Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hún vakti með mér óhug, fréttin í morgun af hælisleitanda eða flóttamanni sem hótaði að kveikja í sér í gærkvöldi. Íslenskt samfélag er ekki vant slíkum hótunum og við viljum auðvitað ekki búa við það að flóttamenn eða hælisleitendur sem hér eru þurfi að bíða lausnar mála sinna í tvö til fimm ár. Það er ekki boðlegt. Flóttamannastraumurinn er stórkostlegt vandamál eins og við höfum heyrt á undanförnum mánuðum. Svíar og Danir hafa lokað landamærum sínum til að takmarka komu flóttamanna og til þess að geta fylgst með því hverjir koma til landsins. Austurríkismenn og Balkanlöndin hafa fundað sérstaklega vegna vanda Schengen-svæðisins en Grikkland er galopið og þar streymir flóttafólk inn sem aldrei fyrr og á þá greiða leið inn í Schengen-löndin. Virðulegi forseti. Verðum við að fara að ráðum Svía og Dana og takmarka aðgengi fólks til landsins eins og var áður en Schengen-samstarfið varð að veruleika? Það er mikilvægt að við skoðum hvort það sé nauðsynlegt á þessari stundu að flóttamönnum eða hælisleitendum sé snúið við í Keflavík og þeir sendir aftur til síns heima. Ég þekki það í raun hve erfitt er að taka þátt í þessari umræðu, góða fólkið og fjölmiðlarnir rífa mann í sig ef maður þorir að opna munninn og hafa skoðun. Fólkið í landinu þorir ekki að hafa opinbera skoðun á þessum málum en ég held að það sé mikilvægt að við ræðum það hér í þessum sal hvort ekki þurfi að verða breytingar á opnun landamæra landsins eins og hér hefur auðvitað verið rætt áður. En ég held að það sé mál að linni.

Herra forseti. Ég ætla að gera heilbrigðismál að umtalsefni og getuleysi stjórnvalda í þeim efnum. Það er sorglegt að vita til þess að heilbrigðisráðherra stefnir með heilbrigðisþjónustuna í einkavæðingu í enn meira mæli en áður. Ég get ekki annað en tekið undir með stjórn BSRB um að heilsa fólks og heilbrigði geti aldrei orðið eins og vörur á markaði og því get ég ekki verið sammála áformum heilbrigðisráðherra um þá einkavæðingu heilsugæslustöðva sem hann stefnir hér fram með. Komið hefur fram að íbúum á höfuðborgarsvæðinu hefur fjölgað um 20 þúsund síðastliðinn áratug, en heilsugæslukerfið hefur ekki vaxið að sama skapi. Þrátt fyrir digurbarkalegar yfirlýsingar um að aldrei hafi meira fé verið lagt til heilbrigðismála hefur heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins nú úr 9% minni fjármunum að spila en árið 2008 þrátt fyrir mikla íbúafjölgun. Ég ræddi í síðustu viku um ástandið í geðheilbrigðismálum barna og ungmenna sem geta þurft að bíða í allt að eitt og hálft ár eftir þjónustu, sem við hljótum að vera sammála um að er algerlega óásættanlegt. Ólafur Guðmundsson, formaður Barnageðlæknafélags Íslands, segir að það þjóni litlum tilgangi að vera með átak til að vinna upp biðlista, við verðum að ráðast að rótum vandans. Nú síðast fengum við þær fregnir að nýbakaðar mæður og þær sem þjást af þunglyndi þurfa að vera í gömlu, gluggalausu, mygluðu lyfjabúri ásamt nýfæddum börnum sínum. Svo spyr ég auðvitað: Hvað með sjúkrahótelið, kæri heilbrigðisráðherra? Hvar er því ætlaður staður eftir að einkavæðingin klúðraði málum? Ítrekað hefur komið fram að vilji landsmanna er sá að hið opinbera sjái um rekstur heilbrigðisþjónustu á landinu. Ég gef lítið fyrir þá hugmyndafræði heilbrigðisráðherra að einkavæðing verði til þess að auka skilvirkni og hagræði, enda hefur reynslan víða annars staðar sýnt fram á hið gagnstæða og ótal rannsóknir á ólíku fyrirkomulagi heilbrigðisþjónustu sýna að opinbert heilbrigðiskerfi stuðlar að bættri lýðheilsu og jafnara aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Það er gott að fjölga heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu, en gerum það með opinberu fé. Bankarnir skila milljörðum. Eigendur sjávarútvegsins greiða sér milljarða í arð. Bara eigendur HB Granda borga sér 3 milljarða í arð á meðan ríkið fær 1 milljarð fyrir auðlindina. 

