Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Núgildandi lög um aukatekjur eru orðin mjög gömul og úrelt að öllu leyti. Það hafa nú verið settar eins konar bætur á lögin með viðaukaákvæðum. Á síðasta ári tóku menn sig til og endurskoðuðu þessa löggjöf ásamt löggjöfinni um stimpilgjald, og var þetta frv. lagt fyrir hv. Ed. í haust ásamt öðru frv. um stimpilgjöld. Hér er aðallega verið að samræma gjöldin þeim breytingum, sem orðið hafa í verðlagsmálum. Þetta mál hefur fengið allýtarlega athugun í Ed., og hefur frv. verið breytt lítils háttar. Sé ég ekki ástæðu til að rekja, í hverju þær breytingar eru fólgnar, þar sem það hefur augljóst orðið af þskj., en ég vil leyfa mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir frv. þessu í gær í löngu og ýtarlegu máli, svo að ég ætla ekki að endurtaka neitt af því aftur, en langar til að minnast á eina hlið skattamálanna, sem tiltölulega hefur verið lítið rædd. Ég álít, að þær till., sem fyrir liggja um breytingar á skattalögunum, séu að mörgu leyti til mikilla bóta frá því, sem nú er. Hér eru sett inn í l. ýmis ákvæði, sem lengi hefur verið nauðsyn að fá. Má þar nefna hækkun á persónufrádrætti, hækkun á frádrætti vegna iðgjalda lífeyristrygginga og líftrygginga, sérstakan frádrátt fyrir hlífðarfatakostnaði fiskimanna, skattfrelsi sparifjár o.fl., auk þess sem skattstiginn hefur verið lækkaður um og yfir 20%, að ég hygg, og er talið, að öll lækkunin muni nema um 29%. En þó að hér hafi talsverðar umbætur verið gerðar, þá þurfa hv. þm. að gera sér það ljóst, að frambúðarlagfæring hefur aðeins verið gerð bjá hinum persónulegu skattgreiðendum, og hefur því annar meginhluti skattalaganna, um álagningu félaga, enga leiðréttingu fengið nema rétt til bráðabirgða, og þó er þetta sá hluti skattþegnanna, sem alls enga leiðréttingu hefur fengið í skattalögunum síðan 1942 þrátt fyrir gífurlega verðrýrnun peninga á þeim tíma. Það, að ekki hefur tekizt nú að gera lagfæringu á þessum hluta l., stafar af því, að ekki hefur unnizt tími til að ganga frá þessu vandasama máli. Hinir persónulegu gjaldendur hafa allan tímann, sem verðbólgan hefur farið vaxandi, fengið leiðréttingu að ákveðnu marki, með því að tekjur þeirra til skatts hafa verið lækkaðar í hlutfalli við verðrýrnun peninganna og hækkun dýrtíðarinnar. En enga slíka leiðréttingu hafa hinir ópersónulegu gjaldendur fengið, eða félögin. Þessir gjaldendur greiða enn skatt eftir þeim skattstiga, sem í gildi var 1942, ásamt viðbótartekjuskatti og stríðsgróðaskatti. Þeir fá að halda eftir sömu krónutölu nú og þá var, þó að krónan sé nú ekki meira en 10 aura virði á við það, sem hún var þá. Þetta er óviturlegasta stefna í skattamálum, sem hægt er að reka, ekki sízt þegar þar við bætist, að bæjar- og sveitarfélög hafa tekið upp þá stefnu í útsvarsálagningu að leggja á öll fyrirtæki, sem einhvern rekstur hafa, þung veltuútsvör án nokkurs tillits til nettótekna gjaldendanna eða afkomu skattþegnsins, enda er nú svo komið, að mestallur rekstur í landinu er í slíkri hættu vegna skattheimtu ríkis, bæjar- og sveitarfélaga, að allt útlit er fyrir, að það hafi stórkostlega alvarlegar afleiðingar, et ekki er farið inn á aðra braut, áður en langt um líður. Þjóðin lifir á atvinnuvegum sínum, en atvinnuvegirnir geta því aðeins lifað og haldið áfram að veita mönnum atvinnu, að þeir séu ekki tærðir upp af of þungri skattheimtu. Þessi leiðrétting, sem nú er gerð á skattalögunum, er því gersamlega óviðunandi og ófullnægjandi, ef atvinnureksturinn í landinu fær ekki sanngjarna leiðréttingu til frambúðar og ef skorður eru ekki settar við því, að hægt sé að skattleggja hann úr hófi fram og án nokkurra takmarkana. Eins og kunnugt er, eru engir skattar frádráttarhæfir nema eignarskattur, síðan hin almenna frádráttarheimild var numin úr l. Skattþegnarnir hafa því enga vörn gegn ágangi þess opinbera valds, sem leggur á útsvör og skatta, nema löggjafinn veiti þeim vernd með því móti að setja einhver takmörk fyrir því, hvað þunga skatta má á þá leggja. Veltuútsvarið kemur þyngst niður á félögunum, vegna þess að það er lagt á án nokkurs tillits til teknu skattgreiðendanna. Þetta verður að telja óeðlilega og óviðeigandi skattheimtu, þó að bæjar- og sveitarfélög hafi farið inn á þessa braut af illri nauðsyn, en það verður ekki hjá því komizt, að einhverjar skorður verði settar við þessu, því að menn þola ekki slíkt til lengdar. Til þess að finna orðum mínum stað um óhæfilega skattlagningu félaga í ýmsum greinum, skal ég lofa hv. þm. að heyra hér nokkur dæmi um það, sem ég kalla óverjandi áiögur. Þess ber að gæta, að ríkisskattarnir eru reiknaðir út eftir föstum reglum, en útsvörin eru það ekki, og þess vegna koma þau harðast niður á mönnum. Ég skal taka það fram, að þessi dæmi, sem ég tek hérna, eru reiknuð áður en hlutaðeigandi fyrirtæki hafa lagt í varasjóð lögmætt tillag og áður en reiknað er 5% af hlutafé, sem einnig er heimilað. Þá skal ég taka þann, sem ég kalla skattgreiðanda nr. 1. Það er fyrirtæki, sem er sameign fjögurra manna. Fyrirtækið er skattað sérstaklega. Það hafði nettótekjur 108 þús., hafði í skatta 38 þús., í útsvar 60 þús., samtals 98 þús., en eftir eru 10 þús. kr. Skattgreiðandi nr. 2 er sameignarrekstur. Þar eru tveir eigendur, og þetta er framtal annars eigandans. Nettótekjur hans voru 246 þús. Skattar voru 124 þús., útsvar 130, samtals 254 þús. Lagt á umfram tekjur 8 þús. Maðurinn hefur því engar tekjur til að lifa á, því að hans persónulegu tekjur eru þarna innifaldar líka, og verður að bæta við 8 þús. kr. með sér yfir árið til þess að greiða ríki og bæ alla skatta. Nr. 3 er hlutafélag með 295 þús. kr. nettótekjum, hefur í skatta 124 þús., í útsvar 210 þús., samtals 334 þúsund eða 39 þús. kr. umfram tekjurnar. Hér er eitt merkilegt dæmi, sem ég nefni nr. 4. Þar er tap 76 þús. kr. Tekjuskattur er enginn. Útsvar í Reykjavík 376 þús., útsvör utan Reykjavíkur 267 þús. Lagt á umfram tekjur 720 þús. Menn geta nú hugsað sér, hvað lengi slíkt félag sé að þurrka út höfuðstól sinn og sjóði, því þó að menn vildu nú rengja framtal slíkra manna, þá er ekki gott að sjá, hvernig þeir ættu með óheiðarlegum aðferðum að greiða slíkan skatt í ríkissjóð, án þess að það kæmi nokkurs staðar fram. Þá er það skattgreiðandi nr. 5. Hann hefur tekjur 392 þús., en skatta 186, útsvar 644, samtals 830 þús. Umframtekjur 438 þús. Skattgreiðandi nr. 6 hefur 597 þús. Skattar 338, útsvar 250. Umframtekjur 9 þús. Skattgreiðandi nr. 7, sem annast útflutning. Tekjur 95 þús. Skattar 21, útsvar 184 þús., samtals 205. Greitt umfram tekjur 110 þús. Iðnfyrirtæki, nr. 8. Tekjur eru 159 þús. Skattar 31 þús., útsvar 120, samtals 151. Eftir eru 8 þús. Iðnfyrirtæki, nr. 9. Tekjur 21 þús. Skattar 1:300 kr., útsvar 55 þús., samtals 56 þús. Greitt umfram tekjur 35 þús. Iðnfyrirtæki, nr. 10. Tekjur 43 þús. Skattar 6469, útsvar 36700, samtals 43169. Greitt umfram tekjur 169 kr. Mönnum þykir nú að öllum líkindum þetta heldur ótrúlegt, en ég talaði við einn elzta endurskoðanda hér í bæ fyrir nokkrum dögum, og hann sagði, að það væri að verða almennt, að fyrirtæki væru sköttuð á þennan veg, og það hefði farið um þverbak nú 2–3 síðustu árin. Að sjálfsögðu verða ekki öll félög jafnilla úti eins og þau, sem ég hef nú nefnt, en fjöldinn af félögunum verður að þola slíkar búsifjar af skattayfirvöldunum, sem þau standa gersamlega berskjölduð gegn. Þessi dæmi, sem ég hef tekið hérna, eru raunverulega álagðir skattar, en ekki útreikningur. Slík skattheimta getur ekki blessazt til lengdar af þeirri einföldu ástæðu, að lindin, sem skattana gefur, hlýtur að renna til þurrðar, áður en langt um liður, og ef áframhald verður á slíku, er hér verið að slátra hænum i, sem verpir gulleggjunum. Það hlýtur að vera ófrávíkjanleg krafa þessara skattþegna, að veltuútsvarinu verði af þeim létt á þann hátt, að það verði gert frádráttarhæft, þannig að það sé dregið frá tekjum, áður en skattur og útsvar er á lagt. Í öðru lagi hlýtur sú krafa að verða gerð, að útsvarsstigi hinna ópersónulegu gjaldenda sé lækkaður að verulega leyti í samræmi við verðrýrnun krónunnar og með tilliti til þess, að þessir gjaldendur hafa enga leiðréttingu fengið í heilan áratug. En slíka leiðréttingu sem hér er farið fram á hafa hinir persónulegu gjaldendur fengið allan tímann. Eins og hæstv. fjmrh. lýsti yfir í framsögu sinni, verður mþn. látin athuga málið og finna sanngjarna lausn á því fyrir næsta þing. Ég viðurkenni fúslega, að mál þetta er mjög vandasamt og ýmsir erfiðleikar eru á lausn þess, og þess vegna hefur orðið að fresta því að sinni, en málið verður að leysast eins og öll vandamál, sem miklu skipta fyrir þjóðfélagsþegnana. Ég vænti þess vegna, að hæstv. fjmrh. sé reiðubúinn að lýsa því yfir f.h. ríkisstj., að till. verði lagðar fyrir næsta haustþing til leiðréttingar þeim kafla skattalaganna, sem ég hef nú gert að umræðuefni.



Herra forseti. Ég er einn þeirra, sem varð fyrir miklum vonbrigðum, þegar ég sá skattafrv. hæstv. ríkisstj. Það er fyrst að segja, að undanfarin 2 ár rúm hefur starfað mþn. að endurskoðun skattalöggjafarinnar, og því hefur tvívegis verið heitið af hæstv. ríkisstj., fyrir tvö þing, að leggja fram frv. um heildarendurskoðun á skattakerfi landsmanna. Þessu loforði hefur hæstv. ríkisstj. tvívegis brugðizt. Stjórnin hafði skuldbundið sig til þess að leggja fram nýtt frv., sem í fælist endurskoðun á öllu skattakerfinu, fyrir síðasta þing. Hún hafði aftur endurtekið það loforð fyrir þetta þing. Frv. átti því í síðasta lagi að liggja fyrir í upphafi þingsins, og það átti að vera um endurskoðun á öllu skattakerfinu. Hver er efnd þessa tvíendurtekna loforðs? Hún er þetta frv., sem nú er lagt fram undir þinglok, og það er ekki um endurskoðun á heildarskattakerfi þjóðarinnar, heldur felst í því nokkur breyting, að vísu sem betur fer til lækkunar á persónusköttunum. Annað er ekki gert. Félagaskattarnir, allt skattakerfið, sem að þeim lýtur, er látið haldast algerlega óbreytt, en skattar félaga einvörðungu lækkaðir um 20%, án þess að gerð sé nokkur tilraun til þess að taka til endurskoðunar þann grundvöll, sem sú skattaálagning hvílir á. Það er mjög undarlegt, að skattar félaga skuli færðir niður að meðaltall og almennt um 20%, þegar skattstígum einstaklinganna er breytt þannig, að á mörgum tekjubilum einstaklinga lækkar skatturinn alls ekki neitt. Ég vil því segja þegar í upphafi máls míns, að mér hafa orðið mikil vonbrigði að þessu frv., þótt vissulega sé nokkuð gott um það að segja, eins og ég mun koma að hér rétt á eftir. Hæstv. fjmrh. gumaði mjög af því í ræðu sinni í gær, að hér væri um stórkostlega skattalækkun að ræða, sem skattstofan hefði áætlað um 29% að meðaltali, og bar það saman við mjög umtalaða skattalækkun í Kanada, því gósenlandi, sem numið hefði 11% og þótt mikið. Bæri það því vott um, að ríkisstj. hér væri sannarlega Kanadastjórn, þótt vís væri, miklu fremri og frjálslyndari að þessu leyti. En hér eru blekkingar á ferð, og það miklar blekkingar. Skattakerfið í Kanada er allt öðruvísi en skattakerfið hér á Íslandi. Hlutdeild beinu skattanna er hér mjög lítil í heildarskattheimtunni. Ég hygg, að óhætt sé að segja, að hún sé lægri hér en nokkurs staðar annars staðar í nágrannalöndunum. Tölur varðandi Kanada veit ég ekki með vissu, en um nágrannalöndin gildir það, að íslenzka ríkið heimtar miklu minni hluta af sínum heildartekjum með beinum sköttum heldur en nokkurt þeirra. Þess vegna er tiltölulega mikil prósenttala lækkunar á beinu sköttunum mjög lítil lækkun á heildarskattabyrðinni á almenningi. Það skiptir mestu máli í þessu sambandi, en ekki háar prósenttölur á mjög litlar skattupphæðir. Geri ég ráð fyrir því, að sú skattalækkun, sem í kjölfar þessa frv. mundi sigla, geti varla verið meiri en einhvers staðar milli 10 og 15 millj. kr. Það er verið að létta 10–15 millj. kr. byrði af skattþegnunum, og það er þetta, sem hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. finnst sérstök ástæða til þess að guma af. Mér finnst ekki vera mikil ástæða til þess, þótt vissulega sé það svolítið spor í rétta átt. Tekju- og eignarskatturinn er á fjárlfrv. fyrir yfirstandandi ár, nýsamþykktu, áætlaður um 60 millj. kr. Þegar það er haft í huga, að þjóðarframleiðslan hefur á s.l. ári verið áætluð um 2500 millj. kr., þá kemur í ljós, að allir beinu skattarnir, sem ríkið innheimtir af tekjum gjaldendanna, nema aðeins 2.4% af heildarþjóðartekjunum. Í raun og veru liggur það í augum uppi, að við slíkt tekjuskattakerfi, sem miðast við það að láta þegnana í heild greiða aðeins 2.4% af þjóðartekjunum til þarfa ríkisins, er eitthvað meira en lítið bogið, enda er sannleikurinn sá um skattakerfi okkar, eins og það er framkvæmt, að það er fyrst og fremst skattur á launamenn, fyrst og fremst skattur á fólk í stærstu kaupstöðunum og kauptúnunum, en félög og ýmsir atvinnurekendur í landbúnaði og sjávarútvegi sleppa margfalt léttar undan skattabyrðinni en launþegarnir í stærstu bæjunum. Ef tekið er tillit til þess, að sveitarfélögin innheimta mestan hluta tekna sinna sem beina skatta, má gera ráð fyrir því, að beinu skattarnir í heild verði um eða yfir 200 millj. kr. En jafnvel það er ekki nema 8% af öllum þjóðartekjunum. Allir beinir og óbeinir skattar munu á s.l. ári hafa reynzt um 550 millj. kr. og þar af beinu skattarnir aðeins um 200 millj., og það er þetta, sem er séreinkenni á skattakerfi okkar, hve beinu skattarnir eru orðnir tiltölulega litill hluti af heildarskatttekjunum. Um það er ekki að villast, að nú um langt undanfarið skeið hafa beinu skattarnir samt hvílt allt of þungt á því fólki, sem hefur orðið og talið sjálfsagt að telja fram allar tekjur sínar til skatts, beinlínis vegna þess, að þótt heildartekjuupphæðin hafi ekki verið mjög há, þá hefur skatteftirlitinu verið svo mjög ábótavant, að skattabyrðin hefur fyrst og fremst lent á tiltölulega fámennum hópi launþega og vissra félaga, sem hafa talið fram verulegar tekjur. En þó er það þannig, og það gerði ég að umtalsefni einu sinni á síðasta þingi, að mann rekur í rogastanz, þegar maður athugar skýrslur skattstofunnar um það, hvernig tekjuskatturinn skiptist á Reykjavík, kaupstaði, kauptún og á sveitir. Það kemur í ljós, að langmestur hluti tekjuskattsins er innheimtur í Reykjavík og talsverður hluti hans í hinum stærri kauptúnum, en mjög hverfandi hluti hans í sveitum. Ef athuguð er skipting tekjuskatts í heild milli einstaklinga og félaga, þá rekur mann einnig í rogastanz. Því miður fann ég ekki upplýsingar um þetta, áður en fundur byrjaði, svo að ég hef þær ekki alveg á reiðum höndum, en mig minnir, að ég hafi séð upplýsingar um, að af um 55 millj. tekjuskatti í heild séu aðeins 8 millj. greiddar af öllum félögum í landinu. Skýtur þetta nokkuð skökku við þær upplýsingar hv. 3. þm. Reykv. hér áðan, þar sem hann kvartaði mjög undan þeirri óhæfilegu skattabyrði, sem á félögunum hvíldi. Það er rétt, að skattstigarnir hafa á vissu bili verið óskynsamlega háir, beinlínis ranglátir, svo að skattabyrðin hefur hvílt mjög þungt á þeim félögum, sem hafa þurft að telja fram og talið fram tekjur, sem lent hafa á þessu bili. Nákvæmlega sama gildir um einstaklinga, sem hafa talið fram tekjur sínar. Ef ég man rétt, - en það vil ég leiðrétta síðar í umr., fari og með ranga tölu, - hafa öll félög í landinu aðeins greitt á s.l. ári 8 millj. kr. í tekjuskatt. Má þá hverjum manni vera augljóst, að því fer fjarri, að félögin í heild geti kvartað undan því, að þeim hafi verið íþyngt af ríkisvaldinu með skattabyrði. Þau hafa þá, vegna ýmiss konar hlunninda, sem félögin njóta, skattfrjálsra varasjóðstillaga og þó sérstaklega vegna mjög ríflegra afskriftaheimilda, komið sér undan háu skattgjaldi þrátt fyrir hina óskynsamlega háu skattstiga, auk þess sem skatteftirliti með félögunum hefur vafalaust verið mjög ábótavant. Ef innihald þessa frv. er athugað, má gera það á tvennan hátt. Annars vegar má bera það saman við núgildandi skattstiga og skattkerfi, en hins vegar við þau skattalög, sem hér giltu um langan tíma og hæstv. núverandi fjmrh. Átti mestan þátt í að fá lögleidd, þegar hann var nýorðinn fjmrh. fyrir 20 árum, eða 1934–35. Þá beitti hæstv. fjmrh. sér fyrir gagngerri endurskoðun skattalöggjafarinnar og setningu nýs skattstiga. Síðan eru liðin 20 ár. Þá var hæstv. fjmrh. í stjórnarsamvinnu við Alþfl.; nú er hann í stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl. Og það er mjög fróðlegt að bera - þótt ekki sé nema lauslega saman þá breytingu, sem hefur orðið á afstöðu og till. hæstv. fjmrh. á þessum 20 árum. Ég vil ekki þurfa að trúa því, að hæstv. fjmrh. hafi farið nokkuð aftur á þessum 20 árum, og heldur ekki að frjálslyndi hans hafi nokkuð minnkað. Ég er helzt reiðubúinn til þess að trúa því, að ef í ljós kæmi, að breyting hefði orðið á till. hans, þá væri það vegna þess, að hann sé nú í öðrum og eitthvað verri félagsskap en hann var fyrir 20 árum, þegar hann gerði sínar fyrstu tillögur í skattamálum. Helzt vildi ég mega trúa þessu og vona, að það sé rétt. En nú skulum við sjá, hver munurinn er á því, sem hæstv. fjmrh. lagði fram fyrir 20 árum, og því, sem hann leggur fram núna og gumar sérstaklega af. Meðaltekjur verkamanna á þessum árum hér í Reykjavík voru samkvæmt rannsókn, sem fram fór, 2500 kr., en þá var verulegt atvinnuleysi. Sá verkamaður, sem unnið hefði 8 tíma á dag, hefði, miðað við þáverandi kaupgjaldstaxta, haft 3500 kr. í árstekjur. Nú hefur Dagsbrúnarmaður sem vinnur fullan vinnutíma, - og nú er sem betur fer ekki um atvinnuleysi að ræða, - 33–34 þús. kr. tekjur á ári. Tekjur fullvinnandi Dagsbrúnarmanns hafa um það bil tífaldazt á þessu tímabili þannig reiknað, svo að gera mætti ráð fyrir, að maður með 3500 kr. tekjur þá væri um það bil jafnvel settur og maður með 35 þús. kr. tekjur núna. Samkvæmt skattal. frá 1935 voru raunverulegar meðaltekjur verkamanna, eins og þær voru þá, alveg skattfrjálsar, ef verkamaðurinn hafði þrjú börn á framfæri sínu, þ.e.a.s., maðurinn, sem hafði 2500 kr. tekjur og þrjú börn, var algerlega skattfrjáls. Verkamaður, sem hafði 3500 kr. árstekjur og þrjú börn á framfæri sínu, greiddi aðeins 0.1% af tekjum sínum í skatt. Maður, sem hafði 4500 kr. árstekjur og þrjú börn á framfæri sínu, greiddi samkvæmt þeim skattstiga, sem þá var lögtekinn, aðeins 0.37% í skatt, og þó að hann hefði 6000 kr. árstekjur, sem voru góðar tekjur á þeim árum, þá greiddi hann, ef hann hafði 3 börn á sínu framfæri, aðeins 1% af tekjum sínum í skatt. Hvernig er þessu varið samkvæmt þeim till., sem hæstv. fjmrh. nú leggur fram fyrir hið háa Alþingi? Hjón með 3 börn, sem hafa 35 þús. kr. árstekjur, eiga nú að greiða 175 kr. í skatt, en þær tekjur voru í raun og veru skattfrjálsar árið 1935. Hjón með 3 börn með 40 þús. kr. tekjur eiga samkvæmt þessu frv. að greiða 340 kr. í skatt. Af 45 þús. kr. tekjum á að greiða 540 kr. í skatt, af 50 þús. kr. tekjum 785 kr., af 55 þús. kr. tekjum 1080 kr. og af 60 þús. kr. tekjum 1425 kr. Af 45 þús. kr. tekjum ætti nú að greiða kr. 166.50, miðað við sama hlutfall og gilti 1935, en nú leggur hæstv. fjmrh. til, að skatturinn verði 540 kr., eða meira en þrefaldur miðað við það, sem hann var þá.

En hvað borga hjón með 35 þús. kr. tekjur nú?

Núna, 175 kr.

Hvað eru það mörg prósent?

Já, það er fljótlegt að reikna það, en það er hærra en 1935, því að þá varð það aðeins 0.1%.

Þetta er 1/2%.

Já, en ég hef hingað til haldið, að 1/2 % væri hærra en 0.1%. Það er fimm sinnum meira.

En er þetta mikið?

