Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm: meiri hl. (Birgir Kjaran): Fjhn. hv. d. hefur haft frv. það, sem hér er til umræðu, frv. um söluskatt, til athugunar og kynnt sér efni þess og rætt og aflað sér upplýsinga frá n. þeirri, er hæstv. fjmrh. hafði falið samningu þess. Nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, og hefur mér verið falið að gera d. grein fyrir skoðunum og rökum meiri hl. n., sem mælir með því, að frv. verði samþ., að gerðum þeim breyt., sem bornar eru fram á þskj. 211 og n. í heild stendur óskipt að. Hæstv. fjmrh. gerði svo ýtarlega grein fyrir frv. þessu í framsöguræðu sinni, er hann fylgdi frv. úr hlaði, að nákvæmrar rakningar á efni þess ætti nú ekki að teljast þörf, og mun ég því frekar ræða máliðalmennt, auk þess sem þau rök verða greind, sem talin eru hníga undir þær brtt., sem n. flytur. Tvennt ber að hafa í huga, þegar frv. þetta er rætt: Í fyrsta lagi, að það er byggt á bráðabirgðaathugun n. þeirrar, er hæstv. fjmrh. fól málið, og eru sumir þættir þess og aðeins hugsaðir til bráðabirgða, eins og fram kemur í grg. frv. Er því gert ráð fyrir, að fyllri og varanlegri löggjöf verði síðar samin um þetta fjárhagsmál, og ætti þá að gefast kostur á að sníða af þá vankanta, sem reynslan kann að leiða í ljós að á þessari löggjöf væru. Í öðru lagi verður jafnan að hafa hugfast, að skattakerfið er ein heild. Hæstv. fjmrh. undirstrikaði og mjög í sinni framsöguræðu, að þetta frv. væri aðeins hluti af þeirri heildarendurskoðun skattalöggjafarinnar, sem nú færi fram á vegum ráðuneytis hans. Skattapólitíkin er snar þáttur í efnahagsmálapólitíkinni, og hún verður að laga sig eftir kröfum tímans og mótast af breyttum aðstæðum, en má ekki daga uppi sem stirðnað kennisetningakerfi. Sú skattapólitík, sem hæstv. fjmrh. boðaði og er í fullu samræmi við þær stefnuskrár, er núv. stjórnarflokkar gengu til kosninga undir, og þá yfirlýsingu, er hæstv. ríkisstj. gaf alþjóð, er hún tók við, hnígur að því, að í vaxandi mæli verði horfið frá beinum sköttum til óbeinna, þó að vafalaust megi telja, að lengi muni enn verða stuðzt við báðar tegundir skatta og skattakerfið því verða blandað. Það er og alveg rétt, sem fram kom hjá hv: 3. þm. Reykv. (EOl) og hv. 1. þm. Austf. (EystJ) við 1. umr., að þetta frv: og stefna ríkisstj. í skattamálum er hluti af stærri heild, þ.e.a.s. stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum, því að núv. hæstv. ríkisstj. er að móta ákveðna og aðra og víðsýnni efnahagsmálapólitík en að undanförnu hefur verið rekin. Það er hins vegar alrangt, sem haldið hefur verið fram af stjórnarandstöðunni við þessar umræður, að stuðningsmenn ríkisstj. þyrðu ekki að viðurkenna, að efnahagsmálaaðgerðum hennar gæti fylgt einhver kjaraskerðing fyrir þjóðina um stund. Þessi möguleiki hefur vissulega verið viðurkenndur af hæstv. ríkisstjórn og okkur stuðningsmönnum hennar, og var þjóðin þar engu dulin. Við höfum hins vegar bent á þær staðreyndir, að í fyrsta lagi verði kjaraskerðingin með þessum hætti minni en ella hefði orðið, ef allt hefði veríð látíð reka á reiðanum, og í öðru lagi, að þessi kjaraskerðing eigi aðeins að þurfa að vera tímabundin, því að ef aðgerðir ríkisstj. takist, sé skapaður grundvöllur fyrir eðlilegum vexti þjóðarbúskaparins, framleiðsluaukningu og vaxandi velgengni. Í stuttu máli sagt, að ef ekki hefði verið gripið til úrræða ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, hefði beðið þjóðarinnar geysileg, varanleg kjaraskerðing, en fyrir atbeina viðreisnarstefnunnar má takast að koma í veg fyrir þessa þróun með aðgerðum, sem að vísu kosta nokkra tímabundna kjaraskerðingu, en hins vegar leggja hornstein að aukinni almennri velmegun í landinu, þegar frá líður. Þær munu vera legið, kenningarnar, sem settar hafa verið fram um mismunandi skatta, allt frá dögum Williams Pitts til Eysteins Jónssonar. Það hefur vissulega lengi verið leitað að fyrirmyndarskattakerfinu, og þess mun sjálfsagt lengi enn verða leitað og trúlega seint finnast. Það útilokar hins vegar ekki nauðsyn á endurskoðun skattalaga og aðhæfingu skattakerfisins að nýjum aðstæðum, breyttum framleiðsluháttum, stækkandi þjóðfélagsbyggingu og þeim efnahagsviðfangsefnum, sem af því leiðir og við er að etja hverju sinni. Skattur, hverju nafni svo sem hann kann að nefnast, er skyldugreiðsla þegnanna til þess opinbera, til þess að gera því mögulegt að standa straum af vissum sameiginlegum útgjöldum borgaranna, án þess að hver og einn skattgreiðandi fái beint endurgjald þar í staðinn. Ríkið og sveitarfélögin þarfnast fjármuna til sinna framkvæmda, hvort sem einstaklingarnir hver fyrir sig kunna að telja þessar framkvæmdir æskilegar eða ekki. Skattar eru því eðlilega sú tegund útgjalda, sem öllum þegnum er misjafnlega vel við, ekki sízt vegna þess, að mönnum er oft og tíðum alls ekki ljós sú þjónusta, sem ríki og bæjarfélög láta af hendi fyrir þetta endurgjald. Og enda þótt mönnum væri þetta fullkunnugt, þá eru því takmörk sett, hversu mikið borgarinn vill ótilneyddur láta af hendi rakna fyrir hina opinberu þjónustu, hvort honum blátt áfram finnst ekki sumt af þessari opinberu þjónustu minna virði en önnur lífsins gæði, sem hann telur sig sjálfan einfæran um að afla fyrir sömu fjármuni. Þetta er auðvitað ærið mismunandi eftir hugarfari manna og efnahag. En eitt er þó víst, að einstaklingar sætta sig ekki til lengdar við, að það opinbera taki til sín meira en vissan hluta af tekjum þeirra. Og jafnljóst ætti það og að vera, að við erum í okkar þjóðfélagi komnir mjög nálægt því að ganga of nærri ráðstöfunarrétti einstaklinganna á tekjum þeirra og erum meira að segja í sumum tilfeilum komnir langt yfir þau takmörk, svo að það hefur verið þrengt um of að persónufrelsi einstaklinganna og atvinnurekstrinum verið sniðinn of þröngur stakkur. Slík ofsköttun er ekki aðeins einstaklingunum böl, heldur er hún þjóðfélaginu meinsemd, ef hún dregur úr þjóðarframleiðslunni og beint þrýstir þjóðartekjunum niður. Dragi skattakerfið úr þjóðarframleiðslunni, þá er það rangt og skaðlegt og verður aldrei réttlætt með því, að það stuðli að tekjujöfnun, réttlátari dreifingu byrðanna, eða öðrum viðlíka slagorðum. Íslenzka skattakerfið hefur sýnt sig að fela í sér þessa meinsemd og raunar fleiri. Sænskur skattafræðingur, dr. Nils Västhagen, prófessor við viðskiptaháskólann í Stokkhólmi, kom hingað til lands vorið 1958 og rannsakaði áhrif núverandi skatta og útsvara á íslenzk fyrirtæki og atvinnurekstur og komst m.a. að eftirfarandi niðurstöðu, með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi Ísland hef ég komizt á þá skoðun, að atvinnuvegirnir hafi ekki nægilegt fjármagn til umráða, til þess að unnt sé að ráðast í þá fjármunamyndun, sem nauðsynleg er til bættrar framleiðslu. Endurskipulagning á íslenzkum skattareglum virðist vera nauðsynleg til þess í fyrsta lagi að gera fyrirtækjunum kleift að halda eftir sanngjörnum hluta af eigin tekjum til nauðsynlegra endurnýjana og aukninga og í öðru lagi að tryggja að: streymi nýs fjármagns til atvinnuveganna.“ Þetta voru ummæli hins sænska skattafræðings. Af þessum og öðrum ástæðum er sú heildarendurskoðun, sem nú fer fram á íslenzkri skattalöggjöf, bráð nauðsyn og þarft verk. Þetta frv. er einn hluti þeirrar heildarlöggjafar, sem í smíðum er, og verður því fyrst og fremst að skoðast í ljósi þeirrar meginstefnu, sem sú löggjöf á að mótast af, en ekki að gagnrýnast sem einangrað fyrirbæri. Það er alveg rétt, sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram, að í þessu frv. eru nýir skattar. Það er sömuleiðis gamalkunn staðreynd, að skattborgararnir telja alla nýja skatta vonda skatta, en gamla skatta nokkuð lengi bærilega. Nú er hins vegar svo komið hér á landi, að mörgum finnast hinir gömlu skattar lítt bærilegir lengur, bæði sökum þunga þeirra og þess misréttis, er þeir skapa. Þótt í frv. þessu felist nýir skattar, þá ber þess að gæta, að þeir eru hvorki meiri né annarrar tegundar en áður hafa verið lagðir á og innheimtir af öðrum ríkisstj. og af ríkisstjórnum, sem einmitt andstöðuflokkar núv. ríkisstjórnar stóðu að. Það nýja í málinu er frekast það, að samtímis þessum nýju sköttum á að lækka aðra eldri skatta, þannig að skattþunginn aukist ekki á almenningi, heldur beint léttist að einhverju leyti, a.m.k. á láglaunafólkinu. Þessi löggjöf í heild kemur því fyrst og fremst til með að verða skattatilfærsla lágtekjufólkinu í hag. Nýjung er það og við þessi skattalög, að sveitarfélögum er þar séð fyrir nýjum tekjustofni. 1. þm. Austf. gat þess við 1. umr., að margir skattar hefðu verið reyndir á Íslandi á liðnum árum, enda má hann það gerst vita. Virðist hann og horfa til þess nokkrum öfundaraugum, að löggjafinn hafi nú eygt einhverja þá skattstofna, sem honum hefði á aldarfjórðungs skattlagningartímabili sézt yfir. Það má þó vera honum til huggunar, að sú öfund er vafalaust án ástæðu. Gagnrýni stjórnarandstöðunnar í þessu máll hefur verið næsta fátæk að rökum. Hefur að vísu verið bent á ýmsa galla, sem eru á söluskatti, og það hefur líka verið bent á ókosti beinna skatta. Það getur vissulega verið stefna að vera á móti söluskatti, og það getur vissulega líka verið stefna að vera á móti tekjuskatti, en það getur a.m.k. ekki verið rökstudd eða heiðarleg stefna að vilja hvorki söluskatt né tekjuskatt og þó miklar opinberar framkvæmdir, eins og sumir stjórnarandstæðingar túlka málstað sinn. Það má þó annar stjórnarandstöðuflokkurinn, Framsfl., eiga, að hann hefur fram til þessa átt stefnu í skattamálum, stefnu, sem hv. 1. þm. Austf. hefur stytzt og bezt orðað í bæklingi, sem hann eitt sinn gaf út og bar nafnið „Fjármál“. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarmenn vilja háa beina skatta og verzlunargróða handa ríkinu.“ Um þessa stefnu ætla ég hér ekki að ræða. Framsóknarmenn hafa verið henni trúir og sjaldan brugðizt málstað hinna háu beinu skatta. Hins vegar er mér nær að halda, að almenningi í landinu sé ekkert sárt um, þó að nú verði horfið frá framkvæmd þessa boðskapar að sinni. Stefna hins stjórnarandstöðuflokksins er í skattamálum töluvert óljósari og nokkuð mikið á reiki, eftir því hvort setíð er í stjórn eða ekki. T.d. er söluskattur alveg óbærilegur, þegar Sósfl. er utan stjórnar, en laus við að vera frágangssök, ef sami flokkur á sæti í þeirri stjórn, sem aflar sér tekna með söluskatti. Það skiptir að vísu ekki miklu máll fyrir okkur hér úti á Íslandi, hvernig þeir vísu feður í Sovét-Rússlandi skattleggja sína borgara, en af því að 3. þm. Reykv. var víð 1. umr. þessa frv. að fræða okkur á því og var ekki alls kostar nákvæmur í þeim útiistunum, ætla ég að skjóta hér inn í smáleiðréttingu í því máli. Þar sem ég veit, að 3. þm. Reykv. ber vægast sagt takmarkað traust til íslenzkra hagfræðinga og sérstaklega þó ungra íslenzkra hagfræðinga, aflaði ég mér bókar um þetta efni eftir rússneska hagfræðinga, sem vonandi eru líka gamlir hagfræðingar. Þessi bók ber nafnið „Politische Ökonomie, Lehrbuch“, samin á vegum Akademie der Wissenschaften der U.S.S.R., Institut für Ökonomie, og um þessa þýzku útgáfu hefur séð, eftir því sem titilblaðið upplýsir, Marx-Engels-Lenin-Stalin Institut, sem þýzki sósíalistíski einingarflokkurinn rekur, svo að heimildin ætti að vera að öllu pottþétt. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Tekna aflar ríkið sér með söluskatti, hreinum hagnaði af ríkisfyrirtækjum, gjöldum vegna almannatrygginga, tekjuskatti af samyrkjubúskap og samvinnufélögum o. Fl. Þar í landi er því ekki aðeins söluskattur, heldur eru samvinnufélögin líka látin borga skatta rétt eins og aðrir. Og bókin góða heldur áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Aðaltekjur ríkisins í Rússlandi eru af tveim fyrstnefndu liðunum“ - m.ö.o. af söluskattinum og af gróða ríkiseinkasalanna. Ríkið aflar sér í Rússlandi meiri hluta af tekjum sínum með þeim hætti, sem greint er frá í þessari bók, en til viðbótar eru svo nokkrir beinir skattar á einstaklinga. Um þá er dálítinn fróðleik að finna í öðru gagnmerku riti, sem einnig er gefið út af kommúnistum í Austur-Þýzkalandi og ber nafnið „Sovét-Union von A bis Z.“ Þar segir, að persónufrádráttur verkamanna og launþega sé 260 rúblur á mánuði. Tekjuskatturinn sé svo stighækkandi upp í 1000 rúblur, sem munu vera meðalembættismannslaun í því landi. „En úr því tekjurnar eru komnar upp í 1000 rúblur,“ segir bókin orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, „er tekjuskatturinn óbreyttur án tillits til þess, hversu tekjurnar eru háar.“ Þannig er skattafyrirkomulagið í landi jafnaðarins, og þykir mönnum það hér í landi ójafnaðarins að sumu leyti dálítið furðulegt, þótt eitthvað megi e.t.v. af því læra. Það er ekkert launungarmál, að á söluskatti eru bæði kostir og gallar, eins og á öðrum sköttum, og hefur stjórnarandstaðan í gagnrýni sinni á þessu frv. reynt að gera gallana sem ferlegasta í augum almennings, auk þess sem hún hefur gert sér grýlur þar, sem enginn fótur var fyrir þeim. Varðandi skattheimtuna er það rétt, að það er lagt á smásöluverzlunina í landinu mjög vanþakklátt verk. Þeir hafa mikið til síns máls, sem halda því fram, að einhver takmörk verði að vera fyrir því, hvað ríkið geti skyldað einstaklinga og stéttir til þess að vinna án þess að fá fyrir það endurgjald. Það gefur auga leið, að þessu nýja kerfi fylgir töluverð vinna fyrir þá, sem skattheimtuna eiga að annast, smásalana, - vinna, sem kemur til viðbótar ýmiss konar annarri skylduvinnu, sem ríkið hefur lagt á atvinnurekendur í landinu að inna af hendi og það án endurgjalds. Hér verður sannarlega einhvers staðar að staldra við, og sýnist ekki ósanngjarnt, þegar fullnaðarlöggjöf verður samin um þetta efni, að þá sé tekið til athugunar, að þeim, sem skattheimtuna annast, verði a.m.k. greidd fyrir það hæfileg þóknun. Þá hefur það orðíð stjórnarandstæðingum mikið ásteytingarefni, að fjmrh. væri með frv. þessu afhent óhæfilega mikið vald, og hefur þar einkum verið vitnað til 25. gr. frv. Því er til að svara, að ef hér er um óhæfilega eða óeðlilega mikið vald að ræða, þá hefur Alþingi sjálft fyrir löngu afhent ráðh. sömu og jafnmikil völd í skattamálum, því um áratugi hefur fjmrh. haft slík völd samkv. tekjuskattslögunum. En svo ljósir sem nokkrir gallar á kerfi söluskattsins kunna að vera, ættu kostirnir þó ekki siður að vera auðséðir, bæði frá sjónarhóli ríkis og þegna. Sú hliðin, sem að ríkinu snýr, er þessi: Söluskattar hafa löngum þótt stöðugri tekjustofn en tekjuskattur, verið taldir ódýrir í innheimtu og gefa fljótt tekjur í ríkissjóðinn. Fyrir einstaklinginn hefur söluskatturinn verið talinn hafa þann kost fram yfir tekjuskatt, að hann gerir mönnum jafnara undir höfði. Tekjuskattur gerir mönnum misjafnlega mögulegt að víkja sér undan skattgreiðslunni, sem söluskattur aftur á móti útilokar. Einnig hefur það verið talið nokkurs virði, að með söluskatti sé skattgjaldandanum veitt meira sjálfdæmi en við aðra skattlagningu. Þegar t.d. söluskattur leggst á lúxusvörur, verður skattgreiðandinn sjálfur að meta greiðslugetu sína, gera upp við sig, hvort hann vill greiða tiltekinn skatt til að eignast hlut eða lífsþægindi, sem hann þó gæti verið án. Tryggve Bratteli, fjmrh. Noregs, svaraði mjög skemmtilega þeirri gagnrýni, sem söluskattskerfið hefur sætt, í erindi, er hann hélt hér í Reykjavík á fundi norræna þingmannasambandsins árið 1956. Hann benti á, að í Noregi væri 10% söluskattur, sem á sínum tíma hefði sætt töluverðri gagnrýni og verið kallaður skattur á hina fátæku. En hann upplýsti, að lífskjör manna hefðu batnað í Noregi frá þeim tíma, er skatturinn var upp tekinn, vöruvalið hefði aukizt og lífskjörin almennt orðið betri og jafnari en áður var. Hann bætir að vísu við, með leyfi hæstv. forseta: „Af þessu leiðir að sjálfsögðu ekki, að hægt sé að halda því fram, að veltuskatturinn út af fyrir sig hafi stuðlað að því, að vöruúrval sé meira og betra, né heldur hinu, að hann út af fyrir sig hafi gert lífskjörin jafnari. Hitt er annað, að veituskatturinn hefur verið þáttur í framkvæmd stjórnarstefnu, sem leitt hefur til meira vöruúrvals og jafnari lífskjara.“ Og þannig er einmitt tilætlunin, að þessu verði einnig háttað hér á Íslandi. Ég mun þá að lokum víkja fáeinum orðum að þeim brtt., sem n. flytur í heild og eru á þskj. 211. Í 4. gr., II. kafla, er lagt til, að grein sé felld niður, sem óþörf er talin, og að ekki verði innheimtur söluskattur af sölu happdrættismiða eða af líftryggingu. Þar sem happdrætti eru oft aðal- og stundum eini tekjustofn félagasamtaka, sem vinna að margs konar mannúðar- og menningarstarfsemi í landinu, sem ríkið og bæjarfélög yrðu ella að standa straum af, þótti ekki forsvaranlegt að skattleggja þessa starfsemi. Varðandi líftryggingar er það sjónarmið nefndarinnar, að kaup á líftryggingu sé ein tegund sparifjármyndunar, og þar sem annað sparifé landsmanna er skattfrjálst að lögum, þótti ekki eðlilegt að skattleggja þessa sérstöku tegund sparifjár með söluskatti. Þá eru lagðar til breyt. á 6. og 7. gr., II, kafla, og 17. gr., III. kafla, sem miða að því að láta flugvélaviðgerðir innanlands verða aðnjótandi svipaðrar aðstöðu og gert er ráð fyrir að skipaviðgerðir hafi samkv. frv. þessu og að stuðla að því, að sú starfsemi megi haldast áfram í landinu. Um þessi atriði þarf þó að kveða nánar á í reglugerð, m.a. afmarka skýrt, hvað til flugvélavarahluta teljist, svo að ekki verði um misnotkun á þessari undanþágu frá söluskatti að ræða. Að þessum brtt. stendur fjhn. öll. Meiri hl. n. vill að þeim framgengnum mæla með því, að frv, verði samþykkt í heild.



