Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi fjallar um það, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing frv. til laga um skyldu stjórnvalda og ríkisstofnana til að skýra opinberlega frá störfum sínum og ákvörðunum og að veita þeim, sem þess óska, aðgang að reikningum og skjölum, sem almenning varða. Það liggur að sjálfsögðu í augum uppi, að til þess að almenningur geti dæmt um gerðir stjórnvalda og ríkisstofnana, þá þarf hann að eiga þess kost að geta fengið sem áreiðanlegastar upplýsingar um starfsemi þeirra og ákvarðanir. Nú skortir mjög á, að svo sé. Það hvílir mikil leynd yfir starfsemi flestra þessara aðila, og reikningum þeirra og skjölum er oftast haldið lokuðum, þannig að almenningur fær ekki aðgang að þeim. Þessi leynd dregur að sjálfsögðu úr því aðhaldi, sem þegnarnir gætu veitt og eiga að veita, og gerir það erfitt fyrir þá að dæma um athafnir stjórnvalda og ríkisstofnana, eins og þeir eiga að gera og ber að gera sem kjósendum. Í mörgum löndum hefur verið stefnt að því á undanförnum árum að auðvelda borgurunum að geta fylgzt með starfsemi opinberra stofnana og stjórnvalda, m.a. með því að gera almenningi kleift að kynna sér skjöl og reikninga og skilríki þessara stofnana eða þá með því að þær gefa út sérstakar skýrslur um starfsemi sína, þar sem veittar eru greinargóðar upplýsingar um það efni. Í ýmsum löndum hafa að undanförnu verið sett lög um rétt almennings til þess að eiga aðgang að skjölum og reikningum opinberra stofnana og stjórnvalda, þannig hefur slík löggjöf verið sett á þessu ári bæði í Noregi og Danmörku, og getum við að sjálfsögðu ýmislegt af því lært, hvernig þeirri löggjöf er háttað. Slíka löggjöf vantar enn hér á landi, og því er lagt til í þessari till., að ríkisstj. vinni að undirbúningi hennar fyrir næsta þing. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að mörg af læknishéruðum landsins, einkum þau, sem fámenn eru og strjálbýl, hafa um mörg undanfarandi ár verið læknislaus, sum lengst af og önnur algerlega árum saman. Úr þessu er reynt að bæta, a.m.k. sums staðar, með heimsóknum lækna úr öðrum héruðum, og er slíkt algerlega ófullnægjandi, og þá ekki sízt þar á landinu, sem vegir teppast af snjó á vetrum, en enginn reglubundinn snjómokstur fer fram á þjóðbrautum. Með nýmælum í löggjöf hafa verið gerðar tilraunir til að fá lækna til að setjast að í hinum læknislausu héruðum, en þær tilraunir hafa lítinn árangur borið enn, því miður, og má ekki við svo búið standa. Hinn 22. apríl s.l. var á Alþ. samþ. svo hljóðandi þáltill. um bætta læknisþjónustu í strjálbýli: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að athuga möguleika á því að fá lækna frá nálægum löndum, fyrst og fremst hinum Norðurlöndunum, til þess að gegna um lengri eða skemmri tíma læknisþjónustu í einstökum læknishéruðum, sem nú eru læknislaus.“ Enn fremur var sama dag samþ. þáltill. um endurskoðun á ýmsum þáttum heilbrigðislöggjafarinnar, þar sem heilbrmrh. var falið að skipa fimm manna nefnd til að framkvæma slíka endurskoðun og þá m.a. með það fyrir augum, „að læknar fáist til starfa í þeim héruðum, sem nú eru læknislaus“, eins og það er orðað í till. Í nefndinni eiga að vera landlæknir eða ráðuneytisstjóri heilbrmrn., tveir menn frá Læknafélagi Íslands, annar héraðslæknir og hinn sjúkrahúslæknir, einn maður frá læknadeild Háskólans og einn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Nefndinni var að vísu ætlaður frestur til að skila áliti fram til 1. marz s.l., en þar sem hér er um mjög aðkallandi vandamál að ræða, varðar fsp. mín einnig þessa þál. Ég hef leyft mér að spyrja: „Hvað líður framkvæmd tveggja þál. frá 22. apríl 1970, um bætta læknaþjónustu í strjálbýli og um endurskoðun á ýmsum þáttum heilbrigðislöggjafar?“



