Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Með frumvarpinu er verið að stofna hlutafélag um byggingu nýs landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Þetta er verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Til að geta tekið ákvörðun um að stofna hlutafélag til að undirbúa byggingu nýs spítala og byggja hann þarf Alþingi að byggja ákvörðun sína á þarfagreiningu og kostnaðargreiningu. Það má segja að þarfagreiningin hafi farið fram í nokkrum áföngum og nokkrum sinnum í gegnum árin. Kostnaðargreining hefur farið fram í sambandi við ákvarðanir sem teknar hafa verið um að fara í byggingu nýs Landspítala. Það er synd að þessi umræða skuli fara fram svo seint að kvöldi því að þetta er stórt og mikið mál. Þetta er stór ákvörðun sem við tökum og við erum ekki óbundin af því hvernig við förum í þessa byggingu ef við tökum þá ákvörðun á annað borð. Ég tel að ekki sé undan því komist að gera miklar úrbætur fyrir Landspítala – háskólasjúkrahús. Við getum ekki gert ekki neitt. Ef ekki er tekin sú ákvörðun að byggja nýtt sjúkrahús þarf að byggja húsnæði undir rannsóknarstofur og aðra starfsemi sem er núna í húsnæði sem er lekt og heldur ekki vindi og er á stöðugum undanþágum frá Heilbrigðiseftirlitinu að halda þar starfsemi, það húsnæði er mjög óhentugt. Við yrðum því alltaf að fara í byggingu til þess að ráða bót á brýnustu nauðsyn sjúkrahússins. Við erum heldur ekki óbundin af því hvernig farið er í framkvæmdina. Við getum ekki farið út í slíka framkvæmd á þann hátt sem við höfum gert, að ríkissjóður standi undir framkvæmdinni. Vegna efnahagshrunsins og erfiðleika í ríkisrekstri sem við stöndum frammi fyrir verðum við að brúa það gat í fjárlögum þessa árs og næstu ára. Það rúmast ekki innan ramma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þess ramma sem hefur verið settur fyrir fjárlagagerð næstu ára. Lífeyrissjóðirnir eru tilbúnir til að koma inn í verkefnið. Það verða þá að vera afmörkuð verkefni og verkefni sem gefa arð. Þetta er tilvalið verkefni fyrir lífeyrissjóðina að fjármagna. Það var ljóst þegar hinn svokallaði stöðugleikasáttmáli var gerður. Þetta verkefni er eitt af þeim verkefnum sem þar eru inni. Undirbúningur er hafinn að því að fara í þessa nýbyggingu. Ég tel að þó að það megi núna hafa efasemdir um hvort sú kostnaðargreining og úttekt sem hér liggur fyrir hafi verið nægileg, hvort við hefðum ekki þurft að leita til fleiri aðila og fá fleiri sjónarhorn og fleiri úttektir, þá tel ég að sú greining sem við höfum sé nægilega sterk og trygg til þess að við getum tekið þá ákvörðun að fara í þessa framkvæmd. Árið 2005 var undirbúin bygging nýs spítala. Niðurstaðan eftir alþjóðlega samkeppni var mjög í anda 2007, eins og við köllum. Gert var ráð fyrir veglegri byggingu sem náði eiginlega yfir alla þá lóð sem ætluð er nýju sjúkrahúsi og nokkrir draumar látnir rætast í þeirri áætlun. Sú áætlun og greining sem liggur fyrir um þessa byggingu sem nú á að fara í er algjörlega sniðin við stakk. Það er eingöngu verið að byggja yfir það sem verður að byggja yfir, og ekkert umfram það. Ég held, ef eitthvað er, að komið geti til þess innan ekki langs tíma að hugsanlega þurfi að endurmeta áætlunina og halda áfram uppbyggingu svo að hagkvæmnin skili sér. Gert er ráð fyrir því að hægt sé að byggja áfram í áföngum og það er mikill kostur. Það væri hægt að rifja hér upp sögu Landspítalans eftir sameiningu Borgarspítala og Landspítalans. Samkeppnin sem þar átti sér stað og var á milli sjúkrahúsanna sýndi að við höfðum kannski ekki efni á að vera með svo mikið framboð. Ágreiningur var líka um hvort fara ætti í sameininguna áður en búið væri að byggja það eina sjúkrahús sem þyrfti til að hýsa alla starfsemina svo hagkvæmt væri. Sjúkrahúsin voru samt sameinuð þótt starfsemin væri á tveimur stöðum. En það er alveg ljóst að hagkvæmnin skilar sér ekki í rekstri sjúkrahússins fyrr en það verður á einum stað. Það er mjög óhagkvæmt og dýrt að hafa skurðstofulínur á tveimur stöðum, rannsóknarlínur á tveimur stöðum o.s.frv. Hagræðingin kemur með byggingu og rekstri á einum stað. Ég tel að það sem skipti máli sé næsta stig, ef við tökum þá ákvörðun að fara í bygginguna með þessum hætti, sem ég vona að verði - og þessi framkvæmd hefur fullan stuðning Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Á næsta stigi, þegar samkeppni hefur farið fram, búið er að bjóða út og útboðsgögn liggja fyrir og kostnaðaráætlun, þá kemur málið aftur til þingsins. Það verður þá metið út frá þeim forsendum sem við gefum okkur. Hugsanlega þurfum við að endurmeta þær forsendur, hvort krafan um hagkvæmni sameiningarinnar sé of mikil, að hún standi alfarið undir byggingarkostnaðinum. En lengra komumst við ekki að sinni. Hitt verður að koma í ljós þegar næsta skref er tekið og það verður þó nokkur vinna fyrir Alþingi að fara yfir þau gögn sem þá liggja fyrir. En ég tel að fjárlaganefnd hafi unnið vinnu sína vel og það sé í raun og veru ekki hægt að komast lengra að sinni. Ég vil því lýsa eindregnum stuðningi við frumvarpið og hvet til þess að farið verði í þessar framkvæmdir sem fyrst. En enn og aftur, þetta er það mikil framkvæmd að á öllum stigum þarf að vanda til verka og læra af reynslunni hvað varðar þau vinnubrögð sem hér hafa tíðkast í gegnum árin. Ég vil þar nefna sérstaklega tónlistarhúsið þar sem öllu var gefinn laus taumur. Það má ekki í þessu tilfelli.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna því að þetta mikla verkefni sé að fara af stað. Mér finnst líka mikilvægt að það skuli hafa komið fram í umræðunni og hér síðast í máli formanns heilbrigðisnefndar Alþingis, að við hefðum mörg kosið að hafa annan hátt á við fyrirkomulag fjármögnunar Landspítalans. Þetta fyrirkomulag er runnið undan rifjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hefur krafist þess að fjármögnunin sé í gegnum svokallaða einkaframkvæmd. Það er gamalkunnugt bókhaldstrikk til að komast hjá því að skuldirnar séu bókfærðar á ríkissjóð eða sveitarsjóði eftir atvikum. Mér finnst mjög mikilvægt að þetta sé rætt hreinskilnislega. Staðreyndin er sú að ríkissjóður kemur til með að fjármagna framkvæmdina. Það er úr ríkissjóði sem peningarnir koma þótt þeir renni síðan til lífeyrissjóðanna og að skuldirnar séu bókfærðar á fyrirtæki í þeirra eign. Mér finnst mjög mikilvægt að talað sé tæpitungulaust og opið um nákvæmlega þetta. Það er dapurlegt til þess að hugsa að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setur okkur skorður af þessu tagi. Hugmyndin um opinbert hlutafélag um vegaframkvæmdir er af sömu rót. Það er líka samkvæmt fyrirskipunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að við högum opinberum framkvæmdum með þessum hætti. Það er okkar að taka ákvörðun um hvað við gerum í þessum efnum en það er mjög mikilvægt að við ræðum hreinskilnislega og heiðarlega hvernig þessi mál eru vaxin.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað á ræðu mína áðan. Ég stakk upp á því að við hefðum tvöfalt bókhald, eitt fyrir börnin okkar þar sem sannleikurinn er sýndur og annað fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem yrði platað.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um bólusetningar barna gegn pneumókokkasýkingum, frá heilbrigðisnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Álfheiði Ingadóttur heilbrigðisráðherra, Svein Magnússon, yfirlækni hjá heilbrigðisráðuneytinu, og Einar Magnússon, skrifstofustjóra skrifstofu lyfja hjá heilbrigðisráðuneytinu. Þá bárust nefndinni umsagnir frá heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands, Heilbrigðisstofnun Austurlands, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Lyfjafræðingafélagi Íslands, lyfjagreiðslunefnd og Lyfjastofnun. Með tillögunni er heilbrigðisráðherra falið að hefja undirbúning að bólusetningu allra ungbarna gegn pneumókokkasýkingum í ljósi þess að hún er hagkvæmust þeirra bólusetninga sem eftir er að taka upp. Umsagnir sem bárust um málið voru jákvæðar. Kostnaðarhagkvæmni hefur þegar verið metin hér á landi og er niðurstaðan sú að bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum er hagkvæmust þeirra bólusetninga sem eftir er að taka upp. Nefndin óskaði eftir minnisblaði frá heilbrigðisráðuneyti um stöðu þessa máls hjá ráðuneytinu. Í minnisblaðinu kemur fram að vinnuáætlun ráðuneytisins er að hefja bólusetningar á árinu 2011 með það að markmiði að þau börn sem fæðast á því ári fái slíkar bólusetningar. Það er álit nefndarinnar að hér sé um þarft mál að ræða enda eru eyrnabólgur eitt algengasta heilsuvandamál barna hér á landi og skýrir yfir 50% allrar sýklalyfjanotkunar hjá börnum. Í október 2008 skilaði ráðgjafahópur sem fékk það verkefni að skoða bólusetningar og skimanir ítarlegri skýrslu. Í skýrslunni var lagt mat á forvarnir sem lúta að bólusetningum og skimunum gegn smitsjúkdómum og krabbameinum. Var þar m.a. lagt mat á gildi og kostnaðarhagkvæmni bólusetninga og mælt með að hafinn yrði undirbúningur að bólusetningu gegn pneumókokkasýkingum og hafin yrði bólusetning með HPV-bóluefni meðal 12 ára stúlkna. Nefndin hefur einnig til umfjöllunar þingsályktunartillögu þess efnis að heilbrigðisráðherra skuli hefja undirbúning að bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Nefndin telur að hér sé um að ræða mjög verðug og þörf verkefni. Aftur á móti er ljóst að nauðsynlegt er að forgangsraða verkefnum sem þessu. Það er álit nefndarinnar að rétt sé að fara eftir þeirri forgangsröðun sem sett er fram í framangreindri skýrslu frá því í október, þ.e. að fyrst skuli hefja bólusetningar barna gegn pneumókokkasýkingum og síðan bólusetningar gegn HPV-sýkingum og leghálskrabbameini. Bólusetning gegn pneumókokkasýkingum er þjóðhagslega hagkvæm aðgerð sem skilar sér strax í auknum lífsgæðum, minni notkun sýklalyfja, minna álagi á heilbrigðisstofnunum, minna vinnutapi hjá foreldrum sem og jákvæðum hjarðáhrifum. Nefndin fagnar þeirri undirbúningsvinnu sem nú þegar hefur átt sér stað hjá heilbrigðisráðuneytinu varðandi bólusetningar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Valgerður Bjarnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Skúli Helgason, Óli Björn Kárason, Margrét Pétursdóttir og Siv Friðleifsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka hér örstutt til máls um þetta mál þar sem ég er 1. flutningsmaður en að því standa fulltrúar úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi. Varðandi pneumókokkasýkingar er rétt að rifja það upp að 95% barna á Íslandi fá eyrnabólgu, þetta er því miður alveg ótrúlega há tala. Það þekkist tæpast annars staðar að svona hátt hlutfall barna fái eyrnabólgur en 50% allrar sýklalyfjanotkunar hjá börnum eru vegna eyrnabólgu og við erum heimsmeistarar í að setja rör í börn, þriðja hvert barn á Íslandi er með rör í eyrunum. Það er með ólíkindum hve stórt vandamál er hér á ferðinni og því afar ánægjulegt að við séum að stíga það skref hér að hefja bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum barna. Pneumókokkar eru einn af aðalorsakavöldum eyrnabólgu, geta reyndar líka valdið öðrum sýkingum, blóðsýkingum, heilahimnubólgu og öðrum slíkum sýkingum þannig að þetta er brýnt verkefni. Ég vil líka minna á að öll Norðurlöndin hafa nú þegar tekið upp þessar bólusetningar og reyndar 24 lönd, þannig að það var tímabært að stíga þetta skref og ég er afar ánægð með að við séum að lenda þessu máli. Ég vil líka draga það fram, af því að ég sagði í ræðu minni rétt áðan varðandi nýbyggingu Landspítalans sem við vorum að ræða, að það væru nýir tíma hér á Alþingi. Mér finnst rétt að draga það fram, sérstaklega í ljósi þess að endurvekja þarf traust á Alþingi, að það eru nýir tímar á Alþingi.

Góð stjórnarandstaða.

Stjórnarandstaðan er góð, það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. En við erum líka að bæta hér vinnubrögðin. Við ræddum Landspítalann, þar voru vinnubrögðin í fjárlaganefnd til fyrirmyndar og þingið er að taka það mál inn aftur og mun hafa meiri tök á því en tíðkaðist hér áður fyrr með framkvæmdir af svipuðum toga. Ég vil draga það fram að bæði þetta mál og næsta mál sem við fjöllum um, sem eru bólusetningar gegn HPV-smiti stúlkna sem getur valdið leghálskrabba, eru þingmannamál, koma hvorki frá hæstv. heilbrigðisráðherra né ríkisstjórn, þessi mál eru sprottin upp hjá þingmönnum. Í öðru tilvikinu frá þeirri er hér stendur, sem er úr stjórnarandstöðu, og í hinu tilvikinu frá Steinunni Valdísi Óskarsdóttur. Hvenær eru þau lögð fram? Jú, það mál sem við ræðum nú var lagt fram 15. mars. Það er ekki langt síðan, það eru tæpir þrír mánuðir. Það var mælt fyrir því 27. apríl og nú er það að fara í gegnum síðari umr. og yfirgnæfandi líkur á að við samþykkjum það, jafnvel á morgun, og göngum frá því með þverpólitískum stuðningi. Það eru allir flokkar á þessu, það vilja allir gera þetta. Þetta kostar peninga en þetta er sparnaður til lengri tíma og mikilvægt fyrir börnin okkar og er kostnaðarhagkvæmt. Ég vil líka minnast á það að hitt málið sem við ræðum hér á eftir var lagt fram 25. mars. Mælt var fyrir því 7. maí og við erum að fara í gegnum 2. umr. hér á eftir, og það verður líka samþykkt hér, kannski á morgun, með þverpólitískum stuðningi allra flokka. Það kostar líka peninga, bæði þessi mál kosta samtals yfir 200 milljónir, en sparnaðurinn verður meiri. Ég vil draga þetta fram af því að þetta sannar að það eru nýir tímar hér á Alþingi, það eru ferskir vindar sem blása um Alþingi. Við erum að taka upp ný vinnubrögð, samþykkja þingmannamál í miklu meiri mæli en við höfum séð áður. Ég minnist þess að á fyrsta kjörtímabili þeirrar sem hér stendur þótti það tíðindum sæta að hún fékk samþykkta þingsályktunartillögu á þriðja ári þess kjörtímabils. Það var tillaga um að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Sú tillaga var lögð fram 23. mars 1998, mælt fyrir henni 22. apríl 1998 og hún var samþykkt 2. júní 1998. Það fór í gang verkefni sem var ætlað að auka hlut kvenna í stjórnmálum sem tókst mjög vel, en það þótti þá tíðindum sæta að óbreyttur þingmaður, eins og þá var kallað, fengi samþykkt mál - ekki í stjórnarandstöðu heldur í stjórnarflokki - á þriðja ári kjörtímabils síns, sem sagt á fyrsta kjörtímabili. Þetta var svo sjaldgæft þá. Ég vildi draga þetta fram, virðulegi forseti, alveg sérstaklega sem sönnun þess - önnur sönnunin í kvöld má segja, sú þriðja er á eftir - að ferskir vindar blása um Alþingi. Við erum að samþykkja þingmannamál sem hafa fengið góða umfjöllun þrátt fyrir tiltölulega stuttan tíma og um þau ríkir þverpólitísk samstaða. Ég sé ástæðu til að segja: Til hamingju, Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti heilbrigðisnefndar um tillögu til þingsályktunar um bólusetningu gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Álfheiði Ingadóttur heilbrigðisráðherra, Svein Magnússon, yfirlækni hjá heilbrigðisráðuneyti, og Einar Magnússon, skrifstofustjóra skrifstofu lyfja hjá heilbrigðisráðuneytinu. Nefndinni bárust umsagnir frá Arnari Haukssyni, heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands, Heilbrigðisstofnun Austurlands, Heilbrigðisstofnun Suðurlands, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Lyfjafræðingafélagi Íslands, lyfjagreiðslunefnd og Lyfjastofnun. Með tillögunni ályktar Alþingi að fela heilbrigðisráðherra að hefja undirbúning að bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að árlega greinast um 17 ný tilfelli leghálskrabbameins hér á landi. Jafnframt verða um þrjú dauðsföll á hverju ári. Fleiri konur eru þó greindar með forstigsbreytingar og framkvæmdir eru um 300 keiluskurðir á hverju ári. Aðalorsakavaldur leghálskrabbameins eru Human papilloma veirur (HPV) og í um 70% tilfella eru það HPV 16/18 stofnar sem finnast. Bóluefnin Gardasil og Cervarex innihalda m.a. mótefnavaka gegn þessum stofnum HPV en þau voru lögð til grundvallar í kostnaðarvirknigreiningu sem gerð hefur verið, sbr. fylgiskjal með tillögunni. Niðurstöður þessarar greiningar sýna að út frá ákveðnum forsendum virðist bólusetning vera kostnaðarhagkvæm miðað við aðstæður hér á landi. Enn fremur kemur fram að bólusetningin getur komið í veg fyrir um 1,7 dauðsföll á ári og að hún „vinnur alls um 16,9 lífsgæðavegin lífár“. Í greinargerð Kristjáns Sigurðssonar, yfirlæknis á leitarstöð Krabbameinsfélagsins, sem fylgir með umsögn Krabbameinsfélags Íslands kemur fram að um 13 aðrir HPV-stofnar hafi fundist í leghálskrabbameinum og sterkum forstigsbreytingum. Aftur á móti benda niðurstöður rannsókna til að bóluefnin geti komið í veg fyrir um 67% af leghálskrabbameinum og um 53% af alvarlegum forstigsbreytingum. Öflugt leitarstarf undanfarna áratugi, sem sinnt er af leitarstöð Krabbameinsfélags Íslands, hefur skilað gríðarmiklum árangri. Í umsögn Krabbameinsfélagsins kemur þó fram að hlutfall ungra kvenna sem þiggja boð um að koma í krabbameinsleit er ekki nógu hátt og að viss hætta sé á að hlutfallið muni lækka enn frekar verði komið á skipulögðum bólusetningum, þ.e. að ungar konur muni telja sig varðar með bólusetningu. Það er álit nefndarinnar að mikilvægt sé að hefja bólusetningar gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini hér á landi. Aftur á móti áréttar nefndin mikilvægi leitarstarfs Krabbameinsfélagsins og telur áríðandi að komið sé á framfæri að bólusetning gegn HPV sé einungis vörn gegn leghálskrabbameini en veiti ekki tryggingu fyrir því að fá ekki slíkt mein. Nefndin telur því einkar nauðsynlegt að komið sé á framfæri mikilvægi reglulegs eftirlits á vegum leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands. Í október 2008 skilaði ráðgjafahópur sem fékk það verkefni að skoða bólusetningar og skimanir ítarlegri skýrslu. Í skýrslunni var lagt mat á forvarnir sem lúta að bólusetningum og skimunum gegn smitsjúkdómum og krabbameinum. Var þar m.a. lagt mat á gildi og kostnaðarhagkvæmni bólusetninga og mælt með að hafinn yrði undirbúningur að bólusetningu gegn pneumókokkasýkingum og hafin yrði bólusetning með HPV-bóluefni meðal 12 ára stúlkna. Nefndin hefur einnig til umfjöllunar þingsályktunartillögu þess efnis að heilbrigðisráðherra skuli hefja undirbúning að bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Nefndin telur að hér sé um að ræða mjög verðug og þörf verkefni. Aftur á móti er ljóst að nauðsynlegt er að forgangsraða verkefnum sem þessum. Það er álit nefndarinnar að rétt sé að fara eftir þeirri forgangsröðun sem sett er fram í framangreindri skýrslu frá því í október sl., þ.e. að fyrst skuli hefja bólusetningar barna gegn pneumókokkasýkingum og síðan bólusetningar gegn HPV-sýkingum og leghálskrabbameini. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Valgerður Bjarnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Skúli Helgason, Óli Björn Kárason, Margrét Pétursdóttir og Siv Friðleifsdóttir. Hæstv. forseti. Það er erfitt að vera fátækur. Það er mikill halli á ríkissjóði og vanda þarf til forgangsröðunar á öllum sviðum. En bólusetningar sem þessar, sú fyrri, sem mælt var fyrir í nefndaráliti hér áðan, gegn pneumókokkasýkingum og sú síðari gegn HPV-smiti, skila sér í hærri lífaldri og færri sjúkdómstilfellum, bæði hvað varðar eyrnabólgur og leghálskrabbamein. Bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum skila sér strax en gegn leghálskrabbameini að nokkrum árum liðnum. En við megum ekki trassa að taka þetta hvort tveggja upp. Allt bendir til þess að við tökum upp bólusetningar gegn pneumókokkum strax á næsta ári og ég vonast til að HPV-bólusetningin fylgi í kjölfarið þegar við höfum efni á.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ætla að segja hér örfá orð. Steinunn Valdís Óskarsdóttir er 1. flutningsmaður. að þessu máli og ég vil draga það sérstaklega fram að hún er mikill baráttumaður fyrir því að þessar bólusetningar gegn HPV-smiti ungra stúlkna verði teknar upp. Ég vil líka draga það fram að hún lagði mjög mikla vinnu í greinargerðina. Ég þekki það þar sem ég er 2. flutningsmaður á þessu máli, við erum nokkrir flutningsmenn með Steinunni Valdísi, sem var hér hv. þingmaður fyrir stuttu. Ef Steinunn Valdís hefði ekki lagt svona mikla vinnu í greinargerðina tel ég að málið hefði ekki farið í gegn núna svona hratt. Ég vil því draga það sérstaklega fram að það er verk Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur að við erum að samþykkja þetta mál hérna núna að mínu mati. Af því að hún lagði svo mikla vinnu í undirbúninginn þurfti ekki að skoða málið hér margoft og velta því fyrir sér. Það lá bara fyrir eins og opin bók, má segja. Ég vil líka draga það fram hérna að verði þessar bólusetningar teknar upp, sem á að gera samkvæmt vilja Alþingis sem verður ljós á morgun, er það ekki 100% vörn. Það er talið að hægt sé með þessu að koma í veg fyrir 67% af leghálskrabbameinum og um 53% af alvarlegum forstigsbreytingum. Það er sem sagt ekki 100% vörn, því miður. Það sama á við um pneumókokkasýkingar barna, það er ekki 100% vörn gegn eyrnabólgum eða heilahimnubólgu eða blóðsýkingum, það er mikil vörn en ekki 100%. Þess vegna er óheyrilega mikilvægt að undirstrika það sem kemur reyndar fram í nefndarálitinu að vegna þess að ungar konur leita ekki í nógu miklum mæli til Leitarstöðvar Krabbameinsfélagsins þarf áfram að hafa mikinn áróður fyrir því að konur fari í leitina. Ef konur draga úr því að fara í leitina tapast ávinningurinn sem við náum með bólusetningunum og þetta þarf að passa. Það er ekki gott að hefja bólusetningar og græða þannig, ef svo má segja, ef við töpum því út hinum megin af því að konurnar fara ekki í leitarstöðina. Konur verða því að fara í leitarstöðina og fara líka í bólusetningarnar, þessar ungu konur sem fá boð um það. Ég vil undirstrika það alveg sérstaklega. Við leggjum svo til ákveðna forgangsröðun, þ.e. fyrst að hefja bólusetningar á börnum og síðan HPV-bólusetninguna. Og það er ótímasett, eins og fram kom hjá hv. formanni heilbrigðisnefndar, Þuríði Backman. Það er ótímasett, það kemur sem sagt næst á eftir, en við erum að undirstrika þessa forgangsröðun.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bjarnheiði Gautadóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneyti. Umsagnir bárust frá Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Viðskiptaráði Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að öllum atvinnurekendum verði á sama hátt og þeim er skylt að greiða í sjúkrasjóði og orlofssjóði stéttarfélaga að greiða í fræðslusjóði atvinnulífsins iðgjöld sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um hverju sinni í kjarasamningsviðræðum. Nefndin hefur fjallað um málið sem almenn sátt virðist ríkja um hjá aðilum vinnumarkaðarins. Fyrsti minni hluti áréttar mikilvægi þess að öllu launafólki standi til boða að auka hæfni sína til starfa með endurmenntun, símenntun, námskeiðum eða annarri fræðslu óháð því hjá hvaða atvinnurekanda það starfar. Leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. - Frú forseti. Það er nú meiri hluti sem er að mæla fyrir þessu þannig að það er einhver skekkja í þessu máli. Það segir hérna að þetta sé álit frá 1. minni hluta. Hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson, Ögmundur Jónasson og Ásmundur Einar Daðason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Pétur H. Blöndal skilar séráliti. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Margrét Pétursdóttir, Guðmundur Steingrímsson og sú sem hér stendur, Anna Margrét Guðjónsdóttir.

Frú forseti. Hinn 27. apríl 2010 dæmdi Mannréttindadómstóll Evrópu að lög um iðnaðarmálagjald, nr. 134/1993, brytu gegn ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu sem hið háa Alþingi hefur fest í lög. Lögin kveða á um að ríkið skuli innheimta iðnaðarmálagjald, 0,08%, af öllum iðnaði í landinu sem renna skal til Samtaka iðnaðarins, að frádregnu 0,5% innheimtugjaldi sem rennur í ríkissjóð. Samtök iðnaðarins vinna að mörgu leyti gott starf fyrir félagsmenn sína. Þau hafa reyndar tekið mjög einarða afstöðu með aðild Íslands að Evrópusambandinu sem ekki allir eru sammála. Í framangreindu máli komst Mannréttindadómstóll Evrópu að þeirri niðurstöðu að lögin um iðnaðarmálagjald brytu gegn ákvæðum um félagafrelsi skv. 11. gr. sáttmálans sem jafnframt er tryggt í 74. gr. stjórnarskrárinnar. Dómstóllinn áréttaði jafnframt að ekki hefðu verið til staðar réttlætingarástæður fyrir skerðingu á félagafrelsinu enda ekki tryggt jafnvægi milli réttar kæranda til að neita aðild að félaginu og þeirra hagsmuna sem fælust í því að þróa og efla iðnað í landinu, en til þess er gjaldið ætlað. Af dóminum er ljóst að ekki er unnt að leggja á félagsgjald í nafni skatta og skylda menn til aðildar að félagi nema ríkar réttlætingarástæður séu til staðar. Þetta gjald, iðnaðarmálagjaldið, er ekkert einsdæmi í lagasafninu. Við erum með búnaðargjald, höfundaréttargjald (stefgjald) sem lagt er á alla tölvudiska og -kubba við tollafgreiðslu. Við erum með gjald sem rennur til Landssambands íslenskra útvegsmanna og annarra samtaka sjávarútvegsins í gegnum viðskiptabanka með lögum og versta dæmið er sennilega 2. mgr. 7. gr. laga um kjarasamning opinberra starfsmanna en þar eru allir opinberir starfsmenn skyldaðir til að greiða félagsgjald til ákveðins stéttarfélags hvort sem þeir eru þar félagar eða ekki. Það eru engin mörk á hvað gjaldið getur verið hátt og þess vegna mætti taka 100% af laununum, það er ákvörðun félagsfundar í félagi sem þeir eru ekki aðilar að. Það eru mörg önnur ákvæði. Það eru t.d. ákvæði um að greiða iðgjald í lífeyrissjóði og sjúkrasjóði eða orlofssjóði aðila vinnumarkaðarins. Fyrirtæki sem ekki eru í svokölluðum opinberum samtökum vinnuveitenda og einstaklingar sem ekki eru í „opinberum“ stéttarfélögum er gert að greiða iðgjald eða skatt til sjóða þessara samtaka. Það virðist ekki vera gert ráð fyrir þeim möguleika að stofnuð verði ný stéttarfélög sem vilja berjast fyrir réttindum sínum eða stofnuð verði ný samtök atvinnurekenda sem eru ósátt við það hvernig gömlu samtökin vinna að hagsmunum fyrirtækjanna. Það virðist vera búið að negla niður öll stéttarfélög í landinu sem opinber stéttarfélög. Þetta minnir óneitanlega töluvert mikið á Sovét og þessi þróun er vaxandi. Í því frumvarpi sem við ræðum og lætur lítið yfir sér er ein efnisgrein sem leggur til að öllum atvinnurekendum verði skylt að greiða í fræðslusjóði atvinnulífsins, til samræmis við greiðsluskyldu í sjúkrasjóði og orlofssjóði viðkomandi stéttarfélaga, iðgjöld sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um hverju sinni og samkvæmt reglum sem kjarasamningar greina. Engin lög hafa verið sett um hvaða réttindi þessir fræðslu-, sjúkra- og orlofssjóðir eiga að veita, hvernig þeir eiga að starfa, hver stjórnar þeim og hvernig faglegu og fjárhagslegu eftirliti með þeim er háttað. Þetta er svipuð þróun og með lífeyrissjóðina. Þeir voru settir með mjög einfaldri lagasetningu 1974, ég held að það hafi verið að morgni sunnudags klukkan sex, var samþykkt að öllum launþegum væri rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Punktur. Ekki orð um hvað þessir lífeyrissjóðir áttu að gera eða hvort þeir væru tryggir, sumir fóru á hausinn eftir þetta. Árið 1980 var þessi skylduaðild að lífeyrissjóðunum aukin þannig að allt vinnandi fólk, sjálfstæðir atvinnurekendur líka, áttu að borga í lífeyrissjóði og það er ekki fyrr en 1997 sem sett eru alhliða lög um starfsemi lífeyrissjóða sem þá hafði verið skylda að greiða til í 23 ár. Það vantar enn sambærileg lög um sjúkra- og orlofssjóði og nú þessa nýju sjóði, fræðslusjóði. Hvað iðgjaldið getur orðið hæst vantar að vita, hvaða markmiðum þessir sjóðir eiga að fylgja, hvernig þeim er stjórnað, hvað þeir eiga að gera og hvernig eftirliti skal háttað. Allir þessir sjóðir fylgja eflaust göfugum markmiðum sem felast í nöfnum þeirra, sjúkra-eitthvað, fræðslu-eitthvað og orlofs-eitthvað, það er það eina sem vitað er um þessi fyrirbæri. Ekki er getið í frumvarpinu um nýja fræðslusjóði. Eingöngu er sagt að breytingin sem lögð er til með frumvarpi þessu sé undirliggjandi þeim markmiðum er koma fram í stöðugleikasáttmálanum hjá þessum sömu opinberu samtökum fyrirtækja og stéttarfélaga. Þetta er ekki meginmálið. Meginmálið er að atvinnurekanda, sem ekki vill vera í samtökum atvinnurekenda og er jafnframt með starfsmann eða starfsmenn sem ekki vilja vera félagar í stéttarfélögum, ber samkvæmt þessum lögum að greiða iðgjöld til sjúkrasjóða, orlofssjóða og fræðslusjóða félagasamtaka sem hann hefur ekkert með að gera. Slíkri skyldugreiðslu má líkja við skatt en hvorki álagning „skattsins“ né upphæð er bundin af lögum og greiðslan rennur ekki til opinberra aðila. Iðgjaldið eða skatturinn er ákveðinn af samningum sem greiðandinn hefur engin áhrif á og það er torsótt að sjá hvaða hag hann hefur t.d. af orlofssjóðum eða fræðslusjóðum. Hér er sem sagt lagt til með lögum að menn eigi að borga til ákveðinna félaga sem þeir hafa ekkert með að gera. Ljóst er að margt er líkt með gjaldi í fræðslusjóði og iðnaðarmálagjaldi. Þá ástæðu fyrir gjaldinu að fyrir það ætti að þróa og efla iðnað taldi Mannréttindadómstóllinn vera mjög óskýra og ekki nægilega réttlætingarástæðu til að ganga á félagafrelsi manna. Þá lægi ekki fyrir að gjaldið hefði í reynd verið notað í þessum lögbundna tilgangi eða nýst jafnt þeim sem væru aðilar að samtökunum og þeim sem væru það ekki, eins og kærandinn í málinu. Ljóst er að ekki liggur fyrir í frumvarpinu hver er tilgangur gjaldtöku í fræðslusjóð, um sjóðina er enginn lagarammi og í reynd er ekki kveðið á um hvernig eða hverjum gjaldið eigi að nýtast. Verður því að telja allar líkur á að gjaldið, líkt og iðnaðarmálagjald, brjóti gegn ákvæðum 74. gr. stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Leggur 2. minni hluti því til að frumvarpið verði fellt þar sem það brýtur mannréttindi. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal framsögumaður og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nr. 99/2004, með síðari breytingum. Frumvarpið er flutt af viðskiptanefnd. Samkvæmt 2. mgr. 19. gr. laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa skulu fasteignasalar greiða árlegt eftirlitsgjald fyrir 1. júlí ár hvert. Fjárhæð gjaldsins nemur 100.000 kr. og skal standa straum af kostnaði við störf eftirlitsnefndar Félags fasteignasala. Frá því að innheimta eftirlitsgjaldsins hófst hefur safnast í nokkurn sjóð þar sem kostnaður við eftirlitið hefur reynst minni en talið var í upphafi. Í frumvarpi til nýrra heildarlaga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa sem nú liggur fyrir þinginu er gert ráð fyrir því að gjaldið verði lækkað í 80.000 kr. Jafnframt er gert ráð fyrir að ef sýnt er fram á að fleiri en einn fasteignasali starfi hjá sama félagi og á sömu starfsstöð verði aðeins greitt einfalt gjald vegna þeirra. Í ákvæði til bráðabirgða við frumvarpið er þó mælt fyrir um að gjaldið verði ekki innheimt fyrr en 1. júlí 2011, enda hafi safnast innstæða í sjóðinn sem er eðlilegt að gengið verði á. Með hliðsjón af framangreindu leggur viðskiptanefnd til að frestun á gjaldtöku verði framlengd enda er ljóst að frumvarp til nýrra heildarlaga verður ekki að lögum fyrir þinglok. Þess vegna er gert ráð fyrir að í stað ártalsins 2009 tvívegis í ákvæði til bráðabirgða III í gildandi lögum, komi: árið 2010. Í ákvæði til bráðabirgða III í gildandi lögum segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 19. gr. skal eftirlitsgjald ekki innheimt fyrir árið 2009. Kostnaður við starf eftirlitsnefndar Félags fasteignasala á árinu 2009 skal greiðast úr sjóði nefndarinnar.“ Frumvarpið gengur sem sagt út á að þessu bráðabirgðaákvæði verði framlengt til ársins 2010 og ekki innheimt gjald fyrir það ár. Frumvarpið er flutt af viðskiptanefnd allri. Ég legg til að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um aðgang fjárlaganefndar að upplýsingakerfi ríkisins. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því að þetta er nefndartillaga sem allir hv. þingmenn í fjárlaganefnd standa að. Það er vert að vekja á því athygli að þetta er flutt af öllum hv. þingmönnum sem sitja í fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Í 3. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, segir: „Fjárlaganefnd á rétt á að fá þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar um rekstur og fjárhagsáætlanir fyrirtækja og stofnana sem óska eftir framlögum úr ríkissjóði. Enn fremur er þeim stofnunum ríkisins, er fást við efnahagsmál, skylt að veita nefndinni upplýsingar og aðstoð sem hún þarf á að halda við afgreiðslu þingmála.“ Á undanförnum árum hafa bókhalds- og upplýsingakerfi ríkisins verið endurnýjuð til að mæta aukinni þörf fyrir upplýsingar sem eru m.a. nauðsynlegar til að unnt sé að taka upplýstar ákvarðanir. Alþingi hefur hingað til einungis haft óbeinan aðgang að þessum upplýsingum í gegnum ráðuneyti og stofnanir en það fyrirkomulag hefur ekki reynst nægjanlega vel. Nauðsynlegt er að fjárlaganefnd hafi skoðunaraðgang að þeim kerfum sem geyma upplýsingarnar til að alþingismenn geti undirbúið sig og sett sig betur inn í fjárhagsleg málefni ríkisins við vinnslu þeirra. Með þeim hætti er unnt að auka gæði fjárlagavinnunnar. Ljóst er að það samræmist ekki nútímavinnubrögðum að Alþingi þurfi að bíða og sé háð því að framkvæmdarvaldið veiti þær upplýsingar sem unnt er að sækja beint í upplýsingakerfin. Þær upplýsingar sem Alþingi mun nálgast úr upplýsingakerfinu yrðu nýttar til fjárhagslegra greininga og til að afla nánari upplýsinga og skýringa hjá þeim sem bera ábyrgð á notkun fjárveitinganna. Með þessum hætti yrði aðkoma þingsins að fjárhagsmálefnum ríkisins styrkt verulega. Virðulegi forseti. Mig langar til viðbótar að vitna í skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem var birt í apríl árið 2008 og fjallar um framkvæmd fjárlaga árið 2007 á ársáætlanir 2008. Í þeirri skýrslu segir, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum tveimur áratugum bent ítrekað á ýmsa misbresti á framkvæmd fjárlaga. Virðingarleysi fyrir bindandi fyrirmælum fjárlaga hefur verið gagnrýnt sem og almennt agaleysi í rekstri fjölmargra stofnana. Þá hefur stofnunin ítrekað bent á misræmi í ákvörðunum fjárveitingavaldsins og framkvæmdarvaldsins. Þar er átt við að fjárveitingavaldið ákvarði umfang opinberrar þjónustu með fjárlögum hvers árs en forstöðumenn og ráðuneyti taki sér iðulega vald til að auka umfang hennar umfram lögbundnar heimildir. Slíkar ábendingar Ríkisendurskoðunar hafa litlu skilað. Loks er vert að geta þess að stofnunin hefur um langt árabil bent á nauðsyn þess að áætla rekstrarkostnað stofnana til lengri tíma en nú er gert og styrkja þannig fjárlagaferlið. Undir þetta tekur OECD í nýrri skýrslu um íslensk efnahagsmál.“ Ég ætla að ítreka það sem ég las hér áðan, virðulegi forseti, að Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á þetta á undanförnum tveimur áratugum. Ég vil einnig vitna í, með leyfi forseta, í umsögn Ríkisendurskoðunar frá 9. mars sl. um frumvarp til lokafjárlaga 2008. Þar stendur, með leyfi forseta: „Að mati Ríkisendurskoðunar eru miklir ágallar á því verklagi sem fylgt er í sambandi við fjárlög, fjáraukalög og lokafjárlög. Verklagið er ósamstætt og algengt er að fjárheimildir séu veittar eftir að til útgjalda var stofnað. Í stað þess að taka bindandi ákvarðanir um fjárútgjöld ríkisins, tekjuöflun til að mæta þeim, sem og hugsanlegar lántökur, í fjárlögum hvers árs, er fjárheimildum skv. fjárlögum breytt á hverju einasta ári með fjáraukalögum og síðan eftir dúk og disk með lokafjárlögum. Almennt er viðurkennt að svona brotakennd ákvarðanataka um fjármál hins opinbera dragi mjög úr yfirsýn og aga við fjárlagagerð og beri því að forðast í lengstu lög. Aðeins í undantekningartilvikum ætti að breyta ákvæðum fjárlaga með fjáraukalögum innan ársins (ef brýn nauðsyn er til, útgjöld geta ekki beðið næstu fjárlaga og ekki er hægt að mæta þeim með flutningi milli fjárlagaliða, t.d. af „varasjóðum“ sem ætlaðir væru til að mæta slíku). Breytingar á fjárheimildum eftir á, eins og tíðkast í lokafjárlögum, ættu einfaldlega ekki að eiga sér stað. Sem kunnugt er hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að beiðni stjórnvalda tekið saman tvær skýrslur um fjárlagagerð og fjárstýringu íslenska ríkisins, „Strengthening the Budget Framework“ (mars 2009) og „Strengthening the Management of Cash and Fiscal Risks“ (nóvember 2009). Í þessum skýrslum, sem hafa verið kynntar fjárlaganefnd og ráðuneytum, er m.a. komist að þeirri niðurstöðu að breytingar á fjármálastjórn ríkisins hafi ekki náð því að tryggja aga í ríkisfjármálum. […] Meginágallinn er talinn sá að fjárlög ársins séu ekki virt heldur sé stofnað til nýrra útgjalda innan ársins og slík framúrkeyrsla réttlætt eftirá með fjáraukalögum. […] Talið er mjög áríðandi að ráða bót á þessum veikleikum eigi að takast að ná tökum á ríkisfjármálunum. Að mati Ríkisendurskoðunar hefur lítið sem ekkert þokast áfram við að taka á þeim vandamálum sem hér er fjallað um. Svör stjórnvalda um hvernig gangi að hrinda umbótum í framkvæmd og sem birt eru í seinni skýrslunni hljóða almennt á þá leið að málin séu enn þá í skoðun. […] Brýnt er að Alþingi bregðist við þessum athugasemdum …“ Virðulegi forseti. Með samþykkt þingsályktunartillögunnar tel ég að við séum að bregðast við þessum athugasemdum Ríkisendurskoðunar.

Hádegishlé verður í lengra lagi í dag, eða frá kl. 1 til 2. Klukkan 2 í dag, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um störf skilanefnda bankanna. Málshefjandi er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Mig langar til að bera upp fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra í framhaldi af grein sem hæstv. félagsmálaráðherra skrifaði í Fréttablaðið þar sem til umfjöllunar voru leiðir til að standa að niðurskurði. Við vitum það öll sem hér erum að þar bíður okkar mjög erfitt verkefni og mjög krefjandi. Ég tel því mjög mikilvægt að við eigum hér mjög hreinskiptnar umræður um hvaða leiðir hægt er að fara. Hugmyndir okkar hafa gengið út á það að nota eigi mismunandi aðferðafræði eftir því hvaða málaflokkar væru undir, t.d. um 10% í öðrum ráðuneytum en í velferðarráðuneytunum, og mér heyrist að ríkisstjórnin sé að vinna á þeim forsendum. En í mínum flokki höfum við annars vegar haft áhyggjur af frekari hugmyndum til skattahækkana og hins vegar ógegnsæi varðandi niðurskurðinn. Nú birtast hugmyndir frá hæstv. félagsmálaráðherra um að fara þá leið að frysta laun opinberra starfsmanna í nokkur ár. Hann telur að það geti verið til þess fallið að bjarga störfum í opinbera geiranum. Því hefur verið mætt af mikilli hörku af hagsmunaaðilum og hefur reyndar verið tekið heldur fálega af hæstv. fjármálaráðherra og jafnvel öðrum í ríkisstjórninni. Ég vil því inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvaða aðrar hugmyndir eru uppi á borðum. Eru menn að velta því fyrir sér að setjast niður með heildarsamtökum opinberra starfsmanna og ræða leiðir til að bjarga störfum, leiðir af þessum toga? Er t.d. verið að velta því fyrir sér að lækka starfshlutföll til að verja störf eða sjá menn fram á að niðurskurðurinn muni óhjákvæmilega þýða fækkun starfa í opinbera geiranum? Ég hef heyrt tölur um að ætli menn sér að ná þeim sparnaði sem við horfum á, um það bil 40–50 milljörðum, geti það þýtt allt að 8 þúsund störf í opinbera geiranum, þ.e. fækkun starfa um allt að 8 þúsund. Þetta er stærð vandans. Við þurfum að ræða hann opinskátt og af hreinskilni í þessum sal og ég inni hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvaða aðrar hugmyndir eru uppi en sú sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur kunngert.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að ég tel að þær aðgerðir sem ráðist var í í fyrra, bæði á miðju ári 2009 og aftur um áramótin 2010, hafi gengið vonum framar, þær hafi gengið fyrir sig með minni sársauka og með meiri jákvæðri þátttöku forstöðumanna stofnana og starfsmanna en kannski var hægt að ætlast til. Og það sýnir mikinn vilja og mikinn dug allra til að takast á við þetta verkefni. Við höfum tölur í höndum sem vonandi verður hægt að gera opinberar innan skamms sem sýna að þessar aðgerðir skiluðu tilætluðum árangri og gott betur. Staðan er að því skapi betri sem við réðumst tímanlega í aðgerðir og drógum ekki að takast á við vandann. Verkefnið núna er fyrst og fremst að setja saman rammann að fjárlögum fyrir árið 2011 og það er ærinn hausverkur. Menn þurfa í sjálfu sér ekki að gera sér það erfiðara en efni standa til með því að hafa þungar áhyggjur af árunum 2012 og 2013 í bili. Ég hef átt fundi með þeim aðilum sem kannski eiga mest undir í þessum efnum, svo sem forustumönnum sveitarfélaganna, Bændasamtökunum og Samtökum opinberra starfsmanna, á undanförnum dögum til að ræða við þá um þær útlínur sem við okkur blasa í þessum efnum. Ég hef síðan átt aftur fundi með sumum þessara aðila ásamt með fagráðherrum viðkomandi málaflokka til að fara yfir það hvernig þetta verkefni verður best af hendi leyst. Vissulega er ekki mikið svigrúm til almennra launahækkana, hvorki á hinum opinbera né á hinum almenna vinnumarkaði. Um það hygg ég að sé ekki mikill ágreiningur en ég hygg að ekki sé tímabært að velta fyrir sér hvernig með þau mál verður farið lengra inn í framtíðina. Ég tel að ekkert eigi að vera útilokað í þessum aðgerðum. Það á við um skipulagsbreytingar, sameiningu stofnana og ráðuneyta og annað sem getur með þeim hætti lagt okkur lið í þessu á komandi árum. Tal um að opinberum störfum muni fækka um allt að 8 þúsund er algerlega fráleitt og út í loftið sem sést best á því að á launaskrá hjá ríkinu eru milli 17 og 18 þúsund manns.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér þykja svörin heldur loðin. Í fyrsta lagi segir hæstv. fjármálaráðherra að ekki sé tímabært að velta þessum hugmyndum fyrir sér. Það hljómar þannig í mín eyru að þetta komi til greina. Reyndar tekur hæstv. ráðherra það sérstaklega fram að í sjálfu sér komi allt til greina. Mér heyrist að hæstv. fjármálaráðherra ætli ekki að slá út af borðinu þá hugmynd að hér verði almenn frysting á launum opinberra starfsmanna og það sé hugmynd sem verði uppi á borðum í þeirri vinnu sem fram undan er, sem kemur mér reyndar dálítið á óvart. En aðalatriðið varðandi þetta risastóra verkefni er að við þurfum að geta rætt um ólíkar hliðar þess og mismunandi leiðir sem við getum farið. Og ætli menn að koma með tíðindi af þessum toga, t.d. í opinbera geirann, held ég að betur færi á því að menn settust niður og legðu spilin á borðið, sýndu umfang verkefnisins og það hverju mismunandi aðferðir geta skilað í því efni. Þessi aðferðafræði, að skella þessu eins og blautri tusku framan í fólk, held ég að sé ekki til þess fallin að skapa frið og sátt sem við þurfum til að ná um þetta stóra og umfangsmikla verkefni.

Frú forseti. Hv. þingmaður getur ekki ætlast til að farið sé með tæmandi hætti yfir þetta gríðarstóra mál á tveimur mínútum. Ég bið hv. þingmann sömuleiðis að leggja mér ekki orð í munn. Ég var fyrst og fremst að tala um að ég teldi ekki tímabærar vangaveltur um það hvernig með launamál opinberra starfsmanna yrði farið á árunum 2012 og 2013. Og ég var að vísa meira í það að það sem við værum að ræða núna, það viðfangsefni sem við er að fást, væri það sem við okkur blasir varðandi undirbúning undir fjárlagagerð fyrir árið 2011. Það hef ég verið að ræða við þessi samtök og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé sáttur við það. Er það ekki þannig sem við viljum vinna hlutina? Ég geri mér enn vonir um, þó að það sé snúið, að ég nái að leggja fram skýrslu fyrir Alþingi um endurskoðun efnahagsáætlunarinnar, útlínurnar í því, með svipuðum hætti og við gerðum í fyrravor. Hún verður að vísu væntanlega ekki jafnítarleg enda er fyrst og fremst um uppfærslu á áætlun að ræða, kortlagningu á því hvar við stöndum miðað við áformin sem við settum okkur fyrir ári og þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar fjárlögum yfirstandandi árs. Þá verður þetta ferli opnara og kynnt með allt öðrum hætti en venjan var varðandi fjárlagagerð eins og við reyndar hófum í fyrra og ég geri ráð fyrir því og vona að hv. þingmenn séu sáttir við það.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að í gangi er mikið markaðsátak til að auglýsa Ísland á erlendri grundu fyrir ferðamenn. Er ekki óhætt að segja að ákveðið myndband hafi farið eins og eldur í sinu um heiminn? Í máli Ernu Hauksdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustunnar, hefur komið fram að þegar megi sjá ákveðin batamerki í ferðaþjónustunni og þetta sé farið að skila sér í auknum bókunum og fyrirspurnum. Við hljótum að fagna því mjög ef svo er og ekki síst ef við horfum til framtíðar því að eitt af því sem var áhyggjuefni varðandi ferðaþjónustuna var að þetta mundi ekki skila sér í bókanir fyrir næstu ár, ekki bara að þetta ár væri í hálfgerðri upplausn. Mig langar að inna hæstv. iðnaðarráðherra eftir því hvort hún hafi einnig skynjað á ferðum sínum - ég veit að hún hefur sinnt þessum málaflokki mikið undanfarið - batamerki í ferðaþjónustunni og hvort markaðsátakið sé farið að skila sér. Ég held að við getum í framhaldinu af þessu markaðsátaki dregið þann lærdóm af því hversu einfalt það er að hafa áhrif á þá sem hingað vilja koma, þ.e. á markaðinn, með réttum skilaboðum. Ég hef áður í þessum ræðustól gert athugasemdir við það fjármagn sem sett hefur verið í markaðsstarf fyrir ferðaþjónustuna og nú sýnist mér að þeir miklu fjármunir sem settir voru í þetta, töluvert miklu fjármunir, 350 millj. kr. af hálfu ríkisins og annað eins af hálfu hagsmunaaðila, séu farnir að skila sér verulega. Segir það okkur ekki þá að mikilvægt sé að halda áfram á þessari braut? Mig langar með þessari fyrirspurn að fá álit ráðherra á þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það vill svo til að ég var einmitt að skoða tölur í morgun út af því að ég var í viðtali við hina alþjóðlegu fréttastöð Al Jazeera um þetta verkefni. En þetta verkefni hefur gengið gríðarlega vel. Ástæðan fyrir því að við fórum af stað í það var að við sáum strax að við gætum verið að verða fyrir verulegu höggi í ferðaþjónustunni. Í apríl fækkaði heimsóknum í gegnum flugið til Íslands um 22% frá því í fyrra og um 15% í maí. Þetta getur því haft gríðarleg áhrif á ferðaþjónustuna og við þurfum að ná þessu til baka. Og þetta snýst ekki bara um ferðaþjónustuna heldur líka um íslenskt efnahagslíf. Bara þetta þjóðarátak sem fór af stað á fimmtudaginn síðasta, þegar við báðum hvern einasta Íslending að taka þátt í þessu með okkur, með því að hafa samband við vini og vandamenn erlendis, hefur t.d. skilað því að 2,5 milljónir manna, og mestmegnis erlendis frá, hafa sótt myndbandið á vefinn inspiredbyiceland.com. Við höfum fengið um 3,5 milljónir snertinga á Twitter svo að dæmi sé tekið þannig að þessi hluti átaksins hefur virkað mjög vel. Síðan ætlum við að fylgja þessu eftir með miklum auglýsingum erlendis strax í næstu viku og þetta hefur verið í gangi síðustu tvær vikur. Og það er rétt sem hv. þingmaður segir við erum með gríðarlega sterkar vísbendingar um að átakið sé að skila sér í fjölgun bókana, bæði frá litlum einyrkjum sem höfðu misst allar sínar bókanir fyrir sumarið - þeir sjá von í þessu og eru farnir að fá bókanir inn aftur - og sömuleiðis frá flugfélögunum. Ég mun fá harðar tölur og skýrslu um þetta í næstu viku, nákvæmlega hverju þetta hefur skilað, en lykillinn í velgengni verkefnisins og áframhaldinu er einmitt að gera raunmælingar á meðan á því stendur. Það er verkefni okkar núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þessi svör. Þessu tengist að sjálfsögðu fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir nokkru varðandi rannsóknir í ferðaþjónustu. Það er mjög mikilvægt að farið verði mjög vandlega yfir það hvernig hægt er að fjármagna rannsóknir í ferðaþjónustu. Við sjáum að þar vantar tilfinnanlega sömu upplýsingar og í mörgum öðrum atvinnugreinum en ferðaþjónustan er ein okkar mikilvægasta atvinnugrein. Ég fagna því mjög að heyra að þetta átak sé nú þegar farið að skila árangri. Ég spyr hæstv. ráðherra, og það á að vera hvatning um leið, hvort ekki sé brýnt að reyna eftir megni að tryggja verulegt fé í áframhaldandi markaðssókn og markaðsstarf í þeirri fjárlagagerð sem nú er unnið að. Það er mikilvægt að missa ekki dampinn svo að við getum haldið áfram því góða starfi sem er í gangi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst eftir að þetta átak fór af stað - sem er einstakt í sögu íslenskrar ferðaþjónustu vegna þess að þar koma allir aðilar, bæði opinberar stofnanir og líka fyrirtæki í ferðaþjónustu, saman til að auglýsa Ísland sem vörumerki, ekki bara einstök fyrirtæki. Þannig nýtast fjármunirnir miklu betur en ella. Það er samdóma álit okkar sem að þessu höfum staðið að kjarninn í framtíðarmarkaðssetningu á Íslandi eigi einmitt að vera með þessum hætti en ekki í litlum brotum eins og verið hefur hingað til. Ég er sammála hv. þingmanni um það. Ég hef lýst því áður í þessum stól að það er alveg klárt að við þurfum að fara að efla ferðaþjónustuna innan stjórnsýslunnar. Við þurfum líka að fara að efla hlut ferðaþjónustunnar í rannsóknum. Það er einfaldlega þannig. Við ætlum að byggja upp myndarlega ferðaþjónustu og hún hefur verið á fleygiferð og undirstaða hennar eru rannsóknirnar. Þetta er verkefni sem við höfum í höndum til að vinna að og til að geta stutt við uppbyggingu ferðaþjónustu. Ekki má gleyma þeirri vöruþróun sem á sér stað á sviði heilsutengdrar ferðaþjónustu, til að dreifa ferðamönnum betur yfir árið. Við getum kannski rætt það síðar, ég og hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Að öllu óbreyttu verða þáttaskil í umræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu í þessum mánuði. Taki Alþingi Íslendinga ekki ákvörðun um að draga umsóknina að Evrópusambandinu til baka fyrir 17. júní verður væntanlega tekin ákvörðun um það þann dag þar úti að hefja viðræður við Ísland. Við þekkjum öll forsögu þessa máls sem bar hvað hæst þegar það fór í gegnum þingið. Við þekkjum það að ýmsir stjórnarþingmenn tóku þá afstöðu með þessu máli Samfylkingarinnar þrátt fyrir að stefna annars stjórnarflokksins, Vinstri grænna, hafi verið skýr gegn því að Ísland færi inn í Evrópusambandið. Það hefur komið fram að það treystir sér varla nokkur maður í ríkisstjórninni til að bera pólitíska ábyrgð á þessu máli. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt að þingið beri ábyrgðina en það kemur fram í máli hans að ríkisstjórnin hafi ekkert með þetta að gera. Það eru breyttar forsendur í málinu. Evrusvæðið á mjög undir högg að sækja þannig að það er algerlega ljóst að þau rök aðildarsinna að ganga verði í Evrópusambandið til að tryggja efnahagslegan stöðugleika á Íslandi eru fallin. Þá hafa aðildarsinnar líka sagt að upptaka evru mundi þýða litla verðbólgu og lága vexti. Dæmin frá Evrópu segja okkur að það sé ekki rétt. Viðbrögð Evrópusambandsríkjanna við þeirri upplausn sem blasir við í efnahagsmálum aðildarríkjanna er að reyna að auka miðstýringu frá Brussel og þess vegna verða spurningarnar varðandi fullveldi Íslands enn sterkari. Mig langar því að beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hversu mikið afsal fullveldis Íslendinga verði með Evrópusambandsaðild. Er það ekki ljóst af hálfu ríkisstjórnarinnar að það er ekki smekklegt að ákvörðun verði tekin í þessu máli þar úti á þjóðhátíðardegi Íslendinga? Er það ekki algerlega ljóst að ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því að sú ákvörðun verði ekki tekin þann dag okkur öllum til niðurlægingar?