Það, sem ég er að sýna fram á, er, að till. hæstv. ráðh. núna séu hærri en þær voru 1934. Það er það, sem ég er að sýna fram á. Ég er ekki að tala um, hvort skatturinn sé hár eða ekki, heldur sýna fram á, að skattálögurnar núna eru meiri en hann lagði til að þær væru þá. Af 60 þús. kr. tekjum ætti núna að greiða 600 kr., miðað við sama hlutfall og 1934, en nú leggur hæstv. ríkisstj. til, að skattgjaldið verði 1425 kr. eða meira en tvöfalt. Þetta nægir til þess að sýna fram á það, að þeir skattstigar, sem hæstv. ríkisstj. leggur til að nú verði lögteknir og gumar af að séu lágir, eru hærri en sá skattstigi, sem hæstv. ráðh. lagði fram fyrir 20 árum. Auðvitað er hér um að ræða framfaraspor miðað við það, sem verið hefur, en hæstv. ráðh. hefur ekki enn náð því stigi, sem hann var á fyrir 20 árum, svo að enn á honum eftir að fara talsvert mikið fram til þess að verða jafnfrjálslyndur í þessum málum og hann var 1935. Þá er annað, sem ég vildi ræða, og það er munurinn á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna. Að því var víkið í ræðu hæstv. ráðh. og einnig í ræðu hv. 5. þm. Reykv., að í frv. væri hjónum ívilnað verulega miðað við einstaklinga. Það er rétt, að nokkurt framfaraspor er stigið í frv. í þá átt að rétta hlut hjóna miðað við einstaklinga. Ég hef gert á því lauslega athugun, hversu miklu þetta nemur. Munur á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna með 40 þús. kr. tekjur er 590 kr., munur á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna með 50 þús. kr. tekjur eru 995 kr., og munur á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna með 60 þús. kr. tekjur er 1520 kr. Þetta er nokkur bót frá því, sem verið hefur, en ég tel, að mikið skortí enn á, að hér sé nógu langt gengið til þess að létta skattabyrðina á hjónum miðað við einstaklinga. Það er óeðlilegt, að þegar einstaklingur greiðir 1580 kr. af 40 þús. kr. tekjum, þá skuli hjón þurfa að greiða 990 kr. Munurinn ætti að vera meiri. Það er líka eðlilegt, að munurinn sé meiri en tæpar 1000 kr. á skattgreiðslu einstaklings og hjóna, sem hafa 50 þús. kr. tekjur. Ég tel því, að talsvert skorti á, að hér hafi verið nógu langt gengið í leiðréttingu á því misræmi, sem ríkt hefur undanfarið. Ég hef á nokkrum undanförnum þingum flutt frv. um allróttækar breytingar á skattalögunum til þess að leiðrétta það misræmi. sem er á skattgreiðslu einstaklinga og hjóna, og þó alveg sérstaklega til þess að leiðrétta það misræmi, sem verið hefur í gildandi skattalögum og á enn að haldast samkvæmt þessu frv. í skattgreiðslu konu, sem vinnur utan heimilis, eftir því, hvort hún er ógift eða gift. Ég hef áður tekið dæmi til þess að sýna fram á ranglæti það, sem fylgir samsköttunarreglunni svo kölluðu, þ.e. þeirri reglu að leggja skatta á tekjur manns og konu saman. Mér hefur ekki unnizt tími til þess að gera athugun á því, hvernig tölur mundu verða eftir hinum nýja hjónastiga, sem hér er reiknað með, en þar sem hann breytir ekki neinu verulegu í þessu sambandi, þá vildi ég leyfa mér að hafa yfir í örstuttu máli, til þess að sýna fram á ranglæti samsköttunarreglunnar, dæmi, sem miðað er við skattstigana, eins og þeir eru núna. Ef við gerum ráð fyrir því, að kvæntur maður hafi 30 þús. kr. árstekjur, þá nema skattar og útsvar af þeirri upphæð 3629 kr. Nú skulum við gera ráð fyrir því, að kona hans vinni utan heimilis og afli sér 20 þús. kr. tekna. Þær tekjur leggjast við tekjur mannsins, og hækka þá skattar og útsvar hans upp í 9478 kr. eða um hvorki meira né minna en 5849 kr. Ef þessi kona hefði verið ógift, hefði hún þurft að greiða í skatta og útsvar af sínum 20 þús. kr. tekjum aðeins 2075 kr., en af tekjum giftu konunnar verður að greiða meira en tvöfalda þessa upphæð eða 5849 kr. Við getum hugsað okkur, að tvær konur sitji hvor sínum megin við skrifborð í skrifstofu og hafi báðar 20 þús. kr. laun; önnur er gift, en hin er ógift. Þær vinna nákvæmlega sama verk, hafa nákvæmlega sömu tekjur. Ógifta konan greiðir af sínum tekjum 2075 kr. í skatt, en af tekjum giftu konunnar þarf hún að greiða 5849 kr. í skatt, af því að þær eru lagðar við tekjur mannsins. Einnig má skýra þetta með því að gera sér grein fyrir því, hvað þetta fólk mundi spara við það að skilja að lögum og verða þannig hvort um sig sjálfstæður skattgreiðandi. Þetta fólk hefði átt að greiða 6278 kr. samtals, ef það hefði verið ógift, en þarf að greiða 9478 kr., af því að það er gift. Það þarf m.ö.o. að greiða um það bil 50% hærri skatt vegna þess, að það er gift, heldur en það hefði þurft að greiða, hefði það verið ógift, og mundi þurfa að greiða, ef þau skildu. Slíkt skattakerfi má ekki haldast til frambúðar, og mér eru það mikil vonbrigði eftir þær fregnir, sem ég hafði haft af störfum skattamálan., að þetta frv. ríkisstj. skuli hafa verið lagt fram þannig, að engin alvarleg tilraun sé gerð til þess að leiðrétta þetta hróplega ranglæti, sem í samsköttunarreglunni felst. Þá er að víkja fáeinum orðum að þeim frádrætti, sem sjómönnum er ætlaður í frv. eins og það hefur verið lagt fram, en hann tel ég allsendis óviðunandi, enda langt frá því að fullnægja þeim kröfum, sem gerðar hafa verið af sjómannasamtökunum um þetta efni. Það er enginn vafi á því, að þau skattfríðindi, sem hér er boðið upp á, munu ekki hafa nein veruleg áhrif til þess að leysa þann vanda, sem nú er á höndum í útgerðinni varðandi það að fá sjómenn á fiskiskipin. Þá er ákvæði í 5. gr. frv., sem ég vildi gera að umtalsefni, en það hefur ekki borið á góma í umr. fram að þessu. Í 5. gr., 2. lið hennar, eru sett skynsamleg ákvæði um það, að sé eign seld hærra verði en hún hefur verið fyrnd niður i, þá skuli söluhagnaðurinn teljast skattskyldar tekjur, þ.e. að skattur skuli greiðast af fyrningu, ef eignin er seld. Er þetta sjálfsagt og nauðsynlegt, vegna þess að atvinnurekstur nýtur verulegra skattfríðinda í formi sérstaklega hárra fyrningarafskrifta. Það kann að vera réttlætanlegt að ívilna atvinnurekstri á þennan hátt, meðan atvinnutækin eru í eign fyrirtækjanna, en það er auðvitað sjálfsagt að láta þessa ívilnun falla niður, ef eigandinn selur eignina með hagnaði. Meiningin var að ívilna atvinnurekandanum með afskrift tækisins, meðan hann notaði það í þágu atvinnurekstrarins, en ástæðulaust að halda ívilnuninni áfram, ef hann selur eignina með hagnaði. Heildarákvæðin um þetta tel ég skynsamleg og mjög til bóta frá því, sem verið hefur áður í skattalöggjöfinni, en það er gerð undantekning frá hinum almennu reglum um þetta efni að því er snertir fasteignir og skip. Það er ekki óeðlilegt að gera undantekningar um fasteignirnar, vegna þess að fyrning á þeim skiptir yfirleitt mjög litlu máli, og ef fasteign er seld verulega hærra verði en hún hefur verið fyrnd niður í, má gera ráð fyrir, að þar sé um verðbreytingu að ræða, og samkv. almennri meginreglu skattalaganna er verðbreytingahagnaður ekki talilin skattskyldur, ef eignin hefur verið í eigu gjaldanda lengur en vissan tíma. En ég sé enga ástæðu til þess að undanþiggja frá hinni almennu reglu öll skip, einmitt vegna þess að skip njóta samkv. gildandi lögum verulegra skattfríðinda, þ.e.a.s. þeirrar reglu að mega afskrifa kaupverðið á fimm árum eða afskrifa 20% á fyrstu fjórum árunum, sem skip er í notkun. Með því að gera skip undanþegin hinni almennu reglu um, að söluhagnaður skuli vera skattskyldur, er í raun og veru verið að láta skattaívilnanir til handa eigenda skipa haldast, jafnvel þó að skipið hverfi úr eigu atvinnurekandans og til annars atvinnurekanda. Auk þess er ekkert ákvæði því til fyrirstöðu, að hinn nýi eigandi megi byrja að afskrifa skipið aftur og fái þannig aftur þau skattahlunnindi, sem fyrri eigandi hafði fengið og meira að segja fengið að hafa skattfrjáls. Þetta er ákvæði, sem ég tel ófært eins og það er og brýna nauðsyn bera til þess að laga. Þá vil ég fara fáeinum orðum um reglurnar, sem hér eru um skattfrelsi sparifjár. Ég fellst algerlega á þá röksemdafærslu hæstv. fjmrh., að brýna nauðsyn beri til þess að efla sparnað í landinu með öllum skynsamlegum ráðum, sem tiltækileg þykja. Eitt af þeim ráðum, sem hér koma til greina, er að undanþiggja sparifé skattgreiðslu, og ef sérfróðir menn vænta verulegs árangurs af ákvæði í þá átt að undanþiggja sparifé skatti, þá tel ég það vel þess vert að gera tilraun í þá átt. En hitt finnst mér mjög varhugavert, að undanþiggja spariféð einnig framtalsskyldu, vegna þess að ég sé ekki annað en að það geti orðið til þess, að allt skattaeftirlit af hálfu skattstjóra og skattanefnda verði hinum mestu erfiðleikum bundið, og er þó sannarlega ekki aukandi á þá erfiðleika, sem skattstjórar og skattanefndir hafa átt við að stríða varðandi eftirlit með framtölum. En ég hygg, að á þá mundi verða stóraukið með þessu, svo að afleiðingin af þessu ákvæði yrði sú, að skattabyrðin á launþegum, sem hljóta að telja fram hvern eyri af tekjum sínum, muni enn aukast, en skattabyrðin á atvinnurekendum ýmsum, bæði einstaklingum og félögum, muni enn léttast frá því, sem verið hefur, og fer þá þróunin vissulega í öfuga átt við það, sem hún hefði átt að fara. Ég vil svo að síðustu endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að mér hafa orðið vonbrigði að því, að þetta frv. skyldi ekki vera um heildarendurskoðun á skattalöggjöfinni. og þó alveg sérstaklega, að enn skuli eiga að halda áfram með skattakerfi algerlega óbreytt og þ. á m. það kerfi, sem beitt hefur verið til eftirlits með skattaframtölum. En það hefur auðvitað verið höfuðmeinið í skattakerfi okkar, hvað tekjurnar hafa talizt illa fram, svo sem greinilega má sjá af því, eins og ég gat um í upphafi, að allir beinir skattar ríkisins skuli ekki vera nema 2.4% af verðmæti þjóðarframleiðslunnar og allir beinir skattar til ríkis og sveitarfélaga ekki nema 8% af öllu þessu verðmæti þjóðarframleiðslunnar. Höfuðundirrótin undir þessu er tvímælalaust sú, að upplýsingar um tekjurnar heimtast mjög illa. Ég ásaka engan í því sambandi, bendi aðeins á þá staðreynd, að skattakerfið skuli verka þannig, að það sé fyrst og fremst skattur á þá launþega, sem geta ekki komizt undan því að telja tekjur sínar fram. Það, sem einna helzt þurfti að gera, fyrir utan það að lækka hina óeðlilega háu skattstiga og leiðrétta misræmið á milli hjóna og einstaklinga, var einmitt að gera till. um ráðstafanir, sem væru haldgóðar í þessu efni. Mestu vonbrigðin í sambandi við þetta frv. eru einmitt þau, að það skuli látið undir höfuð leggjast og það skuli eiga að halda við því dýra bákni, sem tekjuskattsheimtan er, án þess að nokkur tilraun sé gerð til að tryggja það, að tekjurnar skili sér betur, þannig að skattheimtan verði réttlátari. Tekjuskalarnir eru nú lækkaðir, þannig að raunverulegu tekjurnar minnka, en báknið allt, sem í kringum skattheimtuna er, á að haldast óbreytt. Það minnsta, sem gera þurfti, var að setja einhver haldgóð ákvæði til þess að tryggja, að þeir, sem undanfarin ár hafa komið sér undan að greiða skatt, verði nú að greiða skatt, a.m.k. jafnmikinn og skattalækkun einstaklinga nemur, en ekki er nokkur minnsti vafi á því, að hægur vandi væri að gera ráðstafanir til þess, að skatttekjurnar ykjust stórum þrátt fyrir lækkun á skattstigunum. Slíku frv. hefði ég séð ástæðu til þess að fagna alls hugar. Kjarni frv. hefði átt að vera, að tekjuskattstigarnir hefðu verið lækkaðir verulega, persónufrádrátturinn aukinn, bilið á milli einstaklinga og hjóna gert stærra, ranglæti samsköttunarreglunnar afnumið, en jafnframt gerðar ráðstafanir til þess að tryggja, að tekjurnar skiluðu sér betur, þannig að af þessu þyrfti ekki að leiða tekjuminnkun fyrir ríkissjóð, svo að nokkru næmi, þannig að hann gæti eftir sem áður staðið undir þeim skuldbindingum, sem hann hefur tekið sér á hendur.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur nú verið í höndum stjórnarflokkanna í alllangan tíma, og þar hefur frv. eflaust verið ýtarlega rætt og er búið að fá þá afgreiðslu hjá stjórnarflokkunum, sem það sennilega á síðan að fá hér á hv. Alþingi. En þm. utan stjórnarflokkanna hafa ekki haft nema mjög skamman tíma til þess að athuga efni frv., og hér við þessa 1. umr. verður ekki rætt um þær breytingar, sem frv. felur í sér, nema í stórum dráttum, en við síðari afgreiðslu málsins má þá frekar ræða einstök smærri atriði. Ég vil sérstaklega gera hér að umtalsefni nokkur þau atriði, sem hafa mest vakið athygli mína í sambandi við þetta frv., og er þá fyrst það að telja, að sjómenn á fiskiskipum hafa mjög óskað eftir því að undanförnu að fá nokkur skattfríðindi af tekjum sínum, en stjórnarflokkarnir hafa ekki séð sér fært að verða við þessari beiðni og flytja nú breyt. á skattalögunum án þess, að þetta atriði sé tekið fyrir að nokkru leyti. Það liggur þó fyrir, að áskoranir um þetta efni hafa verið sendar til Alþingis frá mörgum hundruðum fiskimanna, og líklega skiptir það þúsundum, og ekki hefur verið annað hægt að sjá heldur en að blöð allra stjórnmálaflokkanna tækju í skrifum sínum um þetta mál að undanförnu þannig á málinu, að fyllilega hefði mátt búast við því, að ríkisstj. teldi sanngjarnt, eins og nú standa sakir, að verða við þessum skattfríðindaóskum sjómanna. Á það hefur að vísu verið bent, að í þessu frv. til breytinga á skattalöggjöfinni er nú orðið við því í sambandi við óskir sjómanna að leyfa þeim nokkurn frádrátt, áður en skattur þeirra er útreiknaður, vegna sérstaks vinnufataslits hjá þeim fram yfir það, sem menn almennt hafa af að segja. En skattalækkun af þessum ástæðum er auðvitað mjög óveruleg, og hún á ekki skylt við þá meginkröfu, sem sjómenn hafa sett fram og felst í því, að verulegur hluti af tekjum þeirra fáist dreginn frá, áður en skattur er á lagður. Ástæður til þess, að ég og margir fleiri teljum, að það sé vissulega sanngjarnt að veita sjómönnum þessi fríðindi fram yfir marga aðra launþega, eru að vísu flestum nokkuð kunnar. Það hefur verið á það bent, að tekjur sjómanna, sem verða að starfa fjarri heimilum sínum svo að mánuðum skiptir, verða eðlilega miklum mun ódrýgri en tekjur þeirra manna, sem afla teknanna svo að segja heima hjá sér. Sjómaðurinn verður eðlilega að kaupa sér margs konar heimilisaðstoð vegna fjarveru sinnar, sem aðrir launþegar geta auðveldlega unnið án þess að þurfa að hafa af því nokkur útgjöld. Slík heimilisvinna manna er yfirleitt ekki skattlögð. Hún er ekki talin til tekna annarra launþega, og hún er ekki skattlögð. En sjómaðurinn, sem er fjarri heimili sínu, verður, eins og ég sagði, að kaupa sér aukahjálp, sem þyrfti að dragast frá kaupi hans, en hann fær frá hálfu hins opinbera engan slíkan frádrátt, áður en skattur hans eða útsvar er á hann lagt. Þá hygg ég, að hinu verði ekki heldur neitað, að réttmætt hefði verið í þessu efni að setja sjómenn í nokkuð sérstakan flokk, vegna þess að störf þeirra eru miklum mun áhættumeiri en störf flestra annarra landsmanna, enda er það nú orðið alveg augljóst mál, að það er miklum mun örðugra að fá menn til sjómennsku en til annarra starfa. Þörfin er þó tvímælalaus fyrir landsmenn alla, að það fáist jafnan nægilega margir sjómenn til starfa á fiskiskipunum. En hins vegar hefur það líka komið í ljós, að það er mjög erfitt að ætla sjávarútveginum að standa undir hærri launagreiðslum til sjómanna en launagreiðslur eru almennt hjá öðrum atvinnugreinum í landinu. Þetta hefur glögglega komið fram í því, að hið opinbera hefur neyðzt til þess að gera sérstakar ráðstafanir til þess að bæta afkomu t.d. bátaútvegsins að miklum mun, til þess að hann gæti haldið örugglega áfram, og þær ráðstafanir sýna mönnum, svo að ekki verður um villzt, að það eru ekki ýkjamiklir möguleikar fyrir þessa framleiðslu að hækka kaupið stórlega fram yfir það, sem almennt gerist í landinu. Af þessum ástæðum hefði einnig verið sjálfsagt, að hið opinbera hefði beitt áhrifum sínum í þá átt að gera launatekjur sjómanna nokkru drýgri en tekjur margra annarra með sérstökum fríðindum. Ég tók eftir því, að í sambandi við þetta mál komst hæstv. fjmrh. að orði á þá leið, að raunverulega væri tekjuskatturinn af tekjum þeim, sem sjómenn almennast hefðu, 35–45 þús. kr. tekjum, ekki hærri en svo, að 1 rauninni mundi þetta ekki skipta menn ýkjamiklu máli. Það er að vísu rétt, að tekjuskatturinn er ekki tilfinnanlega hár, en þó munar vitanlega um það, ef hann fengist nokkuð lækkaður. En um leið og ríkið neitar um skattfríðindi sjómönnum til handa, þá leiðir beinlínis af því, að bæjar- og sveitarfélögin fara sömu leið og heimila ekki neinn hluta af tekjum sjómanna frjálsan af útsvarsálagningu. Skattfrelsisákvæðin, sem hér hefði að sjálfsögðu að mínum dómi átt að lögleiða, hefðu ekki aðeins þýtt hagsbætur fyrir sjómennina sem tekjuskattinum til lækkunar nam, heldur einnig og jafnvel miklu meira til lækkunar á útsvarsgjöldum þeirra. En raunin hefur orðið sú, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki hægt að verða við óskum mörg hundruð sjómanna, sem hingað hafa beint óskum sínum, og útvegsmanna um að lækka nokkuð tekjuskatt hjá fiskimönnum frá því, sem verið hefur. Það hefur ekki þótt tiltækilegt, og verður því svo að vera eflaust um skeið áfram, að bæði bæjarfélög og sveitarfélög og ríkissjóður innheimta skatta af sjómannatekjum til jafns við skatta af öðrum tekjum. Það var snemma á þessu þingi, sem ég flutti hér frv. um þessi skattfríðindi sjómanna. Það frv. hefur legið í nefnd allan þann tíma og ekki fengizt afgreitt og því jafnan verið borið við, að endurskoðun skattalaganna stæði yfir og þar yrði þetta mál tekið til meðferðar, en afgreiðslan hefur þá orðið á þessa lund, sem ég nú hef lýst, að það er hér alger neitun eins og málin standa nú. Ég mun nú hins vegar freista þess að bera hér brtt. fram við þetta frv., þannig að ótvírætt fáist úr því skorið með beinni atkvgr., sem væntanlega allir hv. alþm. taka þátt í, hver afstaða þeirra er til þessa máls, þannig að þeir fái að svara því alveg beinum orðum, hvort þeir vilja í raun og veru neita íslenzkum sjómönnum um þessi litlu fríðindi, sem þeir þarna hafa óskað eftir. Þetta atriði vakti alveg sérstaklega athygli mína í sambandi við þetta skattalagafrv. Þá er annað atriði, sem ég vildi lítillega minnast á. Það er augljóst, að enn er haldið áfram þeim reglum að skattleggja tiltölulega mjög lágar tekjur manna. Það er alkunna, að þær reglur hafa verið í gildi, að fólk, sem hefur aðeins notið ellilauna og örorkubóta, fólk, sem hefur verið gersamlega óvinnufært og jafnvel legið í rúmi sínu allt árið og árum saman, hefur verið skattlagt. Það hefur að vísu ekki hlotið háan skatt, en allt hefur þetta fólk lent inn á skattskrám og hlotið nokkurn skatt, vegna þess að ellilaunatekjur þess voru þó það háar, að vísu ekki nema rúmlega 6 þús. kr., að þessir aðilar hlutu nokkurn skatt samkv. skattalögum okkar. Þetta hefur verið hvimleitt á allan hátt og óeðlilegt og enda ekki getað skipt ríkissjóð á nokkurn hátt nokkru máli. Þessu atriði er að vísu lítillega breytt í þessu frv., þannig að segja má, að nú a.m.k. á þessu ári ætti það fólk ekki að fá tekjuskatt, sem engar aðrar tekjur hefur en ellilaun sín. Fullar bætur ellilauna munu vera í kringum 6500 kr., en skattur mun ekki byr ja fyrr en við í kringum 7500 kr. mark. En það er líka alveg augljóst mál, að allt það fólk, sem nýtur ellilauna eða örorkubóta, en hefur til viðbótar nokkrar aukatekjur, eins og fjöldi fólks hefur, 2–3–4 þús. kr. aukatekjur, verður skattlagt. Áfram á að halda því hvimleiða fyrirbrigði að ganga heim til þessa fólks og rukka það um 10 eða 15 kr. skatt til ríkisins, jafnlitla þýðingu og það hlýtur að hafa fyrir ríkissjóð. Undanfarin ár hafa verið í gildi sérstök lög um lækkun skatta á lágtekjum, þannig að tekjur einstaklinga, sem hafa verið undir 20 þús. kr., hafa notið sérstakrar skattalækkunar Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessi lagafyrirmæli falli nú niður, en afleiðing þess verður sú, að skattar á tekjur, sem eru innan við 20 þús. kr., hækka almennt frá því, sem verið hefur, t.d. á einstaklingum. Þetta þykir mér skjóta nokkuð skökku við, og ég sé ekki, hver hefur verið ástæðan til þess að gera ráð fyrir í þessu frv. nokkurri hækkun á sköttum á þessum lágu tekjum. Ég teldi betur fara á því að halda skattlækkunarákvæðinu, sem verið hefur, og láta nokkra lækkun á sköttum einnig ná til þessarar tekjuhæðar, en þó hefði ég talið æskilegast og eðlilegast, að ákvæði yrði sett í frv. um það, að tekjur undir ákveðnu hámarki, eins og t.d. 25 þús. kr., væru ekki skattlagðar. Ég hygg, að þetta skipti ríkissjóð litlu, nema það hefur í för með sér allmikinn innheimtukostnað að öllum jafnaði. Þá sýnist mér, að tiltölulega mest skattalækkun samkv. þessu frv. verði á hæstu einstaklingstekjum. Tekjur, sem legið hafa yfir 68 þús. kr., hafa ekki verið umreiknaðar nema að litlu leyti, og skattur á þeim tekjum hefur verið æði hár, en samkv. frv., eins og það liggur nú fyrir, er gert ráð fyrir því, að tekjur ýfir þessari hæð nái raunverulega til umreiknings, því að þær falla inn í hið nýja fyrirkomulag, og afleiðing þessa verður sú, að skattalækkunin á tekjum, sem eru yfir 68 þús. kr., er tiltölulega langsamlega mest. Þar er um allmikla skattalækkun að ræða. Þá er einnig greinilegt, að gert er ráð fyrir að lækka skatta allra félaga, allra hlutafélaga og annarra félaga, sem skattlögð eru, um 20%, alveg án tillits til þess, hvers eðlis þessi félög eru. Það er sem sagt augljóst samkv. því, sem ég hef nú bent á, að mesta skattalækkunin er á hæstu tekjunum og á rekstri alls konar félaga, en á allra lægstu tekjunum, tekjum undir 20 þús. kr., er skattur jafnvel heldur hækkaður. Þessi atriði öll hafa vakið sérstaka athygli mína og miklu meiri athygli en sú skattalækkun, sem að vísu felst í frv. og er talsverð í nokkrum greinum. Ég hef nefnilega lengi litið þannig á, að lækkun á beinu sköttunum eða lækkun á tekjuskattinum skipti okkur ekki neinu verulegu máli. Það var alveg augljóst, að yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. um það, að ráðgert væri að lækka tekju- og eignarskattinn sem næmi um 20%, gátu ekki þýtt neina verulega skattalækkun hjá almenningi í landinu, þegar á alla skattana er litið, eins og þeir liggja fyrir. Sem dæmi um þetta er rétt að rifja örlitið upp, hvernig skattabyrðin kemur í raun og sannleika fram á landsmenn alla. Tekju- og eignarskatturinn mun nema í kringum 60 millj. kr. á ári, þar með talinn stríðsgróðaskatturinn, eða sem sagt þeir skattar, sem nú er gert ráð fyrir samkv. þessu frv. að lækka um ca. 20%. En önnur skattlagning ríkisins, tollarnir, með söluskatti og öðrum þeim sköttum, sem hafa sama gildi og koma til manna á óbeinan hátt, án þess að þeir geri sér fulla grein fyrir þeim sköttum. nema ekki 60 millj. kr., þeir nema fullum 300 millj. kr. á ári. Ef maður athugar þessa skatta eins og þeir koma fram á meðaltekjum og þá með sérstöku tilliti til þessa frv., þá mundi útlitið vera eitthvað á þessa leið: Ef maður gerir ráð fyrir fullum árstekjum verkamanns, þar sem launin eru tiltölulega hæst, hér í Reykjavík eða Dagsbrúnarverkamanns, þá munu tekjur hans á ári, miðað við fulla vinnu, nema mjög nærri því að vera í kringum 36 þús. kr. Ég hef nú sett upp dæmi um verkamannsfjölskyldu, sem hefur þessar tekjur, 36 þús. kr. á ári, og valið hana þannig, að dæmið kæmi sem allra bezt út fyrir það frv., sem hér liggur fyrir. Ef þessi verkamannsfjölskylda væri þannig samansett, að þar væri um 3 börn í heimili að ræða eða það væri fimm manna fjölskylda, þá hefði tekjuskattur þessarar fjölskyldu numið samkv. enn gildandi lögum 442 kr., en samkv. því frv,, sem hér liggur fyrir, mundi skatturinn verða 163 kr. eða skattalækkunin mundi verða 279 kr. Þetta er einhver mesta skattalækkun, sem hægt er að finna samkv. þessu frv., og það byggist m.a. á því, að þarna er tekin það stór fjölskylda, með þremur börnum, en þar sem persónufrádrátturinn er hækkaður talsvert verulega, eins og er gert ráð fyrir í þessu frv., þá fæst með þessu tiltölulega veruleg lækkun, eða sem sagt að lækkunin mundi í þessu tilfelli vera 279 kr. En hvaða skattar aðrir, sem öllum er nú vel kunnugt um, hvíla á svona fjölskyldu? Í fastan skatt verður þessi fjölskylda að greiða á ári hverju til almannatrygginganna 714 kr., til sjúkrasamlagsins 648 kr., eða beinir nefskattar eru þarna 1362 kr. Til viðbótar þessu eru svo skattar á 5 manna fjölskyldu í gegnum tolla og söluskatt um 10 þús. kr. Þetta eru tölur, sem þannig liggja fyrir, að ekki er hægt um þær að deila. Ef maður bætti nú við þetta þeim skatti, sem allir landsmenn þó vita um að hefur verið lagður á, sem er sjálft bátagjaldeyrisálagið, sem er aukaálag á vöruverðið í landinu, bara álagið sjálft, þá mundi sá skattur nema á 5 manna fjölskyldu 3500 kr. Þessir beinu skattar á þessa fimm manna fjölskyldu mundu þannig nema 14862 kr., eftir því sem næst verðar komizt. Þessi 5 manna fjölskylda mundi þurfa að greiða í alla þessa skatta sem næst 15 þús. kr., en svo fær hún, á sama tíma og hún greiðir þessa skatta, skattalækkun samkvæmt þessu frv. upp á 279 kr., og þetta er stórkostleg lækkun. Það er auðvitað mjög auðvelt að reikna það út, að þessi 279 kr. skattalækkun á þessari fjölskyldu er mjög mikil lækkun prósentvís, líklega yfir 60% lækkun á tekjuskattinum. En þessar 279 kr. eru ekki ýkjahá prósenta af allri þeirri skattabyrði, sem á þessari fjölskyldu hvílir samkvæmt öðrum lagaákvæðum og á þann hátt, sem menu gera sér tiltölulega litla grein fyrir, að þeir eru að greiða frá degi til dags. Við sósíalistar höfum flutt hér á Alþ. æ ofan í æ till. um að afnema söluskattinn. Ef sú till. hefði verið samþ., þá hefði skattabyrðin á meðalfjölskyldu í landinu lækkað um 3500 kr. Við höfum einnig flutt till. um að lækka nokkuð tolla, m.a. tolla á nauðsynjavörum. Þó að tollalækkunin hefði ekki verið gerð nema að nokkrum hluta af þeirri tollabyrði, sem á landsmönnum hvílir, þá hefði þar líka verið um raunverulega skattalækkun að ræða, sem sveiflazt hefði á þúsundum króna á hverja meðalfjölskyldu í landinu. Það er alveg nauðsynlegt, að minnt sé á þessar staðreyndir, þegar er verið að geipa um það í blöðum og ræðum, að nú sé verið að framkvæma gífurlega skattalækkun, þó að þessi skattalækkun sé fyrir almenning í landinu mjög óveruleg í sjálfu sér, borið saman við þá skatta, sem á eru lagðir bara í öðru formi. Að mínum dómi hefði verið full ástæða til þess að þyngja beinu skattana í ýmsum tilfellum á þeim, sem hæstar hafa tekjur og bezta hafa afkomu. Það hefði að sjálfsögðu verið tiltölulega réttlátast að þyngja þá skatta á þann hátt að gera skattaeftirlitið öruggara og fastara í vinnubrögðum heldur en það er nú. Það hefði þá ekki þurft að hækka skattstigann til þess að ná þar inn hækkuðum sköttum. En skattalækkun í því formi, sem hér er lögð til, er fyrir allan almenning tiltölulega óveruleg og skiptir ekki máli, en það er hin skattalækkunin, sem mundi skipta höfuðmáli, þ.e. að fá lækkaða tolla og afnuminn söluskattinn. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, mun ég á síðara stigi málsins flytja hér brtt. og þá alveg sérstaklega um það, að orðið verði við þeirri sanngjörnu kröfu sjómanna, sem þeir hafa hér sent inn til Alþingis, að veita þeim veruleg skattfríðindi af þeirra beinu tekjum.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umræðu, frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, er eitt af þeim málum, sem ákveðið var í hinum svo kallaða stjórnarsamningi að skyldi fram ganga á þessu þingi og lofað hafði verið af hæstv. ríkisstj. að skyldi leyst nú á þessu þingi. Alþingi hefur því raunverulega beðið í nokkra mánuði eftir þessu máli, og þetta er eitt af þeim fyrstu málum, sem hæstv. ríkisstj. sýnir til þess að standa við hinn svo kallaða stjórnarsamning. Af þeim orsökum þykir mér hlýða að gera hér í mjög stuttu máli grein fyrir afstöðu Þjóðvfl. Íslands til þessa frv. nú þegar við 1. umr. málsins. Ég vil þegar í upphafi taka fram, að það, sem mér þykir athugaverðast við þetta frv., sem hér liggur fyrir, er það, að síðan á árinu 1947 eða 1948 hafa verið starfandi lengst af mþn. í skattamálum. Það var viðurkennt af öllum, að skattalögin væru þann veg úr garði gerð, eins og þau eru nú og hafa verið, að þeim þyrfti að breyta. Þess vegna hefur verið lögð í það mikil vinna, - og hæstv. fjmrh. undirstrikaði það hér í framsöguræðu sinni í gær, hversu mikil þessi vinna hefur verið, og ég skal ekkert efast um, að hún hafi verið mikil, - það hefur verið lögð í það mikil vinna að undirbúa breytingar á þessum skattalögum. Þess vegna þykir mér það athugavert og mjög alvarlegt, að árangurinn eftir alla þessa miklu vinnu skuli ekki vera annar en það, sem hér liggur fyrir. Hvað sem hæstv. ríkisstj., blöð hennar og málgögn og málflytjendur básúna út um það, að hér sé um stórmál og stórbreytingar að ræða, þá ætti að liggja í augum uppi hverjum þeim, sem athugar þetta mál, að hér er raunverulega um mjög litið mál að ræða. Þær breytingar, sem eru helzt til bóta í skattafrv. nú frá því, sem verið hefur, og er sjálfsagt og rétt að viðurkenna að séu til bóta, eru, eins og þegar hefur verið tekið fram, þær helztar, að ákveðinn er annar skattstigi fyrir hjón en einstaklinga, og er þó mjög lítill munur á þessum skattstigum. Í öðru lagi fá sjómenn nú nokkurn frádrátt fyrir fataslit, og ég skal ekki um það deila hér, hvort það er mikill eða lítill frádráttur, hvort hann er óeðlilega lágur eða sæmilegur eða ekki. Hitt er staðreynd, að þeir fá frádrátt nú, og sömuleiðis er fæði bátasjómanna frádráttarbært. Í þriðja lagi eru nú. frádráttarbær frá skatti iðgjöld af keyptum lífeyri og líftryggingum. Þetta er líka til bóta. Og frádráttarliðirnir um heimilisaðstoð, ef kona vinnur utan heimilis, um kostnað við stofnun heimilis, um helming af björgunarlaunum, um smávegis frádrátt fyrir greidda húsaleigu, þ.e. okurhúsaleigu, o.s.frv., og hækkun persónufrádráttar, allt eru þetta spor í rétta átt, og það er sjálfsagt að viðurkenna þetta. En þegar þetta er talið upp og þegar menn athuga þetta, þá sjá þeir, að þetta eru litlar breytingar. Ef ekkert hefði verið athugavert við íslenzka skattalöggjöf annað en þessi atriði, þá hefðu ekki þurft að vera starfandi nefndir árum saman til að finna þessar leiðréttingar. Þetta gátu meira að segja hæstv. ráðh. gert sjálfir án þess að hafa nokkra aðstoð við. Þetta eru engin stórmál. En í framsöguræðu sinni hér í gær undirstrikaði hæstv. fjmrh. það hvað eftir annað, að hér væri um stórfellda skattalækkun að ræða. Því máli hefur nokkuð verið lýst hér af tveim hv. þm. á undan mér, og skal ég ekki fara mikið út í þá sálma. Hins vegar vil ég á það benda, að hæstv. fjmrh. sagði orðrétt í ræðu sinni í gær, að „skattalækkunin mundi verða 29% að meðaltali, þegar allir nýir frádráttarliðir væru meðtaldir“. Ef hæstv. fjmrh. hefur ætlazt til þess, að þetta yrði skilið á þann veg, að skattur lækkaði að meðaltali um 29% hjá einstaklingum, þá er þetta ein sú herfilegasta blekking, sem ég hef heyrt fram haldið, því að það er sýnilegt og hlýtur öllum að vera ljóst, að þessir nýju frádráttarliðir, sem hér eru heimilaðir, koma ekki nema sárafáum mönnum að haldi. Hjón með tvö börn, sem hæstv. fjmrh. ræddi mikið um í gær og hafa 20–30 þús. kr. tekjur, hafa ekki efni á því að kaupa sér lífeyri fyrir 7 þús. kr. á ári. Þau hafa ekki heldur efni á því að kaupa sér líftryggingu og borga af henni 2 þús. kr. iðgjald á ári. Þau hafa ekki heldur efni á því að borga okurhúsaleigu og fá einhvern hluta hennar frádreginn til skatts, vegna þess að hjón með tvö börn og 20–30 þús. kr. tekjur á ári, eins og nú er, mundu sennilega neyðast til þess að búa í bragga eða einhverju öðru ámóta heilsusamlegu húsnæði. Hjón með 30–50 þús. kr. tekjur og tvö börn hafa ekki heldur möguleika á því að notfæra sér þessa frádráttarliði. Við útreikning á skatti þeirra kemur því lækkun, sem af þessum liðum stafar, ekki að neinn haldi. Það er hrein og bein blekking að halda því fram, að þessir frádráttarliðir lækki skatt slíkra aðila. Hjón með slíkar tekjur mundu ekki heldur njóta þeirra fríðinda, sem í því eru fólgin, að vextir af sparifé eru skattfrjálsir, vegna þess að þau hafa ekki efni á því að leggja fyrir neitt sparifé. Þessir frádráttarliðir, sem ég vil þó viðurkenna í sjálfu sér að séu eðlilegir og spor í rétta átt, koma fyrst og fremst að haldi mönnum með mjög háar tekjur og mjög góða afkomu. Hjón með tvö börn, sem hefðu 100–120 þús. kr. tekjur, hefðu möguleika á því að kaupa sér líftryggingu og borga af henni 2 þús. kr. iðgjald. Þau hefðu einnig möguleika á því að leggja fyrir sparifé og njóta þess hagræðis, sem skattfrelsi sparifjárins hefði í för með sér. Og þannig er með þetta frv. allt, ef það er krufið til mergjar, að það kemur fyrst og fremst að haldi þeim, sem hafa góðar tekjur eða mjög háar tekjur. Þeir fá lækkaðan sinn skatt verulega, aðrir mjög óverulega. Ég skal taka dæmi til að sýna þetta. Það er hér í landi eitt ágætt fyrirtæki, sem allir kannast við. Það heitir Olíufélagið h/f. Það hafði svo miklar tekjur á s.l. ári, að það borgaði á aðra milljón króna í skatta. Samkvæmt þessu frv. mundi Olíufélagið, ef það á árinu sem leið hefur haft svipaðar eða meiri tekjur og hefði þurft að borga svipaðan eða meiri skatt en í fyrra, fá yfir 200 þús. kr. afslátt eftirgefinn af sköttunum, miðað við s.l. ár. En hjón með 20 þús. kr. tekjur og tvö börn á framfæri fá 39 kr. eftirgefnar. Þetta er eðli frv., sem hér er til umræðu. Og það er annað og meira í þessu sambandi. Við getum hugsað okkur annað þjóðþrifafyrirtæki í þessu landi, annað þjóðþrifafyrirtæki en Olíufélagið h/f, og við skulum hugsa okkur, að það hefði ekki meiri tekjur en það, að það þyrfti að borga í skatta 100 þús. kr. á ári. Það mundi fá eftirgefið samkvæmt frv., sem hér liggur fyrir, 20%, þ.e.a.s. 20 þús. kr. í sköttum. Reglan verður þá sú, að þeim mun meiri gróða sem eitt fyrirtæki fær, þeim mun meiri eftirgjöf á skatti. Lögmálið, sem hér er farið eftir, er nákvæmlega þveröfugt við það lögmál, sem talið hefur verið einkenni og undirstaða heilbrigðrar skattalöggjafar hingað til. Það er líka auðséð af þeirri stefnu, sem markar þetta frv., að það er sama stefnan og markað hefur skattapólitík okkar undanfarinn áratug, þ.e.a.s. sú hreinasta íhaldsstefna, sem hugsazt getur. Stefnan í skattamálum okkar siðasta áratuginn hefur verið sú að auka óbeinu skattana, sem leggjast þyngst á fjölmennustu fjölskyldurnar. Það hefur verið lagður á söluskattur á annað hundrað milljónir og tollar látnir lækka að krónutölu með gengisfellingunni o.s.frv.. sem sagt, það hafa alltaf verið hækkaðir nefskattar, óbeinir skattar sífellt verið hækkaðir, og nú kemur hér fram frv. um beinu skattana, tekjuskatt og eiguarskatt, og þá er haldið sömu reglunni, þeim hlíft mest, sem mestar hafa tekjurnar, mestan gróðann. Það var líka eftirtektarvert, og það sló mig ákaflega mikið hér í gær, þegar hv. 5. þm. Reykv. sá ástæðu til að standa hér upp og undirstrika það alveg sérstaklega, að nú væri loksins verið að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í skattamálum. Betur var ekki hægt að játa það og viðurkenna, að hér er fram haldið þeirri íhaldsstefnu í skattamálum, sem ríkt hefur hér á. landi siðasta áratuginn. Ég mun nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil þó ekki láta hjá líða að lokum að drepa hér á eitt þýðingarmikið atriði, sem ég hef ekki enn þá minnzt á, þ.e. skattfrelsi sparifjár. Og þar skal ég enn þá byrja á því að viðurkenna, að þetta er að ákveðnu marki einnig spor í rétta átt. Hins vegar er þannig á því haldið í þessu frv., að það er ómögulegt að greiða því atkvæði. Það er verjandi, og það má raunar heita sjálfsagt að veita smásparifjáreigendum einhver skattfríðindi til þess að örva sparifjármyndun í landinu, en að sleppa jafnalgerlega og á jafnfullkominn hátt öllu taumhaldi á þeim málum eins og hér er gert er fjarstæða. Og ég er satt að segja, þó að ég hafi nú ekki mikið álit á Framsfl., algerlega undrandi á því, að Framsfl. skuli vera aðili að svona tillögum. Til að rökstyðja þetta nokkru nánar skal ég nefna nokkur dæmi. Það eru hér í bæ tveir menn, sem mörgum er kunnugt um. Ég mun ekki nafngreina þá að sinni og ekki nema ég verði krafinn um það. Þessir menn munn eiga nú og hafa átt s.l. 5 ár og meir fasteignir, sem mundu seljanlegar á um 30 millj. kr. Eftir að þetta frv. hefði verið samþykkt, gætu þessir menn selt fasteignirnar, fengið sínar 30 millj., lagt þær í sparisjóðsdeild Landsbankans, fengið 1.8 millj. kr. í vaxtatekjur á ári skattfrjálsar. En hjón með 30 þús. kr. vinnutekjur og 3 börn á framfæri verða að borga skatt. Aðili, sem hefði eignazt fyrir nokkrum árum að arfi fasteign hér í þessum bæ, sem hann gæti selt fyrir 1 milljón í dag, gæti lagt milljónina í sparisjóð og fengið 60 þús. kr. vaxtatekjur á ári skattfrjálsar. En hjón með sömu vinnutekjur og 5 börn á framfæri þyrftu að greiða skatt. Og ég bið hv. þm. að athuga það, að þessi tvö tilfelli, sem ég hef nefnt, mundu ekki þýða neina aukningu á sparifé í landinu, því að ef þessir aðilar, sem nú eiga þessar fasteignir, seldu þær, þá yrðu kaupendurnir að taka út fé, sparifé einhverra annarra, til að kaupa þær fyrir. Þannig hefði sparifé landsmanna ekki aukizt um krónu, en tveimur aðilum hefði verið gert kleift, öðrum að fá 60 þús. kr. vaxtatekjur á ári skattfrjálsar, hinum að fá 1.8 millj. kr. vaxtatekjur á ári skattfrjálsar. Finnst svo hv. þm. það einkennilegt, þó að mér blöskri það, að Framsfl. skuli eiga aðild að annarri eins till.? Það var ekkert við því að segja, það var meira að segja hægt að mæla með því og finna rök fyrir því, að smásparifjáreigendur, menn, sem eiga 50–100 þús. kr. í sparisjóði, fengju skattfrelsi, slyppu við að greiða tekjuskatt af vöxtum, slyppu við að greiða eignarskatt af sparifé. Það var til að örva þá, sem gætu lagt inn smávegis sparifé. En þessi fjarstæða, sem hér liggur fyrir, er fyrir neðan allar hellur. Og ég skil ekki, að það séu menn með heilbrigða dómgreind og þjóðfélagslega hugsun, sem standa að svona till. Það væri ástæða til að fara mörgum fleiri orðum um þetta mál, svo alvarlegt sem það er, en ég mun ekki gera það að þessu sinni, ekki við þessa umr. Ég mun láta þetta nægja í bili. En við umr. um málið á síðari stigum mun ég e.t.v., ef ég tel ástæðu til og að það hafi nokkra þýðingu, flytja brtt. við þetta frv. Það er t.d. eitt atriði í þessu frv., sem væri ástæða til að breyta að mínum dómi, og þó hafa þeir aðilar, sem að þessu frv. standa, stigið þar spor í rétta átt, það er persónufrádrátturinn, hann hefur verið hækkaður frá því, sem er. En það er talin undirstaða allrar heilbrigðrar skattalöggjafar, að einstaklingurinn hafi brýnustu þurftartekjur skattfrjálsar. Það er ómögulegt að segja, að 6500 kr. nægi sem brýnustu þurftartekjur fyrir nokkurn einstakling í þessu landi. Þess vegna er það mín skoðun, að persónufrádrátturinn hefði átt að hækka þó nokkuð frá því, sem ákveðið er í frv. Ég ætla þá ekki að ræða málið meira að sinni.



