Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Gunnari Gíslasyni, Halldóri Blöndal og Eyjólfi K. Jónssyni að flytja á þskj. 44 till. til þál. um að hraða gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum. Tillgr. er svo hljóðandi : „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða gerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland. Skal að því stefnt, að sérstök byggðaáætlun um vegi, brýr, hafnir og flugvelli á Norðurlandi fyrir a. m. k. næstu 2 ár verði staðfest af stjórnvöldum eigi síðar en um n. k. áramót.“ Till. þessi er flutt hér á hinu háa Alþingi til þess að vekja athygli á, hvernig staðið hefur verið að gerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland, og freista þess að hafa áhrif á vinnubrögð til úrbóta í því efni. Samgönguáætlun fyrir Norðurland hefur verið gerð fyrir árið 1972 og 1973, hvort um sig í senn, auk þess sem áætluð hefur verið heildarfjárhæð til vegaframkvæmda samkv. áætluninni 1972–1975, þ. e. a. s. gildistíma núgildandi almennrar vegáætlunar. Bæði framkvæmdaárin 1972 og 1973 hefur komið til stórfelldur niðurskurður framkvæmda, miðað við till. sérfræðinga og heimamanna, auk þess sem áætlunin var einungis gerð fyrir hvort árið í senn og drógst fram á vor í bæði skiptin. T. d. var fundur haldinn með þm. Norðurl. seint í maí s. l. um áætlunina á yfirstandandi ári. Má geta nærri hver heildaryfirsýn fæst þá um verklegar framkvæmdir samkv. áætluninni, þegar svo er staðið að málum, og einnig má geta nærri, hver undirbúningur vegaframkvæmda hefur orðið s. l. sumar, þegar áætlunargerðinni var ekki lokið fyrr en síðast í maí eða byrjun júní. Ég vil taka það skýrt fram, að hér er ekki við viðkomandi starfsmenn að sakast, það er mér persónulega kunnugt um, né heldur við Fjórðungssamband Norðlendinga, sem hefur frá upphafi unnið að áætlanargerðinni ásamt sérfræðingum ríkisvaldsins á hverjum tíma og mótað stefnu heimamanna varðandi áætlunargerðina. Hér er fyrst og fremst um að ræða óhæf vinnubrögð frá hálfu hæstv. ríkisstj. Í þessu sambandi er rétt að gera nokkra úttekt á því, hvernig staðið var á sínum tíma að gerð samgönguáætlunar fyrir Austurland og bera saman við vinnubrögðin í gerð samgönguþátta Norðurlandsáætlunar. Þessi samanburður er einkar lærdómsríkur fyrir þá, - sem vilja skoða hlutlægt, hvernig staðið hefur verið í raun að áætlanagerð í tíð fyrrv. og núv. ríkisstjórna, en svo sem kunnugt er var vegáætlun fyrir Austurland unnin í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, en undirbúningi að Norðurlandsáætlun í samgöngumálum var ekki að fullu lokið fyrir stjórnarskiptin. Austurlandsáætlunin var gerð fyrir fram fyrir 4 ár, þannig að ætlað var ákveðið fjármagn í hvert og eitt verkefni fyrir öll árin. Þannig fékkst heildaryfirlit yfir áætlunarverkefnið, og það samræmt almennri veg áætlun, fjáröflun tryggð og tæknilegur undirbúningur framkvæmda gerður í tíma. Norðurlandsáætlunin var á hinn bóginn gerð sérstaklega fyrir árið 1972 og aftur einungis fyrir árið 1973. Á yfirstandandi ári var áætlunin svo síðbúin, að þm. fengu hana til athugunar síðast í maí, eins og ég sagði áðan. Enn hefur engin heildaryfirsýn fengist yfir áætlunarverkefnið, sem er einn höfuðtilgangur áætlunargerðar, svo að unnt sé að skipuleggja betur framkvæmdir fyrir fram. Geta má nærri, hvernig tæknilegum undirbúningi hefur verið háttað, þegar áætlunin var ekki fullfrágengin fyrr en komið var fram í júní. Þá má einnig geta nærri, hvernig aðstaðan hefur verið til að samræma verkefni Norðurlandsáætlunar öðrum framkvæmdaáætlunum, t. d. almennri vegáætlun. Við gerð Austurlandsáætlunar var tekið mið af ákveðnum grundvallarforsendum, þ. e. a. s. að ljúka skyldi 55% þeirra sérstöku samgöngubóta, sem þörf er á á Austurlandi, á áætlunartímabilinu. Ekkert slíkt markmið eða frumforsenda var lögð til grundvallar Norðurlandsáætluninni. Þessu til rökstuðnings má geta þess, að 11–12 hundruð millj. þyrftu til þess að fullnægja 55% framkvæmdaþarfa í vegagerð á Norðurlandi á áætlunartímabilinu, miðað við sama verðlag og lagt var til grundvallar Austurlandsáætlun. Frá hálfu ríkisvaldsins er á hinn bóginn gert ráð fyrir að verja 620 millj. kr. til þessara framkvæmda, þ. e. a. s. á Norðurlandsáætlun, tímabilið 1972–1976. Þegar betur er skoðað, hvernig staðið var að samgönguáætlun fyrir Norðurland árin 1972 og 1973, hvort fyrir sig, kemur glöggt í ljós, að hér voru í raun þverbrotnar allar meginreglur í áætlunargerð. Höfuðkostur áætlunargerðar um opinberar framkvæmdir er sá, að með henni er mótuð markviss heildarstefna yfir áætlunartímann. Heildaryfirsýn fæst yfir tímabilið, þannig að unnt er að skipuleggja betur framkvæmdir og fjáröflun fyrir fram, auðveldara að samræma áætlaðar framkvæmdir öðrum þáttum framkvæmda og athafna. Allir, sem hlut eiga að máli, geta miðað starfsemi sína við, að viðkomandi verk séu framkvæmd á fyrir fram ákveðnum tíma. Því miður hefur þessu ekki verið til að dreifa um Norðurlandsáætlun í samgöngumálum, gagnstætt því, sem var um, Austurlandsáætlun, því að bæði framkvæmdaárin 1972 og 1973 var ekki nóg með, að Norðurlandsáætlun væri síðbúin, heldur vissi enginn fyrr en síðustu dagana, hvað yrði tekið inn í áætlun viðkomandi árs, því að handahófslegur og stefnulaus niðurskurður var framkvæmdur fram á síðustu stundu bæði árin. Um vinnubrögðin í þessu efni á árinu 1972 vil ég leyfa mér að vitna í skýrslu framkvæmdastjóra Fjórðungssambands Norðlendinga, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsstofnunin lagði til, að 196 millj. kr. væri varið til samgönguáætlunar Norðurlands á árinu 1972. Þessi fjárhæð skyldi skiptast milli greina þannig, að til vega ætti að verja 126 millj. kr., til hafna 56 millj., kr., og til flugvalla12 millj. kr.