Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað fjármálaráðuneytið treysti sér til að reikna og hvað ekki. Það hefur komið á daginn að ef upplýsingar geta verið erfiðar pólitískt séð fyrir hæstv. ráðherra þá er eins og allar reiknimaskínur stoppi í ráðuneytinu. Þá vísa ég til þess að þegar ég óskaði eftir því að ráðuneytið reiknaði út hver misskiptingin mundi verða þegar skattbreytingar ríkisstjórnarinnar hefðu náð fram að ganga fengust engin svör við því. Þá bar hæstv. ráðherra því við að ekki væri hægt að taka tillit til þess að vinnuframboð mundi breytast við það að breyta tekjuskattsprósentunni. Mér finnst þetta vera mjög lélegar mótbárur ef borið er saman við svör hæstv. ráðherra hér í utandagskrárumræðu þar sem hann svaraði fyrirspurnum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þá voru reiknaðar fram og aftur í tímann mínustölur og plústölur og ég veit ekki hvað út frá hinum ýmsu forsendum. Ég ætla að nota tækifærið hér og fá líka einhvern botn í þá útreikninga sem hafa komið frá ráðuneytinu. Í þessum útreikningum ráðherra virðist vera ákveðin blekking og ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort hann reikni með sömu krónutölu árið 1994 í þessum dæmum sínum, 120 þús. kr., þegar hann er að reikna skattbyrðina það ár og noti síðan aftur sömu krónutölu þegar verið er að miða út skattgreiðslur af sömu krónutölu árið 2006. Fyrir þá sem ekki vita það hafa laun tvöfaldast á þessum tíma til ársins 2005 þannig að það er algjörlega ósambærilegt að bera saman skattbyrði á krónutölunni 120 þús. árið 1995 og síðan árið 2006. Ég óska eftir því að fá einhvern botn 

Herra forseti. Það eru eiginlega tvær spurningar sem hv. þingmaður ber fram. Fyrri spurningin er um það hvað hægt sé að reikna. Það er auðvitað hægt að reikna nánast hvað sem er ef menn gefa sér einhverjar forsendur. Þar sem hv. þingmaður skilur greinilega ekki mínus-skatta þá er það þegar greiðslur úr ríkissjóði eru meiri en skattarnir og viðkomandi fær greitt úr ríkissjóði, svo hv. þm. Kristján Möller skilji þetta nú einu sinni. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spurði hvað fjármálaráðuneytið hefði ekki treyst sér til þess að gera, en það er að meta launaþróunina og leggja hana síðan til grundvallar útreikningnum. Þó að það hafi gerst í tíð fyrrv. fjármálaráðherra að slík niðurstaða fékkst held ég að það sé rétt af fjármálaráðuneytinu að vera ekki að leggja til grundvallar í útreikningum spár um það hver launaþróunin mundi hugsanlega verða. Ef einhverjar tilteknar forsendur eru hins vegar gefnar er hægt að reikna út frá því. Hvað síðari spurninguna varðar er bæði um að ræða, í dæmunum sem komu fram í fréttatilkynningu ráðuneytisins, tölur sem eru þá launatölur fyrir árið 1994, og þær reiknaðar á reglum ársins 1994, reglum ársins 2006 og reglum ársins 2007, og síðan eru tölurnar uppfærðar miðað við þróun. Þau dæmi sem þarna eru sýna bæði að skattbyrðin er lægri á síðara árinu en á því fyrra - það staðfestir það sem allir hér vita sem hafa glöggvað sig á þessu án þess að vera með pólitísku gleraugun sín á nefinu 

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna máls sem hefur verið nokkuð í fréttum að undanförnu, nefnilega að til standi af hálfu fjármálaráðuneytisins að breyta reglugerð þannig að söluúrval í Fríhöfninni í Leifsstöð verði takmarkað. Ég varð að láta segja mér þetta þremur sinnum áður en ég tryði, einfaldlega vegna þess að ég taldi að náðst hefði þokkaleg sátt um það með hvaða hætti Flugstöð Leifs Eiríkssonar yrði rekin - þar sem væri í bland ríkisrekstur og í stækkuninni hafa síðan einkaaðilar verið að koma inn - um það hélt ég að væri sátt. Það skiptir einnig máli, herra forseti, að stjórn flugstöðvarinnar hefur tekið ákvörðun um mikla stækkun upp á 5 milljarða kr. og fyrir þeirri ákvörðun liggja ákveðnar forsendur, forsendur um tekjur til stofnunarinnar. Þess vegna hlýtur slíkt að vera í uppnámi, ef rétt reynist, ef breyta á þeim forsendum eins og fréttir hafa verið um enda er komuverslunin einn aðaltekjustofn þessarar ágætu stofnunar. Það hefur komið fram að ef þessar forsendur breytast kunna 50–60 störf í flugstöðinni að vera í uppnámi. Ef maður skoðar það sem er að gerast, m.a. í samdrætti varnarliðsins, þá hafa Suðurnesjabúar einmitt horft til þess að Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur verið að skapa og mun vonandi áfram skapa fleiri störf. Þess vegna hefur þessi frétt komið afskaplega illa við menn og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort einhver flugufótur er fyrir henni. Það er líka rétt að minna á það að þegar Norðmenn tóku ekki alls fyrir löngu upp sambærilega komuverslun og við höfum urðu menn varir við það að verslun Norðmanna í flughöfnum, t.d. í Bretlandi, datt niður.

Það er líkt framsóknarmönnum, virðulegi forseti, að reyna að rugla umræðuna sem hér er farin af stað um aukna skattbyrði á lágtekju- og meðaltekjufólk með því að taka upp óskylt mál. Þetta er auðvitað það sama og hæstv. fjármálaráðherra gerir. Hann heldur áfram sínum blekkingarleik, reynir að rugla fólk og slá ryki í augu þess til þess að fólk fái ekki sannleikann á borðið - sannleikann sem er sá að skattbyrði hefur verið að aukast verulega hjá lágtekju- og meðaltekjufólki. Hæstv. ráðherra hefur ekki tekist, þrátt fyrir að hann hafi reynt það, að hrekja þá útreikninga sem Stefán Ólafsson hefur sett fram, sem sýna fram á að 90% heimila í landinu hafa mátt sæta aukinni skattbyrði á síðustu tíu árum. Núna setur hæstv. ráðherra fram skálduð dæmi og útreikningum er hagrætt til þess að fá þá niðurstöðu sem hann er að leita eftir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hann hefur ekki látið keyra niðurstöður um rauntekjur og skattgreiðslur allra einstaklinga í viðkomandi fjölskylduformi fyrir tímabilið 1994–2004 upp úr skattframtölum í staðinn fyrir að skálda einhver dæmi sem passa honum? Barnabótunum hagræðir hann líka og biður bara um útreikninga varðandi börn undir sjö ára aldri en ekki þar yfir þar sem foreldrar margra barna fá ekki barnabætur. Komið hefur fram hjá öldruðum að sérfræðingahópur fjármála-, heilbrigðis- og tryggingamálaráðneytis og Landssambands eldri borgara hefur staðfest útreikninga eldri borgara sem sýna fram á að skattur af 100 þús. kr. tekjum, rauntekjum á árinu 1988 - þá var enginn skattur greiddur af þeim - og af tekjum sem samsvara 100 þús. kr. í dag voru greidd 3,3% árið 1991 

Herra forseti. Það er full ástæða til að ræða hér málefni Fríhafnar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar en hér fór af stað umræða um skattamál á undan þeirri umræðu og ég held að það sé rétt að nota tímann sem ég hef, þann takamarkaða, til að fara í gegnum skattamálin og taka þátt í umræðu um Fríhöfnina síðar. Hæstv. ráðherra sagði að það væri mikilvægt að reikna og það væri hægt að reikna hvað sem væri ef maður gæfi sér bara forsendur. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, það er hægt að reikna hvað sem er. En það er mikilvægt þegar maður er búinn að vera að reikna að segja satt um útkomuna, hver hún er. Það er nú einu sinni þannig að versta lygi sem til er er svokallaður hálfsannleikur. Í Morgunblaðinu í gær voru tvær greinar um skattamál eftir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, það var hæstv. umhverfisráðherra og síðan var það hv. þm. Ásta Möller sem skrifaði: „Er aukinn kaupmáttur byrði?“ Skrýtin spurning. Hvað segir hv. þingmaður í lok greinar sinnar: „Aðalatriðið er þó að launahækkanir síðustu ára og almennt lækkað skatthlutfall hafa leitt til þess að fólk hefur að meðaltali 60% meira á milli handanna eftir skatt en á árinu 1994 og láglaunafólk enn meira. Er það ekki aðalatriðið?“ Þetta segir hv. þingmaður í grein sinni og maður veltir fyrir sér: Bíddu, skilur maður hlutina ekki rétt? Í vefriti fjármálaráðuneytisins frá 19. janúar stendur, með leyfi forseta: „Hefur sá hópur hjóna sem skipar sér í lægstu tekjutíundina búið við stöðuga aukningu kaupmáttar og ráðstöfunartekna og eru þær nú 28% hærri en þær voru árið 1994.“ Já, 28% hærri. Hv. þm. Ásta Möller segir að meðaltalið sé 60% og það er rétt hjá henni. Láglaunafólkið hafði það betra. Láglaunafólkið hefur notið 28%. Hverjir hafa þá notið hátt yfir 60% þannig að meðaltalið sé 60%, hæstv. ráðherra?

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, ein spurning: Hvor aðilinn mundi eiga fyrir sólarlandaferð vegna skattstefnu ríkisstjórnarinnar á árinu 2007, sá sem hefur 100 þús. kr. í kaup eða sá sem hefur milljón kr. í kaup? Báðir borga sömu skattprósentu, síðan kemur persónuafslátturinn í mínus. Hvor skyldi nú eiga fyrir sólarlandaferð, hæstv. ráðherra? Það er maðurinn með milljónirnar sem hefur hagnast um 40 þús. kr. á skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Þá erum við ekki að tala um afnám hátekjuskattsins, hæstv. ráðherra, sem færði hátekjufólkinu enn viðbót. Mér finnst ekki þurfa að rífast mikið um útfærsluna á skattstefnu ríkisstjórnarinnar, hún liggur nokkuð ljós fyrir. Eitt prósent af 100 þúsund er eitt þúsund krónur og eitt prósent af milljón er tíu þúsund krónur, hæstv. ráðherra. Þetta hljóta allir að skilja alveg sama hversu lengi ráðherrann reiknar aftur á bak og áfram og hvort sem hann miðar við kaupgjald á árinu 1994 eða kaupgjald í dag. Hann notar sömu krónutöluna.

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að ræða ítarlega skattbreytingarnar og hvað þar liggur til grundvallar en það er líka mikilvægt að ræða málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og Fríhafnarverslunarinnar. Vil ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka það mál upp. Um er að ræða stóran vinnustað og atvinna margra er í húfi og þar skapast miklir fjármunir fyrir ríkissjóð. Ég vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að huga að framtíð verslunarinnar með þrjá þætti í huga. 1. Huga þarf að hagsmunum neytenda. Í versluninni, eins og hún er nú, er mjög mikið vöruúrval. Hún er prýðilega rekin að því leyti. 2. Ríkissjóður hefur geysilegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta og að því þarf einnig að huga. 3. Huga þarf að starfsöryggi og hagsmunum starfsfólks. Ég legg áherslu á að allir þessir þættir verði teknir til skoðunar ef um einhverjar breytingar verður að ræða á því fyrirkomulagi sem er við lýði í Fríhafnarversluninni.

Hæstv. forseti. Bæði þau mál sem hér hefur borið á góma í umræðum um störf þingsins eru þess virði að þeim verði gefinn nokkur gaumur hér á næstu dögum. Þeim verður ekki gerð skil með fullnægjandi hætti á þeim stutta tíma sem við höfum til ráðstöfunar hér. Hvað varðar skattamálin vildi ég koma því á framfæri að sú umræða sem átt hefur sér stað, og hefur ekki síst verið haldið uppi af hálfu talsmanna Samfylkingarinnar, eins og t.d. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, er afar villandi. Ef við horfum á skattkerfi okkar felst í því kerfi að með auknum tekjum verður aukin skattbyrði. Kerfið okkar er þannig upp byggt. Það er svokallað prógressíft kerfi sem gerir ráð fyrir því að skatthlutfall sé hið sama en hins vegar sé persónuafsláttur tiltölulega hár, sá hæsti sem um getur í þeim löndum sem við helst berum okkur saman við. Persónuafsláttur er hærri hér en nokkurs staðar annars staðar sem ég þekki til. En þetta gerir það að verkum að því hærri tekjur sem menn hafa umfram þessi skattleysismörk þeim mun hærra hlutfall borga þeir í skatt. Sá sem er með 150 þús. kr. í tekjur á mánuði borgar u.þ.b. 16% af sínum tekjum í tekjuskatt og útsvar. Sá sem er með 250 þús. kr., 100 þús. kr. meira, borgar 23% í skatt. Hann hefur hærri tekjur en persónufrádrátturinn er sá sami og því borgar hann hærra hlutfall. Því fleiri sem hafa hærri tekjur þeim mun hærra hlutfall er greitt í skatt, en er það vandamálið? Er það vandamál, hæstv. forseti? Er það vandamál að tekjur í þjóðfélaginu hafa aukist svo mikið að meiri skatttekjur skila sér til ríkissjóðs? Er það vandamálið? Er það hið stóra vandamál? Það skiptir mestu máli að kaupmáttur tekna eftir skatt hefur stóraukist á undanförnum árum og á því verður framhald.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki hægt að koma hreint fram í þessum málum? Hann ber því við að það sé ekki hægt að sjá launaþróun fram í tímann, en menn geta séð hagvöxt mörg ár fram í tímann. Ef einhverjar viðkvæmar upplýsingar eru á ferð þá bara stoppar allt. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að ég bað ekkert um að sjá launaþróun. Ég bað um að reiknað yrði út frá þeim launum sem voru greidd í landinu árið 2003. Hvers vegna er það ekki hægt? Það er vegna þess að það er óþægilegt. Í öðru lagi vil ég benda hæstv. ráðherra á að ef hann ætlar að koma þessari umræðu á eitthvert vitrænt plan þá á hann að setja dæmið þannig upp að hægt sé að skilja hvað verið er að gera. Nema það sé ætlun hans að koma ekki hreint fram, sveipa staðreyndir þoku og fela raunverulegar gerðir ríkisstjórnarinnar. Tökum t.d. dæmi eitt, sem ég spurði hæstv. ráðherra út í, og hann svaraði með orðinu bæði - það væru bæði rauntölur og bæði eitthvað annað. Ég veit í rauninni ekki hvað hann var að fara. En dæmið snýst um það hver skattbyrðin var á launum sem voru 120 þús. kr. árið 1994, hvort það sé sambærilegt að bera það saman við sömu krónutölu árið 2006. Ég segi nei. Það er miklu nær að bera það saman út frá launaþróuninni sem hefur orðið í landinu. Miklu nær væri fyrir hæstv. ráðherra að bera það saman við 240 þúsund kr. Á því dæmi sést að skattbyrðin hefur aukist, þ.e. ef tekið er mið af launaþróun í landinu. Hv. þm. Birgir Ármannsson kom inn á tekjuskattinn, að það væri eitthvert vandamál að hann hefði aukist. Ég sé að tíma mínum er lokið og ætla ekki út fyrir þau mörk. Ég vil einungis benda, frú forseti, hv. þingmanni á að kynna sér tryggingargjaldið sem hefur verið hækkað nær tvöfalt.

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir teljist nú varla óvilhallur dómari um það hvað mér tekst að skýra út fyrir fólki og hvað ekki. Hins vegar er einfalt að svara henni því sem hún er að spyrja um, þ.e. hvers vegna ég miða ekki við árið 1994 og árið 2004.  Ég verð líka að firra mig ábyrgð á skilningi hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, þ.e. hvað hann skilur af þeim dæmum sem eru í fréttatilkynningunni á netinu. Þar eru bæði dæmi um það að tölurnar séu teknar og reiknað út frá þeim 

Jú, jú.

Hann hefur einfaldlega ekki gert það. Ég verð að svara hv. þm. Hjálmari Árnasyni á þann veg að samkvæmt tollalögum, sem samþykkt voru á vorþinginu og tóku gildi nú um áramótin, ber ráðuneytinu að skilgreina umsvif Fríhafnarinnar, sérstaklega komuverslunarinnar, í reglugerð. Verið er að vinna að því en engar áætlanir eru um að takmarka þau neitt sérstaklega. Ég verð þó að segja að ég er mest hissa á því að hv. þm. Jón Gunnarsson skuli engan áhuga hafa á að ræða málefni Fríhafnarinnar og Flugstöðvarinnar heldur vilji tönnlast á útúrsnúningum varðandi skattamálin.

Virðulegi forseti. Í umræðum um störf þingsins hafa komið upp tvö mál, tvö mjög mikilvæg mál, og útilokað er fyrir þingmenn að koma báðum þessum málum til skila á þeim tveimur mínútum sem ætlaðar eru í umræðu. Hér hefur verið lýst alveg sérstaklega eftir skoðunum hv. þingmanna Samfylkingarinnar á því hvernig farið verði með Fríhöfnina. Í þessu ljósi óska ég eftir því, virðulegi forseti, að málefni Fríhafnarinnar verði tekin til umræðu, að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra skili þinginu skýrslu um útfærsluna á umræddum greinum í tollalögum sem þurfa að birtast í reglugerð. Það verði ekki bara á grundvelli þeirra atriða sem fram komu hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og í spurningu hv. þm. Hjálmars Árnasonar heldur verði okkur líka gerð grein fyrir þeim leikreglum sem farið er eftir við reksturinn, hvaða leikreglum hann lýtur. Ég held að það sé nauðsynlegt, hæstv. forseti, að forseti beiti sér fyrir þessu og gefi þingflokksformönnum svör um það strax í dag eða fyrir helgi hvaða dag sú umræða fer fram. Þá mun ekki standa á því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar láti hæstv. fjármálaráðherra heyra skoðanir sínar á rekstri Fríhafnarinnar og fyrir hvað við stöndum, m.a. það sem lýtur að öryggi starfsfólks.

Þessari ósk hv. þingmanns verður komið á framfæri.

Herra forseti. Í tilefni af ummælum hæstv. fjármálaráðherra þess efnis að ég hafi ekki áhuga á því að ræða um málefni Fríhafnar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar óska ég eftir því að hæstv. forseti staðfesti það hér, þegar ég hef lokið máli mínu, að ég hafi beðið um orðið aftur í þessari umræðu og ekki fengið vegna þingskapa. Ég óska eftir því að hæstv. forseti staðfesti það þannig að það liggi fyrir að það er ekki áhugaleysi mitt á málefnum Fríhafnar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem veldur því að ég tók ekki sérstaklega til máls um það. En eins og ég sagði í ræðu minni um skattamálin: Í tveggja mínútna ræðu gefst ekki tími til að ræða um tvö mikilvæg mál og ég valdi það að fara í skattamálin einfaldlega vegna þess að ég er með í höndunum gögn sem sýna að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins virðast kerfisbundið vera að segja hálfsannleik um það hvernig skatturinn hefur breyst, hvernig kaupmáttur hefur breyst - það skiptir miklu máli þegar maður hefur stuttan tíma í salnum til að ræða hlutina að koma á framfæri þeim hálfsannleik sem þar er á ferð. Það vakti líka athygli mína, herra forseti, að hæstv. fjármálaráðherra svaraði í engu ræðu minni um skattamálin. Það var furðulegt að fá engin svör við staðreyndum sem lagðar eru fram og liggja fyrir skjalfestar, annars vegar í grein frá hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins í Morgunblaðinu og hins vegar á opinberu vefriti fjármálaráðuneytisins. Ég held að það sé nauðsynlegt að við fáum hér sem fyrst, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir óskaði eftir, umræðu um Fríhöfnina og Flugstöð Leifs Eiríkssonar og sérstaklega þá í tilefni orða hæstv. ráðherra þar sem hann lýsti því yfir að við virtumst ekki hafa áhuga á að ræða það mál. Ég tel mjög mikilvægt, nú þegar verið er að vinna að þessum málum í fjármálaráðuneytinu, að við fáum að vita hvað verið er að gera. Það hafa heyrst fréttir af breytingum á starfsemi Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli. Það er spurning hvort við þurfum ekki að fá skýrslu um það efni, bæði frá hæstv. fjármálaráðherra og einnig frá hæstv. utanríkisráðherra þannig að við höfum það allt saman undir hér.

Í tilefni af ræðu hv. þingmanns getur forseti staðfest að fjöldamargir þingmenn höfðu óskað eftir því að taka til máls en komust ekki að vegna þess að í þingsköpum er aðeins heimiluð 20 mínútna umræða um störf þingsins í upphafi. Meðal þeirra þingmanna var hv. 10. þm. Suðurk.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að hafa fengið orðið um fundarstjórn forseta en ég vil líka taka það fram, og tel ástæðu til, að sú hefð hefur skapast að formenn þingflokka eru látnir vita ef til stendur að taka mál upp um störf þingsins. Það var í rauninni ákvörðun mín að gera það mjög seint en ég hafði samband við þá formenn þingflokka sem voru hér í salnum. Þeir gerðu ekki athugasemd við þetta og þar með urðu eiginlega tvö efni til umræðu, skattamálin og síðan málefni Fríhafnarinnar. Ég taldi hins vegar, vegna þeirra frétta sem hafa heyrst að undanförnu, mikilvægt að fá úr þessu skorið. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. fjármálaráðherra skýr svör sem ég túlka á þann veg að ekki standi til að gera breytingar. Þar með getum við andað rólega yfir þessu máli og það ber að þakka.

Virðulegi forseti. Í tæpa tvo áratugi hefur á Alþingi af og til verið rætt um íslenska kaupskipaútgerð. Fyrst beindist orðræðan að hinni hörðu samkeppni evrópskra kaupskipaútgerða við eigendur kaupskipa undir svokölluðum þægindafánum og mönnuð voru ódýru vinnuafli fjarlægra Austurlanda. Norðurlandaþjóðirnar, ekki Ísland, brugðust við þessum vanda, tryggðu sínum kaupskipaútgerðum rekstrarlegt umhverfi, m.a. með skattaívilnunum, sem leiddi til að kaupskipastóll þeirra sem hafði minnkað stórkostlega tók nú stakkaskiptum, óx og dafnaði. En hvers vegna var þessi leið farin? Augljóst er að margfeldisáhrif öflugrar kaupskipaútgerðar á starfsemi og atvinnu í landi, þ.e. aukning fjölda skipa á skipaskrá, býr til viðbótarstörf í landi og skilar þar með auknum heildartekjum, viðheldur einnig bættri verkkunnáttu á sviði sjóflutninga og eflir atvinnumöguleika farmanna. Hæstv. fjármálaráðherra. Óskabarn þjóðarinnar, Eimskip, hefur nú ákveðið að flytja sjóflutningastarfsemi sína til Færeyja líkt og Samskip og Olíudreifing hafa gert. Færeyingar hafa breytt skattalegu rekstrarumhverfi kaupskipaútgerða sinna, erlendra sem innlendra, til sama vegar og gert hefur verið annars staðar á Norðurlöndunum en á Íslandi. Það er umhugsunarefni fyrir Íslendinga þegar svo er komið að athafnaleysi íslenskra stjórnvalda hefur leitt til þess að áhafnarkostnaður kaupskipa í reglubundnum siglingum milli Evrópu og Íslands, svo og olíuflutningaskip sem dreifir olíu á stærri hafnir landsins, er niðurgreiddur af Færeyingum sem þrátt fyrir það hafa um 200 millj. í tekjur af íslenskri kaupskipaútgerð. Allt stefnir í að við glötum þekkingu og reynslu íslenskrar farmannastéttar. Áhugi ungra manna á menntun til farmennsku leggst af, við verðum öðrum þjóðum háð með flutninga að og frá landinu og íslenska 200 sjómílna lögsagan varin með skipum undir þægindafánum mönnuð erlendum sjómönnum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þessi umræða fer hér fram eins og ég gat um í upphafi máls míns. Hinn 13. apríl 2005 var utandagskrárumræða um sama efni. Þá var til svara fyrrverandi fjármálaráðherra, hæstv. núverandi utanríkisráðherra Geir H. Haarde. Með leyfi forseta vildi ég aðeins vitna til þess lokasvars sem hann gaf þá við fyrirspurnum mínum um þetta efni. Hann sagði þá, með leyfi forseta: „Það þarf að hafa það í huga vegna ákvæða EES-samningsins að það er ekki unnt að einangra ríkisaðstoð við innlenda farmenn eða innlendar útgerðir eingöngu. Því er ekki borðleggjandi að íslensk, alþjóðleg kaupskipaskrá með samþykktu ríkisaðstoðarkerfi muni bæta hag íslenskra farmanna. Burt séð frá því er óvíst hvaða áhrif stofnun slíkrar kaupskipaskrár kunni að hafa á atvinnugreinarnar þar sem mikil samkeppni er innan Evrópu og víðar um að fá kaupskip á þær skrár sem fyrir hendi eru.“ Það er mjög sérstakt að þetta svar skuli hafa verið gefið við fyrirspurn minni í ljósi þess sem Evrópusambandið hefur lagt til. Það leggur til að stuðlað sé að kaupskipastól til að keppa við þessi þægindafánaskip til að tryggja örugga hagkvæma flutninga til að hvetja til skráningar eða endurskráningar á skipaskrá aðildarríkja ESB og EFTA og til að viðhalda og bæta verkkunnáttu og þekkingu á sviði sjóflutninga til að efla atvinnumöguleika evrópskra sjómanna. Síðast en ekki síst er sú ógn að ef til ófriðar kæmi gæti álfan orðið varnarlaus um aðdrætti í einu vetfangi. Þetta er ekkert smámál. Það er líka til umhugsunar um það sem ég sagði hér áðan um niðurgreiðslur Færeyinga á sjóflutningum að og frá Íslandi að ekki fyrir löngu var frétt um að Norðmenn ætluðu að taka upp strandferðir og gera út skip frá Akureyri. Að sjálfsögðu niðurgreitt af Norðmönnum. Ég beini því eftirfarandi spurningu til hæstv. fjármálaráðherra: Hefur ráðherra átt viðræður við forsvarsmenn skipafélaganna og reynt að leiða þetta mál til lykta? Eða erum við Íslendingar, eyþjóð í Norður-Atlantshafi, orðin þannig á vegi stödd að íslensk kaupskipaútgerð skiptir okkur ekki nokkru máli?