Frú forseti. Ég hef ekki mikið með þessar fundadagsetningar hjá Evrópusambandinu að gera og ég þekki ekki nákvæmlega hvernig það atvikaðist svo að til standi að halda fund 17. júní. Þeir hafa sennilega ekki verið mjög uppteknir af því hvað sá dagur þýddi í þessu samhengi. Ég hygg að það væri þá frekar utanríkisráðherra sem gæti svarað spurningum hv. þingmanns um það hvernig það móverk gengur fyrir sig.  
             Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að ástæða er til að hafa áhyggjur af þróun mála í Evrópu. Það þyrftum við að hafa algerlega óháð því hvort hér væri umsóknarferli í gangi eða ekki. Evrópa er einu sinni okkar langmikilvægasta markaðssvæði, bæði á sviði útflutnings og innflutnings, og hagvaxtarmöguleikar og framþróun hér er mjög tengd því hvernig gengur í Evrópu. Þess vegna er það áhyggjuefni að þar eru blikur á lofti og óróleiki, hvort sem við horfum á gjaldmiðilsstöðuna eða einfaldlega viðgang í hagkerfum okkar stóru markaðslanda í Evrópu. Ég held að við hljótum þar af leiðandi að hafa af því áhyggjur og það væri afar óskynsamlegt og illa ígrundað að vera með einhverja þórðargleði yfir því, burt séð frá afstöðu manna til Evrópusambandsins, hvort hyggilegt er að ganga í það eða ekki, að ástand mála er þar ótryggt og jafnvel víða versnandi. Að sama skapi held ég að við ættum ekki að vera of beygð yfir þó þeirri stöðu sem við erum smátt og smátt að ná, að koma á jafnvægi í okkar hagkerfi og það er vöxtur landsframleiðslu annan ársfjórðunginn í röð. Menn geta auðvitað gert lítið úr slíku ef þeir vilja eins og ég sé að sumir reyna, sumir fjölmiðlar, en það er sá viðsnúningur sem það er vísbending um sem er okkur afar dýrmæt. 

Hæstv. forseti. Ég vona að það hafi ekki legið í orðum hæstv. fjármálaráðherra að ég hafi verið eitthvað glöð yfir ástandinu í Evrópu. Ég get fullvissað hann um að svo er ekki, ég hef miklar áhyggjur af því. Ég hef enn meiri áhyggjur af því að hér inni séu aðilar sem hafa enga sannfæringu fyrir því að við eigum að ganga í Evrópusambandið, sem hafa ekki tekið af skarið og sagt að við verðum að draga umsóknina til baka. Við erum að eyða tíma og peningum í eitthvert villuljós og það er algerlega ástæðulaust fyrir okkur að vera að eyða meiri kröftum í þessa umsókn. Mér finnst það niðurlægjandi fyrir íslenska þjóð ef Brusselveldið ætlar að taka þessa ákvörðun 17. júní og ég skora á hæstv. fjármálaráðherra, sem ég veit að hefur enga sannfæringu fyrir því að Íslandi sé betur borgið innan Evrópusambandsins en utan, að beita sér nú fyrir því við ríkisstjórnarborðið að málið fari ekki á þennan veg. Það er einfaldlega ekki boðlegt fyrir okkur að setja þann skugga á þjóðhátíðardaginn okkar að þetta mál verði í hámælum. Mér finnst það ekki boðlegt fyrir íslenska þjóð og hæstv. fjármálaráðherra væri maður að meiri ef hann mundi standa með okkur í þessu máli.

Nú er það þannig, frú forseti, að við munum væntanlega ekki fresta 17. júní þó að ónefndur maður hafi látið fresta jólunum á hinni öldinni. Hvort hægt er að fá hið mikla Evrópusamband til að breyta fundaplani sínu skal ósagt látið og eins og ég segi er það ekki beint á mínu verksviði. Ég hvet þá hv. þingmann til að ræða það mál við utanríkisráðherra. Hann er vaskur maður og vígreifur og það kann vel að vera að hann sé til í að leggja í þann leiðangur að biðja Evrópusambandið að endurskoða fundaplön sín. Alþingis er það, ásamt með stjórnvöldum, að meta framvindu þessara mála. Ef ég man rétt er það beinlínis tekið fram í ályktuninni og nefndaráliti nefndarinnar, að sjálfsögðu skiptir það máli að fylgjast með framvindu málsins og þróun þess og það er einmitt ætlunin að gera. Komi upp einhver ný staða í þeim efnum, sem væntanlega væri þá af stærra tilefni en þessu, getur Alþingi að sjálfsögðu gert það. Það var skrifað inn í textana að menn mundu að sjálfsögðu fylgjast með framvindu málsins og hvernig þetta allt gengi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússyni, til hamingju með þann áfanga að ná gjaldmiðilssamningi við Kínverja sem skrifað var undir í morgun, það er mjög jákvætt. En það er annað sem ég vildi spyrja hann að og það er spurningin um stöðu sparifjáreigenda á Íslandi. Það er hópur manna sem ekki nýtur mjög mikillar velvildar á Alþingi. Hér er eilíft verið að tala um skuldara og þá sem hafa flýtt neyslu en aldrei talað um sparifjáreigendur og vanda þeirra sem hafa frestað neyslu, neitað sér um ýmis gæði, lagt fé til hliðar og sýnt ráðdeild og sparsemi. Sá hópur á ekki upp á pallborðið á Íslandi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: 1. Er fé að flæða af bankareikningum inn í ríkisbréfin eins og kom fram á vísi.is í gær? 2. Hvaða raunvextir eru á innlánum í dag og þá á ég við óverðtryggðum innlánum, er það ekki rétt skilið að þeir séu neikvæðir? 3. Hvernig telur hann að stórhækkun skatta, úr 10% í 18%, hafi áhrif á vilja manna til að spara? 4. Hvað telur hann að frumvarpið sem við erum að ræða hér og ræddum í gær, reyndar söknuðum við hæstv. ráðherra, um það að bankarnir, og sérstaklega Landsbankinn, fari fram fyrir innlán í veðröðinni með því að veðsetja eignir bankans - hvaða áhrif telur hann að það hafi á sparifjáreigendur? 5. Svo er það síðasta spurningin til hans: Er ríkisábyrgð á innlánum á Íslandi? Hvernig telur hann að innlánstryggingakerfið sé í stakk búið til að tryggja og auka traust manna á innlánum? - Ég vil benda á að það verður ekkert fé lánað út til skuldara nema það sé fyrst sparað.

Frú forseti. Ég verð greinilega að tala hratt því að margar spurningar voru bornar fram og ég hef tvær mínútur til að svara þeim. Kannski fyrst þetta: Nú háttar svo til að sparnaður á Íslandi stendur undir öllum fjárfestingum og er það í og með vegna þess að fjárfestingar hafa dregist mjög saman. Landið er því sjálfbært í þeim skilningi að við þurfum ekki að sækja okkur ný lán frá útlöndum. Það þýðir jafnframt að innlendur sparnaður, sem er reyndar fyrst og fremst í gegnum lífeyriskerfið en einnig frjáls sparnaður, rennur til þess að fjármagna þá geira hagkerfisins sem þurfa á fjármagni að halda. Það er ríkisgeirinn, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni og það eru þær fjárfestingar sem þó eru í gangi. Þetta er nokkurn veginn staðan þannig að íslenskt sparifé fer í að fjármagna bæði hallarekstur ríkis og eftir atvikum sveitarfélaga og þær fjárfestingar sem þó eru í gangi. Það er jafnframt rétt hjá hv. þingmanni að raunvextir á mörgum tegundum bankareikninga eru lágir eða jafnvel neikvæðir. Reyndar er hægt að festa fé í bönkum á jákvæðum raunvöxtum ef menn kjósa að setja fé inn á verðtryggða reikninga en þeir eru þá bundnir til minnst þriggja ára. En reikningar sem eru óbundnir eða bundnir til skemmri tíma en það og eru með nafnvexti, þeir eru margir hverjir með nafnvexti undir verðbólgustigi. Það er að vissu leyti áhyggjuefni. Það er áhyggjuefni að fólk skuli ekki vilja fjárfesta annars staðar en í bankakerfinu eða í ríkisbréfum og það er eitt af því sem við þurfum að laga til að fjármagn streymi aftur um æðar hagkerfisins og leiti þar m.a. til frekari fjárfestinga.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann þó veitti við nokkrum spurningum. Hann svaraði engu um ríkisábyrgðina. Hann svaraði engu um það hvernig skattarnir hafa verkað á sparifjáreigendur. En hann gat þess, sem er rétt, að til að skapa atvinnu þarf annaðhvort áhættufé, þ.e. hlutafé, eða lánsfé, þ.e. sparnað. Ríkisstjórnin er að ráðast á hvort tveggja með stórhækkun skatta á fjármagn og hagnað fyrirtækja. Með tryggingagjaldi er hún enn fremur að ráðast á atvinnusköpun í landinu. Hún er kerfisbundið, hvort sem það er meðvitað eða ekki, kannski veit hún ekkert af því, að vinna gegn sköpun atvinnu í landinu. Hún er kerfisbundið að vinna að atvinnuleysi með því að skattleggja í auknum mæli bæði áhættufé og sparifé. Hún hefur engan áhuga á því þó að vextir í bönkunum séu neikvæðir. Hún stóreykur skattlagningu á neikvæðar tekjur.

Virðulegi forseti. Við gætum átt hér langt samtal um ríkisfjármálin og nauðsyn þess að koma þeim í rétt horf. Ég minni á að halli á ríkissjóði árið 2008 var rúm 13% af landsframleiðslu og við því þurfti að bregðast.  Varðandi það hvort ríkisábyrgð sé á innlánum eða ekki þá vita menn hvernig þeim málum er háttað. Við erum annars vegar með Tryggingarsjóð innstæðueigenda sem á minna en ekki neitt og hins vegar erum við með ábyrgðaryfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er í gildi og verður í gildi áfram. Jafnframt liggur fyrir þinginu frumvarp sem skilur á milli gamla innstæðutryggingarkerfisins og nýs innstæðutryggingarkerfis sem mun verða bakhjarl bankakerfisins, og sérstaklega innstæðueigenda, til frambúðar.

Hæstv. forseti. Sporin hræða í efnahagsmálum og sporin hræða í viðskiptalífi okkar landsmanna. Við þekkjum nýliðnar sögur í þeim efnum. Í morgun gat að líta frétt um bílakaup Orkuveitu Reykjavíkur fyrir fjármálastjóra þess fyrirtækis, upp á um 14 millj. kr., og tel ég að það hafi ekki verið í miklu samræmi við efnahagsreikning þess fyrirtækis. En það er önnur saga. Ég hef meiri áhyggjur af því að a.m.k. tvö launakerfi séu að verða til hjá okkur Íslendingum vegna þess hversu viðskiptalífið er farið að fara frjálslega með reglur og lagaumhverfi sem það á að búa við. Löggjöf um fjármálafyrirtæki virðist vera leikin með þeim hætti að flúið er yfir í hlutafélögin, þar sem hægt er að leika sér með óábyrgari hætti getum við sagt, og við sjáum að Landsbankinn, sem að miklum hluta er í eigu ríkisins, er farinn að leika þennan leik, svo sem frá er greint í fjölmiðlum í dag og má sjá t.d. á bls. 2 í Morgunblaðinu. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort þessi leikur að lögum verði liðinn hjá fyrirtækjum sem eru að meiri hluta í eigu ríkisvaldsins, hvort fjármálaráðherra hyggist beita sér með afgerandi hætti í þessu máli og hvort hann hafi yfirleitt einhver tæki til að taka á vandanum. Eða munum við sjá það gerast í síauknum mæli að til verði ofurlaunakerfi á ný hjá þeim sem eru í aðstöðu til þess að geta unnið með þeim hætti og hinir megi búa við skert laun eða atvinnuleysi, og er þar nokkur munur á?

Frú forseti. Hv. þingmaður þekkir væntanlega hvernig að þessu máli hefur verið staðið, að laun svokallaðra æðstu embættismanna, ráðherra, alþingismanna, dómara og forstöðumanna opinberra hlutafélaga, heyra undir kjararáð. Þau voru færð niður með lagaboði um 5–15% og hafa síðan verið fryst tvö ár í röð með þeirri niðurfærslu. Síðan varð önnur breyting þar sem teknir voru inn undir kjararáð fjölmargir forstjórar opinberra hlutafélaga og framkvæmdastjórar eða forstjórar fyrirtækja í eigu ríkisins, eða að meiri hluta í eigu ríkisins. Kjararáð hefur nokkurn veginn lokið við að úrskurða um launakjör þessara manna og hefur lækkað þau á bilinu 15–35% að því er virðist. Með þessu er verið að reyna að búa til samræmda lækkun og samræmda launastefnu hjá þeim sem gegna slíkum stöðum á vegum ríkisins. Það er hins vegar alveg ljóst að þegar kemur að almenna vinnumarkaðinum er það upp og ofan hvernig hann hefur aðlagað sig að breyttum aðstæðum; 2007-andrúmsloftið virðist enn lifa í ákveðnum afkimum samfélagsins og í vissum fyrirtækjum. Það leiðir til þess að upp kemur umtalsverður munur á hinum lækkuðu launum, sem ýmsir forustumenn í opinberum rekstri njóta þá eftir aðgerðir stjórnvalda og kjararáðs, og þeirra sem þeir bera sig saman við á almennum vinnumarkaði. Það er þó rétt að hafa í huga að fyrir liggja upplýsingar um að víða hjá einkaaðilum hafa laun stjórnenda verið lækkuð og margir hafa gert það að eigin frumkvæði að taka þau talsvert niður. Annars staðar virðist það ekki hafa gerst eða a.m.k. í takmörkuðum mæli. Þannig er ástandið. Það er ákveðið misræmi í gangi og má segja að sumir lifi enn í gamla hugarheiminum, í gömlu hugmyndafræðinni, en ég spái nú að þeim fari fækkandi. Hvort sem það eru einkafyrirtæki eða orkufyrirtæki 

Hæstv. forseti. Spurningin er einfaldlega þessi: Mun hæstv. fjármálaráðherra kanna það sérstaklega hvort umrætt fyrirtæki, Landsbankinn í þessu tilviki, hafi farið þá leið að stofna dótturdótturfyrirtæki, eða hvað það heitir, til að fara í kringum þær reglur og lagaheimildir sem settar hafa verið í þessum efnum og verður það liðið? Verður það liðið að fyrirtæki í meirihlutaeigu ríkisins geti með auðveldum hætti búið sér til tvenns konar launakerfi, eða jafnvel margs konar, til þess að koma í veg fyrir þær leiðir sem ríkið og stjórnvöld vilja fara í þessum efnum? Sú er spurningin.

Frú forseti. Ég náði nú ekki að koma inn á þetta atriði. Það er alveg rétt, málefni Landsbankans sem tengjast dótturfélögum eða eignarhaldsfélögum þess hafa komið til skoðunar í ráðuneytinu. Þangað hefur verið sent erindi til að spyrjast fyrir um það hvernig túlka beri þær aðgerðir sem bankinn hefur farið út í, sem sagt að skjóta inn milliþrepi á milli eignarhaldsfélaga sinna og bankans, þannig að það er komið í þriðja lið. Ráðuneytið hefur haft þetta til skoðunar og mun senda niðurstöður þeirrar skoðunar til Bankasýslunnar og fela Bankasýslunni, sem fer með eignarhaldið samkvæmt lögum sem Alþingi hefur samþykkt, að grípa til viðeigandi ráðstafana. Það er að sjálfsögðu ætlunin að framfylgja lögum um kjararáð, framfylgja eigendastefnu ríkisins, sem hefur verið samþykkt og gefin út og Bankasýslan fer með það hlutverk að framfylgja henni. Þar er sérstaklega vikið að hófsemi í launamálum og það verður ekki liðið þegjandi að menn finni sér einhverjar hjáleiðir í þeim efnum. Það er ljóst að nýr bankastjóri Landsbankans 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en kveðið er á um í þingsköpum. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?

Frú forseti. Eins og áður hefur komið fram er ekkert óeðlilegt við að óskað sé eftir lengri fundartíma hér á Alþingi í þeirri lotu sem nú stendur. Við erum í síðustu viku þingsins samkvæmt starfsáætlun og mörg mál liggja fyrir. Að sjálfsögðu geri ég ekki athugasemd við það. Ég vildi þó gjarnan að hæstv. forseti mundi skýra það hvort átt sé við lengri fundartíma til miðnættis, eða hvort óskað er eftir opinni heimild, ég mundi gera athugasemd við það en geri fyrir mitt leyti ekki athugasemd við heimild til miðnættis. Ég ítreka hins vegar það sem við sjálfstæðismenn höfum áður sagt úr þessum stól. Við köllum eftir forgangsröðun mála, forgangsröðun í þágu heimilanna, í þágu atvinnulífsins í landinu, að við tökum fyrir þau brýnu mál sem þarf að klára, sem allir eru sammála um að þurfi að klára, og leggjum hin til hliðar og látum þau bíða haustsins. Ég minni á að í september höfum við tíma fyrir ókláruð mál, 

Forseta varð á í kynningu á hv. þingmanni. Hann var að taka til máls um atkvæðagreiðsluna en ekki um tillögu forseta um kvöldfund. Þegar tillaga forseta liggur fyrir um kvöldfund þá er það kvöldfundur í þess orðs fyllstu merkingu og hann getur staðið fram á nótt.

Frú forseti. Ég heyrði tillögu forseta og hún hljóðaði upp á það að hafa þingfund lengri í dag. Þegar komið er fram yfir miðnætti þá er ekki lengur hægt að segja „í dag“.

Ekki ætlar forseti í hártogun um tillögu sína en tillagan stendur til kvöldfundar og kvöldfundur getur staðið fram á nótt svo að það sé ljóst að tillaga forseta felst í því.

Frú forseti. Hér er lagt til að efnt verði til kvöldfundar þriðja daginn í röð, þriðja daginn í þessari viku. Það liggur fyrir að mörg mál eru á dagskránni sem ríkisstjórnin óskar eftir að verði kláruð og lítið um forgangsröð og verkstjórn í þinginu. Ég vildi spyrja hæstv. forseta að því hvort uppi séu áform um það, hjá forseta og forsætisnefnd, að hafa kvöldfundi það sem eftir lifir þingstarfa þar til þingið fer í sumarleyfi. Það væri ágætt fyrir okkur þingmenn að fá þetta upplýst svo að við getum gert okkar plön með meiri fyrirvara en venja er að okkur sé veittur.

Forseti er að gera tillögu um lengd þingfundar miðvikudaginn í dag og leggur þá þann skilning í kvöldfund, eins og gert hefur verið á Alþingi um langa hríð, að hann geti staðið fram á nótt.

Hæstv. forseti. Í tilefni af þessari atkvæðagreiðslu finnst mér rétt að ítreka að kvöldfundir eru að sjálfsögðu ekki óeðlilegur þáttur í störfum þingsins á síðustu dögum fyrir hlé, það er ekkert óeðlilegt við það. Hins vegar er alveg hárrétt, sem fram kom í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að samhliða því að við föllumst á að funda lengur dag eftir dag og kvöld eftir kvöld er ekki óeðlilegt að gerð sé krafa um það að skipulagi þingstarfa sé hagað í samræmi við einhverja forgangsröð, að reynt sé að komast að einhverri niðurstöðu um það hvaða mál er nauðsynlegt að klára áður en þingið fer í hlé. Ef ekki er útlit fyrir að þingið klári á þeim fáu dögum sem eftir eru er mikilvægt að það liggi líka fyrir ef ákvörðun forseta og forsætisnefndar er sú að funda lengur en til 15. júní eins og 

Virðulegi forseti. Það vakir svo sannarlega ekki fyrir mér að fara í hártoganir um tillögu hæstv. forseta. Þó vil ég fá úr þessu skorið vegna þess að hæstv. forseti fór vel af stað þegar hún túlkaði það svo að kvöldfundir væru á kvöldin en þegar hæstv. forseti sagði að kvöldfundir væru um kvöld og inn í nóttina varð ég eilítið ringluð á þessu öllu saman. Ég óska þess vegna eftir að forseti staðfesti þann skilning minn að við séum að veita heimild, ég óska ekkert sérstaklega eftir því að um það verði greidd atkvæði ef það er réttur skilningur að við séum að veita heimild, án mikillar mótspyrnu, til þess að þingfundir geti staðið allt til miðnættis.

Forseti ítrekar það sem hún sagði áðan að hér á þinginu hefur kvöldfundur verið túlkaður sem kvöldfundur og hann getur náð inn í nóttina. Skýrar held ég að forseti geti ekki talað.

Frú forseti. Ég held að þjóðin þurfi ekki að hlusta á þetta harmakvein úr pontu Alþingis sem er nánast átakanlegt. Hér kemur fólk hvert á eftir öðru upp í pontu og kvartar yfir vinnu, kvartar yfir kvöldfundum, kvartar yfir því að þurfa að vinna fram á nótt. Hv. þingmaður og hæstv. forseti. Við höfum þó vinnu.  
            

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um eiginlega eina málið sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn um heilbrigðismál sem … 
            

Hv. 5. þm. Reykv. s. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu forseta um kvöldfund sem gæti náð inn í nóttina.

Virðulegi forseti. Ég vil þá bara nota tækifærið og hita upp fyrir næstu atkvæðagreiðslu en ég get alveg talað um þessa. Það er ekki nema sjálfsagt úr því að þingheimur fer þess á leit mig við, að vísu er lítill tími eftir. Virðulegi forseti. Ég hafna algerlega þessum orðum hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar, mér fannst þau vera honum til minnkunar. Það hefur enginn kvartað undan vinnuálagi, a.m.k. enginn stjórnarandstæðingur hér, þvert á móti hafa menn farið fram á það að við ynnum vinnuna okkar en við getum farið sérstaklega yfir það hvort það hafi verið gert.

Frú forseti. Ég vil líka fá að koma hingað upp og segja að ég vil gjarnan halda kvöldfund. Ég óska hins vegar jafnframt eftir því að við förum eftir prentaðri dagskrá þingsins og við greiðum næst atkvæði um heilbrigðisþjónustu, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson óskaði eftir, og síðan förum við í umræðuna um stjórnlagaþing og það liggi þá fyrir að talað verði um stjórnlagaþingið þangað til við höfum klárað það mál. Ef einhverjar breytingar verða væri ágætt að fá nokkurra klukkutíma fyrirvara um það.

Frú forseti. Ég ætla að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu. En ég leyfi mér að mótmæla því harðlega sem fram kom hjá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni að í óskum okkar þingmanna um að fá upplýsingar um það hvernig þingfundum verður háttað á næstu dögum felist einhverjar kvartanir og einhver kvein um að við þurfum að vinna vinnuna okkar. Það er auðvitað ekki svo, við mætum hér og vinnum þá vinnu sem okkur er ætlað að sinna og höfum gert það. Við í stjórnarandstöðunni höfum einmitt mætt á þessa kvöldfundi 

Frú forseti. Ég ætla að styðja þessa prýðilegu tillögu forsetans. Hún er alveg hárrétt formúleruð. Mér finnst hins vegar umræðan um þetta ekkert sérstaklega uppbyggileg að morgni dags. Það mæðir mikið á Alþingi næstu daga og það verður horft til þess hvernig Alþingi skilar hlutverki sínu. Hér liggja fjölmörg mikilvæg frumvörp fyrir sem að stærstum hluta eru umbótafrumvörp, aðgerðir sem tengjast efnahagsástandinu, atvinnuástandinu og almennt ástandinu í samfélagi okkar. Að sjálfsögðu verður gerð rík krafa til þess að Alþingi leysi það farsællega af hendi og helst í sem mestri samstöðu. Það er lítil eftirspurn, held ég, eftir hinu, einhverjum ólátum og upplausn á þinginu. Ég verð að segja við minn góða vin, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, að þegar ungum þingmönnum skolar inn á Alþingi á nýjan leik er dapurlegt að þeir skuli að morgni dags koma hingað í ræðustólinn svo skjálfandi af verkkvíða að þeir þurfa að halda sér í stólinn og spyrja með angist í röddinni: Eiga bara að verða kvöldfundir kvöld eftir kvöld? Við hverju búast menn þegar tugir og aftur tugir mála liggja á dagskrá og það á að reyna að ljúka þinginu fyrir tiltekinn tíma 

Virðulegur forseti. Ég sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að ég vil ekki veita heimild fyrir því að við getum verið hér þar til næsti fundur hefst, væntanlega kl. 10.30 í fyrramálið, en það er það sem felst í tillögu frú forseta. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að það er ekki eftirspurn eftir uppþoti og látum á Alþingi eins og var í stjórnarandstöðu í hans tíð í. Ég er alveg sammála því. En ég verð að segja við hæstv. fjármálaráðherra að það er heldur ekki eftirspurn eftir slíku orðalagi og háttalagi sem hæstv. ráðherra viðhafði við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson og heldur ekki eftir því að hæstv. ráðherrar standi í ræðustól og reyni að ala fólk upp. Við skulum bara átta okkur á því. Ég lýsi þingflokk Sjálfstæðisflokksins algerlega reiðubúinn til samstarfs um að ræða hér forgangsröðun mála og samstarfs um að ljúka þinginu með sóma og þeim hætti sem okkur er öllum sómi að en það þarf tvo til í slíka samningagerð.

Virðulegi forseti. Mér verður nú á að taka mér í munn fleyg orð hæstv. fjármálaráðherra: Þær eru mættar í salinn, atkvæðagreiðsluvélar ríkisstjórnarinnar, og meira að segja farnar að taka til máls og tala síðan niður til annarra þingmanna sem hafa setið hér þingfundi og tekið þátt í pólitískri umræðu með eðlilegum hætti. Það var dálítið sérkennilegt að hlýða á gamlan ræðulengdarkóng, hæstv. fjármálaráðherra, kvarta undan því að haldnar væru ræður í málum sem þyrfti að ræða. Við erum auðvitað öll af vilja gerð til að reyna að ljúka þinginu með bærilegum hætti en frumkvæðisskyldan hvílir hins vegar á ríkisstjórninni um að koma fram með hugmyndir sínar um hvar forgangsröðin liggi, hvernig hægt sé að vinna að þessum málum. Ríkisstjórnin hefur ekki haft burði til að leggja neinar slíkar alvörutillögur fram og getur þess vegna ekki verið að kvarta undan því að við finnum að verklagi ríkisstjórnarinnar og hvernig haldið er á málum í þinginu. Við höfum aldrei kvartað undan því að sitja kvöldfundi, við höfum tekið virkan þátt í þeim og það væri gaman 

Virðulegi forseti. Ég hef trú á því að við séum að ræða núna um heilbrigðisþjónustu. Ég vek athygli á því, af því að hér koma menn og tala um vinnuframlag og hvað við eigum að gera á þinginu, að þetta er eina málið frá því að núverandi ríkisstjórn var sett á laggirnar sem fjallar um hagræðingu hjá heilbrigðisstofnunum við þær erfiðu aðstæður sem við búum við núna og ég vek athygli á því að við höfum rætt þetta í kannski einn til tvo tíma á þinginu, þ.e. allan þennan málaflokk. Ég vil líka vekja athygli á því að meiri hluti nefndarinnar tók fyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra og henti þeim nokkurn veginn öllum út úr frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum ekki nýtt tímann sem skyldi á þinginu. Sérstaklega höfum við látið eiga sig að taka þennan mikilvæga málaflokk, sem engin stefna virðist vera í, til umfjöllunar. 

Hæstv. forseti. Með frumvarpi til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu sem við fjöllum nú um er verið að gera heilsugæslunni mögulegt að fara í skipulagsbreytingar og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Komið hefur fram að núgildandi lög hafa hamlað frekari skipulagsbreytingum hvað það varðar að einn yfirlæknir og einn yfirhjúkrunarfræðingur skuli vera á hverri heilsugæslustöð sem hefur verið túlkað svo að það skuli vera þannig á hverri starfsstöð. Með þessari breytingu er heilsugæslunni gert mögulegt að fara út í stærri rekstrareiningar með meiri sveigjanleika í skipulagi hverrar starfstöðvar. Við viljum stuðla að því að í því efnahagsástandi sem nú ríkir verði ekki hindranir á því verki og við viljum tryggja að fagleg yfirstjórn sé á hverjum stað eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Það er rétt að frekar fá mál hafa komið inn sem varða heilbrigðisþjónustuna á yfirstandandi þingi. Þau mál sem þó hafa komið eru öll frekar góð og samstaða hefur verið um þau á milli flokka. Þetta mál er svolítið annars eðlis. Það gengur út á það að hæstv. heilbrigðisráðherra vildi fá heimildir til að taka innra skipulag heilbrigðisstofnana úr lögum og gera lögin sveigjanlegri. Þannig gætu menn hagrætt í innra skipulagi, losnað við fjölda yfirstjórnenda sem nú eru samkvæmt lögum og gert þetta sveigjanlegra. Meiri hluti þingsins virðist ekki ætla að fallast á það. Það er mikil synd að við ætlum ekki að nýta tækifærið til að samþykkja eina hagræðingarfrumvarpið sem hefur komið fram um heilbrigðisþjónustuna. Ég get ekki samþykkt þessa tillögu sem kemur frá meiri hluta heilbrigðisnefndar og sit hjá.

Frú forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra lagði fram frumvarp um að auka sveigjanleika í heilbrigðiskerfinu þannig að ráðherra sé gert kleift að spara í því kerfi, sem er mjög nauðsynlegt. Hv. heilbrigðisnefnd tók frumvarpið og dró úr því allar vígtennur. Ég get þess vegna ekki greitt atkvæði með því þó að þetta sé í sjálfu sér gott mál. Það var nefnilega miklu betra.

Virðulegi forseti. Það eru liðnir meira en 40 dagar síðan ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um stærstu eigendur Íslandsbanka og Arion banka. Fyrir rúmri viku gekk ég eftir því að fá þetta svar í hendur og hæstv. forseti lofaði þá að hlutast til um að svo yrði gert. Þessi mál bar enn fremur á góma sama kvöld, 1. júní nákvæmlega kl. 19.53, og þá sagði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: „Því er nú fyrst til að svara, að allt sem vita þarf um þessa banka liggur fyrir í grundvallaratriðum. Það liggur fyrir hverjir stjórna þeim.“ Hann sagði að það lægi fyrir hverjir ættu þá o.s.frv. Þannig að myndin er skýr að mati hæstv. ráðherra. Með öðrum orðum, það er ekkert að vanbúnaði að svara þessu. Ég veit vel að við búum núna við leyndarhyggjuríkisstjórn sem vill ákveða mál sín í reykfylltum bakherbergjum. Það liggur fyrir. En hvernig stendur á því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kemst upp með, viku eftir viku og mér liggur við að segja mánuð eftir mánuð, að liggja á upplýsingum sem þingmaður biður um, sem hæstv. ráðherra ber 

Forseti mun ýta á hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að svara fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og fyrst hæstv. forseti ætlar að hlutast til um svar við fyrirspurnum vil ég leggja í það púkk. Ég lagði inn fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra í marsmánuði um sumarlokanir á stofnunum og heimilum sem heyra undir hæstv. félagsmálaráðherra. Ég hef ekki enn fengið svar við þeirri fyrirspurn. Þar sem nú eru fáir þingdagar eftir og ég tel víst að ég og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson séum ekki ein um að vera í þeirri stöðu að bíða eftir svörum við fyrirspurnum, óska ég eftir því við hæstv. forseta að forseti hlutist til um það að allir ráðherrar geri nú skurk í að svara þeim fyrirspurnum sem liggja fyrir, þeim skriflegu fyrirspurnum sem við bíðum eftir svari við, vegna þess að tíminn er óðum að renna út.

Forseti ítrekar fyrra svar og mun hlutast til um að ráðherrar svari þeim fyrirspurnum sem fyrir liggja.

Hæstv. forseti. Staða þessa máls, stjórnlagaþings, í þinginu í dag er sú að 2. umr. hófst í gær. Má segja að tekin hafi verið fyrsta umferð í þeirri umræðu þar sem fulltrúar flokka, og reyndar einhverra mismunandi sjónarmiða innan flokka, gerðu grein fyrir afstöðu sinni. Það liggur fyrir nú þegar að málið er verulega umdeilt. Það er ekki einungis um það að ræða að fram komi mismunandi nefndarálit, heldur eru sjónarmiðin fleiri eins og hefur komið fram í umræðunni. Hv. þm. Ólöf Nordal gerði ítarlega grein fyrir afstöðu okkar sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd í framsöguræðu í gær. Hún er í sem stystu máli sú að við nauðsynlega endurskoðun stjórnarskrárinnar sé rétt og frekar í anda núgildandi stjórnarskrár að Alþingi velji níu manna hóp til að undirbúa tillögur sem komi inn í þingið. Það er vakin athygli á því að Alþingi hafi að núgildandi stjórnlögum ekki heimild til að vísa því verkefni frá sér að setja landinu stjórnlög. Og sú leið sem boðuð er í frumvarpinu, þó stjórnlagaþingið sem þar er lagt upp með sé vissulega ráðgefandi en ekki bindandi, sé í rauninni einhvers konar hjáleið sem ekki sé líkleg til þess að skila árangri. Þetta var afstaða sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerði líka grein fyrir harðri afstöðu sinni til málsins innan allsherjarnefndar í nefndaráliti fyrir hönd Framsóknarflokksins. Hún rifjaði það upp að Framsóknarflokkurinn hefði um nokkurt skeið stutt það að stofnað yrði stjórnlagaþing, en flokkurinn teldi að slíkt stjórnlagaþing ætti að vera bindandi. Hv. þingmaður gagnrýndi því frumvarpið úr töluvert annarri átt en við sjálfstæðismenn. Við vorum þó sammála um að málið, í þeim búningi sem það er lagt fram hér, sé einfaldlega ekki nægilega gott. Það er ekki fullnægjandi, kemur ekki til móts við mismunandi sjónarmið og á þess vegna að leggja til hliðar. Sama sjónarmið kom raunar fram hjá hinum óháða þingmanni í allsherjarnefnd, hv. þm. Þráni Bertelssyni. Hv. þingmaður flutti í gær ágæta ræðu þar sem hann lýsti því hve mikilvægt væri að fara í stjórnarskrárbreytingar, hve mikilvægt væri að vanda til verka, hugsa þær breytingar vel, flana ekki að neinu. Hv. þm. Þráinn Bertelsson benti einnig á að það væri ekki knýjandi að afgreiða frumvarpið nú á þeim fáu dögum sem eftir eru þingsins. Hv. þm. Þór Saari, sem er áheyrnarfulltrúi Hreyfingarinnar í allsherjarnefnd, nálgaðist málið úr enn annarri átt. Hann telur að frumvarpið gangi ekki langt og reifaði sjónarmið sem Hreyfingin hefur uppi um að velja beri á stjórnlagaþing með allt öðrum hætti en lagt er upp með í frumvarpinu. Hv. þm. Þór Saari hefur lýst því margoft yfir að hann telji að þetta mál, ásamt ýmsum öðrum svokölluðum lýðræðisumbótamálum ríkisstjórnarinnar, sé í rauninni umbúðir en ekki innihald. Síðan koma stuðningsmenn frumvarpsins, ekki margir, þeir tjáðu sig ekki margir í gær. Á máli þeirra mátti helst ráða að þetta væri nú ekkert sérstaklega gott frumvarp, en það væri svona skárra en ekkert. Þeir sem heitast töluðu í málinu töldu að það væri skárra en ekkert. Ég held að það sé rétt lýsing á stöðu málsins að það eru afskaplega fáir sem í raun og veru styðja frumvarpið. Það eru í rauninni afskaplega fáir. Það eru að því er virðist einungis hæstv. forsætisráðherra og nokkrir þingmenn í Samfylkingunni sem hafa einhvern áhuga á því að málið nái fram að ganga. Aðrir láta einhvern veginn draga sig með, eða eru einfaldlega á móti á mörgum mismunandi forsendum. Samt er málið sett í forgang í dagskrá þingsins. Það hefur verið vakin athygli á því að fáir dagar eru eftir af störfum þingsins. Fjöldamörg mál bíða afgreiðslu og þarf að klára og það gæti meira að segja náðst samstaða um að klára þau í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu, þar sem atvinnuástandið er hörmulegt, gjaldþrotum fjölgar, fjöldi fólks á yfir höfði sér nauðungarsölur og gjaldþrotaskipti, fyrirtæki eru að leggja upp laupana o.s.frv. Bent hefur verið á að til meðferðar í þinginu væru fjöldamörg slík mál og þau væri hægt að klára. En þau eru sett fyrir aftan þetta mál, sem ég hef áður í þingræðu kallað sérstakt gælumál hæstv. forsætisráðherra. Miðað við hvernig umræðan hefur verið í þinginu, þá bendir allt til þess að þeir sem raunverulega styðja málið og eru samstiga hæstv. forsætisráðherra í því séu nú ekki óskaplega margir. Það er ekki hægt að finna brennandi löngun hjá þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna, sem í orði kveðnu styðja málið, til að koma því í gegn. Það hafa ekki verið fluttar heitar ræður fullar af sannfæringu um að þetta sé nauðsynleg leið til að endurbæta íslenska lýðveldið. Menn segja: Jú, þetta er viðleitni, þetta er eitthvað, við viljum láta líta út fyrir að við séum að gera eitthvað, við viljum að fólk sjái að við hlustum á raddir fólksins, þess vegna viljum við koma þessu í gegn - og eitthvað þessu líkt. Hins vegar er þingið, hvorki hv. allsherjarnefnd né Alþingi Íslendinga, ekki búið að ná nokkurri samstöðu eða nokkurri einni hugsun um hvernig eigi að koma þessum málum á framfæri. Þess vegna stöndum við uppi með mál sem stuðningsmennirnir telja að sé kannski skárra en ekkert, en hafa hins vegar ekki meiri áhuga á en svo að þeir eru ekki tilbúnir að leggja neitt af mörkum til að rökstyðja það að neinu leyti. Ég undanskil hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem talaði í gærkvöldi og flutti á margan hátt ágæta ræðu. Ég bendi á að það er eina ræðan sem ég heyrði í gær sem felur í sér einhvern raunverulegan stuðning við málið. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir úr Framsóknarflokki, sem var reyndar ekki samstiga fulltrúa flokksins í allsherjarnefnd, og vakin var athygli á, sagðist að vísu styðja málið því það héti stjórnlagaþing og væri í áttina að því sem framsóknarmenn hefðu einhvern tímann lagt til. Í hennar orðum var skýrt að það var skárra en ekkert, ekkert sérstaklega gott, bara skárra en ekkert. Þannig er staða málsins. Af einhverjum sökum velur forusta þingsins að setja það í forgang, vitandi það að það er bullandi ágreiningur um málið, vitandi það að ágreiningur og deilur um það munu fresta afgreiðslu annarra og mikilvægari mála, þegar fyrir liggur yfirlýsing frá fjöldamörgum þingmönnum stjórnarandstöðu og annarra um að þeir séu tilbúnir til að setjast niður, forgangsraða með öðrum hætti, koma með mál, klára mál sem raunverulega skipta máli fyrir heimilin og fjölskyldurnar í landinu, sem raunverulega liggur á. En þetta mál er sett fram fyrir allt annað. Þetta skil ég ekki, hæstv. forseti. Þetta vinnulag skil ég ekki. Hins vegar er þetta sá veruleiki sem við búum við. Þess vegna höldum við áfram umræðu í dag í bullandi ágreiningi að vali ríkisstjórnarflokkanna, eða a.m.k. að vali forustu ríkisstjórnarinnar. Við höfum reyndar ekki enn heyrt sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í málinu. Ég sé að einn eða tveir úr þeim flokki eru síðar á mælendaskránni og verður forvitnilegt að heyra afstöðu þeirra til málsins. Þeir hafa hins vegar haldið sig mjög til hlés í þessari umræðu, rétt að vekja athygli á því, hæstv. forseti. Í stuttri ræðu af þessu tagi ætla ég ekki að endurtaka þau sjónarmið sem koma fram í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd. Ég ítreka bara að þar er í fyrsta lagi áréttað að við teljum að það sé mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána. Í öðru lagi kemur fram að við teljum að rétta leiðin til að undirbúa þær breytingar sé að Alþingi kjósi nefnd, hugsanlega og kannski ekki síst skipaða utanþingsmönnum, sérfræðingum á sviði stjórnskipunarréttar og öðrum sem telja má feng að að fá í verkefni af þessu tagi, til þess að undirbúa tillögur til þingsins, sem mundi í kjölfarið taka sér sérstakan afmarkaðan tíma í störfum sínum til að geta fjallað um stjórnarskrárbreytingar af alvöru. Við erum opin fyrir því að ræða málið á vettvangi allsherjarnefndar ef málið kemur aftur þangað milli 2. og 3. umr., um hvernig útfærslan á því gæti litið út, en að þá verði um að ræða afmarkaðan tíma í störfum þingsins, þingið setji sér tíma fyrir fram til að klára breytingarnar. Með því móti teljum við að stjórnarskránni væri sýndur sá sómi í störfum Alþingis sem henni ber. Það ber að sýna stjórnarskránni sóma. Alþingi ber að sýna stjórnarskránni sóma. Og Alþingi má ekki gleyma því að stjórnarskrárvaldið, eða aðkoma Alþingis að stjórnarskrá, er eitt af grundvallarhlutverkum Alþingis samkvæmt stjórnlögum okkar. Aðkoma þjóðþings að setningu stjórnarskrár er raunar ekki einhver íslensk sérviska. Þannig er það í öllum löndum sem við berum okkur saman við, öllum vestrænum ríkjum. Það eru til mismunandi aðferðir við að setja ríki stjórnarskrá en meginreglan er sú að frumkvæði og höfuðábyrgð á setningu stjórnarskrár er alltaf í höndum kjörinna þjóðþinga. Stjórnlagaþing eru til, það eru til dæmi um það í sögunni. Þau eru fá, hafa einkum komið upp þegar um er að ræða sambandsríki, þegar verið er að samræma stjórnarskrár mismunandi fylkja eða ríkja innan ríkjasambanda o.s.frv., eða í undantekningartilfellum eins og nefnd hafa verið þegar Þýskaland var reist úr rústum nasismans og síðari heimsstyrjaldar og í Suður-Afríku eftir að aðskilnaðarstefnan var brotin á bak aftur. Þó var það þannig í Suður-Afríku, bara svo dæmi sé tekið, að það var kjörið þjóðþing sem hafði meginhlutverk í stjórnlagaþinginu og það voru þingmenn í neðri og efri deild suðurafríska þingsins sem sátu á þessu stjórnlagaþingi. Rétt að halda því til haga. Tilraunastarfsemi af þessu tagi er ekki með öllu óþekkt. Það hefur verið nefnt í gögnum málsins að í Austurríki var skömmu eftir síðustu aldamót sett á fót ráðgefandi stjórnlagaþing sem hefur einhverja hliðstæðu við það þing sem hér er lagt til. Það starfaði í tvö ár og engin af þeim breytingum sem þar voru ræddar eða samþykktar náði fram að ganga. Það var ráðgefandi þing en skilaði engum breytingum á stjórnarskrá. Það er nú eina dæmið sem er að einhverju leyti sambærilegt við það sem við erum að gera hér. Þetta er rétt að hafa í huga. Ég ætla að nota þær fáu mínútur sem ég á eftir af ræðutímanum til að fara yfir ákveðin grundvallarsjónarmið í sambandi við stjórnarskrár vegna þess að mér hefur virst af umræðunni að menn hafi nokkuð mismunandi sýn á hlutverk stjórnarskrár. Frá mínum bæjardyrum séð er ljóst að stjórnarskrá er tvennt. Hún er einhvers konar grundvallarlög samfélagsins sem annars vegar setur ríkisvaldinu takmörk, segir fyrir um skiptingu verka milli stofnana ríkisvaldsins og leggur þannig rammann fyrir skipulag ríkisvaldsins. Hins vegar er um að ræða ákvæði sem takmarkar rétt ríkisvaldsins gagnvart þegnunum. Þetta eru hvort tveggja afar mikilvæg atriði. Þetta eru atriði sem í öllum vestrænum löndum allt frá 18. öld hefur verið talið mikilvægt að hafa í grundvallarlögum, sem væru æðri almennum lögum sem sett eru með venjulegum hætti. Þetta er viðfangsefnið. Annars vegar ákvæði sem segja fyrir um skipulag ríkisvaldsins og hins vegar ákvæði sem segja fyrir um valdmörk ríkisvaldsins gagnvart þegnunum. Stjórnarskrár eru sem grundvallarlög þess eðlis að þeim á að breyta frekar sjaldan, að mínu mati. Það er ekki kostur að breyta stjórnarskrá oft. Stundum hefur mér þótt af umræðunni að sumir hv. þingmenn teldu að það væri mælikvarði á gæði stjórnarskráa hversu oft þeim væri breytt. Ég er ekki sammála því. Það eru ekki sjálfstæð rök fyrir stjórnarskrárbreytingum að það sé langt síðan síðustu stjórnarskrárbreytingar voru gerðar. Hins vegar vil ég undirstrika að reynslan og þá er það reynsla lengri tíma, reynsla yfir eitthvert árabil, ekki reynsla einhverra missira, sem getur gefið okkur tilefni til að breyta stjórnarskrá. Það er í mínum huga tímabært að fara í slíka endurskoðun núna. Það er tímabært að breyta því í stjórnarskránni sem áríðandi er að breyta og það er mikilvægt að reyna að gera þær breytingar í góðri sátt, sem mestri sátt. Auðvitað vitum við að hin fullkomna sátt er varla til nema í hinum fullkomnasta heimi allra heima og stjórnarskrá er í eðli sínu pólitísk. Það er samt æskilegt að ná sem breiðastri sátt um stjórnarskrárbreytingar, þannig að stjórnarskráin geti verið grundvallarlög sem standa af sér sviptingar í stjórnmálum frá missiri til missiris, frá ári til árs, standa af sér venjulegar alþingiskosningar og stjórnarskipti og þess háttar. Það að gera eins og núverandi ríkisstjórn hefur frumkvæði að og forgöngu um í þessu máli, að reyna að keyra í gegn með takmörkuðum stuðningi, hugsanlega þó meiri hluta stuðningi, frumvarp sem felur í sér upphaf og aðferð við stjórnarskrárbreytingar gefur ekki góðan tón um að ætlunin sé að ná samstöðu í málinu. Ég hef áhyggjur af því. Ég hef áhyggjur af því að með því að fara í verkefnið í stríði séu líkur á því að ófriðurinn haldist áfram. Ef reynt væri að fara með friði í verkefnið, þokkalegum friði, þokkalegri samstöðu, væru meiri líkur til þess að einhver árangur gæti náðst. En það er val hæstv. ríkisstjórnar og það er val að því er virðist meirihlutaflokkanna á þingi, a.m.k. þess flokks sem hefur áberandi forustu í málinu, að velja frekar stríðið en friðinn í sambandi við upphaf þeirra stjórnarskrárbreytinga sem allir eru sammála um að nauðsynlegt er að fara í.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki með neina spurningu til hv. þingmanns en ég óttaðist í upphafi ræðu hans að hann hefði ekki tekið eftir því að ég talaði hér í gær eða að eldmóðurinn hefði alla vega ekki verið nógur þannig að það þarf kannski að brýna meira röddina svo að það heyrist sem sagt er. Það er rétt að endurtaka það að ég tel mjög brýnt að þetta stjórnlagaþing komist á sem fyrst. Ég tel að við þurfum að endurskoða stjórnarskrána og ég er ekki ein um það, heyrði ekki betur en hv. þingmaður væri mér sammála um það og okkur mörgum sem töluðum hér í gær, að við teljum nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni en við virðumst deila um aðferðirnar hér. Það er frekar leiðigjarnt finnst mér að í munni sjálfstæðismanna er talað um stríð, það er alltaf stríð ef þeir ráða ekki ferðinni, í þeirra munni þýðir samráð að þeir ráði, í þeirra munni er forgangur það sem þeir vilja tala um. Mér finnst kominn tími til að sjálfstæðismenn átti sig á því að það er fleira fólk í heiminum en þeir og þeir þurfa að hlusta. Þeir þurfa að gefa eftir, ekki síður en annað fólk. Ég ítreka að það er nauðsynlegt að koma þessum stjórnarskrárbreytingum af stað og það er betri aðferð að fá fólk sem hefur áhuga og er hér úti í feltinu til að bjóða sig fram til þess starfs en að við sitjum hér og veljum einhverja menn eða konur, sem eru úr sama pottinum og alltaf er valið til allra starfa í þessu landi.

Hæstv. forseti. Ég áttaði mig á því í ræðu minni að það mátti skilja orð mín svo að ég hefði ekki heyrt ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Ég tek það fram að ég efast ekki um stuðning hennar við þetta mál og efast ekki um að sá stuðningur sé einlægur. Ég heyri bara ekkert margar aðrar raddir sem hljóma eins og rödd hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Ég verð ekki var við að það sé brennandi áhugi innan stjórnarflokkanna á þessu máli, ég verð ekki var við það. Ég tek það fram að innan allsherjarnefndar var á margan hátt unnið ágætt starf, gott starf, framan af þessum þingvetri í sambandi við þetta mál. Svo datt þetta upp fyrir og hætti að vera á dagskrá og einhvern veginn hafði maður á tilfinningunni að málið væri svona að gufa upp. Svo núna rétt þegar komið var fram á vorið og farið að hylla undir þinglokin þá allt í einu lifnaði málið við aftur og þá var ákveðið að keyra það út úr nefndinni og að því er virðist virðast tilraunir til að ná breiðari samstöðu um málið en bara milli Samfylkingar og Vinstri grænna hafa farið út um þúfur. Út af orðum hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um Sjálfstæðisflokkinn þá áttum við okkur alveg á stöðunni en við heyrum líka gagnrýnisraddir og ekki síður harða gagnrýni á þetta frumvarp frá þingmönnum sem seint verða ásakaðir um að vera einhver sérstök handbendi Sjálfstæðisflokksins. Ég hlustaði á umræður hér í gær, hlustaði á fínar ræður hv. þm. Þráins Bertelssonar og hv. þm. Þórs Saaris. Ég er ekki sammála þeim um alla hluti og hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Þetta eru ekki sjálfstæðismenn en þau hafa nákvæmlega sömu fyrirvara á afgreiðslu þessa máls núna og við sjálfstæðismenn.

