Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma. Ég kem hér aðeins upp til að gera grein fyrir atkv. mínu, en ég mun við þessa umr. greiða atkv. gegn þessu frv. Ástæðan til þess, að ég geri það, er sú, að fjöldi atvinnufyrirtækja á nú í hreinum vandræðum vegna mikils lánsfjárskorts. Lánsfjárskorturinn hefur þegar valdið stórkostlegum erfiðleikum hjá mörgum fyrirtækjum og hætta er á því, að hann fari vaxandi. Þetta veldur því m.a. og ekki hvað sízt, að fyrirtækin eiga örðugt með mörg hver að rísa undir því kaupgjaldi, sem starfsfólk þeirra þarf að fá. Það, sem veldur þessum lánsfjárskorti öðru fremur, er það, að viðskiptabankarnir geta ekki leyst úr þeirri þörf, sem fyrirtækin hafa í þessum efnum, vegna sparifjár frystingarinnar. Það er augljóst, að sú lántaka, sem hér um ræðir, mun verða til þess að auka enn á erfiðleika viðskiptabankanna til þess að fullnægja þeim þörfum, sem viðskiptavinir þeirra, þ.e. í þessu tilfelli atvinnufyrirtækin, þurfa að fá leyst úr. Það hefði kannske verið réttlætanlegt að heimila þessa lántöku, ef það hefði jafnframt verið gert, sem lagt var til af minni hl. hv. fjhn. við 2. umr. þessa máls, að hætta sparifjárfrystingunni. En á þá till. var því miður ekki fallizt og þess vegna verður þetta frv., ef samþ. verður, til þess að auka enn á vandkvæði viðskiptabankanna, því að hér er fyrst og fremst verið að keppa við þá um það fjármagn, sem ríkið fær hér að láni, og þar af leiðandi mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. Því er haldið fram, að ríkið hafi þörf fyrir þetta lánsfé. Það má vei vera, en ríkið hefur marga aðra möguleika til þess að fá þetta lánsfé, heldur en þann að keppa við viðskiptabankana. T.d. er mjög auðvelt fyrir Seðlabankann að lána ríkinu þetta fé af því sparifé, sem hann hefur bundið. Þar sem ég tel það liggja í augum uppi, að þetta frv., ef samþ. verður í þessu formi, verður til þess að stórauka erfiðleika atvinnufyrirtækjanna og gera þeim örðugra fyrir að verða við þeim sjálfsögðu kaupkröfum, sem bornar verða fram á næstunni, mun ég greiða atkv. gegn frv.



Herra forseti. Í þessu frv. er það nýmæli, að afborganir og vextir af öllum lánum hjá húsnæðismálastofnuninni eiga hér eftir að breytast með vísitölu. í gildandi l. er hins vegar svo fyrir mælt, að aðeins nokkur hluti lánanna skuli vera vísitölubundinn. Ákvæði um þetta eru í 6. gr. l., sem enn gilda um húsnæðismálastofnunina. Þar segir svo í C–lið gr., með leyfi hæstv. forseta: „Lán til hverrar íbúðar skal vera í tvennu lagi, A– og B–lán.“ Og í E–lið sömu gr. segir enn fremur, að A–lánin skuli vera jafngreiðslulán með 7% ársvöxtum til allt að 25 ára, B–lánin skuli vera með 51/2% ársvöxtum og jöfnum afborgunum til allt að 15 ára, en að öðru leyti með hliðstæðum kjörum og vísitölubundnu verðbréfin. Þarna eru sem sagt fyrirmæli um það, að B– lánin aðeins skuli vera vísitölubundin, en A– lánin ekki. Þannig eru lögin nú. Ég vakti athygli á því við 1. umr. um frv. hér í hv. þd., að þessi laga fyrirmæli hefðu verið brotin árið sem leið, þar sem húsnæðismálastofnunin tók upp þann hátt á miðju ári 1964 að veita eingöngu vísitölubundin lán. Lántakendur hefðu þurft að sameinast um að mótmæla þessum ólöglegu aðförum, en það hafa þeir því miður ekki gert. Margir þeirra hafa verið í fjárhagskröggum vegna bygginganna og metið það mest að fá nokkurt lánsfé til að grynna á skuldum. Hafa þeir þá e.t.v. ekki veitt því athygli, að skuldabréfin, sem þeir undirskrifuðu, voru í ósamræmi við gildandi lög. En það er ósæmilegt af opinberri stofnun að nota sér þannig vandræði manna til þess að leggja á þá meiri kvaðir, en lög leyfa. Úr þessu ætti að bæta með því að breyta lánunum þannig, að þau verði tvenns konar eins og áður, A–lán með hærri vöxtum, en án vísitöluálags og B–lán vísitölubundin. Eins og áður segir, er ráð fyrir því gert í frv., sem hér liggur fyrir, að framvegis verði öll lánin frá húsnæðismálastofnuninni vísitölubundin. Þetta verður að teljast mjög óeðlilegt, þar sem aðeins nokkur hluti af fjármagni húsnæðismálastofnunarinnar er vísitölutryggður. Þann hluta af fé stofnunarinnar, sem ekki er háður vísitölubreytingum, á vitanlega að lána út án vísitöluálags, eins og áður hefur verið gert. Þær kvaðir, sem hér á að leggja á húseigendur, að hafa lánin til þeirra að öllu leyti vísitölutryggð, eru því ákaflega ósanngjarnar, meðan það fyrirkomulag er ekki upp tekið yfirleitt við lánveitingar. Sagt er, að þessi fyrirmæli í frv. séu í samræmi við oft nefnt júní samkomulag launamanna, atvinnurekenda og ríkisstj. frá í fyrra. Ef svo er, virðist það benda til þess, að þeir mörgu menn, sem þurfa á byggingarlánum að halda, hafi ekki haft örugga málsvara fyrir sig við þá samningagerð. Hér hefur verið og er skortur á húsnæði, einkum í höfuðstaðnum og sumum öðrum kaupstöðum. Húsin eru ákaflega dýr, dýrari en þau þyrftu að vera, ef skynsamlega væri unnið að byggingu þeirra. Eitt af því, sem hækkar verðið, er gróði einstakra manna, sem hafa það að atvinnu að byggja hús til þess að selja húsnæðislausu fólki. Þeir byggja oft stórhýsi með mörgum íbúðum, sem þeir selja hálfsmíðaðar með miklum ágóða fyrir sig. Eftirspurnin eftir nýjum íbúðum er mikil og við það skapast þessum mönnum tækifæri til að græða fé á húsbyggingum. Ríkisstj. hæstv. og flokkar hennar halda uppi svonefndu verðlagseftirliti. Hér er sem sagt opinbert verðlagseftirlit og sérstök stofnun til að annast það, sjálfsagt með ærnum kostnaði, en trúlega til lítils gagns. Engar fréttir hafa borizt af því, að sú stofnun hafi komið við sögu hjá þeim mönnum, sem safna gróða af húsbyggingum og húsasölu. Þeirra starfsemi virðist vera í náðinni hjá yfirvöldunum a.m.k. munu ráðamenn Reykjavíkurborgar fúslega veita þeim byggingarlóðir á góðum stöðum í borginni, þó að nokkur tregða sé stundum á slíkri fyrirgreiðslu við aðra menn, sem þurfa að fá lóðir undir hús til eigin nota. Og þessir menn, sem hafa það að atvinnu að byggja hús til að selja öðrum með gróða, fá til þess lánsfé án þess að þurfa að taka á sig nokkra vísitölukvöð í því sambandi, enn sem komið er a.m.k. Sú óþarfa álagning húsabygginga- og húsasölumanna á íbúðaverðið, sem ég hef hér nefnt og ýmislegt fleira veldur því, að húsnæðiskostnaður almennings er hér miklu meiri, en hann þyrfti að vera, einkum þó í höfuðstaðnum. Afleiðingarnar af þessu eru svo þær, að menn þurfa að fá hærra kaup fyrir sína vinnu til þess að geta greitt þennan kostnað og menn þurfa hærri byggingarlán, m.a. til þess að geta greitt hagnaðinn í vasa húsasölumannanna. Og svo er lagður launaskattur á atvinnuvegina, m.a. til þess að hægt sé að veita lán til þess að borga þessa óeðlilegu álagningu á húsverðið. Ekki er von að vel fari, meðan slíku fer fram. En lagfæringa í þessum efnum er tæplega að vænta, meðan núv. ríkisstj. situr að völdum. Þeir menn, sem taka óeðlilegan hagnað af byggingu og sölu íbúða, eru undir verndarvæng hæstv. stjórnar. Hins vegar hygg ég, að þeir, sem geta notið laga um verkamannabústaði, geti komizt hjá að greiða slíkan skatt til einstakra manna og sama máli gegnir um félagsmenn í byggingarsamvinnufélögum. Það er því mjög hyggilegt fyrir þá menn, sem þurfa að koma upp íbúðum fyrir sig, að sameinast í slíkum félögum.

Frsm., minni hl. (Sigurvin Einarsson): Herra forseti. Mér er tjáð, að þegar hin væntanlegu gerðardómslög verða staðfest, þá séu flugmenn um leið komnir á ný í þjónustu flugfélagsins Loftleiða og þar með farnir að vinna upp á hin gömlu launakjör. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. flugmrh., hvað hann álíti, að það líði langur tími, frá því að hin væntanlegu gerðardómslög taka gildi og þangað til gerðardómurinn gefur út sinn úrskurð? Mér er tjáð, að þetta muni geta tekið alllangan tíma, jafnvel margar vikur eða mánuði. Ef það fer svo, að það líða mánuðir svo, að enginn úrskurður fellur hjá þessum gerðardómi, þá er þessum starfsmönnum haldið á gömlum launum með gerðardómslögum, án þess að nokkur gerðardómur kveði upp úrskurð og ef maður litur svo á hitt, að flugmálastjóri hefur talið það geta tekið jafnvel hálft ár að undirbúa tillögur um hvíldartíma flugmanna og það er aðaldeiluefnið, þá sýnist mér ekki útilokað, að svona fari. Um þetta vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvað hann álitur í þessu efni og hvort hann vilji hlutast til um, að þessi gerðardómur kveði fljótt um úrskurð sinn, því að það hlýtur þó að vera tilgangurinn með slíkum lögum.



Herra forseti. Mál þetta hefur þegar verið rætt all mikið hér í d., þó að hæstv. flugmrh. hafi ekki séð ástæðu til þess að svara hér fsp., sem gerðar hafa verið til hans eða taka á annan hátt þátt í efnislegum umr, hér um málið. Ég vil, áður en umr. lýkur hér, láta það koma fram, að ég tel, að þessi framkoma hjá hæstv. ráðh. sé með öllu óverjandi, því að óhugsandi er, að hann vilji ekki játa, að hér sé um stórmál að ræða. Það er með öllu útilokað að kasta fyrir þm. stórmáli sem þessu, sem getur vissulega haft örlagaríkar afleiðingar, ekki aðeins fyrir þá tvo deiluaðila, sem hér eiga nú hlut að máli, heldur fyrir miklu fleiri aðila í landinu, kasta því hér fyrir þm. og standa þannig að málinu að veita ekki eðlilegar upplýsingar, svara ekki fsp. varðandi málið. Sannleikurinn er sá, að þegar ráðherrar gera sig seka um þetta, þá verður það alla jafna til þess að lengja umr. á Alþingi og til þess, að umr. verða hér með öðrum hætti. Það hefur auðvitað ekki farið fram hjá hæstv. ráðh. eða hæstv. ríkisstj. yfirleitt, að í þessum umr. hafa komið fram ýmsar upplýsingar, sem eru þess eðlis, að ríkisstj., sem flytur þetta frv., hlýtur í rauninni að taka tillit til þeirra upplýsinga og verða að gefa sínar skýringar í sambandi við þær. Nú er t.d. um það spurt, hvenær þess sé að vænta, að gerðardómur sá, sem gert er ráð fyrir í frv., skuli í síðasta lagi hafa lokið verkefni sínu, hafa fellt sinn úrskurð um launakjörin og vinnutímann, en það er vitanlega alveg útilokað, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert sér einhverja grein fyrir þessum þætti málsins. Nógu er það nú harkalegt að taka af löglegu stéttarfélagi samningsrétt, sem það á og hefur skv. landslögum um kaup sín og kjör, svipta félagið þeim rétti, sem önnur hliðstæð félög í landinu hafa og leysa mál þess á þann hátt, að þar skuli gilda vinnureglur og launakjör skv. úrskurði sérstaks dóms. Þá hlýtur það þó vitanlega að verða að fylgja, að það séu sett einhver tímamörk um það, hvenær þessi dómur á að hafa lokíð sínum störfum, því að vitanlega verður maður að gera ráð fyrir því, að það gæti farið svo, að flugmennirnir í þessu tilfelli vildu illa una þeim dómi, sem felldur yrði og vildu þar af leiðandi segja upp starfi sínu hjá félaginu. Ef dómurinn dregst því úr hófi fram, þá er einnig verið að svipta þessa starfsmenn þessum eðlilega rétti, að þeir geti tekið afstöðu í sambandi við launakjör sín og starf hjá því félagi, sem þeir hafa verið hjá. Ég tel, að hæstv. flugmrh, beri skylda til þess að gefa hér svör við spurningum sem þessum. Hér voru lagðar fyrir hæstv. ráðh. margar fsp., sem fyllilega gáfu tilefni til þess, að hann svaraði þeim. Ég býst við því, að þessar umr. þurfi ekki að lengjast úr hófi fram, úr því sem komið er, þó að ráðh. virði hv. þm. hér viðtals í slíku máli sem þessu. Þá hefur einnig farið svo í þessu máli, að lítils háttar hlé var nú tekið yfir þessa helgi, málið var ekki knúið í gegn hér fyrir helgina, eins og ætlunin var og 3. umr. málsins var þó frestað um þessa stund. Það er því fyllilega eðlilegt, að þm. sé gerð grein fyrir því, hvort einhverjar alvarlegar tilraunir hafi nú farið fram til þess að reyna að leysa deiluna með þeim hætti, sem lög og reglur gera ráð fyrir. Ég veit, að það er að vísu ekki mikil von til þess, að slíkur frestur sem þessi verði til þess, að samningar takist, ekki á meðan fresturinn er veittur á þann hátt, sem nú hefur verið gert, þegar sá aðilinn, sem greinilega vill fá þessi lög í gegn og vill fá gerðardómslausnina, hefur það alveg öruggt í bakhöndinni, að hans hlutur kemur alltaf upp, ef hann bara biður einum eða tveimur dögum lengur. En það er nú einmitt það, sem hefði átt að gera, það hefði átt að fresta málinu a.m.k. um óákveðinn tíma til þess að gera báðum aðilum það ljóst, að til þess var ætlazt af þeim, að þeir reyndu að standa að þessu máli eins og slíkum aðilum ber í rauninni skylda til skv. lögum og að á þeim hvíldi nokkur ábyrgð í þeim efnum og nokkur vandi, ef ekki gætu orðið samningar upp úr samningaviðræðum. Ég tel alveg víst, að ríkisstj. hafi eftir þessar umr. gert sér grein fyrir því, að það er allmikið vandamál, sem getur siglt í kjölfar þessarar lagasetningar. Það liggur fyrir, að samtök flugmanna hafa lýst því yfir, að flugmennirnir muni ekki sætta sig við það að starfa skv. launakjörum, sem eru kveðin upp á þennan hátt. Það má því fyllilega búast við því, að flugmennirnir gangi úr þjónustu þess fyrirtækis, sem þeir hafa verið hjá, ef þessi leið verður farin og það getur orðið ekki aðeins alvarlegt fyrir þessa starfsmenn, það getur vitanlega orðið mjög alvarlegt fyrir það fyrirtæki, sem hér á hlut að máli, því að ég efast satt að segja um, að það eigi margra kosta völ, eins og málin standa, ef flugmennirnir standa fast á sínu. Það er því ekki víst, að það sé verið að gera þessum aðila neinn greiða með því að standa þannig að framkvæmd þessa máls sem nú er gert. Það er ekki aðeins það, að það geti verið miklar hættur í sambandi við aðstöðu beggja þessara aðila, flugmanna og flugfélagsins, í þessu tilfelli, heldur er auðvitað enginn vafi á því og það hefur komið skýrt fram í þessum umr., að setning þessara laga, lausn þessarar deilu, ef lausn skyldi kalla, með þessum hætti kemur til með að hafa mjög ill og hættuleg áhrif í sambandi við aðrar vinnudeilur, sem vissulega geta skollið á, eða aðra kjarasamninga, sem fram undan eru nú. Ég skil því ekki í því, hvernig getur staðið á því, eins og þessi mál eru nú og jafnviðkvæm sem þau eru, að ríkisstj. skuli sækja það af slíku kappi sem hér hefur verið gert að reyna að knýja þetta mál í gegn, í staðinn fyrir að taka upp hinn háttinn að þrýsta með fullri alvöru á báða þá aðila, sem standa í þessari deilu, vinnuveitandann og launþegana í þessu tilfelli, þrýsta á þá, gefa þeim vissan frest til þess að ganga til samninga í málinu. Það leikur auðvitað ekki á tveim tungum, að afskipti ríkisstj. af þessari deilu hafa verið með eindæmum