Hæstv. forseti. Það er ekki ofsögum sagt að breytingar hafi orðið á undanförnum árum á kaupskipaútgerð í heiminum og ekki síður hér við land sem hafa, a.m.k. að sumra mati, verið mjög óeðlilegar og okkur óhagstæðar. Við höfum farið yfir þessi mál nokkrum sinnum. Reynt hefur verið að fylgjast með þróuninni. Samstarf hefur verið við kaupskipaútgerðir um það, sömuleiðis við hagsmunasamtök sjómanna. Það sem hefur kannski helst verið í veginum fyrir því að gripið yrði til einhverra ráðstafana er tvennt er snýr að kaupskipaútgerðinni, annars vegar hvort það mundi hafa jákvæð áhrif á þróun kaupskipaútgerðarinnar og hvort það hafi haft jákvæð áhrif á þróun kaupskipaútgerðar í þessum nágrannalöndum okkar sem hafa gripið til ráðstafana, þ.e. fjölda sjómanna og þar fram eftir götunum. Og svo er hitt, hvort þetta sé í samræmi við þau almennu sjónarmið sem við höfum haft uppi um það hvernig við högum skattlagningu okkar hér á landi. Í þriðja lagi hafa hagsmunaaðilar ekki heldur verið sammála um til hvaða aðgerða ætti að grípa ef til aðgerða ætti að grípa á annað borð. Nú sýnist mér, eftir viðtöl við þó nokkra af hagsmunaaðilunum, að það gæti orðið til eins konar samhljómur um það hvaða aðgerðir þeir legðu til. Það auðveldar aðkomu stjórnvalda að málinu. En þá ber auðvitað að hyggja að hinum almenna þætti, hvort við teljum eðlilegt að fara út í þess konar aðgerðir borið saman við það sem almennt gildir. Það er rétt að það er mikilvægt hverri þjóð að eiga góða sjómenn á kaupskipum, ekki síður en á fiskiskipaflotanum. Það skiptir líka máli að eiga skip, eiga flota sem getur þjónað landinu. Menn verða þá auðvitað líka að hafa í huga á hvaða grundvelli slíkt byggist. Auðvitað hefur hentifánakerfið, ef svo má að orði komast, mjög slæmt orð á sér. Hluti af því sem nágrannaþjóðir okkar hafa gert hefur verið í þá átt að aðlagast því kerfi. Við sjáum á miðunum rétt utan við lögsöguna hvernig hentifánaskipin fara þar fram. Það er kannski ekki kerfi sem ætti að vera okkur til eftirbreytni. Hins vegar er þetta starfsemi sem skiptir okkur máli. Við þurfum því að vega það og meta í ljósi aðstæðna á hverjum tíma hvort skynsamlegt og rétt sé að grípa til einhverra ráðstafana. Það erum við að gera núna. Við erum að fara yfir þau gögn sem við höfum tiltæk vegna okkar fyrri vinnu í þessum efnum. Ég átti í vikunni fundi með forsvarsmönnum hagsmunafélaga þeirra sjómanna sem í hlut eiga og ég hef gert ráðstafanir til að hitta forsvarsmenn kaupskipaútgerðarinnar síðar í vikunni. Vonandi koma út úr því von bráðar niðurstöður um það til hvaða aðgerða þeir vildu grípa og þá geta stjórnvöld vegið og metið á móti öðrum atriðum sem skipta máli hvort rétt sé að grípa inn í. En þegar sérstaklega er talað um skattaívilnanir og þær bornar saman við skattaívilnanir í Færeyjum, sem eru á talsvert aðra lund en annars staðar á Norðurlöndunum, verðum við líka að hafa í huga að þegar sköttum er afsalað kemur ekki bara ríkið þar að máli, það eru líka sveitarfélögin. Stór hluti af staðgreiðsluskattinum, sem um er að tefla í þessari umræðu og um er að ræða í Færeyjum, er tekjur sveitarfélaganna. Við þurfum að hafa það í huga líka þannig að það er að mörgu að gæta. Þess er gætt og vonandi komumst við að niðurstöðu í þessu máli innan tíðar. Ég þakka að lokum 

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram hafa Samtök atvinnulífsins, stéttarfélög sjómanna og fjölmargir aðrir lýst þungum áhyggjum af samkeppnishæfni íslenskra skipaútgerða, og hafa gert lengi eins og hér hefur komið fram. Þeir hafa gert þetta lengi. Og það hafa fjármálaráðherrar líka gert, að þvælast fyrir málinu. Auðvitað ber þar hæst síðasta fjármálaráðherra, hæstv. núverandi utanríkisráðherra, formann Sjálfstæðisflokksins Geir H. Haarde. Hvað umfang erum við að tala um? Jú, það er talað um að í lok síðasta árs hafi þrjú íslensk skipafélög og dótturfélög þeirra verið með rúmlega 60 flutningaskip í rekstri. Ef skattalegt umdæmi og rekstrarlegt umhverfi þeirra væri þannig að hægt væri að skrá þau hér á Íslandi er talið að ríkissjóður gæti fengið um 200 millj. kr. í kassann sem hann hefur ekki af þessum útgerðum í dag. Það er rétt að vekja athygli hæstv. fjármálaráðherra á því, virðulegi forseti, að sveitarfélögin tapa engu á því. Þau eru búin að tapa þessum tekjum vegna þess að þetta er farið úr landi. Vegna aðgerðaleysis og þess að ekkert hefur verið gert. Það er líka dálítið kyndugt að olíudreifing til byggða landsins, hér með ströndinni, sé núna niðurgreidd af Færeyingum. Það sem ríkisstjórnin vill ekki gera fyrir þegna þessa lands eru Færeyingar í raun að gera fyrir okkur. Þökk sé þeim. En verði fjármálaráðherra að góðu að njóta ríkisstyrkja frá Færeyjum. Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvað þetta hefur þvælst fyrir mönnum og þess vegna er gott að núna er búið að reka hæstv. fjármálaráðherra til verka í þessu sambandi. En ég minni hæstv. fjármálaráðherra á að ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins hefur lagt áherslu á að kaupskipum í íslenskri skipaskrá verði fjölgað með því að lagfæra íslenskt stofnana-, laga- og regluumhverfi  Virðulegi forseti. Ég ætla að 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða ræðutímann sem er takmarkaður í þessari umræðu.

Herra forseti. Ein af meginlínum hins volduga Evrópusambands er að halda ekki uppi ríkisstyrkjum. Er það rökstutt með því að það eigi að jafna samkeppni. Þó háttar svo til að fyrir ekki svo löngu ákvað Evrópusambandið sjálft að heimila ríkisstyrki til kaupskipaútgerða. Hvaða rök skyldu nú liggja þar að baki, gegn þeirri meginstefnu sem Evrópusambandið heldur uppi? Rökin voru afskaplega einföld, Evrópa var að missa allan kaupskipaflotann sinn út úr Evrópu. Skipin voru skráð í Asíu, Suður-Ameríku eða annars staðar í heiminum. Í Brussel mátu menn það svo að uppi væri spurningin um öryggi Evrópu, vegna siglinga, um sjálfstæði Evrópu og ekki síst þekkingu og kunnáttu sem fylgir því að halda uppi öflugri sjómannastétt og þar af leiðandi útgerð. Nú háttar svo til að af öllum þjóðum eru vinir okkar í austri, Færeyingar, að slá okkur við. Og hvernig gera þeir það? Með því að endurgreiða hluta af þeim skatti sem sjómenn greiða inn í færeyska ríkiskassann, að endurgreiða hann til útgerðar og skapa þar með umhverfi sem er betra en það umhverfi sem við bjóðum upp á hér. Af sjálfu leiðir að hið opinbera fær engar tekjur af þessum íslensku sjómönnum. Skattstofninn af þeim sjómönnum íslenskum sem eru skráðir á skip í Færeyjum mun nema um 1 milljarði króna. Þess vegna eru þær tölur sem hér hafa verið nefndar, um 200 millj., peningur sem við erum hreinlega að missa af. Það hlýtur, herra forseti, að vera einnar messu virði og ég fagna því að hæstv. ráðherra ætli sér að leiða saman fulltrúa Samtaka atvinnulífsins og ASÍ sem eru sammála um að við þurfum að grípa til aðgerða til að halda farmskipunum, til að halda uppi öflugri sjómannastétt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að taka þetta mikilvæga mál til umræðu á þinginu. Þetta er stórmál. Eimskipafélagið, óskabarn þjóðarinnar, er á förum til Færeyja. Reyndar má segja að barnið hafi áður verið borið út í tvennum skilningi. Nýir eigendur hafa afsalað sér því með því að segjast ekki lengur vera skipafélag, heldur einvörðungu fjárfestingarfélag. Einnig í hinu tillitinu að Eimskipafélagið hefur skráð mörg skipa sinna á erlendri grundu. Um hvað snýst þetta mál? Það snýst um það að ná niður tilkostnaði við mannahald, ná niður launakostnaði. Skipaútgerðir í heiminum hafa farið tvær leiðir í þessu efni, annars vegar að lækka launin með því að ráða fólk frá fátækum ríkjum. Sumir hafa gengið mjög langt í þessu efni. Norðmenn gerðu eigin þjóðfána að hentifána og hafa flutt sjómannaskólana sína til Filippseyja og víðar til annarra landa þar sem laun eru lág og kjörin rýr. Þetta er slæm leið. Íslensku sjómannasamtökunum hefur auðnast að halda viðurkenningu á því að íslenskir kjarasamningar skuli virtir. Það er mjög mikilvægt að þetta gangi eftir. Þá er það hin leiðin, sú leið sem t.d. Svíar hafa farið, að koma til móts við skipaútgerðirnar með því að búa þeim sértækar skattaívilnanir. Það er leið sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið tilbúin að ræða og margoft hreyft því máli á Alþingi að slíkt verði skoðað. Við viljum leggja okkar af mörkum til þess að nást megi um það þverpólitísk samstaða að halda skipaútgerðum hér innan lands. 

Hæstv. forseti. Í þessum málum hafa þjóðirnar í kringum okkur farið svolítið mismunandi leiðir eins og komið hefur fram í umræðunni. Allt að einu er niðurstaðan sú að það eru viðkomandi ríki sem gefa eftir skattgreiðslur sem tengjast launakostnaði farmannastéttanna. Samt sem áður virkar þetta ekki þannig að viðkomandi starfsmenn, farmennirnir, fái fleiri krónur í sinn vasa, heldur er þetta niðurgreiðsla til útgerða skipanna í öllum löndunum í kringum okkur. Á undanförnum árum hafa nágrannaþjóðirnar, síðast Færeyingar og allra síðast Írar, tekið upp svona alþjóðlega skipaskrá eingöngu í þeim tilgangi að halda störfunum innan ríkisins og stefna að því að fjölga útgerð kaupskipa í viðkomandi löndum. Það hefur þeim tekist. Færeyingum hefur tekist að fjölga verulega skipum sem gerð eru út undir alþjóðafánanum færeyska og Írum hefur einnig tekist það. Er tiltölulega stutt síðan Írar fóru í þessa aðgerð. Það er sem sagt ekkert því til fyrirstöðu, hæstv. forseti, að við getum náð sama árangri hér á landi annað en það að stjórnvöld hafa ekki fengist til þess að fara þær leiðir sem aðrar þjóðir hafa farið. Evrópusambandið hefur heimilað slíkar aðgerðir og beinlínis ýtt undir að slíkt yrði gert til þess að halda skipaflota innan Evrópusambandsins þannig að það er ekki um það að ræða að við förum gegn því. Það er um það að ræða að halda störfum í landinu og viðhalda þekkingu, viðhalda tengdum störfum við þessa útgerð og það er auðvitað mjög bagalegt ef svo heldur fram sem horfir. Íslenskir farmenn voru með 507 stöðugildi 1988, 254 1998 og ætli þeir séu ekki rétt rúmlega 100 í dag, hæstv. forseti. 

Herra forseti. Það er gott að fá tækifæri til að ræða hér um skattalegt umhverfi kaupskipaútgerðar á Íslandi. Hv. málshefjandi Guðmundur Hallvarðsson spurði hæstv. ráðherra hvort hann hefði reynt að leiða þetta mál til lykta og koma í veg fyrir að kaupskipaflotinn flýði land eins og réttast er að kalla það. Svör hæstv. ráðherra voru þau að, jú, hann hefði rætt við hagsmunaaðila, menn hefðu talað saman nokkuð lengi en við sjáum það á niðurstöðunni, þ.e. að kaupskipaflotinn er horfinn af íslenskri skipaskrá, að hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til þess, eins og hann lýsti reyndar sjálfur áðan í ræðu sinni, til að koma til móts við kaupskipaflotann og kaupskipaútgerðir þannig að skattaleg skilyrði hér yrðu sambærileg við það sem aðrir bjóða. Ég held að þetta sýni okkur kannski að núverandi hæstv. ráðherrar eru svifaseinir. Þeir eru búnir að sitja lengi á valdastólunum og þeir eru orðnir eins og stórt kaupskip, lengi að breyta um stefnu, þeir eru svo vanir því að geta bara setið og haft það rólegt meðan peningarnir tikka í kassann að þeir telja sig ekki þurfa að standa í því að bregðast við einhverjum aðstæðum sem upp koma eins og í þessu tilviki. Ég er svolítið hræddur um að þessi sofandaháttur verði svipaður hvað varðar sprotafyrirtækin okkar, nýsköpunarfyrirtækin. Við vitum að erlendir aðilar eru að bera víurnar í þessi fyrirtæki, bjóða þeim betri skilyrði en hér bjóðast og þau eru mörg hver að velta fyrir sér að flytja úr landi. Engin svör hafa fengist hjá hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. ríkisstjórn þannig að ég óttast að niðurstaðan varðandi það mál verði sú sama og varðandi kaupskipaflotann, að eftir einhverjar umræður komi það út úr slímusetu hæstv. ráðherranna að það gerist ekki neitt og fyrirtækin fari.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að taka upp málefni íslenskrar kaupskipaútgerðar. Ég þekki það frá árunum 2003 og 2004 þegar ég átti sæti í samgöngunefnd Alþingis að hv. þingmaður tók málefni útgerðarinnar þar upp enda hefur þetta verið einlægt áhugamál hv. þingmanns um langa hríð. Það er rétt að það er mjög alvarlegt að verkkunnátta í sjóflutningum hverfi úr landinu, að íslenskum farmönnum fari fækkandi. Það er mjög alvarleg staðreynd. Það er nú einu sinni þannig að íslensk þjóð reiðir sig á aðflutninga, sjóflutninga til og frá landinu, og því er mjög mikilvægt að íslensk þjóð sé ekki einvörðungu háð erlendu vinnuafli hvað þetta snertir. Auðvitað hljótum við að horfa til þess hvað þær þjóðir sem við berum okkur saman við hafa gert í þessum efnum. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefndi Færeyinga í því samhengi og jafnvel aðrar Norðurlandaþjóðir og það er mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld horfi til þeirra úrræða sem stjórnvöld þeirra ríkja sem við berum okkur saman við hafa gripið til á undanförnum árum. Ég fagna sérstaklega þeim málflutningi sem hæstv. ráðherra viðhafði, að nú væri kominn ákveðinn samhljómur á meðal hagsmunaaðila í þessu máli. Því hlýtur spurning okkar hér að vera sú hvort stjórnvöld eigi ekki leik, hvort ekki sé kominn tími til að stjórnvöld sýni það frumkvæði ásamt hagsmunaaðilum að bæta starfsumhverfi íslenskrar kaupskipaútgerðar enda er það mikið hagsmunamál fyrir Ísland.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að bera þetta mál hér inn á þing, stöðu kaupskipaflotans. Jafnframt verð ég að furða mig á því hve hægt gengur í þessum málum. Hinn 7. júlí 2004 skrifuðu Samtök atvinnulífsins og stéttarfélag sjómanna ráðherrum, fjármálaráðherra og samgönguráðherra, bréf og óska eftir tafarlausum aðgerðum. Ekkert hefur gerst. Hæstv. ráðherra ætlar núna að fara að skoða málið. Hér kemur hinn ríkisstjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, og telur þetta afar brýnt mál - en ekkert er gert. Eimskip, óskabarn þjóðarinnar, er að fara úr landi. Samskip eru farin úr landi. Skipasmíðaiðnaðurinn er að fara úr landi, hátækniiðnaðurinn er að fara úr landi. Nú er það svo að sérstakar reglur innan Evrópusambandsins sem við erum aðilar að, á Evrópska efnahagssvæðinu, kveða á um að hægt sé að veita stuðning, ívilnanir fyrir kaupskipaútgerðir til að halda þeim í landinu. Þessu er ekki beitt hér. Við erum hins vegar reiðubúin að veita álbræðslum alls konar ívilnanir, greiða niður álbræðslur í landinu, en þegar kemur að kaupskipaútgerðinni eða skipasmíðaiðnaðinum - nei, þá skal hann fá að fara úr landi. Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að efla strandsiglingar við landið, ítrekað, nú síðast með þingmönnum Frjálslynda flokksins. Við krefjumst þess að stjórnarflokkarnir komi ekki bara upp og tali í þessu máli, málefnum kaupskipaútgerðarinnar, heldur grípi til tafarlausra 

Herra forseti. Ég heyrði að hv. málshefjandi talaði um tómlæti formanns Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og það var ekki annað að heyra en að hæstv. fjármálaráðherra væri ekkert mjög ákafur í að koma þessu máli í höfn. Hann bar því við hvort þessar breyttu skattareglur hefðu yfirleitt einhver áhrif. Þá vonast ég bara til þess að hæstv. fjármálaráðherra líti til Færeyja og Svíþjóðar og sjái árangurinn. Síðan var sagt sem svo að þetta gæti raskað einhverju samræmi skattareglna. Auðvitað hef ég skilning á því að hæstv. fjármálaráðherra vilji halda mjög í skattana sína, og helst hækka þá, því að raunin er sú að hæstv. ráðherra hefur hækkað skatta til að eiga fyrir síauknum ríkisútgjöldum. Þau hafa aukist um 120 milljarða síðan þessi ríkisstjórn tók við völdum. Síðast en ekki síst benti hann á hagsmunasamtök. Hann er vanur því úr fyrra starfi að líta mjög til þess hvað hagsmunasamtök segja um hin og þessi mál, en nú vonast ég til þess að hæstv. ráðherra snúi við blaðinu og líti til almannahagsmuna í þessu máli. Hverjir eru þeir? Það hefur verið nefnt, jú, störf. En það er annað sem skiptir ekki síður máli og það er að líta til þess að hér tapast þekking, og þekking sjómanna skiptir verulega miklu máli upp á mengun hafsins, að við séum ekki með óreynda menn á lágum launum að sigla með hættulegan varning um höfin hér, við strendur landsins. Það á að líta til þess. Þetta er mengunarmál og eitt stærsta mengunarmál sem hægt væri að taka á með litlum tilkostnaði. Menn segja að þetta muni jafnvel raska einhverju skattajafnvægi en ég bendi hæstv. ráðherra enn og aftur á að ekki eru teknir neinir skattar af engu. 

Herra forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram og undirtektir þingmanna við þessu máli. Það er ljóst að hér er um geysilega mikla almenna hagsmuni að ræða og það er alveg ljóst að í þeirri yfirlýsingu sem hefur komið frá Eimskipafélaginu mun það flytja starfsemi sína til Færeyja verði ekki neitt annað gert í málinu. Aðeins út af skattalegri meðferð sem við höfum hér verið að ræða um svo að menn átti sig betur á henni. Í fyrsta lagi hvað snýr að Færeyingum, þeir taka 35% skatt af sjómönnum, taka sjálfir 7% í ríkiskassann en 28% fara til útgerðarinnar aftur til að greiða niður launakostnað. Það er rétt að halda því til haga svo að menn átti sig á því um hvað málið snýst. Eins og hér kom fram hjá einum ræðumanni réttilega rennur þetta ekki til sjómannanna sjálfra. Svo það sem ég kom aftur fram með varðandi Samtök atvinnulífsins og samtök sjómanna sem rituðu bréf árið 2004 til stjórnvalda um að eitthvað yrði gert í málinu, þá er það rétt. Ég tel að með undirritun Samtaka atvinnulífsins varðandi skattalega meðferð kaupskipanna lýsi þau því yfir að þau séu ekki að stíga þá leið að byrja fyrst á þessari skattaívilnun og ætla svo að fara yfir í aðrar starfsgreinar. Ég lít svo á, eins og hér kemur fram, að þetta sé auðvitað grafalvarlegt mál. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans og ég vonast til þess að sá fundur sem fram undan er með fulltrúum útgerða muni leiða til þess að óskabarn þjóðarinnar fari ekki úr landi, heldur muni halda áfram starfsemi sinni hér og það muni jafnframt leiða þá til þess að aðrar útgerðir komi aftur. Það er náttúrlega hlálegt að hugsa til þess að olíufélögin 

Herra forseti. Þetta er merk umræða sem hér hefur farið fram. Ég held hins vegar að hv. þingmaður þurfi að gæta sín á því að einfalda ekki málið um of. Kaupskipaútgerðirnar eru út af fyrir sig ekki á förum. Skipin eru hins vegar farin fyrir þó nokkru síðan og nú er um að ræða skráningu á áhöfnum sem eru að fara. Mér fannst hv. þm. Kristján Möller skauta allt of létt yfir það að skatttekjur sveitarfélaganna gætu komið þar að máli og er ég hissa á að hann skyldi gera það þannig.  Þegar við förum yfir það hvernig þessu er fyrir komið hjá nágrannaþjóðum okkar er það bara gert á mjög mismunandi vegu. Það er auðvitað rétt að við þurfum að fara vel yfir þessa hluti, og ef við gerum eitthvað að gera þá það sem best er. En við verðum að gefa okkur þann tíma sem við þurfum til þess að finna út úr því og, eins og ég sagði áðan, að hafa um þetta samhljóm meðal hagsmunaaðilanna og ekki gera þetta í einhverjum upphlaupum. Svo þurfum við, eins og ég sagði hér áðan, að leggja til grundvallar líka að það samrýmist eftir því sem kostur er þeim almennu markmiðum sem við höfum.

Forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um leyfi til olíuleitar. Þessa fyrirspurn lagði ég fram í byrjun þings í október og því eru fjórir mánuðir liðnir frá því að hún kom fram. Reyndar er hvorki við ráðherra að sakast né þá sem hér stendur að ekki sé búið að svara henni en frá því að fyrirspurnin var lögð fram hafa borist upplýsingar um undirbúning að leyfisveitingum til olíuleitar. Engu að síður eru ýmis atriði í fyrirspurn minni sem ekki hefur verið svarað. Í september síðastliðnum sat ég stóra ráðstefnu fyrir hönd umhverfis- og auðlindanefndar Norðurlandaráðs um olíu- og gasvinnslu á norðurslóðum, og ráðstefnuna sátu olíufyrirtæki, umhverfishagsmunaaðilar og frumbyggjar á norðurslóðum. Það var alveg ljóst að olíufyrirtækin í heiminum bíða í startholunum eftir að geta byrjað að vinna olíu á norðurslóðum. Á norðurskautinu er talið að einn fjórða af öllum olíu- og gasbirgðum heimsins sé að finna. Nú við hlýnandi loftslag má búast við að auðveldara verði að komast að þessum birgðum. Hæstv. ráðherra sagði í fréttum í janúar að við Íslendingar ynnum heimavinnuna okkar fyrir undirbúning að því að hægt verði að hefja olíuleit og leyfi til hennar hér fyrir norðan okkur. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Í hverju er heimavinnan fólgin? Hvaða viðbúnaður hefur verið hafður uppi, svo sem eins og viðbúnaður við bráðamengun? Hvaða búnað eigum við, eigum við t.d. olíugirðingar eða olíuupptökubúnað? Náttúrlega má gera ráð fyrir að við verðum í samstarfi við Norðurlandaþjóðirnar um þetta að einhverju leyti hvað varðar bráðaviðbúnaðinn en við verðum að eiga útbúnað fyrir fyrstu viðbrögðin ef eitthvað gerist. Því má einnig búast við að mikil umferð verði um norðurslóðir við þetta og því þurfi að eiga búnað. Síðan bið ég hæstv. ráðherra að veita okkur vissar umhverfisupplýsingar. Olíuríki vinna grunnupplýsingar um umhverfið og ég spyr: Hvaða upplýsingar eru til og hversu langt erum við komin í að vinna þær hvað varðar lífríkið, botninn, setið, fiskstofna og annað á þeim slóðum þar sem hugað hefur verið að stefnumótun? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hversu langt er undirbúningur leyfisveitinga til olíuleitar á íslensku hafsvæði kominn, í hverju er undirbúningurinn fólginn og hvenær er gert ráð fyrir að hægt verði að veita leyfin?

Hæstv. forseti. Hugsanlegt er að olíu- og gaslindir sé að finna á landgrunni Íslands. Koma þrjú svæði helst til greina, Jan Mayen svæðið, Hatton-Rockall svæðið og landgrunnið út af Norðurlandi. Af þessum svæðum er Jan Mayen svæðið álitlegast til olíuleitar við núverandi aðstæður og virðist rétt að gera ráð fyrir því að aðstæður til að bjóða fram leyfi til rannsóknar og vinnslu kolvetnis þar geti skapast innan fárra ára. Almennur rammi um leit að olíu og jarðgasi á landgrunninu og vinnslu olíu- og jarðgaslinda var settur með lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001. Lögin gera ráð fyrir tvenns konar leyfum, annars vegar eru veitt leyfi til leitar með mælingum og sýnatöku af hafsbotni. Heimilt er að gefa út fleiri en eitt leitarleyfi á sama svæði en boranir eru ekki leyfðar. Leitarleyfi voru útfærð nánar í reglugerð iðnaðarráðherra, nr. 553/2001, og hófst leitin sama ár með útgáfu leitarleyfis á Jan Mayen svæðinu til norska olíuleitarfyrirtækisins InSeis. Hins vegar gera lögin ráð fyrir að veitt verði leyfi til rannsókna og vinnslu sem feli í sér einkarétt til rannsókna og vinnslu á tilteknum afmörkuðum svæðum. Enn hafa engin slík leyfi verið veitt og áður en til þess getur komið þarf að skilgreina leyfin nánar og ljúka ýmsum öðrum undirbúningi. Árið 2004 lét iðnaðarráðuneytið taka saman yfirlit um þann undirbúning sem fram þarf að fara til þess að unnt sé að veita rannsókna- og vinnsluleyfi á Jan Mayen svæðinu. Þegar niðurstöðurnar lágu fyrir lagði ég sem iðnaðarráðherra áætlun fyrir ríkisstjórnina um að ljúka undirbúningnum á tveimur árum. Í apríl 2005 samþykkti ríkisstjórnin að veita fé til verkefnisins og hófst hann í framhaldi af því. Undirbúningsvinnan fer fram á vegum iðnaðarráðuneytisins en samráð er haft við önnur ráðuneyti og einstakir verkþættir unnir af undirstofnunum þeirra. Undirbúningurinn og upplýsingaöflunin sem fram þarf að fara áður en ákvarðanir eru teknar um leyfisveitingar fela m.a. í sér eftirfarandi atriði: a) að fullvinna drög að rannsókna- og vinnsluleyfi, b) að endurskoða og breyta lögum og reglum sem snúa að borunum og vinnslu kolvetnis á landgrunninu, sérstaklega ef hugað er að skattlagningu tekna og gjaldtöku af starfseminni, framkvæmd umhverfismats, fyrirkomulagi umhverfis- og vinnuöryggismála og fyrirkomulagi stjórnsýslu, bæði með tilliti til hlutverks Orkustofnunar og gagnvart öðrum stjórnvöldum, c) að ná samkomulagi við Noreg um framkvæmd samkomulagsins frá 1981 um olíuvinnslu á Jan Mayen svæðinu, og d) að afla ýmissa grunnupplýsinga, svo sem um eðli og hugsanlegt umfang rannsóknaborana og olíuvinnslu í kjölfar leyfisveitinga, líkleg áhrif slíkrar starfsemi á íslenskan efnahag og atvinnulíf, leiðir til að tryggja sem mesta hlutdeild íslenskra aðila í henni og meta hvaða lágmarkskröfur skuli gera um efnahagslegan og annan ávinning samfélagsins af starfseminni ef heimila ætti vinnslu innan fárra ára fremur en að láta nýtingu hugsanlegra auðlinda bíða betri tíma. Einnig þarf að afla grunnupplýsinga um náttúrufar á Jan Mayen svæðinu með áherslu á viðkvæm svæði og lífverur og leiðir til að draga úr mengun og öðrum óæskilegum umhverfisáhrifum og truflunum á annarri starfsemi, t.d. fiskveiðum. Áætlunin sem samþykkt var af ríkisstjórninni gerir ráð fyrir undirbúningsvinnu og að undirbúningnum verði lokið í ársbyrjun 2007. Sjálft leyfisveitingaferlið mun taka 1–2 ár, og verði tekin ákvörðun um að veita leyfi árið 2007 verður væntanlega hægt að gefa út leyfi árið 2008 eða 2009. Mig langar að lokum, hæstv. forseti, aðeins að koma inn á það samkomulag sem ég nefndi í máli mínu, en það samkomulag sem gert var við Noreg um landgrunnssvæðið milli Íslands og Jan Mayen árið 1981 tryggir Íslandi lögsögu yfir landgrunninu, fullar 200 sjómílur frá landi í átt að Jan Mayen og fjórðungshlutdeild í leyfum til olíuvinnslu sem Noregur kann að veita á um 33.000 ferkílómetra svæði sínu, þ.e. sín megin lögsögumarkanna. Á móti veitir Ísland Noregi hliðstæðan rétt á um 13.000 ferkílómetra svæði í íslenskri lögsögu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir þessa fyrirspurn og ráðherra þau svör sem fram komu. Hér er um gríðarlega spennandi verkefni að ræða og ég held að það geti ekki dulist nokkrum manni að ef olía fyndist út af landgrunni Íslands jyki það náttúrlega auðlegð íslenska þjóðarbúsins en frekar. Við þurfum ekki nema að horfa í átt að frændum okkar, Norðmönnum, sem hafa efnast gríðarlega og eflt efnahag sinn mjög mikið. Eins og hæstv. ráðherra sagði er mikilvægt að ganga frá lausum endum í lagasetningu þessu tengdri. Þetta er mjög umfangsmikið og flókið mál. Við í iðnaðarnefnd Alþingis ræddum þetta lauslega í haust ásamt fulltrúum frá iðnaðarráðuneytinu. Það er ljóst að mikið ferli er eftir en eins og ég sagði í upphafi er hér um mjög spennandi og krefjandi verkefni að ræða til framtíðar sem vonandi mun reynast okkur Íslendingum farsælt.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tek undir að þetta er mjög spennandi, og mjög margir eru spenntir. Stóru olíu- og gasvinnslufyrirtækin eru í startholunum til að geta farið að vinna á þessum svæðum þar sem talið er að þessar miklu olíu- og gasbirgðir sé að finna. Því er mjög mikilvægt að við undirbúum okkur vel og ég sé að hæstv. ráðherra er með vinnu í gangi og ætlar að ljúka reglugerðarsmíðinni eftir ár. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hún raunhæft að það verði búið? Hversu langt er vinnan komin? Erum við farin að huga að búnaði til að bregðast við bráðamengun sem má auðvitað búast við þótt við t.d. færum ekki í þessa leit? Sjálfsagt gerum við það samt og þá þarf að vera hægt að bregðast við fljótt ef eitthvað kemur fyrir. Hvar stendur þessi vinna hvað varðar lífríkið og ástandið á botni, öll grunnvinnan sem þarf að fara í? Eru einhverjar upplýsingar til og verðum við búin að ljúka henni fyrir árið 2007? Mig langar að spyrja um eitt sem e.t.v. á frekar heima hjá umhverfisráðherra en þetta er svo sem allt samtengt. Það varðar aukna skipaumferð og hvernig við gætum nýtt hana í gegnum norðurskautið. Hefur ráðherra einhverjar hugmyndir um það í sambandi við hlut iðnaðarráðuneytisins? Ég vildi gjarnan fá viðbótarupplýsingar frá hæstv. ráðherra um hvað sé búið að vinna og hvað sé til af því sem hún nefndi í sambandi við umhverfisupplýsingarnar og öryggismálin, bráðamengun og slíkt.

Hæstv. forseti. Ég get kannski ekki bætt svo mjög miklu við það svar sem ég gaf hv. þingmanni því það var nokkuð ítarlegt. Aðalatriðið í þessu máli er að vinnan er á fullri ferð og það eru mörg ráðuneyti sem koma að henni, m.a. umhverfisráðuneytið eins og gefur augaleið, en iðnaðarráðuneytið heldur utan um þá vinnu. Við ætlum okkur að komast það langt á næsta þingi eða ég vonast til að geta strax á haustþingi lagt fram frumvörp sem tengjast þessu máli til að lög hafi verið sett í upphafi árs 2007 og þá verði væntanlega hægt að snúa sér að veitingu leyfa og það tekur svo einhvern tíma þar til hægt verður að gefa þau út. Við vonumst til að það geti orðið á árinu 2008–2009. Þetta eru að mínu mati merkileg tíðindi því eins og kom fram í máli hv. þingmanns er áhugi fyrir því að skoða þau svæði nánar sem ég nefndi, sérstaklega Jan Mayen svæðið. Þó að ég vilji vara við of mikilli bjartsýni þá vitum við engu að síður að á norðurheimskautssvæðinu, á norðurslóðum, er að finna olíu- og gasauðlindir. Við vitum ekki nákvæmlega hvar þær eru. En þetta er eitt af þeim tækifærum sem við í ríkisstjórninni sjáum fyrir okkur að ekki megi trassa að koma í þann farveg að það geti nýst þjóðinni.

Hæstv. forseti. Maður er nefndur Finnur Ingólfsson, fyrrverandi iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins. Árið 1999 ýtti hann úr vör gerð svokallaðrar rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þá stóð ríkisstjórnin frammi fyrir miklum deilum vegna áforma um að reisa Fljótsdalsvirkjun og úr varð á stjórnarheimilinu að leggja í þá vegferð sem rammaáætlunin hefur verið. 1. áfanga áætlunarinnar var skilað í nóvember 2003, minnir mig, fyrir rúmum tveimur árum. Og eins og alkunna er hefur lítið sem ekkert verið gert við niðurstöður þess áfanga. Góðu samstarfi við Landvernd var slitið fyrir réttu ári. Engar fréttir er lengur að hafa af framgangi gerðar rammaáætlunarinnar á heimasíðu Landverndar. Að því er ég best veit hefur 2. áfangi verið settur í þriggja manna nefnd og síðan hefur ekkert til hans spurst. Þetta boðar ekki gott, forseti. Við sem kannski í einhverjum barnaskap héldum að hægt væri að nýta gerð þessarar rammaáætlunar til að búa til raunverulega áætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma til framtíðar, spyrjum okkur hvað líði vinnu við 2. áfanga og kannski er ekki úr vegi að bæta bara við spurningunni: Hvað varð um niðurstöður 1. áfanga? Hvað hyggst hæstv. iðnaðarráðherra gera við þær? Eins og við vitum hefur hér margítrekað komið fram að rammaáætlunin sem slík hefur ekkert lagalegt gildi og um það var greinilega tekin pólitísk ákvörðun á sínum tíma að svo yrði. En við þessa rammaáætlun hafa unnið margir fremstu vísindamanna okkar á sviði nýtingar vatnsafls og jarðvarma og náttúrufræðingar og aðrir. Þetta er mikil og góð vinna en hún er nú þegar að verða gömul. Við horfumst nú þegar í augu við að þær rannsóknir sem gerðar voru vegna fyrsta áfanga þarf að fara að gera aftur, a.m.k. einhvern hluta þeirra. Það þarf að gera mun meiri frumrannsóknir á náttúrufari og öðru en gert hefur verið. Þess vegna verð ég að segja, forseti, að ég hef nokkrar áhyggjur af því að gerð rammaáætlunarinnar sé komin ofan í skúffu í iðnaðarráðuneytinu hjá hæstv. iðnaðarráðherra og ég vænti þess að hún svari því hér 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að mér finnst mjög leitt ef hv. þingmaður hefur miklar áhyggjur. En á árinu 1999 hófst að frumkvæði ríkisstjórnarinnar vinna við gerð svokallaðrar rammaáætlunar um virkjanir. Hún er yfirlitsáætlun um nýtingu hugsanlegra virkjunarkosta, mat á hagkvæmni þeirra og umhverfis- og samfélagsáhrifum er þeir kunna að valda. 1. áfanga áætlunarinnar lauk í árslok 2003 og vinna við 2. áfanga hófst á síðasta ári. Vinna við þetta verkefni er á starfsáætlun ríkisstjórnarinnar og fjármagn hefur verið tryggt til verkefnisins næstu árin. Að mati margra aðila er vel til þekkja er hér um að ræða einstakt verkefni á alþjóðavísu og hefur vakið nokkra athygli erlendis. Viðtökur við 1. áfanga áætlunarinnar hafa verið mjög jákvæðar og enginn vafi er á að sá samanburður virkjunarkosta er niðurstöður rammaáætlunar veitir okkur gefur okkur gleggri sýn á líklegum virkjunarkostum í næstu framtíð. Þá hefur við gerð rammaáætlunar myndast mikilvægt gagnasafn um rannsóknir og náttúrufarsaðstæður virkjunarkosta sem kemur að miklu gagni þegar ráðist er í frekari rannsóknir eða gerð skipulagsáætlana á viðkomandi svæðum. Vinna við 2. áfanga rammaáætlunarinnar felst einkum í eftirfarandi meginþáttum: Í fyrsta lagi á rannsóknum á nokkrum nýjum virkjunarkostum sem eru lítt rannsakaðir enn þá auk nokkurra virkjunarkosta sem tilgreindir eru í 1. áfanga en hafa lítið verið rannsakaðir. Í öðru lagi að bæta mat á jarðhitavirkjunum, bæði með því að fjölga kostum miðað við 1. áfanga og bæta aðferðir til matsins. Í þriðja lagi að endurskoða aðferðir við mat á landslagi og í fjórða lagi að kanna flokkun og mat smávirkjana. Fyrsta verkefnið, rannsóknir á nokkrum nýjum virkjunarkostum og bætt mat á virkjunarkostum, felst einkum í því að skoða virkjunarkosti er lagðir voru til hliðar í 1. áfanga auk þess sem nýtt mat verður lagt á virkjunarkosti úr 1. áfanga ef nýjar upplýsingar eða rannsóknir liggja fyrir um viðkomandi kosti. Við annað verkefnið, bætt mat á jarðhitavirkjunum, hefur verkefnisstjórn sett á laggirnar tvo stýrihópa sér til aðstoðar við að þróa aðferðir. Annar þeirra vinnur að því að móta aðferðir til að meta þætti eins og vinnslugetu annars vegar og almenn náttúrufarsgildi sem koma til með að byggjast bæði á jarðfræðilegum og líffræðilegum þáttum auk landslags. Gagnaöflun hefur farið fram frá árinu 2004 og snýst um venjubundnar rannsóknir til að átta sig á meginjarðfræðilegum einkennum svæðanna og til að afmarka möguleg vinnslusvæði. Safnað hefur verið upplýsingum um örverur í hverum og um almennt náttúrufar, einkum gróðurfar. Við þriðja verkefnið, endurskoðun aðferða við mat á landslagi, hefur verkefnisstjórn sett á laggirnar sérstakan landslagshóp sem hefur hafið störf og mun skila tillögum um hugsanlegar rannsóknir í vetur. Fjórða verkefnið varðar flokkun á mat smávirkjana. Gera má ráð fyrir að aukinn áhugi verði á byggingu smávirkjana á vegum einstaklinga, t.d. bænda, í náinni framtíð eins og gerst hefur víða erlendis. Ekki er talið mögulegt að reyna að kortleggja þá möguleika líkt og fyrir stærri virkjanir í 1. áfanga heldur hefur verið lögð áhersla á almennar forsendur, annars vegar nýtt stafrænt afrennsliskort og hins vegar flokkun vatnsfallagerða þannig að betur megi átta sig á mögulegu notagildi þeirra í víðum skilningi. Stefnt er að því að gefa út áfangaskýrslu um 2. áfanga rammaáætlunarinnar í byrjun árs 2007, þ.e. eftir ár, og samkvæmt áætluninni mun þeim áfanga ljúka á árinu 2009.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda ágæta innleiðingu í þetta mál. Ég vil gagnrýna orð hæstv. ráðherra þegar hún segir að það hafi verið að frumkvæði ríkisstjórnarinnar sem þessi vinna fór af stað því að við vitum það öll sem erum í þessum sal að verulegur þrýstingur utan frá var búinn að vera í mjög langan tíma á ríkisstjórnina að gera slíka áætlun þegar hún lét loksins undan og bar ekki málaflokkinn betur fyrir brjósti en svo að hún vistaði áætlunina undir hæstv. iðnaðarráðherra. Þessi rammaáætlun hefur því aldrei verið annað en rannsóknir á virkjunarkostum undir forræði hæstv. iðnaðarráðherra og þá erum við að tala um virkjanir til álbræðslu eða stóriðju frekar en nokkuð annað. Sá fókus hefur verið alrangur frá fyrsta degi. Og ég minni hér á þingsályktunartillögu frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem gengur út frá því að þessi rammaáætlun verði flutt undir umhverfisráðuneytið og umhverfisráðherra. Þá fyrst verði hægt að fara að taka mark á henni. Ég hef þá kenningu að það hafi aldrei verið ætlun þessarar ríkisstjórnar að gera nokkurn skapaðan hlut með þessa áætlun og það er skýringin eða svarið við spurningu hv. 

Frú forseti. Ég þakka svör ráðherra. Það kemur í ljós sem menn ekki vissu áður að það er eitthvað í gangi einhvers staðar. Einhver verkefnisstjórn er að útdeila verkefnum og er búin að skipta einhverju niður. Ég vil hins vegar bæta við spurningu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur og spyrja hver kostnaðaráætlun muni vera í þetta verkefni. Því hún sýnir eiginlega betur en þessi niðurdeiling verkefna hvaða hugur fylgir máli. Það er rétt að vekja athygli á að þessi áfangaskipting í rammaáætluninni er villandi orð. Það er auðvitað ekki svo að það sé einhver 1. áfangi og svo sé rammaáætlunin ekki búin fyrr en komnir eru tveir, eða þrír eða fjórir. 1. áfangi stendur fullkomlega fyrir sínu. Gallinn á þessu máli öllu er sá að ráðherrann sem skipuleggur það vill ekkert mark á því taka og ætlar ekki að gefa því neitt lagagildi. Talar hér um að þetta komi að gagni við frekari rannsóknir og ákvarðanir en ætlar ekkert mark á 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir þessa fyrirspurn og ráðherra svörin. Hér er um stórmerkilegt verkefni að ræða, rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þar sem gerður er samanburður á ákveðnum virkjunarkostum og menn hafa komið sér upp gagnasafni um rannsóknir virkjunarkosta í landinu. Því það er nú einu sinni þannig. a.m.k. af hálfu okkar stjórnarliða, að við viljum nýta vatnsafl og jarðvarma með skynsamlegum hætti til að byggja upp atvinnu í landinu. Við byggjum slíkt atvinnulíf ekki upp með skynsamlegum hætti nema til staðar séu vandaðar rannsóknir og sú rammaáætlun sem við ræðum hér gengur í þá átt að við höfum ákveðið tæki til að meta ákveðna kosti til að nýta í þágu uppbyggingar atvinnulífs. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir gott starf í þessum efnum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra svör hennar hvað líður störfum við 2. áfanga rammaáætlunar. En því miður verð ég að segja að í svari sínu staðfestir hæstv. ráðherra þann grun minn að í raun sé mjög lítið að gerast og það sé þannig, reyndar verður áframhaldandi vinna við gerð áætlunarinnar. Í svari hæstv. ráðherra kemur fram að önnur áfangaskýrsla muni líta dagsins ljós í ársbyrjun 2007 og vinnunni allri ljúka áratug eftir að hún hófst, árið 2009. Samt veit enginn hvað á í raun að gera við niðurstöður þeirrar vinnu, hvaða gildi hún mun hafa og hvort nokkuð verður við hana gert. Hvort nokkuð verður við forgangsröðunina gert. Það hafa fleiri áhyggjur af þessu, hæstv. forseti, en ég, því hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, hefur borist bréf frá formanni Landverndar, sem liggur á heimasíðu þeirra góðu samtaka, þar sem spurt er sérstaklega um afdrif þessa verkefnis og bent á m.a. að með því að haga 2. áfanga með þeim hætti sem nú er gert er búið að taka út alla almennu umræðu. Það er engin almenn umræða, engir opnir fundir, ekkert almennt aðhald eða upplýsingagjöf um það sem er í gangi sem þó var við 1. áfangann. Þannig er verið að rýra, ekki aðeins gildi vinnunnar að mínu áliti, heldur að klippa á öll tengslin við fólkið í landinu, við grasrótina, við fólkið sem vill hafa áhrif á hvernig þessi vinna er unnin og koma með alls konar upplýsingar. Ég vil að lokum fá að vitna í bréfið þar sem segir, með leyfi forseta: „Forsenda upplýstra ákvarðana um frekari orkuöflun til stóriðju er að lokið verði við gerð 2. áfanga  Ég er á rauðu ljósi með tvo forseta. Ég held ég hætti bara núna.

Hæstv. forseti. Það er óskaplega erfitt að gera hv. þingmönnum til hæfis í þessu máli.  En það sem ég vil segja um 1. áfanga, af því að því er haldið fram að hann sé ekki til neins, þá eru þar náttúrlega mikilvæg gögn fyrir t.d. orkufyrirtækin þegar þau taka ákvarðanir um hvar þau bera niður. Til dæmis hefur þetta áhrif á að ekki er verið að eyða peningum í rannsóknir á svæðum sem eru ólíkleg til að vera í raun svæði sem verða nýtt í framtíðinni. Þetta gagnast sveitarfélögum, t.d. í tengslum við skipulag og þessar rannsóknir hafa haft áhrif í sambandi við tillögur um friðlýsingu á náttúruverndarsvæðum. Ég tel því að þarna sé um mikilvæga gagnasöfnun að ræða, eins og ég kom inn á í máli mínu áðan. Þetta hefur vakið athygli, ég segi ekki alveg á heimsvísu, en víða erlendis. Þetta hefur kostað gríðarlega fjármuni og búið er að tryggja fjármuni til 2. áfanga og það eru endurgreiðslur Landsvirkjunar vegna Kárahnjúkavirkjunar sem nýttar verða í 2. áfanga en það voru endurgreiðslur vegna Blöndu- og Fljótsdalsvirkjana sem voru nýttar vegna 1. áfanga.

