Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það væri sannarlega að bera í bakkafullan læk ef ég færi að flytja langan pistil um aðdraganda þess fjárlagafrv. sem nú er hér til 2. umr. Á örfáum mánuðum hafa þm. fengið í hendur þrjú frv., hvert með sínu lagi, öll fyrir árið 1980. Um þetta ætla ég ekki að hafa fleiri orð, þótt e.t.v. þætti ýmsum svo sem ástæða væri til þess. Fjvn. var kjörin áður en mynduð hafði verið ríkisstj. að loknum desemberkosningunum. Formannskjör, kjör varaformanns og kjör ritara fór einnig fram áður en meirihlutastjórn hafði verið mynduð. Því er það svo nú, að bæði formaður n. og varaformaður eru í raun í minni hl. í n., en standa þó, svo sem venja er til, að þeim till. sem ég mæli fyrir á eftir, en að þeim stendur n. öll. Nm., að undanskildum þeim Lárusi Jónssyni, Friðrik Sophussyni og Guðmundi Karlssyni, standa einnig að þeim till. sem eru á sérstöku þskj., 229, og fjalla um nokkra aukningu fjármagns sem beinist til einstakra framkvæmdaliða, svo sem til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Þeir þrír hv. þm., sem hér voru áður nefndir, tóku ekki afstöðu til þessara till. Að auki flyt ég einn brtt. á sérstöku þskj. og mun sérstaklega gera grein fyrir þeim í lok þessarar ræðu, þegar ég hef gert grein fyrir þeim till. sem n. öll stendur að. En áður en vikið er að einstökum till. til breytinga, sem n. flytur, þykir mér rétt að gera í fáeinum orðum grein fyrir starfi fjvn., svo sem venja hefur verið við 2. umr. fjárlaga. Þegar fyrrv. formaður n., hv. þm. Geir Gunnarsson, mælti fyrir áliti fjvn. í desember 1978, við 2. umr. þá sagði hann m.a., með leyfi forseta: „Mikill tími hefur farið í það hjá fjvn. að ræða við forstöðumenn ríkisstofnana og sveitarfélaga og ýmsa aðila aðra um beiðnir þeirra um fjárveitingar. Óskum um slík viðtöl virðist fjölga með ári hverju og ávallt er sú hætta fyrir hendi, að of lítill tími verði til þess að sinna öðrum nauðsynlegum störfum: athugunum, mati og afgreiðslum, og oft hefur svo farið að tími til þeirra verka hefur orðið æði lítill.“ Og síðar í ræðu sinni sagði hann einnig, með leyfi forseta: „Því er það skoðun mín, að að því beri að stefna að fjvn. hefji viðtöl áður en þing er sett og hafi a.m.k. lokið öllum viðtölum við sveitarstjórnarmenn þegar þing hefst.“ Því var það, að sú fjvn., er starfaði á undan þeirri er nú situr, tók til starfa skömmu áður en þing hófst 10. okt. N. hóf fundi 1. okt. og hélt fundi fram til 9. okt. Á þeim dögum ræddi n. alls við forstöðumenn og fulltrúa 56 sveitarfélaga, stórra og smárra, og hlýddi á óskir þeirra og greinargerðir og forvitnaðist um framkvæmdir og fjárhagsstöðu. N, ræddi við forustumenn allra þeirra sveitarfélaga sem þess óskuðu. Þetta held ég að tvímælalaust hafi verið rétt og skynsamleg vinnubrögð, og hefði vissulega verið sýnu þrengra og erfiðara um vik hjá n. að starfa nú á síðustu vikum ef ekki hefði verið búið að ljúka þessu af. Þessari reglu ber tvímælalaust að fylgja í framtíðinni. Þá er þess og að geta, að tillögur ýmissa rn. og ríkisstofnana hafa borist seint og verið raunar að berast alveg fram á síðustu daga. Þessu er brýnt að breyta og setja um það ákveðin tímamörk hvenær tillögur skuli berast, ella verði ekki unnt að taka þær til greina, sem sagt setja skilafrest fyrir beiðnir til fjvn. Það var í desembermánuði að sú n., sem nú skilar till., var kjörin, en hún tók formlega til starfa strax í byrjun jan., um leið og þing kom saman. Þótt þá væri ekki fjárlagafrv. formlega til meðferðar tók n. til starfa með eðlilegum hætti. Hún vann þau verk og hefur unnið sem unnt var að vinna án þess að hafa formlega frv. til meðferðar. Að venju var rætt við fulltrúa margra ríkisstofnana, félagasamtaka svo og einstaklinga sem koma vildu málum á framfæri við n. Undanfarin ár hefur þróunin verið sú, að sívaxandi hluti af tíma fjvn. hefur farið til slíkra viðtala. Það er auðvitað nauðsynlegt að marki og borgararnir hljóta að eiga rétt til að flytja og kynna mál sín fyrir fjárveitingavaldinu. Þó er það svo með þetta sem annað, að hér verður hóf að hafa á, og ég held að brýna nauðsyn beri til að setja um það fastar reglur, hvernig og hvenær þessi viðtöl eigi sér stað, þannig að þau teygist ekki um of inn á þann tíma, sem n. hefur til starfa, og sú hætta skapist ekki, að of lítill tími verði til ráðstöfunar fyrir hin raunverulegu störf n., gagnrýna skoðun á fjármálum ríkisins og tillögur til úrbóta. Þetta held ég að beri að hafa til hliðsjónar í störfum fjvn. nú og ævinlega. Eins og ég minntist á áðan hefur svo farið sem oftar, að n. skilar ekki sameiginlegu áliti um allar greinar. Engu að síður er rétt og skylt að taka fram, að samstarfið í fjvn. hefur vissulega verið með miklum ágætum. Vil ég nota tækifærið til að þakka meðnm. mínum samstarfið og fyrir að hafa umborið reynsluskort formanns og hafa unnið af heilindum og drengskap í hvívetna. Þá vil ég enn fremur þakka Magnúsi Ólafssyni starfsmanni n. fyrir hans ágætu störf og þá aðstoð sem hann hefur veitt nefndinni. Það fyrirkomulag er tvímælalaust til mikilla bóta að ritari fjvn. sé jafnframt að hluta starfsmaður fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Þarna skapast rétt og eðlileg tengsl á milli. - Sömuleiðis er rétt og skylt að þakka hagsýslustjóra og öllum starfsmönnum hans sem lagt hafa hönd á plóginn við þessi störf. Sitthvað mætti fleira segja almennt um fjárlagagerðina og vinnu fjvn. Ýmsum þykir sem svo, að tími sé kominn til að taka upp breytt vinnubrögð í sambandi við gerð fjárlaga. M.a. hefur þar verið bent á svokallaða „núllgrunnsáætlanagerð“ sem víða hefur rutt sér til rúms og er í sem stystu máli fólgin í því að byrjað er á núlli eða jafnsléttu með hverja einustu stofnun og þarfir hennar metnar að nýju í hvert skipti sem til greina kemur að úthluta henni fjármagni. Taka ber undir þá skoðun, sem oft hefur verið haldið fram, að æskilegt væri að fjvn. eða undirnefnd hennar gæfist meiri tími til að sinna eftirlits- og aðhaldsstörfum. Skylt er að geta þess, að af hálfu ýmissa ríkisstofnana hefur verið farið út á þessa braut, bæði af hálfu ríkisendurskoðunar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar, og er það rétt og því ber að halda áfram. Það er þó ekki nóg að settar séu fram í prentuðu máli og glöggum skýrslum tillögur til úrbóta sem síðan er ekki komið í framkvæmd. Þarna virðist mér og hefur lengi virst að vantaði hlekk á milli. Skýrslurnar um úrbætur og tillögurnar til bóta fá að rykfalla í stofnanahillum, en ekkert er gert. Þarna held ég að fjvn. hafi nokkru hlutverki að gegna. Auðvitað fer ekki hjá því, að rekstrarörðugleikar fjölmargra ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana komi í einni eða annarri mynd til fjvn. eðli máls samkv. Það vekur mér þó æ meiri furðu hvernig það gerist með hverja ríkisstofnun og ríkisfyrirtæki á eftir öðru, að þeim virðist synjað um eðlilegar gjaldskrárhækkanir til jafns við aðrar hækkanir sem eiga sér stað. Þetta veldur því oft og tíðum að þessi fyrirtæki ýmist safna skuldum eða eignir þeirra drabbast niður eða dregið er úr rekstri og þjónustu. Þetta á sér ærið oft þá skýringu, sem öllum er hér kunn, að gjöld ýmissa stofnana koma inn í margnefnda vísitölu og horfa þar til hækkunar og þar með til launahækkana. Þetta er eitt af því sem bendir enn til þess, hve brýnt er að breyta þessu kerfi. Mun ég nú í tiltölulega stuttu máli gera grein fyrir þeim breytingum sem n. leggur til að gerðar verði á einstökum liðum frv., en n. hefur að venju gert till. um skiptingu fjár til framkvæmdaliða, við þessa umr., nema að því er B-hlutafyrirtækin svonefndu varðar svo og nokkra aðra liði, ásamt með 6. gr. fjárl., en það verk bíður 3. umr. Mun ég nú skýra brtt. n. við einstaka liði. Er þá fyrst að telja, að framlag vegna Húss Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn er lagt til að hækki um 8 millj. og verði 26.5 millj. Þetta framlag er til komið vegna lagfæringa á húsinu, sem taldar eru brýnar og nauðsynlegar þar sem húsið mun að hluta til liggja undir skemmdum, en þetta hús er, svo sem þingheimur veit, í vörslu Alþingis og þar fer fram mikil og vaxandi starfsemi á vegum Íslendinga í Danmörku. Náttúrufræðistofnun Íslands: Þar er liðurinn „Sértekjur“ að upphæð 3 millj. kr. felldur niður einfaldlega vegna þess að þetta mun á sínum tíma hafa komið til vegna misskilnings. Ekki er um að ræða að þessi stofnun hafi sértekjur. Menntaskólinn á Laugarvatni: Þar er gert ráð fyrir að gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 4 millj. og verði 12 millj. Þetta er vegna ýmiss konar framkvæmda, m.a. við frágang lóða og bílastæða. Æfinga- og tilraunaskóli kennaraháskólans: Þar er gert ráð fyrir að gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 3.6 millj. og verði 12 millj: Er þar sömuleiðis um að ræða lagfæringu á lóð og umhverfi, sem vart verður sagt að til þessa hafi verið hinu opinbera til sóma, svo sem víðar mun því miður raunin í kringum opinberar byggingar. Fjölbrautaskólinn í Breiðholti: Þar hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 58.8 millj. og verður 200 millj. kr. M.a. er það ætlað til áframhaldandi hönnunar og undirbúnings vegna svonefndrar E-álmu. Fjölbrautaskólinn á Akranesi: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar þar um 8 millj. í 40 millj. Framhaldsskóli í Vestmannaeyjum: Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar úr 7.5 millj. í 10 millj: Framhaldsskóli á Selfossi er nýr liður, þar sem kemur inn stofnkostnaðarframlag að upphæð 5 millj. kr. Liðurinn Hússtjórnarskólar. Þar er hækkun lögð til um 10 millj. vegna Húsmæðraskólans á Laugarvatni. Þar er m.a. um að ræða endurbætur og viðgerð á nýju húsi, sem raunar mun ekki fulllokið við, en þessar endurbætur er nauðsyn að framkvæma, m.a. vegna leka á húsinu, sem ekki er einstætt fyrirbæri í íslenskum nýbyggingum. Liðurinn Iðnskólar er óbreyttur að upphæð frá því sem er í frv. Í því sambandi er þess að geta, að fjölbrautaskólar og framhaldsskólar taka nú í vaxandi mæli við þeim hlutverkum sem iðnskólar áður gegndu, en sundurliðun á framlögum til fimm iðnskóla er á þskj. 218. Tónlistarfræðsla: Þar er nýr liður: Tónlistarskólar, stofnkostnaðarstyrkir, samtals að upphæð 8.5 millj. kr. Þar er einnig að finna sundurliðun í till. n. Eru hæstu framlögin m.a. til Söngskólans í Reykjavík vegna húsnæðiskaupa, svo og til Tónlistarskólans á Akureyri, einnig vegna húsnæðiskaupa. Þá er í brtt. fjvn. á þskj. 218 að finna sundurliðun á fjárveitingu til héraðsskóla. Gjaldfærður stofnkostnaður við Skálholtsskóla er hækkaður um 3 millj. kr. og verður þá samtals 7 millj. Þetta er ætlað til að ljúka að hluta ýmsum frágangi og lagfæringum sem eftir eru í því húsi. Framlög til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra hækka um 278 millj. kr. Verða þetta þá 2 milljarðar 778 millj. kr. Skipting þessara liða er sýnd í sérstöku yfirliti sem þegar hefur verið dreift hér. Þessi liður hækkaði nokkuð í meðförum fjvn. og alls mun hækkunin frá síðustu fjárlögum um 41.4%. En líklega eru allir hv. þm. sammála um að hér hefði betur mátt gera ef unnt hefði verið. Þá er komið að lið sem heitir: Stofnanir afbrigðilegra barna. Þar er gert ráð fyrir að laun hækki um 1.5 millj. vegna launa sérfræðings í hálfu stöðugildi hálft árið 1980 við Öskjuhliðarskóla, þ.e. þá starfsemi á vegum skólans sem fram fer í Kjarvalshúsi, en þar er rekin greiningarstöð. Dagvistarheimili, stofnkostnaður: Till. fjvn. gera ráð fyrir að sá liður hækki um 50 millj. og verði samtals 550 millj. 40 þús. kr. Er það tæplega 53% hækkun frá fyrra ári. Skipting á einstakar framkvæmdir er sundurliðuð og sýnd í brtt. n. Eru þar talin upp þau verk og þær framkvæmdir sem þegar eru hafin svo og nýframkvæmdir. Á liðnum Náms- og fræðimenn hækkar framlag til Menntastofnunar Bandaríkjanna á Íslandi um 400 þús. og verður samtals 1 millj. Hér er um að ræða stofnun sem áður nefndist Fulbright-stofnunin og hefur milligöngu um úthlutun námsstyrkja og ferðastyrkja til íslenskra stúdenta er nám stunda í Bandaríkjunum. Á móti þessu framlagi kemur verulegt framlag frá Bandaríkjastjórn. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að vegna þeirra breytinga, sem orðið hafa í Bretlandi þegar skólagjöld hafa verið stórhækkuð við breska háskóla að stefnu bresku ríkisstj., sækja nú æ fleiri íslenskir stúdentar vestur um haf til náms. Liðnum Styrkir til útgáfustarfa mun samkv. venju verða skipt í fjvn. Fullorðinsfræðsla, félagsmálanámskeið: Þar er um nýjan lið að ræða og til þess eru veittar 2 millj. kr. Hér er um að ræða félagsmálanámskeið á vegum samvinnuhreyfingarinnar. Þjóðminjasafn Íslands, liðurinn Til sveitarfélaga: Lagt er til að hann hækki um 17.5 millj. og verður þá að till. n. 38 millj. samtals. Þessum lið hefur n. skipt nánar til einstakra aðila í samráði við þjóðminjavörð og skal nú gerð grein fyrir þeirri skiptingu: Byggðasafn Akraness og nærsveita 800 þús. kr. „Til viðgerðar á kútter Sigurfara 1 millj. Byggðasafn Snæfellsness til viðgerða á Norska húsinu í Stykkishólmi 800 þús. Byggðasafnið á Hnjóti 700 þús. Minjasafnið á Akureyri 3 millj. Byggðasafn Austur-Skaftfellinga, Höfn, 1 millj. Byggðasafn Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga 300 þús. Byggðasafn Vestmanneyinga 1 millj., Byggðasafn Árnessýslu vegna Farsæls 400 þús., Byggðasafn Suðurnesja 300 þús. Sjóminjafélag, Hafnarfirði, 400 þús., Sjóminjasafn, Hafnarfirði, 5 millj. Þingeyrakirkja, viðgerðarstyrkur, 600 þús., Vallakirkja, Svarfaðardal, viðgerðarstyrkur, 400 þús., Mosfellskirkja, Grímsnesi, 500 þús. Gamla búð, Eskifirði, viðgerðarstyrkur, 600 þús. Saurbæjarkirkja á Rauðasandi 400 þús. Gæslukostnaður við byggðasöfn, sem greiddur er að hálfu af ríkinu, 16 millj. Flateyri, viðgerð á gömlu verslunarhúsi, 600 þús. Strandgata 50, Hafnarfirði, gamalt hús, sem bjarga þarf frá skemmdum, 600 þús., Staðarbakkakirkja 500 þús. Byggðasafn Dalamanna 500 þús. Ísafjörður, faktorshús o.fl.,1 millj., Ólafsvík, Norska húsið, 600 þús. Óráðstafað 1 millj. Samtals eru þetta 38 millj. Gjaldfærður stofnkostnaður vegna Þjóðminjasafns er lagt til að hækki um 3 millj. kr. vegna endurbóta á byggingu safnsins og verði 24 millj. Rétt er að vekja athygli á því að villa leyndist a.m.k. í fyrstu prentun till. á þessum lið og á ég von á því að hún hafi verið leiðrétt. Af gjaldfærðum stofnkostnaði til Þjóðminjasafns eru 18 millj. kr. sérstaklega ætlaðar til þess að unnt verði að koma fyrir lyftu þar í húsinu, þannig að fatlaðir og hreyfihamlaðir eigi auðveldara með að notfæra sér þau söfn sem þar eru. Þetta er til viðbótar geymdu framlagi að upphæð 12 millj. kr. frá árinu 1979. Liðurinn Listasafn Einars Jónssonar hækkar um 3 millj. kr. samkv. till., en sú hækkun er til þess að unnt verði að ráða í fullt starf að safninu listfræðing sem jafnframt verði forstöðumaður safnsins. Mun enda mörgum þykja tími til kominn að safni þessa merka listamanns verði sýndur sá sómi sem flestir eru áreiðanlega sammála um að eðlilegt megi teljast. Náttúruverndarráð: Þar lækka sértekjur um 21 millj. kr. og verða 5 millj. Hér er raunar um leiðréttingu að ræða þar sem framlag til Náttúruverndarráðs úr Þjóðhátíðarsjóði hafði verið fært Náttúruverndarráði til tekna og sértekjur hækkaðar sem því nam, en í skipulagsskrá fyrir Þjóðhátíðarsjóð segir orðrétt, með leyfi forseta: „Við það skal miðað að styrkir úr sjóðnum verði viðbótarframlög til þeirra verkefna sem styrkt eru, en verði ekki til þess að lækka önnur opinber framlög til þeirra eða draga úr stuðningi við þau.“ Því þótti eðlilegt að breyta þessu. Framlag til Menningarsjóðs hækkar í till. n. í B-hlutanum um 5 millj. og verði 50 millj., en þessi upphæð er ætluð sem byrjunarframlag til að standa straum af útgáfukostnaði við Kortabók Íslands, en um það hefur Alþingi ályktað, svo sem hv. þm. ætti að vera kunnugt. Liðurinn Listir, framlög hækka samtals um 15.8 millj. og skiptist það sem hér segir: Bandalag ísl. leikfélaga 800 þús. Nýtt viðfangsefni kemur síðan, þ.e. önnur leiklistarstarfsemi og leiklistarráð, 10 millj. og myndlistarskólar, styrkir, 5 millj. Framlag til Norræna félagsins er hækkað um 1 millj. kr. í 2 millj. Þá er komið að málefnum Íþróttasjóðs, en þar hækka rekstarstyrkir o.fl. um 10 millj., úr 25 millj. í 35. Liðurinn Bygging íþróttamannvirkja hækkar um 75 millj. og verður 497 millj. 640 þús. Er það rúmlega 54% hækkun frá fjárlögum í fyrra. Er þetta nánar sundurliðað í ítarlegu yfirliti yfir íþróttamannvirki sem samþykkt hafa verið í fjárlögum einstök ár að undanförnu, og er það að finna í till. n. svo og lista yfir þau ný íþróttamannvirki, sem heimilað hefur verið að hefja framkvæmdir við. Er þar einnig um að ræða allmörg íþróttamannvirki sem að hluta til eru skólamannvirki og nú fá framlög úr Íþróttasjóði fyrsta sinni. Allt er þetta talið upp á bls. 4–9 í brtt. fjvn. og ekki ástæða til að fara nánar út í þá skiptingu hér. Verður þá næst fyrir liðurinn Viðeyjarstofa. Heiti þess liðar breytist og verður nú: Viðeyjarstofa og Nesstofa, og hækkar um 3 millj. Er sú hækkun m.a. tilkomin vegna Nesstofu til lagfæringar á því húsi, m.a. til hitalagna. Liðurinn Æskulýðsmál: Þar er ráðgerð hækkun alls um 20 millj. 20 þús. og skiptist hún sem hér segir: Æskulýðsráð ríkisins hækki um 3 millj., Æskulýðssamband Íslands um 1 millj., Ungmennafélag Íslands um 10.8 millj., Bandalag ísl. skáta um 2.4 millj., Bandalag ísl. skáta vegna Úlfljótsvatns um 600 þús., Bandalag ísl. farfugla um 80 þús., og framlag til Íslenskra ungtemplara hækki um 880 þús. Þá leggur n. til að nafnbreyting verði á viðfangsefni sem merkt er 0117 og verði það eftirleiðis Landssamband KFUM og KFUK, en þetta Landssamband er tiltölulega nýstofnað, og fjárveiting til þess verði hækkuð um 600 þús. frá því sem áður var veitt til KFUM og KFUK. Liðurinn KFUM, starfsemi í Vatnaskógi, hækki um 360 þús. og KFUK, starfsemi í Vindáshlið, um 300 þús. Þá er komið að liðnum Ýmislegt, sem n. leggur til að hækki um 32.9 millj. Þar af eru 4 millj. vegna nýs liðar. Hljóðbókasafn heitir hann, en það bókasafn er starfrækt á vegum Blindrafélagsins og Borgarbókasafns Reykjavíkur. Þetta er starfsemi sem fer vaxandi og hennar er vissulega mikil þörf. Rétt er að það komi fram í þessu sambandi, að þeir, sem lesa inn bækur á hljóðsnældur fyrir Hljóðbókasafn blindra, gera það í sjálfboðavinnu. Þá er gert ráð fyrir 1.5 millj. kr., og er það einnig nýr liður, vegna íslenskukennslu við Cornell-háskólann í Bandaríkjunum, en þar er eitt besta safn íslenskra bóka sem til er utan Íslands og hefur lengi verið í Íþöku. Veruleg hætta er talin á að íslenskukennsla þarna muni leggjast niður vegna fjárhagsörðugleika og því taldi n. rétt að þarna kæmi til lítið framlag af hálfu ríkisins ef verða mætti til að viðhalda þessari kennslu. Nafnbreyting verður á lið sem merktur er 0225. Hann heitir hér eftir Nemendaskipti. Þessi liður var áður merktur AFS. Þetta eru nemendaskipti sem áður einskorðuðust við Vesturheim, en starfsemin hefur nú verið færð út þannig að hér er um að ræða nemendaskipti við fjölmörg lönd í ýmsum álfum, sem byggjast á því að íslenskir nemendur fá þar námsdvöl gegn því að við veitum nemendum hinna sömu landa námsdvöl og húsask jól hér, en talsvert mun þó skorta á að þar sé jafnvægi. Um aðrar breytingar á liðnum Ýmislegt er vísað til till. n. sem taldar eru upp sérstaklega á bls. 10 og 11 í till. nefndarinnar. Þó er þar einn liður sem rétt er að geta sérstaklega og er nr. 60 á bls. 11. Það er liðurinn Forseti FIDE, en sá liður hækkar úr 8 millj. kr. í 19.2 millj. eða um 11.2 millj. Ætti með því, ef samþ. verður, að vera tryggt að unnt sé að sú starfsemi, sem fylgir embætti forseta Alþjóðaskáksambandsins, geti flust hingað heim og verið með eðlilegum hætti, en þetta mál hefur töluvert borið á góma að undanförnu og fjölmiðlum hefur óspart verið beitt til kynningar þessu máli, svo að ekki sé sterkar til orða tekið. Þá er komið að lið er varðar aðalskrifstofu utanrrn., en þar er gert ráð fyrir hækkun á launalið um 4 millj. vegna launa sérfræðings í sex mánuði, einkum til að vinna að rannsóknum og þó sérstaklega að útgáfustörfum vegna þegar gerðra rannsókna er varða landgrunnið norður af Íslandi og Jan Mayen. Þá eru næst fyrir liðir er varða landbrn. Launaliður hjá Búnaðarfélagi Íslands hækkar um 2 millj. vegna launa ráðunautar í hálft stöðugildi hálft þetta ár, en honum er einkum ætlað að sýsla um alifugla- og svínarækt, en það eru sem kunnugt er mjög vaxandi búgreinar nú. Á Rannsóknastofnun landbúnaðarins er gert ráð fyrir að laun hækki um sömu upphæð, eða 2 millj. kr., vegna launa rannsóknamanns í hálfu stöðugildi hálft þetta ár, þ.e. frá miðju ári, við ylrækt og garðrækt. Þetta eru sömuleiðis búgreinar sem leggja ber vaxandi áherslu á og hlúa betur að en gert hefur verið. Það má geta þess hér, að fram kom í viðtölum fjvn. við forstöðumann Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, að útsæðismálum í kartöflurækt hér á landi væri nú illa komið, það útsæði, sem væri notað, væri, eins og það var orðað á fundinum, orðið „meira og minna fullt af alls konar gerlum og sveppum“, áburðarnotkun varðandi kartöflurækt væri oft röng og fyrir kæmi að í íslenskum kartöflum væri of mikið af nítrati, sem nú á dögum er víst ekki talið sérstaklega heilsusamlegt. Þarna bæri því brýna nauðsyn til úrbóta. Til þess er þetta m.a. ætlað. Landnám ríkisins: Þar hækkar framlag til grænfóðurverksmiðja um 40 millj. Ýmsar af þessum verksmiðjum hafa átt við örðugleika að etja í rekstri og því er tekinn upp nýr liður vegna fjármagnskostnaðar. Sauðfjárveikivarnir: Ráðgert er að sá liður hækki um 8 millj. í 34. Er það einkum vegna viðhalds og viðgerða á sauðfjárveikivarnargirðingum, sem óhjákvæmilegt er talið að halda við og fámennum sveitahreppum er oft um megn að ráða við. Framlag til Landgræðslusjóðs hækkar úr 19.3 millj. í 27.1 eða um 7.8. Þá er hér næst að telja framlög til liðarins Fyrirhleðslur, en þau hækka um 25 millj. Liðurinn Landþurrkun hækkar um 5 millj. Skiptingu þessa fjármagns að því er fyrirhleðslur varðar, sem greiddar eru að fullu af ríkinu og þar sem hluti kostnaðar kemur annars staðar frá, er að finna á bls. 11 í till. n. og tel ég það ekki sérstaklega upp hér. Sömuleiðis er þar sundurgreining á liðnum Landþurrkun sem ég læt hér nægja að vísa til. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi: Þar hækkar liðurinn Gróðurvernd í Búðahrauni um 80 þús., en þar var áður 20 þús. kr. framlag. Liðurinn Búnaðarsamband Suðurlands vegna tilraunastöðvar hækkar um 3 millj. og verður 6 millj. Liðurinn Landvernd, félagssamtök, hækkar um 500 þús., verður 1.7 millj. Þá leggur n. til að þarna komi til nýr liður sem er til kominn vegna þess að yfirstandandi ár er tileinkað skógrækt og trjágróðri: Ár trésins, og nemi hann 3 millj. kr. Þá er komið að liðum er varða sjútvrn. Þar er fyrst liður er varðar Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Gert er ráð fyrir að sértekjur lækki um 16 millj. kr. og verði 30 millj. Hér er aðeins um leiðréttingu að ræða, nánar tiltekið leiðréttingu á færsluvillu. Réttur er liðurinn 30 millj. Önnur rekstrargjöld hækka um 1.8 millj. vegna húsaleigu fyrir rannsóknastofur á vegum þessarar stofnunar sem starfar í Vestmannaeyjum, en fyrir þessu hefur ekki verið áætlað áður. Gert er ráð fyrir að liðurinn Framleiðslueftirlit sjávarafurða hækki að launum til um 6.5 millj. vegna launa eftirlitsmanns að því er varðar lagmetisiðnað. Af þessum sökum hækka rekstrargjöld einnig um 1.5 millj., sem er bein afleiðing af þessari stöðufjölgun. Það þarf líklega ekki að fara um það mörgum orðum hver nauðsyn það er að eftirlit sé með eðlilegum hætti og gaumgæfilegt í lagmetisiðnaði. Fréttir af mistökum í þeim efnum hafa verið tíðar í fjölmiðlum og ættu að vera mönnum býsna vel kunnar. Hins vegar er þess að geta, að öll starfsemi Framleiðslueftirlits sjávarafurða er nú í skoðun og þegar hefur verið skilað um það áfangaskýrslu sem fjvn. hefur fengið og raunar var fyrst sagt frá í blöðum. En ég held að mönnum sé ljóst að á starfsemi þessarar stofnunar hljóti að verða breytingar í náinni framtíð. Skrifstofa Rannsóknastofnana atvinnuveganna: Þar hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 15 millj. Þar af eru 3 millj. vegna kaupa á ljósritunarvél og 12 millj. vegna kaupa á bifreið sem fjárlaga- og hagsýslustofnun mælti með vegna samrekstrar þessara stofnana að Keldnaholti, en þetta er m.a. til flutninga starfsfólks. Eru þá næst fyrir till. n. er varða dómsm.