Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þess er að geta að samkomulag er um það milli forseta og formanna þingflokka að þingflokksfundir verði með styttra móti í dag, standi frá kl. hálffimm til hálfsex, eða í klukkustund. Stefnt er að því að ljúka 2. umr. um fjárlög á þessum þingdegi svo að til kvöldfundar getur komið. Ekki er þó gert ráð fyrir kvöldverðarhléi á fundinum. Atkvæðagreiðsla um fjárlög er fyrirhuguð á morgun kl. tvö. Atkvæðagreiðslur verða á þessum fundi kl. hálftvö, að loknu hádegishléi, um 1.--3. dagskrármál, þar á meðal um fjáraukalög. Jafnframt verður að minna þingmenn á að atkvæðagreiðslur geta orðið síðdegis um afbrigði svo sem títt er við fjárlagaafgreiðslu.

Virðulegi forseti. Það sem einkum mótar þróun efnahagsmála á þessu ári er jöfn og ör þróun í átt til jafnvægis í hagkerfinu. Til marks um það er þróun verðlags og utanríkisviðskipta. Verðbólga er nú komin niður á viðunandi stig og horfur um verðlagsþróun á næstu missirum eru hagstæðar. Allar líkur eru á að verðbólgumarkmið Seðlabankans náist og verðbólga verði um eða við markmiðin. Síðustu tólf mánuði hækkaði vísitala neysluverðs um 2,4% og vísitala neysluverðs án húsnæðis um 1,7%. Til samanburðar er verðbólgumarkmið Seðlabankans 2,5% eins og kunnugt er. Viðskiptahallinn er einnig á hröðu undanhaldi og reyndar stefnir í að jafnvægi náist í viðskiptum við útlönd á þessu ári. Þróun útflutnings og innflutnings það sem af er árs bendir til að þetta verði raunin og þeir sem gefa sig út fyrir að spá um efnahagsmál eru á einu máli um hvernig horfir í þessu efni. Þetta er auðvitað mikill árangur á skömmum tíma og lýsir í raun einu áberandi einkenni á íslenskum þjóðarbúskap. Hér er ég að vísa til þess að viðbragðssnerpa í hagkerfinu og hjá þjóðinni er gríðarlega mikil. Reynslan sýnir að Íslendingar eru fljótir að laga sig að nýjum aðstæðum, fljótir að koma sér út úr vandræðum þegar á reynir. Í þessu sambandi nægir að bera saman þann litla og þann stóra í samfélagi þjóða sem náð hafa langt á efnahagssviðinu. Þegar til að mynda er litið til meginþátta hefur hagsveiflan í Bandaríkjunum og á Íslandi verið svipuð. Bæði ríkin bjuggu við mikinn uppgang fram til ársins 2000 og í framhaldi fór hagvöxturinn niður undir núll í báðum ríkjunum, fyrst í Bandaríkjunum árið 2001 og síðan á Íslandi árið 2002. Reiknað er með að hagvöxturinn glæðist í Bandaríkjunum á þessu ári og á Íslandi á því næsta svona í nokkuð svipuðum takti. En hver er munurinn? Í Bandaríkjunum er enn við mikil misvægisvandamál að etja sem birtast m.a. í halla á viðskiptum við önnur lönd og halla á ríkissjóði. Spáð er yfir 5% viðskiptahalla á árinu 2003 og hreinni lánsfjárþörf hins opinbera sem svarar til 3% af landsframleiðslu. Fyrir vikið ríkir óvissa í hagkerfinu sem heldur aftur af batanum m.a. vegna þess að gengi dollarans gæti fallið í ljósi viðskiptahallans. Til samanburðar er, eins og áður sagði, jafnvægi í utanríkisviðskiptum hér á landi og afkoma ríkissjóðs er einnig í jafnvægi. Þetta sýnir að við erum komin mun lengra, komin með fastara land undir fætur í þessari hagsveiflu en Bandaríkjamenn þótt lægðin hafi byrjað ári eða svo seinna hér á landi eins og ég gat um áðan. Flestir telja leiðina fram undan tiltölulega greiða á Íslandi en að brekka geti verið fram undan í Bandaríkjunum. Af þessum ástæðum stöndum við betur um þessar mundir en flestar þjóðir sem við berum okkur saman við. Tiltrúin á efnahagslífið er meiri, einfaldlega vegna þess að erfiðasti hjallinn er talinn vera að baki og það stafar af því að misvægið í hagkerfinu er ekki lengur til staðar. Þessu til stuðnings má til að mynda benda á þróun hlutabréfaverðs. Hér á landi hefur hlutabréfaverð hækkað um 12% frá áramótum en hins vegar hefur það lækkað um 20--40% í flestum öðrum efnuðum ríkjum. Í þessari þróun birtist mat almennra fjárfesta á horfunum með skýrum og einföldum hætti. Þótt hér hafi verið litið til Bandaríkjanna um samanburð má segja svipaða sögu með því að horfa til Evrópu. Reyndar hefur sveiflan þar ekki verið jafnmikil. Ekki ganga hlutirnir hraðar fyrir sig þar á bæ. Þessum mismun milli eiginleika íslenska hagkerfisins og nálægra hagkerfa hefur stundum verið lýst með myndrænum hætti með því að bera saman hraðbát og stórt flutningaskip. Hraðbáturinn getur tekið snöggar beygjur og farið hratt og hægt og eftir aðstæðum hverju sinni. Flutningaskipið er eðli málsins samkvæmt miklu svifaseinna. Hraðbáturinn og flutningaskipið hafa vissulega hvort um sig sína styrkleika og veikleika. En það er sannleikskorn í þessum samanburði og við eigum auðvitað að nýta okkur sem best kosti snerpunnar. Þannig náum við mestum árangri í samkeppni við aðrar þjóðir. Þegar á allt er litið hefur náðst nokkuð gott jafnvægi í efnahagslífinu. Enginn vafi er á því að aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum og peningamálum lék mikilvægt hlutverk á þessari leið efnahagslífsins til betra jafnvægis. Gengisfall krónunnar og tímabundin verðbólga léku hér jafnframt veigamikil hlutverk. Viðbrögð almennings og fyrirtækja hafa einnig verið undraskjót. Til marks um það er mikill samdráttur í einkaneyslu og fjárfestingu. Við bætist að ytri aðstæður hafa verið hagfelldar bæði að því er tekur til útflutnings og viðskiptakjara. Þetta hefur gert aðlögunina í þjóðarbúskapnum auðveldari en oft áður þegar niðursveifla hefur átt sér stað. Samhliða þessari öflugu jafnvægisleitni í þjóðarbúskapnum á þessu ári hafa stýrivextir Seðlabankans farið lækkandi og jafnframt hefur bankinn nýlega greint frá því að hann telji forsendur til frekari lækkana þegar lengra kemur fram á þetta ár eða hið næsta. Á nokkrum mánuðum hafa stýrivextir lækkað um 2,2% og eru nú 6,3%. Aðrir vextir hafa einnig farið lækkandi, bæði verðtryggðir og óverðtryggðir vextir. Jafnframt hefur dregið úr vexti útlána lánakerfisins. Ekki kæmi mér á óvart að frekari skref yrðu fljótlega stigin til frekari vaxtalækkana í ljósi atvinnuþróunar að undanförnu og hagstæðrar verðlagsþróunar. Hér ber því allt að sama brunni. Betra jafnvægi hefur verið að komast á í peningamálum. Að öllu athuguðu hefur því vel tekist til við stjórn peningamála á árinu. Taumhaldið hefur slaknað eftir því sem spennan í efnahagslífinu hefur minnkað. Þetta hefur gerst án þess að teflt væri á tvær hættur um verðbólgu og án þess að aukið væri á óhjákvæmilegan samdrátt í þjóðarútgjöldum. Ríkisfjármálin hafa lagst á sömu sveif og þróun þeirra því stuðlað að mjúkri lendingu í efnahagslífinu. Í ljósi erfiðra aðstæðna hefur heldur slaknað á afkomu ríkissjóðs. En hún er þó vel viðunandi á árinu. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögur um 4,3 milljarða viðbótarútgjöld á þessu ári og rennur ríflega helmingur þessarar fjárhæðar til heilbrigðismála svo sem kunnugt er. Það er vissulega umhugsunarefni hvernig útgjöldin hafa ávallt tilhneigingu til að fara fram úr áætlunum. Einnig er umhugsunarefni hversu mikið af verðmætasköpun þjóðarinnar fer til opinberra útgjalda. Í þessum efnum þurfum við stöðugt að vera á varðbergi. Þegar framvinda ríkisfjármála á líðandi ári er hins vegar metin út frá hagstjórnarsjónarmiðum verður vart komist að annarri niðurstöðu en að hún hafi verið í eðlilegu samhengi við hagsveifluna. Af þessu má sjá að vel hefur tekist til við stjórn ríkisfjármála og peningamála að undanförnu. Enginn vafi leikur á því að umrædd viðbrögð í þjóðarbúskapnum hafa búið í haginn fyrir nýtt hagvaxtarskeið hér á landi. Nýleg spá OECD frá því í síðustu viku gerir ráð fyrir núllvexti hér á þessu ári og 1,7% hagvexti á komandi ári. Þessi spá er nánast samhljóða spám innlendra aðila, þeirra aðila sem spá út frá sínum eigin forsendum og hafa komið fram á mismunandi tímum frá því í september. Spár þeirra hafa verið mjög keimlíkar. Í framhaldi spáir OECD 3,7% hagvexti á árinu 2004 sem er einnig svipað og sjá má í spám annarra aðila ef gefin er sú forsenda að ráðist verði í nýjar álframkvæmdir eins og OECD gerir. Annars yrði hagvöxturinn sennilega á bilinu 2--3% á því ári. Hagvaxtarspámenn virðast vera sammála um þessa megindrætti. Miðað við þetta verður hægfara bati í efnahagslífinu á næsta ári þar til fullum bata verður náð undir lok árs eða í byrjun ársins 2004. Eðlilegt er að hagvöxtur sé að jafnaði ekki minni en 3% á ári því það er sá hagvöxtur sem tryggir stöðu Íslands í samanburði við önnur lönd að því er lífskjör varðar. Að þessu hagvaxtarmarkmiði verður því að stefna. Erfitt er að henda reiður á horfum fyrir næsta ár. Auk hefðbundinna óvissuþátta svo sem varðandi fiskafla, viðskiptakjör og þróun efnahagsmála á alþjóðavettvangi, er sú óvenjulega staða að á næstu vikum verður að taka ákvarðanir um stórfelldar fjárfestingar í áliðnaði. Ef ráðist verður í umdeildar og umræddar fjárfestingar gjörbreytist útlitið í þjóðarbúskapnum. Án þessara fjárfestinga eru horfurnar fremur sviplitlar, hægfara bati með von um að á tveimur árum nái hagvöxturinn 3% og þeim markmiðum í hagvexti sem lýst var hér á undan. Þessi framtíðarmynd fæli í sér að ríkisfjármálin og peningamálin þyrftu að styðja við efnahagsstarfssemina til að koma í veg fyrir framleiðslusamdrátt og atvinnuleysi. Með álframkvæmdum yrði hagstjórnarviðfangsefnið hins vegar að koma í veg fyrir þenslu og verðbólgu. Fyrir vikið þyrfti að gæta mikils aðhalds í ríkisfjármálum og peningamálum. Til þessa hafa stjórnvöld réttilega valið þá leið að byggja hagstjórnarstefnuna á horfum án þess að reikna með umræddum framkvæmdum enda liggja ekki fyrir endanlegar ákvarðanir í þeim efnum. Reynslan sýnir að ekki er skynsamlegt að taka slíkar framkvæmdir með í reikninginn fyrr en lokaákvörðun hefur verið tekin og nákvæmar tímasetningar liggja fyrir. Hér að baki liggur að hætt er við framleiðslutapi og atvinnuleysi ef fylgt er of aðhaldssamri stefnu og síðan yrði framkvæmdum slegið á frest eða jafnvel alveg hætt við þær. Fyrir vikið hefur peningastefnan og ríkisfjármálastefnan ekki enn tekið mið af þeim álframkvæmdum sem eru í deiglunni. Eins og gefur að skilja veldur þetta vanda við mótun efnahagsstefnunnar fyrir næsta ár. Ef af framkvæmdum verður geta allar forsendur breyst. Þessi vandi er að mörgu leyti flóknari fyrir ríkisfjármálin því peningayfirvöld hafa svigrúm til að bregðast skjótt við nýjum aðstæðum eins og Seðlabankinn bendir á í yfirliti sínu um peningamál frá því í byrjun nóvember. Ákvarðanir í ríkisfjármálum verða hins vegar ekki teknar með sama hætti. Þeim eru settar þrengri skorður í tíma og rúmi. Engu að síður er fjárlagafrumvarpið byggt á sömu forsendum um þjóðhagshorfur og af sömu ástæðum og peningastefnan. Of mikið aðhald gæti skaðað framleiðslustarfsemina og aukið atvinnuleysi umfram það sem annars yrði. Það væri alvarlegt mál að stefna stöðunni á vinnumarkaði í tvísýnu við núverandi aðstæður þegar atvinnuástand er brothættara en það hefur verið um langt bil. Af þessum ástæðum tel ég nægjanlegt að það verði nokkurn veginn jafnvægi í ríkisfjármálum á komandi ári. Samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar aukast útgjöldin frá frumvarpi um 4,3 milljarða króna. Við bætast 1,8 milljarðar vegna nýlegs samkomulags um að bæta kjör aldraða. Ljóst er að þessar ráðstafanir taka dágóðan hluta af afganginum sem lagt var upp með í fjárlagafrumvarpinu, þótt reyndar sé ekki búið að endurskoða tekjuhlið frumvarpsins og því nákvæm afkomutala ekki ljós að svo stöddu. Að öllu samanlögðu stefnir þó í að afkoman verði í járnum ef ekki verður gripið til sérstakra ráðstafana til að auka tekjurnar. Eins og horfurnar eru nú metnar bendir ekkert til annars en að jafnvægi verði í niðurstöðu í ríkisfjármálum og jafnvægi verði milli tekna og gjalda. Slík niðurstaða hefur heldur ekki áhrif til hins verra fyrir þróun peningamála. Þvert á móti má ætla að ef fyrirhugaðar álframkvæmdir frestast af einhverjum óvæntum ástæðum verði nauðsynlegt að grípa til frekari ráðstafana til að auka umsvif í þjóðarbúskapnum. Við slíkar aðstæður tel ég næsta víst að óhjákvæmilegt verði að lækka stýrivexti hér á landi verulega eins og reyndar má segja að felist í umfjöllun Seðlabankans í áðurnefndu peningayfirliti frá því í þessum mánuði og jafnvel grípa til örvandi aðgerða á sviði ríkisfjármála þótt slíkt geti valdið halla hjá ríkissjóði. Ef hvorki er hætta á verðbólgu né alvarlegum viðskiptahalla er sjálfgefið að beita þarf ríkisfjármálunum eftir því sem við verður komið til að tryggja viðunandi ástand á vinnumarkaði. Þetta geri ég hér að umtalsefni vegna þess að atvinnuástand hefur versnað verulega að undanförnu og ástæða er til að fylgjast grannt með þróuninni á því sviði. Fátt er einstaklingum og fjölskyldum mikilvægara en að hafa atvinnu. Þegar atvinna minnkar getur myndast vítahringur vegna samspils skulda, neyslu og afkomu fyrirtækja. Atvinnuleysi er nú nær tvöfalt meira en á sama tíma í fyrra og að óbreyttu stefnir í vaxandi atvinnuleysi á næstu mánuðum. Áhersla hagstjórnar á því að mínu viti að liggja þeim megin, þ.e. að koma í veg fyrir atvinnuleysi fremur en að einblína einhliða á hættuna á verðbólgu. Líkur á því að verðbólgan færist í aukana eins og nú stendur eru ekki miklar. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir þessari grundvallarbreytingu sem hefur orðið á stöðu og horfum í efnahagslífinu. Eins og þessar vangaveltur bera með sér ríkir allnokkur óvissa um margar veigamiklar forsendur fjárlagafrumvarpsins, þótt að öllu samanlögðu megi telja að horfurnar séu hagfelldar og mörg tækifæri til að sækja fram. Á þeim grundvelli byggir fjárlagafrumvarpið. Engu að síður er ljóst að fram undan er varnarbarátta ef virkjunar- og álframkvæmdir hefjast ekki í samræmi við áform á næsta ári. Við slíkar aðstæður má vera að huga þurfi að frekari slaka í ríkisfjármálum en frumvarpið gerir nú ráð fyrir, einkum ef atvinnuástand heldur áfram að versna. Eins getur verið nauðsynlegt að herða aðhald ef stórframkvæmdir fara af stað af miklum krafti til að koma í veg fyrir að vextir hækki óhóflega mikið. Virðulegi forseti. Erindi sem berast til fjárlaganefndar eru gríðarlega mörg og ástæða væri til að fara nokkrum orðum um þau en slíkt er að sjálfsögðu ómögulegt í þingræðu. Þó vil ég gera nokkur atriði að umræðuefni hér við þetta tækifæri og enn fremur fara nokkrum orðum um vinnubrögð nefndarinnar. Stærsti hluti í afgreiðslum nefndarinnar eru erindi frá einstökum ráðuneytum og eru þau unnin í nánu samstarfi við þau og þá ekki síst fjármálaráðuneytið. Minni hluti afgreiðslna hvað varðar fjárhæðir en ekki endilega fjölda varðar umsóknir og erindi frá félagasamtökum, félögum, sveitarstjórnum og fleirum. Þar er um að ræða mörg góð framfaramál sem vitna um þann mikla áhuga sem er meðal landsmanna á margvíslegum framfaramálum. Um þau má segja almennt að verst er að geta ekki orðið við flestum þessara beiðna um stuðning og er nefndinni þar sannarlega nokkur vandi á höndum. Meðal málaflokka sem nefndin hefur reynt að leggja áherslu á eru menningartengd ferðaþjónusta, sögu- og minjasöfn, skógræktarverkefni, fjarvinnsla og fjarnám, menningarverkefni, líknarstarf og barátta við fíkniefnavandann. Sem dæmi um það síðastnefnda vil ég nefna að fjárlaganefnd vill bregðast við þeirri staðreynd að nú er alllangur biðlisti á meðferðarheimilum fyrir fíkniefnaneytendur. Allnokkur hópur fólks 18 ára og eldri, svo sérstaklega sé horft til þeirra, er á vergangi og dregur fram lífið á götum og í skúmaskotum og fjármagnar neyslu sína með innbrotum, vændi og öðrum slíkum aðferðum. Undir umsjá félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis er unnið umfangsmikið starf til þess að bregðast við þeim vanda. Fjárlaganefndin vill þar að auki styðja þetta starf sérstaklega og hefur því lagt til að stutt verði við bakið á nokkrum meðferðarheimilum. Væri vert að telja þau upp en ég vil sérstaklega nefna sem dæmi að Krýsuvíkursamtökin fá nú 15 millj. kr. til þess að taka til sín 8--10 manns eldri en 18 ára. Fjárveitingarnar eru tvískiptar, annars vegar 7,5 milljónir á fjáraukalögum og hins vegar 7,5 milljónir á fjárlögum til næsta árs. Fleiri slík dæmi mætti nefna. En um leið og við verðum að reyna að koma þeim til hjálpar sem hrasað hafa þurfum við að leggja enn meiri áherslu á að efla fjölþætt æskulýðsstarf og sér þess vel merki í fjárlagatillögum varðandi íþróttahreyfingu, æskulýðssamtök og félagsstarf fyrir ungt fólk. Reynsla og rannsóknir sína að heilbrigð og fjölþætt tækifæri sem bjóðast börnum og unglingum er ein besta forvörnin gegn vágesti vímuefna að ógleymdum traustum heimilum landsins. Almenningur á Íslandi leggur fram óhemjumikið sjálfboðastarf og sjálfsaflafé til þjóðþrifamála svo sem líknarmála, menningarmála og annarrar uppbyggingar sem leiðir til góðs samfélags. Ég er sannfærður um að hver króna sem ríkissjóður leggur til slíkra áhugamannasamtaka margfaldast í höndum félagasamtakanna því að þau leggja þar margar krónur og góð handtök á móti hverri krónu ríkisvaldsins. Á sviði menningartengdrar ferðaþjónustu og safnamála er nefndinni nokkur vandi á höndum og tel ég bráðnauðsynlegt að fjárlaganefnd endurskoði vinnuaðferðir við mat og afgreiðslu á því sviði. Í þeirri endurskoðun þarf að eiga náið samráð við fagfólk, ráðuneyti, félagasamtök, heimamenn í byggðum landsins og fleiri. Þar þurfa að koma til fagsjónarmið varðandi fornminjar, gildi sögu og menningar, byggðasjónarmið og verkaskipting milli embættismanna, sjóðstjórna og alþingismanna. Virðulegi forseti. Miklar umbætur hafa orðið í vinnubrögðum fjárlaganefndar bæði á sviði mats á umsóknum og eftirliti með því hvernig fjárveitingum er varið og er þar ómetanlegt framlag einstakra ráðuneyta ríkisvaldsins. En á ýmsum sviðum tel ég að Alþingi geti bætt fjárlagagerð sína og vil ég hvetja til þess að ákveðnir þættir í vinnuferlinu verði endurskoðaðir á næstunni. Ég nefni aðeins verkaskiptingu fjárlaganefndar og einstakra fagnefnda sem taka að sér afgreiðslu svokallaðra safnliða en það er tilraun sem gerð hefur verið til þess að auka þátttöku fagnefndanna og nýta þá sérþekkingu sem þar er á hverju málasviði. Ég tel að sú tilraun hafi að mestu leyti misheppnast og tel að reyna verði nýjar aðferðir í þessari tilraun áður en horfið verði til fyrra vinnulags þ.e. að allar afgreiðslur og fjárveitingar fari fram í fjárlaganefndinni sjálfri. Vil ég, hæstv. forseti, láta þess getið að umræður um þessi efni hafa farið fram innan fjárlaganefndar og munu gera það nú í upphafi nýs árs og nefndin vill þar með sýna forgöngu á þessu sviði. Óskar nefndin eftir góðu samstarfi við alþingismenn hvað þetta varðar. Þá vil ég enn fremur leggja áherslu á eftirlitshlutverk Alþingis með embættisfærslu af ýmsum toga og tel að styrkja þurfi betur vinnuaðferðir og verkfæri þingsins til slíks eftirlits. Ríkisendurskoðun gegnir lykilhlutverki hvað þetta varðar og hefur hún unnið ómetanlegt starf að undanförnu í samvinnu við ráðuneyti og ríkisstofnanir. Er sérstök ástæða til að þakka það. En fjárlaganefnd og Alþingi þarf líka að hafa svigrúm og ég vil segja kjark til þess að fylgja málum eftir og rækja þannig að fullu eftirlitshlutverk sitt. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frumvarpsins hafa verið nokkuð hefðbundin eins og undanfarin ár. Nefndin hóf störf 23. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Þá vil ég einnig geta þess að nefndin fer árlega ferð í hvert kjördæmi, svo talað sé um kjördæmaskipanina eins og hún er nú fyrir breytingar, og átti hún ánægjulega og árangursríka för í Norðurland eystra. Ég vil þakka sérstaklega heimamönnum þar þær góðu móttökur sem nefndin naut í þeirri heimsókn. Slíkt samráð og slíkar heimsóknir eru nefndinni ómetanlegur styrkur við afgreiðslu mála. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Gat ég nokkuð um þau vinnubrögð hér áðan. Með bréfi, dagsettu 8. október sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um frumvarp til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 30 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu fjárfestingarliða. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 4.341 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2. Tillögur um aukin útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála eru að fjárhæð 1.572 millj. kr. rúmar en þar vega þyngst tillögur um hækkun vegna Landspítala -- háskólasjúkrahúss að fjárhæð 700 millj. kr. til að styrkja rekstrargrunn sjúkrahússins og til sjúkratrygginga vegna aukins lyfjakostnaðar, 570 millj. kr., sem er í samræmi við endurskoðaða áætlun um útgjöld næsta árs. Tillögur um aukin útgjöld til menntamála eru 1.177 millj. kr. og er um helmingur upphæðarinnar ætlaður til framhaldsskóla. Gerð er tillaga um hækkun á liðnum Launa- og verðlagsmál að fjárhæð 563 millj. kr. Annars vegar er lögð til 300 millj. kr. hækkun til að mæta áhrifum af úrskurði kjaranefndar um kjör heilsugæslulækna á útgjöld heilbrigðisstofnana og hins vegar 263 millj. kr. hækkun vegna úthlutunar á framlögum til stofnana í samræmi við bókun með kjarasamningi við Starfsmannafélag ríkisstofnana sem er ætluð til að bæta kjör þeirra sem eru á lægstu töxtunum og til að draga úr hárri starfsmannaveltu. Virðulegi forseti. Ég vek athygli þingmanna á því að ég les ekki hárnákvæmar tölur enda liggja þær fyrir í skjölum hér í þinginu. Lagt er til að fjárheimild félmrn. verði aukin um 428,2 millj. kr. og er gert ráð fyrir 300 millj. kr. hækkun á framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs frá því sem gert er ráð fyrir í frv. í samræmi við spár um atvinnuleysi á árinu 2003 en gert er ráð fyrir rúmlega 2,5% atvinnuleysi samkvæmt spá fjmrn. en í frv. var reiknað með 2,2% atvinnuleysi. Gerð er tillaga um 182,8 millj. kr. hækkun til landbúnaðarmála. Þar vegur mest hækkun til landshlutabundinnar skógræktar að fjárhæð 83,9 millj. kr. og greiðslna vegna mjólkurframleiðslu að fjárhæð 63,4 millj. kr. Aðrir málaflokkar sem ekki hafa verið nefndir hér að framan, samanber liðir er heyra undir æðstu stjórn ríkisins, forsrn., utanrrn., sjútvrn., dóms- og kirkjumrn., samgrn., viðsk.- og iðnrn., umhvrn. og Hagstofu Íslands, innihalda tillögur að fjárhæð 845,6 millj. kr. til hækkunar útgjalda. Skýringar við einstakar brtt. er að finna í nál. meiri hluta fjárln. Meiri hluti fjárln., virðulegi forseti, þakkar fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þá hefur nefndin notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjmrn. Einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Eins og venja er bíða 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frv., B-hluti og heimildir skv. 7. gr. Auk þess bíða 3. umr. ýmis viðfangsefni sem nefndin hefur enn til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Hér hefur hv. formaður fjárln. gert grein fyrir tillögum meiri hlutans sem nema á sjöunda milljarð kr., 4,3 milljörðum sem liggja fyrir núna á blöðum og síðan væntanlegum 1,8--2 milljörðum kr. Þá vil ég bara spyrja hv. formann: Telur hann að með þessu séu öll kurl komin til grafar eða hvað telur hv. formaður að við eigum von á mörgum hundruðum millj. eða mörgum milljörðum til viðbótar? Mér er kunnugt um að í pípunum liggi a.m.k. nokkur hundruð millj. Ég vildi gjarnan fá það fram þannig að það liggi ljóst fyrir hvað hv. formaður telji að eigi eftir að hækka fjárlagatillögur mikið milli 2. og 3. umr. Síðan má ég til með að spyrja hv. formann hvort ég heyrði rétt. Telur hann að grípa þurfi til sérstakra aðgerða, jafnvel að hleypa þenslu af stað til þess að bregðast við atvinnuástandinu? Það horfir nú til þess að atvinnuleysi stefni í allt að 4% á einstökum stöðum, jafnvel hér í þéttbýlinu. Til hvers konar aðgerða telur hv. formaður fjárln. að grípa þurfi til þess að mæta þeirri vá sem virðist vera fyrir dyrum í öllu jafnvæginu og allri velmeguninni hjá hæstv. ríkisstjórn?

Virðulegi forseti. Þær hækkanir sem ég gerði grein fyrir og hv. þm. gerði að umræðuefni eru skýrðar í tillögum meiri hlutans. Ég þykist vita að hann sé sammála mér um að flest þeirra útgjalda komi í góðar þarfir á þeim sviðum sem um er að ræða. Hvað varðar kurlin sem ekki eru komin til grafar gat ég um það að milli 2. og 3. umr. muni koma fram tillögur um bæði útgjöld og tekjur en á þessu stigi hef ég þær upplýsingar ekki tiltækar þannig að óyggjandi sé en vil láta þann tíma tala því máli þegar það birtist. Um aðstæður í atvinnulífi og aðgerðir ríkisvaldsins hvað það varðar vitna ég til ræðu minnar sem ég flutti áðan. Meginatriði máls míns var það að ég tel að við þær aðstæður sem nú eru uppi sé eðlilegt að ríkisvaldið haldi uppi starfsemi sinni og bregðist ekki við með því að draga saman útgjöldin nema mjög hóflega á einstökum sviðum en leggi hins vegar sitt af mörkum til þess að efla atvinnuástandið. Eins og ég gat um mun þetta breytast verulega eftir því hvernig til tekst um framkvæmdir við stóriðju á næsta ári.

Virðulegur forseti. Heyrði ég það virkilega rétt að hv. formaður fjárln. væri að undirrita það hér að efnahagsstjórn á undanförnum árum hefði verið mjög slæleg? Ég bendi hv. þingmönnum á að hér hefur verið allt að 70 milljarða kr. viðskiptahalli á undanförnum árum. Það næst í jafnvægi, hvað fylgir með? Atvinnuleysi í stórum stíl. Og hvað fylgir með? Það sem ég nefndi áðan og er upp á hundruð millj. Hvar eru 300 millj. sem búið er að semja um að nota til flutninga á stríðstímum? Hvar er það í fjárlagafrv. sem á að nota fyrir íslensku flugfélögin til að flytja einhvern varning, ótilgreindan? Hvar eru tillögurnar sem varða Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri? Þær vantar líka inn.

Virðulegi forseti. Ég bið um að hv. þingmaður slíti ekki orð eða setningar í máli mínu úr samhengi. Það er með engum hætti hægt að skilja orð mín eða skoðanir á þann veg að hér sé vá fyrir dyrum eða að slælega hafi verið haldið á málum. Þvert á móti kom það fram í framsöguræðu minni að hér er traust efnahagsstjórn og engin vá fyrir dyrum. Það er hins vegar eðlilegt að ríkisvaldið bregðist við einhverjum breytingum sem verða á borð við það sem ég nefndi áðan. Íslenska hagkerfið er mjög fljótt í viðbrögðum sínum og ég tel að við eigum að sýna það hvað ríkisútgjöldin varðar á þessu sviði. Ég vil hugga hv. þingmann með því að það er engin vá fyrir dyrum og það má m.a. þakka styrkri efnahagsstjórn á síðustu árum.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að í þessari 2. umr. fjárlaga er gert ráð fyrir því að fjalla að mestu um gjaldahlið frv. Tekjuhlið frv. bíður 3. umr. en þá kemur endurskoðuð tekjuáætlun frá ríkisstjórninni. Tekjuáætlun verður síðan endurskoðuð í heild í fjárln. þannig að tekjuhlið fjárlaga kemur þá til umræðu sem og efnahagsstjórn og efnahagsáætlun næsta árs. Það sem vekur athygli varðandi gjaldahliðina sem hér er lögð fram og þær tillögur sem meiri hlutinn leggur fram er hve slælega er tekið á afar mikilvægum málaflokkum sem ljóst er að taka verður á. Ég nefni þar heilbrigðiskerfið og heilbrigðisstofnanirnar. Það er gott og eðlilegt að taka þurfi á rekstrarvanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss í Reykjavík þó að við vildum að það hefði gengið betur og þyrfti ekki að koma með viðbætur hér við 2. umr. En ég vil vekja athygli á því að fjöldamörg önnur sjúkrahús og heilsugæslustöðvar úti um land búa líka við verulegan fjárskort, skort á rekstrarfé til þess að standa undir starfsemi sinni. Þeim eru ekki gerð nein viðhlítandi skil. Ég spyr því hv. formann fjárln.: Er það ætlunin að láta það standa svo eða mun þetta mál, mál sjúkrahúsanna, verða tekið aftur upp í fjárln. milli 2. og 3. umr.? Ég vil einnig nefna framhaldsskólana. Það liggja fyrir upplýsingar um miklar skuldir þeirra sem þeir hafa borið með sér milli ára um nokkurt skeið. Auk þess sárvantar þá rekstrarfé en á því er ekki tekið í þessu frv. Er þess að vænta milli 2. og 3. umr.?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason gerir útgjöld til heilbrigðismála að umræðuefni. Ég tel að það hafi komið skýrt fram í framsögu og eins í þeim tillögum sem liggja hér fyrir frá meiri hluta nefndarinnar að hvergi er tekið jafnhraustlega á eins og hvað varðar tillögur til heilbrigðismála. Þess mátti einnig sjá stað í þeim tillögum sem lágu fyrir í gær varðandi fjáraukalagafrv. Tillögur til aukinna útgjalda í heilbrigðis- og tryggingamálum eru að fjárhæð rúmlega 1,5 milljarðar sem gerðar eru tillögur um. Það er alveg rétt að það er Landspítali -- háskólasjúkrahús sem fær þar 700 millj., langmest. Það skal líka viðurkennt að betur má gera víða um land, bæði hvað varðar einstakar heilsugæslustofnanir og hvað varðar sjúkrahúsið á Akureyri. Það hefur hins vegar verið metið svo að brýnast sé að bregðast við þessum vanda sem er á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi en vissulega er verið að skoða til hvaða úrræða megi grípa hvað varðar sjúkrahúsið á Akureyri.

Herra forseti. Ég ítreka að ég tel að fjárln. og hv. Alþingi eigi ekki að mismuna svo í rekstri og skipulagi verkefna sjúkrahúsa á landinu sem hér er gert. Með því að mismuna fjárhag og rekstrargrunni sjúkrahúsa eftir því hvar þau eru staðsett hafa menn pólitísk áhrif á breytingar á stefnuna í heilsugæslu- og sjúkrahúsmálum. Verið er að færa hana í auknum mæli af landsbyggðinni og til höfuðborgarsvæðisins. Það á að styrkja heilsugæsluna um allt land og ég harma það ef þetta eiga að vera endanlegar tillögur af hálfu meiri hluta Alþingis varðandi fjárhagsvanda og rekstur sjúkrahúsanna úti um land. Ég vil líka ítreka spurningu mína, virðulegi forseti, um framhaldsskólana.

Herra forseti. Ég vil aðeins spyrja hv. formann fjárln., Ólaf Örn Haraldsson, út í ræðu hans þar sem hann fjallaði um stöðu efnahagsmála og tók samlíkingu af okkur Íslendingum sem værum á hraðbáti og Bandaríkjamönnum og Evrópubúum sem mundu silast um á stóru fragtskipi sem er bæði lengi verið að ná á skrið og lengi verið að ná niður. Hv. þm. ræddi viðbrögð almennings, viðbrögð fyrirtækja og samdráttinn í þjóðfélaginu, að dregið hefði úr þenslu sem sannarlega er rétt. Það er auðvitað ein afleiðing af því vaxtaokri sem verið hefur hér á landi og þeirri efnahagsstefnu sem hefur verið um það að draga úr ímyndaðri þenslu landsbyggðarinnar með háum vöxtum sem landsbyggðarfólk hefur þurft að búa við. Hann ræddi líka þann mikla samdrátt sem orðið hefur í innflutningi og neyslu, samdrátt sem sumir telja jafnvel of mikinn. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hluti af þessum samdrætti sé ekki vegna skuldsettra fyrirtækja, vegna óðaverðbólgu undanfarinna ára og okurvaxta og hvort það sé ekki vegna þess að almenningur er svo skuldsettur sem raun ber vitni að rekstrarskilyrði bæði almennings og atvinnufyrirtækja eru nánast engin. Ég spyr sem sagt hv. þm. um sýn hans til ársins 2003 sem rætt hefur verið um hér varðandi fjárlög næsta árs, hvort rekstrarerfiðleikar fyrirtækja muni minnka eða aukast að hans mati, hvort atvinnuleysi muni aukast eða minnka miðað við það sem við erum að tala um og hvort gjaldþrot einstaklinga og fyrirtækja haldi áfram að aukast eða hvort sýn hans sé til þess að þetta fari minnkandi.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. skyldi nema samlíkingu mína um hraðbátinn og hið stóra flutningaskip. En mér þykir leitt að hann skyldi snúa út úr orðum mínum. Ég var ekki að tala um einstaklinga. Ég var að tala um tvö hagkerfi, annars vegar hið bandaríska og hins vegar hið íslenska. Ég tel að bæði hagkerfin hafi styrkleika og veikleika og við eigum svo sannarlega að nýta okkur þá styrkleika sem við höfum, sem lýsa sér í snörpum viðbrögðum eins og farsæl efnahagsstjórn hefur einmitt sýnt hér á undanförnum missirum. Varðandi þær spurningar sem hv. þm. lagði fram vil ég segja að við megum ekki búast við auknum rekstrarerfiðleikum fyrirtækja. Ríkisstjórnin hefur með margvíslegum hætti greitt fyrir bættum rekstri hjá fyrirtækjum landsins. Ég tel hins vegar, eins og kom fram í máli mínu og lagði í því sambandi fram tölur og hugleiðingar, að atvinnuleysi muni eitthvað vaxa en á engan hátt þannig að hér sé vá fyrir dyrum. Þetta kom fram í máli mínu þegar ég svaraði hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Ég tel, eftir því lauslega mati sem ég hef í mínum kolli, að gjaldþrotum muni linna á næstunni. Ég skal þó viðurkenna að þar hef ég ekki tiltæk efnahagsleg rök eða tölur heldur eingöngu almennt viðhorf sem ég hef heyrt á atvinnumarkaði.

Herra forseti. Ég samþykki ekki að ég hafi verið að snúa út úr fyrir hv. þingmanni og ágætri samlíkingu við hraðbát og stórt skip. Það var alls ekki tilgangurinn. Í seinna andsvari mínu vil ég spyrja hv. þm. út í það sem hann fjallaði um í ræðu sinni, um stýrivexti og vaxtamun. Fram hefur komið að stýrivextir hafa verið að lækka, það er sannarlega rétt en vaxtamunur er samt sem áður óeðlilega mikill og í raun allt of mikill. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að vaxtamunur í landinu sé eðlilegur nú. Ef svo er ekki, hvað telur hv. þm. eðlilegan og ásættanlegan vaxtamun miðað við efnahagskerfi okkar á Íslandi?

Virðulegi forseti. Varðandi vexti og vaxtakostnað vil ég minna á að nú er að verða mjög víðtæk breyting á rekstri bankanna. Ég tel að hún muni leiða til aukinnar hagkvæmni í rekstri þeirra og þess mun sjá stað í vaxandi samkeppni og lækkandi vöxtum. Ég tel að Íslendingar eigi að stefna að sambærilegum vaxtamun og í nálægum löndum, þ.e. Evrópulöndum og Bandaríkjunum, sérstaklega svipað og í Evrópu. Ég tel að það sé sú viðmiðun sem við eigum að hafa í huga enda keppum við við Evrópulöndin um fyrirtæki, vinnuafl og fjármagn.

Herra forseti. Það er eðlilegt að spyrja hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, formann fjárln., út í nokkur atriði í ræðu hans. Í fyrsta lagi vaknar spurningin um það hvað réð vali meiri hluta fjárln. þegar ákveðið var að bæta stöðu einstakra stofnana. Nú er nýútkomin endurskoðuð skýrsla frá Ríkisendurskoðun um ríkisreikning 2001. Þar kemur m.a. í ljós að um 20% stofnana ríkisins hafi farið út fyrir fjárheimildir á árinu 2001. Það er augljóst að það er ekki tekið á vanda allra þessara stofnana. Ég er þá ekki að segja að eingöngu eigi að taka á vanda stofnana með því að láta fjármuni renna sjálfvirkt til þeirra heldur eigi að fara yfir stöðuna og meta hvort grípa þurfi til einhverra aðgerða. Ég minni á þetta af þeirri einföldu ástæðu að það eru ekki mörg ár síðan lagður var grunnur að því í nál. meiri hluta fjárln. árið 1999 að koma á ákveðnum vinnubrögðum við það að fylgjast með stöðu stofnana og taka á vanda þeirra. Það eru liðin þrjú ár frá því að þetta nál. var lagt fram og ekki höfum við sem störfum í fjárln., en höfum því miður of lítil áhrif þar sem við sitjum í minni hluta, orðið vör við að vinnubrögð hafi á nokkurn skapaðan hátt breyst. Það er líka eðlilegt að spyrja hv. þm. út í ummæli hans varðandi það hvað hafi brugðist í fjárlagaferlinu, þ.e. samskipti fjárln. og annarra nefnda þingsins. Hv. þm. kom örlítið inn á það í ræðu sinni. Ég held að það sé eðlilegt að hann útskýri betur fyrir þingheimi hvað hann á við með þeim orðum. Er hann er að taka undir þá gagnrýni sem við í minni hlutanum höfum margoft lagt fram og lagt áherslu á, að því miður, um leið og fjárlög eru lögð fram hér á þingi, séu allir rammar horfnir samstundis.

Virðulegi forseti. Ég þakka ábendingar og svör hv. þingmanns og reyndar annarra sem hafa með mjög málefnalegum hætti gert einstök atriði að umræðuefni. Hvað varðar stöðu einstakra ríkisstofnana vil ég benda sérstaklega á þá skýrslu sem hv. þm. hafði hér í höndum og þá miklu vinnu sem Ríkisendurskoðun hefur sinnt á síðustu missirum með ráðuneytunum. Ég er sannfærður um og veit af þeim skýrslum og umræðum sem hafa orðið í fjárln. að það er unnið mjög kappsamlega í ríkisstofnununum og einstökum ráðuneytum að bættum rekstri ríkisstofnana. Ég tel að þar séum við á réttri leið og að óhjákvæmilegt sé að sætta sig við að það taki nokkurn tíma að ná fullum tökum á þessu. Enn fremur veit hv. þm., eins og sá sem hér stendur, að oft þarf að bregðast við aðsteðjandi vanda og breyttum aðstæðum hjá einstökum ríkisstofnunum. Við ræddum um það í gær og höfum fjallað um það í dag. Hvað varðar samskipti fjárln. við aðrar fagnefndir og ríkisstjórn er mér efst í huga að skoða hlutverk fagnefndanna og hvernig þær geti, með þeim hætti sem ég veit að þær geta, komið inn í fjárlagaferlið. Ég gerði hér ekki að umræðuefni þann ramma sem settur er um fjárlögin sem hv. þm. hafði óbeinar meiningar um að brysti þegar inn í þingið væri komið.

Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. er eðlilegt að spyrja hv. formann fjárln. hvort hann sé ósammála þeirri fullyrðingu að rammarnir bresti um leið og fjárlagafrv. hefur verið lagt fram á Alþingi. Það liggja fyrir því skýr rök, m.a. í nokkuð vandaðri skýrslu frá Ríkisendurskoðun. Þar eru einmitt mörg dæmi sýnd um að rammarnir bresta. Þess vegna var ég, herra forseti, að vona að hv. þm. ætti við að það þyrfti að halda betur utan um rammana og að rammarnir væru settir með það fyrir augum að þeir héldu allt til loka. Það er aðeins eitt atriði til viðbótar, herra forseti, sem mig langar að spyrja hv. þm. um, þ.e. varðandi það þegar hann fjallar um afleiðingar lausatakanna á efnahagsmálum undanfarinna ára. Málið snýst um hið vaxandi atvinnuleysi og hinn mikla samdrátt í samfélaginu. Hv. þm. fullyrti að ekki væri vá fyrir dyrum í þeim efnum. Vissulega vonum við að rétt sé en hins vegar er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. hvað hann eigi við með vá. Hvaða prósentutala er í atvinnuleysi þegar vá telst fyrir dyrum að því leyti?

Virðulegi forseti. Ríkisendurskoðun hefur komið með margvíslegar ábendingar til fjárln. Ég rakti þær í framsöguræðu minni. Ég tel að þær séu allar þess efnis að við eigum að ræða þær. Ég undanskil þá ekki þær ábendingar sem hafa komið fram um fjárlögin. Ég átti hins vegar ekki við þessi atriði þegar ég nefndi hér samstarf fjárln. og fagnefnda. Ég get því miður ekki á þeirri einu mínútu sem ég hef hér til ráðstöfunar gert grein fyrir þeim orðum mínum en ég er tilbúinn að skýra það nánar í ræðu minni síðar við umræðuna. Hvað vá varðar vil ég endurtaka að ég nefndi áðan nokkrar tölur um breytt atvinnuástand og hvers mætti vænta. Ég tel að þessar breytingar á atvinnuástandi séu ekki miklar en að við eigum strax að bregðast við með þeim hætti sem ég gerði að umtalsefni áðan.

Virðulegur forseti. Í upphafi máls geri ég grein fyrir því að breytingatillögur 1. minni hluta munu koma fram síðar í dag á sérstöku þingskjali. Í nál. 1. minni hluta um frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 var sett fram hörð gagnrýni á efnahagsstjórn stjórnarmeirihlutans. Þar kom fram að óðagot, ráðleysi og pat einkenndi öll vinnubrögð ríkisstjórnarinnar varðandi mat á stöðu efnahagsmála og afgreiðslu fjárlaga. Var því haldið fram að vinnubrögð af þessu tagi væru hvorki til þess fallin að treysta virðingu þingsins né efla trú landsmanna á getu ríkisstjórnarinnar til að vinna bug á þeim efnahagsvanda sem nú steðjar að, eins og þar stóð. Margir gagnrýndu þessi orð og töluðu um ábyrgðarleysi af hálfu stjórnarandstöðunnar. Reyndin varð sú að nokkrum vikum eftir að fjárlög voru samþykkt tók ASÍ við stjórn efnahagsmála í landinu. Að frumkvæði verkalýðshreyfingarinnar var komið í veg fyrir algeran glundroða í efnahagsmálum á fyrstu mánuðum ársins 2002. Fleiri atriði sýna veikleika í stjórn ríkisfjármála. Þrátt fyrir núllstillingu heilbrigðiskerfisins fyrir fáum árum er flest komið í sama farið í þeim málaflokki. Þá hefur ekki enn verið tekið á vanda í menntakerfinu, sérstaklega hjá framhaldsskólum. Víðar er rekstrargrundvöllur stofnana og embætta ríkisins brostinn. Þetta eru hins vegar vandamál sem ríkisstjórnin vill fela og komast þannig hjá málefnalegri umræðu um þann vanda sem blasir við. Nánar verður vikið að þessum atriðum síðar í þessu áliti. Hver eru markmið ríkisstjórnarinnar? Þegar fylgirit frv. til fjárlaga fyrir árið 2003, Stefna og horfur, er skoðað kemur í ljós að það er erfitt að átta sig á því hver eru markmið ríkisstjórnarinnar með þessu frv. Það eina sem hún boðar er aðhaldssöm og ábyrg stefna í ríkisfjármálum sem einkum miðar að því að halda útgjaldaaukningu innan hóflegra marka og stuðla þannig að stöðugleika í efnahagsmálum. Þetta eru hins vegar atriði sem ríkisstjórnin hefur hvorki getu né vilja til að takast á við. Það er fullyrt að miklar endurbætur hafi verið gerðar í ríkisrekstri og leitast við að tryggja að saman fari fjárhagsleg og stjórnunarleg ábyrgð. Ef þetta væri raunin mætti ætla að á starfatorgi.is væri í raun fullt af auglýsingum um lausar stöður forstöðumanna ríkisins. En svo er ekki. Fjárhagsleg og stjórnunarleg ábyrgð fer nefnilega ekki saman hjá hinu opinbera. Þegar ríkisstjórnin talar um aðhaldssama stefnu í ríkisfjármálum miðar hún fyrst og fremst við þann tekjuafgang sem náðst hefur á undanförnum árum. Ytri aðstæður hafa aukið tekjur ríkissjóðs verulega en sú aukning hefur ekki bæst við áætlaðan tekjuafgang heldur hefur henni verið eytt nánast jafnóðum. Samþykkt fjáraukalaga undanfarin ár staðfestir þetta. Markmið ríkisstjórnarinnar undanfarin ár hafa einungis verið tvö, annars vegar að selja arðbærar eignir ríkisins til fylgismanna og velunnara og hins vegar að búa í haginn fyrir stóriðju. Virðulegur forseti. Ræðum efnahagsforsendurnar. Eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður hefur Alþingi ekki greiðan aðgang að óháðum sérfræðingum til að leggja mat á efnahagsforsendur frv. til fjárlaga. Nýverið birti Seðlabankinn fyrstu þjóðhagsspá sína sem byggist í stórum dráttum á sömu forsendum og spá fjmrn. Spárnar eru því um margt keimlíkar. Hins vegar er ekki reiknað með stóriðjuframkvæmdum í spánni og getur hún því breyst í veigamiklum atriðum ef af þeim verður. Bent hefur verið á að í forsendum frv. sé einungis gert ráð fyrir 1% raunaukningu samneysluútgjalda sem hljóti að teljast bjartsýnisleg forsenda í ljósi þess að meðalraunaukning samneysluútgjalda síðustu 10 árin er um 2,5% á ári að meðaltali. Seðlabankinn bendir líka á að ekki eru öll kurl komin til grafar varðandi eftirköst ofþensluskeiðsins og er fjárhagur heimila og margra fyrirtækja þaninn. Þetta endurspeglast í mikilli fjölgun gjaldþrota hjá fyrirtækjum, árangurslausu fjárnámi hjá einstaklingum og vaxandi atvinnuleysi. Þá er ljóst að sparnaður margra heimila sem bundinn var í hlutabréfum er uppurinn í þeim hrunadansi sem verið hefur á hlutabréfamarkaði að undanförnu. Það vakna óhjákvæmilega spurningar um hvort fjármálafyrirtæki hafi haft rangt við þegar hlutabréfum í einstökum fyrirtækjum var otað að kaupendum. Í Bandaríkjunum eru komin af stað málaferli á hendur stórum fjármálafyrirtækjum sem eru sökuð um vísvitandi blekkingar til að halda uppi verði á hlutabréfum til að auðvelda sölu þeirra. Í ljósi aðstæðna á hlutabréfamarkaði hér á landi er full ástæða til að Fjármálaeftirlitið kanni þessi mál og upplýsi hvort eðlilega hafi verið staðið að verðmati og sölu hlutabréfa til almennings. Er ég þá, virðulegur forseti, kominn að skattamálum. ASÍ, fjölmiðlar og fleiri aðilar hafa beint sjónum að skattstefnu ríkisstjórnarinnar og er niðurstaða athugana þessara aðila sú að óháð því hvaða forsendur eru lagðar til grundvallar hafa skattar lág- og meðaltekjufólks hækkað verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Vitað er að afnám verðlagsviðmiðunar persónuafsláttar á sínum tíma er að verða ein mesta kjaraskerðing sem alþýða þessa lands hefur upplifað. Þessu til stuðnings má benda á að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga hafa mörg undanfarin ár hækkað mun meira en nemur hækkun launavísitölu. Miðstjórn ASÍ hefur margoft mótmælt og varað við þeim breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem samþykktar voru á Alþingi í desember 2001. Í samþykkt miðstjórnar frá 16. október 2002 kom m.a. fram: ,,Miðstjórn ASÍ gagnrýnir harðlega það óréttlæti og þá auknu misskiptingu sem einkennir tekjuhlið fjárlagafrumvarps ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2003. Á meðan skattar á almennt launafólk eru hækkaðir og vegið er að undirstöðum velferðarkerfisins eru skattar á hátekju- og stóreignafólk og fyrirtæki lækkaðir sem nemur mörgum milljörðum króna. Miðstjórn ASÍ telur mikilvægt að pólitísk umræða næstu mánaða komi til með að snúast um stefnu stjórnvalda í skattamálum og velferðarmálum.`` Það er svona sem ríkisstjórnin launar ASÍ greiðann frá því í byrjun ársins þegar samtökin gripu inn í efnahagsstjórnina þegar allt stefndi í hrun. ASÍ hefur einnig vakið athygli á því að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við yfirlýsingar sínar frá 10. mars 2000, í tengslum við gerð kjarasamninga, um að beita sér fyrir því að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar launahækkanir á samningstímabilinu. Því verður fróðlegt að fylgjast með því þegar kemur að 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2003 hvernig ríkisstjórnin hyggst bregðast við þessari gagnrýni ASÍ. Ríkisstjórnin hefur hrósað sér af því að hafa á undanförnum árum beitt sér fyrir ýmsum breytingum á almannatryggingakerfinu sem miða að því að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Eitthvað hafa þessar kjarabætur verið naumt skammtaðar því að samkvæmt úttekt Félags eldri borgara hefur ellilífeyrir rýrnað um rúmar 206 þús. kr. á ári frá því að ákveðið var 1995 að láta ellilífeyri fylgja þróun verðlags en ekki launa. Nýtt samkomulag Félags eldri borgara og ríkisins felur í sér nokkrar úrbætur en ekki verður hægt að taka endanlega afstöðu til þess fyrr en við 3. umr. þegar útfært samkomulag liggur fyrir. Tillögur ríkisstjórnar og meiri hluta fjárln. gera ráð fyrir að útgjöld aukist um 4,3 milljarða kr. Um 1,5 milljarðar kr. eru ætlaðir til að bæta ástandið í heilbrigðismálum, þar af eru 700 millj. kr. ætlaðar til að styrkja rekstrargrunn Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Í skýringum kemur m.a. fram að kostnaður við lyf og lækninga- og hjúkrunarvörur hefur aukist mun meira en hægt er að skýra með verðlags- og tæknibreytingum. Hér er í raun verið að gefa í skyn að vanda stofnunarinnar sé frekar að leita í stjórn hennar en ytri aðstæðum án þess að tekið sé á þeim vanda, haldið sé áfram að auka framlög án eðlilegs rökstuðnings. Um 560 millj. kr. er ætlað að mæta áhrifum ýmissa kjarasamninga, þar með talið kostnaði við samninga við heilsugæslulækna. Þá er framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs aukið um 300 millj. kr. vegna endurskoðunar á áætlun um atvinnuleysi. Ekki er gert ráð fyrir að laga rekstrargrundvöll fjölmargra stofnana í menntakerfinu og er full ástæða til að vara við því ástandi sem skapast á næsta ári ef ekkert verður að gert. Ljóst er að fyrirliggjandi frv. leysir ekki úr fjárhagsvanda fjölmargra stofnana ríkisins. Í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2001 er sérstaklega fjallað um þessi vandamál og að hluta endurspeglast þau í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Fjmrn. gaf í febrúar 2001 út reglugerð nr. 116/2001, um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta. Markmið hennar var að stuðla að skilvirkum rekstri ráðuneyta og stofnana þannig að hann yrði innan heimilda fjárlaga og að forsvarsmenn bæru ábyrgð í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins og lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í reglugerðinni eru ákvæði þess efnis að stefni útgjöld í að fara fram úr 4% á árinu eigi að grípa til ráðstafana, annaðhvort að draga saman útgjöld það sem eftir er ársins eða tryggja stofnun auknar fjárheimildir. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar vegna ársins 2001 kemur fram að 105 af 511 fjárlagaliðum, þ.e. um 20%, fóru fram úr þeim 4%-mörkum sem ákveðin eru í reglugerðinni. Þessum stofnunum hefur hvorki verið gert að draga úr kostnaði né þeim tryggðar auknar fjárheimildir og hefur ákvæðum reglugerðarinnar því ekki verið framfylgt að þessu leyti. Ekki þarf að fara mörgum orðum um fjárhagsvandann í heilbrigðiskerfinu. Enda þótt rekstur heilbrigðisstofnana hafi verið núllstilltur fyrir fáum árum virðist allt komið í sama farið aftur. Hæstv. fjmrh. hefur hvergi gert Alþingi grein fyrir því hvað fór úrskeiðis. Fjármálastjórnin í heilbrigðiskerfinu hefur oftar en einu sinni fengið falleinkunn en enginn er dreginn til ábyrgðar og þar vísar hver á annan. Í árslok 2001 var rekstur 22 heilbrigðisstofnana umfram fjárheimildir og nam samanlagður vandi þeirra 1,6 milljörðum kr. Enn hefur sigið á ógæfuhliðina á árinu 2002. Rekstrarvandi Landspítalans -- háskólasjúkrahúss nam 858 millj. kr. í árslok 2001 en samkvæmt frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 nemur fjárhagsvandi hans 1.200 millj. kr. Ekki er verið að tala um neinar smáfjárhæðir. Þetta er hærri fjárhæð en áætlað er að rekstur forsrn. kosti á árinu 2003. Í tillögum ríkisstjórnarinnar sem nú liggja fyrir er ekki tekið nema að hluta á þeim vanda sem við blasir þegar ljóst er að mun meira fé þarf til að treysta rekstrargrundvöll stofnana í heilbrigðiskerfinu. Fyrsti minni hluti hefur hvað eftir annað bent á að mikill vandi sé óleystur í menntakerfinu. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að rekstur 22 menntastofnana sé umfram fjárheimildir í árslok 2001 og nemur fjárþörf þeirra samtals 906 millj. kr. Sem dæmi má taka Menntaskólann í Kópavogi en fjárþörf hans nemur rúmum 160 millj. kr. í árslok sem er helmingur þeirrar fjárhæðar sem skólanum var ætluð til rekstrar samkvæmt fjárlögum ársins 2001. Spyrja má hvað eigi að gera. Á að loka skólunum? Líklegt er að ráðuneytið eigi einhvern hlut að máli og sé því tregt til að grípa til aðgerða. Benda má á að á sama tíma er inneign á safnliðum vegna framhaldsskóla um 550 millj. kr. Ljóst er að rekstrargrundvöllur margra skóla er brostinn og virðist sem menntmrn. vilji ekki horfast í augu við staðreyndir og haldi skólum í gíslingu án þess að þeir hafi möguleika á að rétta hlut sinn. Það er, virðulegur forseti, tímabært að hæstv. fjmrh. leggi spilin á borðið og upplýsi Alþingi um raunverulega fjárhagsstöðu stofnana ríkisins ásamt tillögum að lausn vanda þeirra. Ljóst er að fjárlög næsta árs verða marklaust plagg ef ekki verður gengist við vandanum og tekist á við hann. Alþingi á ekki að sætta sig við það að fá ekki tækifæri til að leggja heildstætt mat á trúverðugleika væntanlegra fjárlaga. Er ég þá, virðulegur forseti, kominn að lokaorðum nál. 1. minni hluta. Ljóst er að fjölmörg mál sem varða útgjöld ríkisins bíða 3. umræðu fjárlaga. 1. minni hluti er þeirrar skoðunar að takmarka þurfi heimild hæstv. fjármálaráðherra til að flytja inneignir og skuldir stofnana á milli ára við tiltekið hlutfall. Það hlutfall miðist við möguleika stofnunar á að hagræða það mikið í rekstri að hún geti gert upp skuld sína. Þetta hefur þann kost að tekið verður strax á fjárhagsvanda þeirra stofnana sem verst eru settar, annað er léleg fjármálastjórn. Einnig þarf að hafa í huga að nánast öllum stofnunum ríkisins er ætlað að veita skattborgurum þjónustu á sem hagkvæmastan hátt. Það er ekki einkamál framkvæmdarvaldsins hvaða þjónustu það kýs að skerða vegna lélegrar stjórnunar eða áætlunargerðar. Slíkt á að endurspeglast í vel upplýstum ákvörðunum Alþingis. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir nál. frá 1. minni hluta fjárln. Auk mín undirrita nál. hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson og Margrét Frímannsdóttir. Ég held hér áfram lítillega með ræðu og ætla að koma þar að stefnu eða að ástandi og horfum. Ekki er hægt að sleppa þessari fyrstu umferð án þess að líta aðeins á ástand og horfur. Það sem er að gerast núna í dag er að við höfum búið við vaxandi atvinnuleysi á síðustu missirum. Atvinnuleysið er að nálgast 4% á mörgum stöðum á landinu og er að meðaltali að nálgast 3% í heildina. Þetta er skelfileg staðreynd þegar atvinnuleysisbætur eru í lægri kantinum. Atvinnuleysisbætur eru í lægri kantinum hjá okkur í hinum vestræna heimi. Aðstæður á vinnumarkaði hafa einnig verið þannig að margir þeirra sem hafa verið að missa vinnuna hafa verið verktakaráðnir sem kallað er og eru því án bótaréttar nema þeir hafi gengið á sérstakan máta frá sínum málum. Þekkt dæmi eru um fólk sem hefur misst vinnuna, fólk sem hefur verið með há verktökulaun og háan lifistandard, það horfir nú á þá staðreynd að verða að selja híbýli sín, bílinn og annað sem fólk gat staðið undir með 400--600 þús. kr. launum. Í þeim tilvikum þar sem fólk fjárfesti í bíl með gylliboðskjörum hafa einstaklingar mátt þakka fyrir að losna við bílinn með því að borga með bílnum við sölu frá 100 þús. kr. til allt að milljón kr. í meðgjöf vegna þeirra samninga sem tíðkast við bílakaup í dag. En líklegt má teljast að hæstv. fjmrh. segi við þessu: ,,Ja, þetta er nú Ísland í dag.`` Þetta er auðvitað það sem við erum að glíma við, að Ísland í dag er svona. Stór hluti íbúa er búinn að setja sig á bestu tímunum í lifistandard sem hann stendur ekki undir þegar herðir að. Afleiðingar eru fátækt. Afleiðingar af því sem er að gerast hér er fátækt. Í öllu því velmektartali sem hæstv. ríkisstjórn leyfir sér að hafa uppi þá er að skella yfir landsmenn þvílík holskefla nauðungaruppboða, gjaldþrota og árangurslausra fjárnáma að sennilega er það met í efnahagssögu Íslands. Virðulegur forseti. Ég endurtek. Sennilega er það met í efnahagssögu Íslands það sem er að gerast í dag í formi gjaldþrota, nauðungaruppboða og árangurslausra fjárnáma. Ég veit ekki hvaða hæstv. landbrh. mundi segja um þessi orð, en hann er að verða frægur fyrir samlíkingar sínar eins og þá: Þar sem tvö tré koma saman, þar er skógur. Ég veit ekki hvaða samlíkingu hann mundi hafa um þessi gjaldþrot. Líklega vildi hann ekki hafa neina samlíkingu. En þar sem slíkar ófarir eiga sér stað er um algjört hrun að ræða. Á Íslandi hefur fátækt fest rætur. Á Íslandi stendur fjöldi manns í biðröðum eftir matargjöfum. Á Íslandi hampar hæstv. ríkisstjórn gróðafjárlögum en á Íslandi er fólk sem hímir hnípið í fátækt í kjallaraholum og þaðan af verri aðstæðum, svo vitnað sé í orð hv. formanns fjárln. í ræðu hans rétt áðan. Virðulegur forseti. Fólki finnst e.t.v. hart að heyra slík orð en eina ráðið til að komast hjá svona yrðingum er að bæta úr volæðinu. Til þess eru nægir fjármunir. Það er aðeins eitt sem þarf. Það er vilji. Gunnar heitinn Thoroddsen notaði það máltæki: Vilji er allt sem þarf. 

