Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í umr. í gær ítrekaði heilbrmrh. þá afstöðu sína að hann teldi sig hafa heimild til þess að fella tannlækningar fyrir alla landsmenn undir almannatryggingakerfið án afskipta löggjafans. Að sjálfsögðu fagna ég þeirri ákvörðun ríkisstj. að fella tannlækningar fyrir landsmenn undir almannatryggingar, enda sömu hugmyndir og ég hafði á síðasta Alþingi, sem þá var ekki vilji fyrir að afgreiða. Engu að síður hef ég í umr. um þetta mál dregið í efa þá ákvörðun ríkisstj. að ráðh. geti með einfaldri reglugerðarbreytingu ákveðið að fella tannlækningar undir almannatryggingakerfið fyrir alla landsmenn án þess að lögunum sé breytt og þessi ákvörðun hljóti staðfestingu löggjafans. Undir þessar efasemdir mínar hefur tekið Gunnar Möller hrl., sem átt hefur sæti í tryggingaráði um langan tíma og manna best þekkir tryggingalöggjöfina. Auk þess átti Gunnar þátt í undirbúningi þeirra breytinga sem gerðar voru á almannatryggingalögunum 1977, þegar þetta ákvæði kom inn í almannatryggingalögin, sem ráðh. byggir heimild sína á. Hann þekkir því vel forsögu þessa máls. Þegar ég leitaði eftir áliti Gunnars Möllers á þessu máli tjáði hann mér að hann teldi þetta mjög hæpna lagatúlkun og frjálslega með þessa reglugerðarheimild farið. Ráðh. upplýsir að hans ráðgjafar í heilbrmrn. telji reglugerðarákvæði gefa honum svigrúm, þannig að þarna stangast á lögfræðilegt mat á túlkun reglugerðarákvæða. Hvað sem því líður, hvor hafi rétt fyrir sér í því máli, þá stendur þó alla vega eftir að eðlilegt hefði verið að ríkisstj. hefði leitað eftir staðfestingu Alþingis, sem fer með fjárveitingavaldið, á svo veigamikilli breytingu almannatryggingalaganna sem hefði verulegan kostnað í för með sér. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé að líta á þann bakgrunn, sem þetta reglugerðarákvæði byggir á, þegar það er metið hvort ríkisstj. hafi þessa heimild eða ekki, og skoða hvernig þetta reglugerðarákvæði er tilkomið. Er þá fyrst til þess að líta, að þegar 1974–75 er sett inn í almannatryggingalögin ákvæði um greiðslu kostnaðar fyrir ákveðna hópa í þjóðfélaginu. En í þeim lögum segir með leyfi forseta: „Sjúkrasamlög greiða að hálfu þá tannlæknaþjónustu sem veitt er á heilsugæslustöðvum, hjá skólatannlæknum eða stofnunum tannlækna sem Tryggingastofnun ríkisins semur við um þjónustu í þágu sjúkratrygginga. Meðan uppbygging tannlæknaþjónustu á heilsugæslustöðvum samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu stendur yfir skulu ákvæði 1. mgr. aðeins gilda fyrir tiltekna þjónustu og tiltekna hópa fólks,“ segir í þeim lögum. Hér er greinilega talað um tiltekna hópa. en í þeim lögum segir að frá 1. sept. 1974 átti ákvæðið að ná til barna og unglinga 6–15 ára, og frá 1. jan. 1975 átti ákvæðið að taka til barna 3–5 ára og 16 ára unglinga, ellilífeyrisþega, öryrkja og vanfærra kvenna. Síðan segir að ráðh. sé heimilt að auka með reglugerð þá þjónustu, sem greiðslur samkv. 1. mgr. taki til, eftir því sem uppbyggingu heilsugæslustöðva miðar og fé er veitt til á fjárlögum. Síðan er gerð breyting á þessum lögum 1977 í þá veru, að bætt er inn í þjónustu fyrir þessa hópa og dregið úr henni fyrir aðra hópa. T.d. er þá hætt að greiða fyrir hópa eins og vanfærar konur. Í stað þess ákvæðis sem fyrir var, um að ráðh. væri heimilt að auka við og bæta þjónustu fyrir ákveðna hópa, sem lögin frá 1975 tóku til, kemur ákvæði sem ráðh. byggir nú heimild sína á. En þar segir með leyfi forseta: „Með reglugerð er einnig heimilt að ákveða víðtækari hjálp vegna veikinda en ákveðin er í þessari grein, þ. á m. að láta réttindi til greiðslu kostnaðar við tannlækningar ná til fleiri hópa en segir í 44. gr., svo og ákveða með hliðsjón af ákvæðum þeirrar greinar hvernig þátttöku skuli haga í tannlæknakostnaði viðbótarhópa.“ Hér er áfram talað um hópa eins og í fyrri lögunum, og í stað þess að talað er um tiltekna hópa, eins og var í fyrri lögunum, er í núgildandi lögum notað orðið viðbótarhópar, sem ég fæ ekki séð annað en kveði á um það sama og í fyrri lögunum, þ.e. að ráðh. geti bætt inn viðbótarhópum við þá sem fyrir eru, t.d. að hækka aldurinn sem greiðslan nær til í 20 ár, svo að dæmi sé tekið, en ekki að hægt sé að túlka ákvæðið svo rúmt og svo frjálslega, að framkvæmdavaldið geti með stoð í þessu ákvæði án afskipta löggjafans ákveðið að fella greiðslu fyrir tannlækningar fyrir alla landsmenn undir almannatryggingar, jafnvel þó greiðslan nái aðeins til hluta kostnaðarins. Sú túlkun á ákvæðinu í fyrri lögunum um tiltekna hópa og í núgildandi