Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þau verkföll sem í gangi eru í þjóðfélaginu hafa staðið æðilengi og menn hafa horft upp á að það hefur hvorki gengið né rekið. Annað veifið hafa kannske vaknað einhverjar vonir um að samningar væru að nást, en þær vonir hafa brostið jafnharðan. Hver uppákoman virðist hafa rekið aðra. Mér virðist augljóst að ríkisstj. hafi síður en svo tekist að greiða fyrir samningum. Öllu frekar lítur út fyrir að henni hafi tekist að torvelda samninga. Eitt mál, sem mjög hefur verið til umfjöllunar í sambandi við þessa samninga og miklar umr. hafa farið fram um annað veifið, eru svokallaðar skattalækkanir. Menn hafa jafnvel nefnt þetta „skattalækkunarleið“. Ríkisstj. hefur, a.m.k. annað veifið, gefið undir fótinn um að þessi leið yrði farin og vissulega getur það haft ýmsa kosti að fara þá leiðina í meira eða minna mæli. En gallinn er bara sá að menn hafa í rauninni aldrei fengið að vita í hvaða mæli. Hver er hugmynd ríkisstj. í þessu efni? Þetta hefur verið rætt milli Verkamannasambandsins, samtaka iðnverkafólks og Vinnuveitendasambandsins, en ákvörðunin hlýtur að sjálfsögðu að liggja hjá ríkisstj. og síðan endanlega hjá Alþingi. Ég held að það sé afleit staða og hafi í rauninni torveldað samninga að aldrei hafi komið fram hvert sé raunverulegt tilboð ríkisstj. í þessum efnum, að þessi óvissa sé mjög slæm og standi í vegi fyrir því að menn geti metið stöðuna og gengið út frá ákveðnum forsendum. Það er ljóst að annað veifið er verið að tala um 600 millj. sem skattalækkun, en við höfum líka séð tölur eins og 1100 eða 1400 millj. Ég held að nauðsynlegt sé að forsrh. geri hér hreint borð og láti koma fram hver sé hugmynd ríkisstj. í þessum efnum því ef þetta er ekki skýrt, hver er hugmynd ríkisstj., hvernig eiga þá aðilar þeir sem í samningum standa nú og eru af ýmsu tagi, annars vegar verkafólk sem tilheyrir Alþýðusambandinu og hins vegar opinberir starfsmenn, að meta stöðu sína? Við Alþfl.-menn teljum að nauðsynlegt sé, og þá ekki síst til þess að greiða fyrir samningum, að það komi skýr og afdráttarlaus yfirlýsing frá ríkisstj. um hvað hún hyggist gera og hvert hennar raunverulega tilboð sé og þess vegna hef ég kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár, til þess að þessi þáttur kjaramálanna væri gerður að umræðuefni og forsrh. gerði grein fyrir stefnu ríkisstj. í þessum efnum. Fyrst þegar slík yfirlýsing liggur fyrir geta menn metið hvers virði hún er. Ég held að nauðsynlegt sé að eyða þeirri óvissu og tortryggni sem ríkir um þessa hluti og að forsrh. komi í dag fram með hreint borð og slegið sé þannig á þá óvissu og reyndar tortryggni sem ríkir í þessum efnum. Það er þess vegna sem ég vil spyrja forsrh. nokkurra spurninga. Svör hans við þeim gætu eytt þeirri óvissu sem nú ríkir í þessum efnum. Ég spyr þá hæstv. forsrh. í fyrsta lagi: Hvað býður ríkisstj. í sambandi við þessar samningaumleitanir miklar skattalækkanir í fjárhæðum talið? Ég minntist á það áðan að ýmsar tölur hefðu verið nefndar, en það lægi ekki fyrir hver væri raunveruleg ákvörðun ríkisstj. í þessum efnum. Hvernig skiptist það í fjárhæðum talið á tekjuskatt og útsvar eða hugsanlega einhverja aðra skatta ef þær hugmyndir skyldu vera uppi í ríkisstj.? Í annan stað leikur mér hugur á að vita hvort ekki sé samstaða um stefnumörkun að því er þetta varðar í ríkisstj. Ég spyr vegna þess að við höfum orðið þess vör að það eru allt aðrar tölur nefndar á einum samningavettvangi, hjá opinberum starfsmönnum, en þær sem hafa verið til umræðu á öðrum samningsvettvangi, nefnilega í þeim viðræðum sem hafa staðið milli vinnuveitenda, Verkamannasambandsins og samtaka iðnverkafólks. Í þriðja lagi spyr ég, ef eitthvað er í rauninni boðið, sem ég verð að ætla að sé, hvernig framkvæmdinni verði háttað. Og að því er framkvæmdina varðar spyr ég í fyrsta lagi: Að hve miklu leyti er hugmynd ríkisstj. að mæta þessari skattalækkun með því að auka við tekjur með öðrum hætti, þ.e. að auka við aðra skatta, eða er ekki hugmyndin að gera það að neinu leyti? Það mætti líka orða þetta þannig: Er í einhverjum mæli um að ræða hugmyndir um tilfærslu á sköttum frekar en heildarskattalækkun? Ég tel að nauðsynlegt sé að forsrh. upplýsi þetta og þetta verði að vera skýrt þannig að menn geti metið hvers kyns hugmyndir eru á ferðinni. Ég þykist þess fullviss að menn muni gera mjög mikinn greinarmun á því hvort um heildarskattalækkun sé að ræða eða að einhverju leyti tilfærslu á sköttum milli tekjustofna sem til ríkisins koma. Í öðru lagi spyr ég að því varðandi framkvæmdina hvort ríkisstj. hyggist þá skera niður af útgjöldum ríkisins til þess að mæta tekjutapi vegna skattalækkana sé ekki hugmyndin að afla tekna á móti. Og þegar ég spyr hvað hún hyggst skera niður held ég að það sé mjög nauðsynlegt að hæstv. forsrh. geri fyrir hönd ríkisstj. grein fyrir því allítarlega. Þessar spurningar eru bornar hér fram og óskað svara við þeim vegna þess að ég held að í svörunum við þeim, ef skýr eru, sé möguleikinn til að eyða þeirri tortryggni sem orðið hefur vart við varðandi þessa leið hjá ýmsum þeim sem um þetta hafa hugsað. Forsrh. verður með svörum sínum, ef það er alvara ríkisstj. að fara þessa leið í einhverjum mæli, að sannfæra okkur, sannfæra fólkið í landinu um að þetta sé trúverðugt og hér sé um raunverulega kjarabót að ræða. Forsrh. verður með öðrum orðum, og hefur til þess tækifæri nú, að sanna gildi þessa tilboðs. Það verður hann að gera til þess að það sé tekið alvarlega. Ég held að það sé eitt af því sem hafi torveldað samninga að ríkisstj. hafi verið að veifa hér skattalækkunum án þess að tala hreint út um hvers kyns þær væru og koma fram með skýringar á því hvernig þetta ætti að framkvæmast þannig að enginn þyrfti að velkjast í neinum vafa um hvert tilboðið er og hvernig það væri grundað og að það stæði þá á traustum fótum. Menn spyrja sem sagt: Með hvaða hætti ætlar ríkisstj. að láta þetta dæmi ganga upp? Að því er framkvæmdina varðar vil ég í þriðja lagi spyrja um útfærslu að því er tekjuskattinn varðar: Hver eru áform ríkisstj. að því er þessa útfærslu varðar? Er hugmyndin að lækka skattprósenturnar yfir línuna þannig að þetta komi öllum til góða hvort sem þeir eru tekjuháir eða tekjulágir, svo framarlega sem þeir greiða skatta á annað borð, eða er hugmyndin að hækka persónuafsláttinn sem vissulega kemur öðruvísi út og hefur m.a. þau áhrif að hækka skattfrelsismörkin. Að því er framkvæmdina varðar vil ég í fjórða lagi spyrjast fyrir um útsvarið vegna þess að um það hefur verið rætt og komið fram í umr. að hluti af þeirri skattalækkun, sem hér kæmi til álita, fælist í útsvarinu. Hvernig er hugmyndin að framkvæma slíka lækkun? Á að gera það með því að hækka útsvarsfrelsismörk, ef ég má orða það svo, eða á að hækka hæstu leyfilega álagningarprósentu sem sveitarfélögum sé heimilt að leggja á eða á að setja sérlög um að útsvarsálagningarprósenta megi hvergi fara fram úr einhverju tilteknu prósentustigi eða er hugmyndin að setja sérlög um að útsvar skuli vera hinu eða þessu prósentustiginu lægra en það var síðast? Hvernig er hugmyndin að því er útsvarið varðar, að svo miklu leyti sem það kemur inn í þessa mynd, að framkvæma þá álagningarlækkun sem hefur verið þar til umr.? Og í þessu sambandi, úr því að við höfum snúið okkur að sveitarfélögunum, má spyrja: Er þá líka hugmyndin að setja þak á fasteignagjöldin eða telur ríkisstj. að engin hætta sé á því, ef dregið er úr tekjustofnum sveitarfélaganna af útsvari, að það komi þá niður á einhverjum öðrum þætti, sem sagt að fasteignagjöldin yrðu hækkuð, eða gerir það ekkert til? Um þetta allt saman hlýtur ríkisstj. að hafa hugsað. Í þeim umr. sem hafa átt sér stað hefur líka verið rætt um ýmsa aðra þætti og ég held að nauðsynlegt væri að fá svör frá forsrh. varðandi þá líka. Það hefur þá í fyrsta lagi verið rætt um vaxtalækkun. Vill forsrh. ekki upplýsa okkur um hvað sé í boði í þeim efnum og hvenær það muni gerast? En vel að merkja: Getur ríkisstj. boðið vaxtalækkun á meðan það er vaxtafrelsi? Við því vildi ég reyndar líka fá skýr svör. Í annan stað hefur verið rætt um húsnæðismál og þann vanda sem þar er við að fást. Hvert er tilboð ríkisstj. í þeim efnum? Ég veit, herra forseti, að þetta eru nokkuð fjölþættar spurningar og sundurliðaðar, en sannfæring okkar Alþfl.-manna er sú að einungis með því að gefa skýr svör varðandi þessi efni verði tilboð ríkisstj. raunverulega trúverðugt og allri tortryggni eytt, og í annan stað sé það leiðin, eins og hlutirnir eru núna, til þess að greiða fyrir samningum að afstaða ríkisstj. í þessum efnum liggi skýrt fyrir svo menn viti út frá hvaða grunni þeir eigi að semja, en þetta fljóti ekki allt fram og til baka eins og okkur hefur virst það gera hingað til. Það er af þessum sökum sem þessar spurningar eru hér bornar fram og óskað eftir því að forsrh. svari þeim og af þeim sökum einum. Auðvitað hafa verið notuð stór orð um þessar hugmyndir ríkisstj. Ég las það einhvers staðar að hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson hefði orðað það svo að hér væri um eitthvert umfangsmesta tilboð að ræða af hálfu stjórnvalda sem um gæti. Við höfum að vísu heyrt um tímamótaákvarðanir, bæði í september og á miðju sumri, en ef nota má svo stór orð um þetta er enn þá frekar ástæða til þess fyrir hæstv. forsrh. að svara þeim spurningum, sem ég hef hér lagt fyrir hann, skýrt og skilmerkilega.



