Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. um skipun prestakalla, er stjfrv. og var lagt fyrir hv. Ed. Alþ. Eins og sjá má af nál. menntmn. þessarar hv. d., sem fékk málið til meðferðar, hefur náðst samkomulag í n. um að afgr. málið með þeim breyt., sem þar getur á þskj. nr. 714. Ég vildi um leið leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta mál í heild. Ég vil taka fram, að þau orð mín eru ekki fyrst og fremst fyrir n. hönd allrar, heldur vil ég nota þetta tækifæri til þess að láta í ljós mínar skoðanir á þessu máli. - Frv. fór upphaflega fram á það, að niður yrðu lögð ellefu prestaköll, Sandaprestakall, Stóra-Núpsprestakall, Staðarhraunsprestakall, Breiðabólstaðarprestakall á Snæfellsnesi, Staðarhólsþing, Hrafnseyrarprestakall, Staðarprestakall í Aðalvík, Tröllatunguprestakall, Tjarnarprestakall á Vatnsnesi, Auðkúluprestakall og Hvammsprestakall í Laxárdal. Frv. er byggt á áliti svo kallaðrar skipulagsnefndar prestssetra, sem hafði það meginverkefni að athuga, hvernig væri unnt að greiða úr byggingar- og ræktunarþörf á prestssetrum. Og einn liður í áliti þessarar n. var sá, að unnt væri að fækka prestaköllum nú á næstunni um þessi ellefu. Úr þessu nál. tók svo hæstv. ríkisstjórn þennan þátt og flutti inn í þingið með þessu frv. - Í meðferð hv. Ed. tók málið allmiklum breyt. Menntmn. hv. Ed. hafnaði fækkun þriggja af þessum ellefu prestaköllum, tók út úr frv. niðurlagningu Stóra-Núpsprestakalls, Tjarnarprestakalls á Vatnsnesi og Hvammsprestakalls í Laxárdal, en tók hins vegar upp sjálf till. um niðurlagningu tveggja prestakalla, sem áður greind skipulagsn. ekki hafði gert till. um niðurlagningu á, sem eru Hofteigsprestakall í Jökuldal og Mjóafjarðarprestakall. Þannig var málið afgr. frá hv. Ed. Nú er það svo, að ég ætla, að flestir geti verið sammála um, að sanngjarnt sé og réttlátt og eðlilegt að sameina eitthvað af prestaköllum úti á landi, af ýmsum ástæðum, ba:ði vegna mjög bættra samgangna síðan 1907, þegar lögin um skipun prestakalla voru sett, og auk þess vegna fólksfækkunar víða í þessum prestaköllum. Hitt er ljóst, frá mínu sjónarmiði, að jafnhliða því, sem þannig mætti fækka prestaköllum með sameiningu, þá er nauðsynlegt að fjölga prestum, þar sem fjölmennið er mest. Í lögum frá 1940 um prestaköll í Reykjavík er sett fram sú meginregla, að einn prestur skuli vera á hverja fimm þús. íbúa. Það þýddi, að í höfuðstaðnum ættu nú að vera ellefu prestar, eftir þeirri meginreglu, sem Alþ. lögfesti þá. Ég er ekki viss um, að það horfi til bóta né sé eðlilegt, að fram fari fækkun presta í heild, heldur sé eðlilegra og sjálfsagðara að framkvæma tilfærslu, sameiningu og fækkun þeirra, þar sem fækkað hefur fólkinu, en fjölgun þar, sem fólkinu hefur fjölgað. - Í þessu stjfrv. kom ekkert fram um það, að rétt væri eða eðlilegt að fjölga prestum, þar sem fólksfjölgun hefur orðið veruleg. - Í annan stað var þetta mál borið fram í þinginu án þess að haft væri samráð um það við þá aðila, sem eftir eðli málsins hefði átt að hafa samráð við, og jafnvel samkv. lögum. Í lögum um kirkjuráð er gert ráð fyrir því, að leitað sé umsagnar og haft samráð við kirkjuráðið um slík mál sem þessi. Hins vegar leitaði menntmn. hv. Ed. til kirkjuráðs og fékk frá því umsögn, sem birt er sem fylgiskjal með nál. efrideildarnefndarinnar á þskj. 530. Kirkjuráð gagnrýnir mjög frv. og telur höndum til þess kastað, þannig að undirbúningur þess sé ekki nærri nógu góður og að á frv. séu margir gallar. Kirkjuráðið telur, að nauðsyn sé á, að fram fari ýtarleg athugun á prestakallaskipun landsins í heild, og verði biskupi falið að láta framkvæma hana og leggja síðan frv. til laga um skipun prestakalla fyrir prestastefnu og kirkjuráð til umsagnar. Þrátt fyrir þetta var nú málið afgr. frá hv. Ed. með þessum hætti og þessari breyt., sem ég gat um. - Menntmn. hv. Nd., sem fékk málið til meðferðar, ræddi málið á ég ætla fjórum fundum, og voru mjög skiptar skoðanir í n. um afgr. þess. Sumir hv. nm. vildu láta samþ. frv. að mestu óbreytt. Ég, fyrir mitt leyti, var þeirrar skoðunar, að eðlilegast væri að fresta málinu eða afgr. það með rökst. dagskrá, sem fæli það í sér, að allsherjarendurskoðun skyldi fara fram á skipun prestakalla, áður en nokkuð væri lögfest um þessi mái. N. átti viðræður við kirkjumrh. og varaformann kirkjuráðs, Ásmund Guðmundsson, og síðast átti form. n. viðræður við biskupinn, eftir að hann kom heim. Í þessum viðræðum kom í ljós, að hæstv. kirkjumrh., og að því er virtist ríkisstjórnin í heild, lagði á það áherzlu að fá málið samþ. á þessu þingi. Hins vegar taldi kirkjuráðið og biskupinn það ekki hæfa að afgr. slíkt mál nú þannig, að til framkvæmda kæmi strax, án þess að nánara samráð hefði verið haft við forráðamenn kirkjunnar í þessu máli. Eftir ýtarlegar viðræður í n. og samningatilraunir um þetta, tókst loks að ná samkomulagi á þeim grundvelli, sem getur í brtt., sem n. flytur. Og þær brtt. eru í stuttu máli þessar. Frv. verði að vísu samþ., en komi ekki til framkvæmda fyrr en um næstu áramót. En nú þegar sé, eins og kirkjuráð og biskup hafa farið fram á, efnt til allsherjarendurskoðunar á löggjöfinni um skipun prestakalla í landinu, og verði kostað kapps um að ljúka þeirri endurskoðun fyrir næsta haust, þannig að frv. um heildarskipun prestakalla verði lagt fyrir haustþingið. Með þessu er reynt að ná þeim tilgangi að verða við óskum kirkjumrh. um það að afgr. nú frv., en hins vegar að mæta þeim sanngjörnu og sjálfsögðu óskum yfirmanna kirkjunnar og trúnaðarmanna hennar, að lögin komi ekki til framkvæmda fyrr en í samráði við þá og fram fari gagngerð endurskoðun á þessum málum, og Alþ. hafi átt þess kost að nýju að taka þessi mál til meðferðar. Þess vegna er svo fyrir mælt í þessari brtt. síðari, sem n. flytur, að ríkisstjórnin skuli nú þegar efna til endurskoðunar á löggjöfinni um skipun prestakalla, og skuli kostað kapps um að ljúka endurskoðuninni svo fljótt, að frv. um heildarskipun prestakalla verði lagt fyrir Alþingi næsta haust. Við þá endurskoðun skal hafa náið samband við biskupinn yfir Íslandi, kirkjuráð, Prestafélag Íslands og prestastefnu. Í jafnþýðingarmiklum málum eins og þessum, sem snerta þjóðkirkjuna jafnverulega, verður það auðvitað ekki talið hæfa að gera verulegar breyt. á skipan þessara mála, skipan prestakalla, án þess að þessum forráðamönnum og trúnaðarmönnum þjóðkirkjunnar gefist nægur kostur og tími til þess að fjalla um þau mál, þannig að þeirra skoðanir komi fram. Auðvitað kann svo að fara, að ríkisstjórnin eða fulltrúar hennar annars vegar og trúnaðarmenn þjóðkirkjunnar hins vegar, þessir aðilar, sem hér eru nefndir, nái ekkí samkomulagi um endanlega afgr. málsins, og verði þá Alþ. að skera þar úr á sínum tíma að lokum. En þá hefur Alþ. a.m.k. sýnt fulltrúum kirkjunnar og þjóðkirkjunni í heild þann velvilja og það tillit að gefa henni kost á að túlka sín sjónarmið og láta sinn vilja koma fram. Ég skal ekki láta þessi orð vera fleiri að sinni. En ég taldi rétt að láta koma fram mína skoðun persónulega á málinu, auk þess að gera grein fyrir afstöðu n. til málsins og afgr. þess í n. En þeirri afgr. lauk svo, þrátt fyrir verulegan skoðanamun í upphafi, að það náðist óskipt fylgi með frv., ef þær brtt. væru samþ., sem greinir á þskj. 714.