svo að segja. Verkfallið hefur ekki staðið í lengri tíma, en um tvær vikur, þegar ríkisstj. tekur ákvörðun um það, óbeðin af báðum aðilum, að skerast í leikinn á þennan hátt. Og þetta er gert einnig áður, en sáttasemjari hefur séð ástæðu til þess að leggja fram sáttatillögur í deilunni, en það er þó vitanlega alltaf gert, áður en gefizt er upp á að leysa eina deilu og þessi afskipti ríkisstj. koma einnig fram, áður en reynd er sú leið, sem hvað eftir annað hefur verið farin í slíkum tilfellum, að skipa sérstaka aukasáttanefnd sáttasemjara til aðstoðar. Það verður því ekki hægt að neita því með nokkrum hætti, að afskipti ríkisstj. af deilunni eru vissulega á nokkuð sérstæðan hátt. Það er ekkert óeðlilegt, að ríkisstj. láti sig það nokkru skipta, að slík deila sem þessi sé leyst, og að hún reyni að þrýsta á báða aðila til þess að leysa deiluna með eðlilegum hætti. Það er þekkt fyrirbrigði bæði hér á landi og annars staðar, að ríkisstj. geri það. En það er orðin svo að segja alls staðar viðtekin regla, þar sem starfað er eftir svipuðum reglum og hér er gert eða á að gera hér á landi, að ríkisstjórnir grípi ekki til slíkra aðferða sem þessara, sem hér er verið að grípa til, nema þegar allar aðrar leiðir eru orðnar útilokaðar. En hér virðist sem sagt skjóta upp gamla kollinum, að það eru til aðilar, sennilega innan ríkisstj. og ábyggilega í röðum atvinnurekenda, sem vilja enn fara þá leið yfirleitt í vinnudeilum, í hvert skipti sem eitthvað reynir á, að geta skorið deiluna niður á slíkan hátt sem lagt er til í þessu frv. Þá vilja vinnuveitendur fara bakdyramegin til sinnar ríkisstj. og óska eftir því, að hún stígi yfir þær lagareglur og þær almennu reglur, sem eiga að gilda, víki þeim til hliðar þeim í hag og setji lög með einum eða öðrum hætti. Og ég hygg líka, að það hafi komið allgreinilega fram í þessum umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, að Vinnuveitendasamband Íslands hefur gengið til þessara samninga og mætt hér m.a. á nefndarfundum eða aðilar frá því, nefndafundum hér í Alþingi, og svarað alltaf eins og þeir væru aðilar í þessu máli, en ekki Loftleiðir h/f. Það hefur fyrst og fremst verið framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins, sem hefur mætt í málinu og svarað. Það hefur því vægast sagt komið nokkuð sterklega fram í þessum umr., að miklar líkur eru til þess, að hér sé einmitt Vinnuveitendasambandið á ferðinni, það hafi ráðið mestu um það, að þessi leið er valin, það hafi ráðið mestu um það, að samningar hafa ekki tekizt og það hafi ráðið mestu um, að það eigi nú að knýja fram líka lausn í deilunni sem hér er lagt til, að farin verði. Og því mun vissulega verða veitt athygli, einnig af verkalýðssamtökunum almennt í landinu, sem nú fara að setjast að samningaborði með fulltrúum Vinnuveitendasambandsins um launakjör vinnustéttanna í landinu yfirleitt. Ég er því á sömu skoðun og ég hef sett hér fram áður í umr. um þetta mál, að ég tel, að æskilegt væri fyrir alla aðila í þessu máli, að þetta frv. verði stöðvað a.m.k. um stundarsakir og að ríkisstj. beiti sér eftir öðrum leiðum fyrir því að reyna að gera báða aðila, eins og ég orðaði það, ábyrga í þessu máli, að stilla þeim báðum frammi fyrir því, að þeim beri raunveruleg skylda til þess að taka með fullri alvöru á því að reyna að leysa málið eftir samningsleið og það er líka bezt fyrir báða aðila. En ég efast mjög um það, að ríkisstj. geti hrósað nokkrum sigri, þó að hún knýi fram samþykkt á þessu frv. eins og hér er ráðgert. Ég teldi það miklu mannlegra og betur gert af ríkisstj. t.d. að stöðva málið hér og setja niður sérstaka sáttanefnd í deiluna, sáttasemjara til aðstoðar og taka nú dálítið rösklega á því að leysa deiluna svona eins og um vikutíma. Þá vil ég ekki trúa því, að það verði ekki hægt að finna miðlunarleið í þessu máli á milli hámarks- og lágmarkskrafna, sem nú liggja fyrir. Það hefur glöggt komið fram í þessum umr., að búið er að þyrla upp miklum blekkingum í sambandi við efnisatriði deilunnar. Ég hef sagt, að það hefur ekki verið mín meining og er ekki enn mín meining að taka neina beina afstöðu til þeirra krafna, sem þarna hafa verið lagðar fram, ég er ekki nægilega kunnugur málinu til þess. Og ég tel, að fyrir Alþingi liggi málið ekki á þann hátt, að það þurfi að taka afstöðu til þess, hvort allra hæstu laun flugmanna geti orðið 50 þús. á mánuði eða 40. Eins og málið liggur fyrir Alþingi, þá er aðeins um það að ræða: Á þetta stéttarfélag flugmanna að lúta sömu lögum og reglum og önnur stéttarfélög eiga að lúta í landinu? Á það að hafa samningsrétt? Á það að hafa verkfallsrétt? Á að þreyta samninga á milli þess og vinnuveitenda þess, eins og á að gera á milli annarra aðila? Eða er það virkilega þannig, að þetta stéttarfélag sé þannig saman sett, að það sé ekki hægt að trúa því fyrir þessum ákveðnu réttindum, sem felast í þessum samningsrétti? Ég fyrir mitt leyti álít, að málið beri þannig að Alþingi, að það sé ekki hægt að viðurkenna það á neinn hátt, að það eigi að svipta þetta félag samningsrétti. Ég álít, að hér eigi að reyna miklu betur og vinna á annan hátt að málinu. Um þetta atriði snýst málið, eins og það liggur nú fyrir Alþingi. Hitt er svo, eins og ég hef áður bent á, aðeins gömul venja, að báðir aðilar reyni að fegra sinn málstað, á meðan á deilunni stendur. Þeir, sem í þessu tilfelli eru andstæðir hagsmunum flugmanna, segja hinar mestu sögur um allra hæstu launakröfur, sem þeir hafa sett fram í deilunni á einhverju stigi málsins, jafnvel þó að þær séu löngu liðnar eða þá að beinlínis er, eins og hefur komið fram í umr., skýrt rangt frá um efnisatriði málsins. Þó að einstaka flugstjórar, sem búnir eru að vera samfleytt í starfi í 15 ár við allra vandasömustu störf, geti komizt í tiltekinn launaskala, þá vitanlega sjá allir, að það er mjög blekkjandi að veifa í sífellu slíkri tölu og ætla að láta hana vera einhverja mynd af því, um hvað sé raunverulega barizt fyrir þá starfsmenn, sem hér eiga hlut að máli. Hér í umr. hefur m.a. verið upplýst, að í þennan algera toppskala mundu, eins og nú standa sakir, aðeins geta komizt skv. fullum réttindum einir þrír menn, og tveir af þeim munu vera, eftir því sem upplýsingar eru gefnar um, stjórnendur í þessu fyrirtæki, Loftleiðum. Nei, það gerir vitanlega litið gagn, þegar á að reyna að vinna að því að leysa deilu eins og þessa, að afflytja málin á þennan hátt. Miklu er eðlilegra vitanlega að reyna að knýja á þá aðila, sem eiga að semja um málið að réttu lagi, til þess að taka í fullri alvöru á málinu. En það gefur auðvitað ekki góða raun, ef vinnuveitendur byrja á því strax á fyrstu fundum og láta síðan í það skína allan tímann, að deilan verði bara leyst á þennan hátt, ef þeir eiga það svo í bakhendinni, að þetta muni verða gert fyrir þá. Þá er ekki von á miklum árangri skv. þeirri leið. Og að síðustu þetta: Ég hef sagt hér áður, að það er mín skoðun, að það muni gilda eins í þessu tilfelli og öðrum, að takist ekki vinnuveitanda og starfsmönnum að semja um starfskjör og launakjör, séu þeir ekki menn eða aðilar til þess að geta átt samninga saman, þá hef ég enga trú á því, að þeir geti starfað saman til nokkurrar lengdar. Það er vitanlega hægt að gera það um stuttan tíma, en slíkir aðilar eiga ekki mikla samleið. Ég hef ekki trú á þeirri leið, eins og komið er slíkum málum sem þessum, að það takist fyrir einhverja ríkisstj. eða einhverja aðra utanaðkomandi aðila að berja þá saman með slíkri lagasetningu sem þessari. Það blessast ekki. Ég skal ekki lengja þessar umr, miklu meira, en vænti að hæstv. ráðh. sjái sér fært að svara þeim spurningum, sem beint hefur verið hér til hans og vænti þess svo, að hæstv. ríkisstj. öll breyti um afstöðu í þessu máli og fallist á að láta það mál liggja og reyna að knýja á það, að samningar verði raunverulega teknir upp af fullri alvöru í málinu.



Herra forseti. Það hefur verið undan því kvartað, að ég væri nokkuð fáorður í þessum umr. Það hefur verið sagt frá því í Þjóðviljanum, að ég hafi verið kveðinn í kútinn og mér finnst nú satt að segja, að þeir, sem það hafa gert, ættu að geta unað sínum hlut nokkuð vel. En sannleikurinn er sá, að ég hef verið tiltölulega fáorður í þessum umr. Ég hef ekki sett mig í dómarasæti og tekið afstöðu með öðrum aðilanum. Ég hef hins vegar sagt, að þegar tveir deila, þá er það sjaldan öðrum aðilanum að kenna. Hitt er svo annað mál, að þeir, sem hafa talað hér, hafa verið að gera mér upp orð, sem ég hef aldrei sagt. Sannleikurinn er sá, að þær fsp., sem hafa verið lagðar fyrir mig, hafa verið þess eðlis, að þeir, sem spurðu, vissu um það og báðar samgmn., þessarar d. og Ed., kölluðu fyrir sig flugmennina, flugmálastjóra og forsvarsmenn Loftleiða og fengu svarað þeim fsp., sem fyrir þessa aðila voru lagðar. Í þessu máli er ákaflega litlu að svara, þegar hv. þm. spyrja, eins og t.d. hv. 3. þm. Vestf. (SE), beinlínis um það, sem stendur í frv. sjálfu. Hann spyr: Eiga flugmenn að fljúga á gamla kaupinu mánuðum saman, ef gerðardómurinn tæki sér nú verulega langan tíma til þess að kveða upp dóminn? Hv. þm. spyr um þetta, þótt það standi í 5. gr. frv.: „Ákvarðanir gerðardóms skv. 2. gr. skulu gilda frá gildistöku laga þessara til 1. febr. 1966.“ Svo er verið að spyrja um, hvað þetta þýði. Það er ekki hægt fyrir mig að svara þessu betur en frvgr. gerir. Og það er verið að spyrja að því, hversu langan tíma það taki hjá gerðardómnum að kveða upp dóminn? Ekki get ég svarað því. Hitt man ég, að það tók ekki mjög langan tíma hjá gerðardómnum að kveða upp úrskurð í verkfræðingadeilunni. En gerðardómsmennirnir verða vitanlega að hafa þann tíma, sem þeir telja sér nauðsynlegan og flugmenn geta unað því vegna þessa ákvæðis í 5. gr. frv. Það hefur verið talað hér um andstæðinga flugmanna. Hverjir eru það? Eru það þeir, sem vilja leysa þetta verkfall eða eru það þeir, sem vilja halda verkfallinu áfram? Það er talað um, að eigi að gefa frest til samninga. Það var gert fyrir helgina. Það hafa verið reyndir samningar síðan, en þeir hafa ekki tekizt. Hv. 5. þm. Austf. (LJÓs) talar um, að það eigi að skipa sáttanefnd, sem starfi með sáttasemjara svo sem eina viku. Það er þá ljóst, að hann gerir a.m.k. ráð fyrir því, að það taki viku enn þá verkfallið, jafnvel þótt sáttanefnd kæmi. Hins vegar tel ég það ekki rétt að ásaka sáttasemjara ríkisins fyrir slælega framgöngu í þessu máli og áður en þetta frv, var flutt, var rætt við sáttasemjara um útlitið í þessu máli. Þá hafði hann haldið marga sáttafundi án árangurs og það bar svo mikið á milli, að hann taldi ekki líkur til, að málið leystist að sinni, þótt haldið væri áfram sáttatilraunum, og það er ekki fyrr en þá, sem ríkisstj. skerst í leikinn og leggur fram frumvarp þetta og þá fyrst. Það er talað um, að það sé æskilegt, að þetta mál leysist með samningum. Hver tekur ekki undir það? Hver skyldi ætla, að það væri æskilegra að leysa þessa deilu með lögum, en með frjálsum samningum? Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar vilja, að deilumál séu leyst með frjálsum samningum og ríkisstj. hefur aldrei og mun ekki skerast í leikinn, nema brýna nauðsyn beri til, eftir að samningatilraunir hafa farið út um þúfur. Það er þetta, sem liggur fyrir. Þetta eru staðreyndirnar í málinu og þær eru augljósar. Verkfallið hefur nú staðið í mánuð og þetta er tjón, ekki aðeins fyrir Loftleiðir, ekki aðeins fyrir flugmennina og þeirra nánustu, heldur einnig fyrir annað starfsfólk Loftleiða, en það, sem þó vegur þyngst, það er tjón fyrir þjóðina í heild og það er tjón fyrir flugmálin. Það gerir okkar samkeppnisaðstöðu verri við erlend auðfélög, sem allir hv. alþm. og flugmennirnir vissulega vilja ekki gera veikari. Það er talað um, að ef þetta frv, verði að l., muni flugmennirnir ekki hlíta þessum, þá muni þeir fara frá Loftleiðum, sennilega fara úr landi. Ég skal ekkert fullyrða um það. En eitt veit ég, að flugmenn eru ekki allir sammála um þessa yfirlýsingu, sem í blöðunum hefur birzt og sú yfirlýsing getur ekki af okkur alþm, verið notuð sem rökstuðningur fyrir því, að við eigum ekki að halda okkar striki og samþykkja frv. Ég held, að flugmenn þeir, sem að þessari yfirlýsingu standa, hafi, ef þeir þá margir standa að henni, gert það í hita dagsins og ég er sannfærður um það og þekki orðið marga flugmenn það vel, að þeir munu fara að lögum, þeir munu virða íslenzk lög og hefur aldrei annað til hugar komið. Og mér finnst nú satt að segja, að það sé ekki eðlilegt að gera því skóna, að flugmenn ætli sér að brjóta lög. Því sem hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að spyrja í þessum umr., er búið að svara. Og það er engu við það að bæta. Ef samningar hefðu tekizt, var það æskilegast, við erum sammála um það. Það hefur verið reynt og samningafundur var síðast í gær og deiluaðilar virðast ekki hafa nálgazt. Ríkisstj. vill ekki, að þetta verkfall haldi áfram. Stjórnarandstæðingar vilja, að verkfallið haldi áfram. Ég ætla, að flugmenn vilji ekki, að verkfallið haldi áfram. Ég ætla, að þeir vilji, að það leysist sem allra fyrst. Þeir vilja vitanlega helzt, að það leysist með frjálsum samningum, en ég hef sagt það hér áður, að ég telji,og hef nokkuð fyrir mér í því, að a.m.k. margir flugmenn vilji heldur, að það sé leyst með þessum hætti ,heldur en að verkfallið haldi áfram. Og það er vegna þess, að flugmenn hafa gert sér grein fyrir því, hvað þetta verkfall gildir, það veldur tjóni og getur valdið varanlegu tjóni, ef það heldur áfram. Og það kemur þá bæði í bráð og lengd einnig við þeirra hagsmuni, auk þess sem flugmenn, alveg eins og alþm. og aðrir góðir íslendingar skilja, hvað það þýðir, ef íslenzkt flug lamast og samkeppnisaðstaðan við erlend auðfélög verður verri. Það er þess vegna, sem er vart um annað að ræða til lausnar deilunni, úr því sem komið er, heldur en samþykkja frv. En vissulega get ég tekið undir með hv. 5. þm. Austf., að það væri æskilegast, að það væri leyst með frjálsum samningum. En sú leið virðist vera lokuð og hefur verið þrautreynd með mörgum fundum, sem sáttasemjari ríkisins hefur stjórnað og mér kemur ekki til hugar, að sáttasemjari ríkisins hafi haft önnur og lakari vinnubrögð í frammi með tilraunir til að leysa þessa deilu heldur en aðrar deilur. Ég held, að það sé alkunnugt, að sáttasemjari ríkisins hafi sýnt alúð og dugnað einmitt í sambandi við það að leysa vinnudeilur og þá þessa ekkert síður en aðrar.