Virðulegi forseti. Heilbrigðismálin eru mér hugleikin þessa dagana eins og fleirum, líkt og að minnsta kosti 82 þúsund Íslendingum öðrum. Nú er svo komið að Ísland hefur hrapað niður EHCI-listann, European Health Consumer Index, yfir heilbrigðiskerfin í Evrópu. Ísland hefur fallið úr þriðja sæti á þessum lista, þar sem það var á árunum 2009 og 2012, niður í áttunda sæti árið 2015. Á árunum 2009 og 2012 lögðu kannendur á það áherslu að mæla hvernig Evrópulöndin stæðust tiltekna áhættuþætti af efnahagskreppunni. Þá var sérstaklega litið til hættunnar á auknum biðtíma eftir aðgerðum, tilhneigingar til aukinnar kostnaðarhlutdeildar sjúklinga og hættunnar á minnkandi aðgengi að nýjum lyfjum. Árið 2009, ári eftir hrun, stóðst Ísland þetta próf með prýði og aftur fjórum árum síðar. En núna, átta árum síðar, undir stjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks, bregður svo við að allir skerjagarðarnir, sem fyrri ríkisstjórn tókst að sneiða hjá í kreppuástandi, standa nú hátt upp úr sjó og ríkisstjórnin steytir á þeim flestum. Biðlistar eftir aðgerðum og þjónustu hafa aldrei verið lengri, kostnaðarhlutdeild sjúklinga ekki heldur, og aðgengi að nýjum lyfjum þannig skert að að minnsta kosti á síðasta ári voru sjúklingakvótar við lýði. Einkavæðingaráform eru eina framtíðarsýnin sem boðið er upp á. Nú þegar góðærið er tekið við, þökk sé ráðdeild fyrrverandi ríkisstjórnar, nú þegar rekstrarafgangur er á ríkisbúskapnum, þá nær Ísland ekki máli frá því sem áður var í heilbrigðismálum heldur hrapar niður um fimm sæti 

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson kynnti fyrir helgina mjög metnaðarfullar endurbætur í heilsugæslunni en höfuðmarkmið þeirra er að bæta þjónustu við sjúklinga og ég fagna þessu mjög. Það er verið að auka val sjúklinga og mæta kröfum um betri þjónustu. Við viljum verða samkeppnishæfari við önnur lönd, ekki bara hvað varðar launagreiðslur heldur einnig starfsumhverfi. Engin breyting verður á verkefnum heilsugæslunnar eins og þau eru skilgreind í lögunum. Eins og fram hefur komið tel ég að við verðum að gera enn betur en þegar hefur verið gert af hálfu þessarar ríkisstjórnar sem samt er aldeilis töluvert til að endurreisa heilbrigðiskerfið í landinu. En áform hæstv. heilbrigðisráðherra eru svo sannarlega mikilvægt skref í rétta átt. Ástæðan er að vegna áratugafjárskorts og niðurskurðar er staðan mun verri en ég hafði gert mér grein fyrir og greinilegur þjóðarvilji fyrir því sem birtist í undirskriftasöfnun Kára Stefánssonar að við endurreisum heilbrigðiskerfið í landinu og setjum það í fyrsta sæti á forgangslista stjórnvalda þegar fjárveitingar eru annars vegar. En aftur að þeim úrbótum í heilsugæslunni sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur kynnt. Þær fela meðal annars í sér að fjármagn til heilsugæslustöðva verður óháð rekstrarformi og eignarhaldi en ræðst af því hvernig hópurinn sem heilsugæslan þjónar er saman 0settur. Þetta er afar skynsamlegt. Þá verður heilsugæslustöðvum fjölgað þannig að þær geti betur sinnt því mikilvæga hlutverki sínu að vera ein af grunnstoðum heilbrigðiskerfisins. Þá er einnig skynsamlegt að mínu viti 

