Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Árlega slasast yfir 60 þús. Íslendingar eða tæplega fjórðungur þjóðarinnar. Um helmingur þeirra þarf á einhvers konar eftirmeðferð að halda vegna afleiðinga slysa. Þá þarf ekki að hafa mörg orð um aðrar afleiðingar slysa vegna vinnutaps, glataðra æviára og örorku og þjáninga einstaklinga sem í slysum lenda. Það má benda á að slys eru algengasta dánarorsök þeirra sem eru á aldrinum 5--35 ára hér á landi. Um árabil hafa hugmyndir um samræmda slysaskráningu verið til umræðu og verið kappsmál margra aðila sem með starfi sínu koma að slysum eða slysavörnum. Á árinu 1987 skipaði þáv. hæstv. heilbrrh., Ragnhildur Helgadóttir, nefnd um varnir gegn slysum. Ein meginniðurstaða nefndarinnar var að brýnt væri að koma á samræmdri slysaskráningu hér á landi. Lög um slysavarnaráð voru síðan samþykkt í apríl 1994. Eitt meginhlutverk slysavarnaráðs er að stuðla að fækkun slysa, eins og segir í a-lið 2. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Tilgangur slysavarnaráðs er að stuðla að fækkun slysa. Þeim tilgangi skal ráðið ná með því að: a. móta reglur sem miða að því að slys séu skilmerkilega skráð og sú skráning sé samræmd, jafnframt því sem séð verði um úrvinnslu þeirra upplýsinga og útgáfu á slysatölum.`` Lög um slysavarnaráð tóku gildi 1. janúar 1995 og starfar ráðið undir handarjaðri landlæknisembættisins. Kostnaður vegna slysa, m.a. vegna líkamstjóns, eignatjóns, tapaðra vinnustunda og kostnaður vegna mannvirkja hér á landi er gífurlegur og nemur milljörðum kr. árlega. Árlegur kostnaður einungis vegna umferðarslysa hér á landi hefur verið metinn um 14--18 milljarðar. Þrátt fyrir þennan mikla kostnað sem einstaklingar, félög, fyrirtæki og samfélagið allt ber vegna slysa er staðreyndin sú að ekki liggja fyrir nákvæmar heildrænar upplýsingar um orsakir og eðli slysa hér á landi þar sem allir þættir málsins eru metnir, svo sem hvað viðkomandi var að gera þegar slysið varð, hvar slysið átti sér stað, aðstæður þegar slysið varð auk orsaka slysa og afleiðinga. Ýmsar upplýsingar um slys liggja hins vegar fyrir hjá fjölmörgum aðilum, t.d. hjá lögreglunni, tryggingafélögum, heilbrigðisstofnunum, Vinnueftirlitinu, Umferðarráði, sveitarfélögum, Vegagerðinni, landlækni og Tryggingastofnun svo eitthvað sé nefnt. Markmiðið með upplýsingasöfnun er þó mismunandi eftir því hvaða aðili á í hlut. Upplýsingar um sama slysið eða atvikið liggja því hjá mörgum aðilum. Við núverandi aðstæður færi mikil vinna í að tengja saman þessar upplýsingar í heildarmynd, ef það er á annað borð unnt, og þrátt fyrir miklu vinnu allra þessara aðila liggja þessar upplýsingar ekki fyrir á einum stað svo hægt sé að nota þær til grundvallar því að fækka slysum. Upplýsingar um orsök og eðli slysa eru forsenda þess að hægt sé að beita markvissum aðferðum til að lagfæra það sem úrskeiðis fer og fyrirbyggja slys í framtíðinni. Með samræmdri slysaskráningu hér á landi skapast tækifæri til að beina aðgerðum á rétta staði, að réttum aðilum, á réttum tíma og með réttum aðferðum. Ég varpa fram þessari fyrirspurn vegna þess að ég veit að ýmis vinna hefur verið í gangi í ráðuneytinu til þess að undirbúa þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á slysaskráningu með fyrirspurn sinni. Skemmst er frá því að segja að við vonumst til að samræmd skráning allra slysa hefjist um næstu áramót. Hér er um að ræða samvinnuverkefni margra aðila, slysavarnaráðs, heilbrigðisstofnana, Sjúkrahúss Reykjavíkur, ríkislögreglustjóra, Vinnueftirlits, Tryggingastofnunar ríkisins og ýmissa tryggingafélaga. Verkefnið er undir stjórn landlæknis. Eftir mikla vinnu hefur náðst samstaða um að koma á slysaskrá Íslands og samræma allar upplýsingar sem inn í hana fara. Er það ekki síst að þakka áhuga og frumkvæði slysadeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur og yfirlæknis hennar á undanförnum árum. Þetta er nú að takast undir forustu slysavarnaráðs og landlæknis. Stefnt er að sameiginlegu skráningarkerfi allra þeirra sem skrá slys, þar með talið sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og annarra heilbrigðisstofnana, Vinnueftirlits ríkisins, Tryggingastofnunar ríkisins, lögreglu- og tryggingafélaga. Markmiðið er að skrá öll slys, þar með meiðsl sem verða á fólki. Umferðaróhöpp verði skráð, staður, tími kringumstæður og eðli slyss eða atviks. Skráin verður mjög umfangsmikil því gera má ráð fyrir að um 100 þúsund skráningar verði í slysaskrá Íslands árlega eða um 300 á dag. Landlæknir verður ábyrgur og umsjónaraðili skrárinnar. Samræmd slysaskráning verður mjög gott og virkt tæki til að greina orsakir slysa og beita markvissum forvörnum og jafnvel afmörkuðum aðgerðum. Þannig má benda á að hraðar verður hægt að bregðast við hættulegum aðstæðum, t.d. í umferð, slysum sem hugsanlega eru algengari á vorin eða haustin, þau gætu verið tengd við byrjun skóla svo dæmi séu tekin. Ég vil minnast á að við höfum náð nokkrum árangri varðandi leiksvæði en á þeim málum hefur verið tekið sérstaklega. Eftir sem áður munu samstarfsaðilar slysaskrárinnar halda þær skrár sem þeir telja nauðsynlegar í sínum störfum en samkeyrsla upplýsinga verður möguleg að vissu marki að fengnu leyfi viðkomandi aðila og tölvunefndar. Umsókn um starfsleyfi slysaskrár Íslands er nú til afgreiðslu hjá tölvunefnd. Fái umsóknin jákvæða afgreiðslu hjá nefndinni liggur fyrir að hanna hugbúnað sem er nauðsynlegur fyrir þessa skrá og verður það að sjálfsögðu boðið út. Samkvæmt tímaáætlun verkefnisins er áætlað að prófun á hugbúnaðinum og verklagi hefjist haustið 2000 og skráning samkvæmt nýju fyrirkomulagi hefjist um næstu áramót. Virðulegi forseti. Ég vonast til að þetta mikilvæga tæki muni komast í notkun á næsta ári með það að markmiði að fá betri yfirsýn yfir slys, aðstæður og eðli þeirra svo við getum í framtíðinni komið í veg fyrir slys og þær þjáningar sem í kjölfarið fylgja.

Herra forseti. Ég vona að ég hafi tekið rangt eftir þegar hæstv. heilbrrh. svaraði spurningunni. Hún gat ekki um sjómannastéttina. Mér þykir það miður vegna þess að árið 1998 skilaði fimm manna þingnefnd skipuð af hæstv. þáv. samgrh., Halldóri Blöndal, viðamikilli skýrslu um slysamál sjómanna. Það er athyglisvert að af 5.000 manna starfsstétt þá slasast á milli 400 og 500 á hverju ári. Enn þann dag í dag gengur það svo ef sjómenn slasast að þá er siglt í ofboði með þann slasaða í land, honum er hent upp á bryggju og skipið heldur til veiða á ný. Þetta er ekki rannsakað, ekkert athugað. Í gegnum árin hefur Tryggingastofnun ríkisins reynt að halda skrá yfir þessi skip bara út frá peningalegu sjónarmiði. Hafi hins vegar verið leitað upplýsinga um orsakir slysanna o.s.frv. þá hefur sú skráning ekki verið til. Eingöngu hin fjárhagslega hlið málsins er skráð. Í mörg ár höfum við talað um þetta og Siglingastofnun var byrjuð á þessu. Þetta er auðvitað hið þarfasta mál. Það sem mér kemur hins vegar undarlega fyrir sjónar er: Er ekki ætlunin að hafa slysaskráningu sjómanna í þessu líka? Við í nefndinni lögðum einmitt til að fjármagn yrði veitt í þetta. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu spurningu. Ég vona að við séum á réttri leið og að sjómannastéttin sé innan borðs í þessu máli líka.

Herra forseti. Ég vil líka þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli sem er mjög þarft. Eins og síðasti ræðumaður tók fyrir slysasmál sjómanna, þá vil ég í stuttu máli gera að umtalsefni umferðarslys í Reykjavík. Umferðaryfirvöld í Reykjavík hafa árum saman skráð þau slys sem upplýsingar hafa verið aðgengilegar um og myndað á þeim grundvelli svokallaða svartblettaskýrslu sem hefur síðan orðið til að gripið hefur verið til aðgerða, hámarkshraði lækkaður, hraðahindranir settar, götum lokað o.s.frv. Þannig hefur verið gripið til ýmissa slíkra ráða í umferðinni í Reykjavík með góðum árangri. Því er gleðiefni að sjá að með samræmdri slysaskrá yfir landið stefni menn að því á landsvísu. Ég fagna því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, hv. þm. Ástu Möller, fyrir að vekja athygli á þessu hér. Einnig hljótum við að þakka starfsfólki Sjúkrahúss Reykjavíkur fyrir frumkvæði þeirra í þessum málum. Ég ætlaði nefna sérstaklega skráningar á slysum á sjómönnum úti á sjó. Ég heyrði hæstv. ráðherra ekki nefna það og hvort vinna rannsóknarnefnda að sjóslysum og flugslysum nýttist í þessu. Einnig mætti nefna vinnu sveitarfélaganna á undanförnum árum að skráningu á slysum og eftirliti, ekki bara í Reykjavík heldur vítt og breitt um landið. Víða er unnið að úrbótum í gatnagerð og í ýmsum slysa- eða forvörnum. Yrði þessum upplýsingum þá öllum safnað á sama stað?

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu fyrirspurn, tel að skráning slysa sé í sjálfu sé mjög góð og það að setja hana í einn miðlægan gagnagrunn. Ég velti því samt fyrir mér og langar að heyra það frá hæstv. heilbrrh. hvort samstaða sé um það meðal lækna að skrá slík slys í einn miðlægan gagnagrunn. Kemur ekki upp sú staða að menn telji að skýrslur sem þar eiga að vera megi ekki nota? Við getum alveg séð fyrir okkur að því miður lenda sömu mennirnir oft í því að slasast vítt og breitt um landið. Þessu er öllu safnað saman á einn stað og auðvelt að telja. Vafalítið væri hægt að gera það tortryggilegt eins og svo margt annað. Ég velti því fyrir mér hvort ráðherrann sé ekki búinn að fylla upp í öll möguleg göt á löggjöf eins og þessari þannig að við lendum ekki í sömu vandræðunum og með Íslenska erfðagreiningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunni fyrir athugasemdir þeirra. Það er ljóst að markvissar aðgerðir til að fækka slysum eru fljótar að skila sér til baka til þjóðfélagsins í bættri heilsu, minni þjáningum, minni heilbrigðiskostnaði og lægri iðgjöldum trygginga svo fátt eitt sé nefnt. Þeir sem eru vel að sér í slysavörnum fullyrða að hægt sé að fyrirbyggja flest slys. Þar er nefnt 90% markið. Þá segja þeir einnig að eitt slys sé einu slysi of mikið. Það er mikilvægt að unnið verði markvisst að fækkun slysa á börnum og unglingum, fækkun vinnuslysa, umferðarslysa, slysum á sjó, á heimilum, í skólum, íþróttum og öðru tómstundastarfi. Ein forsenda þess að hægt verði að ná markmiðum um fækkun slysa er samræmd slysaskráning og samvinna þeirra sem vinna að slysavörnum. Ég vil í þessu sambandi benda á að ýmsar upplýsingar benda til að aukning sé á slysum hér á landi. Slysum í heimahúsum fjölgaði um 17% á síðasta ári. Umferðarslysum fjölgaði um 20--30% á síðasta ári og þá mest á höfuðborgarsvæðinu. Í tengslum við aðra fyrirspurn sem liggur fyrir í þinginu frá mér um skotelda fékk ég í hendur skýrslu frá breskum heilbrigðisyfirvöldum um slys af völdum skotelda á árinu 1998. Þar voru öll slík slys skráð, hvers eðlis þau voru, hvers konar skoteldar ollu skaða, í hvaða umdæmi og sjúkrahús viðkomandi leitaði og afdrif viðkomandi auk lýðfræðilegra upplýsinga, aldur og kyn viðkomandi og fleiri atriði. Slík skýrsla er lögð til grundvallar mati og stefnumótun breskra stjórnvalda varðandi skotelda, öryggi þeirra og reglur um aðgengi og umgengni. Slíkt er til fyrirmyndar og ég hlakka til að sjá sams konar skýrslur hér á landi. Eins og fram kom í ræðu hæstv. heilbrrh. felur samræmd slysaskráning í sér að margir ólíkir aðilar sem vegna starfsemi sinnar skrá slys skrái gögn sín í sameiginlegt skráningarkerfi. Markmið með samræmdri slysaskrá er að allar nauðsynlegar upplýsingar um slys séu skráðar í sama grunn svo hægt sé að vinna úr og draga lærdóm af þeim til að fyrirbyggja slys í framtíðinni. Þess vegna fagna ég því að þetta er komið á þann rekspöl sem lýst var hér áðan.