lögum um viðbótarhópa tel ég að ekki fái staðist og hugsunin á bak við þetta sé að ráðh. hafi svigrúm til að bæta við ákveðnum hópum, eins og gert var með lagabreytingu 1977, en ekki sé heimilt að greiða fyrir alla landsmenn tannlækningar án afskipta löggjafans. Herra forseti. Þar sem það frv. sem nú er til umfjöllunar hafði engan hljómgrunn á síðasta þingi kaus ég á þessu þingi að fara aðra leið til að létta af byrðum vegna útgjalda við tannviðgerðir, ef um verulegan kostnað væri að ræða, þ.e. að veittur væri skattafsláttur vegna verulegra útgjalda, enda taldi heilbrmrh. á síðasta þingi að skoða bæri þá leið sérstaklega. Auk þess er um verulega minni útgjöld að ræða fyrir ríkissjóð vegna þessa frv., sem fellt hefur verið, þar sem hvert einstakt tilvik er metið. Taldi ég því rétt að fara þá leið, ekki síst þar sem svigrúm er lítið nú til útgjaldaaukningar og nýrrar kostnaðarþátttöku fyrir þjóðfélagið. Alþingi felldi þá tillögu og upplýst var að ríkisstj. hefði ákveðið, með stoð í þessari umdeildu reglugerðarheimild, að greiða 20% af tannlækningum fyrir alla landsmenn. Ég taldi því rétt að fara þá leið sem ég lagði til á síðasta þingi, þar sem bæði var vilji fyrir því í ríkisstj. og fjmrh. taldi auk þess að til væri fjármagn til þess að Alþingi staðfesti þessa ákvörðun, ekki síst með tilliti til verulegra fjárútláta svo og hæpinna lagaheimilda framkvæmdavaldsins í þessu efni. Atkvgr. í fyrradag við 2. umr. um þessa tillögu, sem reyndar var staðfesting á tillögu sem samþykkt var í ríkisstj., var nokkuð einkennileg. Þeir ráðherrar sem að henni stóðu - sumir hverjir a.m.k. - í ríkisstj. greiddu atkv. gegn henni eða vildu ekki taka afstöðu til sömu tillögu og þeir höfðu fyrir nokkrum dögum fallist á og samþykkt í ríkisstj. Afstaða sumra ráðh. er því öll hin einkennilegasta, í ljósi þess að þeir leggja hana til í ríkisstj. og greiða atkv. með henni þar, en á Alþingi, þar sem rétti vettvangurinn er til að fjalla um málið og taka afstöðu til þess, segja þeir nei eða treysta sér ekki til að styðja eigin ákvörðun og staðfesta þá tillögu sem þeir sjálfir hafa átt frumkvæði að í ríkisstj. Eðlilegt er, eins og ég hef áður sagt, að vilji löggjafans komi hér fram í atkvgr. á Alþingi, svo að enginn sé að velkjast í vafa um það hvað við er átt og fyrir því sé örugg stoð í lögum að framkvæmdavaldið hafi þessa heimild. Í því sambandi vil ég í lokin benda á að hæstv. heilbrmrh. upplýsir í Dagblaðinu í fyrradag að ekki sé fullfrágengið hvort greiða eigi fyrir allar tannviðgerðir, þar með taldar gullfyllingar, krónur og brýr. Rétt er að fá það upplýst hvort einnig eigi að greiða fyrir þá þjónustu, þannig að löggjafinn viti um það og taki þá afstöðu til þess hluta einnig. Ráð hafði verið fyrir því gert í því frv. sem flutt var í fyrra og því sem ég endurflyt nú og er hér til umfjöllunar, en heilbr.- og trn. felldi það út við meðferð málsins í nefnd.



Herra forseti. Ég bar fram þá spurningu í samræmi við ákvæði laga um stjórn efnahagsmála hver kostnaður yrði við framkvæmd þessa frv. Það hafa engar fullnægjandi upplýsingar komið um það, enda er málið allt illa undirbúið og ekki hæft til afgreiðslu hér í þinginu að mínu mati. Það hefur heldur ekki komið fram með hvaða hætti slík niðurgreiðsla á tannlækningakostnaði mundi virka. Ég hef fengið upplýst að þegar slík ákvörðun var tekin í Svíþjóð á sínum tíma hafi það orðið til þess að kostnaður við tannlækningar hækkaði um 15%. Það má því vel vera að þetta verði fyrst og fremst til þess að hækka laun tannlækna og auka þannig kostnað hjá þeim að það muni lítt gagna almenningi í landinu. Þetta tel ég að hafi ekki verið upplýst með fullnægjandi hætti. Mér er nær að halda að kostnaður samkv. þessu sé ekki á bilinu 30–60 millj. Hann gæti vel verið vel yfir 100 millj. kr. Ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með máli sem þessu þegar undirbúningur er með þeim hætti sem ég hef greint. Ég mun því greiða atkv. á móti þessu, enda tel ég að ekki séu aðstæður til þess nú í þjóðfélaginu að taka inn á fjárlög svo stóran málaflokk sem þennan án þess að líta á tekjuhlið fjárlaganna. Afkoma ríkissjóðs fer versnandi. Það er minnkandi kaupmáttur í landinu, sem þýðir það að tollar og gjöld til ríkisins fara lækkandi án þess að lækkun útgjalda fylgist að. Ég er algerlega mótfallinn því að á slíkum tímum sé farið að taka inn útgjaldapósta, sem gætu numið 100–200 millj. kr., sem ég sé alveg fulla ástæðu til að telja meðan annað er ekki upplýst hér í deild. Herra forseti. Ég mun því greiða atkv. á móti þessu frv.



