Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Við 2. umr. þessa máls vildi meiri hl. allshn. vísa því til stjórnarinnar með þeim forsendum, að hún tæki berklavarnalögin og framkvæmd þeirra til rækilegrar athugunar og endurskoðunar og legði árangurinn í frumvarpsformi fyrir næsta þing. En hv. deild aðhyltist ekki þá till. meiri hl. Því hefir hann í samráði við hæstv.forsrh. (JP) komið fram með brtt., sem prentaðar eru á þskj. 514. Allshn. öll er sammála um þær og álítur nauðsynlegt, að þessar breytingar á nefndu þskj. komist inn í frv., ef það á endilega að ganga fram á þessu þingi. Eins og nú er ástatt, er ekki nema um tvent að gera: annaðhvort er berklaveikur sjúklingur úrskurðaður styrkhæfur og kostnaður við sjúkrahúsdvöl hans endurgreiddur að öllu, eða sjúklingurinn nýtur einskis styrks. 1., 2. og 3. brtt.allshn. fara í þá átt að breyta svo til, að finna megi einhvern meðalveg í þessum efnum. Enda mælir öll sanngirni með því. Menn hljóta að vera misjafnlega styrkhæfir að þessu leyti. Með 4. brtt. er stjórnarráðinu heimilað að setja reglugerð með nánari ákvæðum um læknisvottorð og efnahagsskýrslu berklasjúklinga og annað það, er nefndinni þótti máli skifta og lýtur að því að gera auðveldara í framkvæmd að hafa eftirlit með þessum kostnaðarliðum meira en nú er af hálfu þess opinbera, sem ætlast er til eftir lögunum, að beri kostnaðinn. Nú hafa hin ýmsu hjeruð fengið ákaflega mismunandi mikið endurgoldið úr ríkissjóði af þeim kostnaði, er þau hafa haft af berklavörnum. Kemur þar til greina mannfjöldi og misjöfn útbreiðsla veikinnar. Með lögum um breyting á berklavarnalögunum frá 20. júní 1923 er svo kveðið á, að fari gjöld sýslufjelags eða bæjar samkvæmt 14. gr. fram úr 2 kr. fyrir hvern heimilisfastan mann í lögsagnarumdæminu, skuli endurgreiða mismuninn úr ríkissjóði. Slík endurgreiðsla hefir átt sjer stað í stórum stíl til sumra hjeraða. En önnur hafa ekki fengið neitt endurgreitt og ekki krafist þess. Verður að líta svo á, að kostnaður við berklavarnir í þessum hjeruðum fari af eðlilegum ástæðum ekki fram úr þeim 2 kr., sem tiltekið er í lögum frá 1923. í frv., sem hjer liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að hvert sýslu- og bæjarfjelag greiði ákveðna upphæð í ríkissjóð upp í berklavarnakostnaðinn, eða 2 kr. fyrir hvern heimilisfastan mann í lögsagnarumdæminu. Það er því lagður 2 kr. nefskattur á öll hjeruð í þessu skyni. En það sýnist ekki sanngjarnt að leggja hann á þau hjeruð, þar sem kostnaður yfirstígur ekki það mark, sem tilgreint er í lögum frá 1923, og eiga því ekki kost á neinni endurgreiðslu úr ríkissjóði. Þess vegna hefir allshn. leyft sjer að koma fram með skriflega brtt. við 4. efnismálsgrein 1. gr. frv. Hún hljóðar svo: „Fari gjald þetta fram úr 2/5 kostnaðar við berklavarnir, vegna sjúklinga, sem dvöl áttu í hjeraðinu, skal endurgreiða úr ríkissjóði það, sem umfram verður“. Með öðrum orðum, til þess að koma jöfnuði á, leggjum við til, að þrátt fyrir breytinguna greiði þó ekkert hjerað meira en 2/5 kostnaðar, er stafar af sjúklingum, sem dvöl áttu í því hjeraði, er sá kostnaður fjell á. Nefndin vonar, að hv. deild geti fallist á þessar brtt., því að telja má, að þær sjeu til stórra bóta, úr því að frv. á að ganga fram á þessu þingi og hv. deild hefir fallið frá því að bíða og láta endurskoða lögin í heild sinni. Fyrir því telur nefndin nauðsynlegt, að þessar brtt. verði samþyktar.

Jón Baldvinsson Brtt. allshn. eru að mínu áliti allar til skemda á frv. og lögunum. Ef þær ná samþykki, skilst mjer dregið úr áhrifum berklavarnalaganna og tilgangur þeirra hálfeyðilagður. Tilgangur laganna er sá, að útrýma berklaveiki, m. a. með því að styrkja sjúklinga til hælis- og spítalavistar. Þetta frv. dregur að mun úr þeim framkvæmdum, þar sem ráðuneytinu er falið að úrskurða, hvort sjúklingur skuli teljast fær um að greiða sjúkrakostnað sinn. Eftir því sem hæstv. ráðh. (JÞ) talaði, má búast við, að ríkt verði gengið eftir sjúkrakostnaði, en það gæti orðið til þess, að menn ljetu dragast í lengstu lög að leita hælisvistar, og yrði það auðvitað til þess að flýta fyrir útbreiðslu veikinnar. Mjer sýnist ekki ráðlegt að samþykkja tillögur, sem miða að því að draga úr berklavarnalögunum og ef til vill eyðileggja þau. Það er talað um að koma betri tilhögun á framkvæmd laganna, og mjer skilst, að sú endurbót eigi að vera í því fólgin að draga úr kostnaði ríkissjóðs. En hvar á þá að taka hinn hluta kostnaðarins? Er ekki hætt við, að það verði til þess að draga úr framkvæmd laganna, ef reynt er að minka tilkostnað ríkissjóðs? - Það hefir nú skotist upp, að í niðurlagi 1. gr. frv. felist ákvæði, sem heimili stjórninni að greiða aðeins hluta af kostnaðinum. Mjer finst ekki þörf á að setja fleiri ákvæði, sem ýta undir stjórnina um að draga úr því öryggi, sem á að vera um framkvæmd laganna. Jeg mun greiða atkvæði á móti öllum þessum brtt.allshn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal aðeins gera þá grein fyrir einu atriði að því er snertir betri tilhögun á framkvæmd þessara laga. Með núverandi tilhögun eru orðin talsverð brögð að því, að sumt fólk dvelur lengur en það þarf í sjúkrahælum. Jafnvel þó að við höfum fleiri rúm fyrir berklasjúklinga að tiltölu við fólksfjölda en aðrar þjóðir, er það svo, að þeir, sem hælisvistar þurfa, verða að bíða vegna annara, sem fyrir eru, sem síður þyrftu þar að vera. Fyrir þessu hefi jeg umsögn yfirlæknisins á Vífilsstöðum. En á því ríður einmitt mest, að þeir, sem sýkjast, komist undir læknishendur í tæka tíð, áður en veikin kemst á hátt stig.