“ Síðan segir orðrétt í umræddri skýrslu framkvæmdastjóra Fjórðungssamband.s Norðlendinga: „Eins og kunnugt er voru framlög til hafna og flugvalla felld niður úr áætlun fyrir 1972. Framlög til vega voru lækkuð í 100 millj. og hækkað síðan í 120 millj. Nú virðist hins vegar að viðbótin, 20 millj. kr., verði skorin niður í ár.“ Þetta segir framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norðlendinga um fyrsta framkvæmdaár Norðurlandsáætlunar. Við þennan vitnisburð hef ég því einungis að bæta, að þegar áform ríkisstj. um þennan stórfellda niðurskurð samgönguáætlunar fyrir Norðurland kom fyrir Alþingi seint og síðar meir, mótmæltu allir þm. Norðlendinga sem einn, og fengu því áorkað, að áætlun til vega var hækkuð um þessar 20 millj. kr. Ríkisstj. hefur hins vegar sýnt þá stefnufestu að hunsa algjörlega skýlausan vilja Alþingis í þessu efni, því að þessar 20 millj. hafa mér vitanlega ekki komið til framkvæmda á Norðurlandi. Að síðustu vík ég að vinnubrögðum við gerð Norðurlandsáætlunar fyrir árið 1973. Áætlanagerðinni fyrir það eina ár var ekki lokið fyrr en mánaðamót maí-júní. Augljóst er, að þegar hér var komið sögu, gilti ekki sú afsökun, sem óspart var haldið á lofti 1972, að of skammur tími hefði gefist til að undirbúa áætlunargerðina fyrir eðlilegt áætlunartímabil. En steininn tók þó úr, þegar ekki var unnt að koma frá sér áætluninni fyrir þetta eina ár, fyrr en komið var fram á sumar. Enn var þessi óhæfilegi dráttur notaður til niðurskurðar fram í rauðan dauðann. Þannig upplýsti forsrh., að nú skyldi tekinn inn hafna- og flugmálaþáttur áætlunarinnar og væri ætlunin að verja 25 millj. kr. til hvors þáttar um sig árið 1973. Á vordögum 1973 kom hins vegar í ljós, að þessi upphæð hafði verið skorin niður, þar sem síst skyldi. Herra forseti. Ég hef sýnt fram á, að því miður hefur svo til tekist við gerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland, að allar meginreglur áætlanagerðar hafa verið brotnar. Tvö ár í röð hefur áætlunin verið gerð fyrir ár í senn og verið afar síðbúin bæði árin. Engin heildarstefna hefur verið mótuð með áætlunargerðinni, og algjör óvissa hefur ríkt með framkvæmd einstakra verkefna. Fyrir dyrum stendur að endurskoða almenna vegáætlun á yfirstandandi þingi. Augljóst er, að nú eru síðustu forvöð að samræma að einhverju leyti almenna vegáætlun og Norðurlandsáætlun fyrir a. m. k. árin 1974 og 1975. Til þess að benda rækilega á þetta hef ég flutt þá till. til þál., sem hér er til umr. Með tilliti til þess, að til endurskoðunar vegáætlunar kemur fljótlega eftir áramót, vil ég leggja áherslu á, að mál þetta fái skjóta afgreiðslu í n. og því verði hraðað í meðförum Alþingis. Ég legg svo til, að umr. um málið verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti: Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, enda gerist þess ekki þörf. Hv. flm. till. hefur gert ítarlega grein fyrir þeim vanda, sem hér er við að fást og nauðsynlegt er að bæta úr. Hann minntist þess, sem er rétt að leggja hér áherslu á, að þegar samgönguáætlun Austfjarða var unnin, var hún gerð af Efnahagsstofnuninni í náinni samvinnu og samstarfi við alþingismenn Austfirðinga, og náðist um þá áætlun samkomulag, áætlun til 4 ára, og var þegar í upphafi lögð á það áhersla, að menn vissu, hvaða vegaframkvæmdir mundu falla undir þessa áætlun og hvað yrði unnið á ári hverju. Það gekk enginn þess dulinn, hvað það var, sem ætlunin var að félli undir þessa áætlun, og hvenær það skyldi unnið. Þetta er að sjálfsögðu kjarni áætlanagerðar. Áætlun, sem er unnin með þeim hætti, sem Norðurlandsáætlunin hefur verið unnin, þar sem ekki er ákveðið, hvað skuli í rauninni vera markmiðið, hvaða verkefni skuli tekin og hvaða fjármagn skuli vera til ráðstöfunar, er áætlun, sem er í rauninni algjört handahóf og getur leitt til vandræða, mjög verulegra, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um. Þetta hefur komið mjög gjörla í ljós, og ég bendi aðeins á það til aðvörunar, hvað þessi vinnubrögð hafa valdið miklum vandræðum, þar sem hvorki hefur verið vitað, hvaða framkvæmdum ætti að vinna að eða hvaða fé væri til ráðstöfunar á ári hverju. Nú stöndum við andspænis því t. d. síðar á þessu þingi að ákveða almenna vegáætlun fyrir næstu ár, og er auðvitað hin brýnasta nauðsyn að gera sér grein fyrir því, þegar sú áætlun er gerð, hvaða verkefni á Norðurlandi eiga að falla undir Norðurlandsáætlun og hvaða fjármagn verði til ráðstöfunar á ári hverju, það sem eftir er þeirrar áætlunar, og hvað er stefnt að, að þær framkvæmdir taki langan tíma. Ég held, að það sé ekki að ófyrirsynju, að á þessu sé vakin athygli hér, bæði vegna Norðlendinga sjálfra og þeirra sem fara með umboð þeirra hér á Alþingi, og einnig vegna þess, að hér er um að ræða óhæfileg vinnubrögð í sambandi við áætlanagerð almennt. Ég hef stundum látið í ljós ótta um það, að þau vinnubrögð, sem nú eru tekin upp varðandi áætlanagerð og eru með þeim hætti, að fjöldi áætlana er nú í gangi á vegum Framkvæmdastofnunarinnar, muni leiða til þess, að áætlanir hrúgist upp án nokkurrar