Ég vildi segja hér fáein orð út af þeim ræðum, sem fluttar hafa verið síðan ég hafði framsögu fyrir málinn. Ég verð ekki langorður. Ég vil fyrst minnast á ræðu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH). Hann taldi, að milliþn. í skattamálum hefði ekki unnið vel. Ég held, að hv. þm. haldi þessu fram af því, að hann er ekki nógu kunnugur skattamálum og gerir sér ekki nógu vel grein fyrir því, hversu margþætt þau eru og erfið viðfangs. Fer ég ekki lengra út í það. Mér virtist hv. þm. eiga það eitt erindi hér í ræðustólinn að gera tilraun til að koma þeirri skoðun inn hjá mönnum, að sú breyting á skattalögunum, sem hér liggur fyrir, eða þær lækkanir á sköttum, sem nú eru ráðgerðar, séu eingöngu verk Sjálfstfl. og eiginlega þó sérstaklega hans, þm. sjálfs. Færði hann fram í því sambandi tvennt aðallega. Annað var það, að hann hefði flutt ásamt fleirum þáltill. um skipun milliþn. í skattamálum. Hitt var það, að hann hefði ásamt fleirum flutt hér í fyrra frv. um breytingar á vissum þáttum skattalaganna. Ég vil segja út af þessu í allri vinsemd við hv. þm., að hann má að mínum dómi vara sig á því að gera sig ekki broslegan með málflutningi eins og þessum. Ef það ætti að hafa fyrir satt, að skattalækkanir þær, sem hér eru nú gerðar, væru að þakka þeim frv. eða till., sem á undanförnum árum hafa komið fram hér á þingi um breytingar á skattalögunum, þá hygg ég, að það yrðu fleiri en þessi hv. þm., sem ættu að geta þakkað sér þetta mál. Núverandi stjórnarandstæðingar hafa haugað hér á hverju einasta þingi inn till. um lækkanir á sköttum, um athuganir á skattalögunum, eins og þessi hv. þm. hefur raunar líka gert. Ætli stjórnarandstæðingar mundu þá ekki vilja eiga einhvern þátt í heiðrinum af því að standa að þeirri skattalækkun, sem nú er gerð, alveg eins og þessi hv. þm.?  Annað má líka minna á í þessu sambandi, máske sumpart til gamans. Ef það er svo auðvelt að lækka skattana, að það þarf ekkert annað en að leggja fram þáltill. eða frv. um lækkun á sköttunum, alveg án tillits til þess, hvernig ástatt er, hvernig stóð þá á því, að fjmrh. Sjálfstfl. skyldu ekki beita sér fyrir skattalækkun, þegar þeir fóru með fjármálin? Sannleikurinn er sá, að hér er hægt að leggja flest að jöfnu, sem fram hefur komið á undanförnum árum í auglýsingarskyni. Menn hafa minnt á málið, og það er ekkert við því að segja, bæði hv. stjórnarandstæðingar og aðrir, en allt má leggja það að jöfnu varðandi áhrif á úrslit málsins og gang þess. Og satt að segja finnst mér það dálítið óviðkunnanlegt að vera að reyna að læða þeirri skoðun inn hjá hv. þm. og öðrum, að það eigi að draga sérstakar ályktanir um þetta mál, sem hér liggur fyrir, af þessum till., sem undanfarið hafa verið á ferðinni. Ef hv. þm. er þannig settur, að hann trúi því sjálfur, að hann sé eiginlega „primus motor“ í þessu máli, þá veit ég sannast að segja ekki, hvernig fer fyrir honum. Mér dettur þá í hug, að verði hann gamall maður, sem við allir von um, þá fari þannig fyrir honum, að hann standi að lokum í þeirri meiningu, að hann hafi verið fjmrh. 1950–54 og staðið fyrir því að lækka stórkostlega skatta á þjóðinni, og segi barnabörnum sínum sögur af þessum afrekum. Manni getur dottið þetta í hug, ef hv. þm. er nú þegar á unga aldri þannig kominn, að hann trúi því sjálfur, að hann hafi verið „primus motor“ í þessum ráðstöfunum til skattalækkunar, sem nú er verið að gera. Þá má minna á annað líka í þessu sambandi, og það er þetta einkennilega fyrirbrigði í fari Sjálfstfl., að þegar sjálfstæðismenn höfðu fjmrh. úr sínum hópi, þá héldu þeir því alltaf fram, að það væru eiginlega framsóknarmenn, sem stýrðu fjármálunum! Þá gekk allt á tréfótum, og það þótti ekki sómi að því að vera við fjármálin kenndur, og þá var lausnin einföld: Það var Framsókn, hún var ómöguleg, og því gekk allt á tréfótum hjá fjmrh. sjálfstæðismannal En eftir að framsóknarmenn tóku við forustunni í fjármálunum, þá er því aftur á móti haldið fram af sjálfstæðismönnum, að það séu eiginlega þeir, sem stýri fjármálunum, þ.e.a.s. skattalækkunum og þess háttar, aftur á móti ráði framsóknarmenn því, að ríkisútgjöldin hækki. Í raun og veru má ég vel við þetta una. Það sýnir svona hér um bil, hvernig sjálfstæðismenn telja inn á sér að fjármálaforustan hafi tekizt fyrr og nú. Hv. þm. minntist hér á skattfrelsi sparifjár og viðhafði sömu aðferðina í því sambandi, sagði, að það hefði verið flutt hér í fyrra af hv. þm. A-Húnv. frv. til laga um skattfrelsi sparifjár. Það er alveg rétt, svo langt sem það nær. Það var flutt hér í fyrra frv. af hv. þm. A-Húnv. og hv. 1. þm. Rang. um skattfrelsi sparifjár. En fyrst hv. þm. fór að minnast á sögu þessara mála, þá finnst mér, að hann hefði átt að geta um það, að á þinginu 1951 flutti þm. S-Þ. (KK) fyrstur manna á Alþingi frv. til laga um skattfrelsi sparifjár. Það má vera, að fleiri menn hafi flutt hér undanfarið frv. til l. um skattfrelsi sparifjár en ég hef talið, síðan þm. S-Þ. hreyfði fyrst málinu. Ég rek það ekki, en ég bendi á þetta til þess að sýna, að það, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði um frumvarpsflutning þm. A-Húnv., var broslegt og raupkennt. Hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) spurði um það, hvort búast mætti við, að till. verði lagðar fyrir næsta þing um þá þætti skattamálanna, sem ekki eru till. um í þessu frv. Um þetta get ég það eitt sagt, að ég mun fara fram á það við mþn. í skattamálum, að hún vinni áfram að þeim þáttum einmitt nú í vor og sumar með það fyrir augum að prófa, hvort hægt væri að komast að samkomulagi um úrlausnir í þeim efnum. Ég mun þá víkja fáeinum orðum að því, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa haldið fram. Maður gæti dregið þá ályktun af undirtektum hv. stjórnarandstæðinga, að þessar till. í skattamálum muni vera allvel heppnaðar, því að gagnrýni þeirra er sannast að segja, finnst mér, gerð meira af vilja en getu. Það er sameiginlegt fyrir þá alla, að þeir segja, að þetta sé ekki stórt mál. Á undanförnum árum hafa þeir ekki átt nógu sterk orð til þess að lýsa því, hvað beinu skattarnir væru þungir. M.ö.o.: Á meðan ekki liggja fyrir till. frá stjórninni og stjórnarflokkunum um að lækka skattana, þá eru þeir „stórir“, en þegar fyrir liggja till. frá stjórninni um að lækka skattana mjög mikið, þá eru þeir allt í einu orðnir litlir. Nú er það allt í einu orðið lítið mál að lækka mikið hina „stóru“ skatta. Heldur finnst mér þetta skjóta skökku við hjá hv. stjórnarandstæðingum. Annað er það, sem ég vildi vekja athygli á í sambandi við málflutning hv. stjórnarandstæðinga. Þeir hafa, ég held allir, vikið að því, að hér væru ekki nein stórtíðindi á ferðinni. Hv. stjórnarandstæðingar mættu gjarnan festa sér í huga, að engin skattalækkun hefði komið til mála, ef farið hefði verið eftir þeirra till. hér á Alþ. um afgreiðslu fjárhagsmála. Þetta mættu þeir muna. Um einstök atriði málsins skal ég ekki vera fjölorður. Hv. 1. landsk. (GÞG) sagði, að ríkisstj. hefði lofað að leggja skattafrv. fyrir þingið í fyrra. Þetta er ekki rétt. Ríkisstj. lofaði engu um það. Í þáltill., sem Alþ. samþ., var það sett sem markmið, að fyrir það þing skyldu koma till., en ríkisstj. lofaði engu í því efni og hefur því ekki brugðizt í því atriði. Ríkisstj. lofaði því á hinn bóginn í sumar, þegar stjórnarsamningurinn var gerður, að leggja fyrir þetta þing till. um lækkun beinna skatta og um útsvarsmál, og því var heitið, að það skyldi vera um lækkun beinna skatta, um leiðréttingu á því ósamræmi, sem komizt hefði inn í skattalögin vegna verðbólgunnar, og um ráðstafanir til þess að auka sparnað. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni í gær, þá tel ég, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafi fullkomlega staðið við þetta fyrirheit og það sé ekkert upp á þá að klaga í því efni. Þá sagðist hv. 1. landsk. vilja bera saman, hverjar væru minar till. nú um skattlagningu á lágtekjumönnum og hverjar þær hefðu verið fyrir 20 árum. Hann tók dæmi af Dagsbrúnarverkamanni, sem hefði þá haft 3500 kr. tekjur og 3 börn á framfæri, og sagði, að eftir þeim skattalögum, sem ég beitti mér fyrir fyrir 20 árum, hefði þessi maður átt að greiða aðeins 0.1 % í skatt. En svo sagði hv. þm., að nú mætti gera ráð fyrir, að þessi maður hefði 35 þús. kr. í tekjur, og ætti hann nú að greiða 1/2%, 5 sinnum meira, eða 175 kr. Af þessu vildi hann draga þær ályktanir, að ég hefði nú heldur en ekki færzt til hægri, þ.e. í þá átt að íþyngja þeim fátækari, frá því, sem var fyrir 20 árum. Það er við þennan samanburð hv. þm. að athuga, að hann stenzt engan veginn, þegar hann er skoðaður ofan í kjölinn. Fyrst er nú það, sem allir vita, að sá maður, sem nú hefur 35 þús. kr. tekjur, er talsvert betur settur en sá, sem hafði 3500 kr. tekjur fyrir 20 árum. Þetta er nú vafalaust staðreynd. Ef hv. þm. vill mæla í móti þessu, þá verður hann um leið að játa það, að öll barátta verkalýðsins til kauphækkunar á undanförnum árum hafi verið til einskis, en það er nú ekki rétt. Menn eru núna betur settir með 35 þús. kr. tekjur en þeir voru þá með 3500 kr. Þetta er eitt atriði, sem þarf að taka til greina. Annað atriði er það, að samkv. því lagafrv., sem hér liggur fyrir, er margs konar frádráttur heimilaður, sem var ekki heimilaður í þeirri löggjöf, sem ég lagði fram fyrir 20 árum, og þessi kvænti maður með 3 börn, sem hv. þm. talaði um og hefði núna 35 þús. kr. laun, en áður 3500 kr. laun, borgar alls ekki 175 kr. nú, vegna þess að skattskyldar tekjur hans verða mun lægri en hv. þm. reiknar með. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að það eru margir nýir frádráttarliðir í frv., sem voru ekki áður leyfðir. Þessi samanburður hv. þm. er því allur skakkur og hefur enga þýðingu. En fyrst hv. 1. landsk. þm. er að minnast á þetta, vil ég benda honum á eitt í því sambandi. Við erum með þessu skattafrv. að leggja til að lækka skattana frá því, sem þeir eru núna, - um það er ekki deilt, - og alveg sérstaklega á fjölskyldufólki frá því, sem þeir eru núna. Hverjir ákváðu skattana eins og þeir eru núna? Það var gert árið 1941 aðallega og síðan 1945, og Alþfl. ákvað ásamt tveim öðrum flokkum, að þeir skyldu vera svona. M.ö.o. er ég með þessu frv. að leggja til stórkostlega lækkun á skatti fjölskyldufólks frá því, sem ákveðið var 1941 og 1945 með ráði Alþfl: manna. Ég skil þess vegna alls ekki, hvað hv. þm. er að fara með samanburði sínum við árið 1935. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., og hv. il. landsk. þm. (LJós) tók undir það, að lækkanir á sköttum fiskimanna væru of litlar að þeirra dómi eftir frv. og mundu ekki geta hjálpað til að leysa það vandamál, að fiskimenn fengjust á togaraflotann. Ég upplýsti það hér í gær, að togarasjómaður með 40 þús. kr. laun og tvö börn á framfæri, sem er tæplega meðalfjölskylda, mundi greiða 729 kr. eftir gildandi lögum, en 337 kr. eftir þessu frv., en væri þó eftir að taka til greina ýmsa frádráttarliði, sem hann mundi hafa umfram þá, sem sjómönnum eru í þessu frv. ætlaðir sérstaklega. M.ö.o.: Hann greiðir ekki 337 kr., heldur eitthvað þó nokkuð lægri tölu. Ég segi, að ef þessi breyting á skattakjörum eða sköttum fiskimanna verður ekki til þess að greiða fyrir því, að fiskimenn fáist á togaraflotann, þá hefur það heldur engin áhrif, þó að þessi maður t.d. yrði gerður skattfrjáls. Það er sönnu næst, að skattgreiðslur til ríkisins á þeim tekjubilum, sem hér koma til greina, eru það lágar, að það verður aldrei hægt að leysa vandamálið um það, hvort menn fást á fiskiskipin eða ekki, með breytingum á skattalögunum og hefur aldrei verið hægt. Þetta sér hver einasti skynsamur maður, sem íhugar þetta mál. Sannleikurinn er sá, að þegar menn ræða um skattgreiðslur fiskimanna, þá gera menn sér almennt ekki grein fyrir því, hversu skattstigi ríkisins er og einkum þó verður lágur á þeim tekjum, sem þarna koma til greina. Ég vil að lokum minnast á þrjú atriði, sem hv. 8. landsk. kom inn á. Hann sagði, að það væri herfilegasta blekking - hann tekur nú oft nokkuð m:kið upp í sig - að meta skattalækkun á einstaklingum 29% eftir frv. Ég veit ekki, hvaðan hv. 8. landsk. kemur vitneskja eða þekking til þess að viðhafa svo herfileg orð í þessu sambandi. Skattstofa Reykjavíkur hefur metið það, hve mikil lækkun á heildarskattinum mundi verða vegna þeirra hlunninda, ýmiss konar frádráttar, sem leyfður er í frv. Hv. 8. landsk. vildi slá því föstu, að þetta mat væri allt saman vitleysa hjá skattstofunni, og hún hlyti að hafa reiknað með því, að hver einasti maður fengi skattalækkun t.d. vegna húsaleigufrádráttarins og hver einasti maður fengi skattalækkun vegna lífeyristryggingarfrádráttarins o.s.frv. En hvaðan kemur honum vitneskja, eða grunur yfirleitt um, að þannig hafi verið að þessu unnið, og hvaðan þrek til þess að fullyrða slíka fjarstæðu? Auðvitað hefur skattstofan metíð þessa liði með tilliti til reynslunnar. Hún hefur reynt að gera sér grein fyrir því, hversu margír mundu koma til greina í sambandi við húsaleigufrádrátt, og tekið það eitt til greina, sem hún hefur fengið út úr þeirri skoðun, og eins hvað margir mundu geta komið til greina í sambandi við sjófatafrádrátt o.s.frv. Skattstigarnir sjálfir og persónufrádrátturinn lækka skatt persónulegra gjaldenda um rúmlega 20%, og það er mat skattstofunnar á öllum hinum liðunum, að þeir muni lækka skattana um 8–9%. Mér finnst, að hv. 8. landsk. ætti yfirleitt að temja sér minni fullyrðingar en hann gerir. Það er óafsakanlegt að kalla niðurstöður opinberrar stofnunar, sem fengnar eru með mikilli samvizkusamlegri vinnu margra embættismanna, herfilega blekkingu, án þess að hafa kynnt sér nokkurn skapaðan hlut, hvernig að þessu máli hefur verið unnið. Það veit ég að hv. þm. hefur alls ekki gert, því þó að hv. þm. sé kaldrifjaður, þá er hann þó ekki svo, að hann hefði þorað að segja þetta, ef hann hefði kynnt sér það. Eina afsökun hans, þótt léleg sé, liggur í því, að hann hafi ekkert kynnt sér þetta. Skörin færist upp í bekkinn nú, ef þm. ætlar nú að fara að telja mönnum trú um, að hann hafi kynnt sér þetta, en fullyrðir þetta samt. Hann er þá ekki vandur að virðingu sinni, ef hann tekur þann kostinn. Þá sagði hv. 8. landsk. þm., að með 20% skattalækkun á skattstiga hlutafélaga, eða félaga yfirleitt, væri farið öfugt að við allar sómasamlegar skattareglur. Hann virtist álita, að það hefði átt að hafa þetta þannig að veita þeim félögum, sem borga lága skatta, meiri afslátt prósentvís, en þeim, sem borga meiri skatta, aftur lægri. Ég vænti, að hv. þm. hljóti að átta sig á því, að sé 20% lækkun veitt á sköttum allra félaga, þá helzt óbreytt sú stighækkun, sem er í gildandi lögum. Þá kom hv. þm. að lokum að sparifénu, og þar sló hann út stóra trompinu eða spadilíunni. Hann tók dæmi um mann, sem mundi selja fasteign á Laugaveginum t.d. fyrir 30 millj. kr., fengi andvirðið greitt í peningum út í hönd - það varð að vera, til þess að dæmið gæti staðizt - og legði svo þessa aura inn í Landsbankann og hefði þar renturnar skattfrjálsar. Þetta dæmi er náttúrlega fullkomin fjarstæða þegar af þeirri ástæðu, að svona hlutir gerast alls ekki. Menn fá ekki 30 millj. borgaðar út í hönd í peningum, sem þeir geti lagt inn í sparisjóði. Slíkir hlutir gerast ekki. En nú skulum við segja, að þessi breyting verði til þess, að menn fari að selja fasteignir sínar og leggja fyrir innstæður, vilji siður eiga fasteignir, en heldur eiga innstæður. Gerist þetta, þá verkar lagaákvæðið rétt. Hvað væri þá að gerast? Versta vandamálið, lánsfjárskorturinn, mundi leysast og fé fást til framkvæmda, en eyðslan minnka. Vandræðin hér í landi eru nefnilega þau, að hér vilja allir eiga fasteignir og allir eiga fé sitt fast, en enginn vill eiga grænan eyri í sparajóði, og þar af leiðandi er ekki lánsfé að fá handa þeim, sem þurfa sárlega á því að halda. Þetta kemur nú einmitt alveg stórkostlega illa niður á æskufólkinu í landinu, sem ævinlega þarf á lánsfé að halda til þess að stofna heimili, byggja sér íbúðir og koma fyrir sig fótum með margvislegu móti. Við þekkjum þau gífurlegu okurkjör og þau vandræði, sem þeir eiga við að búa, sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Hvers vegna? Vegna þess, að menn vilja ekki eiga sparifé. Það safnast ekki fyrir sparifé. Menn vilja annaðhvort nota peningana strax eða koma þeim í fasteignir. Þessu þarf að breyta, og þetta ákvæði, sem hér er um skattfrelsi sparifjár, er hugsað einmitt til þess að breyta þessari þróun í aðra átt, - að menn keppist ekki eins um það, allir sem eiga peninga, að koma þeim í fasteignir, heldur vilji eiga þá í lánsstofnunum eða kaupa fyrir þá skuldabréf, til þess að hægt sé að fá lán handa þeim, sem þurfa á lánsfé að halda til þarflegra framkvæmda. Ef þetta ákvæði verkar nógu vel í rétta átt, þá stóreykst framboð á lánsfé, og það mun verða þeim til góða, sem nú standa einna höllustum fæti. Þeir, sem nú standa einna höllustum fæti í þjóðfélaginu, eru þeir, sem þurfa að stofna heimili, koma sér upp íbúðum, leggja í atvinnurekstur og geta hvergi fengið lán vegna þess, hvernig þróunin í peningamálunum hefur verið. Spekúlantarnir og þeir, sem hafa ætlað sér að græða undanfarið, hafa sannarlega haft peninga sína annars staðar en í sparisjóðunum.