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg þarf ekki að svara hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) að öðru leyti en því, að mjer þykir líklegt, að hann álíti þessa skriflegu brtt. svo sanngjarna, að hann telji það nokkurt atriði, hvort hún nær samþykki eða ekki. En með henni er farið fram á, að þau hjeruð, sem ekki hafa fengið berklavarnastyrk sinn endurgreiddan, sjeu ekki skattlögð framvegis á þennan hátt fremur en önnur hjeruð. Háttv. 5. landsk. (JBald) snerist heldur illa við brtt. og kallaði þær vera til skemda. Hann virtist ánægður með framkvæmd laganna og taldi ekki þörf á betri tilhögun. Jeg get ekki verið samdóma hv.þm. í þessu. Eins og hjer hefir verið lýst af hæstv.forsrh. (JÞ), og allur almenningur veit, ekki síst þeir, sem verið hafa milliliðir um að koma sjúklingum fyrir til hælisvistar á Vífilsstöðum, er þar oftast nær svo fult, að sjúklingar, sem mikla þörf hafa hælisvistar, verða að bíða von úr viti vegna annara manna, sem þar sitja, án þess að þeir hafi eins mikla þörf fyrir það og hinir, sem bíða. Þó að hv. 5. landsk. sje ánægður með þetta, býst jeg við, að fáir verði honum samdóma. Hann hjelt, að það mundi draga úr framkvæmd berklavarnalaganna, ef farið væri inn á þá braut að fella úrskurð um, hvort sjúklingar væru styrkhæfir að nokkru eða öllu leyti. En hann veit, að í 14. gr. berklavarnalaganna frá 1921 eru ákvæðin um þetta svo rúm, að þau geta svo að segja náð til allra, því að allir bíða tjón við að fara í sjúkrahús. Hitt er vitanlegt, að ástæður manna eru mismunandi, og því rjett að gera greinarmun á því, hvort menn skuli taldir styrkþurfar að öllu leyti eða nokkru leyti. Væri efnahagur bæjarfjelaga, sýslufjelaga og ríkisins svo góður, að engrar aðgæslu væri þörf í þessu efni, þá væri óhætt að láta þessi ákvæði standa. En því miður er það ekki svo. Það eru líka fleiri sjúklingar en berklasjúklingar, sem eiga örðugt uppdráttar, en þeir verða að bera hita og þunga dagsins af þessari löggjöf eins og hún er nú. Það er ekki hægt að segja, að breytingartillögurnar miði til skemda, nema svo sje ályktað, að heimildin til að ákveða styrkhæfi sjúklinga verði misbrúkuð. Sje gengið út frá því, að lögunum verði samviskusamlega framfylgt, er óhætt að fullyrða, að brtt. miða til bóta. - Jeg sje ekki ástæðu til að fara lengra út í ummæli hv. 5. landsk. Jeg held, að þetta uppþot hans standi í sambandi við það, að hann sje óánægður með úrslit næsta máls á undan og sje því eitthvað úrillur, en ekki af því, að hann sjái ekki, að brtt. nefndarinnar fara í rjetta átt.

Jónas Kristjánsson Jeg vil ekki láta þetta mál fara út úr deildinni án þess að segja nokkur orð. Það má segja, að aðaltilgangur berklavarnalaganna sje sá, að stuðla að lækningu sjúkra og að fyrirbyggja útbreiðslu veikinnar. En þessari veiki er þannig háttað, að það er ekki fljótsjeð, hvort hún er minkandi eða vaxandi í landinu; hún er svo hægfara og kemur ekki í ljós fyr en löngu eftir smitun. Jeg álít varasamt að gera þær breytingar á lögunum, sem draga úr áhrifum þeirra í þá átt að koma í veg fyrir afsýkingu. En það er um berklavarnalögin eins og önnur lög, að þau eru smíði, sem stendur til bóta; því er sjálfsagt að endurskoða þau. Það mátti búást við því í upphafi, að lögin yrðu dýr í framkvæmd, og veldur því margt. Þar, sem jeg þekki til, hefir það m. a. gert lögin dýrari í framkvæmd, hve húsakynni í sveitum eru bágborin. Meðan svo er, er ógerningur að senda sjúklingana heim fyr en þeir eru albata. Ef húsakynni væru góð, mætti senda þá heim miklu fyr. Reynslan hefir kent mjer, að ef sjúklingar eru sendir of snemma heim, koma þeir aftur miklu lakari eftir fáa mánuði. þingið þyrfti að gera ráðstafanir til þess að bæta húsakynni almennings. Á þann hátt yrði heilsu manna best borgið. í góðum húsakynnum sýkist fólk síður og á hægra með að halda þeirri heilsu, sem það hefir fengið við dvöl í sjúkrahúsum. Um brtt. á þskj. 514 skal jeg taka það fram, að jeg tel þær til bóta, því að jeg hefi orðið þess var, að margir, sem svo eru efnum búnir, að þeir geta borgað þennan kostnað, vilja gera það, að minsta kosti að einhverju leyti. Þessa hefi jeg orðið var, meðal annars í sjúkrahúsi mínu. Er því ekki rjett að hafa lögin þannig úr garði gerð, að þeir menn geti ekki fengið að borga nokkurn hluta kostnaðarins, sem á annað borð hafa vilja og getu til þess, enda þótt þeir geti ekki borgað hann allan. Annars hefi jeg dálítið aðra skoðun á heilsuhælisvist sjúklinga en margir aðrir. Jeg tel, að í mörgum tilfellum sjeu sjúklingarnir of lengi í heilsuhælunum, og venjist því um of á vinnuleysi; við það minkar starfsþráin og þeir fá leiði á lífinu. Það veikir aftur mótstöðukraftinn gegn sjúkdómnum og tefur fyrir batanum. Jeg teldi miklu heppilegra, ef þetta fólk, sem dvalið hefir í heilsuhælum og fengið þar svo mikinn bata, að það getur unnið, gæti komist á hressingarhæli, þar sem það gæti unnið dálítið og notið heitra lauga. Það er því skoðun mín, að það myndi heppilegra að fá slík hressingarhæli heldur en þó að heilsuhælin væru stækkuð, svo fleiri menn gætu komist þangað, því að jeg hefi tekið eftir því, að margir, sem eru orðnir sæmilega hressir, fá fljótari bata, ef þeir vinna dálítið heldur en ef þeir gera ekki neitt; það bætir skapið og flýtir fyrir batanum. En þess ber að gæta, að þessi hressingarhæli þurfa að vera ódýrari í rekstri en heilsuhælin. Að öðrum kosti er tilganginum ekki fyllilega náð. Það gæti t. d. verið heppilegt að hafa þau í sambandi við gamalmennahæli, sem mikil þörf er á, að komist upp í sveitunum; með því væri líka hægt að fá sveitirnar til þess að taka töluverðan þátt í kostnaðinum við byggingu hælisins, og jafnframt myndu þær láta sjer ant um, að rekstrarkostnaðurinn yrði sem minstur. Læt jeg svo úttalað um þetta mál, en það, sem jeg hefi sagt, eru aðeins lauslegar tillögur, sem jeg vildi leyfa mjer að skjóta til stjórnarinnar, til athugunar í sambandi við væntanlega endurskoðun þessara laga.