Herra forseti. Eins og frsm, meiri hl. n. skýrði frá, var ekki samkomulag í fjhn. um þetta frv. Ég hef gert sérstakt nál., sem nú er í prentun og væntanlega verður útbýtt, áður en langt um liður. Ég geri það þar að till. mínni, að þetta frv. verði fellt. Fari hins vegar svo, að ekki verði á það fallizt, mun ég taka það til athugunar milli 2. og 3. umr., hvort reynandi sé að flytja brtt. við frv., en legg engar brtt. fram við þessa umr. Í frv. þessu, sem er stjfrv., er gert ráð fyrir söluskatti tvenns konar. Það er gert ráð fyrir því að leggja 3% skatt á innanlandsviðskipti yfirleitt. Skattur sá á að verða mjög yfirgripsmikill. Hann á að leggjast á flest viðskipti manna á milli. En við lifum nú á mikilli viðskiptaöld, og skipti manna eru margvísleg og mikil: Skatturinn á að leggjast á andvirði seldrar vöru og verðmæta, og hann á að leggjast á endurgjald fyrir hvers konar starfsemi og þjónustu með tiltölulega fáum undantekningum. Þessi víðtæki skattur á að koma í staðinn fyrir tiltölulega takmarkaðan skatt, sem að undanförnu hefur verið tekinn af vissri þjónustu og iðnaðarframleiðslu. Að undanförnu hefur verið tekinn söluskattur af innfluttum vörum, miðaður við tollverð þeirra og innheimtur við tollmeðferð vöru, en nú á samkv. þessu frv. á þessu ári að hækka þennan skatt svo mjög, að hann meir en tvöfaldast. Hann hækkar úr 7.7%, sem hann er nú, í 16.5%. Það liggur í augum uppi, að þessi hækkun á söluskattinum, sem tekinn er af innfluttum vörum, og einnig þessi nýi, almenni söluskattur af innanlandsviðskiptum, þeir verða til þess að hækka mjög vöruverð í landinu. Ég vil aðeins nefna hér fjögur dæmi um verðhækkanir af völdum gengisbreytingarinnar og þessa söluskatts, ef frv., sem hér liggur fyrir, verður samþykkt. Ég tek hér helztu tegundir byggingarefnis. Útsöluverð á timbri mun hækka vegna gengisbreytingarinnar um 42.95%, og hækkun á söluskatti mun valda hækkun á þessari vöru, sem nemur 14.12%, ef miðað er við timburverðið, sem var fyrir gengisbreytinguna. Verðhækkunin á þessari vöru er þá alls vegna gengisbreytingar og hækkunar á söluskatti rúmlega 57%. Þakjárnið hækkar í verði vegna gengisbreytingarinnar um 42.48%, og vegna hækkunar á. söluskatti bætist við verð þess 14.2%. Verðhækkun þessi er því alls 56.68%. Steypustyrktarjárnið hækkar vegna gengisbreytingarinnar um 38.52% og vegna hækkunar á söluskatti um 13.74%. Alls er verðhækkun á því 52.26%. Það liggur í augum uppi, að verðhækkunin á þessum vörum og öllum öðrum innfluttum efnivörum til bygginga verður til þess að hækka stórkostlega byggingarkostnaðinn og torvelda byggingarframkvæmdir. En aðrar innfluttar vörur hækka vitanlega í verði einnig og verðhækkunin þá svipuð og á þessu. Ég vil nefna hér eitt dæmi um verðhækkun á nauðsynlegum vélum. Það eru dráttarvélar, en þær eru nú á dögum eins nauðsynlegar bændum við búreksturinn og það er nauðsynlegt fyrir útvegsmenn að hafa vélar í sínum fiskibátum og jafnnauðsynlegar bændunum og iðnaðarmanni er nauðsynlegt að hafa vélar í sinni verksmiðju. Dráttarvél, sem bóndinn þurfti að greiða fyrir, áður en genginu var breytt, 52200 kr., kostar nú eftir gengisbreytinguna 77414 kr. En verði þetta frv. samþykkt, þá mun, þegar áhrifa þess fer að gæta, vélin komast upp í 85765 kr. Þetta er hækkun, sem nemur 33565 kr. á þessu tæki. Það sjá allir, að með þessum gífurlegu hækkunum er þeim mönnum, sem nauðsynlega þurfa að kaupa ný tæki til atvinnurekstrarins, gert það ákaflega örðugt og í mjög mörgum tilfeilum alveg ókleift. Þetta bitnar á öllum atvinnugreinum landsmanna, iðnaði, sjávarútvegi og landbúnaði. Hv. frsm. meiri hl. var áðan að minnast á það, að söluskatturinn væri fremur ódýr í innheimtu. Þetta held ég að fái alls ekki staðizt. Svona yfirgripsmikill söluskattur er erfiður í framkvæmd, og það kostar mikið að leggja hann á, hafa eftirlit með skattheimtunni og innheimta hann. Það kostar áreiðanlega stórfé. Það þarf mikið starfslið í því sambandi, og kostnaðurinn af því verður mikill. Við höfum nú allfjölmennt liðvið tollgæzlu og innheimtu tolla af innfluttum vörum og einnig starfslið allfjölmennt við álagningu beinná skatta og innheimtu þeirra. Hér bætist við þriðja stofnunin, sem mun einnig kosta allmikið fé eins og hinar, sem fyrir eru, - stofnun með allmiklu starfsliði, sem hefur það verkefni að líta eftir þessari skattheimtu, innheimtu söluskattsins. En þrátt fyrir það, þótt miklu muni verða til kostað, þá er það alveg vafalaust, að það verða miklar vanheimtur á þessum skatti. Hann er þannig í eðli sínu, að það er fyrir fram vitað, að það verða Hálfdánarheimtur á honum. Þannig var raunin, þegar hann var í gildi hér fyrir nokkrum árum, og ekki sízt þess vegna var frá honum horfið. Hækkun á söluskatti samkv. þessu frv: nemur hárri fjárhæð í sílt. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að sú upphæð hefði nægt í útflutningssjóðinn og ríkissjóðinn til að jafna halla þeirra. En ég tel, að það hefði verið skynsamlegra að viðhafa aðrar aðferðir til að ná þessari upphæð, aðrar og skárri aðferðir, og það hefði vel verið hægt að finna þær. Með slíkri fjáröflun hefði verið hægt að tryggja framleiðsluna og afkomu ríkissjóðs, án þess að um aðrar og meiri álögur á almenning væri að ræða. Það hefði þá verið hægt að sleppa við gengisbreytinguna og allt það, sem henni fylgir. En úr því að stjórnarflokkarnir völdu gengisbreytingarleiðina, átti vitanlega að sneiða hjá skattahækkunum um leið. Því er ekki að heilsa hjá hæstv. stjórn og hennar stuðningsliði. Fyrst er samþykkt gengisbreyting, sem veldur geysilegum verðhækkunum, og svo fá menn skattahækkanir í ofanálag. Með þessu móti eru lagðar margfalt þyngri byrðar á almenning í landinu en nauðsyn krafði. En hvers vegna er þetta gert? Hvers vegna eru hv. stjórnarflokkar að gera öllum almenningi í landinu stórum erfiðara fyrir en þörf krefur með öllum þessum aðgerðum? Þetta er gert í ákveðnum tilgangi. Með þessum aðferðum og aðgerðum er verið að endurvekja íhaldsstefnuna, sem var brotin á bak aftur í alþingiskosningum hér á landi fyrir 33 árum. Formælandi þeirrar stefnu, sem þá beið skipbrot, hét Íhaldsflokkur. Þetta þótti ekki sigurstranglegt heiti til frambúðar, eftir að stefna hans hafði beðið ósigur, og þess vegna var skipt um nafn á flokknum. Hann var skírður upp og hefur síðan heitíð Sjálfstæðisflokkur. Stefnan er vitanlega sú sama og áður. Inni fyrir bjó það sama. Þetta var eins og þegar maður leggur til hliðar gömul föt, sem eru farin að slitna, og fær sér önnur ný hjá klæðskera. En síðan þetta gerðist, hefur Sjálfstfl. skort þingstyrk til þess að gera stefnuna gildandi þar til nú. Með kjördæmabyltingunni, sem gerð var á árinu sem leið, var verið að ryðja íhaldsstefnunni braut. Það voru allt of fáir, sem áttuðu síg á þessu. En þrátt fyrir það, þó að kjördæmabyltingin væri knúin fram og kosningar færu fram á næstliðnu hausti eftir hinu nýja fyrirkomulagi, þá vantaði Sjálfstfl. samt hjálparkokk á skipið, svo að ferðin gæti hafizt. En hann var þá svo heppinn að eignast hjálparkakk, fúsan til liðveizlu. Sá nefnist Alþfl. Í gamla daga vann hann að því með öðrum að víkja íhaldsstefnunni til hliðar. Nú hefur hann skipt um hlutverk. Nú tekur hann þátt í því að magna dýrtíðina í landinu og leggja þyngslabyrðar á almenning langt umfram það, sem nokkur þörf er á. Það eru enn ekki liðnir alveg fimm mánuðir frá síðustu alþingiskosningum. Í þeim kosningum sögðust frambjóðendur Alþfl. hafa stöðvað dýrtíð á s.l. ári. Þeir lofuðu að vinna þannig áfram, lofuðu að vinna að því að koma í veg fyrir vaxandi dýrtíð, og þeir lofuðu að vinna gegn nýjum álögum á almenning í landinu. Þeir fengu atkvæði hjá kjósendunum út á þetta, út á þessi fyrirheit. Hvernig lízt mönnum svo á efndirnar? Þeir eru vissulega ekki öfundsverðir, foringjar Alþfl., af sinni framgöngu. Að sjálfsögðu er íhaldsstefnan í dulargervi nú eins og í gamla daga. Þeir, sem eru að reyna að þrengja henni upp á þjóðina, segja ekki við fólkið eins og er, að þeir séu að gera því illmögulegt að byggja yfir sig með hækkun á byggingarefni, með hækkun á vöxtum og með takmörkunum á lánsfé. Nei, þeir segja ekki þetta. Þeir segja ekki við menn, áð þeir séu að gera þeim illkleift eða ómögulegt að kaupa nauðsynleg tæki til atvinnurekstrar. Nei, nei, þeir segja: Við erum að gera verzlunina frjálsa. Við erum að skapa jafnvægi í peningamálum og viðskiptamálum. - Þeir vekja ekki sérstaka athygli á því, að þeir séu með því að demba yfir fólk geysilegum verðhækkunum á öllu, sem það þarf að nota, að þrengja svo að fólki fjárhagslega, að ung hjón, þótt fullfrísk séu og vel vinnandi, geti ekki að dómi sjálfra stjórnarflokkanna annazt hjálparlaust uppeldi á einum einasta krakka, hvað þá ef þeir eru fleiri. Nei, þeir vekja ekki athygli á þessum afrekum sínum, en þeir segja í staðinn: Við erum að hreinsa til á heimilinu eftir vinstri stjórnina. Formælendur þessarar stefnu, íhaldsstefnunnar, styðja langum málflutning sinn við fræðikenningar af erlendum uppruna. Þeir leita tíðum til útlendra fræðimanna um fjármál og efnahagsmál til þess að fá þar stoðir undir það, sem þeir eru að framkvæma. En það er ákaflega vafasamt að byggja á slíku. Ég hef nú einhvern tíma í upphafi þessa þings aðeins vikið að því, en ég sé ástæðu til þess að gera það enn, að á næstliðnu hausti var einn slíkur útlendur fræðimaður á ferð hér á landi. Það var forstjóri Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu. Hann var hér í nóvembermánuði, og 29. dag þess mánaðar flutti hann fyrirlestur í hátíðasal háskólans um viðskiptahorfur Íslendinga í Vestur-Evrópu og einnig um þau efnahagsvandamál, sem Íslendingar eiga við að stríða. Það var að sjálfsögðu ýmislegt í þessum fyrirlestri athyglisvert, en ég get ekki stillt mig um að vitna hér í einn stuttan kafla úr þessum fyrirlestri forstjóra Efnahagssamvinnustofnunarinnar, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir hér m.a.: „Í sannleika sagt furða ég mig á því, að nálægt helmingi flárfestingarútgjalda ykkar skuli vera varið til íbúðabygginga og landbúnaðar. Þið verjið um 16% þjóðarframleiðslu ykkar til þessara tveggja þátta, miðað við 5% í löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar í heild. Vitaskuld þörfnumst við öll húsnæðis, en við verðum að haga útgjöldum okkar til íbúðabygginga eftir því, sem við höfum efni á, og það er augljóslega rangt af Íslendingum að verja miklu stærri hluta þjóðarteknanna til að byggja yfir sig heldur en aðrar þjóðir Efnahagssamvinnustofnunarinnar gera.“ Og hann segir enn fremur: „Í sjálfu sér er ekkert á móti fjárfestingu í landbúnaði. En það nær engri átt, að á Íslandi, þar sem aðstaða til landbúnaðar er langt frá því að vera ákjósanleg, skuli vera varið til hennar miklu meira hlutfallslega en í öðrum Evrópulöndum.