Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir að fullnaðarafgreiðslu í þessari hv. d. á þessu frv. um orlof var frestað vegna fram kominna brtt., sem ég flutti hér við 3, umr. Ég vona að hv. þm. hafi haft tíma til þess að kynna sér þessar brtt. og sjái sér fært að samþ. þær, helst allar, enda eru þessar brtt. fluttar til þess að einfalda meðferð orlofsfjár, einfalda það hlunnindakerfi sem í gangi er og mikið hefur verið deilt á. Það er einnig flutt til þess að koma á meira réttlæti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í framsögu minni fyrir þessum brtt., að samkvæmt 13. gr. frv. er mönnum bannað að nota sinn orlofstíma á þann hátt sem þeir vilja sjálfir. Þeim er bannað að vinna sér inn tekjur í sinni atvinnugrein eða skyldum atvinnugreinum ef þeir kjósa það frekar en að fara í frí. Ég sjálfur er þannig gerður að ég get alls ekki tekið frí, og ég vil ekki með lögum láta banna mér að vinna það sem ég hef valið mér sem ævistarf, bara vegna þess að ég á að vera í fríi samkv. lögum. Ýmislegt getur gert nauðsynlegt fyrir hvern einn að vinna sér inn tekjur. Það getur verið að hann þurfi að afla sér aukinna tekna vegna húsbyggingar, vegna þess að hann eigi börn í skóla eða í annan kostnað til heimilishalds, en samkvæmt þessum lögum er honum óheimilt að starfa. Ég held líka að öllum sé ljóst að það er um þessi lög eins og um mörg önnur að fólkið fer ekki eftir þeim. Ég geri ekki ráð fyrir því að framkvæmdavaldið beiti þá þeim aðferðum sem það hefur, þ.e.a.s. lögreglu, til þess að stöðva fólkið við að vinna fyrir sér í orlofstíma ef það óskar eftir því. Ef ég man rétt er það 14. gr., sem ég tel líka óeðlilega, en það er að eignaupptaka skuli eiga sér stað á orlofsfé ef þess er ekki vitjað innan 2 ára. Ég geri mér grein fyrir því að áður fyrr var þetta tímabil bara eitt ár, nú hefur það verið lengt í 2 ár, þannig að þeir, sem fjölluðu um þessar breytingar á orlofslögunum, gera sér líka ljóst að eitt ár var of stutt. Ég geri mér ljóst að 2 ár eru of stutt, bankakerfið hefur rétt til að fyrna sparifé á 15 árum, en hefur ekki notað sér þá heimild. Ég tel að þarna sé um eignaupptöku að ræða og vil því breyta til. Sem sagt, ég vona að hv. þm. hafi haft tíma til að kynna sér þessar brtt. mínar og sjái sér fært að samþ. þær.



Herra forseti. Á þskj. 565 er frv. til jarðalaga sem ég hef leyft mér að leggja fyrir þessa hv. deild. Frv. svipaðrar gerðar hefur verið lagt fyrir hv. Alþ. áður, en náði þá ekki fram að ganga, og hafa nokkrar breytingar verið gerðar á frv. síðan það var hér til meðferðar. Þetta frv. er til orðið með þeim hætti að á Búnaðarþingi árið 1971 var samþ. ályktun til stjórnar Búnaðarfélags Íslands og búnaðarmálastjóra um að hlutast til um það við landbrh. að hann skipaði n. til að endurskoða eftirtalin lög: Lög um kauprétt á jörðum, nr. 40 frá 15. apríl 1948. Ábúðarlög, nr. 36 frá 29. mars 19&1. Og í þriðja lagi lög um ættaróðul og ættarjarðir. Hlutverk þeirrar n., sem skipa átti, var að semja frv. til nýrra laga um framangreint efni eða breytingar á gildandi lögum. Tilgangur með. þessari endurskoðun var að aðstaða sveitarfélaga og einstaklinga, sem búsettir eru innan þeirra, við að ná og halda landi verði tryggð með sem bestum hætti og ábúðarlögin yrðu gerð einföld og réttlát í framkvæmd. Hinn 18. ágúst 1971 skipaði landbrh. n. til að endurskoða þessa löggjöf og voru nm. þeir Ásgeir Bjarnason, forseti Sþ., Árni Jónasson erindreki, Sveinbjörn Dagfinnsson núv. ráðuneytisstjóri. Þessi n. skilaði svo frv. því sem á sínum tíma var lagt hér fram og hefur síðan verið endurskoðað. Í það frv. til jarðalaga, sem hér liggur nú fyrir til 1. umr., er tekið saman efni sem er að finna í fernum lögum, auk þess sem í þessu frv. eru mörg nýmæli sem ekki hafa áður verið í íslenskri löggjöf. Á undanförnum árum hefur eftirspurn eftir landi til annarra nota en landbúnaðar farið stórvaxandi. Einkum hafa jarðir verið keyptar háu verði þar sem góð aðstaða er til þess að setja niður sumarbústaði eða eftirsóknarverð hlunnindi fylgja jörðum, svo sem veiði. Verð slíkra jarða er þegar orðið það hátt að sjaldnast er viðráðanlegt fyrir bændur að kaupa þær og reynist oft fullerfitt fyrir sveitarfélög þrátt fyrir það að þau eigi lögboðinn forkaupsrétt. Afleiðingin er sú að margar vildisbújarðir hafa verið skákaðar niður, en það hefur torveldað eðlilegan búrekstur á mörgum og hefur föst búseta lagst niður vegna jarðarkaupa til félagssamtaka eða manna sem hafa ekki búskap í huga. Ég vil taka það fram við þessa umr., að ég tel rétt að gefa þéttbýlisbúum og öðrum, sem sækja eftir, kost á landspildum til ræktunar og til útivistarmöguleika og til þess að reisa þar sumardvalarhús. Reynslan hefur hins vegar sýnt að brýn þörf er á að fylgjast með slíkri ráðstöfun lands og hafa áhrif á hvar og hvernig landi er ráðstafað á þann hátt. Að öðrum kosti vofir yfir stórfelld röskun á búsetu fólks á dreifbýlissvæðum umfram það sem þegar er orðið og óeðlilegar verðhækkanir. Frv. þessu ef að lögum verður, er ætlað að veita byggðarlögum aukið áhrifavald í þessum efnum og styrkja aðstöðu bænda, bændaefna og sveitarfélaga til jarðakaupa, skapa aðstöðu til að fylgjast með ráðstöfun fasteigna og fasteignaréttinda utan skipulagðra þéttbýlissvæða og hafa áhrif á verðlag þeirra. Þau ákvæði, sem eru í þessu lagafrv. og hafa með vissu hamlandi áhrif á ráðstöfun á jörðum umfram það sem verið hefur, eiga sér hliðstæður í löggjöf nágrannaþjóða okkar. Hafa verið sett lög og reglur um þetta efni í Noregi allt frá 1909 og hafa þau lög verið nýlega endurskoðuð og voru.hert mjög við þá breytingu sem var gerð á þeim lögum 1974 eða 1976. Í Svíþjóð gilda að mörgu leyti svipaðar reglur og í Noregi að því leyti, að óheimilt er að selja bújarðir og lönd án heimildar frá landbrn., og lögð er áhersla á að eignarréttarskipti eigi sér stað fyrst og fremst þannig að kaupandi jarðar muni stunda landbúnað. Danir hafa á síðustu árum endurskoðað löggjöf um bújarðir og land utan þéttbýlissvæða. M.a. hefur þar haft áhrif á dani aðild þeirra að Efnahagsbandalaginu sem þeir telja að muni hafa mjög mikil áhrif á verð á landi og eftirsókn eftir landi hjá þeim. Nýmæli í þessu frv. eru fyrst og fremst í II. kafla þess og er tilgangur með þeim að koma á fastari skipan en verið hefur um eigendaskipti og aðra ráðstöfun bújarða og lands utan þéttbýlissvæða í því skyni að hagsmuna bænda og annarra dreifbýlisbúa verði betur gætt en veríð hefur, auk þess sem með lagafrv. þessu er stigið skref í þá átt að halda landverði niðri og hindra brask með land. En til þess að slíkt verði sem mest hindrað þarf auk þess, sem mælt er fyrir í þessu frv., að setja ákvæði í skattalög um hvernig gróði, annar en sá sem fæst með eðlilegum verðlagsbreytingum, skuli skattlagður. Er þar sérstaklega átt við önnur lönd en þau sem eru til landbúnaðar ætluð. Með frv. þessu er verið að færa út í byggðarlögin visst vald, sem þau hafa alls ekki haft, til þess að hafa áhrif á hvernig landið er notað og hafa áhrif á verðlag eigna og umráða. Í frv. er gert ráð fyrir að stofna jarðanefnd og samvinna verði á milli jarðanefndar, sýslunefnda og sveitarstjórna. Hefur þetta verið í athugun. Í frv., sem lagt er fram nú, hefur þetta verið fært í það horf að gera vald sýslunefnda og samstarf við jarðanefnd þar að lútandi meira en gert var ráð fyrir í frv. upphaflega. Auk þess er svo jarðanefnd ætlað að vinna m.a. í bágu landnámsstjórnar og fá samstarf þar um í sambandi við frv. Auk þess að fylgjast með og hafa áhrif á eigendaskipti lands og verð þess mundi samkv. frv., ef að lögum yrði, verða meiri aðgát höfð en verið hefur um skiptingu jarða sem mörg dæmi eru um að hafi verið gerð án nægilegrar forsjár. Þá er gert ráð fyrir í frv. að hægt sé að sameina að nýju jarðarhluta sem skipt hefur verið út úr jörðum, og sé nú ekki rekið á þeim. Dæmi eru þess, um sameign á jörðum, þar sem einn sameigandi situr jörðina, að slíkt hafi skapað erfiðleika fyrir bóndann við rekstur og framkvæmdir á jörð. Í frv. þessu er opnuð leið úr slíkum vandræðum. Ráðh. getur heimilað honum að leysa til sín eignarhluta meðeigenda sinna samkvæmt 16. gr. þessa frv. Í III. kafla frv. þessa er fjallað um forkaupsrétt á jörðum og jarðahlutum. Um það gilda nú lög nr. 40 frá 1948. Þýðingarmikill breyting frá þeim lögum er að leiguliði öðlast fyrst eftir 10 ára búsetu forkaupsrétt á undan sveitarstjórn, en samkv. núgildandi lögum nægir 3 ára búseta til þess að leiguliði hafi forkaupsréttinn á undan sveitarstjórninni. Hér er því um verulega breytingu að ræða frá því sem gildandi lög gera ráð fyrir. Nýmæli felast í 25. gr. frv. og er hugsað til þess að seljandi og aðili, sem vill kaupa, setji ekki mjög hátt verð á eign sína í því skyni að skáka sveitarstjórn frá, en geri síðan e.t.v. kaup á annan hátt en sveitarstjórn var kynnt þegar forkaupsréttur var boðinn. Þá er frestur sá, sem sveitarstjórn hefur til þess að svara forkaupsrétti, lengdur úr 15 dögum í 4 vikur. Byggist þetta á því að nokkurn tíma getur þurft fyrir sveitarstjórn til þess að athuga kauptilboð og huga að fjármagnsútvegun og fleira vegna áformaðra kaupa. Hygg ég að rétt sé að gefa rýmri frest í þessu skyni en nú er. Í því, sem ég hef nú sagt, hef ég getið helstu atriða í þessu frv., en vil þó bæta hér við að í V. kafla frv., sem er um Jarðasjóð, er að finna verulegar breytingar frá því sem nú er í lögum um Jarðeignasjóð ríkisins. Jarðasjóður hefur nú rýmri heimildir til að kaupa jarðir en áður. M.a. hefur sjóðurinn samkv. heimild frá 1972 keypt um 20 jarðir af bændum sem ekkert annað blasti við en að yfirgefa jarðir sinar vegna fjárhagserfiðleika þrátt fyrir vilja þeirra til áframhaldandi búsetu. Herra forseti. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir þessu frv. og sé ekki ástæðu til að hafa öllu lengri framsöguræðu að þessu sinni, ekki síst þar sem þetta frv. hefur áður verið flutt hér í hv. d. þó að nokkur breyting hafi orðið á hv. þm. í deildinni. Til þess að hraða fyrir málinu vil ég fara fram á það við hv. landbn. þessarar hv. d. að hún taki upp samstarf við landbn. Nd. til þess að vinna að máli þessu, því að ósk mín er að það nái fram að ganga áður en þingi lýkur nú. Ekki síst finnst mér það mögulegt þar sem þetta mál er hér áður kunnugt og hefur verið allverulega rætt. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr, verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Út af fyrir sig er það fagnaðarefni að sjá frv. til jarðalaga aftur komið hér á dagskrá. Ég hef ekki átt þess kost að fara fyllilega yfir samanburð á því frv., sem var hér til umr. fyrir tveim árum, og því frv., sem nú liggur fyrir. Við fljóta yfirsýn sýnist mér að frv. hafi ekki tekið neinum sérstökum breytingum til batnaðar, sum atriði sýnist mér hins vegar öllu miður fara, en það kann að vera rangt og koma betur í ljós við nánari athugun. Tilgangur frv. er sá sami og var með frv., sem lagt var hér fyrir 1973–74, þ.e.a.s. að tryggja að nýting lands utan skipulagðra þéttbýlissvæða sé eðlileg og hagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði og eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi við hagsmuni sveitarfélaga og þeirra sem landbúnað stunda. Ég man eftir því að við umr. um þetta frv. þá greindi ég frá umsögn ýmissa ágætra bænda sem ég hafði sent þetta frv. Í einni umsögninni stóðu þau orð, sem mér urðu mjög hugstæð og ég tók fyllilega undir og ætla hér að hafa upp aftur, með leyfi hæstv. forseta, en þar sagði þessi bóndi svo orðrétt í niðurlagi umsagnar um það frv. „Takist að ná tilgangi þeirra,“ þ.e.a.s. jarðalaga, „með ótvíræðri lagasetningu er stórt og afdrifaríkt skref stigið til verndar tilveru og hagsæld búnaðar og landsbyggð. Það er lífsnauðsyn þjóðarinnar að útiloka peningavaldið og braskarana frá ítökum í landinu. í öllum greinum er það höfuðbölvaldurinn, þ.e.a.s. peningavaldið, en hvergi þó eins háskalegur. Mér sýnist að ef frv. þetta nær lögfestu að verulegar skorður séu við því reistar ef þeir, sem á verðinum eiga að vaka, bregðast ekki.“ Undir þessi orð þessa ágæta bónda - stórbónda - get ég fyllilega tekið. Og ég vona, að framkvæmd á þeim jarðalögum, sem við erum nú að fjalla um, ef að lögum verður, verði með þeim hætti sem hann lýsir hér. Ég hef ekki kynnt mér nákvæmlega samanburð á greinum. Ég sé að sumt hefur verið fært saman og þess vegna öllu erfiðara að átta sig á því hvaða breytingar hafa verið gerðar. Ég sé það þó auðvitað að hér er um nafnbreytingu að ræða í Il. kafla. Í staðinn fyrir „byggðaráð“, sem ég kann betur við, er talað um „jarðanefnd“. Mér sýnist að valdsvið sé nokkuð líkt. Þó mun vera um einhverja skerðingu að ræða og þá sérstaklega eru sveitarstjórnir kannske komnar öllu ákveðnari inn í þetta frv. en þær voru áður, þó að ég álíti þá að það væri alveg nægilega tryggt að sveitarstjórnirnar hefðu þarna fulla íhlutun. Það kann út af fyrir sig að vera rétt að þær hafi þarna enn aukna íhlutun. Í staðinn fyrir að ráðh. skipi formann n. án tilnefningar á hann nú að skipa formann n. úr hópi tilnefndra manna. Búnaðarsamband viðkomandi sýslu tilnefnir tvo menn í jarðanefnd í staðinn fyrir að það tilnefndi einn mann áður. Þarna kemur nú helmingaskiptareglan góða eitthvað inn í örugglega, það er ekkert út af fyrir sig við það að athuga. Ég mun kanna frekar hvort hlutverk og verkefni jarðanefndar séu mjög skert frá því sem byggðaráðin höfðu. Ég sé t.d. varðandi 8. gr. fyrra frv. hennar ekki stað í hinu nýja. Þó kann að vera að hún sé þar einhvers staðar falin inni í öðrum greinum. Það var grein sem ég taldi mjög til bóta, en hún var einmitt á þá leið að byggðaráð skuli ekki veita leyfi sitt til ráðstöfunar fasteigna, sbr. 1. málsgr. 7. gr., ef um óeðlilega ráðstöfun er að ræða miðað við almennar viðskiptavenjur, ef ætla má að ráðstöfunin sé gerð til að hafa af henni sératakan fjárhagslegan ávinning eða til að ráðstafa eigninni eða hluta af henni fljótlega aftur í hagnaðarskyni. Ég man að það var bent á að þarna gæti verið um einhverjar geðþóttaákvarðanir að ræða og ágiskun. Engu að síður held ég að þetta hafi verið töluvert nauðsynleg viðvörun varðandi ráðstöfun á jörð, og ég sakna þess að hafa ekki fundið þetta. Ég vonast til að í nefndarstarfinu finni ég grein sem eitthvað kemur inn á þetta þó að ég hafi ekki fundið hana við fljótan yfirlestur. Það er vitað mál að höfuðtilgangurinn er að koma að einhverju í veg fyrir jarðabraskið svokallaða, sem hefur auðvitað verið til mikils óhagræðis og verið höfuðbölvaldur í íslenskum landbúnaði. Kemur auðvitað fyrst og fremst niður á landbúnaðinum sem slíkum. Hér hefur verið um hryggilega þróun að ræða, um margt eðlilega í þessu verðbólguþjóðfélagi okkar. Og við þurfum svo sem ekkert að vera hissa á því þó að þessi bölvaldur teygi arma sína inn á svið landbúnaðarins eins og inn á viðskiptasviðið almennt. Það er hins vegar atvinnuveginum sem slíkum svo skaðlegt að það verður með einhverjum hætti að hindra. Mér sýnist að í mörgu sé þetta frv. þannig, eins og hið fyrra, að það geri það, hindri þetta brask, og þó ég vildi um sumt hafa kannske öllu skýrari ákvæði. Við 3. umr. þessa máls hér í Ed. á sínum tíma flutti hv. þm. Ragnar Arnalds brtt., sem samþ. var, varðandi það ef söluverð eignar væri óeðlilega hátt miðað við líklegt raunverð að áliti byggðaráðs, þá gæti forkaupsréttarhafi krafist mats á eigninni og gilti það þá sem söluverð. Um framkvæmd matsins fór eftir lögum þar um. Þá var samþ. viðbótartill. um að við matið skyldi ekki taka tillit til verðhækkana sem stöfuðu af því að skipulagt þéttbýlissvæði væri að byggjast upp í næsta nágrenni og ylli óvenjulegri eftirspurn eftir landi, heldur beri að miða við verðmæti hliðstæðra eigna þar sem þessar ástæður hafi ekki veruleg áhrif til verðhækkunar. Ég finn ekkert ákvæði í þessu nýja frv. sem kemur til móts við þessa brtt. sem samþ. var hér á sínum tíma með atkv. allra flokka hér í d. nema Sjálfstfl. Og vegna þess að hann hefur nú tekið að sér endurskoðun þessa frv., þá skil ég mætavel að sjálfstæðismenn hafi losað sig við þetta ákvæði, enda voru þeir því mjög andvígir. Þeir framsóknarmenn hafa þar sem sagt látið undan. Ég fagna því að það skuli áfram vera um það að ræða að hlutverk Jarðasjóðs sé eflt. Ég veit um nauðsyn þess að það sé gert, honum séu fengin fleiri skylduverkefni, eins og hæstv. ráðh. minnti á áðan. Við vitum um allt of mörg dæmi um bændur sem flosnað hafa upp eignalausir menn vegna þess að þeir voru að yfirgefa jarðir sínar, - bændur sem eins og t.d. samkv. 4. lið 31. gr. hafa setið jarðir sem eru afskekktar og liggja illa við samgöngum. En nú einmitt er Jarðasjóði ríkisins heimilt að kaupa jarðir sem svo er ástatt um, tekið skýrt fram. Varðandi Jarðasjóðinn að öðru leyti, sem ég skal ekki hafa mörg orð um nú við 1. umr. þar sem ég fæ þetta mál til meðferðar í n., þá minnist ég þó, eins og mér þótti þá að sumu leyti eðlilegt, afstöðu þeirra sjálfstæðismanna hér í d. um framlag til Jarðasjóðs. Þeir gagnrýndu það mjög á sínum tíma vegna þess að sjóðnum væri fengið svo miklu víðtækara hlutverk en hann hefði áður haft. Þá gagnrýndu þeir að lágmarkið væri 12 millj. ár hvert auk andvirðis seldra ríkisjarða í Jarðasjóð. Ég held að þessi gagnrýni hafi átt nokkurn rétt á sér þó á móti henni væri nú ekki komið. En það hlýtur þá að vera svo nú, að þar sem um óbreytta upphæð er að ræða og að mér sýnist að mestu leyti óbreytt verkefni, þá hljóti talan 12 millj. að vera ansi miklu gagnrýnisverðari nú en hún var þá, svo að þarna hefur nú eitthvað farið á milli mála við nána endurskoðun þeirra sjálfstæðismanna á þessu frv. Ég sem sagt vildi aðeins taka þetta fram núna í upphafi. Það eru nokkur atriði sem ég vildi fá hér skýrari og á án efa eftir að bera fram brtt. um með tilliti til þess hvað í fyrra frv. sagði. Ég efast um að ég gangi þar miklu lengra en það gerði. Ég fagna því auðvitað að það er visst vald fært út í byggðarlögin, eins og hæstv. ráðh. sagði, með þessu frv. Ég skal alls ekki fara út í það núna í þessum umr. að ræða um óðalsjarðirnar og óðalsbændurna, sem varð okkur hæstv. ráðh. og reyndar fleirum hér mjög ánægjulegt og skemmtilegt umræðuefni þegar jarðalögin voru síðast á dagskrá, hver væri óðalsbóndi og hver ekki, hver væri kominn út af írum og hver ekki. Ég skal alveg sleppa því. En sem sagt, ég fagna því að frv. er komið á dagskrá hér hjá okkur, og það skal ekki standa á mér út af fyrir sig að afgr. meginefni þess, en ég áskil mér rétt til ýmissa breytinga og þá einkum í þá átt sem fyrra frv. gerði ráð fyrir.



