Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jóhann Hafstein) : Ég vildi í sambandi við þetta mál leyfa mér að mæla nokkur orð með till. á þskj. 244, en efni hennar er í samræmi við þær hugmyndir, sem ég lét falla um þetta mál við 2. umr., en ég talaði þá fyrir hönd meir í hl. allshn., sem var sammála um að vilja ekki fallast á þá stefnu, sem mörkuð er í frv. á þskj. 86, að færa aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna skilyrðislaust upp í 70 ár, en gerði þá grein fyrir því, að það hefði skotið upp hugmynd um breyt. frá því, sem nú er í þessum efnum, þó að ekki hafi verið flutt brtt. Kom það fram hjá hv. 1. þm. Árn., að hann hafði haft svipaða hugsun í þessum efnum. Síðan hefur skipazt þannig, að við höfum orðið sammála um að flytja þessa brtt., sem er í samræmi við vilja form. n., sem við höfum kynnt okkur, áður en hann fór af landi burt, hv. 2, þm. Eyf. Mér er ekki fullkunnugt um afstöðu hinna nm., og stafar það af því, að ekki hefur tekizt að eiga nægilegt tal um það, einkum við hv. 11. landsk., en hann gerir þá sennilega grein fyrir afstöðu sinni, hvort sem hann hallast að þessu máli eða heldur við sína fyrri afstöðu. En það, sem lagt er til í þessari brtt., er, að meginreglan verði sú, að aldurshámark opinberra embættismanna og starfsmanna verði 70 ár, en hins vegar sé þeim heimilt, þegar þeir eru orðnir 65 ára, að láta af störfum með fullum eftirlaunarétti. Það snýst þannig við sú regla, sem áður gilti, að hámarkið var 65 ár, en menn gátu fengið með samningi að sitja lengur. Nú er hámarkið 70 ár, en jafnan á embættismaður að hafa sjálfur heimild til að ákveða, hvort hann vill fara frá á tímabilinu frá 65–70 ára aldurs. Við lítum svo á, að það sé eðlilegt að áskilja embættismönnum þennan rétt. Margir hafa gegnt það lengi starfi, þegar þeir eru orðnir 65 ára, að full ástæða getur verið að viðurkenna ákvörðunarrétt þeirra, hvort þeir vilja hverfa frá starfi, og ég hygg, að ekki þurfi að setja fleiri takmarkanir um það en felast í því, að þeir fari frá með fullum rétti, því að ef þeir starfa skamman tíma, er sá réttur að sama skapi minni. Þetta er aðalefni brtt. á þskj. 244, og ætla ég, að ekki þurfi að hafa um hana fleiri orð að sinni.



Ég skal ekki hafa mörg orð. Ég flyt hér ásamt hv. þm. A-Sk. brtt. á þskj. 243 um það, að aldurshámarkið sé miðað við 67 ár. Fannst okkur eðlilegast, þar sem núgildandi l. gera ráð fyrir, að allur almenningur muni vera ellitryggður á þeim aldri, 67 ára, að þá líti íslenzk löggjöf svo á, að þá fyrst sé dagsverkinu í raun og veru lokið, að þeir eigi rétt á að fá tryggingu eftir þann tíma, og því vildum við miða aldurshámarkið við 67 ár, en ekki þann aldur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. En nú sé ég, að komin er fram brtt. frá meiri hl. allshn., sem mjög bætir það fyrirkomulag, sem nú er á þessum málum, og breytir að miklu leyti viðhorfi mínu til þessa máls. Mér er fullkunnugt um það, að fjöldi embættismanna, sem hefur starfað í erfiðum embættum, er búinn að fá nóg og orðinn slitinn að kröftum, þegar mennirnir eru orðnir 65 ára, og eins er mér kunnugt um, að ýmis embætti hafa þörf fyrir að fá yngri, óþreytta krafta til að reka embættin. En ég tel, að þessi brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. meiri hl. allshn., gangi það mikið til móts við mína brtt., að ég geti tekið hana aftur, enda mun ég gera það.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér inn í meðferð þessa máls, en mér hefði þótt eðlilegra, að frv. yrði samþ. eins og það var upphaflega flutt og engar takmarkanir væru á því, að aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna væri bundið við 70 ár. Þar sem nú hv. meiri hl. allshn. hefur fallizt á þá leið að hafa undanþágu um menn, sem hafa náð 65 ára aldri, þætti mér eðlilegra, að miðað væri við 67 ár, sem er sá aldur, sem gefur öllum öðrum landsmönnum réttindi til ellilauna. - Vil ég því leyfa mér að flytja brtt. við brtt. á þskj. 244, um, að í stað „fullra 65 ára“ komi: fullra 67 ára, og mun ég skila henni skriflegri til hæstv. forseta.