Herra forseti. Varðandi fyrra atriði fsp. þá hefur hv. fyrirspyrjandi lesið þál. og óskað að endurtaka hana hér. Svör mín við þessum fsp. tveim verða að öðru leyti á þennan veg: Rn. sendi landlækni þál. til umsagnar með bréfi dags. 14. maí 1970, og í svarbréfi hans frá 21. júlí 1970 segir svo m.a.: „Ég tel sjálfsagt að ganga ekki fram hjá þessari till., þó að ég sé ekki bjartsýnn á árangur. Í grannlöndum okkar er fremur skortur á læknum en hitt. Í Danmörku er hlutfallslegur læknafjöldi miðað við íbúafjölda svipaður og hér á landi en enn þá minni í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Í hinum þrem síðast töldu löndum hefur verið við að etja sams konar örðugleika og hér á landi á því að fá lækna til að gegna störfum í norðlægum héruðum, og hafa þessar þjóðir sætt sig við miklu minni læknisþjónustu þar en hér eru gerðar kröfur til. Norðan til í Noregi mun t.d. algengast, að 2–3 þús. manns komi á hvern héraðslækni, og í Finnlandi er þessi tala allmiklu hærri. Ekki eru heldur miklar líkur til, að vænlegra yrði að leita út fyrir Norðurlönd, þegar af þeirri ástæðu, er ég greindi frá í upphafi. Þá er þess að gæta, að erlendir læknar geta naumast gegnt læknisstörfum hér á landi án þess að læra málið til nokkurrar hlítar, svo að þeir geti nokkurn veginn skilið sjúklinga sína og gert sig sjálfa skiljanlega, en það krefst að sjálfsögðu verulegrar fyrirhafnar, sem er ekki líklegt, að margir fáist til að leggja á sig. Í þessu sambandi skal þess getið, að vegna mikils fjölda lækna í Vestur-Þýzkalandi, þar sem þeir eru talsvert fleiri en tíðkast á Norðurlöndum, hef ég nú kynnt mér möguleika á að útvega lækna þaðan. Ræddi ég málið við fulltrúa heilbrigðisstjórnarinnar, dr. Josef Stralau, landlækni, sem og fulltrúa læknasamtakanna þar, dr. K. H. Kraus. Kom strax í ljós, að kröfur vesturþýzkra lækna vegna hins háa gengis á gjaldmiðli þeirra eru slíkar, að ég tel ráðningu þeirra í fámenn læknishéruð hér á landi vart koma til greina.“ Þetta voru orð landlæknis. Enn fremur ráðlagði landlæknir, að utanrrn. yrði falið að hafa samband við heilbrigðisstjórnir Norðurlanda og e.t.v. fleiri landa og hlera álit þeirra í þessum efnum. Með bréfi 27. júlí s.l. sendi heilbr.- og trmrn. utanrrn. afrit af bréfi landlæknis og óskaði eftir því, að utanrrn. kannaði möguleika á því hjá heilbrigðisstofnunum Norðurlanda og þeim aðilum öðrum, sem þeir kynnu að telja ástæðu til, hverjir möguleikar væru á því að fá hingað til lands erlenda lækna til starfa í læknishéruðum. Aðeins eitt svar við þessu bréfi hefur borizt frá utanrrn. Og það svar barst í bréfi dags. 19. okt. 1970, og var sent með samrit af bréfi sendiráðsins í Osló ásamt fylgiskjali, sem var bréf frá Helsedirektoratet í Osló. Í bréfi sendiráðsins í Osló segir svo: „Eftir viðtöku ofanritaðs bréfs utanrrn. hafði sendiráðið samband við Helsedirektoratet hér og sendist hjálagt ljósrit af svari þess dags 17. þ.m. Eins og sjá má, virðast ekki miklir möguleikar á að fá norska lækna til Íslands. Reyna mætti e.t.v. að auglýsa eftir læknum á þann hátt, sem um er getið í bréfinu. Sendiráðið er að sjáifsögðu reiðubúið að aðstoða í því efni, ef óskað er.“ Í bréfi Helsedirektoratet í Osló, sem undirritað er af Karl Evang, landlækni í Noregi, segir svo í íslenzkri þýðingu: „Með tilvísun til bréfs 21. ágúst 1970 frá hinu háa sendiráði, staðfestist, að hér á landi hefur einnig um árabil verið við að etja sama vandamál, þegar um er að ræða mönnun og útvegun lækna í strjálbýlinu. Enda þótt fjöldi starfandi lækna aukist stöðugt á seinni árum, þá er stöðugt almennur skortur lækna í hlutfalli við eftirspurn. Eins og er, þá verður að telja möguleika á því að fá norska lækna til að sækja um í strjálbýl héruð á Íslandi mjög litla. Helsedirektoratet hefur fyrir sitt leyti ekki tök á því að útvega lækna til þjónustu þessarar tegundar. Ef reynt yrði að fá lækna til þess að starfa á Íslandi, yrði að fara sömu leið og einstök sænsk byggðarlög hafa gert til þess að fá norska lækna í héraðslæknisstöður í Svíþjóð, þ.e. að auglýsa þær stöður, sem um er að ræða, í blaði norsku læknasamtakanna.“ Eftir móttöku þessa bréfs hefur heilbrmrn. gert ráðstafanir til þess, að utanrrn. komi á framfæri auglýsingu um lausar héraðslæknisstöður á Íslandi í því blaði, sem Helsedirektoratet nefndi. Niðurstaðan af þessu verður því sú, að þál. hefur verið framkvæmd svo sem kostur hefur verið, en árangur orðið sá, er landlæknir gerir ráð fyrir í upphaflegu bréfi sínu. Virðast því miður litlar líkur á því að fá útlenda lækna til starfa í héruðum á Íslandi. Varðandi síðari hluta fsp. hv. fyrirspyrjanda og þeirrar þál., sem samþ. var 22. apríl s.l., vildi ég segja þetta: Aðilum þeim, er um ræðir í þál., var þegar skrifað og þeir beðnir um að tilnefna menn, en nefndin var ekki skipuð fyrr en í októbermánuði s.l. og hefur því nýlega hafið störf. Og ástæðan var m.a. sú, að á tilnefningum stóð. Í nefndinni eiga sæti ráðuneytisstjóri heilbrmrn., sem er formaður nefndarinnar, læknarnir Ásmundur Brekkan og Brynleifur Steingrímsson, tilnefndir af Læknafélagi Íslands, prófessor Tómas Helgason, tilnefndur af læknadeild Háskóla Íslands, og Megnús Guðjónsson, tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Lögð hefur verið á það megináherzla, að nefndin hraðaði störfum sínum, og er gert ráð fyrir því, að hún skili áliti eða till. sínum, eins og þál. gerir ráð fyrir, fyrir 1. marz n.k.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. heilbrmrh. greið svör við því, sem um var spurt. Ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem stóðu að till. um að reyna að fá erlenda lækna til þjónustu hér, hafi ekki gert sér mjög miklar vonir um árangur, en talið þetta reynandi, enda hafa sums staðar á þeim stöðum, þar sem lækna vantar, komið fram raddir um, að þetta yrði reynt, og því sjálfsagt. Nú hefur verið gerð tilraun til þess í Noregi að auglýsa eftir læknum, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. Í þessu sambandi mætti vel benda á, að dæmi eru til þess, að norskir stúdentar hafi komið til náms við Háskóla Íslands og numið þar læknisfræði. Slíkir menn hafa að sjálfsögðu lært íslenzku, og væri ekki óhugsandi í því sambandi, að þau tengsl hefðu skapazt við landið eða sköpuðust við landið og við Háskólann hér, að þar væri einhver von. Varðandi þál. um endurskoðun á ýmsum þáttum heilbrigðislöggjafarinnar skýrði ráðh. frá því, að nefndin, sem þál. gerir ráð fyrir, hefði nú verið skipuð, en ekki fyrr en í októbermánuði, og vil ég nú leyfa mér að finna að því, þar sem um svo aðkallandi mál er að ræða, að nefndin skuli ekki hafa verið skipuð fyrr, en læt ósagt, enda er mér ekki um það kunnugt, hvort þar er við heilbrmrn. að sakast eða þá, sem tilnefna eiga fulltrúana. Ég vil leyfa mér að átelja þetta, að nefndin skuli ekki hafa verið skipuð fyrr en í okt., en þáltill. var samþ. á Alþ. 22. apríl. Vildi ég nú mega vænta þess, að hæstv. ráðh. geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að fá nefndina til að hraða störfum, þannig að hún ljúki þeim ekki síðar en fyrir 1. marz, eins og segir í þál.



Herra forseti. Mér er meinilla við að taka þátt í umr. um annarra manna fsp., og eiginlega liggur við, að ég biðji hæstv. forseta afsökunar á því að notfæra mér þann rétt, sem til þess er í þingsköpunum. En ég get ekki stillt mig um að segja hér nokkrar setningar um þessi læknamál dreifbýlisins, vegna þess að þau eru þannig vaxin, að segja má, að allt, sem verið er að reyna að gera til þess að efla byggð um landið, sé nálega unnið fyrir gýg, ef ekki verður hægt að hafa þar sómasamlega læknisþjónustu. Málið er því alvarlegt og hefur verið einn versti höfuðverkur manna úti um land og þm. undanfarin ár. Margt hefur verið gert til þess að reyna að bæta úr, en ekkert af því reynzt fullnægjandi. Ég stóð upp til að koma skoðun minni á framfæri við hæstv. ráðh. heilbrigðismála og biðja hann að athuga þá hlið á þessu máli. Það er sem sé alveg bjargföst sannfæring mín, að það sé ómögulegt að leysa þetta mál öðruvísi en að útskrifa fleiri lækna. Það er gersamlega vonlaust að leysa þetta öðruvísi. Það eru einfaldlega of fáir læknar, sem gefa sig að því að stunda lækningar á Íslandi. Nú segja sumir kannske: Hvað þýðir að útskrifa fleiri lækna, þegar þeir fara allir til útlanda? En þetta er alls ekki rétt mælt. Við höldum alltaf vissri prósentu af þeim læknum, sem eru útskrifaðir hér. Ég er alveg sannfærður um það eftir að hafa skoðað þetta mál árum saman og m.a. talað um þetta við fjölmarga lækna eldri og yngri, að þarna liggur lausnin. Það er ekki nóg að gera vel við læknana, eins og undanfarið hefur verið unnið að. Það er ekki nóg. Læknarnir verða að vera til. Ég fer fram á það við hæstv. ráðherra og stjórnina alla að láta endurskoða læknadeildina við Háskólann og breyta henni þannig, að hún útskrifi fleiri lækna. A hverju stendur? Eru svona fáir Íslendingar hæfir til þess að verða læknar? Það þarf ekki að segja manni, að svo sé. Það kemur ekki til. Er það þá húsnæðisskortur deildarinnar, sem veldur því, að svona fáir læknar koma til starfa? Eða hvað er að? Ég vil biðja hæstv. ráðh. um að láta ganga í þetta mál. Ég bið enn afsökunar á því, að ég fór að sletta mér fram í fsp. annars þm., en ég gat ekki annað en notað þetta tækifæri til þess að koma þessu á framfæri. Í raun og veru sparar það tíma að koma þessu á framfæri við hæstv. ráðh. Ég bið hann að taka eftir þessu, og ég er alveg sannfærður um, að það eru fleiri en ég, sem eru þessarar skoðunar. Fjöldamargir af yngri læknunum eru þessarar skoðunar og hafa miklar áhyggjur af þessu og þegnlegan vilja til þess að bæta úr þessu. Það verður að endurskoða læknadeildina með það fyrir augum, að hún útskrifi fleiri lækna. Annars verður þetta áfram alveg eins og að lemja sjóinn.