Virðulegi forseti. Það er best að það komi hér skýrt fram að þessi slysaskráning á við öll slys á sjó og landi. Það er alveg ljóst og mikill undirbúningur hefur verið að slysaskráningu sjómanna. Af því hafa þeir haft mikinn heiður einmitt á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þannig að það er allt undirbúið. Mér fannst ég ekki þurfa að telja upp alla en svo enginn misskilningur sé í málinu þá á þetta við öll slys bæði stór og smá á sjó og landi. Þessi grunnur er einsdæmi í veröldinni og eins og ég sagði áðan er tölvunefnd núna með hann til umfjöllunar. Ég vona að við fáum jákvæðan stimpil á þennan grunn . Af því á það var minnst áðan hvort ég hefði ekki áhyggjur af því að þetta yrði stoppað, þá hefur verið mikil samstaða um þetta meðal allra heilbrigðisstétta og ég á ekki von á að neitt bakslag verði í því.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. á þskj. 617, það er 362. mál. Á endurhæfingar- og hæfingardeild Landspítala, háskólasjúkrahúss --- eins og það heitir nú --- búa enn tugir þroskaheftra einstaklinga sem áður dvöldust á Kópavogshæli. Árið 1992 samþykkti Alþingi að leggja niður Kópavogshælið enda óeðlilegt að hátæknisjúkrahús reki félagsþjónustu fyrir fatlaða. Í lok síðasta árs, í lok ársins 1999, bjuggu enn um 70 þessara einstaklinga á ríkisspítölum. Sjálfsagt má segja að einhverjir þeirra flokkist sem sjúklingar og eigi því heima á sjúkrahúsi, en meginþorrinn ekki. Aðbúnaður margra þeirra er fyrir neðan allar hellur, t.d. þeirra 19 eða 20 sem búa í fjórum gömlum niðurníddum starfsmannaíbúðum sem á engan hátt eru við hæfi fatlaðra. Nú hafa ráðherrar Framsfl. verið yfir þessum málaflokki í hálfan áratug og ekki hefur ræst úr hjá þessu fólki þó því hafi ítrekað verið lofað. Ég minni á spurningu til Framsfl. árið 1995 fyrir kosningar þar sem spurt er um málefni þeirra einstaklinga sem dvelja á endurhæfingardeildinni í Kópvogi eða Kópavogshæli. Því var svarað í tímariti Þroskahjálpar: ,,Þetta er mál sem stjórnvöld verða skilyrðislaust að leysa. Fatlaðir eiga ekki undir engum kringumstæðum að líða fyrir það sem þriðji aðili í deilu stofnana og ráðuneyta.`` Þetta var 1995. Og enn eru þessir einstaklingar á Landspítalanum. Ég minni einnig á orð hæstv. heilbrrh. í útvarpsþættinum Þjóðarsálinni fyrir ári. Þar vísaði hún til áætlunar félmrh. um hvernig þessum flutningi yrði lokið. Það var fyrir um það bil ári síðan, í febrúar í fyrra, sem hæstv. heilbrrh. viðhafði þau orð. Aðbúnaður þessa fatlaða fólks í starfsmannablokkinni er ömurlegur. Þetta er gamalt niðurnítt húsnæði sem lítið hefur verið haldið við. Jarðhæðin er rétt fokheld með opnum klóökum. Baðherbergi eru upprunaleg, veggir gegnsósa af raka og illa lyktandi og svona gæti ég áfram talið upp. Aðstaða þessa fólks stenst ekki nokkrar kröfur um lífsgæði og alls ekki lögin um málefni fatlaðra. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,1. Hvenær er fyrirhugað að ráða bót á aðbúnaði þeirra þroskaheftu einstaklinga á endurhæfingar- og hæfingardeild Landspítala sem áður dvöldust á Kópavogshæli? 2. Er ekki tímabært að mati ráðherra að þetta fólk fái þjónustu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra?``

Virðulegi forseti. Síðan lög um málefni fatlaðra voru samþykkt á Alþingi hafa 42 einstaklingar flust frá Kópavogshæli á sambýli. En það er rétt að 35 einstaklingar bíða eftir að komast á sambýli. 25 einstaklingar verða áfram skjólstæðingar heilbrigðisþjónustunnar. Á meðan heilbrigðisþjónustan sér um þessa einstaklinga munum við gera eins vel við þá og mögulegt er. Það er verið að vinna að því að þessir 35 einstaklingar fari á sambýli. Á þessu ári og því næsta verða opnuð 13 ný sambýli hér á þessu svæði og það léttir auðvitað mjög á og hv. þm. veit að fyrir það hefur verið mikil þörf. En 13 ný sambýli er nokkuð stór biti og breytir mjög miklu. Því er við að bæta að forstjóri Ríkisspítalanna er einmitt að vinna að þessum málum um þessar mundir. Ég á von á tillögum frá honum innan tíðar. Mjög svipuð fyrirspurn liggur fyrir félmrh. þannig að ég tel að þetta sé nægilegt í bili.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um Kópavogshælið og framtíð þeirra sem þar hafa dvalist og nú á endurhæfingar- og hæfingardeild Landspítalans er ekki ný af nálinni. Á sínum tíma var öll áhersla lögð á að menn gæfu sér eitt til tvö ár til þess að ganga frá málefnu þeirra fötluðu einstaklinga sem þar dvöldu. Nú dvelur enn þá töluverður hópur í endurhæfingar- og hæfingardeild Landspítalans og fellur ekki undir lög um málefni fatlaðra þó þeir ættu kannski fremur heima þar. Spurning mín til hæstv. ráðherra er fyrst og fremst þessi: Um leið og sjúkrahúsin eru efld með því að sameina þau og breyta þeim þannig að þau standist allar kröfur hátæknisjúkrahúsa, finnst henni þá ekki eðlilegt að endanlega sé tryggð framtíð þeirra sjúklinga sem þarna dvelja? Það vantar tímasetningar í þeim efnum, þ.e. hvenær þeir flytjast yfir á sambýli eða aðrar þær stofnanir sem við eiga í hverju tilviki.

Herra forseti. Ég fagna því að unnið sé að því að þessir einstaklingar fái þjónustu við hæfi og samkvæmt lögum. En því miður hefur slíku oft verið lofað eins og ég vitnaði til í máli mínu. Ég verð bara, herra forseti, að treysta því að þarna verði bráðar úrbætur gerðar. Það er ekki forsvaranlegt að bjóða fólki upp á aðstæðurnar í starfsmannaíbúðunum við Kópavogshælið. Þær eru fyrir neðan allar hellur. Ég treysti því að hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. taki nú höndum saman og drífi í þessu. Ég heyrði ekki í máli hæstv. ráðherra hvenær hún hyggst vera búinn að flytja þessa einstaklinga úr þessu húsnæði og í viðunandi aðstöðu svo aðbúnaður þeirra verði í samræmi við lögin um málefni fatlaðra hvað varðar þjónustu við þessa einstaklinga. Ég fagna því að verið er að vinna í málunum. En það þarf að gera meira en tala um hlutina. Framkvæmda er þörf. Vissulega tekur þetta tíma. Ég hef fullan skilning á því og menn hafa í áföngum verið að flytja fólk af Kópaovgshæli í viðunandi sambýli. En þarna er allt of stór hópur sem jafnvel alla sína ævi hefur búið við frekar auman aðbúnað og úr því þarf að bæta sem fyrst.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við fyrra svar mitt að bæta. Eins og ég sagði áðan hafa 42 einstaklingar þegar fengið inni á sambýlum, 35 bíða en 25 verða áfram undir handarjaðri heilbrigðisþjónustunnar. Af því það kom fram áðan hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að það breyttist eitthvað við sameininguna og hátæknina þá verða áfram mörg svið innan stóru sjúkrahúsanna. Þar verður endurhæfingarsvið, hæfingarsvið og geðsvið, öldrunarsvið o.s.frv. Þessir 25 einstaklingar munu áfram njóta heilbrigðisþjónustunnar. Aðalatriðið er að sem best fari um þessa einstaklinga og við búum þannig um hnútana að þeim geti liðið vel þar sem þeir eru.

Virðulegi forseti. Nýverið kom upp umræða sem við þekkjum vel frá síðustu tíu árum eða svo, þ.e. hvort reka eigi eða að loka vistheimilinu að Gunnarsholti í Rangárvallasýslu þar sem dveljast yfir 20 sjúklingar. Heimilið hefur verið rekið af Ríkisspítölunum og undir yfirumsjón geðsviðsins. Það er illþolanlegt bæði fyrir sjúklinga, aðstandendur og starfsfólk að búa við það öryggisleysi hvað varðar framtíðina að þessi umræða skuli koma upp aftur og aftur. Gunnarsholt hefur haft mjög takmarkaðar fjárveitingar úr að spila, reynst ódýrt í rekstri þar sem kostnaður á hvert rúm er aðeins rúmar 6 þús. kr. á dag en það tekur auðvitað mið af því að framlögin hafa verið af skornum skammti til þessa reksturs. Við sameiningu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík og aukna áherslu á hátækni er ákveðin hætta á því að menn hugsi sér enn frekari samdrátt á öðrum sviðum og þá fyrst og fremst í rekstri eins og þeim sem er í Gunnarsholti. Þar eru sjúklingar sem þarfnast ekki hátæknimeðferðar heldur fyrst og fremst umönnunar og endurhæfingar, að læra að takast á við lífið. Þörfin fyrir stofnun eins og Gunnarsholt verður alltaf til staðar. Vistheimilið er staðsett þannig að það býður upp á mikla möguleika hvað varðar vinnu og alla endurhæfingu. Ég tel að miklir möguleikar séu í því að byggja jafnframt upp frekari starfsemi tengda því sem nú er, t.d. heildstæða endurhæfingarmeðferð fyrir unga fíkniefnaneytendur og fjölskyldur þeirra. En til þess að svo megi verða þarf að auka sjálfstæði þessarar stofnunar og það má og gera í samstarfi við heilbrigðisþjónustuna á svæðinu, í samstarfi við barnaverndaryfirvöld, skóla, bæði grunnskóla og framhaldsskóla. En staðreyndin er sú að þess eru dæmi að ungir sem aldnir sjúklingar, sem eru vistaðir á Gunnarsholti, koma þangað og eru þá hvorki læsir né skrifandi. Að mínu mati er fráleitt að loka stofnun eins og Gunnarsholti þegar þörfin fyrir slíka starfsemi er fyrir hendi og verður alltaf fyrir hendi og við getum ekki neitað því. Hins vegar er nauðsynlegt að eyða óvissu hvað varðar framtíð þessarar stofnunar og þess vegna væri eðlilegt að mínu mati að gera hana sjálfstæða og gera rammasamning um reksturinn og uppbygginguna til a.m.k. fimm ára í senn. Þess vegna beini ég eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Eru fyrirhugaðar breytingar á rekstri meðferðarheimilisins að Gunnarsholti? Ef svo er, hverjar eru þær? 2. Telur ráðherra að til greina komi að gera meðferðarheimilið að Gunnarsholti að sjálfstæðri stofnun sem falli undir rekstur heilsugæslunnar í Rangárvallasýslu? 3. Er ráðherra tilbúinn til að beita sér fyrir viðræðum hlutaðeigandi aðila sem miði að slíkum breytingum og tryggi rekstrargrundvöll heimilisins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina vegna þess að það er mjög mikilvægt að það komi skýrt fram að það á ekki að loka vistheimilinu í Gunnarsholti. Það er alveg ljóst og ekki hafa verið gefin nein fyrirmæli um það. Ég ræddi einmitt sérstaklega eftir að hv. þm. hafði samband við mig út af þessari fyrirspurn við forstjórann og spurði hvort þær hugmyndir að loka Gunnarsholti séu komnar frá honum og svo er ekki. Aftur á móti er verið að ræða um það að breyta þjónustunni í Gunnarsholti eða breyta rekstrarforminu fyrst og fremst. Það er ekki búið að ákveða nákvæmlega hvernig. Hér er spurt að því hvort eðlilegt sé að heilsugæslan í Rangárvallasýslu taki að sér þessa þjónustu. Það er alls ekki útilokað en það hefur ekki verið sérstaklega rætt við þá en með sameiningu heilsugæslunnar á Hellu og Hvolsvelli er það miklu sterkari stofnun en áður var þannig að þeir möguleikar eru fyrir hendi. Eins og stendur er forstjórinn að skoða nýjar rekstrarleiðir einmitt til að gera þessa einingu sjálfstæðari. Eins og kom fram eru þarna 24 einstaklingar sem þurfa kannski ekki beint á læknisþjónustu að halda heldur annars konar þjónustu. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þm. að engin ástæða er til að það séu einmitt sjúkrahúsin í Reykjavík sem reki þessa stofnun. Nú horfi ég á fyrrv. hæstv. heilbrrh. því að þessi umræða hefur komið svo oft upp og einmitt á svipuðum nótum en ég segi enn og aftur, við ætlum ekki að loka þessari stofnun. Við þurfum þvert á móti að breyta henni og gera hana nútímalegri. Ég þori að fullyrða að hún er stöðnuð miðað við það sem við getum gert í dag þannig að málið er í mikilli deiglu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja máls á málefnum vistheimilisins í Gunnarsholti. Það hefur verið starfrækt í yfir 40 ár og þar fer fram mikilvæg starfsemi sem þarf að fá að halda áfram. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem starfsemin er í uppnámi en ég held að hafi verið fyrir sjö árum sem urðu umræður í Alþingi um starfsemina. Á vistheimilinu eru vistaðir um 20--30 vistmenn. Það er ódýrt í rekstri, þar vinna margir úr sveitarfélaginu, Rangárvallahreppi og Hvolhreppi. Það hefur mikil áhrif á atvinnulíf sveitarfélaganna þarna að starfsemin haldi áfram. Ég vil þakka ráðherra sérstaklega fyrir það að eyða þeirri óvissu sem hefur verið uppi og ég tek undir að það þarf að gera stofnunina sjálfstæðari og styrkja reksturinn þannig að hún megi halda áfram.

Herra forseti. Vegna þess að borið hefur á góma í umræðunni áform og umræður sem áttu sér stað um þessa sömu stofnun fyrir sjö árum síðan eða þar um bil, þá vil ég taka það fram og fagna því sérstaklega að þessi mál ber nú á góma. Ég held að það sé full ástæða til þess og tek undir það með hæstv. heilbrrh. að fara í gegnum eðli, tilgang og markmið þeirrar starfsemi sem þarna á sér stað og alls ekki með þeim áformum eins og haldið hefur verið fram að áformað sé að loka stofnuninni. Það var heldur ekki uppi á teningnum fyrir sjö árum heldur hitt að fara í gegnum tilgang og eðli hennar. Ég hef stundum velt því fyrir mér, ég hef komið að Gunnarsholti oftar en einu sinni, hvar beri að vista þá mikilvægu starfsemi sem þar fer fram. Er það endilega á vettvangi heilbrrn. eða er það e.t.v. á vettvangi hæstv. félmrh., sessunautar heilbrrh.? Er einhvers konar sambland af því tvennu? Ég tek undir að mikilvægt er að fara í gegnum þessi atriði en með því markmiði að tryggja að þessi þjónusta verði til staðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og að eyða þeirri óvissu sem er um þennan rekstur. Hins vegar er það rétt sem kom fram hjá henni og ég nefndi reyndar í framsögu minni að umræðan er ekkert ný og það gengur ekki að á hverju ári komi upp vangaveltur um hvort þetta vistheimili eigi að vera áfram í rekstri eða ekki. Tillögur þess efnis að loka voru m.a. ræddar við starfsfólkið fyrir ekki löngu en vissulega var tekið fram að það var eingöngu um hugmyndir og tillögur að ræða. Ég tel mjög nauðsynlegt að byggja upp þá starfsemi sem þarna er og viðhalda henni. Aldur þeirra sjúklinga sem þarna dveljast hefur færst niður frá því sem áður var. Eðli starfseminnar hefur breyst. Það þarf að gera aðrar kröfur en voru gerðar fyrir nokkrum árum en jafnframt hefur þörfin fyrir það að endurskipuleggja reksturinn með tilliti til þeirra þarfa sem eru hjá sjúklingunum aukist. Eins og ég sagði tel ég mjög mikla nauðsyn að fara í þessa endurskipulagningu og að byggja hana upp í samstarfi við félagsmálayfirvöld, endurhæfingarmeðferð fyrir unga fíkniefnaneytendur sem hafa lokið þeirri meðferð sem þýðir afeitrun. Ég tel að hvergi sé að finna betri stað en einmitt þarna. Það þarf fleiri stöðugildi og það má líka hugsa sér af því að það þarf t.d. núna nýtt stöðugildi eða þyrfti annað stöðugildi geðlæknis á Sogni hvort ekki mætti hugsa sér samstarf þar á milli hvað varðar sérhæfða þjónustu því auðvitað verður fagfólk að koma að þessari uppbyggingu. Ég fagna því líka að hæstv. ráðherra er reiðubúin að ræða hvort gera megi meðferðarheimilið að Gunnarsholti að sjálfstæðri stofnun sem sé rekin í samstarfi við heilsugæsluna á Hellu og Hvolsvelli eða heilbrigðisþjónustuna á Suðurlandi og ég tel að það megi gera einnig í samstarfi við félagsmálayfirvöld og skólayfirvöld því það þurfti að koma þar á einhverri kennslu fyrir þá sem þar dveljast.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að ekki sé neitt óvissuástand, hvorki á þessum stað né öðrum svipuðum en ég ætla að minna á að það hefur ekki komið til tals síðustu sjö ár neitt slíkt eins og gerðist fyrir sjö árum að talað var um að loka þessari stofnun eða breyta henni verulega. Á undanförnum fimm árum hefur verið mikill friður um þessa stofnun. Aldrei hefur komið til tals núna þó að þessi kvittur hafi komið upp að yfirvöld hefðu hugsað sér að loka henni. En það er alveg rétt að það þarf að gera hana nútímalegri og þetta er meira félagslegs eðlis en kannski beint á vegum heilbrigðisþjónustunnar þó að við þurfum engan veginn að henda því frá okkur meðan ekki er annað ákveðið. Eins og ég segi eru umræður í gangi um aðra heilbrigðisþætti á Suðurlandi sem geta tengst Gunnarsholti.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. nokkurra atriða sem varða skattlagningu á umferð. Fyrri spurningin lýtur að því hvort í starfi sé á vegum fjmrn. eins og þar segir eitthvert starf sem miði að því að endurskoða skattlagningu á umferð, t.d. á tolla, bifreiðagjöld, vörugjöld, bensíngjöld eða þungaskatt og aðra skattheimtu á þessu sviði, þ.e. sem tengist umferð með einhverjum hætti með tilliti til umhverfissjónarmiða. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að mikilvægt sé, herra forseti, að fara yfir þetta svið í heild sinni og reyna að móta hér með sambærilegum hætti og gert hefur verið víða erlendis einhverja samræmda stefnu sem fylgt sé við skattlagningu á hina ólíku þætti umferðar og innbyrðis samræmi eða hlutföll í þessum efnum fellt með einhverja slíka umhverfismeðvitund að leiðarljósi. Eins og ég segi er það orðið erlendis viðurkennt að með slíkum skattalegum aðgerðum er unnt að stýra og hafa talsverða áhrif á þróun í þessum efnum. Nærtæk dæmi eru skattlagning almenningssamgangna annars vegar eða ívilnandi aðgerðir til að ýta undir þróun almenningssamgangna annars vegar á móti skattlagningu á einkabíla og aðra umferð sem er þó síður ástæða til að ýta undir. Skattlagningu mismunandi samgönguþátta er einnig beitt gjarnan með það að leiðarljósi að ýta undir samgöngur og t.d. þungaflutninga á sjó og með járnbrautum fremur en á vegum o.s.frv. Ég lýsi eftir því hvort eitthvert slíkt starf sé í gangi á vegum fjmrn. eða hver séu viðhorf hæstv. fjmrh. í þeim efnum, hvort hæstv. ráðherra teldi koma til greina að setja slíkt starf í gang með skipan starfshóps eða einhverjum öðrum hætti. Seinni liður fyrirspurnarinnar lýtur að því atriði sérstaklega hvort sá möguleiki hafi verið kannaður í ráðuneytinu að sameina gjaldtöku fyrir skyldutryggingu ökutækja, t.d. innheimtu á bensíngjaldi og þungaskatti. Hér er ég reyndar að varpa fram hugmynd sem var gaukað að mér af ágætum hugvitsmanni. Ef það reyndist framkvæmanlegt og menn gætu leyst vandamál sem hugsanlega teldust koma upp í þessu sambandi og vörðuðu samkeppnislög eða annað slíkt, má vel sjá fyrir sér að sjá slíkt fyrirkomulag hefði í för með sér mikla einföldun og sparnað og þau réttlætisrök væru fyrir hendi að iðgjöldin greiddust þá hlutfallslega miðað við notkun tækjanna í gegnum eldsneytisnotkunina sem væri skattaandlagið í því tilviki. Nú verður fróðlegt að heyra svör hæstv. fjmrh. hvort hann sér þetta sem áhugaverðan eða mögulegan kost.