Virðulegi forseti. Íslenskur skinnaiðnaður hefur verið blómleg atvinnugrein lengi bæði á Akureyri og Sauðárkróki og má minnast glæsilegra tíma hjá Sambandinu á Akureyri hér á árum áður en því miður fór Sambandið eins og það fór en aðrir tóku við þessari starfsemi. Fyrir nokkrum árum störfuðu allt að 100 manns við þessa starfsemi á Akureyri. Núna á þessum tímapunkti eru rétt um 15 manns í vinnu og starfsemin er að leggjast af. Fyrirtækið sem starfrækt hefur þetta er að loka á næstunni. Því má segja að 100 manna vinnustaður sé að loka. 500 milljónir í útflutningstekjur eru að tapast. Ástæður eru aðallega þrjár. Í fyrsta lagi. Gengisskráning íslensku krónunnar, sterk króna, en við höfum séð að gengisvísitalan hefur farið niður undir 102 stig. Reikna má út, virðulegi forseti, að hefði gengisvísitalan verið á bilinu 120 til 125 stig á síðasta ári, eins og stundum hefur verið spáð á Alþingi af fjármálaráðherra, t.d. í fjárlögum, þá hefði ekki verið taprekstur á þessari starfsemi. Í öðru lagi hefur verið nefndur til aukinn kostnaður, m.a. raforkukostnaður. Í þriðja lagi, breytingar á erlendum mörkuðum sem m.a. eru vegna erfiðs efnahagsástands í Þýskalandi. Virðulegi forseti. Ég hef lengi haft miklar áhyggjur af þessari starfsemi, bæði sem Íslendingur, mér finnst bagalegt að þetta leggist af, og sem þingmaður í því kjördæmi sem aðalstarfsemin fer fram, þ.e. Norðausturkjördæmi. Þess vegna skrifaði ég hæstv. iðnaðarráðherra, sem jafnframt er forustuþingmaður okkar í Norðausturkjördæmi, svokallaður 1. þingmaður Norðausturkjördæmis, nokkuð mörg bréf um þetta þar sem óskað var eftir að þingmenn Norðausturkjördæmis kæmu saman og færu yfir stöðu mála. Því miður var það aldrei gert og hefur ekki verið gert. Aldrei neinn fundur og þingmannahópurinn ekki kallaður saman til að ræða þetta eða kallað á forsvarsmenn fyrirtækisins til skrafs og ráðagerða. Virðulegi forseti. Skinnaiðnaður hefur ekki fengið neina opinbera fyrirgreiðslu. Til dæmis leggur þetta fyrirtæki um 100 tonn af ull inn á ári en ullarniðurgreiðslufé er í kringum 260 millj. kr. á fjárlögum og aldrei hefur fengist neitt af því. Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. iðnaðarráðherra er svohljóðandi: Hvað hefur verið gert af hálfu ráðuneytisins til að koma í veg fyrir að verkun skinna leggist af á Íslandi? Ég vona að ég fái svar við þessu, ekki það svar að þetta sé málefni sem heyri undir landbúnaðarráðherra.

Hæstv. forseti. Staða sútunariðnaðarins á Íslandi er mjög erfið. Þannig hefur það verið um nokkurra ára skeið. Þetta endurspeglast glögglega í að vinnslu hefur verið hætt á Sauðárkróki og síðustu starfsmennirnir munu hætta störfum á Akureyri alveg á næstunni. Þetta er mikil breyting sem orðið hefur því fyrir um það bil 20 árum voru líklega 200 manns starfandi hjá þeim tveim sútunarverksmiðjum sem þá störfuðu. Sútunariðnaðurinn á Íslandi hefur því miður átt undir högg að sækja. Fyrirtækin hafa í raun margsinnis komist í þrot á síðustu 20 árum. Gærum sem til vinnslu hafa komið hefur fækkað jafnt og þétt á umliðnum árum og þeim sem vinnu hafa haft af þessari atvinnugrein hefur fækkað að sama skapi. Þetta er reyndar ekki séríslenskt fyrirbæri. Sútunariðnaðurinn lagðist nánast af í Norður-Evrópu á síðasta áratug liðinnar aldar. Ástæða þess var fyrst og fremst sú að um vinnuaflsfrekan iðnað er að ræða sem stenst ekki samkeppni við ódýrt vinnuafl, t.d. í Asíu og Tyrklandi. Það hefur líka sín áhrif að skinnavinnslan notar allmikið af mengandi efnum og kostnaður við að koma í veg fyrir að þau berist út í umhverfið er mikill. Þá er og staðreynd, rétt eins og er með ullariðnaðinn, að skinnavörur eiga í sífellt harðnandi samkeppni við gerviefni og má einnig nefna að áróður svokallaðra umhverfissinna gegn skinnavörum hefur haft áhrif á atvinnugreinina. Það hefur því allt hjálpast að við að kippa grundvellinum undan sútunariðnaðinum, ekki aðeins á Íslandi heldur um alla Vestur-Evrópu. Auk þess vil ég nefna það sem kom fram hjá hv. þingmanni að hátt gengi krónunnar hefur haft á þetta mikil áhrif eins og á annan útflutning. En við trúum því að brátt fari nú að verða breyting á miðað við þær spár sem við höfum séð koma frá fagmönnum á því sviði. Ég kannast við að hafa fengið bréf frá hv. þingmanni þar sem hann óskaði eftir að þingmenn kjördæmisins kæmu saman til að fjalla um þetta mál. Það er gott að vita að hv. þingmaður hefur gríðarlega trú á þingmannahópnum og ekki síst á 1. þingmanni kjördæmisins og telur að kraftaverk gerist ef þessi hópur komi saman. En ég er algerlega sannfærð um að það hefði engu breytt um þetta mál. Staðan er þannig að við Íslendingar urðum undan að láta og þessi iðnaður er farinn úr landi.

Hæstv. forseti. Það er rétt. Það er mikil eftirsjá að íslenskum skinnaiðnaði, sama hvort hann var starfræktur á Sauðárkróki eða Akureyri og ljóst að fjöldi fólks hefur misst störf á undanförnum árum. Hv. þm. Kristján Möller kom ágætlega inn á það í ræðu sinni að gengi krónunnar hefur gert íslenskum útflutningsatvinnuvegum erfitt fyrir. En ekki síst var það nú þannig í þessum atvinnuvegi að markaðir hrundu. Mjög erfitt var að koma þeim afurðum sem fyrirtækið á Akureyri framleiddi á markað. Það segir sig náttúrlega sjálft að þegar aðstæður eru slíkar að erfitt er að selja þær afurðir sem framleiddar eru, er það ekki gæfulegur rekstur. En því miður er þetta staðreyndin. En ég hef þá trú og tek undir með hæstv. iðnaðarráðherra að þótt við þingmenn hefðum hist ásamt svokölluðum 1. þingmanni Norðausturkjördæmis, eins og hv. þingmaður orðaði svo smekklega, þá hefði það því miður engu breytt.

Frú forseti. Hér er til umræðu býsna alvarlegt mál eins og hv. þm. Kristján Möller fór yfir. Það hljómar því eins og hver annar brandari að heyra hæstv. iðnaðarráðherra telja upp rök og ástæður fyrir því að þessi iðnaður er að leggjast af og þá sérstaklega kannski að það sé fyrir tilstuðlan svokallaðra umhverfisverndarsinna sem hafa stöðvað að gærur seljist á góðu verði. Þetta er auðvitað eins og hver annar sparðatíningur. Staðreyndin er auðvitað sú, eins og kom ágætlega fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það er gengi krónunnar og þessi brjálaða álstefna ríkisstjórnarinnar sem er að gera út af við allan iðnað í landinu.

Nú?

Það er bara staðreynd, hæstv. iðnaðarráðherra. 
            

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta en ekki til annarra þingmanna eða ráðherra hér í salnum.

Frú forseti. Ég tel að hæstv. iðnaðarráðherra hafi rangt fyrir sér þegar hún tíundar þær ástæður sem koma í svari hennar. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra hefði getað gert æðimargt til að sjá til þess að málin hefðu ekki farið eins og raun ber vitni. Ég tel hugmyndaskort hæstv. iðnaðarráðherra og þeirra sem hún starfar nánast með og stóriðjustefnu hæstv. iðnaðarráðherra vera verulega þungar ástæður þarna. Ruðningsáhrif stóriðjunnar þekkja allir. Hágengisstefnuna þekkja allir og að hluta til er þetta líka stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar að kenna. Ég held því að bæta þurfi hér við nokkrum ástæðum og vil draga athygli þingheims að því hvernig hæstv. ráðherra kennir einhverjum svokölluðum umhverfisverndarsinnum um að hluta til í þessu máli. Það verður að leiðrétta. Auk þess sem má gagnrýna á hvern hátt hún talar um umhverfisverndarsinna.

Eruð þið ekki með spray-brúsa út um allt?

Benda má hæstv. ráðherra á að það hafa verið dýraverndarsamtök sem hafa barist gegn ómannúðlegri meðferð á loðdýrum. 

Frú forseti. Ekki er von á góðu þegar hæstv. iðnaðarráðherra stingur höfðinu í sandinn og neitar að horfast í augu við staðreyndir, sín eigin verk. Verið er að tala um samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar. Í Fréttablaðinu er fyrirsögn í dag, með leyfi forseta: „Daggjald raforku hefur hækkað um 106 prósent.“ Vegna raforkulaganna, vegna markaðsvæðingar raforkukerfisins. Hvað segir Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins? Hann segir að frá því að nýju raforkulögin tóku gildi sjáist dæmi þess að raforkuverð til fyrirtækja hafi hækkað um 20–30%. Flest fyrirtæki greiði hærra verð fyrir rafmagnið en áður. Fyrir þessa stefnu hæstv. iðnaðarráðherra blæðir m.a. skinnaiðnaðurinn á Akureyri, markaðsvæðingar- og einkavæðingarstefnu fyrir utan stóriðjustefnuna. Laxeldið í Öxarfirði og Mjóafirði eru líka fórnarlömb stefnu sem hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins ber hér fram.

Virðulegi forseti. Skinnaiðnaðurinn og loðdýraræktin eru ekki á köldum klaka og svo illa stödd vegna þess að umhverfissinnar svokallaðir, eins og hæstv. ráðherra sagði, hafi barist gegn notkun loðfelda, heldur vegna þess að stjórnvöld brugðust bændum í þessu máli. Fyrir tveimur áratugum var bændum á Íslandi bókstaflega att út í loðdýrarækt og allt kapp lagt á að þeir hæfu hana af miklum krafti, ýmis gylliboð voru sett fram og stjórnvöld drifu það mál áfram meira og minna. Síðan harðnaði á dalnum og þá brugðust stjórnvöld bændum og skildu þá eftir á köldum klaka. Tugir íslenskra bænda fóru ákaflega illa út úr þessu ævintýri sem var að mjög miklu leyti á ábyrgð íslenskra stjórnvalda aðeins aftar í tíma. Þangað skulu menn rekja rót vandans en ekki í raðir græningja, hvorki íslenskra né erlendra. Þannig er staðan í því máli.

Frú forseti. Ég hef fylgst með þróun skinnaiðnaðar á Íslandi um langa hríð, m.a. sem fyrrverandi bæjarstjórnarmaður á Sauðárkróki og varð vitni að því þar hvernig sveitarsjóður lagði fram fjármagn ár eftir ár um langan tíma til að halda skinnaiðnaði gangandi. Það er því miður rétt sem hæstv. ráðherra sagði að þetta er ein af þeim greinum þar sem vinnuaflið er of dýrt fyrir iðnaðinn. Það dapurlega er að hæstv. ráðherra hefur ekki sýnt neina viðleitni til þess að koma til móts við að byggja upp aðrar atvinnugreinar á þeim svæðum þar sem þessi iðnaður og margs konar annar iðnaður á í vök að verjast. En það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að þetta er ein af þeim greinum þar sem lönd í austurvegi og annars staðar bjóða vinnuafl á lægri verði en hér heima en við 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa lagt orð í belg í þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að ég verði að segja að mér fannst þau frekar döpur. Þetta var frekar söguleg skýring, skinnaiðnaður in memoriam á Íslandi, í staðinn fyrir að svara þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hæstv. ráðherra um hvað ráðuneytið hefði gert til að koma í veg fyrir þetta. Þau svör fengust ekki hér, enda kannski of mikil bjartsýni hjá mér að reikna með að fá svörin vegna þess að mér er ósköp vel kunnugt um að það hefur ekkert verið gert. Virðulegi forseti. Það er ekki sagt í niðrandi tón með svokallaðan 1. þingmann. Svokallaður 1. þingmaður er 1. þingmaður hvers kjördæmis og fyrirliði hópsins, þeirra þingmanna sem kosnir eru fyrir viðkomandi kjördæmi og leiðir hópinn til funda til þess að ræða um mál og oft erum við kölluð saman. En í þessu tilviki var það aldrei. Skyldi nú ekki hafa verið betra, virðulegi forseti, að þingmennirnir hefðu átt viðtöl við forsvarsmenn þessa fyrirtækis og skoðað hvort eitthvað væri hægt að gera í stöðunni og heyra þær skýringar? Ég er sannfærður um að ef menn hefðu verið viljað hefði verið hægt að koma til móts í þessari stöðu. Ef við höfum þá trú að gengið muni lækka á næstu missirum, eins og hæstv. ráðherra talar um, þá er það of dýru verði keypt ef við gerum ekkert á meðan krónan er svona sterk og við töpum miklu fleiri störfum en við ætlum t.d. að búa til með álverinu fyrir austan, sem ég m.a. studdi. Það er mjög alvarlegt mál ef svo fer. Það var talað um það hér að menn gætu þurft að grípa til mótvægisaðgerða en það voru bara orð á blaði í skýrslu. Síðan hefur ekkert orðið úr framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég endurtek þakkir fyrir þessa umræðu en ég tel það frekar dapurlega 

Hæstv. forseti. Ef ég heyrði rétt sagði hv. þingmaður að hátt gengi væri út af álverinu fyrir austan eða þeirri uppbyggingu. Það er ekki rétt, það er bara rétt eins og dropi í hafið miðað við margt annað. En kannski hefur mér misheyrst. En ég held að hér hafi gerst dálítið merkilegur atburður því að hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir sagði að ég hefði haft á réttu að standa. Þetta hef ég bara aldrei heyrt áður og ég kem því mjög glöð í ræðustólinn að þessu sinni. Einn hv. þingmaður fór að tala um loðdýraræktina en það er allt, allt annað mál því að þau skinn hafa aldrei verið sútuð á Íslandi. Þau koma því ekki við sögu hvað varðar það mál sem við ræðum nú, þ.e. skinnaiðnaðinn. Ég vil líka nefna eitt ánægjulegt atriði í þessu sambandi og jákvætt, sem snertir einmitt Sauðárkrók, og það er fyrirtækið Sjávarleður sem sútar fiskroð og selur. Það gengur vel og er ákaflega skemmtileg nýjung í okkar hönnun og sölu á íslenskri vöru erlendis. Ég vona svo sannarlega að þetta geti gengið en Nýsköpunarsjóður á þarna hlut að máli. Mér finnst það vera dálítið mikil viðkvæmni ef margir hv. þingmenn koma hér upp til að tala um umhverfissinna og skinnaiðnað í því sambandi, en það eru bara staðreyndir sem liggja fyrir að þeir hafa beitt sér gegn því að notuð séu skinn af dýrum og þó að það hafi sérstaklega bitnað á loðdýrum á það líka við um þau skinn sem hér um ræðir. Skoðun mín er sú að það hefði verið gaman og mjög áhugavert fyrir okkur ef þetta hefði getað haldið áfram en ég er líka þeirrar skoðunar að ekki þýði að henda peningum í einhverja starfsemi sem liggur fyrir að gengur ekki til frambúðar. Það er stundum kallað að pissa í skóinn sinn. Það er betra að hugsa um nýjungar og nýsköpun og byggja þannig upp atvinnulífið.

Frú forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um framtíð Hönnunarsafns Íslands og hvað líði samningaviðræðum við bæjaryfirvöld í Garðabæ um framtíð þess, en sem stendur er Hönnunarsafn Íslands til húsa að Lyngási 7–9 í Garðabæ. Það fékk þar inni í bráðabirgðahúsnæði í gamla fjölbrautaskólanum eins og reyndar til skamms tíma skrifstofur og hluti af starfsemi Þjóðminjasafnsins. Forstöðumaður hönnunarsafnsins, Aðalsteinn Ingólfsson listfræðingur, hefur þar aðstöðu, ég veit ekki hve margir starfsmenn eru þar en þeir eru sárafáir. Þarna er líka geymsla til húsa sem hýsir muni hönnunarsafnsins. Hún er nú svo yfirfull að eftir því sem ég kemst næst verður þar vart drepið niður fæti. Eða eins og segir í grein eftir Gísla Sigurðsson í Morgunblaðinu sunnudaginn 12. júní í sumar, þar sem Gísli var að benda okkur á og brýna okkur um að Hönnunarsafn Íslands þyrfti veglegt hús, þá segir Gísli um þrengslin í geymslum hönnunarsafnsins að Aðalsteinn sé hættur að taka við munum sem bjóðast og hann segir, með leyfi forseta: „Það er einfaldlega ekki hægt að koma þeim fyrir. Ekki vantar almennan áhuga á að koma merkilegum hlutum í safnið, fólk hringir stöðug.“ Kveikjan að þessari fyrirspurn var einmitt sú að ég hringdi í Hönnunarsafn Íslands og ætlaði að gefa því hlut sem mér áskotnaðist og ég taldi að ætti betur heima þar en taka pláss í mínum skápum og þá fékk ég nákvæmlega þessi svör. „Því miður Kolbrún mín, hér er allt yfirfullt, það er ekki nokkur möguleiki fyrir okkur að taka við nokkru snifsi hingað meir. Við skráum hins vegar svona hringingar og vitum þá af þeim en við vitum ekkert hvenær við getum tilkynnt ykkur, sem eruð að ánafna okkur munum, að nú sé komið pláss eða að nú gætum við mögulega tekið við hlutunum.“ Ég held að þetta ófremdarástand geti ekki varað öllu lengur. Hönnun skiptir okkur sífellt meira máli. Listaháskóli Íslands útskrifar fleiri hönnuði á hverju einasta ári, hópur hönnuða útskrifast þaðan. Hér er að verða til mjög merkileg íslensk hönnun, viðbót við það sem hönnunarsafnið geymir fyrir okkur. Ég tel að það sé mjög raunhæft að Hönnunarsafn Íslands geti orðið verulega gott safn á alþjóðlegan mælikvarða og að við eigum að setja markið hátt í þeim efnum. Ég tek undir þau orð Gísla Sigurðssonar í fyrrnefndri grein þar sem hann segir að safnið eigi ekki heima í ofur venjulegu húsnæði, setja þurfi markið hátt og koma verði til sérhönnuð bygging. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvað líður samningaviðræðum, sem hafnar voru fyrir nokkuð löngu, við bæjaryfirvöld í Garðabæ um framtíð Hönnunarsafns Íslands?

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir ánægju minni með þetta hugarfar hv. þingmanns í garð hönnunarsafnsins, að vilja koma frá sér verðmætum og áhugaverðum hlutum í hendur safnsins. Mér finnst hins vegar miður, og það er lýsandi dæmi um það, hvernig þessum málum er því miður fyrir komið í dag en að því hefur verið unnið um töluvert skeið að reyna að koma þessu í gott horf. Viðræður um framtíð Hönnunarsafns Íslands hafa verið í gangi milli menntamálaráðuneytisins og bæjaryfirvalda í Garðabæ frá því að samningur var gerður 1998 og frá því að hann rann út í árslok 2003. Þær eru í nokkuð góðum farvegi. Það sem m.a. hefur verið litið til í viðræðunum er að Garðabær taki við rekstri og stjórn hönnunarsafnsins sem verði í framtíðinni stofnun á vegum bæjarfélagsins og miðstöð safnastarfsemi á sviði iðn- og listhönnunar. Það sem fyrst og fremst hefur tafið samningsgerðina til þessa er hvernig standa eigi að því að koma safninu fyrir í framtíðarhúsnæði. Ég tek undir með hv. þingmanni og fleirum sem hafa lýst því yfir að hús yfir safnið þurfi að vera nokkuð sérstakt og bera líka sterk auðkenni íslenskrar hönnunar. Horft hefur verið til þess að Garðabær byggi hús sérstaklega undir þessa starfsemi. Þá er verið að huga að því hvernig núverandi húsnæði og aðstaða sem hönnunarsafnið hefur, þ.e. í Lyngásnum, kemur inn í þessar viðræður en það er húsnæði sem ríkisvaldið á og ég veit að Garðabær vill gjarnan fá. Það er verið að vinna að þessum málum, það er enn á viðkvæmu stigi en markmiðið er alveg skýrt og ég held að metnaðurinn sé sá sami sem við deilum, ég og hv. þingmaður. Ég vil sérstaklega geta þess að ég og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra höfum líka rætt hvort rétt sé að fari saman hönnunarsafn og hönnunarvettvangur en hönnunarvettvangurinn er mjög athyglisvert verkefni á verksviði iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Því þróunarverkefni lýkur að mig minnir í lok þessa árs og þá er ekki ólíklegt að við förum yfir málið og hvort rétt væri að tengja saman hönnunarsafn og hönnunarvettvang. Við höfum náttúrlega ekki ótakmarkaða fjármuni en ég held að það gætu orðið mikil samlegðaráhrif, það er mín persónulega skoðun, að sjá þetta fara saman og vinna hvort með öðru, því það er oft þannig að safn styður við vettvanginn og öfugt, og gæti þá orðið sómasamleg kynning af því fyrir hönd lands og þjóðar. Þrátt fyrir að formlegur samningur hafi ekki verið undirritaður við hönnunarsafnið starfar það engu að síður ötullega að markmiðum sínum, það er rétt að undirstrika það, sem er að safna íslensku og erlendu listhandverki og hönnunarmunum og standa fyrir sýningum og kynningum. Safnið er sem fyrr sérsafn með stöðu deildar í Þjóðminjasafninu og fær fé til rekstrar á fjárlögum. Af fjárlögum þessa árs er það 9,3 millj. kr. Garðabær greiðir fyrir sýningaraðstöðu safnsins. Rétt er að taka það fram líka, frú forseti, að við erum að endurskoða safnalögin og þá erum við m.a. með í huga hvort við eigum að koma upp því sem kallað er ábyrgðarsafn og þá væri hugsanlega hægt að fella hönnunarsafnið undir slíkt safn þar sem ábyrgð þess væri skýrt skilgreind. Ég held að við þurfum að huga að nýjum leiðum varðandi skilgreiningu á söfnum. Eins og þau eru í dag hafa lögin skilað sínu en svo mikil þróun hefur orðið á sviði safnastarfsemi að við verðum að huga að því að lögin geti svarað því sem umhverfi þeirra krefst af þeim. Við munum að sjálfsögðu vinna þetta í samráði og samvinnu við hvort heldur hönnunarvettvanginn eða bara safnasviðið almennt í heild sinni. Ég vonast engu að síður til þess, frú forseti, að ákvörðun um framtíð hönnunarsafnsins liggi fyrir sem fyrst þannig að hægt verði að huga að byggingu húsnæðis fyrir safnið með metnaðarfullum hætti. Það stendur ekkert annað til en oft tekur sá tími nokkuð lengri tíma en menn ætla í upphafi að undirbúa og sjá fyrir allar þær aðstæður sem upp geta komið en um leið er verið að huga að því við þessa vinnu hvernig hægt er að nýta fjármunina sem best og hvernig framtíðarfyrirkomulaginu er best háttað. Ég held þess vegna að samvinna allra aðila á þessu sviði sé besta leiðin.