“ Þetta segir sá vísi maður, og þetta þykir víst bára nokkuð góð latína hjá ýmsum ráðamönnum hér um þessar mundir. En hvað er þá um þetta að segja, þetta sem hann talar t.d. um húsnæðismál? Ég hefði haldið, að með í þann útreikning ætti að koma einhver athugun á því, hve þjóðarframleiðsla Íslendinga er mikil að meðaltali á hvern landsmann í samanburði við það, sem er í öðrum löndum. Eftir því, hve þjóðarframleiðslan er mikil á hvern landsmann, hlýtur það m.a. að fara, hve stóran hundraðshluta af henni í heild þarf að nota til kaupa á venjulegum neyzluvörum handa þjóðinni. Hefur það þá jafnframt áhrif á það, hve mikið er eftir af heildartekjum þjóðarinnar til þess að verja til framkvæmda. Það er ekkert minnzt á þetta, að það þurfi að líta á slíka hluti, í erindi þessa fræðimanns. Og hvað er að segja um landbúnaðinn? Hann virðist telja það sjálfsagt, að til framkvæmda í landbúnaði hér á landi verði varið jafnhárri hundraðstölu af heildartekjum þjóðarinnar og í öðrum löndum Vestur-Evrópu. Hvað segja menn nú um svona málflutning? Í Vestur-Evrópu eru lönd, sem eru þéttbýl og mjög ræktuð, en hér erum við í mjög stóru, en um leið kostaríku landi, þar sem svo er ástatt um landnámið, þar sem svo er ástatt um ræktun landsins, að það er aðeins nú á allra síðustu áratugum, sem telja má, að hér sé um ræktun að ræða, sem nokkru nemur. Nei, það er ekki við góðu að búast, ef slíkar kenningar erlendra fræðimanna eru hafðar að leiðarljósi hér á landi. Þá er ekki við góðu að búast. Þessa menn skortir m.a. þekkingu á íslenzkum málefnum til þess að geta dæmt réttilega um það, hvað hér eigi við, og þeir eru misvitrir eins og aðrir menn, þótt lærðir séu á bók. Íhaldsstefnan túlkar enn sem fyrr sjónarmið peningamanna. Hvað gefur mestan arð í augnablikinu? er það, sem þar er spurt um. Hitt er ekki eins stórt atriði í þeirra augum, að vinna að alhliða og almennum framförum í þjóðfélaginu og það um landið allt. Með aðgerðum ríkisstj. er verið að skerða stórkostlega möguleika almennings til framkvæmda. Það er verið að stöðva framfarasóknina á ýmsum sviðum. Þetta er óheillastefna. Og þess vegna á þjóðin að beita sér gegn henni og mun vafalaust gera það. Það eru u.þ.b. 150 ár liðin, síðan séra Jón á Bægisá kvað: „Fátæktin var mín fylgjukona, frá því ég kom í þennan heim.“ Hún fylgdi fleirum en séra Jóni á Bægisá á þeirri tíð, og hún fylgdi landsmönnum fyrr og síðar, lengi. Það má segja, að það sé fyrst á okkar öld, sem hefur rofað til, fyrst á okkar öld, sem fátæktin hefur orðið að þoka úr sessi. Það eru framfarirnar, sem hafa hrakið hana á flótta, framfarir á öllum sviðum og almennar framfarir. En aðgerðir núv. stjórnarflokka miða að því að leiða þessa gömlu og hvimleiðu fylgjukonu fortíðarmanna í öndvegi á ný. Það á að setja hana í húsmóðursætíð á fjölda heimila um land allt. Ekki er það álitlegt. Ekki mun það flytja þjóðinni farsæld. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins eitt vers í þulunni, sem stjórnarflokkarnir eru nú að þylja og á að vekja upp drauginn, fylgjukonu skáldsins á Bægisá. Móti þessu versi eins og öðrum í þeim kveðskap stjórnarflokkanna erum við framsóknarmenn. Þess vegna legg ég til, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Áður en ég vík að því máli, sem hér er til umræðu, vil ég leyfa mér að segja fáein orð við hv. 3. varaþm. Austf. (EinS). Við 1. umr. þessa máls hafði hann flutt jómfrúræðu sína, að sjálfsögðu með miklum hávaða og skörungsskap, eins og maður þekkir ræðuhöld hans að austan. Ég var svo óheppinn að vera ekki við, þegar ræðan var flutt, en hef síðan kynnt mér að nokkru innihald hennar. Í ræðu sinni veittist hv. þm. mjög að kaupfélögunum. Sá kafli ræðunnar er gamla níðið um þau, sem íhaldið í áratugi án árangurs hefur hamrað sýknt og heilagt á, og var ekki nema eðlilegt, að hv. varaþm. vildi krydda ræðu sína með nokkrum slíkum kjarnyrðum úr gömlum Morgunblaðsdálkum. Þennan ræðustúf um einokun kaupfélaganna o.s.frv. hafði hv. varaþm. haldið á fyrsta framboðsfundi sínum s.l. haust, á Hornafirði. Að þeim fundi loknum var það haft eftir vei metnum meðframbjóðanda hans, að þessi ræða Einars Sigurðssonar væri þannig, að hann, þ.e. meðframbjóðandinn, mundi þurfa langan tíma til þess að laga það í Hornafirði, sem aflaga hefði farið við þessa ræðu. Hvað sem þessu líður, flutti hv. varaþm. ekki oftar en á Hornafirði þennan hluta framboðsræðu sinnar, og ætla ég, að sá hinn gætni og prúði meðframbjóðandi hans hafi ráðið þar nokkru um, að sá kafli var ekki oftar fluttur á yfirreið frambjóðandans um Austurland s.l. haust. Það getur út af fyrir sig ekki talizt svo mjög óeðlilegt, að maður með innræti hv. varaþm. í garð kaupfélaganna noti nú tækifærið, þegar hann flytur sína jómfrúræðu hér á Alþingi, til þess að ætla níði um kaupfélögin allmikið rúm í ræðu sinni. Þessi maður er búinn svo mörgum frumkröftum jarðar, að hver maður, sem kynnist hónum, verður að skilja, að hann verður að fá að gjósa af og til. Það er eins og ég sagði, það er fjarri mér að fara að elta ólar við þennan hv. varaþm. út af illmælum hans í garð kaupfélaganna. En það var visst atriði í þessari jómfrúræðu, sem var náttúrlega ekki jómfrúræða að því leyti, að hann hefur oft flutt hana, einu sinni á Hornafirði og svo á gatnamótum og úti undir bæjarvegg, þegar hann hefur haft tækifæri til að hvísla slíkum sögum að einum og einum manni. En það, sem ég ætlaði að gera aths. við í sambandi við þessa jómfrúræðu hv. varaþm., er þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Í haust,“ segir hann, „þegar stóð til að fara að ráða til sin báta, þá sagði kaupfélagsstjórinn á Hornafirði við smáatvinnurekanda þar: Heyrðu, góði minn, ég ætla ekki að kaupa af þér beinin eða lifrina í vetur. Þú getur lagt árar í bát.“ Það fer ekki á milli mála fyrir þá, sem eitthvað þekkja til á Hornafirði, um hvaða atvinnurekanda er hér að ræða, en nöfn skipta ekki máll í þessu sambandi. Þessi svokallaði atvinnurekandi hv. 3. varaþm. Austf, á einn bát, sem hann gerir út, og auk þess hefur hann af og til keypt eitthvað af fiski af öðrum bátum. Þótt hann að sjálfsögðu eigi kost á að leggja fisk sinn inn hjá hraðfrystihúsi staðarins, kýs hann heldur, sennilega til að skapa sér og sínum nokkra atvinnu, að verka fiskinn sjálfur, og skal það ólastað af mér. En bein og lifur úr þessum „atvinnurekandafiski“ hefur hann í vetur eins og ætíð endranær lagt inn hjá kaupfélaginu á Hornafirði. Ég vísa því á bug - og það með mestu fyrirlitningu - þessari rakalausu gróusögu varaþm., og ég lýsi hann ósannindamann að því, að kaupfélagið hafi nokkurn tíma meinað þessum atvinnurekanda að leggja þau fiskbein og þá lifur inn hjá sér, sem til hafa fallið á hans útvegi. Morgunblaðið, sem lætur sér fátt fyrir brjósti brenna, þegar kaupfélögin og kaupfélagsstjórarnir eiga í hlut, klígjar við rætninni í þessum orðum og fellir þau niður ásamt fleiru, þegar það birtir jómfrúræðu hv. 3. varaþm. Austf. Og það mætti e.t.v. verða til þess, að þessi hv. varaþm. hugleiddi það, eftir því sem honum mætti teljast sjálfrátt a.m.k., að haga svo orðum sínum hér á hv. Alþingi, að þetta aðalmálgagn flokksins gæti talið sér sæma að flytja orð hans út til landsmanna. Eins og ég gat um, hefur þessi atvinnurekandi hv. varaþm. dálitla saltfiskverkun, og til þess að svo megi verða, verður hann auðvitað að hafa salt. Fyrir nokkrum dögum kom saltskip til kaupfélagsins á Hornafirði. Hinn títtnefndi atvinnurekandi var sama sem saltlaus, og það varð niðurstaðan, að atvinnurekandinn fékk salt hjá kaupfélaginu, nægilegt salt, nákvæmlega á sama verði og kaupfélagið þurfti að greiða fyrir það. Og þetta gerist nærri því samtímis, að kaupfélagið gerir þetta og þessi hv. varaþm. flytur hér á hv. Alþingi rógsorð og rætin um kaupfélagsstjóra þessa kaupfélags. Sem betur fer, mun svona málflutningur vera sjaldgæfur, og ég ætla, að hann sé dæmalaus hér á hv. Alþingi, og ég tel þess vegna þarflaust að hafa um þetta atriði fleiri orð, en vil svo gjarnan víkja lítils háttar að málinu sjálfu, sem fyrir liggur. Í tilefni af framsöguræðu hæstv. fjmrh., þegar þetta mál var lagt fyrir, hefur hvarflað að mér mikil furða yfir, hvað sumir menn geta gengið langt í meira en vafasömum málflutningi og það jafnvel, þótt þeir viti, að áheyrendurnir eru málum svo kunnugir, að ekki er við því að búast, að þeir verði blekktir. Það, sem hæstv. fjmrh. sagði um söluskattsmálið í framsöguræðu sinni hér í hv. d., var vafalaust ekki gert í þeirri von, að hann gæti blekkt alþm. með málflutningi sínum, heldur í þeirri von, að með því að birta þetta í málgögnum flokksins yrðu einhverjir lesendur til að trúa. Annars verð ég að segja, að það virðist vera furðulega tilgangslaust að reyna þetta, því að ekki getur liðið langur tími, þar til fólkið sjálft fær að kynnast í þungum álögum hinum ömurlegu staðreyndum t.d. söluskattsins. Hæstv. ráðh. taldi, að nýi söluskatturinn í heildsölu og smásölu mundi gefa um 280 millj. kr. á þeim rúmu níu mánuðum, sem eftir eru af þessu ári. Og um leið komst hann ekki hjá því að viðurkenna, að yfir heilt ár mundu þessir skattar nema minnst eða hreint ekki undir 370 millj. kr. En ég tel sennilegast, að þessar álögur, nýju álögur, söluskattur í heildsölu og smásölu, muni reynast miklu hærri, og m.a. vil ég leyfa mér að segja það ugglaust í sambandi við heildsöluskattinn, sökum þess að það er vitað, að hæstv. ráðh. fæst ekki til að áætla innflutning ársins líkt því svo háan sem hann hlýtur að verða. Hæstv. ráðh. kom með tölur og útreikninga, sem áttu að sýna og sanna, að skattþegnarnir mundu græða á því að fá þennan nýja söluskatt yfir sig. Í sambandi við það hampaði hæstv. ráðh, mjög niðurfellingu tekjuskattsins á láglaunatekjur, en þó veit hann sem aðrir, að þeir, sem minnst bera úr býtum í þjóðfélaginu nú þegar, bera engan eða nær því engan tekjuskatt, og því síður ættu þeir að þurfa að kvíða tekjuskattinum, eftir að efnahagsmálalöggjöf þessarar hæstv. ríkisstj. hefur rýrt þær tekjur, sem þeir höfðu áður. Það er líka vitað, að hæstv. ríkisstj. ætlar öðrum en lægst launaða fólkinu fyrirhuguð skattfríðindi í sambandi við lækkun tekjuskatts. Munu þau fríðindi fremur falla hátekjumönnum í skaut, enda nær eðli og innræti þessarar hæstv. ríkisstjórnar að gleyma ekki slíkum mönnum. Allir útreikningar hæstv. fjmrh. um tekjuskattsfríðindi til handa láglaunamönnum með lækkun tekjuskatts móti söluskattsálaginu eru því blekking og gripnir alveg úr lausu lofti. Menn eru líka búnir að sjá í gegnum þá bragðvísi hæstv. ríkisstj. að vera aðeins með eitt álögufrv. í einu og telja svo fram gegn því eina frv. öll þau fríðindi, sem ríkisstj. telur sig hafa á boðstólum í sambandi við allt álögubrjálæðið. Mér virðist hæstv. ríkisstj. í þessu efni farast ekki ólíkt og óreiðumanninum, sem gefur mörgum lánardrottnum sinum á sama tíma ávísun á alla bankainnstæðuna, þó að hann viti, að í hæsta lagi verður ein þeirra innleyst. Það er því laust við, að þessi vinnubrögð geti talizt heiðarleg. Þau ein geta að mínum dómi talizt heiðarleg í þessu efni, ef hæstv. ríkisstj. hefði komið fram með öll sín álögufrv. í