Hæstv. forseti. Þessa dagana heyrum við fréttir af gríðarlegum hagnaði viðskiptabankanna þriggja. Samanlagt tóku þeir inn 80 milljarða króna hagnað á síðasta ári og er hagnaður þeirra þriggja frá hruni 370 milljarðar. Þessi hagnaður kemur á sama tíma og þessir sömu viðskiptabankar hafa verið að bæta við þjónustugjöldum og í mörgum tilfellum að hækka þau þjónustugjöld sem fyrir voru. Má þar meðal annars nefna úttektargjald, hraðbankagjald, svargjald bankaþjónustu, greiðslugjald, kortagjald og svona er hægt að telja áfram. Þessir gjaldaliðir eru um 30 talsins og hv. þm. Framsóknarflokksins Karl Garðarsson gerir ágætlega grein fyrir þeim í færslu á Eyjunni. Í færslu hans kemur jafnframt fram að fólki blöskri og það sé búið að fá nóg. Það er ekki annað hægt en að taka heils hugar undir þau orð hans þegar kemur að þessum þáttum í bankakerfinu. Við þurfum að skapa nýtt og heiðarlegra bankakerfi. Herra forseti. Hér þarf að aðgreina á milli fjárfestingar- og viðskiptabanka. Hér þarf að afnema verðtryggingu og taka um leið á því vaxtaumhverfi sem við búum við. Í því samhengi gæti líka verið afar gagnlegt að líta til hugmynda hv. þm. Frosta Sigurjónssonar um breytt peningakerfi. Á meðan sú vinna er í gangi eiga forsvarsmenn þessara fjármálastofnana að sýna sóma sinn í því að leyfa neytendum landsins að finna fyrir þeim gríðarlega hagnaði sem fjármálastofnanirnar hafa náð. Það ættu þeir að geta gert með því að kalla til baka þær hækkanir sem orðið hafa á þjónustugjöldum eða fækka þeim þjónustuliðum sem rukkað er fyrir og að lækka vexti. Það gæti orðið gríðarleg kjarabót fyrir heimili landsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða þá stöðu sem er teiknast upp hér í þjóðarbúskapnum samhliða jákvæðum samfélagslegum tíðindum. Kaupmáttur hefur aukist til muna og skuldir landsmanna minnkað. Á sama tíma eru að berast mjög jákvæðar fréttir sem lesa má úr Félagsvísum sem Hagstofan birtir og finna má á vef velferðarráðuneytisins; mikilvægur gagnagrunnur, upplýsingar um velferð, vellíðan, heilbrigði og þarfir, gögn fyrir bætta stefnumótun og samfélagslegar aðgerðir þar sem þörfin er mest aðkallandi. Margt má lesa úr þessu og meðal annars þá afar jákvæðu þróun að börn og unglingar verja nú í auknum mæli tíma með foreldrum sínum og þeim fjölgar sem taka þátt í skipulögðu íþrótta- og tómstundastarfi. Það er besta forvarnastarfið, virðulegi forseti, og ber að huga að og vísbendingu þessa efnis má einnig finna í minni neyslu áfengis og vímuefna. Það er mikilvægt að við verjum það mikilvæga sjálfboðastarf sem unnið er á vettvangi æskulýðs-, ungmenna- og íþróttafélaga. Þetta er þróun sem við ættum af öllum mætti að verja og styðja enn frekar. Tekjujöfnun er æskileg, ekki bara út frá félagslegum heldur einnig út frá hagstjórnarlegum sjónarmiðum. Því eru það afar mikilvæg tíðindi, sem lesa má úr þessum Hagvísum, að jöfnuður er sannarlega að aukast og er óvíða meiri. Skuldaleiðrétting, séreignarsparnaðarleið, mildar skattalækkanir, afnám vörugjalda og ýmissa tolla, kjarasamningar og verðstöðugleiki ásamt öðrum félagslegum og hagstjórnarlegum aðgerðum hafa því stuðlað að auknum kaupmætti, auknum jöfnuði, aukinni velferð. Nú berast tíðindi um það að við siglum hratt inn í þensluskeið og það er verkefni sem við höfum oft klúðrað. Því mun reyna á styrka og staðfasta 