- og kirkjumrn. N. leggur til að laun hækki um 2.4 millj. hjá yfirstjórn vegna ráðningar löglærðs fulltrúa í hálfa stöðu við embætti sýslumannsins á Höfn í Hornafirði á miðju þessu ári. Liðurinn Vinnuhælið að Litlahrauni. Þar hækkar launaliður verulega eða um 15.2 millj. kr. Þetta er vegna nauðsynlegrar fjölgunar fangavarða með tilkomu nýrrar einangrunardeildar, en þessi breyting er talin afar brýn og mat þeirra, sem til þekkja, að hún muni hafa í för með sér verulegar úrbætur. Sjómælingar Íslands, önnur rekstrargjöld: Þar er lagt til að komi 3 millj. kr. hækkun vegna prentunar fiskikorta, og er það í samræmi við ályktun Alþingis frá 1977. Á liðnum Þjóðkirkjan hækka Sumarbúðir um 1 millj., Hjálparstofnun kirkjunnar um 150 þús. Sérstakur launaliður vegna embættis dómprófasts í Reykjavík, þar sem um er að ræða að hluta sameiginlegt skrifstofuhald fyrir embættið vegna ýmissar þjónustu við presta hér í höfuðborginni, hækkar um 300 þús. Nýr liður: Tónskóli þjóðkirkjunnar, hækkar um 3 millj. kr. Liðurinn Byggingar á prestssetrum hækkar um 6 millj. Heiti viðfangsefnis, sem merkt er 0306, er breytt og er þar um leiðréttingu að ræða sem er nánast landfræðilegs eðlis. Þegar rætt er um dómsmrn. langar mig til að víkja örfáum orðum að Bifreiðaeftirliti ríkisins sem heyrir undir það rn. Á s.l. ári var, að ég hygg, fyrir frumkvæði þáv. dómsmrh., Steingríms Hermannssonar, sett á stofn nefnd til að skoða rekstur Bifreiðaeftirlits ríkisins. Í þeirri nefnd átti sæti fulltrúi fjvn. Skemmst er frá því að segja, að sú nefnd skilaði ítarlegum tillögum s.l. haust. Þar er að finna rökstuddar tillögur til breytinga á rekstri Bifreiðaeftirlitsins sem í skemmstu máli miða að því að afnumið verði núverandi skráningarfyrirkomulag, tekið upp einfaldara og ódýrara kerfi og sömuleiðis að bifreiðaskoðunin verði að hluta til framkvæmd á verkstæðum. Rök eru að því leidd í skýrslum þessarar nefndar og niðurstöðum, að þetta geti haft í för með sér verulegan sparnað og ekki hvað síst þægindi fyrir borgarana sem þurfa að nota þessa þjónustu. Nú vil ég bera þá von og ósk fram, að það fari ekki svo um tillögur þessarar nefndar að þær haldi áfram að rykfalla, heldur verði samdar. Og ég hef vissa von og vissu fyrir því, að að því sé verið að vinna, og lagðar fram á Alþingi þær tillögur til lagabreytinga sem leiðir af þessari kerfisbreytingu, sem ég hygg að muni hafa í för með sér tvímælalausan sparnað í ríkiskerfinu. Þessu vildi ég koma hér að. Næst eru breytingar er varða félmrn. Gjaldfærður stofnkostnaður aðalskrifstofu hækkar um 12 millj. vegna stofnbúnaðar og innréttingabreytinga. Að því er varðar Húsnæðismálastofnun ríkisins hækka framlög til heilsuspillandi húsnæðis um 35 millj. kr. Að sjálfsögðu er fjvn.-mönnum mætavel ljóst að hér er um of lága upphæð að ræða, en gildandi lög eru þannig, að ekki er heimilt að veita lán til þessa nema sérstaklega sé veitt til þess fé á fjárlögum, en lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins eru nú öll í endurskoðun og raunar frv. hér til athugunar og er þess þá að vænta að þar verði breyting á. Landakaup kaupstaða og kauptúna: Sá liður hækkar um 8 millj. og verður 10 millj. og verður samkv. því í samræmi við lög nr. 35 frá 1973. Liðurinn Vatnsveitur hækkar um 20 millj. og verður 105 millj. Liðurinn Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra hækkar um 40 millj., og verður þá 1 milljarður og 60 millj. Málefni þessa sjóðs hafa töluvert verið rædd á fundum fjvn., og ég held að ég megi fullyrða að það sé sameiginleg skoðun allra nm. að til þurfi að koma sem allra fyrst sú breyting á lögum um þennan sjóð að undir hann falli einnig ýmsar sjálfseignarstofnanir svo og raunar ríkisstofnanir sem sérstök framlög ná ekki lengur til, en ættu af eðlilegum ástæðum og eðli máls samkvæmt að heyra undir þennan sjóð. Á liðnum Vinnumál er gert ráð fyrir að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, en það er þátttaka í starfi ILO eða Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem er ein elsta sérstofnun Sameinuðu þjóðanna og fjallar um vinnu- og verkalýðsmál, m.a. vinnuvernd og starfsumhverfi. Þá er liðurinn Ýmis framlög vegna félmrn. Gert er ráð fyrir að sá liður hækki um 50 millj. 350 þús. og þar verði tekið upp nýtt viðfangsefni sem heitir í till. nefndarinnar Aðstoð við þroskahefta og nemur 20 millj. kr. Rétt er að skýra þetta nokkru nánar. Það er algengt að foreldrar eða aðstandendur þroskaheftra barna eða einstaklinga, sem búsettir eru úti á landi, þurfa að komast hingað til höfuðborgarsvæðisins og jafnvel dveljast hér langdvölum eða a.m.k. um nokkurn tíma vegna læknismeðferðar eða rannsóknar barnanna. Þetta er þessu fólki afar dýrt og engin leið hefur verið fær til að rétta því hjálparhönd vegna slíkrar dvalar, sem í senn er nauðsynleg og óhjákvæmileg. Þessi liður er hugsaður í þá veru, að með þessu fé megi veita nokkra fyrirgreiðslu þeim einstaklingum utan af landi sem hingað koma og þurfa að dveljast hér af þeim sökum sem ég áður greindi. Um aðrar brtt. á þessum lið, er varða framlög til einstakra félaga og samtaka, leyfi ég mér að vísa til till. n. á bls. 14 á þskj. 218, en þar er um nokkrar hækkanir að ræða. Þá er komið að till. er varða heilbr.- og trmrn. Launaliður hjá Matvælarannsóknum ríkisins hækkar um 15 millj. kr. og er það vegna fjölgunar um 21/2 stöðugildi við þá stofnun. Sannleikurinn er sá, að um langt skeið hefur verið fólk í þessum stöðum og hér er því í rauninni um að ræða viðurkenningu á staðreynd sem þó er tiltölulega nýtilkomin. Raunar, eins og kannske víðar, þyrfti stöðum við þessa stofnun að fjölga enn að mati þeirra sem þar ráða húsum. - Önnur rekstrargjöld: Þar er gert ráð fyrir hækkun um 10 millj. kr. vegna aukningar á húsnæði, en þar er gert ráð fyrir að fram fari einnig nokkur starfsemi önnur en á vegum Matvælarannsókna, m.a. á vegum eiturefnanefndar. Næst er liðurinn Heilbrigðiseftirlit ríkisins, en þar hækka laun um rúmar 5 millj. vegna fjölgunar um einn ritara. Önnur rekstrargjöld hækka um 14.9 millj., m.a. vegna aðkeyptrar þjónustu. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands: Þar hækkar gjaldfærður stofnkostnaður um 10 millj. Það er vegna kaupa á ýmsum stofnbúnaði, húsgögnum og fleira fyrir þessa stofnun sem nýlega hefur flust í nýtt húsnæði. Þá er komið að liðnum Landspítali. Gjaldfærður stofnkostnaður hækkar þar um 200 millj. kr. eða 58% og verður samkv. till. fjvn. 993 millj. 700 þús. Skipting á einstaka liði er sýnd í brtt. á þskj. 218 og leyfi ég mér að vísa til þeirra á bls. 15, en bendi jafnframt á og vek sérstaka athygli á að þar er gert ráð fyrir 250 millj. kr. til geðdeildar og þar er með talin taugadeild sem nýta mun hluta af húsnæði geðdeildar samkv. samkomulagi milli aðila á spítalanum. Þá er einnig rétt að vekja athygli á því, að til undirbúnings svonefndrar K-byggingar eru veittar 100 millj. kr., en ekki er þó gert ráð fyrir að á þessu ári verði hafnar framkvæmdir við þessa byggingu, sem rísa mun á Landspítalalóðinni, heldur er þetta 100 millj. kr. framlag veitt til hönnunar, jarðvegsathugana og lagnakönnunar á því svæði þar sem þessu húsi er ætlað að rísa. Í þessari K-byggingu verða m.a. til húsa rannsóknastofur spítalans, sem mjög eru nú aðkrepptar með húsnæði, og valda húsnæðisþrengsli þar raunar því að vinnuhraði á spítalanum er kannske ekki sá sem gæti orðið ef rannsóknadeildir væru afkastameiri og byggju við betri starfsaðstöðu. Í þessari byggingu er einnig gert ráð fyrir að krabbameinslækningar verði til húsa. Hér er sem sagt um að ræða framlag til hönnunar og athugana. Liðurinn Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa hækkar um 880 millj. og verður 3 milljarðar og 80 millj., en það er 68% hækkun frá síðustu fjárlögum. Innbyrðis skipting þar er eins og sýnt er í sérstöku yfirliti í brtt. n. á þskj. 218. Þótt í till. fjvn. sé gert ráð fyrir allverulegri hækkun á þessum lið frá því sem er í fjárlagafrv. og raunar meiri en flestum öðrum veit ég að allir fjvn.- menn og alþm. geta undir það tekið, að þessi hækkun hefði þurft að vera meiri. Hér vantar vissulega á að unnt sé að verða við jafnvel brýnustu þörfum, og hefði þessi liður því þurft að hækka meira. Framlag til Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, Hrafnistu, Hafnarfirði er hækkað um 25 millj. í 75. Gert er ráð fyrir að upp verði tekinn nýr liður: Hjúkrunarheimili aldraðra í Kópavogi, og til hans ætlaðar 15 millj. Í þessu sambandi er líka rétt að geta þess, að í yfirlitinu kemur fram að töluverðu fjármagni á að verja til B-álmu Borgarspítala í Reykjavík eða 420 millj. kr., en þar á að rísa deild fyrir öldrunarsjúklinga, langlegudeild, en satt best að segja hefur ekki verið vansalaust hvernig þjóðfélagið hefur búið að þeirri hlið málefna aldraðra. Rétt er að geta eins í sambandi við þennan lið, en þar er um að ræða fjárveitingu til sjúkrahússins á Akureyri. Sterkar óskir komu fram um verulega hækkun á þessum lið, m.a. vegna tengibyggingar, sem ekki reyndist kleift að gera till. um á þessu stigi. Það er hins vegar skoðun fjvn., að telji Akureyrarbær unnt að ráðast í byggingu þessarar tengibyggingar milli kjarnabyggingar og sjúkrahúss og þó ekki sé fé sérstaklega til þess veitt telur fjvn. ekkert því til fyrirstöðu, að öllum réttum leyfum fengnum, að hafist verði handa um byggingu þessarar tengiálmu. Um aðra liði vísast til sundurliðunar í yfirliti nefndarinnar. Liðurinn Ýmis heilbrigðismál er gert ráð fyrir að hækki alls um 69.5 millj. kr. Þar hækkar framlag til Hjartaverndar um 10 millj. og til Krabbameinsfélags Íslands um 22.5 millj. Kostnaður samkv. farsótta- og sóttvarnarlögum og lögum um ónæmisaðgerðir hækki um 25 millj., en til nánari skýringar má geta þess, að hér er um að ræða aðgerðir vegna þess sjúkdóms er kallast rauðir hundar og valdið getur fósturskemmdum. Þær aðgerðir, sem hér um ræðir, beinast að því að öllum konum á barneignarskeiði verði gefið ónæmisefni gegn þessum sjúkdómi og er þessu verki langt komið. Liðurinn Sjúkraflug hækkar um 7 millj. og verður 19 millj. Mun fjvn. síðar gera till. um skiptingu á þessu fé. Ný liður bætist inn: Starfslaun Ófeigs J. Ófeigssonar læknis, 3 millj. Þessi liður var í fjárlögum 1979, en féll niður við fjárlagagerðina og er vegna rannsókna- og fyrirlestrahalds Ófeigs J. Ófeigssonar. Liðurinn Rannsóknir á útbreiðslu atvinnusjúkdóma hefur hækkað um 2 millj. í till. n. Er það sérstaklega hugsað til rannsókna á heymæði og útbreiðslu hennar hér á landi, en þær rannsóknir eru þegar hafnar. Næst er til að taka að framlag til Gæsluvistarsjóðs, Bláa bandið, hækkar um 500 þús., félagasamtökin Vernd hækki um 500 þús. og styrkur til Samtaka áhugamanna um áfengisbölið hækkar um 2 millj. Styrkir til Stórstúku Íslands hækka um 1.8 millj. Eru þá næst liðir er varða fjmrn. Uppbætur á lífeyri á lið nr. 381: Gert er ráð fyrir að þær hækki um 5 millj. Styrktarfé og ýmis eftirlaun hækki um 11.8 millj. og styrktarfé og ýmis eftirlaun, liður nr. 384, hækki um 7.2 millj., en nánar um þessa liði er að finna í sérstökum yfirlitum. Þá eru næst mál er varða samgrn. Vegagerð ríkisins: Liðurinn til einstaklinga og samtaka hækki um 2.5 millj. og verði 8.5, en samkv. venju hefur fjvn. skipt þessum lið til aðila sem reka gististaði á stöðum þar sem stikur rekstur er erfiður, en engu að síður nauðsynlegur talinn. Vita- og hafnamál: Þar mælir n. með að nýr liður verði upp tekinn: Til fyrirtækja í B-hluta 40 millj. Hér er um að ræða framlag til byggingar áhaldahúss fyrir vitamálastjórn við Fossvog og endurbætur á aðstöðu starfsmanna í því sambandi. Rétt er að geta þess, að n. kom í áhaldahúsið og skoðaði hversu búið er að fólki og var það, held ég, samdóma niðurstaða nm. að þarna þyrfti úr að bæta. Því má skjóta að í þessu sambandi, að fjvn. gerði fleiri vettvangskannanir. - Ég hefði kannske átt að geta þess fyrr. Hún skoðaði einnig húsakynni Landspítalans og hin nýju húsakynni geðdeildarinnar á Landspítatalóð. Vegna þess, hvernig málum var háttað nú, gafst ekki tími til svo margra vettvangsskoðana sem fjvn.-menn hefðu kosið, en rétt er að hafa í huga í framtíðinni að slíkar heimsóknir eru ekki aðeins gagnlegar, heldur nauðsynlegur og óhjákvæmilegur þáttur í starfi nefndarinnar. Hafnarmál. Þar hækkar liðurinn Ferjubryggjur um 3 millj. Sérstök yfirlit í brtt. n. sýna skiptingu á þessum lið. Framlög til hafnarmannvirkja og lendingarbóta hækka um 275.7 millj. og er till. um skiptingu þess fjármagns að finna á sérstöku yfirliti. Hækkun milli ára er þarna 43%. Flugmálastjórn: Þar er gert ráð fyrir hækkun er nemur 3 millj., en hér er um að ræða framlög til áhugamannafélaga á sviði flugmála. Mælir fjvn. með að Flugsögufélag Íslands fái 2 millj. af þessari upphæð, en það er vegna máls sem skyndilega kom upp fyrir skömmu er félaginu gafst kostur á að kaupa gamla flugvél af sömu gerð og Waco-flugvélin sem hér var notuð fyrst til áætlunarflugs, TF-Örn. Þetta er sem sagt ætlað til þess. Þá er gert ráð fyrir að ýmis framlög til flugbjörgunarsveita hækki um 900 þús. kr. Veðurstofa Íslands: Gert er ráð fyrir að liðurinn Hafísrannsóknir hækki um 2.4 millj. kr. vegna ráðningar hafísrannsóknamanns í 2/3 úr stöðugildi á miðju þessu ári. Ætti ekki að þurfa að fara mörgum orðum um nauðsyn þess, að af hálfu Veðurstofu Íslands sé slíkum rannsóknum sinnt. Framlög til sjóvarnargarða lækka úr 60 millj. kr. í 53 millj. og er sundurliðun þar að lútandi að finna á bls. 22 í till. n. Þar er einnig greint frá sundurliðun til framkvæmda við ferjubryggjur. Þá er komið að liðum er varða iðnrn. N. leggur til að liðurinn Iðja og iðnaður, orkusparnaður hækki um 10 millj. kr., verði 40 millj. Það er till. fjvn., að af þessari 10 millj. kr. hækkun fari 7 millj. til rannsókna og hagnýtra tilrauna á nýtingu vindorku til húshitunar í Grímsey, en slíkar framkvæmdir standa nú fyrir dyrum á vegum Verkfræðistofnunar háskólans og Raunvísindastofnunar háskólans. Er hér um hið merkasta mál að ræða, eins og menn hafa sjálfsagt séð í sjónvarpsfréttum fyrir nokkrum kvöldum þar sem sýnt var frá hliðstæðum tilraunum. Einnig leggur n. til að 3 millj. af þessum 10 verði varið til rannsókna á framleiðstu eldsneytis úr innlendum orkulindum og einkum er þar haft í huga vetni. Lagt er til að liður nr. 0121 hækki um 2.5 millj., verði 8.5, jafnframt breytist þar heiti, verði eftirleiðis Byggingaþjónustan, hét áður Byggingaþjónusta arkitekta. Nú er þetta sjálfseignarstofnun, m.a. með aðild Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og gegnir því hlutverki að veita fólki, sem er að byggja, ýmiss konar upplýsingar og þjónustu. Á liðum er varðar viðskrn. er gert ráð fyrir hækkunum að því er varðar Verðlagsstofnun, launahækkunum er nemi 24.7 millj. vegna fjölgunar starfsmanna um 31/2 stöðugildi auk annarra launahækkana. Þessi fjölgun starfsmanna er m.a. afleiðing af auknum verkefnum sem á stofnunina hafa verið lögð, m.a. með lögum. Önnur rekstrargjöld hækka um 5.2 millj. kr. Skylt er að geta þess hér, að þrír fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn., þeir Lárus Jónsson, Friðrik Sophusson og Guðmundur Karlsson, tóku ekki afstöðu til þessarar sérstöku till. um hækkun á framlögum til Verðlagsstofnunar. Þá er komið að því að gera grein fyrir brtt. sem fluttar eru af meiri hl. n. á sérstöku þskj., 229, og gera ráð fyrir ýmsum innbyrðis breytingum í frv., en að þeim stendur meiri hl. n. Finnst mér rétt að taka það fram sérstaklega, að ég styð þær till. einnig þar sem með þeim gefst 1800 millj. kr. svigrúm til að hækka ýmsar fjárveitingar til sjúkrahúsa, skóla og hafna, svo að nokkuð sé nefnt, sem n. átti öll aðild að því að skipta og hér hefur þegar verið gerð grein fyrir. Í frv. var gert ráð fyrir að innlend útgáfa verðbréfa og happdrættisskuldabréfa yrði 5.6 milljarðar. Ákveðið hefur verið að auka þessa útgáfu um 800 millj. kr., þannig að fjárhæðin verði 6.4 milljarðar. Sala spariskírteina er háð ýmsum atriðum, eins og lánskjörum, atvinnuástandi og fleira, en talið er að möguleikar séu allgóðir til sölu á bréfum er þessari fjárhæð nemur. Áhættugjald vegna ríkisábyrgða er hækkað um 100 millj. kr. Áhættugjaldið var talið varlega áætlað í frv., en miðað við lántökuáform er ljóst talið að þetta gjald verði a.m.k. 100 millj. kr. hærra en ráðgert var. Framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs kemur að fjórða hluta frá sveitarfélögum, fjórða hluta frá atvinnurekendum og helmingi til frá ríkissjóði. Hluti atvinnurekenda er innheimtur af ríkissjóði og færist til tekna til ríkissjóðs við innheimtu og til gjalda við skil. Í ljós hefur komið að áætlun fyrir árið 1979 var ofmetin miðað við raunverulega útkomu það ár. Miðað við nýjar upplýsingar þykir raunhæft að breyta áætlun fyrir árið 1980 þannig að lækka tekjur ríkissjóðs vegna iðgjalda atvinnurekenda um 300 millj. og lækka útgjöld ríkissjóðs á móti um 900 millj. Óviss útgjöld eru lækkuð um 250 millj. kr. og verða 610 millj. Í fyrri frv. fyrir árið 1980 hefur þessi liður numið 110 millj. kr. og í fjárlögum fyrir árið 1979 var hann 160 millj. Vextir eru lækkaðir um 150 millj., en sú breyting er rökstudd m.a. með því, að verðbótaþætti vaxta er ekki ætlað að hækka samkv. stefnu ríkisstj. í vaxtamálum, auk þess sem nokkuð var áætlað fyrir óvæntum vaxtaútgjöldum á þessum lið. Þær breytingar, sem ég hef nú rakið á þskj. 229, gefa sem sé svigrúm til þeirra hækkana sem áður var getið. Ég hef áður getið þeirra mála sem bíða munu 3. umr., svo sem venja er að nokkru til, og tíunda það ekki frekar hér. Brtt. meiri hl. fjvn. og n. allrar við 4. gr. frv. hafa í för með sér, ef samþykktar verða, hækkun er nemur 1 milljarði 688 millj. 365 þús. kr. og samkv. þessum breytingum og breytingum á 3. gr. verður greiðslu jöfnuður 1254 millj. 167 þús. kr. í stað rúmlega 2 milljarða, eða 2 milljarða 42 millj. 532 þús. kr. Fskj. með nál. er yfirlit frá fjárlaga- og hagsýslustofnun yfir lækkun fjárveitinga í fjárlögum ársins 1979, svo sem heimild var til í 6. gr. fjárlaga fyrir það ár, og vísast hér með til þess. Þá er og fskj. með nál. yfirlit yfir breytingar á fjárlagafrv. 1980 samkv. till. og aths. við þær samkv. till. sem ég,hef flutt á sérstöku þskj. til breytinga við fjárlagafrv. Mun ég nú gera sérstaka grein fyrir þeim till. sem ég stend einn að af hálfu Alþfl. og horfa til breytinga á frv. til fjárlaga fyrir árið 1980. Eðlilegast hefði verið við fjárlagagerðina nú að byggja á fjárlagafrv. ríkisstj. Alþfl. Núv. ríkisstj. valdi hins vegar þann kost að víkja í veigamiklum atriðum frá því frv., en það gerði ráð fyrir verulegri lækkun tekjuskatts á almennum launum svo og framlagi til jöfnunar hitakostnaðar. Till. Alþfl., sem ég mæli hér fyrir til breytinga á fyrirliggjandi fjárlagafrv., miða einungis að því að sníða af frv, verstu agnúana. Till. Alþfl. fela það í sér, að leitast sé við að gæta aðhalds af hálfu ríkisins bæði að því er varðar rekstrargjöld og framlög til einstakra sjóða og skyldra verkefna. Jafnframt miða þær till. að því að fjárlögin taki til allra meginþátta í ríkisbúskapnum, en ekki séu undanskildar viðbótarálögur af ýmsu lagi, svo sem vegna jöfnunar hitakostnaðar og félagslegra aðgerða á sviði húsnæðismála, eins og fjmrh. hefur boðað. Þessi vinnubrögð fjmrh. tel ég ekki til fyrirmyndar og einungis til þess fallin að skekkja þá heildarmynd sem fjárlög eiga að gefa. Þær till., sem Alþfl. gerir til breytinga á fyrirliggjandi frv. til fjárlaga fyrir árið 1980, eru þessari: Álagður tekjuskattur einstaklinga lækki sem nemur 7.2 milljörðum kr. Nauðsynlegt er að ríkið dragi úr skattheimtu ef vænta á aðhalds af öðrum aðilum til viðnáms gegn verðbólgu. Fjmrh. hefur látið svo um mælt, að á þessu ári sé ekki svigrúm til grunnkaupshækkana, og samkv. forsendum fjárlagafrv. er kaupmáttarskerðing 4.5%. Fjárlagafrv. boðar í raun stórhækkun tekjuskatts. Vegna kaupmáttarskerðingarinnar er því brýnt að draga úr skattbyrði eftir því sem svigrúm er til, einkanlega á lægstu tekjum, og vernda með því lífskjör launafólks í landinu. Þá gera till. Alþfl. ráð fyrir að 4 milljörðum kr. verði varið til jöfnunar á hitakostnaði. Í fjárlagafrv. ríkisstj. Alþfl. var gert ráð fyrir 2.3 milljörðum kr. til þessa viðfangsefnis, en jafnframt var bent á að afla þyrfti viðbótarfjármagns til að hækka þá upphæð. Þessa 2.3 milljarða er hins vegar hvergi að finna í frv. núv. ríkisstj. og hefur fjmrh. notað þá upphæð til annars. En til að standa við þau loforð, sem gefin voru við olíuverðshækkunina á s.l. ári, mun alls þurfa um 4 milljarða kr. Til umræðu hafa verið hugmyndir um sérstakan orkuskatt til að greiða fyrir jöfnun hitakostnaðar. Við nánari athugun þess máls hygg ég að æ fleiri hafi orðið ljóst að hér er í senn um mjög flókið og vandasamt mál að ræða ef tryggja á að hugsanleg skattheimta af þessu tagi skili þeim árangri, sem til er ætlast, án þess að hafa óæskileg hliðaráhrif. Slík umfjöllun og athugun hlýtur óhjákvæmilega að taka verulegan tíma. Alla vega er alveg ljóst að henni getur ekki lokið fyrir afgreiðslu fjárlaga. Þetta mál er hins vegar brýnt og þolir ekki bið. Því er í till. Alþfl. gert ráð fyrir að málið verði þegar leyst með þessum hætti, það verði gert innan ramma fjárlaga, en málinu ekki vísað út í óvissuna, eins og nú virðist ætlun ríkisstj. að gera. Í fjárlagafrv. ríkisstj. er gert ráð fyrir verulegum niðurskurði á framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins. Vitaskuld er ljóst að fjárhagsvanda þess sjóðs verður að leysa, svo að hann geti undanbragðalaust staðið við skuldbindingar sínar, og verður að vænta þess að ríkisstj. beiti sér fyrir því. Hins vegar er ljóst að íbúðabyggjendur búa við sérstakan vanda vegna hinnar öru verðbólguþróunar. Einkum á þetta við um það unga fólk sem er að eignast sína fyrstu íbúð. Til að mæta þeim vanda þarf sérstakt átak, sem ekki má dragast, og í því skyni gera till. Alþfl. ráð fyrir að 1 milljarði kr. verði varið til félagslegra aðgerða á sviði húsnæðis- og dagvistunarmála. Til að mæta þessum útgjöldum, sem ég hef nú gert grein fyrir og samtals nema 12.2 milljörðum kr., eru gerðar till. um ýmsar breytingar án þess að til nýrrar skattlagningar komi á launafólk. Þær breytingar eru helstar sem hér segir: Framlög til Byggðasjóðs, jarðræktar og framræslu eru lækkuð um 20% til samræmis við lækkun fjárfestingarsjóða. Nemur lækkun útgjalda af þessum sökum samtals 976 millj. kr. Þá er gerð till. um að niðurgreiðslur af landbúnaðarvörum og bætur vegna útflutnings landbúnaðarafurða lækki og verði í samræmi við þær till. sem gerðar voru í fjárlagafrv. ríkisstj. Alþfl., en lækkun þessara tveggja liða nemur samtals 4.2 milljörðum kr. og er þar stærri hlutinn niðurgreiðslur. Fjárlagafrv. ríkisstj. gerir ráð fyrir hækkun til Lánasjóðs ísl. námsmanna er nemur 3.1 milljarði kr. miðað við síðustu fjárlög. Ljóst er að hækkun framlagsins til Lánasjóðs ísl. námsmanna er ekki í neinu samræmi við aðrar breytingar milli ára og að endurgreiðslur lána til sjóðsins hafa skilað sér seint og illa. Ég held að ef þm. skoða fjárlagafrv. og hvað þar er gert ráð fyrir að greiðist af eldri lánum til sjóðsins muni þeir horfa a.m.k. tvisvar, þrisvar ef ekki fjórum sinnum á þá tölu, sem þar stendur, til þess að trúa henni, en hún er víst engu að síður rétt. Hér ber brýna nauðsyn til að framfylgja reglum um eðlilega endurgreiðslu þessara lána á raunvirði, og með hliðsjón af því er lagt til að framlag til Lánasjóðsins hækki, en hækki ekki meir en nemur verðhækkunum milli áranna 1979 og 1980 eða um 46.5%. Lækkun á framlagi til Lánasjóðs ísl. námsmanna verður því rúmlega 2.1 milljarður kr. Mér er ljóst að hér er áreiðanlega ekki um vinsælt mál að ræða, en ég held að hér sé um að ræða mál sem þm. verði að tala um og verði að taka afstöðu til. Ef menn skoða þá gífurlegu hækkun, sem verða á samkv. frv. á framlögum til Lánasjóðs ísl. námsmanna, hygg ég að menn muni sjá að sú hækkun er út úr hlutföllum við allar aðrar breytingar sem á þessu frv. verða. Ég er ekki að draga úr því að veita beri námsfólki aðstoð, margt námsfólk þarf á slíkri aðstoð að halda, en ég hygg hins vegar að ekki þurfi allt námsfólk á allri þeirri aðstoð að halda, sem hér er gert ráð fyrir, og ég held að ef menn skoða þetta frv. og þær breytingar, sem hér eru gerðar, hljóti þessi breyting að stinga töluvert í augu. Þetta mál er komið úr böndum. Það hlýtur að verða að endurskoða allar reglur um endurgreiðslu og fylgja þessu eftir þannig að hér verði um lán að ræða sem verði endurgreitt þegar námsmenn hefja vinnu að námi loknu. Það hefur jafnvel verið orðað svo, að þessi sjóður væri orðinn eins konar skrímsli í kerfinu sem enginn réði við. Víst er að það er ekki þrautalaust að ná sambandi við þennan sjóð til að ná í upplýsingar, því að það virðist vera alveg sama hvenær dagsins er hringt þangað eða hve oft, það næst aldrei samband. Hér held ég að hljóti að þurfa að koma til breytingar og bið menn um að taka það til alvarlegrar athugunar. Þá er í till. Alþfl. um nokkra lækkun að ræða á framlagi til heimildargreiðslna samkv. 6. gr. fjárlaga og vegna óvissra útgjalda fjmrn., samtals 800 millj. kr., sem þýðir í raun að fjmrh. hefur nokkru minna ráðstöfunarfé til frjálsra nota. Í till. Alþfl. er enn fremur gert ráð fyrir nokkurri tekjuhækkun hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Verði hagnaðaraukning fyrirtækisins í samræmi við launahækkanir á árinu samkv. forsendum fjárlagafrv. má gera ráð fyrir að hagnaðurinn verði 26 milljarðar kr., en ekki 24 milljarðar eins og frv. gerir ráð fyrir. Lagt er til í samræmi við þá aðhalds- og sparnaðarstefnu, sem skylt er að fylgja í rekstri og umsvifum ríkisins, að útgjöld vegna launa og almennra rekstrargjalda lækki sem svarar 1% frá frv. ríkisstj. eða um 1130 millj. kr., og er þar, að ég hygg, ekki til mjög mikils mælst. Þá er gerð till. um að fjárveitingar til Hólaskóla verði lækkaðar nokkuð, en þar fer nú engin kennsla fram sem kunnugt er. Hins vegar er gert ráð fyrir að þar verði áfram að sjálfsögðu fjármagn til vörslu mannvirkja og eðlilegs viðhalds. Þá er þess að geta, að í frv. núv. ríkisstj. er gert ráð fyrir að tekjuskattur félaga nemi 10 milljörðum kr. Í frv. ríkisstj. Alþfl. var hins vegar gert ráð fyrir að tekjuskattur félaga næmi 10 milljörðum 850 millj. kr. Engin rök sýnast hníga að því að draga úr skattbyrði félaga og er því þessi upphæð lækkuð til fyrra forms, nema því aðeins að hér sé um að ræða nýja stefnu Alþb. að lækka skatta á fyrirtækjum í landinu. Í till. Alþfl. er enn fremur lagt til að 1700 millj. kr. verði varið til að lækka skuld ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands og að greiðsluafgangur lækki sem því nemur. Þessar till., sem ég hef í síðasta hluta ræðu minnar gert grein fyrir, fela í sér markvissa stefnumótun til að draga úr verðbólgu og vernda kjör láglaunafólks, jafnframt því sem ríkið gæti aðhalds hjá sér, svo sem það ætlast til af öðrum. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.