einu lagi, jafnhliða þeim svokölluðu fríðindum, sem hún þykist ætla að veita þjóðinni, og þar með gefið mönnum tækifæri til að skoða málið í heild. En það er ekki fjarri lagi að láta sér detta í hug, að þessi blekking ríkisstj. um meðferð mála og málaflutnings bendi til þess, að hún sé að reyna að hylja sig reykskýi í þeirri von, að hún komist í skjóli þess með málefni sín til þess, sem hún kallar í örugga höfn. Auk lækkunar tekjuskatts, sem sízt má mikils af vænta fyrir láglaunafólk, eins og ég er búinn að víkja að, hampar svo ríkisstj. mjög niðurfellingu þess söluskatts, sem nú er í gildi. Og hæstv. ráðh. dró hann rækilega og réttilega frá þeirri upphæð, sem hann ætlar og vill telja rétt að verði sú upphæð, sem fyrirhugaður söluskattur gefur. En jafnhliða ber að gæta þess, að hæstv. ráðh. áætlar fyrirhugaðan söluskatt miklu lægri en hann hlýtur að verða, og fyrst og fremst, eins og ég hef bent á, að söluskatturinn í heildsölu hlýtur að verða miklu hærri en hæstv. ráðh. vill vera láta, einfaldlega vegna þess, að hann hefur allt aðra innflutningstölu, sem hann leggur til grundvallar, heldur en þá, sem mun verða í raunveruleikanum. Og það mætti segja mér, að það kæmi síðar í ljós, að hæstv. ráðh. drægi í raun og veru tvisvar frá þá upphæð, sem nemur þeim söluskatti, sem nú á að leggja niður. Fyrst og fremst dregur hann frá töluna, sem sá söluskattur var áætlaður, og enn fremur lætur hann liggja milli þils og veggjar upphæð, sem mun nema a.m.k. mjög svipaðri upphæð í vantalinni innflutningsáætlun. Þá reiknar hæstv. ráðherra út, hvað útsvör muni lækka vegna söluskattshluta sveitarfélaganna. En hefur hæstv. ráðh. íhugað eða reiknað það út, hvað efnahagsmálalöggjöf ríkisstj. hlýtur að auka rekstrargjöld sveitarfélaganna? Kemur þar margt til greina, svo sem gífurleg vaxtahækkun, aukin útgjöld vegna trygginga o.fl., o.fl., sem fylgir rekstri hvers sveitarfélags. Það liggur því ekki fyrir, að hlutur sveitarfélagsins af söluskatti geti gengið til þess að lækka útsvör frá því, sem þau hafa verið að undanförnu, og það er hreint ekki sennilegt, að svo verði, og allra sízt hjá þeim sveitarfélögum, sem helzt hefðu þurft einhverrar aðstoðar með vegna mikilla áhvílandi skulda. Þessi fríðindaávísun hæstv. ráðh. verður því að teljast vægast sagt mjög vafasamur pappír. Hæstv. ríkisstj. ætti að vera farin að gera sér grein fyrir, að þessar annars landsföðurlegu prédikanir ríkisstj. um fríðindi og svo að segja fullar bætur fyrir allar álögur hennar, eru algerlega þýðingarlausar og gera hlut hennar í raun og veru verri en annars. Veit ríkisstj. virkilega ekki, að fólkið er að byrja að gera sér sjálft grein fyrir, hver er hinn bitri sannleikur varðandi álögubrjálæði hennar? Veit hún það ekki, að fólkið er farið að þreifa á staðreyndum í þessu efni, sem eru allt aðrar en þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur viljað vera láta? Fólkið veit, að nauðsynjavörurnar ásamt öllu öðru eru að stórhækka, og þegar söluskattur hæstv. fjmrh. hefur verið lagður á, þá hafa t.d. lífsnauðsynlegar kornvörur eins og hveiti, svo að dæmi sé nefnt, hækkað um meir en 40% frá því, sem það var fyrir gengisfellinguna. Kaffi hækkar um rúmlega 58%. Ódýrustu bómullarvörur, sem venjulegt fólk notar mest til klæðnaðar, munu þá hafa hækkað um meira en 82% frá því, sem það var fyrir gengisfellinguna, og skófatnaður, ódýrasti skófatnaður, mun hafa hækkað um svipaða upphæð eða rúmlega 82%. Og svona má halda áfram að telja. Það má vel vera, að ríkisstj. reyni í einstökum tilfellum að milda eitthvað þessa óskaplegu verðhækkun og greiða eitthvað niður, en vissulega greiðir hún ekki niður með öðru fé en því, sem hún kreistir undan nöglum skattþegnanna. Ég minntist hér á örfáar bráðnauðsynlegustu neyzluvörur. En það er sömu sögu að segja, hvar sem niður er gripið, t.d. í sambandi við rekstrarvörur atvinnuveganna. Og ekki er betri sagan í sambandi við það, ef menn vilja kaupa sér meðalstóran bát. Hann hefur hækkað um nálægt 50% eða sem skiptir milljónum króna. Sömu sögu er að segja í sambandi við öll veiðarfæri, sem slíkum bát verða nauðsynlega að fylgja. Og ekki er betri sagan af landbúnaðarvélunum, svo sem dráttarvélum ásamt tilheyrandi vinnuvélum, sem nú eru hverjum bónda lífsnauðsyn. Dráttarvélar, sem kostuðu fyrir gengisfellingu 59192 kr., kosta nú með söluskatti hæstv. fjmrh. 97450 kr. og hafa því hækkað við gengisfellinguna og álögur hæstv. ríkisstj. um meir en 64%, og þessi verðhækkun nemur í krónutali nærri því 40 þús. kr. Ofan á bætist svo það, að fæstir bændur geta risið undir að taka lán til slíkra vélakaupa, fyrst og fremst vegna vaxtaokursins, og þótt einhverjir bændur vildu leggja út í slíkt lántökuævintýri, virðast þeir ekki eiga kost á því vegna þess, hvernig ríkisstjórnin hefur gengið frá málum útlánabankanna. Auk þessarar verðhækkunar á dráttarvélinni, sem ég nefndi, kemur svo auðvitað samsvarandi verðhækkun á þær heyvinnuvélar, sem dráttarvélinni verða að fylgja, svo að bóndanum geti orðið vélin að liði. Ef hæstv. landbrh. vildi nú hugleiða þetta mál, þá væri það æskilegt, ef til nokkurs væri til hagsmuna fyrir bændur. Ég geri ekki miklar kröfur til þessa hæstv. ráðh. frekar en annarra hæstv. ráðh. í þessari ríkisstj., en svo mikils mætti ætlast til, að þessi hæstv. ráðh. hugleiddi það tjón, sem hann hefur gert þeim bændum, sem fram að þessu hafa a.m.k. viljað trúa á hann. Í tíð vinstri stjórnarinnar hamaðist hann gegn þeirri verðhækkun, sem þá varð á landbúnaðarvélunum. Hann taldi þá, að sú hækkun, sem átti sér stað, væri það mikil, að bændur gætu ómögulega undir risið, og það væri í raun og veru ekkert vit í því fyrir þá að steypa sér út í þá fjárglæfra að fara að kaupa dráttarvélar og aðrar heyvinnuvélar á þessu brjálæðisverði vinstri stjórnarinnar. Og ég held, að hann hafi talað þannig, að það mætti a.m.k. hafa skilizt svo, að hann ráðlegði bændum að hætta við að kaupa vinnuvélar, dráttarvélar og annað slíkt í bili, í þeirri von, að hann kæmist aftur í sæti landbrh. og mundi þá ekki draga að færa þetta ranglæti vinstri stjórnarinnar í garð bænda aftur til betri vegar. Og nú er komið að því, að hans er mátturinn, en dýrðin bara sú, að hann lætur hækka dráttarvélarnar um tæpar 40 þús. kr. Þeir bændur, sem trúðu þessum núv. hæstv. landbrh. og biðu með vélakaup sín þess vegna, þekkja nú væntanlega betur, þótt það sé dýru verði keypt, hvað má treysta orðum þessa hæstv, ráðherra. A.m.k. í þessu tilfelli hafa orð hans orðið þeim bændum, sem hafa hagað sér samkv. þeim, furðu dýr. En svo að ég snúi mér aftur að söluskattsmálinu í heild og ræðu hæstv. fjmrh., þá minnist ég þess, að hæstv. ráðh. talaði fjálglega um, hve núv. söluskattur væri meingallaður og erfiður í framkvæmd, auk þess sem hann væri mjög ranglátur. Ég er að því leyti alveg sammála hæstv. ráðh., að ég tel, að allur söluskattur, fyrst og fremst í smásölu, hafi alla þá ókosti til að bera, sem hæstv. ráðh. minntist á, og eðlilega því meiri sem með söluskattsálagi er seilzt eftir hærri fjárhæðum. Söluskattur ríkisstj. í smásölu er því að mínum dómi ranglátasta skattaformið, sem hún gat fundið upp á að beita. Og hann er einnig, eins og hæstv. ráðh. gaf líka í skyn, ógeðfelldasta skattaformið sökum þess, hve hann er erfiður í innheimtu. Ég veit, hvað hæstv. ráðh. hafði í huga, þegar hann hagaði orðum sínum svo, að skatturinn væri erfiður í innheimtu. Hann veit það eins og aðrir af fenginni reynslu, að það er einatt hætt við því, að þeir menn séu til, sem hafi tilhneigingu til að gera sér söluskatt að meiri eða minni féþúfu og freistist þar af leiðandi til að láta eitthvað af honum verða eftir í sínum kassa, í staðinn fyrir að láta hann allan renna í ríkiskassann. Þetta er mannlegur breyskleiki, sem þekkist og ég heyrði að hæstv. ráðh. gerði sér grein fyrir. Og auk þess er söluskattur í smásölu alveg sérstaklega ranglátur, þar sem hann leggst með jöfnum þunga jafnt á lífsnauðsynjar og annað, og leggst því með miklum þunga á lífsnauðsynjar fólksins, einmitt þegar sízt skyldi. Þrátt fyrir allt þetta segir hæstv. fjmrh., að smásöluskatturinn skuli fram, enda skulu nú smáfuglarnir fyrst og fremst plokkaðir, og ég veit, að hæstv. ráðh. telur óþarfa fyrir sig að fá sér dýra vél til þeirra hluta. Og skatturinn er fyrirhugaður svo umfangsmikill, að hann á að ná yfir svo að segja alla hluti nema andrúmsloftíð, kalda vatnið og nýmjólkina. Þetta telur hæstv. ráðh. út af fyrir sig góðra gjalda vert. En þær 100 millj., sem talið er að einhvers staðar hafi týnzt eða misreiknazt, hafa e.t.v. gleymzt, þegar þeir hættu við að skattleggja framantaldar nauðsynjar. Þar í liggur e.t.v. útskýringin á hinum týndu 100 millj. En vilji einhver breyta til um svaladrykkinn og fá sér heldur mjólkursýru í staðinn fyrir vatn, þá verður hann að borga söluskatt, og þurfi einhver fjárhagsins vegna að þrengja kost sinn og sinnar fjölskyldu með því að kaupa a.m.k. að einhverju leyti undanrennu til matar í staðinn fyrir nýmjólk, þá skal hann borga söluskatt. Hér er rösklega að unnið og allt á sömu bókina lært. Það hefur verið reiknað út, að samtals muni álögur hæstv. ríkisstj. á þjóðina, að meðtalinni gengislækkuninni, nema á annan milljarð króna árlega, og þetta á að gerast án þess, að menn fái á móti nokkuð uppborið í hækkuðum launum. Þessar álögur munu vissulega ekki vera ofreiknaðar. Það mætti heldur segja mér, að þær reyndust vanreiknaðar, þegar öll kurl verða séð og þau verða öll til grafar komin. Samt telur ríkisstj., að kjaraskerðingin verði aðeins 3%. Svo kemur hæstv. fjmrh. með sinn söluskattspinkil og vill endilega koma honum ofan á milli klyfjanna. Hann segir um leið við þjóðina: Það er óhætt að trúa mér, að þessi böggull minn inniheldur ekki kjaraskerðingu, heldur kjarabætur. - Og líklega fer svo, að hæstv. ríkisstj. fer að reyna að telja mönnum trú um, að kjarabætur söluskattsins muni fyllilega vega upp á móti þessari 3% kjaraskerðingu, sem gengislækkunin hefur verið af hæstv. ríkisstj. talin valda. Og sjá, þá er allt fullkomnað, mun þessi hæstv. prestlegi og prúði fjmrh. segja. En margir eru þeir, sem trúa ekki á kraftaverk og sízt að þau geti gerzt nú á tímum. En hvers vegna skyldu menn ekki trúa á kraftaverk, þegar t.d. Kristur sjálfur með sína 12 lærisveina gat mettað 5000 manns með nokkrum fiskum og fáeinum brauðum, - hvers vegna skyldu menn ekki trúa á kraftaverk, segi ég aftur, ef hæstv. forsrh., Ólafur Thors, með aðeins 6 lærisveinum getur haldið 170 þús. manna þjóð áfram vel mettri og í alla staði vel á sig kominni, þótt hann hnupli frá henni á annan milljarð króna árlega? En ég er eins og Tómas, ég vil fá að þreifa á. En því miður veit ég, að sú áþreifing verður mér og öðrum til sárra vonbrigða. Þjóðin mun reyna, að hér eru ekki kraftaverkamenn á ferðinni, heldur sjónhverfingamenn, sem fyrr eða síðar hljóta að falla í gólfið, og þjóðin situr eftir með sárt ennið, fátækari, en reynslunni ríkari en áður.