Herra forseti. Þetta frv. er í raun og veru eingöngu til þess flutt að afnema um tíma meginákvæði vinnulöggjafarinnar. Frv. er til þess að ómerkja meginatriði l. um stéttarfélög og vinnudeilur. Þar er löglegum stéttarfélögum ákveðinn og helgaður sá réttur að mega semja um laun og önnur vinnukjör meðlima stéttarfélags og eiga að mæta samkv. þeim l. viðsemjendum sínum, atvinnurekendum, sem jafnréttháir aðilar og útkljá þar sín mál við samningaborð. Hinn meginþáttur vinnulöggjafarinnar er svo sá, að takist ekki samningar með þessum tveimur jafnréttháu aðilum, megi vinnuseljandinn neita að selja vinnu sína og leggja hana fram, þegar ekki hefur samizt um verðið á henni og það heitir verkfall, þá er komið á verkfall. Íslenzk löggjöf heimilar hinum vinnandi manni sem sé þennan rétt, að láta ekki í té vinnu sína, nema því aðeins að um verðið á henni hafi samizt við frjálsa samninga. En þá kemur þetta frv. og segir: Það skal bannað að leggja niður vinnu, þeim sem eiga að stjórna þessum stórum flugvélum, þó að ekki hafi tekizt að semja um verðið á vinnu þeirra. Vinnulöggjöfin heyrir undir félmrh., Emil Jónsson, formann Alþfl. Og eiginlega hefði löggjöf, sem afnemur, þótt um stundarsakir sé, vinnulöggjöfina, sem undir hann heyrir, þá löggjöf hefði hæstv. félmrh., formaður Alþfl., að réttu eðli máls átt að flytja. En einhvern veginn hefur hann nú kunnað betur við það að víkja sér undan þessu og skal ég ekki lá honum það og koma þessu yfir á hæstv. flugmálaráðh., kollega sinn, e.t.v. hugsað sem svo: Hæstv. flugmálaráðh. hefur áður flutt sams konar brbl. og það detta nú engir gullhringar af honum frekar, þó að hann bæti því við að flytja á hv. Alþ. frv. að sams konar löggjöf. Og vissulega skil ég það, að hæstv. félmrh. sem formaður Alþfl. hafi lagt nokkuð mikla áherzlu á það að víkja sér undan að vera flm. frammi fyrir Alþ. að svona löggjöf. Það hefur hann gert. En mér finnst, að það hafi verið alveg ástæðulaust fyrir hæstv. flugmálaráðh. að vera að taka þennan beiska bikar frá bróður sínum. Ég sé það líka í hendi mér, að það hefði orðið allbeiskur síðasti sopinn hjá hæstv. félmrh., ef hann hefði flutt frv., því að sakir stóðu hér svo 30. apríl, að þá var fastráðið og forseti lét um það falla orð, að hann ætlaði að afgreiða þetta mál á þeim drottins degi, hvað sem tautaði. En 2. umr. um það stóð fram að miðnætti 30. apríl og þá rann upp 1. maí, alþjóðlegur hátíðar- og kröfudagur verkalýðsins um allan heim og það gat ekki verið lagt slíkt höfuðkapp á það að afgreiða málið að kvöldi síðasta apríl, nema af því að flytjendum málsins hefur þótt það vera alveg tilvalið sem hátíðargjöf til íslenzkrar verkalýðsstéttar, að þá einmitt væru staðfest og látin taka gildi vinnukúgunarlög, þrælalög. En þannig stóðu málin, þegar 30. apríl leið að kvöldi, að þá var að ljúka 2. umr. málsins og 3. umr. átti að ljúka á þeim degi líka, en tókst ekki og þá hlýtur að hafa verið ætlunin að pressa það í gegn alveg sérstaklega, að lögin yrðu staðfest 1. maí. Ég er nú þannig gerður, að ég ann hæstv. ráðh. alls góðs og ég tel, að það sé ástæða til að þakka þeim fyrir það, að þeir þó á miðnætti 30, apríl sáu, að það var ekki verulega vinsamlegt við íslenzkan verkalýð að ganga þá frá þessari þrælalöggjöf og ætla sér að staðfesta hana 1. maí og ég þakka þeim fyrir það, að þeir hurfu frá því óráði. Þá hefðu þeir áreiðanlega spillt enn þá meira friðarmöguleikum í komandi samningum á næstu vordögum. Þá hefði mörgum hitnað í hamsi, ef slík löggjöf hefði verið gefin út í maí. Sá betri hlutinn hefur því orðið uppi, með því að hæstv. flugmálaráðh. féllst á það síðari hluta dags 30. apríl að hverfa frá sínum áður gefnu fyrirmælum til forseta um að ljúka þá málinu, svo að það kæmi til staðfestingar 1. maí. Ég held, að ef það hefði gerzt, að þessi lög hefðu hlotið staðfestingu 1. maí, hefði farið langbezt á því, að það hefði verið hinn rétti ráðh., sem hefði gert það, formaður Alþfl., hæstv. félmrh., en ekki sá ráðh., sem í raun og veru ætti ekki að þurfa að taka á sig vanda og óvinsældir af svona réttindaskerðingarmáli eins og þetta er, því að þetta er hreint félagsmál og er sem sé í raun og veru þess eðlis, að vinnulöggjöfin að meginefni er lögð til hliðar, tekin úr notkun ákveðið tímabil. Mér finnst því vera farið ómaklega illa með hæstv. flugmálaráðh. að láta hann standa í þessum óvinsæla málflutningi hér, réttindaskerðingarflutningi í félagsmálum, þar sem hann er ekki sjálfur félmrh. Það er eins í þessu máli og jafnan: sá hljóti skell, sem skyldi. En hvað sem því líður, hver eigi réttilega að bera ábyrgð á svona löggjöf, sem ég tel mig hafa túlkað réttilega, er það víst og það má hæstv. ríkisstj. vita, að því er aldrei vel tekið af íslenzkri verkalýðshreyfingu, að verkalýðurinn sé sviptur sínum helga rétti, samningsréttinum, sem í íslenzkri löggjöf viðurkennir svo verkfallsréttinn, þegar ekki næst samkomulag við samningaborðið um verð vinnuaflsins. Þó að hér sé um að ræða fámenna stétt með háum tekjum, er það þeirri fámennu stétt jafnhelgur réttur og hinum lægra launuðu stéttum og það er alveg jafnmikil sök af hendi ríkisvaldsins að svipta fámenna, hálaunaða stétt þessum rétti, sem íslenzk löggjöf ætlar henni, eins og þótt ráðizt væri á hinn almenna launþega, sem þó er síður gert, e.t.v. af því að menn viðurkenni, að þar sé enn þá meira í húfi, þar sé enn þá meiri ódrengskap beitt með því að beita þvingunarlögum gegn þeim, sem rétt hafa til hnífs og skeiðar. En e.t.v. er það þó ekkert síður vegna þess, að þar þorir ríkisvaldið síður til, af því að þar er mörgum að mæta. En það er allri verkalýðshreyfingunni að mæta, þegar ráðizt er á þennan helga rétt, hver sem í hlut á. Það má ríkisstj. vita. Hæstv. ráðh. tók hér til máls áðan og þá hélt ég, að hann ætlaði að gera það, sem hann hafði vikið sér undan áður undir umr. um þetta mál, að svara ýmsum fram komnum fsp., en það gerði hann nú nálega ekki. Hann taldi, að allar þessar fsp. hefðu ekki verið svara verðar og menn hefðu verið að spyrja um það, sem þeir vissu um og fór eiginlega úr ræðustól án þess að sýna neinn lit á því að svara fram komnum fsp. En sumar þær fsp., sem hafa verið bornar fram í þessum umr., áttu fyllilega rétt á sér og þm. eiga rétt á því, að spurningum til valdamannanna, ráðh., sem fram eru bornar í sambandi við mál, sem hér eru á dagskrá og í eðlilegu sambandi við efni þeirra og innihald, sé svarað af hæstv. ráðh Ég taldi, að hæstv. ráðh. víki sér undan yfirleitt að taka til máls, af því að hann vildi umfram allt binda sem fyrst endi á þessar leiðu umr. En hitt datt mér ekki í hug, að hann stimplaði allar þessar fsp. á þann veg, að þær væru ekki svara verðar. Ég held, að það hafi verið hv. frsm. meiri hl. n., Sigurður Bjarnason, sem skýrði frá því í sinni framsöguræðu, að reglugerð á grundvelli loftferðalaganna mundi verða lokið á næstu mánuðum. Nú hygg ég, að enginn viti um það betur en hæstv, flugmálaráðh., hvaða undirbúningur hefur verið gerður til setningar þessarar reglugerðar, hvernig því starfi hefur miðað áfram, hvernig það standi og hvort þess vegna sé hægt að vænta þess, að reglugerðin á grundvelli loftferðal. um vinnutíma og þar með um rétt flugmannanna til hvíldar verði gefin út. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um það, hvenær þessi reglugerð muni verða tilbúin. Það skiptir mjög miklu máli í sambandi við þetta stóra mál, því að það er tviþætt, málið. Það er ágreiningur um launakjör flugmannanna og flugstjóranna á stóru vélunum og í annan stað er ágreiningur um vinnutíma þeirra eða rétt þeirra til hvíldar. Og það væri mjög mikið leyst, ef maður gæti fengið vitneskju um það, að reglugerðin um hvíldartíma þeirra kæmi mjög fljótlega og ég skil ekki í, að hæstv. ráðh. dragi það lengi úr þessu, þegar það er búið að dragast frá því, að loftferðal. voru sett, dragast þannig allt of lengi að setja þessa reglugerð. Eins og nú standa sakir, þegar m.a. er deilt um þetta og það er kannske torleystara, en sjálf launamálin, þá trúi ég því ekki, að hæstv. ráðh. dragi það lengi að setja reglugerðina og nú spyr ég hann: Hvenær kemur reglugerðin? Þurfa að líða margir dagar, þurfa að liða enn margar vikur, þangað til hún komi? Er ekki hægt að setja kraft á það að láta sérfróða menn ganga í það að ganga frá þessum atriðum? Lögin eru til, en reglugerðarákvæðin vantar. E.t.v. hefði þessi deila alls ekki orðið svo illkynjuð sem hún hefur orðið og eins torleyst, ef ekki hefði verið deilt um annað en kaupið, ef það hefði verið búið að ákveða þetta atriði með reglugerð. Mér finnst ekki heldur spurning hv. 3. þm. Vestf. vera út í hött eða óskyld þessu máli, þegar hann spyr um, hve langan tíma gerðardómnum er ætlað að starfa? Þar er hæstv. ráðh. húsbóndinn og hann hlýtur að hafa gert sér einhverjar hugmyndir um það, hvort hann ætlar að veita gerðardómnum langan, kannske ótakmarkaðan tíma til starfa, þannig að deilumál flugmanna sé óleyst um langan tíma. Hitt er rétt hjá honum, sem hann upplýsti, að það er tekið fram í l., að úrskurður gerðardóms, niðurstaða gerðardómsins skuli gilda frá staðfestingu l. Dómurinn, þegar hann kemur, sem við vitum ekkert hvenær er, á að gilda aftur fyrir sig. En samt sem áður eru flugmennirnir í óvissu um það, hver verði niðurstaða gerðardómsins, ef hann situr lengi með málið í fanginu og það skiptir verulegu máli, einkanlega þegar fyrir liggur nú fyrir fram tilkynning frá þeim um það, að þegar loksins gerðardómurinn svo kemur, ætli þeir ekki að una því að vinna eftir ákvörðun gerðardóms, þeir vilji eingöngu vinna við þau kjör, sem ákveðin séu með frjálsum samningum. Hæstv. ráðh. er hins vegar svo bjartsýnn, að hann segir: Ég held, að þeir hlíti l., ég held, að þetta sé sett fram í hita dagsins, ég sem sagt tek ekki mark á þessari fyrir fram aðvörun þeirra. - Hann kallaði það hótun. Ég segi: Þetta er aðvörun af þeirra hendi, því að vissulega er það svo, að ef l. eru sett og það fer eins og flugmennirnir hafa sagt, að þeir vinni ekki eftir úrskurði gerðardómsins, stendur hæstv. ríkisstj. illa í málinu að hafa sett lög, sem svo reynast óframkvæmanleg, sem setja enga flugvél í gang. Þá er orðið ljótt klámhögg úr þessu öllu saman. Ég vil þó segja, að þó að bjartsýni hæstv. ráðh. yrði sér ekki til skammar og flugmennirnir segðu: Þó að þetta séu þrælalög, sem hafa nítt af okkur lagalegan rétt vinnulöggjafarinnar, ætlum við samt að hlýða þeim, - þá væri ekki allur vandi leystur hjá hæstv. ríkisstj. samt, því að þá væri hún búin að láta dómendur, sem hún mundi a.m.k. telja hlutlausa dómendur, úrskurða um það, hvaða kaup flugstjórar skyldu hafa. Og hvaða kaup er líklegt, að þessir hlutlausu dómendur úrskurði? Það hlýtur að vera kaup einhvers staðar á bilinu milli þess, sem Vinnuveitendasambandið fyrir hönd Loftleiða hefur boðizt til að fallast á, sem mun vera eitthvað í kringum 35 þús. kr. á mánuði og þess, sem flugstjórarnir hafa sjálfir gefið kost á að semja um, sem mun vera í kringum 42 þús. á mánuði. Það kaup, sem dómurinn kæmi til með að ísskurða, mundi vera einhvers staðar á þessu bili, hygg ég. Og hvernig stæði nú hæstv. ríkisstj. að vígi, eftir að tilkvaddir sérstakir hlutlausir dómendur á ábyrgð ríkisstj. hefði úrskurðað til einnar stéttar 35–42 þús. kr. mánaðarkaup? Væri hún ekki komin í neina hættu með það, að til þessarar dómsniðurstöðu hinna hlutlausu dómenda ríkisstj. yrði vitnað og það tekið sem fordæmi fyrir því, sem aðrar sérhæfðar stéttir með langt nám að baki mættu krefjast og vænta að fá kannske, eftir að verkfall þeirra hefði verið stöðvað, með nýjum hlutlausum dómi á ábyrgð ríkisstj.? Hafi hæstv. ríkisstj. óttazt það, að upphæð, sem flugstjórar og Vinnuveitendasambandið semdu um, einhvers staðar á milli 30 eða 40 þús. kr. á mánuði, yrði hættulegt fordæmi í launamálum almennt, sem ég held að yrði nú ekki, ekki a.m.k. almennt, held