Herra forseti. Stjórnarþingmenn hafa reynt að verja fjársvelti til heilbrigðiskerfisins og einkavæðingaráform sem uppi eru. Hv. þm. Elín Hirst hefur komið fram í fjölmiðlum og talað um að Landspítalinn líti verr út að innan en spítali á Indlandi sem hún heimsótti í nóvember sl. Haft er eftir hv. þingmanni að hún hafi talið að ríkisstjórnin væri að gera nóg í heilbrigðismálum en sé komin að annarri niðurstöðu. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því hvort hún telji að menn hafi dregið lappirnar í að sækja fjármuni þangað sem fjármunir eru, þ.e. með skattlagningu. Menn eru búnir að afsala sér auðlegðarskatti, orkuskatti, tekjum af veiðigjöldum o.s.frv. Ég spyr hvort hún telji að þar hafi menn gert mistök. Hv. þingmaður segir meðal annars að nást þurfi samstaða um hvar eigi að taka peninga í heilbrigðismál. Telur hv. þingmaður ekki að það séu skýr skilaboð þegar yfir 82 þúsund Íslendingar hafa skrifað upp á það að þeir vilji setja meira fjármagn í heilbrigðiskerfið? Eru menn þá ekki að tala um að það eigi að koma frá skattfé almennings og þaðan sem peningarnir eru fyrir; að þeir sem hafa meiri fjármuni borgi eftir getu? Enn fremur nefnir hv. þingmaður að hægt sé að forgangsraða, til dæmis hægt að fresta jarðgangagerð og hægt að fresta kaupum á nýjum Herjólfi. Telur hv. þingmaður virkilega að Vestfirðingar og Vestmannaeyingar eigi að gjalda getuleysis núverandi stjórnvalda í heilbrigðismálum, að fjármagna heilbrigðiskerfið ekki sem skyldi, að það eigi að bitna á samgöngubótum eins og á Vestfjörðum þar sem menn hafa beðið um áratugaskeið eftir betri samgöngum, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur kærlega að beina þessum spurningum til mín. Mér er bæði ljúft og skylt að svara þeim. Eins og hún minntist á er það mín niðurstaða, sérstaklega í ljósi þess að stjórnmálamenn eru náttúrlega ekki blindir heldur eiga þeir að vera í góðu sambandi við þjóð sína, að yfir 80 þúsund manns hafa skrifað upp á ákall til stjórnvalda um að endurreisa heilbrigðiskerfið og á þessar raddir eigum við að hlusta, að sjálfsögðu. Ég þekki það af eigin reynslu að ekki er verið að leggja nóg í heilbrigðiskerfið þrátt fyrir að við höfum gefið hressilega í frá því að þessi ríkisstjórn tók við. En við verðum að vera sammála um að vera ósammála, ég tel að hækkun á sköttum sé ekki leiðin til að bjarga málum. Ég vil miklu frekar forgangsraða öðruvísi í ríkisrekstrinum. Ríkissjóður er ekki botnlaus hít. Ekki viljum við heldur skuldsetja okkur meira en orðið er því um 80 milljarðar fara í vexti á ári sem væri gott að geta notað í heilbrigðiskerfið. Fyrsta mál á dagskrá er að greiða niður skuldir þannig að við getum notað vextina til að byggja upp velferðarkerfið. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega Herjólf og jarðgöng en ég nefndi það nú bara sem dæmi. Ég var aðallega að kalla eftir breiðri sátt meðal okkar stjórnmálamanna og þjóðarinnar allrar um hvaðan þessir peningar kæmu þannig að við eyðileggjum ekki fyrir þessum góðu fyrirheitum með því að geta ekki komið okkur saman um hvernig við eigum að fjármagna endurreisnina. Ég vil til dæmis minna á að fyrir nokkrum dögum kom fram í fréttum að vegna mjög góðs rekstrar mun Landsvirkjun skila 

Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt að geta nú í hádeginu afhent hæstv. félags- og húsnæðisráðherra skýrslu nefndar um endurskoðun laga um almannatryggingar, svokallaðrar Pétursnefndar sem heitir í höfuðið á Pétri heitnum Blöndal, þeim mikla sómamanni sem gegndi lengi forustu í þeirri nefnd. Fjölmargir hafa komið að þessari vinnu. Samvinna í nefndinni var yfir höfuð góð þó að nokkuð drægi úr henni á síðustu metrunum, því miður. En þó er ljóst að niðurstöður skýrslunnar eru ávísun á mestu breytingar sem gerðar hafa verið á almannatryggingakerfinu á Íslandi í áratugi ef af verður. Breytingarnar snúa að einföldun almannatryggingakerfisins, sveigjanlegum starfslokum og upptöku starfsorkumats í stað örorkumats. Það er næsta víst að þó að tillögurnar sem fram koma í skýrslunni séu flestar mjög góðar er enn þá margt ógert. Enn skortir á að við höfum greint nægilega vel vandamál einstakra hópa innan þessara stóru hópa, aldraðra og öryrkja. Það er ekki hægt að tala um þessa hópa sem eitt mengi vegna þess að aðstaða þeirra er mjög mismunandi. Það er núna verk okkar í framhaldi af skýrslunni að vinna enn betur að því að kanna sérstaklega stöðu þeirra sem verst standa innan þessara hópa og grípa þá til sérstakra ráða til þess að þeir megi búa við betri lífskjör. Heilt yfir er ekki laust við að maður geti verið ánægður með að skýrslan skuli nú loksins vera fram komin. Ég vona sannarlega að í framhaldinu muni fylgja frumvörp frá hendi ráðherra sem uppfylla það sem hér er sett fram.

Virðulegi forseti. Umræðan um viðskiptabann Rússa gagnvart Íslendingum vakti upp háværar umræður hér á landi um utanríkismál. Tónninn var og er stundum sá að þátttaka okkar í viðskiptabanni vestrænna þjóða gegn Rússum sé hreinlega óþarfi. Við þurfum aukna almenna umræðu um utanríkismál og þá sérstaklega varnar- og öryggismál svo að við náum að átta okkur betur á samhengi hlutanna, að sameiginlegur skilningur sé til staðar á milli almennings og á milli stjórnmálamanna. Ég tel að það sé til dæmis þörf á aukinni umræðu um NATO þar sem ég gæti best trúað að fjölmargir Íslendingar, þá helst kannski í yngri aldurshópunum, viti ekki hvað NATO stendur fyrir og hvers vegna við erum þátttakendur í því varnarsamstarfi. Við erum herlaus þjóð og friðelskandi og ætlum okkur að vera það áfram. Eigum við þá ekki bara að sleppa öllu varnarsamstarfi? Er NATO ekki eitthvert úrelt og óþarft kaldastríðsfyrirbæri? Nei, svo er ekki. Öryggisumhverfi í Evrópu er reyndar gjörbreytt frá því sem áður var þegar Atlantshafsbandalagið var stofnað árið 1949. En markmiðin eru þau sömu, þ.e. að tryggja öryggi og frið í álfunni. Auk varnar- og öryggisþáttarins gegnir NATO lykilhlutverki sem pólitískt bandalag 28 lýðræðisríkja beggja vegna Atlantshafsins. Og NATO á í margvíslegu samstarfi við ríki og ríkjabandalög utan NATO, t.d. bandalag Afríkuríkja. Meginstoðir í stefnu Íslands í öryggis- og varnarmálum eru þátttaka Íslands í starfi Atlantshafsbandalagsins, virkt samstarf við grannríki á sviði öryggismála og varnarsamningurinn við Bandaríkin. Við hér uppi á hinu friðsæla og yndislega Íslandi getum ekki leyft okkur að sleppa því að taka umræðuna um varnar- og öryggismál. Við þurfum að vera meðvituð og upplýst vegna þess að afstaða okkar Íslendinga skiptir máli. Við höfum hlutverki að gegna í samfélagi þjóðanna og eigum að axla okkar ábyrgð þar.