Frv. hæstv. ríkisstj. um söluskatt, sem boðað hafði verið að flutt yrði á Alþingi, var lagt fram í Ed. nú fyrir nokkrum dögum. Við afgreiðslu málsins í hv. Ed. voru engar efnislegar breyt. gerðar á frv.; heldur var það samþ. að mestu óbreytt. Sjálfsagt hafa menn ekki búizt við því, að fram kæmi í frv. nein stefnubreyting hjá hæstv. ríkisstjórn. Menn eru nú orðnir ýmsu vanir og m.a. því, að þau mál, sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt hér, eru barin í gegn af meira offorsi en áður hefur þekkzt og til þess notuð öll hugsanleg og óhugsanleg meðul. Það, sem ríkisstj. ákveður, skal fram, hvað sem hver segir. Í sambandi við þessi efnahagsmál öllsömun mætti að sjálfsögðu margt segja, og það er búið að segja margt orðið um þau. Menn eru orðnir ýmsu vanir í sambandi við efnahagsmálin og afgreiðslu þeirra hér, eins og áður hefur verið bent á, og þá ofsalegu fjárplógsstarfsemi, sem ríkisstj. berst fyrir og aldrei í sögu Alþingis hefur nálgazt það hámark, sem nú er stefnt að með auknum álögum á þjóðina. Það má vel vera, að það sé tilgangslítið að ræða við hæstv. ríkisstj. um þessi mál. Sjáanlegt er, að hún hefur þegar tekið sínar ákvarðanir í krafti þess þingmeirihluta, sem að henni stendur. Ég er einn af þeim, sem eru ekki alveg vissir um, að það sé ætíð og ævinlega rétt pólitísk afstaða og rétt pólitísk hyggindi að neyta í einu og öllu krafta meirihlutavalds og taka að engu leyti til greina óskir og ábendingar frá stjórnarandstöðunni. Ég álít t.d., að slík afstaða til stjórnarandstöðunnar sé síður en svo hyggileg vinnubrögð. Það má vei vera, að hæstv, ríkisstj. telji sig ekki standa pólitískt sterkt meðal almennings í landinu og hún álíti, að með því að mæta að einhverju leyti kröfum og óskum stjórnarandstöðunnar á einn eða annan hátt, þá sé hætta á því; að hin pólitíska spilaborg hennar bresti, jafnvel hrynji saman. Annars eru starfsaðferðir hæstv: ríkisstj, út af fyrir sig ákaflega merkilegt mál, sem hægt væri ýmislegt um að segja. Það er t.d. mikið rannsóknarefni, hvernig á því getur staðið, að efnahagsmálin og söluskattsfrv. skuli ekki hafa verið lögð fram samtímis, svo nátengd sem þau tvö mál eru. Á þessum óvenjulegu og óeðlilegu vinnubrögðum hefur engin fram: bærileg skýring fengizt. Það er engin skýring og það er engin afsökun að bera því við, að hæstv. ríkisstj, hafi ekki haft nægan tíma til að undirbúa þessi mál og leggja þau fyrir bæði í einu, - það er engin afsökun. Það hljóta allir að sjá, að það hefði verið miklu eðlilegra og reyndar alveg sjálfsagt, að allar aðaltillögur hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum og öðrum hliðstæðum málum hefðu verið lagðar fram á Alþingi samtímis. Með því hefði fengizt betri yfirsýn yfir málin og þm. gefizt betra tækifæri til að kryfja málin frekar til mergjar. Auk þess hefði slík málsmeðferð haft mikinn tímasparnað í för með sér. Menn tala hér mikið um sparnað. Menn tala um, að það sé mjög nauðsynlegt að spara í öllum ríkisrekstri. En mér sýnist einmitt, að allar starfsaðferðir hæstv. ríkisstj. bendi í alveg þveröfuga átt. Ég þarf ekki mörgum orðum um það að fara, en það er vitað, að aldrei á Alþingi Íslendinga hefur verið lagt fram fjárlagafrv. með jafnháum upphæðum og nú. Bendir það í sparnaðarátt? Er ekki alltaf verið að stofna til nýrra embætta? Hefur ekki hæstv. ríkisstj. m.a. stofnað heilt ráðuneyti? Ég held það - með fjölda starfsmanna, miklu skrifstofuhaldi o.s.frv. Það bendir sannarlega ekki í þá átt, að hæstv. ríkisstj. sé á sparnaðarleiðinni, síður en svo. Það hafa verið boðaðar alhliða breytingar á skattalöggjöfinni. Ekkert frv. er enn þá fram komið frá hæstv. ríkisstj. um það mál. Hvað veldur því? Eftir hverju er verið að bíða með að koma með slíkt frv. fram? Það hefur verið boðað, að það ætti að lækka tekjuskattinn. Það var gert í frv. um efnahagsmálin. En endanlegt frv. um þetta er ekki komið fram. Þá ræða hæstv. ráðherrar um lækkun tekjuskattsins sem orðinn hlut, og nú er farið að ræða um lækkun útsvara. En hver trúir því í alvöru, að útsvörin verði lækkuð, á sama tíma sem flestir útgjaldaliðir bæjarfélaganna hljóta að hækka stórlega vegna aðgerða ríkisstj. og Alþingis? Ég tel það mikinn vafa, þó að Reykjavíkurbær geti ausið af nægtabrunni sinna skattgreiðenda hér, með þeim aðgerðum, sem nú er verið að gera, að Reykjavíkurbær geti lækkað svo sem neitt útsvörin frá því, sem þau voru í fyrra. Ég hef fylgzt með því, hvernig útsvörin hafa verið afgreidd úti á landi hjá hinum ýmsu bæjum. Ég minnist ekki, að í einu einasta bæjarfélagi hafi útsvar verið lækkað nema í einu, á Akureyri, og það eru taldar vera mjög óraunhæfar aðgerðir. Margt furðulegt hefur komið fram í umræðum um þessi mál undanfarna daga. Því er t.d. haldið fram, að vaxtahækkunin auki ekki dýrtíðina í landinu og að vaxtahækkun eigi ekki að koma fram í verðlaginu. Svona málflutningur er hinn furðulegasti. Hver trúir svona málflutningi? Hver trúir því, að kaupmaður, sem verður að taka víxil í banka eða sparisjóði með 11% vöxtum - og 111/2 eða 12% á framlengingarvíxlum, sleppi að setja það inn í vöruverðið? Ja, hver trúir því? Ekki ég. Trúir hæstv. fjmrh. því? Trúa hv. þm. stjórnarflokkanna því, að svona lagað sé hægt áð bera á borð fyrir almenning? Þá er verið að reyna að telja þjóðinni trú um, að hinar nýju efnahagsráðstafanir séu ekki neinar byrðar fyrir almenning, í hæsta lagi svolítil óþægindi. Staðreyndin er hins vegar sú, að varla líður sá dagur, að ekki komi fram nýjar og nýjar stórhækkanir, stórkostlegar hækkanir. Seinast í dag var það birt í blöðunum, að t.d. allar tóbaksvörur í landinu hefðu stórlega hækkað. Ja, tóbaksvörur eru algengar neyzluvörur, sem almenningur í landinu almennt notar, og það gengur út yfir tekjur fólksins hin stórkostlega hækkun á þeim. Það gengur út yfir það, að fólkið verður að neita sér um margt annað, vegna þess að allar vörur í landinu hafa stórhækkað og eru að hækka daglega frá 30 upp í 80%. Svo halda hv. stjórnarflokkar, að hér sé ekkert á ferðinni, hér sé ekki um neina hækkun að ræða, aðeins örlítil óþægindi. Jafnvel vörur, sem hæstv. ríkisstj. greiðir niður, eftir því sem blöð ríkisstj. hafa sagt og ríkisstj. sjálf, þær hækka, þær hækka mikið. En það er annað, sem er dálítið merkilegt við þetta, og það er það, að blöð hæstv. ríkisstj. eru alveg þögul sem gröfin yfir hinum nýju hækkunum. Ég minnist ekki að hafa séð það í einu einasta blaði, sem stendur að ríkisstj., að það sé minnzt á neinar hækkanir. Nei, nei, ekkert. En sú var tíðin, að Morgunblaðið, Vísir og Alþýðublaðið þögðu ekki yfir hækkunum, ef einhverjar urðu. Ég minnist þess á dögum vinstri stjórnarinnar. Þá var ekki þagað yfir því, að vörurnar hækkuðu. Þá komu fyrirsagnir á fyrstu síðum þessara blaða um stórkostlegar hækkanir af völdum og fyrir aðgerðir vinstri stjórnarinnar. Þá var ekki þagað yfir því, ef vörurnar hækkuðu. En þá gerðist líka annað. Þá gerðust þau stórtíðindi, að Sjálfstfl. gerðist kaupkröfuflokkur á Íslandi og meira að segja lét flokksmenn sína bjóða kauphækkun til vissra aðila. Það getur margt merkilegt skeð, jafnvel það, að Sjálfstfl. getur gerzt kaupkröfuflokkur, ef hann heldur, að hann græði á því pólitískt. Nei, annar eins hráskinnsleikur hefur aldrei áður verið leikinn. Aldrei hefur meiri blekkingum og lýðskrumi verið beitt en þá var gert af Sjálfstfl. Og enn er sömu aðferðunum beitt, lýðskrumi og blekkingum. Nú er ekki hvatt til verkfalla reyndar. Nei, nú er fólkinu bara sagt, að það hafi lifað um efni fram og það verði að fórna einhverjum hluta launa sinna, svo að kapítalisminn á Íslandi geti lifað, annars sé hann búinn að vera, auðvaldsþjóðfélagið sé alveg í andarslitrunum. Ja, það er ekki lítið: sjálft auðvaldsþjóðfélagið á Íslandi var alveg komið að því að deyja. Og þá náttúrlega hljóp hæstv. ríkisstj. upp til handa og fóta til þess að bjarga því, - bjarga því, sem bjargað yrði. Og að ætla sér að lifa á Íslandi, án þess að auðvaldið sé alls ráðandi, það væri alveg óhugsandi út frá sjónarmiði þessara manna. Þannig er fólkinu sagt í öðru orðinu, að það þurfi að færa fórnir, í hinu orðinu, að það færi engar fórnir. Hvað rekur sig hér á annars horn, hver æpandi mótsögnin á móti annarri. Það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. telji, að fólkið í landinu sé hætt að hugsa og það sé óhætt að bjóða almenningi upp á hvað sem vera skal. Heldur nú hæstv. ríkisstj. - og ég endurtek: Heldur hæstv. ríkisstj., að verkalýðssamtökin t.d. láti það viðgangast til lengdar, að kjör verkafólks og annarra launþega verði rýrð jafnstórkostlega og nú er stefnt að, án þess að til gagnráðstafana komi frá þeirra hendi? Dettur hæstv. ríkisstj. það virkilega í hug? Hæstv. ríkisstj. mun fyrr eða síðar sannfærast um, að það er óhugsandi, það er óvinnandi verk að stjórna Íslandi í baráttu á móti verkalýðssamtökunum. Auðvaldið á Íslandi hefur áður reynt að koma á fót sterkri afturhaldsstjórn, en allar tilraunir, sem gerðar hafa verið í þá átt, hafa verið fyrir fram dauðadæmdar, og eins mun nú verða, vegna þess að stefna þeirra í fjármálum og efnahagsmálum gengur á móti hagsmunum fólksins í landinu. Þetta er ákaflega einfaldur sannleikur, sem hæstv. ríkisstj. mætti gjarnan leggja sér betur á minni hér eftir en hún hefur gert hingað til. Alþýðan í landinu liður engri ríkisstjórn að traðka á rétti sínum, og hún mun ekki heldur láta nokkra misvitra fulltrúa auðmannastéttarinnar í ríkisstjórn og á Alþingi leiða yfir sig stórfellt kauprán, atvinnuleysi og fátækt. Það er engin ástæða til þess, að við á okkar góða landi séum að leiða yfir landið fátækt og örbirgð. Við, sem erum komin á þann aldur, sem ég er, þekkjum; hvað var að búa við fátækt, og við óskum ekki eftir henni. Og við munum beita öllum okkar samtakamætti, beita okkar samtökum á móti því, að slíkt ástand endurtaki sig sem var um 1920 og fram til 1930 og 1940. Það er algerlega vonlaust verk fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar að reyna að telja almenningi í landinu trú um það, að launin séu of há og hlutur hans af þjóðartekjunum sé of mikill. Menn vita, að þetta eru ósannindi, hvað sem öllum hagfræðilegum útreikningum líður. Efnahagsörðugleikarnir liggja ekki í of háu kaupgjaldi, síður en svo, heldur fyrst og fremst í skipulagsleysi í sjálfum þjóðarbúskapnum. Að ætla sér að reka þjóðfélagsbúið án nokkurs skipulags, án nokkurrar fyrir fram gerðrar áætlunar, er hrein og bein pólitísk glópska - ekkert annað; sem fyrr eða síðar hlýtur að hefna sín geipilega. Frá því að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum og fram á þennan dag er það eitt fremur öðru, sem einkennt hefur stefnu hæstv. ríkisstjórnar, og það er hið óhugnanlega skattaæði, sem virðist hafa gripið hæstv. ríkisstjórn. Mönnum hafði þó fundizt fulllangt gengið á skattabrautinni áður. Engar opinberar skýrslur liggja fyrir um það, hvað launafólk greiðir mikinn hluta af launum sínum til hins opinbera. Hins vegar telja menn, sem hafa rannsakað þetta lítillega, að ekki muni fjarri lagi að ætla, að íslenzkir launþegar greiði af launum sínum 45% til ríkis og bæja, þar með talin sjúkrasamlagsgjöld og tryggingagjöld. Séu þessar tölur ekki fjarri því rétta, sést, að hér er gengið lengra í skatta- og tollaálögum en í nokkru öðru landi í Vestur-Evrópu. Við Íslendingar búum þó ekki við það ástand að þurfa hér að kosta her, en það gera allar aðrar þjóðir í Evrópu. Þrátt fyrir það er þó skattaálagningin hér á Íslandi og tollaálagningin meiri en í nokkru öðru landi í VesturEvrópu. Með frv., sem hér liggur fyrir, er boðaður nýr og áframhaldandi söluskattur, söluskattur á allan almenning, sem er hreint og beint ekkert annað en nefskattur og leggst vitanlega og kemur harðast niður á þeim, sem hafa stærstu fjölskyldurnar. Stærstu fjölskyldurnar hafa ekki greitt háan tekjuskatt, heldur tiltölulega mjög lágan, en þessir nýju skattar koma með öllum sínum þunga og lenda með öllum sínum þunga mest á þeim, sem hafa flesta munna að fæða og klæða. Þessi skattur skal lagður á allar vörur og þjónustu, án þess að launþegar fái neitt í staðinn. Vísitöluna er búið að afnema. Það þýðir, að hvað mikið sem allt verðlag hækkar í landinu, fá launþegarnir engar bætur á móti. Á meðan vísitalan var í gildi, fengu þó launastéttirnar hækkaða vísítölu í nokkru samræmi við hækkað verðlag. Þetta öryggi launastéttanna, sem alveg tvímælalaust var mikið öryggi fyrir alla alþýðu gegn vaxandi dýrtíð, var mikill þyrnir í augum stóratvinnurekenda og afturhalds á Íslandi. Engin ríkisstj. hafði þó þorað að afnema vísitölukerfið, þar til nú að samstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. taldi sig hafa til þess nægilegan pólitískan styrk hér á Alþingi að ráðast þannig aftan að launþegasamtökunum á ósvífnari hátt en nokkur dæmi eru til í allri þingsögu Íslendinga. Í skjóli þeirra aðgerða að afnema vísitöluuppbót á kaup hefur svo hæstv. ríkisstj. lagt til, að hún fái mjög víðtækt vald í skattamálum og að lögleiddur verði nýr söluskattur, sem mun nema 161/2 % eða jafnvel meira. Það er erfitt að reikna út, hvað hinn nýi skattur kann að verða hár, það er hægt að láta sér detta í hug, að skatturinn verði samanlagt allt upp í 20%. Með svona aðferðum er gengið lengra á rétt verkalýðsfélaganna og annarra launþega en áður hefur þekkzt. Ég vil hér alveg sérstaklega sem einn af meðlimum verkalýðshreyfingarinnar mótmæla fyrir hönd verkalýðsfélaganna hinum síendurteknu árásum á lífskjör verkalýðsins og annarra launastétta, og ég er alveg viss um það, að þau munu áskilja sér allan rétt til að gera nauðsynlegar gagnráðstafanir, þótt siðar verði. Engar af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálum þjóðarinnar, eru gerðar að vilja launastéttanna, heldur þveröfugt. Allar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálum þjóðarinnar, eru gerðar án nokkurs samráðs við verkalýðshreyfinguna. Það hefur aldrei verið við hana rætt um eitt einasta atriði. Það hefur verið rætt við aðra. Það hefur verið rætt við samtök atvinnurekenda, við samtök kaupmanna, við samtök heildsala, það hefur verið rætt við þá, en alls ekki verið rætt við fulltrúa verkalýðsfélaganna um þessi mál. Þau eru þó stærstu fjöldasamtökin í landinu, og þess ætti ríkisstj. að vera minnug, að þau eru vald, sem er erfitt að brjóta á bak aftur, ef þau fara af stað á annað borð. Við skulum vona, að ekki komi til slíkra átaka, en ég tel mér skylt að aðvara ríkisstjórnina að halda ekki áfram á þeirri braut, sem hún er nú á. Hæstv. ríkisstjórn ber því að fullu og öllu ábyrgð á þeim afleiðingum, sem óumflýjanlega munu fyrr eða síðar fylgja í kjölfar þessara hrottalegu aðgerða og stórkostlegu árása á lífskjör fólksins í landinu. Alþýða manna um allt land mun taka sér tíma til að athuga sinn gang, athuga, hverjar afleiðingar hinar nýju aðgerðir í efnahagsmálum koma til með að hafa á lífskjörin, og að lokinni þeirri rannsókn og athugun mun fólkið í þessu landi taka sínar ákvarðanir og krefjast þess réttar, sem núv. valdhafar eru að reyna að ræna frá fólkinu. Réttinn til að lifa mannsæmandi lifi, þann frumburðarrétt mun alþýðan á Íslandi aldrei leyfa neinum að taka af sér. Þess skyldi hæstv. ríkisstj. minnast, að hún hefur verið aðvöruð. Hún ein ber því ábyrgðina á því, sem kann að verða gert. Hún hefur með aðgerðum sínum stuðlað að auknum stéttaátökum með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þetta frv. er bara einn hlekkur í þeirri miklu árásakeðju, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið og er að leggja á herðar allrar alþýðu. Þessi keðja verður slitin, og þessum árásum verður hrundið, það má hæstv. ríkisstjórn vera viss um.