Herra forseti. Ég vil taka undir gagnrýni hv. 3. þm. Austurl. að því er varðar meðferð á þessu máli og hvernig það horfir við í sambandi við efnahagsástand þessa dagana. En ég vil fyrst og fremst koma hér til þess að benda á aðra staðreynd, sem hlýtur að tengjast eðlilega þessu máli, hvort sem um er að ræða það frv. sem hér er til umr. á þskj. 575 eða ákvörðun ríkisstj. í sambandi við endurgreiðslu, og það er sú staðreynd að engir samningar eru í gildi milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins. Þeim var sagt upp 1981 af þeirri einföldu ástæðu, að Tannlæknafélag Íslands neitaði að fallast á þau skilyrði sem reynt var að koma á um meðferð reikninga, meðferð á upplýsingum í þeirra starfi, sem auðvelduðu eða gerðu nauðsynlegt opinbert eftirlit með þessari gjaldtöku. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi hér fram. Ég minni á það, að hér hafa verið gerðar fyrirspurnir árið 1979, 1980 og 1981 um þessi mál, þar sem þetta hefur greinilega komið fram. Það eru ekki til neinir samningar eða samræmdar opinberar reglur um skyldur tannlækna, bæði að því er varðar gjaldskrá og upplýsingar í sambandi við gjaldtöku þeirra, sem hægt væri að byggja á slíkar niðurgreiðslur. Mér finnst ákaflega þýðingarmikið að menn átti sig á þessu, ekki síst með tilliti til hinna opinberu upplýsinga sem hér hafa komið fram í sölum Alþingis um launagreiðslur Reykjavíkurborgar vegna tannlækninga skólabarna eða þeirra sem njóta núna samkv. lögum réttinda í sambandi við tannviðgerðir. Það voru engar smáupphæðir. Og það kom fram í sambandi við þetta, sem ég var að tala hér um, að engar samræmdar reglur eru til. Hvernig í ósköpunum á að fara að því að endurgreiða tannlæknakostnað ef þetta atriði er ekki tekið til meðferðar um leið? Tannlæknar geta hækkað sinn taxta ekki aðeins um 20% heldur jafnvel um 40–50% áður en til kemur sú viðmiðun sem þarf að nota til þess að ákvarða slíka endurgreiðslu. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram í þessu máli. Hér er verk að vinna sem ég álít að heilbrmrn. og Tryggingastofnun ríkisins verði að koma í framkvæmd.



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson gat þess, að hann teldi líklegt að kostnaður við framkvæmd þeirrar yfirlýsingar sem ég gaf hér fyrir nokkrum dögum væri svona 100–200 millj. kr. Af því að hv. þm. Halldór Ásgrímsson er þekktari fyrir það en ýmsir aðrir menn hér að vera talnaglöggur, þá tel ég ástæðu til að mótmæla þessu. Þetta getur ekki verið. Heildarkostnaður ríkisins af tannlækningum á árinu 1983 er 100 millj. kr. á fjárl. eins og er. Það liggja engar upplýsingar fyrir um það, sem haldbærar eru, hverjar heildartekjur tannlæknastofa í landinu eru. Rn. hefur þó leyft sér að giska á að þær séu alls á bilinu 250–300 millj. kr. Það er hrein ágiskun, vegna þess að við höfum engar nægilega traustar upplýsingar í þessu efni, en ég hygg að efri talan sé í rauninni hámark. Og ég er að segja þetta að vandlega yfirveguðu máli. Nú skulum við hugsa okkur það, að hér verði tekin upp sú regla að greiða allan kostnað, viðbótarkostnað umfram þessar 100 millj. kr. sem þegar eru greiddar. Þá gæti ég trúað því að það næðist þessi hámarkstala hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, þó mjög ólíklegt. Í þessu efni hefur verið gert ráð fyrir því að undanskilja kostnað við gullfyllingar, krónur eða brýr, sem er mjög verulegur hluti af tannlæknareikningum um þessar mundir og vaxandi hluti eftir því sem aldur viðskiptamanna tannlæknastofanna fer hækkandi, þannig að þessi tala hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar er að mínu mati víðs fjarri. Ég vil leyfa mér að giska á að talan sé á bilinu 20–30 millj. kr. Ég hef lýst því hér yfir, að ég telji að heilbr.- og trmrn. hafi heimild til þess að taka inn viðbótarhópa. Ég hef einnig lýst því yfir, bæði hér og í blaðaviðtölum, að rn. sé nú að undirbúa það hvernig að þessu verður staðið. Ég held að það sé ekki skynsamlegt af Alþingi að rígbinda fasta reglu í þessu efni, vegna þess að við þurfum að líta aðeins betur á hlutina, m.a. með tilliti til útgjaldanna og með tilliti til samninga við tannlæknana. Hér voru nefndir samningar við Tannlæknafélag Íslands og það er auðvitað víðs fjarri öllu lagi að setja málið upp eins og hv. þm. Alexander Stefánsson gerði hér áðan, að tanntæknar geti hækkað sinn taxta svo og svo mikið og síðan sé ríkið dæmt til að borga það. Auðvitað geta ríkið og sveitarfélögin neitað að greiða