Herra forseti. Á ráðherrafundi Fríverslunarsamtaka Evrópu 6. nóv. 1975 var ákveðið að mynda sérstakan sjóð á vegum samtakanna til aðstoðar við Portúgal sem er eitt af aðildarríkjunum. Var talið að slík sjóðsstofnun mætti stuðla að eflingu lýðræðis- og atvinnulífs í landinu og hún væri í samræmi við óskir ríkisstj. Portúgals. Unnið var að málínu á vegum samtakanna, og á fundi ráðs samtakanna 7. apríl s.l. var gengið frá lögum fyrir sjóðinn. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn taki til starfaþegar aðildarríkin hafa gengið frá nauðsynlegum staðfestingum. Sjóðurinn skal nema samtals 84.6 millj. sérstakra dráttarréttinda Alþjóðabankans, sem samsvarar um 100 millj. dollara. Hluti Íslands er 1% eða sem samsvarar nálægt 1 millj. dollara og greiðist á 5 árum. Gert er ráð fyrir að framlögin verði endurgreidd og hefjist endurgreiðslur eftir lok 11. starfsárs sjóðsins og ljúki fyrir lok 25 starfsárs sjóðsins. Framlög bera 3% ársvexti að loknu 6. starfsári hans. Mér finnst Ísland hafa sérstaka ástæðu til að styðja þessa sjóðsmyndun þegar lítið er á hin miklu og hagstæðu viðskipti sem við eigum víð Portúgal. Árið 1975 nam útflutningur okkar til Portúgals 5 milljörðum 584 millj. kr., en innflutningur þaðan 343 millj. 1974 voru þessar tölur: útflutningur 3 milljarðar 389 millj. kr. og innflutningur 216 millj. kr. Vöruskiptajöfnuður gagnvart þessu landi hefur því verið okkur mjög hagstæður og hefur veríð svo um langt árabil. Í þessu sambandi er rétt að minna á Norræna iðnþróunarsjóðinn fyrir Ísland, sem stofnaður var af Norðurlöndunum 1970 í sambandi við aðild Íslands að Fríverslunarsamtökunum. Tilgangi og starfsreglum sjóðs þess, sem hér um ræðir, svipar að ýmsu leyti til reglnanna um Norræna iðnþróunarsjóðinn, enda mun mega rekja hugmyndina að stofnun sjóðs fyrir Portúgal þangað. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um efni þessa frv. í framsögu, en vísa til athugasemda og fskj. með því. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er ekki fyrirferðarmikið og er einfalt í sniðum. Það fjallar um breyt. á 32. gr. einkamálalaganna um skipun í dómaraembætti eða réttara sagt um einn þátt í undirbúningi að skipun í héraðsdómaraembætti. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því að áður en skipað er í héraðsdómaraembætti, þá skuli leitað umsagnar sérstakrar n., sem sett er á fót með þessu frv. ef að lögum verður. En í 1. gr. felst efni frv., þar sem segir að á eftir 1. mgr. 32. gr. komi ný mgr., sem verði 2. mgr., svohljóðandi: „Áður en embætti héraðsdómara er veitt skal leita skriflegrar umsagnar nefndar þriggja manna, sem dómsmrh. skipar til 3 ára í senn. Einn nm. skal tilnefndur af Hæstarétti, og er hann formaður, einn tilnefndur af samtökum dómara úr hópi héraðsdómara landsins og einn skipaður án tilnefningar. Dómsmrh. setur reglur um kjör dómarasamtakanna. Hann getur einnig sett reglur um tilnefningu varamanna, um fresti til að skila tilnefningum og um afleiðingar þess að nm. eru ekki tilnefndir, um fresti til að skila álitsgerðum svo og önnur framkvæmdaatriði.“ Eins og kunnugt er, þá er það mjög mikilvægt í réttarþjóðfélagi að dómstólar séu sem sjálfstæðastir. Um það efni hefur orðið allmikil umr. í ýmsum löndum, sérstaklega eftir styrjaldarárin síðari. Þá veittu menn því athygli hversu þýðingarmikið það er, að til séu óháðir dómendur. Enn fremur má segja að raddir í þessa átt hafi orðið háværari vegna þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í ýmsum þeim ríkjum sem kölluð eru velferðarríki, þar sem hið opinbera hefur æ meiri afskipti af ýmsum málefnum og hlutverk dómstóla verður þess vegna oft að dæma í ágreiningsmálum sem rísa af stjórnarframkvæmd eða eru í sambandi við stjórnarframkvæmd og eru þess vegna ágreiningur á milli framkvæmdavalds annars vegar og borgarans hins vegar. Þegar þannig stendur á, þá er það auðvitað mjög þýðingarmikið að borgarinn treysti á það að dómstólarnir séu algjörlega óháðir og séu ekki bundnir framkvæmdavaldinu eða framkvæmdavaldshafanum að neinu leyti. Raddir um þetta efni hafa heyrst hér á landi eins og annars staðar, og hér hefur löngum gætt nokkurrar tortryggni í garð veitingarvaldhafans sem veitir dómaraembætti, sýslumanns- eða bæjarfógetaembætti, og þar þótt kenna stundum pólitískra sjónarmiða. Er út af fyrir sig ekki óeðlilegt þó að slíkar raddir hafi kannske sérstaklega heyrst hér vegna þess að skipan þessara mála hefur verið nokkuð á annan veg en viðast hvar annars staðar þar sem dómarar taka almennt ekki þátt í pólitískum störfum. Hins vegar var það lengi vel tíðkað hér á landi og var alsiða, að sýslumenn og bæjarfógetar væru í framboði til Alþ. og væru þm. op skipuðu reyndar sæti á Alþ. með sóma, það vil ég segja, um langa hríð. Þetta hefur að vísu breyst mjög, þannig að það er nú, að ég held, ekki jafnlíkleg framavon til þess að fá þingsæti að komast í sýslumannsembætti eins og það kannske áður þótti. Og ég hygg að almenningsálit færist í það horf að þau störf geti illa saman farið, að sitja á þingi og gegna dómaraembætti. Það er svo, að það hafa verið í mjög mörgum löndum settar reglur um þetta eða myndast venjur um það, um aðferðir við skipun í dómaraembætti. Það er rakið nokkuð ítarlega í grg. með þessu frv. hverjar þessar reglur eru í hinum ýmsu löndum og hirði ég ekki um að fara að endurtaka það hér. Það hefur þótt rétt að gera tilraun til þess hér að taka í lög ákvæði sem væru að nokkru leyti í líkingu við það sem sums staðar annars staðar tíðkast, sumpart fyrir venju, en sumpart samkv. beinum lagafyrirmælum. Dómstólunum sjálfum eru sums staðar, eins og kemur fram í þessari grg., veitt sérstaklega mikil áhrif á skipan í dómaraembætti. Það hefur ekki þótt fært eða ráðlegt hér að taka þann þátt beint upp. Hins vegar er þess freistað hér að fara vissa millileið, skipa n. þar sem fulltrúi frá Hæstarétti á sæti og hann sé jafnframt formaður í þessari umsagnarnefnd, dómarasamtökin tilnefni annan nm. og dómsmrh. hinn þriðja. Þetta er umsagnarnefnd og hún á að láta uppi skriflega umsögn um dómaraefni eða þá sem sækja um embætti. Veitingavaldið er hins vegar ekki skuldbundið til að fara eftir þeim ábendingum sem koma frá þessari n., en auðvitað má segja að ef álit hennar er eindregið, þá muni þurfa nokkuð ríkar ástæður frá veitingavaldi til þess að víkja frá því sem n. þessi leggur einróma til. Þannig má gera ráð fyrir því að eftir hennar umsögn verði farið, nema þá eitthvað sérstakt komi til. Með þessum hætti er reynt að skapa tryggingu fyrir því, að ekki gæti annarlegra sjónarmiða við skipun í þessi embætti, og jafnframt reynt að gera þó þetta fyrirkomulag það einfalt að það valdi ekki erfiðleikum. Ég held að ef slík skipun kæmist á, þá mundi hún auðvelda veitingavaldhafanum starf hans og eyða tortryggni sem oft gætir í sambandi við embættaveitingar. Það er að sjálfsögðu svo, að ég hef ekki fremur en aðrir farið varhluta af því að það hefur verið orðað að gætt hafi hlutdrægni í embættisveitingum mínum. En eins og ég sagði áðan, þá hefur það lengi viljað brenna við hér á landi. Ég get þó a.m.k. sagt eitt með góðri samvisku, og það er að ég hef í mínum embættaveitingum algjörlega fylgt lagafyrirmælum og alltaf verið auglýst þau embætti sem laus hafa verið til umsóknar. Það vill nú svo vel til að ég hef ekki enn setið b ár, en þó hátt í það, í embætti dómsmrh., en samkv. skrá, sem ég hef látið gera yfir þau embætti sem ég hef veitt á þessu tímabili, eru það 34 stöður. Ég hef skrá yfir þau nöfn og ég verð að segja það, að ég get ekki eyrnamarkað þá marga hverja pólitískt. Og ég tek ekki nærri mér gagnrýni sem kemur fram og er almenns eðlis. Ég vil þá fá ábendingar um einhver tiltekin embætti, einhverjar tilteknar embættisveitingar sem athugaverðar hafa þótt. Á þessu tímabili hef ég sem sagt veitt 34 dómaraembætti. Jafnframt hef ég til hliðsjónar látið gera skrá yfir veitt dómaraembætti á árunum 1935–1965 eða 30 ára tímabili, og á því 30 ára tímabili hafa aðeins verið veitt 68 dómaraembætti. En þá eru það æðimörg tilfelli, þar sem ekki hefur verið farið að lögum að því leyti til, að dómarastöðurnar voru alls ekki auglýstar, heldur skipað í þær án þess að auglýsing ætti sér stað. Það hef ég líka á blaði, hverjar stöður það eru, en ætla ekki að fara að lesa það hér upp nema tilefni gefist til. En ég held sem sagt, að embættaveitingar mínar þoli alveg samanburð við þessar fyrri á 30 ára tímabilinu ef út í samanburð á því ætti að fara. Það ætla ég sem sagt ekki að gera að svo stöddu, en vil leggja áherslu á það, að ég tel þetta frv., sem hér er um að ræða, spor í rétta átt, viðleitni til þess að koma betri skipan á þessi mál og eyða tortryggni sem oft hefur, eins og ég hef þegar sagt, gætt