Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á seinasta fundi sl. laugardag tilkynnti Svavar Gestsson að hann afsalaði sér þingmennsku. Sæti hans tekur 1. varaþm. af lista Alþb. í Reykjavíkurkjördæmi, Guðrún Helgadóttir, og verður hún 17. þm. Reykv. Kosningatala þeirra sem ofar eru á listanum breytist samkvæmt venju og verður Bryndís Hlöðversdóttir 8. þm. Reykv. og Ögmundur Jónasson 12. þm. Reykv. Ég býð Guðrúnu Helgadóttur velkomna til þingstarfa. Hún er ekki með öllu ókunnug þingstörfum. Drengskaparheit sitt undirritaði hún 1979 og kjörbréf hennar fyrir þetta kjörtímabil hefur verið samþykkt. Guðrún Helgadóttir hefur tilkynnt forseta að hún muni eiga aðild að þingflokki óháðra. Í dag, 8. mars, er alþjóðadagur kvenna. Hinn nýi þingmaður er 19. konan í þingmannahópnum og svo stendur á að tvær konur sitja nú á Alþingi sem varamenn þannig að hlutur kvenna er réttur þriðjungur. Þegar sá okkar þingmanna sem lengsta setu hefur átt á þingi kom fyrst til þings 1963, að afstöðnum alþingiskosningum þá um sumarið, var ein kona í hópi 60 þingmanna. Má því segja að nokkuð hafi þokast síðan. Sex þjóðir hafa hærra hlutfall kvenna á löggjafarþingi. Samtökum kvenna eru sendar góðar kveðjur úr þessum sal. Þessi dagur, 8. mars, er jafnframt merkur minningardagur í sögu Alþingis. Þann dag fyrir 156 árum, árið 1843, gaf Kristján konungur VIII út tilskipun um endurreisn Alþingis, tilskipun sem að efni svaraði til kosningalaga og þingskapa. Tilskipunin var gefin út til að efna fyrirheit konungs frá 20. maí 1840, um stofnun ráðgjafarþings á Íslandi. Loks má nefna að 55 ár eru nú liðin frá því að Alþingi afgreiddi frv. um stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland, frv. sem síðar var samþykkt við þjóðaratkvæðagreiðslu síðari hluta maímánaðar 1944. Alls þessa er gott að minnast á þessum degi.

Hæstv. forseti. Þegar á heildina er litið er hér á ferðinni frv. sem er til mikilla bóta og felur í sér réttarbætur fyrir fjölda fólks að mati minni hluta allshn. Á frv. eru hins vegar alvarlegir gallar. Í fyrsta lagi er viðmiðunargólf fyrir láglaunafólk of lágt þó að það sé vissulega til bóta að slík lágmarksviðmiðun skuli vera sett en það er framför frá því sem nú er. Í öðru lagi er algerlega óásættanlegt að greiðslur úr lífeyris- og sjúkrasjóðum skuli koma til frádráttar skaðabótakröfu til tryggingafélaga og er þannig gengið á réttindi launafólks en greiðslur úr lífeyrissjóðum og sjúkrasjóðum eru eign launafólks. Þá viljum við tryggja betur með lagabókstaf réttindi þeirra sem verða fyrir kynferðislegu áreiti. Í samræmi við þessi sjónarmið og brtt. sem minni hluti allshn. hefur sett fram munum við í minni hlutanum og í þingflokki óháðra greiða atkvæði um þetta frv.

Herra forseti. Þessi tillaga kveður á um það hvaða atriði skulu höfð að leiðarljósi við ákvörðun bótafjárhæðar til barna sem orðið hafa fyrir kynferðisofbeldi, en því miður sýna m.a. tiltölulega nýlegir dómar sjálfs Hæstaréttar að ekki er vanþörf á slíku ákvæði. Það skal upplýst að það er ágreiningur milli embættismanna um það hvort rétt sé að gefa svo skýr fyrirmæli til dómara sem gert er í þessari tillögu en hún er í fullu samræmi við álit og tillögu umboðsmanns barna. Ég tek meira mark á umboðsmanni barna í þessu máli og segi að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Við meðferð málsins í allshn. var þetta mál rætt nokkuð og meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem koma fram í athugasemdum frv. um þetta efni. Þar kemur fram að við mat á fjárhæðum bóta skuli m.a. haft í huga umfang tjóns, sök tjónvalds og fjárhagsstöðu hans. Séu börn fórnarlömb kynferðisbrota ber að líta til þess hversu alvarlegar afleiðingar brots eru fyrir þau, svo og til eðlis verknaðarins, hve lengi misnotkun hafi staðið o.s.frv. Meiri hlutinn leggur því sérstaka áherslu á að slík tengsl milli brotamanns og brotaþola eigi ekki að leiða til lækkunar bóta. Hins vegar var það álit sérfræðinga að það væri ekki rétt að tiltaka einstök tilvik í lagaákvæði sem þessu.

Herra forseti. Lagasetningin sem hér er unnið að er tvímælalaust til bóta á allan hátt. Heildarlöggjöf um málefni sjálfseignarstofnana er þarft mál. Ég hef aðeins fyrirvara á um eitt atriði og það er gildissvið laganna, þ.e. til hvaða sjálfseignarstofnana lögin taka og hverra ekki. Samkvæmt brtt. þessari er lagt til að tekin verði af tvímæli um að öldrunarstofnanir séu undanþegnar ákvæðum frv. en að mínu mati hefði þurft að skoða hvort fleiri stofnanir á sviði velferðarþjónustu og félagasamtaka, t.d. hússjóðir og aðrar slíkar, hefðu ekki átt að fylgja með. Fyrirvari minn lýtur að þessu atriði, herra forseti. Ég sit því hjá við þessa brtt. og við 4. gr.

Herra forseti. Það hefur verið ágreiningur um afgreiðslu þessa frv. um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. Sá ágreiningur lýtur einkum að vanda sjóðsins sem tengist svonefndri 60 ára lífeyristökureglu. Í bígerð er að reyna að ná betra samkomulagi um afgreiðslu þessa máls. Væntanlega verður gefin út yfirlýsing varðandi málið við 3. umr., ef ég veit rétt. Með vísan til þess munum við sitja hjá í atkvæðagreiðslu um þetta mál nú við 2. umr.

Herra forseti. Þetta er athugasemd sem ég hef eiginlega áður komið á framfæri. Mér finnst röð þessara tveggja dagskrármála, 11. og 12. máls, ekki vera rétt. Staðreyndin er sú að grundvallarlöggjöfin eða aðalfrv. er frv. um alþjóðleg viðskiptafélög. Spurningin er hvort sett verði lög um að heimila starfrækslu slíkra félaga hér á landi. Verði slík lög sett, komi til sögunnar slík alþjóðleg viðskiptafélög, kemur síðan að því að um starfsemi þeirra gildi einhver tiltekin skattaákvæði. Ég hefði því talið eðlilegra að afgreiða 12. málið á undan þar sem hitt frv. er afleitt frv. Mönnum þykir þetta kannski ekki stórmál, en þó er það þannig í mínum huga að heppilegra er að röðin á hlutunum sé þessi. Nú vill svo til að ég legg til að þessum málum sé báðum vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Færi sú atkvæðagreiðsla þannig að í fyrra tilvikinu væri ekki á það fallist en hins vegar í hinu síðara, þá sætu menn uppi með lög um skattareglur fyrir alþjóðleg viðskiptafélög sem hins vegar væru engin lög til um og yrðu ekki þarf af leiðandi á stofn sett. Væri það harla hjákátleg staða. Að því leyti til væri auðvitað heppilegra að afgreiða 12. dagskrármálið á undan 11. dagskrármálinu en langeinfaldast, herra forseti, og um leið skynsamlegast er að vísa báðum þessum málum frá því að þau eru gölluð.

Það verður orðið við þessum tilmælum. Þetta er réttmæt athugasemd en það var farið eftir númeraröð við niðurröðun dagskrárinnar. Forseti frestar um stund 11. dagskrármálinu en tekur fyrir 12. dagskrármálið.

Herra forseti. Þetta fylgifrv. með frv. um alþjóðleg viðskiptafélög felur í sér þau sérkjör eða vildarkjör í skattalegu tilliti sem hinum alþjóðlegu viðskiptafélögum eiga að bjóðast hér. Þar er um að ræða allt önnur og til muna hagstæðari skattakjör en nokkur önnur fyrirtæki eða atvinnulífið almennt á Íslandi eiga kost á, a.m.k. enn um stundir. Ég er andvígur þessum sérstöku vildarkjörum. Ég tel að þetta sé afturför og tímaskekkja á sama tíma og á alþjóðavettvangi er verið að reyna að útrýma skattagötum og holum og lágskattaparadísum af þessu tagi og það er þróun sem menn stæra sig almennt ekki sérstaklega af að vera að reyna að lokka til viðskipti með þessum hætti. Í Karíbahafinu er allmikið um lönd og lýðveldi jafnvel sem hafa gert sérstaklega út á þessa iðju og stjórnarfarið í þeim löndum er stundum kennt við tiltekinn ávöxt, bjúgaldin hygg ég að að heiti á góðri íslensku, eða banana. Ég sé það ekki, herra forseti, sem sérstakt keppikefli íslenska lýðveldisins rúmlega fimmtugs að aldri að keppa að því stjórnarfari og því efnahagsástandi sem þar er við lýði.

