Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið verður til dagskrár vill forseti gera Alþingi stuttlega grein fyrir stöðu rannsóknarinnar á hruni íslensku bankanna, sem efnt var til með skipun rannsóknarnefndar Alþingis. Forsætisnefnd og formenn þingflokkanna áttu fund með rannsóknarnefndinni í morgun. Fram kom að gagnaöflun hefur reynst tímafrekari og yfirgripsmeiri en reiknað var með í fyrstu. Nefndin hefur enn undir höndum upplýsingar sem þarfnast frekari úrvinnslu. Því er einsýnt að ekki verður unnt að láta Alþingi í té fullburða skýrslu um niðurstöðu rannsóknarinnar 1. nóvember eins og stefnt hefur verið að og segir í lögunum. Er við það miðað að skýrslan komi fram eigi síðar en 1. febrúar. Í þessu ljósi má Alþingi vænta þess að á næstunni verði lagt fram frumvarp til breytinga á lögum nr. 142/2008, sem gilda um störf rannsóknarnefndarinnar þar sem skilafresturinn verður framlengdur. Að auki er áætlað að bæta við lögin ákvæði sem fjalla um frágang, varðveislu og aðgang að þeim viðamiklu gagnagrunnum sem orðið hafa til í störfum nefndarinnar, svo og um önnur lagatæknileg atriði. Jafnframt vill forseti upplýsa að á vettvangi forsætisnefndar og formanna þingflokkanna hefur verið fjallað um hvernig standa á að þinglegri meðferð á skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Samstaða er um mikilvægi þess að sá farvegur verði markaður fyrir fram, áður en skýrslan verður gerð opinber. Því má vænta þess að á næstu dögum verði lögð fram þingsályktunartillaga sem taki á þessu atriði. Sú tillaga mun ganga út frá því að skipuð verði sérstök þingmannanefnd sem falið verði að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar.

Í tilkynningu um breytingu á stjórn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem lesin var í gær, láðist að tilkynna að Þuríður Backman er nýr ritari þingflokksins í stað Atla Gíslasonar.

Virðulegi forseti. Það eru erfiðir tímar í samfélagi okkar og ein versta birtingarmynd þess er það ástand sem þjóðin glímir við í dag, aukið atvinnuleysi. Það er vonleysi gagnvart aðgerðum ríkisstjórnarinnar, vonleysi gagnvart því að ná hjólum atvinnulífsins í gang og skortur á trausti erlendra aðila til að fjárfesta á Íslandi. Það er skortur á trausti sem þarf til að auka atvinnu og verðmætasköpun sem er nauðsynleg til frekari öflunar erlends gjaldeyris. Um þetta atriði eru allir þeir sem fjallað hafa um stöðu Íslands og tækifæri sammála. Það eru allir sammála hvort sem eru erlendir sérfræðingar eða innlendir, að það er nýtingin á náttúruauðlindum okkar sem verður til að koma hjólum atvinnulífsins í gang, auka verðmætasköpun og vinna þá miklu vinnu sem þarf til að afla hér frekari gjaldeyris. Umdeild ákvörðun umhverfisráðherra sem tekin var fyrir nokkrum dögum varðandi suðvesturlínu er að mati Samtaka atvinnulífsins og Samtaka hinna vinnandi stétta í landinu skýlaust brot á stöðugleikasáttmálanum auk þess sem litið er á nýbirta skattstefnu fjármálaráðherra sem árás á atvinnulíf og viðreisn en er svo í engu samræmi við þau loforð sem gefin voru í stöðugleikasáttmála. Ég vil því spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hvort þingmaðurinn styðji ákvörðun umhverfisráðherra, hvort þingflokkur sá sem hann er í forsvari fyrir standi á bak við þessa ákvörðun umhverfisráðherra og hvort stuðningur sé í þingflokknum og hjá hv. þingmanni við þeirri geggjuðu leið sem kynnt hefur verið í skattlagningu á atvinnulífið.

Virðulegi forseti. Í umræðum um Suðvesturlínu og framkvæmdir við Helguvík hefur það margoft komið fram á liðnum missirum að ég styð heils hugar uppbygginguna sem fyrirhuguð er og er fyrir löngu farin af stað í Helguvík í formi álvers þar, og þá orkuöflun sem þeirri framkvæmd fylgir. Þar skiptir að sjálfsögðu langmestu máli orkuöflun þessarar áfangaskiptu álversuppbyggingar og fjármögnun þeirra framkvæmda sem að sjálfsögðu hefur verið í hægagangi út af efnahagsástandinu heima og erlendis en vonandi rætist úr því og ég er bjartsýnn á það. Ég hef stutt þetta verkefni af heilum hug frá því að við tókum þarna fyrstu skóflustunguna í maí árið 2008. Það urðu mér vonbrigði þegar hæstv. umhverfisráðherra ógilti á dögunum ákvörðun fyrrverandi umhverfisráðherra um úrskurð Skipulagsstofnunar um suðvesturlínu. Ráðherra hefur hins vegar lýst því yfir að hún telji að það muni ekki valda verulegum töfum þannig að við skulum ekki gera meira úr því en efni standa til. Við skulum ekki tala framkvæmdirnar í einhvern hægagang. Orkuöflun og fjármögnun framkvæmdanna skipta mestu máli. Þessi mánaðartöf á Suðvesturlínu þarf ekki að þýða nokkra einustu töf á uppbyggingunni í Helguvík þó að það tefji línulögnina um tvo til þrjá mánuði. Stöðugleikasáttmálinn stendur eins og stafur á bók og þetta er ekki brot á honum þótt þetta sé ekki í anda hans. Fjárfestingarsamningurinn vegna álversins í Helguvík sem við samþykktum á Alþingi í vor skipti mjög miklu máli um framgang þessara framkvæmda suður í Helguvík. Það vitum við öll hér. Þess vegna lögðum við allt kapp á að sá samningur yrði samþykktur fyrir kosningar í vor þannig að kosningarnar hægðu ekki á eða frestuðu framkvæmdum sem eru löngu hafnar suður frá. En vonir standa til að þær fari á fullan skrið núna upp úr 

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn höfum staðið í ströngu við að leiðrétta ýmsan misskilning varðandi Icesave-málið og þann hræðsluáróður sem haldið hefur verið uppi. Síðar tók hæstv. utanríkisráðherra af skarið og benti þjóðinni á að EES-samningurinn væru ekki í hættu þó að Íslendingar vildu ekki borga Icesave-reikningana umfram skyldu. En það er annað sem stendur út af borðinu og það hefur komið fram í fjölmiðlum að eitthvað hræðilegt eigi að gerast 23. október nk. Ýjað er að því að það sé dagsetningin sem íslenska ríkið verði hugsanlega gjaldþrota. Sannleikurinn er einfaldlega sá að þann 23. október hefst greiðsluskylda innstæðutryggingarsjóðsins. En það sem er merkilegt við það er að þann dag gæti staða Íslendinga gagnvart Hollendingum og Bretum einmitt batnað til mikilla muna vegna þess að þá er það undir þeim komið að sækja mál á hendur íslenska ríkinu vegna innstæðutryggingarsjóðsins um hvaða fjárhæð það er sem sjóðnum beri að greiða. Og það er einmitt sú staða sem við Íslendingar þurfum að komast í. Við þurfum að láta reyna á fyrir hlutlausum dómstólum hver hin raunverulega greiðsluskylda Íslendinga er. Nú langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar og biðja hann eins og hæstv. utanríkisráðherra gerði um daginn að leiðrétta þennan misskilning og eyða þessum hræðsluáróðri.

Hæstv. forseti. Formaður fjárlaganefndar ætlar ekki að véla um afleiðingarnar af 23. október heldur að fjalla um frumvarpið um ríkisábyrgð á Icesave-samningum. Ég get þó upplýst hv. fjárlaganefndarmann Höskuld Þórhallsson um það sem gerðist í nefndinni, að við fengum ítrekaðar viðvaranir um hvað gæti gerst 23. október, hvað gæti gerst ef við borguðum ekki eða stæðum ekki í skilum varðandi Icesave-samninginn. Það hefur komið margoft fram í nefndinni, bæði hjá Seðlabankanum á þeim tíma og hjá aðilum atvinnulífsins, að lánafyrirgreiðslur og annað mundu ganga hægar fyrir sig og flest af því hefur gengið eftir. Við mundum eiga erfiðara með að komast út úr vandanum og við ættum mjög erfitt með að uppfylla þau skilyrði sem m.a. eru nefnd í frægri hagfræðiskýrslu Háskóla Íslands, að forsendur þess að við getum náð okkur út úr vandanum séu þær að við eigum góð samskipti við alþjóðasamfélagið, fáum lánafyrirgreiðslur á góðum kjörum og séum ekki í stríði við nágrannaþjóðirnar. Það var tilgangurinn með Icesave-fyrirvörunum þegar við settum þá og samþykktum ríkisábyrgðina, við samþykktum samninginn með þeim fyrirvörum að við áskildum okkur rétt til að taka málið upp síðar ef forsendur breyttust. Við ætluðum einmitt að samþykkja hann og koma honum í gegn til að sleppa úr þeirri stöðu sem við virðumst fara í ef við ljúkum ekki málinu á næstu dögum. Það hefur aldrei komið fram þar að EES-samningurinn væri í hættu þannig að hægt er að taka undir að það er ekki það sem ógnar okkur mest. Það ógnar okkur mest að tryggingarsjóðurinn muni ekki geta staðið við skuldbindingar sínar og þá er fullkomlega í óvissu hvað við tekur ef ekki verður búið að ganga frá einhverju samkomulagi við Hollendinga og Breta. Það verða efnahags- og viðskiptaráðuneyti og tryggingarsjóðurinn að fjalla um. Ég vona að ég fái tækifæri til að ræða það betur á eftir. En ég ætla bara að segja að fjárlaganefnd vann alla sína vinnu meðvitað um að það hefði alvarlegar afleiðingar ef við gengjum ekki frá þessu samkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að eiga orðaskipti við hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, formann umhverfisnefndar. Ástæðan er stefna ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Við þekkjum það að þessi ríkisstjórn ætlaði í upphafi að hafa mikil samráð. Það gekk að vísu ekki eftir en ég ætla að ríkisstjórnarflokkarnir hafi í það minnsta samráð sín á milli þannig að hv. þingmaður ætti að geta upplýst þingið um stefnu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna hvað þennan mikilvæga málaflokk varðar. Í örstuttu máli er það þannig að við Íslendingar höfum verið algerlega til fyrirmyndar þegar kemur að orkunýtingu. Við erum með algera sérstöðu í heiminum og ef allar þjóðir væru eins og Ísland væru engin loftslagsvandamál. Af þeim sökum fengum við það sem kallað hefur verið íslenska ákvæðið í Kyoto-samningnum. Nú berast fréttir og þótt það sé ekki skýrt sem fram kemur má skilja það af hæstv. umhverfisráðherra að ekki eigi að fara fram á að þetta ákvæði verði endurnýjað. Það þýðir með öðrum orðum að hér yrði algert uppnám hjá þeim fyrirtækjum sem þurfa á þessum losunarkvóta að halda. Það þýðir að við værum þá eina þjóðin sem færi til þessara samninga án þess að gæta eigin hagsmuna og væri það væntanlega einsdæmi í heiminum. Ég vil spyrja um afstöðu ríkisstjórnarflokkanna hvað þetta varðar. Er það virkilega svo að menn ætli ekki að fara fram á að íslenska ákvæðið verði endurnýjað? Einnig vil ég spyrja, virðulegi forseti, hv. þingmann um hvort það standi til 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vænti þess að þetta verði rætt nánar á þingfundi á morgun. Staðreyndin er sú að stefnumörkun íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum byggir á stefnumörkun sem mótuð var í byrjun árs 2007 af Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki. Á því byggja allar þær ákvarðanir sem teknar voru í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og á því byggja líka ákvarðanir núverandi ríkisstjórnar. Hér hefur í raun verið fylgt mjög skýrri stefnu frá 2007 um meiri háttar samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2050 og síðan, þegar ég gegndi embætti umhverfisráðherra, um að skipa okkur fremst í flokk þeirra sem draga vilja úr losun, koma í veg fyrir gróðurhúsaáhrif og hlýnun á jörðinni. Í þeim efnum áttum við náið samstarf, ég og hv. fyrirspyrjandi, í ríkisstjórn Geirs Haardes og mótuðum samningsmarkmið og umboð fyrir loftslagsráðstefnuna á Balí í lok árs 2007. Á því hefur síðan verið áfram byggt. Ég tók síðan frumkvæði að því að fara í óformlegar viðræður við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um nánara samstarf í loftslagsmálum. Þær viðræður eru nú orðnar formlegar undir forustu hæstv. umhverfisráðherra. Allt miðar þetta að því að tryggja langtímahagsmuni Íslands, jafnt umhverfislega, ef svo má að orði komast, sem efnahagslega. Það verður aðeins gert með því að loka okkur ekki inni í umræðu um svokallað íslenskt ákvæði, ákvörðun 14/CP.7, sem kemst væntanlega einhvern tíma á dagskrá í samningaviðræðunum. En fram að þeim tíma verður að tryggja 

Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt og ritað hér, meira að segja úr þessum þingstól, um ákvarðanir umhverfisráðherra varðandi úrskurðinn um Suðvesturlínu. Þar hafa stuðningsmenn ráðherra haldið því fram að ákvörðun hafi verið tekin á grundvelli góðra stjórnsýsluhátta. Þessu er ég einfaldlega ekki sammála og ég vonast til þess að einhverjir þeirra stjórnarþingmanna sem hér sitja í þingsalnum í dag treysti sér til að eiga orðastað við mig um þetta mál. Í fyrsta lagi virðist kærufrestur hafa verið liðinn þegar sú kæra sem ákvörðun umhverfisráðherra byggði á kom fram. Jafnframt leið sá tími sem ráðuneytið hafði til þess að fjalla um málið og þrem mánuðum betur áður en úrskurður kom fram. Eins voru aðilar ekki upplýstir um meðferð málsins. Það þýðir ekki að ráðherrar breyti leikreglum eftir á. Þetta er dæmi um lélega stjórnsýslu og brot á meðalhófsreglunni. Annað dæmi er aðalskipulag Flóahrepps þar sem m.a. er sett inn á aðalskipulag sveitarfélagsins virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Sveitarfélögin hér á landi fara með skipulagsvaldið. Sveitarstjórn Flóahrepps er til þess bært stjórnvald að afgreiða aðalskipulag og hefur gert það. Skipulagsstofnun hefur ekki gert neinar efnislegar athugasemdir við þetta skipulag og ekki heldur við formið á því. Hins vegar liggur þetta á borði umhverfisráðherra. Það hefur gert það í marga mánuði án þess að við því fáist svör hvers vegna tafir eru eða hvers vegna ráðherrann hangir eiginlega á málinu. Það lítur út fyrir að ráðherrann sé einfaldlega ekki sátt við að setja eigi virkjanir inn á skipulag hreppsins og þess vegna sé verið að draga lappirnar í þessu máli. En það er margt annað sem býr að baki. Aðalskipulag Flóahrepps fjallar um margt annað en virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Menn geta ekki farið í neinar framkvæmdir fyrr en aðalskipulagið liggur fyrir. Í stórum hluta sveitarfélagsins 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ákaflega fróðleg umræða í dag, ekki síst yfirlýsingar hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um hvenær ákvörðun var tekin um að gæta ekki hagsmuna íslensku þjóðarinnar í loftslagsmálum. Ég kannast a.m.k. ekki við að sú ákvörðun hafi verið tekin í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og vísa þeim fullyrðingum þingmannsins til föðurhúsanna. Það hefur oft verið talað um að menn noti ýmislegt til heimabrúks. Nú hefur hæstv. umhverfisráðherra komið með yfirlýsingar um að við munum ekki sækjast eftir íslenska ákvæðinu áfram í Kaupmannahöfn og mér skilst helst að það sé vegna þess að henni finnist hallærislegt að þurfa að biðja um eitthvað annað en allir hinir hafa, en það er önnur saga. Íslenska stjórnsýslan er nú á kafi, eins og við vitum, við að svara 2.500 spurningum til Evrópusambandsins. Hverju skyldi umhverfisráðuneytið svara Evrópusambandinu um hvort við ætlum að halda áfram íslenska ákvæðinu eða ekki? Þá segir reyndar að íslenska ríkisstjórnin mundi alveg kjósa það að við þyrftum ekki að halda þessu áfram. En svo segir í þessu plaggi - og ég segi sem betur fer - að Ísland ætli að halda opnum þeim möguleika að hafa þetta sérákvæði og hefur lagt fram tillögur í þeim efnum varðandi þetta mál. Er ráðherrann að tala við kjósendur Vinstri grænna hérna heima þegar hún segir: Við munum ekki sækjast eftir íslenska ákvæðinu? En við Brussel-valdið, sem var svo mikið til umræðu í gær, segir hún: Við ætlum að reyna að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar, af því að það hlýtur að líta betur út gagnvart þeim. Hvort er rétt, virðulegi forseti, það sem ráðherrann notar til heimabrúks eða það sem ráðherrann skrifar til Evrópusambandsins?

Frú forseti. Í því árferði þegar við horfum upp á að 13 þúsund Íslendingar eru án atvinnu, mörg hundruð Íslendingar hafa farið af atvinnuleysisskrá og stunda nú nám við íslenska skóla, og mörg hundruð Íslendingar hafa því miður flust af landi brott vegna þess að hér er ekki atvinna við hæfi, búum við við ríkisstjórn sem leggur stein í götu erlendrar fjárfestingar í landinu og þess að þúsund ný störf verði byggð upp hér á landi. Það var eftirtektarvert að heyra hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þingflokksformann Samfylkingarinnar, tala um það hér að ekki eins dags seinkun verði á uppbyggingu álvers í Helguvík. Við höfum heyrt þessa setningu áður úr röðum Samfylkingarinnar þegar þáverandi hv. þingmaður og núverandi hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir sagði þegar þáverandi umhverfisráðherra Samfylkingarinnar felldi svipaðan dóm yfir framkvæmdum fyrir norðan, að þá yrði ekki eins dags seinkun hvað varðaði framkvæmdir í atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslu. Hver voru orðin? Það var ekki einn dagur. Það var heilt ár sem framkvæmdir og rannsóknir töfðust vegna þess úrskurðar. Það er því grátlegt að við skulum búa við slíka ríkisstjórn þegar þúsundir Íslendinga ganga um án atvinnu. Þegar við þurfum að fá auknar skatttekjur í ríkiskassann velur ríkisstjórnin að standa í vegi fyrir öflugri atvinnuuppbyggingu sem hefði skilað miklum fjármunum inn í ríkiskassann en það þarf að sækja þá fjármuni væntanlega eitthvert annað. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þeim efnum? Jú, það á að leggja hærri skatta á fjölskyldurnar í landinu á kostnað þessarar atvinnuuppbyggingar. Ég fullyrði að íslensk heimili hafa ekki efni á þeirri skattstefnu sem ríkisstjórnin rekur nú, hvað þá að atvinnulausir hafi efni á svona ríkisstjórn sem stendur í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu hér á landi 

Virðulegi forseti. Engin stund er ekki til og það er orð við hæfi þegar talað er um hvort ákvörðun umhverfisráðherra varðandi Suðvesturlínu muni hafa einhverjar tafir í för með sér vegna þess að það liggur alveg fyrir að svo mun verða. Hversu miklar þær verða er aftur óljóst mál en við höfum ekki þennan tíma. Og það er algerlega fráleitt að halda því fram að ráðherra valdi ekki töfum með aðgerðum sínum varðandi þetta mikilvæga verkefni, fyrir utan allt það uppnám sem þetta setur fjárfestingarkosti og fjármögnunarmöguleika þessa verkefnis í. Hv þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði: Orkuöflun og fjármögnun skipta öllu máli, það er það sem skiptir öllu máli. Eru þá þessar aðgerðir og þau „komment“ sem hæstv. ráðherra hefur gefið frá sér eins og varðandi Orkuveitu Reykjavíkur til þess fallin að afla trausts þeirra sem eiga að koma með þetta fjármagn? Ég held ekki. Það sem var einkar áhugavert við svar hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar við fyrirspurnum mínum áðan var að þegar ég spurði hann um stuðning hans og þingflokks hans við þessa aðgerð kom mjög óljóst svar. 

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Guðbjart Hannesson hvort hann væri til í að leiðrétta þann hræðsluáróður sem Samfylkingin keyrir nú varðandi 23. október. Nei, það var ekki hægt. Honum skal haldið áfram, reyndar ekki með rökum heldur er sagt: Við fáum ekki lánafyrirgreiðslur. Þann 23. október hefst greiðsluskylda innstæðutryggingarsjóðsins. Algerlega óskylt mál, lánafyrirgreiðslur, og það gerist akkúrat ekkert 23. október. Þjóðin þarf að vita það og það er ábyrgðarhluti hjá þingmönnum að láta eitthvað út úr sér sem stenst ekki. Og vegna þess að hv. þingmaður sagði að þetta hefði verið til umræðu í fjárlaganefnd vil ég taka eitt fram: Fyrir fjárlaganefnd komu fram tveir af virtustu lögmönnum landsins, Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og Ragnar H. Hall hæstaréttarlögmaður. Báðir bentu á og munu benda á ef til þeirra verður leitað að það gerist akkúrat ekkert 23. október annað en að greiðsluskylda innstæðutryggingarsjóðsins hefst. Og hvað gerist þá í kjölfarið? Jú, það stendur upp á Breta og Hollendinga að láta reyna á hver greiðsluskylda sjóðsins er og það er akkúrat sú staða sem Íslendingar þurfa að komast í þannig að það reyni á hversu háa fjárhæð Íslendingar eiga að greiða. En af einhverjum ástæðum vilja Samfylkingarmenn ekki að sú staða komi upp og það finnst mér ótrúlegt. Ég skynja það ekki öðruvísi, því miður. En ég ítreka: Það gerist akkúrat ekkert 23. október nema þá að staða Íslendinga verður sterkari gagnvart Hollendingum og Bretum. 
            

Frú forseti. Ég ætla einmitt að ræða um 23. október því að það gerist nefnilega dálítið merkilegt þá. Þá hefst greiðsluskylda innlánstryggingarsjóðs og það eru einkaaðilar í Hollandi sem ekki fengu tap sitt bætt. Þeir kynnu að gera kröfu á innlánstryggingarsjóðinn þann dag og krefjast ríkisábyrgðar eins og breska og hollenska ríkið hafa fengið. Þann dag gæti komið í ljós að Héraðsdómur Reykjavíkur þyrfti úrskurða um hvort það sé ríkisábyrgð á þessu. Þann dag taka Bretar og Hollendingar og allt bankakerfið í Evrópu þá áhættu að Héraðsdómur Reykjavíkur ákveði að það sé ekki ríkisábyrgð á þessu.

Rétt.

Þann dag taka Bretar og Hollendingar áhættu og jafnframt allt Evrópusambandið sem hefur verið að kúga okkur til að samþykkja þetta vegna þess að það óttaðist áhlaup á bankana, vegna þess að það óttast um traust almennings og fjármagnseigenda á bankakerfið í Evrópu, traust sparifjáreigenda á þessu innlánstryggingarkerfi. Ef það skyldi koma í ljós að Héraðsdómur Reykjavíkur eða seinna meir Hæstiréttur eða seinna meir EFTA-dómstóllinn eða hvaða dómstóll sem er segi að það sé ekki ríkisábyrgð á þessu er bankakerfið allt saman í hættu. Þess vegna segi ég: Það sem gerist 23. október er slæmt fyrir Breta og Hollendinga og Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Japani og alla þannig að við munum öðlast mjög sterka stöðu 23. október. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í það að spá hvað gerist 23. október eða hvað gerist eftir hádegi á morgun. Það hefur verið þannig í þinginu og í stjórnmálunum almennt að erfitt hefur verið að sjá fyrir þá atburði sem hafa átt sér stað. En ég velti því hins vegar fyrir mér hvort þm. Guðbjartur Hannesson hafi séð fyrir það sem gerðist eftir að Alþingi samþykkti Icesave-frumvarpið svokallaða í ágústlok. Það var ekki óumdeilt eins og menn þekkja, en meiri hluti Alþingis samþykkti frumvarp sem fól í sér að ríkisábyrgð væri veitt með tilteknum skilyrðum. Alþingi fól ríkisstjórninni að kynna Hollendingum og Bretum þessi skilyrði. Ég velti fyrir mér hvort hv. þm. Guðbjartur Hannesson sé ekki sammála mér um það að í niðurstöðu Alþingis í lok ágúst hafi falist niðurstaða, hvað það var sem Alþingi vildi að gerðist í málinu en ekki nýtt samningsumboð til ríkisstjórnar Íslands. Mér hefur sýnst á þeim óljósu fréttum sem borist hafa af samskiptum íslenskra stjórnvalda og Hollendinga og Breta undanfarnar vikur að það séu einhverjar samningaviðræður í gangi. Ég velti fyrir mér hvort hv. þm. Guðbjartur Hannesson hafi ekki skilið afgreiðslu Alþingis 28. ágúst eins og ég, að þar væri ríkisstjórninni falið að kynna Hollendingum og Bretum niðurstöðu Alþingis og afla samþykkis þeirra en ekki að fara í nýjar viðræður um Icesave-málin.

Hæstv. Mér finnst hv. þingmenn vera býsna miklir kjarkmenn þegar þeir tala um að íslenskur héraðsdómur muni leiða þjóðir Evrópu fyrir héraðsdóm til úrskurðar fyrir innstæðutryggingarkerfi Evrópu.  
            

Frú forseti. Ég vil, af því tilefni að ég kemst ekki aftur á mælendaskrá frekar en ýmsir aðrir sem tóku þátt í umræðunni um störf þingsins, beina því til forsetadæmisins alls að endurskoða framkvæmd þess liðar undir þingsköpum sem heitir Störf þingsins þannig að hann geri gagn. Að hægt sé að eiga hér skoðanaskipti og samræður án þess að þær verði „botnlausar“ eins og nú er t.d. orðið í samskiptum okkar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þó að það hafi byrjað vel hefði ég mjög gjarnan viljað geta endað svar mitt þannig að það væri ekki botnlaust. Það er eitthvað í ólagi með þennan lið, frú forseti. 
            

Forseti vill taka það fram vegna orða hv. þingmanns að hún mun taka þetta mál upp í forsætisnefnd Alþingis þar sem fulltrúar allra flokka eiga sæti og farið verður yfir málið þar.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að trufla með því að eiga við yður mál, eins og komist var að orði í frægu bréfi. En ég vil bara taka heils hugar undir með hv. þingmanni. Það er hitt og þetta sem situr eftir og þetta eru þannig umræður. Ég held að þjóðin þurfi að fá botn í þær þannig að við getum svarað öllum þeim sjónarmiðum eins og t.d. að Bretar ætluðu að láta reyna á neyðarlögin. Belgar, Þjóðverjar, Austurríkismenn og Hollendingar eru nú þegar með dómsmál í gangi sem varða það að að láta reyna á neyðarlögin. 

Virðulegi forseti. Mér fannst ég greina áherslu á fundarstjórn forseta hjá forseta en það er nákvæmlega það sem ég ætlaði að ræða einmitt út frá því sem sá ágæti hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir talaði um, að það er mikilvægt að það sé ekki botnlaus umræða, eins og hv. þingmaður orðaði það. Ég fagna því að menn sjái til þess, virðulegir forsetar, að svo verði ekki. Það eru væntanlega nokkrar leiðir til þess. Ein leiðin er örugglega sú að lengja tímann og svo gæti virðulegi forseti kannski ýtt á stjórnarþingmenn að þeir svari spurningunum. Síðan er það í þriðja lagi sú róttæka hugmynd að stjórnarþingmenn mundu svara spurningunum. Ég legg það inn sem hugmynd, virðulegi forseti.