Herra forseti. Varðandi fyrri spurninguna um umhverfisskatta í umferðinni er því til að svara að engin sérstök áform eru uppi um að gera grundvallarbreytingar á þeirri gjaldtöku. Þessi fyrirspurn lýtur að tollum, bifreiðagjaldi, vörugjaldi, bensíngjaldi og þungaskatti en þar er að hluta til um að ræða markaða tekjustofna til vegamála eins og kunnugt er en að öðru leyti almenna fjáröflun í ríkissjóð. Það eru því engin sérstök áform um stórtækar breytingar í þessu efni. Hins vegar er vel fylgst með þróun mála í ráðuneytinu að því er þetta varðar. Við höfum m.a. beitt okkur fyrir nokkrum breytingum sem segja má að beri keim af því sjónarmiði sem hv. þm. spurði um. Hér er t.d. til meðferðar í þinginu þessa dagana sérstakt frv. um ívilnun í vörugjaldi að því er varðar svokallaða tvíorkubíla. Það er m.a. gert með tilliti til umhverfissjónarmiða þannig að svarið við spurningunni er í raun einfalt. Það er engin heildarendurskoðun eða stórfelld áform uppi í þessum efni. Hins vegar er starfandi í ráðuneytinu hópur sérfræðinga sem hefur unnið að því að skoða ýmis álitamál tengd umhverfissköttum og hefur gert það um nokkra hríð án þess að út úr því hafi komið heildarendurskoðun á þessu máli. Seinni spurningin er dálítið óvenjuleg að mínum dómi. Þar er verið að tengja saman annars vegar innheimtu bensíngjalds og þungaskatts, sem eru einmitt hinir bundnu tekjustofnar til vegagerðar í landinu, og hins vegar skyldutryggingu ökutækja sem byggir á allt öðrum forsendum. Hún byggir á ákvæðum umferðarlaga og eftir atvikum ákvæðum laga um vátryggingarstarfsemi. Markmiðið með skyldutryggingu ökutækja er að sjálfsögðu að tryggja að sá sem ekur bifreið og veldur tjóni sé fær um að greiða slíkt tjón, hafi tryggingu fyrir því. Slíkt iðgjald tekur mið af þyngd ökutækis, afli vélar og mati á hæfi vátryggingartakans til þess að aka téðu ökutæki. Þar er því um að ræða gersamlega óskylt fyrirbæri að mínum dómi, þ.e. skyldutryggingu ökutækis og svo þá innheimtu sem stunduð er í formi bensíngjalds eða þungaskatts til að fjármagna vegagerð í landinu. Ég verð að viðurkenna að þó hér hafi verið á ferð hugvitsmaður sem gaukaði þessari hugmynd að hv. þm. þá er ég ekki enn þá búinn að ná samhenginu. Kannski þingmaðurinn skýri það betur í seinni ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að taka þetta mál upp. Við í Samfylkingunni höfum stutt það og lagt til að farið verði í heildarendurskoðun á skattlagningu á umferð með tilliti til umhverfissjónarmiða og skattlagningunni breytt. Þess misskilnings hefur að vísu gætt hjá hv. þm. Sjálfstfl., sem stýrir því kannski að menn hafa ekki viljað fara í endurskoðunina, að slík endurskoðun muni leiða af sér hærri skattlagningu. Þannig er það ekki. Mér þykir leitt að heyra hjá hæstv. ráðherra að ekki eigi að fara í heildarendurskoðun á skattlagningu umferðarinnar, með tilliti til umhverfissjónarmiða en ekki síður vegna þess að nú er eldsneytisverð í sögulegu hámarki. Mikil umræða hefur átt sér stað um skattlagninguna og það er þörf á að fara í þessa endurskoðunarvinnu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég verð að vísu að játa að ég er ekki sérstaklega upprifinn yfir þeim. Ég hefði viljað heyra að hæstv. ráðherra hefði meiri skilning á því sem ég tel vera augljósa borðleggjandi þörf fyrir samræmda skoðun á þessu sviði, skattlagningu umferðar og framtíðarstefnumótun í þeim efnum. Ég held að við Íslendingar getum bara ekki leyft okkur að láta þessa hluti þróast algerlega tilviljanakennt og láta reka á reiðanum í fullkomnu meðvitundarleysi á sama tíma og allar aðrar þjóðir reyna að stýra þróuninni meðvitað og ekki síst í gegnum skattalegar aðgerðir. Það er í gegnum slík tæki sem stjórnvöld hafa aðgang að hlutum eins og þessum án þess að beinlínis sé skipað fyrir um hverjir geti ekið einkabílum sínum eða hverjir skuli nota almenningssamgöngur, hvort flutningar fari fram á sjó, vegum eða járnbrautum o.s.frv. Menn geta með þessum tækjum, þ.e. sköttum, stuðlað að tiltekinni þróun sem er jákvæð í umhverfislegu tilliti. Til þess að það sé hægt verður auðvitað að kortleggja sviðið og hafa einhverja samræmda stefnu. Ég leyfi mér því að ítreka það og hvetja hæstv. fjmrh. til að íhuga betur hvort ekki sé þörf á starfshópi eða samræmdu skipulögðu starfi á þessu sviði. Hvað varðar seinni spurninguna er það misskilningur hjá hæstv. ráðherra að verið sé að hengja þetta sérstaklega við töku bensíngjalds eða þungaskatts. Hins vegar er bent á að eldsneytisnotkunin, þ.e. aksturinn í kílómetrum, geti verið andlag fyrir þessa gjaldtöku. Þá er tvennu af þrennu haldið til haga, þ.e. þyngd ökutækisins og vélarafli. Það verðleggst auðvitað í gegnum notkunina og myndar í raun mjög skynsamlegt skattandlag fyrir þessi iðgjöld. Það sem tapast að vísu, og það viðurkenni ég, er ökuferilsskrá viðkomandi ökumanns. Spurningin er hvort ekki er hægt að mæta því með einhverjum öðrum hætti. Ég tel hugmyndina mjög áhugaverða og býðst til að halda námskeið fyrir hæstv. fjmrh. um þessa gagnmerku hugmynd.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góðar ábendingar og vil að endingu óska honum góðrar ferðar í umferðinni vestur um haf.

Herra forseti. Á síðasta ári var mörgum öryrkjum gert að greiða skatt vegna slysabóta allt að sex ár aftur í tímann. Þeir stóðu í þeirri trú að bæturnar væru ekki skattskyldar. Bætur fyrir varanlegt líkamstjón sem greiðist í einu lagi eru undanþegnar tekjuskatti en bætur vegna tímabundins tekjutaps eru aftur á móti skattskyldar eins og laun. Þessar upplýsingar virðast ekki hafa skilað sér til þeirra sem fengu þessar greiðslur sl. sex ár, enda fengu þeir ekki neina launaseðla um greiðslurnar frá tryggingafélögunum né var tekin af þeim staðgreiðsla. Engar upplýsingar voru heldur gefnar um skattameðferð. Það hefur greinilega ýtt undir þá trú að hér væri um skattfrjálsar bætur að ræða og þeir því talið þær fram sem skaðabætur sem eru undanþegnar skatti. Skattstjórar skattlögðu síðan þessa tjónþola vegna þessara greiðslna allt að sex ár aftur í tímann eins og ég sagði áðan. Einhverjir kærðu þetta til yfirskattanefndar og þá var málið látið niður falla vegna annmarka á málsmeðferð. Þannig sluppu tugir við skattgreiðsluna en aðrir fengu áfram kröfu um greiðslu skattsins á bótunum frá skattstjóra. Þarna virðist ekki eitt yfir alla látið ganga. Ég veit til þess að menn sem fengu slíka kröfu, tóku lán og greiddu skattaskuldina en hafa síðan ekki getað fengið hana endurgreidda. Þeir sem kærðu sluppu hins vegar. Ég get ekki séð annað en þarna sé mönnum mismunað og velti fyrir mér hvort þarna sé ekki um brot á jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar ræða. Ég spyr hæstv. ráðherra vegna þessa máls: Hversu margir voru krafðir um skatt af slysaörorkugreiðslum vegna tímabundinnar örorku á þessu tímabili? Hversu margir fengu skattinn felldan niður? Hversu margir tjónþolar hafa þegar greitt skattinn og hversu háar upphæðir er um að ræða? Hefur einhverjum verið endurgreiddur skatturinn og hvaða rök eru fyrir því að það sitji ekki allir við sama borð gagnvart þessari skattlagningu?

Herra forseti. Það er hárrétt sem kom fram hjá fyrirspyrjanda. Í skattalögum er gerður greinarmunur á annars vegar tímabundinni örorku og hins vegar varanlegri örorku. Hér er um það að tefla að í mörgum tilfellum virðist sem tryggingafélög hafi ekki sent út launamiða þar sem fram kemur að viðkomandi slysbætur hafi verið skattskyldar. Það hefur leitt til þeirrar stöðu að hluti skattgreiðenda sem hefur fengið þessar bætur hefur talið þær fram og borgað þær í skatt en ákveðinn hluti ekki. Það er grundvallaratriði í skattaréttinum að jafnræðis sé gætt og tveir aðilar í sömu stöðu sæti sömu skattmeðferð. Þegar skattstjórar fóru að kanna þetta mál kom á daginn að sumir höfðu talið fram og greitt sinn skatt en aðrir höfðu ekki gert það. Þá bar þeim að krefja viðkomandi um upplýsingar og úrskurða um breytingar á álögðum gjöldum. Á árinu 1998 var úrskurðað í 360 málum af þessu tagi í Reykjavík og á árinu 1999 voru þau 340. Samtals eru þetta um 700 manns hér í Reykjavík á þessu tveggja ára tímabili en upplýsingar frá öðrum embættum liggja ekki fyrir. Enginn fær þennan skatt felldan niður frekar en aðra skatta. Álagðir rétt ákvarðaðir skattar eru ekki felldir niður. Það er engin heimild til að fella þá niður. Hins vegar getur verið um að ræða sérstakar ívilnanir á grundvelli 66. gr. skattalaganna. Einhverjir munu hafa fengið úrskurð í samræmi við þá grein enda hafa þeir uppfyllt þau skilyrði sem þar er gert ráð fyrir. Einhverjir þeirra sem hér hafa verið nefndir til sögunnar hafa getað beitt þessu úrræði enda er ljóst að í mörgum tilfellum hefur svona eftirákrafa komið sér afar illa fyrir fólk í bágri stöðu. Það er ekki um það að ræða að menn fái skatt, hvorki þennan skatt né annan, felldan niður án þess að beitt sé slíkri ívilnun. Einhverjir hafa síðan vísað málum sínum til yfirskattanefndar eins og eðlilegt er. Það er réttur hvers skattgreiðanda. Sumir af þeim hafa fengið þann úrskurð að úrskurður skattstjóra hafi verið ómerktur vegna formgalla. Þá má búast við því að skattstjórar krefji um skattinn að nýju þegar úr formgöllum hefur verið bætt. Í þeim tilvikum hefur einhverjum verið endurgreiddur skatturinn á meðan, eftir að úrskurður yfirskattanefndar hefur legið fyrir. Við höfum ekki upplýsingar um hversu margir aðilar þetta eru og heldur ekki svar við spurningu fyrirspyrjanda um hversu margir hafi greitt skattinn eftir þessa meðferð og hve háar upphæðir sé um að ræða. Það er ekki til nein samkeyrsla á því hverjir hafa fengið hækkun opinberra gjalda annars vegar og svo hins vegar hvernig innheimtan fer fram. Því sinnir annað embætti og aðrir innheimtuaðilar. Svo spilar þar auðvitað inn í að menn geta átt ónotaðan persónuafslátt eða millifæranlegan persónuafslátt frá maka. Þess vegna eru slíkar upplýsingar ekki handbærar. Hins vegar er hægt að skýra frá því að hækkun tekjuskatts hjá skattstjóranum í Reykjavík vegna skattskyldra slysadagpeninga var rúmlega 41 millj. kr. á árinu 1998 og 45,5 millj. á árinu 1999 eða samtals 86,6 millj. á þessum tveimur árum. Fyrirspyrjandi spurði: Hvaða rök eru fyrir því að ekki sitja allir við sama borð gagnvart þessari skattlagningu? Að sjálfsögðu eru engin rök fyrir því og það er ástæðan fyrir aðgerðum skattstjóranna. Það eru aldrei nein rök fyrir því að fólk sitji ekki við sama borð og fyrirspurnin er villandi að þessu leyti vegna þess að í henni er fullyrðing sem stenst ekki. Í ljós kom að það var ósamræmi hjá aðilum m.a. vegna þess eins og ég gat um áðan að tryggingarfélög höfðu greitt háar bótafjárhæðir, skattskyldar bótagreiðslur, án þess að gera grein fyrir þeim á launamiðum eða til tjónþolendanna sjálfra. Þetta leiddi til þess að einungis hluti tjónþolenda greiddi skatt af þeim bótum sem þeir þáðu þó svo að bæturnar væru skattskyldar. Þegar þetta var skoðað árið 1995 kom í ljós að um 40 af hundraði höfðu greitt skattinn, 60 af hundraði höfðu ekki gert það og þá var næsta verkefni skattstjóranna að grafast fyrir um ástæður hjá þessum aðilum og með þeim afleiðingum og þeirri málsmeðferð sem ég hef síðan rakið. Aðgerðir skattyfirvalda hafa haft þau áhrif að frá árinu 1998 hafa tryggingafélögin talið þetta samviskusamlega fram á launamiðum. Við gerum okkur því vonir um að frá og með því ári hafi þetta vandamál verið leyst að því leyti til að allar greiðslur eru nú upp gefnar af hálfu tryggingafélaganna og bótaþegar eiga ekki að vera í vafa um hvar skattskylda þeirra liggur í málinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf hér en það voru því miður ekki svör við öllum spurningum, en þeim sem hann svaraði. Ég verð að segja að auðvitað er verið að mismuna fólki og þetta er fólk sem á undir högg að sækja. Ég veit t.d. til þess að fólk sem hefur lent í svona slysum og er illa statt fjárhagslega varð að taka lán til að borga þennan skatt, síðan sér það aðra við hliðina á sér sem hafa lent í svipuðu, kærðu og hafa ekki þurft að borga skattinn. Auðvitað er verið að mismuna fólki á þennan hátt. Það er síðan spurning hvort skattstjórarnir muni krefja þá sem hafa ekki þurft að greiða um greiðslu en einhverjir hafa fengið undanþágu skv. 66. gr. laganna. Ég get ekki séð að fólk sé í sömu stöðu hvað þetta varðar. Vissulega ætti þetta mál að vera úr sögunni í framtíðinni því það er búið að taka á þessu. Það er alveg ljóst að fólk fékk ekki upplýsingar um að það ætti að telja þetta fram til skatts þannig að það var afvegaleitt, það er í raun verið að villa um fyrir fólki af því það fékk ekki upplýsingar. Þetta fólk á vissulega margt mjög erfitt fjárhagslega eftir að hafa lent í slysum og ég velti því fyrir mér hvort það er ekki einhvern veginn hægt að koma til móts við það þannig að þeir sem tóku á sig skuldir til að greiða þennan skatt geti þá a.m.k. fengið einhverjar undanþágur eða lækkun á þeim sköttum sambærilegt við þá sem fengu þetta niðurfellt.