Herra forseti. Í framsögu hv. þm. Gísla S. Einarssonar, sem er framsögumaður 1. minni hluta fjárln., hefur honum verið tíðrætt um frammistöðu forstöðumanna ríkisstofnana. Af þeim orðum má ráða að hv. þingmenn Samfylkingar telji að reka eigi forstöðumenn ríkisstofnana í stórum stíl, eins og t.d. tilvísunin í greinargerðinni bendir til þar sem þeir segja að ætla mætti: ,,að á starfatorgi.is væri fullt af auglýsingum um lausar stöður forstöðumanna ríkisstofnana.`` Það kemur einnig fram í nál. að í 105 af 511 fjárlagaliðum fara ríkisstofnanir fram úr 4%-mörkum. Því spyr ég: Hvaða forstöðumenn ríkisstofnana vilja hv. þingmenn Samfylkingar reka? Er það sú aðferð sem samfylkingarmenn vilja beita til þess að halda fjárlögum í skefjum?

Virðulegur forseti. Fjárreiðulögin sem Alþingi ber að fara eftir, fjárreiðulögin sem eru samþykkt á Alþingi bera það með sér að viðkomandi einstaklingar bera ábyrgð á því sem er að gerast hjá þeim og þeir eiga að sæta ákveðinni ábyrgð. En ef þeir hlutir eru gerðir svona með aðkomu ríkisstjórnarinnar þá er það að sjálfsögðu ríkisstjórnin sem ber ábyrgð. Heldur hv. þm. Ásta Möller að hér sé maður sem tali um að víkja eigi skólameistara Menntaskólans í Kópavogi burt? Alls ekki. Það er bara verið að sýna nákvæmlega fram á við hvaða skilyrði sá forstöðumaður þarf að vinna. Þeir sem bera ábyrgðina eru þeir sem ættu að vera hér, hv. þm., við umræðu um fjárlög. Það er ekki einn einasti hæstv. ráðherra sitjandi hér í stól, aðeins einn hæstv. ráðherra í salnum, hæstv. fjmrh., og hann hefur ekki kvatt sér hljóðs um eitt eða neitt þó að hér hafi verið ítrekað spurt nákvæmlega um þau atriði sem hv. þm. Ásta Möller spurði út í, þ.e. hvernig ætti að bregðast við. Ef hv. þm. hefur kynnt sér sæmilega það nál. sem fyrir liggur þá eru þar einmitt spurningar til hæstv. fjmrh. um til hvaða ráðstafana eigi að grípa. Það er eðlilegt að við bendum á auglýsingastofu ríkisstjórnarinnar um laus störf, Starfatorg, að ef menn ætla að fara í hagræðingar eftir því sem fjárlögin stefna, yrði sennilega þar fjöldi manns á atvinnuskrá.

Herra forseti. Ég hef þaulkynnt mér nál. 1. minni hluta fjárln. og það sem ber hæst þar er akkúrat þessi þáttur, sá refsivöndur sem Samfylkingin vill beita til að halda fjárlögunum í skefjum, þ.e. að benda á að draga þurfi forstöðumenn ríkisstofnana til ábyrgðar. Ég bendi á að úrræði ríkisstjórnarinnar og meiri hluta á Alþingi hefur verið m.a. að bæta í fjáraukalögin, að bæta í fjárlögin. En það sætir gagnrýni í dag, verulegri gagnrýni frá þingmönnum minni hluta Alþingis. Ég vil benda á að ríkisstjórnin hefur í gegnum tíðina í fyrsta lagi endurskoðað fjárveitingar, hún beitir aðhaldi, hún notar reiknilíkan til að sjá til þess að jafnræði sé beitt milli sambærilegra stofnana. Og síðast en ekki síst hefur hún fært ríkisrekstur yfir til einkaaðila og því ætti að beita í miklu meiri mæli heldur en gert er hingað til.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki heyrt eina ræðu hér í dag, hvorki í andsvari né í ræðu, að það hafi verið gagnrýnt sem leiðrétt hefur verið í vanda ríkisstofnana. Hins vegar hefur það verið gagnrýnt sem ekki er leiðrétt. Í nál. 1. minni hluta fjárln. stendur, með leyfi forseta: ,,Tímabært er að fjármálaráðherra leggi spilin á borðið og upplýsi Alþingi um raunverulega fjárhagsstöðu stofnana ríkisins ásamt tillögum að lausn vanda þeirra.`` Það er nákvæmlega, hv. þm., búið að gera grein fyrir því að 20% fjárlagaliða fara umfram 4% sem er viðmiðunin varðandi lögin um fjárreiður ríkisins. Og samkvæmt lögum ber að fara að þessum málum, það ber samkvæmt lögum að ganga í þetta. Þess vegna er sett svona alvarleg gagnrýni fram á framkvæmd fjárlaga vegna þess að verið er að brjóta lög, hv. þm. Ef þingmaðurinn telur að ég sé að fara með rangt mál þá væri gott að hún staðfesti það í ræðu sinni á eftir, ef hv. þm. telur að ég sé að fara með rangt mál um að verið sé að brjóta lög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. við 2. umr. um fjárlög ríkisins fyrir árið 2003. Formaður fjárln., hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, gerði að umtalsefni í ræðu sinni áðan stefnu ríkisstjórnarinnar í tekjumálum, með hvaða hætti ríkisstjórnin aflar tekna og hvaða stefnu hún hefur í útgjaldamálum sínum. Vert er að hafa það í huga að fjárlagaumræðan fer í gegnum þrjár umferðir á þinginu. 1. umr. er í upphafi þings þegar hæstv. fjmrh. mælir fyrir fjárlagafrv. og gerir grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar hvað varðar tekjur og einnig hvað varðar gjöld. Þegar útgjöld fjárlagafrv. hafa verið yfirfarin er endurskoðuð útgáfa þeirra lögð fram við 2. umr. Við 3. umr. kemur endurskoðuð tekjuáætlun frá ríkisstjórn sem fer til meðhöndlunar í fjárln. og sömuleiðis í efh.- og viðskn. Þriðja umræðan er því að meginstofni um efnahagsmálin, tekjuáætlunina, efnahagshorfur og forsendur fyrir efnahagsstjórninni árið á eftir. Við 2. umr. ræðum við því fyrst og fremst gjöldin. Við komumst samt ekki hjá því að tala aðeins um stefnu ríkisstjórnarinnar í tekna- og gjaldamálum og hversu frábrugðin sú stefna er þeirri sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur í tekjuöflun ríkisins og líka varðandi það hvernig útgjöldum er ráðstafað. Í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og brtt. meiri hluta fjárln. kemur skýrt fram stefna ríkisstjórnarinnar í þeim málaflokkum sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Fram kemur hvernig ríkisstjórnin ætlar að afla tekna og tillögur hennar um það hvernig þeim skuli ráðstafað á einstaka málaflokka og verkefni. Þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað í heild sinni má greina þann mun sem er á áherslum núverandi meiri hluta annars vegar og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hins vegar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á velferð og jöfnun lífskjara. Skattkerfinu á að beita til að afla hinu opinbera nægjanlegra tekna til að standa undir samneyslu þjóðfélagsins og öflugu velferðarkerfi. Skattstefnan á að fela í sér tekjujöfnun og að byrðunum sé dreift með sanngjörnum hætti. Til að ná slíku fram hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagt áherslu á fjögur eftirfarandi atriði: 1. Að skattleysismörk fylgi launaþróun þannig að lágtekjufólki og lífeyrisþegum verði hlíft við óhóflegri skattheimtu. 2. Teknir verði upp stighækkandi skattar af launatekjum án þess að það feli í sér að heildarskattbyrði launafólks aukist. 3. Að fjármagnstekjur, þar með taldar arðgreiðslur og söluhagnaður af hlutabréfum, umfram vexti af hóflegu sparifé verði skattlagðar til jafns við aðrar tekjur. 4. Að skattlagning á hreinum hagnaði fyrirtækja taki mið af skattlagningu launatekna. Í skattstefnu ríkisstjórnarinnar er allt aðrar áherslur að finna. Þær birtast á skýran hátt í skattbreytingum síðasta árs þar sem skattar á fyrirtæki og hátekjufólk voru lækkaðir en tekjuskattur á almenna launþega ekki. Í þessu sambandi má enn fremur nefna að í tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs yrðu 257,9 milljarðar kr. en nú er talið að heildartekjur ríkissjóðs á árinu 2002 verði 263,6 milljarðar kr., þ.e. 5,7 milljörðum kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Hlutur einstaklinga í þessari tekjuaukningu ríkisins er 4 milljarðar kr., rúm 70% af heildarhækkun tekna. Skattbreytingar ríkisstjórnarinnar síðasta vetur höfðu það sérstaklega að markmiði að ívilna fjármagnseigendum, hátekjufólki og stórfyrirtækjum. Tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 30% í 18%. Árið 2000 var tekjuskattur á hagnað fyrirtækja 9.679 millj. kr. eða 4,8% af heildarskatttekjum ríkissjóðs. Árið 2003 er hann áætlaður einungis 5.250 millj. kr. eða um 2% af heildarskatttekjum. Hlutur þessa skatta á hagnað fyrirtækja lækkar um 3 milljarða kr. milli ára vegna skattbreytinga sem meiri hlutinn beitti sér fyrir á Alþingi. Skattur á arðgreiðslur og fjármagnstekjur er einungis 10% og nema tekjur ríkissjóðs af honum um 5 milljörðum kr. en hann hefur staðið í stað sl. þrjú ár. Enn fremur var sérstakur hátekjuskattur einstaklinga lækkaður úr 7% í 5%. Virðulegi forseti. Hér þarf að snúa algjörlega við blaði og koma á gerbreyttri skattstefnu sem hafi að markmiði að jafna aðstæður og lífskjör í landinu. Þúsundir einstaklinga og fjölskyldna eru fastar í fátæktargildru sem aðallega orsakast af lágum dagvinnulaunum, veikleikum og götum í velferðarkerfinu og ranglátri skattstefnu. Slíkt á ekki að líðast í þjóðfélagi sem kennir sig við velferð. Ljóst er að til að koma á umbótum í þessu efni þarf nýja ríkisstjórn með aðrar áherslur en sú sem nú situr. Það þarf ríkisstjórn sem sterkri aðild Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ef litið er á gjaldahliðina, virðulegi forseti, taka heilbrigðismálin þar mest rúm. Fjárhagsvandi heilbrigðiskerfisins er mikill og vaxandi þrátt fyrir þá staðreynd að reynt hafi verið að koma jafnvægi á rekstur heilbrigðisstofnana fyrir nokkrum árum. Í lok ársins 2001 hafði rekstur 22 heilbrigðisstofnana farið umfram fjárheimildir og var samanlagður vandi þeirra um 1,6 milljarðar kr. Ekkert hefur komið fram hjá ríkisstjórninni um hvernig fjárhagsvandi spítalanna, sem stöðugt eykst, verði kerfisbundið leystur. Það er ljóst að vandi heilbrigðisþjónustunnar er mikill og að endurskoða þarf heilbrigðisþjónustuna í heild sinni. Það hefur komið fram að komum til sérfræðilækna sem fá greitt í gegnum Tryggingastofnun ríkisins fjölgar mikið, t.d. komu 291 þúsund sjúklingar til 342 sérfræðilækna í tæplega 460 þúsund skipti á árinu 2001. Lög um heilbrigðisþjónustu endurspegla ekki þessa miklu starfsemi sjálfstætt starfandi sérfræðilækna heldur er þar kveðið á um að fyrsti viðkomustaður í heilbrigðisþjónustunni skuli vera á heilsugæslustöðvunum, en hlutur þeirra fer að sama skapi minnkandi. Það er ljóst að verulega sér á íslenska velferðarkerfinu eftir nær 12 ára ríkisstjórnarforustu Sjálfstæðisflokksins, fyrst með Alþýðuflokknum og síðan með Framsóknarflokknum. Brýnt er að hverfa af braut sífelldra kostnaðarhækkana sem bitna á almenningi og felast í komugjöldum, háu lyfjaverði og sjúklingasköttum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð varar enn fremur við allri einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og telur að leggja beri höfuðáherslu á öfluga undirstöðuþjónustu, þ.e. heilsugæslu og forvarnir og betri aðbúnað langveikra og aldraðra. Forðast ber að heilbrigðisþjónustan þróist í átt að tvöföldu kerfi með tilheyrandi mismunun og óheyrilegum kostnaði fyrir einstaklinga og þjóðarbúið. Virðulegi forseti. Sé litið á tillögur meiri hlutans við fjárlögin við 2. umr. sést að þar er um umtalsverða hækkun að ræða. Sú hækkun var hins vegar fyrirsjáanleg. Í heilbrigðiskerfið er innbyggður verulegur fjárskortur að óbreyttu. Það sem er hins vegar alvarlegra í þeirri ráðstöfun sem meiri hlutinn leggur til hér er að hann mismunar bæði heilsugæslunni og sjúkrahúsunum í landinu. Öllum er ljóst að leiðrétta þurfti rekstrargrunn Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Sömuleiðis hefði þurft að bæta enn úr rekstrarvanda Tryggingastofnunar ríkisins sem áfram situr uppi með verulegan rekstrarvanda og getur ekki endurnýjað tækjakost sinn og þannig staðið undir verkefnum sínum eins og þörf er á. Hitt er alvarlegra að sjúkrahúsin úti á landi, heilsugæslustöðvar og sjúkrahús, fá ekki tilsvarandi leiðréttingu á rekstrargrunni sínum eins og t.d. er gert á rekstrargrunni Landspítala -- háskólasjúkrahúss, þó að það sé brýnt. Þetta eru mjög alvarleg skilaboð inn í heilbrigðiskerfið. Þetta eru skilaboð um það að við ætlum okkur í auknum mæli að miðstýra allri sjúkrahúss- og heilbrigðisþjónustu héðan frá höfuðborgarsvæðinu. Það eru alvarleg boð út í samfélagið. Ég vek athygli virðulegs varaformanns fjárln. sem hér gekk í sal, og fulltrúa Sjálfstfl. í fjármálastjórn ríkisins, á því. Það er ánægjulegt að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson skuli loksins hafa tíma til þess að vera við fjárlagaumræðuna. Þessi mismunun sem á sér stað í heilbrigðiskerfinu er alvarleg. Á henni verður að taka. Ég á sæti í hv. fjárln. og mun beita mér fyrir því að þessi mál verði tekin aftur upp í nefndinni ef meiri hlutinn hefur ekki frumkvæði að því. Virðulegi forseti. Annar mikilvægur málaflokkur er menntamálin. Fátt er afdrifaríkara fyrir okkur, aukinn hagvöxt, vöxt og viðgang í almennum lífskjörum, og gott framboð og menntun í landinu. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki tekið á vanda framhaldsskólanna sem var þegar í árslok 2001 orðinn mikill, eins og fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar og hér hefur verið gerð ítarleg grein fyrir í umræðunum í gær og í dag. Það er ekki tekið á þessum rekstrarvanda. Hins vegar höfum við skýrslur sem sýna að í framhaldsskólakerfinu er greinilega pottur brotinn. Sú staðreynd að innan við helmingur af því unga fólki sem hefur framhaldsskólanám lýkur ekki framhaldsskólanum, fellur brott á tímabilinu, segir okkur að þarna er eitthvað verulega alvarlegt að. Það hefur líka komið fram að þeir landshlutar sem hafa ekki framhaldsskóla í heimabyggð sinni eru verr settir gagnvart því að unga fólkið þeirra ljúki framhaldsskólanámi. Á þessu verður að taka. Framtíð okkar og samkeppnisstaða atvinnulífsins byggist á öflugri menntun. Þegar við sjáum slíkar brotalamir sem hér eru á ferð varðandi framhaldsskólann verðum við að taka á honum. Það er því dapurlegt að skilaboð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárln. skuli vera að ástæða sé til þess að láta framhaldsskólana bera skuldirnar árum saman án þess að tekið sé á þeim vanda og hann leystur. Áfram er rekstrargrunnur þeirra skilinn eftir í óvissu. Þetta bitnar jafnframt harðast á skólum þar sem verknám, starfsnám og tækninám eru meginhluti skólastarfsins og sömuleiðis á þeim skólum sem reka heimavistir. Þeir skólar, sérstaklega úti á landi, eru viðkvæmir fyrir því að eðlilegri fjárþörf þeirra til reksturs er ekki mætt. Skólastjórnendur hafa gagnrýnt það reiknilíkan sem notað er til að ákvarða fjárveitingar til skólanna. Gagnrýnin hefur beinst að því að reiknilíkanið sé ekki nógu vel aðlagað mismunandi starfsemi þeirra. Reiknilíkanið hefur fyrst og fremst verið til þess að skipta peningum en tekur ekki tillit til þess starfs sem þar er unnið. Framhaldsskólar á landsbyggðinni hafa kvartað undan því að ekki sé tekið nægjanlegt tillit til aukins kostnaðar vegna fjarlægðar skólanna frá höfuðborginni. Það er nú svo að þjónustuna verða margir hverjir að sækja þangað. Þá hafa verkmenntaskólar gagnrýnt að búnaður tölvu- og verknámsdeilda sé stórlega vanmetinn. Félag framhaldsskólakennara hefur einnig í ályktun gagnrýnt fjárlagafrumvarpið og fjárveitingar til framhaldsskólans. Þar kemur m.a. eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Fjárveitingum til framhaldsskólanna samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2003 er dreift eftir nýju reiknilíkani þannig að til þess að bæta fjárveitingar til einstakra framhaldsskóla þar sem þess er talin þörf er skorið fé af fjárveitingum til annarra framhaldsskóla sem þó eru alls ekki aflögufærir. Meginvandinn er því sá að ekki er aukið við heildarfjárveitingu til framhaldsskólastigsins sem nemur kostnaði af breyttu reiknilíkani né heldur er aukið við fé til að styrkja starfsemi framhaldsskólanna almennt og til að auka þjónustu þeirra við nemendur.`` --- Ljóst má vera að það leysir ekki málið að færa vanda einstakra skóla yfir á hina. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt áherslu á að auknum fjármunum verði varið til menntamála. Með því að fjárfesta í menntun erum við að fjárfesta í framtíðinni. Sá sofandaháttur sem ríkisstjórnin hefur viðhaft í málefnum framhaldsskólanna er ekki til eftirbreytni. Ekki er tekið nógu mikið tillit til framhaldsskóla á landsbyggðinni né heldur skóla sem sinna verknámi en það nám er mun kostnaðarsamara en venjulegt bóknám. Þróun menntamála undanfarin ár hefur orðið til að stefna æ fleiri nemendum til bóknáms þegar komið er á framhaldsskólastig, jafnvel svo að ástæða er til að óttast um framtíð verkmenntunar í landinu. Sem dæmi má nefna að í Iðnskólanum í Reykjavík, stærsta iðnskóla landsins, hefur fjölgun nemenda í skólanum í heild fyrst og fremst orðið á bóknámsbrautum, svo sem í almennu námi, fornámi og á tölvufræðibraut. Á þeirri braut eru nemendur þrisvar sinnum fleiri nú en þeir voru í upphafi tíunda áratugarins. Nemendum hefur hins vegar fækkað á nær öllum iðnnámsbrautum. Þetta eru alvarleg tíðindi þegar hugsað er til iðn- og verkmenntunar í landinu. Mikilvægt er að grípa í taumana og styrkja sérstaklega verknáms- og iðnnámsbrautir og gera slíkar námsbrautir fýsilegar fyrir góða námsmenn. Herra forseti. Ekki verður undan því vikist að minnast á rekstrarvanda Ríkisútvarpsins en Ríkisútvarpið hefur átt við mikinn rekstrarvanda að etja á undanförnum árum og hefur verið rekið með tapi allan síðasta áratug að undanskildu einu ári. Það hefur því gengið verulega á eigið fé stofnunarinnar. Verði ekki myndarlega við brugðist er þess skammt að bíða að Ríkisútvarpið verði orðið eignalaust með öllu. Ríkisútvarpið hefur orðið að bregðast við fjárhagsvandanum með samdrætti og sparnaði á flestum sviðum og afleiðingarnar eru óhjákvæmilega minni þjónusta. Í greinargerð stofnunarinnar með fjárlagatillögum hennar fyrir árið 2003 segir m.a, með leyfi forseta: ,,Að undanförnu hefur verið dregið úr rekstrarkostnaði og þjónustu Ríkisútvarpsins. Dagskrárgerð og fréttaþjónusta hefur minnkað. Á safnadeild hefur skráning uppsafnaðs dagskrárefnis frá fyrri tíð vart undan. Endurvinnslu á efni sem liggur undir skemmdum, svo sem af eldri hljómplötum, hljóðböndum og kvikmyndum, hefur að mestu verið hætt. Viðhald á húsnæði er í lágmarki, áætlun um endurnýjun á sendum í dreifikerfi hefur nú verið frestað um tvö ár. Forgangsverkefni í fjárfestingum er endurnýjun á stjórn- og tæknibúnaði útvarpsins og er sú vinna hafin en áfangar augljóslega ekki nógu stórir.`` Það er alveg ljóst, herra forseti, að forsvarsmenn Ríkisútvarpsins hafa komið skilaboðum sínum til fjárln. og Alþingis. Hins vegar virðist það vera stefna meiri hlutans að skella skollaeyrum við nauðsynlegum kröfum og óskum Ríkisútvarpsins, miðils sem öll þjóðin vill að standi sem best undir nafni. Byggðamálin eru einnig þáttur sem skiptir miklu máli. Því miður er hann þó heldur rýr í því frv. sem hér er lagt fram. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur í stefnu sinni lagt áherslu á að styrkja stöðu landsbyggðarinnar með róttækum kerfisbreytingum og valddreifingu til að treysta byggð. Afar brýnt er að bregðast við fólksflótta frá landsbyggðinni, fyrst af öllu með því að leiðrétta þann fjárhagslega mismun sem landsbyggðarfólk býr við í námskostnaði, húshitun og vöruverði. Fjölbreytt atvinnulíf og öflug menningarstarfsemi ásamt traustri samfélagsþjónustu og góðum skólum eru undirstaða lífvænlegrar byggðar. Slíku verður ekki náð fram með einkavæðingu og einkarekstri í undirstöðuþáttum velferðarkerfisins þar sem afleiðingarnar bitna harðast á dreifðum byggðum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gagnrýnir harðlega að í fjárlagafrumvarpinu skuli ekki gert ráð fyrir stofnun framhaldsskóla á norðanverðu Snæfellsnesi. Menntamálaráðherra sagði í fyrirspurnartíma á Alþingi að síðastliðið vor hefðu legið fyrir allar upplýsingar og tillögur um stofnun framhaldsskóla Snæfellinga. Fram kom í máli ráðherrans að heimamenn hefðu undirbúið málið vel og það væri komið á ákvörðunarstig. Virðulegi forseti. Stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi er eitt brýnasta hagsmunamál Snæfellinga. Þessu nefndaráliti fylgir einmitt greinargerð frá formanni undirbúningsnefndar um framhaldsskóla Snæfellinga á Snæfellsnesi, bæjarstjóra Grundarfjarðarbæjar, Björgu Ágústsdóttur, þar sem staða þessara mála er skýrð og rakin af hálfu heimamanna. Skólamál eru einn mikilvægasti þátturinn í lífi fólks hvar sem það býr og jafnt aðgengi til náms er hluti af lífskjörum hvers og eins og samkeppnishæfni, bæði búsetu og atvinnulífs, hvílir á menntun ungs fólks og möguleikum til símenntunar og endurmenntunar í heimabyggð. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ávallt lagt mikla áherslu á ferðaþjónustu og umhverfismál. Ferðaþjónusta og náttúruvernd geta farið vel saman, enda náttúran sú auðlind sem ferðaþjónustan byggist fyrst og fremst á. Mikilvægt er að efla þessa ungu atvinnugrein. Það verður m.a. gert með því að efla náttúruvernd og tryggja sem besta umgengni um þessa dýrmætu auðlind sem er ein undirstaða blómlegrar ferðaþjónustu. Gera þarf sérstakt átak í atvinnuuppbyggingu í tengslum við þjóðgarða og önnur friðlýst svæði. Landvörðum og leiðsögumönnum þarf að fjölga og styrkja þarf stöðu þeirra. Nauðsynlegt er að efla menntun í ferðaþjónustu og auka fjölbreytni hennar. Koma þarf á fót tilraunaverkefnum um sjálfbær samfélög undir merkjum vistmenningar og styrkja slík samfélög sem þegar eru til. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gagnrýnir það metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu og telur að leggja ætti meiri fjármuni til slíkra verkefna. Ferðaþjónustan er ung atvinnugrein með afar lítið eigið fé, sérstaklega á landsbyggðinni. Markaðstarf greinarinnar er á frumstigi og þar sárvantar svokallað þolinmótt áhættufé til langs tíma með lágum vöxtum. Það eru fyrst og fremst kappsfullir og hugmyndaríkir einstaklingar sem bera uppi þróun og nýsköpun í ferðaþjónustu, sérstaklega í fjölbreyttum afþreyingariðnaði. Lánveitendur krefjast veðs í fasteignum en höfuðstóll ferðaþjónustunnar er fyrst og fremst fólginn í viðskiptavild, ímynd og krafti einstaklinganna og er þess vegna ekki veðhæfur. Þarna getur ríkisvaldið komið á móti með öfluga stoðþjónustu, svo sem aukinn stuðning við rannsóknir og markaðsstarf og rekstur öflugra upplýsingamiðstöðva ferðamála um allt land. Virðulegi forseti. Ljóst er að í ferðaþjónustu eru fjölmörg vannýtt sóknarfæri sem skilað gætu verulegum arði í þjóðarbúið. Slík sóknarfæri er víða að finna, bæði í nýsköpun í atvinnurekstri og innan hefðbundinna atvinnugreina. Alþjóðlegar kannanir og reynsla nágrannaþjóða sýna að í smáum og meðalstórum fyrirtækjum sé að finna mikilvæga vaxtarsprota og þar verði hlutfallslega til mun fleiri störf en vænta megi í stóriðju og öðrum stórfyrirtækjum. Skapa þarf hagstæð skilyrði til nýsköpunar í atvinnumálum til að koma á fót og starfrækja ný fyrirtæki og tryggja þeim greiðan aðgang að fjármagni. Ekki er síst mikilvægt að huga að starfsskilyrðum atvinnulífs og nýsköpun í atvinnumálum á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur til að stærri hluta af fjárútlátum ríkisins verði varið til menntunar og rannsókna jafnframt því sem stefna í atvinnumálum taki fullt mið af sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna. Virðulegi forseti. Það eru mörg verkefnin að fást við og sem skipta máli. Ég vil gera að umtalsefni Sementsverksmiðjuna á Akranesi. Sementsverksmiðjan á Akranesi á nú í miklum rekstrarvanda svo að tvísýnt er um framtíðarrekstur hennar. Ástæða þess er m.a. sú að hafinn er innflutningur frá Danmörku á sementi sem selt er hér á mun lægra verði en Sementsverksmiðjan getur keppt við. Því hefur verið haldið fram að hér sé um undirboð að ræða frá hinum erlenda innflytjanda og markmiðið sé að knésetja Sementsverksmiðjuna, ná undir sig markaðnum og geta síðan ráðið sementsverðinu. Sementsverksmiðjan hf. er í eigu ríkisins. Mikilvægt er að staðið sé á bak við verksmiðjuna meðan þetta stríð stendur yfir og samkeppnismál skýrast. Því er flutt tillaga um heimild til handa ríkissjóði að auka hlutafé Sementsverksmiðjunnar. Virðulegi forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu við þessa umræðu flytja nokkrar breytingartillögur sem undirstrika áherslur flokksins þar sem sérstakra leiðréttinga er þörf. Þær eru einkum á sviði byggðamála, velferðar-, heilbrigðis-, mennta-, menningar- og umhverfismála. Þingmennirnir munu gera grein fyrir tillögunum hér við 2. umr. fjárlaga. Enn fremur vek ég athygli á þeim fjölmörgu verkefnum sem enn er ólokið í vinnu fjárlaganefndar, svo sem varðandi framlög vegna nýgerðs samnings ríkisstjórnarinnar við Landssamband eldri borgara og umfjöllun um ýmsar heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús, sérstaklega á landsbyggðinni, sem skortir tilfinnanlega rekstrafé. Framlög til byggðaaðgerða eru mun rýrari en nýsamþykkt byggðaáætlun gerir ráð fyrir. Þá er sérstök ástæða til að vekja athygli á því að hvorki er í gildi sundurliðuð vegáætlun né flugmálaáætlun. Sú sundurliðun á viðfangsefni vegáætlunar sem kynnt er í fjárlagafrumvarpinu er marklítil enda er boðað að hún muni breytast í allmörgum liðum. Beðið er samræmdrar samgönguáætlunar sem átti að liggja fyrir á haustdögum en hefur ekki enn verið lögð fram. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að ekki er hægt að afgreiða fjárlagafrumvarpið endanlega fyrr en samgönguáætlun liggur fyrir og þar með einnig skipting og ráðstöfun fjár til samgöngumála. Ljóst er að ekki er hægt að fjalla á tæmandi hátt um gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins fyrir næsta ár. Það bíður 3. umr., svo og tekjuhlið frumvarpsins. Einstakar breytingartillögur þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við tekjuhlið frv. til fjárlaga munu því einnig bíða 3. umr. Virðulegi forseti. Með þessu nefndaráliti eru nokkur fylgiskjöl sem ég vil gera örstutta grein fyrir. Ég hef áður nefnt ályktanir Félags framhaldsskólakennara um nauðsyn þess að rétta af fjárhag framhaldsskólanna og leiðrétta reiknilíkan sem deilir fénu út til framhaldsskólanna á ranglátan hátt, tekur ekki tillit til sérþarfa einstakra skóla og þeirra verkefna sem þeir standa fyrir. Hér er einnig ályktun frá stjórn Kennarasambands Íslands um fjárveitingar til framhaldsskólanna samkvæmt fjárlagafrv. 2003 sem víkur einnig að sömu atriðum, þ.e. að ekki skuli tekið á fjárhags- og rekstrarvanda framhaldsskólanna og tekið mið af þeim áherslum sem hver og einn skóli hefur í störfum sínum. Hér er einnig fylgiskjal sem ber heitið Staða framhaldsmenntunar á Vesturlandi, erindi sem Björg Ágústsdóttir, bæjarstjóri í Grundarfirði, formaður undirbúningsnefndar um framhaldsskóla Snæfellinga, flutti. Þar rekur hún ítarlega rök þeirra og forsendur fyrir því að stofnaður verði framhaldsskóli á Snæfellsnesi. Hér er og ályktun bæjarráðs Akraness þar sem bæjarráðið lýsir áhyggjum sínum yfir stöðu Sementsverksmiðjunnar, rekstrarvanda hennar og samkeppnisstöðu gagnvart innflutningi á sementi þar sem jafnframt er talið að um undirboð sé að ræða. Bæjarstjórnin lýsir yfir þungum áhyggjum yfir þessari stöðu og þeirri ályktun lýkur svo, með leyfi forseta: ,,Skorar bæjarráð á þessa aðila [þ.e. á ríkisvaldið og Alþingi] að grípa nú þegar til nauðsynlegra aðgerða og gera hinum danska sementsframleiðanda ljóst að tilraunum hans til yfirtöku á sementsmarkaðnum á Íslandi verði mætt af fullri hörku á meðan hann stundar óeðlilegt undirboð.`` Virðulegi forseti. Eins og ég gat um áðan þá munu einstakir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mæla fyrir einstökum brtt. Ég mun þó mæla fyrir brtt. sem lúta í fyrsta lagi að Landgræðslu ríkisins hvað varðar fyrirhleðslur. Á fjárlagalið sem kallast Fyrirhleðslur er fjármagn veitt til þess að verjast landbroti vegna vatnavaxta og vatnságangs frá ám og fljótum. Nú hefur á þessu ári verið óvenju mikið um landbrot af þessum sökum. Landgræðsla ríkisins sem fer með þennan málaflokk hefur því óskað mjög eindregið eftir því að þessi liður á fjárlögum verði hækkaður um 15 millj. kr. til þess að hægt sé að mæta því brýnasta sem hefur komið upp, sérstaklega á Suður- og Suðausturlandi en einnig líka á Norðurlandi. Það er mjög brýnt að þessi fjárveiting fáist, þ.e. 15 millj. kr. hækkun á þessum lið, til þess að hægt sé að verja mikilvæg verðmæti og verðmætt land landbroti og einnig mannvirki sem eru þar í stórhættu. Ég vil vitna aðeins í röksemdir landgræðslustjóra, með leyfi forseta: ,,Hin mikla úrkoma í fyrri hluta október leiddi til óvenju mikilla flóða í nær öllum vatnaföllum frá Rangárvallasýslu og austur í Lón. Sem dæmi má nefna að vatnsmagnið í Skaftá varð meira en í Skaftárhlaupinu í júlí sl. Afleiðingar þessara flóða voru m.a. miklar skemmdir á fyrirhleðslugörðum og mannvirkjum til varnar landbroti ásamt gróðurskemmdum. Hiklaust má líkja þessum atburðum við náttúruhamfarir. Mestu skemmdirnar urðu við Svaðbælisá, Kaldaklifsá undir Eyjafjöllum, við Skaftá, Steinavöð, Kotá, Kolgrímu, Hólmsá og Hofsá í Álftafirði.`` Einnig eru taldir upp fleiri staðir eins og Héraðsvötn í Skagafirði og Jökulsá í Lóni. Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á þessa brtt. hér, þ.e. að Landgræðsla ríkisins fái aukna fjárveitingu upp á 15 millj. kr. til þess að bregðast þarna við afar brýnum og óvæntum viðfangsefnum, að verjast landbroti. Virðulegi forseti. Í beinu framhaldi geri ég hér grein fyrir því að leggja ber áherslu á ferðaþjónustu í landinu og að ríkisvaldið getur komið þar að málum til þess að styrkja og efla ferðaþjónustuna með almennri stoð- og grunnþjónustu, t.d. með rekstri á upplýsingamiðstöðvum ferðamála vítt og breitt um landið. Þær upplýsingamiðstöðvar sem hefur verið komið á fót, þó af vanefnum sé, hafa þegar skilað miklum árangri en mikilvægt er að þessar upplýsingamiðstöðvar geti starfað helst allt árið með föstu starfsfólki þannig að þar sé komið upp bæði góðri þekkingu og reynslu í slíku starfi. Því er hér lagt til að fjárveitingar til reksturs upplýsingamiðstöðva á landsbyggðinni verði auknar sérstaklega um 30 millj. kr. Það er svo sem ekki ofrausn. En þó þetta sé ekki hærri upphæð þá mundi hún geta verið til mikillar styrktar fyrir það þýðingarmikla starf að styrkja ferðaþjónustu í landinu. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið að mæla fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. Ég mun síðar í dag einnig mæla fyrir tillögu sem kveður á um stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi, þ.e. byrjunarfjárveitingu upp á 80 millj. kr. Hún er byggð á erindi sem sveitarstjórnir á Snæfellsnesi hafa sameinast um og er unnið á grundvelli vinnu sem þar hefur verið lögð fram í samráði og samvinnu við menntmrn. Til þess að unnt sé að hefja byrjunar- og undirbúningsvinnu, taka ákvörðun um skólann og hefja undirbúningsvinnu þannig að nám geti hafist þar haustið 2003 hafa þessir aðilar lagt fram beiðni um 80 millj. kr. Það er eitt hið mikilvægasta mál fyrir Snæfellinga að fá þennan framhaldsskóla sem þeir hafa sameinast um að óska eftir. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni.

Herra forseti. Sem kunnugt er á Frjálslyndi flokkurinn ekki aðild að fjárln. Fyrir því er það að þingmönnum hans hefur ekki gefist kostur á að kynna sér grandgæfilega innihald frv. eins og það nú lítur út og verður því þar af leiðandi kannski lausari tökum tekið á málafærslu minni en ella. Ég minnist þess að við 1. umr. fjárlaga hafi formaður fjárln. getið þess sérstaklega að örðugleikar hefðu orðið eða öllu heldur erfiðara hefði orðið fyrir fjárln. að starfa vegna þess að Þjóðhagsstofnun var ekki lengur á lífi. Hann kvaðst sakna hennar alveg sérstaklega og ég vænti þess að hæstv. forsrh. hafi lagt við hlustir. Það kemur víðar fram í skjölum að menn telja það hæng á málinu að þessi stofnun er ekki lengur til staðar og að mestu verður að styðjast við sjálft ráðuneytið af þeim sökum. Það skortir einnig á að mér þyki nægar upplýsingar liggja fyrir um þessi þýðingarmiklu mál og til að mynda, svo dæmi sé tekið, var nú frekar lítið á framsögu formanns fjárln. að græða sem hann flutti hér við frv. til laga um fjáraukalög. En hann bætti dálítið um betur í dag í framsögu sinni um fjárlagafrv. Hann minntist þar á viðbragðssnerpu hins íslenska fjármálakerfis. Snerpan var nú ekki meiri en sú í aðventunauðum í verðþróunarmálum að stjórn Alþýðusambands Íslands varð æ ofan í æ að draga hæstv. ríkisstjórn að samningaborði til að stemma stigu við þeirri þróun sem þar var á ferðinni. Hann gat þess að við Íslendingar hefðum yfirburði í peningamálum og fjármálum ef miðað væri við Bandaríkin og einnig Evrópuþjóðir. Það hlýtur auðvitað að hressa mann ákaflega ef svo er komið. Ég ætla heldur ekki að fara frekar út í þá sálma nema mér þótti auðvitað fróðleg þessi samlíking um flutningadallana og hraðbátana. En hann hefði getað aukið við þetta og sagt okkur frá stýrikúnstum á kafbáti því að í slíku farartæki hafa þeir nú verið, formenn stjórnarflokkanna, þegar þeir ákváðu að hefja hernaðaraðgerðir, vopnaskak, sem við eigum síðar eftir að taka til umræðu hér þegar þeir koma með tillögur í fjárln. um fjárveitingar til stríðsreksturs. Formaðurinn gat þess að hæstv. ríkisstjórnin hefði haft uppi aðhaldssama stefnu í fjármálum. Í næstu andrá gat hann þess að framúraksturinn á fjárlögum væri mikið umhugsunarefni. Og er það að furða ef við lítum á málaflokka eins og heilbrigðismálin, svo eitthvað sé nefnt, og fjölda annarra mála. Þetta er nú hin aðhaldssama stefna eða hitt þó heldur. Formaðurinn gat þess að vel hefði til tekist og í sömu andrá að mikils aðhalds þyrfti að gæta. Ég er honum sammála í því efni. En allt er talið út og inn um gluggann jafnharðan. Hann gat þess að atvinnuástand væri brothættara nú en áður. Ekki er að undra þótt það veki athygli þar sem við búum nú við meira atvinnuleysi en áður. Það er versta fyrirbrigði sem getur hent í nokkru þjóðfélagi að þurfa að búa við atvinnuleysi, að menn geti ekki selt vinnu sína. Hann gat þess að jafnvægi væri milli tekna og útgjalda eins og dæmið lítur út í dag. Þar eru ekki öll kurl komin til grafar vafalaust en við sjáum hvað setur við 3. umr. fjárlaga þegar tekjuáætlun liggur fyrir. En verði jafnvægi við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga þá er spurningin: Hversu mikið verður ekið fram úr á fjárlagaárinu? Verða það 11, 12 milljarðar eins og nú eða verða það 20 milljarðar? Við því fáum við ekki svör nú en mjög mikils óraunsæis gætir við afgreiðslu fjárlaga. Því er svo til viðbótar að menn gera það auðvitað með opnum augum og til að mynda eru þessar tilfærslur milli fjáraukalaga og fjárlaga svona heldur ómerkilegur blekkingarleikur þar sem verið er með fjáraukalögunum að draga úr enn meiri halla en ella hefði orðið á fjárlögunum sjálfum. Þetta eru fimleikar sem engu máli skipta um hina raunverulegu niðurstöðu. Formaðurinn minntist þess að til þess að vinna bug á atvinnuleysi þá kynni svo til að bera að menn vildu hætta á verðbólgu. Ég skil satt að segja ekki röksemdina fyrir þessu. Ef verðbólga fer af stað þá er það verra en allt annað sem við getum búið við. Ef verðbólga nær skriði er næstum því allt annað unnið fyrir gýg í fjármálum og peningamálum. Af þessu höfum við hina margföldu reynslu. Hv. formaður gat þess enn að mikil óvissa ríkti um mjög marga þætti fjárlagafrv. Ég tók rétt eftir þessu og skráði þetta hjá mér. Það er vonandi að þeim óvissuþáttum verði eytt áður en við göngum endanlega frá þessu frv. Ég hefi lagt á það áherslu í umræðum og afgreiðslu fjárlaga síðustu ára að mér hefur þótt menn skjóta yfir markið. Hækkun útgjaldaliða fjárlaga hefur verið meiri en verðlagsþróun hvert einasta ár og það má mikið vera ef svo verður ekki nú. Hækkun hefur verið milli ára á þessum árum, t.d. tveimur hinum fyrri þegar veruleg verðbólguhætta var á ferðinni, þensluhætta, og ég minnti á að ráð ríkisstjórnar til þess að hamla gegn þenslu eru þau að draga úr útgjöldum og allra helst að auka þau ekki, til að mynda eins og gert var langt umfram verðlagsþróun. Auðvitað er aðhaldsemin mjög nauðsynleg. Ég er haldinn þeirri trú og skoðun að sú óspilunarsemi sem gætt hefur við tilbúning fjárlaganna og framkvæmd eigi rætur sínar flestar að rekja til annarra en hæstv. fjmrh. Ég hefi rökstuddan grun um að lausatök séu víða í ráðuneytum og hjá þeim sem hafa virkilega úrslitaáhrif á framkvæmdina og eyðsluna. Við því þarf að bregðast. Verðbólga er á réttri leið sem betur fer. Það hefur mikið áunnist í þeim sökum. Viðskiptahallinn er allt annar en hann var. Hann var háskasamlegt fyrirbrigði og ótrúlegt að menn skyldu horfa á hann aðgerðalitlir um langa hríð. Fjármagn var flutt til landsins í stríðum straumum. Einn af forustumönnum iðnaðarsamtakanna í landinu orðaði það svo að góðærið væri knúið áfram með erlendri skuldasöfnun. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um erlenda skuldasöfnun. Viðskiptahallinn verður vonandi enginn eða hverfandi lítill á næsta fjárlagaári en það þarf að hafa varann á vegna þeirrar reynslu sem við höfum nýlega öðlast. En erlendar skuldir Íslendinga eru ógnarlegar orðnar. Þar er ég ekki að tala um ríkissjóðinn sjálfan heldur hinar ógnvænlegu erlendu heildarskuldir Íslendinga sem hafa hækkað stjarnfræðilega á síðustu árum. Það verður ekki gert hér og nú að telja upp einstaka liði þeirrar óráðsíu en á það minnt að sjávarútvegurinn hefur t.d. rokið upp fyrir 200 milljarða í skuldum á örskömmum tíma, erlendum skuldum sem flestar má rekja til hins magnaða brasks sem þar viðgengst í þessum höfuðatvinnuvegi okkar. Eins hefur gengið verið okkur hagstætt þótt aðgæslu þurfi að sýna. Eins og stefndi um gengið þá horfði það verulega alvarlega, svo ekki sé meira sagt. En það er eitt af því sem snúist hefur til betri vegar. Mikillar aðgæslu er þörf hvar sem borið er niður í ríkisbúskap okkar, þeim mun meiri þar sem við búum í sveiflukenndara þjóðfélagi en aðrar þjóðir, líklega sveiflukenndara en nokkur önnur þjóð vegna hins svikula sjávarafla, svo ég nefni það sem dæmi. Þó gætir meira jafnvægis og ekki eins stórra sveiflna nú og var á sínum tíma. Mér sýnist, þrátt fyrir tillögur í sambandi við fjáraukalög, að enn skorti nokkuð á að horft sé blákalt á staðreyndir í sambandi við stöðu hinna ýmsu mikilvægustu greina, t.d. heilbrigðismálanna. Framhaldsskólarnir hafa sýnt fram á hið sama, að menn ætli enn einu sinni að afgreiða fjárlög með fyrirsjáanlegum stórhalla vegna þess að þeir hafi ekki þrek og kjark til að taka inn í sjálf fjárlögin fyrirsjáanleg útgjöld. Þetta hefur viðgengist árum saman í sambandi við heilbrigðiskerfið. Ég hef frá því að ég kom aftur til þings hlustað á skeleggar ræður um nauðsyn þess að ná föstum tökum á heilbrigðismálunum. Þar hefur gengið á undan, með að vísu engu eftirdæmi, varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson. Ég hef verið hjartanlega sammála viðhorfum hans. En það hefur ekki verið gert neitt með þau. Það var að mig minnir á liðnu hausti, við 1. umr. fjárlaga, að hann gat þess að hafin væri kostnaðargreining. Eftir öll þessi ár eru menn núna að hefja kostnaðargreiningu. Auðvitað er það mikilvægt og nauðsynlegt, en að árin liðu með slíkri óráðsíu í stjórn þessara mála eins og dæmin sanna án þess að sá hluti sé einu sinni unninn er með ódæmum. Heilbrigðismálin og heilbrigðiskerfið eru risavaxið vandamál sem við getum ekki frestað lengur að taka nýjum tökum. Með því er ég ekki að segja að við eigum ekki að veita þá þjónustu eins og best verður á kosið, betur en við höfum gert. Ég legg hins vegar áherslu á að svona búskapur getur ekki gengið. Menn geta ímyndað sér hvernig færi fyrir heimili sem svo væri statt. Í raun og veru má líkja ríkisbúskapnum við stórt heimili, nákvæmlega sömu lögmál sem gilda um tekjur og gjöld á því heimili eins og venjulegu heimili. Hvernig færi ef augunum væri lokað fyrir slíkum rekstri sem við höfum hér fyrir augum? Ég hef fitjað upp á því að við þyrftum að gera heilbrigðisstéttirnar ábyrgari fyrir þeim ráðum og úrlausnum sem við verðum að finna, blátt áfram að kallað yrði saman stéttarþing þeirra og ráðum ráðið. Það væri þó ekki þannig að þeir réðu ferðinni. Við þyrftum að ráða til þess sérfræðinga í rekstri fyrirtækja og svo kæmi auðvitað ríkisvaldið til skjalanna. Það getur ekki gengið að hver stéttin eða hver hópurinn innan heilbrigðisstéttarinnar oti sínum tota stöðugt og endalaust og brjóti jafnharðan þær viðjar sem við þurfum að hafa um þessi mál. Eins og menn þekkja verður viðmiðunin alltaf með þeim hætti að þetta verður rúlletta, stórhættuleg rúlletta. Það er fullreynt að heilbrrn. er ófært um að eiga þar nokkurn skynsamlegan hlut að máli. Það hefur sannað sig áratugum saman. Starfsmenn þess ráða ekkert við þetta. Það er ekki heldur hægt að ætlast til þess að stjórnmálamaður, sem kemur tímabundið óforvarandis að þessum málum hafi einhverjar töfralausnir í höndum eða geti veifað töfrasprota. Allt hefur verið látið reka á reiðanum í þessum sökum. Hvers vegna? Vegna vanstjórnar hefur kostnaðurinn verið margfaldur á borð við það sem hann hefði þurft að vera þótt þjónustan væri jafngóð eða betri. Menn geta svo sem sagt: Hvar eru þínar tillögur? Og því er aðeins til að svara: Því miður. Leikmaður eins og hér stendur hefur engin tök á því að leggja neitt af viti til í þessum efnum. Þarna þarf úttektar og rannsóknar við, þeirra sem til þess eru hæfir og fá aðstöðu til þess. Það er rétt að ýmislegt horfir til betri vegar. En ekki er allt sem sýnist. Ef við víkjum að skattamálum þá fer lítið fyrir efndum á þeim loforðum sem gefin hafa verið af þeim sem forustuna hafa með höndum um úrbætur í skattamálunum. Ég ætla nú ekki að tala um það sem snýr að eldri borgurum. Ég vil, með leyfi forseta, minnast hér á ályktanir frá síðasta landsfundi Sjálfstfl. fyrir rúmu ári, þar sem segir: ,,Landsfundur leggur áherslu á að afnema skuli tekjutengingu lífeyrisgreiðslna almannatrygginga til þeirra sem náð hafa 67 ára aldri. Í stað grunnlífeyris, tekjutryggingar, heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar eigi sérhver einstaklingur rétt á tilteknum eftirlaunum á mánuði, sem ekki verða skert með neinum hætti. Eftirlaun samsvari a.m.k. framangreindum greiðslum óskertum og taki árlega breytingum í samræmi við verðlagsbreytingar.`` Í þessum samþykktum er fleira en ekkert af þeim hefur gengið eftir. Þeir voru t.d. fullvissaðir um það, eldri borgarar, að nýtt eignamat mundi ekki hafa áhrif á skatta þeirra. Það reynist rangt, það eru orðin tóm. Það er ekki ástæða til að fara rækilegar út í þessa sálma. En hvað um þessa nýju samninga við félagsskap eldri borgara sem gerðir hafa verið? Mér skilst að kostnaðaráætlun vegna þeirra komi fram við 3. umr. fjárlaga. En þeir sem gerst þekkja telja þetta afar magurt, rýrt í roðinu, sem að þeim hafi verið rétt. Hvað um skattleysismörkin, sem er meginmál í hagsmunabaráttu þessara manna, þessa fólks? Hvað um þau? Þau eru óbreytt með öllu. Ég hef áður minnst á að hátekjuskattleysismörk þess sem hér stendur voru hækkuð. Um skattana má benda á þá staðreynd að þar hafa engar úrbætur orðið nema hjá fyrirtækjum, úr 30% niður í 18%. Allt og sumt. Skattpíningin heldur óhikað áfram alls staðar. En öryrkjar og sjúklingar mega fara að hlakka til því að nú hafa ungir menn í röðum sjálfstæðismanna unnið fræga prófkjörssigra. Þeir hafa mótað stefnu sem sjúklingar þyrftu sérstaklega að veita athygli. Þessir menn munu á næsta þingi taka til óspilltra málanna. Undir stjórn þess manns sem náði held ég 7. sætinu á Reykjavíkurlistanum, Sigurðar Kára Kristjánssonar, var sett saman stefnumótun austur á Hellu og formaður flokksins tók við henni fegins hendi. Þar er náttúrlega ýmislegt athyglisvert. Þeir vilja leggja niður embætti forseta Íslands, fækka ráðherrum, sameina ráðuneyti, leggja niður Samkeppnisstofnun, Byggðastofnun og Fjármálaeftirlitið. Þeir vilja færa almannatryggingakerfið á frjálsan tryggingamarkað og aðskilja rekstur og fjármögnun heilbrigðiskerfisins.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann muni ljúka ræðu sinni innan fimm mínútna.