hliðsjónar af því hvaða fjármagn ríkisvaldið hefur til ráðstöfunar til þess að fullnægja þessum áætlunum, og að lokum hætti stjórnvöld að líta á áætlanir þessar nema sem verk ákveðinna sérfræðinga og þær verði nánast bókstafurinn einn. Það er mjög illt, ef áætlanagerð leiðist inn á þessar brautir. Hún getur verið til mikils gagns, ef hún er raunsæ, þ. e. a. s. eins og unnið hefur verið til þessa og var gert á undanförnum árum, að miða áætlanir við viðráðanlegar framkvæmdir eða hafa þær af viðráðanlegri stærðargráðu og ekki meira haft í takinu í einu en svo, að við það væri hægt að ráða. Þetta var gert við samgöngumálaþátt Vestfjarðaráætlunar. Það var unnið í samræmi við fjáröflun, sem vitað var um. Þetta var gert við atvinnumálaþátt Norðurlandsáætlunar, til þess var strax aflað fjár. Og eins og gat um áðan, var sömu stefnu fylgt varðandi samgönguáætlun Austfjarða. Þessar áætlanir voru teknar hver á eftir annarri, þannig að það væri ljóst, að fé væri þarna til ráðstöfunar. En við lendum nú í þessu, sem allir þm. Norðlendinga a. m. k. vita mætavel. að olli vandkvæðum, bæði á síðasta ári og hefur gert á þessu ári, að ekki hefur verið gengið endanlega frá einu sinni framkvæmdum þess tiltekna árs fyrr en eftir dúk og disk, þær síðan skornar niður, og við vitum nánast í dag ekki nokkurn skapaðan hlut um, að hvaða marki er stefnt. Hér er því ekki um neina áætlunargerð að ræða, heldur handahófslegar fjárveitingar hverju sinni, eftir því sem tök þykja á að afla fjár, en leiða, eins og ég áðan gat um, til margvíslegra vandræða, sem snúa bæði að þeim mönnum, sem eiga að fara með umboð Norðlendinga hér á Alþ., og einnig að heimamönnum, sem ekki vita, að hverju í rauninni er stefnt. Með þessari framkvæmd er í rauninni ekki um neina áætlun að ræða, heldur handahófskenndar aðgerðir. Það má þakka fyrir út af fyrir sig, að fæst eitthvert viðbótarfé. Hitt er þó meira um vert, að menn viti, hvert áætlunartímabil þessara framkvæmda á að vera, hve langt það á að vera, hvaða fé verður til ráðstöfunar hverju sinni og hvaða verkefni eiga að falla undir áætlunina, sem þarf þá ekki að vinna að af hálfu þm. að fá fjárveitingar til á annan hátt. Ég tel því, að sú till., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur hér talað fyrir og flutt, sé mjög nauðsynleg, og vona, að tekin verði alvarlega sú ábending, sem í henni felst. Það er raunhæf ábending, ekki í neinu deiluformi, heldur aðeins til þess að gera mönnum grein fyrir því, að svona er ekki hægt að vinna að framgangi áætlanagerðar.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við þær ræður, sem hér hafa þegar verið fluttar og sýna ljóslega, hver nauðsyn er, að breytt verði um vinnubrögð í sambandi við undirbúning og framkvæmd Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum. Ég vil bæta því við eða leggja aukna áherslu á það í þessu sambandi, að á þessu þingi á að endurskoða hina almennu vegáætlun, og ég tel það algera nauðsyn, að áður en til þess verks kemur, hafi verið gengið frá samgönguþætti Norðurlandsáætlunar, svo að ljóst sé, hvaða verk þar falla undir, og þurfi ekki að grauta þessum áætlunum saman af handahófi, eins og gert hefur verið til þessa. Á síðasta vori, eins og lýst var af hv. frsm. till., gafst okkur þm. loks færi á því að mæta á fundi til þess að ræða þetta mál með þeim starfsmönnum, sem um þetta fjalla, og var það vonum seinna, en á þeim fundi voru lagðir fram svokallaðir arðsemisútreikningar einstakra framkvæmda. Það verk hygg ég, að hafi verið vel unnið og sé til mikils stuðnings við gerð slíkra áætlana. Nú nær þessi áætlun yfir meira en Norðurland. Hún nær einnig yfir Strandabyggð, og það vakti furðu mína, svo að ekki sé meira sagt, að með tilliti til þess landssvæðis, sem áætlunin nær yfir, skyldi vegarins yfir Holtavörðuheiði, þ. e. a. s. þess hluta hans, sem er í Strandasýslu og tengir þessar byggðir við Vestur- og Suðurland, hvergi getið í þessum arðsemisútreikningum. Nú er þarna um að ræða aðalþröskuldinn á þeirri leið, sem allir vegfarendur þurfa að fara, sem aka milli Norður- og Suðurlands, og er það í rauninni fáránlegt, að úr því að þessi áætlun nær yfir Norðurlandskjördæmin bæði og Strandasýslu, þá skuli þessi vegarkafli ekki tekinn þar inn í. Ég skal ekki hafa um þetta miklu fleiri orð, en ég tel algera nauðsyn, að nú á næstu vikum verði unnið svo að þessu máli, að áætlunin liggi fyrir, a. m. k. þegar þing kemur saman að nýju eftir jólaleyfið, og að staðið verði við þá áætlun, sem þá verður gerð. Eins og tekið var fram hér áðan, hefur það gerst hvað eftir annað, að skornar hafa verið niður fjárveitingar, sem búið hefur verið að heita Norðlendingum til þessa verkefnis. Og þær kröfur verðum við að gera til áætlanagerða, að ef á að taka eitthvert mark á þeim, þá sé staðið við þær fjárveitingar, sem til þeirra er ætlað að renni. Ef litið er til verðlagsþróunar og annarra slíkra þátta og framkvæmdamáttar fjárins, er augljóst mál, að bara af þeim sökum skerast framkvæmdir niður, enda þótt staðið sé við fjárupphæð. En þegar það bætist við, eins og gerðist 1972, að 20 millj. voru skornar niður eða beinlínis hurfu, þá er ekki von, að öllum líki vel. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég einungis ítreka það mjög ákveðið, að nú verði fast að þessum málum unnið og áætlunargerðinni lokið í tæka tíð, áður en Alþ. þarf að fjalla um endurskoðun hinnar almennu vegáætlunar.