Herra forseti. Ég vil, eins og hv. síðasti ræðumaður, biðjast afsökunar á því, að ég skuli sletta mér fram í annars manns fsp., eins og hann orðaði það, en ég get ekki orða bundizt í sambandi við þetta mál og þá fyrst og fremst þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þess að fá lækna frá Skandinavíu til þess að gegna læknisstörfum í strjálbýlinu hér á Íslandi, þar sem ekki hefur tekizt að fá íslenzka lækna til starfa. Mér finnst þetta vera okkur til lítils sóma, sérstaklega til lítils sóma fyrir íslenzka læknastétt, og þegar till. þessi var flutt hér í fyrra, þá fylgdi það með í grg., að þetta væri mannúðarmál; og það er rétt, að hér er um mannúðarmál að ræða, og sízt vildi ég gera of lítið úr vandamálum dreifbýlisins, að því er varðar læknaþjónustuna. Við, sem búum úti í sveitunum, þekkjum þetta af eigin raun. En sé hér um mannúðarmál að ræða, þá sýnist mér, að auglýsingar eftir læknum úti í Skandinavíu séu það sama og að auglýsa þar eftir mannúð, sem okkur skortir hér á Íslandi. Ég er sömu skoðunar og hv. síðasti ræðumaður, að að sjálfsögðu vantar okkur fleiri lækna, en ég ítreka það, sem ég hef áður sagt, að hversu svo sem um verður bætt varðandi fyrirkomulag læknaþjónustunnar, t.d. með læknamiðstöðvum og öðru slíku, þá verður þessi vandi aldrei leystur til fulls, nema til komi hugarfarsbreyting hjá læknum sjálfum og þá fyrst og fremst þeim ungu, að þeir leggi metnað sinn í það að láta fólkið úti í dreifbýlinu njóta þekkingar sinnar- og hæfileika ekki síður en fólkið hér á þéttbýlissvæðinu, fólkið hér á Reykjavíkursvæðinu. Okkur vantar sem sé fleiri lækna, sem prýddir séu eiginleikum þeirra manna, sem starfa nú sem læknar víðs vegar úti um hinar dreifðu byggðir landsins, þeirra ágætu manna, sem una þarna þrátt fyrir skort á lífsþægindum og ýmissi þeirri aðstöðu, sem stéttarbræður þeirra njóta hér á Reykjavíkursvæðinu, - una þarna, vegna þess að þeim eru fullt eins mikils virði þau persónulegu kynni við mannlífið í öllum sínum margbreytileik, sem eru samfara störfum þeirra úti á landsbyggðinni. Ég vil ítreka þetta sem sagt og tel, að það verði aldrei of oft gert og vænti þess, að læknastéttin leggi við eyrun, til þess að þessum málum verði skipað í viðunandi horf, þ.e. að ekki skorti lækna úti á landsbyggðinni. Það þarf að koma til hugarfarsbreyting hjá læknastéttinni sjálfri.



Ég get verið þeim hv. þm., sem tekið hafa til máls eftir ræður okkar hv. fyrirspyrjanda, efnislega algerlega sammála. Það er nauðsyn á því, að breytingar verði á námstilhögun í læknadeild Háskólans, ef útskrifa á fleiri lækna eða örar en gert hefur verið, en um leið yrði það þá að einhverju leyti eitthvað snöggsoðnara nám, kannske ekki alveg eins ítarlegt og það er í dag. Þessi skoðun, sem ekki er ný, mætir ákaflega mikilli andstöðu innan sjálfrar læknastéttarinnar. Þeir segja: Það hefur aðeins ein þjóð reynt þetta áður, Þjóðverjar eftir síðustu styrjöld, þegar þeir voru í læknahraki þar, eins og við erum á okkar hátt hér í ákveðnum landshlutum. Og þeir segja, að þar sé reynslan sú, að Þjóðverjar muni aldrei byrja á þessu aftur, því að þar séu nánast komnar tvær tegundir lækna, önnur, sem er minna menntuð, og hin, sem er meira menntuð. Sé þetta mjög óæskilegt ástand. Þetta er þeirra skoðun, sem barizt hafa gegn því, að læknanámið yrði að einhverju leyti stytt, til þess að hægt væri að auka læknafjöldann með það fyrir augum eða í von um það, að þeir læknar færu frekar út á land og til læknisþjónustu við landsbyggðina. Ég neita því ekki heldur, að meðal almennings er þessi skoðun líka til. Hvers vegna skyldi fólkið úti á landsbyggðinni fá einhverja annars flokks menntunar lækna til sín? 



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur hér á hinu háa Alþingi oftar en einu sinni á undanförnum árum verið rætt um möguleika á notkun rafmagnsupphitunar í meira mæli en tíðkazt hefur, og víða hefur verið rætt um þetta mál á opinberum vettvangi. Víða hafa rafveitur selt rafmagn til upphitunar í smáum stíl, og mun þá helzt vera um afgangsraforku að ræða, sem ekki þarf að nota til annars, og á sveitabæjum, þar sem komið hefur verið upp tiltölulega stórum vatnsaflsstöðvum til heimilisnota, er upphitun með rafmagni sjálfsögð. En spurningunni um það, hvort almenn rafhitun geti orðið svo hagkvæm fyrir notendur og rafmagnsveitur, að hægt sé að reka stór raforkuver á þeim grundvelli, að verulegur hluti eða kannske mikill meiri hluti orkunnar sé seldur til hitunar, er enn ósvarað og þá m.a., hvort gerlegt sé að framkvæma slíka upphitun frá samveitum í dreifbýli. Þó að notaðir verði þeir möguleikar til upphitunar frá jarðhitasvæðum, sem hagkvæmir eru, þarf upphitun víða um land að fara fram á annan hátt, og er sú upphitun meiri háttar gjaldeyrismál, en verð á innfluttu eldsneyti hefur farið mjög hækkandi a.m.k. í íslenzkum krónum í seinni tíð. Það mundi greiða mjög fyrir hinum stærri virkjunum sums staðar á landinu, ef hagkvæmt reyndist að nota mikinn hluta orkunnar til upphitunar og skapa þannig markað fyrir hana. Nú hefur mér verið tjáð, að á vegum raforkumálastjórnarinnar hafi undanfarið verið unnið að víðtækri rannsókn á möguleikum á notkun raforku til upphitunar, og vil ég nú óska eftir vitneskju um það, hvað þeirri rannsókn líði, hvort niðurstaða hennar liggi fyrir eða sé væntanleg innan skamms og hvort hæstv. ráðh., sem fer með raforkumál, geti í sambandi við þessa rannsókn gefið einhverjar nýjar upplýsingar varðandi upphitun með rafmagni. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram fsp. þá, sem hér liggur fyrir, og ég veit, að margir hafa áhuga á þessu máli. En fsp. hljóðar svo: „Hvað líður rannsókn, sem unnið hefur verið að, á möguleikum til notkunar raforku til upphitunar?“