Ég skal reyna að verða við ósk forseta. Þó að einhverjum mínútum skipti vona ég nú að menn nái samt mat sínum.

Forseti býður hv. þm. einnig að gera hlé á ræðu sinni þegar vel stendur á.

Já, ég ætla að sjá til hvernig mér vegnar, hvort ég kemst frá ræðunni. Ég vil tæpa á hluta þessarar samþykktar Sambands ungra sjálfstæðismanna sem gerð var á Hellu en þar kemur fram að SUS leggur áherslu á að Sjálfstæðisflokkur taki við heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og að sjúklingar sem liggja á sjúkrahúsum greiði fyrir fæðið að fullu og lyf upp að vissu marki. Rekstur stoð- og þjónustudeilda ríkisrekinna sjúkrastofnana verði boðinn út og heilsugæslulæknum veitt frelsi til að starfa sjálfstætt. Hámarksgreiðslur fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu verði hækkaðar. Þar hafa menn það. Þó hafa lyf stórhækkað til sjúklinga. Samt sem áður er gífurleg aukning á útgjöldum ríkisins vegna lyfjakostnaðar. Þar gengur áreiðanlega eitthvað úrskeiðis. Eins og ég sagði er ekki allt sem sýnist. Hér hefur verið minnt á atvinnuleysið og stóraukin framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð sem hið opinbera neyðist til að inna af hendi. Það hefur verið minnst á gjaldþrotin, sem stóraukist hafa og sannast m.a. á því að hundruðum milljóna þarf að bæta við í ábyrgðasjóð launa. Það er ýmislegt sem upplýsingar þyrfti að biðja um, t.d. hvað varð af kosningaloforði Framsfl. um 1 milljarð sem ráðstafað yrði í baráttunni við eiturefni. Það verður væntanlega upplýst af fyrirsvarsmönnum í fjárlagamálum. Ég minni á það hversu hrakað hefur starfi löggæslunnar í landinu. Það má reyndar líka minna á Landhelgisgæsluna, og sá ráðherra sem hefur yfirstjórn með þessu virðist sjálf vera hinn mesti papparáðherra. Úr löggæslunni á vegum úti hefur verið stórlega dregið og ofsaakstur hefur stórvaxið. Sá sem hér stendur ferðast mikið um landið. Enginn, alls enginn, ekur á 90 km hraða nema hann, og hann er alltaf fyrir. Hann er fyrir hér í Ártúnsbrekkunni þegar hann ætlar að halda löglegum hraða þar. Þeir komast ekki einu sinni fyrir fjárskorti upp í Ártúnsbrekku, lögregluþjónarnir. Ég ók til Staðar í Hrútafirði á föstudagseftirmiðdegi --- það tekur bara einn og hálfan tíma á 90 km hraða --- og 114 bílar fóru fram úr mér á þessum tíma og vegalengd, og sumir á kappaksturshraða enda höfum við hörmulegar afleiðingar fyrir augum. En það eru til peningar þegar á þarf að halda eins og í ný hermálaútgjöld og það eru til peningar þegar veita þarf ábyrgð gjaldþrota fyrirtæki í Bandaríkjunum, deCODE. Þá er hægt að reiða fram 20 þús. millj. kr. eins og að drekka vatn. Það er auðvitað ekki mikið sem þeir hæstv. ráðherrar Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson ætla að verja í hernaðinn, aðeins 300 millj. til að byrja með. Það er lítið á borð við það sem þeir ætla að rétta deCODE til að hressa það við. Ég verð við tilmælum hæstv. forseta um að stytta mál mitt en ég tek það fram að Frjálslyndi flokkurinn á enga aðild að málatilbúnaði fjárlagafrv. sem að líkum lætur. Þingmenn hans munu sitja hjá við lokaafgreiðslu þess og raunar fjáraukalaganna einnig en flytja tillögur og fylgja þeim ef þingmönnum þykir betur á því fara. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum um þær tillögur sem hér liggja fyrir er það álit okkar, fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln., að margar þeirra eigi ekki heima í fjáraukalögum, séu brot á fjárreiðulögum o.s.frv. Hér eru óvönduð vinnubrögð á ferðinni, það er eðlilegt að meiri hluti þingsins beri ábyrgð á tillögunum og þess vegna mun þingflokkur Samfylkingarinnar sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ganga til atkvæðagreiðslu um breytingar á frv. til fjáraukalaga þessa árs. Meginhluti þeirra breytinga sem hér eru lagðar til er til kominn annars vegar vegna vöntunar á fjármagni sem var svo sem fyrirsjáanlegt við gerð fjárlaga á sl. ári og hins vegar vegna ákvarðana sem framkvæmdarvaldið hefur þegar tekið um fjárútlát á þessu ári. Það er því ljóst að hér er fyrst og fremst verið að bæta úr af hálfu framkvæmdarvaldsins fyrir það sem á hefur skort við fjárlagagerð af hálfu meiri hlutans og framkvæmd fjárlaga. Það er því eðlilegt að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi beri ábyrgð á þeirri afgreiðslu sem hér er því að þetta er að sönnu hluti af framkvæmdinni á fjárlögunum. Því er samt ekki að leyna að ég hefði viljað sjá ríkja meiri jöfnuð á milli einstakra liða sem þarna er verið að leggja til, svo sem um sjúkrahús á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Margar af þeim tillögum sem hér er verið að greiða atkvæði um eru til bóta og ágætar en með vísan til þess að hér er fyrst og fremst verið að ljúka framkvæmd fjárlaga á ábyrgð meiri hluta ríkisstjórnarinnar situr þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Við afgreiðslu á fjáraukalögum og brtt. meiri hlutans nú við lok 2. umr. munu þingmenn Frjálslynda flokksins sitja hjá við afgreiðslu á tillögum meiri hlutans og fjáraukanum í heild. Þau verk hljóta öll af efni máls að verða eingöngu á ábyrgð stjórnarflokkanna.

Herra forseti. Hér eru til umræðu fjárlög ársins 2003. Það á öllum að vera kunnugt og vita það allir að það er fátt nauðsynlegra einni þjóð en að passa upp á ríkisútgjöldin sín. Það hefur alltaf legið fyrir og sagan hefur alltaf sýnt að þær þjóðir sem misst hafa tökin á opinberum fjármunum sínum hafa misst tökin á flestöllum hlutum þar á eftir þannig að umræðan um ríkisfjármálin er mjög alvarlegur hlutur. Það ber að taka þau alvarlega. Það er líka einmitt ábyrgðarhluti stjórnarandstöðunnar að ræða um ríkisfjármálin og koma þar með jákvæða, eðlilega og hlutlæga gagnrýni. Mér finnst það þess vegna dálítið áhyggjuefni hvað mér gengur illa að átta mig á því hvað það er sem stjórnarandstaðan gagnrýnir helst. Mér gengur það mjög illa en það er nauðsynlegt að fá það fram og mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því hvar ágreiningurinn sé. Hvernig viljum við standa að þessum málum? Hvað er það sem helst er að og hvernig getum við gert betur? Ég hef velt töluvert mikið fyrir mér þeirri miklu gagnrýni sem hefur komið fram á undanförnum missirum og árum á skattamál. Umræðan hefur verið langháværust þegar hún hefur snúist um viðhorfin til skattanna, hverjir eigi að borga þá og hver viðmiðunin eigi að vera. Skattleysismörkin verða þá alltaf helsta umræðuefnið og helsti ásteytingarsteinninn. Hver eiga skattleysismörkin að vera? Gagnrýni hefur komið fram, mjög mikil og mjög sterk frá ýmsum hagsmunaaðilum og frá öllum stjórnarandstöðuflokkunum. Menn hafa gert það að umræðuefni að ríkisvaldið sé að taka til sín meiri tekjur með því að hækka ekki meira skattleysismörkin. Það er ástæða, herra forseti, til að staldra við og fara yfir þessa hluti. Það er alveg ljóst að á tímum sem okkar, eins og við höfum lifað undanfarin sjö, átta ár þegar efnahagslífið hefur verið að stækka, hefur aldrei staðið annað til en að ríkisvaldið mundi hlutfallslega auka sinn hlut jafnt. Annað hefur aldrei staðið til. Það hefur aldrei verið gefin út nein yfirlýsing um annað, aldrei, og ástæðurnar eru mjög augljósar. Í fyrsta lagi að skuldir ríkisins eru gríðarlegar frá óreiðuárunum þannig að nóg er til að borga niður. Það hefur verið gert. Það má gagnrýna að ekki hafi verið gert meira af því. Ég get alveg tekið undir þá gagnrýni. Það væri æskilegt að við hefðum á umliðnum árum getað borgað meira niður af skuldum ríkisins en gert hefur verið. Það er alveg rétt. Í öðru lagi er ástæða sú að það hefur aldrei verið pólitískur vilji þeirrar ríkisstjórnar sem situr hér að draga á nokkurn hátt úr velferðarkerfinu á Íslandi. Það hefur verið aukið. Jafnframt því sem þjóðarbúið vex höfum við aukið velferðarkerfið, og íslenska velferðarkerfið er eitt það besta og fremsta í heiminum. Það er það að allra dómi. Auðvitað og eðlilega geta menn gagnrýnt það og sagt að það ætti að vera meira, það ætti að vera betra, það ætti vera hærra, stærra o.s.frv. Það er alltaf hægt að segja það og má alltaf segja það og má alltaf finna fyrir því rök. Staðreyndirnar eru þó þær að kjör allra Íslendinga hafa verið að batna í átta ár og er þar enginn undanskilinn, enginn. Stóra spurningin til þeirra sem gagnrýna skattleysismörkin og það að ríkið hefur núna aukið hlut sinn er þessi: Ef við eigum ekki að hafa þessa viðmiðun þegar hagvöxturinn er í gangi í landinu, þegar þjóðarbúið er að stækka, þegar kaupmáttur launanna er að vaxa svo mikið sem raun ber vitni, hvað ætlum við þá að gera þegar hagvöxturinn verður í mínus, þegar þjóðarbúinu hrakar, þegar hagsveiflan gengur niður? Í öllum tilfellum og á öllum tímum vitum við að þetta gengur í bylgjum. Það er enginn sá tími og rennur aldrei upp að hagvöxturinn sé stöðugur upp á við. Einhvern tíma kemur að því að þjóðarbúið fari niður. Við höfum alltaf lent í slíkum sveiflum. Og spurningin er þessi: Við hvað ætla menn þá að miða þegar kaupmátturinn minnkar? Ætla menn þá að miða við verðlagið eða við launavísitöluna? Við þessu fæst aldrei svar frá stjórnarandstöðunni en hún verður að svara þessu. Það er ekki nóg að segja: Við ætlum að draga úr sköttunum þegar vel gengur en við vitum ekki hvað við ætlum að gera þegar það snýst við. Þetta er grundvallaratriði. Þegar hagvöxtur er mikill, herra forseti, þegar kaupmáttur eykst eykur ríkið sinn hlut hlutfallslega vegna þess að þegar kaupmátturinn minnkar, þegar hagsveiflan fer niður, verður ríkið að vera í stakk búið til þess að minnka sinn hlut, til að verja kaupmátt einstaklinganna, til að verja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Þetta er grundvallaratriði sem menn verða að skilja og verða að vita hvernig virkar. Það er hlutverk ríkissjóðs að taka á sig þessa sveiflu. Ríkisstjórnin verður að vera tilbúin til þess að verja kaupmáttinn þegar hann fer niður, ekki öfugt. Ég sé að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sá frækni skipstjóri, situr hér og hlustar á mig. Ég hef áður notað í samlíkingunni um sveiflujöfnun ríkissjóðs að það er ekki ósvipað veltitönkum á togara. Kerfið tekur inn í sig þegar það fer upp og ýtir sér út til að halda sér í jafnvægi. Þetta er hlutverk ríkissjóðs og þetta er hlutverk sem ríkið hefur umfram sveitarfélög. Sveitarfélögin eru bara bein útgjöld og beinar fjárfestingar, taka ekkert á sig þessar sveiflur. Þess vegna er eðlilegt að ríkið hafi á undanförnum árum aukið hlut sinn. Í þessum fjárlagaumræðum hef ég stundum og yfirleitt alltaf reynt að fara yfir stöðu ríkissjóðs og bent á það sem ég hef talið vera veikleikamerki ríkissjóðs. Það sem mér hefur fundist hvað einkennilegast er að ég hef aldrei heyrt stjórnarandstöðuna taka undir þessa gagnrýni fyrr en þá kannski áðan þegar hv. þm. Sverrir Hermannsson lýsti því yfir að hann væri mér mjög sammála í umræðunni um heilbrigðismál, og þakka ég fyrir það. Í mörg ár hef ég alltaf gert að umræðuefni launamál ríkisins. Ég tel þau mesta veikleikann í ríkisrekstrinum og hafa verið allt frá árinu 1997. Ég ætla að segja það hér og nú að það er einn þarfasti hluturinn sem við getum gert í framtíðinni, og verðum að gera svo fljótt sem við getum, að breyta þessu aftur. Hinir ágætu forstjórar ríkisfyrirtækjanna geta ekki staðið að þessum samningagerðum eins og um hnútana er búið. Það verður í mjög mörgum, ef ekki flestum, tilfellum ríkisrekstrarins að miðstýra launum. Það verður að gera það. Hækkun ríkisstarfsmanna umfram aðra má ekki vera. Ríkisstarfsmenn eru jafnháðir afkomu atvinnuveganna og framleiðslugetunni eins og allir aðrir starfsmenn á Íslandi. Þetta verða menn að hafa í huga. Þar að auki vil ég benda á að ríki og sveitarfélög verða að taka saman höndum og starfa saman í samningagerð þannig að við horfum ekki upp á þennan leik ár eftir ár þegar þeir semja hver í sínu lagi, ríkið, síðan sveitarfélögin, svo ríkið og svo aftur sveitarfélögin og þannig koll af kolli. Menn er alltaf að búa til nýjar viðmiðanir og nýtt réttlæti eða óréttlæti eftir því hvernig menn horfa á það. Það er alveg rétt að á ýmsum sviðum hefur okkur ekki tekist að halda utan um útgjöld ríkisins eins og við hefðum viljað. Það er alveg hárrétt og engin ástæða til að þræta neitt fyrir það, alls engin. Heilbrigðismál hafa komið til umræðu þó nokkuð í þetta skiptið eins og svo oft áður við umræðuna um ríkisfjármálin. Þau eru gríðarlega stór hluti af útgjöldum ríkisins og ef við náum ekki tökum á þeim er hætt við að við náum ekki tökum á ríkisútgjöldunum í heild. Ég, herra forseti, er alveg sannfærður um að við verðum --- og eigum engra kosta völ í því --- að breyta rekstrarformi heilbrigðisstofnananna, mjög margra félagsmálastofnana og helst framhaldsskólanna og háskólanna líka. Það er mjög þarft. Við eigum að leita leiða til þess að ná sem hagkvæmustum rekstri í hvaða einingu sem er. Það er alveg ástæðulaust að láta slík ummæli valda nokkurri tortryggni. Það er algjör pólitísk samstaða um það á Íslandi, svo og að ég ætla í allri Vestur-Evrópu, að standa áfram að samhjálpinni í því formi sem við höfum gert. Við þurfum ekki á nokkurn hátt að yfirgefa samhjálpina þó að við breytum rekstrarforminu, langt í frá. Við verjum núna rúmum 8% af vergri landsframleiðslu til heilbrigðismála. Það er mjög hátt hlutfall. Hins vegar eru Íslendingar, einstaklingarnir sjálfir, að borga heldur lægri hlut en í öllum öðrum Evrópuríkjum. Í Evrópuríkjunum öllum borga einstaklingarnir í kringum 2% af vergri landsframleiðslu, á Íslandi er þetta hlutfall 1,3--1,4%. Við borgum því í heildina til heilbrigðismála 9,4% af vergri landsframleiðslu sem er gríðarlega hátt hlutfall. Eigi að síður er það staðreynd að sjúkrahúsin vantar peninga. Með þessu frv. og með fjáraukalagafrv. er verið að mæta þeirri þörf. Það eru gríðarlega miklir peningar og ekkert skrýtið þó að marga svimi þegar þeir horfa á hvað þessar tölur eru ofsalega háar. Við verðum að sjálfsögðu að verða við þessu vegna þess að við getum ekki látið slíkar grundvallarstofnanir sem Landspítala -- háskólasjúkrahús vera í algjöru fjársvelti, það getum við ekki. En við verðum að horfa til þess að ef þær aðgerðir sem við höfum notað á umliðnum árum duga ekki er ekkert eðlilegra en að leita nýrra leiða. Það er ekkert að því að viðurkenna það. Aðferðin til að útdeila peningum er bara eins og hver önnur föt. Þau eru ágæt til að byrja með. Síðan slitna þau og verða ónothæf og ónýt og þá á að henda þeim og fá sér ný. Þannig eigum við að gera það með úthlutun. Þannig eigum við að gera það alltaf og viðurkenna ef eitthvað tekst ekki. Okkur tekst ekki í dag að halda utan um þessa peninga eins og við vildum gera, eins og við höfum margsinnis stigið á stokk og strengt þess heit að nú skyldi þetta standa, það er alveg rétt. Við höfum margsinnis gert það en það hefur ekki gengið eftir. Ég tel það ekki sök forráðamanna heilbrigðisþjónustunnar. Ég tel það ekki sök forstjóra Landspítalans að þetta hefur ekki tekist. Ég er alveg viss um að það góða fólk hefur lagt sig allt fram og unnið mikið þrekvirki við að reka þessar stofnanir. 
             Eflaust eru mjög góðir og hæfir einstaklingar í allflestum ríkisstofnunum þó að undantekningar séu og þurfi að horfa á það gagnrýnum augum á hverjum tíma. Enginn þarf að óttast að líta undan gagnvart því. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum haft það að meginmarkmiði að einkavæða fyrirtækin í samkeppnisgreinunum. Blessunarlega er þátttöku ríkisins í rekstri banka að verða lokið. Það er stórkostlegur áfangi í sögu Íslands þegar við losnum undan því. Við eigum eftir að losa okkur við fleiri fyrirtæki. Í megindráttum hefur þetta þó gengið, að vísu með nokkrum brösum, en þó hefur það gengið og er nú að vera lokið. Viðfangsefni framtíðarinnar fyrir ríkissjóð er að breyta rekstrarformi ríkisfyrirtækjanna, skólanna, heilbrigðisstofnananna, stofnana á vegum félmrn. o.s.frv., ekki hvað síst hinna opinberu vísindastofnana. Það er skelfilegt að ríkið skuli reka vísindastofnanir, það hefur ekkert með slíkan rekstur að gera, bara ekki neitt. Hins vegar er sjálfsagt mál að leggja gríðarlegt fé í vísindarannsóknir. Við eigum ekki að minnka það, við eigum að auka það ef við getum. Ég get ekki minnst á þessar stofnanir án þess að minnast á stofnun sem heitir Hafrannsóknastofnun Íslands sem núna fær 1,6--1,7 milljarða á fjárlögum til starfsemi sinnar. Þessi stofnun er orðin hreint meinvarp í íslensku efnahagslífi og fátt er brýnna en að leysa hana hreinlega upp. Við getum ekki í byrjun 21. aldar lifað við að það sé ríkiseinokun á vísindum þeirrar náttúru sem fæðir okkur og klæðir, hafinu í kringum landið. Það er lífsnauðsyn fyrir okkur að frjálsar rannsóknir fái að fara fram og ríkið styðji einstaklingana til þess ekki minna en það gerir í dag. Við erum algjörlega bundin þessari einu stofnun sem með kreddum sínum í 30 ár gagnvart þorskveiðunum er á góðri leið með að draga öll sjávarþorp Íslands niður, öll, engin undantekning þar á.  Ég ætla aðeins að minnast á annan hlut varðandi innheimtu ríkisins á tekjum. Við höfum fjallað mjög um að æskilegt væri að við minnkuðum skatta á Íslandi. Ég hef mjög tekið undir það. Kærir vinir mínir í forustu ungra sjálfstæðismanna hafa sett þetta mjög á oddinn.  Á einu sviði þjóðlífsins ríkir mikið ójafnvægi --- mjög mikið ójafnvægi sem er þjóðfélaginu hættulegt --- það er ójafnvægi í byggðum landsins. Það er það ójafnvægi sem ógnar okkur og mun valda þjóðfélaginu óbærilegum skaða ef við fáum ekkert að gert. Einn hlutur skiptir að mínu mati höfuðmáli gagnvart byggðum landsins, samkeppnishæfni atvinnulífsins úti á landi. Hún hefur á undanförnum árum orðið fyrir verulegum hnekki vegna tæknibreytinga. Við höfum lagt af strandsiglingar og tekið upp landflutninga í staðinn. Þetta hefur aukið flutningskostnað á Íslandi gríðarlega á undanförnum árum. Og þessi staða veldur því að samkeppnishæfnin er að minnka. Eins og það er sjálfsagt að ríkisvaldið hafi með höndum þá sveiflujöfnun sem þarf í efnahagslífið verða menn líka að átta sig á því að ef ríkisvaldið getur á það að fórna tekjum sínum fyrir atvinnulífið. Miskunnarlaust, til að tryggja áframhaldandi hagvöxt því þá mun ríkisvaldið fá aftur þá peninga, margfalda, til baka. Vonandi kemur sú tíð að við getum lækkað skatta á Íslandi. Þá er einn skattur sem er höfuðnauðsyn að gangi fyrir um lækkun, þungaskatturinn. Hann er landsbyggðinni gríðarlega dýr og erfiður. Menn segja: Hvað ætlið þið þá að gera við vegina? Ég segi: Tekjur af umferðinni eru miklu meiri en sem nemur því sem við leggjum í vegagerð. Við skiptum þessum tekjustofnum sem eru teknir af Vegagerðinni í sex hluta. Við köllum suma þeirra markaða tekjustofna sem fara til Vegagerðarinnar, aðrir skattar af umferðinni eru ekki markaðir og fara beint í ríkissjóð. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að það er langvænlegast til að bæta stöðu landsbyggðarinanr að bæta samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Gamla aðferðin sem menn hanga í enn þá, að búa til byggðasjóði, er hin úrelta aðferð. Hún var búin til í gamla daga þegar vextir voru neikvæðir á Íslandi, þá þótti það vera byggðunum til styrktar að geta verið með lánsfé sem var lánað með neikvæðum vöxtum. Þannig var það hugsað í upphafi. Nú er fyrir löngu komin önnur tíð. Það er aðalatriðið að hugsa til stöðu atvinnulífsins, það skiptir öllu máli ef við ætlum að styrkja landsbyggðina og það er lífsnauðsyn fyrir okkur að styrkja hana. Við gætum ekki borið það að hún hryndi saman og við yrðum að einu litlu borgríki. Það yrði slíkt ofboðslegt efnahagstjón, tala nú ekki um það að nógar eru sorgir Íslendinga og mæða út af velferð sinni, þó að ekki bætti við þá upplausn sem af því yrði ef við yrðum að einu borgríki. Hér er um gríðarlega hagsmuni fyrir ríkisvaldið að tefla, að geta gert það á raunhæfan hátt að setja stoðir undir atvinnulífið úti á landi. Þessi tvö atriði sem ég nefndi held ég að séu nauðsynlegust og við gætum hrint þeim í framkvæmd strax. Auðvitað getur ríkissjóður gert það strax, það eru hagfræðileg rök fyrir því. Í þeirri stöðu sem við erum í núna, með bara núll í hagvexti, er alveg hægt að réttlæta það að setja ríkissjóð í heilmikinn mínus ef það er til þess að auka framleiðsluna í landinu, bæta stöðu samkeppnisaflanna. Auðvitað er það alveg hægt. Við ætlum ekki að gera það núna. Við ætlum að afgreiða þessi frv. með dálitlum afgangi, ekki miklum enda er þess engin þörf. Í þjóðfélagi þar sem er enginn hagvöxtur er alls engin þörf á því. Við skulum samt minnast þess að við erum gæfuþjóð. Íslensk ríkisfjármál standa mjög vel. Hættumörkin sem eru notuð erlendis og höfð til viðmiðunar, hjá OECD, Evrópusambandinu og víðar, eru yfirleitt þau --- og þá hringja bjöllurnar, þá blikka ljósin --- þegar halli ríkissjóðs, rekstrarhalli, nær þremur prósentum af vergri þjóðarframleiðslu þessara landa. Þannig er það mjög víða í dag í Evrópu. Þannig er það í Þýskalandi, Frakklandi og víðar. Það samsvaraði því að við afgreiddum hér fjárlög fyrir árið 2003 með 24 þús. millj. kr. halla ef við værum á sama stað stödd og Þjóðverjar og Frakkar. Tuttugu og og fjögurra milljarða halla.  Það væri mjög æskilegt, herra forseti, eins og ég minntist á í upphafi ræðu minnar, að við gætum áttað okkur hver á afstöðu annars. Ég átta mig ekki nákvæmlega á því hvað stjórnarandstaðan vill gera öðruvísi en við erum að gera. Ég skil ekki alveg hver afstaða hennar er til skattamálanna. Ég veit ekki hvort hún vill hækka þá eða lækka. Ég veit ekki hvort hún vill reka ríkissjóð með meiri afgangi eða minni. Ég veit ekki hvort þau telja það hneykslanlegt að við höfum ekki meiri útgjöld núna en við erum með. Ég veit það ekki, ég geri mér ekki grein fyrir því. Þetta er alvarleg umræða og við skulum vera viðbúin því og vonast til þess að við getum haldið áfram á þeirri farsældarbraut sem við erum sannarlega á núna, að næstu ár verði í nákvæmlega sama farinu. Þá skiptir ekki máli hvaða ríkisstjórn er, heldur að það sé þverpólitísk samstaða um að reka ríkissjóð af gætni og ábyrgð eins og hefur verið gert á umliðnum árum og þá mun okkur farnast vel á öðrum sviðum.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson telur greinilega að hann sé sloppinn úr prófkjörsbaráttunni á Norðurlandi vestra. Hann sagði að hérna hefði verið jákvæður ríkisbúskapur. Hvernig hefur hann fengist? Með sölu eigna. Með sölu arðbærra eigna sem hafa staðið undir þjónustu, á Vestfjörðum og um allt land, með sölu banka og sparisjóða sem gengu inn í bankana. Með herkjum tókst að stöðva sölu Landssímans. Ég er ekki viss um, herra forseti, að Vestfirðingar mundu gefa mikið fyrir þennan boðskap ellegar þegar hann fer að skjóta að Hafrannsóknastofnun hér fyrir rangláta stefnu í fiskveiðistjórn sem flokkur hans ber ábyrgð á. Virðulegur forseti. Ætlar hv. þm. að bera sama mál á borð fyrir vestfirska kjósendur? Ætlar hann líka að bera á borð þann mismun í fjárlagafrv. varðandi rekstrarkostnað sjúkrahúsa þar sem gengið er freklega á sjúkrahúsin á landsbyggðinni? Ætlar þessi hv. þm. að bera það á borð Vestfirðinga?

Herra forseti. Það er einfaldlega rangt hjá hv. þingmanni að sala ríkiseigna standi undir afgangi ríkissjóðs á umliðnum árum. Afgangur ríkissjóðs hefur verið miklu meiri en svo. Í öðru lagi, herra forseti, hef ég margsinnis haldið þessa sömu ræðu á Vestfjörðum og um allt Norðvesturlandið þannig að hún á ekki að koma neinum þar á óvart. Sú stefna og ríkiseinokun sem er í gangi varðandi þorskveiðarnar er að sliga þessar byggðir. Og þetta eru ekki ný ummæli frá minni hendi heldur hef ég haldið slíkar ræður um allt þetta nýja kjördæmi og Vestfirði alla. Þingmaðurinn skal alveg gera sér grein fyrir því að það hefur engum komið á óvart, ekki vestfirsku fólki né öðrum íbúum Norðvesturkjördæmisins, sem ég sagði hér áðan.

Herra forseti. Mér þykir dapurlegt ef kjósendur hv. þingmanns taka ekkert mark á honum. Hann er búinn að sitja í ríkisstjórn í a.m.k. 12 ár og hefði getað haft áhrif á stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum, í fiskveiðistjórnarmálum, ef hann hefði haft dug til. En kannski er hv. þm. einungis með þennan málflutning á Vestfjörðum og svo annan málflutning hér þegar kemur inn í ríkisstjórnarflokkana. Halda þingmenn virkilega, eins og hv. þm. gat hér um, að einkavæðing sjúkrahúsa, skóla og vísindastofnana sé það brýnasta sem brennur á hagsmunum Vestfirðinga og annarra landsbyggðarbúa? Ég mótmæli því. Ég tel einmitt að einkavæðingarstefnan í almannaþjónustunni sé eitt það hættulegasta sem í gangi er gagnvart dreifbýlinu. Og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, fjármálasérfræðingur Sjálfstfl., ætti að beita áhrifum sínum innan Sjálfstfl. og innan þessarar ríkisstjórnar því það er hún og stefna hennar sem er mesti bölvaldur fyrir þá neikvæðu búsetuþróun og atvinnulíf á landsbyggðinni sem við búum við.

Herra forseti. Ég hef verið sakaður um ýmislegt um dagana en þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri það frá nokkrum manni að ég sé huglaus. Ég hef verið sakaður um allt milli himins og jarðar, allt annað en það. Ég vil líka benda honum á að hagsmunir Vestfirðinga, svo og Snæfellinga, Akurnesinga, Skagfirðinga og allra þar á milli, eru nákvæmlega þeir sömu og allra annarra Íslendinga. Við eigum að gæta hagkvæmni, við eigum að leita hagkvæmustu leiða í rekstri ríkisins vegna þess að okkur ber að fara eins vel með fjármuni ríkisins og skattborgaranna og við getum helst gert. Það er mjög brýnt fyrir alla að við gerum það á eins ódýran hátt og góðan og við helst þekkjum. Þess vegna fara hagsmunir allra saman. Skiptir ekki máli frá hvaða kjördæmi menn koma eða hvað þeir heita.

Virðulegi forseti. Þetta var flott ræða en hún var ekki í miklu samhengi við fjárlögin sem verið er að ræða hér. Satt best að segja er hægt að segja það sem um þessi fjárlög er að segja í einni setningu. Það felst ekki í þeim nokkur stefnumörkun og hefur aldrei verið í nokkrum fjárlögum þessarar ríkisstjórnar. Þetta eru plástrar og bætur. Ríkisstjórnin fleytir sér áfram yfir hvern vanda og tekur aldrei almennilega á. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvar er stuðningur við litlu þekkingar- og sprotafyrirtækin? Hvar eru barnakort Framsóknarflokksins? Hvar er fjölskyldupólitík ríkisstjórnarinnar sem var bara orðin tóm í þáltill.? Það er ekkert að finna hér sem skiptir máli. Barnafólkið er með skattbyrðina. Það sem þessi ríkisstjórn kemur sér saman um er einkavæðingin og gæluverkefni, smápeningar svo sem í hverjum fjárlögum en stinga samt í augun. Þetta er það sem einkennir fjárlögin, virðulegi forseti, og þetta er ekki það sem hv. þm. var að tala um enda er ræða hans í engum tengslum við fjárlögin.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um í hverju þetta andsvar var fólgið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hæla mér og segja að þetta hafi verið flott ræða, það er alltaf gaman þegar manni er klappað aðeins á kollinn, það verður að viðurkennast og ég þakka henni fyrir það. Ég reyndi samt í þessari ræðu, herra forseti, að fara yfir ríkisfjármál Íslands. Ég reyndi að tala um skattamálin og ég reyndi að segja frá því á hverju þau byggðust, hvers vegna við innheimtum tekjur til ríkisins. Við gerum það til að búa okkur undir það að geta látið ríkissjóð fórna sér fyrir kaupmátt almennings, fyrir rekstrarhæfni fyrirtækja, þegar illa gengur. Það er meginstefnan og að þessu erum við að vinna. Þetta er sú pólitík sem við rekum. Ég reyndi að leggja mig allan fram við að skýra það og sýna.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði af athygli og hef hlustað á allar ræður þingmannsins í allri fjárlagaumræðu. Virðulegi forseti. Hvað vitum við um þróunina þegar verður af því stærsta verkefni sem ríkisstjórnin er með og er ekki nefnd í þessum fjárlögum, Kárahnjúkavirkjun og framkvæmdirnar? Hvað vitum við þá um vexti? Hvað vitum við þá um þenslu? Hvað vitum við þá í raun og veru um þennan hagvöxt og viðbrögðin við honum? Hv. þm. talaði svo fjálglega um það að fækka ríkisverkefnunum og að það væri það sem þessi ríkisstjórn stefndi að, eins og ég benti sjálf á. Ég spyr hv. þm. hvort hann geti bent mér á eitthvert dæmi um það að þjónusta eða útgjöld hafi minnkað við einkavæðingu? Vill hann benda mér á það? Nei, kostnaðurinn flyst frá ríkinu og til þess sem notar, nýtir eða þarf á að halda. Það er staðreyndin. Auðvitað höfum við búið vel. Við höfum búið við góðan afla. Við höfum búið við mikilvæga markaði. Við höfum sjálf búið í haginn, og ég hef tekið þátt í því, en það er ekki haldið vel á. Það er mismunur á þessu tvennu.

Herra forseti. Bæði í fyrra og hittiðfyrra gaf Alþjóðabankinn, sem annast verðlaunaúthlutun og stigagjafir í heilbrigðismálum, Frakklandi 1. einkunn fyrir að hafa náð bestum árangri og bestum tökum á fjármunum til heilbrigðismála. Þeir hafa gengið hvað lengst fram í einkavæðingu á heilbrigðissviði undir forustu þess ágæta krata sem þar hafði völd, Jospins. Jospin, þessi vinstri krati, stóð fyrir gríðarlegri einkavæðingu á heilbrigðiskerfi Frakklands og Frakkar hafa verið margrómaðir fyrir hinn gríðarlega árgangur sem Frakkland hefur náð í þeim efnum, svo ég minni hv. þm. á þau verðlaun sem kratar hafa fengið, einmitt fyrir einkavæðinguna í Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir að það hafi verið sérstök ástæða til að verðlauna þá ræðu sem hv. þm. flutti, enda held ég að hún hafi í heildina verið eitthvað það samhengislausasta sem hér hefur verið sett fram í nokkuð langan tíma. Í fyrsta lagi talaði hv. þm. um að draga saman seglin eins og hægt væri. Síðan færðist áherslan til þess að dreifa peningum eins og hægt væri út um hvippinn og hvappinn. Ríkissjóður átti að taka stóran þátt í aukningu á hagvextinum en um leið átti að skera niður á öllum sviðum. Á heildina litið var ræðan því mestan part samhengislaus. Það eru þó nokkur atriði, virðulegur forseti, sem mig langar að spyrja hv. þm. um. Í fyrsta lagi liggur fyrir að menn hafa gefist upp á að verja kvótakerfið og ætla að kenna Hafró um það sem miður hefur farið. Pilsfaldakapítalismi skal síðan verða lausnin á þeim vanda sem ríkir í heilbrigðiskerfinu. En það er samt sem áður ein spurning, virðulegur forseti, sem ég vil beina til hv. þm. Hún er þessi: Hver er eðlilegur hlutur ríkissjóðs í vextinum í hagkerfinu? Hv. þm. sagði í ræðu sinni eitthvað á þá leið að það væri eðlilegt að ríkissjóður tæki tiltekinn hlut af hagvextinum og mundi þannig auka tekjur sínar eftir því sem hagvöxturinn ykist. Hver er eðlilegur hlutur, virðulegi forseti?

Herra forseti. Það hlýtur að vera vandamál hv. þm. en ekki mitt að hann hafi ekki séð samhengi í ræðu minni. Þegar hún prentast út eftir nokkra daga skal ég koma henni til hans og við skulum sitja saman og lesa hana. Þá skal ég skýra það út sem hefur farið úrskeiðis hjá honum. Að sjálfsögðu er ekki til neitt eðlilegt hlutfall. Það er ekki hægt að tala um neitt eðlilegt hlutfall sem ríkið ætti að taka til sín undir tilteknum kringumstæðum. Ég var hins vegar að reyna að skýra út að þegar þjóðarbúskapurinn ykist væri að sjálfsögðu ekkert athugavert við að ríkið tæki hluta af því, sérstaklega með tilliti til þess að við erum með gríðarlegar skuldir frá fyrri tímum og ekki nema eðlilegt að við borgum þær þegar vel gengur í efnahagslífinu. Ekki borgum við þær niður þegar illa gengur. Auðvitað gerum við það ekki. Við eigum að borga niður skuldirnar þegar vel gengur vegna þess að við erum ekki fær um það þegar verr stendur á.

Virðulegi forseti. Mér verður bæði ljúft og skylt að fara yfir ræðu hv. þm. þegar fram líða stundir og hún kemur út úr prentvélinni. Ég vildi bara vekja athygli hv. þm. á því að hann hefur stutt þá ríkisstjórn sem nú situr, þá flokka sem nú hafa stjórnað á áttunda ár. Frá því að fyrstu fjárlög þessarar ríkisstjórnar komu fram árið 1996, þ.e. heilu fjárlögin, hafa ríkisútgjöld undir forustu þessarar ríkisstjórnar vaxið um 130% í krónum. Frá því að fjárlög voru lögð fram á árinu 1996 hefur þessi þróun átt sér stað. Það er því ekki nema von að menn spyrji hvert sé eðlilegt hlutfall ríkissjóðs í auknum hagvexti og þjóðarbúskap? Það er ekki nema von að spurt sé. Ég skil vel að hv. þm. treysti sér ekki til að svara þessari spurningu en kannski gerir hann tilraun til þess í öðru andsvari, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ríkissjóður er í mjög miklu jafnvægi á Íslandi. Hann er í jafnvægi sem allar þjóðir Evrópu vildu státa af. Ég var að benda á að við erum gæfumenn að því leyti. Sannarlega höfum við aukið útgjöldin en telur stjórnarandstaðan það af hinu góða eða af hinu vonda? Telur hún að við hefðum ekki átt að auka útgjöldin? Telur hún að við hefðum átt að auka útgjöldin enn meira? Við höfum verið að hækka laun ríkisstarfsmanna. Við höfum verið að bæta lífeyriskjör þeirra. Við höfum verið að auka við velferðarkerfið. Við höfum aldrei farið í meiri framkvæmdir í vegagerð o.s.frv. Ég veit ekki hvort stjórnarandstaðan telur þetta óheppilegt eða heppilegt. Ég geri mér bara ekki grein fyrir því. Ég hefði heldur, herra forseti, talið æskilegra fyrir minn smekk að við hefðum ekki aukið útgjöldin eins mikið og við gerðum. Við stæðum enn betur í dag.

Herra forseti. Eini gallinn við ræðu hv. þm. Einars Odds er sá að þetta er í fjórða skiptið sem ég hlusta á hana óbreytta. Ég er farinn að kunna hana utan að og það er nú ekki skemmtilegt álag. Hann minntist á skattleysismörk. Ég gerði gys að þeirri lagasetningu er ákveðið var að hækka hátekjuskattsleysismörkin á þeim sem hér stendur. Ég minni hins vegar á að eldri borgarar hafa verið sviknir um hækkun á skattleysismörkum. Það er þessi mismunun sem talað er um að skilji eftir þá sem erfiðast eiga. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að Hafrannsóknastofnun er æxli á þeirri kerfisófreskju sem við búum við í sjávarútvegsmálum. Hann ber fullkomna ábyrgð á því eins og aðrir stjórnarliðar.

Herra forseti. Ég vona nú að hin mikla næmni hv. þm. valdi honum ekki andvökum, úr því að hann er með ræðurnar mínar allar í kollinum.

Jú.

Ég var einmitt að vona að svo væri ekki, en ég samhryggist honum með það. Það hlýtur að vera mjög erfitt fyrir hv. þm. að vera með ræðurnar mínar allar í kollinum. Ég get ekkert að þessu gert nema benda honum á að hlusta ekki, það er eina ráðið úr því hann lærir þetta allt utan að. En ég ætla ekki að hætta að tala. Ég ætla ekki að hætta að halda þessar ræður. Ég ætla ekki að hætta því þó að menn eigi við þessi vandræði að búa að læra þær utan að. Það er nauðsynlegt að brýna fyrir mönnum sýknt og heilagt að jafnvægi í búskap ríkisins og ábyrg fjármálapólitík er grundvöllur alls annars í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Hv. þm. ætlar ekki að hætta að halda ræður sínar. Þess vegna verð ég að grípa m.a. til þess ráðs að hætta sjálfur hér á þingi. Hann minntist á að velferðin væri að aukast hjá öllum. Hún er ekki að aukast hjá eldri borgurum og öryrkjum. Meira að segja þegar öryrkjum voru dæmdar bætur greip ríkisstjórnin til þess að setja lög og skerða þær aftur. Það er líka hægt að rifja það upp að því var lýst yfir að nýtt fasteignamat mundi ekki hafa áhrif á eignarskatta. Þetta er rangt. Þetta reyndust ósannindi. Þeir sem erfiðast eiga, aldraðir borgarar, kannski með dýrar eignir, finna sárlega fyrir þessu.

Herra forseti. Það liggur fyrir í öllum opinberum gögnum og öllum gögnum frá Hagstofu Íslands, frá Þjóðhagsstofnun Íslands og öllum þeim gögnum sem við þekkjum, að kaupmáttur eldri borgara rýrnaði frá 1987 til 1992. Hann hefur vaxið frá árinu 1994. Hann hefur vaxið jafnt og þétt. Allt annað er ósannindi. Hrein ósannindi. Hann hefði kannski átt að vaxa enn þá meira, það getur vel verið rétt, en hann hefur vaxið öll þessi ár. Hann rýrnaði á árunum 1987 til 1992. En núna er sett í lög, núna höfum við lögfest, að komi til slíkrar niðursveiflu eins og þá var í efnahagslífinu skuli eldri borgarar og öryrkjar ekki verða fyrir skerðingu. Þetta er munurinn á þeirri löggjöf sem núna er og þeirri löggjöf sem var 1987. Þetta er það sem við getum bent á. Þetta eru staðreyndir og yfir þessu skulum við vera stolt.

Hæstv. forseti. Hér við 2. umr. fjárlaga hafa menn dregið það fram að vöxtur hefur verið í velferðarkerfinu hjá okkur Íslendingum á undanförnum árum. Við viljum hafa Ísland velferðarríki og við ætlum að hafa það þannig. Við eigum jafnframt að vera gagnrýnin á þau rekstrarform sem notast er við í velferðarkerfinu. Við eigum að spyrja hvernig skattpeningar borgaranna nýtist sem best og hvernig þeim sé best varið til að veita sem besta þjónustu. Við eigum að nýta okkur kosti einkareksturins þar sem það hentar og þeirra spurninga verðum við að spyrja við hverja einustu fjárlagagerð. Það eru margar spurningar sem við í fjárln. þurfum að leita svara við þegar við förum yfir fjárlagafrv. Í yfirferð ráðuneytanna eru dregin fram þau vandamál og þau verkefni sem ríkiskerfið stendur frammi fyrir. Víða eru þau nokkuð stór en þegar á allt er litið eru heilsugæslukerfi okkar, sjúkrahúskerfið og velferðarkerfi okkar varðandi málefni fatlaðra, á býsna góðri leið. Við eigum hins vegar eftir að skoða betur kosti þess að færa meira af þeim fjármunum þeim sem við leggjum til þessara verkefna í einkarekstur. Ég held að það verði viðvarandi verkefni hjá okkur sem við verðum að skoða á næstu árum. Ég vildi aðeins fara yfir það sem við skoðuðum í félmn. varðandi málefni fatlaðra. Þar höfum við staðið frammi fyrir verkefnum varðandi vistunarmál á höfuðborgarsvæðinu. Við skoðuðum það fyrir síðustu fjárlagagerð og erum að skoða það núna. Það kom fram í vinnu nefndarinnar að starfshópur skilaði skýrslu um styttingu biðlista eftir þjónustu svæðisskrifstofa málefna fatlaðra á árinu 2000 og eftir þeirri skýrslu hefur verið farið. Vistunarvandinn hefur verið sérstaklega mikill í Reykjavík og Reykjanesi. Tillögur nefndarinnar voru að rýmum í sambýlum yrði fjölgað um alls 80. Það svarar til 15--16 sambýla. Í öðru lagi var gert ráð fyrir að árlega yrði 5,2 milljónum varið til að eyða biðlistum eftir frekari liðveislu hér á höfuðborgarsvæðinu og að rýmum í dagþjónustu í Reykjavík og Reykjanesi yrði fjölgað um alls 40. Í frv. til fjárlaga núna árið 2003 nemur heildarframlag til málefna fatlaðra 5,2 milljörðum. Það framlag hækkar um 393 milljónir frá fjárlögum ársins 2002. Að einhverju leyti má rekja þetta til þess að verið er að færa 83 milljónir frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi vegna flutnings íbúa á Kópavogshæli í sambýli á höfuðborgarsvæðinu. En þar er einmitt áformað að taka á leigu hús til að sinna þessari þjónustu, sambýli og dagvistun. Í minnisblaði sem við í nefndinni fengum frá félmrn. um aðgerðir ráðuneytisins til samræmis við skýrsluna kemur fram að 53 ný rými í Reykjavík og á Reykjanesi hafa bæst við frá því skýrslan var lögð fram og gert er ráð fyrir 15 nýjum rýmum á næsta ári. Það er augljóst og það kom fram að nefndin er ánægð með það að gripið hefur verið til þess ráðs að vinna eftir þessari skýrslu og eyða biðlistum eftir tillögum hennar. En það kemur jafnframt fram og er augljóst að á hverjum tíma verður að leggja söðugt mat á húsnæðis- og þjónustuþörf fatlaðra. Það eru sífellt breytingar á þörfinni. Menn hafa nýjar áherslur í þessum málaflokki sem nauðsynlegt er að meta á hverjum tíma og leggja fyrir tillögur samkvæmt því. Við skoðuðum annað sérstaklega í félmn. og það var málefni Íslenskrar ættleiðingar. Nú hefur Íslensk ættleiðing fengið löggildingu frá dómsmrn. Það var því mat nefndarinnar að ástæða væri til að færa fjárveitingar frá félmrn. til dómsmrn. þannig að hægt væri að gera þjónustusamning við Íslenska ættleiðingu. Við skoðuðum einnig mál Geðhjálpar og Blindrafélagsins þar sem fram kemur að bæði þessi samtök fá fjárveitingar bæði frá félmrn. og heilbrrn. Það er ástæða til þess að skoða og samræma sérstaklega hvernig fjárveitingum er varið til þessara málaflokka í velferðarkerfinu hjá okkur. Þetta á einnig við sumardvöl fatlaðra, bæði varðandi Foreldrafélag Öskjuhlíðarskóla og Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra sem rekur sumardvöl í Reykjadal. Þar eru málefni sem þarf að fara sérstaklega í og við bendum þessum ráðuneytum, félmrn. og heilbr.- og trmrn., að fara ofan í málefni dagvistunar fyrir fatlaða. Hæstv. forseti. Það sem jafnan brennur á og skiptir hvað mestu máli fyrir þá sem á landsbyggðinni búa er hvernig fé er veitt til byggðamála. Það verður að segjast eins og er að þegar litið er til byggðamála hefur margt verið gert á undanförnum árum sem unnið hefur verið samkvæmt þeirri byggðaáætlun sem verið hefur í gildi og nú er nýtekin við. Á undanförnum árum hefur símkostnaður verið jafnaður. Tekið hefur verið á húshitunarkostnaði og námskostnaði framhaldsskólanema. Það verður að vinna áfram á þeirri braut að jafna búsetuskilyrðin í landinu og þau verkefni sem við höfum til þess að kljást við. Þessi stefna sem hefur fært okkur þó þetta mikið fram á veginn hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar og það kemur fram í fjárlagafrv. að að þessum málum er unnið áfram. Aðrir hlutir til þess að styrkja búsetu á landsbyggðinni eru þau styrktarkerfi sem snúa að atvinnulífinu. Við horfum sem mest til nýsköpunarverkefna þar sem við treystum því að með nýsköpunarverkefnum verði sá kraftur sem býr í landsbyggðarfólkinu til þess að auka fjölbreytni í atvinnulífinu á landsbyggðinni. Þegar frumkvöðlar fara af stað með verkefni sem þeir ætla sér að koma áfram á landsbyggðinni til þess að auka fjölbreytnina þá eru komin upp býsna góð styrktarkerfi sem menn geta leitað til. Þar á ég við atvinnuþróunarfélögin sem styðja menn til að þróa verkefni sín til þess að þeim verði síðan sinnt í lánastofnunum. Oft og tíðum hefur þessi starfsemi atvinnuþróunarfélaganna leitt af sér ný og góð verkefni sem hafa haft mikil áhrif. Við höfum litið til fleiri verkefna til þess að styrkja búsetu. Þá vil ég nefna símenntunarmiðstöðvarnar sem eru ákaflega sterkur þáttur. Það hefur sýnt sig að þær skila mjög miklu til þeirra sem búa á landsbyggðinni varðandi menntunarmál. Símenntunarmiðstöðvarnar hafa komið á háskólamenntun með stuðningi og vilja þeirra háskóla sem helst hafa sinnt landsbyggðinni. Ég vil sérstaklega nefna Háskólann á Akureyri sem er dæmigerð stofnun sem hefur haft gífurlega mikil byggðaáhrif. Háskólinn á Akureyri hefur sinnt fjarkennslu bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum. Fjöldi fólks stundar nú háskólanám í gegnum símenntunarmiðstöðvarnar frá Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands og er þar vert að nefna bæði hjúkrunarnám og leikskólakennaranám sem hefur sýnt sig að skila mjög miklu inn á svæðin í menntunarlegu tilliti. Þetta eru þau mestu byggðamál og styrking við búsetu á landsbyggðinni sem hægt er að hugsa sér núna vegna þess að menntun er auðvitað það sem við viljum koma til landsmanna. Ef hægt er að gera það með þessum hætti þannig að fólk geti haldið áfram að búa úti á landi en stunda jafnframt háskólanám þá erum við á góðri leið. Við tókum núna sérstaklega fyrir í fjárln. landshlutabundin skógræktarverkefni. Yfir það var farið hvernig hægt væri að festa þau frekar í sessi því það hefur sýnt sig að þessi verkefni hafa skilað mjög miklu út um sveitir landsins. Þar eru bændur að rækta skóg. Við verðum að líta til þess að þarna er um langtímaverkefni að ræða sem skilar sér á mjög löngum tíma, en mun ótvírætt hafa þau áhrif að styrkja byggðirnar út um sveitir. Það hefur sýnt sig að þar sem skógræktarverkefni eru komin í gang á bújörðum hefur verð jarða hækkað og byggð styrkst. Við höfum einnig litið til ýmiss konar menningarverkefna og styrkingar íþrótta- og æskulýðsstarfsemi. Nú stendur fyrir dyrum landsmót Ungmennafélags Íslands á Sauðárkróki og þess má sjá merki í brtt. meiri hluta nefndarinnar að þar eru framlög til þess ætluð að menn geti sett þetta landsmót og sinnt því á fullnægjandi hátt. Þetta á við um íþrótta- og æskulýðsstarfsemina almennt. Auðvitað hafa veikari sveitarfélög minni getu en þau sem sterkari eru og fjölmennari til þess að byggja upp íþróttaleikvanga og það að Ungmennafélag Íslands hefur flutt landsmót sín á milli staða hefur orðið til þess að menn hafa sett sérstakan kraft í að styrkja íþróttaleikvanga. Í fjölmiðlum hefur nú þegar komið fram nokkuð mikil gagnrýni á að fjárln. hefur verið að styrkja ýmis menningarverkefni úti um land. Ég vil segja að sem betur fer er enn þá sá kraftur í íbúum þessa lands að menn hafa sýnt að þeir geta stundað ýmiss konar menningarstarfsemi sem auðvitað er vert að styrkja. Þær þjóðmenningarstofnanir sem við höfum byggt upp hér á landi hafa ekki haft kraft til þess að flytja starfsemi eða sinna menningarverkefnum úti um landið eins og vera ber. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að þeir einkaaðilar sem hafa í sér kraft og dug til þess að sinna ýmsum slíkum verkefnum komi að því. Það á bæði við um menningaruppákomur ýmiss konar og eins björgun menningarverðmæta. Þá er ég að tala um húsnæði sem hefur einhverra hluta vegna ekki verið sinnt í gegnum tíðina. En nú er mikil nauðsyn á að bjarga menningarverðmætum. Verkefni eru út um allt land þar sem menn eru að taka í gagnið menningarverðmæti til þess  Ég vil nefna það vegna þessarar gagnrýni sem hefur komið á það að ekki sé nægilega faglega unnið að þessum verkefnum í fjárln., að flestir þeir sem taka sér fyrir hendur þessi verkefni leggja í gífurlega mikla vinnu, undirbúningsvinnu og skipulagsvinnu, áður en þeir sækja um til fjárln. Fólk hefur lagt á sig mikla sjálfboðavinnu og lagt fram fjármagn, bæði sveitarfélög og einstaklingar, til þess að koma þessum verkefnum af stað. Þó ríkisvaldið komi með stuðning af þessu tagi til þess að verkefnin geti haldi áfram þá er það hluti af þeirri menningarstefnu sem við rekum í þessu landi að einkaframtakið í þessum málaflokki geti blómstrað. Gerður hefur verið menningarsamningur við sveitarfélög á Austurlandi. Ég tel að það sé mjög jákvætt skref. Þar er sérstakur menningarsjóður sem sinnir menningaruppákomum í landshlutanum og þar með sækja þeir aðilar sem standa fyrir slíku t.d. ekki um til ráðuneyta og fjárln. vegna verkefna sinna eins og aðrir landshlutar auðvitað gera. Síðan eru menningarmiðstöðvar reknar í landshlutanum og hefur verið veittur til þeirra stofnstyrkur samkvæmt þessum menningarsamningi. Þarna er komið fram módel sem ég held að aðrir landshlutar muni horfa mjög til og fylgja eftir. Hæstv. forseti. Ég vil að síðustu nefna það að auðvitað er ánægjulegt að nú hefur nokkuð gengið í því að selja ríkisfyrirtæki sem er okkur afar nauðsynlegt. Það er ekki eðlilegt að ríkið sé með bundið fé í samkeppnisrekstri. Það er algjörlega nauðsynlegt að þessi fyrirtæki verði seld og þeim komið á einkamarkaðinn þannig að féð sem í þeim er bundið geti nýst til annarra mála. Þá erum við sérstaklega að líta til þess að styrkja innviði þjóðfélagsins. Við erum þá að tala um samgöngumál sérstaklega og þar með talið upplýsingaveitukerfi um allt land. Ef þetta land á allt að haldast í byggð verðum við auðvitað að fylgja þeirri þróun sem alls staðar er, þ.e. kröfu um að menn hafi óheftan aðgang og góðan aðgang að upplýsingaveitukerfum samkvæmt því sem gerist nú á tímum. Hæstv. forseti. Ég vil ljúka þessum orðum með því að segja að það er von mín og ósk að við getum komið sem flestum fyrirtækjum okkar í samkeppnisrekstri á einkamarkað og nýtt féð sem losnar til betri hluta, til að styrkja innviði samfélagsins.