Herra forseti. Oft er talað um sögulega atburði í þessum ræðustóli og ekki alltaf af miklu tilefni. En hér er svo sannarlega um sögulegan atburð að ræða því eftir því sem ég hef komist næst í samráði við skrifstofu Alþingis, hafa tillögur um endurskoðun varnarsamningsins við Bandaríkin ekki komið til atkvæða á hv. Alþingi síðan 1956. Það er merkileg staðreynd. Það er merkileg staðreynd að þingmenn sem hafa þó haldið á lofti því viðhorfi að hér skuli ekki vera erlendur her á friðartímum skuli ekki treysta sér til að styðja þá tillögu sem hér er til atkvæða þrátt fyrir gerbreytta heimsmynd og gerbreyttar aðstæður í heimshluta okkar. Það er óskiljanlegt, herra forseti, og ég segi að sjálfsögðu já við tillögunni.

Herra forseti. Öryggismál þjóðarinnar eru ekki spurning um kalt stríð eða múra. Það er spurning um tilveru og framtíð þjóðar. Sjálfstfl. hefur ávallt fylgt ábyrgri stefnu í öryggis- og varnarmálum. Frá þeirri stefnu hefur ekki verið vikið. Aftur á móti er áhyggjuefni hvernig forustumenn Samfylkingarinnar hafa í umræðunni meðhöndlað þetta alvörumál eins og hverja aðra skógarferð. Ég segi nei.

Herra forseti. Að sjálfsögðu ætti bandaríski herinn að vera farinn fyrir löngu. Herinn kom hingað fyrir bráðum sex áratugum til hjálpar Englendingum og Rússum í baráttunni við nasista. Eftir þá styrjöld báðu Bandaríkjamenn um herstöðvar hér á landi til 99 ára. Þeirri kröfu höfnuðu Íslendingar einróma, þar á meðal allir stjórnmálaflokkar á Alþingi. Herinn fékk þó að lokum heimild til að sitja áfram með þeim rökum að nýtt stríð væri hafið, kalda stríðið. En því stríði er einnig löngu lokið. Dvöl erlends hers í landinu sæmir ekki sjálfstæðri þjóð og er fáránleg tímaskekkja sem hlýtur senn að verða leiðrétt. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég er ein þeirra sem hafa alltaf talið að málefnum Íslendinga væri betur komið ef hér væri ekki her á friðartímum og sú skoðun mín hefur ekki breyst. Ég hef hins vegar alltaf álitið það forsendu þess að við létum herinn fara að fyrir því væri þingmeirihluti en svo tel ég ekki vera nú. Ég tel að þessi tillaga sé afgreidd út úr nefnd og lögð fyrir þingið í einhverjum annarlegum tilgangi en ekki þeim tilgangi að láta samþykkja hana. Ég mun ekki greiða atkvæði um tillöguna nú.

Herra forseti. Ég legg að sjálfsögðu til við Alþingi að þessi einfalda og í raun og veru hógværa tillaga sem gengur út á það að skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að ganga til viðræðna við bandarísk stjórnvöld um það með hvaða hætti bandarískt herlið geti horfið af landi hér og við mætt þeim breytingum sem því væru samfara, verði samþykkt. Lengi vel var það svo, a.m.k. í orði kveðnu, að það var stefna allra íslensku stjórnmálaflokkanna að hér skyldi ekki vera erlendur her á friðartímum. Nú ber mönnum saman um að friðvænlegar horfi í okkar heimshluta a.m.k. en áður hefur gert um langt skeið. Nú er því lag til að láta þennan draum rætast að erlendur her hverfi brott af landinu og þjóðin geti á nýjan leik sameinast í þessum efnum í herlausu landi. Ég segi já.

Herra forseti. Tillagan sjálf og þau markmið um úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu sem eru forsenda hennar ganga gegn öryggishagsmunum Íslendinga og grafa undan samstöðu bandalagsríkjanna og því samstarfi á vegum NATO sem verið hefur kjölfestan í öryggis- og varnarmálum Evrópu. Því segi ég nei.

Hæstv. forseti. Ég er hlynnt aðild að NATO. Ég er hlynnt varnarsamningnum við Bandaríkin. Mér finnst sú tillaga sem hér er til afgreiðslu ekki vera í takt við tímann og ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Þeir sem greiða atkvæði gegn þessari tillögu eða taka ekki afstöðu til hennar neita að taka til skoðunar að erlendi herinn sem hér er í landinu hverfi á brott. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum tekið afdráttarlausa afstöðu til þessa máls. Við viljum ekki að NATO-herstöð sé á Íslandi. Á síðustu tímum tíðkast hjá þeim sem vilja koma sér hjá því að taka afstöðu til hitamála samtímans, ekki síst á það við um utanríkismálin, að segja það eitt að um málin þurfi að ræða, það þurfi að skoða kost og löst á Evrópusambandsmálum, það þurfi að segja kost og löst á hernum, það þurfi að segja kost og löst á NATO og gefa sér helst góðan tíma, helst nokkra mannsaldra til málfundarins. Þannig tala þeir sem ekki vilja taka afstöðu eða vilja fela afstöðu sína fyrir kjósendum. Stjórnmál eiga vissulega að snúast um það að segja kost og löst á málum, en í stjórnmálum verður líka að taka afstöðu og það þarf að gera í þessu máli sem öðrum. Allir þeir sem ekki telja 

Herra forseti. Ég tel afar mikilvægt á þeim tímamótum sem NATO stendur á, tímum nýrra verkefna hjá NATO, að við Íslendingar tölum afar skýrt um afstöðu okkar til NATO og til varnarliðsins. Það hefur valdið mér vonbrigðum í þeirri umræðu sem verið hefur á hv. Alþingi að undanförnu að svo virðist sem samstaða lýðræðisflokkanna sé að rofna. Alþfl. vill frekar semja til vinstri við Alþb. og ég harma þá stöðu mála. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur og fyrir samherja okkar í NATO og fyrir þá sem æskja inngöngu í NATO og leita aðstoðar NATO að við tölum skýrt í málinu. Því segi ég nei, herra forseti.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta eftirtalda samninga um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen sem gerðir voru í Reykjavík 18. júní 1998. Þar er í fyrsta lagi samningur milli Íslands, Grænlands, Danmerkur og Noregs um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Íslands, Grænlands og Jan Mayen. Í öðru lagi er um ræða samning milli Íslands, Grænlands og Danmerkur um gagnkvæmar veiðar í fiskveiðilögsögu Íslands og Grænlands og í þriðja lagi tvíhliða samkomulag milli Íslands og Noregs. Hv. alþingismenn þekkja þetta mál. Gerð er fyrir því góð grein í greinargerð með þáltill. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fara ítarlega yfir það. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi um bann við notkun, birgðasöfnun, framleiðslu og flutningi jarðsprengna gegn liðsafla og um eyðingu þeirra. Hér er um afar merkilegt mál að ræða sem hefur hlotið mikla athygli um heim allan. Við Íslendingar höfum sótt ráðstefnur og fundi sem tengjast þessu máli, vorum m.a. viðstaddir þegar samningurinn var lagður fram til undirritunar á ráðstefnu í Ottawa 3. og 4. des. 1997. 131 ríki hafa undirritað samninginn þann 16. febr. og 64 ríki fullgilt hann. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Eins og kunnugt er á landvinnslan nú við mikla erfiðleika að etja og er verið að segja upp tugum fólks vegna hráefnisskorts. Sá hráefnisskortur er m.a. vegna þess að nær engar aflaheimildir eru til leigu á markaði og þær litlu aflaheimildir sem eru til leigu seljast fyrir óhemjuverð. Strandveiðiflotinn er að hrynja, herra forseti, og landvinnslan þar með líka. Ég lagði fram á þskj. 937, ásamt hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni, frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem er ætlað að taka á þessum erfiðu málum. Þetta er eina tillagan sem liggur fyrir þinginu þar sem gert er ráð fyrir því að tekið sé á þessum málum. Nú tek ég eftir því að þetta frv. er ekki á dagskrá í dag og hefur ekki verið á dagskrá síðan það var lagt fram í síðustu viku. Ég vil því spyrja forseta að því hvort ekki sé von til þess að frv. fáist tekið á dagskrá, helst í dag en ef það er ekki unnt, þá alltént á morgun. Því eins og virðulegi forseti veit er örvæntingarástand strandveiðiflotans orðið slíkt að hætta er á að fáist Alþingi ekki til að taka á því vandamáli grípi menn til örþrifaráða.

Vegna fyrirspurnar hv. þm. er sjálfsagt að athuga hvort þessu verði komið fyrir á dagskránni en nú sneiðist mjög um tímann og eru svo sem mörg frv. sem hafa verið lögð fram sem ekki hafa verið tekin á dagskrá og til umræðu. En sjálfsagt er að forseti athugi hvort þessu verði komið við.

Herra forseti. Ég þakka forseta að hann skuli vilja skoða málið. Ég vona að hann komist að þeirri niðurstöðu að málið verði tekið á dagskrá eins fljótt og hægt er. Ég ítreka að þetta er eina tillagan sem fram hefur komið á Alþingi Íslendinga fram að þessu, a.m.k. þar sem gert er ráð fyrir því að tekist sé á við hinn erfiða vanda strandveiðiflotans og landvinnslunnar og að fundin sé lausn á honum.