Herra forseti. Það er rétt hjá fyrirspyrjanda að það er grundvallaratriði í þessum efnum eins og í öðrum skattamálum og gæta jafnræðis. Vandinn sem upp kom í þessu máli var einmitt sá að hluti greiðenda, hluti bótaþega, sem hlaut bætur frá tryggingafélögum vegna tímabundinnar örorku, taldi þær bætur fram samviskulega og greiddi af þeim skatt, á meðan aðrir gerðu það ekki af einhverjum ástæðum, m.a. þeirri að tryggingafélög brugðust þeirri skyldu sinni að senda inn launamiða og gefa tjónþolendum upplýsingar um þessar tekjur. Þess vegna er rangt að leggja málið þannig fyrir að þeir sem töldu þetta ekki fram eigi meiri rétt en þeir sem töldu þetta fram og borguðu skatt af því frá byrjun. En vegna þess að þarna er um að ræða afbrigðilega málavöxtu að því leyti til að flestir þessara aðila hefðu eflaust reiknað með því að fá tilkynningar frá greiðendunum, þ.e. tryggingafélögunum, um þessar upphæðir í tengslum við skattframtöl sín, þá hefur verið af hálfu skattyfirvaldanna, skattstjóranna, reynt að fara eins mildilegum höndum um þessi mál og hægt er á grundvelli þeirra ívilnanaheimilda sem er að finna í 66. gr. skattalaganna. Það eru auðvitað ekki allir, sem hafa lent í slysi, sem hafa lent í mjög bágri fjárhagslegri aðstöðu, það er ekki hægt að fella alla undir þá grein, að sjálfsögðu ekki, enda væri það þá misnotkun á þeim heimildum. En aðalatriðið er að allir sitji við sama borð. Hafi það verið þannig að fólk hafi getað fengið úrskurðum skattstjóranna breytt hjá yfirskattanefnd er það vegna þess að málsatvik hafa annaðhvort verið með öðrum hætti en hjá einhverjum öðrum eða þá um er að ræða formgalla sem leiðréttist á endanum með því að skattstjóri gegnir formskyldum sínum og enduráleggur eða ákvarðar þessi gjöld upp á nýtt og þá borgar fólkið þetta bara seinna.

Hæstv. forseti. Á þskj. 629 ber ég fram þrjár spurningar til hæstv. umhvrh. 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 1994 og ef svo er, hvenær koma þær fyrirætlanir til framkvæmda? 2. Hve margir samningar hafa náðst við landeigendur á svæði fyrirhugaðs þjóðgarðs? 3. Hve marga samninga er gert ráð fyrir að gera við landeigendur um kaup á jörðum á svæðinu? Þegar þær fyrirætlanir urðu ljósar frá ríkisstjórn Íslands árið 1994 að til stæði að stofna þjóðgarð á Snæfellsnesi urðu margir mjög áhugasamir um þetta verkefni um allt land og ekki hvað síst á Snæfellsnesi og þeir sem þar þekkja til. Þetta er afskaplega fallegt og mikilfenglegt svæði, þarna eru margar náttúruperlur og þarna er mikil ferðaþjónusta til staðar. Þess vegna blandast margvíslegir hagsmunir inn í málið sem verða til þess að margir vilja hafa áhrif á að það verði af framkvæmdum hvað þetta varðar. Ég veit að ferðaþjónustuaðilar hafa mikinn áhuga á því að hægt sé að tala um þetta svæði sem þjóðgarð. Þeir sem hafa áhuga á þeim náttúruperlum sem þarna eru telja líka að það sé fólgið í því öryggi gagnvart þeim að það verði af stofnun þessa þjóðgarðs. Ég er fyrst og fremst að spyrja þessara spurninga til að vekja athygli á málinu, fá fram afstöðu nýs umhvrh. í málinu, hvernig hann ætlar að beita sér í því og hvernig hann sér þetta mál ganga fram fyrir sér núna, hvenær við getum séð endanlega ákvörðun í þessu máli og hvað þurfi þá að gera til þess að hún geti orðið að veruleika ef einhver vandamál eru á ferðinni hvað stofnun þessa þjóðgarðs varðar. Ég vonast til þess að ég fái svör við þessum spurningum sem eru skýr og í þeim verði fólgin skilaboð til þeirra sem spyrja eftir þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég svara fsp. frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni á þskj. 629 um stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi. Í fyrsta lagi er spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 1994 og ef svo er, hvenær þær fyrirætlanir komi til framkvæmda. Því svara ég játandi en eins og kemur fram í verkefnaskrá umhvrn. er fyrirhugað að þjóðgarður á utanverðu Snæfellsnesi verði stofnaður á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar en ríkisstjórnin samþykkti í febrúar 1994 tillögu umhvrh. að hefja undirbúning að stofnun þjóðgarðs á utanverðu Snæfellsnesi. Undir lok árs 1997 skilaði nefnd tillögum um frekari útfærslu. Einn liður í undirbúningnum er að reyna að ná samningum við landeigendur um kaup á viðkomandi jörðum þannig að allt þjóðgarðslandið verði í eigu ríkisins í þeim tilgangi að einfalda og auðvelda stjórnun svæðisins og tryggja að markmiðin með stofnun þjóðgarðsins náist. Náist ekki samningar við landeigendur, sem ekkert bendir reyndar til nú, þá mundi það ekki hafa áhrif á áætlanir um stofnun þjóðgarðsins, því skv. 51. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, er heimilt að stofna þjóðgarða án þess að allt land viðkomandi þjóðgarðs sé í eigu ríkisins að því gefnu að samkomulag náist milli ráðherra og landeigenda. Á væntanlegu þjóðgarðssvæði eru ýmsir landeigendur; þrjár jarðir eru í eigu ríkissjóðs, ein jörð er í eigu sveitarfélags og sjö jarðir eru í eigu einkaaðila. Í öðru lagi er spurt hve margir samningar hafi náðst við landeigendur á svæði fyrirhugaðs þjóðgarðs. Því er til að svara að þegar hefur verið gengið frá fjórum samningum en þar af eru þrjár jarðir ríkisjarðir. Þó ekki sé um eiginleg kaup að ræða á þeim þarf að gera samninga þar að lútandi. Í þriðja lagi er spurt um hve marga samninga sé gert ráð fyrir að gera við landeigendur um kaup á jörðum á svæðinu. Því er til að svara að væntanlega munu verða gerðir alls sjö samningar um kaup á jörðum ef samningar nást við jarðeigendur. Ég vil að endingu, virðulegur forseti, taka undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að það er mikill áhugi á þessu máli úti í samfélaginu og afstaða mín er mjög skýr. Ég styð þetta mál heils hugar og vona að við náum samningum við landeigendur, sem hafa vissulega tafið málið, og vona að samningar náist sem fyrst.

Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt að þetta mál skuli bera á góma á Alþingi. Margir hafa mikinn áhuga á því eins og hefur komið fram í umræðunni að drifið verði í að koma þjóðgarðinum á laggirnar. Það má líka geta þess að ferðamennska eykst og æ fleiri sækja að skoða hina stórkostlegu náttúru undir Jökli og víðar. Þess vegna tek ég undir það sem fram hefur komið hjá fyrirspyrjanda að drifið verði í að koma þjóðgarði á. Það er ágætt að heyra svör hæstv. umhvrh. um þessi mál og væntum við góðs af því þegar þjóðgarður á Snæfellsnesi verður orðinn að veruleika.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Í orðum hæstv. ráðherra kom mjög skýrt fram að ráðherrann hefur mikinn áhuga á því að þessu máli vindi hratt fram. Ég hef enga ástæðu til að halda annað en fullur hugur sé á bak við það hjá öllum þeim aðilum sem eiga hlut að máli. Ég vonast til þess að þetta fari nú að ganga því að ýmsir eru nú orðnir dálítið langeygir eftir því að hlutirnir gangi fyrir sig. Auðvitað vitum við að það er ekkert einfalt að ná samningum við landeigendur um kaup á löndum vegna máls eins og þessa. Ég er hins vegar mjög sammála þeirri stefnu sem þarna er uppi að þetta land verði allt í eigu þjóðgarðsins eða það verði ekki einkaeignir inni á svæðinu. Ef mögulegt er að leysa málið þannig er það langbest og þess vegna tel ég að það þurfi auðvitað að teygja sig dálítið langt í því að ná fram slíkum samningum. Ekki eiga mjög margir aðilar hlut að máli þannig að maður vonast til þess að þessir hlutir fari nú að ganga fyrir sig og þeim ljúki. Eins og áður hefur komið fram eru fjölmargir sem horfa til þess að ákvörðun verði tekin og menn geti farið að tala um og gera þá hluti sem tengjast því að þarna verði þjóðgarður á Snæfellsnesi. Ég endurtek þakkir fyrir svör ráðherrans og er mjög ánægður að heyra hve mikinn áhuga ráðherrann hefur á málinu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið og þann skilning sem hv. fyrirspyrjandi, Jóhann Ársælsson, sýnir á stöðu þessara mála og tek undir að það er mjög æskilegt að ríkið eigi jarðirnar sem falli undir væntanlegan þjóðgarð, það mundi að mínu mati einfalda mjög stjórnun á honum. Meiningin hjá okkur er því að reyna að ná samningum við jarðeigendur þannig að hægt sé að ganga frá því heildstætt í einum pakka. Það er nokkuð flókið mál og þess vegna hefur dráttur orðið á að stofna þjóðgarðinn. Sveitarfélagið Snæfellsbær mun leggja þarna til sitt land, það er ekki endanlega búið að skrifa undir þá samninga en það er ekkert því til fyrirstöðu. Það er mikill vilji meðal heimamanna að ganga í þetta og þeir hafa samband og spyrja um stöðu mála. En þetta er flóknara en svo að hægt sé að ganga frá þessu mjög hratt vegna þeirrar stöðu mála að einkajarðir eru þarna inni á svæðinu. En svæðið er, eins og hér hefur komið fram, mjög sérstakt, það er ótrúlega fallegt og þarna eru miklar menningarminjar og lifandi saga. Ég vil líka draga það fram að svæðið nýtur góðs af því að vera í tiltölulega mikilli nálægð við Breiðafjörðinn, þannig að í framtíðinni þegar við verðum komin með þjóðgarð á Snæfellsnesi verður mjög spennandi að tengja hann við Breiðafjörðinn og verndarsvæðið sem er á Breiðafirði og allt sem við ætlum að gera á því svæði, en nú hefur einmitt nýlega komið fram verndaráætlun fyrir Breiðafjörð. En ég vil þakka fyrir umræðurnar og skilninginn sem þessu máli er sýndur.

