Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf frá utanríkisráðuneytinu um frestun á því að skrifleg svör berist við fyrirspurnum, annars vegar á þskj. 923, um nefndir, ráð, verkefnisstjórnir og starfshópa, og hins vegar á þskj. 938, um verktakasamninga, báðar frá Vigdísi Hauksdóttur. Þar sem ekki hefur tekist að afla nauðsynlegra gagna til að veita fullnægjandi svör við þessum fyrirspurnum fara ráðuneytin þess á leit að fá frest til 1. mars nk. til að svara þeim.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Óskað hefur verið eftir því að greiða atkvæði um þá tillögu og fer sú atkvæðagreiðsla fram kl. 15.30 í dag.

Til svara eru atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Á opnum fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar í morgun kom fram hjá seðlabankastjóra Íslands að viðskiptamódel Íbúðalánasjóðs fái ekki staðist. Ég benti á það árið 2004 þegar þetta var tekið upp og varaði við því sem mundi gerast ef raunvextir á markaði færu niður í 2%. Þá var mér sagt að það mundi ekki gerast eða ólíklega. Nú hefur það gerst að raunvextir eru komnir undir 2% á markaði og Íbúðalánasjóður er í miklum vanda. Ég vil spyrja atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hvernig við getum brugðist við þessum vanda Íbúðalánasjóðs sem lánar mikið til íbúðakaupa o.s.frv. Einnig kom fram á fundinum að virkni stýrivaxta hjá Seðlabankanum er margþætt. Í fyrsta lagi auka þeir vexti á krónueign útlendinga hér á landi, svokallaða snjóhengju. Það veldur því að útlendingar geta fyrir bragðið flutt út meira af gjaldeyri sem þýðir að gengi krónunnar veikist meira en ella sem aftur veldur verðbólgu en það er öndvert við þau áhrif sem menn ætla að ná fram. Að auki var talað um að verðtryggðu lánin væru að sjálfsögðu að mestu leyti ónæm fyrir stýrivaxtahækkunum Seðlabankans. Þau einu áhrif sem okkur var sagt frá var að þetta hefði áhrif á innstæður sem hafa minnkað verulega mikið, hættulega mikið að mínu mati, en Seðlabankinn virðist líta á það sem árangur stefnu sinnar að innlán heimila í landinu og innlán almennt minnki vegna þeirra háu stýrivaxta sem við höfum í dag. Er hæstv. ráðherra sammála því að þetta eigi að vera áhrif stýrivaxta?

Frú forseti. Það er ekki illa meint en ég hlýt að minna hv. þingmann á að ég er ekki velferðarráðherra og fer ekki með málefni Íbúðalánasjóðs og ég er ekki lengur fjármálaráðherra og ekki heldur efnahags- og viðskiptaráðherra. Hv. þingmaður spyr mig því í sjálfu sér um mál sem, að mér sýnist, heyrir að engu leyti beint undir starfssvið mitt núna í ríkisstjórn. Ég get hins vegar svarað því almennt að það er mitt viðhorf að augljóslega hafi verið gerð mikil mistök í meðförum á Íbúðalánasjóði - var það ekki á árinu 2002 eða svo sem breytingarnar voru gerðar - sem valda því að Íbúðalánasjóður er óvarinn fyrir uppgreiðslu og það er veruleg uppgreiðsluáhætta vegna þess að menn geta greitt upp lánin en fjármögnun Íbúðalánasjóðs á hina hliðina er ekki með sambærilegum hætti uppgreiðanleg eftir að úrdrætti húsnæðisbréfanna var hætt. Það er ósköp einfaldlega áhætta sem við þekkjum og vitum af og það eru mistök sem liggja í fortíðinni að svona var gengið frá málum Íbúðalánasjóðs. Þetta hefur verið í mikilli skoðun. Greiningarfyrirtæki vann úttekt á Íbúðalánasjóði og síðan hefur sérstök nefnd haldið áfram skoðun á málefnum sjóðsins. Varðandi virkni stýrivaxtanna þá held ég að við þekkjum það alveg að hin umfangsmikla verðtrygging í landinu hefur þar áhrif. Ekki er þar með sagt að Seðlabankinn hafi ekki fleiri tæki en stýrivextina. Hann getur reynt að þrengja vaxtaganginn og hann getur beitt samblöndu af vaxtaákvörðunum á innlánum og bindiskyldu þannig að það hafi meiri áhrif en ella. Það snýst ekki bara um stýrivextina sjálfa. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum lága vexti og ég gleðst yfir því að vextir lækka en það þyrfti helst að gagnast þeim sem eru þá að taka lán eða bera skuldir. Vandi okkar í dag er sá að þó að markaðurinn í sjálfu sér hafi lækkað vexti, vegna þess að hér er mikið af fjármagni á lausu og læst inni í hagkerfinu, þá nýtist það ekki með sama hætti á hinum endanum. Hvort Seðlabankinn getur að einhverju leyti stuðlað að þeirri þróun, það væri fróðlegt að eiga orðaskipti um það við sérfróða aðila eins og hv. þingmann.

Frú forseti. Varðandi það undir hvaða ráðherra þetta heyrir þá skiptir það verulegu máli fyrir atvinnuvegina og fyrir nýsköpun hvernig vaxtastig í landinu þróast og hvernig stór hluti af lánamarkaðnum, eins og Íbúðalánasjóður er, vinnur. Ef hann lendir í miklum vanda þá þýðir það ekkert annað en aukna skattheimtu og getur skaðað allt atvinnulífið. Varðandi virkni stýrivaxta þá hefur það heldur betur áhrif á atvinnuvegi landsins ef gengið er að óþörfu að lækka vegna ákvörðunar Seðlabankans, ef þeir virka þannig að útlendingar geta flutt út meiri vexti af sínu sparifé, sem þeir eiga hérna, þá hefur það náttúrlega heilmikil áhrif á atvinnulífið. Ég tel hins vegar að hæstv. ráðherra þurfi að hafa skoðun á því hvernig eigi að leysa vanda Íbúðalánasjóðs en ekki vísa því til annarra.

Frú forseti. Ég hef að sjálfsögðu ýmsar skoðanir á því, ég fylgist með og á fulltrúa í þeirri vinnu sem stendur yfir varðandi málefni Íbúðalánasjóðs. Nú í lok árs voru settir til hans fjármunir til að styrkja eiginfjárgrunninn en við vitum að horfurnar eru ekki bjartar hvað það varðar að Íbúðalánasjóður verði að öllu leyti sjálfbær og má búast við frekari afskriftaþörf á komandi árum. Það er þessi uppgreiðsluáhætta sem við þekkjum og blasir við um mistök sem liggja í fortíðinni. Aðrir verða að axla ábyrgð á því að hafa staðið þannig að málum á sínum tíma. Það heyrir undir aðra en þann sem hér talar að minnsta kosti. En ég er sammála hv. þingmanni um að við erum að tala hér um mjög stóra og afdrifaríka hluti sem hafa mikil áhrif á samkeppnisskilyrði og starfsumhverfi bæði atvinnulífs og heimila í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að það sem Ísland þurfi séu lágir vextir, það kæmi sér mjög vel fyrir okkur, bæði vegna þess að það mun væntanlega örva fjárfestingu og eftirspurn í hagkerfinu. En það er líka þáttur sem við þurfum að hyggja að, það mikla fé sem er á fóðrum inni í hagkerfinu og vaxtastigið er stór breyta í sambandi við það hvaða ávöxtun er á því fjármagni á meðan það er hér.