Herra forseti. Iðnrn. hefur aflað upplýsinga hjá rannsóknarnefnd hitunarmála, sem er á vegum Orkustofnunar, og yfirlit það, sem okkur hefur borizt, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Haustið 1969 skipaði tækninefnd Orkustofnunar nefnd manna til að rannsaka hitunarmál húsa hér á landi. Í skipunarbréfi nefndarinnar dags. 3. des. 1969 segir svo: „Hlutverk rannsóknarnefndar hitunarmála skal vera að rannsaka og bera saman mismunandi orkugjafa til hitunar húsa á Íslandi í því skyni að varpa ljósi á, við hvers konar aðstæður hver einstakur orkugjafi sé hagkvæmastur.“ Í nefndinni eiga sæti fulltrúar frá Orkustofnun, Hitaveitu Reykjavíkur, Efnahagsstofnun, Sambandi ísl. rafveitna, Landsvirkjun og Rafmagnsveitum ríkisins. Auk þess tilnefna olíufélögin þrjú í sameiningu einn fulltrúa í nefndina. Formaður rannsóknarnefndarinnar er Jakob Björnsson deildarverkfræðingur hjá Orkustofnun. Nefndin hefur einn mann, ritara, í fullu starfi. Því starfi gegnir Sigríður Ásgrímsdóttir verkfræðingur. Hitunarmál eru geysilega margslungin mál. Þess vegna var það fyrsta verkefni nefndarinnar að skilgreina verkefni sín nánar, skipa þeim niður og ákveða, hvernig vinna skyldi að þeim. Um þetta hélt fullskipuð rannsóknarnefnd nokkra fundi undir árslok 1969 og snemma á þessu ári. Var niðurstaðan sú, að reynt yrði að taka fyrst fyrir: 1. Hitun húsa í þéttbýli með olíu, jarðhita eða raforku. 2. Hitun húsa í strjálbýli með olíu eða raforku. Stefnt skyldi að því að vinna að þessu hvoru tveggja samtímis. Ákveðið var að biðja Rafmagnsveitur ríkisins að taka að sér seinni liðinn í samvinnu við ritara og formann. Var þeirri málaleitan mjög vel tekið, en vegna mikilla anna hjá Rafmagnsveitum ríkisins og skorts á mannafla hefur aðeins að litlu leyti verið hægt að vinna að þessum lið enn þá. Fyrri liðurinn var falinn í hendur sérstakri undirnefnd tveggja manna ásamt ritara og formanni, en bæði Hitaveita Reykjavíkur og Rafmagnsveita Reykjavíkur hafa tekið mjög vel í beiðni um aðstoð við verkið. Undirnefnd hefur haldið allmarga fundi um hitun í þéttbýli. Var ákveðið að vinna það verk með því að gera með aðstoð arkitekts líkan af þéttbýlishverfi, er athugunin skyldi framkvæmd á. Með líkani er hér átt við nokkuð einfaldað skipulag hugsaðs þéttbýlishverfis, þar sem meginatriðin kæmu fram, þau, er ætla má, að mestu ráði um hitunarkostnaðinn. Leitað var aðstoðar Skúla Norðdahls arkitekts um gerð líkansins. Snemma í sumar skilaði hann lauslegum uppdrætti af 5 þús. manna bæjarhverfi. Í hverfinu eru einbýlishús af tveimur gerðum, einbýlishús í og II, raðhús og fjölbýlishús. Tilgangurinn með því að taka með mismunandi tegundir er sá að kanna, hvaða áhrif þéttleiki byggðarinnar hefur á hitunarkostnaðinn. Næsta stigið er að áætla dreifingarkostnað jarðhita annars vegar og raforku hins vegar í fyrsta lagi um einbýlishúsahverfi I, í öðru lagi einbýlishúsahverfi II, í þriðja lagi raðhúsahverfi og í fjórða lagi fjölbýlishúsahverfi. Í þessu efni verður mjög stuðzt við reynslutölur frá Hitaveitu og Rafmagnsveitu Reykjavíkur. En mikillar aðgæzlu er þörf, svo að grundvöllur reynslutalnanna frá hitaveitu annars vegar og rafveitu hins vegar sé sambærilegur. Að öðrum kosti verður samanburður jarðvarmahitunar og rafhitunar villandi eða beinlínis rangur. Út frá þessu fæst, hvað jarðhitinn annars vegar og raforkan hins vegar má kosta inn í dreifikerfið í viðkomandi hverfi, til þess að kostnaðarjöfnuður fáist við hitun með olíu. Sé þetta leyfilega verð síðan borið saman við vinnslu- og aðflutningskostnað jarðhita og raforku, fæst beinn mælikvarði á samkeppnisaðstöðu þessara tveggja innlendu orkugjafa við olíu. Vitanlegt er, að vinnslu- og aðflutningskostnaðurinn er misjafn eftir því, hvar er á landinu. Þetta á einkum við um jarðhitann, en aftur á móti er þess að vænta, að dreifingarkostnaður um algerlega sams konar byggð sé svipaður hvar sem er. Því var ákveðið að skilja á milli dreifingarkostnaðar annars vegar og vinnslu- og aðflutningskostnaðar hins vegar, til þess að niðurstöður athugunarinnar yrðu notaðar hvar sem er á landinu. Vinna við áætlun dreifingarkostnaðar raforku og jarðhita hófst nálægt miðju sumri. Sumarfrí og sumarannir hjá bæði Hitaveitu og Rafmagnsveitu töfðu verkið framan af. Búast má við, að því ljúki ekki fyrr en upp úr miðjum vetri. Þá þarf nefndin að ræða niðurstöðurnar, og síðan þarf að ganga frá skýrslu. Hennar er ekki að vænta, sýnist mér, fyrr en á næsta sumri. Því er ekki að leyna, að verkið gengur hægar en æskilegt er. Því veldur framar öllu öðru skortur á mannafla. Bæði Hitaveitan og Rafmagnsveitan hafa tekið málaleitan nefndarinnar um aðstoð sérstaklega vel, en allur mannafli beggja, ekki hvað sízt verkfræðingar og tæknifræðingar, eru önnum kafnir við sín reglubundnu störf. Svona verk verða þeir því að vinna í ígripum. Á þann hátt vinnst verk af þessu tagi ákaflega hægt, rannsóknir eru mjög illa til ígripavinnu fallnar. AS mínum dómi þyrftu a.m.k. fjórir verkfræðingar og tæknifræðingar alls að riturum meðtöldum að geta gefið sig alveg að svona verkefni um nokkurra mánaða skeið, í sex mánuði eða svo. Ég hef hugleitt nokkuð möguleikann á því að fá verkið í hendur ráðgjafarverkfræðingum. Gallinn er sá, að þeir virðast flestir eða allir störf um hlaðnir sem stendur, þannig að ekki virðist neinn augljós ávinningur í því. Að mínum dómi kemur ekki til mála að hraða verkinu á þann hátt að draga úr vandvirkni við það. Illa unnin rannsókn af þessu tagi getur verið verri en engin. Eina ráðið til að hraða rannsókninni er að fá til hennar meiri mannafla, verkfræðinga og tæknifræðinga.“ Undir þetta ritar Jakob Björnsson, sem var, eins og fram kom í skýrslunni, formaður þessarar rannsóknarnefndar, Jakob Björnsson hjá Orkustofnuninni. Ég þarf engu við þetta að bæta öðru en því, að iðnrn. hefur þegar ákveðið af sinni hálfu að taka til sérstakrar meðferðar og athugunar tiltæk ráð til þess að hraða þessu verki, hraða þeim rannsóknum og þeim athugunum, sem vikið er að og gerð er grein fyrir, af hverju hafa ekki gengið hraðar fram að þessu en fram hefur komið í því, sem ég hef lesið.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Það kemur í ljós, að hér er um að ræða nokkuð fjölmenna nefnd með víðtækara verkefni en það, sem ég spurði um. Og hæstv. ráðh. upplýsir, að nokkur bið verði á því, að hún skili áliti, og mun það sennilega ekki verða fyrr en á næsta sumri eða varla fyrr en á næsta sumri, ef ég hef tekið rétt eftir. Ég mun nú ekki ræða þetta mál nánar í þessum fyrirspurnatíma, en það er samt tvennt, sem ég vil leyfa mér að færa í tal. Hið fyrra er það, að í bréfinu, sem hæstv. ráðh. las, frá formanni nefndarinnar, var nokkuð mikið rætt um rannsóknir á hitunarmöguleikum í þéttbýli og hvernig þær eru framkvæmdar, en ég tók ekki eftir því, að neitt að ráði væri þar rætt um rannsókn á hitunarmöguleikum í strjálbýli, sem ég gerði sérstaklega að umtalsefni í ræðu minni áðan. Vera má, að samt hafi verið á þetta minnzt og að eitthvað hafi farið fram hjá mér, en ég vil láta það í ljós sem mína skoðun, að mikil nauðsyn sé á því að athuga þetta jafnframt, þ.e. möguleikana á rafhituninni í strjálbýlinu. Í öðru lagi vil ég spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvort hann telji ekki möguleika á því, að þeim þætti rannsóknarinnar, sem fjallar um rafhitun, verði sérstaklega hraðað, tekinn fram yfir önnur verkefni, en af ýmsum ástæðum er það aðkallandi að vita um möguleikana á rafhitun til húsahitunar, bæði í þéttbýli og strjálbýli.