Jón Baldvinsson Mjer finst ennþá ljósara eftir ræðu hv. 6. landsk. (JKr), að brtt. þær, sem nefndin ber fram, sjeu frekar til skemda, því þegar fara á að framkvæma lögin á þann hátt að láta hvern borga það, sem hann getur, má búast við, að það verði gert á kostnað þess bata, sem hann hefir fengið í heilsuhælinu. Því að maður, sem kemur af heilsuhæli, þarf að láta Sjer halda áfram að batna, en til þess að hann geti það, þarf hann undir flestum kringumstæðum fje; þess vegna tel jeg rjett að fara þá sömu leið í þessum efnum og farin hefir verið hingað til, að láta alla fá ókeypis heilsuhælisvist, sem ekki eru því betur efnum búnir. Jeg sje því enga ástæðu til að klípa af þessum styrk, enda gæti það haft hin verstu áhrif. Hvað á t. d. maður, sem búinn er að dvelja lengi í heilsuhæli og eyða öllum efnum sínum, að gera, þegar hann kemur þaðan? Hann á enga peninga og á engan að, sem getur hjálpað honum. Fyrir honum liggur því ekkert annað en að fara á sveit sína, vinna þar sjer um megn, veikjast aftur og lenda enn á ný í heilsuhælinu, og þá vitanlega að öllu leyti á kostnað hins opinbera, þegar efnin eru búin. Hefði þá ekki verið betra að lofa honum að halda sínum litlu efnum, svo að hann hefði getað notað þau til þess að láta sjer halda áfram að batna og ná fullri heilsu? Hjer er líka breytt um stefnu, þar sem ráðuneytið á að meta það, hvað hver borgi. Þannig getur stjórnin t. d. heimtað af manni, sem á 500 kr., að hann láti þær allar upp í legukostnaðinn og standi svo uppi með tvær hendur tómar og verði annað tveggja að fara að vinna og veikjast aftur, eins og hv. 6. landsk. (JKr) var að tala um, eða fara á sína sveit. Þá drap háttv.frsm. (JJós) á það, að jeg mundi vera svo mjög á móti þessu máli meðal annars af því, að jeg væri svo ergilegur út af afdrifum síðasta málsins, sem hjer var til umræðu. Þetta eru bara, hugarórar hjá háttv.frsm. Og satt sagt hjelt jeg, að hann myndi ekki fara að ýfa það upp aftur, hvernig fór um það mál, því að afgreiðsla þess var honum og hans flokksbræðrum síst til sóma.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Mjer virðist háttv. 5. landsk. (JBald) vera búinn að snúa við blaðinu og vera kominn á skoðun allshn., enda þótt hann vilji ekki kannast við það. Hann veit það, sem allir sjá og vita, að svo framarlega, sem framkvæmd berklavarnalaganna er haldið áfram á sömu braut eins og verið hefir, þá verður sá kostnaður, sem af þeim leiðir, bæði ofvaxinn ríkissjóði og hjeruðunum. Hv. þm. skilur ennfremur, að brtt.allshn. miða beinlínis að því að tryggja þeim, sem fátækir eru, að þeir geti haldið áfram að njóta sjúkrastyrks eins og verið hefir, þó að þeir, sem svo eru efnum búnir, að þeir með góðu móti geta borgað, sjeu látnir gera það að einhverju leyti, enda þótt þeir bíði dálítið efnalegt tjón við það. Annars sje jeg ekki, að rök háttv. 5. landsk. í þessu máli sjeu þyngri á metaskálunum en rök hv. 6. landsk., sem er læknir, er hefir bæði þekkingu og reynslu í þessum efnum, en hann vill breyta því fyrirkomulagi, sem nú er á framkvæmd laganna. Aftur á móti vill hv. 5. landsk. láta þá óreiðu, sem verið hefir á framkvæmd berklavarnalaganna, haldast. Hann vill ekkert draga úr þeim óhæfilega háu tekjum, sem sumir læknar hafa í skjóli þessara laga. Það er því síður en svo, að hann beri hag fátæklinganna fyrir brjósti, sem hann þó þykist altaf vera að berjast fyrir. Sömuleiðis virðist hann ekki vita það, að það eru til fleiri fátækir sjúklingar en þeir, sem hafa berklaveiki, sem þó engan styrk fá. - Að síðustu skal jeg enn taka það fram, sem áður hefir verið tekið fram bæði af mjer og nefndinni, að við lítum svo á, að löggjöf þessa þurfi að endurskoða, og þá á þeim grundvelli, að þeir, sem fátækir eru og styrksins þurfa, njóti hans mest. Þetta hefir verið tekið skýrt fram áður, og er því ekki hægt að segja með fullum rjetti, að málinu sje stefnt inn á aðra braut en þessa. Þetta hefir líka verið stutt af háttv. 6. landsk. (JKr), þar sem hann tók fram, að það skipulag, sem felst í frv. þessu, væri aðeins til bráðabirgða.