í sambandi við skipun í þau embætti. Ákvæði, sem er að finna í þessu frv., eru mjög í samræmi við það sem nú gildir um skipun dómara í Hæstarétt, nema hvað það er þá dómurinn sjálfur sem lætur uppi umsögn um umsækjendur, en ekki sérstök nefnd. Það hafa komið fram á undanförnum árum sérstakar óskir um breytingar í þessa átt, ekki kannske endilega það skipulag sem hér er gert ráð fyrir, en breytingar sem hníga í sömu átt, sérstaklega frá héraðsdómurum hér í Reykjavík, en þar eru náttúrlega þeir starfsmenn, sem í þessum embættum sitja, aðgreindastir frá framkvæmdavaldi og ekki alveg á sama hátt tengdir framkvæmdavaldinu og þegar um sýslumenn er að ræða, þar sem mikill þáttur þeirra starfa eru framkvæmdavaldsstörf, eins og allir þekkja. Það er auðvitað ekki hið æskilega form á þessum málum, þó að það eigi sér langa sögulega hefð hér á landi, heldur er æskilegt að reyna smám saman að stíga í átt til fullkomins aðskilnaðar á milli dómsvalds og framkvæmdavalds. Það verður ekki gert í einu vetfangi, en ég vona að síðar á þessu þingi, þó að það fari nú að styttast í því, þá verði lagt fram frv. um nýja skipan dómstóla á héraðsdómstigi, en fyrir því ætla ég ekki að mæla fyrr en það hefur séð dagsins ljós. Ég held, herra forseti. að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta mál, af því að frv. sjálft, sem um er að ræða, er mjög skýrt og augljóst hvað í því felst. Ég leyfi mér að leggja til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn. Og ég vil mælast til þess, ef mögulegt væri, að hún gæti hraðað störfum þannig að þetta einfalda frv. gæti hlotið afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Heilbr.og trn. Ed. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lyfsölulögum nr. 30 frá 29. apríl 1963. Höfuðtilgangur þessara breytinga er að á stað „lyfjaskrárnefndar“ komi „lyfjanefnd“, og er hún skipuð á nokkuð annan veg, þannig að tifnefningin er ekki lengur bundin við embætti, heldur eru það vissir sérfræðingar, sem eiga að skipa þann sess. Heilbr.- og trn. hefur komist að þeirri niðurstöðu að rétt væri að flytja brtt. við frv., og flytur hún hana á þskj. 570. Fyrri brtt. hljóðar svo: „Yfirdýralæknir og einn héraðsdýralæknir taka sæti“ og áfram eins og í frv. Í gr. stendur þetta: „Yfirdýralæknir tekur sæti í lyfjanefnd þegar fjallað er um mál, er sérstaklega varða dýralækningar.“ En rétt hefur þótt að einn héraðsdýralæknir taki einnig sæti í n. þegar svo stendur á og er þetta gert í samráði við heilbrrn. Enn fremur var það svo, að samkv. ósk rn. var gerð till. um aðra breytingu, þ.e.a.s. fyrir orðið „stofnunum“ í 1. mgr. 2. gr. komi: „heilbrigðisstofnunum“. Við nánari athugun hefur sú orðið raunin á, að það er talið að það sé ekki þörf á að flytja þessa brtt. og þess vegna leggur n. til að hún verði dregin til baka. Nefndin hefur rætt frv., fengið umsagnir um það og leggur einróma til að það verði samþ. með þeirri breyt., sem ég hef nú getið um.



Herra forseti. Ég er sammála, eins og kemur fram á nefndarskjalinu, áliti heilbr.- og trn. varðandi þessar breyt. á lyfsölulögunum. Ég vildi aðeins vekja athygli á því hve litlar og smávægilegar þessar breyt. eru, því að í sambandi við þessa löggjöf alla þarf á miklu veigameiri breyt. að ræða en þarna koma fram. Ég get ekki stillt mig um það, úr því að þessi lyfsölulög eru komin hér á dagskrá, að vekja athygli á frv., sem hæstv, fyrrv. heilbrrh., Magnús Kjartansson, lagði hér fram á sínum tíma um þessi mál öll, um þær breyt. sem ég tel að þurfi að gera á öllum okkar lyfjasölumálum í heild og um hafði þá náðst töluvert viðtækt samkomulag. Ég get vitanlega ekki vænst þess af hæstv. núv. ríkisstj., að hún komi í nokkru til móts við þá miklu breytingu sem þar átti á að gera, og veit reyndar að í hópi þeirra manna er að finna eindregna andstæðinga þeirra breyt. sem þar var meiningin að gera, en voru hiklaust til bóta fyrir almenning í landinu. Ég gat ekki stillt mig um að vekja athygli á þessum merku frv. sem komust aldrei mjög langt hér í þinginu og voru tafin alldyggilega af hv. þáv. stjórnarandstöðu. Ég læt í ljós þá von að sem fyrst verði komið þessum málum öllum á þann veg að þau komist í heilbrigðara og betra form fyrir fólkið í landinu, svo sem meiningin var með frv. Magnúsar Kjartanssonar á sínum tíma, en það gerist vitanlega ekki fyrr en hann eða hans líki sest í þann stól.



Herra forseti. Í sambandi við þau orð, sem hv. 7. landsk. lét falla hér, vil ég aðeins geta þess, að eins og kemur fram í aths. við þetta frv., þá er starfandi n. að heildarendurskoðun lyfsölulaga. Þetta frv. er aðeins einn lítill liður í starfi hennar, þetta sem frá þeim er komið núna og tekið fram að á haustþinginu muni koma frekari till. Ég vil enn fremur taka það fram, að ég held að hér hafi verið mjög vel á þessum málum haldið og að lyf séu ódýrari hér en í okkar nágrannalöndum og að á dreifingu sé heldur gott skipulag. Ég vil enn fremur vekja athygli á því í sambandi við eftirlit, sem hefur ekki minni þýðingu en verðlagið, að við höfðum á sínum tíma ágætan forstöðumann fyrir Lyfjaverslun ríkisins sem beinlínis stuðlaði að því, Kristinn heitinn Stefánsson, að hér var aldrei selt það lyf sem hefur valdið einna mestum skaða í Evrópu og reyndar víða um heim á seinni árum, taliomid, sem olli geysilega mörgum vanskapningum viða um heim og varð til mikilla hörmunga. Þetta lyf komst aldrei á lyfjaskrá hérlendis og þess vegna sluppum við við þær hörmungar.



Herra forseti. Á þskj. 458 flyt ég till. til þál. um fjölbrautaskóla á Norðurlandi vestra. Með fjölbrautaskólahugtakinu er, eins og kunnugt er, átt við þess háttar skóla sem sameinar í skipulagi sínu og samræmir ýmsar tegundir framhaldsskólafræðslu sem nú er stunduð í ýmsum sérgreindum skólum, hvort heldur þeir heita menntaskólar, verslunarskólar, iðnskólar, vélskólar, fiskvinnsluskólar, húsmæðraskólar, búnaðarskólar, tónlistarskólar eða handíðaskólar. Þegar er fengið eitt fordæmi um fjölbrautaskóla þar sem er sá tilraunaskóli sem öðlaðist lagagrundvöll á árinu 1973, en þau lög voru upphaflega miðuð við þennan sérstaka tilraunaskóla í Reykjavík. Það vantar á að þessi nýja skipan skólamála hafi verið útfærð á landsmælikvarða, og því miður hefur ekki verið nægjanleg hreyfing í þá átt. En ég vil láta þess hér getið, að við hv. 7 landsk. þm., Helgi F. Seljan, flytjum á öðru þskj. till. þess efnis að sett verði löggjöf um samræmda framhaldsskólafræðslu er taki til landsins alls. Með flutningi þessarar till. sérstaklega um Norðurl. v. er gengið út frá því að kerfi þetta verði upp tekið um land allt. Í þessari till. er gert ráð fyrir því að um verði að ræða kennslu á nokkrum stöðum í fræðsluumdæminu, en að skólastarfið verði byggt upp sem ein heild með náinni samvinnu og verkaskiptingu milli skólastaða. Gert er ráð fyrir því að á tveimur skólastöðum verði starfrækt bóknámsbraut, þ.e.a.s. undirstöðunám til undirbúnings stúdentsprófi sem jafnframt yrði undirstöðunám á öðrum sviðum bóklegs náms án þess að það leiddi til stúdentsprófs. Um yrði að ræða ýmsar námsbrautir eftir því sem aðstæður leyfa, t.d. tungumáladeild, raungreinadeild, náttúrufræðideild. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að stofnuð verði sérstök iðn- og tæknibraut sem skiptist milli skólastaða eftir því, sem hagkvæmast þykir. Í því sambandi er rétt að láta þess getið að aðstaða er sérstaklega góð á Siglufirði til þess að þar fari fram kennsla í sjómennsku, matvælatækni og vélstjórn, enda samræmist það vel aðstæðum í siglfirsku atvinnulífi. Gagnfræðaskólinn á Siglufirði hefur einmitt horfið inn á þá braut að byggja upp námsbrautir á þessu sviði, og yrði því samþykkt þessarar till. í reynd beint framhald af því sem nú er verið að gera þar. Á einum skólastaðnum yrði svo sérstök viðskipta- og verslunarbraut sem samsvari fjögurra ára námi, en á öðrum verði um að ræða tveggja ára nám. Í till. er einnig gert ráð fyrir því, að námsbrautir í heimilisfræðum, hússtjórn og búfræði falli inn í þetta skólahald. Fengist það að sjálfsögðu í þeim búnaða- og hússtjórnarskólum sem fyrir eru í þessu kjördæmi, þ.e.a.s. á Hólum í Hjaltadal, Löngumýri og á Blönduósi. Einnig koma til greina námsbrautir á sviði lista, eftir því sem aðstæður leyfa og mundu þær skiptast milli skólastaða. Kemur þar einkum til greina tónmennt, myndlist og önnur handmennt. Menn munu velta því fyrir sér hvort raunhæft sé að byggja upp skólastarf af þessu tagi í svo litlu kjördæmi sem Norðurl. v. er. En því er til að svara, að í grg. frv. er ítarlega farið út í að kanna hvort ekki sé fyrir hendi nemendafjöldi til grundvallar þessu skólastarfi, og miðað við það, sem nú er verið að undirbúa í öðrum kjördæmum, m.a. á Austurlandi, þá virðist það fullkomlega raunhæft. En vegna fámennis og vegna margbreytileika námsins er ljóst að ýmis vandamál geta komið upp í þessu sambandi, og einmitt þess vegna er gert ráð fyrir því í till. að skólastarfið verði skipulagt í áfangakerfi sem sameini námshópa úr ýmsum námsbrautum án tillits til hefðbundinnar bekkjaskiptingar og geri þannig framkvæmanlegt að fá sérmenntaða kennara til að fara á milli skólanna og standa fyrir námskeiðum. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að að nokkru leyti verði farið inn á nýjar brautir í skipulagningu skólastarfsins. Ég flutti mjög ítarlega og langa framsöguræðu fyrir þessari till. þegar hún kom fram í fyrsta skipti, fyrir einu ári, og sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér, en leyfi mér að vísa til ítarlegrar grg. sem fylgir till. Ég læt aðeins nægja að taka það fram að till. er óbreytt frá því sem var áður, að öðru leyti en því að í fyrra voru tilteknir þrír skólastaðir sem sérstaklega yrðu aðalmiðstöðvar skólastarfsins, það voru nefndir Siglufjörður, Sauðárkrókur og Blönduós. En réttara þótti við endurflutning málsins að tiltaka ekkert um hvaða skólastaðir kæmu þarna til álita, heldur gæfist þá frekar tóm til þess að ræða það ítarlega innan væntanlegrar skólanefndar og væri þá hægt að taka ákvörðun um það, eftir að ákvörðun hefði verið tekin um að koma skólanum upp. Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál, þar sem ég hef sem sagt flutt ítarlega framsöguræðu fyrir því áður hér á Alþ. og enn fylgir till. ítarleg grg., en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Við hv. þm. Helgi F. Seljan flytjum hér frv., þó fremur tvö en eitt, sem varða möguleika á því að lömuðu fólki eða bækluðu til gangs, svo að allt að því ósjálfbjarga megi kalla, verði gert kleift eða a.m.k. auðveldað að fá talstöðvar í bila sína. Í grg. með þessu frv. segir: „Hér er um að ræða mjög svo brýna nauðsyn fyrir fatlaða, að stuðlað verði að því að þeir geti haft talstöð í bil sínum. Ætlast er til þess af hálfu flm., að undanþága þessi nái einungis til fólks sem er svo illa bæklað til gangs að það kemst tæpast eða ekki hjálparlaust milli húsa og bifreiða í sæmilegu veðri, en slíkt fólk getur átt líf sitt undir því, ef bíll bílar á vegum úti, festist í ófærð eða lendir út af vegi, að geta þá kallað á hjálp. Samkvæmt upplýsingum Landssímans er starfrækslugjald talstöðva nú frá 1. apríl 1976 10 200 kr. auk söluskatts, en að sjálfsögðu yrði hann einnig gefinn eftir. Í gjaldinu felst greiðsla fyrir nánar tilgreindan fjölda samtala.“ Eins og ég sagði í upphafi, þá leggjum við hv. þm. Helgi F. Seljan samtímis fram frv. þar sem gert er ráð fyrir annarri fyrirgreiðslu sem miðar að því að auðvelda fötluðu fólki, sem slíks þarf með, að komast yfir talstöðvar í bíla sína. Ég þarf nú ekki að halda langa ræðu með þessu frv., en ég vil vekja athygli á því, að enda þótt við kveðum á um að hér sé einkum miðað við þörf þess fólks sem er mjög illa bæklað til gangs, þá er því ekki að neita að álíka mun farið ýmsum brjóstholssjúklingum, að þeir munu ekki síður hafa þörf fyrir öryggistæki af þessari gerð. Við komumst svo að orði í efnisgrein að ráðh. sé heimilt að fenginni umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins að veita fötluðu fólki, lömuðu eða bækluðu til gangs undanþágu frá greiðslu starfrækslugjalds vegna talstöðva í bifreiðum þess. Raunar er það skoðun mín að enda þótt búa verði þannig um hnútana að heimild þessi verði ekki misnotuð, sem má nú raunar vera auðvelt með ákvæðinu um umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins, þá sé hér um að ræða þess háttar tæki að ekki megi heldur vegna ótta við misnotkun útiloka það að fólk, sem ekki hefur hlotið ytri bæklun til gangs, en geti þurft þessara tækja með vegna annarrar bæklunar eða vanheilsu, geti orðið þess arna aðnjótandi. Ég er raunar viss um að jafnvel í almennum innanbæjarakstri þessa fólks milli heimilis og vinnustaðar geti tæki af þessari gerð bjargað lífi ef svo her við. Allmargt fólk hér á landi hefur fengið aðstöðu til þess að stunda vinnu fjarri heimili sínu þó það sé raunar illa fært að bjarga sér milli húss og bifreiðar jafnvel í góðu veðri. Ég ætla ekki að tala lengra mál með þessu fyrra frv. þar eð síðara frv. sem lýtur að sama máli, kemur hér rétt á eftir.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs hélt ég að ég væri að kveðja mér hljóðs um það mál sem virðist eiga að koma hér næst á eftir, en það er frv. til l. um breyt. á l. nr. 6 1974, um tollskrá o.fl. (vegna fatlaðs fólks). En ég skal ekki hafa þessa ræðu mína miklu lengri. Ég ætla að hafa hana góða og segja það eingöngu að ég legg til að þessi frv. bæði, þetta frv., sem nú er til umr., og eins það sem kemur hér næst til umr., verði samþ. og helst samhljóða í þessari hv. deild.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem varðar hið fyrra frv. sem ég hef nýlokið við að mæla með. Í frv. er svo ráð fyrir gert að á eftir 37. lið 3. gr. l. nr. 6 frá 1974, um tollskrá o.fl. komi nýr liður, svo hljóðandi, en aðrir liðir merkist samkvæmt því: „Að lækka eða fella niður gjöld að fenginni umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins af talstöðvum í bifreiðar fatlaðs fólks sem lamað er eða bæklað til gangs. Eftirgjöf þessi nái einnig til smíðaefnis í slíkar talstöðvar fyrir fatlaða.“ Í grg. segir á líkan hátt og í grg. með fyrra frv. um nauðsyn þess að bækluðu fólki verði auðveldað að komast yfir öryggistæki af þessari gerð. Landssími Íslands lætur nú smíða miðbylgjustöðvar sem þykja allgóðar til notkunar í bílum. Stöðvar þessar kosta 380 þús. kr. og eru heldur ódýrari en innfluttar stöðvar samsvarandi. Tollur af smíðaefni í stöðvar þessar nemur 35%. Talstöðvar af þessari tegund eru í tollflokki nr. 85 1532 og er tollur af þeim einnig 35%. Þess má geta, að algengt er að útgerðarmenn, sem láta smíða fiskiskip erlendis og búa þau tækjum þar, fái eftirgjöf innflutningstolla af talstöðvum. Mér er kunnugt um, að menn þykjast sjá meinbug nokkurn á niðurlagi efnisgr. í lagafrv., þ.e.a.s. á því að eftirgjöf þessi nái einnig til smiðaefnis fyrir slíkar talstöðvar fyrir fatlaða. En samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér hjá talstöðvasmiðju Landssímans ætti ekki að vera erfitt að draga frá eða marka sérstaklega út það efni, sem fer í þær talstöðvar sem fötluðu fólki yrðu fengnar frá Landssímanum til þess arna. Ég ítreka aðeins það, sem ég sagði í sambandi við fyrra frv. um nauðsyn þess að illa fatlað fólk fái tæki af þessari tegund í bila sina, og óska þess að þessu máli verði vísað til fjh: og viðskn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um breyt. um breyt. á l. nr. 101 frá 1966, um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl. Ég vil hefja mál mitt með því að vitna í lög og það að gefnu tilefni útvarpssamtals landbrh. Það segir í 34. gr. framleiðsluráðslaganna: „ Ríkisstj. (landbrn.) hefur einkarétt til að flytja til landsins kartöflur og nýtt grænmeti.“ Ríkisstj. eða landbrn. hefur síðan falið samtökum framleiðenda, þ.e. Framleiðsluráði landbúnaðarins, sem er ekki ríkisstofnun, - ég endurtek: samtökum framleiðenda forsjá þessa málaflokks. Undanfarið hefur mikið verið skrifað um gæði þeirrar vöru, sem Grænmetisverslun landbúnaðarins hefur flutt inn, og þá aðallega um kartöflur. Þær brtt., sem ég leyfi mér að flytja, eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1. gr.: 31. gr. l. orðist svo: Framleiðsluráð landbúnaðarins getur annast sölumál fyrir matjurta- og gróðurhúsaframleiðslu. Í því starfi skal það stuðla að því að fullnægt verði sanngjörnum óskum framleiðenda og neytenda. 2. gr.: 34. gr. orðist svo: Varðandi innflutning og sölu matjurta- og gróðurhúsaframleiðslu gilda ákvæði l. nr. 17/1927, um varnir gegn sýkingu nytjajurta, eins og við á. 3. gr.: 36. gr. l. orðist svo: Grænmetisverslun landbúnaðarins vinnur að því, að komið verði upp þar sem hentugt þykir vönduðum og hæfilega stórum geymslum fyrir garðávexti og grænmeti á helstu framleiðslu- og sölustöðum með hliðsjón af samgöngum og öðrum aðstæðum. 4. gr.: 37. gr. l. orðaðist svo: Til þess að tryggja árvissa sölu garðávaxta skal Grænmetisverslun landbúnaðarins leitast við að hafa tiltæk úrræði til að taka á móti og koma í verð þeim hluta garðávaxtaframleiðslu sem ekki selst til manneldis hverju sinni. 5. gr.: 1. málsliður 38. gr. l. fellur niður. 6. gr.: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1977.