Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti kynna eftirfarandi bréf: ,,Með vísan til 3. mgr. 55. gr. laga um þingsköp Alþingis leyfi ég mér að óska þess fyrir hönd þingflokks Alþfl. að umræðutími við 1. umræðu um frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur verði tvöfaldaður vegna mikilvægis málsins. Rannveig Guðmundsdóttir.`` Þessi er réttur þingflokksins og ræðutími verður því tvöfaldur.

Nokkrir þingmenn hafa kvatt sér hljóðs áður en gengið er til dagskrár um störf þingsins. Forseti minnir á að slík umræða getur lengst staðið í 20 mínútur og hver ræðumaður má tala tvisvar, tvær mínútur í senn.

Virðulegur forseti. Ég mótmæli því að frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sé komið á dagskrá þessa fundar. Þetta er allt annað en vikuáætlun þingsins gaf til kynna. Ég minni á að við þingflokksformenn áttum fund á mánudag með forseta þar sem reynt var að sjá fram eftir vikunni og tekið var fyrir hvað hér yrði rætt og þá var ekki orðað að þetta frv. væri svo mikið sem á leið inn í þingið. Mér eru vonbrigði og undrun efst í huga þegar þetta mál er komið á dagskrá. Án samráðs við verkalýðshreyfinguna er frv. sem ekki hefur náðst sátt um á milli aðila komið inn á þing. Án samráðs við stjórnarandstöðu og fullkomlega í bága við óskir hennar er frv. sem dreift var í fyrrakvöld komið á dagskrá þessa fundar. Það er hægt að draga stöðu máls saman, virðulegi forseti, í eina setningu: Afmælisgjöfin til verkafólks á 80 ára baráttuafmæli er á dagskrá í dag og vekur furðu allra hugsandi manna. Ég mótmæli því að í einni og sömu vikunni séu flutt tvö frumvörp þar sem með valdi á að setja lög á réttindi launþega og sem samanlagt beinast gegn öllum launþegum þessa lands. Ég fer þess alvarlega á leit, virðulegi forseti, að forseti geri hlé á þessum fundi og í samráði við þingflokksformenn verði þess freistað að fresta þessu máli. Þingmenn sem hefðu t.d. viljað vera viðstaddir og taka þátt í þessari umræðu höfðu bundið sig við skyldustörf á verksviði sínu og þessi skammi fyrirvari til að taka svo stórt mál, umdeilt mál og mál sem fullkomin ósátt er um í þjóðfélaginu á dagskrá er algerlega óviðunandi.

Herra forseti. Ég tek undir mjög eindregin mótmæli við því að þetta mál sé tekið á dagskrá. Það eru óeðlileg vinnubrögð í hæsta máta. Hér er á ferðinni stórmál og mikið ágreiningsmál og hér er í þriðja lagi á ferðinni viðamikið þingmál sem dreift var fyrst í ljósriti á borð þingmanna í fyrrakvöld, seint í fyrrakvöld og náðist ekki að prenta fyrr en í gær. Ég spyr, herra forseti: Er hér í uppsiglingu fordæmi um samskipti manna almennt, samskipti meiri hlutans við stjórnarandstöðuna og samskipti aðila í þessu þjóðfélagi? Hvað er að gerast? Hæstv. félmrh. kemur með þetta frv. eins og þruma úr heiðskíru lofti. Um það er bullandi ágreiningur við stærstu samtök launamanna í þessu landi, en það liggur svo mikið á að það er rutt út af dagskrá Alþingis þeim málum sem búið var að setja á dagskrá og áttu að ræðast í dag, til að mynda frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði. Svo er þessu troðið inn með þessum hætti. Það er ekki eins og hér sé á ferðinni eitthvert smámál. Eða hafa menn ekki séð ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands? Ég held að það sé langt síðan jafndjúpt hefur verið tekið í árinni í ályktun af því tagi um sambærileg mál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Um þetta mál ríkir engin sátt nú vegna þess að ríkisstjórnin hefur rofið grið í málinu. Með framlagningu frumvarpsins hafa stjórnvöld gefið yfirlýsingu um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi um þróun vinnulöggjafarinnar. ... Fyrirliggjandi frumvarp er árás á verkalýðshreyfinguna.`` Er þetta ekki nóg, herra forseti, til þess að menn hugsi aðeins sinn gang? Er líklegt að menn nái árangri með þessum hætti? Ég skora á hæstv. forseta sem hefur oft sýnt sig að því að vilja vera sanngjarn í stjórn þingsins að endurskoða þá ákvörðun að taka þetta mál á dagskrá. Ég hvet hann til að gera hlé á þessum fundi nú þegar og ræða við forustumenn þingflokka og stjórnmálaflokka um stöðuna sem upp er komin í þessum málum. Það er verið að efna til stríðsátaka í þjóðfélaginu, bæði innan þings og utan. Það er afar óskynsamlegt að taka ákvarðanir af því tagi í miklu fljótræði og sé ég nú að sígur neðri kjálkinn á sumum mönnum.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla þeim gerræðislegu vinnubrögðum sem hér eiga sér stað, þ.e. að knýja í gegn umræðu um þetta mál. Ég tel að þetta gangi þvert á þau vönduðu vinnubrögð sem forseti þingsins vill viðhafa í þinginu. Þingmenn fá ekki einu sinni tækifæri til að kynna sér þetta þýðingarmikla og veigamikla mál sem hér er flutt. Það er rúmlega sólarhringur síðan það var lagt fyrir þingið, þingmál upp á 55 síður. Þetta eru gerræðisleg vinnubrögð, virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál þar sem verið er að rjúfa áratugalanga sátt sem ríkt hefur um vinnulöggjöfina. Þetta er mál sem felur í sér brot á alþjóðasamþykktum sem Ísland er aðili að og við hljótum að þurfa tíma til að kynna okkur það. Ég held að það sé nauðsynlegt miðað við aðdraganda þessa máls að þingmenn beiti sér fyrir því að áður en Alþingi afgreiðir þetta mál verði það borið undir atkvæðagreiðslu meðal félagsmanna í launþegahreyfingunni og hjá vinnuveitendum. Þingmenn Þjóðvaka munu beita sér fyrir því að þetta þingmál sem svo miklu skiptir fyrir launafólk í landinu verði borið undir atkvæði allra í launþegahreyfingunni áður en Alþingi afgreiðir það.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Reykn. vitnaði áðan til fundar sem haldinn var á mánudag með formönnum þingflokka af hálfu forseta. Það er rétt að þá var ekki talað um að þetta mál kæmi á dagskrá í þessari viku. Hins vegar stóð á blaði sem forseti dreifði að það yrðu tekin fyrir stjórnarfrumvörp og ég lét það koma fram að það væru stór mál í farvatninu. Eins vil ég minna hv. þm. á það að þegar við mættum að loknu jólahléi í beina útsendingu í morgunútvarpi og vorum að fjalla um þingstörfin í vetur, var fyrsta mál sem ég nefndi að fyrir yrði tekið þetta frv. Það þarf því ekki að koma neinum á óvart að þetta mál er komið á dagskrá. Það er ekki rétt sem kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að það hafi ríkt áratuga sátt um þetta mál. Þetta er mál sem margar ríkisstjórnir hafa ætlað sér að taka á en ekki hefur orðið af því fyrr en nú og að mér læðist sá grunur að hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar gremjist það svolítið að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa haft kjark í sér til þess að taka á þessu vandasama og viðkvæma máli.

Herra forseti. Það á að fara að taka til umræðu stóralvarlegt og mjög umdeilt mál, mál sem snertir sjálfan grundvöll verkalýðshreyfingarinnar í landinu og mál sem hefur, eins og reyndar fleiri frumvörp í leiftursókn ríkisstjórnarinnar að verkalýðshreyfingunni, valdið miklum ófriði og miklum deilum úti í þjóðfélaginu. Það er háalvarlegt að hv. þingmönnum er ekki gefinn kostur á því að kynna sér svona viðamikið mál áður en það er tekið til umræðu í þinginu. Kannski bera orð hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur einna helst vott um þá veruleikafirringu sem á sér stað hjá ríkisstjórninni að halda að stjórnarandstaðan öfundi ríkisstjórnina af þeim tillögum sem hér eru til umræðu. Það á eftir að koma fram í umræðunum og kannski fær þá hv. þm. að komast að öðrum sannleik í því máli. Þetta mál er viðkvæmt og flókið og það er hrein og klár móðgun við hv. Alþingi að því sé ekki gefinn kostur á því að kynna sér málið til hlítar áður en vaðið er út í umræðu. Ég get sagt fyrir mig að ég er þokkalega vel að mér í vinnulöggjöfinni og þekki ágætlega forsögu þessa máls, en mér entist varla nóttin til að undirbúa mig undir þessa umræðu. Ég get því ímyndað mér hvernig það er fyrir marga aðra sem þekkja kannski ekki vinnulöggjöfina svo vel fyrir. Til hvers er yfirleitt verið að ræða þessi mál á þingi? Er ekki bara eðlilegra að hætta þessu? Vill ekki ríkisstjórnin ákveða þetta út af fyrir sig. Hún virðist a.m.k. gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að koma í veg fyrir lýðræðislega og pólitíska umræðu inni í þingsölum. Það er ýmislegt sem er gert til þess. Þetta eru óþverravinnubrögð og þau fela í sér aðför að lýðræðinu. Ég vil því taka undir með þeim sem hér hafa talað áður. Ég hvet virðulegan forseta til að endurskoða þá ákvörðun að taka þetta mál til umræðu með svo litlum fyrirvara.

Hæstv. forseti. Samkvæmt 36. gr. þingskapa skulu líða tvær nætur frá því að lagafrv. er útbýtt þar til það er tekið til umræðu og það eru vissulega liðnar tvær nætur frá því að þessu frv. var útbýtt. En þetta mál er svo stórt og viðamikið að það er ekki hægt að bjóða þingmönnum upp á að eiga að ræða þetta stóra mál af einhverri alvöru eftir svo skamman tíma. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ég alls ekki undir það búin að taka þátt í þeirri umræðu sem hér fer væntanlega fram í dag, nema forseti verði við sanngjörnum tilmælum stjórnarandstöðunnar um að setjast nú niður og ræða saman um það hvort ekki sé rétt að fresta þessu máli. Ég hvet forseta til þess að halda fund með þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar og hlusta á þau rök sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa fram að færa, þau eru vissulega veigamikil. Við erum að tala um mjög alvarlegt deilumál sem flutt er í blóra við vilja verkalýðshreyfingarinnar eins og hún leggur sig. Vinnuveitendur lýsa reyndar yfir ánægju með þetta sem sýnir kannski best hversu hlutdrægt málið er af hálfu ríkisstjórnarinnar. Svona vinnubrögð einfaldlega ganga ekki. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. forseta að menn setjist nú niður og ræði málin því ella ríkir hér einfaldlega styrjaldarástand.

Herra forseti. Undarlegir þykja mér hlutirnir orðnir á hinu háa Alþingi ef við þurfum að hlusta á morgunútvarpið til þess að vita hvað hér verður á dagskrá vikunnar. Er Framsfl. virkilega orðinn svo valdamikill í þessari stofnun að við þurfum að opna fyrir hinar og þessar frjálsar útvarpsstöðvar til þess að hlusta á tilkynningar hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur um það hvað henni þóknast að leyfa okkur að ræða? Herra forseti. Flokkurinn sem gekk til kosninga undir kjörorðinu Fólk í fyrirrúmi er fyrir tilstilli hæstv. félmrh. orðinn að eins konar stökkbreyttri lífveru á einni nóttu og ætti eiginlega helst að takast til umræðu undir liðnum erfðabreyttar lífverur sem við höfum verið að ræða síðustu daga. Herra forseti. Mér finnst að hér þurfi að koma til kasta virðulegs forseta. Það er hann sem er verkstjóri okkar í þessari stofnun og það er hann sem leggur línur fyrir dagskrá vikunnar. Það er svo að menn hafa tekið mark á þessum forseta vegna þess að honum hefur tekist með góðri samvinnu við þingmenn að reisa virðingu þessarar stofnunar. En hann verður líka að leggja sitt af mörkum til þess að hún sökkvi ekki aftur. Það var hæstv. forseti sem kynnti störf vikunnar og það var á grundvelli þess sem þingflokkarnir lögðu sínar línur. Þingflokkur Alþfl. hefur tapað mönnum bæði til fundahalda úti á landi og erlendis vegna þess að menn vissu ekki að svo mikilvægt mál væri til umræðu hér. Virðulegi forseti. Ég held að það sé sanngjörn krafa að forustumenn þingflokkanna fái tóm til að ræða þessa óvæntu þróun mála við forsetadæmið vegna þess að ég fæ ekki betur séð en menn hafi í besta falli verið dregnir á asnaeyrunum og í versta falli verið blekktir. Það er ekki hægt að láta bjóða sér það þegar svona mikilvægt mál er annars vegar. Hér er um mál að ræða sem snertir einn viðkvæmasta lagabálkinn í lagasafni okkar og það er sanngjörn krafa okkar sem eigum að fjalla um þetta mál hér að okkur gefist tóm tilþess að fara yfir það og getum kallað til okkar ráðgjafa til að kynna okkur það. Við fengum þetta mál dreift í fjölriti síðla kvölds í fyrradag og það er ekki bjóðandi, herra forseti, hinu háa Alþingi að þurfa að fara í gagngera umræðu um svo viðkvæmt mál án þess að forseti geri sitt til þess að þingheimur fái tóm til að kynna sér málið.

Herra forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram varðandi þetta frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Ég vil hins vegar gera annað mál að umtalsefni og það er mál um viðskiptabanka og sparisjóði. Um það er ágreiningur í þinginu. Það var á dagskrá á mánudaginn fullbúið en tekið út af dagskrá með klukkutíma fyrirvara að ósk formanns efh.- og viðskn. Þetta var ekki gert með samþykki forseta. Þá var sagt og ég man ekki betur en forseti gerði það úr ræðustól, að þetta mál yrði á dagskrá á fimmtudag, þ.e. í dag. Ég vek athygli á því. Þetta er mikilvægt mál. Hugtakið víkjandi lán lýsir þessu nokkuð og um bankamál ber að tala en ekki fresta þeirri umræðu. Nú er það svo að við höfum stutt hæstv. forseta í því að halda uppi góðri venju og þingsköpum á þessu þingi. Við höfum stutt forseta í þeirri viðleitni hans að hér fari fram þingleg og vönduð umræða um mál. Hér eru fullbúin mál tekin út af dagskrá sem búið er að lofa að komi til eðlilegrar afgreiðslu vegna þrýstings framkvæmdarvaldsins. Ég óska eftir því, herra forseti, að það verði skýrt af hverju frv. um viðskiptabaka og sparisjóði er ekki á dagskránni eins og hér var lofað fyrr í vikunni. Ég tek að öðru leyti undir alla þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á málsmeðferð varðandi frv. um stéttarfélög og vinnudeilur.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að bréfið sem var lesið upp í upphafi fundar frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, formanni þingflokks Alþfl., var ekki aðeins sent fyrir hönd þingflokks Alþfl. heldur líka annarra þingflokka stjórnarandstöðunnar. Þetta segi ég til að undirstrika alvöru þessa máls. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir getur ekki leyst úr þessum samskiptavanda í þinginu sem hún hefur stofnað til með því að ráðleggja fólki að hlusta á útvarpið þó að það sé einlægt merkilegt sem hún hefur að segja við þjóðina á öldum ljósvakans. Ég vil líka segja það, hæstv. forseti, að ég tel að þessi vinnubrögð hæstv. félmrh. og forseta spilli fyrir góðum samskiptum innan þingsins og geta því miður haft mjög víðtæk áhrif. Ég held að það sé nauðsynlegt að það mál verði rætt. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. forseti svari spurningu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar: Eru þessi vinnubrögð fordæmi? Er við því að búast að menn hagi sér svona framvegis? Er við því að búast að ríkisstjórnin muni henda inn málum af þessu tagi á næstu dögum og vikum og ætlast til þess að þau verði rædd svo að segja samdægurs í þessari stofnun án þess að fólk hafi eðlilegar aðstæður til að kynna sér þau? Er við því að búast að þannig verði haldið áfram í nefndum þingsins eins og mun hafa gerst í morgun, að það hafi verið neitað óskum um að mál fengju eðlilegan umsagnarfrest? Er við því að búast að því verði haldið áfram að ráðherrar sem ætla að knýja fram mál til umræðu í þessari virðulegu stofnun eins og hæstv. félmrh. hefji dagana á því að kenna Alþingi mannasiði í útvarpsumræðum í þættinum Hér og nú eins og var núna í morgun? Og finnst mér að það sitji síst á hæstv. núv. félmrh. sem er ekki orðvarasti alþingismaðurinn að reyna að kenna mönnum mannasiði. Er með öðrum orðum við því að búast að staðan sé þannig að stjórnarliðið hafi sagt stjórnarandstöðunni stríð á hendur í einu og öllu? Er Nýja-Sjálandsaðferðin komin til framkvæmda á öllum sviðum? Á að iðka þessi vinnubrögð ekki aðeins gagnvart stórum málum heldur líka í þingnefndum og líka gagnvart stjórnarandstððunni utan þessara sala? Ef svo er, hæstv. forseti, þá óska ég eftir því að það verði tilkynnt af forseta úr ræðustól þannig að stjórnarandstaðan eigi kost á því að haga sér í samræmi við það.

Virðulegur forseti. Mér kemur það ekki svo afskaplega mikið á óvart hvernig núv. hæstv. ríkisstjórn gengur fram gagnvart forustu þingsins og stjórnarandstöðu. Við höfum verið að sjá fram á það nú undanfarið síðustu vikurnar hvað það er sem þetta stjórnarsamstarf öðru fremur snýst um. Hver er bakfiskurinn í þessari ríkisstjórn, hinn málefnalegi bakfiskur? Hann hefur verið að koma fram undanfarnar vikur og nú birtist hann okkur þannig að hvern daginn á eftir öðrum koma fram frv. sem renna að einum ósi hvað snertir vilja ríkisstjórnar. Hitt finnst mér aftur óskynsamlegt af forustu þingsins að beita sér fyrir þessum vagni sem ríkisstjórnin ýtir þarna fram. Ég tel það mjög óskynsamlegt út frá því ef menn ætla hér að sinna alvöruþingstörfum og reyna að ná fram t.d. lagafrumvörpum á komandi vikum sem sæmileg sátt er um og ekki fela í sér stríðsyfirlýsingar eins og þau frv. sem hafa verið að birtast okkur að undanförnu. Ég veit að hæstv. forseti liggur undir miklum þrýstingi frá þeim meiri hluta sem telur sig ráða öllu í þinginu. En ég vænti þess að hæstv. forseti hlusti á þær aðvörunarraddir sem hér hafa komið fram í umræðunni, þá kröfu um að þingheimur fái a.m.k. sæmilegan tíma til að fjalla um mál og setja sig inn í mál áður en þau eru tekin til umræðu. Hins vegar er okkur ekkert að vanbúnaði að ræða um þessa almennu stefnu sem hér er farið að draga að húni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það kemur ekkert á óvart, virðulegur forseti, að einmitt í þessu stjórnarsamstarfi skuli vera ýtt úr vör með mál sem ríkisstjórnir fyrri tíðar hafa ekki náð saman um eða lagt út í að flytja inn í þingið. Og ég veit ekki hvort ég á að óska Framsfl. til sérstakrar hamingju með það að ganga þarna í vatnið fyrir ákveðin öfl atvinnurekendamegin.

Hæstv. forseti. Menn hafa verið að tala um morgunþætti Ríkisútvarpsins. Það var einn slíkur í morgun. Þar voru hæstv. félmrh. og forseti Alþýðusambands Íslands, Benedikt Davíðsson. Hæstv. félmrh. spurði forseta Alþýðusambandsins hvort menn væru hræddir við lög, að sett yrðu lög í landinu. Mig langar til að svara fyrir mitt leyti. Já. Menn eru hræddir við lagasetningu þessarar ríkisstjórnar. Og ég er að rifja það upp hvenær áheyrendapallar þingsins hafa verið þéttsetnir og hverjir hafa setið þá. Hafa þar verið fulltrúar frá Verslunarráði? Hafa þar verið fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi Íslands? Hafa þar verið eigendur Kaupþings eða Fjárfestingarfélagsins? 

Tíminn fyrir þessa umræðu er nú liðinn, en forseti mun gefa frummælanda kost á að tala aftur. En vegna orða sem hér hafa fallið vill forseti taka það fram að honum þykir nokkuð fast kveðið að þegar sagt er að hér sé verið að beita gerræðislegum vinnubrögðum, menn dregnir á asnaeyrum, ef ekki blekktir.

Spurning um sjálfstæði þingsins.

Já. Forseti vill nú í góðri samvinnu við hv. þingmenn gæta sjálfstæðis þingsins og telur sig gera það eftir því sem hann hefur getu til. Í þessu tilviki bregst forseti við óskum ríkisstjórnar. Þetta er eitt af áherslumálum ríkisstjórnarinnar og forseti verður að meta það hvernig líklegast er að hægt sé að standa við starfsáætlun þingsins. Þetta er eitt af stærri málunum sem koma fyrir þingið og forseti metur það svo að það sé mikilvægt að koma því til nefndar fyrir þinghlé sem verður eftir fund á morgun þannig að þingnefnd gefist formlega kostur á að koma málinu til umsagnar. Forseti biður hv. þingmenn að hafa skilning á því að hann kemur ekki í veg fyrir að mál komi til umræðu, hvorki mál ríkisstjórnarinnar né einstakra þingmanna. Það gerir forseti ekki. Hann beitir ekki valdi sínu þannig.  Það er kvartað undan því hér að þingmönnum hafi ekki gefist kostur á að kynna sér málið. Forseti bendir á að þetta er þó allt innan marka þingskapa. Frv. var dreift á þingfundi síðasta þriðjudag, að vísu seint á þriðjudag, það er rétt, en það er samt innan þess ramma sem þingsköp setja. Forseti minnir líka á að við 1. umr. er ætlast til að frv. séu rædd í heild sinni en ekki ræddar einstakar greinar frumvarpanna. Forseti vill svo taka það skýrt fram þannig að það valdi engum misskilningi að hann lætur engan segja sér fyrir verkum, hvorki einstaka ráðherra, ríkisstjórn, einstaka þingmenn eða hópa þeirra. En hann reynir í starfi sínu að gæta réttsýni og taka tillit til réttmætra tilmæla hvort heldur er frá ríkisstjórn eða einstökum þingmönnum. Forseti óskar eindregið eftir samstarfi við hv. þingmenn um þinghaldið nú sem endranær. Það er ætlun forseta að umræða um þetta mál fari fram í dag og 1. umr. ljúki áður en við gerum hlé á þingstörfum á morgun. Forseti er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að ræða um þinghaldið í dag við formenn þingflokka og vill hafa samráð við þá um hvenær við ræðum málið, hvort við gerum það að lokinni framsöguræðu hæstv. félmrh., í hádegisverðarhléi eða síðar í dag.

Virðulegi forseti. Formaður þingflokks Framsfl. vísaði til viðræðna okkar tveggja í morgunútvarpi í byrjun janúar og sagði að þar hefði það komið fram að von væri á stórum frumvörpum inn á þing og m.a. því sem hér er á dagskrá. Virðulegi forseti. Ég minni á að það hefur verið til umræðu að inn á borð þingmanna bærust frumvörp t.d. um að breyta bönkum í hlutafélög eða annað slíkt. Það hefur hins vegar ekkert með það að gera hvort okkur hefði átt að bjóða í grun á mánudegi að á fimmtudegi væri komið á dagskrá frv. um t.d. einkavæðingu bankanna, sem heldur ekki hefur gerst. Ég dreg þetta fram vegna þess að eitt er að vita að ríkisstjórn sé með eitthvað í farvatninu og annað að lenda í því sé dengt á borð þingmanna. Virðulegi forseti. Mér finnst vinnubrögð ríkisstjórnarinnar einkennast af þeirri valdastöðu sem hinn mikli meiri hluti veitir henni. Ég verð að segja að þótt þetta frv. sem hér á að taka til umræðu standist tímafrest sem þingsköp setja þá höfum við þingmenn fengið í hendur gögn víða að sem snerta þetta viðamikla og viðkvæma mál og okkur hefur ekki unnst tími til að fara yfir þau. Ég hvet forseta þess vegna til þess að fara að þeim óskum sem þingmenn hafa borið fram. Virðulegi forseti. Á 18 ára ferli mínum sem stjórnmálamaður hef ég verið í meiri hluta. Meiri hluti hefur birst mér með ýmsu tagi, virðulegi forseti. Í fyrsta sinn á þessum vetri miðað við þau vinnubrögð sem ég hef upplifað, hef ég hræðst ógnvekjandi meirihlutavald.

Forseta láðist áðan að svara beinni fyrirspurn frá hv. þm. Ágúst Einarssyni um ástæðu þess að frv. um viðskiptabanka hefði verið tekið út af dagskrá. Það var gert fyrr í vikunni að beiðni formanns efh.- og viðskn. Það kemur ekki á dagskrá nú frekar en önnur mál sem ætlunin var að ræða í dag og á morgun. Það að taka þetta mál, frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, á dagskrá þýðir auðvitað að önnur mál komast ekki til umræðu eða afgreiðslu í þinginu fyrir þinghlé. Það er alveg ljóst og það er ástæðan. Forseti óskar enn eftir samstarfi við hv. þingmenn um að umræða þessi geti hafist og lýsir sig reiðubúinn til þess að halda fund með formönnum þingflokka eftir nánara samkomulagi við þá.

Hæstv. forseti. Vegna orða hæstv. forseta áðan vil ég koma því á framfæri að fyrir félmn. liggja ekki mörg mál. Þau eru fá og frekar lítil þannig að það mun ekki verða til baga þótt málið komist ekki til nefndar fyrr en eftir páska. Málið verður að sjálfsögðu unnið eins og önnur þingmál, en það sem hér skiptir mestu máli er auðvitað það að sú umræða sem hér á að fara fram sé vel skipulögð og fólk hafi haft tíma til þess að kynna sér þetta mál. Ég vil enn ítreka að það er svo stuttur tími síðan frv. kom fram að hver þingmaðurinn á fætur öðrum hefur lýst því yfir að þeim hafi ekki gefist tími til að kynna sér málið til hlítar. Það gildir líka um mig. Þess vegna vil ég ítreka að mér finnst það algerlega óviðunandi og nánast óþolandi að eiga að fara að ræða svona stórt mál án þess að maður hafi varla náð að lesa frv. og athugasemdir við greinar þess. Þess vegna vil ég ítreka að það mun ekki standa á félmn. að vinna í þessu máli með eðlilegum hætti, en ég ítreka þá skoðun mína að það beri að fresta þessari umræðu.

Forseti vill geta þess um fundahaldið að ætlunin er að hæstv. félmrh. tali fyrir dagskrármálinu, stéttarfélög og vinnudeilur. Að ræðu hans lokinni verður gert hlé á fundinum til kl. 3. Þá verður umræðunni haldið áfram.