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. frsm. (JJós) kvað þessar brtt. bornar fram í samráði við mig. Það er nú kannske fullmikið sagt. Afstaða mín er sú sama og verið hefir, að eiginlega er jeg frv. mótfallinn, vegna þeirra fjárhagslegu afleiðinga, sem af því leiðir fyrir ríkissjóð á árinu 1928. sem nú er verið að setja fjárlög fyrir. Það liggja nú fyrir nokkurnveginn fullnægjandi skýrslur fyrir árið 1925, þó svo, að enn vantar reikningsskil úr þremur sýslufjelögum, Eyjafjarðarsýslu og Barðastrandarsýslu, en vitað er, að þær sýslur eiga að fá endurgreiðslu. Það hafa nú þegar verið greiddar 141 þús. kr., og það má gera ráð fyrir, að þessi hluti, sem ríkissjóður greiðir í bili, nemi á þessu ári 150 þús. krónum. Þennan hluta verður ríkissjóður eftir núgildandi lögum að greiða árlega, en lagabreytingin hefir það í för með sjer, að tveggja ára greiðsla þessa hluta kemur til útgjalda á árinu 1928, eða 150 þús. kr. útgjaldaaukning á því ári. Auðvitað er hjer aðeins um tilfærslu að ræða frá einu ári til annars, en útgjöld eru það samt. Jeg hefði fremur kosið, að þessar breytingar hefðu beðið þar til endurskoðun berklavarnalaganna fer fram. Brtt. nefndarinnar gera þó frv. aðgengilegra fyrir fjármálastjórnina 1928, því að þær ýta fast undir stjórnina um að koma á betri tilhögun á framkvæmd laganna en verið hefir. Jeg er þeirrar skoðunar, að takast megi að ná nokkrum fjárhagslegum árangri með breytingunum án þess að draga úr árangri berklavarnalaganna. Ráðuneytinu hefir virst þörf á, að heimild væri til þess að láta berklasjúklingum í tje nokkurn styrk, þó að efnahagur þeirra væri ekki svo bágur, að þeir þyrftu að fá allan kostnað ókeypis. Það er yfirleitt ilt að þurfa að úrskurða, að sjúklingar skuli annaðhvort borga allan kostnaðinn eða sleppa við hann með öllu. Nú hefir hv.flm. málsins í Nd. gert þá grein fyrir frv., að eins og það er afgr. frá Nd. sje stjórninni gefin heimild til að úrskurða sjúklingum styrk, þó að ekki sje þeim veitt með öllu ókeypis dvöl. Taldi hann þá heimild felast í niðurlagi 1. gr. frv., sem hljóðar svo: „Úrskurðar stjórnarráðið síðan eftir þessum gögnum, hvort sjúklingurinn sje styrkhæfur og að hve miklu leyti“. Þjár fyrstu brtt. nefndarinnar eru í samræmi við þennan skilning, en í hinni síðustu felst aðhald til stjórnarinnar um fastara skipulag, svo sem það, að heimta ítarleg vottorð um þá, sem styrks eiga að verða aðnjótandi, o. s. frv. Brtt. nefndarinnar gera raunverulegar breytingar á frv., svo að jeg mun ekki setja mig á móti framgangi þess, ef þær ná samþykki. Það eru ekki nema þrjú umdæmi, sem berklavarnakostnaður hefir orðið svo lítill, að hluti umdæmisins hefir ekki náð tveim krónum á íbúa. Það eru Seyðisfjörður, Skaftafellssýslur og Vestmannaeyjar. Jeg tel ekki óeðlilegt, að sú brtt. komi fram, að þau hjeruð, sem svo er ástatt um, fái endurgreitt það, sem á vantar, að berklakostnaður þeirra nemi tveim krónum á íbúa, svo að engu hjeraði sjeu gerð verri kjör en felast í núgildandi lögum.

Guðmundur Ólafsson Jeg vildi aðeins láta þess getið út af þeim ummælum hv.frsm. nefndarinnar, að deildin væri fallin frá því að óska eftir endurskoðun á berklavarnalögunum, að jeg álít, að svo sje ekki. Jeg hefi a. m. k. haldið því fram, að slík endurskoðun þyrfti að fara fram. Hv. frsm. (JJós) talaði um brtt. meiri hl. nefndarinnar. Jeg get lýst því yfir, að jeg er með þessum brtt. eins og aðrir nefndarmenn. Það kann að vera, að óhagræði þyki að því, að tveggja ára gjöld til berklavarna komi á eitt ár. En það má líka búast við, að gjöldin lækki, ef brtt. nefndarinnar ná fram að ganga, sem jeg vona, að verði, því að þær miða til bóta, þar til við fáum ný og betri berklavarnalög.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Fjhn. hefir ekki getað orðið sammála um, hvort samþykkja bæri frv. þetta eða ekki. Meiri hl. leit svo á, að ekki væri annað fært en að samþykkja það, einkum þar sem tekjur fjárlagafrv. eru bygðar á þessum tekjuauka og ekki þótti líklegt, að á gjaldahliðinni næðist sú lækkun, sem honum næmi. Samt lítur nefndin svo á, að þetta fyrirkomulag eigi ekki að vera til frambúðar, en meiri hl. vill samt eftir atvikum ekki ganga á móti frv. á þessu stigi málsins, og leggur því til, að það verði samþykt.