Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um upplýsingaskyldu stjórnvalda, sem hér er lagt fyrir hv. Nd., hefur legið fyrir d. á tveimur síðustu reglulegu löggjafarþingum, en hefur ekki hlotið afgreiðslu. Ég gat þess þegar frv. var lagt fram upphaflega, að vafasamt væri hvort rétt væri að ljúka meðferð á lagafrv. um efni slíkt sem þetta þegar á fyrsta þingi, og má segja að eftir þeirri ábendingu hafi verið faríð. Hv. allshn. mun hafa fjallað talsvert ítarlega um frv. á undanförnum þingum og þó sérstaklega í fyrra og aflað umsagna og kynnt sér grg. um efnið. Finnst mér eðlilegt að halda þeim athugunum áfram er málíð kemur aftur fyrir deildina. Ég get að miklu leyti vísað til framsögu minnar við framlagningu frv. í upphafi og tel ekki ástæðu til að endurtaka þær skýringar sem ég þá gaf. Það er hægurinn hjá fyrir hv. þn., sem málið fær til meðferðar, að kynna sér framsöguræðuna í Alþt. Ég vil þó nefna að frv. þetta er samið og flutt í samræmi við þál. sem samþ. var á Alþ. 19. maí 1971, en þar var ríkisstj. falið að láta undirbúa fyrir næsta Alþ. frv. til l. um hver sé skylda stjórnvalda og ríkisstofnana til að skýra opinberlega frá störfum sínum og ákvörðunum og hvenær beri að veita þeim, sem þess óska, aðgang að reikningum og skjölum sem almenning varða. Í grg. með þáltill. var á það minnt, að ef almenningur eigi að geta dæmt um gerðir stjórnvalda og ríkisstofnana þurfi hann að eiga þess kost að geta fengið sem áreiðanlegastar upplýsingar um starfsemi þeirra og ákvarðanir. Enn fremur er bent á það að leynd á þessu sviði dragi mjög úr aðhaldi því, sem þegnarnir gætu ella veitt, og geri þeim erfitt fyrir að dæma um athafnir stjórnvalda og ríkisstofnana. Eins og ég gerði grein fyrir, er ég mælti fyrir þessu frv. á fyrri þingum, er það svo að í íslenskri löggjöf er ekki að finna nein almenn ákvæði um upplýsingaskyldu stjóravalda. Hins vegar eru dreifð ákvæði í lögum, bæði um leyndar- og þagnarskyldu embættismanna eða opinberra starfsmanna, og á hinn bóginn kemur fyrir að í lagaákvæðum séu gefin fyrirmæli um að ákveðið efni skuli kynnt almenningi með tilteknum hætti. Af slíkum dreifðum lagaákvæðum verða þó varla dregnar nokkrar óyggjandi almennar reglur um kröfur íslenskrar löggjafar um leyndarskyldu og/eða upplýsingaskyldu. Rannsókn skortir einnig til þess að fullyrt verði um það, hver er hin raunverulega framkvæmd í stjórnkerfinu að þessu leyti, en við búið að framkvæmdir hafi verið nokkuð á reiki þar sem ekki hefur verið við að styðjast fastar og skýrar lagareglur. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að langmestu leyti sniðið eftir dönskum og norskum lögum um þetta efni. Eins og ég áðan sagði skal ég ekki að þessu sinni fara út í það að gera nánari grein fyrir efni þessa frv., en ég tel rétt að víkja lítillega að þeirri gagnrýni sem fram hefur komið gegn þessu frv. Það er ekki hægt að segja að sú gagnrýni hafi komið á óvart, enda vék ég að því í upphaflegri framsögu að hennar mætti vænta. Þar kemur margt til og ef til vill fyrst það, að hugmyndir manna um það efni, sem hér er fjallað um, hafa verið og eru ákaflega óljósar, sem vonlegt er, þar sem það hefur lítið verið rætt á almennum vettvangi til skamms tíma og má segja heldur yfirborðslega. Mönnum kemur því á óvart hve margvísleg hagsmunagæsla vegna einstaklinga og almannahagsmuna verður nauðsynleg þegar lögbjóða skal almenna upplýsingaskyldu. Hjá almenningi og þá ekki hvað síst hjá blaðamönnum og fréttamönnum annarra fjölmiðla virðist hafa komið fram áhugi á því að settar væru um þetta efni almennar lagareglur og þá auðvitað svo skýrar sem kostur er, enda mun stundum hafa komið til ágreinings á milli stjórnvalda og fjölmiðla í þessum efnum. En sannleikurinn er sá að það er ekki svo auðvelt sem í fljótu bragði kann að virðast að setja um þetta skýrar og ófrávíkjanlegar lagareglur. Þar verður að finna meðalveg á milli tvenns: Annars vegar er sá réttur, sem eðlilegt er að fjölmiðlar og fréttamenn hafi til þess að kynna sér upplýsingar og eiga að þeim sem greiðastan aðgang til þess að geta kynnt þau málefni sem um er að tefla án þess að misskilnings gæti í því sambandi. Á hinn bóginn er varðveisla stjórnvalda á þeim málefnum varðandi einkahagi manna, sem þau þurfa oft að afla sér. Þarna getur verið vandratað meðalhóf og þess vegna er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þó að komi fram ýmsar aths. í sambandi við frv. sem þetta og menn líti á það frá mismunandi sjónarmiðum. Ég skal í þessu sambandi vekja athygli á tvennu. Það kann að vera þó að ekki hafi verið hér til neina,r almennar lagareglur um þetta efni eða um stjórnsýslumeðferð almennt, að þá sé hún opnari í raun en menn almennt hafa gert sér grein fyrir og e.t.v. í sumum efnum opnari en í nágrannalöndunum þar sem um þetta eru þó settar ítarlegar reglur í lögum. Má sjálfsagt að nokkru leyti rekja til þess, hversu okkar samfélag er fámennt og hversu þar af leiðandi margir hlutir eru svo að segja á almannavitorði. Í annan stað hefur sú gagnrýni komið fram, að þó að það sé sett fram sem almenn og aðalregla í upphafi frv. að upplýsingaskylda skuli vera fyrir hendi, þá séu undantekningarnar, þær sem taldar eru upp í 2. gr., svo margar og viðamiklar að þær beri aðalregluna ofurliði, Í því sambandi vil ég þó vekja athygli á því, að ég hef ekki orðið þess var að í því sambandi hafi komið fram gagnrýni á þá einstöku liði sem upp eru taldir í 2. gr. sem undantekningar frá almennu reglunni. Enn fremur vil ég minna á að undantekningarnar eru fæstar á þann veg að beint bann sé lagt við að veita upplýsingar, heldur er það matsatriði fyrir stjórnvöld. Út af fyrir sig er það einnig gagnrýnt og hefur verið gagnrýnt að með þessu móti væri of mikið lagt á vald stjórnvaldanna sjálfra eða undir þeirra mati komið. En hvað sem um það er, þá hygg ég að seint verði settar svo afgerandi reglur um þetta efni að ekki þurfi í mörgum tilfellum að koma til mat stjórnvalda. Þegar ég mælti fyrir þessu frv. á s.l. vetri, þá gat ég þess að samsvarandi lög í Danmörku væru í endurskoðun og skyldi henni lokið fyrir tiltekinn tíma. En það hefur farið svo að það hafa reynst erfiðleikar þar á því að ljúka henni, þrátt fyrir það að mikil vinna hafi verið lögð í það. Má kannske segja að það komi út af fyrir sig ekki á óvart. En við þá athugun hafa menn fest hugann við að það væru e.t.v. aðrir og meiri möguleikar á að bæta sambandið á milli borgara og stjórnvalda með því að lögfesta ítarlegar reglur um vinnubrögð stjórnvalda, t.d. um skyldur þeirra til þess að rökstyðja ákvarðanir, og einnig skýrari reglur um áfrýjun stjórnvaldaúrskurðar. Ég vil loks minna á það sem áður að óhjákvæmilegt er að auknar skyldur, sem lagðar eru á stjórnvöld í þeim efnum sem hér er rætt um, hljóta að leggja verulega aukna vinnu á þau og að sú vinna hlýtur að leiða til aukinna útgjalda af almannafé. Þetta er siður en svo sagt til þess að fæla frá lögfestingu á bættum reglum um starfshætti stjórnvalda og upplýsingamiðlun um störf þeirra. Hins vegar tel ég rétt og sjálfsagt að menn horfist frá öndverðu í augu við slíkar staðreyndir, þótt það kunni að vera óþarft að taka slíkt fram, þar sem augljóst má alltaf vera að aukin þjónusta hlýtur að leiða til útgjalda. Er það vissulega engin frágangssök fremur á þessu sviði en öðrum. Ég legg nú þetta frv. hér fram í þriðja sinn. Ég vænti þess að hv. n., sem fær frv. til meðferðar, geti nú tekið afstöðu til þess og þá auðvitað Alþ. þar með, geti tekið til þess nokkuð hreina afstöðu, hafnað því ef hún telur að sú niðurstaða eigi við, gert á því þær breytingar sem eðlilegar þykja, m.a. með hliðsjón af umsögnum, sem leitað hefur verið eftir og berast kunna, og loks ef hún óskar að stjórnvöld taki málið til nýrrar yfirvegunar, þá tel ég mjög eðlilegt að frá hv. n. og Alþ. komi ábendingar um hver atriði það séu, sem eigi að skoða sérstaklega, og í hvaða átt eigi að breyta frv. eða einstökum atriðum þess. Vitaskuld er hægt að breyta þessu frv. á ýmsa lund. Það fengi að sjálfsögðu aðra mynd ef það væri sett upp á annan hátt og kannske aðgengilegri í sumra augum, væri ekki hafður sá háttur á, sem er í þessu frv., að setja fyrst fram almennu regluna um upplýsingaskyldu og telja síðan undantekningar þar frá, heldur setja það upp sem 1. gr. frv. að telja upp í hvaða tilfellum upplýsingaskylda væri fyrir hendi. En þá yrði anda þessa frv. í raun og veru snúið við, því að þá væri ekki um almenna upplýsingaskyldu að tefla, heldur upplýsingaskyldu aðeins í þeim tilvikum sem talið væri upp í lögunum. Þá yrðu undantekningarnar, sem er að fínna í 2, gr., ekki lengur í frv. og yrðu þá engum hneykslunarhella lengur. Ég held að frv. mundi tapa, ef það væri byggt upp með þessum hætti, og að sú skipun, sem hér er á höfð, sé að öllu leyti eðlileg. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti, en vil óska þess að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn. sem mun hafa haft málið til meðferðar á undanförnum þingum.