Herra forseti. Það má með sanni segja að fjárlagaafgreiðsla fari fram við óvenjulegar aðstæður nú á hinu háa Alþingi. Þrjú frv. til fjárlaga hafa í raun legið fyrir hv. fjvn. til athugunar og einungis rúmar tvær vikur síðan frv. það, sem hér er til umr. og afgreiðslu við 2. umr., var lagt fram. Fjvn. hefur því haft ærinn starfa. Er raunar útilokað að hún hefði geta búið þetta frv. undir 2. umr. með svo skjótum hætti ef ekki hefði þannig staðið á að n. hafði áður en hið stutta 101. löggjafarþing byrjaði rætt við alla sveitarstjórnarmenn í landinu sem vildu fá viðtalstíma við hana. Ég hygg að þetta sé mettími frá því að fjárlagafrv. er lagt fram og þar til efnt er til 2. umr. Ég vil fyrir hönd okkar, sem erum í minni hl. n., þakka ágætt samstarf við formann og nm. við þessar óvenjulegu og erfiðu aðstæður. Við flytjum að venju með meiri hl. ýmsar till. á þskj., sem hér hafa komið fram, með venjulegum fyrirvara um að fylgja eða flytja brtt. Í því sambandi vil ég þó taka fram, að við flytjum ekki með meiri hl. till. til hækkunar á framlagi til Verðlagsstofnunar og tökum ekki ábyrgð á því hvernig ríkisstj. fór að því að finna 1800 millj. kr. til að bæta við framkvæmdaframlög á ýmsum sviðum, þar sem að okkar mati var um mjög svo undarlega „fjáröflun“ að ræða. Við unnum hins vegar að venju með meiri hl. að því að skipta þessum fjárhæðum sem gengu til ýmissa gagnmerkra mála, svo sem skólabygginga, hafna, sjúkrahúsa o.s.frv. Ég vil einnig fyrir hönd okkar í minni hl. þakka ritara n. og hagsýslustjóra fyrir umburðarlyndi í okkar garð og góða fyrirgreiðslu. Það má með sanni segja, að í þessu frv. sé sami rauði þráðurinn og var í fyrsta fjárlagafrv. vinstri stjórnarinnar 1978. Þessi rauði þráður er stóraukin rekstrar- og millifærsluútgjöld ríkissjóðs. Munurinn er einvörðungu sá, að í þessu frv. er gengið mörgum skrefum lengra í útþenslu á ríkisfjármálunum og álagningu skatta en með fjárlagafrumvarpi vinstri stjórnarinnar 1979. Færa má rök að því að rekstrar- og millifærsluútgjöld í þessu frv. séu 40–50 milljörðum kr. hærri en verið hefði ef svipaðri stefnu væri fylgt og gert var með fjárlagafrv. 1978, og það hefur ekki staðið á afleiðingunum. Sú stefna að blása út rekstrar- og millifærsluútgjöld ríkissjóðs hefur haft í för með sér eftirfarandi: 1. Hallarekstur á ríkissjóði og vaxandi verðbólgu. 2. Skattahækkun ár frá ári og oft á ári. 3. Skerðingu markaðra tekjustofna og upptöku þeirra til almennra þarfa ríkissjóðs. 4. Niðurskurð á framlögum til sjóða atvinnuveganna og sjóða sem sinna eiga ýmsum félagslegum verkefnum. 5. Niðurskurð á raungildi framlaga ríkissjóðs til verklegra framkvæmda í höfnum, skólum, sjúkrahúsum, vegagerð o.s.frv. Öllu þessu er fórnað vegna þess að gegndarlaust er bætt við nýjum útgjöldum á ríkissjóð, bæði með löggjöf og stjórnvaldsákvörðunum. Um þverbak keyrði þegar vinstri stjórnin tók við 1978, en nú er gengið enn þá lengra og enn þá stærra skref í sömu átt fyrir þessa gegndarlausu útþenslustefnu í ríkisfjármálunum á rekstrar- og millifærsluútgjöldum ríkissjóðs er því fórnað að ríkissjóður er rekinn með halla ár eftir ár og magnar þannig verðbólguna. Því er fórnað að ráðstöfunarfé heimilanna er skert með aukinni skattheimtu. Því er fórnað að dregið er úr ráðstöfunarfé sjóða sem sinna eiga félagslegum viðfangsefnum. Því er fórnað að ráðstöfunarfé ríkissjóðs sjálfs til þess að ráðast í ýmsar framkvæmdir er skert og ráðstöfunarfé sjóða atvinnuveganna og sjóða, sem sinna eiga félagslegum verkefnum, minnkar í stórum stíl miðað við það sem lög segja fyrir um og þau framlög sem áður hafa verið lögð úr ríkissjóði af skatttekjum til þess að styðja þessa sjóði. Ég held að það verði ekki nægjanlega undirstrikað hver undirrótin er að því að skattahækkun eftir skattahækkun dugir ekki til að reka ríkissjóð hallalaust. Það dugir ekki að skerða markaða tekjustofna, það dugir ekki að skera sífellt niður framlög til sjóða og það dugir ekki að skera niður framlög til ýmissa verklegra framkvæmda. Ég held að það verði aldrei of sterklega undirstrikað, að undirrótin að þessu er sú, að það er sífellt verið að þenja út rekstrar- og millifærsluútgjöld ríkissjóðs, sífellt verið að bæta nýjum pinklum á ríkiskassann, sífellt verið að fá honum ný verkefni með löggjöf og með stjórnvaldsákvörðunum. Þó oft hafi sjálfsagt eitthvað bjátað á í ríkisfjármálunum á árum áður varð grundvallarstefnubreyting að þessu leyti þegar vinstri stjórnin tók við 1978. Þá var tekinn upp þráðurinn frá fyrri vinstristjórnarárum - sami rauði þráðurinn og ég hef rakið að framan. Gerðar voru margvíslegar ráðstafanir, m.a. margfaldaðar niðurgreiðslur á búvörum og rekstrarútgjöld ríkissjóðs þanin svo út að beinlínis var viðurkennt að stefnt yrði í verulegan greiðsluhalla á árinu 1978 þrátt fyrir geysilega auknar skattálögur sem þá var gripið til, m.a. afturvirka skatta. Haldið var áfram á sömu braut með fjárlagafrv. 1979 og vinstri stjórnin hafði gert með efnahagsráðstöfunum um haustið. Frv. gerði ráð fyrir stórauknum ríkisumsvifum og gífurlegri hækkun rekstrar- og millifærsluútgjalda ríkissjóðs, svo að augljóst var að endar mundu ekki nást saman þrátt fyrir skattahækkun sem þá var ákveðin. Hæstv. þáv. fjmrh., Tómas Árnason, sagði, þegar hann mælti fyrir þessu frv. með úfblásin ríkis- og millifærsluútgjöld, orðrétt: „Í fyrsta lagi, og það er höfuðeinkenni þeirrar stefnu sem fjárlagafrv. boðar, er gert ráð fyrir tekjuafgangi að upphæð 8.2 milljarðar kr: eða rúmlega 4% af útgjöldum fjárlaganna. Í öðru lagi er reiknað með að úr ríkissjóði verði greiddir 4.3 milljarðar kr. upp í skuldir umfram það sem tekið kann að verða að láni. Skuldasöfnun ríkissjóðs verður að stöðva og hefja verður endurgreiðslu samningsbundinna lána. Í þriðja lagi er það keppikefli ríkisstj. að ríkissjóður verði rekinn hallalaust fyrstu 16 mánuði starfsferils hennar. Það þýðir að sú skuld, sem stofnað var til vegna fyrstu efnahagsaðgerða á þessu hausti, verði greidd upp á næsta ári og ríkissjóður að auki í greiðslujafnvægi.“ En hvað gerðist? Útgjaldahlið fjárlaga reyndist stórlega vanáætluð vegna skefjalausrar útþenslustefnu í rekstrar- og millifærsluútgjöldum ríkissjóðs. Hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómas Árnason, reyndi vissulega að klóra í bakkann. Hann tók markaða tekjustofna í ríkissjóð í fyrsta sinn, hann skerti framlög til atvinnuvegasjóða og sjóða sem hafa ýmis félagsleg verkefni á sinni könnu og framkvæmdaframlög, og hann lagði nýja skatta ofan á þá skatta, sem áður höfðu verið á lagðir, og skatta, sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum. En allt kom fyrir ekki. Ríkissjóður var rekinn með halla, skuldin frá fyrra ári var ekki greidd og staða ríkissjóðs við Seðlabankann og helstu lánardrottna varð 13–14 milljörðum kr. verri en fjárlög hans höfðu gert ráð fyrir samkv. skýrslu sem ríkisendurskoðun hefur nýlega gefið út. En áfram skal halda út í sömu ófæruna, lengra út í fen aukinna ríkisumsvifa, skattahækkana, hallarekstrar á ríkissjóði og vaxandi verðbólgu. Þetta frv. núv. hæstv. ríkisstj., fyrsta frv. til fjárlaga, felur slíkt því miður í sér. Það felur í sér alla skattbyrði vinstri stjórnarinnar og 20–25 milljarða skattauka til viðbótar. Það felur í sér tvöfalda skerðingu markaðra tekjustofna frá því, sem vinstri stjórnin ákvað, og miklu meiri skerðingu á framlögum til sjóða atvinnuveganna og sjóða, sem sinna ýmsum félagslegum viðfangsefnum, og til verklegra framkvæmda en nokkru sinni fyrr. Hallareksturinn á ríkissjóði undanfarin tvö ár stafar ekki af því, að ekki væri bætt sköttum á þjóðina. Sama má segja um árið í ár. Eins og ég sagði áðan bætti þetta fjárlagafrv. við alla skattbyrði vinstri stjórnarinnar yfir 20 milljörðum kr. Í fyrrahaust var söluskattur hækkaður um 2% og vörugjald hækkað. Þessar hækkanir voru þá í gildi í nokkra mánuði og gáfu ríkissjóði 2.7 milljarða kr. í tekjur. En á þessu ári munu þessar skattahækkanir leggja 18 milljarða kr. skattbyrði á þjóðina samkv. tekjuáætlun frv. og bæta því við skattbyrðina frá fyrra ári 15 milljörðum kr. Boðaður er orkuskattur, sem leggur á almenning 4–5 mill jarða kr., og auðsætt er á frv. um skattstiga, sem lagt hefur verið fram, að tekju- og eignarskattar muni verða hærri en tekjuáætlun frv. segir til um. Með þessu er þó ekki öll sagan sögð. Eins og kunnugt er er ákveðið í raun að leyfa sveitarfélögum að leggja 10% ofan á útsvar. Heildarskattbyrði beinna skatta: tekju-og eignarskatta, útsvara, sjúkratryggingagjalds og fasteignaskatta, mun því aukast verulega á þessu ári. Þjóðhagsstofnun hefur látið okkur fjvn.-mönnum í té töflu yfir álagningu þessara skatta og sýnir hún athyglisverða þróun á undanförnum árum. Ef miðað er við hlutfall af brúttótekjum greiðsluárs hefur þessi skattbyrði aukist um nálægt 4% af öllum brúttótekjum í landinu frá árinu 1977. Þjóðhagsstofnun áætlar brúttótekjur framteljenda á árinu 1980 800 milljarða kr., og hún áætlar að álagðir beinir skattar á þessar brúttótekjur verði 113.7 milljarðar kr., og er þá miðað við að einungis helmingurinn af útsvarsheimildinni verði notaður. Ef íslenskir skattborgarar hefðu greitt sama hlutfall af þeim brúttótekjum, sem þeir hafa í ár, og þeir gerðu 1977 mundu þeir greiða í þessa skatta: tekjuskatt, útsvar, fasteignaskatta og sjúkratryggingagjald, 83 milljarða kr. eða rúmlega 30 milljörðum kr. minna en þeir gera miðað við áætlun Þjóðhagsstofnunar í ár. Samkv. þessum upplýsingum hafa sem sagt beinir skattar þyngst á þjóðinni frá 1977 um 30 milljarða kr. miðað við verðlag ársins í ár. Þessir beinu skattar voru þyngstir á vinstristjórnarárunum 1972. Þá komst hlutfall þeirra af brúttótekjum á greiðsluári upp í 15.4%. Hér er því sama stefnan á ferðinni og var þá. Nákvæmlega sama þróun hefur átt sér stað á sviði óbeinna skatta í ríkissjóð. Söluskattur hefur verið hækkaður um 2%. Það leggur 10.3 milljarða kr. á almenning. Hækkun vörugjalds leggur 7.7 milljarða kr. á skattborgarana. Gjald á ferðalög til útlanda leggur í ár 1.7 milljarða kr. á almenning, nýbyggingargjald 250 millj. kr., skattur á verslunarhúsnæði 1700 millj., aðlögunargjald 1840 millj., hækkun á verðjöfnunargjaldi raforku 1220 millj., hækkun skatta á bensín umfram verðlagshækkanir 10.1 milljarð kr. og boðaður orkuskattur 4–5 milljarða kr. Samtals nálgast þetta að vera 40 milljarðar kr. Á móti þessu vegur að söluskattur af matvörum var felldur niður haustið 1978 og helst sú ráðstöfun enn og tollar hafa verið lækkaðir vegna aðildar að EFTA. En þótt þessar upphæðir séu dregnar frá er byrði af óbeinum sköttum 25 milljörðum kr. meiri á þessu ári en verið hefði að óbreyttri álagningu fyrir hækkanir 1978. Í þessu skattafargani er orkuskatturinn kapítuli út af fyrir sig. Úr þessu frv. eru máðar þrjár stórar tölur sem áður hafa verið í fjárlögum. Hér er um að ræða styrk til að kynda hús manna með olíu, olíustyrkurinn svonefndi, beint framlag úr ríkissjóði sem verið hefur notað til að hraða hitaveituframkvæmdum og beint framlag úr ríkissjóði til að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum. Hér er um bein framlög að ræða úr ríkissjóði sem numið hefðu 4–5 milljörðum kr. á verðlagi ársins í ár. Þessum fjármunum hefur verið varið til ýmissa rekstrar- og millifærsluútgjalda ríkissjóðs. Í stað þeirra á að leggja á nýjan orkuskatt og hann tekinn úr fjárlögum og varið utan fjárlaga til að styrkja fólk sem kyndir hús sín með olíu. Ég hygg að ekki sé um það neinn ágreiningur á hinu háa Alþingi, að þetta fólk þurfum við að styrkja, það þurfi að jafna kyndikostnaðinn í landinu. Fólk, sem notar olíukyndingu, hefur orðið fyrir sérstöku áfalli vegna orkukreppunnar í heiminum. Það er því í alla staði sanngjarnt og eðlilegt að koma til móts við það fólk þótt best sé að hraða framkvæmdum í hitaveitum og hraða uppbyggingu dreifikerfa í sveitum til þess að það geti sem fyrst notað innlendan orkugjafa til upphitunar. Þessi aðferð núv. hæstv. ríkisstj. er forkastanleg. Það eru í fyrsta lagi mörg skref stigin aftur á bak í stjórn ríkisfjármála með því að taka slíkan skatt út úr ríkisfjármálum og ráðstafa honum utan fjárlaga. Nóg er nú samt um óstjórnina í ríkisfjármálunum þó Alþ. geti haft heildaryfirsýn yfir þau með gerð fjárlaga og lánsfjáráætlunar hverju sinni. Orkuskatturinn sjálfur hlýtur í eðli sínu að koma niður á öllum neytendum, allri þjóðinni, vegna þess að hann fer með einum eða öðrum hætti út í verðlagið og leggst því sárast og þyngst á þá sem minnst mega sín. Það er athyglisvert, að samkv. svonefndum Ólafslögum, lögum um stjórn efnahagsmála, mun hæstv. ríkisstj. geta lagt þennan skatt á a.m.k. að hluta án þess að hann komi fram í verðbótavísitölu, án þess að hann mælist þar sem kjaraskerðing og verði bættur í kaupi. Ég efast ekkert um vilja hæstv. núv. ríkisstj. til að taka mark á Ólafslögum þegar svona stendur á, þó hún geri það yfirleitt ekki. T.d. segir svo í nefndum Ólafslögum að lánsfjáráætlun skuli lögð fram með fjárlagafrv. Það ákvæði hefur núv. hæstv. ríkisstj. virt algerlega að vettugi eins og fleira í þeim lögum. Það er mín skoðun að það sé fullkomið ábyrgðarleysi - og mætti gjarnan nota það fræga orð siðleysi, að núv. hæstv. ríkisstj. mái þau útgjöld úr fjárlagafrv. sem ég nefndi áðan, sem áttu að ganga m.a. til að styrkja þá sem kynda hús sín með olíu, en ætla síðan að leggja á almennan skatt til að sinna þessu réttlætismáli. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að endurskoða afstöðu sína, og ég skora á hana að falla frá því að leggja á orkuskatt og ganga heldur í að lækka ríkisútgjöldin þannig að greiðsla olíustyrks geti rúmast innan þess ramma sem fjárlagafrv. setur. Við, sem skipum minni hl. fjvn., erum reiðubúnir til að ganga til samstarfs við stjórnarflokkana, við meiri hl. fjvn., um að finna leið til að draga þannig úr útgjöldum ríkissjóðs að eðlilegur olíustyrkur geti rúmast innan þess fjárlagaramma sem settur hefur verið. Sú skattstefna, sem ég hef lýst hér að framan, hefur að sjálfsögðu skert ráðstöfunartekjur heimilanna feiknalega. Ráðstöfunartekjur heimilanna eru teknar í æ stærri stíl til þess að standa straum af útþenslu ríkisútgjaldanna, rekstrar- og millifærsluútgjalda ríkissjóðs. En það er fleira sem kemur til. Ríkisstj. tók upp á því. 1978 að skerða ýmsa markaða tekjustofna ríkissjóðs - tekjustofna sem ganga áttu til ýmissa þarfa samkv. lögum. Sú skerðing var þó hreinn barnaleikur hjá því sem gerst hefur með þessu fjárlagafrv. Við 1. umr. gerði ég grein fyrir þessum áformum ríkisstj. og að þau væri í raun miklu stórfelldari en kemur fram í grg. frv. Ég skal ekki fjölyrða mikið um það frekar. Þó vil ég í þessu sambandi minna á þrennt. Frv. gerir ráð fyrir að taka af launaskatti og öðrum mörkuðum tekjum, sem ganga eiga í Byggingarsjóð ríkisins, 3.8 milljarða. Það gerir ráð fyrir að taka til almennra þarfa ríkissjóðs 372 millj. af erfðafjárskatti. Og það gerir ráð fyrir að taka til almennra þarfa ríkissjóðs 518 millj. af bifreiðaskatti. Eins og kunnugt er gengur launaskattur og ýmsir markaðir tekjustofnar til Byggingarsjóðs ríkisins til að lána í íbúðabyggingar o.fl., og Byggingarsjóði ríkisins er ætlað samkv. málefnasamningi ríkisstj. aukið hlutverk. Út af þessari skerðingu hefur húsnæðismálastjórn gert sérstaka ályktun og vil ég lesa hana hér, með leyfi forseta: „Samkv. frv. til fjárlaga fyrir árið 1980, sem nú er til meðferðar í hv. Alþingi, er gert ráð fyrir verulegri skerðingu á lögbundnum tekjustofnum til húsnæðismála, sem markaðir eru í lögum Húsnæðismálastofnunar ríkisins frá 1970. Þarna er m.a. um að ræða tekjustofna sem ákveðnir voru í samráði við aðila vinnumarkaðarins til eflingar íbúðarhúsabyggingum, m.a. á félagslegum grundvelli. Sú skerðing á mörkuðum tekjustofnum, sem fram kemur í fjárlagafrv., nemur um 35% eða 3.8 milljörðum kr. Ljóst er að ef af þessari skerðingu verður getur það haft mjög alvarleg áhrif á stöðu Byggingarsjóðs ríkisins því að þessir tekjustofnar hafa stóraukið eigið fé sjóðsins og gert honum mögulegt að halda uppi lögbundinni lánastarfsemi til hinna ýmsu þarfa húsnæðismála. Húsnæðismálastjórn væntir þess, að hæstv. ríkisstj. og Alþ. íhugi vandlega þetta mál áður en endanleg ákvörðun verður tekin um stórfelldan niðurskurð á mörkuðum tekjustofnum Byggingarsjóðs, sérstaklega þegar til þess er litið að stöðugt er verið að bæta nýjum verkefnum á sjóðinn á sviði lánveitinga.“ Í málefnasamningi ríkisstj. er, eins og kunnugt er, gert ráð fyrir að bæta því verkefni á Byggingarsjóð ríkisins að hann veiti aukin lán til leiguíbúðabygginga og til bygginga verkamannabústaða m.a., þannig að það sýnist vera full ástæða fyrir samþykkt húsnæðismálastjórnar. Erfðafjárskatturinn, sem er skertur svo harkalega að tekinn er meira en helmingurinn af honum í ríkissjóð, hefur áður runnið til uppbyggingar endurhæfingarstöðva fyrir öryrkja og hann hefur lánað til elliheimila. Bifreiðaskatturinn á að ganga til Vegasjóðs. Hann hefur aldrei áður verið skertur og var ekki skertur - og það er athyglisvert - í frv. hæstv. ráðh. Tómasar Árnasonar, en hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds, fyrrum hæstv. samgrh., telur sér fært að skerða þennan tekjustofn Vegasjóðs í fyrsta sinn um hvorki meira né minna en 518 millj. kr. Eitt þeirra fangaráða, sem vinstri stjórnin og núv. hæstv. ríkisstj. hafa gripið til til að standa undir gegndarlausri útþenslustefnu á ríkisútgjöldunum er að skerða lögbundin framlög til ýmissa sjóða. Ég gerði einnig grein fyrir þessu í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga og skal ekki fjölyrða um þetta mál í heild sinni, en hér er um hvorki meira né minna en 5.7 milljarða kr. að ræða. En ég vil gera að umtalsefni nokkur atriði í þessu sambandi. Fyrir Alþ. liggur frv. um Bjargráðasjóð og þar er Bjargráðasjóði ætlað nærri 200 milljónum kr. meira en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að fari í framlög til hans. Nú vita flestir hv. þm. að Bjargráðasjóður hefur mjög erfið vandamál á sinni könnu um þessar mundir, ekki síst í kjölfar þess mikla harðæris, sem orðið hefur í landbúnaði, og einnig vegna tjóna, sem urðu af völdum hafíss. Vandséð er því hvernig sú stefna, sem fram kemur í þessu frv. gagnvart Bjargráðasjóði, fær staðist. Þá er Framkvæmdasjóður öryrkja, sem er nýstofnaður sjóður, skertur í frv. frá því, sem lög gera ráð fyrir, um 445 millj. kr. Ofan í kaupið er ekkert framlag til Styrktarsjóðs vangefinna, sem var í fyrra 150 millj. kr. og er ætlast til að starfi áfram þrátt fyrir lögin um Framkvæmdasjóð. Þótt fjvn. hafi hækkað örlítið framlag til Framkvæmdasjóðs öryrkja er augljóslega um stefnubreytingu að ræða í málum þess fólks sem þarna um ræðir. Síðast en ekki síst má minna á Byggingarsjóð verkamanna af öllum sjóðum. Framlag hans er skert um 67 millj. kr. miðað við það sem lög gera ráð fyrir, en þó er ætlunin að gera sérstakt átak í byggingu verkamannabústaða samkv. málefnasamningi ríkisstj. Það er athyglisvert að síðustu ár hefur það orðið svo, að framlög til framkvæmda í landinu hafa orðið að afgangsstærð í fjárlagagerðinni. T.d. var það svo, að 1977 voru fjárframlög til framkvæmda 23.4% af fjárlögum, en samkv. þessu frv. eru þau einungis 16.5%. Þetta segir einnig sína sögu í sambandi við það sem ég hef hér talið áður. Þá vil ég gera að umtalsefni nokkur atriði, eftir að hafa farið orðum um meginstefnu frv. Fjvn. var mikill vandi á höndum þegar skipta átti þeirri upphæð sem ætluð var til sjúkrahúsa og heilsugæslubygginga í landinu. Hún fékk í hendur lista frá fjárlaga- og hagsýslustofnun og heilbrrn. sem sýndi að þeim 2.2 milljörðum, sem þar voru til ráðstöfunar, var í raun búið að ráðstafa með verksamningum og bindandi ákvörðunum frá fyrra ári. Í þennan lið kom nokkurt viðbótarfjármagn, en ég hygg að það sé víða svo, að verk gangi seint og illa fram og húsin standi hálfköruð í þessum málaflokki. Ástæðan fyrir þessu er sú, að það hefur verið byrjað á allt of mörgum verkefnum í einu til að hægt sé að sinna þeim innan þess ramma sem hverju sinni hefur verið markaður í þessum málaflokki. Það tókst ekki nú frekar en fyrri daginn að fá fram þá stefnu, að ekki yrðu settar af stað nýjar framkvæmdir á þessu sviði meðan verið væri að ljúka því sem komið væri á stað og væri í raun víða svo að nálgaðist neyðarástand að ekki kæmist í gagnið. Ég vil nefna eitt mál, sem hefur verið mikið brennandi mál fyrir okkur þm. Norðurl. e. í þessu efni, en það er sjúkrahúsið á Akureyri. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir að taka vel í það að tengibyggingu þá, sem um ræddi í máli frsm. n., megi bjóða út á þessu ári. Hún er forsenda þess að hægt sé að nýta þær miklu framkvæmdir sem þar hefur verið ráðist í síðustu árin, en á Akureyri hefur í raun sáralítið verið gert á 25 ára tímabili í því að laga aðstöðuna í Fjórðungssjúkrahúsinu og má segja að þar sé að skapast algert neyðarástand. Ég þakka fjvn. fyrir góðar undirtektir í þessu máli. Er það nú heimamanna að útvega fé til þess að þetta verkefni geti gengið eðlilega fram, en það skortir á 160–200 millj., miðað við fjárveitingu, að hægt sé að vinna þannig að unnt verði að taka allt húsnæðið í notkun á árinu 1981. Í framhaldi af þessu vil ég minna svolítið á nokkur önnur einstök mál og byrja á málefnum iðnaðarins. Í frv. er sérstaklega talað um að málefni iðnaðarins séu tekin föstum tökum og þar sé mörkuð iðnaðarstefna. Eins og hv. þm. er kunnugt var lagt á í fyrra sérstakt tímabundið aðlögunargjald sem átti að ganga til iðnaðarins. Hæstv. fjmrh., sem mælti fyrir því frv., sagði orðrétt, hann var þá hæstv. ráðh. Tómas Árnason: „En tekjum af gjaldinu á árinu 1980 verði hins vegar ráðstafað sérstaklega á fjárlögum til eflingar iðnþróun.“ - Nú er það svo, að þetta fjárlagafrv. ber með sér að einungis 850 millj. kr. af þessu fé á að verja til iðnþróunar á þessu ári. Hitt ætlar ríkissjóður að taka í hítina, og það kemur ekkert fram um hvort ríkissjóður hyggst inna það fé af hendi síðar. Hér er í raun um að ræða að ríkissjóður ætlar að taka til almennra þarfa tæpan milljarð kr. af tekjum af þessu gjaldi í ár og ráðstafa því ekki til iðnaðarins. Við höfum því, þremenningar í fjvn., flutt till. um breytingu á 4. gr., sem kemur fram í sérstakri brtt. á þskj. 236, og sú brtt. er einfaldlega að ríkisstj. standi við loforð ráðh. um að þessi sérstaka skattlagning verði notuð til eflingar iðnaðinum. Ég get í viðbót við þetta upplýst að þetta gjald var lagt á í nokkra mánuði í fyrra og af því var um áramót óráðstafað 386 millj. kr., þannig að í raun mundi ríkissjóður halda af fé, sem lofað var að nota til iðnþróunar, 1376 millj. kr. ef frv. verður samþ. óbreytt og till. okkar ekki sinnt í þessum efnum. Ég held að flestir hv. þm. þekki aðstöðu iðnaðarins og alveg sérstaklega ýmissa útflutningsgreina hans og þeirra greina sem búa við að þetta gjald veitir þeim ekki vernd. Fyrrv. hæstv. ríkisstj., ríkisstj. Alþfl., greiddi þessum iðngreinum fé til að bæta upp svo kallað „uppsafnað óhagræði“, sem nefnt hefur verið af hálfu forráðamanna iðnaðarins, en því miður hefur núv. hæstv. ríkisstj. ekki séð sér fært að halda áfram þeirri stefnu. Þessi till. er flutt til þess að ríkisstj. standi við það sem ráðh. hafa áður lofað, að þetta fé renni til iðnaðarins. Við lítum svo til, að með þessu séum við ekki að gera annað í raun en benda á að það er algerlega útilokað að forráðamenn ríkissjóðs hagi sér eins og gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrv. að þessu leyti. Ég minnist þess ekki að ég hafi áður, síðan ég kom í fjvn., flutt brtt. við fjárlög, en nauðsyn brýtur lög og ég flyt þessa till. ásamt félögum mínum. Þá vil ég koma að vegamálunum. Það er í raun svo, að mörgum málum er ýtt til lánsfjáráætlunar samkv. grg. í frv. Það er svo um vegamál, orkumál og ýmis fleiri atriði. En ég tel mig knúinn til að ræða hér um vegamálin eins og þau birtast í frv., því að svo er brugðið út af markaðri stefnu í vegáætlun með þessu frv. að það gegnir nánast furðu að hæstv. fjmrh. skuli þannig bregðast við þeirri stefnu sem hann sjálfur markaði á Alþ. með vegáætlun fyrir nokkrum mánuðum. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að sama krónutala sé til vegamála og gert er ráð fyrir í vegáætlun. Vegagerðarmenn segja okkur í fjvn. að það skorti á 56% til þess að fé til nýbygginga haldi raungildi sínu og 61/2 milljarð kr. vanti upp á til þess að hægt sé að framkvæma þá vegáætlun sem hæstv. fjmrh., þáv. samgrh., fékk samþykkta hér á Alþingi. Þetta kemur fram með ýmsum hætti. Það er t.d. svo, að skerðing bifreiðaskatts er 518 millj. kr., en hann á að ganga í.Vegasjóð, og síðan er ákveðið með þessu fjárlagafrv., sem aldrei hefur gerst áður, að ekki verði lögð króna úr ríkissjóði til Vegasjóðs. Framlag ríkissjóðs til Vegasjóðs 1978 var 1500 millj. kr. Miðað við verðlag í dag ætti það að vera 3.1 milljarður kr. En það er fleira við þetta að athuga. Á sama tíma sem þetta er gert er ætlunin að hækka bensínskatt, eins og fram hefur komið í umr. á Alþ. og kom fram í gær. Álögur á bensín eru áætlaðar 29 milljarðar kr. í þessu frv. samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar, en þessar álögur námu rúmum 9 milljörðum 1978 og nemur þetta 10 milljörðum kr. umfram verðbreytingar á þessu tímabili. Þessar tölur eru mjög athyglisverðar ef það er skoðað að á árinu 1978 fóru 49% af álögum á bensín í Vegasjóð, en núna fara 62% í ríkissjóð og aðeins 38% í Vegasjóð. Þannig er nú staðið að því að framkvæma það sem Alþ. samþykkti að till. hæstv. samgrh. fyrir aðeins nokkrum mánuðum. Það er sem sagt stórlega þyngd skattbyrðin á umferðina, en á sama tíma gert ráð fyrir að skerða framlög til veganna eins og ég hef hér rakið. Ég held að við Íslendingar séum að því leyti til komnir út í ófæru í vegamálum, að það er margsannað mál að við getum sparað hundruð millj. ef ekki milljarða með því að gera átak í vegamálum, t.d. að leggja á bundið slitlag þar sem umferð er mest. Við spörum þar bæði fyrir bifreiðaeigendur og líka í vegaviðhaldi. Við verðum því með einhverjum hætti að koma okkur út úr þessum vítahring. Það verður ekki gert með því að standa þannig að þessum málaflokki eins og ég hef tíundað. En þetta er ein afleiðingin af því, sem ég hef verið að ræða aðallega, hvernig menn hafa staðið að því að þenja út rekstrarútgjöld ríkissjóðs að undanförnu. Þá kemur þetta jafnvel niður á málum eins og vegamálunum. Herra forseti. Þetta fjárlagafrv. mun reynast frv. að verðbólgufjárlögum, ekki síður en frv. fyrir 1979. Í fjárlagafrv., sem Tómas Árnason lagði fyrir Alþ. í haust, var gert ráð fyrir að raunverulegur greiðsluafgangur yrði 8.6 milljarðar kr. Var ætlunin að sú upphæð yrði greidd í Seðlabankann sem afborgun af yfirdráttarskuld þar, sem nú er orðin nálægt 30 milljörðum kr. Þetta var talið höfuðatriði fjárlagastefnunnar. Í þessu frv. er einvörðungu gert ráð fyrir að greiða 3.6 milljarða í Seðlabankann, 5 milljörðum hefur verið ráðstafað í útþenslu ríkisbáknsins og greiðsluafgangurinn á pappírnum samkv. frv. því 3.6 milljarðar. Þessi ráðstöfun ein út af fyrir sig mundi gera ríkisfjármálin að bitlausu vopni gegn verðbólgu, þótt frv. væri raunsætt að öðru leyti, og er því óafsakanleg við þær aðstæður sem við búum nú við í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er fjöldamargt í þessu frv. sem er vanáætlað í útgjöldum og tekjuáætlunin er teygð að ýmsu leyti. T.d. er gert ráð fyrir því í forsendum tekjuáætlunarinnar að áfengi og tóbak hækki á ákveðnum dögum á árinu 1980. Sem dæmi um hversu útgjaldahlið frv. er óraunsæ má minna á að víða í grg. er sagt að frestað sé að taka á málum þar til lánsfjáráætlun verður gerð. Þar má m.a. minnast á ýmis útgjöld til orkumála og vegamála. Í frv. vantar upphæðir til að greiða útgjöld vegna stjfrv., sem þegar liggja fyrir Alþ., um fæðingarorlof t.d. og Bjargráðasjóð. Gert er ráð fyrir að frv. um fæðingarorlof kosti ríkissjóð 1 milljarð á árinu, ef samþ. verður. Menntmrn. álítur að í frv. vanti 1550 millj. kr. til rekstrarkostnaðar ýmissa skóla, og stjórn ríkisspítalanna telur að 700–800 millj. skorti á útgjaldaáætlun frv. til rekstrar ríkisspítalanna á árinu. Þessu til viðbótar ákvað ríkisstj. fyrir skömmu að hækka útgjöld frá frv. til ýmissa framkvæmda um 1800 millj. kr. og í því skyni að auka spariskírteinaútgáfu um 800 millj. og lækka óviss útgjöld um 200 og aðra fjárlagaliði um 800 millj. kr. Allt er þetta á sömu bókina lært og eykur þenslu í ríkisfjármálum. Því er ljóst að ríkissjóður mun á árinu 1980 verða rekinn með miklum greiðsluhalla og verka sem olía á eld verðbólgunnar. Í þessu frv. er t.d. ekkert tekið á því, að samkv. skýrslu ríkisendurskoðunar skuldaði ríkissjóður um áramót ýmsum aðilum verulegar upphæðir, samtals 4 milljarða 179 millj. kr. Þar voru t.d. ógreidd framlög til mennta- og kennaraskóla 203 millj., Aflatryggingasjóðs 280 millj., Fiskveiðasjóðs 513 millj., Byggingarsjóðs ríkisins 2023 millj., rekstrar sjúkrahúsa 353 millj. og olíustyrkur ógreiddur úr ríkissjóði um áramót var 262 millj. kr. Ótalið er að ríkissjóður mun skulda Tryggingastofnun ríkisins 7 milljarða kr. Þannig er því miður um þetta frv., að það er algerlega óraunsætt eins og fyrra frv. vinstri stjórnarinnar fyrir 1979, og eru allar líkur á að það fari eins og í þeirri sjóferð. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. munum ekki gera einstakar till. til breytinga á frv. til lækkunar, enda kæmi ekki annað til greina að okkar mati en grundvallarstefnubreyting. Frv. gengur þvert á stefnumið Sjálfstfl. í veigamiklum atriðum og er því allri ábyrgð á gerð fjárlaga lýst á hendur ríkisstj. og stuðningsmanna hennar. Við vörum eindregið við þeim vinnubrögðum sem nú hafa verið tekin upp og lýsa sér í því að veigamiklir útgjaldaliðir eru afgreiddir utan fjárlaga. Eitt af meginmarkmiðum fjárlaganna er einmitt að hafa á einum stað yfirsýn yfir öll svið ríkisfjármálanna. Þá er þess að geta, að við munum fyrir okkar leyti greiða fyrir því að fjárlög verði afgreidd fyrir páska. Það er þó því skilyrði bundið að lánsfjáráætlun liggi fyrir í tæka tíð. Ég hef áður vitnað til þess, að lög mæla svo fyrir að lánsfjáráætlun skuli lögð fram með fjárlagafrv. Lánsfjáráætlun var fyrst gerð 1976 fyrir tilstuðlan þáv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen. Þá var lánsfjáráætlun lögð fram fyrir 3. umr. um fjárlagafrv. 1977 var svo einnig og 1978, en þetta var hins vegar þannig framkvæmt, eftir að vinstri stjórnin tók við, að lánsfjáráætlun var ekki samþykkt fyrr en 16. maí 1979 eða nærri hálfu ári eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt. Við teljum að það sé óforsvaranlegt að standa að afgreiðslu fjárlaga öðrum kosti en fá að sjá þá mikilvægu þætti sem felast í lánsfjáráætluninni. Hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómas Árnason kallaði frv. að lánsfjáráætlun frv. að lánsfjárlögum og er það réttnefni hjá honum. Við teljum að það verði ekki hægt að standa eðlilega að afgreiðslu fjárlaga öðruvísi en lánsfjáráætlun liggi fyrir. Það skulu vera mín lokaorð.