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Það er ákaflega þægilegt fyrir háttv. meiri hl. að leggja til, að frv. þetta verði samþykt, af því að tekjuhlið fjárlaganna hafi verið bygð á því. Mjer finst, að hv.frsm. meiri hl. (JJós) hefði átt að skýra afstöðu sína til málsins heldur en að vera að skella skuldinni á stjórnina, þó óbeint væri. Á þinginu 1924, þegar lög þessi voru sett, var gengið út frá því sem sjálfsögðu, að þetta fyrirkomulag yrði aðeins til bráðabirgða. Jeg lít nú svo á, að það sje stjórnarinnar skylda, eða að minsta kosti að nokkru leyti, að búa út tekjufrv. fyrir ríkið, og það er vanrækslu stjórnarinnar að kenna, að ekki er mögulegt fyrir hv. meiri hl. fjhn. að fella þennan skatt niður, því að hún hefir ekki komið með neitt frv. til að vinna upp aftur þær tekjur, sem hún misti, en sem hún gerir ráð fyrir í sínu frv. af þessum skatti. Það líta margir svo á, að hæstv. stjórn hafi hreint og beint gleymt þessu frv.; hún hafi hugsað sjer, að lögin giltu lengur en þau gerðu, og þess vegna hafi hæstv. stjórn gert ráð fyrir að fá þessar tekjur árið 1928, enda þótt engin lagaheimild væri til þess. Svo þegar komið er fram á mitt þing, kemur hæstv. stjórn fram með þetta frv., - eða þá að hún hefir hugsað sjer að haga því þannig til, að láta ekki þetta frv. um gengisviðauka koma fyr en svo seint á þinginu, að það væri ekkert annað viðlit en að samþykkja hann, og það er það, sem hv. meiri hl. fjhn. ber nú fyrir sig. Hann segir, að við getum ekki annað gert, eftir því sem nú er í pottinn búið, en að samþykkja hann. Jeg álít, að ekki þurfi langar umr. um þetta mál. Það er búið að margrífast um það þing eftir þing, og þingið er margbúið að brigða loforð sín um að ljetta af þessum skatti, og hæstv. stjórn er langsekust um þetta, af því að hún hefði átt að gera þær ráðstafanir, sem til þess þurfti. Jeg álít því, að það þurfi ekki að ræða þetta ákaflega mikið; atkvæðagreiðslan sker úr því og sýnir, hverjir vilja standa við gefin loforð og ljetta af þessum skatti.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg hefi við umr. í hv.Nd. svarað öllu því, sem hv. 5. landsk. (JBald) hefir nú mælt til stjórnarinnar. Sje jeg ekki ástæðu til að endurtaka það, en vísa öllum þeim, sem lesa Alþingistíðindin, til umr. í hv.Nd.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Hv. frsm. minni hl. (JBald) var að tala um það, að við meirihlutamenn hefðum ekki annað til brunns að bera í þessu máli en að við álitum ekki annað fært en að samþykkja frv. Það er rjett eftir haft, en hv.þm. (JBald) verður að gæta þess, að það er ekki stjórnin ein, heldur þingið líka, sem hefir með höndum afgreiðslu fjárlagafrv., og það er engu síður skylda þess að sjá ríkissjóði fyrir tekjum, eins miklum og gert er ráð fyrir, að þurfi til allra útgjalda, og hefði ekki fjhn., eða sá meiri hl. hennar, sem leggur til, að frv. verði samþykt, gert það, þá hefði honum borið skylda til, eftir að hafa tekið þátt í afgreiðslu fjárlagafrv., að bera fram annað frv. um tekjuauka. Hv. frsm. minni hl. sagði, að það væri gott að sjá það, hverjir vildu standa við gefin loforð í þessu máli. Já, það er gott að sjá það; jeg tel samþykt fjárlagafrv. frá þessari hv. deild vera skuldbindingu af hendi hennar, og það er þá gott, að það sjáist, hverjir vilja standa við það loforð, að ríkissjóður fái þær tekjur, sem hann þarf til þess að standast þau útgjöld, sem þingið til þessa hefir ákveðið, að hann skuli hafa á árinu 1928. Jeg varð ekki var við, að hv. 5. landsk. kæmi með mikið af tillögum til lækkunar á útgjöldum fjárlagafrv. á meðan það var hjer á ferðinni; þvert á móti kom hv.þm. með stórfenglegar tillögur til hækkunar á útgjaldahlið frv.

Það gerði hv.þm. Vestm. (JJós) líka

. Mínar till. voru ekkert á móti þeim till. um hundruð þúsunda, sem hv.þm. (JBald) kom með.

Þess vegna kom hv.þm. (JJós) líka fram með þær í lagaformi

. Af mínum till. var ein þess efnis að veita nokkurt fje til styrktar þeim mönnum, sem þurfa að fá sjer gervilimi, en hv.þm. (JBald) var með miklu fleiri, og man jeg þar eftir einni, sem hljóðaði upp á 100 þús. kr. fjárveitingu. Það er máske gott, að það sjáist, hverjir mest leggja til um það, að útgjaldaliðir sjeu hækkaðir, en það verður samt ekki komist undan því að sjá fyrir því, að tekjuliðir fjárlaganna hækki að sama skapi. Eða fyrir hvaða kjósendum skyldi hv. 5. landsk. vera að flagga, þegar hann ber fram brtt. um stórkostlegar hækkanir á útgjaldaliðum fjárlaganna, en þykist svo vera með ólund út af alveg nauðsynlegum tekjuauka? Eða hvað væri þjóðin bættari fyrir því, þó að þessi tekjuliður væri feldur niður og þjóðin yrði svo að greiða það á annan hátt? Jeg get ekki sjeð, eins og þetta mál liggur fyrir og eins og nú er langt liðið á þingtímann, að hv. 5. landsk. hafi nokkuð til brunns að bera, sem geti rjettlætt málstað hans, annað en formið á þessum tekjuauka.