Virðulegi forseti. Á fundi sem ég var á í Reykjanesbæ á fimmtudaginn, sem framsóknarmenn héldu, meðal annars um verðtrygginguna og skuldamál heimila, kom fram sá gríðarlegi vandi sem er fyrir hendi á Suðurnesjunum vegna langtímaatvinnuleysis og fjölda uppboðsbeiðna og þar er fólk að missa húsnæði sitt í stórum stíl. Nú var ekki mikið um gleðiefni á landsfundum Vinstri grænna eða Sjálfstæðisflokksins um helgina til handa þeim sem eru að missa eignir sínar og því ætla ég ekki að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé með í smíðum eða í undirbúningi í ráðuneytinu að skoða hvort hægt sé að koma til móts við þá aðila sem eru að tapa húseignum sínum, meðal annars vegna þess að svo gæti farið að verðtryggingin verði dæmd ólögmæt. Þá gæti komið upp svipuð staða og var þegar menn voru að tapa húseignum sínum vegna gengistryggðra lána sem síðan voru dæmd ólögmæt og vandræðagangur sem af því hlaust. Þá var um það rætt hér hvort hægt væri að fresta gjaldþrotabeiðnum og aðfararbeiðnum sýslumanna þar til niðurstaða fengist í það mál. Hér gætum við meðal annars verið að tala um flýtimeðferðir en hér er líka frumvarp, flutt af fjórum hv. þingmönnum, sem hefur reyndar ekki fengið náð hér í þingsalnum, þar sem meðal annars er verið að tala um að breyta lögum um nauðungarsölu, gjaldþrotaskipti og meðferð einkamála þar sem hægt er að leita til dómstóla til að fá frestun á uppboðum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé í sínu ráðuneyti að vinna að einhverjum ráðum sem mundu hjálpa fólki sem er að missa húseignir sínar þessa dagana.

Hæstv. forseti. Ég held að þessi mál hljóti öll að vera til skoðunar öllum stundum, hvernig við getum komið til móts við það fólk og þær fjölskyldur sem eiga í vanda vegna mikilla skulda og eru að missa eignir sínar af þeim sökum. Ekki eru neinar ákveðnar aðgerðir á vinnsluborðinu hvað það snertir núna. Hins vegar höfum við verið með á vinnuborði ríkisstjórnarinnar leiðir til að létta skuldavandanum og verið að líta til ýmissa þátta hvað það snertir. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það í þessum sal að engar almennar patentlausnir eru á þeim málum en ég vil taka undir með hv. þingmanni að ef við getum sameinast eða fundið leiðir til að létta á vanda þeirra sem í hlut eiga þá er ég og mitt ráðuneyti opið fyrir slíku. Ég auglýsi eftir því að fá slíkar hugmyndir upp á borðið. Við erum stöðugt með þessi mál í skoðun og endurskoðun og ég held að það eigi við um þingheim allan. Þetta er ekki flokkspólitískt mál í því tilliti heldur þverpólitískt og ég lýsi því einfaldlega yfir að við erum opin fyrir öllum góðum hugmyndum hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Það eru þrjár tillögur í frumvarpi á þskj. 115 í máli 115 þar sem fyrsti flutningsmaður er Magnús M. Norðdahl. Ég er heldur enginn sérfræðingur á þessu sviði og er því að leita eftir því hvort hæstv. ráðherra sé að vinna að einhverjum slíkum málum. Ég held að 600–700 húseignir á Suðurnesjum hafi nú komist í eigu Íbúðalánasjóðs og stefnir í að verði mun fleiri fyrir utan húseignir sem aðrar fjármálastofnanir eiga. Ástandið er grafalvarlegt og það er þungt andrúmsloft á fundum um þau efni á svæðum þar sem slíkt ástand er og alvaran gríðarleg. Þess vegna ítreka ég spurningu mína: Kemur til greina að ráðherrann skoði þetta? Önnur ábending sem kom fram var hvort það væri hægt að skoða eitthvað í verklagsreglum sýslumanna gagnvart aðfararlögum, hvort það hefði verið til skoðunar 

Hæstv. forseti. Ég ítreka að við erum opin fyrir öllum góðum hugmyndum og ég auglýsi eftir víðtæku, þverpólitísku samstarfi um þessi efni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tölum skýrt þegar við erum á annað borð að tefla fram lausnum vegna þess að gylliboðin hjálpa engum og gera ekkert annað en að grafa undan trúverðugleikanum. Ég ítreka að ég er opinn fyrir öllum góðum hugmyndum og er að sjálfsögðu tilbúinn, eins og ég tel okkur öll vera, að horfa til raunhæfra lausna. En þá þurfa þær líka að vera það og við eigum ekki að segja eitt né neitt annað en það sem við ætlum raunverulega að fylgja eftir. Ég er tilbúinn að skoða allar góðar hugmyndir hvað þetta snertir.

Virðulegur forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. innanríkisráðherra, svohljóðandi: Hver er afstaða hæstv. ráðherra til nýrrar stefnu eða ályktunar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Evrópumálum?

Hæstv. forseti. Ég er sammála grunnstefinu sem fram kemur í ályktun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Landsfundurinn ítrekaði fyrri afstöðu sína um andstöðu gegn Evrópusambandinu, um að hagsmunum Íslands sé ekki best borgið með inngöngu í það. Því er ég hjartanlega sammála og að því leyti er ég á einu máli með og fagna þeirri afstöðu landsfundar VG. 
            

Virðulegur forseti. Fyrir hálfu ári, í lok ágúst sl., skrifaði hæstv. ráðherra á bloggsíðu sína, ogmundur.is, með leyfi forseta: „Samfylkingin hafnaði því í aðdraganda stjórnarmyndunar að spyrja þjóðina hvort hún vildi sækja um aðild. En réttur þjóðarinnar verður ekki af henni tekinn endalaust, ekki síst þegar aðstæður breytast. Það stóð aldrei til að draga viðræður á langinn þar til ESB og sambandssinnar hér á landi finna heppilegri tímapunkt en nú er í augsýn til að ljúka málinu. Samkvæmt skoðanakönnunum er yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga andvígur því að ganga í ESB. Það er ekkert undarlegt því Evrópa logar. Að sjálfsögðu á þjóðin rétt á því að vera spurð hvort hún vilji inn í eldhafið. Það verður að gerast áður en þetta kjörtímabil er úti. Þá verða kaflaskil.“ Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hefur breyst?

Hæstv. forseti. Ekkert. Ég er enn á þessu máli.

Forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um Evrópusambandsmál. Hún er á svipuðum nótum og fyrirspurnin hér á undan til hæstv. innanríkisráðherra. Okkur er mörgum í fersku minni dagurinn fyrir kjördag fyrir síðustu kosningar þegar hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra kom í fjölmiðla og sagði að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á hans vakt. Þetta var í ríkissjónvarpinu þar sem spurningu var beint til hans um þetta málefni. Á landsfundi Vinstri grænna um helgina var greinilega nokkuð tekist á og að lokum fór það svo að með naumum meiri hluta var samþykkt að halda ESB-ferlinu áfram á næsta kjörtímabili og felld tillaga þess efnis að þjóðin yrði spurð um hvort ESB-viðræðurnar skyldu halda áfram. Sumir hafa talað um að með þessu hafi VG í raun tekið upp stefnu Samfylkingar í Evrópumálum, þ.e. að staðfesta í stefnu sinni að flokkurinn ætli á næsta kjörtímabili að vera stuðningsflokkur Samfylkingarinnar í þessu eina máli flokksins. Þetta er athyglisvert í ljósi þess meðal annars að allar kannanir hafa í mjög langan tíma sýnt mikla andstöðu við Evrópusambandsaðild og einnig að allar kannanir sem hafa birst síðustu mánuði sýna að meiri hluti þjóðarinnar vill hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það vakti líka athygli að  Mig langar að spyrja hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hvort hann sé sammála nýkjörnum formanni Vinstri grænna eða nýkjörnum varaformanni Vinstri grænna í þessu stóra og mikilvæga máli.