“ Ég hef látið prenta stutta grg, með þessu frv. Hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessu frv. er lagt til að einokunarákvæði um sölu á matjurta- og gróðurhúsaframleiðslu verði numin úr lögum. Ekki er gerð önnur breyting á starfsemi Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Lagt er til að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1977, þannig að Grænmetisverslun landbúnaðarins, núv. framleiðendur og hugsanlega nýir heildsöludreifendur fái nokkurn aðlögunartíma þar til lögin taka gildi.“ Ég held að þetta skýri sig nokkuð vel sjálft, en ég hef þó ekki lokið máli mínu, en vil leyfa mér, áður en ég held áfram, að vitna til ummæla hæstv. viðskrh. í umr., sem hér áttu sér stað á föstudaginn síðdegis í Sþ., þar sem hann lét þau orð falla að einokunarrekstrarform hefur reynst illa. Ég leyfi mér því að vonast til þess með nokkrum rökum, að hæstv. viðskrh. samþ. þessa till. mína eða frv. til laga. Með þessu frv., sem er flutt að tilhlutan Verslunarráðs Íslands að minni ósk, er lagt til að einokunarákvæði um sölu á matjurta- og gróðurhúsaframleiðslu verði numin úr lögum. Ekki er gerð önnur breyting á starfsemi Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Lagt er til að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1977, þannig að Grænmetisverslun landbúnaðarins og núverandi framleiðendur og hugsanlegir heildsöludreifendur fá nokkurn aðlögunartíma þar til lögin taka gildi. Einokun er þjóðhagslega óhagkvæmt fyrirkomulag á framleiðslu og sölu vöru og þjónustu. Því ber að forðast einokun, þar sem unnt er. Allir eru sammála um ókosti einokunarverslunar dana á Íslandi, en einokun okkar sjálfra er sama marki brennd. Neytendum er boðið minna vöruúrval á hærra verði en væri ef samkeppni ríkti. Einnig er öll þjónusta framleiðenda og seljenda að jafnaði lakari. Einokun er því fyrirkomulag á framleiðslu og sölu þar sem framleiðanda eða seljanda er sköpuð aðstaða til þess að hagnast á ósanngjarnan hátt á kostnað neytenda og alþjóðar. Fyrir Alþ. er því ekki verjandi að lögfesta slíkt sölufyrirkomulag, sem er andstætt hagsmunum þjóðarheildarinnar. Þó að ég reikni með að þm. séu ljósir ókostir einokunar, sérstaklega að því er varðar Grænmetisverslun landbúnaðarins, svo mjög hafa þau mál verið rædd undanfarið, held ég samt að að okkur sé öllum hollt að rifja upp þessa ókosti. Í dagblöðunum að undanförnu hefur komið fram að mun fátæklegra úrval er á grænmeti almennt hérlendis en erlendis. Þegar kartöflurnar eru teknar fyrir, þá er sagan mun ljótari. Ekki er langt síðan hér var kartöfluskortur og kartöflur ófáanlegar hérlendis um nokkurt skeið og að ástæðulausu. Því næst er almenningi boðið upp á erlendar kartöflur í sömu brúnu pokunum, sem enginn veit hvað er í. Dagblöðin hafa að undanförnu verið full af „gæðayfirlýsingum“ um þessar kartöflur ásamt myndum af útliti þeirra og fylgidýrum. Ekki ætla ég að lesa allt það hér sem skrifað hefur verið í blöðin, en samnefnarar Þessara kvartana eru þannig: 1) Helmingur kartaflnanna er sjáanlega ónýtur þegar pokarnir eru opnaðir. 2) Helmingur þess, sem soðið er, reynist ónýtur þegar kartöflurnar eru afhýddar. 3) Þær kartöflur, sem á borð komast, eru þar enn þegar máltíð lýkur. Ég held ég láti þetta nægja um það úrval og þá þjónustu sem almenningi er boðið upp á, enda er hún alþekkt. Hvort verð á kartöflum er hærra en það ætti að vera vegna einokunarinnar, því verður ekki svarað beint, þar sem við getum aldrei vitað hvert verið væri ef samkeppni væri á markaðnum. Til þess vantar samkeppnina. Hins vegar má líta á hvernig verð á kartöflum hefur breyst miðað við aðra matvöru og matvörur almennt. Í nóv. 1970 voru kartöflur ekki niðurgreiddar, en niðurgreiðsla á þessum vörum hófust í byrjun des. 1970. Síðan þá og þar til í nóv. í fyrra hefur útsöluverð á kartöflum hækkað um 225,5%–226.5%, en verð á eggjum, sem seld eru í frjálsri samkeppni, án afskipta verðlagsyfirvalda, hefur einungis hækkað um 177.3%. Matvara almennt hefur hins vegar hækkað um 237.3% og vara og þjónusta um 238.7%. Þessi hugmynd, sem útsöluverðið gefur, er þó villandi þar sem hvert kg af kartöflum var niðurgreitt um 18.82 kr. Raunverulegt verð á kartöflum hefur því hækkað um 307.5%–317.5% eftir því um hvorn verðflokkinn er að ræða, 1. eða 2. flokk. Þannig má sýna fram á að verð á kartöflum hefur hækkað um 140% umfram hækkun á verði eggja, um 80% umfram almenna hækkun matvöru, um tæp 80% umfram hækkun á almennu vöruverði. Hér að framan hef ég sýnt fram á að almennar mótbárur gegn einokun, hærra verð, minna úrval og léleg þjónusta, eiga við um Grænmetisverslun landbúnaðarins jafnt og aðra einokun. Því ber að afnema þessa einokun til hagsbóta fyrir framleiðendur, aðra hugsanlega heildsöludreifendur og umfram allt hinn almenna neytanda, fólkið í landinu eða þjóðina sjálfa. Í þessum till. er þó ekki lagt til að leggja Grænmetisverslunina niður, heldur einungis það gert löglegt að samkeppni megi vera í verslun með þessa vöru. Að leyfa slíka samkeppni ætti ekki að skapa Grænmetísversluninni mikinn vanda ef hún hefur sinnt starfi sínu vel, þar sem hún nú ræður markaðnum. En hafi hún sinnt því illa er nauðsyn á afnámi einokunarinnar enn þá brýnni. Herra forseti. Ég er hér með blaðagreinar eða réttara sagt blaðaviðtöl sem Alþýðublaðið hefur tekið og með leyfi ætla ég að rifja þær upp. Föstudaginn 30. f.m. skrifar Alþýðublaðið grein með þessari fyrirsögn: „Pólsku kartöflurnar falla í slæman jarðveg hjá neytendum.“ Síðan hefur blaðið viðtal við almenning, verslanir fyrst af handahófi og síðan húsmæður. Ég hleyp yfir það sem blaðamaðurinn skrifar frá eigin brjósti og fer í fyrsta viðtalið, við verslunarstjóra Dalvers, en þar segir: „Það er nokkuð misjafnt hvernig fólk lætur af þessum nýju kartöflum. Sumir segja þær ekki vera manneldisfóður, aðrir láta betur af þeim. Pokarnir eru misjafnir og hefur því verið skotið að okkur hérna að líklega hafi þeim mexíkönsku verið blandað saman við þær pólsku.“ Ég ætla að skjóta því hér inn í að þetta er slæm ásökun. „Fólk segir sumar kartöflurnar vera kolsvartar og gegnum þær gangi einhvers konar spírur.“ Í Suðurveri er svarið svo hljóðandi: „Þær eru sagðar vera aðeins skárri en þær sem komu frá Mexíkó. Margir eru þó mjög óánægðir með þessar pólsku, þær eru yfirleitt stórar og nokkuð mikið um að þær séu skemmdar að innan.“ Í kjötverslun Tómasar var því aðeins svarað til að fólki líkaði þær mjög illa og fyndi þeim allt til foráttu. Í Kjörbæ var svarið: „Ekki lætur fólk neitt sérstaklega vel af þeim. Þó er það almennt ánægðara með þær pólsku en þær mexíkönsku. En það verður þó ekki sagt að fólk sé yfirleitt yfir sig ánægt. Innan um allt er ein og ein kartafla mjög skemmd, en það kemur ekki í ljós fyrr en búið er að sjóða þær og ætlunin er að fara að neyta þeirra og sýnir þá að matvaran er ekki lengur mannafæða.“ Það eru viðtöl við fleiri verslanir og kaupmenn sem ég ætla að sleppa til að stytta tímann, það er mikil pressa á tíma hv. d., en minnast á ummæli húsmæðra. Það er talað við húsmóður í Torfufelli. Hún segir að pólsku kartöflurnar séu hreint svínafóður og ekki hótinu skárri en mexíkönsku sem tóku út yfir allan þjófabálk. Ég sé ekki ástæðu til að lesa það sem ég ætlaði að lesa hér í framhaldi af þessu né heldur grein sem birtist degi seinna í sama blaði um athugun, sem það dagblað sem ég vitnaði í, gerði á starfsemi Grænmetisverslunarinnar og þeirri vörutegund sem Grænmetisverslunin hefur boðið undanfarið. En ég held að það fari ekki á milli mála að það er full þörf á að gefa innflutning á þess ari vörutegund frjálsan, þannig að eðlileg samkeppni skapist og vörugæði gætu aukist á sama tíma sem samkeppni yrði þá um verð. En vegna þess að hæstv. landbrh. er nú staddur hér í d., þá ætla ég að leiðrétta það sem fram kom hjá honum í viðtali við alþjóð í gærkvöld og vitna hér í bréf, sem skrifað var landbúnaðarráðuneytinu, Arnarhvoli, Reykjavík, 26. apríl 1976 og barst mér í morgun boðsent, en það er svo hljóðandi: „Með vísun til 34. gr. laga nr. 1011–1967 förum við hér með fram á við hið háa rn. að fá heimild til þess að flytja inn til landsins á þessu ári nýtt grænmeti samkv. tollskrárnr.“ - sem eru talin upp - „fyrir allt að 35 millj. kr. Eins og rn. er kunnugt hefur fyrirtæki okkar í áratugi annast innflutning, geymslu og dreifingu til verslana á nýjum ávöxtum. Í þessu sambandi viljum við vekja athygli á því að sumar tegundir nýrra ávaxta eru taldar viðkvæmari í geymslu og dreifingu en nýtt grænmeti. En þrátt fyrir það hefur tekist að sjá um þessa þjónustu við verslanir, enda hefur fyrirtækið komið upp fullkominni ávaxta- og grænmetisgeymslu. Virðingarfyllst, Eggert Kristjánsson & Co.“ Ég sé að hæstv. ráðh. telur ekki ástæðu til þess að sýna, hvorki mér né þessari hv.d., þann heiður að hlusta á mál mitt þrátt fyrir óskir mínar, svo að ég ætla að láta máli mínu lokið í von um að í málflutningi þeirra, sem mæla á móti frv., komi fram heldur meiri kurteisi en ráðh. virtist viðhafa.