Herra forseti. Ríkisfjármálin hafa mikilvægi á marga lund. Það skiptir okkur máli í hverju kjördæmi hvernig til tekst um útvegun fjár og raunar áætlun kostnaðar við rekstur stofnana sem mjög miklu skipta eins og í heilbrigðisþjónustunni, rekstri löggæslunnar og framhaldsskólanna. Þá verður að geta þess, herra forseti, að í því kjördæmi sem ég starfa fyrir eru nokkrar stofnanir af þessu tagi, þ.e. um þær á það við að stjórnendur telja að fjárveitingar séu á stundum þröngar, svo ég nefni heilbrigðisþjónustuna á Suðurnesjum og á Suðurlandi. Það skiptir síðan miklu máli að í gegnum fjárlög hafa, sérstaklega á undanförnum árum, verið veigamiklar fjárveitingar til nýrra safna og varðveislu minja og raunar fleiri þátta sem falla að menningartengdri ferðaþjónustu sem er vaxandi grein. Það skiptir líka máli í þessu efni að okkur takist að útvega eðlilegt fjármagn til rannsókna og þróunar og öflugs háskólastarfs. Að þessu mæltu er eðlilegt að við gætum þess og horfum á að afar mikilvægt er til að okkur takist þetta að aðhald verði haft í ríkisfjármálum. Annars vegar sökum mikilla áhrifa þeirra í hagkerfinu, og er þess vegna rétt að reyna að forðast sveiflur. Hins vegar sökum mikilvægis þess að minnka þann hlut þjóðartekna, eða verðmætasköpunar Íslendinga, sem fer í skatta og í opinber útgjöld og reynist ekki hafa mjög hvetjandi áhrif á aukna verðmætasköpun. Einungis með því að beita aðhaldi í ríkisfjármálum, ná að minnka þann hlut sem fer um opinbera fjármálaþræði, einungis þannig munum við ná að lækka skatta í framtíðinni eða hafa betri stjórn á ríkisútgjöldum. Um þessar mundir er hagkerfið komið út úr vaxtarskeiði, hámarksumsvifum er lokið og samdráttur hafinn þó hægur sé. Skattstofnar eru enn að skila tiltölulega góðum tekjum í ríkissjóð, en þess verður líka að geta að vegna þess samdráttar sem gætir verða skatttekjur hlutfallslega þyngri, einkum ef borið er saman við hagvaxtarskeið þegar vaxandi umsvif báru skatta eftir samdrátt eða minni umsvif. Það skiptir þó líka miklu í þessu efni að meðan hagvaxtarskeið ríkti tókst okkur að nýta það til þess að efla innviði hagkerfisins til að leggja grunn að skattalækkunum og til að efla nýsköpunarstarf. Allt þetta skiptir máli til að takast á við samdrátt og nú virðist nokkuð ljóst að ef ekki verður af stóriðjuframkvæmdum á næstu missirum, þá er fram undan efnahagslægð, samdráttur sem við gætum átt í vanda með að takast á við. Herra forseti. Ég hef ekki um langt árabil komið að störfum fjárln. og er því ekki í færum til þess að fjalla um einstaka liði í frv. eða brtt. og hyggst því gera það nánast eingöngu út frá almennu sjónarhorni. Að mínu viti skipta almenn sjónarmið talsverðu máli, einkum þar sem þau eru byggð á tilraun til að fá yfirsýn um viðfangsefnið í heild og án þess að skoða einstakar greinar ríkisfjármála, en sú aðferð virðist oft geta leitt til þess að menn leggja mismunandi áherslur. Í því ljósi er athyglisvert að rekja brtt. meiri hluta hv. fjárln. við frv. Þar má einkum sjá liði sem hafa birst nokkuð reglulega undanfarin ár, sumir hafa raunar horfið úr fjárlagafrumvörpum, en komið inn með þeim hætti að nefndin endurvekur. Virðist jafnvel svo að ráðuneyti treysti á það að þó þau nái römmum sínum í fjárlagafrv. með því að skera út liði, þá bjargi þingmenn með því að auka rammann með þessum hætti. Þá verður að segjast eins og er að mér virðist að eftirlit og aðhald eigi erfiðar um vik að halda stjórn á útgjöldum og raunar sennilega ljóst að tómt mál er að tala um að halda útgjaldaramma þegar þannig er að málum staðið, að sparnaðartillögur ráðuneyta eru gerðar með þeim hætti að ekki er ætlunin að standa við þær. Annar þáttur brtt. er einnig með þeim hætti að þær birtast aftur og aftur, en smávægileg fjölgun verkefna er á milli ára. Þetta eru einkum tillögur um fjárveitingar á sviði menningarmála eða menningartengdrar ferðaþjónustu, fjárveitingar til uppbyggingar safna, nýrra safna, og fleira af því tagi, allt saman góð og gild mál sem eðlilegt er að þingmenn beiti sér fyrir. Ekki er það svo að þingmenn í fjárln. séu einir um að gera það þó að sumir þeirra virðist álíta svo. Samt hafa á þessu sviði verið stofnsettir á undanförnum árum sjóðir og sjóðstjórnir sem starfa eftir löggjöf sem krefst faglegrar umfjöllunar um umsóknir af þessu tagi, en ég hef ekki séð að slík ákvæði gildi um tillögugerð frá nefndum þingsins eða hv. fjárln. Ég tel þess vegna eðlilegt að fólk spyrji á stundum hvort sú umfjöllun nái til allra umsókna og allra verkefna, hvort alltaf séu lagðir sömu mælikvarðar á niðurstöðuna. Og einmitt vegna slíkra spurninga tel ég farsælla að leggja grunn að því að faglegar forsendur einar leiði til úthlutunar fjár og bjóði þá heim minni hættu á mismunun eða spurningu um mismunun. Ég tel að frekar ætti að efla þá sjóði sem hafa verið stofnsettir í þessum tilgangi, þannig að þeir geti þá mætt þessum útgjaldaþörfum, enda gera þeir það ef þeir fá féð á fjárlögum. Ég tel að meira sé um vert fyrir okkur þegar við lítum yfir heildarumfang ríkisfjármála að ná aðhaldi heldur en að reyna að skjóta einstökum áhugamálum þingmanna undan aðhaldi, enda er alveg ljóst að þegar það er gert þá springa megingjarðir, þannig að aðhaldið verður ekki árangursríkt. Það er svolítið einkennilegt líka, herra forseti, að veita því athygli að verkaskipti fjárln. og annarra þingnefnda, svokallaðra fagnefnda, eru ekki mjög skilmerkileg. Fagnefndir fjalla um tiltekinn hluta af fjárlagafrv., en önnur mál virðast síðan koma beint til fjárln. án umfjöllunar fagnefnda og jafnvel verða stærri í brtt. Ég er alveg viss um að það vekur upp einhverjar spurningar og er satt að segja spurning hvort hér eru starfandi einhverjar míníútgáfur af ráðuneytum inni í þinginu. Ég efast um að þetta leiði til farsællar niðurstöðu um umfang þingstarfa, um umfang starfa fjárln., nema því aðeins að ætlunin hafi verið að draga úr aðhaldi. Herra forseti. Á sviði heilbrigðisþjónustunnar hafa verið uppi miklar umræður um fjárhagslega hlið málanna og það virðist nokkuð ljóst ef við lítum yfir þróun útgjalda samanborið við áætlanir, þó svo áætlunum hafi verið breytt til að mæta endurmetnum þörfum eða nýjum þörfum, þó svo að fjárveitingum hafi verið bætt við til að mæta því sem menn kalla stundum ,,vanáætlað`` eða kannski ,,ófullnægjandi aðhald``, þá er alveg ljóst þegar við lítum yfir þessi mál öll að ekki verður undan því vikist að hefja umfjöllun um rekstrarform heilbrigðisþjónustunnar allrar, hvernig við getum náð fram nægjanlegu aðhaldi á útgjöld, eftirliti og stjórnunarlega ábyrgð til þess að ná stjórn á útgjöldum. Náum við því ekki, þá er hin hliðin á ríkisfjármálum örugglega það næsta sem hækkar, þ.e. skattheimtur. Þá er líka alveg ljóst að ef við náum ekki því marki höfum við engin tök til þess að lækka skatta sem við höfum þó oft talað um að þurfi að gera. Ég er þeirrar skoðunar að við komumst ekki undan þessu verkefni, til þess standa einfaldlega þau rök að slíkur hraði er á útgjaldaaukningu í heilbrigðisþjónustunni, þó svo að hún sé nauðsynleg, að ef við ekki náum stjórn á þeirri aukningu, þá vaða skattahækkanir fram til þess að mæta niðurstöðu á ríkissjóði. Ég held að við hljótum í því ljósi, herra forseti, að taka upp alvarlega umræðu um verkaskipti þingnefnda við umfjöllun um fjárlagafrv., verkaskipti þingnefnda og þeirra sem eiga að gæta aðhalds, eftirlitsstofnana eða eftirlitsembætta sem starfa á vegum þingsins. Ég held við hljótum að ræða hvort við þurfum að efla þær og hvort við getum komið að fleiri aðgerðum til aðhalds heldur en í gildi eru í dag. Má vera að við þurfum að breyta lögum um ríkisútgjöld, um framkvæmd ríkisfjármála, um framkvæmd fjárlaga. Má líka vera að við þurfum að breyta okkar eigin aðferðum við að móta fjárlög.

Herra forseti. Í dag fer fram 2. umr. um fjárlög ríkisins, en fjárln. hefur fjallað um frv. til fjárlaga á milli umræðna frá því í október, farið yfir helstu forsendur fjárlagagerðarinnar, farið yfir stofnanir ríkisins og allt það sem tilheyrir fjárlagagerðinni. Helstu efnahagsforsendur fjárlagafrv. er jafnvægi í hagkerfinu. Það er til þess að gera lág verðbólga í landinu og ber að þakka stjórnvöldum og forsvarsmönnum ASÍ fyrir mjög samstillt átak í þeim efnum. Lítið atvinnuleysi er til þess að gera á Íslandi og segja má að jafnvægi sé í efnahagslífinu. Viðskiptahalli er á undanhaldi, en hann hefur verið viðvarandi um margra ára skeið á Íslandi og þetta eru atriði sem skipta mjög miklu máli. Hagvöxtur kemur til með að aukast og menn eru að spá. Til dæmis spáir OECD nýju hagvaxtarskeiði á Íslandi og þá skiptir auðvitað mjög miklu máli hvernig við stöndum að málum varðandi framkvæmdir, stóriðju og ýmislegt fleira. Það skiptir máli þegar fjallað er um hagvöxt. Verðbólga er á viðráðanlegu stigi á Íslandi, en hún er einn sá draugur sem lengi hefur fylgt okkur í þessum efnum. Störf fjárln. eru auðvitað mjög fjölbreytt. Þau eru fróðleg fyrir okkur sem sitjum í fjárln. og þau eru um margt mjög skemmtileg. Hér er um gríðarlega mikla vinnu að ræða. Jafnvel er talað um að um 70% af nefndarstarfi þingsins fari einmitt fram í fjárln. Mjög gott samstarf er með nefndarmönnum og má í raun og veru segja hvar í flokki sem þeir standa og fyrir það ber að þakka. Auðvitað greinir okkur oft á um ákveðin efni, en þegar við horfum á þetta í breiðu ljósi, þá má segja að samkomulag og samstarf í nefndinni sé gott. Ég vil einnig benda á að starfsmenn Alþingis vinna í rauninni oft og tíðum þrekvirki í þessum efnum. Tækninni fleygir fram. Upplýsingakerfið verður fullkomnara og fullkomnara sem flýtir mjög fyrir störfum nefndarinnar. Á þessu hefur í raun orðið geysileg breyting á síðustu árum sem leiðir til tímasparnaðar, enda höldum við nánast ár eftir ár tímaáætlun hvað þetta varðar, en það er einmitt gert ráð fyrir að 3. og síðasta umræða um fjárlögin fari fram 6. des. nk. Líkja má starfi fjárln. við að koma saman flóknu púsluspili, sem er jafnvel hægt að púsla á fleiri en einn veg. Ég velti því líka oft fyrir mér í störfum okkar í fjárln. hvernig Íslendingar hugsa. Við erum í raun mjög eyðslusöm þjóð. Ég velti því einnig fyrir mér hvort við gætum kennt fólki meðferð peninga, kannski strax í leikskóla og haldið síðan áfram í grunnskóla og síðar í framhaldsskólum. Við getum velt því fyrir okkur hvernig peningar verða til, hvernig verðmætasköpun verður til, hvað það þýðir að taka lán o.s.frv. Það kerfi sem við búum við á Íslandi er í raun eyðslukerfi og það er mjög sorglegt þegar ungt fólk sem er að taka sín fyrstu skref út í lífið verður strax gjaldþrota vegna þess að það kann ekki að fara með það frelsi sem felst í notkun greiðslukorta, felst í því að taka bílalán, felst í því að nýta sér léttgreiðslur og hvað þetta heitir nú allt saman. Mjög margt ungt fólk tekur einnig námslán þegar það er að búa sig undir lífið og er í skóla. Ég er mjög hlynntur frelsi. En frelsinu fylgir ábyrgð. Ábyrgð banka og lánastofnana í þessum efnum er gríðarlega mikil. Í sumum tilfellum er eins og bankarnir verði ábyrgðarlausir ef hægt er að skaffa ábyrgð þriðja aðila. Þess finnast mjög mörg sorgleg dæmi að ungt fólk hafi fengið foreldra eða jafnvel afa og ömmu til þess að skrifa upp á víxla og lán en geti síðan ekki staðið í skilum og þá lendir ábyrgðin á þessum þriðja aðila. En hvað brennur helst á fólki á Íslandi í dag? Auðvitað er það allt sem tengist heilsu og þjónustu og velferð einstaklinganna. Hvernig stöndum við okkur í þeim efnum? Ef við skoðum það á breiðum grundvelli er óhætt að segja að á Íslandi sé eitt besta heilbrigðiskerfi í heiminum. Ef við veltum fyrir okkur atvinnu og framfærslu þá stöndum við vel að því leytinu til að kaupmáttur hefur aukist á undanförnum árum. Ef við veltum fyrir okkur mennta- og menningarmálum þá stöndum við mjög framarlega í þeim efnum. Hér er mjög mikil fjölbreytni til náms, hvort heldur er til framhaldsnáms eða háskólanáms, og við höfum borið gæfu til þess að færa háskólanámið út á landsbyggðina. Ég nefni sem dæmi Háskólann á Akureyri sem hefur skipt Norðurland gríðarlega miklu máli. Á morgun er verið að taka í notkun nýtt og afar glæsilegt húsnæði við Viðskiptaháskólann á Bifröst. Sá skóli er í mikilli sókn. Háskóli Íslands er auðvitað kjölfestan í háskólanámi á Íslandi. Kennaraháskóli Íslands sem starfar í höfuðborginni og reyndar á Laugarvatni líka vinnur gott starf. Fleiri háskólastofnanir mætti nefna. Því er óhætt að segja að við stöndum vel hvað menntunarframboð áhrærir. Þegar við landsbyggðarþingmenn förum af stað og höldum fundi er oft mjög mikið talað um samgöngumál. Það á sjálfsagt bæði við um Suðurland og Austurland. Orðið hefur gríðarleg bylting í samgöngumálum þjóðarinnar á síðustu árum. Ef við horfum bara 30 ár aftur í tímann þá má segja að orðið hafi algjör bylting að þessu leytinu til. Menn velta mjög fyrir sér skiptingu vegafjár og komið er að því að nauðsynlegt er að stokka upp á nýtt. Ef við tökum Suðurland sem dæmi þá eru um 25% af tengivegakerfi landsins einmitt í gamla Suðurlandskjördæminu. Því er mjög nauðsynlegt að skoða þessi mál upp á nýtt og stokka spilin á nýjan leik vegna þess að hringvegurinn er kominn og nú ber að bæta tengivegakerfi á Íslandi. Ef við skoðum þessi mál öll af sanngirni þá stöndum við í stórum dráttum mjög vel þó að við vitum að við getum auðvitað alltaf gert enn betur. Það hafa orðið stórstígar framfarir á Íslandi á því kjörtímabili sem Framsfl. og Sjálfstfl. hafa verið í ríkisstjórn, bæði á þessu kjörtímabili og einnig því síðasta. Ef við skoðum fjárlagafrv. sem við fjöllum hér um þá kemur í ljós að við erum nú á milli umræðna að auka útgjöld um 5 milljarða. Það eru auðvitað talsverðir peningar. En hvernig erum við að verja þessum peningum? Stór hluti þessarar upphæðar fer til heilbrigðismála eða tæplega 2 milljarðar. Við verjum af þessum peningum til menntamála u.þ.b. 1 milljarði. Við veitum til félmrn., til Atvinnuleysistryggingasjóðs og fleiri þátta um 450 milljónir. Við verjum einnig til sérstakra verkefna í landbrn., svokallaðra landshlutabundinna skógræktarverkefna, um 84 milljónum. Á milli umræðna er vinna fjárln. með þeim hætti að til okkar koma forsvarsmenn stofnana, forsvarsmenn sveitarfélaga og ræða við okkur um þau mál sem heitast brenna á þeim hverju sinni. Menn hafa mjög gjarnan rætt t.d. um halla varðandi dagvistarstofnanir og sérstök dagvistargjöld. Milli umræðna höfum við tekið á þeim málum, ekki þó kannski alveg til fullnustu. Þó erum við að vinna að málum í rétta átt, getum við sagt. Menn hafa líka rætt mikið um löggæslu og löggæslukostnað. Við erum að auka útgjöld til þeirra þátta milli umræðna. Menn hafa líka rætt mjög oft við okkur um málefni framhaldsskólanna en það er mál sem brennur mjög á sveitarstjórnarmönnum og við erum einmitt að taka á þeim verkefnum í fjárln. á milli umræðna. Þegar talað er neikvætt um störf fjárln. er stundum talað um gæluverkefni fjárln. Þetta er óskaplega leiðinlegt orð, segi ég. Ég hef sjálfur lent í umræðum við málsmetandi menn hér í þinginu, ráðherra og jafnvel fyrrverandi ráðherra þegar þeir tala um gæluverkefni og að við vinnum ekki faglega að þessu leytinu til. Auðvitað getum við alltaf deilt um hvort fjárln. Alþingis vinnur faglega eða ekki. En mér er til efs að ráðuneytin vinni nokkuð faglegar að þessu leytinu til en við. Það er í raun fáránlegt að nota orð eins og gæluverkefni. Er t.d. menningartengd ferðaþjónusta eitthvert gæluverkefni? Ferðaþjónusta er ört vaxandi atvinnugrein á Íslandi og oft heyrist í þessum þingsölum að við þurfum að gera eitthvað annað, að við þurfum endilega að gera eitthvað annað og að ríkisstjórnin sé ekki að gera neitt annað. En þegar kemur að því að menn skoða fjárlögin og í hvað við erum að verja peningunum þá eru þetta svo sannarlega einhver önnur verkefni. Þessar fjárveitingar hafa skipt mjög miklu máli fyrir sérstök verkefni úti á landsbyggðinni. Við dreifum þessu vítt og breitt um landsbyggðina. Þó þetta séu til þess að gera litlar fjárhæðir þá hefur þetta haft gríðarlega mikil áhrif á ýmiss konar verkefni sem unnið er að. Ég ætla ekkert að vera að tilgreina nein sérstök verkefni. En þegar við ferðumst um landið þá skynjum við að þetta er eitthvað sem skiptir máli. Það skiptir líka miklu máli að varðveita gamlar byggingar sem skipta t.d. byggðarlögin miklu því að hvert byggðarlag á sína sögu. Fjárln. Alþingis hefur einmitt varið peningum til þess að endurbyggja hús vítt og breitt um landið sem hafa mjög mikið gildi fyrir viðkomandi byggðarlög. Við höfum líka aðstoðað þá sem berjast gegn fíkniefnavá, en oft hefur verið talað um að mesta vá þessarar nýju aldar sé einmitt fíkniefni. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að þjóðfélag okkar skuli vera með þeim hætti að eiturlyfin séu mesta vá þessarar aldar. Það eru ekki hryðjuverkin. Það eru ekki stríðsglæpir eða eitthvað slíkt. Það eru eiturlyfin. Nú er svo komið að talað er um að nýjasti markhópurinn í þessum efnum séu einmitt grunnskólabörn. Við verðum því að vera mjög vel á verði, þ.e. þingmenn, foreldrar og allir, því að þetta er hræðileg ógn. Fjárln. Alþingis hefur einmitt varið peningum t.d. til Krýsuvíkursamtakanna. Ég heimsótti nýlega Krýsuvíkurskóla, sem var nú lengi í byggingu og stóð síðan auður. En þar er fólk sem er að ná tökum á þessum vandamálum. Allt þetta skiptir máli. Auðvitað get ég nefnt mörg fleiri dæmi. Ég sá mjög merkilega kvikmynd ekki alls fyrir löngu sem heitir ,,Hættu áður en þú byrjar``. Maríta heita þau samtök sem standa að henni, þ.e. Samhjálp hvítasunnumanna, Lögreglan í Reykjavík og fleiri aðilar. Þetta var mjög sláandi mynd og eins og ég segi þá hefur fjárln. Alþingis einmitt styrkt verkefni, að vísu ekki þetta Maríta-verkefni en mjög mörg verkefni sem þessu tengjast. Ég nefndi áðan landshlutabundnu skógræktarverkefnin. Þar erum við að taka þátt í umhverfismálum sem skipta landið mjög miklu máli. Við sem sagt bætum við þær upphæðir sem í fjárlagafrv. voru tæplega 84 milljónum sem skiptast á milli landshlutabundinna skógræktarverkefna á Vesturlandi, á Vestfjörðum, --- það verkefni heitir Skjólskógar --- á Norðurlandi, Héraðsskóga, Austurlandsskóga og einnig Suðurlandsskóga. Hér er um framtíðarverkefni að ræða sem skipta okkur miklu máli. Við verjum líka miklum peningum til æskulýðsstarfs. Ég var áðan að ræða um fíkniefnavandamálið, en kannski er besta forvörnin af öllum forvörnum gott og traust æskulýðsstarf. Við verjum peningum til íþróttahreyfingarinnar, ungmennafélagshreyfingarinnar og annarra aðila, og ég er stoltur af því að við getum verið að styrkja verkefni sem þessi. Þess vegna vísa ég algjörlega á bug einhverri umræðu um að fjárln. Alþingis sé að vinna í einhverjum sérstökum gæluverkefnum. Heilbrigðismál eru ávallt þau mál sem mjög langan tíma fá í umræðu okkar í fjárln. Stundum finnst mér þegar við ræðum t.d. um málefni Landspítalans -- háskólasjúkrahúss að við séum að ræða um það á þeim grunni að það sé einungis sjúkrahús fyrir Reykvíkinga. En að sjálfsögðu er Landspítalinn -- háskólasjúkrahús sjúkrahús allra landsmanna og þar njóta allir landsmenn þeirrar gríðarlega góðu þjónustu sem þar fer fram. Þegar við erum í þessari umræðu og ræðum um höfuðborgina annars vegar og dreifbýlið hins vegar þá eigum við að tala um þessa þætti á jákvæðan hátt því að þetta eru engir pólar. Það er hagur okkar sem í dreifbýlinu búum að vel gangi í höfuðborginni. Á sama hátt eiga höfuðborgarbúar að gleðjast yfir því þegar vel gengur á landsbyggðinni. Við megum aldrei stilla þessari umræðu upp þannig að hér sé um andstæða póla að ræða. Við erum ein þjóð í einu landi. Ég hef í þáltill. bent á hve nauðsynlegt er að horfa til framtíðar þegar við veltum fyrir okkur breytingum sem eru að verða á aldurshópum á Íslandi, þ.e. þjóðin er sífellt að eldast. Margar aðrar þjóðir hafa undirbúið hagkerfi sitt með tilliti til þess. Frá árinu 1970 til 1995 fjölgaði Íslendingum frá 65 ára og eldri úr 5,9% þjóðarinnar í 11,3%. Í spá sem gerð var um hlutfall þessara aldurshópa til ársins 2030 kemur fram að veruleg fjölgun verður frá árinu 2010 og árið 2030 verður þetta hlutfall orðið um 19% þjóðarinnar. Þessi fjölgun hefur auðvitað mjög miklar þjóðfélagsbreytingar í för með sér og ætla má að kostnaður heilbrigðiskerfisins aukist verulega og útgjöld vegna eftirlauna og lífeyris hækki umtalsvert. Þá fækkar mjög í hópi vinnandi fólks og nú er svo komið, t.d. víða á Vesturlöndum, að það eru einungis tveir vinnandi menn fyrir hvern eftirlaunaþega. Þetta er mál sem við verðum að skoða og við verðum að gefa gaum. Eins og ég sagði fyrr þá hef ég ásamt félögum mínum, Ólafi Erni Haraldssyni, Hjálmari Árnasyni og Magnúsi Stefánssyni, einmitt lagt fram þáltill. í þessum efnum. Herra forseti. Það hefur komið fram að um 8% af vergri landsframleiðslu fari til heilbrigðisþjónustu. Menn spyrja sig hvort þessum peningum sé vel eða illa varið. Ég er sannfærður um að þessum peningum er mjög vel varið. Þegar menn ræða um einkavæðingu heilbrigðiskerfisins þá hef ég ekki séð fyrir mér þá kosti sem í því felast. Við getum líka velt því fyrir okkur, líkt og sumar vestrænar þjóðir hafa gert, að takmarka aðgang fólks að heilbrigðisþjónustu. Þegar fólk kemst á vissan aldur fær það t.d. ekki að gangast undir ýmsar aðgerðir sem gerðar eru hér á landi. Það eru engar aldurstakmarkanir hér. Ég gleðst yfir því að við getum haldið úti slíku kerfi. Ég kæri mig heldur ekki um eitthvert kerfi í heilbrigðisþjónustu þar sem annars vegar er kerfi fyrir ríka og hins vegar kerfi fyrir fátæka. En þegar á heildina er litið, herra forseti, getum við verið ánægð með að búa á Íslandi. Ég vísa algjörlega á bug öllum fullyrðingum um að fjárln. Alþingis vinni ekki faglega eða að við séum að hygla einhverjum séstökum landsvæðum o.s.frv. Við erum þingmenn allra landsmanna og ég gleðst yfir því og ég er stoltur af því að leggja fram þær tillögur sem hér eru.

Virðulegur forseti. Í ræðu hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar kom fram að gott samstarf væri í fjárln. Ekki ætla ég að neita því. Ég tel að það sé með ágætum. En þó er það svo að það hefði nú mátt vera betri viðvera á þessu framboðskosningahausti þingmanna í hv. nefnd. Ég verð að segja það þó að fólki líki það illa. En ég vil spyrja hv. þm. Ísólf Gylfa Pálmason hvort hann sé sáttur við framkvæmdina á fjárlagagerðinni, hvort hún sé í lagi þegar hlutirnir ganga þannig fyrir sig að það sem fjárln. setur inn vegna stofnana sem er grunnþáttur rekstrar þá sé ár eftir ár af hálfu ráðuneytanna klippt af og ætlast til þess að fjárln. sinni þeim verkefnum. Ég get nefnt málefni fatlaðra í því sambandi. Þar er hver fjárveitingin eða hver fjárlagatillagan á fætur annarri klippt af í tillögugerð ríkisstjórnar, síðan verður fjárln. að setja það inn. Og það er eitt af því sem menn jafnvel eru að kalla því leiða nafni gæluverkefni. Það eru slíkir hlutir m.a. sem mér líka ekki í fjárlagavinnunni. Hv. þm. kom víða við í ræðu sinni eða spjalli --- þetta var nánast spjall á notalegum nótum um hvernig þessi mál fara fram í fjárln. --- og nefndi m.a. kennslu í meðferð fjármuna. Sá sem hér stendur hefur flutt þáltill. um að það verði tekið upp sem sérþáttur en það er reyndar komið inn í kennslugreinar í grunnskóla og heitir ,,lífsleikni``. Það sem ég held að vanti þar á er sérkennsla til þeirra sem stunda þá kennslu, til kennara, til að koma þessu máli virkilega vel til skila. Í þriðja lagi varðandi atvinnumál þá erum við að upplifa viðsjárverða tíma, þ.e. atvinnuleysi er að aukast á næstu mánuðum og er orðið yfir 4% í sumum byggðarlögum. Hvaða ráð sér hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason helst til að bæta þar úr og hvernig ættum við að mæta þeirri hörmung sem er að skella yfir okkur í formi gjaldþrota sem eru að gerast hjá fjölskyldum sem eru að missa atvinnu?

Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. kom víða við í andsvari sínu og ég þakka honum fyrir að koma hér upp í andsvari. Það er svolítið óþægilegt þegar forseti stýrir fundi með þeim hætti að klippt sé á andsvörin þannig að maður þarf að koma sér í gang á nýjan leik eftir ræðuna. En þetta voru mjög þarfar og á margan hátt athyglisverðar ábendingar sem hv. 5. þm. Vesturl. kom með áðan. Hann spurði hvort ég væri sáttur við allt sem færi fram varðandi fjárlagagerð hjá okkur. Auðvitað er það þannig, eins og ég sagði, að alltaf má gera betur og það eru ýmsir hlutir sem ég er alls ekki sáttur við. Ég er alls ekki sáttur við það t.d. þegar ráðherrar gera samninga um ákveðna hluti og síðan þegar við fáum fjárlögin til umfjöllunar og meðferðar þá fylgja ekki fjárveitingar þeim samningum. Ég er ákaflega ósáttur við það og þess vegna segi ég að það er mun nær að gera þá ekki þessa samninga vegna þess að samningunum fylgja ákveðnar vonir og væntingar og ef fjármagn vantar, og það kemur fyrir trekk í trekk, það er ekki í einu ráðuneyti heldur er þetta svona í fjölmörgum ráðuneytum, að þegar fjárveitingarnar vantar inn í slíka samninga, þá er það auðvitað mjög slæmt. Margir fulltrúar, t.d. úr ríkiskerfinu, hafa kvartað yfir því að þegar laun hafa hækkað þá hafa fjárveitingar til viðkomandi stofnana ekki hækkað til samræmis og ég er auðvitað ekki sáttur við það. Áðan kom hv. þm. inn á viðveru manna í fjárln. Auðvitað er það eins og gengur og gerist mismunandi og menn ganga í gegnum ákveðna kosningabaráttu á þessum tíma. Hv. þm. er svo heppinn að í kjördæmi hans er uppstillingarnefnd þannig að hann hefur getað mætt manna best á fundi fjárln. og ber að þakka það.

Vegna orða hv. 5. þm. Suðurl. um að forseti hefði slitið í sundur meginumræðu og andsvör þá er það hárétt. En forseti gerði það í trausti þess að um langminnuga þingmenn er að ræða sem hér eiga í hlut.

Virðulegur forseti. Ég gleymdi ekki meginþáttum í ræðu hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Ég held ég hafi komið að nokkrum þáttum en meiningin var nú ekki að kryfja spjall hans eða ræðu til mergjar. En ég ætla að taka undir með hv. þm. þegar hann nefnir samninga, og þá á ég helst við það --- og væri nú gott fyrir hæstv. fjmrh. að hlusta --- að þegar búið er að gera kjarasamninga og fjárveitingar fylgja ekki með í samræmi við þá, það eru slæmu málin. Hins vegar er, virðulegur forseti, búið að vekja upp væntingar, og það var það sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kom hér inn á áðan, það er búið að vekja upp væntingar með ádrætti um samkomulag. Það er hægt að nefna skóla, það er hægt að nefna heilsugæslu og ýmsa þjónustu sem ráðuneytin eru að leggja inn gott orð fyrir. Það eru slæmu hlutirnir og það eru slíkar væntingar sem á ekki að gefa. Það á ekki að lofa því eða gefa von um að heilsugæslan fari í lag með því að það megi byggja o.s.frv. eða væntingar um að byggja upp skóla. Það eru slíkir hlutir sem eru nánast óþolandi. Þetta erum við sammála um, ég og hv. þm., en ég vil taka undir með honum þakkir til þeirra starfsmanna sem með okkur hafa unnið. Það er allt af mestu kostgæfni leyst af hendi.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta hrósið. Ég heyrði ekki alveg þegar hann talaði um hvort viðkomandi þingmaður væri langminnugur hvort hann talaði í eintölu eða fleirtölu.  Hv. þm. Gísli S. Einarsson minntist á samninga sem gerðir hafa verið á sama hátt og ég tók fram í ræðu minni áðan. En við megum heldur ekki gleyma því, herra forseti, að í mörgum tilfellum halda þessir samningar og þeir eiga að halda og það skiptir máli. Um leið og búið er að gera samningana þá eiga þeir að halda og í mörgum tilfellum gerist það. En, eins og hv. þingmanni, finnst mér alveg óþolandi þegar þeir samningar halda ekki, og þá kemur það einmitt mjög oft til kasta okkar í fjárln. Alþingis að grípa inn í þetta ferli. Það hefur gerst varðandi menningarmál, landbúnaðarmál, félagsmál o.s.frv. Þegar slíkir samningar eru gerðir þá eiga þeir að halda.

Herra forseti. Það hefur á margan hátt verið fróðlegt að fylgjast með umræðunum, 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2003. Menn hafa víða komið við og tekið almenna umræðu jafnt um efnahagsmál sem þær tillögur sem fyrir liggja. Einnig hefur nokkuð verið til umræðu sú vinna sem lögð er í fjárlagafrv. í fjárln. og fagnefndum Alþingis og ég held að það sé ómaksins vert að bæta nokkrum orðum í þá umræðu. Á undanförnum árum hefur það verið markmið fjárln. að bæta vinnubrögðin. Það hefur einnig verið markmið að því er sagt hefur verið ríkisstjórnar og ekki síst fjmrh. að bæta öll vinnubrögð. Ég rifjaði það upp í stuttu andsvari í morgun við ræðu hv. formanns fjárln. að það hefði verið árið 1999 sem fjárln. lagði sérstaka áherslu á að það þyrfti að breyta öllum vinnubrögðum. Það ár var mikill vandi fyrir í heilbrigðiskerfi landsmanna. Yfir þau mál var farið nokkuð nákvæmlega og eins og kallað var, kerfið núllstillt. Menn töldu ástæðu til þess að bæta vinnubrögð m.a. til að koma í veg fyrir að það sem þá gerðist endurtæki sig. Það var ekki niðurstaða manna að það væri endilega vegna slælegrar fjármálastjórnunar einstakra stofnana að sá vandi væri upp kominn. Þess vegna vildu menn bæta mjög allt upplýsingastreymi og öll vinnubrögð og það var m.a. í nefndaráliti meiri hluta fjárln. með fjáraukalagafrv. ársins 1999 sem afskaplega skilmerkilega var komist að orði um það hvernig menn vildu standa að verki. Í því nefndaráliti sagði m.a., með leyfi forseta: ,,... að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegt talnaefni úr launabókhaldi berist reglulega``. Þetta var í áliti meiri hluta fjárln., ekki í áliti minni hluta nefndarinnar. Það var meiri hlutinn sem lagði þessa áherslu á málið. Því hefði mátt vænta að þessu hefði verið fylgt eftir og þannig hefði vinnubrögðum verið hagað frá og með framlagningu þessa nefndarálits. Að vísu var verið að undirbúa þetta og menn hafa lagt vinnu í að reyna að framkvæma þetta en því miður verður að segja alveg nákvæmlega eins og það er að þessu hefur ekki verið fylgt eftir og þetta hefur ekki átt sér stað síðan. Nú eru liðin þrjú ár og hv. formaður fjárln. sagði það í svari fyrr í dag að langan tíma tæki að koma þessum málum í lag. Ég held, herra forseti, að óhjákvæmilegt sé að spyrja hv. þm. að því hvað hann telji langan tíma eða nauðsynlegan tíma til að kippa þessu í liðinn því að eins og ég sagði áðan eru liðin þrjú ár frá því að þessi orð voru lögð fram, þrjú ár og ég hefði talið að það hefði ekki einu sinni þurft þrjú ár, hvað þá heldur að eftir þrjú ár skuli ekkert hafa áunnist í þessum efnum. Hver er afleiðingin? Hún er ósköp einfaldlega sú að því miður er t.d. í heilbrigðiskerfinu staðan orðin sú að þessi mál eru komin á sama stað og þau voru fyrir þremur árum og það er þannig víðar í kerfinu. Við sjáum það t.d. þegar skoðuð er sú ágæta bók Endurskoðun ríkiseiknings fyrir árið 2001, sem nýlega er komin út hjá Ríkisendurskoðun, að það eru 20% fjárlagaliða sem eru umfram fjárheimildir, þ.e. sem eru yfir 4% markið sem sett var í reglugerð sem fjmrn. gaf út til viðmiðunar um það hvernig ætti að standa að málum og hvenær ætti sérstaklega að grípa til ákveðinna ráðstafana, afla sér upplýsinga og gera tillögur um úrbætur. Það er þessi fjöldi fjárlagaliða sem er umfram það viðmið. Það er einnig fjöldi stofnana sem er langt fram yfir það viðmið. Jafnvel eru dæmi um að liðir séu um 700, tæplega 800% fram úr. Það eru liðir sem eru um 200% fram úr og það er fjöldi liða sem fer á bilinu frá 20--100% fram úr. Manni er því spurn: Hvernig er hægt að ætlast til þess að þeir sem stýra og stjórna þessum liðum geti við brugðist þegar hvorki af hálfu ríkisstjórnar, fjmrn., einstakra ráðuneyta né meiri hluta fjárln. er við brugðist? Nýjasta dæmið, herra forseti, sem komið er upp og hefur verið vakin athygli á nú að undanförnu er staða framhaldsskólanna í landinu. Ég minnist þess að minnst hefur verið á stöðu framhaldsskólanna a.m.k. þrjú sl. ár vegna þess að sá vandi sem er nú meira áberandi kominn upp á yfirborðið hefur í raun verið til staðar allan þann tíma og allan þennan tíma hefur hann vaxið. Hann hefur vaxið jafnt og þétt og staðan var síðan þannig um síðustu áramót að 22 menntastofnanir voru fram úr fjárheimildum í árslok 2001 og samtals voru það um 906 millj. kr. Það er gjarnan tekið dæmi af ákveðnum framhaldsskóla vegna þess að það er líklega hvað stærsta dæmið í þessu sambandi, þ.e. Menntaskólinn í Kópavogi sem var um síðustu áramót um 160 millj. kr. fram úr fjárheimildum, þ.e. um 50% af fjárheimild ársins voru þeir fram yfir þannig að það liggur alveg ljóst fyrir að viðkomandi stofnun hefur enga möguleika á því að vera innan fjárheimilda ársins, ekki nokkra. Það er skilgreint nákvæmlega í þeirri reglugerð sem fjmrn. gaf út um framkvæmd fjárlaga hvernig á að taka á svona hlutum. Því er það algerlega óskiljanlegt hvernig á því stendur að menntmrn. hafi ekki brugðist við og í raun og veru jafnóskiljanlegt að fjmrn. skuli þá ekki hafa brugðist við gagnvart menntmrn. um það hvernig eigi að bregðast við þessum hlutum. Það er auðvitað hægt að fara ofan í það, og allt í lagi að nota Menntaskólann í Kópavogi sem dæmi, hvernig á því standi að ekki er hægt eins og m.a. var gert ráð fyrir að bregðast við með því jafnvel að vara forstöðumenn við eða segja þeim upp við svona aðstæður. Málið er ósköp einfalt, lögð hafa verið fram gögn í því að ekki er hægt að ásaka forstöðumann í þessu tilliti. Skólinn hefur gjörbreyst frá því að fjárheimildir voru í grunninn ákveðnar og síðan hafa þær verið framreiknaðar eftir ákveðnum reiknikúnstum sem ekki hafa tekið mið af því að skólinn er gjörbreyttur frá því sem áður var, frá því að hafa verið fyrst og fremst bóknámsskóli yfir í það að vera að stórum hluta til verknámsskóli. Þess vegna m.a. hefur sigið á ógæfuhliðina og það er ljóst að á ógæfuhlið fór ekki að síga fyrr en skólinn breyttist að þessu leytinu til. Einnig hefur allan þennan tíma verið bent á að það reiknilíkan sem hefur verið notað til að reikna út fjárframlög til einstakra skóla hefur ekki þróast í takt við breytingar í skólunum. Það eru ýmsir þættir sem ekki voru til staðar í þeirri mynd sem þeir eru í dag þegar reiknilíkanið var ákveðið forðum daga. Við þekkjum öll hinar gífurlegu breytingar í tölvumálum skólanna, í tölvumálum samfélagsins. Þessu hefur ekki verið mætt. Kostnaði við tæki og tól almennt hefur ekki verið mætt og þess vegna m.a. hafa verknámsskólar farið verr út úr þeirri þróun vegna þess að þeir þurfa miklu meira á slíkum tækjum og tólum að halda. Síðan gerist það í fyrrahaust að boðaðar eru breytingar á reiknilíkani. Þá var nýbúið að setja niður starfshóp nr. 2 í endurskoðun reiknilíkans. Sá fyrri hafði verið leystur upp án tilkynningar um að hann væri ekki lengur starfandi. Þessi seinni hópur vann býsna lengi, komst að niðurstöðu og skilaði skýrslu, og í fjárlögum fyrir árið í ár var stigið fyrsta litla skrefið í því að koma til móts við tillögur þeirra. Nú í haust þegar fjárlagafrv. var lagt fram fyrir árið 2003 var boðuð meiri breyting í samræmi við niðurstöður þessa starfshóps. Síðan gerist það þegar fulltrúar frá Félagi framhaldsskóla koma á fund fjárln. að einn þeirra sem sat í þessum starfshópi kannast ekkert við að verið sé að fara eftir tillögum starfshópsins nema að örlitlu leyti. Og ekki nóg með það heldur kemur fram að þessi seinni starfshópur hefur gufað upp á svipaðan hátt og sá fyrri, þ.e. honum hefur aldrei verið tilkynnt að hann hafi látið af störfum og það hefur aldrei verið formlega gengið frá endanlegum tillögum hópsins. Þær tillögur sem verið var að framkvæma kannaðist þessi fulltrúi úr starfshópnum ekki við að væru sameiginlegar tillögur starfshópsins þannig að það samráð sem haft var við stjórnendur framhaldsskólanna hafði gufað upp í annað sinn. Ráðuneytið hafði tekið endanlegar ákvarðanir sem út af fyrir sig er að sjálfsögðu ekki óeðlilegt en það var fyllilega gefið í skyn við okkur þegar fulltrúar menntmrn. komu á fund nefndarinnar að þetta væru tillögur sem væru í samræmi við sameiginlegar niðurstöður starfshópsins. Því miður reyndist svo ekki vera. Það rifjar auðvitað upp þá stöðu sem er nú um áramótin, hver áramótin á eftir öðrum gagnvart framhaldsskólunum, að þeir eru að stórum hluta til í mínus á fjárlögum gagnvart fjárheimildum, en á meðan er stór safnliður í ráðuneytinu sem stöðugt vex og enn eru gerðar tillögur um að láta hann vaxa, bæði í tillögum um breytingar á fjáraukalögum og enn á ný nú í tillögum meiri hlutans um breytingar á fjárlögum. Þessi liður sem var upp á 550 millj. kr. um síðustu áramót þegar halli framhaldsskólanna var eins og ég nefndi hér áður, er auðvitað að hluta til upp í þennan halla en ráðuneytið virðist nýta þennan safnlið til þess eins og sumir hafa nefnt að halda skólunum í gíslingu, þ.e. ráðuneytið virðist ekki deila út úr þessum safnlið eins og eðlilegt getur talist og á meðan er nær ógerlegt fyrir skólana að standa undir því nafni að þeir séu fjárhagslega sjálfstæðir. Í rauninni hefur þessi þróun því miður verið þannig að frá því að boðað var fjárhagslegt sjálfstæði þessara skóla að miðstýringin hefur aukist ef eitthvað er og þessi safnliður er m.a. notaður til að auka þá miðstýringu. Það kom m.a. fram sem er býsna alvarlegur hlutur frá Félagi íslenskra framhaldsskóla þegar þeir komu á fund til fjárln. að því miður væri staðan þannig vegna viðvarandi og uppsafnaðs rekstrarhalla að skólarnir gætu ekki framkvæmt kjarasamning. Þetta er auðvitað þeim mun alvarlegra þegar haft er í huga að þessi kjarasamningur er ekki gerður af þeim aðilum sem þurfa að huga að þessu dagsdaglega. Þessi kjarasamningur er gerður miðstýrt, hann er gerður af fulltrúum fjmrn. þannig að fjmrn. ber að sjálfsögðu fulla ábyrgð á gerð þessara kjarasamninga og síðan er vísað út í stofnanirnar svokölluðum stofnanasamningum en þegar þangað er komið þá er ekkert fjármagn til til að verða við því sem þó er ákveðið í kjarasamningi að gera skuli. Þetta minnir okkur á það að stór hluti af þeim vanda sem í raun og veru er við að etja í stofnunum er kominn til vegna kjarasamninga sem flestir eru gerðir miðlægt, þ.e. yfirráðuneytið, fjmrn. í þessu tilfelli, gerir þessa samninga, ber ábyrgð á þeim en það skilar sér síðan ekki út í fjármagni til viðkomandi stofnana. Þess vegna tel ég, herra forseti, m.a. að menn hafi ekki framfylgt þeirri reglugerð sem sett var sem m.a. gerði ráð fyrir að forstöðumennirnir bæru ábyrgð á fjárhagsstöðu sinna stofnana. Þannig þarf það auðvitað að vera. Það er í raun og veru enginn annar sem getur borið ábyrgð á fjármálum stofnunarinnar en forstöðumaðurinn. En umhverfið verður þá að gera forstöðumanninum kleift að bera þá ábyrgð og það er ekki gert með þeim hætti sem við höfum horft upp á nú um býsna langt skeið m.a. í framhaldsskólum landsins en það á líka við í mun fleiri stofnunum. Herra forseti. Ég minntist áðan á að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefði í ræðu sinni komið örlítið inn á þá vinnu sem unnin er í fjárln. og í öðrum nefndum þingsins. Það var rétt hjá hv. þm. að sá tími sem gafst til í örstuttu andsvari sem við áttum í morgun gaf ekki tilefni til þess að svara því ítarlega en hv. þm. gaf ýmislegt í skyn sem mátti skilja á ýmsan hátt og ég held að óhjákvæmilegt sé að óska eftir því við hv. þm. að hann komi aftur upp í ræðustól og fari nánar yfir þá þætti. Ég ýjaði að því og hafði tvær óskir í raun og veru frammi, að skilningur minn á þeim orðum sem hv. þm. lét falla væri sá að hv. þm. væri að taka undir með mér og fleiri þingmönnum og Ríkisendurskoðun um það að því miður virtist rammafjárlagakerfið ekki duga lengur en fram að því að fjárlög eru lögð fram fyrir hvert ár. Þegar þau eru lögð fram í þinginu hefur manni sýnst að rammarnir væru úr sögunni. Nú geta auðvitað ýmsar skýringar verið á því af hverju rammarnir hverfa þegar fjárlagafrv. hefur verið lagt fram. Skýringin getur m.a. verið sú að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um rammana sé í raun allt of þröng, þ.e. að ekki sé möguleiki að halda sig innan þeirra. Þá þarf það auðvitað að upplýsast. Þá er það auðvitað ógerningur fyrir fjárln. og þær nefndir þingsins sem koma að málinu að halda sig innan rammanna. Þá er líka alveg ljóst hvar sökin liggur og ég freistast til þess að áætla að a.m.k. hluti málsins liggi þar. Ég hef í annarri ræðu reynt að færa rök fyrir því að í raun og veru sé það ríkisstjórnin sjálf sem brjóti þessa ramma niður með vinnubrögðum sínum og það er auðvitað ekki hægt að ætlast til þess ef ríkisstjórnin sjálf fer ekki eftir stefnumótun sinni í fjárlagagerðinni að fjárln. eða ýmsir aðrir geri það því að ábyrgðin er hjá ríkisstjórninni. Hún leggur og ákveður þessa ramma og það er auðvitað hennar að halda þá út alla leið. Þetta hefur óhjákvæmilega þær afleiðingar í för með sér að það skortir um leið allan aga í þetta kerfi. Og meðan slíkt agaleysi er munum við sitja uppi með svipaðan vanda og við sjáum í endurskoðuðum ríkisreikningi fyrir árið 2001, þ.e. uppsafnaðan vanda á víð og dreif í kerfinu, uppsafnaðan vanda sem því miður virðist ekki vera tekið á. Af hvaða ástæðu þori ég ekki að fullyrða en því miður held ég að það hljóti að vera merki um ákveðið getuleysi að ár eftir ár skuli ekki vera tekið á þessum vanda. Ár eftir ár, þrátt fyrir að hingað í ræðustól komi ýmsir þingmenn úr meiri hluta fjárln. og jafnvel ýmsir hæstv. ráðherrar og telji að nú þurfi að gera bragarbót á. Ég heyrði að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson boðaði enn á ný, og gaf um það loforð að því er mátti skilja, að nú yrði heldur betur tekið til hendinni eftir áramót. Nú skyldi lagður grunnur að því að það yrðu gjörbreytt vinnubrögð. En, herra forseti, ef minni mitt er ekki þeim mun verra þá man ég ekki betur en hv. þm. hafi látið nokkur orð í svipaða átt falla fyrir um ári, þ.e. að eftir áramótin 2001--2002 ætti að gera slíkt hið sama. Nú er liðið ár frá því að þau orð féllu og enn falla orð í svipaða átt og vonum við að nú verði við þau staðið. Ég efa það ekki að ekki skortir áhuga hv. þm. til að breyta þessum vinnubrögðum en því miður held ég að þann áhuga skorti þá einhvers staðar annars staðar því að ekkert hefur orðið úr efndunum. Ég vil skora á hv. þm. að útskýra það fyrir þingheimi hvernig á því standi að ekkert hafi orðið úr hinum fögru fyrirheitum sem gefin voru fyrir ári. Herra forseti. Það er fleira sem komið hefur fram hér í dag og kom fram hjá hv. formanni fjárln. Það er þó aðeins eitt atriði til viðbótar úr ræðu hans sem ég vildi nefna. Hv. þm. talaði um að jafnvægi yrði í ríkisrekstrinum á næsta ári miðað við þær tillögur sem fyrir lægju. Fyrir liggur að þær brtt. sem nú hafa komið fram munu orsaka það að halli upp á u.þ.b. 2 milljarða verður af reglulegum rekstri ríkissjóðs, þegar við tökum út fyrir sviga sölu ríkiseigna. Þess vegna hlýtur það að felast í orðum hv. þm. að von sé á einhverjum tillögum um auknar tekjur ríkissjóðs eða sparnaðartillögur við 3. umr. Nú er staðan hins vegar þannig í samfélaginu að því miður er samdráttur, það er slaki í efnahagslífinu eftir hina miklu ofþenslu sem skapaðist hér af ástæðum sem menn hafa nokkuð rætt á undanförnum árum og ætti að vera óþarfi að rifja upp. En afleiðingarnar eru að koma fram, m.a. í þessum slaka, og þess vegna er ekkert sem bendir til þess að tekjur ættu að fara að aukast nú á síðustu mánuðunum. Ég velti því þess vegna fyrir mér, og fróðlegt væri ef hv. þm. gæti útskýrt það fyrir okkur, hvað það er sem bendir til þess að nást eigi jafnvægi í þessum hlutum þegar málið kemur til 3. umr. Þetta kallar auðvitað á það, þegar maður ræðir um samdráttinn, að rifja upp þá skelfilegustu hlið sem við virðumst því miður vera að sigla æ hraðar inn í, þ.e. aukið atvinnuleysi, sem er auðvitað afleiðing af þessum samdrætti. Og það er eitt af því sem við tökum eftir þegar við skoðum þær áætlanir sem liggja fyrir um þróun næsta árs, að þar er helst munur á áætlunum. Það munar, ef ég man rétt, um 1% á spá fjmrn. og Seðlabankans, þ.e. Seðlabankinn óttast að atvinnuleysi verði um 1% meira heldur en fjmrn. gerir ráð fyrir. Við skulum vona að báðum stofnunum skjátlist í þeim efnum og atvinnuleysi verði enn minna en spáð er. En því miður eru þetta horfurnar ef ekkert verður að gert og ég endurtek því spurningu mína til hv. þm.: Hvað er það í huga hans sem bendir til þess að tekjur ríkissjóðs eigi að aukast fram að áramótum frá því sem áður var gert ráð fyrir? Herra forseti. Ég mun í lok ræðu minnar að þessu sinni fara yfir þær brtt. sem við í 1. minni hluta fjárln. leggjum fram við 2. umr. Áður en ég fer í að útskýra einstakar tillögur er hins vegar rétt að láta það koma fram að við munum að sjálfsögðu við 3. umr. koma með tekju- og sparnaðartillögur á móti öllum þeim útgjöldum sem við gerum hér tillögur um. Þetta höfum við gert sl. þrjú ár og munum halda því áfram. Það er ekki síst það að þetta eru táknrænar tillögur um hvað við viljum leggja sérstaka áherslu á en gerum okkur fyllilega grein fyrir að það er auðvitað ekki hægt í einu vetfangi að bæta allan þann vanda sem bæta þyrfti í hinu opinbera kerfi. Við teljum líka að það sé skylda okkar að skila slíkum tillögum í jafnvægi vegna þess að við teljum að ekki eigi að auka halla ríkissjóðs þó svo að vissulega geti það árferði orðið á næsta ári að það gæti verið réttlætanlegt vegna þess að við viljum auðvitað gera allt til þess að vinna gegn þeim samdrætti sem því miður blasir við. En eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar þá er sem betur fer gert ráð fyrir að ýmsar framkvæmdir muni fara í gang á næsta ári sem væntanlega mun keyra okkur algjörlega út úr því ástandi sem við því miður stefnum hraðbyr í ef ekki verður af. Vonandi tekst það sem allra best og við náum þannig að snúa við því ástandi sem við okkur blasir og síðan verði sá tími sem þær aðgerðir skapa okkur nýttur til þess að við lendum ekki í svipuðum aðstæðum og við gætum lent í ef þær framkvæmdir fara ekki í gang. Þetta var, herra forseti, nauðsynlegur inngangur að þeim brtt. sem ég ætla nú að fara yfir. Þetta eru eingöngu breytingar á sundurliðun 2. Fyrsta brtt. gengur út á það að hér við þessa ágætu stofnun okkar verði komið upp deild sem við höfum leyft okkur í tillögu okkar að kalla hagdeild, þ.e. komið verði á fót hagdeild Alþingis. Ástæðan fyrir því að við teljum nauðsynlegt að koma þessari deild á er sú, eins og oft hefur komið fram í umræðum, að Þjóðhagsstofnun var lögð niður á þessu ári og síðan hefur verið miklum mun erfiðara fyrir einstaka nefndarmenn, t.d. í fjárln. og efh.- og viðskn., að sækja eftir hlutlausum úttektum á ýmsum hlutum, og þetta teljum við að mundi bæta mjög slíka upplýsingaleit. Í þessu samhengi má auðvitað minna á að þegar umræðan átti sér stað um að leggja niður Þjóðhagsstofnun var það rætt nokkuð að hugsanlegt væri að tryggja á annan hátt aðgang t.d. þingmanna að slíkri vinnu og gefið undir fótinn með að hugsanlegt væri að gera það á þann hátt að Alþingi fengi til þess einhverja fjármuni. Það verður eiginlega að líta á þessa tillögu okkar, sem gerir ráð fyrir að settar verði í þetta 10 milljónir, í samhengi við tillögu sem er á þskj. merkt tölulið 2, sem er þá liðurinn 01-190, Ýmis verkefni, undir forsrn. þar sem einn liðurinn, 1.19., heitir Efnahagsrannsóknir. Við gerum sem sagt tillögu um að sá liður, sem er samkvæmt fjárlögunum upp á 40 millj. kr., verði skorinn niður um 10 milljónir og verði 30 milljónir. Þetta er raunverulega tilfærsla þar sem við gerum ráð fyrir að þær 10 milljónir sem forsrn. hefur ætlað sér til efnahagsrannsókna verði færðar til Alþingis. Þetta kom örlítið til umræðu við 1. umr. um fjárlög og hæstv. fjmrh. orðaði það einhvern veginn á þá leið að það væri vissulega til skoðunar hvernig þessum fjármunum eða slíkri þjónustu yrði fyrir komið. Og hér er bent á leið til þess að koma þessu þannig fyrir að þingmenn hafi að þessu eðlilegan aðgang. Þær 30 milljónir sem eru þarna eftir eru hins vegar skilgreindar sem framlag frá forsrn. til Alþýðusambands Íslands til þessara þátta og það látum við ósnert en gerum tillögu um að 10 milljónir verði þarna færðar á milli. Þriðja tillaga okkar fjallar um framhaldsskóla. Ég gerði það nokkuð að umræðuefni í ræðu minni fyrr að staða þeirra væri orðin vægast sagt mjög ískyggileg og nauðsynlegt væri að grípa þar til aðgerða. Því miður er það þannig, m.a. vegna þess að við sem sitjum í minni hluta fjárln. höfum ekki sama aðgang að upplýsingum og ýmsir aðrir, ég veit ekki hvort meiri hluti fjárln. hefur þær upplýsingar heldur, en við höfum auðvitað upplýsingarnar sem koma fram um stöðu þessara mála í lok árs 2001, og síðan með því að glugga í tölur og þær upplýsingar sem við höfum haft aðgang að, þá sýnist okkur að þær 800 milljónir sem við gerum ráð fyrir að verði bætt inn á framhaldsskólana eigi að duga til þess að rétta við þann halla sem þar er til staðar. Þess vegna hljóðar tillaga okkar varðandi framhaldsskóla óskipt upp á það að þar verði bætt inn 800 milljónum og það verði sérstaklega eyrnamerkt til að yfir þessi mál verði farið og framhaldsskólunum verði komið á réttan kjöl. Herra forseti. Það er síðan önnur tillaga undir 3. tölulið sem fjallar um sérstakan framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Þar gerum við tillögu um 8 millj. kr. til undirbúnings þess verkefnis. Ljóst er að sá undirbúningur er kominn nokkuð á veg og einnig er ljóst að þetta er væntanlega næsti framhaldsskóli á landinu. Það hefði verið hægt að gera tillögu þarna um mun hærri upphæð og gera ráð fyrir því að sá skóli hefji störf strax næsta haust. Að okkar mati er það því miður óraunhæft á þessu stigi málsins af þeirri einföldu ástæðu að ráðuneytið virðist ekki vera í stakk búið til þess að stíga það skref sem nauðsynlegt er til að slíkt geti orðið. Þess vegna þurfum við að undirbúa málið betur því að það er augljóst mál að undirbúningurinn m.a. í ráðuneytinu er ekki til staðar. Og þess vegna er tillaga okkar sú að veittar verði 8 millj. kr. til að tryggja það að þessi undirbúningur eigi sér stað. Næst er þá 4. tölul. sem er Ýmis verkefni undir liðnum 06-190, og hann höfum við nefnt Efling almennrar löggæslu, en gífurlegur fjöldi erinda hefur komið fram varðandi það að efla almenna löggæslu mjög víða um land, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem úti um land. Þetta er sú leið sem við höfum valið til þess að vekja athygli á því að þarna er nauðsynlegt að gert verði ákveðið átak. Þar gerum við tillögu um 150 millj. kr. Síðan erum við þá í 5. tölulið komin að liðnum 07-205 Leiguíbúðir, en þar er tillaga okkar um sérstakt átak í uppbyggingu leiguíbúða og þar gerum við ráð fyrir að 150 milljónir þurfi til að mæta þeirri þörf sem sannarlega er fyrir hendi því að nú liggur fyrir biðlisti upp á um tvö þúsund íbúðir. Það er að vísu í gangi ákveðið átak á vegum ráðuneytisins í þeim efnum en þar er því miður lítil hreyfing. Þetta er áætlun um 400 íbúðir á ári og lánin verða á 3,5% vöxtum. En svo virðist sem það henti ekki þeim hópum sem þetta er hugsað fyrir og því viljum við ganga örlítið lengra og breyta þessum 400 íbúðum í 600 og lækka vextina úr 3,5% í 1% þannig að við gerum þá ráð fyrir að á fjórum árum, sem þýddu þá 2.400 íbúðir, væri hægt að mæta þessari þörf að fullu og þar með leysa þann mikla vanda sem ýmsir hópar sem þarna eiga í hlut eiga við að etja. Um leið mundi að sjálfsögðu komast jafnvægi á leigumarkaðinn og leiga yrði um leið mun viðráðanlegri fyrir alla þá sem þurfa að nýta sér þann kostinn. Þá erum við komin að 6. tölulið í brtt. okkar og er það 07-984 Atvinnuleysistryggingasjóður. Þar gerum við tillögu um hækkun atvinnuleysisbóta til samræmis við launavísitölu og samkomulag Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnar, þ.e. að atvinnuleysisbætur verði hækkaðar til samræmis við launavísitölu og samkomulag Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar. Þetta hefur verið reiknað að kosti um 190 millj. kr. Undir 7. tölulið er brtt. við liðinn 08-204 Lífeyristryggingar, og það er að hluta til til samræmis við það sem ég ræddi um varðandi atvinnuleysisbæturnar, þ.e. hækkun lífeyrisgreiðslna og félagslegra bóta í samræmi við launavísitölu þannig að tryggt sé að þeir sem njóta þessara bóta fái sömu hækkun og almennt hefur orðið á launum. Þá er ekki verið að tala um sérstakt launaskrið eða hækkun ákveðinna hópa umfram aðra heldur eingöngu hina almennu launavísitölu. Reiknað hefur verið út að þetta muni kosta um 300 millj. kr. og tillaga okkar hljóðar upp á þá upphæð. 8. tölul. er breyting við 08-358 Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Þar gerum við tillögu um 360 millj. kr. hækkun til sjúkrahússins. Þessi liður er táknrænn fyrir það að við teljum ótækt að gert sé upp á milli hinna svokölluðu stóru sjúkrahúsa. Þarna hefði að vísu verið hægt að fara í mun fleiri stofnanir en við teljum nauðsynlegt að vekja athygli á því á táknrænan hátt að það hefur verið komið til móts við Landspítala -- háskólasjúkrahús en Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sem á margan hátt er hliðstæð stofnun þó ekki sé að öllu leyti, hefur verið skilið eftir. Við teljum að koma eigi til móts við þá stöðu sem þar er. Þá er ég kominn að 9. tölulið, breytingu við liðinn 08-501 Sjúkraflutningar. Þar gerum við tillögu um 15 millj. kr. framlag. Það skýrist af því að á um sex stöðum á landinu, miðað við okkar upplýsingar, er sú staða uppi að í sjúkraflutningum er aðeins einn maður tiltækur, þ.e. sá sem bílnum ekur sem verður að sjá um alla þætti sjúkraflutninganna. Þetta er að sjálfsögðu algerlega óviðunandi. Í sumum tilfellum þarf viðkomandi að sækja aðstoð til þeirra manna sem til næst á staðnum eða taka með sér lækni, t.d. á heilsugæslustöð, til að sækja sjúklinginn og það þýðir þá að stöðin er læknislaus á meðan. Þetta eru eins og ég sagði áðan algerlega óviðunandi aðstæður. Við gerum hér tillögu um að úr þessu verði bætt. Í 10. tölul. er síðan breyting við liðinn 09-250 Innheimtukostnaður, 1.21 Hert skatteftirlit. Þarna leggjum við til að 100 millj. kr. verði lagðar í hert skatteftirlit. Við gerum auðvitað ráð fyrir því að það muni koma fram, og við komum með tillögur um það við 3. umr., hversu miklum tekjum það muni skila til baka. Það hefur margoft verið reiknað út að það að efla skatteftirlit á ýmsum sviðum skili sér margfalt í auknum tekjum með betri skilum þeirra skatta sem eftirlitið er haft með. Þá er komið að 11. tölul., breytingu við liðinn 09-811 Barnabætur. Við gerum tillögu um að sá liður, 1.11 Barnabætur, verði hækkaður um 1 milljarð og 386 millj. kr., þ.e. að þarna verði sú breyting gerð að barnabætur verði ótekjutengdar frá 7--16 ára einnig, ekki bara upp að 7 ára aldri. Þannig yrði ekki gerður greinarmunur á aldri barna í þessu tilliti. Herra forseti. Ég er kominn að síðasta töluliðnum, 12. tölul., breytingum við liðinn 10-211 Vegagerðin, 5.12 Öryggisaðgerðir. Þar leggjum við til að 100 millj. kr. verði settar í sérstakar aðgerðir. Nú er að vísu ákveðin upphæð í þessa veru hjá Vegagerðinni, þ.e. til að bæta öryggi á vegum. Þessu er ætlað að flýta framkvæmd þeirrar áætlunar sem til er hjá Vegagerðinni um að gera úrbætur á svokölluðum svörtum blettum, þ.e. þeim stöðum á þjóðvegum okkar þar sem slys eru tíðust. Þessi áætlun er til í Vegagerðinni og það hefur margoft verið sýnt fram á að þeir peningar sem fara til þessara þátta skila sér margfalt í auknum sparnaði og minni slysatíðni. Herra forseti. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir brtt. 1. minni hluta fjárln. sem í eru auk mín hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Gísli S. Einarsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Vert væri að eyða nokkrum orðum til að svara ýmsum spurningum, hugleiðingum og ábendingum sem frá honum komu. Svo kann að fara að slíkt tækifæri gefist þó að það verði ekki í þessu andsvari, þeim tíma sem hér gefst. Ég vildi þó nefna örfá atriði. Varðandi hið veigamikla atriði sem hv. þm. nefndi, um rammafjárlögin, þá er það rétt. Þær ábendingar hafa komið mjög ákveðið frá Ríkisendurskoðun. Ég tel afar mikilvægt að þingið og þá sérstaklega fjárln. eigi náið samstarf við ráðherra, ráðuneyti og ríkisstjórn, um þau vinnubrögð sem menn kjósa að hafa til framtíðar. Öll slík festa í vinnubrögðum hlýtur að auðvelda þingi og ríkisstjórn að halda utan um fjárlagagerðina. Mér finnst það góð ábending hjá hv. þm. Þetta leiðir hugann að fjárlagaferlinu hér í þinginu, hvenær þingið eigi að koma að fjárlagagerðinni. Á þingið að gera það strax að vori og taka þátt í fjárlagagerðinni eins og tíðkast í sumum nágrannalöndum okkar eða á þingið ekki að koma að þessu fyrr en í október þegar ríkisstjórnin hefur lagt slíkt fram. Ég tel að vel megi skoða það. Ég mun síðan við annað tækifæri fjalla um þriðja þáttinn sem snýr að vinnubrögðunum, þ.e. samstarfi fjárln. og fagnefndanna sem ég gerði að umræðuefni. Ég tel að þær tilraunir sem við höfum gert á því sviði hafi mistekist og sú tilraun hafi aldrei náð nema til hálfs því markmiði sem ætlunin var að ná. Ég mun koma að þessu í öðru andsvari eða ræðu við annað tækifæri við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir jákvæðar undirtektir varðandi ýmislegt sem fram kom í ræðu minni. Ég vil aðeins ræða, varðandi rammafjárlögin, þau orð hans að taka þyrfti upp náið samstarf við ráðherra og ráðuneyti. Hann fjallaði og um tenginguna við fjárlagaferlið og hvenær fjárln. sem slík ætti að koma að gerð fjárlagafrv. Ég vil taka undir það að ég held að óhjákvæmilegt sé að þetta sé gert með þeim hætti sem hv. þm. nefnir, þ.e. í nánu samstarfi og eðlilegt væri að fjárln. kæmi fyrr að ferlinu. Í fljótu bragði tel ég ekkert óeðlilegt að vorið gæti verið hentugur tímapunktur í því sambandi. Ég freistast hins vegar til að draga þá ályktun af orðum hv. þm. að eitthvað hafi skort á þetta nána samstarf. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort það sé rétt ályktun af minni hálfu um ástæðuna fyrir því að fylgja ekki þessu vinnulagi. Ekki er að heyra annað en hv. þm. hafi gífurlegan áhuga á að taka upp slíkt vinnulag og hann nefnir það sérstaklega í þessu sambandi að það verði ekki gert öðruvísi en með nánu samstarfi við ráðherra og ráðuneyti. Ég spyr því hv. þm.: Skortir áhuga á þessu nána samstarfi í ráðuneytinu eða skortir frumkvæði af hálfu meiri hluta nefndarinnar til að koma þessu fyrirkomulagi á?