Herra forseti. Ég lýsti við 2. umr. þessa máls og reyndar einnig að hluta til við 1. umr. viðhorfum mínum til þess og þau birtust einnig í atkvæðagreiðslum eftir 2. umr. þar sem ég studdi sum ákvæði frv. en önnur ekki. Í tengslum við þá umræðu innti ég jafnframt eftir því hvar sú vinna væri á vegi stödd sem hæstv. forsrh. hefur haft forgöngu um að láta vinna í tengslum við þetta mál og lýtur bæði að ýmsum þáttum byggðamála og aðgerðum til jöfnunar á því sviði og einnig að því að bæta starfsaðstæður þingmanna í ljósi hinnar nýju kjördæmaskipunar sem leiða mundi af lögfestingu þessa frv. eða fylgja kosningalagabreytingum sem tengdar eru við þetta stjórnarskrárfrv. Mér kunnugt um, herra forseti, að sú nefnd sem skipuð var fulltrúum allra flokka undir formennsku hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar hefur nú lokið störfum og skilað áliti sínu til forsrh., og ég tel að eðlilegt sé að við fáum upplýsingar um þá vinnu í raun og veru og það hvernig hæstv. forsrh. hyggst taka á málinu í framhaldinu áður en við ljúkum umfjöllun um þetta frv. sem er á dagskrá, frv. til stjórnarskipunarlaga. Ég lít svo á að það sé hluti af hinu pólitíska baklandi, svo maður segi ekki hinni pólitísku samstöðu um málið því að hún er að vísu ekki að öllu leyti fyrir hendi. Um þetta mál er nokkur ágreiningur en hann er þó minni en ella væri, hygg ég, ef ekki kæmi það til að flokkarnir urðu sammála um að skipa fulltrúa í nefnd til að taka á ýmsum þáttum byggðamála og til að fara yfir það sem ég áður nefndi um starfsaðstæður þingmanna og stuðning við þingmannsstarfið, ekki síst þegar hin nýju og stóru kjördæmi samkvæmt kosningalagafrv., sem hér er fskj. með stjórnarskrárbreytingunni, verða orðin að veruleika eða ef það verður að veruleika. Herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að við fáum einhverjar upplýsingar um hvernig þessi mál eru á vegi stödd og samhengi þessara hluta. Ég óska eftir því að ef hæstv. forsrh. getur ekki komið til umræðunnar og upplýst okkur um þessi efni verði henni ella frestað. Mér finnst að það sé eðlilegt, áður en við ljúkum efnislegri umfjöllun um þetta mál og umræðu lýkur, að við fáum einhverjar upplýsingar hér um. Þar á meðal hvort og þá hvernig er nauðsynlegt að lögfesta heimildarákvæði, t.d. með sérstöku fjáraukalagafrv. eða öðrum slíkum hætti sem kann að reynast nauðsynlegt til að hægt sé að hefja fyrsta áfanga þessara aðgerða, tengda þessu frv., á yfirstandandi ári. Mér er nær að halda að það sé bráðnauðsynlegt til þess að ýmiss konar undirbúningur geti þá farið af stað að slíkar heimildir yrðu veittar, væntanlega helst áður en Alþingi lýkur störfum á þessu kjörtímabili og þá e.t.v. í allra síðasta lagi að það slyppi ef fyrir lægi pólitísk samstaða um að slíkar heimildir yrðu veittar á vorþingi því sem saman kemur að afloknum væntanlegum alþingiskosningum. Að öðru leyti, herra forseti, vísa ég til þess sem ég hef áður sagt um afstöðu mína til frv. Ég hef verulega fyrirvara á um vissa þætti málsins, bæði þá sem eru inni í stjórnarskipunarlögunum en þó ekki síður kannski útfærslu og afmörkun kjördæma í fylgifrv., þ.e. í þeim drögum að frv. til breytinga á lögum um kosningar til Alþingis sem fylgja með sem fskj. I með málinu. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri, herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. komist til umræðunnar og geti veitt okkur einhverjar upplýsingar um það sem ég hef hér spurt. Bæði við 1. og 2. umr. málsins lagði ég þunga áherslu á það af minni hálfu að ég vildi að samhengi þessara hluta lægi ljóst fyrir og hvernig þeim stuðningsaðgerðum og því átaki, til að mynda í samgöngumálum, sem við þetta hefur verið tengt reiddi af. Það er bæði efnislega eðlilegt að taka hér til umfjöllunar vegna þess að samgöngurnar hafa vissulega áhrif á aðstæður innan hinna nýju kjördæma en líka sökum þess að það er hluti af hinu pólitíska baklandi sem þetta mál er í samhengi við.

Herra forseti. Vegna athugasemdar sem hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér áðan vil ég taka fram að nefnd sú, sem skipuð var að tilhlutan þeirra sem störfuðu í nefnd um breytta kjördæmaskipan, er um það bil að skila af sér skýrslum og tillögum. Hún hefur náð samkomulagi en á eftir að ganga formlega frá skjalinu. Ég hef haft tækifæri til að fylgjast með störfum nefndarinnar á starfstíma hennar og gert ríkisstjórninni óformlega grein fyrir því í hvaða átt tillögur nefndarinnar gengju. Það er stuðningur við þann málatilbúnað í ríkisstjórninni. Að því leyti sem tillögur nefndarinnar munu gera kröfu til að afstaða sé tekin til veitinga fjármuna í tiltekna þætti, t.d. í vegaframkvæmdir, mundi ríkisstjórnin afla slíkra heimilda og ábyrgjast pólitískt að slíkar tillögur mættu ná fram að ganga. Þegar hafður er í huga þessi skilningur ríkisstjórnarinnar og jafnframt hinn víðtæki stuðningur sem við nefndarstarfið er í þinginu, þar sem allir þingflokkar tilnefndu í nefnd þessa og innan hennar er góð samstaða, tel ég tryggt að þær viljayfirlýsingar, hugmyndir og tillögur sem þar koma fram hljóti brautargengi innan þeirra tímamarka sem nefndin sjálf setur sér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessar upplýsingar. Ég tel mikilvægt að þær komi fram. Þær skýra stöðu málsins. Hér gaf hæstv. forsrh. þá yfirlýsingu að ríkisstjórnin --- ef allt gengur eftir og ég hef rétt skilið --- mundi veita nauðsynlegar heimildir til að hefja framkvæmd á tillögum byggðanefndarinnar í væntanlegu fjáraukalagafrv. Þar með væri fyrir því séð að lögformlegur undirbúningur að framkvæmd þessara tillagna gæti hafist, þ.e. flýtingu vegaframkvæmda, jöfnun orkuverðs, jöfnun námskostnaðar og fleiri þátta. Ég tel þetta mjög mikilvægt og vona að áður en þingið lýkur störfum hafi hæstv. ríkisstjórn gefist kostur á að kynna sér tillögurnar, taka þær fyrir á formlegum fundi og afgreiða málið. Það mundi þá a.m.k. hafa fengið þá stöðu áður en Alþingi lýkur störfum og við greiðum atkvæði um þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Ég geri alls ekki lítið úr þeim tillögum sem þarna eru á ferðinni. Ég tel að þær marki skref, séu afgerandi viðleitni til að taka á í byggðamálum og viðleitni sem tengist þeim breytingum sem hér eru á dagskrá, þó auðvitað þurfi fleira að koma til. Eftir stendur afstaða manna og afstaða mín þar á meðal, til þessa stjórnarskipunarlagafrv. og þeirra breytinga á kosningafyrirkomulagi sem tengjast því. Ég vísa til þess sem ég hef áður látið koma fram í þeim efnum en þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur veitt.