Virðulegi forseti. Þar sem að ég á sæti í þeirri n. sem fá mun þetta mál til athugunar og umfjöllunar þá mun ég ekki ræða einstaka liði þess hér og nú, heldur fjalla frekar um frv. almennt og þann anda sem í því felst. Ég fagna því út af fyrir sig að þessu máli skuli vera hreyft hér á Alþ., en ég verð að segja eins og er að ég harma það hver niðurstaðan hefur orðið vegna þess að sú hætta blasir við að ef frv. í þessum anda verður samþ., þá kunni að vera hætta á því að jafnvel verði meiri takmörkun á upplýsingaskyldu stjórnvalda í framkvæmd heldur en nú er. Það er einfaldlega vegna þess að t.d. í samskiptum dagblaðanna við stjórnvöld hefur nú þegar skapast ákveðin hefð, ákveðin siðvenja. Næstum því má segja að í gildi sé sérstök siðvenja og sérstök hefð fyrir hvert rn. um sig og hverja opinbera stjórnarstofnun um sig og ég tel að ef 2. gr. er samþ. óbreytt með þessum undantekningum, að þá kunni e.t.v. svo að fara að verra sé af stað farið fyrir blöð og almenning heldur en heima setið. Ég lýsi fullum stuðningi mínum og þingflokks Alþfl. við, að flutt skuli hér á Alþ. frv. til l. um upplýsingaskyldu stjórnvalda, og minni á það í því sambandi að fyrir u.þ.b. 12 árum fór fram á vegum SUJ samning á stefnuskrá sem var ákaflega nýstárleg og óvenjuleg miðað við íslenskar aðstæður, því að í þeirri stefnuskrá var reynt að samræma annars vegar grundvallarstefnuskrá og hins vegar stefnuskrá um einstök pólitísk baráttumál. Þessi stefnuskrá var í heild sinni yfir 70 vélritaðar bls. og meðal atriða, sem þar eru sérstaklega lögð til, var að leiða í lög upplýsingaskyldu stjórnvalda. Mér er það mjög vel kunnugt, sem blaðamanni, að mikil nauðsyn er á því að slík lög séu sett. Upphaf þessa máls er, eins og getið er um í grg. með frv., að Alþ. samþ. hinn 19. maí 1972 svo hljóðandi þál. frá þeim Þórarni Þórarinssyni og Ingvari Gíslasyni: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til l. um hver sé skylda stjórnvalda og ríkisstofnana til þess að skýra opinberlega frá störfum sínum og ákvörðunum og hvenær beri að veita þeim, sem þess óska, aðgang að reikningum og skjölum sem almenning varða.“ Í grg. með þessari þáltill. eru sjónarmið flm. nánar skýrð, en þar segir svo með leyfi forseta: „Eigi almenningur að geta dæmt um gerðir stjórnvalda og ríkisstofnana þarf hann að eiga þess kost að geta fengið sem áreiðanlegastar upplýsingar um starfsemi þeirra ok ákvarðanir. Mjög skortir nú á að svo sé. Allt of mikil leynd hvílir yfir starfsemi þessara aðila og reikningum þeirra og skjölum er oftast haldið lokuðum þannig að almenningur fær ekki aðgang að þeim. Þessi leynd dregur mjög úr því aðhaldi sem þegnarnir gætu ella veitt og gerir erfitt fyrir þá að dæma um athafnir stjórnvalda og ríkisstofnana.“ Svo mörg voru þau orð og ég bendi á það að 1. flm. þessarar till., Þórarinn Þórarinsson, hefur um margra ára skeið verið ritstjóri dagblaðsins Tímans og einn af fremstu mönnum í íslenskri blaðamannastétt, svo að honum var bað mætavel kunnugt eins og öðrum blaðamönnum, hvar skórinn kreppti í þessu efni, og því flutti hann þá þáltill., sem var upphaf þessa frv. Það ber brýna nauðsyn til þess að sett séu ákvæði um hvaða mál stjórnvöldum beri skylda til þess að upplýsa almenning og fulltrúa hans, blöðin, um. Það er óeðlilegt, það má ekki gerast að varðandi mikilvæg mál eins og landhelgismálið skuli íslendingar fá sínar stærstu fréttir að utan. Það má ekki gerast eins og við höfum reynt í dag að fréttir af töku vestur-þýsks togara berist ekki fyrst til íslensks almennings frá íslenskum stjórnvöldum og Landhelgisgæslunni heldur frá erlendum fréttastofum. Og ég get sagt það sem blaðamaður og undir það geta aðrir þeir hv. þm. tekið með mér, sem við blöð hafa starfað, að því miður hefur því þannig verið farið í sambandi við meðferð stjórnvalda á þessu mikilvæga máli, að eins og sagt var af kunnum manni: upphefðin kom að utan. Fréttirnar, sem íslenskur almenningur fékk af þessu mikilvæga máli, komu flestar og stærstar að utan og íslensk blöð áttu í ákaflega miklum erfiðleikum með ekki aðeins að fá upplýsingarnar frá fyrstu hendi, frá stjórnvöldum, heldur jafnvel að fá þær staðfestar þar. Um frv. sjálft er það að segja að 1. gr. setur almenna reglu sem undanþágur eru svo veittar frá í 2. gr. Það er samdóma álit íslenskra blaðamanna og hefur m.a. komið fram frá Blaðamannafélagi Íslands í erindi sem Blaðamannafélagið sendi hv. allshn. í fyrra þegar þetta mál var til umfjöllunar þar, að blaðamenn og Blaðamannafélagið telja að það, sem gefið sé með 1. gr., sé aftur tekið til baka í 2. gr. Undanþágurnar samkv. 2. gr. eru bæði margar og viðtækar. Til að nefna aðeins eitt dæmi um það, þá skulum við líta á hver er upplýsingaskylda stjórnvalda varðandi utanríkismál og meðferð þeirra. Undantekningarnar eru taldar upp í tveimur líðum í 2. gr., 2. og 3. tölulið, og hverjar eru undantekningarnar? Samkvæmt frv. á að undanþiggja upplýsingaskyldu skjöl um utanríkismál er varða stjórnmál, fjárhagsmálefni og varnarmál og ennfremur skjöl sem fela í sér upplýsingar um einhver málefni er varða öryggi ríkisins, samskipti við erlend ríki, alþjóðlegar stofnanir eða varnir landsins. Og þá spyr ég: hvað er eftir? Þessar undanþágugreinar er hægt að túlka svo rúmt að íslensk blöð og íslenskur almenningur geta ekki með stuðningi slíkrar lagasetningar sem hér er farið fram á, krafist þess að raunverulega nokkurt mál, sem utanrrn. fer með sé upplýst vegna þess að það er hægt að túlka undanþáguna svo rúmt að hún nái til flestra málaflokka. Og þannig er því farið um fleiri undanþáguákvæði í þessu frv. Það er e.t.v. nokkuð einkennandi að í grg. með frv. er sagt á bls. 6: „Undantekningar þær, sem hér eru taldar í 16 töluliðum, eiga sér allar hliðstæður í hinum nýju dönsku og norsku lögum og mjög margar í hvorum tveggja lögunum.“ Þetta er ekki hægt að skilja á annan veg en þann að í undanþáguákvæðunum hafi verið tínt til allt það sem fest hefur verið í lög í báðum þessum löndum varðandi undanþágur frá upplýsingaskyldu og talsvert magn af því sem hafi verið í lögum annars hvors ríkisins. Þarna virðist vera búið að hella saman í eina hít flestöllum undanþáguákvæðum, ekki bara sem gilda í öðru landinu, heldur báðum. Enn fremur geri ég mjög alvarlega aths. við ákvæði 12. gr. frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: Hafi stjórnvald synjað tilmælum um afhendingu opinbers skjals og telji umsækjandi að sá úrskurður eigi ekki stoð í lögum, skal honum heimilt eftir nánari reglum að kæra úrskurðinn til stjórnvalds í næstu embættisröð fyrir ofan stjórnvaldið sem synjaði afhendingu skjalsins: Úrskurður ráðh. á þessu sviði er fullnaðarúrskurður.