Herra forseti. Ég mun ekki fara mörgum orðum um það frv. til laga um söluskatt, sem hér liggur fyrir, við þessa umræðu. Ég átti satt að segja ekki von á því, að hún færi fram fyrr en eftir helgi. Í þeim umræðum, sem orðið hafa um þetta frv. og önnur frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á þessu þingi, efnahagsmálafrv., hefur borið mjög á því, að talsmenn ríkisstj. hafa beitt fyrir sig tölum, sem hafa átt að sanna, að því er mér skilst, að ráðstafanir þessar mundu ekki þýða neina kjaraskerðingu fyrir svokallaða vísitölufjölskyldu í landinu, en vísitölufjölskyldan er, eins og menn vita, hjón með 2.2 börn, ef svo mætti segja. Ég vil taka það fram, að þó að ég dragi ekki í efa, að sá tölulegi útreikningur, sem hér hefur verið nefndur af forsvarsmönnum ríkisstj., geti verið réttur og sé það sennilega, þá er ég líka alveg jafnviss um, að áhrif þeirra efnahagsaðgerða, sem nú er verið að framkvæma, koma mjög verulega einmitt við heimili eins og vísitöluheimilið, að ég tali nú ekki um þau heimili, sem t.d. hafa fleiri börn en það heimili hefur. Vísitölukerfið er nefnilega þannig uppbyggt, að í vísitölugrundvellinum er ekki fjöldi vara, sem eru óhjákvæmileg nauðsynjavara öllum heimllum, eins og árferði hefur verið hér á landi á síðustu árum, og hafa því hækkanir á þeim vörum ekki áhrif í vísitöluútreikningnum. Enn fremur er í þessum útreikningi reiknað með því, að fjölskyldufaðir á slíku heimili hafi svo og svo miklar tekjur af yfirvinnu, eða ég held ég megi segja, að reiknað sé með því, að Dagsbrúnarmaður hafi einn tíma í eftirvinnu a.m.k. En mér þykir sýnilegt, að allar efnahagsráðstafanir ríkisstj. hljóti að hafa þau áhrif í framkvæmd, að mjög þrengist nú um atvinnu hjá launafólki í landinu, og hefur það þegar af þeirri ástæðu mjög mikil áhrif til þess að skekkja það dæmi, sem vísitöluheimilisdæmið er. Eitt atriði er enn þá, sem gerir að verkum, að allur samanburður eða öll mynd, sem við eigum að fá með því að reikna vísitöludæmið áfram, hlýtur að vera skakkur í rauninni, og það er, að nú er vísitalan greidd niður með niðurgreiðslum úr ríkissjóði, sem nema samkv. fjárlagafrv. á fjórða hundrað millj. kr. eða á milli fjórðungs og fimmtungs af heildarútgjöldum ríkissjóðs samkv. fjárlögum 1960. Það fer ekki milli mála, að slíkar niðurgreiðslur, sem beint er einmitt að þeim vörum í vísitölunni, sem vega hvað þyngst þar, hljóta að skekkja þetta dæmi stórlega, því að að sjálfsögðu eru þær 305 milljónir kr., sem nota á til að greiða niður vöruverð í landinu, fengnar með álögum á þjóðina, þannig að hér má segja, að verið sé að gefa það með annarri hendinni, sem tekið er með hinni. Það hefur komið fram hér í umræðunum, og ég held, að talsmenn ríkisstj. hafi ekki neitað því, að þær hinar nýju álögur eða tekjufærsla á milli stétta, eins og hæstv. menntmrh. vill kalla þær, nemi um 1100 millj. kr., ef reiknuð eru með áhrif þau, sem verða af gengisbreytingunni, og svo áhrif af skattaálögunum nýju. Það er staðreynd, sem er rétt að allir geri sér ljósa þegar, að á þessu ári á að minnka neyzlu og fjárfestingu þjóðarinnar um á annan milljarð króna, og ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, að í umræðum um efnahagsmálin hafi það komið fram, að neyzluvöruinnflutningur þjóðarinnar á árinu 1960 eigi miðað við sama gengi og gilti árið 1958 - að vera um 200 millj. kr. minni en hann var árið 1958. Það er því augljóst, ef menn hafa þessa meginstaðreynd í efnahagsmálaaðgerðunum í huga, sem sagt að neyzla og fjárfesting á þessu ári á að dragast saman um 1100 millj. kr. og að neyzluvöruinnflutningurinn til landsins nemi um 200 millj. kr. minna en hann gerði 1958, þá hljóta allir að sjá, að þetta hlýtur að koma einhvers staðar við, og það er hreinn barnaskapur að ætla sæmilega greindum mönnum áð trúa því, að einar 152 millj. kr., sem á að auka fjölskyldubæturnar um á árinu og að sjálfsögðu eru teknar úr ríkissjóði og goldnar af þegnum landsins, að þær ásamt 70 millj. kr. eftirgjöf í tekjuskatti komi í reyndinni nokkuð nálægt því að halda kjörum vísitöluheimilisins í sama horfinu á árinu 1960, eftir að áhrif efnahagsaðgerðanna eru komin fram, eins og kjör þessa vísitöluheimilis voru fyrir efnahagsráðstafanirnar. Ég hygg, að talsmenn hæstv. ríkisstjórnar séu að gera sjálfum sér litinn greiða með því að setja dæmið svo blekkjandi upp fyrir almenning, því að ég er sannfærður um, að þegar vöruverðshækkanirnar fara að koma í ljós, þá verða margir, sem kannske núna eru rólegir, órólegir og þykjast hafa verið illa sviknir af sínum fyrirsvarsmönnum hér á þingi. Í sambandi við söluskattsfrv., sem hér er til umr., vil ég taka fram, og ég sé enga ástæðu til þess að leyna því, að frá skattteknísku sjónarmiði er þar mjög margt til bóta frá því, sem áður hefur verið um söluskatt. Ég hef dálítinn kunnugleika af þessum málum, og mér hefur frá fyrstu tíð sýnzt út frá hreint skattteknísku sjónarmiði skoðað, að æskilegasta framkvæmdin og æskilegasta formið á söluskatti væri að viðhafa hið svokallaða einstigsskattkerfi, sem nú er verið að koma á, þ.e.a.s. að söluskatturinn sé ekki innheimtur nema einu sinni og aðeins á lokastiginu, og þá jafnframt að skattprósentan sé sú eina og sama yfir allt. Þá er því ekki að leyna, að það er líka kostur frá skattteknísku sjónarmiði séð að hafa undanþágur frá söluskattsgreiðslunni sem allra fæstar. En það þarf ekki endilega að vera bezta úrræðið í hinu daglega lífi, sem er bezt, skoðað frá sjónarhóll þeirra, sem standa eiga í skattaframkvæmdinni. Þær víðtæku undanþágur, sem hafa verið í sambandi við söluskattinn á undanförnum árum, hafa helgazt af því fyrst og fremst, að stjórnarvöldin hafa viljað hlífa almennum neyzluvörum fyrst og fremst við því að bera þennan skatt. Nú á að hverfa frá þeirri stefnu, því að nú á að fara að skattleggja kjötneyzlu og fiskneyzlu almennings í landinu, sem aldrei hefur verið lagður á söluskattur frá fyrstu tíð, eftir því sem ég bezt veit. Svona mætti áfram telja, að vörur, sem vega þungt í heimilisútgjöldum launamanna og hefur verið hlíft til þessa við álagningu söluskatts, eru nú teknar inn í og á þær er lagður fullur skattur. Söluskatturinn kemur því óneitanlega þyngra við þessar fjölskyldur en áður var, jafnvel þótt heildarupphæð söluskattsins, sem innheimta á af almenningi yfir árið, væri sú sama og áður var. Í sambandi við söluskattinn eða frv., sem nú á að fara að lögfesta hér í þingi, sýnist mér, að aðalhættan við það sé sú, að sá söluskattur, sem innheimtur verður af almenningi í landinu gegnum þann fjölda innheimtumanna, sem nú á að gera skylt að taka söluskatt, komi ekki allur til skila í ríkissjóðinn. Mér er kunnugt um,. að það söluskattsfrv., sem hér á að fara að lögfesta, er sniðið eftir norskum og sænskum lögum, og á framkvæmd þessarar löggjafar í Noregi er komin nokkuð löng reynsla. En það er greinilegt, að ef við ætlum að láta skatt þennan koma í ríkissjóðinn og hverfa ekki á leiðinni, frá því að neytandinn geldur hann í verzluninni og til ríkissjóðsins, þá verðum við að taka upp þó nokkuð víðtækt og sennilega þó nokkuð fjölmennt kerfi embættismanna til þess að fylgjast með skattaframkvæmdinni úti í bæ. Mér kæmi ekki á óvart, ef á að tryggja það nokkurn veginn, að söluskatturinn komi allur til skila, að það þyrfti að bæta við nokkrum tugum nýrra starfsmanna hjá ríkinu til þess að fylgjast með þessu, framkvæma birgðatalningar úti í bæ og gera þar bókhaldsrannsóknir. Einhver kynni nú að segja, að þær breytingar á tekjuskattslöggjöfinni, sem fyrirhugaðar eru, gerðu það að verkum, að á skattstofunni losnaði um fólk, sem mætti nota í þessu skyni. En svo er nú ekki. Sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir þá tekjuskattslækkun, sem nú á að framkvæma hjá launafólki, þá verður að vinna næstum öll þau sömu störf á skattstofunni, sem unnin hafa verið til þessa. Það gerir útsvarsálagningin. Það þarf að yfirfara öll framtöl framteljenda, alveg eins nú og áður, og því er það nauðsynlegt, ef eitthvert eftirlit á að hafa með söluskattsinnheimtunni, að auka þar verulega fjölda starfsmanna til þess að tryggja það, að innheimtur söluskattur komi til skila. Frá árinu 1956, sem var seinasta árið, sem smásöluskattur var í gildi, hef ég aflað mér upplýsinga, sem gefa það nokkuð til kynna, hversu skattur þessi getur komið misjafnt niður á rekstrarformum, t.d. í verzlun, ef eftirlit með skattskilunum er ekki stórlega aukið og betrumbætt frá því, sem nú er. Þá skeði það, að t.d. í Keflavík skilaði kaupfélagið þar á staðnum 158529 kr. í söluskatt, smásöluskatt, en allar aðrar verzlanir samtals skiluðu 211078 kr. Gjaldendur þessa smásöluskatts voru 43 og þar af 26 verzlanir. Kaupfélagið eitt greiddi nánast nærri jafnmikið og allir hinir gjaldendurnir samanlagt. Á Neskaupstað var útkoman sú, að kaupfélögin greiddu 89235 kr., á meðan kaupmannaverzlanirnar greiddu 37988 kr. Kaupfélögin eru þarna tvö að vísu. Mér er ekki kunnugt um fjölda einkaverzlana. Á Ísafirði borgaði kaupfélagið í söluskatt 186660 kr., en aðrar verzlanir guldu 461076 kr. Gjaldendur söluskatts þessa voru 50 aðilar, verzlanir og nokkur iðnfyrirtæki. Á Siglufirði borgaði kaupfélagið árið 1956 í söluskatt 75098 kr., en kaupmannaverzlanirnar á staðnum guldu 199737 kr. Tala þeirra verzlana, sem guldu þennan skatt, var 23. Á Akureyrí var útkoman sú, að kaupfélagið greiddi 875760 kr. í söluskatt, en allar aðrar verzlanir á staðnum guldu samtals 831314 kr., eða þó nokkru lægri upphæð en kaupfélagið eitt. Á Ólafsfirði var útkoman sú, að kaupfélagið borgaði þar 33528 kr., en aðrar verzlanir á staðnum guldu 37806 kr. eða nánast sömu fjárhæð og kaupfélagið eitt. Á Húsavík galt kaupfélagið í söluskatt 1956 287812 kr., en aðrar verzlanir á staðnum guldu 49708 kr. Ég hygg, að þeir, sem hafa kunnugleika á verzlunarháttum á þeim stöðum, sem ég hef verið að nefna hér sem dæmi, hljóti að sjá, að hér er eitthvað meira en lítið bogið við þau söluskattsskil, sem þarna hafa verið framkvæmd. Ég vil því leyfa mér til þess að reyna að tryggja það, að þeim söluskatti, sem innheimtur verður samkv. því frv., sem hér er til meðferðar, verði skilað, að flytja hér brtt. við ákvæði í 26. gr. frv. Ég hef skilað þessari brtt. til hæstv. forseta og hljóðar hún svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 1. mgr. 26. gr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: Nú stendur sá, sem innheimt hefur söluskatt, eigi skil á honum í ríkissjóð, og varðar það þá refsingu samkvæmt 247. gr. almennra hegningarlaga.“ Það má vera, að í því frv., sem hér er til umræðu, sé ef til vill að finna heimild til þess að beita ákvæðum hegningarlaganna í tilfelli sem þessu, en á því leikur a.m.k. mikill vafi. Ég tel því rétt, að það komi hér skýrt fram, að þeir, sem uppvísir verða að því að halda eftir og skila ekki í ríkissjóð söluskatti, sem þeir hafa innheimt af almenningi, verði látnir sæta refsingu fyrir það, eins og um fjárdrátt væri að ræða, því að hér er að sjálfsögðu ekkert annað, sem skeður, en það, að sá, sem skilar ekki söluskatti, er að draga sér fé, sem ríkissjóður á. Ég hef alla tíð haldið, að það væri óeðlilegt, að sömu viðurlög giltu um brot á hinni almennu tekjuskattslöggjöf og löggjöfinni um söluskatt, því að á þeim er mikill eðlismunur og ástæða til þess að hafa viðurlögin enn þá þyngri í söluskattslöggjöfinni en löggjöfinni um tekju- og eignarskatt. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í umræðum um söluskattsfrv., við 1. umr., að það væri stefna ríkisstj. að draga úr þunga aðflutningsgjalda og beinna skatta, en auka í staðinn veltuskattana og þ. á m. söluskattinn. Hann lýsti þessu yfir sem stefnu ríkisstj., og verður maður því að ætla, að ráðherrar Alþfl. í ríkisstj. séu þessari stefnu samþykkir. Það er ekki óeðlilegt að heyra slíka yfirlýsingu frá talsmanni Sjálfstfl. Sjálfstæðismenn hafa verið og eru enn þá á móti því prinsipi í skattalöggjöf, að þeir, sem breiðu bökin hafa, beri þyngstu byrðarnar við þær álögur, sem nauðsynlegar eru bæjarfélögum og ríkissjóði til þess að standa undir sameiginlegum þörfum þjóðfélagsþegnanna. En hitt kemur mér spánskara fyrir, að Alþfl. sé nú orðinn svo gersamlega fráhverfur öllum sínum meiri háttar baráttumálum og stefnumálum frá fyrri tíð sem raun ber vitni um og þessi yfirlýsing hæstv. fjmrh. virðist gefa til kynna. Menn vita, að tæknilegar nýjungar og breytingar eru á engu sviði jafnhraðar og örar og á hinu tæknilega sviði. Samband ungra jafnaðarmanna hefur verið að halda að undanförnu fræðsluviku eða fræðsluerindaflokk, og ég held ég fari rétt með það, að einn af forustumönnum Alþfl. hafði þá framsögu um málefni, sem mig minnir að auglýst væri að héti: Jafnaðarstefnan á atómöld. Með þessu virðist mér forustumenn Alþfl. vera að staðfesta og undirstrika þá ætlan Alþýðuflokksmanna, að raunverulega skuli þeir engin meginstefnumál hafa í neinu stóru máli, heldur skokka til með stefnuna frá degi til dags eftir því, hvernig vindurinn blæs í þjóðfélaginu. Að tala um einhverja sérstaka jafnaðarstefnu á atómöld hlýtur að þýða, að t.d. þegar vetnisöldin rennur upp, þá verður einhver allt önnur tegund af jafnaðarstefnu upp fundin og rekin af íslenzka Alþfl. Alþfl. hefur horfið frá því, sem var hans meginstefna fyrir nokkrum árum, að hagsmunum þjóðfélagsþegnanna væri bezt borgið með því, að hið opinbera ætti og ræki atvinnufyrirtækin í sem ríkustum mæli. Hann hefur fram til þessa verið talsmaður þeirrar stefnu í skattamálum, að eðlilegast væri, að þeir, sem breiðust bökin hefðu, greiddu mest til þjóðfélagsins. En hvoru tveggja þessara stefnumála ásamt fjölda annarra, sem þessi flokkur hefur haft í nokkur ár, á að henda fyrir róða, af því að við lifum á einhverri atómöld jafnaðarstefnunnar. En í sambandi við þessa yfirlýsingu um að draga úr aðflutningsgjöldum og beinum sköttum hjá ríkinu, en auka í stað þess veltuskatta, vil ég aðeins segja þetta: Sérhver breyting í þessa átt, miðað við ástandið, eins og það er í dag, hlýtur að þýða, að launþegar og þeir, sem eru tekjulægri í þjóðfélaginu, hljóta í ríkara mæli en hingað til að standa undir þeim skattabyrðum, sem nauðsynlegt verður talið að innheimta til þjóðfélagsins á næstu árum. Sannleikurinn er sá, að beinu skattarnir til ríkisins hafa ekki verið stórkostlegir á almenningi nú hin síðustu árin. Ég vil aðeins nefna það, að vísitöluheimilið er talið hafa um 60900 kr. í brúttótekjur á ári. Einstaklingur, sem hefði þessar tekjur, mundi hafa goldið í tekjuskatt 3055 kr. Hjón, sem hefðu þessar tekjur, hefðu goldið í tekjuskatt 1838 kr. Hjón með einu barni, sem hefðu þessar tekjur, hefðu goldið 1445 kr. Hjón með tveim börnum, sem hefðu þessar tekjur, hefðu goldið 1111 kr. Hjón með þrjú börn hefðu goldið af þessum tekjum 411 kr., hjón með 4 börn hefðu goldið af þessum tekjum 290 kr. og hjón með 5 börn 183 kr. En hvað á að fara að gera nú? Það á að afnema þennan tekjuskatt á þessu fólki, en í staðinn á að leggja á það söluskattinn, sem verkar í þessu tilfelli algerlega þveröfugt við það, sem tekjuskatturinn gerir, af því að þeim mun fleiri börn sem hjón hafa á framfæri, þeim mun minni tekjuskatt greiða þau, en þeim mun hærri söluskatt verða þau að greiða. Það er þessi stefna í skattamálum, sem Alþfl. virðist nú hafa tekið upp á arma sína og berst fyrir af fullum krafti. Ríkisstjórnir á Íslandi á undanförnum árum hafa í gegnum tollana náð stærstum hluta af tekjum sínum. Þær ríkisstjórnir, sem hafa sérstaklega viljað hlífa almenningi og þeim, sem lægri tekjur hafa, við sköttum, hvort sem það voru skattar á tekjur eða skattar á innfluttar vörur, þær hafa getað gert það með því að láta nauðsynjavarning vera undir lágum tollflokkum og lágum tekjuskattsstiga. Ef á að breyta um þessa stefnu, minnka verulega tekjur ríkissjóðs af tollum, en færa þær yfir í óbeina skatta eins og söluskattinn, þá þýðir það hreinlega, að launamenn og þeir, sem lægri tekjur hafa í þjóðfélaginu, axla meiri part skattaálagna ríkissjóðs með því móti heldur en áður var. .Ég held því, að sú stefna hæstv. ríkisstj. að ætla að draga úr tollum og beinum sköttum, en auka í þess stað söluskattinn, hljóti áð verða veruleg byrði á öllum launamönnum og almenningi í landinu, en geri það að verkum, að þeir, sem betur mega sin, og þeir, sem hafa tekjur af hvers kyns atvinnurekstri, sleppi enn betur en þeir hafa gert hingað til við að gjalda sinn hluta af þeim sköttum, sem nauðsynlegt er taliðað innheimta hjá þjóðinni á hverjum tíma. Þá finnst mér lítið samræmi í þeirri stefnuyfirlýsingu, að hvort tveggja sé hægt að gera, lækka beina skatta, eins og ríkisstj. segist ætla að gera, og að lækka tolla, því að í ræðu hæstv. fjmrh. kom það fram, að Íslendingar kepptu að því að gerast aðilar að einhverju af þeim tollabandalögum, sem nú eru að rísa upp í Vestur-Evrópu, en það þýðir, að við hljótum að lækka tolla verulega smátt og smátt gagnvart öðrum aðildarþjóðum tollabandalaganna, þannig að innan tíðar verði tollar ekki stór hluti af tekjum ríkissjóðs. Það hefur verið deilt dálítið um það, að óeðlilegt væri að fela ráðh. jafnmikið vald til þess að ákveða ýmsa stóra þætti í sambandi við söluskattinn með reglugerð eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég viðurkenni, að því er þetta varðar, að allar þær heimildir, sem á að veita ráðh. í frv., eru ekki nýjar. Þær hafa áður verið í lögum, og er því ekki neitt nýtt við þær. Hitt er svo annað mál, hvort það sé æskilegt, að Alþingi afsali sér í jafnríkum mælí og ætlazt er til í þessu frv. valdi, sem raunverulega heyrir undir það. Ég get þó viðurkennt, að skattamálin og ekki kannske sízt söluskatturinn eru þess eðlis, að óhjákvæmilegt er, að ráðh. hafi vissar heimildir til vissra ráðstafana í sambandi við þau. En ég hygg, að Alþingi megi mjög gæta sín á því að hafa þetta sem stefnu. Meiri hl. hv. alþm. er nú nýbúinn að afsala sér valdi til þess að ráða vöxtum hjá öllum stofnlánasjóðum í landinu og samþykkja, að ákvörðun um það skuli heyra undir ríkisstj. eina og seðlabankastjórnina. Í umræðum um þetta mál benti ég á, ásamt fleirum, að ég teldi mjög óeðlilegt, að ríkisstj. hefði þetta vald, eins og allt er í pottinn búið, og ég vil enn endurtaka það, að ég tel, að með því valdi, sem hæstv. fjmrh. er ætlað í reglugerð um söluskatt, sé Alþingi að afsala sér valdi, sem það ætti ekki að gera í jafnríkum mæli og gert er ráð fyrir í löggjöfinni. Hv. 3. þm. Austf. (EinS) flutti sína jómfrúræðu hér um daginn og flutti hana af miklum skörungsskap, og margir hafa orðið til þess að koma inn á hana í þeim umræðum, sem hér hafa orðið á eftir. Hv. þm. kvartaði þá mjög m.a. undan því, að mjög illa hefði verið búið að einkarekstrinum í landinu á undanförnum árum, og talaði um, að framsóknarmenn og Framsfl. hefðu sérstaklega verið andvígir allri uppbyggingu og einkarekstri í landinu. Sérstaklega talaði hann um framsóknarmenn og þá Eystein Jónsson aðallega - sem einhvern sérstakan skattpíningarstjóra. Ég vil ekki láta hjá líða að ræða þetta atriði. Það hefur gegnum markvissan áróður ár eftir ár verið reynt að troða því inn í þjóðina, að Framsfl. væri einhver sérstakur flokkur beinna skatta og óhóflegrar skattaálagningar. E.t.v. eru einhverjir, sem hafa trúað þessu. Ég hélt nú satt að segja, að það þyrfti að gera annað og meira en skrifa um þetta í áróðursstíl eða hrópa það upp á mannamótum. Ég hélt, að þessi hv. þm. þekkti betur til raunveruleikans en svo, að hann tæki undir þennan ómelta áróður án þess að gagnrýna hann eitthvað dálítið með sjálfum sér og segja þá ekki alveg allt, sem hann sagði í jómfrúræðu sinni hér um daginn. Sannleikurinn er sá, að ýmsir af þeim nýju sköttum til ríkisins, sem lagðir hafa verið á, svo sem bæði tekjuskattsviðaukinn og stríðsgróðaskatturinn, eru ekki settir á af framsóknarmönnum eða þegar Eysteinn Jónsson hefur verið fjmrh. Báðir þessir skattar eru á lagðir, meðan Sjálfstfl. fór með fjármálastjórn í ríkinu, og það er fyrst eftir að Framsfl. tekur við stjórn fjármálanna, að þessir skattar eru afnumdir. Tekjuskattsviðaukinn er afnuminn á árinu 1956 og stríðsgróðaskatturinn árið 1957. Það verkar því sem hreinasta öfugmæli, þegar hv. þm. kemur hér upp og básúnast yfir því, að sá ráðh. eða sá þingflokkur, sem hefur á undanförnum árum verið að leggja niður ríkisskatta, sem hans eigin flokkur hefur verið að koma á, - að hann skuli tala um þann flokk og það meira að segja sem sérstakan skattpíningarflokk. Þá tel ég líka, að það hljóti að vera dálítill holtónn í því, þegar hv. þm., sem ég met mikils og lít upp til fyrir dugnaðar sakir og framsýni, er að tala um, að stjórnvöldin hér á Íslandi á undanförnum árum hafi búið illa að einkarekstrinum. Ég hygg, að þetta sé eitt það stærsta öfugmæli, sem hægt sé að segja, og dæmin eru nú þau til, er sýna, að ríkisvaldið hefur ekki búið verr en það að einkarekstrinum, að elnmitt hv. þm. hefur tekizt undir því skipulagi, sem hann hefur átt við að búa, og við þær ríkisstjórnir, sem hér hafa verið á undanförnum árum, að verða ríkasti maður á landinu. Hann einn á samkvæmt þeim reglum, sem giltu um skattmat eigna í sambandi við stóreignaskattinn, eignir, sem nema að ég held á milli þriðjungs og helmings eigna Sambands íslenzkra samvinnufélaga, en í Sambandi ísl. samvinnufélaga munu vera á milli 30 og 40 þús. manna. Það er eðlilegt, að menn, sem hefur ekki verið verr búið að en þetta af hálfu ríkisvaldsins, þykist þess umkomnir að koma hér upp og tala um það í einhverjum sérstökum vandlætingartón, að ríkisvaldið hafi búið illa að einkarekstrinum í landinu og að Framsfl. hafi tekið sér sérstaklega fram um að drepa þann rekstur niður. Ég vil benda á, að það er fyrir forgöngu ríkisvaldsins, að afurðalánin, sem mig minnir að hv. þm. segði í umræðunum að numið hefðu um 2/3 frekar en 3/4 af verðmæti þeirra afurða, sem lánað er út á, eru til komin. Ég vil benda á, að í gegnum þá ríkisábyrgðapólitík, sem í gildi er, þó að hún sé verulega gölluð að mínu áliti, hefur einkarekstrinum tekizt að byggja upp stórvirk atvinnutæki um allt land. Ég vil benda á, að ríkisvaldið hefur hvað eftir annað hlaupið undir bagga, fyrst með ábyrgðum á fiskverðinu, þegar útflutningurinn gat ekki starfað við þau skilyrði, sem heimsmarkaðsverðið skapaði honum, siðan með ýmsum ráðstöfunum í efnahagsmálum, bátagjaldeyri, gengisfellingu og þar fram eftir götunum. Það hefur ekki sízt verið að hjálpa einkarekstrinum í landinu með þessu. Einkareksturinn, eins og annar rekstur í landinu, hefur búið við veruleg skattfríðindi í sambandi við rúmar fyrningarafskriftir, sem ríkisstj. hafa beitt sér fyrir. Eigendur togara og skipa og fiskiðjuvera hafa fengið að afskrifa sín tæki um 20% á ári. Þegar svo þessi ágæti maður kemur hér og er að hamast út af því, að sérstaklega sé illa búið að einkarekstrinum í landinu, þá held ég, að hann meini það tæplega. Þetta er eins konar kosningaslagorð, sem sumir menn hafa og þykir hagkvæmt að nota á stórum kjósendafundum, en ég held, að hv. alþm. þekki of vel til þessara hluta til þess, að svona slagorð geti verkað mikið hjá þeim. Út af ummælum 3. þm. Austf, vil ég benda á, að ég hygg, að einkareksturinn í landinu hafi ekki búið við þyngri drápsklyfjar í formi skatta en svokölluð veltuútsvör eru, og ég held, að þrátt fyrir góðan vilja hjá hv. þm. til þess að kenna Framsfl. og framsóknarmönnum um alla beina skatta og jafnvel óbeina líka, þá ætla ég, að hann reyni ekki að telja, að Framsfl. eða framsóknarmenn hafi yfirleitt staðið að þeirri veltuútsvarsálagningu, sem átt hefur sér stað í hinum stærri bæjarfélögum hér á landinu og hefur satt að segja oft verið mjög mikil. Ég held, að hann geti við aðra sakazt um það en Framsfl. og framsóknarmenn. Að síðustu vildi ég aðeins segja þetta: Það frv. til söluskattslaga, sem hér er verið að fá lögfest, er að sjálfsögðu aðeins einn liðurinn í efnahagsráðstöfunum þeim, sem nú er verið að framkvæma. Ég held, að ef af heiðarleik á að taka á þessum málum öllum, þá sé ekki neinn samanburður í þessu raunhæfur og ekki fáist nein niðurstaða úr þessu, nema öll sú löggjöf, sem búið er að setja og á eftir að setja í sambandi við efnahagsmálin, sé skoðuð sem ein heild, og þá verður það fyrir, sem ég tók fram í upphafi minnar ræðu, að neyzla og fjárfesting í landinu á á einu ári að minnka um á annan milljarð króna og neyzluvöruinnflutningur til landsins á á einu ári að lækka um 220 millj, kr., sé miðað við árið 1958 og það gengi, sem þá var. Þessum álögum, sem hljóta einhvers staðar að koma niður, eiga launamenn að mæta með óbreyttu kaupgjaldi. Aukning á fjölskyldubótum og afnám lágs tekjuskatts hjá þessu fólki getur undir engum kringumstæðum brúað það bil, sem þarna verður, og ég hygg, að ef talsmenn ríkisstj. vilja skoða þetta niður í kjölinn og skýra hreinskilnislega frá staðreyndum, þá hljóti þeir að viðurkenna, að hér er verið að leggja á þá, sem kannske minnst efnin hafa á því að standa undir slíkum álögum, stórfelldar nýjar byrðar. Og spurningin er nú bara sú, hvort hér sé ekki of langt gengið. Það er haft eftir kunnum stjórnmálamanni, Disraeli, einum mesta stjórnmálaskörungi, sem hefur verið uppi í heiminum í gegnum aldirnar, að listin í stjórnmálum væri kannske ekki sú fyrst og fremst að vita, hvað væri rétt, hún væri miklu frekar sú að vita, hvað væri framkvæmanlegt á hverjum tíma. Ég hygg, að hæstv. ríkisstj, hafi algerlega brotið þá reglu, sem þessi reyndi stjórnmálamaður gaf, í þessu tilfelli, með þeim efnahagsráðstöfunum, sem nú er verið að framkvæma og á eftir að framkvæma, því að sannarlega er boginn þar spenntur allt of hátt og áhættan, sem tekin er með þessum aðgerðum, er stærri en svo, að hún sé réttlætanleg.