Forseti (SB): Ég sé, að frsm. er fjarstaddur, en þar sem n. er meðmælt því, að frv. verði samþ. óbreytt, þá sé ég ekki þörf á því að fresta umr.



Herra forseti. Ég vildi segja hér nokkur orð vegna þess, að enda þótt ég sé hlynntur því, að landshöfn sé komið upp í Rifi á Snæfellsnesi, þá finnst mér afgreiðsla þessa máls einkennileg, ef miðað er við afgreiðslu annarra slíkra mála hér í þinginu. Það munu nú vera 5–6 ár síðan hugmyndin um landshöfn kom fram í mþn. 1944 eða 1945, og í samræmi við hana voru svo sett l. um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum. Síðan voru flutt frv. um landshafnir í Keflavík og Njarðvíkum. Höfn í Hornafirði og Rifi árið 1945, og var ákveðið að koma slíkum höfnum upp á þeim stöðum á landinu, þaðan sem menn af öðrum stöðum þyrftu að stunda útgerð og róðra, þannig að þetta yrðu fyrst og fremst viðleguhafnir fyrir verulegan hluta landsins, eins og t.d. Hornafjörður, þar sem verulegur hluti bátaflota Austurlands hefur aðsetur sitt, þegar hann þarf að sækja til annarra miða en heimamiða. Þegar frv. komu fram í þinginu. áttu þau misjafnlega miklu fylgi að fagna, og ekkert þeirra náði samþykki á þessu þingi, en frv. um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum náði samþykki á þinginu 1946, en þegar búið var að samþ. það frv., var eins og áhugi stjórnarvaldanna í þessum efnum dofnaði og þýðingarlítið virtist að halda þessum málum til streitu og heppilegast virtist að bíða með þau um stund, en nú virðist vera um stefnubreytingu að ræða hjá hæstv. ríkisstj. og hana ekki svo litla, og svo virðist, eftir því sem hv. þm. Snæf. sagði, að um það hafi verið samið innan hæstv. ríkisstj., að einn þessara staða væri nú tekinn upp á ný og samþ. að byggja þar landshöfn nú á síðustu dögum þingsins. Í stuttri grg., sem fylgir frv., er tekið fram, að sjútvn. flytji frv. að beiðni ríkisstj., en venja er, þegar um slíkan flutning er að ræða, að tekið er fram, að einstakir nm. hafi óbundnar hendur og geti komið fram með brtt. og fylgt brtt., sem fram kunni að koma við frv., en svo virðist sem hv. n. hafi algerlega tekið málið upp á sínar hendur. en n. hefur venjulega verið mjög klofin um slík mál, en ég veit ekki, hvort þessi eining stafar af því, að hæstv. ríkisstj. hafi skipað fylgismönnum sínum að standa með þessu frv., og virðist svo, ef dæma skal eftir orðum hv. þm. Snæf., því að hann sagði, að stuðningsmönnum ríkisstj. væri kunnugt um þetta mál, en ég efa samt sem áður, að öllum stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. hafi verið kunnugt um mál þetta. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég sé á móti þessu máli, og ég er sannfærður um, að full nauðsyn er að koma upp slíkri höfn til að geta nýtt hin góðu fiskimið, sem þarna eru, sem bezt. En þar sem n. hefur tekið þetta mál svona upp á sínar hendur, þá gefur það vonir um, að hún muni verða hliðholl hliðstæðum málum, sem fram kunna að koma. Ég get upplýst í sambandi við þetta, að við hv. þm. A-Sk. höfum skrifað hv. n. og farið þess á leit, að hún sýndi öðrum stað, sem engu síður hefur þörf fyrir landshöfn, Hornafirði, sams konar vinsemd og hún hefur sýnt þessu máli og að n. tæki upp hliðstætt mál fyrir Hornafjörð. Og ég vona, að hv. sjútvn. verði því máli hliðholl og styðji það ekki síður en þetta mál.