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan stendur frammi fyrir því að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir telja að frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sé algert forgangsmál og að öll önnur mál skipti litlu og blikni við hliðina á þessu máli. Það er einkum Framsfl. sem beitir sér í því máli eins og kunnugt er. Við erum ósátt við þessa forgangsröð og mótmælum henni. Ákvörðunin um að taka málið á dagskrá núna er gerð þrátt fyrir mótmæli stjórnarandstöðunnar og í fullri andstöðu og ósátt í þinginu. Þetta þýðir líka það, hæstv. forseti, að hugmyndir sem höfðu verið uppi um t.d. nefndafundi eftir helgi verður að endurskoða að okkar mati. Við beinum því til formanna nefnda sem höfðu boðað fundi eftir helgi að þeir endurskoði áætlanir sínar um störf nefnda eftir helgina. Þetta þýðir jafnframt að það er sett spurningarmerki við samkomulag um þinghaldið yfirleitt, bæði hér í salnum og sömuleiðis í þingnefndum. En stjórnarflokkarnir verða auðvitað að ráða hvernig þessir hlutir þróast því að þeir hafa meiri hluta og geta enn beitt honum í þessari stofnun, þótt mín spá sé sú að það muni þrengjast um áður en langt um líður. Við lýsum því yfir að þessi ákvörðun að hefja málið er gerð í ósætti við okkur. Við leggjum jafnframt á það áherslu að við fáum ráðrúm til að meta málin betur í þinghléi á þingflokksfundum núna á eftir og sömuleiðis leggjum við á það áherslu að það verði ekki fundir um málið í kvöld heldur verði þeim frekar haldið áfram á morgun ef þörf krefur og ef það er ætlun stjórnarflokkanna að knýja málið fram með þessum hætti. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur stjórnarflokkunum fyrir að stofna góðu samkomulagi um þinghaldið í vetur í þá hættu sem nú blasir við.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir allar yfirlýsingar sem hafa verið settar fram um að það sé vilji stjórnvalda að ná sátt um það stóra mál sem er á dagskrá þessa fundar í dag, yfirlýsingar ráðherrans um að honum sé ekki fast í hendi að einhver atriði frv. breytist, stöndum við frammi fyrir því að það næst ekki sátt um að fresta þessu máli þótt við höfum sett fram um það harðar kröfur. Það er erfitt að horfast í augu við hversu þunglega ríkisstjórnin vigtar þetta mál sem hér er og keyrir það hart að ná því fram í gegnum 1. umr. fyrir páska. Forseti hefur brugðist við harðri gagnrýni okkar á þann stutta fyrirvara sem við höfum haft til að undirbúa okkur undir þetta mál og hann gefur svigrúm fyrir þingflokksfundi eða þingflokkana til að skoða málið nánar. Það eru góð viðbrögð hans í erfiðri stöðu og vonandi gefst okkur tækifæri til að nýta þetta hlé sem gert verður til að fara betur og faglegar í það mál sem hér er á dagskrá en ella. En ég harma það að svo hart sé keyrt að taka þetta mál á dagskrá í dag.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breyting á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938. Þetta mál er á þskj. 739, 415. mál þingsins. Árið 1978 var þriðji kafli laganna um stéttarfélög og vinnudeilur felldur brott og gerður að sérstökum lögum um sáttastörf í vinnudeildum. Að undanskilinni þessari breytingu hafa lögin að mestu verið óbreytt sl. 58 ár. Frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur olli á sínum tíma harðvítugum deilum hér á Alþingi. Þeir sem töldu sig sérstaka talsmenn launafólks lýstu yfir andstöðu sinni við frv. og fundu því flest til foráttu. Einn þingmaður lýsti stöðunni þannig að það hættulegasta væri að láta koma á vinnulöggjöf í fyrsta skipti í hvað saklausu formi sem hún væri. Það væri auðvelt fyrir atvinnurekendur þegar einu sinni væri búið að koma á vinnulöggjöf að gera hana mjög svo bölvaða smátt og smátt eða að hreinum þrælalögum með breytingum á hverju þingi. Þá væri hægt að rýra þau smáu réttindi sem eru veitt en gera þau ákvæði sem til tjóns væru enn verri. Þess vegna væri aðalatriðið fyrir verkalýðshreyfinguna að henni tækist að hindra að vinnulöggjöf kæmist á. Þetta sögðu menn árið 1938. En nú er öldin önnur. Þær raddir eru háværar sem telja að gömlu þrælalögin hafi gagnast vel og engin ástæða sé til að breyta þeim. Á þeim nærri 60 árum sem liðin eru frá setningu laga um stéttarfélög og vinnudeilur hefur þjóðfélagið tekið miklum stakkaskiptum. Fjöldi atvinnugreina hefur margfaldast og störf hafa orðið sérhæfðari. Í sama fyrirtækinu eru starfsmenn sem eru félagar í mörgum ólíkum stéttarfélögum sem semja um kaup þeirra og kjör. Gott gengi í milliríkjaverslun og samkeppnishæfni iðnaðarframleiðslu á alþjóðamarkaði er lykillinn að velmegun komandi ára. Samt sem áður er stöðugleiki í atvinnu- og efnahagsmálum grundvöllur fyrir þróunarstarfi innan fyrirtækjanna og frekari markaðssókn þeirra. Þeir eru nokkuð margir sem hafa um nokkurt skeið haldið því fram að brýna nauðsyn bæri til að endurskoða lögin um stéttarfélög og vinnudeilur. Í því sambandi hefur margt verið tínt til. Bent hefur verið á fjölda verkfallsdaga. Samkvæmt upplýsingum kjararannsóknarnefndar hefur heildarfjöldi tapaðra vinnudaga á árunum 1970--1995 þrisvar sinnum farið yfir 300 þús. á ári. Fjöldi vinnustöðvana á ári hefur verið frá einni og upp í 292 árið 1977. Þessi mikli fjöldi vinnustöðvana hefur valdið miklu beinu og óbeinu tjóni. Nefna má að mál hafa þróast með þeim hætti að oftar en ekki valda vinnustöðvanir tjóni hjá aðilum sem ekki eru þátttakendur í kjaradeilu. Reglur verða að vera þannig að verkföll varði fyrst og fremst raunverulega aðila kjaradeilunnar og afleiðingar þeirra bitni ekki á þriðja aðila. Afskipti stjórnvalda af kjaradeilum og breytingar á kjarasamningum er annað atriði sem hefur verið teflt fram sem röksemd fyrir því að nauðsynlegt væri að breyta vinnulöggjöfinni. Í þessu sambandi hefur verið bent á að löggjafinn hefur haft afskipti af vinnudeilum og kjarasamningum tólf sinnum sl. tólf ár. Þessi afskipti hafa vakið athygli alþjóðlegra stofnana sem fjalla um félags- og vinnumál, t.d. Evrópuráðsins og Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Sérfræðinganefnd þeirrar stofnunar hefur orðað það þannig að þetta bendi til þess að vandkvæði ríki í samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Ég held að flestir geti tekið undir það álit. Sérhvert þjóðfélag á mikið undir því að reglur um skiptingu á afrakstri fyrirtækja og þar með vinnuframlagi launamanna séu þannig að hægt sé að ná samkomulagi um niðurstöðuna án átaka. Verkföll og verkbönn valda launafólki og fyrirtækjum tekjutapi og draga úr viðskiptatrausti. Það skiptir gífurlega miklu máli fyrir þjóð sem á jafnmikið undir utanríkisverslun og Íslendingar að viðskiptavinir okkar í öðrum löndum geti treyst því að fá vöru og þjónustu á tilsettum tíma. Niðurstaða síðustu samningalotu var mikið til umfjöllunar í haust. Talsmenn stærstu heildarsamtaka launafólks töldu að láglaunafólkið hefði þegar upp var staðið borið skarðan hlut frá borði en smærri hópum í lykilstöðum tekist að ná meiru í sinn hlut. Ég skal ekki dæma um hvort þetta er rétt en það bendir margt til að svo sé. Við þetta má bæta gagnrýni á það sem hefur verið kallað ólýðræðislegir starfshættir, bæði samtaka atvinnurekenda og stéttarfélaga launafólks. Í ljósi alls þessa var því býsna vel tekið þegar fyrrv. félmrh., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, skipaði 4. okt. 1994 vinnuhóp sem falið var að kynna sér þróun samskiptareglna samtaka atvinnurekenda og launafólks í öðrum löndum og bera þróunina saman við stöðu mála hérlendis. Fyrir hópinn var lagt að taka saman skýrslu um niðurstöðuna. Rétt er að leggja á það áherslu að ef í ljós kæmi að breyta þyrfti íslenskri löggjöf var hópnum falið að setja fram tillögur um það efni. Í vinnuhópnum áttu sæti fulltrúar ASÍ, BSRB, félmrh., fjmrh., Vinnumálasambandsins og VSÍ. Vinnuhópurinn sendi mér áfangaskýrslu sem kynnt var í ríkisstjórn 24. nóv. sl. Með skýrslunni gerði hópurinn grein fyrir nýjum hugmyndum í tengslum við undirbúning, gerð og afgreiðslu kjarasamninga. Lögð var áhersla á umfjöllun um leiðir til að gera kjaraviðræður markvissari og styttri. Í framhaldi af áfangaskýrslunni var ákveðið að fela starfsmönnum vinnuhópsins að semja drög að lagafrv. og var fyrsta tillaga lögð fyrir hópinn á 38. fundi sem haldinn var 4. jan. sl. Í framhaldi af umræðum í hópnum voru settar fram aðrar tillögur, sú síðasta 15. jan. sl. Þessi tillaga var kynnt á vettvangi hlutaðeigandi samtaka. Vinnumálasambandið og VSÍ töldu hana ásættanlega en henni var hafnað af ASÍ og BSRB sem jafnframt óskuðu eftir því að samtökum á vinnumarkaði yrði veitt svigrúm til að semja sín á milli um helstu efnisatriði áfangaskýrslunnar með samningi. Fallist var á að veita þetta svigrúm til febrúarloka en aðilum var jafnframt gerð grein fyrir því að áfram yrði unnið að samningu lagafrv. á vegum mínum. Samkomulag á milli helstu samtaka á vinnumarkaði liggur ekki fyrir og virðist sem litlar líkur séu á að það takist í bráð. Því er þetta frv. fram komið og er það í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þess skal getið að vinnuhópur félmrn. um samskiptareglur á vinnumarkaði hefur haldið samtals 48 fundi. Nái frv. fram að ganga verða öll helstu efnisatriði laga nr. 33/1978, um sáttastörf í vinnudeilum, tekin upp í sérstakan III. kafla laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Sáttastörf í vinnudeilum tengjast beint og óbeint ákvæðum þeirra laga og því er rökrétt að ákvæði á þessu sviði sé að finna í sömu lögum en ekki í tveimur lagabálkum. Við gildistöku nýrra laga falla úr gildi lög nr. 33/1978, um sáttastörf í vinnudeilum, og lög um stéttarfélög og vinnudeilur eru færð í fyrra horf. Drög að frv. voru eins og áður sagði fyrst kynnt í byrjun janúar og til þess ætlast að aðilar vinnuhópsins kynntu þau innan sinna samtaka og héldu því næst nefndarstarfinu áfram til að ljúka við tillögugerð um málið. Þvert á allar væntingar fór það svo að formenn landssambanda ASÍ höfnuðu með ályktun öllum hugmyndum um endurskoðun lagaákvæða um samskipti á vinnumarkaði. Þeir buðu þess í stað viðsemjendum sínum til viðræðna um ýmsa þá efnisþætti sem mest höfðu verið til umræðu í nefndarstarfinu og BSRB hafnaði einnig breytingum á löggjöf. Samtök atvinnurekenda hafa lýst þeim viðhorfum að gagnslítið sé að gera samkomulag um grundvallarreglur um samskipti á vinnumarkaði ef ekki sé tryggt að sömu reglur gildi a.m.k. á öllum hinum almenna vinnumarkaði. Til lítils sé að semja ef það sé síðan undir einstökum félögum komið hvort þau vilja samþykkja reglurnar og lúta þeim. Þessi grundvallarágreiningur um það hvort lög eigi að gilda um þessi samskipti eða ekki hefur komið í veg fyrir formlegar viðræður um aðra þætti málsins. Afstaða ríkisstjórnarinnar til þessa álitaefnis kemur fram í starfsáætlun hennar eins og áður var vitnað til. Um þessi samskipti gilda nú lög og ekki eru hugmyndir uppi um annað en færa þau lagaákvæði til nútímalegra horfs svo betur gagnist launþegum og atvinnurekendum og raunar þjóðarheildinni allri. Því hef ég látið semja frv. til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er í höfuðatriðum byggt á tillögum sem samkomulag var um í áðurnefndri nefnd eða starfshópi, svo og þeim hugmyndum öðrum sem umfjöllun nefndarinnar gaf tilefni til þótt ekki hafi þær allar verið útræddar eða orðnar að samkomulagi þegar nefndarstarfið rann út í sandinn. Þótt starf nefndarinnar hafi að mestu lagst af í kjölfar samþykkta ASÍ og BSRB, þá kom fram af hálfu verkalýðsfélaganna rökstudd gagnrýni og ábendingar á ýmsa þætti í frumvarpsdrögunum um sáttastörf í vinnudeilum frá því í janúar. Hefur í undirbúningi að samningu þessa frv. verið leitast við að taka tillit til þessara athugasemda og tryggja með því að starfsemi stéttarfélaganna bíði engan hnekki af samþykkt frv. Verður raunar aldrei of oft tekið fram að markmiðið er ekki að takmarka svigrúm stéttarfélaganna til samninga heldur eingöngu að tryggja að samningaleiðir séu jafnan fullreyndar áður en til átaka kemur. Jafnframt að tryggja að félagsmennirnir hafi í raun full áhrif á framgang mála. Nú mun ég víkja að einstökum þáttum frv. og fyrst þeim sem fjallað var um í margnefndu nefndarstarfi fulltrúa aðila vinnumarkaðarins. Sérstök ástæða er til að vekja athygli á margvíslegum breytingum sem gerðar hafa verið frá frumdrögum þeim sem kynnt voru í byrjun janúar til þess að koma til móts við rökstudda gagnrýni verkalýðsfélaganna á einstaka efnisþætti. Í 2. gr. frv. er skýrt að samninganefndir aðila fari með óskorað samningsumboð, geti framselt það til sameiginlegrar samninganefndar, ákveðið sameiginlega atkvæðagreiðslu um samninga með fleiri félögum, allt eftir því sem samninganefndin kann að kjósa hverju sinni. Breytingin skýrir því og styrkir heimildir samninganefnda stéttarfélaga og samtaka vinnuveitenda en skerðir hvergi sjálfsforræði eða rétt þeirra til ákvörunar um það hvernig þessum heimildum verður beitt. Og ég veit ekki til þess að ágreiningur sé um þessi atriði. Í 2. mgr. 2. gr. er því slegið föstu að kjarasamningur gildi frá undirskriftardegi sé ekki á annan veg samið enda hafi honum ekki verið hafnað af félagsmönnum samkvæmt nánari reglum þar um innan tiltekins tíma. Ekki er heldur vitað til þess að ágreiningur sé um þessa meginreglu enda er hún í samræmi við það sem aðilar á hinum almenna vinnumarkaði hafa miðað við í undangengnum samningum. Í frumvarpsdrögum sem sýnd voru í janúarmánuði sl. var miðað við að til að fella undirritaðan samning þyrfti þriðjung atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá. Þetta ákvæði hefur mjög verið gagnrýnt af hálfu forustumanna verkalýðsfélaga og bent á að það geti verið mjög íþyngjandi fyrir starfsemi þeirra, einkum þeirra stærri. Þá sé einnig óeðlilegt að krefjast allsherjaratkvæðagreiðslu allra félagsmanna um samninga sem efni sínu samkvæmt er eingöngu ætla að taka til hluta félagsmanna. Þessar ábendingar eru réttmætar og hefur því verið tekið tillit til þeirra í endanlegri gerð frv. Almennt er þess nú krafist að a.m.k. 20% félagsmanna synji um samþykki á kjarasamningi í stað 33% áður svo löglega gerður samningur teljist felldur. Vilji stéttarfélög tryggja að ekki komi til þess að samningur sé staðfestur sökum þátttökuleysis í atkvæðagreiðslu er jafnframt gefinn kostur á því að einfaldur meirihluti greiddra atkvæða ráði niðurstöðu. Það gildir ef félag ákveður að viðhafa allsherjaratkvæðagreiðslu með póstkosningafyrirkomulagi. Þá gildir niðurstaða hennar óháð þátttöku. Þannig er tryggt að stéttarfélögin geti sjálf að eigin vali ákveðið form atkvæðagreiðslu um kjarasamninga og engar lágmarkskröfur eru gerðar um þátttöku ef tryggt er að allir félagsmenn geti með sæmilega auðveldum hætti neytt atkvæðisréttar. Til þessa er póstkosningafyrirkomulagið það öruggasta og það hefur farið í vöxt að stéttarfélög hafi notað þessa aðferð svo að hún er ekki alger nýlunda á íslenskum vinnumarkaði. Loks er að geta nýs ákvæðis sem segir að sé samningi eingöngu ætlað að taka til hluta félagsmanna stéttarfélags, þá sé heimilt að ákveða við samningagerðina að samningur fari eingöngu undir atkvæði þeirra sem eftir honum starfa. Við þessar aðstæður er raunar gerð heldur meiri krafa um þátttöku og það finnst mér eðlilegt þar sem auðvelt á að vera fyrir stéttarfélög að ná til félagsmanna við þessar aðstæður. Meginmarkmið allra þessara breytinga er að tryggja festu við frágang og afgreiðslu kjarasamninga og það að stéttarfélög og samtök atvinnurekenda sem gera slíka samninga beri ábyrgð á þeim og þeim sé ekki varpað fyrir róða nema að vel athuguðu máli. Því er eðlilegt að krefjast þess að a.m.k. lágmarkshluti félagsmanna lýsi því í atkvæðagreiðslu að þeir vilji ekki sætta sig við samninginn. Athugasemdir sem komið hafa af hálfu talsmanna stéttarfélaga hafa í öllum meginatriðum verið teknar til greina og þess gætt að ekki sé þrengt að eðlilegum starfsháttum og heimildum félaganna. Breytingin er þannig til þess fallin að auka lýðræði og virkni félagsmanna í stéttarfélögunum. Í gildandi lögum um stéttarfélög og vinnudeilur segir að vinnustöðvun megi gera til þess að knýja á um kröfur í kjaradeilum. Engin skilyrði eru um form kröfugerðar eða undanfarandi viðræður og sáttatilraunir áður en verkfall er boðað. Dæmi munu vera um að verkfall hafi verið boðað án þess að formleg kröfugerð hafi verið lögð fram. Raunar hefur félagsdómur staðfest að nægjanlegt sé að kröfur liggi fyrir áður en verkfall skellur á þannig að þær þurfi ekki að hafa legið fyrir við ákvörðun verkfalls. Þaðan af síður hefur það verið skilyrði að reynt hafi verið að ná sáttum áður en vinnustöðvun er boðuð. Samkvæmt frv. verður það eftirleiðis formlegt skilyrði fyrir lögmætri ákvörðun um verkfall eða verkbann að kröfur séu formlega komnar fram og reynt hafi verið til þrautar að ná samkomulagi. Til þess að tryggja það þarf milligöngu ríkissáttasemjara að hafa verið leitað og honum gefist nægilegt tóm til þess að reyna sættir. Allt eru þetta tiltölulega sjálfsagðar formkröfur fyrir því að grípa megi til löglegrar vinnustöðvunar. Í viðræðum milli aðila vinnumarkaðarins hefur það verið viðurkennt að vinnustöðvun eigi að skoðast sem þrautalending þegar önnur ráð hafa ekki dugað til þess að ná fram ásættanlegri niðurstöðu. Framangreindum formkröfum er ætlað að tryggja að svo verði í raun. Það skal sérstaklega áréttað í þessu sambandi að matið á því hvort sáttatilraunir hafi verið reyndar til þrautar liggur hjá þeim sem til vinnustöðvunar boðar eftir að formkröfum hefur verið fullnægt. Ekki er annað vitað en að þokkaleg sátt sé um framangreinda skipan. Vert er í þessu sambandi að vekja athygli á því að samkvæmt frv. er miðað við að ákvörðun um vinnustöðvun megi fyrst taka þegar þrautreynt hefur verið að ná sáttum. Þá fyrst hafa þeir sem ákvörðun eiga að taka í reynd möguleika á að meta það hvort rétt sé að hefja átök til að knýja á um meira en það sem viðræður hafa fram til þessa leitt til. Þetta er breyting frá því sem nú er, þar sem heimild til vinnustöðvunar er gjarnan veitt löngu áður en raunverulegar viðræður hafa hafist. Samkvæmt gildandi löggjöf er unnt að taka ákvörðun um löglega vinnustöðvun í fyrsta lagi með almennri leynilegri atkvæðagreiðslu sem staðið hefur í a.m.k. 24 klukkustundir, í öðru lagi af samninganefnd eða félagsstjórn samkvæmt heimild samþykktri í atkvæðagreiðslu samkvæmt 1. tölulið og í þriðja lagi af trúnaðarmannaráði ef félagslög færa því slíkt vald. Þetta gildir um félög á almennum vinnumarkaði og má fullyrða að þau hafa öll ákvæði í félagslögum sem heimila fámennum trúnaðarmannaráðum að boða til vinnustöðvunar án undanfarandi atkvæðagreiðslu félagsmanna. Má raunar fullyrða að ákvörðun um verkföll og verkbönn á almennum vinnumarkaði séu jafnan teknar á grundvelli þessarar heimildar. Í mörgum tilvikum er undanfari slíkrar ákvörðunar almennur félagsfundur sem ályktar um heimild til stjórnar og trúnaðarráðs til boðunar vinnustöðvunar. Slíkir fundir hafa samkvæmt gildandi lögum ekkert formlegt vald. Atkvæðagreiðsla er sjaldnast leynileg og fundir gjarnan haldnir löngu áður en sýnt er hverra kosta raunverulega er völ í viðræðum. Þessi háttur á ákvarðanatöku er því ekki gallalaus og veitir samningsaðilum ekki það aðhald til að leita friðsamlegra lausna sem æskilegt er. Þá eru áhrif einstakra félagsmanna á hagsmunamat og ákvarðanatöku ekki með þeim hætti sem eðlilegt má telja. Samkvæmt lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 94/1986, er það skilyrði löglegrar verkfallsboðunar að tillaga um verkfall sem hefjist á tilteknum tíma njóti meirihlutastuðnings í allsherjaratkvæðagreiðslu félagsmanna og a.m.k. helmingur þeirra taki þátt í henni. Með öðrum orðum er það skilyrði að 25% félagsmanna greiði tillögu um verkfall atkvæði sitt. Rétt þykir að samræma kröfur um þessi efni þannig að skilyrði til vinnustöðvunar verði í meginatriðum þau sömu á öllum vinnumarkaðinum. Því er lagt til í 4. gr. frv. að vinnustöðvun verði því aðeins boðuð að tillaga þar um hafi hlotið stuðning meiri hluta þátttakenda í allsherjaratkvæðagreiðslu sem minnst 20% félagsmanna taka þátt í, þ.e. 10,1% félagsmanna hið minnsta þarf að lýsa yfir vilja sínum til vinnustöðvunar. Í tengslum við umræðu um frumvarpsdrög þau sem sýnd voru í janúar sl. var rætt um að krefjast skyldi samþykkis þriðjungs félagsmanna samkvæmt félaga- eða atkvæðaskrá. Atvinnurekendur hafa raunar lýst þeirri skoðun að krefjast eigi samþykkis meiri hluta félagsmanna. Af hálfu stéttarfélaganna hefur hins vegar komið upp gagnrýni á það að kröfur um of hátt hlutfall skerði möguleika félaganna til að sækja á um kjarabætur og það langt umfram það sem gerist meðal opinberra starfsmanna. Þeir vinna fleiri saman á færri vinnustöðum og því er auðveldara fyrir félög opinberra starfsmanna að nálgast félagsmennina en gerist á hinum almenna vinnumarkaði. Það hefur einnig verið á það bent að óeðlilegt sé að svipta félögin möguleikum á að boða til staðbundinna aðgerða sem ná einungis til hluta félagsmanna öðruvísi en að fá samþykki stórs hluta félagsmanna í allsherjaratkvæðagreiðslu. Allt sé þetta sérlega íþyngjandi gagnvart stærri félögunum og geti raunar kallað á klofning þeirra og þar með fjölgun félaga sem vart er þó brýn þörf á. Rétt þótti að taka mið af þessum athugasemdum. Því er lagt til að áskilnaður um þátttöku í allsherjaratkvæðagreiðslu um vinnustöðvun verði einungis 40% af því sem krafist er samkvæmt lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Jafnframt er ákveðið að stéttarfélög geti efnt til almennrar póstatkvæðagreiðslu meðal félagsmanna um tillögu að vinnustöðvun. Ef sú leið er farin þykir ekki efni til þess að gera sérstakan áskilnað um hlutfall þátttakenda enda félagsmönnum gefið besta mögulega færið á að gaumgæfa tillögu á heimili sínu, meta áhrif og aðstæður og greiða atkvæði á öruggan og einfaldan hátt. Eru þetta sömu rök og eiga við um atkvæðagreiðslur um kjarasamninga. Auk þessa er heimilt að bera tillögu um vinnustöðvun sem eingöngu er ætlað að ná til takmarkaðs hóps félagsmanna, t.d. á einum vinnustað, undir atkvæði hlutaðeigandi félagsmanna einna. Þá eru aðstæður hins vegar svo líkar því sem gerist á vinnustöðum opinberra starfsmanna að rétt þykir að gera sömu kröfur um þátttöku og samþykki, þ.e. meirihlutasamþykki og 50% þátttöku. Sá eðlismunur er á heimildum til ákvörðunar um vinnustöðvun meðal opinberra starfsmanna annars vegar og á einkamarkaði hins vegar að hinir fyrrnefndu taka afstöðu til tillögu um raunverulegt verkfall sem hefjist á tilteknum tíma. Í þeim tilvikum að félagsmenn á einkamarkaði fá tækifæri til að greiða atkvæði um vinnustöðvun er það jafnan um heimild til handa valdastofnunum félagsins að boða verkfall þegar þeim þykir tímabært. Rétt þykir að láta sömu reglu gilda í þessu efni á öllum vinnumarkaðnum og eðlilegt að félagsmenn taki afstöðu til tillögu um raunverulega vinnustöðvun. Er það í samræmi við þá áherslubreytingu að vinnustöðvun komist þá fyrst á dagskrá þegar samningaviðræður hafa siglt í strand. Það hefur verið gagnrýnt að enginn möguleiki sé samkvæmt lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna að fresta framkvæmd boðaðrar vinnustöðvunar. Raunar þótti vafi á því hvort stjórn eða samninganefnd hefði heimild til að afboða vinnustöðvun án þess að samningur liggi fyrir. Þessi háttur er umdeilanlegur og mun viðurkennt af báðum samningsaðilum á hinum almenna vinnumarkaði að ekki væri æskilegt að innleiða svo ósveigjanlegar reglur á þeirra vettvangi. A.m.k. þurfi að vera ótvírætt að stjórn eða samninganefnd félags hafi heimild til að aflýsa boðaðri vinnustöðvun og að fresta framkvæmd hennar um tiltekinn tíma. Í frv. er tekið fullt tillit til þessara sjónarmiða og ákveðið að samninganefndum sé heimilt að fresta framkvæmd vinnustöðvunar án samþykkis gagnaðila um allt að 14 sólarhringa. Skilyrði fyrir frestun sé kynnt viðsemjanda með a.m.k. sólarhrings fyrirvara. Í viðræðum atvinnurekenda og fulltrúa stéttarfélaga hefur ekki verið ágreiningur um það að rétt sé að gera allsherjaratkvæðagreiðslu að skilyrði vinnustöðvunar. Hins vegar hafa talsmenn stéttarfélaganna lagt áherslu á að í stað tillögu um ákvörðun um vinnustöðvun eigi að vera unnt að fá samþykki til handa trúnaðarráði eða annarri valdastofnun félaganna til að boða til vinnustöðvunar þegar henta þykir. Á því er hins vegar sá galli að félagsmenn fá þá aldrei tækifæri til þess að meta sjálfstætt hvort þeir vilji hefja vinnustöðvun eða ljúka samningum á þeim grunni sem fyrir liggur eftir undangengnar viðræður. Þá sýnir reynslan að ekki sé eðlilegt að heimild sem veitt er á einum tíma í ljósi þáverandi aðstæðna sé síðan nýtt mörgum mánuðum síðar. Því væri í öllu falli nauðsynlegt að binda slíka heimild til boðunar vinnustöðvunar þeim skilmálum að hana mætti einungis nýta á nánar tilteknu tímabili. Að því virtu er ekki allur munur á ákvörðun sem samninganefnd má fresta eða heimild sem nýta mætti innan einhverra nánar tiltekinna tímamarka. Aðildarsamtök á vinnumarkaði hafa almennt lýst stuðningi við það að vanda þurfi betur til undirbúnings og skipulags kjaraviðræðna en venja er til hér á landi. Þá hefur einnig verið samstaða um að æskilegt sé að stytta þann tíma sem kjaraviðræður taka eftir að kjarasamningar eru lausir. Síðast en ekki síst hefur komið fram víðtækur skilningur á því að æskilegt sé að kjaraviðræður félaga fari fram sem mest samtímis því alkunna er að í samningaviðræðum geta kjarabreytingar eins hóps haft mikil áhrif á væntingar og stöðu annarra. Nefndin horfði í starfi sínu töluvert til samskiptareglna á dönskum vinnumarkaði. Er það að vonum þar sem samanburðar við kjör hefur einmitt verið mjög leitað í Danmörku og því er þess að vænta að samskiptareglur kunni að eiga þátt í mikilli verðmætasköpun og góðum kjörum. Þar hefur lengi tíðkast að gerð sé formleg áætlun um viðræður og samningagerð með tímasettum markmiðum fyrir einstökum þáttum í samningaferlinu. Sáttastörf hafa síðar byggst á samkomulagi sem heildarsamtökin hafa náð sín á milli um þetta efni. Í upphaflegri gerð frv. var miðað við að heildarsamtökum á íslenskum vinnumarkaði væri ætlað að hafa frumkvæði að mótun formlegrar áætlunar um endurnýjun kjarasamninga. Veruleg andstaða kom hins vegar fram við það að tilteknum samtökum væri ætlaður stærri hlutur en öðrum við samningu viðræðuáætlunar. Því hefur verið fallið frá upphaflegri hugmynd um það að sáttasemjari gæfi út eina áætlun fyrir endurnýjun allra samninga á grundvelli samkomulags heildarsamtaka. Þess í stað er samtökum atvinnurekenda annars vegar og stéttarfélögum og samtökum þeirra að eigin vali ætlað að ganga frá gerð áætlunar um viðræður og endurnýjun samninga. Þessar áætlanir skulu liggja fyrir eigi síðar en 10 vikum áður en samningar verða lausir og geta eðli málsins samkvæmt verið mismunandi milli einstakra samningsaðila. Efni framangreindra lagaákvæða er að leggja ríkari skyldur á félög sem taka að sér að fara með samningsforræði fyrir starfsfólk og fyrirtæki að undirbúa eins vel og kostur er kjaraviðræður. Markmiðið er að þær gangi vel fyrir sig og tímabil óvissu og óstöðugleika í tengslum við endurnýjun samninga verði sem styst. Vandaður undirbúningur geti dregið úr hættu á átökum á vinnumarkaðinum. Augljóslega verður forræði samningaviðræðna að vera á hendi samningaaðila sjálfra og því eðlilegt að þeir annist sjálfir gerð viðræðuáætlunar og annan undirbúning samningaviðræðnanna. Hins vegar er talið rétt að sáttasemjari aðstoði við skipulag viðræðna með því að gefa út viðræðuáætlun fyrir þá aðila sem ekki ná af einhverjum ástæðum að ljúka því verkefni sjálfir. Er þá gert ráð fyrir að sáttasemjari taki mið af þeirri stefnumörkun um form og framgang viðræðna sem ráða má af þegar gerðum viðræðuáætlunum. Að því leyti fá þeir sem sjálfir ljúka gerð viðræðuáætlunar miklu ráðið um það hvernig háttað verður viðræðum annarra sem ekki hafa sinnt undirbúningi sem skyldi. Rétt er að árétta að í þessu frv. er ekki um miðstýringu að ræða með þeim hætti sem var í frumvarpsdrögunum frá janúar. Samkvæmt gildandi lögum hefur sáttasemjari mjög ríkulegar heimildir til þess að setja fram miðlunartillögur í kjaradeilum og næsta frjálst mat á því hvort hann lætur sömu tillögu taka til fleiri félaga sem samtímis eiga í kjaradeilum. Þessar reglur eru skýrðar og sett skarpari skilyrði fyrir því hvenær sáttasemjari getur lagt fram miðlunartillögu til lausnar á kjaradeilum. Jafnframt eru sett mun ítarlegri ákvæði um það hvern veg skuli standa að kynningu á efni miðlunartillagna og atkvæðagreiðslu um þær. Samkvæmt gildandi lögum telst miðlunartillaga samþykkt án tillits til þess hvernig atkvæði falla ef þátttaka í atkvæðagreiðslu er undir 20%. Aukins meiri hluta er krafist til að fella miðlunartillögu sáttasemjara ef þátttaka er undir 35%. Frv. miðar við hliðstæða reglu og lengi hefur verið við lýði í Danmörku þannig að minnst þriðjung atkvæða þurfi til að fella tillögu. Þetta er heldur lægra hlutfall en samkvæmt dönskum lögum þar sem miðað er við 35% atkvæða. Undanfarin missiri hefur orðið vaxandi umræða um nauðsyn þess að starfsmenn á stórum vinnustöðum geti skipulagt sig í eitt félag sem fari með samninga um kaup þeirra og kjör óháð starfsgreinamörkum almennra verkalýðsfélaga. Ekki varð samstaða um að heimila stofnun vinnustaðarfélaga í margnefndum starfshóp um samskiptareglur á vinnumarkaði. Þrátt fyrir það þykir æskilegt að heimila stofnun slíkra félaga. Er þess að vænta að það geti heldur dregið úr launamun innan fyrirtækja og aukið skilning á samstöðu milli mismunandi faghópa starfsmanna og þeirra og fyrirtækisins. Í þessu felst mikil nýlunda og því þykir rétt að binda þessa heimild fyrst í stað við allra stærstu fyrirtækin, enda tæpast við því að búast að starfsmenn annarra fyrirtækja geti haldið uppi sterku og árangursríku stéttarfélagsstarfi einu sér. Af framansögðu má vera ljóst að allir meginþættir þeirra tillagna um breytingu á vinnulöggjöfinni sem koma fram í frv. því sem hér er lagt fyrir Alþingi höfðu verið ræddir í nefnd um samskiptareglur á vinnumarkaði. Nokkrar af tillögum byggja á beinum tillögum nefndarinnar, annað á hugmyndum og viðhorfum sem fram komu í nefndinni og eins eru nokkrir efnisþættir sem ekki reyndist unnt að ræða í nefndinni sökum þess að ASÍ og BSRB höfnuðu því að vinna málið til enda. Það var bagaleg niðurstaða en eigi að síður hefur við samningu frv. verið lögð mikil áhersla á að koma til móts við gagnrýni sem kom fram við fyrstu hugmyndir um löggjöf. Fyrir liggur að bæði samtök launþega og atvinnurekenda hafa sett fram kröfur um atriði sem ekki hefur verið unnt að verða við. Raunar er tæpast við því að búast að unnt verði að setja lög um afar mikilvæg samskipti þessara aðila svo að öllum líki. Það hlutskipti verður löggjafinn þá að axla því að grundvallarreglur um réttindi og skyldur hlýtur að verða að festa í lög, svo sömu grundvallarreglur gildi fyrir alla, bæði launamenn og atvinnurekendur. Herra forseti. Helstu nýmæli sem koma fram í frv. þessu eru eftirfarandi: Vinnustaðarfélag starfsmanna í fyrirtækjum með a.m.k. 250 starfsmenn að jafnaði öðlast réttarstöðu stéttarfélags, enda eigi a.m.k. 3 / 4 starfsmanna aðild að því. Fer vinnustaðarfélag þá eitt með samningsumboð fyrir starfsmenn þar. --- Samkvæmt upplýsingum ríkisskattstjóra er hér um að ræða 60 lögaðila og 33 opinberar stofnanir að undanskildum lífeyrissjóðum eða þess háttar aðilum. Settar eru skýrar reglur um samningsumboð atvinnurekenda og stéttarfélaga. Tekin eru af öll tvímæli um að heimilt er að fela sameiginlegri samninganefnd fleiri samningsaðila samningsumboð. Er það í sumum tilvikum nauðsynlegt vegna samstarfsins á Evrópska efnahagssvæðinu. Samninganefnd verður heimilt að ákveða sameiginlega atkvæðagreiðslu. Undirritaðir kjarasamningar öðlast gildi frá undirskriftardegi, nema þeir séu felldir með meiri hluta greiddra atkvæða og minnst fimmtungi atkvæða alls. Fari póstatkvæðagreiðsla fram ræður einfaldur meiri hluti greiddra atkvæða. Um kjarasamninga, sem taka einungis til tiltekins hluta félagsmanna eða starfsmanna tiltekins fyrirtækis, gildir önnur regla. Þar er áskilið að hlutfall mótatkvæða sé jafnan þriðjungur atkvæða alls. Skylda er lögð á samningsaðila að stuðla að því að félagsmenn þeirra virði gerða samninga. Kveðið er á um ábyrgð ófélagsbundinna og einstakra félagsmanna þegar ekki er sýnt fram á aðild samningsaðila að ólögmætum aðgerðum. Settar eru skýrari reglur um hvað þurfi að koma fram í tillögu um vinnustöðvun. Jafnframt skulu kröfur liggja fyrir, viðræðna þarf að hafa verið leitað og sáttasemjari þarf að hafa leitað sátta milli aðila. Ákvörðun um vinnustöðvun skal tekin af félagsmönnum við almenna leynilega atkvæðagreiðslu með þátttöku a.m.k. 20% atkvæðisbærra félagsmanna. Samkvæmt þessu er í raun nauðsynlegt að 10% atkvæða séu greidd með tillögu um vinnustöðvun enda ræður meiri hlutinn. Þetta skilyrði gildir þó ekki ef póstatkvæðagreiðsla fer fram. Ef um er að ræða vinnustöðvun af hálfu tiltekins hluta félagsmanna eða í tilteknu fyrirtæki þarf þó jafnan þátttöku helmings atkvæðisbærra þannig að fjórðungur atkvæðisbærra þarf að greiða tillögu atkvæði. Félagsmenn taka ákvörðun um vinnustöðvun í beinni atkvæðagreiðslu. Heimildir samninganefndar og félagsstjórnar eða trúnaðarmannaráðs samtaka atvinnurekenda eða stéttarfélaga eiga því ekki lengur við. Þá er tekin upp í lögin skilgreining á hugtakinu vinnustöðvun. Heimiluð er póstatkvæðagreiðsla um gerða kjarasamninga og um ákvörðun um vinnustöðvun. Ef sú heimild er nýtt þarf að jafnaði ekki að ná tilteknu hlutfalli mótatkvæða gegn samningsniðurstöðu eða tiltekinni þátttöku við almenna ákvörðun um vinnustöðvun. Ríkissáttasemjara er veitt heimild til að ákveða í samráði við aðila að atkvæðagreiðsla um miðlunartillögu fari fram með pósti. Samkvæmt gildandi reglum er ekki tryggður réttur aðila til viðræðna við gagnaðilann. Atvinnurekendur og stéttarfélög skulu gera viðræðuáætlun um skipulag viðræðna og gerð kjarasamnings. Er það gert að danskri fyrirmynd, þar sem samið hefur verið um slíkt fyrirkomulag. Lagaskilyrði fyrir heimild sáttasemjara til að leggja fram sameiginlega miðlunartillögu eru gerð mun skýrari. Réttarstaða þeirra aðila sem sameiginleg miðlunartillaga getur náð til er bætt, sérstaklega miðað við gildandi lagaheimildir. Réttaráhrif sameiginlegrar miðlunartillögu eru óbreytt. Ríkissáttasemjara eru fengnar heimildir til að ákveða póstatkvæðagreiðslu og utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Ávallt skal haft samráð við aðila vinnudeilu áður en slíkar ákvarðanir eru teknar. Miðlunartillaga er felld í atkvæðagreiðslu ef meiri hluti greiddra atkvæða og jafnframt að minnsta kosti þriðjungur atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá er mótatkvæði. Er sú breyting gerð með vísan til heimilda ríkissáttasemjara til að ákveða póstatkvæðagreiðslu eða utankjörfundaratkvæðagreiðslu, en ef þær heimildir verða nýttar mun þátttaka aukast. Skilyrðið um lágmarkshlutfall mótatkvæða á við óháð tilhögun atkvæðagreiðslu. Eins og áður er komið fram falla úr gildi lög nr. 33/1978, um sáttastörf í vinnudeilum ef þetta frv. nær fram að ganga. Í því sambandi vil ég sérstaklega taka fram að sú breyting hefur sem slík engin áhrif á stöðu og valdsvið ríkissáttasemjara eða starfsmanna hans. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til félmn. Frv. er nú í höndum löggjafarþingsins. Ég vænti þess að það verði að lögum fyrir þinglok. Mér er það ljóst að víða er um álitamál að ræða, t.d. hvað varðar þröskulda í atkvæðagreiðslum. Ég legg hins vegar þunga áherslu á að viðræður fari fram í tíma, kröfur liggi fyrir áður en samningar eru lausir, valdsvið sáttasemjara og skyldur hans séu rækilega skilgreindar og lýðræðislegur réttur félagsmanna til að hafa úrslitaáhrif á kaup og launagreiðslur sé virtur. Ég bið hv. alþingismenn og málsaðila alla að kynna sér frv. nákvæmlega og án fordóma og þá munu menn komast að því að hér er um sanngjarna og skynsamlega vinnulöggjöf að ræða sem á að verða launþegum og atvinnulífi og þar með þjóðinni allri til farsældar.

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt í upphafi þessarar umræðu að það komi skýrt fram vegna orða í framsöguræðu hæstv. ráðherra um tilurð þess hóps sem þetta frv. byggir að verulegu leyti vinnu á að þann 4. okt. 1994, í tíð minni sem félmrh., kallaði ég þá tilgreindu aðila sem hér um ræðir að sama borði til þess að ræða samskiptareglur á vinnumarkaðinum, eins og segir í greinargerð með frv. Það var hins vegar algerlega skýrt af minni hálfu í viðræðum við alla þessa aðila að ekki undir nokkrum kringumstæðum væri um það að ræða að afrakstur þessa nefndarstarfs yrði með þeim hætti að tíndar yrðu út, eins og ráðherra orðaði það áðan, einstakar tillögur eða hugmyndir einstakra nefndarmanna eða hópa heldur væri um það að ræða að freista þess að reyna að ná samkomulagi og frekari sátt um þessar samskiptareglur og þarna væri skynsamlegur vettvangur til þess. Ég get líka upplýst það að forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar voru margir hverjir dálítið uggandi um að setjast að þessu borði og þess vegna undirstrika ég það enn rækilegar en ella hver var tilgangur þessa nefndarstarfs, nefnilega að ná víðtækri sátt og samvinnu um bættar samskiptareglur. Hér hefur því hæstv. félmrh., fulltrúi Framsfl. í félmrn. núna, algjörlega haft endaskipti á upphaflegum tilgangi þessa nefndarstarfs. Að fara fram með því offorsi sem hann gerir núna gegn vilja fjölmargra aðila í þessari sömu nefnd, fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, m.a. um innri mál verkalýðshreyfingarinnar og að taka þar upp hugmyndir og sjónarmið vinnuveitenda er fullkomlega óeðlilegt og stangast algjörlega á við upphafleg markmið nefndarstarfsins. Þetta er nauðsynlegt að komi skýrt fram, virðulegi forseti, vegna orða hæstv. ráðherra áðan og vegna framhalds þessarar umræðu.

Herra forseti. Eitt með öðru góðu sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson gerði í ráðherratíð sinni var að koma þessari nefnd á laggirnar og ég tel að hann ætti alveg blygðunarlaust að gangast við faðerninu að því. Nefndin hefur unnið ákaflega gott starf þó að því miður leiddi það ekki til endanlegrar niðurstöðu sem samþykkt væri samhljóða, enda var það kannski til of mikils ætlast. Hún er búin að sitja 48 fundi og ræða málin. Ég hef ekki farið fram með neinu offorsi og alls ekki verið að ganga neitt erinda annars aðilans fremur en hins. 

Virðulegi forseti. Þessi fátæklegu orð hæstv. ráðherra breyta í engu því sem ég sagði áðan. Upphafleg markmið þessa samráðs voru að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Eru það með öðrum orðum viðhorf hæstv. ráðherra að framganga hans hér, þessar tillögur hans sem birtast okkur í frumvarpsformi með þeim hætti sem hér um ræðir, séu til þess fallnar að bæta þessar samskiptareglur á vinnumarkaði? Ég ítreka það, virðulegi forseti, að tilgangurinn var sá að koma á samráðsvettvangi þar sem frjálsir aðilar vinnumarkaðarins sætu yfir og færu yfir þá möguleika sem í stöðunni væru til bættra samskipta og að fulltrúi félmrn. væri eins konar verkstjóri þeirra viðræðna en ekki það að hann tíndi í umboði ráðherra út eitt og annað, hugmyndir og viðhorf, eins og hæstv. ráðherra orðaði það og flytti hér í frumvarpsformi gegn háværum mótmælum fjölmargra þeirra sem í nefndinni sátu. Því segi ég enn og aftur: Þetta er að hafa endaskipti á hlutunum, virðulegi forseti.

Herra forseti. Meginmarkmið þessa frv. er að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði og það á ekki að koma neinum á óvart að frv. komi fram. Það var beinlínis ákvarðað í stjórnarsáttmála og ég tel að sú vinna sem unnin hefur verið í nefndinni um samskiptareglur á vinnumarkaði hafi nýst vel við samningu þessa frv. og það hefur verið reynt að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem komið hafa fram frá báðum aðilum.

Að bæta samskiptin með illu sem sagt.

Hæstv. forseti. Í skipunarbréfi félmrh. 4. okt. 1994 þar sem settur var af stað starshópur sem skyldi fjalla um samskiptareglur á vinnumarkaði segir að starfshópurinn skuli taka saman skýrslu um niðurstöðuna af athugun sinni leiði hún í ljós nauðsyn breytinga á íslenskri löggjöf. Í þessu sambandi skal hópurinn setja fram tillögur um það efni. Það gerði hópurinn ekki. Þvert á móti kom fram hjá fulltrúum samtaka launafólks að um þau efni sem menn á annað borð væru sammála skyldu menn semja. Menn skyldu ná samkomulagi um þau atriði. Menn skyldu semja um það. Menn skyldu ekki keyra í gegn löggjöf. Ég mun koma nánar í efnislegri umræðu um frv. síðar að ýmsu sem hæstv. félmrh. vék að, en tvennt vil ég nefna: Áfangaskýrsla starfshópsins var sett til umræðu í verkalýðshreyfingunni í lok nóvember. Þær umræður fóru fram í nóvember og janúar.  Í annan stað verður að taka það fram að í áfangaskýrslunni eru settir ákveðnir fyrirvarar og ég les upp úr henni, með leyfi forseta:

Tíminn er búinn.

,,Þar má nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara á vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` 
             Þessir fyrirvarar eru grundvöllur þeirrar lagasetningar sem hæstv. félmrh. er að keyra í gegn.

Herra forseti. Skýrslan kom fram í nóvember og hún leiddi glöggt í ljós að óhjákvæmilegt væri að lögfesta ákveðnar reglur. Það er gott og blessað að semja en samningarnir taka bara til þeirra sem eru aðilar að þeim, ekki til þeirra sem standa utan við samningana  Jafnframt vil ég taka það fram af því að ég er ekki alveg viss um að hv. 17. þm. Reykv. sé með það ljóst í huga að það er náttúrlega Alþingis en hvorki Vinnuveitendasambandsins, Vinnumálasambandsins né verkalýðsfélaganna eða BSRB að setja lög í landinu. Það er Alþingis að gera það.

Hæstv. forseti. Ég vil að fram komi að af hálfu samtaka launafólks hefur aldrei verið hafnað að vinna þetta mál til enda. Því hefur hins vegar verið hafnað að þetta mál yrði unnið til enda á forsendum Vinnuveitendasambandsins og það er það sem hefur verið gert. Eins og ég hef bent á hér er það lagafrv. sem nú er verið að reyna að keyra í gegn byggt á þeim fyrirvörum sem fulltrúar samtaka launafólks settu inn í þá áfangaskýrslu sem hæstv. félmrh. segir að sé í meginatriðum grundvöllur þessa lagafrv. Á þetta vil ég leggja áherslu.

Herra forseti. Það er þetta með að vinna til enda. Það var búið að halda 48 fundi. Það finnst mér vera orðin töluverð seta og þessir fundir hafa margir hverjir verið mjög langir. Hugsanlega hefði verið hægt að halda þessari nefnd að störfum og halda 100 fundi. En við hefðum ekki verið neinu nær.

Er fundafjöldinn röksemd?

Ég tel að þetta frv. sé ekkert byggt á forsendum Vinnuveitendasambandsins. Ég veit að hv. þm. er kunnugt um kröfur Vinnuveitendasambandsins, a.m.k. margar hverjar. Þær eru allt aðrar heldur en birtast í þessu frv. Það er ekki gengið að þeim, það er gengið til móts við þær í mörgum greinum, en þær eru ekki uppfylltar eins og Vinnuveitendasambandið hefur sett það.

Þeir eru hæstánægðir.

Þeir sætta sig við þessi vinnubrögð.

Þeir eru ánægðir með vinnubrögðin.

Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram, sama hversu mikið hæstv. ráðherra þrætir fyrir það, að það var ekkert samkomulag í nefndinni um framgöngu þessara mála og allra síst um það að setja lög um efnið, herra forseti, eins og hér hefur verið ákveðið að gera. Þetta er grundvallaratriði varðandi þau mál sem við erum að tala um og það er beinlínis rangt að segja að frv. sé í samræmi við það sem rætt var í nefndinni. Það er beinlínis rangt. Ég vil líka draga það fram hér að hæstv. ráðherra hefur oft talað um að frv. komi jafnt niður á atvinnurekendum og launafólki. Væntanlega er hann þá að vísa til atkvæðagreiðslureglna sem eiga að vera gagnkvæmar. Telur hæstv. ráðherra virkilega að það sé líku saman að jafna varðandi einstaka launamenn og atvinnurekendur? Af hverju í ósköpunum heldur hæstv. ráðherra þá að stéttarfélög hafi orðið til? Af hverju í ósköpunum heldur hæstv. ráðherra að stéttarfélög hafi þau réttindi og þær skyldur sem þau hafa í núgildandi lögum og fjölda alþjóðasamninga?

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ekkert samkomulag væri. Það getur verið þreytandi að bíða eftir samkomulagi endalaust og það vil ég ekki gera. 