Virðulegur forseti. Vegna mismælis forseta um að ég sé þingmaður Norðurl. e. vil ég benda á að enn hefur Norðausturkjördæminu mikla ekki verið komið á eins og stefnt er að samkvæmt tillögum kjördæmanefndarinnar sem mótaði hugmyndir um kjördæmamörk og stærð kjördæma. Ég ætla að nefna örfá atriði við 3. umr. þessa mikilsverða máls. Fyrst af öllu vil ég nefna kjarnann í frv. Hér er verið að skapa rammann fyrir kjördæmaskipan í landinu þó að mörk séu ekki fastsett. Með þeirri bindingu sem felst í ákvæðum þessa frv., um að kjördæmi skuli vera fæst sex en flest sjö og að í hverju kjördæmi skuli vera minnst sex kjördæmissæti, eru menn að setja ramma sem bindur mjög möguleikana á að breyta mörkum kjördæma og stærð þeirra, frá því sem hugmyndir hafa legið fyrir um. Þó að þarna hafi orðið viss breyting á til minnkunar er hún að mínu mati engan veginn fullnægjandi. Ég tel að í ljósi þess sem hér stendur til að lögfesta verði mjög stór kjördæmi á landsbyggðinni, alveg sérstaklega á fámennustu svæðum. Þar hugsa ég sérstaklega til austurhluta landsins. Þegar það er njörvað niður, að í hverju kjördæmi skuli vera minnst sex kjördæmissæti þá eru menn að setja ákveðinn ramma utan um Austurkjördæmið, sem ég hefði kosið að nefna svo, en ekki Norðausturkjördæmi sem verður óhjákvæmilega afar víðlent og hugmyndir standa til að taki til hálfs Íslands. Þetta tel ég mikla hugsanavillu, að líta ekki meira til landfræðilegra staðhátta í sambandi við rammann í stjórnarskrá, að ekki skuli mögulegt að stilla landfræðilegri stærð kjördæma í hóf. Ég hef áður látið það koma fram við þessa umræðu, virðulegur forseti, að ég hefði verið reiðubúinn að gera allt aðrar breytingar á stjórnskipan landsins en hér er lagt upp með. Ég hefði viljað koma á millistjórnstigi í landinu, sem festi í sessi umdæmi sem hægt væri að miðla til verkefnum frá ríkinu í fjölda málaflokka. Það er umræða sem hefur lengi verið í gangi en hefur ekki notið fullnægjandi stuðnings. Hefði slíkt fengist hefði ég talið koma vel til greina að Ísland allt væri eitt kjördæmi í kosningum til löggjafarþingsins, til Alþingis. Þá hefði verið úr sögunni hin mikla togstreita sem verið hefur í gangi, oft á miklum misskilningi byggð, um vægi atkvæða á bak við þingmenn á hinum einstöku svæðum. En það horfir ekki svo að tekið verði tillit til þessara sjónarmiða. Ég mun taka afstöðu til þessa frv. í ljósi þess að ég er mjög andvígur þeirri grunnhugsun sem hér er á ferðinni. Ég hef nefnt það áður og ítreka að ég tel að sú hugmynd að skipta Reykjavíkurborg upp í tvö kjördæmi sé illa til fundin, fjarstæðukennd og gangi gegn allri eðlilegri hugsun í sambandi við stjórnsýslu hér í Reykjavíkurborg. Borgin er ekki það víðfeðmt svæði að menn muni um að fara um það og ná þar sambandi við kjósendur. Það hefur verið nefnt sem röksemd fyrir því að skipta höfuðborginni upp í tvö kjördæmi að hér sé erfitt að halda sambandi við fólk. Fyrir þann sem gegnt hefur störfum um áratugi sem þingmaður á víðlendu svæði eins og Austurlandi finnst mér röksemdir af þessum toga missa marks og mér líst ekki á að það verði niðurstaðan, að höfuðborginni Reykjavík verði skipt upp með þessum hætti. Í sambandi við hin stjórnstigin, þ.e. hugmyndina um fylki eða millistjórnstig milli ríkis og sveitarfélaga, er það að segja að mér líst ekki á þá þróunina varðandi sveitarfélögin og stærð þeirra. Menn hafa horfið að því að reyna að sameinast um stærri verkefni með því að stækka sveitarfélögin. Það hefur sumpart gengið verulega út fyrir það sem ég tel skynsamlegt þegar um sveitarfélög er að ræða. Eðli sveitarfélaga á að vera að þeir sem þar eru kosnir fulltrúar séu nálægt umbjóðendum sínum og hafi staðarþekkingu. Þegar talað er um að láta sveitarfélag spanna svæði sem til skamms tíma og jafnvel enn í dag eru kjördæmi, þá eru menn að fara yfir eðlileg mörk. Vegna þessara sjónarmiða hefðu menn átt að leita leiða til að stofna til millistjórnstigs í landinu, lofa sveitarfélögunum að þróast eftir aðstæðum og ekki hvetja þau, þótt með óbeinum hætti væri, til að spanna svo víðlend svæði að samkenndin rofni. Í þetta stefnir þó, því miður. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð til viðbótar. Þó vildi ég aðeins nefna að menn þyrftu ekki að flýta sér svo mjög með þær stjórnarskrárbreytingar sem hér eru á döfinni. Miðað við að fyrst yrði kosið árið 2003, eftir þeim breytingum sem hér er verið að lögfesta og væntanlegum breytingum á kjördæmaskipan, vil ég nefna að unnt væri að að innleiða viðkomandi breytingar sem samstaða tækist um á árinu 2003 eða mjög nálægt því. Þá yrði efnt til tvennra kosninga til að ná fram stjórnarskrárbreytingu. Ef sá kostur hefði orðið fyrir valinu, hagræðið af því er í mínum huga það, hefði gefist kostur á að ræða þessi mál betur en gert hefur verið, fá meiri snertingu við fólkið í landinu í sambandi við þessar breytingar. Ég tek eftir því að það hefur í rauninni verið allsendis ónóg kynning og umræða um þessar breytingar víða um land. Ég þykist vita að menn séu komnir nálægt leiðarenda í þessu máli og til lítils sé að nefna hugmyndir af þessum toga. Ég vil þó gera það hér. Þá hefðu menn svigrúm til þess að fresta stjórnarskrárbreytingunni í þrjú ár, alveg fram undir lok næsta kjörtímabils, efna til tvennra kosninga árið 2003 og kjósa þá í seinni kosningum eftir þeim breytingum sem ákveðnar hefðu verið í stjórnarskrá og kosningalögum. Ég vil engu spá, virðulegur forseti, um hversu lengi sú skipan sem hér er verið að setja ramma um muni halda. Ég óttast að þau nýmæli sem hér eru innleidd með þessum geysilega stóru kjördæmum, landfræðilega, og uppskiptingu höfuðborgarinnar, sem ekki spannar yfir stórt svæði, séu óskynsamlegar og ekki það sem við þurfum öðru fremur á að halda.

Herra forseti. Ég býst nú ekki við að menn mundu treysta sér til þess að sjá fyrir hvort aðstæður verði þannig eftir þrjú til fjögur ár í þjóðfélaginu að mönnum þætti þá rétt að efna til tvennra kosninga. Það getur farið eftir því hvernig ástatt er í þjóðfélaginu hvort menn telja það rétt eða óvarlegt jafnvel að gera það, eins og menn þekkja. Í annan stað vil ég nefna að áður hefur ekki tekist þó þetta víðtæk samstaða um kjördæmabreytingu, svo mikla kjördæmabreytingu eins og hér er verið að framkvæma. Það er þakkarefni að milli flokkanna sem slíkra næst sú samstaða að allir flokksformennirnir eða oddvitar allra flokkanna sameinast um að flytja þetta mál. Þó er það svo, þrátt fyrir þessa ríku samstöðu sem ég nefni svo, að væntanlega er ekki hægt að finna einn einasta þingmann og fá hann til að koma hér upp og segja: Þetta er frv. eins og ég vildi nákvæmlega hafa það. Það gengur í hina áttina gagnvart þessari miklu samstöðu. Ég get alveg tekið undir það sem 1. þm. Reykv. og fyrrum borgarstjóri, að mér finnst ekki æskilegt í sjálfu sér að skipta Reykjavík í tvö kjördæmi. Ég sé á því annmarka. Ég sé ekki út af fyrir sig á því neina þörf fyrir Reykjavík sem slíka, ég get ekki fært rök fyrir því. Á hinn bóginn samþykkti ég það fyrir mitt leyti í því skyni að ná fram sáttum því að þeir sem unnu að þessum málum af hálfu flokkanna töldu að það væri forsenda þess að ná mætti allvíðtækri sátt um málið. Og þá féllst maður á það sáttarinnar vegna. Ég vil líka taka fram að þær síðustu breytingar sem gerðar hafa verið í meðferð málsins af hálfu Alþingis hafa enn gengið til móts við sjónarmið þeirra sem hafa talið að tillögurnar hafi í upphafi gengið um of á hag landsbyggðar, þannig að þar hefur aðeins verið slegið til baka þó að hv. þm. teldi ekki nóg að gert, þar eru þó stigin ákveðin skref.