Herra forseti. Ég hafði nú vænzt þess, að af hálfu þeirrar n., sem flytur málið, yrði höfð framsaga fyrir því, og hafði ég því ekki hraðann á um að kveðja mér hljóðs. En mér virtist að því komið, að hæstv. forseti ætlaði að ljúka umr., og vildi ég þá ekki fella það niður að segja nokkur orð um þetta mál, áður en það fer út úr hv. þd. Ég hygg, að annáll þessa máls verði hv. þm. minnisstæður. Mér virðist, að þetta þing hafi staðið 127 daga, án þess að nokkuð væri um það rætt eða nokkuð fyrir það lagt um landshöfn í Rifi á Snæfellsnesi. Hinn 14. febr. s.l. er útbýtt í þessari hv. d. frv. til l. um ráðstafanir vegna hafnargerðar á Rifi á Snæfellsnesi. Næsta dag, 15. febr., er málið tekið fyrir til 1. umr. hér í hv. d. og vísað nær umræðulaust til nefndar. Svo líður einn dagur, fundur er þá hér í hv. d. og málið ekki á dagskrá, og mun sjútvn. þá væntanlega hafa notað þann tíma til athugunar á málinu. Síðan liður ein helgi, laugardagur og sunnudagur, að engir fundir eru haldnir. Mánudaginn 19. febr. er útbýtt nýju frv. um landshöfn í Rifi á Snæfellsnesi. Það frv. er með afbrigðum frá þingsköpum tekið til 1. umr. þann sama dag og vísað til 2. umr. Daginn eftir, þann 20. febr., er þetta frv. um landshöfn í Rifi á Snæfellsnesi tekið til 2. umr. og vísað til 3. umr. Síðan hafa undanfarna tvo daga verið fundir í Sþ. Og í dag, þann 23. febr., er málið hér til 3. umr. og þar með lokaumr. hér í þessari hv. d., og virðist nú eiga að afgr. það út úr hv. d. Frv. þessu fylgir mjög stutt grg., sem gefur litlar upplýsingar um málið. Framsaga fyrir málinu hefur nær engin verið við 1. umr., 2. umr. og enn sem komið er ekki heldur við 3. umr. málsins í hv. d. Áætlun frá vitamálaskrifstofunni um kostnað á því mannvirki, sem hér er stefnt að að setja lög um, fylgir ekki með þskj. og liggur alls ekki fyrir hv, þd. Og ýmislegt í málinu er þannig vaxið, að þeim, sem ókunnugir eru, er ekki fyllilega ljóst um ýmis atriði, sem málið snerta. Til samanburðar við þetta er fróðlegt að rifja það upp. hvernig Alþ. hefur hagað afgreiðslu svipaðra mála að undanförnu. - Til eru lög um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum. Rétt undir þinglok 1944 var frv., sem samið var af milliþn. um það mál, útbýtt sem handriti til þingmanna, en ekki afgreitt á því þingi. Á öndverðu þingi 1945 var svo flutt af sjútvn. þessarar hv. d. frv. þetta, óbreytt frá milliþn., til laga um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum. Því frv. fylgdu: Grg. frá samgmrn. skilríki frá hreppsnefndum þeirra hreppa, sem hlut áttu að máli, skilríki frá Útvegsmannafélagi Keflavíkurhrepps, umsögn lögreglustjórans í Keflavík um málið, álitsgerð frá vitamálaskrifstofunni með kostnaðaráætlun um verkið, umsögn frá Fiskifélagi Íslands um staðhætti og aflabrögð á þessum stað. Á milli umr. hér í þessari hv. d. tók sjútvn. málið til athugunar. Það sýna þingtíðindin. Síðan er málið afgreitt út úr þessari hv. d. og fær rækilega athugun í hv. Ed., og 13, marz skilar sjútvn. Ed. áliti um málið, og því fylgir enn að nýju álitsgerð frá vitamálaskrifstofunni, sem lögð er í hendur hv. þingmanna. Síðan kemur málið aftur til þessarar hv. d., svo að þegar búið er að athuga málið gaumgæfilega í þrjá til fjóra mánuði hér í þinginu og safna ýmsum gögnum, sem málið snerta, þá er það frv. lögleitt. Hér hefur verið fyrir þinginu frv. um landshöfn í Þórshöfn. Það fékk mjög rækilega athugun í n., en náði ekki lögfestingu. Og á undanförnum þingum, nokkrum þingum í röð, hafa verið til athugunar hér á þingi frv. til l. um landshöfn í Hornafirði. Þau hafa fengið rækilega athugun, en aldrei náð lögfestingu, þrátt fyrir það að þau hafa legið fyrir þinginu svo vikum og mánuðum hefur skipt. Nú fæ ég ekki betur séð en að nokkuð skorti á um það, að hv. þm. gefist kostur á að meta fyllilega þetta mál, sem hér liggur fyrir, og hvað í því er fólgið, þar sem alls ekki liggur fyrir þinginu nein áætlun um málið frá vitamálaskrifstofunni, engin umsögn heiman að úr héraði, engin umsögn t.d. frá Fiskifélagi Íslands eða neinum aðila, því að ekkert liggur fyrir þinginu um málið, nema frv. sjálft og grg. í örfáum orðum. Mér finnst, að það hefði jafnvel ekki verið síður ástæða til þess, að kostnaðaráætlun hefði fylgt þessu frv., þar sem það er þannig upp byggt, að ekki er fyrir fram ákveðin sú heildarfjárhæð, sem verja má til mannvirkisins. Hér er einungis sagt í 2. gr. frv., að ríkisstj. sé heimilað að taka 3 millj. kr. lán og að öðru leyti greiðist kostnaður úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til þessa á fjárlögum. En í lögum um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum er heildarfjárhæðin lögbundin, sem leggja má fram í verkið. - Í 4. gr. þessa frv. er vikið frá þeirri reglu, sem upp var tekin, þegar lögin voru sett um höfnina í Keflavík og Njarðvíkum, um skipun hafnarstjórnarinnar. Ég skal ekki fella um það dóm, hvort sú skipan, sem hér er ráðgerð, er eðlilegri en sú skipan, sem fylgt er um þetta í Keflavík og Njarðvíkum. En ekki fyndist mér óeðlilegt, að á því væru gefnar einhverjar skýringar, af hverju þessi breyt. er sprottin. - Í 1. gr. frv. þessa er talið upp, hvað teljist til hafnarmannvirkja, og þar segir m.a. svo, að til hafnarmannvirkja teljist lönd, sem höfninni eru nauðsynleg vegna byggingar mannvirkjanna. Nú verður það að viðurkennast, að ég er svo gerókunnugur á þessum stað, að mér er það ekki ljóst, hverjir eru eigendur að þessum löndum, hve stór þau eru og hversu mikið verð er í þeim bundið. Mér virtist ekki óeðlilegt, að eitthvað um þetta kæmi fram, áður en hv. þd. afgr. málið frá sér. Þegar á þetta er litið, þá verður manni á að spyrja: Hefur atvinnulíf á Snæfellsnesi tekið þeim stakkaskiptum nú á allra síðustu dögum þingsins, að af þeim ástæðum beri nauðsyn til þessara vinnubragða? Eða hefur nauðsyn þess að gera landshöfn í Rifi á Snæfellsnesi skapazt svo nú á allra síðustu dögum, að það réttlæti þessa málsmeðferð? Mér virðist þetta ekki líklegt, heldur virðist mér þetta benda ótvírætt á það, að hv. þm. séu nú orðnir einhuga um það, að rétt sé að fylgja þeirri stefnu að gera landshafnir þar, sem fiskimið eru góð, en skortir hafnarmannvirki, þótt slík mál hafi átt of litlum skilningi að mæta á undanförnum árum hér í þessari hv. d. Og verður þá að vænta þess, að hér eftir reynist hv. þd. þessari stefnu trú.