Herra forseti. Ég vil gjarnan taka undir mest af því, sem kom fram hjá hv. frsm. fyrir þessari þáltill. Það er alveg rétt, að þau vinnubrögð, sem hér hafa verið viðhöfð í sambandi við samgönguáætlun fyrir Norðurland, eru óþolandi. Ég get hins vegar ekki tekið undir með honum, að það sé stjórnvöldum að kenna út af fyrir sig. Ég hygg a. m. k., að hv. 2, þm. Norðurl. e., sem hér talaði áðan, þekki þetta betur. Hann situr, eins og ég, í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, en þar hefur verið fjallað um þessar staðreyndir og lögð á það rík áhersla, að úr þyrfti að bæta. Og honum mun vera kunnugt um, að því hefur verið lofað, að þegar næst verður lögð fram áætlun um samgöngur á Norðurlandi, þá verði það fyrir þau tvö ár, sem eftir eru af áætlunartímabilinu. Ástæðan fyrir þessum drætti, hygg ég, að sé fyrst og fremst sú, að við hér á hinu háa Alþ. höfum keppst við að samþykkja þál. um áætlanir fyrir næstum því hvað sem hugsast getur. Ég hygg, að það sé búið að samþykkja hér áætlanir fyrir alla landshlutana, nema þá kannske Reykjavík, og starfslið áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins er ekki meira en svo, bæði vegna þess, að fjárveitingar til hennar hafa verið takmarkaðar, og einnig vegna hins, að það hefur alls ekki reynst unnt að fá starfslið, sem reynslu hefur og getur unnið slík verk, eins og þörf væri, ef ætti að sinna öllum þeim áætlunum, sem hér hafa verið samþykktar. Þetta hefur reynst útilokað, og verður að viðurkenna, að þetta hefur valdið verulegum vandræðum. Sú spurning vaknar þá, hvort stofnunin eigi að ýta til hliðar ýmsum verkefnum, sem Alþ. hefur með samþykkt sinni falið áætlanadeildinni. Það er illt, en ljóst er, að svo verður raunar að gera, því að ég er sammála því, sem kom fram hér áðan, að það er ekki hægt að taka fyrir svo mörg verkefni, að ekkert fáist unnið til hlítar á viðunandi tíma. Á þetta vil ég fyrst og fremst leggja áherslu. Hv. 5. þm. Norðurl. v. gat þess, að Strandasýslan væri þarna með, og gat um arðsemis útreikning í því sambandi. Ég get ekki alveg tekið undir ágæti arðsemisútreikninga, eins og mér virtist hann gera. Þeir eru góðir til leiðbeiningar, en ákaflega hættulegir til samanburðar. Ég vil geta þess aðeins til gamans, að í arðsemisútreikningum kom fram, að einn spotti á veginum norður á Hólmavík kom út með arðsemina núll, og vakti það nokkra furðu, ef halda á við byggð og samgöngum þangað norður. Ég held, að arðsemisútreikningar verði að vera eingöngu til leiðbeiningar og verði raunar aðeins að vera til samanburðar innan ákveðins svæðis. Það er ekki hægt að gera arðsemisútreikninga á vegi til Hólmavíkur á sömu forsendu og arðsemiútreikninga í kringum Reykjavík eða Akureyri. En ég vil taka undir hitt með honum, að það er að sjálfsögðu ófært, að meginleiðin inn í þennan landshluta allan skuli ekki vera þarna með. Hana á að taka alveg sérstaklega, og ætti að sjálfsögðu að takast af óskiptu fé Norðurlandsáætlunar. Þetta er samgönguæð inn í þennan hluta allan. Þessi hluti er að vísu innan Strandasýslunnar, en kemur að sjálfsögðu öllum svæðum að notum.