Herra forseti. Þetta voru stórmerk orð sem hér voru sögð. Norrænt módel í vinnurétti um samskiptaaðila vinnuréttarins sem er virt um allan heim og er alls staðar litið til á vinnumarkaði heitir hjá hæstv. ríkisstjórn Íslands ,,villta vestrið``. Þetta lýsir að mínu mati því fullkomna skilningsleysi sem ríkisstjórnin hefur sýnt gagnvart samskiptum aðila á vinnumarkaði og gagnvart því hvernig þau samskipti eigi að fara fram. Mér finnst hreinlega ámátlegt að horfa upp á Framsfl. og einkum og sér í lagi hæstv. félmrh. draga þennan vagn frjálshyggjunnar og vinna skítverkin fyrir Sjálfstfl. Ég held það sé kominn tími til að hann fari að hugsa sig um.

Herra forseti. Ég tel mig ekki vera að draga neinn frjálshyggjuvagn. Ég tel mig vera að vinna skynsamlegt og nauðsynlegt starf fyrir þjóðfélagið, fyrir launþega og fyrir vinnuveitendur.

Herra forseti. Ég hef margar athugasemdir, bæði efnislegar og varðandi málsmeðferð og mun ræða þær síðar. Hins vegar gat hæstv. félmrh. um að eitt af markmiðum þessa máls væri að auka lýðræði varðandi samningsferilinn, m.a. um atkvæðagreiðslu o.fl. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, formaður Þjóðvaka, lagði fyrr í dag til að frv. yrði borið undir launþega og aðra sem málið varðar í almennri atkvæðagreiðslu áður en málið yrði afgreitt endanlega á Alþingi, t.d. milli 2. og 3. umr. Niðurstaðan yrði þá höfð til hliðsjónar við endanlega afgreiðslu másins. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort honum finnist að slík málsmeðferð komi til greina. Þetta er vitaskuld mjög óvanaleg aðferð og hugmynd sem hér er lögð til en það ber að hafa í huga að málið er sérstaklega viðkvæmt. Spurningin er hvort þessi málsmeðferð gæti orðið að samkomulagi eða hvort það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að knýja fram löggjöf í fullri andstöðu við verkalýðshreyfinguna.

Herra forseti. Ég er mikill vinur lýðræðisins og ég tel að við eigum að reyna að hafa það í heiðri. En sú hugmynd sem hv. 13. þm. Reykv. varpaði hér fram var mér nokkuð framandi, þ.e. ég hafði ekki heyrt hana áður eða hugleitt hana. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig sú atkvæðagreiðsla gæti farið fram, hvernig það yrði skilgreint hverjir það væru sem málið varðar. Ég tel að þetta mál varði þjóðina alla og þar með sé verið að stinga upp á því að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um þessa breytingu á vinnulöggjöfinni. Ég er ekki tilbúinn að leggja það til. Ef Alþingi kemst að því eða meiri hluti Alþingis að rétt sé að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál þá mun ég ekki leggjast gegn því.

Herra forseti. Sú hugmynd sem hér var borin fram af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er vissulega eitt afbrigði af þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sem hér er gerð tillaga um er að af því að málið er það mikilvægt og varðar tugþúsundir manna hér í landinu þá fái það eðlilega lýðræðislega meðferð ekki hvað síst með tilliti til þess hvernig málið er komið fram hér á Alþingi. Ég tel athugandi að menn velti þessu mjög vel fyrir sér, hæstv. félmrh., að finna þessari málsmeðferð lýðræðislegra ferli heldur en hér hefur komið fram í upphafi þessarar umræðu og hvernig málið hefur borið fram á Alþingi. Það er nauðsynlegt að fundinn sé annar farvegur fyrir þetta mál en sá sem ríkisstjórnin hefur sett það í. Þá gæti þessi hugmynd að mínu mati vel komið til greina.

Herra forseti. Ég hef verið flm. að tillögum um þjóðaratkvæðagreiðslu, a.m.k. einni á undanförnum árum sem því miður náði ekki fram að ganga. Ég legg áherslu á að málið fái vandaða meðferð hér í þinginu og það vil ég í einlægni biðja hv. alþingismenn um að veita, m.a. til þess að málsmeðferðin gæti verið vönduð. Og til þess að umsagnaraðilum, sem eðlilegt er að leita til gefist kostur á að vinna að umsögnum sínum, tel ég mjög nauðsynlegt að málið fari til nefndar og komist til umsagnar þannig að það hlé sem verður á þingstörfum um páskana, þ.e. frá því að fundi lýkur annað kvöld og fram til 10. apríl, nýtist til þess að vinna í málinu, bæði fyrir alþingismenn og jafnframt fyrir þá umsagnaraðila sem hv. félmn. kann að óska eftir umsögnum frá.

Herra forseti. Enn og aftur hefur Alþingi fengið það hlutskipti að taka til umfjöllunar hreint ótrúleg vinnubrögð og einstaklega gerræðislega aðför ríkisstjórnarinnar að launafólki og samtökum þess. Enn og aftur er aðförin færð í þann búning að hún byggist á samráði aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar. Og enn og aftur verðum við vitni að því að ríkisstjórnin bregst fullkomlega því trausti sem henni hefur verið sýnt með því að leggja fram tillögur til breytinga á lögum, tillögur sem fela í sér lögþvingun í stað þess að velja leið samninga og samráðs. Nú horfir svo við að sú sem hér stendur er ein af þeim sem tóku þátt í þessu svokallaða samráði við ríkisstjórnina og það er hreint með ólíkindum að verða vitni að þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð af hv. félmrn. í þessu viðkvæma máli. Samráðsviljinn sem vissulega var fyrir hendi í upphafi nefndarstarfsins af fullri einlægni þeirra fulltrúa samtaka vinnumarkaðarins sem tóku þátt í starfi nefndarinnar hefur verið eyðilagður með yfirgangi ráðuneytisins í málinu svo framgangan minnir helst á fíl í postulínsbúð. Til þess að skýra nánar hvernig staðið hefur verið að málinu er nauðsynlegt að rifja upp forsögu málsins og nefndarstarfsins. Þann 4. okt. 1994 skipaði þáv. félmrh., núv. hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, vinnuhóp um samskiptareglur á vinnumarkaði. Samtök launafólks voru beðin um að tilnefna fólk í hópinn og eðli málsins samkvæmt voru menn ekki á eitt sáttir um það hvort rétt væri að taka þátt í slíku samstarfi. Fólk óttaðist einmitt það sem nú hefur gerst að nefndarstarfið væri notað til að gefa ríkisstjórninni færi á að traðka á því grundvallarkerfi sem samningsaðilar á íslenskum vinnumarkaði hafa byggt allt sitt starf á sem byggist á sjálfstæði aðila vinnumarkaðarins til að semja um málefni launafólks og atvinnurekenda. Meðal annars er rétturinn til að semja sameiginlega undirstaða slíks starfs og íhlutun stjórnvalda í þau málefni er óæskileg eigi sá réttur að vera tryggður, en ég mun koma nánar að þessu síðar. Þegar leitað var til samtaka launafólks um tilnefningar í vinnuhópinn var fallist á það með því skýra og klára skilyrði að nefndinni var ekki ætlað að fjalla um breytingar á vinnulöggjöfinni nema að því leyti sem samtök launafólks töldu æskilegt og innan þeirra marka sem íslenskur vinnuréttur og alþjóðlegir samningar setja okkur. Samtök launafólks settu sig þannig ekki í prinsippinu á móti öllum breytingum á vinnulöggjöfinni, ef slíkar breytingar gætu orðið til bóta og teldust nauðsynlegar. En sá fyrirvari fylgdi reyndar alla tíð að samtök launafólks teldu lögin um stéttarfélög og vinnudeilur í meginatriðum hafa staðist tímans tönn og reynst ágætlega. Hins vegar væri e.t.v. ýmislegt í samskiptum aðila vinnumarkarins sem vert væri að skoða svo greiða mætti fyrir samningsgerð, enda kemur það fram í athugasemdum með frv. sem nú liggur fyrir að tilgangur breytinganna væri sá að auðvelda og einfalda gerð kjarasamninga og stuðla að friðsamlegum samningum er gætu dregið úr átökum á vinnumarkaði. Um þetta eru líklega flestir sammála sem hafa með málefni vinnumarkaðar að gera á einn eða annan hátt. Framan af fór starfið í nefndinni ágætlega af stað og þar náðist upp þokkalegur umræðugrundvöllur um samskipti aðila vinnumarkaðarins, kosti og galla þess kerfis sem við búum við. Við ríkisstjórnarskiptin mátti greina aukinn vilja ráðuneytisins til að drífa málið áfram. Mikil keyrsla var sett á málið og fundahöld þétt. Þegar undirrituð hætti störfum hjá Alþýðusambandinu vék hún fljótlega sæti úr nefndinni, en á því stigi var nýhafin vinna að gerð áfangaskýrslu þeirrar sem birt er sem fskj. með frv. Þá lá það í mínum huga ljóst fyrir að aðeins örfáar línur á blaði höfðu verið samþykktar sem tillaga að breytingum á lagatexta og fól sá texti í sér breytingu á 5. gr. laganna um stéttarfélög og vinnudeilur og laut að umboði samninganefnda. Sá texti var að öllu leyti byggður upp á því grundvallarsjónarmiði að stéttarfélögin væru lögformlegir samningsaðilar um kaup og kjör launafólks og hann fól ekki í sér skertan rétt stéttarfélaganna á einn eða neinn hátt. Hann byggðist á því að umboð samninganefnda væri sótt til viðkomandi stéttarfélags og í raun er það svo í mínum huga að á meðan stéttarfélögin eru lögformlegir samningsaðilar, þá sé ekki hægt að lögbinda víðtækara umboð til samninganefnda en stéttarfélögin samþykkja. Þessi texti hefur nú að hluta til verið tekinn upp í breytingar á 5. gr. laganna um stéttarfélög og vinnudeilur, en hann hefur verið skrumskældur og við hann aukið á þann hátt að fátt er líkt með því sem upphaflega var farið af stað með. Þetta er aðeins lítið dæmi um það sem hæstv. ríkisstjórn kallar samráð, lítil dæmisaga um þá misbeitingu sem hún hefur sýnt á svo viðkvæmu réttarsviði sem vinnurétturinn er. En nefndin hélt áfram störfum sínum, gaf út áfangaskýrsluna og ræddi málin. Þegar hæstv. félmrh. fannst nóg komið af fóðri voru sett fram drög að lagafrv. sem í engu voru lögð fram í sátt, eins og hér hefur komið fram, enda sagði hæstv. ráðherra í fréttum nýlega að það væri aldrei hægt að komast að samkomulagi með svona mál, einhvers staðar þyrfti að höggva á hnútinn. Það er einmitt þetta viðhorf sem einkennir allt starf ríkisstjórnarinnar í þeim málum sem við höfum verið að takast á um hér á liðnum vikum. Virðingarleysi fyrir samráðinu, virðingarleysi fyrir friðsamlegum lausnum og afraksturinn er fullkomin andstaða gervallrar verkalýðshreyfingarinnar í landinu sem þó gekk í upphafi af fullri einlægni til þess verks að skoða hvort ástæða væri til að lagfæra eitthvað í umhverfi aðila vinnumarkaðarins rétt eins og opinberir starfsmenn, kennarar og aðrir gengu til samráðs við ríkisstjórnina í fullkominni einlægni og vilja til að finna lausn á þeim málum sem betur mættu hugsanlega fara. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar kvað á um framfarasókn þjóðarinnar er nú að birtast landslýð í sinni skelfilegu mynd. Í forustu þessarar ríkisstjórnar er sá hinn sami hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, sem þakkaði launafólki og verkalýðshreyfingunni ítrekað í kosningabaráttunni fyrir gott samstarf og ábyrgðina sem sýnd hefði verið af þessum aðilum í nafni stöðugleika og þjóðarsáttar, lýsti yfir vilja sínum til að svo mætti verða áfram. En það var ekki langt liðið eftir kosningar þegar hið réttara andlit ríkisstjórnarinnar fór að koma í ljós. Það er ekki hægt að sjá á verkum hennar á síðustu mánuðum að henni sé það efst í huga að bæta launafólki upp það sem það lét af hendi í nafni stöðugleikans og þjóðarsáttarinnar. Þvert á móti á nú að ráðast að rótum þess sem launafólki er helgast, sjálfri tilvist verkalýðshreyfingarinnar. Boðskapurinn felst í því að auka áhrif einstaklinga í stéttarfélögum, að leysa þessa einstaklinga úr viðjum þeirra samtaka sem þeir hafa verið að byggja upp á áratuga löngu tímabili. Það er reyndar alveg sama hversu oft hæstv. félmrh. klifar á því að það sé ekki verið að vega að verkalýðshreyfingunni með þeim tillögum sem hér liggja frammi. Hann getur klifað á því eins oft og hann vill. Aðförin að verkalýðshreyfingunni felst í því fyrst og fremst að ríkisstjórnin ætlar með lögþvingunum að koma á reglu um innri málefni stéttarfélaga. En það eitt að setja lög um innri málefni stéttarfélaga er brot á þeim grundvallarreglum sem við höfum byggt á um áratuga skeið og á þeim grundvallarreglum sem hinn norræni vinnuréttur byggir á. Verkalýðshreyfingin á Norðurlöndunum byggir á nokkrum hornsteinum og sá mikilvægasti er að öðrum ólöstuðum rétturinn til að semja sameiginlega. Hann er verndaður sérstaklega í íslenskri löggjöf með því að stéttarfélögunum er falið að vera lögformlegir samningsaðilar um kaup og kjör. Alþjóðavinnumálastofnunin sem Ísland á aðild að hefur gert fjölda samþykkta um málefni vinnumarkaðar og hefur Ísland fullgilt nokkrar þeirra. Ein af grundvallarsamþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar fjallar um félagafrelsi og verndun þess og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Félög verkamanna og vinnuveitenda skulu eiga rétt á að setja sér lög og reglur, að vera algerlega óháð í vali sínu á fyrirsvarsmönnum sínum, að skipuleggja stjórn sína og starfsemi og setja sér stefnuskrá. Opinber stjórnvöld skulu forðast alla íhlutun er skerða mundi þennan rétt eða hindra löglega beitingu hans.`` Síðar segir, með leyfi forseta, í þessari samþykkt: ,,Landslögum má ekki vera á þann veg háttað að þau skerði ákvæði samþykktar þessarar né heldur má framkvæma þau á þann hátt.`` Þessi samþykkt byggir á því að mikilvægasti þáttur í starfsemi stéttarfélaga og mikilvægasti þátturinn til að tryggja að þau geti sinnt hlutverki sínu, því hlutverki sem við höfum ætlað þeim, er að þau séu óháð íhlutun stjórnvalda, óháð íhlutun opinberra aðila. Lagaboð er sú íhlutun sem varasömust er í þessum efnum og því er lögþvingunin ein og sér brot á þessari samþykkt og reyndar ýmsum fleiri reglum sem Ísland hefur skuldbundið sig til þess að framfylgja. Rétturinn til að stofna stéttarfélög og ganga í þau er tryggður í 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og tekið er fram að þessi réttindi skulu ekki háð öðrum takmörkunum en þeim sem nauðsynlegar eru í lýðfrjálsu þjóðfélagi vegna öryggis almennings og í öðrum mjög afmörkuðum tilvikum. Í félagsmálasáttmála Evrópuráðs er lögð megináhersla á rétt frjálsra samningaumleitana vegna aðila vinnumarkaðarins og að stuðla að samkomulagi aðila. Með samningi um efnahagsleg, félagsleg og borgaraleg réttindi er lögð áhersla á rétt stéttarfélaga til að starfa óhindrað og takmarkanir óheimilar á þeim rétti nema í brýnum undantekningartilvikum. Samkvæmt orðalagi allra þessara ákvæða eru réttindin bundin við einstök stéttarfélög. Ég gæti nefnt fleiri samþykktir eða samninga sem íslenska ríkið er skuldbundið af sem benda í sömu átt. Þá hefur sérfræðinganefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem er skipuð 12 færustu sérfræðingum á sviði vinnuréttar að mati Alþjóðavinnumálastofnunarinnar alla vega, hefur komist að þeirri niðurstöðu að afskipti ríkisvaldsins af málefnum aðila vinnumarkaðarins sé brot á grundvallarreglum stofnunarinnar sem Ísland hefur staðfest og var þetta mál reyndar til sérstakrar umræðu á þingi stofnunarinnar árið 1994 þar sem rædd var skýrsla er sérfræðinganefndin gaf út um þessi mál. Ég veit líka að formaður nefndarinnar sem fjallaði um samskiptareglur á vinnumarkaði sat það þing og var viðstaddur þær umræður sem þar fóru fram. En það er alveg greinilegt að hann hefur ekki haft taumhald á hæstv. ríkisstjórn í þessu máli, því að ég þykist vita að hann viti það jafn vel og ég að svona gerir maður ekki, svo höfð séu í frammi fleyg orð. Það er grundvallaratriði að hafa þessar alþjóðlegu samþykktir í huga þegar fjallað er um breytingar á ákvæðum er snerta tilvistargrundvöll stéttarfélaga og umhverfið í samningum á vinnumarkaði. Með hliðsjón af þeim er það grundvallaratriði að samið sé um breytingar í frjálsum samningum félaga launafólks og atvinnurekenda og að samkomulag sé í höfn og sátt ríki áður en lög eru sett. Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að sú sátt er ekki til staðar um þetta lagafrv. ekki frekar en um frumvörpin sem snerta opinbera starfsmenn sem hafa verið til umræðu hér á undanförnum vikum og hafa sett allt á annan endann í þjóðfélaginu. Það er líka mikilvægt að hafa það í huga þegar við leitum fyrirmyndar til annarra landa, einkum til Norðurlandanna eins og verið er að gera hér, að þar hefur þessi grundvallarregla verið í heiðri höfð í flestum tilvikum, grundvallarreglan um það að samskipti aðila vinnumarkaðar og stjórnvalda byggi á sátt og samningum. Við getum tekið sem dæmi danska kerfið sem verið er að vísa til í frv. Í Danmörku hefur allt annað samskiptamunstur viðgengist en hér. Síðan á þriðja áratugnum hafa samningar verið fastir í tíma, til allt að tveggja ára og renna út á ójöfnum árum þann 1. mars. Viðræðuáætlunin hefur verið byggð á samkomulagi á milli aðila, en engar formlegar reglur hafa verið til um það hvenær samningaferlið hefst. Menn hafa bara hist að hausti og gert samkomulag um vinnuferlið og þeir semja sjálfir um það hvaða frest þeir eiga að gefa sér til að klára málið. Tengingarreglan sem hér á að lögfesta hefur verið lengi við lýði þar. Reyndar hefur lengi framan af verið sátt um hana, en á síðustu árum hefur það ekki verið og þess vegna eru Danir einmitt núna að endurskoða þessa tengingarreglu. Þeir eru að endurskoða hvort það geti verið að hún stangist að einhverju leyti á við alþjóðlegar reglur sem danska ríkið er skuldbundið af og hvort hún á einhvern hátt geti talist brot á mannréttindum. Þetta var reyndar rætt á sínum tíma í nefndinni um samskiptareglur á vinnumarkaði. Á þetta var bent. Í nefndinni var dreift blaðaúrklippum úr dönskum blöðum þar sem einmitt kom fram að akkúrat þá dagana sem nefndin var að skoða þessa tillögu var mikill ágreiningur um þetta mál og á það var bent af fulltrúa samtaka launafólks að ekki væri æskilegt og a.m.k. mjög varhugavert að taka þessar reglur upp svo til óbreyttar hér því þær hefðu valdið miklum deilum í seinni tíð í Danmörku, og miklum ágreiningi. En það er greinilegt að á þessi rök hefur ekki verið fallist af hálfu ríkisstjórnarinnar og tengingarreglan er allt að einu lögð til í frv. án þess að tekið sé tillit til þessarar varúðar sem verkalýðshreyfingin hefur bent á og án þess að tekið sé tillit til fram kominnar gagnrýni á dönsku framkvæmdina. Ríkisstjórninni er tíðrætt um aukin réttindi einstaklinga. Það er sá kafli úr stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar sem gjarnan er vitnað í og sem gjarnan réttlætir það að þetta frv. og þessar breytingar á vinnulöggjöfinni eru teknar fyrir á þinginu með offorsi og á þann hátt að þingmönnum gefst varla kostur á að kynna sér málið áður en því er dengt hér í umræðu. Það er vísað til þess að ríkisstjórnin hafi það á dagskrá í stefnuyfirlýsingunni að auka áhrif einstaklinga í stéttarfélögunum. En hvað er það í þessu frv. sem hér liggur fyrir sem eykur rétt einstaklinga í stéttarfélögunum? Hvernig er það gert? Jú, jú, þeir fá að ráða meiru en áður um það hvort stéttarfélögin fara í verkfall, sem sagt um það hvort beitt sé því vopni sem launafólk hefur til þess að fá framgengt kröfum sínum ef ekki semst. En hvað gerist ef ekki semst og málið fer inn á borð sáttasemjara og fer inn í tengingarregluna? Þá er ekki verið að auka réttindi einstaklinganna því þá er allt í einu lögð áhersla á aukna miðstýringu. Hvort eru menn að mæla með aukinni miðstýringu eða aukinni valdreifingu í þessu frv.? Það fer svona eftir því hvar er litið á hlutina og í hvaða samhengi. Sem dæmi um virðingu ríkisstjórnarinnar fyrir samráðinu og gildi þess sem norrænn vinnuréttur byggir allt sitt á og það kerfi sem við höfum búið við lengi í sátt er hægt að benda á að í frv. eru ákvæði um vinnustaðarfélög sem getur falið í sér skerðingu á samningsbundnum félagssvæðum stéttarfélaganna sem fyrir eru, en ég man ekki betur en það hafi ekki einn einasti nefndarmanna mælt sérstaklega með þessari framsetningu í nefndinni. Það var bæði vegna þess að heimildin til þess að gera vinnustaðarsamninga er til staðar í íslenskum vinnurétti. Það er hægt að gera vinnustaðarsamninga og það er gert í mörgum tilvikum og ekki síður vegna þess að almennt litu menn ekki á þetta sem þýðingarmikinn þátt í því að greiða fyrir samningum og reyndar hef ég ekki enn þá heyrt rök fyrir því að þetta sé þýðingarmikið atriði til að ná því markmiði sem ríkisstjórnin segist vera að setja sér með framlagningu þessa frv. að greiða fyrir samningum. Samráðið lýsir sér kannski best í því hvernig ríkisstjórnin hefur fengið verkalýðshreyfinguna öndverða á móti sér í öllu málinu, enda eru þess ekki dæmi í sögunni, eða frá því að verkalýðshreyfingunni var komið á þokkalegan kjöl hér á landi, að slík aðför hafi verið gerð að henni af hálfu ríkisstjórnar og þó hefur ýmislegt gerst á síðustu áratugum og ýmiss konar ríkisstjórnir setið við stjórnvölinn. Það hefur engin þeirra vogað sér að ganga svona á skítugum skónum yfir þann grundvöll sem hreyfingin byggir allt sitt á, réttinn til að sjá um innri málefni sín án íhlutunar stjórnvalda. Það er meginatriði málsins. Alþýðusamband Íslands hefur samþykkt ályktun um frv. sem hér liggur frammi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ fordæmir að stjórnvöld skuli einhliða hafa lagt fram frv. til breytinga á vinnulöggjöfinni. Frv. er lagt fram á sama tíma og aðilar vinnumarkaðarins voru í samningaviðræðum um samskiptamál sín á milli. Í þeim viðræðum lágu hugmyndir og tillögur ASÍ að nauðsynlegum breytingum fyrir. Með kynningu á væntanlegu lagafrv. sleit félmrh. þeim viðræðum. Áratugum saman hafa aðilar reynt að vinna að málefnum vinnulöggjafar í sátt og samlyndi. ASÍ hefur stöðugt haldið því fram að nauðsynlegt sé að víðtæk sátt ríki um breytingar á svo viðkvæmum lagabálki og vinnulöggjöfin er. Um þetta mál ríkir engin sátt nú vegna þess að ríkisstjórnin hefur rofið grið í málinu. Með framlagningu frv. hafa stjórnvöld gefið yfirlýsingu um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi um þróun vinnulöggjafarinnar. Ríkisstjórnin hefur tekið undir málflutning atvinnurekenda um breytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði í stað þess að hlusta á sjónarmið beggja aðila. Fyrirliggjandi frv. er árás á verkalýðshreyfinguna. Flestar hugmyndir í frv. eru til þess fallnar að rýra sjálfstæði stéttarfélaga. Tillögurnar minnka völd einstaklinganna í verkalýðsfélögum, algjörlega þvert á það sem tillöguhöfundar þykjast stefna að. Ekkert í frv. er til þess fallið að auka á nokkurn hátt réttindi launafólks eða bæta réttarstöðu þess, fyrir þá hliðina er einungis um hertar reglur og skerðingar að ræða. Að sama skapi er ekkert í frv. sem hefur í för með sér þrengingar á heimildum atvinnurekenda þrátt fyrir að því sé haldið fram að breytingarnar eigi að gilda jafnt fyrir alla. Í frv. er heldur ekkert sem líklegt er til þess að liðka til eða flýta fyrir vinnu við gerð kjarasamninga.`` Telur hæstv. ríkisstjórn svona vinnubrögð bera vott um að samráð hafi verið haft við samtök launafólks? Telur hún svona viðbrögð af hálfu verkalýðshreyfingarinnar bera vott um það að samráð hafi verið haft? Kannast einhver við ámóta yfirlýsingar frá samtökum opinberra starfsmanna vegna frumvarpa sem hér hafa verið rædd á undanförnum vikum? Erum við enn einu sinni vitni að því að allir misskilja ríkisstjórnina eða getur ekki verið að ríkisstjórnin misskilji alla sem hún er í samskiptum við þessa dagana? Ég tek undir það sem haft hefur verið eftir hæstv. forsrh. að svona gerir maður ekki. Það er ekki verið að tala um það hér að verkalýðshreyfingin eigi ekki að aðlaga sig nútímanum og skipuleggja sig á jákvæðan hátt, enda hefur verið unnið að því á undanförnum árum innan hreyfingarinnar, m.a. með sameiningu félaga, en slík skipulagning verður að koma innan frá. Hún á ekki að koma frá stjórnvöldum sem opinber íhlutun með lagaboði og það er líka þannig að samtökin á almenna markaðnum hafa setið við samningaborðið að undanförnu þar sem meiningin var að semja um bætt samskipti aðila vinnumarkaðarins, að fara samningaleiðina, og eftir því sem skilja má af samþykkt miðstjórnar Alþýðusambandsins sem ég las upp úr áðan, þá voru samningar í góðu gengi á milli aðila, samningaviðræður. Þeir snerust um samskiptareglur en ekki löggjöf. Þeir snerust um samráð en ekki lögþvingun. Formenn landssambanda Alþýðusambandsins ályktuðu þann 7. mars sl. líka um samskiptareglur á vinnumarkaði og þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er grundvallarafstaða ASÍ að samskipti aðila vinnumarkaðarins eigi að fara sem mest eftir frjálsum samningum á milli aðila í stað þess að stjórnast af lögum. Í stað þess að herða meira að reglum um þessi samskipti með endurskoðun á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur og lögunum um sáttastörf í vinnudeilum telur ASÍ eðlilegra að samtökin geri með sér rammasamning um þessi samskipti.`` Í þessari ályktun formanna landssambanda Alþýðusambandsins eru tiltekin nokkur efnisatriði um það hvernig þeir gætu hugsað sér að hafa slíkar viðræður og um hvað þær ættu að snúast. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. hafi séð þessa ályktun og kynnt sér hana. Þar eru að hluta til eru öll þessi atriði tekin upp sem koma fram í frv. Hvers vegna í ósköpunum mátti ekki bíða eftir því að samkomulag næðist um þessi mál? Af hverju þurfti að dengja málinu í gegnum þingið á síðustu dögum fyrir páskahlé eins og gert hefur verið í stað þess að bíða örlítið lengur, jafnvel þó að það mundi e.t.v. gera það að verkum að málið tefðist fram á haustið? Það mætti halda að hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér að fara frá fljótlega, eða hæstv. ráðherra, og það liggi þess vegna á að klára þetta mál með lögþvingun. Í staðinn er valin sú leið í miðjum viðræðum sem efnislega eru ekki að öllu leyti ólíkar því sem hæstv. félmrh. hefur nú geyst fram með, að það á að keyra í gegnum þingið löggjöf. Hvað gengur hæstv. ráðherranum til? Ef það er vilji hans og hæstv. ríkisstjórnar að fá bættar samskiptareglur á milli aðila vinnumarkaðarins, hví í ósköpunum mátti það ekki gerast í frjálsum samningum sem þó voru kannski fyrirsjánlegir? Er hæstv. ríkisstjórn á móti frjálsum samningum á milli aðila vinnumarkaðarins um málefni sín? Það mætti einna helst halda það miðað við hvernig framgangurinn hefur verið með þetta frv. Það er reyndar vegna lögþvingunarinnar, herra forseti, sem stóru orðin eru viðhöfð hjá verkalýðshreyfingunni og líka hjá stjórnarandstöðunni. Ég heyrði hæstv. félmrh. fara mikinn í útvarpi í morgun þar sem hann varaði okkur stjórnarandstæðinga og verkalýðshreyfinguna við því að hafa í frammi stóryrði því að þá mundi enginn hlusta á okkur. Ég heyrði hann reyndar líka segja að stjórnarandstaðan væri með hávaða eingöngu til þess að pumpa lífi í verkalýðshreyfinguna, eða eitthvað í þá áttina. Mátti reyndar skilja á hæstv. ráðherra að það væri gert í þeim vafasama tilgangi að afla sér vinsælda og að ná sér í atkvæði. Þessi afstaða félmrh. lýsir því kannski betur en nokkuð annað hve mikill skilningsskortur ríkir í hæstv. ráðuneyti félagsmála fyrir málstað verkalýðshreyfingarinnar og fyrir þeim grundvallarverðmætum sem verkalýðshreyfingin byggir allt sitt starf á, starf, sem hún hefur verið að byggja upp í áratugi. Og það ætti hæstv. félmrh. að vita að það starf var ekki byggt upp í sátt og samlyndi, hvorki við atvinnurekendur né stjórnvöld. Það tók sinn tíma að byggja það upp og voru ekki allir sáttir um þá málsmeðferð. Þótt hæstv. ríkisstjórn virðist ekki hafa nýtt sér reynslu sögunnar í starfi sínu og aðför sinni að verkalýðshreyfingunni þá virðist sem þeir hafi einhvers staðar komist í sagnfræði og áttað sig á því að lögin frá 1938 sem nú er verið að breyta voru af einhverjum kölluð þrælalögin ógurlegu á sínum tíma. Þessu hafa hæstv. forsrh. og félmrh. klifað á máli sínu til stuðnings á undanförnum dögum. En það skyldi þó aldrei vera að hrakspárnar frá 1938 séu einmitt núna að koma í ljós. Að nú árið 1996 sé það fyrst að gerast sem menn óttuðust á fjórða áratugnum. Að ríkisstjórnin mundi ganga yfir verkalýðshreyfinguna á þann hátt sem nú er verið að gera. Það var aldrei ætlunin með vinnulöggjöfinni en menn greindu kannski ákveðna hættu í því á sínum tíma og það má vel vera að menn hafi einmitt óttast það sem nú er að gerast. Það má líka benda á að frá því að þrælalögin ógurlegu, eins og hæstv. félmrh. hefur kosið að kalla þau, voru sett á sínum tíma hefur ýmislegt gerst. Umhverfið á íslenskum vinnumarkaði og íslenskum vinnurétti hefur breyst verulega og sem betur fer hafa réttindi launafólks batnað á þeim tíma. En það hefur verið sátt um það að þessi grundvöllur, lögin um stéttarfélög og vinnudeilur, væri að mestu leyti sá grundvöllur sem fólk vildi vinna eftir burt séð frá einstaka hnökrum á einstaka ákvæðum, að grundvöllurinn ætti að vera þessi og við honum er verið að hreyfa núna. Það eru nokkur efnisatriði í frv. sem að mínu mati ganga hreinlega ekki upp út frá ýmsum sjónarmiðum, vinnuréttarlegum og pólitískum sjónarmiðum. Þar vil ég fyrst nefna uppsagnir notaðar í kjarabaráttu sem er ný 19. gr. í frv. Í frv. er lagt til að í lögin bætist ný 19. gr. þar sem lögfestur verði skilningur sem er þvert á viðurkennda réttarframkvæmd um aðgerðir sem framkvæmdar eru í þeim tilgangi að ná sameiginlegu markmiði og fela í sér niðurlagningu starfa. Á slíkar aðgerðir á nú að líta sem verkföll. Að því leyti að ekki hafi verið sannað að fjöldauppsagnir hafi verið að undirlagi félaga hafa slíkar uppsagnir ekki verið taldar verkföll fram að þessu. En með niðurlagi greinarinnar virðast vera uppi áform um að breyta þessum skilningi. Ég tel að þetta standist ekki vegna þess að uppsögn sem er einstaklingsbundinn réttur verður ekki á nokkurn hátt líkt við vinnustöðvun jafnvel þótt það séu margir einstaklingar sem standi að uppsögnum á sama tíma. Það er ekki hægt að líkja þessu saman. Vinnustöðvun er félagslegt úrræði og byggir á allt öðrum sjónarmiðum en einstaklingsbundni rétturinn sem fólk á með uppsögnum. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé eitt af þeim atriðum sem á að auka rétt einstaklinganna í stéttarfélaginu. Er þetta eitt af þeim atriðum? Flóknar reglur sem gilda um verkföll, um boðun verkfalla, um ákvörðun verkfalla eru m.a. til umræðu í þessu frv. Það eru alþjóðasamningar sem ríkið er bundið af sem skapa þessu úrræði ákveðið regluumhverfi og það verður ekki gert í einni hendingu að setja inn setningu sem segir að um hópuppsagnir skuli gilda það sama og um vinnustöðvanir. Ég tel því þetta efnisatriði vera eitthvað sem standist hreinlega ekki. Kröfurnar um þátttöku og afgreiðslu miðlunartillögu eru í reynd þannig að það er nánast útilokað að fella miðlunartillögu eftir því sem mér sýnist enda þótt ég viðurkenni að eins og þetta er sett upp í frv. sé ekki einfalt að átta sig á hvað þetta þýðir í reynd. En til að glöggva sig á reglunni er kannski best að taka dæmi. Þessar reglur mundu fela í sér ef að lögum yrðu að ef 1.000 eru atkvæðisbærir og 332 greiða atkvæði gegn tillögu en 331 með tillögunni er tillagan samþykkt. Með öðrum orðum ef 66,3% taka þátt og meiri hlutinn fellir tillöguna er hún eigi að síður samþykkt þar sem ákvæðið um lágmark nei-atkvæða er ekki uppfyllt. Annað dæmi getur verið að í 15.000 manna félagi þar sem 4.999 segja nei en 1.000 segja já er tillaga samþykkt í atkvæðagreiðslu þar sem 40% greiða atkvæði og 83% þeirra sem atkvæði greiða segja nei. Ég fæ ekki betur séð en að þarna sé í raun og veru verið að gera það nánast ómögulegt að fella miðlunartillögu. Í þessu sambandi er rétt að benda á að í Danmörku, þar sem er einmitt verið að taka til endurskoðunar þær reglur sem þar hafa verið og ég kom inn á áðan fyrr í ræðu minni, fara nú fram miklar umræður um atkvæðagreiðslur í tengslum við tengingarregluna og miðlunartillögur. Þar eru menn komnir á þá skoðun að reglur af þessu tagi séu ólýðræðislegar og þeim þurfi að breyta í einhverja veru. Svo má eflaust ræða lengi hvernig þær eigi nákvæmlega að vera en þær hafa hlotið mikla gagnrýni í Danmörku á síðari árum. Rétt er að gera athugasemdir við fleiri efnisatriði. Í greinargerð með frv. á bls. 13., um skyldur og ábyrgð samningsaðila, koma hugmyndir frumvarpshöfunda glögglega fram. Þar er fjallað sérstaklega um sakarábyrgð stéttarfélaga vegna athafnaleysis af sinni hálfu í tengslum við samningsrof félagsmanna. Þar er sagt að í frv. séu tekin af tvímæli um að samningsaðilum sé skylt að stuðla að því að félagsmenn þeirra virði samninga sem gerðir hafi verið við gagnaðilann. Þetta er svo sem gott og gilt. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að menn hafi almennt talið þetta skyldu sína en það horfir kannski svolítið öðruvísi við að setja svona ákvæði inn í lög. Sé verið að gera kröfu um að þessu sé fylgt eftir til hins ýtrasta er ljóst að forsvarsmenn Verslunarmannafélags Reykjavíkur munu þurfa í ríkara mæli en áður að tryggja að verslunum á höfuðborgarsvæðinu sé lokað á réttum tíma. En nú fá þeir væntanlega liðveislu framkvæmdastjórnar VSÍ sem verður að tryggja að Hagkaup, 10--11 11--11 og hvað verslanirnar heita verða að virða samningana við gagnaðilann. Það verður spennandi að sjá þá Magnús L. Sveinsson og Þórarinn V. Þórarinsson saman í því að loka verslunum Hagkaupa þegar kemur að lokunartíma miðað við það hver vinnutíminn á að vera samkvæmt samningum. Að lokum um vinnustöðvanir. Í frv. er gert ráð fyrir grundvallarbreytingum á núgildandi 15. gr. laganna um stéttarfélög og vinnudeildur en sú grein fjallar um hvernig staðið skuli að ákvörðunum um að hefja vinnustöðvun. Ákvörðun skal samkvæmt frv. taka af meiri hluta atkvæða í leynilegri atkvæðagreiðslu þar sem minnst fimmtungur félagsmanna taka þátt. Þarna er reyndar um að ræða enn eitt afbrigðið af atkvæðagreiðslum í frv. en þau eru að því er mér sýnist vera sex talsins. Það er reyndar svo að félagastarfsemi hefur almennt átt mikið undir högg að sækja á síðustu árum. Það eru hlutir sem þeir þekkja mjög vel sem hafa tekið þátt í alls kyns félagastarfsemi, hvort sem um er að ræða stjórnmálafélög, Kiwanisklúbba eða verkalýðsfélög. Svo hertar kröfur um þátttöku í afgreiðslum verkalýðsfélaga eru því í andstöðu við þá þjóðfélagslegu þróun sem hefur verið að eiga sér stað. Það er verið að gera félögunum erfiðara fyrir við að boða verkföll með þessum móti og það er nánast gengið út frá því að félögin hafi notað sér verkfallsvopnið til að misbeita því. Það er kannski það sem mér líkar síst við tillöguna þó að í sjálfu sér sé eðlilegt að setja einhverjar skorður við þessum hlutum. En ég tel mjög mikilvægt að það sé gert í sátt til að það stangist ekki á við það sem ég hef margoft klifað á í ræðu minni að ákvarðanir um innri málefni sín taki stéttarfélögin sjálf. Ég tel að ef hæstv. félmrh. hefði sýnt örlitla biðlund hefði hann getað náð ýmsu fram í þessum efnum sem og öðrum og í sátt og í samlyndi við þá sem eiga að vinna eftir þessum reglum sem verið er að setja. Það má líka velta öðru fyrir sér sem ég hef verið að leita að í þessu frv. Ég hef verið að leita að því hvar er tekið á þeirri miklu miðstýringu og því mikla miðstýringarvaldi sem er við lýði í samtökum atvinnurekenda þar sem einn og sami maðurinn kemur fram fyrir atvinnurekendur. Hann kemur fram gagnvart sérhópunum, stéttarfélögunum og landssamböndunum þegar þau vilja fá umræður um sérkröfur sínar. Þá kemur Þórarinn V. Þórarinsson og segir nei og málið endar inn á heildarborði þar sem hann kemur væntanlega líka og segir nei eftir að þessar tillögur eru komnar fram og málið endar inni hjá sáttasemjara. Það er grundvallaratriði til þess að tengingarreglan geti virkað eins og hún hefur virkað lengi framan af í Danmörku að sköpuð séu skilyrði til að hægt sé að hafa eiginlegar sérkjaraviðræður. Það er ekki hægt að dengja öllu launafólki saman í einn pott og segja: Nú skulið þið semja og við skulum semja svona. Eins og framkvæmdin hefur verið hér hefur ekki verið pláss fyrir sérkjaraviðræðurnar og það hefur einfaldlega komið til vegna miðstýringar atvinnurekendasamtakanna. Þau hafa ekki þurft að taka til athugunar af nokkurri alvöru t.d. kröfur Verkamannasambandsins um aukin réttindi fiskvinnslufólks sem rafiðnaðarmenn sjá sér kannski ekki neinn sérstakan hag í að vinna að. Þess vegna er þessi skipting við lýði sem við búum við í dag. Það verður að tryggja að minni hóparnir fái á einhvern hátt komið sínum sérkröfum að. Ég sé ekki í frv. hvernig það hefur verið gert. Það má vel vera að mér hafi yfirsést það en ég hef verið að leita og ég hef ekki séð að það sé á nokkurn hátt tryggt að eiginlegar sérkjaraviðræður eigi sér stað eða að á einhvern hátt sé miðað að því að dreifa valdi innan samtaka atvinnurekenda. Það er þetta sem verkalýðshreyfingin hefur gert athugasemdir við og hefur m.a. litið á að sé um einhliða óskir atvinnurekenda að ræða í þessu frv. Herra forseti. Grundvallaratriði málsins er lögþvingunin sem hér á að framkvæma í fullkominni andstöðu við samtök launafólks. Það gengur einfaldlega ekki upp að jafnstór atvinnurekandi og ríkið hafi afskipti af innri málefnum stéttarfélaga með lagaboði á þann hátt sem hér er stefnt að að gera og það er reyndar með ólíkindum að sjá klaufalegar aðfarir hæstv. ríkisstjórnar. Það er vart til það stéttarfélag í landinu í dag sem hefur ekki ályktað gegn áformum hennar eða þegar unnum afrekum á sviði vinnuréttarins. Enn koma hæstv. ráðherrar aftur og aftur fram og segja að þetta sé gott fyrir launafólk og gott fyrir verkalýðshreyfinguna. Það er ekki nema von að maður spyrji sig stundum að því í hvaða heimi þessi ríkisstjórn hrærist. Það hefur verið talað um veruleikafirringu af minna tilefni.