Herra forseti. Hv. þm. A-Sk. sagði, að enginn hefði flutt framsögu fyrir þessu máli er það kom til 1. umr. Þetta er ekki rétt hjá hv. þm. Ég var að vísu fjarstaddur, er umræðan fór fram, en form. sjútvn., hv. þm. Borgf., talaði fyrir málinu. Það er heldur ekki rétt hjá hv. þm., að þetta mál sé ókunnugt deildinni. Frv. um landshöfn í Rifi hefur áður verið flutt á Alþingi, auk þess sem Alþingi hefur sýnt þessu máli mikinn velvilja með því að veita á fjárl. 1950 100 þús. kr. til hafnar í Rifi og nú á fjárl. þessa árs 1/2 millj. kr., sem mun vera hæsta framlag til hafnar hér á landi. Vegna þessa var ákveðið að hefjast handa um framkvæmdir nú í vor á Rifi. Var hv. þm. Hafnf. fenginn til að gera kostnaðaráætlun, og komst hann að þeirri niðurstöðu, að þessar 600 þús. mundu ekki nægja til hafnarframkvæmdanna, og urðum við sammála um að flytja frv. um framkvæmdir í Rifi. Frv. þessu var vísað til hv. sjútvn., sem ræddi málið á tveim fundum sínum. Þegar málið var þetta langt komið, barst sjútvn. beiðni frá ríkisstj. um að flytja frv. um landshöfn í Rifi. Ég veit, að hv. þm. er hlynntur þessu máli, og þar sem hann er einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., tel ég víst, að honum sé fullkunnugt um þann hátt, sem hafður er á, að í stað þess að hv. þm. Hafnf. og ég fórum fram á að stjórninni væri heimiluð lántaka að upphæð 3 millj. kr., kæmi ákvæði um landshöfn í Rifi. Í sambandi við landið, sem þessi höfn byggist á, þá var hæstv. ríkisstj. heimilað á fjárl. 1950 að kaupa jörðina Rif, sem framkvæmt hefur verið. Kostnaður hefur verið áætlaður og hæstv. ríkisstj. kynnt sér þá áætlun. Hv. þm. Hafnf., sem óhætt er að fullyrða að bezt er kunnugur þessu máli af öllum þm., hefur kynnt sér allar aðstæður, og hann telur þarna skilyrði fyrir eina af glæsilegustu höfnum hér við ströndina. Ég þarf ekki að lýsa þeirri þörf, sem er fyrir þessar framkvæmdir, né þeirri stóru von, sem íbúar Snæfellsness gera sér um þessar framkvæmdir. Þær hafa verið á döfinni í mörg ár, og þess vegna hefur ekkert verið gert undanfarin ár í hafnarmálum Hellissands. Þótt búið hafi verið að koma upp nokkrum hafnarbótum í svonefndri Krossavík, þá hefur ekkert verið gert til þess að ljúka þeim s.l. 7 ár, bæði fyrir erfiðar aðstæður, en þó einkum vegna þess, að íbúar Hellissands og raunar Ólafsvíkur líka hafa byggt á því, að hafizt yrði handa um hafnargerð í Rifi. Það má geta þess, að þegar höfn hefur verið gerð þarna, þá kemur það ekki einungis Hellissandi og Ólafsvík til góða, heldur mundi það einnig létta á höfnunum við Faxaflóa, því að skip, sem annars mundu leggja þar upp, mundu nú leita til Rifs. Eins og kunnugt er, eru góð mið við Snæfellsnes, bæði að sunnan og norðan, og gera menn sér miklar vonir um hagnýtingu þessara miða, þegar góð höfn er komin í Rifi. Það er ánægjulegt til þess að vita, hve hæstv. ríkisstj. er samhent um að koma upp þessari höfn. og ég veit, eftir því sem ég hef heyrt hjá hv. þm., að þeir munu vera sammála um að koma þarna upp landshöfn. Mér heyrðist einnig á hv. þm. A-Sk., enda þótt hann teldi litla rækt lagða við hafnarmál hér í hv. d., að hann mundi vera þessu máli meðmæltur, og er ég þakklátur fyrir það. Ég vona, að hæstv. forseti sjái sér fært að láta afgreiða málið hér úr deildinni á þessum fundi, þar sem líða mun nú að þinglokum og æskilegt væri, að frv. yrði lögfest á þessu þingi.



Ég tel þær upplýsingar, sem hér liggja fyrir, ófullnægjandi. Hins vegar er ég samþykkur stefnu frv. og segi því já.



Ég segi já við landshöfn í Rifi.



Ég tel mjög óviðeigandi, að slíku frv. skuli ekki fylgja skýrsla eða áætlun um kostnað og annað slíkt, en mér skilst, að hér sé um nauðsynjamál að ræða, og segi því já.



Í trausti þess, að öðrum stöðum, sem líkt er ástatt um og áður hafa komið til greina í þessu efni, verði eins háttað, segi ég já.



Herra forseti. Úr því að þetta frv. er komið hér til 3. umr., þykir mér rétt að fara um það örfáum orðum, áður en meðferð þess lýkur hér í hv. þd. Í sambandi við þetta mál hefur verið sagt af forgöngumönnum þess, að iðnfyrirtækin í landinu hafi orðið nokkuð afskipt um lánveitingar frá lánsstofnunum, borið saman við aðra atvinnuvegi. Og hefur mér skilizt, að það væri einkum til þess að rétta hlut iðnaðarins, sem frv. þetta hefði verið flutt um stofnun sérstaks banka fyrir iðnaðinn. Út af þessu vil ég benda á það, að alveg nýlega hefur komið grg., sem birzt hefur í blöðum, frá framkvæmdastjórn Landsbankans, varðandi þetta mál. Eru um það gefnar þær upplýsingar, að hjá bönkunum þremur séu nú útlán til iðnaðarins talin um 80 millj. kr. Nokkur stærstu iðnfyrirtæki landsins og þau, sem mest fé hafa til umráða að láni frá bönkunum, eru þó ekki talin með í þessari upphæð. Hér eru t. d. ekki talin lán til Síldarverksmiðja ríkisins, sem framkvæmdastjórn Landsbankans telur 50 millj. kr., og ekki heldur lán til annarra síldarverksmiðja og fiskimjölsverksmiðja, sem nema