Forseti vill ítreka það sem sagt var í upphafi undir liðnum Um fundarstjórn að málið mun verða tekið upp í forsætisnefnd þar sem fulltrúar allra flokka eiga sæti og þar verður farið yfir málið. Þingsköp Alþingis eru auðvitað alltaf í stöðugri endurskoðun og er ágætt að fá ábendingar þingmanna undir liðnum Um fundarstjórn um það sem betur má fara í fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég ber fram þá fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort hún hafi beitt sér fyrir því að spurningar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins vegna aðildarumsóknar Íslands yrðu þýddar á íslensku. Ég gæti auðvitað tekið ýmsa vinkla á þessa fyrirspurn, m.a. kröfu Bændasamtakanna um að þessi skjöl verði þýdd. Nú hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ákveðið að láta þýða sinn hluta. Ég gæti líka tekið þann vinkil sem við undirstrikuðum eftir ágætishrinu í umhverfismálanefnd að allt ferlið frá upphafi til enda yrði að vera gegnsætt og aðgengilegt fyrir almenning. Ég gæti líka tekið þann vinkil en ég geri það ekki. Það sem ég vil hins vegar undirstrika í fyrirspurn minni eru tengslin við íslenska málstefnu sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ber ábyrgð á varðandi eftirfylgni. Ég leyfi mér að rifja það upp núna að fyrir rétt tæpu ári síðan mælti ég sem menntamálaráðherra fyrir íslenskri málstefnu. Í þeirri umræðu tók m.a. þátt fulltrúi frá Vinstri grænum, hæstv. núverandi menntamálaráðherra, þar sem hún fagnaði þessari málstefnu. Ég held að við höfum öll verið sammála um ágæti málstefnunnar og ég undirstrika að hæstv. menntamálaráðherra hefur haft sérstaklega mikinn metnað gagnvart íslenskri málstefnu, varðandi allt ferlið innan þingsins. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í vor þegar íslensk málstefna var fullgilt, með leyfi forseta: „Ég óska okkur til hamingju með afgreiðslu þessa máls og ég treysti því að við sem hér sitjum vinnum áfram að því að málstefnan muni komast til framkvæmda.“ Sjálf hafði ég líka undirstrikað sem ráðherra að þetta væru enn þá bara orð á blaði og það skiptir máli að fylgja þessu eftir, stuðla að samvinnu og að þingið þyrfti líka að koma að því að fylgja íslenskri málstefnu eftir. Þess vegna undirstrika ég að ég veit að viljinn og metnaðurinn er mikill hjá hæstv. menntamálaráðherra varðandi íslenska málstefnu. En engu að síður er menntamálaráðherra ábyrgur fyrir framkvæmd íslenskrar málstefnu og þetta er í rauninni fyrsta tækifærið sem reynir á hæstv. menntamálaráðherra að beita sér fyrir eftirfylgni íslenskrar málstefnu. Þess vegna er eðlilegt að við í þinginu sýnum ríkisstjórninni ákveðið aðhaldshlutverk varðandi framkvæmd íslenskrar málstefnu og ég spyr því: Beitti menntamálaráðherra sér fyrir þýðingu á spurningum framkvæmdastjórnar innan ríkisstjórnar, í stjórnkerfinu eða annars staðar eða á öðrum sviðum? Mér finnst sérstaklega mikilvægt að fá að draga það fram. Beitti hæstv. menntamálaráðherra sér fyrir þessu innan ríkisstjórnar? Talar hún máli íslenskrar tungu þegar við eigum í samskipti við Evrópusambandið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þessa fyrirspurn sem er mjög mikilvæg því að hún snýr einmitt að þeirri málstefnu sem þingmaðurinn nefndi og var samþykkt á vordögum. En hún snýr líka að lýðræðislegri hlið þess ferlis sem nú stendur yfir og varðar aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ég held að ég segi það réttilega að þegar þingsályktunartillagan um aðildarumsóknina var til umræðu í vor og snemmsumars og rætt var um þýðingarkostnað var ekki sérstaklega minnst á eða rætt um þessar spurningar. Gert var ráð fyrir ákveðnum þýðingarkostnaði en ekki því að hann mundi falla á núna strax, svo því sé haldið til haga. En um leið og þessar spurningar komu fram og voru birtar á vef utanríkisráðuneytisins í anda opinnar stjórnsýslu vaknaði auðvitað sú spurning, ekki aðeins hjá stjórnmálamönnum og þingmönnum heldur líka hjá almenningi úti í samfélaginu, hvort ekki stæði til að þýða ekki bara spurningarnar heldur líka svörin sem nú er unnið að víðs vegar í stjórnkerfinu. Evrópusambandinu. Ég Þýðingarkostnaðurinn sem hér var til umræðu, svo við rifjum það upp, sneri einkum að þessum stóru viðfangsefnum, tilskipunum og lagabálkum sem líka þarf að þýða í tengslum við þetta ferli. Það er ekki lítið efni sem þýða þarf yfir á íslensku því að samið er um marga kafla, eina 35 kafla ef ég man rétt, og þarf að þýða ýmislegt baklægt efni sem ekki hefur verið þýtt hingað til. Þegar þessi umræða kom upp var þetta rætt við ríkisstjórnarborðið. Ég get vottað það að nauðsyn þess að þýða ekki aðeins spurningar heldur líka svör hefur tvisvar verið rædd í ríkisstjórn. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og sú sem hér stendur hafa tekið þetta upp á þeim vettvangi og það liggur fyrir að við munum bæði láta þýða það sem að okkur snýr. Ég á reyndar frekar von á því, og það var rætt í mjög góðu samtali við hæstv. utanríkisráðherra og ráðuneyti hans, að ráðuneytin muni sjálf hvert um sig annast framsetningu spurninga og svara og líka á íslenskri tungu, reikna ég með. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur gert grein fyrir því að þetta er mismikil vinna milli ráðuneyta. Ég get sagt það fyrir mína parta að mig grunar að þetta verði einar 100 blaðsíður hjá mér, sem þykir kannski ekki mikið miðað við hjá landbúnaðarráðuneytinu þar sem verkefnið er meira. Ég held að þetta sé mikilvægt því að eins og fram kom í þeirri málstefnu sem samþykkt var eru þær áhyggjur sem málræktarmenn og málfræðingar hafa einna helst af tungunni svokallaður umdæmisvandi, þ.e. að íslensk tunga hopi á ákveðnum sviðum samfélagsins. Það sem hefur t.d. verið nefnt í þeim efnum er heimur vísinda þar sem fræðigreinar birtast að miklu leyti á ensku sem er eitt helsta vísindamálið um þessar mundir. Fræðimenn birta hins vegar ekki endilega sömu greinar á íslensku þannig að hættan er sú að fólk hætti að hugsa á íslensku, eins og rætt var í góðu greinasafni Þorsteins Gylfasonar, Að hugsa á íslensku. Það er hættan í raun og veru, að við hættum að ræða um ákveðnar greinar á íslensku. Við verðum að vera á verði gagnvart því að missa t.d. ekki þetta mál, þetta samfélagslega umdæmi sem er gríðarlega mikilvægt í allri stjórnmálaumræðu og öðru, við megum ekki missa tökin á því. Þess vegna skiptir máli að við þýðum sem mest frá upphafi ferlisins svo við horfum ekki upp á að umræðan verði að hluta óaðgengileg því að þetta snýr ekki bara að málstefnu. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á eru ýmsar hliðar á þessu máli. Ein hliðin á því er lýðræðislega hliðin, þ.e. hvernig við gerum upplýsingarnar sem mest aðgengilegar almenningi.

Þetta skapar atvinnu.

- Já, fyrir utan að þetta er atvinnuskapandi, hv. þingmaður. Staðreyndin er sú að tungutak þess tungumáls, enskunnar sem notuð er í þessum efnum, er heldur ekki öllum aðgengilegt þótt þeir telji sig slarkfæra í ensku. Það skiptir máli og við höfum líka séð það í gegnum tíðina að ýmsar þýðingarvillur hafa komið upp einmitt út af einföldum misskilningi á stofnanahugtökum þannig að ég tel mjög mikilvægt að þarna sé vandað til verka. En svarið er sem sagt þetta: Þetta hefur verið rætt við ríkisstjórnarborðið. Þegar er farin vinna í gang við þýðingar í í mennta- og menningarmálaráðuneyti og í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, og því var vel tekið í ríkisstjórn að þetta yrði gert á vegum hvers ráðuneytis fyrir sig.

Frú forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir á hrós skilið fyrir aðild sína og hlutdeild að íslenskri málstefnu. Ég tel að þær athugasemdir sem hún hefur verið með hér um þetta mál og tengjast einmitt framkvæmd íslenskrar málstefnu séu fullkomlega lögmætar. Þegar þetta mál var rætt í þinginu í tengslum við fjáraukalög í fyrravor og síðan þegar tillagan um aðildarumsóknina fór í gegn bar þetta efni einfaldlega aldrei á góma. Ég segi hins vegar: Þingið ræður og þingið getur enn þá, ef það vill, ákveðið á fjárlögum að verja fjármunum í að standa undir þessu. Eins og sakir standa er það rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, einstakir ráðherrar hafa með góðu samþykki utanríkisráðuneytisins ráðist í að þýða einstaka valda kafla sem taldir eru mikilvægir til að koma til móts við þessar óskir. Þetta er nokkuð sem við þurfum að skoða í framtíðinni varðandi framhaldið en því miður ræddi þingið þetta einfaldlega aldrei.

Frú forseti. Það er mikið grundvallaratriði í Evrópusambandinu og hefur alltaf verið að menn hafi aðgengi að öllum upplýsingum á móðurmáli sínu. Í sambandinu eru gefnar út alveg óhemjumargar skýrslur hvers konar og margar þeirra alveg gífurlega leiðinlegar og langar, en allar þó þýddar til að menn geti, þótt fáir séu, lesið þær á sínu eigin tungumáli. Þess vegna er svolítið vandræðalegt að fyrsta aðkoma Íslands að málinu skuli ekki vera til á okkar eigin máli. Það sem ég ætlaði þó að leggja áherslu á var það sem hæstv. menntamálaráðherra nefndi áðan, að á þessu er líka lýðræðislegi flöturinn, spurningin um aðgengi. Það hefði nefnilega verið kjörið að birta þetta á íslensku á netinu jafnóðum og menn vinna að svörunum og gefa þannig þeim sem hafa þekkingu á hverju sviði fyrir sig tækifæri til að tjá sig jafnóðum og finna hugsanlega galla á meðferð málsins áður en svörin verða send inn. Ég lýsi undrun á því hvað menn gefa sér stuttan tíma í að vinna þetta mál.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir með síðustu orðum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar varðandi aðgengi og gegnsæi fyrir almenning allan. Þetta ferli frá upphafi til enda verður að vera hafið yfir allan vafa. Hluti af því er að við getum lesið gögnin á íslensku og fræðst um þau jafnóðum. Ég gæti sagt um hæstv. menntamála- og menningarráðherra sem hefur stundum verið kennari í hjáverkum að hún hafi í rauninni kannski fallið á fyrsta prófinu um íslensku málstefnuna. En ég ætla ekki að gera það af því að ég veit að hún er sönn og heiðarleg, hæstv. menntamálaráðherra, í allri sinni aðkomu að íslenskri tungu og íslensku máli. Ég veit að hún mun gæta þess sérstaklega í framtíðinni, með góðu aðhaldi frá okkur í þinginu, að íslensk málstefna verði í heiðri höfð. Ég hvet hana sérstaklega áfram til dáða í að einbeita sér ekki bara að heimahögum sínum, þ.e. högum sínum í ráðuneyti mennta- og menningarmála, heldur þarf líka að hvetja aðra ráðherra til dáða í þessu máli, að þeir sýni líka metnað í því að málaflokkar þeirra verði þýddir á íslensku. Hæstv. utanríkisráðherra talar um að þingið hafi ekki rætt þetta. Ég er algjörlega ósammála honum um það. Íslensk málstefna er stefna út af fyrir sig sem er algild núna til lengri tíma litið. Það á að draga hana og samþætta inn í öll meginverkefni utanríkismála eða annarra mála Stjórnarráðsins. Hún er sjálfsagt og eðlilegt plagg inn í þá vinnu alla. Ef menn ætla að fara að ræða um kostnað eru einfaldlega hæg heimatökin hjá ráðherrum. Þetta er ekki 10 millj. kr. kostnaður eins og menn töluðu um í byrjun. Það er ljóst að það er algjörlega ofáætlað. Þetta er mun minni kostnaður fyrir Stjórnarráðið allt og þá geta ráðherrar einfaldlega tekið þetta af ráðstöfunarfé sínu. Þar eru hæg heimatökin. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, það eru hæg heimatökin, enda reikna ég með því að greiða þetta af ráðstöfunarfé mínu en ég þekki hreinlega ekki hvernig því verður varið hjá öðrum ráðherrum. Þetta er mikilvægt, en það er líka rétt sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði, tíminn er kannski ekki mikill sem hér hefur verið hafður undir. Það á að skila svörum við spurningum 16. nóvember og það liggur fyrir að fyrir þann tíma ætti þetta allt að vera komið þýtt á íslensku á heimasíðu míns ráðuneytis. Ég á fremur von á því en hinu, að önnur ráðuneyti muni kjósa að gera slíkt hið sama, þ.e. að þýða sinn hluta, hvernig sem þau fara að því og hvaðan sem þau taka fjármuni í það. Það var algjör samhljómur um það í ríkisstjórn að þetta væri mikilvægt, ekki síst þegar þetta er sett í þetta samhengi, ekki aðeins málstefnulegt samhengi heldur líka hið lýðræðislega samhengi. Ég á von á því að þetta eigi eftir að verða aðgengilegt áður en svörunum verður skilað.