Herra forseti. Hv. þm. Lárus Jónsson, frsm. minni hl. fjvn., lýsti í ræðu sinni þeirri öfugþróun sem átt hefur sér stað í ríkisfjármálunum á undanförnum árum. Hann hefur hér á Alþingi, m.a. við 1. umr. fjárlaga, rifjað upp gagnrýni sjálfstæðismanna í fjvn. á fjárlagafrv. vinstri stjórnarinnar haustið 1978, en sú gagnrýni á jafnframt við um fyrirliggjandi frv. Í ítarlegu nál. minni hl. fjvn. er því rækilega lýst, hvernig heildarskattbyrðin hefur vaxið jafnt og þétt. Enn fremur er á það bent, hvernig markaðir tekjustofnar eru teknir til almennra nota í ríkisbúskapnum, og þrátt fyrir stórauknar tekjur er frv. langt frá því að vera raunhæft ef ríkisstj. ætlar sér að standa við gefnar yfirlýsingar og loforð. Eitt er þó alveg ljóst og það er að fjárlögin eru verðbólguhvetjandi og þjóna fyrst og fremst þeim tilgangi að þenja út ríkisbáknið. Í ræðu minni mun ég fyrst fara nokkrum orðum um forsendur fjárlagafrv., síðan fjalla nokkuð um gerð fjárlaga almennt og ýmis viðhorf í þeim efnum, en loks minnast á nokkur einstök atriði frv., sérstaklega þó þau sem snerta fjárveitingar til Reykjavíkur. Eins og margoft hefur komið fram byggjast verðlags- og kaupgjaldsforsendur frv. á þeirri stefnu ríkisstj. að telja niður verðlag í landinu í áföngum og á því að engar grunnkaupshækkanir eigi sér stað á árinu. Að gefnum þessum forsendum reiknar þjóðhagsstofnun út, að verðbreytingar verði 46.5% milli meðaltala áranna 1979 og 1980, en launahækkanir verði 42.5% á sama bili. Þessar forsendur eru ljóslega rangar þegar litið er til þeirra atburða sem átt hafa sér stað síðan stjórnin tók við völdum. Í fyrsta lagi hefur Alþýðusamband Íslands lýst því yfir, að láglaunafólk verði að fá grunnkaupshækkanir og ekki komi til greina að verðbætur verði greiddar með sama hlutfalli upp allan launastigann. Þessi sjónarmið hafa nú þegar beðið skipbrot með dómi í kjaradeilu BHM, þar sem viðurkenndur var skýlaus réttur þeirra til fullra verðbóta. Verðbætur verða því varla notaðar til tekjujöfnunar án sérstakrar lagasetningar. Ríkisstj. hefur í málefnasamningi sínum lýst því yfir, að hún sé tilbúin til að leggja fram 3–5 milljarða á þessu ári til að koma til móts við kröfu launþegasamtaka ef þau sýna hógværð í kröfugerðinni. Þessir fjármunir fyrirfinnast ekki í fjárlagafrv. og verða því að innheimtast með nýjum álögum ef ekki á að koma til verulegur halli á ríkissjóði. Reyndar er hugsanlegt að upplýsingar finnist í lánsfjáráætlun um þetta atriði og er þá verið að ýta vandanum til næstu ára. Í öðru lagi má leiða getum að því, að forsendur frv. séu rangar, með því að vitna til þeirra umr. sem áttu sér stað á hv. Alþ. fyrir skömmu um væntanlegt fiskverð. Yfirlýsingar ráðh. um hraðara gengissig en frv. gerir ráð fyrir skekkja að sjálfsögðu þann grundvöll sem það hvílir á, og af því leiðir enn meiri verðbólgu en spáð er í frv. Í þriðja lagi er það algerlega ljóst að niðurtalningarleiðin er ófær nema að nafninu til, enda hafa ráðh. æ ofan í æ ítrekað að frá þeirri reglu séu að sjálfsögðu undantekningar. Verðstöðvunaraðgerðir með þessum hætti eru vonlaus fyrirbrigði, og má benda á að verðbólgan hefur aldrei vaxið meira en þegar verðstöðvunarlög hafa verið í gildi. Fyrir síðustu kosningar var barist um hvort ráðast ætti að rótum verðbólgunnar með föstum og hörðum hætti eða hvort áfram skyldi reyna smáskammtalækningaaðferðina. Þeir, sem nú sitja í ríkisstj., völdu seinni kostinn. Sá kostur kann að virðast hagfræðilega álitlegur, en er stjórnmálalega vonlaus. Sérhver ríkisstj., sem hyggst ná tökum á efnahagsmálunum, verður að láta til skarar skríða meðan hún hefur tiltrú fólks. Sú ríkisstj., sem nú situr, hefur notað fyrstu vikurnar til að herða skattheimtuna, en hefur engan vilja sýnt til að koma til móts við þá sem vilja endurskoða ríkisreksturinn og beita ríkisfjármálunum sem lið í samræmdum aðgerðum gegn verðbólgunni. Þvert á móti hefur hún valið þá leið sem síðasta ríkisstj. fylgdi dyggilega til dauðadags. Þeir, sem í raun stjórna ferðinni, hafa ekkert lært og engu gleymt. Ég vil nú víkja fáeinum orðum að fjárlagagerðinni sem slíkri. Eins og hv. frsm. minni hl., Lárus Jónsson, gat um var á sínum tíma mörkuð sú stefna að við gerð fjárlaga og ríkisreiknings skyldi kappkostað að halda öllum liðum inni til að heildaryfirlit fengist yfir fjármál ríkisins í fjárlögum. Núv. ríkisstj. hefur horfið frá þessari stefnu í mikilvægum atriðum. Með þessum orðum á ég t.d. við það athæfi að taka olíustyrkinn út úr frv. Hér er ekki aðeins verið að gagnrýna þau ósköp að taka þá peninga og láta í aðrar óskyldar framkvæmdir og aðgerðir, heldur er aðeins verið að benda á að með því að kippa þessum lið út úr frv. án nokkurrar haldbærrar réttlætingar er verið að koma í veg fyrir að fjárlög sýni ríkisumsvifin í raun.Í þessu sambandi er ástæða til að rifja upp þau rök sem voru fyrir því að áliti hæstv. fjmrh. að þessi liður var tekinn út úr frv., en þau voru á þann veg, að þar sem ekki lægi fyrir nákvæmlega hvað þessi liður yrði stór yrði hann að bíða til betri tíma. Þetta eru auðvitað falsrök hin mestu þegar haft er í huga að allar tekjur í frv. og mikill hluti útgjaldanna er að sjálfsögðu byggt á áætlunum, en ekki á nákvæmum niðurstöðum. Það kann að þykja sem eggið sé að kenna hænunni þegar ég fjalla um aðferðir við fjárlagagerð. Ég hef þó mér til afsökunar að stundum sér auga nýgræðingsins glöggt, rétt eins og gests augað. Ekki fer á milli mála að fjárlagagerð hefur stórbatnað tæknilega á undanförnum árum. Koma þar einkum til umbótastörf ráðh., hagsýslustjóra, embættismanna og formanna fjvn., sem vinna mikið og óeigingjarnt starf. En það er ekki alltaf nóg að gera hlutina rétt ef við erum ekki að gera réttu hlutina, eins og frægur stjórnunarfræðingur komst einu sinni svo snilldarlega að orði. Ef menn vilja ná árangri verða þeir fyrst að setja sér markmið og síðan að velja leiðir af því. Í fyrirliggjandi fjárlagafrv. finnst ekkert markmið. Bíða, fresta, skulda og vona, virðast vera einkunnarorð frv. Engin alvörutilraun er gerð til að fara ofan í vandamálin og leysa þau. Eina lausn stjórnarinnar felst í aukinni skattheimtu. Hvergi er spurt: Getur ekki verið að aðrir en ríkisvaldið geti þjónað betur því hlutverki sem það hefur hingað til gegnt. Við sjálfstæðismenn teljum að meginmarkmiðið við gerð fjárlaganna sé að draga úr ríkisútgjöldunum og nota eigi fjárlög sem hagstjórnartæki með því að taka tillit til aðstæðna í efnahagslífi þjóðarinnar hverju sinni. Til að ná þessum markmiðum þarf að gera róttækar breytingar á undirbúningi fjárlaga og aðferðum við gerð þeirra. Ég vil nefna nokkur atriði sem fram hafa komið af hálfu sjálfstæðismanna og reyndar annarra á ýmsum tímum. Í fyrsta lagi þarf að losa um skuldbindandi útgjaldaákvæði í lögum, reglugerðum og samningum. Vegna hins sjálfvirka vaxtar útgjaldanna, sem er afleiðing skuldbindandi útgjaldaákvæða, verða verklegar framkvæmdir afgangsstærð og hún lendir oftast undir hnífnum þegar reynt er að hnýta fyrir hallalaus fjárlög. Þess þarf að gæta að reyna sem oftast að stofna aðeins til tímabundinna útgjalda. Slíkt er vel þekkt víða erlendis við fjárlagagerð að nefna ákveðinn árafjölda í þessu sambandi. Falla þá viðkomandi fjárframlög út af fjárlögum af sjálfu sér að þeim tíma liðnum. Þessi háttur, sem stundum er kallaður sólsetursaðferðin, er mikilvægt tæki fyrir stjórnmálamenn, sem venjulega eru settir í þá stöðu að þurfa að réttlæta sparnaðar- og niðurskurðaráform, í stað þess að þiggjendum fjármagns sé gert að sýna fram á gildi áframhaldandi fjárveitinga. Segja má að sönnunarbyrðinni sé eiginlega snúið við í þessu sambandi. Í Bandaríkjunum þekkist enn fremur sú regla, að fjárveitingar falli niður til ríkisstofnana sem ekki hafa farið í gegnum úttektarskoðun hagsýslunnar að ákveðnum tíma liðnum frá síðustu skoðun. Þá er mikilvægt að stefnt sé að því að fjárlög séu fremur á verkefnagrundvelli en stofnanagrundvelli. Ég vitna til ummæla formanns fjvn., hv. þm. Eiðs Guðnasonar, þegar hann fjallaði um „núllgrunnsáætlun“ í ræðu sinni fyrr á þessum fundi. Fjórir þm. Sjálfstfl., eða allir þeir sem kjörnir voru í fjvn. af hálfu flokksins í des. s.l., þ.e. Friðrik Sophusson, hv. þm. Lárus Jónsson, hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson, eru flm. þáltill. á þskj. 131 um þetta mál, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar, að fjárveitingar hins opinbera verði óbundnar af fyrri fjárveitingum, þannig að verkefni komi til endurskoðunar frá grunni við fjárlagagerð. Því skorar Alþ. á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að „rekstrar- og fjárhagsáætlanir“ verði svo sem við verður komið reistar á svokölluðum „núllgrunni“. Í umr. um sparnað og hagræðingu í ríkisrekstrinum hefur margoft verið bent ávanmátt stjórnmálamanna við forgangsröðun verkefna. Þetta stafar öðrum þræði af því að útgjöld ríkisins eru oftast til stofnana og deilda, en sjaldnast til verkefna. Árangur er þá yfirleitt mældur í útgjaldaupphæðum. Í fjárhagsáætlunum og bókhaldi ríkisfyrirtækja og stofnana og reyndar einnig hjá einkafyrirtækjum er meira lagt upp úr því að sýna hve mikið er notað í ýmsa kostnaðarþætti, svo sem laun, launatengd gjöld, símakostnað, rafmagn, ræstingu, aðkeyptan akstur o.s.frv., o.s.frv., en að einangra alla kostnaðarþætti hvers verkefnis sem unnið er að hverju sinni. Stjórnendur einkafyrirtækja og stjórnmálamenn erlendis, sem trúað er fyrir fjármunum almennings, hafa leitað nýrra leiða við fjárlaga- eða fjárhagsáætlunargerð og er núllgrunnsáætlunargerðin ein sú þekktasta þeirra. Ég fagna því þess vegna þegar hv. frsm. meiri hl. n. lýsti yfir stuðningi við þessa aðferð, því að þá er hún með tryggan meiri hl. í fjvn. Á þessa aðferð er minnst hér því að hún er merkilegt framlag til þeirrar viðleitni að ná betri tökum á fjárlagagerð og koma í veg fyrir það tregðulögmál sem oft ríkir í þeim efnum. Í nál. minni hl. fjvn. er einnig minnst á nauðsyn þess, að ráðningartími og kjör opinberra starfsmanna verði sveigjanlegri. Hefur reyndar talsvert áunnist í þeim efnum á undanförnum árum. Til þess að ná fram þeim meginmarkmiðum, sem ég lýsti fyrr í ræðu minni, þarf auk þess að útrýma skuldbindandi ákvæðum - að reyna að hámarksnýta fjármagnið sem til ráðstöfunar er á hverjum tíma. Of mikil dreifing fjármagns veldur oftast því að það festist í hálfköruðum byggingum í allt of langan tíma. Nútímatækni hefur einnig gerbreytt viðhorfum til ráðstöfunar fjármagnsins. Í því sambandi má geta þess, að sífellt vex fasti kostnaðurinn við ýmsar vegaframkvæmdir. Tíður tilflutningur á mönnum og tækjum milli staða getur þýtt að ekkert fé verði eftir til sjálfs vegaviðhaldsins. Á þetta minnist ég hér að gefnu tilefni og beini þessum ummælum mínum sérstaklega til þeirra hv. þm. sem skipta vegafénu innan kjördæma. Í þriðja lagi er afar nauðsynlegt, ef bæta á fjárlagagerðina, að endurskoða verka- og tekjuskiptingargrundvöll ríkis og sveitarfélaga þannig að ábyrgð og fjármögnun verði meira á sömu hendi en nú er. í nokkrum þáttum rekstrar, en þó fleiri á sviði verklegra framkvæmda, er sameiginleg fjármögnun ríkis og sveitarfélaga. Vegna þessarar sameiginlegu kostnaðarþátttöku verður oft uppi á teningnum skipulagsleysi í framkvæmdum. Sveitarfélög hneigjast stundum til að byggja stærra en nauðsyn krefur, forgangsröðun verkefna getur ráðist af fjármagnsgetu sveitarfélaganna, en alvarlegast er að frumkvæði, ábyrgð og framkvæmd haldast ekki í hendur við fjármögnunina. Í fjórða lagi vil ég benda á þá leið að fyrrgreindu marki, að þjónustustofnanir ríkisins verði sem mest reknar hallalausar. Það er bókstaflega grátlegt að horfa upp á að sértekjur og þjónustugjöld fái ekki að hækka eingöngu vegna vísitöluáhrifa hækkunarinnar. Nægir að nefna Þjóðleikhúsið í þessu sambandi. Hjá sumum stofnunum hafa þessi mál verið skoðuð og ákveðnar tillögur verið gerðar. Má nefna Rafmagnsveitur ríkisins, sem hafa reynt að flokka útgjöld sín þannig að ljóst sé hver séu af félagslegum toga. Því miður hefur sá galli verið á gjöf Njarðar, að flokkunin hefur nær eingöngu verið byggð á skiptingu í arðbærar framkvæmdir og óarðbærar og þær síðarnefndu síðan kallaðar félagslegar án nokkurs stjórnmálalegs mats á félagslegum tilgangi þeirra. Það stendur þó vonandi til bóta. Í heilbrigðiskerfinu, þar sem viðurkennt er að ríkið eigi að greiða bróðurpartinn af kostnaðinum, verður þess ekki krafist að um hallalausan rekstur sé að ræða, nema á mjög þröngum sviðum. Hitt er svo annað mál, að eflaust má með ýmsum hætti kalla fram kostnaðarvitund almennings og þá jafnframt aðhald að heilbrigðisstofnununum. Mér hefur t.d. verið sagt að í Kanada, þar sem heilbrigðiskostnaður hefur vaxið minna en annars staðar á Vesturlöndum, sé sú regla í gildi að allir neytendur heilbrigðiskerfisins fái sendan reikning fyrir úttekt á hverju ári, en á sama eyðublaði sé tíundað framlag ríkisins á móti. slík aðferð skapar umræður og skilning á því, hvað verður um skattpeningana, og getur þar af leiðandi dregið úr kostnaði. Mér er ljóst að þessi aðferð getur verið varhugaverð á ýmsan hátt, en er þó athyglisverð engu að síður. Ég mun nú fjalla um örfá atriði 4 gr. fjárlagafrv., en snúa mér síðan að málaflokkum sem snerta Reykjavíkurkjördæmi sérstaklega. Óþarfi er að ítreka enn einu sinni öll þau gagnrýnisatriði sem fram hafa komið í umr. á Alþingi að undanförnu. Mun ég því sneiða hjá þeim sem mest ég get. Í grg. á bls. 195 um lið 02 872 Lánasjóð ísl. námsmanna segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Framlag hækkar um 3 milljarða og 160 millj. kr. og verður tæpir 5.4 milljarðar í heild. Auk þessa framlags verður sjóðnum aflað heimildar til lántöku allt að 1200 millj. kr. Geta sjóðsins til lánveitinga er alls 5.6 milljarðar og styrkveitingar alls 315 millj. kr. og kemur þetta fram í B-hluta frv. Fjárveiting og lántökur eru við það miðaðar, að sjóðurinn geti staðið undir 85% af umframfjárþörf eins og hún er metin af sjóðsstjórn, og er það óbreytt frá gildandi reglu. Fjölgun lánveitinga á áætluninni er miðuð við 15% frá árinu 1979 og verðlagsbreyting milli ára miðast við 45% í samræmi við forsendur um innlent og erlent verðlag og gengisbreytingar. Ef ekki reynist unnt að standa við fyrrgreind skilyrði um lánveitingar er sá varnagli í 6. gr. frv., að heimiluð er lántaka vegna sjóðsins að upphæð 500 millj. kr. auk þeirra 1200 millj. sem fyrr er getið. Afborganir lána og vaxtagreiðslur sjóðsins hafa farið ört vaxandi á síðustu árum. Full ástæða er til þess, að fram fari athugun á fjármálum sjóðsins ekki síst með tilliti til lánsfjármögnunar sjóðsins og endurgreiðslu veittra lána.“ Aðeins er gert ráð fyrir að 130 millj. kr, komi inn sem tekjur sjóðsins, 70 millj. kr. sem endurgreiðslur lána og 60 millj. í vexti. Í skýrslu frá stjórn sjóðsins er gert ráð fyrir að þegar fram í sækir og núgildandi endurgreiðslureglur fara að hafa áhrif muni um það bil 50–60% endurgreiðast. Þetta þýðir að Lánasjóðurinn er farinn að gegna þýðingarmiklu tekjujöfnunarhlutverki, án þess að það hafi í upphafi verið ætlunin, og er auk þess orðinn framfærsluuppspretta sem aðeins hluti borgaranna á aðgang að. Ég tel það augljóst verkefni næstu ára að markmið sjóðsins í lögum og reglur hans verði endurskoðaðar með tilliti til þess sem fram hefur komið. Ef sjóðurinn á að lána alla umframfjárþörf námsmanna verður að tryggja að endurgreiðsluhlutfall verði hærra en núgildandi reglur gera ráð fyrir. Það skal tekið fram, að að sjálfsögðu er vandi Lánasjóðs ísl. námsmanna m.a. til kominn vegna þess að á undanförnum árum hefur sýknt og heilagt verið gripið til þess ráðs að afla fremur fjár með lántökum en gera það beint af fjárlögum sjálfum. Þetta þýðir að stór hluti útgjalda sjóðsins fer til að standa straum af afborgunum og vöxtum af þessum lánum. Þá er vert að vekja athygli á því, að í aths. á bls. 206 um lið 06 251 Landhelgisgæsluna er gert ráð fyrir sölu á Árvakri og annarri flugvél Landhelgisgæslunnar. Söluandvirðið er áætlað 395 millj. kr. samtals. Ástæða er til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort gert sé ráð fyrir staðgreiðslu, eins og helst má lesa úr frv. - Ég vil endurtaka það sem ég var að segja, því að ég sá að hæstv. fjmrh. var að huga að öðru, sem eðlilegt er. Ég var að spyrjast fyrir um liðinn um Landhelgisgæsluna, um þær 395 millj. sem er sagt í frv. að séu hugsanleg greiðsla eða söluandvirði, hvernig á því standi að þær komi inn í einu lagi í frv., hvort þar sé búist við staðgreiðslu. Enn fremur er rétt að hann geri grein fyrir sjónarmiðum samgrn. í þessu máli, þar sem Árvakur hefur verið gerður út á vegum Hafna- og vitamálaskrifstofunnar. Ég minntist fyrr í ræðu minni á nauðsyn þess að fjárveitingar í framtíðinni yrðu sem mest gerðar á verkefnagrundvelli. slíkt fyrirkomulag kostar að sjálfsögðu meiri tíma og samráð, en skilar einnig betri árangri. Ákveðin tilraunastarfsemi hefur farið fram í þessum efnum í sambandi við rannsóknastarfsemina að frumkvæði Rannsóknaráðs ríkisins. Í dag barst fjvn. bréf frá Rannsóknaráði, sem ég tel ástæðu til að lesa til að skýra sjónarmið framkvæmdanefndar ráðsins og varpa jafnframt ljósi á það sem ég hef fyrr í ræðu minni gert að umtalsefni. Þetta bréf hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með bréfi þessu vill framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs ríkisins láta í ljós ánægju sína yfir því, að á s.l. ári við undirbúning fjárlagafrv. fyrir árið 1980 var tekið upp sérstakt samráð um meðferð fjárveitingabeiðna rannsóknastofnana atvinnuveganna. Var það gert með hliðsjón af langtímaáætlun ráðsins í þeim tilgangi að fjárveitingabeiðnir væru metnar meira út frá efnislegum forsendum og þörfum en áður hefur tíðkast. Tilgangur þessa samráðs er að gera starf stofnananna markvissara og tengja það betur þjóðhagslegum markmiðum, vandamálum og tækifærum atvinnulífsins og færa starf meira á verkefnagrundvöll. Framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs vill hér með fara þess á leit við fjvn., að fram komi í áliti n. til þingsins að ætlunin sé að halda áfram þessu samráði og þróa það frekar svo sem mögulegt er. Telur framkvæmdanefndin mikilvægt að slík staðfesting komi fram um vilja til að vinna áfram á þessum grunni sem lagður er, þannig að vinnubrögð og hugsunarháttur viðkomandi stofnana geti tekið mið af því. Enda þótt ekki hafi fengist aukning á framlögum til rannsóknastarfsemi á fjárlögum þessa árs umfram kostnaðarhækkanir telur framkvæmdanefndin það nokkurn áfanga að aukinn sveigjanleiki fékkst í notkun sjálfsaflafjár stofnananna, þannig geti stofnanirnar notað tekjur sínar til að auka umsvif sín til að bæta þjónustu við atvinnulífið. Telur nefndin það til bóta að þannig sé hvatt til meiri samskipta stofnana við atvinnulífið sem hér á landi leggur óeðlilega lítið fjármagn til rannsóknastarfsemi. Með þessu móti verða opinberar rannsóknastofnanir jafnframt meira viðskiptalega sinnaðar og gæti það aukið árangur af starfi þeirra. Þá telur nefndin það mikilvægt að stofnanirnar fái sjálfar nokkurt vald á því, hvernig fjárveitingabeiðnir skuli skornar niður til að mæta kröfum fjárlagastefnunnar. Í sambandi við frekari meðferð þessa máls vill framkvæmdanefndin benda á eftirfarandi: 1. Í grg. með frv. er þess getið, að í 25. gr. laga um stjórn efnahagsmála, nr. 13/1979, segir: „Til stuðnings áætlanagerðar um atvinnuvegina skal efla rannsóknastarfsemi í þeirra þágu með hliðsjón af langtímaáætlun Rannsóknaráðs ríkisins um það efni, eins og hún verður staðfest af stjórnvöldum.“ Síðan segir í grg.: „Langtímaáætlun Rannsóknaráðs ríkisins um rannsóknir og þróunarstarfsemi í þágu atvinnuveganna mun ekki enn hafa verið staðfest af stjórnvöldum. Verði það gert“ o.s.frv. Framkvæmdanefndin telur að með einróma ályktun Alþingis á s.l. vori um, að tekin skuli upp langtímaáætlunargerð fyrir rannsókna- og þróunarstarfsemi og langtímaáætlun Rannsóknaráðs lögð til grundvallar, sé komin raunhæf stefnumótun fyrir rannsóknir í landinu. Sýnist ekki ástæða til að staðfesta og rígbinda einstaka þætti áætlunarinnar með ákveðnari hætti en slíkri stefnuyfirlýsingu, enda verður að vera rúm til endurskoðunar og breytinga milli ára. 2. Vegna þeirrar áherslu, sem í grg. fjárlaga er lögð á orkurannsóknir, hefur framkvæmdanefndin ákveðið að láta gera sérstaka athugun á orkurannsóknaverkefnum í landinu sem unnið er að hjá hinum ýmsu stofnunum. Yrði það raunar þáttur í langtímaáætlanagerð fyrir orkurannsóknir og til leiðbeiningar um forgangsröðun og/eða vanrækt verkefni á því sviði. 3. Við undirbúning fjárlaga fyrir 1981 óskaði framkvæmdanefndin nú eftir samvinnu við fjárlaga- og hagsýslustofnun og undirnefnd fjvn. um að stofnunum verði falið að skila áætlunum á grundvelli verkefna með hliðsjón af því formi sem þróað var á s.l. ári í samvinnu Rannsóknaráðs og stofnananna. Verði þær áætlanir lagðar til grundvallar við samráð varðandi undirbúning fjárlagafrv. fyrir næsta ár.“ Þar með lýkur lestri bréfs frá framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs ríkisins, sem er dags. í dag. Ég hef lesið þetta bréf vegna þess að það er gott dæmi um það annars vegar, að áhersla er lögð á verkefnabundna stjórnun á fjárveitingunum, og hins vegar kemur þar fram fróm ósk um sveigjanlegri samráð stofnunar og fjvn. við fjárveitingaákvarðanir en hingað til hafa tíðkast. Ég vil nú leyfa mér í nokkrar mínútur í lok ræðu minnar að gera grein í fáum dráttum fyrir sjónarmiðum Reykjavíkurborgar, sem hefur þá sérstöðu að vera langstærsta sveitarfélagið í landinu. Á fjórum sviðum stofnkostnaðarframkvæmda renna fjárveitingar úr ríkissjóði til borgarinnar: til grunnskóla, íþróttamannvirkja, dagvistarstofnana og sjúkrahúsa. Skuldir ríkissjóðs vegna sameiginlegra framkvæmda verða ekki lengur taldar í hundruðum millj., heldur milljörðum. Um áramót skuldaði ríkið borginni 167 millj. vegna byggingar dagvistarheimila og Íþróttasjóður skuldaði 162 millj. kr. Eru þá taldir þeir málaflokkar þar sem skuldin er minnst. Sé miðað við höfðatölu hefur Reykjavík minnst borið úr býtum vegna fjárframlaga til skóla. Er þó ekki verið að kvarta undan því að aðrir fái hlutfallslega meira. Til þess geta legið eðlilegar ástæður. Engin ástæða er til þess heldur að kvarta undan fjárveitingum til grunnskólanna. - En vegna fjárveitinga til E-álmu Fjölbrautaskólans í Breiðholti er rétt að taka fram, að það er skilningur hv. fjvn. að Reykjavíkurborg sé heimilt að fara af stað með framkvæmdir á eigin ábyrgð þrátt fyrir að slíkt sé ekki orðað með berum hætti á bls. 192 í aths. frv. Sá málaflokkur sameiginlegra framkvæmda, sem án efa er í mestum ólestri, er bygging sjúkrahúsa. Áætluð skuld ríkissjóðs vegna byggingar heilbrigðisstofnana Reykjavíkurborgar einnar er u.þ.b. 850 millj. kr., sem mætti ugglaust þrefalda ef verðbætur væru reiknaðar í öllum tilfellum. Það er því alger nauðsyn að borg og ríki geri með sér samning um greiðslu á ógreiddum hluta ríkissjóðs ásamt einhverjum verðbótum vegna framkvæmda við sjúkrastofnanir Reykjavíkurborgar. Þess vegna er nú unnið að tillögum að texta sem mundi koma í 6. gr. frv., en nánari grein verður gerð fyrir því máli við 3. umr. þar sem fjvn. hefur enn ekki gert brtt. við heimildagreinina. Ég hef verið í sambandi við heilbrigðismálaráð Reykjavíkurlæknishéraðs. Undir það falla, auk sjúkrastofnana borgarinnar: Landspítalinn, Landaskotsspítali, Kleppsspítali, Grund, DAS, Rauði krossinn og stöð SÁÁ. Ég tel eðlilegt að skýra nokkuð stöðu ráðsins og viðhorf varðandi fjárveitingar, enda snertir það einnig aðferð við gerð fjárlaga. Fjárveitingar ríkissjóðs til stofnkostnaðar á sviði heilbrigðismála í Reykjavíkurhéraði hafa á undanförnum árum verið óeðlilega lágar og í engu samræmi við umfang þeirrar þjónustu sem hér er veitt. Hefur þetta leitt til stöðnunar í þróun sjúkrastofnana og til neyðarástands á sviði hjúkrunar og langlegu aldraðra. Hlutur Reykjavíkurlæknishéraðs í heildarfjárveitingu ríkisins til heilsugæslustöðva frá 1974 nemur einungis um 4% eða tífalt lægri upphæð en vera ætti ef miðað væri við íbúafjölda. Mig langar til að lesa hér smákafla úr skýrslu sem Skúli Johnsen borgarlæknir sendi fjvn. og gerir í örstuttu máli grein fyrir því, að hve miklu leyti sjúkrastofnanir Reykjavíkurborgar og í Reykjavíkurlæknishéraði þjóna einnig sjúklingum sem búsettir eru í öðrum kjördæmum. Með leyfi forseta hljóðar sá kafli úr skýrslunni á þessa leið: „Í héraðinu starfa eingöngu deildaskipt sjúkrahús og hjúkrunarstofnanir, en ekki almenn sjúkrahús. Fjölmennið á stór-Reykjavíkursvæðinu gerir mögulegt að reka þá sérhæfðu sjúkrahúsþjónustu ásamt stoðdeildum og fjölmörgum rannsóknastofum sem landinu öllu er nauðsynleg og er m.a. grundvöllur læknakennslu.“ - Þess má geta, að Landspítalinn er einmitt háskólasjúkrahús. „Sjúkrahúsin í Reykjavík þjóna öllu landinu og utanhéraðssjúklingar nota 40% af legurými þeirra. Íbúar héraðsins nota afar lítið legurými í öðrum héruðum. Íbúar annarra héraða nýta sjúkrahúsin í Reykjavík í mismunandi mæli. 3/4 af sjúkrarúmaþörf íbúa Reykjaneshéraðs er fullnægt í Reykjavík, 2/3 af sjúkrarúmaþörf Suðurlandshéraðs og fimmtungi af sjúkrarúmaþörf íbúa Norðurlands eystra og Austurlands er fullnægt hér. Hlutur utanhéraðssjúklinga á sjúkrahúsum héraðsins hefur farið hægt vaxandi undanfarin ár. Heildarfjöldi sjúklinga, sem nutu meðhöndlunar á deildaskiptum sjúkrahúsum á landinu 1975, var 25 900, þar af á sjúkrahúsum í Reykjavík 20 200 eða tæp 80%. Sjúkrahús héraðsins annast um það bil 70% af heildarsjúklingafjölda sem vistaður er á landinu í heild vegna líkamssjúkdóma á almennum og deildaskiptum sjúkrahúsum.“ Reykjavíkurborg hefur ekki setið við sama borð og önnur sveitarfélög varðandi framkvæmd laga um opinberar framkvæmdir. Að áliti formanns heilbrigðismálaráðs hefur Reykjavík beinlínis verið hegnt fyrir að vilja hafa úfboð og framkvæmdir á eigin hendi, jafnvel þótt lögin geri skýlaust ráð fyrir að sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga séu í höndum sveitarfélags, sérstaklega þegar nægileg reynsla, aðstaða og mannafli er fyrir hendi í sveitarfélaginu. Reykjavík stendur að þessu leyti síst að baki viðkomandi ríkisstofnun. Með lögum nr. 57/1978 voru stofnuð heilbrigðismálaráð er skyldu fara með stjórn heilbrigðismála í læknishéruðum. Ráðin skulu gera tillögur um forgang og framkvæmd verkefna í héraðinu og annast gerð árlegra fjárhags- og framkvæmdaáætlana vegna undirbúnings fjárlaga. Ætlunin mun vera í framtíðinni að þessir aðilar taki við hlutverki sjúkrasamlags og sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins að þessu leyti. Heilbrigðismálaráð Reykjavíkurhéraðs lagði fyrir fjvn. rökstuðning þess efnis, að samkv. viðurkenndum viðmiðunarþáttum ætti hlutur Reykjavíkurhéraðs í heildarfjárveitingum til stofnkostnaðar á sviði heilbrigðismála að vera 55–60%, en ekki 38% eins og verið hefur að meðaltali undanfarin ár. Lagður var fram listi yfir óskir stofnana í Reykjavíkurhéraði um fjárveitingar á sviði heilbrigðismála, sem námu um það bil 4 milljörðum kr. Þetta er dæmi um hve mikið þarf að skera niður í sjálfri fjvn. Samkomulag varð um það í fjvn. á s.l. hausti, að tillögur ráðsins um forgang og framkvæmdir kæmu fram þegar umfjöllun fjvn. um þennan fjárlagalið væri það langt á veg komin að séð væri hver hlutur héraðsins í fjárveitingum-yrði á næstu fjárlögum. Heilbrigðismálaráð taldi ekki mögulegt að gera tillögur um forgang og framkvæmd verkefna fyrr en þessar upplýsingar lægju fyrir. Þær eru breytilegar eftir því hver upphæðin er. Því miður gafst ekki tækifæri til að standa að fjárveitingum til Reykjavíkurlæknishéraðs með þessum hætti nú, en finna verður leið til að koma í veg fyrir misræmi í fjárveitingum innan héraðsins. Virðast tvíverknaður og skortur á samstarfi sjúkrahúsanna vera nokkur þrándur í götu. Samkv. fjárl. eru fjárveitingar til stofnkostnaðar heilbrigðismála í Reykjavíkurhéraði í tveimur liðum. Annars vegar eru fjárveitingar vegna Landspítala og Kleppsspítala, þ.e. ríkisspítalanna, sem ríkissjóður greiðir að fullu, og hins vegar heildarfjárlagaliðurinn til byggingar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á vegum sveitarfélaga sem ríkissjóður greiðir 85% af. Þessi skipting veldur erfiðleikum í sambandi við niðurröðun verkefna af hálfu heilbrigðismálaráðs, þar sem fjárveitingavaldið hefur þegar ákveðið hlut stofnana ríkisins innanhéraðs. Þessum viðhorfum vildi ég koma á framfæri vegna sérstöðu Reykjavíkurlæknishéraðs. Mér er ljóst að fjárlagafrv. gerir engan veginn ráð fyrir að hægt sé að standa í skilum fyrir ýmsar heilbrigðisstofnanir í Reykjavík, og ég vil einkum nefna Landakotsspítala í því sambandi, en vonandi verður það leyst við 3. umr. Ég hef aðeins rætt um stofnkostnað og framkvæmdir við sjúkrahús í Reykjavík. Ástæða hefði verið að ræða reksturinn, en það verður ekki gert að sinni. Herra forseti. Ég hef gert nokkra grein fyrir viðhorfum minni hl. fjvn. til viðbótar þeim sem komu fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni. Enn fremur hef ég gert Reykjavíkursjónarmið að umtalsefni, ekki til að kvarta yfir slæmri meðferð, heldur til að skýra þá erfiðleika sem upp koma í samskiptum ríkisins og þess sveitarfélags sem er langstærst í landinu. Ég vil að öðru leyti vísa til nál. minni hl. n., sem við stöndum að sjálfstæðismennirnir sem erum í stjórnarandstöðu í n. Það eru auk mín þeir hv. þm. Lárus Jónsson og Guðmundur Karlsson. Ég vil sérstaklega benda á í því nál., sem við höfum lagt fram á þskj. 233, þá þætti sem nefndir eru á bls. 7, en þar koma fram þau atriði sem við viljum leggja sérstaka áherslu á í sambandi við fjármál ríkisins. Þar kemur m.a. fram, svo að ég nefni eitt af fimm atriðunum, að við teljum að Alþ. eigi að vera sköpuð skilyrði til að hafa eftirlit með fjármálum ríkisins á þann veg að færa ríkisendurskoðun til Alþ. og fjvn. starfi meira að undirbúningi fjárlagafrv. og eftirliti með framkvæmd fjárlaganna. Að síðustu vil ég leggja áherslu á það, sem jafnframt kom fram í ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar, að við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir að afgreiða þetta mál frá þinginu fyrir páska með því skilyrði að fram sé lögð lánsfjáráætlun sem skylda er að leggja fram samkv. IV. kafla í lögum nr. 13 frá 1979, en í þeim kafla svokallaðra Ólafslaga er fjallað ítarlega um þetta atriði og sagt nákvæmlega hvaða atriði eiga að koma fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni. Það er óhugsandi að standa að lokaafgreiðslu fjárlaga hér á hv. Alþ. án þess að fá verulegar upplýsingar um það sem hlýtur að koma fram í lánsfjáráætlun, vegna þess að í henni koma fram þau atriði sem marka að verulegu leyti fjárlagagerð næstu ára. Í þeirri von, að eftir þessum skilyrðum verði farið, legg ég áherslu enn frekar á þau atriði sem koma fram í nál.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá að benda á atriði sem vakið hefur furðu mína í aths. með frv. því til fjárlaga sem hér liggur fyrir. Er það í aths. við lið 976 Framkvæmdasjóð öryrkja, sem stofnaður var með lögum nr. 47/1979, en í aths. segir svo, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta“ - þ.e. um Framkvæmdasjóðinn - „miðast við það að nokkur framlög falli niður sem hafa verið færð undir félmrn. og menntmrn., þ.e. til Styrktarsjóðs fatlaðra 07 974, til Styrktarsjóðs vangefinna 07 975, til byggingar skóla fyrir þroskahömluð börn 02 973, byggingarstyrkur til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra 07 999 og stofnkostnaður á liðnum Stofnanir afbrigðilegra barna 02 797.“ Í aths. er ekki rétt farið með staðreyndir í þessu máli, vegna þess að þegar frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja var til meðferðar á hv. Alþ. var það ekki miðað við að t.a.m. framlag til Styrktarsjóðs vangefinna félli niður. Hér er um að ræða fjárhæðir, sem voru á fjárlögum 1979, að upphæð 281 millj. kr. og vegur þar þyngst Styrktarsjóður vangefinna sem var á síðustu fjárlögum 150 millj. og tillögur voru gerðar um nú af félmrn. að hækkaði í 210 millj. Í tillögum félmrn., sem gerðar voru til fjárveitinga fyrir fjárlagaárið 1980, kemur einnig fram að gerðar eru tillögur um hækkun til Styrktarsjóðs fatlaðra úr 10 millj. í 14 millj. og til Sjálfsbjargar, byggingarstyrkur, úr 10.5 millj. í 15 millj., eða samtals til þessara þriggja sjóða 239 millj., enda er ljóst, og er það í samræmi við lögin um aðstoð við þroskahefta, að félmrn. hefur litið á þessa sjóði á sama hátt og ég, að þeir ættu ekki að falla niður með tilkomu laga um Framkvæmdasjóð öryrkja. Því er ekki rétt farið með í aths. með frv. Er aðalatriðið að Alþ. hefur aldrei fellt úr gildi þá sjóði, sem um getur í aths., með samþykkt frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja á hv. Alþingi vorið 1979. Í meðferð frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja á hv. Alþingi fjölgaði verulega þeim verkefnum sem honum var upphaflega ætlað að sinna. Framkvæmdasjóðnum var í þeirri mynd, sem frv. var lagt fram í, ætlað að fjármagna ýmis verkefni vegna sérkennslu, sem ekki hafði verið veitt fjármagn til þrátt fyrir skýr ákvæði grunnskólalaganna þar að lútandi, auk þess sem hann átti að fjármagna ýmis verkefni í lögum um endurhæfingu, svo sem verndaða vinnustaði, endurhæfingarstöðvar og dvalarheimili öryrkja. Í meðferð þingsins var Framkvæmdasjóðurinn með 1000 millj. kr. árlegt verðtryggt fjármagn svo felldur inn í frv. um aðstoð við þroskahefta, sem samþ. var á Alþ. vorið 1979, og bættust þá við hann fjölmörg verkefni vegna framkvæmdar þeirrar laga umfram það sem honum var upphaflega ætlað að sinna þegar frv. um hann var lagt fram. Í lögum um aðstoð við þroskahefta, 17. gr., kemur fram að sjóðnum er ekki ætlað að fjármagna heimili sjálfseignarstofnana eða vistheimili, enda voru þau verkefni og höfðu verið um langt árabil fjármögnuð úr Styrktarsjóði vangefinna og kom hvergi fram í meðferð Alþ. á frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja að ætlunin væri að breyta þeirri skipan. Má segja að hafi það verið vilji Alþ. með samþykkt 1000 millj. kr. verðtryggðs framlags í Framkvæmdasjóð öryrkja og ef það hefur verið ætlunin að sá sjóður yrði lyftistöng í málefnum öryrkja og þroskahefta og viðurkenning á því að verkefni þeirra hafi verið afskipt lengi, þá er borin von að ætla slíkt ef tekið er mið af þeim geysimörgu verkefnum sem hann á nú þegar að fjármagna, þó að ekki sé endalaust verið að hlaða á hann verkefnum sem tilheyra öðrum sjóðum, nema þá til komi aukið framlag til Framkvæmdasjóðsins. Því frekar ætti að reyna að komast hjá því að hlaða á hann auknum verkefnum á viðbótarfjármagns, þegar hann er, auk þess að bæta á hann verkefnum sjóða sem felldir eru niður nú á fjárlögum, skertur um 400 millj. kr. frá því sem hann ætti að vera samkv. verðtryggingarákvæði laga um Framkvæmdasjóð öryrkja. Sú tilhneiging virðist ríkjandi, að með tilkomu þessa sjóðs sé endalaust hægt að vísa á hann öllu er tilheyrir sjálfsagðri þjónustu við öryrkja og þroskahefta og allt sé hægt að framkvæma er því við kemur fyrir það 1020 millj. kr. framlag sem nú er á fjárlögum. Þó framlagið hafi verið hækkað um 40 millj. í meðförum fjvn. milli 1. og 2. umr. vegur það lítið miðað við það fjármagn sem þeim sjóðum ætti að vera ætlað sem nú á að fella niður. Það er hægt að upplýsa fjárveitingavaldið um það, sem telur greinilega að hægt sé að halda uppi góðri þjónustu við öryrkja og þroskahefta fyrir rúmlega 1000 millj. kr. framlag og endalaust sé hægt að bæta á það verkefnum, að þegar hafa borist beiðnir um 1800–1850 millj. kr. framlag úr sjóðnum, sem færi allt í mjög brýn verkefni sem afskipt hafa verið lengi og því er nauðsynlegt að veita fjármagn til. Því gefur auga leið að ef bæta á þeim verkefnum á Framkvæmdasjóð öryrkja sem sjóðirnir, sem nú á að fella niður samkv. fjárlagafrv., hafa haft á hendi og ég endurtek að var ekki ætlun Alþ., þegar samþykkt var frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja, að fella þá niður, þá er nauðsynlegt að auka verulega fjármagn til Framkvæmdasjóðsins á fjárlögum, en ekki sé gerð tilraun til að skerða fjármagn til hans á þann hátt sem ráð er fyrir gert til þeirra verkefna sem honum er ætlað að sinna samkv. gildandi lögum. Auðvitað geri ég mér ljóst að heimili sjálfseignarstofnana eru mjög illa sett ef þessir sjóðir falla niður og þeir aðrir aðilar sem hlut eiga að máli og fengið hafa fé úr þeim sjóðum sem nú eiga að falla úr gildi. Því er mjög brýnt að á því máli finnist lausn sem allir aðilar geta sætt sig við. En það má ekki gerast á þann hátt að greiðsluþol Framkvæmdasjóðsins sé svo skert að hann geti ekki staðið undir þeim verkefnum sem honum er ætlað að veita fjármagn til samkv. lögunum um aðstoð við þroskahefta, en allir geta séð, sem lögin lesa, að þar eru verkefnin ærin. Ég vil því beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. fjmrh. og einnig hæstv. félmrh., að hlutast verði til um milli 2. og 3. umr. að gerðar verði ráðstafanir til þess að hlutur sjóðanna, sem nú eiga að falla úr gildi, verði leiðréttur á annan hátt en að leggja þau verkefni á Framkvæmdasjóð öryrkja án þess að til komi aukið fjármagn til sjóðsins á móti. Fram kom hjá formanni fjvn. áðan, að sú skoðun væri uppi hjá fjvn., að það fyrirkomulag væri best að verkefni þessara sjóða væri fært yfir á Framkvæmdasjóð öryrkja. Þessi sjónarmið eiga rétt á sér og get ég vel fallist á þau. En fjvn.-menn verða þá að skilja að aukin verkefni til framkvæmda krefjast aukins fjármagns. Á það eins við um þennan Framkvæmdasjóð og aðra sjóði sem bætt er á verkefnum. Verður því annað tveggja að koma til, að þessir sjóðir verði settir inn á fjárlög að nýju eða leggja Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra til aukið fjármagn til að standa undir verkefnum sjóðanna. Verði ekki gerð hér breyting á, sem viðunandi er fyrir alla aðila, mun ég við 3. umr. flytja brtt. þess efnis, að þessir sjóðir verði að nýju teknir inn á fjárlög, og vísa enn og aftur til þess að Alþ. hefur ekki fallist á við samþykkt frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja, sem fellt var inn í lögin um aðstoð við þroskahefta, að þessir sjóðir yrðu felldir úr gildi. Sami skilningur er líka uppi í félmrn., sem gerði tillögur um að þessir sjóðir fengju áfram fjármagn á fjárlögum. Vænti ég fastlega a.m.k. skilnings hæstv. félmrh. á því að hér verði fundin lausn sem sættanleg er fyrir alla aðila. Herra forseti. Ég sé að hæstv. félmrh. hefur ekki haft tíma til að sitja undir þessari umr. minni hér, og ég sé ekki heldur að hæstv. fjmrh. hafi gert það, en ég sé að hér í salnum er hv. þm. Alexander Stefánsson, sem er í fjvn. og ég veit að er mikill áhugamaður um málefni öryrkja. Ég vænti þess, að hann komi þessum skilaboðum áleiðis til hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 237 við frv. til fjárlaga ásamt fjórum öðrum þm. Vestfirðinga. Það var ætlun mín að rökstyðja þessar till., af hverju þær eru fluttar. Hins vegar held ég að það verði erfitt fyrir meginþorra þm., þegar atkvgr. fer fram á morgun, að gera sér grein fyrir bæði þessum till. og öðrum þegar vantar um 3/4 hluta þm. við þessar mikilvægu umr. og 1/10 er hér af ríkisstj. En það er bót í máli að það er sjálfur hæstv. fjmrh., svo að ekki leggja hinir níu mikið á sig í þessum efnum að sitja fundi, nema þeir hafi lögleg forföll, þá er ekkert við því að segja.