Herra forseti. Hér er til umræðu framkvæmdaáætlun Norðurlands og hafa umr. manna beinst að því, að það sé ótækt, að slíkar áætlanir verði pappírsgagn eitt og ekki sé við þær staðið. Það er áreiðanlega rétt, að það eru skynsamleg vinnubrögð að gera slíkar áætlanir, og vissulega minnkar ágæti þeirra verulega, þegar það verður almennt reynslan, að þær sé lítið að marka og þær séu bara gagnslítil pappírsgögn. En þetta er því miður ekki alveg ný bóla. Það er hv. alþm. kunnugt, að fyrsta áætlun þessarar gerðar, sem hér var gerð, var hin svokallaða Vestfjarðaáætlun. Lengi var hún dularfullt fyrirbæri og erfitt að fá upplýsingar um það, hvar hún væri eða hvort hún væri yfirleitt til. Að síðustu fór svo, að plaggið reyndist finnanlegt og það kom í leitirnar. Og eftir margítrekaðar tilraunir fékk ég aðstöðu til að ná þessu plaggi í mínar hendur. Þetta var fyrsta áætlunin, sem gerð var. Svo kom þar á eftir Austfjarðaáætlunin, og hún hefur um nokkurra ára skeið verið í framkvæmd, og svo þar á eftir Norðurlandsáætlunin, sem er þó ekki hægt að segja, að sé annað en í sköpun enn þá, en hún er yngst þessara áætlana. En svo að ég víki að því, sem hv. alþm. hver á fætur öðrum hafa nú rætt um, vanefndum á þessum áætlunum, þá skal ég síst mæla því bót. En þá sögu er þó að segja um Vestfjarðaáætlunina, að sá eini þáttur af Vestfjarðaáætluninni, sem varð til, samgöngumálaþátturinn, varðandi vegi um hluta af Vestfjarðasvæðinu og flugvelli á þremur stöðum og nokkrar hafnagerðir, - annað fólst ekki í þessari áætlun, - hefur ekki verið framkvæmdar nema að nokkrum hluta. Það eru þó nokkur atriði, sem alls ekki hafa komið til framkvæmda af þessari takmörkuðu áætlun. Ég vil svo að ég fari ekki í neitt af því stærra, nefna bara tvö atriði. Á Vestfjarðaáætluninni var ákveðið að gera jarðgöng í gegnum Breiðadalsheiði á Vestfjörð um. Sú framkvæmd hefur alveg verið lögð til hliðar og er ekki framkvæmd enn, ekki byrjað á henni, þrátt fyrir það að búið sé að framkvæma hliðstæða framkvæmd í Austfjarðaráætlun, sem Oddsskarðsjarðgöngin, sem nú er verið góðu heilli að ljúka. Mér er ekki kunnugt um það, að neinn aðili hafi fengið umboð til þess að skera Vestfjarðaáætlunina að þessu leyti niður. Það hefur alveg farið fram hjá mér, ef nokkur aðili hefur fengið heimild til þess frá Alþ. að breyta henni á þennan hátt og skera þessar framkvæmdir niður, en þetta hefur samt aldrei séð dagsins ljós. Það var þó samkvæmt Vestfjarðaáætluninni búið að ákveða fjáröflun til þessa verks sem annarra á áætluninni. Það átti að gerast með erlendri lántöku, og lánið mun hafa verið tekið, svo mikið er víst. Það var úr hinum rómaða flóttamannasjóði Evrópu, sem þetta fé átti að koma, og það kom. En það hefur aldrei farið í jarðgangagerðina í gegnum Breiðadalsheiði. Önnur framkvæmd, sem var ákveðin á Vestfjarðaáætluninni, var malbikun Ísafjarðarflugvallar. Sú framkvæmd er óframkvæmd enn. En nú finnst mér alveg tilvalið, þar sem verið er að ljúka jarðgöngunum í gegnum Oddsskarð, að það verði haldið áfram slíkri mannvirkjagerð með því að hefjast nú handa um jarðgöngin í gegnum Breiðadalsheiði í beinu framhaldi af hinni framkvæmdinni, þegar henni er lokið. Og nú stendur þannig á líka, að félagsskapur hefur verið myndaður á Vestfjörðum til þess að afla fullkominna og mikilvægra tækja til malbikunar gatna og vega og þau tæki verða til með vordögum, og þá finnst mér, að ætti að nota tækifærið til að nota þau tæki til þess að malbika Ísafjarðarflugvöll, svo og þá vegi út frá Ísafjarðarkaupstað, sem hafa verið á framkvæmdaáætlun liðins árs og þessa árs í leiðinni. Finnst mér ekki vera nema sanngjarnt úr því að um margfaldar vanefndir er að ræða á áætlunum, að þá sé byrjað á elstu vanefndunum og staðið við þau hátíðlegu loforð og þær fjárveitingar notaðar, sem til þess voru upphaflega ætlaðar, en svo aldrei látnar til þess renna, sem þeim var ætlað. Það voru fjárveitingar, bæði útlend lántaka og loforð um mótframlag úr ríkissjóði til þessara mannvirkja, sem er óframkvæmt enn, og er best að ganga á röð vanefndanna og ráðast fyrst í það að fullnægja Vestfjarðaáætluninni, síðan Austfjarðaáætluninni og þá í þriðju röð Norðurlandsáætluninni. Skal ég engum þessum vanefndum mæla bót, en þetta finnst mér sanngjarnt.



Herra forseti. Það er einungis til þess að koma að einni nauðsynlegri leiðréttingu. Flm. þessarar till. bera saman við Austurlandsáætlunina og segja, að miklu verr sé séð fyrir framkvæmdum á Norðurlandi í Norðurlandsáætluninni en gert hafi verið á Austurlandi með Austurlandsáætluninni. Í því sambandi sagði hv. 1. flm. eitthvað á þá leið, að í Austurlandsáætlunina hefðu komið 55% af framkvæmdaþörf í samgöngumálum á Austurlandi. Ég vil leiðrétta þetta, enda hygg ég, að hv. þm. hafi kannske eitthvað mismælt sig í þessu sambandi. Inn í Austfjarðaáætlunina kom sem sé ekki nema brot af einu verkefni, sem þar er þörf á að leysa í samgöngumálum, og ekkert annað. Af einu verkefni í vegamálum, sem sé því að leggja millibyggðavegi eftir kjördæminu endilöngu, komst aðeins inn í hana brot og ekkert annað af því, sem óleyst er í samgöngumálum Austurlands, þannig að það er ómögulegt að bera saman við hana á þann hátt, sem gert hefur verið.