Flm. (Jón Baldvinsson) Austfirðir eru sá hluti landsins, sem erfiðast eiga með símasamband við Reykjavík. Það má yfirleitt heita ógerningur, að þaðan sje hægt að tala hingað, nema því að eins, að vel standi á og allar línur sjeu í ákjósanlegasta lagi. Að þessu leyti eru Austfirðir verst settir gagnvart starfsemi sáttasemjara í vinnudeilum. Alstaðar annarsstaðar á landinu getur sáttasemjari svo að segja á hvaða tíma sem er haft samband við aðilja og fengið þá til þess að fara eftir þeim bendingum, sem hann telur rjettar, og fengið menn til þess að miðla málum í kaupþrætum. Fyrir þessa erfiðleika, sem Austfirðir eiga við að búa, þá telja verkamannafjelögin á Austurlandi rjett, að sáttasemjari hafi þar umboðsmann, sem gæti gripið inn í í vinnudeilum, þegar ástæða þætti til. Það er álitið hentugra, að hann hafi umboðsmann fyrirfram, því að altaf er dálítið erfiðara að setja slíkan mann, þegar deilur eru byrjaðar; þá eru menn viðkvæmari um slíkt val og hættara við, að viðleitni umboðsmanns komi síður að gagni. Nú býst jeg ekki við, að þetta þyrfti að kosta neitt verulegt; og þó að í lögum um sáttasemjara í vinnudeilum sje ekki beinlínis tekið fram, að hann setji umboðsmenn, þá er þó gengið út frá því í umræðunum um það mál á þinginu 1925. Það var beinlínis tekið fram af hendi framsögumanns í Nd., að svo sje til ætlast, að þar, sem sáttasemjari ekki nái til á landinu, geti hann sett umboðsmann fyrir sína hönd. Nú hefi jeg átt tal við hæstv. atvrh. (MG) um þessa till., áður en jeg bar hana fram, og skildist mjer hann ekkert hafa við hana að athuga; hann vildi reyna að hlutast til við sáttasemjara, að hann framkvæmdi það, sem till. fer fram á. Það getur haft allmikla þýðingu að hafa mann, sem getur gengið á milli í vinnudeilum, því að það er kannske örðugasti hjallinn í þessum deilumálum, að báðir málspartar nálgist hvor annan í samningum; því að sá, sem byrjar á samningum, á það á hættu, að hinn aðilinn telji hann veikari fyrir, og telji sjer því óhætt að halda sínu striki. En ef þriðji aðilinn getur gengið þarna á milli, geta í mörgum tilfellum samningar tekist, jafnvel þótt sá aðili hafi ekki vald til þess að segja, að samningar skuli gerðir. Jeg vænti þess vegna, að till. þessi verði samþ. og hæstv. stjórn hafi ekki á móti að framkvæma hana, að svo miklu leyti sem í hennar valdi stendur.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. flm. þessarar till. (JBald) sagði það, að hæstv. atvrh. (MG) hafi tekið þessari till. vel, þegar hann bar till. undir hann, og ekkert haft á móti henni. Hæstv. atvrh. er nú bundinn við umr. í Nd. og hafði beðið mig að svara um þetta mál. Og af því að mjer hafði skilist svo, að jeg ætti að gefa alveg gagnstætt svar þessu fyrir hans hönd, þá þótti mjer undarlegt að heyra þessi ummæli hv.flm., og fór þess vegna inn í Nd. til þess að fullvissa mig um það, hvað rjett væri í þessu efni. Jeg hefi nú fengið staðfestingu hæstv. atvrh. á því, að hann er þessari till. mótfallinn; og jeg get sagt það fyrir stjórnarinnar hönd, að svona till. má ekki koma til stjórnarinnar, eftir eðli málsins, frá öðrum en sáttasemjara sjálfum. Aðeins það, að till. kemur frá þeim, sem getur skoðast sem fulltrúi annars aðiljans, er nóg til þess að setja þann lit á slíka ráðstöfun, ef hún verður gerð, sem gæti orðið til þess, að ráðstöfunin alveg mishepnaðist. Nú heyrði jeg ekki hv.flm. geta þess, hvort þetta hafi verið borið undir sáttasemjara sjálfan. En jafnvel þótt svo væri, þá álít jeg, að till. ætti beinlínis að koma frá honum til stjórnarinnar; og jeg efast ekki um, að stjórnin taki vel hverju því, sem sáttasemjari sjálfur finnur ástæðu til að stinga upp á til fyrirgreiðslu í sínu starfi. Af þessum ástæðum, og án þess að fara sjerstaklega út í efni málsins, vil jeg fyrir mitt leyti gera þá till., að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Jón Baldvinsson) Mjer kemur þetta dálítið undarlega fyrir, sem hæstv.forsrh. (JÞ) hafði nú eftir hæstv. atvrh. (MG). Mjer hafði fyllilega skilist á honum, að hann hefði ekkert við þetta að athuga, nema að einhvern kostnað mundi af leiða; annað var það ekki, sem hann ljet í ljós við mig. Hann hafði ekkert á móti till. En þetta var „privat“-samtal, og skal jeg ekki fara lengra út í þetta. Jeg verð þá að taka þessa opinberu yfirlýsingu stjórnarinnar sem afstöðu hennar í málinu, og þar með, að hæstv. atvrh. sje algerlega andvígur till. Mjer fanst hæstv.forsrh. tala af svo miklum þjósti gegn till., eins og hún yrði afskaplega hættulegt atriði í löggjöfinni, eða hættuleg þáltill., af því að hún kæmi frá mjer. Það er naumast, að hæstv. ráðh. er varfærinn og hræddur. Jeg veit, að það er ekki margt af því, sem jeg ber fram, sem hann leggur lið, en svona hræddur hjelt jeg hann væri ekki. Hæstv. ráðh. (JÞ) má vel sjá það, að það getur engin áhrif haft um framkvæmdir í málinu, frá hverjum till. kemur. Hæstv. ráðh. gat þá eins sagt, að það hefði verið ákaflega óheppilegt, að 5. landsk., sem þá var 2. þm. Reykv., var framsögumaður í málinu um sáttasemjara á þinginu 1925. Það á þá að vera svo hættulegt að flytja till. um að skora á atvrh. að hlutast til um við sáttasemjara, að hann setji umboðsmann, bara af því, að till. kemur frá manni, sem hæstv. ráðh. telur að geti verið fyrirsvarsmaður annars þeirra aðilja, sem eiga að búa við þennan umboðsmann sáttasemjara. Það má vera, að það hefði átt að bera þetta undir sáttasemjara ríkisins, jeg skal ekki þrátta um það; en mjer finst till. svo meinlaus, og ekki nema eðlilegt, að stjórnin leitaðist fyrir að koma þessu fyrir, til hægðarauka, og átti jeg því síst von á, að till. fengi þessar viðtökur. Nú vill hæstv. ráðh. (JÞ) gera sjálfur till. um að vísa málinu til stjórnarinnar. Það er að minsta kosti alveg eins óeðlilegt, að hann geri till. um að vísa málinu til stjórnarinnar - til sjálfs sín - eins og þótt jeg beri fram till. til þál. um að vinna að framkvæmdum á lögum, sem löngu eru komin í gildi og til framkvæmda. En hvað á þetta að gera til stjórnarinnar? Ætlar hún að framkvæma till., eins og hún er, eða bara sofa á henni til næsta þings? Væri nógu fróðlegt að vita, hvað vakir fyrir hæstv. stjórn. Tvent getur