nokkrum tugum millj. kr. Lán til hraðfrystihúsa og fyrirtækja sjávarútvegsins eru ekki heldur tekin með. En vitað er, að þessi fyrirtæki hafa mikið fé að láni frá bönkunum. - Af þessu virðist mér ljóst, sem betur fer, vil ég segja, að bankarnir hafa gert sér far um að bæta úr lánsfjárþörf iðnaðarins, eins og annarra atvinnugreina, eftir því sem tiltækilegt var á hverjum tíma. Og virðist þetta ekki benda til þess, að þessi atvinnuvegur hafi átt þar neitt litlum skilningi að mæta. Þetta fannst mér ástæða til að nefna, áður en meðferð málsins verður lokið. Um frv. sjálft er það að segja, að það skiptir sennilega ekki miklu máli, hver afgreiðsla þessarar hv. d. verður á því. Það lá fyrir þegar í upphafi, að sjálfir flm. frv. gerðu ekki ráð fyrir, að það mundi fá fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi, og liggur það fyrir nú, að svo muni ekki verða. - Eins og kunnugt er, þá eru bankamálin nú til endurskoðunar hjá hæstv. ríkisstjórn. Og meðan á þeirri endurskoðun stendur, er vitaskuld ekki tímabært að setja hér lög um sérstakan banka, og þess er að vænta, að við þá endurskoðun verði tekið tillit til þarfa iðnaðarins, eins og annarra atvinnugreina. Ég vil einnig benda á það, að við hv. þm. Mýr. lögðum fram í Sþ. fyrir nokkru till. til þál. á þskj. 296 um lánsfjárútvegun til iðnaðarins, þar sem lagt er til, að ríkisstj. verði falið að taka þetta mál til athugunar, hvernig iðnaðinum verði bezt séð fyrir lánsfé og hvort heppilegt sé og framkvæmanlegt að stofna sérstakan iðnaðarbanka. Þessi till. er nú í n. í Sþ., og ég teldi heppilegt, að hún næði fram að ganga nú á þessu þingi, því að með því mundi Alþ. undirstrika vilja sinn á því, að þarfir iðnaðarins yrðu hafðar sérstaklega fyrir augum af hæstv. ríkisstj. og þeim, sem vinna að endurskoðun bankakerfisins. Þessa leið tel ég vænlegasta til framdráttar þessu máli, þar sem líka er ljóst, að þetta frv. nær nú ekki fram að ganga.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Síðan þetta frv. um Iðnaðarbanka Íslands var til 2. umr. hér í þessari hv. deild, hefur málið verið rætt í iðnn., og enn fremur hef ég sem form. n. átt viðræður um það við hæstv. iðnmrh. og bankamrh. Afstaða n. til málsins er óbreytt frá því sem áður, þannig að meiri hl. mælir með því, að frv. nái fram að ganga, en minni hl. hefur aðra afstöðu, eins og hv. þm. V-Húnv. hefur nú lýst yfir í ræðu sinni. Ég hef áður gert grein fyrir nauðsyn þessa máls, og enn fremur hefur hv. þm. Hafnf. gert því glögg skil. Ég tel því ekki ástæðu til að bæta þar nokkru við núna. En það eru tvö atriði úr ræðu hv. þm. V-Húnv., sem ég tel nauðsynlegt að minnast lítillega á. Hann minntist á, að í nýlegum skýrslum frá Landsbankanum væru þær upplýsingar gefnar, að lán til iðnaðarins væru nú um 80 millj. króna, þótt frá séu talin lán til síldarverksmiðja ríkisins og hraðfrystihúsanna. Ég vil benda á það, að þessi tala segir okkur raunar ekkert. Til þess að fá að vita, hvað hún raunverulega þýðir, þurfum við að hafa samanburð, eitthvað til að miða hana við. Í fyrsta lagi gætum við spurt í þessu sambandi, hve útistandandi lán í landbúnaðinum væru mikil og hve mikil í sjávarútveginum. Í öðru lagi þyrftum við að vita, hve lánsfjárþörf iðnaðarins væri mikil, til þess að geta dæmt nokkuð um þessa upphæð. Og miðað við hinn gífurlega stofnkostnað og rekstrarkostnað iðnfyrirtækja hér á landi, þá ætla ég, að þessar 80 millj. séu mjög lág upphæð. En um þetta er auðvitað tilgangslaust að þrátta hér, nema við höfum einhverjar tölur til að miða við. Þá gat hv. þm. V-Húnv. þess, að við flm. frv. hefðum strax í upphafi ekki gert ráð fyrir því, að málið næði fram að ganga á þessu þingi. Hv. þm. hefur áður, við 1. umr. málsins, látið slík ummæli sem þessi falla, og ég sé ekki, hver tilgangur hans er með því að endurtaka slíkt fleipur nú. Það var tekið fram í nóvember, er frv. var flutt, að málið lægi þannig fyrir, að líkur væru fyrir því, að þingi yrði lokið fyrir jól, og því voru flm. þá í nokkrum vafa um það, hvort það næði fram að ganga á þessu þingi. Þegar nú var ákveðið, að þingið héldi áfram eftir nýár, breyttist þetta að sjálfsögðu, og ég ætla, að allir flm. vilji, að frv. nái nú fram að ganga. Það er því algerlega úr lausu lofti gripið, er hv. þm. V-Húnv. heldur því fram, að enginn hugur standi á bak við þetta frv. nú. Ég þarf raunar ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég hef áður gert grein fyrir brýnni nauðsyn þess og bent á, að hér væri um sérstakt mál að ræða, þar sem atvinnuvegur sá, sem í hlut á, býður fram framlag, sem nemur millj. króna, til stofnunar bankans. Ætla ég, að slíkt hafi ekki verið gert, hvorki af landbúnaðinum né sjávarútveginum, þegar Búnaðarbankinn og Útvegsbankinn voru stofnaðir, og segi ég þetta ekki til að niðra þeim atvinnuvegum á nokkurn hátt. Að lokum vildi ég svo árétta það, að meiri hl. iðnn. leggur ákveðið til, að málið nái fram að ganga á þessu þingi.