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. flestum, sem hér hafa tekið til máls, fyrir jákvæðar undirtektir undir þessa þáltill., enda hygg ég, að málið sé þannig vaxið, að allir, sem það kynna sér, hljóti að vera sammála um nauðsyn málsins. Ég vil í sambandi við það, sem einstakir þm. ræddu hér, gera nokkrar aths. við sumt af því. Hv. 1. þm. Vestf. tók mjög jákvætt undir þessa till., og þakka ég honum fyrir það. En hann benti á það, að þarna væri ekki stjórnvöldum um að kenna, heldur værum við að samþykkja hér á hv. Alþ. áætlanagerðir um allt, sem hugsast getur, allt milli himins og jarðar, og þetta væri svo mikið áætlanaflóð, að áætlanadeild Framkvæmdastofnunarinnar réði ekkert við það. Þetta má kannske til sanns vegar færa. En ég held, að það hljóti að liggja í hlutarins eðli í þessum efnum, að það sé verkefni stjórnvalda að meta og vega, hvað sé nauðsynlegast, ekki síst ef stjórnvöld vilja hafa fyrir markmið eðlilega byggðastefnu, sem ég efast ekki um að hv. 1. þm. Vestf. sé mér sammála um, að eigi að vera leiðarljós í þessum efnum, a. m. k. þegar verið er að meta forgangsaðgerðir í þeim efnum, sem horfa til heilla fyrir byggðaþróun í landinu. Mér sýnist, að þarna sé um að ræða, að stjórnvöld þurfi að hafa skipulag á sinni áætlanagerð. Þau þurfa m. ö. o. að skipuleggja skipulagsstörfin hjá sér. Ég hygg, að ég hafi frá upphafi, frá því að lög um Framkvæmdastofnunina voru sett og frá því að þau stóru orð féllu hér um áætlanagerð, einmitt hent á þetta atriði, að þessi stofnun og þeir, sem henni stjórnuðu mundu fljótlega reka sig á nauðsynina í þessum efnum, að skipuleggja sitt eigið skipulagsstarf. Hv. 3. þm. Vestf. ræddi hér um þetta mál og taldi, að það væri ekki ný bóla, að vanefndir yrðu á samgönguáætlun. Nú er þessi hv. þm. nýstiginn úr ráðherrastóli samgöngumála og viðurkenndi raunar með þessum orðum, að hann hefði vanefnt Norðurlandsáætlun, sem heyrði undir hann sem samgrh. á þessum árum, sem hann sat í því embætti. Svo langt vildi hann seilast til að sýna fram á, að það hefði verið vanefnd samgönguáætlun um Vestfirði á sínum tíma, sérstaklega að því er varðaði jarðgöng gegnum Breiðadalsheiði. Mig minnir, að það hafi staðið þannig af sér um þessa framkvæmd, að þá hafi verið nýlokið gerð jarðganga um Strákagöng, sem kölluð eru, við Siglufjörð og reynslan af þeirri gangagerð hafi orðið mönnum mikið umhugsunarefni, og þá hafi verið horfið að því ráði að leggja þetta fé í aðrar samgöngubætur á Vestfjörðum eftir þessari áætlun. Það má vel vera, að það hafi ekki fengist heimild til þess hér. En ég hygg, að það hafi ekki farið svo á Vestfjörðum, að því fé, sem var aflað til þeirrar áætlunar, hafi ekki verið varið til samgöngubóta á Vestfjörðum, öfugt við það, sem gert var þegar hv. þm, var samgrh. Þá samþ. Alþ. 120 millj. kr. til framkvæmda samkvæmt Norðurlandsáætlun í vegamálum, en 20 millj. sáu aldrei dagsins ljós, það var aldrei framkvæmt fyrir þær á Norðurlandi. Hv. 1. þm. Austf. leiðrétti mál mitt, og var það að nokkru leyti rétt, sem hann sagði. Ég mun hafa verið ónákvæmur í orðavali, þegar ég talaði um, að það væru 55% af samgönguþörf á Austurlandi, sem áætlunin hefði verið gerð um. Þar var um að ræða, eins og hann réttilega tók fram, 55% af svokölluðum millibyggðavegum, sem slíkar áætlanir ná til. En á hinn bóginn er það alveg sambærilegt, sem ég nefndi hér, að 11–12 hundruð millj. kr. mundi þurfa til samskonar samgöngubóta á Norðurlandi, ef í þær væri ráðist. Þá mundi þurfa 11–12 hundruð millj. kr. til sams konar samgöngubóta og eru í Austfjarðaáætlun, þannig að það stendur óhaggað, sem ég sagði um samanburðinn á þessu, þótt orðaval mitt hafi ekki verið nógu nákvæmt, og bið ég hv. alþm., velvirðingar á því. En það var alveg rétt, sem hann sagði, að þarna er auðvitað miðað við ákveðna vegi, því að þessar áætlanir, bæði Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun, ná til ákveðinna vega.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, enda sýnist mér, að sumt af því megi bíða framboðsfunda á Norðurlandi. Þá verður tækifæri til að ræða þessi mál og taka það til athugunar m. a., hvað hefur verið gert nú á tveimur síðustu árum í samgöngumálum Norðlendinga og hvað var gert áður. Ég hygg, að hvað sem öllum áætlunum líður, verði því ekki á móti mælt, að það hafi aldrei áður verið gert þvílíkt átak í samgöngumálum, a. m, k. þar sem ég þekki til á Norðurlandi vestra, eins og á þessu kjörtímabili, sem nú er, og það ætla ég þó, að sé aðalatriðið, hvað sem öllum áætlunum líður. En ég held, að það sé nokkuð stórt orð að tala um vanefndir á samgönguáætlun Norðurlands. Ég held, að það sé einmitt aðalatriðið í sambandi við áætlanir, eins og hér hefur verið viðurkennt, að það sé ekki verið að búa til pappírsáætlanir, án