Herra forseti. Það er nú vist skammur tími til ræðuhalda, en mig langar samt til að segja örfá orð í tilefni af frv. og ræðu hv. 12. þm. Reykv. Það er rétt, sem fram kom í máli hans, að ríkisstj. hefur að undanförnu framselt einkaleyfi til innflutnings á kartöflum til Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Eftir því sem ég skil þetta frv., sem hér liggur fyrir, og málflutning flytjanda frv., þá er gert ráð fyrir að þetta einkaleyfi verði fellt niður og innflutningur á kartöflum og grænmeti gefinn frjáls. Ég ætla mér ekki hér á þessum vettvangi að fara að deila almennt um hagkvæmni verslunarfrelsis og verslunartakmarkana. En ég vildi aðeins gera grein fyrir því hvers vegna þessi háttur er á hafður einmitt um kartöflurnar. Til þess liggja alveg sérstakar ástæður sem mér finnst nauðsynlegt að við höfum í huga þegar ákvarðanir eru teknar um þetta mál. Við vitum öll að Ísland liggur á norðurmörkum þess veðráttufars sem hentar til kartöfluræktar, þannig að kartöflurækt hér í landinu gengur mjög misjafnlega. Í góðum árum gengur hún vel, í lakari árum miður og jafnvel getur svo farið í einstökum árum að kartöfluuppskera bregðist hér að verulegu leyti. Þetta ástand veldur því auðvitað að kartöflurækt hér á undir ýmsum kringumstæðum erfiða samkeppnisaðstöðu við kartöfluræktarmenn í nágrannalöndum og þó lengra væri farið. Hins vegar er það svo, að einmitt þessi erfiða aðstaða veldur því líka að menn mundu alls ekki rækta hér kartöflur til sölu nema þeir hefðu nokkurn veginn öruggan markað fyrir framleiðslu sína. Ef það væri gefinn algjörlega frjáls innflutningur á kartöflum, þá mundi það leiða til þess að þegar góð kartöfluár væru í nágrenninu, þá fengjum við hingað ódýrar kartöflur og þær kartöflur ættu þá auðvelda samkeppni við innlenda framleiðslu. Ef aftur á móti harðnaði í ári í nágrannalöndunum eða af einhverjum ástæðum yrði þar skortur á kartöflum, þá þýddi þetta öfugt og við yrðum að borga hærra verð fyrir hina erlendu framleiðslu heldur en þá innlendu. Það er einmitt það sem gerist nú. Verð þeirra kartaflna, sem fluttar eru inn nú, er til muna hærra en það verð, sem Sexmannanefnd hefur ákveðið á innlendri kartöfluframleiðslu. En því miður er innlenda kartöfluframleiðslan nú um það bil öll að verða seld og alllangt síðan skortur varð á innlendum kartöflum í stórum landshlutum. Því er þess vegna á engan hátt að leyna að þessi háttur, sem hafður er á innflutningi kartaflna, er til þess gerður öðrum þræði að vernda hagsmuni framleiðenda. Jafnframt hefur svo verið í gildi löggjöf sem hefur átt að vernda hagsmuni neytenda. Ég hygg að að öllu samanlögðu megi segja að það hafi tekist a.m.k. mjög sómasamlega. Um það má þó vafalaust deila og örugglega má finna dæmi um að það hefði verið hægt að fá ódýrari kartöflur með einhverjum öðrum hætti eða einhvers staðar annars staðar að heldur en þær hafa verið keyptar. En samt sem áður hef ég hvergi séð nein fullnægjandi rök fyrir því að í heild hafi innkaupum Grænmetisverslunar landbúnaðarins verið óhaganlega fyrir komið. Það ástand, sem nú ríkir á kartöflumarkaðinum, er talsvert óvenjulegt. Það hefur verið gerð grein fyrir því á opinberum vettvangi að innflutningur kartaflna til landsins, þeirra kartaflna sem hafði verið samið um kaup á, tafðist vegna frosta í Mið-Evrópu. Það voru fluttar kartöflur annars staðar að eða frá Mexíkó, og ég man ekki betur en það kæmu alveg sérstök meðmæli með þeim kartöflum fram í dagblöðum áður en þær voru fluttar hingað. Þær reyndust þó ekki góðar þegar til kom og voru skemmdar. Vafalaust er eitthvað að þeim kartöflum, sem nú eru fluttar frá Póllandi. Vafalaust má finna þar einhverjar skemmdir og ég get því miður ákaflega lítið dæmt um það af eigin reynd. Mér skildist að hv. flm. hefði af því heldur ömurlega reynslu, þar sem þær væru alls ekki borðaðar, eða mér fannst reikningsdæmið koma þannig út. Ég get sagt frá því til gamans að ég borðaði af þessum kartöflum í morgun í fyrsta skipti og þær voru bara góðar að mínum dómi. En ætli það sé ekki einmitt einn vandinn við þetta, að þær umsagnir, sem verið er að lesa hér úr blöðum, eru ærið misjafnar, líklega eins og mennirnir eru? Mig minnir að einn verslunarstjóri segði að það væri ekki hægt að segja að fólkið væri yfir sig ánægt eða yfir sig hrifið af kartöflunum. Mér finnst að þetta geti hljóðað sem lof um kartöflurnar, ég veit ekki hversu mikið lof, en þetta er vitanlega ekki ný uppskera og ekki eins góðar kartöflur og nýjar væru. Það var aðeins minnst hér á fleiri atriði sem ég hef ekki tíma til að gera mikil skil. Það var t.d. minnst á pokana sem vissulega hafa verið mjög mikið gagnrýndir. Það hefur mjög oft verið rætt um þetta vandamál að velja umbúðir utan um þær kartöflur sem seldar eru, en niðurstaðan hefur þó alltaf orðið sú, að þrátt fyrir allt væru þetta hentugustu umbúðirnar, bréfpokarnir. Ef sú vara, sem í þeim er, er ónýt, þá er hægt að skila þeim. Hins vegar er það rétt, að kartöflurnar sjást ekki í pokunum. Þeir pokar, sem kæmu til greina og sýndu kartöflurnar, hafa ýmsa aðra ókosti. Þeir t.d. leka óhreinindum. þannig að kaupmenn eru tregir að hafa þá í verslunum sínum. Þeir eru miklu dýrari, þeir pokar sem hafa veríð á boðstólum af öðru tagi, og kartöflurnar þola lakar geymslu í ýmsum þessum umbúðum öðrum. Bréfið hefur þann kost að kartöflurnar geta andað þó þær séu í bréfinu. Þær eru þar í myrkri sem sömuleiðis er nauðsynlegt til þess að kartaflan geymist vel. Að öllu samanlögðu hafa þetta þó þótt hentugustu og ódýrustu umbúðirnar. Vel getur verið, að hægt sé að finna betri umbúðir, og væri ákaflega æskilegt að sem flestar upplýsingar um slíka hluti kæmu bæði til verðlagsyfirvalda og Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Það getur vel verið að þetta frv. sé ekki flutt til þess að skapa Grænmetisversluninni neinn vanda. Ég óttast þó að ef það yrði að lögum, þá mundi það skapa almennan vanda, ekki síður neytenda heldur en annarra. Það yrði óstöðugur markaður fyrir þessa vöru, við hættum að framleiða kartöflur sjálfir nema að mjög takmörkuðu leyti, yrðum öðrum háðir um innflutning á þessari vöru, fengjum vafalaust stundum bæði góðar kartöflur og ódýrar, aðra tíma fengjum við þær jafnvel kannske alls ekki eða það væru örðugleikar á því, og svona mætti lengi telja vankanta. Ég tel þó að það sé mjög mikilvægt öryggisatriði í okkar matvælaframleiðslu að viðhalda kartöflurækt og miða hana við það að við verðum í aðalatriðum sjálfum okkur nógir. En til þess að svo megi verða áfram, þá held ég að það sé óhjákvæmilegt að við tryggjum þeim mönnum, sem vilja framleiða kartöflur fyrir íslenska neytendur, - tryggjum þeim markað svo fremi þeir hafi á boðstólum góða vörn og framleidda fyrir markaðinn hér. Ég orðlengi svo ekki meira um þetta að þessu sinni. Ég vil þó bæta því við, að mér finnst sjálfsagt að þetta frv. fái eðlilega meðferð þingsins og sé athugað. Þó að ég sjái á því ákveðna vankanta, þá er þetta mál sem marga skiptir, og mér finnst sjálfsagt að það sé athugað sem gaumgæfilegast og frá sem flestum hliðum.

Flm. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég get ekki neitað því að ég átti von á einhverju slíku tali úr þessari átt, það kom mér ekki á óvart. En ég vil ítreka það að hv. d. eða hæstv. Alþ. hefur falið landbn. meðferð þessara mála og landbn. falið þau samtökum framleiðenda sem gerast innflytjendur um leið. Það getur vel verið að þetta sé rétt leið, ég er ekki að leggja neinn dóm á það. En það er augljóst að Grænmetisverslun landbúnaðarins í því formi, sem hún hefur starfað, hefur gjörsamlega brugðist skyldu sinni. Ég legg þó ekki til að hún verði lögð niður, heldur að eðlileg samkeppni verði henni við hlið. Varðandi markað fyrir íslenskar kartöflur hér heima fyrir ef uppskera erlendis er góð og verð á íslenskum kartöflum og íslensku grænmeti undirboðið, þá eru hagstjórnartæki til þess að fyrirbyggja innflutning á erlendum vörutegundum ef við höfum nægilegt magn á einhverjum tíma hér heima af góðri vöru. Þetta er því eins og að blása út í loftið, að tala eins og hv. síðasti ræðumaður talaði. Hv. síðasti ræðumaður heldur því fram að það fyrirkomulag, það kerfi, sem við búum við, virðist vera óhagganlegt. Ég ætla að leyfa mér að vitna hér, með leyfi hæstv. forseta, í ummæli formanns Neytendasamtakanna, en hann segir í viðtali: „Neytendasamtökin hafa reynt að koma í veg fyrir að þessi vara væri flutt til landsins, en það er á einskis annars valdi en heilbrigðisyfirvalda að stöðva innflutning á skemmdri vöru. Við höfum reynt að benda á hvað hér er raunverulega að gerast, en eins og sjá má hefur þeim ábendingum ekki verið sinnt. Við höfum sem sagt ekkert vald til þess að stöðva svona innflutning, þó ekki skorti til þess viljann.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa það sem hann segir áfram. Það er um annað mál, en kemur þó einokun við, þegar einokunarfyrirtæki ákveður í hvaða magni hver og einn skal kaupa. Hann segir að það sé ekki aðeins óhentugt fyrir fátækt, gamalt fólk, sem ekki hefur efni á að kaupa mikið magn í einu, að leggja út fyrir vörunni sem skemmist svo í hita við geymslu, heldur líka erfiðleikum bundið fyrir gamalt fólk að bera 5 kg poka frá verslun og heim til sín. Það er því margt sem kemur hér inn í annað en bara skemmda varan. Þar fyrir utan vitnaði ég hér í verð á vörunni og hvað hún hefur hækkað umfram það sem önnur matvara hefur hækkað. Það er kannske skýringin á því að þetta er eina fyrirtækið a.m.k. í Reykjavík sem er gulli búið í umgerð sinni. Þetta er best búna og virðulegasta og reisulegasta bygging sem er utan um eitt verslunarfyrirtæki í Reykjavík. Það furðar kannske engan þegar þeir sjá hver álagningin virðist vera. Ég kem nú aðallega aftur í ræðustólinn, ekki kannske til að svara hæstv. síðasta ræðumanni, heldur til þess að bæta því við mína ræðu að ég óska eftir að þessu frv. verði vísað til fjh.og viðskn.