Frú forseti. Ég lagði fram þessa fyrirspurn vegna þess að ég tel afar mikilvægt og brýnt að við fáum að vita afstöðu ráðherra háskólamála, ráðherra rannsókna, ráðherra vísinda, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, til sameiningar Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Það hefur verið rætt um það nokkuð opinskátt að það eigi að sameina þessa háskóla. Ég nálgast þetta út frá því sjónarhorni að þessi umræða er núna komin af stað. Menn reyna að skýla sér á bak við erfiða stöðu ríkissjóðs og ég held að það sé rangt. Ég held að það sé rangt að nálgast þetta þannig. Nú er einfaldlega komin upp í rauninni gallhörð pólitík. Núna sjá margir sængina uppreidda sem vilja bara að ríkið eitt og sér sjái um alla háskólamenntun hér á landi. Ríkisvaldið hefur staðið sig með ágætum hvað það varðar að byggja upp háskólamenntun, rannsóknir og vísindi. Við stóðum hins vegar frammi fyrir því fyrir um 10–12 árum, í því ríkisstjórnarsamstarfi sem var þá, milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að það þurfti að fjölga verulega háskólamenntuðu fólki. Það var hægt að gera það á ýmsa vegu. Það var ákveðið að fara út í að koma hér á ákveðinni samkeppni. Við erum ekki að tala um gallharðan einkarekstur á háskólum. Við erum að tala um ákveðið afbrigði af samvinnu ríkisvalds og einkarekstrar og ég held að það hafi gefist með ágætum. Ég held að það hafi gefist vel, ekki bara að við náðum því takmarki okkar að fjölga háskólanemum, við þurftum að gera það. Við vorum mjög aftarlega á merinni í samanburði við önnur Evrópulönd, en við þurftum líka að auka fjölbreytni og samkeppni á sviði háskólamanna. Okkur tókst það. Síðan fórum við út í að sameina háskóla. Það voru ekki margir hér inni sem voru sammála því skrefi sem við tókum, að sameina Tækniháskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík, en við tókum það pólitíska skref að sameina þá tvo skóla. Ég held að það hafi verið rétt. Við tókum líka það pólitíska skref að sameina Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands, og ég held að það hafi líka verið rétt, með það að markmiði að efla kennaramenntun, bæta hana og styrkja. Til lengri tíma er þetta að mínu mati líka mikilvægt skref. Ég geld hins vegar varhuga við því og vara sérstaklega við því ef menn ætla að fara í að knýja fram sameiningu Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Ég held miklu frekar að við eigum að líta það jákvæðum augum að við höfum tvo sterka háskóla á höfuðborgarsvæðinu og við eigum frekar að hvetja þá til aukinnar samvinnu og samstöðu á ákveðnum fræðasviðum en að taka það pólitíska skref - sem væri skref aftur á bak - að sameina Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík og koma í rauninni allri  Ég spyr því hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Ætlar hún að beita sér fyrir sameiningu þessara háskóla og hver er skoðun hennar á því, ekki að skýla sér á bak við skýrslur og nefndir, heldur hver er skoðun hennar á því að sameina Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina þó að mér finnist hún kannski gera mér upp ákveðnar skoðanir þegar hún ræðir um það að „knýja“ fram sameiningu. Það er fjarri lagi. Það sem ég hef sagt um þessi mál er að ég hef einmitt hvatt til samstarfs og að skólarnir skoði sín á milli hvar samlegðaráhrif þeirra og samstarfsfletir liggja. Það er sú forsenda sem ég hef farið með inn í þetta starf því að vissulega liggur fyrir að við erum með sjö háskóla. Nefnd sem hv. þingmaður, þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, skipaði á sínum tíma, tvær nefndir raunar, erlend og innlend, komust báðar að þeirri niðurstöðu að fækka ætti skólum. Erlenda nefndin kom beinlínis með þá tillögu að það yrði einn einkarekinn háskóli, þ.e. að Háskólinn á Bifröst, Listaháskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík mundu rugla saman reytum, og hins vegar mundu síðan opinberu háskólarnir rugla saman reytum í einn opinberan háskóla. Ég veit til þess að einkareknu skólarnir hafa rætt málin og ákveðið að þeim lítist ekki á þennan farveg. Þeir sjá tormerki á því. Sjálf hef ég, má segja, aðallega skoðað hugsanlega sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og Háskóla Íslands. Þar hefur verið starfandi fýsileikanefnd sem er að skoða hvaða samleið þessir skólar eiga. Síðan var starfandi í sumar rýnihópur sem fór yfir þessar tillögur sem báðar nefndirnar, sú erlenda og sú innlenda, skiluðu. Áherslan í þeim hópi snýst fyrst og fremst um að það þurfi að gæta ákveðins frumkvæðis þar sem það hefur komið upp en það skiptir líka máli að þar sem samlegðaráhrifin eru starfi fólk saman í auknum mæli. Ég get ekki sagt að mín skoðun snúist um að ríkisvaldið eigi endilega að beita sér fyrir því að sameina t.d. þessa skóla sem hv. þingmaður spyr um. Hins vegar er ég mjög ánægð með að forsvarsmenn þessara skóla hafa rætt saman og eru um þessar mundir að ræða samstarfsmöguleika. Þar held ég að báðir skólar sjái nokkurn ávinning, bæði þann að rugla saman reytum sínum meira hvað varðar kennslu og að bjóða fram nám milli stofnana. Ég tel víst að þeir hafi hugsanlega rætt samstarf um búnað, aðstöðu og annað slíkt sem getur haldið uppi ákveðinni hagkvæmni, en ég þykist líka vita að þeir telji ekki einhverja sameiningu í spilunum. Þar finnst mér þeir starfa samkvæmt því sem ég hef lagt mikla áherslu á, að það skipti miklu máli að skólarnir skoði sín á milli hvar þeir sjá tækifærin í samlegðinni þannig að við getum í raun og veru haldið áfram þeirri sókn sem við höfum vissulega verið í á þessu sviði, vísindasviðinu og háskólasviðinu, á erfiðum tímum. Það gerum við með því að samnýta kraftana. Ég held að það sé fyrst og fremst sú skoðun sem ég hef á málinu. Mér finnst mjög mikilvægt að í svona vinnu lítum við til þeirra sem starfa á vettvangi því að þeir þekkja þetta best, þeir sem eru í grasrótinni, þeir sem eru í skólasamfélaginu, og það sem fólk segir þar er að það sér líka ákveðin tormerki á samstarfi, það eru ákveðnir erfiðleikar sem eiga það til að hindra samstarf, hvernig fjármagni er skipt og annað slíkt. Það sem ég hef gert sem ráðherra er að fara í greiningarvinnu á því, t.d. þegar kemur að fjármögnun háskóla, hvað við getum gert til að hjálpa þessum skólum að vinna saman, og líka hvaða möguleika við eigum sem stjórnvöld á því að efla samstarfið, t.d. með sameiginlegu doktorsnámi sem er ein af þeim niðurstöðum sem allar þessar nefndir hafa verið sammála um að væri æskilegt að skólarnir legðust á eitt um að byggja upp. Þar eru uppi hugmyndir um að byggja upp einhvers konar sameiginlegt doktorsnám sem allir háskólarnir ættu aðild að. Ég vil líka nefna það að Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafa verið í samstarfi um mjög svipaða þætti, þ.e. hvaða möguleika þeir sjá á auknu samstarfi þegar kemur að kennslu og einhverju slíku, þannig að ég lít svo á að skólarnir séu fyrst og fremst að hugsa um hagsmuni íslensks háskólasamfélags. Hvernig varðveitum við frumkvæðið og innviðina á hverjum stað um leið og við reynum að þétta raðirnar? Markmið okkar núna er auðvitað að halda fólkinu okkar hér heima, okkar unga vísinda- og rannsóknafólki, bjóða áfram upp á gott nám og geta áfram stundað rannsóknir í fremstu röð. Það er markmiðið og til þess þurfa skólarnir að vinna meira saman en verið hefur.

Frú forseti. Ég held að það verði að undirstrika það að þessi fyrirspurn er sett fram með það í huga að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er fulltrúi flokks sem hefur ekki beint talað fyrir sjónarmiðum samkeppni á sviði háskólamála, á sviði rannsókna og vísinda, heldur miklu frekar talið það rétt fram til þessa að það væri ákveðin einsleitni í gangi þegar kemur að rekstri. Þessi sjónarmið hafa verið uppi af hálfu talsmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sölum þingsins fram til þessa. Þess vegna fagna ég sérstaklega þeim tóni sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra leggur inn í þessa umræðu. Ég held að það sé mikilvægt fyrir háskólasamfélagið að vita að það er stuðningur úr ráðuneytinu til þess að hér verði aukin samvinna, hvort sem það er á sviði rannsókna, vísinda eða kennslu, en að það sé ekki misþyrming af hálfu ráðuneytisins í þá veru að hér verði bara eitt ríkisháskólasamfélag. Fjölbreytnina verðum við að varðveita. Við verðum að halda áfram að setja mjög strangar kröfur þegar kemur að gæðum í rannsóknum og kennslu og við höfum styrkt okkur þar. Við verðum líka að átta okkur á því að bæði Háskólinn í Reykjavík en ekki síður Háskóli Íslands hafa mjög sótt í sig veðrið á undanförnum árum, vissulega í gegnum rannsóknasamninga o.fl., en þeir hafa í gegnum m.a. Bologna-ferlið, í gegnum alls konar gæðamöt o.fl., styrkt stöðu sína. Ég held að með tilkomu bæði Kristínar Ingólfsdóttur háskólarektors og Svöfu Grönfeldt hafi ákveðin sérstaða en líka mikill metnaður byggst upp í háskólasamfélaginu Við eigum að nýta hann en ekki stuðla að einsleitni í háskólasamfélaginu. Ég er hins vegar eindregið sammála hæstv. menntamálaráðherra um að við eigum að skoða sameiningar þvert yfir t.d. ríkisháskólana. Hæstv. menntamálaráðherra talaði um Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri 

Virðulegi forseti. Reyndar er það trú mín að innan háskólasamfélags sé alltaf samkeppni. Það snýst mjög mikið um samkeppni á þessu sviði og ekki síst þegar kemur að rannsóknum þar sem fólk sækir í samkeppnissjóði. Ég hef reyndar alltaf verið talsmaður fyrir því að efla þá því að ég tel að þeir snúist að vissu leyti um bestu mælikvarðana í rannsóknum, jafningjamat og að meta rannsóknir út frá hverju verkefni fyrir sig. Ég held að það þurfi því ekki að koma neinum á óvart. Samkeppni háskólanna hefur að miklu leyti reyndar snúist um nemendur og þreyttar einingar. Það sem ég held að skipti mestu máli er að samkeppnin á auðvitað að snúast um að ná sem bestum árangri og nemendafjölgunin er ekki eini mælikvarðinn á það. Hins vegar hef ég skynjað það innan úr háskólasamfélaginu að það er mikill vilji, það má segja að skólarnir hafi auðvitað markað sér sérstöðu, hver og einn, en vilji er til að efla sérstöðuna á hverjum stað en um leið reyna að nýta það saman sem unnt er að nýta saman. Það er auðvitað hagkvæmni sem við getum séð í því, ekki síst hvað varðar umbúnað og aðbúnað skólastarfs þar sem skólarnir hafa núna mikinn vilja til að reyna fremur að samnýta og vinna saman en um leið viðhalda því sem við getum kallað faglega sérstöðu.