Skúli Guðmundsson Hv. form. iðnn. segist nú eins og áður vilja, að þetta frv. nái fram að ganga og verði afgr. af deildinni og þinginu. Það breytir engu af því, sem ég sagði áðan um þetta efni, að það lægi í augum uppi, að frv. mundi ekki ná samþykki nú. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að frv. um stofnun nýs banka verði afgr. í einni svipan, án þess að ríkisstj. hafi fjallað nokkuð um það, og ég geri ekki ráð fyrir, að endurskoðun á bankalöggjöfinni verði lokið, áður en þessu þingi lýkur, sem má búast við, að verði alveg á næstunni. Það liggur því í augum uppi, að málið nær ekki fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi, því að hana mun það ekki fá, fyrr en niðurstöður á endurskoðun bankalöggjafarinnar liggja fyrir. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál.



Ég sé ástæðu til að segja nokkur orð um þetta mál, áður en það fer út úr deildinni, vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram í d. um málið, og blaðaummæla um þær, og ekki sízt vegna ummæla, sem fallið hafa í sambandi við till. til þál., sem við hv. þm. V-Húnv. fluttum í Sþ. Í umr. um þá þáltill. var því slegið föstu af sumum hv. þm., að sú afstaða, sem við hv. þm. V-Húnv. tókum til málsins, sýndi ekkert annað en fjandskap okkar til þessa máls og löngun okkar til að berjast á móti aukinni lánsfjárveitingu til iðnaðarins. Nú er það upplýst, að þegar málið var flutt, létu flm. á sér skilja, að þeir gerðu ekki ráð fyrir, að málið næði fram að ganga á þessu þingi. Þessu hefur ekki verið neitað. Því var það, að við hv. þm. V-Húnv. töldum þá rétt að óska eftir því, að borin yrði fram till. til þál. í Sþ., þar sem skorað væri á ríkisstj. að undirbúa þetta lánsfjármál iðnaðarins fyrir næsta þing. Það sjá því allir, að það er síður en svo fjandskapur við málið að taka þann kostinn að skora á ríkisstj. að hefja undirbúning þess, í stað þess að fylgja till., sem auðséð var, að mundi daga uppi hér á þinginu. Það má að sjálfsögðu deila um það, hvor leiðin hafi verið heppilegri, en ég neita því, að sú leið, sem við völdum, sýni nokkurn fjandskap við málið. Og ég ætla, að okkar leið hafi verið fyllilega jafnæskileg fyrir heppilegan framgang þessa máls. Nú þegar þinginu lauk ekki fyrir jól, þá risa flm. upp aftur nú og segja, að vonir séu til þess, að málið gangi í gegnum þingið, áður en því ljúki, og frá þeim tíma hef ég ekki lagt stein í götu þess, og et Alþ. hefði vilja til að koma því áfram, þá gæti það gert það fyrir mér og okkur hv. þm. V-Húnv. Því vil ég neita því eindregið, að afstaða okkar hafi stjórnazt af fjandskap til þessa máls, og ég vil segja hv. þm. Hafnf., sem fór stórum orðum um afstöðu okkar, að ég efast um, að hann hafi meiri trú á íslenzkum iðnaði en ég, enda þótt ég viti, að hann er mikill iðnaðarfrömuður. Mér er mjög vel ljóst, að iðnaðurinn hlýtur að verða einn af þremur aðalatvinnuvegunum, sem framtíð þessa þjóðfélags á að byggjast á, bæði í efnalegum og atvinnulegum skilningi. Og ég valdi þá leið mína að óska eftir því, að ríkisstj. tæki málið til athugunar á milli þinga, eingöngu vegna þess, að ég held, að sú leið muni verða málinu meiri frambúðarstyrkur en fylgi við þetta frv. - Ég sá ástæðu til að taka þetta fram vegna ummæla hér og í blöðum í sambandi við afstöðu okkar hv. þm. V-Húnv. til þessa máls.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Mýr. fyrir ágæta ræðu, því að hvað um allt annað, sem hann sagði, þá skal ég taka það til greina og trúa því, að hans yfirlýsing hafi verið gerð af heilum huga. En það er ekki hægt að segja, að meðferð þessa máls hér í deildinni hafi sýnt heilan huga hv. þm. og þó sérstaklega ekki hjá hv. þm. V-Húnv., því að hann hefur aldrei sett sig úr færi að leggja stein í götu þess. Þetta mál á sér langa sorgarsögu hér í deildinni. Það var afgr. af iðnn. þann 5. des., útbýtt síðan 7. des., tekið af dagskrá 11., 12. og 13., en var þó afgr. til 2. umr. þann 15. Síðan hefur hvorki gengið né rekið allt til þessa. Málið hefur verið af og til á dagskrá í 2 mánuði, eða frá miðjum des. til þessa dags, án þess að hægt hafi verið að þoka því í gegnum þessa deild. Það má hver trúa því sem vill, en ég er ekki gjarn á það, að það sé af eintómri velvild til málsins, að slík hefur meðferð þess verið. Ég býst við, að hv. þm. Mýr. segi rétt frá, að hann hafi ekki beitt sér gegn því, að það yrði tekið fyrir, en það hefur hv. þm. V-Húnv. gert og það mörgum sinnum. Hann hefur oft beitt sér gegn því, að málið yrði tekið á dagskrá, og það er næsta undarlegt, að forseti skuli hafa tekið tilmæli hans til greina. Ef það er til snefill af áhuga hjá þessum hv. þm. fyrir því að þoka málinu áfram, þá held ég, að þetta sé ekki vænlegasta leiðin til að koma því í höfn á þessu þingi. Okkur var sagt það hér fyrir jólin, að þinginu ætti að ljúka fyrir nýár, og því var nokkur efi hjá flm. þessa frv. um það, að málið næði fram að ganga. En nú er Alþ. búið að sitja um 2 mánuði eftir nýár -, og hver veit, hvað það situr lengi enn -, og ef það hefði verið til snefill af vilja til að þoka málinu áfram, þá hefði það verið hægt. En í stað þess hefur það setið á dagskrá í 2 mánuði, án þess að hægt hafi verið að þoka því nema til þessarar umr. Það hefur verið tekið út af dagskrá aftur og aftur, og alltaf hefur verið komið með einhverjar viðbárur. Að vísu hefur hv. þm. V-Húnv. og að nokkru leyti hv. þm. Mýr. líka lýst því yfir, að hann teldi það vænlegra, að málið yrði drepið, en í þess stað samþ. þál. um að fela ríkisstj. athugun þess á milli þinga. Mér skilst nú, að ríkisstj. sé að gera þá athugun og muni halda henni áfram, hvort sem þessi þáltill. verður samþ. eða ekki, því að við höfum margsinnis heyrt, að ríkisstj. sé nú að endurskoða bankakerfið og þessi banki muni koma þar með. Því er þessi þáltill. alveg þýðingarlaus. Þingið gæti að sjálfsögðu sýnt vilja sinn í þessu máli á annan hátt en með samþykkt þessarar þáltill., og það yrði þinginu til mikils sóma, ef það samþ. frv., en samþykkt þáltill. yrði því til stórrar vansæmdar. Það væri þá hreinlegra að segja blátt áfram, að málið eigi ekki að ganga í gegnum þingið, heldur en að fara þessa leið til málamynda. Hér var rétt áðan verið að útbýta í d. skýrslum um Iðnlánasjóð. Ég hef ekki séð þessar skýrslur fyrr og hef nú ekki gluggað nema lítillega í þær. En ég hef lesið nóg í þeim til þess að sjá, hve iðnaðurinn á afar erfitt uppdráttar í þessu landi, þegar um er að ræða fjárveitingar til hans. Iðnlánasjóður var stofnaður 1934 til að bæta úr brýnni þörf iðnaðarins fyrir lán út á hluti, sem ekki voru taldir veðhæfir. Síðan hefur verið smátutlað í þennan sjóð, og nú er búið að koma honum upp í 2 millj. króna eftir 16 ár. Hvað mundu fulltrúar landbúnaðarins segja, ef landbúnaðurinn ætti þarna í hlut, þeir fulltrúar, sem nú vilja taka 15 millj. kr. óumbeðið lán til landbúnaðarins? Ætli þeim þætti ekki ganga grátlega seint og erfiðlega að afla fjár til landbúnaðarins, ef eins væri ástatt fyrir honum og iðnaðinum? Þetta sýnir glögglega, að á 16 áum hefur ekki tekizt að tutla úr ríkissjóði nema 2 millj. kr. til iðnaðarins, eða að meðaltali rúmar 100 þús. á ári. Það er þetta, sem liggur eftir Alþ. í þessu máli, og þetta þing virðist ætla að líða svo, að ekkert rakni úr í þessu efni. Iðnaðarmenn fóru fram á það, að úr þessu yrði bætt á þessu þingi. En þeir fengu enga undirtekt hjá fjvn. Þeim var að vísu leyft að bera sínar óskir fram og það var talað vel við þá, en þeir fengu ekki grænan eyri, og það stendur enn, svo að framlag til iðnlánasjóðs hefur staðið í stað síðan 1946, og hefur þó margt breytzt síðan. Og þetta framlag nemur nú rúmum 100 þús. króna á ári. Samkv. yfirlýsingu hv. þm. V-Húnv. á iðnaðurinn ekki að vera á flæðiskeri staddur, því að hann taldi sig sýna fram á það, að iðnaðurinn hefði nú 80 millj. kr. til sinna afnota. Ég hef ekki fengið að sjá þá upphæð sundurliðaða, og það uggir mig, að það séu ekki allt iðnaðarmenn, sem eru taldir fyrir þeim lánum. En þessi tala sýnir okkur raunar ekki neitt, nema við höfum einhvern samanburð, eins og hv. 7. þm. Reykv. sýndi ljóslega fram á áðan. Hv. þm. V-Húnv. var staddur ásamt mér á fundi einnar bankastofnunar í gær, og hann veit ósköp vel, hve mikill munur var þar á lánum til iðnaðarins og lánum, sem veitt höfðu verið til sjávarútvegsins eða landbúnaðarins, og var þetta þó hvorki banki útvegsins né landbúnaðarins. Það mun láta nærri, að lán til sjávarútvegsins hafi verið þar 8 sinnum hærri en til iðnaðarins. En það virðist svo sem allt sé gert til að gera iðnaðinum erfiðara fyrir í þessu efni. Ýmist hefur verið talið, að hlutir iðnaðarmanna væru ekki veðhæfir fyrir lánum eða vörur þeirra og efni, og er þetta á annan veg en bæði hjá landbúnaðinum og sjávarútveginum. Það er þetta misrétti, sem iðnaðarmenn vilja fá leiðrétt, og þeir geta fengið þá leiðréttingu, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, fær að ganga á eðlilegan hátt í gegnum þingið. En meðferð þess hefur verið síður en svo eðlileg og virðist ætla að vera söm áfram. Ég hef ekki tekið það saman, hve frv. hefur verið oft á dagskrá, en ég hygg það muni vera um 30 sinnum, og minnist ég ekki, að nokkurt frv. hafi komizt í hálfkvisti við það í þessu efni. Hv. þm. V-Húnv. endurtók ummæli sín um það, að þetta frv. ætti ekki að ganga í gegnum þingið, fyrr en ríkisstj. hefði athugað málið nánar. Ég hefði nú haldið, að það væru þm. sjálfir, sem ættu að skera úr máli sem þessu, og það ættu þeir að gera með því að leyfa málinu að ganga á venjulegan hátt í gegnum þingið. Að síðustu vildi ég segja það, út af því, sem hv. þm. Mýr. lét falla áðan um ummæli mín við fyrri umr. þessa máls, að ég minnist þess ekki að hafa þá sagt nokkuð í sambandi við þetta mál, sem ég tel ofmælt. Mér hefur virzt og virðist enn, að það sé einhver annarlegur kraftur, sem hefur dregið og vill draga málið á langinn eða vill það bókstaflega feigt, og það er þetta, sem ég er óánægður með og valdið hefur hinum óþinglegu töfum, sem orðið hafa á afgreiðslu þess. Ég vænti þess svo, að forseti láti það nú ekki dragast lengur að afgreiða málið úr deildinni.