Herra forseti. Undanfarin ár hefur rekstur sveitarfélaganna og fjárhagsstaða versnað og sérstaklega hjá minni sveitarfélögunum. Mjög víða nægja tekjurnar vart fyrir rekstri hvað þá framkvæmdum, svo lántaka hefur aukist og skuldastaðan versnað. Flutningur verkefna frá ríki til sveitarfélaga hefur aukið rekstrarþátt sveitarfélaganna stórlega, en tekjur hafa ekki aukist að sama skapi. Fyrir síðastliðin áramót greiddi ríkissjóður í einu lagi háar fjárhæðir til mjög margra sveitarfélaga, sem voru annars vegar fækkunarframlag og hins vegar aukið þjónustuframlag. Þetta voru háar upphæðir a.m.k. hjá þeim sveitarfélögum þar sem mikil fólksfjölgun hafði orðið síðastliðin þrjú ár. Þessir peningar bjarga a.m.k. sumum sveitarfélögum næstu eitt til tvö árin, en ekki er vitað fyrir víst um framhaldið. Það er því mjög óþægilegt fyrir sveitarfélögin hve margir óvissuþættir eru hvað varðar tekjur þeirra. En tekjustofnarnir eru eins og menn vita útsvarstekjur, fasteignagjöld, framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem aftur skiptist í tekjujöfnunarframlag, þjónustuframlag og grunnskólaframlag og svo núna á síðastliðnu ári fólksfækkunarframlag. Tekjujöfnunarframlögin sem taka mið af útsvarstekjum o.fl. eru oft nokkuð rokkandi á milli ára eins og á við um útsvarstekjurnar sjálfar, þau eru lægri til lítilla sveitarfélaga á hvern íbúa en þeirra sem stærri eru, þ.e. miðað við 300 íbúa mörkin. Afar margir íbúar í dreifbýlinu eru óánægðir með að greiða jafnhá fasteignagjöld af íbúðarhúsum eða íbúðum sínum og þeir sem búa þar sem söluverð húsnæðis er margfalt hærra. Þá er erfitt að leggja hæstu leyfilegu álagningu fasteignagjalda á eignir í dreifbýli þar sem tekjur eru miklu lægri en víða á stærri stöðum. Ef breyta á fasteignagjöldum á landsbyggðinni með hliðsjón af söluverði fasteigna þarf að bæta sveitarfélögunum tekjutapið. Margt fleira mætti hér tína til sem lýsir því að rekstur sveitarfélaganna hefur þyngst. Því ber ég hér upp fsp. fyrir hönd hv. þm. Helgu Erlingsdóttur til hæstv. félmrh. um endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga: ,,Hvað líður vinnu nefndar um endurskoðun tekjustofna sveitarfélaga og hvenær er gert ráð fyrir að hún ljúki störfum og skili niðurstöðum?``

Herra forseti. Fyrst vil ég taka fram að mér þykir leitt að hafa ekki haft tækifæri til að svara hv. þm. Helgu Erlingsdóttur sjálfri, en þannig háttaði til að ég gat ekki komið því við að svara þessari fsp. meðan hún átti sæti hér. En nóg um það. Ég skipaði í júní á síðasta ári nefnd til að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga og formaður þeirrar nefndar er hv. þm. Jón Kristjánsson, sem er formaður fjárln. Þessi nefnd á að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga þannig að þeir verði á hverjum tíma í samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögunum er lögskylt að sinna. Samkvæmt erindisbréfi nefndarinnar á hún að skila greinargerð og tillögum sínum fyrir mitt næsta sumar þannig að hægt verði að leggja fram frv. til breytinga á tekjustofnalögum á haustþinginu. Það hefur komið fram, bæði hjá sveitarfélögum og ýmsum öðrum aðilum, að ýmsar væntingar eru gerðar til nefndarinnar og það sýnir þörf á því að framkvæma slíka heildarendurskoðun á tekjustofnakerfi sveitarfélaganna. Nefndin hefur vandasamt verkefni og þarf að fara vel í saumana á tekjustofnakerfinu og gefa gaum að ýmsum þáttum þar að lútandi. Til að vanda sem best undirbúning að tillögugerðinni hefur nefndin á þeim tíma sem liðinn er frá skipun hennar leitast við að afla sem bestra upplýsinga, bæði um virkni tekjustofnakerfisins hér á landi og getu þess til að standa straum af lögskipuðum verkefnum sveitarfélaga með tilliti til stærðar þeirra, gerðar og landfræðilegrar staðsetningar. Til að gefa sem gleggsta mynd af þessum málum hefur nefndin kallað til sín ýmsa sérfræðinga, bæði til að ræða einstaka þætti tekjustofnalaganna og til að fjalla um tekjustofnamál almennt. Þá hefur nefndin enn fremur óskað eftir athugasemdum og ábendingum frá sveitarfélögum og landshlutasamtökum sveitarfélaga og fengið af því tilefni þó nokkuð af bréfum. Nefndin hefur einnig sett í gang skoðun á löggjöf um tekjustofna sveitarfélaga í nágrannalöndum okkar, einkum á Norðurlöndum, í því augnamiði að leiða fram þróun síðustu ára í þeim löndum og viðhorf sem hugsanlega gætu átt erindi í endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga hér á landi. Nefndin á að skila tillögum fyrir mitt sumar eins og áður sagði og það er ekki neitt sem bendir til annars en að sá tímarammi muni haldast. Nefndin mun ekki vera farin að stilla upp tillögum en mun gera það á næstu mánuðum þegar hún er komin enn lengra í upplýsingaöfluninni. Það er ekki algilt sem kom fram í máli hv. þm. Þuríðar Backman að fjárhagur minni sveitarfélaganna sé lakari en stærri sveitarfélaganna. Flest þau sveitarfélög sem eru í krítískri stöðu hér á landi eru nokkuð stór. Það eru yfirleitt ekki litlu sveitahrepparnir sem eiga við fjárhagsvanda að etja. Hins vegar er þar yfirleitt gegnumgangandi minni þjónusta veitt en í stærri sveitarfélögunum. Varðandi fasteignagjöldin sem hv. þm. minntist einnig á, þá er ákvarðað í stjórnarsáttmálanum að taka á því máli og það er eitt af verkefnum tekjustofnanefndarinnar að gera það. Það er ekki vandalaust mál og ég hef lagt mjög ríka áherslu á að til þess að unnt sé að breyta þessu fyrirkomulagi með uppreikningi sem tekinn var upp samkvæmt beiðni sveitarfélaganna 1994, minnir mig. Það var að beiðni sveitarfélaganna sem sú uppreikningsaðferð var fundin, en til að hverfa frá henni verður að útvega sveitarfélögunum tekjustofna í staðinn. Það þýðir ekkert að svipta sveitarfélögin á landsbyggðinni tekjustofni sem þau hafa nema þau fái eitthvað í staðinn. Þá er náttúrlega nærtækast að líta til jöfnunarsjóðs.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið veiti ég forstöðu þeirri nefnd sem er að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er upplýsingaöflun nefndarinnar komin vel á veg og fram undan er að taka ákvarðanir um að hve miklu leyti tekjustofnakerfinu verður breytt og hver hlutur sveitarfélaganna á að vera að við teljum. Ég get nefnt það að fram hefur komið í samanburði nefndarinnar á löggjöfinni hér og á Norðurlöndunum t.d. og í öðrum nágrannalöndum okkar, að tekjustofnakerfið hér er einfalt og skilvirkt. Ég tel ekki ástæðu til að hvolfa því við, en aðalatriðið er hvað er sveitarfélaganna og hvað ríkisins og taka ákvörðun um það miðað við þær upplýsingar sem fyrir liggja. Ég á von á því að nefndin haldi sín tímamörk og skili af sér á miðju ári.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að hafin skuli vera vinna af fullum krafti við endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaganna og árétta að hér er um mjög brýnt mál að ræða. Fasteignagjöldin eins og þau eru í dag eru hróplegur mismununarskattur á fólk sem býr á landsbyggðinni, ég tala nú ekki um í byggðarlögum þar sem eignir eru hér um bil verðlausar. En ég vil koma því á framfæri að það er einn flokkur enn sem þarf að líta á og það eru ferðaþjónustuaðilar í sveitum. Ég vil að það verði skoðað ítarlega hvort ekki sé hægt að binda fasteignagjöld hjá ferðaþjónustuaðilum í sveitum við notkun að einhverju leyti því að í mörgum tilfellum er um mjög tímabundna notkun að ræða, í kannski þrjá, fjóra eða fimm mánuði og síðan standa eignirnar auðar það sem eftir er ársins eða yfir veturinn. Þetta þarf að skoða mjög alvarlega að mínu mati.

Herra forseti. Varðandi fsp. um gang vinnu við tillögugerð við að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga vil ég láta í ljós þá skoðun mína að mér finnst þessi vinna ganga allt of hægt. Nefnd var skipuð á síðasta sumri og það var alveg ljóst að mörg sveitarfélög eiga í miklum fjárhagslegum vandræðum og bíða eftir tillögum eða úrlausnum í þessum efnum. Aukin verkefni hafa verið færð til sveitarfélaganna en tekjustofnar hafa ekki fylgt eftir miðað við þær væntingar, þannig að mér finnst ansi langt að bíða til næsta sumars og næsta hausts. Það hefði verið eðlilegra að þessi nefnd hefði skilað, þó ekki hefði verið nema áfangaáliti hingað inn á Alþingi áður en því lyki nú, þannig að hægt væri að fjalla um það og árétta þær áherslur sem þar þyrftu að koma inn. Ég segi því að þessi nefnd vinnur allt of hægt miðað við alvarleika málsins.

Herra forseti. Ég vísa því algjörlega á bug sem tilefnislausu að þessi nefnd hafi slugsað nokkuð við vinnu sína. Það er góð samstaða í nefndinni hjá fulltrúum sveitarfélaganna sem í henni eru um öll hennar vinnubrögð. Hún hefur unnið eðlilega og það er algjörlega úr lausu lofti gripið að hér sé um nokkurn hægagang að ræða miðað við þau verkefni sem fyrir liggja og um þessi vinnubrögð er algjör sátt.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þó að ég geti ekki talað hér fyrir hönd hv. þm. Jóns Bjarnasonar og svarað fyrir hann, þá geri ég því skóna að hann hefði viljað að nefndinni hefði verið ætlað að skila af sér fyrr, a.m.k. áfangaskýrslu til þess að við gætum fjallað um hana, en ég gat ekki heyrt í máli hv. þm. að hann væri neitt að ásaka nefndina um seinagang sem slíkan í nefndinni. En ég ætla að halda mig við minn hluta að þessu máli. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Svo er að heyra að nefndin sé að afla þeirra gagna sem þarf til að fara í þessa vinnu. Það er mikil vinna --- ég geri mér grein fyrir því --- að reyna að finna og ná sátt um skiptingu tekjustofna á milli ríkis og sveitarfélaga. Verkefnið er brýnt og það má kannski segja að í heildina hafi verið farið of seint í þessa endurskoðun. Fólksflótti eða fólksfækkun á landsbyggðinni er alvarlegt mál og dýr fyrir þjóðfélagið og þetta er einn liður af mörgum til að bæta stöðu sveitarfélaganna þannig að þau geti þjónað íbúunum svo þeir megi sáttir við una heima fyrir, að þeir fái þjónustu eins og þá sem fólk fær á höfuðborgarsvæðinu. Það kom hér fram hjá hæstv. ráðherra að litlu sveitarfélögin eru kannski ekki verst sett. En þjónustan hjá þeim er líka sama og engin og fólksflóttinn eða fólksflutningar frá þessum svæðum er líka mikið áhyggjuefni. Allt þetta helst í hendur. Það þarf að styrkja stöðu sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ekki veit ég hvernig það er eystra en þannig háttar til í mínu kjördæmi að það er síður en svo frekar brottflutningur fólks úr minni sveitarfélögunum en þeim stærri. Yfirleitt er fólksflóttinn úr stærri sveitarfélögunum. Nóg um það. Ég tel að tekjustofnanefndin vinni alveg eðlilega og tek undir það sem hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður nefndarinnar, sagði að það sem máli skiptir er að hún skili af sér tillögum þannig að hægt verði að ganga frá tekjustofnum fyrir næstu fjárlagagerð. Það er það sem máli skiptir. Varðandi flutning verkefna þá er mjög mikilvægt að flytja sem mest af verkefnum til sveitarfélaganna og það er eðlileg byggðastefna að vinna í heimabyggð þau verkefni sem hægt er að vinna þar fremur en að gera það fyrir sunnan. Að því vil ég vinna og styrkja sveitarstjórnarstigið. Skattheimta á þegnanna má ekki vera mismunandi. Hún á að vera sem jöfnust eða sem réttlátust. En eins og nú háttar til er hún í mörgum tilfellum þyngri á landsbyggðinni. Ég tala nú ekki um skatt sem lagður er t.d. á flutninga á landsbyggðinni. Hann er fyrst og fremst borgaður af landsbyggðinni. Eins er með fasteignagjöldin sem lögð eru á eignir eða stofn sem er miklu hærri en hann á að vera. Peningar verða auðvitað að fylgja þeim verkefnum sem sveitarfélögin taka við. Grunnskólinn fékk meira en samið var um. Samkvæmt grunnskólalögunum er reyndar líka verið að endurskoða kostnaðinn við grunnskólann og það er prýðileg sátt í þeim sveitarfélögum sem hafa tekið við málefnum fatlaðra um þá fjármuni sem þau hafa fengið, með einni undantekningu.

Virðulegi forseti. Fram til ársins 1998 voru vatnsveitur í sveitum styrktar í gegnum búnaðarfélögin eða Bændasamtökin. Styrkurinn var 44% af kostnaði við framkvæmdina. Starfsmaður Bændasamtakanna mældi fyrir vatnsveitum og tók þær út án endurgjalds. Nú hefur orðið breyting á vegna þess að framlög þau sem áður voru veitt búnaðarsjóðunum hafa algjörlega verið felld niður. Nú þarf að leita til sveitarfélagsins eftir vatnsveitustyrk og styrkur til framkvæmdanna kemur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Styrkirnir eru þrepaskiptir eftir stærð sveitarfélaga. Hæstir eru þeir til vatnsveitna í minnstu sveitarfélögunum í dreifbýli, eða 50%. Það er þó skilyrði að sveitarfélögin leggi veiturnar og reki þær. Sveitarfélögin þurfa að gera samning við ábúanda, þ.e. að fá leyfi fyrir lagningu veitunnar og fá samþykki viðkomandi ráðuneytis fyrir gjaldskrá sem notandi greiðir síðan til sveitarsjóðs. Þetta kostar alls konar snúninga og fyrirhöfn og um leið peninga. Það sem er einnig erfitt fyrir flesta bændur í sveitum landsins er að þeir eiga sínar veitur sjálfir og reka þær. Ef leggja þarf nýja veitu yrði hún að vera kostuð og rekin af sveitarfélaginu með því fyrirkomulagi sem er í gildi í dag. Það skapar mismunun milli viðkomandi aðila. Til að réttlætinu yrði fullnægt þyrftu sveitarfélögin í raun og veru að kaupa allar vatnsveitur og reka þær. Því er fyrirspurn mín til hæstv. félmrh.: Hver er afstaða ráðherra til reglna um styrki til byggingar vatnsveitna úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og er ráðherra tilbúinn til að beita sér fyrir endurskoðun á þessu fyrir komulagi þannig að framkvæmdir á vegum einstakra býla geti notið styrkja eins og áður var?

Herra forseti. Það er ráðherrann tilbúinn að gera. Lög um aðstoð til vatnsveitna voru samþykkt 1947. Á grundvelli þeirra styrkti ríkissjóður vatnsveituframkvæmdir á þéttbýlissvæðum og gilti sú tilhögun til ársins 1989 þegar verulegar breytingar voru gerðar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Frá ársbyrjun 1990 yfirtók Jöfnunarsjóður sveitarfélaga þessa styrki á grundvelli breytinga á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Varðandi vatnsveitur til heimilis- og búsþarfa í sveitum þá voru ákvæði í jarðræktarlögunum um skyldur ríkisins til greiðslu framlaga vegna þessara vatnsveitna. Búnaðarfélag Íslands hafði með úthlutun þessara framlaga að gera, svo og eftirlit með framkvæmdum. Fyrir nokkrum árum fór að gæta mikillar tregðu með fjármagn til þessara framlaga eins og annarra framlaga sem tengdust einhvern veginn landbúnaði öðruvísi en í gegnum skógrækt eða landgræðslu og þessi framlög voru alveg felld niður, sem er náttúrlega ómögulegt fyrirkomulag. Ég beitti mér fyrir breytingum á reglugerð um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem tók gildi í janúar 1999 þannig að heimilt væri að greiða úr honum framlög til vatnsveitna í sveitum. En eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, Árna Steinars Jóhannssonar, eru verulegir annmarkar á því að gera þetta í gegnum sveitarfélögin, koma þessum framlögum til réttra aðila með milligöngu sveitarfélaganna. Ég hef því ákveðið að leggja til við tekjustofnanefndina, og er reyndar búinn að því, að við endurskoðun á lögum um tekjustofna sveitarfélaga verði heimilt að greiða þessi framlög með milligöngu Bændasamtakanna. Jöfnunarsjóður sveitarfélaganna hefur ekki heimild til að greiða öðrum en sveitarfélögunum. En ég óska eftir því að opnað verði fyrir heimild til þess að greiða þessa upphæð í einu lagi til Bændasamtakanna, sem síðan tækju að sér að koma framlaginu til réttra aðila samkvæmt mælingu þar að lútandi þegar úttekt verður á framkvæmdum. Það er alveg óviðunandi að ekki gildi jafnræði um aðstoð í þessu efni við vatnsveiturnar. Ég vil stefna að því að það verði 50% styrkur á kostnaði við upptökuvirki, aðveitur og miðlunartanka.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svarið. Ég hef orðið mjög vör við áhyggjur manna, sérstaklega þeirra sem eru í ferðaþjónustu, sem standa frammi fyrir því að þurfa að fara í vatnsöflun og leggja vatnsveitur á jörðum sínum, en hafa ekki möguleika til að nýta sér vatnsveitur sveitarfélaganna. En þannig háttar til í dreifbýlinu að oft er æðilangt á milli bæja, oft jafnvel 10--15 km og þá duga nú lítið vatnsveitur í eigu sveitarfélaganna. Ég fagna því þessu sérstaklega og ég veit að bændur og ferðaþjónustuaðilar munu verða mjög ánægðir með svar ráðherra.