Virðulegi forseti. Undirtektir mínar við málflutning hv. þm. lutu sérstaklega að almennum þáttum sem fram komu í máli hans. Ég var ekki að taka undir að fjárln. eða þingið ætti að koma að málunum fyrr. Mér finnst sjálfsagt að velta því fyrir sér en þykir ekki slæmur bragur á þessu, að fjárlagagerðin sé alfarið á höndum ríkisstjórnarinnar, hún leggi síðan fram tillögur sínar á sína ábyrgð og síðan komi fjárln. og þingið að þessu eins og við gerum núna. Ég var hins vegar að taka undir það sérstaklega, þau sjónarmið, að það sé eðlilegt að römmunum sé áfram haldið í samstarfi fjárln. og ríkisstjórnar eftir að fjárlagafrv. er komið fram. Ég tel að það mundi hjálpa bæði ríkisstjórn og ráðherrum. Varðandi þátttöku þingsins á fyrri stigum fjárlagagerðarinnar hef ég hins vegar efasemdir. Ég tel að önnur mál sem hv. þm. kom að, umræður um tekjuöflun milli 2. og 3. umr. og um hagdeild þingsins, séu athyglisverðar hugmyndir. Ég vil segja það í þessu stutta andsvari að ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé lausn á vinnuaðstöðu okkar hvað varðar fjármálalegar upplýsingar að koma okkur upp hagdeild. Þingmaðurinn kom auk þess inn á framhaldsskóla og sjúkraflutninga. Allt eru þetta mikilsverð mál sem ég vil fá tækifæri til að koma að síðar.

Herra forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að í ræðu minni kom ég víða við og erfitt að fjalla um allt það svið í stuttu andsvari. Varðandi rammana og ábyrgð ríkisstjórnarinnar vil ég segja að það er hárrétt hjá hv. þm., að sú ábyrgð verður aldrei af ríkisstjórninni tekin. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á fjárlagafrv. og síðan er frv. sem slíku komið í hendur þingsins og eftir það er það þingsins að fjalla um það. Hins vegar skildi ég þetta svo að hv. þm. væri að benda á að ekki væri óeðlilegt að bæta upplýsingastreymi á milli aðila við gerð fjárlagafrv. Þar eru auðvitað ýmsar upplýsingar nýttar um stöðu stofnana og horfur sem gæti verið gott að fjárln. kæmi að. Nú er eðlilega meira samstarf fulltrúa meiri hlutans við ráðuneytið í fjárlagagerðinni en nokkurn tíma við minni hlutann. Það er auðvitað spurning hvort breyta ætti þeim vinnubrögðum þannig að hugsanlega kæmi einhver undirnefnd nefndarinnar að þessu og ekki eingöngu fulltrúar frá meiri hlutanum sem þar sætu. Það er vissulega mikill aðstöðumunur milli fjárlaganefndarmanna eftir því hvort þeir eru í meiri hluta eða minni hluta. Upplýsingastreymið gæti þróast út í að við gætum fylgst betur með eins og meiri hluti fjárln. lagði til árið 1999. Ég held að það væri býsna mikilvægt að farið yrði í þá vinnu að velta fyrir sér hvort fjárln. og fjmrn. gætu ekki komi sér saman um vinnulag í þessu sambandi. Þessar upplýsingar gengju þannig mun betur á milli. Hv. þm. kom reyndar örlítið inn á það sem hann hafði ekki tíma til þess að fjalla um, þ.e. samstarf við aðrar nefndir. Hann sagði hins vegar að það hefði mistekist. Í því sambandi vil ég aðeins segja að það getur ekki annað en mistekist þegar ekki er betur staðið að þeim hugmyndum sem við vinnum eftir, þá á ég við rammafjárlögin sem slík.

Herra forseti. Við lifum á viðsjárverðum tímum. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar ríður húsum og fyrrverandi áhugamaður um umhverfisvernd, hv. formaður fjárln., lemur hælum og heldur því fram í ræðu sinni að allar forsendur efnahagslífs þjóðarinnar muni breytast verði af áætluðum stóriðjuframkvæmdum fyrir austan, fyrir vestan, fyrir sunnan og mögulega fyrir norðan. Herra forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar er óskrifað blað. Verði af henni eins og áform eru um vitum við ekkert út í hvaða efnahagsástand við stefnum. Það kom skýrt fram í ræðu hv. formanns fjárln. Það liggur ekkert arðsemismat fyrir varðandi stóriðjuframkvæmdirnar. Það liggur ekkert plan fyrir um efnahagslegar mótvægisaðgerðir. Það kom líka fram í ræðu hv. þm. Margt annað er óljóst. Það eru engar kröfur um auðlindagjald eða skaðabætur vegna skaða á náttúru Íslands og heldur engar upplýsingar um áhættu af verkefninu, hvorki út frá náttúrufarslegum sjónarmiðum eða efnahagslegum sjónarmiðum. Það að ríkisstjórnin skuli halda þjóðinni í helgreipum þessarar stefnu örfáum dögum fyrir afgreiðslu fjárlaga og það að hún getur ekkert sagt þjóðinni eða þingheimi um hvað verður hér, hvernig efnahagsástand verður hér ef af öllum þessum plönum verður, er auðvitað til háborinnar skammar. Þessu er ekki hægt að líkja við nokkurn skapaðan hlut annan en rússneska rúllettu og það er skömm að því að hv. formaður fjárln. skuli leyfa sér að opinbera í ræðu sinni áðan alla fáviskuna og heimskuna sem að baki þessu liggur. Hér er búið að ræða vítt og breitt, herra forseti, um einstaka liði í fjárlagafrv. ásamt með því að farið hefur verið vítt og breitt yfir sviðið og fjallað um vinnulag og heildræna stefnu. Það er aldrei of oft farið yfir það hvernig vinnulagið í þessum málum er, og gagnrýni á vinnulagið hefur verið afar hávær í þessum sal síðustu ár. Nú upplýsir hv. formaður fjárln. okkur um það að hann ætli að beita sér fyrir því, bara strax eftir áramótin eftir því sem manni skildist, að teknar verði upp viðræður um það hvort ekki megi skoða vinnulagið og færa t.d. úthlutanir til ýmissa smærri verkefna, sem undanfarið hafa verið bornar undir fagnefndirnar, til betri vegar og kannski faglegri umfjöllunar en verið hefur. Þetta mátti skilja af orðum hv. þingmanns. Og ég fagna því. Ég hef verið ein þeirra sem hafa talað fyrir öflugu menningarstarfi á vegum hins opinbera. En ég hef líka verið ein þeirra sem tala fyrir því að fjármögnun á því starfi sé fagleg, og að öll úthlutun, hvort sem hún er til safna-, mennta- eða menningarmála eða lista eða hvers sem vera skal, sé á faglegum grunni. Ég tel okkur eiga í kerfi okkar módel sem við getum fylgt í þeim efnum og mér hefur fundist fjárln. brjóta það módel með því að vera með þessar tilviljanakenndu úthlutanir sem hún hefur verið hávært gagnrýnd fyrir, bæði í þessum sal og annars staðar. Jafnvel í Farskóla safnmanna sem haldinn var á Höfn í Hornafirði í haust var ríkisstjórnin gagnrýnd afar harkalega fyrir þessa tilviljanakenndu úthlutunarstefnu fjárln., og skyldi maður ætla að safnamenn hefðu mestan skilning allra á því að söfn þyrftu á auknum fjármunum að halda. En safnamenn gera þá kröfu, samkvæmt umræðum Farskóla safnmanna, að úthlutun til safna sé fagleg. Gagnrýnin frá safnamönnum gengur fyrst og fremst út á það að með breytingunum á þjóðminjalögunum, þegar safnasjóður var stofnaður, vilji safnamenn fá úthlutanir til safnanna í gegnum safnasjóðinn, ekki í gegnum einhvern tilviljanakenndan sjóð fjárln. Þess vegna spyr ég hv. formann fjárln.: Hvers vegna setur fjárln. ekki aukna fjármuni í safnasjóðinn og af hverju fara allar þessar litlu úthlutanir fjárln. ekki í safnasjóðinn og fá að heyra undir hina sömu faglegu úthlutun eins og þeir sem sækja um í safnasjóðinn þurfa að lúta? Hvers vegna þessi framhjákeyrsla? Þetta er fullkomlega í ósamræmi við yfirlýsingu hv. formanns fjárln. sem hann gaf í ræðu sinni hér áðan, og ég krefst þess að hv. formaður nefndarinnar skýri þessa stefnu sem lýsir sér í brtt. nefndarinnar og síðan hvernig hún stangast á við þá yfirlýsingu sem hann gaf áðan. Var hv. formaður nefndarinnar stoltur af því að heyra hádegisfréttirnar? Var hv. formaður stoltur af því að hlusta á fréttamann Ríkisútvarpsins benda fólki á það í fyrstu frétt dagsins að hv. formaður nefndarinnar væri frá Laugarvatni og að eini framhaldsskólinn sem fengi fjármunum úthlutað í gegnum fjárln. á móti stofnkostnaði væri Menntaskólinn á Laugarvatni? Er hv. formaður nefndarinnar stoltur af því að þurfa að hlusta á svona fréttir? Eða getur hann með hreinni samvisku borið af sér að hér sé um nokkur hagsmunatengsl að ræða? Og geta þá aðrir í fjárln. borið það af sér að þeir séu að hygla eða sinna sínum eigin kjördæmum fram hjá öllum faglegum vinnubrögðum? Ég ítreka, herra forseti, að hér stendur manneskja sem er því hlynnt að miklir fjármunir fari úr ríkiskassanum til lista og menningar en hér stendur líka manneskja sem vill beygja sig undir það faglega úthlutunarkerfi sem við höfum verið að reyna að koma á með samstöðu allra úti í geiranum í safnamálum og meðal listamanna, og það er fjárln. Alþingis sem er að brjóta niður tilraunir okkar til að vera fagleg í þessum efnum. Og það er virkilega ástæða til að gagnrýna það harkalega. Reyndar virðist svo eins og framsóknarmennirnir séu ekki alveg sammála því að Ísólfur Gylfi Pálmason, hv. þm. Sunnlendinga, vísaði hér algerlega á bug þeirri ásökun að fjárlaganefndarmenn væru að dreifa sporslum til kjördæma sinna. Það verður að segjast eins og er að þegar brtt. fjárln. eru skoðaðar eru þær nokkuð jafndreifðar yfir kjördæmin, og það má líka benda á það að níu af ellefu þingmönnum sem sitja í fjárln. eru landsbyggðarþingmenn og þeir gæta að sínum málum vegna þess að það hefur viðgengist að fjárlaganefndarmennirnir fái sjálfir að annast úthlutanir, og lái þeim hver sem vill. Meðan þetta viðgengst standa þeir auðvitað vörð um sín kjördæmi. En þetta eru ekki vinnubrögð sem á að líða öllu lengur. Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur gert á ákaflega greinargóðan hátt grein fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. Svo vil ég einnig geta þess að á borð þingmanna hefur verið dreift nokkrum þingskjölum með brtt. frá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Í þeim brtt. kennir nokkurra grasa en eðli málsins samkvæmt kem ég til með að einbeita mér að tillögum sem heyra undir mennta- og menningarmál og umhverfismálin enda starfa ég á vettvangi umhvn. Alþingis og menntmn. Á þskj. 479 sem dreift hefur verið eru brtt. við fjárlagafrv. frá mér og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég kem til með að gera grein fyrir þeim í ræðu minni ásamt með tillögum sem finna má á þskj. 488 sem varðar Þróunarsamvinnustofnun Íslands, þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi, og þessar brtt. koma til með að verða inntak ræðu minnar. Vil ég þá byrja, herra forseti, á Þjóðminjasafni Íslands. Þjóðminjasafn Íslands er höfuðsafn á sviði þjóðminjavörslu og starfar á landsvísu. Það má því segja að Þjóðminjasafnið sé algjör grundvöllur og undirstöðusafn fyrir allt safnastarf á landinu. Við vitum öll sem í þessum sal sitjum að Þjóðminjasafn Íslands hefur ekki getað borið höfuðið hátt síðustu árin þar sem húsnæði safnsins hefur verið í endurbyggingu og hefur allur tímarammi þeirrar endurbyggingar riðlast. Það var upplýst hér í þessum sal í gær af hæstv. menntmrh. að sennilega yrði ekki opnað endurbyggt Þjóðminjasafn fyrr en árið 2004. Það eru auðvitað gífurleg vonbrigði, herra forseti, að við skulum þurfa að upplifa það, þessi litla þjóð sem á jafnmikið og raun ber vitni undir ferðaþjónustu, að við höfum í fimm ár --- og þegar öll kurl verða komin til grafar í sjö ár --- ekki getað boðið erlendum ferðamönnum sem hingað koma inn í Þjóðminjasafn Íslendinga. Það ber auðvitað vott um lítinn metnað stjórnvalda að hafa ekki gert fjárhagsáætlun um þessar endurbætur sem gat staðist. Upphaflega ætluðu menn sér ekki að loka safninu nema í hæsta lagi í tvö ár. Hvað skýrir það að við leyfum okkur að fara fimm ár fram úr þeirri áætlun sem við upphaflega reyndum að setja okkur? Það er fyrir minn smekk, herra forseti, allt of mikið. Við höfum í raun og veru snúið baki við Þjóðminjasafninu þessi ár sem við höfum haldið því lokuðu. Nú er komið að því að við horfum fram á bjartari daga og við sjáum fram á að Þjóðminjasafnið verði opnað árið 2004. Eins og venjulega skulum við bara fara í Pollýönnuleikinn, brosa og vera full tilhlökkunar að fá innan tveggja ára að njóta Þjóðminjasafnsins í nýjum og bættum húsakynnum. Herra forseti. Ég vakti athygli á því við fjárlagaumræðu á síðasta ári, gott ef ekki árinu þar áður líka, að Þjóðminjasafnið verður ekki opnað með neinni veglegri sýningu nema við setjum fjármuni í hana. Nú hefur það verið upplýst enn eina ferðina af forsvarsmönnum Þjóðminjasafnsins, sem heimsótt hafa bæði fjárln. og menntmn., að hv. fjárln. ætlar ekki að standa þannig við bakið á Þjóðminjasafninu að það geti sagst hafa fjármagn í grunnsýningu fyrir safnið. Sannleikurinn er sá að í brtt. meiri hluta fjárln. er lagt til að Þjóðminjasafnið fái aukna fjármuni inn á sinn fjárlagalið sem nemur 15 millj. kr. Það er útskýrt á þskj. 464 hvernig eigi að verja þessum peningum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Lögð er til 9 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til fjarvinnsluverkefna á vegum safnsins. Jafnframt er lögð til 6 millj. kr. tímabundin fjárveiting til að vinna að fornleifarannsóknum í Reykholti sem áætlað er að ljúki árið 2003.`` Ég vil upplýsa það hér, herra forseti, að fornleifarannsóknin í Reykholti þarf 8 millj. til þess að hægt sé að ljúka henni. Hún er á lokaspretti og henni verður lokið á næsta ári ef til þess koma fjármunir. Auðvitað áttu að koma fjármunir til þess í frv., og það mun vera viðurkennt að þessi liður hafi dottið út fyrir mistök í fjárlagafrv. Hér er því einungis verið að leiðrétta mistök sem hafa átt sér stað í vinnslu frv. með því að láta 6 millj. kr. í tímabundna fjárveitingu til fornleifarannsóknanna í Reykholti --- en samt á ekki að láta nægilega mikinn pening til þess að hægt verði að klára rannsóknina. Rannsókn sem er á lokastigi fær samt ekki nægilega mikið fé til þess að hægt sé að ljúka henni, jafnvel þó að það sé fullur og yfirlýstur vilji frá hv. fjárln. um að svo skuli gert. Ég vil fá skýringu á því, herra forseti. Hvers vegna á Þjóðminjasafnið að láta sér það lynda að fá 2 millj. kr. of lítið til þess að ljúka rannsóknunum í Reykholti? Það hlýtur að vera einhver pólitísk, eða fagleg, ástæða á bak við það.

Hvar var ...?

Og við skulum þá bara fá þá faglegu ástæðu fram frá hv. þm. sem sitja í fjárln. Það er gott og blessað að leggja fram aukna fjármuni til fjarvinnsluverkefna á vegum safnsins en það er ekki hægt að una við það, herra forseti, að safnið skuli ekki fá fjármuni til þess að setja í grunnsýninguna sem á að vera stolt okkar í húsinu þegar það opnar. Þjóðminjasafnið sækir um 64,6 millj. kr. í þessa grunnsýningu. Svo þarf húsið, þ.e. byggingin sjálf, á 51,4 millj. að halda til þess að það verði boðlegt hvað varðar innréttingar og annað, þ.e. í heildina er sótt um til safnsins 116 millj. fyrir árið 2003 til þess að hægt verði að opna það. Við þessu á ekki að verða nema að afar litlu leyti, herra forseti. Og það hlýtur að vera ámælisvert að fjárln. skuli ekki ætla sér að sýna meiri reisn þetta árið. Allar fjárhagsáætlanir varðandi þessa sýningu og opnun hússins eru uppi á borðinu og eru mjög vel sundurliðaðar í öllum gögnun nefndarinnar. Ég vil fá að heyra það frá nefndinni: Hvers vegna hefur ekki verið ákveðið að taka betur á í þessum málum en raun ber vitni í brtt. meiri hlutans? Ætlar meiri hlutinn kannski að láta það undir höfuð leggjast að Þjóðminjasafnið geti gefið út veglega sýningarskrá með sýningunni sem mögulega verður opnuð? Eða ætlar fjárln. ekkert að umbuna Þjóðminjasafninu fyrir það að hafa á síðasta ári tekið 40 millj. kr. út úr rekstri sínum til að geta forvarið þá muni sem eiga að fara á sýninguna? Eða ætlar fjárln. ekki að láta gera safnabúðina þannig úr garði að hægt verði að selja erlendum ferðamönnum það sem eðlilegt getur talist að sé selt af minjagripum og slíku í Þjóðminjasafninu? Eða ætlar fjárln. ekki að láta opna Þjóðminjasafnið með sýningarstjóra? Á ekki að vera sýningastjóri yfir sýningunni að mati fjárln.? Ég krefst þess, herra forseti, að við fáum upp faglegar umræður frá nefndinni um hvað það er sem Þjóðminjasafnið á að skera niður af þessari væntanlegu sýningu. Hvernig mundi fjárln. hanna þessa sýningu fyrir 36 millj. sem safninu eru ætlaðar í verkefnið þegar fjárhagsáætlunin liggur fyrir og hljóðar upp á 116 millj. kr.? Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur það til að safninu verði ...

Forseti biður hv. þingmann afsökunar en nú er sú stund upprunnin sem frátekin var fyrir fundi þingflokka. Forseti veltir því fyrir sér hvort þetta séu heppileg kaflaskil í ræðu hv. þm.

Herra forseti. Já, já, hvaða staður sem er væri heppilegur til þess að gera hlé fyrir þingflokksfund. Ég pakka saman í bili en kem að loknum þingflokksfundunum til að klára ræðu mína.

Virðulegi forseti. Ég tek þá til við ræðu mína að nýju þar sem frá var horfið. Ég var að fjalla um safnamálin og ræða um fjárveitingar til Þjóðminjasafnsins og nauðsyn þess að við í þessum þingsal stöndum af myndarskap að baki þeirri grunnsýningu sem kemur til með að verða opnuð með safninu að öllum líkindum 2004, vonandi að vori til, því það er sannarlega margt sem þar vantar á og ekki hefur nándar nærri verið farið að óskum safnsins varðandi fjármuni. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um Þjóðminjasafnið eða grunnsýningu þess. Ég tel mig hafa gert nægilega vel grein fyrir því atriði en sný mér þá að safnasjóði. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gerum tillögu á þskj. 479 um að safnasjóðurinn fái auknar fjárveitingar frá hinu opinbera, þ.e. að nú leggjum við til hans samtals 90 millj. kr. en ekki 58 millj. eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Við leggjum til 32 millj. kr. hækkun. Rökstuðningur okkar er sá að með nýju safnalögunum hafi fjölgað þeim söfnum sem möguleika eiga á að sækja um styrki í safnasjóðinn og, herra forseti, þau söfn eiga ekki möguleika á að sækja neitt annað. Þeim söfnum er lögum samkvæmt beint í safnasjóðinn. Það er auðvitað ekki eðlilegt, herra forseti, að með nýju lögunum verði engar breytingar á framlögum ríkisins til safnasjóðs. Það er algerlega nauðsynlegt að breyting verði þarna á því að með nýju safnalögunum er t.d. náttúrugripasöfnum og listasöfnum heimilað að sækja um framlög í sjóðinn. Þar að auki hefur orðið talsverð fjölgun á byggða- og minjasöfnum sem falla undir reglur sjóðsins um styrki. Þegar kakan er jafnlítil og raun ber vitni verður hver styrkur sem veittur er hlutfallslega miklu minni en hann var fyrir þess vegna bara þremur árum síðan þannig að það gefur augaleið að hér er um gífurlega skerðingu að ræða á framlögum ríkisins til safna. Hér er því sannarlega þörf á að gera bragarbót því að safnasjóðurinn sem lýtur lagalegri forsjá og faglegri úthlutunarstjórn þarf að geta staðið undir nafni samkvæmt þessum nýju og ég vil meina metnaðarfullu lögum. Það er algerlega forkastanlegt ef við á hinu háa Alþingi ætlum á árdögum þessara nýju laga að kippa rekstrargrundvelli undan minjasöfnunum vítt og breitt um landið. Það er sannarlega ekki í samræmi við markmið laganna. Herra forseti. Það má geta þess að fyrir liggja umsóknir vegna næsta árs í safnasjóðinn frá 40 söfnum sem hafa rétt á styrkjum úr safnasjóði. Þar að auki eru beiðnir um 75 verkefnastyrki. Í heildina má segja að upphæðirnar sem sótt er um séu hátt á annað hundrað millj. kr. Það er upphæðin sem verið er að sækja um í þennan sjóð sem samkvæmt fjárlögum er einungis 58 millj. Það sér hvert mannsbarn að þessi kaka er allt of lítil og gerir ekkert nálægt því að sinna þeim þörfum sem þarna eru til staðar jafnvel þó svo úthlutunarnefnd Alþingis hafi verið ötul í að veita styrki fram hjá safnasjóðnum eins og við höfum gagnrýnt í þessum sal í dag. Þess má geta, herra forseti, að safnafólk hefur sýnt mikla samstöðu og einingu varðandi safnasjóðinn og það fyrirkomulag sem hefur verið komið á. Nauðsynlegt er að við í þessum sal sjáum til þess að viðurkennd söfn um allt land fái óskerta styrki þrátt fyrir að fleiri söfn sæki um en verið hefur. Það má því biðja hv. formann fjárln., af því að ég var með spurningar til hans áðan, um rökstuðning fyrir því hvers vegna hér er ekki betur tekið á en raun ber vitni. Ætlar hv. formaður nefndarinnar að standa fyrir því að rekstrarmöguleikar safna vítt og breitt um landið verði rýrðir, eða hvað? Er ekki rétt að við skoðum þetta milli 2. og 3. umr. því að ég held að hér sé mjög alvarlegt mál á ferðinni sem auðvelt verði að gera bragarbót á. Þá er ég komin að 3. tölul. í þessari brtt. sem ég nú fjalla um. Hann lýtur sömuleiðis að menningararfi okkar. Sú brtt. á við lið 02-969 Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Hér er um að ræða Endurbótasjóð menningarstofnana og sá liður þessa háa fjárlagaliðar sem ég vil gera brtt. við lýtur að húsasafni Þjóðminjasafnsins. Húsasafn Þjóðminjasafnsins er eitt af þessum merkilegu söfnum okkar Íslendinga. Í því eru 44 eða 45 hús sem eru, má segja, merkilegustu minjar okkar á því sviði, á sviði húsa og húsagerðarlistar. Það er nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að safnið hefur t.d. innan sinna vébanda alla hina ómetanlegu torfbæi vítt og breitt um landið sem þurfa gífurlega mikið viðhald. Þessu viðhaldi er sinnt af fólki vítt og breitt um landið í heimabyggð. Þarna er um það að ræða að styðja við varðveislu gamals handverks og því minna sem húsasafnið fær til sín því minni möguleikar eru á því að handverksmenn í héraði hafi vinnu við að endurgera torfbæina yfir sumartímann. Við verðum að átta okkur á því að meðan við skerðum fjármuni til húsasafnsins þá erum við um leið að skerða möguleika fólks á að búa úti á landsbyggðinni, skerða möguleika þeirra sem hafa unnið við gamalt handverk og hafa af mikilli natni og fyrirhyggju varðveitt gamalt handverk. Við erum að koma í veg fyrir að þetta fólk geti nýtt krafta sína og sömuleiðis að koma í veg fyrir að þetta fólk geti látið sína kunnáttu ganga áfram til niðja landsins. Hér er líka, herra forseti, að mínu mati um afskaplega vandmeðfarið mál að ræða. Margt hangir á spýtunni og alveg nauðsynlegt er að við gerum okkur grein fyrir því hvað við erum að skerða með því að láta ekki meiri fjármuni til húsasafnsins en raun ber vitni. Húsasafnið fékk árið 2001 á fjárlögum 65 millj. kr. Það var skert í fyrra, þ.e. á yfirstandandi ári, um 15 millj. þannig að húsasafnið fær á yfirstandandi ári eingöngu 50 millj. Skerðingin gengur ekki til baka samkvæmt fjárlagafrv. ársins í ár. Einungis 5 millj. er bætt við þessar 50. En til þess að húsin komist bara á viðhaldsstig þarf að gera ákveðið átak og það átak stendur yfir. Þetta átak er fólgið í því að húsin eyðist ekki hraðar en fólki tekst að halda þeim við. Um 30 millj. kr. vantar til þessa átaks þannig að við leggjum til í þessari brtt., herra forseti, að húsasafn Þjóðminjasafnsins fái 85 millj. kr. í heildina á fjárlögum næsta árs. Þá er komið að 4. tölul. brtt. sem fjallar um Ríkisútvarpið. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln, gerði í stórum dráttum grein í nefndaráliti sínu fyrir afstöðu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í þessum málum. Þar er sérstakur kafli, herra forseti, um Ríkisútvarpið. Ég vil fá að vitna til greinargerðarinnar, en eins og kom fram í máli hv. þm. hefur Ríkisútvarpið átt við mjög mikinn rekstrarvanda að etja á undanförnum árum og hefur verið rekið með tapi allan síðasta áratug að undanskildu einu ári. Það er ljóst að gengið hefur verið gífurlega mikið á eigið fé stofnunarinnar á þessum árum. Árið 1994 var eigið fé Ríkisútvarpsins 2.705 millj. kr. En í lok síðasta árs stendur eigið fé í 584 millj. Þetta er allt of mikil rýrnun, herra forseti, til að við getum látið þar við sitja. Ég verð að segja, herra forseti, að ég sé ekki annað en stefna ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna beggja, Sjálfstfl. og Framsfl., sé beinlínis til þess ætluð að koma Ríkisútvarpinu á kné. Auðvitað hvarflar að manni sú hugsun að þetta sé liður í einkavæðingarmaníu stjórnarflokkanna og að verið sé að knésetja Ríkisútvarpið til þess að auðveldara verði að þvinga það inn í eitthvert annað rekstrarform. Þá er ég að tala um hlutafélagaformið. Og þegar sú breyting eða sú þvingun verður afstaðin, herra forseti, þá er eftirleikurinn auðveldur fyrir Sjálfstfl., þ.e. að selja góssið. Ég lýsi því yfir fyrir hönd þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að við munum aldrei láta slíkt yfir okkur ganga þegjandi og hljóðalaust. Við munum standa hér sólarhringunum saman í ræðustóli og verja Ríkisútvarpið og sú vörn er þegar hafin. Við höfum áður flutt tillögur af þessu tagi en leggjum núna til að Ríkisútvarpið fái greitt úr ríkissjóði og, herra forseti, ég legg áherslu á að það verði greitt beint úr ríkissjóði en ekki gert með hækkun afnotagjalda. Það verði greitt til eflingar innlendri dagskrárgerð hjá Ríkisútvarpinu bæði sjónvarpi og útvarpi 140 millj. kr. og við höfum þá hugmynd, herra forseti, að baki þeirri tölu að 100 millj. yrðu látnar renna óskiptar til dagskrárgerðarinnar, innlendrar dagskrárgerðar sem hefur virkilega átt undir högg að sækja á undanförnum árum og 40 millj. verði síðan settar í að gera átak í því að texta innlent sjónvarpsefni fyrir heyrnardaufa. Það er til skammar, herra forseti, hvernig hefur verið tekið í óskir heyrnarlausra og heyrnarskertra í þeim efnum. Hæstv. menntmrh. sagði fyrir skemmstu, gaf þá yfirlýsingu í fjölmiðlum að það væru nægir fjármunir hjá Ríkisútvarpinu til þess að annast þetta átak og texta sjónvarpsefni fyrir heyrnarlausa, og ef ég man rétt, herra forseti, þá bauðst hann til þess að hjálpa útvarpsstjóra, Markúsi Erni Antonssyni, til að finna þá peninga, taka þá frá rekstri og setja þá í textun innlends sjónvarpsefnis. Herra forseti. Mér finnst það ekki til fyrirmyndar að hæstv. ráðherra gefi yfirlýsingar af þessu tagi. Hann veit vel að Ríkisútvarpið á í alvarlegum rekstrarerfiðleikum. Ef hæstv. ráðherra og flokkurinn sem styður hann vill í alvöru láta texta sjónvarpsefni fyrir heyrnarlausa, þá á sá ríkisstjórnarflokkur og ráðherrann í broddi fylkingar auðvitað að leggja það til í fjárlögum að veitt verði sérstakt fé til þessa verkefnis. Ég treysti mér til að fullyrða að slík tillaga fengi stuðning hvers einasta manns í þessum sal. En að óbreyttu hjá Ríkisútvarpinu er ekki til það fé sem þarf. Þá leggjum við til, herra forseti, í b-lið 4. tölul. að settar verði 70 milljónir í að styrkja dreifikerfið. Það vita allir sem í þessum sal sitja að dreifikerfi Ríkisútvarpsins er ekki fullkomið, það er langt frá því að vera fullkomið. Enn þá eru um 80 sveitabæir vítt og breitt um landið sem ekki ná útsendingum sjónvarps og þurfa að búa við skertar útsendingar Ríkisútvarpsins. Auðvitað er þetta forkastanlegt, herra forseti. Það er forkastanlegt að á fjárlögum ríkisins sem við fjöllum hér um skuli ekki vera nægir fjármunir. Ár eftir ár vantar okkur fjármuni til að bæta dreifikerfið þannig að öll þjóðin geti notið útsendinga Ríkisútvarpsins. Það er ekki mikið sem á vantar, herra forseti, kannski er það fyrst og fremst viljinn og þess vegna hvet ég hv. þm. til að huga vel að því hvort ekki mætti fara einhverja leið á borð við þá sem hér er lögð til, að styrkja beint úr ríkissjóði innlenda dagskrárgerð og dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Ég er sannfærð um að við gætum öll vel við unað ef sú leið yrði farin. Herra forseti. Þá kem ég að 5. tölul. brtt. á þskj. 479. Sú tillaga fjallar um umferðaröryggi. Þar leggjum við til, herra forseti, að á fjárlagaliðinn 06-190 Ýmis verkefni, undir dómsmrn., verði settur sérstakur nýr fjárlagaliður 1.74 og hann heiti Umferðaröryggisáætlun. Herra forseti. Í vor afgreiddum við frá Alþingi Íslendinga þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Ég átti sæti í alþjóðanefnd sem varamaður hv. þm. Ögmundar Jónassonar þegar fjallað var um umferðaröryggisáætlunina og þessa þáltill. í nefndinni. Það var afar fróðlegt og skemmtilegt starf og nefndin vann það vel. Mikill einhugur ríkti í nefndinni við afgreiðslu þess máls, herra forseti, og þann einhug má lesa glöggt út úr nál. nefndarinnar sem finna má á þskj. 1229 frá því í vor, á síðasta löggjafarþingi, og ég vil fá að vitna í þetta nál., með leyfi forseta. Þar segir: ,,Nefndin gerir sér grein fyrir að tillagan um umferðaröryggisáætlun 2002--2012 felur í sér viðamiklar aðgerðir sem munu kalla á aukið fjármagn til umferðarmála. Nefndin telur þó að þær muni leiða til verulegs sparnaðar með fækkun umferðarslysa og leggur því áherslu á nauðsyn þess að fjármagn verði tryggt til framkvæmdar áætlunarinnar. Jafnframt telur nefndin brýnt að gert verði hið fyrsta kostnaðarmat fyrir áætlunina sem lögð verði fyrir allsherjarnefnd strax á næsta þingi.`` Af þessu sést, herra forseti, að það var einlægur vilji samhentrar allshn. síðasta vor að núna í þessari fjárlagagerð yrði sett aukið fé til umferðaröryggisáætlunarinnar. Hún á að gilda árin 2002--2012. Byrjunin í þessari vinnu er sú að gert sé kostnaðarmat fyrir áætlunina. Það eru ekki einu sinni peningar í fjárlagafrv. til að gera kostnaðarmatið. Þetta er auðvitað til háborinnar skammar og ég spyr: Hvar er stuðningur þeirra stjórnarþingmanna sem sátu í allshn. þegar þetta nál. var skrifað? Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir fjármunum í umferðaröryggisáætlun í fjárlagafrv.? Gleymdist það bara? Gott og vel. Ef það er raunin, þá hafa hv. þm. stjórnarflokkanna tækifæri til þess að gera bragarbót og greiða þessari brtt. atkvæði til þess að við getum sýnt í verki vilja okkar sem við létum í ljós í nál. allshn. sl. vor. Nýafstaðið er umferðaröryggisþing, herra forseti, og þar var samþykkt ályktun, harðorð ályktun sem er nánast samhljóða ályktuninni sem samþykkt var á umferðarþingi fyrir tveimur árum. Hvert ætli sé inntakið í þessum ályktunum, herra forseti? Jú, einmitt að það sem helst skortir til að auka á öryggi fólks í umferðinni og til að markmiðið í umferðaröryggismálum geti náð fram að ganga, eru fjármunir. Í ályktun umferðaröryggisþings 1. desember árið 2000, sem ég er með hjá mér, herra forseti, og er nánast orðrétt eins og sú sem samþykkt var á umferðarþinginu fyrir nokkrum dögum, þá segir, með leyfi forseta: ,,Umferðarþing lýsir vonbrigðum sínum yfir því að í fjárlögum fyrir árið 2001`` --- sem þá var, en það stendur vonandi 2003 í þeirri sem nú var samþykkt --- ,,verður nánast ekkert vart við aukna fjármuni til þessarar baráttu. Umferðarþing skorar því á ríkisstjórn og Alþingi að lýsa því nú þegar yfir, að væntanleg 12 ára áætlun muni uppfylla framangreind skilyrði.`` --- Þ.e. um að innihalda fjárhags- og framkvæmdaáætlun. Herra forseti. Það var umferðarþing, sem er mjög fjölskipað þing, sem samþykkti þessa áætlun fyrir nokkrum dögum sem er samhljóða þeirri sem ég vitnaði hér til. Herra forseti. Þá er komið að umhverfismálunum í brtt. á þskj. 479. Í 6. tölul. leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til að aukið verði við styrki til fráveitna sveitarfélaganna. Sannleikurinn um þau mál, herra forseti, er sá að allt of litlum fjármunum hefur verið varið til þessara nauðsynlegu og lögboðnu verkefna að okkar mati á síðustu árum. Sveitarfélögin hafa mörg hver tjáð sig við fjárln. og látið vita af því að þau hafi ekki bolmagn til að fara út í nauðsynlegar bragarbætur í þessum efnum. Þess vegna er alveg með ólíkindum að þingmenn stjórnarflokkanna og jafnvel ráðherrarnir líka skuli segja það upp í opið geðið á okkur hinum, sem erum að reyna að malda eitthvað í móinn, að það séu engin sveitarfélög að sækja um styrki til hins opinbera til að gera úrbætur í frárennslismálum. Sannleikurinn er sá að sveitarfélögin hafa hvað eftir annað látið vita af því að þau hafi ekki bolmagn til að greiða sinn hlut og þess vegna sæki þau ekki um þann lögbundna fjárstuðning sem þau eiga rétt á til ríkisins. Grunnurinn í þessu liggur í því að fráveituframkvæmdir eru gífurlega dýrar og sveitarfélögin hafa ekki bolmagn til þess að greiða sinn hlut. Þess vegna koma ekki umsóknir um stuðning til ríkisins. Upphæðin sem við leggjum til, herra forseti, gerir svo sem ekki mikið og má segja að hún sé kannski táknræn fremur en nokkuð annað og segi fyrst og fremst það eða lýsi því viðhorfi okkar sem að tillögunni stöndum að hér þurfi að taka málið til umfjöllunar, taka það á dagskrá og skoða það ofan í kjölinn af alvöru en ekki ýta því á undan sér eins og gert hefur verið undir forustu hæstv. umhvrh., vil ég meina. Þá er komið að 7. og síðasta tölulið á þessu þingskjali, sem varðar fjárlagalið 14-401 Náttúrufræðistofnun Íslands. Þannig er mál með vexti, herra forseti, að Náttúrufræðistofnun Íslands á í miklum fjárhagserfiðleikum. Fulltrúar frá stofnuninni komu í heimsókn bæði til fjárln. og umhvn. og nefndunum var sent erindi sem greinir frá þeim vanda sem við er að etja innan stofnunarinnar. Segja má að þetta sé afar greinargott erindi sem lýsir því nákvæmlega hvað það er sem gert hefur það að verkum að stofnunin hefur þurft að grípa til mikils niðurskurðar og jafnvel að fara fram úr fjárlögum eins og gerst hefur nú á síðustu árum. Þar ber hæst vinnu Náttúrufræðistofnunar Íslands við náttúruverndaráætlun, en eins og kunnugt er, herra forseti, á samkvæmt náttúruverndarlögum að leggja náttúruverndaráætlun fyrir það löggjafarþing sem nú situr og ekki bara það því samkvæmt lögum á að leggja hana fram fyrir áramót á þessu þingi. Gífurlega mikil vinna hefur verið unnin bæði hjá Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands við að útbúa þessa náttúruverndaráætlun. Náttúruvernd ríkisins hefur fengið einhverja fjármuni til þess en Náttúrufræðistofnun Íslands nánast enga. En grunnurinn á bak við vinnu Náttúruverndar ríkisins liggur auðvitað í hlutum eins og kortum, rannsóknarniðurstöðum og öðru sem Náttúrufræðistofnun Íslands lætur í té þannig að eðlilegt er að Náttúrufræðistofnun Íslands fái aukna fjármuni vegna vinnunnar við náttúruverndaráætlunina. Ég vil lýsa því yfir hér, herra forseti, að ríkisstjórnin hafi staðið slælega að málum við gerð náttúruverndaráætlunar og mér sýnist vinnubrögðin hér í þessu tilliti lýsa viljanum og afstöðu ríkisstjórnarinnar til náttúruverndaráætlunarinnar. Það er eins og stjórnvöld hafi alls ekki viljað að hún sé gerð með þeim metnaði sem þessar stofnanir vilja að hún sé gerð með. Þær leggja allan sinn metnað í hana en hafa ekki haft árangur sem erfiði að fá þá fjármuni sem nauðsynlegir eru frá hinu opinbera og er bara gert að taka þá út úr öðrum rekstri. Þetta er ekki forsvaranlegt, herra forseti. Önnur vinna sem Náttúrufræðistofnun Íslands hefur lagt mikið af mörkum við er rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þar er annað verkefni á ferðinni sem maður skyldi ætla að þyrfti að vinna af miklum metnaði og mikilli alúð en þar er nákvæmlega sama uppi á teningnum, ríkisstjórnin hefur ekki lagt meira í það verkefni en náttúruverndaráætlunina þannig að stofnanirnar hafa verið að leggja fram sinn þátt með því að taka fjármunina frá rekstri. Það er alls ekki forsvaranlegt. Gerðar hafa verið gífurlega mikilvægar náttúrufarsrannsóknir á hálendinu vegna rammaáætlunarinnar um vatnsaflsvirkjanir og það vita auðvitað allir í þessum sal og ráðherrarnir ekki hvað síst að okkur hefur einmitt skort grunnrannsóknir. Grunnrannsóknir á náttúru Íslands er það sem okkur skortir til að geta gert allar áætlanir um framkvæmdir og allt sem heiti hefur, allt þetta rask uppi á hálendinu. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við það lengur að fara megi í þessa hluti án þess að rannsóknir séu til staðar. Þær þurfa að vera til staðar og þær verða ekki til nema settir séu í þær fjármunir. Á vegum Náttúrufræðistofnunar er búið að vinna að mjög umfangsmiklum rannsóknum á náttúrufari virkjunarsvæða og samanburðarsvæða á hálendinu og góð orð hafa verið um að fjármunir kæmu í þetta en þegar til kastanna kemur virðast þeir ekki vera til staðar. Það er spurning hvort hér lýsi sér líka eiginlegur vilji ríkisstjórnarinnar varðandi rammaáætlunina. Vill ríkisstjórnin ekki að vel sé staðið að málum? Vill ríkisstjórnin ekki að þetta verði áætlun sem mark er á takandi eða hvað? Hvers vegna eru ekki látnir fjármunir í þessa áætlun? Enn má nefna, herra forseti, vinnu Náttúrufræðistofnunar við samvinnuverkefni um áhrif skógræktar á lífríki landsins, svokallaða skógvist. Ég eftirlæt hv. þm. Þuríði Backman að tala fyrir því enda er á brtt. hennar á þskj. 484 gerð tillaga um fjármuni í skógvistarverkefni Náttúrufræðistofnunar. Sömuleiðis má nefna verkefni sem Náttúrufræðistofnun hefur unnið tengt ofanflóðasjóði. Þegar öllu er á botninn hvolft er fjárhagsstaða stofnunarinnar mjög erfið og nauðsynlegt að nefna í lokin að stofnunin stendur að rekstri sýningarsafns í Reykjavík og ýmiss konar annarri fræðslustarfsemi. Það er lögbundið verkefni stofnunarinnar, og eitt af nokkrum sem virðast ekki fá fjárframlög þrátt fyrir að aðrar stofnanir og aðrir aðilar, sem hafa jafnvel ekki slíka skyldu samkvæmt lögum, fái fjármagn til fræðslu- og safnastarfsemi úr þessum sömu sjóðum. Því leggjum við til, herra forseti, samkvæmt tillögu í 7. tölulið að Náttúrufræðistofnun Íslands fái hækkun á fjárlagaliðnum 14-401 1.02 Setur í Reykjavík, þar verði hækkun upp á 32,8 millj. kr., og sömuleiðis á töluliðnum 6.01 Tæki og búnaður, þar gerum við ráð fyrir 3 millj. kr. hækkun til stofnunarinnar. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum á þskj. 479 og ætla þá bara í örfáum orðum að gera grein fyrir tillögum okkar sömu þingmanna, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og mín, á brtt. við fjárlagafrv. sem lýtur að Þróunarsamvinnustofnun Íslands, þróunarmálum og alþjóðlegri hjálparstarfsemi. Herra forseti. Í umræðum síðustu daga um hernað og hernaðarhyggju koma þessir hlutir upp í hugann, þ.e. þróunarsamvinnan okkar og það hversu skammarlega lítið Íslendingar hafa lagt af mörkum til þróunarsamvinnu á undanförnum árum. Það er langt undir því marki sem menn hafa sett sér í samvinnu vestrænna þjóða sem hafa sett sér það markmið að efla þróunarsamvinnu og auka fjármuni sem til þróunarsamvinnunnar eru ætluð. Öll þau lönd sem eru í kringum okkur hafa verið að reyna að taka sig á í þessum efnum en sleifarlagið hér er þvílíkt, herra forseti, að það er skömm að því. Nú hefur á síðustu dögum verið talað um það að ríkisstjórnin hafi gert samning um 300 millj. kr. framlag til flugfélaganna íslensku til þess að flytja --- ja, sagan segir hergögn og hermenn á stríðstímum. Þetta er eitt af þessum stóru málum sem þjóðin deilir nú um. Auðvitað bregður þjóðinni, hinni herlausu þjóð, þegar ráðamenn hennar eru farnir að draga hana inn í styrjaldarátök á þann hátt sem nú virðist vera raunin, þ.e. að það eigi að fara að nota borgaralegar flugvélar til þess að flytja hergögn á stríðstímum. Fyrir hvern? Við vitum það ekki. Þess vegna viljum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sýna andúð okkar á þessum áformum ríkisstjórnarinnar í verki með því að leggja til þá brtt. við fjárlagafrv. að Þróunarsamvinnustofnun Íslands fái 200 millj. kr. aukið fjárframlag til þróunaraðstoðar og að þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, þá sérstaklega mannúðarmál og neyðaraðstoð, fái 100 millj. kr. aukið fjárframlag frá íslensku þjóðinni. Hér teljum við vera um mjög öfluga tillögu að ræða, við erum stolt af því að geta lagt hana fram. Við viljum standa vörð um frið í veröldinni og við teljum að þróunarsamvinnan og allt það sem við leggjum af mörkum til mannúðarmála sé til þess ætlað að styrkja frið í heiminum. Við komum aldrei til með að leggja því lið að Íslendingar fari með ófriði gegn öðrum þjóðum, við munum aldrei styðja það að Íslendingar fari í stríð gegn friði. Við teljum þessa brtt. vera af þeim toga að hún geti eflt friðinn í veröldinni. Herra forseti. Í blaðabunka mínum er bara eitt mál eftir sem mig langaði til að nefna. Mér finnst leiðinlegt til þess að vita, sem ég starfa í menntmn. og hef tekið á móti fulltrúum frá Kvennasögusafni Íslands oftar en einu sinni, að konurnar frá Kvennasögusafninu komi iðulega og óski eftir smánarlega lágum upphæðum til að geta staðið við bakið á Kvennasögusafninu þannig að það þurfi ekki hreinlega að leggja upp laupana. Herra forseti, við sjáum í gögnum frá Kvennasögusafninu sem hlýtur stuðning á hverju ári frá Landsbókasafni Íslands, sem fjármagnar laun og launatengd gjöld forstöðumanns Kvennasögusafnsins, að sú upphæð sem safnið hefur fengið frá Landsbókasafninu hefur hækkað árlega í samræmi við almenna hækkun á fjárlögum en alls ekki í samræmi við breytingar á launum og launatengdum gjöldum forstöðumanns. Og nú er svo komið, herra forseti, að Kvennasögusafnið vantar rúmlega 1 millj. upp á að það geti með fjárveitingunni sem það fær frá Landsbókasafninu greitt laun forstöðumannsins. Þá er ekki verið að tala um öll verkefnin sem Kvennasögusafnið hefur síðan verið að reyna að vinna með þennan forstöðumann í broddi fylkingar. Stjórn Kvennasögusafnsins hefur undangengin ár sótt um og fengið árlega styrk að upphæð 600 þús. kr. frá fjárln. Alþingis. Sá styrkur hefur verið notaður til að fjármagna hluta af sérverkefnum safnsins en hin síðari ár hefur safnið orðið að nota þessa fjármuni, sem eru veittir til sérverkefna, í það að brúa bilið í launum forstöðumanns. Herra forseti. Mér finnst það smánarblettur á okkur hér á Alþingi ef við getum ekki látið Kvennasögusafnið hafa þá fjármuni sem nauðsynlegir eru til að standa að þessum smáa en gjöfula rekstri. Þetta er rekstur þar sem hagsýnin er látin ráða ríkjum, þetta er lítið safn en bráðnauðsynlegt fyrir okkur, og mér hefði fundist rausn og reisn yfir því ef við hefðum getað afgreitt hærri styrk en brtt. meiri hluta fjárln. gera ráð fyrir. Í þeim má nefnilega lesa að Kvennasögusafninu séu ætlaðar núna, ekki 600 þús. kr. eins og það hefur fengið á undanförnum árum, nei, það er lækkað niður í 500 þús. kr. Ég verð að segja, herra forseti, að mér brá nokkuð við að sjá þessa tillögu og mér líður ekki vel yfir því að þurfa að afgreiða fjárlagafrv. frá Alþingi með þeirri tölu óbreyttri. Ég hef farið í gegnum þann hluta brtt. frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem lúta fyrst og fremst að umhverfismálum og mennta- og menningarmálum. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi okkar í fjárln., var búinn að gera góða grein fyrir tillögum okkar um framhaldsskólana en það er auðvitað mál sem þarf líka að taka til skoðunar við 2. umr., og þá mögulega milli 2. og 3. umr. Með því lýk ég máli mínu.