Frú forseti. Það er ekki stórbrotið, finnst mér, að rótast í því og draga fram ágreining milli manna í öðrum flokkum. Ég man ekki til þess að við höfum til dæmis sérstaklega farið í svona lotur eftir landsfund Framsóknarflokksins eða -  Ályktanir landsfunda eru ályktanir landsfunda og þar er stefnan mótuð. Ég get hins vegar upplýst það, af því að það snýr að mér sjálfum, að ég greiddi atkvæði með sama hætti og núverandi formaður flokksins í þessari atkvæðagreiðslu á fundinum og varð sem sagt undir. Ég studdi þá tillögu sem fékk aðeins minna fylgi, en ég virði að sjálfsögðu og vinn samkvæmt niðurstöðu landsfundarins. Ég hygg reyndar að minni munur sé á þessu tvennu en menn hafa blásið út í umræðunni. Andstaðan við aðild að Evrópusambandinu er áréttuð og um það er full samstaða í okkar röðum. Það er stefna flokksins þó að einstöku menn hafi eins og gengur mismunandi skoðanir í því. Síðan er í þeirri tillögu sem var samþykkt alveg ljóst að þessu ferli eru sett mjög skýr mörk, t.d. að innan árs verði komin niðurstaða og/eða þá að leitað verði til þjóðarinnar 

Forseti biður þingmenn um að gæta orða sinna í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Bara til þess að upplýsa hæstv. ráðherra vil ég nefna að það var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á flokksþingi Framsóknarflokksins að hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið.  Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að hann hefði stutt þá tillögu að þjóðin yrði spurð og orðið undir í atkvæðagreiðslu á landsþinginu. Ég hef lesið ályktunina og ráðherrann heldur hér fram að þetta þýði ekki að það verði haldið á málinu með sama hætti og gert hefur verið. Ályktunin eins og samþykkt var í þessu máli ber það með sér að það á 

Frú forseti. Hv. þingmaður taldi sér fært að vera með mér í flokki í ein tvö ár eftir þessar kosningar og styðja ríkisstjórn sem við studdum saman í einhver ár. Hann hefur þá býsna hörð orð uppi núna um sjálfan sig meðal annarra  Frú forseti. Ég ætla ekki að taka mikinn þátt í þessum leik, ég ræð mínum orðum sjálfur. Niðurstaða landsfundarins er skýr, talar fyrir sig, en að sjálfsögðu er í henni svigrúm til að meta framhald málsins og það gerum við þá með hefðbundnum hætti, ræðum það í okkar flokksstofnunum og vinnum úr þessari niðurstöðu landsfundarins eins og öðrum.

Hæstv. forseti. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hefur haft það til siðs í þinginu á þessu kjörtímabili að siða okkur aðeins til og segja okkur hvað má og hvað má ekki. Nú má maður víst ekki spyrja út í stefnumál flokkanna sem mótuð eru á landsfundum en gott og vel, yfirheyrslan mun halda áfram. Fyrir dyrum stendur það stóra verkefni að semja um kaup og kjör á næstu mánuðum og ég hef þá skoðun að til þess að auka lífskjör fólksins í landinu og til að auka það sem heimilin í landinu hafa milli handanna í hverjum mánuði sé affarasælast fyrir okkur að auka verðmætasköpun. Það kom fram í Silfri Egils í gær hjá Svavari Gestssyni sem sat umræddan landsfund Vinstri grænna um helgina að það þýddi ekkert að bíða eftir því að verðmætasköpun ykist vegna þess að það mundi taka fjögur til fimm ár. Er hæstv. ráðherra sammála því mati þessa ágæta landsfundarfulltrúa Vinstri grænna að núverandi ríkisstjórn hafi komið hlutunum fyrir með þeim hætti að atvinnulífið muni ekki ná sér á strik fyrr en eftir fjögur til fimm ár þannig að verðmætasköpun í landinu geti aukist? Er þetta sameiginleg skoðun þessara tveggja ágætu vinstri grænna og hvaða skoðun hefur ráðherrann á því? Ef leiðin er ekki að auka verðmætasköpun, hvernig á þá að vera hægt að standa við þær yfirlýsingar sem varaþingmaður Vinstri grænna gaf í Silfrinu fyrir viku um að hér bæri einfaldlega að fara í það að hækka laun? Hvernig á að fara í það stóra verkefni ef það á ekki jafnframt að auka verðmætasköpun í landinu? Ég minni á að af þeirri áætlun um ríkisfjármálin sem hefur verið lögð fram af þessari ríkisstjórn er ljóst að núverandi ríkisstjórn telur ekkert svigrúm til að auka ríkisútgjöld samkvæmt fjárlagarammanum sem gefinn var til 2016.

Frú forseti. Ég heyrði ekki þessi tilvitnuðu ummæli og ég leyfi mér að efast um að þetta sé sanngjörn endursögn á þeim. Ég þykist þekkja þennan mann það vel að ég tel afar ólíklegt að hann hafi haldið því fram berum orðum að verðmætasköpun gæti ekkert aukist í landinu næstu fjögur, fimm árin og þýddi ekkert að bíða eftir því. Ég skal hlusta á þessi ummæli en sé hv. þingmaður að leika þann leik að endursegja þetta með vafasömum hætti er það ekki sérstaklega rismikið. Við erum að sjálfsögðu öll sammála um að það sé mikilvægt að auka verðmætasköpun í landinu. Það er ævintýralegt að stilla þessu þannig upp að sumir vilji það og aðrir ekki. Ég þekki engan sem ekki vill að Ísland blómgist, að hér sé verðmætasköpun og hagvöxtur, að störfum fjölgi o.s.frv. Við skiljum öll og vitum og þekkjum mikilvægi þess fyrir okkur til að ná okkur upp úr hruninu. Sérstaklega þeir sem bera ábyrgð á hruninu ættu náttúrlega að vera sér vel meðvitaðir um að við munum aldrei ráða við allar þær skuldir sem hlóðust á okkur, ríkissjóð og landið, nema að við höfum verðmæti til að borga þær til baka með. Verðmætasköpunin er að aukast. Við getum verið þeirrar skoðunar að það væri æskilegt að batinn væri enn kraftmeiri en við skulum að minnsta kosti vera ánægð með það sem það er, að við erum að fara inn í þriðja árið í röð með 2–2,5% hagvexti sem er með því mesta sem við sjáum í þróuðum hagkerfum, því miður, vegna þess að ástandið annars staðar er svo dapurlegt. Hagvöxturinn hér hjá okkur og batinn væri án nokkurs minnsta vafa kraftmeiri ef efnahagsástandið væri ekki svona bágborið í Evrópu. Útflutnings- og samkeppnisgreinarnar hafa almennt staðið sig vel. Raunhagkerfið íslenska er að sækja í sig veðrið. Ýmsar nýjar vaxtargreinar leggja mikið af mörkum. Tækni- og þekkingargreinar og skapandi greinar, nýsköpun, eru að örvast eins og við sjáum á því að endurgreiðslur á rannsóknar- og þróunarkostnaði hjá nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum vaxa núna um hundruð milljóna króna á milli ára í fjárlögum sem eru ávísun á aukna verðmætasköpun og aukinn kraft inn í framtíðina. Við erum að styðja við bakið á þessari nýsköpun. 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra deilir því sjónarmiði með mér að það sé gott að auka hér verðmætasköpun. Ég var farin að hafa áhyggjur af því hvert Vinstri hreyfingin – grænt framboð stefndi. Ég vonast til að núverandi nýkjörin forusta deili þessari skoðun með hæstv. ráðherra. Mig langar jafnframt að spyrja ráðherrann, vegna þess að hann svaraði ekki spurningu minni um launahækkanirnar sem fulltrúi Vinstri grænna taldi að rétt væri að ráðast í fyrir viku í sama þætti sem ég vísa hér til: Stendur þá núna fyrir dyrum að fara í að hækka laun allra opinberra starfsmanna?