Herra forseti. Það er aðeins til áréttingar. Þess var getið, að á fullskipuðum rannsóknarnefndarfundum í árslok 1969 og snemma á þessu ári hafi orðið þær niðurstöður, að rétt væri að taka fyrir: 1. Hitun húsa í þéttbýli með olíu, jarðhita og raforku. 2. Hitun húsa í strjálbýli með olíu eða raforku. Stefnt skyldi að því að vinna að þessu hvoru tveggja samtímis. Síðan var gerð grein fyrir því, að Rafmagnsveitur ríkisins hefðu tekið að sér seinni liðinn, athugun á hitun húsa í strjálbýli með olíu eða raforku. En jafnframt kom fram, að Rafmagnsveiturnar hefðu tekið málaleituninni mjög vel, en vegna mikilla anna hjá Rafmagnsveitunum og skorts á mansafla hefur aðeins að litlu leyti verið unnt að vinna að þessum lið enn þá. En það kom hér fram í sambandi við aðra þál. fyrir skömmu og reyndar frv. um Lagarfossvirkjunina, að Rafmagnsveitur ríkisins hafa einmitt hugsað sér í sambandi við það mál að vinna að því að byggja upp nýjan markað fyrir raforku til upphitunar húsa á því takmarkaða svæði. En að öðru leyti er það rétt, að þessar athuganir hér byggjast á mismunandi hagkvæmni á upphitun með olíu, jarðhita og raforku og í strjálbýlinu með olíu eða raforku. Ég sagði, að iðnrn. legði áherzlu á, að þessum rannsóknum yrði hraðað, og ég skal sérstaklega taka til athugunar þau tilmæli, sem fram komu um að líta sérstaklega á, hvort hraða mætti öðru fremur verkinu um hitun með raforku. En ég hygg, að e.t.v. verði samanburður mismunandi hagkvæmni það, sem sker úr um það, en engu að síður verð ég að taka það til athugunar.



Herra forseti. Á þskj. 68 hef ég leyft mér ásamt hv. 1. og 2. þm. Vesturl. að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvað líður aðgerðum til úrbóta á móttöku sjónvarps í Ólafsvík, Rifi, Hellissandi, Arnarstapa og í nágrenni þessara staða?“ Ástæðan til þess, að um þetta er spurt, er sú, að móttökuskilyrði á þessum stöðum eru mjög slæm og þess vegna leikur öllum forvitni á að vita, hvort úr því verður ekki bætt.



Herra forseti. Skilyrði til sjónvarpsviðtöku í Ólafsvík, Rifi og Hellissandi og nágrenni munu batna, þegar endanleg stöð verður reist í nánd við Ólafsvík. Væntanlega verður það á næsta ári, en sem stendur er notazt við bráðabirgðastöðvar á Ingjaldshóli og Geirakoti, en þær voru reistar á fyrsta starfsári sjónvarpsins. Arnarstapi og nágrenni nær Reykjavíkur- og Skagafjarðarstöðinni mismunandi vel. Áætlað var frá upphafi að reisa endurvarpsstöð fyrir þetta svæði. Stöðin verður reist, en er ekki enn þá komin á framkvæmdaáætlun.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, þó að ég sé ekki alls kostar ánægður með þau, þar sem þau gáfu ekki nein fyrirheit raunverulega um framkvæmd í þessu máli. Ég vil leggja áherzlu á það við hæstv. ráðh., að hann beiti áhrifum sínum í þá átt, að framkvæmdin geti orðið og það fyrr en seinna, því að hér er um mikið vandræðaástand að ræða, eins og ég lauslega drap á hér áðan.