Herra forseti. Þetta misrétti sem hefur viðgengist varðandi vatnsveitur til sveita á bændabýlum nú nokkur ár er náttúrlega algjörlega til skammar. Ég veit ekki betur en hæstv. félmrh. hafi hér áður verið með yfirlýsingu þess efnis að það hefði jafnvel átt að vera búið að koma þessu réttlætismáli í lag. Ég fagna þeim áherslum sem hann leggur á þetta, en ég hefði gjarnan viljað sjá þetta vera fyrr komið í höfn og þetta ætti ekki að þurfa dragast með því að tengja það endilega endurskoðun á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Það ætti að finnast önnur leið til að gera þessa brýnu réttlætisleiðréttingu því þetta misrétti hefur varað nú í nokkur ár og tækifæri hafa gefist til að leiðrétta það. Ég fagna einlægum vilja ráðherrans og dreg hann ekkert í efa, en þetta þarf að gerast og því fyrr, því betra.

Herra forseti. Það er ánægjulegt ef úr því verður sem hæstv. félmrh. sagði áðan, að hann mundi beita sér fyrir því að bændur fengju fjármagn til þess að leggja nýjar vatnsveitur. Það er líka alveg ljóst að gerðar eru æ meiri kröfur til vatns á býlum og bæjum vegna aukinna krafna og nýrra reglna. Þess vegna er nauðsynlegt að huga að þessu máli. Þá má líka spyrja hvort ekki komi til greina að þeir bændur sem nú þegar hafa lagt mikið fjármagn í vatnsveitur einmitt vegna breytinga og nýrra krafna fái eitthvað af þeim fjármunum sem verða settir í þetta því ekki mun af veita.

Virðulegi forseti. Ég fagna góðum undirtektum hæstv. félmrh. við málið, en vil benda á eftirfarandi. Þetta er stórmál. Vatn er ein af grunnþörfum mannsins. Ég held að þetta sé ekki svo flókið. Það má vel vera milliganga sveitarfélagsins gagnvart jöfnunarsjóðnum. Málið snýst ekki um það. Ég held að málið snúist fyrst og fremst um að þessi minni sveitarfélög hafa ekkert bolmagn til að reka vatnsveitur. Þær verða að vera í eigu bændanna. Við erum náttúrlega fyrst og fremst að hugsa um bændabýli í þessu samhengi. Bændasamtökin þurfa kannski ekkert að vera milliliður í því sambandi. Sveitarfélagið getur vel verið sá milliliður. Ég held að allir geti sæst á að fyrirkomulagið sem var með 50% framlag gekk ágætlega. Þá er þetta bara spurning um milligöngu sveitarfélagsins í stað Bændasamtakanna og er ekkert stórmál. Þetta ætti að vera auðvelt í framkvæmd á þennan hátt. Það er heimild til þess að fjármagna þetta í gegnum jöfnunarsjóðinn og það er ekkert um annað að ræða í þessu sambandi en að hafa þá milligöngu sveitarfélagsins. En ég held að það sé borin von að ætla sveitarfélögum í strjálbýlinu að reka vatnsveitur á býlunum sjálfum. Ég held að fyrirkomulagið eins og það var, að bændurnir sjálfir eigi inntökumannvirki og stofnlögn hafi gefist ágætlega. Hér er um stórmál að ræða eins og bent hefur verið á út frá t.d. matvælaframleiðslu því að ferskt vatn og ómengað er algjör forsenda þess að hægt sé að framleiða heilnæma landbúnaðarvöru. Við megum ekki láta okkar eftir liggja til að sá grunnþáttur sé í eins fullkomnu lagi og hægt er að hugsa sér. Það er grunnatriði. Þetta eru grunnþarfir samfélagsins.

Herra forseti. Það er nokkuð til í því sem síðasti ræðumaður sagði um grunnþarfirnar. Ég sat ráðstefnu í Istanbúl fyrir tveim, þrem árum síðan þar sem á það var bent af hálfu aðalritara Sameinuðu þjóðanna að vatnsskortur væri líklega mesta vandamálið sem að veröldinni steðjaði, þ.e. að aðgengi að góðu vatni væri mannkyninu dýrmætast. Og það er feiknalega mikilvægt fyrir heimilin að hafa aðgengi að góðu og hreinu vatni og það þarf að vanda til þess arna, bæði vegna búsþarfa og ferðaþjónustu og það hefur ekkert verið ofsagt þar um. En vatnsveitur eru teknar út eftir á og þess vegna er þetta ekkert forhlaupin tíð og greiðslur eiga að geta komist í réttar hendur þrátt fyrir að búið sé að byggja vatnsveiturnar í einhverjum tilfellum. Það hefur borið á tregðu hjá sumum sveitarfélögum við að blanda sér í að reka vatnsveitur eða taka þátt í þessum vatnsveituframkvæmdum. Þar fyrir utan hefur upphæðin verið mismunandi eftir sveitarfélögum. Ég held að miklu réttlátara og einfaldara og eðlilegra sé að fela Bændasamtökunum að gera þetta. En til þess þarf lagabreytingu, þ.e. til þess að það sé heimilt að jöfnunarsjóðurinn greiði Bændasamtökunum eina upphæð sem Bændasamtökin rökstyddu með umsókn í jöfnunarsjóð. Ég held að þetta sé einfaldasta leiðin og ég veit ekki annað en að um málið verði fjallað á yfirstandandi búnaðarþingi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir fyrirspurn til hæstv. félmrh. Í framhaldi af fyrirspurn fyrr á fundinum til hæstv. heilbrrh. kom fram að í húsnæði Landspítala í Kópavogi á endurhæfingar- og hæfingardeild búa nú 35 fatlaðir einstaklingar við óviðunandi aðstæður. Ég lýsti húsnæðinu nokkuð í fyrri fyrirspurn minni. En mig langar, með leyfi forseta, að vitna aðeins í ályktun Landssamtakanna Þroskahjálpar um Kópavogshælið. Þetta er ályktun sem gerð var á fundi þeirra síðastliðinn október. ,,Árið 1992 samþykkti Alþingi að leggja Kópavogshæli niður. Enn búa um 70 manns`` --- svo stendur hér, en innskot mitt er 35 --- ,,á Kópavogshæli sem skilgreint er sem sjúkrahús. Íbúar þar fá því ekki örorkubætur né njóta félagsþjónustu sveitarfélaga á borð við liðveislu og ferðaþjónustu fatlaðra. Óeðlilegt er að hátæknisjúkrahús eins og Ríkisspítalar séu að reka félagsþjónustu fyrir fatlaða. Fólk um allan heim er sammála um að stórar sólarhringsstofnanir eigi ekki rétt á sér sem heimili fatlaðra og skuli leggja þær niður og bjóða íbúunum almenna búsetu úti í samfélaginu. Skorað er á ríkisstjórn að standa við gefin loforð við íbúa Kópavogshælis um nýja búsetu. Gera þarf áætlun um að ljúka flutningi fólks af hælinu þannig að íbúarnir þurfi ekki að vera í endalausri óvissu um framtíð sína. Tryggja verður þeim sömu grundvallarmannréttindi og öðrum þjóðfélagsþegnum. Kópavogshæli var byggt upp fyrir fólkið sem þar býr og framkvæmdir fjármagnaðar með fjárveitingum til málefna fatlaðra. Eðlilegt er því að eignir á Kópavogshæli verði seldar og fénu varið í nýtt húsnæði fyrir núverandi íbúa hælisins. Rekstrarfé til þjónustu við íbúana er þegar fyrir hendi og á að fylgja þeim.`` Eftir svar hæstv. heilbrrh. hefur ekkert komið fram um það hvernig áætlunin er sem hæstv. heilbrrh. vísaði til í Þjóðarsálinni fyrir ári síðan, þ.e. að hæstv. félmrh. væri búinn að láta gera áætlun um það hvernig þessir einstaklingar yrðu fluttir í annað húsnæði. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvenær flutningi þessa fólks verði lokið. Og í hverju er áætlunin fólgin? Við verðum að fá svar við því hér hvenær ráðherra hyggist ljúka þessum flutningi, því það er búið að lofa svo miklu og af þeim svörum sem hér hafa verið gefin er maður ekki nokkru nær um það hvenær verður búið að flytja þessa einstaklinga úr þessu óviðunandi húsnæði.

Herra forseti. Sú fyrirspurn sem lögð var fyrir mig á þskj. 618 frá hv. fyrirspyrjanda hljóðaði svo: ,,Hvað kemur í veg fyrir að þeir þroskaheftu og fötluðu einstaklingar sem dvöldust á Kópavogshæli og dveljast enn í húsnæði Ríkisspítala fái þjónustu í samræmi við lög um málefni fatlaðra?`` Þetta var fyrirspurnin sem lögð var fram á þingskjalinu og ég mun reyna að svara henni. Sjúklingar og vistmenn sem búa á endurhæfingardeild og hæfingardeild Landsspítalans og njóta þjónustu samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og deildin er skilgreind sem sérhæft sjúkrahús. Í þeim lögum er í 1. gr. kveðið á um að allir landsmenn skuli eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma sem tök eru á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði. Og deildin í Kópavogi er sjúkrahús samkvæmt 24. gr. laganna. Með setningu laganna um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, varð engin breyting á lagalegri stöðu Kópavogshælis. Nú heitir það endurhæfingardeild og hæfingardeild Landsspítalans. Þar af leiðandi varð engin breyting á réttarstöðu fólksins sem þar býr. Í greinargerð með frv. til þeirra laga var bent á að Kópavogshælið væri rekið sem sjúkrahús og vísað í því sambandi til reglugerðar nr. 386/1985. Þar er um að ræða sérstaka reglugerð um stofnunina sem undirrituð var af heilbrrh. Þar segir jafnframt í greinargerðinni að Kópavogshælið verði rekið sem sjúkrahús en ekki sem vistheimili þannig að kjarni málsins er sá að deildin er rekin sem stofnun samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu en ekki samkvæmt lögum um málefni fatlaðra. Sú félagslega þjónusta sem lög um málefni fatlaðra taka til nær ekki til þeirra sem falla undir lög um heilbrigðisþjónustu, enda er í þeim lögum gert ráð fyrir að þeir sem búa á heilbrigðisstofnunum fái þar alla nauðsynlega þjónustu. Eina skynsamlega leiðin til þess að tryggja að fatlaðir einstaklingar sem enn búa á deildinni í Kópavogi fái notið þjónustu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra er sú að hraða flutningi þeirra af deildinni og í sambýli eða í einstaklingsíbúðir sem reknar væru samkvæmt lögum um málefni fatlaðra eða nýjum lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Með því móti mundu einstaklingarnir fara að njóta þjónustu samkvæmt þeim lögum, þ.e. lögum um málefni fatlaðra eða lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Rétt fyrir kosningarnar 1995 var gerður samningur á milli félmrn. og heilbrrn. um útskrift 37 vistmanna af deild Landspítalans í Kópavogi yfir á sambýli á vegum félmrn. 34 hafa þegar útskrifast og búa í sambýlum. Þrír af þessum hópi dvelja enn á deildinni í Kópavogi. Þessi gjörningur var gerður án þess að nokkurt fjármagn væri fyrir hendi til þess að taka við viðkomandi einstaklingum. Þessir einstaklingar af Kópavogshælinu hafa haft forgang því samningurinn hefur bundið okkur og á meðan hafa safnast upp biðlistar hjá fötluðum fyrir úrræði. Það hafa sem sagt 34 útskrifast nú og búa á sambýlum, en þrír úr þessum hópi dvelja enn í deildinni í Kópavogi. En þessir þrír munu flytjast á sambýli í Garðabæ nú í apríl. Fjöldi vistmanna á deild Ríkisspítalanna í Kópavogi er alls 63. 25 þeirra eru sjúklingar og verða áfram á deildinni en 35, ef ekki eru taldir með þeir framangreindu þrír sem flytja í vor, eru fatlaðir einstaklingar sem geta flust út í bæ samkvæmt upplýsingum yfirlæknis. Enn fremur hafa fjórir eða fimm einstaklingar flust í sambýli sem ekki voru á upphaflega forgangslistanum sem gerður var á sínum tíma þannig að 41 eða 42 einstaklingar hafa flust í sambýli á undanförnum árum. Samkvæmt læknismati geta sem sagt 35 einstaklingar til viðbótar flust á sambýli út í bæ eða út í samfélagið. Að sjálfsögðu er stefnt að því og nefnd um biðlista eftir úrræðum fyrir fatlaða skilaði tillögum 1998 og biðlistunum á að eyða á næstu fimm árum og það hefur verið unnið sl. tvö ár samkvæmt tillögum þessarar nefndar. Og á árunum 1999 og 2000 verða tekin í notkun samtals 13 sambýli.

Virðulegi forseti. Þetta er sama málið og var hér til umræðu rétt áðan þegar hæstv. heilbrrh. var fyrir svörum. Það kom fram hjá hæstv. félmrh. að þarna væri um að ræða 35 sjúklingar sem í raun ættu að njóta þeirrar þjónustu og réttinda sem lög um málefni fatlaðra veita fötluðum einstaklingum, en við það að dvelja á þessari stofnun þá falli þeir undir lög um heilbrigðisþjónustu, þ.e. þeir fá ekki liðveislu, eiga ekki rétt á ferðaþjónustu og ýmsum öðrum réttindum sem lög um málefni fatlaðra veita fötluðum. Þarna er pottur brotinn á mörgum stöðum. Í raun gildir það sama um þá sjúklinga sem eru á Gunnarsholti. Það þarf að skilgreina mjög skýrt verkefni heilbrrn. og félmrn. og í þeim tilvikum sem um er að ræða stofnanir þar sem dvelja sjúklingar sem heyra til beggja ráðuneyta, verði samstarfssamningur á milli sem tryggi réttindi þeirra sem í hlut eiga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Ég skil þau þannig að áætlunin sem hæstv. ráðherra hefur látið gera í framhaldi af ákvörðun biðlistanefndarinnar sé að stefnt verði að því á næstu fimm árum að þessir 35 einstaklingar sem búa á Ríkisspítölunum í Kópavogi komist á sambýli og fái þá þjónustu við hæfi. Ég vil minna á að 1995 svarar Framsfl. því aðspurður í tímariti Þroskahjálpar um það hvað eigi að gera í málefnum þeirra sem vilja flytjast frá endurhæfingardeildinni í Kópavogi, þá svarar hann þannig: ,,Þetta er mál sem stjórnvöld verða skilyrðislaust að leysa. Fatlaðir eiga ekki undir neinum kringumstæðum að líða fyrir það sem þriðji aðili í deilu stofnana og ráðuneyta.`` Það vita allir sem vilja vita það að hér hefur verið deila milli ráðuneyta, milli félmrn. og heilbrrn. Og þetta fólk líður fyrir þessa deilu. Þroskahjálp bendir á það í ályktun sinni sem ég las hér upp áðan, herra forseti, að það á auðvitað að vera hægur vandi að leysa þetta. Það þarf að selja eignir Kópavogshælis sem voru reistar fyrir fé sem kom úr fjárveitingum ætluðum til málefna fatlaðra og láta féð fylgja einstaklingunum þannig að þeir geti fengið þjónustu við hæfi. Við getum ekki beðið með það í fimm ár í viðbót. Það eru fimm ár síðan Framsfl. sagði þetta opinberlega og er margbúinn að lofa þessu fólki og ættingjum þess að það fái úrlausn mála, fái þjónustu við hæfi, eins og lög kveða á um. Ég get ekki sætt mig við það að enn eigi að bíða í fimm ár eftir að þetta fólk fái þá þjónustu sem því ber. Það verður að taka betur á málunum. Loforðin hafa verið slík að það er ekki stætt á því fyrir hæstv. ráðherra að draga þetta fólk á þjónustu í fimm ár í viðbót.