Herra forseti. Eftir að ríkisstj. hafði tekið við bréfi frá Alþýðusambandi Íslands, sem dagsett var 18. 10. og hefur verið lesið hér á hinu háa Alþingi, hélt ríkisstj. aukafund 19. 10. og gerði svofellda samþykkt, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er reiðubúin til þess að halda án tafar áfram viðræðum við aðila vinnumarkaðarins um lækkun skatta og/eða aðrar opinberar aðgerðir sem stuðlað geta að samningum um kaup og kjör með sem minnstum peningalaunakostnaðarhækkunum, þannig að framhald verði á hjöðnun verðbólgu og kaupmáttur verði sem best verndaður.“ Í beinu framhaldi af þessari samþykkt ríkisstj. kvaddi ég á minn fund fulltrúa Vinnuveitendasambands Íslands, Alþýðusambands Íslands, Verkamannasambandsins og Landssambands iðnverkafólks. Á þeim fundi var einnig formaður Sjálfstfl. Við gerðum aðilum grein fyrir þessari samþykkt og um það var fullt samkomulag á þeim fundi að vinna að lausn málsins á þessum grundvelli. Það hefur verið reynt ítarlega nú um helgina og er reyndar enn í meðferð á vegum þessara aðila. Áður en ég kem að því að svara hinum ýmsu spurningum hv. þm. vil ég leggja á það áherslu að þessi ríkisstj., eins og reyndar allar ríkisstj. sem ég man eftir, fylgir þeirri meginstefnu að hafa ekki bein afskipti af samningum á hinum frjálsa markaði og fylgir einnig þeirri stefnu gagnvart samningum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja að þeir verði í samræmi við þá samninga sem gerast á hinum almenna markaði. Þessi ríkisstj. gerði eina veigamikla undantekningu frá þessu í upphafi síns starfsferils, vegna þeirra ákaflega erfiðu aðstæðna sem voru í þjóðarbúinu. Ríkisstj. taldi óhjákvæmilegt að binda kaup og kjör um nokkurn tíma eða nánar tiltekið í átta mánuði. Í samningunum sem fram fóru í febrúar var hins vegar fylgt þessu boðorði, ef ég má kalla það svo. Það þýðir náttúrlega ekki að ríkisstj. hafi ekki einhver afskipti þegar samningum lýkur. Svo var einnig í febrúar. Reyndar kom þá mjög fljótlega fram að samningar mundu ekki nást nema ráðstafað væri nokkru fé til hagsbóta fyrir þá sem lökust kjörin hafa. Í samráði við aðila vinnumarkaðarins beitti ríkisstj. sér þá fyrir ítarlegri athugun á vegum Kjararannsóknarnefndar á því hverjir þessir aðilar væru í þjóðfélaginu. Í samráði við aðila vinnumarkaðarins ákvað ríkisstj. síðan að verja um tæplega 350 millj. kr. í þessu skyni. M.ö.o.: ríkisstj. gaf ekki út fyrir fram hvernig þetta skyldi gert. Þetta var gert í nánum tengslum við þá kjarasamninga sem fram fóru. Ríkisstj. hefur einnig í þetta skipti hagað afskiptum sínum á sama veg. Ríkisstj. telur ekki, og ég undirstrika það, að skynsamlegt sé að fastmótaðar tillögur eins og þær sem hér er spurt um, komi fram, heldur verði þetta að gerast í nánu samráði við aðila vinnumarkaðarins, enda er það undirstöðuatriði í tilboði ríkisstj. að þetta verður að tengjast þeim peningalaunahækkunum sem í almennum samningi verða og því er ekki hægt að afgreiða annað fyrst og hitt á eftir. Ég vek líka athygli á því sem gerðist 1977. Þá ákvað sú ríkisstj., sem þá sat, mjög víðtækar ráðstafanir til að stuðla að skynsamlegum samningum. Þá var ákveðið að auka niðurgreiðslur, þá var ákveðið að lækka skatta og þá var ákveðið að auka greiðslur í gegnum almannatryggingar. Þessu var meira eða minna spilað út. Því miður var niðurstaðan sú, að engu að síður urðu peningalaunahækkanir yfir 20% og allir þekkja það sem á eftir fylgdi í verðbólgu. Slíkt vill ríkisstj. forðast nú. Slíkt verður að forðast. Ég skal svo koma að nokkrum þeim spurningum sem hv. þm. leggur fram. Ríkisstj. býður, eins og fram kemur í samþykktinni, skattalækkanir í tengslum við minni peningalaunahækkanir. Þessi hugmynd kom fram þegar fyrir rúmum mánuði. Þá var, með samþykki ríkisstj., þessari hugmynd hreyft í viðræðum VSÍ og ASÍ og sömuleiðis var þessari hugmynd fljótlega hreyft í viðræðum ríkisins við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Hv. fyrirspyrjandi telur að misjafnlega hafi verið á málum haldið á þessum tveimur stöðum. Ég hygg að ef svo er sé það vegna þess að launþegar á hinum almenna markaði hafi verið langt um opnari fyrir þessari hugmynd en félagar í BSRB. Ég vil jafnframt upplýsa, sem reyndar hefur komið fram, að mjög fljótlega eftir að þessari hugmynd var hreyft hélt ég fund með fulltrúum VSÍ og Vinnumálasambands samvinnufélaganna, fund með ASÍ og nokkrum aðildarfélögum þess og fund með fulltrúum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og gerði þar, ásamt formanni Sjálfstfl., grein fyrir þessari hugmynd. Ég varð ekki var við að þar væri neinni spurningu ósvarað eða að þessir menn færu með nokkrar óljósar hugmyndir frá þeim fundi. Þar var skýrt tekið fram að við teldum að skattalækkanir, samtals tekjuskattur og útsvar, gætu orðið allt að 1100 millj. kr. í tekjuskatti og 300 millj. í útsvari, enda yrðu peningalaunahækkanir þá mjög takmarkaðar og til að byrja með ekki yfir 5–6% og samtals ekki yfir 10%. Ég vek einnig athygli á því sem ég sagði í ræðu minni hér á Alþingi, ég hygg að það hafi verið fimmtudaginn 11. þessa mánaðar. Þar setti ég þetta aftur fram sem einn möguleikann og að mínu mati þann skynsamlegasta í þessu máli, þ.e. ekki meiri peningalaunahækkanir en þessar skattalækkanir sem eru tvímælalaust hámark og baka ríkissjóði mikil vandræði eins og ég kem að hér á eftir. Hins vegar hefur alltaf legið fyrir að ef peningalaunahækkanir yrðu meiri hlytu skattalækkanir að verða minni. Þetta hefur ætíð legið fyrir. Ég vek einnig athygli á því að í meðferð þessa máls samþykkti ríkisstj. að taka þátt í nefnd sem athugaði sameiginlega hvernig þessu yrði fyrir komið. Í þá nefnd voru skipaðir tveir menn af hálfu ríkisstj., Geir Haarde aðstoðarmaður fjmrh., sem verið hefur formaður nefndarinnar og Þórður Friðjónsson efnahagsráðgjafi ríkisstj. Í þessa nefnd komu jafnframt fulltrúar frá ASÍ, VSÍ og fulltrúar frá BSRB og fulltrúi frá samtökum sveitarfélaga. Þessi nefnd hefur haldið allmarga fundi. Hún hefur haldið fundi með það að markmiði að ná samstöðu um hvernig þetta mætti gera. Þetta er ákaflega svipað og gert var þegar kjarabætur til þeirra sem lökust hafa kjörin voru ákveðnar í samningunum í febrúar með góðum árangri. Þá var að vísu ekki nefnd skipuð, en það var stöðugt samráð sem leiddi til þeirra lykta sem ég tel að hafi verið mjög farsælar í samningunum í febrúar. Að sömu vinnubrögðum hefur nú verið stefnt. Sú samþykkt ríkisstj. sem ég las áðan úr var gerð með samhljóða vilja-það eru ekki greidd atkv. í ríkisstj. - allra ráðh. Það var enginn sem mælti henni á móti. Allir mæltu með því að þessi leið yrði reynd. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið að ekki sé samstaða innan ríkisstj. um þessa leið. Þá spyr hv. þm. hvernig skattalækkun verði mætt og hvað skorið niður. Um það hefur þeirri nefnd, sem nú starfar enn, verið falið að fjalla og það hefur verið gert á nokkrum fundum. Það er ekki kominn árangur af því verki. Ég hef sagt hér á fundi, og fleiri talsmenn ríkisstj., að þessu verði líklega að mæta með þrennu móti: Í fyrsta lagi með niðurskurði, í öðru lagi með tekjuöflun og e.t.v. í þriðja lagi með aukinni lántöku og þá innanlands. Ég tel að mjög væri vafasamt fyrir ríkisstj. að setja fram fastmótaðar hugmyndir og miklu skynsamlegra, eins og ég hef sagt, að hafa um þetta samráð við aðila vinnumarkaðarins. Að sjálfsögðu hlýtur Alþingi að lokum að ákveða hvort það vill fara þær leiðir sem samstaða gæti náðst um. Ég hef orðað það svo að skynsamlegast væri, til að komast yfir þá erfiðleika sem við erum nú í, að fresta æðimörgum mikilvægum framkvæmdum og mæta þannig að verulegu leyti þeirri skattalækkun sem hér er um að ræða. Ég held einnig að viss tekjuöflun komi til greina, en ég tel að það væri ekki skynsamlegt af mér að fara að segja hverju eigi að fresta eða hvaða tekjuöflun eigi að koma á móti. Hv. þm. spyr um útfærslu á skattalækkun. Á vegum þeirrar nefndar sem ég nefndi áðan og einnig á vegum ríkisstj. sérstaklega, og þá vitanlega fyrst og fremst á vegum fjmrn., hafa verið reiknaðar ýmsar leiðir til lækkunar á sköttum. Ég veit að hv. þm. er ljóst, enda kom það fram í hans fyrirspurn, að þetta kemur ákaflega breytilega niður. Gert er ráð fyrir að skattfrelsismörk hækki verulega frá því sem þau eru, en skattalækkunin komi þó öllum til góða. Það er búið að gera marga útreikninga sem nefndin, sem ég nefndi áðan, hefur haft til athugunar. Lækkun útsvars um 300 millj. kr. var við það miðuð að greiðslubyrði útsvars hækkaði ekki á milli ára, en það mundi gerast með þetta litlum peningalaunahækkunum ef útsvarsstigi yrði óbreyttur á milli ára. Einnig hefur farið fram athugun á fjárhagsstöðu sveitarfélaga. Einnig hefur félmrh. átt viðræður við fulltrúa sveitarfélaga. Þeir hafa reyndar einnig gengið á minn fund. Að sjálfsögðu yrði um þetta, ef til kemur, haft samráð við sveitarfélögin. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni, sem kemur reyndar greinilega fram í því sem liggur fyrir frá Þjóðhagsstofnun, að fjárhagsstaða sveitarfélaga hefur batnað verulega á þessu ári og ekki er óeðlilegt að þau leggi nokkuð af mörkum í þessu sambandi. Þá minntist hv. fyrirspyrjandi á atriði sem hafa komið fram sérstaklega í bréfi ASÍ og reyndar á flestum þeim fundum sem ég hef átt með þessum aðilum, þ.e. vaxtalækkun og húsnæðismál. Reyndar getum við bætt við lagfæringu fyrir ellilífeyrisþega og fleira í þessu sambandi. Við höfum svarað því þannig til að við teldum slík félagsleg mál, sem þarna eru nefnd, mál ellilífeyrisþega o.fl., vissulega skoðunarverð og það yrði þá að ræða í tengslum við skattalækkun, enda segir í samþykkt ríkisstj. „lækkun skatta og/eða aðrar opinberar aðgerðir“. Það stendur ekki á okkur að ræða það og stuðla að því að það verði gert sem breiðust samstaða getur náðst um. Vaxtalækkunin hefur oft verið nefnd. Vextir hafa að vissu marki verið gefnir frjálsir. Það mál er allt í skoðun hjá Seðlabankanum. Ég tel ákaflega erfitt að semja um vexti við launþega. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að svona háir vextir geti ekki gengið til lengdar, bæði vegna nauðsynlegrar fjárfestingar í þjóðfélaginu og fleira, og ég hef lýst þeirri sannfæringu minni eftir ítarlegar viðræður við bankamenn um þessi mál að raunvextir muni lækka ef okkur tekst að halda hjöðnun verðbólgu áfram. Ég er sannfærður um að vextir hljóta að lækka með minni verðbólgu og það er það mikilvægasta sem við getum gert til að fá vextina niður. Ég mun ekki svara þessu ítarlegar af þeim ástæðum sem ég nefndi áðan, tel það ekki vera skynsamlegt, en legg áherslu á að ríkisstj. vill áfram vinna að lækkun skatta og minni peningalaunahækkunum. Hún vill gera það og telur rétt að gera það í samráði við aðila vinnumarkaðarins eins og þegar félagslegar umbætur voru gerðar í febrúar.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 3. þm. Reykn. um að það væri til þess að greiða fyrir þeirri kjaradeilu sem nú stendur yfir ef ríkisstj. kæmi með skýr svör við þeim spurningum sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson bar fram áðan. Það kom hins vegar ekkert af því fram í ræðu hæstv. forsrh. hér áðan. Hann endurtók aðeins það sem hann hefur oft sagt áður um þessi efni. Engar nýjar upplýsingar eða skýringar komu fram. Þess vegna er það enn svo að ríkisstj. er að tefja úrlausn kjaradeilnanna með óljósum yfirlýsingum til viðbótar við þær hótanir sem birst hafa frá einstökum talsmönnum stjórnarflokkanna og til viðbótar við það klúður sem einstakir ráðh. bera ábyrgð á og þá stirfni sem fram hefur komið í afstöðu hæstv. fjmrh. til opinberra starfsmanna undanfarna daga. Í svari hæstv. forsrh. kom að mínu mati ekkert nýtt fram, en í tilefni af svari hans og stöðu kjaradeilunnar í dag er óhjákvæmilegt að spurt verði viðbótarspurninga sem ég legg nú fyrir hæstv. forsrh. Það er bersýnilegt að launafólk í landinu treystir ekki þessari ríkisstj. Staðan er þannig að ef það á að nást lausn í kjaradeilunni verður ríkisstj. að gefa yfirlýsingar um afstöðu sína til ýmissa mála. Í fyrsta lagi: Er ríkisstj. reiðubúin til þess að beita sér fyrir því að samið verði um kaupmáttartryggingu í þeim samningum sem nú standa yfir m.a. við opinbera starfsmenn? Þetta er atriði númer eitt. Er ríkisstj. tilbúin til þess að beita sér fyrir því að samið verði um kaupmáttartryggingu sem þegar hefur reyndar verið vísað til með samningunum á Ísafirði og víðar? Í öðru lagi: Er það ætlun ríkisstj. að stöðva kjaradeilurnar með lagasetningu, eins og hæstv. forsrh. hefur í hótunum um að gert verði í frétt í Dagblaðinu í dag? Er það ætlun ríkisstj. í þessari stöðu að stöðva kjaradeilurnar með lagasetningu og telja hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. Suðurl. að það sé til að greiða fyrir samningum að hæstv. forsrh. landsins hafi uppi hótanir um lagasetningu á því stigi sem deilan er á núna? Í þriðja lagi: Hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að ríkisstj. telji það nóg fyrir launafólk í landinu að hafa út allt næsta ár þann kaupmátt sem var á 4. ársfjórðungi 1983 og það megi ekkert fara yfir hann. Hæstv. forsrh. kallaði það hina glæstu mynd hér á dögunum. Ég spyr hæstv. forsrh.: Er það ætlun ríkisstj. að taka það aftur með lögum sem kann að semjast um umfram kaupmátt 4. ársfjórðungs 1983? Ég tel að yfirlýsingar ráðh. og einstakra talsmanna ríkisstj. til þessa, þar á meðal hótanir formanns Sjálfstfl. 14. sept. s.l., bendi til þess að ríkisstj. ætli sér að taka það aftur af launafólki sem kann að verða samið um umfram kaupmáttinn á 4. ársfjórðungi 1983. Það er eins gott að hér liggi alveg skýrt fyrir hvort það er í bígerð af hálfu ríkisstj. eða hvort hún er tilbúin til að beita sér fyrir því að gerðir verði samningar um kaupmáttartryggingu á árinu 1985. Þessi atriði verða að vera alveg skýr, herra forseti, varðandi þá kjaradeilu sem nú stendur yfir. Ég tel að snúningspunktur deilunnar núna liggi í spurningunni um kaupmáttartrygginguna og ef ríkisstj. er ekki tilbúin til að taka af skarið með þennan þátt er ljóst að deilan getur tekið mikið lengri tíma en ella. Herra forseti. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð svipti hún launafólk kaupi og samningsrétti með brbl. Allur ferill hennar ber vott um skilningsleysi á lífskjörum launafólks og beinan fjandskap við verkalýðshreyfinguna. Þegar ljóst var s.l. sumar að kjarasamningar yrðu lausir í haust og að hugsanlega kæmi til vinnudeilna hélt ríkisstj. að sér höndum. Hún sá þá enga ástæðu til að bregðast við að öðru leyti en því að hún lét stórhækka vexti sem íþyngja enn afkomu heimilanna og draga úr möguleikum atvinnuveganna til þess að koma til móts við kröfur verkafólks og launamanna. Þegar vinnudeilan svo hófst mættu ráðh. kröfum verkalýðshreyfingarinnar með eindæma stirfni, málsóknum og hótunum, að ekki sé minnst á yfirlýsingar formanns Sjálfstfl. um gengisfellingu, verðbólgu og atvinnuleysi strax í kjölfar kjarasamninga sem gerðir yrðu á grundvelli sáttatillögu ríkissáttasemjara um 10% kauphækkun í tveimur áföngum. Síðan hófst verkfall opinberra starfsmanna og fjmrh. talaði ekki við þá vikum saman þrátt fyrir verkfall. Þá reyndi forsrh. aðra leið fram hjá sínum fjmrh. Forsrh. gerði samkomulag við borgarstjórann í Reykjavík og formann Sjálfstfl. um að samið yrði á vegum borgarinnar. Þar með hafði ríkisstj. tekið ábyrgð á þeim kjarasamningi. Sá kjarasamningur leysti hins vegar engan vanda, heldur gerði illt verra. Það sá ríkisstj. reyndar nokkrum klukkutímum eftir að samningurinn lá fyrir. Þess vegna sendi hæstv. forsrh. yfirlýsingu í útvarpið um að ríkisstj. væri ekki aðili að þessum kjarasamningi og forsrh. sór samninginn af sér. Það var hins vegar fráleitt því að í raun hafði hann gert samninginn til þess að komast fram hjá fjmrh. sínum. Forsrh. lét ekki hér við sitja, heldur bætti hann því við í yfirlýsingu hér á Alþingi að það væri ekki hægt að standa við þennan kjarasamning sem hann hafði sjálfur borið ábyrgð á í samráði við Davíð Oddsson. Þannig stuðlaði forsrh. að því að samningurinn yrði felldur. Það var þakkargjörð forsrh. fyrir vinargreiða borgarstjórans sem var síðan flengdur í atkvæðagreiðslu borgarstarfsmanna. Enn var komin sjálfhelda í samningana, en þá áttuðu bókagerðarmenn sig á nýrri stöðu, þeirri að einn stærsti og áhrifamesti samningsaðili þeirra, Morgunblaðið, var að gefa sig. Þar með skapaðist grundvöllur fyrir samninga bókagerðarmanna sem voru gerðir í gær. Það liggur fyrir, eftir einhverja hörðustu kjaradeilu sem átt hefur sér stað á Íslandi, að í fyrsta lagi voru það aðilar að ríkisstj. sem beittu sér fyrir því að samningur borgarstarfsmanna var gerður og vísuðu þannig aðra leið í kjaradeilunni en þessir menn í orði kveðnu segja að þeir hefðu viljað fylgja. Í öðru lagi er ljóst að Morgunblaðið, málgagn Sjálfstæðisflokksins, var verulegur áhrifaaðili um það að samningar bókagerðarmanna voru gerðir og bókagerðarmönnum tókst að brjótast í gegn í deilunni. Niðurstaðan af þessu er sú að ríkisstj. ræður ekki neitt við neitt. Hún getur ekki stjórnað landinu og hún hefur nú bætt gráu ofan á svarta stefnu sína með eindæma klúðri á öllum sviðum og algeru ráðleysi. Í utandagskrárumr. fyrir nokkrum dögum kom fram að forsrh. og ríkisstj. velta því nú alvarlega fyrir sér hvernig eigi að svipta launafólk árangri kjarasamninganna. Þess vegna eru þær spurningar bornar fram sem ég bar hér fram áðan. Það verða að fást skýrar yfirlýsingar um kaupmáttartryggingar af hendi ríkisstj. áður en unnt er að finna flöt á lausn þessara deilna. Jafnframt er nú að mínu mati, herra forseti, lífsnauðsyn að skapa samstöðu um nýja stjórnarstefnu, róttæka umbótastefnu sem tryggi árangur kjarasamninga án verðbólgu, stjórnarstefnu sem treystir framleiðsluna og er jafnframt reiðubúin til þess að taka miskunnarlaust á meinsemdum hagkerfisins með tilfærslum frá þeim sem rakað hafa saman gróða á undanförnum misserum. Verulegur hluti atvinnurekenda, t.d. í verslun og þjónustu, getur greitt og greiðir þegar mun hærra kaup en kjarasamningar segja til um og með því að létta vaxtaokri og þjónustugjöldum af sjávarútveginum er unnt að skapa þar svigrúm fyrir kauphækkanir. Það er því rangt að ekki sé unnt að hækka kaupið. Þjóðin þolir ekki hið lága kaup. Og alls staðar sjást þess merki að nóg er til. Verðmætunum er aðeins misskipt og misskiptingin fer vaxandi í tíð þessarar ríkisstj. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. 1974–1978 mistókst öll efnahagsstjórn vegna þess að hún beitti öllu afli sínu gegn verkalýðshreyfingunni og vegna þess að hún snerti ekki á neinum vanda. Hún lækkaði aðeins kaupið. Núverandi ríkisstj. hefur þegar sýnt að hún er ófær á sama hátt. Reynslan frá 1977 og 1978 og aftur 1983 og 1984 sýnir svo ekki verður um villst að stjórnarsamstarf Sjálfstfl. og Framsfl. getur ekki skapað grundvöll til úrlausnar á þeim brýnu vandamálum sem þjóðin stendur frammi fyrir. Það er kjarni málsins. Það er meginniðurstaða þeirra átaka sem standa yfir í okkar þjóðfélagi í dag. Að lokum þetta: Hæstv. fjmrh. hefur verið iðinn við að skrifa bréf að undanförnu. Hann skrifar bréf svo að segja á hverjum degi og ekki verður nú sagt að þau séu full af skilningi á hinni flóknu og viðkvæmu stöðu sem nú er uppi. Síðasta bréfið, þar sem hann hótar forystumönnum BSRB átta ára tukthúsi, er mjög vafasamt að skili jákvæðri niðurstöðu í þeirri kjaradeilu sem nú stendur yfir. Það er sérkennilegt innlegg fjmrh. verð ég að segja. Fyrir nokkrum dögum rakti ég hér utan dagskrár bréf frá Höskuldi Jónssyni, dagsett 8. okt., og kom þá fram að ríkisstj. bar ábyrgð á því bréfi. Í bréfi dags. 22. okt. til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja segja þeir Albert Guðmundsson og Höskuldur Jónsson á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þann 3. okt. s.l. kvað Kjaradeilunefnd upp svofelldan úrskurð, sbr. ákvæði 26. gr. laga nr. 29/1976: „Samþykkt að lágmarksstarfsliði, tveir menn á vakt, úr vöruskoðunardeild og skipa- og flugvéladeild Tollgæslunnar í Reykjavík, sé skylt að starfa við eftirfarandi þrátt fyrir verkfall: a) Skoðun farangurs farþega og áhafna skv. verklagsreglum stofnunarinnar hjá þeim sem ætla má að flytji til landsins eiturlyf eða vopn í farangri sínum. b) Afgreiðslu neyðarsendinga, svo sem lyfja og lækningatækja. Ekki er ætlast til að starfsmenn þessir vinni að tollafgreiðslu á birgðum og farmi“. - Þetta er alveg skýrt. Síðan segir í bréfi fjmrn.: „Tollstjórinn í Reykjavík hefur tjáð ráðuneytinu að tollverðir hafi þann 17. okt. s.l. farið til skyldustarfa sinna í m/s Álafossi, þar sem skipið lá í Sundahöfn, en verið meinað af svonefndum verkfallsvörðum BSRB að komast um borð“. Það er ekki hægt að nefna verkfallsverði BSRB í hæstv. fjmrn. öðruvísi en að því fylgi alveg sérstök einkunn í leiðinni. - Og áfram heldur bréfið: „Þann 18. okt. s.l. reyndu tollverðir að komast um borð í m/s Selá þar sem skipið lá við Austurbakkann í Reykjavíkurhöfn, en sem fyrr meinuðu verkfallsverðir tollvörðum að sinna störfum sínum“. Og síðan kemur: „Með vísan til ákvæða 106. og 107. gr. almennra hegningarlaga telur ráðuneytið eðlilegt að mál það sem hér um ræðir sæti opinberri rannsókn. Áður en ákvörðun um slíka aðgerð er tekin vill ráðuneytið hvetja Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til að létta af þeim hindrunum sem settar hafa verið í veg tollvarða“. Undir þetta rita Albert Guðmundsson og Höskuldur Jónsson. Í beinu framhaldi af þessu bréfi hefur stjórn BSRB sent öllum alþm. svofellt bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirfarandi tillaga var.samþykkt með öllum atkv. á fundi stjórnar BSRB í dag: „Stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja mótmælir harðlega þeirri einræðislegu framkvæmd fjmrh., sem er sjálfur annar aðilinn í kjaradeilu BSRB, sem fram kemur í þremur bréfum fjmrh., dags. 25. 9., 8. 10. og 22. 10. 1984, sem hér með fylgja í ljósriti. Bandalagsstjórnin vekur athygli á því, að með bréfum þessum er stefnt að því að afnema þau mannréttindi og það lýðfrelsi sem íslenskt þjóðfélag byggir á. Í bréfunum felst: 1. Fyrirskipun til forstöðumanna ríkisstofnana að ganga í verk undirmanna, sem eru í verkfalli, og þar með fremja verkfallsbrot.“ Þetta bréf hef ég þegar gert áður að umtalsefni í utandagskrárumr. Það stríðir gegn vinnulöggjöfinni með afgerandi hætti. „2. Ögrun við félagsmenn um skrásetningu á gjörðum þeirra og framkomu að viðlögðum brottrekstri síðar.“ Þetta er bréfið um persónunjósnirnar sem var rætt hér í síðustu viku; „3. Hótun um beitingu hegningarlaga samkv. lagagr. er varðað geta margra ára fangelsi.“ Þetta er það bréf sem hér er núna verið að ræða um. „Því er beint til alþm. hvort þeir telji að í löggjöf, sem Alþingi hefur samþykkt, felist þessi stefna og hvort það sé vilji Alþingis að réttarríkið sé afnumið með þessum hætti af framkvæmdavaldinu.“ Undir þetta rita Kristján Thorlacius, formaður BSRB, Albert Kristinsson, 1. varaformaður BSRB, og Haraldur Steinþórsson, 2. varaformaður BSRB. Ég spyr hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh.: Telja þessir ráðherrar að þessi vinnubrögð séu í samræmi við þær almennu reglur sem tíðkast hafa í samskiptum milli aðila vinnumarkaðarins? Telja þeir að þetta greiði fyrir lausn á þeirri erfiðu kjaradeilu sem nú stendur yfir? Hér segir BSRB að með þessum bréfum sé stefnt að því að afnema þau mannréttindi og það lýðfrelsi sem íslenskt þjóðfélag byggi á. Ég fullyrði fyrir mitt leyti að þessi bréf stefna gegn þeim megingrundvallarhugsjónum sem reynt hefur verið að leiða í lög á mörgum undanförnum áratugum hér í þessum sal. Og ég spyr: Hefur hæstv. forsrh. samþykkt þessi bréf? Hefur ríkisstj. samþykkt þetta bréf frá 22. okt. 1984 eins og bréfið um persónunjósnirnar frá 8. okt. 1984? Ég geri kröfu til þess að forsrh. greini skilmerkilega frá því hvort hann tekur undir þessa atlögu að réttarríkinu og okkar samskiptaháttum í þessu þjóðfélagi sem bréfið felur í sér. Herra forseti. Ég hef lagt hér fyrir hæstv. forsrh. nokkrar spurningar og til að rifja þær upp, þá voru þær þessar: 1. Er ríkisstj. reiðubúin til þess að beita sér fyrir því að samið verði um einhvers konar kaupmáttartryggingu? 2. Ætlar ríkisstj. að stöðva kjaradeilurnar með lögum skv. þeirri hótun sem birtist eftir forsrh. í Dagblaðinu í dag? 3. Ætlar ríkisstj. að taka það aftur með lögum sem kann að verða samið um umfram kaupmátt 4. ársfjórðungs 1983? 4. Ber ríkisstj. öll ábyrgð á síðustu bréfaskriftum hæstv. fjmrh.?