Frú forseti. Að sjálfsögðu viljum við öll að við getum bætt hér lífskjörin. Það er mjög mikilvægt mál og það var grunntónninn á okkar landsþingi. Við þurfum að sjálfsögðu markvisst að reyna að bæta kjörin, sérstaklega hjá tekjulægri hópunum. Við þurfum að útrýma kynbundnum launamun og við þurfum að gera betur, sérstaklega við fjölmennar kvennastéttir í umönnunargeiranum og víðar. Það á að vera forgangsmálefni. Vandinn er hins vegar sá að á sama tíma og margar útflutnings- og samkeppnisgreinarnar mundu óumdeilanlega ráða jafnvel við hærri laun en þær greiða í dag er innlendi geirinn og auðvitað hið opinbera í þröngri stöðu. Við þekkjum afkomu ríkis og sveitarfélaga, skuldirnar sem hlóðust á þessa aðila eftir hrunið og þá erfiðu glímu sem bæði ríkið og sveitarfélögin hafa staðið í við að reyna að ná endum saman á nýjan leik og koma sér í sjálfbæran rekstur. Það er sem betur fer að takast, a.m.k. hjá ríkinu og mörgum sveitarfélaganna þó að önnur eigi dálítið í land, sérstaklega hvað skuldahliðina varðar. Þau eru skuldsett langt yfir þau viðmiðunarmörk  
            

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um stöðu aðalvarðstjóra á lögreglustöðinni á Höfn í Hornafirði. Við þekkjum öll þann niðurskurð sem löggæslan á landinu hefur þurft að sæta á undanförnum árum. Nú hafa jafnframt staðið fyrir dyrum á undanförnum árum miklar skipulagsbreytingar innan lögreglunnar og niðurstaða er hugsanlega í vændum. Ráðherra innanríkismála hefur nokkrum sinnum reynt að leggja fram frumvörp sem ekki hafa fengist afgreidd í gegnum þingið og á meðan bíður fólk sem starfar hjá þessum embættum og veit ekki - Forseti. Ég heyri varla í sjálfri mér hér.

Ég heyri í þér.

Gott að utanríkisráðherra heyrir í mér hátt og skýrt. Fólk sem starfar hjá þessum embættum bíður og veit ekki hvert embættin eru að þróast. Það er ekki nógu gott að menn séu hér í lausu lofti og þess vegna beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Hvenær stendur til að auglýsa lausa til umsóknar stöðu aðalvarðstjóra hjá lögreglunni á Höfn í Hornafirði?

Hæstv. forseti. Í ljósi niðurskurðar á fjárveitingum til embættis sýslumannsins á Eskifirði og hagræðingar í rekstri stofnunarinnar hefur sýslumaðurinn á Eskifirði gert tillögu að nýju skipuriti lögreglunnar á Eskifirði á þann veg að í stöðu aðalvarðstjóra á Höfn verði ráðinn varðstjóri. Ástæða þessa er betri nýting fjármuna, auk þess sem ekki er talin þörf á stöðugildi aðalvarðstjóra á Höfn. Skipuritið bíður afgreiðslu í ráðuneytinu og verður staðan ekki auglýst fyrr en skipuritið hefur verið samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og þar með að vekja athygli á bágri stöðu löggæslunnar sem við erum að verða vitni að, ekki bara á Hornafirði, þó að þetta dæmi sé ágætt til að benda á það, heldur víðar. Það er algjörlega nauðsynlegt að hæstv. ríkisstjórn átti sig á því að hér þarf að forgangsraða fjármunum með öðrum hætti. Það er ótækt og sérstaklega á stöðum eins og Höfn í Hornafirði sem eiginlega má segja að sé hin eyjan í Suðurkjördæmi. Það er langt á milli staða og það verður að tryggja þar grunnþjónustuna, að hún sé á staðnum, og þar er löggæslan engin undantekning þannig að ég hvet hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn til dáða í þessum efnum, að fara að forgangsraða betur fjármunum skattborgaranna.

Frú forseti. Ég held einmitt að að þessi fyrirspurn undirstriki þá miklu erfiðleika sem lögreglan almennt er í á landinu og ekki síst á landsbyggðinni. Ég er ásamt fleirum hér inni fulltrúi í nefnd á vegum innanríkisráðuneytisins sem er að fara yfir stöðu löggæslunnar í landinu og það eru vægast sagt sjokkerandi upplýsingar sem við fáum fram á þeim nefndarfundum. Við munum vonandi skila skýrslu til þingsins í lok vikunnar eða upphafi þeirrar næstu og þá óska ég eftir því, ekki síst í ljósi mikilvægis löggæslunnar og þess að við sameinumst um að styrkja lögregluna vítt og breitt um landið, óháð því í hvaða flokki við erum, að hún fái svigrúm og pláss í dagskrá þingsins því að málið sem varðar stöðu lögreglunnar er hrópandi, ekki síst á landsbyggðinni. Við verðum að taka á þessu og ég vonast til þess að við náum þannig þverpólitískri samstöðu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir að það er alveg gríðarlega mikilvægt að líta núna til lögreglumála. Það er mest vöntun á landsbyggðinni og á næsta kjörtímabili verður forgangsatriði númer eitt að vera að styrkja sérstaklega landsbyggðina. Þetta segi ég þó að ég sé þingmaður á höfuðborgarsvæðinu, landsbyggðin er númer eitt og höfuðborgarsvæðið númer tvö í þessu sambandi. Ég er einnig í þeirri nefnd sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir minntist á. Núna er verið að vinna eftir þingsályktun um gerð löggæsluáætlunar sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson var flutningsmaður að. Það er mjög mikilvægt, af því að við erum nú á lokasprettinum að klára þá skýrslu sem við munum leggja til hæstv. ráðherra, að þingið nái að ræða hana áður en þessu kjörtímabili er lokið þannig að það sé alveg ljóst hvað stjórnmálaflokkarnir leggja sameiginlega áherslu á í löggæslumálum á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem hafa blandað sér í umræðuna um þessi mikilvægu mál. Ég fagna því ef skýrslan sem komst til tals er tilbúin og vonast til þess að hún fái pláss í þinginu og fái góða umræðu hið fyrsta þannig að við náum, af því að nú eru bara átta þingdagar eftir af þessu kjörtímabili, að ræða þetta og koma því á hreint hver forgangsatriðin eiga að vera gagnvart löggæslunni. Að mínu mati hefur verið gengið of hart fram í niðurskurði á þessu sviði. Varðandi þessa fyrirspurn og þá stöðu á Hornafirði sem hér er rætt um hefur þessi tillaga að skipulagsbreytingu beðið í talsverðan tíma eftir afgreiðslu í ráðuneytinu. Ég óska eftir skýrari svörum um það hvenær svara sé að vænta. Við getum deilt um það hvort skipulagsbreytingin sé góð eða ekki, en það gengur auðvitað ekki að á meðan menn geta ekki komist að niðurstöðu um hvað þeir eigi að gera gangi færri lögreglumenn vaktir þar eystra. Ég hef áhyggjur ef menn þora ekki eða vilja ekki taka ákvarðanir um þetta fljótt og vel. Ég hef þá skoðun að það þurfi að efla löggæsluna, sérstaklega á landsbyggðinni.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst ekki um að færri lögreglumenn komi til með að ganga vaktir.