Frú forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi íslenskrar hönnunar og þá staðreynd að íslensk hönnun hefur heldur betur verið að sækja í sig veðrið á síðustu árum. Segja má að íslensk hönnun sé á heimsmælikvarða. Það er þess vegna dálítið sorglegt að Hönnunarsafnið sé enn þá í bráðabirgðahúsnæði og það kom fram í svörum hæstv. menntamálaráðherra að samningur við safnið rann út árið 2003. Nú er árið 2006 og þess vegna finnst mér full ástæða til þess að á þessu sviði sem svo mörgum öðrum að menn bretti upp ermar og láti verkin tala. Það er auðvitað virðingarvert að menn ætli að vanda sig og byggja veglegt safn fyrir íslenska hönnun, ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra. En það er 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin og lýsi yfir ánægju með þann tón sem í þeim er. En ég verð engu að síður að slá á þá strengi hér í seinni ræðu minni og það verður að segjast eins og er að sleifarlagið í þessu máli er ekki eitthvað sem við eigum að láta viðgangast. Miðað við að stjórnarnefnd sem starfaði að málefnum safnsins skilaði af sér áliti, ég held að það hafi verið vorið 2003, og taldi að á næstu fjórum árum þyrfti að byggja um 1.700 fermetra sérhæft hús handa Hönnunarsafninu á áberandi stað í Garðabæ, þá getum við ekki látið slíkt viðgangast. Auðvitað þurfum við að nýta fjármuni vel og rökræða framtíðarfyrirkomulag vel, og að sjálfsögðu má hafa allt undir í þeim efnum, eins og samstarf við vettvanginn sem heyrir undir hæstv. iðnaðar- viðskiptaráðherra og samstarf við Þjóðminjasafn sem er ekki síður mikilvægt. Ég held að það sé afar mikilvægt að þau skref sem stigin verða í þessum efnum gangi út frá því að Hönnunarsafnið og Þjóðminjasafn Íslands styðji hvort annað og eigi með sér formlegt samstarf, því hönnunararfur okkar er jú varðveittur á Þjóðminjasafninu. Það er gott til þess að vita að hæstv. menntamálaráðherra skuli vera að huga að málunum. Það þarf að gera formlegan samning og ég tek undir að það megi líka skoða skilgreininguna á söfnum í tengslum við endurskoðuð safnalög. En í öllu falli er það höfuðatriðið núna að drífa sig af stað í þessa miklu vinnu sem fram undan er. Sjá fyrir endann á henni innan ekki svo langs tíma, því eins og ég segi, ungir hönnuðir sem eru að skapa hér úti á akrinum í dag þurfa á því að halda að hér sé öflugt hönnunarsafn.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir lokaorð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að fyrir unga hönnuði eða sérstaklega þá sem hafa komið svo skemmtilega fram á sjónarsviðið á undanförnum tveimur, þremur, fjórum árum, yrði mikill stuðningur að hafa hér öflugt hönnunarsafn. En ég tel það mikilvægt fyrir málið sem heild, fyrir hönnunina og þróun hennar, að við reynum að nýta þá krafta sem felast í hönnunarsafni annars vegar og í hönnunarvettvangnum hins vegar. Ég held að það hafi ekki skaðað málið að við höfum ekki klárað samninginn frá áramótum 2003–2004. Ég held að við höfum frekar unnið eitt og annað með því að skoða þessi mál gaumgæfilega. Síðan eru auðvitað ákveðin teknísk mál eins og ég fór yfir varðandi húsakostinn, varðandi landið, hvar eigi byggja safnið o.fl. Það er eitt og annað sem á eftir að leysa. Við erum í góðum samræðum við Garðabæ og við munum leysa þetta mál. Metnaðurinn er til staðar en það er að mörgu að huga. Við þurfum líka að huga vel að tengslum Hönnunarsafnsins við Þjóðminjasafnið sem hv. þingmaður kom réttilega inn á. Ég held því að eins og það er gott að sum mál séu unnin hratt, þá vinni tíminn með í öðrum málum.

Frú forseti. Ég hef beint hér þremur fyrirspurnum til hæstv. menntamálaráðherra varðandi Náttúruminjasafn Íslands, sem er eitt af þremur höfuðsöfnum Íslendinga samkvæmt safnalögum. Í spurningu minni get ég sérstaklega um bráðabirgðaákvæði safnalaga, nr. 106/2001. Samkvæmt því ákvæði á að vera hafin vinna við að koma þessu safni á laggirnar. En í bráðabirgðaákvæðinu segir, með leyfi forseta: „Ákvæði 5. mgr. 5. gr. sem kveður á um að Náttúruminjasafn Íslands hafi stöðu höfuðsafns kemur ekki til framkvæmda fyrr en sett hafa verið sérlög um Náttúruminjasafn Íslands í samræmi við lög þessi.“ Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað líður undirbúningsvinnu við að setja þessi sérlög? Ég spyr líka hvort í gildi séu áætlanir um hvenær endurnýjað Náttúruminjasafn Íslands gæti tekið til starfa og hvort kostnaður hafi verið áætlaður. Og svo hvernig stjórnvöld hyggist leysa húsnæðisvanda safnsins í bráð og lengd. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að málefni Náttúruminjasafns Íslands eða Náttúrufræðisafns Íslands, eða Náttúrugripasafns Íslands, því safnið hefur gengið undir öllum þessum nöfnum í umræðum á Alþingi, hafa verið tíðir gestir á borðum þingmanna. Ég minnist þingsályktunartillögu um Náttúrufræðisafn frá 107. löggjafarþingi. Við fengum yfirgripsmikla fyrirspurn til umhverfisráðherra um Náttúrugripasafn á 123. löggjafarþingi á árinu 1998–1999. Og ævinlega hefur málinu verið ýtt til hliðar. Oft hefur það gengið mjög langt. Það hefur jafnvel verið komið svo langt oft á tíðum að maður hefur séð hilla undir að nýtt safn ætti að rísa hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur verið tekin frá lóð fyrir það í Vatnsmýrinni á svokölluðum G-reit við hliðina á Öskju. Háskólinn, Reykjavíkurborg og ríkið hafa verið í formlegu samstarfi um málefni safnsins þannig að oft hefur maður talið að nú væri verið að reka smiðshöggið á þetta verk, þ.e. að stofna almennilegt náttúruminjasafn og reisa yfir það almennilegt húsnæði. Við vitum að Náttúrugripasafn Íslands sem stofnað var 1889 var gefið til íslenska ríkisins með ákveðnum skuldbindingum af hinu íslenska Náttúrufræðifélagi, en megintilgangur þess félags var einmitt söfnun náttúrugripa og opnun Náttúrugripasafns. Mér finnst stjórnvöld hafa aftur og aftur, árum saman og ég get sagt áratugum saman, komið í bakið á því fólki sem gaf þessa höfðinglegu gjöf og öllu því fólki sem hefur viljað 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í fyrirspurn hv. þingmanns að í bráðabirgðaákvæði safnalaga frá árinu 2001 kveður á um að Náttúruminjasafn Íslands hafi stöðu höfuðsafns, en komi þó ekki til framkvæmda fyrr en sett hafi verið sérlög um Náttúruminjasafn Íslands í samræmi við safnalög. Eðli málsins samkvæmt er því starfsemi Náttúruminjasafns Íslands ekki sem skyldi. Í samræmi við ákvæði skipaði þáverandi menntamálaráðherra nefnd í upphafi ársins 2002 sem hafi það verkefni að gera tillögur um lagafrumvarp um Náttúruminjasafn Íslands. Nefndina skipa Gunnar Jóhann Birgisson, hæstaréttarlögmaður, sem var formaður, Karitas H. Gunnarsdóttir, skrifstofustjóri í menntamálaráðuneytinu og Jón Gunnar Ottósson, forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem var tilnefndur af umhverfisráðuneytinu. Nefndin skilað tillögum sínum til mín hinn 20. janúar sl. og ég hef nú þegar sent frumvarpsdrögin til skoðunar og umsagnar til umhverfisráðherra. Ég vil þannig gefa umhverfisráðherra kost á að koma ábendingum sínum á framfæri þar sem hæstv. umhverfisráðherra fer með málefni Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég tel mikilvægt að þótt þetta sé á sviði tveggja ráðuneyta, að þá verði sterk tengsl eftir sem áður við Náttúrufræðistofnunina. Samkvæmt núgildandi lögum þá fer hún einnig með Náttúruminjasafn. Þetta vil ég að hæstv. umhverfisráðherra hafi tækifæri til að skoða áður en ég legg frumvarpið fram á Alþingi sem ég vona og reikna með að verði fljótlega. Við samningu frumvarpsins tók nefndin mið af safnalögum, þeim lögum sem um önnur höfuðsöfn gilda, þ.e. Listasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands, og lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Það sem fyrst og fremst tafði störf nefndarinnar var að vandasamt var að finna lausn á flóknum málum sem komu upp vegna aðskilnaðar Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafnsins. Ég ætla þó að bíða með umfjöllun um efni frumvarpsins þar til það hefur verið lagt fram en ég get þó sagt að ég tel að frumvarpið hafi að geyma nýja hugsun í rekstri safna þar sem horfið verði frá hinu hefðbundna hlutverki þess sem Náttúrugripasafns í að það verði eins konar upplifunarsafn, eða kannski mætti segja vísindasafn. Í því skyni mun ég leggja áherslu á að unnið verði hratt að samræmdri stefnu um Náttúruminjasöfn líkt og gert hefur verið á sviði þjóðminja og verið er að nú að ljúka við gagnvart fornleifavörslu. Í öðru lagi er spurt hvort í gildi séu áætlanir um endurnýjað Náttúruminjasafn Íslands, hvort það geti tekið til starfa og kostnaður hafi verið áætlaður. Þegar lög um Náttúruminjasafn taka gildi, sem vonandi verður á þessu vorþingi, verður fyrsta skrefið að ráða forstöðumann til starfa fyrir safnið og sjá honum og öðru starfsliði fyrir nauðsynlegri starfsaðstöðu. Komi til að frumvarpið verði samþykkt á yfirstandandi vorþingi þá stefni ég að því að hægt verði að ráða forstöðumann til starfa á haustmánuðum. Kostnaður við starfsemi hins nýja Náttúruminjasafns liggur ekki fyrir á þessari stundu, en við fjárlagagerð fyrir árið 2007 verður gert ráð fyrir starfsemi hins nýja safns, líkt og gildir um aðrar stofnanir, verði frumvarpið að lögum. Það er rétt að taka fram vegna spurningar hv. þingmanns um hvernig stjórnvöld hyggist leysa húsnæðisvanda safnsins í bráð og lengd, að allt frá stofnun Náttúrusafns árið 1889 hefur saga safnsins og húsakostur þess verið samofinn og hefur það verið til húsa á mörgum stöðum í Reykjavík og í bráðarbirgðahúsnæði allt frá árinu 1967. Inngangskaflinn í frumvarpsdrögunum er mjög skemmtilegur aflestrar, áhugaverður og fróðlegur og þetta kemur allt fram þar. Ýmsar nefndir voru skipaðar á síðari hluta síðastliðinnar aldar sem höfðu það hlutverk að gera tillögur um húsnæði undir Náttúrufræðisafn, bæði af hálfu menntamálaráðuneytis sem fór með málefni safnsins þar til umhverfisráðuneytið var sett á fót, og síðan á vegum þess ráðuneytis. Ákvörðun um byggingu húsnæðis fyrir nýtt Náttúruminjasafn hefur hins vegar ekki verið tekin né fjármagn ætlað til slíkrar byggingar. Ég tel því mikilvægt á þessum tímamótum að við gefum okkur svigrúm og tækifæri til að ræða hvers konar hús muni þjóna hagsmunum safnsins best til lengri tíma litið. Þá er ég fyrst og fremst með í huga sýningarhúsnæði og þá gríðarlegu þróun sem við upplifum þegar við heimsækjum söfn á erlendri grundu. Það hafa orðið gríðarlegar framfarir í safnamálum og safnakosti og öllum tækninýjungum, sérstaklega varðandi náttúruminjasöfn. Að þessari umræðu eiga sem flestir að koma, jafnt úr hinum opinbera geira sem úr einkageiranum. Ég tel hins vegar ekki vandkvæðum bundið að finna hentugt skrifstofuhúsnæði fyrir starfsemina þegar hún hefst. Þá er brýnt að sem fyrst verði hugað að geymsluhúsnæði safnsins, líkt og gagnvart öðrum söfnum, og hef ég því ákveðið, frú forseti, að láta kanna sérstaklega geymsluþörf safna á vegum ríkisins til framtíðar litið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Auðvitað verður maður spenntur að fá að taka þátt í umræðu um þetta væntanlega safn og því fyrr sem hægt verður að taka þátt í þeirri umræðu á opnum vettvangi, því betra. Nefndin sem var skipuð 2002 fór seint og hægt af stað eins og komið hefur fram í ræðum í þingsölum en ég fagna því að hún skuli loksins vera búin að skila frumvarpinu af sér til hæstv. ráðherra. Ég fagna því líka að hæstv. ráðherra segir að sterk tengsl þurfi að vera á milli sterkrar Náttúrufræðistofnunar Íslands og sterks Náttúruminjasafns. Það er auðvitað algert lykilatriði og þar af leiðandi finnst mér gott að heyra að hæstv. ráðherra skuli vera í samstarfi við hæstv. umhverfisráðherra um málið á þessu stigi. Hins vegar vil ég gagnrýna nefnd hæstv. ráðherra fyrir að hafa ekki haft opið samráð um tillögu sína eða um frumvarpsdrögin, því mér er ekki kunnugt um að leitað hafi verið til félags eins og t.d. Hins íslenska náttúrufræðifélags sem er þó gefandi safnkostsins í upphafi. Mér finnst því að við verðum að brýna hæstv. ráðherra til að opið samráð um jafnveigamikil lög og hér um ræðir, það hlýtur að verða að eiga sér stað. Það er gott að þetta sé í skoðun í umhverfisráðuneytinu en svo á hin víðtæka skoðun hjá þeim aðilum sem starfa að málaflokknum eftir að fara fram. Við skulum vona að frumvarpsdrögin verði með þeim hætti að ekki verði um þau miklar deilur né að þau verði gölluð. Ég væri öruggari ef ég vissi að samráð hefði verið haft á undirbúningsferlinu. Aðskilnaður Náttúrufræðistofnunar Íslands við Náttúruminjasafnið er auðvitað afar vandasamur og það þarf að líta vel á alla þætti mála í þeim efnum því við megum auðvitað ekki skilja Náttúrufræðistofnun Íslands þannig eftir þegar búið er að skilja safnið frá að hún verði eins og vanti á hana handlegg. Það verður að tryggja það að reisn hennar og starfsemi verði jafnöflug og að tengsl hennar við safnið verði tryggð til langrar framtíðar.

Frú forseti. Varðandi athugasemd hv. þingmanns um samráð er ég alveg sammála því að það þarf að sjálfsögðu að hafa samráð við vettvanginn sem slíkan. En það er ávallt spurning á hvaða stigi það er gert og þessi frumvörp eru unnin með misjöfnum hætti. Að sjálfsögðu er það til athugunar að ræða við náttúrufræðinga og náttúruvísindafólk á þessu stigi en ég tel líka að vel komi til greina til að tefja ekki um of fyrir málinu, þannig að þingið og sú nefnd sem m.a. hv. þingmaður situr í, hv. menntamálanefnd, hafi það tækifæri til að fara gaumgæfilega yfir þetta mikilvæga mál. Ég vil einnig undirstrika að höfuðsöfnin hafa ákveðinni rannsóknarskyldu að gegna og þá tengingu við Náttúrufræðistofnun Íslands tel ég einmitt vera mikilvæga. Ég sé það fyrir mér að Náttúrufræðistofnun geti sinnt þessu rannsóknarhlutverki Náttúruminjasafns sem tengir þá þessar mikilvægu opinberu stofnanir vel saman og við það fást þá meiri samlegðaráhrif, ef svo má að orði komast, á þessu sviði. En í öllu falli er þetta núna á fullri ferð og ég segi eins og hv. þingmaður, ég hlakka til að ræða þessi mál við hv. þingmann sem og aðra á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort til athugunar sé í ráðuneytinu að stjórnvöld beiti sér fyrir samræmdum reglum um skólafatnað nemenda í grunnskólum. Á síðustu missirum hefur af og til farið fram umræða um kosti og galla skólafatnaðar, eins og það er kallað nú til dags í stað skólabúninga, og sýnist sitt hverjum. En ég held að reynsla af notkun slíks fatnaðar sé nokkuð góð. Í Barnaskóla Hjallastefnunnar í Garðabæ er mikil ánægja með skólabúninga og ég tel að svo sé í fleiri skólum sem slíkt hafa reynt. Ég held að það sé þess virði að kanna sérstaklega kosti og galla skólafatnaðar, skoða reynsluna frá öðrum löndum og kanna viðhorf foreldra og skólasamfélagsins til þeirra og að menntamálayfirvöld hafi ákveðna forgöngu í málinu án þess að neinu sé þvingað upp á sveitarfélögin af því að endanleg ákvörðun er að sjálfsögðu alltaf og á að vera hjá skólastjórnendum, sveitarfélögunum og samtökum foreldra þar sem endanleg ákvörðun verður tekin í hverjum skóla fyrir sig. Hins vegar fari fram samræmd athugun og umræða um kosti og galla skólabúninga eða skólafatnaðar. Kostirnir eru að mörgu leyti þeir sem lúta að einelti og efnamun foreldra barnanna. Allir vita að gróft einelti viðgengst stundum og kemur alltaf upp í skólum og grunnskólum eins og annars staðar. Ef allir væru þar á jafnréttisgrundvelli hvað klæðaburð varðar þá held ég að mjög stórum áfanga væri náð í baráttunni gegn einelti og stórt skref væri stigið til að jafna stöðu barnanna og vinna gegn einelti í skólum af því að efnamunurinn á Íslandi hefur aukist verulega á síðustu árum. Stéttlaus grunnskóli er að mínu mati ein helsta auðlind íslensks samfélags, einn af stóru kostunum við samfélag og samfélagsgerð okkar og við eigum að varðveita stéttlausa grunnskóla. Þess vegna held ég að það komi mjög vel til álita að beita sér fyrir öflugri umræðu um kosti og galla skólafatnaðar þannig að sveitarfélög og einstakir skólastjórnendur og foreldrasamtök geti tekið ígrundaða afstöðu til þess á grunni slíkrar athugunar hvort það væri ekki þess virði og hvort það væri ekki árangursríkt í baráttunni gegn einelti og vegna ýmissa annarra hluta. Ég held að þetta mælist ágætlega fyrir hjá bæði foreldrum og börnum þegar allt kemur til alls.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að sitt sýnist hverjum varðandi skólabúninga, þetta hefur margoft verið skoðað og er eflaust hægt að finna bæði kosti og galla. Ég fór nýverið í viðtal hjá háskólastúdent sem er að skrifa lokaritgerð um skólabúninga. Hann hafði gert rannsóknir, farið yfir þá kosti sem hafa verið í boði og leiðir sem hafa verið farnar og fengið fræðilega niðurstöðu. Þannig að bara nú nýlega hefur einmitt þetta verið skoðað. Það sem ég legg hins vegar ríka áherslu á er það sem kemur fram í lögum um grunnskóla frá 1995, en það er að allur rekstur almennra grunnskóla er á ábyrgð og kostnað sveitarfélaganna. Ég mun ekki sem menntamálaráðherra beita mér fyrir samræmdum reglum um notkun skólafatnaðar í grunnskólum. Ákvörðun um hvort setja eigi slíkar samræmdar reglur liggur að mínu mati hjá sveitarfélögum og samtökum þeirra í samræðum við skóla og foreldra. Ef menn hins vegar fara út í það að koma á reglum um skólabúninga þá verður að gera það í góðu samráði við foreldra og það þarf að ræða líka við börnin. Það þýðir ekki að horfa fram hjá þeim. Þau hafa líka sterkar skoðanir á þessu. Ég hef fengið ýmsar ábendingar, ekki bara frá skólasamfélaginu heldur líka frá æskulýðsfélögunum og ekki síst íþróttafélögunum því þar er líka ákveðin tíska í gangi sem er bæði dýr og ódýr og hvar ætlum við þá að setja mörkin? Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það er ekki æskilegt að fatnaður sem slíkur leiði til eineltis og ég efast um að hann geri það í svo ríkum mæli, en ég legg mikla áherslu á að sveitarfélögin hafi forgöngu um þetta, þau eru náttúrlega mjög misjöfn. Sveitarfélögin eru mörg og það er þeirra og fræðsluskrifstofanna að fara yfir þetta með skólasamfélaginu, kennurum, nemendum og foreldrum, þeim sem eiga hlut að máli. Ég vil geta þess að það eru mörg verkefni sem geta tengst einelti og ég vil sérstaklega vekja athygli á einu mjög merkilegu verkefni sem menntamálaráðuneytið hefur haft forgöngu um í grunnskólum landsins, hinu svokallaða Olweusarverkefni sem hefur náð mjög góðum og mælanlegum árangri varðandi einelti og minnkandi einelti á öllum stigum. Það er mikið fagnaðarefni að sveitarfélögin hafa hvatt skólana til þess að fara í þetta verkefni með okkur. Það er gert í góðu samráði við kennara og skólasamfélagið og hefur leitt til þess að við sjáum fram á minnkandi einelti í skólum. Eineltið er náttúrlega alltaf vont en við erum að vinna bug á því með markvissum árangursríkum aðferðum. Hvort skólabúningar leiði til þess er ég ekki svo sannfærð um en ég ítreka það enn og aftur að ég mun ekki beita mér fyrir samræmdum reglum um skólabúninga í grunnskólum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að vekja máls á þessu máli. Ég saknaði þess dálítið í svari hæstv. menntamálaráðherra þegar hún vísaði í niðurstöður og úttektir sem hefðu verið gerðar á kostum og göllum skólabúninga, að hún lýsti þeim örlítið þannig að við fengjum einhverja mynd af þeim upplýsingum sem hún er með og vísar í. En varðandi skólabúninga þá vil ég koma inn á það hér í þessum stutta tíma sem ég hef, að efnamunur barna í skólum birtist ekki bara í fatnaði heldur líka í skólagögnum, þ.e. skólatöskum og öðrum fylgigögnum sem börnin eru með í skóla. Það er því að mörgu að huga í þeim efnum og getur verið gríðarlegur munur þar á líka. Ég vildi koma því að hér líka. Það eru ekki bara skólabúningarnir sem er um að ræða heldur einnig gögnin.

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Ég tek heils hugar undir að hæstv. menntamálaráðherra muni skoða þessi mál. Ég minnist þess að fyrir 12 árum vorum við hjónin á smáeyju í Indónesíu. Þar var mikil fátækt, strákofar og allt eftir því en þar voru skólabúningar þannig að börnin voru öll í sams konar búningum, mjög snyrtilega klædd. Ég tel það geypilega mikið atriði að grunnskólanemendur séu ekki alltaf að spá í merki og aftur merki. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram hefur komið í máli manna hér, m.a. í máli hv. fyrirspyrjanda Björgvins G. Sigurðssonar, að það er ýmislegt sem mælir með að tekinn sé upp skólabúningur, t.d. einelti og mismunandi efnahagur Íslendinga. Það má líka hafa ýmis ráð til að minnka þennan sjáanlega mun, t.d. með töskum eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir minntist á, eða eins með peysum eða öðrum einkennisfatnaði fyrir börnin, hugsanlega efldi slíkt samkennd þeirra. En ég held að það væri allt of mikið í fang færst að ætla sér að koma upp allsherjarskólabúningi. Sum sveitarfélög hafa hins vegar tekið upp eitthvað sameiginlegt fyrir nemendur sem gæti verið til bóta.

Frú forseti. Allt of oft í fyrra starfi mínu í íslenskum skólum fann ég til þess hvernig hinn harði heimur tískunnar lék börn, sérstaklega af efnaminni heimilum og hversu sárt þau voru oft leikin af þessu. Þau gátu ekki staðist hina hörðu samkeppni og leið fyrir vikið illa og það var sárt að horfa upp á það. Að sumu leyti má taka undir að slíkar aðstæður geti verið ákveðin gróðrarstía fyrir einelti en mestu máli skiptir að vegna þessa líður ef til vill mörgum börnum ekki allt of vel í skóla. Þess vegna eigum við að vera opin fyrir þeirri hugmynd sem hér er hreyft. Þar sem þetta hefur verið reynt, eins og t.d. í Áslandsskóla, virðist reynslan vera nokkuð jákvæð en ég tek undir með hæstv. ráðherra, að ráðherra á ekki að gefa út nein fyrirmæli um þetta heldur þarf að vinna þetta með foreldrum, nemendum og skólasamfélaginu en alla vega má reyna að koma af stað vakningu gegn þeim aðstæðum sem hér hafa skapast.