Virðulegur forseti. Ég harma það að sjónarmið hæstv. forsrh. vógu ekki þyngra en raun ber vitni í sambandi við höfuðborgina og það kjördæmi sem hæstv. forsrh. er 1. þm. fyrir. Ég hef í raun ekki skilið þau rök sem þar voru færð fram en þau munu vera þau aðallega að þingmannatalan í kjördæmunum ætti að verða sem jöfnust, það væri meginkeppikefli. Ég gef mjög lítið fyrir þá röksemd að þingmannahópur í hverju kjördæmi landsins sé álíka fjölmennur, en það mun hafa verið meginröksemdin fyrir uppskiptingu Reykjavíkur. Ég tel í rauninni að það sjónarmið hafi ráðið furðu miklu í starfi og frumtillögu nefndarinnar, sem menn síðan komust ekki út úr, að halda þessum hópum svona nálægt því jafnstórum, sem leiddi til þessara geysilega stóru landsbyggðarkjördæma sem fara langt út fyrir þann ramma sem líklegt er að þingmenn miðað við þá starfshætti sem þróast hafa og fólkið á landsbyggðinni a.m.k. vill að haldnir séu í heiðri, að þeir hafi samband við sinn þingmann. Þessi stóru kjördæmi gera það illkleift ef ekki ómögulegt að halda uppi starfsháttum af þeim toga. Það er þetta sem ég gagnrýni og sem ég óttast að verði ekki til velfarnaðar. Fyrir utan það að hér er gengið þvert á þær hefðir sem skapast hafa í sambandi við samstarf sveitarfélaga og er ekki séð fyrir því hvað sú röskun mun hafa í för með sér. En það er auðvitað jafnljóst, eins og hæstv. forsrh. mælti hér áðan, að auðvitað var ekki við því að búast að menn fengju einhverja séróskir lögfestar í þessum efnum og ég hafði heldur ekki reiknað með því.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tiltölulega lítilli breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum, sem fjallar um skipan í jarðanefndir. Þær eru þannig skipaðar að einn fulltrúi í jarðanefndinni er tilnefndur af héraðsnefndum. Nú er það svo að héraðsnefndir hafa hingað til verið eins konar samstarfsvettvangur sveitarfélaga, en við breytingar á skipan sveitarfélaga, fækkun sveitarfélaga og stækkun þeirra, hefur hlutverkum héraðsnefnda sums staðar verið lokið og þær eru ekki alls staðar til og ekki alls staðar starfandi. Það er fyrirsjáanlegt að svo muni verða áfram á næstunni og við þetta hafa skapast nokkur vandamál varðandi starfsemi jarðanefnda á viðkomandi stöðum. Jarðanefndirnar hafa mörg mikilvæg hlutverk samkvæmt ábúðarlögum og jarðalögum og þess vegna mjög erfitt að slíkar nefndir skuli ekki vera starfandi að fullu skipaðar og eðlilegar samkvæmt lögum. Því er gerð hér tillaga um að ákvæðum 4. gr. jarðalaga, nr. 65/1976, um að héraðsnefndir tilnefni fulltrúa í jarðanefndir skuli breytt á þann hátt að sýslumenn taki við því hlutverki héraðsnefndanna að tilnefna einn fulltrúa í jarðanefndir og með því móti gætu þær þá verið á ný fullskipaðar á eðlilegan hátt. Ég held að þetta sé svo skýrt mál, hæstv. forseti, að ekki þurfi að hafa um það mörg orð. Þetta er til komið vegna þessara breytinga sem hafa verið að gerast og nauðsynlegt að fá einhvern annan vettvang til að geta fullskipað þessar nefndir. Ég legg því til að að umræðunni lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð landbúnaðarins, nr. 68/1997. Hér er út af fyrir sig um tiltölulega lítið frv. að ræða en efni þess getur þó skipt verulegu máli fyrir þá sem njóta þjónustu lánasjóðsins og fá frá honum lánveitingar. Með bréfi, dags. 29. janúar sl., óskaði stjórn Lánasjóðs landbúnaðarins eftir því að ráðherra beitti sér fyrir, þegar þeim lögum sem sjóðurinn starfar eftir yrði breytt í þá veru sem hér er lagt til, að lánshlutfall verði hækkað úr 60% í 65% kostnaðarverðs þar sem það á við og lán til kaupa á jörðum megi vera allt að 70% í staðinn fyrir 60%, eins og nú er. Rök stjórnarinnar voru þau að hækkun á almennu lánshlutfalli í 65% yrði til þess að sjóðurinn gæti veitt viðskiptamönnum sínum sambærilega þjónustu og aðrar fjármálastofnanir, samanber t.d. Íbúðalánasjóð sem starfar eftir lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998. Þá telur stjórn sjóðsins mikilvægt til þess að greiða fyrir nauðsynlegri nýliðun í landbúnaði að hafa mögulegt lánshlutfall til kaupa á jörðum allt að 70% af matsverði eignarinnar. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn., sem fylgir hér með, er skýrt út að samkvæmt upplýsingum frá lánasjóðnum telji sjóðurinn að útlán hefðu getað orðið 25--30 millj. kr. hærri á árinu 1998 ef lánshlutföll hefðu verið þau sem hér er lagt til. En auk þess greinir lánasjóðurinn frá því viðhorfi að hagkvæmari lánskjör ættu að stuðla að betri skilum og draga úr áhættu á útlánatapi. Þetta er því ekki einungis til hagsbóta fyrir lántakendur heldur er þetta líka til hagsbóta fyrir lánasjóðinn og styrkir í raun efnahagsstöðu hans. Það er því tvímælalaust hagur beggja aðila, lántakenda og lánasjóðsins að þessi breyting nái fram að ganga. Fjmrn. telur að samþykkt frv. hafi ekki í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, enda verði þess gætt að taka ekki meiri áhættu við ákvörðun um útlán en verið hefur. Ég held að ekki þurfi að hafa um þetta fleiri orð, hæstv. forseti. Þetta er mjög skýrt, og tiltölulega einföld breyting. Ég legg því til að að umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Frv. er tvær greinar. Þar af er 2. gr. gildistökuákvæði, hin greinin felst í því að inn í ákveðna upptalningu í aukatekjulögunum bætist hugtakið ,,sjálfseignarstofnun sem stundar atvinnurekstur``. Í þessu felst að lagt er til að innheimt verði sama gjald fyrir skráningu sjálfseignarstofnana sem stunda atvinnurekstur og fyrir skráningu einkahlutafélaga. Virðulegi forseti. Ekki er gert ráð fyrir því að málið gangi til nefndar heldur beint til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Útflutningsráð. Frv. er þess efnis að 2. mgr. 7. gr. laganna falli brott og að lög þessi öðlist þegar gildi. Gerð var sú breyting á lögum um Útflutningsráð í lok síðasta árs að markaðsgjaldið í þeirri mynd sem það var áður féll niður en upp var tekið nýtt markaðsgjald sem hlutfall af tryggingagjaldsstofni. Á ferðinni hefur verið ákveðinn misskilningur eða umræður um hvort þessi breyting hafi verið ófullkomin þannig að innheimta þyrfti tvöfalt markaðsgjald á árinu 1999. Með samþykkt þessa frv. væri verið að taka af öll tvímæli í því máli þannig að einungis yrði einföld innheimta markaðsgjalda á þessu ári eins og til stóð. Virðulegi forseti. Ekki er gert ráð fyrir því að frv. gangi til nefndar heldur beint til 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Landsvirkjun, nr. 42/1983, með síðari breytingum. Frv. er flutt af iðnn. og snýr að eignaraðild á Landsvirkjunarfyrirtækjum, ekki ólíkt og ekki óskylt frv. því sem við ræddum hér fyrir stuttu síðan í sambandi við Rafmagnsveitur ríkisins. Frv. er svohljóðandi: 1. gr. Við 2. mgr. 2. gr. laganna bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Landsvirkjun er einnig heimilt að stofna og eiga hlut í innlendum fyrirtækjum sem annast rannsóknar- og þróunarverkefni, þó ekki að taka að sér ráðgjöf eða verktöku í samkeppni við önnur fyrirtæki á almennum markaði hér á landi. Þá er Landsvirkjun heimilt að eiga aðild að innlendum fyrirtækjum sem annast framleiðslu, flutning, dreifingu eða sölu orku. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í greinargerð segir að frv. þetta miði að því að afla Landsvirkjun lagaheimildar til að eiga í fyrirtækjum innan lands sem takast á hendur rannsóknar- og þróunarverkefni eða framleiðslu, flutning, dreifingu eða sölu orku, þ.e. heits vatns, gufu og rafmagns. Með breytingum á lögum um Landsvirkjun sem gerðar voru á 121. löggjafarþingi var tekin upp í 2. gr. laganna heimild fyrir Landsvirkjun til að hagnýta þá þekkingu og búnað sem fyrirtækið ræður yfir á sviði orkumála til verkefna erlendis með því að taka að sér verkefni fyrir fyrirtæki eða stofna og eiga hlut í erlendum fyrirtækjum sem annast rannsóknir, ráðgjöf eða aðra þjónustu á sviði orkumála eða aðra starfsemi tengda orkumálum. Ekki var þá gert ráð fyrir að til beinnar eignaraðildar Landsvirkjunar gæti komið að öðrum fyrirtækjum hérlendis og tekið fram að til slíkrar þátttöku þyrfti því sérstaka lagaheimild. Frá því að starfsheimildir Landsvirkjunar voru auknar á þann hátt sem að framan getur hefur átt sér stað ör þróun hérlendis að því er varðar rannsóknir á orku- og orkunýtingarkostum. Jafnframt er hafin endurskoðun á skipulagi og skipan orkumála. Í vinnslu eða undirbúningi eru ýmis verkefni á sviði orkumála með þátttöku orkufyrirtækja þar sem þátttaka og eignaraðild Landsvirkjunar þykir æskileg, bæði af hálfu annarra verkefnisaðila og af hálfu Landsvirkjunar. Má sem dæmi taka fyrirhugað félag um rannsóknir á háhitasvæðinu í Öxarfirði og innlent félag sem hefur verið stofnað vegna rannsókna og þróunar á vetni og notkun þess. Að óbreyttum lögum getur Landsvirkjun ekki gerst eignaraðili að slíkum félögum og er frumvarpi þessu ætlað að bæta úr því. Jafnframt miðar frumvarpið að því að veita Landsvirkjun heimild til að stofna og eiga hlut í innlendum fyrirtækjum sem stofnuð kynnu að vera til að framleiða, flytja, dreifa eða selja orku. Eignaraðild Landsvirkjunar að slíkum fyrirtækjum gæti hvort heldur komið til í framhaldi af einstökum rannsóknar- og þróunarverkefnum, hún tengst breytingum á skipan orkumála eða eignarhaldi nýrra virkjana. Í frumvarpinu felst hvorki heimild til eignaraðildar að fyrirtækjum á öðrum sviðum né til að taka að sér ráðgjöf eða verktöku hér á landi í samkeppni við önnur fyrirtæki á almennum markaði. Gert er ráð fyrir að stjórn og forstjóri Landsvirkjunar marki stefnu og taki ákvarðanir um eignaraðild Landsvirkjunar að öðrum fyrirtækjum. Skuldbindingar sem slíkri eignaraðild fylgja ber hins vegar að flokka með skuldbindingum sem 14. gr. laga um Landsvirkjun tekur til, en samkvæmt þeirri grein þarf Landsvirkjun að leita samþykkis eignaraðila að því leyti sem nýjar skuldbindingar og ábyrgðir fara fram úr 5% af höfuðstól, bókfærðu eigin fé í lok næstliðins árs, á ári hverju. Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Ég vænti þess að þetta mál fái greiða leið í gegnum þingið. Eins og ég gat um stendur iðnn. öll að flutningi þess, að beiðni Landsvirkjunar.