slíka taxta, auðvitað er það hugsanlegt. Að sjálfsögðu er það þannig, að einhliða taxtar af hálfu tannlæknanna geta ekki gilt. Hins vegar hefur það verið þannig, að tannlæknataxtar undanfarinna ára hafa byggst á þeim samningum sem gerðir voru fyrir nokkrum árum og tannlæknar hafa ekki farið fram úr því. Við höfum reynt að ná nýjum samningum við Tannlæknafélagið. Það hefur gengið mjög illa. Þar hefur Tryggingastofnunin í raun og veru verið ákaflega sein við að koma hlutunum á að mínu mati. Af þeim ástæðum lýsti ég því yfir í fyrra, og ég endurtek það núna, að ég get vel hugsað mér að samþykkja það ákvæði, sem er í 2. gr. frv. eins og það lítur hér út á þskj. 575, þar sem segir: „Skylt er tannlæknum að leggja fram greiðslukvittun í því formi, sem Tryggingastofnun ríkisins óskar eftir, þegar greiðsla er innt af hendi. Framvísa ber þessari kvittun við sjúkrasamlög, þegar sótt er um endurgreiðslu.“ Það sem ég tel að væri hugsanlegt að samþykkja er þetta ákvæði, vegna þess að þar með er verið að lögbinda tegund greiðslukvittunarinnar, og ég tel að það sé ákaflega mikill fengur að því að fá slíkt fram. Hins vegar hefur mér verið sagt hér aftur og aftur, m.a. hér á hv. Alþingi af þeim sem sæti eiga í tryggingaráði, að samningar séu að nást alveg á næstunni við þá aðila sem hér er um að ræða. Ég er orðinn mjög langeygður eftir því. Og ef samþykkt þessa ákvæðis gæti orðið til þess að reka trippin og ganga frá niðurstöðum í þessu efni, þá yrði ég manna fegnastur. Ég tel hins vegar ekki ástæðu til þess að fallast á 1. gr. frv. eins og hún lítur hér út. Ég mun ekki taka þátt í atkvgr. um það mál eins og ég gerði hér grein fyrir í gær.



Herra forseti. Ég get vel skilið viðbrögð hv. 3. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, við þessu máli í heild. Hv. þm. er þekktur að því að vera talnaglöggur, eins og hæstv. félmrh. sagði, og hann er þekktur að því að vera varfærinn í fjármálum og ég gef honum fullt hrós fyrir það. Hins vegar verður hv. þm. að skilja að flutningur þessa frv. nú í þessari mynd eru ákaflega eðlileg viðbrögð við því sem hér hefur gerst á hv. Alþingi. Á s.l. þingi var flutt frv. um það að almannatryggingar greiddu hluta af tannlæknakostnaði. Þá var því haldið fram, að það væri mun eðlilegra að taka það inn sem frádrátt frá skatti og frv. náði því ekki fram að ganga. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flytur nú á þessu þingi frv. um að fara þá leið sem ráðlögð var á síðasta Alþingi. Viðbrögð hæstv. félmrh. við því er að koma hér upp í ræðustól og lýsa því yfir, að hann hafi tekið þá ákvörðun að breyta reglugerð á þann veg, að almennur tannlæknakostnaður verði greiddur að 20% af almannatryggingum. Hann segir þá jafnframt að þetta hafi fengist samþykkt í ríkisstj., að öll hæstv. ríkisstj. standi að því máli. Nú er það mjög dregið í efa að fullar lagaheimildir séu fyrir því. Hinir færustu lögfræðingar hafa látið það álit í ljós að fyrir þessu sé ekki lagaheimild. Það eru því fullkomlega eðlileg viðbrögð að því sé haldið fram hér á hv. Alþingi, að þetta frv. verði hér að ná fram að ganga til þess að hæstv. félmrh. og hæstv. ríkisstj. fái fullkominn lagagrundvöll fyrir því að framkvæma það sem hún hefur samþykkt. Hv. 3. þm. Austurl. hafði áhyggjur af því að ríkissjóður kynni ekki að geta staðið undir þessum auknu greiðslum - þær áhyggjur skil ég vel - og hann fullyrðir að fjárhagur ríkissjóðs fari versnandi, en þetta stangast algerlega á við það sem hæstv. fjmrh. hefur sagt um þetta mál, því að daginn sem hæstv. félmrh. lýsti því yfir hér á hv. Alþingi að hann hefði ákveðið að taka þetta inn í reglugerð var flutt viðtal við hæstv. fjmrh. um málið í Ríkisútvarpinu og hæstv. fjmrh. lýsti því þar yfir, að hann teldi engin vandkvæði á því að greiða þetta. Það mundi vera greiðsluafgangur hjá ríkissjóði til þess að greiða það sem þetta hefði í för með sér í útgjöldum. Það er því engin furða þó að þeir sem flytja þetta frv. haldi fast við það að það nái hér fram að ganga, þegar fulltrúar hæstv. ríkisstj., bæði hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh., hafa lýst yfir að það sé ekkert auðveldara en að framkvæma reglu eins og þá sem hér er lögð til. Hv. 3. þm. Austurl. á því auðvitað fyrst og fremst að snúa sér til samstarfsaðila sinna í ríkisstj. til þess að flytja gagnrýni á þetta mál, en ekki á þá sem flytja hér frv. til að tryggja með lögum að stefnumark og ákvörðun hæstv. ríkisstj. geti náð fram að ganga.