Virðulegi forseti. Ég geri engar athugasemdir við það að einhverjir menn setji fyrirvara við frumvarpið, það er ekkert hægt að ætlast til þess að við séum hér öll sammála. Ég geri hins vegar athugasemdir við það að Sjálfstæðisflokkurinn standi fyrir því hér í þessu húsi að stöðva umræðu um allt það sem hann getur ekki samþykkt eins og skot. Hann ber öðrum þingmönnum á brýn að vera með vitlausa forgangsröðun og skilja ekki þetta og hitt. Ég er bara ósammála því og við erum mörg hér ósammála að þessu leyti. Þegar samið er þá verður að semja þannig að allir fái eitthvað í sinn hlut. Það eru ekki samningar að einn valti, eins og sagt er, yfir annan, það eru ekki samningar. Það held ég að við verðum öll að skilja. Við sem erum hér í þessu húsi teljum þetta mjög brýnt erindi - mjög brýnt - eitt það brýnasta samhliða því að laga skuldastöðu heimilanna og reyna að koma þjóðfélaginu, sem sagt viðskiptalífinu, aftur af stað þannig að við getum búið hér við sæmileg kjör, vonandi einhvern tímann í framtíðinni. Mín skoðun er sú að þetta sé jafnbrýnt því. Ég bið fólk að gera ekki lítið úr því.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir erum ósammála um þessa forgangsröðun, en hún hins vegar getur ekki kvartað eða tekið af mér þann rétt að vekja athygli á því að ég tel að það sé röng forgangsröðun að setja þetta mál fram fyrir þau mál sem varða brýna hagsmuni heimilanna og fyrirtækjanna. Gjaldþrot og nauðungarsölur eru að hrannast upp í samfélaginu. Þar geta dagar og vikur skipt máli í sambandi við lagasetningu Alþingis. Ég sé ekki að dagar eða vikur skipti máli í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Í því liggur mismunandi sýn okkar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, hún hefur sína skoðun og ég hef mína. Ég tel að ef við getum leyst einhver mál sem varða hugsanlega hagsmuni þúsunda fjölskyldna í landinu og fyrirtækja, sem skiptir máli upp á daga og vikur, eigum við að einbeita okkur að því og geyma mál sem ekki eru bundin við einhverja daga og vikur. Þetta er hin mismunandi sýn. Það er ágætt að hún sé bara dregin fram með skýrum hætti. Ég tek um leið fram að meiri hlutinn á þingi og ríkisstjórnin og stuðningsflokkar hennar í þinginu geta ekki ætlast til þess að önnur mál sem hún leggur áherslu á fari hér umræðulítið í gegn bara vegna þess að það var dregið fram eftir vori að taka þau hér inn, bara vegna þess að ríkisstjórnin kom hér á síðasta hugsanlega degi sem þingsköp heimila með 44 mál inn í þingið og fleiri mál eftir að lögbundinn frestur kom vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki klárað sín mál fyrr, að öll mál eigi að fara umræðulaust í gegnum þingið eins og ráða má af 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórnlagaþing. Frumvarp til laga um stjórnlagaþing og stjórnlagaþingsumræðan er að sjálfsögðu ekki ný af nálinni og höfðu framsóknarmenn nokkra forustu um að koma með slíkar hugmyndir, að sjálfsögðu hafa einstaklingar víða velt því fyrir sér eða komið með tillögur jafnvel. Það sem manni sýnist þessi umræða snúast um er í rauninni þrennt. Í fyrsta lagi er spurning hvort Alþingi eigi sjálft að fara í þessa endurskoðun þar sem Alþingi er jú, sem er að sjálfsögðu rétt, kjörið til þess að fara hér með ákveðin verkefni og hefur ákveðnar skyldur. Í öðru lagi hvort það sé nógu afgerandi að vera með ráðgefandi stjórnlagaþing og hér hafa margir bent á að það sé ekki í anda þess sem rætt var áður. Í þriðja lagi hvort þingið skuli vera sett bindandi, þ.e. ráðgefandi eða bindandi, og hvort Alþingi eigi að hafa frumkvæði eða fara með þessa vinnu. Framsóknarflokkurinn, eins og hefur komið fram, ályktaði á flokksþingi sínu í janúar 2009 að það skyldi boða til stjórnlagaþings og sú ályktun er nokkuð skýr um það. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa það sem kallast „Fyrstu skref“ í þessari ályktun Framsóknarflokksins: „Þingflokkur Framsóknarflokksins skal leggja fram tillögu á Alþingi um kosningu til stjórnlagaþings í samræmi við niðurstöður íbúalýðræðisnefndar flokksins. Einnig verði lögð fram tillaga um breytingu á stjórnarskránni þess eðlis að breytingar á stjórnarskrá verði bornar undir þjóðaratkvæði. Stefnt skal að því að stjórnlagaþing verði kallað saman sem fyrst og tillögur þess að nýrri stjórnarskrá verði lagðar fyrir þjóðina. Stjórnlagaþing skal ekki vera skipað núverandi eða fyrrverandi alþingismönnum, ráðherrum eða formönnum stjórnmálahreyfinga.“ Við þessari ályktun varð þingflokkur Framsóknarflokksins og flutti frumvarp til stjórnskipunarlaga á 136. löggjafarþingi og frumvarpið hét: Frumvarp til stjórnskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Frumvarpið sem slíkt er svolítið öðruvísi að uppbyggingu en það sem nú liggur fyrir en meginmunurinn er í rauninni sá að þar er kveðið á um bindandi niðurstöður, ef það má orða það þannig, þegar aftur á móti núverandi frumvarp eða það sem liggur fyrir gerir ráð fyrir að vera ráðgefandi, þ.e. að stjórnlagaþingið sé ráðgefandi til Alþingis. Í ályktun Framsóknarflokksins frá flokksþinginu kemur ekki fram hvor leiðin skuli farin eða hvernig frumvarpið skuli líta út. Það er talað um að kjósa skuli til þings í samræmi við niðurstöðu lýðræðisnefndar flokksins o.s.frv. Við höfum eðlilega öll skiptar skoðanir á því hvaða leið skuli farin í þessu. Sjálfur hef ég marglýst því yfir að ég hafi kannski haft minni sannfæringu en margir aðrir fyrir því að farin skuli þessi leið en ég hef jafnframt sagt að ég ætli mér að fylgja eftir stefnu flokksins sem þarf samþykkt í þessu efni. Hins vegar er vitanlega komin upp sú staða að það eru deildar meiningar um hvernig eigi að nálgast niðurstöðuna sem óskað er eftir og spurning þá hvernig málinu reiðir af þegar á hólminn er komið. Síðan hafa að sjálfsögðu ýmsir aðilar, bæði hér á þingi og fyrir utan þingið, komið fram með aðrar hugmyndir en akkúrat það að boða til stjórnlagaþings. Nægir að nefna þær hugmyndir sem hv. þm. Þráinn Bertelsson hefur viðrað og síðan rithöfundurinn Njörður P. Njarðvík. Það hefur verið alveg skýrt af hálfu Sjálfstæðisflokksins hér á Alþingi að þeir eru ekki tilbúnir til þess að fara þessa leið og hefur sá flokkur verið mjög stífur á sinni meiningu og því miður sýnt lítið svigrúm til þess að menn geti nálgast einhverja niðurstöðu. Er það miður. Að mínu viti skiptir í þessu ferli öllu saman mestu máli að stjórnarskráin sé endurskoðuð, að það sé gert með trúverðugum hætti þannig að bæði þjóðin og þingið treysti því að verið sé að gera umbætur. Menn hafa velt því fyrir sér hvaða meginbreytingar þurfi að koma þar fram og eflaust eru skiptar skoðanir um það en ég held að það sé mikilvægt að einfalda leiðir til þess að vera hér með þjóðaratkvæðagreiðslur og kveða skýrar upp um það. Það er kannski svona meginverkefnið. Það hefur komið fram að þetta sé mjög kostnaðarsamt. Ég get tekið undir að það er mikill kostnaður. Þegar um er að ræða atburð eða vinnu sem getur kostað á bilinu 350–500 milljónir þá er það vitanlega mikill kostnaður og eðlilegt að menn velti fyrir sér hvort hægt sé að gera þetta með ódýrari hætti en ná fram góðri niðurstöðu samt sem áður. Ég held að það sé mikilvægt að menn leiti leiða til þess að ná sátt um í hvaða ferli þetta á að fara því að það er ekki mikill bragur á því að þingið skuli núna síðustu dagana vera fast í þessari umræðu líkt og það var fyrir nokkrum mánuðum síðan fast í sömu umræðu. Ég held að það sé ekki hægt að kenna einhverjum einum stjórnmálaflokki um að svo sé heldur held ég að það séu fyrst og fremst vinnubrögðin, að draga það að koma með svona stórt og eldfimt mál, af því að vita mátti að þetta yrði eldfimt mál. Og koma með það á síðustu dögunum - ég hefði talið skynsamlegra að koma með þetta miklu fyrr til umræðu í þinginu. Það hefði verið hægt að taka þessa umræðu og við værum þá væntanlega að fara að greiða atkvæði um einhverja niðurstöðu sem væri búið að vinna sig í gegnum. En nú virðist mér sem það eigi að reyna að kreista hér í gegn einhverja niðurstöðu sem verður væntanlega í ósátt við mjög marga, mér sýnist það vera í ósátt við fólk úr flestum flokkum, því miður. Ég vil því velta upp, frú forseti, hvort það séu einhverjar leiðir til þess að fá menn hreinlega til að setjast niður og athuga hvort hægt sé að leysa þetta og hugsanlega að kalla til aðstoðar sérfræðinga sem hafa komið að því að semja þessi frumvörp sem eru lögð fram eða hafa unnið í þessu til að reyna að teikna upp eitthvert ferli sem getur leitt til farsællar niðurstöðu. Ég get tekið undir með þeim sem hafa sagt, og ég ítreka að ég tek undir með þeim, að þetta sé ekki það brýnasta sem við þurfum að klára hér á þessu þingi. Þetta er hins vegar brýnt mál, það má enginn túlka orð mín öðruvísi, það er mjög brýnt að það sé farið í að endurskoða stjórnarskrána. Ég verð líka að nota tækifærið og segja að í ljósi þess að nú er í gangi mikil aðlögun að Evrópusambandinu og maður veltir fyrir sér hvort það sé skynsamlegt að vera að draga breytingar á stjórnarskrá landsins eða hvort það sé viturlegra að flýta þeim. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því og hvort það hefur einhver áhrif. Það er hins vegar óneitanlega hálf kaldhæðnislegt að vera í viðræðum um afsal ákveðinna valda eða ákveðinna þátta er snúa að fullveldi landsins um leið og við erum að ræða það að endurskoða stjórnarskrána. Það var ekki stemning eða vilji til þess að láta þjóðina ákveða hvort þessar aðildarviðræður skyldu fara fram en hins vegar er mikið lagt upp úr því í þessu frumvarpi að gera veg þjóðarinnar til að koma að þjóðaratkvæðagreiðslum sem mestan. Þar skiptir í tvö horn, ég verð nú að koma því hér að. Hér stöndum við frammi fyrir því og sjáum í fréttum dag eftir dag að skuldir heimilanna hrannast upp. Gjaldþrot vofir yfir einstaklingum og fólki. Þau úrræði sem ríkisstjórnin kynnti hér og fór með í gegn og margir þingmenn og við flest studdum en lýstum miklum efasemdum um hafa reynst sannspá. Því sakna ég þess að hafa ekki enn þá séð á dagskrárskjölum þingsins eða í þeim áætlunum sem þó hafa verið kynntar fyrir okkur hvernig eigi að koma til móts við heimilin með meira afgerandi hætti en gert hefur verið. Því það er í rauninni mjög sérstakt, frú forseti, að lesa og sjá viðtöl við fólk sem fellur kannski ekki akkúrat inn í þá staðalímynd sem er gjarnan dregin upp af þeim sem eiga í verulegum erfiðleikum, fólk sem ekki er með bílalán, ekki með gengistryggð lán eða slíkt en er samt í verulegum vandræðum. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að gleyma ekki þeim hópi sem er eingöngu með íslensk lán, húsnæðislán eða önnur, sem hafa hækkað gríðarlega þar sem höfuðstóllinn situr eftir, feitur og pattaralegur, og greiðslurnar af lánunum en það er ekkert í raun verið að gera til að koma til móts við þetta fólk. Það er því sorglegt að sjá að forgangsröðunin skuli vera eins og hún er hér á Alþingi, að við séum ekki að taka á þessum brýnu málum. Það eru mikil vonbrigði að hafa haft rétt fyrir sér með að úrræði ríkisstjórnarinnar sem fóru hér í gegn hafi verið gagnslítil eða gagnslaus. Það er sorglegt að þurfa að minna á það. Það má segja að það tengist þessu efni að velta því fyrir sér hvort sé nú mikilvægara að klára þetta mál hér í hamagangi og ósætti eða reyna að ná fram verulegum breytingum við að aðstoða heimilin og atvinnulífið í þeim kröggum sem þar eru. Frumvarp það sem liggur hér fyrir ber þess að sumu leyti merki að vandræðagangur hafi verið með það í allsherjarnefndinni og lýsir það sér ágætlega í orðum þingmanna úr flestum flokkum og einstaklinga sem hér hafa talað í þessum ræðustól um frumvarpið. Ég hef áhyggjur af því hvernig næstu skref munu þróast í þessari umræðu. Eitt sem á líka eftir að nefna er hvort það þurfi ekki að setjast niður og fara yfir það með formönnum stjórnarflokkanna, eins og ég sagði hér áðan, að leita leiða til þess að ná einhvers konar sátt um hvernig málið verður klárað. Ég ítreka að það er mjög mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána. Ég held að það sé það sem stendur upp úr í þessari umræðu. Ég tel að það sé eðlilegt að skiptar skoðanir séu um hvort ráðgefandi eða bindandi stjórnlagaþing sé heppilegt, ég geri engar athugasemdir við að menn hafi skiptar skoðanir á því. Ég hef í raun meiri áhyggjur af því að umræðan hér í þinginu muni snúast upp í deilur um þetta mál en ekki þau brýnu mál sem ég nefndi áðan. Ég held, frú forseti, að það sé mikilvægt að reyna að hraða því að koma þeim málum á dagskrá. Ég sé fyrir mér að umræðan um þetta og önnur mál sem eru á dagskránni geti tekið mjög langan tíma. Í frumvarpinu sem er mjög ítarlegt er komið inn á hin ýmsu atriði og í rauninni er mjög nákvæm lýsing á því hvernig þeir sem bera þetta frumvarp uppi telja að eigi að vinna þessa vinnu en það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið á bls. 9 og skýrir kannski hluta af þeirri umræðu sem hér er, en þar stendur, með leyfi forseta: „Veigamesta efnislega breytingin frá fyrri tillögum felst þó í því að frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem stjórnlagaþingi er ætlað að samþykkja verður nú sent Alþingi til áframhaldandi meðferðar og hefur Alþingi eins og endranær endanlegt ákvörðunarvald um þær breytingar sem samþykktar verða á stjórnarskrá. Verður þá í kjölfarið að rjúfa þing skv. 1. mgr. 79. gr. stjórnarskrárinnar og láta fara fram almennar kosningar.“ Þetta er að sjálfsögðu eins og ég nefndi hér áðan eitt af því sem hefur valdið deilum og ekki náðst sátt um í nefndinni og verð ég því að lýsa algjörlega ábyrgð á hendur þeim sem stjórna og hafa stýrt allsherjarnefnd fyrir í hvaða hnút þetta mál fór í og er í. Það kann hins vegar að vera eins og ég hef margnefnt möguleiki á að ná einhvers konar sátt um þetta. Alla vega held ég, frú forseti, að það sé mikilvægt að þetta mál verði í það minnsta tímabundið lagt til hliðar hér í umræðunni þannig að menn geti sest niður og reynt að finna lausn á því. Það er þá hægt að koma með málið aftur á dagskrá seinna í dag eða á morgun hreinlega ef menn vilja leggja slíka ofuráherslu á að það sé keyrt í gegn. Ég held að sé mjög brýnt að önnur mál sem eru ekki síður mikilvæg komist hér á dagskrá. Það eru enn þá nokkur mál í nefndunum sem eru til framfara og þurfa að fara hér í gegn. Eitt mál var samið um í kringum jól og áramót, þegar fundin var lausn á hinu mikla Icesave-máli, þá var samið um það að fyrir þingfrestun yrði búið að ganga frá frumvarpi um vexti og verðtryggingar. Ég held að mikilvægt sé að minna á það hér til að það loforð og þeir samningar verði ekki sviknir. Síðan má t.d. nefna að í iðnaðarnefnd er verið að ljúka við frumvarp varðandi ívilnanir vegna fjárfestinga. Það er mjög þarft frumvarp. Eflaust verða einhverjar skiptar skoðanir um það. Ég hins vegar fagna því mjög sem þar er. Eins og frumvarpið lítur út í dag mun ég greiða því götu hér í þinginu með kannski einhverjum athugasemdum, en frumvarpið er mjög til bóta. Þetta eru mál sem ég held að sé mikilvægt að hleypa á dagskrá svo dæmi séu tekin. Ég held því, frú forseti, að án þess að slá þetta mál neitt út af borðinu eigi menn að setjast niður og skoða hvort það sé hægt að raða hér dagskránni upp með öðrum hætti meðan reynt er að finna lausn á málinu því að það má öllum vera ljóst að það verður ekki samþykkt í því formi sem það er í einhverri sátt og mun því tími þingsins eflaust fara mikið í þá umræðu. Ég hef eflaust ekki talað mjög skýrt um hver afstaða mín er til þessa frumvarps. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að ég hef ekki algjörlega mótað mér skoðun á því. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég virði það mikla verk og þá vinnu sem fólk hefur lagt á sig við að koma á þessu stjórnlagaþingi en öll þurfum við að sjálfsögðu að taka okkar afstöðu og ákvarðanir á endanum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágæta ræðu. Hann talaði töluvert um og setti út á forgangsröðunina á þinginu og gerði sérstaklega að umtalsefni skuldavanda heimila og fyrirtækja. Nú voru lögð fram frumvörp af hálfu félags- og tryggingamálaráðherra, sem eru til meðferðar í félags-og tryggingamálanefnd, einmitt um þau úrræði sem hv. þingmaður vitnaði til, þ.e. skuldavanda heimilanna, greiðsluaðlögun, umboðsmann skuldara eða hvað þetta heitir nú allt saman. Í hv. félags- og tryggingamálanefnd er búið að taka þessi frumvörp og nánast rífa þau niður í frumeindir. Niðurstaðan verður sú að nefndin mun flytja nánast ný frumvörp, sem gerir það að verkum að þau munu ekki fara til umsagnar til viðkomandi aðila eftir að búið er að breyta þeim svona mikið. Því vil ég spyrja hv. þingmann, í ljósi þess sem gerðist hér síðastliðið haust þegar við keyrðum frumvarp um sams konar mál í gegn á mjög stuttum tíma, hvort hv. þingmaður telji ekki að það væri mjög mikilvægt og nauðsynlegt að þessi mál færu aftur til umsagnar og menn fengju að skoða þau út frá þeim hliðum. Það er búið að breyta frumvörpunum það mikið að þau verða nánast endurflutt. Væri ekki skynsamlegra að taka þau mál á dagskrá og eyða tímanum sem eftir er á þinginu einmitt til þess að ræða þau mál út frá þeim grunni, vegna þeirra miklu breytinga sem þegar er búið að gera á frumvörpunum, til þess einmitt að forðast að lenda í vandamálum seinna meir þegar hugsanlega verður búið að samþykkja frumvörpin á hundavaði í gegnum þingið á nokkrum klukkutímum og jafnvel á næturfundum?

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta með forgangsröðunina sem ég, eins og ég lýsti í ræðu minni, hef áhyggjur af. Það er stutt eftir af þinginu, það er alveg ljóst. Ég verð að segja að ég get ekki alveg svarað því hvort það sé eðlilegt að þetta fari aftur til umsagnar þar sem ég hef ekki séð frumvörpin eða fengið kynningu á því hvaða breytingar félags- og tryggingamálanefnd er að gera á þeim. Ég reikna með og vona að nefndin bæti þau verulega, sem þýðir væntanlega að þau hafa ekki verið þannig gerð að nefndin hafi talið að þau leystu úr þeim brýnu málum sem þarf að leysa úr. Það er hins vegar óheppilegt ef ekki gefst tími til að leita umsagnar hjá til þess bærum aðilum. Vitanlega er einnig hætta á því að frumvörpin komi, eins og við höfum rekið okkur á hér í þinginu, eins og bjúgverpill aftur inn í þingið - eða búmerang, afsakið, frú forseti, að ég noti það orð - komi sínkt og heilagt til okkar aftur. Það er auðvitað ekki gott heldur. Ég vona svo sannarlega að þær breytingar sem nefndin gerir séu þannig að væntanlegir umsagnaraðilar sem fá þær ekki til umsagnar gætu vel fellt sig við þær og mundu gera litlar athugasemdir. Vitanlega væri ákjósanlegast að þeir gætu fjallað um þetta. Það er mjög brýnt, ef þarna eru umbætur, að þær nái fram að ganga en það er jafnóásættanlegt að það skuli gerast á síðustu dögum þingsins þannig að ekki gefist tækifæri til þess að fjalla um þær efnislega og með athugasemdum.

Virðulegi forseti. Það sem spurning mín fjallar um er að nú eru lögð fram frumvörp af hálfu hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem við höfum tekið til meðferðar í félags- og tryggingamálanefnd og þeim er breytt nánast alveg í frumeindir. Þá tel ég eðlileg vinnubrögð að menn láti þau fara til umsagnar aftur. Ég geri mér þó fulla grein fyrir því að allt það góða fólk og þeir hv. þingmenn sem sitja í viðkomandi nefnd vinna vinnuna sína af miklum heilindum og reyna að gera allt til þess að betrumbæta málið. Þegar búið er að breyta málunum svona mikið eru náttúrlega komnir nýir vinklar á marga hluti sem umsagnaraðilar mundu hugsanlega vilja skoða upp á nýtt þannig að menn sjái fyrir sér hvað muni gerast. Ég ítreka að hv. félags- og tryggingamálanefnd og allir þeir sem þar eru leggja að sjálfsögðu allt sitt af mörkum til þess að betrumbæta og bregðast við þeim vanda sem er, svo það misskiljist ekki. Hv. þingmaður vék að því í máli sínu að hugsanlega væri skynsamlegt að fresta þessari umræðu og þá væri möguleiki á því að menn tækju þetta mál af dagskrá og ákveddu í samkomulagi að afgreiða það á septemberþinginu. Málið er mikilvægt, ég geri ekki lítið úr því. Ég tel hins vegar að önnur mál séu brýnni og er þar með ekki að gera lítið úr mikilvægi þessa máls. Hver er skoðun hv. þingmanns á því ef samkomulag næðist um að fresta málinu fram í september og taka það þá á dagskrá og afgreiða? Það hefur líka komið fram hjá hv. þingmönnum sem sæti eiga í allsherjarnefnd að við meðferð málsins á undanförnum mánuðum í nefndinni hafa sjónarmið verið að nálgast mjög mikið. Í máli sumra hv. þingmanna sem töluðu hér í gær kom fram að þeir hefðu jafnvel séð fyrir sér að hægt hefði verið að lenda því með mun meiri samstöðu og sátt inni í nefndinni ef tími hefði gefist til þess að fara lengra með málið þar.

Virðulegi forseti. Varðandi frumvörpin sem koma frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til félags- og tryggingamálanefndar þá hlýtur það að vera áfall fyrir þann hæstv. ráðherra að frumvörp hans skuli vera tekin og nánast hent í ruslið og ný frumvörp samin. Það hlýtur að segja eitthvað um það frumvarp sem kom fyrir nefndina. Auðvitað er ákjósanlegast að þeir aðilar sem hafa eitthvað um þetta mál að segja fái tíma og tækifæri til þess en ef í þessu frumvarpi, sem ég hef ekki eða þingflokkur minn enn þá fengið kynningu á, felast verulegar bætur fyrir heimilin sem nauðsynlega þarf að koma á núna, svo dæmi sé tekið, kann að vera réttlætanlegt að sleppa umsagnarferlinu í ljósi þess tímaramma sem er. Ef svo er hins vegar ekki, ef við þingmenn teljum að ekki sé nógu langt gengið, er vitanlega eðlilegt að gefa frest eða tíma til þess að fara yfir málið. Varðandi frumvarp um stjórnlagaþing sem hér er rætt og hvort fresta eigi því fram í september - ég er ekki endilega viss um að best sé að gera það. Það sem ég er að tala um er að rétt sé að taka það til hliðar í dagskránni og gá hvort menn geti mögulega sætt sig á málsmeðferð og hvernig menn sjái fyrir endann á þessu þrætuepli. Það getur vel verið að það verði niðurstaðan en ég held að það eigi ekki að gefa sér neitt slíkt. Það sem vakir fyrir mér er hreinlega að önnur mál komist að. Það er mjög brýnt að stjórnarskráin sé endurskoðuð og framsóknarmenn hefðu aldrei lagt fram þessa tillögu ef þeir teldu ekki að svo væri.

Frú forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðu hans. Ég er að velta því fyrir mér, í framhaldi af umræðum sem áttu sér stað hér í gærkvöldi, hvort hv. þingmaður geti ekki fallist á það að skynsamlegast sé að haga málum við endurskoðun stjórnarskrár með einhverjum svipuðum hætti og hv. þm. Þráinn Bertelsson og Njörður P. Njarðvík, sem er einn helsti hugmyndafræðingur og talsmaður þess að skipað verði stjórnlagaþing, hafa lagt til, þ.e. að fengin verði sérfræðinganefnd, menn sem eru sérfræðingar á sviði stjórnskipunar o.s.frv., til að smíða nýja stjórnarskrá eða gera þær breytingar á henni sem taldar eru nauðsynlegar og það verði síðan lagt fyrir Alþingi eftir ákveðinn tíma. Ég velti því fyrir mér hvort það séu ekki þau vinnubrögð sem allir þingmenn ættu að geta sameinast um að séu skynsamleg í stað þess að taka mikinn tíma á síðustu dögum þingsins frá málum sem skipta heimilin, a.m.k. á næstu mánuðum, meira máli, þ.e. að við tökum hér til hendinni og afgreiðum mál sem hugsanlega gætu leyst eða linað þá erfiðleika sem fyrirtæki og heimili kljást við.

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni að þær tillögur sem hv. þm. Þráinn Bertelsson og rithöfundurinn Njörður P. Njarðvík hafa lagt fram eru mjög athyglisverðar. Það er alveg ljóst. Þær eru mjög athyglisverðar og eru í sjálfu sér framlag til þess að reyna að uppfylla það markmið sem flestir hér ræða um, þ.e. að endurskoða stjórnarskrána. Framsóknarflokkurinn ályktaði á flokksþingi sínu í janúar 2009 að boða bæri til stjórnlagaþings. Lagði flokkurinn fram tillögu þess efnis. Stjórnlagaþing er svolítið annars eðlis en sú tillaga sem hér er spurt um og nefnd, en það kann hins vegar að vera, og það var kannski megininntakið í ræðu minni áðan, að einhvern milliveg geti menn fundið til að sætta þau sjónarmið sem uppi eru um vinnuferlið. Það er hins vegar alveg ljóst að ef svo á að vera þurfum við væntanlega öll að gefa eitthvað eftir af þeirri stefnu sem við höfum gengist undir að vinna eftir hér og jafnvel af persónulegum skoðunum sem við höfum á þessu stóra máli. Ég held hins vegar að við hefðum hugsanlega, ég og hv. þm. Óli Björn Kárason, getað verið að ræða þetta á öðrum forsendum ef málið hefði fengið eðlilegri umræðu í þinginu og í tíma, þá værum við hugsanlega að ræða þetta á öðrum nótum. En ég útiloka ekki að menn geti mæst þarna einhvers staðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Vandinn við ályktun flokksþings eða landsfundar Framsóknarflokksins frá því í janúar á síðasta ári er 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það hefði þurft að breyta 79. gr. áður en til þess kæmi, þá hefði verið grundvöllur fyrir þessu. Ég fagna því hins vegar að hv. formaður þingflokks framsóknarmanna taki jafnjákvætt í hugmyndir, hafi ég skilið hann rétt, hv. þm. Þráins Bertelssonar og Njarðar P. Njarðvíks, sem eru í rauninni einnig samhljóða nefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar, þ.e. fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, um hvað sé skynsamlegast. Við erum öll sammála um að endurskoða þurfi stjórnarskrána. Við getum deilt um það hvort semja eigi nýja stjórnarskrá eða endurskoða stjórnarskrá, ég veit stundum ekki hver er munurinn þar á þegar menn tala þannig, að fá til þess bæra okkar helstu og bestu sérfræðinga til að leggja hönd á plóginn. Hafa menn í þeim efnum m.a. vitnað til þeirrar miklu og góðu vinnu sem lá að baki skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég hygg að það sé ábyrgðarleysi frá hendi þessarar virðulegu stofnunar að standa ekki að jafnbrýnum málum með jafnskynsamlegum hætti og að leita til helstu sérfræðinga okkar í þessum efnum, enda hefur reynslan sýnt okkur að það gefst vel.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns varðandi 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það er alveg ljóst og hefur komið fram hér í þingsal að í þingflokki framsóknarmanna eru skiptar skoðanir um hvernig afgreiða eigi þetta mál. Skoðanir eru skiptar um það hvort frumvarpið gangi nógu langt. Ég tel mjög mikilvægt að við virðum ólíkar skoðanir því að þetta er mál sem snertir líka prinsippmál hvers og eins, þetta er það stórt mál. Ég hef fyrst og fremst lagt áherslu á að úr því þessi vegferð var ákveðin af meiri hluta Alþingis og af ríkisstjórnarmeirihlutanum reyni menn að fara með málið með þeim hætti inn í lokadaga þingsins að taka það til hliðar og reyna að koma því í einhvern farveg. Ég er ekki að segja að við komumst hjá því að greiða atkvæði um það áður en við frestum þingi. Ég hef heldur ekki sagt hvernig ég ætli að greiða atkvæði, við skulum alveg hafa það á hreinu. Það hlýtur hins vegar að vera mjög erfitt fyrir þá sem fá það verk í hendur, hvernig sem þeir eru valdir til þess, að endurskoða stjórnarskrána ef einungis lítill meiri hluti þingmanna hefur hugsanlega samþykkt þá vegferð, það hlýtur að vera mjög vont. Ég hefði talið mjög mikilvægt að fá í það minnsta töluvert styrkan meiri hluta til þess að fara í slíka vinnu. En einhvers staðar verðum við að sjálfsögðu að byrja, hv. þingmenn. Ef við ætlum að fara í endurskoðun á stjórnarskránni, sem ég tel mikilvægasta atriðið í allri þessari umræðu, verðum við að byrja einhvers staðar. Ég tel að því miður hafi ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi farið öfugu megin fram úr með þetta mál og hleypt því enn og aftur í tóma vitleysu.

Virðulegi forseti. Með lögum nr. 125/2008 var Fjármálaeftirlitinu veitt heimild til að yfirtaka vald hluthafafundar og víkja frá stjórn fjármálafyrirtækis. Fjármálaeftirlitinu var jafnframt veitt heimild til að víkja stjórn fjármálafyrirtækis frá og skipa í leiðinni fimm manna skilanefnd fyrir hvern fallinn banka. Hlutverk skilanefnda er að starfa í samræmi við ákvæði hlutafjárlaga og fara með öll málefni fjármálafyrirtækisins, þar á meðal að hafa umsjón með allri meðferð eigna viðkomandi banka, svo og að annast rekstur hans. Skilanefndirnar virðast lifa sjálfstæðu lífi og hafa sumir líkt þeim gjörningum sem fara fram innan skilanefndanna við myrkvað svarthol, svo mikil er leyndin yfir starfi þeirra. Réttilega er hægt að tala um að skilanefndirnar séu ríki í ríkinu eins og bersýnilega kom í ljós þegar Icesave-málið var til umræðu í þinginu. Fjárlaganefnd var neitað um upplýsingar úr lánabókum Landsbankans af skilanefnd bankans en samt fjallaði fjárveitingavaldið um risavaxna ríkisábyrgð, ríkisábyrgð sem taka átti mið af og breytast miðað við hvernig endurgreiðslum úr þrotabúinu yrði háttað. Skipan skilanefndanna hefur sætt mikilli gagnrýni og eru miklir hagsmunaárekstrar aðila sem í þeim sitja gagnvart þeim aðilum og fyrirtækjum sem þeir meðhöndla og fjalla um. Er dæmi um að sömu aðilar sitji hringinn í kringum borðið, t.d. má nefna að Lögfræðistofa Reykjavíkur kemur mikið við sögu þegar skipanir í skilanefndir bankanna eru skoðaðar. Að aðilar á sömu lögfræðistofu sitji í skilanefndum tveggja banka er óskiljanlegt. Hvar er hlutleysið og hver á að tryggja að þarna leki ekki upplýsingar á milli? Nú ætla ég aðeins að tala um Landsbanka Íslands sem er að mestum hluta í eigu íslenska ríkisins því að eignarhaldi á hinum bönkunum er haldið leyndu fyrir landsmönnum og þingmönnum. Lárentsínus Kristjánsson er formaður skilanefndar gamla Landsbankans. Hann situr í stjórn nýja Landsbankans og hann er einn af eigendum Lögfræðistofu Reykjavíkur sem vinnur mörg verk fyrir skilanefndirnar. Þessi sami maður vann af fullum krafti fyrir hina svokölluðu útrásarvíkinga á árum áður og var t.d. settur yfir Gnúp af Glitni árið 2006 eftir að Glitnir hafði yfirtekið félagið. Þess ber að geta að Gnúpur var eigandi í Glitni á þessum tíma og því var hugsanlega um markaðsmisnotkun að ræða. Það finna dómstólar væntanlega út. Á árinu 2006 var þessum aðilum ljóst að bankakerfinu yrði ekki bjargað og miklir bókhaldsfimleikar voru framdir. Allar þessar alvarlegu upplýsingar eru aðgengilegar á netinu og hvet ég þingmenn til að kynna sér þær. Hvers vegna er t.d. ekki búið að leysa þennan mann, formann skilanefndar Landsbankans, frá störfum, virðulegi forseti? Þetta viðgengst mánuð eftir mánuð og stjórnvöld virðast hæstánægð með þá spillingu sem þrífst í þeirra skjóli í þessum skilanefndum. Á meðan á öllum þessum myrkraverkum stendur í skjóli ríkisstjórnarinnar fara fyrirtæki á hausinn, þeim er skipt upp eða úthlutað til vildarvina eða það sem er stundum kallað til „réttra aðila“. Þau eru hreinsuð af skuldum sínum með miklum afskriftum hjá bönkunum, þá oftast í gegnum skilanefndirnar. Þess ber að geta að samkvæmt nýjustu upplýsingum nam sameiginlegur rekstrarkostnaður slitastjórna og skilanefnda - þetta er tekið hér saman - gamla Landsbankans 11,5 milljörðum kr. á síðasta ári. Samtals hjá bönkunum öllum nam þessi kostnaður 20 milljörðum kr. Þetta eru svimandi háar upphæðir, frú forseti. Hæstv. ríkisstjórn getur ekki skýlt sér á bak við að hún hafi ekki lögsögu yfir skilanefndunum því að í upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu kemur fram að í upphafi hafi skilanefndirnar gert mánaðarlega grein fyrir störfum sínum með skýrslum til Fjármálaeftirlitsins og á fundum, en við gildistöku laga nr. 44/2009 hafi því verklagi verið breytt. Fjármálaeftirlitið hefur nú samt sem áður hér eftir, eftir setningu þessara laga, heimild til að fá aðgang að öllu bókhaldi, fundargerðum, skjölum og öðrum gögnum er varða starfsemi eftirlitsskyldra aðila. Fjármálaeftirlitið heyrir undir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Því spyr ég að lokum, virðulegi forseti: Hvað ætlar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að gera í þessum málum er varða skilanefndirnar? Er einhvers að vænta? Er breytinga að vænta? Hvernig standa málin?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til að ræða málefni skilanefndanna sem eru vissulega mjög mikilvæg. Reyndar eru eignir þessara föllnu fyrirtækja vel á fjórða þúsund milljarðar og þar af leiðandi mun meiri en eignir hins nýja endurreista bankakerfis. Það liggur því í hlutarins eðli að það skiptir miklu máli hvernig þeim tekst til með rekstur sinn og sérstaklega hversu vel þeim tekst til við að hámarka virði eigna sem síðan verða greiddar út til kröfuhafa á næstu árum. Þetta er ferlið sem við hljótum að fylgjast mjög vel með. Það stendur upp á Ísland og sérstaklega hið íslenska ríki að sjá til þess að þetta ferli sé sem best og að hagsmuna kröfuhafa sé gætt í hvívetna. Kröfuhafarnir eru í flestum tilfellum erlendir en í Landsbanka Íslands á þó ríkið mjög mikilla hagsmuna að gæta og einhverra í hinum bönkunum auk þess sem innlendir aðilar, svo sem lífeyrissjóðir, eiga einnig kröfur á alla föllnu bankana. Kostnaður við rekstur þessara þrotabúa hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu, eiginlega alveg frá því að til þeirra var stofnað. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vék að þeim tölum áðan og vegna þess verð ég að lýsa því yfir að mitt mat er, eftir að hafa skoðað þessar heildartölur og borið þær saman við reynslu frá sambærilegum rekstri erlendis og einnig almennt við kostnað við rekstur þrotabúa innan lands, að því fari fjarri að þessi kostnaður stingi á einhvern hátt í augu. Raunar vekur hann frekar athygli fyrir að vera mjög lágur í þessu samhengi þótt ég vilji ekki gera lítið úr því að þetta eru háar fjárhæðir í íslensku samhengi og að sumir þeirra sem starfa fyrir þessar skilanefndir hafi há laun í íslensku samhengi. Til að varpa frekara ljósi á þetta er rétt að benda á að heildarverðmæti eigna sem þessi þrjú þrotabú sýsla með var um síðustu áramót 3.560 milljarðar kr. sem er ríflega tvöföld landsframleiðsla Íslands og mun hærri fjárhæð en heildareignir hins endurreista bankakerfis. Þar fyrir utan eru auðvitað fleiri þrotabú sem við skulum ekki gera að umtalsefni hér. Heildarkostnaður við umsýslu með öllum þessum eignum og samskipti við kröfuhafa og annað sem vinna þarf í þessum þrotabúum var, eins og réttilega kom fram hjá þingmanninum, um 20 milljarðar kr. Það eru um 6 prómill af heildareignum, 0,6%, aðeins mismunandi eftir bönkum, á bilinu 0,3% og upp í 1%. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta þyki mjög lágt og raunar það lágt að erlendir kröfuhafar hafa velt fyrir sér hvort settur hafi verið nægilegur mannafli í að sinna þessum eignum, sérstaklega við að hámarka endurheimtur af búum hinna föllnu banka. Nú ætla ég að leyfa mér að vona að svo sé, þ.e. að menn veiti eðlilegan mannafla og fé í að hámarka endurheimtur. Það er oft mjög erfitt og reyndar mjög kostnaðarsamt, en kostnaðurinn er hæstur utan lands. Innlendur kostnaður vegna þessa er tiltölulega lágt hlutfall heildarkostnaðar í og með vegna þess að þótt laun þessara skilanefndarmanna og annarra sem starfa fyrir bankana séu frekar há í íslensku samhengi þykja þau mjög lág í alþjóðlegu samhengi. Þingmaðurinn vék aðeins að því hvernig skilanefndirnar hlutuðust til um rekstur og sölu á þeim eignum sem þær hafa. Ég get ekki tekið undir þau orð sem hún hafði um það þótt vissulega þurfi að fylgjast vel með því að þar sé vel staðið að verki. Ég vek athygli á því að hinar innlendu eignir hinna föllnu banka eru í langflestum tilfellum í umsjá nýju bankanna en ekki skilanefnda eða slitastjórna. Þau tilfelli má nánast telja á fingrum annarrar handar þar sem þrotabúin sjálf sýsla með innlendar eignir og fyrirtæki, þá alla jafna við allsérstakar aðstæður. Hafi menn eitthvað út á það að setja hvernig bankakerfið vinnur úr málum íslenskra fyrirtækja 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu og efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir ágætt yfirlit. Mér virðist ekkert því að vanbúnaði að leggja niður þessar skilanefndir sem við settum upp í kjölfar bankahrunsins, enda sjái nú fyrir endann á verkefnum þeirra. Þær voru settar upp til tímabundinna verkefna og hafa unnið að því að leysa úr þeim og auðvitað er mikilvægt að þær festist ekki í sessi árum saman. Slitastjórnirnar hafa tekið til starfa og það eru augljóslega heimildir fyrir því að þær auki við sig eftir því sem verkefni frá skilanefndunum leggjast af. Manni virðist að það sé að verða býsna viðurhlutamikil umgjörð að vera með skilanefndir, slitastjórnir og eignarhaldsfélög og að sá tímapunktur hljóti að vera að nálgast að slitastjórnirnar taki alfarið við og ljúki þessum málum. Það getur auðvitað tekið 2–3 mánuði að hnýta þá enda sem lausir eru eða kannski eru einhver sjónarmið um að ljúka þurfi þessu reikningsári í þessari starfsemi en auðvitað er kúfurinn af verkefnunum sem skilanefndunum voru ætluð að baki og þær hafa skilað miklu verki á fremur stuttum tíma. Ég hvet hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eindregið til að huga að þessum þætti og kannski jafnframt að upplýsa okkur vegna þess að auðvitað hefur talsvert verið rætt um rekstrarkostnað. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, þar þurfa menn að horfa til þeirra eigna sem fjallað er um og hann vekur athygli á því að þar virðist rekstrarkostnaður skilanefndanna vera mjög mismunandi, frá því að vera 0,3% af eignunum og upp í 1%. Ég held að  
            

Frú forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli sem ég hygg að sé mjög brýnt. Við skulum bara tala hreint út. Skilanefndir hinna föllnu banka og sparisjóða eru hin nýja valdastétt á Íslandi. Það er ólíðandi að slík valdastétt sé og starfi með þeim hætti sem hún gerir. Hún er öllum óháð og virðist ekki þurfa að svara fyrir eitt eða neitt gagnvart einum eða neinum og þannig verður það að óbreyttu næstu 5–7 árin, jafnvel lengur ef ekkert verður að gert. Ég spyr hvort hæstv. ríkisstjórn og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vilji að málum verði þannig háttað hér á hæstu árum. Ég skil í þessu samhengi af hverju ekki er hægt að koma fram með skynsamlegt frumvarp er tekur á helstu vandamálum sem upp hafa komið í skipulagi fjármálastofnana og varða ekki síst eignarhald. Því er haldið fram, og það hygg ég með nokkuð réttu, að þeir sem hafa valist í skilanefndir bankanna hafi fengið stærsta lottóvinning lífs síns, enda eru launakjörin með þeim hætti að þau þekktust vart nema hjá helstu og æðstu starfsmönnum íslensku bankanna þegar þeir flugu hvað hæst á árum áður. Ég spyr hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því að lögum verði breytt með þeim hætti að hægt verði að koma böndum 

Frú forseti. Ég tel nauðsynlegt að rifja upp hvert hlutverk skilanefnda er. Hlutverk þeirra er að hafa umsjón með eignum þrotabúa, hámarka verðmæti þeirra eins og hægt er og varðveita þar til formlegt greiðsluferli hefst. Eignir föllnu bankanna eru t.d. fasteignalán sem skilanefndum ber að innheimta að fullu án tillits til þess hvort lántakendur hafi orðið fyrir forsendubresti eins og gengishruni, verðbólguskoti og atvinnuleysi. Margir hafa kvartað yfir skilanefnd SPRON sem ekki er tilbúin að bjóða upp á sömu skuldaúrræði og Arion banki en sá banki þjónustar útlánasafn SPRON. Þetta svíður fyrrum viðskiptavinum SPRON sem hafa orðið fyrir sama forsendubresti og viðskiptavinir Arion banka. Frú forseti. Að mínu mati er óviðunandi að lántakar fái skuldaúrræði eftir geðþóttaákvörðunum banka og skilanefnda. Kvartað hefur verið yfir því að skilanefndir föllnu bankanna séu eftirlitslausar. Sú er ekki raunin. Fjármálaeftirlitið getur hvenær sem er skoðað bókhald og starfsemi þeirra. Auk þess hitta kröfuhafar skilanefndirnar reglulega til að fara yfir stöðuna á búunum. Ríkið er kröfuhafi í föllnu bönkunum eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gat um. 
             Frú forseti. Fjármálaráðherra á fyrir hönd ríkisins að veita skilanefndum strangt aðhald, gera athugasemdir við háan kostnað og þrýsta á þær að senda ríkisskattstjóra upplýsingar um möguleg skattalagabrot í bönkunum. Ríkisskattstjóri hefur kvartað yfir því að gögn berist seint frá skilanefndunum og að þau séu svo óaðgengileg að þau komi að engu gagni. Frú forseti. Við þurfum öll 

Frú forseti. Ég get tekið undir margt af því sem komið hefur fram hér í dag, m.a. í máli málshefjanda, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, og hv. þm. Óla Björns Kárasonar. Mig langar samt að víkja örlítið frá umræðuefninu og tala um málefni Landsbankans þótt þau séu strangt til tekið ekki á dagskrá. Landsbankinn er nefnilega, rétt eins og skilanefndirnar, eins konar ríki í ríkinu. Þrátt fyrir að vera að fullu í eigu ríkisins er Landsbankinn ekki opinbert hlutafélag eins og önnur félög í eigu ríkisins. Um Landsbankann gilda því ekki þær reglur eða skilyrði sem eiga við um opinber hlutafélög. Landsbankinn er ríkisfyrirtæki sem hegðar sér eins og einkafyrirtæki og neitar að lúta þeim lögum og reglum sem ríkið setur. Eitt skýrasta dæmið um það er eignarhaldsfélögin Vestia og Reginn sem voru dótturfélög Landsbankans en eru nú eins konar dótturdótturfélög og þannig komast stjórnendur hjá því að hlíta Kjaradómi um að engin laun ríkisstarfsmanna megi vera hærri en laun forsætisráðherra. Ég er reyndar ekki hrifin af þeim lögum en mér finnst ólíðandi að ríkisfyrirtækið Landsbankinn hundsi lög Íslands með þessum hætti. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að gera Landsbankann að opinberu hlutafélagi. Í lokin þakka ég hv. málshefjanda fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda, Vigdísi Hauksdóttur, fyrir að hefja þessa brýnu og nauðsynlegu umræðu. Vegna þeirra sérstöku aðstæðna og til að tryggja á sem skemmstum tíma sem besta yfirsýn yfir hag bankanna þótti rétt að í skilanefndunum væru starfsmenn sem þekktu vel til starfsemi og eignasafns þeirra, en meginverkefni nefndanna var og er að tryggja umsjón með meðferð eigna og að hámarka verðmæti þeirra. Þetta kemur beint frá Fjármálaeftirlitinu sjálfu en það stofnaði skilanefndirnar nokkrum klukkustundum eftir að lög nr. 125/2008 voru sett. Ég held að engum dyljist að þeir sem sitja í skilanefndunum í dag eru einhverjir valdamestu menn landsins. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir þó nokkrum vonbrigðum með svar hæstv. viðskiptaráðherra. Mér fannst hann hvorki koma nægilega vel inn á né svara þeim vangaveltum sem málshefjandi beindi til hans um það hverjir bæru í rauninni ábyrgð á þessum skilanefndum. Hann sagði orðrétt að það þyrfti að „fylgjast vel með því að þar [væri] vel staðið að verki“. Ég beini spurningu til hæstv. viðskiptaráðherra: Hver ber ábyrgð á skilanefndunum sjálfum? Það er ekki Fjármálaeftirlitið. Fjármálaeftirlitið hefur ekki boðvald yfir þeim þótt það hafi vissulega eftirlitshlutverk. Þessar raddir heyrast innan úr skilanefndunum sjálfum. Í rauninni má segja, eins og kom fram áðan, að hér sé um að ræða ríki í ríkinu. Ég beini því til stjórnvalda, núverandi ríkisstjórnar, að taka á þessum málum 

Virðulegi forseti. Hér ræðum við skilanefndir. Ég held að hinn venjulegi Íslendingur skilji lítt verksvið skilanefnda og slitastjórna og skilin þar á milli. Bönkunum voru skipaðar skilanefndir við fall þeirra haustið 2008 og það gerði Fjármálaeftirlitið. Hlutverk skilanefndanna var að halda utan um eignir hinna föllnu banka með það að markmiði að skilin milli þeirra og nýrra rekstrarhæfra banka yrðu eðlileg. Dómstólar skipuðu síðan bönkunum slitastjórnir til að vinna að formlegu kröfulýsingaferli. Skilanefndirnar áttu áfram að sinna því hlutverki sínu að vernda eignasafn bankans til að tryggja að sem mest fengist upp í kröfur. Flest héldum við að skilanefndirnar mundu eiga sér stuttan líftíma og að niðurstaða fengist fljótt í eignastöðu hinna föllnu banka. Nú eru nýir bankar komnir á koppinn en skilanefndirnar sýsla enn þó að gömlu bankarnir séu ekki með neina eiginlega starfsemi. Það er því óljóst hvað þær eru að gera, hver hefur eftirlit með störfum þeirra og hvenær störfunum muni ljúka. Það væri fróðlegt að fá svör við þessum spurningum frá hæstv. ráðherra á eftir. Slitastjórnir eru að vinna með kröfur og kröfulýsingar svo smám saman komi í ljós hverjir eiginlegir eigendur hinna nýju banka eru. Það virðist vera afmarkað verkefni svo vonandi skil ég það rétt að þegar afstaða hefur verið tekin til allra krafna lýkur störfum þeirra. Skilanefndir og slitastjórnir eru nauðsynlegar til að vinna að endurreisn bankakerfisins sem er samfélaginu svo mikils virði. En það er mikilvægt að greina almenningi frá störfum þeirra, kjörum, eftirlitsaðilum og lokapunkti til að almenningur á Íslandi skilji og fái trú á störfum þess fólks sem vinnur þessi umtöluðu og oft umdeildu störf. Að lokum langar mig til að ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðherra um störf skilanefndanna: Hvað eru þær að gera, hver hefur eftirlit með störfum þeirra og hvenær mun störfunum ljúka?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka málshefjanda fyrir umræðuna. Ég er pínulítið óklár í þessu öllu saman. Samkvæmt mínum skilningi sjá skilanefndirnar um eignir hinna föllnu banka, sjá um að hámarka virði þeirra til þess að kröfuhafar fái sem mest fyrir sinn snúð. Mér skilst að kröfurnar séu rétt tæpir 4.000 milljarðar og þar af er íslenska ríkið kröfuhafi upp á 100–200 milljarða, eitthvað svoleiðis, þannig að kröfur ríkisins eru bara örlítið brot af kröfunum í þessa banka. Hverjir ættu hagsmunir Íslendinga að vera? Hagsmunir Íslendinga ættu að vera þeir að sem flestir ynnu hjá skilanefndunum og fengju sem hæst laun vegna þess að kröfuhafarnir borga og þeir eru ekki Íslendingar nema að örlitlu leyti. Ég skil því ekki alveg þessa umræðu, hvort hún snýst um einhvers konar hagsýni, eins og sumir vilja vera láta, eða einfaldlega um það að við viljum ekki sjá neinn með svona há laun í íslensku þjóðfélagi þrátt fyrir að einhverjir allt aðrir en Íslendingar borgi. Það er látið eins og þetta bitni á íslenska ríkinu sem það gerir að vissu leyti en bara að örlitlu leyti og það kemur margfalt til baka í skatttekjunum af þeim sem vinna hjá skilanefndunum. Ég veit því ekki alveg á hvaða leið þessi umræða er.

Frú forseti. Ég get tekið undir það sem kom fram í máli hv. málshefjanda í þessari umræðu, störf skilanefndanna eru að mörgu leyti þokukennd fyrir samfélagið allt. Þau eru það fyrir okkur þingmenn og þau eru það í samfélaginu almennt að mestu leyti. Ég ætla fyrst og fremst að gera að umtalsefni þann þátt málsins sem varðar störf skilanefndanna, þóknun til þeirra og annað slíkt sem hefur mikið verið í fjölmiðlaumræðunni og við þekkjum. Um störf þessara nefnda gilda ákveðin lagaákvæði. Í gjaldþrotaskiptalögunum er kveðið á um að starf skilanefndarmanna eigi að vera innt af hendi af þeim persónulega og það á að uppfylla ákveðnar reglur um bókanir og upplýsingar til kröfuhafa. En við höfum frásagnir um að heilu lögfræðistofurnar vinni þessi verk alls staðar í kringum borðið þannig að í raun og veru er þetta orðið eins og einn vöndull, hálfgerður vafningur í sjálfu sér. Mér finnst það talsvert umhugsunarefni. Það er líka kveðið á um það í gjaldþrotaskiptalögunum að þeim sem fara með þetta hlutverk sé heimilt að taka sér greiðslu af fé búsins upp í áfallna þóknun og fyrir útlögðum kostnaði og öðru slíku, en þar segir líka að menn eigi að gæta hófs. Í hæstaréttardómi frá árinu 1996 var m.a. endurmetið tímagjald skiptastjóra þar sem talið var að viðkomandi hefði tekið sér óhóflega háa þóknun og sönnunarbyrði um réttmæti tímaskráningar og starfa fyrir búið var lögð á skiptastjórann. Þetta finnst mér að megi alveg hafa í huga í þessu efni. Síðan vil ég að lokum segja að ég tel, og tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar, tímabært að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svörin og auk þess þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Það sem vakti mesta athygli mína í svari ráðherrans var að hann taldi kostnað við skilanefndirnar ótrúlega lágan í alþjóðlegu samhengi og að þessir 20 milljarðar sem væru nú þegar farnir á síðasta ári í slitastjórnir og skilanefndir væru lítið brot af því. Þá fer ég að hugsa um hverjir hagnist á því að bankar fari á hausinn. Það eru þeir fagaðilar sem starfa að þessu. Mér finnst ekki réttlætanlegt að hafa hér mikinn kostnað vegna þess að hann sé kannski ekki svo mikil á heimsvísu. En þetta hefur ríkisstjórnin gjarnan gert, borið kostnað og annað saman við það allra versta. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson talaði um launin. Ég hef alls ekki neitt á móti háum launum. Það væri óskandi að rekin væri hálaunastefna í samfélaginu og að þetta hrun hefði ekki orðið. Ég vil rétt benda á að ríkisstjórninni var nær að koma fram með þá lagasetningu að enginn í opinbera geiranum mætti hafa hærri laun en forsætisráðherrann sjálfur. Það eru mjög sjálfhverf lög og þýðir að nú reyna aðilar að finna leiðir til að smjúga undan þeim lögum. Ég ætla svo sem ekkert að minnast hér sérstaklega á seðlabankastjórann en dótturfélög Landsbankans voru akkúrat nefnd í fyrirspurn í morgun. Virðulegi forseti. Ég hef nú þegar hafið vinnu að gerð þingsályktunartillögu þar sem lagt verður til að skipuð verði rannsóknarnefnd til að rannsaka skipan og störf skilanefnda bankanna. Þessi þingsályktunatillaga verður mjög í anda þingsályktunar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið og vænti ég þess að þingmenn allra flokka verði meðflutningsmenn mínir því að oft var þörf en nú er nauðsyn 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem um margt hefur verið ágæt þótt menn séu augljóslega ekki alveg sammála. Til mín var beint nokkrum spurningum. Sumum var reyndar svarað af hv. þingmönnum en eitthvað stendur eftir, m.a. um það hvað skilanefndirnar eru nákvæmlega að gera. Það er þá fyrst og fremst þessi eignaumsýsla, þ.e. að fara með eignir þrotabúanna, innheimta lán, selja eignir og gera annað sem snýr að þeirri eignaumsýslu. Því starfi lýkur í sjálfu sér ekki fyrr en þrotabúin hafa verið gerð upp þannig að það getur tekið allmörg ár en hafa ber í huga að umsvifin fara ört minnkandi eftir því sem eignirnar minnka. Rætt hefur verið hvort slitastjórnir ættu alfarið að taka yfir þau verkefni sem skilanefndir eru með núna. Fyrir því er hægt að færa rök bæði með og á móti, ekki gefst tími til að rekja það allt hér. Ég vil þó leyfa mér að halda því fram að í grunninn skipti það ekki höfuðmáli hvort þessum verkefnum er skipt á milli þessara tveggja aðila eða þau öll færð yfir á herðar slitastjórna, einfaldlega vegna þess að vinnan sem þarf að vinna verður sú sama eftir sem áður og kostnaðurinn mundi væntanlega lítið ef nokkuð breytast við það að skipta þessu á milli nefndanna með öðrum hætti. Þessa vinnu þarf að vinna og hún er mjög dýr. Ég leyfði mér að halda því fram áðan að í alþjóðlegum samanburði og reyndar líka í innlendum samanburði við kostnað almennt við slit þrotabúa séu þessar tölur ekki háar en í krónum talið verða tölurnar mjög háar, einfaldlega vegna þess að það eru hátt á fjórða þúsund milljarðar undir. Ég vil að lokum taka undir ýmislegt af því sem fram kom í stuttri ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar en þó benda á að þau sjónarmið sem hann viðraði eiga varla við um 

Frú forseti. Á meðan Róm brann lék Neró á fiðlu. Borist hafa nýjar upplýsingar um að 22.000 heimili glími við alvarleg vanskil, 11.000 börn eigi foreldra sem glíma við alvarleg vanskil og tæplega 8.000 til viðbótar stefni að óbreyttu í alvarleg vanskil - 30–40% íslenskra heimila þurfa á aðstoð eða frekari aðstoð að halda. Það er ekki skynsamleg verkstjórn af hálfu Alþingis og okkar alþingismanna að haga umræðum og skipulagi á þingi á þann veg að verið sé að ræða um stjórnlagaþing. Ég hygg að íslensk heimili og fyrirtæki sem nú brenna séu ekki með hugann við það að Alþingi afgreiði frumvarp um ráðgefandi stjórnlagaþing.