Herra forseti. Það er nú ekki margt, sem ég þarf við að bæta mína fyrri ræðu í þessu máli, en það vakti þó sérstaka athygli mína, hvað ég virtist hafa valdið hæstv. fjmrh. miklum sársauka og viðkvæmni, og held ég ekki, að hann hafi verið í annan tíma á þessu þingi viðkvæmari en í þeirri ræðu, sem hann flutti áðan. 

Þannig verður sagan um miðjan aldur, en á elliárunum verður hún hin.

Ég veit ekki, hvaða kunnugleika þessi hæstv. ráðh. hefur á því, hvernig sögurnar myndast í hugum manna. Hann er sjálfur á miðjum aldri, svo að það má kannske taka mark á því, sem hann segir um það. Hæstv. ráðh. vék annars nokkuð að forustu fjármálanna og eins og blað Framsfl. hefur gert, að hin örugga forusta hæstv. fjmrh. hafi verið og sé forsendan fyrir þeim leiðréttingum, sem nú er hægt að gera, og fannst mér þá kenna þess, að um leið og hann var sár yfir því, að aðrir vildu telja sér nokkuð eða sitt hvað til ágætis, vildi hann tileinka sér nokkuð mikinn hlut sumra mála og þar á meðal í fjármálunum. Það hefur oft heyrzt í blaði ráðherrans þetta sama, að fyrst þurfi að stjórna fjármálunum vel, áður en hægt sé að leiðrétta skattalöggjöfina. Í fjármálunum hefur verið tekin upp breytt stefna, eins og ég vék að í minni fyrri ræðu, stefna, sem mörkuð var af stj. Sjálfstfl., þegar hún lagði fram frv. sitt um gengisbreytingu og annað, sem síðan varð samið um á milli Framsfl. og Sjálfstfl. Og á það er nú að lita, að þó að fjárhagsafkoman hafi verið góð á ýmsum þessum árum hjá ríkissjóði, þá valda þar nú að nokkru um ýmsir aðrir þættir í stjórn landsins og þá ekki hvað sízt kannske stefnan í viðskiptamálunum, sem var gerbreytt á sama tíma. Hefur það sannarlega orðið til þess, að aðstaðan til góðrar fjármálastjórnar var allmikið önnur en áður var, enda hefur það reynzt svo, að sum ár í fjármálaráðherratíð hæstv. fjmrh. hefur hann haft tekjuafgang um 100 millj. kr. og þar yfir, sem fyrst og fremst stafar af gerbreyttri stefnu í viðskiptamálunum, og þaðan komu þær tekjur, en ekki fyrir það, að þær væru skapaðar af fjmrh. út af fyrir sig, og önnur ár tugi millj. kr. í rekstrarafgang, sem rekja má til sömu kringumstæðna og ýmiss konar annarra þátta stjórnmálanna á þessum undangengnu árum en fjármálastjórnarinnar einnar. Hvað svo hinu viðvíkur, að ráðh. furðaði sig á því, að sjálfstæðismenn teldu sér til ágætis stjórn fjármálanna, þegar hann væri fjmrh., en kenndu framsóknarmönnum um illa fjármálastjórn, þegar þeir sjálfir hefðu fjármálaráðherrann, og átti erfitt með að átta sig á því, þá vil ég nú aðeins gefa litla skýringu með því að setja fram það dæmi, að Eysteinn Jónsson - og við höfum reynslu af því, sem starfað höfum með honum hér á þingi - fer nokkuð öðrum höndum og huga um fjárreiður ríkisins og fjármálastjórn, þegar hann er t.d. menntmrh., en ekki fjmrh. Og það er sannmæli, að það hefur reynzt sjálfstæðismönnum að mörgu leyti betra að koma fram góðum áhrifum á fjármálastjórn landsins, þegar framsóknarmenn hafa ekki komizt hjá því að taka ábyrga afstöðu til þeirra mála, eins og reynzt hefur þegar þeir hafa haft fjmrh. úr sínum hópi. Þá sagði hæstv. fjmrh., að þegar ég teldi, að skattamálanefndin hefði ekki unnið vel, - sem ég held að ég hafi nú ekki sagt, en ég sagði, að hún hefði getað unnið betur, - þá væri það vegna þess, að ég væri ekki nógu kunnugur skattamálum. Ég vil segja hæstv. fjmrh., að ég er nægjanlega kunnugur starfsemi og starfsaðferðum skattamálanefndarinnar til þess að segja þetta, sem ég sagði, og endurtaka það, að starfsemi skattamálanefndarinnar er með þeim hætti, að hún gat vissulega á löngum tímabilum sætt mjög þungri gagnrýni og varð bæði mér og öðrum sjálfstæðismönnum og öðrum, sem höfðu náin tengsli við starfsemi hennar í gegnum fulltrúa Sjálfstfl. í n., undrunarefni. Kann að vera, ef mönnum þykir ástæða til að ræða það betur, að sú saga yrði þá nánar rakin. En þó má segja það, að þingmenn í stjórnarflokkunum, bæði Sjálfstfl. og Framsfl., munu hafa verið orðnir nokkuð úrkula vonar um, að nokkuð kæmist fram í skattamálunum á þessu þingi, einmitt vegna þess að menn hefðu óskað eftir traustari og affarasælli forustu í starfsemi skattamálanefndarinnar heldur en reyndist. Og það vil ég fullyrða af kunnugleika mínum í þessu máli, að það má vissulega þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, sem nú hefur betur skipazt í þessu efni á þessu þingi heldur en á horfðist um tíma, og á hann þar ekki einn heiður skilið, heldur og kannske engu síður hæstv. forsrh., en þessir tveir ráðh. innan stjórnarinnar munu hafa beitt sér mest fyrir því innan stjórnarinnar, að það kæmi einhver árangur á þessu þingi frá þessari blessaðri nefnd. Ég tel mig sem sagt ekkert hafa ofmælt í því efni og er alveg reiðubúinn til þess að ræða það mál frekar, ef menn óska þess. Þeir furðuðu sig svo á því hér tveir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, að í þessu skattalagafrv., sem hér er verið að ræða, skyldi vera horfið inn á þá leið að gera skattfrjálst sparifé með þeim hætti, sem þar er, og sérstaklega furðuðu þeir sig á því, að framtalsskylda skyldi vera afnumin í sambandi við spariféð, og töldu að verulegu leyti með því raskað grundvellinum undir eftirliti með framtölunum, bæði hv. 1. landsk. og hv. 8. landsk. Þegar þetta mál var til umr. hér á þinginu í fyrra, þegar rætt var um frv. hv. þm. A-Húnv., þá var sýnt fram á það og stuðzt við upplýsingar frá Landsbankanum, að Finnar hefðu lögleitt skattfrelsi sparifjár hjá sér á árunum, held ég, 1913 og þar á eftir, og við þá löggjöf hafði stórkostlega aukizt sparifé landsmanna. Svo eftir að það var búið að vera skattfrjálst í ein 7–9 ár, þá var innleidd sú breyting á löggjöfinni, að framtalsskyldan var afnumin, til viðbótar við það skattfrelsi, sem verið hafði. Við þá einu breytingu þrefaldaðist spariféð miðað við það, sem það hafði verið árið áður. Var af þeirra hálfu talinn einmitt mjög nauðsynlegur þáttur í skattfrelsi sparifjár, að það væri ekki framtalsskylt. Það má líka benda á það, að einn af bankastjórunum, en mál þetta var í fyrra sent til umsagnar allra bankanna, bankastjóri Búnaðarbankans, benti á það, að menn þyrftu ekki að vera svo ósköp viðkvæmir fyrir því, hvort það væri beinlínis lögleitt að afnema framtalsskylduna, því að í stórum stíl teldu menn alls ekki spariféð fram, þó að það væri lögskylt eins og nú væri. Ég held þess vegna ekki, að hv. þm. þurfi að óttast neina röskun í þessu sambandi á framtölum og aðstöðu til þess að fylgjast með framtölum manna, þvert á móti sé þetta e.t.v. einn af merkilegustu þáttum þess frv., sem hér liggur fyrir, og hafi mest skilyrði til þess að skila beztum árangri fyrir landsmenn. Að lokum vil ég svo aðeins minna á það, að hér hafa talað nokkrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar og allir talið frv. þetta harla lítið og ómerkilegt. Furðuðu þeir sig á því sumir hverjir, að ég skyldi viðhafa þau ummæli í gær, að ég teldi frv. bæði merkilegt og til stórra bóta á mörgum sviðum. Hv. 8. landsk. taldi, að ummæli mín sönnuðu það, að verið væri að framkvæma íhaldssama stefnu, hina íhaldssömu stefnu síðari ára í skattamálunum. Nú benti ég á það í minni ræðu í gær, og ætla ég, að það þurfi nú ekki að valda endurnýjuðum sársauka hjá neinum, að með frv. því, sem hér liggur fyrir, væru í veigamiklum atriðum farnar sömu slóðir og við höfðum lagt til, hv. 2. þm. Eyf. og ég, með frv. okkar í fyrra, og taldi ég fram ýmis dæmi þess, sem óþarfi er að endurtaka nú. Hv. 1. landsk. segir nú um þetta frv., sem vissulega gengur lengra í því að létta af sköttum og ívilna mönnum á mörgum sviðum, eins og ég benti á, þar sem eru nýmæli í því nú, sem voru ekki í okkar frv. í fyrra, - hann segir nú um þetta frv.: Þetta er einskis virði. Þetta er lítið og ómerkilegt frv. - En mig langar til að minna hv. þm. á það, sem hann sagði um okkar frv. í fyrra, en það var á þessa leið: „Ég vil þegar við þessa 1. umr. málsins lýsa yfir eindregnum stuðningi mínum við meginefni þessa frv. og jafnframt taka það fram, að Alþfl. mun í þessari hv. d. greiða atkv. með frv. í öllum meginatriðum þess, bera fram brtt., ef það kemur til endanlegrar afgreiðslu, við einstök atriði, en að meginstefnu til fylgja því. Þetta er að því leyti siður en svo undarlegt, þar eð Alþýðuflokksmenn hafa þegar á þessu þingi flutt frumvörp, sem ganga í sömu átt og ýmis meginatriði þessa frv., og þarf því engan að undra, þó að við tökum þessu frv. hið bezta og teljum það vera mjög gott, í raun og veru eitt bezta frv., sem sézt hefur frá nokkrum þingmanni eða þingmönnum Sjálfstfl. í mörg ár.“ Mér finnst, að þeir, sem viðhöfðu þessi ummæli um skattalagafrv. okkar hv. 2. þm. Eyf. í fyrra, geti sannarlega ekki talið þetta frv., sem hér liggur fyrir, litið og ómerkilegt, því að það verður að viðurkennast, að þó að það gangi í mörgum atriðum skemmra í þeim sömu tilvíkum, sem bæði frv. fjalla um, þá eru mörg nýmæli nú til viðbótar í þessu frv., sem ganga lengra í því að létta sköttum á almenningi. Og hv. 1. landsk. talaði nú eiginlega fyrir hönd Sósfl. líka í þessu máli á þinginu í fyrra, þar sem hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég geng út frá því sem vísu, með tilliti til fyrri umræðna og yfirlýsinga um þau mál, sem hér eru til umr., að hv. Sósfl. muni einnig vera fylgjandi öllum meginatriðum þessa frv.“ Mér finnst eiginlega skjóta skökku við hjá ræðumönnum beggja flokkanna miðað við undirtektir þeirra varðandi þetta mál nú. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en vil aðeins árétta fyrri ummæli mín um það, að ég tel, að hér sé í veigamiklum og verulegum atriðum stefnt í rétta átt til þess að létta sköttum af almenningi og lagfæra margt, sem miður hefur farið í þessari löggjöf á undanförnum árum.



Herra forseti. Mér þykir hálfbroslegt það kapphlaup, sem hér er á milli hv. stjórnarflokka um að eigna sér þetta frv. og stefnu þess eins og það liggur nú fyrir, eða - eins og ég orðaði það áðan - þá íhaldsstefnu í skattamálum, sem hér er verið að framkvæma. Þetta er þó í ákveðnu ljósi kannske ekki eins einkennilegt og virðast mætti, nefnilega ekki, ef höfð eru í huga ummæli hv. þm. A-Húnv. hér við eldhúsdagsumr. í vetur. Hann sagði þá, að nú væri svo komið, að ekkert væri því til fyrirstöðu lengur, að Framsfl. og Sjálfstfl. sameinuðust í einn flokk. Kapphlaup þessara flokka um að eigna sér þá íhaldsstefnu, sem hér er á ferðinni og hefur verið á ferðinni í skattalöggjöf okkar síðustu 10 árin, sannar þessi ummæli hv. þm. A-Húnv. fyllilega og kannske betur en flest annað, sem komið hefur fram hér á þinginu. Ég ætla að öðru leyti aðeins að gera örfáar athugasemdir við ræðu hæstv. fjmrh. hér í d. áðan. Hann talaði m.a. mikið um, að það væri óviðurkvæmilegt hjá mér og mundi stafa af vanþekkingu, að ég hefði kallað það herfilega blekkingu að halda því fram, að þetta frv. fæli í sér 29% lækkun á skattgreiðslum einstaklinga að meðaltali. En ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er hæstv. fjmrh., sem fer með herfilega blekkingu í þessu máli, en ekki ég, vegna þess að eins og hann túlkar það, þá val hann, að hinn almenni borgari í landinu skilji það svo, að hann fái, ef þetta frv. verður samþ., að meðaltali 29% lækkun á skatti sínum frá því, sem verið hefur. Þetta er ekki rétt. Það, sem er rétt í málinu hjá hæstv. fjmrh., er það, að skattabyrðin í heild mun lækka samkvæmt útreikningum skattstofunnar um 29%. En eins og ég sýndi fram á í fyrri ræðu minni hér áðan, kemur þessi lækkun fyrst og fremst hátekjumönnum og auðfélögum til góða. Sú heildarupphæð, sem greiddur skattur til ríkisins lækkar um samkvæmt þessu frv., kemur að langmestu leyti fram hjá mönnum með mjög háar tekjur og gróðafélögum, en hinn almenni skattborgari, lágtekjumaðurinn, launþeginn, verkamaðurinn og bóndinn, sem ekki hefur möguleika á því að notfæra sér hina nýju frádráttarliði, sem ekki hefur möguleika á því að kaupa sér lífeyrisfé fyrir 7 þús. kr. á ári eða líftryggingu fyrir 2 þús. kr. iðgjald á ári o.s.frv., mun ekki verða var við þá skattalækkun, sem hæstv. fjmrh. hefur hér kallað stórkostlega. Þá taldi hæstv. fjmrh., að ummæli þau, sem ég hafði um skattfrelsi sparifjár, hefðu verið sögð eingöngu í þeim tilgangi að mála fjandann á vegginn og gera þetta sem grófast og tortryggilegast í augum hv. þm. Hann sagði m.a., að hann fagnaði því, ef þetta frv. og þá sérstaklega þetta ákvæði um skattfrelsi sparifjár yrði til þess, að menn seldu fasteignir og legðu féð í sparisjóði, þannig að þar safnaðist fyrir aukið sparifé, eins og hann orðaði það, sem hægt væri að gripa til til meiri háttar framkvæmda. Þau dæmi, sem ég nefndi, voru þess eðlis, að ef þau kæmu til framkvæmda, sem er vel hugsanlegt, þá mundi sparifé alls ekki aukast um eina krónu, og það tók ég fram. Það eru núna í sparisjóðum og slíkum innlánsdeildum um 900 millj. kr. Það er hugsanlegur möguleiki að taka út allt þetta sparifé og kaupa fyrir það fasteignir, sem einhverjir aðrir aðilar þá selja um leið, fá þessar 900 millj. kr. aftur í hendurnar, leggja þær aftur inn í sömu lánsstofnanir, og spariféð hefur ekki aukizt um eina einustu krónu. Þannig er opinn möguleiki í þessu frv. fyrir því að gera ráðstafanir, sem alls ekki er ætlazt til af flm. þessa frv. að verði gerðar. Vitanlega leggja þeir sínar till. fram með þeim góða ásetningi að reyna að auka sparifé landsmanna, og að svo miklu leyti sem það tækist, er till. virðingarverð, en að svo miklu leyti sem hún verður notuð sem spekúlasjón, er hún fáránleg. Hingað til hefur íslenzk skattalöggjöf aðeins boðið upp á einn möguleika til að losna við skattinn, skattsvikaleiðina, sem allir þekkja. Það er að reka einhvers konar fyrirtæki, þar sem ekkert eftirlit er til með framtölum, með það í huga, að sú starfsemi gefi möguleika til skattsvika, og öðlast á þann hátt skattfrelsi fyrir ákveðinn hluta af tekjum sínum. Með þessu frv. er verið að opna aðra leið til skattfrelsis, sem ekki mundi lengur heita skattsvikaleið. Það er því mönnum í sjálfsvald sett hér á eftir, ef þessi till. hæstv. ríkisstj. verður samþ., að meta það og gera upp við sjálfa sig, hvora leiðina þeir vilja fara. Hafi þeir möguleika, eins og mennirnir, sem ég nefndi í fyrri ræðu minni, til að selja fasteignir fyrir - við skulum segja 30 millj. kr. og leggja það inn sem sparifé, eignast þannig skattfrjálsar tekjur 1.8 millj. á ári, og telji þeir, að með þessu móti geti þeir þarna öðlazt tekjur með minni fyrirhöfn og með því að leggja minna á sig heldur en með því að fara hina leiðina og nota skattsvikamöguleikann, þá gera þeir þetta vitanlega. Og ég efast stórlega um það, eins og ástandið er í okkar þjóðfélagi í dag, að menn, sem hafa þennan möguleika, mundu láta hann ónotaðan. Ég efast um, að þeir hafi meiri möguleika á tekjuöflun í þessu þjóðfélagi heldur en þann, sem þetta frv. býður upp á. Ég efast um, að mennirnir með fasteignir, sem seljanlegar eru á 30 millj. kr. í dag, hafi meira upp úr þeim, þegar þeir eru búnir að borga lögboðin gjöld, viðhald og þá skatta, sem þeir neyðast til að borga, o.s.frv., þó að þeir noti skattsvikaleiðina, heldur en að selja þær og leggja féð á vexti og fá sínar tekjur löglega skattfrjálsar. Í þessu sambandi vildi ég mega benda hæstv. fjmrh. á, að það eru tvær þjóðir, sem jafnvel hann mun viðurkenna að hafi einhverja fullkomnustu skattalöggjöf, sem nú er til í veröldinni. Þessar þjóðir eru Svíar og Bretar. Hjá þessum þjóðum eru til tvenns konar tekjuskattsstigar, annar fyrir vinnutekjur og tekjur af atvinnurekstri og hinn fyrir tekjur af sparifé. Og skattstiginn fyrir tekjur af sparifé er mun hærri en skattstiginn fyrir vinnutekjur og tekjur af atvinnurekstri. Þannig líta þessar þjóðir á málið. En úr því að ég er farinn að minnast á aðrar þjóðir í sambandi við þetta mál, þá vildi ég aðeins drepa á það, sem er meginatriði að mínum dómi í sambandi við þetta skattalagafrv., sem hér liggur fyrir. Það er það, að þær n., sem hafa eytt öllu þessu óhemjustarfi, sem fjmrh. hefur fjálglega lýst hér, í það að undirbúa þetta frv., skyldu ekki einmitt taka skattalög þessara þjóða að einhverju leyti sér til fyrirmyndar, en það hefur alls ekki verið gert. Í því sambandi vildi ég geta þess, að það hefði mátt gera verulegar breytingar á þessum hlutum. Það er fyrst að nefna, að hér innheimtum við alls konar tegundir af opinberum gjöldum, og það eru margar stofnanir í þessu þjóðfélagi, sem hafa með höndum það hlutverk að innheimta einhver ákveðin gjöld eða ákveðinn skatt. Við skulum t.d. taka ríkisútvarpið. Það innheimtir 200 kr. á ári af hverjum útvarpsnotanda í landinu, og þessi innheimta kostar hvorki meira né minna en 800 þús. kr. eða nær eina millj. kr. á ári samkvæmt þeim upplýsingum, sem hér liggja fyrir frá þeim mönnum, sem kunnugastir eru því máli. Og þetta er bara eitt dæmi. Ég gæti talið 10–20 hliðstæð. Með því nú að færa þetta saman, því að það er ekkert betra fyrir þjóðfélagsborgarana að greiða sín gjöld í tuttugu pörtum og til tuttugu aðila heldur en til eins, - með því að færa þetta saman í einn skatt, taka sem sagt öll þessi opinberu gjöld með einum skatti, þá hefði mátt spara stórlega kostnað við að innheimta skattana og þar að auki spara almenningi mjög mikla fyrirhöfn og óþægindi í sambandi við alla þessa skattheimtu. Þetta hvarflaði ekki að þessum mönnum. Nei, ekkert slíkt, ekkert, sem gat komið hinum almenna borgara, launþega, verkamanni og bónda, til góða, hvarflaði að þeim, vegna þess að hér er ekki verið að framkvæma neitt fyrir þetta fólk. Hér er verið að framkvæma hluti fyrir þá ríkustu. Hér er verið að framkvæma íhaldsstefnuna ómengaða. Það er annað atriði mjög þýðingarmikið í þessu sambandi, sem bæði Svíar og Bretar hafa komið á hjá sér, og það er það, að þeir innheimta skattana af tekjunum, um leið og þær skapast. Ekkert slíkt er gert hér. Hér taka menn við sínum tekjum mismunandi háum ár eftir ár vegna alls konar sveiflna hér í okkar þjóðfélagi og halda, að þeir eigi þær, gæta þess alls ekki, að ríkið með allar sínar klær er eftir að hrifsa sinn hlut og kemur fyrst árið eftir. S.l. ár, sem var gott atvinnuár, veit ég dæmi til þess, að einn verkamaður – lagði að vísu mjög mikið á sig - hafði 70 þús. kr. tekjur. Næsta ár gæti svo farið, að þessi maður hefði ekki nema 30 þús. kr. tekjur eða 35 þús. kr. tekjur, en af þeim tekjum á hann þá að greiða skatt af 70 þús. kr. Það sjá allir, hvernig þetta muni ganga og hvernig þetta litur út. Nú gátu þessir hv. þm. og aðrir, sem unnið hafa að þessu máli, kynnt sér, hvernig Bretar og Svíar haga framkvæmd á þessum hlutum. Ég veit, hvað þeir munu segja: Þetta er erfitt í sambandi við fyrirtæki. - Já, gott og vel, það er rétt, það er erfitt, en þó ekki ókleift. Það hefur verið framkvæmt. Og það er alls ekki erfitt í sambandi við skattheimtu hjá einstaklingum. því hefði a.m.k. mátt fara þá leið að byrja á því að leggja skattana á tekjurnar, um leið og þær skapast, hjá einstaklingunum og sjá, hvernig það gæfist. Þó að sú leið kunni að reynast erfið við innheimtu hjá bændum og alls konar fyrirtækjum fyrst um sinn, þá mátti a.m.k. prófa sig áfram með þessa leið, því að þetta er ekkert erfið leið og hún hefur ekki valdið neinum erfiðleikum neins staðar, þar sem hún hefur verið reynd. Hún hefur verið reynd í Þýzkalandi. Hún er núna framkvæmd í Bretlandi og Svíþjóð og e.t.v. víðar, þó að ég viti ekki um það, og þetta veldur engum erfiðleikum hvað einstaklingana snertir. En sem sagt, ekkert, sem máli skiptir fyrir hinn almenna borgara þessa lands, hefur verið gert - ekkert, Það eru auðmennirnir og fyrirtæki eins og Olíufélagið h.f. sem hafa rækilega verið höfð í huga, þegar þetta frv. var samið.