“ Ráðh. hefur sem sagt samkv. þessu frv. algjört sjálfdæmi um, hvernig hann hyggst túlka undanþáguákvæði þess. Ef almenningur samþ. ekki túlkun ráðh. á ákvæðum laganna, þá hefur almenningur engri vörn upp að bregða. Er mjög óeðlilegt að lögfesta slíkt vald ráðh. Það er mjög óeðlilegt að umgangast þannig þetta mál, mjög óeðlilegt að hleypa því þannig á hlið við dómstólakerfið í landinu. Það er aðeins einn möguleiki til að fá dómsvald til þess að hnekkja slíkri túlkun ráðh. á undanþáguákvæðunum. Það er ef það gerist að starfsmaður í stjórnarráði eða opinberri stofnun gefur t.d. blöðum skýrslu um mál sem hann hefur ekki mátt gera opinbert og ráðh. eða ríkisvald ákveður að refsa þessum manni samkv. lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þá á viðkomandi starfsmaður stjórnarráðs eða opinberrar stofnunar til vörn í málinu sem er sú að verja sína túlkun á þessum lagaákvæðum fyrir dóm-. stólum. Þetta er eini möguleikinn til þess að fá úrskurð dómstóla á túlkun ráðh. á því, hvernig beri að skilja 2. gr. í þessu frv., hvernig beri að skilja undanþáguákvæðin. Blaðamaður eða einhver úr hópi almennings, sem óskar eftir að fá eitthvað upplýst sem hann telur eðlilegt og sjálfsagt að falli undir 1. gr., en ráðh. neitar og gefur þann úrskurð að hér sé um að ræða undanþáguákvæði, sem ekki eigi að upplýsa, þá á viðkomandi blaðamaður eða viðkomandi fulltrúi almennings sér enga vörn í því máli, hann getur ekki skotið úrskurði ráðh. til neins aðila. Þetta tel ég mjög óeðlilegt. Þetta tel ég raunar hættulegt fyrir frjálsa blaðamennsku á Íslandi. Mér er vel ljóst að það er nokkrum vanda undirorpið að ganga frá þessu máli með tilliti til þess, hver eigi að hafa þetta endanlega úrskurðarvald. En ég held að hægt sé að gera það með réttmætari og eðlilegri hætti en felst í 12. gr. Það er andi þessa frv. að fara eigi mjög varlega í að upplýsa almenning um það sem er að gerast hjá stjórnvöldum landsins. Það er ástæðulaust að óttast það. Ég vil benda í því sambandi á það, að ég hygg, að öll dómsmál séu rekin fyrir opnum tjöldum. Almenningur og blöð hafa frjálsan aðgang að öllum skjölum eða flestum skjölum a.m.k. sem lögð eru fram eftir að málflutningur er hafinn og meðan verið er að flytja mál fyrir dómstólum. Mörg þessara skjala geta verið viðkvæm fyrir einstaklinga eða félög, en mér er ekki kunnugt um það frá minni tíð sem blaðamaður að slík gögn hafi verið notuð ranglega eða hættulega af blöðum og almenningi. Ef það er aðalreglan að reka beri dómsmál fyrir opnum tjöldum og hleypa almenningi að þeim upplýsingum sem lagðar eru fyrir dómstóla landsins, þá á það líka að vera aðalregla að reka starfsemi stjórnvalda fyrir opnum tjöldum og hleypa almenningi og fulltrúum þeirra að, þannig að þeir geti fengið fregnir af því, hvað þar er að gerast. Og það hefur sýnt sig varðandi dómsmálin að þetta er ekki hættulegt, þetta er ekki misnotað og það er engin ástæða til þess að ætla að blöð eða almenningur misnoti sitt frelsi varðandi stjórnsýslu og það sem stjórnvöld þurfa að fjalla um. Auðvitað ber að veita einhverjar undanþágur frá upplýsingaskyldu svo sem eins og varðandi öryggi ríkisins og annað eftir því, en almenna reglan, eins og hæstv. ráðh. sagði hér áðan, á að vera sú að upplýsingaskylda á að vera lögfest en ég tel þá aðalreglu ekki í gildi ef samþ. eru öll ákvæði 2. gr. Í þessu sambandi og að lokum vil ég sérstaklega taka það fram að ríkisstjórnir hafa átt misjafnlega góð samskipti við dagblöð og ráðh. hafa átt misjafnlega góð samskipti við dagblöðin. Það er mín skoðun og ég tel mig geta stutt hana með rökum, sem ég hirði ekki um að ræða hér, en mun gera verði þess sérstaklega óskað, að blöðunum sé yfirleitt treystandi til þess að bregðast ekki trúnaði. Ef þau eru beðin um að halda einhverju máli leyndu um skeið, þá bregðast þau ekki þeim trúnaði. Og ég mundi telja að það væri ráð fyrir hverja ríkisstj. og hvern ráðh., sem um viðkvæmt mál þarf að fjalla - og þá einkum og sér í lagi mál eins og landhelgismálið, sem hleypt hefur illu blóði í íslenska blaðamenn og íslenskan almenning hve erfitt er að fá svör. Ég tel að sérhver ríkisstjórn og sérhver ráðh., sem fjallar um svo viðkvæm mál, ætti að taka upp þann hátt að hafa reglulega fundi með ákveðnum fulltrúum dagblaðanna til þess að upplýsa þá um, hvernig málið stendur, hvað verið er að gera og hvað verið er að undirbúa, og prófa það hreinlega, hvort þessum fulltrúum fjölmiðlanna sé ekki treystandi til þess að hafa það eitt eftir ráðh. sem hann sjálfur óskar að eftir sé haft. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að slíkt samráð mundi bæta mjög samskipti blaðanna og stjórnvalda og viðkomandi ráðh. og ég er sannfærður um að þetta, yrði til góðs, ekki bara fyrir blöðin og blaðamenn, ekki bara fyrir viðkomandi ráðh. og ríkisstj., heldur ekki síður fyrir almenning á Íslandi og það stórmál sem um er verið að fjalla hverju sinni. Svo vænti ég þess að lokum að næst þegar togari verður tekinn í íslenskri landhelgi, hvort heldur hann er breskur eða vestur-þýskur, þá þurfum við íslenskir blaðamenn ekki að bíta í það súra epli að heyra fregnir af því fyrst frá erlendum fréttastofum og í erlendu útvarpi.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, hefur þetta frv. verið lagt fyrir á Alþ. áður, reyndar tvisvar sinnum. Fyrst mun frv. hafa verið lagt fram það síðla þings að ekki vannst mikill tími til að kynna sér það, en á síðasta þingi var það lagt nokkuð snemma fram í þessari hv. d. og allshn. d. fékk málið til meðferðar. Það veldur mér nokkrum vonbrigðum bæði sem dm. hér og sem nm. í hv. allshn. að sjá að þetta frv. er lagt fram, að ég held, óbreytt frá því sem hefur sést hér áður. Þetta segi ég vegna þess að frá því að þetta frv. var samið, að ég hygg endanlega frá því gengið 1872, þá hefur orðið mjög veruleg breyting, mjög áberandi þróun í þá átt að opna frekar aðgang að skjölum og upplýsingum frá stjórnvöldum. Þessi þróun hefur ekki aðeins verið sjáanleg hér á landi, heldur athyglisverð um a.m.k. nálæg lönd og í Vesturheimi. Ég er í engum vafa um að þessi þróun er jákvæð og hún er til þess að skapa aukið aðhald að stjórnvöldum og opna augu almennings fyrir því, hvernig stjórnsýslan fer almennt fram. Vonbrigði mín stafa jafnframt af því að þegar þetta mál fékk meðferð í allshn., þá komu þar fram umsagnir frá ýmsum aðilum og þær umsagnir voru allar neikvæðar eða mjög sterk gagnrýni á frv. eins og það lá fyrir. Annars vegar var reyndar sú gagnrýni eða þær athugasemdir, sem fram komu í þessum umsögnum, í þá áttina að frv. gengi of langt og hins vegar gagnrýni um að það gengi of skammt. Það er athyglisvert að sú gagnrýni, sem hljóðaði um að frv. gengi of langt, kom einkum frá embættismönnum, en gagnrýni þess eðlis, að frv. gengi of skammt, var fyrst og fremst frá blaðamönnum.Ég hefði því haldið að rn. hefði átt að taka til athugunar þessar aths. og jafnframt skoða þá þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum 2–3 árum og reyna að breyta frv. í samræmi við þá þróun. En það má vel vera að það sé rétt af hinu háa rn. að leggja þetta frv. óbreytt fram vegna þess skoðanamunar og mismunandi sjónarmiða sem fram koma í umsögnum og láta það verða verk alþm. sjálfra að kveða upp úr um hvaða stefnu á að taka. Ég vildi við þessa 1. umr. láta það koma fram, enda þótt ég eigi sæti í hv. allshn. áfram, að ég er mjög hlynntur því að slík löggjöf verði samþ. og ég mundi fyrir mitt leyti vilja gera flest til þess að frv. í þessa átt verði að lögum. Ég held að það sé kominn tími til þess að stjórnsýslan sé opnuð og svipt sé af að nokkru leyti þeim hjúpi sem hvílt hefur yfir ákvarðanatekt og yfir vinnubrögðum hjá hinu opinbera, - ekki vegna þess að ég telji að þar sé um annarleg vinnubrögð að ræða, heldur vegna þess að ég tel að embættismenn eigi að bera ábyrgð á gjörðum sínum með sama hætti og þingkjörnir eða þjóðkjörnir aðilar. Eftir að almenningur hefur uppgötvað að völdin eru nú ekki eingöngu hjá Alþ. og ríkisstj., heldur og í stjórnsýslukerfinu og hjá embættismönnum, þá hefur athyglin beinst að þessum