Herra forseti. Aldrei þessu vant get ég verið sammála hæstv. menntamálaráðherra og er ástæða til að koma upp þess vegna. Ég held að málið sé ágætt en það sé mjög misskilin jafnaðarmennska að allir þurfi að vera eins í skólanum. Ég held að við þurfum að taka á þessari merkjaáráttu og merkjadýrkun á annan hátt. Auðvitað á það að vera heimilt í einstaka skólum, ef vilji er fyrir því hjá foreldrum og nemendum og skólastjórnendum, að taka upp skólabúninga en ég held að það væri skref aftur á bak að fara í sömu spor og Bretland þar sem allir eru í eins búningum. Ég held að þetta sé merki um dálitla forsjárhyggju og samræmdar reglur finnst mér fullkomlega út í hött í þessu máli. Ég held reyndar líka að íslensk fatahönnun hafi verið einmitt blómleg vegna þess að 

Virðulegi forseti. Ég er sjálfur fylgjandi því að skólafatnaður sé notaður í skólum þó svo að forræði yfir því eigi að liggja hjá skólastjórnendum og foreldrasamtökum í hverjum skóla og held að það sé jafnaðarmennska af bestu sort að notast við skólafatnað og skólabúninga. Það eru mörg hundruð ef ekki mörg þúsund börn á Íslandi sem með einhverjum hætti líða fyrir efnalega stöðu heimilis síns og foreldra sinna. Í daglegu lífi í skólunum kemur það skýrast fram í fatnaði barnanna, sérstaklega þar sem notkun á merkjavöru og fínni fatnaði hefur aukist verulega meðal barna og unglinga og það hefur breyst mjög á síðustu árum og er í sjálfu sér hið besta mál, en þá kemur þessi munur miklu skarpar fram en nokkurn tíma áður. Ég er sannfærður um að mikill fjöldi barna yrði leystur úr mikilli ánauð með því að nota skólabúninga, þeirri ánauð að mæta daglega í skólann í tötralegum fötum miðað við þá jafnaldra sína og skólafélaga sem best eru búnir og ríkmannlegastir. Ég held að sú jafnaðarmennska og það stóra skref sem yrði stigið, t.d. gegn einelti, með því að nota skólafatnað og skólabúninga væri mikið heillaskref. Ég hefði viljað heyra skarpari skoðun hjá hæstv. ráðherra og að hún hefði forgöngu um að opið mat á kostum og göllum skólabúninga lægi fyrir, að hún legði með jákvæðum hætti og línurnar og hefði forustu í málinu, enda menntamálaráðherra allrar þjóðarinnar og ætti að beita sér fyrir þessu góða máli þó svo að forræðið liggi að lokum hjá sveitarfélögunum. Umræðan skiptir mjög miklu máli og að upplýsingar liggi fyrir um kosti og galla þess að nota skólabúning og skólafatnað af því að stærri skref í baráttunni gegn einelti er varla hægt að taka að mínu mati.

Herra forseti. Ég held að sveitarfélögin hafi sýnt það og sannað að þau standa sig vel varðandi rekstur grunnskólans. Þar er mikið hugmyndaflæði og nýjar hugmyndir fá að brjótast fram með mismunandi hætti innan sveitarfélaganna og það erum við að sjá. Við sjáum mismunandi skólastefnu milli sveitarfélaga. Ef við lítum á suðvesturhornið, ég ætla ekkert að fara út í einkaskólana en ef við lítum á opinberu skólana þá sér maður mismunandi áherslur á milli skólasamfélaga bara á þessu litla landshorni og ég held að það sé jákvætt. Þess vegna vil ég alls ekki taka fram fyrir hendurnar á sveitarfélögunum en oft hefur nú verið talað úr þessu ræðupúlti um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga varðandi grunnskólann. Það sem sveitarfélögin hvert fyrir sig eiga að skoða og hugsa um er hvernig umhverfi þeirra er því að umhverfið er svo misjafnt á Íslandi. Við vitum vel að eitt gildir kannski um Reykjavík og annað um norðausturhornið þannig að hvert og eitt sveitarfélag verður að greina þarfir sínar og meta út frá því. Síðan má líka kannski leika sér að því að það er ekki alltaf svo að samræmdir búningar skili sér. Ég veit ekki betur en að hér í þingsal eigi allir herramenn að vera með bindi en sumir segja eigi að síður að það sé nokkuð mikið einelti í því.

Virðulegi forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um sameiningu opinberra háskóla. 1. Hvernig standa áætlanir um sameiningu opinberra háskóla? 2. Liggur fyrir mat á því hvaða skóla er hagkvæmt að sameina með tilliti til náms og rekstrarlegra forsendna? 3. Hafa allir sameiningarkostir verið skoðaðir? 4. Hvaða opinberu háskóla stendur til að sameina? Af og til hefur umræða um sameiningu opinberra háskóla komið upp og á fullan rétt á sér að mínu mati, ég hef alltaf verið frekar hlynntur því að kostir sameiningar sumra opinberra háskóla séu skoðaðir og þeir vegnir og metnir. Fyrir nokkrum missirum varpaði Ólafur Proppe, rektor Kennaraháskóla Íslands, fram þeirri hugmynd í útskriftarræðu yfir nemendum sínum að sameina ætti alla ríkisháskólana undir eitt merki, einhvers konar regnhlíf þar sem skólar og deildir héldu verulegu sjálfstæði sínu undir merki Háskóla Íslands, eins og hann setti þetta fram. Undir þessar hugmyndir tók Páll Skúlason, þáverandi rektor Háskóla Íslands, og taldi nauðsynlegt að skoða þessar hugmyndir mjög gaumgæfilega. Að sjálfsögðu er mikilvægt við slíkan samruna að halda fjölbreyttu og aðgengilegu námsframboði samhliða hagrænum áhrifum í stjórnsýslu skólanna. Slíkri sameiningu gætu að sjálfsögðu fylgt margir kostir og gæti orðið til að efla námið verulega en þó er það ekki endilega víst. Sjálfstæði skólanna getur verið mikil auðlind líka, eins og bent hefur verið á í sambandi við skólann á Hólum, Háskólann á Akureyri og fleiri skóla sem bókstaflega hafa blómstrað af því að þeir hafi haft sjálfstæði til að gera það, þeir búa við töluvert sjálfstæði og hafa náð að mörgu leyti frábærum árangri þrátt fyrir mjög þröng efni og lág framlög, sérstaklega á síðustu missirum. En fámenni getur líka verið veikleiki skólastigsins þegar til lengri tíma er litið. Það geta komið fram vel rökstuddar hugmyndir eins og fram komu frá rektorum þessara tveggja ríkisháskóla, Háskóla Íslands og Kennaraháskólans, um að sameina viðkomandi skóla og skoða jafnvel í leiðinni kosti og galla við sameiningu allra ríkisháskólanna og taka svo afstöðu til þess að lokum hvaða skóla eigi að sameina ef þá nokkra. Ég beindi fyrir nokkrum missirum fyrirspurn í svipaða veru til þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Tómasar Inga Olrichs, og þá var ekki nein slík sameining í undirbúningi eða skoðun á vegum stjórnvalda. Síðan eru liðin nokkur ár og umræðan hefur þróast töluvert og skólastigið þróast enn þá meira. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort hún hafi uppi fyrirætlanir um sameiningu opinberra háskóla, hvað liggi því til grundvallar og hvort slíkt mat liggi fyrir og hafi farið fram. Ég held taka þurfi þá umræðu mjög reglubundið af því að þróunin er ör og við þurfum alltaf að vera vakandi fyrir kostum og göllum slíkrar sameiningar.

Herra forseti. Þegar leitað er svara við spurningum hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um áætlanir um sameiningu opinberra háskóla þykir mér rétt að taka fram í því ljósi að ég hef á þeim stutta tíma sem ég hef verið menntamálaráðherra komið að því að framkvæma sameiningu tveggja háskóla, þ.e. Tækniháskóla Íslands, sem var ríkisháskóli, og Háskólans í Reykjavík. Átti ég á sínum tíma frumkvæði að því að rektorarnir hittust til að fara yfir það hvort ekki væri tækifæri til að sameina þá góðu skóla, sem og varð. Menn sáu mikil tækifæri felast í því en ég man ekki til þess að Samfylkingin hafi akkúrat stutt það mál en hv. þingmaður leiðréttir mig þá í því. Annað mál varðandi sameiningu stofnana sem ég tel styrkja háskólastigið er að ég hef beitt mér fyrir því að fimm stofnanir á fræðasviði íslenskra fræða sameinist og frumvarp um það er núna til umræðu í hv. menntamálanefnd. Tilgangur þeirrar sameiningar er alveg skýr, eins og sameiningar Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík, þ.e. að efla rannsóknarstarf, auka miðlun á sviði íslenskra fræða, auk þess að efla fræðilega ráðgjöf til styrktar og eflingar íslenskri menningu sem skiptir okkur svo miklu máli en áhugaverð umræða hefur einmitt á síðustu dögum spunnist um mikilvægi og þýðingu íslensku tungunnar. Síðast en ekki síst stendur nú yfir skoðun á fýsileika þess að kanna kosti og galla þess að sameina Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands í góðu samkomulagi og eftir umræður milli rektora skólanna og ráðuneytisins. Þessi skoðun byggir á þeirri forsendu að sameiningin leiði til eflingar kennaramenntunar í landinu. Það er mitt leiðarljós sem ég hef sagt að sé í rauninni þríþætt. Í fyrsta lagi hvort sameiningin komi til með að efla og styrkja kennaramenntun í landinu. Í öðru lagi hvort hún komi til með að efla háskólastarfið og háskólaumhverfið. Og í þriðja lagi hvort hún komi til með að efla rannsóknir og rannsóknaumhverfið á þessu sviði. Það eru þessi þrjú atriði sem ég vil fá svör við, hvort slík sameining mundi leiða til þeirrar niðurstöðu. Tekin var ákvörðun um að skipa starfshóp annars vegar út frá breyttu og metnaðarfullu námsskipulagi kennaranáms við Kennaraháskóla Íslands og hins vegar hugmynda sem nú eru um framtíðarskipulag kennaramenntunar þar sem áhersla er lögð á aukinn fagundirbúning kennara fyrir kennslu í grunnskólum. Starfshópnum er ætlað að skila niðurstöðu sinni fyrir lok febrúarmánaðar 2006. Nú liggur fyrir mat á því hvaða skóla er hægt að sameina með tilliti til náms og rekstrarlegra forsendna. Einn af þeim þáttum sem liggja til grundvallar hverri ákvörðun um mögulega sameiningu einstakra skóla eða háskólastofnana er skýr sýn á viðkomandi verkefni og hagkvæmnisathuganir leika þar lykilhlutverk. Ég vil í þessu sambandi benda á könnun frá 2002 sem ráðgjafarfyrirtækið Nýsir gerði fyrir Háskóla Íslands og Kennaraháskólann þar sem skoðaðar voru ýmsar leiðir til samstarfs eða sameiningar skólanna. Þar voru þessir háskólar bornir saman með tilliti til starfsemi þeirra, svo sem stjórnskipulags, starfsmannahalds, reksturs þeirra, laga og reglna sem þeir starfa eftir. Einkum voru kannaðar leiðir sem samhæft gætu betur kennslu, rannsóknir og stoðþjónustu skólanna á hliðstæðum starfssviðum og áþekkum viðfangsefnum, einkum þó á sviði uppeldis- og menntunarfræða. Niðurstöður þeirrar skýrslu voru nokkur skýrar. Í fyrsta lagi yrði sameinaður skóli stærri og öflugri og betur í stakk búinn til að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi, byggja upp ný rannsóknarsvið, nýjar námsleiðir og bæta stoðþjónustu Í öðru lagi yrðu auknir möguleikar á þverfaglegu námi og rannsóknum sem gera sameinaða háskóla færari um að þróa starfsemi sína í takt við nýja tíma og tryggja betur gæði kennslu og rannsókna. Og í þriðja lagi að með sameiningu væri hægt að hagræða í rekstri og nýta þannig betur fjármuni til hagsbóta fyrir nemendur og kennara skólanna. Starfshópurinn kemur náttúrlega til með að fara gaumgæfilega yfir þessa skýrslu meðan hann er að störfum og eins og ég gat um mun hann skila niðurstöðum sínum undir lok þessa mánaðar. Í samræmi við þá stefnumörkun sem verið hefur við lýði hafa í raun engir sameiningarkostir ríkisháskólanna verið útilokaðir. En svo ég víki sérstaklega að skoðun á sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskólans þá vil ég taka fram að í dag eru reknir þrír ríkisháskólar undir menntamálaráðuneytinu. Það eru Háskóli Íslands, Kennaraháskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri sem allir bjóða upp á kennaramenntun auk Háskólans í Reykjavík. Ekki hefur verið gert ráð fyrir aðild Háskólans á Akureyri í yfirstandandi samningaviðræðum, enda hefur verið litið svo á að Háskólinn á Akureyri hafi ákveðna sérstöðu vegna staðsetningar sinnar á Norðurlandi. Hins vegar hafa þessir þrír háskólar átt með sér margvíslegt samstarf og mun svo verða áfram ef niðurstaðan verður sameining Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands. Herra forseti. Ég næ ekki að fara yfir allt í þessu svari en mun koma að því í seinna svari mínu.

Herra forseti. Það hlýtur að vera gild spurning að velta því upp hvort 300 þúsund manna þjóð geti starfrækt átta háskóla meðan nágrannaþjóðir okkar og miklu fjölmennari hafa færri háskóla. Það eru rök bæði með og á móti því. Þessi fjöldi sýnir auðvitað þá ánægjulegu sprengingu sem orðið hefur í aðsókn nemenda á háskólastig, menntastig þjóðarinnar er að hækka. Hins vegar hljótum við líka að velta því upp í þessu samhengi hvort við nýtum fjármunina nægilega vel með því að hafa skólana svona marga. Við eigum þess vegna að fara mjög opin inn í umræðu um hvort það geti aukið skilvirkni og aukið betur nýtingu fjár að sameina þá. Ef við lítum til þeirrar sameiningar sem nýlega átti sér stað, Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík, þá sjá menn þrátt fyrir allar hrakspár hvað tveir góðir skólar hafa blómstrað enn meira eftir þá sameiningu og því skyldi það ekki gerast með Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu. Mér þykir hún afar mikilvæg og merkileg vegna þess að ég tel að við eigum að skoða það raunverulega að sameina á Íslandi enn frekar skóla á háskólastigi. Mér hugnast mjög vel að sameina Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands vegna þess að ég tel að það geti orðið faglega mjög farsæl sameining. Ég tel það vegna þess að það geti styrkt mjög einstaka þætti og einstök svið kennaramenntunar að vera í svo miklu návígi við Háskóla Íslands sem sameining mundi að sjálfsögðu leiða af sér. Ég fagna því að þetta sé komið á góðan rekspöl en auðvitað verður að skoða alla kosti mjög gaumgæfilega og ég tel t.d. að í tilfelli Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands hafi það ekki verið gert 

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessar spurningar til hæstv. menntamálaráðherra. Ég held að þetta sé brýnt mál sem við þurfum að ræða á þingi. Ég held að það sé afar mikilvægt að sameiningarvilji skólanna komi frá þeim sjálfum, að ekki sé verið að þvinga þá í sameiningu. Eins og komið hefur fram í umræðunni, bæði hjá hv. fyrirspyrjanda og hæstv. menntamálaráðherra, skiptir það sjálfstæði skólanna verulegu máli að þeir fái að dafna á eigin forsendum, og sérstaklega er Háskólinn á Akureyri með þær sérstöku aðstæður að vera á Norðurlandi og þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að hann haldi þeirri sérstöðu. Auðvitað getur samvinna átt sér stað milli skólanna en það verður líka að ríkja ákveðin samkeppni á milli þeirra. Ég held að hún sé af hinu góða í þessu tilfelli. Vandamál háskólanna á Íslandi er hins vegar aðallega það að þeir eru í fjársvelti og þar ættu ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra að taka sig á.

Herra forseti. Mér verður alltaf hálfillt þegar ég heyri hv. þingmenn spyrja hvort 300 þús. manna þjóð hafi efni á því að reka átta háskóla. Spurningin sem þingmenn þurfa að hafa í huga, vakandi og sofandi, er hvort íslensk þjóð hafi efni á því að eiga jafnfáa háskólamenntaða borgara og staðreyndin er í dag, og jafnmikið af lítt skólagengnu fólki á besta aldri úti á vinnumarkaðnum. Í dag er 17% munur á fjölda háskólamenntaðra á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Það sem hæstv. menntamálaráðherra þarf að gera er að bæta aðstöðu fólks á landsbyggðinni til að stunda háskólanám.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir fyrirspurnina og ég beini því til hæstv. menntamálaráðherra að taka þessa hluti til mjög alvarlegrar skoðunar. Átta háskólar í 300 þús. manna samfélagi - er ekki hugsanlegt að það sé hægt að spara verulegar fjárhæðir án þess að sérstaða viðkomandi skóla verði skert?

Virðulegi forseti. Ég fagna því að vinna við sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands sé vel á veg komin ef marka má svör menntamálaráðherra í þá veru og tel að slíkur sameiningarkostur komi mjög vel til greina. Ég hef kallað eftir því, og gerði við umræðuna hér í fyrra um sameiningu Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands, að allir kostir til sameiningar verði skoðaðir. Svo tel ég mjög mikilvægt að færa alla skólana undir eitt og sama ráðuneytið, undir menntamálaráðuneytið, færa skólana sem núna heyra undir landbúnaðarráðuneytið til menntamálaráðuneytisins. Það er fáránlegt að aðskilja þá tvo skóla löngu eftir að aðrir fagskólar eru komnir undir menntamálaráðuneytið, skólar sem áður höfðu heyrt undir iðnaðarráðuneytið eða sjávarútvegsráðuneytið. Það er fáránlegt að vera með einhvern mini-menntamálaráðherra í landbúnaðarráðuneytinu sem stendur sig ekkert í stykkinu í þá veru. Þetta á að sjálfsögðu allt að vera undir sama ráðherranum, sama ráðuneytinu og hefur dagað einhvern veginn mjög undarlega uppi í landbúnaðarráðuneytinu í þessari tvískiptingu. En eins og ég segi, ég fagna því að vinna við sameiningu þessara skóla sé í gangi. Ég held að það sé góður kostur og komi til með að styrkja starfsemi þeirra beggja, og ekki síst kennaramenntunarinnar. Ég held að það geti styrkt hana stórum og sé ágætur áfangi í þá veru að efla kennaramenntunina og breyta henni og bæta. Til stendur væntanlega að lengja hana og breyta henni ef marka má umræðu síðustu ára um kennaramenntunina. Um leið tel ég sjálfsagt mál að skoða alla kosti til sameiningar þó svo að mér finnist sjálfum að Háskólinn á Akureyri eigi að standa áfram stakur, vera til sem slíkur og starfa sem sjálfstæður háskóli norður á Akureyri. Ég held að það sjálfstæði standi að baki velgengni skólans af því að, eins og ég áður sagði, ekki hafa það verið vegleg fjárframlög frá hinu opinbera þar sem skólinn á núna í miklum fjárhagserfiðleikum.

Herra forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að fylgjast með þeim tölum sem koma varðandi háskólastigið. Við erum að útskrifa núna flesta háskólamenntaða á aldrinum 30–34 ára, við stöndum okkur gríðarlega vel í þeim aldurshópi sem við ætluðum okkur að ná til en að sjálfsögðu ef við tökum aldursbilið upp til 68 ára eða 75 ára erum við hlutfallslega með ekki nægilega marga háskólamenntaða. Við náum unga fólkinu okkar inn í háskólana og við náum að útskrifa það úr háskólunum. Það er ekki bara mikilvægt að innrita, heldur líka að útskrifa. Það er rétt að taka fram að ekki kemur til greina af minni hálfu að þvinga fram sameiningu. Ég hef greint þennan vilja hjá rektorum beggja háskóla og þá taldi ég rétt að grípa gæsina, fara gaumgæfilega yfir þetta mál og sjá þá hagræðingu sem hugsanlega kann að fylgja slíkri sameiningu. Þá er ég ekki eingöngu að hugsa rekstrarlega, því að góður rekstur kemur að sjálfsögðu til með að skila enn betra innra starfi sem ytra, heldur er ég ekki síður að hugsa um þau áhrif sem slíkur samrekstur getur haft á gæði kennslunnar. Menn styðja samkeppni og ég fagna því sérstaklega að menn skuli ræða hana á þessum forsendum. Samkeppni er af hinu góða því að við sjáum - hvað sjáum við hér í ljósi samkeppninnar? Við sjáum aukna samvinnu á milli skólanna, á milli háskóla sem eru í gríðarlegri samkeppni, eins og t.d. Háskólinn í Reykjavík og Háskóli Íslands, en við sjáum jafnframt aukna samvinnu á milli þessara skóla. Slík samvinna hefði náttúrlega ekki verið möguleg nema af því að við fórum af stað markvisst með því að ýta undir námsframboð í gegnum samkeppni. Það er rétt að taka það fram sem ég hef oft sagt hér áður að ekki voru allir flokkar tilbúnir til að fara út í að fjölga námsleiðunum, fjölga tækifærunum í gegnum samkeppnisleiðina því að menn töldu það skerða tækifæri til háskólanáms. Það hefur sýnt sig að svo er ekki. Við höfum fjölgað tækifærunum, fjölgað nemendunum 

Forseti. Ég beini hér fyrirspurn til heilbrigðisráðherra um það hvort áform séu uppi um að taka upp aldurstengda hækkun eða uppbót á vasapeninga öryrkja sem dveljast á stofnun og þá til að hækka ráðstöfunartekjur þeirra á einhvern hátt. Öryrkjum á vasapeningum hefur fækkað mjög á undanförnum árum en fyrir svona 10 árum voru þeir mun fleiri. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun frá 2004 eru aðeins eftir 240 öryrkjar með vasapeninga frá Tryggingastofnun. Það er nánast búið að afleggja vasapeningakerfið gagnvart öryrkjum og þeir sem höfðu þá eru núna komnir með heimili á sambýlum eða þjónustuíbúðum ýmiss konar, halda örorkugreiðslum sínum og greiða af þeim kostnað, svo sem fæðiskostnað, leigu o.s.frv., og halda reisn sinni hvað það varðar. Því miður eru enn þá 240 öryrkjar heimilislausir inni á sjúkrastofnunum. Árið 2003 samþykktum við hér breytingu á almannatryggingalögunum um það að öryrkjar fengju aldurstengda hækkun eftir því hvenær á ævinni þeir yrðu öryrkjar. Þeir sem urðu öryrkjar ungir, eða verða öryrkjar ungir, fá uppbót vegna þess að þeir eiga yfirleitt ekki tök á því að safna sér réttindum í lífeyrissjóði. Hér hafa setið eftir þeir öryrkjar sem eru margir hverjir langveikir, geðsjúkir, og eru með heimili á sjúkrastofnunum, eins og t.d. á Kleppsspítala. Þetta voru 240 manns árið 2004 eins og ég sagði áðan og þetta fólk hefur til ráðstöfunar 21.993 kr., sem eru óskertir vasapeningar, og þeir skerðast um 65% ef aðrar tekjur fara yfir 7 þús. kr. og verða að engu eða falla algjörlega niður ef menn eru með aðrar tekjur upp á 42 þús. kr. En þetta fólk hefur yfirleitt ekki tök á því að afla sér nokkurra viðbótartekna. Þess vegna finnst mér ástæða til að kalla eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort hann hafi hugað að þessum hópi hvað varðar aldurstengdu örorkuna því að það hefur einnig komið fram, og kom fram í vetur í samræðum mínum við félagsráðgjafa á spítala hér í borg sem annast einmitt hóp þessara einstaklinga, að sveitarfélögin styrkja þessa einstaklinga ekki lengur. Áður fengu þeir jólauppbót og ýmsa styrki frá sveitarfélaginu sem þá reyndar skerti vasapeningana en það 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir beinir til mín fyrirspurn um hvort áformað sé að taka upp aldurstengda hækkun eða uppbót á vasapeningum öryrkja sem dveljast á stofnunum. Til að hægt sé að svara spurningunni verður að finna út hvað átt er við með öryrkjum sem dveljast á stofnunum. Á stofnunum sem heyra undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið eru sjúklingar sem dvelja á sjúkrahúsum eða hjúkrunarheimilum. Þessir sjúklingar geta verið örorkulífeyrisþegar og ef þeir dvelja lengri tíma á sjúkrahúsi eða hjúkrunarheimili falla niður örorkubætur frá Tryggingastofnun ríkisins en í stað þeirra greiðir stofnunin mánaðarlegt ráðstöfunarfé, svokallaða vasapeninga. Á sjúkrahúsum eru sjúklingar eða öryrkjar á öllum aldri og á hjúkrunarheimilum geta verið sjúklingar eða öryrkjar yngri en 67 ára en síðarnefndi hópurinn er lítill. Erfitt er að afmarka þann hóp sem spurt er um en ég mun reyna að svara fyrirspurninni eins og hægt er. Tryggingastofnun ríkisins greiðir vasapeninga til sjúklinga sem dvelja í lengri tíma á sjúkrahúsum eða hjúkrunarheimilum. Ég hef ekki áform um að greiða aldurstengda uppbót á vasapeninga. Ég hef áður greint frá því að ég telji koma til álita að endurskoða fyrirkomulag á greiðslum fyrir stofnanir fyrir aldraðra og vasapeningagreiðslur Tryggingastofnunar til þeirra. Sama gildir auðvitað um þá öryrkja sem eru yngri en 67 ára og dvelja langdvölum á sjúkrahúsum eða á hjúkrunarheimilum og fá greidda vasapeninga. Fyrirspurninni er því svarað á þann hátt að ekki eru uppi áform um að taka upp aldurstengda hækkun eða uppbót á vasapeninga frá Tryggingastofnun ríkisins en þessi atriði mundu koma til skoðunar ef fyrirkomulag greiðslu við langtímastofnanavist aldraðra og öryrkja yrði endurskoðað. Það má bæta við að sú endurskoðun er reyndar komin í gang í samstarfsnefnd sem hefur nýlega hafið störf um málefni aldraðra og reikna má með því að niðurstaða hennar gildi um öryrkja einnig.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Hann hyggst ekki koma á aldurstengdri uppbót eða hækkun fyrir þessa öryrkja, þessa 240 sem eiga heimili sitt inni á sjúkrastofnun, sem margir hverjir eru langveikir, geðsjúkir öryrkjar. Það harma ég. En ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að endurskoða þetta fyrirkomulag. Það er auðvitað löngu úrelt og gamaldags og verður að endurskoðast. En á meðan verið er að endurskoða það er þarna hópur sem býr við lakari kjör en aðrir. Þessi hópur er upp á aðstandendur sína kominn með framfærslu. Ég hef verið í sambandi við aðstandendur geðsjúkra, þessara langveiku einstaklinga sem eru á þessum sjúkrastofnunum enn þá, sem verður vonandi fljótlega liðin tíð, og þetta fólk er algjörlega upp á aðstandendur sína komið. Þetta eru oft geðsjúkir, þeir reykja, sem er kostnaðarsamt, og þeir geta ekki keypt sér föt til skiptanna fyrir þessa peninga, hvað þá leyft sér nokkuð annað. Ég bið hæstv. ráðherra að skoða hvort ekki sé ástæða til að bæta kjör þessa hóps, þessara fáu einstaklinga þangað til búið er að afnema þetta gamaldags og niðurlægjandi kerfi sem vasapeningakerfið er. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að það þarf að endurskoða. Þangað til búið verður að laga það þarf auðvitað að koma þessum hópi til einhverrar aðstoðar þannig að hann þurfi ekki að búa við það að geta í rauninni á engan hátt bætt kjör sín og sé alltaf upp á sína nánustu kominn ef hann ætlar að leyfa sér nokkurn skapaðan hlut. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða það og síðan þegar vasapeningakerfið verður aflagt, sem verður vonandi fljótt, fellur þetta náttúrlega um sjálft sig. En þetta fólk hefur aldrei fengið þessa aldurstengdu uppbót sem aðrir hafa fengið sem halda sínum lífeyrisgreiðslum.