Hæstv. forseti. Það gerist nú skammt stórra högga í milli hjá ríkisstjórninni og ég fæ ekki betur séð en að hún sé að lenda í svipaðri aðstöðu og fyrrv. ríkisstjórn sem eftir nokkurra mánaða setu á ríkisstjórnarstólum hafði komið öllu samfélaginu upp á móti sér. Fer nú að verða hægt að segja um þessa ríkisstjórn eins og Jón Grindvíkingur sagði um Arnas Arnæus: ,,Minn herra á öngvan vin.`` Það kann þó að vera að ríkisstjórnin eigi enn þá vini í Garðastrætinu. Í það minnsta er ekki hægt að draga aðrar ályktanir af fréttum í blöðum þessa dagana en að vinnuveitendur séu harla ánægðir með frammistöðu hæstv. félmrh. en Alþýðusambandið og önnur stéttasamtök í landinu eru að rísa upp til varnar. Hér erum við að ræða um enn eitt málið sem þessi ríkisstjórn hefur komið af stað en þau snúast öll um það að gjörbreyta aðstæðum á íslenskum vinnumarkaði. Það er ekki annað hægt en að horfa á þessi mál í samhengi og reyna að átta sig á því hvað er verið að gera hér. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á þau vinnubrögð sem okkur þingmönnum er boðið upp á. Ég veifaði í morgun þessum bunka sem er þetta frv. upp á 50 síður. Það er algjörlega óviðunandi að leggja svona stórt mál fyrir með þessum hætti og ætlast til þess að hér fari fram málefnaleg og alvarleg umræða þegar gengið er svona fram. Þetta er algjörlega óviðunandi. En frammi fyrir þessu stöndum við og við verðum að reyna hvað við getum til að fara ofan í þetta mál. En ég mótmæli vinnubrögðum af þessu tagi. Þegar við skoðum þetta mál þá vakna spurningar um vinnubrögð sem tíðkast í samskiptum á vinnumarkaði hér á landi á milli þeirra sem venjulega eru kallaðir aðilar vinnumarkaðarins, þ.e. Alþýðusambandsins annars vegar og Vinnuveitendasambandsins hins vegar og svo er ríkisvaldið með alla sína viðsemjendur. Og það verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að það er afar sérkennilegt og óvenjulegt að ríkisvaldið skuli grípa inn í samskipti á vinnumarkaði eins og hér er verið að gera. Þetta er afar óvenjulegt. Það minnir á að Alþjóðavinnumálastofnunin hefur tekið Ísland sérstaklega fyrir og bent á að afskipti ríkisvaldsins af kjaramálum hér á landi eru ekki í samræmi við samþykktir sem Alþjóðavinnumálastofnunin hefur gert og það hafa verið gerðar alvarlegar athugasemdir við þessi afskipti. Ég hygg að sá óróleiki sem óneitanlega hefur verið að finna hér á vinnumarkaði um áratuga skeið eigi að miklu leyti rætur að rekja til þess hvernig ríkisvaldið hefur hagað sér. Við höfum horft upp á það áratugum saman að hvað eftir annað hefur verið gripið inn í samninga með lögum, bráðabirgðalögum eða efnahagsaðgerðum af ýmsu tagi þar sem hrifsað er með annarri hendinni það sem degi áður var gefið með hinni. Og ef einhver ber þunga sök að mínum dómi á því ástandi sem við horfum upp á á íslenskum vinnumarkaði þá er það ríkisvaldið. En það er heldur ekki hægt að horfa fram hjá því að samtök íslenskra vinnuveitenda bera líka þunga ábyrgð. Þá vísa ég til þess að það er engu lagi líkt hvernig Vinnuveitendasambandið liggur á öllum umbótum sem til gagns mega verða á íslenskum vinnumarkaði. Þá er ég m.a. að hugsa um tilskipanir Evrópusambandsins um vinnutíma, um uppsagnarskilyrði og fleira slíkt svo og um samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Á þessu öllu liggur VSÍ. Það liggja m.a. fyrir Alþingi tillögur um að við staðfestum samþykktir en þar er VSÍ mjög fast fyrir. Þeir vilja innleiða hér allt sem lýtur að frjálsri samkeppni og menn tíunda það daga og nætur hvað samkeppnin sé nú góð og að nauðsynlegt sé að búa vel að markaðskerfinu. En þegar kemur að hinni hliðinni, laununum og aðstæðum vinnandi fólks, þá má ekkert gera. Þetta undarlega hugarfar ríkir bæði hjá ríkisvaldinu og er þá nokkuð sama hvaða ríkisstjórn á í hlut og hjá Vinnuveitendasambandinu. Í þessu hugarfari er að leita ástæðnanna fyrir því sérkennilega ástandi sem hér er og hefur m.a. birst í því að verkföll og vinnutap hefur verið hér meira en annars staðar þekkist innan OECD. Framkvæmdastjóri ASÍ benti okkur á það á fundi fyrr í dag að í rauninni væri þetta ekki sambærilegt vegna þess að hér verður hvert einasta verkalýðsfélag að boða verkfall og þess vegna verður tíðni verkfalla miklu hærri hér en erlendis. En þegar litið er á vinnudagatap þá er talan hér miklu hærri en við sjáum annars staðar og ég vil ekki síst rekja það til ríkisins því síðasta stóra verkfall, allsherjarverkfall sem hér var háð, var árið 1987 en síðan þá hafa allar stærri vinnudeilur átt sér stað hjá ríkinu. Ef undan er skilið sjómannaverkfallið síðasta þá hafa allar stærri og lengri vinnudeilur átt sér stað hjá ríkinu. Þetta vekur upp miklar og alvarlegar spurningar um þetta hugarfar og hvaðan það er ættað. Það er einfaldlega ættað frá nítjándu öldinni. Menn eru fastir í furðulegu hugarfari sem maður finnur ekki einu sinni hjá allra hörðustu frjálshyggjumönnum í Bandaríkjunum vegna þess að þar er einfaldlega allt önnur umræða í gangi um nauðsyn þess að búa fólki góðar vinnuaðstæður. Þar er ákveðin nýsköpun og ný hugsun að ryðja sér til rúms. Sú hugsun sem liggur að baki þessa frv. og sú stefna sem þar er verið að boða er það sem á erlendum málum er kallað ,,corporatismi`` eða stóru samflotin, það að reyna að steypa öllu í sama farveginn. Það er rætt um launastefnu, það á að móta launastefnu eins og kemur fram í greinargerð eða athugasemdum með frv., en samningsfrelsið, réttur einstakra félaga, eða einstakra stétta til að semja um kaup og kjör er takmarkaður. Þetta er einfaldlega sú stefna sem hér er. Að mínum dómi er þarna verið að reyna að festa niður það launakerfi sem við búum nú við og það er algjörlega óásættanlegt. Bæði horfum við upp á það að launamunur er mikill þegar horft er á launakerfið í heild. Launamunur kynjanna er algjörlega óviðunandi og lægstu laun eru allt of lág þannig að hér þarf uppstokkun að eiga sér stað. Það þarf að eiga sér stað uppstokkun á launakerfinu og samskiptum á vinnumarkaði en með þeirri lögbindingu og því valdi ríkissáttasemjara sem hér er verið að boða gerist auðvitað ekkert slíkt. Samkvæmt öllu því sem ég hef lesið og kynnt mér um vinnumarkaðsmál að undanförnu þá gengur þessi stefna í frv. --- það er náttúrlega ekki nóg með að hún gangi gegn samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og mannréttindasáttmála Evrópu og vinnumálasáttmála Evrópu o.s.frv., heldur gengur hún þvert á það sem menn eru að þróa í Evrópu. Þar er verið að hverfa frá þessu samfloti enda eru aðstæður einfaldlega orðnar allt aðrar en þær voru þegar það var upp á sitt besta á níunda áratugnum út í Skandinavíu og Evrópu þegar efnahagslífið var í blóma. Þetta gekk afskaplega vel í Svíþjóð þegar allt var þar í blóma og verkalýðshreyfingin var sterk. En nú eru mjög breyttar aðstæður og menn tala mikið um nauðsyn á sveigjanleika á vinnumarkaði og sveigjanleika í launakerfinu. Það er miklu meiri hreyfing á vinnuaflinu o.s.frv. o.s.frv. Allt þetta þarf að skoða. Mín skoðun er sú að hér sé verið að festa í sessi kerfi sem byggist á úreltum hugmyndum og felur það í sér að sú nauðsynlega uppstokkun sem þarf að eiga sér stað kemst ekki á. Hæstv. félmrh. vitnar til þess að verið sé að sækja fyrirmyndir til Danmerkur. Það kemur fram í greinargerð og í gögnum sem ég hef undir höndum að þær vinnureglur sem menn búa við í Danmörku hafa þróast á mjög löngum tíma. Þær hafa þróast í samskiptum danskrar verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda og það get ég sagt af reynslu minni af því að búa í Danmörku og reyndar hef ég búið í Svíþjóð líka, að afstaða gagnvart verkalýðshreyfingunni er einfaldlega allt önnur. Menn hefðu aldrei nokkurn tímann komist upp með þær aðgerðir út í Skandinavíu sem stjórnvöld hafa gripið til hér á undanförnum áratugum, aldrei nokkurn tímann. Bæði vegna þess að styrkur verkalýðshreyfingarinnar er þar meiri, vegna þess að flokkur verkalýðshreyfingarinnar hefur verið þar við völd og einfaldlega vegna þess að menn hafa komið sér saman um vinnureglur. Hér hefur hins vegar allt verið í hers höndum svo áratugum skiptir. Þessar fyrirmyndir og samanburður við Danmörku á því einfaldlega ekki við rök að styðjast. Það væri ástæða til að fara rækilega ofan í þróun vinnumarkaðsmála hér á undanförnum áratugum. Ég ætla að sleppa því í bili en vil geta þess að maður hefði haldið að menn væru nokkuð sammála um að verkalýðshreyfingin gegndi ákveðnu og mikilvægu hlutverki í samfélaginu, ekki einungis því að gæta réttinda vinnandi fólks og að semja um kaup og kjör heldur er hún einn af þeim aðilum sem koma að mjög mörgum málum í samfélaginu. Stundum má gagnrýna að hún og Vinnuveitendasambandið eru kölluð til heldur oft, en verkalýðshreyfingin er þó umbjóðandi mjög margra í okkar samfélagi og hefur að baki sér mjög breiðan hóp þannig að hún á að endurspegla ákveðnar hugmyndir þótt reyndar megi oft efast um að hún geri það. En það er viðurkennt í ýmsum alþjóðasáttmálum sem menn hafa verið að koma sér saman um og í sáttmálum Evrópuríkjanna að verkalýðshreyfingin gegnir mikilvægu hlutverki og staða verkalýðsfélaga er tryggð í stjórnarskránni. Það er gengið út frá því í stjórnarskránni að verkalýðshreyfingunni beri hlutverk í samfélaginu. Og jafnframt ef menn rifja upp þær umræður sem fóru fram þegar verið var að breyta stjórnarskrá lýðveldisins Íslands á síðasta ári þá var einmitt vísað til þessa mikilvæga hlutverks. Það sama má segja um Vinnuveitendasambandið að það gegnir líka ákveðnu hlutverki. En það verður ekki annað ráðið af þeim hugmyndum sem menn hafa verið að reifa og leggja fram hér á Alþingi undanfarna daga og vikur en að verið sé að breyta þessu hlutverki. Það er verið að reyna að draga úr áhrifum verkalýðshreyfingarinnar. Það er verið að draga úr möguleikum fólks til að hafa áhrif á umhverfi sitt, kaup og kjör, í hverjum lagabálkinum á fætur öðrum. Þarna er ákveðin hugmyndfræði að baki. Þó hæstv. félmrh. sé alltaf að vísa til Danmerkur þá er það að hluta til Nýja-Sjálandshugmyndafræðin sem býr hér að baki, þ.e. einhverjar hugmyndir um að verkalýðshreyfingin hafi of sterk ítök. Það eru slíkar hugmyndir sem hér búa að baki. Það er ekki einleikið og að sjálfsögðu ætti það að vera mjög umhugsunarvert fyrir hæstv. félmrh. að verkalýðshreyfingin skuli öll mótmæla en Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasamband samvinnufélaga lýsa yfir ánægju sinni. Það er ekki allt með felldu þegar þannig er í pottinn búið. Ég get tekið undir það sem fram kom í máli hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur að á meðan verið er að breyta því hvernig verkalýðsfélögin koma að vinnudeilum þá er ekki hreyft við Vinnuveitendasambandinu. Það er einfaldlega ekki hreyft við því. Þar er ríkjandi alveg ótrúleg miðstýring sem m.a. felst í því að einstökum vinnuveitendum er harðbannað að semja um betri kjör við sitt fólk. Ég man eftir slíkum dæmum þar sem Vinnuveitendasambandið hefur gripið inn í og hreinlega skipað mönnum að rifta samningum og breyta þeim þegar búið var að semja um eitthvað betra. Þetta er algjörlega óviðunandi og er eitt af því sem hefur leitt til þess tvöfalda launakerfis sem við búum við. Ég vil í því sambandi vísa í grein sem kom í Vísbendingu í maí 1995 þar sem verið er að lýsa þessu launakerfi sem hér er og m.a. birt annars vegar launavísitala eins og hún var reiknuð og hins vegar hvernig greitt tímakaup er í raun og veru. Það sem gerðist með þeirri uppsveiflu sem varð 1987 var það að alls konar yfirborganir ruku upp úr öllu valdi vegna þess að menn eru alltaf að semja um lágmarkstaxta. Og þessi miðstýring og ófrelsi sem Vinnuveitendasambandið stendur fyrir leiðir til þess að einstök fyrirtæki, einstakir geirar atvinnulífsins geta hreinlega ekki samið um betri kjör. Þeir geta það ekki vegna þessarar hörðu miðstýringar. Þetta er kerfi sem kann ekki góðri lukku að stýra. Ég ætla þá aðeins að víkja að lögunum frá 1938 og þeirri umræðu sem þá átti sér stað, því það er alveg ótrúlega skemmtilegt að lesa þá umræðu. Ég er nú reyndar ekki nærri því búin að því, en það er ótrúlegt hvað viðhorfin voru þá lík og nú enda eru réttindi vinnandi fólks og þeirra sem lægst hafa launin afar viðkvæmt atriði. Ég get ekki stillt mig um að vitna í eina af mörgum ræðum Héðins Valdimarssonar og bið ég hæstv. félmrh. að hlusta vel. Hann sagði á sínum tíma --- því miður er ekki dagsetning hér en þetta er 1938. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Það er mikil áherzla lögð á það af þeirri n., sem unnið hefir að þessu frv., sérstaklega framsóknarmönnum, og eins hv. þm. Snæf., hvernig þessum málum er hagað í okkar nágrannalöndum, og sjálfsagt er það líka rétt að hafa hliðsjón af því, hvernig þeim málum er skipað þar. En mönnum hættir mjög við að vilja apa allt eftir okkar nágrannaþjóðum, án þess að skilja þann mun, sem er á öllum landshögum hér frá því, sem er í öðrum löndum, sérstaklega á Norðurlöndum, sérstaklega ef maður tekur vinnuskilyrðin þar og á hinum Norðurlöndunum, því að þar er kominn upp mikill iðnaður, svo að vinnulöggjöfin þar snertir mikið iðnaðarfólk og verksmiðjufólk.`` Þetta er kjarni málsins, hæstv. forseti. Það eru ekki alltaf sambærilegar ástæður og það sem byggir á langri reynslu í samskiptum vinnuveitenda og vinnandi fólks í Danmörku, hvort sem það var 1938 eða núna, er ekki sambærilegt. Þetta er ekki sambærilegt þó að margt gott megi læra af því sem menn hafa verið að gera þar. Ég ætla líka að leyfa mér að vitna í ræðu Einars Olgeirssonar sem var kannski meðal allra hörðustu andstæðinga frv. á sínum tíma. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þá ætla ég að fara inn á einstaka kafla frv. Fyrsti kaflinn á að vera til hagnaðar fyrir verkalýðinn, og það er sá kafli sem hv. þm. Ísaf. leggur sérstaklega mikið upp úr.`` Ég ætla að skjóta því hér inn í að það sama gerðist í þessari umræðu 1938 og við urðum vitni að hér á þriðjudagskvöldið, að þingmenn Alþfl. voru ekki alveg sammála en það gerðist nú með þingmenn Alþb. í þeirri umræðu. Svo segir hér áfram: ,,Hann er líka það agn, sem alþýðusambandsstjórnin ætlar að fá menn til að ganga inn á þetta frv. með, og er honum sérstaklega veifað framan í verkalýðinn í sambandi við væntanlega samþykkt þessa frv. Í þessum kafla eru engin réttindi, sem verkalýðurinn hefir ekki þegar gert að veruleika, þar sem hann er nógu sterkur. Það er langt frá því, að þarna séu öll þau réttindi, sem hann hefir gert að veruleika, þar sem hann er nógu sterkur. Það er hinsvegar vitanlegt, að þau ákvæði í þessum kafla, sem veita verkamönnum réttindi, verða hrein og bein pappírsákvæði, þar sem verkalýðurinn er ekki nógu sterkur til að framkvæma þau.`` Hér kemur að því sem skiptir höfuðmáli. Það er það hvort verkalýðshreyfingin hefur þann styrk að geta staðið vörð um réttindi sín eða hvort ríkisvaldið í þessu tilviki ætlar að beita valdi sínu og þvinga í gegn breytingar þvert á vilja þeirra sem eiga að búa við viðkomandi lög. Hæstv. forseti. Ég ætla þá að víkja að einstökum atriðum þessa máls. Þar kem ég fyrst að því sem mér þykir vera eitt af stórmálum þessa frv. en hefur ekki verið mikið fjallað um. Það er það sem þegar kemur fram í 1. gr. um heimild fólks á vinnustöðum til að stofna vinnustaðarfélög. Þetta kerfi er við lýði í ýmsum löndum en þá er það líka það kerfi sem gildir. Mér vitanlega er ekki mikið um að það sé blandað kerfi. Hugsum okkur hvað þetta þýðir. Ég ætla að taka dæmi. Það er svo greinilegt að það er m.a. verið að hugsa um álverið þegar þetta er skoðað. Það er eitt af þessum fyrirtækjum. Hvað þýðir það fyrir verkamannafélagið Hlíf í Hafnarfirði ef starfsmenn álversins stofna vinnustaðarfélag ásamt öllum hinum? Hvað verður þá um verkamannafélagið Hlíf? Ef starfsmenn Eimskips sem nú eru í verkamannafélaginu Dagsbrún ákveða að stofna vinnustaðarfélag og jafnframt hjá öðrum fyrirtækjum. Hæstv. félmrh. upplýsti mig um það fyrr í dag að það ku vera 60 fyrirtæki og 33 ríkisstofnanir sem falla undir þessa viðmiðun sem hér er, þ.e. hafi 250 manns eða fleiri í vinnu. Hvað verður um stóru verkalýðsfélögin ef þetta gerist, ef menn sjá sér hag í því að mynda frekar vinnustaðarfélög? Að mínum dómi verður vald þeirra, áhrif og möguleikar til að standa vörð um hag sinna félagsmanna einfaldlega úr sögunni. Menn verða að gera sér grein fyrir því fyrir utan það líka hvaða áhrif þetta hefur á félagssvæði verkalýðsfélaganna. Þetta boðar einfaldlega gjörbreytingu á því kerfi sem við búum við og menn verða þá að átta sig á því. Er það það sem við viljum? Er það það sem verkalýðshreyfingin vill? Er hún tilbúin til þess að breyta sínu skipulagi í þessa veru? Það er hennar að ákveða það. Það er verkalýðshreyfingin sem á sjálf að ákveða það við hvaða félagskerfi hún býr, ekki Framsfl. eða meiri hlutinn hér á Alþingi. Það er algert grundvallaratriði sem þarna er á ferð. Í 2. gr. er kveðið á um aukið vald samninganefnda. Þarna er samflotshugsunin á ferð og þarna er líka komið að atriði númer tvö í þessu máli öllu sem eru þessar atkvæðagreiðslur og skilyrði til að hægt sé að boða vinnustöðvanir eða fella sáttatillögur sem kemur hérna seinna. Það þarf náttúrlega að uppfylla eins og við er að búast býsna mikil og hörð skilyrði til að hægt sé að boða verkfall en það þarf nú ekki mikið til þess að aflýsa því. Það eru ekki sömu kröfurnar. Þá fá ekki félagarnir að koma til og hafa sín áhrif. Þarna er ekkert samræmi og jafnframt eru kerfi eins og póstatkvæðagreiðsla eða það að það þurfi ákveðinn fjölda til að hægt sé að samþykkja verkfall ákaflega þung í vöfum. Það þekki ég sjálf frá samtökum opinberra starfsmanna þar sem ég hef sjálf farið tvisvar í verkfall. Þetta er þungt í vöfum og það er svo greinilegt hver hugsunin er á bak við þetta. Hún er einfaldlega sú að gera stéttarfélögum sem allra erfiðast fyrir að fara í verkfall. Þetta þýðir m.a. það, hæstv. félmrh., að skyndiaðgerðir af því tagi að fara t.d. í eins dags vinnustöðvun eða vinnustöðvun vegna einhverrar ríkrar ástæðu, t.d. vegna aðgerða ríkisvaldsins eða einhvers sem gerist í þjóðfélaginu, eru nánast ómögulegar því það tekur óratíma að koma því í gegn. Þetta finnst mér vera mjög alvarlegt inngrip í frelsi stéttarfélaganna. Ég get skilið þá hugsun og ég get verið sammála hæstv. félmrh. að það er oft mjög bagalegt þegar lítill hópur boðar verkfall, jafnvel í trássi við meiri hluta félagsmanna. Það er mjög bagalegt og það er mál sem verkalýðshreyfingin á að taka á. En félögin eiga sjálf að ráða því hvernig þau haga sínum málum. Það er þeirra að ákveða það og það er fyrst og fremst þeim til skammar ef þátttakan er lítil. En eins og menn hafa verið að benda á það dugar ekki til þess að ná fram réttmætri verkfallsboðun þó að Dagsbrún fylli það sem áður hét Austurbæjarbíó með 500--700 manna fundi. Hér vil ég líka benda á eitt sérstaklega í sambandi við Dagsbrún og það gildir eflaust um fleiri stéttarfélög, að samkvæmt félagaskrá Dagsbrúnar, þá eru þar allir félagar, allir þeir sem eru á lífi. Þar er stór hópur af gömlum mönnum sem komnir eru yfir sjötugt með full réttindi. Þeir hafa full réttindi. Þeir hafa kosningarrétt. Er eðlilegt að krefjast þess að félagið skili á kosningafund þessum tilskilda fjölda félaga? Væri ekki rétt að athuga það út frá því að þetta séu t.d. félagar sem eru 70 ára og yngri? Menn hljóta að sjá að þetta gengur einfaldlega ekki upp. Ég hygg að þetta eigi við um öll verkalýðsfélögin, að minnst kosti þessi gömlu rótgrónu verkalýðsfélög, Verkakvennafélagið Framsókn og fleiri félög, að fólk heldur áfram að vera félagar í þeim. Það er í alls konar starfi fyrir aldraða og það heldur sínum réttindum en það er ekki réttmætt að krefjast þess af félaginu að svo og svo margir mæti til þess að greiða atkvæði um vinnustöðvun þegar --- ja, hvað getur maður ímyndað sér, kannski 10%--15% félaganna eru yfir sjötugt? Ég er bara að slá þessari tölu fram. Ég veit auðvitað ekki hversu margir þeir eru. En þetta er atriði sem mér finnst að þurfi að skoða mjög alvarlega. Það sem líka kemur fram um sameiginlegar atkvæðagreiðslur er allt tengt þessari hugsun að það sé verið að gera heildarkjarasamninga fyrir vinnumarkaðinn sem ég vil segja að ég er ákaflega lítið hrifinn af m.a. vegna þeirra umbóta sem hér þurfa að eiga sér stað og vegna þess að ég er einfaldlega fylgjandi samningsfrelsi. Ég er fylgjandi því að félög hafi samningsfrelsi og ég tel líka að hugsunin um þessa ákveðnu launastefnu og að líta á launin sem nánast bölvald í samfélaginu, hagstærð sem alltaf þurfi að halda í böndum, er náttúrlega bara rugl. Einhver hefði sagt að þetta væri bull. En það er þarna einhver hugsun ríkjandi. Það er alltaf verið að reyna að koma böndum á launin. En menn verða að fara að gera sér grein fyrir því að við erum orðin hluti af stórum vinnumarkaði. Ég get vitnað til þess að við hæstv. félmrh. vorum einu sinni samherjar í umræðunni um Evrópska efnahagssvæðið. En það er auðvitað orðin staðreynd og ég hygg að við eigum eftir að sjá mjög aukin áhrif af því á komandi árum að fólk leiti meira eftir vinnu í öðrum löndum. Það verður fyrst og fremst að fólk fer héðan til annarra landa vegna þess að samanburðurinn verður okkur sífellt óhagstæðari og það að binda launamarkaðinn og launakjörin eins og menn hafa verið að gera hér er algerlega ótækt. Ég segi það enn og aftur. Ég veit ekki hvaða hagfræðikenningar liggja þar að baki. Ekki er það frjálshyggja, svo mikið er víst.  Tími minn er mjög að styttast en ég ætla að víkja að valdi sáttasemjara. Það er greinilegt að það er verið að styrkja stöðu sáttasemjara eða auka vald hans mjög verulega. Þar er sérstaklega eitt atriði sem við hljótum að gera mjög sterkar athugasemdir við og er í raun og veru alveg furðulegt. Það væri nú fróðlegt að fá að vita hvaðan það er ættað. Þetta er það sem þeir hjá Alþýðusambandinu kalla tengingu og þýðir að sáttasemjari fær vald til þess að láta félög með lausa samninga greiða atkvæði um kjarasamning sem eitthvert félag er búið að gera. Þetta er náttúrlega þvílík svipting á samningsrétti að þetta hlýtur að vera brot á ótal samningum og ákvæðum um mannréttindi. Þetta nær ekki nokkurri átt. Við tökum dæmi eins og hér var tekið fyrr í dag um að Verslunarmannafélag Reykjavíkur væri að gera samning fyrir sitt fólk og síðan eru meinatæknar með lausa samninga. Þá gæti sáttasemjari látið meinatækna greiða atkvæði um samning VR. Þetta er auðvitað einhver della sem nær ekki nokkurri einustu átt.

Meinatæknar eru ríkisstarfsmenn.

Þeir eru ríkisstarfsmenn já. Jæja, tökum annan aðila af frjálsum markaði, hvaða félag sem er, mjólkurfræðinga eða hvað sem er. Það er reyndar rétt hjá hæstv. félmrh. að það er skilið á milli opinberra starfsmanna og hins almenna ...  Eitt gott atriði er að finna hér, a.m.k. eitt sem var gott. Það er ákvæðið um viðræðuáætlun. Þurfi einhver á því að halda er það einmitt ríkið. Enginn hefur iðkað það í jafnríkum mæli þeirra sem eru að semja um kaup og kjör að draga viðræður fram á síðasta dag, helst að verkfall sé hafið þegar samninganefnd ríkisins sest við samningaborðið. Þess vegna vildi ég sjá þetta í aðeins breyttri mynd og veitti ekki af sem svipu á ríkisvaldið og aðra líka vegna þess að eflaust gæti slíkt oft og tíðum komið í veg fyrir verkföll og alvarlegar vinnudeilur. En þeir fullyrða hjá Alþýðusambandinu, og ég hef ekki tíma til að fara betur ofan í það, að þetta komi ekki að gagni í þeirri útfærslu sem hér er. Hæstv. forseti. Ef allt hefði verið með felldu, hefðu Alþýðusambandið, BSRB, BHMR, Samband bankamanna, VSÍ og VMSÍ átt að koma allir að þessu máli og ná samstöðu um þær breytingar sem ég held að við getum verið sammála um að þurfi að gera á samskiptum á vinnumarkaði. Það er margt sem þarf að breyta í samskiptum á íslenskum vinnumarkaði og það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þau eru óeðlileg, hvort sem við lítum á ríkið eða Vinnuveitendasambandið og framkomu þess. En ríkisstjórnin hefur ákveðið að standa þannig að málum að hér er allt komið í háaloft. Það þarf ekki annað en líta á Morgunblaðið í dag með fyrirsögninni: ,,Málið er allt komið í uppnám. Það verður bitið á móti,`` segir formaður VMSÍ. Þegar slíkur andi ríkir og í hlut eiga einhver stærstu hagsmunasamtök og áhrifamestu hagsmunasamtök samfélagsins, er auðvitað ekki von á góðu. Ég vil hvetja hæstv. félmrh. til að leita sátta í þessu máli, draga þetta frv. til baka og gefa aðilum vinnumarkaðarins tóm til að semja sín á milli. Auðvitað þarf að sjá til þess að þar komi allir að. Þegar maður les þessa pappíra og skoðar þá nefnd sem hér var sett á laggir, er alveg hrópandi að sjá það hvernig alltaf er gengið fram hjá BHMR og bankamönnum sem auðvitað eiga að koma að löggjöf sem þessari. Við erum að ræða um löggjöf sem snertir hvern einasta vinnandi mann í landinu og þessi vinnubrögð, sem að mínum dómi eiga rætur að rekja til þeirra deilna sem löngum hafa einkennt samskipti BHMR og ríkisins, ná ekki nokkurri átt. Öll stéttarfélög eiga að eiga fulltrúa við borðið þegar verið er að semja um mál af þessu tagi. Hæstv. forseti. Eins og í pottinn er búið með þetta frv. og mál allt, lýsi ég yfir fullri andstöðu við það. Það er nánast ekkert bitastætt í þessu frv. Það gengur þvert á hugmyndir um samningsfrelsi og réttindi vinnandi fólks. Það mun gera stéttarfélögunum mun erfiðara fyrir í kjarabaráttu sinni. Þarna er ákveðin miðstýringarhugsun að baki sem mér finnst afar ógeðfelld og ég held að þetta samrýmist engan veginn þeirri þróun sem átt hefur sér stað á vinnumarkaði í öðrum löndum og þeirri þörf sem vissulega er á sveigjanleika, bæði á vinnumarkaði og í kjarasamningum, jafnframt því að alltaf er þörf á mikilli samstöðu og ekki síst samstöðu til þess að standa vörð um réttindi vinnandi fólks.