Herra forseti. Þetta var löng og um margt ágæt ræða sem hv. þm. flutti. Það vildi þannig til að við tókum hlé í miðri ræðu hv. þingmanns þannig að það verður að rifja upp ýmislegt sem sagt var. Meðal annars var komið inn á Farskóla safnmanna á Höfn. Það vill þannig til að ég var einmitt staddur á þeirri samkomu og fylgdist með, og það voru deildar meiningar um það hvort við værum að gera rétta hluti í fjárln. eða ekki --- eins og um allt sem við erum að gera. Það gætir ákveðinnar miðstýringaráráttu í ræðu hv. þm. en við því er ekkert að gera, það er hluti af því að vera í þessari ágætu hreyfingu sem flokkurinn er. Miðstýringaráráttan er mikil. En þveröfugt við hv. þingmann gleðst ég yfir því að Menntaskólinn á Laugarvatni skuli fá fé til þess að bæta t.d. tölvukerfi og annað slíkt. Mér finnst það mjög sérkennilegt, og sömuleiðis fréttaflutningur Ríkisútvarpsins sem er mér mjög kært, að benda á það að hv. formaður fjárln. skuli vera frá Laugarvatni. Ég veit ekki betur en að það séu 35 ár síðan hv. þm. flutti þaðan. Og að vera að tengja þetta saman er út í bláinn. Við styðjum og styrkjum fjölmörg verkefni vítt og breitt um landið, ekki bara á Laugarvatni heldur alls staðar annars staðar líka. Mér finnst jafnframt mjög sérkennilegt að stilla því þannig upp að það séu níu landsbyggðarþingmenn í fjárln. og tveir Reykjavíkurþingmenn. Ég tala fyrir því að við eigum að tengja saman dreifbýli og þéttbýli, og það er engin andstaða við þetta. Mig langar til að spyrja hv. þm.: Hefur þingmaðurinn tekið saman þær brtt. sem hún leggur fram? Hver er heildarútgjaldaaukinn þegar hún leggur þessar tillögur allar saman, sem eru um margt ágætar? Hver verður þá heildarútgjaldaaukinn?

Herra forseti. Ég er ekki með töluna um heildarútgjaldaaukann fyrir hv. þingmann en hins vegar get ég frætt hann um það að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ævinlega sagt að í skattstefnu ríkisstjórnarinnar sé þannig haldið á málum að það sé vísvitandi verið að taka of litla skatta í okkar sameiginlegu samneyslu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur þorað að leggja fram tillögur þess efnis að þeir sem eiga meira undir sér heldur en aðrir eigi að greiða hærri skatta en þeir sem hafa minna umleikis. Við vitum alveg hvernig við ætlum að fjármagna þær tillögur sem við erum með. En bara til þess að forðast allan misskilning, herra forseti, var ég ekki í ræðu minni að gera orð fréttamanns Ríkisútvarpsins að mínum. Í upphafi ræðu minnar gat ég um frétt sem flutt var í Ríkisútvarpinu í hádeginu í dag og spurði hvernig hv. formanni fjárln. liði undir því að heyra frétt af þessu tagi, 

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hv. þm. skuli ekki gera sér grein fyrir því hversu mikill útgjaldaauki það væri fyrir ríkissjóð ef við færum að öllum þessum tillögum. Það kemur í ljós í lauslegri samantekt að hér er um 3,3 milljarða að ræða ef farið væri eftir þessum tillögum. Þetta er auðvitað lausleg samantekt en miðað við það sem við höfum verið að taka hér saman er þetta um 3,3 milljarðar og þá þarf nú tekjur til, það þarf aldeilis tekjur til. Mér finnst ákveðinn tvískinnungur í því að þegar verið er að tala um tilviljanakenndar fjárveitingar fjárln. spyr hv. þm. líka hvort fjárln. sé tilbúin að hanna sýningu fyrir Þjóðminjasafnið. Fyrst er sagt: Þið eruð óhæft fólk til þess að verja peningum í ákveðna hluti. Svo erum við spurð: Eruð þið tilbúin að hanna sýningu fyrir Þjóðminjasafnið? Að sjálfsögðu erum við ekki tilbúin til þess að hanna sýningu fyrir Þjóðminjasafnið. Ég bendi líka á að það er margt hárrétt sem hv. þm. sagði um Þjóðminjasafnið. Við eigum auðvitað að leggja metnað okkar í það en Þjóðminjasafnið starfar víðar en á höfuðborgarsvæðinu, t.d. á Skógum undir Eyjafjöllum og þangað koma 35.000 gestir á ári hverju. Og þangað hefur fjárln. á tilviljanakenndan hátt ætlað t.d. 7 millj. í ár til Samgöngusafns Íslands. Á þennan stað, eins og ég sagði áðan, koma 35.000 manns árlega. Heldur hv. þm. að þetta skipti ekki svæði eins og Rangárvallasýslu og menningartengda ferðaþjónustu miklu máli, gríðarlega miklu máli? Sem betur fer er Þjóðminjasafnið í gríðarlega góðu samstarfi við t.d. safnið á Skógum. Við megum passa okkur á að stilla ekki hlutunum svona upp, við eigum að gleðjast yfir því sem vel er gert. Og mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um það hvernig hún ætlar að ná í þessa 3,3 milljarða sem tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gera ráð fyrir. Hvernig ætlið þið að ná í tekjurnar?

Herra forseti. Hv. þm. rangtúlkar orð mín vísvitandi. Ég hóf mál mitt á því að segja að ekkert væri athugavert við það setja mikla fjármuni til safnastarfsemi á Íslandi og ég tók mjög vel utan um það. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að standa myndarlega við bakið á söfnunum okkar úti um allt land. Ég geri mér fulla grein fyrir að Þjóðminjasafnið á í mjög góðu samstarfi við söfn víða um landið og ég ber hag allra þessara safna mjög fyrir brjósti, þannig að hv. þm. má ekki gera mér upp skoðanir í þessum efnum. Ég krefst þess hins vegar að úthlutunin til safna sé á faglegum grunni. Og meðan safnamenn óska eftir auknum fjármunum í safnasjóðinn, sem er hinn löglegi farvegur fyrir fjárveitingar til safnamála, og þær fjárveitingar sem safnamenn eru að biðja um í safnasjóðinn fást ekki, eru fjárlaganefndarmenn á sama tíma að úthluta tugum og jafnvel hundruðum milljóna til safnamála fram hjá hinni faglegu úthlutun sem við þó höfum í nýjum safnalögum sameinast um að eigi að vera í gildi í landinu. Hv. þm. er því að fara með rangt mál og gera mér upp skoðanir í andsvari sínu og ég mótmæli því. Við deilum áhuga varðandi söfnin en ég vil að staðið sé faglega að málum og að tilviljanakennd úthlutunarstefna fjárln. verði þess vegna aflögð. 
            

Hæstv. forseti. Já, ég held að það væri mjög áhugavert að fá að heyra aðeins um 3,3 milljarðana. En hv. þm. gerði orð fréttamanns Ríkisútvarpsins að sínum í ræðu sinni hér og tekur fram að níu af ellefu nefndarmönnum í fjárln. séu af landsbyggðinni og að verið sé að dreifa fjárveitingum út í kjördæmin. Það er þá væntanlega ekki verið að dreifa út í kjördæmin fjárveitingum sem fara til Reykjavíkur. Það er væntanlega ekki þannig. Reykjavík telst þá ekki kjördæmi í því samhengi. Hv. þm. hefur talað afar mikið og oft um safnasjóðinn og að verkefni eigi að vera þar. En þá verður væntanlega að fara yfir þann lagaramma sem gildir um safnasjóðinn þannig að þessi verkefni muni eiga heima innan þess lagaramma. Ég get verið alveg fullkomlega sátt við það ef menn fara í þá vinnu, en það breytir því ekki að fara þarf yfir lagarammann í kringum safnasjóðinn og ekki fullyrða hér að öll þessi verkefni eigi þar heima. Það er bara ekki svo. Þannig að það léttir nú töluvert á vinnu okkar í fjárln. þegar svo er komið. Og að tala um fagleg vinnubrögð, þingmaðurinn talar um að þetta séu mjög ófagleg vinnubrögð í fjárln. Ætlar hv. þm. að halda því fram að sú vinna sem lögð hefur verið í áætlanagerð fyrir Síldarminjasafnið á Siglufirði, Galdrasýninguna á Ströndum, Sögusetrið á Hvolsvelli, Samgönguminjasafnið á Skógum og Kjarvalsstofu í Borgarfirði eystra, sé ófaglega unnin? Ég skal lána hv. þm. skýrslurnar sem liggja að baki þeirri vinnu og þeim undirbúningi sem þar er fyrir hendi.

Herra forseti. Hv. þm. fellur í sömu gildru og sá sem var í andsvari hér á undan, þ.e. að gera mér upp skoðanir. Ég hef aldrei sagt að söfnin sem um ræðir séu ekki rekin á faglegum grunni. Ég er að gagnrýna nefndarmenn í fjárln. fyrir að fara ekki að hinum löglegu leiðum sem við höfum samþykkt. Hv. þm. veit mætavel að vorið 2001 samþykktum við ný lög um safnamál. Þá var farið ofan í lagarammann svo um munaði á mjög vandvirkan hátt af menntmn. Og menntmn. var hjartanlega sammála í afgreiðslu á málinu. Ég ætla að benda hv. þm. á að hæstv. fyrrv. menntmrh., Björn Bjarnason, deilir skoðunum mínum í þessu efni. Það kom fram í ræðu hans í fjárlagaumræðunni á síðasta þingi. Það kom líka fram í kröftugri ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar í Farskóla safnmanna á Höfn í Hornafirði í haust. Hér talaði áðan Árni Ragnar Árnason, hv. þm. Sjálfstfl. Hann deilir þessum sjónarmiðum mínum og Björns Bjarnasonar. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir rangtúlkar því orð mín og misskilur mig vísvitandi þegar hún ætlar að fá mig til að munnhöggvast við sig um einstök söfn. Ég er ekki að fjalla um einstök söfn. Öll þau söfn sem hv. þm. nefndi eru sannarlega góðra gjalda verð og örugglega öll þau söfn sem fjárln. er að úthluta til. En hver segir að þau söfn hefðu ekki fengið fjármuni í gegnum safnasjóðinn ef hann hefði fjármuni til að veita til þessara safna? Ég hef sjálf staðið í bréfaskiptum við safnamenn vítt og breitt um landið og ég veit að það sem ég tala fyrir hér á gífurlega mikinn hljómgrunn meðal safnamanna.

Hæstv. forseti. Ég hef átt tal við bæði núv. menntmrh. og embættismenn í menntmrn. og þeir eru mér algjörlega sammála um að lagaramminn um safnasjóð er ekki nægilega góður vegna þess að hann dekkar ekki þau verkefni sem við erum að tala um hér.

Ha?

Þannig að yfir þetta verður að fara. Ég hvet hv. þm. til að kynna sér þá vinnu sem liggur að baki einstökum verkefnum sem við förum ofan í í fjárln. eftir umsóknum þegar menn eru búnir að leggja mikla vinnu, mikla undirbúningsvinnu í einstök verkefni. Ég tók sem dæmi Tækniminjasafn Austurlands. Hér liggja fyrir þrjár skýrslur um það verkefni. Það er safnastefna, safnmunastefna, sýningarstefna, það er vinna Sögusmiðjunnar og fleiri skýrslur sem liggja hér að baki. Og í þeim vinnuhópi sem undirbjó þetta eiga sæti Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður, Guðný Zoëga, minjavörður Austurlands, Óðinn Gunnar Óðinsson, Þróunarstofu Austurlands, Aðalheiður Borgþórsdóttir, ferða- og menningarfulltrúi Seyðisfjarðarkaupstaðar, og Pétur Kristjánsson þjóðfræðingur, forstöðumaður Tækniminjasafnsins. Þarna vil ég fullyrða að faglega sé unnið með þessu góða fólki sem kemur m.a. af Þjóðminjasafninu, þjóðminjavörður sjálfur í þessa undirbúningsvinnu og sækir um þetta fjármagn. Ég vil líka nefna skýrslu eftir Pál Baldursson um gamla kaupfélagshúsið á Breiðdalsvík. Þar á að stofna Stofu dr. Stefáns Einarssonar. Þarna er mjög vel unnið og mjög faglega unnið. Og fjárln. tekur þessi erindi, eins og önnur erindi til umfjöllunar.

Herra forseti. Enn vil ég halda því fram að hv. þm. sé að misskilja orð mín. Öll þau verkefni sem fjárln. hefur fjallað um eru örugglega svo faglega unnin og með svo ábyrgu og góðu fólki á bak við að sómi er að.

Nú?

Ég fullyrði það og um það deilum við ekki, alls ekki. Ég er hins vegar að gagnrýna það --- setjum dæmið upp þannig að fjárln. Alþingis tæki að sér að úthluta styrkjum til leiksýninga. Eitt árið yrði það bara fjárln. sem ákvæði það hvort Vesturport fengi að setja upp Rómeó og Júlíu eða leikhópurinn Á senunni Hinn fullkomna jafningja eða Hafnarfjarðarleikhúsið Gretti eða Möguleikhúsið Söguna um Mókoll. Þá fullyrði ég, herra forseti, þó að allar umsóknir frá þessum leikhópum séu faglega unnar, allar fjárhagsáætlanir fullkomnar, að þá efast ég um hæfni fjárln. til að meta þau verkefni. Ég treysti hins vegar leiklistarráði fullkomlega sem menntmrh. og ráðuneytið treystir fyrir þessari úthlutun, ég treysti leiklistarráði fullkomlega til að úthluta fjármunum til leiksýninganna. Það eru þessir hlutir sem ég er að gagnrýna. Við skulum hafa úthlutanirnar á faglegum grunni en ekki tilviljanakenndum grunni fjárln. Ég fullyrði líka, herra forseti, af því að ég hef farið í gegnum þessi verkefni á vegum menntmn., við höfum fengið fjöldann allan af umsóknum til okkar í menntmn., við höfum farið yfir þær og þetta eru gífurlega metnaðarfullar umsóknir. Við höfum síðan metið þær eftir okkar faglega ,,competence`` svo ég leyfi mér að nota útlent orð, herra forseti, og við höfum síðan skilað einhverjum tillögum til fjárln. Hún hefur kannski farið að einhverju leyti eftir því sem menntmn. hefur lagt til og virt þannig hina faglegu umsögn menntmn. En hvað gerist síðan í fjárln.? Hún stækkar allt í einu pottinn. Og þá fær menntmn. ekkert að vera með í úthlutuninni. Þá er það bara fjárln. sem má sitja með stækkaðan pott og úthluta til þeirra verkefna sem fjárln. hentar.

Herra forseti. Hér er fjárlagafrv. til 2. umr. á hinu háa Alþingi. Þar sem ég tók sæti í fjárln. síðasta vor tek ég nú í fyrsta sinn þátt í störfum nefndarinnar og það hefur verið mjög lærdómsríkt. Herra forseti. Í gærkvöldi leit ég yfir umræðu sem fór hér fram við 2. umr. fjárlagafrv. fyrir réttu ári. Þar hafði framsögu fyrir 1. minni hluta fjárln. hv. þm. Einar Már Sigurðarson sem talaði hér fyrr í dag. Í tvennum skilningi er áhugavert að fara yfir ræðu hv. þm. Annars vegar til að sjá þá jákvæðu þróun sem hefur orðið í efnahagsmálum á þessu ári og að hún hafi í öllu fylgt spám forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar og hins vegar að ræðan sýnir hve Samfylkingin er hörmulega spámannlega vaxin í efnahagsmálum. Það eitt og sér hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir kjósendur ætli þeir sér að veita flokknum brautargengi í kosningunum næsta vor. Með leyfi forseta langar mig að drepa á nokkur atriði í ræðu hv. þm. um stöðu efnahagsmála eins og hann skynjaði hana fyrir réttu ári. Ég vil reyndar minna á að við vorum þá að glíma við eftirleik árásanna á New York og Washington og við vorum rétt að byrja að rétta úr kútnum eftir stutta niðursveiflu í hagkerfinu. Hv. 4. þm. Austurlands segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin virðist nú hafa misst tök á stjórn efnahagsmála. Þetta birtist í miklu gengisfalli íslensku krónunnar undanfarin missiri, hárri og vaxandi verðbólgu, svimháum vöxtum sem leggjast þungt á fyrirtæki og fjölskyldur, gríðarlegum erlendum skuldum þjóðarbúsins og viðskiptahalla sem erfitt er að ná niður. Yfirlýsingar hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar um stöðu mála eru misvísandi og ótrúverðugar.`` Sagði hv. þm. og síðan lýsir hann viðbrögðum ríkisstjórnarinnar sem óðagoti, ráðleysi og pati. En hvernig er staðan núna ári síðar? Hv. þm. hlýtur að vera miður sín yfir hve illa rangt hann hafði fyrir sér fyrir ári um tök ríkisstjórnarinnar á efnahagsmálum. Staðreynd málsins er sú að staða efnahagsmála er í meira jafnvægi nú um stundir en verið hefur um langt árabil. Verðbólgan er 2,4% í stað um 8% fyrir um ári síðan. Er nú verðbólgan nálægt verðbólgumarkmiðum Seðlabankans. Kaupmáttur heimilanna, sem er besti mælikvarði á stöðu heimilanna í landinu, hefur aukist um nær þriðjung á síðustu átta árum. Heimilin í landinu hafa sem sagt þriðjungi hærri upphæð milli handanna til ráðstöfunar en fyrir átta árum. Síðar í ræðu sinni segir hv. 4. þm. Austfirðinga um viðskiptahallann: ,,Gríðarlegur viðskiptahalli er undirrót gengisfalls krónunnar og þar með vaxandi verðbólgu og svimhárra vaxta. Ríkisstjórnin hefur ítrekað vakið vonir um að viðskiptahallinn minnkaði hratt á næstu árum. Samfylkingin`` --- segir hv. þm. Austurl. --- ,,hefur hins vegar bent á að gríðarleg skuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis vegna þenslu af völdum ríkisstjórnarinnar vinni gegn hraðri minnkun viðskiptahallans. Af því tilefni er rétt að rifja upp að Þjóðhagsstofnun hefur einmitt bent á að sífellt auknar vaxtagreiðslur af erlendum skuldum leiddu til að halli á jöfnuði þáttatekna ykist umtalsvert. Þar af leiðandi yrði mun erfiðara að minnka viðskiptahallann en ella. Þetta virðist nú vera að rætast`` sagði hv. þm. Hrakspár 4. þm. Austurl. um viðskiptahallann hafa ekki ræst og viðskiptahallinn er þvert á móti á hraðri niðurleið. Hann hefur verið samfelldur frá 1995 en hverfur nú á yfirstandandi ári. Stafar það ekki síst af auknum útflutningstekjum, m.a. af lyfjaframleiðslu og lækningatækjum sem hafa margfaldast á stuttum tíma. Einnig er minnkuðum innflutningi að þakka sem rekja má til aukins aðhalds í fjármálum fyrirtækja og heimila. Viðsnúningur hefur orðið í rekstri heimila og fyrirtækja sem hafa verulega dregið saman útgjöldin og eru að greiða niður skuldir sínar. Jafnframt hefur ríkissjóður lagt mikla áherslu á að greiða niður skuldir sínar í útlöndum. Til marks um það má nefna að vaxtagjöld ríkisins umfram vaxtatekjur hafa lækkað um 4,4 milljarða kr. á síðustu fjórum til fimm árum. Herra forseti. Hv. þm. talaði einnig um að stýrivextir væru háir, væru um 10,1%, og bætti við, með leyfi forseta: ,,Fátt bendir hins vegar til þess að ríkisstjórninni takist með fjárlögum fyrir árið 2002 að skapa þær aðstæður að Seðlabankinn treysti sér til að lækka vexti.`` En hver er staðan nú? Þrátt fyrir að Seðlabankinn hafi sýnt ýtrustu íhaldssemi í lækkun vaxta hefur bankinn lækkað vexti hratt og örugglega á síðustu mánuðum og voru þeir lækkaðir í 6,3% fyrr í þessum mánuði og spáð er frekari lækkun. Það er alveg ljóst að svartsýnisspár sem Samfylkingin hélt að landsmönnum fyrir réttu ári voru alrangar. Spár forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar um bætt efnahagsástand hafa hins vegar gengið eftir. Því endurtek ég það sem ég sagði við 1. umr. um fjárlögin að hlutskipti stjórnarandstöðunnar er ekki öfundsvert þegar hún er í þeirri stöðu að þurfa að finna einhverja veikleika á stöðu efnahagsmála. Herra forseti. Í nýlegri spá OECD um þróun efnahagsmála í aðildarlöndunum fyrir árin 2002--2004 kemur fram að stofnunin er sammála mati fjmrn. í meginatriðum að teknu tilliti til þess að fjmrn. gerir ekki ráð fyrir virkjana- og álversframkvæmdum í spám sínum. Þannig spáir OECD tæplega 1,75% hagvexti á næsta ári og síðan tæplega 4% hagvexti árið 2004. Þá hefur stofnunin spáð um 2,8% verðbólgu á næstu tveimur árum sem er ívið hærra en fjmrn. hefur gert enda gera forsendur fjmrn. ekki ráð fyrir virkjana- og álversframkvæmdum í spám sínum, eins og ég sagði. Þá spáir stofnunin því að vextir muni lækka á næsta ári. Þessi spá lofar góðu enda er haldið styrkum höndum utan um efnahagsmálin og þeim stýrt með næmni og innsæi eins og dæmin sanna. Allt sem forsrh. og fjmrh. hafa sagt um þróun efnahagsmála á þessu ári og á síðasta ári hefur gengið eftir þvert ofan í hrakspár stjórnarandstöðunnar. Í nýlegu yfirliti sem birtist í bresku blaði kemur fram að af löndum ESB muni einungis Svíþjóð, Danmörk og Finnland skila tekjuafgangi af ríkissjóði á yfirstandandi og næsta ári. Öll önnur lönd ESB eru í mínus frá -1% til -3,5% og spáin fyrir allt evrusvæðið er rúmlega -2%. Nú eigum við eftir að sjá niðurstöðutölur fjárlaga fyrir næsta ár sem verða ljósar við 3. umr. um fjárlagafrv. En allt stefnir í að við verðum réttu megin við strikið og í hópi þjóða sem sýna bestan árangur, og það er ekki slæmur árangur. Einn mælikvarði á sviði efnahagsmála er viðhorf og mat stjórnenda fyrirtækja til framtíðarþróunar efnahagsmála enda ræður samspil ráðstafana stjórnvalda og trú markaðarins á slíkum ráðstöfunum töluverðu um stöðuna og þróun á hverjum tíma. Í nýlegu vefriti fjmrn. er birt könnun þess á stöðumati og væntingum stjórnenda 400 veltuhæstu fyrirtækja landsins. Tæplega 70% þeirra töldu að efnahagsástandið yrði betra eftir 12 mánuði en í dag, og 25% til viðbótar töldu að ástandið yrði óbreytt. Einungis tæplega 7% stjórnenda töldu að aðstæður í efnahagslífinu yrðu verri að 12 mánuðum liðnum. Yfir 75% fyrirtækja töldu að hagnaður fyrirtækisins yrði meiri eða svipaður og á yfirstandandi ári en á síðasta ári, og það skapar strax möguleika til launahækkana starfsmanna. Þetta segir sína sögu um stöðu efnahagsmála í landinu og trú stjórnenda stærstu fyrirtækja á áframhaldandi framþróun. Herra forseti. Varðandi einstaka liði í tillögum meiri hluta fjárln. við 2. umr. fjárlagafrv. vil ég segja eftirfarandi: Ég hlýt að fagna þeirri hækkun sem Landspítali -- háskólasjúkrahús hefur fengið, bæði á fjáraukalögum sem voru til umræðu á hinu háa Alþingi í gær og hækkun á grunni um 700 millj. sem koma fram í fjárlagafrv. við 2. umr. Stjórnendur sjúkrahússins hafa lagt sig fram við að útskýra nákvæmlega í hverju aukinn halli sjúkrahússins liggur. Hins vegar verður ekki fram hjá því litið að gera verður róttækar breytingar á skipulagi heilbrigðiskerfisins, m.a. til að beina þeim sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda á rétt þjónustustig. Það er óviðunandi að Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sé gert að taka á sig alla vankanta í þjónustu á öðrum þjónustustigum. Þá þarf að fara fram gagnger endurskoðun á rekstrarfyrirkomulagi í heilbrigðisþjónustu og gera samkomulag við einkaaðila um rekstur einstakra þátta. Það gleður mig að Samfylkingin sé að breyta stefnu í þessum málum en Samfylkingin hefur hingað til þvertekið fyrir allar hugmyndir um breytt rekstrarform, úr ríkisrekstri í einkarekstur í heilbrigðisþjónustu. Sérstaklega fagna ég einnig stefnubreytingu Alþýðusambands Íslands í þessa veru. Herra forseti. Ég hlýt einnig að fagna því að tekið er á vanda öldrunarstofnana en ljóst er að fara þarf nánar ofan í rekstur þeirra. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ábyrgð á rekstri öldrunarstofnana eigi að fara á hendur sveitarfélaga enda hefur reynslan sýnt, t.d. í reynslusveitarfélaginu Akureyri sem hefur sameinað félagsþjónustu, öldrunarþjónustu og heilsugæsluþjónustu, að slíkt leiðir til betri nýtingar á fjármagni, betri samhæfingar þjónustu og bættrar þjónustu við aldraða. Herra forseti. Að lokum bendi ég á að í tillögum meiri hluta fjárln. eru tillögur um að styrkja margvísleg félagasamtök úr ríkissjóði til ýmissar starfsemi og verkefna. Meginstarf flestra þessara samtaka byggist á sjálfboðaliðastarfi og er styrkurinn því mikilvægur stuðningur við tiltekna starfsemi meðal ákveðinna hópa, t.d. sjúklingahópa eða aldurshópa svo sem unglinga og eldra fólks, starfsemi sem ríkið hefur ekki staðið að og í mörgum tilvikum eðlilegt og æskilegt að sé í höndum frjálsra félagasamtaka. Því hefur verið haldið fram að fyrir hverja krónu sem ríkið setur í slíka starfsemi komi það fjármagn áttfalt til tífalt til baka með sjálfboðaliðastarfi og/eða eigin fjármögnun. Ég tek þetta fram til að benda á mikilvægi stuðnings ríkisins við þessa starfsemi og viðurkenningu á því. Herra forseti. Ég læt hér staðar numið.

Hæstv. forseti. Sínum augum lítur hver á silfrið. Hv. þm. sem talaði hér á undan var afskaplega ánægð með efnahagsstjórn sinna manna í ríkisstjórn. Hún talaði t.d. um að Seðlabankinn hefði lækkað vexti hægt og örugglega í landinu. Það er auðvitað rétt að á liðnu ári hafa vextir frá Seðlabanka lækkað nokkuð. En hún minntist ekki á það að bankarnir hafa ekki lækkað sína vexti nema aðeins nákvæmlega um sömu tölu og Seðlabankinn er að lækka. Mismunurinn milli vaxta Seðlabankans og útlánavaxta bankanna hefur sem sagt ekkert minnkað. Staðreyndin er sú að þó að það kunni að vera rétt sem hv. þm. sagði hér, að kaupmáttur hefði aukist um þriðjung á undanförnum átta árum í landinu, er sú tala áreiðanlega fengin áður en fólk er farið að borga af lánum. Hvert einasta heimili sem ég þekki er þvílíkt hart keyrt að það kemur ekki til mála að fólk geti, jafnvel þótt það vildi, tekið þátt í neinum sérstökum innkaupum eða skuldasöfnun. Það gerir bara ekki meira en að borga af lánum og búið.

Herra forseti. Ég sagði að Seðlabankinn hefði sýnt ýtrustu íhaldssemi í lækkun vaxta en bankinn hefur lækkað vexti hratt og örugglega á síðustu mánuðum og eru þeir komnir núna í 6,3%. Það segir sig sjálft að almennir bankavextir lækka í kjölfarið. Það segir sig sjálft. Ég hef hins vegar ekki gert neina sérstaka úttekt á því hver staðan er núna. Ég hef bara ekki skoðað það. Hins vegar tek ég undir það með hv. þingmanni að vextir eru allt of háir hér á landi. Þeir hafa verið of háir. Þeir eru of háir og þá þarf að lækka. Þá þarf að lækka hraðar en gert hefur verið. Varðandi kaupmátt ráðstöfunartekna er það óumdeilt að þær hafa aukist um þriðjung á síðustu átta árum. Fólk hefur þriðjungi meira á milli handanna. Það er rétt að margir eru skuldsettir en þá er það vegna þess að fólk hefur tekið ákvarðanir um kaup á ákveðinni vöru eða húsnæði, eitthvað slíkt, og ekki gert sér grein fyrir því um leið og það tekur lán að það þarf að borga það til baka og það með vöxtum. Ég held að ein mesta kjarabót hér á landi yrði lækkun vaxta. En ég held líka að við eigum að halda áfram þeirri stefnu að auka kaupmátt launa og það hefur verið gert ríkulega á síðustu árum.

Hæstv. forseti. Það er þá komið á daginn að við hv. þm. Ásta Möller erum sammála um að lækkun vaxta sé einhver besta kjarabót sem hægt væri að fá á Íslandi. En því hefur svo sannarlega ekki verið til að dreifa. Það var búið að hækka vexti algjörlega út yfir öll skynsamleg mörk í fyrra. Þegar Seðlabankinn hefur svo lækkað sína vexti smám saman, um hálft prósent í hvert sinn, hafa bankarnir lækkað hjá sér um sömu upphæð. Það hefur ekki verið tekið á því sem þarna ber á milli. Fyrir þetta líða fjölskyldur í landinu. Fjöldamargir tóku jú ákvarðanir á röngum grunni. Það er alveg rétt. Það hefur auðvitað haft áhrif að atvinnuleysi hefur tvöfaldast eða meir frá sl. ári, og þó sérstaklega hefur stórlega dregið úr yfirborgunum sem áður tíðkuðust hér fyrir tveim, þrem árum. Fjöldamargir gerðu framtíðaráætlanir út frá röngum grunni og eru nú að súpa seyðið af því. Það er gríðarleg hrota núna af nauðungarsölum og það er afleiðing af þessu. Það ber ekki merki um neitt sérstakt góðæri í þjóðfélaginu að mínum dómi þegar annar hver maður er með húsið sitt á uppboði.

Herra forseti. Það sem skiptir náttúrlega máli í þessu sambandi er að vextir eru að lækka. Það er meginatriðið. Síðan er annað sem ég vildi líka koma inn í þessa umræðu og það er að næsta verkefni okkar er skattalækkanir. Við hljótum að skoða það að lækka tekjuskatt á fólki, við hljótum að skoða það, til þess að auka kaupmátt þess. Við hljótum líka að skoða það að taka endanlega út eignarskatt af fasteignum, af íbúðarhúsnæði. Hann lækkar úr 1,2% í 0,6% um áramótin þannig að fólk mun finna verulega fyrir því á næsta ári. Ég hitti mann í gær sem sagði mér að hann borgaði 250 þús. kr. í ár í eignarskatt af eigin húsnæði sem hann býr í. Þetta er maður kominn á eftirlaun. Ætli hann muni ekki um það þegar skatturinn fer niður í 125 þús. á næsta ári? Ég ætla rétt að vona að hann finni fyrir því. Ef við tökum síðan næsta skref og tökum algerlega út eignarskatt af íbúðarhúsnæði er hann 125 þús. kr. enn þá betur staddur. Þjóðfélagið er bara þannig samansett á Íslandi að fólk leggur áherslu á að eiga sitt eigið húsnæði. Mig minnir að það sé í kringum 90%, jafnvel 95%, af þeim sem eru komnir á fullorðinsaldur sem eiga húsnæði sitt, og stór hluti aldraðra. Aldraðir treysta sér jafnvel ekki til að búa í eigin húsnæði, einmitt vegna þess að eignarskattarnir eru að sliga þá. Ég held að við þurfum einnig að horfa á þessa þætti.

Herra forseti. Við erum nú hér í 2. umr. um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2003. Hér hefur margt áhugavert komið fram og athyglisvert. Sem betur fer hefur þjóðarskútan náð að sigla nokkuð vel út úr þeim brimgörðum sem fram undan voru fyrir tveim, þrem árum og allt farið í raun og veru á betri veg. En ég er hrædd um að ef farið yrði í saumana á hverjum lið gæti hæstv. ríkisstjórn ekki eignað sér alla þá þætti sem vel hafa farið. Margir utanaðkomandi þættir hafa haft áhrif á að svo vel hefur farið og án afskipta hæstv. ríkisstjórnar. Auðvitað ber okkur öllum að fagna því að staðan er þó svo góð sem hún er í dag. Hún er samt sem áður mjög óljós og ótrygg. Fjárlagafrv. tekur ekki mið af stóriðjuframkvæmdum sem væntingar ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi standa til að fari í gang hið fyrsta á nýju ári, þ.e. stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi og virkjanaframkvæmdir. Í máli hv. þm., formanns fjárln., Ólafs Arnar Haraldssonar, kom fram að í raun væri sama hvort stóriðjuframkvæmdirnar færu í gang eða ekki, þær mundu alltaf hafa mikil áhrif á fjárlög og ríkisrekstur næsta árs. Ef ekkert yrði af þessum framkvæmdum þyrfti sannarlega eitthvað annað að koma til og það hefur hæstv. ríkisstjórn ekki undirbúið. Hún hefur ekkert annað uppi í erminni til að koma nýju lífi í atvinnulífið. Það er engin varaáætlun í gangi, verði ekki af þessum stórframkvæmdum. Svo miklar heitstrengingar hafa verið hafðar á lofti um að koma þessum framkvæmdum í gang að áætlun B hefur ekki verið sett upp. Verði ekki af þessum framkvæmdum þarf því sannarlega að glæða efnahagslífið, koma nýrri innspýtingu í atvinnulífið strax á næsta ári. Verði hins vegar af þessum framkvæmdum þarf líka að bretta upp ermarnar. Þá þarf aftur að hækka vexti og enn að endurskoða allar framkvæmdaáætlanir og forsendur fjárlagafrv. sem við fjöllum um núna. Þá þarf að draga úr opinberum framkvæmdum. Það bara liggur þannig. Þess vegna er fjárlagafrv. sem við erum að fjalla um núna mjög valt. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á er auk þess eftir að vinna heilmikla vinnu ef af þessum framkvæmdum verður. Það hefur t.d. ekki verið gert neitt áhættumat. Staðan er mjög óljós að því leyti. En nú liggja fyrir breytingar á fjárlagafrv. eins og það var kynnt sem langflestar eru til hækkunar. Hækkunin er upp á rúma 6 milljarða með þeim aðgerðum sem kynntar hafa verið í sambandi við samkomulag ríkisstjórnarinnar og samtaka aldraðra. Þetta eru hækkanir sem meiri hluti fjárln. hefur lagt fram í verkefni sem öll eru meira og minna góð og gegn. En það verður að segjast um fjáraukalagafrv. sem við ræddum í gær og afgreiddum til 3. umr. í morgun, að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og aðrir þingfulltrúar minni hlutans vöruðu við þessu við umræðu um fjárlagafrv. í fyrra. Þá var fjallað um nær alla þessa liði, að fjármagn til rekstrar margra stofnana væri vanáætlað á þessu ári. Þá var varað við að vænáætluð fjárlög væu mjög nálægt þeim upphæðum sem eru í fjáraukalagafrv. sem hér var verið að samþykkja. Varnaðarorð okkar voru orð í tíma töluð en því miður var ekki hlustað á þau. Hið sama mun eiga við um þær tillögur sem við þingmenn VG leggjum hér fram. Þær eru margar hverjar komnar til vegna þess að við sjáum að rekstur þeirra stofnana sem við erum að leggja til að fái hærri framlög muni sigla í strand, sé þegar kominn í óefni og þær muni verða að draga úr starfsemi sinni. Það á við um heilbrigðisstofnanir líka, einkum úti á landi. Þetta mun verða ef framlög bæði á fjáraukalögunum og sérstaklega í þessu frv. til fjárlaga 2003 verða ekki hækkuð. Herra forseti. Fjárlagafrumvörp endurspegla áherslur og pólitíska stefnu hverrar ríkisstjórnar. Núverandi meiri hluti hefur haft góðan tíma til að festa í sessi ójöfnuð í kjörum fólks og milli landshluta, dreifbýlis og höfuðborgarsvæðis. Bilið milli ríkra og fátækra breikkar stöðugt. Þeir ríku verða ríkari og æ fleiri festast í fátæktargildru eða lifa við kröpp kjör. Skattstefna hæstv. ríkisstjórnar hefur undirstrikað vilja meiri hlutans og eins þær áherslur sem birtast í fjárlagafrv., þ.e. áherslur sem draga úr jöfnuði hér á landi. Sem dæmi má nefna aldraða og öryrkja sem nýlega hafa fengið nokkra leiðréttingu á sínum kjörum. Því ber að fagna að hæstv. ríkisstjórn hefur viðurkennt að á þeirra rétt hafi verið gengið. En þrátt fyrir þessar leiðréttingar þá stendur eftir að ráðast að rót vandans, þ.e. hækka grunnlífeyri bæði öryrkja og eldri borgara. Grunnlífeyririnn hefur auk þess ekki hækkað í samræmi við launavísitölu. Skattleysismörkin eru of lág. Það verður að hækka þau svo að þeir sem fá eingöngu lífeyri til framfærslu greiði ekki skatt af lífeyri, sem er í dag langt undir framfærslumörkum. Breytingar eins og hækkun á skattleysismörkum koma ekki fram í fjárlagafrv. Annað dæmi má nefna. Hinar dreifðu byggðir eða landsbyggðin öll fer varhluta af metnaðarfullri byggðaáætlun. Það er langt í land með að jöfnuður ríki á milli landsbyggðar og þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur fram í frv. að atvinnuþróunarfélögin eru áfram svelt. Þeirra bíða mörg og mikilvæg verkefni. Það er staðreynd, herra forseti, og hefur sýnt sig í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við, að líklegast er að menn nái árangri við að styrkja byggðirnar með því að virkja félög eins og atvinnuþróunarfélögin, styrkja menntun á svæðinu og styðja íbúana til að nýta þekkingu sína og krafta til að vinna úr þeim gæðum sem verða til á viðkomandi svæðum. Það vantar einnig stuðning við ný og smá fyrirtæki og skilning á því að til þess að efla og glæða atvinnulíf úti um allt land þá þurfa stór og smá fyrirtæki að komast í lánsfjármagn á viðhlítandi kjörum, með hagstæðum vöxtum og til langs tíma. Þetta á sérstaklega við um smá og meðalstór fyrirtæki og nýsprotafyrirtæki. Því hefur verið lýst hér í ræðum hv. þingmanna að framhaldsskólarnir eru sveltir. Þeir eiga í miklum rekstrarvanda í dag. Það þýðir ekki að tala um að menntun sé undirstaða velferðar í landinu ef staðið er þannig að framhaldsskólunum að þeir eigi í erfiðleikum í rekstri og verði að kenna námsgreinar á ódýrum námsbrautum. Þannig verður menntun í landinu einhæf, þ.e. ef þeir velja sér þær greinar sem eru skólunum ódýrar og hlífa sér við því að taka inn listgreinar eða að efla iðnmenntun sem er á allan hátt dýrari. Að lokum má nefna að heilbrigðisstofnanir um allt land eiga í miklum vanda. Þessar stofnanir reyna að halda í horfinu. Þær reyna að takmarka sumarlokanir og halda uppi þeirri þjónustu sem veitt er í dag. En því miður er ekki útlit fyrir að það muni ganga lengi enn. Gripið hefur verið til þess ráðs að loka deildum og takmarka þjónustuna yfir sumartímann. Fæðingarþjónustan er meira og minna að færast frá hinum dreifðu heilbrigðisstofnunum og inn á hinar stærri þjónustustofnanir, t.d. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og flestar konur fara svo hingað suður. Þetta er þvert á eðlilega þjónustu og í raun heilbrigða skynsemi ef um eðlilegar fæðingar er að ræða. Herra forseti. Auk þessa má nefna að vegna hins mikla álags sem er á heilbrigðisstarfsfólki, ekki síst á heilbrigðisstofnunum úti um land, einkum læknum sem verða að taka á sig mikla vaktaþjónustu og álög vegna hvíldarálaga, er það farið að lýjast undan álaginu. Það líður örugglega ekki á löngu þar til fara þarf í verulegt átak til að endurreisa heilsugæsluna um allt land, eins og hún var þó burðug á sínum tíma. Við gátum verið stolt af því áður hvernig staðið var að uppbyggingu hennar. Herra forseti. Það er svo sem hægt að berja sér á brjóst og bera sig vel yfir fjárlögum sem byggja að hluta til á sölu ríkisstofnana. En hver stofnun verður ekki seld nema einu sinni. Ef hæstv. ríkisstjórn verður áfram við lýði má, með þeim hraða sem hefur verið á sölu og einkavæðingu ríkisstofnana, varla búast við að nokkur ríkisrekin stofnun verði óskert eftir, sama hversu mikilvæg hún kann að vera þeirri grunnþjónustu sem við treystum á í dag. Stofnanir eins og Landspítalinn -- háskólasjúkrahús eru ekki einu sinni óhultar. Þar er horft til einstakra rekstrarliða og eininga sem hugsanlega væri hægt að koma yfir í einkarekstur eins og hv. þm. Ásta Möller nefndi fyrir skömmu í viðtali. Hún sagði að hún teldi rétt að koma glasafrjóvgunardeild Landspítalans yfir í einkarekstur. Ætli megi þá ekki tína fleiri deildir til? Hvað varðar stöðu ríkissjóðs má minna á stöðu heimilanna. Þau eru skuldsett og eiga í erfiðleikum, mörg hver, og fjölskyldur reyna að láta enda ná saman um hver mánaðamót. Það gengur ekki hjá öllum. Þó að fólk og fjölskyldur leiti ekki eftir fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna bregða margar fjölskyldur á það ráð að mennta ekki börnin sín, senda þau ekki í framhaldsskóla, draga úr neyslu, fara ekki út að skemmta sér heldur herða bara sultarólina fastar. Það er margt sem kemur á undan sem hefur meiri forgang en að létta sér lund og fara út að skemmta sér. Það eru margar fjölskyldur sem verða hreinlega að neita sér um allt nema brýnustu nauðsynjar. Herra forseti. Ég ætla að tala hér fyrir nokkrum brtt. sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðu fram. Ég ætla þá fyrst að taka fyrir brtt. á þskj. 483 sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson leggur hér fram með mér. Á þeirri brtt. eru framlög til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga, Heilbrigðisstofnunar Austurlands og Byggðastofnunar. Áður en ég geri grein fyrir hvers vegna við tökum út þessar stofnanir mun ég byrja á því að vitna í álit hv. heilbr.- og trn., álit sem hún sendi fjárln. sem vísbendingu um álit sitt á vinnubrögðunum vegna komandi fjárlagagerðar. Hér segir á einum stað, með leyfi forseta: ,,Nefndin vill leggja áherslu á að sýnt verði aðhald í rekstri heilbrigðiskerfisins og minnir á mikilvægi þess að heilsugæslan í landinu sé öflug og hæf til að sinna þörfum sjúklinga.`` Herra forseti. Því miður, eins og hér hefur verið margtekið fram, er þetta ekki þannig í dag og þetta á sérstaklega við um heilsugæsluna í Reykjavík. Rík áhersla er lögð á að staðið verði myndarlega að uppbyggingu heilsugæslunnar í Reykjavík, aukið þar við stöðugildum og framlagi til heilsugæslunnar og að unnið verði samkvæmt heilbrigðisáætlun sem gildir til ársins 2010. Ég ætla að fá að grípa hér aftur niður í nál., með leyfi forseta: ,,Nefndin ræddi mál geðfatlaðra sem hafa gerst brotlegir við lög og skort á úrræðum í málefnum þeirra. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að tekið verði á þessum vanda þar sem ekki er gert ráð fyrir sérstökum fjárveitingum til málsins. Nefndin telur mikilvægt að raunveruleg úrræði finnist fyrir þessa einstaklinga og bendir á nauðsyn þess að efla starfsemi réttargeðdeildarinnar að Sogni þannig að henni sé gert kleift að taka á móti sakhæfum jafnt sem ósakhæfum einstaklingum.`` Við þessari beiðni eða ábendingu nefndarinnar hefur ekki verið orðið. Ég vísa því áfram þessum ábendingum nefndarinnar um að taka þetta til afgreiðslu við 3. umr. Það er mikil þörf á því að gera sakhæfum sakborningum kleift að fá viðhlítandi meðferð ekki síður en ósakhæfum á annan hátt en að sitja í fangelsi. Enn fremur segir hér: ,,Nefndin ítrekar nauðsyn þess að nægt rekstrarfé fáist til þess að Landspítali -- háskólasjúkrahús geti sinnt mikilvægu hlutverki sínu. Þá telur nefndin að endurskoða verði rekstrargrunn sjúkrahúsa og leiðrétta hann. Telur nefndin jafnframt að ekki sé í frumvarpinu tekið tillit til breyttra forsendna frá gerð fjárlagafrumvarpsins, t.d. nýrra kjarasamninga, stofnanasamninga og vinnutímatilskipunar. Að mati nefndarinnar verður að mæta aukinni fjárþörf sem þetta skapar. Einnig styður nefndin uppbyggingu göngudeilda á sjúkrahúsunum í takt við nýja starfsmannastefnu Landspítala -- háskólasjúkrahúss.`` Herra forseti. Vissulega hefur verið tekið tillit til þarfa Landspítala -- háskólasjúkrahúss í frv. og eins í fjáraukalagafrv. en það er ekki nóg. Landspítali -- háskólasjúkrahús er okkur öllum mjög mikilvæg stofnun, vissulega fjárfrek, sérstaklega undanfarið vegna þeirra miklu skipulagsbreytinga sem þar hafa gengið yfir og er ekki lokið. Það verður að taka á rekstrargrunni allra heilbrigðisstofnana, sama hvort um er að ræða heilsugæslu, rekna með eða án sjúkrahúss, dvalarheimili, hjúkrunarheimili eða hvaða rekstrarform sem er á rekstri heilbrigðisstofnana. Þetta stendur upp úr öllum þeim sem reka slíkar stofnanir og það fæst aldrei leiðrétting, það er ekki hægt að setja á neinn núllpunkt, eins og talið var að hefði verið gert fyrir fáum árum, nema með því að endurskoða forsendur grunnsins. Einnig leggur heilbr.- og trn. til, herra forseti, að fjárveitingar til hjúkrunarrýma verði auknar og hafist verði handa um að leysa hjúkrunarvanda aldraðra á höfuðborgarsvæðinu. Þetta á við um hjúkrunarvanda aldraðra um allt land þó að höfuðborgarsvæðið sé það sem brennur heitast núna. Að lokum, herra forseti, er það sem ekki hefur verið tekið tillit til. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þá telur nefndin að leiðrétta verði greiðslur til lífeyrisþega þannig að þær fylgi launaþróun.`` Þetta kemur ekki fram. Ég vísa því þá einnig til vinnu fyrir 3. umr. og til meiri hluta hér á Alþingi, stjórnarliða, að taka upp breytt vinnubrögð og laga og leiðrétta grunnlífeyrisgreiðslurnar til lífeyrisþega, hvort heldur það eru öryrkjar eða ellilífeyrisþegar. Þá ætla ég að gera grein fyrir brtt. á þskj. 483. Það er liður 08-358 Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þar er áætlað í almennan rekstur í fjárlagafrv. núna 2.770 millj. en við leggjum til að sá liður verði hækkaður um 369,7 millj., liðurinn Tæki og búnaður hækki um 142,3 millj. og liðurinn Nýbygging um 90 millj. Ástæðan fyrir þessu, herra forseti, er einfaldlega sú að í fjáraukalögunum, eins og þau líta út núna, hefur ekki verið tekið tillit til vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þar stendur út af, þegar búið er að fara yfir launagjöld og launatengd gjöld, vaktaálag o.s.frv., S-merkt lyf, sem eru krabbameinslyf, og önnur þau lyf sem sjúkrahúsið eitt má afgreiða, ferliverk og sértekjur og myndgreiningar, að inn í rekstur þessa árs vantar 175 millj. Þegar farið er yfir fjárlögin og miðað við fjárlagafrv. vantar eftir sem áður 142,3 millj. Þetta eru þær tölur sem koma inn í reksturinn en auk þess þarf að halda áfram að standa að nýbyggingum við Fjórðungssjúkrahúsið til þess hreinlega að geta boðið upp á þá þjónustu sem þegar er til staðar og eins varðandi þá uppbyggingu sem til stendur að verði á sjúkrahúsinu. Í frv. er gert ráð fyrir 10 millj. kr. en innréttingu 3. hæðar í suðurálmu er enn ólokið og það samkomulag sem gert var við Íslenska erfðagreiningu um fjármögnun framkvæmda mun að öllum líkindum ekki ganga eftir. Það er til þess að klára 3. hæð og áætlaður kostnaður við það eru 115 millj. Fyrir liggur ósk um að kaupa segulómtæki fyrir næsta ár fyrir tæplega 126 millj. kr. Auðvitað er þetta há tala en staðreyndin er sú að ef stofnanir ætla hreinlega að teljast með og vera gjaldgengar sem heilbrigðisstofnanir, eins og Fjórðungssjúkrahúsið sem sérgreinasjúkrahús, þýðir ekkert annað en að það geti haft þann tækjakost sem til þarf til þess að standa undir nafni. Annars erum við í raun og veru að byggja upp hjúkrunarrými og takmarkaða þjónustu því að þeir sjúklingar sem þurfa á segulómun að halda eru í dag sendir suður með öllum þeim aukakostnaði sem það hefur í för með sér. Notkun segulómtækja hefur valdið byltingu í greiningum margra sjúkdóma. Má þar helst nefna krabbamein, brjósklos og sjúkdóma í stoðkerfi. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er sérgreinasjúkrahús sem meðhöndlar sjúklinga með þessa sjúkdóma og það er óþolandi að þurfa að senda þá í greiningu annað. Ef við ætlum að hugsa til þess að dreifa álaginu, minnka álagið á Landspítala -- háskólasjúkrahús og nýta þá krafta sem við höfum úti á landi eigum við auðvitað að byggja upp slíka þjónustu. Unnið er að því að koma upp móttökudeild fyrir sykursjúka. Sykursýki af tegund 2 er sjúkdómur sem hefur nú náð athygli fólks, lætur lítið yfir sér en er alvarlegur sjúkdómur og kemur yfirleitt fram eftir því sem árin færast yfir okkur. Því er nauðsynlegt að styrkja þessar rannsóknir og móttöku. Fjárþörf vegna þessarar starfsemi er 9,2 millj. Sjúkraflutningamiðstöð í tengslum við Fjórðungssjúkrahúsið hefur verið byggð upp og það þarf að halda áfram að byggja upp þar. Neyðarmóttaka og áfallahjálp er hluti af því að bæta þessa þjónustu og þar eru 7,2 millj. Ég tíndi hér upp nokkra liði og gerði grein fyrir hvers vegna þær tölur væru komnar upp í þessar upphæðir. Fyrir árið í ár eru þær til þess að halda í horfinu. Fyrir næsta ár er það til þess að halda áfram að byggja upp þá þjónustu svo að Fjórðungssjúkrahúsið í tengslum við háskólann geti verið sú stoð sem við væntum. Það sama gildir um Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Austurlands sem eru liður 08-761 og 08-777, að þar vantar í reksturinn á þessu ári og sannarlega í reksturinn á næsta ári. Þær fjárhæðir sem þarna eru á blaði eru eingöngu til þess að halda í horfinu eins og þetta er í dag. Í dag er búið að skera niður og spara eins og hægt er. Það er ekki hægt að spara meira öðruvísi en að draga úr starfsemi. Þessar fjárhæðir miða eingöngu við lágmarksstarfsemi eins og er í dag. Það er engin uppbygging, engin ný starfsemi, ekkert miðað við þær hugmyndir sem þeir metnaðarfullu starfsmenn sem eru á þessum stofnunum hafa um t.d. endurhæfingu og ný svið þar sem væri hægt að efla starfsemina. Það er ekkert slíkt inni í þessu. Hægt væri að hafa hér langar ræður og vitna í svar hæstv. heilbrrh. vegna fyrirspurnar sem ég lagði fram fyrr á þessu þingi um aukna heilsugæsluþjónustu, því að í svarinu er vísað til þess að áhugi sé fyrir því að bæta heilsugæsluna, auka starfsemina, fá fleiri lækna og hjúkrunarfræðinga. En þess gætir ekki í fjárlagafrv. nema þá á höfuðborgarsvæðinu þar sem á að efla starfsemi sem betur fer. 4. liður brtt. er 11-411 Byggðastofnun. Við leggjum til að atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni sem er einn pottur í fjárlögum --- það eru átta atvinnuþróunarfélög eða miðstöðvar starfandi --- fái 100 milljónir til viðbótar þeirri 101 milljón sem er. Þetta er algjör lágmarksviðbót þó við séum þarna að tvöfalda framlagið því atvinnuþróunarfélögin hafa að raungildi fengið minni framlög núna frá ári til árs heldur en lagt var upp með því framlögin hafa ekki fylgt vísitöluhækkunum og hafa því að raungildi verið að dragast saman. Á undanförnum árum eru þetta samanlagt að raungildi um 50 milljónir sem dregist hefur saman. Beiðnum til atvinnuþróunarfélaganna, beiðnum frá íbúum svæðanna og fyrirtækjum um aðstoð og stuðning til þess að koma á nýjum fyrirtækjum, nýrri atvinnustarfsemi eða vinna úr hugmyndum, fjölgar stöðugt og hlutfallslega færri beiðnum er hægt að sinna. Þetta er langöflugasta leiðin til þess að koma á öflugra atvinnulífi og glæða þrótt í byggðum landsins, enda fá atvinnuþróunarfélögin og atvinnuþróunarfulltrúar góðan stuðning frá sveitarfélögunum. Mig langar til að vitna, herra forseti, í svohljóðandi bréf frá Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, sem ritað er fjárln., með leyfi forseta: ,,Samband sveitarfélaga á Austurlandi vill koma á framfæri við fjárlaganefnd Alþingis mikilvægi atvinnuþróunarstarfsemi á landsbyggðinni. Samband sveitarfélaga á Austurlandi hefur ávallt lagt áherslu á þessi mál og komið á framfæri mikilvægi starfseminnar við Byggðastofnun og mikilvægi þess að framhald verði á stuðningi og samningar gerðir til lengri tíma.`` Svo fylgir ályktun sambandsins: ,,Aðalfundur SSA haldinn á Seyðisfirði 22. og 23. ágúst 2002 fagnar þeim árangri sem náðst hefur með samstarfi SSA og Þróunarstofu Austurlands. Það er skýr vilji aðalfundar að samstarfið haldi áfram og verði eflt.`` En til þess þarf fjármagn, herra forseti, og miðað við hvað félögin hafa að raungildi fengið minna fjármagn, því miður segi ég því að ósk mín hefði verið að við hefðum geta hækkað framlögin enn meira að sinni. En þetta er viðleitni. Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 482 og þskj. 484 sem eru af sama meiði, þ.e. styrking skógvistarverkefnis sem Skógrækt ríkisins og Náttúrufræðistofnun Íslands vinna að. Þetta er samstarfsverkefni og í tillögunum kemur fram að hvor stofnun fái 10 millj. kr. til að fara í þetta verkefni. Ástæðan fyrir því að þessi breyting er lögð fram er sú að við höfum gerst aðilar að hinni svokölluðu Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðarinnar um loftslagsbreytingar. Í stefnumörkun ríkisstjórnar Íslands um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þær skógræktar- og landgræðsluaðgerðir sem ráðist verður í á næstu árum verði skipulagðar og framkvæmdar með þeim hætti að nettóbinding kolefnis sem af þeim leiðir verði sem mest að teknu tilliti til annarra markmiða svo sem verndar líffræðilegs fjölbreytileika ...`` Við höfum sem sé undirgengist þetta og til að geta unnið það verk var á þessu ári hafið rannsóknarverkefnið Skógvist. Skógrækt ríkisins á Mógilsá vinnur það í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands. Niðurstöður þessa verkefnis á að nýta til þess að ákvarða hvernig best megi ná því tvíþætta markmiði sem fram kemur í ofangreindri tillögu. Þetta verkefni er einnig brýnt vegna þeirrar umræðu sem verið hefur um áhrif skógræktar á lífríkið. Í skýrslu frá sendinefnd Bernarsamningsins sem heimsótti Ísland í sumar var hvatt til þess að stjórnvöld stuðli að rannsóknum í anda skógvistarverkefnisins. Þetta er algjör forsenda þess að fara í þá vinnu sem Skógrækt ríkisins og stöðin í Mógilsá fyrir hennar hönd og Náttúrufræðistofnun Íslands vinnur að til að hægt sé að uppfylla þau skilyrði sem við höfum undirgengist varðandi Kyoto-bókunina um kolefnisbindinguna. Sú tillaga sem ég mæli fyrir hér að lokum er átaksverkefni í grisjun á Héraði, sem er á þskj. 484 og liðurinn er 04-331 Héraðsskógar, 1.11 Átaksverkefni í grisjun á Héraði. Áætlaðar eru í það 15 millj. kr. Þetta er sérstakt átaksverkefni í grisjun. Það er ekki nóg, herra forseti, að planta skógi og gera það myndarlega og standa að skógræktarátaki út um allt land. Það verður einnig að grisja skóginn. Á Héraði hafa fjölmargir bændur farið í skógræktarverkefni. Það hefur skapað umtalsverða atvinnu. Grisjunin gerir það líka. Á Héraði háttar svo til að búskapur, eins og víða annars staðar, hefur frekar verið að veikjast, þ.e. hinn hefðbundni búskapur, sauðfjárbúskapur þó sérstaklega, þannig að þar sem landið fellur vel að skógrækt hefur öll vinna samfara skógræktinni, bæði plöntunin og umhirðan og síðan grisjunin, verið mikilvægur þáttur í að halda uppi atvinnu á Héraði. Þetta er mikilvæg tekjulind. Það er samdóma álit allra þeirra sem hafa skoðað atvinnuástand, búsetuþróun og kjör bænda, að skógræktarverkefnin og vinnan við skógræktina hafi leitt til þess að bændur hafa getað búið áfram á búum sínum og haft þetta sem tekjulind með hefðbundnum búskap. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þeim brtt. sem ég hef staðið að ásamt hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni. En mig langar til að varpa fram nokkrum spurningum og ábendingum til hv. fjárln. að hún skoði og vinni úr fyrir 3. umr. Þetta vegur nú misþungt í fjárlagagerðinni. En ég vil spyrjast fyrir um fjarvinnsluverkefni, þ.e. fjarvinnslu gagna sem er unnin á Stöðvarfirði hjá SMS efh. vegna skráningar fornrita sem þessu fyrirtæki, SMS ehf., hefur verið lofað. Hvernig standa þau mál? Það skiptir máli í hinum fámennu byggðarlögum að halda þeim fjarvinnslustöðvum sem komið var á laggirnar og efla þær frekar heldur en hitt. Þetta fyrirtæki fór af stað eins og mörg önnur með loforð upp á vasann. Minna hefur síðan orðið um efndir því svo virðist að sérstaklega ríkisfyrirtækin haldi fast í sitt. Hvað varðar landbúnaðinn og landbrn. vil ég spyrjast fyrir um þær 45 milljónir sem fengust fyrir sölu jarðarinnar Straums sem Skógrækt ríkisins hafði verið gefin. Þetta var gjafabréf á sínum tíma og jörðin var seld fyrir 45 milljónir. Tíu milljónir fóru á síðasta ári til Garðyrkjuskólans. Ég tel að það hafi verið sérstakt framlag því að Skógrækt ríkisins rekur ekki Garðyrkjuskólann og því spyr ég um þær 45 milljónir sem Skógræktin fékk fyrir sölu Straums. Eins vil ég spyrja um verkefni Héraðsskóga. Á árinu 1999 var samþykkt á Alþingi stækkun Héraðsskógasvæðisins til norðurs. Ég vil spyrjast fyrir um hvernig eigi að standa að fjármögnun tíu skógarjarða á Norður-Héraði en áætlaður kostnaður við þær er 5,5 milljónir á ári. En auk þessa vantar, til að koma þessu verkefni á, um 3 milljónir til rannsóknarvinnu svo hægt sé að koma verkefninu á. Því vantar samtals á næsta ári 8,5 millj. kr. Þetta er loforð, þetta er samþykkt héðan frá Alþingi. Sú samþykkt vakti upp væntingar. Farið er að undirbúa þessa stækkun en fjármagn vantar til að koma þessu í framkvæmd og því spyr ég: Hvað verður um efndir? Hvað varðar ábendingar heilbr.- og trn. þingsins og eins háværa kröfu allra öryrkja og sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum tekið undir spyr ég: Hvernig á að vinna að hækkun grunnlífeyris ellilífeyrisþega og öryrkja til að ná raunhækkun og fylgja hækkun launavísitölu eins og samið hefur verið um varðandi tekjutrygginguna? Eins vil ég spyrja um fjárframlög til heilbrrn., um hvernig því verkefni miði að koma á menntun heimilislækna á Vestfjörðum, Austurlandi og Norðurlandi. Þetta er verkefni sem þegar er farið í gang og einn læknir er þegar í námi. Uppi eru miklar væntingar um að þetta verði raunhæf leið og muni skila sér til að fjölga heimilislæknum sem sárvantar, þ.e. að koma á menntun heimilislækna hér á landi. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, Heilbrigðisstofnun Austurlands, Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, Heilbrigðisstofnunin á Ísafirði, Heilbrigðisstofnunin á Sauðárkróki og Heilsugæslustöðin á Akureyri eru ásamt Háskólanum á Akureyri tilbúin til að standa að slíku námi og því spyr ég: Hvað með undirbúning þessa náms og fjármagn til þess? Áætlunin hefur þegar verið lögð fram og fjárhagsáætlun vegna námsins líka. Áætlaður heildarkostnaður miðað við þrjá nemendur er fyrsta árið rúmar 25 millj. kr. og miðað við fimm nemendur 34 millj. kr. Þetta mundi örugglega verða ein hagstæðasta leiðin til að leysa hinn mikla vanda við að fá heimilislækna til starfa núna eða til að ráða heimilislækna, fyrir utan auðvitað það að leysa þarf þá kjaradeilu sem er uppi milli sumra heimilislækna og ráðuneytisins. Herra forseti. Það eru hér tvö mál í viðbót. Mig langar til að spyrjast fyrir um Tryggingastofnun ríkisins, hvort ekki eigi að bæta úr rekstrarumhverfi stofnunarinnar. Það er viðurkennt að bæta verður tölvukerfið til að ráða við þær breytingar og umfang sem Tryggingastofnun er ætlað að sinna. Eins þarf stofnunin að geta ráðið sérfræðinga, lækna, til eftirlitsstarfa. Það eitt og sér, að fá fjármagn til að ráða sérfræðinga til að sinna eftirliti varðandi greiðslur fyrir unnin verk, því að það geta engir nema læknar tekið að sér, mundi örugglega skila ríkissjóði til baka margfalt launum þeirra sérfræðinga sem ynnu hjá Tryggingastofnun. Við erum því í úlfakreppu. Tryggingastofnun hefur ekki svigrúm til þess eða bolmagn að ráða þá sérfræðinga sem Ríkisendurskoðun hefur gert ábendingu um að þurfi að vinna við stofnunina. Eins finnst mér það skipta máli að í því samkomulagi sem gert var við eldri borgara er heitið umtalsvert meiri þjónustu í heimahúsum. Það á bæði við hjúkrun og félagsþjónustu en þess gætir ekki í fjárlagafrv. að sveitarfélögin eigi að fá viðbótarfjármagn til að taka á sig aukna félagsþjónustu vegna þessa samkomulags. Ég vænti þess að það komi fram fyrir 3. umr., allt sem laut að samkomulagi eldri borgara við ráðuneytin. Ekki þarf að minna á að Landhelgisgæslan, útvörður okkar, á í miklum rekstrarvanda, ekki síst vegna rekstrar þyrlunnar. Það er mál sem þarf að skoða mjög gaumgæfilega, að Landhelgisgæslan sé ekki fjársvelt svo að hún geti ekki með góðu móti sinnt störfum sínum og verið okkur öllum til sóma. Herra forseti. Ég hef þá að hluta gert grein fyrir brtt. frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja ræðu mína á að spyrja hæstv. forseta hvort skollið sé á hér á landi eitthvað sem líkja megi við þjóðarvá. Ég sé ekki annað en að þinghúsið hafi verið yfirgefið. Hér stendur yfir umræða, 2. umr. fjárlaga. Ég hef beðið hér í tvo eða þrjá klukkutíma eftir að fá að halda ræðu mína og nú er svo komið að ekki einn einasti fjárlaganefndarmaður er í salnum og raunar enginn. Hér eru tómir stólar. Hefur húsið verið yfirgefið af einhverri sérstakri ástæðu? Hverju sætir þetta, herra forseti?