Frú forseti. Hér er á dagskrá frumvarp til laga um stjórnlagaþing, 152. mál, sem er flutt af hæstv. forsætisráðherra, og hefur nú verið hér til allnokkurrar umræðu. Í málinu liggja fyrir breytingartillögur frá meiri hluta allsherjarnefndar og einnig nefndarálit frá meiri hluta allsherjarnefndar og tvö minnihlutaálit frá 1. minni hluta og 2. minni hluta. Ég vil taka það fram strax í upphafi að við fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í allsherjarnefnd stöndum að þeim breytingartillögum og áliti meiri hluta allsherjarnefndar sem liggur fyrir í málinu og styðjum frumvarpið og þær breytingartillögur sem komið hafa fram. Rík ástæða er til að ræða ítarlega um þetta mál, umgjörðina utan um það og þau grundvallaratriði sem við fjöllum hér um. Við erum að tala um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og hvernig standa eigi að endurskoðun á henni. Lengi hefur farið fram umræða um nauðsyn þess að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og við höfum tekið nokkrar lotur um það hér á Alþingi hvernig standa eigi að því. Við höfum lent í deilum, m.a. á vorþingi 2009 og fyrir þingkosningarnar sem þá fóru fram, um mikilvægar breytingar á stjórnarskránni sem ekki náðust í gegn, aðallega vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn skar sig þar úr þegar aðrir flokkar á þinginu höfðu náð saman um meginatriði í hugsanlegum breytingum á stjórnarskránni. Svo er kallað eftir því í þessari umræðu af hálfu Sjálfstæðisflokksins að það sé breið og mikil samstaða og gott samráð. Ef þau vinnubrögð eiga að felast í því einu að Sjálfstæðisflokkurinn geti ákveðið hvað komi til álita varðandi breytingar á stjórnarskránni, hvenær og hvernig, kalla ég það ekki samráð stjórnmálaflokkanna. Að sjálfsögðu verður Sjálfstæðisflokkurinn þá líka að koma með uppbyggilegar tillögur á móti um það hvernig hann sér hlutina fyrir sér og hvað hann er tilbúinn til að teygja sig langt í átt að sjónarmiðum annarra, ég tala nú ekki um þegar allir aðrir flokkar hafa, a.m.k. í meginatriðum, staðið saman um hvert beri að stefna. Þetta finnst mér skorta á í umfjöllun sjálfstæðismanna hér í þinginu í tengslum við þetta mál. Ég hvet þá til þess að hugsa aðeins sinn gang hvað þetta snertir og hvort það sé nú endilega heppilegt fyrir þá að gera þetta að þessu stóra deilumáli, eða á ég að segja málþófsmáli, hér á lokadögum þingsins eina ferðina enn. Nú getum við auðvitað verið ósammála um grundvallarhluti í því hverju eigi að breyta í stjórnarskránni og hvernig. Það er eðlilegt að menn takist á um það. Hér er farin sú leið að leggja til að kosið verði sérstakt stjórnlagaþing til að fara heildstætt yfir stjórnarskrána og gera tillögur um breytingar á henni sem síðan yrðu sendar Alþingi. Er rétt að fara aðeins yfir þá umræðu sem skapast hefur af því tilefni. Af hverju á stjórnlagaþingið ekki að vera bindandi? Fyrir því er mjög einföld ástæða. Það er ekki hægt að óbreyttri stjórnarskrá. Ef við ætluðum að gera stjórnlagaþingið bindandi yrðum við fyrst að gera breytingar á stjórnarskránni til að svo gæti orðið. Menn geta alveg spurt sig: Af hverju gerir Alþingi ekki þær breytingar? Að óbreyttri stjórnarskrá er ekki unnt að hafa stjórnlagaþingið bindandi. Það var það sem menn vildu gjarnan gera í aðdraganda kosninganna 2009, að gera þær breytingar að hægt væri að kjósa stjórnlagaþing sem afgreiddi með bindandi hætti breytingar á stjórnarskránni. Um það náðist ekki samstaða eins og kunnugt er og því fór sem fór. Því er hér tillaga um að stjórnlagaþingið verði ráðgefandi. Þá vaknar einnig sú spurning hvort það sé frágangssök í málinu. Úr því stjórnlagaþingið getur ekki orðið bindandi heldur aðeins ráðgefandi eiga menn þá að leggja hendur í skaut og hafast ekkert að? Það er vel hugsanlegt að einhverjir vilji bregðast þannig við en ég er ekki þeirrar skoðunar. Sú spurning vaknar þá líka hvort menn ættu þá að standa öðruvísi að stjórnarskrárbreytingum, t.d. með því að kjósa sérstaka nefnd á vegum Alþingis, ekki endilega nefnd þingmanna heldur sérfróðra manna utan úr bæ, rétt eins og við kusum hér sérstaka rannsóknarnefnd vegna bankahrunsins. Það er sjónarmið í sjálfu sér. Ég tel að eftir alla umræðuna sem fram fór á síðastliðnu ári, um nauðsynlegar endurbætur á stjórnkerfi okkar, stjórnskipan okkar, og um nauðsyn þess að fleiri kæmu að slíkum málum en kjörnir alþingismenn, sé það rétt skref að kjósa til stjórnlagaþings með þeim hætti sem fyrirliggjandi frumvarp gerir ráð fyrir ásamt þeim breytingartillögum sem þar er að finna. Talsverð umræða hefur orðið um það á vettvangi allsherjarnefndar hvort aðferðafræðin við kosningu á stjórnlagaþing sé rétt, hvort viðhafa hefði átt aðrar aðferðir. Nefndar hafa verið aðferðir eins og einfalt hlutkesti úr þjóðskrá, tiltekinn fjöldi einstaklinga yrði þá dreginn út úr þjóðskrá til setu á stjórnlagaþingi. Það sjónarmið fékk talsverða umræðu og átti í sjálfu sér hljómgrunn í nefndinni. Niðurstaðan varð sú að leggja til að stjórnlagaþing yrði kosið beinni kosningu og þeir sem væru áhugasamir um að taka sæti á því mundu gefa kost á sér í slíkri kosningu og fram færi almenn kosning meðal allra landsmanna til stjórnlagaþingsins. Það kemur ekki í veg fyrir að fleiri aðilar geti komið að hugmyndavinnu við breytingu á stjórnarskrá, að stjórnlagaþingið geti farið með hugmyndir sínar, og það jafnvel áður en stjórnlagaþingið fer að vinna, út um land og boðað til eins konar þjóðfunda til að leita eftir hugmyndum almennings til að vinna úr og geti þess vegna gert það oftar en einu sinni á starfstímanum, þegar stjórnlagaþingið er lengra komið. Það kemur ekki í veg fyrir að stjórnlagaþingið ráði sér ráðgjafa, beinlínis er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að stjórnlagaþingið geti ráðið sér sérfróða ráðgjafa til að aðstoða sig við vinnuna og þannig mætti áfram telja. Fyrirkomulagið sem hér er lagt til kemur ekki í veg fyrir að fleiri en þeir sem yrðu kjörnir á stjórnlagaþingið taki þátt í vinnunni. Ég tel mjög mikilvægt að halda því til haga af því það hefur líka komið fram að hér sé bara verið að velja 20–30 manns sem eigi svo bara að loka sig af og koma með fullskapaða afurð inn í þingið. Það tel ég ekki vera. Þeirrar spurningar hefur líka verið spurt hvort þingið geti ekki bara kastað þessum tillögum þegar þær koma frá stjórnlagaþingi. Í sjálfu sér er það þannig. Í sjálfu sér er það Alþingi sem þarf að taka ákvörðun um hvort það vill gera þær tillögur sem koma frá stjórnlagaþingi að sínum. Aftur komum við að þessu, að óbreyttri stjórnarskrá er ekki hægt að hafa þetta öðruvísi. Þá komum við aftur að þessari spurningu: Ætla menn frekar að láta hugfallast og gera ekki neitt? Sumir kjósa það kannski við óbreyttar aðstæður. Ég er þeirrar skoðunar að betra sé og réttara að leggja af stað í þennan leiðangur, boða til stjórnlagaþings, kjósa það, fá því það verkefni sem lagafrumvarpið gerir ráð fyrir og að þær tillögur sem út úr því koma komi síðan til Alþingis til umfjöllunar. Verði þær samþykktar hefur það sinn gang samkvæmt núgildandi stjórnarskrá. Það kallar þá á kosningar og að nýtt þing geri þær sömu breytingar á stjórnarskránni til að þær öðlist gildi og verði gild stjórnskipunarlög í landinu. Þetta er nú mitt viðhorf gagnvart frumvarpinu í heildina tekið. Ég hlustaði mjög grannt eftir ræðum manna hér í gær. Það var verið að kvarta yfir því í umræðum í morgun að stjórnarþingmenn hefðu ekki tekið þátt í umræðunni eða fylgst með. Ég lét nú setja mig á mælendaskrá mjög fljótt eftir að málið var tekið á dagskrá en komst því miður ekki að fyrr en nokkuð var gengið á þann lista því að margir þingmenn, einkum úr Sjálfstæðisflokknum, voru röskir til að setja sig á mælendaskrá og er það vel. Ég fylgdist með allt til loka umræðunnar í gær og hlustaði á þau sjónarmið sem þar komu fram. Ég lagði mig sérstaklega eftir að hlusta á málflutning framsóknarmanna vegna þess að Framsóknarflokkurinn markaði þá stefnu snemma á árinu 2009 að boða skyldi til stjórnlagaþings og var það eitt af þeim málum sem Framsóknarflokkurinn lagði sérstaka áherslu á, m.a. þegar minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna var mynduð í febrúar 2009 með stuðningi hans, að komið yrði á stjórnlagaþingi. Það var ásetningur þessara flokka eins og ég gat um hér í upphafi máls míns þó að það hafi síðan strandað á sjónarmiðum Sjálfstæðisflokksins. Ég hefði talið að frumvarp um stjórnlagaþing hlyti stuðning framsóknarmanna. Í vinnunni í allsherjarnefnd tóku þeir þá stefnu að styðja ekki málið og á þeirri forsendu fyrst og fremst að eingöngu væri um ráðgefandi þing að ræða en ekki bindandi. Þess vegna hef ég hér ítrekað verið að spyrja: Miðað við óbreytta stjórnarskrá, hvað vilja menn úr því stjórnlagaþingið getur ekki orðið ráðgefandi, vilja menn hætta við? Ég get í sjálfu sér ekki fullkomlega lesið það út úr áliti 2. minni hluta allsherjarnefndar, fulltrúa Framsóknarflokksins, hvort það er nákvæmlega það sem sá fulltrúi leggur til. En í máli fulltrúa þingmanns Framsóknarflokksins sem talaði hér í gær kvað við allt annan tón. Þá kom fram stuðningsyfirlýsing við málið. Það kæmi mér ekki á óvart að fleiri þingmenn Framsóknarflokksins bættust í þann hóp sem vill styðja þetta mál svona þó að þeir hefðu helst kosið að um bindandi þing væri að ræða. En miðað við að það væri ekki í boði eins og sakir standa, af því að stjórnarskránni hefur ekki verið breytt, vilji þeir þetta heldur. Þetta þótti mér athyglisvert og ég hlýt að hlusta eftir málflutningi fleiri þingmanna Framsóknarflokksins í þessari umræðu hvað þetta snertir. Það olli mér líka vonbrigðum að fulltrúar Hreyfingarinnar skyldu ekki vilja gangast inn á þessa hugmynd um stjórnlagaþingið með þessum hætti. Þar komum við aftur að sama máli, það er spurningin um bindandi eða ráðgefandi stjórnlagaþing. Hlýtur sú spurning að vakna gagnvart þingmönnum Hreyfingarinnar hvort þeir vilji heldur láta málið bara liggja þar til undir lok þessa kjörtímabils árið 2013, þá fyrst verði komið með einhverjar breytingar á stjórnarskránni sem heimila bindandi stjórnlagaþing sem tæki þá ekki til starfa fyrr en eftir kosningar 2013 og vinna það kannski eitt ár eða svo. Það er sjónarmið í sjálfu sér en það er þá gott að fá það fram hvort það er sá valkostur sem menn vilja frekar en þessa útgáfu af stjórnlagaþingi. Það hefur verið talað um og haft í mín eyru að þetta sé klúður og ómögulegt mál hvernig um það er búið en mér hefur ekki fundist að það væri stutt sannfærandi rökum. En auðvitað geta menn haft þau sjónarmið og þessar skoðanir og komið þeim á framfæri. Í frumvarpinu er m.a. fjallað um verkefni stjórnlagaþings. Það var talsvert rætt um það í nefndinni. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar kemur fram að þar leggjum við til að bætt sé inn í þá verkefnaskrá - þó að hún sé í sjálfu sér ekki tæmandi gefur hún mynd af því hvað löggjafinn leggur áherslu á, þó að stjórnlagaþinginu sé í sjálfsvald sett að taka fleiri álitamál stjórnarskrárinnar til umfjöllunar en lögin gera ráð fyrir. Þar nefnum við sérstaklega utanríkismálakafla stjórnarskrárinnar sem við teljum að sé vanbúinn, hefur reyndar lengi verið um það rætt að hann sé vanbúinn. Í stjórnarskrárnefndum hér á árum áður hefur það verið almenn skoðun, hygg ég, að svo sé og það þurfi að setja þar inn nánari ákvæði um samskipti Íslands við önnur ríki, framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana og meðferð utanríkismála. Í öðru lagi er kafli sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ævinlega lagt mikla áherslu á í vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar sem fjallar um umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu náttúruauðlinda. Það er inni í breytingartillögunum að þetta skuli talið upp sem eitt af hlutverkum stjórnlagaþingsins. Ég tel að þar sé meiri hluti allsherjarnefndar að betrumbæta frumvarpið frá því sem það var þegar það kom hér fram. Varðandi tímasetningu stjórnlagaþingsins var, eins og kunnugt er, lagt upp með það að kosið yrði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum. Tiltölulega snemma í vinnu allsherjarnefndar varð ljóst að það mundi ekki takast og fallið var frá því, enda eru þær nú liðnar þannig að ekki mun koma til þess. Hér er gert ráð fyrir að kosning til stjórnlagaþings verði eigi síðar en 30. október 2010 og gerum við þá ráð fyrir að það geti tekið til starfa undir lok ársins 2010 og fram á árið 2011 þannig að hugsanlega á miðju ári 2011 eða kannski á haustþingi 2011 liggi fyrir tillögur frá stjórnlagaþingi til Alþingis um breytingar á stjórnarskránni. Ég ætla í sjálfu sér ekki, frú forseti, að fara yfir mikið fleira í tengslum við þetta mál. Mér finnst það liggja tiltölulega ljóst fyrir. Ég tel að talsvert hafi verið kallað eftir því hér, í þeim suðupotti sem var í íslensku samfélagi snemma á síðasta ári, að ráðist yrði í endurbætur á stjórnarskrá okkar. Ég tel að Alþingi sé að bregðast við því kalli með þessum hætti. Okkur eru að sjálfsögðu settar skorður af gildandi stjórnarskrá og við verðum að vinna innan þess ramma sem hún setur okkur. Þó að mörg okkar hefðu gjarnan viljað að stjórnarskrárbreytingar hefðu náð fram að ganga vorið 2009, þá hefði þetta verið í öðru samhengi að sjálfsögðu. Ég hefði talið það æskilegra en það er ekki bara alltaf þannig að menn geti ráðið aðstæðum sínum til fullnustu og þá verður að vinna út frá þeim eins og þær eru á hverjum tíma. Ég tel að verið sé að bregðast við þessu kalli um utanaðkomandi aðila til að vinna tillögu að nýrri stjórnarskrá með þessu stjórnlagaþingi. Ég tel að við værum að bregðast þessari háværu eftirspurn, vil ég segja, ef við létum þetta mál liggja hér eina ferðina enn og kæmum því ekki fram. Ég tel að ábyrgð þeirra sem standa þá í vegi þess að stjórnlagaþingið geti komist á laggirnar sé mikil. Þá sé enn einu sinni verið að bregða fæti fyrir lýðræðisumbætur í landinu. Ég trúi því varla fyrr en ég tek á að þingmenn stjórnarandstöðunnar ætli allir sem einn að gera það. Ég trúi því ekki. Ég bind enn talsverðar vonir við að menn sjái sig um hönd og ákveði að koma í þennan leiðangur, þessa nýbreytni við endurskoðun á stjórnarskránni, með kosningu stjórnlagaþings. Jafnvel þó að ekkert okkar sé fullkomlega ánægt með alla hluti í útfærslunni held ég að í heildina litið hafi vel tekist til. Mér finnst m.a. mikilvægt að stjórnlagaþinginu sé í fyrsta lagi gert að leita eftir hugmyndum almennings með þjóðfundum í öllum landshlutum og að kynna hugmyndir sínar og fá viðbrögð á það. Hægt er að nota nýjustu tækni við það líka, það á ekki að vera neitt vandamál. Ég tel að við séum hér að efna í góða vinnu. Ég bind miklar vonir við það og ég treysti því, eins og ég sagði áðan, að hv. þingmenn muni hugsa sig vel um áður en þeir reyna að bregða fæti fyrir þetta mál þó að það sé ekki endilega í þeim búningi sem hver og einn hefði kosið til fullnustu.

Frú forseti. Ég mótmæli því harðlega sem fram kom í ræðu hv. þingmanns um að stjórnarandstaðan hefði hafið málþóf um þetta mál. Það er býsna langsótt að halda því fram þegar einir þrír eða fjórir sjálfstæðismenn hafa tjáð sig um málið en ekki fleiri. Því fer víðs fjarri að hér sé um eitthvert málþóf að ræða eins og hv. þingmaður nefndi. Við erum hins vegar að ræða um stórmál og það er eðlilegt að menn hafi á því skoðanir. Það er hins vegar ábyrgðarhlutur að segja ekki sínar skoðanir um þetta frumvarp á þinginu. Við erum að tala um frumvarp sem mælir fyrir um að stofnað verði til stjórnlagaþings sem hugsanlega mun mæla fyrir um breytingar á stjórnskipulagi okkar og jafnvel þjóðskipulagi. Og gera lítið úr því að þingmenn á Alþingi hafi einhverjar skoðanir á því og kalla það málþóf áður en menn taka til máls eins og ég, ég hef ekki haldið ræðu um þetta mál einu sinni fram að þessu, er náttúrlega ekki boðlegt. Ég mótmæli því líka harkalega sem hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn væri dragbítur á stjórnarskrárbreytingar. Það er algerlega rangt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur á síðustu árum og áratugum staðið fyrir mikilvægum breytingum á stjórnarskránni eins og endurskoðun á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar. Ætli það hafi ekki verið í kringum 1999 þegar það var gert. Við höfum lagt til og það man hv. þingmaður að gerð yrði breyting á 79. gr. stjórnarskrárinnar til að auðvelda breytingar á stjórnarskránni. En mig langar til að spyrja hv. þingmann einnar spurningar. Ef við gefum okkur það að þetta frumvarp verði samþykkt, boðað til stjórnlagaþings og stjórnlagaþingið komist að niðurstöðu um breytingar á stjórnarskránni og þær tillögur verði lagðar fram í þinginu. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sem þingmaður á Alþingi telji sig að einhverju leyti bundinn af þeim tillögum sem frá hinu ráðgefandi stjórnlagaþingi koma.

Frú forseti. Hv. þingmaður mótmælti því að hafið væri málþóf og ég skildi það þannig að það væri vegna þess að hann hefði ekki sjálfur tekið til máls í umræðunni  Þingmaðurinn sagði: Það er ábyrgðarhluti að segja ekki sína skoðun. Ég er sammála því og þess vegna var ég að flytja mál mitt og míns þingflokks sem fulltrúi hans og talsmaður í allsherjarnefnd um þetta mál þannig að hann getur þá ekki kvartað yfir því að sjónarmið mín hafi ekki komist á framfæri hvað þetta atriði snertir. Síðan spyr hann að því hvort þingmenn séu þá bundnir af niðurstöðum ráðgefandi stjórnlagaþings. Það liggur í hlutarins eðli að þing sem er ráðgefandi er ekki bindandi og verður það í sjálfu sér ekki fyrir þingmenn en ég tel hins vegar að þegar Alþingi ákveður að setja á laggirnar ráðgefandi stjórnlagaþing þá eigi það að sjálfsögðu að vinna sína vinnu, koma með sínar tillögur inn í þingið og við séum bundin af því að taka þær til efnislegrar meðferðar og umfjöllunar og hlusta á þau ráð sem koma af ráðgefandi stjórnlagaþingi en auðvitað verður hver og einn alþingismaður að taka afstöðu til þeirra efnisatriða sem koma fram í þeim tillögum á grundvelli sinnar sannfæringar eðlilega, öðruvísi er ekki hægt að hafa það.

Frú forseti. Ég fagna því auðvitað að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson segir hug sinn til frumvarpsins en hann er býsna einmana á mælendaskránni þegar litið er á þá stjórnarliða sem þar er að finna. Ég ætla svo sem ekki að fara í eitthvert karp við hv. þingmann um það hvað sé málþóf og hvað sé ekki málþóf. Það er auðvitað mjög erfitt fyrir mig að rökræða við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem eru og hafa verið á síðustu árum og áratugum atvinnumenn í því að setja upp málþóf á þinginu. Það hafa engir þingmenn neins flokks haldið jafnlangar og -efnislitlar ræður á þinginu um ómerkileg mál og hv. þingmenn Vinstri grænna. Hv. þingmaður upplýsti það að hann liti svo á að þingmenn á Alþingi væru ekki bundnir af niðurstöðu stjórnlagaþingsins. Auðvitað værum við bundnir af því að taka það til efnislegrar umræðu á þinginu og ég er alveg sammála því að það hlýtur að verða gert verði frumvarpið samþykkt en þetta þýðir það 

Ég bið hv. þingmenn um að virða tímamörkin, ein mínúta er fljót að líða.

Frú forseti. Ég tek þetta skot hv. þingmanns um málþóf ekki til mín. Ég kannast ekki við það að eiga mikið „record“ hvað það  Varðandi hvort þetta er bindandi eða ekki bindandi, það er nákvæmlega eins og það er og getur ekki orðið öðruvísi. Það er í raun og veru engin breyting frá því sem er í dag. Nú er það auðvitað þannig að Alþingi hefur það hlutverk með höndum að gera breytingar á stjórnarskránni og þar eru þingmenn að sjálfsögðu bara bundnir við sína sannfæringu. Þeir geta tekið afstöðu með eða á móti tillögum sem koma fram um breytingar á stjórnarskránni og þannig mun það að sjálfsögðu verða með þetta ráðgefandi stjórnlagaþing. En ég ítreka það að ég tel að okkur beri skylda til að taka þær tillögur til efnislegrar meðferðar og hlusta á þau ráð sem koma frá ráðgefandi stjórnlagaþingi. Til þess er leikurinn gerður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni ágætisreifun á málinu af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Ég má þó til með að leiðrétta eitt í málflutningi hans og það er að afstaða Hreyfingarinnar til stjórnlagaþings hafi einhvern tíma ráðist af því hvort um væri að ræða bindandi eða ráðgefandi stjórnlagaþing. Það er atriði sem við höfum aldrei sett fyrir okkur í því máli. Það sem við höfum sett fyrir okkur, og kom skýrt fram í ræðu minni í gær, eru þrjú meginatriði sem við teljum alger grundvallaratriði. Það fyrsta er að tryggt verði með afgerandi hætti að auðmenn geti ekki keypt sig inn á stjórnlagaþingið í formi auglýsingaherferðar. Það er ekki gert hér. Það er kannski aukaatriði en hin tvö atriðin eru grundvallaratriði og snúa að aðkomu almennings að stjórnlagaþinginu. Það fyrsta er að ekki er gert ráð fyrir því með formlegum hætti að almenningur geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri og að tekið verði tillit til þeirra í frumvarpinu. Það er grundvallaratriði að almenningur hafi vissu fyrir því að tekið verði tillit til þess með einhverjum hætti hvað honum finnst, þ.e. að alla vega verði þá fjallað um það þó að það sé ekki meira en það því að ef til vill koma líka fram hugmyndir sem geta verið óraunhæfar. Þetta vantar í frumvarpið og ekki er hægt að skrifa stjórnarskrá án þess að tryggt sé að sjónarmið almennings verði meðhöndluð með sóma af stjórnlagaþinginu. Hitt atriðið er að ekki er gert ráð fyrir því að almenningur fái að segja álit sitt á nýrri stjórnarskrá áður en Alþingi fær hana til meðferðar. Nú er hér um ráðgefandi stjórnlagaþing að ræða og fyrirliggjandi er frumvarp um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Okkur finnst líka algert grundvallaratriði að almenningur geti greitt atkvæði um nýja tillögu að stjórnarskrá grein fyrir grein áður en Alþingi fái hana til meðferðar til að þingi sé ljóst hvað almenningur raunverulega vill í þessu máli. Þessi tvö atriði eru grundvallaratriði og mig langar að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvers vegna hann er ekki meðmæltur þessu og hvers vegna hann styður ekki betur við þetta, hvort hann geti jafnvel hugsað sér að gera það áður en málið verður klárað.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og byrja á því að óska honum til hamingju með daginn. Varðandi það sem þingmaðurinn nefnir og varðar aðkomu almennings að stjórnlagaþingi þá er gert ráð fyrir því að fundir stjórnlagaþings séu haldnir í heyranda hljóði, þeir séu öllum opnir eftir því sem húsrúm leyfir og fjallað er um kynningu og þátttöku almennings í þessu efni, kynningarefni og annað slíkt. Meðal annars er hér að finna breytingartillögu, eins og ég reyndar gat um í fyrri ræðu minni, þess efnis að það sé áskilið að stjórnlagaþingið efni til funda í hverju kjördæmi á fyrsta starfstímabili sínu til að leita eftir hugmyndum og sjónarmiðum almennings. Ég lagði sjálfur mikla áherslu á það í vinnu allsherjarnefndar að við tryggðum þetta atriði af því að við þyrftum að vekja áhuga almennra borgara á verkefninu og kalla eftir umræðum um málið og ég tel að ágætlega sé fyrir því séð. Ég ætla ekki að útiloka að gera mætti betur í þeim efnum. Þetta er 2. umr. um málið og ég ætla ekki að útiloka að ef menn telja að hægt sé að tryggja þátttöku almennings og aðkomu að þessu ferli öllu með enn betri hætti en hér er gert ráð fyrir sé hægt að hugsa sér það þannig. Hafi þingmaðurinn fram að færa einhverjar hreinar og klárar breytingartillögur í þessu efni og vilji koma þeim á framfæri, t.d. á milli 2. og 3. umr., tel ég sjálfsagt að við skoðum það. Ég vil ekki útiloka eða loka á neitt í þessu efni vegna þess að umræðu um málið er að sjálfsögðu ekki lokið í þinginu þó að hér fari fram 2. umr. um málið.

Frú forseti. Hin spurning mín sneri að því hvort hv. þingmanni gæti hugnast að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði um drög að stjórnarskrá og þá grein fyrir grein áður en Alþingi fengi hana til meðferðar. Ég tek fram að ég tel að hægt sé að ná betri sátt um þetta mál á þingi. Að vísu hef ég þann fyrirvara á því að Sjálfstæðisflokkurinn muni ekki vera með á málinu, alveg sama hvernig það lítur út. En ég tel að hægt sé að fá Hreyfinguna og jafnvel Framsóknarflokkinn með á þetta mál ef meira tillit verður tekið til tillagna okkar og ekki verði farið áfram með málið í slíkum flýti og þá einfaldlega athugað að það verði frekar klárað í ágúst eða september. Ég vil þá beina þeirri spurningu til hans hvort hann gæti hugsað sér að vinna að því þannig.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki leitt hugann að því sem þingmaðurinn nefnir, hvort hugsanlegt sé að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu að stjórnarskrá. Ég þyrfti a.m.k. að hugleiða það betur með hvaða hætti það gæti orðið. Þingmaðurinn ræddi um þjóðaratkvæðagreiðslu um sérhverja grein stjórnarskrárinnar. Ef fram fer breyting á stjórnarskrá er það þannig að þegar Alþingi hefur samþykkt hana fer fram þingrof og nýjar kosningar og í þeim er m.a. verið að kjósa um þær stjórnarskrárbreytingar sem undir liggja þá. Þær geta auðvitað verið margar og um margar greinar stjórnarskrárinnar en samt er þjóðaratkvæðagreiðslan í sjálfu sér bara ein. Ég átta mig ekki alveg nákvæmlega á því hvernig hægt væri að gera þetta en eins og ég sagði áðan útiloka ég ekki neitt í því. Ef það eru fletir á því að ná meiri samstöðu um þetta mál en birtist í fyrirliggjandi nefndarálitum útiloka ég það ekki þar sem við erum í 2. umr. um málið. Ég mundi því bara áskilja mér rétt til að fá að hugleiða þetta betur milli umræðna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans áðan, sem var ágætlega greinargóð. Ég fagna því hins vegar sem hv. þm. Þór Saari, afmælisbarnið okkar, sagði áðan að skynsamlegast væri að fresta málinu og taka upp að nýju í ágúst/september og það væri kannski spurning hvort hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sé sammála slíkum viðhorfum og þá í þeirri viðleitni að hægt sé að ná betri samstöðu um málið hér á þingi og snúa sér að öðrum málum sem brenna á heimilum og fyrirtækjum á Íslandi. Ég hef það á tilfinningunni að ekki sé mikil sannfæring um það frumvarp sem við ræðum um ráðgefandi stjórnlagaþing meðal þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég les það út úr því að þegar ég leit yfir salinn í gærkvöldi og aftur í dag þá voru fáir félagar hv. þingmanns í salnum, fáir sem sýndu málinu áhuga. Ef minnið svíkur mig ekki er hv. þm. Árni Þór Sigurðsson eini þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem virðist ætla að taka þátt í þessum umræðum sem við erum líklega öll sammála um að sé mikilvægt mál. Við erum öll sammála um að fara þurfi fram endurskoðun á stjórnarskránni og að breyta þurfi ákveðnum ákvæðum hennar. Okkur greinir á um aðferðina. Við höfum rétt fram ákveðna sáttarhönd ásamt fleirum og einn helsti talsmaður stjórnlagaþings utan þings hefur meira að segja lagt fram sáttatillögu og ég skil ekki af hverju þingmenn geta ekki tekið undir slíkt.

Frú forseti. Mér þykir miður ef þingmanninum þykir það ekki nógu burðugt að sá sem hér stendur tali fyrir hönd síns flokks í þessu máli. Þannig vill til að ég er varaformaður allsherjarnefndar og talsmaður okkar í þessum málaflokki og ég tel mig tala fyrir hönd þingflokksins hvað þetta atriði snertir. Ég hef svo sem ekki farið í neina sérstaka athugun á því eða vinsældakosningu um það í þingflokknum hversu vinsælt þetta mál er meðal einstakra þingmanna en við erum tvö sem eigum sæti í allsherjarnefnd og stöndum að þessu nefndaráliti og breytingartillögum sem hér liggja fyrir og styðjum þær og það gerir þingflokkurinn. Hvað það varðar, sem þingmaðurinn spyr um, hvort það gæti verið til sátta að fresta afgreiðslu þessa máls fram á haust - ég sé ekki í hendi mér tryggingu fyrir því að það mundi leiða til betri niðurstöðu í málinu vegna þess að ég hef ekki séð það af breytingartillögum eða hugmyndum í þessari umræðu sem gerir það að verkum að ég sé sannfærður um að það mundi tryggja framgang málsins t.d. á septemberþingi eða breiðari samstöðu. En eins og ég sagði áðan í andsvari við hv. þm. Þór Saari þá er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til að hugleiða alla fleti á því og allar hugmyndir og skoðanir sem koma fram sem geta tryggt framgang málsins þó í einhverju breyttu formi sé. Eins og ég sagði þá erum við í 2. umr. og möguleiki er á því að taka málið til umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. og leita þá einhvers konar sátta sem menn kalla. Hv. þm. Þór Saari sagði reyndar að hann teldi ekki líklegt að Sjálfstæðisflokkurinn yrði með í þeirri för. Það kann kannski að vera hugsað með öðrum hætti af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég útiloka auðvitað ekkert í því á þessu stigi málsins en ég sé ekki alveg fyrir mér að við mundum tryggja framgang þessa máls jafnvel þó að afgreiðslu þess yrði frestað.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessi svör sem voru ágæt. Hann tekur í rauninni undir að hugsanlega sé skynsamlegt að taka málið út af dagskrá og fresta því til haustsins hafi ég skilið hann rétt þannig að þessi virðulega samkoma geti farið að taka fyrir mál sem brenna á íslenskum heimilum. Ég vakti athygli á því áðan að 22 þúsund íslensk heimili eru komin í alvarleg vanskil, 30–40% íslenskra heimila þurfa á aðstoð að halda og þurfa ekki að sinni, hugsanlega í haust, á ráðgefandi stjórnlagaþingi að halda.

Frú forseti. Ég sagði alls ekki að ég væri þeirrar skoðunar að taka ætti málið af dagskrá til haustsins nema síður sé. Ég sagði að ég væri alveg opinn fyrir því að skoða einhverjar leiðir sem hugsanlega væru færar til að ná meiri sátt um það en birtist í þeim skjölum sem við höfum fyrir framan okkur í þessu máli. En ég sæi hins vegar ekki alveg fyrir mér að frestun á málinu til hausts mundi þýða það að við næðum eitthvað breiðari samstöðu eða sátt um málið. Ég hef t.d. ekki vissu fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn mundi frekar vera með í þeim mikilvægu breytingum eða þessu mikilvæga máli jafnvel þó að frestun yrði á því. Hins vegar er 3. umr. enn eftir og hugsanleg vinna í nefnd á milli 2. og 3. umr. þar sem við getum komið fram með einhverjar uppbyggilegar og góðar hugmyndir um breytingar á málinu, við tökum þá afstöðu til þess.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka náðarsamlegast fyrir að fá að taka til máls í þessari umræðu og segja skoðun mína á frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar, frumvarpi til laga um stjórnlagaþing. Ég hef tekið eftir því að það hefur farið óskaplega í taugarnar á hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og öðrum stjórnarliðum að stjórnarandstæðingar í þinginu skuli hafa einhverjar skoðanir á því máli sem hér er til umfjöllunar. Það er réttur allra þingmanna að taka til máls um hvaða mál sem er og ég ætla að leyfa mér að segja skoðun mína á frumvarpinu og þeim álitaefnum sem að því snúa. Reyndar lít ég svo á að það sé ábyrgðarhlutur af hv. þingmönnum að tjá sig ekki um þetta mál því, eins og ég kom að í ræðu minni áðan, um stórmál er að ræða sem varðar hugmyndir um með hvaða hætti þingmenn vilja að staðið verði að breytingum á stjórnarskrá okkar, stjórnskipulagi og jafnvel þjóðskipulagi. Það þýðir ekkert fyrir stjórnarandstöðuna og alls ekki Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að kvarta yfir því að þingmenn geri skyldu sína og segi álit sitt á því sem fram kemur í frumvarpinu. Ég tók reyndar eftir því í fréttatíma sjónvarpsins í gærkvöldi að hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, lýsti því yfir að nú væri ábyrgð Alþingis mikil. Hann ítrekaði þá skoðun sína í umræðum í morgun, hann sagði að fyrir þinginu lægju gríðarlega mikilvæg mál sem brýnt væri að afgreiða. Ég get tekið heils hugar undir það með hæstv. fjármálaráðherra, þingið hefur mikilvæg mál til umfjöllunar, það eru mikilvæg verkefni sem þarf að leysa og ljúka til að leysa þann bráðavanda sem steðjar að ýmsum hópum í samfélaginu. Þar nefni ég sérstaklega skuldavanda heimilanna, stöðu atvinnulífsins og fyrirtækjanna og stöðu efnahagsmála. Þetta ágæta frumvarp hefur ekkert með endurreisn efnahagslífsins og björgunaraðgerðir fyrir heimilin í landinu að gera. Og ég er alveg sammála því sem fram kom hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni, að þingið ætti að sjá sóma sinn í því að snúa sér að öðrum og brýnni viðfangsefnum sem eru til umfjöllunar og bíða úrlausnar úti í samfélaginu en þessu máli um stjórnlagaþing. Það er hins vegar þannig að við í stjórnarandstöðunni ráðum ekki för. Hæstv. forsætisráðherra hefur lýst því yfir, bæði hér í þinginu og opinberlega, að frumvarpið sé helsta baráttumál hennar og það mál sem hún vilji helst keyra í gegnum þingið fyrir þinglok. Ég var á göngu á Austurvelli í gær og þá vatt sér að mér maður sem sagði: Hvernig er það með ykkur þarna á þinginu, nú er þingstörfum að ljúka, það er ekkert að gerast og það eina sem þið gerið er að þvæla um eitthvert stjórnlagaþing, mál sem gengur út á það að fjölga þingmönnum um 25 eða 30? Hvernig stendur á þessu? Er það virkilega svo að þingið telji brýnasta úrlausnarefni dagsins að fjölga þingmönnum um 25–30 á meðan eldarnir brenna hjá heimilunum og fyrirtækjunum í landinu? Ég gat nú ekki tekið þetta til mín vegna þess að ég ber ekki ábyrgð á þessu frumvarpi frekar en Sjálfstæðisflokkurinn, en öðrum þræði gengur frumvarp hæstv. ríkisstjórnar út á að fjölga þingmönnum um 25–30. Eins og ég sagði áðan held ég að við ættum að snúa okkur að öðrum viðfangsefnum. Ríkisstjórnin ætti að breyta forgangsröðuninni, ræða önnur og brýnni viðfangsefni sem bíða úrlausnar, í stað þess að einbeita sér að þessu máli. Þess vegna tek ég undir með hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir að ábyrgð þingsins sé mikil. En mér finnst að ríkisstjórnarflokkarnir sýni ákveðið ábyrgðarleysi með því að tefla þessu máli fram og leggja á það svo mikla áherslu sem raun ber vitni. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið þeirrar skoðunar lengi að það sé nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Ég hef tekið þátt í umræðum um breytingar á stjórnarskránni oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, til að mynda á vorþingi 2009 þar sem einmitt var rætt um stjórnlagaþing. Þá vildum við sjálfstæðismenn breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar til að greiða fyrir því að hægt væri að breyta stjórnarskránni með sveigjanlegri og auðveldari hætti en stjórnarskráin kveður á um núna. Á það var ekki fallist af þeirri ríkisstjórn sem þá sat og situr raunar enn þá. En ég er einlæglega þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Ég hef kynnt mér hana afskaplega vel, bæði í tengslum við menntun mína og fyrri störf, og það er alveg augljóst að hún er að mörgu leyti barn síns tíma. Ég get t.d. nefnt ákvæði II. kafla stjórnarskrárinnar sem varðar embætti forseta Íslands. Ég held að það sé augljóst mál að þar eru ýmis ákvæði sem þarfnast endurskoðunar og í rauninni þarf að endurskrifa allan kaflann. Ég nefni sem dæmi 11. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að forseti lýðveldisins sé ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum. Atburðir síðustu ára bera því hins vegar vitni að forsetinn er kannski ekki alveg ábyrgðarlaus á stjórnarathöfnum. Hann hefur í seinni tíð beitt valdi sínu í ríkari mæli en menn ef til vill reiknuðu með þegar stjórnarskráin var samin. Að sama skapi höfum við bent á að ákvæði 21. gr. stjórnarskrárinnar sé barn síns tíma en það mælir fyrir um að forseti lýðveldisins geri samninga við önnur ríki. Við vitum það sem fylgjumst með þeim samningum sem íslenska ríkið gerir við önnur lönd að forsetinn kemur sjaldnast þar nærri, heldur eru það aðrir sem standa í slíkum samningaviðræðum og undirrita samninga þar um, eins og Icesave-málið er gott dæmi um. Helsta bitbeinið í umræðu milli Sjálfstæðisflokksins og til að mynda Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, um breytingar á stjórnarskrá á síðustu árum, hefur snúið að 26. gr. stjórnarskrárinnar, þeirri spurningu hvort forseti lýðveldisins eigi að hafa vald til að neita lögum staðfestingar. Við höfum sagt það í Sjálfstæðisflokknum að við teljum að það sé eðlilegt að á þessu sé gerð breyting, a.m.k. að menn hugi að því hvort núverandi fyrirkomulag sé það heppilegasta. Fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna brugðust ókvæða við þegar við nefndum þetta á sínum tíma þegar svokallað fjölmiðlamál var til umfjöllunar og  Það mál og sú grein leiddi til þess að ekki náðist niðurstaða í þeirri stjórnarskrárnefnd sem stofnað var til undir formennsku Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi hv. þingmanns og fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra. Það var baráttan um 26. gr. Ég hygg að afstaða manna til þeirrar greinar hafi nú breyst í kjölfar atburða sem ég nefndi áðan. En það eru auðvitað fjölmörg önnur atriði í stjórnarskránni sem þarf að endurskoða. Ef menn skoða t.d. V. kaflann er þar vikið að dómsvaldi. Hvergi í stjórnarskránni er minnst á að Hæstiréttur Íslands sé ein helsta valdastofnun landsins, það er ekkert minnst á Hæstarétt Íslands í stjórnarskránni. Taki menn stjórnarskrána til endurskoðunar hljóta þeir sem það gera að reyna að finna Hæstarétti stað. Reyndar er vikið að hæstaréttardómurum í lokamálslið 61. gr. stjórnarskrárinnar þar sem mælt er fyrir um að veita megi dómara lausn frá embætti þegar hann er orðinn fullra 65 ára en hæstaréttardómarar skuli eigi missa neins í af launum sínum. Það er því kjaraákvæði hæstaréttardómara í stjórnarskránni sem er í raun eina vísbending stjórnarskrárinnar um að hér á landi sé Hæstiréttur. Þetta eru nokkur dæmi um atriði sem ég tel að sé mjög nauðsynlegt að ráðist verði í að endurskoða. Síðan eru auðvitað fjölmörg önnur mál sem þarf að skoða, eins og áhugamenn um auðlindaákvæði hafa nefnt. Menn hafa rætt það hvort koma eigi upp millidómstigi og fleiri atriði hafa verið nefnd í þessu sambandi sem auðvitað þarf að skoða í tengslum við stjórnarskrána. Það er algjörlega rangt að við sjálfstæðismenn höfum verið dragbítar á allar stjórnarskrárbreytingar. Ég hygg að enginn stjórnmálaflokkur á Íslandi hafi unnið meira í því að leggja til tillögur og standa að breytingum á stjórnarskránni en Sjálfstæðisflokkurinn. Það þekkjum við frá endurskoðun stjórnarskrárinnar þegar gerð var breyting á kjördæmaskipaninni, svo ekki sé talað um þegar mannréttindakafli stjórnarskrárinnar var endurskrifaður sem flestir eru sammála um að hafi tekist býsna vel. Það var gert undir forustu Sjálfstæðisflokksins, undir forustu nefndar sem Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, stýrði í góðri samvinnu milli allra flokka á Alþingi. Það var auðvitað grundvöllurinn að því að mönnum tókst að leiða það mál til lykta. En eins og staðan er núna hafa stjórnarflokkarnir ekki haft neinn áhuga á því eða neitt frumkvæði að því að hafa samráð við stjórnarandstöðuna, hvorki Sjálfstæðisflokkinn né aðra stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu, um sameiginlegar línur um það hvernig breyta megi stjórnarskrá. Það sem mér hefur alltaf þótt einkennilegast við hugmyndir um stjórnlagaþing sem slíkt er að í þeirri hugmynd felst í grunninn tillaga um breytingu á grundvallarreglunni sem nefnd hefur verið reglan um þrískiptingu ríkisvaldsins. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir að Alþingi og forseti Íslands fari með löggjafarvaldið, forseti og önnur stjórnarvöld, samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum, fari með framkvæmdarvaldið og dómendur með dómsvaldið. Þetta þýðir að þingið fer með löggjafarvaldið ásamt forsetanum eins og gerð er grein fyrir í 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar menn eru hins vegar að tala um að stofna stjórnlagaþing eru þeir í rauninni að leggja það til að stofnað verði nýtt stjórnlagaþing til hliðar við það sem fyrir er. Mín skoðun sem þingmaður á þessu stjórnlagaþingi er að það sé hlutverk þessa stjórnlagaþings að gera breytingar á stjórnarskrá. Ég get alveg fellt mig við þá tillögu sem kemur fram í nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar, sem undir rita hv. þm. Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal, að kosin verði níu manna nefnd til að vinna að breytingum á stjórnarskránni. En að stofna nýtt þing, nýtt stjórnlagaþing, við hliðina á því stjórnlagaþingi sem fyrir er, og við erum fulltrúar á, er hugmynd sem ég á ákaflega erfitt með að fella mig við sem þingmaður á þessu þingi, sem alþingismaður sem ber virðingu fyrir þessari stofnun og vill veg hennar sem mestan. Ég verð að segja að ég furða mig á því að hæstv. forseti Alþingis skuli ekki taka þátt í umræðunni og segja skoðun sína á þeirri hugmynd sem fram kemur í frumvarpinu. Forseti Alþingis á stöðu sinnar vegna að gæta að virðingu og stöðu þingsins í samfélagi okkar og þjóðskipulagi. Þegar fram kemur hugmynd um að stofnað verði nýtt stjórnlagaþing til hliðar við það stjórnlagaþing sem fyrir er hlýtur sá forseti sem er forseti okkar allra og forseti þingsins og ber að gæta að virðingu og stöðu þingsins í samfélaginu að hafa á því skoðun. En því miður er það nú þannig að sá hæstv. forseti sem stýrir hér málum hefur ekki sagt skoðun sína á málinu. Ég lít reyndar svo á að stöðu sinnar vegna geti sá forseti sem nú situr í forsetastóli ekki stutt það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. En ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti muni taka þátt í þessari umræðu og segja skoðun sína á því sem þar kemur fram. Það hefur komið fram í umræðunni að þeir sem hafa talað fyrir frumvarpinu, og þá kannski helst hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hafa sagt að með því sé verið að svara þeirri kröfu sem fram hefur komið í samfélaginu um að efnt verði til stjórnlagaþings. Mér er vel kunnugt um að sú krafa hefur komið fram. En ég er ekki viss um að þeir sem hafa gert þá kröfu séu sammála því að með þessu frumvarpi sé verið að koma til móts við þá kröfu. Ég hef skilið það þannig að þeir sem vilja að efnt verði til stjórnlagaþings vilja að ákvarðanir og samþykktir þess þings séu bindandi en ekki bara ráðgefandi. Og það hefur auðvitað verið staðfest af hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að hann, og þá væntanlega aðrir fylgismenn frumvarpsins, telur að verði boðað til stjórnlagaþings á grundvelli frumvarpsins, það leggi fram einhverjar tillögur sem miða að því að breyta stjórnarskránni og þær verði teknar til umfjöllunar á þinginu, séu hvorki hann né aðrir þingmenn bundnir af áliti stjórnlagaþingsins. Þeir geta þar af leiðandi gert það sem þeim sýnist við þær tillögur sem þaðan koma, í samræmi við sína samvisku. Þetta leiðir til þess að stuðningurinn við málið á þinginu er ekki mikill eins og þátttakan í umræðunni sýnir. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs taka t.d. ekki mikinn þátt í umræðunni og það sama má segja um þingmenn Samfylkingarinnar. Þeir sem kannski ganga lengst í því að mæra frumvarpið segja, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gerði í gær, að frumvarpið sé skárra en ekkert og þess vegna beri okkur að samþykkja það. Það er ekki mikil sannfæring fyrir málinu en ég ítreka að það er mikilvægt að við ræðum þetta, það er mikilvægt að við komum okkur saman um með hvaða hætti við viljum breyta stjórnarskránni. Við erum öll sammála um, hygg ég, að það er nauðsynlegt að gera það. Ég styð þá leið sem kemur fram í áliti 1. minni hluta allsherjarnefndar, að stofnuð verði níu manna nefnd, stjórnarskrárnefnd, til að búa til hugmyndir sem við getum unnið með. Ég held að sú leið sé einfaldari í framkvæmd, svo ég tali nú ekki um miklu kostnaðarminni en sú leið sem hér er lögð til. Það er ljóst að kostnaður við þetta stjórnlagaþing mun nema hundruðum milljóna króna og ég furða mig á því að ríkisstjórn sem í öðru orðinu boðar frystingu launa opinberra starfsmanna til 2013, mikla kjaraskerðingu, skattahækkanir, niðurskurð og ég veit ekki 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir mjög áheyrilega og yfirgripsmikla ræðu. Ég hef áður komið upp og tjáð mig um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég hef talað um það í allsherjarnefnd og sagt þar álit mitt svo ég ætla ekki að fara út í þá sálma í þessu andsvari. Ég ætla að víkja að kafla í ræðu hv. þingmanns sem var sérstaklega áhugaverður þegar hann velti fyrir sér orðinu stjórnlagaþing. Í raun og veru er ekkert fyrirbæri til í íslenskri sögu sem heitir stjórnlagaþing. Við vitum ekki nákvæmlega um hvað við erum að tala. Að þinga merkir að ræða mál, væntanlega til að komast að niðurstöðu. Þing merkir svona hér um bil umræðuvettvangur sem leiðir væntanlega til niðurstöðu. Sú hugmynd sem prófessor Njörður P. Njarðvík rithöfundur hefur sett fram, og er mjög samhljóma því sem ég setti fram í allsherjarnefnd, gengur út á það að fengin verði utanþingsnefnd til að yfirfara stjórnarskrána. Í umboði þeirrar nefndar verði tekið fram að hún skuli halda stjórnlagaþing um allt land, þ.e. þing, 

Frú forseti. Hv. þingmaður velti fyrir sér orðinu stjórnlagaþing. Ég get að minnsta kosti sagt að hugtakið stjórnlagaþing hefur skotið upp kollinum býsna oft á síðasta áratug. Ég þykist minnast þess að Ólafur Jóhannesson, fyrrverandi prófessor í lögfræði og fyrrum hæstv. forsætisráðherra, velti t.d. fyrir sér hugmyndum um að búa til stjórnlagaþing á Íslandi. Ég hef litið þannig á að Alþingi sé stjórnlagaþing í þeim skilningi að það fari með vald til að setja stjórnlög og sé sá umræðuvettvangur sem við höfum komið okkur saman um að hafa um stjórnlög og breytingar á stjórnlögum. Ég lít á Alþingi sem stjórnlagaþing í þeim skilningi sem við höfum rætt, bæði í tengslum við þessa umræðu og sömuleiðis þegar málið var helst til umræðu á árinu 2009. Hv. þm. Þráinn Bertelsson ræðir um nefnd, utanþingsnefnd sérfræðinga sem endurskrifi stjórnarskrá og efni til umræðu um allt land um þær tillögur sem nefndin vinnur með. Þetta er valkostur við þá tillögu sem fram kemur í frumvarpinu. Ég get lýst því yfir að mér finnst sú tillaga ljómandi fín eins og hv. þingmaður lýsir henni, og Njörður P. Njarðvík hefur gert. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þó svo við fáum slíkri nefnd að skrifa tillögu að nýrri stjórnarskrá 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka svarið. Það ber greinilega ekki mikið í milli hugmynda hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og mín og þeirra sem hafa látið í ljós þá ósk að skipuð verði nefnd. Ég vil taka fram að að mér vitanlega hefur enginn minnst á nefnd sérfræðinga. Ég veit ekki hvaða skepnur það eru, sérfræðingar, og í hverju þeir ættu að vera sérfræðingar, heldur væri þetta bara nefnd hugsandi manna sem Alþingi treystir til verksins. Frumvarpið sem hér liggur fyrir virðist vera alveg hugmyndasnautt varðandi hvað stjórnlagaþing merkir, að það sé ekki hægt að þinga um hluti eins og stjórnlög og stjórnarskrá án þess að gera það í einhvers konar eftiröpun af Alþingi Íslendinga sem er alveg af og frá. Ég veit náttúrlega ekki hverja skoðun einn ágætur maður sem sat lengi á þingi og setti mikil spor í íslenska stjórnmálasögu mundi hafa á þessu máli en ég ætla að nota hans orðalag og ég segi: Stjórnlagaþing er þar sem tveir eða fleiri koma saman til að ræða stjórnlög alls staðar hvort sem það er í eldhúsinu heima hjá einhverjum eða á Þingvöllum. Það er slík umræða sem verður að vera grundvöllur nýrrar stjórnarskrár fyrir lýðveldið okkar. Það eru færir menn sem eiga að sía þá 

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að ég held að það beri ekki mikið í milli okkar tveggja í umræðum um þetta. Ég er alveg sannfærður um að ef ég og hann og nokkrir fleiri mundum setjast niður og gera atlögu að því að endurskoða stjórnarskrána þá mundi okkur ganga það örugglega ágætlega. Það væru ýmsir álagspunktar í þeim samningaviðræðum þar sem meiningarmunurinn væri annaðhvort einhver eða mikill. Gott og vel, þá gætu menn tekist á um þann ágreining. Ég held að í grunninn ættum við að geta náð niðurstöðu. Það tel ég að menn ættu að geta gert í þeirri níu manna stjórnarskrárnefnd sem hv. þingmenn Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal leggja til í nefndaráliti sínu eða á grundvelli þeirrar tillögu sem hv. Þráinn Bertelsson mælir fyrir. Vandinn er hins vegar sá að það hefur ekki verið haft samráð við alla stjórnmálaflokka, það hefur ekkert verið talað við Sjálfstæðisflokkinn. Ríkisstjórnin hefur engan áhuga á málamiðlunum eða leita einhverra leiða til að ná samningum um málið. Þess vegna erum við í þessari stöðu. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að kalla þá samkomu þar sem menn þinga um stjórnlög, stjórnlagaþing, eins og það er ekkert því til fyrirstöðu að kalla þjóðfundinn þjóðfund þrátt fyrir að það hafi verið fulltrúafundur. Öll þjóðin var ekki á þeim fundi en menn kölluðu hann þjóðfund. Aðalatriðið varðandi setningu stjórnlaga og breytingar á stjórnarskrá er að Alþingi Íslendinga hafi lokaákvörðun um það með hvaða hætti stjórnarskráin er og þær reglur sem hafa réttaráhrif gagnvart borgurunum í landinu. Þetta er stofnun sem á að 

Forseti vill árétta við þingmanninn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hefur staðið yfir í nokkurn tíma um frumvarpið um stjórnlagaþing hefur verið mjög málefnaleg, a.m.k. eins og ég hef getað fylgst með henni. Ég hef reynt eftir föngum að fylgjast með þeim ræðum sem hafa verið fluttar, bæði í þingsalnum og eins hef ég fylgst með þeim af skrifstofu minni. Ef ég á að fella einhvern dóm um þær ræður þá er sá dómur að umræðurnar hafa að langmestu leyti verið málefnalegar. Það er líka verið að ræða gríðarlega þýðingarmikið mál sem hlýtur eðli málsins samkvæmt að kalla á það að við reynum að vanda okkur við umræðuna því við erum að fjalla um grundvallarlöggjöf fyrir íslensku þjóðina sem stjórnarskráin sannarlega er. Í tilefni af þessu vil ég segja að mér mislíkar mjög hvernig reynt hefur verið að draga upp þá mynd að þær fáu ræður sem hafa verið fluttar um þetta mikilvæga mál séu tilraun til einhvers konar málþófs. Ég er búinn að sitja dálítinn tíma á Alþingi og ég ætla að segja eitt: Ég þekki málþóf þegar ég sé það. Það sem við gerum nú, sem er að ræða málin efnislega, er ekki málþóf. Þetta er bara tilraun þingmanna til að koma á framfæri sjónarmiðum sínum um gríðarlega mikilvægt mál. Til að geta gert það sæmilega veitir mönnum almennt ekkert af þeim 20 mínútum sem við höfum til að flytja mál okkar við 2. umr. málsins. Ég spyr sjálfan mig hins vegar í þessu sambandi: Hvers vegna víkur svo við, hvers vegna gerist það að menn taka sér sífellt í munn orðið málþóf þegar farið er að ræða stjórnarskrána? Þetta er ekki í fyrsta skipti sem menn hafa uppi þann málatilbúnað þegar umræður hafa staðið í fáeina klukkutíma um grundvallarlöggjöf þjóðarinnar, að það sé orðið málþóf. Er þetta tilraun til að vísa slíkri umræðu frá og forðast hana, koma í veg fyrir hana? Gera það að verkum að þingmenn verði feimnir við að fá á sig málþófsstimpil í þingsölum eða úti í samfélaginu og veigri sér þess vegna við að taka þátt í umræðu um þetta gríðarlega þýðingarmikla mál? Það má vel vera að það sé hinn undirliggjandi tilgangur en hann hræðir a.m.k. ekki mig frá því að taka þátt í umræðunni eins og ég geri nú og kannski síðar ef ég tel sérstakt tilefni til þess. Við megum ekki vinna þannig í umræðunni að tala niður þýðingu stjórnarskrárinnar. Það væri mjög alvarlegur hlutur ef þingmenn, sem hefja þingstörf sín á því að sverja eið að stjórnarskránni, tali niður þýðingu stjórnarskrárinnar með því að uppnefna ræður hvers annars og kalla þær málþóf. Þetta eru efnislegar umræður og við verðum einfaldlega að horfast í augu við það að umræður um stjórnarskrána munu taka tíma og þær eiga að taka tíma. Menn hafa að minnsta kosti verið sammála um, þrátt fyrir allt, að þegar gera á breytingar á stjórnarskránni megi ekki rasa um ráð fram. Við gerum ekki breytingar á stjórnarskránni á hverjum degi. Við getum gert það við aðra löggjöf í landinu ef efni standa til þess, en við gerum það ekki við stjórnarskrána Hún er grundvallarlög, svo ég þýði hrátt heiti stjórnarskrárinnar á norrænum málum. Grundvallarlög í þessu sambandi vísa auðvitað til þess að þetta er grundvöllur sem við höfum til að standa á og byggja aðra löggjöf síðan á. Það er svo mikilvægt að hafa í huga þegar við ræðum þetta. Mér hefur fundist skorta á það í þessari annars ágætu umræðu að við veltum fyrir okkur spurningunni sem hvert mannsbarn ætti auðvitað að velta fyrir sér í sambandi við þetta og það er eiginlega til hvers? Af hverju? Hvers vegna erum við að búa til þessa nýju stofnun sem við köllum stjórnlagaþing og á að starfa tímabundið? Mér finnst, þegar ég skoða frumvarpið með þeim breytingartillögum sem hafa komið fram, að þetta sé einhvers konar stofnun sem er að verða miklu líkari stoppistöð því þetta er í raun og veru sú hugmynd að við viljum ekki láta Alþingi ræða um stjórnarskrárbreytingar. Þess vegna ætlum við að setja niður einhvers konar stoppistöð til að ræða málið. Það eru allir sammála um að hægt er að virkja almenning með ýmsum hætti en samt telja menn mikilvægt að setja á fót tímabundna stofnun svo þar geti orðið annar vettvangur en vettvangur Alþingis til að ræða þessi mál. Niðurstaðan á hins vegar í fyrsta lagi að vera einróma. Það er gert ráð fyrir því. Síðan verður sú niðurstaða flutt til Alþingis sem tekur málið aftur til umræðu og ákvörðunartöku fljótlega eftir atvikum. Ég nefndi það sérstaklega að gert er ráð fyrir því að niðurstaðan sé einróma og það er einmitt vikið að því í nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar þar sem sú spurning var rædd. Hvað gerist ef stjórnlagaþingið verður ekki sammála? Koma þá fram minnihlutaálit og meirihlutaálit, tekur þingið þá afstöðu til meirihlutaálitsins eða á það að taka afstöðu til minnihlutaálitsins? Hvernig á að ræða þessi mál? Niðurstaða meiri hlutans er þessi, með leyfi virðulegs forseta: „Meiri hlutinn telur það grundvallaratriði að samstaða verði á stjórnlagaþingi um þær breytingar sem lagðar eru til á stjórnarskrá í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Meiri hlutinn leggur því til að þessi málsgrein falli brott.“ Niðurstaðan er sem sagt sú að það er nánast kvöð að menn komist að einni niðurstöðu á stjórnlagaþinginu þann tíma sem það á að starfa. Þetta er út af fyrir sig athyglisvert vegna þess að umræðan hefur líka öðrum þræði snúist um að það þurfi að knýja fram tilteknar breytingar meira að segja þótt þær mæti andstöðu jafnvel myndarlegs hóps á þinginu af því að þær breytingar séu mikilvægar. Í meirihlutaálitinu er hins vegar kveðið upp úr með að ekki skuli sett fram tillaga nema hún sé gerð einum rómi. Þetta er út af fyrir sig ansi athyglisvert. Það er í sjálfu sér enginn ágreiningur um að gera þarf breytingar á stjórnarskrá okkar og hægt er að hafa dálítið mörg orð um það. Hins vegar hefur verið sagt sem svo að þetta sé spurning um lýðræðisumbætur. Það var ekki einu sinni sagt: „Það er stórt orð Hákot.“ Lýðræðisumbæturnar sem menn tala um eru í raun og veru, þegar grannt er skoðað, þessi stoppistöð, stjórnlagaþingið. Það er í rauninni það sem menn eiga við með orðinu lýðræðisumbætur. Allt annað sem talað er um í þessu sambandi er algerlega óháð stofnun stjórnlagaþings. Það er auðvitað blekkingaleikur að kalla stofnun stjórnlagaþings, sem er einhvers konar ráðgefandi umræðuvettvangur fyrir Alþingi, spurningu um lýðræðisumbætur og segja að þeir sem ekki eru fylgjandi þessari útfærslu á stjórnlagaþingi séu þá að bregða fæti fyrir lýðræðisumbætur eins og ég hef tekið eftir að menn hafa talað um, hver á fætur öðrum, í þessari umræðu. Þetta er auðvitað ekki spurning um lýðræðisumbætur því að ýmislegt af því sem rætt er um er mjög auðvelt að koma fyrir með allt öðrum hætti. Það er talað um að virkja þurfi almenning í undirbúningi stjórnarskrárinnar og það er alveg hárrétt. Það er eitt af því sem við höfum verið að þróa á síðustu árum og það eru alls konar aðferðir til að virkja þátttöku almennings. Á fyrri tímum þegar við gerðum breytingar á stjórnarskránni gerðum við það með sérstökum stjórnarskrárnefndum, við kölluðum til okkar sérfræðinga. Hinn þátturinn, virk þátttaka almennings í slíkri umræðu, var ekki til staðar. Nú höfum við hins vegar þróað þetta og okkur er ekkert að vanbúnaði að gera það með eða án stjórnlagaþings. Það kemur ekki hugmyndafræði um stjórnlagaþing nokkurn skapaðan hlut við. Við höfum sett á laggirnar þjóðfundi. Að vísu má segja að svolítið óhönduglega hafi tekist til um ýmislegt í framkvæmd þjóðfundanna og þeir fengið svolítið óorð á sig fyrir vikið en það skulum við láta liggja á milli hluta. Sú aðferðafræði að hafa þjóðfundi er prýðileg. Þá getum við kallað til okkar þúsundir manna ef vill um land allt til að taka þátt í opinni skapandi umræðu. Sveitarfélögin hafa í stórum stíl haldið íbúafundi þar sem þau fjalla um málefni sín en það dettur engum í hug að búa síðan til sveitarstjórn eða bæjarstjórn við hliðina á starfandi bæjarstjórn eða sveitarstjórn til að önnur umræða geti farið fram um málin á þeim vettvangi. Það er einfaldlega litið þannig á að það sé hlutverk viðkomandi sveitarstjórnar eða bæjarstjórnar að vinna úr þeim hugmyndum og þeim umræðum sem hafa farið fram á íbúafundum. Nútímatækni í fjarskiptum og tölvusamskiptum gerir líka að verkum að það er auðveldara en nokkru sinni áður að kalla eftir og búa til þennan umræðuvettvang fyrir almenning í landinu. En þetta hefur ekkert með stjórnlagaþingið að gera. Þetta geta menn gert t.d. á þeim grundvelli sem hv. þm. Þráinn Bertelsson talaði um áðan, setja á laggirnar nefnd. Ég tel að vísu að það eigi að vera einhvers konar sérfræðinganefnd, sem vinni áfram á grundvelli viðbragða almennings sem setur fram skoðanir sínar. Þetta er miklu skynsamlegri nálgun á málið og miklu eðlilegra á allan hátt að vinna það þannig. Ég hef sjálfur dálitla reynslu af þessu. Ég sit í nefnd sem er að endurskoða löggjöf um fiskveiðar. Það er eins og allir vita mjög umdeilt mál. Mér var trúað fyrir því að leiða lítinn undirhóp sem var að velta fyrir sér hvort við ættum að setja ákvæði sem lýtur að eignarhaldi á fiskveiðiauðlindinni í stjórnarskrá Ég held að enginn okkar sem sat í nefndinni hafi verið með neina minnimáttarkennd fyrir því verkefni þótt enginn af okkur væri löglærður einstaklingur. Við fórum í verkefnið með mjög opnum huga. Og hvað gerðum við? Við kölluðum til okkar sérfræðinga. Þótt við hefðum meginsjónarmiðin klár varð okkur fljótlega ljóst að þegar kom að því að skrifa niður sjálfan textann, sem við kynnum að ímynda okkur að gæti orðið grundvöllur að stjórnarskrárbreytingum, urðum við að reiða okkur á sérfræðinga á þessu sviði. Þetta er gríðarlega flókið málefnasvið. Að vísu er það svo, til að öllu sé haldið til haga, að sú umræða sem hefur farið fram um að setja ákvæði í stjórnarskrá sem lúta að eignarhaldi á fiskveiðiauðlindinni hefur þróast gríðarlega mikið á undanförnum árum. Árið 2007 tókust menn á um þetta í þinginu en komust ekki að endanlegri niðurstöðu þó að þeir hefðu verið býsna nærri niðurstöðu. Bæði í þeirri umræðu og enn þá frekar síðar hefur mönnum t.d. orðið það algerlega ljóst að ekki er um það að ræða að niðurstaðan verði sú að setja auðlindaákvæði, sem tekur bara til fiskveiðiauðlindarinnar, inn í stjórnarskrána. Við mundum væntanlega setja í stjórnarskrá okkar ákvæði sem lýtur að öllum auðlindum í landinu og við landið. Þetta er auðvitað dæmi um þá þróun sem hefur orðið í umræðunni um stjórnarskrármálið, að menn hafa smám saman verið að gera sér grein fyrir þessu. Ég tók að vísu eftir einu í ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem var mjög sleggjudómakennt, að hv. þingmaður talaði eins og ekkert hefði gerst í þróun stjórnarskrárumræðunnar sem lýtur að auðlindunum. En staðreyndin er að engu síður sú að eins og umræðan hefur að öllu leyti þróast er alveg ljóst að slíkt ákvæði mundi taka til fleiri auðlinda. Ríkisstjórnin hefur m.a. unnið í þessum efnum og velt fyrir sér hvernig taka eigi á auðlindum eins og t.d. vatninu, heita vatninu og öðrum slíkum auðlindum. Ég segi þetta vegna þess að ég vil undirstrika að jafnvel þó að menn setji á stjórnlagaþing munu þeir engu að síður þurfa að kalla til sín sérfræðinga. Þá væri náttúrlega orðið mjög sérkennilegt að á þeirri stoppistöð, sem ég hef kallað stjórnlagaþingið, færu fram almennar pólitískar stjórnmálaumræður um stjórnarskrána. Menn skiluðu þá væntanlega einhvers konar áliti og sérfræðingar yrðu að koma til. Ef menn ætluðu í raun og veru að kalla eftir lýðræðislegri þátttöku yrði það gert með þeim hætti sem ég var að nefna og stjórnlagaþingið mundi í engu bæta við þann lýðræðislega vinkil sem allir tala um að þurfi að vera í undirbúningsvinnunni varðandi stjórnarskrána umfram það sem við höfum gert á undanförnum árum. Það er síðan algerlega rangt sem hefur verið haldið fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið með einhvern þvergirðingshátt í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar á undanförnum árum. Þvert á móti. Eins og ég rakti í örstuttu andsvari í gærkvöldi var það svo að Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu um þær breytingar sem gerðar voru í þeim efnum. Hafa menn t.d. gleymt því að það er ekki mjög langt síðan, ég held að það hafi verið 2003, sem við kusum í fyrsta skipti eftir nýrri kjördæmaskipan sem var gerð á grundvelli breytinga á stjórnarskránni og kosningalöggjöf? Þetta var gífurlega mikil breyting. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því en þetta var gífurlega mikil breyting sem m.a. fól það í sér að tryggt var algert jafnræði í atkvæðavægi á milli stjórnmálaflokkanna en hafði ekki verið áður. Þetta var auðvitað heilmikil breyting. Í annan stað, eins og þegar hefur verið rakið, var gerð breyting á miðjum áratug síðustu aldar þegar settur var mannréttindakafli í stjórnarskrána. Sagt var í gærkvöldi að þetta hafi verið slíkt fjaðurvigtarmál að lítið mál hafi verið að gera slíkar breytingar. Það var hins vegar ekki svo. Þetta var heilmikið mál. Það var auðvitað alvörumál sem fjallað var um. Það hefur orðið gífurleg breyting til að mynda í öllum alþjóðasáttmálum sem lúta að mannréttindamálum og það þurfti að taka tillit til þessa, fella það að íslenskri lagahefð o.s.frv. Þetta hefur haft veruleg áhrif í för með sér. Við sjáum það t.d. á dómaframkvæmd. Hún hefur breyst eðlilega og löggjöf okkar hefur tekið mið af þessu þannig að áhrifin af þeim stjórnarskrárbreytingum hafa verið mikil. Því miður tókst illa til þegar verið var að fjalla um II. kafla stjórnarskrárinnar, þegar kom að málskotsrétti forseta Íslands. Þá létu menn prívatpersónuna Ólaf Ragnar Grímsson trufla sig. Þar lögðust menn í víking, sérstaklega úr Samfylkingunni, til að koma í veg fyrir að málskotsréttur forseta Íslands væri fluttur til þjóðarinnar eða með einhverjum öðrum hætti gerður úr garði. Þetta var hörmulegt. Það var hörmulegt að menn skyldu láta atburði sem urðu í hörðum umræðum um fjölmiðlafrumvarpið á sínum tíma trufla sig og hafa áhrif á niðurstöðu við breytingar sem allir tala um núna að þurfi að eiga sér stað. Ég hygg að það sé orðin mjög víðtæk sátt um það eða að minnsta kosti víðtæk skoðun í þjóðfélaginu að eðlilegt sé að gera breytingar á málskotsréttinum, færa hann til þjóðarinnar eða færa hann til Alþingis með einhverjum hætti. Þess vegna var hörmulegt að ekki tókst að ná niðurstöðu um þetta. Þar var ekki við Sjálfstæðisflokkinn að sakast. Það voru bara allt aðrar pólitískar aðstæður uppi. Þetta er nákvæmlega það sama og ég var að tala um áðan um auðlindaákvæðið sem við reyndum líka að ná saman með á árinu 2007. Þar hamlaði kannski fyrst og fremst tímaskortur því að við næðum saman. Í fyrra var rætt dögum saman um stjórnarskrána. Við sjálfstæðismenn hvöttum til að gerð yrði breyting á 79. gr. stjórnarskrárinnar sem hefði gert það að verkum, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson nefndi áðan, að þjálla yrði að gera breytingar á stjórnarskránni í framtíðinni. Það hefði að mínu mati verið mjög gott skref og gert okkur miklu auðveldara að vinna þessi mál í framtíðinni. Ég tel að menn megi ekki, þrátt fyrir að okkur hafi gengið illa við þessar tilteknu breytingar, líta þannig á að við eigum að gefast upp. Uppgjöf á auðvitað ekki að vera til í okkar orðabók þegar kemur að stjórnarskrárbreytingunum. Við verðum að takast á við málið og Alþingi ber samkvæmt stjórnarskrárlögum meginábyrgð í þeim efnum. Við getum ekki vísað þeirri ábyrgð með einhverjum hætti frá okkur. Við verðum að fá almenning í lið með okkur, við verðum að vinna með almenningi á grundvelli íbúafunda, þjóðfunda, samskipta o.s.frv. þannig að við getum virkjað þúsundirnar, ekki þá 25–31 sem gert er ráð fyrir að starfi í stjórnlagaþinginu. Það bætir í raun og veru ekki neinu við umræðuna sem þarf að eiga sér stað. Ýmsu þarf að breyta og mér fannst dálítið sérkennilegt að hlusta á umræðuna sem hefur farið fram og er einhvern veginn svona: Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið á móti því að breyta stjórnarskránni. Ergo: Búum til stjórnlagaþing til að koma í veg fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi einhver áhrif á umræðuna. Kann ekki að vera að Sjálfstæðisflokkurinn með sitt 30–40% atkvæðafylgi eigi samhljóm í skoðunum fólks úti um land, einmitt á þessu sviði? Er ekki líklegt að fólk með svipuð sjónarmið t.d. verði kosið inn á stjórnlagaþing? Er hugmyndafræðin sú að útiloka eigi fólk með þær skoðanir frá því að hafa áhrif á umræðuna sem fer fram á stjórnlagaþingi? Það sjá auðvitað allir að þessi röksemdafærsla gengur ekki upp. Þarna rekur sig hvað á annars horn. Þetta er undarleg meinloka sem er orðin föst í hausnum á fáeinum þingmönnum. Maður verður auðvitað var við að það er ótrúlega lítill áhugi á málinu t.d. hjá Vinstri grænum. Þingmenn Samfylkingarinnar tala lítið um þetta. Þetta er persónulegt 