Herra forseti. Eins og getið var um í umr., hef ég ekki lýst afstöðu minni sem einn af nm. allshn. til brtt. á þskj. 244. Ég tel hana að vísu til bóta frá því, sem frv. var upprunalega, en þó tæpast fullnægjandi fyrir þá afstöðu, sem ég hef til þessa máls. Ég hefði fyrir mitt leyti kosið, að ef þau réttindi væru veitt opinberum embættismönnum að geta farið frá, þegar þeir hefðu náð 65 ára aldri, með fullum rétti til eftirlauna, þá hefði einnig verið til gagnkvæmur réttur ríkisvaldsins eða veitingavaldsins að veita embættismönnum lausn með fullum launum, þegar þeir væru orðnir 65 ára, ef líta mætti svo á, að þeir, sökum þess að farið vær í að draga úr starfsmætti þeirra, væru síður megnugir að gegna embætti. Það eru sem sé tvær hliðar á þessu máli, sem hafa orsakað, að þessi l. voru upprunalega sett, annars vegar eins konar tryggingarráðstöfun fyrir því, að menn sætu ekki í embættum og stöðum, sem sökum ellilasleika væru orðnir á þann veg, að þeir gætu ekki innt af höndum fullkomlega embættisstörf sín, en hins vegar að gefa mönnum kost á hvíld eftir vel unnin störf með fullum launaréttindum, og þó ekki sízt með það fyrir augum að gefa ungum starfskröftum tækifæri til þess að komast í embætti og stöður. Ég er í sjálfu sér ekki mótfallinn brtt. á þskj. 244, og get því ekki greitt atkv. gegn henni, af því að hún er frekar til bóta, miðað við frv. sjálft, en hefði í raun og veru verið miklu nær því að gera samkomulag út af brtt. á þskj. 243, þar sem gert er ráð fyrir því, að viðmiðunin væri 67 ár, þegar ríkisvaldinu vær í heimilt að veita mönnum lausn með fullum ellilaunum og þegar hlutaðeigandi embættismönnum og starfsmönnum væri veittur réttur til að hverfa frá embætti með fullum eftirlaunum. Það hefur verið tekið fram í ræðum hv. 1. þm., Rang. og hv. 1. þm. A-Húnv., að löggjöfin væri búin að slá föstu 67 ára aldurstakmarki, þegar aðrir þegnar þjóðfélagsins ættu rétt á að fá sín ellilaun. - Ég mun því, þar sem mér skildist, að hv. 1. þm. Rang. mundi taka brtt. á þskj. 243 aftur, taka hana upp, og gæti það verið samkomulag frá minni hálfu um að samþykkja frv. það, sem liggur fyrir.