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að töluvert margir þingmenn eru í húsinu, en mun láta athuga með viðveru fjárlaganefndarmanna.

Ég þakka hæstv. forseta. Ég hafði ætlað að tala hér við 2. umr. fjárlaga um menntmrn. eða aðallega um mál sem heyra undir það. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 eru áætlaðar 31.683,9 millj. kr. á rekstrargrunni í heildarútgjöldin, en frá þeim dragast sértekjur að upphæð 1.727 milljónir. Þær nema um 5,4% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 29.956,6 millj. kr. Og af þeirri fjárhæð eru 26.520 millj. kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 3.436 millj. kr. innheimtar af ríkistekjum. Rekstrargjöld ráðuneytisins, að frádregnum sértekjum, eru áætluð 18.746 millj. kr. og hækka um 1,2 milljarða frá fárlögum þessa árs. Auk launa og verðlagshækkana munar þar mest um 414 millj. kr. vegna fjölgunar háskólanemenda; 80 millj. kr. til húsleigu framhaldsskóla, sem gengur til viðhalds skólahúsnæðis; 64 millj. kr. til reksturs, búnaðar og sérkennslu í framhaldsskólum; 50 milljónir tímabundið framlag til að efla rannsóknir og 36 millj. kr. til reksturs Þjóðminjasafns í endurbyggðu Þjóðminjasafnshúsi --- við þurfum ekki lengur að hafa áhyggjur af þeim útgjaldalið ef síðustu fréttir eru réttar að safnið verði ekki opnað fyrr en í fyrsta lagi 2004 --- 30 millj. kr. vegna nýrra laga um skylduskil til safna og nýrra kvikmyndalaga og 25 millj. kr. vegna kostnaðar við aðgang að rafrænum gagnasöfnum og tímaritum hjá Landsbókasafni Íslands -- háskólabókasafni. Á móti kemur að tímabundin útgjöld að fjárhæð 59 millj. kr. falla niður og þar vegur þyngst 40 millj. kr. framlag til smíði upplýsingakerfis fyrir framhaldsskólana. Ég er hrædd um að nú við 2. umr. sé það kerfi komið inn með einhverjum hætti aftur, þar sem er gert ráð fyrir að lagt sé fram 35 millj. kr. tímabundið framlag í fjögur ár til uppbyggingar á háhraðaneti fyrir framhaldsskóla, símenntunarstöðvar og útibú þeirra. Framlag til neyslu- og rekstrartilfærslna hækkar um 258 millj. kr. og verður 8.573 millj. kr. Vegur þar þyngst 426 millj. kr. aukið framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég verð að segja að oft hefur mér nú sárnað við núverandi hæstv. ríkisstjórn en sjaldan eins mikið og fyrir það metnaðarleysi sem þeir sýna í málefnum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ég vil minna á að hér hefur verið lagt fram á Alþingi frv. til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég er 1. flm. þess frv. Þetta frv. er því miður ekki komið til umræðu enn, það bíður umræðu, en nokkrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar flytja frv. með mér. Í því eru mjög merk nýmæli. Þar er lagt til að Lánasjóður íslenskra námsmanna verði færður meira til samræmis við það hvernig slíkir sjóðir starfa annars staðar á Norðurlöndunum, þannig að hluti af þeim framlögum sem hver námsmaður fær breytist í styrk, óendurkræfan styrk, að námi loknu. Ég tel þetta mjög mikilvægt atriði og einnig það sem hefur verið þrjóskast við að lagfæra, þ.e. að breyta þessu uppáskriftarkerfi, þessu ábyrgðarmannakerfi sem lánasjóðurinn gengur fyrir. Það getur ekkert ungmenni á Íslandi farið til náms nema einhverjir vel stæðir ættingjar gangi í ábyrgð fyrir þeim lánum sem það tekur. Ég tel að það eigi að hafa þetta þannig eins og er í öðrum löndum, að námsmaðurinn sjálfur sé ábyrgur fyrir greiðslu á sínum námslánum, ekki aðrir.  Margar aðrar merkilegar breytingar eru líka lagðar til í þessu frv. og ég vonast til að það komist sem fyrst til umræðu á hinu háa Alþingi því ég held að tímabært sé að ræða málefni ungs fólks, málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna, á öðrum nótum en þeim að vera að tína til svona einhverja smámuni árlega til að auka við framlög til sjóðsins, sem vissulega er undirstaða þess að við getum breytt þjóðfélagi okkar yfir í þjóðfélag sem hefur hátt menntastig. Sú er því miður ekki staðan í dag. Hér er líka gert ráð fyrir 25 millj. til styrkja Kvikmyndasjóðs til stutt- og fræðslumyndagerðar og 46 millj. framlagi vegna þess að gerður hefur verið samningur um rekstur Íslensku óperunnar. Ég verð að segja að ég er auðvitað mjög ánægð með t.d. þessi tvö atriði sem ég taldi upp hérna síðast, eins og fjöldamargt í þessu frv. þó að ýmsu geti ég fundið. Auðvitað er undirrótin þess að hér er verið að skera alls konar nauðsynlega hluti við nögl sú að hér hafa verið lækkaðir skattar t.d. á hálaunafólki langt umfram það sem skynsamlegt er þannig að þeir fjármunir eru ekki til ráðstöfunar sem þyrftu að vera. Ég mótmælti hástöfum síðustu skattalækkunum sem komu aðallega hálaunafólki til góða. Ég held að það hafi verið mjög nauðsynlegt að lækka skatta á þeim sem allra minnst hafa. En ég held að það hafi verið mjög slæmt að fara þá leið að lækka skatta á hálaunafólki fyrst og fremst og standa svo hér uppi og verða að skera við nögl alls konar nauðsynleg framlög til þjóðþrifamála, en það er akkúrat það sem við stöndum frammi fyrir hér. Viðhalds- og stofnkostnaður hjá menntmrn. er áætlaður 2,6 milljarðar rúmlega og er það 171 millj. kr. hækkun milli ára. Stærstu breytingarnar eru 370 millj. aukin útgjöld til framkvæmda við Náttúrufræðihús Háskóla Íslands og er nú tími til kominn að við stefnum að því að slá smiðshöggið í þeirri ágætu byggingu. Það hefur náttúrlega verið til vansa hvernig þetta hefur dregist úr hömlu. Húsið hefur staðið þarna eins og draugabygging úti í Vatnsmýri meðan hús Íslenskrar erfðagreiningar spratt upp eins og gorkúla við hliðina á því. Ég verð að segja að ég fagna því að áætlanir virðast vera uppi um að ljúka þessari byggingu á næsta og þarnæsta ári ef ég hef skilið það rétt. Hér eru líka tilteknar 196 millj. til nýframkvæmda framhaldsskóla. Ég fagna því að verið er að leggja eitthvað til þó ég hefði viljað sjá hærri og rausnarlegri fjárhæðir. En hér stendur: ,,Á móti kemur í fyrsta lagi að 140 millj. tímabundin framlög, einkum til menningarmála, falla niður.`` Það var nú mjög áríðandi þegar verið var að smíða þetta frv. að það væri sýnt með réttum tölum og plús og mínus og allt í réttum hlutföllum  En svo falla í öðru lagi 33 millj. niður vegna upplýsingatæknimála. Já, það skyldi þó aldrei vera að þær 35 millj. sem áætlaðar eru við 2. umr. núna til að koma upp háhraðaneti í framhaldsskólum séu komnar inn í staðinn fyrir þetta og hafi skilað sér þarna þrátt fyrir allt, þrátt fyrir góð sparnaðaráform. Ég verð nú að segja að það er vel ef allt er með eðlilegum hætti. Hér er eitt sem veldur mér áhyggjum og það er í liðnum Háskólar og rannsóknir. Nú höfum við alveg nýlega verið að afgreiða hér svokölluð vísindafrumvörp í gegn þar sem gert er ráð fyrir algjörum skipulagsbreytingum á öllu umhverfi úthlutunar vísindastyrkja á Íslandi. Maður hefði haldið að kannski stæði til að efla rannsóknir í landinu og ég tala nú ekki um háskólanám. En sú er ekki raunin. Þetta er algjört smáræði. Hér er talað um að 9 milljarðar 636 millj. séu áætlaðir til háskóla og í rannsóknir fyrir 2003, 9 milljarðar 641 millj. fyrir 2004, 9 milljarðar 727 millj. fyrir 2005 og 9 milljarðar 893 millj. fyrir árið 2006. Hvers vegna er verið að hræra með þessum ógurlegu stílbrögðum í þessum potti ef það er ekki meiningin að setja meira í þetta? Þarna eiga vísindapeningarnir að vera. Ég vona að það eigi ekki að fara að draga úr fjárveitingum til háskóla. Ég ætla næst að koma að Háskóla Íslands. Heildargjöld til Háskóla Íslands og stofnana hans eru áætluð í fjárlagafrv. 6 milljarðar 247 millj. kr. og hækka um 788,3 millj. frá fjárlögum. Þar af eru 53,3 millj. vegna kjaranefndarúrskurða sem kveðnir voru upp á árinu 2001. Gjöld umfram sértekjur eru áætluð 5,1 milljarður og eru þau fjármögnuð með 4,2 milljörðum kr. af ríkisframlagi, 764 millj. kr. tekjum sem eru hagnaður af Happdrætti Háskóla Íslands, 131,2 millj. sem eru tekjur af innritunargjöldum og 1,7 millj. kr. sem eru tekjur af almanaksgjaldi. En kennsla hjá Háskóla Íslands ein á að hækka um 95,5 millj. kr. vegna fjölgunar nemenda. Í breytingartillögum sem hér eru lagðar fram við 2. umr. er lagt til að gerð verði 50 millj. kr. hækkun á fjárheimild til háskóla og útskýringin er þessi, með leyfi forseta: ,,Þegar reiknilíkan fyrir kennslu í háskólum tók gildi í ársbyrjun 2000 var skorið á tengsl milli framlaga til kennslu og framlaga til rannsókna í skólunum. Síðan þá hefur nemendum fjölgað og útgjöld til kennslu því hækkað.`` Þetta á sem sagt ekki bara við Háskóla Íslands, heldur alla háskóla. Til að bera smyrsl á þessi sár ætlar ríkisstjórnin af örlæti sínu að veita 50 millj. kr. aukafjárheimild við 2. umr. En svo kemur þessi skelfilega játning hér á eftir, með leyfi forseta: ,,Eigi að síður hafa skólarnir sjálfir ýmist ákveðið eða samið um í stofnanasamningum að halda óbreyttri skiptingu vinnutímans milli kennslu og rannsókna.`` Þó að allur væri nú viljinn góður hjá ríkisvaldinu til að skera á þessi tengsl eins og hér hefur verið lýst, skera á tengsl milli framlaga til kennslu og framlaga til rannsókna, þá verður samt sem áður að koma með aukafjárveitingu inn til rannsókna í háskólunum. Ég veit ekki hversu langt þær 50 millj. sem þarna er verið að tala um ná í því skyni eins og ástandið er og ég hef heyrt lýst. Ég ætla næst að koma að framhaldsskólum. Heildarfjárveiting til málaflokksins er 9,8 milljarðar eða 9,876 milljarðar kr. og hækkar um 434 millj. kr. frá gildandi fjárlögum, en aðeins um 171 millj. þegar frá eru taldar almennar launa- og verðlagsbreytingar. Rekstrarframlag hækkar um 144 millj. kr., þar af eru 80 millj. vegna kostnaðar við leigu og ganga til viðhalds á skólahúsnæði eftir því furðulega fyrirkomulagi sem var fundið hér upp fyrir tveimur árum að framhaldsskólar borga sérstaka leigu þannig að þeir kosti sjálfir viðhald á sínum skólum með þessum leigupeningum. 30 millj. eru til að mæta óvissri samsetningu og fjölda nemenda og 20 millj. til sérkennslu. Það eru 20 millj. til sérkennslu og það er nýbúið að tala um það --- svo ég taki bara á einum þætti --- að við stöndum í þeim sporum að útlendingunum okkar, nýbúunum sem hér eru búsettir með foreldrum sínum, vegnar hvorki vel í háskólum né framskólum á Íslandi, sérstaklega ekki í framhaldsskólunum vegna þess að sú hjálp sem þeim stendur til boða er algjörlega ófullnægjandi. Þetta liggur fyrir og úr þessu á að bæta með því að setja 20 millj. kr. aukalega til sérkennslu. Þar að auki á að skipta milli skóla 14 millj. til að koma á móts við verklegt nám. Fyrir liggur að skólar eru í stórum mínus. Ég nefni t.d. verknámsskóla eins og Menntaskólann í Kópavogi. Þar eru hátt á annað hundrað milljónir með öfugum formerkjum á rekstrarreikningi. Ég er hrædd um að þetta sem á að koma þar til móts við kostnað við verklegt nám, jafnvel þó að hann fengi það allt, mundi nú ekki gera stórt til að bæta hag þess skóla. Ég veit eiginlega ekki hvað verið er að hugsa með þessum framhaldsskólatillögum í fjárlagafrv. Hér er þó gert ráð fyrir 35 millj. kr. tímabundnu framlagi í fjögur ár til uppbyggingar á háhraðaneti fyrir framhaldsskóla, símenntunarstöðvar og útibú þeirra. Nú skyldi maður fagna, og ég verð að segja að ég bara lyftist öll upp þegar ég sá þó þetta. Háhraðanetið mun sem betur fer bæði auka flutningsgetu símkerfisins og opna nýjar fjarskiptaleiðir fyrir fámennar byggðir en því næst segir, með leyfi forseta: ,,Miðað er við að kostnaður þátttakenda í netinu verði óháður staðsetningu á landinu og að samið verði um fast verð fyrir efni sem sótt er af internetinu erlendis frá. Áformað er að fara fram á 45 millj. kr. á ári til að jafna kostnað þátttakenda í netinu á árunum 2004--2006.`` Það er sem sagt meiningin að nemendurnir standi undir þessari tækni sjálfir, þessari fartölvutækni sem er verið að koma inn í framhaldsskólana. Þeir eiga algjörlega að borga þetta úr eigin vasa og á aðeins að koma á móti 45 millj. kr. framlag á ári til að jafna kostnað úti um landið. Ég skil þetta þannig. Ég bið hv. formann fjárln. eða aðra þá sem um hafa vélað að útskýra það fyrir mér ef þarna er um misskilning að ræða. Er með þessari hátæknivæðingu, fartölvuvæðingu eða hvað það nú er, verið að koma á skólagjöldum með lævíslegum hætti þannig að hver einasti nemandi þurfi að borga stórfé fyrir utan það að leggja til sinn tölvukost sjálfur? Hér í brtt. meiri hlutans við 2. umr. er lögð til 200 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til framhaldsskóla af tveimur tilefnum. Í fyrra lagi er lögð til 100 millj. kr. hækkun vegna nemendafjölgunar sem ekki varð séð fyrir við gerð frv. Ég fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin skuli hafa tekið eftir því að ungmenni landsins brugðust þannig við auknu atvinnuleysi og erfiðleikum á vinnumarkaði í haust að þau fóru í skóla. Vonandi skilar þetta sér til framtíðar. Ég þakka bara sérstaklega fyrir að hv. fjárln. skuli hafa tekið eftir þessu og hafi hér 100 millj. í handraðanum til að leggja fram sérstaklega til að styrkja skólana vegna þessarar fjölgunar þó að ég hafi einhvern grun um að það kunni að duga skammt. Við verðum þó að taka viljann fyrir verkið, peningarnir eru bara ekki meiri en þetta. Í seinna lagi er um að ræða endurskoðun á reiknilíkani framhaldsskóla um skiptingu fjárveitinga milli skóla sem veldur því að framlög til sumra skóla lækka en hækka til annarra miðað við líkanið. Þetta veldur skólum vanda og er lögð til 100 millj. kr. hækkun svo að hægt sé að draga úr neikvæðum áhrifum líkansins. Ég verð bara að segja, og vona að það nái a.m.k. eyrum hv. formanns nefndarinnar, að ég held að þessar 100 millj. dugi skammt. Það verður að lagfæra, með betra móti en þegar hefur verið gert, rekstrargrundvöll vissra framhaldsskóla. Og það virðist, sérstaklega núna, sem stórir framhaldsskólar sem eru með mikið verknám standi mjög illa, séu í mjög alvarlegum mínus. Þetta eru samt sem áður, vildi ég segja, mjög vel reknar stofnanir þar sem mikið af ungmennum er við nám sér og þjóðinni til gagns. Þessir skólar standa svo frammi fyrir því að vera úthrópaðir fyrir að vera með stórar summur í mínus ár eftir ár á reikningum skólans. Mig langar til að vitna til bréfs frá Félagi framhaldsskólakennara þar sem þeir gagnrýndu fjárlagafrv. og fjárveitingar til framhaldsskólans en þar kemur m.a. eftirfarandi fram: ,,Fjárveitingu til framhaldsskólanna samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2003 er dreift eftir nýju reiknilíkani þannig að til þess að bæta fjárveitingar til einstakra framhaldsskóla þar sem þess er talin þörf er skorið fé af fjárveitingum annarra framhaldsskóla sem þó eru alls ekki aflögufærir. Meginvandinn er því sá að ekki er aukið við heildarfjárveitingu til framhaldsskólastigsins sem nemur kostnaði af breyttu reiknilíkani né heldur er aukið við fé til að styrkja starfsemi framhaldsskólanna almennt og til að auka þjónustu þeirra við nemendur.`` Þar minni ég sérstaklega á framlög til sérkennslu í framhaldsskólum sem eru auðvitað allt of lág því að þar höfum við, til viðbótar við önnur tímafrek, erfið og fjárfrek verkefni, nýtt verkefni sem við verðum að fara inn í af auknum þrótti, þ.e. að styðja betur við nýbúa. Það er ekki hægt að líða það að þeir séu stoppaðir þarna og að börn þeirra komist ekki lengra. Félag framhaldsskólakennara segir jafnframt: ,,Ljóst má vera að það leysir ekki málið að færa vanda einstakra framhaldsskóla yfir á aðra framhaldsskóla.`` Það kom líka til okkar þingmanna, a.m.k. í menntmn., ályktun frá Kennarasambandi Íslands þar sem stjórn þess lýsir áhyggjum af þróun fjárveitinga til framhaldsskóla í fyrirliggjandi fjárlagafrv. og telur fyrirhuguð framlög til kennslu- og rekstrarkostnaðar framhaldsskólanna í landinu ávísun á verri þjónustu við nemendur og vaxandi rekstrarhalla. Stjórnin bendir á að árum saman hafi verið margra hundruða milljóna króna mismunur á fjárveitingum og raunverulegum rekstrarkostnaði skólanna. Menntmrn. hefur m.a. sjálft dregið upp yfirlit yfir þessa stöðu fyrir árin 1992--2001. Mér er það álit mjög kunnugt og hygg að það hafi líka verið kynnt í hv. fjárln. Ráðuneytið telur enn fremur, í mati á útgjaldahorfum framhaldsskólastigsins fyrir árið 2003, að framlög til framhaldsskólanna þurfi að aukast um 400--600 millj. Fjárveitingum til framhaldsskólanna samkvæmt fjárlagafrv. 2003 er dreift eftir nýju reiknilíkani en sá galli er á gjöf Njarðar að þegar fjárveitingar eru auknar til einstakra framhaldsskóla þar sem þess er talin þörf eru þær skornar niður til annarra framhaldsskóla sem eru þó alls ekki aflögufærir. Meginvandinn er því sá að hvorki er aukið við heildarfjárveitingu til framhaldsskólastigsins, sem nemur kostnaði af breyttu reiknilíkani, né aukið fé til að styrkja starfsemi framhaldsskólanna almennt og til að auka þjónustu þeirra við nemendur. Að lokum segir í ályktun stjórnar Félags framhaldsskólakennara: ,,Fjárlagafrumvarpið sem nú liggur fyrir er áfall fyrir starfsemi framhaldsskólanna og ávísun á kreppu og stöðnun í skólastarfinu.`` Auk þessa stefna ónógar fjárveitingar árangri kjarasamninga framhaldsskólans í hættu og draga úr samkeppnishæfni skólanna um vel menntaða starfsmenn. Mig langaði aðeins að minnast á Fornleifavernd ríkisins. Það er ekki langt síðan við afgreiddum nokkuð metnaðarfull frv., að okkur fannst, um meðferð og vernd fornleifa á Íslandi. Þar var m.a. kveðið á um Fornleifavernd ríkisins. Í lögum um hana var einnig kveðið á um fornleifasjóð. Í hann áttu fornleifafræðingar og aðrir að geta sótt um styrki, t.d. til fornleifarannsókna eða fornleifauppgraftar. Ég hafði hugsað mér að þetta væri svolítið myndarlegur sjóður. Á síðasta ári voru settar úthlutunarreglur fyrir sjóðinn og þar stendur að stjórn hans skuli úthluta styrkjum til rannsókna og varðveislu fornminja auk annarra verkefna. Af rausn sinni hefur hæstv. ríkisstjórn ákveðið í fjárlagafrv. að setja 5 millj. kr. í þennan fornleifasjóð. Ég get ekki séð að það muni duga fyrir miklu meira en stjórnarlaununum. Það er jú komin stjórn fyrir sjóðinn. Það verða varla gerðar miklar fornleifarannsóknir eða veittir miklir styrkir af þessu fé. Svo kemur hins vegar ein furðuráðstöfun í brtt. meiri hlutans til 2. umr. Þar er lagt til að þessar 5 millj. verði teknar frá Fornleifavernd ríkisins og færðar yfir á fjárlagalið 02-999 Ýmislegt, 1. 51 Fornleifasjóður sem er nýr liður, að því er sagt er. Undir liðnum Ýmislegt eru svona ýmis mál eins og Hrossamiðstöð Íslands og ágæt verkefni, Skriðuklaustur, Snorrastofa og forvarnastarf í skólum. Þarna á að vista þessar 5 millj., væntanlega til að þær séu ekki undir Fornleifavernd ríkisins. Ég veit ekki hvernig þeim hefur dottið í hug að gera þetta. Þarna kemur engin frekari skýring. Sjóðurinn er til samkvæmt lögum og um rekstur hans og alla starfsemi og úthlutanir hafa verið settar reglur. Það er búið að skipa stjórn fyrir sjóðinn, ekki vantar það, en peningarnir --- ja, þeir eru bara eitthvert smáhringl í sparibauk ef það verður þá eitthvað þarna undir Hrossamiðstöðinni. Mér finnst eitthvað hafa orðið minna úr þessu en gefið var tilefni til að álíta þegar þessi mál voru til umræðu á sínum tíma. Svo er náttúrlega þessi hörmungarsaga með Þjóðminjasafn Íslands. Áætluð útgjöld safnsins eru 219 millj. í fjárlagafrv. og við 2. umr. er bætt við 9 millj. vegna fjarvinnsluverkefna á vegum safnsins. Ég held að þetta dugi mjög skammt í þær framkvæmdir sem við vitum að liggja fyrir hjá Þjóðminjasafni Íslands. Ég held að það hljóti að verða að fara ofan í allt þetta mál. Auðvitað er ég sammála mörgum þeim fjárveitingum sem hafa verið gerðar af óskiptum liðum milli umræðna, framlög til ýmissa safna, m.a. merkilegra byggðasafna. Ég verð þó að taka undir það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði fyrr í dag, það er miklu nær að þessi úthlutun sé í höndum fagnefnda sem fara nákvæmlega yfir forsendur hverrar úthlutunar en að þær séu í höndum manna sem eru fyrst og fremst með það í huga að gagnast byggðarlagi sínu, eins og því miður eru mörg dæmi um. Það þýðir ekki að neita því hér á hinu háa Alþingi. Að lokum langaði mig að koma aðeins inn á Ríkisútvarpið. Eins og vænta mátti er auðvitað gert ráð fyrir því hér að það sé rekið áfram á horriminni. Mig langar líka að nefna hér sérstaklega sjóð sem því miður var illu heilli lagður niður. Það er Menningarsjóður útvarpsstöðva. Ég tel að þess sjái heilmikil merki, t.d. þegar við lítum á umsóknir til fjárln. Fólk sækir þangað um styrki sem það ella hefði sótt um til Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Þess hefur líka gætt þegar við höfum úthlutað styrkjum í Norðurlandaráði. Fólk er að reyna að gera þætti, það langar til að koma til skila ýmsum fróðleik sem það er búið að viða að sér, langar til að gera góða sjónvarps- eða útvarpsþætti, en það eru ekki nokkur tök á að fá styrki til slíks nú í dag, ekki eftir neinum eðlilegum leiðum. Ríkisútvarpið, svo fjársvelt sem það er, getur einungis borgað smáaura fyrir þætti sem fólk er búið að leggja kannski mánaðarvinnu í að afla sér heimilda fyrir. Ég held að það hafi verið óheillaskref sem við tókum á sínum tíma þegar Menningarsjóður var lagður niður. Það kemur líka á daginn að uppistaða Menningarsjóðs var sérstakt auglýsingagjald sem skilað var til ríkisins. Áfram innheimta allir aðrir fjölmiðlar en Ríkisútvarpið þetta auglýsingagjald. Það verður hins vegar að nota sinn skerf til að borga niður rekstur Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Af einhverjum ástæðum fór Menningarsjóður útvarpsstöðva í taugarnar á fólki en ég held að það geti ekki farið fram hjá neinum að það vantar einhverja leið til að styrkja fólk sem vill gera gott sjónvarps- og útvarpsefni. Ef ekki má kalla sjóðinn Menningarsjóð útvarpsstöðva verður bara að kalla hann eitthvað annað en það á að koma upp einhverjum vel reknum sjóði þar sem fagaðilar úthluta fólki sem gerir gott sjónvarps- og útvarpsefni góðum styrkjum til slíkra hluta. Það yrði okkur öllum til mikillar sæmdar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að gera orð síðasta ræðumanns að mínum. Meðferð hæstv. ríkisstjórnar á Ríkisútvarpinu gegnum tíðina er auðvitað búin að vera til háborinnar skammar. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól og endurtek það með gleði að Sjálfstfl. hefur í raun og veru lagt Ríkisútvarpið í einelti --- það er hárrétt hugtakanotkun --- og með margvíslegum hætti, ekki bara fjárhagslegu svelti, heldur líka stjórnunarlega og hvað varðar starfsskilyrði og allt andrúmsloft í kringum þessa stofnun. Í raun og veru er nánast verið að kyrkja hana í greip sinni enda er ástandið þar, eins og allir vita, bullandi fjárhagserfiðleikar, stofnunin rekin á yfirdrætti og ábyggilega ekki starfsandi eins og hann gæti bestur orðið enda varla von á því við slíkar aðstæður. Það er orðið nokkuð framorðið í þessari umræðu, herra forseti, og ég ætla ekki að lengja hana mikið. Félagar mínir hafa hér á undan mér gert mjög rækilega grein fyrir viðhorfum okkar, fyrst og fremst auðvitað framsögumaður okkar og nefndarmaður í fjárln., hv. þm. Jón Bjarnason, og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi einnig það sem hér bar á góma áðan, þ.e. Ríkisútvarpið og stöðu þess. Mitt erindi hingað er fyrst og fremst að mæla fyrir brtt. minni um þróunarsamvinnu og hjálparstarfsemi þar sem ég sting upp á því við hv. Alþingi að menn geri betur en meiri hluti ríkisstjórnarinnar leggur til í frv. sínu. Ég vil aðeins nefna áður að það kemur mér þannig fyrir sjónir, herra forseti, að vinnubrögð séu um margt jafnvel óskipulegri en þau hafa stundum áður verið við fjárlagagerð og undirbúning meiri háttar ríkisráðstafana, framkvæmda og útgjalda á komandi árum. Þetta er auðvitað þvert á það sem menn hafa ætlað sér með endurskoðun laga, með setningu löggjafar um fjárreiður ríkisins og ýmsum ráðstöfunum sem kannski sérstaklega á undanförnum 10--15 árum hafa átt að miða að því að ná betri tökum á ríkisfjármálum, koma afgreiðslu fjáraukalaga í fastar skorður, afnema aukafjárveitingar í raun nema sem hreint neyðarúrræði og þar fram eftir götunum. Svo blasir það við hverjum manni að þrátt fyrir meint góðæri og góðan ríkisbúskap, sem stjórnarliðar guma nú ekki svo lítið af, eru skekkjurnar í fjárlagagerðinni jafnvel meiri en oft áður þegar óstöðugleiki í efnahagsmálum og óvissa var miklu meiri, og jafnvel verðbólga miklu meiri skekkjuvaldur en nú er. Það þarf ekki að nefna nema dæmið um heilbrigðiskerfið til að sanna þetta. Er það ekki dálítið svakalegt að það skuli þurfa á þriðja milljarð króna inn í Landspítala -- háskólasjúkrahús til að rétta það fyrirbæri af? Og hvers vegna er svo unnið að þessu þannig af meiri hluta fjárln. að allt í einu birtast hér við 2. umr. fjárlagaúrræði gagnvart sumum heilbrigðisstofnunum en öðrum ekki? Ég man ekki eftir þessu nýmæli áður í fjárlagavinnu. Og ég spyr reynda menn sem hafa setið í fjárln.: Muna þeir eftir því áður að málaflokkur eins og um stærstu heilbrigðisstofnanirnar sé tekinn og klofinn þannig upp að það komi hér tillögur um eina stofnun en ekki aðrar?

Nei.

Það er óvenjulegt. Það er margt fleira þarna sem mætti nefna. Framhaldsskólinn hefur ýtt á undan sér skuldaklafa, vaxandi skuldasöfnun í einstökum stofnunum ár eftir ár. Þetta vita allir. Af hverju er ekki tekið á því? Hvers vegna er skólastjórnendum haldið upp við vegg ár eftir ár með vaxandi skuldahala? Er það gert í pólitískum tilgangi til að hafa meiri tök á þessum rekstri? Ja, það er von að spurt sé. Ég vil einnig, herra forseti, gagnrýna þá meðferð sem samgöngumál og byggðamál fá við þessa fjárlagaafgreiðslu; samgöngumálin vegna þess að hæstv. samgrh. hefur ekki komið því í verk sem hann lofaði, að leggja fyrir þingið í haust tillögu að endurskoðaðri heildstæðri samgönguáætlun. Það var ekki blásið í svo litla lúðra þegar nál. var fyrst kynnt um nýja vinnu í þessum málum, nú skyldi brotið í blað, það átti að vinna þetta heildstætt. Ein heildstæð samgönguáætlun, var sagt. Hvar er hún, formaður fjárln.? Af hverju liggur hún ekki hér fyrir þegar farið er að fjalla um fjárveitingar til samgöngumála á næsta ári? Það er allt bara skrifað í skýin. Byggðamálin, ég var að reyna að fara aðeins yfir þau. Hvar sér hinnar nýju byggðaáætlunar stað? Hvar eru fjárveitingarnar til að uppfylla þau loforð og standa undir þeim væntingum sem þar voru gefnar? Ég finn þær ekki í fjárlagafrv. Meðferðin á t.d. atvinnuþróunarfélögum landshlutanna er neðan við allar hellur, og þau hafa hangið í lausu lofti án samninga um fjármál sín og grundvöll núna á þriðja ár líklega. Svo þykjast þessir menn eiga upp á dekk í byggðamálum. Skárri eru það nú ósköpin.

Ósjóhræddir?

Ég man t.d. ekki eftir því að menn hafi staðið áður frammi fyrir því að það væru að koma jól og vegamálin væru í jafnfullkominni óvissu og nú er, engin fyrirliggjandi vegáætlun sem verður í gildi eftir áramót.

Það á að koma sæstrengur.

Hvernig á þá að loka fjármálunum? Staðreyndin er auðvitað sú, herra forseti, þótt ég ætli ekki að fara að eyða í það löngu máli hér tímans vegna, að ég hef miklar áhyggjur af stöðu ríkisfjármálanna og þjóðarbúskaparins, og ég tel að full tilefni séu til. Ég veit að þetta er eins og einhver rödd hrópanda í eyðimörkinni vegna þess að það er svo ofboðslegt góðæri og allt gengur svo vel. Ég verð nú að játa það hreinlega að stundum eru ekki meiri vísindi fyrir skoðunum manns eða viðhorfum en eiginlega tilfinning og hún hefur iðulega ekki reynst verri en hvað annað. Og ég verð því miður að segja að ég hef að mörgu leyti þá tilfinningu að ástandið núna sé óskaplega brothætt. Það er vegna þess að þjóðarbúið var látið vaða hér á súðum, gríðarlegum skuldum var safnað í útlöndum og í þjóðfélaginu eru skuldsettir aðilar sem eru í raun og veru sjálfar undirstöður samfélagsins; fjölskyldurnar, atvinnulífið og sveitarfélögin. Við erum með á herðunum, hvað sem hver segir, yfir 200 milljarða uppsafnaðan viðskiptahalla frá síðustu árum, og hann tekur í. Hann þarf að borga. Og ekki bara hann, heldur vextina af honum á meðan verið er að borga hann niður. Árangurinn í ríkisbúskapnum er þrátt fyrir allt ekki glæsilegri en svo að það er svona rétt að það sleppi að ríkissjóður sé núna þrjú ár í röð rekinn á núlli þegar við drögum eignasöluna frá. Það er allt og sumt. Og það er gamalkunnug aðferð sem þjóðin veit alveg hvernig fer fram, að éta upp eignir sínar. Það er hægt að hafa það ágætt á meðan menn éta upp eignir sínar. Ég þekki einn rithöfund sem át upp íbúðina sína og skrifaði á meðan. Hann lifði af því í nokkur ár en svo var hann náttúrlega búinn með íbúðina, og þá var engin íbúð. Þetta er vandinn, hv. þm., formaður fjárln., þetta er vandinn við að lifa á eignum sínum, sami hluturinn verður ekki seldur nema einu sinni, svona yfirleitt ekki í viðskiptum þó að menn hafi stundum reynt annað. Herra forseti. Svo að utanríkismálunum, sem ég ætlaði að gera að umtalsefni í lokin, og útgjöldum til utanríkismála af því að þetta er fjárlagaumræða. Það er nefnilega þannig, herra forseti, að ekkert eitt ráðuneyti hefur þanist jafnmikið út á undanförnum árum og utanrrn. Ég hygg að það sé rétt jafnvel þó að heilbrrn. sé tekið með og menn tali um að þar hafi útgjöld aukist. Það hafa þau auðvitað gert enda gerist það alls staðar í heiminum þar sem menn eru að taka inn nýjungar í læknisfræðum, tækjum, lyfjum og öðru slíku. En utanrrn. íslenska hefur þanist mjög út. Og menn eins og hv. þm. Pétur Blöndal hafa stutt þetta með ráðum og dáð og greitt því atkvæði sitt hér á hverju ári að undanförnu. Það eru á þessu sumpart gildar skýringar sem ég deili ekki um. Ég hef t.d. verið stuðningsmaður þess að við efldum utanríkisþjónustu okkar á vissum sviðum, viðskiptaþættinum, jafnvel opnuðum ný sendiráð þó að sum þeirra hafi reynst hrikalega dýr. Maður fékk hálfgerðan móral yfir því að hafa einhvern tíma talað jákvætt um að opna sendiráð í Japan þegar reikningurinn kom. En svo hefur annað gerst í utanrrn. sem ég er ekki jafnhrifinn af, og það er að það sem síst skyldi hefur mætt afgangi. Ég væri mjög stoltur ef framlög Íslands til þróunarsamvinnu hefðu aukist að raungildi hlutfallslega eins og önnur útgjöld ráðuneytisins en það hafa þau ekki gert. Þau eiga að standa í stað fjórða árið í röð þvert á gefin loforð um hið gagnstæða. Ísland ætlar að vera áfram í skammarkróknum með því þróaða landi innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem gerir verst í þessum efnum, þ.e. Bandaríkjunum, og verja þriðja, ef ekki fjórða, árið í röð um 0,1% af vergri landsframleiðslu til þróunarsamvinnu.  Þetta er mjög dapurlegt, herra forseti, á sama tíma og menn hafa peninga í gæluverkefni eins og Schengen. Ég aflaði upplýsinga í utanrmn. um hvað það gæluverkefni kostar. Það eru tugir milljóna sem embættin í Keflavík ein og sér fá í aukinn rekstrarkostnað núna milli ára vegna Schengen. Þá eru til peningar. Og þegar þarf að halda NATO-fund eru til 300--500 millj. Og þegar menn þurfa nesti á borðið með sér í Prag er hægt að lofa mörgum hundruðum milljóna án þess að hafa nokkurs staðar borið það upp í íslenska stjórnkerfinu, án þess að hafa rætt það við utanrmn. Ég spyr: Var það kynnt í stjórnarflokkunum? Lá meiri hlutinn fyrir þegar ávísunin var skrifuð úti í Prag? Ég er ekki viss um það. Og svo eru samningarnir sem þetta á að byggja á þannig að það eru jafnmargar túlkanir á innihaldi þeirra eins og mennirnir sem hafa talað um þá; forsrh. og utanrrh. eru ósammála, Flugleiðir eru ósammála þeim og svo kom fjórða sjónarmiðið fram hjá ráðuneytisstjóra utanrrn. á þessum samningi sem reyndar enginn maður hefur séð og ekkert liggur fyrir um á hvaða formi er eða hvort yfir höfuð hefur litið dagsins ljós, undirritaður sem slíkur. Ég, herra forseti, hef leyft mér að leggja það til í breytingartillögu að við rekum af okkur slyðruorðið, svona pínulítið, og hækkum framlög Íslands til þróunarsamvinnu og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi um sömu upphæð og höfð\-ingjarnir lofuðu í Prag, 300 millj. kr. Við gætum t.d. gert það þannig að Þróunarsamvinnustofnun fengi 200 millj. kr. aukna fjárveitingu á næsta ári. Í liðinn Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi á að leggja heilar 18,5 millj. samkvæmt fjárlagafrv., það er það sem ríkisstjórnin hugsar sér að hafa á fjárlögum næsta árs, hv. formaður fjárln., til að eiga upp á að hlaupa í alþjóðlegri hjálparstarfsemi og þróunarmálum. Það er minna en Rauði krossinn safnaði á einu kvöldi. Ég held að vandamálið sé ekki viðhorf almennings á Íslandi til að betur sé gert í þessum efnum. Vita þeir það, höfðingjarnir sem leggja þetta fyrir þjóðina, að 800--1.200 millj. manna svelta upp á hvern einasta dag í heiminum, 800--1.200 millj. manna búa að staðaldri við vannæringu. Svona er nú ástandið en ein mesta velmegunarþjóð heimsins, Íslendingar, sem eru í 4.--6. sæti hvað varðar þjóðartekjur á mann, telur sér sæma að hreyfa ekki þennan lið árum saman. Ár eftir ár er hann frosinn fastur og hækkar ekki neitt þrátt fyrir gefin loforð. Þessi tillaga mín, herra forseti, á þskj. 488, gengur sem sagt út á þetta, að liðurinn Þróunarsamvinnustofnun Íslands hækki úr 433,1 millj. í 644,1 og liðurinn Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, Mannúðarmál og neyðaraðstoð, hækki úr 18,5 millj. í 118,5. Haldi einhver því fram að vandamál sé að koma þessum peningum í lóg þá segi ég hann fara með rangt mál. Þróunarsamvinnustofnun getur í samstafi við aðrar stofnanir ráðstafað þessu fé þó að hún sé kannski ekki tilbúin með verkefni til þess sjálf að öllu leyti á næsta ári. Það er ekkert vandamál að ráðstafa þessum fjármunum og miklu meira í gegnum viðurkenndar alþjóðastofnanir, þess vegna í gegnum Rauða krossinn eða aðra slíka aðila. Ég vona að enginn beri það hér á borð að það sé ekki hægt að hækka þessa fjármuni vegna þess að svo mikinn undirbúning þurfi til að koma þeim í lóg. Ég hef stundum heyrt þær viðbárur þegar menn í vandræðum sínum eru að reyna að afsaka þessa skammarlegu frammistöðu sem ég verð að segja að mér hefur sviðið ákaflega þau tæplega 20 ár sem ég hef verið á Alþingi. Ég hef á hverju einasta ári reynt að hreyfa því að þetta væri lagfært. Þó er það sérstaklega þegar maður kemur út fyrir landsteinana sem maður skammast sín vegna þess að systurþjóðir okkar á hinum Norðurlöndunum njóta álits um allan heim vegna þess að þær eru yfirleitt, kannski fyrir utan Hollendinga, þær einu sem uppfylla skuldbindingar Sameinuðu þjóðanna í þessum efnum að fullu og sumar þeirra hafa reyndar gert betur. Bæði Danir og Norðmenn hafa þegar best lætur lagt meira af mörkum en hin umsömdu viðmið Sameinuðu þjóðanna ganga út frá. Það halda margir, því miður, að Íslendingar sem eitt Norðurlandaríkið geri þetta líka. Síðast fyrir nokkrum dögum, úti í Póllandi, neyddumst við í utanríkismálanefnd Alþingis til að leiðrétta þann misskilning, því miður væri það ekki svo, Ísland gerði miklu lakar en hin Norðurlöndin sem hrósað var fyrir góða frammistöðu í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að gera að umræðuefni orð sem féllu hér í dag, fyrst hjá hv. formanni fjárln. og síðan aftur hjá hv. þm. Ástu Möller, þegar rætt var um vexti. Hér var rætt um að vextir hefðu lækkað og Seðlabankinn hefði lækkað stýrivexti. Allt er það rétt og ekki fór hv. formaður fjárln. með neitt rangt í því. Mér fannst hins vegar framsetning hv. þm. Ástu Möller nokkuð snúin, a.m.k. miðað við hvernig ég hef skilið þær upplýsingar sem hér hafa legið fyrir. Það vill svo til að hér liggur frammi þingskjal, svar við fyrirspurn hv. þm. Hjálmars Árnasonar um stýrivexti og vexti bankanna, þskj. 426. Þegar það er skoðað grannt og hvernig vaxtapólitíkin í þessu landi hefur verið kemur í ljós að stýrivextir Seðlabankans hafa lækkað. Þeir eru 1. nóv. komnir niður í 6,8%. Þá skyldi maður auðvitað ætla að bankakerfið sem hér hefur verið svo mikið til umræðu á undanförnum árum og missirum vegna þess að menn vildu selja það eða skipta því upp og finna því trygga og réttlita kaupendur, hefði fylgt Seðlabankanum eftir. En því er ekki að heilsa, því miður. Hæstu vextir bankanna á óverðtryggðum skuldabréfum eru enn þá yfir 15%, þessir venjulegu vextir sem venjulegur maður þarf að borga. Bankarnir láta bíða eftir sér þó að stýrivextir Seðlabankans séu komnir niður í 6,8% og hafi lækkað verulega á undanförnum mánuðum. Þeir voru þegar hæst var 11,4% og hafa sem sagt lækkað um 7,20%. Þeim breytingum hefur ekki verið fylgt eftir í vaxtakjörum bankanna. Auk þessa eykst vaxtamunurinn. Ef maður ber saman tvö tímabil sést að vaxtamunur bankanna er verulegur. Ef við förum fjögur ár aftur í tímann og berum saman 1. janúar 1999 og 1. nóvember sl. hafa bankarnir á þessu tímabili aukið vaxtamun sinn á kjörvöxtum um frá 1,95%, Íslandsbanki; 2,40%, Búnaðarbanki og 2,35%, Landsbanki. Þannig hafa bankarnir aukið inntekt sína í prósentuvís af fjármunum sem þeir hafa lánað út.