Forseti vill biðja þingmanninn að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir mjög áhugaverða ræðu. Hann vék að þeim væntingum sem margir eða alla vega einhverjir kunna að binda við lýðræðisumbætur, stjórnlagaþing, og þá náttúrlega fyrst og fremst við væntanlega afurð stjórnlagaþings, í hvaða formi sem það mun starfa. Það vill þannig til að mér skolaði óvænt, nauðugum viljugum, inn í þennan sal á öldufaldi reiðibylgju sem reis í þjóðfélaginu við hrunið. Þær lýðræðisumbætur sem ég hef helst heyrt kallað eftir felast í því að hlustað verði á þjóðina, að tiltekinn fjöldi atkvæðisbærra manna geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu sem hefur okkur á næsta stig fyrir ofan þá villimennsku að þurfa að safnast saman og berjast við lögreglu með hávaða og ókvæðisorðum og einhverju ofbeldi til að láta í ljósi vilja okkar og vekja Alþingi Íslendinga af svefni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þingmanns. Ég held nefnilega að vaktar hafi verið upp algerlega óraunhæfar væntingar um eitthvað sem menn hafa nánast í áróðursskyni kallað lýðræðisumbætur. Því eins og ég var að reyna að færa rök fyrir í máli mínu áðan er stjórnlagaþing, eins og þarna er gert ráð fyrir, auðvitað bara umræðuvettvangur þar sem krafa er um að menn komist að einni niðurstöðu. Í raun og veru er ekki verið að brjóta í blað í einhverri lýðræðislegri umræðu eða lýðræðislegri uppbyggingu í samfélagi okkar. Sem gamall íhaldsmaður hef ég að vísu slegið ýmsa varnagla við hugmyndum um þjóðaratkvæði en ég geri mér grein fyrir því að þetta er auðvitað krafa tímans. Með þjóðaratkvæði getum við líka leyst með eðlilegum hætti úr erfiðum deilumálum sem er mjög erfitt fyrir okkur að leysa með öðrum hætti og geta t.d. lotið að aðild okkar að alþjóðlegum sáttmálum og samningum, stórum málum o.s.frv. Hitt er líka sem ég held að skipti gríðarlega miklu máli að menn átti sig á og það er að aðstæður til að kalla eftir sjónarmiðum fólks í þjóðfélagi okkar eru orðnar allt aðrar með því fjarskiptakerfi sem við höfum, tölvusamskiptum og síðast en ekki síst möguleikum okkar á að kalla fólk til funda, íbúafunda og þjóðfunda, og það er ekki tilviljun að sveitarfélög beita þessu í vaxandi mæli. Þegar þau takast á við skipulagsmál er nánast undantekningarlaust reynt að hafa tiltölulega opna íbúaumræðu og það eru einhverjir slíkir hlutir sem við þurfum að sjá. Að öðru leyti eru ýmsir þættir stjórnarskrárinnar sem ég gæti ítrekað að ég telji að þurfi breytinga við. 
            

Frú forseti. Ég þakka svarið. Ég vil bæta því við að í sambandi við þær væntingar sem ég hef merkt um lýðræðisumbætur felast ýmiss konar óskir um umræður og úrbætur sem varða ýmislegt í stjórnarskránni. Þegar menn kalla eftir lýðræðislegum umbótum á einu sviði þá verða þeir þess áskynja að það er fleira í stjórnarskránni sem mætti bæta. Ég fyrir mína parta nefni sérstaklega það að til að uppfylla þá mannréttindasáttmála sem gilda í heiminum þurfum við að bæta við dómstigi. Mér finnst nafnbreytingin á ráðuneytinu einhver kaldhæðnislegasti brandari í pólitík í seinni tíð, að kalla dómsmálaráðuneytið mannréttindaráðuneyti á meðan það rekur enn þá dómskerfi sem er brot á öllum sáttmálum. Það finnst mér einhvern veginn afskaplega kaldhæðnislegt. Ég held að við skynjum það báðir, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og ég, að kallað er eftir því að við uppfærum þetta grundvallarrit. Hitt er annað mál sem ég held að sé miklu betra að við ræðum bara undir fjögur augu, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og ég, þ.e. hvor okkar er meiri íhaldsmaður þegar kemur að því að breyta grundvallarlögum íslenska lýðveldisins.

Virðulegi forseti. Það er alveg ábyggilega rétt að ýmsir hafa ímyndað sér að svarið við þeim vandamálum sem við höfum glímt við upp á síðkastið sé það sem menn hafa kallað lýðræðisumbætur. Ég ætla mér ekki þá dul að ímynda mér að ég tali fyrir hönd þjóðarinnar í þeim efnum en þó held ég að ég sé ekki fjarri því sem þjóðarsálin hugsar þegar ég segi að ég hafi ekki átt von á því að þegar krafan reis um eitthvað sem menn kölluðu lýðræðisumbætur hafi menn ímyndað sér að hægt væri að fullnusta henni með því að kalla saman um fáeinna mánaða eða vikna skeið, eða hvað það er, 25–30 einstaklinga til að setja á málstofu um það hvernig þeir vildu hafa stjórnarskrá. Það er í raun og veru það sem er verið að gera. Þetta er málstofa, stoppistöð í umræðunni um það hvernig við viljum gera breytingar á stjórnarskránni. Það er allt sem þetta gengur út á. Þess vegna eru menn að búa til gríðarlegar umbúðir utan um sáralítið. Það eru ótal aðferðir, eins og ég rakti áðan, til að virkja almenning í þessari umræðu og það hygg ég að almenningur hafi fremur verið að kalla eftir. Það er það sem menn eru að gera í stórum stíl. Menn þurfa ekki að telja sig vera að finna upp nýtt hjól eða finna upp hjólið í þessum efnum. Það er ekki þannig. Þetta eru menn að gera án þess að hafa til grundvallar einhverja lagasetningu um stjórnlagaþing. Síðan þarf að taka á ýmsum málum. Við erum t.d. smám saman að taka yfir alls konar alþjóðlega sáttmála sem út af fyrir sig hljóta að vekja upp spurningar sem lúta að fullveldi okkar. Það er hlutur sem við þurfum nauðsynlega að takast á við nú þegar í stjórnarskránni, hvort sem menn ganga í Evrópusambandið eður ei.

Forseti. Það er margt undir þessa dagana á Alþingi, dagskrá manna riðlast mjög skjótt þegar snarpir vindar blása. Þannig hefur háttað til m.a. um ýmis dagskrármál og röð ræðumanna í umræðu um þetta merka mál sem er frumvarp um stjórnlagaþing. Ég hef hlýtt á þó nokkuð margar ræður um málið og hef í rauninni orðið miklu fróðari um þá sögu sem stjórnarskrárbreytingar eiga sér í þessum sölum. Ég hef orðið vitni að því oftar en ekki að margir hv. þingmenn detta í það far að tala um að svona hafi þessi flokkurinn gert í þann tíð og þetta hefði verið stefna hins flokksins í „den tid“ o.s.frv. þannig að í umræðum um þetta mikla mál, stjórnarskrárbreytingar, geta menn sjaldnast farið upp úr þeim gömlu hjólförum sem farartæki fortíðarinnar hafa markað í íslenska stjórnmálasögu. Og það er á margan hátt nokkuð skiljanlegt í ljósi þess sem sagt hefur verið að stjórnarskráin sé æðst allra laga og verndi einstaklingana gagnvart ríkisvaldinu. Ég var mjög hugsi yfir þeirri umræðu sem hér fór fram í gærkvöldi, t.d. þegar rakið var í ágætri ræðu hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni hversu miklar breytingar hafi í rauninni verið gerðar á stjórnarskránni, ég hafði ekki áttað mig á því. Og það er ótölulegur fjöldi breytinga sem gerður hefur verið í gegnum árin á fjölda greina. Ýmsir merkir áfangar hafa náðst í þeim efnum eins og menn hafa bent á, í mannréttindakafla stjórnarskrárinnar sérstaklega. Að sjálfsögðu er mjög auðvelt að viðurkenna það í ljósi þeirrar umræðu sem hefur farið fram að ýmis atriði í stjórnarskránni eru umdeild og þar skiptast menn í fylkingar eftir grundvallarafstöðu sinni til þess með hvaða hætti þeir vilja sjá þjóðfélagið byggt. En það er mjög ómaklegt að halda því fram að einhver einn flokkur fremur en annar við þessa umræðu vilji ekki með neinum hætti gera breytingar á stjórnarskrá Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að ná þeim fram á ýmsum sviðum, og í því efni get ég tekið undir ýmislegt sem fram kemur í þessu frumvarpi þar sem eru listaðir upp í einum sjö eða átta liðum þau viðfangsefni sem til umfjöllunar eru. Fulltrúar okkar í allsherjarnefnd hafa í þeirri vinnu sem liggur til grundvallar frumvarpinu haldið þeim sjónarmiðum á lofti að það sé eðlilegt og nauðsynlegt að gera ákveðnar breytingar á ákveðnum þáttum stjórnarskrár. Þar hefur oft verið staldrað við þau atriði sem lúta að forsetaembætti, ríkisstjórn og Alþingi og samskiptum þessara aðila. Ég held að það sé ágæt samstaða um það meðal allra þeirra sem hafa tjáð sig um þetta í þeirri umræðu sem hér hefur staðið. Sömuleiðis vilja menn skýra ákvæði stjórnarskrár að því sem lýtur að dómstólum. Ég held, ekki síst í ljósi umræðunnar sem oft hefur komið upp um samstarf Íslands við önnur lönd - og þá tengi ég það þeirri einstöku umsókn um aðild að Evrópusambandinu sem núverandi hluti stjórnarliða stendur að heils hugar meðan annar hlutinn er örlítið skiptari í því - að það sé nauðsynlegt að taka upp í stjórnarskrána, miðað við það vit sem ég hef á að skýra ákvæði stjórnarskrárinnar, hvernig við bindumst samningum eða eigum samstarf við erlend ríki, og sérstaklega hefur þetta komið upp í tengslum við umræðu um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég vil einnig nefna hér ákvæði sem lúta að þjóðaratkvæðagreiðslum. Sá flokkur sem ég er fulltrúi í, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur iðulega talað því máli og meira að segja flutt um það tillögu að stjórnarskránni verði breytt á þann veg að sett verði inn í hana ákvæði er lúta að þjóðaratkvæðagreiðslum. Því miður hlaut sú tillaga ekki neinar undirtektir hér fyrir rúmu ári og hefði kannski betur verið fallist á þau sjónarmið sem þá voru sett fram. Svo var ekki og verkið bíður þar af leiðandi betri tíma. Að lokum vil ég líka nefna atriði sem hefur verið umdeilt að innihaldi, þ.e. þau mál sem snúa að auðlindanýtingu, eignarhaldi yfir auðlindum o.s.frv. Flestir þeir sem rætt hafa þetta mál við þessa umræðu hafa haldið þeim sjónarmiðum á lofti að það sé nauðsynlegt að skýra ákvæði stjórnarskrárinnar að því leytinu til. Fulltrúar okkar í allsherjarnefnd hafa verið þeirrar skoðunar einnig, en svo deila menn kannski um innihaldið í því eða hvernig útfærslan á að vera. Þetta eru hin stóru mál sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur opnað á og telur nauðsynlegt að gera og koma inn í stjórnarskrá Íslands. Og um það virðist vera þokkaleg sátt og samkomulag á milli þeirra sem tjáð sig hafa um málið. Hvað stendur þá eftir? Af hverju er það ekki gert? Eflaust kann skýringin á því að vera sú að stjórnmálaöflin í landinu hafa á undanförnum árum ekki náð að vinna þá vinnu til enda, hvað svo sem hefur staðið í veginum fyrir því. Gerð er tilraun til þess í frumvarpinu að koma málinu í þann farveg að við sjáum til lands í þessum efnum. Ég skal fúslega viðurkenna að það er virðingarverð tilraun en ég tel hana ekki færa, ég sé á henni ýmsar ambögur sem ég á mjög erfitt með að sætta mig við. Ég vil nefna sérstaklega að ég tel þá aðferð sem hér er viðhöfð, þ.e. að kjósa til stjórnlagaþings, þannig í útfærslu og verkefnið sett upp með þeim hætti að ég tel einboðið að standa gegn þeim ákvæðum sem þar eru sett fram. Þetta er gert undir þeim formerkjum að verið sé að opna leið til þess að þjóðin komi að samningu stjórnarskrárinnar. Það er gott. Með öðrum orðum, ég deili þeim skoðunum að nauðsynlegt sé að gera það með einhverjum hætti þannig að þjóðin geti haft tækifæri til að segja álit sitt eða koma fram með tillögur um stjórnarskrárbreytingar. Ég deili skoðunum með þeim sem flytja frumvarpið í þessum efnum. Aðferðin sem lögð er til hugnast mér ekki. Ég sé það fyrir mér eins og þessi uppsetning er að þetta geti leitt til stórra vandræða, ekki það að ég treysti ekki því fólki sem hugsanlega á að taka að sér þessi verkefni eins og hvíslað hefur verið að mér þegar þetta hefur verið rætt utan þessa salar. Þvert á móti held ég og ég geng að því verki þannig að flestu fólki sé treystandi til góðra verka. En uppsetningin á þessu máli er með þeim hætti að hér er ætlað að vinna þetta þannig að fólk efni til stjórnlagaþings sem skipað er 25–31 fulltrúa sem kosinn er í kosningu af allri þjóðinni. Í þetta verkefni á að verja einhverjum fjárhæðum, sumir hafa nefnt töluna allt upp í 600 millj. kr. Látum það liggja á milli hluta hversu dýrt þetta er eða ódýrt, það er meiri ástæða til að spyrja um árangurinn af verkinu og forminu. Ég sé fyrir mér að það geti vel komið til þess að vandræði verði við að framkvæma þetta. Hafa menn tilfinningu fyrir því hversu margir einstaklingar vilja gefa kost á sér til þessara starfa? Ég hef ekki hugmynd um hver áhuginn er á því að koma að þessu. Það er opið öllum að gefa kost á sér. Og þótt ekki væri nema fyrir vandræðin við að búa til þokkalega skynsamlegan og góðan kjörseðil held ég að það geti flækst fyrir fólki. Og þótt ekki væri nema fyrir það eitt að hér er um að ræða launaða vinnu í ástandi sem allir þekkja og horfa til er mikið atvinnuleysi og menn sækja eðlilega til verka sem kunna að gefa þeim færi á hvoru tveggja að koma á framfæri skoðunum sínum en ekki síður að hafa lífsviðurværi. Ég spyr líka um það hlutverk sem þjóðinni er ætlað í þessu verki, að kjósa sér 25–31 einstakling á fullum launum við það að forma tillögu sem kemur síðan inn til Alþingis og þar upphefst sama rifrildið. Ég hef tekið undir þau sjónarmið sem komu fram hjá 1. minni hluta allsherjarnefndar um að þetta verði unnið með þeim hætti að kjörin verði til verka nefnd sérfræðinga. Ef ég man rétt leggja þau til að þetta verði níu manna nefnd sem vinni úr þeim gögnum, þeim upplýsingum, þeirri þekkingu sem fyrir er á málinu, hvort tveggja úr sögu okkar og einnig úr þeirri umræðu sem hér liggur fyrir, og vinni upp í hendurnar á þjóðinni með einhverjum hætti tillögur eða frumvarp að nýrri stjórnarskrá. Síðan er hægt að bera það undir þjóðina og fá þar álit, í hvaða formi svo sem það væri, og í því formi kæmi þetta inn til Alþingis. Mér finnst umbúnaðurinn eins og hann er hérna ekki hæfa því formi sem ég vil hafa á þessu máli. Því hefur verið haldið fram hér að þessi vinna sé nauðsynleg til að skapa traust og virðingu fyrir Alþingi, þetta sé grundvallaratriði í því verki að þessi stofnun, löggjafarsamkundan, geti endurheimt traust sitt og virðingu hjá þjóðinni. Ég fellst ekki á að það gerist með þeim hætti að Alþingi framvísi með einhverjum hætti, eins og hér er lagt til, umboði sínu til þessa svokallaða stjórnlagaþings sem á, eins og hér var lýst í ágætri ræðu í gær, að verða einhvers konar eftirlíking af löggjafarsamkundu landsins. Ég tel það einfaldlega ekki við hæfi og hef einnig efasemdir um að sú vinna muni skila okkur því sem við þurfum. Ég hef ekki heyrt mikið fara fyrir í umræðu í tengslum við þetta mál hugleiðingum hv. þingmanna um það efni hvernig þeir sjái fyrir sér væntanlega kosningu í tengslum við það ef einhverjir kunna að gefa kost á sér til setu á stjórnlagaþingi, ég nefndi fjöldann hér áðan, hvaða þættir það væru sem mundu ráða kjöri inn á þingið, hvernig frambjóðendur mundu móta sér afstöðu o.s.frv. Ég held að það verði mjög einkennilegt þegar við sjáum á sama tíma að Alþingi, með því að staðfesta frumvarpið eins og það liggur fyrir, er búið að gefa ákveðna forskrift að stefnumálum frambjóðenda inn á stjórnlagaþing. Í 3. gr. frumvarpsins og með þeim tillögum sem þar fylgja er í rauninni væntanlegum frambjóðendum sett forskrift að því, kvitt og klárt, með hvaða áherslu þeir ganga til kosninga í kjörinu til stjórnlagaþings, þ.e. með öðrum orðum er Alþingi með staðfestingu þessa frumvarps búið að takmarka umboð þeirra til þess að hafa skoðanir á stjórnarskránni að öðru leyti. Undir þeim skilmálum sem þarna eru tilgreindir verða þessir væntanlegu frambjóðendur og væntanlegu fulltrúar á stjórnlagaþingi að sitja og ég vil ekki una því. Ég vil aðeins nefna þann kostnað sem þessu verklagi öllu fylgir og áður en ég nefni það vil ég undirstrika það mjög skýrt að ég er alveg tilbúinn til að verja háum fjárhæðum í að vinna vandaða vinnu við það verk sem hér liggur fyrir, þ.e. endurskoðun á stjórnarskrá Íslands. Ég get hins vegar ekki komist hjá því að nefna það við þessa umræðu, einfaldlega vegna þess að þetta er ekki fyrsta málið sem við fáum í þingsal sem gerir ráð fyrir verkefnum, ýmsum þörfum, misþörfum og misgóðum að vísu, en hér er um að ræða enn eitt málið sem gerir ráð fyrir verkefnum sem við höfum ekki fjármagnað. Við erum sífellt að fást við mál í sölum Alþingis sem gera ráð fyrir því að við tökum að láni fé til að koma af stað ákveðnum þörfum verkefnum. Og með fullri virðingu, ég undirstrika það, með fullri virðingu fyrir verkefninu vil ég nálgast þetta einnegin út frá því sjónarmiði að virðingin fyrir því að okkur sem hér störfum ber skylda til að sjá svo um að sjóður allra landsmanna eigi fyrir nauðþurftum fólks í landinu er hverfandi. Við erum sífellt að taka út úr þessum margumtalaða gleðibanka en svo vill bara til að hann er tómur. Það er grundvallaratriðið í mínum huga núna á þessum tímum og stærsta málið sem við stöndum frammi fyrir er að ná tökum á fjármálum ríkisins. Meðan við höfum ekki náð þeim tökum erum við vart tæk til þess að stýra landinu svo eitthvert vit sé í. Þetta vildi ég sagt hafa, einfaldlega vegna þess að það er tiltölulega stutt síðan að ég var hér í ræðu um lokafjárlög ársins 2008, sem er í margra hugum komið langt aftur í fyrri tíð. Og þó að ekki séu nema tvö ár frá árinu 2008 tæpast liðin kemur ágætlega fram í því frumvarpi að lokafjárlögum sem þar lá fyrir hversu alvarleg staðan er og menn eru einfaldlega ekki að horfast í augu við það enn þá. Því nefni ég þessar kostnaðartölur. Þar kemur fram að á árinu 2008 jukust langtímaskuldir ríkissjóðs um 657 milljarða kr. og frá því herrans ári má gera ráð fyrir því að skuldirnar miðað við fjárlög ársins 2009 og útkomu þeirra og fjárlög ársins 2010 muni skuldirnar verða komnar upp í 1.500 milljarða kr. Þó að 500 milljónir eins og hér er nefnt sé ekki stór tala í því leggur hún inn með öllum hinum. Því mun ég aldrei þreytast á að nefna þessa staðreynd, að meðan við höfum og erum ekki enn búin að ná tökum á ríkissjóði, fjármálum ríkisins, hefur það að mínu mati afskaplega takmarkaðan tilgang að ræða aðra þætti vegna þess að við höfum ekki tryggingu fyrir því að koma þeim í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég deili því með hv. þm. Kristjáni Júlíussyni að það þarf alltaf að fara vel með peninga og ekki síst á dögum eins og þeim sem við lifum í dag. Ég tel að þeim peningum sem varið er til þess að endurskoða stjórnarskrá Íslands sé vel varið því að ég tel mjög nauðsynlegt að við höfum góða stjórnarskrá. Ég heyri að hv. þingmaður er sammála mér um það. Hv. þingmaður virðist líka vera nokkuð sammála mér um að það gæti verið ágætt að fjarlægja þessa umræðu um stjórnarskrána nokkuð frá hinu daglega þrasi stjórnmálanna og það gleður mig að heyra. Það er eitt sem mig langaði til að nefna, af því að hv. þingmaður sagði að það væri búið að skaffa stjórnlagaþingi störf með því að telja upp í 3. gr. þau atriði sem þar ætti að ræða. Það er ekki svo, meira að segja er bætt við þennan lista í breytingartillögum við frumvarpið. Það er þó ekki vegna þess að ætlunin sé að segja stjórnlagaþinginu fyrir verkum, vegna þess að ég fyrir mína parta tel aðalsetninguna í 3. gr. vera þessa, með leyfi forseta: „Stjórnlagaþing getur ákveðið að taka til umfjöllunar fleiri þætti en getið er í 1. mgr.“ Ég tel þetta grundvallarsetningu í 3. gr. frumvarpsins og í raun um stjórnlagaþingið.

Forseti. Ég þakka Valgerði Bjarnadóttur andsvarið og gleðst hjartanlega yfir því hvað við eigum margt sameiginlegt í þessu máli þótt vissulega sé eitt stórt atriði sem skilur okkur að í því, sem er hugmyndin um stjórnlagaþingið. Vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að lokasetningin í 3. gr. opnar á víðara umboð til stjórnlagaþingsins en engu að síður er í þeim sex liðum sem þarna eru taldir upp, auk þeirra tveggja sem bætt er við í nefndarálitinu, verið að ramma þetta mjög skýrt inn. Þetta eru ákveðin fyrirmæli og í þeim felst ákveðin binding. Um það getum við í sjálfu sér ekki deilt en vissulega skal ég taka undir þá athugasemd hjá hv. þingmanni að síðasta setningin opnar væntanlega á víðara umboð kjörinna fulltrúa ef af þessu stjórnlagaþingi verður. Ég fagna því líka að hv. þingmaður deilir með mér áhyggjum af stöðu ríkissjóðs og vænti þess að hún leggi mér lið í því að berja á því máli áfram, ekki veitir af. Allt þetta leggst inn í þennan sama stóra pott og það er enginn hörgull, því miður, á málum sem eru að koma hér inn sem eru því marki brennd að ekki er búið að fjármagna þau. Ég skal alveg játa að ég skelfist þá hugsun pínulítið í ljósi þeirrar stöðu sem fjármál ríkisins eru í að skilningur þeirra sem semja þessi frumvörp liggur ekki fyrir, að því er mér virðist, af hvaða ástæðum svo sem það er. Hugsunin í þeim efnum verður að vera ríkari í þá veru 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég ætla bara að lýsa því yfir að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það þurfi að fara vel með fé. Í þeim efnum þarf að vanda til allra frumvarpa og laga sem hér eru sett og hefði mátt gera betur fyrir löngu. Aðstæður eins og þær eru í dag hvetja okkur vonandi enn frekar til dáða en áður.

Forseti. Ég verð enn einu sinni að lýsa mig sammála hv. þingmanni um að þetta hefði vissulega mátt gera fyrr. Þegar maður kynnir sér sögu gerðra frumvarpa um meðferð fjármála ríkisins, fjárlagafrumvörp, athugasemdir sem þingmenn úr öllum flokkum hafa gert og athugasemdir Ríkisendurskoðunar og fleiri aðila þá er alveg ljóst að þetta er eins í dag og var fyrir nokkrum árum. Það sem mér finnst svo umhugsunarvert er að engin breyting verður á þrátt fyrir að við höfum lent í þessum gríðarlega skelli. Engin breyting verður á þegar við þurfum mest á því að halda að endurgera alla þessa ferla. Af því að ég nefndi áðan möguleikana á því hvernig framboðum til þessa stjórnlagaþings yrði háttað og nefndi að sú staða væri uppi í íslensku samfélagi að lengi hefði verið töluvert mikið atvinnuleysi, þá er bara eitt praktískt úrlausnarefni sem ég hef ekki enn fengið neinar skýringar á: Hvernig ætla menn að standa að því að útbúa þennan kjörseðil? Ég spái því nú ekki að allir þeir 15.000 sem skráðir eru á atvinnuleysisskrá verði á honum en þótt það væru ekki nema nokkur hundruð manns þá er það viðfangsefni sem ég hef ekki enn séð neina lausn á. Kannski liggja til grundvallar þessari tillögu líka upplýsingar um mögulegt mat á því hversu margir munu gefa kost á sér og þá leysist það væntanlega farsællega ef þetta mál gengur fram. En ég legg áherslu á það að skoðun mín er sú að ég treysti því að stjórnlagaþingið verði ekki að veruleika 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórnlagaþing sem mun fá það verkefni að endurskoða stjórnarskrá okkar Íslendinga ef það verður að lögum. Þetta þing mun gefa Alþingi ráð, vegna þess að það er ekki bindandi, um hvernig endanleg stjórnarskrá mun líta út. Ljóst er að þörf er á endurbótum á stjórnarskránni. Stjórnarskráin er 80 greinar og þar af eru 79 efnislegar. Í umræðum má oft ætla að ekki hafi verið hreyft við stjórnarskránni frá árinu 1944, en það er nú ekki alls kostar rétt.  En margt þarf að laga og það þarf að skýra betur aðskilnað framkvæmdarvalds, dómsvalds og löggjafarvalds. Það er einn af þeim hlutum sem þarf að laga en við þurfum líka að fá nýbreytni inn í stjórnarskrána og af því að ég er menntaður hagfræðingur dettur mér strax í hug að mjög áhugavert væri að skoða hvort í nýrri stjórnarskrá ætti að vera grein sem kvæði á um að bannað væri að reka ríkissjóð með halla. Það er ljóst að mikil skuldasöfnun er kostnaðarsöm fyrir þjóðir, þjóðfélög fara varhluta af miklum gæðum vegna þess að skuldir bera jú vexti og sennilega munu einhverja næstu áratugina vera hærri vextir í heiminum en hafa verið út af þeim miklu mistökum sem gerð voru á fjármálamörkuðum og grófu um sig á 9. og 10. áratugnum og lýstu sér síðan með fjármálakreppunni á 1. áratug þessarar aldar. Þjóðverjar hafa sett inn ákvæði í stjórnarskrá sína sem bannar að reka þýska ríkið með halla. Það er ekki eingöngu gert vegna þeirra atriða sem ég nefndi hér áðan, að það kosti mikið að skulda og kynslóðirnar fari á mis við mikil gæði vegna vaxtagreiðslna, heldur líka vegna þess að í nútímahagstjórn leikur peningamálastjórnin mjög stórt hlutverk. Við höfum farið þá leið að peningamálastjórn sé í höndum fagaðila, í höndum seðlabanka, þar sem eitt af lykilatriðunum er að seðlabankarnir séu sjálfstæðir frá hinu daglega amstri stjórnmálanna og að ákvarðanir þar séu algjörlega teknar á þeim forsendum að verðbólgu skuli halda niðri og að verðlagi skuli halda stöðugu. Þetta er afurð mikilla rannsókna og mikillar reynslu sem hinn vestræni heimur gekk í gegnum, getum við sagt, á olíukreppuárunum á 8. áratugnum. Þar sáu menn hversu gríðarlega kostnaðarsöm verðbólga getur verið. Jafnframt endurspeglar fjárlagahalli, eins og nafnið bendir til, að meiru er eytt en aflað er. Oft og tíðum veldur það þenslu í hagkerfinu, þ.e. verðbólgu. Allt bítur þetta hvað í skottið á öðru. Ég hefði haldið að við endurskoðun stjórnarskrárinnar, eins og ég hef sagt hér, væri mjög álitlegt að skoða hvort eigi að stjórnarskrárbinda að fjárlagahalli verði einfaldlega bannaður nema hugsanlega í einhverjum neyðartilvikum eins og við sáum á árinu 2008 þegar fjármálakreppan skall á Íslandi. Hugsanlega mætti binda það einhverjum skilyrðum, t.d. að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um hvort yfirleitt mætti reka ríkissjóð með halla, þrátt fyrir að einhver óvæntur skellur hefði komið. Á Íslandi búum við við svokallað fulltrúalýðræði, líkt og er á Vesturlöndum. Fulltrúalýðræði hefur komið fram af ofurpraktískum ástæðum, það mundi æra óstöðugan að öll þjóðin greiddi atkvæði um hvert og eitt mál sem þarf að lögfesta á hinu háa Alþingi. Kerfið hefur þróast þannig í aldanna rás að borgarar velja sér fulltrúa til að sitja á Alþingi. Þeir fulltrúar eiga að greiða atkvæði samkvæmt samvisku sinni og það er gert í hverju máli. Þess vegna kemur mér á óvart að þessum fulltrúum sé ekki treystandi til að endurskoða eða sjá til þess að stjórnarskráin sé endurskoðuð og setja þar fram hugmyndir um þær breytingar sem æskilegar eru heldur þurfi að fara fram sérstakt stjórnlagaþing þar sem aðrir fulltrúar en þeir sem sitja á löggjafarsamkundunni koma með hugmyndir að þessari nýju stjórnarskrá. Mér finnst þetta skjóta nokkuð skökku við og í raun vera tvíverknaður eða þríverknaður eða hvað má segja um það mál. Ég held að Íslendingum sé ekki of gott að nota svipaðar leiðir og hafa verið farnar hér á Íslandi og eru farnar í þeim löndum sem við svo oft berum okkur saman við. Með því er ég ekki að segja að ný stjórnarskrá skuli samin í nefnd þar sem þingmenn eiga sæti, það má allt eins hugsa sér að hópur sérfræðinga sé Alþingi til ráðgjafar með stjórnarskrána, en í öllu því verður auðvitað að passa upp á að almenningur hafi eitthvað um þetta að segja. Með nútímatækni ætti að vera hægðarleikur fyrir áhugamenn um nýja stjórnarskrá að koma skilaboðum til alþingismanna, ég tala nú ekki um ef búinn yrði til sérstakur vettvangur sem yrði vel kynntur. Þrátt fyrir að ég segi hér að Alþingi ráði við það verk að búa til nýja stjórnarskrá held ég að það þurfi að fara fram á tíma sem er utan hins hefðbundna pólitíska karps og að til umræðu verði ekki nein önnur mál þannig að þetta detti ekki í hina hefðbundnu gryfju stjórnmálanna, hvort sem það væri málþóf eða einhver pólitísk hrossakaup, heldur að þetta væri afmarkaður tími þar sem þingmenn gætu gefið sér góðan tíma og unnið vel að gerð nýrrar stjórnarskrár. Jafnframt eru praktísk vandamál með hvernig háttað verður með frambjóðendur til stjórnlagaþings. Eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti réttilega á, ef allt í einu mundi kvikna einhver ósegjanlegur áhugi meðal þjóðarinnar á að sitja á þessu stjórnlagaþingi er erfitt að sjá fyrir sér hvernig kjörseðillinn mundi líta út. Hugsanlega er til einhver einföld lausn á því vandamáli en ég hef ekki heyrt hana og ekki dottið nein lausn í hug. Jafnframt hlýtur það að vera nokkurt áhyggjuefni hvernig frambjóðendur til stjórnlagaþings munu ná athygli landsmanna. Getur verið að þeir sem eigi mest erindi á þingið séu þeir sem eru hvað óþekktastir? Af hverju segi ég það? Vegna þess að við höfum séð það á vettvangi stjórnmálanna að þeir sem hafa þekktustu andlitin eiga hvað greiðastan aðgang að hjarta kjósenda. Fólk vill greiða þeim atkvæði sem það telur sig þekkja, ekki af persónulegum kynnum heldur af andlitinu, og þá er skammt í það að maður fari að hugsa hvort svona fígúrur sem eru í hinni opinberu umræðu, álitsgjafar, íþróttastjörnur, leikarar og annað slíkt, séu það fólk sem hugsanlega nær til fólksins og muni því mynda þetta stjórnlagaþing. Það er erfitt að sjá fyrir sér hvernig hægt er að leiðrétta það forskot sem þeir frambjóðendur hafa sem eru þekkt andlit í þjóðfélaginu. Jafnframt eru nýafstaðnar sveitarstjórnarkosningar mér hugleiknar þar sem nýtt framboð í Reykjavík rakaði til sín fylgi. Þetta nýja afl sem enginn hafði trú á í fyrstu endaði með næstum því hreinan meiri hluta, það munaði ekki miklu að það fengi hreinan meiri hluta í borgarstjórn. Einn helsti skemmtikraftur landsins verður nú borgarstjóri og með fullri virðingu fyrir Jóni Gnarr, sem er ákaflega hæfileikaríkur maður og hefur örugglega margt fram að færa, og því góða fólki sem er með honum á lista Besta flokksins - margt af því kannast ég við og þekki jafnvel nokkuð frá gamalli tíð - gæti hugsast að upp kæmi svipuð hreyfing í kringum kjör til stjórnlagaþings. Mér dettur t.d. í hug að Auddi og Sveppi eru ekki uppteknir í stjórnmálum. Gæti verið að þeir mundu t.d. stjórna stjórnlagaþinginu? Hversu mikil alvara væri í því, með fullri virðingu fyrir þeim góðu mönnum, ef þekkt andlit úr skemmtanaiðnaðinum tækju sig saman og byðu fram einhvers konar röð af fólki sem hefði áhuga á því að taka þátt í þessu sprellsins vegna? Hugsanlega yrði það bara ágætt, en ég varpa þessari spurningu fram. Ég vil kannski aðeins koma aftur að þeirri aðferð að kjósa að nota ekki þingmenn til að stjórna þessu og smíða nýja stjórnarskrá. Þó að þetta sé einungis ráðgefandi finnst mér þetta vera nokkurs konar uppgjöf og vanvirðing fyrir fulltrúalýðræðinu. Ég tel að við, hv. þingmenn sem sitjum á hinu háa Alþingi, séum þverskurður allrar þjóðarinnar, við komum úr öllum þjóðfélagsstéttum og erum á mismunandi aldri, af mismunandi kyni og annað slíkt þannig að ég tel að þingmenn endurspegli þjóðina ágætlega. Það getur verið að það séu einhverjir eiginleikar til að smíða nýja stjórnarskrá sem við höfum ekki en þá er það þó ólíkt því sem er í öðrum löndum þar sem þjóðþingin hafa þetta með höndum. Ég á eftir að fá rök fyrir því hvaða eiginleikar það eru sem okkur stjórnmálamennina, sem erum rétt kjörnir, vantar. Þá er það kannski síðasti punkturinn sem ég er með og hann varðar kostnaðinn. Ljóst er að þetta mun kosta gríðarlega mikla peninga, þeir peningar eru ekki til, þeir peningar verða teknir að láni. Þingmenn hafa komið hér upp og sagt að kostnaðurinn sé fullkomlega réttlætanlegur vegna þess hve mikilvægt og merkilegt þetta mál er, en sömu rök eru reyndar notuð þegar talað er um kostnaðinn við Evrópusambandsumsóknina, en peningarnir fyrir henni eru líka allir teknir að láni. Það er mikið tekið að láni fyrir mjög brýnum málum á sama tíma og uppi eru hugmyndir um að skera mjög mikið niður í ríkisrekstri sem óhjákvæmilega mun leiða til þess að segja þarf upp ríkisstarfsmönnum og sem óhjákvæmilega mun leiða til þess að kaupmáttur ríkisstarfsmanna mun snarminnka. Kannski eru þetta aukaatriði, kannski er fullkomlega réttlætanlegt að taka lán fyrir þessu en ég held að ég geti mælt fyrir hönd flestra þingmanna að okkur væri ekkert of gott að vinna að þessu máli sjálf, þ.e. að við hefðum tíma til þess. Við gætum t.d. notað sumarfríið okkar í það. Við notuðum sumarfríið seinasta sumar í Icesave og af hverju ekki að nota sumarfríið núna í það að smíða nýja stjórnarskrá? Ég varpa bara þeirri hugmynd fram. Það er ljóst að ekki er sátt um þessa meðferð og það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir fólk að smíða eigi nýja stjórnarskrá við skilyrði sem ekki ríkir sátt í þjóðfélaginu um. Til þess er stjórnarskráin allt of mikilvæg. Ég tek undir að full þörf er á því að endurskoða og jafnvel smíða nýja stjórnarskrá, en ég er hins vegar ekki fylgjandi þessari aðferð, bæði af praktískum ástæðum, eins og ég hef rakið, kostnaði, hvernig framkvæmdin er og annað slíkt, og vissum hættum sem eru tengdar þessu, og vegna þess að okkur alþingismönnum er ekkert of gott að smíða nýja stjórnarskrá handa okkur Íslendingum með aðstoð færustu sérfræðinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðuna, að mörgu leyti nokkuð samhljóða ræðu sem ég flutti hér í gær varðandi kostnaðarliðinn og annað. Nú liggur fyrir að mikill kostnaður fylgir því að kjósa til stjórnlagaþings. Eins og kom fram í umræðum taldi formaður allsherjarnefndar það vera vanáætlað að stjórnlagaþing mundi kosta 500 milljónir og var rætt hér í gær í fúlustu alvöru í ræðum að þetta færi allt upp í 1.000 milljónir. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Finnst honum ástæða til að láta Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vita að hér sé verið að setja lög sem beri svo mikinn kostnað í sér? Ég tel að það hafi ekki verið gert því að það er hvergi minnst á stjórnlagaþing í fjárlögum fyrir árið 2010. Svo að hinu sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni: Nýliðnar sveitarstjórnarkosningar voru mjög merkilegar að ýmsu leyti því að þar spruttu fram ný framboð sem náðu hreint ótrúlegum árangri, ekki bara í Reykjavík með Besta flokknum heldur líka óbundið framboð á Akureyri. Þótt það framboð hafi verið áður var það nýtt fólk, eins og hér í Reykjavík, miklir róttæklingar, fólk sem vill bylta því kerfi sem hefur verið við lýði. Sér hv. þingmaður fyrir sér að það verði kannski svona spútnikkar sem hljóta kjör á stjórnlagaþing, verði það? Listamenn, íþróttahetjur, fréttamenn og aðrir eru framar í kynningarmálum eins og hv. þingmaður kom inn á. Komum við kannski til með að sjá hér allt öðruvísi týpur en núverandi ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að 1.000 milljónir eru miklir peningar  Þetta með þekktu andlitin: Það er alveg hárrétt athugað að þeir sem eiga greiðastan aðgang að hjarta kjósenda eru þekktu andlitin þannig að það gæti vel verið að týpurnar sem ríkisstjórnin vill fá í þetta, fólk sem hefur mikla reynslu úr fræðaheiminum, úr lögfræði og öðru, sækist alls ekki eftir því heldur verði það skemmtikraftar og íþróttahetjur og aðrir álíka. Það gæti vel hugsast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svörin, mjög gagnmerk svör. Það verður kannski svo að þeir aðilar sem ríkisstjórnin sækist eftir að fá í þetta, fræðimenn, lagaprófessorar, stjórnskipunarfræðingar og aðrir, sækist mjög eftir því að setjast á stjórnlagaþing en það verði samt sem áður úrslit kosninganna að akkúrat hið svokallaða fræga fólk, skemmtikraftar, leikarar og íþróttastjörnur, verði kosið inn á stjórnlagaþing. Að vissu marki er það náttúrlega þjóðin sem á að kjósa inn á stjórnlagaþing a.m.k. 25 fulltrúa þó að ríkisstjórnin leggi það til í frumvarpinu að halli á annað kynið sé hægt að bæta við fulltrúum þar inn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er ekki skynsamlegra, svo að við fáum kannski fræðimennina örugglega inn á stjórnlagaþingið, að með einhverju móti verði farin leið hv. þm. Þráins Bertelssonar, að það verði annaðhvort kosið eða skipað í nefnd og nefnd rannsóknarnefndar Alþingis höfð til hliðsjónar? Það heppnaðist einstaklega vel. Þá komst Alþingi að þeirri niðurstöðu að fá fræðimenn til að vinna ákveðið verkefni, kom svo hér inn með heila skýrslu. Þingmaðurinn fór örlítið yfir þetta áðan, að Alþingi ætti að sjá um þetta sjálft, að búa til nýja stjórnarskrá og hafa til þess aflfærustu sérfræðinga. Ég hef meira að segja viljað sækja slíka vinnu sérfræðinga til þjóðþinga annarra norrænna landa. Það liggur fyrir að neitunarvald forseta er ekki orðið vandamál þarna inni því að nú vilja allir flokkar afmá það úr stjórnarskrá að því uppfylltu að það sé hægt að hafa öryggisventil með því kannski að þjóðin eða minni hluti þingmanna fái að vísa málum til þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar aðeins til að spyrja hv. þingmann um það sem ég kom inn á fyrst í andsvarinu, þ.e. að almenningur velji 

Virðulegi forseti. Jú, ég held að þetta sé hárrétt athugað. Hverjir eru það sem við viljum að séu Alþingi til ráðgjafar með nýja stjórnarskrá? Það eru fremstu fræðimenn á sviðinu, það eru lögspekingar og sérfræðingar sem hafa sérhæft sig í málinu. Það er líka eitt sem stjórnlagaþingið gerir, það útilokar náttúrlega útlendinga. Það er auðvelt að sjá fyrir sér, nákvæmlega eins og hv. þingmaður benti á, sérfræðinga frá öðrum þjóðþingum en líka bara fræðimenn frá öðrum löndum, erlenda fræðimenn, hjálpa til við sérfræðivinnu sem snýr að því að búa til hina bestu stjórnarskrá allra stjórnarskráa. Þá held ég að tillaga hv. þm. Þráins Bertelssonar sé bara alls ekki slæm, að við skipum hóp okkar færustu sérfræðinga og fræðimanna til að hjálpa okkur alþingismönnum með þetta.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir þau ummæli að tillaga mín í þessu máli sé alls ekki slæm. Ég er ánægður með stuðning þó að lítill sé. En mig langar aðeins að gera að umtalsefni það sem hv. þingmaður fór inn á í ræðu sinni, sem var mjög áhugaverð, hvernig við getum beinlínis breytt stjórnarskránni sem er mjög spennandi að ræða og upplyfting frá því að tala bara um stjórnlagaþing. Þessi hugmynd um að setja í stjórnarskrá að reka ríkið skuldlaust, þ.e. með skuldlausum fjárlögum, er allrar athygli verð. Þessi hugmynd sýnir að það er fullt af góðum hugmyndum sem bíður umfjöllunar og umræðu. Mér finnst nú hagfræðimenntun hv. þingmanns svo sem ekki gefa þessari skoðun neitt sérstakt vægi vegna þess að - ég vil taka fram að ég hef ekkert á móti hagfræðingum og jafnvel sumir af mínum bestu vinum eru hagfræðingar en ég verð alltaf hræddur við þá þegar þeir skella yfir sig kápu spámannsins og bjóðast til að segja mér, hugsanlega gegn vægu gjaldi, hvað muni gerast á morgun eða enn þá seinna - ég trúi því ekki að hagfræðingar frekar en aðrir menn sjái fram í tímann. Hv. þingmaður viðraði líka áhyggjur af því að Besti flokkurinn mundi bjóða fram til setu á stjórnlagaþingi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að segja að þetta sé athyglisverð hugmynd. Ég benti bara á að ég væri hagfræðingur í því samhengi að ég væri að hugsa um þetta út frá hagfræði, alls ekki að ég hefði eitthvað meira vit á stjórnarskrármálum eða neitt svoleiðis vegna þess að ég væri hagfræðingur. Það er algengur misskilningur að hagfræðingar séu menn sem sjái fyrir framtíðina. Hagfræðingar reyna að skilja verkun hagkerfisins. Ef þessi stærð hreyfist hvað hendir þá þessa stærð og annað slíkt. Það er kannski spádómur í sjálfu sér en það er ekki spádómur um framtíðina. Ég hafna því að þessi merka stétt sem hagfræðingar eru séu einhvers konar seiðkarlar okkar tíma, alls ekki. En ég tek jafnframt undir þau orð um hagfræðinga sem segjast sjá fyrir framtíðina, t.d. menn sem skrifuðu bók árið 1995 og sögðu þá að Ísland væri að hrynja og segja svo þegar það hrundi 2008: Ég sagði ykkur þetta. Það er ekki mikil speki. Á svoleiðis mönnum á maður ekki að taka mark. Það er alveg á hreinu. Þetta með Besta flokkinn, ég er alls ekki að segja að fólk sem fyllir Besta flokkinn eigi ekki erindi á stjórnlagaþing. Það er alls ekki það sem ég er að segja. Ég er að segja: Getur verið að mannvalið verði hneigt til fólks sem hefur það til að bera að vera þekkt í þjóðfélaginu eða getur verið að það verði fólk sem vill einhvern 

Frú forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson taldi eiginlega að ég væri að reyna að koma galdraorði, seiðkarlaorði, á hagfræðistéttina og eins og góðum galdramanni sæmir bar hann af sér galdraorðið og ekki skal ég standa í deilum við hann út af því. Varðandi þær kosningar sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, á stjórnlagaþing, þá hef ég stórkostlegar áhyggjur af því. Ég tel kosningar ekki vera neina sérstaka kraftbirtingarmynd lýðræðisins, rétturinn til að kjósa er heilagur og óaðskiljanlegur hluti frá lýðræðinu. En lýðræðið gengur út á allt aðra hluti, kosning er bara aðferð til að ná niðurstöðu. Að byrja þetta ferli á því að ætla að ná einhverri niðurstöðu með því að kjósa stjórnlagaþing, sem veit ekkert hvað það á að gera annað en bara laga stjórnarskrána, skrifa nýja stjórnarskrá, finnst mér svipað og að senda hóp af mönnum út í óbyggðir án þess að láta þá hafa nesti, landakort eða segja þeim yfirleitt hvaða erindi þeir eigi þangað annað en bara að anda að sér fersku lofti. Ef það á að halda stjórnlagaþing þarf að undirbúa það almennilega að mínu mati. Stjórnlagaþing getur farið fram með öllum mögulegum hætti, bæði með kjörnum fulltrúum og eins með frjálsum aðgangi allra landsmanna sem ég tel vera lýðræðislegast og best.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þráinn Bertelsson, mæltu manna heilastur.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórnlagaþing. Þetta er 2. umr. og fyrst og síðast er það sem við ræðum endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í ljós hefur komið í þessum umræðum að flestir eru sammála um að endurskoða þurfi stjórnarskrána sem skipt er í sjö kafla og svo einar fjórar greinar sem tilheyra engum köflum en fjalla um skattamál og sveitarfélögin og svo 79. gr., með hvaða hætti við breytum stjórnarskránni. Frú forseti. 3.–30. gr. fjalla um forsetaembættið og vöktu áður deilur og þá helst 26. gr., en nú virðast flokkar hafa getað sammælst um að henni beri að breyta. Það verður að segjast að það er dálítið skondið að stjórnmálamenn úr öllum flokkum geti nú sameinast um þá breytingu vegna þess að núverandi ríkisstjórnarflokkar fundu það á eigin skinni hvað það er þegar hæstv. forseti beitir 26. gr. stjórnarskrárinnar. Þá allt í einu, þegar stjórnmálamenn finna það á eigin skinni, er allt í lagi að skoða breytingar á stjórnarskránni. Þetta er kannski almennt ríkjandi viðhorf, frú forseti, og við þyrftum kannski aðeins að fara að velta fyrir okkur hvort það sé ekki viðhorf okkar sjálfra, landsmanna, sem ræður mestu um það hverju við viljum breyta og hvenær við viljum breyta. Krafan um endurskoðun stjórnarskrár hefur verið rík og komið fram margoft en hún hefur kannski aldrei verið ríkari en nú, eftir þau áföll sem dundu yfir íslenska þjóð á árinu 2008. Menn tala um að byggja þurfi upp nýtt samfélag, búa þurfi til nýjan sáttmála fyrir þjóðina, sáttmála sem þjóðin sjálf geti verið sátt við og geti komið að því með einhverjum hætti að búa hann til. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að mér finnst alltaf dálítið sérkennilegt þegar við stjórnmálamenn ræðum á þennan hátt um þjóðina. Þjóðin er þeir einstaklingar sem byggja þetta land. Þeir eru jafnólíkir og þeir eru margir, jafnólíkir og við sem sitjum á þingi því að við erum jú þverskurður þjóðarinnar. En okkur er ekki treystandi til að búa til sáttmála sem „þjóðin“ getur sætt sig við eða einstaklingar í samfélaginu, heldur eiga einhverjir aðrir að taka þann kaleik af þinginu og komast að niðurstöðu sem menn tala hér títt um að þingmenn hafi ekki komist að samkomulagi um. Það vekur furðu mína að þingmenn skuli almennt telja að þverskurður samfélagsins hér og þær ólíku skoðanir sem birtast í ýmsum málum, m.a. í því máli sem við fjöllum um hér, séu hugsanlega ekki til úti í samfélaginu. Það virðist oft sem það muni bæta og breyta öllu ef umræðan verði færð frá alþingismönnum, frá Alþingi sjálfu, yfir til einhverra annarra vegna þess að þeir muni komast að niðurstöðu. Mér finnst þetta sérkennileg nálgun, frú forseti, og ég er henni ekki sammála. Hvað varðar frumvarpið þá greinir okkur á um hvernig eigi að leiða til lykta breytingar á stjórnarskrá. Við höfum ólíkar skoðanir um það verklag sem við viljum að verði viðhaft. Ég get fallist á það sem fram kemur í áliti sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd, hv. þm. Birgis Ármannssonar og Ólafar Nordal, að skipuð verði nefnd sérfræðinga sem fari yfir það sem gert hefur verið fram til þessa í breytingum á stjórnarskrá, þær tillögur sem fram hafa verið lagðar í gegnum tíðina. Í þessum sérfræðingahópi geta verið lögfræðingar og læknar, siðfræðingar, heimspekingar, hagfræðingar, leikarar, hinn almenni maður, hvernig svo sem fólk telur æskilegast að velja þar inn. Sú nefnd gæti hins vegar kallað til samráðs og viðtals á þann hátt sem hún telur skynsamlegast alla þá sem hún telur að dýpka muni og veita betri og víðari sýn á það með hvaða hætti einstaklingar í þessu landi, þjóðin sjálf, kjósa að breyta stjórnarskrá sinni. Við hljótum, frú forseti, að þurfa að leggja upp með einhver drög til að hægt verði að komast að einhverri niðurstöðu. Að setja eitt stórt núll-mengi í slíka umræðu þjónar engum tilgangi. Með því að slíkir sérfræðingar hafi val um að kalla til alla þá sem þeir telja að dýpkað geti umræðuna og komið með fleiri sjónarhorn gætu þeir hugsanlega komið fram með drög að nýrri stjórnarskrá sem þeir legðu þá fyrir Alþingi sjálft, sem gæti tekið á þeim drögum, farið yfir þau og sammælst um að taka til þess hálfan mánuð og ræða ekkert annað á meðan. Síðan þarf eins og alltaf að leggja breytingar á stjórnarskrá fyrir þjóðina og þá á, frú forseti, þrátt fyrir að það sé ekki gert samkvæmt gildandi stjórnarskrá nema með alþingiskosningum, að gera þeim breytingum hátt undir höfði þannig að okkur, kjósendum öllum, sé ljóst að við erum ekki eingöngu að kjósa til Alþingis heldur kannski fyrst og síðast um nýja stjórnarskrá og nýja þingmenn til að taka á þeirri stjórnarskrá sem þjóðin væntanlega vill að verði hennar. Þetta er það vinnulag sem mér hugnast og þetta er það vinnulag sem ég, af djúpri sannfæringu, tel að geti heppnast, en það er ljóst að flutningsmenn frumvarpsins og meiri hluti allsherjarnefndar eru ekki þeirrar skoðunar og þar greinir á. En það er ekki svo þegar menn greinir á um verklag að skoðanir þess sem er andvígur því frumvarpi eða því nefndaráliti sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur fram séu einskis virði, eigi ekki að heyrast og þeir sem leyfa sér að tala í málinu séu með málþóf. Frú forseti. Vegna þess að þegar hefur verið rætt um að sá flokkur sem ég sit á þingi fyrir, Sjálfstæðisflokkurinn, sé mesti dragbítur allra flokka á breytingar á stjórnarskránni vil ég að það komi fram að ég hafna alfarið þeirri fullyrðingu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og tel hana fráleita og makalausa. Hafi einhver flokkur staðið að stjórnarskrárbreytingum í gegnum tíðina er það ekki síður Sjálfstæðisflokkurinn en aðrir flokkar. Mér finnst tímasetningin á 2. umr. um frumvarpið hins vegar vera með þeim hætti að það hvarflar að manni að flutningsmönnum sé engin alvara með því að leggja það fram. Við stóðum hér í svipuðum sporum í lok síðasta þings og ræddum um frumvarp um breytingar á stjórnarskránni, frumvarp til stjórnlagaþings, sem ekki varð að neinu og var samið út af borðinu á nákvæmlega sama tíma og við erum að ræða þetta. Í þinglok, þegar fyrir liggur fjöldinn allur af málum sem skipta verulegu máli fyrir íslenska þjóð, erum við að ræða þetta mál og þeir sem ekki eru sammála frumvarpinu og niðurstöðu meiri hluta allsherjarnefndar eru vændir um málþóf. Ég tel frekar, frú forseti, að þeim sem leggja þetta frumvarp fram og eru nú fyrst að koma með það til 2. umr. sé lítil alvara með að ná þessu máli í gegn. Þetta hefur verið lengi í allsherjarnefnd og það er mun líklegri skýring að mínu mati að höfundum sé í raun engin alvara með framlagningu frumvarpsins og séu tilbúnir, enn og aftur, að semja það út af borðinu með einum eða öðrum hætti. Þegar vinstri stjórn tók við 1. febrúar 2009 og aftur þegar vinstri flokkarnir fengu réttan meiri hluta í kosningum í aprílmánuði 2009 og mynduðu ríkisstjórn í maí það sama ár var talað um nýtt Ísland. Það var talað um breytingar á vinnulagi og breytingar á því fyrirkomulagi sem ríkt hefði og að nú ætti að umturna því gamla, hefðbundna, slæma sem gilt hefði. Forsætisráðherra Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir, sú mæta kona, er 1. flutningsmaður að frumvarpinu en hæstv. forsætisráðherra hefur ekki í fjárlögum ársins 2010 gert ráð fyrir fjármunum til að hægt sé að hrinda í framkvæmd því verkefni sem frumvarpið segir til um. Það segir meira en mörg orð um að ekkert hafi breyst í vinnulaginu. Hér er verið að leggja til að kosið verði til stjórnlagaþings, það er verið að leggja til kostnað á árinu 2010 og væntanlega á árinu 2011, kostnað sem sumir telja að geti orðið allt að 600 millj. kr. án þess að þess sjái stað í fjárlögum 2010. Hversu mikil alvara er að baki slíku frumvarpi ef hæstv. forsætisráðherra gerir ekki einu sinni ráð fyrir fjármunum til verkefnisins á fjárlögum 2010? Ég segi enn og aftur, frú forseti, það er mér til efs að flutningsmönnum frumvarpsins hafi verið alvara með framlagningu þess. Ég hefði kosið að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar, hefði forgangsraðað þeim fjármunum sem þó eru til skiptanna með öðrum hætti en hér er gert. Þótt ég sé sammála því að endurskoða þurfi stjórnarskrána þá vitum við að endurskoðun stjórnarskrár og það að leggja nýja stjórnarskrá í hendur þjóðarinnar til samþykktar eða synjunar gerist ekki nema við alþingiskosningar. Hér er því verið að fara af stað með verkefni sem ekki er áætlað að klára á árinu 2011 vegna þess að þetta þing var kjörið 2009 og á miðað við fjögurra ára kjörtímabil að sitja til 2013. Kannski á síðan að salta verkefnið eða hver er hugsunin að baki því sem menn eru að gera akkúrat á þessum tímapunkti?