ég, að niðurstaða dóms á þessum nótum verði miklu hættulegra fordæmi, af því að þetta væri rödd, sem hefði sagt sitt afgerandi orð í umboði sjálfrar hæstv. ríkisstj., í umboði hennar. Dómendurnir eru vinnumenn ríkisstj., hennar hjú og þeirra orð, þeirra dómsorð væri jafnframt orð ríkisstj. í málinu: Þetta skuluð þið hafa. - Og þegar þessi dómur lægi fyrir, hygg ég, að það væri ekkert ólíklegt, að verkfræðingar tækju upp sín fyrri mál, þá kannske beint með það fyrir augum að fá eitthvað svipaða meðferð af tilkvöddum dómendum ríkisvaldsins. Nei, það er ekki alveg vandalaust fyrir hæstv. ríkisstj., jafnvel þótt hún ásetji sér að láta kné fylgja kviði og höggva hér á torleysta hnúta. Hún er kannske að setja sig í aðra flækju, sem ekki yrði henni þægilegri á eftir, þó að færi svo, að flugvélarnar færu hér í gang og flugmennirnir hlýddu löggjöf, sem þeir segðu um: Ja, þetta er þó íslenzk löggjöf, þó að við lítum á hana sem hálfgerð þrælalög. Ég býst ekki við því, að hæstv. flugmálaráðh. eða hæstv. ríkisstj. hrökkvi neitt í kút og hætti við að setja þessi lög sín núna á þessum drottins degi, þó að ég bendi á í ræðu, að ýmsar alvarlegar afleiðingar getur lagasetningin haft, annaðhvort þannig, að hæstv. ríkisstj. standi uppi eins og þvara og lög standi á pappírnum, en flugmennirnir láti ekki vinnu sína í té og enginn vandi leysist eða þá hitt, að dómsorð hinna tilkvöddu dómenda ríkisstj. yrði tekið upp miklu fremur sem fordæmi í launamálum heldur, en ef frjálsir samningar hefðu leyst þennan hnút milli réttra aðila. Hér hefur á Alþ. verið rætt um þetta mál eingöngu sem „prinsip“-mál. Hæstv. ráðh, segist ekki hafa talað í málinu sem neinn dómari, og er það rétt að vísu. En hann ætlar þó að tilnefna í sinn stað dómendur til þess að ákveða verðið á þeirra vinnu. Og hv. alþm., sem um málið hafa rætt, hafa rætt um þetta sem „prinsip“-mál, sem árás á vinnulöggjöfina, árás á helgan rétt, samningsrétt verkalýðsstéttarinnar í heild. Þó að þessir menn séu ekki í Alþýðusambandi Íslands, eru þeir í löglegu stéttarfélagi og lögðu að óloknum samningum við sinn rétta gagnaðila út í löglegt verkfall. Það hefur enginn véfengt, að verkfallið væri löglegt. Og þá á að svipta þá verkfallsréttinum og setja lög, sem segja: Eftir að þessi lög eru staðfest, frá og með 3. maí 1965, er verkfallið, sem hófst frá og með 3. apríl 1965, óheimilt. Ég held, að gerðardómnum verði jafnvel enn þá örðugra um vik að ákveða með úrskurði vinnutíma flugmannanna og önnur starfskjör þeirra, heldur en nokkurn tíma að ákveða þeim launin, sem þeir munu sennilega ákveða einhvers staðar á þessu umdeilda bili. Ég held, að það verði gerðardómi afskaplega erfitt að taka á sig ábyrgðina á því að ákveða vinnutíma þeirra. Það verður annað hvort að gerast með ákvæðum í l. og það hefði átt að vera í loftferðal., sem voru afgreidd á Alþ. á síðasta ári, en þar segir, að það skuli gert með reglugerð og svo kemur reglugerðin ekki. Það held ég, að væri lífsnauðsyn nálega, vil ég segja, að hæstv. ráðh. léti hraða setningu reglugerðarinnar, svo að gerðardómurinn þyrfti ekki að taka á sig þá ábyrgð, sem af því leiðir að úrskurða um það atriði, því að það er vissulega þung ábyrgð, miklu þyngri ábyrgð, sem fellur á þá, sem þá ákvörðun taka, heldur en hvort flugstjórunum eru ákveðin 35 eða 40 þús. kr. mánaðarlaun. Viðgengst það nú, eins og flugmennirnir halda fram og ég hef spurt um, hvort væri rétt, en ekki fengið svar við því, því að spurningar eru ekki taldar þess virði að svara þeim, er það rétt, sem flugmennirnir segja, að samtals geti vinnutíminn farið upp í 22 stundir á sólarhring? Er þetta rétt? Ef þetta er rétt, er það slíkt regin hneyksli, að það má ekki geta gerzt stundinni lengur. Flugmenn, sem hljóta þá að vera orðnir örþreyttir, eiga að stjórna flugfari með allt upp í 200 mannslíf í hendi sér. Þetta mál er miklu meira, en mál flugmannanna. Þetta er mál allra þeirra, sem Loftleiðir skipta við. Og ef menn láta sér eins annt um æru og heiður og ábyrgð Loftleiða og þeir hafa á orði, ríður á að setja þarna mörk af réttum aðilum, sem veita fullnægjandi tryggingu og séu innan forsvaranlegra marka og e.t.v. er þetta torleystasti punkturinn í deilunni. Ég leyfi mér að spyrja nú hæstv. ráðh.: Væri það ekki mikils virði, að reglugerðin kæmi sem allra fyrst og hyggi á þennan hnút? Er það virkilega verkefni gerðardóms að ákveða þetta, en honum er ætlað það samkv. 3. gr. l., sé ég er? Væri ég til kvaddur í svona gerðardóm, mundi ég algerlega kveinka mér við, biðjast undan, krefjast þess að vera laus við að ákveða með gerðardómsúrskurði, hver vinnutími flugmanna skuli vera. Og úr því að þetta er ekki ákveðið í l., er það einskis manns annars, en hæstv. ráðh., sem verður að bera ábyrgð á slíku reglugerðarákvæði, og þá reglugerð þarf hann að setja, þegar það er liður í svo alvarlegri, langvarandi deilu eins og hér er um að ræða. Ég kemst ekki hjá að láta þá skoðun í ljós, að ég tel, að það sé búið að vefjast allt of lengi fyrir hæstv. ráðh. að setja reglugerðina. Hún þurfti að koma skömmu eftir að loftferðalögin voru staðfest. Menn hafa látið í ljós mikla hneykslun yfir því, hve háar kröfur flugmanna væru og fram úr öllu hófi í sambandi við íslenzk launamál. En ég hlýt þó að benda á, að þetta er kannske ekki svo undarlegt sem mörgum manni hér heima virðist. Þessir duglegu, djörfu og öruggu menn, sem hafa á sér orð víðs vegar um heim fyrir að bera af öðrum flugmönnum í öryggi og vera færir, afburðafærir í sinni mennt, eru í daglegri snertingu við flugmenn og flugstjóra annarra þjóða, sem eru á miklu hærra kaupi en þeir. Og ekki nóg með þetta, heldur munu þeir um þessar mundir, nokkru áður en deila þeirra hefst og núna meðan deilan stendur yfir, vera við hliðina á amerískum flugmönnum á miklu hærra kaupi, sennilega margfalt hærra kaupi en þeir. Er það nokkuð undarlegt, þó að menn geri samanburð við menn í sama starfi hjá öðrum þjóðum, sem þeir hafa nálega daglega snertingu við og jafnvel við hliðina á mönnum í sama loftfari, sem fengnir eru frá öðrum þjóðum? Nei, ég get ekki fallið í stafi yfir því. Ég hef frétt það, að frá því að 2. umr. lauk hér um þetta mál 30. apríl um miðnættið hafi verið haldinn einn samningafundur undir forustu sáttasemjara ríkisins. En mér er sagt, að hann hafi ekki verið langur og engin tilboð hafi komið fram. Það er því staðreynd, sem hér hefur verið margsagt: Sáttafundir hafa ekki verið mjög margir í þessari deilu, ekki mjög tíðir, þeir hafa ekki verið langir. Það er eins og það hafi ekki verið reynt til þrautar eða látið sverfa til stáls, og það hefur engin sáttanefnd verið skipuð. Og núna, þegar hlé varð á, var aðeins tíminn notaður fyrir einn stuttan samningafund. Mér virðast samningamálin vera bara til afsökunar. Allt traustið er lagt á, að málið leysist með löggjöfinni, sem við vitum þó að er þvingunarlöggjöf og verður skoðuð sem slík og mun skilja eftir sig ör, ef ekki sár. Menn hafa verið að segja, að skýringin á því, að þessi löggjöf sé fram borin, sé sú að skapa fordæmi, ef í harðbakkann slái með vorinu, þá skuli, ef það hafi gengið og gefizt vel að setja þessa löggjöf gegn flugmönnunum, aftur farið af stað og sett löggjöf á verkafólkið í vor. Það er alveg áreiðanlegt, að það er rétt, sem hv. 3. landsk. þm., Eðvarð Sigurðsson, sagði í ræðu sinni hér á dögunum: Þetta frv. og lögfesting þess spillir góðu andrúmslofti í samningum þeim, sem fyrir dyrum standa. Ég er í engum vafa um, að það er rétt og ýkjulaust sagt hjá Eðvarð Sigurðssyni. En ég undrast það samt, ef hæstv. ríkisstj, hugsar svona, að ef hún komist fram með þessa löggjöf, komist hún líka fram með löggjöf af sama tagi með vorinu. Nei, það þarf hún ekki að láta sér detta í hug. Ef slík löggjöf yrði sett í vor til þess að lögbinda kaup verkafólksins, held ég, að hæstv. ríkisstj. gerði það hreint og beint sem sjálfsmorðstilraun, þá vildi hún stytta sjálfri sér aldur, og það mundi hún líka gera. Það er enginn vafi á því, að það andrúmsloft sem þá skapaðist, og þær afleiðingar, sem slík löggjöf fengi, þær afleiðingar stæði þessi hæstv. ríkisstj. ekki af sér, hún stendur ekki fastari fótum en svo nú. Ég óttast ekki þvílíka löggjöf, ef hún er hugsuð og þótt hún kæmi. Það er í raun og veru á hvers mannas vitorði, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki lífað neinu lífi, sem líf gæti heitið, ekki ráðið neinum ráðum í þjóðfélaginu, sem ráð gætu heitið, síðan hún setti sinn fræga kjaradóm. Þá sprakk hún raunverulega. Síðan hefur hún ekkí setið sem nein ríkisstj. Og ef hún hygðist svo sitja eftir að hafa beitt verkalýðinn í landinu þvingunarlöggjöf viðvíkjandi ákvörðun kaups hinna lægst launuðu, þá er ég alveg viss um það, að hún gæti ekki einu sinni hjarað með neinni skuggatilveru. Þá væru hennar dagar taldir. Ég trúi því þess vegna ekki, að þetta hafi vakað fyrir hæstv. ríkisstj., því að það væri mjög barnalegt, ef svo væri, ef hún ofan á það að hafa með sinni stjórnarstefnu fengið á móti sér útgerðarmennina, sem segjast búa við hið mesta kvalræði í bezta uppgripaárferði, sem yfir land og þjóð hefur komið. Fá iðnaðarstéttina á móti sér vegna sýndarráðstafana sinna í frelsisátt með því að fara að flytja inn alls konar iðnvarning og þrengja þannig mjög möguleika íslenzks iðnaðar. Fá iðnaðarstéttirnar þannig líka upp á móti sér, að ýmsu leyti haga sér þannig, að ýmsar greinar kaupsýslunnar segjast búa við hallæri í landinu og ef hún ætlaði svo að færast það í fang að fara í opið stríð við framleiðslustéttirnar sjálfar, væri það gert til þess að komast með dálítið skjótum hætti frá því að heita lengur ríkisstj. og hún væri þá beint að ganga að verki til þess að losna úr þeim ógöngum, sem hún er búin að koma sjálfri sér í með allri sinni stjórnarstefnu. Það gæti líka verið alveg fullgildur tilgangur með svona frv. og endurflutningi þess gagnvart öllum verkalýð landsins á eftir. Það væri alveg opin leið til þess að binda enda á þessa tilveru, sem raunverulega hefur aðeins verið skugga tilvera, frá því að kjaradómurinn bylti öllum launamálum landsins og kom þeim út úr eðlilegu spori fyrir 11/2 ári. Ég skal svo ljúka máli mínu með því að segja, að þetta frv. er ekki líklegt til þess að leysa neinn vanda, getur sett hæstv. ríkisstj. sjálfa meira að segja, þegar það er orðið að 1., í meiri vanda en nokkru sinni fyrr. Og ef þetta er hugsað sem inngöngusálmur að sams konar aðgerðum gagnvart verkalýð landsins á komandi vori, eru það áreiðanlega ekki verkalýðssamtökin, sem þurfa neitt að óttast í því sambandi. Þá er það alveg gefið, að það mundi varða tilveru hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Áðan las ég frvgr., sem var alveg svar við fsp., sem spurt var um og mér kom þess vegna á óvart, að það væri verið að spyrja. Nú ætla ég að lesa lagagr. úr loftferðal., sem líka er svar við fsp., sem hv. 5. þm. Vestf. var með hér áðan í sambandi við reglugerðina um hvíldartíma flugmanna. Það segir í 52. gr. loftferðalaganna: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till. félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar.“ M.ö.o.: Þegar rn. hefur fengið till. flugverja, flugfélaga og flugmálastjóra, getur það sett reglugerð. Þessar till. hafa enn ekki borizt, en það er þó vitað, að ráðuneytisstjórinn í samgmrn. hefur rætt um það við þessa aðila, hvort þeirra væri von. En hér er um samningsmál á milli flugfélaganna og flugverjanna að ræða. Og ef rn. færi nú að úrskurða með reglugerð hvíldartímann, við skulum segja á móti vilja flugmanna eða fara einhvers staðar mitt á milli, er það ekki nema það, sem við viljum sízt gera. Við viljum reyna á það, að flugmenn og flugfélög komi sér saman um þetta og sendi till. til rn. Það hafa engar till. komið. En það, sem rn. mun gera, er að kalla eftir þessum till. og vitanlega er ætlazt til þess, að þessi reglugerð komi. 



Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að hlusta á hæstv. samgmrh. hér áðan, þegar hann var að tala um reglugerð þá, sem honum ber að setja samkv. l. um loftferðir varðandi lágmarkshvíldartíma flugmanna. Hæstv. ráðh. færði fram afsökun fyrir aðgerðarleysi sínu í þeim efnum, afsökun, sem alls ekki er hægt að finna í þeirri lagagr., sem hann las hér upp. Þessi lagagr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till. félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar.“ Það aðgerðarleysi að hafa enn þá ekki sett reglugerð um þetta efni skýrði hæstv. ráðh. með því, að hann væri að bíða eftir samkomulagi milli flugmanna og flugfélaganna um þetta mál. Þetta er hreinn misskilningur hjá hæstv. ráðh. Það þarf ekkert slíkt samkomulag til að setja þessa reglugerð. Það þarf ekki annað, en ganga eftir till. frá þessum aðilum og ef þessar till. berast ekki innan ákveðins tíma, hefur ráðh. að sjálfsögðu heimild til þess að setja reglugerðina, því að það er ekki ætlazt til þess, þó að þessir aðilar fái tillögurétt um þetta mál, að þeir eigi að geta tafið það von úr viti, hvenær reglugerðin er sett. Ég álít, að það verði ekki hjá því komizt, að hæstv. ráðh. setji þessa reglugerð hið fyrsta, og ég sé ekki neina ástæðu til þess, að það þurfi að taka neinn verulegan tíma úr þessu. Mér finnst, að hæstv. ráðh. gæti vel sett þessum aðilum tíma, 1/2 mánuð, 3 vikur eða eitthvað svoleiðis, til að skila sínum till. um þetta, þ.e. flugverjum, flugfélögum og flugmálastjórninni og að þeim till. fengnum getur hæstv. ráðh, sett þá reglugerð, sem honum sýnist. Hann er alls ekki bundinn við það að fara eftir þessum till., en að sjálfsögðu má ganga út frá því, að hann mundi haga reglugerðinni þannig, að flugmenn og flugfarþegar teldu, að þessi reglugerð um lágmarksvinnutíma flugmanna skapaði nægilegt öryggi í sambandi við flugið. Ég er alveg sömu skoðunar og kom fram hér s.1. föstudagskvöld, að álit okkar erlendis sem flugþjóðar gæti verið í mikilli hættu, ef þessi reglugerð verður ekki sett hið fyrsta. Ég held, að það sé ekki gott til afspurnar erlendis, vegna þess að okkar flugfélög fljúga mikið þar, ef sú vitneskja bærist út fyrir landssteinana, að engin slík reglugerð væri í gildi um þetta atriði. Ég held, að það mundi ekki skapa þá tiltrú til íslenzkra flugfélaga, sem þeim er nauðsynleg og þjóðinni er nauðsynleg, til þess að þau geti tekið þátt í samkeppni á alþjóðlegum vettvangi. Þess vegna er það algerlega óverjandi af hæstv. ráðh., hve lengi hann hefur dregið að setja þessa reglugerð og þarf enga afsökun fyrir því, að hún verði ekki sett mjög fljótlega úr þessu eða innan mjög fárra vikna. Ég skil ekki þær röksemdir, sem hér hafa komið fram hjá einhverjum aðila og mér skilst, að jafnvel flugmálastjórnin sé borin fyrir, að það muni taka svo og svo marga mánuði að setja þessa reglugerð. Ég held, að þessir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, flugmenn, flugfélög og flugmálastjórn, eigi að ráða yfir það mikilli vitneskju í þessum efnum, að það ætti ekki að taka þá neinn verulegan tíma að ganga frá till. um það, hver lágmarkshvíldartími flugmanna eigi að vera og þegar þær till. eru svo fram komnar, er það ráðh. að ganga endanlega frá reglugerðinni og hann hefur algerlega óbundnar hendur um það, hvernig reglugerðin verður. Það þarf ekki að taka tillit til þeirra till., sem fram koma, frekar en hann sjálfur telur eðlilegt. En það er líka algerlega óforsvaranlegt, ef einhver af þessum aðilum, hvort sem það eru flugmenn eða flugfélögin eða flugmálastjórnin, dregur að leggja sínar till. fram og ráðh. í skjóli þess dregur það svo að gefa út reglugerðina. Ef einhver af þessum aðilum reynir að tefja framgang málsins á þann hátt að skila ekki neinum till., hvort sem það eru flugmenn eða einhverjir aðrir, fellur að sjálfsögðu niður réttur þess aðila til þess að skila till. og ráðh. er ekki bundinn af því að bíða eftir þeim. Ég endurtek það enn, að ég álít það óhjákvæmilegt vegna álits okkar út á við og vegna álíts flugfélaganna út á við og svo vegna flugöryggisins ekki sízt, að þessar reglur verði settar tafarlaust og ég vil þess vegna beina þeirri fsp. til hæstv. samgmrh., af því að hann er nú farinn að svara fsp., hvort ekki megi vænta þess, að hann láti þessa reglugerð frá sér koma mjög fljótlega. En ég tel það algerlega vandalaust fyrir hann t.d., svo að ég nefni tímatakmark, að hafa gengið frá þessari reglugerð fyrir 1. júní n.k. Það sýnist mér vera leikur einn. Þessar umr. eru nú komnar á lokastig og ég held, að það megi fullyrða, að þessi deila sé á ýmsan hátt sú óvenjulegasta, sem lengi hefur verið háð hér á landi. Hún er m.a. óvenjuleg vegna þess, að það er búið að standa hér verkfall í rúman mánuð og þó virðist málið horfa þannig við, að það hefði átt að verða tiltölulega auðvelt að leysa þessa deilu. Mér sýnist, að það hefði átt að vera tiltölulega auðvelt að leysa þessa deilu, þegar annar aðilinn gengur strax í upphafi verkfallsins svo langt til samkomulags, að hann slær um 20% af sínum kröfum. Ég er líka sannfærður um það, að stjórnendur Loftleiða hafa frá upphafi gert sér ljóst, að það verði heppilegast fyrir félagið að semja, heldur en að stefna út í eins langt verkfall og orðið er, með því tapi, sem af því hefur hlotizt, og jafnvel tapi, sem getur orðið erfitt að vinna upp eða tekur nokkurn tíma að vinna upp. Þegar litið er á þetta tvennt, er það alveg óskiljanlegt, hvað þessi deila hefur staðið lengi. Og hvað er það, sem hefur valdið því, að þessi deila hefur staðið svona lengi? Svarið við þeirri spurningu er að finna í grg. eða ég vil segja árásargrein, sem birtist frá Vinnuveitendasambandi Íslands rétt eftir að verkfallið hófst. Það var látið líta svo út, að þetta væri hlutlaus grg. um deiluna, en það er nú upplýst, að svo rangt hefur þar verið á málum haldið, að kröfur flugmanna eru sagðar mörgum hundruðum þús. kr. hærri, en þær voru, þegar þessi grg. var birt, vegna þess að það er ekkert tillit tekið til þess, að þeir voru búnir að lækka kröfurnar um 20%. í framhaldi af þessari furðulegu grg. Vinnuveitendasambandsins, þar sem reynt var að afflytja málstað flugmannanna á þennan hátt, voru af ýmsum aðilum, sem standa nærri þessum félagsskap, hafnar hinar furðulegustu árásir á flugmennina. Það var sagt, að það þyrfti enga sérstaka hæfileika eða sérstaka menntun til að stunda þetta starf, þetta væri eiginlega ekkert, að vera flugstjóri á svona stórri vél væri eiginlega ekkert ábyrgðar meira en að aka bíl og þar fram eftir götunum og þess vegna ætti að miða kjör flugmannanna, að því er manni skildist, við kjör bílstjóra og á þennan og annan hátt var málið flutt. Það var sem sagt hafin hér hin svæsnasta árásarherferð á annan aðilann, sem stóð að deilunni. Og hvers vegna var þetta gert? Þetta var gert vegna þess, að það var frá upphafi tilgangur Vinnuveitendasambandsins að nota þessa deilu til þess að knýja fram lögþvingaðan gerðardóm og skapa þar með fordæmi fyrir því, að slíka leið mætti fara í þeim deilum, sem eru fram undan og allir vita um. Það er eingöngu Vinnuveitendasambandið og síðan ríkisstj., ég kem að því síðar, sem ber ábyrgð á því, hve lengi þessi deila hefur staðið. Og það er vegna þess, að það hefur verið tilgangur þess, eins og ég sagði áðan, að nota þessa deilu til þess að skapa fordæmi til lausnar öðrum deilum, sem koma síðar, á þann veg, sem það telur sér heppilegast. Og vegna þess hafa flugmennirnir verið teknir þannig fyrir, orðið fyrir þeim árásum, sem ég lýsti og reynt að sverta þeirra málstað á allan mögulegan hátt, vegna þess að Vinnuveitendasambandið vildi skapa sér aðstöðu til þess að koma þeirri leið fram, sem þetta frv. fjallar um, til þess að skapa fordæmi til lausnar vinnudeilum síðar. Meðferð málsins hefur svo öll verið í þessum anda, sem kom fram í áðurnefndri árásargrein Vinnuveitendasambandsins. Sáttasemjari hefur að sjálfsögðu fundið, að afstaða Vinnuveitendasambandsins, sem fór með mál Loftleiða í þessari deilu, var þannig, að það mundi vera tilgangslaust að halda langa sáttafundi og það mundi vera tilgangslaust að leggja fram miðlunartill., vegna þess að Vinnuveitendasambandið mundi sjá um það, að hún yrði felld. Á þennan veg og allan annan var stefnt að því af þessum aðila að koma í veg fyrir það, að sættir gætu náðst, að samkomulag gæti náðst, til þess að knýja fram þá leið, sem þetta frv. fjallar um. Mér finnst rétt af þessu tilefni að fara nokkrum orðum um vinnuveitendasamtök og afstöðu þeirra í þjóðfélaginu. Að sjálfsögðu eru vinnuveitendasamtök nauðsynleg, og þau geta verið hin gagnlegustu á margan hátt, ef þau starfa í þeim anda, sem réttur er, ef þau starfa með skilningi á afstöðu þess aðila, sem þau semja við og ef þau starfa í anda þess að gera sér grein fyrir afstöðu þeirra aðila, sem þau þurfa að semja við. En oft vill það fara þannig, að vinnuveitendasamtök lenda ekki undir stjórn þeirra manna, sem eru heppilegastir til að hafa þar forustuna. Oft vill fara svo, að vinnuveitendasamtök lenda undir stjórn þeirra, sem eru afturhaldssamastir og stundum undir stjórn þeirra, sem lakast reka sín fyrirtæki og þess vegna er afstaða þeirra til kaupgjaldsmála oft og tíðum miðuð við afkomu jafnvel lökustu fyrirtækjanna og byggð á algeru skilningsleysi á afstöðu launþeganna, sem þau þurfa að semja við. Það virðist vera svo með marga vinnuveitendur eða þá, sem oft komast til áhrifa í þessum félagsskap, að þeir sjá eiginlega ekki neinn annan kostnaðarlið í sínum rekstri, en kaupgjaldið og það byggist allt á því að halda kaupinu sem mest niðri. Þeir gera sér ekki nægilega grein fyrir því, að það er ekki síður mikilvægt fyrir atvinnureksturinn að vinna að því að búa við sæmileg lánsfjárskilyrði, að búa við lága vexti og vinna að sem mestri hagræðingu í sínum eigin atvinnurekstri og bæta afkomu sína á þann hátt, heldur fyrst og fremst hugsa þeir um það að halda kaupinu niðri. Alþýðublaðið lýsir því nokkuð 1. maí, hvernig viðhorf margra vinnuveitenda er nú í þessum samningum til þeirra samninga, sem eru fram undan, júní samninganna svokölluðu. Því farast þannig orð í forustugrein, með leyfi hæstv. forseta, þar sem það er að ræða um væntanlega kaupsamninga á komandi sumri: „Ekki verður annað betur séð en bæði ríkisstjórn og verkalýðssamtök hafi fyllsta hug á samkomulagi. Hins vegar er þegar hafinn skipulegur barlómur atvinnurekenda, meira og minna studdur af ýmsum spekingum. Slíkur tónn er ekki nýr, hann hefur heyrzt oft áður.“ Og vissulega er það rétt hjá Alþýðublaðinu: Hann hefur heyrzt oft áður og slík afstaða hefur heyrzt oft áður. Og það er þessi afstaða, sem hefur ráðið því, hvernig Vinnuveitendasambandið hefur haldið á flugmannadeilunni, vegna þess að þar hefur það haft í huga samningana, sem eru fram undan og vill skapa sér afstöðu til að leysa þá á þann veg, sem það ætlar nú að knýja fram að þessi deila sé leyst. En þá kem ég að því atriði, sem ég tel langsamlega alvarlegast í þessu sambandi og það er það, að ríkisstj. hefur tekið að sér í þessari deilu, - og þar með má álykta, að það verði einnig svo í framtíðinni, - að hún hefur tekið að sér að vera fulltrúi atvinnurekenda, ganga fram undir merki atvinnurekendanna, hinna afturhaldssömu atvinnurekenda, sem ráða Vinnuveitendasambandi Íslands. Í þessari deilu hefur ríkisstj. í einu og öllu komið fram sem hinn trúasti fulltrúi atvinnurekendasambandsins og þess vegna hefur hún léð máls á því að leysa þetta mál eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég vil leggja sérstaka áherzlu á þetta vegna þess, að mér finnst, að þetta spái ekki góðu um framgang þeirra samninga, sem fyrir höndum eru milli verkalýðsstéttarinnar og atvinnurekenda. Mér sýnist alveg sérstaklega á þessu máli, þar sem ríkisstj. hefur gerzt fullkominn fulltrúi atvinnurekendanna, að hún sé einnig líkleg til að þjóna þeim í þeim átökum, sem hér eru fram undan. Og þótt margt sé alvarlegt við þessa deilu, tel ég þetta vera það langsamlega alvarlegasta. Ég tel, að það sé mikil nauðsyn fyrir launþega, sem eiga harða baráttu fyrir höndum, að gera sér þetta ljóst, og alveg sérstaklega er það nauðsynlegt fyrir þá launþega, sem fylgja stjórnarflokkunum að málum, að gera sér þetta ljóst og reyna að hafa áhrif á þann veg, að ríkisstj. gerist nú ekki í annað sinn fulltrúi atvinnurekendanna, heldur reyni að líta hlutlaust og heiðarlega á málin. Og ég get vel trúað, að það sé rétt, sem kemur fram í Alþýðublaðinu 1. maí, að það sé á vissan hátt vilji ríkisstj. að reyna að leysa júní deiluna, sem fram undan er, með samkomulagi. En ég óttast, að það komi í ljós, alveg eins og í þessari deilu, að það sýni sig, þegar á reynir, að þá er ríkisstj. fulltrúi atvinnurekendanna, en fylgir ekki launþegunum að málum, meti þeirra málstað minna, en málstað atvinnurekendanna. Og það er heldur ekkert óeðlilegt, því að það vita allir, að það er mjög vel innangengt á milli Vinnuveitendasambands Íslands og Sjálfstfl. Það er meira að segja vitanlegt, að þeir menn, sem mestu ráða hjá Vinnuveitendasambandinu, ráða líka mestu í Sjálfstfl. Ég álít, að þetta mál undirstriki það alveg sérstaklega, hvílík hætta er á ferðum; ef ríkisstj. lætur í annað sinn atvinnurekendurna leika með sig og hafa sig að leiksoppi, alveg eins og þeir hafa gert í þessu máli. En vitanlega er, eins og ég hef rakið, fyrst og fremst tilgangurinn hjá atvinnurekendum með því að fá þessi lög fram að skapa fordæmi til þess að fara hina sömu leið í þeim deilum, sem fram undan eru. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi að ræða öllu meira um þetta mál. En það, sem ég vildi alveg sérstaklega leggja áherzlu á með ræðu minni, var það, að þó að margt sé alvarlegt í þessari deilu, álit ég það langalvarlegast, að ríkisstj. hefur hér tekið afstöðu með atvinnurekendum eða Vinnuveitendasambandinu réttara sagt og það spái ekki góðu í framtíðinni. Ég vil svo að lokum minnast aðeins nokkrum orðum á það, sem ég gerði að vísu einnig að umtalsefni í ræðu minni við 2. umr., en það er, að nauðsynlegt sé, ef nokkur möguleiki er á því, að koma þeirra skipan á, að flugfélögin geti sem mest staðið utan vinnudeilna hér innanlands vegna þess, hve mikið þau starfa á erlendum vettvangi. Og ég vil enn einu sinni undirstrika það, að til þess að ná því marki sé það höfuðnauðsyn, að flugfélögin séu ekki aðilar að stéttabaráttunni í landinu, séu ekki aðilar að stéttasamtökum, að þau séu ekki aðilar að Vinnuveitendasambandi Íslands, því að ég held, að aðild þeirra að Vinnuveitendasambandi Íslands geti dregið þá inn í margar hættulegar deilur, fleiri en þessa. Mér sýnist öll reynslan í þessari deilu sýna og sanna það, að hún væri löngu leyst, ef Loftleiðir væru ekki aðili að Vinnuveitendasambandinu og ég verð að segja það, að mér finnst Loftleiðir fá lítil laun fyrir þá góðu greiðslu, sem þær verða að inna af hendi til Vinnuveitendasambandsins og áreiðanlega skiptir mörgum hundruðum þús. kr. á ári, þegar uppskeran er nú ekki önnur en þessi, að það er mánaðar verkfall á stærstu samgöngutækjum félagsins. En það er í raun og veru sú þjónusta, sem Vinnuveitendasambandið hefur innt hér af höndum fyrir Loftleiðir, því að ef það hefði ekki átt þátt í þessari deilu, væri löngu búið að leysa hana. Og mér finnst, að af því eigi Loftleiðir og flugfélögin að læra og vera ekki lengur aðilar að stéttasamtökunum í landinu með aðild sinni að Vinnuveitendasambandi Íslands. Með öðrum hætti held ég, að sé ekki hægt að koma þeirri skipan á, sem þarf að komast á, að flugfélögin geti staðið utan við verkföll og kaupdeilur hér innanlands. Ég benti á það hér við 2. umr., að flugmennirnir hafa sinn skilning á þessu, með því að þeir hafa fyrir nokkru gengið úr Alþýðusambandi Íslands og þess vegna væri enn þá eðlilegra og sjálfsagðara, að flugfélögin gerðu slíkt hið sama.