Virðulegi forseti. Við höfum tekið til umræðu afar stórt og mikilvægt mál, mikilvægt fyrir launþega þessa lands og mikilvægt fyrir fjölskyldurnar í landinu. En formsins vegna, því miður, mun umfjöllun málsins snúa mjög að neikvæðum þáttum. Sú valdbeiting sem er í málinu eyðileggur hugsanlegar lagfæringar sem sátt kann að vera um í þessu frv. Einmitt þannig komust þeir aðilar að orði sem við ráðfærðum okkur við í eftirmiðdag þegar hlé var gert á þessum fundi þannig að við gætum skoðað með opnum huga hvernig þetta mál væri vaxið og á hvern hátt við mundum taka á því. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið af hálfu þeirra ræðumanna sem hafa talað á undan mér. Menn voru í viðræðum, menn voru langt komnir, menn töldu að hægt væri að ná sátt um nægilega stór skref svo áfangi næðist til að breyta vinnulöggjöf okkar. Það virðist sem það hafi komið eins og þruma úr heiðskíru lofti þegar félmrh. valdi að taka málið úr höndum þeirra sem voru í viðræðum, búa það í frumvarpsbúning og senda inn á þingið. Hér er því lagt fram frv. einhliða í bága við verkalýðshreyfinguna og það sem athyglisverðara er, e.t.v. í bága við vinnuveitendur líka. Ég reikna þó með því að vinnuveitendur séu mun sáttari við það frv. sem hér er til umræðu en launþegar. Það er afar mikilvægt að hafa traustar og viðurkenndar samskiptareglur á vinnumarkaði og ég hefði óskað þess, virðulegi forseti, að hér værum við að ræða slíkar samskiptareglur sem settar hefðu verið á blað í sátt og samlyndi þeirra aðila sem við eiga að búa. En þannig er það ekki og því miður höfum við ekki haft mikið svigrúm fyrir faglega skoðun á þessu frv. til þess að geta farið í mjög efnislega umræðu um það. Það er hins vegar alveg ljóst, eftir þær viðræður sem við höfum átt við launþegasamtök, að menn vildu ná ásættanlegri niðurstöðu. Menn vildu fara í viðræður og ná samstöðu um góðar samskiptareglur. Í yfirliti sem formenn landssambanda ASÍ sendu frá sér í byrjun mars er einmitt fjallað um samskiptareglur á vinnumarkaði í sjö liðum. Virðulegi forseti, efnisins vegna ætla ég að renna yfir hverjar þær reglur eru sem þar eru settar fram af því að mér finnst að það skipti talsverðu máli. Þar er sett fram sem grundvallarafstaða ASÍ að samskipti aðila vinnumarkaðarins eigi að fara sem mest eftir frjálsum samningum á milli aðila í stað þess að stjórnast af lögum. Í stað þess að herða á reglum um þessi samskipti með endurskoðun á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur og lögunum um sáttastörf í vinnudeilum telur ASÍ eðlilegra að samtökin geri með sér rammasamning um þessi samskipti. Hvað á svo að vera í þessum rammasamningi að mati þeirra? Jú, þar eiga að vera samskiptareglur á milli ASÍ, VSÍ og VMS og er kveðið á um hvernig samskipti þessara samtaka skuli vera í tengslum við gerð kjarasamninga. Í slíkum samningi verði áréttað að bæði samningsréttur og réttur til vinnustöðvunar liggi hjá einstökum stéttarfélögum og einstökum fyrirtækjum eða samtökum þeirra svo sem verið hefur. Einnig er kveðið á um möguleika einstakra aðila til að ákvarða nánar hvernig samningssviði er skipt upp í einstaka hópa sem fara með samninga hverju sinni, heildarsamtök, landssambönd, svæðasambönd, einstök verkalýðsfélög, einstakir starfsmannahópar innan verkalýðsfélags og starfsfólk einstaks fyrirtækis. Í samningnum komi fram hvernig umboðum samningsnefndar skuli hagað, þ.e. að enginn vafi sé á því hvað felist í umboði einstakra samningsnefnda beggja aðila eftir að það hefur verið gefið. Í rammasamningi verði því slegið föstu að aðilar geti afmarkað fyrirvara um einstaka þætti kröfugerðar vegna hugsanlegra breytinga á aðstæðum sem tengjast umhverfi kjarasamninga. Eftir því sem mér er tjáð, hefur orðið nokkur sátt um þessa sex þætti sem viðræðugrundvöll og til að vinna úr, en eitt atriði er enn óupptalið. Það er að í rammasamning verði settar reglur um að heildarsamningar taki gildi strax eftir að eldri samningur rennur út, óháð því hvenær nýr samningur er gerður. Um þetta atriði mun ekki hafa verið sátt. Ég nefni þessa þætti, virðulegi forseti, vegna þess að það er ljóst að menn töldu nú í marsmánuði að það væri sátt um að reyna að komast að samkomulagi um hvað menn væru tilbúnir til að setja í lagabúning. En þegar frv. sem þetta kemur fram, eru stjórnvöld að gefa yfirlýsingu um að nú telji þau að því þríhliða samstarfi sem sett hafði verið í gang til að þróa vinnulöggjöfna og setja samskiptareglur á vinnumarkaði sé lokið og að sú sáttaleið sem unnin hefur verið til að þróa þessa löggjöf hafi verið gengin á enda. Verkalýðshreyfingunni finnst að þessir atburðir kalli á breytt vinnubrögð hreyfingarinnar varðandi viðbrögð við hugmyndum stjórnvalda og breytt vinnubrögð við að ná fram þeim umbótum í löggjöf sem hreyfingin vill að verði að lögum. Þetta er mjög athyglisvert og þetta getur reynst afdrifaríkt fyrir ríkisstjórn sem vill ná árangri í jafnveigamiklum málum og stöðunni á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Það er áhugavert að staldra við það í dag hve sá Framsfl. sem boðaði stefnu sína fyrir kosningar er ólíkur þeim flokki sem er nú við stjórnvölinn fram í hverju málinu á fætur öðru þvert á öll fyrirheit og munar ekki um það. Og að þessum orðum sögðum hlýt ég að spyrja: Boðaði Framsfl. þetta fagnaðarerindi einhvern tíma á síðasta kjörtímabili, fyrir kosningar eða í viðræðum á vinnustaðafundum á ferð sinni um kjördæmin? Ég held ekki. Hvergi í nokkrum gögnum eða blaðaúrklippum hef ég séð nein dæmi um það. Hins vegar leita ég að því hvort Framsfl. hafi einhvers staðar fjallað um málefni verkalýðshreyfingar, aðila vinnumarkaðar eða hvert þeir vildu ganga veginn fram í málefnum vinnumarkaðarins. Á 23. flokksþingi Framsfl. voru reyndar samþykktar tillögur sem miðuðu að endurreisn heimilanna í landinu. Þar voru eins og við þekkjum og höfum rætt í þessum sal beint og óbeint gefin loforð í húsnæðismálum. Þar voru líka tillögur um þríhliða samning milli verkalýðshreyfingar, vinnuveitenda og ríkisins um lífskjarajöfnun og hvernig Framsfl. mundi með álagningu fjármagnstekjuskatts, hátekjuskatts, minni skattsvikum, lækkun jaðarskatta og einföldun skattkerfisins ná fram fjármunum til lífskjarajöfnunar. Hvorki meira né minna en þremur milljörðum kr. skyldi varið til lífskjarajöfnunar í samráði við aðila vinnumarkaðarins og launþegahreyfingarinnar í landinu til að vinna sig fram um veg. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, þótt það tengist þessu frv. ekki beint að minna á þau sjö atriði sem flokksþing Framsfl. á vetrinum fyrir kosningar benti á til kjarajöfnunar vegna þess að hér erum við að tala um frv. sem hefur mjög mikil áhrif á það hvernig menn taka á málum í samningum og hvernig menn ætla að vinna sig fram til kjarajöfnunar. Þau sjö atriði sem flokksþingið benti á voru: Að hækka skattleysismörk, að persónuafsláttur hjóna og sambýlisfólks yrði millifæranlegur að fullu, að persónuafsláttur 16--20 ára ungmenna í námi verði millifæranlegur séu fjölskyldutekjur undir tilteknu lágmarki, að vaxtabætur verði hækkaðar og komi fyrr til greiðslu, að barnabætur verði hækkaðar og lánskjaravísitala afnumin. Þetta eru samtals sjö atriði sem öll áttu að miða að lífskjarajöfnun að ég nú ekki tali um að í einhver skipti og e.t.v. oftar en ekki á framboðsfundum talaði formaður Framsfl. um nauðsyn stærstu skuldbreytingar Íslandssögunnar þó ekki fylgdu skýringar á því hvernig að henni skyldi staðið. En hvers vegna er ég að rifja þetta upp hér? Höfum við ekki fengið að sjá tillögur varðandi þessi sjö atriði til lífskjarajöfnunar, við sem höfum starfað hér á þessum vetri, núna á þeim tíma þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., nálgast eins árs afmælið? Svarið er nei. Við höfum ekki enn þá séð þessar tillögur. Við höfum ekki séð neinar sérstakar aðgerðir varðandi starfssemi launafólks. Við höfum ekki séð neinar sérstakar aðgerðir til að stofna til 12 þús. nýrra starfa annað en að bent er á að sá 3% hagvöxtur sem náðist fram með svita og blóði liggur mér við að segja síðustu ríkisstjórnar á raunverulegum samdráttar- og krepputímum skuli skaffa störfin. En það sem við sjáum hér í þessum sal, það sem við sjáum flutt inn í þennan sal í málefnum launafólks, er þrenging á réttindum. Það er ekki mál sem hefur verið samið um á vinnumarkaði og borið hingað inn eins og venjulega hefði gerst í málefnum launþega sem hafa leyst sín mál í ákveðnu frelsi með samningum sín á milli. Nei, nú skal brjóta blað, hér erum við komin með valdið, við sem valdið höfum og meiri hlutann mikla og við gerum þetta eins og okkur sýnist. Þess vegna, virðulegi forseti, virðist svo sem við höfum að þessu sinni fengið hrokafulla ríkisstjórn sem segir: Við viljum, við ætlum, við getum og við gerum. Það er hér yfirburðarstjórnarmeirihluti og hann getur það sem hann vill. Nú skil ég hve brýnt það þótti að geta boðið efasemdaröddum úr eigin röðum birginn og láta afstöðu einstaklinga, faglega eða verklagslega, lönd og leið. Þarna er hún komin sú óskastaða að þurfa ekki að hlusta á þá einstaklinga í stjórnarflokkunum sem velja að fara öðruvísi fram og benda mundu á að nú væri mál að staldra við og fara ekki fram á þennan hátt. Þetta er ægivald hins mikla meiri hluta, virðulegi forseti. Það er ekki undarlegt þótt þeir aðilar sem við höfum samráð við og leitum eftir beinum faglegum sjónarmiðum hjá varðandi það frv. sem hér liggur frammi spyrji okkur hvað ríkisstjórnin sé að hugsa því hún fer fram með valdboði gegn opinberum starfsmönnum og gegn verkalýðshreyfingunni í einni og sömu vikunni. Um allt samfélagið eru viðbrögðin þau sömu, ef svo fer fram sem horfir verða þessi mál tilefni allsherjarverkfalls, verði þeim haldið til streitu. En enn er von vegna þess að þeir eru fjölmargir sem telja að framlagning þessara mála í þessari viku sé sjónarspil og á ákveðnum tímapunkti eigi forsrh. eftir að koma og kippa þeim til baka eða gera á þessum málum þær ásættanlegu breytingar sem þarf til að sátt verði á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ég tel skynsamlegra í máli sem þessu að ná samkomulagi. Vinna breytingum fylgi skref fyrir skref því allir vita að ýmsu má breyta til betri vegar jafnvel þótt hægar sé farið. En þetta eru ólýðræðisleg og óskynsamleg vinnubrögð. Mig langar að rifja upp hið stærsta samkomulag sem gert hefur verið á vinnumarkaði hérlendis sem hafði gífurlega mikla þýðingu og átti eftir að verða þess valdandi að hér breyttist allt umhverfi fjölskyldnanna í landinu, sumt á jákvæðan hátt en því miður fylgdu því eftirköst sem við eigum enn eftir að kljást við. Þetta er þjóðarsáttin. Stærsta samkomulag sem við höfum gert við aðila vinnumarkaðarins. Það er óumdeilt að með því að gera þjóðarsátt náðum við samkomulagi sem náði niður vöxtum, náði stöðugleika, réði við verðbólguna og við frystum líka afkomumöguleika fólks, við frystum launin, þetta gerðum við allt í sátt og með opnum augum vegna þess að við vorum sannfærð um að aukinn hagvöxtur og raunverulega bætt kjör væri betra en fleiri krónur í umslagið sem væru teknar jafnóðum í burtu eins og gerðist á tímum óðaverðbólgu og óstöðugleika. En nú er að okkur komið að skoða hvernig á að vinna úr þessari stöðu vegna þess að nú eru allir sammála um að eftirköstin voru þau að launin í landinu eru of lág. Og allir eru sammála um að það þarf að rétta af stóra hópa hvað þetta varðar. Félmrh. hefur kynnt mál sem ég varð hrifin af og var staðráðin í að styðja að því marki sem mér væri unnt. Það var tillaga hans við kynningu á skýrslu um starfsmat um það hvernig skyldi farið fram með tilraunafyrirtæki þar sem starfsmat yrði reynt. Til viðbótar þeirri stöðu að hér á landi eru lág laun staðreynd, stórir hópar með allt of lág laun til að geta ráðið við þær skuldbindingar sem þeir hafa á herðum sér, blasir önnur staðreynd við sem við þekkjum öll og sem við konur látum meira til okkar taka, en það eru launamál kvenna. Við erum margar hverjar sannfærðar um að kynbundið starfsmat geti þarna breytt miklu um. En hver trúir góðum vilja í skýrslu sem kynnt er á þennan hátt þegar það frv. sem lagt er fram er valdboð af því tagi sem við erum hér að fjalla um, við sem teljum að grundvallarreglan í samskiptum sé á frjálsum grunni. Ég segi fyrir mig að ég er tilbúin til að skoða margt í breytingum varðandi verkalýðshreyfinguna, það hvarflar ekki að mér að segja að öll mál séu í góðu lagi hvað varðar kerfi launþegasamtakanna. Það væri fráleitt. Ég er tilbúin til að skoða með opnum huga hvað gera þarf til að leiða okkur á betri veg. En ég vil ekki taka þátt í því að slá verkalýðshreyfinguna af í einu höggi. Hér er nefnilega ekki verið að laga til, hér er verið að kippa undirstöðum burt að mínu mati. Hér er verið að kippa undirstöðum gjörsamlega burt. Virðulegi forseti. Ég vík þá að frv. sjálfu svo sem mér er ætlað hér í þessum ræðustól eftir þennan inngang sem mér finnst reyndar eiga mikið erindi inn í umræðuna, mun meira erindi en bein umfjöllun um lagagreinarnar sem við höfum haft svo takmarkaðan tíma til að fara yfir en munum svo sannarlega fara mjög vel yfir þegar málið kemur til nefndar, og renni hér yfir nokkur atriði. Það fyrsta sem kemur í huga minn er spurningin: Hvar á samningsumboðið að liggja? Það liggur hjá félögunum í dag. Það liggur ekki hjá vinnustöðunum. Í 1. gr. þessa frv. er ákveðið að breyta þessu. Mér finnst sú breyting sem kemur fram í 1. gr. svona gömul Mussolini-aðferð sem brýtur verkalýðshreyfinguna niður af því það á að gera þessar breytingar í frjálsum samningum. Það er vilji til þess eins og ég greindi frá áðan. Við skulum skoða hvað í þessari grein felst. Hún hljóðar svo, virðulegur forseti: ,,Stéttarfélag skal opið öllum sem uppfylla almenn skilyrði lögmætra samþykkta þess. Félagssvæði stéttarfélags má aldrei vera minna en eitt sveitarfélag.`` Allir eru sammála þessu og um þetta verður ekki ágreiningur. Síðan kemur: ,,Starfsmönnum fyrirtækis, þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 250 starfsmenn, er þó heimilt að stofna þar stéttarfélag, enda séu að lágmarki 3 / 4 þeirra félagsmenn. Fer það þá eitt stéttarfélaga með samningsumboð fyrir starfsmenn``. Þarna er opnað á að sett verði á laggirnar lítil stéttarfélög sem verða ekki með mjög mikið vægi en með því eru stóru félögin brotin upp. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir kom inn á hvað þetta mundi þýða fyrir verkamannafélagið Hlíf. Það eru sumir sem segja að yrði þetta ákvæði virkt, mundi t.d. félag eins og Dagsbrún leggjast af. Ég er ekki tilbúin til að leggja dóm á það en það hafa verið færð fyrir þessu rök og virðist óumdeilt að þessi grein óbreytt brýtur algjörlega upp hin stærri félög. Það er erfitt að átta sig á hvar ákvörðunarvaldið verði á milli stóru félaganna og litlu vinnustaðarfélaganna. Það er ekki síst þarna, þegar menn sjá grein sem er ávísun á að grundvelli launþegahreyfingarinnar sé kippt í burtu, að menn fara að tala um allsherjarverkfall. Þeir sem ég hef leitað ráða hjá varðandi þýðingu þessa telja m.a. að félögum muni stórfjölga, ofurvald vinnuveitenda muni aukast og að við vinnustaðarsamninga hafi menn stéttarfélögin ekki á bak við sig. Ég vil sérstaklega taka fram, virðulegi forseti, vegna þess að minn flokkur hefur oft ályktað um og viljað skoða möguleika á vinnustaðarsamningum, að það er mikill munur á því að opna möguleikann á vinnustaðarsamningum og því að setja lög um stéttarfélag á vinnustað. Ég minni á að á þingi Alþýðusambands Íslands sem á sínum tíma var haldið í Kópavogi, ætli það séu ekki ein fjögur ár síðan, var einmitt ályktað um það og það tekið fyrir að skoða í ríkari mæli möguleikana á vinnustaðarsamningum. Ég veit ekki betur en slíkir vinnustaðarsamningar séu einmitt gerðir hjá Ísal, svo eitthvað sé nefnt. Ég tel að eitt af því sem félmn. Alþingis þarf að skoða gaumgæfilega sé einmitt það hvernig hægt sé að koma á fyrirtækjasamningum með stuðningi stéttarfélaga án þess að fara þessa að mínu mati óheppilegu leið. Það er líka erfitt að átta sig á hvernig slíkt stéttarfélag mundi virka í þeim tilfellum þar sem er eitt fyrirtæki, hluti þess í Reykjavík og hluti þess norður í landi, eða hjá þeim fyrirtækjum sem eru dreifð um ákveðna landshluta. Þetta er líka mál sem við þurfum að skoða og reyna að átta okkur á afleiðingunum. Virðulegi forseti. Við lítum gjarnan til Norðurlandanna í verkalýðsmálum. Ég hef oft sagt og er ófeimin að segja það enn aftur hér úr þessum ræðustól að mér finnst það heillandi, þegar ég hef sótt fundi fyrir minn flokk með forustumönnum jafnaðarmannahreyfinga á Norðurlöndum og forustumönnum verkalýðshreyfinga á Norðurlöndum, að kynnast því mikla samráði sem er á milli þessara pólitísku afla og þessara mikilvægu afla í umhverfi launamannsins og í umhverfi fjölskyldunnar. Það er ekki lengra síðan en í janúar að ég sat einn slíkan fund þar sem menn ræddu mikilvæg mál, m.a. varðandi Evrópu, þriðja heiminn og austantjaldslönd. Einnig var ákveðið að beita sér fyrir því að réttindamál launþega yrðu sett inn í viðskiptasamninga sem jafnaðarmenn á Norðurlöndum, nú í ríkisstjórn á allflestum stöðum, væru að taka þátt í að gera. Hvaða réttindamál áttu það að vera? Jú, það áttu að vera réttindamál byggð á svokölluðum ILO-samþykktum sem eru samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Það var undarlegt að sitja þarna, jafnaðarmaður frá Íslandi, og verða að horfast í augu við það að það sem þótti svo sjálfsagt að beita sér fyrir að yrði komið á í löndum þriðja heims þar sem barnaþrælkunin er, í löndum austantjaldslanda þar sem engin réttindi launþega eru, þær sömu ILO-samþykktir hafa aldrei verið staðfestar á Íslandi. Vísa ég þar m.a. til þeirra samþykkta sem hafa verið fluttar sem þingmannafrumvörp eða ályktanir hingað inn á Alþingi og varða réttindi launafólks. Þá erum við komin að því sem hæstv. félmrh. hefur lagt mikla áherslu á og það er að fólk sem hefur það erfitt hér vill fara til Danmerkur og vinna þar. Þar er gott fjölskylduumhverfi. Virðulegi forseti. Þar sem ég er að tala til hæstv. félmrh. finnst mér fremur óviðkunnanlegt að hann skuli ekki una í sæti sínu á þessum stutta tíma sem við höfum tekið undir umræðu í dag og sýna okkur þá virðingu að hlýða á það sem við höfum að segja og varðar bæði flokk hans og ekki síst það þingmál sem hér er til umræðu. Við byrjuðum klukkan 3 og þetta verða eflaust ekki mjög margir klukkutímar í dag svo að ég óska eftir því að hæstv. félmrh. verði sóttur í salinn.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til þess, og hér kemur hæstv. félmrh.

Ég vek athygli þingmanna í þessum sal á því að ég gleðst yfir að sjá félmrh. Í máli mínu er ég komin þar að tala um stöðu mála í Danmörku og það að félmrh. hefur vísað til þess hvernig þessum málum er skipað í Danmörku að fjölskyldur frá Íslandi sem hafa átt erfitt hér, lág laun, erfitt vinnuumhverfi og fjölskylduumhverfi hafa sótt til Danmerkur þannig að þar hljóti að vera gott að taka ákvæði frá Danmörku hingað til okkar og setja ákvæði frá Danmörku inn í lög af þessu tagi. Ég var að fjalla um það hversu það þykir sjálfsagt að vera með svokallaðar ILO-samþykktir til grundvallar í samvinnu stjórnvalda og verkalýðshreyfingar á Norðurlöndunum. Þar eru þær ýmist settar í lög eftir samráð við verkalýðshreyfingu að undangengnu samráði þar sem aðilar eru sammála um að ákveðin atriði séu sett í lög eða eins og í Danmörku þar sem öllum málum er skipað með frjálsum samningum milli aðila. Þess vegna er Danmörk eina Norðurlandið fyrir utan okkur sem hefur ekki staðfest þessar launamanna ILO-samþykktir sem ég hef svo oft vísað til vegna þess að í hinum frjálsu samningum aðila á vinnumarkaði hafa þeir tekið inn öll þau réttindamál sem er að finna í viðkomandi samþykktum þannig að þar skortir ekkert á og vegna þeirrar hefðar að aðilar koma sér saman í samningum bera þeir þetta ekki inn í þingið. Þetta er grunnurinn að því að Danmörk hefur ekki staðfest þær en Danmörk vinnur fullkomlega eftir þessum ILO-samþykktum og leggur þær til grundvallar. Mér finnst mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að árétta þetta vegna þess að við verðum að skilja hvað felst í einhverri danskri leið og það er ekki hægt að heimfæra frjálsa leið sem þróast hefur til margra ára eða áratuga og vinnubrögð hafa þróast þannig að sátt er þar um og taka slík ákvæði og setja þau í frv. sem sett eru í ósátt inn í þingið. Þetta er meginatriðið sem við fjöllum um í dag. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að nefna ILO-samþykkt nr. 87 sem varðar félagafrelsið og leyfa mér að lesa þrjár greinar. Það er að verkamenn og vinnuveitendur skuli án undantekningar hafa rétt til þess að stofna og ganga í félög að eigin geðþótta án undangengis leyfis og séu þeir aðeins háðir reglum hlutaðeigandi félags um inngöngu í það. Félög verkamanna og vinnuveitenda skulu eiga rétt á að setja sér lög og reglur, að vera algerlega óháð í vali sínu á fyrirsvarsmönnum sínum, að skipuleggja stjórn sína og starfsemi og setja sér stefnuskrá. Opinber stjórnvöld skulu forðast alla íhlutun. --- Forseti, ég ætla að endurtaka þessa setningu: Opinber stjórnvöld skulu forðast alla íhlutun er skerða mundi þennan rétt eða hindra löglega beitingu hans. Handhafar framkvæmdarvalds skulu ekki geta leyst upp félög vinnuveitenda eða verkamanna fyrir fullt og allt eða um stundarsakir. Virðulegi forseti. Það er andi þessara greina úr ILO-samþykkt nr. 87 sem ég tel mikilvægt að menn finni þegar ég les þessar greinar upp. Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra ögn lengur við Danmörku og þær reglur sem þar gilda. Ég hef þegar látið þess getið að það eru samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem liggja algerlega til grundvallar því sem gert er í Danmörku og þannig vilja stjórnvöld hafa málin og krafa stjórnvalda á aðila sem eru að semja er sú að þeir verða að taka á sig mikla ábyrgð til að fá að ráða málunum sjálfir. Meginkrafan sem ég hef verið að benda á að spila sig eftir reglum ILO er sú að dönsk stjórnvöld líta svo á að ILO-reglurnar séu alger forsenda fyrir því að aðilar vinnumarkaðarins hafi svo frítt spil sem raunin er. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að þingmenn geri sér grein fyrir þessu. Við, þessi litla þjóð, höfum verið svo föst í því að láta þríhliða samvinnu aðila vinnumarkaðarins, þ.e. launþegahreyfinguna, vinnuveitendur og fulltrúa félmrn., sitja yfir því um hvað menn séu tilbúnir að setja lög og hvað ekki. Þegar við höfum verið tilbúin til þess höfum við mátt una því að vinnuveitendur hafa haft í raun og veru neitunarvald á að ILO-samþykktir séu staðfestar hér og þau stjórnvöld sem hefðu getað tekið málin úr höndum þríhliða nefndar og myndað sína eigin stefnu hafa ekki gert það. Nú getum við ekki á sama tíma komið hér og vísað í ákvæði og samvinnu í Danmörku þar sem meginkrafan er að spila eftir þessum reglum. Landið þar sem réttindi launþega eru svo bág að starfsmannastjóri á stórum vinnustað getur kallað til sín starfsmann og sagt: Þér er hér með sagt upp. Og þegar starfsmaðurinn segir: Vegna hvers? Vegna hvers? Af því bara. Hjá okkur er ekki meiri virðing fyrir réttindum launþega en það að það er nægilegt að segja ,,af því bara`` þar sem við höfum ekki staðfest sjálfsagðar reglur eins og önnur Norðurlönd og ég vísa til þeirra vegna þess hvað við höfum alltaf verið stolt í utanlandssamstarfi okkar yfir því lýðræðisafli sem þjóðfélög Norðurlandanna eru. En þarna erum við eftirbátar. Þetta er mjög mikilvægt, virðulegi forseti. Annað sem ég vil nefna varðandi það sem viðgengst í Danmörku er að það eru fá lög um sáttasemjara sem gefa sáttasemjurum meira vald en dönsku lögin. Hann getur kallað aðila til sín og frestað vinnudeilum tvisvar um hálfan mánuð í hverjum ferli fyrir sig. Hann getur í fyrsta lagi frestað vinnudeilum til að skapa sér vinnufrið í 14 daga á meðan samningar standa enn yfir og hann getur líka frestað vinnudeilum í 14 daga eftir að menn hafa hætt samningaviðræðum. Sáttasemjararnir beita þessu mikla valdi sínu á diplómatískan hátt. Þeir koma aldrei fram með miðlunartillögu nema aðilar séu samþykkir því. Takið eftir þessu, hv. þingmenn. Þeir koma ekki fram með miðlunartillögu nema aðilar séu samþykkir því. Þetta er ekki það sem stendur í frv. okkar. Danskir sáttasemjarar vilja ekki láta fella fyrir sér miðlunartillögur. Þess vegna er unnið þannig að þegar hún liggur fyrir verði hún ekki felld. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt þegar við fjöllum um þetta frv. að við hugum að því hver við viljum sé réttarstaða launafólks og samskipti á vinnumarkaði. Það er alveg ljóst að formenn landssambanda innan ASÍ telja nauðsynlegt að réttarstaða launafólks verði bætt til muna hér á landi. Þeir benda á að ef litið er til nálægra landa er greinilegt að ýmsir þættir, svo sem ráðningaröryggi sem ég hef hér gert að umtalsefni og staða trúnaðarmanna, eru miklu lakari hér en almennt gerist. Þess vegna nota ég þetta tækifæri meðan ég hef félmrh. til að hlýða á mál mitt að brýna hann með að þar sem hann vill sýna svo mikinn dug í málefnum vinnumarkaðarins, að hann tekur frv. út úr viðræðum sem menn trúa að þeir geti náð sátt um til að bera það í fullkomnu ósætti inn á þing, að hann noti slíkan dug til að taka ILO-samþykktirnar sem vinnuveitendur hafa leyft sér að vera með neitunarvald í að færu inn til staðfestingar og berjast fyrir því við sinn samstarfsflokk að þær samþykktir verði staðfestar hér. Reyndar liggja tvær þær mikilvægustu þegar fyrir, önnur á borðum þingmanna og hin í félmn. Það er álit virtustu fræðimanna í vinnurétti að það frv. sem hér liggur sé veruleg takmörkun á réttindum launafólks. Menn halda því fram að sú skoðun sem birtist í framsetningu þessa frv. að vandamál varðandi vinnulöggjöf og samskiptareglur á vinnumarkaði séu einkum tengd verkalýðshreyfingunni sé röng. Skipulagsmál og vinnuaðferðir innan samtaka atvinnurekenda hafa á undanförnum árum torveldað mjög farsælar lausnir í kjaradeilum á vinnumarkaði, segja þessir aðilar. Bent er á að miðstýringarvald heildarsamtaka atvinnurekenda sé tímaskekkja í samskiptum á vinnumarkaði nútímans og ef einhvers staðar sé þörf á úrbótum sé það á þessu sviði. Ég vek þess vegna athygli á því að ekki er verið að taka á þeim þætti í þessu frv. en bendi á að heildarsamtök atvinnurekenda hafa t.d. ekki samningsumboð fyrir allan vinnumarkaðinn. Virðulegi forseti. Það frv. sem liggur fyrir er mjög mikilvægt vegna þess að það er ekki aðeins komið inn við þessar aðstæður heldur er þetta frv. að vekja athygli okkar þingmanna á vanköntum og þeim annmörkum sem eru á vinnumarkaði okkar. Þar með enda ég mál mitt á nákvæmlega þeim sömu skoðunum og ég hóf það á. Ég kem ekki í þennan ræðustól og gagnrýni þetta frv. með því að segja að allt sé gott eins og það er. Ég veit að það eru margir sem starfa innan launþegasamtakanna sem telja að þau lög sem við búum við séu fullnægjandi og þeim þurfi ekki að breyta. Hvernig sem það er er alveg ljóst að það þarf að gera úrbætur á samskiptum á vinnumarkaði. Þess vegna er alveg ljóst að við munum fá tækifæri til að fara ofan í þau mál sem er mikilvægt og ég er ófeimin við að segja það líka úr þessum ræðustól að hefði ég haft tækifæri til að vinna í lengri tíma en fimm mánuði í félmrn. þá hef ég sagt það á mörgum fundum í flokki mínum að það er eitt verksvið á því ráðuneyti sem ég hefði fyrst og fremst beitt mér í og gefið verulega forgang í vinnu og það eru mál vinnumarkaðarins. Þess vegna mun ég fara vel í þetta mál, virðulegi forseti, með opnum huga, skoða það, en ég ætla að leyfa mér að láta í ljós þær áhyggjur mínar að ég er því miður ekki bjartsýn um að niðurstaða sem ég kæmist að mundi skila sér inn í þau lög sem hér verða sett.

Herra forseti. Ég verð að segja að fjörutíu mínútna löng ræða hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, formanns þingflokks Alþfl., kemur mér verulega á óvart. Og þó ekki. Eftir fjörutíu mínútur er ég engu nær um skoðanir Alþfl. eða hv. þm. á frv. til laga um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Eftir fjörutíu mínútur er ég engu nær um skoðanir Alþfl. eða skoðanir hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur á málinu. Ég sagði ,,og þó``. Ég hef einmitt rekið mig á þetta að undanförnu að í hverju málinu á fætur öðru hefur Alþfl. enga skoðun. Hann hafði enga skoðun á því hvernig ætti að fara með málefni Pósts og síma á dögunum. Hann hafði enga skoðun á því hvernig ætti að fara með málefni um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Og um lög um stéttarfélög og vinnudeilur hefur Alþfl. enn einu sinni enga skoðun. Eða þorir hann ekki að segja sína skoðun? Þorir hann ekki að segja að hann sé meðmæltur frv. eða þorir hann ekki að segja að hann sé á móti því? Ég vildi gjarnan biðja hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að svara þessu: Hefur flokkurinn enga skoðun eða þorir hann ekki að segja skoðunina?

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart að hv. þm. Árni M. Mathiesen komi upp með þessa athugasemd og hún snertir mig ekkert vegna þess að ef einhver flokkur hefur skoðun á hlutunum og hefur þorað að hafa skoðun á hlutunum í áranna rás þá er það Alþfl. Það hefur ekki hvarflað að mér, hv. þm., að skila í fyrstu ræðu minni til þingheims afstöðu Alþfl. um hinar ýmsu greinar frv. sem við mundum að sjálfsögðu gera ef því væri ekki bryðjað inn í þingið með þeim hætti sem það er gert. Hins vegar get ég sagt það hér og nú að eins og frv. liggur fyrir er ég gjörsamlega andvíg því þannig að ég get róað þingmanninn með því. Hins vegar hvarflar ekki að mér annað en að í þessu frv. finnist ýmis atriði sem sjálfsagt er að skoða og ef til vill að styðja. Þannig er það alltaf, hv. þm., hjá fólki sem gengur ekki um með augnlappa að jafnvel í málum sem maður er ósáttur við finnast ákvæði sem maður gæti eflaust stutt. Þetta frv. eins og það liggur fyrir er ekki stutt af Alþfl., það er yfirlýsing mín hér. Ég er alveg sannfærð um að þegar við, þingmenn Alþfl., höfum lokið ræðum okkar um þetta mál og hafi þingmaðurinn úthald til að sitja undir þeirri umræðu sem á eftir að fara fram um þetta mál mun honum ekki blandast hugur um afstöðu Alþfl.

Herra forseti. Ég fagna því innilega að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir tók af skarið um afstöðu Alþfl. til þessa máls. Það skiptir auðvitað miklu máli fyrir alla umræðu, bæði á hv. Alþingi og í þjóðfélaginu, að skoðun flokks eins og Alþfl. liggi fyrir. Þá liggur það líka klárt fyrir að Alþfl. siglir ekki undir því flaggi sem hann hefur viljað sigla að vera frjálslyndur og framfarasinnaður flokkur heldur siglir hann undir flaggi afturhalds og vinstri stefnu eins og Alþb. Alþfl. er að sigla upp að Alþb. Hann er að sigla frá frjálslyndinu sem hann hefur verið að flagga, hann er að sigla beina leið til vinstri.

Virðulegi forseti. Ég fyrirgef þessum unga þingmanni Sjálfstfl. þessa yfirlýsingu og þessi viðbrögð. Ég skil vel hvernig stjórnarliða líður sem er meira að segja í samstarfsflokknum og er ábyggilega ekkert um of hrifinn af því frv. sem hér er borið inn vegna þess að þetta frv. er ekki frjálslynt og þetta frv. er ekki framfarasinnað. Alþfl. hefur í engu breytt því að hann er og hefur verið og mun halda áfram að vera framfarasinnaður umbótaflokkur og um það mun þingmaðurinn í engu velkjast á komandi kjörtímabili. Ég bendi honum á það og auðvitað tók ég eftir því að hann átti spjall sitt hérna á horninu við félaga sína. Það hefur e.t.v. farið fram hjá honum að ég kom inn á ýmsa þætti í frv. Eitt af því sem ég gerði að umtalsefni var 1. gr. frv. þar sem verið er að tala um vinnustaðarfélög sem ég óttast og mér finnst að sé ekki góð framtíð. Mér finnst það vera afturför. Hins vegar benti ég á það í leiðinni að flokkur minn hefur aftur og aftur tekið þau mál fyrir alveg frá tíma Vilmundar Gylfasonar, háværast þá. Við höfum bent á möguleikann á vinnustaðarsamningum sem góðan hlut. Þeir sem hafa skoðað það hafa verið að skoða það út frá því að hafa stéttarfélögin að bakhjarli en ekki að brjóta þau upp eða jafnvel rústa eins og einhver mundi segja.