Herra forseti. Það, sem er nauðsynlegt að gera sér ljóst, þegar verið er að ræða, á hverju þetta frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, sé úrbætur og að hvaða leyti það sé gallað, er, að það eru tvenns konar kröfur, sem fyrir liggja til ríkisstj., þegar hún fer að endurskoða skattal. og leggja til að breyta þeim. Og þær tvenns konar kröfur, sem fyrir liggja hjá þjóðinni viðvíkjandi breytingum á skattal., eru svo gerólíkar, orsakir þeirra og aðstaða öll, að það er eins og það væri verið að semja raunverulega tvenns konar mismunandi lög. Annars vegar hefur verið krafa frá launþegum, að tekjuskatturinn á lágum tekjum væri lækkaður, jafnvel afnuminn. Þetta hafa verið ákaflega eðlilegar kröfur, vegna þess að tekjuskattur á launþegum, sérstaklega með lágar tekjur, hefur hvílt mjög þungt á þeim, og tekjuskatturinn hefur lent á launþegunum hlutfallslega miklu þyngra en á fyrirtækjum, vegna þess að launþegar hafa orðið að telja fram allt sitt, en um fyrirtækin hefur gilt allt annað lögmál. Tekjuskatturinn hefur þess vegna komið hlutfallslega miklu þyngra niður á launþegum heldur en á fyrirtækjunum, og þess vegna skapast þessi sterka krafa frá hálfu launþega um, að sérstaklega á lágum tekjum verði tekjuskatturinn lækkaður. En svo hafa verið uppi allt aðrar kröfur um endurskoðun á skattalöggjöfinni. Það hafa verið uppi þær raddir frá þeim, sem safna auð á Íslandi, að tekjuskattslöggjöfin sé gersamlega óviðunandi. Frá þeirra sjónarmiði hefur að vissu leyti mátt færa þetta til sanns vegar. Sannleikurinn er, að ef maður vill fara út í það svona stranglöglega, þá hefur kapítalisminn raunverulega verið bannaður á Íslandi, þ.e. auðsöfnun á Íslandi hefur aðeins verið möguleg með skattsvikum og gjaldeyrissvikum, og það hafa verið aðferðirnar, sem hafa verið hafðar til auðsöfnunar á Íslandi á undanförnum áratugum. Það er opinbert leyndarmál. Þessir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, hafa krafizt þess, að þeirra starfsemi væri gerð lögleg, að gífurleg auðsöfnun yrði látin vera innan ramma laganna og þyrfti ekki að fara í felur. Og þessar kröfur eru náttúrlega allt annars eðlis en þær kröfur, sem liggja fyrir, sérstaklega frá launþegum með lágar tekjur, um að endurskoðaður verði skattstiginn með tilliti til þess að létta á þeim. Þetta tvennt þurfum við þess vegna að athuga, þegar við lítum á, hvernig till. ríkisstj. um skattana nú eru. Þegar talað hefur verið um, að skattarnir væru þungir, þá verður maður þess vegna að spyrja af hverju. Launþegunum, þeim, sem hafa haft sínar lágu tekjur og orðið að borga af þeim eins gífurlega mikið og hér hefur þegar verið reiknað upp í tollum og söluskatti og allt mögulegt annað slíkt, hvers konar iðgjöld til ríkisins og stofnana þess, - þeim hefur fundizt tekjuskatturinn eðlilega þungur líka. Þeim hafa fundizt allir skattarnir þungir, allir tollarnir þungir. Hins vegar hafa svo auðmennirnir kvartað, og hér las einn af fulltrúum auðmannanna í Reykjavík, hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), upp lýsinguna á því, hvernig skattarnir færu með auðmanninn, að það væri bókstaflega svoleiðis, að þeir yrðu að borga með sér til ríkisins, og það var mjög greinilegur lestur hjá honum. Náttúrlega er það alveg eins gefið, að það var ekki bara svona seinasta ár, - það var svona öll hin árin líka, - og það, að þessi blessuð fyrirtæki hafa öll saman haldið áfram ár eftir ár alltaf að borga til ríkisins, hefur náttúrlega ekki stafað af því, að þau álíti sig sem þjóðnýt fyrirtæki, sem yrðu að starfa fyrir Eystein einan, heldur hefur þarna verið um það að ræða, að skattframtölin hjá fyrirtækjunum eru ekki í neinu samræmi við tekjurnar yfirleitt.  Það er þess vegna alveg gefið, að þessi framtöl er yfirleitt ekki að marka. Það væri óhugsandi það þjóðfélag, sem hér hefur viðgengizt,. ef það væri ekki gengið út frá því, að skattsvík, sérstaklega hjá fyrirtækjum, væru almennt fyrirbrigði, þ.e. ólögleg starfsemi kapítalismans á Íslandi, það væri séð í gegnum fingur með kapítalismanum, honum væri leyft þetta áfram. Þetta hefur verið praksísinn öll undanfarin ár, og það væri rétt að athuga einmitt út frá þessu sjónarmiði, hvernig þetta viðhorf er. Raunverulega hafa öll þau ríkari hlutafélög hér á Íslandi skammtað sér skattinn sjálf á undanförnum árum. Það er opinbert leyndarmál, að þegar búið hefur verið að setja upp reikningana, þá hefur jafnan verið breytt á eftir, svo framarlega sem skattarnir yrðu of háir eins og lagt var fyrir, og skattanefndirnar hafa gengið út frá þessu, og veltuútsvörin hafa byggzt á þessu; svona hefur nú þetta verið. Allra ríkustu félögin hafa verið gerð skattfrjáls með lögum. Ríkustu og mestu gróðafélögin í landinu eru skattfrjáls með lögum. Svona hefur einokunarkerfið verið viðvíkjandi þessum hlutum, og það, sem við þess vegna verðum að athuga, er, hvernig er nú orðið við gagnvart þessum tveim aðilum, annars vegar launþegunum, sérstaklega þeim með lágu tekjurnar, og hins vegar auðsöfnunarfyrirtækjunum, sem hafa starfað í banni laganna. Við skulum fyrst líta á einstaklingana. Þar er, eins og hv. 11. landsk. sýndi greinilega fram á, raunveruleg hækkun. Það eru felld burt lögin um lækkun skatts af lágtekjum. Það er ekki orðið við þeim kröfum, sem við sósíalistar höfum borið fram þing eftir þing, að hreinar tekjur undir 30 þúsundum séu skattfrjálsar. Það er bókstaflega þyngdur skatturinn á einstaklingum. Þarna eru algerlega svikin þau loforð, sem mönnum höfðu verið gefin m.a. almennt um 20% lækkun og jafnvel sérstaklega um það, að lágtekjumenn yrðu undanþegnir skatti. Það er alveg auðséð, á hverju þetta byggist fyrst og fremst. Það byggist á því, að skattstiginn er látinn byrja allt of lágt. 1935, í þeim lögum, sem þegar hefur verið minnzt á hér, er tekið fram, að af þeim skattskyldum hluta teknanna, sem er undir þúsund krónum, greiðist 1%. Af 1–2 þús. kr. greiðist 10 kr. af þúsund krónum og 2% af afganginum. Og það, sem hér er 1000 kr., jafngildir 10 þús. kr. nú. En núna er byrjað að reikna skattinn hjá einstaklingunum af 1–2 þús. kr.; af 1–2 þús. kr. greiðist 1%; af 2 þús. kr. greiðast 10 kr. af 2 þúsundum og 2% af afganginum. Skattstiginn er látinn byrja allt of neðarlega. Í staðinn fyrir að byrja við 10 þús., eins og hefði samsvarað því, sem gert var 19i5, þá er hann bókstaflega látinn byrja við eitt þúsund. Að vísu kemur frádráttur til í báðum tilfellunum. En það er þetta, sem er gefið, að ekki einu sinni þeir menn, sem mest eru búnir að tala um verðbólgu öll þessi ár, eru enn þá búnir að átta sig á því, að verðbólgan hefur átt sér stað, þegar þeir eru að leggja skatta á þjóðina. Hvernig kemur þetta til með að líta út fyrir verkamenn? Það þýðir, að það er byrjað að skatta þá fyrr en gert var 1935. Hvað snertir hjón, þá er frá þeim núgildandi ákvæðum veruleg endurbót í sambandi við skattinn á hjónum og fjölskyldufólki, eins og hér hefur verið viðurkennt af þeim, sem það hafa rætt. En þetta gengur ekki eins langt og þó var 1935, miðað við svipaðar aðstæður þá Ef það er miðað við það hlutfallslega, sem hver einstaklingur nú ætti að geta fengið af þjóðartekjunum, ef það er miðað við, hvað Ísland og Íslendingar hafa miklu meiri tekjur nú hlutfallslega á hvern mann heldur en þeir höfðu þá, þá er skattað meira af lágtekjum heldur en þá var. Hæstv. fjmrh. kom hér nokkuð inn á útreikning, sem hv. 1. landsk. var með í sambandi við verkamannatekjurnar þá og hvernig þetta liti út, og hélt því fram, að svo framarlega sem það væri rétt, sem 1. landsk. hefði sagt, þá hefðu verkamenn raunverulega ekki skapað sér neinar endurbætur með síðustu 20 ára baráttu. Það er rétt fyrir okkur að athuga þetta alveg greinilega, þennan samanburð. 1935 var dagkaup Dagsbrúnarverkamanns, ef hann vann 10 tíma á dag, kr. 13.60, og ef maður reiknar með 10 tíma vinnu á dag 300 daga ársins, þá fær hann 4080 kr. yfir árið. Þá er framfærslukostnaður, sem reiknað er með, 4181 kr., m. ö. o.: Dagsbrúnarmaður, sem þá vann árið um kring hvern einasta dag ársins, gat ekki unnið fyrir því, sem hagstofan áleit nauðsynlegt fyrir 4–5 manna fjölskyldu til þess að draga fram lífið. Það var undir þeim framfærslukostnaði, sem var álitinn eðlilegur og var ákaflega lágur. Þetta slæm voru kjörin þá, og til þessa var tekið nokkurt tillit í skattinum. Í janúar 1948, um það leyti sem fyrsta vísitölubindingin var gerð, var kaup Dagsbrúnarverkamanns, sem vann 8 tíma á dag - þá var búið að stytta vinnudaginn niður í 8 tíma - fyrir kr. 9.24 tímakaup 300 daga ársins, 22176 kr. Þá, í janúar 1948, er framfærslukostnaður meðalfjölskyldu reiknaður hjá hagstofunni 12304 kr. M.ö.o.: Verkamaðurinn, sem vinnur svona, hefur um 10 þús. kr., - það slagar hátt upp í helming af því, sem hann vinnur, sem hann hefur fram yfir brýnustu framfærslu. Þetta kemst hann, þegar verkamenn hafa náð því hæsta kaupi, sem þeir hafa náð hérna. Verkamenn skapa sér þá þetta góð lífskjör. Ég minni á þetta vegna þess, að um þetta leyti var Framsókn að koma til skjalanna í sambandi við lífskjör verkamanna á Íslandi, og er að rifja þetta upp fyrir hæstv. fjmrh., til þess að hann geti séð, hverju Framsókn hefur áorkað í því að þrýsta aftur niður verkamönnum, til þess að þeir komist sem næst því að lifa rétt við framfærslukostnaðinn opinbera. Núna í janúar 1954 hefur Dagsbrúnarverkamaður á sama hátt með 8 tíma vinnudegi 300 daga ársins 35040 kr. Núna er framfærslukostnaður fyrir meðalfjölskylduna eftir hagstofuútreikningnum á ári 27964 kr., þ.e. tæpar 28 þús. kr. Hann hefur þannig núna 1/5 fram yfir það, sem er reiknað sem framfærslukostnaður yfir árið, en hafði upp undir helming fram yfir 1948, en náði því ekki 1935. Þetta er sú raunverulega breyting. Núna í 6 ár er þetta búið að ganga niður á við. Þetta er búið að þrýsta því niður, og það er ekki vegna þess að tekjur Íslendinga í heild hafi minnkað. Þær eru meiri. En það er vegna þess, að misskipting teknanna er meiri núna en hún var. Hluti 5 manna fjölskyldu á Íslandi úr þjóðartekjunum, ef jafnt er reiknað, er núna milli 70 og 80 þús. kr., eins og hæstv. fjmrh. sjálfur upplýsti, en Dagsbrúnarverkamaður hefur ekki nema 35 þús. kr. á ári, ef hann vinnur hvern einasta dag ársins. Hins vegar er byrjað að skatta þessar tekjur fyrr nú en gert var 1935, og það er það, sem er höfuðgallinn á þessu frv. Skattstiginn er látinn byrja of lágt, og það er það, sem ég álít að hv. fjhn. ætti í fyrsta lagi að athuga í sambandi við allar þessar till. Við vitum, hvernig það er með tekjuskattsfrv. og tekjuskattslög. Það eru einhver erfiðustu lög að fá breytt, þegar einu sinni er búið að setja þau, og ég álít það ákaflega illa farið, að það skuli ekki hafa verið haft í huga af hálfu skattan., þegar þessi lög voru samin, að byrja skattstigann hærra, og af því stafi mikið einmitt af því óréttlæti, sem þarna kemur til með að verða, og þetta væri nauðsynlegt að fjhn. endurskoðaði. Ég ætla nú ekki að fara nákvæmlega út í þetta, en það er ofur lítið, sem ég vildi benda á í 7. gr., þar sem frádrættirnir eru, að vísu ekki sérstaklega stór atriði, en þó þannig, að það er rétt að athuga þau. Það er í 4. undirgr., j-liðnum, þegar talað er um: „nú vinnur gift kona, sem er samvistum við mann sinn, fyrir skattskyldum tekjum, en keypt er í staðinn heimilisaðstoð“. Ég vil undirstrika það, sem hér hefur komið fram áður. Það er ekki rétt að binda þessa undanþágu við það, að það sé keypt heimilisaðstoð. Ef gift kona vinnur úti, og við skulum hugsa okkur, að bæði hún og hennar maður vinni fyrir lágum launum og hafi ekki efni á því að kaupa heimilisaðstoð, af hverju á þá að svipta konuna þeim rétti, sem veittur er þeim giftum konum, sem hafa efni á því að kaupa heimilisaðstoð? Hér er margt fátækt fólk, þar sem bæði hjónin vinna úti, eiga samt ung börn, koma þeim t.d. fyrir á dagheimilum og sækja þau á kvöldin. Ef þau borga með barni á dagheimili, þá á ekki að draga það frá. Það er þó eins konar sameiginleg heimilisaðstoð, sem verið er að veita og er borguð, og það er vitanlega þjóðfélaginu miklu praktískara, ef við erum að reikna það út í vinnuafköstum, að börnunum sé komið fyrir á slíkum dagheimilum og borgað þar fyrir þau og sameiginleg heimilisaðstoð þannig hagnýtt, heldur en að hver einstök fjölskylda fái sér heimilisaðstoð, fái sér ráðskonu. Þetta er algert óréttlæti. Ef slík hjón hafa sitt barn á barnagörðum eða dagheimilum, eða sin börn, þá á alveg eins að leyfa þeim að draga það frá. Ef þau láta elzta barnið passa hin, sem er ekki óalgengt, þá ætti að skattleggja hlutfallslega meira tekjur hinnar giftu konu. Þetta er óréttlátt. Þetta álít ég að fjhn. eigi að athuga og eigi að breyta. Ég get ekki skilið, að það sé tilgangurinn hjá hæstv. ríkisstj. með þessu ákvæði. að bara t.d. fjölskyldur embættismanna, þegar bæði vinna úti, eða þeirra bezt efnuðu millistétta hér eigi að fá að verða þessa réttlætis aðnjótandi, en svo framarlega sem fátækasta fólkið reyni að bjarga sér með því, að bæði hjónin vinni úti, en hafi ekki efni á að kaupa sér heimilisaðstoð, þá eigi að skattleggja giftu konuna. Ég held, að það sé sjálfsagt réttlætismál að breyta þessu, og ég vil eindregið vonast til þess, að hv. fjhn. geri það, því að ég skil ekki í öðru en þetta sé fyrst og fremst yfirsjón. Í síðari hluta þessa j-kafla hins vegar, þar sem rætt er um einstæðar mæður og ógifta menn, þá get ég nú ekki séð annað en það væri fullkomlega sanngjarnt, að það væri dregið frá alveg að fullu fyrir heimilisaðstoðina, - ekki takmarka það við það, sem þarna er. En þetta eru nú smærri ábendingar. Þá er það viðvíkjandi spursmálinu um skattfrelsi og þeim umræðum, sem út af því hafa orðið. Ég býst við, að það viðurkenni allir, að það mætti gjarnan reyna að finna út aðferðir til þess að stuðla að aukinni sparifjársöfnun og að það mætti gjarnan gera þeim smásparifjáreigendum, sem er illa við, að það sé verið að hnýsast í þeirra sparifjárbækur, mögulegt að losna við óttann af því. En ég vil beina þeirri fyrirspurn til ríkisstj. í sambandi við þessi mál: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér að gera til þess að reyna að ná einhverjum sköttum af því fé, sem gefur af sér mestan gróða í Reykjavík sem stendur? Það fé, sem gefur af sér mestan gróða í Reykjavík sem stendur, er okurféð, sem lánað er út með okurvöxtum á svarta peningamarkaðinum í Reykjavík. Það er staðreynd, sem er viðurkennd af öllum, að þessi svarti markaður sé til. Ég býst við, að það muni ekki vera óalgengt, að t.d. víxlar séu keyptir með 20% afföllum, jafnvel þó að þeir séu bara til þriggja mánaða. Ég býst við, að það séu dæmi til um það, að það sé ávaxtað á þennan hátt fé með allt upp í 80% ársvöxtum. Og þetta er fé, sem aldrei nokkurn tíma kemur til skatts. Hvað hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér að gera til þess að ná í eitthvað af þessu okurfé, sem er alveg vitanlegt að er það fé, sem gefur langsamlega mestar tekjur í Reykjavík núna sem stendur? Nú vil ég benda hæstv. fjmrh. á, þegar hann talar um elnmitt út frá þeim athugasemdum, sem hér hafa komið fram um skattfrelsi sparifjár, að ef það sýndi sig, að það væri á einhvern hátt hægt að misnota þessi ákvæði, sem hérna eru, þá væri bara að endurskoða þetta. En ég vil spyrja: Ef þetta er leitt í lög, sem hér er, á þann hátt, sem hérna er gert, þ.e. með því að undanþiggja framtalsskyldu og allt slíkt, hvernig er þá hægt að endurskoða þessi lög? Ef búið er að gera það löggilt, að svo og svo mikið af peningum, svo og svo margar millj. kr. fái að vera í frjálsri veltu í þjóðfélaginu, án þess að þær séu framtalsskyldar, og svo ætti allt í einu að skella því yfir þessa menn, sem ríkisstj. hefur verið að veita þessi sérréttindi, að þeir yrðu allt í einu að fara að telja fram, ef þessu er lýst yfir af hæstv. ráðh., um leið og þessi lög eru sett, að það verði kannske endurskoðað eftir nokkurn tíma, þá er ég hræddur um, að þau missi mikið af því gildi, sem ríkisstj. ætlast til að þau hafi núna. Mig misminnir það kannske, en ég er ákaflega hræddur um, að það hafi verið þannig einmitt í Finnlandi, þegar spariféð var gefið skattfrjálst á þennan hátt og það var farið að tala um það rétt á eftir að breyta þessu, að mönnum hafi þótt það ófært. Það var einu sinni búið að hleypa þessu inn, og það er ekki svo gott að breyta því á eftir. Þessu vildi ég nú aðeins skjóta fram. En hitt aftur á móti, að ná skatti af okrinu, af því fé, sem gefur mestan gróða í Reykjavík, af því fé, þar sem skattsvíkin ern ægilegust, hvað ætlar ríkisstj. að gera til þess? Ég sé ekki betur en að einmitt með því, sem verið er að smeygja inn í sambandi við að sleppa framtalsskyldunni um spariféð og annað slíkt, sé verið að ýta undir þennan svarta markað.  Ég verð þess vegna að segja viðvíkjandi þessum 3. kafla, þrátt fyrir það að ég þykist vita, að meint sé gott með honum, og að sumu leyti eru þar spor í rétta átt, þá kemur það hvað aðalatriðið snertir ekki til með að verða að neinu gagni, heldur þvert á móti. Þetta kemur til með að löggilda það okurfé, sem í umferð er, a.m.k. að einhverju leyti, en hins vegar ekkert gert til þess að ná í skatta af einhverju af þessu. Í sambandi við hlutafélögin, eins og hér er áður búið að taka fram, er höfð þessi gullna regla: Því meira sem þau græði, því meira skuli þeim eftir gefið. Og það finnst nú hæstv. fjmrh. ágætt. Það er þveröfug regla við það, sem beitt er við þá einstaklinga, sem lægstar hafa tekjurnar, á þeim skal þyngja skattana. En því hærri tekjur sem hlutafélögunum þóknast að gefa upp, því meira skal gefa þeim eftir. Hér í Reykjavík borguðu félögin á síðasta ári um 10 millj. kr. í tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt eftir sinni eigin uppgjöf. Þessi 20% verða því um tveggja millj. kr. eftirgjöf á þeim, ef þeirra skattauppgjöf yrði eitthvað svipuð. Það er látið í veðri vaka, að þetta sé nú að vísu bara bráðabirgðaákvæði, sem eigi að gilda næsta ár. Í framsöguræðunni hjá hæstv. fjmrh. talaði hann um, að það hefði nú í öðru góðu landi tekið 10 ár fyrir skattanefnd að starfa og væri hún samt ekki búin enn þá, það fyrsta kæmi nú ettir 10 ár. Honum þótti það gott, að þessi skattanefnd kæmi með eitthvað eftir tvö ár. Ég skildi það nú sem svo, að við mættum kannske eiga von á því, að það yrði nú ekki farið að breyta þá mikið viðvíkjandi hlutafélögunum, a.m.k. ekki í þá áttina að reyna að ná hærri beinum sköttum af auðsöfnuninni fyrstu árin, jafnvel þótt talað væri um, að þetta væri bráðabirgðaákvæði nú. Ég man ekki eftir neinu bráðabirgðaákvæði í sambandi við fjármál, sem sett hefur verið á síðustu árum, sem hefur ekki verið framlengt ár eftir ár. Þá virðist hins vegar, á sama tíma sem það virðist ganga tiltölulega glatt að fá samkomulag um að gefa hlutafélögunum því meira eftir, því meira sem þau græða, miðað við það, sem þau áður hafa greitt, ganga því erfiðar að fá fram það, sem hefði þó mesta þjóðfélagslega þýðingu núna fyrir okkur, og það er skattfrelsi að meira eða minna leyti til sjómanna. Það er engum efa bundið, að það frv., sem lagt var fram hér af hv. 11. landsk. í upphafi þings um að gefa sjómönnum eftir einn þriðjung af þeirra skatti, hefði mikla þýðingu fyrir togaraútgerðina og alla útgerð nú sem stendur, og ég verð að segja það, að það er hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum til skammar, það er hreinasta hneyksli, þegar þessir flokkar standa uppi eins og þvara í málum togaraútgerðarinnar, treysta sér ekki til þess að leggja nokkurn skapaðan hlut fyrir Alþ., sem gæti tryggt togaraútgerðina, og undirbúa nú þegar að láta alla togarana stöðvast í maílok. Það er til skammar, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki einu sinni geta gert svo mikið í sambandi við endurskoðun skattalöggjafarinnar að verða við þessum kröfum sjómanna. Það er ekki mikið, sem þeir fara fram á í þessu efni, og það hefði þess vegna verið alveg sjálfsagt að verða við þessu. Ég veit satt að segja ekki, hvaðan á að innheimta tekjur hér á Íslandi og taka tekjuskatt, svo að ég tali ekki um alla aðra skatta og tolla, svo framarlega sem togaraútgerðin á Íslandi stöðvast. Ég held þess vegna, að þessi nánasarskapur, sem þarna kemur fram og ég get alveg sérstaklega trúað að eigi rót sína að rekja til Framsóknar, eigi eftir að hefna sín. Ég held, að það væri alveg nauðsynlegt, að hv. fjhn. gerði þarna breytingu á, þegar nú þessi skattalög fara til hennar, og yrði við þeim kröfum, sem fram hafa komið frá öllum sjómönnum á togaraflotanum um að lækka þessa skatta, og ég vil enn fremur benda á, að það væri líka sanngirnismál, að verkamenn fengju skattfrjálsa sína næturvinnu og eftirvinnu. Það er í mörgum löndum, sem slíkt viðgengst, og það væri fullkomlega sanngjarnt. Hv. 5. þm. Reykv. minntist hér á það áðan í sinni ræðu, að við sósíalistar og Alþfl.-menn hefðum verið mjög hrifnir af hans frv. og þeirra sjálfstæðismanna, sem flutt var á síðasta þingi, og var nú hissa á, að við værum að „krítisera“ ýmislegt í núverandi frv. Ég vil benda hv. 5. þm. Reykv. á, að það var eiginlega ekkert sérstaklega undarlegt, þó að við yrðum hrifnir af ýmsum atriðum í hans frv., og ég vil benda hæstv. ríkisstj. á um leið, hvaða munur er þarna á, af því að þeir eru nú farnir að deila, bræðurnir í ríkisstj., Framsókn og Sjálfstfl., um, hvorum sé að þakka allt það ágæta, sem þeir telja upp í þessu skattafrv. hér. Till. hv. 5. Reykv. um persónufrádrátt var, að fyrir hjón væru það 11300 kr., fyrir hvert barn 6600 kr. Nú er það fyrir hvert barn 4500 kr. í þessu frv. Till. í frv. hv. 5. þm. Reykv. var, að fyrir einhleyping væri persónufrádrátturinn 8500 kr., í núverandi stjórnarfrv. er það 6500 kr. Þá sagði enn fremur í frv. þeirra sjálfstæðismanna, í 4. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Skattur hjóna með tvö börn á framfæri og með hreinar tekjur samanlagt 30 þús. kr. eða lægri skal falla niður.“ Ég hafði flutt hér þing eftir þing till. um, að skattur slíkrar fjölskyldu, ef tekjur væru undir 30 þús. kr., félli niður, þessir góðu sjálfstæðismenn tóku þetta upp, og það var ekkert að undra, þó að bæði við sósíalistar og Alþfl.- menn værum hrifnir af þessu. En hvar er þetta í núverandi löggjöf stjórnarflokkanna? Stjórnarflokkarnir undanfarin ár hafa ár eftir ár samþ. löggjöf um það, að niður skyldi falla skattur af tekjum, sem væru undir 20 þús., en þau lög eru ekki framlengd nú. M.ö.o.: Það skásta, sem var í 3. og 4. gr. hjá þeim sjálfstæðismönnum, er miklu lakara í þessu núverandi stjórnarfrv. Í 5. gr. hjá þeim sjálfstæðismönnum sagði um þetta, sem ég minntist á áðan, ef gift kona ynni utan heimilis, að þá var ekkert tekið fram um, að það þyrfti að koma heimilisaðstoð til. Menn fengju það alveg jafnt. Segjum t.d. fátæk hjón, sem ynnu bæði utan heimilis, þó að þau hefðu ekki heimilisaðstoð, fengju þennan frádrátt eftir till. Sjálfstfl. þá, einmitt það, sem ég var að benda hér á áðan. Nú er það sett inn í þetta stjórnarfrv., að það þurfi að kaupa heimilisaðstoð, til þess að þetta komi til greina. M.ö.o.: Þarna hefur þetta verið rýrt líka frá því, sem Sjálfstfl. þá lagði til. Hvernig var enn fremur í því frv. skattstiginn, sem ég var að gagnrýna hér áðan? Í 7. gr. í frv. þeirra sjálfstæðismanna segir: „Ef hinn skattskyldi hluti teknanna er undir 4500 kr., greiðist af honum 1%.“ Hvað stendur í núverandi skattafrv. ríkisstj.? Ef það er 1–2 þús. kr., þá greiðist 1%. M.ö.o.: Þarna var byrjað á 4500 kr., núna er byrjað á 2000 kr. Með öðrum orðum hefur verið að öllu leyti gert mun verra þetta frv., sem Sjálfstfl. var með þarna, miðað við þetta stjórnarfrv., sem nú er. Fyrir kosningar leggur Sjálfstfl. fram anzi laglegt frv. á ýmsan hátt, og Alþfl. og Sósfl. segja, að það sé margt alveg ágætt í þessu frv., sem þeir vilji styðja. Svo komu ótætis kosningarnar, og svo mynda þeir stjórn eftir kosningarnar. Þá leggja þeir fram annað frv., og þá er kippt burt ýmsu af því skásta, sem var í þessu gamla frv., eða það er rýrt, þar sem það er látið halda sér. En svo eru settir inn nýir hlutir í stjfrv., sem núna er. Það er ekkert minnzt á skattfrelsi sparifjár eins og hérna í frv., sem Sjálfstfl. flutti fyrir kosningar. Það er ekki minnzt á neitt viðvíkjandi hlutafélögunum, að minnka skattinn á hlutafélögunum um 20%, þau eru, ef ég man rétt, alls ekki til í hinn gamla frv. Ég held það hafi ekki verið neitt um hlutafélögin. Og þannig er það með öðrum orðum: Fyrir kosningarnar vildi Sjálfstfl. mjög gjarnan ganga til móts við þær eðlilegu kröfur launþega um, að það væru léttir dálitið skattarnir á þeim. Þá var ekkert minnzt á kröfurnar frá auðsöfnurunum. Eftir kosningarnar hefur verið dregið úr þessum fríðindum, sem launþegarnir fengu fyrirheit um að fá fyrir kosningarnar. Hins vegar hefur verið bætt inn í stjfrv. fyrirheitum til auðsafnaranna um, að þeirra starfsemi skyldi nú fara að verða löglegri en verið hefur og þeir fái ýmis skattfríðindi. Hvað hefur nú gerzt í þessu sambandi? Eru það bara kosningarnar, eða hefur Framsfl. svona slæm áhrif á Sjálfstfl.? Áðan var verið að geta þess til hérna og verið með sálgreiningu á hæstv. fjmrh. um, að mikið hefði hann versnað frá því 1935, þegar hann var í samfélagi við Alþfl., og þangað til hann núna lagði fram þetta stjfrv. í samfélagi við Sjálfstfl. En nú sjáum við hins vegar, að Sjálfstfl. fyrir kosningar var skrambans miklu betri en Framsfl. og Sjálfstfl. eru samanlagðir nú. Meðan maður fær ekki neinar aðrar upplýsingar, þá hlýtur maður að álykta svo, að Framsfl. hafi versnað svo hrottalega frá því 1935, að nú meira að segja spilli hann Sjálfstfl. á þessu eina einasta ári, sem liðið er síðan þetta frv. kom fram, svo að úr því verði þetta stjfrv., sem núna liggur fyrir. Ég sé ekki nema eitt ráð í sambandi við þetta, og það er, að nú reyni Alþfl., af því að hann á nú fulltrúa í fjhn., að ná samkomulagi við Sjálfstfl. um það, að Sjálfstfl. og hv. 5. þm. Reykv., sem á sæti í fjhn., reyni nú að laga þetta stjfrv., svo að það verði ofur litið í áttina við frv. Sjálfstfl. fyrir kosningar. Þetta vil ég nú vona að hv. fjhn. takist að gera, því að annars færi menn kannske að gruna, að það væri allt annað, sem Sjálfstfl. segði fyrir kosningar, heldur en það, sem hann gerði eftir kosningar, og það var vist ekki meiningin að fara að sanna það í sambandi við þetta. Að síðustu vil ég svo aðeins taka það fram, eins og hér hefur verið mjög greinilega undirstrikað, að þeim þunga, sem hvílir á alþýðuheimilunum, er ekki verið að létta nema að hverfandi litlu leyti sem stendur. Hv. 11. landsk. reiknaði það út hér áðan, og ég þarf ekki að endurtaka það. Af þeim 15 þús. kr., sem alþýðuheimili, fimm manna fjölskylda, greiðir í tolla, í söluskatt, í bátagjaldeyri, í nefskatta til ríkisins og ríkisstofnana, er engu létt með þessu. Það er aðeins tekjuskatturinn. Og það er ákaflega illa farið, að ástandið skuli vera orðið þannig á Íslandi, að beinu skattarnir, vegna þess, hvernig þeir hafa verið misnotaðir, hvernig auðmönnunum hefur verið hlíft við þeim á undanförnum árum, skuli vera orðnir illræmdastir, en nefskattarnir og tollarnir skuli svo að segja vera látnir óáreittir. Þetta er orðin alger ranghverfa við allt, sem er eðlilegt og skynsamlegt. Það, sem alþýða manna í landinu fyrst og fremst ætti að hata, eru tollarnir, það eru nefskattarnir og annað slíkt. Það væri eðlileg krafa, eins og Sósfl. hvað eftir annað hefur flutt hér á þingi, að t.d. ríkið borgaði iðgjöldin til almannatrygginganna fyrir fólkið, iðgjöld, sem eru fyrir almenna alþýðufjölskyldu nú um 1400 kr. Það væri eðlilegt, að ríkið létti einhverju af tollunum á nauðsynjavörum og gerði þannig fólkinu léttara að lifa. En af því að þessir gífurlegu tollar eru innheimtir í hvert skipti, sem menn borga einhverjar vörur í búðunum, og af því að það hanga ekki uppi töflur í búðunum, sem sýna mönnum, að í hvert einasta skipti, sem þeir ganga inn í búð, þá borga þeir þriðjunginn af verðinu, sem þeir borga, beint til ríkisins, þá átta menn sig ekki á þessu. Ef ástandið væri þannig, að fjmrh. hefði sérstaka einkennisklædda tollheimtumenn í hverri einustu búð í Reykjavík, þannig að kaupmaðurinn eða kaupfélagið tæki aðeins greiðsluna fyrir það, sem varan raunverulega kostaði, og svo þegar maður færi út, þá yrði maður að borga tollana, söluskattinn, bátagjaldeyrinn og allt, sem á vörunni er, þá vissu menn, hvað óbeinu skattarnir eru á Íslandi. Þá yrðu menn í hvert skipti, sem þeir gengju inn í búð, að borga meira í ríkiskassann en menn borga fyrir vöruna. En menn vita þetta ekki, og það er alltaf reynt að blekkja menn um þetta, og þess vegna er hægt að fara að reyna að blekkja fólk núna um það, að þegar fjölskyldu, eins og hv. 11. landsk. reiknaði hér út áðan, eru gefnar eftir 279 kr., þá sé verið að létta á henni skatti. En við megum vera nokkurn veginn vissir um það, að það verður ekki langt þangað til það kemur söluskattur eða bátagjaldeyrir eða logaragjaldeyrir í viðbót, sem tekur þetta margfalt aftur, en þá er búið að koma í gegn því, sem Sjálfstfl. sýndi ekki í sínu frv. fyrir kosningar, en er núna, þ.e. skattfríðindunum handa auðsöfnurunum. Þá er það það, sem stendur eftir. Ég vil svo leyfa mér að vona, þó að maður geti ekki gert sér vonir um, að höfuðstefnu ríkisstj. fáist breytt í þessum efnum, að a.m.k. þær smærri lagfæringar, sem hér hefur verið bent á, ætti þó hv. fjhn. að geta tekið til greina.