Herra forseti. Mér virðist óhjákvæmilegt að ég standi strax upp og leiðrétti ósannindi sem komu fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Þm. leyfði sér að segja að forsrh. hefði gert samkomulag við borgarstjóra um samninga í Reykjavík. Ég lýsi furðu minni á slíkri yfirlýsingu. Ég hlýt að spyrja: Er þetta virkilega meining hv. þm. eða eru þetta vísvitandi ósannindi? Ég vísa þessu algerlega á bug. Það var ekkert slíkt samkomulag gert af neinu tagi. Ég vísa því líka á bug að ég hafi lýst því yfir að lög verði sett um þessar deilur. Ég sagði við Dagblaðið, eins og hver maður getur lesið, að æðimargir væru farnir að krefjast þess að lög verði sett. Þetta er satt. Ótrúlega margir hafa samband við mig og fleiri og segja: Það er eina ráðið að því er virðist í þessu þjóðfélagi að lög verði sett. Ríkisstj. hefur hins vegar lýst því yfir að lög verði ekki sett og það stendur óhaggað. Hv. þm. spyr um bréf fjmrn. Í síðasta bréfi, sem hann spurði um sérstaklega, 22. okt. 1984, segir, með leyfi forseta, í lokin: „Með vísan til ákvæðis 106. og 107. gr. almennra hegningarlaga telur rn. eðlilegt að mál það sem hér um ræðir sæti opinberri rannsókn. Áður en ákvörðun um slíka aðgerð er tekin vill rn. hvetja Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til að létta af þeim hindrunum sem settar hafa verið í veg tollvarða.“ Það er engin ákvörðun tekin í ríkisstj. um neinar stefnur og það verður engin stefna framkvæmd nema með ákvörðun ríkisstj. í heild. Hér er hins vegar verið að vekja athygli á því að menn eiga að fara að lögum í réttarríki og hér er Bandalag starfsmanna ríkis og bæja beðið að létta af þeirri lögleysu sem það hefur sannarlega að mati fjmrn. og margra fleiri framkvæmt með því að hindra tollverði í að sinna þeim verkum sem kjaradeilunefnd hefur úrskurðað að unnin skuli.

Er verkfallsvarslan í Sundahöfn lögleysa?

Verkfallsvarsla sem slík er ekki lögleysa.

Nú?

Nei, en ef verkfallsvarsla gengur út í það að hindra menn að sinna þeim störfum sem þeim ber skv. lögum er hún orðin lögleysa. Hér er engin ákvörðun tekin um stefnu, ekki sú minnsta. Vitanlega er eðlilegt að dómstólar skeri úr og vitanlega ætti BSRB að vísa deilumálum til dómstóla, ef það telur að brotin séu lög, en ekki að taka lögin í sínar eigin hendur. Ég harma hve oft það er gert. Hv. þm. spyr um vísitölubindingu. Ríkisstj. er ekki til viðtals um vísitölubindingu launa. Ríkisstj. tekur ekki þátt í því að steypa íslensku efnahagslífi út í það öngþveiti sem vísitölubindingin færði yfir íslenskt efnahagslíf t.d. eftir samningana 1974 og 1977. Ef það væri gert nú væru þessir samningar orðnir svo að segja þeir sömu og gerðir voru 1974 og hefðu eflaust sömu afleiðingar. Hv. þm. segir ríkisstj. alltaf ræna fólkið þeim kaupmætti sem það hefur samið um. Ég held að hv. þm. ætti að kynna sér hvernig kaupmátturinn hrapaði frá miðju ári 1982. Það kemur glöggt fram í síðustu skýrslu Kjararannsóknarnefndar sem ég hygg að sé reyndar ekki komin út en auðvelt er að fá aðgang að. Þar kemur fram að kaupmátturinn byrjar að hrynja um mitt árið 1982 og mesta hrun kaupmáttar er komið fram þegar þessi ríkisstj. tekur við.  Staðreyndin er sú, að það er alveg sama hvað hver ríkisstj. gerir. Kaupmáttur sem ekki hefur að baki framleiðslu þjóðarbúsins verður aldrei varinn, það er útilokað. Það gerðist 1982. Þá hrundu þjóðartekjurnar og þá hlaut kaupmátturinn að hrynja einnig. Þetta er svo einfalt lögmál að hv. þm. ætti jafnvel að skilja það þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu. Hann skildi það þegar hann var í ríkisstj. Kaupmátturinn hrundi hvað sem við hefðum gert til að viðhalda háum kaupmætti. Það var ekki hægt og það er ekki hægt enn þá. Spurningin er sú: Standa undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar, sjávarútvegurinn fyrst og fremst, sem hv. þm. hefur lýst hér að er í ákaflega slæmri stöðu, stendur sá atvinnuvegur undir 20% hækkun launa á sama tíma og talið er að bati þessarar atvinnugreinar geti í mesta lagi orðið 2% á næsta ári og á sama tíma og hún er rekin með tapi núna? Það getur vel verið að það megi lækka eitthvað þann kostnað sem er umfram fiskverð og vinnulaun, en það er ekki mikið. Ég þori að fullyrða að það nær hvergi nærri þeirri upphæð sem hér er verið að tala um í hækkun launa. Ríkisstj. hefur engar ráðagerðir um að ræna fólk kaupmætti. Ríkisstj. mun stuðla að því, hverjir sem samningarnir verða, að áföllin verði sem minnst, en ríkisstj. mun líka líta á það sem skyldu sína að undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar geti gengið og framleiðslan fái aukist og hagvöxtur hafist að nýju.