Virðulegi forseti. Vegna orða Árna Mathiesens áðan vildi ég að stjórnarliðar, sem hafa áhyggjur af því að skoðanir einstaka stjórnarandstæðinga eða flokka þeirra komi ekki nógu greinilega fram hér og nú, litu til þess hvernig mál ber að inni í þinginu. Því miður er það svo að mál ber að með þeim hætti að það sem menn þurfa fyrst að bregðast við er málsmeðferðin og það á ekki hvað síst við í þessu máli. Jafnvel þó að í einstaka frumvörpum séu ákvæði sem geta verið mjög nýtileg og ættu heima í nýrri löggjöf að mati allra hér inni er það svo að þegar mál ber að með þeim hætti sem þetta mál eru það vinnubrögðin sem verða oftast fyrst fyrir þegar farið verður að fjalla um málin vegna þess að þau eru það sem menn þurfa e.t.v. fyrst að tala sig í gegnum. Fyrir utan það sem hefur margoft komið fram í dag að sá tími sem stjórnarandstaðan, einstaklingar þar og flokkar hafa haft til að kynna sér þetta mál og fara ofan í það er ekki langur. Menn gera sér e.t.v. ekki alltaf grein fyrir þeim mun sem er á stjórnarþingmönnum og flokkum þeirra annars vegar þegar um er að ræða stór og veigamikil stjórnarfrumvörp og svo hinum sem eru í stjórnarandstöðu hvað það varðar að hafa ráðrúm og tíma til að fara ofan í mál áður en þau koma til 1. umr. Það hefur komið fram í dag og allt í lagi að endurtaka það ef það er nauðsynlegt að það stóra mál sem við erum að ræða nú var fyrst dreift á borð þingmanna í fyrrakvöld. Á því hafði ekki farið fram nokkur kynning gagnvart stjórnarandstæðingum, þeir höfðu ekki hugmynd um hvað kynni að felast í þessu frv. Sumt af því höfðu þeir lesið um í fréttum eða heyrt félmrh. tjá sig um á öldum ljósvakans. Annað kom fullkomlega á óvart. Málið hafði hins vegar verið rætt í stjórnarflokkunum með góðum fyrirvara þannig að þar á bæ höfðu menn haft og hafa haft í rauninni allt annan tíma til þess að kynna sér þessi mál og eru væntanlega tiltölulega sáttir við það sem hér liggur fyrir eða það skyldi maður ætla. A.m.k. hefur það ekki komið fram í umræðunni að nokkurrar gagnrýni eða efasemda gætti um það að þau ákvæði sem hér eru borin fram séu ekki öll hin ágætustu. En ég verð að segja, virðulegi forseti, að það kemur á óvart að þetta mál skuli nú vera komið inn í þingið. Það kemur ekki á óvart að málið skuli yfir höfuð koma á dagskrá Alþingis vegna þess að það hafði verið boðað en að það skuli koma inn í þingið með þeim hætti sem það gerir og í ljósi þeirra vinnubragða sem viðhöfð hafa verið verð ég að segja að það kemur á óvart. Þau upphaflegu markmið sem menn höfðu, þegar sest var niður til þess að skoða samskipti á vinnumarkaði, eru komin lönd og leið en menn hafa notfært sér þá jákvæðni sem var upphaflega gagnvart því að setjast niður og fara yfir málið til þess að fara fram með frv. til breytinga á lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur frá 1938 eins og kemur fram í þessu 415. máli þingsins. Miðað við þessi vinnubrögð og miðað við hvernig umfjöllunin hefur verið þann stutta tíma sem menn hafa haft málið til skoðunar hljótum við að velta því örlítið fyrir okkur hverjir eru ánægðir. Miðað við það sem fram hefur komið í þinginu sýnist manni að stjórnarliðar séu ánægðir og þeir hjá VSÍ eru ánægðir miðað við fréttir. En aðrir virðast vera óánægðir og er þá ekki nokkuð ljóst fyrir hverja málið er unnið? Er þá ekki nokkuð ljóst af hverju málið er komið fram núna með þessu offorsi og er orðið forgangsmál ríkisstjórnarinnar? Slíkt forgangsmál að öllu öðru var rutt út sem stóð til að hafa á dagskrá þessa tvo daga, í dag og á morgun, forgangsmál fram yfir t.d. fjármagnstekjuskatt enda getum við rifjað upp í leiðinni hverjir það eru sem eru óánægðir með það ef það á að leggja á fjármagnstekjuskatt en það eru einmitt ýmsir þeirra sem eru ánægðir með það frv. sem hér er rætt í dag. Mönnum þykir í lagi að ryðja út og setja þar með í hættu það markmið að lagður verði á fjármagnstekjuskattur. Það er allt í lagi að það víki ef menn einungis koma þessu mikla forgangsmáli ríkisstjórnarinnar til nefndar. Menn hafa heldur ekki ýkjamiklar áhyggjur af lagfæringu skaðabótalaga lengur. Það er mjög merkilegt og í rauninni lærdómsríkt að horfa á og fylgjast með því hversu mikið menn eru tilbúnir að leggja í sölurnar til þess að fá þetta frv. inn í þingið til umræðu strax í dag. Það er alveg augljóst af þeim hraða sem er á málinu að það er ekki ætlast til efnislegrar umfjöllunar. Mönnum hefur einfaldlega ekki verið gefinn tími til að setja sig inn í málið þannig að hægt sé að reikna með mikilli efnislegri umfjöllun. Ef það hefði verið, hefði hæstv. félmrh. fallist á að málið yrði geymt fram yfir páskana eins og eðlilegt hefði verið, bæði miðað við það hversu seint það kom inn í þingið nú fyrir páskahlé og eins vegna mikilvægis málsins og þess hversu mikið að vöxtum það er. Þegar þessi vinnubrögð eru öll höfð í huga, læðist að manni að ríkisstjórnin sé orðin ofdekruð af sínum mikla meiri hluta hér inni. Það þarf ekki að semja, það þarf ekki að gera samkomulag, það þarf ekki að taka tillit til eins eða neins. Málin eru bara keyrð áfram og síðan getum við séð hvernig forgangsröðin er. Ekkert er látið trufla hana. Menn hafa nefnt það hér og hæstv. ráðherra gerði það í ræðu sinni svona eins og til að benda á að það sem móast í mönnum í dag væri kannski sambærilegt við það sem var þegar lögin voru upphaflega sett, en þá voru þau kölluð þrælalögin. Síðar hafi menn komist að þeirri niðurstöðu að gömlu þrælalögin hafi gagnast vel. Það er a.m.k. ljóst að menn hafa lært að vinna með gömlu þrælalögin. Það er búið að túlka þau, það er kominn sameiginlegur skilningur á öll þau ákvæði laganna sem skipta máli og þau eru orðin þjál í meðferð. Þess vegna var ósköp eðlilegt að það sem upp á kynni að vanta varðandi samskipti aðila á vinnumarkaði yrði til í frjálsum samningum þeirra í millum þannig að viðbótin við þær leikreglur sem menn telja að þurfi að setja um samskipti aðila á vinnumarkaði yrði gerð í samkomulagi á milli þeirra aðila sem um málið fjalla. Þannig væri báðum aðilum ljóst hvað fælist í einstökum atriðum en ekki farin sú leið að setja lög í blóra við verkalýðshreyfinguna, lög sem á síðan algerlega eftir að reyna á hvernig munu verða túlkuð, lög sem munu valda óróa á vinnumarkaði næstu árin. Menn hafa haft ýmis rök fyrir því, þ.e. þeir sem hafa talað fyrir hönd ríkisvaldsins, af hverju þyrfti að breyta þessum lögum. Menn hafa verið að reyna að finna rök fyrir hinni brýnu nauðsyn. Þar á meðal hafa menn bent á fjölda vinnustöðvana. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir lýsti því ágætlega áðan hvernig fjöldi vinnustöðvana er fundinn út. Það væri þeim aðilum líka hollt, sem vilja helst tala um fjölda vinnustöðvana og telja að þess vegna þurfi að breyta þeim lögum sem við fjöllum nú um, að velta því fyrir sér hvort vinnustöðvanir hafi verið umfangsmeiri á hinum opinbera en á hinum almenna markaði undanfarin ár og hjá hvorum aðilanum þær hafi staðið lengur yfir. Ég er nokkuð viss um að ef menn hefðu skoðað þessa hluti vandlega, hefðu þeir komist að þeirri niðurstöðu að menn eru að breyta vitlausum lögum, þ.e. það er ekkert sem bendir til þess að lögin um stéttarfélög og vinnudeilur séu einhver áhrifavaldur í tíðni eða lengd verkfalla á Íslandi. Það er hins vegar nokkuð ljóst að lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna eru með þeim hætti að til þeirra má rekja vinnustöðvanir sem hafa farið af stað vegna þeirra fresta sem þar eru inni og staðið hafa mun lengur en e.t.v. hefði verið þörf á vegna þess hvernig menn verða að bera sig til við að ljúka þeim verkföllum. Þar hefði verið nær að taka til hendi. En það er svo skrýtið að í allri þeirri frumvarpaflóru sem hér hefur verið kynnt og er borin inn í þingið, bólar hvergi á hugmyndum um breytingar á lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Ég kem nánar að þessu atriði síðar, virðulegi forseti. Mér fannst skondið hér áðan þegar hæstv. ráðherra var að færa rök fyrir því að það þyrfti að breyta lögunum að eitt af því væri að menn þyrftu að passa það varðandi verkföll að afleiðingar bitnuðu ekki á þriðja aðila. Ég vil af því tilefni óska eftir því að ráðherrann lýsi því fyrir okkur á eftir hvernig slíkt verkfall getur farið fram. Hvernig á slíkt verkfall að vera, hver er uppskriftin? Hún er ekki í þessu frv. en e.t.v. er hægt að lesa það með þeim hætti og þá væri mjög æskilegt að það yrði gert á eftir. Það skiptir verulegu máli ef hægt er að fara í verkföll án þess að þau bitni á þriðja aðila. Það væri æskilegt, ekki bara fyrir okkur heldur fyrir gervalla heimsbyggðina, að fá að vita hvernig slík verkföll fara fram. Það hefur líka verið bent á að við þyrftum að breyta vinnulöggjöfinni vegna þess að það skipti svo gífurlega miklu máli að við getum staðið við samninga við viðskiptavini okkar í útlöndum. Ég efa ekki að það skiptir máli. Það skiptir alveg geysilegu máli að við getum staðið við alla okkar samninga og þess vegna skiptir verulegu máli hvernig búið er að bæði fólki og fyrirtækjum hér á Íslandi. Þótt ég leiti í því frv. sem hér liggur fyrir og átti væntanlega að svara þessu, ef ég á að taka orð hæstv. ráðherra alvarlega, get ég ekki heldur séð að svo sé gert. Enda held ég að menn svari þessu ekki með lagabókstaf. Ég held að það séu allt aðrir þættir sem ráða því hvort við getum staðið við samninga við okkar viðskiptavini í útlöndum en það hvort þær breytingar sem hér eru lagðar til á vinnulöggjöfinni nái fram að ganga eða ekki. Ég held meira að segja að það megi leiða að því rök að þær breytingar sem hér eru boðaðar gætu orðið til þess að við gætum síður staðið við samninga við viðskiptavini í útlöndum. Þar ætla ég bara að nefna að það eru bæði settar inn í frv. ákveðnar stífur og frestir varðandi boðun verkfalls og einnig varðandi þann frest sem hægt er að gera á verkfalli, þ.e. það er verið að taka ákveðinn sveigjanleika út úr lögunum ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég er nokkuð viss um, ekki síst miðað við þá reynslu sem við höfum af lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, að því minni sveigjanleiki sem er í lögum sem fjalla um samskipti á vinnumarkaði, þeim mun meiri líkur eru á því að menn lokist inni í verkfalli og geti ekki staðið við samninga við viðskiptavini í útlöndum. Ég held að þeim tilgangi, svo göfugur og mikilvægur sem hann kann að vera, sé ekki náð með frv. Mér fannst satt að segja líka dálítið merkilegt þegar hæstv. ráðherra flutti mál sitt að skynja strax í framsögunni ákveðið undanhald. Hæstv. ráðherra, sem eins og oft er nefnt hér er tiltölulega vaskur maður, hafði þegar hopað. Strax í framsögunni reyndi hann að koma af sér Svarta-Pétri, þ.e. hann fann auðvitað að það er vont að vera með Svarta-Pétur, það þekkja allir, og reyndi að koma honum yfir á hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson sem hafði það eitt til saka unnið að laða aðila vinnumarkaðarins að sama borði til að ræða samskipti á vinnumarkaði. Hæstv. félmrh. hafði síðan eins og við þekkjum notfært sér það sem fram kom í þeim viðræðum til að setja inn í frv. til breytinga á lögum, þvert á það sem þessir aðilar og sá sem upphaflega boðaði til viðræðnanna ætluðust nokkurn tíma til. Virðulegi forseti. Það er grundvallarágreiningur um það hvort lög þurfi um samskiptareglur. Það kom hins vegar fram hjá hæstv. ráðherra að VSÍ hefði ekki trú á frjálsum samningum um samskiptareglurnar og hann styddi það. Þetta styður í rauninni það sem ég sagði áðan varðandi það fyrir hverja verið er að flytja þetta frv. inn í þingið. Það á að lögþvinga samskipti á vinnumarkaði af því að VSÍ trúir því ekki að menn geti komið sér saman. Það á líka að lögfesta ákvæði sem komin er hefð á og menn hafa þegar náð samkomulagi um hvernig eigi að standa að. Þetta verður að gerast þó svo fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar telji að það hefði verið hægt að ná þessu samkomulagi við vinnuveitendur vegna þess að ráðherrann var orðinn þreyttur á að bíða. Við skulum líta aðeins nánar á rökin fyrir því að lagt er fram það frv. sem hér um ræðir. Það er vísað til þess í inngangi að athugasemdum við lagafrv. að það hafi um langt skeið farið fram viðræður um nauðsyn þess að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Þótt þessar umræður hafi farið fram og menn hafi talið á ýmsum tímum nauðsyn að bæta samskiptareglur er sú sem hér stendur nokkuð viss um það að þar hafi menn ekki alltaf verið að tala einu máli og allra síst einlægt verið að tala um sama hlutinn. Það hefði því verið býsna fróðlegt ef þeir sem unnu þetta frv. hefðu gefið okkur lista yfir það hvað það er sem menn hafa aðallega sett hornin í undanfarin ár þegar þeir hafa verið að óska eftir bættum samskiptareglum fyrir vinnumarkaðinn. Ég þykist viss um að það gæti orðið bæði langur og skrautlegur listi. En sá listi liggur ekki fyrir hér. Hins vegar er reynt enn frekar að rökstyðja málatilbúnaðinn. Þetta eru, virðulegi forseti, viðbótarrök við þau sem komu fram í máli hæstv. félmrh. fyrr í dag. Það er þá í fyrsta lagi að talið er að þessi breyting á lögunum gæti stuðlað að friðsamlegum samningum og dregið úr átökum á vinnumarkaði og oft langvinnum vinnustöðvunum. Ég velti því fyrir mér af því að við erum fyrst og fremst að tala um almenna markaðinn hvar í frv. ég gæti fundið eitthvað sem róar mig ef ég hef áhyggjur af þessum hlut. Ég gat þess áðan ef menn litu til laganna um kjarasamninga opinberra starfsmanna væri nokkuð ljóst að í þeim lögum eru ákvæði sem eru þess eðlis að þau hafa beinlínis stuðlað að því að opinberir starfsmenn hafa farið í verkföll jafnvel þó að þegar að verkfallinu kom eftir þann 15 daga frest sem gefinn var hafi hugsanlega verið komið samningahljóð í menn einfaldlega vegna þess að þeir gátu ekki annað vegna þess hvað lögin voru stíf. Einnig hitt að vegna þess hvernig þau ákvæði eru hafa menn farið í fjögurra til sex vikna verkföll ef þau hafa á annað borð skollið á vegna þess að það eru engin ákvæði um að hægt sé að fresta. Það eru engir möguleikar á því að nýta verkfallshótun ef það má orða það svo með skapandi hætti. Engin tök eru á því að nýta möguleikann á verkfalli sem tæki í kjarabaráttu vegna þess að tækið var upphaflega gert svo klunnalega úr garði að enginn veldur því. Þegar menn tala fjálglega um að það eigi að bræða saman lögin sem gilda um almenna markaðinn og opinbera markaðinn er verk að vinna í kjarasamningum opinberra starfsmanna. Þar þarf að breyta lögum en ekki að færa lögin af almenna markaðnum í átt til þeirra sem gilda fyrir opinbera starfsmenn. Það er að mínu mati glapræði og ef menn átta sig ekki á því hvert hér er verið að feta þegar þeir horfa til sögu liðinna ára allt frá því að lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna voru sett árið 1986 hafa menn einfaldlega ekki skoðað þær forsendur nógu vel sem þeir eru að vinna með. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir gat þess áðan að BHMR hefði löngum átt í deilu við ríkið og það er alveg rétt. Allt frá því að lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna voru sett og fram til 1992--1993 og svo þessi nýju átök auðvitað núna sem eru reyndar sprottin af öðru en lögunum um kjarasamninga opinberra starfsmanna hafa geisað erjur, verkföll og það hafa verið ákveðnir erfiðleikar í samskiptum aðila. Það er af tveimur ástæðum og báðar ástæðurnar ættu að vera okkur og hæstv. félmrh. víti til varnaðar. Það er í fyrsta lagi sú ástæða sem ég nefndi að lagatextinn um framkvæmd verkfalla, vopnið, er smíðað með þeim hætti að það er nánast ónothæft. Í öðru lagi þarf að athuga þegar sett eru ný lög um það hvert svigrúm menn hafa á vinnumarkaði og í samskiptum, og nákvæmlega það vill hæstv. félmrh. gera núna með þessu frv. til að stuðla að friði á vinnumarkaði, hvernig aðilar bregðast þá við. Vilja menn ekki læra svolítið af sögunni? Menn bregðast þannig við að þeir láta reyna á skilning og þanþol þeirra laga sem sett eru. Fyrst ekki er hægt að ná samkomulagi um skilninginn fyrir fram eins og reyndin er því miður nú, fyrst aðilunum er ekki treyst og þá sérstaklega ekki verkalýðshreyfingunni miðað við þann málflutning sem hér hefur verið, til þess að ná samkomulagi um samskiptin og það eru sett um þau lög er ég því miður í ljósi reynslunnar nokkuð viss um að verkalýðshreyfingin, einstök verkalýðsfélög, landssambönd, heildarsamtök munu láta á það reyna og það er óhjákvæmilegt að það gerist því að menn verða að átta sig á því hver staða þeirra er miðað við nýtt lagaumhverfi, bæði viljandi og óviljandi og Félagsdómur mun fá nokkuð að starfa á næstu árum. Þetta er friðsemdin sem verið er að biðja um með breyttum lögum. Menn hefðu þurft að líta betur til forsögunnar og menn hefðu aðeins þurft að átta sig á því hvar hafa erfiðleikarnir verið og af hverju. Það er slæmt að hv. þm. Árni Mathiesen skuli ekki vera í salnum en hann hlýðir e.t.v. einhvers staðar annars staðar á mál mitt. Það er hætt við því að það framfaraspor sem einhverjr stjórnarliðar telja að nú sé verið að stíga verði ekki til mikilla framfara þegar lögin eru sett í því ósætti sem ríkir um bæði málatilbúnað og það hvernig einstök atriði þar eru útfærð. Nei, virðulegi forseti. Ég álít að heilladrýgra hefði verið fyrir hæstv. ráðherrann að hemja nokkuð óþolinmæði sína og gefa aðilum vinnumarkaðarins færi á því, jafnvel þó það tæki einhverja mánuði að ná samkomulagi um samskiptin. Það hefði verið farsælla fyrir okkur öll og það hefði verið farsælla í ljósi þeirra markmiða sem hæstv. ráðherra setti fram í upphafi máls síns í dag. Það er ástæða til þess að ræða hér og tiltaka þriðja atriðið ef þau tvö sem ég hef þegar nefnt duga ekki til þess að menn ranki við sér gagnvart þeirri röngu braut sem þeir eru á með málið. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að starfsmenn fyrirtækis geti stofnað stéttarfélag og fari það stéttarfélag þá eitt með samningsumboð fyrir starfsmenn. Ég tek undir það sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan um vinnustaðarsamninga. Þeir hafa víða gengið vel en því miður er hætta á því að verði þetta frv. að lögum verði það starf unnið fyrir gýg sem þá hefur átt sér stað. Hins vegar held ég að friðelskandi ráðherrar og aðrir sem koma að samningu frv. hafi kannski ekki gert sér grein fyrir þeim ófriði sem verið að efna til með ákvæði 1. gr. Eða hafi þeir gert sér grein fyrir ófriðnum ætli þeir bara að taka slaginn en það er alveg ljóst að sá slagur mun ekki stuðla sérstaklega að því að við getum staðið við samninga okkar gagnvart viðskiptavinum okkar í útlöndum. Þarna eru menn auðvitað komnir að forgangsréttarákvæðum einstakra stéttarfélaga og þar er um auðugan garð að gresja varðandi deilur og hugsanleg dómsmál ef ráðherrann vill endilega halda mönnum uppteknum við slíka hluti næstu árin meðfram öðru því sem getur valdið slíku og fram kemur í þessu frv. Ég vísa enn til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna frá árinu 1986. Þar er einmitt sambærilegt ákvæði. Þar var ákvæði þess eðlis að hægt væri að stofna félög á vinnustað og það hefði verið snjallt fyrir þá sem sömdu frv. að fara vandlega ofan í þá sögu sem á eftir fylgdi hvað varðaði átök innan raða opinberra starfsmanna. Það hefði verið gott að menn hefðu þá búið sig undir ófriðinn frekar en að fara fram í máli friðarins. Ég ætla að leyfa mér að setja fram þá skoðun varðandi forgangsréttarákvæði ef menn langar í deilur um forgangsréttarákvæði stéttarfélaganna að setja þá fram þá tillögu handa mönnum sem hafa áhuga á því að horfa á slegist um slíka hluti að forgangsréttarákvæði stéttarfélaga eftir að Póstur og sími er orðið hlutafélag, sem ég geri ráð fyrir að verði eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar, eru að mínu mati eiginlega nóg í bili af umfjöllun bæði Félagsdóms og annarra um forgangsréttarákvæðin vegna þess að þar mun áreiðanlega reyna á forgangsréttarákvæði stéttarfélaga. Það er óhjákvæmilegt. Þegar búið er að hliðsetja stofnunina eða gera hana að fyrirtæki og hliðsetja hana af fyrirtækjum á markaðnum, hvað halda menn þá að muni gerast í málefnum stéttarfélaganna? Þeir sem þekkja til vita að undanfarin ár hafa átt sér stað átök varðandi forgangsréttarákvæði vegna þeirra starfa sem eru innan stofnunarinnar Pósts og síma. Halda menn þá að slíku muni linna eftir að búið er að hliðsetja stofnunina eða gera hana að fyrirtæki, hf., á markaðnum? Það er hreinn barnaskapur ef menn ímynda sér það. Ef við höldum síðan áfram með þau rök sem menn hafa fyrir því að fara inn í lögin um stéttarfélög og vinnudeilur, þá hafa menn líka tiltekið í inngangnum að afskipti íslenskra stjórnvalda af einstökum kjaradeilum hafi vakið athygli alþjóðastofnana. Allt í einu eru menn orðnir svona uppteknir af því hvað alþjóðastofnunum finnst. Menn eru ekki svona uppteknir af því hvað alþjóðastofnunum finnst þegar verið er að fjalla um ýmsa samninga sem Ísland ætti og þyrfti og hefði fyrir löngu átt að gerast aðili að og varða vinnumarkaðinn. En þegar kemur að þessu máli eru alþjóðasamningarnir og það hvað öðrum kann að finnast allt í einu orðið þess virði að hér þarf að breyta lögum. Við skulum aðeins skoða hver þessi afskipti íslenskra stjórnvalda hafa verið eða kannski öllu heldur af hverju íslensk stjórnvöld hafa gripið inn, ekki bara í kjaradeilur heldur líka í gerða samninga. Ég held að menn verði að horfa til þess að mörg undanfarin ár og áratugi geisaði hér óðaverðbólga. Sveiflur í efnahagslífi okkar voru miklar og atvinnulífið oft á tíðum illa rekið þannig að ef aðilar vinnumarkaðarins gerðu kjarasamninga sem á einhvern hátt þóttu síðan halla á vinnuveitendur var gjarnan gripið inn í við fyrstu dýfu sem þjóðarskútan tók. Með öðrum orðum, það hefur ekki þótt heppileg aðferð á Íslandi að láta gerða kjarasamninga veita fyrirtækjum það aðhald sem þau hafa þurft til að auka sína framleiðni enda hefur þróunin verið þannig að framleiðni í íslenskum fyrirtækjum hefur ekki batnað. Í sumum atvinnugreinum hefur henni farið aftur, í öðrum hefur hún reyndar batnað en að meðaltali hefur hún ekki gert það, því miður. Og það virðist vera samkomulag einhverra um það, væntanlega þeirra sem eru sammála um það frv. sem hér liggur fyrir, að svo skuli ekki vera. Þetta vil ég segja, virðulegi forseti, vegna þess að miðstýrðir samningar Vinnuveitendasambandsins taka ekki tillit til mismunandi aðstæðna. Þeir eru þess vegna að engu leyti hvetjandi til að fyrirtækin geri betur heldur þvert á móti. 

Hárrétt skilið.

Tími minn er búinn og ég verð þá að koma aftur til þess að ljúka máli mínu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum í dag er bæði gott mál og þarft og hæstv. félmrh. á heiður skilið fyrir sinn hlut í því. Það gengur reyndar ekki eins langt og ég hefði óskað en er þó mikil bót í mörgum málum. Upphlaupið sem þetta frv. hefur valdið í þjóðfélaginu minnir um margt á baráttu forréttindastétta gegn breytingum á stöðu sinni. Talsmenn verkalýðsfélaga, sjálfskipaðir fulltrúar almennings, tala um aðför að þessum sama almenningi. En það er regindjúp á milli verkalýðsrekanda og þess fólks sem skyldað er til að borga félagsgjald til þeirra. Herra forseti. Íslenska þjóðin hefur á undanförnum áratugum þurft að horfa upp á verkföll og aftur verkföll og hún hefur þurft að líða fyrir skaðsemi þessara sömu verkfalla. Atvinnulífið hefur þurft að búa við það ár eftir ár að geta ekki staðið við samninga við útlendinga sem þeir hafa gert og menn hafa séð margra ára markaðsstarf hrynja trekk í trekk vegna verkfallsgleði. Verkfall sjómanna t.d. á síðasta ári kom fram í reikningum margra útgerðarfélaga sem tap. Menn töluðu um tugi milljóna. 60 millj. kr. tap var talað um í einni ársskýrslunni vegna verkfalls sjómanna. Atvinnulífið í heild sinni líður fyrir þetta og þjóðin í heild sinni líður fyrir þetta líka. Ég minni á það að þetta sama verkfall sjómanna olli því að síldveiðiflotinn var dreginn út úr síldarsmugunni og minnkar væntanlega möguleika okkar á að fá kvóta þar til allrar framtíðar. Við erum að missa réttindin. Við erum að tapa stórfé, Íslendingar, á þessum lögum eins og þau eru í dag og stöðunni eins og hún er í dag. Herra forseti. Tengsl verkalýðsfélaga og félagsmanna þeirra eru umræðuverð. Meðan verkalýðsfélögin innheimtu félagsgjaldið hjá hverjum og einum félagsmanni voru tengslin persónuleg og náin en eftir að þetta fór í gegnum tölvur og er innheimt af félagsmönnum sem 1% af launum varð það ópersónulegt og án nokkurra tengsla. Fjöldi fólks sem skyldað er til að borga félagsgjald til verkalýðsfélaganna sér þetta bara sem skatt, lítur á þetta sem skatt nákvæmlega eins og tekjuskattinn og iðgjaldið í lífeyrissjóðinn. Þetta er bara eitthvað sem tekið er frá manni, maður fær ekkert fyrir það og það er bara svona. Og fólkið er gjörsamlega varnarlaust. Svo er tekinn orlofsheimilasjóður, félagsheimilasjóður og sjúkrasjóður og allt rennur þetta til þessarar verkalýðshreyfingar, til verkalýðsrekendanna og fjármagnar verkalýðsiðnaðinn.  Herra forseti. Við ræðum ekki um stéttarfélög og vinnudeilur án þess að koma inn á það ægivald sem þessir aðilar hafa í gegnum lífeyrissjóðina. Ólýðræði eða lýðræðisleysi í verkalýðshreyfingunni kallar fram sambærilegt lýðræðisleysi hjá atvinnurekendum og saman fara þessi ólýðræðislega skipuðu samtök með fjöregg þjóðarinnar, lífeyrissjóðina, með 260 milljarða. Það eru 2 millj. á hvern vinnandi mann sem þessir menn fara með. Ég hef ekki kosið þá og flestir Íslendingar hafa ekki kosið þá til þeirra starfa. Það vantar lýðræði í verkalýðshreyfinguna. Herra forseti. Það má líka horfa á það hvernig við stöndum í jafnréttisbaráttunni og þá á ég við jafnrétti fólks almennt, ekki bara kynjanna. Sú verkalýðsbarátta sem hér hefur verið háð í fjölda ára með verkföllum og kostnaði fyrir þjóðina hefur ekki fleygt þjóðinni framar en það að hæsti taxti VR fyrir skrifstofustjóra eftir 10 ára starf er undir 70 þús. kr. Auðvitað ræður enginn skrifstofustjóra á þessum launum. Þetta er allur árangurinn af baráttunni. Auðvitað verður nánast hver einasti Íslendingur að semja sjálfur um sín laun vegna þess að verkalýðshreyfingin hefur klikkað á því. Hún er að búa til einhver gervilág laun og hverjir lenda á þeim? Fólk sem ekki er nógu duglegt og nógu frekt í baráttunni og fólk sem er óframfærið. Og því miður sjáum við að mjög margar konur lenda á þessum lægstu töxtum öllum til skammar. Svo sjáum við aftur ferlið í þessum samningum. Menn eru alltaf að mala um láglaunabætur til lægst launaða fólksins. Það er heilagt orð í munni þessara manna. Það er talað aftur og aftur um að nú skulum við bæta kjör þeirra lægst launuðu og það er byrjað að koma með einhverja krónutöluhækkun. Svo er öllum stóra massanum, Verkamannasambandinu og Dagsbrún, att út á foraðið og þeir ná fram samningum og ríkisvaldið er kallað til. Og það á að fara að bæta kjör lægst launaða fólksins. Hvað kemur svo? Það er varla þornað blekið hjá þessum stóru samtökum. Þá koma iðnaðarmannasamtökin. Ég minni á Rafiðnaðarsambandið sem samdi þá um prósentuhækkun, láglaunahækkun eða prósentuhækkun að vali. Og svo þegar þeir eru búnir, þá koma hátekjustéttirnar og semja. Niðurstaðan þegar upp er staðið verður að láglaunafólkið fær minnst, líka í prósentum, ekki bara í krónum. Við búum hérna á Íslandi við fáránlega lága taxta sem afleiðingu af öllu þessu basli og öllum þessum verkföllum. Það sem þetta frv. gerir er að klóra í forréttindi verkalýðsfélaganna og verkalýðsrekendanna og það klórar hugsanlega í skylduaðildina því að allt þetta byggir á því að menn eru skyldaðir með einhverjum furðulegum hætti til að vera í verkalýðsfélögum. Menn fá ekki vinnu ella. Þannig er nú staðan og auðvitað ganga menn í verkalýðsfélag heldur en að ganga um atvinnulausir. Lengi vel var það jafnvel þannig að menn fengu ekki einu sinni atvinnuleysisbætur nema vera í stéttarfélagi. Verkfallsrétturinn er mjög verðmætt vopn og það er heilagur réttur launþega. Hér fyrr á árum, fyrir áratugum var þetta mikilvægasta vopn manna til að leiðrétta kjör sín. Það hefur snúist upp í andhverfu sína þannig að þeir menn sem valda mestu tjóni með verkfalli sínu, án eigin framlags, hagnast best. Þeir fá hæstu launin. Ég nefni flugmenn, flugumferðarstjóra og fleiri. Þeir menn sem geta valdið milljónatjóni með verkfalli sínu fá hæstu launin. En þeir menn sem valda litlu tjóni fá lægstu launin, ég nefni kennara. Verkfallsvopnið hefur snúist upp í andhverfu sína. Herra forseti. Ég hef lent í þeirri stöðu að ráða fólk til vinnu. Ég hef aldrei getað notað kjarasamninga, ekki launin. Ég hef þurft að semja við hvern einasta mann um launin og yfirleitt er það svona 50% hærra eða tvöfalt hærra en taxtinn segir til um. Það var engin stoð í því fyrir mig sem atvinnurekanda að nota allt þetta dýra batterí sem við erum með, fleiri hundruð manns á launum við að ráða kjörum þjóðarinnar. Það var engin stoð í því. Ég þurfti að semja við hvern einasta mann. Sumir komu oft. Sumir komu einu sinni í mánuði að heimta hærri laun. Aðrir komu aldrei eða sjaldan. Hógvært fólk og samt duglegt.  Nú erum við í reynd með sérsamninga við hvern einasta Íslending. Við erum með 160 þúsund samninga í gangi, alla daga. Með því að taka upp vinnustaðarsamninga er hreinlega að vera að viðurkenna staðreynd og það mundi hugsanlega stórbæta stöðuna. Herra forseti. Það frv. sem við ræðum um er til mikilla bóta. Þó gengur það ekki nógu langt að mínu mati. Við skulum t.d. líta á þær kosningar sem gert er ráð fyrir í frv. og menn hafa verið að setja út á hérna. Það er furðulegt mál. Kjarasamningur getur verið felldur ef einn fimmti félagsmanna kýs og helmingur þeirra sem kjósa ákveður að fella hann, þ.e. 10,1% geta fellt kjarasamning fyrir hinum 90% eða 89,9%. Þannig er þetta frv. og gengur ekki langt að mínu mati. Það mætti ganga miklu lengra í því að menn hafi áhrif á kjör sín og örlög. Sama gildir um verkfall. 10,1% geta sent restina af liðinu í verkfall eða 89,9%. Þetta er auðvitað betra en í dag vegna þess að í dag geta 50--60 manns sent 9 þúsund manns í verkfall eins og hefur gerst eða fellt kjarasamning. Þetta er mikið til bóta, en eins og hv. þingmenn sjá er þetta ekki nógu gott. Metnaðurinn er nokkuð meiri þegar kemur að miðlunartillögu sáttasemjara. Þar skal helmingur atkvæða vera á móti henni til að fella hana og þó meira en þriðjungur allra atkvæðisbærra. Það nægir sem sagt að þriðjungurinn felli sáttatillöguna fyrir hinum tveim þriðju. Allt þetta kerfi, t.d. kosningar sem eru í frv., gengur út frá þeirri staðreynd að við búum við mikla félagslega deyfð í verkalýðshreyfingunni. Við búum við þann vanda að fólkið er ekki virkjað, það fer félagslega dautt í verkalýðshreyfingunni. Af hverju skyldi það nú vera? Það er út af skylduaðildinni. Það er af því að menn eru skyldaðir til að vera þarna og þeir eru þarna inni hvort sem þeim líkar betur eða verr. Þeir hafa jafnvel ekki hugmynd um að þeir séu í stéttarfélagi. 
            

Ég bið hv. þingmenn að gefa ræðumanni frið.

Herra forseti. Vinnustaðarsamningur fyrir 250 starfsmenn eða fleiri er til mikilla bóta, sérstaklega í fiskvinnslunni. Þá er loksins í fyrsta skipti farið að taka tillit til fiskverkafólks og það mundi væntanlega leiða til þess að launin þar mundu jafnast og hækka, sérstaklega til þeirra sem gengur vel. Þetta hefur líka þann kost að þar fara hagsmunir fyrirtækis og starfsmanna saman. Þegar vel gengur í fyrirtækinu vegna góðs reksturs, geta menn vænst þess að fá hærri laun í samningum við viss fyrirtæki. Nú er það þannig að það er alltaf litið á einhverja meðaltalsstöðu þjóðarbúsins. Starfsmenn sem vinna hjá glimrandi góðu fyrirtæki og leggja hart að sér til að ná góðum árangri og góðum rekstri er ekki umbunað, ekki í samningum. Þeir verða að slást hver og einn fyrir sínum kjarasamningum eins og ég nefndi áðan. Það hefur ekki komið fram í þessari umræðu, herra forseti, að þetta er gagnkvæmt. Fyrirtækin verða líka að kjósa um kjarasamning. Ég man reyndar ekki til þess að hafi gerst að fyrirtæki úti á mörkinni hafi þurft að kjósa um það hvort þau vilja samþykkja kjarasamning eða fella hann. Eða hvort þau vilja fara í verkbann eða ekki. Það er mikil breyting og rýrir væntanlega það ógnarvald VSÍ sem menn hafa verið að tala um hér. Herra forseti. Það eru nokkur atriði þar sem ég vildi ganga lengra og vildi gjarnan láta skoða í hv. félmn. Ég vildi hafa þá reglu að helmingur þeirra sem á að senda í verkfall samþykkti það, að það verði aldrei gert þannig að hinn óvirki félagsmaður sé sendur í verkfall bara af því að hann er óvirkur. Sama ætti að gilda þegar kjarasamningur er felldur. Helmingur þeirra sem eiga að njóta kjarasamningsins verða að fella hann. Ég mundi líka vilja skoða hvort ekki mætti lækka þetta mark, 250 manns í fyrirtæki eða á fyrirtækjasamningum, niður í svona 50 manns. Í dag semur hver og einn fyrir sig. Ef verkalýðshreyfingin heldur virkilega að hún sé að semja fyrir launþega í landinu, er það rangt. Hver og einn semur fyrir sig og í staðinn fyrir að fyrirtækið semji við kannski 50 starfsmenn ætti að gera einn allsherjarsamningur. Það mundi auka launajafnréttið, það fullyrði ég. Það yrði ekki liðið að sumir séu með 200--300 þús. kr. á mánuði á meðan einhver annar, bara af því að viðkomandi er kona eða óframfærinn, er með 50 þús. kr. á mánuði. Það yrði ekki liðið þannig að vinnustaðarsamningar munu auka jafnréttið. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi er þetta gott mál og þarft og mikið til bóta þótt margt mætti betur fara. Einkum er mikilvægt að launamenn þessa lands hafi meira um kjör sín og örlög að segja.

Herra forseti. Þetta var athyglisverð ræða. Hér blasti við okkur stefna ríkisstjórnarinnar í reynd, óheft markaðshyggja. Hér var sú sýn birt að það er vald fjármagnsins sem ráða skal í öllum samskiptum, þar á meðal í samskiptum um kaup og kjör. Verkföll ættu að fara fjandans til, skipulag launþega ætti að fara fjandans til. Það er ægivald fjármagnseigenda sem á að ráða og það kom skýrt fram. Ég vil ekki, herra forseti, þessa framtíð hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það sem hér kom fram er grímulaust. Það er búið að svipta umbúðunum af þessu frv. Það eru miðstýrð vinnuveitendasamtök, miðstýrð samtök fjármagnseigenda sem eiga að mæta launþegum landsins, launþegum með báðar hendur bundnar. Hvor ætli ynni þá orrustu? Ég held að það sé augljóst. Hugmyndafræði hv. þm. er skýr og hún er í reynd stefna Sjálfstfl. og Framsfl. Hafi einhver efast um að Sjálfstfl. er hreinræktaður flokkur vinnuveitenda í landinu ætti hann að lesa ræður hv. þm. Péturs H. Blöndals aftur og aftur. Fulltrúar Sjálfstfl. við þessa umræðu ættu að lesa hana aftur og aftur. Þá sjá menn hverra hagsmuna er verið að gæta í þessu landi.

Herra forseti. Ég vildi koma að nokkrum athugasemdum við ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Jafnframt gefur það kannski glögga mynd af því að sá sem síðastur talaði fór með rangt mál. Það eru skiptar skoðanir í Sjálfstfl. um þetta mál. En varðandi ummæli Péturs H. Blöndals vildi ég aðeins geta þess að það eru mismunandi leiðir í sambandi við boðun vinnustöðvunar eða til þess að ná fram kjarasamningum og þær eru með allt öðrum hætti en hann kom að hér áðan. Ég vildi sérstaklega geta þess af því að hann kom að sjómannastéttinni áðan að sú stétt þarf að hafa þær leikreglur þegar boðað er til verkfalls að það sé gert með þriggja vikna fyrirvara. Hann talaði um að verkfall hefði snúist upp í andhverfu sína. Ég spyr því: Verkfall hverra? Sjómenn voru síðast með sína kröfugerðir liggjandi á borðinu í tíu mánuði. Þær fengust ekki ræddar fyrr búið var að boða verkfall. Hver er þá andstæðan? Því miður hefur það oft gerst að ekki hefur verið hægt að hefja viðræður fyrr en skollið er á verkfall vegna þess að vinnuveitendur hafa ekki verið tilbúnir til þess að ræða málin. Síðan er talað hér eins og þetta sé eingöngu verkalýðshreyfingunni að kenna. Það er rangt. Málin standa þannig í dag að oft er aðdragandi og boðun verkfalls ekki eingöngu verkalýðshreyfingunni að kenna.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði að sjómannaverkfallið væri boðað með löngum fyrirvara o.s.frv. Það má vel vera. En hugsum okkur að vinnustaðarsamningur væri í gildi á milli sjómanna og útgerðar. Þá hefði þetta verkfall ekki komið á með þessum þunga. Það getur vel verið að hv. þm. sé að kvarta undan skorti á lýðræði hjá atvinnurekendum. Það er hin hliðin á peningnum.

Herra forseti. Það var enn eitt athyglisvert sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi. Hann talaði um að verkfall skyldi boðað með þeim hætti að svo og svo margir tækju þátt í atkvæðagreiðslunni. Hann talaði líka um það að svo og svo margir ættu að taka þátt í atkvæðagreiðslunni ef samningurinn yrði felldur. En hann gleymdi einu sem vinnuveitendur minnast heldur aldrei á. Ef samningur er samþykktur með örfáum atkvæðum, heyrist ekki múkk úr Garðastrætinu. Þeim þykir það eðlilegt og sjálfsagt þannig að lýðræðið nær ekki langt. Varðandi vinnubrögð innan sjómannasamtakanna má líkja þeim við vinnustaðarsamninga. Hver og ein stétt fiskimanna greiðir atkvæði um boðun vinnustöðvunar eða samninga. Sama á við um farmannastéttina og þá sem starfa á hafrannsóknarskipum, í Landhelgisgæslunni eða á sanddæluskipum. Þegar boðað er til verkfalls fer atkvæðagreiðsla fram á meðal allra sjómanna, þ.e. atkvæðagreiðsla meðal þeirra sem starfa í viðkomandi starfsgrein. Menn vaða villu og reyk í sambandi við þetta frv. Það er gengið mun lengra en efni standa til. Og þá spyr maður: Hver gefur mönnum misvísandi og villandi upplýsingar um leikreglurnar í dag? Hvers vegna er haldið svona á þessu máli? Það er ósk mín að náðst hefði samkomulag með vinnuveitendum og verkalýðshreyfingunni um leikreglur. Takist það ekki, þýðir ekkert fyrir okkur, hið háa Alþingi, að setja einhverjar leikreglur og binda þær í lög, það yrði ekki farið eftir þeim. Auðvitað er það fyrst og fremst aðila vinnumarkaðarins að koma sér saman um starfshætti og leikreglur.

Herra forseti. Það er gott að heyra að það ríkir lýðræði hjá sjómannastéttinni. Þá ættu þessi lög nánast ekkert að snerta hana. Það sem gæti hugsanlega snert sjómenn og þeirra viðsemjendur er einmitt hin hliðin, þ.e. lýðræði hjá atvinnurekendum, því að þeir þurfa núna að samþykkja verkbann og annað því um líkt. Þetta er náttúrlega orðið gagnkvæmt.

Herra forseti. Ég hef einsett mér að vera kurteis í máli við hv. þm. Pétur H. Blöndal, enda hlýtur að vera erfitt fyrir hann í dag að hafa verkalýðshreyfinguna á pöllunum sem hlær að honum og fá síðan snoppunga frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, flokksbróður sínum, ekki bara á aðra heldur á báðar kinnar. Herra forseti. Ég held að sú lexía sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson veitti flokksbróður sínum áðan segi honum allt sem þarf að segja honum um eðli verkfalla. Í rauninni eru allir á móti verkföllum vegna þess að þau eru neyðarúrræði. En við vissar aðstæður er ekki hægt annað en að grípa til þeirra. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði frá sinni eigin reynslu. Hún var þannig, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að sjómenn höfðu í tíu mánuði verið með sína kröfugerð á borði vinnuveitendanna en þeir fengu hana ekki rædda fyrr en þeir höfðu boðað til verkfalla. Það er með öðrum orðum nauðsynlegt að hafa þetta neyðarleið. En ég held að við getum verið sammála um að þetta er neyðarleið sem menn grípa ekki til fyrr en í nauðir rekur. Herra forseti. Þrátt fyrir það sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði áðan þykir mér gott að hafa hv. þm. Pétur Blöndal í þessum sal og heyra hann tala vegna þess að hann hefur kjark umfram marga aðra. Hann segir oft það sem félagar hans þora ekki að segja upphátt en hugsa þó. En hann talar um lýðræðisást og það er tvennt sem mig langar að nefna. Í fyrsta lagi er hann á móti því að hinir óvirku hafi áhrif. Því auðvitað hafa þeir áhrif þó að þeir taki ekki þátt í atkvæðagreiðslu. Er það ekki svo, herra forseti, að það er gjarnan þannig að menn leyfa þeim að taka ákvörðunina sem þeir telja að hafi besta þekkingu á málinu? Þeir sem taka ekki þátt í atkvæðagreiðslu um verkfall vita eigi að síður að það kann að koma til þess að þeir verði þátttakendur í verkfalli en þeir láta þá sem hafa borið hitann og þungann taka ákvörðunina. Ég vísa til umhverfis hv. þm. Péturs Blöndals. Er það ekki oft svo að hér koma inn mál sem menn vita að stjórnarliðið er algerlega á móti en lætur leiða sig vegna þess að það telur að sín eigin forusta hafi meira vit á þessu?

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar um neyðarúrræði og talar um sjómannasamningana og þeir bíða auðvitað svo og svo lengi. Er ekki einmitt tekið á því í þessu frv. með því að gera skal áætlun um hvernig samningaferlið eigi að vera? Þá verður ekki um það að ræða að menn séu í fjölda ára með lausa samninga. Ég minni hv. þm. á að flokkur hans eða a.m.k. hluti af honum, Vilmundur Gylfason og fleiri, stóðu einmitt að svipuðum áætlunum fyrir löngu um að koma meira lýðræði í verkalýðshreyfinguna.

Það er að vísu svo, herra forseti, að þær tillögur sem Vilmundur Gylfason heitinn lagði fram um þetta náðu ekki fram að ganga innan Alþfl. hvort sem það var gott eða slæmt. Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir. Það er ýmislegt sem er til bóta í þessu frv. Til að mynda sá þáttur sem hann nefndi um gerð samningsáætlana, en eigi að síður er það svo að viðbótin við frv. frá drögunum síðan í janúar er þess eðlis að hún meira og minna slátrar þeirri góðu fyrirætlan sem er að finna í hugmyndinni um samningsáætlanir. En ég er viss um að þó að hv. þm. Pétur Blöndal sé þeirrar skoðunar að e.t.v. sé lýðræði fjármagnsins best er hann í hjarta sínu lýðræðissinni. Hann er ekki einræðissinni, ég er sannfærður um það. Og hvað segir hann um lýðræði sem tengist miðlunartillögunni sem hann ræddi áðan? Til þess að fella miðlunartillögu þurfa 33,3% atkvæðisbærra að greiða atkvæði gegn henni og að sjálfsögu meiri hluti þeirra sem taka þátt. Það er hægt að setja upp dæmi sem er þannig ef það eru 2.000 atkvæðisbærir menn, 644 greiða atkvæði gegn en 642 með er hún samt sem áður samþykkt. Með öðrum orðum, yfirgnæfandi meiri hluti félagsmanna tekur þátt í atkvæðagreiðslunni og meiri hlutinn er á móti en hún er samt samþykkt. Ég spyr þig, hv. þm.: Er þetta lýðræði?