Frú forseti. Í eðli sínu er ekkert ókeypis þannig að það væri kannski rétt að tala um gjaldfrjálsar skólamáltíðir í grunnskólum landsins frekar en ókeypis. Ég beini spurningu til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um ókeypis skólamáltíðir: Hefur ráðherra hug á því að beita sér fyrir ókeypis máltíðum í grunnskólum landsins, í samvinnu við sveitarfélög, í ljósi fjárhagserfiðleika margra fjölskyldna? Við vitum að það harðnar á dalnum hjá mörgum, hjá ríkissjóði og kannski ekki hvað síst hjá fjölskyldunum í landinu, og það er ljóst að við munum öll þurfa að taka á okkur einhverjar byrðar í efnahagsþrengingunum fram undan. Þó tel ég að við þurfum að hlífa kannski þeim sem síst geta axlað byrðarnar, þ.e. ósjálfráða fólki, fólki sem er í námi við grunnskóla landsins og getur eðlilega ekki veitt sér framfærslu. Aðstæður barna hafa verið mismunandi á umliðnum árum en í ljósi efnahagsástandsins getum við reiknað með að aðstæður margra barna í samfélaginu muni versna til muna í ljósi þess að fjárhagur heimilisins er mjög erfiður. Þá velti ég fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi eitthvað skoðað það og rætt við sveitarfélögin í landinu hvort það sé raunhæft úrræði að bjóða öllum grunnskólabörnum upp á holla og heita máltíð í hverju hádegi í grunnskólum landsins. Ef við lítum til reynslu margra annarra landa sem hafa gengið í gegnum kreppur, t.d. Finnlands, var á mörgum svæðum, til að mynda í Finnlandi, boðið upp á heitar skólamáltíðir fyrir nemendur sem eftir á að hyggja skipti margar fjölskyldur gríðarlega miklu máli. Það var mjög þröngt í búi á mörgum heimilum þar og við vitum að hér á landi verður mjög þröngt í búi hjá mörgum heimilum. Við hljótum öll að vilja stefna að því að börnin komist í gegnum þessa efnahagsörðugleika eins auðveldlega og hægt er og þar af leiðandi þarf að tryggja þeim holla og næringarríka fæðu og helst að allir eigi jafnt aðgengi að slíku innan veggja skólanna óháð félagslegri stöðu. Ég minni á það, frú forseti, og væntanlega veit hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra það, að Vinstri græn hafa ályktað um þetta og lofuðu í aðdraganda síðustu kosninga ókeypis skólamáltíðum þar sem segir, með leyfi forseta: „Tökum upp gjaldfrjálsar og hollar skólamáltíðir í grunnskólum landsins með aðkomu ríkisins svo kreppan bitni síður á heilsu og daglegu umhverfi barna.“ Ég er hjartanlega sammála þessu. Ég tel að við ættum þvert á flokka að geta sameinast um að feta einhverjar leiðir þannig að börn njóti jafnræðis hvað þessi mál varðar. Það er nauðsynlegt á þessum tímum en ég minni líka á það að sveitarfélögin sem mörg hver eiga mjög erfitt fjárhagslega um þessar mundir geta ekki ein og sér staðið undir því að veita þessa þjónustu gjaldfrjálst þannig að ég tel að ríkið þurfi að koma að þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni þessa fyrirspurn. Mig grunar að við þingmaður séum sammála um að það væri veruleg bót ef nemendur í grunnskólum ættu kost á ókeypis eða gjaldfrjálsi heitri máltíð einu sinni á dag. Það er rétt að þetta tíðkaðist í Finnlandi þegar kreppan þar skall á og þar er þetta löng hefð sem mér skilst að eigi jafnvel rætur að rekja til stríðsáranna þó að ég þori ekki alveg að fara með það hér. Það var rætt um það á sínum tíma að þar hefðu börnin jafnvel mætt svöng í skólann á mánudegi eftir að hafa farið heim til sín yfir helgi. Við sáum reyndar að skólar brugðust margir hverjir við kreppunni í fyrrahaust með því að hafa frumkvæði að því að bjóða upp á hafragraut á morgnana. Ég þekki mörg dæmi þess og nemendur hafa nýtt sér þetta feikilega vel, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti um land. Þar áttu skólarnir sjálfir frumkvæði, en hins vegar liggur fyrir að kostnaður við gjaldfrjálsar skólamáltíðir yrði nokkur. Í fyrravor skoðaði ég þessi mál, þ.e. gerði könnun á því hver hugsanlegur kostnaður af þessu gæti verið. Mér finnst ágætt að ræða það hér því að árið 2008 voru nemendur í grunnskóla 43.511 og það er miðað við 180 daga viðveru nemenda í skólunum árlega. Kostnaður sveitarfélaga er misjafn við skólamáltíðir þannig að það er nokkuð erfitt að slá á þetta en skólar hafa innheimt allt frá 180 kr. á máltíð hjá þeim sveitarfélögum sem greiða mest niður og upp í 428 kr. á máltíð hjá sveitarfélögum sem greiða þær þá ekkert niður. Það er hins vegar nokkuð erfitt að áætla kostnað því að aðstæður eru að sjálfsögðu ólíkar. Hér erum við að taka raundæmi um kostnaðinn sem er rukkaður inn. Stundum er maturinn keyptur inn, annars staðar er hann búinn til á staðnum en við miðum við að 428 kr. séu efri mörkin. Ef við miðum við að allir nemendur grunnskóla á Íslandi, og þá erum við að tala um alla, frá 6 ára bekk og upp úr, fengju máltíð einu sinni á dag í skólanum í 180 daga væri heildarkostnaður um 3,5 milljarðar. Ef við reiknum með því að 85% nemenda að jafnaði borði í skólum landsins og einhverjir kennsludagar falli niður má gera ráð fyrir heildarkostnaði upp á um 2,8 milljarða. Hlutfall þeirra sem borða í skólunum núna er ekki þekkt en hins vegar má segja að hugsanlega nýttu fleiri sér möguleikana ef máltíðin yrði endurgjaldslaus. Þó virðist sem hlutfallið sem nýtir sér þessa máltíð sé mjög hátt eins og staðan er núna, þ.e. þó að gjald sé rukkað. Í vor þegar ég lét taka þetta saman var ekki til heildarsamantekt. Mér er ekki kunnugt um að hún hafi verið gerð síðan um hversu mikið sveitarfélögin greiða niður máltíðir en hins vegar liggja fyrir upplýsingar um ólíkt verð milli sveitarfélaga. Algengt verð er 260–280 kr. á nemanda fyrir hverja máltíð. Þá má segja að sveitarfélög greiði að jafnaði niður 35–40%, rúmlega milljarð. Þessar tölur eru auðvitað ónákvæmar, það var bara slegið á þetta fyrir mig. Þetta er ólíkt eftir sveitarfélögum og hér erum við að tala um bráðabirgðatölur. En það má ætla að útlagður kostnaður nemenda sé um 1,8 milljarðar á ári. Ef við hugsum okkur þetta sem samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga og ef við bara reiknum þetta einfalt þannig að við drögum kostnað sveitarfélaga frá er kostnaður sem fellur á nemendur um 1,8 milljarðar sem væri þá áætlaður kostnaður sem ríkið þyrfti að leggja út fyrir. Við lifum tíma þar sem er mjög erfitt að forgangsraða í erfiðum fjárlögum. Þegar við skoðuðum málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna, sem við hv. þingmaður höfum rætt um, lögðum við talsvert á okkur til að geta hækkað framfærsluna með því að reikna út sparnað á móti. Þetta er mál sem ég legg að sumu leyti til jafnaðar, það snýr að ákveðnu velferðarhlutverki menntakerfisins, hvort sem við erum að tala um framfærslu með námslánum eða máltíðir í skólum. Ég vil ekki lofa neinum kostnaði frekar en venjulega í þessum stól en mér fyndist æskilegt að við skoðuðum þessi mál betur og færum nánar ofan í saumana á því hvort þetta væru ekki möguleikar og hvort við sæjum jafnvel hugsanlega möguleika á sparnaði á móti. Ég er sammála þingmanninum um að þetta er velferðarmál sem við þurfum að horfa til á svona tímum.

Frú forseti. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að taka það upp. Það er rétt sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sagði, það er auðvitað mjög mikilvægt að forgangsraða nú þegar við Íslendingar göngum í gegnum erfiða tíma í kreppunni. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni varðandi skólamáltíðir að ég hygg að þær séu í þokkalegu standi í dag, a.m.k. þar sem ég þekki til í Reykjavík þar sem yfirgnæfandi hluti nemenda notfærir sér þessa þjónustu og ég hygg að það séu í kringum 5.000 kr. að meðaltali sem fólk greiðir á mánuði fyrir máltíðir eins barns. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef um þessi mál virðist ekki standa í fólki að greiða þá upphæð en engu að síður hafa t.d. skólarnir í Reykjavík gripið til þess ráðs að þar sem grunur leikur á að foreldrar hafi ekki efni á að kaupa þessar máltíðir hlaupi félagsþjónustan undir bagga. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við höfum þetta öryggisnet þannig að þeir sem einhverra hluta geta ekki vegna staðið undir þessum kostnaði 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir svörin og hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir innlegg hennar í þetta mál. Ég tel að hér sé um mikilvægt grundvallarmál að ræða. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að hún ætli að taka þessi mál til nánari skoðunar. Þau þurfa að vera til sífelldar endurskoðunar vegna þess að fjárhagsmál heimilanna í landinu hafa breyst gríðarlega á undraskömmum tíma. Þess vegna þurfum við að vera vakandi hvað þessi mál varðar. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir nefndi það réttilega að þessi mál eru trúlega í ágætum málum á höfuðborgarsvæðinu en sveitarfélögin í landinu eru líka mismunandi sett. Mörg glíma við gríðarlega erfiða fjárhagsstöðu, eiga jafnvel mjög erfitt með að standa undir lögbundnum skuldbindingum sínum. Sérstaklega í þessu umhverfi held ég að við þurfum að skoða þessi mál upp á nýtt því að það er, eins og hæstv. ráðherra nefndi, ákveðið jafnaðar- eða velferðarhlutverk innan menntakerfisins að tryggja að börnunum geti liðið vel í skólunum. Til þess þurfa þau náttúrlega að hafa aðgengi að þessum hollum og góðu máltíðum sem flokkur hæstv. ráðherra lofaði í aðdraganda síðustu kosninga. Ég vil svo sannarlega standa á bak við hana og flokk hennar í þeim efnum því að ég tel að þótt við mundum ekki gera þetta nema tímabundið í tvö eða þrjú ár á meðan við erum að koma okkur út úr þessum brimskafli sem kreppan er væri það örugglega mikilvægt fyrir margar fjölskyldur að þessar máltíðir væru gjaldfrjálsar. Það þýddi að viðkomandi börnum liði miklu betur innan veggja skólanna, næðu betri árangri í námi sem stuðlaði án efa að því að betri einstaklingar kæmu út úr slíku námi en ella. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætli að skoða þessi mál nánar, vonandi þá í samstarfi við sveitarfélögin því að hér er um stórmál að ræða eins og hæstv. ráðherra nefndi þegar hún talaði um þær upphæðir sem við ræðum hér um.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég held að ég fari rétt með, og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir þekkir það líklega betur en ég, en tilfinning mín er sú að þegar farið var að bjóða upp á heitar máltíðir í grunnskólum Reykjavíkurborgar, svo dæmi sé tekið, hafi það haft mjög jákvæð áhrif á allt skólastarf. Nemendur urðu mjög ánægðir með að fá máltíðir í skólunum. Þetta er gott fyrir skólaandann svo ekki sé minnst á hin rökin sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson fór yfir hvað varðar velferð nemenda. Í raun má segja að bara það að hafa máltíð í skólum geri það að verkum að þetta sé gott fyrir skólasamfélagið og ekki síst hvernig t.d. kennarar og nemendur jafnvel borða saman. Ég hef borðað í nokkrum skólamötuneytum á mínum tíma í embætti menntamálaráðherra og það hefur verið alveg einstaklega gaman að sjá hvað þetta er líka í raun mikill samkomustaður. Það er rétt, ég hyggst skoða þetta nánar, en það er ljóst að þarna er um að ræða háar fjárhæðir þannig að það þarf að skoða þær í samhengi við annað og hvort unnt sé að draga úr kostnaði á öðrum sviðum. Ég tel líka mikilvægt að við förum betur yfir þessa útreikninga, að hverju þetta snýr og hvort hægt sé að hugsa sér að þarna komi saman einhver styrkur inn eða eitthvað slíkt, hvort einhverjir slíkir möguleikar væru í stöðunni. Ég ætla ekki að lofa neinu að sinni, en tel sjálfsagt að þetta verði tekið til frekari skoðunar.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nýlega lagt fram fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010. Við gerum okkur öll grein fyrir því að það þarf að taka erfiðar og sársaukafullar ákvarðanir í þeim efnum. Hins vegar er margt óljóst þegar kemur að fyrirætlunum stjórnvalda og þá er ég sérstaklega að huga að opinberum störfum. Að sjálfsögðu þarf að draga saman í rekstri hins opinbera. Stór hluti af því er laun. Nýlegar fréttir af því að stórfækka eigi skattstjórum í landinu, sýslumönnum og fleiri stöðum hjá hinum opinbera leiða hugann að því hversu mörgum opinberum störfum muni fækka samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem við erum rétt nýbyrjuð að ræða hér. Hugmyndin er að heyra hugmyndir ráðherrans sem leggur frumvarpið fram, hvað hann áætli í fyrsta lagi að opinberum störfum fækki mikið á landsbyggðinni á næsta ári miðað við forsendur frumvarpsins og í öðru lagi hvað ætla megi að opinberum störfum fækki mikið á höfuðborgarsvæðinu á næsta ári miðað við forsendur frumvarpsins. Eins og ég nefndi eru þær hugmyndir og þær leiðir sem ráðherrann hefur talað fyrir, um stórfækkun á mikilvægum embættum á Landspítalanum og hins vegar líka jafnvel stórfækkun á stöðugildum innan Landspítala – háskólasjúkrahúss, þar sem við höfum heyrt það frá forsvarsmönnum sjúkrahússins að segja þurfi þar upp 400–500 starfsmönnum að öllu óbreyttu. Ég er að velta fyrir mér hugmyndafræðinni í þessu. Munum við eiga von á miklum uppsögnum á næsta ári vegna þeirra aðhaldsaðgerða sem ríkisstjórnin þarf að ráðast í? Eða munum við sjá að menn reyni að hagræða með einhverjum hætti þannig að fólk haldi starfshlutfalli sínu, jafnvel lækki eitthvað í launum og menn komist þannig frá gríðarlega miklum uppsögnum í samfélaginu? Ég tel að það sé lítil lausn að menn grípi til einhverra fjöldauppsagna hjá hinu opinbera eins og sakir standa. Það fólk á svo sannarlega ekki greiða leið aftur í örugga atvinnu og þar af leiðandi þarf Atvinnuleysistryggingasjóður að greiða því fólki laun. Ef maður hugsar um stóru myndina í því samhengi held ég að það væri affarasælla að fólk héldi störfum sínum þó að menn þyrftu að breyta mögulega einhverjum starfshlutföllum í stað þess að stórfækka á stofnunum hjá hinu opinbera. Þetta eru fyrst og fremst spurningar mínar til hæstv. ráðherra í kjölfar þess að hann hefur lagt fram fjárlagafrumvarp sem vissulega felur í sér mjög erfiðar ákvarðanir. Við munum náttúrlega taka afstöðu til þeirra þegar að því kemur en eins og spurning mín hljóðar er ekki alveg sama hvernig að þeim ákvörðunum verður staðið.