Herra forseti. Ég vil hnekkja þeirri fullyrðingu 3. þm. Reykv. að fjmrh. eða samninganefnd ríkisins hafi ekkert gert til að ná samningum eða hefja viðræður við samninganefnd BSRB fyrr en verkfall var skollið á. Ég er búinn að lýsa því hér úr þessum hv. ræðustól í umr., sem voru utan dagskrár og stofnað var til af hv. sama þm., 3. þm. Reykv. Ég las þar upp bréf, kröfugerð BSRB, dags. 24. júlí og gat þess þá um leið að ég óskaði eftir því við forustumenn BSRB að þá þegar yrðu hafnar viðræður. Þeir töldu það hins vegar ekki nauðsynlegt og sýndu mér bréf dags. sama dag, samþykkt á sama fundi deginum áður, 24. júlí, þar sem málinu er vísað beint til sáttasemjara ríkisins án viðræðna. Það var ekki hægt að komast að því að ræða þessi mál við BSRB, þeir töldu ekki ástæðu til þess. Ég skýrði frá því í umr. sem hv. þm. stofnaði til nú fyrir nokkrum dögum. BSRB taldi ekki ástæðu til að hefja þessa umr. fyrr en eftir að talning atkvæða um verkfallið hefði farið fram og síðan heldur ekki fyrr en verkfallið var skollið á. Þetta er því allt rangt sem hv. þm. fer með. Samninganefnd ríkisins hefur hvað eftir annað og ítrekað á þessu tímabili fram að verkfalli og síðan verkfallið skall á reynt að koma af stað umr. Síðan umr. loksins hófust um samkomulag hefur BSRB lagt fram fjögur eða fimm tilboð eða gagntilboð. Ekkert þeirra er undir þeirri kröfu sem upphaflega var lögð fram þrátt fyrir að samninganefnd ríkisins og fjmrh. hafi reynt af veikum mætti að gera BSRB tillögur sem ríkissjóður hefur þó engin efni á að gera. Hv. 3. þm. Reykv. gerði að umr. hér þau bréf fjmrh. og bréf sem ráðuneytisstjóri í fjmrn. hefur skrifað fyrir hönd ráðh. til BSRB. Hann hefur lesið þau upp þannig að ég sé ekki ástæðu til að lesa þau upp. Forsrh. hefur að miklu leyti svarað þeim spurningum sem til mín var beint. En ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér upp annað bréf sem er frá fjmrn. og dags. 25. sept. 1984 til allra ráðuneyta um starfsskyldu forstöðumanna. Og það hljóðar svo: „Með lögum nr. 31 frá 1976 voru tekin upp ákvæði í lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins er bönnuðu tilteknum starfsmönnum ríkisins þátttöku í verkfalli þrátt fyrir heimildir félaga í BSRB til að stofna til verkfalla. Meðal þessara starfsmanna eru forstöðumenn stjórnsýslustofnana ríkisins og staðgenglar þeirra og forstöðumenn atvinnurekstrar og þjónustufyrirtæki ríkisins og staðgenglar þeirra. Félagar innan BSRB, sem starfa sem verslunarstjórar eða skólastjórar almennra skóla, eru ekki taldir forstöðumenn í skilningi laganna og er þeim því heimilað að taka þátt í verkfalli. Tilgangur með því að banna forstöðumönnum að fara í verkfall er sá að þeir haldi starfsemi stofnunarinnar gangandi eftir því sem tími og kraftar leyfa. Tilgangslaust er að hafa forstöðumenn við störf í verkfalli megi hann eða geti ekki sinnt störfum í stofnun sinni. Fjmrn. telur að forstöðumönnum ríkisstofnana beri skylda til að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að draga úr þeirri röskun er verkfall hefur á starfsemi stofnana þeirra. Forstöðumennirnir eru yfirmenn stofnana og geta þeir og staðgenglar þeirra gengið í hver þau verk sem undir verksvið stofnunar þeirra heyra og þeir bera ábyrgð á að komist í framkvæmd. Beri svo við að forstöðumaður eða staðgengill hans geti ekki sinnt brýnum verkefnum er lúta að öryggisvörslu og heilsugæslu ber þeim að kynna kjaradeilunefnd þann vanda er af því leiðir. Í 26. gr. laga um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja nr. 29 1976 segir svo: „Þótt löglegt verkfall sé hafið er starfsmönnum, sem í verkfalli eru, skylt að starfa svo að haldið verði uppi nauðsynlegri öryggisvörslu og heilsugæslu. Kjaradeilunefnd ákveður hvaða einstakir menn skuli vinna í verkfalli og hún skiptir vinnuskyldu á milli manna. Um laun og kjör þessara manna meðan á verkfalli stendur skal fara eftir þeim kjarasamningi sem gerður verður að loknu verkfalli.“ Fjmrn. leggur á það áherslu að forstöðumaður leiti ávallt til kjaradeilunefndar um milligöngu telji hann að leggja þurfi vinnuskyldu á mann er ella væri í verkfalli. Telur rn. að meðan á verkfallinu stendur taki ábyrgð ríkissjóðs sem vinnuveitanda til þeirra félaga innan BSRB er kvaddir hafa verið til starfa af kjaradeilunefnd eða eru undanþegnir verkfalli sbr. 1. mgr. þessa bréfs. Kjaradeilunefnd hefur aðsetur í Borgartúni 6. Þess er hér með óskað að rn. komi erindi þessu á framfæri við stofnanir á þeirra vegum.“ Hér eru skyldur forstöðumanna. Í því bréfi, sem vitnað hefur verið til og var skrifað 8. okt. og undirritað af ráðuneytisstjóranum, Höskuldi Jónssyni er bent á skyldur starfsmanna og þær afleiðingar sem það kynni að hafa ef opinberir starfsmenn yrðu hindraðir í störfum sínum eða á annan hátt ríkissjóði valdið tjóni. Það eru varnaðarorð og þar er bent á að hugsanlega gætu menn orðið bótaskyldir ef aðrar afleiðingar kynni að leiða af gerðum þeirra. En í því bréfi sem nú er vitnað til eru talin upp ákveðin dæmi um að opinberum embættismönnum hafi verið meinað að gegna sínum störfum. Bent er á að það eru brot gegn ákveðnum ákvæðum eða greinum hegningarlaga nr. 106 og 107. Þar er Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja bent á hvaða afleiðingar það gæti hugsanlega haft ef því léttir ekki. Síðan kemur það bréf frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sem vitnað var til og dags. er 23. okt., þar sem segir, með leyfi forseta, að stjórn BSRB mótmæli harðlega þeirri einræðislegu framkvæmd fjmrh., sem er sjálfur annar aðili í kjaradeilu BSRB, sem kemur fram í þrem bréfum sem fjmrh. hefur skrifað. Hvaða mannsbarni er ekki ljóst það gerræði sem hefur verið unnið af verkfallsmönnum og BSRB í þessu verkfalli og lamað hefur þjóðfélagið allt langt út fyrir það sem lög heimila? Það verður að benda á afleiðingarnar af því að halda áfram að brjóta lög. Framkvæmdavaldið setur ekki lögin. Það er Alþingi sem setur lögin. Framkvæmdavaldið starfar ekki sem dómsvald. Það er þriðji aðilinn. En framkvæmdavaldinu ber skylda til að fara að lögum og eitt af því sem því ber skylda til er að benda á lögbrot til þess að dómsvaldið geti fjallað um þessi lögbrot og tekið ákvörðun um refsingar eða ekki refsingar. Menn verða þá bara að átta sig á því hvaða lög þeir eru að brjóta. Ef það er rétt að menn eru viljandi að brjóta lög sem kostar þá kannske átta ár í fangelsi eða meira, þá er eins gott að þeir viti a.m.k. hvaða lög þeir eru að brjóta og hvaða afleiðingar það getur haft. Ég ætla, með leyfi forseta að vitna í niðurlag bréfs fjmrh. frá 22. okt. Þar segir: „Áður en ákvörðun um slíka aðgerð er tekin vill rn. hvetja Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til að létta af þeim hindrunum sem settar hafa verið í veg tollvarða“ - eða þá bara annarra embættismanna sem eru við skyldustörf. Bara það eitt að verkfall er í gangi leyfir ekki verkfallsaðilum að brjóta lög. Verkfallsaðili getur ekki fellt úr gildi lög í landinu. Þeir verða að fara að lögum um verkföllin eins og aðrir borgarar.  Ég sé ekki hvað af spurningum hv. 3. þm. Reykv. er ekki svarað af þeim sem hann beindi til mín. En hann lætur hér stór orð falla í tilefni af verkfalli. Það ástand, sem nú er í þjóðfélaginu eða yfirleitt, má ekki hræða nokkurn mann - og síst af öllu þá sem taka á sig þá ábyrgð að gegna ráðherrastöðu - né hindra hann í því að gera það sem hann álítur rétt og fara að lögum. Það er ekki verðugt hlutverk leiðtoga stjórnmálaflokks að reyna að leita að einhverju ímynduðu valdi sem hann þykist hafa og hótunum gegn fylkingum sem hann hefur alls ekki verið kosinn til þess að leiða. Meðan fjmrh. telur að hann fari að lögum og er öruggur um að hann fari að lögum þá hræðir hann enginn annar þm. til að fara öðruvísi að, það hræðir hann enginn frá því að gera rétt, það hræðir hann enginn frá því að þola ekki órétt.



Herra forseti. Málflutningur hv. 3. þm. Reykn. og hv. 3. þm. Reykv., formanna Alþb. og Alþfl., hefur verið með einstæðum hætti í þessum umr. hér í dag. Þeir hafa haldið því fram að sú ákvörðun ríkisstj., að bjóða til viðræðna um umfangsmiklar skattalækkanir til þess að greiða fyrir lausn kjarasamninga, treysta lífskjör og stöðu þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu, hafi valdið óvissu og tortryggni og tafið samningaviðræðurnar. Hér eru svo furðulegar fullyrðingar á ferðinni að engu tali tekur og er með ólíkindum að formenn þetta þó ábyrgra stjórnmálaflokka skuli flytja mál af þessu tagi hér inn í sali Alþingis. Auðvitað var þjóðinni vandi á höndum þegar dró að þessum kjarasamningum nú í haust vegna þeirra miklu erfiðleika sem við höfum gengið í gegnum. Við erum nú á þriðja ári lengsta samdráttarskeiðs í 30 ára hagsögu þjóðarinnar og það hefur komið niður á efnahagslífi þjóðarinnar og lífskjörum fólksins í landinu. Það var eðlilegt þegar dró að þessum viðræðum í haust að hugað yrði að því með hvaða hætti mætti greiða fyrir lausn þessarar deilu án þess að til nýrrar efnahagskollsteypu kæmi. Þjóðin þekkir allt of vel - og ekki síst hv. 3. þm. Reykv. - hinar gömlu leiðir við lausn kjarasamninga. Hann kann mætavel söguna frá 1982. Blekið var ekki þornað af kjarasamningum þegar hann byrjaði að fella gengið og vikurnar voru örfáar þangað til hann setti brbl. og tók kauphækkanirnar allar til baka. Hann hefur stært sig af því hér á hinu háa Alþingi að einmitt sú ráðstöfun, að hann skyldi hafa tekið þá kauphækkun alla til baka með lögum, hafi minnkað viðskiptahallann á síðasta ári, en ekki aðgerðir núv. hæstv. ríkisstj. í maímánuði á síðasta ári. Það hefur verið eitt helsta stolt hans í umr. hér á Alþingi að sú ákvörðun hafi leitt til þess að viðskiptahalli hafi verið minni á síðasta ári en horfur voru á. Ég held að það hafi komið mjög ótvírætt fram í almennum umr. í þjóðfélaginu að það var vilji til þess að kanna til þrautar hvort aðrar leiðir væru færar en þessar hefðbundnu sem fólkið hafði dýra, langa og erfiða reynslu af. Fyrir þá sök var ákveðið að kalla aðila vinnumarkaðarins til viðræðna og bjóða upp á þríhliða viðræður um mjög umfangsmiklar skattalækkanir gegn því skilyrði að almennar launahækkanir yrðu mjög hóflegar. Því miður dróst að þessar viðræður gætu hafist og ástæðulaust að rekja þann drátt frekar hér. Það er óhætt að fullyrða að aðilar vinnumarkaðarins tóku þessari málaleitan vel. Ekki kom fram af þeirra hálfu að hér væri um að ræða óvissu eða þetta mundi valda aukinni tortryggni. Áhugi þeirra var að vísu mismunandi og aðstaðan til að ná fram lausn á þessum grundvelli e.t.v. erfið vegna þess að það var augljóst að með þessum hætti væri óhjákvæmilegt að ná samningum sem næðu til vinnumarkaðarins alls, bæði Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Erfiðleikarnir voru ekki einungis þeir að kjaradeilur á vegum opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði fóru fram á sitt hvorum vígstöðvunum, heldur kannske líka þeir að innan Alþýðusambandsins var nú tekinn upp annar háttur en verið hefur undangengin ár, þ.e. að einstök landssambönd færu með samningsumboð en ekki Alþýðusambandið fyrir þeirra hönd. Nú er það auðvitað innra mál verkalýðsfélaganna hvernig þau skipa sínum málum í þessu efni og hverjum þau fela umboð til samningsgerðar og ekkert við það að athuga, en hitt var ljóst að þessi skipan mála torveldaði að hægt væri að finna farveg á þessum grundvelli. Þetta tilboð af hálfu ríkisstj. kom fram um miðjan septembermánuð og síðan hafa menn haft tækifæri til að finna lausnir á þessum grundvelli. Viðræður fóru fljótlega af stað milli Alþýðusambandsfélaganna og Vinnuveitendasambands, en upp úr þeim slitnaði. Þær hófust á nýjan leik og nú fyrir síðustu helgi var enn á ný gerð tilraun með ákveðinni ósk af hálfu Alþýðusambandsins með sérstakri samþykkt sem hér hefur verið gerð grein fyrir af hálfu ríkisstj. Spurningin um það, hvort ríkisstj. hefði átt að leggja fyrir þessar viðræður ákveðna forskrift, lýsir harla litlum skilningi á því hvernig vænlegast er að ná lausn með þessum hætti. Þegar boðið er upp á samstarf af þessu tagi er það ekki ríkisstj. einnar að setja forskrift. Menn verða að leita samkomulags og allir aðilar að slíkum viðræðum hljóta að hafa jafnan rétt til þess að vinna að lausn á þessum grundvelli í viðræðum sín á milli. Það voru því gerðar till. um að sett yrði á fót sérstök nefnd aðila sem fjallaði um skattamál, með hvaða hætti líklegast væri hægt að framkvæma skattalækkanir þannig að til samkomulags gæti leitt, og að aðilar ræddu möguleika á samningum sín á milli um launahækkanir sem gætu samrýmst þessari leið. Það komu engar athugasemdir fram um vinnubrögð af þessu tagi á þeim fundum sem haldnir voru með aðilum vinnumarkaðarins. Hér á hv. Alþingi sitja tveir hv. þm. sem þessa fundi sátu og ég býst við að þeir geti staðfest að engar athugasemdir við vinnubrögð af þessu tagi voru gerðar. Aðilar gengu til þessa verks, að ég held, af fullri einlægni og áhuga til að leysa málin á þessum grundvelli. Það voru dregnar upp allar útlínur fyrir mögulegt samkomulag á þessum grundvelli. Auðvitað geta svo margs konar aðstæður valdið því að aðilar ná ekki samkomulagi um lausn með þessum hætti og framvinda kjaramálanna á öðrum sviðum getur truflað það að menn nái niðurstöðu eftir þessari leið. Í Morgunblaðinu í morgun má lesa eftir formanni og varaformanni Verkamannasambandsins að eftir síðustu kjarasamninga á vegum bókagerðarmanna eru þeir ekki bjartsýnir á að unnt sé að semja með þessum hætti. Það er þeirra mat, þeir eru með frjálsum hætti aðilar að þessum kjarasamningum og verða að vega og meta þær aðstæður sem uppi eru hverju sinni. En ég er sannfærður um að velflestir launþegar og forustumenn í samtökum launafólks hafi af heilum hug viljað reyna að fara þessa leið. En forsendan var auðvitað sú að um þetta gæti náðst mjög víðtæk samstaða. Hér hefur komið fram - og það hefur ekki verið launungarmál - að það hefur verið minni áhugi fyrir því hjá forustumönnum opinberra starfsmanna að komast út úr þessum ógöngum með skattalækkunum og mjög hóflegum kauphækkunum. Ég er alveg sannfærður um að þessi leið hefði treyst betur lífskjör fólksins í landinu. Hv. 3. þm. Reykv. spurði um afstöðu ríkisstj. til kaupmáttartryggingar. Ég tók eftir því að hann nefndi ekki vísitölutryggingu heldur kaupmáttartryggingu. Við skulum huga að því að viðræðutilboð ríkisstj. um þessa leið út úr kjarasamningunum var áhrifamesta leiðin til þess að unnt væri að tryggja kaupmátt í kjarasamningum. Það hljóta því að vera ekki bara okkur vonbrigði, heldur fólkinu í landinu, sem óskar þess að fá kjarasamninga sem treysta megi, ef þessi leið reynist ekki fær og hún verður ekki að veruleika. En það er alveg ljóst að með þessari leið bauð ríkisstj. upp á áhrifameiri og traustari vernd kaupmáttar en unnt er að ná með öðrum hætti. Þessa kjarasamninga á ekki að stöðva með lagasetningu. Það hefur margsinnis komið fram og verður vitaskuld ekki gert. Heildarkjarasamningar verða ekki leystir með lagasetningu. Aðilar að þeim samningum hafa þetta frelsi og jafnframt þá ábyrgð að ná niðurstöðu og komast á endanum að samkomulagi þó að það sé af augljósum ástæðum erfitt. Við semjum hins vegar ekki um kaupmátt með krónutöluhækkun launa einni, það er fengin reynsla. Ég hygg að einmitt áhugi verkalýðsfélaganna til að ræða skattalækkunarleiðina sé áhrifamesta viðurkenningin á því að sú gamla leið treystir ekki kaupmátt fólksins í landinu. Kjarni málsins er sá að hér hefur verið boðið upp á viðræðugrundvöll. Það hefði verið óeðlilegt að setja of strangar forskriftir um það hvernig hann skyldi úttærður vegna þess að samningsaðilar, allir þrír, áttu eðlilega rétt á því að vinna að lausn ef leiðin var fær í sameiginlegum viðræðum. Og það lýsir skilningsleysi á því hvernig stjórnvöld eigi að koma fram við aðila vinnumarkaðarins í deilum sem þessum þegar sú krafa kemur fram að ríkisstj. setji einhliða forskrift um útfærslu í öllum meginatriðum. Ég vil svo að lokum taka undir það sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Reykv. að það sem máli skiptir er að okkur takist að auka framleiðsluna í þjóðfélaginu, verðmætin sem eru til skipta, að stækka kökuna. Það er leiðin sem liggur til bættra lífskjara og það eru þau verk sem við þurfum að vinna. Hér þarf að skapa þann þjóðfélagsfrið, tryggja það jafnvægi í þjóðarbúskapnum, að hægt sé að takast á við þau verkefni. En það er minni möguleiki á því að það gerist ef við glutrum niður þeim árangri sem við höfum náð í baráttu við verðbólguna. Jafnvægi í efnahagsmálum er forsenda fyrir því að við tökumst í raun og veru á við meinsemdir í íslensku atvinnulífi, upprætum þær og hleypum nýju blóði í ný atvinnutækifæri sem skapa meiri verðmæti til aukinnar hagsældar fyrir fólkið í landinu. Þetta eru meginatriðin sem við þurfum að hafa í huga við lausn þessara erfiðu kjaradeilna.