Herra forseti. Hv. þm. Hafnf. leggur áherzlu á að hraða málinu. Skyldi það vera vegna þess, sem hann stendur hér upp til þess að hreyta skætingi í menn? Hann heldur því fram, að ég hafi hindrað afgreiðslu þessa máls. Rétt frá skýrt er þetta þannig, að ég hef ekki sagt eitt orð um þetta mál fyrr en nú við 3. umr. Hitt er rétt, að ég hef oftar en einu sinni vakið athygli hæstv. forseta á því, að þetta mál hefði ekki hlotið eðlilegan undirbúning, þar sem ekki hefði verið rætt við hæstv. ríkisstjórn um það. Hæstv. forseti hefur séð það og gert ráðstafanir til þess að úr því yrði bætt. Ég man ekki betur en þegar málið var tekið út af dagskrá síðast, að þá hafi það verið eftir beiðni eins af flm., og þannig mun það jafnvel hafa verið oftar. Hv. þm. Hafnf., sem lætur mjög hátt um nauðsyn þessa máls, var í ráðherrastóli ekki alls fyrir löngu. Hann var þar í 5 ár samfleytt, og ekki er nema rúmt ár síðan hann losnaði úr þeim sessi, og ég man ekki betur en hann hafi verið iðnmrh. Þá var þessi brýna og mikla þörf fyrir sérstakan iðnaðarbanka ekki komin. Það var fyrst síðast í nóv. í fyrra, sem þessi þörf skapaðist. Hv. þm. Hafnf. finnst það eðlilegt, að frv. um stofnun nýs banka sé látið ganga í gegnum þingið, án þess að hæstv. ríkisstjórn fái tækifæri til þess að athuga það og það þótt vitað sé, að hæstv. ríkisstjórn hefur til meðferðar endurskoðun bankalöggjafarinnar yfirleitt. Ég bendi á, að form. n. og flm. átti að vera innan handar að ræða við stjórnina um þetta mál, því að flokksbræður hans í ríkisstj. fara með bankamál og iðnaðarmál. Það er langt um liðið frá því að frv. var flutt, en það er nú fyrst fyrir fáeinum dögum að flm. frv. ræddu við stjórnina, þegar rúmir 2 mánuðir voru liðnir frá því að frv. var lagt fyrir deildina, og þess vegna var þá óskað eftir því, að málinu yrði frestað, en hefði verið brennandi áhugi fyrir því, að málið fengist afgr., hefðu þeir átt að ræða fyrr við hæstv. stjórn. Það er því fullkomið öfugmæli, að ég hafi á nokkurn hátt hindrað afgreiðslu þessa máls. Hitt er rétt, að ég hef bent á, að málið hafi ekki fengið eðlilegan undirbúning og athugun, og ég vil benda á, að hún hefur ekki enn farið fram. Út af því, sem ég sagði um lánveitingar bankanna til iðnaðarins, sagði hv. þm. Hafnf., að það vantaði samanburð. Það er vafalaust svo, að meira fé er bundið í sjávarútveginum en í iðnaðinum, enda er það eðlilegt, og einkum þó hjá hraðfrystihúsunum. Ég hef ekki tæmandi skýrslur um landbúnaðinn, en á landshankanefndarfundi í gær, þar sem við hv. þm. Hafnf. vorum báðir, kom það fram, að það lítur út fyrir, að útlán til landbúnaðarins hafi numið um 35 millj. kr. frá þeim banka um síðustu áramót. Samkv. reikningum Búnaðarbankans nema útlánin frá stofnlánadeildum bankans um 45 millj. króna, auk þess á sparisjóðsdeild bankans nokkurt fé útistandandi í lánum, en það er ekki sundurliðað, og slíkt á einnig við um víxla bankans. Þetta er ekki tæmandi skýrsla til samanburðar, en ég hef ekki haft aðstöðu til þess að afla mér hennar. Ýmislegt kemur til athugunar í sambandi við stofnun sérstaks iðnaðarbanka, og spurning er það nokkur, hvort þessi bankastofnun sé hagkvæm fyrir iðnaðinn. Jafnvel þó að iðnaðurinn leggi fram nokkrar millj. króna og ríkið 3½ millj., þá er það gefið mál, að þessi banki verður fyrst um sinn lítil stofnun. Þess vegna er óvíst, að slík bankastofnun verði iðnaðinum til ávinnings, et aðrir bankar draga úr útlánum sínum til hans: Það eru svona hlutir, sem vert væri að athuga, og iðnaðarmenn mættu gjarnan taka til athugunar, hvort allt væri fengið með stofnun slíks banka. - Þessar aths. vildi ég láta koma fram, en ég vil ekki þreyta hæstv. forseta með lengri ræðu um þetta mál, enda tel ég þess ekki þörf.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. hafði það helzt við mína ræðu að athuga, að hún væri skætingur, og taldi það ekki vænlegt málinu til framdráttar, en ég veit ekki annað en einmitt þessi skætingur hafi verið rétt lýsing á framkomu hans í málinu til þessa. - Hann hefur rétt frá skýrt, þegar hann sagði, að hann hefði ekki tekið til máls um þetta mál fyrr en nú, en eins og ég benti á, hefur hann hvað eftir annað óskað eftir því við hæstv. forseta, að málinu yrði frestað, og beinlínis fyrir hans tilverknað hefur málið dvalizt. Hv. þm. sagði, og þar er einmitt komið að kjarna málsins, að hann teldi það spurningu, hvert gagn iðnaðinum væri að þessari bankastofnun. Hann dregur það í efa og vill því ekki samþ. frv. Þar er kjarni málsins, og það er heiðarleg afstaða. Hann er á móti framgangi málsins. Þá er málið upplýst frá hans hendi og hans afstaða skýr, og um það er þá raunar ekki meira að segja. Hv. þm. sagði, að ég hefði verið ráðh. í 5 ár, og þá hefði ekki verið bót í þessum banka. Það er rétt, að ég fór með þá stjórnardeild í 5 ár, og einmitt á þeim árum var þetta frv. undirbúið. Ég ræddi þetta mál þá allýtarlega við iðnaðarmenn, þeir lögðu það fyrir sín landssamtök til athugunar, og árangurinn af þeirri athugun er málið í því formi, sem það er nú. Ég hef því ekki lagzt á móti málinu, heldur ýtt undir það, og nú er málið fram komið, að vísu ekki fyrr en svo, að búið er að ræða það og athuga frá öllum hliðum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að deila frekar við hv. þm. V-Húnv. Það eru komin fram rök og gagnrök í málinu og ekki ástæða til að fara að telja það með málalengingum.