Ég skal útskýra það.

Hér kallar hv. þm. Birkir Jón Jónsson fram í að hann sé tilbúinn til þess að útskýra áætlun ríkisstjórnarinnar og frumvarpsframleggjenda. Það verður fróðlegt að heyra það. Frú forseti. Ég hefði kosið - og ég segi það enn og aftur - að ríkisstjórnin sem nú situr og hefur sagst vilja standa vörð um þjóð sína, um fólkið í landinu, hefði kosið að verja þeim fjármunum sem hér er áætlað að verja til þessa þáttar á annan veg. Ég hefði t.d. viljað sjá hátt í 600 millj. kr. renna til aldraðra eða öryrkja þannig að ekki þyrfti að skerða lífeyri þeirra. Enn þá betra væri ef þeir hefðu farið í það að stoppa í fjárlagagatið. Frú forseti. Vissulega er endurskoðun stjórnarskrárinnar mikilsverð. Það skiptir máli að við höfum stjórnarskrá sem er í takt við 21. öldina. En það er mér umhugsunarefni að á þeim tímapunkti sem nú er, í lok vorþings, séum við að ræða þetta mál sem ekki einu sinni er gert ráð fyrir með fjármunum í fjárlögum ársins 2010 á meðan hér bíða fjölmörg mál sem að mínu mati - og ég ítreka, frú forseti, að mínu mati - skipta þessa þjóð miklu meira máli en ný stjórnarskrá. Ný stjórnarskrá ein og sér eykur ekki traust, hún byggir ekki upp nýja velferð, hún styður ekki við bakið á heimilum sem eru í vanda, hún kemur ekki fyrirtækjum í þessu landi af stað, en hún gæti róað einhverja í þá veru að ríkisstjórnin stæði fyrir lýðræðisumbótum, sem eru með vinsælli orðum þessa dagana. Vissulega er þess þörf og margt þarf að skoða í því orði sem lýðræði er. En það hlýtur að skipta meira máli fyrir íslenska þjóð á ögurstundu sem nú að þeir fjármunir sem við höfum úr að spila séu nýttir í þágu þeirra sem á þurfa að halda með einum eða öðrum hætti, en séu ekki nýttir - og ég biðst forláts á næsta orði - í gæluverkefni hæstv. forsætisráðherra í einhvers konar vinsældakapphlaupi vegna þess að lýðum er ljóst að núverandi ríkisstjórn ræður ekki við þau verkefni sem eru á borði hennar, hún verður með einhverjum hætti að slá sér upp á annan hátt. Það er dapurlegt að henda til þess jafnvel 600–1.000 millj. kr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga (minnihlutavernd o.fl.). Breytingartillagan er komin frá mér sem formanni viðskiptanefndar og er um að ræða orðalagsbreytingar, þar af leiðandi smávægilegar breytingar sem ekki breyta innihaldi þess sem þegar hefur verið samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Tillagan er til komin vegna þess að villa var í tollskrárnúmeri í frumvarpinu og tillagan hljóðar svo: Við b-lið 3. gr. Í stað tollnúmersins „2629.9000“ komi: 2926.9000. Tillagan er lögð fram af Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur.

Frú forseti. Ég óskaði eftir því eftir 2. umr. að fá að taka inn þetta mál um framhaldsskólana í ljósi þess að þá hafði borist óumbeðin umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um málið. Í 2. umr. var rætt um þessa umsögn og þær ábendingar sem komu fram í henni. Svo að ég rifji aðeins upp um hvað þetta mál fjallar, það liggur svo sem ekki beint í orðunum, þá eru þarna lagðar til ákveðnar breytingar um framhaldsskóla. Tilgangur frumvarpsins er að veita ríkisvaldinu svigrúm sem það þarf vegna fjárskorts, þeirra erfiðleika sem ríkið er núna í, til að efna ekki ný lög um framhaldsskóla og bregðast við ýmsum öðrum þáttum sem fundið hefur verið að í nýju lögunum. Þegar lögin voru samþykkt var þetta hluti af mjög metnaðarfullu framtaki hjá fyrrum menntamálaráðherra um að setja heildstæða rammalöggjöf um hin ýmsu skólastig í landinu, leikskóla, grunnskóla, framhaldsskólana og háskólana, símenntun líka. Eins og við vitum öll er framhaldsskóla- og háskólanám á verksviði ríkisins en leikskólar og grunnskólar voru fluttir yfir til sveitarfélaganna fyrir þó nokkrum árum. Þrátt fyrir að þetta hafi verið flutt yfir til sveitarfélaganna hafa afskipti ríkisvaldsins af starfsemi leik- og grunnskóla verið mjög mikil og oft hafa jafnvel vaknað upp spurningar hjá sveitarstjórnarmönnum hvort þeir fari í raun og veru með stjórn þessara skólastiga eða ekki. Líkt og íslenska ríkið eiga mjög mörg sveitarfélög í miklum fjárhagsörðugleikum og var það ástæðan fyrir því að Samband íslenskra sveitarfélaga sá ástæðu til að senda inn umsögn. Þar er bent á að þó að Samband íslenskra sveitarfélaga sé ekki að gera athugasemdir við þær breytingar sem hæstv. menntamálaráðherra leggur hér til hefði það talið að samhliða hefði þurft að leggja fram frumvarp um breytingar á lögum um grunnskóla. Fulltrúar sambandsins og sveitarfélög hafa ítrekað óskað eftir því við ráðherrann að slíkt frumvarp verði lagt fram og komið með skýrar tillögur og unnið að útfærslu þess með sérfræðingum ráðuneytisins. Því miður hefur komið fram sú afstaða hjá ráðuneytinu að það hyggst ekki beita sér fyrir þessum breytingum eða aðstoða sveitarfélögin nema fyrir liggi sátt um málið milli sambandsins og Kennarasambands Íslands. Viðræður milli þeirra aðila hafa ekki leitt til annarrar niðurstöðu en þeirrar að Kennarasambandið er ekki tilbúið til neinna breytinga. Þess vegna telur sambandið sem sagt óhjákvæmilegt að óska eftir því að menntamálanefnd, þar sem ráðuneytið ætlar sér ekki að gera neitt frekar, leggi fram sérstakt frumvarp um breytingar á lögum um grunnskóla. Ég hef svo sem nefnt það áður að það hefur vakið furðu hjá mér að maður hefur fundið ákveðna ákvörðunarfælni hjá ráðherra menntamála og það svo sem kannski ekki bara hjá þeim ráðherra heldur jafnvel hjá fleiri ráðherrum. Menn hafa ekki verið tilbúnir til að skoða heildstætt hvernig við getum hagrætt hjá okkur. Menn hafa frekar valið að fara í flatan niðurskurð í staðinn fyrir að reyna að forgangsraða í ráðuneytum sínum og þvert á ráðuneyti. Ég vona svo sannarlega að við sjáum breytingar hvað það varðar þegar við sjáum næsta fjárlagafrumvarp koma hingað inn í þingið 1. október. Í umsögninni bendir Samband íslenskra sveitarfélaga á ýmsar leiðir til að koma til móts við erfiðan fjárhag sveitarfélaganna, svo sem með tímabundnum heimildum til frávika frá ákvæðum grunnskólalaga um vikulegan kennslutíma eftir bekkjardeildum og eins að meðaltali. Eins um fjölda skóladaga nemenda, fjölda valgreina á unglingastigi, hlutfallslega skiptingu á milli námssviða og námsgreina og að lokum nám grunnskólanemenda á framhaldsskólastigi. Það var mikið áfall fyrir marga nemendur og foreldra og líka sveitarfélög þegar ráðuneytið tók við síðustu fjárlagagerð einhliða ákvörðun um að leyfa ekki nemendum grunnskóla að stunda nám í einstökum áföngum í framhaldsskólum þrátt fyrir heimild um það í 26. gr. grunnskólalaganna. Sambandið bendir líka á að eðlilegt væri, líkt og er í þessu frumvarpi varðandi framhaldsskólana, að leyfa skólastjóra grunnskóla að veita forstöðu fleiri en einum grunnskóla. Síðan hefur líka verið bent á möguleikann á því að samþætta innra og ytra eftirlit í grunnskólum og eftirlit ráðuneytisins, en skv. 38. gr. laga um grunnskóla, nr. 91/2008, er sveitarfélögum skylt að taka upp ytra eftirlit. Félagi minn, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, nefndi það í ræðu sinni að það er mjög mikilvægt, og það vill nefnilega ansi oft gleymast hjá okkur sem störfum hér á hinu virðulega Alþingi, að það er annað jafnrétthátt stjórnsýslustig í landinu, sveitarfélögin, og við þær aðgerðir sem við erum að grípa til verðum við að taka tillit til aðstæðna þeirra og þeirra krafna sem sveitarfélögin gera. Ef ráðherra menntamála treystir sér ekki til að leggja fram nauðsynlegar breytingar á annarri löggjöf um skóla í ljósi efnahagsástandsins þarf menntamálanefnd að íhuga vandlega hvort hún eigi ekki að gera það sjálf. Þegar við tókum þetta mál núna inn á milli 2. og 3. umr., hvort það var deginum áður eða um leið og við vorum að greiða atkvæði um málið hér í þinginu, kom frétt í blöðum um að boðaðar breytingar hjá Menntaskólanum við Sund hefðu verið teknar til baka. Ekki var ljóst við lestur fréttarinnar eða við umræðu í nefndinni hvort frumvarpið væri ástæða þess að hætt hefði verið við boðaðar breytingar, en ég verð að segja að þessi tímasetning tilkynningarinnar og tilgreindar ástæður hljóta að teljast áhyggjuefni fyrir okkur sem sitjum í menntamálanefnd og okkur hér á Alþingi. Það er mjög mikilvægt að ekki sé verið að boða til breytinga á vegum skóla, auglýsa nám og fá umsækjendur að skólanum á grundvelli þeirra breytinga og draga þær síðan til baka nánast fyrirvaralaust. Ég vona svo sannarlega að það tengist ekki beint þessari ákvörðun um að samþykkja þetta mál og hvet okkur hér til að skoða með opnum huga þessar tillögur hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Það getur ekki gengið að við séum bara að hugsa um fjárhag ríkisins en skiljum hitt stjórnsýslustigið eftir með allan sinn vanda.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir segir í nefndaráliti frá minni hluta menntamálanefndar að ekki sé ljóst hvort frumvarpið sem hér er til umræðu sé ástæða þess að hætt hefur verið við boðaðar breytingar á námsskipulagi MS. Hið rétta er að frumvarpið hefur ekkert með þær breytingar að gera. Það er búið að vinna að þessari kerfisbreytingu í samstarfi við kennara MS í um fimm ár og stuðningur hefur verið við það frá menntamálaráðuneytinu allan tímann. Samkvæmt upplýsingum frá skólameistara MS er það svo að kennurum MS var boðið allt að 6,4% launahækkun ef þeir færu yfir í nýja kerfið að fullu, sem þeir höfnuðu. Það er ástæðan og auðvelt hefði verið fyrir hv. þingmann að kanna það áður en nefndarálitið fór í prentun. Mig langar að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga: Heldur hv. þm. Eygló Harðardóttir því fram að sú raunaukning sem hefur orðið á kostnaði við rekstur grunnskólans stafi af lögbundnum skyldum frekar en þjónustu sem sveitarfélögin sjálf hafa kosið að veita? Þetta er fyrri spurningin. Í öðru lagi: Telur hv. þingmaður að ekki sé hægt að hagræða í rekstri án þess að gefa sveitarfélögunum heimild til að fækka kennsludögum á skólaári eða heimild til að fækka kennslutímum á viku?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni Oddnýju Harðardóttur fyrir spurningarnar. Þingmaðurinn segir að það hefði verið auðvelt fyrir mig að afla mér þessara upplýsinga. Við ræddum sérstaklega þessa ákvörðun á nefndarfundi í menntamálanefnd. Komu fram upplýsingar frá tveimur nefndarmönnum sem virtust stangast á. Það var ástæðan fyrir því að ég segi í nefndaráliti að það virðist ekki vera ljóst hvort það sé ástæðan eða ekki. Það hlýtur að vera svolítið einkennilegt að búið sé að vinna að einhverju í fimm ár en síðan er bakkað með boðaðar breytingar á síðustu stundu. Það sem ég vildi benda á er að það er mjög mikilvægt, hvort sem um er að ræða opinberar stofnanir eða einkafyrirtæki, að ekki sé auglýst ákveðin þjónusta sem síðan er ekki ætlunin að standa við þegar hinir svokölluðu notendur eða kaupendur að þjónustunni eru mættir á staðinn og vilja nota hana. Ég hefði líka talið eðlilegt, í ljósi þessara vangaveltna sem ég tók upp í nefndinni, að beðið hefði verið með að afgreiða málið út úr nefnd og við hefðum getað fengið upplýsingarnar beint frá ráðuneytinu eða Menntaskólanum við Sund. Hins vegar var talin ástæða til að taka málið út aftur og þetta var niðurstaðan. Ég taldi hins vegar ástæðu til að benda á þetta. Ég fagna því virkilega sem kemur hér fram hjá formanni menntamálanefndar að þetta sé ekki ástæðan fyrir því að hætt var við breytingarnar. Ég verð að segja að ég hef 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir í nefndarálitinu að hún telji að menntamálanefnd eigi að íhuga alvarlega að standa að breytingum á grunnskólalögum. Nú er það svo að hlutverk löggjafans og framkvæmdarvaldsins er að standa vörð um réttindi nemenda. Ég vil spyrja aftur: Mun hv. þingmaður treysta sér til að standa að lagabreytingum sem veita skuldugum sveitarfélögum heimild til að bjóða færri skóladaga eða færri kennslustundir á viku en börn fá í þeim sveitarfélögum sem betur eru sett? Telur hv. þingmaður að það sé fullkannað að ekki sé hægt að hagræða í rekstri þeirra sveitarfélaga og því þurfi að grípa til lagabreytinga sem mismuna börnum með þessum hætti?

Virðulegi forseti. Við ræddum milli 2. og 3. umr. að þegar við stöndum frammi fyrir þeim fjárhagslegu örðugleikum sem Ísland er í, sem ríkið er í, sem sveitarfélögin eru í, sem heimilin í landinu eru í, þá þarf að taka margar erfiðar ákvarðanir. Ég held að það séu örugglega fáir þingmenn sem gera sér betur grein fyrir því en einmitt hv. þm. Oddný Harðardóttir en hún situr ekki bara sem formaður menntamálanefndar heldur er hún líka nefndarmaður í fjárlaganefnd. Við þurfum að vera opin fyrir því að takmarka eða minnka hugsanlega þjónustu sem við höfum ella viljað bjóða upp á. Ég veit ekki betur en að ríkisstjórnin hafi bent á að það er ýmislegt sem við mundum vilja gera en í ljósi efnahagsástandsins getur ríkið ekki gert það. Þá er engan veginn hægt að segja að ríkið ætli bara að hagræða í rekstri hjá sér og nýta þær valdheimildir sem það hefur til að auðvelda sér það en taki ekki tillit til þess að annað stjórnsýslustig á líka í erfiðleikum og komi ekki til móts við það. Ég tek hins vegar fram í nefndaráliti mínu að ég tek ekki afstöðu til tillagnanna hjá sambandinu. Hins vegar tel ég að þetta sé eitthvað sem þurfi að skoða og ekki megi hunsa. Þegar ég sat fundi með fulltrúum vinnumarkaðarins og Sambands íslenskra sveitarfélaga í tengslum við stöðugleikasáttmálann kom fram í þeim gögnum sem sambandið lagði fram að mjög mikið af þeim aukna kostnaði sem fallið hefur á sveitarfélögin tengist því að starfsmönnum innan skólanna hefur fjölgað mjög. Ekki kennurum, heldur ýmsum öðrum starfsmönnum til að styðja við stefnu um nám án aðgreiningar. Það fjármagn sem við setjum í skólana hefur hins vegar ekki skilað sér í betri námsárangri 

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög, en ég verð þó að láta í ljós undrun mína vegna þess að menntamálanefnd Alþingis er búin að samþykkja og taka út breytingu á lögum og hefur frestað því að ákveðnir þættir í framhaldsskólalögum taki gildi, eins og frumvarp menntamálaráðherra gaf til kynna og við þekkjum hér, í það minnsta þeir sem í menntamálanefnd sitja. Þetta var gert vegna þess að fjármuni skorti til að fylgja því eftir, þannig kynnti hæstv. menntamálaráðherra frumvarpið. Það kemur því, frú forseti, verulega á óvart að formaður menntamálanefndar upplýsi hér að framhaldsskóli á höfuðborgarsvæðinu hafi getað boðið kennurum við skólann 6,4% launahækkun ef þeir tækju til við að vinna við það kerfi sem þeir tóku þátt í að breyta og hafa boðið nemendum upp á og nemendur sótt skólann þess vegna. Þeir hafna síðan 6,4% launahækkun. Það vekur furðu. Það vekur líka furðu að þessi tiltekni framhaldsskóli - hann hlýtur að vera sérlega vel og skemmtilega rekinn - geti boðið kennurum sínum 6,4% launahækkun, á sama tíma og menntamálaráðherra kemur í þingið með frumvarp um að fresta því að ákveðnir þættir í framhaldsskólalögunum taki gildi vegna fjárskorts. Frú forseti. Það er eitthvað í þessu dæmi sem ekki passar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 141/2007, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bergþór Magnússon frá utanríkisráðuneyti og Sigurbjörgu Sæmundsdóttur frá umhverfisráðuneyti. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 141/2007 frá 26. október 2007, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/66/EB um rafhlöður og rafgeyma og notaðar rafhlöður og rafgeyma og um niðurfellingu tilskipunar 91/157/EBE. Meginmarkmið þessarar tilskipunar er að draga úr neikvæðum áhrifum rafhlaðna og rafgeyma og notaðra rafgeyma og rafhlaðna á umhverfið og stuðla þannig að því að vernda, varðveita og bæta gæði umhverfisins. Í henni er kveðið á um markaðssetningu rafhlaðna og rafgeyma. Settar eru fram reglur um bann við markaðssetningu þeirra þegar umræddar vörur innihalda ákveðin hættuleg efni. Einnig eru settar fram sérstakar reglur um söfnun og meðhöndlun, endurvinnslu og förgun notaðra rafhlaðna og rafgeyma til að bæta viðeigandi löggjöf um úrgang og stuðla að söfnun og endurvinnslu notaðra rafhlaðna og rafgeyma. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að æskilegt væri að veita jafnhliða heimild til að fella inn í EES-samninginn síðari breytingu á tilskipun 2006/66 um rafhlöður og rafgeyma og notar rafhlöður og rafgeyma sem felast í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/103 frá 19. nóvember 2008 hvað varðar markaðssetningu rafhlaðna og rafgeyma. Nefndin gerir því breytingartillögu þar að lútandi: Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 29. janúar 2010 og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 19. nóvember 2008 eru birtar í fylgiskjölum með nefndaráliti þessu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 141/2007 frá 26. október 2007 og nr. 7/2010, frá 29. janúar 2010, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/66/EB frá 6. september 2006, um rafhlöður og rafgeyma og notaðar rafhlöður og rafgeyma og um niðurfellingu tilskipunar 91/157/EBE og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/103/EB frá 19. nóvember 2008, um breytingu á tilskipun 2006/66/EB um rafhlöður og rafgeyma og notaðar rafhlöður og rafgeyma að því er varðar setningu rafhlaðna og rafgeyma á markaði. 2. Fyrirsögn tillögunnar orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 141/2007 og 7/2010 um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Valgerður Bjarnadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um eflingu græna hagkerfisins, frá iðnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Valborgu Steingrímsdóttur frá Orkustofnun. Þá bárust umsagnir frá Byggðastofnun, Fjárfestingarstofunni, Landmælingum Íslands, Landsvirkjun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkubúi Vestfjarða ohf., Orkustofnun, Samorku – samtökum orku- og veitufyrirtækja, Samtökum ferðaþjónustunnar, Sorpu bs., Umhverfisstofnun, Vegagerðinni, Vesturlandsskógum og Viðskiptaráði Íslands. Í tillögunni er lagt til að hafinn verði undirbúningur að eflingu græna hagkerfisins á Íslandi með markmið sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi. Lagt er til að Alþingi kjósi níu manna nefnd með fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kortleggja sóknarfæri íslensks atvinnulífs á sviði grænnar atvinnusköpunar og leggja fram tillögur um stjórnvaldsaðgerðir sem ýtt geti undir atvinnusköpun á þessu sviði. Nefndinni er ætlað að skila niðurstöðum sínum fyrir 1. desember 2010. Nefndin hefur fjallað um málið og er hún sammála meginefni tillögunnar. Hún leggur þó til breytingu á skilatíma nefndarinnar í þá veru að hún fái rýmri tíma til að skila niðurstöðum í ljósi þess hve langt er liðið á árið. Nefndin leggur því til að hún skili niðurstöðum fyrir 1. mars 2011. Einstakir umsagnaraðilar hreyfðu þeim sjónarmiðum að mikilvægt væri að skilgreina nánar hvað fælist í hugtökunum sjálfbærni og sjálfbærri þróun. Nauðsynlegt væri að taka afstöðu til þess við hvaða skilgreiningu ætti að miða í því verkefni sem hér um ræðir. Hafa verður í huga að ef hugtökin eru notuð án frekari skýringa geta þau orðið merkingarlaus. Tekur nefndin undir þessi sjónarmið og áréttar að þar sem til eru fleiri en tvær skilgreiningar á hugtakinu sé nauðsynlegt að settur verður skýr rammi þar að lútandi. Það er álit nefndarinnar að rétt sé að miða við þá skilgreiningu á sjálfbærri þróun sem felur í sér samþættingu á hagrænum, félagslegum og umhverfislegum sjónarmiðum við mótun atvinnu- og efnahagsstefnu. Nefndin er sammála þeim ábendingum er komu fram hjá umsagnaraðila að mikilvægt sé að sú nefnd sem skipuð verði af Alþingi fjalli sérstaklega um hlut skógræktar í sjálfbærri þróun og eflingu græns hagkerfis en hugtakið sjálfbær þróun á rætur sínar að rekja til umfjöllunar um skógrækt. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Í stað orðanna „samþætta hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar almennri ákvarðanatöku í efnahags- og atvinnumálum“ í fyrri málsgrein komi: styrkja stöðu sjálfbærrar þróunar í efnahags- og atvinnustefnu þjóðarinnar. 2. Í stað orðanna „fyrir 1. desember 2010“ í síðari málsgrein komi: fyrir 1. mars 2011. Undir þetta nefndarálit skrifa Skúli Helgason, Gunnar Bragi Sveinsson, Jón Gunnarsson, Tryggvi Þór Herbertsson, Margrét Tryggvadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Hv. þm. Atli Gíslason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga gengur í kjarna sínum út á tiltölulega einfaldan hlut, að skapa græn störf á Íslandi. Í skýrslu Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna eru græn störf skilgreind sem störf í landbúnaði, iðnaði, þjónustugreinum og stjórnsýslu sem stuðla að varðveislu eða endurheimt náttúrugæði. Í greinargerð tillögunnar eru nefnd dæmi um atvinnugreinar sem falla undir þessa skilgreiningu. Aðalatriði málsins er að hugmyndin og ákallið um sjálfbæra þróun á erindi við allar atvinnugreinar. Iðnaðarnefnd ræddi talsvert þennan þátt í umfjöllun sinni um málið og vill árétta mikilvægi hugmyndafræðinnar um sjálfbæra þróun sem felur í sér samþættingu á efnahagslegum, samfélagslegum og umhverfislegum sjónarmiðum, þar með talið sjónarmiðum umhverfisverndar við mótun efnahags- og atvinnustefnu. Gjarnan er vísað til þess að hugtakið sjálfbær þróun komst í hámæli í tengslum við skýrsluna „Our common future“ sem kom út árið 1987 og Gro Harlem Brundtland, fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, hafði forustu fyrir. Þar er sjálfbær þróun fólgin í því að uppfylla þarfir fólks án þess að skerða möguleika komandi kynslóða á að uppfylla þarfir sínar. Kjarni þessarar hugmyndafræði er sá að ekki sé gengið óhóflega á forða náttúrunnar heldur séu auðlindir hennar nýttar á ábyrgan og hófsaman hátt og þá helst þannig að hún fái að endurnýja sig. Annað sem felst í sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda er að þær skulu ekki nýttar á þann hátt að af hljótist mengun eða að umhverfinu sé spillt á annan hátt. Í samræmi við þetta var eitt af meginmarkmiðum loftslagsráðstefnunnar í Rio de Janeiro í Brasilíu að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Sem kunnugt er hefur baráttan við loftslagsvandann verið eitt af helstu viðfangsefnum stjórnmálanna á Vesturlöndum undanfarna áratugi. Þó að hugtakið sjálfbær þróun hafi fyrst komið fram árið 1987 er hugsunin mun eldri. Í umsögn Vesturlandsskóga sem okkur barst um tillöguna er vakin athygli á þessu og vísað til þess að þýski skógfræðingurinn Hans Carl von Carlowitz hafi í byrjun 18. aldar notað þessa sömu hugmynd til að vekja athygli á því hvernig nýta mætti skóg án þess að eyða honum. Iðnaðarnefnd er sammála þeim ábendingum sem komu fram hjá nefndum umsagnaraðila um að mikilvægt sé að nefndin sem skipuð verður af Alþingi fjalli sérstaklega um hlut skógræktar í sjálfbærri þróun og eflingu græna hagkerfisins. Að lokum vil ég árétta að með þessari tillögu er Alþingi að taka að sér mikilvægt stefnumótunarhlutverk í stað þess að vísa verkefninu til framkvæmdarvaldsins eins og hefð er fyrir. Í því felast mikilvæg skilaboð um að löggjafinn þarf í ríkari mæli að taka sér stöðu með mótun pólitískrar stefnu. Á þeim grundvelli erum við hér á þinginu. Við erum kosin til trúnaðarstarfa í þágu þjóðarinnar og það ætti að vera hlutverk þingsins í mun ríkari mæli að móta stefnu til framtíðar í stað þess að framselja það mikilvæga hlutverk í hendur embættismanna Stjórnarráðsins. Ég vil þakka þá þverpólitísku samstöðu sem náðst hefur um þetta mál og hlakka til þess að vinna með fulltrúum allra flokka að framgangi þess.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á hjúskaparlögum og um brottfall laga um staðfesta samvist eða ein hjúskaparlög. Með þessu frumvarpi er lagt til að ein hjúskaparlög gildi fyrir alla og lagt er til að lög um staðfesta samvist falli brott. Auk þess eru hér lagðar til breytingar á fjölmörgum lögum. Lagt er til að kona sem samþykkt hefur að tæknifrjóvgun fari fram á eiginkonu sinni eða sambúðarkonu, samkvæmt ákvæðum laga um tæknifrjóvgun, teljist foreldri barns sem þannig er getið í stað kjörmóður. Á fundum sínum hefur allsherjarnefnd fjallað um efni þessa frumvarps í býsna langan tíma og fengið til sín fjölda gesta úr ólíkum áttum, frá trúfélögum, samtökum samkynhneigðra og Stúdentafélagi hinsegin stúdenta. Ákvæði frumvarpsins um breytingar á hjúskaparlögum hefur verið rætt í þaula. Í stað þess að lögin gildi um hjúskap karls og konu er lagt til að þau gildi um hjúskap tveggja einstaklinga. Komu m.a. fram tillögur um að víkka út hugtakið hjón og halda þannig í hugtökin karl og kona í lögunum og tilgreina hjúskap karls og konu, konu og konu, karls og karls þannig að hin hefðbundna skilgreining stæði áfram. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu eftir allítarlegar umræður og viðræður við fjölda gesta að þessi tillaga gæti hugsanlega mætt sjónarmiðum þeirra sem gagnrýnt hafa frumvarpið. Hins vegar yrði þá markmiðum frumvarpsins, um að afmá þann lagalega mun sem felst í mismunandi löggjöf, ekki náð og þannig yrði þeim mismun sem er í gildandi lögum viðhaldið. Þær breytingar sem gerðar hafa verið til að bæta réttarstöðu samkynhneigðra allt frá setningu laga nr. 87/1996, um staðfesta samvist, hafa gegnt mikilvægu hlutverki í því að breyta gildismati þjóðarinnar gagnvart samkynhneigð. Meiri hlutinn telur að frumvarpið sé eðlilegt skref í þeirri vegferð að jafna stöðu sambúðarforma einstaklinga og að framsetning frumvarpsins um vísun til hjúskapar tveggja einstaklinga sé einföld og skýr. Í störfum nefndarinnar var töluvert rætt um heimild eða skyldu presta þjóðkirkjunnar eða ólíkra safnaða til þess að vígja pör. Rætt var hvort æskilegt væri að skylda presta til þess að gefa saman pör af sama kyni. Niðurstaða nefndarinnar er sú að það falli undir mannréttindi viðkomandi presta og trúfrelsi þeirra að geta túlkað Biblíuna eða trú sína með þeim hætti að það stangist á við þeirra skilning að gefa saman fólk af sama kyni og gæti þess vegna brotið í bága við réttindi viðkomandi presta. Við bendum á að sambærileg ákvæði eru í lögum um heilbrigðisstéttir. Samkvæmt læknalögum er lækni heimilt að skorast undan störfum sem stangast á við trúarleg eða siðferðileg viðhorf hans séu störfin ekki framkvæmd í lækningaskyni. Meiri hluti nefndarinnar tekur fram að með frumvarpinu er réttur einstaklinga til kirkjulegrar vígslu tryggður þó að hver og einn eigi ekki rétt á vígslu af hálfu tiltekins vígslumanns. Samkvæmt núgildandi lögum er presti eða vígslumanni heimilt að neita að gefa fólk saman án þess að gefa upp ástæðu. Það er því ekki verið að breyta neinu með þessari framkvæmd. Við fjölluðum einnig um hjúskapinn sjálfan og hvort vígsla eigi að vera borgaraleg auk þess hvort hjón gætu fengið blessun tiltekinna trúfélaga eftir vígslu en við töldum ekki rétt að leggja það til að sinni. Hér er um mikið réttlætismál að ræða fyrir stóran hóp fólks sem vissulega hefur náð góðum árangri í réttindabaráttu sinni á undanförnum árum og ánægjuefni að það skuli vera komið að þessu skrefi. Ef að líkum lætur verður bráðum komið í lög á Íslandi að ein hjúskaparlög gildi fyrir alla óháð kyni og að hjónaband teljist á milli tveggja einstaklinga. Undir þetta álit skrifa auk undirritaðs hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Ögmundur Jónasson, Valgerður Bjarnadóttir og Þráinn Bertelsson, og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, með fyrirvara. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu. Meiri hlutinn leggur til að þetta framfaraskref verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera grein fyrir nefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar í þessu máli. Undir það ritar, auk mín, hv. þm. Ólöf Nordal. Áður en ég fer í efnisatriði nefndarálitsins vil ég taka undir með hv. þm. Róberti Marshall, formanni allsherjarnefndar, að um margt hefur ágæt vinna átt sér stað í þessu máli. Ég held að við höfum náð að greina ágætlega þau ágreiningsmál sem uppi hafa verið í málinu. Við höfum hlustað á sjónarmið um þau og tekið afstöðu til þeirra. Undir það skal tekið. Í nefndaráliti minni hlutans er gerð grein fyrir því í upphafi og rifjað upp að veigamiklar lagabreytingar hafa náð fram að ganga hér á landi á síðustu árum til þess að bæta réttarstöðu samkynhneigðra, m.a. á sviði fjölskyldu- og sifjamála. Einnig er áréttað að Ísland hefur jafnan verið í hópi þeirra ríkja sem stigið hafa hvað stærst skref á þeirri braut. Við vísum til lagasetningarinnar árið 1996 þegar samkynhneigðum var heimilað að staðfesta samvist sína og laga frá árinu 2006 sem fólu í sér mjög viðamiklar breytingar á mörgum lagabálkum. Þær breytingar fólu í sér að mismunur sem var fyrir hendi í lögum varðandi gagnkynhneigða og samkynhneigða var afnuminn. Loks vísum við til setningar laga nr. 55/2008 þar sem kveðið var á um heimild vígslumanna trúfélaga til að staðfesta samvist. Í áliti okkar segjum við að með þeim lagabreytingum, sem ég hef hér vísað til, hafi að langmestu leyti verið afnuminn sá lagalegi munur sem vissulega var áður fyrir hendi varðandi réttarstöðu gagnkynhneigðra og samkynhneigðra í sambandi við fjölskyldumál, fjölskylduform og skyld atriði. Eins og hv. þingmenn þekkja hafa jafnan orðið miklar umræður um mál af þessu tagi í þjóðfélaginu og oft inni á þingi en niðurstaða þingsins hefur yfirleitt verið í allvíðtækri pólitískri samstöðu. Hún hefur verið niðurstaða ákveðinna málamiðlana þar sem sumir hafa viljað ganga lengra og aðrir skemur. Nú erum við stödd á þeim tímapunkti varðandi lagalega stöðu sambúðarforma að samkvæmt frumvarpi dómsmálaráðherra er gert ráð fyrir að hjúskaparlögum, þ.e. hjúskaparlögum sem gilda um hjúskap karls og konu, og lögum um staðfesta samvist samkynhneigðra sé steypt saman í einn lagabálk, auk þess sem gerðar eru breytingar sem leiða af þessu til lagasamræmingar. Minni hluti allsherjarnefndar styður þessa meginstefnu frumvarpsins og tekur undir að í ljósi þess að hin efnislega réttarstaða sambúðarforma hefur að langmestu leyti verið jöfnuð sé eðlilegt að um þetta sé fjallað í einum lagabálki og að hér eftir gildi ein hjúskaparlög, hvort sem hin formlega vígða sambúð er milli gagnkynhneigðra eða samkynhneigðra. Minni hluta allsherjarnefndar finnst það rökrétt. Í minnihlutaálitinu segir: Minni hlutinn vekur hins vegar athygli á því að ákveðin álitaefni eru uppi varðandi frumvarpið eins og það liggur fyrir. Þannig er ljóst að umsagnaraðilar hafa mjög ólíkar skoðanir á því hvort nota eigi sömu orð og hugtök yfir hjúskap gagnkynhneigðra og staðfesta samvist samkynhneigðra og hvort ávallt eigi að nota orðið einstaklingur þar sem nú er talað um karl og konu. Jafnframt hefur komið fram mismunandi sýn á það hvort ástæða sé til þess að geta þess með skýrum hætti í lagatexta að vígslumönnum trúfélaga sé heimilt að neita að vígja fólk, gangi það gegn trúarsannfæringu þeirra. Í álitinu segir jafnframt: Varðandi samræmingu orða og hugtaka í lagatextanum er ljóst að í huga baráttumanna fyrir réttindum samkynhneigðra er um mikilvægt táknrænt skref að ræða. - Ég vil undirstrika að það kom mjög skýrt fram á fundum nefndarinnar. - Að sama skapi er ljóst að innan kirkjunnar og annarra safnaða er mikil andstaða við breytingu í þessa veru sem byggir á trúarlegri sannfæringu. Fyrir liggur að innan þjóðkirkjunnar hefur þessi ágreiningur ekki verið leiddur til lykta og þar eru enn fyrir hendi sterkar fylkingar bæði með breytingum og á móti. Aðrir kristnir söfnuðir, að Fríkirkjunni undanskilinni, leggjast gegn breytingunni og sama má segja um flest önnur trúfélög sem á annað borð hafa tjáð afstöðu sína til málsins. Þrátt fyrir að hér sé um viðkvæmt mál að ræða, sem snertir djúpa sannfæringu á báða bóga, getur löggjafinn að mati minni hlutans ekki vikist undan því að taka af skarið í þessum efnum. Niðurstaða minni hlutans er að ekki séu efnisleg rök til að nota í lagatexta mismunandi heiti yfir fjölskylduform gagnkynhneigðra og samkynhneigðra. - Er þá vísað til orðanna hjúskapur og hjón. - Minni hlutinn telur hins vegar að löggjafinn geti ekki hlutast til um orða- og hugtakanotkun í vígsluathöfnum safnaða og trúfélaga, enda færi slíkt í bága við trúfrelsisákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála. Því sjónarmiði hefur verið hreyft í umsögnum og á fundum nefndarinnar að ekki sé ástæða til að fella notkun orðanna karls og konu úr lagatextanum og vísa ávallt til einstaklinga, eins og gert er í frumvarpinu. Væri þá notað orðalagið að til hjúskapar geti stofnað karl og kona, karl og karl og kona og kona. Bent hefur verið á að með slíkri breytingu á frumvarpinu væri hugsanlega hægt að koma að nokkru leyti til móts við mismunandi sjónarmið í þessum efnum. Minni hlutinn getur fyrir sitt leyti fallist á þessi sjónarmið og leggur því til breytingu á frumvarpinu í þessa veru. Hitt meginálitaefnið - fyrir utan þessa orða- og hugtakanotkun sem ég hef nú gert grein fyrir - lýtur að því hvort kveða beri á um það með skýrari hætti en nú er gert að vígslumaður trúfélags verði ekki skyldaður til að framkvæma athöfn sem samræmist ekki trúarskoðunum hans. Ótvírætt er að í núgildandi lögum um staðfesta samvist er vígslumanni heimilt en ekki skylt að vígja samvist samkynhneigðra. Með því að steypa saman hjúskaparlögum og lögum um staðfesta samvist fellur þetta tiltekna ákvæði úr gildi. Verði frumvarpið að lögum gilda því ákvæði núgildandi hjúskaparlaga. Þar er í 22. gr. skýrt að borgaralegum vígslumönnum sé skylt að framkvæma hjónavígslur en ekki er með beinum hætti tekið af skarið um stöðu presta og annarra vígslumanna trúfélaga og safnaða. Í 2. mgr. 22. gr. er einungis kveðið á um að dómsmálaráðherra geti, að fenginni tillögu biskups, sett reglur um það hvenær prestum sé skylt að framkvæma hjónavígslur og hvenær þeim sé það aðeins heimilt. Slíkar reglur hafa ekki verið settar en engu að síður stendur eftir reglugerðarheimildin. Rétt er að undirstrika að sú heimild nær aðeins til þjóðkirkjunnar og ljóst að á þeim grundvelli yrði vígslumönnum annarra safnaða og trúfélaga aldrei gert skylt að framkvæma slíkar athafnir. Í ljósi þess að verið er að steypa saman þessum lagabálkum og til þess að taka af öll tvímæli og undirstrika að engum vígslumönnum trúfélaga verði skylt að framkvæma athafnir sem kunna að brjóta í bága við trúarsannfæringu þeirra, leggur minni hlutinn til að 22. gr. hjúskaparlaga verði breytt, þannig að ótvírætt komi fram að prestum og öðrum vígslumönnum trúfélaga sé ávallt heimilt, en aldrei skylt, að framkvæma hjónavígslu ef það stríðir gegn trúarlegri sannfæringu þeirra. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Nefndarálitið talar fyrir sig sjálft og sama á við um þær breytingartillögur sem við höfum lagt fram og fela í sér þær tvær efnisbreytingar sem ég hef gert grein fyrir og vona að nái fram að ganga. Ég dreg ekki dul á það, og það mátti eins ráða af orðum hv. formanns nefndarinnar, Róberts Marshalls, hér áðan að þessar breytingar eru vissulega í þá átt að koma til móts við ákveðna gagnrýni sem hefur komið fram á frumvarpið. Ég tel að með því að samþykkja breytingar af þessu tagi sé hugsanlega hægt að draga eitthvað úr ágreiningi þeim sem hefur átt sér stað um þessi atriði, þótt mér og væntanlega öðrum hv. þingmönnum sé ljóst að þar sem um verulega djúpstæða deilu sem varðar trúarlega sannfæringu er að ræða verða sjónarmið trúlega seint samræmd að öllu leyti.

Frú forseti. Ég kem hingað í ræðustól fyrst og fremst til þess að lýsa ánægju minni með að þetta mál sé komið svona langt, komið úr hv. allsherjarnefnd til 2. umr., frumvarp til laga um breyting á hjúskaparlögum og fleiri lögum og um brottfall laga um staðfesta samvist, sem hefur gengið undir heitinu ein hjúskaparlög. Upphaf málsins má rekja til þess að frumvarp þessa efnis var flutt á 135. löggjafarþingi, veturinn 2007–2008, og 1. flutningsmaður þess var Kolbrún Halldórsdóttir, þáverandi hv. þingmaður. Ásamt henni fluttu málið þingmennirnir Atli Gíslason, Katrín Jakobsdóttir, Ögmundur Jónasson, Bjarni Harðarson, Siv Friðleifsdóttir og Grétar Mar Jónsson. Mér finnst rétt og tilhlýðilegt að nefna hv. fyrrverandi þingmann, Kolbrúnu Halldórsdóttur, í þessu sambandi vegna þess að hún hefur um langt skeið verið mikill og ötull baráttumaður fyrir réttindum samkynhneigðra og átti frumkvæðið að því að flytja, eins og ég sagði áðan, frumvarp til laga um breytingu á þessum hjúskaparlögum þannig að í landinu giltu ein hjúskaparlög fyrir alla, óháð kynhneigð. Hv. þm. Róbert Marshall hefur gert ágætlega grein fyrir áliti meiri hluta allsherjarnefndar sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stöndum að og erum samþykk. Það nefndarálit gerir ráð fyrir því eða leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Þau álitamál sem helst komu upp í umfjöllun nefndarinnar eru, eins og kom fram í máli beggja framsögumanna, bæði hv. þm. Róberts Marshalls og hv. þm. Birgis Ármannssonar, hvort í 1. gr. hjúskaparlaganna ætti að tala um að hjúskapur væri milli tveggja einstaklinga, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, eða hugsanlega að breyta því orðalagi í að hjúskapur væri milli karls og konu, karls og karls eða konu og konu. Það er rétt sem hér hefur komið fram að ýmis sjónarmið komu fram fyrir nefndinni, m.a. af hálfu kirkjunnar manna, um að það mundi hugsanlega gera þeim þetta léttbærara mörgum hverjum ef orðalagið væri þannig. Á hinn bóginn komu líka fram þau sjónarmið, einkum og sér í lagi frá talsmönnum samtaka samkynhneigðra, félagi aðstandenda samkynhneigðra og einnig frá nokkrum fulltrúum sem komu fyrir nefndina af hálfu kirkjunnar, bæði Prestafélags Íslands og Fríkirkjunnar í Reykjavík, að með því að viðhafa það orðalag yrði markmiðum frumvarpsins um að afmá þann lagalega mun sem felst í mismunandi löggjöf ekki náð með nægilega sannfærandi og góðum hætti. Með því orðalagi yrði þeim mismun sem er í gildandi tillögum í reynd viðhaldið. Meiri hlutinn gerir því ekki tillögu um breytingu að þessu leyti og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hvað varðar annað álitamál, sem ég sé að einnig er flutt breytingartillaga um af hálfu minni hluta allsherjarnefndar, sem snýst um að vígslumönnum trúfélaga sé heimilt að synja hjónaefnum um vígslu ef það stríði gegn trúarlegri sannfæringu þeirra, er rétt að geta þess sem segir í áliti meiri hluta allsherjarnefndar, með leyfi forseta: „Nefndin ræddi einnig um ákvæði sem varða skyldu eða heimild til að vígja pör. Þannig er borgaralegum vígslumanni skylt að vígja pör sem þess óska. Á kirkjulegum vígslumönnum hvílir ekki sams konar skylda. Nefndin ræddi hvort rétt væri að leggja slíka skyldu á kirkjulega vígslumenn en meiri hlutinn telur ekki unnt að leggja til slíka breytingu á frumvarpinu þar sem það geti farið í bága við réttindi viðkomandi presta.“ Annars vegar var því uppi það sjónarmið að sérstaklega ætti að taka fram að vígslumönnum trúfélaga væri heimilt að synja hjónaefnum um vígslu og hins vegar hvort það ætti að skylda þá til þess. Hér er farin sú leið að hreyfa ekki við ákvæðum laga, enda hvílir þessi skylda fyrst og fremst á borgaralegum vígslumanni en ekki kirkjulegum. Það er því ekki tillaga meiri hlutans að leggja til breytingar á frumvarpinu. Við teljum að það sé vel úr garði gert eins og það liggur fyrir og leggjum eindregið til að það verði samþykkt óbreytt. Ég get sagt fyrir mína parta að ég mun ekki styðja þær breytingartillögur sem minni hluti allsherjarnefndar leggur til og vonast til þess að góð sátt geti tekist um það hér í þinginu að bæta réttarstöðu samkynhneigðra með afgerandi hætti eins og frumvarpið leggur til og gerir ráð fyrir óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hefði kosið að málið hefði verið rætt í dagsljósi en ekki seint um kvöld. Ég ímynda mér að fjölmargir hefðu viljað taka þátt í umræðunum. Það er nú eins og það er og lítið við því að gera. Ég vil lýsa því yfir strax að ég er fylgjandi þessum breytingum. Ég vil taka það fram að umræðan um þessi málefni hefur því miður einkennst af upphrópunum og ómálefnalegum fullyrðingum á báða bóga, því um málið hefur ekki ríkt fullkomin eining. Þá er ég fyrst og fremst að tala um umræðuna innan kirkjunnar. Að vissu leyti minnir þetta mig á þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lagði fram tillögu þess efnis að taka hið kristilega siðgæði út úr stefnumiðum skólastarfs. Það var gert með þeim rökum að í dómi frá Mannréttindadómstóli Evrópu segði, að slíkar skilgreiningar á markmiðum væru einfaldlega bönnuð í lögunum. Þegar dómurinn var skoðaður, og sem betur fer gaf ég mér góðan tíma til þess að fara yfir hann frá A til Ö, kom fram að dómstóllinn var algjörlega fylgjandi þessu og taldi lofsvert að hafa hið kristilega siðgæði í markmiðskafla grunnskólalaga. Á endanum féllst meiri hlutinn á að breyta þessu svo þetta hangir þarna enn. Ég fylgdist svolítið með umræðunni, sérstaklega á kirkjuþingi, þar sem tveir armar kirkjunnar tókust á. Mér fannst báðir aðilar hafa nokkuð til síns máls. Það er ekki sjálfsagt mál að telja að hjúskaparlög gildi um karl og konu. Ég tel hins vegar, eins og ég sagði í upphafsorðum mínum, að við eigum að skapa öllum einstaklingum, hvort sem um samkynhneigða eða gagnkynhneigða er að ræða, sömu lagalegu forsendur til að stofna fjölskyldu. Þetta snýst allt um fjölskyldur þegar á botninn er hvolft því fólk eignast börn sama hverrar kynhneigðar það er. Ég hef talið að sömu reglur eigi að gilda á báða bóga. Ég vil því taka það fram að ég er fylgjandi breytingunni og tel hana vera jákvætt skref. Framsóknarflokkurinn hefur lengi átt mjög sterkan talsmann í þessu efni í hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem ég veit að er mjög ánægð með að breytingin er orðin að veruleika.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, með síðari breytingum. Nefndin hefur fengið á sinn fund fulltrúa umhverfisráðuneytisins, Sigríði Auði Árnadóttur og Glóeyju Finnsdóttur, Guðjón Bragason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Lárus Ólafsson frá Orkustofnun, Kristínu Sigfúsdóttur, Pétur Reimarsson frá Samtökum atvinnulífsins, Bryndísi Skúladóttur frá Samtökum iðnaðarins og Gústaf Skúlason frá Samorku. Þá bárust umsagnir frá fjölda aðila. Með frumvarpinu er lagt til að úrskurðarfrestur ráðherra verði lengdur vegna kæra sem berast sökum ákvarðana sem tilteknar eru í 1. og 3. mgr. 14. gr. laga um umhverfismat, m.a. ákvörðun Skipulagsstofnunar um að framkvæmd sem tilgreind er í 2. viðauka sé háð umhverfismati, sbr. 6. gr. laganna og ákvörðun stofnunarinnar um hvort meta skuli matsskyldar framkvæmdir sameiginlega, sbr. 2. mgr. 5. gr. laganna. Lagt er til að fresturinn verði lengdur úr tveimur mánuðum í þrjá og jafnframt verði heimilt að framlengja hann um allt að þrjá mánuði til viðbótar ef mál er umfangsmikið. Nefndin hefur fjallað um málið og áréttar mikilvægi þess að gætt sé að grundvallarreglu stjórnsýsluréttar um að ákvarðanir í málum er lúta að stjórnsýslunni skuli teknar svo fljótt sem unnt er, sbr. 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga, en þessi regla á jafnt við um niðurstöður í kærumálum. Nefndin leggur til breytingu á ákvæðinu til að undirstrika þessi sjónarmið. Þá er rétt að benda á að umsagnaraðilar verða einnig að standa við setta tímaramma. Fram kemur í frumvarpinu að ef mál er umfangsmikið verði heimilt að framlengja frest til úrskurðar um allt að þrjá mánuði til viðbótar. Nefndin áréttar að ef nota þarf þá heimild þurfi að fylgja slíkri ákvörðun rökstuðningur í ljósi þeirra hagsmuna sem búa að baki svo ekki dragist úr hófi að fá niðurstöður kærumála. Þau mál sem hér um ræðir eru umfangsmikil og sérhæfð en ákvarðanir er snúa að áhrifum framkvæmda á umhverfið eru í eðli sínu matskenndar og krefjast því mikillar sérfræðivinnu. Í ljósi þess að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því, sbr. ákvæði stjórnsýslulaga, telur nefndin að skapa þurfi stjórnsýslunni nægilegt svigrúm til að vanda gagnaöflun sína og úrvinnslu til að leggja grunn að réttri og löglegri stjórnvaldsákvörðun. Nefndin fellst því á nauðsyn þess að lengja úrskurðarfrest ráðherra. Í ljósi reynslunnar telur nefndin rétt að skipaður verði starfshópur til að fara heildstætt yfir málsmeðferð í málum er lúta að mati á umhverfisáhrifum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Verði frestur framlengdur ber að skýra aðila frá því. Skal þá rökstyðja ástæður tafanna og upplýsa um hvenær ákvörðunar sé að vænta. Vigdís Hauksdóttir, Kristján Þór Júlíusson og Birgir Ármannsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Birgitta Jónsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa Ólína Þorvarðardóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Margrét Pétursdóttir og Vigdís Hauksdóttir, Kristján Þór Júlíusson, Birgir Ármannsson og sú sem hér stendur, Anna Margrét Guðjónsdóttir.

Forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er, eins og kom fram hjá hv. framsögumanni, áritað með fyrirvara af hálfu okkar Birgis Ármannssonar, fulltrúa Sjálfstæðisflokks í nefndinni. Eðlilegt er að skýra ástæður þess fyrirvara sem við gerum við afgreiðslu málsins. Í fyrsta lagi hefur komið fram við umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið sem ráðherra lagði fram að verið er að lengja frest ráðherra til að úrskurða, fremur en að auka málshraðann. Þegar skoðaðar eru umsagnir þeirra sem fengu frumvarpið til umsagnar er mikill samhljómur í þeim. Ef ég dreg það saman í eina setningu, þá er miklu ríkari vilji til að auka málshraðann í þessum efnum, fremur en að lengja hann, og einfalda málsmeðferðina, þ.e. hraða málum með því að einfalda meðferð mála. Það hefur legið fyrir um langa hríð að ferlið sem byggt hefur verið upp í kringum lög um mat á umhverfisáhrifum er allt of langt og viðamikið. Það kemur fram í umsögn einni sem ég vil leyfa mér að vitna til, með leyfi forseta, og fara orðrétt með: „Þess eru dæmi um að umsagnaraðilar fái sama verkefnið til umsagnar oftar en 20 sinnum. Umsagnaraðilar virði ekki tímafresti og fara jafnvel út fyrir það svið sem þeim er afmarkað með lögum. Séríslensk lagaákvæði um að unnt sé að krefjast þess að meta eigi saman áhrif framkvæmda sem í raun eru alls ótengdar bæta ekki úr skák.“ Umsagnirnar sem umhverfisnefnd fékk eru mjög samhljóða að þessu leytinu til. Eftir umræður í nefndinni var því sett inn það ákvæði sem framsögumaður gat um, sú breyting sem liggur fyrir, að þess er krafist að ráðuneytinu sé gert að rökstyðja ástæður þess ef um frekari drátt er að ræða. Enn fremur er það sett inn í nefndarálitið og undirstrikað að mælst er til að lög um mat á umhverfisáhrifum verði endurskoðuð í ljósi athugasemda sem gerðar hafa verið. Það hlýtur að vera eðlileg og sjálfsögð krafa að slíkt verk sé unnið og gera þá kröfu til nefndarinnar að hún fylgi því eftir að svo verði gert. Ástæður þess að við undirritum nefndarálitið og erum aðilar að því er ósköp einföld. Hún er einfaldlega sú að stjórnsýslan ræður greinilega ekki við þann lagabálk sem hér um ræðir. Fremur en halda öllu í gíslingu þess ástands vildum við frekar reyna að herða skrúfuna að stjórnsýslunni með þessu ákvæði, að skylt sé að rökstyðja ástæðu frestunarinnar, til að ýta á að málum sé hraðað. Í nefndarálitinu kemur jafnframt fram í lokaákvæðinu að í ljósi þeirrar reynslu sem fengin er verði lögin tekin til heildarendurskoðunar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og skattanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ögmund Hrafn Magnússon frá fjármálaráðuneyti, Ingvar Rögnvaldsson og Bjarna Amby Lárusson frá ríkisskattstjóra, Stefán Erlendsson frá Vegagerðinni, Ólaf Jónsson frá Skeljungi og Samúel Guðmundsson frá Olíuverslun Íslands. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá nokkrum aðilum. Megintilgangur frumvarpsins er að auðvelda eftirlit með þeim sem heimild hafa til notkunar litaðrar olíu og hækka sektir þegar um misnotkun er að ræða. Þá er lagt til að tiltekið orðalag 6. mgr. 13. gr. laganna verði fært til samræmis við 2. mgr. greinarinnar. Í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið að lögum verði kaup á litaðri olíu í sjálfsafgreiðslu aðeins heimil með viðskiptakorti eða dælulykli útgefnum af söluaðila eldsneytisins en ekki með reiðufé eða debet- eða kreditkortum. Skattyfirvöld muni fyrir vikið eiga hægara með að fylgjast með viðskiptum með litaða olíu ef grunur rís um heimildarlausa notkun. Við meðferð málsins hafa olíufélögin mótmælt 1. gr. frumvarpsins þar sem hún kalli á flóknar breytingar á afgreiðslukerfum. Verði greinin að lögum leggja þau áherslu á rúman aðlögunarfrest. Einnig hafa komið fram áhyggjur af því að sú leið sem þar er lögð til geti haft óæskileg áhrif á samkeppni og persónuvernd. Ríkisskattstjóri áréttaði á fundum nefndarinnar að nauðsyn bæri til að draga úr aðgengi að litaðri olíu til að sporna gegn misnotkun sem athuganir embættisins bentu til að væri fyrir hendi. Upphafsgrein frumvarpsins væri vel til þess fallin að ná því markmiði og að sjónarmið um persónuvernd stæðu því ekki í vegi fyrir að embættið aflaði upplýsinga sem varða umrædd viðskipti frá söluaðilum eldsneytisins. Nefndin tekur undir sjónarmið ríkisskattstjóra. Í ljósi athugasemda olíufélaganna felst nefndin þó á að lengja gildistökufrest frumvarpsins að frátalinni 2. gr. þess. Við meðferð málsins fór Vegagerðin þess á leit við nefndina að lagðar yrðu til breytingar á 18. og 19. gr. laga um olíugjald og kílómetragjald er varða eftirlit og refsingar. Nefndin tekur ekki afstöðu til þess að svo komnu máli. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 4. gr. í stað dagsetningarinnar „1. júlí 2010“ komi: 1. október 2010. Pétur H. Blöndal gerir fyrirvara við álitið. Ögmundur Jónasson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þeir sem skrifa undir nefndarálitið eru Helgi Hjörvar, Tryggvi Þór Herbertsson, Lilja Mósesdóttir, Birkir Jón Jónsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þór Saari og sú sem hér stendur, Anna Margrét Guðjónsdóttir.

Frú forseti. Ég ætla að útskýra fyrirvara minn við þetta frumvarp. Fyrir nokkrum árum þegar litaða olían var tekin upp var mjög mikið rætt um hvaða leiðir væru færar til að mæla notkun manna á vegum vegna þess að olíugjaldið og kílómetragjaldið og aðrir skattar sem þá voru í gildi voru fyrst og fremst hugsaðir til að afla Vegagerðinni tekna svo hún gæti rekið og byggt þjóðvegi og vegi. Þetta er hugsað sem eins konar þjónustugjald. Þá var mikið rætt um þau nýmæli sem fyrirhuguð voru í Evrópusambandinu árið 2011 að taka upp GPS og SMS-skilaboð sem gætu látið vita af því hvar bíllinn væri staddur hverju sinni og hvaða vegi hann væri að nota og hægt er að fá margar fleiri upplýsingar, um hraða o.s.frv. Það var hætt við þetta á sínum tíma, ekki af tæknilegum ástæðum, heldur vegna þess að persónuvernd var ekki tryggð. Það er náttúrlega dálítið stórt skref að einhver opinber aðili geti séð nákvæmlega hvar bíllinn manns er staddur. Ég held að menn ættu að hafa það í huga eins fljótt og hægt er hvort persónuverndin sé leyst, vegna þess að það hefur töluverða kosti, þá væri t.d. hægt að taka lægra gjald fyrir notkun á malarvegum, lægra gjald fyrir notkun á vegum sem eru snjóþungir og hægt er að hafa mismunandi gjöld eftir því hvort álagstímar eru eða ekki. Það er hægt að mæla notkun á bílastæðum og ekki þarf að hafa neina stöðumælaverði og enga stöðumæla yfirleitt. Hægt er að mæla notkun á jarðgöngum og þvílíku, þannig að möguleikarnir eru mjög miklir. Þá verður eiginlega ekki hægt að stela bílum eftir að þetta kerfi er komið upp vegna þess að eigandinn getur að sjálfsögðu fengið að vita hvar bíllinn er staddur ef honum hefur verið stolið eða ef eigandinn skyldi hafa gleymt honum á bílastæði eitthvert kvöldið. Þannig að ýmsir kostir eru við þetta kerfi. En ókostirnir eru þeir að gífurlegar upplýsingar safnast saman um einstaklinga og það þarf að leysa. Þetta var rætt á sínum tíma. Það sem menn eru að gera hér er svona eiginlega það sem skattgreiðandinn eða skattsvikarinn og skattyfirvöld eru alltaf að togast á um, hver er á undan. Skattsvikarar hafa komist að því að hægt er að taka olíu á vissri dælu sem illa sést til og það sem ég hélt að yrði aðalatriðið og til þess væri olían lituð var að fylgst yrði með því hvort lituð olía sé í tönkum á bílum, en það eftirlit virðist vera í skötulíki. Maður fer því að velta fyrir sér til hvers olían sé eiginlega lituð. Hún var einmitt lituð til þess að hægt væri að fylgja því eftir hvort hún væri notuð á bíla eða ökutæki sem ekki mega nota litaða olíu. Það sem menn eru að gera hér er að bregðast við þessu. Ég er með fyrirvara vegna þess að mér finnast þetta vera frekar fátækleg viðbrögð og hef svo sem bent á það að menn geti bara keyrt inn í næsta bílskúr, tveir jeppar, og dælt á milli, eða traktor eða bátur o.s.frv. Því miður eru margar leiðir til að svíkja undan þessu kerfi ef menn eru ekki í því að athuga hvort olían sé lituð. Við fengum upplýsingar um það að það yrði of dýrt, þannig að ég held að við þurfum að huga að því fyrr en seinna annaðhvort að ala þjóðina upp í heiðarleika - sem væri náttúrlega æskilegast, menn væru ekkert að svindla og auðvitað eiga menn ekki að svindla - eða að taka upp hitt kerfið, sem mér skilst að verði tekið upp í Evrópusambandinu árið 2017 eða um það leyti, eða 2014, þar sem fylgst verður með notkun bíla. Það gefur miklu meiri möguleika eins og ég benti á hér áðan, ýmiss konar. Þá getum við leigt út vegi, eins og ríkisstjórnina dreymir um. Einhver getur leigt veginn austur fyrir fjall og svo má hann bara leggja á þau gjöld sem honum þóknast innan hæfilegra marka og þá getum við flutt Vegagerðina út úr ríkissjóði og einkavætt hana og kallað hana Vegagerðina hf. og hún á þá bara að hanna vegaspotta og svo eru vegagjöld til að standa undir kostnaði við allt saman. Þetta var sem sagt minn fyrirvari.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Þetta er mál sem á sér langan aðdraganda og hefur tvöfaldan tilgang, annars vegar að stórbæta aðstöðu sjúklinga og starfsfólks á Landspítalanum og hins vegar atvinnusköpun eða flýtiframkvæmd til þess að hreyfa við í því atvinnuástandi sem nú er í landinu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund fjölmarga gesti, m.a. formann verkefnisstjórnar um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut, nokkra aðila frá Landspítalanum, bæði af fjármálasviði og frá öðrum stofnunum, frá Háskóla Íslands, ríkisendurskoðanda, frá fjármálaráðuneytinu, framkvæmdastjóra Samtaka verslunar og þjónustu og frá Samtökum heilbrigðisfyrirtækja. Að auki voru sendar út 68 umsagnabeiðnir en umsagnir bárust frá 14 eða 16 aðilum, ef ég man rétt. Um frumvarpið segir í nefndarálitinu: Með frumvarpinu er lagt til að fjármálaráðherra verði heimilað að stofna opinbert hlutafélag sem hefur það að markmiði að standa að nauðsynlegum undirbúningi og láta bjóða út byggingu nýs Landspítala. Einnig verði honum heimilt að leggja félaginu til hluta þeirra lóðarréttinda sem spítalinn hefur yfir að ráða við Hringbraut undir bygginguna. Markmiðið er að ríkið taki bygginguna á langtímaleigu þegar byggingarverktaki hefur lokið umsömdu verki. Leigutíminn er ekki skilgreindur í lögunum en gert er ráð fyrir að hann verði 40 ár. Verkefnið hefur verið í undirbúningi í nokkurn tíma, eins og áður sagði. Árið 2005 heimilaði þáverandi ríkisstjórn að efnt yrði til alþjóðlegrar skipulagssamkeppni um nýtt háskólasjúkrahús og lauk henni um haustið sama ár. Teymi hönnuða undir forustu dönsku arkitektastofunnar C.F. Möller varð hlutskarpast í samkeppninni og unnu fulltrúar ríkisins með hönnunarteyminu á árunum 2006–2008 að ítarlegri þarfagreiningu, tæknigreiningu og að endanlegri útfærslu verðlaunatillögunnar. Eftir fall bankanna óskaði þáverandi forstjóri Landspítala eftir því að norsku hönnunar- og ráðgjafarfyrirtækin Momentum Arkitekter AS og Hospitalitet AS færu yfir áætlanir og hönnunarforsendur nýs háskólasjúkrahúss. Í september 2009 var undirbúningur framkvæmdarinnar hafinn með sex manna verkefnisstjórn. Hennar hlutverk hefur verið að skapa verkefninu formfestu og sjá um undirbúning hönnunarsamkeppni og ýmis samskipti við aðila sem koma að málinu. Ríkisendurskoðun taldi nauðsynlegt, eftir fyrirspurn frá fjárlaganefnd, að sett yrðu sérlög um bygginguna þó svo að 30. gr. laga um fjárreiður ríkisins sé talin eiga við. Því dugi ekki að afgreiða þetta verkefni með heimildarákvæði í 6. gr. fjárlaga eins og gert hefur verið með stærri framkvæmdir á umliðnum árum. Það var sem sagt ákveðið að setja um þetta sérstök lög og það eru þau sem eru hér til umfjöllunar. Þess vegna var frumvarp þetta m.a. lagt fram. Verkefnisstjórnin skipaði forvalsnefnd sem mat umsóknir um þátttöku í forvali frumhönnunarsamkeppni og fengu fimm stigahæstu teymin að taka þátt í frumhönnunarsamkeppni sem lýkur nú í júní 2010. Meginmarkmið hennar er að ljúka sameiningu stóru spítalanna á höfuðborgarsvæðinu þannig að starfsemi Landspítala flytjist á Hringbraut. Samkeppnin er tvíþætt og tekur annars vegar til áfangaskipts skipulags lóðar Landspítala við Hringbraut í heild og hins vegar til útfærslu á fyrsta áfanga Landspítalastarfsemi í 66.000 fermetra nýbyggingu en gert er ráð fyrir að hönnun hefjist af fullum krafti í ágúst á þessu ári. Nýbyggingin skiptist í þrjá hluta: bráðakjarna, legudeildir og sjúklingahótel. Háskóli Íslands ber síðan kostnað af frumhönnun byggingar fyrir heilbrigðisvísindasvið Háskóla Íslands sem er einnig hluti af verkefninu. Í nefndarálitinu er fjallað um forsendur verkefnisins og þar stendur: Starfsemi Landspítala fer fram á 17 mismunandi stöðum og í um 100 húsum á höfuðborgarsvæðinu. Ríflega 80% húsnæðisins voru hönnuð fyrir meira en 50 árum og þá fyrir sjúkrahúsastarfsemi sem er allt annars eðlis en nú er. Núverandi húsnæði er að mati verkefnisstjórnarinnar viðhaldsfrekt og dýrt í rekstri og skortir þann sveigjanleika sem nútímaspítalar þurfa á að halda til að unnt sé að laga bygginguna að síbreytilegum þörfum. Bygging nýs Landspítala er hluti af verkefnum sem samkomulag var um í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar, sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna. Þetta er ein af þeim framkvæmdum sem taldar eru fjárhagslega hagkvæmar og mikilvægar fyrir framtíðarheilbrigðisþjónustu í landinu. Framkvæmdin er talin henta sem verkefni opinbers hlutafélags sem annast allan undirbúning, hönnun, byggingu og fjármögnun spítalans. Verktakinn mun eiga og annast mannvirkin gegn leigugreiðslu þar til þau eru greidd upp að fullu en þá verða mannvirkin eign ríkisins. Leigugreiðslan á ekki að vera hærri en nemur þeirri hagræðingu sem hlýst við það eitt að endurskipuleggja alla þjónustu og verkferla og nýta betur húsnæði við sameiningu þjónustu Landspítalans á einum stað. Þannig verður ekki um aukin rekstrarframlög að ræða til Landspítalans í A-hluta fjárlaga ríkisins og með þessu framkvæmdaformi mun framkvæmdin ekki kalla á lántökur ríkissjóðs heldur verða unnin fyrir lánsfé frá lífeyrissjóðum eða öðrum fjármögnunaraðilum til viðkomandi hlutafélags. Þessu til staðfestingar kemur m.a. fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið með beinni tilvitnun í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að sú hagræðing sem nýr spítali og sameining hans á einum stað gefur kost á muni mynda svigrúm hjá Landspítala til að standa undir leigugreiðslum. Miðað er við að leigusamningur verði til langs tíma og að honum loknum flytjist eignarhald fasteignanna yfir til ríkisins.“ Hér er um að ræða forsendur þess að unnt verði að ráðast í verkefnið og þess að fjárlaganefnd Alþingis fallist á það fyrir sitt leyti. Að mati meiri hlutans er ekki til staðar heimild til að skuldbinda ríkissjóð nema forsendur um hagræðingu sem greiði kostnað við bygginguna séu fyrir hendi. Það er því skilyrði þess að verkefnið verði heimilað að ekki falli til viðbótarkostnaður á ríkissjóð. Nú þegar liggja fyrir áætlanir um þessa hagræðingu en fara verður yfir þær og endurmeta forsendur af Alþingi áður en í framkvæmdirnar verður ráðist. Þetta er jafnframt forsenda ríkisstjórnarinnar fyrir byggingunni, eins og fram kemur í viljayfirlýsingu heilbrigðisráðherra og lífeyrissjóðanna. Ekki er gert ráð fyrir frekari framlögum úr ríkissjóði til starfsemi Landspítalans í tengslum við þetta verkefni umfram þær 20 millj. kr. sem settar verða í hlutafé hins opinbera hlutafélags. Meiri hlutinn vill taka fram að í áætlunum, gögnum og umræðum um bygginguna kemur fram að fyrst og fremst sé verið að tryggja aukin gæði og öryggi þeirrar þjónustu sem Landspítalinn veitir nú þegar með bættum aðbúnaði og tækni. Síðan er kafli í nefndarálitinu um veðleyfi þar sem stendur eftirfarandi: Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að í 6. gr. fjárlaga sé að finna heimild til ráðstöfunar eigna Landspítala inn í verkefnið sem geti tryggt veðhæfi þess á hönnunartíma. Í fjárlögum er fjármálaráðherra heimilað „að stofna hlutafélag um byggingu nýs Landspítala og leggja félaginu til nauðsynleg lóðarréttindi ríkisins við Hringbraut undir bygginguna“. Til að taka af allan vafa um að félaginu væri heimilt að veðsetja lóðirnar leitaði fjárlaganefnd álits fjármálaráðuneytisins með bréfi 21. maí 2010. Ráðuneytið telur ljóst að 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins geri ráð fyrir að fjármálaráðherra sé heimilt að leggja umræddu hlutafélagi til hluta lóðarréttinda sem spítalinn hefur yfir að ráða við Hringbraut undir nýbyggingu Landspítala. Heimildina sé einnig að finna í lið 7.15 í fjárlögum 2010. Félagið hafi lóðarréttindin til fullrar ráðstöfunar innan ramma laganna, samþykkta félagsins og ákvæða í lóðarleigusamningi, án frekari lagaheimilda, enda falli slíkt félag ekki undir 29. gr. laga um fjárreiður ríkisins og þurfi því ekki sérstaka heimild í lögum til að ráðstafa eða veðsetja réttindin í framhaldi af yfirfærslunni. Áður en til sérstakrar veðsetningar lóðarinnar kæmi yrði að huga að tilteknum málum varðandi frekari afmörkun og skilgreiningu lóðarinnar, gera þyrfti formlegan lóðarleigusamning við borgina og útkljá skipulagsmál og fleira því tengt þannig að lóðin yrði tæk til þinglýsingar og veðsetningar. Verði frumvarpið að lögum verði unnið að þessu á næstu mánuðum í samvinnu við Reykjavíkurborg sem lóðareiganda enda ljóst að lóð verði ekki veðsett nema með samþykki lóðareiganda. Ríkisendurskoðun tekur undir álit fjármálaráðuneytis varðandi þennan hátt, varðandi veðleyfið. Hér kemur kafli sem heitir Valkostir. Settir hafa verið fram þrír kostir fyrir Landspítalann. Þegar menn voru að leggja mat á hagkvæmni verksins var unnið eftir norskum hugmyndum um það hvernig það mat skyldi unnið. Sá fyrsti felur í sér að gera ekki neitt. Með því er átt við að starfsemi spítalans verði áfram í Fossvogi og við Hringbraut og dreifð um borgina og gert verði sem minnst í húsnæðismálum. Annar kostur er að byggja nýjan Landspítala eins og frumathugun frá árinu 2008 gerir ráð fyrir. Það má geta þess að þar var gert ráð fyrir 135.000 fermetra byggingu. Þriðji valkosturinn er að byggja minna en nægjanlega mikið til að færa starfsemina úr Fossvogi yfir á Hringbraut. Niðurstaðan varð síðasti valkosturinn þar sem hann reyndist hagstæðastur miðað við þær ávöxtunarkröfur sem athugaðar voru. Auk þess skilar nýbyggingin miklum ávinningi fyrir heilbrigðisþjónustuna í formi bættrar aðstöðu fyrir sjúklinga, aðstandendur og starfsmenn. Þá gefur nýtt húsnæði færi á að taka upp nýja tækni og aðferðir og á að gefa kost á auknum sveigjanleika í skipulagi starfseminnar. Hér er kafli um heildarkostnað. Sameining spítalanna tveggja að Hringbraut og í Fossvogi er forgangsmál og er nú gert ráð fyrir að verkefninu verði áfangaskipt til að hagkvæmni þess skili sér strax. Framkvæmdakostnaður er áætlaður 33 milljarðar kr. fyrir nýbyggingar og húsgögn og kostnaður við tækjakaup er áætlaður 7 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að endurbygging eldra húsnæðis kosti 11 milljarða kr. Heildarkostnaður verkefnisins nemur því 51 milljarði kr. Talið er að með samstarfsframkvæmd megi tryggja að útgjöldum sé jafnað yfir líftíma eignarinnar og að sú tilhögun tryggi að ríkið geti metið kostnaðinn heildstætt áður en það skuldbindur sig til greiðslu fjár. Því er sá möguleiki fyrir hendi að snúa til baka frá hugmyndinni reynist kostnaður of hár eða áætluð hagræðing af byggingunni stendur ekki undir leigugreiðslum. Almennt um byggingarkostnaðinn: Kostnaður við hönnun og undirbúningsframkvæmdir áður en að aðalútboði kemur er áætlaður 3 milljarðar kr. Þar af er gert ráð fyrir að frumhönnun kosti 1,7 milljarða kr. og að aðlögun lóðar kosti 1,3 milljarða kr. Í hönnunarsamkeppninni er óskað eftir tilboðum í hönnunarþóknunina og er umfang undirbúningsframkvæmdar háð þeirri lausn sem verður hlutskörpust í hönnunarsamkeppninni. Framkvæmdin sjálf mun síðan kosta 30 milljarða kr. eins og áður sagði. Kostnaðurinn fellur til allt til ársins 2016, en verður mestur á árunum 2012–2015, eða á bilinu 4,4–9,1 milljarður kr. árlega. Gert er ráð fyrir að í bygginguna fari 2.644 ársverk. Þar af er gert ráð fyrir 30 ársverkum árið 2010, 80 ársverkum árið 2011, 359 ársverkum árið 2012 og 756 ársverkum bæði árin 2013 og 2014, og loks 636 árið 2015 og 23 árið 2016. Þegar hafa verið unnin 4 ársverk árið 2009. Lóð Landspítala og Háskóla Íslands við Hringbraut er 17,6 hektarar að stærð. Um er að ræða eignarland ríkissjóðs og lóð sem Reykjavíkurborg hefur tekið frá fyrir uppbyggingu Landspítala og Háskóla Íslands. Verðmat lóðanna mun fara fram þegar þær verða lagðar inn í hlutafélagið. Í skýrslu norsku ráðgjafanna er gert ráð fyrir að eignir Landspítala í Fossvogi og að Ármúla 1 verði seldar á árinu 2018. Lauslegt mat á söluandvirði þessara eigna er 7,5 milljarðar kr. Það hafa verið unnar ýmsar kostnaðaráætlanir. Verkefnisstjórnin hefur bent á að kostnaðarmat verkefnisins byggist á mjög ítarlegri kostnaðaráætlun sem unnin var af norsku verkfræðistofunni Sweco og arkitektum C.F. Möller. Þeir hafa mikla reynslu frá Noregi af byggingu sjúkrahúsa og notuðu reynslutölur frá nýju háskólasjúkrahúsi í Ósló. Íslenskar verkfræðistofur aðlöguðu einingarverð að íslenskum reynslutölum. Framkvæmdasýsla ríkisins yfirfór kostnaðarmatið og gaf út skýrslu um það. Kostnaðarmat norsku aðilanna miðar við byggingarvísitölu 381 stig og er fermetraverð á bilinu 330 þús. kr. fyrir göngudeildarhús og upp í 400 þús. kr. fyrir bráðakjarnann. Framreikningur þess verðs gefur í mars 2009 fermetraverð á bilinu 426 þús. kr. upp í 516 þús. kr. og meðalverð á fermetra 483 þús. kr. Í skýrslu Momentum og Hospitalitet frá því í mars er notast við 500 þús. kr. á fermetra sem er hærra en fyrrgreint meðalverð. Verkefnisstjórnin bendir á að hæpið sé að taka meðalverðið 500 þús. kr. á fermetra og bera saman norskar reynslutölur út frá meðalverði. Taka þurfi tillit til þátta sem eru misjafnir milli landa, t.d. launa. Framkvæmdasýsla ríkisins telur í skýrslu sinni að nákvæmni matsins sé +/– 15% á þessu stigi. Í frumathugun norsku sérfræðinganna koma fram þeir þættir sem gera þarf áhættugreiningu á og tengjast þeir flestir rekstraröryggi Landspítalans, t.d. vegna jarðskjálfta, sýkingarvarna o.fl. Þá felst óvissa í kostnaðarmatinu í því hve vel hönnuðum tekst að hanna hagkvæmt hús fyrir byggingu og rekstur. Kröfur um fjölda bílastæða og staðsetning þeirra geta haft áhrif á kostnaðarmatið og að lokum má nefna að samningum við lífeyrissjóði er ólokið og því ekki ljóst hvaða lánskjör verða endanlega í boði. Mat á ávinningi af byggingu nýs Landspítala var gert síðla vetrar 2009. Útreikningur á rekstrarsparnaði er frá því í nóvember 2008 eða fyrir einu og hálfu ári. Markmið Landspítalans er að lækka rekstrarkostnað um 2,7 milljarða kr. á milli áranna 2009 og 2010 en rekstrarkostnaður spítalans nam 38 milljörðum kr. á árinu 2009. Að mati hagdeildar Landspítala er óhagræðið af því að reka tvo spítala í stað eins um 2,7 milljarðar kr. á ári. Það má taka fram að sá útreikningur sem hér er lagður fram byggir í rauninni á því að bara það að sameina starfsemina í eitt hús og búa betur um hana hvað varðar alla vinnuaðstöðu og verkferla muni standa undir legugjöldunum og það er eiginlega ein af forsendum verkefnisins. Verkefnisstjórnin bendir á að við mat á arðsemi verkefnisins hafi verið litið til þess að spítalinn muni starfa um langa framtíð. Norsku ráðgjafarnir lögðu mat á þrjár mismunandi leiðir og reiknuðu út hver þeirra væri hagkvæmust litið til næstu 40 ára. Við mat á næmni arðsemismatsins var litið til þess hvort val á hagkvæmustu leið breyttist við breytingu á helstu grunnforsendum, en þær eru tilgreindar í þessum útreikningum í gögnum fjárlaganefndar. Í arðsemislíkani norsku ráðgjafanna eru helstu forsendur taldar upp, eins og áður sagði. Miðað við 6% ávöxtunarkröfu þarf byggingarkostnaður að hækka um 50% til þess að breyta því að hagstæðast sé að byggja nýjan Landspítala. Sömuleiðis þarf rekstrarsparnaður að lækka um 40% til að breyta hagkvæmustu leið. Ákvörðunin er því mjög lítið næm fyrir breytingum á helstu forsendum að mati verkefnisstjórnarinnar. Talið er að hagræðingin skili sér fljótt með tilkomu nýrrar byggingar og breytingum á skipulagi og starfsemi. Norsku ráðgjafarnir telja að ná megi öðrum 6% í sparnaði til viðbótar með umfangsmiklum skipulags- og ferlabreytingum. Nýr spítali er mikilvægur hvati til að ná viðbótarsparnaðinum. Nýr spítali er þegar mikilvægur þáttur í stefnu Landspítalans og á þátt í góðum árangri í rekstri hans. Viðhaldskostnaður verður innifalinn í leigugreiðslum. Almennt er viðhaldskostnaður af húsnæði spítala talinn nema árlega 1,5–2% af byggingarkostnaði. Síðan er rætt um fjármögnunina. Eins og áður hefur komið fram er gert ráð fyrir að forhönnun verði fjármögnuð með lántöku á markaði með veðheimild í eignum. Sá kostnaður verður síðan eignfærður. Í kjölfar alútboðs og tilboðs verktaka um byggingu og fjármögnun á byggingartíma kaupir verktaki frumhönnunina sem er áðurnefnd eignfærsla. Langtímafjármögnun byggist á ákvörðun eiganda hússins, en lífeyrissjóðir hafa lýst yfir vilja til að koma að fjármögnuninni til 40 ára. A-hluti ríkissjóðs greiðir leigu í 40 ár en eignast byggingarnar á hrakvirði að loknum leigutíma, þ.e. ríkissjóður. Síðan er kafli um skipulagsmálin. Deiliskipulag verður unnið að lokinni hönnunarsamkeppni og er gert ráð fyrir að það liggi fyrir vorið 2011. Það mun þarfnast víðtækrar kynningar á grundvelli skipulagslaga, nr. 73/ 1997. Grenndarkynning nægir ekki heldur verður um að ræða forstigskynningar, almennar kynningar, almennt athugasemdaferli og lögbundna stjórnsýsluúrvinnslu. Kynningarferlið er fastmótað í skipulagsreglugerð og má gera ráð fyrir 6–8 mánaða ferli í ljósi reynslunnar. Síðan er hér kafli um fyrirkomulag í ríkisreikningi. Það hefur mikið verið spurt um það í tengslum við aðrar framkvæmdir, hvernig hlutirnir eigi að bókfærast hjá ríkissjóði. Fjárlaganefnd fjallaði sérstaklega um það og leitaði þá bæði til fjármálaráðuneytis og til Ríkisendurskoðunar. Opinber hlutafélög eru færð í E-hluta ríkisreiknings og eru uppgjör þeirra birt þar. Í lögum um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, eru heimildir sem Alþingi getur nýtt sér við að fylgjast með starfsemi þeirra, en því var bætt við nýlega inn í lög að Alþingi gæti fylgst með E-hluta félögum, kallað eftir upplýsingum og þau væru sett undir upplýsingalög. Í 3. mgr. 10. gr. laga nr. 86/1997 segir, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun er heimilt að veita fjárlaganefnd Alþingis aðgang að þeim gögnum sem hún aflar skv. 1. mgr. eða leggja fram skýrslu. Nefndarmenn eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef ríkisendurskoðandi kveður svo á um.“ Því til viðbótar gilda upplýsingalög um þetta félag. Ríkisendurskoðun telur að samninginn beri að gjaldfæra að fullu með sama hætti og A-hluti hefði ráðist í framkvæmdina um leið og byggingin verður tekin í notkun. Í því sambandi vill Ríkisendurskoðun benda á að stofnunin hefur lagt til að lög um fjárreiður ríkisins verði endurskoðuð. Það kom fram í umræðunni um þennan lið sérstaklega að Ríkisendurskoðun mælir með þessu, sem sagt að allt verði bókfært þegar byggingin er tekin í notkun. Það er þó ekki í samræmi við núverandi fjárreiðulög þannig að það þarf að fara yfir og breyta þeim, en það var álit nefndarinnar, a.m.k. meiri hlutans, að eðlilegast væri að slíkar framkvæmdir væru bókaðar og færðar inn þannig að menn gætu þá fylgst með og fengið þær réttu tölur þarna, ekki aðeins í ársreikningum E-hluta fyrirtækja. Eitt af því sem var rætt ítarlega í nefndinni var aðkoma Alþingis að málinu á síðari stigum. Fjármálaráðuneytið hefur bent á að ákvörðunin um mat og töku tilboðs að loknu útboði muni verða hjá ráðuneytinu, hlutaðeigandi fagráðuneyti og þeirri stofnun sem verður leigjandi eignarinnar. Verði frumvarpið að lögum muni opinbera hlutafélagið hafa heimildir til að standa að flestum ef ekki öllum þáttum í undirbúningi verkefnisins og útboði þess. Hinn endanlegi leigusamningur mun hins vegar verða við ríkið en ekki félagið eins og fram kemur í frumvarpinu. Ríkið sem slíkt muni því sjálft þurfa að taka endanlega afstöðu til tilboða sem berast með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem gilda um hagkvæm innkaup, fjárheimildir, auk annarra þátta sem almennt eru skoðaðir og metnir við leigu á fasteignum fyrir ríkið, enda verði það vald tæplega framselt til hlutafélags. Fjármálaráðuneytið bendir á að sé það vilji fjárlaganefndar að fjallað sé um atriði sem snúa sérstaklega að framkvæmdarvaldinu í frumvarpinu mætti hugsa sér að setja inn lagagrein þess efnis. Það er einmitt það sem meiri hlutinn hefur ákveðið að gera, eins og nánar verður vikið að hér. Það eru einkum þrír tímapunktar þar sem unnt er að stöðva verkefnið þannig að ríkissjóður verði fyrir sem minnstu tjóni komi í ljós að það er ekki nægjanlega hagkvæmt. Sá fyrsti er þegar samið verður við hönnuði um útfærslu vinningstillögunnar úr hönnunarsamkeppninni og gerð útboðsgagna. Annar tímapunktur verður á næsta ári þegar undirbúningsframkvæmdir verða boðnar út. Sá þriðji er við gerð leigusamnings á árinu 2012 í kjölfarið á útboði á byggingu sjálfs spítalans en þá mun kostnaðaráætlun liggja fyrir og um leið endanlegt leiguverð. Það mun samkvæmt tillögu meiri hlutans verða verkefnisstjórnin sem tekur ákvarðanir um fyrstu tvo hlutana en hér er sett inn breytingartillaga um að Alþingi fái málið til umsagnar og afgreiðslu áður en tekin er ákvörðun um bygginguna að undangengnu útboði, þannig að það er nýtt í meðferð mála eins og þessara, þessi E-hlutafélög. Það er margt nýtt raunar. Í fyrsta lagi að sett séu sérstök lög um það, í öðru lagi um aðkomu Alþingis á síðari stigum og í þriðja lagi með hvaða hætti bókfæra á þetta samkvæmt tillögum fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd leggur fram breytingartillögu til að styrkja þetta, þ.e. að Alþingi eigi aðkomu að málinu aftur og gerir fyrir hönd Alþingis kröfu til þess að leigusamningar sem fela í sér endurgreiðslu kaupverðs og þóknun til leigusala verði lagðir fyrir nefndina og þingið áður en verkefninu verður endanlega hleypt af stokkunum. Markmiðið er að Alþingi geti lagt mat á hvort forsendur þær sem hér er lagt upp með standist. Því verði ekki heimilt að hefja framkvæmdir fyrr en Alþingi hefur heimilað þær með lögum. Gerð er tillaga að breytingu á frumvarpinu þar að lútandi en meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. mgr. 1. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Fyrir undirritun samninga að loknu útboði skal leita samþykkis Alþingis með almennum lögum. Undir þetta meirihlutaálit skrifa undirritaður Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, Ásbjörn Óttarsson, með fyrirvara, Ásmundur Einar Daðason, Björn Valur Gíslason, Kristján Þór Júlíusson, með fyrirvara, Oddný G. Harðardóttir, Ólöf Nordal, með fyrirvara, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Þór Saari og Þuríður Backman. Ég vona að þetta verði heillaspor og að við komum þessari framkvæmd af stað, þ.e. þannig að unnin verði til hlítar úttekt á því hvort hér sé ekki um að ræða þá hagkvæmni sem heitið hefur verið og það verði síðan mat Alþingis að tveimur árum liðnum hvort farið verður í framkvæmdina í heild. Eins og hér hefur komið fram er þetta gríðarlega stór framkvæmd og mikil en mikilvæg lagfæring fyrir sjúklinga, aðstandendur og starfsfólk á Landspítala og þar með fyrir þjóðina alla þó að þessari sameiningu bygginga á einn stað sé fyrst og fremst ætlað að bæta þjónustu við Landspítalann í óbreyttu umfangi.

Frú forseti. Fyrir alllöngu voru Landspítalinn og Borgarspítalinn sameinaðir og Landakot þar áður ef ég man rétt. Þessi sameining átti að spara alveg helling af peningum og gefa mikinn arð af sér og ég vil spyrja: Varð einhver arður af því? Ég man ekki eftir öðru síðan ég kom inn á þing en að það hafi verið stöðugur halli og vaxandi af Landspítala – háskólasjúkrahúsi og þess vegna hlýtur maður að hvá pínulítið þegar maður heyrir enn einu sinni að nú eigi að fara að spara og borga meira að segja risabyggingu með þeim sparnaði.

Hæstv. forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal spyrji um þetta. Hann þekkir söguna allvel og veit miklu betur en ég hvernig staðið var að málum þannig að það er kannski réttara að hv. þingmaður svari því sjálfur hverju eigi að svara og hvers vegna stöðugur halli varð á þessu því að þetta gerðist löngu fyrir minn tíma á Alþingi. Það sem hefur einmitt breyst er að vegna þessarar sögu hafa menn nálgast verkefnið með öðrum hætti. Í fyrsta lagi, eins og ég sagði áður, með því að stofna formlegt félag um þetta þannig að það sé lögformlega sett inn í þingið. Í öðru lagi með því að kalla eftir viðbótargögnum og tryggja það að Alþingi komi að málinu þegar fyrir liggur tilboð í bygginguna hvað varðar einmitt hönnun, allan kostnað í kringum bygginguna, byggingarkostnaðinn og fjármögnunina. Þegar þetta liggur fyrir ásamt útreikningum á því með hvaða hætti eigi að spara, sett niður í smáatriðum, sem raunar er þegar búið að gera, nánast niður á nöfn inni í þessum spítölum - þegar þetta liggur fyrir eftir tvö ár þá munum við geta endurmetið það og Alþingi farið yfir það, fjárlaganefnd á þeim tíma, og tekið endanlega ákvörðun. Þetta hefur breyst frá því sem áður var. Svo geta menn haft efasemdir um að þetta muni standast en það er einmitt verið að reyna að vanda ferlið og gera betur en áður hefur verið gert vegna fenginnar reynslu af ýmsum öðrum byggingum og með allt öðruvísi lagaumhverfi eða réttara sagt umbúnaði um verkefnið en áður hefur verið. Ég bind miklar vonir við að það dugi og vona að þessi vinnuaðferð reynist farsæl fyrir ríkið.

Frú forseti. Ég vona sömuleiðis að þessar áætlanir standist. En það sem ég er að velta fyrir mér er að það virðist eiga að rísa risastór bygging og það er eins og enginn eigi að borga hana, það er eins og hún hafi bara dottið af himnum ofan og guð almáttugur hafi af rausnarskap sínum gefið íslensku þjóðinni þetta í kjölfar kreppunnar. Ég held að það verði alltaf skuldbinding ef áætlanir ekki standast. Segjum að gera eigi nýjar áætlanir áður en ráðist verður í endanlega byggingu eins og menn ætla að gera eftir 2–3 ár og þá séu gerðar nýjar áætlanir en það eru líka áætlanir, svo kemur raunveruleikinn þegar flutt er inn í húsið og engar áætlanir standast vegna þess að þetta eða hitt eða eitthvað gerðist. Þá lendir það að sjálfsögðu á ríkissjóði. Fjármálaráðherra framtíðarinnar getur ekki hætt að borga þessa leigu þó að forsendur um sparnað gangi ekki eftir. Hann skal sko borga þannig að þetta er skuldbinding á ríkissjóð. Ég vil að menn fari að sýna þann aga í fjárlögum ríkisins að þeir sýni skattgreiðendum framtíðarinnar hvað bíði þeirra. Mér finnst allt í lagi að byggja spítala og mér finnst meira að segja 30 milljónir ósköp hógvært miðað við þær 130 milljónir sem dæmið var komið upp í árið 2007, 

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður meinar með því að segja að það eigi að bókfæra þetta. Það er akkúrat það sem er í þessum tillögum, að þetta verði bókfært þegar menn taka við verkinu og taka það í notkun, að þá verði öll upphæðin bókfærð á ríkissjóð. Þannig er tillagan og það er mikil breyting. Við erum einmitt með skuldbindingar annars staðar sem hafa ekki verið bókfærðar, að vísu eru þær ekki komnar í notkun. Þetta er samkvæmt þeim tillögum sem hafa komið að mati okkar bestu sérfræðinga sem hafa leiðbeint okkur í fjárlaganefnd þannig að það er ekki verið að reyna að fela neitt. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal segir að það sé auðvitað mjög mikilvægt að áætlanir standist. Það hefur náðst verulegur árangur í því akkúrat í augnablikinu eftir hrunið, sem betur fer, varðandi m.a. rekstur Landspítalans. Við skulum vona að því fylgi áframhaldandi agi. Eitt af því sem hér hefur einmitt verið talað um og var gert í undirbúningsvinnunni og verður að gera mun ítarlegar áður en endanleg ákvörðun verður tekin er að leggja fram hvernig menn ætla að ná fram sparnaði, í hverju sparnaðurinn felst, þannig að menn geti fylgst með því hvort árangur hafi náðst í samræmi við það sem var en séu ekki með einhverjar heildartölur heldur sé það hreinlega sundurliðað hvaða árangri eigi að ná í hverjum lið fyrir sig. Einhver orðaði það svo í umræðunni í fjárlaganefnd að mesta óvissan í þessu verki væru stjórnmálamennirnir. Það er auðvitað mikið til í því vegna þess að þegar kemur að því að borga geta menn verið búnir að ákveða að bæta við þjónustuna á Landspítalanum eða breyta með einhverjum öðrum hætti eða fylgja ekki eftir þeirri arðsemi sem lagt var upp með í byrjun. Við getum ekki séð það fyrir en okkar verður, þ.e. þeirra sem verða á Alþingi eftir tvö ár, að leggja mat á þær forsendur sem gefnar verða og taka ákvörðun út frá þeim gögnum sem þá eru orðin nákvæmari af því að nær er komið verkinu og komið er raunverulegt tilboð í stað þess að reyna nú að reikna okkur fram og til baka með plús/mínus 15–20% skekkju sem verður aldrei nákvæm á þessu stigi.

Virðulegi forseti. Hér erum við kl. hálfellefu að kvöldi að ræða einhverja mestu framkvæmd Íslandssögunnar. Mér þykir það miður. Ég hefði viljað að þetta mál væri rætt að degi til þegar salurinn væri betur skipaður, þ.e. fleiri í honum. Hér er afar góðmennt,  Framsóknarflokkurinn á sér forsögu í þessu máli vegna þess að eftir því sem ég best veit kviknaði þessi hugmynd í tíð Ingibjargar Pálmadóttur, þáverandi heilbrigðisráðherra Framsóknarflokksins. Jón Kristjánsson sem tók við fylgdi málinu eftir og seinna hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Það er ágætt að geta þess að þegar heilbrigðiskerfið var tekið út eftir þennan langa valdatíma Framsóknarflokksins taldi OECD að íslenska heilbrigðiskerfið væri með besta móti og þeir tóku meira að segja svo djúpt í árinni að segja að það væri lofsvert. Það er arfleifð þessara ágætu ráðherra. Ég óttast hins vegar, jafnvel þótt ég sé fylgjandi því að það þurfi að byggja við og bæta Landspítalann - að mínu mati er ekki hægt að gera ekki neitt, eins og segir í auglýsingunni - þá tel ég einfaldlega að tímasetningin sé afar vond. Hér varð efnahagshrun, bankarnir hrundu og ríkissjóður er gríðarlega skuldsettur. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri Blöndal sem benti á að kostnaðurinn hlyti með einum eða öðrum hætti að lenda á ríkissjóði. Ég bendi á það í nefndaráliti, sem ég ætla að reyna að skauta yfir á eftir, að ég finn engin rök fyrir því að lífeyrissjóðir láni einkafyrirtæki, eða þeim aðila sem tekur að sér að byggja verkið og leigja svo íslenska ríkinu, án þess að einhvers konar ríkisábyrgð sé þar á bak við. Það getur ekki staðist og ég trúi ekki að lífeyrissjóðirnir, jafnvel þótt þeir hafi skrifað undir viljayfirlýsingu í þá veru, sætti sig við að lána einhverjum einkaaðila fyrir verkefninu til næstu 40 ára. Jafnvel þótt menn segi hér að ríkissjóður sé ekki að taka nein lán held ég að við gerum það með óbeinum hætti. Það sem ég óttast líka, svo ég tali aðeins almennt um þetta, er að fólk átti sig ekki á því að til að ná fram þessari hagræðingu, 2,7 milljarða sparnaði á ári í 40 ár, þarf að segja upp starfsfólki. Ég tel að það þurfi að segja upp gríðarlegum fjölda af starfsfólki til að ná fram þessari hagræðingu, sérstaklega í ljósi þess að 75% alls kostnaðar Landspítalans eru einmitt launakostnaður. Ég hef einnig áhyggjur af því að það vantar algerlega í gögn málsins mat á því hvernig eða hvort þessi stóra bygging kemur til með að hafa áhrif á heilbrigðisþjónustu úti um allt land. Það hefur gleymst í ferlinu að gera kostnaðarábatagreiningu sem tekur til alls landsins. Fullyrt hefur verið að þetta muni ekki breyta neinu varðandi t.d. kragasjúkrahúsin en þegar við verðum komin með jafnstóra byggingu og stefnir í, sem verður búin nýtískutækjum og flottustu skurðstofum, verður þá ekki gerð sú krafa að eitthvað af þjónustunni sem nú er t.d. í kragasjúkrahúsunum verði færð þangað inn? Ég held að það hljóti einfaldlega að vera. Þetta er sagt á tímum þar sem skurðstofur standa jafnvel auðar og við erum að skera niður. Við höfum skorið niður um 250 millj. kr. Getur verið að arðsemiskrafan sem gerð er sé fallin? Ég ætla að renna yfir þetta á eftir. Ég vil taka fram að fulltrúi Framsóknarflokksins bókaði í fundargerð að framsóknarmenn eru fylgjandi byggingu nýs Landspítala, líkt og samþykkt hefur verið á flokksþingi. Að sjálfsögðu var þessi samþykkt á flokksþinginu gerð með þeim fyrirvara að ríkissjóður hefði efni á framkvæmdinni og að hún væri hagkvæm og skynsamleg. Auðvitað var gert ráð fyrir því að farið væri yfir allar forsendur frá A til Ö og það er það sem ég gagnrýni hvað helst í þessu nefndaráliti því ég tel að það hafi ekki verið gert. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson lýsti áðan í ræðu sinni, ef ég náði því rétt sem hann sagði, að það hefði verið mat norsku fyrirtækjanna Momentum og Hospitalitet að kanna einungis þrjá þætti. Það hafi sem sagt verið ákvörðun þeirra að kanna þessa þrjá þætti, ég skildi það þannig. Ef það er ekki rétt óska ég eftir að það verði leiðrétt. Það er nefnilega þannig að Hulda Gunnlaugsdóttir, forstjóri Landspítalans, óskaði eftir því að norsku hönnunar- og ráðgjafarfyrirtækin Momentum Arkitekter AS og Hospitalitet AS yrðu ráðin til að fara yfir áætlanir og hönnunarforsendur vegna nýs háskólasjúkrahúss og skila skýrslu um niðurstöður sínar. Ég held að við munum fallast á að Hulda Gunnlaugsdóttir sé ekki hlutlaus aðili þegar kemur að þessu efni en hún valdi ráðgjafarfyrirtækin og fól þeim að fara yfir forsendurnar. Í greinargerð með frumvarpinu á bls. 4 er rakið hvað sérfræðingafyrirtækin áttu að fara yfir og þar er einfaldlega bara lagt til að kannaðir séu þrír kostir. Í fyrsta lagi er hin svokallaða núllleið, að gera ekki neitt. Ég held að það blasi við að einhvern veginn verði að hagræða og hugsanlega endurskipuleggja á Landspítalanum. Ég held að allir séu sammála um það þannig að sú leið fellur mjög snemma út úr samkeppninni. Síðan var önnur leið að byggja þetta risastóra bákn sem lagt var af stað með í upphafi. Það var fagur draumur í sjálfu sér og óskandi hefði verið að íslenska þjóðin hefði haft efni á því en að sjálfsögðu komst hún að því að það væri óskynsamlegt. Þá stendur í rauninni bara eftir að velja þá leið sem eftir er. Ég spyr: Hefði ekki verið skynsamlegast að velja algerlega hlutlausa sérfræðinga? Ég get svo sem ekki lagt mat á þessi norsku fyrirtæki, ég hefði bara talið eðlilegt að einhver annar aðili hefði fengið þau til að skoða þetta. Þau hefðu þá verið fengin til að finna hagkvæmustu leiðina. Ekki hefðu verið gefnir upp þrír valkostir heldur hefðu fyrirtækin einfaldlega verið fengin til að segja: Við erum búin að fara yfir þetta og það þarf að gera eitthvað. Við skiljum vanda ykkar í efnahagsþrengingunum, við veltum hinu og þessu fyrir okkur og teljum að þetta séu skynsamar leiðir. Ég hefði talið það eðlilegt. Í sjálfu sér eru ekki margar athugasemdir sem setja einhvers konar fyrirvara á þetta mál og því langar mig til að benda á að fagráðuneytið sjálft, heilbrigðisráðuneytið, sendi frá sér álit þar sem þau segja í rauninni að þau hafi ekki skoðun á málinu en hæstv. heilbrigðisráðherra muni tjá sig um málið í ræðu ef þurfa þykir. Með leyfi forseta ætla ég að lesa eftirfarandi upp, af því að ég fann ályktunina: „Ráðuneytið telur ekki tilefni til að gefa umsögn að svo stöddu þar sem heilbrigðisráðherra mun tjá sig um frumvarpið í umræðum á Alþingi ef þurfa þykir.“ Ég velti því alvarlega fyrir mér hvort þetta sé eðlilegt í ljósi þess að við erum að ráðast í framkvæmd sem mun hafa áhrif á alla sem vinna innan heilbrigðisstéttarinnar, nánast alla lækna á Íslandi. Við erum að tala um fagráðuneyti sem telur ekki tilefni til að gefa umsögn að svo stöddu. Landlæknisembættið hefur engar athugasemdir, fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu hafa engar athugasemdir. Sjúkraliðafélag Íslands, það ágæta fólk, vill koma því á framfæri að það sé samþykkt því að stofnað verði hlutafélag um bygginguna en hefur engar aðrar athugasemdir. Fulltrúi Framsóknarflokksins sem hljóp í skarðið fyrir mig í forföllum, hv. þm. Eygló Harðardóttir, benti á í bókun sem við sömdum að kannski hefði verið eðlilegra að ræða málið aðeins betur í nefndinni og að við hefðum andað aðeins. Ég vil samt taka fram að fjárlaganefnd og fulltrúar meiri hlutans eru að mínu mati allir af vilja gerðir til að taka upp bætt vinnubrögð og mér finnst þetta mál vera á margan hátt ágætlega unnið, svo að það sé sagt. Ég bendi á í áliti minni hlutans að það þurfi að kanna forsendur, kostnaðarmat og aðra þætti verkefnisins betur áður en endanleg ákvörðun er tekin um bygginguna. Ég tel eðlilegt að ríkissjóður annist framkvæmdina án þess að henni sé komið fyrir í hlutafélagi. Ég held að það liggi algerlega fyrir að verktaki standi frammi fyrir dýrari lánskjörum en ríkissjóður. Eins og ég benti á áðan tel ég vafasamt að lífeyrissjóður láni verktaka til 40 ára fyrir verkefninu án þess að til ígildis ríkisábyrgðar komi, eins og gefið er í skyn í áliti meiri hlutans. Verktakar munu að sjálfsögðu beina ávöxtunarkröfu að fjárfestingunni sem ríkissjóður mundi ekki krefjast. Það mun leiða til aukins kostnaðar við framkvæmdina og þá tel ég að því miður hafi ekki komið fram sannfærandi rök fyrir því að hlutafélagaformið skili hagkvæmari byggingu eða rekstri en ef ríkissjóður annaðist alla þætti málsins. Ég tel vafasamt að hagkvæmustu kjör náist með því að sami aðili annist fjármögnun, byggingu og rekstur. Það hefði t.d. verið hægt að kanna betur hvort sérhæfing ákveðinna aðila í hverjum þessara málaflokka hefði getað skilað betri ávinningi en sú leið sem varð fyrir valinu. Minni hlutinn leggur til að unnin verði kostnaðar- og ábatagreining sjúkrahússins fyrir landið í heild og að hún verði unnin af óháðum aðilum áður en lagt verði í um 3 milljarða undirbúningskostnað. Eins og málið hefur verið kynnt fyrir fjárlaganefnd verður ekki frekari kostnaður við hlutafélag en framlag upp á 20 millj. kr. hlutafé, þ.e. meiri hlutinn heldur því fram. Ég vil samt benda á að gert er ráð fyrir að lóðir og lóðaréttindi Landspítalans, einhverjar verðmætustu lóðir landsins, verði lagðar inn í hið opinbera hlutafélag. Þó liggja ekki fyrir tölur um stærð þeirra eða verðmæti, sem er í sjálfu sér hálfgalið ef maður hugsar það til enda. Ég bendi á að kostnaður ríkissjóðs við leigu af verktaka verður líklega hærri en ef ríkissjóður ætti mannvirkið. Fyrir liggur breytingartillaga þess efnis að Alþingi verði að samþykkja lög sem heimila framkvæmdina eftir að frekari kostnaðarupplýsingar liggja fyrir, sem verður að loknu útboði. Ákveði Alþingi að heimila framkvæmdina ekki mun undirbúningskostnaðurinn falla á hlutafélagið. Hann er tryggður með veði í opinberum eignum sem eru fyrrgreindar lóðir. Því mætti segja að kostnaður við frumhönnun og aðlögun lóðar, um 3 milljarðar kr., muni með einum eða öðrum hætti falla á ríkissjóð. Þetta tel ég ekki koma nógu skýrt fram í frumvarpi meiri hlutans. Grunnforsendur arðsemismatsins byggjast á erlendum tölum og Framkvæmdasýsla ríkisins telur að næmni matsins geti verið plús/mínus 15%. Ég tel að nú þegar hafi verið gengið á hagræðingu í starfsemi spítalans sem er forsenda verkefnisins. Sú hagræðing sem nú hefur farið fram á að skila um 250 millj. kr. árlega en upphaflega var gert ráð fyrir að árleg hagræðing nýbyggingarinnar gæti numið 2,7 milljörðum kr. á ári. Forsendurnar fyrir þessu sem kynntar hafa verið virðast ganga út frá kostnaðarforsendum frá árinu 2008 framreiknuðum til ársins 2009. Frá þeim tíma hafa verið gerðar verulegar hagræðingarkröfur til heilbrigðisþjónustunnar með tilheyrandi niðurskurði. Minni hlutinn bendir á að þegar nýr spítali verður tekinn í notkun virðist gengið út frá því að fjárveitingar verði hækkaðar til samræmis við þær forsendur sem í gildi voru þegar áætlanirnar voru samdar. Því er líklegt að hækka þurfi fjárveitingar verulega á því ári þegar nýtt sjúkrahús hefur starfsemi sína. Ef aðstæður í efnahagslífinu hafa ekki batnað til muna má gera ráð fyrir að draga þurfi verulega úr starfsemi annarra heilbrigðisstofnana til að unnt verði að starfrækja nýja Landspítalann á grundvelli upphaflegra fjárhagsáætlana. Í athugasemdum við lagafrumvarpið sem fjármálaráðherra hefur lagt fram segir, með leyfi forseta: „Telja verður að það sé mikill kostur fyrir hið opinbera að kostnaður þess sé ákveðinn fyrir fram og greiðslur til framkvæmdaraðila séu tiltölulega fastmótaðar yfir samningstímann, sem getur náð yfir nokkra áratugi. Með þessu móti getur hið opinbera fært talsvert af áhættu verkefnisins yfir á framkvæmdaraðilann sem ber allan ófyrirséðan kostnað. Tilhögunin skapar því hvata fyrir framkvæmdaraðila til að meta á raunhæfan máta heildarkostnað verkefnis þar sem nánast ógerningur er að krefjast viðbótargreiðslna vegna ófyrirséðs kostnaðar.“ Þetta hljómar mjög vel í fljótu bragði en við skulum skoða þetta nánar. Ég tek nefnilega undir varnaðarorð Samtaka heilbrigðisfyrirtækja og Samtaka verslunar og þjónustu sem vara við röksemdafærslu sem þessari. Ef mið er tekið af þeim gögnum sem samtökin hafa undir höndum vantar mikið á að framkvæmdaraðilar geti gefið tilboð sem ná utan um allan mögulegan kostnað við framkvæmd sem þessa. Minni hlutinn telur að ekki hafi verið lögð gögn fyrir fjárlaganefnd sem draga úr þessari óvissu. Þá kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu að þetta hafi í för með sér, með leyfi forseta: „… að við undirritun samnings um samstarfsframkvæmd vegna nýs Landspítala ná stjórnvöld að tryggja kostnað yfir allan framkvæmdatímann, sem er til bóta. Að sama skapi tryggir slík tilhögun að ríkið getur metið kostnaðinn heildstætt áður en það skuldbindur sig til greiðslu fjár og á því þann möguleika að snúa til baka frá hugmyndinni ef kostnaðurinn reynist of hár.“ Ég vil minna á í ljósi þessara orða, sem koma fram í athugasemdum með frumvarpinu, að undirbúningskostnaður verður fjármagnaður með veði í ríkiseignum, sem eru lóðirnar, og því verður 3 milljörðum kr. varið til undirbúnings framkvæmdarinnar. Þetta er mjög mikilvægt. Þrír milljarðar eru gríðarlega há tala, og í rauninni sama tala og ríkisstjórnin skar niður fyrir um ári síðan til aldraðra og öryrkja, þannig að menn geta rétt ímyndað sér hversu miklir hagsmunir eru í húfi. Ég tel að lífeyrissjóðirnir muni ekki lána til undirbúnings eða framkvæmda nema tryggt verði að öll lánsfjárhæðin fáist endurgreidd. Ég tel að þeim sé einfaldlega ekki stætt á öðru. Minni hlutinn telur að lífeyrissjóðirnir muni ekki lána fyrir sjálfri framkvæmdinni nema leigusamningur við ríkið liggi fyrir og að í honum felist ríkisábyrgð eða ígildi hennar. Þá tel ég engar líkur á því að umframkostnaður lendi á verktaka í einhverjum mæli og að hugsanleg áhætta vegna aukaverka muni endurspeglast í tilboðum í verkið. Ég get ekki betur séð en ríkið verði að greiða þennan kostnað að fullu. Ég tel einnig að því miður muni framkvæmdirnar ekki fara af stað fyrr en ríkissjóður hefur tryggt allar þær greiðslur sem munu koma fyrir vegna ófyrirséðs kostnaðar. Að öðrum kosti er vandséð að lífeyrissjóðir muni lána fyrir framkvæmdinni og eiga á hættu að hún tefjist og um leið endurgreiðslur vegna óvissu. Vegna þessa telur minni hlutinn vandséð að áhætta ríkissjóðs minnki þar sem tæplega verður ráðist í framkvæmdir nema ríkissjóður taki á sig alla kostnaðaráhættuna. Minni hlutinn telur í kafla sem ég nefni „Skuldbindingar utan efnahags“ - ég tel að það sé algerlega óviðeigandi að skuldbindingar ríkissjóðs utan efnahags séu sífellt auknar, eins og til stendur með þessari framkvæmdaraðferð. Ég hvet til þess að lög um fjárreiður ríkissjóðs verði endurskoðuð til að eyða þeirri óvissu sem ríkir í bókhaldsmálum ríkisins um verkefni sem þetta og skýrt hefur komið fram hjá fulltrúum Ríkisendurskoðunar. Ég tel að ef fara eigi í framkvæmdina eigi ríkissjóður að annast hana beint. Á fundum nefndarinnar hafa komið fram þau sjónarmið að þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn banni ríkissjóði við núverandi aðstæður að taka lán sé sú leið fær að fela hlutafélagi framkvæmdina. Engin sérstök rök hafa verið færð fyrir því. Hjá nefndinni kom fram að sjóðurinn veit vel af framkvæmdinni, ég gat ekki skilið betur en það væri komið fram, sem og erlendir greiningaraðilar sem meta skuldatryggingaálag Íslands. Ég er ekki viss um að málatilbúnaður eins og sá sem hér er farið í slái ryki í augu þessara aðila. Ég vil samt taka fram í lokin að ég er mjög ánægður með og tel afar jákvætt að meiri hlutinn hafi ákveðið að málið komi aftur til afgreiðslu Alþingis áður en ráðist verður í hugsanlegar framkvæmdir. Ég árétta samt brýna nauðsyn þess að niðurstöður, kostnaður og ábatagreining í samræmi við þær forsendur sem ég hef tilgreint liggi fyrir áður en málið verður afgreitt endanlega. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegt að þeirri vinnu væri lokið áður en frumvarp þetta verður samþykkt. Hér er verið að ráðast í framkvæmd sem mun því miður ekki skila okkur þeim nauðsynlegu störfum sem ég hefði óskað að kæmu fram strax. Þau koma ekki fyrr en eftir tvö ár. Áætlað er að á því ári sem næstu framkvæmdir eiga sér stað verði um að ræða um 700 verk og það er jákvætt. Það er þó ekki á næsta leiti, svo því sé haldið til haga og fólk myndi sér ekki þær gyllivonir að ráðast eigi í þessa framkvæmd strax og að framkvæmdir séu handan við hornið. Ég ítreka þá skoðun mína að ég hef áhyggjur af hag heilbrigðiskerfisins í heild sinni. Þeir ráðherrar Framsóknarflokksins sem hafa haldið á málum stóðu vel að heilbrigðiskerfinu og OECD taldi að það væri lofsvert. Ég hef líka barist fyrir því að við endurskipuleggjum framkvæmd fjárlaga. Við komum til með að fara mun ítarlegar í alla kostnaðargreiningu. Ég held að það liggi fyrir að það vanti upp á marga af þeim þáttum sem önnur ríki telja eðlilegt að séu kannaðir áður en farið er í svona risaframkvæmdir. Ég get nefnt sem dæmi Bandaríkjamenn sem hafa sett fram lista í níu liðum sem þarf að uppfylla, t.d. að óháður aðili verði fenginn til að meta hagkvæmni verksins. Ég læt þá máli mínu lokið, nema það séu einhver andsvör, og mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að fara í byggingu nýs Landspítala. Ég vil segja í upphafi máls míns að mér hefur fundist málsmeðferðin í hv. fjárlaganefnd vera til fyrirmyndar. Hv. fjárlaganefnd tók það strax þeim tökum að við fórum mjög gagnrýnin í þá vinnu að skoða forsendur fyrir stofnun þessa hlutafélags og eins líka til að meta það út frá því að við værum að fara í eina stærstu framkvæmd Íslandssögunnar. Við þekkjum vinnubrögðin frá byggingu tónlistarhússins, þá var sett ein setning inn í fjárlögin og vísað til 6. gr. fjárlaga. Í þessu tilfelli var ákveðið að stofna hlutafélag og semja sérlög um framkvæmdina þannig að ég tel, virðulegi forseti, að í þeirri vinnu sem hv. fjárlaganefnd fór í hafi verið staðið vel að verki. Ég vil þó sérstaklega þar sem ég er meðflutningsmaður eða stend að þessu nefndaráliti, sem hv. þingmaður Guðbjartur Hannesson kynnti áðan og fór mjög ítarlega yfir og ég sé ekki ástæðu til að ég geri það einnig, benda á tvennt í þessu ágæta nefndaráliti sem gerir það að verkum að ég styð þetta mál. Það er annars vegar breytingartillaga, sem er lögð fram af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar, að fyrir undirritun samninga að loknu útboði skuli leita samþykkis með almennum lögum, þ.e. málið komi aftur inn til Alþingis eftir að búið er að fara í þá vinnu að skoða eða greina kostnaðinn og hagræðinguna sem á að vera af verkinu og líka búið að fara í útboðið sem gefur okkur þær rauntölur sem verkið kostar og þar af leiðandi munum við vita hverju hagræðingin af verkinu skilar. Virðulegi forseti. Hvers vegna er valin sú leið að stofna hlutafélag um þessa framkvæmd? Það er mjög einföld ástæða fyrir því. Hún er sú að með því móti er þessi framkvæmd fyrir utan efnahag eða ekki færð til bókar hjá ríkinu. Það er gert í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að við megum ekki skuldsetja ríkissjóð frekar en orðið er, við höfum ekki bolmagn til þess. En ég verð þó að geta þess, virðulegi forseti, að ég tel að við séum komin mjög langt í því að taka fyrir utan efnahag. Nú þegar, ef þetta verður samþykkt, munum við vera komin með um 110 milljarða sem eru fyrir utan efnahag, sem eru í raun og veru 25% af öllum fjárlögum íslenska ríkisins. Það er mikið umhugsunarefni að gera þetta með þessum hætti. En forsendan fyrir verkefninu, og það kemur alveg skýrt fram í allri þeirri umfjöllun sem átti sér stað í fjárlaganefndinni og í nefndarálitinu, er sú að hagræðingin af sameiningu spítalanna greiði kostnaðinn við það að fara í framkvæmdina, þ.e. þegar búið er að bjóða verkið út og það verður hugsanlega fjarmagnað af lífeyrissjóðunum eða jafnvel einhverjum öðrum, ekki er loku fyrir það skotið að aðrir geti gert tilboð í að fjármagna verkið. Það kemur fram í gögnum sem við höfum haft undir höndum bæði frá hagdeild Landspítalans og eins frá þeim norsku aðilum sem voru látnir fara yfir tölurnar að hagræðingin af þessari starfsemi sem felst í því að 17 starfsstöðvar Landspítalans í 100 húsum færist á þessa einu starfsstöð muni skila 2,7 milljörðum. En þó er mjög mikilvægt að það komi fram sem kom fram hjá forsvarsmönnum Landspítalans að nú þegar hefur náðst hagræðing upp á 250 milljónir af þessum 2,7 milljörðum þannig að við erum að tala um tæpa 2,5 milljarða í hagræðingu af því að færa starfsemina á einn stað. Nú hef ég engar forsendur fyrir því persónulega að leggja mat á það hvort þetta séu nákvæmlega réttar tölur eða hvað liggur að baki. Það kom hins vegar fram hjá forsvarsmönnum Landspítalans að þeir væru búnir að tilgreina þetta nánast á hverri einustu kennitölu. Þess vegna kemur það líka fram í nefndarálitinu að á meðan menn vinna að forhönnun muni sá tími vera nýttur til að skoða þessar tölur og láta sannreyna að þær standist þá kröfu sem gerð er til þeirra. Ég verð líka að segja, virðulegi forseti, að það er mjög sérkennilegt að mínu viti, þar sem þetta mál er búið að vera í mörg ár í farvatninu, að sá tími skyldi ekki hafa verið nýttur til þess einmitt að kafa ofan í þessar hagræðingartölur þannig að þær væru skýrari. En þetta er hins vegar staðan í dag og það tekur nokkra mánuði að finna þetta út og þá má í raun og veru segja að gangi verkið ekki eftir, þ.e. forsendur verksins eða framkvæmdarinnar, muni vera ákveðinn fórnarkostnaður upp á tæpa 3 milljarða sem við erum þegar búin að eyða hluta af. Það er þá meðvituð ákvörðun mín þegar ég styð þetta mál að ég geri mér fulla grein fyrir því. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að við notum tímann sem fram undan er á meðan forhönnun verksins fer fram til að skoða heilbrigðiskerfið í heild sinni. Hvaða áhrif hefur þessi bygging á heilbrigðiskerfið í heild sinni? Ég tel mjög mikilvægt að það verði líka skoðað út frá því. Það hefur verið nefnt að þetta muni hugsanlega hafa áhrif á t.d. kragasjúkrahúsin eða aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu en það eru ekki forsendur eða grunnstoðir í verkefninu sjálfu. Það eru eingöngu þær forsendur að það sé hagræðing í því að setja Landspítalann á eina starfsstöð þannig að það liggi alveg klárt fyrir og allar þær forsendur eru gefnar þannig að það liggi alveg fyrir. Virðulegi forseti. Ég vildi koma örstutt og gera grein fyrir því af hverju ég er með fyrirvara á þessu máli en ítreka það í lok máls míns að ég tel að hv. fjárlaganefnd hafi unnið vel að málinu og mikil eining ríkt um það í nefndinni og ég styð heils hugar að málið fái framgang.