Herra forseti. Þetta eru orðnar æðilangar umr. og ég ætla einungis að gera tvö atriði að umtalsefni. Annars vegar ætla ég að tala um þá staðhæfingu hæstv. forsrh. að sú leið sem ríkisstj. er að fara í sambandi við samninga núna sé sú að hafa ekki afskipti af samningum. Ég er algerlega á öðru máli. Ég tel að einmitt með því að leggja ekki fram ákveðnar tillögur sé stjórnin að gera sig ómissandi í öllum samningaumleitunum, hvort sem er á frjálsum markaði eða opinberum, vegna þess að með þessu fyrirkomulagi geta samningsaðilar ekki fótað sig. Þeir vita í raun og veru ekkert um hvað þeir hafa að semja nema standa í stöðugu sambandi við ríkisstj. Með þessu fyrirkomulagi er ríkisstj. að hafa afskipti af samningum upp á hvern einasta dag. Hún er orðin órjúfanlegur þáttur af samningaumleitunum. Það er staðföst skoðun mín. Í öðru lagi ætla ég að gera að umtalsefni að ég tel það mjög miður að nú skuli sjálfsagðar aðgerðir í skatta- og húsnæðismálum vera orðnar innlegg inn í kjaradeilur. Það hefur oftsinnis komið fram, bæði á þinginu nú, á síðasta þingi og á mörgum undanförnum þingum, að samstaða er um það meðal allra stjórnmálaflokka að einhverjar mestu uppsprettur óréttlætis í landinu eru skatta- og húsnæðismál. Það er sama hvorum megin menn hafa verið við stjórnarborðið, hvort menn hafa verið í stjórn eða utan stjórnar. Menn hafa annaðhvort lofað úrbótum í húsnæðis- og skattamálum eða gagnrýnt aðgerðarleysi hins aðilans. Augljóst er af öllum þessum umr. að óumflýjanlegar eru ákveðnar almennar aðgerðir í sambandi við skattamál og húsnæðismál. Þingið og stjórnin eiga að hafa vit á því að hafa sjálf skoðun á því og eigið frumkvæði til að gera það sem gera þarf en láta ekki draga það upp úr sér með töngum sem skiptimynt til þess að ná fram einhverjum markmiðum í sambandi við launapólitík. Ég tel að þetta sé mjög miður. Það var löngu ljóst, bæði af umr. á þingi s.l. vor og af því hvernig markmið ríkisstj. setti sér í launamálapólitík, að skattamál og húsnæðismál hlytu að verða stórmál hérna í haust. Það urðu líklega meiri umr. um niðurfellingu tekjuskatts á s.l. þingi en nokkru sinni áður. Þá urðu líklega meiri umr. s.l. vor en nokkru sinni áður um fjármál húsnæðislánakerfisins og það hvernig að húsbyggjendum þessa lands væri búið. Það hlýtur þess vegna að hafa legið fyrir hjá ríkisstj. að það kæmi að því að hún yrði krafin skoðana og krafin aðgerða í þeim málum. Hins vegar kemur fram í ræðum hér að það hafi verið fyrst um miðjan sept. sem hún kallaði menn fyrir sig og þá til þess að gefa einhverja almenna umræðupunkta. Þetta kallast alls ekki sú fyrirhyggja og er ekki sú stjórn sem maður skyldi halda að ríkisstj. vildi hafa á málum. Mér sýnist því, eins og málið stendur í dag, að það sé stórkostlegt dæmi um algera vanhæfni ríkisstj. þegar menn eru í þriðju viku verkfalls opinberra starfsmanna að velta fyrir sér almennum umræðupunktum um hvernig hægt sé að breyta skattheimtu hérna um kannske 1000 milljónir. Það ber því allt að sama brunni með þessi atriði. Svo ég taki þessi atriði saman tel ég í fyrsta lagi að afskipti stjórnarinnar af samningamálum eins og þau eru núna, þ.e. að gefa ekki upp neinar ákveðnar línur, hafi þau áhrif að hún verður ómissandi í samningastarfinu og hefur þar með bein afskipti af samningunum. Í öðru lagi tel ég alls ekki við hæfi að úrbætur í þessum stórkostlegu réttlætismálum í íslenskri pólitík, þ.e. úrbætur í skatta- og húsnæðismálum, séu innlegg inn í samningaþref á þessum haustdögum. Í þriðja lagi tel ég óviðunandi að ríkisstj. skuli vera gripin í bólinu á þann hátt að í þriðju viku verkfalls  Ég vil að síðustu segja að það er skoðun okkar Bandalagsmanna að ríkisstj. eigi ekki að hafa afskipti af samningum. Það er þó orðið svo vegna skatta- og húsnæðismála og vegna þess að verkfallið dregst á langinn og málið er komið í sjálfheldu að óumflýjanlegt virðist að ríkisstj. leggi fram almennar tillögur um hvað hún og hennar þingflokkar hyggist og vilji og muni gera í þessum efnum. Við eðlilega stjórnarhætti hefðu þessir hlutir átt að liggja fyrir s.l. vor í síðasta lagi, þannig að aðilar vinnumarkaðarins hefðu getað gengið út frá þeim almennu aðgerðum í þessum réttlætismálum og gert frjálsa samninga eins og frjálsir menn í sumar.



Það þykir rétt að vekja athygli á því að nú eru sex menn á mælendaskrá í þessari utandagskrárumræðu. Það hefur ekki verið ætlunin að hafa kvöldfund, taka okkur matarhlé og halda áfram í kvöld, heldur að freista þess að ljúka þessari umr. innan hæfilegra marka þannig að komist verði hjá kvöldfundi.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson segir, að ég væri vís til að tala í hálftíma. Svo alvarlegir tímar eru í landinu af ýmsum ástæðum, ekki bara vegna þeirra sem nú sitja við völd heldur og annarra sem á undan hafa verið, að full ástæða væri til að tala lengi. En ég skal ekkert um það segja í byrjun hversu langorður ég verð. Ég skal reyna, herra forseti, að hafa ekki um þetta mjög mörg orð. Það væri auðvitað hægt að segja ýmislegt í sambandi við þá þróun í samningsgerð og kjaramálum sem orðið hefur síðustu vikur. Ég er þeirrar skoðunar að það sé skylda hverrar þeirrar ríkisstj. sem vill rísa undir nafni að beita sér fyrir lausn og hafa áhrif á að sættir takist á vinnumarkaði, ekki síst undir þeim kringumstæðum sem verið hafa í þjóðfélaginu og eru nú. Ég dreg hins vegar mjög í efa að það hafi verið vilji núv. hæstv. ríkisstj. að stuðla að slíkri sátt. Það ætti ekki að þurfa að rifja hér upp með mörgum orðum það sem út var látið ganga að hálfu stjórnarherra: Ástandið væri þess eðlis að hógværar kauphækkanir væri einvörðungu hægt að láta í té launafólki. Hins vegar ætti að grípa til ýmissa annarra aðgerða til þess að tryggja kjör og bæta laun. - Það má kannske segja að við Vestfirðingar höfum verið of auðtrúa þegar við mátum stöðuna svo að hér væri rétt frá skýrt. Það liggur ljóst fyrir að kröfugerð af hálfu launþegasamtaka í yfirstandandi deilum hefur verið með misjöfnum hætti. Mér hefur fundist á skorta í allri þeirri miklu umræðu sem átt hefur sér stað um samningamálin og um kjaramálin almennt að getið væri þeirrar kröfu sem var talin af öllum þeim sem um slíkt hafa tjáð sig hvað skynsamlegust í stöðunni eins og málum var háttað. Þá á ég við þá kröfugerð sem Alþýðusamband Vestfjarða lét frá sér fara - kröfugerð um að haldið yrði kaupmætti þeirra samninga sem gerðir voru í febr. s.l., einvörðungu kröfu um að staðið væri við þá samningsgerð sem hæstv. ríkisstj. var aðili að. Maður skyldi ætla að í svo alvarlegri stöðu efnahagsmála gripu menn slíkan bjarghring fengins hendi.  Ég skal taka það strax fram að ég hef verið og er fylgjandi því að reyndar verði nýjar leiðir í samningamálum. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði, ekki hvað síst við þær kringumstæður sem nú eru, átt að reyna til þrautar leiðir skattalækkunar sem hefði verið hægt að úttæra á þann veg að tryggja betur en ég hygg að gert verði með háum prósentuhækkunum í kaupi raunhæfar kjarabætur - kjarabætur sem núv. ríkisstj. ætti a.m.k. erfiðara um vik að taka til baka um leið og samningar væru gerðir. Núv. hæstv. ríkisstj. er ekki ein um það að ógilda kjarasamninga. Það hafa flestar ríkisstjórnir gert. En síst treysti ég því að undir handarjaðri núverandi forustumanna innan hæstv. ríkisstj. verði mikið kapp á það lagt að raungildi samninga haldist. Þess vegna held ég og er sannfærður um það að mikill meiri hluti launafólks, a.m.k. launafólks innan Alþýðusambands Íslands og Verkamannasambandsins, hefði fremur kosið að reyndar yrðu nýjar leiðir í samningamálum við þessar kringumstæður, leiðir skattalækkunar, leiðir sem hægt væri a.m.k. að gera sér vonir um að tryggðu betur kaupmátt og kjör þess fólks sem er verið að semja fyrir nú. Mér sýnist að hæstv. ríkisstj. og Vinnuveitendasambandið samanlagt hafi lagt þær línur í samningsgerð nú sem a.m.k. torvelda mjög að hægt verði að fara þessa leið. Vinnuveitendasamband Íslands hlýtur að hafa lagt blessun sína yfir samningagerð bókagerðarmanna. Það getur vart annað verið. Með því er Vinnuveitendasambandið búið að hafna skattalækkunarleiðinni nema þá því aðeins að það líti svo á að hæstv. ríkisstj. sé reiðubúin til skattalækkunar umfram þá 20–25% kauphækkun sem samningar bókagerðarmanna innifela. Fróðlegt væri að fá um það upplýsingar frá hæstv. ríkisstj., frá t.d. hv. þm. Þorsteini Pálssyni sem ég veit að enn á mjög innangengt í herbúðir Vinnuveitendasambands Íslands, hvort menn líta svo á að það komi til, ef Vinnuveitendasambandið er búið að undirskrifa samninga bókagerðarmanna um 20–25% launahækkun, að ríkisstj. sé til viðræðu um skattalækkun umfram þetta. Ég held nefnilega, a.m.k. blasir málið þannig við mér, að Vinnuveitendasambandið ásamt ríkisstj. sé búið að hafna þessari leið, en það standi ekki á verkalýðshreyfingunni eða Verkamannasambandinu að fara þá leið til enda og fá úr því skorið hvað út úr slíku kynni að koma. Ég spyr enn og vil beina máli mínu til hæstv. fjmrh. og hæstv. iðnrh. sem ekki eru í salnum, en kannske getur hæstv. forsrh. svarað fyrir þá báða: Er það ekki svo að fulltrúar, annars vegar fjmrn. og hins vegar iðnrn., í stjórn Orkubús Vestfjarða séu aðilar að þeim samningi sem gerður var á Ísafirði á dögunum? Ég vildi gjarnan fá svar við því, já eða nei. Þar er um að ræða, að ég held, þá kauptryggingu eða hvað sem menn vilja nefna slíkt sem hvað hagstæðust hefur náðst, skulum við segja, af þeim samningum sem mér vitanlega hafa verið gerðir núna. Og sé það svo að fulltrúar iðnrn. og fjmrn. séu í umboði hæstv. ríkisstj. aðilar að slíkum samningi er forskriftin gefin af hæstv. ríkisstj. Ég trúi því ekki fyrr en þá að ég stend frammi fyrir þeirri staðreynd að hæstv. ríkisstj. ætli fiskvinnslufólki, sjómönnum og öðru almennu verkafólki til lands og sjávar að búa við önnur kjör en þau sem búið er að semja um við bæjarstarfsmenn víðs vegar um landið og, ef rétt er, í umboði hæstv. ríkisstj. Það verður fróðlegt að fá úr því skorið með yfirlýsingu annaðhvort hæstv. forsrh. hér á eftir eða einhverra annarra hæstv. ráðh. hvort ekki sé rétt að líta svo á að fulltrúar ríkisvaldsins séu aðilar að þeim kjarasamningi sem gerður var á Ísafirði á dögunum og þá í gegnum stjórn Orkubús Vestfjarða. Ég veit ekki betur en a.m.k. starfsmenn séu búnir að samþykkja þennan samning, en ég skal ekkert um fullyrða hvort gagnaðilinn hefur um hann fjallað eða er búinn að afgreiða hann formlega. Eigi að síður ættu hæstv. ráðh. að geta upplýst hvort fulltrúar þeirra eru ekki aðilar að honum. Þannig má segja að ríkisstj. sjálf og hennar aðalstuðningsaðili, Vinnuveitendasambandið, hafi hafnað þeirri leið sem almennt launafólk var vissulega reiðubúið að reyna til þess að halda eftir einhverju af hugsanlegum kjarabótum sem um yrði samið í þessum samningum. Það verður því að skrifa þá verðbólgusamninga, sem menn nú eru að tala um, á hæstv. ríkisstj. og Vinnuveitendasambandið, þeir verða ekki skrifaðir á aðra en þá sem ráða ferðinni í samningamálunum. Það sem af er hafa það gert hæstv. ríkisstj. og Vinnuveitendasambandið. Allt tal um að verkalýðshreyfingin hafi verið talsmaður verðbólgusamninga með óeðlilega háum kaupkröfum er út í hött. Ég efast um að nokkurri ríkisstj., a.m.k. ekki í langan tíma, hafi verið sýnt jafnmikið umburðarlyndi af hálfu verkalýðssamtakanna og núv. hæstv. ríkisstj. Eigi að síður er svarið þetta: Það má nánast segja að ríkisstj. og Vinnuveitendasambandið hafi slegið á framrétta hönd launafólks í landinu sem bauð að söðlað yrði yfir og tekin upp skynsamlegri vinnubrögð í samningsgerð. Það er því haldlítið, hvort sem um er að ræða hæstv. ráðh. eða hv. þm. Þorstein Pálsson, formann Sjálfstfl., að koma í ræðustól á Alþingi og ætla að vísa þessum gjörðum yfir á aðra en ég hef hér greint frá að séu ábyrgir Ég trúi því ekki að hv. þm. Þorsteinn Pálsson vilji sverja bókagerðarsamninginn af Vinnuveitendasambandinu. Menn virðast nú sem oft áður hafa leikið tveim skjöldum í þessari stöðu. Ég skal, herra forseti, ekki hafa fleiri orð um þetta. Um þetta mætti þó margt fleira segja. Niðurstaða mín er sú: Það tal hæstv. ríkisstj. að hún vildi hóflega kauphækkunarsamninga nú er á misskilningi byggt. Hún hefur sjálf rutt brautina fyrir meiri kauphækkunum í prósentum talið en nokkur, að ég hygg, hefur gert sér vonir um innan launþegasamtakanna að náð yrði. Það er líka mesti misskilningur og fráleitt að ætla að trúa því tali forsvarsmanna Vinnuveitendasambands Íslands að allt sé á heljarþröm ef kaup hækkar fram yfir ákveðna tölu, þá eru menn að tala um 3.5–4%. Þeir halda því fram að allt hrynji til grunna verði samið um meira en 3–4% kauphækkun, en semja síðan sjálfir um 25% hækkun. Öllu slíku tali úr munni slíkra manna ber vægast sagt að vara fólk við. Það á ekki að taka alvarlega. Nú er mér ljóst að það er lítill vandi fyrir t.d. gagnaðila bókagerðarmanna, sem hala inn frá viðskiptavinunum til að standa undir kauphækkunum, en eigi að síður er það Vinnuveitendasambandið sem ryður brautina fyrir þá. Það er erfiðara fyrir framleiðslugreinarnar að standa undir slíku. En til þess virðast ekki horfa hæstv. ríkisstj. eða Vinnuveitendasambandið. Þau láta skeika að sköpuðu. Og líka er það rétt, sem sagt hefur verið, að því aðeins voru líkur - þó litlar - til þess að hæstv. ríkisstj. ynni stríðið við BSRB að Morgunblaðið færi að koma út aftur.