Það er núna …

Þetta snýst um það eitt hvort aðalvarðstjóri skuli verða varðstjóri í nýrri stöðu sem verður auglýst. Þetta snýst bara um það, þetta snýst ekki um að skerða þjónustuna við íbúana á svæðinu á nokkurn hátt. Þetta snýst einvörðungu um það hvort aðalvarðstjórastaðan verði að varðstjórastöðu, ekki neitt annað. Þessi tillaga sýslumannsins á Eskifirði er komin til vegna þess að við höfum skorið niður við lögregluna. Samkvæmt skýrslu sem við höfum gert opinbera á vegum innanríkisráðuneytisins er niðurskurðurinn við lögregluna mjög mikill. Lögreglan hefur sætt niðurskurði eins og aðrar stofnanir sem heyra undir okkar ráðuneyti upp á 20–25% að raungildi frá 2009. Það eru um 2,8 milljarðar á ári. Það eru verulegar upphæðir. Og þá er spurningin þessi: Hvernig viljum við taka á þessu? Við ræddum þetta við gerð síðustu fjárlaga. Sjálfstæðisflokkurinn sagði þá að hann vildi ekki auka útgjöld ríkisins. Það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn sagði. Og ég hlakka til að taka þessa umræðu, ekki síst við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þegar við ræðum þá forgangsröðun hvar Sjálfstæðisflokkurinn vill skera niður. Ég er á þeirri skoðun, og minn flokkur mjög afdráttarlaust, að við eigum að auka framlög til löggæslunnar og reyna að vinda ofan af þeim niðurskurði sem hefur orðið á undanliðnum árum. Ég hlakka til  Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í málflutningi sínum. Það er Sjálfstæðisflokkurinn ekki.

Frú forseti. Ég fagnaði því sérstaklega sem kom fram í máli forseta fyrir helgi, að rætt yrði ákveðið mál sem er á dagskrá næsta fundar, um forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu. Nú heyri ég á göngunum um eitthvert samkomulag við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð sem er eitthvað óróleg út af því máli, en ég vek sérstaklega athygli á því að helstu mótbárur Vinstri grænna í því að taka þetta mál á dagskrá voru þær að hæstv. innanríkisráðherra væri ekki á staðnum. Nú ber svo vel í veiði að hann er á staðnum og þess vegna mætti halda að við gætum rætt þetta mál. Ég vil gjarnan fá upplýst hvort við munum ekki örugglega fá tækifæri, eins og hæstv. forseti ákvað hér fyrir helgi, til að ræða þetta mikilvæga mál, ekki síst í ljósi þess að hæstv. innanríkisráðherra er nú mættur í þingið.

Forseti bendir á að mál það sem hér var til umræðu er á dagskrá næsta fundar. Forseti hafði hugsað sér að klára þennan fund áður en umræða hæfist um næsta fund.

Hæstv. forseti. Í allsherjarnefnd þingsins er frumvarp frá mér sem innanríkisráðherra, stjórnarfrumvarp frá ríkisstjórninni, um forvirkar rannsóknarheimildir sem er ekki komið út úr nefndinni. Nefndin hefur heykst á að setja það inn í þingsalinn. Hins vegar er hingað komið frumvarp sem hefur áður komið fram á fundum, þingsályktunartillaga þar sem þeirri tillögu er beint til innanríkisráðuneytisins að taka þessi mál til skoðunar og smíða frumvarp á grundvelli þeirrar skoðunar. Það frumvarp liggur núna inni í allsherjarnefnd. Nefndin heykist á því að setja það út og það er fráleitt að taka aðra þingsályktunartillöguna til umfjöllunar án þess að hitt málið komi einnig til umræðu í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Þetta eru miklar fréttir fyrir mig. Ég taldi ástæðuna fyrir því að þetta mál væri tekið út af dagskrá þá að þingflokkur Vinstri grænna þyrfti eitthvað að skoða málin betur en ekki vegna þess að hæstv. ráðherra væri ósáttur við það með hvaða hætti nefndin tekur mál út og í hvaða röð það er gert. Þá er það kannski bara upplýst hér með að það er innanríkisráðherra sem beitir sér gegn því að Alþingi sjálft ráði sinni dagskrá, að þingnefndirnar sýni sjálfstæði í störfum. Við það geri ég miklar athugasemdir, frú forseti.

Forseti bendir á að viðkomandi mál er á dagskrá næsta fundar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti minnir á að þetta mál sé á dagskrá næsta fundar og ég vil í ljósi orða hæstv. ráðherra, þar sem mér fannst hann taka sér dagskrárvald í þinginu sem vonandi er ekki réttur skilningur minn, spyrja hæstv. forseta: Verður ekki dagskrá næsta fundar látin halda sér? Getum við ekki átt von á því, af því að þingmenn þurfa að undirbúa sig fyrir umræðuna, er það ekki algerlega ljóst, getur frú forseti fullvissað mig um að þetta mál komi hér til umræðu þrátt fyrir mjög skrýtnar yfirlýsingar hæstv. innanríkisráðherra?

Frú forseti. Hvers konar endemis vitleysa er það í máli hæstv. ráðherra að ekki sé hægt að afgreiða og taka þetta mál til umfjöllunar því að annað mál frá ráðherra er til umfjöllunar í nefndinni? Við höfum dæmi fyrr á þessu þingi um að ekki mátti afgreiða frumvarp okkar sjálfstæðismanna frá umhverfisnefnd samhliða rammaáætlunarþingsályktunartillögu frá hæstv. ráðherra. Það er alveg hægt að gera þetta svona og það er meiri hluti nefndarinnar sem stendur að þessu. Ekki síst vek ég athygli hæstv. ráðherra á því að tveir þingmenn frá Vinstri grænum eru á nefndarálitinu, svona til íhugunar fyrir hæstv. ráðherra. Það er greinilegt að þetta vekur einhverjar tilfinningar og menn eru ekki sammála um þetta mál innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það leiðir til þess að við fáum ekki að taka til umfjöllunar í þinginu mál sem er afar mikilvægt til að efla bæði almenna löggæslu og rannsóknarheimildir í landinu. Ég vek athygli á því að þetta er þingsályktunartillaga sem snýst um að ráðherra semji frumvarp og þá hefur þingið enn þá tækifæri til að fara 

Hæstv. forseti. Nú getur háttað svo til að mál sem sett eru á dagskrá þingsins séu ekki tekin fyrir af einhverjum sökum. Fyrir því geta verið margvíslegar ástæður. Ég vildi hins vegar taka fram að ég held að það sé ekki tilefni til að taka mál af dagskrá að hæstv. ráðherra viðkomandi málaflokks sé ósáttur við efnislega niðurstöðu þeirrar nefndar sem um málið hefur fjallað í þinginu. Það kemur auðvitað fyrir að málum sé hnikað til en ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um að afgreiðsla hv. allsherjarnefndar á þessum tveimur málum, þ.e. annars vegar að afgreiða þessa þingsályktunartillögu á hennar forsendum og hins vegar að afgreiða ekki frumvarp hæstv. ráðherra á þeim forsendum sem hann leggur upp, felur í sér mjög skýran vilja af hálfu þeirrar nefndar. 