Frú forseti. Hvorki í forsendum fjárlagafrumvarps né annars staðar hjá hinu opinbera er að finna einhver tilgreind töluleg áform eða upplýsingar um fækkun opinberra starfa, hvorki á landsbyggðinni né á höfuðborgarsvæðinu né yfirleitt. Slíkar tölur er ekki hægt að setja fram, forsendurnar til þess liggja ekki fyrir. Það er ljóst að mikill sparnaður verður að eiga sér stað og mikil aðhaldskrafa er sett á opinberan rekstur. Það þekkja hv. þingmenn, bæði úr þeirri skýrslu sem hér var lögð fram um áform í ríkisfjármálum og aðgerðir til að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum á tilteknu árabili, sem og í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu og annars staðar er þetta að finna. Þar er líka að finna upplýsingar um viðamikla endurskipulagningu á opinberri þjónustu með það markmið í huga að ná fram sparnaði með skilvirkni í ríkisrekstrinum, með sameiningu stofnana, með endurskoðun verkaskiptingar milli ríkis og sveitarfélaga, einfaldari stjórnsýslu, sameiningu fleiri þátta opinberrar þjónustu á sama stað, jafnvel ekki bara hjá ríkinu heldur líka hjá sveitarfélögunum. Þar hafa menn horft á norska fyrirmynd þar sem þetta hefur verið gert með ágætum árangri víða í byggðum Noregs. Það er alveg ljóst og menn verða að vera hreinskilnir hvað það varðar að það er ekki hægt að gefa annars vegar út fyrirmæli um slíkar aðgerðir og ætla mönnum það mikla verkefni að ná þessum sparnaði og hagræðingu í rekstri og hins vegar að hvergi komi til fækkunar starfa. Það er ekki hægt að gefa neitt slíkt loforð. Það er alveg ljóst að eitthvað mun störfum fækka. Því miður. Það verður ekki undan því komist. Hitt er alveg jafnljóst að þær vinnureglur og sú stefna sem hafa verið mótaðar og nú er unnið eftir og verið er að kynna í ráðuneytum og stofnunum miða að því að ná þessum árangri eins og nokkur kostur er án beinna uppsagna. Það er viðmiðunin. Leiðarljósin í sparnaðaraðgerðunum er að ná niður t.d. launakostnaði með því að draga úr yfirvinnu og aukagreiðslum, með því að jafnvel stytta vinnuviku þar sem menn ná saman um slíkt. Ég hef fengið dæmi um það þar sem menn eru núna farnir að vinna af sér föstudaginn að hluta til og taka síðan afganginn sem launalaust viðbótarleyfi í samkomulagi við starfsmenn viðkomandi fyrirtækis eða stofnunar. Það eru ýmsar slíkar leiðir sem nú eru farnar. Það er mjög víða viðmiðun að ráða ekki í stöður sem losna, þá þarf ekki að segja upp fólki, en það er reynt að spara með því að ráða ekki í stöður sem losna ef þess er nokkur kostur. Sums staðar er verið að skoða hvað fólk sem á orðið fullan eftirlaunarétt getur flýtt áformum sínum um að fara á eftirlaun og þá eru störfin til staðar handa hinum sem eru yngri að aldri. Þetta er unnið í nánu samstarfi við m.a. Félag forstöðumanna opinberra stofnana sem hefur lagt vinnu í þetta, fundað um þetta og heitir góðu samstarfi fyrir sitt leyti. Ég leyfi mér að fullyrða það miðað við þá fundi sem ég hef sótt og þau samtöl sem ég hef átt að alls staðar er ríkjandi það viðhorf að reyna að ná þessum árangri án þess að til beinna eða umtalsverðra uppsagna þurfi að koma eins og nokkur kostur er. Enginn forstöðumaður opinberrar stofnunar segir upp starfsfólki sínu að gamni sínu. Það er ekki þannig, hv. þingmenn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því. Það er öllum ljóst hvernig ástandið er. Það er öllum ljóst að núna eru störf ekki á lausu. Ég held að ég geti fullyrt að það er reynt að vinna þetta af sem allra mestri tillitssemi við þessar erfiðu aðstæður og reynt að verja störfin, en að sjálfsögðu er ekki í öllum tilvikum hægt að ná fram þeirri hagræðingu sem endurskipulagning, sameining og breyttar áherslur fela í sér án þess að í einhverjum tilvikum komi þar til fækkunar starfa og jafnvel í einhverjum tilvikum til beinna uppsagna eins og við einfaldlega vitum. Það er í raun óumflýjanlegt, t.d. ef niðurstaðan verður einhvers staðar sú að leggja hreinlega af einhverja þætti ákveðinnar starfsemi, loka einingum og annað slíkt. Þá er kannski bara alls ekki til staðar svigrúm til að færa menn til eða bjóða mönnum störf annars staðar. Í gegnum þetta erfiða ferli verðum við að ganga og erum að ganga. Það er ekki annar kostur í boði en sá og að reyna að gera það eins manneskjulega og vel og nokkur kostur er við núverandi aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Það er mjög mikilvægt að vera vel á varðbergi núna þegar menn fara að skera niður í opinbera geiranum, að það verði ekki gert eingöngu og ryksugað upp á landsbyggðinni. Það er mikil hætta á að menn skeri oft nefnilega það sem er fjærst sér og við verðum að passa það. Ég fagna því sem hæstv. fjármálaráðherra segir hér, að það verði fylgst með þessu og það verði passað upp á að ekki verði farið að ryksuga upp þessar litlu stofnanir sem hefur tekið ár og áratugi að berjast fyrir að færu út á landsbyggðina. Eins minni ég a að það er líka hægt að færa stofnanir frá höfuðborgarsvæðinu út á landsbyggðina. Það hefur oft reynst mjög vel. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um tvennt, annars vegar: Eru einhverjar áætlanir um að færa tryggingaþáttinn frá sýslumannsembættunum yfir til félagsmálaráðuneytisins? Síðan var ég að glugga í fjárlögin og skoða það sem fjallað er um sýslumannsembættin og sá að þar er einmitt vitnað í sóknaráætlun 20/20 sem er verið að vinna að. Ég velti fyrir mér: Er þeirri vinnu lokið og er þá búið að kynna hana? Það er farið að vitna sérstaklega í hana í fjárlagafrumvarpinu.

Virðulegi forseti. Á þeim erfiðu tímum sem þjóðin gengur nú í gegnum er fullur skilningur landsbyggðarinnar á því að skera þurfi niður og hagræða í rekstri. Hvert vel launað starf menntafólks sem hverfur úr sveitarfélagi er mikil blóðtaka sem hefur ekki einungis áhrif á tekjustofna heldur líka menntunarstig sveitarfélagsins. Húsnæðiskostnaður á landsbyggðinni er mun lægri en á höfuðborgarsvæðinu. Einnig er ég ekki í vafa um að hin ýmsu embætti á landsbyggðinni gætu tekið til sín fleiri verkefni. Niðurskurður og sameiningar skila ekki alltaf fjárhagslegri hagræðingu. Það hlýtur því að vera krafa landsbyggðarinnar að áður en til niðurskurðar eða niðurlagningar starfa komi verði kannað til hlítar hvort um raunverulega hagræðingu sé að ræða ásamt því að þjónusta verði tryggð.

Frú forseti. Ég lýsi nú yfir mikilli undrun á því svari sem ég fékk frá hæstv. fjármálaráðherra sem var í örfáum orðum ekki neitt um það hvað mætti áætla að opinberum störfum mundi fækka mikið á landsbyggðinni þar sem hann sagði að engar slíkar forsendur eða áætlanir lægju fyrir. Hef ég nú starfað innan ráðuneytis og veit að innan hvers einasta fagráðuneytis er gengið á hverja einustu stofnun með það hvernig hún ætli að reka sig á næsta ári. Og viðkomandi stofnun þarf að leggja fram greinargerð til viðkomandi ráðuneytis um það til hvaða aðgerða hún ætli að grípa til að standast fjárlög. Mér sýnist að fjármálaráðuneytið hafi einfaldlega ekki nennt að sækjast eftir upplýsingum til fagráðuneytanna um hversu mörg störf mætti áætla að mundi fækka undir hverju fagráðuneyti. Mér finnst þetta því miður ekki gott svar hjá hæstv. ráðherra og í raun og veru sáralítið svar. Sannast sagna kom mér á óvart hversu fljótur ráðherrann ætlaði að vera að svara þessum spurningum. Það hefur ekki verið gerð nein tilraun til þess að leita til fagráðuneytanna um það hver heildaráhrifin yrðu er varðar opinber störf á landsbyggðinni. Kannski kærir hæstv. ráðherra sig ekkert um að vita hvað þetta fjárlagaferli eða áætlanir stjórnvalda muni bera í skauti sér. Þetta liggur allt fyrir hjá fagráðuneytum. Ég held að ég verði að endurtaka þessa spurningu og leggja hana fram á ný á vettvangi Alþingis með von um að fjármálaráðuneytið beini þeim sjálfsögðu spurningum til einstakra fagráðuneyta hvað þau áætli að opinberum störfum muni fækka annars vegar á landsbyggðinni og hins vegar á höfuðborgarsvæðinu á næsta ári miðað við forsendur fjárlaga. Það liggur allt saman fyrir og þetta var því miður ekkert svar hjá hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég tek því fagnandi ef hv. þingmaður spyr um þetta aftur og ég svara þá bara aftur í samræmi við aðstæður og efni máls. Veruleikinn er sá að það að útfæra þessar sparnaðaraðgerðir og skila þeim árangri sem til þarf í rekstri viðkomandi fagráðuneyta og stofnana er í höndum forstöðumanna þeirra. Það er þeirra verkefni að reyna að útfæra það. Það er það sem nákvæmlega er í vinnslu þessa dagana. Núna liggja aðhaldskröfurnar fyrir. Verklagið hefur verið mótað og það er reynt að hafa það samræmt, en síðan verða auðvitað forstöðumenn á viðkomandi stað að hafa svigrúm til þess miðað við eðli máls og aðstæður, þau verkefni sem þar eru á ferðinni og þá möguleika sem þeir hafa til að útfæra aðgerðirnar þannig að sem fæst störf tapist. Það er væntanlega markmiðið. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að spyrja vegna þess að hann langi í svör um að svo og svo mörgum hundruðum eða þúsundum manna verði sagt upp, enda viljum við ekki gefa slík svör. Okkar von er sú að það komi til sem allra fæstra beinna uppsagna og menn leiti leiða til að útfæra og ná þessum sparnaðarmarkmiðum eins og nokkur kostur er án þess. Það væri óheiðarlegt að gefa einhver innistæðulaus loforð um að til slíks kæmi ekki. Það mun verða einhver fækkun. En fyrst og fremst verður samdrátturinn í vinnumagninu. Yfirvinna hefur dregist gríðarlega saman hjá hinu opinbera. Umsamdar greiðslur af ýmsu tagi eru meira eða minna horfnar. Með því tekur auðvitað fólk á sig kjaraskerðingu, en það heldur föstum umsömdum launum og vinnunni. Ég held að hv. þingmenn þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að þessar aðgerðir bitni sérstaklega á landsbyggðinni. Þvert á móti er núna landið allt undir. Þetta eru ekki aðgerðir af gamla taginu þegar menn reyndu að krukka í eitt og eitt embætti hér og þar úti á landi. Nú er allt landið undir. Og hagræðingin verður ekki síst mikil og þung hér, á höfuðborgarsvæðinu, þar sem flestir vinna, þar sem næststærstur hluti útgjaldanna fellur til í mörgum af stóru stofnununum. Það liggur alveg í hlutarins eðli.

Frú forseti. Það hefur valdið nokkurri ólgu í mörgum byggðarlögum þar sem skattstofur hafa verið staðsettar um áratugaskeið að nú hefur ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra boðað það að leggja eigi niður embætti skattstjóra vítt og breitt um landið og sameina þau í eina stöðu, embætti ríkisskattstjóra. Skattstjóraembættin hafa verið veigamikil fyrir mörg byggðarlög. Ég vil minna á ræðu sem hv. 8. þm. Suðurk., Guðrún Erlingsdóttir, hélt hér áðan þar sem hún velti upp því álitaefni hvað verið sé að gera með þessum fjárlögum. Er í raun verið að ráðast gegn landsbyggðinni með því að lækka menntunarstigið þar? Ég get ekki séð annað en að með stórfækkun á sýslumönnum, héraðsdómstólum og skattstjórum sé beinlínis ráðist að mjög mikilvægum störfum í mörgum samfélögum. Það er grunnurinn að þeirri spurningu sem ég ber hér upp, af því að hæstv. fjármálaráðherra hefur oft talað hlýlega til landsbyggðarinnar, hvort honum finnist þá ekki efni til þess í ljósi þess að verið er að leggja niður embætti skattstjóra vítt og breitt um landið. Margir þeirra eru í óvissu um hvað bíði þeirra eftir næstu áramót. Mega þeir búast við því að fá atvinnu á þeim stað þar sem þeir búa núna? Eða getur verið að þeim verði boðin atvinna annars staðar og þeir þurfi að flytjast búferlum úr byggðarlaginu? Eða við hverju má búast? Þetta eru allt mjög óljósar áætlanir sem hæstv. fjármálaráðherra hefur boðað. Þess vegna spyr ég í ljósi þess að verið er að leggja niður fjöldann allan af embættum skattstjóra vítt og breitt um landið hvort það komi til greina hjá hæstv. ráðherra að staðsetja þá embætti ríkisskattstjóra á landsbyggðinni, t.d. á Akureyri, til að stuðla að því að menntunarstig á landsbyggðinni haldi í við það sem er á höfuðborgarsvæðinu. Ef við ætlum að fækka menntuðum störfum á landsbyggðinni fækkar einfaldlega tækifærum unga fólksins sem fer og nær sér í ákveðna menntun til að flytjast aftur heim og vinna störf sem eru samboðin menntun þeirra. Þetta er algjört grundvallaratriði í byggðapólitík hvað ríkisstjórnin ætlar í þessum efnum. Á að skera kannski bestu ríkisstörfin á landsbyggðinni í þessum fjárlögum, á að flytja þau störf til Reykjavíkur eða setja þau miðstýrt í eitt embætti? Það verður gríðarlegt áfall fyrir mörg svæði á landsbyggðinni. Ég veit að hæstv. ráðherra er fullkunnugt um það. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort honum finnist koma til greina að þetta embætti verði staðsett annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu

Frú forseti. Já, það getur vel komið til greina, en það er ekki inni í þessum áformum núna. Hér er verið að sameina landið og gera það að einu skattumdæmi. Það er að mínu mati löngu tímabært. Það eru allar tæknilegar forsendur fyrir því að meðhöndla Ísland sem eitt skattumdæmi. Obbi framtala er kominn inn á netið og það er hægt að vinna úr þeim hvar sem er á landinu.

Á landsbyggðinni.