það verið. Það getur verið milt form á því að fella till.; í öðru lagi, að stjórnin taki málið til rannsóknar og athugunar. En mjer þykir það ákaflega undarlegt fyrirbrigði, er stjórnin tekur svo óliðlega í þetta mál, því að jeg hefi sannast að segja haldið, að þetta væri eðlileg framkvæmd á lögum um sáttasemjara; því að það stendur svo sjerstaklega á um þennan landshluta, og óskir hafa komið frá verkamannafjelögum um það, að sáttasemjari hefði þar fastan umboðsmann. Jeg gat því síst af öllu búist við, að hæstv. stjórn mundi svona hastarlega leggjast á móti þessari áskorun til hennar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg talaði ekki af neinum þjósti áðan - jeg tala yfir höfuð ekki af neinum þjósti um landsmál - en hitt get jeg vel játað, að það er óviðkunnanlegt hjá hv. 5. landsk. (JBald), að hann grípi tækifæri, þegar hæstv. atvrh. er hjer ekki staddur, til þess að segja hv. deild rangt frá um afstöðu hans til máls. þótt ekki sje neitt stórmál; það er nokkuð, sem ekki á að eiga sjer stað. Jeg lít þannig á starf og stöðu sáttasemjara, að það sje ákaflega þýðingarmikið fyrir góðan árangur af hans starfi, að hann sje laus við íhlutun á sínu starfsviði, bæði frá þingi og stjórn. Það er auðvitað, að um stofnun þessa starfs hefir orðið að ákveða með lögum, og það er gert; en framkvæmdir í starfinu held jeg að fáist bestar á þann hátt, að hann sje laus við íhlutun frá þessum aðiljum. Andmæli mín gegn till. eru eingöngu á því bygð, að jeg álít ekki, að sinna megi svona máli, sem beinlínis snertir verk sáttasemjara sjálfs, nema því aðeins, að till. kæmi frá honum. Nú upplýsti hv.flm., að upptökin væru frá einhverjum verkamannafjelögum á Austfjörðum. En hverjum hafa verkamannafjelögin sent þessi tilmæli? Hafa þau snúið sjer til sáttasemjara? Það er nefnilega sú leið, sem ber að fara með slík tilmæli, sem beinlínis snerta starf sáttasemjara sjálfs. Það er ekki upplýst hjer, að svo hafi verið gert; og meðan það er ekki upplýst og ekki heldur um undirtektir sáttasemjara um slíka málaleitun, ef kæmi til hans kasta, þá held jeg það heyri ekki til að taka ákvörðun um málið nú. Hinsvegar vildi jeg ekki sýna málinu þá andúð að leggja til, að till. yrði feld. Stjórnin tekur enga afstöðu til þess, hvort slíkur umboðsmaður ætti að vera á Austfjörðum ellegar ekki. En hún vill hafa frjálsar hendur, þangað til tilmæli og uppástungur um það koma frá sáttasemjara sjálfum. Fyr telur hún sjer hvorki skylt nje heimilt að gera neinar ráðstafanir í þá átt. En komi slík tilmæli frá sáttasemjara sjálfum, mun hún taka til vinsamlegrar yfirvegunar, hvort fært sje að heimta fje, sem til þyrfti. Þar með hygst jeg hafa skýrt afstöðu stjórnarinnar gagnvart þessari till. og svarað öllu efni hennar.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg verð að biðja hæstv. forseta að haga umræðum svo, að hæstv. atvrh. (MG) geti verið hjer við. Mjer þykir hart, þegar hæstv.forsrh. (JÞ) ber það á mig, að jeg noti tækifærið til þess að skýra rangt frá afstöðu hæstv. atvrh. Til þess að komast hjá milliburði hæstv.forsrh. (JÞ), vildi jeg gjarnan, að hæstv. atvrh. væri hjer í deildinni og hlýddi á umræður og segi til um, hvort jeg hefi ekki haft rjett eftir honum. Jeg ætla að láta skrifarana, er rituðu upp ræðu mína, taka upp ummæli mín strax - jeg geri ráð fyrir, að þeir hafi náð þeim óbrengluðum - og láta hæstv. atvrh. (MG) svara þeim sjálfan. Jeg vona því, að hæstv. forseti gefi mjer frest, þangað til hæstv. atvrh. (MG) er hjer viðstaddur, og jeg fái þá að halda áfram ræðu minni.  (Forseti HSteins: Sjálfsagt)  .

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil aðeins vekja athygli hv. 5. landsk. (JBald) á því, að þar sem hæstv. atvrh. (MG) heyrði ekki þessi ummæli, verður ekki komist hjá milliburði um þau. En annars skal það látið óátalið af mjer, að þingskrifararnir sjeu teknir gildari sem vitni en jeg.

Flm. (Jón Baldvinsson) Í framsöguræðu minni um þessa till. skýrði jeg frá því, að jeg hefði borið till. undir hæstv. atvrh. (MG). Um viðtal okkar hafði jeg þessi orð, er nú skal greina (tekið orðrjett eftir hraðritaranum): „Nú hefi jeg átt tal við hæstv. atvrh. (MG) um þessa till. áður en jeg bar hana fram, og skildist mjer hann ekkert hafa við hana að athuga; hann vildi reyna að hlutast til við sáttasemjara, að hann framkvæmdi það, sem till. fer fram á“. Nú hefir hæstv.forsrh. (JÞ) skýrt svo frá afstöðu hæstv. atvrh. (MG) að hann væri öndverður till.  (Forsrh. JÞ: Ekki voru það mín orð)  . Er nú hæstv. ráðh. (JÞ) að draga saman seglin, þegar vitnin eru komin? Hæstv. forsrh., sem orðin bar milli, kvað mig hafa notað tækifærið til þess að skýra rangt frá undirtektum hæstv. atvrh. (MG), er hann var ekki viðstaddur. Nú hafði mjer ekki skilist á hæstv. atvrh., að hann væri till. mótfallinn, en verð hinsvegar að taka afstöðu stjórnarinnar eins og hún er nú gagnvart till.  (Atvrh. MG: Jeg skal skýra þetta strax og jeg kemst að)  . Mjer finst hæstv.forsrh. gera of mikið úr því, að ekki megi bera fram neitt í þessa átt, nema frumkvæðið komi frá sáttasemjara. Það verður ekki sagt, að þetta snerti starfssvið sáttasemjara beinlínis, en óbeinlínis snertir það hann, að því leyti sem á að setja honum umboðsmann. En það er tilhögun á starfi, en ekki starfið sjálft. Hæstv. forsrh. spurði, hvort óskir hefðu borist frá Austfjörðum um að bera fram þessa till. Því er einmitt svo varið. Verkamannafjelög báru fram þá ósk á sambandsfundi verklýðsfjelaga í vetur, að sambandsstjórnin hlutaðist til um, að slík till. yrði borin fram á Alþingi. Jeg hygg því, að hún sje komin rjetta boðleið. Ekkert hefði verið við það að athuga, þótt atvinnurekendur hefðu beðið stjórnina að hlutast til um, að settur yrði umboðsmaður. Það, að setja umboðsmann, hefir fyrirfram engin áhrif á vinnudeilur, nema hvað það kynni að verða til þess að setja niður deilur. Ef hæstv.forsrh. er á móti því, þá verð jeg að segja, að jeg skil ekki þá afstöðu hans. Jeg held jeg hafi þá talað um alt, sem hæstv. ráðh. drap á. En jeg vil endurtaka þessa spurningu: í hvaða skyni vilja hæstv. ráðherrar vísa þessu máli til stjórnarinnar?  (Forsrh. JÞ: Jeg hefi þegar svarað því)  .