Herra forseti. Þeir kjarasamningar sem nú standa yfir undir þrýstingi verkfalla hafa mótast af tvennu. Annars vegar kröfum um miklar kauphækkanir og hins vegar - og þá einkum hjá Verkamannasambandinu - viðleitni til að fara nýja leið þar sem reynt yrði að tryggja kaupmáttinn, tryggja að það sem um yrði samið færi ekki beint út í verðlagið og að okkar félagar héldu því sem um væri samið. Hin ýmsu sambönd eða samtök geta valið sér leiðir en við höfum valið þessa leið og við höfum trúað á það að unnt væri að fara hana ef menn hefðu ríkan vilja til þess. Við höfum hafnað gömlu leiðinni, leiðinni sem er reynsla fyrir og við teljum að hafi ekki fært verkalýðshreyfingunni þær kjarabætur sem þurft hefði að vera. Þegar þær hugmyndir fæddust að fara þessa nýju leið þá lagði Verkamannasambandið til umræðugrundvöll í tíu liðum, þar sem rætt var í fyrsta lagi um afnám tvöfalda kerfisins og áhrif þess, uppstokkun flokkakerfisins og almenna launahækkun, um tekjuskattslækkun og útsvarslækkun. Við vissum að það voru ekki allir sammála, hvorki í okkar herbúðum né herbúðum vinnuveitenda, um tekjuskattslækkun. Það fer eftir ýmsu hvaða skoðanir menn hafa á því. En við vildum samt reyna þessa leið. Í sjötta lagi vildum við ræða afnám allra vísitalna og áhrif þess. Og við sögðum dálítið, sem er nýtt í þessari umræðu, að við vildum ekki fá vísitölu sem við bjuggum við áður. Verkamannasambandið lýsti því yfir að við viljum ekki slíka vísitölu. Við vildum ræða um húsnæðismál og arðbærari fjárfestingu, um sjávarútvegsmál og það hvernig þeim útvegi er komið, um landbúnaðarmál og þá hvernig mætti breyta til þar, og í tíunda lagi hvernig mætti finna aðrar tryggingar fyrir gerðum samningi en þá vísitölu sem menn hafa áður trúað á og hefur reynst okkur illa. Það er skemmst frá því að segja að Vinnuveitendasambandið var mjög sammála okkur í mörgum atriðum og við ræddum þessi mál í miklu bróðerni. Þar var áhugi fyrir því að fara nýja leið. Þar var áhugi fyrir því að kasta aftur fyrir sig þeim gömlu leiðum sem við höfum fetað til þessa. Einkum var staðnæmst við skattalækkunarleiðina og það hvernig mætti lækka vexti og afnema lánskjaravísitölu. Þetta hefur verið kölluð skattalækkunarleið. Hér hafa menn átalið ríkisstj. fyrir að leggja það ekki hreint og klárt fyrir hvernig ætti að útdeila þessum 1100 millj. sem talað var um í skattalækkun og 300 millj. í útsvarslækkun. Ég get tekið undir það að ég tel að ríkisstj. hefði átt að vera betur undirbúin í þeim umr. En ég tel einnig að það sé rangt að ríkisvaldið eða ríkisstj. setji fram beinharða úrslitakosti um það hvernig að málum skuli standa. Það verður að vinnast í samkomulagi og sátt við aðila, þannig að þegar upp verður staðið hafi verkalýðshreyfingin og aðrir aðilar mótað það í sameiningu sem niðurstaða yrði um. Það held ég að séu bestu vinnubrögðin og það var ætlunin að fara þannig að. Við í Verkamannasambandinu höfum fundið það greinilega að það er bullandi fylgi fyrir þessari leið okkar, bullandi fylgi fyrir því að fara þessa skattalækkunarleið. Við höfum verið hvattir mjög af verkafólki að fara þessa nýju leið ef við gætum tryggt það að þeir samningar sem við gerðum héldu. Því fólk er hrætt við verðbólgu og fólk er hrætt við þau spor sem aðrir hafa markað í þessum efnum, líka þessi ríkisstj. Í þessum umr. var um það talað að við settum niður ákveðin atriði sem við teldum að mætti draga saman í ríkisrekstrinum. Þessi nefnd, skattanefndin, tíndi það til og það hefur verið mjög í umræðu þar, en það er vandi að tína slíkt til. Við erum ekki heldur vissir um að þegar þær hugmyndir kæmu til Alþingis að Alþingi eða stjórnarmeirihluti væri sammála þeim tillögum sem þar væru lagðar fram. Ég efa það stórlega t.d. að hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson vildi taka þátt í því að lækka útflutningsbætur. Og ég efa það stórlega að hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson mundi vilja taka þátt í því að lækka framlög til landbúnaðarmála um 200–300 millj. Það má því búast við að þrátt fyrir þessi tilboð ríkisstj. um skattalækkanir þá yrði það erfiðleikum bundið fyrir hana að koma því í gegnum þingið. Og það mætti nefna ýmislegt fleira sem því veldur. Í þeim tillögum sem menn voru að ræða um var ekki aðeins rætt um landbúnaðarmál og niðurskurð þar, heldur á sem flestum þáttum í þjóðlífinu, eins og t.d. ferðakostnaði embættismanna og mörgu fleira. En við vorum það bláeygir að við töldum að ástæða væri til þess að halda áfram. Og við trúðum því að þetta væri hægt ef menn vildu fara þessa nýju leið, færa peninga frá ríkinu til heimilanna. Það mætti um stundarsakir reyna þetta til þess að koma á jafnvægi og hjálpa til við lækkun verðbólgu. Og við vorum að mínu mati komnir langt með að gera þessa hluti. Þá er það að það fara að ske undur mikil hér í þjóðfélaginu. Þeir aðilar sem hvað harðast hafa talið að rétt væri að fara þessa leið, þeir ganga í það, í því skyni að eyðileggja stöðu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja í þeirra verkfalli, að gera sérsamning við starfsmenn Reykjavíkurborgar. Borgarstjórinn í Reykjavík gerir slíkt. Og auðvitað er það gert með vitund og vilja ríkisstj., kannske til þess að komast hjá þeirri leið sem áður hafði verið lofað. Þegar ljóst varð að sá samningur hafði orðið til eina nóttina þá töldum við í Verkamannasambandinu að boltinn væri kominn frá okkur og ekki væri lengur rætt um skattalækkunarleiðina. Við töldum að þar með væri búið að loka fyrir það. En í umr. hér á Alþingi kom það fram að enn stæði þetta tilboð. Og við vildum enn halda áfram, fullvissir um að legðu menn sig alla fram væri hægt að gera stóra hluti. En hvað kemur svo í ljós? Það er ekki aðeins Reykjavíkurborg sem semur, heldur hin ýmsu bæjarfélög um landið og nú síðast bókagerðarmenn. En það vakti undrun mína, þegar mér barst nú fyrir skömmu bréf með svörum og athugasemdum við ellefu efnisatriðum BSRB á blaði frá 15. þ.m., þetta eru svör frá samninganefnd ríkisins daginn eftir, að þar segir í 11. lið -  „Með hliðsjón af þeim þáttaskilum sem orðið hafa í samningamálum undanfarin dægur telur ríkisstj. að ekki séu forsendur fyrir tekjuskattslækkunum umfram það sem ráðgert er í fjárlagafrv. Ríkisstj. mun fljótlega leggja till. sínar um skattamál fyrir Alþingi.“ Á meðan okkur er sagt að halda áfram þá er BSRB sagt þetta. Og ég spyr: Líta menn svo á að hér búi tvær þjóðir í landinu? Líta menn svo á að það eigi að vera sérstakt skattakerfi fyrir verkamenn og annað fyrir opinbera starfsmenn? Eða átti að blekkja Verkamannasambandið til þess að semja um lægri kaupprósentu út á skattalækkun? Var það meiningin að koma aftan að okkur sem lögðum okkur alla fram til að fara þessa nýju leið, leið sem við trúðum á og leið sem við trúum á enn, sé hún ekki eyðilögð af þeim aðilum sem við erum að ræða við? Ég spyr forsrh.: Er það hans skoðun að verkafólk eigi að hafa lægra kaup en þjónustugreinarnar út á skattalækkun sem allir fá? Það stendur hér svart á hvítu að ríkisstj. er búin að lýsa því yfir að það komi ekki til greina að lækka skattana um það sem okkur hafði verið boðið samtímis. Ég átel þessi vinnubrögð, þetta eru kauðaleg vinnubrögð. Þetta eru vinnubrögð sem eru í því fólgin að koma aftan að fólki. Ég lýsi vonbrigðum mínum með þessi vinnubrögð. Og því sýnist mér, og vil lýsa því hér yfir fyrir hönd Verkamannasambandsins, að úr því sem nú er komið séum við neyddir til að hverfa af þeirri leið sem við helst hefðum viljað fara. Bæði er búið að semja þá leið undan okkur og svo hefur ríkisstj. hér lýst því yfir við fjölmenn stéttarsamtök, sem eru í verkfalli, að ekki séu neinar forsendur lengur fyrir tekjuskattslækkunum umfram það sem ráðgert er í fjárlagafrv. Því miður stöndum við nú hér á tímamótum og því miður verður að fara í gamla farið. Verkamannasambandið gerir það vegna þess að við höfum verið neyddir til þess. Við teljum okkur skilja vel hvernig atvinnulífið í landinu er statt, betur en margir aðrir því við erum nær því og við hefðum talið að sú leið sem um var talað dygði betur til þess að vernda kjör launþega og til þess að byggja upp heilbrigt atvinnulíf. Hér var lag fyrir þeirri uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað. En það hefur verið frá okkur tekið.



Herra forseti. Þessi umr. hefur farið nokkuð vítt og breitt, en til hennar var stofnað með spurningum frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni um hvaða áform ríkisstj. hefði uppi, m.a. um skattalækkanir sem samningsleið í yfirstandandi kjaradeilum. Hæstv. forsrh. svaraði engu til eða frá um þetta efni og bar fram sínar ástæður fyrir því. En hv. þm. Þorsteinn Pálsson lýsti því hér hins vegar yfir sem skoðun sinni að skattalækkanir væru áhrifaríkasta leiðin sem hægt væri að fara til kjarabóta fyrir allan almenning í dag og enn fremur að í henni væri falin traustasta kaupmáttartrygging sem völ væri á. Hv. síðasti ræðumaður, Karl Steinar Guðnason, tók í sama streng og taldi að ríkisstj. hefði brugðist Verkamannasambandinu með framkomu sinni í þessum málum. Það má vel vera, á það skal ég ekki leggja dóm. En e.t.v. er skaðinn ekki jafnstór og af orðum hans mátti skilja því að ég vil leyfa mér að efast um að skattalækkunarleiðin sé jafn vænleg til árangurs og sumir hv. þm. vilja meina Ég vil nefna fáein atriði í því efni. Í fyrsta lagi vil ég nefna að lækkun skatta, eftir því sem um hana hefur verið rætt hér, kemur vart þeim til góða sem lægstu launin hafa, því að þeir borga litla eða enga skatta hvort sem er. Hins vegar er það deginum ljósara að mest ríður á að bæta einmitt þeirra hag. Í öðru lagi vil ég meina að skattalækkun sé hæpin kjarabót ef innheimta á það fé, sem ríkissjóður tapar með því móti, aftur með auknum neyslusköttum. Krónurnar sem vinnast við þá leið verða þá fljótar að fara aftur. Í þriðja lagi tel ég niðurskurð til að mæta tekjutapi ríkissjóðs vegna skattalækkunar, sem forsrh. nefndi áðan sem möguleika í þessum efnum, mjög vafasaman, einkum og sér í lagi í mennta- og menningarmálum eins og heyrst hefur fleygt núna síðustu daga og gersamlega fyrir neðan allar hellur að höggva meira í þann knérunn en þegar er orðið. Og erfitt á ég að sjá hvar hugsanlegt er í raun og veru að skera niður í ríkisfjármálum. Í fjórða lagi vil ég varpa fram þeirri spurningu hvort það sé í rauninni rétta leiðin í þessum málum að ríkið taki þann bagga af atvinnurekendum að greiða hærri laun. Að sjávarútvegnum undanskildum búa flestir atvinnuvegir í landinu í dag við allgóðan hag, eins og fram kemur í gögnum Þjóðhagsstofnunar, m.a. frá 24. sept. s.l. Það er spurning hvort ríkið eigi að hlaupa undir bagga með atvinnurekstrinum í þessu efni. Það má minna á, eins og gert hefur verið í dag, að það gerði hv. ríkisstj. í síðustu samningum. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hér sé um að ræða viðvarandi stefnu ríkisstj. í kjaramálum. Ég tel því að að svo komnu máli - ég endurtek: að svo komnu máli - séu skattalækkanir vafasöm kjarabót. Því síður tel ég það ljóst vera, eins og hér hefur verið sagt, að í þessari leið felist óyggjandi kaupmáttartrygging. Til þess að hægt sé að slá slíku fram, eins og hér hefur verið gert, þurfa að liggja fyrir svör um stefnu ríkisstj. í skyldum málum. Ég vek athygli á því að slík svör hafa enn ekki fengist hér á Alþingi.