þess að það sé tryggt nokkurt fjármagn til framkvæmda, og það var einmitt eitt af þeim markmiðum, sem stefnt var að með Framkvæmdastofnuninni, að tengja saman áætlanagerð og fjármagnsöflun til framkvæmdanna, þannig að það væri tryggt, að þessar áætlanir yrðu ekki bara pappírsgögn. Það ætla ég að hafi tekist. Ég held einmitt, að það hafi haldist í hendur, að áætlanirnar hafi verið gerðar þannig úr garði, að jafnframt því sem þær voru gefnar endanlega út, hafi verið séð fyrir fjármagni til þeirra, þannig að ekki hafi staðið á því. Ég held þess vegna, að það sé mjög ofmælt að tala um nokkrar vanefndir í þessu sambandi, vanefndir á samgönguáætlun Norðurlands. Menn verða að gera sér grein fyrir því líka, hvernig áætlanirnar eru unnar. Að þessum áætlunum vinna starfsmenn Framkvæmdastofnunarinnar. Það er tekið fram, að þeir skuli gera það í samvinnu við heimamenn, og það er gert. En það er bara verið að fjalla um fyrri þáttinn, áætlunina á pappírnum, skulum við segja. Og það er auðvitað ekkert raunsætt í því að taka tölur, sem koma fram í sambandi við slíka undirbúningsvinnu, og telja þær alveg endanlega frágengnar og þar með vera orðnar að áætlun. Áætlunin er fyrst raunverulega orðin áætlun, þegar endanlega hefur verið gengið frá henni af viðkomandi aðilum, hún staðfest af þeim og fjármagn til hennar jafnframt útvegað. Það getur vel verið, að einmitt vegna þessara vinnubragða, sem höfð eru við þessar áætlanir, hafi vonin kviknað hjá ýmsum um tilteknar framkvæmdir eða meiri framkvæmdir en endanlega var hægt að standa við. En þá vil ég segja, að það, sem þær vonir hafa verið byggðar á, hafi verið uppkast að áætlun, en ekki endanleg áætlun. Ég held því, að það sé óréttmætt algerlega að tala um vanefndir í þessu sambandi, enda hygg ég, að Norðlendingar yfirleitt sjái, hvað gert hefur verið, viti, hvernig að þessu hefur verið unnið, og það er þá a. m. k. alveg eins rétt og hægt að ræða þessi mál við þá, á fundum þar, eins og að eyða dýrmætum tíma hæstv. Alþ. til þess. Hitt getur svo skeð, að þrátt fyrir fullkomnar áætlanir og þrátt fyrir það, að séð sé fyrir fjármagni til þeirra, komist þær ekki alveg að fullu í framkvæmd, af því einfaldlega, að það vantar annað hvort eða hvort tveggja, vinnuafl eða tæki til að koma þeim í framkvæmdir. Það hefur auðvitað sína þýðingu líka við þessar áætlanir og framkvæmdir, hvenær er hægt að byrja á þeim. Við þekkjum það á Norðurlandi, að það getur orðið þannig ástatt, þegar haust er komið og vetur ber að, að það sé ekki hægt að vinna þá vinnu, sem gert hefur verið ráð fyrir. Þess vegna tek ég undir það út af fyrir sig, að það er æskilegt, að áætlanirnar liggi fyrir nægilega tímanlega og það sé hægt að byrja á þessum verkefnum nægilega tímanlega. Þetta vildi ég aðeins taka fram og skal svo ekki hafa um það miklu fleiri orð, en vil þó endurtaka það, að ég held það sé alveg óþarfi fyrir hv. þm., a. m. k. þm. Norðurl. v., að kvarta nokkuð í þessum efnum, og ég ætla, að það sama gildi um hv. þm. Norðurl. e., að þeir hafi fengið nokkurn veginn í sinn hlut það, sem þeim bar. Nú en það er náttúrlega ágætt og fróðlegt fyrir þingheim að hlusta á fyrirlestur frá hv. þm. Lárusi Jónssyni almennt um áætlanagerðir, vegna þess að hann þekkir vel til þeirra, og þekkir sérstaklega vel til áætlanagerða á Norðurlandi. Hann var fyrsti starfsmaðurinn, sem vann að áætlanagerð, og hann ætti kannske að uppfræða hv. þm. um það, hve mikið af þeim áætlunum, sem hann gerði, hafi orðið pappírsgögnin ein og hve mikið af þeim hafi komist til framkvæmda. Ef menn ætla að fara að rekja sögu, þá er best að rekja hana frá upphafi. Sú áætlanagerð, sem hann gerði, og ég vil ekkert vera að gera lítið úr því ritverki, sem frá honum kom, var að mestu leyti tómar hugleiðingar um það, hvað gera þyrfti, en ekki beinar áætlanir, og ekki áætlanir þannig, að þær væru tengdar neinu fjármagni. Það, sem aðallega kom frá honum, voru skýrslur um mannfjölda og mannflutninga á Norðurlandi vestra og eystra, sem út af fyrir sig var tiltölulega auðvelt að vinna, og í annan stað svonefndur atvinnumálakafli. En ég held, að það hafi verið unnið meira að atvinnumálum á Norðurlandi í tíð núverandi stjórnar, eftir að hv. þm. Lárus Jónsson kom á þing, heldur en á meðan hann sat á Akureyri og gerði sínar áætlanir um atvinnumál. Það var vissulega margt rétt, sem þar var bent á, en um hreinar áætlanir var þar ekki að ræða. Ég held þess vegna, að þó að það sé engin ástæða til að undrast það, þó að hv. stjórnarandstæðingar reyni að finna eitthvað að, þá gætu þeir, ef þeir leituðu vel, fundið eitthvað, sem þeim hentaði betur að taka til gagnrýni heldur en samgönguáætlun Norðurlands og yfirleitt áætlanagerð á Norðurlandi, sem er unnið nú að, ég vil segja með fullum krafti.