Virðulegi forseti. Ég undirstrika að þetta kerfi er til endurskoðunar og samtök aldraðra og forustumenn þeirra hafa lagt á það sérstaka áherslu að það verði gert. Ég vona að sú vinna gangi fljótt fyrir sig og að við komumst að niðurstöðu um þessi efni. Vinna nefndar sem á að fjalla um þetta er farin af stað og ég vona að við getum sagt tíðindi af þessu áður en langt um líður.

Frú forseti. Eins og kunnugt er eru samgöngur við norðanverða Vestfirði oft ótryggar, einkum um vetrartímann þegar aðeins er hægt að fljúga meðan birtu nýtur. Nauðsynlegt hefur þótt að staðsetja sjúkraflugvél á Ísafirði til að tryggja að hægt sé að flytja sjúka eða slasaða til Reykjavíkur þegar nauðsyn krefur en sú staða getur komið upp á landsbyggðinni jafnvel þó að sjúkrahús séu vel búin tækjum og mannskap. Eins og kunnugt er var fyrirhugað að sjúkraflugi yrði sinnt frá Akureyri eftir að flugvöllurinn á Þingeyri yrði tilbúinn og þar með hægt að fljúga frá norðursvæði Vestfjarða við flest skilyrði, m.a. í myrkri. Átti sú tilhögun að ganga í gildi frá næstu áramótum þrátt fyrir að flugvöllurinn á Þingeyri hafi ekki verið tilbúinn eins og til stóð. Þeirri fyrirætlan hefur nú verið breytt og sjúkraflugvél staðsett á Ísafirði enn um sinn enda kom í ljós að öryggi var ekki tryggt án þess. Ýmis skilyrði um endurbætur voru sett af hálfu yfirmanna sjúkrahússins á Ísafirði fyrir því að fyrirhuguð tilhögun um sjúkraflug teldist viðunandi og mikilvægt að komið sé til móts við þær þarfir. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hvaða áætlanir hafa verið gerðar um þær endurbætur á Fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði sem nauðsynlegar eru taldar með tilliti til breytinga á fyrirkomulagi sjúkraflugs? 2. Hvernig standa framkvæmdir samkvæmt þeim áætlunum?

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðvest., Anna Kristín Gunnarsdóttir, beinir til mín fyrirspurn um áætlanir sem gerðar hafa verið um endurbætur á Fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði sem nauðsynlegar séu vegna breytinga á fyrirkomulagi sjúkraflugs og um stöðu framkvæmda. Því er til að svara að á vegum heilbrigðis- og tryggingaráðuneytis hafa ekki verið gerðar áætlanir um endurbætur á húsnæði sjúkrahússins enda er ekki þörf fyrir breytingar á húsnæðinu vegna breytinga á fyrirkomulagi sjúkraflugsins. Hins vegar hefur verið ákveðið að auka við búnað sjúkrahússins, að því hnigu kröfur starfsfólks og okkur fannst eðlilegt og sjálfsagt að gera það. Fjármunir hafa verið veittir til þeirra kaupa og verið er að kaupa þann búnað sem til þarf. Ef ég man rétt veittum við fyrir áramót tíu millj. kr. til kaupa á nauðsynlegum búnaði sem starfsmenn þar töldu sig þurfa. Hv. þingmaður rakti stöðu mála varðandi sjúkraflugið. Því miður hafa endurbætur á Þingeyrarflugvelli tafist þannig að við tókum þá ákvörðun fyrir áramót að staðsetja vél á Ísafirði um sinn. Þann 1. maí kemur sérútbúin sjúkraflugvél til þessara nota og sá háttur er betri og nútímalegri en nú er, styttir viðbragðstímann til muna. Nú hefur verið ákveðið að hafa sjúkraflugvél á Ísafirði í vetur. Við munum svo meta framhaldið og hafa hliðsjón af því hvað framkvæmdum miðar við Þingeyrarflugvöll þegar við ákveðum það. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningum hv. þingmanns en vil geta þess að lokum að sjúkrahúsið á Ísafirði er mjög góð stofnun, veitir góða þjónustu og er með mikla héraðshlutdeild, sem kölluð er, og það skiptir miklu máli í þessu sambandi. Ég vil láta það koma fram í þessu svari mínu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svarið sem var ánægjulegt þar sem svo virðist sem verið sé að koma að fullu til móts við óskir heimamanna á Ísafirði varðandi sjúkrahúsið þar, nauðsynlegar úrbætur vegna fyrirhugaðra breytinga á sjúkraflugi. Ég vil láta það koma hér fram að það er mín eindregna skoðun að ekki sé á neitt hættandi varðandi sjúkraflug frá norðurfjörðum Vestfjarða. Reyndar ber að hafa í huga að suðurhluti Vestfjarða tengist þessu máli einnig. Sjúkraflugvélin á Ísafirði hefur einnig þjónað því svæði eftir því sem ég best veit. Meðan Þingeyrarflugvöllur er ekki tilbúinn til lendingar hvenær sem er sólarhringsins, eins og stefnt er að, tel ég að sjúkraflugvél þurfi að vera á Ísafirði. Lendingarskilyrði á Ísafirði eru þannig að ekki er hægt að lenda í myrkri eða þegar skuggsýnt er og það má heldur ekki vera mikið að veðri til þess að ekki sé hægt að lenda þar. En það er hins vegar hægt að taka upp þar við lélegri skilyrði.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins endurtaka það að við munum horfa á þetta mál með fullkomin öryggissjónarmið í huga. Ég geri mér alveg grein fyrir aðstæðum fyrir vestan hvað þetta varðar. Ég vil jafnframt undirstrika að sjúkraflugið, sem við ætlum að skipuleggja á landsvísu, er með sérútbúinni vél sem alltaf er tilbúin, með áhöfn sem líka er tilbúin að fara með vélinni með sérþjálfuðu fólki þannig að þetta er stökk fram á við í þjónustunni. En við munum að sjálfsögðu líta á aðstæður fyrir vestan áður en þetta kemur til framkvæmda og við munum hafa í huga að fulls öryggis sé gætt.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um hjúkrunarþjónustu við aldraða og þá er ég aðallega að spyrjast fyrir um þjónustu við hjón og sambúðarfólk. Af og til leita til mín aðstandendur aldraðra vegna þess að hjón hafa þurft að vistast hvort á sínu öldrunarheimilinu. Þau hafa liðið fyrir það og finnst það óviðunandi og það hefur haft í för með sér að þessum einstaklingum hefur hrakað hraðar og vanlíðan þeirra hefur aukist. Það er ekki endilega að öll hjón vilji vistast saman en sum vilja það og jafnvel systkini eða aldraðar mæður með fullorðin börn sín o.s.frv. Þetta fólk hefur, vegna þess hve biðin er löng inn á hjúkrunarheimilin, lent í því að vistast hvort á sínum staðnum. Núna eftir jólin fékk ég erindi af þessu tagi inn á borð til mín frá ungum manni sem sendi mér tölvupóst og ég var í samskiptum við eftir það. Mig langar aðeins að vitna í þennan póst, með leyfi forseta: „Ég sendi þér þennan póst til að leita ráða hjá þér út af aðstæðum sem amma mín og afi eru í nú á síðustu árunum, aðstæðum sem ég get ekki lýst öðruvísi en ömurlegum og óþolandi. Þannig er mál með vexti að afi minn hefur ekki getað búið heima hjá sér í tvö ár vegna veikinda og býr nú á hjúkrunarheimili. Amma mín býr hins vegar heima þrátt fyrir að vera orðin ansi kölkuð og brothætt, bæði á sál og líkama. Eins og eðlilegt er langar þau mest af öllu að fá að búa saman þó ekki væri nema undir sama þaki en það er ekki hægt. Það er ekki til pláss og amma ekki orðin „nógu veik“ til að komast neins staðar inn. Ég upplifi það að amma mín og afi eru bæði þunglynd og gráta hvort í sínu lagi af einmanaleik og söknuði vegna þess að þau geta ekki verið saman síðustu ár ævi sinnar.“ Síðan lýsir þessi ungi maður því hve miklar áhyggjur fjölskyldan hefur af þessu og líður fyrir hvernig komið er fyrir hennar nánustu. Hann segir síðan í bréfinu að hann skammist sín fyrir að búa í samfélagi sem getur ekki tryggt gamla fólkinu ánægjulegri aðstæður en þetta. Ég hafði samband við nokkur hjúkrunarheimili í kjölfarið á þessu bréfi og allir þekktu einhver dæmi um að fólk hefði þurft að vistast hvort á sínu heimilinu. Það voru ekki til neinar tölur um þetta en það voru ýmis dæmi. Þess vegna ákvað ég að leggja þessa fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra: 1. Hversu margir makar vistmanna á öldrunarstofnunum eru nú á biðlista eftir að komast einnig á öldrunarstofnun? 2. Hversu margt fólk í hjónabandi eða sambúð er ekki vistað á sömu öldrunarstofnun og makinn? Hve margir hafa verið vistaðir þannig á undanförnum fimm árum? 3. Finnst ráðherra boðlegt að aðskilja öldruð hjón eða sambýlisfólk mánuðum og árum saman síðustu æviárin á þennan hátt?

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykv. s. hefur beint til mín fyrirspurn er varðar vistun hjóna og sambúðarfólks á öldrunarstofnunum. Samkvæmt upplýsingum sem unnar voru úr vistunarskrá aldraðra 23. janúar bíða nú 38 einstaklingar sem eiga maka inni á öldrunarstofnunum eftir vistun. Af þeim öldruðu sem nú dvelja á öldrunarstofnunum eru níu pör, þ.e. hjón eða sambúðarfólk, sem ekki eru vistuð á sömu stofnun. Einnig er spurt hve margir hafi verið vistaðir þannig á undanförnum fimm árum. Það eru 16 pör samkvæmt upplýsingum úr vistunarskrá aldraðra frá 1. janúar 2001. Hv. þingmaður spyr hvort mér þyki boðlegt að aðskilja öldruð hjón eða sambýlisfólk á þennan hátt. Ef ég svara þeirri spurningu beint finnst mér auðvitað slæmt að þetta skuli eiga sér stað, enda er það svo að þegar einstaklingar í sambúð eða hjónabandi eru báðir í þörf fyrir vistun á öldrunarstofnunum er reynt að sjá til þess að þeir geti vistast saman. Er það einlægur vilji þeirra sem koma að vistunarmálum aldraðra. Oftast tekst þetta og samkvæmt upplýsingum sem fram komu í svari mínu við fyrirspurn á síðasta löggjafarþingi voru í lok desember 2004 samtals 89 hjón eða pör vistuð saman á öldrunarstofnunum í dvalar- og hjúkrunarrýmum. Eins og dæmin sanna reynist ekki alltaf unnt að haga vistun hjóna eða sambýlisfólks á þennan veg þótt vilji sé fyrir hendi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég aflaði mér eru þó tilvik þar sem hjón eða sambýlisfólk hafa vistast hvort á sinni stofnuninni eða annað þeirra bíður eftir vistun nær alfarið bundin við höfuðborgarsvæðið. Skýringin á þessu er væntanlega helst sú að skortur á vistrýmum fyrir aldraða er mestur í Reykjavík og öll rými á stofnunum jafnan fullskipuð. Samkvæmt reglugerð um þjónustuhóp aldraðra og vistunarmat þeirra skulu stofnanir sjá til þess við veitingu vistrýma að þeir gangi fyrir sem lengst hafa beðið með mjög brýna eða brýna þörf og er þá miðað við vistunarmat. Ef margir bíða í mjög brýnni þörf fyrir hjúkrunarrými er stofnunum því vandi á höndum þegar sambýlisfólk eða hjón óska eftir stofnanavistun og annað þeirra er í mjög brýnni þörf fyrir slíkt úrræði en hitt ekki. Nú er það svo að langstærsti hluti vistrýma á öldrunarstofnunum er hjúkrunarrými og er í raun um sjúkrahúsþjónustu að ræða. Miðað við skipulag stofnanaþjónustu við aldraða og tilgang hjúkrunarrýma getur því orkað tvímælis þegar vista á einstakling á öldrunarstofnun ef meginástæða fyrir umsókn hans er veikindi makans. Einnig má nefna aðstæður þar sem þörf þessara einstaklinga fyrir úrræði er mjög ólík, sérstaklega ef annað þarf vistun á sérstakri deild fyrir heilabilaða en hitt ekki eða ef annað þarf mjög mikla hjúkrun og umönnun meðan hinu nægir dvalarrými. Virðulegi forseti. Ég hef nú reynt að skýra það hvers vegna þær aðstæður koma stundum upp að hjón og sambúðarfólk geta ekki verið samvistum á stofnunum aldraðra. Ég vil hins vegar taka fram að ég geri ekki lítið úr aðstæðum þess fólks sem fyrir því verður og ég tel slæmt að það skuli eiga sér stað.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls undir 3. lið í fyrirspurninni: „Finnst ráðherra boðlegt að aðskilja öldruð hjón eða sambýlisfólk mánuðum og árum saman síðustu æviárin á þennan hátt?“ Nei, segi ég, og yfirleitt eru málefni aldraðra alls ekki í þeim farvegi sem eldri borgarar eiga skilið. Ég minnist á skort á hjúkrunarheimilum og skattlagningu á eldri borgara. Við sem teljumst eldri borgarar eigum betra skilið en það umhverfi er núverandi stjórnvöld veita okkur. Það væri gaman að sjá eftir u.þ.b. 12 ár þegar svonefnd 68-kynslóð kemst á minn aldur hvort hún sættir sig við það umhverfi sem ég og mér eldra fólk lifum við í dag, hæstv. heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og minni á það sem kom fram í samtölum mínum við forstöðumenn þeirra hjúkrunarheimila sem ég talaði við, að fólki sem ekki getur búið með sínu nánasta og er orðið veikt, eins og öldruðum hjónum, hrakar hraðar, bæði þeim einstaklingi sem er kominn inn á hjúkrunarstofnunina og þeim sem bíður. Það er líka heilbrigðismál að leyfa fólki að vera saman, undir sama þaki, síðustu æviárin. Auðvitað vitum við að ýmis hjúkrunarheimili eru rekin í tengslum við íbúðir fyrir aldraða. Það leysir vanda margra og geri ég ráð fyrir því að þessi 89 pör sem hæstv. ráðherra nefndi búi við slíkar aðstæður. Níu pör, níu hjón, sem eru vistuð hvort á sínum staðnum eru níu hjónum of mikið. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka á þessu og reyna að tryggja að ef báðir eru orðnir heilsulausir geti báðir verið saman á hjúkrunarheimili, á sama heimilinu. Þetta er vandi höfuðborgarsvæðisins vegna þess að hér er skortur á hjúkrunarheimilum mikill og biðin löng. Það er alveg ljóst. Í ljósi þess að 38 einstaklingar bíða eftir því að komast inn á hjúkrunarstofnun þar sem makinn er fyrir óska ég hér með eftir því að hæstv. ráðherra taki sérstaklega á þessum vanda og setji einhverjar reglur í þá veru að þetta fólk fari í forgang inni á þeim heimilum þar sem maki þess dvelur. Það er oft þannig að þegar einstaklingurinn er orðinn veikur heima á biðlista hefur hann ekki einu sinni heilsu til að heimsækja sinn nánasta á hjúkrunarheimili. Þannig er staðan hjá þessu fólki sem ég vitnaði til áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég tók fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns. Það geta auðvitað verið mjög mismunandi aðstæður hjá hjónum eða sambýlisfólki sem þarf pláss á öldrunarheimilum. Ég tel t.d. að þjónustuíbúðir í tengslum við öldrunarheimili gætu bætt hér úr í einstöku tilfellum þar sem mikill mismunur er á heilsufari sambýlisfólks, þar sem t.d. annar aðilinn er kominn á hjúkrunarrými og þarf hjúkrun allan sólarhringinn og hinn er tiltölulega hress, ef svo mætti segja. Ég tel að þetta þurfi að skoða sérstaklega, og ég endurtek að það er auðvitað miður ef þarf að aðskilja fólk. Það geta samt verið þannig aðstæður að heilsufar fólks sé afar misjafnt og það þarf að horfa á það líka hvaða úrræði henta þá í þeim tilfellum. Um málefni aldraðra og skort á hjúkrunarrýmum almennt mætti auðvitað ræða lengi en það er ekki pláss fyrir það í þessum fyrirspurnatíma, hvað þá skattlagningu eldra fólks sem væri hægt að ræða með öðrum skattamálum ef tími gæfist til. Ég tek fram að þessi mál eru, eins og komið hefur fram, í skoðun í samstarfsnefnd aldraðra og ríkisstjórnarinnar sem er að störfum um þessar mundir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um viðbúnað Landhelgisgæslunnar. Þetta er orðin allgömul fyrirspurn, fjögurra mánaða. Það er hvorki við þá sem hér stendur né hæstv. ráðherra að sakast að hún komst ekki á dagskrá fyrr. Ýmislegt hefur gerst síðan ég lagði fyrirspurnina fram en engu að síður finnst mér ástæða til að mæla fyrir henni. Hún varð til eftir að ég hafði setið ráðstefnu um loftslagsmál og fyrirhugaða olíu- og gasvinnslu á norðurskautinu. Þá lagði ég fram þessa fyrirspurn, í byrjun október. Eftir að ég kom heim af þessum fundi hefur farið fram sérstakur undirbúningur hjá Landhelgisgæslunni fyrir aukið eftirlit með skipaflutningum og siglingum þegar siglingaleiðir opnast um norðurheimskautið. Hvernig er Landhelgisgæslan í stakk búin til að bregðast við ef slys eða óhöpp verða, t.d. við olíuflutninga? Það hefur auðvitað komið fram og er mönnum ljóst að hlýnun hér á norðurhveli er mun hraðari en áður var talið. Það mun auðvitað hafa áhrif á alla þá sem búa hérna og hefur í för með sér bæði ógnir og tækifæri. Það mun leiða af sér aukna skipaflutninga, og olíuflutninga að öllum líkindum og þá hættu á mengunarslysum, s.s. olíuslysum þar sem gert er ráð fyrir flutningi á olíu um viðkvæm hafsvæði sem er matarkista okkar hér sem fiskveiðiþjóðar. Það þarf ekki mjög stórt olíuslys á okkur helstu veiðisvæðum til að skaða okkar hreinu ímynd, ímynd varnings okkar. Það er talið að olíuflutningar muni aukast mjög frá norðurskautinu og vestur eftir, jafnvel til Bandaríkjanna og suður um Evrópu, og þá erum við í ákveðinni hættu. Landhelgisgæslan hefur sinnt því hlutverki vel hingað til, þ.e. að vera með eftirlit með siglingum og annast björgunaraðgerðir ef slys eða óhöpp hafa orðið á hafsvæðinu hér í kring. Ég spyr hæstv. ráðherra í framhaldi af þessu - ég veit að það er að koma nýtt skip og ég geri ráð fyrir að það verði búið helsta búnaði sem þarf til björgunar á þessum svæðum: Eigum við útbúnað til fyrstu viðbragða vegna mengunarslysa eða olíuslyss, svo sem olíugirðingar eða olíuuppsugutæki? Hvernig verður Landhelgisgæslan útbúin og hversu langt á veg er sá tæknibúnaður kominn sem snýr að björgun á þessu efni?

Virðulegi forseti. Spurt er: „Hefur farið fram sérstakur undirbúningur hjá Landhelgisgæslunni fyrir aukið eftirlit með skipaflutningum og siglingum þegar siglingaleiðir opnast um norðurheimskautið?“ Svarið er: Já, þetta er hlutur sem litið hefur verið til hjá Landhelgisgæslunni og hún er upptekin af eins og allir sem líta til þróunar hér á siglingaleiðum okkar, þ.e. leiðunum í kringum landið. Þetta er viðfangsefni sem þarf að líta til og tek ég mið af því, m.a. við gerð krafna vegna nýs varðskips sem er í undirbúningi og er núna á því stigi að verið er að skoða fyrstu tilboð sem bárust. Við veltum fyrir okkur hverja eigi að velja í næsta áfanga við undirbúning að smíði skipsins. Það er vissulega haft í huga við gerð þess skips og líka þegar litið er til þeirra flugvéla sem verið er að undirbúa að kaupa fyrir Gæsluna og þess búnaðar sem verður um borð í henni að flugvélin verði þannig úr garði gerð eða með slíkan búnað að unnt sé að fylgjast með því sem nefnt er í lið 2, slysum eða óhöppum við olíuflutninga. Eitt er að slys verði eða óhapp þar sem olíu er sleppt í hafið, hvernig eigi að bregðast við því og hafa tæki til að fylgjast með því, annað er síðan ef stórslys verða á stórum olíuflutningaskipum. Það er ekki viðfangsefni sem nein ein þjóð ræður við, heldur þarf samstarf margra þjóða eins og við vitum. Þar er um að gera að líta til þess að nýta sér alþjóðlegar reglur og samninga um að krefjast þess að þau skip sem verða hér á ferðinni í nágrenni við landið, hvort heldur er austan- eða vestanvert við það, hvort heldur er á milli Íslands og Færeyja eða Íslands og Grænlands, virði samninga þegar fram líða stundir og olíuflutningar hefjast með risaskipum hér frá norðurheimskautssvæðunum. Þá á að gera kröfur um að þessi skip verði þannig úr garði gerð að allra öryggiskrafna sé gætt. Þar hafa menn alþjóðasamninga til að styðjast við og einnig er hægt að gefa fyrirmæli um siglingaleiðir og aðra slíka hluti sem þarf að hafa í huga. Gæslan og starfsmenn hennar og dóms- og kirkjumálaráðuneytið hafa haft auga á þessu viðfangsefni sem vikið er að í fyrirspurninni við undirbúning að smíði nýrra skipa og öllum er ljóst sem að þessum málum starfa hér að þarna eru líklegar breytingar vegna þess að olíuvinnsla er að hefjast á norðurslóðum, norðar en áður og líklegt er að stór olíuskip muni sigla í nágrenni við Ísland.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra. Mig langar að spyrja hvort einhverjir spádómar séu um það hvenær siglingaleið opnist um norðurheimskautið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og fagna því að menn huga að þessum málum hjá Landhelgisgæslunni og í ráðuneyti hans. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af þessu hvenær gert sé ráð fyrir að þessi búnaður verði kominn hingað og hvenær við verðum komin með þetta nýja skip og þessi búnaður þannig orðinn til hér á landi. Vissulega er það svo að ef stórslys verður reynir auðvitað á samstarf þjóða, það er ljóst, og við erum með samninga við aðrar þjóðir um það. Við þurfum samt að geta brugðist við með bráðaaðgerðir ef mengunarslys eða olíuslys verður á hafsvæði okkar. Við þurfum að eiga slíkan búnað og ég spurði hvað við ættum nú. Eigum við olíugirðingar, eigum við olíuuppsugutæki og þann búnað sem þarf? Ef ekki, hvenær verður slíkur búnaður til hjá Landhelgisgæslunni? Annars þakka ég fyrir og fagna því að menn huga að þessu. Þessi þróun er mun hraðari en menn gerðu ráð fyrir og þegar maður heyrir umræðu um þessi mál á erlendum vettvangi er stöðugt verið að spá því að þetta gangi enn hraðar en vísindamenn hafa sagt undanfarið.