Herra forseti. Ég biðst aftur afsökunar á því, að ég skuli enn vera farinn að sletta mér fram í annarra manna fsp., en ég þekki nokkuð til þessara mála og vil því nota tækifærið til þess að segja aðeinsfáein orð. Það er rétt, að móttökuskilyrði sjónvarps í ólafsvík og á Hellissandi eru ekki eins góð og þau gerast t.a.m. hér í Reykjavík og mættu gjarnan batna, sérstaklega í Ólafsvík, sem fær sendingar í gegnum stöðina á Hellissandi, og þar koma fram þær truflanir, sem sú stöð verður fyrir. En þó tekur út yfir, þegar maður kemur suður fyrir fjallgarðinn, á Breiðuvíkursvæðið, þar eru skilyrðin fyrir neðan allar hellur. Ég hef haft tækifæri til þess að fylgjast með sjónvarpi á þessum slóðum, og það er ekki ofmælt, að að því er ekkert gagn eins og er. Hins vegar er þess krafizt, að fólk greiði sín afnotagjöld þarna eins og annars staðar. Menn hafa þybbazt við, sumir greitt ekkert, að ég held, - og lái þeim það hver sem vill, - sumir hálft gjald, og er vissulega vel borgað fyrir það, sem menn fá í sjónvarpinu þarna. Og ég verð að segja, að ég harma það, þegar ég heyri ráðh. taka það hér fram, að endurbætur fyrir þetta fólk séu ekki enn komnar á dagskrá. Ég tel, að þetta megi ekki bíða. Fólkið í þessum byggðarlögum er afskipt um marga hluti, samgöngur, hafnarmál og fleira, og ég tel, að það sé ekki til of mikils mælzt, að hvað sjónvarp snertir verði því gert nokkru lífvænlegra á þessum slóðum. Mér sýnist, að sjónvarpsmál almennt, hvað dreifbýlið snertir, þurfi nokkurrar athugunar við og endurbóta. Maður tekur t.d. eftir því, þegar maður flytur sjónvarpstækið sitt ofan úr Reykholti og hingað til Reykjavíkur, að það er mikill munur að horfa á það hér í Reykjavík eða þar efra, þar sem við notum Skáneyjarbungustöðina, sem er aðeins rétt fyrir ofan okkur, og maður ætti þess vegna að hafa full not af endurvarpinu þar. Það virðist vera mjög ófullkomið og þyrfti að endurbæta. Og enn eitt vildi ég segja í þessu sambandi, og það er það, að þjónusta við fólkið úti í dreifbýlinu, að því er varðar sjónvarpið, er allt of lítil. Sjónvarpið þarf að senda menn til þess að leiðbeina fólki um stillingu á tækjum og hjálpa til við minni háttar viðgerðir. Það er ekki hægt að senda þessi tæki hingað suður, en í stórum byggðarlögum eru engir menn til þess að leita til með hjálp í þessum efnum. Ég veit ekki nema það ætti jafnvel að skylda þá, sem selja sjónvarpstækin og græða vel á því, að taka einhvern þátt í kostnaði við slíkt. En skipulagið yrði auðvitað að vera í höndum sjónvarpsins sjálfs.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 86 að leggja fram svo hljóðandi fsp.: „Hvenær má vænta þess, að sjónvarp nái til allra hreppa Húnavatnssýslna og Skagafjarðarsýslu, þannig að gagn sé að?“ Íbúar þessara sýslna eru mjög óánægðir, hvað snertir móttöku sjónvarps, og vil ég í fáum orðum lýsa, hvernig ástandið er í þessum efnum í þessum sýslum. Í forsíðufrétt Vísis segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um sjónvarpsmál Skagfirðinga: „Skagfirðingar efla nú með sér samtök til þess að standast rukkanir Ríkisútvarpsins fyrir sjónvarpsgjöldum. Hafa þeir við orð að borga ekki afnotagjöldin af tækjum sínu m, þar sem útsendingar sjónvarpsins sjást sjaldan og illa á skerminum. Reyndar eru skilyrðin breytileg frá degi til dags, eins og veðráttan, en sárasjaldan fá Sauðkræklingar og sjónvarpsáhorfendur í framsveitum Skagafjarðar skýra mynd á skerminum. Safnað hefur verið undirskriftum með áskorunum til bæjarstjórnar um að gera eitthvað í málinu. Neytendasamtökin hafa verið beðin aðstoðar og fleiri ráðstafanir gerðar. Á Sauðárkróki er sjónvarpsloftnet á hverju húsi að heita má, þótt að litlu gagni komi. Endurvarpsstöðin á Heinabergi í Hegranesi virðist ekki þjóna því hlutverki, sem henni er ætlað, en ekki hefur tekizt að komast fyrir orsakir þess enn sem komið er. Meðan svo er, vilja menn ógjarnan borga full gjöld af tækjum sínum. Það væri að kaupa köttinn í sekknum.“ Þetta er svipmynd af ástandinu eins og það er í Skagafirði, en þó vil ég bæta hér við, að í tveimur austustu hreppum Skagafjarðar sést sjónvarpið alls ekki og mjög illa í þeim þriðja, í Sléttuhlíð. Í sambandi við ástand þessara mála í A.-Húnavatnssýslu er þá sögu að segja, að í Skagahreppnum er nú ekkert tæki, það er ekki komið rafmagn þangað enn. En í Höfðahreppnum eru sumir ánægðir, aðrir telja þetta aðeins sæmilegt. Í Vindhælishreppi er ekki heldur gott ástand, en svona sæmilega viðunandi, svo þess sé getið, sem er sæmilegt. Í Engihlíðarhreppnum er ástandið allsæmilegt um Refasveitina, en slæmt fram um Langadalinn. Í Bólstaðarhlíðarhreppnum sést mjög illa eða nánast sagt alls ekki. Í Svínavatnshreppnum sést, en ekki í Blöndudal, en utar illa, svo að texti er illlæsilegur. Í Torfalækjarhreppnum, sem er næst Blönduósi, sést víða vel og prýðilega á Blönduósi. En þar er sendir á staðnum, sem áhugamenn komu upp. Í Sveinsstaðahreppi sést mjög misjafnt og hvergi vel, og í Ashreppi sést illa að austanverðu, í Vatnsdalnum, en að vestan alls ekki. Þannig er ástandið í A.-Húnavatnssýslu. Í V.-Húnavatnssýslu er ástandið þannig, að Hvammstangabúar og næstu nágrannar hafa notað bráðabirgðastöð, sem nokkrir áhugamenn keyptu á sínum tíma af Landssíma Íslands, en ég hygg, að Landssíminn sé nú búinn að kaupa hana aftur. Þessir sömu áhugamenn komu henni fyrir í Helguhvammi nokkru ofan við þorpið, og útsendingar úr þessari stöð eru yfirleitt nokkuð góðar, en ná til mjög takmarkaðs svæðis. Á austanverðu Vatnsnesi og í norðanverðum Víðidal hafa notendur sjónvarps horft á myndina frá bráðabirgðastöð við Blönduós, en á öðrum stöðum í héraðinu hafa menn reynt með misjöfnum árangri að ná myndinni beint frá Skálafelli. Sums staðar hefur þetta tekizt allsæmilega, en annars staðar og það nokkuð víða án árangurs. Með tilliti til þess, hvernig ástandið er á þessum stöðum í sjónvarpsmálum, hef ég lagt fram þá spurningu, sem ég las hér í upphafi máls míns.



Herra forseti. Í Húnavatnssýslum er verið að byggja tvær aðaldreifistöðvar, á Hnjúkum við Blönduós og á Hrútafjarðarhálsi. Þær munu leysa af hólmi bráðabirgðastöðvar, sem hingað til hafa verið í notkun í sýslunum, og mun þetta stækka sjónvarpssvæðið verulega og bæta móttökuskilyrðin. Í Skagafjarðarsýslu hafa komið fram ýmis vandamál, viðtakan á Eggjum varð mun erfiðari en ráð hafði verið fyrir gert, m.a. vegna ísingar, sem breytti eiginleikum viðtökuloftneta. Úr þessu hefur nú verið bætt. Komið hefur í ljós, að truflanir frá útlöndum eru tíðari en spáð hafði verið. Og í þriðja lagi hefur sendirinn í Hegranesi bilað alloft. Nú er væntanlegur verkfræðingur frá fyrirtækinu, sem seldi sendinn til landsins, til þess að skipta um vandgæfustu hluti sendistöðvarinnar. Truflanir frá erlendum stöðvum verður hins vegar ekki unnt að ráða við fyrr en örbylgjukerfi hefur verið komið upp. Auk þeirra aðalstöðva, sem ég nefndi, er gert ráð fyrir allmiklu minni endurvarpsstöðvum fyrir þau byggðarlög, sem ekki ná aðalstöðvunum, og verða þær stöðvar settar á framkvæmdaáætlanir næstu ára, eftir því sem efni og ástæður leyfa.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin, en ég er ekki alls kostar ánægður með þau, mér finnst þau ekki alveg nógu skýr. Spurt var, hvenær vænta megi þess, að sjónvarpið nái til allra hreppa Húnavatnssýslna og Skagafjarðarsýslu, þannig að gagn sé að. Það er upplýst, að verið sé að vinna að þessu, en mig mundi fýsa, ef það væri mögulegt, að fá einhverja tímaáætlun. Verður þessum framkvæmdum lokið fyrir áramót eða verður það í byrjun næsta árs eða síðari hluta næsta árs, eða dregst það fram til 1972?