aðilum og er ekki óeðlilegt þó að komi vaxandi kröfur fram í þjóðfélaginu um að þeir starfi meira fyrir opnum tjöldum. Vegna þeirra athugasemda sem fram komu hjá hv. 8. landsk., Sighvati Björgvinssyni, vil ég að mörgu leyti taka undir þær. Þá hugleiddi ég hvernig með skyldi fara það vandamál sem fram kemur í 12. gr. um það, hvort ekki mætti skjóta málinu til enn annars stjórnvalds eða jafnvel til dómstóla ef upp kemur sú staða að ráðh. synjar um leyfi til þess að opinbera skjöl. Í því sambandi minni ég á að hér hefur komið fram frv. um umboðsmann Alþ. og ég tel ekki óeðlilegt að það sé tengt að einhverju leyti hvort öðru, sú stofnun og þessi löggjöf sem hér er um að ræða. Ég hef líka stundum velt fyrir mér hvort ekki séu möguleikar á því að efla og styrkja stöðu Alþ. til þess að hafa aðgang að skjölum stjórnsýslunnar. Það kemur fram í stjórnarskrá okkar, í 39. gr., að hvor þd. geti skipað n. innandeildarþm. til að rannsaka mikilvæg mál er almenning varða og þd. getur veitt n. þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum. Nú hefur það verið svo í framkvæmd að þetta ákvæði hefur ekki verið mjög virkt og má sjálfsagt rekja ástæðurnar fyrir því til þess að þegar till. eru bornar fram um skipan slíkra n. eru þær oftast af pólitískum toga spunnar og hafa þar af leiðandi ekki náð fram að ganga, oftast nær a.m.k., hér á hinu háa Alþ. En ef hægt væri að hefja það yfir pólitíska togstreitu og ágreining okkar þm. að slíkar n. skyldu skipaðar undir sérstökum kringumstæðum, þegar um er að ræða brýn hagsmunamál almennings, þá held ég að það geti orðið til mikilla bóta bæði hvað snertir þessa svonefndu upplýsingaskyldu svo og veg Alþingis. Það er mitt mat að það þurfi að fara að skoða það mjög alvarlega, hvort Alþ. geti ekki veitt meira viðnám gagnvart vaxandi völdum og áhrifum sem eru í höndum embættismanna og stjórnsýslunnar. Þetta á ekkert sérstaklega við um Ísland þetta er því miður þróunin víða um heim, að vald þjóðkjörinnar samkundu eins og Alþ. hér á Íslandi fer minnkandi og slíkar stofnanir eða samkundur ern taldar afgreiðslustofnanir stjórnvalda. Ég held að það sé að vísu stundum ofsagt. En það má vissulega athuga það mjög vandlega hvort ekki sé hægt að finna leiðir fyrir Alþ., fyrir lýðkjörnar samkundur sem þessa til að sporna við of miklum völdum hjá þeim aðilum sem ekki eru kjörnir af þjóðinni sjálfri, þannig að störf þeirra og ábyrgð a.m.k. sé meira í sviðsljósinu og meira fyrir opnum tjöldum en verið hefur hingað til.



Herra forseti. Ég get út af fyrir sig þakkað bæði hv. síðasta ræðumanni og eins hv. 8. landsk. þm. fyrir undirtektir þeirra við þetta frv. því að þeir voru í aðalatriðum sammála því að lögfesta ætti reglur um það efni sem þetta frv. fjallar um. Hins vegar sé ég enga ástæðu til þess að amast við þeim aths. sem þeir báru fram um einstök atriði, því að eins og ég hef margtekið fram, þá eru einstök atriði þessa frv. þess eðlis að þau geta verið álitamál og sjálfsagt að taka til athugunar ábendingar sem koma fram. Viðvíkjandi því sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, að hann hefði talið öllu eðlilegra að rn. hefði lagt frv. fram breytt, þá er ég ekki á sömu skoðun um það. Þó að umsagnir hafi komið fram frá ýmsum aðilum um þetta mál sem gengu í gagnstæða átt að sumu leyti, eins og hann sagði, þá skilaði n. aldrei nál, um það. Ef n. hefði skilað áliti og þar hefði komið fram ákveðið sjónarmið, annaðhvort allrar n. eða meiri hluta eða minni hluta, þá hefði mátt segja að það hefði verið eðlilegt að rn. hefði tekið þær ábendingar, sem þar fólust í, til athugunar og gert breyt. í samræmi við þær. Það er auðvitað svo að það má lengi deila um þær undantekningar sem taldar eru upp í 2. gr. Ég hygg þó að flestir muni fallast á að málefni, er varða utanrrn., séu þess eðlis að þau eigi og þurfi mjög oft eðli sínu samkvæmt að fara leynt vegna þá oftast nær tillits til annars ríkis eða annarra ríkja. Um þetta hygg ég að geti naumast verið ágreiningur, enda held ég að í löggjöf um þessi efni hjá öllum þjóðum, þar sem slík lög hafa verið lögfest, séu undantekningar í þá átt, og þar sem ekki er við lög að styðja, þá held ég það sé fylgt í framkvæmd yfirleitt þeirri venju að farið sé með sem trúnaðarmál mörg þeirra málefna, sem lúta að því sviði. Þess vegna held ég að hvað sem mönnum annars sýnist um að þrengja þau undantekningaákvæði sem talin eru upp í 2. gr. þá yrði þetta eitt af þeim síðustu sem menn vildu og teldu fært að fella niður. Að sjálfsögðu er það rétt sem hv. 8. landsk. þm. sagði, að það er meginregla íslenskra laga að dómgæsla sé opinber, þ.e.a.s. að dómþing skuli háð í heyranda hljóði, hvort heldur er um einkamál að tefla eða opinber mál. Hins vegar er því miður aðstaða dómstóla þannig sums staðar hér á landi að þetta er kannske meira bókstafur en raunveruleiki, vegna þess að það er nú víða þannig að þar er lítil aðstaða fyrir almenning að fylgjast með. Samt sem áður er þetta reglan, en gildir aðeins um dómþing. Ég held að það sé misskilningur hjá hv. 8. landsk. þm. að blaðamenn eða fréttamenn yfirleitt fái í hendur þau skjöl sem lögð eru fram í dómsmáli, enda er því þannig háttað að því verður að sjálfsögðu ekki við komið þó að á hinn bóginn geti staðið svo á að slíkt sé ekki leyndarmál og fullkomlega eðlilegt, eins og t.d. um grg. sækjanda og verjanda sem þeir jafnvel sjálfir láta gjarnan frá sér fara og vilja fá birtar. Það er auðvitað svo að frá þessari reglu um dómstólana eru viðurkenndar bæði hér og annars staðar undantekningar, svo sjálfsagðar að það þykir ekki einu sinni þörf á að orða þær, og það er auðvitað um rannsókn mála. Það sjá auðvitað allir að á meðan meðferð mála er á rannsóknarstigi, þá er ekki hægt að láta hana fara fram fyrir opnum tjöldum. Slíkt gæti torveldað frekari rannsókn málsins, slíkt gæti verið ranglátt gagnvart þeim sem mæta fyrir dómi og eiga að svara þar spurningum. Þetta er augljóst mál. Þegar talað er um opinbera dómgæslu og hún borin saman við stjórnsýsluna, þá verður að hafa þetta í huga. Og þá verður einmitt að hafa í huga að það er eins um Alþ. Alþ. skal halda í heyranda hljóði. Hér á allt að fara fram fyrir opnum tjöldum. En hvað nær það langt? Einungis til þessara salarkynna. Nefndarfundir eru ekki öllum opnir. Þeir eru engum opnir nema nm., sem þar eiga sæti, og þeim, sem nm. kveðja þar til setu. Það yrði ný regla og þyrfti breyt. á þingsköpum ef þann hátt ætti að taka upp að opna nefndarfundi, enda býst ég við að nm. mundu oft líta svo á að störf í n. væru torvelduð ef þann háttinn ætti að hafa á. Þar eru nm. oft að reyna að afla upplýsinga og skýrslna og ég vil ekki segja yfirheyra menn, en fá þó frá þeim skýrslur og væri allsendis óeðlilegt að þær væru bornar út um borg og bý. En stjórnsýslan er bara frábrugðin dómgæslu og Alþ. að því leyti að hún fer ekki fram á neinum þingum. Hún fer að jafnaði fram í skrifstofu viðkomandi embættismanns eða opinbers starfsmanns. Þess vegna er ekki hægt að koma við með hliðstæðum hætti opinberleika í stjórnsýslunni eins og í dómgæslu og á löggjafarþingi og t.d. í sveitarstjórn. Samt sem áður er reglan heilbrigð og henni er reynt að fylgja fram og hana er ætlunin að styðja með þessu lagafrv., að stjórnsýslan sé eigi að síður gerð svo opinber sem kostur er. Og þá birtist sá möguleiki oftast nær með þessum hætti að mönnum er veittur aðgangur að skjölum eða gögnum sem varða þá ákvörðun sem fyrir liggur. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði, að það er um mörg álitamál að ræða þarna og þar um gildir að betur sjá augu en auga og þetta má allt athuga. Ég vænti þess að hv. n., sem fær málið til meðferðar, taki það til rækilegrar skoðunar og skili áliti um það, jafnvel þó að hún vilji ekki láta afgr. það á þessu þingi, heldur vísa því til stjórnarinnar einu sinni enn, en vísi því þá til stjórnarinnar með ákveðinni leiðsögn um hvaða atriði það eru sem hún óskar eftir að sérstaklega séu tekin til meðferðar og hún óskar eftir að breyt. séu gerðar á. Viðvíkjandi þeim aths. sem komu fram frá hv. 8. landsk. um fréttaþjónustu varðandi landhelgisgæsluna og sérstaklega varðandi töku þýsks togara í gærdag, þá kemst ég ekki hjá að segja um það nokkur orð. Ég held að þær aðfinnslur séu á miklum misskilningi byggðar. Ég þekki þess engin dæmi að löggæsluaðili, sem ætlar að hafa upp á brotamanni og taka hann fastan gefi út tilkynningu um það að hann muni mæta á þessum og þessum stað á þessum og þessum tíma til þess að taka viðkomandi fastan og færa hann í fangelsi. Það hefði verið hliðstætt ef það hefði veríð farið að segja frá því í gær að nú ætlaði varðskip að taka þýskan togara á þessum og þessum stað. Það hefði m.a. getað gefið öðrum þýskum togurum, sem ekki hefðu verið í órafjarlægð, tækifæri til þess að nálgast þennan vettvang og koma í veg fyrir að þessi togari hefði verið tekinn. Þannig er ekki hægt að halda á löggæslu. Og svo barnalegir mega menn ekki vera að láta slíka skoðun uppi að þannig eigi að halda á löggæslumálum. Hitt er auðvitað ekki hægt að koma í veg fyrir, þótt einhverjir óvinveittir aðilar komist á snoðir um að þarna hefur gerst slíkt atvik, vegna þess að ekki hefur í tæka tíð reynst hægt að loka talstöð togarans togarinn sjálfur hefur verið búinn að senda út tilkynningar um að varðskip væri í þann veginn að taka hann. Það er ekki hægt að koma í veg fyrir það að óvinveittir aðilar, eins og t.d. þýskar útvarpsstöðvar, varpi því út. En ég held að það hefði verið með öllu óafsakanlegt af Landhelgisgæslunni hefði hún á þeim tíma, sem hún var að fást við þessa löggæsluathöfn og áður en með vissu var vitað hvernig þeim leik mundi ljúka, farið að gefa út tilkynningar um það fyrir fram. Slíkt er fjarstæða, fær ekki staðist. Þannig mundi enginn löggæslumaður með heilbrigða skynsemi hegða sér. Þetta er einföld skýring á því að það var ekki tímabært fyrr en togarinn var kominn til hafnar að gefa út um þetta fréttatilkynningu frá Landhelgisgæslunni. Það var og gert og þar með hygg ég að útrætt sé um þetta atriði, því að ég held það sé svo augljóst að það hljóti allir að skilja. En hv. þm. var með aðfinnslur um fréttaþjónustu Landhelgisgæslunnar almennt og í landhelgismálinu almennt frá upphafi. Ég er reiðubúinn til þess að ræða þau mál nánar við hann. Ég hygg að það hafi ekki verið rætt um önnur mál meira hér á landi en landhelgismálið. Ég hygg að það hafi ekki verið rekin fréttaþjónusta, hvorki hérlendis né erlendis, varðandi nokkurt íslenskt mál neitt í námunda við það sem var um landhelgismálið. Ég hygg að hv. 8. landsk. þm. gæti, ef hann líti yfir söguna og kynnti sér hana betur, komist að raun um að hann hefði yfir sáralitlu að kvarta í því efni. Frá öndverðu hefur gilt varðandi landhelgisgæsluna sú regla, að það er ekki hægt að segja frá á vissum stigum málsins þeim aðgerðum sem hugsaðar eru eða framkvæmdar eru eða framkvæma á. Það er meira að segja bannað beinlínis í lögum og varðar refsingu að segja frá t.d. ferðum varðskipa. Það er beinlínis refsivert af manni í landhelgisgæslu eða stjórnarráði að gefa upplýsingar um það hvar varðskip eru stödd þá og þá, enda gefur auga leið að það væri ósköp þægilegt fyrir menn að vita það. Það er ekki óþekkt í íslenskri sögu. Það voru stundaðar hér togaranjósnir. Um það urðu ein frægustu málaferli hér á landi, og ég hygg til lítils sóma fyrir þá sem að því stóðu, að stunda slíka iðju. En einmitt með hliðsjón af því voru sett ákvæði í lög sem áttu að tryggja betur en áður var að upplýsingar væru ekki gefnar um ferðir varðskipa og athafnir Landhelgisgæslunnar að því leyti. En að öðru leyti vísa ég því á bug, að sambúð Landhelgisgæslunnar við blöð og fjölmiðla hafi ekki verið fullkomlega forsvaranleg og að fréttamenn hafi ekki átt fullan aðgang að Landhelgisgæslu og mér sem fór með þessi málefni. Ég leyfi mér að minna á að ríkisstj. hafði í þjónustu sinni sérstakan blaðafulltrúa sem hvaða blaðamaður sem var gat hvenær sem var snúið sér til og fengið upplýsingar um þessi efni, þær upplýsingar sem gefa mátti eðli málsins samkv., jafnt erlendir sem innlendir. Ég leyfi mér að minna á að til Landhelgisgæslunnar var ráðinn alveg sérstakur blaðafulltrúi sem starfaði þar og ég veit með vissu í góðri samvinnu við blaðamenn. Og ég hef ekki heyrt það á neinum nema þá í fyrsta skipti nú að blaðamenn almennt hafi kvartað undan samhúð við þann mann. Það má til sanns vegar færa og er rétt, að t.d. ég hafði enga vikulega blaðamannafundi um Landhelgismálið. Mér er þó nær að halda að ég hafi mætt á fleiri blaðamannafundum um landhelgismálið en nokkur annar íslenskur ráðh. um nokkurt annað mál. Ég vona að hv. 8. landsk. hafi einhvern tíma verið á þeim fundum, og með algerri vissu get ég fullyrt að þar voru staddir blaðamenn frá hans blaði. Ég gaf einnig upplýsingar æðioft um þessi efni í sjónvarpi og útvarpi og ég held að ég hafi yfirleitt sjaldan skorast undan því að koma þar fram og ræða þessi mál, hvort heldur var við blaðamenn eða aðra. Ég vil enn fremur segja það að ég hef svarað spurningum frá blaðamönnum í síma á meðan þessi deila stóð sem hæst að kalla má jafnt á degi sem að nóttu til. A.m.k. hefur áreiðanlega enginn blaðamaður vílað fyrir sér að hringja heim til mín kl. að ganga tólf, ef þannig hefur staðið á að kvöldi til, og ekki heldur blaðamaður frá því blaði sem hv. 8. landsk. þm. stýrir. Ég skora á hann að færa fram rök fyrir því að ég hafi ekki reynt að svara þeim blaðamanni eins og öðrum kurteislega og leysa úr hans máli eins og hægt var. Ég hygg að það sé a.m.k. réttara að þeir blaðamenn, sem þar áttu hlut að máli, beri vitni heldur en hv. ritstjórinn sem ég man nú ekki í svipinn eftir að hafi gert sér það ómak að hringja til mín út af þessu máli, og má þó vera að svo hafi verið, því að ekki man ég öll þau skipti sem það hefur átt sér stað. Ég held þess vegna að það sé alveg óþarfi fyrir hv. 8. landsk. þm. að blanda þessum hugrenningum sínum, - það er náttúrlega ekki hægt að banna honum að hafa þessar skoðanir ef hann hefur tekið þessa trú, - blanda þessum hugrenningum sínum saman við þetta frv. og alveg sérstaklega óheppilegt hjá honum að koma því á framfæri í sambandi við handtöku togarans þýska, lögbrjótsins, sem átti sér stað í gær. Ég hefði haldið að þegar þýskur lögbrjótur er þannig tekinn í fyrsta skipti og færður til hafnar, þá mundi fagnaðaralda fara um þennan þingsal, þá mundi fagnaðarómur heyrast á öldum ljósvakans í gegnum ríkisútvarp þegar sagt væri frá slíkum atburði, en ekki það tilefni notað til þess að koma hér á smásmugulegum aths., sem jafnvel þótt við eitthvað hefðu að styðjast gætu engu máli skipt í sambandi við þetta höfuðmál. Hér hefur hv. 8. landsk. verið óheppinn, það getur alla hent, og ég skal ekki hafa fleiri orð um það.