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm. um þetta mál stend ég sem fulltrúi í iðnn. að þessu frv. Það er flutt til samræmis við sambærilega breytingu á lögum um Rarik. Þetta frv. er reyndar mjög skrýtið eins og sambærileg ákvæði í lögum um Rarik. Hér er löggafarsamkundan að gefa stjórn ákveðins fyrirtækis heimild til að kaupa hlut í öðru fyrirtæki. Þetta er náttúrlega mjög skrýtið en er víst nauðsynlegt þar sem þessi geiri er allur saman rekinn með lögum frá Alþingi. Herra forseti. Ég stend að þessu frv. í trausti þess að fylgt verði þeirri áætlun ríkisstjórnarinnar að auka samkeppni í orkumálum, breyta eignarformi og helst eignarhaldi í orkugeiranum. Ég treysti því að tekin verði upp hlutafélagavæðing á þessum fyrirtækjum. Landsvirkjun jafnvel skipt upp. Helst vildi ég einkavæða allt heila batteríið, því þetta er stærsti geirinn í íslensku atvinnulífi sem enn er fastur í höndum opinberra aðila.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem kemur frá allshn. 1. október sl. tóku gildi breytingar á lögum um ríkisborgararétt og urðu nokkrar breytingar á skilyrðum um veitingu ríkisborgararéttar. Helsta breytingin er fólgin í að dómsmrh. var veitt heimild til að veita þeim íslenskan ríkisborgararétt sem uppfylla lögbundin skilyrði. Eftir sem áður getur Alþingi veitt ríkisborgararétt með lögum, sbr. 6. gr. laga nr.100/1952. Þeim sem ekki uppfylla öll lögbundin skilyrði er gefinn kostur á að senda sérstaka greinargerð til allshn. þar sem fram kemur rökstuðningur fyrir því hvers vegna þeir telja að gera eigi undanþágu í þeirra tilviki. Að þessu sinni bárust 12 slíkar umsóknir til nefndarinnar. Nefndin leggur til að ein undanþága verði veitt að þessu sinni. Þar er um að ræða barn sem ættleitt var af íslenskri konu og færeyskum manni á fyrri hluta ársins 1998. Barnið uppfyllir ekki skilyrði til að fá ríkisfang kjörföður og við ættleiðinguna uppfyllti það ekki heldur skilyrði til að fá ríkisfang kjörmóður. Hefði barnið verið ættleitt eftir 1. okt. sl. er lögunum um íslenskan ríkisborgararétt var breytt, hefði það hins vegar öðlast íslenskt ríkisfang. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin til að barninu verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur með lögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 43/1987, um lögskráningu sjómanna, með síðari breytingum. Frv. er á þskj. 1014, 594. mál. Árið 1994 urðu tímamót í öryggismálum sjómanna þegar lögfest var öryggisfræðsla fyrir sjómenn. Samkvæmt lögunum var yfirlýsing um að skipverji hefði hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða á annan sambærilegan hátt gerð að skilyrði fyrir lögskráningu hans. Skipstjórnarmönnum var veittur frestur til 31. desember 1995 til að fullnægja ákvæðinu, en öðrum skipverjum til 31. desember 1996. Með lögum nr. 119/1997, um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, var framlengdur aðlögunartíminn og kveðið á um að þeir skipstjórnarmenn og aðrir skipverjar sem höfðu skráð sig á námskeið hjá Slysavarnaskólanum fyrir 1. janúar 1998 fengju frest til 1. apríl 1999 til að fullnægja skilyrðum 7. tölul. 1. mgr. 7. gr. laganna um öryggisfræðslunámskeið. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að lögskrá þann sem ekki hefur hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna, enda liggi fyrir staðfesting skólans á að viðkomandi hafi látið skrá sig á námskeið og hvenær það fari fram. Ef skipstjórnarmaður eða aðrir skipverjar mæta ekki á námskeið sem þeir eru skráðir á er lögskráningarstjóra óheimilt að lögskrá þá, nema viðkomandi hafi haft fullgildar ástæður fyrir forföllum sínum að mati Slysavarnaskóla sjómanna, hafi skráð sig að nýju á öryggisfræðslunámskeið skólans og muni ljúka námskeiði fyrir 1. apríl 2001. Samkvæmt upplýsingum frá Slysavarnaskóla sjómanna og Siglingastofnun Íslands hafa ekki staðist áætlanir um fjölda sjómanna sem ekki höfðu undirgengist námskeið og ljóst er að töluverður hópur skipstjórnarmanna og annarra skipverja munu ekki eiga þess kost að gangast undir námskeið fyrir 1. apríl 1999 þótt þeir hafi skráð sig fyrir síðustu áramót. Með hliðsjón af þeim fjölda sjómanna sem nú er skráður á öryggisfræðslunámskeið Slysavarnaskóla sjómanna og að ekki hefur verið hægt að henda reiður á nýliðun í sjómannastétt þykir rétt að hafa frestinn rúman eða til 1. apríl 2001 þannig að þeir sem hefja sjómennsku á tímabilinu fái hæfilegan viðbótarfrest til að uppfylla skyldur sínar. Töluverðar umræður urðu um þetta mál á sínum tíma í samgn. þegar frv. var í undirbúningi. Fram kom að samgöngunefndarmenn voru fremur óánægðir með að ekki skyldi takast að ljúka þessu námskeiði fyrir tilskilinn tíma. Við fórum á sínum tíma rækilega ofan í málið og vorum þess fullviss að hægt væri að ljúka þessum námskeiðum fyrir tilskilinn frest eins og lögin kváðu á um þegar þau voru samþykkt. Það hefur hins vegar komið í ljós og nú standa menn einfaldlega frammi fyrir því að stór hópur sjómanna hefur ekki átt þess kost að fara á þessi námskeið vegna þess að ásóknin í þau er meiri en menn hugðu. Það er út af fyrir sig ánægjulegt mál. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því, verði lögunum er ekki breytt í þá veru sem hér er lagt til, að stór hluti flotans stöðvist og það viljum við að sjálfsögðu ekki. Um leið leggjum við ríka áherslu á að því verði fylgt eftir að menn sæki námskeið í Slysavarnaskóla sjómanna. Það er reynt að setja hitann í haldið í þessum efnum með því að setja ákveðin tímatakmörk og að kalla eftir því að menn skrái sig á námskeiðin, skrái sig á ákveðnum tíma og þannig að þeim megi ljúka fyrir tilskilinn frest. Þannig munu allir lögskráðir íslenskir sjómenn hafa gengið í gegnum öryggisfræðslu Slysavarnaskóla sjómanna. Námskeiðið hefur verið mjög gagnlegt og komið að miklum notum. Það hefur verið liður í að reyna að draga úr hinni háskalegu slysatíðni hjá íslenskum sjómönnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um sérstakt átak í vegagerð í afskekktum landshlutum, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Kristinn H. Gunnarsson fluttu. Nefndarálitið er á þskj. 1015, og er 73. mál. Í tillögunni er gert ráð fyrir að gert verði sérstakt átak til að ljúka uppbyggingu og lagningu bundins slitlags á vegum sem tengja heila landshluta eða fjölmenn byggðarlög við meginþjóðvegakerfið og á næstu þremur árum verði varið allt að 2.500 millj. kr. úr ríkissjóði til þessa verkefnis, til viðbótar fjármunum af vegáætlun, með það að markmiði að árið 2001 verði allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi. Samgöngunefnd vekur athygli á því að unnið er að slíku átaki í sérstakri nefnd um byggðamál í tengslum við fyrirhugaða breytingu á kjördæmum og leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Stefán Guðmundsson og Ásta R. Jóhannesdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Aðrir hv. nefndarmenn skrifa undir, auk formanns og frsm., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Ragnar Arnalds, Árni Johnsen, Magnús Stefánsson og Kristján Pálsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi sem er á þskj. 978 og er 585. mál þingsins. Á undanförnum árum hafa af og til heyrst raddir sem hvetja til sértækra aðgerða stjórnvalda í því skyni að laða hingað erlenda framleiðendur kvikmynda. Þetta er vel þekkt meðal samkeppnislanda okkar og hefur víða reynst vel. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót sérstakt hvatakerfi til eflingar kvikmyndaiðnaði í landinu. Tillagan er gerð í kjölfar niðurstöðu starfshóps sem skipaður var af iðnaðarráðherra 14. október síðastliðinn, samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Hópurinn fékk það hlutverk að fjalla um og gera tillögur um aðgerðir stjórnvalda til að efla kvikmyndaiðnað á Íslandi og laða að erlenda kvikmyndagerðarmenn. Tillagan gerir ráð fyrir að komið verði á fót sérstöku hvatakerfi þannig að fyrir fram ákveðið hlutfall framleiðslukostnaðar sem til fellur hér á landi við gerð kvikmyndar verði greitt til baka þegar verkinu lýkur. Skýrt verði kveðið á um skilyrði vegna þessa, aðgerðin verði tímabundin og falli úr gildi í árslok 2005. Starfshópurinn telur að kerfi sem þetta hafi þá kosti að vera einfalt og gagnsætt, það þjóni jafnt innlendum sem erlendum kvikmyndaframleiðendum, það hvetji til uppbyggingar atvinnugreinarinnar á allra næstu árum og sé til þess fallið að efla innlenda kvikmyndagerð samfara því að erlend fyrirtæki sjái sér hag í starfsemi hér á landi. Lagt er til að komið verði á fót sérstöku endurgreiðslukerfi sem þykir einfalt í stað ýmiss konar skattaívilnana sem erfitt er að fylgja eftir í framkvæmd og eru til þess fallnar að mismuna atvinnugreinum í skattalegu tilliti. Við mat á mögulegum stuðningsaðgerðum íslenskra stjórnvalda vegna eflingar kvikmyndagerðar hér á landi hafði starfshópurinn einkum eftirfarandi að leiðarljósi: Að aðgerðirnar auki áhuga erlendra kvikmyndafyrirtækja á starfsemi hérlendis, að aukin útgjöld ríkissjóðs vegna aðgerðanna taki mið af auknum tekjum, að aðgerðirnar séu einfaldar og gagnsæjar, að fyllsta jafnræðis sé gætt við stuðning stjórnvalda við fyrirtæki í greininni, að aðgerðirnar séu tímabundnar en gildi þó nægilega lengi til að þær verki hvetjandi á fjárfestingar í greininni og að þær efli innlendan kvikmyndaiðnað. Með því að laða að erlenda kvikmyndagerðarmenn eykst þjálfun íslenskra kvikmyndagerðarmanna, unnt verður að auka tækjakost kvikmyndaiðnaðarins hér á landi og síðast en ekki síst að koma Íslandi, náttúru landsins og menningu á framfæri með þátttöku stórra erlendra kvikmyndaframleiðenda. Gert er ráð fyrir að kerfið verði byggt þannig upp að endurgreitt verði tiltekið hlutfall af kostnaði við framleiðslu kvikmyndanna. Skilyrði er að kostnaðurinn falli til hér á landi. Beiðni um endurgreiðslu verður að berast áður en framleiðslan hefst og verður metið hvort forsenda er fyrir endurgreiðslu. Með beiðninni fylgdu þá gögn, svo sem kostnaðaráætlun, sem gæfu glögga mynd af umfangi verksins, hvernig fjármögnun væri háttað, ásamt staðfestingu fjármögnunaraðila, ef hann er ekki framleiðandi, o.fl. Ef iðnaðarráðuneytið teldi beiðnina endurgreiðsluhæfa gæfi það út vilyrði til framleiðanda um að tiltekið hlutfall af kostnaði sem til félli hér á landi yrði endurgreitt að lokinni framleiðslu hér. Að framleiðslunni lokinni yrði að leggja fram endurskoðað kostnaðaruppgjör þar sem fram kæmi skipting kostnaðar. Þá er gert ráð fyrir að félaginu verði slitið að lokinni framleiðslu og þar með tryggt að það hafi staðið skil á opinberum gjöldum hér á landi. Ákvörðun um endurgreiðslu byggðist á kostnaðaruppgjörinu þar sem metið yrði hvaða kostnaður yrði endurgreiðsluhæfur. Með slíkri framkvæmd telur hópurinn að takast mætti að bjóða fram verulegan stuðning við kvikmyndagerð á Íslandi sem þó tæki alltaf fullt mið af þeim tekjum sem ríkissjóður hefði af starfseminni. Kerfið væri öllum opið og því nytu innlendir framleiðendur þess á við aðra. Frumvarpið gerir enn fremur ráð fyrir að framleiðslukostnaður myndar megi ekki vera lægri en 80 millj. kr. Gert er ráð fyrir fullri endurgreiðslu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins ef framleiðslukostnaður verkefnis er hærri en 120 millj. kr. en skertu endurgreiðsluhlutfalli ef framleiðslukostnaður verkefnis er á bilinu 80--120 millj. kr. Samkvæmt frumvarpinu er heimilt að endurgreiðsla hluta framleiðslukostnaðar nemi 12% kostnaðar 1999--2002 og 9% kostnaðar 2003--2005. Hafi umsækjandi hlotið styrk úr Kvikmyndasjóði Íslands til framleiðslu sömu myndar getur hann ekki hlotið endurgreiðslu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Innlendir kvikmyndagerðarmenn hafa raunar bent á að einnig kæmi til greina að fenginn styrkur úr Kvikmyndasjóði kæmi til frádráttar endurgreiðsluhæfs framleiðslukostnaðar og kerfið væri þannig einnig opið þeim sem nytu styrkja sjóðsins. Færa má fyrir því haldbær rök að á endanum renni umtalsverður hluti þeirra fjármuna sem varið er til kvikmyndagerðar á Íslandi í ríkissjóð. Má t.d. nefna beina skatta launafólks og launatengd gjöld, tekjuskatt fyrirtækja, auknar tekjur af sölu á vöru og þjónustu o.fl. Með því að greiða ekki út styrk fyrr en viðkomandi verkefni er lokið er tryggt að ríkissjóður verður ekki fyrir útgjöldum nema með auknum tekjum. Raunar má fyllilega gera ráð fyrir að ef sett verða lög um slíkt hvatakerfi verði það til þess að auka umsvif kvikmyndagerðar á Íslandi og þá mun ríkissjóður njóta þess í auknum tekjum. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til hv. iðnn. Alþingis.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum hér hefur í sér fólgið mjög gott markmið og við fyrstu sýn virðist það vera ljómandi gott. Það er verið að styrkja ákveðna atvinnugrein sem hefur ekki átt mikið upp á pallborðið og meira að segja eru færð rök fyrir því að ríkið fái þetta allt til baka þannig að þetta virðist vera allt ljómandi gott. En, herra forseti, þetta eru sértækar aðgerðir. Þetta er styrkur til einnar atvinnugreinar en ekki til allra og það er vond reynsla af slíku. Það gerir það að verkum að í atvinnulífinu er ekki það framkvæmt sem skynsamlegast er heldur fara menn að framkvæma eitthvað sem ekki er endilega skynsamlegast vegna þess að ríkið er að styrkja þá atvinnugrein en ekki aðrar. Þetta sýnir að menn hafa hreinlega ekki trú á markaðslögmálunum. Menn hafa ekki trú á því að atvinnulífið geti þróast hér á landi án þess að styrkja og pota inn í það og styrkja sérstakar atvinnugreinar. Í þessu sambandi vil ég benda á að við gætum líka styrkt hugbúnaðariðnaðinn. Það er ekki spurning. Við gætum líka styrkt bókaútgefendur sérstaklega o.s.frv. Í greinargerðinni stendur að færa megi haldbær rök fyrir því að á endanum renni umtalsverður hluti þeirra fjármuna sem varið er til kvikmyndagerðar á Íslandi í ríkissjóð. Þetta á við um alla atvinnustarfsemi, ekki síður hugbúnaðariðnað alveg sérstaklega þar sem um er að ræða nánast eingöngu laun. Þarna er því verið að mismuna atvinnugreinum, nánast iðngreinum. Ég hef miklar efasemdir um frv. og mér finnst að menn hafi fallið í þá freistni að vera með sértækar aðgerðir þó það hafi fyrir löngu sýnt sig að það er skaðlegt fyrir atvinnulífið í heild sinni. Ég spyr, herra forseti: Get ég farið út í heim, fundið eitthvert stórfyrirtæki og komið með það hingað heim til Íslands út á loforð um annað eins og þetta?