Herra forseti. Ég vildi ekki draga það að leiðrétta eitt atriði sem fram kom í ræðu hv. þm. Karls Steinars áðan. Hann las síðasta atriði, 11. atriði úr tilboði sem samninganefnd ríkisins mun líklega hafa lagt fram á samningafundi þann sama dag. Þetta var rætt í ríkisstj. þann morgun og það er bókað í fundargerð ríkisstj., sem ég get látið hv. þm. hafa eftirrit af að þessum 11. lið beri að breyta þannig - ég hygg að ég muni það nokkurn veginn orðrétt - að ríkisstj. telji enn sem fyrr að meiri skattalækkanir og minni peningalaunahækkanir séu vísasta leiðin til kjarabóta. En af einhverjum ástæðum mun þessi breyting ekki hafa komist inn áður en þetta var afhent á fundi hjá BSRB. Ég komst að því og hringdi strax inn eftir og kom þessari ábendingu á framfæri.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú gefið skýringu á niðurlagi bréfs sem samninganefnd ríkisins sendi frá sér 16. okt. s.l. og sannanlega var afhent samningamönnum BSRB þá með þeim texta sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason las hér áðan. Auðvitað verður ekki vefengt ef hér hafa orðið á mistök, en með hvaða hætti slík mistök geta orðið er erfitt að ímynda sér. Kannske er þetta táknrænt um það að stefnan sé svolítið á reiki. Hv. 3. þm. Reykn. hóf þessar umr. með nokkrum spurningum sem hann beindi til hæstv. forsrh. Það voru spurningar um afskipti ríkisstj. af kjaradeilunni. Það voru spurningar um hina svokölluðu skattalækkunarleið, beiðni um að hún yrði skýrð ögn betur. Er verið að tala um lækkun skatta eða tilfærslu skatta? Hvernig hyggst hæstv. ríkisstj. mæta tekjumissi ríkisins? Á það að gerast með því að leggja á nýja skatta og aðra skatta eða á það að gerast með niðurskurði? Og þá niðurskurði á hverju og hversu miklum niðurskurði? Allt eru þetta eðlilegar spurningar. Þetta eru spurningar um stefnu ríkisstj. sem eru fram bornar á Alþingi Íslendinga, á þeim stað þar sem slíkar spurningar á að bera fram, á þeim stað þar sem svör við slíkum spurningum eiga að heyrast. Ég verð að játa að mér fannst þau svör sem hingað til hafa verið gefin úr þessum ræðustól býsna hálfkveðnar vísur. Hæstv. forsrh. sagði: Það er meginstefna þessarar ríkisstj. eins og annarra, sem hæstv. ráðh. kvaðst þekkja til, að ríkisstj. eigi ekki að skipta sér af samningum á hinum frjálsa vinnumarkaði sem fram eiga að fara á ábyrgð samningsaðila. Að vísu hefðu verið undantekningar frá þessu. Það var sú undantekning að ríkisstj. hóf feril sinn með því að afnema samningsrétt um skeið og setja lög um kjör um nokkurt skeið. Það voru líka undantekningar frá þessari meginreglu þegar síðast reyndi á samninga, þ.e. í febrúar s.l., vegna þess að þá kom ríkisstj. að samningaborðinu, að vísu við lok samninga, og gerði ákveðnar ráðstafanir í málum sem til hennar var beint. Ég fæ þess vegna ekki séð að það standist að það sé meginstefna ríkisstj. að hafa ekki afskipti af kjaramálum. Þvert á móti held ég að dæmin sanni að ríkisstj. geri það. Ég veit ekki betur en að í tilboði ríkisstj. um hina svokölluðu skattalækkunarleið felist afskipti af kjaramálum, þó að þau afskipti séu til komin heldur seint. Kannske er á það að reyna þessa dagana að það sé eftir dúk og disk. Ég sagði að svörin væru nánast hálfkveðnar vísur vegna þess að það hafa ekki fengist svör við þessum spurningum. Reyndar, ef ég tók rétt eftir, sagði forsrh. að ekki væri æskilegt að gefa þessi svör skilmerkilega. Hæstv. forsrh. sagði eitthvað á þá leið að þeim mun hærri prósentuhækkanir sem um yrði samið í þessum samningum, þeim mun lægri hlytu skattalækkanirnar að verða. Það er nákvæmlega sú hugsun sem fram er sett í þessu bréfi sem nú er upplýst að hafi verið dregið til baka. Nefnilega að eftir að nokkrir aðilar hér í þjóðfélaginu hafi samið um peningalaunahækkanir e.t.v. á bilinu 19–24% hafi ríkisstj. viljað árétta að þar með sé skattalækkunarleiðin, umfram það sem fyrir liggur í fjárlagafrv., dregin til baka. Þetta vekur óhjákvæmilega upp spurningu. Ef það er rétt, sem hæstv. forsrh. segir, að skattalækkunarleiðin sé enn í fullu gildi, hvað hyggst ríkisstj. þá gera gagnvart þeim starfsmannafélögum sveitarfélaga og prenturum sem þegar hafa samið um prósentuhækkanir á bilinu 20% og yfir? Hvað hyggst ríkisstj. gera í því tilviki? Þeim mun hærri prósentuhækkanir, þeim mun lægri skattatilslakanir, sagði forsrh. Er það þá hugmynd hæstv. forsrh. að afnema þessa kjarasamninga? Varla getur hitt staðist, að skattalögum eigi að breyta eftir á til samræmis við gerða kjarasamninga. Þetta sýnir að mál eru komin í ógöngur. Og það var auðheyrt á máli hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar að þeir Verkamannasambandsmenn hafa nú þegar, eða eru sýnilega að glata trúnni á það að hin boðaða leið skattalækkananna sé fær. Fyrir nú utan það að það er spurt af sérstakri ástæðu. Þegar hæstv. forsrh. segir að ríkisstj. hafi skipað nefnd í þessu skyni, nefnd sé að undirbúa slíkar tillögur, og hæstv. forsrh. lýsir því yfir að út frá hans skoðunum eigi þetta að vera þríþætt leið, þ.e. tekjutapi vegna skattalækkunar eigi að mæta með niðurskurði á ríkisútgjöldum, nýjum skattaálögum og hugsanlega innlendri lántöku, þá er alveg óhjákvæmilegt fyrir hv. alþm., sem væntanlega eiga að greiða atkvæði hér á hv. Alþingi um þær tillögur sem hér er lýst, að spyrja að hve miklu leyti skuli beita niðurskurði. Niðurskurði á hverju? Því er haldið fram í fullri alvöru að í því sem hæstv. fjmrh. kallar fjmrn. nr. 2., þ.e. hjá Vinnuveitendasambandi Íslands uppi í Garðastræti, liggi fyrir drög að nýju fjárlagafrumvarpi. Í því fjárlagafrumvarpi liggi fyrir tillögur um niðurskurð á öllum framlögum til landbúnaðar svo nemi mörgum hundruðum millj. kr. Ég spyr: Hefur hæstv. forsrh. meiri hluta fyrir þessu nýja fjárlagafrv. í þingflokki sínum? Ég spyr ekki aðeins hvort hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson styðji þessa tillögu. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh. hvort hann hafi séð þetta nýja fjárlagafrv., sem búið er að búa til úti í bæ, og hvort hann t.d. mundi ljá þessu nýja fjárlagafrv. stuðning sinn. Mig langar til að beina þeirri spurningu til Egils bónda á Seljavöllum, hv. landsk. þm., hvort hann muni ljá slíku fjárlagafrv. stuðning sinn í þingflokki þeirra sjálfstæðismanna. Ég spyr m.ö.o.: Liggur það fyrir að hæstv. ríkisstj. geti boðið þessa leið? Hefur hún til þess athygli innan sinna þingflokka? Liggur það fyrir, með leyfi að spyrja, ef það á að mæta tekjutapinu með nýjum skattaálögum, með hvaða sköttum það skuli gert? Er það meining hv. ríkisstj. að þetta eigi bara að vera skattatilfærsla, að það eigi að mæta tekjutapinu að verulegu leyti með nýjum eyðslusköttum, þá væntanlega í gegn um hið hripleka söluskattskerfi? Er stuðningur fyrir því í þingflokkum stjórnarliða? Og með leyfi að spyrja: Á að mæta óskum manna um mannsæmandi laun á Íslandi að hluta til með nýjum lántökum, jafnvel þótt á innlendum lánsfjármarkaði sé? Er fylgi fyrir því á Alþingi Íslendinga að við förum að slá lán fyrir launagreiðslum? Er ekki nóg, þegar allt er komið í rúst í húsnæðislánakerfinu, að fjármagna það með erlendum lánum? Er ekki nóg þegar stoppað var upp í fjárlagagat hæstv. fjmrh., þegar svo langt var gengið að það voru slegin erlend lán fyrir barnsmeðlögum? Er fylgi fyrir þessu, ekki aðeins innan þingflokka stjórnarliða, er fylgi fyrir þessu á Alþingi Íslendinga? Ef það er meining hæstv. ríkisstj. að bjóða ákveðna kosti í þessum efnum, og það er auðheyrt á ýmsum málsvörum stjórnarandstöðunnar, auðheyrt á málsvörum Verkamannasambands Íslands, að fyrir slíkri leið er ákveðið fylgi, ef það fæst skilgreint þannig að menn geti tekið afstöðu til þess hvað menn eru að meina, ef það er ekki bara verið að fara með hálfkveðnar vísur, hversu miklar eiga þá skattalækkanir að vera, hversu mikill niðurskurður og niðurskurður á hverju? Er þetta bara orðakonfekt eða er raunverulegur þingmeirihluti á bak við þessar tillögur? Ég verð að játa hreinskilnislega að þegar spurt er um svo sjálfsagða hluti sem stefnu ríkisstjórnar Íslands og það er boðað að ríkisstj. muni kannske innan tíðar leggja fram slíkar tillögur tel ég að ekki sé hægt að fara með slíkar tillögur sem hernaðarleyndarmál. Stefna hæstv. ríkisstjórnar Íslands má ekki vera hernaðarleyndarmál. Hæstv. ríkisstj. hefur auðvitað afskipti af kjaramálum og kjarasamningum. Auðvitað er það rangt að meginstefnan sé að gera svo ekki. Það væri æskilegt í einhverri draumaveröld að til þess þyrfti ekki að koma, en í hvert skipti sem á reynir hefur hæstv. ríkisstj. haft slík afskipti og mun gera það. Spurningin er: Hvernig, með hvaða hætti? Hverjar eru tillögurnar? Er fylgi fyrir þeim? Og ef hæstv. ríkisstj. ætlar innan skamms að leggja til ákveðnar tillögur að öðru leyti, sem meta má sem ígildi kjarabóta, - má ég þá minna 6v. 3. þm. Reykv. á eftirlætisslagorð hans og það sem eftirminnilegast er eftir honum haft, „slétt skipti“ - ef hæstv. ríkisstj. ætlar að leggja fram tillögur um lækkun vaxta, er til of mikils mælst að hv. alþm. fái að vita um það? Það er ekki nóg að hæstv. félmrh. tali um okurvexti. Það er ekki nóg að hæstv. ráðh. tali sumir hverjir um Seðlabankaslys í vaxtamálum. Það er ekki nóg að hæstv. forsrh. lýsi því yfir að hann telji að núverandi vaxtastefna fái ekki staðist. Hin sjálfsagða krafa er að hæstv. ríkisstj. leggi fram skilmerkileg svör við einföldum spurningum um hver stefna hennar er. Og ef hún vill leggja fram ákveðnar tillögur um að endurreisa það húsnæðislánakerfi sem við ræddum í dag og sýndum fram á að væri hrunið er auðvitað hægt að meta slíkar umbætur til kjarabóta. En þær verða ekki metnar til kjarabóta ef ekki fást um þær upplýsingar, ef þær eru hernaðarleyndarmál. Hvernig eiga velviljaðir menn í forustu Verkamannasambands Íslands, sem vilja feta nýjar leiðir, að koma fram fyrir sína umbjóðendur og segja: Við höfum lagt okkur alla fram um að fara ekki gömlu leiðina, - ekki kollsteypuleiðina. sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson rifjaði upp fyrir hv. 3. þm. Reykv. að væri honum gamalkunn - hvernig eiga þeir að koma til sinna umbjóðenda ef þeir fá engin svör? Þeir vita ekki hvað þeir eru að tala um. Herra forseti. Leyfist mér að vitna í óopinbert málgagn hæstv. forsrh., gefið út úr Commander-tölvu á verkfallsdögum, en þar var í fréttaskýringu fyrir nokkrum dögum komist svo að orði: „Í allt sumar hafa forustumenn stjórnarflokkanna flotið sofandi að feigðarósi. Þeir hafa sett sér markmið um gengismörk, verðbólgumörk og hlutfall erlendra skulda og sagt sem svo: Til þess að þessi markmið náist mega peningalaunahækkanir,“ eins og það heitir nú, „ekki fara yfir 5% að jafnaði á árinu 1985 og engar fram að því.“ Það var spurt um hver væri stefna ríkisstj. í kjaramálum. Svarið við því var að hæstv. ríkisstj. setti þar fram ákveðinn ramma, rígskorðaðan ramma. Hún sagði, og það mega menn meta við hana ef það var sannleikurinn, hún sagði fyrir fram: Þetta er það sem er til og meira er ekki til. Þetta var ramminn. - Enn fremur segir hér með leyfi forseta: „Það er mikill álitshnekkir fyrir stjórnvöld,“ - þá er verið að vísa til samninga um 20% peningalaunahækkanir - „því að fyrr í deilunni hefði þeim verið í lófa lagið að stuðla að samningum sem væru allt að helmingi lægri.“ Hv. þm. Karvel Pálmason vitnaði í kaupkröfur Alþýðusambands Vestfjarða og fór nokkrum orðum um að þær kröfur sem voru á bilinu 7% væru af því taginu. En það er ekki kjarni málsins að mínu viti, engan veginn. Það sem er kjarni málsins er ósköp einfaldlega þetta: Ef hæstv. ríkisstj. hefur einhverja þá stefnu sem hún hyggst sigla eftir í skattamálum, í vaxtamálum, í húsnæðismálum, sem hún hefur ástæðu til að ætla að ábyrgir forustumenn launþegasamtaka á Íslandi tækju gilda sem ígildi raunverulegra kjarabóta, þá bar hæstv. ríkisstj. að sjálfsögðu að setja þessa stefnu fram. Að leggja slík mál fyrir þegar í upphafi þings, ef ekki fyrr, en koma ekki eftir á með hálfkveðnar vísur um að hún sé hugsanlega tilbúin í að gera eitthvað af þessu án þess að nokkur maður, hvorki hér á hv. Alþingi né heldur við samningaborðið sjálft, fái skýr svör, sem hafi einhverja merkingu, um hvað í þessu felst. Auðvitað er hægt að hafa um þetta langt mál, en ég ætla ekki að gera það að sinni. Mönnum virðast þetta vera flókin mál og menn hafa það sterklega á tilfinningunni að eftir þessi langvarandi og dýru verkföll sé komið í algert óefni. Málin séu komin í öngþveiti. Það er reyndar langt síðan hæstv. ríkisstj. missti öll tök á þróun mála. Ég vil hins vegar árétta það að hversu flókið sem þetta sýnist vera á yfirborðinu, þá er kjarninn mjög einfaldur. Hæstv. ríkisstj. hefur látið undir höfuð leggjast allan stjórnartímann að hlusta á þær raddir í þjóðfélaginu sem hafa sagt: Þið eruð í þann veginn að misbjóða réttlætiskennd Íslendinga. Þið hafið sætt ykkur við að í landinu eru orðið tvær þjóðir. Það er ekki lengur ein þjóð og ein lög. Það eru tvær þjóðir. Önnur þjóðin hefur fært fórnir að beiðni ríkisstj. í trausti þess að þar á móti kæmu aðgerðir í tæka tíð, sem varðveittu þennan árangur. Það er nákvæmlega þarna sem ríkisstj. hefur brugðist. Hún greip ekki til slíkra ráðstafana í tæka tíð. Þess vegna hefur hún glatað tiltrú, þess vegna hefur hún glatað trausti og þegar hún núna loksins, seint og um síðir, fer að tala um aðrar leiðir, aðra stefnu en fylgt hefur verið hingað til, án þess hins vegar að virða hvort heldur er þing eða verkalýðshreyfinguna þess að útskýra nákvæmlega í hverju þessar tillögur eru fólgnar, þá á verkalýðshreyfingin auðvitað engra kosta völ annarra en þessara venjulegu. Að segja ósköp einfaldlega: Við krefjumst þess að það séu borguð mannsæmandi laun fyrir heiðarlegt vinnuframlag. - Svo einfalt er það. Það er hin gamla og einfalda krafa launþegahreyfingarinnar þegar hluti þjóðarinnar, sem hefur tekið á sig allar fórnirnar, er orðinn svo hart keyrður að hann ber ekki meiri byrðar. Þegar engar ráðstafanir hafa verið gerðar allan þennan tíma til að jafna þessum byrðum með öðrum hætti, t.d. í húsnæðismálum, t.d. í vaxtamálum, t.d. í málefnum sjávarútvegsins, þá er að lokum svo komið að tiltrúin er rofin. Þá koma ábyrgir stjórnmálamenn og gera þessa kröfu: Mannsæmandi laun fyrir heiðarlegt vinnuframlag. En það eru bara engir peningar til. Hvar eru peningarnir? Ef það væri staðreynd í íslensku þjóðfélagi að ástandið í sjávarútveginum, að ytri skilyrði sem við fáum ekki við ráðið væru slík að þetta væri gott og gilt svar, þá yrðum við náttúrlega að beygja höfuð okkar í auðmýkt og sætta okkur við örbirgð. Vegna þess að kjörin eru komin á örbirgðarstig hjá hluta þjóðarinnar. En svarið við því er einfali. Ef það þarf að gera gagngerðar breytingar í þjóðfélaginu, ef það þarf að gera gagngerðar breytingar á stjórnarstefnunni, ef það þarf að framfylgja gagngerðum breytingum á skattastefnunni, húsnæðismálastefnunni, stefnunni í vaxtamálum, þá ber að gera það sem gera þarf til þess að atvinnulífinu sé unnt að greiða mannsæmandi laun. Þetta er spurning um tilverurétt þessarar þjóðar. Og þetta er spurning um þjóðfélagslegt réttlæti. Ef það þarf að færa til fjármuni frá þeim sem hafa makað krókinn til hinna sem hafa fært fórnirnar og borið allan skaðann þá ber að gera það. Ög það ber að gera það hér á löggjafarþingi þjóðarinnar. Þess vegna þurfum við skýr svör. Það á að lækka tekjuskatta. Og hvernig á að mæta því? Það á ekki að mæta því með nýjum neyslusköttum. Það á að mæta því t.d. með því að afnema flestallar, ég segi flestallar, undanþágur frá söluskatti sem mundi færa ríkissjóði milljarða kr. Það á að gera það með því.  Hæstv. viðskrh. sagði: Hækka matvörur. Það eru hundruð undanþága frá söluskattinum nú, hæstv. viðskrh., mörg hundruð, bæði sett með lögum, sett með reglugerðum, sett með auglýsingum, sett með geðþóttaákvörðunum. Þær nema hundruðum. Þegar ég lagði fram fsp. til hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum dögum fékk ég þau svör frá virtum embættismanni í fjmrn. að honum væri nær skapi að biðja um tvö stöðugildi sérfræðinga í fjmrn. til þess að semja þá bók, vegna þess að bókin um undanþágurnar frá söluskatti mundi fylla á annað hundrað blaðsíðna og yrði ekki tilbúin, miðað við það vinnuálag sem á þeim hvílir í fjmrn., fyrr en á bak jólum. 
             Ég sagði: Það eru tvær þjóðir í landinu. Önnur þjóðin hefur á löngum tíma, líka á vitlausa áratugnum, hv. 3. þm. Reykv., rakað að sér verulegum eignum. Hvernig? Með því að eiga greiðan aðgang að bankakerfi, með því að fá niðurgreidd ódýr lán, með því að fá allar sínar skuldir dregnar frá sköttum og með því minnkað þá eðlilegu byrði af tekjuskatti sem henni hefði réttilega borið. Þarna eru peningarnir saman komnir. Ég bið hv. þm. að spyrja sjálfa sig einnar spurningar: Hvað halda hv. þm. að það séu margir einstaklingar og lögaðilar á Íslandi sem eiga Ísland eins og nú er komið málum? Og hvað borga þessir aðilar í skatt? Við þessa aðila tel ég að sé kominn tími til að segja, eins og Mondale sagði reyndar við þá sem maka krókinn í þjóðfélagi Reagans það er kominn tími til að segja við þessa aðila í íslensku þjóðfélagi: Veislunni er lokið. Það er kominn tími til þess að borga reikninginn af verðbólgugróðanum.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fara nokkuð yfir þau svör og þær spurningar sem hér hafa aðallega verið á dagskrá. Ég vil í fyrsta lagi ítreka spurningu hv. þm. Karvels Pálmasonar varðandi afstöðu fulltrúa ríkisins í stjórn Orkubús Vestfjarða. En þar var um að ræða kjarasamning sem hefur þau ákvæði inni að halda að kaupmáttur launa skuli miðast við það sem verður á fjórða ársfjórðungi 1984. Nauðsynlegt er að fá um það vitneskju hvort ríkisstj. sem slík var þarna höfð með í ráðum og beri því ábyrgð á þessu ákvæði, sem er í rauninni mjög athyglisvert og e.t.v. stefnumótandi í þeirri kjaradeilu sem nú stendur yfir. Ég lagði fyrir hæstv. forsrh. fjórar spurningar. Sú fyrsta var um kaupmáttartryggingu. Ég spurði hæstv. forsrh. ekki um vísitölukerfi. Það þarf ekkert að vera að snúa út úr mínum orðum með þeim hætti að ég hafi verið að gera kröfur um vísitölukerfi eða það vísitölukerfi sem hér hefur verið og var í gildi. Ég var að spyrja um kaupmáttartryggingu, sem er aðalatriðið. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Ég held að snúningspunkturinn í kjaradeilunni núna liggi þarna. Vill ríkisstj. með einhverjum hætti stuðla að því að ákveðin verði einhvers konar kaupmáttartrygging eða endurskoðunarákvæði í þeim kjarasamningum sem nú er verið að undirbúa? Ég er sannfærður um það að lykillinn að lausn kjaradeilunnar gæti legið einhvers staðar þarna og ég bið forsrh. að skilja ekki orð mín svo að ég sé hér að tala um eitthvert bandvitlaust vísitölukerfi. Það er ekkert slíkt sem ég er hér að tala um. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson skildi það alveg rétt sem ég var að segja. Ég var að tala um kaupmáttartryggingu, tryggingu þess kaupmáttar sem um er samið, hvernig svo sem að því verður farið. Til þess er hægt að hugsa sér margs konar aðferðir eins og hér hefur verið rætt um undanfarna daga. Svör forsrh. í þessum efnum voru að vísu skýr að því leyti að hann hafnar algerlega vísitölutengingu. En hann hafnaði ekki þeim möguleika - og það gerði hv. þm. Þorsteinn Pálsson ekki heldur-að tekið yrði á því sérstaklega að sett yrði inn í samninga einhvers konar kaupmáttartrygging. Því hefur ekki verið hafnað af stjórnarliðinu hér í dag. Í öðru lagi spurði ég: Er það ætlun ríkisstj. að taka það af með lögum sem samið kann að verða um í kaupi umfram kaupmátt fjórða ársfjórðungs 1983? Allar þessar umr. um blandaða leið, um 20% hér og 5% þar, skattalækkun o.s.frv., snúast í raun og veru um þetta atriði. Ríkisstj. hefur bitið sig fasta í það að kaupmáttur launa 1985 megi ekki fara fram yfir fjórða ársfjórðung 1983 og þess vegna er þetta alger lykilspurning. Er ríkisstj. enn með þá skoðun að ekki komi til greina að líða það að kaupmáttur fari fram yfir þessa tölu? Eða er ríkisstj. nú að átta sig á því að hún verður að slaka þarna eitthvað á, m.a. vegna þess að þjóðartekjur urðu hærri á þessu ári en spáð var í febrúarmánuði s.l.? Er hugsanlegt að aðild ríkisstj. að samningnum á Vestfjörðum bendi til þess að menn séu eitthvað að slaka til varðandi þennan fjórða ársfjórðung 1983, en ríkisstj. hefur hangið á honum til þessa eins og hundur á roði? Ég hef spurt aftur og aftur og ég spyr enn: Er ætlun ríkisstj. að miða við þetta eitt og er það þá ætlun hennar að taka það af með lögum sem samið kann að verða um umfram þetta? Þessari spurningu hefur hæstv. forsrh. því miður ekki svarað. Þriðja spurningin, sem ég bar hér fram, var varðandi lög. Svör bæði formanns Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. í þeim efnum voru skýr. Þeir sögðu: Lög verða ekki sett í deilunni. Það þýðir að ef þeir nálgast deiluna á síðari stigum með því að setja lög, þá væru þeir að ganga á bak þeirra afdráttarlausu yfirlýsinga sem þeir báðir hafa gefið hér í dag. Fjórða atriðið, sem ég spurði hér um í dag, var varðandi aðild ríkisstj. að þessu makalausa þriðja bréfi Alberts Guðmundssonar, hæstv. fjmrh. En eins og kunnugt er eru í gömlum bókum ýmis bréf talin til bókmenntaverka og þau nefnd Fyrsta bréf, Annað bréf og Þriðja bréf þeirra sem skráðu. Við förum nú að fá í okkur sögu Fyrsta, Annað og Þriðja bréf Alberts. Þau verða vonandi ekki fleiri því að fjmrn. hefur svo mikið að gera við að svara fsp. hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar. En það sem kom hér fram varðandi Hið þriðja bréf Alberts var það að ríkisstj. ber ábyrgð á því. Forsrh. ber ábyrgð á því bréfi líka. Hann lýsti því yfir áðan að ríkisstj. bæri öll ábyrgð á því bréfi, þar sem mönnum er hótað tukthúsvist. Þá er það skýrt hvaða afstöðu hún hefur til mannréttinda hér í þjóðfélaginu, ríkisstj. í heild og þar með báðir flokkar ríkisstj. Í þessari stöðu væri auðvitað sæmst að Alþingi samþykkti ályktun um að fela fjmrh. að draga öll þessi bréf til baka, enda mætti það verða til þess að greiða fyrir lausn þeirrar erfiðu kjaradeilu sem nú stendur yfir. Ummæli þau sem hæstv. fjmrh. viðhafði hér um opinbera starfsmenn áðan voru alveg með ólíkindum. Hafði hann þó þau ummæli uppi án frammíkalla sem hafa valdið honum erfiðleikum fyrr í sögunni, eins og kunnugt er. En hæstv. ráðh. talaði orðrétt um það gerræði sem unnið hefði verið af verkfallsvörðum og BSRB. Hér talar sá maður sem ætti að reyna að stuðla að góðu samningsandrúmslofti. Það er alveg bersýnilegt að hann er ekkert á þeim brókunum enn þá. Varðandi þá skattaumræðu sem hér hefur farið fram vil ég bara leyfa mér að lokum að taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni og hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Vinnuveitendasambandið og ríkisstj. hafa hafnað skattalækkunarleiðinni. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir verkalýðshreyfinguna að fá svör við spurningunni um kaupmáttartrygginguna. Það er þess vegna sem spurningin um kaupmáttartrygginguna er úrslitaspurningin í stöðunni í dag. Ég endurtek hana og vona að hæstv. forsrh. sjái sér fært að gera a.m.k. tilraun til að svara henni hér á eftir.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir það með hv. þm. Karvel Pálmasyni að æskilegt hefði verið að ganga til þeirra skynsamlegu samninga sem um var talað á Vestfjörðum. Þó ber þess að gæta að þeir samningar voru aðeins hugsaðir til skamms tíma og það er ákaflega erfitt að gera samninga um skattalækkun eða skattaívilnanir við einn landshluta. Það þurfa að vera heildarsamningar.  Um er spurt, og spyrja reyndar fleiri en einn, hvort ríkisstj. eða Orkubú Vestfjarða sé aðili að kjarasamningi á Ísafirði. Ég verð að svara fyrir þá sem hér eru fjarverandi. Svo er ekki. Þetta var rætt í ríkisstj. strax og fréttist af þessum samningi og eins og frá er greint í Þjóðviljanum, þá er það rétt að ég hafði samband við bæjarstjórnarmenn á Ísafirði og lýsti þeirri skoðun ríkisstj. að þetta a.m.k. jaðraði við lögbrot því að skv. lögum er bannað að vísitölutengja laun. Ég get hins vegar upplýst það, þó að það sé út af fyrir sig ekki mál ríkisstj. heldur á nokkurn máta, að mér var tjáð að þessi kaupmáttur væri þannig skilgreindur, kaupmáttur síðasta ársfjórðungs 1984, að frá honum skyldi draga þann tíma sem menn hefðu kauplausir verið. Þetta er dálítið merkilegt í verkfalli og þá skilst mér að þessi kaupmáttur verði nú ekkert hár. En það er reyndar best að aðrir skýri þetta nánar. En þetta var mér tjáð sem niðurstaða hjá samninganefndinni fyrir vestan. Þeir hafa lengi verið klókir að skjótast fyrir horn þar. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði, sem ég get reyndar gert að mínu svari við mörgu sem hér hefur verið sagt, að ef svona ákvarðanir, í skattamálum og öðru, eiga að verða liður í kjarasamningum þarf að móta þær sameiginlega. Þetta er svar til flokksbróður hv. þm., Jóns Baldvins Hannibalssonar. Ég er þessu alveg sammála. Þetta reyndist rétt í febr. Þá varð að móta aðgerðir ríkisstj. sameiginlega og það er það sem þessi ríkisstj. vill gera. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir spurði hver væri stefnan í kjaramálum. Það er rétt, sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson lýsti, að stefna ríkisstj. í kjaramálum er sú að halda verði launahækkunum mjög í skefjum eins og nú er ástatt. Stefnan er hins vegar sú að koma hagvextinum af stað að nýju, bæta stöðu sjávarútvegsins og stuðla að því að nýjar atvinnugreinar geti fest hér rætur og þannig fengist raunverulegar kjarabætur og við endurheimt það sem tapast hefur á undanförnum tveimur árum. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson spurði: Hvað um gerða kjarasamninga? Vitanlega er ljóst að þeir valda miklum vandræðum. Þeim yrði ekki rift með lögum, alls ekki. Þessir aðilar, eins og t.d. Ísafjörður og hverjir aðrir aðilar sem hér hafa verið nefndir, eru sjálfstæðir aðilar að kjarasamningum. Þeir hafa lögskipaðan rétt til þess að semja. Það er ekki hægt að stöðva það út af fyrir sig, þannig að ef samningar nást um skattalækkunarleiðina við alla aðra, þá mundu þessir aðilar búa við nokkuð önnur kjör út næsta ár. Ég viðurkenni fyrstur manna að þetta veldur vitanlega erfiðleikum og hefur valdið hjá ýmsum efasemdum um að unnt væri að fara skattalækkunarleiðina, eins og reyndar hefur komið fram t.d. hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hins vegar má kannske hafa það í huga að eftir 6 vikna verkfall bera prentarar reyndar ekki mikið úr býtum eftir þá samninga sem þeir hafa gert. Mér skilst að miðað við það sem þeir höfðu áður samið um, launahækkanir 1. sept. og 1. jan., þá sé þetta kannske um 1–2%, svo að þeir eru út af fyrir sig ekkert öfundsverðir af því sem þeir hafa samið um. En vitanlega er það rétt að þetta veldur vissum erfiðleikum og við það yrði að búa ef þessir samningar nást með skattalækkunarleiðinni. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson talaði um tillögur VSÍ og ASÍ. Ég hef ekki séð neinar slíkar tillögur, en það má vel vera að hv. þm. hafi betri aðgang að þeim. Þær hafa engar verið mér afhentar. Þeir hafa ekki lagt þær fram í skattanefndinni og mér er ekki kunnugt um að fulltrúar ríkisstj. þar hafi séð þessar tillögur Ég hef reyndar spurt að því og þeir hafa sagt að þeir hafi ekki séð þær, þær séu ekki enn þá komnar frá ASÍ og VSÍ. Hitt vil ég fullvissa hv. þm. um, að vitanlega verða engar slíkar ákvarðanir teknar án meðferðar Alþingis, og ríkisstj. hlýtur að móta sínar tillögur sem hún leggur fyrir Alþingi að metnum þeim hugmyndum sem koma fram í þessari sameiginlegu mótun, sem hv. þm. Karl Steinar talaði um, og mundi ríkisstj. vitanlega tryggja fylgi sinna flokka við þær. Ég hef ekki séð þessar tillögur um mörg hundruð milljóna niðurskurð í landbúnaði, svo að ég á erfitt með að svara hv. þm. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði um kaupmáttartrygginguna. Ég endurtek það að sjálfvirka kaupmáttartryggingu tel ég ekki koma til greina og ég geri ekki mikinn mun á henni og vísitölubindingu. Hvort tveggja getur að vísu verið með mismunandi hætti. Hæstv. fyrrv. forsrh. lagði fram á eigin vegum hér frv., eftir að ekki hafði náðst samkomulag í ríkisstj., um lagfæringu á vísitölukerfinu. Það voru smáskref þar fyrirhuguð í því sambandi. Hins vegar er allt annað mál ef um er að ræða einhvers konar endurskoðunarákvæði. Það er annað mál ef það er ekki sjálfvirkt. Ég vil alls ekki útiloka að slíkt geti komið til greina á órólegum tímum í efnahagsmálum. En það má ekki vera sjálfvirkt. Ég legg á það mikla áherslu. En t.d. ákvæði þess efnis að aðilar settust niður ef kaupmáttur fer niður fyrir eitthvað ákveðið og leituðu leiða til að bæta þar úr, það teldi ég vel koma til greina. Hv. þm. ítrekaði þá spurningu sína hvort ríkisstj. ætlaði að taka kaupmáttinn af með lögum. Ég skildi það svo að þar væri þá eiginlega um að ræða þá sömu spurningu og spurt var áður, hvort við ætluðum að breyta gerðum kjarasamningum með lögum. Er það ekki rétt hjá mér?