Herra forseti. Það virðist vera knappt um tímann. Hæstv. forsrh. talaði um, að menn væru að eyða dýrmætum tíma Alþ. Ég ætla að leyfa mér að vona, að hæstv. forsrh. komi ekki til hugar að ætla að beita Alþ. sömu brögðum og dagblaðið Tíminn segir, að hann beiti Möðruvallahreyfinguna, og hindra, að menn geti látið skoðanir sínar í ljós.  Það eru nokkur atriði, sem mér finnst ástæða til að benda á eða víkja að, sem fram hafa komið í þessum umr. Og það er einkum þar sem þm. Vestf. hafa komið við sögu, þ. e. a. s. hv. 1. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Vestf. Hv. 1. þm. Vestf. tók undir það, að það væri ýmislegt að athuga í sambandi við framkvæmd áætlunargerða Framkvæmdastofnunar ríkisins. Aðrir í þessum umr. bentu á það líka. M. a. heyrði ég, að hv. 2. þm. Norðurl. e. gerði það ítarlega. Því miður var ég ekki hér viðstaddur, þegar frummælandi talaði. En hv. 1. þm. Vestf. segir, að það, sem að er, sé ekki stjórnvöldum að kenna. Hverjum er það að kenna? Er það fólkinu á Norðurlandi að kenna, að einhverju er ábótavant í meðferð þessara mála? Er það Vestfirðingum að kenna? Ef það er einhverjum um að kenna, er það þá ekki þeim að kenna, sem fara með þessi mál? Hvers konar röksemdafærslur eru þetta? Þetta er allt dálítið þokukennt hjá þessum hv. þm., því að hann virðist a. m. k. ekki hafa lagt sér á minni það, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði. Hann lagði sérstaka áherslu á, að það væri hlaðið upp alls konar áætlanagerðum og plöggum í Framkvæmdastofnun ríkisins, án þess að það væri séð fyrir fjármagni til þess að koma áætlununum í framkvæmd. En hv. 1. þm. Vestf. kemst ekki lengra í þessu en svo, að hann segir, að ástæður fyrir því, hvað illa gangi, sé, að það vanti meira starfsfólk hjá Framkvæmdastofnun ríkisins. Hann gerir sér ekki grein fyrir því, að það er komið meira en nóg af áætlunum. Það vantar ekki starfsfólk til að gera áætlanir, það vantar skipuleg vinnubrögð og fjárframlög til þess að framkvæma áætlunina. Þetta er meginkjarni málsins. Ég get nú snúið mér að 3. þm. Vestf., Hannibal Valdimarssyni. Það var margt furðulegt, sem kom fram í ræðu hans. Hann minntist á Vestfjarðaáætlunina, og auðvitað sagði hann, eins og honum er alltaf tamt, þegar hann minnist á Vestfjarðaáætlunina: „Hin svokallaða Vestfjarðaáætlun.“ Svo kom framhaldið, þ. e. talið um áætlunina, sem hann varð aldrei var við og gat aldrei fundið og var alltaf að leita að og er ekki búinn að finna enn þá. En hann segir þessa sögu hér, hann er löngu hættur að segja þessa sögu á Vestfjörðum, því að það er hlegið mikið að Hannibal, þegar hann ætlar að segja þessa sögu á Vestfjörðum. Vestfirðingar hafa orðið varir við Vestfjarðaáætlunina. Vestfjarðaáætlunin, samgönguáætlunin, var ekki í rauninni smásmíði, eins og hv. 3. þm. Vestf. lætur í skina. Hann segir orðrétt: „Það voru tveir flugvellir og nokkrar hafnargerðir, og annað var það ekki.“ Það voru hafnir svo að segja á öllum Vestfjörðum nema í þremur smæstu kauptúnunum. Það voru flugvellirnir. Svo gleymir hann algjörlega vegunum. Hann gleymir líka að geta þess, að þegar Vestfjarðaáætlunin var ákveðin, en hún hljóðar upp á 200 millj., þá voru ríkisútgjöldin um 2000 millj. Ef nú ætti að vera jafnmyndarlegt framtak í framhaldi Vestfjarðaáætlunarinnar eins og var í fyrsta áfanga, þá ætti, miðað við ríkisútgjöldin, að verja til Vestfjarðaáætlunarinnar á næstu fjórum árum 2000 millj. kr., 2 milljörðum. Þetta er það, sem hv. 3. þm. Vestf. gerir lítið úr. Hann gerir lítið úr því, og mér kemur það í raun og veru ekkert á óvart.  Ég held, að hv. 3. þm. Vestf. ætti að tala með öðrum hætti um Vestfjarðaáætlunina heldur en hann gerði hér áðan. Þó er það ekki aðalatriðið, hvernig þessi hv. þm. talar um Vestfjarðaáætlunina. Auðvitað er það aðalatriðið, hvað þessi hv. þm. gerir, hver eru verk hans og framkvæmdir? Hvað gerði þessi hv. þm., meðan hann sat í ríkisstj., til þess að hindra í framkvæmd framhaldi Vestfjarðaáætlunarinnar? Hann hefði átt að gefa hv. Alþ. upplýsingar um slíkt. Ætli hann hafi gert mikið? Ætli það séu ekki vanefndirnar, sem hann var að tala um áðan? Ætli það sé ekki ein af vanefndunum, sem hv. þm. sagði, að nú þyrfti að ganga á, eins og hann orðaði það. „Ganga á röð vanefndanna til þess að bæta úr,“ sagði hann, ganga á röð vanefnda þessa hv. þm., sem er búinn að vera samgrh. í tvö ár. Þetta eru ágæt ráð. Auðvitað göngum við á röð vanefndanna. En ég hygg, að það skipti litlu máli, hvort hv. 3. þm. Vestf. gefur þau ráð eða segir, að það skuli gert. Ég hygg, að það verði gert án hans atbeina, a. m. k. sýna verk hans ekki, að það sé nokkurs að vænta í þessu efni. Þessi hv. þm. talaði um „flóttamannasjóðinn“, sem er gert í háðungarskyni við það fjármagn, sem fengið var á sínum tíma til Vestfjarðaáætlunarinnar. Það var af hans líkum aldrei kennt við annað en „flóttamannasjóðinn“, aldrei. Nú er það, að meðan þessi hv. þm. var ráðh., hefur það skeð, að „allir vildu Lilju kveðið hafa“, og nú er búið að taka lán bæði í Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun úr Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, þeim lánasjóði, sem þessi hv. þm. hefur haft að athlægi og spéi og spotti, síðan peningarnir komu úr honum til Vestfjarða. En þetta er nú þess eðlis, að hann hefur ekki séð önnur ráð, þegar hann var í ráðherrastóli, heldur en að leita til þessa sjóðs. Hv. 3. þm. Vestf. getur að sjálfsögðu áfram bæði skemmt sér og mönnum hér í sölum Alþ. með þessu ábyrgðarlausa fleipri sínu um Vestfjarðaáætlun og mál, sem henni eru skyld, en ég hygg, að hann muni lítið gera að því á Vestfjörðum.