Ef það á nú einhvers staðar við að nýta sér kosti og möguleika fjarvinnslu og tækniframfarirnar er það hér. Þarna eru öll landamæri horfin. Það er nákvæmlega þannig sem þetta er útfært í tillögum starfshóps sem skilaði til mín tillögum um breytta verkaskiptingu í skattkerfinu þar sem þetta er lagt til. Þar er ítarlega bent á kosti þess að verkaskipta þessu og nota öflugar einingar og skrifstofur úti um landið til að sinna tilteknum þáttum verkefnisins. Þannig gætu menn séð fyrir sér að öll úrvinnsla á tekjuskatti eða launamannaframtölum væru á einum stað, allur virðisaukaskattur á öðrum stað, málefni fyrirtækja á þeim þriðja, landbúnaðarframtöl á þeim fjórða o.s.frv. Áformin eru þau að dreifa þessari starfsemi um landið eins og verið hefur, hafa öflugar skrifstofur í landshlutunum og umdæmunum og vinna þetta með sama hugarfari og ég fór yfir hér áður, að þó svo að breytingar verði og þetta verði gert að einni einingu og einhverjir missi stöðu sem embættismenn bjóðist þeim þá að vera skrifstofustjórar í staðinn eða hvernig sem það nú er. Einhverjir fara á eftirlaun eins og gengur. En að sjálfsögðu verður þessi mannafli, aðstaðan, tæknin og þekkingin nýtt. Það eru engin áform og minni en engin áform um að fara að færa eitthvað sérstaklega til höfuðborgarsvæðisins. Reyndar er það þannig að í þessu tilviki og reyndar fleirum verða sennilega umfangsmestu breytingarnar einmitt á höfuðborgarsvæðinu. Hér hafa t.d. verið reknar tvær mjög stórar skattstofur plús embætti ríkisskattstjóra og svo ríkisskattrannsóknastjóri. Það eru ekki áform um að færa aðsetur núverandi ríkisskattstjóra, enda er í starfi góður ríkisskattstjóri og til slíks yrði ekki gripið nema þá þegar vel stæði á, t.d. í tengslum við mannabreytingar eins og áður hefur heppnast vel og hv. þingmaður man kannski dæmin um, t.d. þegar Skógrækt ríkisins var flutt út á land í tengslum við það að nýr skógræktarstjóri tók við embætti. Ég útiloka að sjálfsögðu ekki að höfuðstöðvar skattsins geti í framtíðinni orðið þess vegna hvar sem er á landinu. Það hallar ekkert á í þeim efnum að ég vil hér eftir sem hingað til dreifa opinberri þjónustu og sé marga kosti þess. Mér finnst reyndar, af því að við erum hér þingmenn landsbyggðarinnar að talast við, að við ættum þá líka að muna eftir því að hér er mikið atvinnuleysi og hér eru miklir erfiðleikar. Á Suðurnesjum og á höfuðborgarsvæðinu er ástandið hvað verst. Við skulum þá líka hafa það í huga og gleðjast yfir því að þrátt fyrir allt komast stærstu hlutar landsbyggðarinnar mun betur frá þessu hvað atvinnuástandið snertir. Við skulum ekki tala hér í einhverri gamalli mynd um að atvinnuleysið sé allt á landsbyggðinni og straumurinn liggi allur hingað. Það er akkúrat öfugt núna. Eru ekki um 4.000 manns búin að flytjast af höfuðborgarsvæðinu á undanförnum missirum út á landið? Atvinnuleysið -  Ég held að t.d. skatturinn sem hér er nefndur og reyndar alveg eins þess vegna lögreglu- og sýslumannamálin feli í sér mikil tækifæri fyrir landsbyggðina ekkert síður en ógnanir. Þetta er allt spurning um hugarfar og hvernig menn fara í breytingarnar. Við höfum séð mörg ágæt og glæsileg dæmi um það hvernig tilteknir verkþættir hjá opinberum stofnunum hafa verið færðir út á land. Það munar um það, hvort sem þar er talað um Hvammstanga, Sauðárkrók eða Siglufjörð þar sem er umfangsmikil fjarvinnsla, annar eða þriðji stærsti vinnustaðurinn í bænum sennilega, akkúrat af því tagi eins og hv. þingmaður þekkir vel. Við skulum ekki tala eins og allt sé ómögulegt og svart í þessum efnum. En ef við ekki komumst upp úr hjólförunum og þorum ekki að fara í endurskipulagningu og hagræðingu og gera breytingar núna við þessar aðstæður, hvenær gerist þá eitthvað? Ég verð að segja alveg eins og er að stundum finnst mér íhaldssemin sem kemur upp í mönnum þegar farið er að ræða um þessa hluti dálítið mikil. Það verð ég bara að segja. Við verðum að þora að takast á við hlutina af bjartsýni og kjarki og vera ekki endalaust að ætla hvert öðru það að við séum að gera það að gamni okkar að ástæðulausu, 

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það sem oft hefur komið fram í þessum ræðustól, þegar atvinnuleysið var sem mest úti á landsbyggðinni var það flutt til Reykjavíkur. Það gerðist með þeim hætti að íbúunum á landsbyggðinni fækkaði stöðugt, þeir fluttust hingað og höfðu hér atvinnu í þenslunni. Ég ætla hins vegar ekkert að staldra við þetta. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og eins hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held einmitt að það sem hæstv. ráðherra boðar hér gagnvart skattstofunum sé bara nokkuð skynsamleg leið vegna þess að hann segir að menn ætli að styrkja skattstofurnar úti á landi og líka fela þeim þá sérhæfð verkefni. Ég verð að segja fyrir mína parta að þó að íhaldssemin sé yfirleitt mjög góð held ég að það sé bara skynsamleg nálgun að gera þetta með þessum hætti. Mér heyrist hæstv. ráðherra vera mjög meðvitaður um að það sé hægt að sérhæfa þetta eins og hann nefndi, landbúnaðarframtölin á einum stað og þar fram eftir götunum, og ég held í raun og veru að það sé mjög skynsamlegt að gera það með þessum hætti við þessar aðstæður.

Frú forseti. Ég frábið mér, þó að ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra út í opinber störf o.fl., að ég sé að gera það af illum hug eða ætli hæstv. ráðherra það að starfa af illum hug. Ég er einfaldlega ósammála hæstv. ráðherra þegar kemur að þessum áherslubreytingum. Hæstv. ráðherra getur ekkert gert mér það upp að ég telji að hann vinni vísvitandi þjóðinni ógagn. Hvurs lags málflutningur er þetta? Þegar hæstv. ráðherra talar um að það sé ágætur ríkisskattstjóri að störfum í landinu - og ég er ekki að segja neitt annað - bendi ég á að það eru líka ágætir skattstjórar sem vinna vítt og breitt annars staðar um landið. Ég ætla ekki hæstv. ráðherra að hann hafi verið að bera einhverjar brigður á störf þeirra, síður en svo. Það er einfaldlega margt hæft starfsfólk að störfum í þessu kerfi. Það hefur sagt mér, fleiri en einn og fleiri en tveir, að það er óvisst um framtíð sína, um framtíð skrifstofa sinna. Hvað verður um skrifstofuna á Ísafirði? Hvað verður um skrifstofuna í Vestmannaeyjum? Hvað verður um skrifstofuna á Siglufirði? Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um það að starfsfólk á þessum skrifstofum er mjög óttaslegið um framtíðina. Munu þeir embættismenn, þeir skattstjórar sem eru á þessum skrifstofum, halda áfram að vinna á þessum skrifstofum, þá sem skrifstofustjórar eins og hæstv. ráðherra nefndi hér? Ég er einfaldlega að reyna að kalla fram svör frá hæstv. ráðherra. Og hæstv. ráðherra má ekki líka það svo illa að við þingmenn stöndum upp og spyrjum spurninga. Til þess eru fyrirspurnatímar hér. Þess vegna stend ég hér, vegna þess að margt fólk og mörg byggðarlög sjá margt óljóst í þessum fyrirætlunum ráðherrans. Meðal annars þess vegna er þessi fyrirspurnatími gerður, til að maður geti notað tíma sinn hér með því að spyrja spurninga, vonandi gagnlegra. Ég er svo sannarlega ekki hér í einhverjum illum tilgangi eins og hæstv. ráðherra gaf í skyn áðan.

Frú forseti. Ég gaf ekkert slíkt í skyn. 

Ef maður fær svörin.

Ég hef það svolítið á tilfinningunni að hv. þm. Birkir Jón Jónsson vilji ekki bara ráða spurningunum heldur líka svörunum en það er ekki alveg þannig sem þetta  Af því hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði áðan um atriði sem ég hafði ekki tíma til að svara í fyrirspurn ætla ég að syndga upp á náðina og reyna að svara því. Mér ekki kunnugt um hvaða skoðun er í gangi milli dómsmálaráðherra og félagsmálaráðherra varðandi verkaskiptingu sem tengist sýslumannsembættum, Tryggingastofnun, Vinnumálastofnun og fleiri þáttum sem þar eru í skoðun. Ég veit að þarna er ýmislegt í skoðun en mér er ekki kunnugt um að nein niðurstaða liggi fyrir í þeim efnum eða neinar ákvarðanir hafi verið teknar. Sömuleiðis er svokölluð sóknaráætlun 20/20 í vinnslu. Þar eru m.a. unnar í samstarfi við fjölmarga aðila hugmyndir að skýrari svæðaskiptingu landsins sem yrði lögð til grundvallar ýmiss konar endurskipulagningu og samþættingu áætlana á ýmsum sviðum þannig að stuðnings- og stoðkerfi, áætlanagerð og annað í þeim dúr vinni betur saman. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrirspyrjanda að þegar svona breytingar eru í aðsigi valda þær óvissu, fólk verður skiljanlega óöruggt og vill fá upplýsingar og það á heimtingu á þeim. Þess vegna skiptir miklu máli að reynt sé að vinna þetta vel með starfsfólki og forstöðumönnum, miðla 

Frú forseti. Í sumar beindi ég fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra þar sem ég spurði um aðstæður þeirra sem skulda bílalán eða eru með veð í bílum í erlendri mynt. Hjá hæstv. ráðherra kom fram að um ríflega 40 þúsund einstaklinga er að ræða og að heildarupphæð umræddra lána væri rétt ríflega 115 milljarðar kr. Þetta sýnir náttúrlega hvert umfang vandans er. Ef við gerum ráð fyrir að á bak við þessa 40 þúsund Íslendinga séu aðrir 2,5, eða jafnvel fleiri, þá erum við að tala um á annað hundrað þúsund manns sem þessi mál tengjast með beinum eða óbeinum hætti. Eins og hæstv. ráðherra gerir sér vitanlega grein fyrir er hér því um gríðarlegan vanda að ræða. Margir hafa á undangengnum mánuðum haft samband við okkur þingmenn um hvað standi til að gera til þess að koma til móts við þennan gríðarlega vanda sem margar fjölskyldur eru því miður í. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason boðaði aðgerðir nýlega vegna skuldavanda. Það var í raun og veru í síðasta mánuði, þann 26. september. Nú er kominn 14. október og ekki bólar á neinum tillögum hér á þingi í þeim efnum, hvers þeir einstaklingar sem skulda erlend bílalán mega vænta. Hæstv. ráðherra nefndi í sumar að starfshópur ynni á fullu í þessum málum. Starfshópurinn væri á vegum viðskiptaráðuneytis, félags- og tryggingamálaráðuneytis og dómsmálaráðuneytis og að þessi hópur væri að kanna hvort hægt væri að grípa til einhverra aðgerða vegna bílalána í erlendri mynt. Spurning mín er einfaldlega sú, til þess að fylgja eftir þeirri spurningu sem ég spurði hæstv. ráðherra í sumar: Hefur þessi starfshópur skilað formlega af sér? Við höfum því miður ekki séð neinar tillögur í lagaformi. Í dag njóta þeir sem skulda bílalán í erlendri mynt ekki samræmdra reglna, m.a. hjá viðskiptabönkunum. Engin tilmæli hafa komið frá ríkisstjórninni um það nákvæmlega hvernig lánastofnanir á vegum hins opinbera eiga að afgreiða þá sem skulda bílalán, hvað þá hjá einkaaðilum. Það sem við köllum eftir er því að einhver þingmál komi fram sem komi til móts við þennan mikla vanda sem margir eru í og við hér á vettvangi Alþingis getum síðan afgreitt sem lög, því vandinn er mikill. Eins og ég sagði áðan er tilgangurinn með þessari fyrirspurn að inna hæstv. ráðherra eftir því hvað líði aðgerðum til handa þeim sem skulda erlend bílalán.

Virðulegi forseti. Mér sem efnahags- og viðskiptaráðherra hefur borist fyrirspurn frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og ég þakka hana. Því er til að svara að í sumar tók til starfa nefnd sem skipuð var að frumkvæði ráðherranefndar félags- og tryggingamálaráðherra og þeirra sem báru þá titlana dóms- og kirkjumálaráðherra og viðskiptaráðherra. Var ætlun nefndarinnar að endurmeta aðgerðir stjórnvalda til hjálpar skuldsettum heimilum. Ráðherrarnir kynntu, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, í lok síðasta mánaðar almennar aðgerðir sem munu að mínu mati bæta verulega fjárhagsstöðu allra skuldara, hvort sem þeir eru með húsnæðis- eða bílalán. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um húsnæðislánin, það hefur nú þegar verið gert opinberlega, en horfa þess í stað í tilefni fyrirspurnarinnar sérstaklega á þær aðgerðir sem kynntar hafa verið vegna bílalána. Hvað bílalánin áhrærir hefur annars vegar verið kynnt almenn aðgerð sem byggir á væntanlegu samkomulagi við aðila á bílalánamarkaði um að þeir bjóði lántökum greiðslujöfnun bílalána með þaki á lengingu lánstíma. Með greiðslujöfnun verður greiðslubyrði af gengistryggðum eða erlendum bílalánum og bílasamningum færð í sama horf og hún var í maí 2008, áður en krónan gaf verulega eftir. Jafnframt mun mánaðarleg afborgun fylgja breytingu á launavísitölu, atvinnustigi og gengi með sama hætti og gert verður með íbúðalán. Í því tilfelli verður sett hámark til hækkunar eða lækkunar frá upprunalegu gildi sem er 10% í hvora átt. Eins og ég sagði er ætlunin að byggja á samkomulagi og ekki er ljóst að það þurfi neinar lagabreytingar til vegna þessa. Hins vegar liggur fyrir að það mun þurfa lagabreytingar vegna ýmissa annarra aðgerða sem kynntar hafa verið vegna skuldsettra heimila. Ég veit ekki betur en félagsmálaráðherra muni von bráðar kynna þau frumvörp. Bæði lántökum og samningshöfum með gengistryggð, erlend eða verðtryggð lán eða bílasamninga mun standa þetta úrræði til boða. Mismunurinn sem verður á reglulegum greiðslum eftir greiðslujöfnun og því sem þær hefðu verið að óbreyttum samningi færist til hækkunar á höfuðstóli skuldarinnar. Gjalddögum fjölgar vegna þessa, nema ef laun hækka hraðar eða gengi krónunnar styrkist hraðar en menn eiga von á. Greiðslutíminn verður þó aldrei lengri en þrjú ár umfram það sem miðað er við í núgildandi samningi. Þannig er sett þak á lenginguna og áhættunni af því að eitthvað standi út af er þá skipt á milli lánveitanda og lántaka, þó ekki alveg á sama hátt og gert verður með íbúðalánin þar sem áhættan verður öll skilin eftir hjá lánveitanda. Ef eftirstöðvar verða af samningi þegar þessi þriggja ára tími er liðinn getur lántakandi eða samningshafi farið fram á samningsslit með því að greiða eftirstöðvar að fullu og halda þá viðkomandi bifreið skuldlausri eða skilað bifreiðinni samkvæmt ákvæðum samnings til lánveitanda eða leigusala án frekari kvaða. Það er vitaskuld veruleg réttarbót til samanburðar við að geta lent í því að þurfa að skila bifreið en sitja engu að síður uppi með umtalsverðar skuldir eins og dæmi eru um að þeir sem hafa tekið bílalán og lent í vandræðum með á undanförnum árum hafi orðið fyrir. Þess má geta að samningar sem stofnað var til eða hafa verið yfirteknir eftir 1. október sl. falla ekki undir þessa skilmála, enda má segja að þeir samningar hafi verið gerðir eftir að forsendur breyttust. Þá hefur fyrrnefnd ráðherranefnd beitt sér fyrir því að styrkja eða bæta sértæk úrræði fyrir skuldara. Þessar aðgerðir eru ætlaðar einstaklingum sem eiga í það miklum greiðsluvanda að lækkuð skuldabyrði eða önnur greiðsluerfiðleikaúrræði nægja ekki vegna þess að fjárhagsstaða er afar slæm og ólíklegt að almenn úrræði dugi til lengri tíma litið. Þetta eru sem sagt sértæk úrræði til viðbótar við þau sem voru þegar komin, þ.e. svokölluð greiðsluaðlögun. Þeim er þá ætlað að auðvelda þeim sem eru í þessari stöðu að semja við lánastofnanir sem jafnvel geta verið margar í hverju tilfelli, um hvernig leyst er úr málum viðkomandi lántaka.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og segi eins og í fyrri fyrirspurn að ég vonast til þess að við förum að sjá lagafrumvörp hér á vettvangi Alþingis sem mæla fyrir um úrbót mála þeirra sem skulda húsnæðislán og erlend bílalán. Vissulega eru þetta spor í rétta átt en við munum væntanlega á vettvangi nefnda fara betur yfir þessi mál þegar að því kemur. Aðalatriðið er að menn beiti sér fyrir því að leggja þessi mál fram hið fyrsta því við þurfum að samræma verklagsreglur hvað þessi mál áhrærir. Það er ljóst að verið er að greiða úr vanda þeirra sem skulda bílalán með mismunandi hætti sem er eðlilegt í ljósi þess að engin umgjörð er um þennan markað eins og sakir standa. Það er algjör lífsnauðsyn fyrir fólk í þessum aðstæðum að við mótum löggjöf til þess að vinna bug á þessum bráðavanda sem blasir við mörgum fjölskyldum. Trúlega hefði ég átt að beina þessari fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra í ljósi þess að hann kemur væntanlega á endanum fram með pakka inn í þingið sem þessi mál áhrærir. Það verður væntanlega gert síðar á þessu hausti ef ekki bólar á aðgerðum. Ég treysti því og þeim orðum hæstv. ráðherra að nú förum við að sjá eitthvað koma hér inn í sali þingsins sem mun stuðla að því að gera skuldugum heimilum, hvort sem þau skulda húsnæðislán eða bílalán, lífið léttbærara í því árferði sem blasir við. Þessar fjölskyldur mega ekki við því að bíða í vikur eða mánuði til viðbótar enda stend ég í þeirri trú að von bráðar eigi að leggja fram frumvarp þessa efnis á vettvangi þingsins.