Það er gróði hjá þeim.

Það er sem sagt ekki nóg að Seðlabankinn lækki stýrivexti þegar bankarnir sjá sér hag í að fylgja ekki á eftir, heldur auka inntekt sína af vöxtunum. Hið sama á við um hæstu vexti. Þar er Íslandsbanki lægstur, vaxtabil hans hefur aukist um 1,95%, en vaxtabil Búnaðarbankans um 2,40% og Landsbankans um 2,35. Staðan er einfaldlega sú að þrátt fyrir vaxtalækkun Seðlabankans og að vissulega hafi orðið vaxtalækkun nokkur hjá bönkunum, því í apríl 2001 voru hæstu vextir bankanna um 19% og hafa sem sagt lækkað frá þeim tíma um 4%, hafa þeir tekið meira til sín að meðaltali, rúm 2% til viðbótar í vaxtamun. Þannig skil ég a.m.k. þessar upplýsingar. Umræðan sem fór fram í dag um að hér nyti fólk betri kjara vegna lækkandi vaxta hljómaði því hálfundarlega. Það hefur vissulega átt sér stað vaxtalækkun, en bankarnir eru samt að taka til sín meira, því miður. Maður veltir auðvitað fyrir sér hlutafélagavæðingu bankanna þegar svo er komið að bankarnir fylgja ekki eftir þeim vaxtakjörum sem þeir geta fengið heldur velta þeim áfram að hluta til yfir á þá sem taka hjá þeim lánin og taka meira til sín. Það hefur mikið verið talað um að með hlutafélagavæðingu bankanna mundu bankarnir fara í samkeppni, standa sig betur, veita betri kjör og keppa um viðskiptavinina. Þessi keppni hjá bönkunum snýst sýnist mér fyrst og fremst um hagnað þeirra sjálfra. Ég get ekki lesið annað út úr þessu, herra forseti. Ég vildi draga þetta inn í umræðuna vegna þeirrar umræðu sem fram fór í dag um vexti og vaxtakjör og hve giftudrjúg stýring hefði verið á fjármálum þessa lands. Talað var um að Seðlabankinn hefði verið passlega íhaldssamur. Það kann að vera rétt. Ég dreg ekki í efa að Seðlabankinn hafi verið passlega íhaldssamur varðandi stýrivextina. Mér finnst hins vegar skrýtið að bankarnir hafi ekki fylgt á eftir með betri vaxtakjörum. Ég vil líka koma örlítið inn á umræðu sem fram fór um að 20% stofnana fylgdu ekki fjárheimildum. Þar var vitnað þar til úttektar á ríkisreikningi. Það á auðvitað ekki að ganga þannig fyrir sig og eðlilegt að fjárln. taki það til sérstakrar skoðunar. Hér hefur verið rætt um Landspítala -- háskólasjúkrahús og þá miklu fjármuni sem fara í þann málaflokk. Ég ræddi það örlítið þegar við vorum að ræða um fjáraukalögin og ætla ekki að endurtaka það. Ég vil þó segja að ekki verður hjá því komist að útgjöld á hátæknisjúkrahúsum munu fara vaxandi. Þar er veitt betri þjónusta. Þar eru dýrari tæki og aðgerðum fjölgar, samanlagt mun þetta kosta meira. Hvað sem því líður er mjög æskilegt að halda uppi virku aðhaldi varðandi meðferð fjármuna í heilbrigðiskerfinu. Okkur ber auðvitað skylda til að reyna að nýta allt okkar fjármagn sem best, jafnt í heilbrigðiskerfinu sem annars staðar. Herra forseti. Ég er 1. flm. að brtt. á þskj. 486 og ásamt mér stendur hv. þm. Jón Bjarnason tillögunni. Breytingartillagan er á þskj. 486 og er við fjárlagalið 07-704 Málefni fatlaðra, Vestfjörðum. Við leggjum til að í málaflokk fatlaðra á Vestfjörðum verði bætt 7 millj. kr. og að málaflokkurinn hækki úr 115,8 millj. í 122,8 millj. Hvers vegna skyldum við vera að leggja þetta til, herra forseti? Það er vegna þess að mér hafa borist spurnir um að það standi til að skera niður þjónustu við fatlaða á Vestfjörðum. Það tel ég í raun og veru alveg gjörsamlega óásættanlegt. Það er verið að auka við þjónustuna við fatlaða sums staðar á landinu og það er vel, m.a. með samningum við Akureyrarkaupstað og samningum við Norðurland vestra, svo eitthvað sé nefnt, og víða á suðvesturhorni landsins. Þetta má allt lesa um í fjárlögum. Það er jákvætt en á sama tíma finnst mér óásættanlegt, herra forseti, að skera eigi niður þjónustuna á Vestfjörðum. Þess vegna er tillagan lögð fram. Ég hef haft spurnir af því að ef niðurskurðurinn gangi eftir, þ.e. fáist ekki þessir viðbótarfjármunir sem við höfum lagt til, geti farið svo að þjónustan sem veitt er á Hólmavík verði lögð af í einu lagi. Þar eru tvö stöðugildi sem þjónað hafa tveimur til þremur fötluðum einstaklingum. Við hv. þingmenn erum hér með bréf sem barst til nefndasviðs frá sveitarstjórn Hólmavíkur um uppbyggingu á þjónustu fyrir fatlaða í Strandasýslu. Í því tjá þeir þá skoðun sína að þeir sækist eftir styrk og fjármunum til þess að auka þar þjónustu og byggja upp sambýli. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst þessi afgreiðsla fjárln. stinga mjög í stúf að því er þetta varðar á Vestfjörðum. Ég get ekki fallist á þetta. Þess vegna legg ég það til ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þarna verði aukið í um 7 millj. kr. Það mundi þýða ef eftir yrði farið --- ég geri mér nú fyllilega von um að menn séu svo sanngjarnir að vilja a.m.k. halda þjónustunni á sama þjónustustigi og hún er. Tillagan gengur ekki lengra en það --- að það gangi þá eftir hér í hv. Alþingi að menn geti fallist á að samþykkja þessa brtt. sem gæti orðið til þess að ástandið yrði óbreytt og þjónustan yrði áfram veitt. Herra forseti. Ég held ég fari rétt með það að ýmsir þeir samningar sem gerðir hafa verið um þjónustu við fatlaða að undanförnu hafa verið að hækka um 10--18%. En á sama tíma held ég að ég fari rétt með það að verið sé að hækka framlög til þjónustunnar á Vestfjörðum um 3,3%. Mér finnst mörg rök hníga að því að gera þetta og átta mig ekki alveg á því hvernig stendur á því að hv. fulltrúar í fjárln. tóku ekki þetta erindi til greina um málefni fatlaðra á Vestfjörðum. Herra forseti. Ég vil aðeins víkja að því að hér var minnst á fjármuni sem renna til vegamála. Ég held að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi minnst á það fyrr í dag. Hann ræddi þá vítt og breitt um hagi lands og lýðs. Ég get svo sem verið honum sammála um ýmislegt  Svona rétt til að rifja það upp þá sendi ég nú þessari virðulegu stofnun, Hafrannsóknastofnun, sérstakan pappír snemmvetrar 1999 um hvaða árangursleysi hefði verið af uppbyggingu fiskstofna hér við land og hvernig tillögurnar hafi farið út og suður um það hvenær menn ættu von á uppbyggingu stofna og hvenær ekki. Ég þóttist sýna þar fram á það, með því að taka fyrir hverja fisktegundina á fætur annarri, að ekki stæði steinn yfir steini í þeim tillöguflutningi. Þetta skjal er til og liggur bæði uppi á Hafrannsóknastofnun og eins hjá hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála. Vel getur verið að ég birti það einhvern tíma. Ég féllst hins vegar á það á þeim tíma þegar ég lagði það fram að birta það ekki vegna þess að menn þóttust þurfa að líta á það og skoða. Þeir sögðu að margt væri í því sem þeir vildu taka til gaumgæfilegrar athugunar og jafnvel fara eftir. Það hefur nú orðið ansi lítið úr því. Í framhaldinu tókst mönnum svo að týna 600 þús. tonnum af þorski á tveimur árum. Ég ætla ekki að rekja þá sögu hérna núna en auðvitað er fullt tilefni til þess að ræða það sérstakalega. En hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vék að vegamálunum. Hann minnti réttilega á að fjármagn til vegamála, sem er að mestu leyti tekið af innflutningi bifreiða, þungaskatti eða öðrum gjöldum sem tengjast ökutækjum, þ.e. að þeir fjármunir væru ekki allir notaðir til vegamála. Það er alveg rétt. Vörugjöld af ökutækjum eru um 3,2 milljarðar og vörugjald af bensíni um 7,4 milljarðar. Um 10,50 kr. á hvern lítra renna til ríkissjóðs af þessum 7,4 milljörðum. Það eru þá um 2 milljarðar. Bifreiðagjöldin gefa 3 milljarða og þungaskatturinn gefur 5 milljarða. Samanlagt gefur þetta milli 18 og 19 milljarða í tekjur. Samkvæmt fjárlagafrv. er áætlað að verja til vegamála um 12,5--12,8 milljörðum. Því er alveg hárrétt að þarna ganga af nokkrir milljarðar, sennilega um 6 milljarðar, sem renna til ríkisins af því fé sem tengist ökutækjum með einhverjum hætti og er innheimt af ríkissjóði. Það má auðvitað finna fyrir því rök að hægt sé að nota meiri fjármuni til vegamála. Ég er sammála þeim mönnum sem hafa haldið því fram að við gerum fátt betra en að bæta samgöngur hér á landi. Ég hef sagt það nokkrum sinnum í þessum ræðustól og flutt um það tillögur að það sem ég kalla almennilega og varanlega vegagerð er að hætta fjallaklifrinu og fara undir fjöllin og yfir firðina þar sem það á við og taka almennilega á í að stytta vegalengdir. Það er mjög auðvelt tæknilega. Það er sennilega tæknilega hægt að stytta t.d. vegalengdina frá Ísafirði úr þeim 436 km sem hún er í dag þegar keyrt er yfir Þorskafjarðarheiði --- hún er hins vegar 480--490 km þegar eknar eru Strandir --- sennilega niður í 380 km gæti ég trúað. Mér kæmi það ekki á óvart ef rétt væri staðið að málum. Það væri m.a. hægt að gera með því að hætta þeim fíflaskap að reyna að byggja upp t.d. Súðavíkurhlíðina og endurtaka Óshlíðarævintýrið heldur fara þar í gegn og losa sig þar við nokkra tugi kílómetra, sennilega um eina 20--23 km. Þannig væri hægt að halda áfram. Það er líka hægt að þvera firði eins og sýnt hefur sig í Dýrafirði og Gilsfirði, sem er einhver besta vegabót sem gerð hefur verið fyrir Vesturland og Vestfirði, að ég minnist nú ekki á Vestfjarðagöng og Hvalfjarðargöng sem hvor tveggja eru merkileg mannvirki. Það hefur sýnt sig, þó að margir hefðu litla trú á Hvalfjarðargöngunum, að sennilega hefur engin framkvæmd í samgöngulegu tilliti þjónað landsmönnum eins vel og einmitt gerð Hvalfjarðarganganna. Eftir því sem vegalengdir styttast og vegirnir batna þá færast auðvitað flutningar yfir á vegina. Það þýðir auknar tekjur af ökutækjum. Fjármunir til vegagerðar ættu þá að geta aukist. En það þýðir líka að önnur flutningatækni víkur, t.d. flutningar með skipum. Flutningar með flugvélum munu líka gefa eftir þegar vegalengdir styttast. Þetta vitum við. Það hefur ekki þurft lagaboð til að leggja niður t.d. flugvöllinn á Blönduósi sem farþegaflugvöll eða flugvöllinn í Stykkishólmi. Það gerðist einfaldlega með bættu vegakerfi. Fólkið tók þá ákvörðun sjálft. Herra forseti. Ég er einnig meðflutningsmaður tillögu um að stofna til framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Ég tel að það sé mjög brýnt mál. Ekki er hægt að ætlast til þess að fólk sendi unglinga um langveg til þess að stunda nám fjarri heimili sínu árum saman. Margar hættur eru á vegi ungmenna nú til dags og kem ég aðeins að því hér á eftir þegar ég vík að fíkniefnamálum. Ég tel að þeir 350 unglingar sem núna eru á svæðinu Snæfellsbær, Grundarfjörður, Helgafellssveit, Stykkishólmur og foreldrar þeirra eigi rétt á því að þar verði stofnað til framhaldsskóla. Það verður ekki undan því vikist. Þá er ég ekkert að gera lítið úr því að framhaldsskóli er á Akranesi. En fólk gerir einfaldlega kröfu til þess að hafa framhaldsskóla sem næst sínum byggðakjörnum og það er hægt með bættum og batnandi samgöngum og styttingu vegalengda á norðanverðu Snæfellsnesi. Þá er auðvitað hægt að hafa þar einn framhaldsskóla sem nýtist svæðinu. Ég tel að menn eigi að fara að vinna vel að því og þess vegna er ég meðflutningsmaður tillögu um að lagt verði fé í að hefja undirbúning að gerð og stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Ég tel það óviðunandi framtíð fyrir fjölskyldur og ungmenni á norðanverðu Snæfellsnesi að þurfa enn að una því að þar rísi ekki framhaldsskóli. Ég spái því draga muni til þess að menn sjái það og þingmenn margir ábyggilega, fleiri en þeir sem þessa tillögu flytja. Ég held að ég hafi séð í tillögum Samfylkingarinnar sams konar tillögu um undirbúning að stofnun framhaldsskóla á nesinu. Ég vonast því vissulega til þess að menn séu tilbúnir að vinna að því. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson er 1. flutningsmaður að tillögu um kræklingaeldi sem ég er meðflutningsmaður að. Ég tel að sú tillaga sé meira en tímabær. Við leggjum til að lagðar verði 10 milljónir í þróun kræklingaeldis. Í dag eru tveir til þrír aðilar hér á landi komnir nokkuð vel af stað með kræklingaeldið. En hins vegar vantar herslumuninn í að nýta skelina þegar hún er vaxin, þ.e. koma henni fyrst í sérstaka poka til þess að halda henni í eldinu áfram, nýta hana síðan, vinna úr henni og selja hana sem vöru úr landi. Þeir sem að þessu eldi hafa staðið eru ekki einhverjir þeirra gríðarstóra aðila sem hafa staðið hér fyrir samþjöppun í sjávarútvegi á undanförnum árum heldur eru þetta einstaklingar og minni fyrirtæki. Ég tel að það sé mjög gott að það skuli þróast þannig og vil eindregið ýta undir þá þróun að hægt sé að vera með þetta í minni einingum þannig þetta verði búskapur eða ræktun sem nýtist vítt og breitt um landið því að eldið á að geta það eðlis síns vegna. Þetta er eldi sem þarf ekki að bera neina fæðu í. Það þarf eingöngu að finna heppileg skilyrði fyrir skelina til að vaxa. Þetta hefur verið stundað, eins og ég segi, m.a. í Arnarfirði og við Hrísey. Vöxturinn er í lagi en það vantar hersluátakið til að koma þessu á framleiðslustig. Við leggjum þess vegna til að í þetta verkefni verði settar 10 milljónir og veittir styrkir til þeirra aðila sem núna eru komnir þetta langt og þeim gert kleift að komast yfir á framleiðslustigið þannig að þeir fari að sjá í þessu fjármuni. Þeir fjármunir munu í framtíðinni örugglega skila sér fyllilega til baka til ríkisins. Vonandi geta fleiri farið í þetta eldi því eins og ég sagði áðan þá háttar örugglega víða svo til að stunda má kræklingaeldi með góðum árangri án þess að um neinn stórrekstur sé að ræða. En þá verða menn auðvitað að hafa einhverjar stöðvar þangað sem þeir geta sent kræklinginn til að hægt sé að koma honum áfram, vinna hann og selja hann á erlendum markaði. Markaðarnir eru mest í nágarannalöndum okkar. Þó að við Íslendingar flytjum nokkuð inn af kræklingi þá er íslenski markaðurinn ekki stór og ekki verður byggt á honum einum. Þess vegna er þetta nú lagt til, herra forseti. Ég sagði áðan að ég ætlaði að víkja í örstuttu máli að fíkniefnavandanum. Mig langar að gera hann í lokin að örstuttu umræðuefni. Í fyrsta lagi hefur komið í ljós á undanförnum missirum, því miður, að fíkniefnavandinn er að teygja sig til æ yngri ungmenna landsins. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé að fræða jafnvel ung börn um skaðsemi fíkniefna. Það taldi maður nú fyrir nokkrum árum að væri ekki nauðsynlegt. En ég held að það sé orðið mjög nauðsynlegt í dag og að það eigi að byrja meðan börnin eru tiltölulega ung, sex, sjö ára gömul, að fræða þau um fíkniefni og halda þeirri fræðslu áfram upp í gegnum skólann. Ég tel að þannig sé skynsamlega að verki staðið. Það á að reyna að fá börnin til að skilja að betra er að byrja aldrei. Ég hef kynnst örlítið verkefni sem gefið hefur verið það einkennilega nafn ,,Ég er húsið mitt`` og er til þess að kynna þessa vá fyrir börnum og ungmennum. Ég hefði talið það verðugt verkefni fyrir fjárln. að styrkja nokkuð vel. Ég held að ég hafi séð í fjárlagatillögum meiri hlutans að til þessa verkefnis hafi verið veitt 500 þús. kr. og það er auðvitað góður vísir en það hefði örugglega mátt gera betur í þeim efnum. Síðan er annar endi á þessu fíkniefnamáli sem ég vil ræða, vandinn þegar kemur að því að taka á þessum hörðu neytendum, þeim sem eru komnir á kaf í fíkniefni, orðnir brotamenn í þjóðfélaginu og gera nánast allt til þess að ná sér í þá nautn og það eitur sem þeir hafa svo mikla þörf fyrir. Það er auðvitað svo að nokkrir aðilar hér á landi og nokkur samtök eru að berjast með þessum einstaklingum í því að reyna að rétta þá við. Við þekkjum til Krýsuvíkursamtakanna. En mig langar að gera önnur samtök að umræðuefni, eða sambýli eða hvað á að kalla það, og það er Byrgið. Ég tel að þar sé verið að takast á við vanda fólks sem oft og tíðum er mjög illa fyrir komið varðandi eiturlyf og önnur fíkniefni. Það er einnig oft og tíðum fólk sem getur illa gengið laust í þjóðfélaginu og þarf sérhæfða aðstoð. Ég hef trú á því að það sem menn hafa verið að gera í Byrginu vestur á Miðnesheiði sé þjóðfélagi okkar mjög verðmætt. Það er verðmætt að geta látið einstaklingana vera þar sem þeir fá einhverja umsýslu og þjónustu og þar sem haldið er að þeim þeim skoðunum að þeir eigi enga leið til baka aðra en að hætta, hin leiðin leiði bara til dauðans. Þarna er fólk sem er svo illa fyrir komið að það verður ekki betur tekið á því annars staðar en verið er að gera með þessari starfsemi. Þess vegna er ég dálítið undrandi á þessari skammsýni. Ég beini því til hæstv. fjmrh. og fjárln. að málið verði skoðað upp á nýtt því ég hef ekki fundið neina fjárveitingu til þessara samtaka í fjárlagafrv. og heldur ekki í brtt. meiri hlutans. Ég vonast til þess að þeir sem ráða fjármálum og pólitík í þessu landi, sem er auðvitað ríkisstjórnin, skynji alvarleikann sem felst í fíkniefnavanda fólks sem er komið í harða neyslu og afbrot. Ég hvet því til þess að áður en menn koma hingað aftur til að afgreiða þetta frv. endanlega við 3. umr. verði tekið af fullri einurð á því að fjármagna eða styrkja þau samtök sem hafa sýnt sig geta leyst vanda fólks sem er komið í mikinn og alvarlegan vanda. Ég held að við getum ekki farið miklu betur með fjármuni okkar en svo. Ég leyfi mér að treysta því að skynsamir og réttsýnir þingmenn sem starfa í fjárln. skoði þetta mál af mikilli kostgæfni, hvernig megi betrumbæta og styðja við þessa viðleitni sem ég hef hér gert að umræðuefni. Síðan vil ég, herra forseti, í lokin endurtaka spurningar mínar til hæstv. fjmrh. Hann lofaði mér þegar ég spurði hann að því hér síðast að upplýsa mig. Ég er hér með ræðu hans sem ég ætla ekki að lesa. Ég veit, eins og forseti orðaði það í dag, að þingmenn eru langminnugir og þá treysti ég því að ráðherrar séu það líka. Spurningarnar voru svona, herra forseti: Hversu mikil er lækkunin á milli áranna 2001 og 2002? Hversu mikið af henni má rekja til gengisbreytinga skuldarinnar? Skuldirnar lækka um 30 milljarða frá árinu 2001 til áætlunar 2002. Hversu mikið af þessum 30 milljörðum er gengisbreyting? Í annan stað langaði mig líka til að vita hversu mikill hluti af þessari breytingu gæti t.d. tengst vaxtalækkunum á dollara í Bandaríkjunum. Mér þætti gott að fá svar ef hægt er að svara því, það byggist auðvitað á samsetningu skulda okkar. Í þriðja lagi langar mig til að spyrja --- ég hef ekki fundið svarið en það kann að vera ókunnugleiki minn --- hvort fjmrh. hafi upplýsingar um hvaða meðalvextir eru af heildarlánum ríkissjóðs. Þessar voru spurningarnar sem ég beindi til fjmrh. fyrst við 1. umr. fjárlaga og síðan vakti ég athygli á þeim í umræðunni um fjáraukalögin. Eins og ég sagði áðan veit ég að ráðherra man að hann lofaði mér að finna þessi svör og ég óska hér með eftir því að þau svör liggi fyrir áður en við förum í gegnum rökræðuna sem mun fylgja málinu við 3. umr. Ég þykist auðvitað vita að þá muni menn halda því fram að skuldir ríkissjóðs hafi lækkað sérstaklega fyrir tilverknað stjórnarflokkanna. Þá vil ég að þessar tölur séu á hreinu þannig að við séum ekki að rífast um staðreyndir, herra forseti. Það er alveg óþarfi, við höfum nóg að rífast um samt.

Herra forseti. Ég kann þessar spurningar sem hv. þm. nefndi og hafði reyndar talið að þeim hefði verið svarað í fjárln. en fyrst svo er ekki er mér ljúft að reyna að bregða einhverri birtu á þetta mál. Samkvæmt þeirri áætlun sem fyrir liggur er ljóst að styrking krónunnar á þessu ári, 2002, gæti verið rúmlega 8%, 8,3% samkvæmt fyrirliggjandi áætlun. Miðað við skuldastöðu ríkissjóðs í lok árs 2001 yrði lækkun erlendra skulda af þessum sökum nálægt 16 milljörðum kr., sem er um 2% af vergri landsframleiðslu. Það er lægri tala en séð verður í þessari töflu þannig að mismunurinn er þá hrein afborgun, lækkun. Hvað varðar þróun erlendra vaxta lækkuðu þeir, eins og allir vita, nokkuð á árinu 2001 en hafa haldist svipað á árinu 2002, miðað við árslok 2001. Á þessu ári hefur ríkissjóður að stærstum hluta tekið lán erlendis með föstum vöxtum og þar með nýtt sér það að vextir á alþjóðamarkaði hafa lækkað og fengið þá festa til lengri tíma. Eigi að síður er hlutfall erlendra lána með breytilegum vöxtum núna 62% en aðeins 38% með föstum vöxtum. Vegna þess hversu hátt hlutfall heildarskulda erlendis er með breytilegum vöxtum er ekki unnt að gefa upp fast meðaltal þeirra vaxta. Þeir eru breytilegir. Miðað við hver staða lána er áætluð í árslok 2002, reiknað út frá árslokum 2001, má ætla að lækkun vaxta á erlendum lánum nemi u.þ.b. 1,5 milljörðum kr.

Herra forseti. Ég þakka fjmrh. kærlega fyrir svörin. Ég vona að hann eigi þau á minnisblaði þannig að við fáum að sjá þau sem gagn í málinu ellegar getum við náttúrlega auðveldlega fundið þau í ræðu hans. Þetta segir þá að u.þ.b. helmingurinn af þeim 30 milljörðum sem erlendar skuldir lækka hafi verið lækkun vegna gengishreyfinga, ef ég skil svarið rétt.

Herra forseti. Því er við fyrra svar mitt að bæta að á árinu 2001 veiktist krónan mjög mikið eins og kunnugt er og af þeim sökum hækkuðu erlendu skuldirnar verulega. 20% veiking varð á gengi krónunnar og erlendar skuldir hækkuðu þar af leiðandi í krónum talið um á að giska 28 milljarða kr. Það verður að hafa það líka með í reikningnum þegar verið er að fara yfir þetta, það gengur ekki að taka bara eitt ár, það þarf að taka alla sveifluna upp og niður. Ef maður skoðar þetta í samhengi við þjóðarframleiðsluna hækkuðu skuldirnar vegna veikingar krónunnar um 3,8% en gengu til baka um 2% eins og ég sagði áðan vegna styrkingar krónunnar. Eigi að síður, ef litið er á þetta mál í heild, hafa heildarskuldir, innlendar og erlendar brúttó, lækkað úr 34,5% af landsframleiðslu í 33,6%. Samt hækkuðu nettóskuldirnar vegna gengisbreytinganna á árunum tveimur sem við erum að tala um. Lækkun skuldanna er því ekki hægt að rekja til gengisbreytinga, þvert á móti, heldur til niðurgreiðslna á skuldum, sérstaklega á þessu ári þegar landsframleiðslan, nefnarinn í jöfnunni, er óbreytt að raungildi. Ég má til með að koma hér að öðru máli, herra forseti, úr því að þingmaðurinn nefndi það. Ég tel að það sé afar villandi að tína til öll gjöld sem innheimt eru af bifreiðum og bílaeigendum í landinu og segja sem svo: Þessir peningar ættu allir að renna til vegamála. Það er ekkert þannig samkvæmt lögum. Það eru ákveðnir markaðir tekjustofnar, þungaskattur og sérstakt bensíngjald, sérstakt vörugjald á bensínið, sem eiga að renna til vegamála. Hin gjöldin eru bara almenn skattheimta til þess að fjármagna m.a. ýmislegt af því sem hv. þm. ber fyrir brjósti og var að tala um. Og staðreyndin er sú að mörkuðu tekjustofnarnir hafa ekki nægt fyrir þeim útgjöldum sem við höfum ákveðið til vegamála og við höfum þurft að bæta við 1.200 millj. af almennum skatttekjum á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv.

Herra forseti. Ég dró fram þessar umræður af tvennu, annars vegar vék hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að vegamálum í dag og hins vegar er ljóst að með aukningu samgangna á bifreiðum hér á landi munu tekjur ríkisins auðvitað vaxa. Eftir því sem við bætum vegakerfið meira munu sennilega meiri flutningar og meiri notkun þjóðveganna færa ríkinu auknar tekjur. Mér er alveg ljóst að hluti af tekjunum er markaður beint til ríkisins. Svoleiðis eru lögin. En ég tel það ekki breyta því að eftir því sem þjóðvegirnir batna og notkun þeirra verður meiri munu tekjur ríkisins af þessum pósti aukast.

Virðulegur forseti. Þetta voru fróðleg skoðanaskipti um gengisbreytingar milli hæstv. fjmrh. og hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. En ég vil byrja mál mitt á því að taka undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni um að varanleg vegagerð sé einhver besta fjárfesting og framkvæmd, hagrænt á landsvísu. Um vegagerð ríkir mest sátt milli manna í landinu. Aðeins til að koma að málefni sem ég kom ekki að í fyrri ræðu minni, það var varðandi málefni fatlaðra á Vesturlandi. Það er rétt að það er tekið töluvert á málefnum fatlaðra í Reykjavík og yfirleitt á suðursvæðinu en málefni fatlaðra á landsbyggðinni eru því miður látin sitja á hakanum, og þau 3,3% sem talað er um að bæta þeim til rekstrar duga ekki einu sinni fyrir samningum. Og þetta er einmitt það, virðulegur forseti, sem við höfum verið að ræða í dag, gera ágreining um og gagnrýna, að þeim raunhækkunum sé ekki mætt sem þó hafa orðið vegna samninga sem ríkið hefur sjálft staðið að. Þau málefni sem ég vildi benda á og eru frá Svæðisskrifstofu Vesturlands sýna að í heildina er fjárþörfin 23,3 milljónir sem er gífurlega há fjárhæð fyrir svo litla stofnun. En 2,5 milljónir af þeirri upphæð hefur fjárln. nú þegar sett inn. Vegna hvers? Vegna þess að 2,5 milljónir eru klipptar af á hverju einasta ári og þá þarf fjárln. að setja þær inn til að standa undir rekstri Fjöliðjunnar. Til þess að geta sinnt ráðgjafarþjónustu vantar 11 milljónir á árinu 2003. Og til að geta sinnt þeirri skammtímavistun sem þarf á Gufuskálum vantar 4,1 milljón. Þetta eru bara staðreyndir. Staðreyndirnar eru þær að fjölgað hefur um tíu fatlaða einstaklinga á örfáum árum og því hefur ekki verið mætt. Og hverjir þurfa að sinna því? Sveitarfélögin. Það er hlutverk ríkisins að sinna þessu og þess vegna geri ég þetta mál að umtalsefni. Ég er ekki úrkula vonar um að þetta náist fram á milli 2. og 3. umr. og ég mun leggja mig mikið fram um að reyna að ná þessu í gegn og þá ekki bara gagnvart Svæðisskrifstofu Vesturlands, heldur varðandi málefni fatlaðra þar sem ekki hefur verið komið á móti grunnþörfinni. Grunnþörfin er sú rekstrarhækkun sem hefur orðið vegna kostnaðar af samningum. Virðulegur forseti. Enn sem fyrr beinist gagnrýni mín að óraunhæfum tillögum ríkisstjórnarinnar við fjárlagagerð. Það er fyrst til að taka að stofnunum ríkisins er gert að starfa í rauninni án lagalegs grundvallar með því að þær eru reknar með skuld við ríkissjóð svo hundruðum milljóna skiptir. Svo ég taki sem dæmi var í ríkisreikningi árið 2001 skuld framhaldsskólanna 679 eða tæpar 680 millj. kr. Sú framkvæmd er gagnrýniverð að vegna rekstrar framhaldsskólanna hafi í upphafi árs 2001 verið ráðstafað 287 millj. kr. umfram heimildir. Þetta er gert með vitund mennta- og fjármálaráðuneyta og ég tel að þetta sé óásættanlegt vegna þess að fjárvöntunin var fyrirsjáanleg. Sama ástand er enn ríkjandi varðandi fjárlög árið 2003, nema enn hallar á ógæfuhliðina. Rekstur hjúkrunarheimila, heilbrigðisstofnana, er í ólestri. Þó er verið að reyna að taka þar á málum en ekki er búið að skilgreina hvernig á að taka á þeim. Ég hef áður í ræðum mínum talað um bjargvætt ríkisstjórnarinnar. Ég tel að ef ASÍ hefði ekki komið til og haft forgöngu um aðgerðir og krafið í rauninni ríki og sveitarfélög um lækkun áformaðra hækkana eða að falla frá áætluðum hækkunum, ef það hefði ekki gerst, þá væri hér allt í mjög slæmu ástandi og verðhjöðnun hefði ekki orðið sem raun ber vitni. ASÍ gerði kröfu til verslunar og alls atvinnulífs í landinu um að taka á sig kostnaðarhækkanir án þess að hleypa þeim út í verðlagið. Þetta eiga menn að muna og ég er ekki að segja að hæstv. ríkisstjórn hafi gleymt að þakka fyrir það, en það hefur ekkert borið mikið á því, því að menn berja sér á brjóst og segja: Við gerðum það. Málið var að ríkisstjórnin var knúin til aðgerða og breytingar hafa ekki látið á sér standa. Það var eins og lýst var hér í dag að litlu efnahagskerfi má líkja því við þegar hraðskreiður bátur sem er auðvelt að stjórna tekur snöggar beygjur og er fljótur til aðgerða. Það er öðruvísi en með stóru skipin, nágrannalöndin. En ég vil segja að ríkisstjórnin bar ein ábyrgð á neikvæðri þróun sem var orðin og ég vil meina að ASÍ hafi í rauninni verið bjargvættur ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið að skila árangri í formi verðhjöðnunar og verðstöðvunar og lækkaðs fjármagnskostnaðar allt í einu. Í fyrirliggjandi frv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar eru markmiðin sögð vera að kaupmáttur aukist um 2%. Gert er ráð fyrir að verðbólga verði 2% og hagvöxtur 1,5%. Stefnt er að því að viðskiptahallinn verði innan við 1% og þjóðhagslegur sparnaður verði 10%. Það er gott ef allt þetta gengur eftir en ég óttast að það ástand sé núna að skapast að þetta gangi ekki eftir. En vonandi helst verðbólgan innan marka. Rekstur heimilis getur verið í lagi meðan unnt er að selja eignir. Hinir þungu hlutir eru að langtímaskuldir ríkissjóðs jukust stöðugt um 70 milljarða ef ég man rétt á síðasta ári. En vissulega er rétt að gerðar voru ýmsar hliðarráðstafanir. Skuldir heimilanna innan lands eru um 170% af ráðstöfunartekjum. Skuldir sjávarútvegsins eru yfir 200 milljarðar erlendis. Í allri umræðunni um að allt sé í lagi þá er drungi yfir mörgum þáttum í rekstrarumhverfi því sem fyrirtækin og heimilin búa við. Ég má til með að nefna í örstuttu máli skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Virðulegur forseti. Nýverið kom fram í fréttum að fjármagnstekjur sem nema 11,2 milljörðum kr. koma í hlut innan við 100 manna á Íslandi. Það speglar þá þróun að örfáir eru að eignast Ísland. Fjármagnstekjur samkvæmt framtölum eru 21,2 milljarðar, af þeim tekjum fá 96 einstaklingar í sinn hlut 116 milljónir hver. Þetta segir okkur, ágætu áheyrendur og áhorfendur, að einstaklingar e.t.v. innan við 3.000 manns vita ekki aura sinna tal meðan 10.000--15.000 manns verða að komast af með minna en 90.000 kr. á mánuði. Þetta sýnir okkur ótvírætt að stefna ríkisstjórnarinnar er að gera hina ríku ríkari. Komið hefur í ljós að hvert einasta orð sem við í Samfylkingunni sögðum varðandi fjárlagafrv. í 1. umr. stenst. Verið er að auka útgjöld meir en nokkurn gat grunað. Frumvarpið í sinni mynd eins og ég sýndi fram á í upphafi var sýndarplagg í villandi umbúðum. Við gagnrýndum gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á mörgum sviðum, bentum sérstaklega á embætti ríkislögreglustjóra og þar er stoppað fjármagni í hverja matarholuna á fætur annarri. Og nú er enn bætt í vegna flutnings Almannavarna og fjarskiptastöðvar í Skógarhlíðina, eins og kemur fram í texta, með leyfi forseta, að kostnaður vegna flutnings Almannavarna frá Seljavegi og stjórnstöð Almannavarna frá lögreglustöðunni við Hverfisgötu og uppsetning skrifstofu og stjórnstöðvar í Skógarhlíðinni nemi 42,2 millj. kr. Við fjarskiptamiðstöð lögreglunnar nemur kostnaðurinn 23,6 millj. kr. Samtals 65,8 milljónir. Svo segjast þessir kónar, með fullri virðingu, vera að hagræða og spara. En þar sem þessum háu herrum, hæstv. ráðherrum, þóknast að sulla út peningum, þá gera þeir það ótæpilega. Ef talað er um að bæta hag grunnþátta samfélagsins, skólamála, bóta eða lágmarkslauna, þá þarf að snúa út hverja krónu eins og kofu úr hálsliðnum. Virðulegur forseti. Ég fer ekki fögrum orðum um gjörðir hæstv. ríkisstjórnar, enda á hún það ekki skilið. Það er vonandi komið að lokum hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er komið að því að moka flórinn. Komið er að því að hreinsa út þá spillingu sem hefur tekið sér bólfestu í skjóli ríkjandi pólitískra afla. Eitt á ég eftir enn, virðulegur forseti, það er samkomulag sem gert var við aldraða 19. nóvember sl. og er nú svifrykið byrjað að setjast eftir ,,glamúrið`` sem úr því var gert. Það sem ég virði er að það náðist að draga hæstv. ríkisstjórn að samningaborði og viðurkenna að bæta þyrfti úr misgjörðum. Með vísun til umsagnar Garðars Sverrissonar um samkomulagið segir í fyrirsögn í Fréttablaðinu 21. nóvember sl., með leyfi forseta: ,,Framlag ríkisins eru tölur á blaði. Og þrátt fyrir að þetta skref sé í rétta átt, þá skila þessir peningar sér ekki til fólksins vegna lækkunar skattleysismarka.`` Vonandi eru þessar aðgerðir þannig að þeir sem njóta eigi finni fyrir því í heimilisbuddu sinni. En þessi gjörð fellur að mestu leyti í hlut komandi ríkisstjórnar, því 2 / 3 samkomulagsins falla á næsta kjörtímabil. En einhvern veginn, virðulegur forseti, sitja þessi mál þannig í mér að auðkýfingar Íslands, sem ég nefndi fyrr í ræðu minni, tækju ekki einu sinni eftir því þó að árstekjur einstaklings á bótum sem hér á í hlut bættust við fjármagnstekjur þeirra daglega.

Virðulegi forseti. Það er orðið áliðið kvölds þannig að ég ætla ekki lengja umræðuna neitt sérstaklega mikið en vil samt nota tækifærið og lýsa ánægju minni með að hæstv. fjmrh. skuli vera viðstaddur umræðuna, ég tel það mjög mikilvægt. Félagar mínir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hafa í ræðum í dag greint frá áhersluatriðum okkar og talað fyrir brtt. sem við höfum gert við fjárlagafrv. fyrir árið 2003. Ég vil nota tækifærið þar sem hæstv. fjmrh. er á staðnum og taka fyrir málefni sjúkrahúsanna, en ég og hv. þm. Þuríður Backman höfum flutt brtt. sem varðar málefni sjúkrastofnana á landsvæði okkar, þ.e. Norðurlandi eystra. Það olli gríðarlegum vonbrigðum núna við samþykkt fjáraukalaga að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri fékk aðeins 108 millj. kr. leiðréttingu, en hafði á sannfærandi hátt farið fram á og fært rök fyrir því að þörf sjúkrahússins var 175 millj. að auki við þær 108 millj. sem voru settar fram. Ég tel að hér sé um að ræða svo alvarleg skilaboð að ræða þurfi það á pólitískum nótum, sérstaklega vegna þess að á sama tíma er Landspítali -- háskólasjúkrahús réttur af um 2,3 milljarða í fjáraukalögum. Við höfum þess vegna sett fram brtt. hvað varðar sjúkrahúsið á Akureyri og höfum tekið inn í þá fjárvöntun sem var upp á 175 millj. kr. og sett fram í tillögu á þskj. 483, til þess að rétta af Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri á svipuðum nótum og talað hefur verið um og gert hefur verið varðandi Landspítala -- háskólasjúkrahús, þannig að almennur rekstur fái 369,7 milljónir aukalega, tæki og búnaður 142,3 milljónir og nýbygging 90 milljónir. Á sama hátt höfum við tekið Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Austurlands inn í þetta dæmi. Það eru mjög erfið skilaboð fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri að það skuli ekki fá sömu leiðréttingar og eiga sér stað við Landspítala -- háskólasjúkrahús. Ef Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefði verið sett undir sömu mælistiku hvað varðar leiðréttingar, þá má segja að hlutfallslega hefði leiðrétting Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri verið í kringum 230 milljónir í staðinn fyrir 108 milljónir. Við verðum að horfast í augu við það og ég trúi ekki öðru en tekið verði á þessum málum, vegna þess að á höfuðborgarsvæðinu eru sannarlega þessi hátæknisjúkrahús okkar. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur sannarlega líka þá sérstöðu að vera hátæknisjúkrahús og vera varasjúkrahús fyrir allt landið ef einhverja vá ber að höndum í öðrum landshlutum og þá kannski sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þetta verði ekki leiðrétt á milli umræðna. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. hvert hugur hans stefni í þessum efnum. Vegna þess líka að þrátt fyrir að hafa lúslesið fjárlagafrv. sé ég engin skýr merki um það neins staðar, nema þá þvert á móti eins og í tilfelli Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, að menn ætli að fylgja eftir áformum ríkisstjórnarinnar í nýsamþykktri byggðaáætlun um styrkingu Eyjafjarðarsvæðis. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur ævinlega staðið sig með prýði hvað varðar rekstur. En það hefur alltaf verið erfiðleikum bundið fyrir Fjórðungssjúkrahúsið að sækja peninga til leiðréttingar miðað við hvað tilsvarandi stofnanir hér á þessu svæði fá. Með þessum aðgerðum í fjáraukalagafrv. og fjárlagafrv. finnst mér fyrst kasta tólfunum hvað misræmi varðar. Auðvitað eru sömu vandamál í öllum heilbrigðisstofnunum meira og minna í kringum landið. En Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri verður að teljast hafa mjög mikla sérstöðu þar sem það er hátæknisjúkrahús og gegnir því lykilhlutverki í heilbrigðiskerfi landsins. Það á að mínu mati að standa fyllilega jafnfætis tilsvarandi stofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Þess vegna mæli ég fyrir þessari brtt. um aukin framlög til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem hv. þm. Þuríður Backman hefur að vísu farið mjög vel yfir. Inn í þetta tökum við Heilbrigðisstofnun Þingeyinga til leiðréttingar og Heilbrigðisstofnun Austurlands. Á lið 11-411 í sama þskj. setjum við fram tillögu um aukaframlög til atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni. Atvinnuþróunarfélögin hafa fært sannfærandi rök fyrir því að þau hafi á undanförnum árum dregist mjög aftur úr hvað framlög varðar. Í gögnum þeirra má sannarlega segja að miðað við verðbreytingar sé sú fjárhæð um 20 millj. kr. að lágmarki. Við teljum það lykilatriði að nota atvinnuráðgjafana á landsbyggðinni til þess að hefja framþróun í atvinnuuppbyggingu og teljum að þessari starfsemi hafi verið gert allt of lágt undir höfði og viljum stuðla að því að betur verði gert við þessa aðila. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig í þessu sambandi fyrir brtt. sem er á þskj. 485 sem varðar Sementsverksmiðjuna hf. á Akranesi. Við hv. þm. Jón Bjarnason leggjum til að við 7. gr. bætist nýr liður, liður 7.11 um að auka hlutafé í Sementsverksmiðjunni hf. á Akranesi um allt að 500 millj. kr. Vegna samkeppni á sementsmarkaði, þar sem því hefur verið haldið fram að innflytjandi hafi beitt undirboðum sl. tvö ár, hefur Sementsverksmiðjan hf. átt í verulegum rekstrarerfiðleikum. Tap verksmiðjunnar árið 2001 var 228,4 millj. kr. og er talið að tap á þessu ári gæti orðið annað eins. Í þeim tilgangi að vinna tíma til þess að gera áætlun um framtíðarstöðu verksmiðjunnar leggja flutningsmenn til að hlutafé verði aukið í verksmiðjunni og fjármálaráðherra heimilað að nota allt að 500 millj. kr. í því skyni. Málefni Sementsverksmiðjunnar hafa verið mjög til umræðu núna á opinberum vettvangi upp á síðkastið. Það er mat margra að hér sé beitt undirboðum í þeim tilgangi einum að knésetja framleiðsluna eða verksmiðjuna á Akranesi til þess að ná algjörum yfirráðum á markaðnum á Íslandi. Raunar hefur forstjóri þess fyrirtækis úti í Danmörku sem flytur inn á Íslandsmarkað, lýst því yfir að hann og fyrirtæki hans telji að Ísland sé heimamarkaður Danmerkur. Hann lýsir sem sagt áformum sínum um að auka hlutdeild sína á markaðnum og komast í raun og veru yfir hann. Hlutverk Sementsverksmiðju ríkisins má auka gríðarlega eins og fram hefur komið í umræðu í fjölmiðlum. Lagðar hafa verið fram þáltill. af þeim sem hér stendur og hv. þm. Jóni Bjarnasyni um að athuga möguleika Sementsverksmiðjunnar í því framtíðarhlutverki að farga orkuríkum úrgangsefnum svo þúsundum tonna skiptir. Þær verksmiðjur sem starfræktar eru á meginlandi Evrópu hafa farið inn á þá braut. Verksmiðjan notar kol sem orkugjafa í augnablikinu en gæti notað til dæmis afgangs og ónýta hjólbarða eða plast af ýmsu tagi. Brennsla þeirra efna er minna mengandi og krefst minni hreinsunar en t.d. brennsla kolanna og er auk þess förgun á efnum sem við stöndum frammi fyrir að þurfa að farga á einn eða annan hátt með byggingu verksmiðja eða förgunarstaða með gríðarlegum tilkostnaði bara á allra næstu missirum. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur mælt fyrir brtt. sem ég flyt ásamt honum og Guðjóni A. Kristjánssyni um Framhaldsskóla Snæfellinga. Snæfellingar leggja mikla áherslu á að framhaldsskóli verði starfræktur á þeirra landsvæði og það er í fullu samræmi við stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs varðandi grunnnám í heimabyggð. Þetta mál viljum við styrkja alveg sérstaklega og lagt er til að undirbúningur að rekstri skóla kosti sem sagt 80 millj. kr. og það er fengið úr þeim gögnum sem menn hafa lagt fram í því efni. Virðulegi forseti. Þá vil ég koma að einu máli sem ég undra mig mjög á að skuli ekki hafa komist inn í fjárlagavinnuna. Það var einhuga og einróma samþykkt í sjútvn. um að varið skyldi upphæð til þess að styrkja kræklingaeldi í landinu og koma því á laggirnar. Fyrir nokkrum missirum hóf töluverður fjöldi manna tilraunaeldi á kræklingi. En vegna fjárskorts má segja að aðeins þrír aðilar séu eftir. Það eru menn sem stunda þessa atvinnugrein í Arnarfirði. Þessi atvinnugrein er stunduð af Hríseyingum á Eyjafirði og þessi atvinnugrein er stunduð í Mjóafirði. Allt sem sagt hefur verið og liggur á borðum um þessa atvinnugrein lofar mjög góðu. Þetta lítur út framar björtustu vonum manna. En jafnframt er ljóst að þeir sem hafa stundað þetta og enst í greininni hafa átt mjög erfitt uppdráttar hvað varðar að fá fé til þess að fjármagna þessa tilraunastarfsemi. Þeir segja sínar farir ekki sléttar. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að milli umræðna kristallist einróma einhugur nefndarmanna í sjútvn. um að þessi atvinnugrein skuli styrkt. Guðjón A. Kristjánsson talaði fyrir þessari breytingartillögu líka hér áðan. Við höfum lagt fram hreina og klára tillögu á þskj. 478, þar sem við leggjum til að 10 millj. kr. verði bætt við á liðinn 05-190 Ýmis verkefni, þ.e. Þróun kræklingaeldis. Ég ítreka, virðulegi forseti, að það er einróma samþykkt í hæstv. sjútvn. að fara þannig með þetta mál. Virðulegi forseti. Að síðustu flyt ég brtt. á þskj. 477 sem varðar orkumál á orkuveitusvæðum Rariks og stofnframlög til hitaveitna í dreifbýli. Þetta er undir iðnrn. á þskj. 477 og þar legg ég til að breytingar á sundurliðun við lið 11-399 Ýmis orkumál. Þar legg ég sem sagt til 100 millj. kr. aukningu vegna styrkingar dreifikerfis í sveitum. Á hinu háa Alþingi hefur verið haft langt mál um það að allur rekstur í dreifbýlinu eigi í mjög miklum erfiðleikum vegna þess að á mörgum svæðum er ekki þriggja fasa rafmagn. Það er alveg nauðsynlegt að kortleggja þessi svæði og gera Rarik kleift eins og hægt er að koma þriggja fasa rafmagni inn á þau svæði þar sem atvinnustarfsemi sem krefst mikils rafmagns er stunduð. Þetta varðar gríðarlegar upphæðir sem eru settar á menn sem ekki hafa þriggja fasa rafmagn, t.d. bara í verslunarrekstri eða veitingahúsarekstri, en tæki sem ekki geta notað þriggja fasa rafmagn eru miklu dýrari en öll önnur tæki, öll kælitæki og öll rafmagnstæki hvað þetta varðar. Á brtt. á þskj. 477 legg ég síðan til eins og á undanförnum árum að bætt verði við lið 11-399 Ýmis orkumál, þ.e. staflið b, liðnum 1.20 Framlag til Rariks vegna dreifbýlisveitna. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. af því hann er staddur í salnum: Hinn félagslegi þáttur í dreifikerfi Rariks er talinn þurfa framlag með einum eða öðrum hætti upp á 500 millj. kr. á ári. Það er hræðilegt misrétti að þéttbýlissveitarfélögin á orkuveitusvæði Rariks skuli þurfa að greiða miklu hærri orkugjöld og standa í raun að verulegum hluta undir kostnaðinum við þetta félagslega dreifikerfi. En þetta dreifikerfi er náttúrlega í mesta strjálbýlinu. Rafmagnsveitur ríkisins hafa reiknað út að þessi liður sé um 500 millj. kr. á ári. Nú hafa menn í umfölluninni um ný orkulög komist að því að til þess að fjármagna þann hluta dreifikerfisins sem er ekki óarðbær sé hægt að gera --- það hefur ekki verið ákveðið endanlega --- það sem nágrannalöndin hafa gert, þ.e. annaðhvort að fikta í skattlagningu, virðisaukaskatti eða gera annað í þeim dúr til þess að framkalla þessa jöfnun eða veita bein framlög úr ríkissjóði eins og sumir gera, t.d. Skotar. Einnig má skattleggja framleidda orkueiningu í landinu öllu til þess að afla tekna fyrir þessari jöfnun. En jöfnunin samkvæmt útreikningum er sannarlega 500 milljónir og eins og ég segi og hef margoft sagt á hinu háa Alþingi þá er hróplega ósanngjarnt að bestu dreifisvæði Rafmagnsveitna ríkisins á landsbyggðinni skuli skattlögð til þess að standa straum af þessum hluta dreifikerfisins en ekki önnur sveitarfélög í landinu. Þetta kom berlega í ljós t.d. þegar Rafmagnsveitur ríkisins, Rarik, yfirtóku Rafveitu Sauðárkróks. Þar í bænum voru iðnfyrirtæki sem nota mikla orku. Þau stóðu frammi fyrir 16--52% hækkun á orkuverði með tilkomu Rafmagnsveitna ríkisins sem afhendingaraðila inn á það svæði. Ég tel þetta svo stórt mál að það verði að fjalla um það á hinu háa Alþingi og hef reyndar á hverju ári lagt fram tillögu um að þannig yrði staðið að málum. Ég hef líka lagt til á brtt. á þskj. 477 að við bætist nýr liður, þ.e. stafliður c. Það er liður 6.10 Stofnframlög til hitaveitna í dreifbýli. Þetta er mál sem mikið hefur verið rætt um en engir peningar hafa verið settir í. Svona liður eða svona möguleiki er sérstaklega ætlaður til þess að vera eins konar þróunarframlag þar sem menn geta hugsað sér framtíðaratvinnuuppbyggingu, t.d. sumarbústaðahverfi eða þjónustu fyrir ferðamenn. Miðað við núverandi aðstæður mun stofnlögn hitaveitu ekki borga sig og þarf því að líta á þetta sem sérstaka aðgerð til þess að styrkja byggð. Mörg sveitarfélög gætu notfært sér þetta. Vil ég bara nefna sem dæmi að frá hitaveitu Öxarfjarðarhrepps væri hægt að leggja hitaveitu með svona framlagi inn í þjóðgarðinn í Ásbyrgi og styrkja þar verulega alla starfsemi fyrir 30 millj. kr. Síðan gæti reksturinn borgað sig á grunni þeirrar hitaveitu sem er. Ég gæti farið yfir landið og sýnt fram á að þetta væri hægt að gera á mörgum stöðum. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir þær breytingartillögur sem voru sérstaklega á mínum vegum, en eins og ég segi þá hafa félagar mínir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði talað fyrir þeim breytingartillögum sem við höfum lagt fram. Ég þarf ekki í sjálfu sér að lengja mál mitt frekar hvað þetta varðar enda er orðið áliðið kvölds. Ég læt máli mínu því lokið.