Herra forseti. Ég get ekki hér og nú slegið föstum dagsetningum, en ég vil taka fram að það er ekkert alslæmt að búa á Kópavogshælinu og það hafa meira að segja komið upp nokkur vandamál hjá sumum þeirra sem hafa verið útskrifaðir af Kópavogshælinu, að vinahópurinn hefur verið klofinn og fólki komið í nýtt umhverfi o.s.frv. og það hafa skapast vandamál í einstöku tilfellum út af því. Það verður faglegt mat að ráða hverjir hafa forgang til þeirra úrræða sem til eru á hverjum tíma og suma vantar alveg úrræði. Við megum ekki gleyma því að suma vantar alveg úrræði og búa við verri aðstæður en eru á Kópavogshælinu og það er hörmulegt upp á það að horfa. Því miður. Þróun í búsetumálum fatlaðra er mjög ör. Við horfum upp á að stofnanir sem byggðar voru af miklum stórhug og fórnfýsi og mikilli framsýni að menn héldu fyrir nokkrum árum, eins og t.d. Vonarland á Egilsstöðum og Bræðratunga á Ísafirði, þykja vera orðnar úreltar. Þá var farið að byggja sambýli. Nú þykir æskilegasta búsetan að búa í litlum íbúðum eða búa í einstaklingsíbúðum og það er æ meira að færast í það horf að það verði úrræðið fyrir þá sem á annað borð eru nokkuð sjálfbjarga eða þurfa ekki sólarhringshjúkrun. Sorgin við þetta er sú að bygging sambýlanna, þessara sérhæfðu sambýla, hefur reynst alveg ofboðslega dýr og það er komið svo langt úr hófi þegar plássið er farið að kosta á milli 10 og 20 millj. fyrir hvern einstakling, að litlar íbúðir er betra úrræði og ódýrara en sambýli.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. félmrh. og er á þskj. 670. Hún er borin fram vegna þess að við hér á Alþingi höfum hlustað á að hæstv. forsrh. hefur allt að því hundskammað sveitarfélögin í landinu fyrir að ógna stöðugleikanum í landinu og safna skuldum þó að í skýrslum megi skoða og sjá að í upplýsingum um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga frá 1990--1997 kemur fram að fjárhagur sveitarfélaga hafi verið skertur um 14--15 milljarða á umræddum sjö árum vegna beinna aðgerða eða afskipta ríkisvaldsins. Þegar sveitarfélög eru skömmuð úr þessum ágæta ræðustól á hv. Alþingi af oddvita ríkisstjórnarinnar koma upp í huga manns þeir tekjustofnar sem sveitarfélög eiga að hafa, og sífellt er verið að skerða eins og ég sagði áðan. Einn af þeim tekjustofnum sem sveitarfélögin hafa og fá frá öllum nema nokkrum opinberum stofnunum er fasteignaskattur. Fyrirspurn mín er sett fram til að spyrja hæstv. félmrh. hvaða undanþágur frá greiðslu fasteignaskatta og gatnagerðargjalda eru í gildi, hvaða opinberar og hálfopinberar stofnanir og fyrirtæki njóta þessa afsláttar og á hvaða lögum er það byggt. Ég tek skýrt fram að um er að ræða fasteignaskatta. Sumt sem kallast lóðarleiga, vatnsskattur, holræsagjöld eru greidd að mér skilst til sveitarfélaganna, en fasteignaskattar ekki. Það verður fróðlegt að heyra frá hæstv. félmrh. við hvaða lög er miðað þegar um þessi atriði er að ræða. Ég get tekið sem dæmi um hvað þetta er mikið í kjördæmi okkar hæstv. félmrh. Sveitarfélagið Skagafjörður er skert um svona 6--8 millj. kr. vegna fasteignaskatta af ýmsum opinberum byggingum eins og fjölbrautaskóla og mannvirkjum Rariks. Lítið sveitarfélag sem Siglufjörður heitir er skert um 800--900 þús. vegna einnar byggingar sem Rarik á og þannig má lengi telja. Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín er svohljóðandi: ,,Hvaða opinberar stofnanir og fyrirtæki, að hluta eða að fullu í eigu ríkisins, eru undanþegin greiðslu fasteignaskatta og gatnagerðargjalda til sveitarfélaga og á hvaða lögum er það grundvallað?``

Herra forseti. Ég hef látið taka saman skrá um þau tilvik þar sem undanþágur eru frá greiðslu. Undanþegin fasteignaskatti eru Orkustofnun, Rafmagnsveitur ríkisins, Rafmagnseftirlit ríkisins og Jarðboranir ríkisins samkvæmt orkulögum, Orkubú Vestfjarða er einnig undanþegið fasteignaskatti. Undanþegin fasteignaskatti og gatnagerðargjaldi eru samkvæmt sérlögum þar um Norræni tækni- og iðnþróunarsjóðurinn, Byggðastofnun, Þróunarsjóður fyrir Færeyjar, Grænland og Ísland, Norrænn þróunarsjóður, Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins, norrænt fjármögnunarfélag á sviði umhverfisverndar, skrifstofa Útflutningsráðs Íslands, Þróunarsjóður sjávarútvegsins og Lýðveldissjóður. Þessi fyrirtæki voru undanþegin fasteignasköttum og gatnagerðargjöldum. Síðan eru undanþegin fasteignasköttum samkvæmt lögum um tekjustofna sveitarfélaga, sjúkrastofnanir og lóðir samkvæmt heilbrigðislögum, kirkjur og lóðir, skólar og lóðir, heimavistir og lóðir, barnaheimili og lóðir, íþróttahús og lóðir, skipbrotsmannaskýli og lóðir, sæluhús og lóðir, bókasöfn og önnur safnahús og lóðir. Undanþegnar gatnagerðargjöldum eru heilsugæslustöðvar, sjúkrabyggingar, framhaldsskólar, kirkjur og lögboðin prestssetur. Herra forseti. Ég vona að þessi upptalning sé fullnægjandi. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að þarna er um talsvert miklar undanþágur að ræða, en spurningin er hvort nokkuð óeðlilegt er við það að slík starfsemi sé undanþegin. Það getur verið viðkomandi sveitarfélagi mjög mikilvægt og sveitarfélagi til mikilla hagsbóta að hafa slíka starfsemi, jafnvel þó að þessar undanþágur séu í gildi. Ég mun að lokinni þessari umræðu gefa hv. þm. ljósrit af þessari skrá honum til fróðleiks.

Herra forseti. Mig langar til að gera smáathugasemd. Ástandið er þannig hjá mörgum sveitarfélögum að tekjustofnar hafa rýrnað mikið vegna fólksflótta af landsbyggðinni. Útsvarstekjur hafa lækkað vegna þess að margt fólk er að flýja út af atvinnuástandi sums staðar úti á landi. Þess vegna tel ég að kominn sé tími til að endurskoða þessa fasteignaskatta. Þessar byggingar eru margar mikilvægar, en margar aðrar eru það einnig. Sérstaklega vil ég nefna orkufyrirtækin sem taka óhemjumikið fjármagn fyrir sína orku, og ég held að það væri allt í lagi að sett yrðu lög um það að þau fyrirtæki greiddu fasteignagjöld eins og mörg önnur fyrirtæki sem hafa tekjur af stöðunni, svo sem útgerðarfyrirtæki og margt annað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir upplesturinn úr skýrslunni og hv. þm. sem hér tók til máls. Ég vil aðeins ítreka það og segja að mér finnst þetta mjög óeðlilegt. Ég lít ekki svo á að það eigi að vera einhvers konar dúsa fyrir sveitarfélögin að fá þessar opinberu stofnanir, að þau eigi bara að láta sér það duga og að ekki eigi að greiða lögboðin gjöld af fasteignum sínum. Það má t.d. spyrja: Hvað ef einkaaðilar rækju nú rafmagnseftirlit í húsinu við hliðina á Rafmagnseftirliti ríkisins? Væri þá ekki verið að mismuna fyrirtækjum og þetta orðið mál fyrir Samkeppnisstofnun? Ég er þeirrar skoðunar að ríkisvaldið, ríkissjóður, eigi að greiða sveitarfélögum þau gjöld, eins og fasteignaskatta og annað af öllum þeim húsum og fasteignum sem hér hafa verið talin upp, nema ég vil sérstaklega undanskilja kirkjurnar. Þetta er enn eitt dæmið um að ríkisvaldið setur lög þar sem sveitarfélögin fá ekki að halda tekjustofnum sínum og líka það sem verra er, hreinlega skerða stórlega þær litlu tekjur sem sveitarfélögunum eru ætluð. Ég get tekið sem dæmi skattafslátt vegna hlutabréfakaupa, en það er talið að sveitarfélögin í landinu hafi orðið af rúmum 230 millj. árið 1997 bara vegna þessa skattafsláttar. Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og hlakka mikið til að fá skýrslu hans, en segi það aðeins að ég held að það komi og verði að koma inn í tekjustofnaendurskoðunina að ríkissjóður skuli borga fasteignaskatta af þessum stofnunum og mannvirkjum sem hér hafa verið nefnd, fyrir utan kirkjurnar. Vegna þess að auðvitað er sama hvort um er að ræða skóla eða rafmagnsfyrirtæki, þau njóta þeirrar þjónustu sem sveitarfélögin veita og fasteignaskattarnir eiga að dekka.

Herra forseti. Að sjálfsögðu kemur tekjustofnanefndin til með að fara yfir allar þessar undanþágur í starfi sínu. Ég skal ekkert segja hvað út úr því kann að koma. En ég tel að yfirleitt séu þessar undanþágur þannig til komnar að sveitarfélögin hafi viljað vinna það til að þessi starfsemi væri undanþegin. Menn hafa minnst hér á kirkjurnar og mér finnst það mjög eðlilegt að þær séu undanþegnar og ég veit að hv. þm. Karl Matthíasson er mér mjög sammála um það, að eðlilegt sé að kirkjurnar séu undanþegnar fasteignasköttum. Kirkjan eða söfnuðirnir teldu sig vafalaust vanbúna til að greiða fasteignaskatta. Sama er t.d. um skipbrotsmannaskýli og sæluhús, íþróttahús og heimavistir, og svona mætti lengi telja. Þetta er allt saman einhvers konar félagsleg eða menningarleg starfsemi sem þarna er um að ræða og allt á þetta við einhver rök að styðjast. Ég er sannfærður um að ef sveitarfélagið Skagafjörður, eða Sauðárkrókur sem það hét nú til skamms tíma, ætti völ á því hvort það vildi fá fjölbrautaskólann til sín, jafnvel þó að ekki væru gatnagerðargjöld af honum, þá mundu þeir hiklaust játa því að taka að sér að fá skólann jafnvel þó að yrði að ganga frá því að undanþiggja þessi gjöld.

Herra forseti. Tilefni þeirrar fsp. sem ég beini til hæstv. viðskrh. eru þær upplýsingar sem fram hafa komið um launakjör stjórnenda Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þau launakjör eru svo yfirgengileg og úr takti við allt í þjóðfélaginu að manni ofbýður. Meira að segja að tveim af stærstu eigendum hans blöskraði svo að annar, sem er fulltrúi Lífeyrissjóðs verslunarmanna og stór atvinnurekandi hér í bæ, kallaði þau óhóf og hinn, Halldór Björnsson, formaður Eflingar, sem er stór eigandi í Framsýn, sem er einn stærsti eigandi FBA, varð orðlaus og taldi að endurskoða þyrfti afstöðu Framsýnar í bankanum enda er hann í forsvari fyrir láglaunafólk sem berst nú harðri kjarabaráttu fyrir leiðréttingu á kjörum sínum. Það hefur komið fram að fimm framkvæmdastjórar hjá FBA hafi fengið um 85 millj. kr. í árstekjur hjá bankanum á síðasta ári í laun og bónus, auk þess sem þeir fengu um 35 millj. kr. í arð vegna hlutabréfaeignar sinnar í bankanum. Tekjur þessara stjórnenda hafa því verið að meðaltali til hvers og eins um 25 millj. kr. Fyrirkomulag á bónusgreiðslum sem voru 190 millj., eða að meðaltali um 2 millj. á hvern starfsmann, eru líka með allsérstæðum hætti enda algengara og eðlilegra að um sé að ræða jafnaðargreiðslur til allra starfsmanna þegar greiddur er bónus fremur en að stjórnendur og helstu yfirmenn fái obbann af greiðslum og margfalt hærri greiðslur en aðrir starfsmenn. Fram hefur komið að t.d. Íslandsbanki og tryggingafélögin hafi greitt jafnar bónusgreiðslur til allra starfsmanna. Einnig hefur heyrst að mjög háar arðgreiðslur, þær hæstu sem þekkst hafa, hafi verið ákveðnar eða ákvarðaðar þegar bankinn var enn í meirihlutaeign ríkisins. Allt bendir til að kjör stjórnenda og fyrirkomulag bónuss eða afkomutengdra kaupauka hafi einnig verið ákveðið þegar bankinn var í meirihlutaeign ríkisins en samkvæmt lögum um FBA frá 1997 skipuðu iðnrh. og sjútvrh. þrjá menn í stjórnina og samtök atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi og iðnaði skipuðu tvo. Því þarf viðskrh. að svara því og hef ég beint þeirri fsp. til hans hvaða hlut ríkisvaldið á í þessum ákvörðunum um ofurkjör stjórnenda FBA. Fyrirspurnin sem ég beini til hæstv. ráðherra er svohljóðandi: 1. Hvaða ákvarðanir voru teknar um laun og önnur kjör, þar með talið lífeyrisréttindi, stjórnenda Fjárfestingarbanka atvinnulífsins meðan bankinn var í meirihlutaeign ríkisins? 2. Hverjar voru heildarlaunagreiðslur til stjórnar annars vegar og stjórnenda hins vegar 1997--1999, sundurliðað eftir árum og tegundum greiðslna, sem og fjölda stjórnenda? 3. Átti ráðherra eða fulltrúar hans í stjórn bankans einhvern þátt í ákvörðun um afkomutengdan kaupauka til starfsmanna? 4. Hvaða ákvarðanir voru teknar um arðgreiðslur meðan bankinn var í meirihlutaeign ríkisins? 5. Hver er skoðun ráðherra á launakjörum stjórnenda bankans og fyrirkomulagi á afkomutengdum kaupauka?