Það er bara fámennt og góðmennt.

Já, þetta er ágætt lið sem hér er inni, það er rétt hjá hv. þm. Ég var, að mig minnir, 12 ár í fjvn., svo að ég ætti að þekkja töluvert vel til vinnubragða þar og jafnframt til þeirra miklu erfiðleika sem fjvn. stendur jafnan frammi fyrir í sambandi við skiptingu fjárframlaga. Ég minnist þess, að einn dag fyrir allmörgum árum höfðum við tekið á móti æðimörgum framámönnum í þjóðfélaginu og forstöðumönnum hinna ýmsu ríkisstofnana, og allir sögðu að sitt mál væri það mikilvægasta af öllu og þyldi enga bið. Sumir gerðu kröfu allt upp í 15–20 liði, sem var ekki nokkur leið að verða við nema á mörgum árum, og voru hinir fúlustu ef þeir fengu ekki allt. En ég man eftir einum manni sem bar fram allmargar óskir fyrir sína stofnun, en sagði svo að lokum, að hann legði áherslu sérstaklega á einn lið, en helst tvo, því að hann vissi að fjvn. þyrfti að strengja húðina um stóran skrokk. Og ég held að allir fjvn.-menn á þeim tíma hafi sagt upphátt eftir að hann var farinn: Ég held að það sé ekki hægt annað en verða við þessari hógværu beiðni. - Og við henni var orðið. Ég skal í upphafi láta það í ljós, að ég er óánægður með skiptingu í mörgum greinum í fjárlagafrv., en mér er líka ljóst að fjvn. hefur eins og jafnan áður þurft að strengja húðina um stóran skrokk. Hann hefur nú heldur vaxið frá því að ég var í nefndinni, en húðin sennilega ekki, svo að þetta er enn erfiðara. Því ætla ég ekki að flytja brtt. við aðra liði en þennan eina sem ég mun koma að. Ég vil líka taka það fram, að það kjördæmi, sem kaus mig á þing, á engan fulltrúa í fjvn., og sama má segja um Austfirði, þessir tveir útkjálkar landsins eiga engan fulltrúa í þeirri virðulegu nefnd. Mér fannst bera nokkuð mikið á því í dag í umr., að menn fóru að tala um eigið kjördæmi, þegar þeir voru að tala almennt um fjárl., og lýsa þá hvernig ástandið væri eða flytja þakkarávarp fyrir kjördæmi sitt. Það er auðvitað alltaf gott og blessað þegar þakkarávörp eru flutt, því að hv. fjvn. hefur fengið lítið af þakkarávörpum um dagana, eins og við vitum sem höfum verið í nefndinni áður, og eins þeir, sem eru í henni núna. Þessar till. eru fluttar í sambandi við liðinn um byggingu sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða annarra en ríkissjúkrahúsa. Ég vissi ekki um þessa skiptingu fyrr en í gær, hvernig hún væri, og ég undraðist það mjög. Ég vil minna á að á árinu 1978 voru á þessum lið fjárl. veittar 11.87 millj. Þá fékk það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir, 234 millj. af þeirri upphæð. Á árinu 1979 voru veittar 1760.4 millj. og þá fékk þetta sama kjördæmi 340 millj. Núna er þessi liður hækkaður frá því í fyrra að krónutölu um 1213 millj., þannig að hann er nú 2973 millj., og samkv. till. fjvn. eru þessu kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir, ætlaðar 260 millj., m.ö.o. framlagið er lækkað að krónutölu um 80 millj. á milli ára á sama tíma og liðurinn í heild hækkar um 1213 millj.

Var ekki búið að hygla Vestfjörðum svo mikið í ráðherratíð þm.?

Ég var að lesa upp áðan þessar tölur, en við skulum koma að því betur síðar. Ég ætla ekkert að flýta mér núna. Stærsta upphæðin, sem veitt er til Vestfjarða, er í sjúkrahúsbyggingu á Ísafirði. Þar er ástandið þannig, að þetta er 55 ára gamalt sjúkrahús, var fyrirmyndarsjúkrahús og það allra fullkomnasta þegar það tók til starfa á árinu 1925, svo að ríkisvaldið hefur ekki lagt til þessa staðar framlög í sjúkrahúsbyggingar eftir að það fór að taka það upp. Og á fyrstu árum mínum á þingi var þetta kjördæmi léttast, a.m.k. fyrstu 8 eða 9 árin, þó við miðuðum við íbúatölu eða kjósendatölu, eins og fleiri vilja nú miða við, ef menn vilja skoða fjárlög aftur í tímann. Hitt er svo annað mál, að þegar búið er að framkvæma stóra og mikilvæga áfanga, þá getur ekkert eitt kjördæmi ætlast til þess, að það haldi alltaf áfram að vera með sama hlutfall. Það verður eðlilega þá að lækka, eftir því sem búið er að vinna og ná settu marki. Ástandið er þannig á Ísafirði, að þar er framkvæmdin komin eitthvað á tíunda hundrað millj. á verðlagi hvers árs fyrir sig. Húsið var orðið fokhelt á árinu 1978 og hafði borið uppi verulegar framkvæmdir þar, og ætlunin var á næstu tveimur árum að taka heilsugæslustöðina í notkun. En fjárveitingin 1979 upp á 190 millj. liggur ónotuð og ekkert gert í framkvæmdum fyrr en farið er að bjóða út verk í okt. í haust. Peningarnir brenna upp í báli verðbólgunnar og verða því mjög litlir þegar til framkvæmda kemur. Þar er ég ekki að sakast við heilbrmrn., heldur er ég þar að bera sök á fjmrn. - en ekki á núv. hæstv. fjmrh. því hann tók ekki við embætti fyrr en 8. febr. Kerfið, m.ö.o., samstarfsnefndin með opinberum framkvæmdum, lá á þessum framkvæmdum, lét féð brenna upp í báli verðbólgunnar. Og til þess að bíta höfuðið af skömminni er eingöngu talað við samstarfsnefnd með opinberum framkvæmdum, og nm. segja: Við erum búnir að bjóða út verk, það þarf bara ekki meira í það en þetta, - af því að þeir hafa tekið þá ákvörðun og tekið fram fyrir hendurnar á Alþ. og haga sér eftir sínum geðþótta. Alþ. er einskis virði, það virðist ekki koma máli við hvað Alþ. er að samþykkja, því að þegar kemur til framkvæmda er lagst á þær og reynt að gera eins lítið úr þeim og hægt er og skaða bæði ríkissjóð og viðkomandi sveitarfélög sem mest. Ef við ætluðum að fylgja byggingarvísitölu ætti framlagið, sem var 150 millj. á árinu 1978, að vera 225 millj. 1979 og 345 millj. 1980 -- og þá tek ég ekki með aukafjárveitingu sem fékkst á árinu 1978 upp á 70 millj., - þá mundi þetta hlutfall vera miklu hærra, enda væri ekki sanngjarnt af mér að taka þá aukafjárveitingu með, því að hún ver gerð til þess að ljúka ákveðnum byggingaráfanga. Svo að ég svari frammígripi hv. 4. þm. Norðurl. e., þá má segja að ég hafi beitt áhrifum mínum sem ráðh. fyrir þann bæ sem ég hef átt heima í frá því að ég fæddist, og það má hver lá mér það sem vill. En ég beitti líka áhrifum mínum til þess að aðrir gætu haldið áfram og byggt upp heilbrigðisþjónustuna í öðrum fjórðungum landsins. Og þegar við lítum á árin 1974–1978, þegar verið var að rýra - þó að það væri ekki eins mikið og árin eftir 1978 - framkvæmdamátt á hinum ýmsu sviðum þjóðarbúskaparins, þá varð, miðað við verðlag ársins 1978, 26.9% hækkun til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva í landinu. En það kostaði oft æðimikil átök. Skýringin á því var ekki sú, að ég vildi vera það harður bæði við fjmrh., sem þá var, og aðra samstarfsmenn mína í ríkisstj., heldur hitt, að framkvæmdir voru komnar af stað áður en heilsugæslulögin tóku gildi, en þau tóku gildi 1. jan. 1974. Þá eru komnar af stað milljarðaframkvæmdir á verðlagi þess tíma, bæði hér í nágrenni við þéttbýlið og annars staðar. Þá á ég við hér í Reykjavík, á Selfossi, Akureyri, Akranesi og fleiri stöðum sem voru með langstærstu framkvæmdirnar. Í lögum um heilbrigðisþjónustu, sem þá voru sett, voru sérstök ákvæði sem Alþ. lagði ríkisstj. og framkvæmdavaldinu á herðar, og þessi ákvæði er enn þá í gildi. Þessi ákvæði eru í 33. gr. laganna um heilbrigðisþjónustu og hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: Ráðh. lætur gera áætlun um byggingu heilbrigðisstofnana í samræmi við 14. og 24. gr. Áætlunin skal gerð í samvinnu við viðkomandi heilbrigðismálaráð, landlækni og í samráði við fjárlaga- og hagsýslustofnun. Þau umdæmi eða svæði, sem verst eru sett að því er varðar heilsugæslu og læknisþjónustu, skulu hafa forgang um byggingu heilsugæslustöðva. Áætlun skal gera til 5 ára og endurskoðast árlega og færast fram við gerð fjárlaga.“ Sú áætlun var aldrei gerð og hefur ekki verið gerð síðan, enda erfitt að gera slíkar áætlanir í verðbólguþjóðfélagi eins og okkar. Og það má hver álasa mér sem vill, fyrir að hafa ekki gert það, en ég álasa ekki heldur eftirmönnum mínum í starfinu fyrir að hafa ekki gert það. En hitt ákvæðið stendur óhaggað, að þau umdæmi eða svæði, sem verst eru sett að því er varðar heilsugæslu og læknisþjónustu, skulu hafa forgang um byggingu heilsugæslustöðva. Ég held að mínir ágætu vinir í hv. fjvn. hafi gleymt þessu ákvæði laga um heilbrigðisþjónustu. Við þm. Vestf. lögðum hart að fjvn. að taka upp framlag til heilsugæslustöðvar á Hólmavík. Fyrir tveimur árum var veitt undirbúningsframlag til þessarar heilsugæslustöðvar. Það féll niður á árinu 1979 og rann þá til sjúkraskýlisins á Hólmavík. En þá flutti ég í fyrsta skipti brtt. við fjárlög fyrir mitt kjördæmi, því ég hef alltaf látið mér nægja að vera í góðu samstarfi og samvinnu við fjvn. Þetta er nú 19. þingið sem ég sit og það er því í annað skipti sem ég flyt brtt. sem varða mitt kjördæmi, vegna þess að mér hefur verið það ljóst að það er erfitt að skipta fjármunum. En þegar mér finnst ranglega skipt, eins og í þessum málalið, þá get ég ekki þagað. Ég virði það, að fjvn. skuli hafa tekið upp 10 millj. til heilsugæslustöðvar á Hólmavík, en hún bætti við: Til undirbúnings. En undirbúningurinn var búinn að vera á fjárlögum 1978. Ég þakka þessar 10 millj. Þær hafa bara ekkert að segja, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það, sem gagn er að, er að geta byrjað framkvæmdir, að það sé hægt a.m.k. að steypa sökkla. Mér er mjög óljúft að bera saman við önnur byggðarlög. Öll byggðarlög eiga rétt á framkvæmdum. En ef við ætlum að starfa í þeim anda sem Alþ. samþykkti 1973 og samþykkti að nýju með lögum frá 6. maí 1978, - ég er ánægður yfir að hæstv. heilbrmrh. er kominn í salinn, - þá eigum við að fara eftir þessum lögum, en ekki virða þau að vettugi. Ég spyr alla sanngjarna menn: Er frekar hægt að setja Hólmavík í Strandasýslu, einn afskekktasta stað á landinu, út úr, láta hana bíða eftir heilsugæslustöð árum saman, en taka aftur inn - við skulum segja Hvolsvöll? Það þarf ekki að fara í mikinn lífsháska að Hellu. Og ekki er vegalengdin mjög mikil. Nú má enginn taka orð mín á þann veg, að ég vilji standa á móti því að Hvolsvöllur fái heilsugæslustöð. En samkvæmt anda þessara laga er Strandasýsla tvímælalaust langt á undan, svo ég nefni þetta dæmi. (Gripið fram i.) Já, það er erfiður fjallgarður. Við leyfum okkur því allra náðarsamlegast að fara þess á leit við þingbræður okkar og systur að styðja 20 millj. kr. hækkunartillögu til þess að hægt sé að byrja á þessari langþráðu framkvæmd í einu mesta útkjálkahéraði landsins með erfiðar samgöngur. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að allur sá fjöldi rausnarmanna og höfðingja, sem hér á sæti, láti sig muna um að greiða atkvæði með þessari tillögu, af því það er ekki farið fram á meira. En því förum við ekki fram á meira að við viljum fyrst og fremst fá þessar framkvæmdir af stað og að niður falli orðið: undirbúningur, því þá vitum við að áfram verður haldið. Þá þokast það þó eitthvað. En annars er engin trygging fyrir því, að á næsta ári verði ekki gengið fram hjá því. Þá leyfum við okkur að flytja till. um 10 millj. kr. fjárveitingu til Flateyrar. Það eru endurbætur og áhaldakaup. Heilbrmrn. lagði til að 25 millj. yrði varið í þessu skyni. Ein upphæðin er upp á 31/2 millj., endurbótakostnaður, sem þetta litla hreppsfélag varð að snara út. Þetta erindi fór í heilbrmrn., það sendi það til fjárveitingavaldsins. Það eru endurbætur á næstum því 40 ára gömlu sjúkraskýli sem þeir fara fram á. En í staðinn fyrir að fara fram á 25 millj., þá förum við fram á 10 millj. þannig að eitthvað sé hægt að gera, a.m.k. borga hreppsfélaginu það sem það er búið að leggja út, í raun og veru fyrir ríkið. Fjvn. sá sér ekki fært að taka inn þessa upphæð. Hvernig á því stóð veit ég ekki. Í till. fjvn. eru 10 millj. til Bolungarvíkur, heilsugæslustöðvarinnar þar, en bæjarstjórnin hafði farið fram á endurbætur á gamla sjúkraskýlinu þar sem dveljast ellisjúklingar svo að segja eingöngu. Þetta er ódýrt sjúkraskýli með lágu daggjaldi og það mun ekki vera hagkvæmt að flytja þá á sjúkrahús með 60–70 þús. kr. daggjaldi, kannske 7–8 sinnum hærra daggjaldi. Ég held að það sé ódýrara fyrir ríkið að standa undir sinum hluta af þessum endurbótum. En fram hjá þessu er gengið. Þetta eru ekki háar tölur. Mér finnst þetta ekki vera tölur sem séu þess virði að Alþ. hafni þeim. Fjórða till. okkar er allmiklu hærri, að framlagið til sjúkrahússins á Ísafirði hækki um 110 millj. Samkvæmt því, sem ég sagði áðan, hefðum við átt að fá samkvæmt byggingarvísitölu 345 millj., þó að ég taki aukafjárveitinguna 1978 ekki með, vegna þess að ég tel það ekki sanngjarnt og ekki heiðarlegan samanburð, og því sleppi ég henni. En nú er ekki full byggingarvísitala á það sem hér er um að ræða, og því flytjum við, þessir sömu þm., till. um að þessi upphæð fari í sjúkrahúsið. Ísafjörður er ekki stór bær. Hann hefur aðeins nokkuð á fjórða þús. íbúa. En að þessu sjúkrahúsi standa allmörg sveitarfélög þar vestra. Þarna varð að fylla upp til þess að fá land til að byggja heilsugæslustöð og sjúkrahús á. Það varð einnig að rýma þar lóðir í kring, bæði vegna sjúkrahúsbyggingarinnar og Menntaskólans á Ísafirði. Ég hygg að þetta bæjarfélag sé á verðlagi ársins í ár búið að leggja fram á annan milljarð kr. til þess að búa til land fyrir þessar tvær stofnanir. Mér þætti gaman að vita hvort nokkur hv. þm. veit um nokkuð nálægt því hjá öðru bæjarfélagi á landinu. Hér er inni varaþm. sem til skamms tíma sat í bæjarstjórn Ísafjarðar, er nú hér sem 4. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson. Hann þekkir þetta mál eins vel og betur en ég, hverju þessi kaupstaður hefur orðið að fórna í þessu skyni. Svo kem ég að því sem er kannske mest virði. Einn ágætur vinur minn hér á þingi, sá þm. sem ég hef átt fyrir vin eiginlega frá því að ég kom á þing og ég hef miklar mætur á, sagði við mig í gær að þetta sjúkrahús væri allt of stórt. Það þyrfti þá sennilega að brjóta af því, eftir að það er komið upp. Það er alveg rétt hjá honum, þetta sjúkrahús er allt of stórt, og sennilega engin ástæða til að byggja það. Ef það á að vera stefna stjórnvalda í þessu landi að flytja alla sjúklinga til Reykjavíkur þarf ekkert sjúkrahús þarna. Og mæðan, sem var í einum þm. Reykv. áðan yfir fjárframlögum hingað til Reykjavíkur, getur stafað einmitt af því, hvernig er ástatt enn úti á landi. Ásóknin hingað suður er svo gífurleg og það eru margir biðlistarnir þess vegna. Það mun létta af Reykjavík og nágrannabyggðum Reykjavíkur eftir því sem betur er byggt upp annars staðar. Akureyri er í þeirri sérstöðu, að hún þarf sannarlega á miklu fjármagni að halda, og þó að það sé u.þ.b. fjórföld upphæðin til Ísafjarðar, þá veitir sannarlega ekki af því. Ef við ætlum að bera saman og vera með meting á milli kjördæma, þá dugar ekki að taka þrjú, fjögur, fimm eða sex ár, eins og einn yfirlæknir gerði sem minntist afmælis síns sjúkrahúss. Þá tók hann framlag til sjúkrahúsa fyrir 70 eða 80 árum og bar það saman við heildarútgjöld ríkisins það ár. En svo liðu 12 eða 14 eða 15 ár, og það var ekkert veitt til sjúkrahúsbygginga. Hann tók bara þetta eina ár. Við skulum bara taka upp hvað hefur verið gert á þessum stað eða hinum. Við skulum fagna því þegar áfangar hafa náðst. Og það var ekkert lítið gert hér á Reykjavíkursvæðinu í aukningu og í nýjum byggingum, bæði á vegum ríkis og borgar. Það var heldur ekkert lítið átak að kaupa Sankti Jósefsspítala, sem var stórhætta á að yrði lagður niður sem sjúkrahús ef ríkissjóður hefði ekki keypt hann. Ég vona að ég hafi skýrt hér fyrir viðstöddum þm. hvað hér er farið fram á, m.ö.o. að við flytjum hér till. um það, að framlagið verði aukið miðað við árið í fyrra um heilar 68 millj. Ef einhverjum þm. finnst þetta vera frekja af þm. úr einu kjördæmi og algjörlega ástæðulaust að kvarta, þá eðlilega greiða þeir atkv. á móti þessum till. En ef þeir vilja sýna sanngirni og skilja hvað mikið er í húfi fyrir þessi byggðarlög, þá efast ég ekki um að till. þessar verða samþykktar. Og ef þeir vilja fara eftir lögum  Varðandi framlög til hafnarmála og skiptingu á þeim framlögum, þá álít ég að fjvn. hafi haft allt of lítið fjármagn úr að spila. En ekki get ég leyft mér, sem vil skera frekar niður en að bæta við, að krefjast þess að það sé aukið. Eftir atvikum tel ég menn geta sætt sig við þessa skiptingu. En eitt langar mig að spyrja hæstv. ríkisstj. um. Það hefur verið látið í veðri vaka af ríkisstj. sálugu, þeirri sem sálaðist í haust, að það ætti að verja sérstöku framlagi utan við fjárlög til dráttarbrauta og skapa aðstöðu þar sem væri brýn þörf á. Nefnd hefur starfað í málinu og er búin að skila áliti, og ég hygg að þessi mál heyri sérstaklega undir tvö rn., iðnrn. og samgrn. Ekki er mér grunlaust um að fjmrn. vilji einnig hafa þar hönd í bagga. Því langar mig að spyrja hvort endanleg ákvörðun hafi verið tekin á grundvelli till. þessarar nefndar, því að þar hefur komið fram að það eigi að aðstoða, - þó eftir hafnarlögum - við kaup á bátalyftu til Ísafjarðar, ásamt fleiri stöðum á landinu sem fjallað er um í þessu nál. En ástandið þar er nú þannig, að ekki er hægt að taka upp smábát, eins og hina svonefndu rækjubáta, hvað þá stærri skip. Skipaskoðunin neitar að veita þessum bátum haffærisskírteini nema þeir fari til næsta staðar þar sem slippur er, annaðhvort hingað til Reykjavíkur eða norður á Akureyri eða Siglufjörð, svo að þarna er ástandið orðið gífurlega slæmt. Mér er líka ákaflega sárt um einn stað sem fer alveg hörmulega út úr þessum fjárveitingum. Það er Tálknafjörður. Hann var með framlag til undirbúnings skóla í nokkur ár, en er með 2 millj. og ég held að það sé skammt á veg farið. Í öðrum fjárveitingum er hann, held ég, ekki með neitt. Samt ætla ég ekki að flytja brtt. um skiptingu á skólaframlögum. Ég ætla eingöngu að halda mér ásamt meðflm. mínum við þær till. sem ég hef þegar skýrt frá. Ýmislegt er eftir hjá fjvn. að fara yfir, en ég sé enga ástæðu til að vera að tala um það nú. En lítum á fjárlagafrv., 3. bindi, eins og menn eru nú farnir að kalla það. Þetta er sérstæð fjárlagagerð, að leggja fram þrjú fjárlagafrv. frá hausti og fram í febr. Ég vil gagnrýna alveg sérstaklega eitt atriði fjárlagafrv. sem nú er lagt til grundvallar sem stefna núv. hæstv. ríkisstj. Það er að taka út úr fyrra fjárlagafrv., úr orkumálaliðnum eða til niðurgreiðslu olíu, 2.3 milljarða til þess að hafa frjálsara spil að koma þessum fjárlögum áfram og koma með skatta utan við fjárlögin, miklu hærri en hér var lagt til. Ég tel að þetta hafi verið mjög alverlegt skref aftur á bak. Hæstv. fjmrh. sagði um þetta afkvæmi sitt, þetta fjárlagafrv., að það væri raunhæfara fjárlagafrv. en flest önnur á undanförnum árum. Það mátti kannske byggja frekar á raunhæfu fjárlagafrv. þegar liðið var á annan mánuð af því fjárlagaári sem frv. á að gilda. Og nú eru senn liðnir þrír mánuðir af árinu áður en þetta fjárlagafrv. er afgreitt. Þó vantar í þetta fjárlagafrv. milljarða. Það vita allir, hæstv. fjmrh. ekki síður en aðrir, jafnvel frekar. Það fer ekki á milli mála, að ef engar lagabreytingar verða gerðar og ekkert verður gert t.d. til þess að draga frekar úr útgjöldum Tryggingastofnunar ríkisins, þá vantar sennilega um 7 milljarða í tryggingadæmið. Það vantar 6–8 hundruð millj. til ríkisspítalanna. Nú er sagt að fæðingarorlofið eigi að koma inn í almannatryggingakerfið. Og ef menn halda áfram svipaðri framleiðslu og verið hefur, þá mun það nema allt að því 1 milljarði. Þannig má lengi telja. Ég get ekki sagt að slíkt frv. sem þetta sé byggt á raunveruleika. Við viljum allir vera góðir og helst við alla. En við verðum að draga úr og geta sagt líka nei við marga. Ég tel ekki eftir framlag eins og til Lánasjóðs ísl. námsmanna, en ég sé ekki að þjóðin hafi efni á því að hækka það um 141.3% á milli fjárlaga á sama tíma og verið er að stýfa ráðstöfunartekjur heimilanna í landinu, svo ég nefni þetta viðkvæma dæmi. Og að vissu leyti tek ég undir það sem kom fram hjá form. fjvn. hér í dag. Ég tek t.d. eftir öðru, að vinstri stjórnin lagði stórauknar kvaðir á Aflatryggingasjóð og fyrir jólin lagði starfsstjórn Alþfl. - með samþykki Alþingis auðvitað - enn nýjar kvaðir á Aflatryggingasjóð. En hækkun til Aflatryggingasjóðs er ekki nema 4.3% í þessari verðbólgu. Ég skil ekki hvernig þetta fær staðist, nema eigi að éta með öllu upp Aflatryggingasjóðinn. Hér er verið að fremja stóra synd gagnvart þessum mikilvæga sjóði. Annaðhvort verður að breyta þar bótareglum eða draga aftur úr þeim skyldum sem tvær fyrrv. stjórnir lögðu á Aflatryggingasjóð. Það verður mörgum á að benda alltaf á Byggðasjóð. Mönnum verður mjög tíðrætt um að ávísa á Byggðasjóð. Ríkisstj., sem sat á árunum 1974 –1978, lagði fram til Byggðasjóðs 2% af heildarútgjöldum ríkissjóðs öll þau ár. Hún setti sér upprunalega þetta markmið. En eftir að vinstri stjórnin sálaða kom til sögunnar lagði hún sérstaka kvöð á Byggðasjóð að standa undir nýjum útgjöldum. Og form. Framsfl. ætlaði alveg að rifna yfir því, þegar vextir Byggðasjóðs voru hækkaðir úr 14% í 19%, og taldi þetta hræðilegan glæp sem væri verið að fremja. Nú er í þessu fjárlagafrv. sagt að framlag til Byggðasjóðs nemi 2 635 millj. Auk þess er gert ráð fyrir að sjóðurinn taki lán að upphæð 2 500 millj. Síðan er áætlað að eigið fé Byggðasjóðs sé 783 millj. Því verður heildarráðstöfunarfé hans 5 918 millj., sem er 1.78% af heildarútgjöldum ríkisins. Þetta er nú fín rökfræði! Þarna komast þeir sem sagt nærri því - en knapplega þó - að geta uppfyllt lög með því að segja einum sjóði, sem ríkissjóður átti að leggja til framlag: Takið þið, piltar, lán upp á 2 500 millj. Nú ætla ég að spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann viti um einhverja lánastofnun sem vilji lána Byggðasjóði þetta með 19% vöxtum eða jafnvel ekki nema 14% eins og form. Framsfl. vildi að vextir Byggðasjóðs yrðu. Ég yrði mjög glaður ef hæstv. fjmrh. gæti nefnt mér þá lánastofnun sem gæti útvegað Byggðasjóði fjármagn með þessum vaxtakjörum.