Virðulegi forseti. Nokkrar setningar frá mér hafa orðið hæstv. ráðh. tilefni til langrar ræðu, svo að það er auðséð að þessar örfáu setningar mínar hafa einhvers staðar við einhver kaun komið, og ætlaði ég mér það þó ekki. Ég ætlaði ekki að fara að rifja upp þær umr. sem átt hafa sér stað um samband fjölmiðla og ríkisstj. í sambandi við landhelgismálið. En það get ég sagt hæstv. ráðh. og það geta aðrir blaðamenn staðfest að honum er mætavel kunnugt um það, hæstv. ráðh., að það var á tíma mjög slæm sambúð íslensku blaðanna og ríkisstj. út af landhelgismálinu og fréttaflutningi af því. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðh. sé svo gleyminn að hann sé búinn að gleyma því viðhorfi sem ríkti til þessa fréttaflutnings, ekki aðeins hjá mínu blaði, heldur t.d. hjá stærsta blaði landsins, Morgunblaðinu, og fleiri íslenskum fjölmiðlum. Mér er vel kunnugt um þær umr. sem fóru fram í blaðamannahópi um þetta. Mér er vel kunnugt um að til stóð að taka það mál fyrir á fundi í Blaðamannafélagi Íslands og samþykkja þar harðorðar vitur á ríkisstj. Ég ætla ekki að fara að rifja þetta mál upp núna, þetta mál er úr sögunni. Ég var aðeins að segja það hér áðan að ég vonaðist til þess að slíkt kæmi ekki fyrir aftur. Hæstv. ráðh. beitti nokkuð ófögrum aðferðum til þess, eins og sagt er meðal almennings, að snúa mig niður. Hann segir hér uppi í ræðustól að hann hafi átt von á öðru heldur en því, að ég færi að ráðast að blaðafulltrúa Landhelgisgæslunnar og Landhelgisgæslunni sjálfri sem hafi verið að vinna það afrek núna réttilega að taka vestur-þýskan togara í landhelgi. Hann spurði: Af hverju er þm. með þennan tittlingaskít? Af hverju hleypur hann ekki heldur upp í ræðustól hér og rekur upp fagnaðaróp? Ég skal svara honum því. Við þm. rekum ekki upp fagnaðaróp út af þessu máli, við vörpum öndinni léttar og segjum: „loksins“, og ég býst við að þjóðin geri það líka. Við segjum: „loksins“, vegna þess að við erum búin að bíða nokkuð lengi eftir því að svipaður atburður gerðist. Og við erum hvorki að ráðast að hæstv. ráðh. né Landhelgisgæslunni þó að við gagnrýnum það að íslendingar skuli fyrst fá fréttir af þessu mikilsverðasta hagsmunamáli sínu erlendis frá, en ekki frá íslenskum stjórnvöldum. Og ég vil benda hæstv. ráðh. á það að bæði hann og aðrir málsvarar íslendinga og Landhelgisgæslunnar í þessu máli hafa hvað eftir annað kvartað yfir því að erlend blöð og erlendar fréttastofur hafi fyrstar komið með fregnirnar og hafi þar rangfært og rangtúlkað íslenskan málstað. Ef það er rétt, hvernig stendur á því að ríkisstj. stendur sig ekki betur og sér um að fyrstu fregnir komi frá henni sjálfri,þannig að rétt sé með farið frá upphafi? Ég vil hreinlega vísa því á bug að tilraunir íslenskra blaðamanna til þess að veita almenningi sem fyrstar og sem bestar upplýsingar um þetta stærsta mál, sem þjóðin á, sé hægt að flokka undir togaranjósnir. Við erum engir togaranjósnarar, íslenskir blaðamenn. Og það er hrein óhæfa, þegar verið er að tala um tengsl íslenskra fjölmiðla og ríkisstj., að fara að tala um togaranjósnir og togaranjósnara í því sambandi. Það er engum manni sæmandi og ég veit, að hæstv. dómsmrh. gerir þetta kannske frekar óvart heldur en að tilætlun. Ég vísa því hreinlega á bug að tilraunir okkar til þess að upplýsa málin rétt og fljótt, eins og okkur er skylt að gera, standi í einhverju sambandi við togaranjósnir, við það að njósna um það hvar varðskipin séu á hverjum tíma og hvað þau séu að gera. Það á ekkert skylt við það. Ég vil jafnframt taka það skýrt fram og skýra hæstv. ráðh. frá því að það hefur gerst að lögreglumenn hafi haft samband við blöð og skýrt blöðunum frá því að þennan og þennan dag kl. þetta og þetta ætli þeir að handtaka afbrotamenn. Það hefur gerst, það er engin undantekning, það hefur komið fyrir, það er mér mætavel kunnugt um. Ég er ekki að fara fram á það að varðskipin tilkynni okkur um það hvar þau verði á þessum og þessum tíma og hvenær þau ætli að taka þennan eða hinn landhelgisbrjótinn. Ég er að fara fram á að Landhelgisgæslan reyni að sjá svo til að íslendingar viti slíkar fregnir manna fyrstir og viti það frá ábyggilegum aðila, sem ég efast ekki um að Landhelgisgæslan og hæstv. yfirstjórnandi hennar, dómsmrh. sjálfur, eru. Ég vil heldur fá fregnir af þessu máli frá Landhelgisgæslunni og hæstv. dómsmrh., vegna þess að ég treysti þeim betur til þess að fara með satt og rétt mál en erlendum fréttastofum, og mér finnst það hrein óhæfa, að þegar ég er að biðja hæstv. ráðh. um að sjá svo til að ég geti fengið fréttirnar frá honum áður en ég fæ fréttirnar frá bresku fréttastofunum, þá fari hann að tala um togaranjósnir í því sambandi. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. frekar, enda eru þær komnar út í allsendis óskylt efni. En ég tek það fram enn og aftur að blöðin eiga skyldum að gegna við almenning í landinu. Þau eiga þeim skyldum að gegna við hann að upplýsa hann um gang mikilvægustu hagsmunamála þjóðarinnar, og það á ekki að torvelda þeim þetta starf. Það á ekki að torvelda þeim að geta sagt íslenskum almenningi hvað er að gerast á miðunum og það á ekki að taka þá áhættu að íslensk blöð vegna fréttaskorts verði að taka upp meira eða minna rangtúlkaðar fréttir úr erlendum fjölmiðlum. Hæstv. ráðh. hefur áður látið að því liggja að undir slíkum kringumstæðum eigi íslensku fjölmiðlarnir frekar að þegja heldur en að segja. Ég lýsi trausti mínu á honum að skýra rétt og satt frá og segi enn og aftur: Ég vil fá hans fregn af gangi málanna áður en ég les það í breskum blöðum eða heyri í bresku útvarpi.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. hefur líklega heyrt óvart rangt það sem ég sagði í ræðu minni hér áðan. Úr þeirri ræðu getur hann ómögulega lesið það að ég hafi líkt íslenskum blaðamönnum við togaranjósnara, ekki einn stafur í þá átt. Það er allt tilbúningur hv. 8. landsk., sjálfsagt af því að hann hefur ranglega heyrt eða ranglega tekið eftir því sem ég sagði. Ég skal svo ekki karpa meir við hann um þetta mál. Mér er það auðvitað ljóst og hefur verið, að það er æskilegt að sem best samband sé á milli Landhelgisgæslunnar og blaðanna og fjölmiðla. Það hygg ég að yfirleitt hafi verið þó að þar kunni að hafa verið einhverjar undantekningar. Ég hygg t.d. að blaðamönnum hafi verið boðið að fara með varðskipi, með þeim kostum að vísu að það var ekki hægt að setja þá í land alveg á stundinni þegar þeir óskuðu eftir. Og þetta notfærðu blaðamenn sér. Ég tek vissulega undir það að blöðin hafa skyldum að gegna við þjóðina. Þær skyldur voru ekki hvað sístar í sambandi við landhelgismálið. Þá var það að mínum dómi skylda hvers einasta íslensks málgagns að túlka og styðja íslenskan málstað með þeim ráðum sem því voru tiltæk. Það hafa þau líka yfirleitt vissulega gert, það ber að þakka. Og ég vil ekki að það standi ómótmælt, sem hv. 8. landsk. þm, var að segja eða gera mér upp þau orð að ég hefði verið að hnjóða í íslenska blaðamenn eða fréttamenn, því fer fjarri að það hafi verið nokkurt orð í minni tölu um það efni. Hinu var ég að gera grein fyrir, að samband Landhelgisgæslunnar og blaðamanna hefði yfirleitt verið gott og að fréttamenn mundu sjaldan hafa átt því að fagna að búa við slíka aðstöðu eins og fréttamenn höfðu í sambandi við landhelgismálið og meðferð þess.