Herra forseti. Fsp. mín til heilbrmrh. er um byggingu fæðingarog kvensjúkdómadeildar við Landsspítalann og er á þskj. 44. Tilefni þessarar fsp. er það, að fyrir hartnær tveim árum barst alþm. erindi frá víðtækum kvennasamtökum um þetta mál, um brýna þörf á byggingu við fæðingardeildina og kvensjúkdómadeild, og var gerð ítarleg grein fyrir hinni brýnu þörf aðgerða í þessum málum. Húsnæði væri ófullnægjandi og aðbúnaður allur óviðunandi og þess vegna brýnna aðgerða þörf. Það var auðheyrt strax, að málið átti djúpan hljómgrunn meðal alþm., og voru flutt tvö eða þrjú þingmál þegar í stað varðandi þetta mál, Í fyrstu mátti nú segja, að lítið hillti undir jákvæðar undirtektir með aðgerðir í málinu, en svo sýndi það sig, að málið var það brennandi og aðkallandi, að yfirlýsingar voru gefnar um, að málinu skyldi sinnt og bráður bugur að því undinn, að byggingarframkvæmdir yrðu hafnar. Það er liðið hátt á annað ár síðan, og ekki eru nú neinar byggingar risnar af grunni. Mér virðist svo sem það sé verið að grafa grunn núna að þessari viðbótarbyggingu við fæðingardeildina, en má þó vera, að hún sé eitthvað lengra á veg komin. En hitt er víst, að svo brýn sem þörfin var og aðkallandi, þegar málið var hér til umr. á Alþ., þá hefur sú þörf orðið enn þá brýnni og ástandið þarna enn þá verra til þess að fullnægja þessum þætti heilbrigðismála á sómasamlegan hátt. Mér er sagt, að það muni sízt flýta fyrir byggingarframkvæmdum, að verkið hafi nú verið boðið út í pörtum og muni svo þurfa tíma til þess að bjóða út nýjan og nýjan hluta bygginganna síðar. Ég harma það, ef þetta verður til tafa um byggingarframkvæmdir og þannig, að málið fái lausn. En spurningamar eru svona: Hversu langt er nú komið byggingarframkvæmdum við hina nýju fæðingar- og kvensjúkdómadeild Landsspítalans? Og síðari spurningin: Hvenær má ætla, að byggingarframkvæmdum verði lokið, svo að starfsemi geti hafizt í hinum nýju húsakynnum? Ég vil aðeins láta það í ljós, að ólíkt fyrr og fljótar hefur gengið hjá félaginu Loftleiðum að koma upp stórhýsi, sem byrjað var á að byggja á liðnu vori og er komið langleiðina og verður fullgert fyrir næsta vor. Ef slíkur hraði hefði verið á þessu nauðsynjarmáli, þá er ég viss um, að þakklætisalda hefði risið um landið allt, a.m.k. meðal kvennasamtakanna og þó miklu víðar varðandi þetta mál.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur lesið fsp. og því óþarft að endurtaka þær. Sem uppistöðu í svör hef ég aflað mér eftirfarandi upplýsinga: 1. Verksamningur um grunn fæðingardeildarinnar, akbrautir, bílastæði o.fl. var undirritaður 22. maí 1969. Skilafrestur verksamningsins var 14 vikur eða til septemberloka, þegar tekið er tillit til verkfalla í vor. Verkið er nú langt komið, en ekki enn að fullu lokið. Vinna við útboðs- og vinnuteikningar er langt komin, og er gert ráð fyrir að bjóða bygginguna út í næsta mánuði, miðað við að húsið verði tilbúið undir tréverk. Standist sú áætlun, ætti deildin að vera komin á það byggingarstig á miðju ári 1972. Til þess að þessi áætlun geti staðizt, þarf að leggja fé til framkvæmda á árinu 1971 og 1972. 2. Eins og á stendur er ekki hægt að segja fyrir um, hvenær fæðingardeildin verður tilbúin til notkunar. Allar fullyrðingar þar að lútandi eru eingöngu ágizkanir. En ef miðað er við, að nægilegt fé verði veitt til verksins, er talið unnt að ljúka því endanlega um áramótin 1973 og 1974. Varðandi þá tilhögun að bjóða verkið út í áföngum, þá var það einróma álit þeirra fagmanna, sem um málið fjölluðu.



Herra forseti. Ég hafði hugboð um það, að framkvæmdir í þessu máli væru mjög skammt á veg komnar, en nú er ég þó ekki í neinum vafa um það lengur. Nú liggur það fyrir, að aðeins sé búið að bjóða út lóðirnar og enn þá sé verið að vinna við þær og grafa grunninn og standi til að bjóða byggingarnar út í næsta mánuði. Og svo kemur: Ef fé verður fyrir hendi, þá má gera ráð fyrir, að byggingarnar komist til notkunar 1973–1974. Þetta eru ekki björt fyrirheit um framkvæmdir í aðkallandi máli, það vil ég segja. Heilbrigðisstjórnin viðurkenndi fyrir hartnær tveim árum, að full þörf væri á að taka jákvætt í þessi mál og snarast í framkvæmdir hið fyrsta. Og um það voru vissulega gefin fyrirheit. Hér verð ég því að láta það í ljós, að ég harma mjög þennan silagang um framkvæmdir á bráðnauðsynlegri aðgerð í heilbrigðismálum.



Herra forseti. Þegar bréf barst frá Bandalagi kvenna um ástandið á fæðingardeildinni og kvensjúkdómadeildinni, þá var það vissulega rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. lýsti hér, að það vakti hljómgrunn meðal þm. Einn af þessum þm., sem vildi gjarnan leggja þessu máli lið, var ég, sem hér stend. Ég flutti ásamt fleirum till. í þessu máli. Það er rétt, sem hann sagði líka, að það virtist svo sem þessar till. okkar, mín og hans, mundu ekki fá neina sérstaka meðferð hér fremur en aðrar till., sem við erum vanir að flytja. Svo fór þó fyrir þunga utan að, fyrir atfylgi þeirra, sem að málinu stóðu, að yfirmenn heilbrigðismála töldu, að ekki gæti við svo búið staðið, og viðurkenndu, að hér væri mál, sem þyrfti bráðrar úrlausnar. Í fyrstu, þegar gefnar voru skýrslur um, hvernig byggingarmál þessara stofnana stæðu, þá var sagt, að byggingarframkvæmdir mundu hefjast 1972 og þeim mundi þá ljúka á hæfilegum tíma þar frá. En undir meðferð málsins breyttist þessi tónn, og menn fóru að tala um, að þetta mál skyldi hafa forgang, og við, sem stóðum að flutningi þessara mála, trúðum því, að þessi mál mundu raunverulega verða tekin fram fyrir í heilbrigðisbyggingarmálum landsmanna, vegna þess hvernig ástand þeirra var. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég hef nú trúað þessu hingað til. En nú kemur skýrslan, og þó að ég hafi ekki við höndina til samanburðar þá skýrslu, sem gefin var hér, þegar mál þessi voru fyrst rædd hér á Alþ., þá get ég ekki betur heyrt en það sé upphaflega byggingarframkvæmdaáætlunin, sem verið er að framkvæma, m.ö.o., að það hafi ekkert verið flýtt fyrir málinu. Nú segir hæstv. heilbrmrh., að byggingin verði fokheld, ef ég hef tekið rétt eftir, 1972 og tilbúin til notkunar 1973–1974, ef fé verður veitt til þess á fjárlögum. Ef þetta er nú niðurstaðan, þá sé ég ekki betur en að ekkert, ekki nokkur skapaður hlutur hafi áunnizt og þessi málatilbúnaður og umræður, bréfaskriftir, hópgöngur og fjársöfnun hafi allt verið til einskis. Manni verður þá á að spyrja, til hvers er þá verið að þessu? Og ég verð að lýsa sárum vonbrigðum með þessa málsmeðferð. Ég skal ekki ræða málið frekar að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til fjmrh. um gildistöku fasteignamats: „Hvenær er áformað, að hið nýja fasteignamat taki gildi, og hvað líður endurskoðun opinberra gjalda, sem miðuð eru við fasteignamat, sbr. bráðabirgðaákvæði laga nr. 28 29. apríl 1963?“ Við höfum séð, að það er búið að gera hið nýja fasteignamat, en gildistaka þess á að fara eftir ákvörðun fjmrh. Og það er spurt um það, hvenær ætlunin sé, að það taki gildi. Það ákvæði til bráðabirgða, sem ég vitna til í fsp., er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Áður en nýtt aðalmat fasteigna samkv. lögum þessum gengur í gildi, skal fara fram endurskoðun á gildandi ákvæðum laga, sem fasteignamat hefur áhrif á, og miðist endurskoðunin við, að skattar á fasteignum hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins.“ Það er spurt að því, hvað þessari endurskoðun líði. Það er að sjálfsögðu gengið út frá því, að í gildi standi sú stefnuyfirlýsing, sem lögfest er í þessu bráðabirgðaákvæði, að gjöld hækki ekki vegna hins nýja fasteignamats, og geng ég út frá því, að við það verði staðið, nema annað komi fram.