Frú forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar hefur bygging nýs sjúkrahúss verið í undirbúningi í nokkurn tíma. Fyrir um fimm árum var efnt til alþjóðlegrar skipulagssamkeppni um nýtt háskólasjúkrahús og lauk henni um haustið sama ár. Í framhaldinu, á árunum 2006–2008, var unnin ítarleg þarfagreining, tæknigreining og unnið að endanlegri útfærslu verðlaunatillögunnar. Síðan var, eftir fall bankanna, farið yfir áætlanir og hönnunarforsendur nýs háskólasjúkrahúss og haustið 2009 var undirbúningur framkvæmdarinnar hafinn með því að skapa verkefninu formfestu og sjá um undirbúning hönnunarsamkeppni og ýmis samskipti við aðila sem að því koma. Skipuð var forvalsnefnd sem mat umsóknir um þátttöku í forvali frumhönnunarsamkeppni og fengu fimm stigahæstu teymin að taka þátt í þeirri samkeppni sem lýkur í júní. Meginmarkmiðið er að ljúka sameiningu stóru spítalanna á höfuðborgarsvæðinu þannig að starfsemi Landspítala flytjist öll á Hringbraut í aðstöðu sem nægir til að uppfylla það markmið. Nú fer starfsemi Landspítalans fram á 17 mismunandi stöðum og í 100 húsum á höfuðborgarsvæðinu eins og fram hefur komið og eru flest húsanna hönnuð fyrir tugum ára og fyrir sjúkrahússtarfsemi sem er allt annars eðlis en nú er. Núverandi húsnæði er talið bæði viðhaldsfrekt og dýrt í rekstri og skortir sveigjanleika til að unnt sé að laga bygginguna að breytilegum þörfum. Bygging nýs Landspítala er talin fjárhagslega hagkvæm og einnig mikilvæg fyrir framtíðarheilbrigðisþjónustu í landinu. Fram kemur í öllum áætlunum, gögnum og umræðum um bygginguna að með henni sé verið að tryggja aukin gæði og öryggi þeirrar þjónustu sem Landspítalinn veitir nú þegar. Í áætlununum og gögnunum sem þær byggja á er ekki gert ráð fyrir þeirri þjónustu sem veitt er t.d. á kragasjúkrahúsunum, enda þyrfti, til að svo hefði verið, að meta áhrifin á þau samfélög sem eru í kringum kragasjúkrahúsin og einnig áhrifin á rekstur þeirra. Í kostnaðargreiningu er gert ráð fyrir að sameining spítalans á einum stað miðað við núverandi starfsemi geti gefið hagræðingu sem staðið geti undir leigugreiðslum á nýju húsnæði. Þetta er mikilvæg forsenda ásamt þeirri að bæta heilbrigðisþjónustuna. Í áætlunum er talið að hagræðingin skili sér fljótt með tilkomu nýrrar byggingar og breytingum á skipulagi og starfsemi. Auk þess skilar nýbyggingin miklum ávinningi fyrir heilbrigðisþjónustuna í formi bættrar aðstöðu fyrir sjúklinga, aðstandendur og starfsmenn, ásamt færi á að taka upp nýja tækni og aðferðir og gefur möguleika á auknum sveigjanleika á skipulagi starfseminnar. Gert er ráð fyrir að í bygginguna fari samtals 2.644 ársverk á árunum 2010–2016 og er hún eitt af þeim verkum sem samkomulag var um í stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar, sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna. Ársverkin eru okkur mikilvæg og þar sem framkvæmdin er talin fjárhagslega hagkvæm og skiptir einnig máli fyrir framtíðarheilbrigðisþjónustu í landinu er ástæða til að mæla með því að í hana verði ráðist. Framkvæmdin er jafnframt talin henta þeim verkefnum opinbers hlutafélags eins og lagt er til með frumvarpinu sem annast undirbúning, hönnun, byggingu og fjármögnun spítalans. Þær girðingar sem lagt er til að stoppað verði við til að skoða framgang málsins og endurmeta áætlanir og möguleika ríkisins til að standa undir leigunni draga úr áhættu sem slíku verkefni getur fylgt fyrir ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Það er með mikilli ánægju og gleði sem ég tek þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram um nýjan Landspítala. Það er hægt að segja í þremur orðum aðalatriði þessa máls og það er: Töf er tap. Það er kjarni málsins: Töf er tap. Ef við förum ekki í þessa framkvæmd töpum við og ef við tefjum hana töpum við. Það er heildarniðurstaðan. Þetta eru engin ný sannindi, við höfum verið að komast að þessu aftur og aftur við endurskoðun á þessu máli. Töf er tap. Framsóknarflokkurinn hefur mjög skýra stefnu í málinu. Við ályktuðum á flokksþingi okkar á síðasta ári að halda ætti áfram með uppbyggingu nýs sjúkrahúss, halda ætti áfram með það verkefni. Við ályktuðum um það eftir að hrunið varð þannig að við gerðum okkur fyllilega grein fyrir því að ekki yrði mikið um fjármagn í umferð. Eigi að síður, vegna mjög mikils stuðnings flokksins í gegnum árin við þetta verkefni, ákváðum við að sjálfsögðu að styðja það áfram og ályktuðum að halda skyldi áfram með verkefnið. Búið er að finna leið til að gera þetta verkefni að veruleika þrátt fyrir hrun og vil ég fagna því alveg sérstaklega. Forsagan er löng og mig langar að geta nokkurra nafna, og ég heyrði að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gerði það líka. Mig langar að geta þess sérstaklega að Framsóknarflokkurinn á hér mikla sögu en það eiga líka aðrir flokkar. Ingibjörg Pálmadóttir var heilbrigðisráðherra í mörg ár, ég held hún hafi verið með þaulsetnustu heilbrigðisráðherrum í Evrópu á þeim tíma. Hún vann gríðarlegt verk í þessu máli, kom því af stað og var mjög oft með vindinn í fangið í því. Menn rifust t.d. mikið um staðsetningu, hvort þetta nýja sjúkrahús ætti að rísa við Hringbraut, inni í Fossvogi eða á einhverjum allt öðrum stað. En þetta var allt skoðað faglega og menn hófu mikinn undirbúning að nýbyggingunni. Síðan tók Jón Kristjánsson, sem líka var heilbrigðisráðherra okkar, við keflinu og hélt áfram með þetta verkefni. Hann vann það af mjög miklum heilindum eins og Ingibjörg Pálmadóttir hafði gert og þokaði þessu öllu mjög vel áleiðis. Síðan tók sú er hér stendur við keflinu og hélt áfram undirbúningsvinnunni enda um mjög mikið verk að ræða. Ég man eftir því að ég fór í heimsókn á Landspítala til að hitta starfsfólkið og ræða um þessa nýbyggingu og fann þar gríðarlegan stuðning við bygginguna. Það er ekkert skrýtið af því að þetta er stærsti vinnustaður landsins og hann sinnir okkar veikustu sjúklingum. Þarna fara fram langflóknustu aðgerðirnar og fólkið sem vinnur þar ber mikið skynbragð á hve mikilvægt er að reisa nýtt sjúkrahús og nýta þær byggingar sem fyrir eru og eru góðar og í lagi. Það á ekki bara að byggja nýtt, það á líka að endurnýta það gamla að hluta til. Starfsfólkið stóð heils hugar á bak við þetta verkefni og lagði á sig mjög mikla vinnu við að undirbúa það. Það var gríðarleg vinna í hópum á deildum í svona litlum klösum og kjörnum sem fór fram. Ég vil líka nefna nafn Alfreðs Þorsteinssonar, sem vann í þessum málum á sínum tíma, og ég vil líka nefna Ingu Jónu Þórðardóttur, sem fékk það verkefni hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, þegar hann var heilbrigðisráðherra, að fara yfir það hvort endurskoða þyrfti staðsetninguna við Hringbraut. Sú er hér stendur hafði svolitlar áhyggjur af þessu af því að þarna var kominn einhver svona tafaleikur í gang, að skoða þetta allt frá grunni aftur. En niðurstaðan varð sú að fyrri ákvarðanir væru réttar þannig að halda átti áfram með verkefnið við Hringbraut. Ekki er langt síðan farið var yfir þetta allt saman upp á nýtt og það var undir forustu Ingu Jónu Þórðardóttur. Ríkisstjórnin sem þá var frysti málið reyndar svolítið með því að lækka fjárveitingar til verkefnisins um 700 millj. kr. árið 2008 en ekki var hætt við það, alls ekki. Ég heyri núna að sjálfstæðismenn styðja það áfram og er það vel. Ég vil líka leyfa mér að nefna nöfn Magnúsar Péturssonar, sem var forstjóri spítalans á sínum tíma, vann mjög mikla undirbúningsvinnu ásamt starfsfólkinu, og svo núverandi forstjóra, Björns Zoëga, sem líka hefur staðið heils hugar á bak við þetta verkefni. Þetta eru þær lykilpersónur sem hafa unnið í þessu máli að ógleymdri Huldu Gunnlaugsdóttur sem á líka mjög mikilvægt verk að baki. Ég ætla að fara yfir það aðeins á eftir þegar ég lýsi því þegar síðast var farið í að endurskoða þessa framkvæmd. Unnið hefur verið að þessu í langan tíma og nú er það komið svo nálægt okkur, það þokast nær, að við erum við það að hefja verkið. Það sem skiptir líka miklu máli í þessu er að gera sér grein fyrir því að byggingarkostnaður - þó að manni finnist þetta vera háar tölur, 51 milljarður í heildina, 33 í byggingu, 7 í tæki, 11 í endurbyggingu gamalla húsa, eru þær ekki háar ef maður horfir á heildarsamhengi hlutanna og það er að skoða í leiðinni rekstur á spítalanum. Það er reksturinn sem er aðalmálið. Byggingarkostnaður er ekki aðalmálið í þessu samhengi. Byggingarkostnaðurinn næst upp til baka á mjög stuttum tíma af því að hann var svo lágur hlutfallslega miðað við reksturinn. Það má eiginlega lýsa þessu sem skel, að byggingin sé skel. Auðvitað þarf sú skel að vera góð, nýtískuleg, í takt við tímann og allt það, en kostnaður við skelina skiptir litlu máli í heildarsamhengi miðað við sparnaðinn sem fer fram inni í skelinni. Landspítalinn er mikið fyrirbæri ef ég má nota það orð á jákvæðan hátt, stærsti vinnustaður landsins. Þar vinna um 5.000 manns og þar fara í gegn um 100 þúsund sjúklingar á ári, veikt fólk sem vill fá góða þjónustu. Þetta eru viðkvæmir hópar sem við erum að þjónusta á Landspítalanum. Veikt fólk er viðkvæmt fólk. Margt getur farið úrskeiðis á svona stað en það er ekki mikið sem fer úrskeiðis. Alltaf koma upp einhver álitamál en í heildina séð er þjónustan á Landspítalanum framúrskarandi. Þetta er ekki fullyrt út í bláinn heldur er þetta dómur þjóðarinnar ef mark má taka á skoðanakönnunum. Ekki er langt síðan gerð var skoðanakönnun á trausti til Landspítalans, traustið mældist 90%. Það getur verið okkur svolítið umhugsunarefni sem sitjum á þessari samkomu af því að traustið til okkar mældist 13% í síðustu Gallup-könnun og 10% í MMR-könnun og þetta þurfum við auðvitað að bæta. En traustið til Landspítalans hefur verið mjög sterkt af því að þar fer fram mikil, öflug og góð þjónusta. Ég sagði áðan, virðulegur forseti, að skelin þyrfti að vera góð, nýtískuleg og uppfylla kröfur, en það er þannig í dag að hún gerir það ekki. Hún uppfyllti kröfur á sínum tíma en það er langt um liðið. Barnaspítalinn er reyndar nýr og hann er afar góður og hann mun halda áfram hlutverki sínu en í heildina séð þarf að byggja nýtt hús. Mig langar að vitna aðeins í lækna sem vinna á Landspítalanum sem hafa skrifað greinar og það eru Alma D. Möller, Bjarni Torfason og Gunnar Skúli Ármannsson. En Alma D. Möller og Bjarni Torfason segja í grein sinni, sem birtist að mig minnir í Morgunblaðinu - og ég ætla að vitna beint í hana, með leyfi virðulegs forseta. Þau segja: „Ráðamenn beri gæfu til að flýta eins og kostur er því brýna verkefni að reisa rúmgóðan og sameinaðan Landspítala því aðstaðan er ófullnægjandi núna og mun fara versnandi á þeim árum sem tekur að reisa nýjan spítala.“ Í lokin segja þau: „Þessi mál þola enga bið.“ Gunnar Skúli Ármannsson læknir skrifaði líka og ég vitna beint í hann: „Það er í raun mjög alvarlegt að stuðla að seinkun nýbyggingar Landspítalans.“ Læknar sem vinna þarna innan dyra eru mjög ákveðnir í skoðun sinni og það eru hjúkrunarfræðingar líka. Ég vil minna á að bæði Læknafélag Íslands og hjúkrunarráð LSH hafa hvatt til þess að upphaflegar byggingaráætlanir standist, þær eru komnar úr skorðum í dag en þau hvöttu til þess á sínum tíma og hafa alltaf staðið bak við þetta verkefni og hafa viljað að byggingaráföngum verði hraðað. Í nýju sjúkrahúsi verður aðstaðan öll í takt við nútímaþarfir, aðstaða sjúklinga og starfsfólks mun stórbatna og það er líka óviðunandi að vera að flytja sjúklinga á milli Fossvogs og Hringbrautar og stefna öryggi þeirra í hættu. Með nýju sjúkrahúsi verður líka mikill ávinningur af því að sýkingar verða færri vegna þess að gert er ráð fyrir því að sjúklingar séu í einbýlum með hreinlætisaðstöðu. Þetta eru allt atriði sem lengi hafa verið til umræðu innan Landspítalans. Virðulegi forseti. Ég hef fært rök fyrir því hve brýnt þetta málefni er og ætla aðeins að víkja að þætti Huldu Gunnlaugsdóttur. Hún var forstjóri Landspítalans um tíma og fékk það verkefni að skoða þessa framkvæmd eftir fall bankans. Auðvitað breyttust forsendur að hluta til og menn þurftu að fara yfir þetta aftur. Hulda Gunnlaugsdóttir, þáverandi forstjóri Landspítalans, leitaði til þessara norsku ráðgjafarfyrirtækja, sem búið er að ræða um, og þau gerðu skýrslu. Aðeins hefur verið tæpt á þessu hér en mig langar að draga þetta skýrt fram. Í þeirri skýrslu átti að meta hvort áformin vegna efnahagsástandsins þyrftu að breytast og hvort unnt væri að áfangaskipta framkvæmdunum. Hvað sagði þá skýrslan sem kom? Jú, að það kostaði íslenskt samfélag meira ef ekkert yrði gert, það væri dýrara og reyndar ekki bara dýrara heldur miklu dýrara eins og það var orðað. Það var líka annað sem þeir komust að í þessari skýrslu, sem mér þótti vænt um, ég verð að viðurkenna það. Það var það að undirbúningsvinna sem hafði farið fram, og ég hef reynt að rekja hér, hjá öllum þessum ráðherrum og þessum pólitísku öflum - ekki má heldur gleyma Vinstri grænum sem komu inn í ráðuneytið á lokasprettinum nýlega - fékk góða umsögn frá þessum ráðgjöfum. Sú forsenda var og staðfest að miklir fjármunir mundu sparast í rekstrinum með því að leggja af starfsemina í Fossvogi og sameina spítalareksturinn við Hringbraut. Það er því kominn gæðastimpill á undirbúningsvinnuna og mér þótti mjög vænt um það. Ég tel því sérstaka ástæðu til að þakka líka forustuna sem Hulda Gunnlaugsdóttir hafði um það að skoða málið upp á nýtt eftir bankahrunið sem varð til þess að hægt var að áfangaskipta þessu verki, fara í það brýnasta fyrst og lækka þannig kostnað og komast að þeirri niðurstöðu að töf er tap eins og ég sagði í upphafi. Töf er tap. Mín heildarniðurstaða er sú að því fyrr sem við byrjum á þessu verkefni þeim mun betra. Ég vil að lokum, þar sem tími minn er að renna út, fagna því sem fram kom í máli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Hann dró skýrt fram í ræðu sinni að málsmeðferðin í fjárlaganefnd hefði verið til fyrirmyndar. Við erum ekki oft að hæla hvort öðru hér á þessum vinnustað. En ég sé ástæðu til að taka undir þau orð þar sem ég trúi því að hann fari þar með rétt mál. Ég hlustaði líka mjög grannt eftir ræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, og lýsi mig í öllum atriðum sammála því sem þar kom fram. Hér hefur verið vandað til verka. Við erum að stíga skynsamleg skref. Vel hefur verið haldið á málum í fjárlaganefnd og verið er að gera breytingar á málinu, það fer ekki óbreytt í gegn og breytingin er veigamikil. Hver er hún? Jú, hér er verið að leggja til lagabreytingu og það er nefndin sem leggur það til, þ.e. að málið verði tekið aftur inn áður en það er endanlega klárað. Málið þarf því að koma aftur inn þegar búið er að undirbúa þetta verkefni frekar og það er eðlilegt. Ég tók líka eftir því að fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd tók sérstaklega undir þetta. Við sem höfum tekið þátt í þessari umræðu fyrir hönd Framsóknarflokksins lýsum okkur því mjög fylgjandi að málið verði tekið inn í nefndina, það er mjög til bóta og gefur okkur tækifæri til að fara aftur yfir það. Er hægt að biðja um meira? Ég held ekki. Það er varla hægt að biðja um frekari skoðun á þessu og frekari tök þingsins á þessu þannig að þingið er að taka málið vel að sér. Þetta er ekki gamli stíllinn, þetta er ekki 6. gr. heimild, ein lína, eins og þegar tónlistarhúsið fór í gegn og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson rakti. Þetta er allt annað. Málið kemur inn sem sérlög, farið er sjálfstætt yfir það og það kemur aftur inn á seinni stigum. Ég lýsi mig því fylgjandi málinu og mun greiða því atkvæði. Ég mun gera allt sem ég get til að greiða fyrir þessu, hef gert það í mörg ár og mun halda því áfram. Við framsóknarmenn munum styðja þetta verkefni af heilum hug og höfum mikla trú á því. Við teljum að þjóðin eigi skilið að fá nýjan spítala og að hún muni fá nýjan spítala. Við erum alveg á brúninni að hefja þetta verkefni þannig að þetta er mikið fagnaðarefni. Ég er mjög ánægð með að taka þátt í þessari umræðu þrátt fyrir að seint sé orðið. Það skiptir ekki máli. Aðalmálið er hvað er sagt hérna.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit um frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Ég hef ýmislegt við þetta mál að athuga þó að ég sé í grunninn sammála því. Ég tel að nauðsynlegt sé að byggja nýjan spítala. Þau sjúkrahús sem við höfum í Reykjavík, og eiga að þjóna landinu, eru komin mjög til ára sinna. Það hafa orðið gífurlegar breytingar í heilbrigðisþjónustu, legudögum hefur fækkað, kviðsjáraðgerðum hefur fjölgað og aðgerðir eru orðnar miklu styttri þannig að menn þurfa að taka mið af því. Það sem ég hef gert athugasemd við er staðarvalið. Ég er ekki endilega viss um að þetta sé rétti staðurinn ef maður skoðar höfuðborgarsvæðið í heild sinni. Ég held að þessi spítali ætti að vera meira miðsvæðis. Við erum kannski að byggja til 30 eða 40 ára og þessi staðsetning verður alltaf meira og meira út úr ef maður horfir á þróun alls svæðisins. Þetta ætti að vera einhvers staðar í kringum Smáralind eða á því svæði. Þó að ég sé ekki neinn sérfræðingur í spítölum þá hef ég líka heyrt að menn byggi frekar spítala upp í loftið en út á flatneskjuna vegna þess að stysta leiðin á milli tveggja herbergja er á milli hæða. Menn þurfa að átta sig á því að mikill kostnaður fer í vegalengdirnar því meðan fólkið er að ganga eftir göngum er það ekki að hjúkra, lækna eða að gera eitthvað annað. Þar fyrir utan er það mikið rask fyrir sjúklinga að vera endalaust að keyra fram og til baka. Þetta er það sem ég hef við þetta að athuga. Svo kemur að fjármögnuninni. Þar set ég kannski helst spurningarmerki. Mér finnst gæta vaxandi tilhneigingar til þess, kannski vegna þess að staða ríkissjóða er alls staðar slæm, að flytja og fela fjármögnun. Við höfum séð það í kringum okkur, sérstaklega í sveitarfélögunum, að þar detta niður heilu fótboltavellirnir eins og enginn eigi að borga þá og eins og þetta kosti ekki neitt - og sundlaug sem menn byggðu, sem frægt er orðið, á Álftanesi, sem kom svo í ljós að menn urðu að borga. Allt þetta verður á endanum borgað af skattgreiðendum og mér finnst að það eigi að sýna börnum þessa lands hvað bíður þeirra þegar þau verða skattgreiðendur. Við megum ekki plata þau. Þetta eru skattar sem koma. Hér er lagt til að farið verði í einhverja aðgerð, ég er svo sem alveg til í það og sáttur við að þetta eigi að koma aftur inn í þing með um það bil 3 milljarða kostnað, sem er gífurlega há tala, það er reyndar 10% af öllum kostnaðinum. Spurningin er: Væru menn þá tilbúnir til að hætta við? Þegar búið er að rannsaka hvað þetta kostar og í ljós kemur að þetta var allt saman della, þetta var miklu dýrara en á horfðist, sparnaður næst ekki fram, leigutekjur þurfa að vera miklu hærri, fyrirtækið sem ætlar að standa að þessu vantar pening og skjóta þarf inn miklum peningum, verðum við þá tilbúin til að segja: Nei, við erum hætt við þetta? Ég óttast að svo verði ekki. Maður þekkir það hjá útrásarvíkingunum að þeir hentu gjarnan góðum peningum á eftir slæmum til að bjarga málum. Ég hugsa að svo verði einnig í þessu tilviki. Allt í einu stöndum við uppi með framkvæmd sem við ætluðum ekki að fara í, framkvæmd sem er miklu dýrari en gert hafði verið ráð fyrir, leigutekjur hærri og sparnaðurinn næst ekki út af þessu eða hinu, nákvæmlega eins og gerðist við sameiningu Borgarspítalans og Landspítalans. Ég held að þar hafi enginn sparnaður komið fram. Þetta er það sem ég óttast. Frú forseti. Við eigum að byggja spítala en við eigum líka að sýna það. Við eigum að sýna að hér eru komnir 3 milljarðar, bókfærðir á ríkissjóð, gjöld það árið. Síðan eigum við að sýna 30 milljarða kostnað eða 30 milljarða lán hjá ríkissjóði og ekki vera að plata börnin okkar. Við getum platað Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, allt í lagi. Við skulum bara hafa tvöfalt bókhald, segja við hann: Þetta er ekki alveg að marka hérna, þessir 30 milljarðar eru fyrir spítala sem sýnir hagræðingu og slíkt. Við skulum lesa rulluna fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ef hann trúir henni er það bara fínt. En við skulum ekki plata börnin okkar, það er ljótt. Þess vegna vil ég að menn sýni þessar tölur og menn eiga líka að sýna tölur um Hörpuna. Hún er áhætta. Fjármálaráðherra framtíðarinnar getur ekki hætt við þetta allt í einu. Hann gat ekki hætt við það heldur í miðri kreppu. Ég vil því að menn sýni miklu meiri aga í ríkisfjármálum og færi til bókar hvað hlutirnir kosta þannig að börnin okkar viti hverju þau taka við af góðum arfi - sem eru eignirnar sem við skilum til þeirra, vegakerfið, spítalarnir og allt þetta, sem við erum búin að byggja upp, menntakerfið og menntað fólk, sem er kannski mesta auðlindin - og viti líka hvaða skuldir þau taka yfir. Við eigum að vera heiðarleg og sýna hvað raunverulega er að gerast í fjármálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ágætisræðu. Ég get tekið undir mörg aðvörunarorð hans. Það er kannski eitt helst sem við erum ósammála um og það er staðarvalið. Hann nefndi það í ræðu sinni að hann væri ekki hlynntur staðarvalinu. Ég er hins vegar hlynntur því staðarvali sem hefur verið ákveðið, það kom kannski ekki nægilega skýrt fram í ræðu minni hér áðan. Það er nefnilega þannig að við sem búum úti á landi og fjöldi fólks á allt sitt undir því að flugsamgöngur séu greiðar og góðar. Staðsetning Landspítalans eins og nú er áætlað er mjög skammt frá flugvellinum í Reykjavík og það er kannski líka þess vegna sem við höfum einmitt bent á mikilvægi þess að flugvöllurinn sé á þessum stað. Við lifum í gríðarlega stóru landi, samgöngur eru því miður misjafnar og um margt erfiðar. Á þessu stóra sjúkrahúsi verður væntanlega gríðarlega mikil þjónusta og þar verður sérhæfingin mikil og sérfræðiþjónustan verður áfram þar til staðar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann ætli sér að leysa þennan vanda og hvað hann sé að tala um með miðsvæðis staðarvali. Er eitthvert sérstakt svæði innan höfuðborgarsvæðisins þar sem þetta á að vera? Ég sé ekki í fljótu bragði neitt slíkt svæði.

Frú forseti. Það er hægt að reikna það nánast upp á sentimetra hvar staðarvalið ætti að vera þannig að fólk sem lendir í slysum eða skyndiveikindum, hjartastoppi eða öðru slíku komist stystu leið á sem stystum tíma inn á þann stað. Þetta er bara hægt að reikna og líka út frá flugvellinum. Svo vil ég benda á að við spítalann í Fossvogi er flugvöllur fyrir þyrlur. Að sjálfsögðu verður það líka við þennan nýja spítala hvar sem hann rís. Svo mætti náttúrlega hafa hraðar samgöngur frá nýja flugvellinum þegar hann verður byggður annaðhvort á Lönguskerjum eða Álftanesi eða einhvers staðar annars staðar og þá mætti hafa hraðbraut inn að þeim spítala, það mætti gera ráð fyrir því. Ég geri ráð fyrir því að menn fari bráðum að skipuleggja framtíðina hérna í Reykjavík þannig að menn viti hvað standi til. Ég sagði að Vatnsmýrin væri allt of dýrt land til þess að vera sett undir flugvöll, sérstaklega af því að það eru til nokkrir staðir hérna í kring sem er hægt að byggja flugvöll á. Ég held því að staðarvalið ætti að vera hérna einhvers staðar með tilliti til þess að sjúklingar geti náð þangað á sem skemmstum tíma og þá á ég við landsbyggðina líka. Það yrði bara reiknað út, svo og svo margir koma utan af landsbyggðinni í bráðatilfellum sem ekki koma með þyrlu og aðrir innan Reykjavíkursvæðisins þurfa að komast á sem skemmstum tíma. Það er hægt að reikna það nákvæmlega út.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það sem ég var hins vegar að reyna að fá hér fram er einmitt hvar þessi nýi spítali ætti þá að vera. Jú, jú, það má væntanlega reikna það nákvæmlega hvar hagkvæmast er að hafa hann. Ég sé það svæði ekki fyrir mér á Stór-Reykjavíkursvæðinu svo að ég segi það bara alveg eins og er, nema þá á knattspyrnuvellinum í Kópavogi eða eitthvað svoleiðis svo ég geri létt gaman að þessu. Ég hef einnig áhyggjur af þessari umræðu hér og því sem kom frá hv. þingmanni um að það væri hægt að færa flugvöllinn og þá spyr ég: Hvert? Löngusker, ég gæti vel hugsað mér að hann yrði færður að Lönguskerjum. Þetta er sirka einn kílómetri ef ég man rétt, þetta er nánast sami staðurinn. Hefur hv. þingmaður reiknað kostnaðinn á bak við það? Hann talar um að þetta sé mjög dýrt land. Hvað kostar að byggja nýjan flugvöll? Er hv. þingmaður að tala undir rós og vill hann færa flugvöllinn til Keflavíkur, til dæmis? Ég leggst alfarið gegn þeim hugmyndum. Upp á heiði eins og rætt hefur verið um? Margir eru fylgjandi því en sýnt hefur verið fram á að völlurinn verði þá lokaður þeim mun meira fyrir landsbyggðarfólki. Ég vil benda á að jafnvel þó að þyrlur séu ágætar eru nú fæstir sjúklingar utan af landi fluttir með þyrlu, ég held að það sé bara brotabrot af þeim sjúklingum sem eru fluttir í þyrlu, langflestir fara í sjúkraflugi frá Ísafirði, Akureyri og Egilsstöðum svo einhverjir staðir séu nefndir. Flugvöllurinn í Aðaldal við Húsavík og á Vopnafirði og Þórshöfn eru einnig opnir fyrir sjúkraflug allt árið.

Frú forseti. Þetta er náttúrlega mjög áhugaverð umræða um staðsetningu flugvallar í Reykjavík. Ég veit ekki alveg hvað það kemur staðsetningu á þessum nýja spítala við. Ég sagðist bara hafa efasemdir um staðsetninguna, það var það eina sem ég var að gera athugasemd við. Talið er að það kosti um 25–30 milljarða að byggja nýjan alþjóðaflugvöll, meira að segja með flugskýlum og öllu saman. Landið í Vatnsmýrinni kostaði í góðærinu sennilega 200 milljarða, ætli það sé ekki dottið niður í svona 80 milljarða? Það mætti þá selja það, landið í Vatnsmýrinni, byggja eitt stykki flugvöll og eitt stykki sjúkrahús fyrir afganginn.

Forseti. Ég kem hér upp til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til nefndarálits meiri hluta sem hér liggur fyrir. Mér hefur raunar þótt umræðan um þetta nefndarálit hér í kvöld hafa farið dálítið víða og svona í síðustu ræðum og andsvörum fannst mér þetta raunar komið út úr öllu korti þegar menn fóru að ræða flugvallarmál í Reykjavík eða á landinu öllu. Það er ekki eins og menn hafi gert sér almennilega grein fyrir því hvað þetta nefndarálit og sú tillaga sem meiri hluti fjárlaganefndar stendur að þýði því að þetta er í rauninni orðið að tveimur sjálfstæðum málum. Nefndarálitið og sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir þýðir að það verkefni sem verið er að fara í er gerð raunhæfrar kostnaðaráætlunar, þetta er ekkert flóknara en það. Við getum endalaust rifist eða rökrætt hér fram og til baka um það sem á að taka við, hvernig umhverfi þetta verður o.s.frv. Við bara höfum óvart ekki upplýsingar um það í dag. Þær upplýsingar koma ekki til með að liggja fyrir fyrr en árið 2012 og fram til þess tíma, ef af þeirri ákvörðun sem á að taka í framhaldi af þeirri vinnu sem verið er að leggja hér út í verður, þarf að nýta þann tíma til undirbúnings þeirri ákvörðun jafnhliða því verkefni sem verið er að heimila að ráðast hér í. Eins og málið var vaxið þegar það kom til fjárlaganefndar þýddi það það að við afgreiðslu óbreytts frumvarps hefðum við verið að gefa út opinn tékka. Þá hefðum við opnað fyrir greiðslu fjárhæða sem við vitum ekki enn þann dag í dag hverjar kunna að verða. Þess vegna er gert þetta hlé á málinu til málamiðlunar og ég vil taka undir orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar áðan og staðfesta það við hæstv. forseta að vinnan í fjárlaganefndinni hjá þeim sem mæta hefur verið þannig að reynt hefur verið að ná niðurstöðu um mál og vanda til verka. Ég skal líka viðurkenna það að forsendurnar fyrir þessari ákvörðun eru veikar og af því að hér var nefnt í ræðu einni fyrr í kvöld að þetta væri ný aðferð - sem að hluta til er rétt, það er búið til sérstakt frumvarp og lög um þessa framkvæmd - þá er að hluta til líka notuð gamla aðferðin í því að vinna í 6. gr. heimild fjárlaga með því að veita heimild til að veðsetja lóðarréttindi sem eru óskilgreindar fjárhæðir. En frumvarpið tekur á því að við ætlum að heimila þeim að ganga allt að 3 milljörðum í veðsetningu á þessum sömu réttindum. Þetta er því sambland af gamalli aðferð og nýrri. Við þekkjum hins vegar aðferðina af fyrra verki sem er tónlistarhúsið, þ.e. að færa verkefni út úr efnahag ríkissjóðs, og eins og staðan er núna erum við komin með nokkuð mörg mál sem þannig eru vaxin upp á um 110,5 milljarða sem verið er að ræða að fara þá leið með. Það eru ekki allir sem hlusta sem skilja hvað það þýðir að vera með þessi verkefni fyrir utan efnahag. Það er með mjög einfaldaðri mynd hægt að lýsa því þannig að það sé sú aðferð sem setti sveitarfélagið Álftanes í þau fjárhagslegu vandræði sem það lenti í. Farin var sú leið að flytja ákveðin verkefni, sem voru fjármögnuð, utan efnahags. Þess vegna ber að gjalda varhuga við þessari leið. Í þessu er ákveðin blekking fólgin í þeirri stöðu sem við erum. Ég ber kvíðboga fyrir því að fjármagna þessi verkefni öll út frá þeirri einföldu staðreynd að við höfum ekki nú þegar náð tökum á fjármálum ríkissjóðsins og eigum töluvert langt í land með það. Þá er erfitt að horfa til þess að við gerum þetta með þessum hætti. Fram til þessa hefur mest borið á því að þetta verklag sé kallað einkaframkvæmd en nú er búið að finna upp orðskrípið samstarfsframkvæmd, sem ég held að allir hafi í rauninni alveg sama skilninginn á. Þetta er bara nýtt heiti sem á að friða einhverja til þess að sætta sig við að fara þessa leið því að mikil umræða hefur verið um hina svokölluðu einkaframkvæmd sem víða hefur verið farin og víðast hvar ekki með mjög góðum árangri þó að sums staðar megi hann vissulega finna. En þetta er dýrari fjármögnunarleið fyrir opinbera aðila en sú að þeir geri þetta sjálfir. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli hv. þingmanna á þeim mismunandi skoðunum sem fulltrúar Framsóknarflokksins hafa haft í þessari umræðu. Það er bara óhjákvæmilegt annað en að vekja athygli á því og gera það að umtalsefni. Nefndarálit fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd er í mínum huga mjög góður rökstuðningur og efni í rökstuðning fyrir þeirri vinnu sem á eftir að inna af hendi fram að því að tekin verður ákvörðun um hvort verkið eigi að halda áfram árið 2012. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði hér á annan veg en þeir fyrirvarar sem gerðir eru í nefndaráliti frá fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefndinni sem ég get að mörgu leyti tekið undir. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um það að hún vildi í rauninni draga þetta mál saman og sína orðræðu í þrjú orð: Töf er tap. Það má örugglega færa fyrir því rök en ég hef ekki fengið þann rökstuðning í hendur enn þá í fjárlaganefnd sem sannfærir mig um það að töf í þessu máli sé tap, í það minnsta vantar mig rökleiðsluna í hverju það tap sé fólgið, ég hef ekki fengið hana. Annar frasi sem hefur verið nýttur í þessu er: Það kostar meira að gera ekkert. Ég hef ekki séð það. Það mun kosta galtóman ríkissjóð 3 milljarða að fara þá leið. Á því byggir fyrirvari minn að stærstum hluta. Að því gefnu að þetta hljóti samþykki Alþingis treysti ég því að verkið verði unnið eins og við höfum rætt í fjárlaganefndinni. Ég vil nefna þetta sérstaklega, gera þessa athugasemd við það sem sagt er - að töf sé tap eða að það kosti meira að gera ekki neitt - og vekja bara athygli hv. þingmanna á ástandi í heilbrigðismálum á Íslandi. Ástandið í þeim efnum er með því besta sem gerist í veröldinni, það er óumdeilt, það sýna allar úttektir. Ástæður þessa eru kannski að stórum hluta tvíþættar, það eru góð lífskjör á Íslandi sem veldur því að við þurfum minna að sækja inn til heilbrigðisþjónustunnar en aðrar þjóðir kannski, í annan stað höfum við gott og vel menntað starfsfólk. Þetta liggur fyrir ásamt því að í alþjóðlegum samanburði er kostnaður í íslenska heilbrigðiskerfinu mjög mikill. Til vitnis um það má nefna að OECD gerði skýrslu um heilbrigðisþjónustuna á Íslandi árið 2008 og þegar maður gluggar í hana er mat OECD í þeirri skýrslu - sem er ekki er mjög gömul - það að í heilbrigðiskerfinu séum við yfirmönnuð í alþjóðlegum samanburði. Það eru dýrari þjónustuaðilar í þessum samanburði og þeirra mat er það að hér sé of hátt tækni- og þjónustustig. Þess vegna spyr maður með nokkurri forundran: Er dýrara að gera ekki neitt? Niðurstaðan og málamiðlunin er sú að við eigum að leggja í þetta verkefni á þeim grunni sem hér er lagt til í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar sem ég og mínir ágætu félagar í Sjálfstæðisflokknum erum á með fyrirvara. Að því gefnu að það gangi eftir treysti ég því að við vinnum þetta á þeim sama grunni sem við höfum lagt upp með.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að ræða frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Það er einkum tvennt sem ég vil ræða um í örstuttu máli, það er annars vegar fjármögnun framkvæmdarinnar og hins vegar hönnunarsamkeppni sem nú er farin af stað eða ekki samkeppni heldur eru nokkur teymi farin að vinna. Fyrst að fjármögnun framkvæmdarinnar: Þar er ég á svipuðum nótum og þegar rætt var um opinbert hlutafélag um vegaframkvæmdir, sem rætt var hér fyrr í vikunni, að mér finnst eðlilegt að gert sé ráð fyrir því að hið opinbera hlutafélag leiti eftir öðrum fjármögnunarkostum en einungis lífeyrissjóðunum. Þetta mál er að vísu til komið, eða að hluta, af stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins með aðkomu lífeyrissjóðanna þannig að það er mjög eðlilegt að líta á þá sem fyrsta kost í þessu máli. En það kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu að ætlunin sé að bjóða út byggingu húsnæðisins og rekstur þess og að verkefnið muni falla undir lög og reglur um opinber innkaup og á það einnig við um fjármögnunina. Það þýðir að verkefnið er af þeirri stærðargráðu að það er gert ráð fyrir að verkefnið og fjármögnunin verði boðin út. Ég vil í þessu sambandi, líkt og ég gerði þegar rætt var um opinbert hlutafélag um samgöngur, benda sérstaklega á þann möguleika sem opnast Íslendingum núna eða þegar að því kemur að við fáum formlega stöðu aðildarviðræðuríkis við Evrópusambandið að þá mun okkur væntanlega opnast aðgangur að Evrópska fjárfestingarbankanum og þeir hafa lánað mjög ríkulega til byggingar sjúkrahúsa. Ég vil einkum vekja athygli þingmanna á því að á heimasíðu bankans er t.d. að finna lýsingar á nýju láni til Karólínska háskólasjúkrahússins í Stokkhólmi, sem var samþykkt í lok árs í fyrra. Það verkefni er mjög svipað þessu sem er til umfjöllunar hér, þar er verið að byggja nýtt hátæknisjúkrahús í miðborg Stokkhólms og verið er að byggja við gamla sjúkrahúsið og Evrópski fjárfestingarbankinn hefur lánað þriðjung áætlaðs kostnaðar við gerð sjúkrahússins. Mér finnst sjálfsagt að hið væntanlega hlutafélag, ef af verður, kanni þennan möguleika enda held ég að það geti líka verið skynsamlegt að hluti af lánveitingunni komi utan frá vegna þess að það er einboðið að það þarf að bjóða verkið út á Evrópska efnahagssvæðinu, þetta er af þeirri stærðargráðu. Þá getur það hugsanlega sparað talsverða fjármuni að vera með lán í evrum, ef guð lofar, þar sem gera má ráð fyrir að það verði sá gjaldmiðill sem nota þarf ef erlendir eða evrópskir verktakar verða lægstir í útboðinu. Ég ítreka það því að mér finnst mjög skynsamlegt að hlutafélagið kanni möguleikann á láni. Þá eru ekki bara peningar í boði heldur veitir bankinn líka mjög ríka ráðgjöf við fjármögnun stórra verkefna, m.a. svona flókinna verkefna eins og hér eru í uppsiglingu ef lögin verða samþykkt. Það er annað mál sem ég vildi vekja stuttlega athygli á og það er mál sem snýr að hönnun sjúkrahússins. Mér hefur borist til eyrna að það hafi valdið nokkrum titringi, t.d. í Arkitektafélagi Íslands, hvernig að hönnun mannvirkisins eða framkvæmd hönnunar er staðið og meðferð höfundaréttar og ég held að það sé tilefni til að skoða þetta. Nú þegar eru fimm hönnunarteymi farin af stað, þau voru valin í einhvers konar forkeppni sem verkefnisstjórn um byggingu sjúkrahússins stóð fyrir. Það er einmitt rétt að bæta því við í þessu sambandi, af því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson talaði í ræðu sinni áðan um að þetta mundi ekki skapa störf fyrr en eftir langan tíma, að það er auðvitað ánægjulegt að af þeirri stétt sem fyrir utan iðnaðarmenn hefur kannski komið einna verst út úr samdrættinum á Íslandi, sem eru einmitt hönnuðir, skuli nú fimm teymi - og ég held að í hverju séu býsna margir, hundrað manns í hverju teymi - hafa fengið vinnu við eða greidd laun fyrir að taka þátt í þessari samkeppni. Svo mun eitt af þessum teymum halda áfram. Þar er ég einmitt komin að því sem ég vildi vekja athygli þingsins á og það er klásúla í útboðslýsingu við sjúkrahúsið þar sem talað er um höfundarétt. Með leyfi frú forseta, segir: „Verkkaupi hefur ákveðið að bjóða verkið út á þeim skilmála að höfundaréttur að teikningum og mannvirkjum skuli framseljast til íslenska ríkisins […] Ástæða þessarar ákvörðunar liggur fyrst og fremst í eðli bygginganna, en sjúkrahús þurfa bæði breytinga og viðbóta við eftir því sem tíminn líður. Þá liggur fyrir að um fleiri byggingaráfanga verður að ræða. Vegna framgangs verkefnisins til lengri tíma og af hagkvæmnisástæðum er ekki talið heppilegt að íslenska ríkið verði í þeirri stöðu að óvíst sé um hvort breytingar á hönnun fái samþykki höfunda, að hætta sé á að ágreiningur rísi um hvort heimilt sé að breyta mannvirkjum síðar meir eða um frekari ráðstöfun höfundaréttarins svo sem til annarra stofnana sem kunni að verða settar á fót. Hins vegar felst nafngreiningarréttur höfunda ekki í framsalinu. Þannig felst ekki í skilmálum sú ákvörðun að íslenska ríkið verði sagt höfundur mannvirkja, heldur að hinn svokallaði fjárhagslegi höfundaréttur sé framseldur, þar með talinn réttur til breytinga og frekara framsals. Einnig verður svonefndur virðingarréttur framseldur að takmörkuðu leyti, það er að segja eins og leiðir af framangreindu.” Hönnuðir og Arkitektafélag Íslands hafa sett varnagla við þessa klásúlu í hönnunarstaðlinum eða í samkeppnislýsingunni og hafa bent á og varað við að upp kunni að koma ákveðin óvissa þegar þessi skil verða í verkefninu, þ.e. þegar það fer af hönnunarstiginu yfir í að vera boðið út og væntanlegur verkkaupi kaupir þá hönnunina og nýir hönnuðir taka við. Það þýðir að það mun geta skapast óvissa um höfundaréttinn að byggingunni, hvar vatnaskilin verða er nokkuð ljóst en ef til þess kemur að einhverjir gallar verða í hönnun eða einhverju svoleiðis gæti komið upp vafamál sem kann að vera flókið að leysa úr. Ég held því að hér sé verið að fara út á einhverjar brautir sem eru ekki mjög skynsamlegar en það verður að vera skýrt hver sé ábyrgur fyrir hönnun hússins, þ.e. við erum komin með allnokkurt flækjustig þegar við erum með 1. stigs hönnun og 2. stigs hönnun og ég óttast að þetta geti leitt til ýmiss konar flókinna tæknilegra og lagalegra mála þegar fram líða stundir. Auk þess samræmist þetta afnám höfundaréttarins illa menningarstefnu í mannvirkjagerð sem er mikilvægur réttur hverra hönnuða og ég legg til að þessi þáttur verði skoðaður sérstaklega.