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á það að frv. hefði versnað frá því í janúar og af hverju skyldi það vera? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur tekið inn fullt af breytingum sem verkalýðshreyfingin hefur viljað koma inn þannig að frv. er að versna. Varðandi það að menn tala stöðugt um lýðræði fjármagnsins. Það sem ég er að tala um er lýðræði fólksins, þ.e. fólksins sem er gert að borga af sínum lágu launum inn í verkalýðshreyfinguna 1%, jafnvel 1,25% af launum eftir skatta. Við erum að tala um 1,5% af tekjum allrar þjóðarinnar fyrir skatta sem fer til verkalýðshreyfingarinnar. Ég hef sérstaklega mikinn áhuga á kjörum þessa fólks og það er lýðræði þess sem ég vil bæta. Ég vil að fólk hafi áhrif á kjör sín og örlög. 
            

Herra forseti. Það er auðvitað stórkostlegt að heyra væntumþykjuna fyrir öreigalýðnum vella fram þegar stjórnarsinnar tala fyrir málum, hvort sem það eru hæstv. félmrh. sem er að þessu öllu saman fyrir fátæka fólkið og fyrir verkalýðshreyfinguna, hún bara veit ekki betur. Svo kemur hv. þm. Pétur Blöndal og bætir um betur og harmar það mest að ekki sé gengið nógu langt. Ofstækið hafi verið dempað og eitthvað síað út af því sem nauðsynlegt sé að gera. Það verður að segja hv. þm. mjög til hróss að það er gott að hafa þó a.m.k. einn mann úr stjórnarliðinu sem kemur langleiðina til dyra eins og hann er klæddur og er okkur til marks um og vitnisburðar um þann hugarheim sem að baki býr en hæstv. félmrh. var náttúrlega fáorður um. Ég held að ekki sé síður mark takandi á því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í hinni eiginlegu og réttu framsöguræðu fyrir málinu og lýsti inn í þann hugarheim að eini gallinn á málinu væri að ekki væri gengið nógu langt í að rústa niður verkalýðshreyfinguna. Það er hægt að klæða þetta í hvaða búning sem er, ást fyrir lýðræðinu o.s.frv. en við getum farið yfir það í hverju hin mikla lýðræðisást birtist í frv. Það er á sínum stað. Herra forseti. Í fyrsta lagi er alveg óhjákvæmilegt að endurtaka mótmæli sem hér voru flutt í morgun við því að þetta mál skuli yfirleitt vera rætt með þessum hætti, yfirleitt tekið á dagskrá nánast með afbrigðum, teygt á þingsköpum til að troða þessu forgangsmáli ríkisstjórnarinnar áfram. Öllum öðrum þingmálum sópað út af borðinu, málinu rutt út úr þingnefndum til þess að þessi sérstöku forgangsmál Framsfl., árásirnar á verkalýðshreyfinguna, komist áfram í gegnum þingið. Til hamingju, framsóknarmenn, til hamingju, hjartanlega til hamingju með þetta nýja hlutverk sem þið hafið tekið að ykkur í þessu stjórnarsamstarfi að bera hinn rétta anda þess inn á löggjafarsamkomuna. Herra forseti. Í öðru lagi eru vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar. Það er alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því að ekki er um einangraðan atburð að ræða. Hafa menn farið yfir það hversu nákvæm spegilmynd af vinnubrögðum hæstv. fjmrh. gagnvart opinberum starfsmönnum, vinnubrögð hæstv. félmrh. eru gagnvart almennu verkalýðshreyfingunni? Það er nákvæm spegilmynd. Frumvörp eru samin á laun og síðan er hóað í verkalýðshreyfinguna og henni í besta falli gert að kíkja á þau nokkrum sólarhringum áður en þau eru lögð fram. Það er samráð eftir á. Það vill svo til að ég fékk upplýsingar um það frá báðum aðilum í gær og í fyrradag hvernig þetta hefði gengi fyrir sig. Það er nákvæm spegilmynd þannig að hér eru á ferðinni samræmd vinnubrögð. Það er fylgt línu af hálfu einstakra ráðherra í hæstv. ríkisstjórn um það hvernig þessi mál skulu keyrð fram og þetta birtist okkur núna í hverju málinu á fætur öðru. Það eru tæplega sólarhringar síðan verkalýðshreyfingin frétti fyrst af því að hæstv. félmrh. væri með fullbúið frv. sem hann hygðist leggja fram og það lá svo mikið á að það var ekki tími til að bíða eftir því að frv. væri prentað heldur var haldið uppi fundi í fyrrakvöld á meðan verið var að ljósrita frv. þannig að hægt væri að nafninu til að uppfylla það ákvæði þingskapanna að tvær nætur hefðu liðið frá því að málinu var útbýtt og þangað til það væri keyrt af stað í umræðu. Hvers konar vinnubrögð eru það? Hvaða virðing er það fyrir viðfangsefninu, hæstv. félmrh., að standa svona að málum? Eða lítur hæstv. félmrh. svo á að það skipti engu máli? Í fyrsta lagi að menn geti gengið til umræðunnar uppplýstir um innihald málsins eða er þetta sú virðing sem hæstv. félmrh. sýnir sínum málaflokki almennt, þessi Höllustaðavinnubrögð? Herra forseti. Nokkur orð um hina óbeinu og hina ómerkari framsöguræðu sem flutt hefur verið fyrir þessu máli í dag, þ.e. framsöguræðu hæstv. félmrh. því ég mun hér eftir í máli mínu vísa til ræðu hv. þm. Péturs Blöndals sem hinnar eiginlegu aðalframsöguræðu fyrir málinu fyrir hönd stjórnarstefnunnar. Hæstv. félmrh. færði það fram sem sérstaka röksemd og hefur gert áður í fjölmiðlum og víðar að lögin séu gömul. Það er meiri röksemdin að löggjöf sé gömul. Er ekki landleigubálkur Jónsbókar orðinn nokkuð gamall? Er ekki bandaríska stjórnarskráin orðin nokkuð roskin? Ég hef ekki heyrt nokkurn mann sem tekur sjálfan sig alvarlega færa það fram sem efnisleg rök að eitthvað sé 30 ára, 40 ára eða 50 ára. Eða er ekki hæstv. félmrh. að verða sextugur? Hann er ívið eldri en löggjöfin sem hann telur alveg sérstaklega ónýta vegna þess að hún sé að nálgast sextugsaldurinn. Og í öðru lagi segir hæstv. ráðherra að löggjöfin hafi verið umdeild þegar hún var sett. Ég veit ekki betur en hæstv. félmrh. hafi einnig löngum verið mjög umdeildur. Það hefur enginn maður samt sagt að það væru alveg sérstök rök fyrir því að það ætti með einhverjum hætti að breyta honum og þaðan af síður hafa menn ætlast til þess að honum yrði breytt með valdi og með ofbeldi  Í öðru lagi sagði hæstv. félmrh. stöðugleikann sem sérstök rök fyrir þesmálinu. Það er svo mikilvægt að varðveita stöðugleikann og frið á vinnumarkaðinum. Heyr á endemi. Eru vinnubrögð af þessu tagi líkleg og til þess fallin að skapa stöðugleika eða frið? Hvað er það sem hefur skapað stöðugleika undanfarin ár, hæstv. félmrh.? Hvað er það? Er það ofbeldi ríkisvaldsins eða löggjafans í garð aðila vinnumarkaðarins? Nei, það er þveröfugt. Það er akkúrat hið gagnstæða. Það voru góð gagnkvæm þríhliða samskipti aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins sem skópu stöðugleikann. Hann var undirbyggður í tíð ríkisstjórnar sem við bárum báðir ábyrgð á, ég og hv. þm., núv. hæstv. félmrh. Það er dapurlegt að sjá félaga úr því samstarfi ganga nú fram með þeim hætti sem þeir gera hér. Það var einmitt vegna þess að það tókst mjög gott samstarf og skapaðist traust um tiltekin efnahagsleg markmið, um stöðugleika, sem gerði það að verkum að á árinu 1990 sáu menn í fyrsta skipti í meira en áratug eins stafs verðbólgutölur á Íslandi. Það viðurkenna allir. Það er rómað að það samstarf aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins hafi verið til fyrirmyndar og það hefur skilað þessu. Svo geta menn deilt um það hvort allt sem síðan hefur gerst hafi verið fullkomið en auðvitað er ekki svo. En að koma svo og segja: Það er sérstaklega til þess að varðveita stöðugleika sem ríkisstjórnin segir verkalýðshreyfingunni stríð á hendur. Ég hef aldrei áður heyrt slíkar röksemdir bornar fram. Var mikill stöðugleiki í Evrópu á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar eða í 30 ára stríðinu? Er það yfirleitt þannig að átök séu ávísun á stöðugleika, að harðvítugar deilur um grundvallarleikreglur í samfélaginu séu líklega til þess að skapa stöðugleika? Auðvitað eru þetta einhver mestu öfugmæli sem hér hafa lengi fallið. Staðreyndin er sú, herra forseti, að ríkisstjórnin er með þessu að tefla stöðugleikanum í stórkostlega hættu því að hvert getur svar verkalýðshreyfingarinnar ef svona er komið fram við hana verið annað en það að taka upp harðvítuga pólitíska baráttu gegn þessu ríkisvaldi? Hún á ekkert annað svar til. Og það skal þá a.m.k. vera algerlega á hreinu hver það var sem kastaði stríðshanskanum. Það er ekki verkalýðshreyfingin sem er að hafna samráði og segja í sundur friðinn. Það er hæstv. ríkisstjórn með því að vinna að málunum eins og raun ber vitni, kannski fyrst og fremst með því en einnig með innihaldi þessara frumvarpa. En ég verð að segja alveg eins og er að ég held að framkoman, vinnubrögðin séu af tvennu illu jafnvel verri en það sem hér er á ferðinni efnislega. Að láta sér detta það í hug að ætla með einhliða ofbeldi af þessu tagi að breyta grundvallarleikreglum og starfsumhverfi verkalýðshreyfingarinnar í fullkominni andstöðu við hana og bera það fram í nafni stöðugleika og ætlast þá væntanlega til þess að verkalýðshreyfingin verði óvenjulega hógvær í komandi kjarasamningum, eða hvað, í anda stöðugleikans eru sérkennileg vinnubrögð, herra forseti. Það verð ég að segja. Það er auðvitað alveg ljóst í mínum huga að hér er ekkert annað á ferðinni en ávísun á átök og óróleika í samfélaginu sem geta haft stórfelldar afleiðingar í för með sér. Það getur í raun og veru ekkert annað gerst. Það er auðvitað líka þannig, herra forseti, að það er ekki sama hvaða málefni á í hlut. Hæstv. félmrh. virðist því miður ekki skilja mikilvægi hlutanna. Að það sé sama hvort verið er að útkljá einhver minni háttar mál eða hvort í hlut eiga grundvallarleikreglur í samfélaginu. Ég lít svo á að löggjöf fyrir vinnumarkaðinn, grundvallarleikreglur á vinnumarkaði séu helst sambærilegar við t.d. kosningalög eða jafnvel stjórnskipunarlög, vegna þess að þetta er mikilvæg grundvallarlöggjöf um samskipti mikilvægustu aðila þjóðfélagsins. Það er þannig. Það þorir væntanlega ekki nokkur maður að bera á móti því að vinnumarkaðurinn, verkalýðshreyfingin, vinnuveitendur og þá ríkisvaldið og löggjafinn á hina hliðina, séu þrátt fyrir allt mikilvægustu aðilar þjóðfélagsins í skilningnum samtök eða stjórnvöld. Það er þannig. Er það þá ekkert mál að segja sundur friðinn um leikreglurnar? Það er langt síðan Þorgeir Ljósvetningagoði skreið undir feld. Eða var það Snorri og hinn sem henti súlunum? Nei, herra forseti. Þetta er auðvitað þannig að það er dapurlegt að sjá menn standa klæðlitla frammi fyrir þjóð og þingi eins og hæstv. félmrh. gerir í yfirfærðri merkingu í þessu máli með jafnherfilega vondan málstað, með jafnömurlegan málstað. Og hrynur þá af stalli það goð sem hæstv. félmrh. var að verða í sumra augum vegna þess að hann hefur haft svo hagstæðan samanburð í ríkisstjórninni þrátt fyrir allt. Og þrátt fyrir ekkert sérstaklega beisna frammistöðu var hæstv. félmrh. að margra dómi að verða með merkari ráðherrum af því að hinir hafa staðið sig svo illa. En það er nú að hrynja mjög af stallinum þetta goðið, það verð ég að segja alveg eins og er. Seint hefði ég trúað því upp á þennan hæstv. ráðherra að hann léti hafa sig til þessara verka. Ég ætla að segja það hiklaust --- það eru ekki málsbætur fyrir hæstv. ráðherra og gera kannski hlut hans verri --- en ég ætla að segja það alveg hiklaust að ég trúi ekki öðru en hann hafi verið tregur til og honum hafi verið þröngvað til að gera það sem hann er hér að gera, að bera þetta mál með þessum hætti hér fram, eða þá gjörsamlega plataður upp úr skónum. Það getur ekki verið nema tvennt til. Hitt var auðvitað alveg skiljanlegt og eðlilegt að frjálshyggjumaðurinn, hæstv. fjmrh., reyndi að láta eitthvað af fornum draumum sínum rætast um að mola niður verkalýðshreyfinguna. Það var eðlilegt. Það er í anda þeirrar hugmyndafræði sem hæstv. fjmrh., hv. þm. Pétur H. Blöndal o.fl. slíkir snillingar hafa verið að boða um árabil, þ.e. að það bæri að draga úr valdi og styrk verkalýðshreyfingarinnar, hún þyrfti að vera auðsveipari og leiðitamari og það væri hægt að gera með ýmsum aðferðum. Ein væri sú að hafa hæfilegt atvinnuleysi þannig að verkalýðshreyfingin þyrfti að vera á hnjánum í samningum vegna atvinnuleysisins. Önnur væri sú hreinlega að kippa undan henni fótunum með því að gera einhliða breytingar á löggjöf um vinnumarkaðinn og það er sú aðferð sem hér er valin. Sennilega hefur atvinnuleysið ekki verið nóg til að gera verkalýðshreyfingunni erfitt um vik í sinni kröfugerð og hagsmunagæslu og neitar því þó enginn maður að það er erfiðara fyrir verkalýðshreyfinguna að semja við þær aðstæður sem hún hefur upplifað nú síðustu árin í þeim efnum. Verkalýðshreyfingin hefur teygt sig langt í formi þess jafnvel að afsala sér kaupkröfum til að draga ríkisvaldið til að gera eitthvað í atvinnumálum. Það þekkja allir. Það er erfitt fyrir verkalýðshreyfinguna að þurfa þá að standa frammi fyrir sínum félagsmönnum og segja: Því miður náðum við ekki meiri árangri. Við urðum að sætta okkur við mjög óverulegar kauphækkanir en í staðinn er þó verið að reyna að gera eitthvað í baráttunni við atvinnuleysið. Var það ekki nóg og er það ekki nóg að verkalýðshreyfingin á Íslandi er að semja í 5% atvinnuleysi. Það væri gaman að heyra hæstv. félmrh. fjalla aðeins um þessa hlið málsins. Ef hæstv. ráðherra reyndi að líta augnablik upp úr hjólförum Vinnuveitendasambandsins og ríkisstjórnarinnar og ímynda sér að hann væri nú bara óbreyttur verkamaður á Blönduósi. Hvernig litist honum á ástandið? Hann hefði meira og minna verið atvinnulaus sl. tvö ár og hefði haft þær kauphækkanir eða þann kaupmátt sem raun ber vitni. Þá er ég nú ekki viss um að hæstv. ráðherra mundi fjalla um hlutina eins og hann gerir hér. Það væri svo, herra forseti, gaman að hafa aukalega 15 mín. eða svo til að ræða aðeins um Framsfl., ekki síst þegar þessi hæstv. forseti er í stólnum, um það hvernig þessi flokkur er að birtast hér í hverju málinu á fætur öðru langt til hægri við allt sem hann hefur áður þóst vera og er auðvitað að sýna sitt rétta andlit og innræti eins og það er nú orðið. Undir forustu núv. formanns, hæstv. utanrrh., er Framsfl. bersýnilega kominn langt til hægri, þingmannaleiðir til hægri, frá því sem hann hefur áður þóst vera. Löngu er nú liðin sú tíð þegar fyrrv. formaður og fyrrv. hæstv. forsrh., Steingrímur Hermannsson, stóð hér í ræðustóli og talaði máli Framsfl. Það hefur birst hér í hverju málinu á fætur öðru að Framsfl. hefur tekið heljarstökk og flikkflakk og hvað sem þau heita nú öll og þau hafa öll legið til hægri. Jafnvel menn eins og hæstv. félmrh. eru farnir að láta hafa sig í verk af þessu tagi. Það segir sitt um stöðuna á þeim bæ. Hæstv. félmrh. sagði í fjórða lagi í framsöguræðu sinni að ASÍ og BSRB hefðu hafnað lagasetningu en buðu þess í stað, ég held ég hafi náð því orðrétt eftir hæstv. ráðherra, til samningaviðræðna. Þau höfnuðu lagasetningu um þessi mál en buðu þess í stað til samningaviðræðna um breytingar á leikreglum á vinnumarkaði. Svo sagði hæstv. ráðherra: En VSÍ neitaði því og taldi það tilgangslaust, þessa hluti yrði að lögfesta. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin tekur algerlega og einhliða málstað annars aðilans. Hæstv. félmrh. sagði það í framsöguræðu sinni. Það var þó kannski eitt nytsamlegt atriði sem þar kom fram að hæstv. ráðherra viðurkenndi að staðan sem uppi hefði verið í málinu var sú að verkalýðshreyfingin hafnaði lagasetningarleið, bauð til viðræðna og vildi semja um þessa hluti en VSÍ neitaði. Nei, VSí vildi frekar lög. Svo sagði hæstv. ráðerra, með leyfi forseta: ,,Því hef ég látið semja frv.`` Því hef ég látið semja frv. því VSÍ neitaði og vildi lagaleiðina. Þetta sagði hæstv. ráðherra. Svona var það. Það er alveg kristaltært hvað hér hefur gerst, alveg kristaltært. Ríkisvaldið í höndum þessara manna sem með það fara núna, við eigum eftir að sjá hvort svo er með þingræðið líka, tekur einhliða afstöðu með Vinnuveitendasambandinu á móti verkalýðshreyfingunni. Í framsöguræðu sinni hefur hæstv. félmrh. lýst því yfir. Það eru tíðindi, herra forseti. Það eru tíðindi að ráðherra málefna vinnumarkaðarins skuli með þessum hætti merkja sig gjörsamlega öðrum megin. Ég ætlaði að fara að segja eyrnamerkja sig en það er víst óþarfi. Síðan, herra forseti, í fimmta lagi lagi þá er það þannig að hæstv. ráðherra byggir málflutning sinn hér á því að túlka sitt eigið frv. Hæstv. ráðherra er að baksa við það hér að túlka sitt eigið frv. mjög langt í burtu frá því sem allir aðrir sem það hafa lesið, nema þá e.t.v. hv. þm. Pétur H. Blöndal, fá út úr því. Mjög langt í burtu frá því sem til að mynda forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, sérfræðingar verkalýðshreyfingarinnar, lögfræðilegir ráðgjafar verkalýðshreyfingarinnar túlka textann. Það er komin upp mjög sérkennileg staða þegar hæstv. ráðherra er að reyna að telja mönnum trú um að í frv. standi eitthvað tiltekið, en það stangast algerlega á við það sem allir helstu sérfræðingar í vinnurétti í landinu lesa út úr því. Hvorum á að trúa, hæstv. félmrh. og fyrrverandi bónda á Höllustöðum eða öllum helstu sérfræðingum í vinnurétti í landinu? Það er ekki hægt að afgreiða málin með því að þau séu óskýr. Þarna eru á ferðinni mjög mörg og stór álitamál, jafnvel flókin lögfræðileg álitamál, að sumu leyti álitamál sem lúta að stjórnskipunarréttinum og í öðru lagi álitamál sem lúta að alþjóðlegum samningum sem vernda félagafrelsi og vinnurétt og sjálfsákvörðunarrétt og sjálfstæða stöðu verkalýðshreyfingarinnar. Er nú ekki rétt að ganga hægt um gleðinnar dyr og a.m.k. að reyna þó að tryggja að hér verði ekki slys af því tagi að menn troði í gegnum þingið í ágreiningi, löggjöf sem stríðir svo við alþjóðlegar skuldbindingar sem við höfum undirgengist? Telur hæstv. ráðherra sig hafa þau rök með sér í þessu máli og þá sérfræðiþekkingu á bak við sig að hann geti bara afgreitt frá túlkun og álit allra helstu sérfræðinga í vinnurétti sem eru í tengslum við verkalýðshreyfinguna í landinu? Hver þekkir þau mál betur en sérfræðingar verkalýðshreyfingarinnar? Ég spyr. Að mínu mati er það þannig, herra forseti, að það er langt í frá að málið sé í þeim búningi að það sé trúverðugt gagnvart m.a. svona álitamálum. Það er eitt enn sem gerir það að verkum að það er beinlínis ósanngjarnt að ætlast til þess að við hér, þingmenn stjórnarandstöðunnar, séum settir í þær aðstæður sem við erum settir í, að mæta hér hæstv. ráðherra með heimasmíðaða ræðu sem búið er að liggja yfir í ráðuneytinu í marga daga og hafa til þess réttan sólarhring að undirbúa okkur til umræðunnar. Það er ekki sanngjarnt. Við höfum ekki herdeildir úr ráðuneytum okkur til aðstoðar við að fara yfir mál og semja ræður og undirbúa hlutina. Við erum hér í önnum í öðrum störfum. Það hafa verið linnulausir nefndarfundir hér á morgnana þrátt fyrir að þetta mál sé knúið hér inn á dagskrá, m.a. í þingnefndum sem varða þetta mál sérstaklega og eru með þetta eða sambærileg mál til umfjöllunar eins og félmn. og efh.- og viðskn. Herra forseti. Í raun og veru er það þannig að það er tæpast tími til né heldur ef til vill ástæða að eyða allt of löngum tíma í að ræða einstök efnisatriði frv. vegna þess að hin pólitíska hlið á málinu skyggir á þau og er í mínum huga miklu stærri. Þau tíðindi sem eru að gerast hér í landinu í samskiptum ríkisvaldsins og verkalýðshreyfingarinnar eru svo stór, ef marka má það sem enn þá hefur birst okkur, að þau yfirskyggja flest annað. Það er algjörlega verið að segja í sundur að hluta til næstum 60 ára sambúð aðila vinnumarkaðarins á grundvelli þessarar löggjafar, hvað svo sem hún var kölluð í upphafi, það skiptir ekki máli en það er líka verið að segja í sundur friðsamlegri sambúð þessara aðila núna síðustu sex ár. Það er verið að því. Og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að koma hér upp einan og berhentan og segja okkur eitthvað annað. Ég byrja þá á því að vitna í nýja ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands. Ég les þau orð sem þar standa og ég tek fullt mark á þeim og það held ég að hæstv. félmrh. ætti að gera. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ fordæmir, ...``, hún harmar það ekki eða átelur, hún fordæmir það, ,,að stjórnvöld skuli einhliða hafa lagt fram frv. til breytinga á vinnulöggjöfinni.`` Og með einhliða er vísað til þeirra vinnubragða sem að baki liggja. Í öðru lagi segir, með leyfi forseta: ,,Áratugum saman hafa aðilar reynt að vinna að málefnum vinnulöggjafar í sátt og samlyndi.`` Áratugum saman, og það er rétt vegna þess að grundvallarleikreglunum hefur ekki verið breytt í ágreiningi áratugum saman. Það hefur verið litið svo á að rétt eins og um önnur mikilvægustu grundvallaratriðin í okkar réttarkerfi og stjórnskipun og samskiptareglum þyrfti að nást víðtæk samstaða um þessa hluti. Og það væri jafnfáránlegt að keyra fram í ágreiningi og með ofbeldi, breytingar á vinnulöggjöfinni eins og að gera það gagnvart kosningalögum eða öðrum slíkum sambærilegum undirstöðuatriðum. ,,ASÍ hefur stöðugt haldið því fram`` --- segir áfram, með leyfi forseta --- ,,að nauðsynlegt sé að víðtæk sátt ríki um breytingar á svo viðkvæmum lagabálki og vinnulöggjöfin er. Um þetta mál [þ.e. þetta frv.] ríkir engin sátt nú vegna þess að ríkisstjórnin hefur rofið grið í málinu. Með framlagningu frv. hafa stjórnvöld gefið yfirlýsingu um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi um þróun vinnulöggjafarinnar.`` Með öðrum orðum, verkalýðshreyfingin tekur þetta sem skilaboð um að slíku þríhliða samstarfi sé hér með hafnað, það sé afþakkað. Það er orðið tvíhliða. Það sem áður var þríhliða samstarf verkalýðshreyfingarinnar, vinnuveitenda og ríkisvalds er orðið að tvíhliða samstarfi vinnuveitenda og ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Þannig er það. Og enn segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur tekið undir málflutning atvinnurekenda um breytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði í stað þess að hlusta á sjónarmið beggja aðila.`` Þannig að fleiri líta svo á en ég. ,,Fyrirliggjandi frv. er árás á verkalýðshreyfinguna. Flestar hugmyndir í frv. eru til þess fallnar að rýra sjálfstæði stéttarfélaga. Tillögurnar minnka völd einstaklinga í verkalýðsfélögum þvert á það sem tillöguhöfundar þykjast stefna að.`` Er ekki eitthvað að? Þarf ekki að athuga málið aðeins betur þegar menn túlka sama hlutinn með svo gjörsamlega ólíkum hætti? Algjörlega í hundrað og átta tíu gráður. Hæstv. félmrh. kemur hér fullur af umhyggju fyrir hinum óbreytta félagsmanni í verkalýðshreyfingunni sem hæstv. ráðherra hefur tekið upp á arma sína og er að verja og vernda gegn ofríki verkalýðsforustunnar. Eða hvað? Hann túlkar þetta allt í þágu litla mannsins í verkalýðshreyfingunni. En verkalýðshreyfingin sjálf les alveg þveröfugt út úr þessu og færir fyrir því rök sem hafa komið fram hér í umræðunum. Staðreyndin er sú að það er ekkert í þessu frv. sem á nokkurn hátt er fallið til að bæta stöðu launamanna. Það er ekki hægt að benda á eitt einasta atriði í þeim efnum. Það er þrengt að sjálfstæði og frelsi verkalýðshreyfingarinnar til að haga sínum málum, t.d. í kjarabaráttu, með þeim hætti sem verkalýðshreyfingin sjálf telur sterkasta. Það er verið að ráðskast einhliða með það hvernig verkalýðshreyfingin má vinna að framgangi sinna baráttumála. En það er ekki hróflað við vinnuveitendum. Menn eru fullir af lýðræðisást þegar þeir segja að til þess að hægt sé að fella sáttatillögu eða kjarasamninga þurfi svo og svo mikla þátttöku í verkalýðshreyfingunni. Þó 90% segi nei, er það ekki nóg ef það er ekki svo og svo stór hluti sem mætir á kjörstað. Það má ekki taka ákvörðun um þessa hluti á fundum, það verður að gera samkvæmt tilskildum reglum, þykjast ætla að hafa vit fyrir verkalýðshreyfingunni. En er þetta þá sambærilegt hinum megin? Verða haldnir hluthafafundir í almenningshlutafélögum til að bera upp kjarasamninga? Verður lýðræðið virt báðum megin? Ég hefði gaman af að sjá það. Auðvitað stenst þetta ekki, því miður. Ég hef mun meiri tilhneigingu til þess að taka mark á því sem margir helstu sérfræðingar í vinnurétti hafa nú þegar lesið út úr þessu frv. heldur en þeim áróðursræðum sem hér eru fluttar fyrir þess hönd. Ég segi það alveg hiklaust, herra forseti, þannig er það. Það er deginum ljósara að hæstv. félmrh., sem veit upp á sig skömmina og er hér í vondum málum, flytur hér uppsoðnar áróðursræður fyrir þessu frv. og reynir að gera eins lítið og hann getur úr breytingum með svipuðum hætti og hæstv. fjmrh. talaði endalaust um minni háttar tæknilegar lagfæringar. Þetta voru allt saman minni háttar tæknilegar lagfæringar þegar hann var að reyna að selja mönnum sína árás á ópinbera starfsmenn. Þannig er það nú, herra forseti. Ég ætla að nefna hér nokkur atriði frv. sérstaklega og byrja á 1. gr. Þar er t.d. einhliða ætlunin að breyta skilgreiningum á því hvernig aðild skuli háttað að stéttarfélagi. Í staðinn fyrir að áður hefur verið sagt að slík félög skyldu vera öllum opin innan sama svæðis o.s.frv. kemur nú ákvæði um að þau skuli vera það eftir því sem menn uppfylla almenn skilyrði lögmætra samþykkta. Af hverju ætti að breyta þessu, herra forseti? Hefur hitt gefist eitthvað illa? Af hverju má a.m.k. ekki verkalýðshreyfingin sjálf ráða einhverju um það? Er það ekki vegna þess að ákveðin öfl telja að það sé hægt að draga úr mætti verkalýðshreyfingarinnar til að ná sínum markmiðum fram með því að setja henni stólinn fyrir dyrnar í ýmsum svona málum? Það er ástæðan fyrir því að menn lenda út á þessa óheillabraut að fara að ráðskast með innri mál verkalýðshreyfingarinnar og innra skipulag. Hvers er að vænta næst? Verður farið að ráðskast með innri mál annarra félagasamtaka í landinu í kjölfarið, setja mönnum reglur af hinu og þessu tagi og jafnvel finna út sexfalt kosningakerfi eins og hér er búið að gera. Hefur það þó ekki háð Íslendingum að talið er að við ættum ekki nógu flókin kosningakerfi. Í 2. gr., herra forseti, er ákvæði sem sömuleiðis er mjög mikið umhugsunarefni. Þar er breytt stöðu samninganefnda verkalýðsfélaganna. Hvers vegna ætti að gera það? Af hverju skyldi verkalýðshreyfingin sjálf ekki fá að ráða hvernig hún gengur frá sínu samningsvaldi? Af hverju að skipta sér af því eða mæla sérstaklega fyrir um það? Eða breyta þeirri tilhögun sem verið hefur? Maður hlýtur að spyrja svona spurninga, herra forseti. Það verður að færa fram einhver haldbær rök fyrir því að það fyrirkomulag sem verið hefur hafi gefist illa eða að menn séu alveg sannanlega og örugglega komnir með eitthvað mikið betra í hendurnar. Ég ætla, herra forseti, að hlaupa yfir vinnustaðarfélögin eða fyrirtækjafélögin því aðrir hafa komið rækilega inn á þann þátt á undan mér og koma aðeins að 5. gr. laganna sem á að verða samkvæmt 2. gr. frv. Það er alveg ljóst að með þessu er verið að skerða vald félaganna. Með þeim hætti sem frv. ætlar að ganga frá stöðu samninganefndanna er það alveg ljóst. Félögin hafa hingað til haft það að verulegu leyti á sínu valdi hvernig þau ganga frá samningsumboði til samninganefnda sinna. Þau hafa ráðið því hvernig það væri kallað inn aftur en hér á að ganga frá því í löggjöfinni með nýjum tilteknum hætti sem er ekkert annað en íhlutun um þessi innri mál. Í þriðja lagi, herra forseti, langar mig til að nefna aðeins 5. gr. frv. þar sem lögð er til 19. gr. í lögin. Þar er á ferðinni mjög sérkennilegt ákvæði sem er þannig úr garði gert í þessu frv. að það hlýtur að kalla á mjög miklar útskýringar áður en menn festa það í lög eins og það er hérna orðað. Ég trúi ekki öðru. Þar segir með leyfi, herra forseti: ,,Vinnustöðvanir í skilningi laga þessara eru verkbönn atvinnurekenda og verkföll þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um fjöldauppsagnir`` --- nú kemur rúsínan í pylsuendanum --- ,,og aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar.`` Aðrar sambærilegar aðgerðir sem jafna má til vinnustöðvunar. Hver á að vera háyfirdómari, judex optimus maximus, í því hvað séu aðrar sambærilegar aðgerðir sem jafna megi til vinnustöðvana? Á það að vera yfirmaður vinnumála, hæstv. félmrh.? Hvað eru aðrar sambærilegar aðgerðir? Hvernig verður þetta túlkað? Ætla vinnuveitendur og félmrn. í sameiningu að úrskurða um það í tvíhliða samstarfi sínu sem nú hefur verið tekið upp? Er það virkilega ætlun manna að hafa það í löggjöf þannig að menn geti bara að geðþótta túlkað hvað skuli teljast sambærilegt við verkföll? Ætla menn virkilega að láta einstaklingsbundinn rétt manna til að segja upp störfum og forða sér jafngilda því að þeir hafi farið í verkfall, bara með skilgreiningu í lögum? Ég óska eftir að það verði skýrt hvað þetta mikla nýmæli inn í lögin um stéttarfélög og vinnudeilur á að fela í sér. Hver er hugsunin á bak við það? Hvernig skilur hæstv. félmrh. það? Eða hvernig skilur hv. þm. Pétur H. Blöndal það, ef hann yrði nú kannski einhvern tímann félmrh. vegna sögulegs slyss? Hvernig mundi slíkur maður skilja þetta ákvæði og beita því? Nei, það er ekki hægt að hafa þetta svona, herra forseti. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. félmrh. að koma hér sakleysið uppmálað og segja að þetta sé ekki neitt, bara svona tæknilegar lagfæringar. Nei, herra forseti, þannig er þetta ekki. Í þessari grein er andi þessa frv. ágætlega dreginn fram. Það er auðvitað svo að það gengur eins og rauður þráður í gegnum þetta frv. hvað sem hver segir að það er verið að reyna að hækka þröskulda, það er verið að reyna að reisa girðingar, það er verið að reyna að torvelda verkalýðshreyfingunni með öllum tiltækum ráðum að beita afli sínu. Það er alveg morgunljóst. Það er líka ljóst í anda hvaða hugmyndafræði það er. Það er frjálshyggjan sem gekk út á að veikja verkalýðshreyfinguna. Hinir miklu hugsuðir Margrétar Thatcher seldu mönnum það sem alveg sérstakt efnahagslegt vandamál í Bretlandi hvað verkalýðshreyfingin væri sterk. Kröfugerð hennar og harka hefði leitt það að verkum að breskt atvinnulíf væri ekki samkeppnisfært, það væru allt of mörg verkföll, menn væru ekki nógu auðsveipir inni á vinnustöðvunum til að hlýða sínum forstjórum o.s.frv. Þar af leiðandi var það ekki bara pólitískt hugsjónamál hjá frú Thatcher að hjóla í verkalýðshreyfinguna, það var líka talin efnahagsleg nauðsyn. Þetta er nauðsynlegt að rifja upp. Hér er nákvæmlega sama hugsunin á ferðinni. Nú eru menn að vísu löngu búnir að átta sig á því í Bretlandi að þetta var ekki svona, því miður. Þótt tekist hafi að stórlaska bresku verkalýðshreyfinguna hefur breskt efnahagslíf ekki lagast við það. Atvinnuleysi hefur ekki minnkað þótt það tækist að ganga svo gott sem af sambandi kolanámumanna dauðu eftir rúmlega ársverkfall. Þá voru til nógir peningar í Bretlandi til að halda út í verkfalli á móti þeim. Hér er sama hugmyndafræðin á ferðinni. Það er sérkennileg söguleg staðreynd að þessi norðlenski bóndi, núv. hæstv. félmrh., skuli vera orðinn boðberi hennar í nútímanum uppi á Íslandi. Þessu hefðu menn ekki trúað í sveitum Suðurlands hér í eina tíð. Svona eru meinleg mannanna örlög. Herra forseti. Ég lýsi enn eftir því hvað er verið að fela í þessari 5. gr. Ég held að margt sem kemur inn á verkalýðshreyfinguna félagslega með þessum breytingum sé líka mjög mikið umhugsunarefni. Til að mynda eins og það að nú verði ekki lengur heimilt að ákveða verkfallsboðun eða afla heimildar til verkfalls á félagsfundum. Það er mikið umhugsunarefni. Er það félagsleg eða lýðræðisleg breyting að gera slíkt? Þeir menn sem eru virkir þátttakendur í starfi síns stéttarfélags og mæta á fundi til að taka þar ákvarðanir skulu ekki fá það. Það verður nánast ógerlegt í stærstu verkalýðsfélögunum að ná fram slíkri ákvörðun þannig. Eigum við þá í framhaldinu að setja lög um að Framsfl. sé bannað að taka ákvarðanir um sín mál á félagsfundum, hann skuli gera það með skriflegri atkvæðagreiðslu. Þá væri ekki hægt að ganga frá framboðslista með atkvæðagreiðslu á kjördæmisþingi í Norðurl. e. heldur yrði að halda um það leynilegar kosningu og bréflega og minnst fjórði hver bóndi eða a.m.k. þriðji hver félagsmaður í Framsfl. yrði að taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Hvað á þetta að þýða? Hefur verið eitthvað að því lýðræðislega að Dagsbrún afgreiddi sín mál á 800--900 manna félagsfundum hér? Hafa menn fram að tefla í þjóðfélaginu öllu skárri þátttöku í starfi félagsmálahreyfingarinnar en það hefur endurspeglað? Ég spyr, herra forseti?

Landsfundur Sjálfstæðisflokksins.

Nefndu nú ekki þá hörmungarsamkomu hér í þessu húsi né nokkurs staðar annars staðar helst. Hér eru menn á miklum villigötum, herra forseti. Tími minn er þrotinn en ég gæti sagt margt fleira um þetta mál og á kannski eftir að gera það. Ég mundi þá væntanlega helga Framsfl. drjúgan hluta af ræðutíma mínum í seinni umferð.