Herra forseti. Eftir þeim loforðum, sem hæstv. ríkisstj. gaf um stórfelldar skattalækkanir, sköpuðust miklar vonir hjá mörgum um það, að nú mundi létta á pyngjunni hjá öllum almenningi í landinu, þegar hið marglofaða skattafrv. kæmi. Ég skal játa það fyrir mitt leyti, að þegar ég sá þetta skattafrv., þá gat ég ekki komizt hjá því að minnast sögunnar um það, þegar fjöllin tóku léttasótt. Þá bjuggust allir við, að það mundi fæðast eitthvert stóreflis fjall, en það var mús sem fæddist, það fæddist mús. Og nú hafa fjöllin tekið léttasótt, þ.e.a.s. ríkisstj. hefur nú getað ungað út skattafrv., og það er einmitt mús, sem hefur fæðzt -enginn stórgripur. Eitt af því, sem glæddi mjög vonirnar um það, að niðurskurðarhnífnum á skattana yrði beitt af mikilli fimi og snilli og krafti, var það, að Sjálfstfl. setti einn af sínum sterkustu mönnum í milliþn. í skattamálum, hv. þm. Barð., en hann hafði margsinnis hér á Alþ. áður flutt frv. um það, að það ætti ekkert annað að gera við tekju- og eignarskattinn heldur en að leggja hann algerlega l00% niður, það ætti að hætta að innheimta hann. Menn vonuðust eftir því, að þessi hv. þm. Sjálfstfl., sem er mjög í áliti í sínum flokki og er nú forseti hv. Ed., mundi standa við þessa margyfirlýstu stefnu sína, sem hann hefur „presenterað“ hér í frv., og mun3i annaðhvort koma þessu í gegn, að tekjuskatturinn yrði skorinn niður við trog og ekkert af honum innheimt, ellegar þá að hann mundi kljúfa n. og standa þannig við sín stóru orð, en hvorugt hefur gerzt. En þegar skattafrv. nú var komið, þá létu hv. stjórnarflokkar svo sem þeir væru geysilega hrifnir af afkvæminu. Það voru viðhafðar í Morgunblaðinu miklu stærri fyrirsagnir yfir þvera forsíðu blaðsins heldur en þegar vetnissprengjan sprakk núna þann 1. marz, og var það þó heimsviðburður, sem allur heimurinn veitti athygli. Nú var skattalækkunarfrv. stj. komið, og þá var stærsta fyrirsagnaletrið tekið fram hjá Morgunblaðinu. Og hvað hafði gerzt? Jú, frv. þessi, sem nú eru fram komin, eru árangur langrar og sleitulausrar baráttu Sjálfstfl. Ávöxturinn af margra ára stríði og striti og baráttu Sjálfstfl. var kominn þarna í þessu „mikla“ frv. Nú hefur hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) haldið þessu sama hér fram í þingsalnum. Þá hefur hæstv. fjmrh., sem hér gengur nú fram hjá, sagt: Þetta er ekkert nema mont. Þetta er ekkert ykkur að þakka, þessi stóru og miklu og efnisríku skattalækkunarfrv. Þau eru alls ekkert að þakka hv. 5. þm. Reykv. og Sjálfstfl. að mjög litlu leyti. - En þá kemur annað sannleiksvitni og hefur líka ráð yfir enn þá stærra fyrirsagnaletri, og það er málgagn fjmrh. sjálfs, það er Tíminn, og hann hefur að miklu leyti sömu söguna að segja, að hér hafi gerzt mikið undur, það hafi orðið geysilega stór viðburður í íslenzku stjórnmálalífi, skattalækkanirnar nemi, að því er gildi persónuskattana, hvorki meira né minna en 29%, allt að þriðjungi, og skattgreiðslur fiskimanna lækki stórkostlega og fiskimenn fái frádrátt vegna hlífðarfata, sparifé sé undanþegið skatti og útsvari og félagaskattur lækki um 20%. Svo finnst hæstv. fjmrh. eða málgagni hans ástæða til að spyrja: Hvernig var hægt að gera þetta allt saman? Hvernig gátu þessi ósköp skeð? Svarið er á reiðum höndum, bæði í fyrirsögn og í meginmáli. Þessi skattalækkun er möguleg aðeins vegna góðrar fjármálastj. síðustu ár. En það var ekki nógu skýrt, það komst ekki fyrir í fyrirsögninni, og þess vegna er þessi opinberun á, hvernig þetta var mögulegt, sögð skýrar í meginmálsletrinu. Og þar stendur: „Sú skattalækkun, sem nú er gert ráð fyrir, er að sjálfsögðu aðeins möguleg vegna góðrar fjármálastj. ríkisins síðustu árin af hendi Eysteins Jónssonar fjmrh.“ Þá erum við búnir að fá að vita það, hvernig undrið hafði gerzt. Ég tek auðvitað ekkert mark á því, þó að hv. 5. þm. Reykv. hafi verið að malda í móinn við þessu og segja, að þetta væri alls ekki Eysteini Jónssyni að þakka, heldur væri það sér að þakka. Ég trúi málgagni fjármálaráðherrans í þessu, að þessi undur séu fjmrh. að þakka að öllu leyti og hans góðu fjármálastjórn. En þá er komið að hinu: Er það, sem þetta skattalækkunarfrv. flytur okkur, flytur þjóðinni, eins stórkostlegt og ætla mætti, þegar okkur er sagt frá, að þetta sé ávöxtur og árangur af langri og sleitulausri margra ára baráttu stærsta stjórnmálaflokksins í landinu og að það sé líka árangur af snilli í fjármálastjórn Eysteins Jónssonar? Því miður held ég, að það sé nú það rétta, sem komið hefur hér fram í umr. í dag, að það eru engin stórundur, sem hafa gerzt. Það eru engar stórbreytingar á grundvelli skattakerfisins á Íslandi, sem nú blasa við, og frv. hv. þm. Barð. um að leggja tekjuskattinn niður hafa ekki orðið að veruleika. Það hefur ekki verið staðið við þau orð. Sú barátta hefur ekki borið sýnilegan árangur í þessu frv. Sannleikurinn er sá, að í staðinn fyrir að lofað var heildarendurskoðun á öllu skattakerfi ríkisins, bæði að því er snertir persónuskatta og félagaskatta og skatta til ríkissjóðs og til sveitarfélaga, hefur ekki verið staðið við neitt af þessum loforðum nema það að „krukka“ svolitið í persónuskattana. Það er búið að gera. Þegar Hæstv. fjmrh. lagði frv. fyrir og hélt sína framsöguræðu, þá tóku menn eftir því, að hann nefndi ekki nein ákveðin dæmi um það, hvernig útsvör manna lækkuðu um stórar upphæðir, en það er ég alveg viss um að hæstv. ráðh. hefði gert, ef hann hefði getað fundið það sjálfur út úr frv., að við skulum segja hærri meðaltekjur almennings í landinu yrðu nú losaðar undan stórum skattgreiðslum. Nei, hann tók dæmi um, að skattar lækkuðu um 29 og upp í 40%. En hvaða upphæðir var hann þá að fjalla um? Hann var að tala um það, að 39 kr. skattaupphæð, sem var samkv. gömlu skattalöggjöfinni, hefði lækkað um ein 40 eða 50%, hún hefði lækkað allt að því um helming. Ég hygg það hafi verið séra Guðmundur Guðmundsson frá Gufudal, sem sagði, að það væri fyrir þá menn, sem kynnu að fara með tölur, allra auðveldast að ljúga með tölum. Og það hefur hæstv. fjmrh. sýnt að hann kann, einmitt með því að reyna að skýra fyrir áheyrendum sínum þessar gífurlegu skattalækkanir eingöngu með prósenttölum, háum prósenttölum af þýðingarlausum lágum raunverulegum skattaupphæðum.

Hafa þá skattarnir verið lágir eftir allt saman?

Það hafa vissulega verið til lágar skattaupphæðir af lágtekjum manna, - að krónutölu hafa verið lágar skattaupphæðir til, og það voru einmitt þessar lægstu skattaupphæðir að krónutölu, sem hæstv. ráðh. var að tala um í háum prósenttölum. Þegar það var 0.1 % lagt á upphæð innan við 4 þús. kr., þá varð náttúrlega skattaupphæðin lág að krónutölu. En það var hægt að finna háa prósenttölu af þeirri tölu, og það var sannleikurinn, sem við fengum að vita í ræðu hæstv. ráðh. Það hefur ekki verið dregin dul á það af þeim, sem hér hafa talað af hendi stjórnarandstöðunnar, að það er ýmislegt smávegis til bóta með þessa frv. Það er t.d. til bóta, að einn skattur kemur í staðinn fyrir tekjuskatt, tekjuskattsviðauka og stríðsgróðaskatt. Það er hreinlegra. Persónufrádrátturinn hækkar úr 4 þús. kr. rúmum í 6500 kr. Það er smálagfæring. En það er vitanlega neðan við allt opinbert siðgæði í skattamálum að ætla sér að fara að taka í ríkissjóð skatthluta af 6500 kr. tekjum. Þegar við vorum að reyna að leysa verkfallið mikla í desember í fyrrahaust, mættum við þó í samninganefndinni þeirri sanngirni, að sáttanefnd ríkisins, skipuð hinum mætustu mönnum, og sáttasemjari ríkisins, Torfi Hjartarson, niðurjöfnunarnefndin í Reykjavík, bæjarstjórn Reykjavíkur og hæstv. ríkisstj. Íslands þáverandi féllust á, að það væri ekki forsvaranlegt að innheimta útsvar af lægri tekjum hjá einstaklingi heldur en 15 þús. kr. Og nú segi ég: Ef þessir mætu menn hafa haft rétt fyrir sér, að 15 þús. kr. tekjur núna megi ekki við því að skerðast af skattgreiðslu til sveitarfélagsins, sem maðurinn býr í, er það þá frekar forsvaranlegt að skerða slíka upphæð, 15 þús. kr., með skattgreiðslu til ríkissjóðs? Ég held, að þar sem það er viðurkennt af hinum ábyrgustu aðilum, að 15 þús. kr. tekjuupphæð megi ekki skerða með útsvarsálagningu í bæjarsjóð Reykjavíkur eða í sjóð sveitarfélags, þá sé það jafnfjarstætt að skerða slíka upphæð með skattgreiðslum í ríkissjóðinn. Ríkissjóðurinn er ekki meira þurfandi en sveitarsjóðirnir, og engum skattþegni stendur nær að sinna skattgreiðslu til annarra en síns eigin sveitarfélags. rg mundi því vilja slá því föstu, að það hefði verið viðurkennd stefna hæstv. ríkisstj., að 15 þús. kr. lágmarkstekjur einstaklings skyldu ekki skerðast af neinni skattgreiðslu, hvorki til sveitarsjóðs né til ríkissjóðs, og hefði vænzt þess, að persónufrádrátturinn hefði verið miðaður við 15 þús. kr. tekjuupphæð á einstakling, en það er 6500 kr. í þessu dæmalausa frv., sem hefur verið gumað svo mjög af af stjórnarflokkunum og báðir þykjast nú vilja endilega eiga. Á sama hátt tel ég, að í samræmi við niðurstöðuna í fyrrahaust hefði ekki átt að koma til mála að hugsa sér að leggja tekjuskatt á lægri upphæð hjá 5 manna fjölskyldu heldur en a.m.k. 35 þús. kr. tekjur. Það er alveg vitað öllum mönnum, að það er ekki hægt fyrir 5 manna fjölskyldu að lifa fyrir lægri upphæð en 35 þús. kr., en það eru tekjur verkamanns nú. Og það nær ekki nokkurri átt að ætla sér að skerða það með beinum skattgreiðslum til ríkissjóðs og sveitarsjóðs. Það er nóg að vera búinn að skattleggja slíkar upphæðir með allri tollaálagningu á allar nauðsynjar þessa fólks, og þar með greiðir þetta fólk sannarlega skattgjald af ekki hærri tekjum í ríkissjóð. Ég skal ekki heldur draga dul á það, að þeir frádráttarliðir, sem eru í frv., t.d. um, að það megi draga frá lífeyristryggingu og lífsábyrgðartryggingu, eru til bóta. En hversu mörgum kemur þetta til góða? Nokkrum tugum manna í þjóðfélaginu og öðrum ekki. Það er sagt, að undir þetta komi nokkrir hátekjumenn, þ.e.a.s. togaraskipstjórar og flugmenn. Það má vel vera, að þetta sé þeim til mikils hagræðis og að það sé sanngjarnt að koma til móts við þá vegna þess, hvernig störfum þeirra er háttað og að þeir geta sjaldan verið fram á efri ár í þessum störfum. Ég skal ekki deila á þetta, en þetta kemur sárafáum til góða, aðeins nokkrum tugum í þjóðfélaginu. Þá er það nokkuð, sem er nú í skattafrv., að togarasjómenn megi draga frá fæði. En það eru fleiri, sem hefðu þurft að fá fæði dregið frá skatti, t.d. þeir verkamenn, sem verða að flýja sitt byggðarlag og sinn landshluta ár eftir ár til þess að sækja atvinnu með ærnum tilkostnaði í aðra landshluta eða byggðarlög og þurfa þar að lúta oft mjög óhagstæðum kjörum við fæðiskaup og húsnæðiskaup í sambandi við öflun vinnuteknanna. Ég hefði haldið, að það hefðu ekki dottið neinir gullhringar af hv. stjórnarflokkum, þó að þeir hefðu haft opin augu fyrir því, að þessi frádráttarheimild hefði þurft að vera víðtækari en hún er, en til bóta er hún, það skal játað. Ef það hefði verið ætlunin að leysa í sambandi við skattafrv. það mikla vandamál, að sjómenn fást ekki á togaraflotann, þá hefði áreiðanlega þurft að gera þar annað en ákveða 300 kr. á mánuði til frádráttar fyrir háseta á togurum og 200 kr. á mánuði fyrir háseta á öðrum fiskiskipum, því að það er áreiðanlegt, að þetta, hvernig sem það hefur verið meint, leysir ekki þennan vanda. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. sagði í dag, að það væri mesti barnaskapur að halda, að það væri hægt að leysa þetta þjóðfélagsvandamál með breyt. á skattalögunum, og það má vel vera, að hann hafi rétt fyrir sér í því. En þessu hefur verið hampað. Og það er alveg áreiðanlegt, að sjómennirnir og útgerðarmennirnir, sem hafa verið að gera kröfur fyrir þeirra hönd til þess að reyna að tryggja togaraútgerðina að því er snertir að fá vinnukraft, hafa gert sér mjög miklar vonir um, að stjórnarflokkarnir kynnu að leysa þetta mál á einhvern sómasamlegan hátt, en hafa áreiðanlega orðið fyrir vonbrigðum. Það hafa allir stjórnarandstæðingar, sem hafa talað hér í dag, viðurkennt, að skattfrelsi sparifjár sé ágætt, ef það leiði til aukins sparnaðar. Samkvæmt þessu frv. á að undanþiggja framtalsskyldu og eignarskatti innstæður í bönkum og sparisjóðum og löglegum innlánsdeildum félaga eftir vissum reglum. Það má vel vera, að þetta glæði eitthvað sparifjársöfnun, en þó er nú eignarskattur af sparifé ekki hár, og það munu ekki vera stórfúlgur hjá almenningi, sem sleppa við skattlagningu, þá að vaxtatekjurnar af sparifé verði líka skattfrjálsar, ekki skattlagðar sem tekjur. En víst er þetta til bóta, og sérstaklega skal játað, að þetta tekur sig vel út með stóru letri á hvitum pappír, það er kannske höfuðkosturinn við það, og það hefur líka sézt á báðum forsíðum stjórnarblaðanna. Hér hefur verið játað allt, sem hægt er að viðurkenna til kosta við þetta frv. En það er allt smælki, það er ekkert stórkostlegt, engar stórar skattalækkanir, sem þetta frv. færir öllum meginþorra íslenzku þjóðarinnar. Líklegast eru það stærstu skattalækkanirnar, sem er fyrirheitið til handa félögum, hlutafélögum og öðrum félögum, að það skuli verða reiknaður út á þau skatturinn eftir sömu reglum og gilda í núverandi skattalöggjöf, en með 20% afslætti. Það er líka komið svo, að það hafa ekki eingöngu verið stjórnarandstæðingar, sem hafa látið í ljós, að þetta skattalækkunarfrv. væri ekki nein endanleg og viðunandi lausn á málinn. Ég man ekki betur en að hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) stæði hér í dag og segði, að þetta væri gersamlega óviðunandi og ófullnægjandi, ef ekki kæmu frekari aðgerðir síðar. Stjórnarflokkarnir virðast nú ekki vera allir jafnhrifnir niður í tær yfir þeim ósköpum, sem hér hafi gerzt, og það er alveg áreiðanlegt, að um það leyti, sem menn verða búnir að fá skattseðilinn sinn í ár og búnir að greiða skattinn í fyrsta sinn eftir hinni nýju löggjöf, þá verða stóru risafyrirsagnirnar í Tímanum og Morgunblaðinu búnar að verða sér nokkuð rækilega til skammar og menn búnir að horfast í augu við sín eigin vonbrigði. Loforðin, sem hafa verið gefin, verða þá búin að standa fyrir dómi raunveruleikans, og menn búnir að sjá, að það hefur ekki verið létt af þeim neinu stórkostlega skattafargi með þessari nýju löggjöf. Hæstv. fjmrh. og hv. 1. landsk. þm. ræddust við í dag um það, hvort nú væri gengið nær tekjum verkamanna með skattaálagningu en gert hefði verið fyrir 20 árum. Þá var upplýst, að tekjur verkamanna hefðu verið 3500 kr., nú væru tekjur Dagsbrúnarverkamanns 34 þús. kr., tæplega tifaldar. Hæstv. ráðh. vildi halda, að það væri farið betur með verkamennina núna en þá, en þessu er ekki þannig farið. Það sannaðist með tölum, að það væri gengið nú allt að því fimmfalt nær verkamanninum í skattlagningu heldur en fyrir 20 árum, eftir að búið er að taka tillit til þeirra breyt., sem hér liggja fyrir. En hæstv. ráðh. sagði, að það væri ólíkt, hvað lífskjör verkamanna væru nú betri en þau voru þá, og því skal ég ekki neita, þau eru betri. En það eru betri lífskjör hjá allri íslenzku þjóðinni nú en var fyrir 20 árum. Það verður hins vegar að segjast, að það er mjög vafasamt, að hlutfallið hafi neitt batnað verkamannastéttinni í vil. Fyrir því hafa þeir séð, sem hafa staðið í baráttunni sýknt og heilagt á móti verkalýðssamtökunum í landinu. Það er talið, að þær skattalækkanir, sem hið nýja skattalækkunarfrv. feli í sér, geti ekki numið meiri lækkun en 12–15 millj. kr., og ég hygg, að það sé hátt reiknað, ég efa, að raunveruleikinn staðfesti það, að lækkunin í heild nái 12–15 millj. kr. Nú held ég, að það hefði verið miklu fróðlegra fyrir þm. að fá að heyra það af vörum hæstv. fjmrh., hversu margar millj. kr. komi sem lækkun á persónusköttum, t.d. á persónusköttum almennings með lægri tekjur en 40 þús. kr. Ég efa það ekki, að hv. mþn.-menn í skattamálum hafa flokkað þetta niður, þeir hafa áreiðanlega yfirlit yfir þetta, og ég er nokkuð vas um, að það verða ekki margar millj., sem þeir geta tíundað sem skattalækkun af persónusköttum almennings með lægri tekjur en 40 þús. kr. Skyldi það verða meira en 2–3 millj.? Það væri fróðlegt að heyra þetta í staðinn fyrir háu prósenttölurnar af lágu upphæðunum, því að þær gerðu ekkert annað en að blekkja og siður en svo að upplýsa neitt. Svo hefði ég viljað fá að vita frá hæstv. ráðh. líka, hve margar millj. kæmu í lækkun á hlutafélögin í landinu og önnur auðug fyrirtæki, og ég er viss um, að meginhluti lækkunarinnar kemur á þau og þar með á þá aðilana, sem sízt skyldi. Þetta hefði ég viljað fá í staðinn fyrir háu prósenttölurnar af lágu skattalækkununum. Ég þykist nú vita, að hæstv. ráðh. eigi eftir að tala í þessu máli, og ég legg áherzlu á það, að hann gangi ekki fram hjá þessu atriði, ef hann vill láta okkur að lokinni þessari umr. vita sem gerst um það, hverjir eigi að njóta hinna miklu ávaxta af þessu hálofaða skattalækkunarfrv., sem hér er nú til umr.