Virðulegur forseti. Ég ákvað að blanda mér í þetta mál af því að hæstv. innanríkisráðherra gerði það. Ég er ekki alveg sátt við hvernig það var gert. Þessi þingsályktunartillaga um forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu sem ég er fyrsti flutningsmaður að gengur út á að veita lögreglu á Íslandi sambærilegar heimildir og lögreglan á Norðurlöndum hefur og víðast hvar annars staðar í Evrópu. Þetta er í annað skipti sem málið kemst út úr nefnd og það er góður meiri hluti í nefndinni fyrir málinu. Það eru líka fyrirvarar, það ber að halda því til haga, en málið er sem sagt komið út úr nefndinni. Þetta mál er alls ekki, eins og hæstv. ráðherra ýjar hér að, sama málið og hann er sjálfur með í nefndinni. Það gengur allt of skammt og er um annað. Það er ekki hægt að blanda því máli inn í þetta mál. Ef Alþingi Íslendinga ætlar að standa undir nafni á það að klára þessa þingsályktunartillögu með atkvæðagreiðslu og ná fram meiri hlutanum. Þá fer innanríkisráðuneytið í að vinna löggjöfina og við afgreiðum svo vonandi seinna sambærilegar heimildir og lögreglan hefur annars staðar.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að hæstv. forseti minni hæstv. ráðherra á hans eigin orð fyrir nokkrum mínútum þar sem hann svaraði fyrirspurn minni og hvatti menn til að vera samkvæmir sjálfum sér. Hæstv. ráðherra sagði við það tilefni að löggæslan og umræða um löggæslumálin væri mikilvæg og við þyrftum að ræða hana hér. Þess vegna skil ég ekki að nokkrum mínútum síðar birtist okkur nánast algerlega grímulaust andlit ráðherrans þar sem hann krefst þess að mál fari af dagskrá þar sem hann er ekki sáttur við að þingmenn komi sér saman um það þvert á flokka, meira að segja þingmenn úr hans flokki, að koma með mál hér í gegn er varðar löggæsluna, mál sem felur ráðuneytinu að smíða frumvarp. Hvar stendur Alþingi og hvert er hlutverk þess ef ráðherrarnir geta grímulaust komið hingað  
            

Frú forseti. Hér kemur hæstv. ráðherra, þ.e. framkvæmdarvaldið, og gerir athugasemd við það hvernig nefndir þingsins, þ.e. löggjafarvaldið, vinna. Hann notar meira að segja orðalagið að nefndin „heykist á“ því að taka málið út. Ég geri miklar athugasemdir við þetta. Fyrst ég er að tala um þetta á annað borð, frú forseti, vil ég minna á að fyrir atvinnuveganefnd liggur fullbúið frumvarp frá mér um eignarhald á kvóta og hefur legið lengi. Samt er verið að ræða hér í þingsal um eignarhald á kvóta frá öðrum aðila.

Frú forseti. Það er ekki svo einfalt að atkvæðagreiðsla eigi bara að fara fram í þessu máli, umræðan skiptir líka máli. Það skiptir máli að mál fái að koma hingað til efnislegrar umræðu. Fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs óskaði ég eftir því á miðvikudaginn að umrætt mál yrði tekið af dagskrá og umræðunni frestað. Hvers vegna? Vegna þess að hvorugur fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem var á nefndarálitinu með fyrirvara var í húsi og gat þess vegna ekki tekið þátt í umræðunni. Það sem meira var, hæstv. ráðherra var erlendis og gat heldur ekki tekið þátt í umræðunni en hafði óskað eftir að gera það. Þetta eru málefnalegar ástæður sem óskað var eftir að teknar yrðu til greina og ég bendi á að þessu nefndaráliti var dreift deginum áður en það kom á dagskrá óforvarandis og hafði ekki verið haft samráð um dagskrá við þingflokksformenn. 

Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur að ég sé að reyna að taka mér í hendur dagskrárvald enda veit ég að hæstv. núverandi forseti þingsins mundi aldrei láta það henda að framkvæmdarvaldið gerði slíkt. Ég er heldur ekki að krefjast þess að eitt mál eða annað verði tekið út af dagskrá. Ég er einfaldlega að segja að ef málið á að fara á dagskrá er eðlilegt að það mál sem þetta tiltekna þingmál vísar til og liggur í allsherjarnefnd komi jafnframt til umræðu. Í þessari þingsályktunartillögu er framkvæmdarvaldið hvatt til að vinna tiltekna vinnu og smíða frumvarp á grundvelli hennar. Það frumvarp liggur núna fyrir, hefur verið flutt á Alþingi og liggur í allsherjarnefnd. Allsherjarnefnd heykist hins vegar á því, og ég endurtek það orðalag, að afgreiða það út úr nefndinni en ætlar að reyna að þröngva þessu niður. Þetta er mjög stórt mál.  
            

Forseti minnir á ræðutímann og biður þingmenn um að virða hann.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að hér eru mjög undarlegir hlutir að gerast. Hér kemur hæstv. innanríkisráðherra sem er að öllu jöfnu talsmaður lýðræðisástarinnar, talsmaður þess að Alþingi eigi að vera sjálfstætt, talsmaður þess að við eigum að virða lýðræðislegar niðurstöður. Núna segir hann: Meiri hluti nefndarinnar heykist á einhverju máli. Já, það er nefnilega það. Meirihlutavilji nefndarinnar er ekki sá sami og ráðherrans og þá má ekki ræða hér mál. Hv. formaður þingflokks Vinstri grænna segir: Það er svo stuttur fyrirvari og fólk var fjarverandi. Ég hef séð þá sem eru á nefndarálitinu í þinghúsinu í dag. Ég sé að hæstv. innanríkisráðherra er hér og ef hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ætlar að nota það sem afsökun að ekki sé hægt að ræða mál með dags fyrirvara ætti hún aðeins  
            

Frú forseti. Það er alger óþarfi að æsa sig svona yfir þessu. Það sem gerðist hér á miðvikudaginn var að ég gerði eðlilega, efnislega og málefnalega athugasemd við dagskrá.  Við erum ekki að biðjast undan þessari umræðu, langt í frá, en við viljum fá að taka þátt í henni. Það er málið. 