Svissneskir bankar lána með 8%.

Þá skulum við fá lán í svissneskum bönkum. En megum við treysta því að fjmrh. sjái um þetta? Þá skal ég reglulega bukka mig fyrir honum. En það má ekki vera gengistryggt því að þá versna kjörin. Og svo verður aftur lánað út helst með 14%. Ekki vildi ég vera hluthafi í banka þar sem Steingrímur Hermannsson væri bankastjóri. Það er verst að hann er ekki viðstaddur. Hvernig verður svo með ráðstöfunarfé sjóða eins og Byggðasjóðs, sem á útistandandi lán í vanskilum upp á 1309 millj. miðað við síðustu áramót? Hvernig ætli gangi að hala það inn, auk vaxtanna sem bara í sjávarútvegi nema 600 millj. þarna til viðbótar? Þar eru komnir þegar 2 milljarðar, svo að það er nokkuð á þriðja milljarð sem þessi sjóður á útistandandi í vanskilaafborgunum og vöxtum og eru þá dráttarvextir ekki reiknaðir. En heildarhöfuðstóll útlána þessa sjóðs er rúmir 16 milljarðar. Ekkert liggur fyrir um það hjá þessari hæstv. ríkisstj., hvernig hún ætlar að leysa þennan risavaxna vanda. Og svo er sagt þegar menn eru að bera upp vandræði sín: Ja, reynið að tala við þennan og þennan, talið þið við Byggðasjóð, talið þið við Fiskveiðasjóð. Ég tala nú ekki um Stofnlánadeild landbúnaðarins og aðra fleiri stofnlánasjóði. Það er lengi hægt að vísa á tóm tékkhefti. Í lögum um stjórn efnahagsmála, sem samþ. voru hér snemma á s.l. ári, segir alveg fortakslaust í 14. gr: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþ. fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Áætlununum skal fylgja stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin, eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til. Markmið áætlananna er að tryggja að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peningamála og lánamála samrýmist þjóðhagslegum markmiðum.“ Þetta segir í þessum lögum sem þáv. stjórnarflokkar settu og eru enn í gildi. Fjárlagafrv. er nú til 2. umr. hér í hv. Alþ., en ekkert bólar á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, ekki fyrir eitt ár, hvað þá heldur stefnumótun fyrir þrjú ár. Ég skil mætavel og við þm. ættum ekki að álasa hæstv. forsrh. fyrir það, þó að hann færist algerlega undan því að flytja stefnuræðu þessarar ríkisstj., vegna þess að hann á enga stefnu til að flytja. Hann las hér upp óskalista sem saminn var af Framsókn og Alþb. og hann mun eiga tvö atriði í sjálfur. Lengra er sköpunarverk og snilligáfa þessarar ríkisstj. ekki komin.

Hvaða atriði eru það?

Ég ætla nú að biðja formann þingflokks Alþb. að snúa sér að sér sjálfum og fulltrúum Alþb. til þess að fá þau atriði upplýst, því að þau eru kunnug í þeim herbúðum, enda höfðu þeir gaman af, hvað lítið kom af óskum frá forsrh., og hafa haft það í flimtingum síðan. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Á hún ekki að sjást, þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj.? Það er ekki nóg að hún sjáist daginn sem 3. umr. á að fara fram. Hún verður að vera komin a.m.k. tveimur til þremur dögum áður í hendur Alþingis. Ég tel það lagabrot að afgreiða fjárlögin endanlega nema lánsfjáráætlun liggi fyrir. Og þá er ekki nóg að lánsfjáráætlun liggi fyrir sem nær aðeins til A- og B-hluta fjárlagafrv. Það verður líka að liggja fyrir lánsfjáráætlun sem nær til stofnlánasjóðanna og heildarlánsfjáráætlun. Eins og fram kom hér í dag í umr. um fjárlagafrv., þá er hér um verðbólgufrv. að ræða. Við höldum áfram að elta skottið á verðbólgunni. Hér er einn hringdans ár eftir ár. Á meðan haldið er áfram á þeirri braut verður ekkert stöðvað. Að vísu verður þessari ríkisstj. eitthvað til happs. Það er t.d. mikil gæfa hennar, ástandið á alþjóðamarkaði, hvað bensínið hækkar, því eftir því sem bensínið hækkar fær herra Arnalds meira í ríkiskassann: Hann notar sér þessa dásamlegu aðstöðu sem er í veröldinni núna, hvað bensínið hækkar. Það liggur við að það fari að verða ódýrara að hella úr brennivínsflösku á tankana.  Það er ekki verið að tala núna um rauntekjur verkalýðsins og launþega í landinu. Nú er vandlega þagað um það. Málgagn Alþb. er næstum því mállaust þessar vikurnar. Það er ekki furða þó að marx-lenínistum sé farið að blöskra hvað þetta er mikill afturhaldsflokkur. Þegar þessir menn eru í stjórnarandstöðu er alltaf sagt: Það er aldrei gert nógu mikið, það verður alltaf að auka framkvæmdir í þessu landi. - Og þá er verið á móti öllum sköttum. Nú er stjórnarandstaða sem er alls ekki að biðja um auknar framkvæmdir eða krefjast þeirra. Við skiljum mætavel niðurskurð til ýmissa stofnlánasjóða. Við vitum að það er erfitt að skera niður Byggingarsjóðinn, sérstaklega fyrir það hvað þetta er seint. Og það er ekki hægt að álasa hæstv. ríkisstj. fyrir að hafa ekki tekið ákvarðanir fyrr þar sem hún kemur ekki til valda fyrr en 8. febr. Við vitum að þetta er ekkert gaman, en þetta verður að gerast. Dettur nokkrum manni í hug hérna, ef ríkisstj., sem Sjálfstfl. hefði átt aðild að eða Alþfl. eða Framsfl., að Alþb.-menn hefðu ekki verið með hann opinn upp á gátt dag eftir dag yfir slíkum vinnubrögðum? En nú er eins og það sé búið að setja lás fyrir hann á þeim öllum. Nei, það fer ekki á milli mála, að þetta fjárlagafrv. verður ekki til þess að draga úr verðbólgunni í þessu landi. Hitt óttast ég meira, að með nýjum álögum ríkisvaldsins, með sífelldu gengissigi, versnandi hag útflutningsatvinnuveganna aukist hraði verðbólgunnar. Hann verður ekki læknaður, verðbólgan verður ekki læknuð nema með samtakamætti alvörustjórnmálamanna í landinu.

Leiftursókn.

Já, leiftursókn. Það er það sem gildir, Stefán Jónsson. Það þarf leiftursókn gegn þessari ófreskju, ef við ætlum ekki að minnka ráðstöfunartekjur heimilanna svo að lægst launaða fólkið getur ekki lifað. 