Herra forseti. Á s.l. þingi fluttu Jóhanna Sigurðardóttir og fleiri sams konar frv. og hér er til umr. Ég var þá heldur mótfallinn því að stíga þetta skref, ekki af því að þetta væri ekki æskilegt, heldur af því að útgjöld ríkisins til tryggingamála og heilbrigðismála eru komin í tæplega 40% af heildarútgjöldunum og því taldi ég ekki varlegt annað en hugleiða þetta mál vel og gera sér grein fyrir því hvað það kostar í raun og veru. Það kom fram hér um daginn að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafði ráðlagt flm. þessa frv. að fara aðrar leiðir. Því flutti hún frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt, sem hlaut þá undarlegu meðferð að vera vísað til heilbr.- og trn., sem afgreiddi svo málið frá sér með nál. En þá gerist það að hæstv. heilbr.- og trmrh. stígur hér í stólinn og tilkynnir útgáfu reglugerðar, þar sem heitið er 20% greiðslu á öllum tannlæknakostnaði umfram það sem heimilt er samkv. 43. gr. laga um almannatryggingar. Sú grein er eingöngu miðuð við greiðslur til barna, til ellilífeyrisþega, til öryrkja og vangefinna og aftur ákvæði inni, þar sem má breyta út frá því og víkka þessar greiðslur, en ekki almennt. Eftir að þessi yfirlýsing kom var það sjáanlegt að hæstv. ríkisstj. hafði tekið þessa ákvörðun, eftir því sem hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði, og enginn ráðh. mótmælti svo að það verður að líta svo á að þetta mál hafi verið samþykkt þar. Þá sá ég ekki ástæðu til annars fyrir flm. þessa frv. en leggja frv. fram. Og fyrst búið var að taka þessa ákvörðun, þá neitaði ég því ekki að vera einn af flm. frv., því ég taldi það nauðsynlegt að hafa stoð í lögum um þessar greiðslur. Því miður var ég á öðrum fundi þegar heilbr.- og trn. afgreiddi þetta frv. Ég hefði fyrst og fremst viljað fá eitthvað betra yfirlit um það hvað þetta kostaði, hvort Tryggingastofnunin eða einhverjir aðrir aðilar gætu lagt á þetta eitthvað raunhæfara mat en hæstv. heilbr.- og trmrh. er að bera á borð. Við verðum að fara varlega í þessum efnum. Ég tek alveg undir þau orð hv. 3. þm. Austurl. sem hann sagði hér áðan. Hins vegar er hann ein styrkasta stoð hæstv. ríkisstj. hér í þingsölunum og hann ætti að reyna að halda svolítið aftur af henni, því þetta er kraftmikill þm., svo að hún taki ekki svona ákvarðanir í einum hvelli og hugsunarlaust, meira að segja ákvarðanir sem ekki eiga sér stoð í lögum. Því er ekki óeðlilegt að þm., sem láta sig almannatryggingar miklu varða, grípi til þess ráðs að flytja frv. sem þetta. En allt hefur þetta í för með sér að leggja þarf aukna skatta á þjóðina. Alltaf eru skattafrv. á dagskrá, alltaf er verið að bæta á herðar landsfólkinu. Það kemur aftur í ljós síðar á þessum fundi að þarna er verið að leggja á nýja skatta. Fyrir þessu þarf líka að leggja á nýja skatta, þegar þar að kemur, og þá verða menn að gera það upp við sig hvor er nú betri brúnn eða svartur, hvort er nú betra að bæta við útgjöldin eða að lækka skattana. Ríkisstj. hefur varðað veginn í þessum efnum. Hún hefur farið hér mjög geyst af stað. En það hefði verið skemmtilegra af hv. heilbr.- og trn. að fara nokkru nánar út í þennan kostnað og flýta sér hægt, flýta sér mun hægar en hæstv. ráðh. og ríkisstj. hefur gert.