Þetta frv. er í raun réttri flutt af öllum þm. af Austurlandi, þó að rituð séu á frv. aðeins nöfn þeirra, sem eiga sæti í deildinni. Frv. er um að setja í lög heimild til þess að virkja Lagarfoss á Fljótsdalshéraði og leggja línur þar út frá, sem greinir í 1. gr. Það eru fyrir í lögum heimildir til þess að virkja annaðhvort Fjarðará í Seyðisfirði eða Grímsá á Völlum. Það hefur ekki fram að þessu verið talið koma til mála að virkja Lagarfoss að svo stöddu, en við síðustu rannsóknir, sem fram hafa farið, hefur þetta breytzt, og þess vegna leggjum við nú til, að það verði sett í lög heimild til þess að virkja Lagarfoss. Ég vil óska þess, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr., þ. e. a. s., það er sami háttur og hafður var á um annað frv. samkynja hér á dögunum.

Forseti (SB): Það hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. Atkvgr. um málið verður frestað. 



Herra forseti. Um alllangt skeið hefur Reykjavíkurkaupstaður haft þá sérstöðu meðal bæjar- og sveitarfélaga landsins að hafa heimild til þess að geta ráðstafað brunatryggingum á húseignum í umdæmi sinn á þann hátt, sem bæjarstjórnin hefur talið hagkvæmast á hverjum tíma. Önnur bæjarfélög landsins og sveitarfélög hafa ekki haft rétt til þessa, þau hafa með lögum verið bundin við það að brunatryggja allar húseignir sínar hjá Brunabótafélagi Íslands. Þetta hafa verið í augum margra fulltrúa bæjarfélaga úti á landi allmikil fríðindi fyrir Reykjavíkurbæ, og það hefur augljóslega komið fram í því, að Reykjavík hefur náð allmiklu hagstæðari tryggingarkjörum með því að bjóða út sameiginlega tryggingu húseigna í Reykjavík heldur en húseigendur á öðrum stöðum á landinu hafa þurft að sæta. Nú hefur verið lagt hér fyrir frv., þar sem Reykjavíkurkaupstaður óskar enn eftir aukahlunnindum fram yfir það, sem aðrir eiga við að búa, og nú er hér gert ráð fyrir í fyrirliggjandi frv., að Reykjavíkurkaupstaður geti einnig tekið sjálfur að sér brunatryggingarstarfsemina hér í bænum, þ. e., að Reykjavíkurkaupstaður getur rekið þessa tryggingarstarfsemi og þá ekki aðeins væntalega notið hinna hagstæðustu kjara, heldur er einnig gert ráð fyrir því í frv., að Reykjavík geti safnað nokkrum hagnaði af rekstri trygginganna og ráðstafað honum í ákveðnu augnamiði, m. a. til að halda uppi brunavörnum í bænum, efla þær og gera sem beztar, einnig til þess að halda uppi annarri tryggingarstarfsemi, eins og segir í frv., en það skilst mér að bjóði upp á allvíðtæka starfsemi að taka hagnaðinn af þessum brunatryggingum og ráðstafa til almennrar tryggingarstarfsemi. Þetta virðast vera allmikil aukahlunnindi fram yfir það, sem öðrum bæjar- og sveitarfélögum í landinu er sett. Það hafa nokkrum sinnum komið fram raddir hér á hv. Alþingi um það að heimila fleiri kaupstöðum á landinu en Reykjavík þennan rétt að mega bjóða út brunatryggingarnar. En það hefur jafnan farið svo, að þær till. hafa ekki náð hér fram að ganga eða verið dregnar til baka af ýmsum ástæðum og þá kannske einna oftast af þeirri ástæðu, að Brunabótafélagið sjálft hefur að einhverju leyti skorizt í leikinn og boðið þá fram nokkra lækkun á þeim tryggingariðgjöldum, sem Brunabótafélagið hafði látið gilda fram að þeim tíma, og jafnvel ýmis önnur fríðindi. Það er nú alveg orðið augljóst mál, að vegna þessarar sérstöðu, sem Reykjavík hefur haft í löggjöfinni, er orðinn geysilega mikill munur á aðstöðu húseigenda í Reykjavík og húseigenda annars staðar á landinu í þessum efnum. Ég vil í þessu efni nefna máli minn til sönnunar nokkrar tölur, sem ég hef aflað mér og ég vænti að séu réttar. Samkvæmt þeim hafa á undanförnum árum iðgjöld af brunatryggingum í Reykjavík verið þannig, að af steinhúsum með innréttingum, en í þeim flokki eru langflest hús hér í bænum, hafa iðgjöld verið 0.70‰. Í samanburði við aðra staði á landinu lítur þetta þannig út, að á Akureyri hafa þessi iðgjöld verið rösk lega helmingi hærri, eða 1.50‰, í Hafnarfirði hafa þessi sömu iðgjöld líka verið 1.50‰, á Ísafirði 1.60, í Neskaupstað 1.91, á Seyðisfirði 1.80, í Vestmannaeyjum 1.80 og á Siglufirði 1.9‰. Nú fyrir skömmu voru þessar tryggingar enn á ný boðnar út hér í Reykjavík og kepptu um tryggingarnar á næsta tímabili líklega flest vátryggingarfélögin í Reykjavík, og buðu þau öll stórkostlega lækkun á iðgjöldunum frá því, sem þau hafa verið. M. a. er kunnugt um það, að eitt af tryggingarfélögunum bauð 47% lækkun á iðgjöldunum í Reykjavík frá því, sem þau hafa verið, og yrðu samkvæmt því tilboði þær tryggingar, sem ég minntist hér á, þannig, að í Reykjavík yrðu iðgjöld af steinhúsum með innréttingu 0.37‰, borið saman við t. d. á Siglufirði 1.91‰, eða að iðgjöldin á Siglufirði mundu þá vera fimm sinnum hærri en þau væru þá orðin í Reykjavík, en í flestum öðrum kaupstöðum utan Reykjavíkur yrðu iðgjöldin 3–5 sinnum hærri. Það kann nú að vera, að þessi mikli mismunur verði að einhverju leyti afsakaður með því, að brunavarnir séu allmiklu fullkomnari hér í Reykjavík en annars staðar á landinu. Þó efast ég um, að það sé svo í mörgum þessum tilfellum, sem hér er um að ræða, svo að nokkru nemi, þegar tekið er tillit til þess, að hér í Reykjavík er einnig miklu meiri brunahætta, m. a. af því, að sambygging húsa er hér hlutfallslega miklu meiri en annars staðar á landinu og því brunahætta frá húsi til húss miklu meiri hér. En það er líka alveg augljóst mál, að það eru ekki brunavarnirnar í Reykjavík, sem hér ráða úrslitum, heldur eitthvað allt annað. Samanburður liggur líka fyrir um það, hvernig iðgjöldin eru t. d. hér í Kópavogshreppi og á Seltjarnarnesi, þar sem brunaliðið frá Reykjavík annast brunavarnirnar, og má því telja, að brunavarnirnar séu álíka góðar þar eins og á mörgum stöðum í Reykjavíkurbæ. En mismunurinn milli iðgjaldanna af nákvæmlega eins húsum í Kópavogshreppi er alveg nákvæmlega sami og í þessum kaupstöðum, sem ég var að nefna hér áðan. Í Kópavogshreppi er t. d. af algengustu íbúðarhúsum iðgjaldið 1.80‰, á móti 0.37, sem verða mundi eftir þessu nýja útboði, sem nýlega hefur verið gert. Ég hygg, að þessar staðreyndir, sem ég hef hér bent á, séu svo ótvíræðar, að þeim verði ekki hnekkt, og þá er aðeins spurningin, hvaða ástæða er til þess að mismuna á þennan hátt húseigendum í hinum ýmsu kaupstöðum og kauptúnum landsins. Hvaða ástæða er til þess að láta Reykjavíkurbæ einan allra kaupstaða í landinu hafa þann rétt að mega á frjálsum grundvelli bjóða út sínar brunatryggingar, en banna öðrum kaupstöðum hið sama? Ég skal játa það, að ég er ekki nákunnugur rekstri Brunabótafélags Íslands. Það væru hugsanlegar þær skýringar, að einhver sveitarfélög væru þannig á sig komin í þessum efnum, að það þyrfti raunverulega að borga með iðgjöldunum á þeim stöðum. Ég skal ekki segja um, hvort það er svo, - ég dreg það í efa, - en þá vil ég líka benda á það, að sé um þá þörf að ræða, að það þurfi einhvers staðar annars staðar frá að koma aukaiðgjöld vegna þessara staða, þá væri miklu eðlilegra, að ríkisheildin hlypi þar undir og borgaði þann mismun, heldur en að leggja þær kvaðir á kaupstaðina utan Reykjavíkur að standa undir þessum aukaútgjöldum. Af þessum ástæðum, sem ég hef nú greint, hef ég ásamt hv. 9. landsk. leyft mér að flytja nokkrar brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir, en brtt. okkar fela það fyrst og fremst í sér að veita öllum bæjar- og sveitarfélögum á landinu sama rétt og Reykjavík óskar nú eftir að fá sér til handa og þá fyrst og fremst þann rétt, sem hún hefur haft, að mega bjóða út sínar brunatryggingar á frjálsum grundvelli. Ég vil mega vænta þess, þar sem Reykjavík hefur notið þessara sérhlunninda nú um langan tíma og hefur sannað það í reyndinni, að þetta hefur gefizt vel, að fulltrúar Reykjavíkur, sem standa að flutningi þessa frv., taki undir okkar till., styðji hana og vilji unna okkur, sem teljum okkur fulltrúa byggðarlaga úti á landi, sama réttar og þeir hafa sjálfir áunnið sér og sama réttar og þeir biðja nú sjálfir um sér til handa. Í þessu efni má minna á það, að það hefur sí og æ borið meir og meir á því á undanförnum árum, að menn úr öllum flokkum hafa talið það sér til ágætis að vilja vinna sem mest að því að skapa jafnrétti þegnanna hvar sem þeir eru búsettir á landinu, að skapa öllum landsmönnum sem jafnastan rétt, og þar sem svo hefur staðið á, að þeir, sem búið hafa t. d. í Reykjavík eða í fjölbýlinu og hafa á eðlilegan hátt fengið nokkur sérréttindi fram yfir aðra eða hagstæðari kjör, þá hefur þótt sjálfsagt að vinna að því í gegnum Alþingi að skapa fólkinu úti um land hliðstæðan rétt með beinni lagasetningu. Í þessu efni vil ég minna á það, þegar hér var lögfest á s. l. ári að ákveða sama verð á olíu um allt land. Það var alveg vitað mál, að það var gert að nokkru leyti á kostnað Reykvíkinga, sem bjuggu við tiltölulega hagstæðast verð, en þá þótti sjálfsagt að verða við því að jafna verðið og láta alla landsmenn borga hið sama. Nú eru enn uppi raddir um það að fara jafnvel sömu leið í sambandi við verð á rafmagni og að allir ættu að búa við sama verð. Þessar ráðstafanir hafa verið gerðar þannig og verða ef til vill gerðar þannig, að þar verður nokkuð tekið af þeim, sem búið hafa við beztu kjörin, og fært hinum, sem búið hafa við hin lakari. Hér í okkar till. er ekki gengið svona langt, heldur aðeins farið fram á það, að þeirra réttinda, sem húseigendur í Reykjavík fái að njóta, fái húseigendur úti á landi sömuleiðis að njóta. Ég tel fulla ástæðu til þess, einmitt þegar frv. það, sem hér liggur fyrir, er hér til afgreiðslu, þó að það sé fyrst og fremst um það, að óskað er eftir nokkrum viðbótarhlunnindum til handa Reykjavíkurbæ í sambandi við brunatryggingar sínar, að þetta mál verði tekið fyrir á þeim grundvelli, sem till. okkar 9. landsk. gerir ráð fyrir. Það er með öllu ástæðulaust að ætla að vísa því máli frá og benda á það, að réttara hefði verið að breyta lögunum um Brunabótafélag Íslands, sem fjalla um þetta mál. Það er alveg eins eðlilegt að gera þessa breytingu um leið og verið er að auka á sérstök réttindi þess eina kaupstaðar í landinu, sem notið hefur fyrir nokkurra fríðinda í þessum efnum. Það atriði, sem fram kemur í frv. eins og það liggur fyrir, þar sem gert er ráð fyrir því, að Reykjavíkurkaupstaður taki jafnvel upp sjálfur að annast rekstur brunatrygginganna, skal ég leiða hjá mér að mestu leyti í þessum umr. Það kann vel að vera, að hér í Reykjavík megi takast að fá hagstæðari tryggingar með þeim hætti heldur en með þeirri aðferð, sem notuð hefur verið með almennu útboði. Ég fyrir mitt leyti dreg nokkuð í efa, að það muni takast. En Reykjavíkurkaupstaður velur skiljanlega þá leið í þeim efnum, sem hann telur heppilegasta á hverjum tíma, hann getur valið útboðsleiðina í annan tíma, þó að hann velji hina leiðina í hitt skiptið. Eins mundu bæjar- og sveitarfélög úti um allt land geta haft þetta. Ef þau fleiri en eitt vildu slá sér saman, eins og gert er einnig ráð fyrir í okkar till. að möguleikar séu fyrir, og vildu þannig taka að sér eða annast beinlínis rekstur trygginganna, þá er það vitanlega þeirra mál að ákveða um það. En ég býst nú frekar við því, að hin leiðin yrði almennt farin meðal kaupstaða og kauptúna úti um land, að gera almennt útboð á brunatryggingum og taka síðan lægsta tilboði, sem fengist. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, en vil ekki trúa því, fyrr en á reynir, að þeir þm. séu hér til, sem vilja í þessu efni neita bæjarfélögunum úti á landi og öðrum sveitarfélögum um þennan rétt, á sama tíma sem fyrir liggur að auka við þessi réttindi til handa Reykjavíkurkaupstað.