Herra forseti. Sá, sem einu sinni hefur blásið, hann hlýtur að mega blása aftur. Það, sem ég vildi fyrst og fremst gera athugasemd við hjá hv. 12. þm. Reykv., er sú fullyrðing, að Grænmetisverslunin hafi gjörsamlega brugðist hlutverki sínu. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því, að þessi fullyrðing sé rétt, og ég hef enga sannfæringu fyrir því, þó að hæfist hér samkeppni um innflutning, að það mundi breyta mikið kartöflugæðunum. Þær eru misjafnar, kartöflurnar. Það er af ýmsum ástæðum misjafnlega auðvelt að fá góðar kartöflur, og það mun út af fyrir sig ekki breytast þó að fleiri flytji þær inn. Annað, sem ég vildi nefna, er að kartöflur hafa alltaf verið hér undir mjög ströngu verðlagseftirliti. Innlendar kartöflur eru verðlagðar af Sexmannanefnd, og Sexmannanefnd fylgist mjög nákvæmlega með reikningum Grænmetisverslunarinnar yfir kostnað við flokkun og pökkun og annan rekstrarkostnað verslunarinnar. Það er rétt að Grænmetisverslun landbúnaðarins á ágætt hús yfir sig. Þetta hús er gamalt og ágætt. En ég tel það enga goðgá að þessi viðskipti hafi sæmilega húsnæðisaðstöðu. Það er Grænmetisversluninni nauðsynlegt. Hún hefur lagt í mikinn kostnað við geymslur sem eru því miður kannske varla nógu miklar. Kartöflurnar eru geymdar bæði hér í Reykjavík og þó aðallega úti um land þar sem þær eru framleiddar. Ég vil ekki bæta miklu meiru við það sem ég sagði hér áðan. Þetta mál þarf athugunar við, og mér finnst að hv. flm. frv. hafi gerst nokkuð fullyrðingasamur í málflutningi sínum. Ég efast stórlega um að sú bót yrði jafnvel á kartöflugæðum með breyttu fyrirkomulagi sem hann væntir. En í engu svaraði hann þeim atriðum sem ég tel aðalatriði þessa máls og aðalorsökina fyrir því að ekki er ástæða til að breyta um, og það eru öryggismálin í sambandi við kartöfluframleiðsluna og sá vilji okkar, sem ég álít að við höfum flestir, að við framleiðum sem mest af hinum nauðsynlegustu neysluvörum sjálfir.



Herra forseti. Ég ætla að endurtaka hér þær fullyrðingar sem ég óska eftir að hv. 6. þm. Norðurl. e. leiðrétti þá eftir nánari athugun á þessu máli, þannig að í ljós komi eftir hans athugun að ég fari með rangt mál. Ég hef vitnað í ummæli fjölmargra. Ég er heimilisfaðir í Reykjavík og veit hvaða vörur eru á markaðnum hér og get borið þær saman við þær vörur sem hafa verið á markaðnum í nokkuð mörg ár. Ég get líka sagt að það hafa verið góðar kartöflur á markaðnum. Ég er ekki að segja að þær hafi alltaf verið vondar, og mér kemur ekkert á óvart þó að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi tekist að finna heilar kartöflur sem honum þótti góðar. En fullyrðingar mínar eru þessar, sem ég leyfi mér að endurtaka og ég bið hann sérstaklega um að leiðrétta ef rangt er með farið og það verður hann náttúrlega að gera af eigin reynslu því að hér er um neytendaspursmál að ræða og hver maður er neytandi. Fyrsta fullyrðingin var þessi: Helmingur kartaflnanna er sjáanlega ónýtur þegar pokarnir eru opnaðir. Annað: Helmingur þess, sem soðið er, reynist ónýtur þegar kartöflurnar eru afhýddar. Og þriðja: Þær kartöflur, sem á borðið komast, eru þar enn þegar máltíðinni lýkur. Ég skal með ánægju kaupa poka og bjóða hv. 6. þm. Norðurl. e. heim að borða með mér. Ég var hér með aðra fullyrðingu sem er kannske það sem hv. þm. telur hvað alvarlegasta, ég fullyrti að Grænmetísverslunin hefði verið dýr í sinni verðlagningu þrátt fyrir þá n. sem hann vitnaði í. Má sýna fram á, sagði ég í minni ræðu, að verð á kartöflum hefur hækkað um 140% umfram hækkun á verði eggja, um 80% umfram almenna hækkun matvöru og um tæp 80% umfram hækkun almenns vöruverðs. Þetta eru þær fullyrðingar sem ég leyfi mér að endurtaka hér.



Herra forseti. Vegna þess, að hv. 12. þm. Reykv. beindi til mín ákveðnum spurningum, þá fannst mér ég vera til neyddur að svara þeim, eða fullyrðingum sem hann óskaði eftir að ég hrekti. Ég get ekki annað sagt um gæði kartaflnanna en að það, sem hann tíundar hér, er ekki í samræmi við mína reynslu. Um hans reynslu get ég því miður ekki dæmt hér. Um hækkunina á kartöflunum vil ég aðeins segja það, að mér er kunnugt um að kartöflur hafa hækkað mjög mikið og hækkun á erlendum kartöflum er í algjöru ósamræmi við þá hækkun sem orðið hefur á kartöflum hér innanlands. En ég álít að þetta sé ekki sök Grænmetisverslunar landbúnaðarins. Ég álít að hún hafi ákaflega lítil áhrif á almennt verðlag kartaflna á heimsmarkaði og það séu hinir almennu örðugleikar sem voru á framleiðslu kartaflna á s. 1. ári sem valda þessari hækkun, en ekki aðgerðir Grænmetisverslunar landbúnaðarins.



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv.d. hefur haft frv. þetta til meðferðar, sendi það til umsagnar biskups og dómsog kirkjumrn. og komu þaðan jákvæðar umsagnir. En í umsögnum dóms- og kirkjumrn. fólust ábendingar sem n. tók til greina. Og eins og fram kemur á þskj. 556 leggur n. til að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hún flytur á sérstöku þskj., en við afgreiðslu málsins voru fjarverandi Steingrímur Hermannsson og Ingi Tryggvason. Eins og fram kom hjá flm. í framsögu fyrir þessu máli, þá er hér um að ræða breytingu á lögum frá 1907, um skipan sóknarnefnda og héraðsnefnda, og fjalla breytingarnar í fyrsta lagi um það að kveða nánar á um fundarhöld safnaðarnefnda, í öðru lagi um að opna möguleika fyrir því, þar sem sóknir eru nú orðnar víða allmiklu fjölmennari en áður var, að þá yrðu sóknarnefndarmenn fleiri en ella, og í þriðja lagi að stytta kjörtímabil sóknarnefnda og safnaðarfulltrúa úr 6 árum í 4 ár. En þegar þessi lög voru sett 1907 var m.a. ein meginbreytingin sú að lengja kjörtímabilið úr einn ári í 6. Á því merka þingi, 1907, sem var mjög afkastasamt í lagasetningu, var kjörtímabil hliðstæðra n. eins og hér um ræðir almennt ákveðið 6 ár. En á síðari tímum hefur það þróast mjög yfir í það að kjörtímabil slíkra n. og stjórna væri aðeins 4 ár. Ég gat þess, herra forseti, að menntmn. flytti brtt. við frv. og eru þær á þskj 557. Þær brtt. eru fluttar samkv. ábendingu dóms- og kirkjumrn. Það er í fyrsta lagi að gera það ekki jafnafdráttarlaust að það skuli vera skylda að kjósa tvo fulltrúa til viðbótar í sóknarnefnd fyrir hver 2 þús. sóknarmanna sem bætast við 1000. Því er sett inn að í staðinn fyrir „skulu kjósa“ komi: kjósa megi, en þetta þýðir í framkvæmd, ef þessu ákvæði er beitt, að fyrir fyrstu 500 eru kosnir 3, fyrir 1000 5 og síðan má kjósa 2 fulltrúa fyrir hver 2000 sem við bætast, þ.e.a.s. fyrir 3000 7, fyrir 5000 9 og fyrir 7000 11 sóknarnefndarmenn. Í öðru lagi er síðan samkv. ábendingu dóms- og kirkjumrn. gerð till. um að í stað þess, eins og greinir í frv., að hlutkesti skuli ráða um hverja skuli kosið að tveimur árum liðnum, eftir að kosið er samkv. þessum nýju lögum, - það var ekki talið nógu ótvírætt hvernig með þetta skuli fara, og raunar er það ekki ótvírætt í lögunum í dag. Þess vegna var bent á að gera þetta alveg ótvírætt og hér er lögð til sú aðferð sem viðhafa skuli þegar kveðið er á um það hverjir skuli ganga úr n. þegar kosið er á fyrsta fundi eftir að lög þessi hafa öðlast gildi eða þegar sóknarnefndarmönnum fjölgar vegna þess að fjölgað hefur í viðkomandi sóknum. Í þriðja lagi er svo bætt inn ákvæði um að kosningar skuli vera óhlutbundnar, en hvorki í frv. né gildandi lögum er neins staðar að finna ákvæði um hvernig kjósa skuli. Hefur þetta verið framkvæmt mismunandi, en samkvæmt ábendingum rn. var lagt til að kveða skýrt á um það. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vísa til þess, sem fram kemur á þskj. 556, að menntmn. mælir með samþykkt frv. með þeirri breytingu sem er að finna á þskj. 557.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur nú þriðja árið í röð, að mig minnir, haft til umfjöllunar frv. til l. um breyt. á ljósmæðralögum. Flm. frv. eru þm. Halldór Ásgrímsson og Helgi F. Seljan, og frv. þetta er flutt í þeim tilgangi að breyta og bæta stöðu ljósmæðra. Þetta kemur einkum fram í 1. gr. frv. sem er breyting við 4. gr. ljósmæðralaga og hljóðar svo: „Launakjör skipaðra ljósmæðra skulu ákveðin með kjarasamningum eða af kjaradómi á sama hátt og laun opinberra starfsmanna - Laun skipaðra ljósmæðra í kaupstöðum skulu greidd mánaðarlega úr bæjarsjóði. - Laun skipaðra ljósmæðra í umdæmum utan kaupstaða skal greiða að 1/3 hluta úr sýslusjóði og 2/3 hlutum úr ríkissjóði. Launin greiða sýslumenn ársfjórðungslega fyrir fram. - Skipaðri ljósmóður, sem falið er um stundarsakir að gegna nágrannaumdæmi, ber að greiða fyrir það byrjunarlaun þess umdæmis. -- Ríkissjóður leggur til. áhöld í ljósmæðraumdæmin, og ákveður landlæknir í samráði við skólastjóra og aðalkennara Ljósmæðraskóla Íslands, hver þau skuli vera.“ Í 2. gr. frv. segir: „Ljósmóðir, sem skipuð er í starf samkvæmt lögum þessum, á rétt á orlofi ár hvert á sama hátt og aðrir opinberir starfsmenn.“ Sannleikurinn er sá, að ljósmæður hafa lengi setið við annað borð en flestir aðrir opinberir starfsmenn og ekki notið ýmissa þeirra hlunninda sem þeir hafa átt kost á. Þeir, sem viðurkenna þátt ljósmæðra í heilbrigðisþjónustu þessa lands frá upphafi, hafa gert sér grein fyrir að þetta var ósanngjarnt, þær hefðu einhvern veginn orðið eftir og nauðsynlegt væri að bæta úr því. Þess vegna hefur hæstv. heilbr.- og trmrh. haft mikinn áhuga á því að þetta frv. næði fram að ganga, og því er það að heilbr: og trn. Ed. er sama sinnis og leggur einróma til að frv. verði samþ. óbreytt.