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemdir við þær breytingar sem forseti gerði á dagskránni í dag með því að taka þetta mál af dagskrá. Ég gerði reyndar athugasemdir við það á þingflokksformannafundi fyrr í dag. Á sama hátt og ég get tekið undir að það var eðlilegt að fresta umræðu um málið í síðustu viku þegar hæstv. innanríkisráðherra var ekki viðstaddur og fresta því til dagsins í dag þegar hæstv. innanríkisráðherra er viðstaddur er jafneðlilegt að málið fái þá að klárast í umræðunni í dag í þingsal, fá ólík sjónarmið upp á borðið til að geta síðan farið í atkvæðagreiðslu um málið. Ef það er ekki meiri hluti fyrir því í þinginu fer það ekki lengra. Það er ekki flóknara en það. Þá kemur bara hinn lýðræðislegi meiri hluti í ljós en það er gott að fá umræðuna um þetta, það er mjög mikilvægt að fá hana fram því að ég held, frú forseti, að hún sé sveipuð ansi 

Virðulegur forseti. Kveikjan að þessum fyrirspurnum er heimsókn í Endurhæfingu – þekkingarsetur í Kópavogi og kynning á því afar sérstæða starfi sem þar fer fram. Í gildi er þverfagleg þjónusta, valdeflandi og skjólstæðingamiðuð, sem lögð er til grundvallar í starfi með fötluðum börnum. Við tímamót unglings- og fullorðinsára verður ákveðið rof í þjónustu og síðan við flutning úr foreldrahúsum en þá hafa þessir einstaklingar ekki eingöngu misst stuðning velferðarkerfisins sem þeir nutu sem börn heldur einnig þekkingu og stuðning foreldra og fjölskyldu ásamt ýmsum réttindum. Það er ljóst að við tekur óviss þjónusta á vegum hins opinbera og í raun mætti segja að núverandi skipulag fyrir þennan hóp stuðli að fötlun, færniskerðingu og félagslegri einangrun. Á þessum tímamótum í lífi þess sem býr við fjölþættar skerðingar er notkun hjálpartækja einnig í uppnámi því að jafnt þessir einstaklingar sem og starfsfólk sem aðstoðar þá telja að þeir hafi ekki aðgang að nauðsynlegum hjálpartækjum. Það mætti halda að reglugerð um úthlutun hjálpartækja til fullorðins einstaklings sem býr á sambýli við fjölþættar skerðingar feli í sér mismunun á grundvelli aldurs og búsetu. Virðulegur forseti. Í ljósi þessa vil ég spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga: Telur ráðherra að á tímamótum unglings- og fullorðinsára þeirra sem búa við fjölþættar skerðingar og við flutning þeirra úr heimahúsum njóti þeir viðeigandi þjónustu og stuðnings velferðarkerfisins? Í öðru lagi: Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða reglugerðir um hjálpartæki með tilliti til jafnræðisreglu þar sem fram hefur komið að aðgengi að stoð- og hjálpartækjum auki sjálfstæði og þátttöku einstaklinga? Virðulegur forseti. Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort hann telji þörf á heildstæðu mati á þjálfun og hæfingu þessa hóps sem og skipulagi þjónustunnar þvert á stofnanir og kerfi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um sértæka þjálfun, hæfingu og lífsgæði einstaklinga sem eru með fjölþættar skerðingar og flóknar þarfir. Í fyrsta lagi spyr hv. þingmaður: Telur ráðherra að þeir sem eru með fjölþættar skerðingar og flóknar þarfir njóti viðeigandi þjónustu og stuðnings velferðarkerfisins? Og spyr þá sérstaklega um á mótum unglings- og fullorðinsára, t.d. við flutning úr heimahúsum. Ég skil efni spurningarinnar þannig að átt sé við þá sem eru með fjölþættar skerðingar eða þarfir. Sértæk þjónusta við þann hóp fellur því undir lög um málefni fatlaðs fólks nr. 59/1992, með síðari breytingum. Í lögunum er með skýrum hætti kveðið á um markmið, skipulag og hlutverk ríkis og sveitarfélaga í þjónustu við fatlað fólk, bæði börn og fullorðna. Rík áhersla er þar lögð á jafnrétti fatlaðs fólks til jafns við ófatlaða. Auk þess er kveðið á um að tekið sé mið af þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem íslensk stjórnvöld hafa gengist undir, einkum samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ekki hafa verið sett skýr viðmið um hvaða þjónusta sé viðeigandi fyrir einstaklinga eða hópa með svipaðar stuðningsþarfir. Ástæða þess er að slíkt getur reynst afar erfitt vegna þess hve þarfir einstaklinga eru misjafnar og því þarf að miða þjónustuna við þarfir hvers og eins. Mat á þörfum einstaklinga fyrir þjónustu hefur verið framkvæmt með ýmsum hætti en áhersla hefur verið á áreiðanleika, réttmæti og jafnræði á grundvelli aðferða sem eru viðurkenndar á alþjóðlega vísu. Því til viðbótar hefur verið lögð áhersla á að mat á þörfum sé samræmt á landsvísu. Loks er gert ráð fyrir því að mat á stuðningsþörf sé unnið í samtali við notanda og/eða eftir atvikum við aðra þá sem til hans þekkja og veita honum þjónustu. Á grundvelli niðurstöðu þess mats hvílir sú skylda á félagsþjónustu sveitarfélaga að veita grunnþjónustu og frekari þjónustu samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og lögum um málefni fatlaðs fólks. Auk þess gilda að sjálfsögðu önnur almenn lög um þjónustu við þennan hóp. Benda má á að heildstæð nálgun í þjónustu liggur að baki allri framkvæmd. Einkum er horft til þjónustu á heimilum fatlaðs fólks og ýmiss konar virkniúrræða á dagtíma auk þjónustu á skólatíma og í frístundum. Í reglugerð um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu, nr. 1054/2010, voru tekin mikilvæg skref í þá átt að tryggja ákveðna meðferð umsókna í þjónustu á heimilum fatlaðs fólks þegar það óskar eftir þjónustu þegar 18 ára aldri er náð. Í reglugerðinni er þess sérstaklega getið að mið skuli tekið af óskum, aðstæðum og þörf viðkomandi einstaklinga fyrir þjónustu. Jafnframt skuli þjónustan vera einstaklingsbundin, heildstæð og sveigjanleg og hafa það markmið að efla vald fólks yfir aðstæðum sínum og lífi. Í reglugerðinni er lýst ákveðnu verklagi sem felur það meðal annars í sér að sveitarfélag þar sem umsækjandi á lögheimili skuli undirbúa þjónustu við viðkomandi innan ákveðins tímaramma. Loks er gert ráð fyrir því að notandi þjónustunnar geti gert samninga eða að unnin verði einstaklingsbundin þjónustuáætlun með honum sem tryggir ábyrgð sveitarfélags eða annarra þjónustustofnana á framkvæmdinni. Á grundvelli þessa er því mat mitt að almennt séu þau úrræði til staðar sem bjóða upp á að viðkomandi þjónusta sé veitt þótt enn skorti upp á að þjónustukerfin vinni nægjanlega vel saman og með nægjanlega skilvirkum hætti í þágu notenda. Önnur spurningin var: Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða reglugerðir um hjálpartæki með tilliti til jafnræðisreglu þar sem fram hefur komið að aðgengi að stoð- og hjálpartækjum eykur sjálfstæði og þátttöku einstaklinga? Hjálpartæki auðvelda fólki með skerta hreyfigetu, eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda, athafnir daglegs lífs og auka lífsgæði einstaklinga sem þurfa á hjálpartækjum að halda. Náið er fylgst með nýjungum á þessu sviði og reglur um styrki vegna hjálpartækja eru endurskoðaðar reglulega og þeim breytt ef ástæða þykir til, að teknu tilliti til fjárveitinga á fjárlögum hverju sinni. Þegar reglur eru settar um styrki til hjálpartækja er þess gætt að samræmi sé haft á milli hópa sem þurfa á hjálpartækjunum að halda. Það má segja að þrátt fyrir að við höfum búið við þessar erfiðu aðstæður í fjármálum hefur hjálpartækjaþjónustan ekki verið skorin eins mikið niður og ýmis önnur þjónusta. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: Telur ráðherra þörf á heildstæðu mati á þjálfun og hæfingu þessa hóps sem og skipulagðri þjónustu þvert á stofnanir og kerfi? Það má kannski svara þessu með einu einföldu jái því að í fyrrgreindri reglugerð um þjónustu við fatlað fólk á heimilum er gert ráð fyrir því að notandi eigi rétt á að gerð sé einstaklingsbundin þjónustuáætlun í hans þágu. Slík áætlun felur í sér skýr markmið sem vinna skal að með því að veita stuðning og samhæfa úrræði mismunandi þjónustuaðila, þar á meðal félagsþjónustu, heilbrigðisþjónustu og annarra aðila svo sem á sviði menntunar, atvinnu og tómstunda. Þjónustuáætlun lýsir því hver ber ábyrgð á því að tilteknum verkþáttum í áætluninni sé framfylgt ásamt upplýsingum um þann tíma sem einstökum stuðningsþáttum er ætlað. Forsenda þess að hægt sé að gera þjónustuáætlun  Hæstv. forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari að mestu fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Mér barst nýlega ábending frá föður tveggja fatlaðra barna varðandi lög nr. 22/2006, um greiðslur til alvarlega langveikra og fatlaðra barna. Ég ætla að inna ráðherra eftir því hvort það geti staðist sem kemur fram í ábendingu frá þessum föður. Hann dregur fram að þegar lögin voru sett kom meðal annars fram að greiða ætti til slíkra fjölskyldna samkvæmt heildarmati, mati á heildaraðstæðum, ekki einungis eftir sjúkdómsgreiningu vegna þess að sjúkdómar geta komið mismunandi illa niður á börnum og fólki almennt. Það ætti sem sagt að fara fram heildstætt mat. Þessi faðir vill meina að slíkt mat fari ekki fram samkvæmt upplýsingum frá Sjúkratryggingum heldur sé sjúkdómsgreiningin bara skoðuð, ekki þetta heildstæða mat, samlegðaráhrif vegna tveggja fatlaðra barna o.s.frv., og taldi reyndar að fram hefði komið að um 30% foreldra sem eru heimavinnandi vegna veikinda  Ég vil inna ráðherrann eftir þessu, 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma fram með þetta mikilvæga mál og hæstv. ráðherra fyrir að tala hér um heildstæða nálgun. Ég held nefnilega að það skipti mjög miklu máli að við lítum heildstætt á þjónustu við fatlað fólk, að við lítum á það sem mannréttindamál og að við lítum fyrst og fremst á fötlunina í tengslum við hvernig samspilið við samfélagið gengur og þar kemur náttúrlega notkun hjálpartækja inn. Þá finnst mér skipta mjög miklu máli að við höfum í huga að við erum með tilraunaverkefni í gangi með notendastýrða persónulega aðstoð sem ég held að skipti einnig miklu máli. Þá langar mig að minna á að við erum því miður ekki búin að ganga alveg nógu vel frá því hvernig atvinnumálum fatlaðs fólks verður háttað. Einnig vil ég minna á að við erum í raun og veru að vinna endurmat á stöðunni við yfirflutninginn. Það er því ýmislegt sem er verið að skoða í kerfinu. Þar á meðal er það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um. Af því að ég sit í hópi sem er að endurskoða fyrirkomulag foreldra- og umönnunargreiðslna vil ég nefna að sú endurskoðun er í gangi.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherranum svörin sem eru byggð á þeim lögum og reglugerðum sem til eru, en ég held að raunveruleiki þeirra sem búa við fjölþættar skerðingar sé töluvert annar en það sem fram kemur í lögum og reglugerðum. Ég er hér með rannsóknarritgerð sem heitir „Við gerum bara eins og við getum“ – Reynsla starfsfólks í búsetu- og hæfingarþjónustu. Þetta er ritgerð eftir Guðnýju Jónsdóttur iðjuþjálfa á Endurhæfingu – þekkingarsetri í Kópavogi. Þetta er mikil og góð bók. Hún sýnir svart á hvítu að raunveruleiki þeirra sem búa við fjölþættar skerðingar og eru 18 ára og eldri er annar en lög og reglugerðir segja til um. Ég spurði hér hæstv. ráðherra um hjálpartæki og hvort ástæða þætti til að breyta aðgengi að þeim. Hjálpartækin eru tengillinn á milli skerðingar og færni. Þau eru grunnatriðin til þess að þeir sem búa við fjölþættar skerðingar geti þjálfað sig og raunverulega lifað lífinu. Ég tel því ástæðu til, þrátt fyrir góða löggjöf og reglugerðir, að við skoðum enn frekar og tökum til endurskoðunar þjónustuna og skipulag með tilliti til þeirra þátta sem snúa að heilsu og færni og að við horfum til þeirra aðgerða sem fyrirbyggja frekari fötlun og þátta sem styðja lífsgæði og þátttöku. Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að með fjölbreyttri tækni og þróun í heilbrigðisvísindum aukast lífslíkur þeirra sem búa við fjölþættar skerðingar. Þess vegna þarf samfélagið allt að horfa til þess að auka lífsgæði þessara einstaklinga og þátttöku þeirra í samfélaginu. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu, ég held að hún sé afar mikilvæg, og þakka málshefjanda fyrir að bera þetta hér fram og þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni þó að formið sé knappt. Það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefnir hér varðandi langveik börn er nokkuð sem þarf að skoða og ég get ekki tekið afstöðu til hér. Ég tek það fram, eins og ég fór yfir í framsögu minni, að ætlast er til þess að menn vinni einmitt heildstætt mat og sveitarfélögin, heilbrigðiskerfið, félagsþjónustan og aðrir komi að því mati og leggi fram greiningu á því hver þörfin er. Það verður auðvitað að viðurkennast, eins og kom líka fram í framsögu minni, að þetta er ekki alls staðar komið í viðunandi horf um land allt þannig að við höfum verk að vinna. Við erum líka að þróa okkur áfram með notendastýrða persónulega aðstoð. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi hér Endurhæfingu – þekkingarsetur í Kópavogi sem ég var svo heppinn að fá að heimsækja fyrir helgi og var mjög hrifinn af þeirri vinnu sem þar er unnin. Þar er einmitt lögð áhersla á að hvetja alla sem vinna með viðkomandi einstaklingum til að vinna fyrirbyggjandi störf, ekki er reynt að draga þá inn á stofnanir til að leysa málið heldur auka þekkinguna í umhverfinu á grundvelli þess sem þar er byggt á. Ég tek heils hugar undir með hv. málshefjanda að það er svo brýnt að við nálgumst viðfangsefnið þannig að þessir einstaklingar fái tækifæri í nærumhverfi sínu til að þroska hæfileika sína, til að auka lífsgæði sín og taka þátt í virkni. Það verður ekki leyst inni á stofnunum eða með því að fara á ákveðna staði, það verður leyst með því að auka þekkingu allra sem koma að vinnu með viðkomandi einstaklingum, hvort sem það er fjölskyldan eða þeir þjónustuaðilar sem vinna með fatlaða einstaklinga. Takk fyrir að taka þessa umræðu upp og megi hún verða hvatning til þess að við reynum áfram að gera enn betur.