Herra, forseti. Það voru meginrökin, þegar l. um aldurstakmark opinberra embættis- og starfsmanna voru sett árið 1935, að reynslan hefði sýnt, að þegar menn væru komnir yfir þann aldur, sem þar er tekið fram, þá væru þeir ekki jafnhæfir til að gegna störfum sínum sem áður. Það kom þá fram í umr., að allir voru sammála um nauðsyn þess, að takmörkum um hámarksaldur væri slegið föstum. Menn greindi að vísu á um, hvar takmarkið ætti að vera, en niðurstaðan varð sú, að það yrði miðað við 65 ára aldur. Hér ræða menn um þetta nú og deila um, hvort aldurshámarkið skuli vera 65, 67 eða 70 ár, og mun það ekki hafa áhrif á þá afstöðu mína, að það skuli bundið við 65 ára aldur. Ég mun þess vegna halda fast við, að frv. verði fellt, og mun því halda fast við hina upprunalegu afstöðu mína, til þessa máls.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vil hér víkja að nokkrum orðum. Fyrra atriðið er varðandi ræðu hv. þm. A-Húnv., þar sem hann vildi færa aldurstakmarkið, er embættismenn mættu láta af störfum, upp í 67 ár, í staðinn fyrir að binda það við 65 ár, eins og brtt. okkar fjallar um, og miðar hann þá við það, að samkv. l. nú fái menn almenn réttindi til ellilífeyris er þeir hafa náð 67 ára aldri. Ég hygg, að það sé ekki óeðlilegt, að aldurstakmarkið sé nokkru lægra um það hvenær menn mega fara frá með fullum ellilaunarétti, þegar um er að ræða opinbera embættismenn og starfsmenn, heldur en um menn almennt, því að þessir menn hafa í störfum sínum borið opinbera ábyrgð og á þá leggjast almennt meiri og þyngri störf en menn almennt. Er því ekki nema sanngjarnt að veita embættismönnum heimild til að fara frá störfum, er þeir hafa náð 65 ára aldri, eins og brtt. okkar kveður á um. Hitt atriðið er varðandi það, sem fram kom í ræðu hv. 5. landsk. (StJSt), að ef ætti að gefa embættismönnum heimild til að hverfa frá störfum, er þeir hafa náð 65 ára aldri, þá væri einnig rétt, að hið opinbera hefði heimild til að víkja frá embættismönnum, sem væru orðnir 65 ára, ef það teldi þá óhæfa sökum lasleika eða annars til þess að gegna störfum. Ég held, að þetta sé ekki sem heppilegast, bæði vegna þess, að þetta er út af fyrir sig matsatriði, og auk þess má segja, að 65 ára aldurinn ætti ekki í þessu tilfelli að vera tímatakmarkið, því að menn geta orðið lasburða og sökum þeirra hluta óhæfir til þess að gegna störfum löngu fyrr en þeir hafa náð þeim aldri, þótt meir í líkur séu að vísu fyrir slíku, eftir því, sem aldurinn er hærri, og er það engan veginn nógu sterk ástæða til þess að binda þetta við 65 ára aldurinn. Þá vil ég aðeins drepa á þau ummæli hv. 11. landsk. (HermG), að það hefði ekkert komið fram um það frá þm., að menn væru almennt færir um það að gegna störfum eftir 65 ára aldur. Þetta er á misskilningi byggt, því að í grg. frv., kemur einmitt fram, að það hafi komið í ljós í 10 ára reynslu, að flestir embættismenn væru færir um að gegna störfum sínum fram til 70 ára aldurs. Að lokum vil ég biðja hv. þm. að leiða hug sinn að því, hvort þeir telja það óeðlilegt, að aldurstakmarkið sé tveim árum lægra fyrir opinbera embættismenn en það er fyrir menn almennt, til þess að þeir fái að njóta ellilauna, og hvort þess vegna sé ástæða til þess að færa aldurstakmarkið upp, eins og hv. þm. A-Húnv. vildi gera till. um.