Herra forseti. Það er nú ekki margt, sem þarf að svara í ræðu hv. 5. þm. Reykv. og ég hefði vel getað setið undir því, þótt hann hefði haldið sig að því að skamma ríkisstj. og mig, sem hef verið talsmaður þessa frv. En vegna þess að hann ræðst á hæstarétt og gerir því skóna, að hæstiréttur verði ekki hlutlaus, þegar hann skipar gerðardóminn, tel ég sjálfsagt að mótmæla slíkum getsökum. Hv. þm. fullyrti það, að ríkisstj. hefði tekið afstöðu með vinnuveitendunum gegn flugmönnunum. En hvað gerir ríkisstj. með þessu frv.? Hún gerir ráð fyrir því, að hæstiréttur tilnefni 3 menn í gerðardóm, sem ákveði kjör flugmanna á flugvélum af gerðinni Rolls Royce 400. Gert er vitanlega ráð fyrir því, að hæstiréttur skipi menn í gerðardóminn, sem líta á þessi mál hlutlausum og réttlátum augum og það er ekki sæmandi hér í hv. Alþ. að gera ráð fyrir því, að þeir, sem fara í gerðardóminn, kveði ekki upp úrskurð eftir beztu samvizku eftir að hafa kynnt sér málið. Ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu gegn flugmönnunum með Loftleiðum. Ríkisstj. hefur ekki heldur tekið afstöðu með Loftleiðum gegn flugmönnum. Ríkisstj, hefur ekki gert annað, en það að gera ráðstafanir til þess, að deilan verði leyst, með því að fela hæstarétti að skipa 3 hæfa menn í hlutlausan gerðardóm til þess að úrskurða flugmönnum kaup og kjör í tiltölulega stuttan tíma. Það má vel vera, að hv. 5. þm. Reykv. reyni að afsaka þetta, sem hann sagði hér áðan í fljótfærni, því að í fljótfærni hefur það verið gert og óhugsað. Hann hefur ekki ætlað sér að ráðast á hæstarétt. Hann hefur ætlað sér að halda sig að því að deila á ríkisstj., en af einhverjum ástæðum glopraðist þetta út honum, sem ekki verður þolað, því að okkar réttarfar byggist á því, að við höldum hæstarétti, æðsta dómstóli landsins, utan við deilurnar. Ég tel svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta, því að fullyrðingar þær, sem fram komu hjá hv. þm., voru þannig vaxnar, að þær geta farið fyrir ofan garð og neðan. Þrátt fyrir skýlaus ákvæði í lögum um reglugerðina, telur hv. þm., að það sé enginn vandi að gera hana á tiltölulega stuttum tíma. .Álit flugmálastjóra, álít flugfélaganna og álit flugmannanna er þó þannig, að það hljóti að taka nokkurn tíma, því að þeir vilja helzt geta samið um þetta, en ekki að rn. ákveði einhliða um vinnutímann. En vitanlega gæti að því komið, ef þessir aðilar gefast upp, við það að gera till. til rn.



Herra forseti. Ég er ekki sammála hæstv. samgmrh. nema um eitt atriði, sem hann sagði nú í seinustu ræðu sinni. Hæstv. ráðh. sagði, að það ætti að halda hæstarétti utan við deiluna og ég er alveg sammála honum um þetta. Það á að halda hæstarétti þannig utan við deiluna, að það þurfi engan gerðardóm að skipa í þessari deilu. Ég álít, að það sé alls ekki verkefni hæstaréttar og það er hvergi gert ráð fyrir því í lögunum um hæstarétt, að hann eigi að vera sérstakur aðili til að útnefna menn í gerðardóm. Ég álit það alls ekki verkefni hæstaréttar og ég álít það að mörgu leyti hættulegt fyrir hæstarétt, að þessi kvöð sé lögð á hann, sem alls ekki er ætlazt til í lögunum um réttinn sjálfan. Dómnum, hæstarétti, er ætlað allt annað verkefni, en að útnefna menn í gerðardóm og ég álít, að það sé nauðsynlegt fyrir réttinn, að honum sé haldið utan við það að útnefna menn í gerðardóma. Og hæstv. samgmrh. hlýtur sjálfur að muna eftir dæmi, sem sannar þetta. Nú á þessu þingi var breytt lögunum um þann gerðardóm, sem ákveður fiskverðið. Hvers vegna var verið að breyta þeim lögum? Í þeim lögum var það ákveðið áður, að oddamaðurinn skyldi ákveðinn af hæstarétti og hann var tilnefndur af hæstarétti. En þessi maður, sem var tilnefndur af hæstarétti, gafst ekki betur, en það að álíti annars aðilans, þ. e. útgerðarmanna og fiskkaupenda, að þeir neituðu að una þessum gerðardómi áfram, ef hæstiréttur nefndi oddamann í hann og þess vegna varð að breyta þessum lögum og tilnefna sem oddamann forstöðumann Efnahagsstofnunarinnar. Þetta var lagabreyting, sem sjálf ríkisstj. stóð að og ég held, að þetta dæmi sýni það bezt, að það sé ekki heppilegt að láta hæstarétt vera að útnefna gerðardóma, enda liggur verkefni hans á allt öðru sviði. Ég get nefnt annað dæmi í sambandi við þetta, sem sýnir, að það er ekki heppilegt að fela hæstarétti þetta verkefni, þó að hann sé góður á því verksviði, sem honum er fyrst og fremst ætlað í hæstaréttarlögunum og það er að fella dóma og úrskurði út af deilum, sem rísa um það, hvernig á að skilja lög. Hæstiréttur hefur tilnefnt nokkra aðila í kjaradóm opinberra starfsmanna og ég held, að öllum komi saman um það, að sá kjaradómur hefur ekki reynzt vel. Það liggja fyrir í þingtíðindunum skjalföst ummæli hæstv. forsrh., sem sanna það, að þessi kjaradómur, sem er að nokkru leyti útnefndur af hæstarétti, hefur fellt úrskurð, sem ekki var samrýmanlegur lögum. Ég hef nokkrum sinnum lesið ummæli hæstv. forsrh. yfir honum og sýnt honum fram á það, að úrskurður kjaradóms í málum opinberra starfsmanna samrýmist ekki lögum, eftir því sem hæstv. ráðh. hefur sjálfur sagt. Ég álít þess vegna, bæði af þessari reynslu og annarri, að það sé kominn tími til þess, að hæstarétti sé haldið utan við allar vinnudeilur með því að fela honum ekki það verk að nefna menn í gerðardóma í vinnudeilum, því að hann á að sinna allt öðrum verkefnum en þeim.



Herra forseti. Ég gerði fyrirspurn til hæstv. samgmrh. í dag um það, hvað hann ætlaði, að hinn væntanlegi gerðardómur þyrfti langan tíma til að kveða upp sinn úrskurð. Honum þótti þetta fávíslega spurt, sagði að ég væri að spyrja um það, sem stæði í frv., um greiðslur skv. slíkum gerðardómi. Í 5. gr. segir, að ákvarðanir gerðardóms skv. 2. gr. skuli gilda frá gildistöku laga þessara til 1. febr. 1966. Með þessu vildi hann segja, að það væri engin ástæða til að kvarta undan því, þó að gerðardómur kvæði upp úrskurð um þessi nýju laun. Ég er ekkert að spyrja um þessa grein frv., auðvitað hafði ég lesið hana. .Ég sagði, að flugmennirnir yrðu að bíða eftir úrskurði gerðardóms til þess að fá önnur laun en þau, sem þeir hafa nú. Þetta stendur óhaggað, hversu langan tíma sem það tekur hinn væntanlega gerðardóm að kveða upp sinn úrskurð, verða flugmennirnir að starfa á meðan eftir hinum gamla samningi. Og það veit enginn, hversu langan tíma þetta tekur. Menn eru nú að gera því skóna, að hæstv. ríkisstj. muni hlutast til um, að þetta dragist a.m.k. fram yfir samningana í vor, en það getur dregizt miklu lengur, eftir því sem flugmálastjóri svaraði spurningu um, hvað það þyrfti langan tíma til að undirbúa till. um hvíldartíma flugmanna, það getur dregizt allt upp í 6 mánuði. Þennan tíma verða flugmennirnir að vinna eftir sínum gömlu kjörum, svo að spurning mín var ekki út í hött. Hæstv. ráðh. hefur sagt í þessum umr., að ástæðan fyrir því, að gripið var til þessarar lagasetningar, hafi verið sú, að engar líkur væru til, að samningar tækjust, það hefði borið svo mikið á milli aðilanna og þá hefur hann auðvitað í huga 810 þús. frægu, sem blöð hafa mjög flíkað að væru kröfur flugmanna. Og það er svo sem ekkert ótrúlegt, að hæstv. ráðh. hafi litið svona á, af því að hann hefur trúað þessu. Hann hefði bara ekki átt að trúa því. Þessi upphæð er ekki svona há. Hún er mjög nálægt 500 þús. hjá hæstu mönnunum og eins og ég hef áður sagt, eru það ekki nema 3 menn, sem koma til greina sem flugstjórar, með þessum launum. Hinir eru allir miklu lægri í kröfum og það lágir, að það, sem ber á milli hjá þeim og Loftleiðum, eru ekki nema 4–5 þús. kr. á mánuði. Ég gæti vel trúað því, að þeir, sem að þessu frv. standa, hafi einmitt trúað þessum fyrstu upplýsingum og hagað sér svo eftir því. Af því að það var ekki komið fram í þessum umr., vil ég skýra frá því, að flugmenn hafa boðizt til að vinna fyrir óbreytt kaup, ekki einn einasta eyri í hækkun á kaupi, ef þeir fengju eftirlaunasjóð. Og þeim er þetta mikið nauðsynjamál. Það er ekki langt síðan einn flugmaðurinn hjá þessu félagi missti heilsuna, kornungur maður og eftirlaunin hans eru, eftir því sem mér er tjáð, ekki nema eitthvað um 30 þús. kr. á ári og á þessu á hann að lífa. Þeim er þetta mikið kappsmál og hefðu þeir fengið undirtektir undir þessa hugmynd, hefðu þeir ekki gert kröfu um einn einasta eyri í kauphækkun og þeir munu enn standa við þetta. Þetta er þá það, sem ber á milli og kostar gerðardómslög. Ætli hæstv. ráðh. viti nokkurn skapaðan hlut um þetta? Bezt gæti ég trúað því. Enn endurtók hæstv. ráðh. það, að flugmennirnir vildu miklu frekar þennan gerðardóm, en að standa í verkfalli og það væri ekkert að marka það, sem stæði í bréfi þeirra, sem fram hefur komið, að þeir mundu ekki sætta sig við gerðardóm. Það er ekkert að marka, hvað flugmennirnir segja, segir hæstv, ráðh. En er þá álit að marka, sem flugfélögin segja eða það, sem hæstv. ríkisstj. segir? Ég gagnrýndi það mjög á föstudaginn var, að hæstv. ráðh. hafði vanrækt að setja reglugerð um hvíldartíma flugmanna og loksins nú fer hann að svara því, sem þá var verið að spyrja um, hvers vegna þessi reglugerð hefði ekki verið sett. Svarið er það, að það hafi engar till. komið frá flugmönnunum. Með þessu er hann að gefa í skyn, að það hafi verið lagt fyrir þá að gera till. um þetta. Ég fullyrði, að það hefur aldrei verið lagt fyrir þá. Þeir hafa aldrei verið spurðir um það. Ráðh. hefur ekki hreyft hönd né fót til þess að setja reglugerð. Og þegar við í samgmn. spurðum flugmálastjóra að þessu, af hverju reglugerðin var ekki sett, svaraði hann: „Það veit ég ekki.“ Ákvæði laganna um þetta atriði eru svo: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till. félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar.“ En hæstv. ráðh. hefur aldrei beðið um eina einustu till. frá neinum þessara aðila. Og hvað ætlar hann lengi að bíða? Ég segi það enn: mér þykir það mjög líklegt, að ekki hefði komið til þessarar kaupdeilu, ef þessi reglugerð hefði verið komin með ákvæðunum um hvíldartíma flugmanna, því að út af hvíldartímanum og þar með vinnutímanum er aðaldeilan. Og svo er þetta öryggisákvæði. Þetta er til öryggis fyrir farþega og áhöfn, sem fljúga með þessum flugvélum, að flugmennirnir vinni ekki of lengi og þetta öryggisákvæði er ekki sett enn, það er alvarlegt mál að mínum dómi. Nei, það er ekki hægt að saka flugmenn um það, að það hafi staðið á einhverjum till. frá þeim, því að þeir hafa aldrei verið spurðir að neinu. Þeir eiga ekki að arka upp í stjórnarráð og segja hæstv. ráðh., hvaða hvíldartíma þeir eigi að hafa. Á hæstv. ráðh. hvílir skyldan, en ekki flugmönnum. Og hafi hann haft einhvern áhuga á því að setja þessi ákvæði í reglugerð, hefði hann verið löngu búinn að því, og þá hefði ekki staðið á flugfélögum eða flugmönnum að segja álít sitt á því, hver hvíldartíminn ætti að vera og þá hefðu kannske komið í ljós þær tillögur, sem fram komu í fyrra, að eftir hvert 10 klst. flug skuli flugmenn hafa 10 stunda hvíld, þá hefði það kannske ekki átt sér stað, að þeir þurfi að vinna allt að 22 klst. á sólarhring, eins og nú er. Þetta eru þá öryggisákvæðin, sem við búum við.