Herra forseti. Ég skal ekki deila við hæstv. félmrh. um hvað það kostar að koma þessum niðurgreiðslum í framkvæmd. Ég viðurkenni að mín tala var ágiskun vegna þess að ég hafði engar upplýsingar um málið. Hann sagði að sín tala væri hrein ágiskun að vandlega yfirveguðu máli. Ég skal viðurkenna að mín var aðeins hrein ágiskun, ekki að vandlega yfirveguðu máli, og ég skal ekki deila við hæstv. ráðh. um það. Hitt er ljóst, að ekkert liggur fyrir um það, sem hægt er að treysta, hvað þetta kostar. Og það liggur heldur ekkert fyrir um það hvað kostar að framkvæma þessi lög eða hvernig þau muni gagnast almenningi í landinu. Hv. þm. sumir hverjir tala hér eins og þetta muni koma af himnum ofan og verða ókeypis fyrir allt fólkið í landinu. Það þurfi enga skatta að leggja á til að ná þessu inn og enginn þurfi að borga neitt. Jafnvel hefur heyrst að það sé til gamall gróði hjá ríkinu sem sé hægt að nota í þetta. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hvar hann er geymdur. Það hefur einnig verið látið skína í það, að við þetta muni skattar tannlækna hækka svo mikið til ríkisins, að það muni jafnvel verða hagnaður af öllu saman. Ef það er tilfellið að skattaundandráttur eigi sér stað hjá tannlæknum í þessu landi, sem ég skal ekkert fullyrða um, en ljóst er að þeir hafa möguleika til slíks, þá á náttúrlega að fara í það mál af fullri hörku samkv. skattalögum. Það eru heimildir til þess að gera það. Af hverju er það ekki gert ef mikill grunur er um slíkt? En það er ekki hægt að fullyrða slíkt og jafnvel að réttlæta heila löggjöf á slíkum rökum. Það er allt annað mál og kemur ekki þessum niðurgreiðslum við. Í það verður að sjálfsögðu að fara af fullri hörku og nýta til þess þær heimildir sem til eru í lögum. Og það er undarlegt ef það hefur ekki verið gert.



Herra forseti. Örfá orð. Hv. 1. þm. Vesturl. átelur það hvernig að þessu máli er staðið og tekur undir gagnrýni hv. 3. þm. Austurl. Sjálfur hefur hv. 1. þm. Vesturl. nýlega flutt frv. til l. um breytingu á lögum um fæðingarorlof, sem kostar miklu meira en dagskrármálið, líklega helmingi meira, samkv. þeim tölum sem komu fram í máli hæstv. heilbr.- og trmrh., án þess að benda á leiðir til tekjuöflunar, svo að ekki er nú samræminu fyrir að fara. Hv. 1. þm. Vesturl. segir að ekki séu til samræmdar reglur um gjaldskrár tannlækna og því sé ekki unnt að samþykkja þetta frv. Í frv. er einmitt gert ráð fyrir því að Tryggingastofnun setji reglur um form greiðslukvittana og í framhaldi af því mætti setja ýmsar reglur um þessi mál öll. Ef einhver fótur væri fyrir tölum hv. 3. þm. Austurl. um aukinn kostnað, sem þessu frv. mundi fylgja, þá munu þeir peningar skila sér aftur í hækkuðum sköttum tannlækna. Í blaði hér fyrir nokkru var reynt að grafast fyrir um hverjar væru heildartekjur tannlækna. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að þær mundu vera um 300 millj. fyrir utan það sem ríki og bær greiðir nú þegar. Ef talsverður hluti af þessum 300 millj. er fyrir aðgerðir, sem þetta frv. nær ekki til, þá erum við ekki að tala um 500–1000 millj. heldur erum við að tala um 30–40 millj.



Herra forseti. Ég verð þess var að hv. þm. gerast hvumpnir við aðfinnslu hv. 3. þm. Austurl. vegna þess máls sem hér er til umr. Ég held þó að þeir ættu að athuga betur hans málflutning og reyndar líka málflutning hv. 1. þm. Vesturl. þegar þessir tveir þm. gagnrýna þetta mál. Þeir eru ekki að gagnrýna okkur þm. sem fluttum þetta mál né í raun hæstv. heilbr.- og trmrh. Þeir eru að gagnrýna sína eigin ráðherra í ríkisstjórn Íslands fyrir að hafa farið út í þessa vitleysu sem þeir telja vera. Þeir eru að gagnrýna þá fyrir að hafa staðið þannig að yfirlýsingu hæstv. heilbrmrh., sem hann gaf Alþingi hér um daginn og fékk góðan stuðning hæstv. fjmrh. til, þegar hann lýsti því yfir að svo mikill tekjuafgangur væri hjá ríkinu að óhætt væri að fara þessa leið. Ég get vel skilið þetta með hliðsjón af því sem skeð hefur innan Framsfl. á síðustu misserum, að það er farið að losna um ráðherrasæti þeirra ráðherra sem þar sitja og nýir menn búa sig undir að velgja þær setur í framtíðinni. Ég tek undir þær skýringar sem hér hafa komið fram hjá þeim hv. þm. sem hafa talað í þessu máli. Við töldum auðvitað ekki nokkurn möguleika á því að láta það viðgangast til frambúðar að í slík stórútgjöld ríkisins væri ráðist án þess að skýrar lagaheimildir væru að baki slíkra útgjalda. Þar fyrir utan er gagnrýni þessara hv. þm., a.m.k. annars þeirra, algerlega út í hött, þegar hann flytur hér frv., sem kostar miklu, miklu meira, án þess að benda nokkuð á hvaðan fé eigi að koma til þess að greiða þann kostnað. Mér sýnist spil þetta vera svo mikill leikaraskapur, að forseti eigi að stytta þessar umr. svo sem honum er mögulegt og hann er þekktur fyrir að geta gert á síðkvöldum.