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns áðan um hvenær norðausturheimskautssiglingaleiðin opnist, eins og ég skildi spurninguna, þá get ég ekki svarað því. Það eru þó líkur á því að hún opnist fyrr en síðar miðað við þróun í veðurfari og annað slíkt. Það sem fyrirspyrjandi er að velta fyrir sér er væntanlega olíuvinnsla í Barentshafi og olíuvinnsla sem er hafin á gráu svæði milli Noregs og Rússlands. Það er það sem hér er um að ræða og vinnsla þeirrar olíu sem litið er til í fyrirspurninni. Fyrirspurnin snerist svo sem ekki um það sem hv. þingmaður víkur síðan að, hvaða búnaður er hér til varðandi olíugirðingar, dælur og annað slíkt til þess að hreinsa ef olía fer í sjóinn. Það er alveg sérstakt viðfangsefni sem að sumu leyti fellur undir Landhelgisgæsluna, að sjálfsögðu, en að öðru leyti undir þá sem hafa með mengunarvarnir við landið að gera. Ég tel að sá búnaður sé til í landinu sem nauðsynlegur er til að bregðast við slysum eða óhöppum á þessu sviði en, eins og ég segi, með hliðsjón af spurningunni taldi ég að um væri að ræða spurningu um þessar breyttu skipaferðir á hafsvæðum og þá er því til að svara að við erum að undirbúa nýtt skip og þá verður líka, að sjálfsögðu, litið til þess hér að eiga þá alþjóðlegu samvinnu sem er nauðsynleg til að unnt sé að bregðast við. Þar eru allar þjóðir við Norður-Atlantshaf að samhæfa krafta sína til að bregðast við ef slík stórslys verða.

Frú forseti. Hér er fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um orkusparandi búnað í skip Landhelgisgæslunnar. Þetta er mun nýrri fyrirspurn en sú sem ég mælti fyrir áðan og spyr ég hér hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að orkusparandi búnaður, sambærilegur þeim sem komið var fyrir í hafrannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni, verði komið fyrir í nýju skipi Landhelgisgæslunnar. Frú forseti. Skipafloti okkar Íslendinga notar mjög mikla olíu, og stöðugt hækkandi olíuverð og aukin áhersla á umhverfismál eru þau viðfangsefni sem skipaútgerð og rekstur skipa mun glíma við hjá okkur. Stöðugt aukast kröfur um að minnka útblástur koldíoxíðs sem verður til við bruna olíu. Við Íslendingar eigum hér á landi sprota- og nýsköpunarfyrirtækið Marorku sem hefur unnið kerfi eða búnað sem getur náð niður árlegri olíunotkun skipa um allt að 10–15%. Þarna erum við í fararbroddi í heiminum hvað varðar þennan orkusparandi og umhverfisbætandi búnað. Við erum að nálgast viðmiðunarmörk í heildarútblæstri koldíoxíðs hvað varðar þau mörk sem eru í Kyoto-bókuninni vegna skipaflotans og síðan má nefna hér í þessu sambandi að bæði ríkisstjórn og ráðuneyti eins og iðnaðarráðuneytið hafa sett sér stefnu í orkusparnaðarmálum, m.a. í bættri notkun orku. Ég tel einnig mikilvægt að við styðjum frumkvöðlafyrirtæki eins og Marorku sem er búið að hanna þetta orkusparandi kerfi og notum búnað þess eins víða og við getum, eins og ríkisstjórnin hefur gert í rannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni. Mig langar líka til að geta þess að mjög mikill áhugi er á þessum búnaði víða í heiminum, og m.a. áforma Kanadamenn að koma þessum orkusparandi umhverfisvæna búnaði fyrir í öllum sínum ferjum, landhelgisgæsluskipum, herskipum o.s.frv. Enn fremur má geta þess að þessi búnaður mun borga sig upp á 1–2 árum verði honum komið fyrir í skipum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hyggst hann beita sér fyrir því að slíkum orkusparandi búnaði verði komið fyrir í nýju skipi Landhelgisgæslunnar sem við ræddum reyndar líka í fyrri fyrirspurn?

Virðulegi forseti. Ég get haft þetta svar stutt. Það er unnið að undirbúningi smíði nýs skips með þennan búnað innan borðs, já.

Frú forseti. Ég get líka haft viðbrögð mín stutt. Ég fagna þessu svari hæstv. ráðherra, þakka fyrir það og vona að þetta verði fyrsti vísir að því að við komum þessum búnaði fyrir í sem flestum, ef ekki öllum, skipa okkar.

Forseti. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra um skatt á líkamsrækt vegna þess að sú skattheimta er staðreynd. Hins vegar felst í henni ákveðin mismunun sem er auðvitað illþolandi í skattkerfinu en bendir líka til þess að við eigum að taka þessi mál upp í heild og skoða hug okkar um skattheimtu af þessu tagi. Skattheimtan fer í raun og veru fram með þrennum hætti. Í fyrsta lagi er ljóst af nýlegum úrskurði að skatt skal greiða þegar félagsmenn í verkalýðsfélagi fá styrk frá verkalýðsfélagi sínu til líkamsræktar sem tíðkast í nokkrum félögum, að ég hygg. Einkum er það VR sem fréttir hafa borist af. Í öðru lagi er ljóst að þegar atvinnurekandi styrkir starfsmann sinn til líkamsræktar, sem tíðkast í mörgum fyrirtækjum, þá skal annaðhvort starfsmaðurinn borga skatt af þeirri greiðslu, sé hún gefin upp sem hlunnindi eða flokkuð sem hlunnindi hjá skattinum, eða þá að atvinnurekandinn sjálfur borgar skattinn af greiðslum sínum ef hann kýs það heldur. Þannig er líkamsrækt skattlögð á þrjá vegu, þ.e. þessir styrkir til líkamsræktar. Það vekur hins vegar athygli að í reglugerð nr. 483/1994 er, eins og tekið er fram í þingskjalinu, sérstaklega undanskilinn skatti frádráttarbær kostnaður sem telst vera, með leyfi forseta „við almenna fyrirbyggjandi heilbrigðisþjónustu og almenna heilsubótaraðstöðu“ en venja hefur verið að telja þessa almennu heilsubótaraðstöðu m.a. þá aðstöðu sem fyrirtæki koma sér sérstaklega upp til heilsuræktar fyrir starfsfólk sitt. Nú skal fullkomlega viðurkennt að ekkert er einfalt í þessu frekar en í öðrum skattamálum og auðvitað má benda á fjölmarga styrki og greiðslur sem þegar er skattlagt og mismun þar á milli. Á hinn bóginn stefna stjórnvöld að því í lýðheilsu- og heilbrigðismálum að koma mönnum til líkamsræktar og efla heilsu manna en fjármálaráðuneytið kemur þar á móti og leggur skatt á þann styrk sem menn veita samkvæmt þessari stefnu. Ég vona að fjármálaráðherra svari fljótt og vel, og ég á satt að segja von á jákvæðum svörum frá honum við þeirri spurningu hver afstaða hans sé til skattlagningar, jákvæð með þeim hætti að hann sé reiðubúinn til að beita sér fyrir afnámi þessa skatts.

Frú forseti. Svar við 1. lið fyrirspurnar hv. þm. Marðar Árnasonar er að samkvæmt þeim upplýsingum frá skattyfirvöldum sem hægt hefur verið að nálgast hafa styrkir til líkamsræktar ekki verið sérgreindir sérstaklega í tölvukerfum skattyfirvalda. Þannig hafa skattyfirvöld ekki krafist þess við gagnaskil að styrkir séu sundurliðaðir sérstaklega með tilliti til líkamsræktarstyrkja, þ.e. að launamiðar skýri frá upplýsingaskyldum aðilum, svo sem stéttarfélögum eða almennum launagreiðendum. Þá liggur ekki fyrir sérstök tölfræðileg úttekt á skattlagningu umræddra styrkja sem slíkra við álagningu. Varðandi liði b og c í 1. tölulið skal það upplýst að ekki verður gerður greinarmunur varðandi skattskyldu umræddra fríðinda hvort heldur launagreiðandi greiðir beint til líkamsræktarstöðvar vegna tilgreinds starfsmanns eða greiðir sama starfsmanni samsvarandi fjárhæð í formi styrks. Svar við liðum a, b og c í spurningu eitt er því á þá leið að þessar upplýsingar liggja ekki fyrir. Svar við 2. lið: Hvorki er gerð sú krafa í skattframtali atvinnurekanda að frádráttur umrædds kostnaðar frá tekjum sé tilgreindur sérstaklega né á það við að slíkur kostnaður sé almennt tilgreindur sérstaklega í ársreikningi atvinnurekanda. Ekki er því unnt að meta missi ríkissjóðs í skatttekjum af þeim toga sem um er spurt og er því svarið við spurningu tvö á þá sömu lund og spurningu eitt að þessar upplýsingar liggja ekki fyrir. Svar við 3. lið: Það er hluti af meginreglu laga um tekjuskatt að til skattskyldra tekna telst allt endurgjald fyrir starf hvort sem það er greitt með peningum eða sem hlunnindi, gæði eða fríðindi sem launamaður fær úr hendi launagreiðanda, sbr. 7. gr. laga um tekjuskatt. Dæmi um skattskyld hlunnindi eru t.d. fatnaður, fæði eða afnot af bifreið sem launagreiðandi lætur starfsmanni í té endurgjaldslaust. Jafnframt hefur verið litið svo á að styrkir til líkamsræktar séu hluti launa og teljast þeir því til skattskyldra tekna í skilningi 7. gr. laga um tekjuskatt. Breyting á þeirri framkvæmd væri frávik frá meginreglu tekjuskattslaganna. Svar við 4. lið: Hvers konar almenn aðstaða á vinnustað fyrir starfsmenn hefur almennt ekki verið talin skattskyld í hendi starfsmanna jafnvel þó að aðstaðan kunni að vera frádráttarbær fyrir atvinnurekanda? Sem dæmi um það má nefna kaffiaðstöðu á vinnustað, sbr. 7. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 483/1994, um frádrátt af tekjum á atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi. Um slíka aðstöðu gilda sömu reglur og um heilsubótaraðstöðu. Erfiðleikum yrði bundið að ætla að gera heilsubótaraðstöðu skattskylda í hendi launþega þar sem um almenna aðstöðu á vinnustað er að ræða, sem óvíst er hversu margir nýta sér, auk skilgreiningarvanda á hugtakinu „heilsubótaraðstaða“. Ekki er kunnugt um að heilsubótaraðstaða á vinnustað sé það útbreidd að hún teljist vera í raunverulegri samkeppni við almenna líkamsrækt utan vinnustaða eða að mismunur á skattlagningu í hendi launþega hafi það í för með sér að starfsmenn noti frekar heilsubótaraðstöðu sína á vinnustað sínum fremur en almenna líkamsrækt utan vinnustaða. Almennt er rétt að rifja upp í þessu samhengi að áður en það skattkerfi sem við nú þekkjum og búum við var tekið upp 1988 var fjöldi liða frádráttarbær til skatts en ein af meginástæðum breytinganna var sú að einfalda skattkerfið og færa alla frádráttarliðina sem þá voru inn í einn frádráttarlið sem væri persónuafslátturinn. Það má því segja að í einhverjum skilningi sé persónuafslátturinn í dag jafngildi frádrátta sem áður tíðkuðust og höfðu verið byggðir á einhverjum svipuðum grunni og hv. þingmaður er að ýja að hér varðandi heilsubótaraðstöðuna, 

Forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn. Ég minni hæstv. ráðherra á að búið er að samþykkja á Alþingi átak í heilsueflingu með hreyfingu að markmiði og leiðbeiningum um mataræði og mikil vinna er í gangi á vegum ríkisstjórnarinnar í þá veru. En ég verð að segja að eins og fyrirkomulagið er í dag leggur ráðuneyti hæstv. fjármálaráðherra kannski ekki alveg sitt lóð á vogarskálarnar í þeirri hvatningu eða hitt þó heldur. Önnur höndin virðist vinna gegn því sem hin er að gera í núverandi ríkisstjórn. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig mun ráðuneyti hans vinna að því að þrýsta á þessa heilsueflingu og er hann með einhverja vinnu í gangi í þá veru að hvetja fólk til hreyfingar og heilsueflingar í staðinn fyrir að vera með skattlagningu á þá sem fá styrki til þess?

Forseti. Ég hef unnið í fjármálaráðuneytinu og ég hefði satt að segja getað skrifað sjálfur það svar sem ráðherrann flutti vegna þess að ég sá að það mátti ljóst greina hvernig það svar varð til. Það varð til á einhverri af skrifstofum fjármálaráðuneytisins og fjármálaráðherra þreif það síðan með sér þegar hann hljóp niður á þing, eða réttara sagt þegar hann settist upp í bílinn hjá bílstjóra sínum sem er væntanlega með eitt af stæðunum hér fyrir framan.  Þriðju spurningunni, sem er um afstöðu ráðherrans sjálfs, ekki fjármálaráðuneytisins heldur ráðherrans sjálfs, svarar ráðherrann líka með tilbúnu svari frá einhverjum af fjölmörgum embættismönnum sínum sem sitja á stólum uppi í ráðuneyti og eru hreyfingarlausir nema þeir geti skroppið í líkamsræktaraðstöðu Seðlabankans, sem er væntanlega skattfrjáls, og hæstv. ráðherra Árni Mathiesen getur vonandi nýtt sér. Ég lýsi miklum vonbrigðum með þetta mál og hyggst halda því áfram og bendi sérstaklega á þá mismunun sem þegar er fyrir hendi í kerfinu og á það misræmi sem, eins og ágætur hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir lýsti, er á milli þess sem gert er í lýðheilsu- og heilbrigðismálum annars vegar og þess sem hæstv. fjármálaráðherra leyfir sér hins vegar.

Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er enn þá duglegt fólk í fjármálaráðuneytinu en ég held að það sé algerlega ástæðulaust fyrir hann að greina eitthvað á milli afstöðu fjármálaráðuneytisins og afstöðu fjármálaráðherrans.

Hann er pólitíkus, hitt eru embættismenn.

Afstaða fjármálaráðuneytisins er sú afstaða sem fjármálaráðherrann tekur. Það er enginn munur þar á. Það er hins vegar athyglisverð umræða sem hér er upp komin og sérstaklega þær ábendingar sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir kom með um þá stefnumörkun sem Alþingi hefur gert varðandi hreyfingu og mataræði, því að fæði er eitt af þeim hlunnindum sem um er að ræða. Fæði er skattlagt eins og líkamsræktarstyrkirnir. Það leiðir auðvitað hugann að því líka að alls konar tæki og tól eru notuð við líkamsræktina og sumt af því er hugsanlega, án þess að ég kunni tollskrána utan að, með tollskrárnúmerum og er tollað og með vörugjöldum og er selt út úr verslunum með virðisaukaskatti. Þannig blandast þetta allt saman hjá okkur í þjóðfélaginu og þeim viðskiptum sem þar eru. 

Virðulegi forseti. Þeir sem ferðast um þjóðvegi landsins sérstaklega á veturna gera sér mjög vel grein fyrir hvað þjónusta Vegagerðarinnar er yfirleitt góð og mikilvæg sama hvort við erum að tala um snjómokstur, hálkuvörn eða venjulegt vetrarviðhald sem hefur sem betur fer aukist á flestum stöðum en þó ekki öllum. Þetta er að sjálfsögðu til mikillar fyrirmyndar en má bæta á einstökum leiðum og mikilvægt er að slík þjónusta sé góð. Þess vegna kem ég hér upp, virðulegi forseti, með fyrirspurn vegna þess að af og til berast okkur þingmönnum og ráðherrum fyrirspurnir um hvers vegna þessi og þessi vegarkafli er flokkaður í þennan flokk en ekki einhvern annan. Erindi mitt hingað er að spyrja hæstv. samgönguráðherra út í það hvort ekki séu uppi áform um að hafa reglu um snjómokstur alla daga vikunnar á leiðinni frá Akureyri til Egilsstaða og frá þjóðvegi 1 til Vopnafjarðar. Fyrirspurnin, virðulegi forseti, er sett fram vegna þess að hreppsnefnd Vopnafjarðar hefur skrifað og sent þingmönnum og ráðherra bréf þar sem hvatt er til þessa og bent á að aðeins sunnan við þá eða frá Egilsstöðum til Seyðisfjarðar, Fjarðabyggðar og suður um er mokað sjö daga vikunnar og er til mikillar fyrirmyndar og gott. En á þessari leið sem er þó sennilega eingöngu frá Mývatni til Egilsstaða og niður til Vopnafjarðar er aðeins sex daga mokstur. Það hefur verið baráttumál Norðlendinga, Austfirðinga og Vopnfirðinga gagnvart sínum legg niður Vopnafjarðarheiðina að fá sjö daga mokstur. Þess vegna legg ég þessa spurningu fram fyrir hæstv. samgönguráðherra, virðulegi forseti, til að athuga hvort ekki standi til að bjóða þarna upp á sjö daga mokstur. Virðulegi forseti. Það eru mjög margir þar á meðal vegagerðarmenn sem segja að sáralítill aukakostnaður sé við að hafa sjö daga mokstur miðað við sex daga mokstur. Í þessu tilfelli er laugardagurinn ekki mokaður sem er auðvitað mikill ferðadagur hjá fólki og fólk vill vera öruggt um að það komist leiðar sinnar á þessum tíma. En það sem við erum einfaldlega að segja er að með sjö daga mokstri sparast það að ryðja út og annað slíkt þannig að það er ekki endilega svo rosalega mikill aukakostnaður við að þetta verði gert. Virðulegi forseti. Spurningu mína hef ég sett hér fram til hæstv. samgönguráðherra: Er áformað að hafa reglu um snjómokstur alla daga vikunnar á leiðinni frá Akureyri til Egilsstaða og frá þjóðvegi 1 til Vopnafjarðar?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn en svar mitt er að dagleg þjónusta er samkvæmt gildandi reglum um snjómokstur frá Akureyri til Reykjahlíðar. Það er daglegur mokstur þar og þjónusta. En þaðan til Egilsstaða og frá þjóðvegi 1 til Vopnafjarðar er þjónustan alla daga nema á laugardögum eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Á báðum þessum leiðum er í gildi samningur við verktaka um þjónustuna og ekki áformað að breyta þeim samningi eða þeirri þjónustu á þessum vetri. Áform eru um að reglur um vetrarþjónustu verði endurskoðaðar fyrir næsta vetur en á þessari stundu er ekki ljóst hvaða breytingar kunna að verða gerðar í núgildandi reglum hvað þetta varðar. Rétt er að skýra hvernig færð hefur verið á vegum á þessu svæði og má geta þess að ekki var ófært marga daga á árunum 2004 og 2005 sem betur fer og í raun var engan dag ófært árið 2005. Við höfum því verið sérstaklega heppin með veður og færð á þessum tíma. En ég tel eðlilegt að farið verði yfir þær óskir sem mér eru alveg ljósar frá sveitarstjórnarmönnum og öðrum á þessu svæði um endurskoðun og það verður gert þegar snjómokstursreglurnar verða teknar til frekari meðferðar fyrir næsta vetur. Það er kannski rétt af þessu tilefni að fara aðeins yfir það. Auðvitað vildi ég vera laus við að moka snjó, það er ekki mjög góð fjárfesting út af fyrir sig. Það væri betra að moka í nýja vegi og byggja nýja vegi og sums staðar jarðgöng en ég held engu að síður að þessi þjónusta, vetrarþjónustan, sé mjög mikilvæg. Hún er mikilvæg í fyrsta lagi til þess að vegfarendur komist leiðar sinnar en ekki síður til að auka öryggið á vegunum. Þess vegna tók ég þá ákvörðun að hækka fjárveitingar innan útgjaldaliðar Vegagerðarinnar, hækka útgjöld til vetrarþjónustu verulega á síðasta ári og sú regla gildir enn þá á þessu ári. Ég er sannfærður um að það borgar sig fyrir okkur í öllu tilliti því að við þurfum á Íslandi að taka tillit til vetraraðstæðna og færðar á vegum og sinna þeirri þjónustu sem allra best. Ég er feginn að heyra að ég hef stuðning hv. þingmanna í þeim áformum og vænti þess að svo verði áfram en þetta verður endurskoðað fyrir næsta vetur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir þessa fyrirspurn sem er þörf sem og hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Við hljótum að binda vonir við að þær reglur verði endurskoðaðar með það að markmiði að mokað verði um Norðausturland og niður á Vopnafjörð alla daga vikunnar. Þetta eru hálendisvegir og það er rétt sem hæstv. ráðherra benti á að við höfum á undanförnum árum verið mjög heppin með tíðarfar miðað við það sem hefur viðgengist á undanförnum áratugum og við vitum ekki hvenær harðir vetur koma aftur. Það er ljóst miðað við þá umferð sem er í gangi um Norðausturland að það er óásættanlegt annað en sú leið sé mokuð alla daga vikunnar. Því fagna ég sérstaklega yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra að þetta verði endurskoðað og hann má vænta liðstyrks okkar þingmanna í þeim efnum að endurskoða þessar reglur því að það er mjög mikilvægt fyrir þetta svæði og þessi byggðarlög að mokað verði þar alla daga vikunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svar hans. Það er mjög gott svar að mínu mati að snjómokstursreglur verði endurskoðaðar við næsta útboð, ef ég hef skilið það rétt, sem er kannski á næsta vetri á þessari leið. Ég fagna því og tel að það sé gott. Vegurinn yfir Vopnafjarðarheiði er 40 km einbreiður vegur uppi á fjalli, hár og mjög slæmur, þ.e. leggurinn frá Norðausturvegi niður á Vopnafjörð, og viðhald hans hefur í raun og veru verið minnkað undanfarin ár vegna þess að það er verið að bíða eftir að umhverfismati verði lokið svo hægt sé að ákveða hvaða leið verður valin til að byggja upp nýjan veg, sem yrði þá væntanlega tekinn í notkun árið 2008 eða 2009. Það verður þá í fyrsta skipti sem almennilegu vegasambandi verður komið á við þennan fallega stað og Vopnfirðingar eiga það sannarlega inni hjá okkur að mínu mati, virðulegi forseti, að þarna verði settur upp sjö daga mokstur þó svo að sem betur fer hafi verið snjólitlir vetur undanfarið og vegurinn hafi því ekki verið mikið lokaður. En ég vek athygli á og ítreka að fólk sem fer þessa leið þarf auðvitað að treysta því að það sé sjö daga mokstur. Ég lýsi yfir ánægju minni með þetta svar og vona að þetta verði til þess að þarna verði mokstur alla daga vikunnar frá Mývatni og til Egilsstaða og niður til Vopnafjarðar og ég get sagt að hæstv. ráðherra á stuðning minn allan fyrir að auka fé til vetrarviðhalds og vetrarþjónustu Vegagerðarinnar. Þó svo það hafi verið að aukast undanfarin ár, sem er til mikillar fyrirmyndar eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá má bæta það og ég hygg að allir þingmenn séu sammála um það.