Herra forseti. Í ræðu minni áðan lagði ég einmitt höfuðáherzlu á þann þátt deilunnar, sem snýst um vinnutímann og hvíldartímann. Og það er skoðun mín, að það sé í raun og veru hin viðkvæmasta hlið þessa máls og sú, sem torleystust er. En eins og hv. 3. þm. Vestf. var að ljúka við að segja hér núna rétt áður, en ég gekk í ræðustólinn, hefur það dregizt, frá því að loftferðal. voru sett og allt fram á þennan dag, að þessi reglugerð kæmi frá hæstv. ráðh. og það er allt of langur dráttur. Skömmu eftir að l. voru komin og gerðu ráð fyrir, að þessi mikilvægu öryggisákvæði yrðu sett með reglugerð, þurfti auðvitað að fá hugmyndir flugmanna og annarra sérfróðustu manna um þessi mál og að þeim fengnum, á hvern veg sem þær voru, bar ráðh. að setja þessi reglugerðarákvæði. Þessi dráttur hefur orðið svo langur, að óverjandi er. Mér líka ekki þau svör hæstv. ráðh., að hann taldi sig ekki geta sett reglugerðina, fyrr en búið væri að semja um þetta viðkvæma atriði. Um það er ekkert í l., að hann eigi að bíða eftir því. Hann á að kalla eftir hugmyndum þessara aðila og vitanlega getur hann ekki beðið endalaust eftir því og hann er ekki heldur eftir orðalagi l. bundinn af þeim hugmyndum, sem fram koma. Hann á að setja reglugerðarákvæði að fengnum till., þegar hann hefur fengið till., á hann að setja reglugerðina. En enn þá segist hann ekki hafa fengið þessar till. Og nú leggur hann í frv. fyrir gerðardómsmennina að ákveða vinnutíma og önnur starfskjör flugmanna. Og nú spyr ég: Ætlar þá hæstv. ráðh. að setja reglugerðina um hvíldartímann í samræmi við gerðardómsniðurstöðuna um hvíld? Ég trúi því varla, að hann byggi á slíkum grundvelli og tel, að hann megi ekki úr þessu bíða með það að leysa þessa hlið deilunnar eins og landslög gera ráð fyrir, þ.e.a.s. með setningu reglugerðar. Þá stendur aðeins deiluatriðið um eitt og það eru launin. Ég hef ekki tekið eftir því fyrr og held, að ekki hafi verið vikið að því í umr., að flugmennirnir hafa starfað á Rolls Royce flugvélum hjá Loftleiðum frá því í júní byrjun 1964 gegn því, að laun þeirra yrðu síðar greidd samkv. þeim samningi, sem stóð fyrir dyrum að gera. Ef þetta er rétt, sem ég vil ekki að óreyndu véfengja, að þeir hafi í góðri trú unnið hálft ár á þessari tegund véla og fái svo gerðardómslög á sig á eftir, finnst mér það vera í raun og veru ljótur þáttur í þessu máli, ef flugmennirnir eru sem sagt búnir að vinna þarna hálft árið 1964 í góðri trú um, að þetta yrði leyst með samkomulagi á milli réttra aðila á eftir, en fá svo þvert nei hjá sínum viðsemjendum og gerðardóm frá ríkisstj. Ég hef ekki heldur heyrt því haldið fram, að þegar flugmennirnir slógu um 25% af kröfum sínum, áður en verkfall hófst; þá hafi komið gagntilboð frá atvinnurekendum um einhverja verulega tilslökun á móti og það finnst mér bera vott um mikla stífni, mikinn stirðbusaskap í samningum, ef ekkert gagntilboð framkallast við það, að annar aðallinn slær 25% af kröfum sínum. Ég þori að fullyrða, að það kæmi illt blóð í flesta, sem sætu við samningaborð, þegar þeir gerðu svo stórfellda tilraun til þess að ná samkomulagi, að leggja til hliðar fjórða part af framlögðum kröfum, ef þeir fengju ekkert nema steinhljóð eða neitun, en það virðist hafa gerzt hér. Mér virðist því eftir þessum upplýsingum að dæma, að tilslökun hafi verið frá hendi flugmannanna í þessari deilu, en litill tilslökunarvilji sýndur frá hendi Vinnuveitendasambandsins, sem hefur farið með málsvörn fyrir Loftleiðir í þessu máli. Ég er ekkert ókunnugur því, að þegar við höfum staðið í samningum við atvinnurekendur, hafa atvinnurekendur oft sagt og kveinkað sér við: Ef við réðum okkur sjálfir, mundum við koma með tilboð og nálgast ykkar sjónarmið, en við bara fáum það ekki fyrir Vinnuveitendasambandinu og ef við vildum fara og halda okkar fram, vofa stórkostleg viðurlög við, sem mundu „rúinera“ okkur. - Þeir telja sig alveg á valdi atvinnuveitendasambandsins, þegar út í deilu er komið. Þá geta þeir ekki sagt sig úr samtökunum nema með því að borga gífurlegar sektir. Það er staðreynd, að Félag ísl. atvinnuflugmanna var í Alþýðusambandi Íslands á sínum tíma, og það ræddi við okkur þann vanda, að það væri hætta á því, að flugfélögin drægjust inn í íslenzkar vinnudeilur, ef félag þeirra starfandi flugmanna væri í verkalýðssamtökunum og til þess að eiga sinn hlut að því að afstýra, að flugfélögin drægjust inn í íslenzkar vinnudeilur, töldu þeir rétt, að þeir gengju úr Alþýðusambandinu og við féllumst á þetta sjónarmið. Við töldum svo mikið í húfi um framtíð flugfélaganna, að við vildum ekkert gera til þess, að þau drægjust inn í slíkar deilur. Og þeir fóru með mesta friði og vinsemd úr okkar samtökum. En til þess að þessi ráðstöfun þeirra kæmi að gagni, þurftu flugfélögin að gera aðra tilsvarandi ráðstöfun. Þau þurftu að stíga það skref, bæði Flugfélag Íslands og Loftleiðir, að ganga úr Vinnuveitendasambandi Íslands, en það hafa þau ekki hirt um að gera og það tel ég mjög miður, að þau skyldu ekki gera, því að ég álít rétt að stuðla að því, að þessi samtök, sem eiga vitanlega í mjög harðri samkeppni á heimsmælikvarða, reyni að haga störfum sínum svo, að þau séu sem allra minnst háð deilum á íslenzkum vinnumarkaði. Það var ekki laust við það, meðan flugmennirnir voru í okkar samtökum og Loftleiðir áttu mikið í húfi með að stöðvast ekki á sínum byrjunarárum, að Alþýðusambandið fengi ámæli af því eða væri jafnvel brigzlað um eitthvert samspil við Loftleiðir, þegar við reyndum að hlífa Loftleiðum eins og við gátum og reyndum að halda félaginu utan við verkfallsátökin. En samt sem áður láta flugfélögin það undir höfuð leggjast að ganga úr samtökum atvinnurekenda og eru þar meðlimir, borga sjálfsagt of fjár í þau samtök, þó að flugmennirnir hafi gert það, sem þeir gátu, til þess að þessi fyrirtæki drægjust ekki inn í íslenzkar vinnudeilur. Ég taldi, þegar þeir túlkuðu þetta mál við okkur í Alþýðusambandinu, að þeir væru að gera rétt og ég er alveg viss um það nú, að þeir hafa gert rétt í þessu. En þetta skref af þeirra hendi kemur bara ekki að gagni, af því að gagnaðilarnir draga þá eftir sem áður inn í vinnudeilur hér á landi. Það hefur verið mjög imprað á því, að frv. sé borið fram til að bjarga fjárhag Lofleiða. Mín skoðun er hins vegar sú, að fjárhag Loftleiða hefði verið langbezt borgið með því að sýna mikla lipurð í því að koma til móts við kröfur flugmannanna. Þetta er ekki stærri hópur en svo, að undir því hefði fjárhagur Loftleiða tvímælalaust risið og sómi félagsins mestur að vera sem sanngjarnastur í samningum við sitt starfsfólk og þessi leið, sem farin hefur verið, sem leitt hefur til hins langa verkfalls og mun e.t.v. leiða til þvingunarlöggjafar, er búin að verða Loftleiðum margfalt dýrari, en hin vinsamlega og friðsamlega leið hefði nokkurn tíma orðið. Á því er enginn vafi. Ég tel það alvarlegt, ef gerðardómsleiðin verður nú reynd og það reynist svo, sem flugmennirnir hafa sagt, að þeir vinni ekki samkv. gerðardómskröfum, en þá má fyllilega búast við því, að þessir okkar færu menn hrekist úr landi. Og það mundu flestir harma, hygg ég, einnig þeir, sem missa þá úr þjónustu sinni. Ég er ekki í vafa um það, að þeir mundu kannske harma það mest, ef sú yrði raunin á. En ég held, að alvarlegast fyrir hæstv. ríkisstj. yrði það, eins og ég áðan sagði, ef hún hefði sett lög, flugvélarnar færu ekki af stað eftir sem áður, flugmennirnir úr landi, þá stæði hún a.m.k. ekki heiðri krýnd fyrir afskipti sín af málinu.



Herra forseti. Því hefur verið slegið hér fram, að gerðardómslög í launamálum væru kúgunarlög og það væri ráðizt á helgasta rétt einstaklings með því. Ég lít ekki þannig á málið. Ef það er þannig, er margur kúgaður hér á landi. Þegar verðlagsákvæði eru sett hjá verzlunarmönnum, eru ákveðin kjör þeirra af viðkomandi aðilum, ríkisstj. og einhverjum ráðum, sem ákveða slíkt. Ég veit ekki betur, en ég með minn atvinnurekstur búi algerlega við gerðardóm, bæði hvað snertir landbúnað og sjávarútveg. Ég tel það ekki kúgun, vegna þess að þessir aðilar, bæði útgerðarmenn og bændur, hafa ekki lagt fram till., sem hafa reynzt betur við að leysa þessi vandamál. Sama er með embættismennina. Þeir búa í raun og veru við gerðardóm, ef ekki næst samkomulag. Þessum aðilum er öllum frjálst að semja, en ef þeim tekst ekki að semja, eru viss ákvæði um, að það sé útkljáð af hlutlausum dómstóli. Sama er með sjómennina. Þeir búa óbeint við gerðardóma. Það er ákveðið verðið á síldinni, það er ákveðið verðið á fiskinum og þeir hafa sínar prósentur af þessu, þannig að ef það er ákveðið lágt og við erum snuðaðir, eins og gert var nú í sumar t.d. á síldarverðinu, gjalda þeir þess líka, þannig að ef þetta er að ráðast á helgasta rétt og þetta eru kúgunarlög, sé ég ekki annað, en það sé bara meiri hl. þjóðarinnar, sem býr við það. Að nokkru leyti býr iðnaðurinn eða hefur oft gert a.m.k. og gerir e.t.v. að einhverju leyti enn að búa við verðlagsákvæði og satt að segja, ef hann er tollverndaður, eins og gert var og verndaður líka með innflutningshöftum, er ekki nema eðlilegt, að ríkisvaldið vilji hafa einhverja íhlutun um það, að hann sé ekki að okra á alþýðu manna. Ég álit, að með dómstól, sem ekki er ástæða til að ætla fyrir fram, að sé hlutdrægur, sé ekki verið að brjóta lög á neinum. Við verðum allir að beygja okkur undir lög, við verðum allir að búa við lög og lög eru nauðsynleg, til þess að þjóðfélagið geti gengið. Við vitum þetta. Okkur er ekki leyfilegt að gera hvað sem er í þjóðfélaginu. Og það er ekki hægt að reka þjóðfélag upp á það, að einstaklingar geti gert það óstarfhæft, sama hvaða stétt það er. Og þegar við förum í mál, lítum við á dómstólana sem óhlutdræga aðila, sem dæma um misklíðarefnið og við lítum ekki á, að það sé verið að kúga hvorugan aðilann, þótt dómur sé kveðinn upp. Þótt ég tapi t.d. máli í hæstarétti, tel ég það enga kúgun, heldur það, að samkv. þeim l., sem dómstóllinn dæmir eftir, virðist ég hafa haft rangt fyrir mér. Ég get því ómögulega gengið inn á það, að það sé verið að beita kúgun eða ráðast á helg mannréttindi, þótt það séu einhver ákvæði um það, ef ekki næst samkomulag, að vissir aðilar dæmi, sem ekki sé ástæða til fyrir fram að ætla, að verði hlutdrægir. Ég hef ekki kynnt mér þetta mál, ekki haft aðstöðu til að kynna mér það rækilega. En það mættu þarna fulltrúar frá báðum aðilum og ég þekki þessa menn ekki persónulega og hef ástæðu til að halla á hvorugan. En mér virtist frekar standa á fulltrúum Loftleiða að semja, mér virtist flugmennirnir vera fúsari til að semja. En mín skoðun er sú, að eins og málum er komið núna, þá sé það engin kúgun, þó að það sé fenginn einhver hlutlaus dómstóll til að dæma þetta og ég held satt að segja, að til að forðast það, að annar aðilinn kúgi hinn, sé báðum fyrir beztu að fá einhvern hlutlausan aðila til að ákveða þetta í þetta sinn. En það haggar því ekkí, að æskilegast er í öllum tilfellum, að aðilarnir komi sér saman um hlutina á sanngjörnum grundvelli. Svo þýðir náttúrlega ekki alltaf að vera að tala um þetta, einhverjar deilur milli vinnuveitenda og þeirra, sem vinna hjá þeim. Þetta er yfirleitt ákaflega heimskulegt, því að þegar búið er að hækka laun aðilanna meira en atvinnuvegirnir geta borið, er það bara tekið af þeim aftur. Og hvað hefur hafzt upp úr þeim mörgu verkföllum, sem hafa verið gerð hér á landi? Það eru ýmis ákvæði komin í lög, sem eru að verða hrein plága á launafólkinu sjálfu. Ég hef oft nefnt það, t.d. framlögin í atvinnuleysistryggingar. Ég veit ekki betur en þjóðin sé skattlögð þarna um 100 millj. Það kemur að heita allt á alþýðu manna beint og óbeint gegnum ýmiss konar útgjöld, gegnum ríkisútgjöldin, gegnum bæjarfélögin, og svo er kroppað pínulítið af fyrirtækjum líka. Þetta er að verða stærsti sjóður landsins, þetta er notað til þess að raka saman peningum af alþýðu manna í landinu. Þetta stendur óhaggað enn þá. Það var æskilegt að koma upp atvinnuleysistryggingum, en það þarf ekki að skattleggja menn að eilífu fyrir það, þegar engu er eytt úr þeim sjóði. Sama gerðist að nokkru leyti í samningunum í sumar. Það græddu mest á því þeir, sem launahæstir voru. Ég get viðurkennt það, ég hef ekki kynnt mér rækilega laun fólks hjá Loftleiðum, en það var ljóst, að það verður að hækka víð alla hjá Loftleiðum eða það skildist mér á umr., ef hækkað er hjá einhverjum. En ég hygg, að þeir, sem eru lægra launaðir hjá Loftleiðum, séu ekkí á hærri launum en það, að þeir mættu gjarnan fá meira. Hitt vitum við allir, að flugstjórarnir hafa allgóð laun, þótt þeir hafi e.t.v. eitthvað lægri bein laun, en stéttarbræður þeirra hafa hér í Evrópu. En það verður sennilega ekki til lengdar, þótt það verði kannske í nokkra mánuði. Nei, ég held, að ef við ætlum að búa í þessu þjóðfélagi og stjórna því af einhverju viti, getum við ekki alltaf legið í illdeilum hver við annan. Það er sama, hvort við erum vinnuveitendur eða launþegar, að því leyti til, við verðum að leysa málin á skynsamlegan og sanngjarnan hátt. Ég er ekki í vafa um, að það, sem gerir að ýmsu leyti erfitt fyrir að hækka við flugstjórana núna, er að það standa fyrir vinnudeilur. Það er ekki hægt að neita því, að það hafa allir frekar samúð með því að hækka við þá, sem verst eru settir og lægst launaðir, heldur en við þá, sem eru bezt settir. En það er nú þannig með eftirlætisbörnin, að þau heimta ævinlega mest. Mesta auðfélag landsins er Loftleiðir og Loftleiðir eiga ákaflega þægilegt með að borga meira. Við vitum það, að flugstjórarnir eru líka einhverjir hæst launuðu menn í landinu. En það er bara þannig, að þeir, sem mest fé, krefjast líka mest og við vitum, að eftirlætisbörnin eru heimtufrekust. En þó að það skeði nú, ef foreldrar eiga tvo syni, sem þeir hafa alið upp í miklu eftirlæti og hafa í raun og veru meiri fjárráð, en þeir þurfa nauðsynlega með og eru alls ekkí svangir, þeir færu svo að deila og jafnvel að fljúgast á út af einhverjum matarbita og foreldrarnir taka í axlirnar á þeim og reyna að skilja þá, þá sé ég ekki, að það sé ástæða til að skipta sér mikið af því, nema það sé einhver fólska í foreldrunum, þannig að þeir ætli að meiða þá. Þess vegna er ég að hugsa um að sitja hjá við þessa atkvgr.