Herra forseti. Það er nú búið að segja æðimikið um það mál, sem hér er á dagskrá, og kannske ekki miklu þar við að bæta, enda skal ég ekki vera langorður að þessu sinni. En mig langar til þess að fara hér fáum orðum um nokkur atriði. Það hefur komið fram í umr. í dag um þetta mál, og hefur raunar komið fram áður í umr., hversu óvenjulegt ástand er ríkjandi hér á Alþ. eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Allt er það rétt sem um þetta hefur verið sagt. En það er fleira óvenjulegt hér á Alþ. núna, miðað við það sem áður hefur verið, og örugglega langt að leita eftir fordæmi, ef nokkurt slíkt fordæmi fyndist. Og það hlýtur að vekja athygli. Þar á ég við að það er óvenjulegt að stjórnarandstöðuflokkur á Alþ. sýni jafnmikla ábyrgðatilfinningu, við afgreiðslu fjárlaga, eins og Alþfl. sýnir að þessu sinni við afgreiðslu þessara fjárlaga. Að þessu sinni, já, ég sagði það. Hann hefur verið misjafnlega ábyrgðarmikill eins og aðrir flokkar. En ég hygg að menn taki eftir því, að það er óvenjulegt við afgreiðslu fjárlaga hér á Alþ. að stjórnarandstöðuflokkur leggi til niðurskurð í heildarfjárveitingum í sambandi við fjárlögin til móts við þær tillögur sem hann gerir um hækkun. Og spyrji nú hver sig í hinum stjórnmálaflokkunum, sem fulltrúa eiga hér á Alþ., hvort þeir minnist þess, að þeirra flokkar hafi í heild sýnt slíka ábyrgðartilfinningu eins og Alþfl. gerir að þessu sinni.  (Gripið frsm í: Þetta hefur oft verið gert, hv. þm.)  Það er rangt hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni, að hann geti bent á mörg dæmi þess, jafnvel ekki eitt, enda gengur hv. þm. úr salnum, hann vill ekki heyra meira. Ég hygg að leita þurfi langt til þess að finna svona ábyrgð hjá stjórnarandstöðuflokki. Þetta er eitt af því óvenjulega við störf Alþingis að þessu sinni. Og þetta er í þeim anda sem Alþfl. hefur lofað að starfa og ætlar að standa við, að breyta þjóðmálabaráttunni frá því, sem hún hefur verið, til hins betra, að hún verði ábyrgðarmeiri en hún hefur verið, því að æðimörgum er farið að þykja nóg um hversu ótrúlega lítil ábyrgð hefur fylgt þjóðmálabaráttu á Íslandi á mörgum undanförnum árum og áratugum. Ég hygg, hvað sem líður frammígripi hv. þm. Péturs Sigurðssonar áðan, að almennt verði tekið eftir þessu, sem er óvenjulegt við meðferð fjárlaga á Alþingi. Eins og ég sagði áðan, þá hefur mikið verið rætt um það fjárlagafrv. núv. hæstv. ríkisstj. sem nú er til 2. umr. Ég hygg að það séu einkum þrjú eða fjögur atriði sem mesta athygli vekja. Það er í fyrsta lagi, að með þessu fjárlagafrv. er stórkostlega aukin skattheimta af almenningi í landinu. Það er augljóst mál, að mikil hækkun á að verða á tekjuskatti launafólks almennt samkv. þeirri stefnu sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur boðað með því fjárlagafrv., sem nú er til umr., og með því frv., sem hér var dreift í gær, um skattstiga sem eiga að gilda. Þetta vekur því meiri eftirtekt þegar sama fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. boðar 4.5% kjaraskerðingu hjá launafólki í landinu á sama tíma og skattheimta á þessu sama fólki er stórkostlega aukin. Það hlýtur líka að vekja athygli, að á sama tíma og hæstv. ríkisstj. boðar aðhald hjá launafólki og almenningi í landinu skuli ekki mega eygja neins staðar aðhald í ríkisrekstrinum sjálfum. Það væri ekki til mikils mælst á tímum sem þeim sem við lifum í dag, að hæstv. ríkisstj. gengi á undan með aðhaldsstefnu, þó ekki væri nema að mjög litlu og takmörkuðu leyti, í þeim anda sem hún ætlast til að almenningur í landinu geri. Miðað við það, sem hér hefur verið sagt að sé rauður þráður í gegnum fjárlagafrv., þ.e. aukin skattbyrði, þá hlýtur það líka að vekja athygli launafólks, að þar er gert ráð fyrir að engar grunnkaupshækkanir eigi sér stað á þessu ári. Slíkt viðhorf væri út af fyrir sig skiljanlegt hjá hæstv. ríkisstj., ef hún á móti sýndi fram á að hún ætlaði sjálf að draga saman seglin í ríkisrekstrinum, minnka skattbyrði í stað þess að auka hana og draga saman seglin í ríkisrekstrinum. En því miður er ekki hægt að sjá á því fjárlagafrv., sem hér er til umr., að neitt slíkt sé í vændum hjá hæstv. ríkisstj. Það hlýtur líka að hafa vakið óskipta athygli þess fólks, sem býr við ofurþunga af kyndingu híbýla sinna með olíu, að horfa upp á það, að hæstv. ríkisstj. hefur kippt út úr fjárlagafrv. framlagi sem nam á þriðja milljarð kr. og ætlað var til þess að létta á þeim aðilum sem við þessi örðugu kjör verða að búa. Það skal hins vegar viðurkennt, að sú upphæð hefði dugað að litlu leyti til þess arna. Þar hefði þurft að koma mikið fé til viðbótar. En hæstv. ríkisstj. hefur tekið þetta fjármagn til annarra hluta í eyðslunni og boðar síðan aukna skattheimtu til þess að ná þessu upp. Auðvitað mætti fara mörgum fleiri orðum um marga þætti fjárlagafrv., en ég skal ekki eyða löngu máli í það. Það hefur verið rækilega undirstrikað af fulltrúa Alþfl. í umr. hér í dag, hver afstaða flokksins er til frv., eins og það liggur fyrir, og hvaða breytingar Alþfl. leggur til að gerðar verði á frv. - og taki menn eftir því: ekki til hækkunar heildarniðurstöðutalna, heldur með millifærslu og niðurskurði á liðum á móti því sem flokkurinn leggur til að gert verði í hækkunartillögum. Þó er kannske eitt atriði sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli á í sambandi við till. Alþfl. um niðurskurð. Það þykir sjálfsagt ekki henta þeim, sem fyrst og fremst hugsa um atkvæðisveiðar í nútímaþjóðfélagi, að leggja til jafnstórkostlegan niðurskurð - ég kalla það stórkostlegan niðurskurð miðað við kringumstæður - og Alþfl. leggur til á framlögum til Lánasjóðs ísl. námsmanna. En þrátt fyrir þann niðurskurð, sem þar er lagður til, hækkar framlag fjárlagafrv. samkv. till. Alþfl. til Lánasjóðs ísl. námsmanna að sama skapi og verðlagsbreytingar hafa orðið á milli ára. Þetta er örugglega ekkert vinsælt, en eigi að síður gert, einmitt vegna þess að Alþfl. viðurkennir þann vanda í efnahagsmálum, sem þjóðin á við að búa, og vill standa við þau gefnu fyrirheit að breyta þeim vinnubrögðum og viðhorfum sem ríkt hafa í þjóðfélaginu í sambandi við stefnuna í efnahagsmálum. Það er ástæða til þess að taka undir það, sem bæði síðasti hv. ræðumaður vék að og raunar fleiri hafa gert hér í dag, að það er nánast móðgun við Alþ. af hálfu hæstv. ríkisstj., að svo mörg göt, óuppfyllt, eru í því fjárlagafrv. sem hér er til umr., að það er raunar ekki hægt að sjá neina niðurstöðu í málinu með því að afgreiða frv. eins og lagt er til að hér verði gert. Lögum samkv. á að leggja fram lánsfjáráætlun samhliða fjárlagafrv. hér á Alþ. Þetta hefur enn ekki verið gert. Og a.m.k. veit stjórnarandstaðan ekki hvort lánsfjáráætlunin verður lögð fram áður en fjárlög verða afgreidd frá Alþ. En það er auðvitað nauðsynlegt til þess að menn geti gert sér grein fyrir heildarmálinu, að lánsfjáráætlun sé sýnd og rædd jafnhliða því sem fjárlög eru afgreidd. Það er líka augljóst mál, ef marka má ummæli einstakra hæstv. ráðh., að stórkostleg skattlagning á eftir að eiga sér stað eftir afgreiðslu fjárlaga ef fram heldur sem horfir. Það er því ekki enn séð fyrir endann á því, hversu mikið verður aukin skattbyrði á launafólki eða almenningi í landinu, miðað við þá stefnu sem hæstv. ríkisstj. virðist ætla að hafa í efnahagsmálum. Ég vil líka minna á það, að í núv. fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir því, eða a.m.k. sést það ekki, að standa við gefin fyrirheit gagnvart sjómannastéttinni um framlög vegna félagsmálapakka sjómanna sem lofað var á sínum tíma.  Eins og hv. þm. Matthías Bjarnason vék hér að áðan, þá stöndum við nokkrir þingmenn Vestf. að brtt. varðandi einn málaflokk, heilbrigðismálin, og varða fjárveitingar í Vestfjarðakjördæmi. Ég þarf ekki að bæta miklu við það sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði um þau mál áðan, en ég vil þó aðeins ítreka og gera grein fyrir því, að t.d. varðandi það sem hann sagði um Bolungarvík, um endurbætur þar á sjúkraskýlinu, þá er því verki að verða lokið. Það verk er unnið í fullu samráði og með samþykki heilbrmrn. - Í von og raunar með loforði um að fjárveiting yrði til þeirrar framkvæmdar á árinu 1980. Og það er augljóst mál, að þegar slíkt er framkvæmt með samþykki og í fullu samráði við viðkomandi rn., þá er óeðlilegt af Alþ. að standa þannig að málum, að ekki sé tekið tillit til þess þegar lokið er eða að verða lokið framkvæmd í viðkomandi flokki sem viðkomandi sveitarfélag er búið að leggja út fjármagn fyrir. Sama má raunar segja varðandi heilbrigðismálin á Flateyri. Þar er um að ræða að allverulegu leyti fjárhæð sem það sveitarfélag er búið að leggja út vegna tækjakaupa, og gerði það í trausti þess að fjárveiting fengist á fjárlögum 1980 til þess að standa við hluta ríkissjóðs af því. Það verður því að teljast mjög óeðlilegt af fjárveitingavaldinu að taka ekki tillit til slíkra hluta, enda er hér ekki um að ræða fjárhæðir sem skipta sköpum varðandi fjárlögin eða stöðu ríkissjóðs. En þetta skiptir miklu fyrir þessi tilteknu litlu sveitarfélög sem hafa úr mjög takmörkuðu fjármagni að spila til þess að leggja út fyrir ríkissjóð og standa undir. Hv. þm. Matthías Bjarnason vakti athygli á því, að á sama tíma og heildarframlög til heilbrigðisþjónustu hækka frá fjárlögum ársins 1979 til þess frv. sem hér liggur nú fyrir til umræðu um 1200 millj. kr. rúmlega, þá er heilbrigðisþátturinn á Vestfjörðum skorinn niður um rúmar 80 millj. kr., þó að viðurkennt hljóti að vera af öllum, að sumir staðir, sem þar um ræðir, séu ákaflega afskekktir, eins og réttilega var bent á af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. T.d. er Hólmavík einhver afskekktasti staðurinn og á samkvæmt lögum að njóta forgangs í fjárveitingum í þessum málaflokki. Þrátt fyrir það er þessi landshluti skorinn niður í fjárveitingum um rúmar 80 millj. kr. frá fjárlögum ársins 1979, miðað við það sem hér er lagt til, á sama tíma og heildarupphæðin til málaflokksins er hækkuð um 1200 millj. kr. Auðvitað er slíkt ranglæti hér á ferðinni, að Vestfirðingar geta alls ekki við það unað. Og ég trúi því satt að segja ekki fyrr en á reynir, að almennt séu þm. ekki svo réttsýnir að þeir sjái að hér hafa orðið á mistök. Okkur er ljóst að það er nánast óframkvæmanlegt að taka fjárveitingar frá öðrum kjördæmum til þess að bæta þetta upp, enda dettur okkur ekki í hug að fara fram á það. En það er ekki til of mikils mælst, miðað við ríkjandi kringumstæður á Vestfjörðum í þessum veigamikla þætti, sem er heilbrigðisþjónustan, þó að við ætlumst til þess að við séum meðhöndlaðir á svipaðan hátt og aðrir landsmenn. Við erum ekki að fara fram á meira. Ég vænti þess því, að hv. þm. - og auðvitað er þá fyrst og fremst höfðað til stjórnarliða hér á Alþ. - viðurkenni þetta sjónarmið okkar, að hér er ekki nægilega réttlátlega skipt til þess að hægt sé að ætlast til þess að við getum unað þessari skiptingu. Ég vænti þess því að þetta mál verði af hálfu fjvn. og hæstv. ríkisstj. skoðað í ljósi þess og menn komist að þeirri niðurstöðu, að við þingmenn Vestf. séum ekki með óeðlilega miklar óskir eða kröfur. Við gerum okkur ljóst, að það vantar víða fjármagn, en við ætlumst til þess, að því fjármagni, sem er til skipta, sé skipt nokkuð réttlátlega, a.m.k. þannig að ekki sé mjög á hlut annars gengið, eins og er greinilega um að ræða í sambandi við fjárveitingar til Vestfjarða til heilbrigðismála eins og till. liggja nú fyrir. Vonandi fæst á því breyting. Ég treysti því að svo verði. Ég veit að þm. almennt eru réttsýnir, og ef þeir sjá og sannfærast um það, að hér hafi orðið óæskileg mistök, þá treysti ég því, að menn séu reiðubúnir til að bæta úr því.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. þm. þurfti auðvitað að hafa eitthvað til að miklast af í ræðustól, og nú var það ábyrgðartilfinning krata á Alþingi Íslendinga sem var aðaltilefnið. Ekki skal ég lasta þá fyrir að hafa ekki komið með fleiri óábyrgar brtt. hér en vænta mátti. En ég verð að segja það hér í upphafi, að það kom mér dálitið einkennilega fyrir sjónir þegar hv. form. fjvn., Eiður Guðnason, mælti með töluverðum sannfæringarþunga fyrir áliti meira hl. fjvn., með fyrirvara þó skrifaði hann undir, en gerir síðan brtt. upp á fjóra milljarða, svo að fyrirvarinn var nú í vænna lagi. Ég ætla ekki að fjölyrða um það, og ég ætla ekki að fjölyrða um fjárlagafrv, sem heild, til þess skortir mig yfirsýn, ég hef komið hér inn í miðja fjárlagaumræðu og margt er mjög á huldu og óljóst fyrir mönnum. En það eru aðeins fá atriði sem ég vil drepa á. Þá vil ég byrja á því að taka heils hugar undir mál hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem talaði hér um málefni Framkvæmdasjóðs öryrkja og í því sambandi um málefni vangefins fólks og þroskaheftra. Þar hefur farið ákaflega illa fyrir góðu máli, og ég þarf ekki að skýra það frekar, hún rökstuddi sitt mál mjög vel. En að skorið skuli vera niður fé þessa nýstofnaða sjóðs um 50%, það er sannarlega dapurlegt. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. finni einhver ráð til að bæta hér úr því sem miður hefur farið og mjög miður nú í gerð fjárlaga. Varðandi brtt. þá, sem ég stend að með öðrum þm. Vestf., þarf ég ekki heldur að hafa mörg orð. Ég vil sérstaklega vekja athygli á málum Hólmavíkur. Það er enginn vafi á því, að þarna er eitt hið afskekktasta byggðarlag og mest þurfi fyrir að eftir því sé munað af samfélaginu. Ég á hér við Hólmavík, þar sem farið er fram á 20 millj. til viðbótar við 10, sem áttu að ganga til undirbúnings að heilsugæslustöð. Þessi fjárveiting til viðbótar, 20 millj., mundi verða til þess að í framkvæmdir yrði ráðist. Það er lengi búið að bíða þarna nyrðra eftir þessari viðbótarbyggingu við sjúkraskýlið sem þarna er nú. Á þessu sama þskj., 237, er brtt. frá Pétri Sigurðssyni o.fl. þar sem lagt er til að samtök áhugamanna um áfengisbölið fái 10 millj. í stað 8. Ég hygg að þessi áhugamannasamtök hafi sannað, svo ekki verði um villst, að þau hafa unnið stórkostlega gott hugsjónastarf á þeim stutta tíma síðan þau voru stofnuð. Því treysti ég að þm. sjái sér fært að styðja þessa till., þessa 2 millj. kr. hækkun til Samtaka áhugamanna um áfengisbölið. Þá er ég komin að því máli sem mér lá nú einna þyngst á hjarta, og það er mál sem virðist hafa gleymst á hinu háa Alþingi nú að undanförnu. Þetta eru sjónvarpsmálin. Fyrir nokkrum árum urðu miklar umræður um það, að afla þyrfti tekna fyrir Ríkisútvarpið til þess að reyna að bæta dreifikerfi sjónvarps. Voru þá sérstaklega höfð í huga þau sveitabýli á landinu sem ekki njóta enn þess menningartækis sem sjónvarpið óneitanlega er. Þessi býli munu vera um 300 talsins. Á sínum tíma hér á Alþ. var ég andsnúin því að hafinn yrði innflutningur litasjónvarpstækja með töluverðum kostnaði sem til þess þurfti. Mér snerist þó hugur þegar málið lá þannig fyrir, að aðflutningsgjöld öll og tollar af litsjónvarpstækjum skyldu renna til þess að bæta dreifikerfið og til að gera átak til að koma þessu tæki, sjónvarpinu, inn á hvern sveitabæ, þar sem möguleikar voru á annað borð fyrir hendi. Tekjur af innflutningi litsjónvarpstækja urðu meiri en bjartsýnustu menn höfðu þorað að vona, og þetta fór allt mjög vel af stað árið 1977. Þá fékk sjónvarpið til framkvæmda 250 millj. af 318 sem inn komu sem aðflutningsgjöld af sjónvarpstækjum og þá að yfirgnæfandi meiri hluta litsjónvarpstækjum. Síðan hefur hallað á ógæfuhlið. Árið 1978 fékk sjónvarpið til ráðstöfunar 340 millj. af 1175 sem komu inn í ríkissjóð sem tollar og aðflutningsgjöld. Árið 1979 fékk Ríkisútvarpið sömu upphæð, 340 millj. af 1057 millj. sem ríkissjóður fékk í tolla. Á þessu ári er áætlaður 1 milljarður í tekjur til ríkissjóðs af þessum sama lið, af tollum og aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum, en það fer ekkert af því til Ríkisútvarpsins til þess að standa straum af öllum þeim framkvæmdum sem aðkallandi eru og ráðgert hafði verið að ráðast í, með tilliti til fyrirheita sem gefin höfðu verið á Alþ. þegar stofnað var til litasjónvarps á Íslandi. Þetta er hörmuleg framvinda í þessu máli. Ég þarf ekki að fjasa um það hér, það hljóta allir að vera sammála um það, að hvergi á sjónvarpið meiri rétt á sér og er nauðsynlegra heldur en í mesta fámenninu, þar sem tækifæri til félagslífs og menningarlífs eru af hvað skornustum skammti. Ég mun ekki flytja brtt. í þá átt að fá þetta leiðrétt, af því að ég veit einfaldlega að það mundi ekkert þýða. En ég neita því ekki, að sá liður, sem mér helst mundi koma til hugar að höggva í, eru framlögin í Lánasjóð ísl. námsmanna. Það er alveg rétt, það er ekki vinsælt mál, ég veit það, að setja sig upp á móti ríflegri hækkun til námsmanna. Það er margt sem námsmenn benda á sem rökstuðning í sínu máli, m.a. það illu heilli, að stúdentar við Háskóla Íslands eiga æ erfiðara með að afla sér tekna á sumrin margir hverjir, vegna þess að námið í Háskólanum er orðið þannig að þeir neyðast til að stunda nám um sumarið líka. En það er hér eins og annars staðar í okkar þjóðfélagskerfi, það er þessi óheillavænlega þróun að láta lög og reglur allar ganga alltaf jafnt yfir alla línuna án þess að taka tillit til raunverulegra þarfa. Þetta á líka við um almannatryggingakerfið okkar, sem ég hygg að mætti spara stórlega í án þess að skerða aðstoð til þeirra sem raunverulega þurfa samfélagslegrar aðstoðar með. Ég vil benda á það, og mér finnst það sláandi og dálítið óhugnanleg tala, að á sama tíma og framlög ríkissjóðs til Lánasjóðs ísl. námsmanna hækkar nú milli ára um 141.3% - sem er náttúrlega hækkun sem er ekkert sambærileg við neitt annað í þessum fjárlögum - þá eru gefin fyrirheit um að í júní n.k. muni tryggingabætur til ellilífeyrisþega og öryrkja hækka um 5%. Ég læt hv. alþm. um að dæma hvort þetta getur talist eðlilegt. Eins og það snýr að mér sem tölur á blaði, þá finnst mér það fráleitt. En þetta stendur skýrum stöfum í fjárlagafrv., í athugasemdum á bls. 173. Það er annar málaflokkur hér sem hér hefur löngum legið þungt á hjarta, og það eru vegamálin. Ég sé að tveir þm., Steinþór Gestsson og Sverrir Hermannsson, gera till. um að 1500 millj. af upphæð, sem ætluð er lánasjóðnum, renni til vegamála. Það er engin furða þó að þeir, sem best þekkja til þess ófremdarástands sem ríkir í vegamálum víða úti um landið, líti dálítið hnuggnir til þess að vegafé til nýbyggingar vega skuli skerðast um 56% að raungildi. Það verða einhverjir fyrir vonbrigðum með vegabætur hjá sér ef við þetta verður látið sitja. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En erindi mitt hingað upp í ræðustólinn var ekki síst að benda þm. á þetta misræmi í hækkunum liða, að því er varðar Lánasjóð ísl. námsmanna og svo aftur hækkunina til þeirra þjóðfélagsþegna sem við erum sammála um að eigi það helst skilið að samfélagið muni eftir þeim. Ég vænti þess, að þó að ýmsum þm. verði hugsað til þessarar stóru hækkunar til þessa eina liðar, þá verði það ekki lagt út sem óvild í garð námsmanna. En það er nú svo, við höfum takmarkað fjármagn úr að spila, og það varðar miklu, að tekið sé tillit til allra aðstæðna og réttlætisins gætt eftir því sem kostur er.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum lýsa brtt. sem ég erl. flm. að og hefur verið útbýtt hér í Sþ. Ég vil jafnframt nota tækifærið til þess að hafa orð á nokkrum málum sem ég tel fulla ástæðu til að hv. fjvn. athugi á milli umræðna. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að sinni að flytja sérstaka brtt. um það. Flest af því, sem ég hef aðallega í huga, má að öllum líkindum afgreiða með heimildarákvæðum, og þrátt fyrir andstöðu mína við hæstv. ríkisstj. og stefnu hæstv. ráðh. hef ég ekki trú á að þeir muni ekki reyna að koma þar á móti. Alla vega veit ég að hæstv. fjmrh. mun gera það ef það kostar ríkissjóð ekki neitt. En jafnvel þótt það kosti einhverja upphæð, þá veit ég að ef um væri að ræða að leysa vandamál eða að bæta úr agnúum, þá muni þeir reyna að gera það. En ég minnist á þessi atriði hér til þess einmitt að hv. nefnd geti athugað þau mál á milli umr., eins og ég sagði áðan. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir þau orð sem hún lét falla um þá brtt. sem ég flyt á þskj. 237 ásamt þeim hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, Jóhönnu Sigurðardóttur og Albert Guðmundssyni, um hækkun til Samtaka áhugamanna um áfengisbölið. Ég vil líka nota tækifærið til að þakka fjvn. fyrir að hafa lagt til í brtt. sínum hækkun á þessum lið sem nemur 2 millj. kr., úr 6 millj. í 8 millj. Ég hef ásamt þeim hv. þm., sem flytja þessa brtt. með mér, leitast við að fá þetta enn hækkað, meðfram vegna þess sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns um þá þýðingu og þau miklu áhrif sem þessi samtök hafa haft á liðnum misserum sem þau hafa starfað til mótunar til hins betra á afstöðu fólks til þessa vandamáls sem okkar þjóð óneitanlega býr við. Ég held því að það muni verða til hins betra, þegar lítið er lengra fram í tímann, ef þessi félagsskapur og reyndar aðrir skyldir, sem vinna að úrbótum á þessu vandamáli, eru styrktir á þann veg. Ég vil undirstrika að þeir menn, sem slíkar till. leggja fram, og þeir hv. þm., sem það styðja, hafa trú á að það sé til bóta. Og það er sannast sagna eftirtektarvert og til mikillar umhugsunar, að til fjvn. mun hafa komið í dag - og reyndar til sumra þm. - bréf og áskorun til Alþingis um að hækka allverulega lið til áfengisfræðslu, eins og það er kallað í þeirra erindi, og það er undirritað sameiginlega af aðilum sem hafa barist fyrir þessum málum árum saman, en helst að mati almennings viljað stefna hvor í sína áttina. En þeir hafa þó í þetta sinn loksins tekið höndum saman um að ráðast að þessu vandamáli strax á byrjunarstigi þar sem er fræðslan, að þeirra mati sem þessi mál hafa kynnt sér bæði af raun og á annan hátt, að byrja fræðsluna strax í skólunum. Og það er einmitt slíkt átak sem að er stefnt að gera. Það mál er ekki komið hingað enn inn og ég mun ekki ræða það frekar, þótt ég sjái ástæðu til að fanga því, að þessi samstaða hefur tekist. Önnur till.; sem ég flyt á þskj. 239 ásamt hv. þm. Sverri Hermannssyni, er um markaða fjárupphæð til ákveðins verkefnis, þ.e. til athugunar á hagkvæmni rafknúinna samgöngutækja. Í mörg ár flutti ég hér á hv. Alþ. þáltill. þessa efnis, og ég flutti hana ásamt hv. þm., sem flytur þessa brtt. með mér nú, og fleiri þm. á þessum árum. En því miður náði hún aldrei fram að ganga. Ég varð því nokkuð undrandi þegar ég sá það fyrir ekki ýkjalöngu, að prófessor einum við Háskóla Íslands hafði tekist að fá milljónatug a.m.k. úr pússi þáv. hæstv. iðnrh., sem enginn vissi reyndar, þegar úr pússi var dregið, hvaðan kom. Mér þótti þetta því furðulegra þegar þess var gætt, að hér var búið að berjast fyrir þessu máli árum saman á Alþ., innan veggja þeirrar stofnunar sem hefur með slíkar fjárveitingar að gera og á að marka stefnu í þessum málum sem öðrum sem fjárveitingar þurfa að renna til af almannafé. Að sjálfsögðu fagnaði ég því, að það skyldu vera til fjármunir til þess að fara þó út í þessa smávægilegu tilraun sem gerð var, - og hefði jafnvel ekki þurft að fara að á þann veg sem gert var, heldur hefði mátt lesa sér til um þær niðurstöður sem verið er að leita að hér á götum borgarinnar um þessar mundir. Ég tel þetta samt sem áður ekki rétta leið. Ég tel að ef Alþingi Íslendinga og íslenska þjóðin hefur áhuga á að nýta þá orku, sem við eigum að vísu mikið til óvirkjaða enn þá, en þá orku sem þessi þjóð okkar á eftir að byggja á sína lífsafkomu í náinni framtíð, þá verðum við að athuga gaumgæfilega, hvort í henni sé ekki hluti þeirrar lausnar sem við verðum að finna á dýrum samgöngum hér á landi og flutningskostnaði. Eins og kom fram í þeirri grg. sem fylgdi mínum þáltill., var ekki eingöngu miðað við smábíla. Það var líka miðað við almenningsvagna, við strætisvagna og jafnvel við einbrautalestir og fleira og fleira sem á var bent. Þessi samgöngutækni hefur tekið gífurlegum framförum árlega víðast hvar um heim, sérstaklega þó í þeim löndum sem hafa yfir vatnsafli að ráða og raforku frá því. Þetta eru þær tvær brtt. sem ég hef flutt við frv. fram til þessa. En að sjálfsögðu væri ástæða til þess að ræða þetta frv. miklu ítarlegar. Það hefur verið drepið hér á nokkur atriði sem ég vildi aðeins fara nokkrum orðum um. Það hefur verið drepið á að fjárveiting til Lánasjóð ísl. námsmanna á að hækka um 141%. En það hefur komið mér mjög á óvart - og má vera að það sé framhald af því sem kom fram í dag hjá frsm. fjvn., hv. þm. Eiði Guðnasyni, að næstum ómögulegt væri að ná sambandi við þá aðila sem ættu að hafa með að gera úrvinnslu og úthlutun úr sjóði þessum, - það sem kom mér sérstaklega á óvart var að það virðist vera búið að afnema það sem vakti hvað mestan fögnuð hjá mér á sínum tíma og hv. þm., sem nú er látinn, Jóni Árnasyni, - ég er á vissan hátt að hrósa mér nokkuð fyrir minn þátt í því, - að við komum inn undir ákvæði þessa lánasjóðs nemendum sem stunduðu nám í öðrum skólum en Háskóla Íslands. Þar á meðal voru þeir menn sem stunduðu nám í sjómannaskólunum, Stýrimannaskólanum og Vélskólanum, og skyldum skólum. Og þetta gerðist þrátt fyrir það og meðfram vegna þess að við bentum á það, að þó að þessir menn hefðu sumir hverjir miklar sumartekjur, þá væru þeir í sínu sumarstarfi vegna þess að það væri hluti af þeirra námstíma. Auk þess er t.d. í Stýrimannaskólanum alþekkt sú staðreynd, að þangað fara mjög margir fullorðnir menn sem eru komnir með þungt heimili og veitir að sjálfsögðu ekkert af þeim tekjum sem þeir fá á þessum tíma. Ég fór að spyrjast fyrir um mál þetta að gefnu tilefni, vegna þess að einn fullorðinn maður, sem stundar nám í farmannadeild Stýrimannaskólans, sótti um lán og þá kemur í ljós að hann fær neitun við sinni lánsumsókn. Og þá kemur í ljós við frekari könnun, hæstv. fjmrh. tjáir mér það í samtali, að þessu muni hafa verið breytt með reglugerð, þetta ákvæði hafi verið fellt niður, - þegar sumartekjur færu upp fyrir ákveðið mark, sem var ekki ýkjahátt, mundu þessi menn ekki vera gjaldgengir til lána úr þessum milljarða ofan á milljarða lánasjóði. Ég óska mjög eindregið eftir að fá skýringu á því hér á hv. Alþ., áður en endanlega verður gengið frá samþykkt þessa frv., hvaða reglur gilda um lán úr þessum sjóði, t.d. hvort lánastefna hans sé sú að fyrirbjóða þeim, sem nám stunda, að leita sér atvinnu á milli námsanna og vinna sér inn peninga. Á ég að trúa því, að verið sé beinlínis að gera ráðstafanir til þess að draga úr athafnavilja þessara manna, einmitt þeirra manna sem vinna að þeirri framleiðslu sem við þurfum helst að fá vana menn til, þar sem eru okkar fiskveiðar?  Það hefur líka verið bent á það í þessum umræðum, að þrátt fyrir skýr ákvæði laga, svokallaðra Ólafslaga, IV. kafla, um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj., eigi að liggja hér fyrir lánsfjáráætlun með meiru þegar við ræðum fjárlög. Nú væri það út af fyrir sig sérstakt tilefni fyrir mig að ræða feril núv. hæstv. ríkisstj., en þó frekast stjórnarferil sumra þeirra ráðh. sem þar eiga sæti nú og áttu sæti í fyrri ríkisstj., - ráðh. sem leyfðu sér að koma fram fyrir heilar stéttir og hópa þegna og lofa, en skrökva, lofa og svíkja og brjóta íslensk lög, þ. á m. lög sem þeir sjálfir höfðu sett - þ. á m. brbl. sem þeir höfðu sett til þess að leysa úr verkfalli sem þeir m.a. höfðu með ógætilegu hjali sínu æst og ýft til. Það er ekki í fyrsta skipti sem þessir menn eru að brjóta íslensk lög með því að leggja ekki lánsfjáráætlunina fyrir, því miður. Og mér sýnist á öllu, að á sama hátt og talið er að hæstv. forsrh. þurfi ekki að flytja sína stefnuræðu vegna þess að nokkur tími var um liðinn þegar ríkisstj. hans tók við völdum frá því að þing hafði komið saman, þá megi alveg eins segja og leggja að líku að það megi draga að leggja lánsfjáráætlunina fram, síðan verði staðið upp einn góðan veðurdag og hæstv. forsrh. eða hæstv. fjmrh. segi: Ja, það er svo langur tími liðinn síðan fjárlögin voru samþykkt að við þurfum ekkert að ræða lánsfjáráætlunina. Hana átti að vísu að ræða með fjárlögunum, en það er svo langur tími liðinn síðan að við þurfum ekkert að eiga við hana frekar. - Þetta er sambærileg skýring að mínu mati við það sem hefur verið látið liggja að um stefnuræðu forsrh. Það hefur líka verið bent ítarlega á það, og það er sjálfsagt að geta um það einu sinni enn - og því vil ég gjarnan að það komi fram frá mér eins og öðrum þm. sem hér hafa talað, að það vantar marga milljarða í ríkissjóð til þess að standa undir þeim kvöðum sem við vitum að eru nú þegar komnar á ríkissjóð og eru ókomnar, skuldbindingum, uppfyllingu á loforðum sem hafa verið gefin. Þetta vantar. Og okkur hefur ekki verið sýnt hvernig eigi að afla þessara fjármuna. Samt vitum við og höfum fyrir framan okkur nú þegar þá staðreynd, að skattheimtan, heildarskattheimtan á þegnana hefur stóraukist frá því sem var í tíð vinstri stjórnarinnar, og þótti mörgum nóg um þá. Hv. 10. þm. Reykv. drap hér í dag á rekstur sjúkrastofnana. Það er rétt sem hann sagði, að full ástæða hefði verið til þess að tala langt mál um rekstur þeirra og meðferð þeirra embættismanna og ráðh., sem hafa haft með þau mál að gera að undanförnu, og þá misbeitingu valds, sem þeir hafa beitt sumar stofnanir í þessu landi meðan þeir hafa vísvitandi hyglað öðrum. Og kannske er síðasta dæmið eitt það átakanlegasta, þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. síðustu stjórnar, stjórnar Alþfl., gefur út reglugerð fyrir daggjaldanefnd sjúkrahúsa skömmu áður en hann fer frá völdum, reglugerð sem hefur stórkostleg áhrif á rekstur ákveðinna stofnana, sem daggjaldanefnd á að fjalla um. Þetta er gert án þess að tala eitt einasta orð við forráðamenn sumra af stærstu stofnunum sem undir þessi ákvæði falla, að ég ekki tali um að neitt sé gert til þess að bæta þann miska sem þessar stofnanir óhjákvæmilega verða fyrir vegna þessara breytinga. - Sjálfsagt mun gefast tækifæri til að ræða þetta mál ítarlegar. einhvern tíma á næstunni, en á þetta er bent sem einn lið í fjármálum ríkisins vegna ákvæða um sjúkratryggingar o.fl. En meðfram vegna þess að ég hef haft þessa gagnrýni uppi, þá vil ég nota tækifærið til þess núna að þakka fjvn. fyrir að hafa viðurkennt - og það gerir fjvn. - þá miklu neyð sem ríkir hér á suðvesturhorni landsins í hjúkrunarmálum aldraðra. Á þessa staðreynd neyðarinnar var einmitt bent af heilbrmrh. þeim sem ég var nú að enda við að gagnrýna, en hann benti réttilega á - og hafði þá tekið þeim rökum sem sumir fyrirrennarar hans tóku ekki - að það væri neyðarástand í þessum málum á þessu svæði. Það, sem fjvn. gerir nú, er að ýta undir vilja þeirra sem reyna að leysa þennan vanda sjálfir án þess að fara beint í sjóði viðkomandi bæjarfélaga eða ríkissjóð, að styðja við bak þeirra til þess að efla þeirra starf svo að þeir vinni enn betur en ella. Og það er fyrsta fjárveiting sem er veitt til dæmis til hjúkrunarheimilis í Kópavogi. Stjórn kaupstaðarins á nefnilega enga aðild þar að aðra en að úthluta lóðinni. Hún var vanhæf til þess að standa fyrir þessari framkvæmd. Það voru borgararnir sjálfir sem tóku málið í sínar hendur, félög, frjáls félög, einstaklingar þar í bænum, sem hafa staðið fyrir þessari framkvæmd til þessa og safnað stórfé. Og það er bæði rétt og verðugt, að Alþingi Íslendinga komi nokkuð á móti þeim nú þegar og verðlauni þá fyrir þessa framtakssemi sína. Þá kem ég að þeirri fyrstu athugasemd sem ég vildi beina til fjvn.-manna, hvort þeir vildu ekki gjöra svo vel að athuga milli umr. að flytja brtt. við 6. gr., við eitt heimildarákvæðið sem þar er. Það er gamalt heimildarákvæði þar, sem hefur staðið lengi, um að heimilt sé að gefa eftir skemmtanaskatt af skemmtunum sem eru haldnar til þess að efla slysavarnir. Og nú undirstrika ég mjög rækilega að úr þessu er ég ekki að draga. En ég hefði gjarnan talið, og vil þó ekki að svo stöddu flytja brtt. um það sjálfur, en ég tel rétt að þarna væri bætt við: „og til byggingar dvalar- og hjúkrunarheimila aldraðra“. Ég veit að til þess að fá í gang frjálst framtak til söfnunar til þessara mála, sem þurfa gífurlega mikilla fjármuna við á næstu árum, þá er enginn vafi á því, að við mundum leysa úr læðingi mikið starfsþrek hjá ýmsum aðilum ef þessir aðilar hefðu vissu fyrir að velviljuð ríkisstj. gæfi eftir skemmtanaskattinn hefði hún heimild til þess. Ég efa ekki að núv. hæstv. ríkisstj. hafi velvilja til þessara mála. Nógu er það vel undirstrikað í málefnasamningi hennar, sem ég les kvölds og morgna, eins og ráðh. sjálfir, að þeir vilji mikið gera í sambandi við dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra. Svo fer kannske ekkert illa á því, að ég minnist aðeins á eitt atriði, sem reyndar hefur ekki enn þá verið flutt till. um, þó að í aths. við fjárlagafrv. sé getið um að fyrirhugað sé að selja vitaskipið Árvakur. En ég tel að það þurfi að leita heimildar til þess og leggja till. um það fram fyrir 3. umr. Nú vil ég taka skýrt fram, að ég er algjörlega á móti því, að þetta skip sé selt. Þetta er sérbyggt skip, eitt með bestu skipum sem íslenska ríkið á. Það er sérbyggt til ákveðinna verkefna. Þetta er öruggasta og besta skipið til sinna verkefna sem við eigum, og reyndar eigum við ekkert annað skip sem getur annast þau verkefni sem þetta skip á að sjá um. Ég sé enga ástæðu til að fara að selja þetta skip úr landi, til olíuleitar fyrir aðrar þjóðir, ekki síst ef það er haft í huga, að svo gæti farið, að þetta skip gæti orðið mikil tekjulind fyrir íslenska ríkið á næstu árum, ef farið verður í olíuleit einhvers staðar á íslenska landgrunninu eða í grennd við það. Ég fæ ekki séð hvernig við eigum að halda uppi, svo vel sé, góðri öryggisþjónustu við vitakerfið og við annað það kerfi sem skip nota hér á siglingaleiðum - þar á ég við baujur og sjómerki bæði til sjós og lands, - hvernig á að halda uppi góðri þjónustu á þessu sviði öðruvísi en að hafa þetta sérbyggða skip til þess, enda hef ég engan mann heyrt, sem starfar að þessum málum, mæla með þessari sölu. T.d. veit ég að vita- og hafnamálastjóri sjálfur er mjög á móti þeirri hugmynd, að þetta skip verði selt. Ég vona hreinlega að till. um það sjái ekki dagsins ljós. Hér var af síðasta ræðumanni minnst á vandamál strjálbýlis, og var minnst á þau í sambandi við sjónvarpsmálin. Ég verð síðasti maður til þess að gera lítið úr skoðunum manna á vandamálum strjálbýlisins. En ég minni á að allt sem sagt er um strjálbýli og vandamál þeirra sem þar búa og það sem á skortir að þeir geti fylgst með og notið menningarlífs, sem nú er talið nauðsynlegt - og þar með telst sjónvarpið, það á einnig við um íslenska sjómenn og þótt meira væri. Ég flutti hér ár eftir ár till. við afgreiðslu fjárlaga um að felld yrðu niður öll aðflutningsgjöld af myndsegulbandstækjum sem væru notuð um borð í skipum. Þetta mátti ekki gera. Það voru bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, sem stóðu gegn þessu í stjórnartíð Geirs Hallgrímssonar - og reyndar nokkrir aðrir líka. En ég ætla ekki að láta reyna á það núna, hvort þetta yrði samþykkt nú, ekki að sinni. Ég ætla að sjá til hvort fjvn. vill ekki taka þetta mál upp, því að ég tel þetta svo sjálfsagt, ekki síst vegna þess, að nú í vetur, skömmu fyrir Norðurlandaráðsþing, bað ég tvo af fulltrúum okkar þar, hv. þm. Sverri Hermannsson og Matthías Á. Mathiesen, að taka það upp við viðkomandi ráðherra á Norðurlöndum, hvort íslenski verslunarflotinn gæti ekki fengið aðgang að þeirri þjónustu sem þaðan er veitt þessum flota öllum, hvar sem menn eru í heiminum, að hann fái til sinna nota bæði myndsegulbandsefni og eins kvikmyndir. Þetta er látið til skipanna gjaldfrítt, en viðkomandi stjórnvöld verða að taka þátt í þessari samvinnu og borga lítils háttar þjónustugjald. Mig minnir að það sé miðað við brúttórúmlestatölu þess flota sem undir þetta fellur. Bæði þetta og svo sú tíðni, sem er orðin á myndsegulbandsefninu, gerir það auðvitað að verkum að íslenskir sjómenn, sem eru fjarri þeim stöðum sem sjónvarpað er frá og úti á hafi, geta notið efnis sem tekið er upp, þótt það sé jafnvel ekki skoðað um leið og það er sent út. - Ég vona að fjvn. geti fallist á að taka þetta upp og veita heimild til þessa í 6. gr. Af því að ég var að tala um þetta mál í sambandi við starf sjómanna, þá hefur komið upp - ekki að vísu í ræðum í dag við 2. umr. fjárlaga, heldur undir öðrum kringumstæðum, að talað hefur verið um strjálbýli og hin misjöfnu menntunarskilyrði, sem fólk þar býr við, og þó sérstaklega þann mismun, sem er á aðstöðu þess og aðstöðu manna í þéttbýlinu. Í sambandi við þetta hafa komið upp umr. um fullorðinsfræðsluna og öldungadeildirnar, sem hafa verið settar á stofn, og þá staðreynd, að það er útilokað fyrir mjög stóran hóp þegnanna að taka þátt í þessu námi. Þetta er að sjálfsögðu hægt að leysa - bæði fyrir strjálbýli og fyrir þá sem fjarri heimili sínu dveljast atvinnu sinnar vegna, bæði inni í miðhálendi og eins á skipum úti - ekki aðeins með gamla forminu, sem hét og heitir bréfaskóli, heldur einnig núna með segulbandsupptökum sem hægt væri að útvega þeim sem vildu stunda slíkt nám. Það mundi hjálpa þeim mikið. Þeir gætu haldið áfram sínu starfi með námi þótt fjarri væru frá kennurum. Hann kemur fram á furðulegan hátt ýmis svokallaður sparnaður sem nú er ástundaður af stjórnvöldum, og helst er honum beitt gegn þeim sem hafa ekkert tækifæri til þess að láta í sér heyra eða mótmæla. Það má líka vera vegna þess að stjórnvöld - fyrrv. ráðh. og kannske núv. ráðh. líka - séu orðin svo vön að geta fótum troðið þessar stéttir, og ég tala þá í fleirtölu þegar ég tala um sjómenn, - þau séu orðin svo vön því að geta fótum troðið þá og svikið loforð sín við þá og brotið lög á þeim að það muni ekkert um þótt aðeins sé bætt í posann sem þeir eru búnir að leggja á þá. Eitt dæmi er það, að nú fyrir skömmu var lokað fyrir litla þjónustu til þeirra, sem var í því fólgin að svokallað Nesradíó, sem er ein af strandstöðvunum svokölluðu, sendi út til skipa á 1640 kílóriðum og skip tóku þar að sjálfsögðu einnig á móti. Þetta radíó sendi út kvöldfréttir útvarpsins á þessari bylgju. Skip heyrðu þessa sendingu mjög vel, og ekki aðeins skip, heldur Íslendingar búsettir víðs vegar á Norðurlöndum, skip suður í Ermarsundi, í Norðursjó og inni í Eystrasalti heyrðu þessar ítarlegu kvöldfréttir, sem nú eru hjá Ríkisútvarpinu og vekja athygli sérstaklega þeirra sem hafa ekki tækifæri til þess að fylgjast með öðrum daglegum fjölmiðlum, eins og sjónvarpsfréttum hér heima og dagblöðunum. En allt í einu kemur eitthvert æðra bann sem lokar fyrir þessar sendingar til sjómanna á hafi úti. Það var búið ekki alls fyrir löngu að leggja niður svokallaðar morsfréttir til skipa, sem þannig voru sendar út, og má segja að það hafi verið nokkur ástæða til, því að loftskeytamönnum hefur farið mjög fækkandi á íslenska flotanum. Samt sem áður er sendur út kl. 12 miðdegis á stuttbylgju stuttur fréttaútdráttur, er mér sagt. En ég skil ekki svona sparnað, sérstaklega ekki þegar við höfum það í huga, að Íslendingar hafa eflt þessa atvinnugrein mjög mikið á síðustu árum. Siglingarnar eru orðnar snar þáttur í okkar sjómennsku og okkar útgerð. Við eigum nokkurn flota sem kemur ekki heim mánuðum saman, en aflar gjaldeyris með siglingum á milli landa, milli erlendra hafna. Það má vel vera að það sé angi af þessum viðhorfum opinberra aðila til þessara stétta, sem nú er að koma fram hjá þeim, ekki aðeins á Vestfjörðum, heldur líka hér í aðalstöðum yfirmanna á farskipum, sem voru beittir því valdinu sem margir, sem nú sitja á Alþingi Íslendinga, telja eitt hið mesta óþurftarverk sem hægt sé að beita íslenska launþegahreyfingu. Það má vel vera, að það séu einhverjar þakkir sem verið sé að færa fyrri stjórnendum þessa lands og reyndar núverandi líka, ég skal ekki fullyrða það. En hitt veit ég, að þessara litlu atriða, sem kosta lítið sem ekkert fyrir þjóðarheildina, á þetta fólk alveg sömu kröfu og aðrir til þess að njóta. Þetta eru menn sem flestir eru heimilismenn og borga sína skatta og skyldur hér á fastalandinu og eiga þess vegna rétt á að njóta einhvers lítils af gæðunum um borð í skipum sínum og á sínum vinnustað. Ég tel að allt, sem gert er til þess að rýra þessi litlu hlunnindi, séu til þess að egna þessa menn, sem ég tel einmitt nú á tímum að lítil ástæða sé til, allra síst fyrir þá sem sitja í hæstv. ríkisstj. og sátu í fyrri vinstri stjórn.