Herra forseti. Það er hárrétt sem fram kemur hjá hv. þm. að hér er verulega gott mál á ferðinni. Ég skynjaði það á orðum hv. þm. að hann telji í öllum meginatriðum að um gott mál sé að ræða. Það eina sem hv. þm. hefur áhyggjur af er að um sértækar aðgerðir er að ræða. Það er að vísu rétt. Það er um sértækar aðgerðir að ræða. En þær eru þó almennar að því leyti til að þetta gildir um eina atvinnugrein. Innlendir og erlendir aðilar standa jafnfætis hvað þetta snertir og það verður hv. þm. að hafa í huga. Hér er um algerlega tímabundnar aðgerðir að ræða í þeim tilgangi að kanna hvort sá möguleiki sé fyrir hendi að byggja upp kvikmyndaiðnað á Íslandi og hvort hann geti staðið á eigin fótum án nokkurrar aðstoðar eða sértækra aðgerða þegar því tímabili lýkur. Ef ekki, þá halda menn auðvitað ekki áfram. Ef þetta gengur, þá erum við búin að byggja upp mikilvæga atvinnugrein. Hv. þm. tekur hugbúnaðariðnaðinn sem samlíkingu og það er réttmætt. Hins vegar hafa menn verið að gera ýmislegt með sértækum aðgerðum, ekki jafnstórtækt og hér er lagt til, gagnvart hugbúnaðinum með styrkjum frá Nýsköpunarsjóði, með styrkjum frá Átaki til atvinnusköpunar, með aðgerðum sem menn hafa verið að grípa til til að aðstoða þá grein. Þar gætu menn gert meira sem snýr m.a. að skattamálum, rannsóknum og þróunarstarfsemi og þar fram eftir götunum. Það á að skoða hvert mál út af fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Nefndin fjallaði um málið og sendi það til umsagnar. Nefndin gerir tillögu um eina litla breytingu þannig að inn komi ný grein sem felur í sér að ársreikningi sjóðsins skuli fylgja skrá yfir hlutafjárkaup, lánveitingar og óafturkræf framlög. Þetta mál var nokkuð rætt í nefndinni og niðurstaða meiri hlutans var að flytja brtt. þessa efnis.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um Háskólann á Akureyri. Hér er um 510. mál að ræða en nál. er á þskj. 1019. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórunni J. Hafstein og Gunnar Jóhann Birgisson frá menntamálaráðuneyti og Guðmund Heiðar Frímannsson forstöðumann kennaradeildar við Háskólann á Akureyri. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar þess og sem afleiðing þess að almenn lög voru sett um háskóla í árslok 1997. Þau lög hafa að geyma meginreglur um starfsemi háskóla þar sem kveðið er almennt á um hlutverk háskóla, stjórnsýslu hans og fjárveitingar til hans frá ríkisvaldinu. Við setningu framangreindra laga var gert ráð fyrir að lög hvers háskóla yrðu endurskoðuð og einfölduð, nánari útfærslur á starfsemi hvers skóla yrði að finna í sérlögum, reglugerð og öðrum reglum hvers skóla. Ákvæði frumvarpsins til laga um Háskólann á Akureyri eru í samræmi við þetta. Nefndarálítið skýrir sig að öðru leyti sjálft. Ég vil taka fram að hv. menntmn. gerir tillögu um eina breytingu sem fram kemur í nál. og mælir með samþykkt frv. með þessari breytingu. Breytingin varðar orðalag 4. gr. Undir nál. skrifa Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður menntmn., Svanfríður Jónasdóttir, Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Tómas Ingi Olrich og Kristín Ástgeirsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um Kennaraháskóla Íslands, nr. 137/1997. Hér er um 511. mál þingsins að ræða. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóri Ólafsson, rektor Kennaraháskóla Íslands, og Arndísi Hilmarsdóttur og Sigurð Sigurðarson frá nemendaráði Kennaraháskóla Íslands. Lagt er til að bætt verði við lögin sérstökum kafla sem fjalli um kennslu, framkvæmd prófa og agaviðurlög. Þá er lagt til að bætt verði við ákvæði um heimild til gjaldtöku fyrir ýmsa þjónustu sem skólinn veitir og heimild til að semja við ýmsa aðila um að taka að sér þjónustu fyrir skólann. Einnig er lagt til að háskólinn hafi sams konar heimildir og aðrar háskólastofnanir til að veita doktorsnafnbót. Breytingarnar auka við almennar heimildir skólans á mikilvægum sviðum og kveða einnig skýrar á um réttarstöðu stúdenta. Settar eru skýrari reglur um málsmeðferð í máli stúdents hafi hann gerst sekur um brot á lögum eða öðrum reglum háskólans eða framkoma hans er talin ósæmileg eða óhæfileg. Þegar endanleg ákvörðun liggur fyrir eftir málsmeðferð innan skólans á stúdent þess kost að skjóta máli sínu til sérstakrar áfrýjunarnefndar sem hefur endanlegt úrskurðarvald. Menntmn. mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, þingskjali 1022. Þær eru gerðar í þeim tilgangi að samræma hugtakanotkun laganna. Undir nál. skrifa Sigríður Anna Þórðardóttir formaður, Kristín Ástgeirsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Svanfríður Jónasdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Tómas Ingi Olrich og Hjálmar Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um afnám laga um gjald af kvikmyndasýningum, nr. 28 4. febrúar 1952. Nefndin hefur fjallað um málið. Umsagnir um það bárust frá Bandalagi íslenskra listamanna, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, byggðarráði Skagafjarðar, borgarstjóranum í Reykjavík, Stykkishólmsbæ, bæjarráði Árborgar, bæjarráði Reykjanesbæjar og Bandalagi íslenskra leikfélaga. Í frumvarpi þessu er lagt til að lög sem heimila sveitarstjórnum að leggja sérstakt gjald á kvikmyndasýningar verði lögð niður. Fram kemur í fylgiskjali með frumvarpinu að heimild laganna virðist nú hvergi vera notuð. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins. Undir nál. rita Sigríður Anna Þórðardóttir formaður, Hjálmar Árnason, Kristín Ástgeirsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Tómas Ingi Olrich, Arnbjörg Sveinsdóttir og Svanfríður Jónasdóttir.