Herra forseti. Það má segja, að í máli sem þessu hafi verið slegið fastri nokkuð ákveðinni reglu með tryggingarl., sem samþ. voru hér á síðasta þ., að 67 ára aldurstakmarkið er viðmiðunin, sem gefur öllum almenningi í landinu rétt til ellilauna, og þess vegna er það ekki óeðlilegt, þegar aldurshámark embættismanna til að gegna störfum er 70 ár, þá sé þeim heimilt á þessu þriggja ára tímabili að segja af sér með fullum réttindum. Hins vegar get ég engan veginn fallizt á þá skoðun hv. meiri hl. allshn., að sanngjarnt sé, að opinberir starfsmenn hafi rétt til að segja af sér með öllum eftirlaunaréttindum á því tveggja ára tímabili, sem á milli ber, jafnhliða því sem öllum öðrum mönnum landsins er gert að skyldu að greiða full tryggingargjöld til 67 ára aldurs. Þess vegna álít ég, að það nái ekki neinni átt að gera embættismönnum að þessu leyti hærra undir höfði en öðrum þegnum þjóðfélagsins. Hitt er annað mál, sem síðar kann að verða tekið til athugunar, hvort aldurstakmarkið 67 ár í tryggingarl. sé heldur of hátt, því að í mörgum tilfellum er það mjög hart fyrir menn, sem hafa unnið alla ævi, hvaða stétt sem þeir tilheyra, að þurfa að greiða full tryggingargjöld til 67 ára aldurs, en meðan þetta er í þeim l., þá álít ég sanngjarnt, að þetta nái einnig til opinberra embættismanna.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég er á móti því að breyta l. um aldurshámark embættismanna. Hins vegar verð ég að viðurkenna, að með tryggingarl., eins og þau voru afgr. hér á síðasta þingi, þá er því slegið föstu, að almenningur í landinu skuli taka full eftirlaun, eftir því sem ríkið borgar, þegar menn hafa náð 67 ára aldri en ekki fyrr. Út frá því sjónarmiði má segja, að það væri ekki algerlega óréttmætt að breyta aldurshámarki embættismanna ríkisins, er þeir skyldu láta af störfum, og binda það við 67 ára aldur. Gæti ég til samkomulags fellt mig við till., sem færi í þá átt. Aftur á móti tel ég ekki rétt að láta það vera á valdi embættismanna einhliða, að þeir geti tekið eftirlaun fyrr og látið af störfum, ef þeir kynnu að óska þess, ef hið opinbera teldi, að þeir hefðu næga starfskrafta til þess að gegna störfum sínum áfram. Ég mun því greiða atkv. móti þeirri brtt., sem fer í þá átt að veita embættismönnum sjálfum þennan ákvörðunarrétt. Mér skildist, að hv. 5. landsk. þm. (StJSt) hefði tekið upp brtt., sem hér liggur fyrir um að breyta aldurshámarkinu í 67 ár, og mun ég því til samkomulags geta greitt atkv. með henni, ef menn teldu nauðsyn á því að breyta þessu til samræmingar við l. um almannatryggingar, sem hér voru afgr. á síðasta þingi.



Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta, að mér hefði fundizt vel við eiga, að þessu máli verði frestað. Það er að vísu komið frá meiri hl. n., en ekkert nál. hefur komið frá minni hl., og er því ekki eðlilegt að afgreiða það, fyrr en það er komið fram.

Forseti (BG) : Ég mun verða við ósk hv. 1. þm. S-M. um að fresta umr. um mál þetta.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv., því að þm. er efni þess kunnara en skýra þurfi það fyrir þeim. Ég skal aðeins rifja upp aðalefni þess, og er það helzt, að gert er ráð fyrir, að jarðræktarstyrkurinn verði aukinn um allt að 100% til þeirra jarða, er aftur úr eru orðnar um jarðræktarframkvæmdir, og enn fremur til þeirra, er minnst land hafa. Það er höfuðnauðsyn, að allur heyfengur bænda sé fenginn af véltæku og ræktuðu landi, án þess er landbúnaðurinn í raun og veru dauðadæmdur. Þjóðfélagið og bændurnir verða á næstu árum að gera það, sem til þess dugar. Með aukinni notkun stórtækra vinnuvéla hefur að vísu skapazt betri aðstaða fyrir bændur en var fyrir stríð, en jarðræktarstyrkurinn er nú tiltölulega lægri en þá var, því uppbótin á styrkinn er aðeins vísitöluhækkun, en kaupgjald við landbúnaðarvinnu hefur 6-10-faldazt síðan fyrir stríð. Sést af þessu, að þeir, sem lítið geta komið við vélum og þurfa því mikið aðkeypt vinnuafl og eru orðnir aftur úr um framkvæmdir, eru mun verr staddir en fyrir 1939. En þeir, sem nota afkastamiklar vélar, geta nokkuð mætt hinum aukna vinnukostnaði. En eins og ég gat um áðan, þá er höfuðmarkmiðið að fá allan heyfenginn af ræktuðu og véltæku landi. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að í lok þessarar umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.