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða þetta mál alllengi í báðum d. þingsins, og það er naumast hægt að segja, að nokkur maður hafi orðið til þess að mæla bót því frv., sem hér liggur fyrir, meira að segja tæplega hæstv. ráðh., sem stendur þó í forsvari fyrir flutningi þess, þar til nú, að hér kemur í ræðustólinn maður, sem telur, að þetta sé í raun og veru alveg sjálfsagt eða það sé eiginlega það eina, sem hægt sé að gera í þessu máli núna. Og það er, held ég, táknrænt, að þetta er kannske eini stórbóndinn, sem situr hér á þingi, málsvari afturhaldsins úr sveitunum. Þar fengu þeir fylgismanninn. Hv. þm. sagði, að hann gæti ekki litið svo á, að gerðardómur, lögþvingaður gerðardómur, geti verið nein kúgun. Hann gat þess einnig, að hann sem bóndi byggi við slíkan gerðardóm. Mætti ég nú spyrja þennan þm.: Hver væru kjör hans og hver væru kjör annarra, sem búa við sams konar gerðardóm, skulum við segja, ef þeir, sem miðað er við, þ.e.a.s. verkamennirnir í þjóðfélaginu, hefðu ekki verkfallsréttinn, hver væru þá kjör þessara manna? Nei, það er ósköp þægilegt að fá alltaf sitt á þurru, þegar aðrir eru búnir að draga það á land. En þannig er einmitt ástatt um það málsatriði, sem hér um ræðir. En hjá hinum, sem ekkert hafa að selja nema sína eigin vinnu, ef tekið er af þeim frelsið til þess að hafa eitthvað um að segja, hvað þeir selja vinnu sína á, þá er um kúgun að ræða alveg ótvírætt. Hann sagði einnig, þessi hv. þm., að við yrðum að búa við lög í landi. Það er alveg rétt, við eigum að búa við lög. Það eru til lög í þessu landi um meðferð þeirra mála, sem hér um ræðir. En það nægir ekki þeim, sem hér eiga hlut að máli, því auðfélagi, sem hér á hlut að máli, heldur þurfa að koma til sérstök lög. Það er svo líka rétt, að auðvitað eigum við að hlíta dómsúrskurðum, þegar rétt er farið með mál fyrir dómstólum. En þetta er ekki dómstólamál. Hér er ekki um dómstólamál að ræða. Hér er mál, sem á að semja um, en ekki neinir dómstólar eiga að úrskurða um. Ég vil segja það, að ég ætlaði ekki að taka til máls hér. En hæstv. ráðh. tók loksins til máls við þessa umr. í dag. Hann sagði þá til svars við fsp., sem borin var fram við hann á þá leið, hvenær gerðardómur ætti að ljúka störfum, að það væri sagt í frv., að úrskurður gerðardóms skyldi gilda frá gildistöku l. og fram í febrúarmánuð 1968, ef ég man rétt og flugmenn gætu því vel við unað vegna þessara ákvæða í frv. En hver er kominn til með að segja, hver verður niðurstaða gerðardómsins? Gerðardómurinn getur nákvæmlega eins farið niður fyrir þau kjör, sem flugmenn hafa í dag, eins og skaffað þeim eitthvað meira. Það er þessi óvissa um, hvað kemur út úr gerðardómnum, auðvitað, sem flugmenn náttúrlega geta ekki unað til lengdar. Það er alveg augljóst mál. Þeir eiga sem sagt engan veginn víst einu sinni að halda því, sem þeir hafa í dag, hvað þá heldur að fá meira. Þó geri ég ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. muni sjá til þess, til þess að forðast enn meiri vandræði, að það verði þó þannig haldið á málum, að ekki komi til þess, að um kauplækkun verði að ræða. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. vildi, að málin leystust með samningum og það væti alltaf hennar álít í vinnudeilum. Ég vil minna aftur á atriði, sem ég minnti á hér við 2. umr. þessa máls, að flugfélögin hafa notið aðstoðar ríkisvaldsins oftar en nú, þegar um verkfall hefur verið að ræða. Það var 1961, þegar verkamenn í Reykjavík stóðu í verkfalli. Þá voru mál þannig, að laun verkamanna höfðu verið skert um 20% og vel það með gengisfellingarlögum og öðru, sem á undan var gengið. Þegar brbl. voru sett, var búið að gefa flugfélögunum viku lengri frest, en öðrum aðilum í deilunni, þá var búið að semja við stóra aðila, sem hlutu að marka það, sem samið yrði um sem heildarlausn. En þá kemur ríkisstj. til, gefur út brbl., sem banna verkföll hjá flugfélógunum. Það var búið að semja um 10% kauphækkun fyrir verkamenn upp í þessi 20%, sem var búið að taka áður. Hvers vegna lagðist nú ekki hæstv. ríkisstj. þá á þá sveiflna að knýja fram samninga, því að endanlega vill hún samninga og friðsamlega lausn? Það var einfaldlega vegna þess, að þá vildi hún ekki, að samið yrði og atvinnurekendasamtökin raunar ekki heldur, þ.e.a.s. þeir afturhaldssömu í þeirra röðum. Það átti að sýna verkamönnunum, að það borgaði sig ekki að hækka launin, eins og þá átti að gera. Þess vegna voru þessi brbl. sett 1961 og það stuðlaði m.a. af því, að verkfallið stóð enn í 3 vikur. Svo er hægt að koma hér, tala í blíðlegum tón og segja, að hæstv. ríkisstj. og ráðh. allir náttúrlega vilji ævinlega friðsamlega lausn málanna. Nú hefur þetta verkfall staðið í mánuð. Ég held, að það sé að verða hálfur mánuður, sem þetta frv. er búið að liggja fyrir Alþ. Allan þennan tíma hefur náttúrlega ekkert verið gert til lausnar málanna annað, en að málið hefur legið hér. Það er alveg fráleitt, þegar mál standa svona; að hæstv. ríkisstj. grípi inn í á þennan hátt, alveg fráleitt. Það, sem auðvitað bar að gera, var að knýja á um samninga. Ég get vel fallizt á það út af fyrir sig, að það eigi ekki einvörðungu annar aðilinn sök hér. Ég held, að bresti á um, hvernig haldið hefur verið á málum. Það má vel vera, að það sé vegna þess, að næg kunnátta í þessum efnum er ekki fyrir hendi. En hvað um það: Það, sem þó fyrst og fremst ræður hér, er áreiðanlega afstaða atvinnurekendasamtakanna, sem ríkisstj. getur haft mikil áhrif á. Ef hún lætur undan þeim, þá er náttúrlega ekki að sökum að spyrja. Þá fer eins og nú er komið. Ef hún stendur á móti, þá neyðast þeir til að semja. Það er það, sem hæstv. ríkisstj. átti nú að gera. Hæstv. ráðh. sagði að lokum, að stjórnarandstæðingar vildu ekki leysa þetta verkfall, þeir vildu, að verkfallið héldi áfram. Hvaðan í ósköpunum telur hæstv. ráðh. sig hafa heimíld til að geta sagt svona hluti? Ég held, að við höfum hér í umr. og hvarvetna annars staðar, sem við höfum getað haft afskipti af þessu máli, túlkað allt önnur sjónarmið. Það væri búið að semja, ef ríkisstj. hefði ekki látið undan atvinnurekendasamtökunum að grípa inn í þetta mál á þennan hátt. Og ég tel, að það sé ekki aðeins illa farið hvað þessa deilu snertir, heldur einnig þau mjög svo vandasömu samningamál, sem nú standa fyrir dyrum.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 579, hefur n. athugað þetta frv. og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. með shlj. atkv. hv. dm. og samkv. einróma meðmælum hv. fjhn. d. Efni frv. er það, að í því felst heimild fyrir ríkisstj. til þess að hækka hlutdeild sína í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 111/4 millj, dollara í 15 millj. dollara. Svo sem kunnugt er, hefur Ísland verið aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá stofnun hans. En hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er m.a. fólgið í því að aðstoða aðildarríki, sem eiga í tímabundnum greiðsluörðugleikum, með því að veita þeim yfirdrátt með mjög hagkvæmum kjörum. En yfirdráttarheimild hvers aðildarríkis stendur í vissu hlutfalli við hlutdeild aðildarríkisins í stofnfé sjóðsins. Ísland hefur þegar notið mjög verulegrar fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum varðandi yfirdrátt, þegar það hefur þurft á honum að halda. Á síðasta aðalfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem haldinn var í Tokyó á s.l. hausti, var samþ. almenn hækkun á hlutdeild aðildarríkjanna um 25%, þ.e.a.s. gefa aðildarríkjunum kost á að auka hlutdeild sína í sjóðnum um 1/4 og færi þá auðvitað réttur aðildarríkjanna til þess að njóta fyrirgreiðslu sjóðsins eftir því, þ.e. hækkaði í sama hlutfalli. Ríkisstj. hefur talið rétt, að Ísland hækkaði aðild sína í sjóðnum til þess að eiga þar aukinn rétt, enda má búast við því, að næstum öll aðildarríkin geri slíkt hið sama. Samkv. l. frá 1961 um Seðlabanka Íslands var Seðlabankinn gerður fjárhagslegur aðili fyrir hönd Íslands að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Samkv. þeim l. mundi því Seðlabankinn verða að leggja fram það fé, sem aukning í hlutdeild Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum mundi gera nauðsynlega, en þær reglur gilda, að hækkun hlutdeildarinnar þarf að greiðast að aðeins 1/4, hitt verður fært Seðlabankanum til skuldar í reikningum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. En sem sagt, þennan 1/4 aukningarinnar, sem Ísland á að greiða, mundi Seðlabankinn samkv. l. um hann inna af hendi, þannig að ríkið sjálft þarf enga greiðslu að inna af hendi. Ég vona, að hv. Nd. sjái sér einnig fært, eins og hv. Ed., að afgreiða frv. nú á þessu þingi, þótt skammt sé orðið eftir af þingtímanum, og það takist að afgreiða málið samhljóða hér í þessari hv. d. eins og í Ed. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Hv. fjhn. hefur athugað frv. og mælir einróma með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 566, eins og ég skýrði frá við 2. umr. þessa máls hér í hv. d., að ég mundi gera. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt., er sú, að mér sýnist, eins og gert er ráð fyrir launakjörum ljósmæðra með þessu frv., sé það engin bót frá því, sem áður hefur verið, svo að máli skipti og ljósmæðralaunin verði eftir sem áður þannig, að það fáist ekki konur til að vinna við þessi störf. Í þessum till. mínum, sem eru um 50% hækkun launa frá frv., sýnist mér svo í hóf stillt, að það séu þau lægstu laun, sem hægt sé að bjóða ljósmæðrum fyrir þeirra störf. Ég treysti því þess vegna, að hv. d. geti fallizt á þessa brtt., og frv., ef að l. yrði, mætti þá að einhverju gagni verða, sem ég sé ekki að verði, eins og það er nú.



Herra forseti. Allshn. hefur á nokkrum fundum sínum athugað og rætt frv. til l. um breyt. á 1. nr. 58 1991, um einkasölu ríkisins á tóbaki og leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem meiri hl. n. gerir till. um í nál., að þrátt fyrir bann á tóbaksauglýsingum, sem frv.. ákveður, skuli áfengis- og tóbakseinkasölu ríkisins eftir sem áður vera heimilt að auglýsa verð á tóbaksvörum. N. hefur við meðferð málsins rætt efni frv. við landlækni, Sigurð Sigurðsson, og borgarlækni í Reykjavík, Jón Sigurðsson. Létu þeir n. í té ýmis fróðleg gögn um skaðsemi tóbaksreykinga og þá aðallega vindlingareykinga á heilsu manna og mæltu annars með samþykkt frv. fyrir sitt leyti. Báðir lýstu þessir læknar í viðræðum sínum við n. áhuga sínum á því, að sala vindlinga í stykkjatölu yrði bönnuð. Út af þessu vil ég taka fram, að fjmrn. hefur þegar með reglugerðarákvæði bannað sölu vindlinga í stykkjatölu. Frá Félagi íslenzkra stórkaupmanna hefur allshn. borizt bréf, þar sem lagzt er gegn samþykkt þessa frv. og talið, að auglýsingabannið mundi koma að litlum notum í framkvæmd og að af því mundi m.a. leiða gjaldeyristap vegna tóbaksauglýsinga. Í grg. með frv. gerði flm. grein fyrir sannfæringu sinni, að bann við tóbaksauglýsingum mundi reynast drjúgur liður í baráttunni gegn tóbaksreykingum og þá sérstaklega reykingum unglinga. Getur meiri hl. n. í aðalatriðum fallizt á þetta álít flm. og leggur því til, eins og ég áður sagði, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem lýst er í nál. og ég hef áður lýst.



Herra forseti. Frv. til l. um loðdýrarækt, sem hér liggur fyrir, var á sínum tíma til athugunar hjá hv. landbn., sem hefur fyrir nokkru skilað áliti um það. Með áliti meiri hl. n. fylgir umsögn frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og enn fremur er þar prentuð ályktun, sem búnaðarþing gerði um þetta frv. í vetur. En ég tel eðlilegt af hv. n. að leita eftir áliti fleiri aðila um þetta frv. Ég vil minna á það, að til eru lög frá 1956 um náttúruvernd og í 5. gr. þeirra segir, að áður en leyfi er veitt til innflutnings á lifandi dýrum, skuli leita umsagnar náttúruverndarráðs. Nú veit ég ekki, hvort hv. n. hefur gert þetta. Ég veit ekki til þess, að umsögn frá því ráði liggi hér fyrir um þetta mál. Ég hef ekki orðið þess var. Hins vegar fengum við þm. nú rétt fyrir síðustu helgi bréf frá náttúrugripasafni, sem dagsett er 28. apríl og ég tel, að það væri fyllsta ástæða fyrir þdm. að kynna sér efni þess bréfs, áður en þeir taka afstöðu til þessa frv. Í ályktun búnaðarþings er á það bent, að búnaðarþing telji, að ekki komi til mála að leyfa loðdýraeldi almennt. Síðar í ályktuninni segir þó, að hins vegar gæti komið til mála að leyfa minkaeldi til skinnaframleiðslu, en þó því aðeins að sýnt væri, að verulegur fjárhagslegur ávinningur yrði af því fyrir þjóðina í heild. Þetta segir búnaðarþing. Hér hefur alls ekki verið sýnt fram á það af flutningsmönnum þessa máls eða öðrum, að það mundi verða verulegur fjárhagslegur ávinningur af því fyrir þjóðina að taka nú aftur að leyfa minkaeldi. Landsmenn hafa nokkra reynslu af loðdýrarækt, því er ekki að neita. Fyrir fullum 30 árum voru allmargir menn víða um sveitir, sem settu á stofn refabú. Ég hygg, að þeir, sem byrjuðu á þessum atvinnurekstri, hafi haft af því nokkrar tekjur, á meðan þeir höfðu markað fyrir dýr innanlands til granna sinna og annarra, sem vildu fara út í þennan atvinnurekstur. En svo kom að því náttúrlega, að sá markaður fylltist. Þeir gátu ekki endalaust selt dýr hér innanlands með það fyrir augum, að þau yrðu alin í refabúum og þegar svo var komið að atvinnureksturinn þurfti að byggjast á því að selja refaskinn til útlanda, þá var draumurinn búinn. Upp úr því var lítið að hafa og þá lagðist þessi atvinnuvegur niður. Ég held einnig, að það megi segja um minkaræktina, sem hér var á tímabili, að menn hafi ekki spunnið silki af þeim atvinnurekstri. Nú er talað um, að minkaskinn séu í háu verði í nágrannalöndum. Ég er ekki kunnugur því, en ég vil benda á það, að þessi vara er tízkuvarningur og tízkan er duttlungafull í henni veröld. Því getur vel svo farið, að konur, sem vilja ganga vel til fara og vilja nú um þessar mundir skreyta sig með minkaskinnum, finni upp á því að breyta til, áður en langt um liður og velji sér einhver önnur efni í kápur en minkaskinn. Ég held, að það sé farsælla fyrir okkur að miða okkar framleiðslu við nauðsynjavörur og þá fyrst og fremst matvælaframleiðslu, því að alltaf er þörf fyrir matvæli. Og ég minnist þess, að ég hef lesið um það í blöðum ekki fyrir löngu, að íslenzkur maður hafi fundið upp nýja aðferð við að framleiða manneldisvörur úr fiskúrgangi frá frystihúsum og hann muni hafa sótt um einkaleyfi á þessari uppfinningu sinni. Ég held, að menn ættu að gefa þessu máli gaum. Þarna gæti vel opnazt möguleiki til þess að fá markað fyrir vöru frá fiskfrystihúsunum, betri markað, en nú er fyrir þennan úrgang. Það væri skemmtilegra, ef hægt væri að hagnýta hann á þann hátt. Eins og kunnugt er, var minkaeldi bannað hér fyrir 10–15 árum með lögum frá Alþ. Og ef ég man rétt, þá var mikill meiri hluti þm. í þessari hv. d., sem stóð að þeirri lagasetningu. Og ég hef ekki heyrt nein frambærileg rök fyrir því, að nú eigi að breyta til og leyfa minkaeldi aftur. Ég held, að nú þurfi fyrst og fremst að gera gangskör að því að útrýma til fulls þessu skæða rándýri, en ekki að flytja fleiri slík til landsins. Hér liggur fyrir í þessu máli brtt. á þskj. 463 frá hv. 5. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Reykn. Þeir leggja þar til, að áður en leyfi er veitt til minkaeldis, eigi ríkisstj. að senda hæfan mann til Noregs, Danmerkur og Svíþjóðar til þess að kynna sér allt, sem við kemur minkaeldi og minkarækt og fyrst að fenginni jákvæðri greinargerð frá þeim manni, sem bendir til þess, að minkaeldi hér á landi muni reynast arðbær atvinnuvegur, þá sé landbrh. heimilt að veita leyfi til að reisa og reka allt að 20 minkabú. Þarna er á það bent í þessari brtt. eins og í ályktun frá búnaðarþingi, að það vanti enn upplýsingar um, hvort það muni verða eitthvað upp úr því að hafa að taka hér upp minkaeldi og mér finnst rökrétt afleiðing af því, sem kemur fram í þeirra brtt. og einnig í ályktun búnaðarþings, að það sé rétt að fresta nú afgreiðslu þessa frv., a.m.k. að fresta því að samþ. það. Þess vegna tel ég það rétt fyrir hv. d. að samþ. þá till., sem komið hefur fram frá minni hl. hv. landbn., að vísa málinu til ríkisstj. Það held ég, að sé réttasta meðferðin á þessu frv.