Herra forseti. Ég ætla að bæta hér við örfáum orðum í tilefni af ræðu hv. þm. Snæf. Hann vitnaði til þess, að einu sinni áður hefði verið flutt hér frv. um landshöfn í Rifi og þess vegna mundi þm. ekki vera málið ókunnugt nú. Jú, ég minnist þess, að til var á sínum tíma skemmtileg saga um það hér í þinginu, að frv. nokkurt fluttist á dularfullan hátt úr skúffu eins ráðh. og kem fram hjá öðrum, og man ég vel eftir þessu, því að ég var þá kominn í þessa hv. d. En ég hafði ætlað, þó að áætlun um slíkar framkvæmdir væri gerð og birt á þessum tíma, í lok síðasta stríðs, þá mundi nú þurfa að endurskoða hana. Verðlagsbreytingar hafa orðið miklar á þessum tíma. og svo hefur ef til vill eitthvað verið gert á staðnum sjálfum. Og þó að þm. leituðu nú uppi gömul skjöl varðandi þetta mál, þá mundu þau varla vera áreiðanleg heimild um málið eins og það liggur fyrir nú í dag. Hv. þm. Snæf. lét þau orð falla, að fyrirhugað væri að hefja þarna framkvæmdir á næsta vori, og virtist liggja í orðunum, að mál þetta hefði verið í undirbúningi nú í alllangan tíma. Ég benti á það hér í d., að það væri ófrávíkjanleg regla, að Alþ. setti l. um slíkar framkvæmdir sem þessar, en l. um landshöfn í Rifi eru ekki til staðar. Mér finnast ummæli hv. þm. Snæf. staðfesta það, sem ég sagði í síðustu ræðu minni, að mál þetta hefði ekki borið svo skjótt að. að betri gögn hefðu ekki getað legið fyrir varðandi það. Ég er honum þakklátur fyrir upplýsingar þær, sem hann gaf um land undir höfnina, sem mér skilst að sé orðið ríkiseian, og var mér ekki kunnugt um það atriði áður. Ég hef ekki hugsað mér að sýna þessu máli neina andúð. enda hefur það ekki verið tafið hér, því að örfáir dagar eru síðan bað var lagt hér fram, og hefur það verið tekið hér fyrir með afbrigðum, en ég vildi aðeins láta álit mitt koma fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er rétt hjá hv. þm. Hafnf., að ég er á móti því, að þetta frv. verði samþ. nú, og tel þess þörf að athuga það betur. Að lokinni þeirri athugun, sem ríkisstj. hefur með höndum á bankalöggjöfinni, getur vel verið, að mín afstaða breytist. Ef heppilegt verður talið að þessari athugun lokinni að stofna þennan banka, þá skal ekki standa á mér að vinna að framgangi þess máls.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af fyrri ræðu hv. þm. A-Sk. Hann lét í ljós undrun sína yfir því, á hvern hátt mál þetta bæri hér að og að fyrir Alþ. lægju ekki þær upplýsingar. sem venja væri, þegar um slík mál væri að ræða. Ég held, að það sé einmitt öfugt með þetta mál og mörg hafnarmál, sem legið hafa hér fyrir þinginu, því að hér liggja líklega fyrir betri upplýsingar en um nokkurt annað hafnarmál. Eins og hv. þm. Snæf. benti á, þá lá fyrir þinginu 1946 frv. um hafnargerð í Rifi, og fylgdi því frv. ekki aðeins álitsgerð um kostnað og annað í sambandi við verkið, heldur einnig teikningar varðandi verkið, svo að þm. gátu fylgzt með, hvað gera ætti. og voru þær prentaðar í þingtíðindum, og er þær að finna á bls. 387 og áfram í A-deild þeirra frá 1946, og mun slíkt einsdæmi, að teikningar fylgi þingskjölum. Til viðbótar voru svo útreikningar áætlunarinnar færðir til nútímaverðlags á s.l. vetri og sumri og þeir útreikningar sendir fjvn., þannig að sú n.. sem er fjölmennasta n. þingsins, gat kynnt sér málið rækilega, og ekki nóg með bað, heldur tók n. sér ferð á hendur á staðinn til að kynna sér málið sem bezt. Með öðrum orðum liggja fyrir teikningar og áætlunin frá 1946 og endurskoðun þeirrar áætlunar 1950 og athugun n. á staðnum á sama ári. Ég tel þennan undirbúning eins fullkominn og frekast er hægt. Ég held, að venjulega kynni n. þær, sem málin fá til athugunar, sér málin vel, og er varla mögulegt, að hver einstakur þm. geti kynnt sér málin á viðunandi hátt, og ég held, að athugun fjvn. og sjútvn. á þessu máli sé eins fullkomin og hægt er. - Ég vildi láta þetta koma fram og ekki láta því ómótmælt, að hér væri farið sérstaklega gálauslega og óvenjulega að. Ég held þvert á móti, að allur undirbúningur sé á þann hátt sem bezt verður á kosið. Ég skal ekki ræða um nauðsyn landshafnar á þessum stað, en staðhættir eru mjög ákjósanlegir, og jörðin, þar sem höfnin verður byggð. hefur verið keypt fyrir 75 þús. kr., sem ég tel gott verð, og undirbúningur allur er sem bezt verður á kosið.



Herra forseti. Eins og ég hef þegar tekið fram, þá hafa iðnaðarmenn haft þetta í mörg ár til athugunar. Það er búið að athuga það gaumgæfilega og frá öllum hliðum, og fengnir hafa verið aðstoðarmenn, sem færir eru frá banka-teknisku sjónarmiði, og niðurstaðan hefur orðið sú, sem í þessu frv. felst, og þess vegna er rétt að afgreiða það án þess að telja það með athugunum, sem eru algerlega óþarfar.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á það, að mál þetta er ekki óundirbúið, eins og skilja mátti á ræðu hv. þm. V-Húnv. Eins og hv. þm. Hafnf. hefur þegar tekið fram, var það á árinu 1948, sem viðræður hófust um þetta mál. Í grg. frá landssambandi íslenzkra iðnrekenda kemur það fram, að á sumrinu 1948 hafi iðnmrh. skrifað landssambandinu og beðið það að semja frv. um iðnaðarbanka. Síðan var þetta mál athugað, og ég tel rétt að undirstrika það við hv. þm., að þetta mál var vandlega athugað og undirbúið af færum mönnum. Sú athugun og endurskoðun á bankakerfinu, sem stendur yfir, gengur út á það, hvort stofna eigi sérstakan seðlabanka eða ekki. Ég sé ekki, að sú athugun, hver sem niðurstaðan verður, skipti máli um það atriði, hvort einum bankanum er fleira eða færra í landinu. Af þeirri ástæðu get ég ekki fallizt á, að nauðsynlegt sé að fresta þessu máli vegna þessarar athugunar.



Herra forseti. Það var á það bent af hv. 7. þm. Reykv., að í grg. stendur, að sumarið 1948 hafi þáv. iðnmrh. skrifað landssambandi íslenzkra iðnrekenda um þetta mál. Samkv. því hefur það tekið ráðherrann á 4. ár að hugsa um, hvort hann ætti að fela landssambandinu að semja þetta frv.



Herra forseti. Í sinni 5. ræðu fann hv. þm. V-Húnv. það út, að ég væri ámælisverður vegna þess, hve lengi hefði dregizt að leggja til, að frv. væri samið. Ég fæ ekki séð, að ég sé ámælisverður fyrir það, þó þetta hafi ekki verið gert á 1. eða 2. ári, en hefði verið það, ef ég hefði aldrei leyst verkefnið. Hv. þm. hefði því verið sæmra, að þessi ræða hefði verið óhaldin.