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg heyri, að hjer er rætt um samtal milli mín og hv. 5. landsk. (JBald) út af till. um skipun umboðsmanns sáttasemjara á Austfjörðum. Hv. 5. landsk. (JBald) kom til mín, þar sem jeg sat í mínum stól í Nd., og sýndi mjer uppkast að till. og spurði, hvað jeg segði um hana. Jeg kvaðst mundu athuga málið. Jeg benti á, að líklega mundi nokkur kostnaður af henni hljótast, en að öðru leyti tók jeg þá enga afstöðu til till. Nú skal jeg að vísu ekki leggjast fast á móti till. En jeg er hræddur um, að hún komi ekki að miklu haldi. Það verður ekki sjeð af lögunum, að sáttasemjari eigi að hafa umboðsmann á Austfjörðum eða annarsstaðar. Það, sem jeg býst við að hv.flm. gangi til meðal annars, er það, að erfiðara er um símasamband til Austfjarða en víðast hvar annarsstaðar á landinu. Jeg hefi ekki haft tækifæri til þess að tala við sáttasemjara, síðan þetta samtal mitt og hv. 5. landsk. fór fram, og veit því ekki um álit hans. En jeg tek undir með hæstv. forsrh um það, að mjer finst langeðlilegast, að slík tilmæli sem þessi komi frá sáttasemjara sjálfum. Það er ekki svo gott að fara að setja honum umboðsmann án hans samþykkis.

Hefir hæstv. atvrh. lesið till.? Þar stendur, að atvinnumálaráðherra skuli hlutast til um við sáttasemjara, að hann hafi o. s. frv.

. Víst hefi jeg lesið hana, en ekki kunni jeg hana utan að. En það er eftir orðalagi till. ekki alveg ljóst, hvort hv. tillögumaður er því samþ., að ekkert verði gert viðvíkjandi þessum umboðsmanni án samþykkis sáttasemjara sjálfs. Annars er rjettast að vísa málinu til stjórnarinnar. Hún mun sjá til, hvað rjettast er að gera í þessu efni.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Mjer datt ekki í hug, að hv. 5. landsk. (JBald) hefði ekki fengið tilmæli einhversstaðar að um að flytja þessa till. á þingi. En sá aðili, sem tilmælin hafa komið frá, hefir ekki haft rjettan skilning á því, hvert ætti að snúa sjer, sem sje til sáttasemjara. Hv. 5. landsk. hefði átt að leiðbeina þeim, sem hlut áttu að máli, en ekki fylgja tilmælum þeirra í blindni. En hann virðist ekki svo mikið sem hafa talað við sáttasemjara. Er það síst máli til meðmæla, að farið er á bak við þann, er fyrstur allra ætti um það að fjalla.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það var með vilja gert að snúa sjer ekki til sáttasemjara. Vinnudeilur eru viðkvæmt mál. Ef Alþýðusambandið eða verkalýðssambandið á Austurlandi hefði snúið sjer til sáttasemjara og hann sett umboðsmann þar samkvæmt beiðni þess, hefði það þá ekki gefið tilefni til tortrygni, fyrir þá sök, að farið væri eftir einhliða ósk annars aðilja? Til þess að forðast slíkt ásteytingarefni var sú leið valin, er jeg tel þá rjettu boðleið, að fara til þingsins og þingið feli stjórninni að hlutast til um þetta við sáttasemjara. Hafa þá hvorki verkamenn nje atvinnurekendur ástæðu til að væna málsaðilja um hlutdrægni. Jeg ætla ekki að svara hæstv.forsrh. (JÞ), en legg aðeins undir dóm hv.þdm. ummæli hæstv. atvrh. (MG), þau er hann nú viðhafði hjer, og hinsvegar þau ummæli, sem hæstv.forsrh. bar hingað í deildina. Jeg ætla að biðja hv.þm. að bera þau saman og gera upp, hvor muni hafa haft rjettara fyrir sjer um afstöðu hæstv. atvrh. (MG), jeg eða hæstv.forsrh. (JÞ). Það, sem hæstv. atvrh. sagði, var á alt aðra lund og með alt öðrum blæ heldur en það, sem hæstv.forsrh. (JÞ) bar fram hjer í deildinni. Jeg vil mega benda á, ef mönnum þykir vafi leika á, að sáttasemjari megi setja mann fyrir sig, að í umr. um þetta mál á þingi 1925 er það skýrt tekið fram, að sáttasemjari geti sett umboðsmenn fyrir sig úti um land. Með leyfi hæstv. forseta vil jeg lesa upp fáein orð: „En ekki virðist óeðlilegt, að hann gæti látið annan mann koma fram fyrir sig á öðrum stöðum á landinu, og mætti tiltaka það í erindisbrjefi hans“. Þetta er frá frsm. í málinu. Og er meðal annars bygt á þessum ummælum, að sú leið er farin, sem í till. felst, að skora á stjórnina að hlutast til um að koma þessu þannig fyrir og gera breytingar á erindisbrjefi sáttasemjara í samræmi við það.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg held, að hv. 5. landsk. (JBald) muni ganga illa að koma mönnum í skilning um ósamræmi í því, þótt hæstv. atvrh. (MG) segði, er hann fyrst sá till., að hann skyldi athuga málið, og síðar, er hann hafði athugað málið og við töluðum saman, að hann væri því mótfallinn, en þau ummæli hermdi jeg eftir honum hjer. Samtal hv. 5. landsk. og hæstv. atvrh. heyrði jeg ekki. Hv. flm. hefir og staðfest, að þetta á að rjettu lagi að koma frá sáttasemjara sjálfum. Það er ekki rjett að fara að blanda pólitískri stjórn inn í starf sáttasemjara. Og þótt hv.flm. segi, að þetta, hvort hann hefir umboðsmann eða ekki, snerti ekki starf hans sjálft, heldur sje aðeins tilhögun á starfinu, þá býst jeg ekki við, að aðrir geti gert þennan greinarmun. Starfstilhögun hlýtur ávalt að snerta starfið að einhverju leyti.