Hvort á að taka það sem er umfram fjórða ársfjórðunginn.

Nei, það er ekki ætlunin að gera það með neinum lögum. Ríkisstj. hefur ekkert slíkt í bígerð. Ég endurtek hins vegar það sem ég sagði áðan, að mikil hækkun kaupmáttar nú hygg ég að verði ekki varin á næsta ári, og með samningum sem hljóða upp á t.d. 13–14% launahækkun fyrir áramótin, eins og er í samningum prentara, þá vitanlega rýkur kaupmátturinn að nafninu til upp á þessum ársfjórðungi. En ég hef ekki nokkra trú á því, og vísa þar til reynslunnar, að það væri unnt að verja hann á árinu 1985 eins og staðan er í sjávarútveginum. Ég mótmæli því að ríkisstj. eða fjmrh. á hennar vegum hafi hótað tukthúsvist. Þetta eru vitanlega hreinar öfgar. Tukthúsvist verður ekki ákveðin nema af dómstólum og ef Bandalag starfsmanna ríkis og bæja telur sig vera að fara að lögum þarf það ekkert að óttast í þessum málum, þá er ekkert að óttast. Og ég endurtek að ríkisstj. hefur jafnframt ekki ákveðið neinar stefnur. Þeir sem fara að lögum þurfa heldur ekki að óttast slíkt að sjálfsögðu. Ég vil svo taka það fram að lokum að ég er þeirrar skoðunar að lausn verði að fást á þessum málum mjög fljótlega og mér er kunnugt um það að enn þá eiga sér stað viðræður á milli ASÍ og þeirra aðildarfélaga og VSÍ. Mér er tjáð að viðræður sem voru í gærkvöld hafi ekki verið lokafundur í þessari atrennu. Mér er tjáð að þar muni enn vera skoðuð skattalækkunarleiðin. Ég tel rétt að á meðan hinkri ríkisstj. og BSRB við, en þetta má ekki taka nema 1–2 daga, alls ekki lengri tíma. Ég teldi ákaflega mikilvægt ef unnt væri að fá úr þessu skorið og fá samþykki fyrir þessari leið hjá aðilum hins almenna vinnumarkaðar.