Hæstvirtur forseti. Í upphafi tel ég rétt að vekja athygli á að fsp. þessari er ranglega beint til viðskrh. Eins og kveðið er á um í lögum um stofnun FBA fóru sjútvrh. og iðnrh. saman með hlut ríkisins í FBA frá stofnun og þar til einkavæðingu hans lauk í nóvember sl. Viðskrn. hefur engu að síður óskað eftir svörum frá FBA við fsp. þessari. Byggi ég svar mitt frá upplýsingum frá FBA eftir því sem við getur átt. Þess skal þó getið að bankanum er óheimilt að skýra opinberlega frá atriðum sem varða rekstur bankans án þess að tilkynna um það jafnframt til Verðbréfaþings. Þau svör sem fara á eftir eru unnin upp úr gögnum um bankann sem áður hafa verið gerð opinber. Fyrst er spurt um ákvarðanir um laun og önnur kjör stjórnenda FBA. Laun stjórnar bankans eru ákveðin á hluthafafundi í bankanum. Laun stjórnar bankans hafa verið sem hér segir frá stofnun hans: Á aðalfundi í bankanum þann 24. mars 1998 voru laun stjórnarmanna ákveðin 48 þús. kr. á mánuði og laun stjórnarformanns tvöföld sú fjárhæð. Varamenn skyldu fá 24 þús. kr. fyrir hvern setinn fund. Á aðalfundi í bankanum þann 24. mars 1999 voru laun stjórnarmanna ákveðin 54 þús. kr. á mánuði og laun stjórnarformanns tvöföld sú fjárhæð. Varamenn skyldu fá 27 þús. kr. fyrir hvern setinn fund. Forstjóri er ráðinn af stjórn bankans og eru laun hans ákveðin af stjórn. Framkvæmdastjórar bankans eru ráðnir af forstjóra og eru laun þeirra ákveðin af forstjóra. Lífeyrisréttindi starfsmanna og stjórnenda FBA myndast alfarið við inngreiðslu starfsmanna og mótframlags FBA í lífeyrissjóði. Bankinn safnar ekki upp lífeyrisskuldbindingum vegna starfsmanna sinna. Það hefur frá upphafi verið einn af lykilþáttum í stefnumótun bankans að tekið yrði upp árangurstengt launakerfi og var m.a. getið um það í umsögn bankans um starfsleyfi sem sent var viðskrn. þann 3. des. 1997. Stjórn bankans samþykkti á fundi sínum þann 22. des. 1998 að taka upp árangurstengt launakerfi. Kerfið byggir á og mælir hagsauka og miðar að því að tengja betur hagsmuni starfsmanna og hluthafa og með setningu langtímamarkmiða sem örvar starfsmenn til dáða með hagsmuni hluthafa að leiðarljósi. Snemma árs 1999 var samið við starfsfólk og stjórnendur Fjárfestingarbankans á grundvelli kerfisins. Þegar kerfið var tekið í notkun sömdu flestir starfsmannanna um nokkra lækkun grunnlauna um leið og þeir sömdu um að laun sín yrðu tengd bótum á rekstrarárangri bankans. Árið 1999 er fyrsta árið sem unnið var eftir kerfinu. Útreiknaður bónus ársins 1999 nam alls 191,3 millj. kr. og voru 22,6 millj. kr. greiddar út 1. september sl., 76,6 millj. voru greiddar út þann 1. mars sl. og nemur heildarútgreiddur bónus fyrir árið því 99,2 millj. kr., eða 52% af heildaráunnum bónus. 92,1 millj. kr., eða 48% af áunnum bónus geymist og verður greiddur út síðar, allt eftir því hvort árangur þessa árs batnar frá síðasta ári eða ekki. Þannig er kerfið hannað til að ýta undir varanlega árangursmyndun en ekki skammtímabata. Í öðru lagi er spurt um launagreiðslur til stjórnar og stjórnenda. Á árinu 1998 námu laun stjórnar 4 millj. kr. og laun fjögurra manna framkvæmdastjórnar 37 millj. kr. Á árinu 1999 námu laun stjórnar 4,5 millj. kr. og laun framkvæmdastjórnar 50,5 millj. kr. Áunnin árangurstengd laun vegna ágóðahlutar til framkvæmdastjórnar námu 35 millj. kr. en þar af verður um helmingur greiddur á árinu 2000. Í þriðja lagi er spurt nánar út í þátt ráðherra eða fulltrúa hans í stjórn bankans í ákvörðunum um afkomutengdan kaupauka. Ráðherra hefur ekki átt beinan þátt í ákvörðun um afkomutengdan kaupauka starfsmanna FBA. Það var stjórn bankans sem tók endanlega ákvörðun um að taka upp afkastahvetjandi launakerfi. Eins og að framan greindi samþykkti stjórn bankans árangurstengt launakerfi FBA á fundi sínum þann 22. des. 1998. Á þeim tíma var stjórn bankans skipuð fulltrúum kjörnum á aðalfundi þann 24. mars 1998 er iðnrh. og sjútvrh. fóru í sameiningu með hlut ríkissjóðs í bankanum. Í fjórða lagi er spurt um ákvörðun um arðgreiðslur. Á aðalfundi sem haldinn var þann 24. mars 1998 var upplýst að ekki væri skilyrði til greiðslu arðs þar sem bankinn hefði ekki haft neina starfsemi með höndum á árinu 1997. Á aðalfundi sem haldinn var þann 24. mars 1999 var samþykkt sú tillaga stjórnar að greiða 8% arð vegna rekstrarársins 1998 til hluthafa. Þannig greiddi FBA 544 millj. kr. í arð til hluthafa sinna, þar af voru 277 millj. kr. greiddar til ríkissjóðs sem var þá stærsti hluthafinn með 51% eignarhlut. Hæstv. forseti. Svar við fimmtu spurningunni verður að koma í síðari ræðu.

Herra forseti. Skipstjórar á afkastamestu fiskiskipum flotans eru sumir með hærri laun en hér eru til umræðu. Fólk hefur almennt ekki séð ofsjónum yfir þeim tekjum enda mikið í húfi. Stjórnendur og aðrir starfsmenn FBA hafa náð fram hagnaði fyrir fyrirtækið sem nemur að verðmæti eins til tveggja frystitogara á einu ári. Með góðri stjórnun, hugkvæmni og snilli hefur þessi árangur náðst langt umfram væntingar. Eðlilegt er að stjórnendur og starfsmenn njóti þess árangurs en ekki bara hluthafar. Þannig verði þeir hvattir til áframhaldandi árangurs. Umrædd laun stjórnenda FBA eru reyndar ekki til útgreiðslu nema hagnaður haldist og sumir eru að taka mikla áhættu. Það gagnast ekki öryrkjum eða lágtekjufólki að FBA sé illa rekið og skili ekki góðum hagnaði. Það er einmitt þeim til hagsbóta að fyrirtækið og starfsmennirnir hafi góðar tekjur og borgi af þeim mikla skatta sem renna til velferðarkerfisins m.a. og kemur öryrkjum og lágtekjufólki þannig til góða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir þessa fsp. Það sem komið hefur á daginn varðandi það sem ég vil kalla ofurlaun stjórnenda Fjárfestingarbanka atvinnulífsins vekur óneitanlega spurningar um það hvort þetta sé það sem vænta má með einkavæðingu bankanna. Mér finnst fyrst og fremst að lántakendur eigi að njóta þess, þ.e. atvinnulífið. Atvinnulífið á að njóta betri kjara þegar meðbyr er. Ég vil því beina spurningu til hæstv. viðskrh. um þetta. Hvað líður mótun reglna um innherjaviðskipti annars vegar og hins vegar hvað líður setningu reglna um dreifða eignaraðild sem forsrh. boðaði á haustþingi?

Herra forseti. Mér finnst mjög langt til seilst þegar verið er að jafna launum yfirmanna Fjárfestingarbanka atvinnulífsins við skipstjóra á togskipum eða á skipum á sjó. Mér finnst einhvern veginn ekki hægt að líkja því saman þegar menn eru að leggja líf sitt í hættu við að ná fiski úr sjó og hins vegar menn sem eru að sýsla með peninga sem eru í rauninni ekki aflafé þeirra. Þeir fengu til sín sjóði sem eru með bestu tryggingu sem hægt er að hafa; Fiskveiðasjóð, Iðnlánasjóð og fleiri sjóði sem er búið að tryggja í öllum helstu atvinnugreinum þjóðarinnar. Og að segja að þetta sé einhver snilld og þar með sé í sjálfu sér eðlilegt að þessir menn hafi milljónatugi í laun aukreitis umfram það sem þeir hafa samkvæmt venjulegum taxta, mér finnst alveg með ólíkindum að geta borið þetta tvennt saman.

Hæstv. forseti. Það kom fram áðan hjá einum þingmanni, hv. þm. Pétri Blöndal, að það gagnaðist ekki láglaunafólki að Fjárfestingarbankinn væri illa rekinn. Það er svo sem rétt en það gagnast heldur ekki láglaunafólki í dag sem er að slást fyrir því að fá 80--90 þús. kr. á mánuði hvað það er með léleg laun. Það þarf að vekja upp öflugri umræðu einmitt um þetta meðan verið er að reyna að gera samninga og viðsemjendur horfa ábyrgðarfullum augum í sjónvarpsmyndavélar og segja að 70, 80, 90 þús. kr. grunnlaun verkafólks muni sigla þjóðarskútunni í strand. Það er stórkostlegt að heyra slíkar samlíkingar. Ég held því fram að ef verkafólk á Íslandi, sem vinnur erfiða og harða vinnu, fengi metin öll þau góðu störf sem það hefur verið að vinna mundu laun þess hækka um 100%.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að taka þetta upp á Alþingi og hæstv. ráðherra fyrir svörin sem var svolítið erfitt að fylgjast með vegna hraðlesturs því þau voru yfirgripsmikil og tíminn stuttur. En ég tek undir það sem hefur komið fram, mér finnst ekki vera hægt og ekki rétt að líkja saman skipstjóralaunum og launum stjórnenda þessa banka og þessu árangurstengda launakerfi þeirra sem fengu sjóði ríkisins og sjóði atvinnulífsins í forgjöf þegar bankinn var stofnaður. Það er alveg ljóst að ríkið hefur staðið að því að samþykkja þessi ofurlaun og hefði verið eðlilegt að bíða og gefa þessum banka heldur lengri starfstíma áður en menn tækju slíkar ákvarðanir. Ég tel að allt umtal fulltrúa ríkisins um aðlögunarsamninga ríkisstarfsmanna blikni hreinlega þegar borið er saman við þau ofurkjör sem ríkið sjálft virðist hafa ákveðið þessum hópi starfsmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir að koma með þessa fsp. inn í þingsali. Ég gat ekki orða bundist þegar ég hlustaði á talsmann Sjálfstfl. í þessari umræðu, hv. þm. Pétur Blöndal. 

Herra forseti. Aðeins örfá orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég mótmæli því að Pétur Blöndal hafi talað sem talsmaður Sjálfstfl. Það vill þannig til í Sjálfstfl. að þar er málfrelsi og Pétri Blöndal er heimilt að hafa skoðun sína og hefur hana en það eru ansi margir ósammála honum í þingflokki Sjálfstfl. þegar hann leggur að jöfnu laun bankastjóra og fengsælla aflamanna. Pétur talar þar ekki fyrir hönd Sjálfstfl.

Forseti vill geta þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal er hv. 10. þm. Reykv. og ber að nefna sem slíkan en ekki Pétur eða Pétur H. Blöndal eins og hv. síðasti ræðumaður og hv. þm. Kristján L. Möller urðu uppvísir að.

Herra forseti. Þá liggur það fyrir að fulltrúar ríkisvaldsins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hafa tekið þessar ákvarðanir um ofurkjör til stjórnenda bankanna. Ef marka má orð ráðherrans, með vitneskju ráðherra, vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að ráðherra hefði ekki átt beinan þátt í þessari ákvörðun. En átti hann óbeinan þátt í því með að vita um þessar ákvarðanir þegar þær lágu fyrir og áður en þær voru teknar? Ég trúi því að þetta hafi verið gert með vitneskju ráðherrans, fulltrúar ráðherranna hafa ekki tekið þessar ákvarðanir nema með vitneskju hans. Það er til skammar þegar það liggur fyrir að fulltrúar ríkisvaldsins hafi vogað sér rétt fyrir kjarasamninga að taka slíkar ákvarðanir um ofurkjör til stjórnenda bankanna. Þetta mun örugglega verða alvarlegt innlegg inn í þá kjarabaráttu sem fer nú fram. Það liggur sem sagt fyrir að ákvarðanir um þessi ofurkjör hafi verið teknar af fulltrúum ríkisvaldsins. Það liggur fyrir að ákvarðanir um fyrirkomulagið á bónusgreiðslunum hafa líka verið teknar af fulltrúum ríkisvaldsins sem er þannig að það mismunar fólki innan bankans, vegna þess að þetta eru ekki jafnaðargreiðslur eins og þekkist víða annars staðar. Og ákvarðanir um arðgreiðslurnar hafa greinilega verið teknar líka af fulltrúum ríkisvaldsins. Þessar ákvarðanir allar munu mismuna mjög og auka á tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Það liggur fyrir. Það mun líka hafa þau áhrif að gerð verður krafa í öllum stærri fyrirtækjunum um sömu ofurkjörin til stjórnenda þeirra stofnana. Það mun enn auka á mismuninn í þjóðfélaginu og ljóst að minna er þá til skiptanna til annarra launþega. Herra forseti. Málið er grafalvarlegt þegar það liggur fyrir að ríkisvaldið hefur átt þátt í þeim ofurkjörum sem stjórnendur hafa fengið. Þessi ákvörðun ríkisvaldsins er til skammar og sem blaut tuska framan í launafólk sem stendur núna í harðri kjarabaráttu.

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að svara fimmtu spurningunni frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar var spurt um skoðun mína á launakjörum stjórnenda FBA og fyrirkomulagi á afkomutengdum kaupauka. Umræðan að undanförnu hefur fyrst og fremst beinst að FBA vegna árangurstengdra launagreiðslna sem vegna afar mikils hagnaðar á síðasta ári hækkaði laun allra starfsmanna bankans verulega. Ég er fylgjandi árangurstengdu launakerfi. Slík kerfi eru til þess fallin að tengja betur saman hagsmuni hluthafa og starfsmanna og eru m.a. þekkt í atvinnulífi hér á landi, það hefur reynst vel hjá FBA. Það er ekki að undra að há laun stjórnenda FBA hafi valdið undrun og reiði hjá mörgum almennum launþegum sem standa nú í erfiðri kjarabaráttu. Vegna óvenjumikils hagnaðar voru laun stjórnenda bankans afar há á síðasta ári. Ég hefði sjálf ekki getað skrifað upp á svo há laun hefði málið komið til kasta minna. En eitt verður að hafa í huga. Það þótti djörf ákvörðun á sínum tíma að ráða unga menn til að stjórna bankanum. Þeir fengu það verkefni að skapa verðmæti úr gömlu fjárfestingarsjóðunum. Það hafa þeir gert eftirminnilega. Ríkið fékk 15 milljarða fyrir gömlu sjóðina sem stjórnarandstaðan vildi afhenda viðskiptabönkunum. Til að ná þessum árangri þurfti nýja hugsun og öguð vinnubrögð. 100 starfsmenn FBA og fjármagnsmarkaðurinn allur hefur notið góðs af. Mikilvægt er að hafa í huga að á verðbréfamarkaði hafa skapast hundruð vellaunaðra starfa sem ungt háskólagengið fólk hefur ráðist til. Ég vil að síðustu segja, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin kom að sjálfsögðu ekki að þessari ákvörðun um þessar launagreiðslur. Það er því rangfærsla hjá hv. þm. Þegar ég sagði í ræðu minni áðan að ráðherra hefði ekki átt beinan þátt í ákvörðunum var ég að tala um ákvörðunum um afkomutengdar launagreiðslur, ekki um þessi launakjör. Sú stjórn sem sat til síðasta aðalfundar var upphaflega skipuð fulltrúum ríkisvaldsins í stjórninni. Eftir að ríkið seldi allan hlut sinn hélt stjórnin áfram til aðalfundar en eftir að ríkið á ekkert lengur í bankanum er stjórnin að sjálfsögðu á ábyrgð nýrra eigenda.