Herra forseti Þetta frv. til l. um trúfélög, sem hér er lagt fyrir þessa hv. d., var lagt fyrir d. á síðasta reglulegu löggjafarþingi fyrr á þessu ári, Hv. allshn. mun þá hafa stofnað til nokkurrar athugunar á frv., en langt var líðið á þingtímann þegar málið var lagt fram. Málið hlaut ekki afgreiðslu og umræddri athugun hefur eflaust ekki verið lokið. Ég vil nú, herra forseti, til að spara tímann vísa til þeirrar framsögu, sem ég hafði fyrir málinu á sínum tíma, svo til ítarlegrar grg., sem fylgir frv., og skal ekki fara að ræða það sérstaklega nema tilefni gefist til. Ég vil aðeins benda á að það má segja að efni frv. sé skipt í tvo aðalkafla, annars vegar almenn ákvæði um trúfélög, og hins vegar um trúfélög utan þjóðkirkjunnar. En þau ákvæði, sem gilda um þau trúfélög eða réttara sagt um löggildingu forstöðumanna slíkra trúfélaga til þess að framkvæma embættisverk, sem eiga að hafa lagaverkanir, eru orðin ákaflega gömul og ófullnægjandi að mörgu leyti, þó að það sé að sjálfsögðu svo samkv. stjórnarskránni að menn megi stofna félög til þess að iðka trú sína með þeim hætti sem best á við um sannfæringu hvers og eins. En það verður að setja tilteknar lagareglur um það efni að forstöðumenn slíkra trúfélaga geti framkvæmt embættisathafnir sem eiga að hafa verkanir og gildi að íslenskum lögum. Að því lúta ákvæði II. kafla að reyna að gera það skýrara á margan hátt en verið hefur. En um það hefur ekki nema að sáralitlu leyti verið við lagareglur að styðjast hingað til. Það er auðvitað svo að það getur verið álitamál um einstök atriði þessa frv., t.d. um það, sem er ekki í frv., hvort eigi að gera ákveðnar kröfur um lágmarkstölu í sambandi við stofnun og starfsemi slíks trúfélags, sem fær löggiltan forstöðumann. Að sjálfsögðu eru svo, eins og eðlilegt er, í frv. ákvæði um það, hvaða hæfiskilyrðum forstöðumaður slíks trúfélags verður að fullnægja til þess að hann verði löggiltur eins og þar er gert ráð fyrir. Eins og ég sagði, herra forseti, sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta þar sem frv. fylgir sérstaklega glögg og ítarleg grg. En ég leyfi mér að óska eftir því að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr, og hv. allshn.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta frv. af þeim sökum að ég tel mjög nauðsynlegt að frv. af þessu tagi verði lögfest og ákveðnar reglur settar um það hvaða reglur skuli gilda um löggildingu forstöðumanna trúfélaga, eins og það heitir að forminu til. Ég vek athygli á því í því sambandi að ég álít að mjög nauðsynlegt sé að endurskoða þær löggildingar, sem veittar hafa verið fram að þessu, og bendi á í því sambandi að fyrir nokkrum missirum var forstöðumanni svokallaðs Ásatrúarsafnaðar veitt löggilding og var það rökstutt með því að slík löggilding fælist innan ramma stjórnarskrárinnar um trúfrelsi. Nú er ég að vísu ekki sammála þessu, og mér þykir augljóst að það hafi átt sér stað mistök, þegar af þeirri ástæðu að ég tel mjög hæpið að sú skilgreining, sem sá söfnuður hefur gefið á ásatrú, sé í raun og veru fullnægjandi til þess að heimilt eða rétt sé að hið opinbera veiti honum slíka viðurkenningu eins og fólst í löggildingu forstöðumannsins. Það gefur að sjálfsögðu auga leið að hvorki þeir menn, sem nú kalla sig Ásatrúarmenn, né neinir aðrir geta sagt um það með nokkrum líkum, hvað þá heldur vissu, hvernig sú ásatrú var sem forfeður okkar iðkuðu. Ég vil benda á í því sambandi að Snorra-Edda, sem er eitt aðalhelgirit, eins og þeir kalla, nútíma Ásatrúarmanna, er kannske síst af öllu fullgild í þessu sambandi þar sem höfundur hennar varar við því í formála að það sé ekki hin andlega spektin, sem þar er fjallað um, og leit sjálfur ekki á þetta rit sem neitt trúarrit, heldur fyrst og fremst sem sögulegar upplýsingar. Í þessu frv. segir að trúfélag, sem óski skráningar, skuli senda dóms- og kirkjumálarn. trúarjátningar og kenningar þess. Það gefur að sjálfsögðu auga leið að um ekkert slíkt getur verið að ræða í þeim Ásatrúarsöfnuði sem nú er. Það liggur ekkert fyrir um þessi atriði. Það liggur ekki fyrir hjá nútímamönnum hvernig þessu var háttað hjá forfeðrum okkar. Ég álít að það væri mikill sómi að því og raunar hreinsun að hið opinbera hlutaðist til um að afturkalla þessa löggildingu. Hitt liggur mér í léttu rúmi hvort þeim mönnum, sem þar standa að, verði gefin heimild til þess að halda áfram að gifta fólk, ferma og greftra, ef þeir gera það í einhverju öðru nafni. En ég álít að vegna sóma okkar sjálfra og virðingar fyrir forfeðrum okkar getum við ekki látið þetta viðgangast öllu lengur. Ég bendi á í þessu sambandi að með löggildingu forstöðumanns trúfélags er söfnuðinum sem slíkum veitt ákveðin staða innan þjóðfélagsins. M.a. hygg ég að útvarpsráð líti svo á að slík löggilding sé vísbending um það og raunar sé ríkisútvarpið skuldbundið til þess að veita slíkum söfnuðum tíma í ríkisútvarpinu fyrir sínar trúariðkanir og bænahöld og þeir eigi þess vegna rétt á því, Ásatrúarmenn, sem svo kalla sig, að koma inn í helgidagskrá útvarpsins eftir þeim venjum sem tíðkast hafa. Slíkt væri að sjálfsögðu með öllu óþolandi og ekkert annað en skopstæling á því sem við venjulegir menn eigum við með trúarbrögðum og eigum við með því að við viljum þjóna guði okkar. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta langt mál. Ég minni að vísu á það að síðasta tilraun, sem gerð var til slíkrar trúariðkunar í nafni ása, var viðhöfð í Nasista-Þýskalandi, og frægt er það þegar Hitler flutti ræðu við lát forstöðumanns þess safnaðar og þau ummæli sem hann hafði í því sambandi. Ég vona sem sagt að löggilding þessa frv. muni valda því að löggilding forstöðumanns Ásatrúarsafnaðarins svokallaða verði aftur tekin og forfeður okkar hreinsaðir af öllu samneyti eða andlegum skyldleika við þá menn sem nú fremja spjöll í þeirra nafni.



Herra forseti. Ég get í sjálfu sér verið stuttorður um þetta frv. þar sem það er shlj. frv. sem ég flutti á síðasta þingi sama efnis. Eftir að ég lagði fram frv. mitt í hv. d. brá svo við að annað frv. um sama efni var flutt hér af hv. þm. Vilhjálmi Sigurbjörnssyni. Segir í grg. með því frv. um það frv., sem hér er á dagskrá, að það sé vart svo skýrt orðað að ekki verði misskilið eða túlkað á einn veg, þykir því eðlilegra að flytja brtt. við lögin sjálf en fram komið frv. Nú veit ég ekki hvort þetta er mjög þingleg málsmeðferð, að taka upp slíkan skriflegan málflutning í d., en ég læt það liggja milli hluta og mun ekki fjalla um frv. hv. þm. Vilhjálms Sigurbjörnssonar frekar, nema tilefni gefist til. Það frv., sem ég flyt hér, er breyt. á lögum nr. 71 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Þessi lög voru sett á sínum tíma og var þá tilgangur þeirra sá að skapa nauðsynlegan grundvöll að verðtryggingu lánsfjársamninga. Þegar tíminn hefur liðið og þessi lög hafa verið framkvæmd hefur nokkur misskilningur komið um túlkun þeirra og skapast nokkur réttaróvissa af þeim sökum. Um langan tíma hefur það viðgengist að í samninga um verk eða framkvæmdir hafa verið sett ákvæði um verðtryggingu. En nú er það svo að nokkuð umdeilt er hvort slík ákvæði í samningum sem þessum standist, og svo hefur farið að dómar hafa verið kveðnir upp sem ganga í gagnstæðar áttir. Þetta frv. er því flutt til þess að taka af þessa óvissu og binda í lögum tvímælalaust þá venju sem viðgengist hefur í langan tíma í samningum sem hér um ræðir. Ástandið undanfarin ár í þessum efnum, eftir að dómar féllu í gagnstæðar áttir, hefur verið svo að það hefur skapað vandamál fyrir bæði þolanda og gefanda eða kaupendur og seljendur, eftir því hvað við á, og vandamálin eru bæði fjárhagslegs og annars eðlis. Minna má á að nú nýlega hefur verið sagt í fréttum frá þeim málum þar sem byggingarfélög hafa orðið gjaldþrota eða riðuðu á barmi gjaldþrots einmitt af þessum sökum, að ekki hefur verið ljóst hvort lögmætt hafi verið að setja verðtryggingarákvæði í samninga sem gerðir hafa verið við byggjendur, við fólk sem hugðist kaupa íbúðir af viðkomandi byggingarfélögum. Því var haldið fram, þegar þetta mál var flutt hér á síðasta þingi, að hér væri um að ræða frv. sem gengi á rétt neytenda eða kaupenda í því tilfelli, er um er að ræða byggingarsamninga, og þetta væri til þess fallið að auka hagnað þeirra, sem byggðu og gerðu samningana. Ég mótmælti þessum skilningi og vakti athygli á því að tilgangur þessa frv. er fyrst og fremst sá að veita þeim aðilum, sem gera samninga, lagalega möguleika á því að reikna með inn í kaupverð og samningsverð sannanlegar hækkanir á verði á samningstímanum sjálfum. Það gefur auga leið að slík ákvæði eru ekki einvörðungu til hagsbóta fyrir þá sem selja verkið, heldur líka fyrir þá sem taka við andlagi samningsins, svo sem íbúðum, því að það tryggir það að viðkomandi aðili, sem byggir húsnæði eða framkvæmir verkið, ráði við það fjárhagslega. Kaupandinn gengur líka að því vísu hvert kaupverðið sé, og er að því leyti tryggari um það að samningurinn sé efndur. Í nefndu frv. er gert ráð fyrir því að um 12 mánaða fyrirvara sé að ræða. Það sem sagt segir í ákvæði frv., sem hér er verið að flytja, að það sé heimilt að kveða svo á í kaup- og verksamningum um hús, húshluta eða önnur mannvirki, sem eigi eru fullgerð á samningsdegi, en seljandi eða verksali skuldbindur sig til þess að afhenda fullgerð eftir minnst 12 mánuði, að sá hluti söluverðs, sem svarar til þess byggingarhluta sem ófullgerður er, skuli breytast í samræmi við breytingar á verðlagsvísitölu til afhendingardags. Þessi fyrirvari um 12 mánuðina þykir eðlilegur af mér sem flm. og þeim öðrum sem eru með mér í ráðum, vegna þess að ef um verk eða samning er að ræða, sem nær yfir skemmri tíma en eitt ár, þá ættu aðilar að geta gert sér nokkra grein fyrir, hverjar verðhækkanir verði á árinu eða hvaða kaupverð eða samningsverð hann geti tekið til viðmiðunar, og því sé ekki ástæða til þess að heimila verðtryggingu fyrir svo stuttan tíma. En þegar um lengri tíma er að ræða en eitt ár, ég tala nú ekki um þegar mörg ár koma til greina, þá er í okkar verðbólguþjóðfélagi ómögulegt fyrir viðkomandi aðila að sjá fram í tímann, sjá fram á þá verðbólgu og þær verðhækkanir sem hugsanlega gætu átt sér stað, þannig að það er fyllilega eðlilegt að þeir tryggi sig gagnvart slíkum verðhækkunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að skýra þetta frv. frekar. Ég held að það sé sjálfsagt og eðlilegt að þetta frv. fái afgreiðslu eins og það í aðalatriðum er lagt fram hér, vegna þess að það tekur af réttaróvissu sem hér er ríkjandi í augnablikinu en staðfestir einvörðungu þá venju sem skapast hefur um margra ára bil. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði þessu máli vísað til 2. umr. og fjh: og viðskn.