Herra forseti. Mér sýnist sem nokkuð sé dregið af hæstv. félmrh. og brosið sem var á honum fyrr í dag farið að leka niður eftir munnvikjunum. Þó er það svo, herra forseti, að ég tel að hæstv. félmrh. hafi ærna ástæðu til þess að vera glaður í dag vegna þess að honum hefur tekist eitt sem engum ráðherra þessarar ríkisstjórnar hefur tekist áður: Honum hefur tekist að blása nýjum eldmóði í verkalýðshreyfinguna á Íslandi og honum hefur tekist að sameina stjórnarandstöðuna. Má vel vera að þegar upp er staðið og við verðum búnir að búa til nýjan breiðan flokk jafnaðarmanna þá minnumst við hæstv. félmrh. sem eins af þeim sem kveiktu fyrstu eldana alveg eins og í dag minnumst við Jónasar frá Hriflu sem eins af brautryðjendunum. En, herra forseti, ég verð að segja að í dag skín stjarna Jónasar frá Hriflu ekki ýkja skært í Framsfl. Það er eins og allt sé öðruvísi en það var áður og með öðrum brag. Herra forseti. Ég sakna þess tíma þegar hæstv. félmrh. var bara óbreyttur hv. þm. stjórnarandstöðunnar hér í þessum sölum, hélt uppi merki vinstra andófsins innan Framsfl. og orti ljóð um auðvaldið og vonsku Sjálfstfl. Hver var það þá sem kom aftur og aftur í þennan góða stól og sagði: ,,Allt er betra en íhaldið``? Hver var það sem sagði að þeir sem legðu lag sitt við Sjálfstfl. væru gengnir í björg? Herra forseti. Ég vil ekki halda því fram að hæstv. félmrh. sé genginn í björg en mér finnst þessi umskipti hans vera merkileg og ég vona að forseti fyrirgefi mér það þó ég segi að það minni á þjóðsöguna um umskiptinginn í álfheimum.

Átján barna föður.

Já, má vel vera að hann verði þegar upp er staðið handhafi frumburðarréttarins að nýjum flokki jafnaðarmanna hér á Íslandi. A.m.k. hefur enginn hæstv. ráðherra gert neitt sem gerir það að verkum að núna er nauðsynlegt frekar en nokkru sinni fyrr að taka duglega til hendinni. Ástæðan er fyrst og fremst það virðingarleysi gagnvart launamönnum sem hæstv. félmrh. hefur sýnt í störfum sínum til þessa. Það er reyndar furðulegt að horfa til þess, herra forseti, að hæstv. félmrh. reyndi í tíð fyrri ríkisstjórnar að gera það sem hann gat til að efla samstöðu með verkalýðshreyfingunni. Ég minnist þess að haldinn var landsfundur Framsfl. og þá gekk Framsfl. fram fyrir skjöldu og hann bauð fulltrúum úr verkalýðshreyfingunni, m.a. núv. hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að ávarpa Framsfl. En svo er sköpum skipt að nú er gervöll verkalýðshreyfingin komin í harða andstöðu við hæstv. félmrh. sem var þó áður merkisberi félagshyggjunnar innan Framsfl. Herra forseti. Ég tel að ekkert mæli því í móti að gerðar verði breytingar á vinnulöggjöfinni og það er rétt sem fram hefur komið að það er kominn tími til þess að íhuga róttækar breytingar á vinnulöggjöfinni. En menn verða að íhuga hverjir það eru sem eiga að starfa eftir þeim leikreglum sem eru lagðar til grundvallar samskiptum á vinnumarkaði. Það eru auðvitað atvinnurekendur og það er verkalýðshreyfingin. Þær breytingar sem þarf að gera á samskiptum á vinnumarkaði verður því að gera í samráði við verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur. Nú er það hins vegar svo að það sem gerst hefur er að einungis er hlustað á annan aðilann. Það eru einungis atvinnurekendur sem er hlustað á og það er auðvitað klént að það skuli vera hæstv. félmrh. sem áður tók slaginn jafnan með verkalýðshreyfingunni og félagshyggjuöflunum í landinu sem stendur fyrir því. Ýmislegt í frv. hæstv. félmrh. er þess eðlis að það er meira en einnar messu virði að skoða það. Annar staðar finnst mér skína gegn góður vilji til að bæta úr agnúum en mér þykir að margt af því hafi skrumskælst í meðförum hæstv. ráðherra vegna fljótfærni og bráðlætis. Það kann vel að vera að færa mætti það til betri vegar. Mörg atriði eru hins vegar þess eðlis að ekki er hægt að samþykkja þau. En mér þykir á þessari stundu, herra forseti, að ekki skipti meginmáli hvort ég sem þingmaður Alþfl. er með eða móti þessu. Það sem mér finnst á þessari stundu ráða úrslitum um stuðning við frv. er hvernig það er til orðið. Það er til orðið með valdbeitingu og offorsi sem er ekki hægt að þola. Við í þingsölum höfum líka orðið fórnarlömb þessa offors og valdbeitingar. Í dag hefur það gerst að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa komið og spurt stjórnarandstöðuna grannt út í afstöðu til einstakra hluta eða frv. í heild og verið undrandi á því að menn hafi ekki getað svarað fyrir endanlega afstöðu einstaklinga eða flokka til frv. Það er þannig, herra forseti, að forustumenn stjórnarandstöðunnar stóðu í þessum stóli í dag og fóru vinsamlegast fram á að fá meiri tíma til þess að ræða það frv. sem við erum með til umfjöllunar hið fyrsta sinni. Ástæðan var vitaskuld sú að frv. er í eðli sínu flókið, málið er viðkvæmt og snertir málefni sem verkalýðshreyfingin, sem allir flokkar stjórnarandstöðunnar tengjast með einum eða öðrum hætti, hefur talið vera sín helgustu vé. Þar á ég við verkfallsréttinn. Mér finnst menn hafa rætt í dag tiltölulega gáleysislega t.d. um verkfallsréttinn, talað um hann eins og úrelt þing. En ég held að enginn hafi rekið það jafnkröftuglega ofan í þá sem þannig töluðu og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, sem er enn með saltstorku í hári og sólglit í auga, og sýndi auðvitað fram á að þó að mönnum sé meinilla við að ráðast til verkfalla, þá er það neyðarúrræði sem er ekki hægt að leggja af. Það er þing sem menn verða að nota þegar í nauðir rekur. Það sýnir saga Guðmundar Hallvarðssonar sem greindi frá því að í hans eigin verkalýðsfélagi hefðu menn verið með kröfugerð uppi á borðum atvinnurekenda í tíu mánuði og það hreyfði hvorki hár né taug hjá atvinnurekendum fyrr en boðað var til verkfalla. Það er algerlega ljóst að þarna er um helgan rétt að ræða sem er óhjákvæmilegt að standa vörð um. Ég held að margt í þessu frv. ráðist gegn verkfallsréttinum með hætti sem er ekki hægt að fallast á og ég kem að síðar í mínu máli. Mál eins og vinnulöggjöfin og frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur er svo viðkvæmt að menn ryðjast ekki fram með frumvörp og löggjöf um það nema það sé algerlega útséð um að samkomulagið náist með frjálsum samskiptum. Þetta mál kallar á friðsamlega sambúð stórvelda en það eru þau sem komast að samningum um kaup og kjör á almennum vinnumarkaði. Ég tel að í þessum efnum hafi hæstv. ríkisstjórn brugðist. Ég velti því líka fyrir mér, herra forseti, hvort vera kunni að henni sé kappsmál að sýna afl sitt, að láta kné fylgja kviði í þessu máli, vegna þess að hún hefur auðvitað þurft að sæta því að vera rekin til baka með önnur umdeild frumvörp á allra síðustu dögum. Ég rifja upp að það var gert með þeim hætti að einn af fyrrv. þingmönnum Sjálfstfl. kallaði hæstv. fjmrh. ónýtt fúasprek sem hæstv. forsrh. hefði sett á hné sér og brotið. Það kann því vel að vera að menn þurfi nú að sýna aflið gagnvart verkalýðshreyfingunni. Ég held að einnig sé nauðsynlegt að rifja það upp að við Íslendingar erum aðilar að margvíslegum alþjóðlegum sáttmálum og þessa sáttmála verðum við að halda. Það hefur auðvitað komið í ljós að hæstv. félmrh. er illa við útlönd og vill að Íslendingar hafi sem minnst samskipti við þau. En það breytir því ekki að við erum t.d. aðilar að félagsmálasáttmála Evrópu. Við höfum verið virkir þátttakendur í Alþjóðavinnumálastofnuninni og ég held að það séu fleiri samningar sem vinnumarkaðinn varða sem Íslendingar hafa staðfest með undirskrift sinni. Rauður þráður í gegnum alla þessa sáttmála og samninga er að ríkisvaldinu er óheimilt að beita verkalýðshreyfinguna ofbeldi. Það helgast af því að alveg sama í hvaða flokki menn eru, til hvaða stjórnmálahreyfingar menn heyra, flestir viðurkenna að velferðarþjóðfélög Norðurlandanna og Vestur-Evrópru eru að verulegu leyti til komin fyrir baráttu verkalýðshreyfingarinnar. Oft er það svo að mönnum finnst að þar sé um staðnaða risaaeðlu að ræða og mönnum finnst oft að verkalýðshreyfingin gæti verið miklu lipurri og nútímalegri og er margt til í því. Menn skulu samt sem áður ekki taka það frá henni að sagan geymir sigra sem hafa náðst öllum til heilla og fyrir baráttu hennar. Ég ítreka að Alþfl. er ekki á móti því að gerðar verði breytingar á vinnulöggjöfinni en hann er á móti þeirri aðferð sem hér virðist vera beitt. Við viljum ekki þá aðferðafræði sem beitt var á Ítalíu fyrir 1930 og kennd er við Mussolini. Hún fólst í því að brjóta verkalýðsfélögin í spað. En margt af því sem er í þessu frv. er þess eðlis. Það má vel vera að það sé hægt að sannfæra mig um eitthvað annað en ég tel að þessi vinnubrögð séu ofbeldi og þetta er óþarfi. Það er langt í það að komið sé að því að reyni á það hvort það hefði náðst samstaða millum aðila vinnumarkaðarins. Það var einhver hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem nefndi í dag að það mætti líkja hæstv. félmrh. við óðan fíl í postulínsbúð. Ég tek ekki undir það.

Það var Sighvatur sem var það.

Ég tek ekki undir það, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Í samanburði við þennan þungstíga hæstv. ráðherra þá er fyrrv. heilbrrh. eins og léttstígur ljónsungi þegar kemur að samskiptum við fólk og þá skilja menn kannski tilfinninguna sem ég hef fyrir hæstv. ráðherra. Ég vildi segja það, herra forseti, að ég tel að alls ekkert hafi reynt á það hvort það næðist sátt. Ég tel að fyrst við erum að tala um fíla þá hefði hæstv. ráðherra verið í lófa lagið að leyfa að reyna á þetta sem næmi meðgöngu fílsins. Eru það ekki 23 mánuðir? Ég tók reyndar eftir því að hæstv. ráðherra sagði fyrir örskömmu að hann væri orðinn leiður á því að bíða og nú virði ég það við hæstv. félmrh. að hann er kappsamur maður og vinnusamur og illu heilli gengur undan honum. Ég segi illu heilli vegna þess að mér er í vaxandi mæli farið að vera illa við verkin hans. Ég kann ekki við það þegar bernskuráðherra á mælikvarða ráðherradóms kemur hér eftir að vera búinn að vera ráðherra í fimm eða sex mánuði og segir: ,,Þetta gekk ekki lengur. Ég varð að sjá til þess að eitthvert frv. kæmi fram.`` Þegar það gerðist, herra forseti, hvernig var staðan þá? Hún var nákvæmlega þannig að menn voru í tiltölulega góðum samræðum um hvernig ætti að breyta samskiptareglum á vinnumarkaðinum. En hæstv. ráðherra var það ekki nóg. Það er eins og hann hafi tekið í sig einhvers konar pólitíska salmonellu vegna þess að frv. gekk niður af honum með þvílíkum hraði að það er allt fullt af agnúum sem ættu auðvitað ekki að sjást og ég veit að í hjarta sínu er hæstv. ráðherra á móti. Ég skil satt að segja ekki hvað honum gengur til. Fyrst við erum komin út í bókmenntafræðilegar útleggingar minnist ég þess að bókmenntafræðin hefur skilgreint þá merku hetju dr. Jeckyll and Mr. Hyde. Það er alveg ljóst hver það er sem er núna sestur í stól félmrh.  Herra forseti. Þótt hæstv. ráðherra tali drjúgt um að það hafi verið búið að halda 48 fundi var það samt sem áður þannig að ekki var búið að ræða þau efni sem eru að stórum hluta uppistaðan í frv. Þegar ég segi þetta, herra forseti, þá byggi ég ekki á frásögnum hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur eða einhvers annars sem var í nefndinni. Ég byggi á greinargerðinni sem var með frv. hæstv. ráðherra vegna þess að þar kemur þetta skýrt fram. Áfangaskýrslunni frá nóvember má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi eru þar hugmyndir sem hópurinn hafði rætt ítarlega og þar má nefna viðræðuáætlun, miðlunartillögu, tengingarregluna og meðferð samningsumboðs. Í öðru lagi kemur líka fram að hópurinn telur, og ég vitna í greinargerðina, með leyfi forseta, að ,,það þurfi að huga að reglum um vinnudeilur, inntak þeirra og hvort efni séu til að setja nánari formreglur um ákvarðanir, vinnustöðvanir og framkvæmd þeirra``. Herra forseti. Ég legg áherslu á orðalagið ,,það ber að huga að``. Þetta er niðurstaðan í nóvember 1995. Í þriðja lagi eru síðan reifuð atriði og tekið fram, að því er hæstv. ráðherra segir sjálfur í greinargerðinni, að hafi ekki verið rædd til hlítar. Þá erum við komin að hlutverki sáttasemjara og hinu umdeilda fyrirkomulagi atkvæðagreiðslu, hvernig á að boða til vinnustöðvana og vinnustaðafyrirkomulagið. Herra forseti. Með öðrum orðum kemur fram í áfangaskýrslunni að þessi mikilvægu atriði eru órædd í nefndinni. Þar kemur einungis fram að það þurfi að taka þau til ítarlegri umræðu. Það er ekki gert og það má vera að þetta hafi leitt til þess að sumt í þessu frv. er þess eðlis að það er alls ekki hægt að samþykkja það jafnvel þó að það væri lagt fram með miklu meiri friði en núna er. Herra forseti. Ég hegg eftir því í máli talsmanna stjórnarliðsins og hæstv. félmrh. að þegar verið er að réttlæta það að þetta frv. er lagt upp er talað um að verið sé að auka áhrif einstaklingsins, verið sé að draga úr vægi verkalýðsforustunnar. Verið sé að auka vægi einstaklingsins og réttindi hans. Það er látið líta svo út sem hér sé um afskaplega lýðræðislegt frv. að ræða enda kann það að vera svo að sínum augum líti hver á silfrið og það kann vel að vera að hér séu menn eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals áðan sem telja að hér sé um verulega lýðræðisbót að ræða. Jafnvel þó að eitthvað kunni að vera til í því frá sjónarhóli hans, ef menn reyna að líta á þetta frv. hlutlaust og skoða hvernig réttur einstaklingsins er bættur eða aukinn, þá er a.m.k. hægt að komast að þeirri niðurstöðu, herra forseti, að það orki tvímælis að réttur einstaklingsins sé verulega aukinn. Mér finnst að það beri á hroka hins máttuga gagnvart þeim sem má sín minna og ég skil ekki af hverju Framsfl. af öllum flokkum, Framsfl. sem fór í kosningar undir kjörorðinu ,,Fólkið í fyrirrúmi`` er einhver sálfræðileg nauðsyn á því að sýna fram á afl sitt. Af hverju telur hæstv. félmrh. eftirsóknarvert að reyna að neyta aflsmunar gagnvart fólki eins og kemur fram í framlagningu frv. og eins og kemur líka fram í einstökum atriðum þessa frv.? Þetta birtist á ólíklegum stöðum, herra forseti, en mér finnst t.d. að sú grein sem fjallar um skilgreiningu á vinnustöðunum sé ærið skrýtin og mér finnst talsvert mikill hroki og ekki nein bót fyrir rétt einstaklingsins að skilgreina t.d. fjöldauppsagnir sem vinnustöðvun. Í þessari grein telur hæstv. félmrh. að það sé mikil nauðsyn að leggja fjöldauppsagnir að jöfnu við vinnustöðvun. Þetta mætti skilja. Ég gæti skilið þetta ef ákvæðið væri takmarkað t.d. við stofnanir sem ynnu að öryggismálum sem tengdust að einhverju leyti almannahagsmunum. En það er auðvitað ekki svo. Hverjum einasta hóp starfsfólks er bannað að segja upp sem heild. Ég velti því fyrir hvort ekki sé verið að draga úr rétti fólks með þessum hætti. Ef t.d. starfsfólk einhvers fyrirtækis er orðið dauðþreytt á yfirgangi erfiðs atvinnurekanda, vill að leiðir skilji til fulls, geta menn einfaldlega ekki samkvæmt þessu látið hann róa og vistað sig á nýjum stað. Mér datt í hug þegar ég las þetta var að hér væri hæstv. félmrh. að hnýta gamla vistarbandið á nýjan leik með nútímalegu sniði. Hann er beinlínis að banna fólki að sýna óferjandi atvinnurekanda hvar Davíð kaupir öl réttlætisins með því að segja upp störfum sem heild. Ég tel þetta ekki rétt. Ég tel þetta fráleitt og ég tel að með þessu sé sneitt að þeim réttindum launamanna að fá að ráða því hverjum og hvar það selur vinnuafl sitt. Þarna er um ósamræmi að ræða. Hæstv. félmrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar segir í einu orði að hann vilji efla rétt og áhrif einstaklinganna innan verkalýðshreyfingarinnar en með þessu ákvæði tel ég að beinlínis sé ráðist að rétti einstaklingsins. Ég lít svo á að uppsögn sé einstaklingsbundinn réttur starfsmanns. Hann er ekki hluti af sameiginlegum rétti samtakanna. Ég tel að það sé grundvallarmunur á uppsögnum og vinnustöðvun, líka á fjöldauppsögnum. Uppsögn er ákvörðun einstaklings og hún þarf ekki að spegla neitt annað en hreinlega uppgjöf viðkomandi starfsmanns gagnvart þeim kringumstæðum sem viðkomandi atvinnurekandi hefur skapað honum og kannski viðurkenningu viðkomandi starfsmanna á vanmætti þeirra til þess að breyta þessum aðstæðum til bærilegs horfs. Vinnustöðvun er hins vegar félagslegt úrræði heildar, það er sameiginlegt neyðarúrræði einstaklinga sem hafa afsalað sér hluta af einstaklingsrétti sínum yfir til hinna formlegu samtaka og það er allt annað. Það er reginmunur á þessu tvennu, herra forseti. Ég tel að ýmislegt fleira dragi fremur úr því að verið sé að auka rétt einstaklingsins með þessu frv., herra forseti. Ég bendi t.d. á að við ákveðnar aðstæður finnst mér að dregið sé úr rétti einstaklingsins miðað við heildarrétt stéttarfélags sem er vitaskuld í algerri andstöðu við yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar. Ég bendi á að þegar hópur félagsmanna vill leggja niður störf og fara í verkfall þarf miklu hærra hlutfall manna til að taka þátt í atkvæðagreiðslu en þegar félagið allt ákveður það. Það finnst mér vísa burt frá því að verið sé að auka réttindi hinna smærri eininga og einstaklingsins. Herra forseti. Þegar sáttasemjari er kominn inn í ferli vinnudeilu er bersýnilega um verulega aukningu á miðstýringu að ræða. Þar með tel ég að réttur einstaklingsins sé fyrir vikið minni og tvímælalaust minni en í dag. Það má auðvitað deila um það hvort þetta sé rétt eða rangt. Það getur vel verið að við vissar kringumstæður sé nauðsynlegt að auka miðstýringu til þess að kalla fram lyktir á kjaradeilum. Hins vegar er ekki hægt að segja að það leiði til þess að réttur einstaklingsins sé aukinn. Ég tel því að ýmis atriði sé að finna sem eru þess eðlis að ekki er hægt að halda því fram að verið sé að auka rétt einstaklingsins innan verkalýðshreyfingarinnar, og á kostnað hvers? Mér finnst enn eitt tengjast þessu líka. Ég hjó eftir því að í dag sagði hæstv. félmrh. í yfirgripsmikilli framsögu sinni eða ég skildi hann svo að hann væri þess fýsandi að vinnustaðarsamningar yrðu efldir. Ég er sömu skoðunar. Ég held að það sé vel þess virði að íhuga það. En ég fæ ekki betur séð, a.m.k. við fljóta yfirferð en að hæstv. ráðherra sé með frv. að draga úr því að vinnustðarsamningar séu fýsilegri kostur. Samkvæmt þessu frv. verður erfiðara fyrir hóp innan stéttarfélagsins að knýja fram vinnustöðvun ef í nauðir rekur en stéttarfélagsins alls. Einhver nefndi í dag Rafiðnaðarsambandið. Hvað gerist ef Rafiðnaðarsambandið ætlar að boða vinnustöðvun til að leggja áherslu á kröfur sínar? Þá þarf að fara fram leynileg atkvæðagreiðsla, ein af sex tegundum atkvæðagreiðslna sem er að finna í frv., en í þeirri leynilegu atkvæðagreiðslu þarf a.m.k. fimmtungur félagsmanna að taka þátt. Ef það er aðeins hópur úr félaginu á tilteknum vinnustað sem er í samningum og hyggst neyta verkfallsréttarins þá er lögákveðin þátttaka ekki fimmtungur, heldur 50%. Þetta túlka ég, hæstv. félmrh., þannig að ekki sé verið að ýta undir kosti vinnustaðarsamnings heldur þvert á móti. Má vera að þarna hafi hæstv. ráðherra verið fullfljótur á sér og ekki skoðað málið nægilega vel. Herra forseti. Mig langar að ræða 1. gr. Þar er talað um að starfsmönnum fyrirtækis, sem eru yfir tilteknum fjölda eða að jafnaði a.m.k. 250 starfsmenn, sé heimilt að stofna þar stéttarfélag enda séu að lágmarki þrír fjórðungar þeirra félagsmenn. Það hefur verið sagt í dag að þetta sé partur af arfleifð Alþfl. Það er með vissum hætti rétt vegna þess að einn af þekktustu forustumönnum Alþfl., Vilmundur heitinn Gylfason, var baráttumaður fyrir þessu. Hins vegar er rétt að það komi líka fram að hann ræddi þetta innan Alþfl. á sínum tíma. Mig minnir að það hafi verið 1978 sem tillaga frá honum um þetta var felld á flokksþingi Alþfl. Þetta finnst mér nauðsynlegt að segja við umræðuna út af atriðum sem hafa komið fram fyrr í dag. Herra forseti. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort eitthvað banni mönnum í dag að stofna vinnustaðarfélag. Ég spyr hæstv. félmrh.: Er eitthvað í gildandi lögum sem kemur í veg fyrir að menn geti stofnað vinnustaðarfélög? Ég held að í lögum sé ekki neitt, hins vegar held ég að í samningum séu ákveðin forgangsréttarákvæði annarra félaga sem kynnu þarna að koma gegn þessu en að öðru leyti held ég að það sé aðeins áhugaleysi starfsmanna. Hæstv. félmrh. gat þess í dag, svo að ég reki eftir minni, að 60 fyrirtæki og 33 ríkisstofnanir féllu undir undir 250 manna takmörkunina. Ég velti því fyrir mér af hverju, ef mönnum þykir það betra, fer ekki fólkið á þessum vinnustöðum og stofnar sitt eigið félag? Ég held að ekkert komi í veg fyrir það. Ég tel hins vegar að nú þegar séu við lýði ákveðið afbrigði af þessu fyrirkomulagi sem þarna er lagt til vegna þess að í álverinu eins og hér hefur komið fram í dag, í sementsverksmiðjunni og á Grundartanga er fyrirkomulagið þannig að samningsumboð viðkomandi stéttarfélaga er framselt til trúnaðarmannanna og a.m.k. á einum staðnum hafa stéttarfélögin sérstaka fulltrúa í samninganefndum og ekkert held ég sem bannar mönnum að taka þetta upp víðar. Það var göfugt af hæstv. félmrh. að segja að hann vilji beita sér fyrir því að draga úr launamun innan viðkomandi fyrirtækja. Það er í sjálfu sér göfugt markmið og mig langar þess vegna að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hafi einhverjar innlendar eða erlendar kannanir sem benda til þess að slíkir vinnustaðarsamningar leiði til minni launamuns innan fyrirtækjanna. Ef svo er þá er það auðvitað stór kostur og mælir með þessu fyrirkomulagi. En ég ítreka það, herra forseti, að ég held að ekkert mæli gegn vinnustaðarsamningum í dag og er út af fyrir sig alveg til umræðu um fyrirkomulag af þessu tagi. Hins vegar hnýt ég aðeins um síðasta málsl. 1. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Fer það þá eitt stéttarfélaga með samningsumboð fyrir starfsmenn.`` Þá velti ég því fyrir mér hvort hæstv. félmrh. sé að íhuga að nema úr gildi með lögum ákvæði í samningum verkalýðshreyfingar núna sem gilda um forgang stéttarfélaga á tilteknum svæðum. Ég fæ nefnilega ekki séð að þessi síðasti málsliður 1. gr. geti nokkru sinni komist til fullnustu nema það sé með einhvers konar lagalegum gerningi gripið til þess að skerða samningana um forgangsréttinn. Þá komum við aftur að öðru, herra forseti. Mjög fáir stjórnmálamenn dirfast að leggja til nema í ýtrustu nauðum að löggjafinn beiti valdi sínu til þess að spretta upp samningum. En ég fæ ekki annað sé en það verði nauðsynlegt ef þessi málsliður verður að lögum gerður. Þá komum við að enn öðrum hlutum sem eru félagsmálasáttmáli Evrópuráðsins. Ég held að ef það ætti með þessum hætti að fara með lagavaldi inn í gildandi samninga verkalýðshreyfingar, mundi það óhjákvæmilega leiða til þess að hæstv. félmrh. yrði kaghýddur úti í Genf fyrir að hafa brotið félagsmálasáttmála Evrópu. Það viljum við auðvitað ekki að hendi hæstv. félmrh. því að hann er allt of góður drengur til þess að það verði tekið í hann í útlöndum. Þarna er hlutur sem hefur ekki verið ræddur nægilega vel. Ég sagði, herra forseti, í ræðu minni áðan að ég og minn flokkur erum algerlega á móti því hvernig þetta frv. er til orðið og lagt fram og munum væntanlega ekki styðja það. Eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði: Alþfl. er á móti frv. við þessar kringumstæður. Þó vil ég segja að ég tel nauðsynlegt að fara með einhverjum hætti í að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki réttlætanlegt í nútímaþjóðfélagi að örfámennir hópar sem hafa í krafti sérstakrar stöðu sinnar miklu hvassara verkfallsvopn en hin stærri heild, geti notfært sér þennan aukna kraft sinn til þess að koma, eftir að samningum heildarfélaga er lokið, og knýja fram hærri laun. Ég tel það ekki réttmætt og ég segi fyrir mína parta að mér finnst að nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir að örfámennir hópar geti á þennan hátt lamað atvinnulíf heilla svæða, heilla atvinnugreina og jafnvel í sumum tilvikum vegið að því sem kalla má almannahagsmuni. Þá komum við hins vegar að því hvernig við eigum að reyna að koma í veg fyrir þetta. Ég viðurkenni fúslega, herra forseti, að sökum þess hversu brátt þessa umræðu bar að hef ég ekki hugsað mig um til hlítar í því máli. En ég ímynda mér að svipaðar samskiptareglur og tíðkast í Danmörku og við höfum kallað tengingarregluna í frv. geti skotið byttu undir þennan leka í samskiptum á vinnumarkaðinum. Ég tel sem sagt að tengingarreglan sem er hérna inni, sé regla sem verði beitt í framtíðinni og ég er hlynntur því að hún verði þróuð þannig að það sé hægt að koma í veg fyrir þennan agnúa sem ég var að ræða áðan. Ég leyfi mér hins vegar að efast um það, herra forseti, að sá háttur sem notaður er í frv., geri það nægilega vel. Ég held líka að tengslin á milli valda ríkissáttasemjara og tengingarreglunnar séu slæm. Ég held að í þeim efnum sé hlutverk og valdsvið ríkissáttasemjarans allt of mikið. Hann getur tekið sjálfur ákvörðun um að beita tengingarreglunni ef hann telur að viðræður félaga séu komnar í hnút. Það er ansi mikið vald sem ríkissáttasemjari fær þarna. Og það er ýmislegt fleira sem því tengist sem er vert að ræða. Ég nefni það t.d. að inni í þessu frv. er líka annað gott nýmæli sem Alþfl. við aðrar kringumstæður mundi taka fagnandi. Það eru ákvæði sem lúta að áætlun vinnumarkaðarins um viðræður. Ég held að það sé góður hlutur sem gæti leitt til miklu skilvirkari vinnubragða. Ég tel að það hafi verið brestur á því stundum í fortíðinni og ef menn hefðu haft ákvæði af þessu tagi hefði það sett mönnum beggja vegna borðsins, atvinnurekendum og verkalýðsforustunni, hnitmiðaðri verkefni. Það hefði knúið báða aðila vinnumarkaðarins til að skilgreina kröfur sínar og markmið. Þar af leiðandi hefði mátt ætla að samningagangurinn yrði miklu skilvirkari fyrir bragðið. Nú er það hins vegar svo, herra forseti, að ég held að botninum undan þessari ágætu hugmynd hafi verið kippt með þeirri viðbót sem er að finna í frv. frá janúardrögunum sem þá voru kynnt. Þessi viðbót gerir ráð fyrir því að aðilar geti samið um það sín á milli hvort viðkomandi starfssvið verði undanþegið tengingarreglunni. Ég set sjálfan mig í spor verkalýðsforustu sem kæmi að slíkum samningum. Á hvað mundi ég leggja verulega mikla áherslu? Ég mundi leggja áherslu á að semja starfssvið mitt undan tengingarreglunni. Þar með er hætta á að stór hluti af viðræðum aðilanna sem miðuðu að því að búa til viðræðuáætlun fyrir gang samninganna mundi snúast um þetta og fyrir vikið yrði engin viðræðuáætlun til í samskiptum aðila vinnumarkaðarins og langmestur hluti þeirra yrði saminn af ríkissáttasemjara. Og það er allt annað heldur en upphaflega var stefnt að. Herra forseti. Ef ég kem aftur að lýðræðinu, þá er það svo að ég tel að lýðræðinu sé ekki haldið nægilega til haga í ýmsum greinum frv. Ég tel t.d. að það sé allsendis ókleift að samþykkja lög sem fela í sér þau ákvæði sem hér er að finna í l-lið 6. gr., sem verður 31. gr., um miðlunartillögu. Mér finnst bókstaflega ekki hægt að bjóða fólki upp á kerfi sem gerir það að verkum að þó að yfirgnæfandi meiri hluti félagsmanna taki þátt í atkvæðagreiðslu og meiri hluti þeirra sem greiða atkvæði sé á móti miðlunartillögu, þá er hún samt samþykkt. Það er skrumskæling á lýðræði, herra forseti. Það er alger skrumskæling á lýðræðinu. En það er eins og ég hef rakið fyrr í dag að það er hægt að taka dæmi af félagi þar sem atkvæðisbærir menn eru 2.000 talsins. 644 greiða atkvæði gegn tillögu en 662 með tillögu. Með öðrum orðum, 66,3% af atkvæðisbærum mönnum taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Meiri hlutinn fellir tillöguna en hún er eigi að síður samþykkt. Það er ekki hægt, herra forseti, að fallast á slíkt. Ég verð líka að segja, herra forseti, að mér finnst heldur ankannalegt að finna í frv., þó flókið sé og þó málið sé mikilvægt, ákvæði um hvorki meira né minna en sex tegundir atkvæðagreiðslna. Ef ég hefði tíma, herra forseti, mundi ég fara aðeins yfir það. En mig minnir að í 2. gr., sem er breyting á 5. gr. laganna, sé gert ráð fyrir þrenns konar tegundum af atkvæðagreiðslu. Í 5. gr. er gert ráð fyrir að lögfest verði að samningur gildi frá undirritun nema hann sé felldur innan fjögurra vikna með meiri hluta atkvæða í leynilegri atkvæðagreiðslu þar sem minnst fimmtungur félagsmanna segir nei. Þetta er fyrsta formgerð atkvæðagreiðslunnar sem mælt er fyrir í 5. gr. En það er líka talað um að það sé hægt að viðhafa póstkosningu. Þá mundi aðeins gilda einfaldur meiri hluti. En þetta er sem sagt annað form atkvæðagreiðslu. Og síðan er nokkrum línum neðar gert ráð fyrir þriðja afbrigði atkvæðagreiðslu. Þar segir að í 5. gr. verði lögfest heimild til þess að hluti félagsmanna sem samningur tekur til greiði einir atkvæði um samninga að því tilskildu að það sé samið um það í kjarasamningum. En þá þarf hins vegar a.m.k. þriðjung félagsmanna til þess að segja nei, til þess að samningurinn falli og að sjálfsögðu meiri hluta. Með öðrum orðum, herra forseti, í þessari einu grein er um að ræða þrjú mismunandi form atkvæðagreiðslu og í öllu frv. er að finna sex mismunandi afbrigði af atkvæðagreiðslu. Hefði ekki verið nær, hæstv. félmrh., að hafa minna offors en skoða málið betur. Það hefur verið talað um það, herra forseti, að það mætti líkja hæstv. félmrh. við ákveðna stórvaxna dýrategund í frumskógum Afríku. Ég vil ekki taka svo stórt upp í mig, herra forseti, en stundum finnst mér eins og hæstv. félmrh. hafi tekið sér skóflu í hönd, slegið í hausinn á manni og sagt síðan: Æ, ég hélt að þig klæjaði.

Herra forseti. Ég verð nú að segja það að á 40 mínútum virtist hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafa meiri skoðanir á þessu máli en samflokksmaður hans, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Þó finnst mér hann ekki vera sérlega eindreginn í afstöðu sinni til einstakra greina frv. Það er frekar eins og hann sé að velta þeim fyrir sér og skoða frá ýmsum hliðum sem út af fyrir sig er ágætt af hálfu hv. þm. Það var hins vegar í upphafi máls hv. þm. sem hann var hvað eindregnastur í andstöðu sinni, þar sem hann talaði um það að hæstv. félmrh. væri að takast það sem engum hefði áður tekist, að sameina vinstri menn hér á landi. Mér finnst það staðfesta nákvæmlega það sem ég sagði í andsvari við hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrr í dag, að Alþfl. væri að sigla upp að Alþb., Alþfl. væri að færa sig til vinstri og hann væri að kasta þeirri ímynd frjálslyndis sem hann hefur verið að reyna að flagga að undanförnu. Hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni var tíðrætt um samráð og hversu nauðsynlegt væri að hafa samráð í máli eins og þessu. Ég skal út af fyrir sig taka undir það með honum. En hvernig hefur Alþfl. staðið að svona málatilbúnaði? Hvernig hefur flokkur hv. þm. staðið að þessu? Fyrir 60 árum var atvinnumálaráðherra sem hét Haraldur Guðmundsson. Hann skipaði nefnd til þess að semja lög um sama efni og hér liggur fyrir. Hann skipaði fjóra menn í nefnd. Þar var einungis einn fulltrúi stéttarfélags og enginn fulltrúi atvinnurekenda.

Herra forseti. Fyrr í dag flutti hv. þm. Árni M. Mathiesen skoplitla ræðu í tvennum skilingi þess orðs. Nú flytur hann hana aftur. Ég gleðst þó yfir því að hann náði betri skilningi á afstöðu minni, a.m.k. út úr þessari ræðu en hann náði fyrr í dag. Ég náði síðan ekki hvaða sögulega fyrirlestur hann ætlaði að fara að flytja fyrir mig. Hann getur kannski haldið honum áfram á eftir. En ég vil segja eitt. Ég legg mikla áherslu á samráð. Málið sjálft er þess eðlis að þeir sem eiga að njóta þess eru aðilar vinnumarkaðarins og þeir þurfa að búa að sæmilegri sátt um það. Hv. þm. sér hvernig verkalýðshreyfingin hefur tekið þessu. Hún logar stafna á milli af illindum út af þessu máli, illindum í garð hæstv. ríkisstjórnar. Það eru ýmsir tindar í þessu frv. Ég viðurkenni að ég hef ekki getað náð því til hlítar að fara í gegnum eins og ég mun e.t.v. vera búinn að gera fyrir 2. umr. En það er t.d. þessi heimild til þess að stofna stéttarfélög á vinnustöðum. Ég tel að þessi heimild sé fyrir hendi en mér finnst allt í lagi að skoða þetta ákvæði. Ég er þó ekki viss um að það nái tilgangi hæstv. félmrh. Ég segi það strax að ég er á móti þeim ákvæðum sem hér eru um vinnustöðvun og skýrði það. Ég er hlynntur tengingarreglunni sem hér kemur fram vegna þess að ég tel að það sé hægt að beita henni skynsamlega eins og í Danmörku til þess að koma í veg fyrir að fámennir hópar lami atvinnulíf heilla svæða, heilla atvinnugreina og vegi gegn almannahagsmunum. Mig greinir á um þetta við marga innan stjórnarandstöðunnar. Þetta er eigi að síður mín skoðun. Varðandi miðlunartillöguna tel ég aldrei hægt að samþykkja þann umbúnað sem um hana er fyrir ýmissa hluta sakir. Það sem upp úr stendur er að það er hægt að láta rösklega 66% félagsmanna taka þátt í atkvæðagreiðslu, meiri hlutinn getur verið á móti henni en samt er hún samþykkt. Það er skrumskæling á lýðræðinu og nú getur hv. þm. Árni M. Mathiesen haldið áfram sínum fræðandi sögufyrirlestrum um Harald Guðmundsson og Alþfl.

Herra forseti. Hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrirgefst þó hann þekki ekki sögu Alþfl. vel. Hann hefur ekki verið svo lengi í flokknum. En í þá tíð lögðu atvinnurekendur fram 40 brtt. við frv. ráðherrans en aðeins ein var tekin til greina og ekkert samráð var haft við þá um samningu frv. Alþfl. virðist ekki hafa lært neitt geysilega mikið á þessum 60 árum því þegar þáverandi félmrh., flokksbróðir hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, skipaði nefnd til að kanna þessi mál og undirbúa frv. fékk BHMR ekki að eiga fulltrúa í þessari nefnd og ekki bankamenn. En það fengu BSRB, ASÍ og ýmsir fleiri. Hvers eiga þessir hópar að gjalda ef ekki á að hafa samráð við þá? Ég heyri að hv. þm. hefur, eins og ég sagði áðan, ákveðnari skoðanir en hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Hún kom hins vegar upp í andsvari og þar var hún mjög skorinorð um afstöðu sína til frv. Hún sagði: ,,Eins og þetta frv. liggur fyrir, er ég gjörsamlega andvíg því.`` Er hv. þm. Össur Skarphéðinsson þar sammála hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur? Vill hann taka undir þessi orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur?

Herra forseti. Ég skil stundum ekki hvað gengur að þessum hv. ágæta þingmanni, Árna M. Mathiesen. Það er eins og hann skilji ekki þó maður tyggi aftur og aftur ofan í hann hlutina. Ég reyndi í eins ítarlegu máli og ég gat að greina frá afstöðu minni til einstakra þátta frv. Ég held að enginn þeirra sem tóku þátt í umræðunni af stjórnarandstöðunni og stjórnarliðunum í dag hafi greint jafnítarlega frá afstöðu til einstakra mikilvægra þátta. Ég sagði líka að þetta frv. væri keyrt fram með ofbeldi og Alþfl. tekur ekki þátt í ofbeldisgerningi. Þess vegna tekur Alþfl. ekki þátt í því að gera þetta að lögum.