Virðulegur forseti. Það er hrópandi hvað geðheilbrigðisþjónusta við börn og unglinga er miklu lakari en önnur heilbrigðisþjónusta við börn og unglinga á Íslandi. Það er eitthvað ótrúlega ósanngjarnt við það að það fari eftir því hvers konar sjúkdómar herja á börn og unglinga hvort þau fá góða þjónustu eða ekki. Verði börn og unglingar fyrir slysi búum við að mörgu leyti við frábæra bráðaþjónustu. Við eigum glæsilegan barnaspítala og á mörgum sviðum erum við með hreint stórkostlega heilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Auðvitað ekki alls staðar, en víða. Þegar kemur að geðheilbrigðisvanda hjá börnum og unglingum er dæmið hins vegar allt annað, þá eru 700 og eitthvað börn á biðlista. Þá vantar verulega upp á stefnumörkun, þá eru vandræði í húsnæðismálum og Ríkisendurskoðun segir okkur það algerlega afdráttarlaust að þetta sé ekki í lagi, að við þurfum að taka verulega á í geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga á Íslandi. Ég skora á þingmenn að við tökum höndum saman þvert á stjórnmálaflokkana og látum það ekki vera gamla fordóma gagnvart sjúkdómum af ákveðnu tagi sem ráði forgangsröðuninni; að bráðavandi í geðheilbrigðismálum verði tekinn jafn alvarlega og þegar við slösum okkur.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að fá þær fregnir frá forsendunefnd Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins sem hefur metið það svo sameiginlega að meginforsendur kjarasamninga frá því í maí á síðasta ári, 2015, hafi staðist. Það er bætt í og kemur fram í þeirra mati að kaupmáttur launa hafi aukist enda er það svo að við höfum orðið vör við það á eigin skinni að kaupmáttur hefur aukist, verðbólga er í sögulegu lágmarki og atvinnuleysi er í sögulegu lágmarki. Mælivísar sýna að almenningur telur almennt að það sé betra ástand í þjóðfélaginu en verið hefur um langan tíma og menn skynja að við búum við mikil lífsgæði hér á landi. Hins vegar er eitt sem veldur ákveðnum óþægindum. Það er eiginlega of vægt til orða tekið að segja óþægindi. Þá er ég að tala um gjaldtöku bankanna. Ég er með í höndunum lánaseðil þar sem viðkomandi er í þeirri stöðu að vera einni afborgun á eftir. Það sem bætist ofan á greiðslu af láninu er hvorki meira né minna en 5.000 kr. sem skiptast í það sem bankinn kallar tilkynningargjald, vanskilagjald, milliinnheimtugjald upp á 3.700 kr. og síðan eru auðvitað dráttarvextir. Ef margir eru í þessari stöðu er ekki nema von að bankarnir græði vel á eymd þeirra. Og takið eftir, ég sagði að viðkomandi væri einungis einni afborgun á eftir. 

Herra forseti. Mikilvægi þess að allir landsmenn hafi aðgang að sálfræðiþjónustu án tillits til efnahags hlýtur að vera óumdeilt, en ljóst er að þessi mikilvæga þjónusta stendur alls ekki öllum þjóðfélagshópum til boða í dag. Kollegar mínir í stétt sálfræðinga hafa af þessu miklar áhyggjur. Vikið er að þessum vanda í tillögum hæstv. heilbrigðisráðherra um stefnu og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára. Ólík sjónarmið hljóta þó að vera uppi um hvort nóg sé að gert. Í tillögunni segir meðal annars að í framkvæmd hennar verði sjónum sérstaklega beint að börnum og unglingum. Til stendur að skima fyrir kvíða, þunglyndi og áhrifum áfalla á meðal barna í efstu bekkjum grunnskóla og veita viðeigandi meðferð. Þetta er mikilvægt skref, enda eru tækifærin til að efla geðheilbrigði og fyrirbyggja geðrænan vanda mest í barnæsku og fram á fullorðinsár. Í tillögunni er ekkert vikið að sérstökum aðgerðum í þágu þeirra ungmenna sem lokið hafa grunnskóla og stunda nám við framhaldsskóla. Unglingsárin er tími mikils umróts enda eiga margþættar þroskabreytingar sér stað við það að breytast úr barni í fullorðinn einstakling. Unglingar verja miklum tíma í skólanum og því má segja að hann gegni ákveðnu lykilhlutverki í lífi þeirra. Nú er vitað að brottfall úr framhaldsskólum er ekki síst vegna einhvers konar geðrænna erfiðleika nemenda. Brottfall ungmenna úr framhaldsskólum hefur margvíslegar afleiðingar fyrir samfélagið í heild. Þar má nefna tapaðar þjóðartekjur, minni skatttekjur, meiri þörf fyrir félagslegan stuðning og verra heilsufar. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, formanni velferðarnefndar, fyrir að vilja ræða þetta við mig. Ég mundi vilja heyra hennar sjónarmið um þessa þætti sem ég nefndi og hvort þetta hafi komið til sérstakrar umræðu í velferðarnefnd.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurbjörgu Erlu Egilsdóttur fyrir að eiga orðastað við mig í dag um geðheilbrigðismál. Sú þingsályktunartillaga um geðheilbrigðisstefnu og aðgerðaáætlun sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lagt fram hefur vakið gríðarlegan áhuga og við höfum fengið inn fjölda umsagna enda er þörfin mikil. Viðbrögð hafa almennt verið jákvæð en flestir hafa bent á að mun meira þurfi að koma til og þetta séu jákvæð fyrstu skref. Þá hefur Ríkisendurskoðun bent á að það þurfi að skipuleggja betur hina svokölluðu annars og þriðja stigs geðheilbrigðisþjónustu við börn og ungmenni og skilgreina þurfi viðunandi biðtíma eftir þjónustu fyrir börn. Í þeim umsögnum sem við höfum fengið og heimsóknum hefur verið mjög mikil ánægja með að það eigi að fjölga sálfræðingum innan heilsugæslunnar. Jafnframt hefur verið bent á að það þurfi miklu fleiri en lagt er upp með en nóg sé til af vel menntuðum sálfræðingum hér á landi, staðan sé góð að því leyti, þannig að auðvelt verði að fjölga þeim innan heilbrigðiskerfisins. Það er líka bent á að mikil þörf er fyrir geðheilbrigðisþjónustu en fyrir mjög marga mundi duga tiltölulega lítið inngrip ef nógu snemma er gengið í málið. Þá komum við að ungmennunum og ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög nauðsynlegt að auka aðgengi framhaldsskólanema að sálfræðiþjónustu. Það vill þannig til að ég er rétt við það að fara að senda út og óska eftir meðflutningi á tillögu um sálfræðiþjónustu við framhaldsskólanema í skólunum þeim að kostnaðarlausu. Ég vona að það verði í þessari viku þannig að hv. þingmaður geti orðið meðflutningsmaður að henni.

Virðulegi forseti. Sjálfsagt hafa engum dulist þær deilur sem ríkt hafa innan þingflokks Pírata upp á síðkastið enda hafa þær deilur fengið þó nokkra fjölmiðlaumfjöllun, sem er gott og blessað. Í gær sendi þingflokkur Pírata út yfirlýsingu um að við hefðum ráðið vinnustaðasálfræðing til að hjálpa okkur að starfa saman þrátt fyrir ýmsan þann ágreining sem viðgengst undir miklu álagi og í fordæmalausri stöðu. Þetta tiltæki okkar hafði spurst út í fjölmiðlum einhverju fyrr, en við höfðum neitað að svara fyrir það í fjölmiðlum vegna þess að það er ákveðin þjónusta í samfélaginu sem fólk á að geta sótt sér án þess að þurfa að svara fyrir það. Fólk á að geta leitað til lögfræðings án þess að svara fyrir það. Fólk á að geta leitað til sálfræðings án þess að svara fyrir það og sótt sér aðra læknisþjónustu án þess að svara fyrir það. Í gær ákváðum við að gefa út sameiginlega yfirlýsingu þar sem fram kemur að við höfum kosið að nýta okkur þessa þjónustu vinnustaðasálfræðings, enda hefur það þegar gert mikið gagn á mjög skömmum tíma. Nú skil ég mætavel að fólk geri grín að ágreiningi okkar og hneykslist á því að hann eigi sér stað í fjölmiðlum. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að gegnsæið sé betra en feimnin til lengri tíma. En það sem mér blöskrar hins vegar, verð ég að segja, er að sjá að því að við höfum fengið til liðs við okkur vinnustaðasálfræðing sé tekið sem merki um það hversu mikið sé að hjá okkur, hversu hræðilega slæmt ástandið hljóti að vera. Virðulegi forseti. Það er öfugt. Það er merki um bata.