Herra forseti. Til eru sérstök lög um brunatryggingar í Reykjavík. Samkvæmt þeim er bæjarstjórninni heimilt að semja við eitt eða fleiri brunabótafélög um tryggingu gegn eldsvoða á öllum húsum í Reykjavík. Hafi bæjarstjórn gert slíkan samning, skulu öll hús í lögsagnarumdæminu tryggð hjá félögum þeim, sem samið er við, með þeim kjörum, sem samningurinn ákveður. Þetta er aðalefni laganna. Hér liggur fyrir frv. til nýrra laga um brunatryggingar í Reykjavík. Víst getur verið ástæða til að breyta eldri lögum um það efni og þá á þann veg, að dregið verði úr opinberum afskiptum varðandi tryggingarnar, en mönnum veitt frjálsræði til að brunatryggja húseignir sínar eins og aðrar eignir þar, sem þeir telja sér hagkvæmast. Því er hins vegar ekki að heilsa, að frv. boði aukið frelsi, heldur er stefnt í öfuga átt. Boðskapur frv. er bæjarrekstur og einokun á þessu sviði. Aðdragandi málsins er sá, að seint í febrúar í vetur auglýsti borgarstjórinn fyrir hönd bæjarstjórnar í Reykjavík eftir tilboði í brunatryggingar húseigna í bænum, eins og áður hefur tíðkazt, þegar samningstími um tryggingarnar hefur verið liðinn. Nokkur tilboð munu hafa borizt, og samkvæmt þeim fréttum, sem af þeim hafa fengizt, mun tilboð frá Samvinnutryggingum hafa verið hagstæðast. Það tryggingarfyrirtæki hefur sýnt yfirburði þann tíma, sem það hefur starfað, og náð ört vaxandi viðskiptum í samkeppni við önnur tryggingarfélög. En þeir sem nú stjórna málefnum höfuðstaðarins, hafa ekkert dálæti á fyrirtækjum samvinnumanna, og nú leizt þeim ekki á blikuna. Þeir töldu óhjákvæmilegt að grípa hér til nýrra ráða og telja sig hafa fundið nýtt ráð. Þeir kusu miklu fremur, sjálfstæðismenn í bæjarstjórn Reykjavíkur, að varpa fyrir borð yfirlýstri stefnu flokksins varðandi einkaframtak og frjálsa samkeppni og grípa til þjóðnýtingarinnar heldur en að fyrirtækið Samvinnutryggingar hlyti tryggingarviðskipti við húseigendur í höfuðstaðnum. Og nú er farið í liðsbón til þriggja annarra þingflokka, sem líklegir þóttu til fylgis við þetta úrræði. Var málinu allvel tekið, eins og sést á þskj. 485. Trúlegt er, að þeir bandamenn sjálfstæðismanna í þessu máli sjái hilla undir þann möguleika að koma á þjóðnýtingu á fleiri sviðum, ef þetta mál nær fram að ganga, og draumar þeirra um það, að fleira svipað muni á eftir fara, hafa gert þá enn fúsari til liðveizlunnar, og vissulega þykir þeim sumum a. m. k. gott hvað gengur í þjóðnýtingaráttina. Hitt er þó nokkuð vafasamt, - það á eftir að sýna sig, - hversu mikið gagn eða gaman þeir hafa af því, þegar til framkvæmdanna kemur, að hafa veitt meiri hluta bæjarstjórnar í Reykjavík þá aðstöðu, sem stefnt er að með frv. Mjög eru skoðanir manna skiptar um það, bæði hér og í öðrum löndum, hvernig bezt og haganlegast verði fyrir komið rekstri atvinnuveganna og efnahagslegri starfsemi þjóðfélagsins. Sumir menn aðhyllast opinberan rekstur eða svonefnda þjóðnýtingu á sem flestum sviðum. Aðrir hafa á sinni stefnuskrá einstaklingsrekstur atvinnutækja og það, sem þeir nefna óheft einkaframtak og frjálsa samkeppni. Enn aðrir benda á úrræði samvinnustefnunnar í viðskipta- og atvinnumálum og telja samvinnufélagsskapinn líklegastan til happasællar lausnar á mörgum viðfangsefnum mannanna. Sjálfstfl. hefur mjög haft á orði og skráð framarlega á sína stefnuskrá, að hann væri fylgjandi framtaki einstaklinga og frjálsri samkeppni í viðskipta- og atvinnulífinu, en andstæðingur opinberrar íhlutunar um þau mál og svonefndrar þjóðnýtingar. Oft hafa þeir sjálfstæðismenn hagað ræðum sínum og ritum þannig, að ætla mætti, að hollustan við einkaframtakið og hina frjálsu samkeppni væri höfuðatriði í stefnu þeirra. Ýmislegt, sem fram hefur komið hjá þeim á síðari tímum, m. a. það frv., sem hér er til umr., bendir þó til þess, að þetta stefnuskráratriði sé þeim síður en svo fast í hendi, heldur séu þeir í því efni sem fleirum harla tækifærissinnaðir. Svo virðist, að þegar að því kemur að sýna stefnuna í verkum flokksins, þá telji þeir einstaklingsframtakið og frjálsu samkeppnina því aðeins eiga rétt á sér, að þeirra fyrirtæki og fylgismenn hafi þar hagnað af. En þegar svo ber við, að þeirra fyrirtæki verða að lúta í lægra haldi í hinni frjálsu samkeppni, þá verður annað upp á teningnum. Þá er jafnvel ekki hikað við að leita skjóls hjá þjóðnýtingunni, sem þeir hafa þó allar stundir prédikað fyrir þjóðinni að boðaði ekki betra þjóðfélag heldur stefndi í öfuga átt. Sumir kunna að segja sem svo, að frv. um brunatryggingar húsa í Reykjavík sé ekki þannig mál, að ástæða sé til í sambandi við það að taka upp umr. um þjóðfélagsstefnur. En þó er það svo, að þegar slík mál sem þetta koma fram, er fyllsta ástæða til að staldra við og íhuga, hvernig sú þjóðfélagsbygging er, sem verið er að reisa með löggjafarstarfi á Alþ. og framkvæmd stjórnarvalda. Þjóðnýtingu, sem svo er nefnd, þ. e. a. s. einokunarrekstri ríkisins eða annarra opinberra aðila, svo sem bæjar- og sveitarfélaga, er hægt að koma á í þjóðfélaginu með tvennu móti. Frá öðrum löndum berast stundum fréttir um það, að fylgismenn ríkisrekstrar þar hafi gert áætlanir fyrir fram um þjóðnýtinguna og unnið að því að koma fram heildarlöggjöf um það efni. En svo er til önnur aðferð við að koma þjóðnýtingunni á; það er sú aðferð að koma henni á smám saman, og af því frv., sem hér liggur fyrir, og fleiru, sem fram hefur komið í seinni tíð, er helzt útlit fyrir, að þannig ætli menn að vinna að því hér að koma á opinberum rekstri. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa ekki enn borið fram frv. til heildarlaga um þjóðnýtingu, heldur flytja þeir þetta í smáskömmtum, eitt þennan daginn og annað hinn. Þessa aðferð mætti vel nefna þjóðnýtingu í áföngum. Það skal að vísu viðurkennt, að opinber rekstur getur átt rétt á sér í vissum tilfellum, t. 3. til tekjuöflunar fyrir ríkið, og má nefna í því sambandi ríkiseinkasölu á áfengi og tóbaki. Líka getur verið um þannig rekstur að ræða, að hann sé lítt eða ekki viðráðanlegur einstaklingum eða félögum, og getur þá verið nauðsynlegt að grípa til opinbers rekstrar. Þá getur einnig verið um þess konar þjónustu að ræða í almennings þágu, að telja megi eðlilegt, að ríkið hafi starfsemina með höndum, eins og t. d. rekstur póstsins, símans og stórra rafstöðva og rafveitna til almenningsnota, svo að eitthvað sé nefnt. En með slíkum undantekningum teljum við framsóknarmenn að atvinnurekstur landsmanna og viðskipti sé bezt komið í höndum einstaklinga og samvinnufélaga, og tryggingarstarfsemina er vissulega engin ástæða til að einoka hjá ríkis- eða bæjarfélagafyrirtækjum. Í stað þess ætti sem fyrst að losa þau höft, sem nú eru á brunatryggingum húsa, bæði í Reykjavík og annars staðar, svo að menn verði frjálsir að því að tryggja húseignir sínar hjá þeim tryggingarfélögum, sem þeir vilja skipta við, eins og þeim er enn frjálst að tryggja húsmuni sína og bifreiðar þar, sem þeir telja sér hagkvæmast. Því tel ég, að beri að fella þetta þjóðnýtingarfrv. þeirra bandamanna, en gefa tryggingarnar frjálsar. Ég hef áður bent á það, að frv. þetta er fram komið vegna þess, að hagstæðasta tilboðið í brunatryggingar húsa í höfuðstaðnum var frá Samvinnutryggingum, en bæjarstjórnarmeirihlutinn mátti ekki til þess hugsa, að húseigendur í bænum hefðu tryggingarviðskipti sín hjá fyrirtæki samvinnumanna, þó að þar gætu þeir fengið lagstæðustu kjörin, sem fáanleg eru. Umhyggjan fyrir húseigendum í bænum er nú ekki meiri en þetta, og til þess að afstýra því, að húseigendur skipti við Samvinnutryggingar og njóti þar beztu tryggingarkjara, sem fáanleg eru, er frv. þetta fram borið á Alþ. Mér þykir rétt að skjóta því að hv. sjálfstæðismönnum hér í d., áður en lengra er komið afgreiðslu þessa máls, að ef þeir grípa til þjóðnýtingar, þegar þeim hentar, til þess að komast út úr örðugri samkeppni við samvinnufyrirtækin, eins og útlit er fyrir að þeir ætli að gera í þessu tilfelli, þá gæti svo farið, að samvinnumenn á þingi færu að íhuga það, hvort ekki mætti svara í svipuðum tón. Eins og þú heilsar öðrum, ávarpa aðrir þig. Það er að vísu svo, að samvinnumenn telja annað fyrirkomulag yfirleitt betur henta en opinberan rekstur atvinnu- og viðskiptafyrirtækja. En ef á annað borð er farið inn á þjóðnýtingarbrautina t. d. með tryggingarstarfsemina, eins og hér er að stefnt, þá getur vissulega komið til athugunar að beita þeim úrræðum við fleira. Ég held, að þeir hv. þm. Sjálfstfl. mættu gjarnan taka til umhugsunar, hvernig þeim mundi falla það, ef þeim yrði síðar mælt í þeim sama mæli sem þeir bera hér fram. Ég á nú reyndar hálfbágt með að trúa því að óreyndu, að svo margir hv. sjálfstæðismenn á þingi ljái þessu þjóðnýtingarfrv. fylgi sitt, að það verði að l. Þó hefur mér þótt rétt að beina í áttina til þeirra dálitlu aðvörunarskoti, áður en lengra er haldið. Þeir mega þá engum öðrum um kenna en sjálfum sér, éf eitthvað kynni það á eftir að fara, sem þeim væri síður að skapi.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því og taldi í rauninni óþarft að taka til máls við þessa umr., því að ég taldi meginatriði málsins nægilega fram tekin í framsöguræðunni, auk þess sem frsm. meiri hl. allshn. hefur gert glögglega grein fyrir þeim rökum, sem mæla með þessu frv. og liggja til þess, að meiri hl. allshn. mælir með samþykkt þess eins og það liggur fyrir. En út af þessari furðulegu ræðu, sem hv. þm. V-Húnv. var að ljúka við að halda, þá kemst ég ekki hjá því að leiðrétta hér ákaflega furðulegar rangfærslur, sem hann leyfði sér að bera hér á borð. Ræða hans byggist eiginlega á því, að þetta frv. sé til komið vegna fjandskapar flm. við samvinnuhreyfinguna; þetta sé úrræði til að komast í kringum það, að Samvinnutryggingar hafi í því útboði, sem fór fram nýlega í Reykjavík um brunatryggingarnar, orðið lægstbjóðandi. Ég vil aðeins upplýsa hér, að þetta er algerlega rangt. Hagstæðasta tilboðið er ekki frá Samvinnutryggingum, heldur frá öðrum bjóðanda. Þar með er í rauninni alveg hruninn grundvöllurinn undan ræðu þm. V-Húnv. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt eftir einróma áskorun bæjarráðs Reykjavíkur, er fyrst og fremst sú, að það þykir að athuguðu máli og að ráði hinna færustu manna, sem um þetta hafa fjallað, hentugra og ódýrara, að bærinn sjálfur hafi með höndum innheimtu iðgjaldanna og bókhald, af þeirri einföldu ástæðu, að það verði ódýrara en ef vátryggingarfélögin hafa það með höndum. Þetta stafar af því, að bærinn þarf að innheimta ýmiss konar fasteignagjöld, eins og húsagjald, lóðagjald, vatnsskatt o. fl., sem er innheimt í einu lagi, á einum og sama fasteignagjaldsseðli, og má bæta þar við brunabótaiðgjaldinu með sáralitlum aukakostnaði. Þetta er heldur ekkert nýmæli, því að um langan aldur eða fram til ársins 1924 var þessi háttur á hafður í Reykjavík. Það var þá sérstakur brunamálastjóri, sem á vegum bæjarins innheimti gjöldin og sá um rekstur trygginganna. Í rauninni er hér farið fram á að þessu leyti það sama og var hér um marga áratugi og gafst að mörgu leyti vel. Í öðru lagi er það nýmæli í þessu frv., að það er opnaður möguleiki til þess, að Reykjavíkurbær sjálfur eða bæjarsjóður taki á sig áhættu að einhverju leyti. Ef út á þá braut yrði farið, að bærinn keypti ekki fulla eða 100% endurtryggingu, heldur að bærinn hefði eitthvað af tjóni í eigin áhættu, þá yrði því hagað þannig, að áhætta bæjarins gæti aldrei numið meiru en iðgjöldin. M. ö. o., þau hámarkstjón, sem yrðu í eigin ábyrgð bæjarins, færu aldrei fram úr iðgjaldaupphæðinni á hverju ári. Ef tjónin næmu meiru, þá yrði að sjálfsögðu endurtryggt fyrir því. M. ö. o., ef út á þessa braut yrði farið, þá er það víst, að bæjarsjóður mun ekki hafa af því neina áhættu. Hins vegar ef tjónin nema minni upphæð á hverju ári heldur en iðgjöldin nema samanlagt, þá mundi það verða gróði þessa tryggingarsjóðs, sem hér er lagt til að stofnaður sé. Það er sérstakur og sjálfstæður tryggingarsjóður, en sá ágóði, sem kynni að verða af tryggingunum, rynni ekki í bæjarsjóðinn. Ef við lítum yfir reynsluna s. l. 5 ár, þá sést, að það tryggingarfélag, sem hafði brunatryggingarnar, hefur haft af því margra milljóna hagnað vegna þess, hvað brunatjónin hafa, sem betur fer, verið lítil á síðustu 5 árum. Þetta stafar af mörgum ástæðum, bæði vegna síbættra brunavarna í bænum og vegna þess að tala steinhúsa hefur farið mjög fjölgandi hlutfallslega á móti timburhúsum. Ef þessi leiðin yrði farin, að viss ábyrgð á brunatjónum yrði hjá bænum sjálfum, en þó, eins og ég tók fram, aldrei meira en iðgjöldin nema á hverju ári, þá er sem sagt skapaður möguleiki, ef tjónin verða lítil, til að mynda sjóð, og í frv. er gert ráð fyrir og alveg lögbundið, hvernig megi verja þeim sjóði. Það segir, að þessar tekjur, sem kynnu að verða, skyldi leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi og lækkunar á iðgjöldum húseigenda eftir ákvörðun bæjarstjórnar. Nú sést það á brtt. minni hl. allshn., fulltrúa Framsfl. í n., að þeir vilja fella burt ákvæðið um það, að það megi nota þennan væntanlega sjóð til að efla brunavarnir í bænum. Mér virðist sannast sagna ákaflega erfitt að skilja röksemdafærslu fyrir því. Efling brunavarna er auðvitað fyrst og fremst gerð vegna húseigendanna. Bættar brunavarnir eru til þess að draga úr brunatjónum og þar með skapa möguleika til þess að lækka iðgjöldin. Ég held, að engum húseiganda geti blandazt hugur um það, að kaup á nýtízku, stórvirkum, öruggum tækjum til brunavarna og bætt aðstaða til brunavarna á allan hátt er fyrst og fremst þeirra hagsmunamál. Þess vegna er ákaflega örðugt að skilja rök hv. framsóknarmanna fyrir því að vilja fella burt úr frv., að úr þessum tryggingarsjóði megi nota fé til að efla brunavarnirnar í bænum. Aðalefni brtt. framsóknarmanna er það, að húseigendum sé í sjálfsvald sett, hvar þeir tryggi húseignir sínar, og svo var að skilja á hv. þm. V-Húnv., að þetta mundi vera hinn mesti hagur fyrir húseigendur. Nú hefur svo verið um mjög langan aldur, ekki aðeins að skylt hefur verið að tryggja allar húseignir í Reykjavík, heldur líka að skylt væri að tryggja það hjá einn og sama félagi, sem bæjarstjórnin hefði samið við, og reynslan sýnir, að þessi tilhögun hefur reynzt vel. Í þetta skipti, þegar samningur er að renna út, hefur verið látið fara fram útboð og öllum tryggingarfélögum gefizt kostur á að bjóða í tryggingarnar, en reynslan sýnir það líka, að langsamlega lægstu brunabótaiðgjöld, sem þekkjast í landinu, eru og hafa verið hér í Reykjavík. Á þeim húsum, sem langmestu máli skipta, sem eru steinhús, er brunabótaiðgjaldið 0.7‰, í stað þess, eins og kom fram hér áðan, að brunabótaiðgjöldin fyrir kaupstaði og sveitir utan Reykjavíkur eru frá 1.5‰ og upp í eða upp undir 2‰. En við höfum líka haft alveg frjálsar tryggingar hér í Reykjavík að því er snertir lausafé, og hver hefur svo reynslan orðið? Hún er sú, að á meðan iðgjaldið af steinhúsum er 0.7‰, þá er iðgjaldið fyrir lausafjártryggingar, innbú og þess háttar, 1.8‰. Það er sem sagt 2½ sinnum dýrara að tryggja innanstokksmuni, lausafé, í Reykjavík heldur en fasteignir. Maður skyldi nú ætla, að eftir kenningu framsóknarmanna hefði þetta verið alveg öfugt, að þá hefði sá liðurinn í tryggingarstarfseminni, lausafjártryggingarnar, sem hafa verið og eru frjálsar, verið kominn niður fyrir. Ég vil svo að lokum taka það fram, að þetta frv. var sýnt og rætt ýtarlega við stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur, og hún hefur tjáð sig samþykka því, að frv. næði fram að ganga og að sú tilhögun yrði á þessum málum höfð, sem frv. gerir ráð fyrir. Hv. þm. V-Húnv. taldi, að hér væri nú um bandalag allra flokka gegn Framsfl. og samvinnuhreyfingunni að ræða. Flm. þessa frv. eru eftir áskorun bæjarráðs allir þm. Reykv. og landsk. þm. hér í bænum. Ástæðan til þess, að ekki var framsóknarmaður einnig flm., er einfaldlega sú, að þm. fyrir Reykjavík úr Framsfl. fyrirfinnst ekki, og það er náttúrlega af ósköp eðlilegum ástæðum, vegna þess að Reykvíkingar hafa reynt það á undanförnum áratugum, að framsóknarmönnum er ekkert sérstaklega vel treystandi til þess að vinna að hagsmunamálum höfuðstaðarins. Þess vegna kemur manni það óneitanlega nokkuð spánskt fyrir, þegar svo framsóknarmenn, sem höfuðstaðarbúar hafa alveg afþakkað að hafa sem sína umboðsmenn á þingi, koma hér og þykjast vera hinir einu sönnu málsvarar Reykvíkinga. Mér fannst það nú nokkuð furðulegt í lok ræðu hv. þm. V-Húnv. að vera hér með bæði óbeinar og beinar hótanir í garð þm., ef þeir leyfi sér að hafa sjálfstæðar skoðanir í þessu máli og samþ. frv., en það kom þó greinilega fram hjá honum að ef þingheimur dirfðist að ganga gegn vilja Framsfl. í þessu máli, ja, þá skyldum við eiga framsóknarmenn á fæti á eftir, og þá gæti margt komið þar í kjölfarið. Að vísu væri fróðlegt að vita um það nánar, hvað þessar hótanir þýða, en hvað sem þær þýða, þá finnst mér þetta næsta mikil smekkleysa af hv. þm. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. En ég vil taka það fram þó að lokum, að ég tel, að Alþ. eigi að virða í hvívetna sem mest sjálfsforræði bæjar- og sveitarfélaga og Alþ. eigi að verða við þeim óskum, sem fram hafa komið einróma frá bæjarráði Reykjavíkur um að leyfa þennan hátt á brunatryggingum í höfuðstaðnum. Ég vil segja það út af brtt. um, að það sama gangi yfir önnur bæjarfélög, að mér finnst sú till. vissulega mjög athyglisverð. Reynslan sýnir, að önnur bæjarfélög hafa sem sagt orðið að sæta miklu verri kjörum um vátryggingar sinna fasteigna heldur en Reykjavík. Ég hef hins vegar talið óheppilegt að vera að blanda því, sem er auðvitað gagnger breyting á Brunabótafélaginu og þeirri skipan, sem um þessi mál hefur gilt, inn í þetta mál, því að um þetta hafa um áratugi gilt sérlög fyrir Reykjavík. Mér fyndist miklu eðlilegra, að kæmi fram sérstakt frv. um breytingu á l. um Brunabótafélag Íslands í þá átt, heldur en að fleyga þetta frv. með því.



Herra forseti. Það voru nú aðeins örfá orð í rauninni. - Hv. 7. þm. Reykv., sem hér var að ljúka máli sínu, 1ýsti því yfir, að hann væri efnislega, að mér skildist, sammála þeirri brtt., sem ég og 9. landsk. flytjum hér á þskj. 544, en teldi þó af ýmsum ástæðum óheppilegt, að þessi brtt. væri hér flutt við það frv., sem hann er hér 1. flm. að, og benti á, að eðlilegra mundi vera að flytja efni okkar brtt. sem sjálfstætt frv. við l. um Brunabótafélag Íslands. Ég hafði hér í minni fyrri ræðu nokkuð vikið einmitt að þessu sjónarmiði, og vil ég ítreka það enn, að ég álít einmitt, að það sé fullkomlega eðlilegt um nákvæmlega hliðstæðan rétt og bæjar- og sveitarfélög úti á landi eru að óska eftir eins og Reykjavík er nú að fara fram á, að þetta fylgist allt saman að í einu og sama frv. Ef hv. alþm. telja eðlilegt að veita Reykjavíkurkaupstað þessi réttindi, þá óska ég eftir því fyrir mitt leyti, að það komi einnig skýrt fram, hvort þeir telja þá ekki eðlilegt að veita öðrum sveitarfélögum á landinu þessi sömu réttindi um leið. Auk þess, sem ég gat hér um í minni fyrri ræðu, þá vildi ég láta það koma fram sem frekari rökstuðning fyrir því, að það er sannarlega réttmætt og full ástæða til, að þeir, sem nú eru með l. bundnir að brunatryggja hús sín hjá Brunabótafélagi Íslands, fari nú fram á það að fá sama rétt og Reykjavík til þess að bjóða út sínar brunatryggingar, að Brunabótafélag Íslands, sem býður öðrum kaupstöðum landsins og sveitarfélögum upp á slík kjör, að þeir verða að greiða þrisvar til fimm sinnum hærri iðgjöld í brunatryggingu heldur en gert er hér í Reykjavík, gerði, að mér er sagt, einnig tilboð nú nýlega í brunatryggingarnar hér í Reykjavík og bauðst til þess að lækka þessar lágu brunatryggingar hér um 37%. Það sem sagt getur, þegar það er í samkeppni við önnur tryggingarfélög, boðið stórfellda lækkun á brunatryggingum, þar sem iðgjöldin eru þó miklum mun lægri en á þeim svæðum, þar sem það eitt fer með tryggingarmálin. Þetta finnst mér enn ein sönnunin á því, að það er með öllu óeðlilegt að löggilda það lengur en verið hefur, að aðrir kaupstaðir landsins séu skyldir að tryggja hjá Brunabótafélagi Íslands við miklum mun lakari kjör en þeir eiga kost á annars staðar, en að Reykjavík hafi þessi sérréttindi, sem hún hefur haft, og jafnvel fái þar enn aukin sérréttindi, sem hún óskar nú eftir, og ég fyrir mitt leyti vil ekki standa á móti, nema ég segi það, að mitt fylgi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, er algerlega bundið því, að flm. þess og þeir, sem að því standa, vilji ljá liðsinni okkur, sem teljum okkur fulltrúa fyrir þau byggðarlög, sem nú eru bundin að l. að vátryggja hús sín hjá Brunabótafélagi Íslands. Það er algerlega bundið því skilyrði, að þeir vilji unna okkur sama réttar og þeir biðja um sjálfir sér til handa. Fáist þeir ekki til þess að samþ. brtt. þá, sem ég hef hér flutt og hv. 9. landsk., og vilji þar með neita okkur um þessi réttindi, þá sé ég ekki fyrir mitt leyti ástæðu til þess að veita þeim aukin réttindi fram yfir það, sem þeir hafa nú, og vil þá, að þeir bíði með það, þar til þeir hafa séð þau réttindi, sem við óskum eftir og eru samsvarandi því, sem þeir nú njóta.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af iðnn. eftir tilmælum hæstv. iðnmrh. Það er þess efnis, að ágreiningsmál út af starfssviði iðngreinanna innbyrðis, þ. e. a. s., hvað heyri undir handiðnaðinn og hvað undir verksmiðjuiðnaðinn, falli undir dómsvald félagsdóms, en ekki undir þá venjulegu dómstóla. Nokkur slík ágreiningsmál hafa komið upp nú að undanförnu og gengið þá venjulegu leið fyrir hin tvö dómsstig, en það þykir af ýmsum ástæðum hentugra, að þessi mál falli undir félagsdóm. Bæði Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna eru samþykk þessu frv., og iðnn. hefur orðið við óskum hæstv. ráðh. um að flytja það, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls var gerð nokkur grein fyrir frv., og sé ég ekki ástæðu til að fara að rekja efni þess sérstaklega, nema tilefni gefist til. En frv. þetta hefur legið fyrir til athugunar hjá heilbr.- og félmn. alllangan tíma. Samkomulag varð ekki um afgreiðslu málsins af hálfu n. Minni hl., hv. 2. þm. Rang. (BFB) og ég, leggur til, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir, en annar minni hl. hefur gefið út sérstakt álit, sem frsm. hans mun gera grein fyrir. Fimmti nefndarmaðurinn var ekki viðstaddur í n. sökum lasleika á þeim fundi, þegar málið var afgreitt í n.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í nál., hefur heilbr.- og félmn. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Hv. þm. A-Sk. (PÞ) og hv. 2. þm. Rang. (BFB) leggja til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en ég og hv. þm. Ísaf. mælum með frv. þannig breyttu, að þrír síðustu kaflar þess verði felldir niður, þ. e. a. s. 48. 76. gr. frv., að báðum gr. meðtöldum. Við höfum áskilið okkur rétt til þess að flytja brtt. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Hv. 1. landsk. var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt í nefndinni, og hefur ekki skilað sérstöku nefndaráliti. Frv. þetta er svo til alveg samhljóða frv., sem flutt var á þinginu 1951 af hv. allshn. Frv. hafði verið samið af n., sem félmrh. skipaði á sinum tíma til þess að semja frv. að almennri húsaleigulöggjöf. En frv. náði ekki fram að ganga. Má segja, að því hafi fyrst og fremst valdið ágreiningur út af X. kafla þess, sem heimilaði sveitarstjórnum, ef sérstaklega stæði á, að taka upp og láta gilda bindingarákvæði húsaleigulaganna gömlu, og ákvæði XI. kafla, sem gengu enn lengra, þar sem sveitarstjórnum var heimilað að koma upp húsaleigumiðstöðvum, sem önnuðust leigu á öllu nýju húsnæði og eldra húsnæði, sem losnaði eftir að húsaleigumiðstöðin tæki til starfa. Í frv. var gert ráð fyrir því, að heimildarákvæði X. og XI. kafla skyldu þó ekki vera lengur í gildi á Akureyri, Hafnarfirði og Reykjavík en til 14. maí 1953. Heimildarákvæðið í frv., sem deilan stóð um árið 1951, er nú að nýju tekið upp í frv. það, sem hér liggur fyrir. En nú eru þar engin tímabundin ákvæði varðandi þrjá stærstu kaupstaði landsins, og verður því ekki annað séð en að frv. að þessu sinni gangi mun lengra en upphaflega var árið 1951. Um það getur ekki verið ágreiningur, að fullkomlega tímabært sé að setja almenna og ýtarlega löggjöf um samskipti leigutaka og leigusala. Um þau viðskipti hafa enn engin sérlög verið sett, nema þá undir óvenjulegum kringumstæðum eins og á ófriðartímum og þá til þess að draga úr vandræðaástandi, sem skapazt hefur vegna húsnæðiseklu. Hefur sú löggjöf og beinzt að því að takmarka mjög rétt húseigenda yfir leiguhúsnæði, en verið afnumin, er úr hefur raknað og greiðara hefur orðið um innflutning á byggingarefni. Telja má, að leigusamningar um húsnæði, hvort sem þeir eru munnlegir eða skriflegir, séu með allra algengustu löggerningum. Flestallir þjóðfélagsborgarar munu einhvern tíma á ævinni hafa gengið frá slíkum samningum. Vegna þess, hversu algengir þessir samningar eru og raunar mikilsverður þáttur í daglegu lífi fjöldans, hefur verið mjög bagalegt fyrir allan almenning að hafa ekki við neina heilsteypta löggjöf að styðjast í þessum efnum. Fullkomin löggjöf, sem næði yfir þessi algengu viðskipti, mundi koma í veg fyrir óþarfa málarekstur og vandræði, sem oft og tíðum hafa hlotizt af óvissunni um það, hvaða reglur skuli gilda í ýmsum tilvikum, sem ógerlegt er að hafa öll í huga við samningsgerð. Það er því mjög þakkarvert, að hæstv. félmrh. skyldi á sínum tíma beita sér fyrir skipun n. til þess að semja frv. að almennri löggjöf um húsaleigu. Má segja, að eftir þeirri löggjöf hafi nógu lengi verið beðið. Eins og ég hef tekið fram, getum við, hv. þm. Ísaf., mælt með samþykkt 9 fyrstu kafla frv., sem hafa inni að halda reglur fyrir leigusala og leigutaka, svo sem um uppsagnartíma húsnæðis, afhendingu leigðs húsnæðis, stað og stund leigugreiðslu, viðhaldsskyldu o. fl., sem máli skiptir, er húsnæði er selt á leigu til lengri eða skemmri tíma. Þegar þessi atriði hafa ekki beinlínis verið ákveðin í samningi á milli aðila, hefur til þessa orðið að styðjast við venjurétt, er skera hefur þurft úr ágreiningi. Að sjálfsögðu hafa í þessum efnum skapazt margar venjur, sem dómstólarnir hafa löghelgað, en þær verða í vitund almennings aldrei eins ljósar og bein lagaákvæði. Með skýrri löggjöf verða allir leigusamningar miklu gleggri og auðveldara fyrir þá aðila, sem að þeim standa, að ná saman endunum. Um þetta erum við hv. þm. Ísaf. sammála og teljum, að frv., hvað þessi atriði varðar, miði í rétta átt. Hins vegar erum við andvígir efni X. og XI. kafla frv. og leggjum til, að þeir verði felldir niður. Af því mundi og leiða, að XII. kaflinn ætti ekki heima í frumvarpinu. Í X. kaflanum er gert ráð fyrir heimild til handa sveitarstjórnum kauptúna og kaupstaða, sem hafa 500 íbúa eða fleiri, að innleiða að nýju bindingarákvæði gömlu húsaleigulaganna, þegar sérstaklega stendur á, þ. e. a. s. þegar um er að ræða mikla húsnæðiseklu. Í XI. kaflanum er heimild til þess að ganga enn lengra en gert hefur verið í að takmarka umráðarétt húseigenda yfir húseignum sínum, þar sem sveitarstjórnirnar geta sett á fót húsaleigumiðstöðvar, sem annist leigu á öllu nýju húsnæði og eldra húsnæði, sem losnar eftir að húsaleigumiðstöðin er tekin til starfa. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þdm. hafi kynnt sér ákvæði þessara kafla, svo að óþarft sé fyrir mig að lýsa efni þeirra nánar. Ég geri ráð fyrir því, að flestir hafi litið svo á, að hömlur þær, sem á styrjaldarárunum voru lagðar á ráðstöfunarrétt húseigenda á íbúðarhúsnæði, hafi verið neyðarráðstafanir, sem ættu ekki að standa nema takmarkaðan tíma. Þessar ráðstafanir hafa óhjákvæmilega verið óvinsælar af öllum húseigendum og valdið margvíslegum vandræðum, þótt segja megi, að þær hafi verið óhjákvæmilegar, meðan lítið var um byggingar og ekki var unnt að fullnægja eftirspurninni eftir byggingarefni. Við, sem stöndum að áliti 2. minni hl. n., erum þeirrar skoðunar, að heimildarákvæðin muni draga úr viðleitni manna til þess að koma upp leiguhúsnæði og því óbeinlínis verða til þess að hindra æskilega þróun í húsnæðismálunum. Þeir menn, sem kunnugastir eru húsnæðismálunum hér í Reykjavík, þar sem vandræðin hafa verið mest að undanförnu vegna fólksfjölgunarinnar, munu flestir vera á einu máli um það, að allar ráðstafanir, sem miða í þá átt að takmarka umráðarétt húseigenda, komi til með að minnka framboð á leiguhúsnæði. Í þessu sambandi má benda á það, að með núverandi byggingarkostnaði og hámarkshúsaleigu, eins og hún er ákveðin í lögum nr. 30 frá 1952, um hámark húsaleigu, er það síður en svo gróðavegur að byggja íbúðarhús til þess að leigja þau út, því að það er fullvíst, að ný íbúð, sem leigð er út með venjulegum hætti og fyrir leigu, sem setja má upp samkv. lögunum frá 1952, nær því hvergi nærri að renta sig. Með þessa staðreynd í huga og þá reynslu, sem fengizt hefur af þvingunarreglum húsaleigulaganna, ber að forðast allar þær ráðstafanir, sem komið geta til með að draga úr viðleitni manna til þess að bjóða fram leiguhúsnæði. Við viljum því leggja til, að nefndir kaflar verði felldir niður, en að frv. verði samþ. að öðru leyti. Heildarmynd frv. raskast ekki að neinu leyti við það, þar sem heimildarákvæðin eru alveg óviðkomandi 9 fyrstu köflum frv.



Herra forseti. Mál þetta var afgreitt í heilbr.- og félmn. á þeim eina fundi, sem ég hef ekki getað setið á þessu þingi; ég var þá fjarverandi sökum lasleika og gat því ekki látið í ljós í n. afstöðu mína til frv. En ég vil nú við 2. umr. taka fram, að ég er því fylgjandi, að frv. nái fram að ganga, og hef þegar gefið út nál. þess efnis, þar sem ég hef þó áskilið mér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. En það vil ég taka fram, að heildarstefnu frv. er ég fylgjandi og mun greiða því atkv. Efnisatriði málsins sé ég ekki ástæðu til þess að ræða. Það var rætt við 1. umr., gerð grein fyrir því af 1. flm. frv., og get ég tekið undir öll aðalrök þau, sem hann þá flutti fyrir gildi frv.