Herra forseti. Við 1. umr. fjárl. í Sþ. var gerð grein fyrir flutningi tveggja frv. af hálfu ríkisstj. og eru þau nú til umr. í þessari hv. deild. Frv. til l. um lántökur ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja er nánari skýring á ákvæðum 40. gr. stjórnarskrárinnar sem gerir ráð fyrir því að ekki megi taka lán sem skuldbindi ríkið nema samkv. lagaheimild. Í samræmi við ákvæði þessi hefur yfirleitt verið leitað fjárlagaheimildar til töku fjárfestingarlána innanlands, en hins vegar sérstakrar lagaheimildar til lántöku erlendis. Þó hafa fasteignakaup ríkisins iðulega veríð þannig gerð að ríkissjóður hefur tekið við áhvílandi lánum án þess að til slíks væri bein heimild í lögum. Um nokkurra ára skeið hefur þeirri reglu verið fylgt að fjmrn. taki öll lán vegna ríkissjóðs og stofnana sem getið er um í A-hluta ríkisreikningsins, en eins og kunnugt er er ríkisreikningnum skipt í tvo hluta. Í A-hluta er ríkissjóður og svokallaðar stofnanir, en í B-hluta eru ríkisfyrirtæki og sjóðir sem flestir hafa einhvern rekstur með höndum. Frv. þetta gerir ráð fyrir óbreyttri reglu hvað snertir A-hlutafyrirtæki, að fjmrn. taki fyrir hönd ríkissjóðs öll lán vegna þeirra stofnana sem þar eru, en fyrirtækjum í B-hluta sé því aðeins heimilt að taka lán, stofna til skulda eða taka ábyrgð á skuld að fyrir liggi heimild í sérstökum l. eða fjárl. eða fyrir liggi sérstakt samþykki viðkomandi rn. og fjmrn., en skort hefur á að slíkar heimildir hafi verið fyrir hendi þegar fyrirtæki í B-hluta hafa tekið lán. Frv. þetta er gagngert flutt til þess að koma í veg fyrir að einstök fyrirtæki ríkisins geti hlaðið upp skuldum án þess að viðkomandi rn. sé það kunnugt fyrr en í hreint óefni er komið. Veruleg skuldasöfnun fyrirtækja ríkisins án skýrra heimilda getur ekki heldur talist í samræmi við heilbrigða fjármálastjórn. Jafnframt verður með þessum hætti betur tryggt að stjórnvöld sinni vandamálum þessara fyrirtækja fyrr en raun hefur orðið á að undanförnu. Ákvæði frv. ættu því að tryggja að jafnan liggi fyrir yfirlit um heildarlántökur ríkisins og fyrirtækja þess, svo og að ekki séu teknar ríkisskuldbindingar án þess að fjármálayfirvöld hafi um það fjallað. 1 grg. frv. er nánari grein gerð fyrir því og enn fremur í aths. við einstakar gr. frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið meir, en legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv.fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Með l. nr. 48/1958 voru lögfest ákvæði varðandi starfsmannahald ríkisins. Lög þessi segja fyrir um það með hvaða hætti fjalla skuli um ráðningar starfsmanna í þjónustu ríkisins og húsnæðis- og bifreiðakostnað ríkisstofnana. Lög þessi hafa verið þannig framkvæmd að samþykki sérstakra trúnaðarmanna hefur þurft til þess að fjölga fastráðnum starfsmönnum. Hins vegar voru svokallaðar lausráðningar starfsmanna látnar afskiptalausar af hálfu n. Vegna þessarar framkvæmdar hefur gætt vaxandi tilhneigingar til að lausráða starfsmenn og má jafnvel segja að viða hafi verið treyst á slíka starfskrafta án þess að tilskildar fjárveitingar væru fyrir hendi. Það liggur í augum uppi að við slík vinnubrögð er ekki hægt að una. Ráðningar starfsmanna ríkisins verða að vera í föstum skorðum og fjárveiting að vera fyrir hendi. Megintilgangur þessa frv. er að tryggja að starfsmannahald ríkisins ráðist hverju sinni af fjárveitingum og þar með að Alþ. geti fylgst náið með starfsmannafjölda ríkisins ok umfangi ríkisstofnana. Frv. er ætlað að koma í stað l. nr. 48/1968, um ráðstafanir til að draga úr kostnaði við rekstur ríkisins. Þær breytingar, sem gerðar hafa verið á efnislegum atriðum laganna frá 1958, miða fyrst og fremst að því að gera eftirlit með ráðningu starfsmanna virkara, auðveldara og raunhæfara að fenginni reynslu. - Þá eru ákvæði um að ráðningarnefnd, sem er arftaki svokallaðrar bremsunefndar, skuli jafnan úrskurða erindin innan hálfs mánaðar frá móttöku þess, enda hafi n. borist fullnægjandi gögn og upplýsingar um málefnið. Telji ráðningarnefnd eigi augljóst, að erindi rn. skuli ná fram að ganga, skal hún jafnan kveðja fulltrúa þess rn. á sinn fund og kynna sér grg. hans áður en erindið hlýtur afgreiðslu. Þessum ákvæðum er ætlað að tryggja vandaðri og hraðari meðferð mála en verið hefur. Þá er það nýmæli í frv. að árlega skuli gera skrá yfir starfsmenn ríkisins og hún lögð fram með fjárlagafrv. Má þá sjá á samanburði milli ára hvaða hreyfingar hafa orðið á starfsmannahaldi ríkisins. Í 3. gr. frv. er að finna skilgreiningar á föstum starfsmönnum og lausráðnum starfsmönnum og ákvæði annarra gr. í samræmi við það, en slík skilgreining er ekki til í lögum. Það er skoðun mín að slíka skilgreiningu beri að hafa í lögum hvernig sem hún annars skal hljóða. Um það má hins vegar deila hvort eðlilegt sé að þetta ákvæði sé í þessu frv. eða í frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eru nú til endurskoðunar og við þá endurskoðun hafa þessi málefni sjálfsagt komið til athugunar. Árið 1971 var kveðinn upp í hæstarétti dómur varðandi réttindi starfsmanns ríkisins sem kominn var í starf án samþykkis trúnaðarmanna ríkisstj. Þá er að vænta dóms hæstaréttar í næsta mánuði í máli sem telja má fullvíst að hafi verulega þýðingu um túlkun á réttarstöðu þeirra starfsmanna ríkisins sem ráðnir eru með uppsagnarfresti. Forustumenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamenntaðra manna hafa í viðræðum við mig látið í ljós gagnrýni sína á ákvæðum 3. gr. miðað við þær kringumstæður sem hér eru fyrir hendi. Mun ég beita mér fyrir breytingu á frv. við þá þn., sem fær málið til meðferðar, þannig að ekki verði um ágreining að ræða við afgreiðslu málsins milli fjmrn. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamenntaðra manna. Í grg. frv. er gerð grein fyrir einstökum gr. og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.