Heyr, heyr.

Það er ekki tabú að sækja sér sérfræðiaðstoð af slíku tagi. Það er algerlega sjálfsagt. Jafnvel heilbrigt fólk ætti að kíkja til sálfræðings af og til, að mínu mati, af sömu ástæðu og það er hollt að fá álit sérfræðings á líkamlegri heilsu af og til. Sálfræðiþjónusta, jafnvel fyrir fullkomlega heilbrigt fullorðið fólk, er ekki tabú. Við erum ekki tabú.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Sem framsögumaður hafði ég óskað eftir því að málið gengi til nefndar á milli umræðna en ég dreg þá ósk til baka þar sem nú liggur fyrir að ekki munu koma fram viðbótarsjónarmið í málinu. Ég legg því til að málið verði samþykkt eins og það liggur fyrir og gangi til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég er skráður framsögumaður á þessu máli og átti þess ekki kost að mæla fyrir því, en það er mjög ánægjulegt að málið skuli vera komið hér til atkvæðagreiðslu. Þetta er tillaga til þingsályktunar um fríverslun við þriðja stærsta efnahagsveldi heims. Ísland hefur átt mikil viðskipti við Japan í gegnum árin á þeim 60 árum sem ríkin hafa verið í stjórnmálasambandi. Ég ætla bara að nefna tvennt; við höfum flutt inn veiðarfæri frá þessu landi og við höfum flutt sjávarafurðir til þessa lands. Það er ágætisdæmi í milliríkjaviðskiptum um það hvernig hvor aðili gerir best í sínum efnum. Ég bið um að sem flestir þingmenn greiði þessari þingsályktunartillögu atkvæði og greiði fyrir frjálsum viðskiptum í heiminum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni þegar hann fer yfir það að hér sé um mikilvægt mál að ræða. Ég vildi vegna þessa máls upplýsa að ég tók þetta mál upp í þingmannanefnd EFTA, það hvernig gengi og hvað liði fríverslun við Japani. Miðað við þær upplýsingar sem við fengum frá framkvæmdastjóra EFTA er því miður ekki áhugi af hálfu Japana að fara í fríverslunarsamninga við EFTA eða Ísland eða einstök lönd, en ég held að við eigum ekkert að hætta að reyna. Þess vegna er mikilvægt að við sýnum skýran vilja okkar. En því miður er þetta staðan miðað við nýjustu upplýsingar, frá því í síðustu viku, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um Jafnréttissjóð Íslands, nr. 13/144. Fyrsti flutningsmaður þessarar tillögu er hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir en hún er fjarverandi vegna starfa erlendis. Að þessari tillögu standa þingflokksformenn allra flokka, þ.e. sá sem hér stendur auk hv. þingmanna Helga Hjörvars, Svandísar Svavarsdóttur, Brynhildar Pétursdóttur og Birgittu Jónsdóttur. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að eftirfarandi breyting verði gerð á þingsályktun um Jafnréttissjóð Íslands, nr. 13/144: 2. mgr. ályktunarinnar orðast svo: Alþingi kjósi fimm manna stjórn sjóðsins og jafnmarga til vara.“ Í greinargerð segir: „Hinn 19. júní 2015 var samþykkt á Alþingi þingsályktun um Jafnréttissjóð Íslands, nr. 13/144, í tilefni þess að 100 ár voru þá liðin frá því að konur fengu kosningarrétt með stjórnarskrárbreytingu sem gerð var 19. júní 1915. Með ályktuninni var stofnaður Jafnréttissjóður Íslands sem skal njóta framlaga af fjárlögum næstu fimm ár á eftir, þ.e. 2016–2020, og styrkja margvísleg verkefni sem hafa þann tilgang að auka jafnrétti kynjanna. Skv. 2. mgr. þingsályktunarinnar skal Alþingi kjósa í stjórn sjóðsins þrjá aðila og þrjá til vara. Með tillögu þessari er lagt til að stjórnarmönnum verði fjölgað úr þremur í fimm í samræmi við samkomulag formanna þingflokka sem sæti eiga á Alþingi.“