Herra forseti. Ég mun hafa vikið að því í fjárlagaræðu, að það væri gert ráð fyrir því, að hið nýja fasteignamat tæki gildi um næstu áramót. Það fól að sjálfsögðu ekki í sér ákveðna dagsetningu, þannig að það er ekkert óeðlilegt við það, að sú fsp. sé fram borin, sem hér er flutt. Matið hefur verið lagt fram, eins og hv. fyrirspyrjandi gat um. Hins vegar eru mörg formsatriði, sem enn á eftir að uppfylla. Matið á að liggja frammi, hvert á sínum stað, ef svo má segja, í ákveðinn tíma, fimm vikur. Síðan eiga matsnefndir heima í héraði að fella sína úrskurði um það. Þeim er hægt að áfrýja til landsnefndarinnar, landsnefndin þarf síðan að fella sína úrskurði, og aðeins eftir að það hefur verið gert, þá er ráðgert, að fjmrh. staðfesti matið og ákveði gildistöku þess. Miðað við þær horfur, sem nú eru á þessu efni, og þá fresti, sem ég hér gat um, þá geri ég ráð fyrir því, ég get ekki fullyrt það, en ég geri ráð fyrir því, eftir samráð við landsnefndina, að stefnt verði að því, að fasteignamatið taki gildi 1. marz. Ég vil hafa fyrirvara á þessu, en ég held, að það eigi þó ekkert að geta komið í veg fyrir, að svo geti orðið. Af þessu leiðir að sjálfsögðu, að fasteignagjöld og önnur þau gjöld, sem falla um næstu áramót, verða miðuð við hið eldra mat. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi gat um, að það eru fjöldamörg önnur gjöld, sem miðuð eru við mat, sem falla undir verksvið hinna ýmsu ráðuneyta. Að vísu mun meginhluti gjaldanna varða sveitarstjórnir og vera á vegum félmrn., en ýmis gjöld eru einnig á vegum hinna ýmsu rn. Það er u.þ.b. ár síðan, að af hálfu fjmrn. var hafin athugun á þessum gjaldabálkum, sem hér er um að ræða. Sumt af því eru lög, annað eru reglugerðir, og síðan var viðkomandi rn. tilkynnt um það, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera af þeirra hálfu varðandi endurskoðun á þeim gjöldum, sem undir þau heyra. Fjmrn. hefur að sjálfsögðu af sinni hálfu einnig framkvæmt athugun á því, hvaða gjöld varða það rn. sérstaklega. Og að því er að sjáifsögðu stefnt, að uppfyllt verði það ákvæði, sem augljóst er, að þarf að uppfylla, hvað sem öllum lagafyrirmælum líður, að þessi gjöld verði endurskoðuð og þeirri endurskoðun lokið og lagabreytingar fengnar, eftir því sem ástæða þykir til og knýjandi er, áður en matið tekur gildi, þegar fasteignamatið verður staðfest. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að í niðurlagsorðum eða bráðabirgðaákvæði laganna um endurskoðun fasteignamatsins er mörkuð sú stefna, að þessi gjöld eigi að endurskoða með það í huga, að þau lækki, þannig að þau hækki ekki samtals þrátt fyrir hið nýja mat, sem að sjálfsögðu er margfalt hærra en eldra matið. Og fyrirspyrjandi segist ganga út frá því, að sú meginstefna, sem þar er mörkuð, sé áfram í fullu gildi. Um þetta skal ég ekkert segja, en ég veit þó um eitt atriði, sem hefur þegar verið fellt úr gildi, af þeim, sem mörkuð var stefna um samkv. þessu bráðabirgðaákvæði, og það er ákvæðið um eignarskatt og eignarútsvör. Eins og hv. þm. er kunnugt um, var fyrir nokkrum árum tekið að margfalda og er nú nífaldað gamla matið til ákvörðunar bæði eignarskatts og eignarútsvars. Og þetta er að sjálfsögðu fráfall frá þeirri stefnu, sem mörkuð var í þessu bráðabirgðaákvæði. Ég hef ekki ákaflega mikla trú á því, að það mat verði lækkað aftur. Hins vegar dettur náttúrlega engum í hug að það verði farið að viðhalda níföldun hins nýja mats, eins og einhvern tíma hefur verið orðað hér á þingi. Það held ég, að sé nú of stjarnfræðileg hugsun til þess, að ég muni láta mér detta það í hug, enda hugkvæmist það engum. En ég nefni þetta aðeins sem dæmi um það, að það er ekki algerlega víst, að öll gjöld verði umreiknuð á þann hátt, að þau breytist að engu leyti í samræmi við þetta, breytist að engu leyti til hækkunar þrátt fyrir hið nýja mat. Ég tel eðlilegt, og þeirri reglu mun verða fylgt varðandi þau gjöld, sem snerta sveitarfélögin, að það mun verða haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og hefur þegar verið gert varðandi ýmsa gjaldstofna. Hvort lagabreytingarnar fela þá í sér einhverja hækkun á þeim, skal ég ekkert um segja. Svo sem nú standa sakir, get ég hins vegar sagt það varðandi þau gjöld, sem varða ríkið, að ekki eru uppi neinar hugmyndir um að hækka þau, þannig að ég geri fullkomlega ráð fyrir, að endurskoðun þeirra reglna, sem hér um ræðir, verði í meginatriðum í samræmi við þá stefnu, sem hér er mörkuð. Hins vegar veit ég, að ég þarf ekki að útskýra það, a.m.k. ekki fyrir þeim hv. þm., sem hér var fyrirspyrjandi, hann er mér í rauninni miklu fróðari maður um það, - að þessi viljayfirlýsing Alþ. bindur auðvitað á engan hátt þingið um það, að þessi lög kunna, þegar þar að kemur, að verða endurskoðuð með einhverjum öðrum hætti en markað er í umræddum lögum, þannig að það verði einhverjar breytingar á þeim gjöldum. Að lokum aðeins þetta í stuttu máli: Það er stefnt að því að staðfesta matið 1. marz, og það hefur þegar verið lengi að því unnið og einnig stefnt að því, sem er sjálfsagt óumflýjanlegt, að lokið verði endurskoðun þeirra lagaákvæða og reglugerða, sem miðuð eru við fasteignamat, áður en matið tekur gildi. Fyrirspyrjandi (Ólafur Jóhannesson): Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör haus. Hér er um efni að ræða, sem almenning varðar, og ég tel það mikilsvert að fá fram þessar upplýsingar, þó að þær séu gefnar með nokkrum fyrirvara varðandi gildistökudaginn, sem ég tel ekki óeðlilegt, vegna þess að mér er kunnugt, að úr ýmsum málum þarf að greiða í sambandi við það. Ég tel það líka mikilsvert að fá yfirlýsingu um það, að það verði að sjálfsögðu staðið við þá yfirlýsingu í bráðabirgðaákvæði laganna um fasteignamat og fasteignaskráningu, að endurskoðun þeirra lagaákvæða, þar sem gjöld eru miðuð við fasteignamat, fari fram og verði lokið, áður en fasteignamatið nýja tekur gildi. Ég skil hæstv. fjmrh. einnig svo, að það séu ekki sérstakar fyrirætlanir um breytingu þeirra gjalda, og þá leiðir af því það, að öllum þeim gjöldum, sem ákveðin eru með reglugerðum, - og breyting á þeim kemur ekki til kasta Alþ. - sé óheimilt að breyta til hækkunar, þannig að þau eiga að verða hin sömu eða samsvarandi og áður, miðað við gamla fasteignamatið, á meðan þetta bráðabirgðaákvæði stendur óbreytt í lögunum. Hins vegar er mér auðvitað ljóst eins og honum, að að sjálfsögðu getur löggjafinn hvenær sem er komið til sögunnar og tekið nýjar ákvarðanir um þau efni, sem heyra undir hann. En ég er ánægður með þá yfirlýsingu hjá hæstv. ráðh., að það séu ekki uppi neinar sérstakar áætlanir um annað en að fara að meginstefnu til eftir þeirri fyrirsögn, sem í bráðabirgðaákvæðinu felst.