Herra forseti. Ekki veit ég hvað hv. 1. landsk. þm. átti við þegar hann ræddi um minnkaða þjónustu fyrir farskipin. Ef hann hefur átt við afskipti mín af þessu máli, þegar hann talaði um fyrrv. ráðh., þá voru þau þau ein, að ég beitti mér fyrir því að hádegisfréttirnar væru færðar yfir á kvöldið samkvæmt eindregnum og margítrekuðum óskum farmanna. Um aðrar tilfærslur á þessu veit ég ekki. Að mínu mati má margt að fyrirliggjandi fjárlagafrv. finna, en ég mun þó aðeins drepa á örfá atriði. Samkvæmt frv. er framlag til Gæsluvistarsjóðs 94 millj. kr., sem er allt of lágt miðað við þau mörgu brýnu verkefni sem sjóðnum er ætlað að sinna. En eins og hv. þm. er kunnugt er honum ætlað að styrkja hvers konar starfsemi til hjálpar áfengissjúklingum. Sem dæmi má nefna að mjög hefur verið óskað eftir því af Norðlendingum, að ónotað skólahúsnæði að Laugalandi í Eyjafirði verði tekið til afnota fyrir áfengissjúklinga með svipuðum hætti og nú er um Sogn í Ölfusi. Gæsluvistarsjóður hefur ekki haft bolmagn til að sinna þessu verkefni og húsið, sem er eign ríkissjóðs og Eyjafjarðarsýslu, stendur ónotað og í niðurníðslu, öllum til vansa. Mörg önnur dæmi mætti nefna. Svipað er að segja um Erfðafjársjóð. Samkvæmt fjárlagafrv. eru honum ætlaðar 327.3 millj. kr. þó að markaðir tekjustofnar hans séu áætlaðir 700 millj. Sá sjóður á að standa undir stofnkostnaði endurhæfingarstöðva fyrir öryrkja vítt um landið. Einnig er honum ætlað að styðja byggingu dvalar- og hjúkrunarheimila fyrir aldraða. Hans verkefnum verður afar illa sinnt með 327 millj. kr. framlagi. En það er ekki aðeins í þessu fjárlagafrv. sem umræddir sjóðir eru sveltir, þróunin undanfarin ár hefur gengið í þá átt. Það, sem ég hef þó mestar áhyggjur af í sambandi við fjárlagafrv., er að það gerir ráð fyrir að skerða markaða tekjustofna Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna um hvorki meira né minna en 3866 millj. kr., eða meira en 34%. Á fjárlögum s.l. árs voru þessir mörkuðu tekjustofnar skertir um 10%, eins og var um flestalla lánasjóði þá, og átti þó ekki að vera, a.m.k. ekki varðandi þessa sjóði, nema til bráðabirgða. Í fjárlagafrv. því, sem hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómas Árnason, lagði fram, var reiknað með 15% skerðingu á þessum sjóðum og sú skerðing var áframhaldandi í fjárlagafrv. hæstv. fyrrv. ráðh. Sighvats Björgvinssonar. En nú er sem sagt reiknað með að þessi skerðing verði 34%. Ég mótmæli mjög eindregið skerðingunum í fyrri frumvörpum, 15% skerðingunum, bæði munnlega og skriflega. En með þessari skerðingu, þessari 34% skerðingu, er verið að eyðileggja alla möguleika til uppbyggingar öflugs veðlánakerfis í næstu framtíð og þar með allar meiri háttar umbætur á sviði húsnæðislána. Auk þess eru þetta svik við áður gert samkomulag við launþegasamtökin um þessa sömu mörkuðu tekjustofna. Sagt er að úr þessu eigi að bæta í lánsfjáráætlun. Það er auðvitað hægt að bjargast eitt og eitt ár með auknum lántökum til veðlánakerfisins. En það er ólíku saman að jafna: lántökum annars vegar og tekjum af mörkuðum tekjustofnum hins vegar. Við byggjum aldrei upp öfluga lánasjóði með lántökum einum saman, með því að taka lán hjá lífeyrissjóðunum með 5% vöxtum og fullri verðtryggingu til 15 ára, eins og nú er gert, og endurlána féð með 2% vöxtum til 26 ára, eins og líka er gert í dag. Það liggur í augum uppi, að við tæmum sjóðina með því móti, ef langt verður gengið á þessari braut. Það er algjört grundvallaratriði fyrir meiri háttar umbætur í húsnæðislánakerfinu, að núverandi tekjustofnar byggingarsjóðanna verði óskertir næstu 10–12 árin. Eftir það geta sjóðirnir staðið á eigin fótum að mestu og veitt margfalda þjónustu, miðað við það sem þeir gera í dag, án verulegra framlaga frá ríkissjóði. En til þess að svo megi verða verður fyrst að byggja sjóðina upp. Það verður aldrei gert ef stefna fjárlagafrv. í þessum efnum verður ráðandi. Ég vara eindregið við þessari þróun.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja ásamt Sverri Hermannssyni, hv. 4. þm. Austurl., brtt. á þskj. 239, sem ég vil mæla fyrir og skýra nokkuð fyrir hv. alþm. Á undangengnum dögum hafa orðið háværar umræður um verðlag innfluttra orkugjafa og það hversu ríkissjóður tekur í vaxandi mæli til sín skatta og aðflutningsgjöld, t.d. af bensíni og olíum, og verður sú skattheimta því meiri sem innkaupsverðið verður hærra. Nú er svo komið, að því er mér er tjáð, að áætlað er að á árinu 1980 taki ríkið til sín af bensíni einu 29 milljarða kr., en á árinu 1978 voru tekjur ríkisins af bensíninnflutningnum ekki nema 9 milljarðar kr. Þarna hefur orðið geysileg breyting á stuttum tíma. Árið 1978 fékk Vegasjóður í sinn hlut 51% þessara tekna. Eftir till. ríkisstj. í fjárlagafrv. er Vegasjóði gert að fá af áætluðum tekjum af bensínsköttum aðeins 11 milljarða kr., eða 38%, þegar ríkissjóður tekur til almennra nota 18 milljarða kr., eða 62% skattteknanna. Þegar lítið er til þess, hversu risavaxin verkefni bíða í vegagerð, og það er jafnframt haft í huga, að hvarvetna í landinu beinist áhugi fólks fyrst og fremst að bættum vegum og öruggari samgöngum á landi, þá er þessi skipting vægast sagt óeðlileg. Bílaeigendur leggja að sjálfsögðu á það áherslu, að lagt verði bundið slitlag á vegi jafnóðum og þeir eru byggðir upp úr snjó, eins og það hefur verið kallað, og verður það að teljast eðlileg krafa þegar svo tilfinnanlega háir skattar falla til ríkisins af ökutækjum, bæði í stofnverði þeirra og rekstri. Um það má deila, hvernig haga skuli skattheimtu, hversu mikil hún skuli vera í hverju tilviki, en mestum ágreiningi veldur þó ráðstöfun skatta sem þeirra sem hér er rætt um. Það er glöggt af þeim samanburði, sem ég hef lýst, á fjárlögum fyrir árið 1978, þegar Vegasjóður hafði til ráðstöfunar 50%, þ.e. helming þeirra álaga sem lögð eru á sem bensínskattar, og þeim till., sem nú eru í frv. til fjárlaga, sem eru um 38% álagðra bensíngjalda, að hlutur Vegasjóðs liggur illilega eftir. Það er till. okkar flm. að fá þessu hlutfalli breytt, en við göngum þó ekki lengra en svo að jafnast við árið 1978. Við leggjum til að til Vegasjóðs gangi 1411/2 milljarður kr. í stað 11 milljarða, sem till. er um í frv. Vitaskuld er þetta miklu lægri upphæð en þarf til þess að halda þeim framkvæmdamætti Vegasjóðs sem Alþ. ætlaðist til að ná þegar vegáætlun var samþykkt 23. maí 1979, eða fyrir ellefu mánuðum. Til þess að halda þeim framkvæmdamætti í vegagerð skortir 61h milljarð kr., að því er mér er tjáð af starfsmönnum Vegagerðar ríkisins. Það er því augljóst mál, að ekki er vanþörf á að ráða hér bót á. En hér er aðeins lagt til að koma til móts við viljayfirlýsingu Alþingis að hluta til að því er vegaframkvæmdir varðar. Og við flm. gerum till. um að viðbótarfénu verði ráðstafað til nýbyggingar vega. Ef annað fé, sem ætlað var til nýbyggingar í vegáætlun, verður ekki skert, þá heldur þó fyrri ákvörðun um framkvæmdamagn nýbygginga gildi sínu. Vísitala vegagerðarkostnaðar er að mati Vegagerðarinnar um 30% hærri 1980 en hún var fyrir ellefu mánuðum, þannig að nýbyggingar ættu að ganga fram í því magni sem Alþ. ákvað á sínum tíma. Ef sú till., sem ég mæli hér fyrir; verður samþykkt, verða til ráðstöfunar í þessu skyni 13 531 millj. kr. í stað 10 031 millj. kr. sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Við gerum ekki till. um þetta aukna fjármagn til vegamála með það í huga að auka álögur á skattborgarana í landinu. Okkur þykir það ekki vera hrósvert, þó við stöndum þannig að tillögugerð. Mér kom það því dálitið spánskt fyrir sjónir þegar gert var veður út af því, að einn og einn maður tæki ábyrga afstöðu í fjármálapólitík, eins og hv. þm. Karvel Pálmason hrósaði sér af áðan að hann og hans flokksmenn gerðu. Ég tel ekki nema sjálfsagðan hlut að þannig sé staðið að málum hverju sinni, að menn geti forsvarað gerðir sínar og staðið við þau fyrirheit sem þeir hafa haft uppi. Og þegar svo stutt er liðið frá kosningum eins og hún er, þá ætti mönnum ekki að hafa gleymst það sem þeir hafa sagt.  Vinstri stjórnin, sem sprakk, ákvað að framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna skyldi vera 2235 millj. kr. og var sú fjárhæð til ráðstöfunar á árinu 1979. Í fjárlagafrv. fyrir 1980 er þetta framlag hækkað um 141.3%, á sama tíma og útgjöld vegna lífeyristrygginga hækka um 71.5%. Ef hækkun framlags til Lánasjóðsins er miðuð við svipaðan hundraðshluta og lífeyristryggingarnar, eða 70%, þá sparast á þeim lið fjárlaga um 11/2 milljarður kr. Við leggjum til að framlagið verði lækkað um þá upphæð, eins og till. ber með sér. Þá telja tillögumenn ríka ástæðu til, á slíkum verðbólgutímum sem nú ganga yfir land og lýð, að gera að því gangskör að beita aðhaldi í rekstri ríkisbáknsins. Í fjárlagafrv. kemur fram að launaliður ríkisins nemur 95 milljörðum 525 millj. kr. og er þá 77.3% hærri en sá liður var á fjárlögum 1979. Þetta er allt of mikil hækkun milli ára, þegar mið er tekið af almennri þróun launamála og þeim áætlunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur í launamálum, og ef ekki á að halda áfram þeirri verðþenslu sem ríkt hefur hér um skeið. Tillögumenn gera ráð fyrir því, að launaliður frv. verði lækkaður um 1600 millj. kr., og benda á þá leið til að ná því marki, að hverju sinni sem ríkisstarfsmaður hverfur frá starfi af einhverjum sökum, þá verði þess gætt að ráða ekki að nýju í starfið næstu tvo mánuði, nema sérstakar ástæður banni slíka ráðstöfun. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér um hreyfingu á starfsliði ríkisins, má gera ráð fyrir að með þessum hætti yrði sparnaður fyrir ríkissjóð sem nemur 1600 millj. kr. Um leið og þessum árangri væri náð má ætla að aðferðin hefði leitt í ljós í einhverjum - vonandi mörgum tilvikum að fækka mætti starfsfólki hér og þar í ríkiskerfinu og ekki yrði ráðið í störfin að nýju. Slíkum árangri er vert að leitast við að ná, og því er lagt til að fara þessa leið til aðhalds og sparnaðar í ríkiskerfinu. Að síðustu leggjum við til að gengið sé á jafnaðartölu fjárlaganna og óviss útgjöld verði lækkuð um 400 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um þessa till. öllu fleiri orð. Hún er mjög vel skiljanleg og ég þykist hafa dregið fram í dagsljósið þau helstu rök sem eru fyrir því, að hún er flutt, og þeim ráðstöfunum, sem gera þyrfti í sambandi við hana. En ég get ekki látið hjá líða að koma hér aðeins inn á einn þátt fjárlagaumræðunnar, sem nokkuð hefur verið vikið að á undan mér af ýmsum aðilum, en það eru lánsfjáráætlanir sem eiga samkv. lögum að fylgja fjárlagafrv. Ég held að það sé rétt með farið hjá mér, að ekki var skyldugt að leggja fyrir Alþ. lánsfjáráætlanir lengi fram eftir árum. Og ég hygg að það hafi ekki verið gert fram til ársins 1975, það hafi verið samdar framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir, en ekki lagðar fyrir Alþ. Ég hygg að fyrsta áætlun, sem lögð var fyrir Alþ., hafi verið fyrir árið 1976 og lögð fyrir Alþ. við 3. umr. fjárlaga 19. des. 1975. Og hún er ekki lögð fyrir þingið af því að það hafi verið lagaskylda, að svo skyldi gert heldur var þarna verið að gera tilraun til þess að styrkja fjárlagagerðina. Og þetta var fyrsta tilraunin. Áætlunin var lögð fram af þáv. fjmrh., Matthíasi Á. Mathiesen. Hún var kynnt á Alþ., eins og ég sagði áðan, við 3. umr., en frv. varðandi lánsfjáráætlunina hafði áður verið lagt fram, og var það samþykkt með fjárlögunum að þessu sinni. Lánsfjáráætlun var aftur lögð fyrir Alþ. 1977. Hún var lögð fram og kynnt þar við 3. umr. fjárlaga 20. des. 1976. Það var alveg á sama hátt og áður, að það var ekki lagaskylda að leggja slíka lánsfjáráætlun fram. Hins vegar hafði frv. varðandi lánsfjáráætlun verið lagt fram áður og var samþykkt með fjárlögunum 21. des. 1976, og það held ég að sé rétt að rifja upp líka, að sá seinagangur, sem þá var kallaður svo, var mjög gagnrýndur af stjórnarandstæðingum og þó sérstaklega Alþb.-mönnum. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1978 tókst að leggja fram og kynna við 2. umr. 13. des. 1977, og þá var hún afhent fjvn.-mönnum svo og formönnum þingflokkanna nokkrum dögum áður. Lög varðandi lánsfjáráætlunina 1978 voru samþykkt 21. des. 1977 með fjárlögum 1978. Og þetta var harðlega gagnrýnt af stjórnarandstæðingum þá. Sérstaklega var það gagnrýnt af Alþb.-mönnum, þrátt fyrir það að ekki voru fyrirmæli um það í lögum, að lánsfjáráætlun skyldi lögð fram. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 var lögð fram, eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið, 21. febr. 1979. Lög um lánsfjáráætlun voru samþykkt 16. maí 1979, nærri hálfu ári eftir samþykkt fjárlaga 1979. Þarna hefur heldur sigið á ógæfuhliðina og hefði verið ástæða til að gagnrýna það, hefðu menn verið þess sinnis á þeim tíma. En þá gerist það, nokkru áður en lögin um lánsfjáráætlun voru samþykkt, að samþykkt voru lög um stjórn efnahagsmála. Þau voru samþ. 7. apríl 1979, og þar er sett í lög, að ríkisstj. skal leggja fyrir Alþ. fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Nú heyri ég ekki að neinn af stuðningsmönnum stjórnarinnar gagnrýni þann hátt sem nú hefur verið tekinn upp, og er það þó í fyrsta skipti sem það má heita ámælisvert, fyrir það að nú er það skyldugt samkv. lögum og þetta því lögbrot, en hefur ekki verið það áður. Herra forseti. Ég vildi aðeins láta þessar upplýsingar koma hér fram til þess að undirstrika þá gagnrýni sem með réttu hefur verið höfð hér uppi í sambandi við það, að lánsfjáráætlun hefur ekki verið lögð fram enn. Ég get þá látið máli mínu lokið og legg áherslu á það að síðustu, að alþm. líti á þá till., sem við hv. þm. Sverrir Hermannsson höfum flutt og ég hef skýrt, og samþykki hana með okkur.



Herra forseti. Þessari 2. umr. fjárlaganna er senn lokið, þar sem ekki eru fleiri á mælendaskrá, Ég vil ljúka umræðunni með því að bæta hér nokkrum orðum við. Fyrst og fremst vil ég þakka fjvn.-mönnum fyrir ágæt vinnubrögð. Ríkisstj. sú, sem nú er við völd, var mynduð 8. febr. s.l., en nýtt fjárlagafrv. var lagt fram 10. mars. Að vísu hafði efni þess verið kynnt nokkrum dögum áður, viku áður, 4. mars, fyrir fjvn.-mönnum til þess að auðvelda þeim störf þeirra. En nú fer sem sagt fram 2. umr. þrem vikum síðar. Hér er tvímælalaust mjög vel að verki staðið og nokkuð ljóst að þetta hefði ekki tekist á svo skömmum tíma ef ekki hefði verið óvenjulega góð samstaða meðal nm. um að afgreiða fjárlagafrv. fyrir páska. Ég vil sem sagt ítreka þakkir mínar til fjvn.manna og þá ekki síst til form. nefndarinnar, hv. þm. Eiðs Guðnasonar. En úr því ég nefndi nafn hans er kannske eðlilegast að víkja þar næst að þeim ágreiningi sem hann setur fram í séráliti sínu, þar sem hann gerir því skóna að raunhæft sé og skynsamlegt að standa að stórfelldum niðurskurði fjárlagafrv. með ýmsum tilfæringum sem hann gerir þar till. um. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þessar till., en vil segja það eitt almennt um þessar till., að ég tel að þetta séu hreinar málamyndatillögur. Ég get nefnt ýmis dæmi því til sönnunar, að hér er ekki verið að gera till. um raunverulega lækkun fjárlaga eða raunverulegan sparnað í ríkisrekstri. Við skulum taka hér sem dæmi till. þm. um það, að tekjur af Áfengisverslun ríkisins verði áætlaðar með öðrum hætti en gert er í frv. Í frv. er við það miðað, að skil Áfengisverslunar ríkisins til ríkissjóðs verði 24 milljarðar kr., en það er 40% hækkun skila hennar í ríkissjóð miðað við liðið ár. Þá voru skilin 17.2 milljarðar. Þessi hækkun í frv. er bersýnilega talsvert umfram áætlaðar verðlagsbreytingar á komandi ári, því eins og mönnum er kunnugt eru verðlagsbreytingar í frv. miðaðar við u.þ.b. 31%. En í tekjuáætlun, sem ég tel að sé í raun og veru fulldjörf, er gert ráð fyrir að hækkunin verði 40%, eins og ég hef þegar sagt. Hv. þm. kemur einfaldlega með till. um að bæta þarna við 2 milljörðum, hækka skil Áfengisverslunarinnar úr 24 milljörðum í 26, og er þar kominn með 51% hækkun, 20% umfram almennar verðlagshækkanir. Eins og ég hef sagt er fremur ástæða til að óttast að frumvarpstalan, eins og hún er nú, sé ofáætluð. Og ég hef ekki neina ástæðu til að ætla það, fremur en hv. þm., að landsmenn verði drykkfelldari á þessu ári en þeir voru á því síðasta. Ég held að æðimiklar líkur séu á því, ef áfengisverð er hækkað í svo miklum mæli sem hér er gerð till. um, að þá yrðu landsmenn eitthvað að spara við sig drykkjuna. Það munu vera ákveðin lögmál þar á milli og enginn vafi að þessi till. er meira eða minna út í bláinn. Annað dæmi um þessa tillögugerð þm., sem hann flytur hér fyrir hönd Alþfl., er till. hans um hækkun á tekjuskatti félaga. Hann hafði mörg stór orð um það áðan, að við Alþb.-menn vildum greinilega hlífa félögunum, en þeir Alþfl.-menn vildu bæta þar 850 millj. kr. við. Það vantar ekki að þeir eru róttækir í stjórnarandstöðunni, Alþfl.-menn. En auðvitað er það ekki aðalspurningin í þessu sambandi, hvaða áætlunartala er sett inn í fjárlagafrv. Auðvitað er það aðalatriðið, hvernig menn ætla að ná þessum auknu tekjum. Talan í fjárlagafrv. er ósköp einfaldlega fengin frá Þjóðhagsstofnun sem áætlar að fyrirliggjandi frv., sem miðað er við 65% tekjuskatt félaga, skili þessum 10 þús. millj. Ef Alþfl. ætlar að ná þarna 850 millj. kr. til viðbótar, þá verður hann að sjálfsögðu að gera till. um að hækka tekjuskatt félaganna eða með einhverjum hætti að ná þessum viðbótartekjum í ríkissjóð. En ég hef ekki orðið var við að þeir kratar flyttu till. af því tagi. Þvert á móti hafa þeir flutt hér till, um talsverða tekjuskattslækkun. Ég á varla von á að hv. þm. hugsi sér það, að þeir, sem reka fyrirtæki sín í eigin nafni, borgi lægri tekjuskatt en hinir, sem reka fyrirtæki í félagsformi. Að sjálfsögðu er náið samræmi milli þeirrar tillögugerðar sem við höfum haft uppi um tekjuskatt einstaklinga í rekstri annars vegar og tekjuskatt félaga hins vegar. Með þessari tillögugerð Alþfl. yrði þarna bersýnilega mikið bil, þar sem talsvert miklu óhagstæðara yrði að reka fyrirtæki í félagsformi. Ég held að útilokað sé að ætla þeim Alþfl.mönnum að valda hér slíku ósamræmi sem hlyti að vera fólgið í því, að félagsprósentan væri miklu hærri en einstaklingsprósentan. Og ég held að þetta sýni það, að hér er Alþfl. ekki að koma með till. um raunverulega útgjaldalækkun eða tekjuhækkun. Hann er bara einfaldlega að búa til gat, hann er að búa til óraunsæja áætlun sem ekki mundi standast í raun, heldur koma fram sem rekstrarhalli í árslok. Það gildir sem sagt nákvæmlega það sama í báðum þessum tilvikum. Þarna er verið að búa til gat í frv., vísvitandi gat. Nokkuð svipað stendur á um till. þeirra Alþfl.-manna um að óviss útgjöld frv. verði verulega lækkuð, eða um 500 milljarða kr. Það er nákvæmlega sama till., að stefna í meiri óvissu með tekjuafganginn, því að það segir sig nokkuð sjálft að þessi tala, óviss útgjöld, er einmitt ættuð til þess að koma í veg fyrir það að verulegur rekstrarhalli myndist. Þetta er að vísu ekki eina aðferðin sem beitt er í því skyni, eins og kunnugt er, en með því að lækka tölur af þessu tagi er bersýnilega verið að gera frv. óraunhæfara en ella þyrfti að vera. Ég vil nú ekki láta sömu orð fylgja þeirri till. krata að lækka útflutningsbætur, því að það hefur verið hugsjónamál þeirra um margra ára skeið að útflutningsbætur verði verulega lækkaðar. Hér er gerð till. um að útflutningsbætur verði lækkaðar úr 10% í 9% af söluverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. En ég minni bara á það, að ekki er nóg með að þetta sé harla köld kveðja í garð bændastéttarinnar í kjölfar þeirra harðinda sem hún hefur orðið að þola á seinasta ári, heldur er þetta einfaldlega till. sem enginn annar flokkur er reiðubúinn til að standa að með þeim Alþfl.mönnum. Þeir geta veifað till. af þessu tagi í fullu trausti þess, að hún verður aldrei framkvæmd. Þeir munu ekki fá nokkurn annan aðila til að styðja sig í að framkvæma slíka tillögu. Í tillögugerð hv. þm. Eiðs Guðnasonar er gert ráð fyrir því, að framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna verði verulega lækkuð, eða um rúma 2 milljarða kr., 2 milljarða 120 millj. kr. Ég held að það sé út af fyrir sig vel skiljanlegt, að menn láti sér detta í hug að Lánasjóður ísl. námsmanna geti komist af með minni fjármuni en sjóðnum eru ætlaðir í þessu frv., því að óneitanlega hafa framlög til þessa sjóðs hækkað gífurlega á seinustu tveimur árum. Í aths. við fjárlagafrv. hef ég einmitt vakið athygli á því, að þessi framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna hafa vaxið úr 2235 millj. kr. í fjárlögum seinasta árs í 5395 millj., og þó á eftir að telja lántökuna, sem vex úr 1100 millj. í 1700 millj. Þetta eru ískyggilegar upphæðir og ótrúlegar í augum þeirra sem lítið þekkja til. En þó ber þess að gæta, að vonandi gera sér flestir grein fyrir því, að lán til einstakra námsmanna eru ekki fyrirhuguð hærri en þau hafa áður verið. Gert er ráð fyrir að lán til námsmanna verði hlutfallslega nákvæmlega þau sömu og þau hafa verið um mörg undanfarin ár og miðist við 85% af áætlaðri umframfjárþörf, þegar fullt tillit hefur verið tekið til tekna námsmannsins. Tekjurnar eru allar dregnar frá og námsmanninum ekki ætluð meiri þurftarlaun en verkamanni á lægsta taxta. Skýringin á því, að upphæðin hefur vaxið svo gífurlega, er hins vegar einfaldlega sú, að verðbólga hefur verið mikil, gengisbreytingar talsverðar og fjárlagaupphæðin fyrir 1979 er áætluð á haustmánuðum 1978, en við erum núna komin fram á vormánuði 1980, og enginn vafi er á því, að hér er um miklu raunhæfari tölu að ræða en áætluð var í fjárlögum 1979, enda kom í ljós að þá þurfti að bæta talsverðu fé við. Það er illt að þurfa að bæta við fé til slíkra hluta sem þessara í árslok vegna vanáætlunar, vegna þess að slíkt veldur rekstrarhalla eða á sinn þátt í að rekstrarhalli skapist. Það, sem gert hefur verið í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna, er ósköp einfaldlega það, að reynt hefur verið að áætla af fyllsta raunsæi, kannske í fyrsta sinn í mörg ár, hvað sjóðurinn raunverulega þarf, þannig að ekki þurfi að bæta við síðar á árinu. Önnur skýring á því, að þessi upphæð hefur vaxið svo gífurlega sem raun ber vitni, er greinilega sú, að þegar lánin frá Lánasjóði ísl. námsmanna voru fyrst verðtryggð, sem gerðist fyrir fjórum árum, þóttu þessi lán frekar óhagstæð. Þau voru óhagstæðari en mörg önnur lán sem fáanleg voru á lánamarkaðnum, t.d. bankalán. Þessi lán eru að vísu ekki með vöxtum, en þau eru verðtryggð. Og það var greinilegt, að námsmenn voru frekar hikandi og tregir að taka þessi lán. En eftir að vextir hafa hækkað svo feiknarlega sem raun ber vitni og vaxtaaukalán eru nú þau lán sem menn eiga kannske einna helst aðgang að, þá virðast viðhorf námsmanna gagnvart þessum sjóði og gagnvart þessum lánum hafa breyst mjög verulega og þeir eru farnir að taka þessi lán í miklu, miklu ríkari mæli en áður var. Það verður feiknarleg fjölgun lántakenda á hverju misseri. Og það er fyrst og fremst þetta, sem veldur þessari gífurlegu aukningu á lánsfjárþörf sjóðsins. Þetta eru hins vegar verðtryggð lán. Það má velta því fyrir sér, hvort ekki sé þörf á því að hraða endurgreiðslum til sjóðsins, og í till., sem ég flutti hér á Alþ. í fyrravor í frv.-formi um þennan sjóð, var einmitt gert ráð fyrir því, að endurgreiðslum til sjóðsins yrði verulega hraðað og að þeir, sem hafa miklar tekjur að námi loknu, greiði meira og örar til sjóðsins en verið hefur. Það er afar brýnt að þetta mál verði afgreitt með einum eða öðrum hætti af Alþ., að endurgreiðslur til sjóðsins verði endurskoðaðar. En ég tel ekkert tilefni til þess, eins og nú stendur á, að lækka lánaprósentuna verulega frá því sem verið hefur um mörg undanfarin ár. Ég get upplýst það hér, að fljótt á litið virðist Alþfl. gera till. um það nú við 2. umr. fjárlaga, að lánaprósentan til íslenskra námsmanna verði lækkuð úr 85% niður í 58%. Ég held ég megi segja að hún hafi ekki á þessum áratug verið svo lág sem Alþfl. gerir nú till. um. Þetta er hressileg kveðja í garð námsmanna og ég vænti þess sannarlega að þeir taki vel eftir henni. Ég er sannfærður um það, að ef Alþfl. væru nú í stjórn og væri að setja fram till, sem væru alvörutillögur, þá hefði hann ekki sett fram þessa till., hvorki þessa né hinar sem ég hef nú nefnt, því þær eru allar óraunhæfar og verða að flokkast undir sýndarmennsku. Friðrik Sophusson vék að því hér áðan, að lítt væri skiljanlegt að áformað væri að selja flugvél hjá Landhelgisgæslunni og gert ráð fyrir að andvirði flugvélarinnar kæmi inn sem reiðufé í ríkissjóð í kjörfar þess að vélin væri seld. Ég vil upplýsa þennan leyndardóm fyrir hv. þm. Það er einfaldlega gert ráð fyrir að þessi vél verði seld fyrir allnokkuð hærri fjárhæð en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þær upplýsingar, sem við höfum fengið í hendur, eru þær, að hugsanlegt sé að það verð, sem fáist fyrir vélina, sé milli 500 og 600 millj. og sé því fullkomlega raunhæft að gera ráð fyrir að 350 millj. verði greiddar út. Hv. þm. Friðrik Sophusson spurði hvernig á því stæði, að skipið Árvakur væri á rekstrarfjármagnslista Landhelgisgæslunnar. Það er rétt, sem greinilega fólst í orðum þm., að þetta skip var á sínum tíma keypt fyrir vita- og hafnamálastjórn. Ríkissjóður á hins vegar skipið og hefur látið Landhelgisgæsluna reka það. Það hefur því verið skráð í þessu frv. og fyrri frv. á reikningi Landhelgisgæslunnar, því að það er hún sem rekur skipið. Þegar skipið verður selt er gert ráð fyrir að andvirðið renni í Landhelgissjóð, sem er auðvitað í reynd fyrst og fremst angi af ríkissjóði. Það hefur verið nokkuð kvartað yfir því hér í kvöld, að lánsfjáráætlun skuli ekki liggja fyrir. Vissulega hefði verið heppilegra að lánsfjáráætlun hefði legið fyrir um leið og fjárlagafrv. var lagt fram. En því er til að svara, að það hefur einfaldlega ekki gefist tóm til þess að vinna að hvoru tveggja á sama tíma, fjárlagafrv. og lánsfjáráætluninni. Þegar ég kom í fjmrn. voru þar fyrir hendi ákaflega ófullkomin drög að lánsfjáráætlun. Bersýnilegt var, að efni hennar þurfti að endurskoða frá grunni, og allar tölur í henni algjörlega óraunhæfar. Undanfarnar vikur hefur farið fram efnissöfnun, en það verður að segjast alveg eins og er, að nægar upplýsingar eru enn ekki fyrir hendi til þess að unnt sé að setja lánsfjáráætlun saman og leggja hana fyrir þingið. Hins vegar höfum við stefnt að því seinustu dagana að reyna að leggja fram upplýsingar um þann hluta lánsfjáráætlunar, sem snertir A- og B- hluta fjárlaga, strax eftir næstu helgi. Ég vænti þess, að þá verði jafnframt hægt að veita upplýsingar um áform fjárfestingarlánasjóða og um fyrirhugaða útvegun lánsfjár til þeirra. En því er alls ekki að leyna, að það skortir upplýsingar um marga þætti lánsfjáráætlunar, t.d. um fyrirtæki sem rekin eru með eignaraðild ríkisins. Þar á ég t.d. við Landsvirkjun, Áburðarverksmiðjuna, Þörungavinnsluna og önnur slík fyrirtæki. Það skortir enn upplýsingar til þess að hægt sé að taka endanlegar ákvarðanir um hve miklar framkvæmdir þessi fyrirtæki ráðist í og hve mikils lánsfjár verði aflað til þeirra. Það skortir líka upplýsingar um það, hver verði fyrirhuguð lántaka atvinnufyrirtækja, þ. á m. eins mjög stórs fyrirtækis, þar sem er Járnblendiverksmiðjan. Staðreyndin er sú, að framkvæmdaáform þessara aðila eru mjög mikil að vöxtum. Framkvæmdaáform Landsvirkjunar eru upp á 32 milljarða, og af þeirri fjárhæð er gert ráð fyrir að taka þurfi að láni 30 milljarða. Framkvæmdaáform Járnblendiverksmiðjunnar eru upp á 10 milljarða og gert ráð fyrir að það verði allt tekið að láni. Aðrar raforkuframkvæmdir og framkvæmdir sveitarfélaga eru áætlaðar í kringum 24 milljarða, og eru það að verulegu leyti raforkuframkvæmdir. Hitaveituframkvæmdir eða áform á því sviði eru upp á 25 milljarða. Hér stefnir greinilega í of miklar erlendar lántökur, og það er talsvert verk sem liggur því að baki að átta sig á hvað sé hægt að takmarka af þessu og hvað sé óhjákvæmileg nauðsyn og verði að hafa forgang. Ég tel að ef framkvæmdaáform Landsvirkjunar og Járnblendiverksmiðjunnar - sem samanlagt eru með erlendar lántökur upp á 40 milljarða, bara þessi tvö fyrirtæki - verða óbreytt, þá horfi nokkuð ískyggilega með erlendar lántökur á þessu ári, það geti ekki farið hjá því. En auðvitað er óhjákvæmilegt að skoða það vandlega, hvort ekki er hægt að fresta einhverjum af þessum áformum til næsta árs, þannig að erlend lántaka á þessu ári fari ekki úr hófi fram. Ég hef sagt hér og ítreka það, að við erum að vinna að lánsfjáráætlun af fullum krafti og gerum ráð fyrir að geta gefið upplýsingar um þann hluta hennar sem snýr að A- og B-hluta fjárlaganna, strax eftir næstu helgi. En ég geri mér ekki vonir um það, að nægilega ljóst liggi fyrir um þessar miklu orkuframkvæmdir, áður en Alþ. fer í páskaleyfi, til þess að hægt sé að taka þar endanlegar ákvarðanir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða hér frekar um fjárlagafrv. að sinni, en ítreka þakkir mínar til fjvn.



Herra forseti. Ég átti ekki von á því að hæstv. fjmrh. hagaði orðum sínum á þann veg, að það gæfi tilefni til andsvara, en ýmislegt af því, sem hann sagði, verður þess valdandi að ég finn mig knúinn til að segja fáein orð. Og vilji hann halda þessum umræðum áfram eitthvað fram eftir, þá er sjálfsagt að verða við því. Hæstv. fjmrh. sagði að þær till. Alþfl. til breytinga á fjárlagafrv., sem ég gerði grein fyrir í dag, væru hreinar málamyndatillögur. Það fór reyndar, að mér fannst, ekki afar mikið fyrir rökstuðningi við þá fullyrðingu. Jú, hann minntist á tekjur Áfengisverslunarinnar og áætlun um hvernig hagnaður þess fyrirtækis mundi þróast. Í þessum till. er gert ráð fyrir að menn verji svipuðum hluta af launum sínum til viðskipta við þetta fyrirtæki og verið hefur fram til þessa. Ráðh. ræddi sérstaklega um tekjuskatta af félögum. Ég benti á í dag, að frv. hans gerir ráð fyrir að tekjuskattur félaga nemi 10 milljörðum kr., en í fjárlagafrv. Alþfl. var reiknað með 10.8 milljörðum kr. Það getur svo sem verið afsakanlegt, að ráðh. hafi ekki lesið eigið frv. nægilega vel. A.m.k. benti ýmislegt af því, sem hann sagði áðan, til þess að hann hafi ekki lesið það sem stendur á bls. 176 í aths. við þetta frv. og ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að hafa hér yfir, það eru fáar línur. Það stendur: „Er hér reiknað með að álagður tekjuskattur félaga 1980 verði 10.8 milljarðar og að innheimta skattsins nemi 10 milljörðum kr. að innheimtu eftirstöðva meðtalinni.“ Síðar segir hér: „Áhersla skal á það lögð, að þær áætlanir, sem hér hefur verið getið um tekju- og eignarskatta, eru ekki reistar á grunni nýju skattalaganna; hér er um að ræða viðmiðunartölur gerðar á grundvelli eldri laga og í þeim felst því ekki mat á álagningarreglum hinna nýju laga.“ Ég hygg að ráðh. hefði hagað orðum sínum svolítið á annan veg áðan ef hann hefði verið búinn að kynna sér þetta.

Það held ég ekki.

Nei, það er þá mál ráðh. hvort hann tekur tillit til þess sem stendur í eigin frv. hans eða ekki. Hæstv. fjmrh. vék að Lánasjóði ísl. námsmanna og þeim miklu hækkunum sem þar eru ráðgerðar. Till. Alþfl. gera ráð fyrir að ráðstöfunarfé þessa sjóðs aukist jafnt og verðlag hækkar milli ára. Hins vegar skil ég vel erfiða aðstöðu hæstv. núv. fjmrh., sem í sínu fyrra embætti sem menntmrh. lofaði námsmönnum heldur miklu og er nú að standa við það sem fjmrh. Það er að sínu leyti virðingarvert. Hins vegar held ég að flestir hljóti að vera um það sammála, að þessi hækkun er úr böndum, er úr samræmi við allar aðrar tölur í þessu frv., og ég hygg að þetta séu hlutir sem verði að segja og verði að viðurkenna. Það verður að hafa það, þótt sumum námsmönnum falli það miður. Eins og ég sagði í dag og endurtek gjarnan þurfa námsmenn vissulega stuðning. En ég held að það þurfi ekki allir námsmenn allan þann stuðning sem þarna er gert ráð fyrir. Þar að auki verður að gera þá kröfu, að þessi lán séu innheimt og þau séu greidd, og að þau séu greidd til baka í jafnstórum krónum og krónurnar voru sem fengnar voru að láni. Í þessum till., sem hæstv. ráðh. kallaði málamyndatillögur, sýndartillögur og sitthvað fleira, er till. um 4 milljarða kr. til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Einhverra hluta vegna valdi ráðh. þann kostinn að minnast ekki á hana. Þó var í þeim fjárlagafrv., sem lágu fyrir þegar hann settist í stól fjmrh., ætlað að verja til þessara hluta 2.3 milljörðum kr., en sú upphæð hefur verið tekin og til annars notuð. Það er ekkert um það vitað enn, hver afstaða hæstv. ráðh. og ríkisstj. er í rauninni til þessa máls, þar sem því hefur verið vísað út í óvissuna - til óvissrar framtíðar þegar einhvern tíma á að ákveða einhvers konar orkuskatt. En um það er allt óljóst. Auðvitað er það svo, að við Alþfl.-menn getum verið til viðræðu um ýmsar lagfæringar á þessum till. Það er alveg sjálfsagt að ræða það. En í heild stefna þær í rétta átt. Þær stefna til þess að lækka tekjuskatt á almennum launatekjum. Þær stefna til sparnaðar á landbúnaðarliðunum. Þær stefna til lækkunar á þessum lánasjóðslið, sem ég tel of háan og fleiri hafa orðið til að taka undir hér. Og þær stefna til aðhalds í ríkisbúskapnum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð hér öllu fleiri, en minni á - og vona að við því verði orðið, eins og ráðh. gaf raunar nokkurt fyrirheit um - að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að meginatriði lánsfjáráætlunar liggi ljós fyrir, ekki aðeins að því er varðar A-hluta og B-hluta fjárlaga, heldur og fleira, því þar er miklu fleira sem kemur til. Nauðsyn er að þetta liggi ljóst fyrir, ef takast á að afgreiða hér fjárlög fyrir páska.