Herra forseti. Hv. Alþingi hefur á undanförnu kjörtímabili stöðugt verið að auka og búa til nýjar stofnanir ríkisins, stundum eina á viku. Nýir skattar og álögur hafa verið lagðar á. Því gleðst ég sérstaklega yfir því að loks er lagt til að eitthverjar af álögunum séu aflagðar, jafnvel þó að um tómt mengi sé að ræða, þ.e. að álögurnar séu ekki notaðar. Þess vegna fagna ég framlagningu frv. og styð eindregið að það verði afgreitt sem lög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum um raforkuver, nr. 60/1981, með síðari breytingum. Við frv. eru fluttar brtt. sem eru á þskj. 1010: ,,1. Við 1. gr. a. Við 1. efnismgr. bætist nýr töluliður, svohljóðandi: 3. Jarðvarmavirkjun í Bjarnarflagi við Námafjall (Bjarnarflagsvirkjun) með allt að 40 MW afli. b. 2. efnismgr. orðist svo: Þá er iðnaðarráðherra heimilt að veita Rafmagnsveitum ríkisins í félagi með aðilum í Skagafirði leyfi til að reisa og reka virkjun Héraðsvatna við Villinganes í Skagafirði (Villinganesvirkjun) með allt að 40 MW afli. 2. Við bætist ný grein er verði 2. gr., svohljóðandi: Í stað ,,1. gr.`` í 3. og 4. gr. laganna, er verða 4. og 5. gr., komi hvarvetna: 1. og 2. gr. 3. Við 3. gr. er verður 4. gr. Við greinina bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Við 2. mgr. sömu greinar bætist: Vatnsfellsvirkjun, með allt að 110 MW afli, Búðarhálsvirkjun, með allt að 120 MW afli og Bjarnarflagsvirkjun, með allt að 40 MW afli.`` Í nál. segir m.a. svo, virðulegi forseti: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Ingimarsson frá iðnaðarráðuneyti, Friðrik Sophusson, Örlyg Þórðarson og Agnar Olsen frá Landsvirkjun, Steinar Friðgeirsson og Kristján Jónsson frá Rafmagnsveitum ríkisins, Ólaf Pétursson og Einar Pálsson frá Hollustuvernd ríkisins, Árna Bragason frá Náttúruvernd ríkisins, Árna Einarsson frá Náttúrurannsóknarstöðinni við Mývatn, Ólöfu G. Valdimarsdóttur frá Náttúruverndarráði, Ásgrím Guðmundsson frá Orkustofnun og Leif Hallgrímsson og Birki Fanndal frá sveitarstjórn Skútustaðahrepps. Umsagnir um málið bárust frá Rafveitu Sauðárkróks, Orkustofnun, Landvernd, Umhverfissamtökum Íslands, Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, Náttúruvernd ríkisins, Rafmagnsveitum ríkisins, Náttúruverndarráði, Landsvirkjun, Skipulagsstofnun, Þjóðhagsstofnun, Hollustuvernd ríkisins og sveitarstjórn Djúpárhrepps. Frumvarpið er flutt til að afla lagaheimilda fyrir nýjum virkjunum, Vatnsfellsvirkjun og Búðarhálsvirkjun. Er þeim ætlað að mæta aukinni raforkuþörf á almennum markaði og vegna hugsanlegra stóriðjuframkvæmda á næstu árum, en samningaviðræður standa nú yfir um aukna orkusölu Landsvirkjunar, m.a. til Norðuráls hf. á Grundartanga. Undirbúningur þessara virkjunarkosta er langt kominn og því ástæða til að afla lagaheimilda fyrir þeim. Þykja þessir kostir hagkvæmir og áhrif þeirra á umhverfi og landnýtingu eru fremur lítil. Þá er lagt til í frumvarpinu að heimild Landsvirkjunar til að reisa og reka Villinganesvirkjun verði felld niður, en Rafmagnsveitum ríkisins eða félagi sem þær eiga aðild að verði veitt heimildin þess í stað. Er þessi breyting lögð til með hliðsjón af breyttum áherslum stjórnvalda í raforkumálum sem lúta m.a. að því að raforka úr nýjum virkjunum nýtist fyrst þeim byggðarlögum þar sem hún er unnin. Iðnn. hefur farið og kynnt sér aðstæður á virkjunarstað við Villinganes og hlýtt á yfirgripsmikið og fróðlegt erindi um virkjunarkosti á þessu svæði, en áformað er að reisa við Villinganesvirkjun með 40 megavatta afli. Verður þessi virkjun því sem næst hrein rennslisvirkjun. Samfelldar vatnamælingar hafa staðið yfir síðan árið 1971 bæði í Austari- og Vestari-Jökulsá. Mikil þekking liggur fyrir um þennan mikilvæga þátt. Vetrarrennsli er mjög jafnt og tiltölulega mikið og er rekstraröryggi því talið fullnægjandi. Rannsóknarboranir benda til þess að bergið sem fyrirhuguð stífla mun standa á sé mjög þétt og jarðefni til stíflugerðar séu nærtæk. Hér virðist því um álitlegan virkjunarkost að ræða. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram ósk Landsvirkjunar þess efnis að nefndin beitti sér fyrir breytingu á frumvarpinu á þá leið að leyfð yrði virkjun jarðgufuorku til rafmagnsframleiðslu í Bjarnarflagi við Námafjall með allt að 40 megavatta afli. Kom fram að sveitarstjórn Skútustaðahrepps væri einhuga um stuðning við málið og hefði m.a. lýst áhuga á því að tvinna saman virkjunina og þjónustu við ferðamenn á svæðinu. Nefndin tók þessa beiðni til ítarlegrar skoðunar og komst meiri hlutinn að þeirri niðurstöðu að rétt væri að fallast á hana. Telur meiri hlutinn ljóst að um er að ræða góðan virkjunarkost sem gæti orðið byggðinni á staðnum til verulegra hagsbóta. Meiri hlutinn telur sérstaklega mikilvægt að veiting virkjanaleyfa samkvæmt frumvarpinu sé háð niðurstöðu um mat á umhverfisáhrifum og treystir því að vel verði vandað til verka í því efni. Telur meiri hlutinn að við mat á umhverfisáhrifum vegna Bjarnarflagsvirkjunar verði m.a. að kanna áhrif virkjunarinnar á landslag svæðisins, hveravirkni, efnistöku og frárennsli. Þá bendir meiri hlutinn á að um svæðið gilda sérstök lög, þ.e. lög um verndun Mývatns og Laxár, nr. 36/1974. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru eftirfarandi eins og ég hef áður vikið að en skal nú endurtekið: 1. Í stað þess að heimilt verði að veita Rafmagnsveitum ríkisins eða félagi með aðilum í Skagafirði sem þær eiga aðild að leyfi til að reisa og reka Villinganesvirkjun verði gert ráð fyrir að leyfið verði veitt Rafmagnsveitum ríkisins í félagi með aðilum í Skagafirði. 2. Breytt verði tilvísunum til lagagreina í tveimur greinum laganna. 3. Þá verði bætt við frumvarpið ákvæði þar sem lagt er til að sama breyting og lögð er til í frumvarpinu verði felld inn í lög um Landsvirkjun, nr. 42/1983. Verði því samræmi milli laganna um þetta. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frumvarpsins með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta nál. iðnn. rita Stefán Guðmundsson, formaður nefndarinnar, Guðjón Guðmundsson, Pétur H. Blöndal, Magnús Á. Magnússon, Katrín Fjeldsted, Sigríður A. Þórðardóttir, Ragnar Arnalds og Hjálmar Árnason. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson mun skila séráliti.