Ég skal aðeins víkja fáeinum orðum að hv. 4. þm. Reykn. (JSk), síðasta ræðumanni hér, þar sem hann minntist á mig og afstöðu mína til skattamálanna og á, að Sjálfstfl. ætti mikinn þátt í þeim sköttum, sem nú væru. Ég vil segja það í þessu sambandi, að það er langt frá því, að ég álíti Sjálfstfl. nokkurn engil í skattamálum undanfarið. Hann átti þátt í því að leggja á fyrri stóreignaskattinn, og hann hefur fylgt hinum flokkunum í því að leggja á þunga skatta. En honum til afsökunar má segja, að hann hefur unnið með mönnum, sem hafa haft mjög slæmt hugarfar í skattamálum, og ég fullvissa hv. 4. þm. Reykn. um það, að ef hann hefði ekki oft og einatt þurft að taka upp samninga við þessa menn einmitt í skattamálum, þá væri þessum málum ekki jafnilla komið á Íslandi og raun ber vitni undanfarin ár, þó að nú sjái fyrir nokkurn bata. Hann gerði mér þann heiður, hv. 4. þm. Reykn., að titla míg hér sem ríkasta mann landsins. Meðframþjóðandi minn á Austurlandi, hv. 4. þm. Austf. (LJós), gerði mér þann greiða og heiður að koma þessu á framfæri í Þjóðviljanum, og síðan hefur það gengið aftur í Þjóðviljanum og Tímanum á víxl, og nú er hv. 4. þm. Reykn. kominn með það inn í Alþingi. Það var sú tíð, að gaman þótti að vera ríkasti maður landsins eða vera ríkur, og því var iðulega skeytt við nafn manna hér áður fyrr, eins og Guðmundur ríki. En ræða eins og hjá hv. 4, þm. Reykn. og það, sem Þjóðviljinn og Tíminn hafa verið að segja í sambandi við þetta, lýsir vel hugarfari þeirra til eignarréttarins og borgaralegs þjóðfélags. Þeir eru að reyna að gera það að skammaryrði að vera ríkur. Það ætti þó að bera vott um, að sá maður, sem hefði komizt í álnir, kynni þó kannske að fara með fjármuni. Ég er ekki að segja, að ég kunni það, síður en svo. Og ég verð kannske að rifa það niður á eftir. En það er eins og sá, sem ekkert getur festst við, sé virðingarverðastur í þessu kommúnistíska hugarfari, sem birtist hjá þessum hv. 4. þm. Reykn. og kommúnistum í Þjóðviljanum. Það var svo með þennan stóreignaskatt, sem hv. 4. þm. Reykn. byggir þessar fullyrðingar sinar á, að þar hefur ekki staðið steinn yfir steini. Því hefur verið svo gersamlega kollvarpað, að annað eins hefur ekki átt sér stað um nokkra lagasetningu á Íslandi. Þeim tókst í skattanefnd á sínum tíma að koma mér upp fyrir alla með stóreignaskattinn, - ég held það hafi verið á 5. millj., - en það voru falskar tölur. Það hrundi. Það hrundi að vísu ekki alveg til grunna, en það hrundi þó það, að skatturinn er nú víst ekki nema rúmlega fjórði hluti af því, sem þarna var. Að vísu voru þetta ekki allt saman leiðréttingar hjá skattanefnd, nokkru af því varð hæstiréttur landsins að hrinda. Svo vel var staðið að þessari löggjöf, sem ég hef haldið að hv. 1. þm. Austf. (EystJ) hafi fyrst og fremst verið faðir að til þess að ofsækja einkaframtakið í landinu. Og það er þá ekki það fyrsta, þó að hv. 4. þm. Reykn. vilji láta liggja að öðru. Og þótt okkur hafi tekizt að byggja upp eitt og annað, er það ekki fyrir það, að ekki hafi verið reynt að bregða fyrir okkur fæti, fyrst og fremst af framsóknarmönnum, þessum mönnum, sem hafa viljað einkaframtakið feigt. Þeir ganga jafnvel lengra í þeim efnum en sjálfir kommúnistarnir, sem vilja fá annað þjóðskipulag. En það má vel vera, að framsóknarmenn hugsi sér líka annað þjóðskipulag, þegar allt væri orðið eintómur samvinnurekstur. Nei, ef leggja ætti til grundvallar það, sem endanlega hefur verið ákveðið í sambandi við stóreignaskattinn og mig, mætti frekar deila á mig fyrir að vera með jafnmikið í veltunni og ég er án þess að eiga meira, en fyrir því hefur skattaokið og veltuútsvarið séð. Það hefur ekki verið hægt fyrir atvinnurekendur að byggja upp varasjóði. Það er e.t.v. að vakna einhver skilningur á því nú, og það var einmitt framsóknarmaður, sem hélt alveg prýðilega ræðu hér fyrir nokkrum dögum um þetta. Það var framsóknarþingmaðurinn hér í Reykjavík, og talaði hann alveg eins og úr mínu hjarta um þessi mál og veltuútsvarið. Það er sannarlega gleðiefni, að um hugarfarsbreytingu er að ræða, og ég vildi, að það næði til höfuðforingjans, að hann yrði fyrir hinum góðu straumum, því að ég vil segja, að þetta séu góðir straumar, það sé gott fyrir Íslendinga að geta byggt upp sterk atvinnufyrirtæki. En ef þessi skattur, svo að ég komi að því aftur, stóreignaskattur væri lagður til grundvallar fyrir eignum mínum, mundi ég ekki eiga nema sem svarar eins og skuldlausum mótorbát, eins og þeir kosta núna. Það er allt og sumt. Svona hefur verið búíð að þeim mönnum, sem verið er að kalla ríkustu menn landsins. Nei, það þarf heldur áreiðanlega ekki að leita að ríkustu mönnum landsins í stétt útgerðarmanna, því hef ég ekki neina trú á. Ég skal svo ekki fara frekar út í að svara þessum hv. þm. Ég vil ekki heldur lengja þennan fundartíma eða fundarsetu hv. þm. á laugardegi með óþarfamælgi í sambandi við hinn ræðumanninn, sem ég ætlaði að svara, hv. 2. þm. Austf. (HÁ). En ég get ekki komizt hjá að víkja að honum nokkrum orðum, þar sem hann vék að mér persónulega og brá mér um, að ég færi með ósannindi. Honum hefur sviðið undan dæminu frá Hornafirði, sem ég nefndi hér um daginn. Auðvitað var það jafnsatt eins og ég stend hér í þessum ræðustól, og mér þykir furða, að hv. þm. skuli lýsa það ósannindi. Maðurinn, sem varð fyrir þessu, sagði mér þetta í öngum sínum, ekki af því að hann væri neitt að ráðast á kaupfélagið í sambandi við það, heldur bara að bera upp vandræði sín við mig. Það gæti verið, að hann yrði að leggja árar í bát með útgerð sína eða verkun á afla sínum og fiskkaup, eins og hann hefði stundað áður. Mér dettur ekki í hug, að hann hafi verið að ljúga því upp. En það er náttúrlega ósköp skiljanlegt, að hv. þm. reyni að bera þetta af kaupfélaginu. Ég sagði frá þessu á framboðsfundi fyrir austan í haustkosningunum, og það má vel vera, að það hafi komið góðu til leiðar, sem gæti komið fram í því, sem hv. þm. sagði um saltíð. Hann átti ekki nógu sterk orð til þess að lýsa aðdáun sinni á því, að þessi blessaður maður skyldi nú fá salt hjá kaupfélaginu, en það lýsir samt sem áður viðhorfi hans til slíkra mála. Ég vildi óska þess í sambandi við Hornafjörð og Vopnafjörð, sem hér hefur borið á góma, að það megi verða sem mest samkeppni, því að ég trúi á, að það sé fólkinu fyrir beztu. En kaupfélagsveldið er víða mikið á Austurlandi, meira en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Ef til vill er ekki unnt fyrir hv. þm. að setja sig inn í, hversu geysilegt veldi þetta er og hversu einráð kaupfélögin eru á mörgum stöðum. Og því er ekki að leyna, að fólkið þar er hálfhrætt, það er hrætt við að missa atvinnu sína, ef það er ekki hæfilega hæverskt við hin voldugu fyrirtæki. Já, þetta er ekkert grín. En það koma kannske breyttir tímar og breytt viðhorf með því, að aðrir menn reyna að skapa einhverja samkeppni þarna. Það yrði þeim mönnum til góðs, sem standa fyrir þessum voldugu fyrirtækjum. Ég ætla aðeins að nefna eitt lítið dæmi úr heimabyggð hv. þm., 2. þm. Austf., af því að það talar líka sínu máli. Hann sagði mér frá því, þegar hann sýndi okkur allt sitt veldi þarna á Vopnafirði, sem er mikið og á margan hátt myndarlega upp byggt, - þó að þar sé kannske ýmislegt, sem mætti deila á hann fyrir, t.d. eins og það, að hann hefur ekki starfrækt frystihúsið neitt undanfarin ár og öll útgerð farin þar í kaldakol undir hans handleiðslu, - hann sagði mér frá því, að allar útistandandi skuldir um áramót hefðu verið 30 þús. kr. Þið hv. þm. munduð ef til vill segja, að þetta bæri aðeins vott um, hversu mikill fjármálasnillingur hv. þm. er. En ég segi: Þetta ber vott um, hversu hart hefur verið gengið að þarna og hversu litlum skilningi hefur verið að mæta á uppbyggingu manna þarna. Þetta er nokkuð stórt verzlunarhérað. Ef ég man rétt, eru eitthvað um 1000 íbúar á kaupfélagssvæðinu, þó að ekki séu nema tæpir 400 á Vopnafirði. Það getur þó verið, að ég fari ekki alveg rétt með þessar tölur. En þetta sýnir, hversu kaupfélagið hefur lánað lítið til þess að hjálpa mönnum áfram. Og þó er þetta á stað, þar sem megnasta atvinnuleysi ríkir allan veturinn, þar sem engin útgerð er, og má nærri geta, hvort ekki má halda fast á til þess að sýna jafngott ástand hvað útistandandi skuldir snertir og þetta. Ég er viss um, að þetta er einsdæmi. Hv. þm. þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af fylgi Sjálfstfl. í Vopnafirði, það get ég sagt honum. Ég efast um, að flokkurinn hafi nokkurs staðar bætt meira við sig í síðustu kosningum en þar. Framsfl. hefur verið alveg einráður í Norður-Múlasýslunni, og það hafa hvergi nokkurs staðar á landinu verið jafnlitlar framfarir eins og í Norður-Múlasýslu og kyrrstaða. Almenningur hittir oft naglann vel á höfuðið. Í haust var nýbúið að segja brauðinu að Hofi í Vopnafirði lausu. Þetta var lengi talið bezta brauð landsins. Enginn prestur sótti um Hof. Og það voru að verða þarna læknaskipti. Héraðslæknirinn, sem var búinn að vera þarna í ein 20–30 ár, fullorðinn maður, gegn og góður, var að fara, og hann hafði sagt embættinu lausu. Enginn sótti. Þá sagði almenningur: Ætli kaupfélagið taki þetta ekki að sér hvort tveggja eins og allt annað.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að þessu sinni að fara hér langt út í deilur og sízt að fara að svara síðasta ræðumanni, því að ræða hans var svo mikið staðbundin, að mig brestur kunnugleik til þess að ræða þar um. En þó vil ég geta þess, að ég hef á Vopnafjörð komið og finnst sá staður mjög myndarlegur. En ástæður til þess, að ég fór að kveðja mér hljóðs að þessu sinni, eru tvær fyrst og fremst. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að fyrst þarf að halda hér fundi á laugardögum, þá kynni ég betur við það, að það yrði ekki hlutverk okkar stjórnarandstöðumanna að halda þeim uppi. Þegar fundir hófust hér í dag, vantaði einn af þm. Framsfl., en það voru t.d. tveir af þm. Alþfl., og ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta þessarar deildar, sem hefur farið vel með sitt vald, að ef þarf að halda þeim siðum hér, að fundir séu á laugardögum, þá sé þess gætt, að menn mæti sæmilega, svo að það lendi ekki alltaf á sömu mönnunum að vera þar til kvaddir, þegar fundir eru á óvenjulegum tíma, hvort sem það er á nótt eða degi. Mér var sagt, að menn væru við sín störf, þegar ég spurði um þetta í dag. Ég hafði fullkomna þörf fyrir það að fara upp í Borgarnes og sinna þar mínum störfum um þessa helgi. Ég varð að vera hér um síðustu helgi og vinna bæði laugardag og sunnudag við afgreiðslu fjárlaga og gat þess vegna notað þessa helgi í mína þágu eins og þeir hv. þm., sem hér eru fjarverandi nú. Það má ekki minna vera, ef hæstv. ríkisstj. þarf að halda fundi á óvenjulegum tímum, en að hv. stjórnarsinnar séu mættir, a.m.k. á móts við okkur hina. Þá ætla ég ekki að ræða frekar um það, en ég vildi svo spyrja um þetta: Það er gert ráð fyrir því samkv. þeim upplýsingum, sem við höfum fengið um þennan söluskatt, 3% söluskatt, að hann muni gefa 173 millj. kr., miðað við heilt ár. Nú er talað um, að fimmti hluti hans eigi að ganga til sveitarfélaganna. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. um það: Þegar niður fellur sá hluti af innflutningssöluskattinum, sem talað er um að eigi að vera til bráðabirgða, hver á þá að verða hlutur sveitarfélaganna? Á það að verða 1/5 af þessum 3% skatti, sem gefur 173 millj. kr., þ.e. 37.4 millj.? Í öðru lagi, ef söluskattur í ár reynist meiri en 280 millj. kr., fá þá sveitarfélögin 1/5 af honum í heild eða þær. 56 millj. kr., sem talað er um að þau eigi að fá? Það hefði verið mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. hefði lofað hæstv. Alþingi að sjá framan í frv. um breytingar á jöfnunarsjóði og á öðrum þeim atriðum, sem að sveitarfélögunum snúa, áður en frá þessu máll yrði gengið hér á Alþingi. En fyrst það er nú ekki, vildi ég mega spyrja um þetta, hvort það sé sem sagt meiningin, að ef hinn skatturinn falli niður, þá verði 37.4 millj. kr., sem komi til sveitarfélaganna, og svo í öðru lagi, ef hann gefur meira en 280 millj. kr., fá þá sveitarfélögin 1/5 af því? Um það, sem hér hefur verið drepið á, að þetta muni allt reynast hagnaður fyrir sveitarfélögin, ætla ég ekki mikið að fara að ræða að þessu sinni, enda þarf ekki að ræða það mál lengi við þá menn, sem eru jafnkunnugir málefnum sveitarfélaga og t.d. hæstv. fjmrh., hvort honum er það ekki fullkomlega ljóst, að það fylgir þeim aðgerðum, sem hér hafa verið gerðar í efnahagmálum og er verið að gera í efnahagsmálum, allmikill baggi til sveitarfélaganna, svo að dæmið er ekki uppgert. Hins vegar er það nú svo með þennan söluskatt og þær aðrar aðgerðir í efnahagsmálum, sem hér hafa verið á ferðinni, að mér sýnist, að það sé alltaf verið að gera það upp tekjumegin við almenning með sömu tölunum. Þetta frv. um söluskatt er að því leyti merkilegt, að mér hafa sagt menn, sem hafa komið utan af landsbyggðinni, að það sé búið að senda þeim frv., svo að þeir geti kynnt sér það, því að það verði að lögum, áður en langur tími líði, og þess vegna sé gott, að þeir hafi það í sínum höndum. Það munu sennilega vera fá dæmi um það, að frv. sé sent frá Alþingi eða sent út um landsbyggðina eins og lög væru orðin. Gunnar á Hlíðarenda svaraði Hallgerði, er hún neitaði um hárlokkinn forðum, með þessum orðum: Allir hafa sér til ágætis nokkuð. - Mér komu þessi orð í hug, þegar ég sá þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar. Hún er eins og Hallgerður, sjálfri sér samkvæm. Í haust, í kosningunum, var talað um verðstöðvun. Framkvæmdin er óðaverðbólga. Það var talað um, að þetta skyldi gert án þess að leggja á nýja skatta. Framkvæmdin er daglegar álögur. Það var talað um, að ekki skyldi taka erlend lán, allra sízt til stutts tíma. Framkvæmdin: meiri lántökur en nokkru sinni fyrr til styttri tíma. Það var sagt: ekki er áformað að breyta núv. söluskatti af innflutningi. Framkvæmdin: söluskatturinn er meira en tvöfaldaður. Það var sagt: bætt lífskjör. Framkvæmdin: meiri kjaraskerðing en nokkru sinni fyrr. Og þessu er haldið áfram, þó að það liggi fyrir, að ekki hafi verið þörf á þessum álögum, sem á almenning eru lagðar, heldur eru þær miðaðar við hina nýju stefnu í efnahagsmálum, sem nú er verið að koma á. Meðferð málsins er svo þannig, að málin eru tínd hér inn í hv. Alþingi, eitt og eitt mál í senn. Fyrst komu fjárlögin, þar næst efnahagsmálin, þau voru afgreidd, án þess að vitað væri þá um, hvernig söluskatturinn yrði, nú kemur söluskatturinn, þá er ekkert vitað um tekjuskattinn, hann verður auðvitað næst. Svo er talað um að breyta innflutningsverzluninni, það kemur svo eitt út af fyrir sig, og svo koma síðar breytingar á lögum um jöfnunarsjóð og annað viðvíkjandi þeim málum. Sem sé: það er verið að tina þetta, en það miðar allt í sömu áttina. Í hinni nýju stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum er þverbrotið allt, sem áður var fram tekið að hún mundi beita sér fyrir. Og svo þegar þeir hæstv. stjórnarliðar ræða um það, hvaða áhrif þetta hafi á almenning í landinu, þá á að bera það saman við það, sem hv. frsm. fjhn. ræddi hér um í ræðu sinni, þegar hann talaði fyrir efnahagsmálunum, - það átti að bera lífskjörin, sem nú yrðu eftir þessa breytingu, ekki saman við þau fölsku lífskjör, sem þjóðin býr við í dag og eru fengin að láni, eins og hann orðaði það, heldur þau lífskjör, ef ekkert væri hér að gert og hér væri óðaverðbólga, alger gjaldeyrisskortur og fjárhagslegt hrun. Þegar þetta er haft til samanburðar, þá er stefna ríkisstj. e.t.v. betri að dómi þeirra stjórnarliða, og þarf svo ekki fleira um það að ræða, hvernig hún er.