Virðulegi forseti. Ég held ég geti tekið undir flest ef ekki allt það sem kom fram í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Til skýringar ítreka ég að það er von á lagafrumvarpi frá hæstv. félagsmálaráðherra. Ég tala að sjálfsögðu ekki fyrir hans hönd hér en þetta liggur fyrir og verður án efa gert mjög fljótt. Það gæti þess vegna komið inn í þingið á allra næstu dögum, í og með vegna þess að við þessa vinnu hefur verið miðað við að úrræðin verði virk í nóvembermánuði, vonandi 1. nóvember. Það er því ekki mikill tími til stefnu ef breyta þarf lögum fyrir þann tíma. Ég vil jafnframt taka fram að mörg þeirra úrræða sem hafa verið kynnt eða verða fyrirsjáanlega kynnt vegna skuldavanda heimila, hvort sem er vegna bílalána eða íbúðalána, byggja ekki á lagabreytingum, a.m.k. ekki einum og sér. Við höfum náð talsverðum árangri í samstarfi og samkomulagi við lánveitendur. Einhverju verður hugsanlega náð fram með tilmælum sem þeir fallast á að fara eftir og því verður ekki allt neglt niður með lögum en hins vegar er óhjákvæmilegt að breyta lagarammanum. Reyndar mun eitthvað af því heyra undir dóms- og mannréttindaráðuneyti en megnið af því mun heyra undir félagsmálaráðuneyti.

Frú forseti. Eðlilega er búið að ræða mikið hér í dag um þær fyrirætlanir sem ný ríkisstjórn hefur á prjónunum, sérstaklega þegar kemur að umhverfi ríkisrekstrarins og með hvaða hætti menn ætli að standa að málum í framtíðinni. Á undangengnum árum hefur verið mikil umræða um Skógrækt ríkisins sem hefur haft höfuðstöðvar sínar á Egilsstöðum um langt árabil, alveg frá upphafi 10. áratugarins. Gleðilegt er að minnast þess að það var hv. þm. Jón Kristjánsson, þingmaður Framsóknarflokksins, sem lagði fram þingsályktunartillögu á sínum tíma um að höfuðstöðvar Skógræktar ríkisins yrðu þar eystra. Því er ekki að leyna að á undangengnum árum hafa ýmsir draugar verið á ferðinni þegar kemur að sjálfstæði þessarar stofnunar. Mikið hefur verið rætt um það á undangengnum árum að sameina jafnvel Skógrækt ríkisins og Landgræðsluna og einhverjar raddir hafa verið í þá átt að hugsanlega mundu höfuðstöðvar Skógræktarinnar þá flytjast búferlum, þ.e. suður yfir heiðar. Nú er nýr umhverfisráðherra tekinn til starfa sem ég óska góðs gengis í vandasömum störfum. Það er mikilvægt að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur að segja um málefni Skógræktarinnar. Við höfum mörg hver á undanförnum árum á vettvangi þingsins talað fyrir ágæti þessarar stofnunar sem hefur staðið mjög vel að málum í uppbyggingu skógræktar í landinu og gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi. Við höfum mörg viljað standa vörð um að það sjálfstæði yrði virt og að höfuðstöðvar Skógræktar ríkisins verði áfram á Austurlandi. Nú spyr ég hæstv. ráðherra að því hvort það sé svo og hvort í undirbúningi sé að sameina Skógrækt ríkisins einhverri annarri stofnun, flytja hana jafnvel burt af Austurlandi. Ef svo yrði, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, væri það enn ein blaut tuska framan í landsbyggðina rétt eins og það þegar við höfum rætt um fækkun mikilvægra stofnana á landsbyggðinni. Ég vil seint trúa því að hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir slíkum breytingum. Því vonast ég eftir jákvæðu svari í þeim efnum, að sjálfstæði Skógræktarinnar á Egilsstöðum verði tryggt og að starfsemin haldi þar áfram eins og hún hefur verið á undangengnum árum og skartað miklum blóma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Eins og kunnugt er standa íslensk stjórnvöld frammi fyrir mesta niðurskurði í rekstri og útgjöldum stofnana ríkisins fyrr og síðar á lýðveldistímanum. Ríkisstjórnin hefur við þessar aðstæður einsett sér að leita allra leiða til þess að tryggja að áhrif þessa niðurskurðar verði eins lítil og kostur er á þjónustustig, þjónustugæði og fækkun opinberra starfa. Hagræðing af hvaða tagi sem er sem fullnægir þessum skilyrðum er því nú til skoðunar í öllum ráðuneytum. Ein þeirra leiða sem bent hefur verið á að geti tvímælalaust leitt til hagræðingar er sameining opinberra stofnana og fækkun ráðuneyta. Það hefur lengi verið gagnrýnt m.a. af Ríkisendurskoðun að stofnanakerfi ríkisins sé of flókið, stofnanir of margar og smáar og því geti falist margvísleg tækifæri til hagræðingar og sparnaðar í fækkun þeirra án þess að þjónusta sé skert. Síðastliðið vor fékk umhverfisráðuneytið ráðgjafarfyrirtækið Capacent til að vinna hugmyndir að hagkvæmum sameiningum stofnana og tilflutningi verkefna á grundvelli forstöðumanna stofnana ráðuneytisins. Þessar hugmyndir voru kynntar fyrir ráðuneytinu og forstöðumönnum stofnana 25. september sl. og hafa forstöðumenn nú gefið ráðuneytinu umsögn um einstakar hugmyndir og tillögur Capacent. Frekari úrvinnsla þessara hugmynda fer nú fram í ráðuneytinu en tekið skal fram og áréttað hér að engin afstaða hefur enn verið tekin til einstakra tillagna eða hugmynda Capacent af hálfu ráðuneytisins eða þeirrar sem hér stendur. Ég á því mjög erfitt með því að svara þeirri spurningu hv. þingmanns afdráttarlaust hér og nú hvort staðinn verði vörður um sjálfstæði Skógræktar ríkisins og tryggt að höfuðstöðvar stofnunarinnar verði áfram á Egilsstöðum. Hins vegar get ég sagt að hver svo sem niðurstaðan úr þeirri skoðun sem nú fer fram í ráðuneytinu verður mun ég leggja mig fram um að tryggja að það mikilvæga starf sem Skógrækt ríkisins sinnir nú verði ekki fyrir borð borið og að ekki verði dregið úr þeirri starfsemi nú fer fram á Egilsstöðum vegna starfsemi Skógræktar ríkisins. Annars finnst mér efni umræddrar fyrirspurnar hv. þingmanns vekja upp fleiri og kannski mun áhugaverðari spurningar sem ég tel mjög mikilvægt að ræða nánar á Alþingi nú á þessum erfiðu tímum í rekstri ríkisins. Við gætum án efa öll spurt hliðstæðra spurninga um sérhverja aðra ríkisstofnun. Ef hvorki má breyta sjálfstæði stofnunar né flytja höfuðstöðvar hennar erum því í raun og veru að segja að engu megi breyta í stofnanauppbyggingu íslenska stjórnkerfisins. Ég geng hins vegar út frá því að þegar betur er að gáð séum við öll sammála hér á hinu háa Alþingi um að eðlilegt sé að útiloka enga möguleika til hagræðingar í opinberum rekstri ef þeir uppfylla þau meginskilyrði sem ég nefndi í upphafi máls míns, þ.e. að valda ekki óæskilegum áhrifum á þjónustugæði og þjónustustig og leiða ekki til frekari fækkunar starfa. Í því efni er líka rétt að hafa byggðasjónarmið að leiðarljósi og skyldi nú síst standa á fyrrverandi varaformanni Sambands íslenskra sveitarfélaga að gera það. Ég tel mjög mikilvægt í þeirri endurskoðun á stofnanauppbyggingu stjórnsýslunnar sem nú fer fram að lögð verði áhersla á að opinberum störfum á landsbyggðinni verði ekki fækkað, þótt einhver flutningur starfa milli landshluta geti átt sér stað og sé nauðsynlegur til að ná fram heildarhagræðingu. Því kann að verða nauðsynlegt að skoða allar breytingar á stofnanakerfinu sem nú eru til skoðunar í ráðuneytunum í nánara samhengi en ekki einblína um of á breytingar á einstökum stofnunum.

Frú forseti. Ekki get ég sagt að ég fagni þessu svari því það var síður en svo afdráttarlaust. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að vera í góðu samráði og samstarfi við þingmenn sem þekkja líka vel til þeirrar stofnunar sem hér um ræðir og sýna þinginu ákveðinn samvinnuvilja þegar kemur að þessum mikilvægu málum. Sá sem hér stendur hefur komið upp einu sinni sem oftar í dag og yfirleitt er það stimpillinn sem sá sem hér stendur fær vegna þeirrar fyrirspurnar að það sé eins og hann vilji ekki breyta neinu. Að sjálfsögðu er það ekki þannig, við þurfum að breyta og grípa til aðhalds í ríkisrekstri. Ég spyr líka af því hæstv. ráðherra nefndi byggðasjónarmið - og fagna því að hún skyldi nefna þau sérstaklega - hvort það eigi bara að vera ein leið í þessum efnum. Nú skil ég hæstv. ráðherra þannig að hún hafi ekki útilokað að einfaldlega loka höfuðstöðvum þar eystra, þ.e. að flytja höfuðstöðvarnar suður yfir heiðar. Hún hefur ekki útilokað það. Við höfum líka séð það með sýslumenn, héraðsdómstóla, skattstjóra o.fl. Nú varpa ég boltanum yfir til hæstv. ráðherra og helst ríkisstjórnarinnar allrar: Er þetta einn árfarvegur, bara ein leið? Kemur ekki til greina að efla starfsemina á landsbyggðinni í einstökum greinum? Ég spyr. Mér finnst mjög mikilvægt að við viðhöfum byggðasjónarmið í þessu, því þótt það sé kreppa og erfiðleikar í íslensku samfélagi vil ég minna hæstv. ráðherra á að gríðarleg kreppa og miklir samdráttartímar hafa verið á landsbyggðinni á undangengnum 20–30 árum. Þar hefur opinberum störfum fækkað jafnt og þétt. Við verðum að hafa það í huga og miðað við þau svör sem ég hef fengið hér í dag þegar kemur að því hvort ekki komi til greina að staðsetja eitthvað af opinberu þjónustunni, þ.e. höfuðstöðvunum, á landsbyggðinni, hef ég því miður ekki fengið jákvæð skilaboð. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða þessi mál vel og sérstaklega byggðasjónarmiðin.

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að taka upp þessa umræðu sem ég held að sé afar mikilvæg vegna þess að við þessar kringumstæður er einmitt mjög brýnt að við sem hér störfum höfum heildarhagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Við erum kosin fyrir ýmiss konar pólitíska sýn og hagsmuni en þegar kemur að svo krefjandi verkefnum eins og nú eru fram undan að því er varðar hagræðingu í ríkisrekstrinum, sem er meiri en nokkurn tímann á lýðveldistímanum, verður hver og einn þingmaður að standa vörð um sjónarmið sinnar heimabyggðar og síns kjördæmis en jafnframt að gæta að heildarhagsmunum samfélagsins. Svo kann að vera að einhver störf flytjist til. Hins vegar er ég hjartanlega sammála þingmanninum um að þeir straumar eiga ekki að liggja í eina átt og frekar suður en austur og norður. Við höfum rætt það í þeim hópi sem hefur setið við borð sóknaráætlunar 20/20 og ég heyrði að þingmaðurinn nefndi áðan í fyrirspurn sinni til fjármálaráðherra