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna afgreiðslu þessa máls í þeirri nefnd sem ég veiti forstöðu. Mér finnst menn vera að tala hér út og suður um þetta mál. Hv. formaður fjh.- og viðskn., Halldór Ásgrímsson, sem menn hafa hér hamast við að hrósa fyrir aðgætni í fjármálum, hefur látið að því liggja að nefndin hafi afgreitt þetta mál með forgangshraði og að lítt athuguðu máli. Um þetta get ég haft ýmislegt að segja. Það þarf ekkert endilega að vera að menn eigi að vera fyrst og fremst hér til að sýna aðgætni í fjármálum. Menn eru á Alþingi Íslendinga til að taka pólitískar ákvarðanir um meðferð fjármagns. Það eru engin meðmæli með nokkrum þm. að hann sé almennt aðgætinn í fjármálum. Spurningin er: Við hvaða meðferð fjármagns er hann aðgætinn? Það vill svo til að það er pólitísk ákvörðun hvernig skattpeningar þjóðarinnar eru notaðir. Ég er formaður í heilbr.- og trn. og hlýði hér almennt á umr. Hæstv. félmrh., heilbr.- og trmrh. lýsir því hér yfir, að ríkisstjórn Íslands hafi þá um morguninn tekið þá pólitísku ákvörðun að greiða 20% af tannlækningum allra landsmanna, þ.e. þeirra hópa sem ekki njóta þegar meiri fríðinda. Hvernig á þm., sem situr hér í salnum, að bregðast við þegar ríkisstj. tekur ákvörðun um svo ágætt mál? Þá er tæpast annað að gera en samþykkja það. Menn hafa spurt hér, eins og þeir hafi aldrei heyrt skýringar á því, hvaðan á að taka þessa peninga? Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að til þessara nýju hlunninda landsmanna yrði notaður greiðsluafgangur ríkissjóðs. Það hefur legið fyrir frá fyrstu byrjun að þetta eigi að gera og hvaðan peningarnir eigi að koma. Það er þess vegna aldeilis með ólíkindum að undrast það að slíkt frv. skuli svo afgreitt. Ekki ætla ég að standa í vegi fyrir því að landsmenn fái nú einu sinni dálítið nýtileg hlunnindi fyrir það sem þeir greiða í skatta. Ég vil minna hv. formann fjh.- og viðskn. á að ef ég man rétt greiddi hann því atkv. að ríkissjóður Íslands ábyrgist 50 millj. kr. til þess að grafa upp handónýtt mörg hundruð ára gamalt skip austur á söndum. Það kann að vera að hv. formaður fjh.- og viðskn. sé að vona að þar finni hann gullið í tennur landsmanna. Ég er ekki eins viss um það. Ég vil minna hv. þm. enn einu sinn á að pólitík snýst um það að veita málum forgang. Þau mál sem varða beina hagsmuni landsmanna eiga að hafa forgang. Við greiðum hér árlega hundruð milljóna í vitlausar fjárfestingar. Nægir að minnast á Kröflu. Svo ætlar að líða yfir hv. fjh.- og viðskn. ef eyða á nokkrum tugum milljóna í það sem veldur íslenskum fjölskyldum hvað mestum útgjöldum. Ég vil enn og aftur standa við það, að ég mun mæla með að þetta frv. verði samþykkt, og þá geri ég engan mun á því sem virðist nú fara fyrir brjóstið á ýmsum hv. þm. að stjórnarandstöðuþm. flytur þetta frv. Ég legg ekki í vana minn að standa gegn góðum málum hér á hinu háa Alþingi Íslendinga af því að það séu pólitískir andstæðingar mínir sem flytja þau. Ef mál eru góð, þá greiði ég þeim atkv.



Herra forseti. Ég skil þessa áminningu en tek hana ekki til mín. Ég vil aðeins koma hér til þess að vekja athygli á ummælum hæstv. heilbrmrh., þar sem hann viðurkennir að engir samningar eru til, engir samningar eru í gildi við Tannlæknafélag Íslands. Þetta er ákaflega viðamikið atriði og spilar alveg inn í framhald þessa máls, hvort sem greiðslurnar eru staðfestar með frv., eins og hér er verið að leggja til, eða ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við meðferð þessara mála sé beitt aðhaldi og föstum reglum. Þess vegna tel ég ekki eðlilegt að auka niðurgreiðslur og tannlæknakostnað frá því sem nú er, því að við erum allir sammála um að það er nauðsynlegt að lækka þennan kostnað, og eins og gildandi lög gera ráð fyrir, þá kemur þessi niðurgreiðsla þeim mest til góða sem mesta hafa þörfina, eins og það er í gildandi lögum. En mér finnst að aukning í þessu formi geti alls ekki verið skynsamleg fyrr en búið er að setja aðgengilega samninga við starfandi tannlækna í landinu, þar með Tannlæknafétag Íslands. Og þá sé hægt að fara út í frjálsræði um það að auka niðurgreiðslur á þessum kostnaði, ef menn á annað borð telja að nægjanlegt fjármagn sé til til~ess að framkvæma þá hluti. Ég get vel skilið að hv. þm. nokkrir, sem hér hafa komið upp í ræðustól, séu viðkvæmir fyrir fæðingarorlofsmálum. Ég er ekkert hissa á því, vegna þess að þegar lögin um fæðingarorlof voru sett var framið eitthvert mesta óréttlæti sem gerist í slíkum málum hér í sölum Alþingis. Ég er ekkert hissa á því að hv. 5. þm. Suðurl. og hv. 8. landsk. þm. séu viðkvæmir fyrir þessum málum og hv. 1. landsk. þm. En ástæðulaust er að draga það í þessa umr. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, að samkv. 22. gr. tryggingalaganna greiða atvinnurekendur 2% gjald til Tryggingastofnunarinnar, sem ég loksins fékk upplýsingar um í fjmrn. nú fyrir nokkrum dögum að nemi á s.l. ári hvorki meira né minna en 170 millj. kr., og samkv. sömu gr. tryggingalaga er ríkissjóður skyldugur að láta jafnháa upphæð á móti. Þarna er því um að ræða 340 millj. kr., sem fara í endurgreiðslu á ýmsum atriðum sem tryggingalöggjöfin á að fjármagna, þar með fæðingarorlofið. Hækkunin við það að láta heimavinnandi húsmæður eða foreldri, sem fæða barn samkv. læknisvottorði, fá jafnháar bætur og þeir sem núna fá þær í þriðja þrepi er um 22 millj. kr. miðað við upplýsingar ársins 1982. Það er allt og sumt. Ég lagði áherslu á það í minni framsögu fyrir þessu frv. að þarna væri fjármagnið til, hvort sem þarf að færa til aðrar bætur almannatrygginga til þess að koma þessu fyrir, það skal ég láta ósagt, en hér er ekki um óþarft mál að ræða. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. meir en ég hef gert, en ég taldi ástæðu til að benda á þungamiðju þessa máls, að opinberir samningar til þess að eiga möguleika á því að vita hvaða upphæð er verið að tala um í sambandi við tannlæknakostnað, eru ekki til í landinu.



Herra forseti. Þar sem fram hefur komið að þessi lagasetning er óþörf segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem ég tel að vafi leiki á lagalegum rétti ríkisstj. til þess að taka þá ákvörðun sem hún lýsti yfir hérna fyrir nokkrum dögum, að greiða 20% af tannlæknakostnaði, tel ég brýna nauðsyn til að samþykkja þetta frv. Ég segi já.



Herra forseti. Verður ekki að skilja þessa atkvgr. í hv. þd. á þann veg, að um leið sé þd. að hafna yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., sem kom fram í orðum hæstv. heilbr.- og trmrh. hér fyrir nokkrum dögum, um hið efnislega sama og þetta frv. átti að staðfesta?



Ekki þorir forseti að kveða upp úrskurð um þetta efni. En því máli má taka af með því að Alþingi afgreiði þessi lög.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. Það fjallar aðeins um tvö efnisatriði, þ.e. að við skilgreiningu í 12. gr. bætist: Við það stofnbrautakerfi, sem þannig fæst, skal tengja með stofnbraut öll þéttbýli, sem hafa 400 íbúa eða fleiri, enda sé tengingin ekki lengri en 20 km, svo og þéttbýli með 200–400 íbúa, ef tenging þeirra er ekki lengri en sem svarar 1 km fyrir hverja 100 íbúa í þéttbýlinu. Og að síðari málsl. 1. mgr. 32. gr. falli niður, en það er um 12.5% gjaldið vegna þéttbýlis, sem á að standa undir að gera götur í þéttbýli. Þetta þýðir það að 10 þéttbýlisstaðir mundu tengjast stofnbrautakerfinu. Þetta er samkomulagsatriði eða samkomulagsmál sem var gert í sambandi við langtímaáætlun í vegagerð. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og er sammála um að leggja til að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 56 frá 16. maí 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti með síðari breytingum. Nefndin hefur kannað og rætt þetta mál og fengið á sinn fund bæði borgarstjórann í Reykjavík og verðlagsstjóra. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt. Rétt er að geta þess, að bæði borgarstjórinn í Reykjavík og verðlagsstjóri töldu samþykkt þessa frv. til bóta til þess að komast þannig hjá bæði málaferlum og þrasi úti í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Það hefur komið fram hér að mál þetta er flutt af því tilefni að borgarsjóður Reykjavíkur hefur átt í deilum við verðlagsyfirvöld í landinu og ekki viljað hlíta fyrirmælum og reglum frá þeim. M.a. hefur dregist inn í þessa deilu, eins og kemur hér beint fram í grg., deila borgar- og verðlagsyfirvalda um fargjöld Strætisvagna Reykjavíkur, sem er í raun deila um rétt ríkisvaldsins til þess að greiða niður vísitölu með fjármunum sem teknir eru úr borgarsjóði. Það eru til ákveðin lög og reglur um verðlag í landinu. Slík lög þurfa að vera fyrir hendi. Alltaf má um það deila hversu það muni gagna til að halda verðtagi í skefjum að framkvæma slíkt verðlagseftirlit og að aðilar þurfi að sækja um hækkanir til þess að gæta almenns samræmis í landinu. Borgarsjóður Reykjavíkur hefur í reynd ekki viljað virða þessi lög, hefur ekki viljað virða þessar reglur og reynt að brjóta þær niður. Það er eðlilegt að verðlagsyfirvöld snúist mjög hart við þegar menn ætla í stórum hópum að fara að framkvæma lögbrot í landinu. Ég ætla að vona að það takist ekki. Það verður að ætlast til þess að Reykjavíkurborg virði lög og reglur í landinu, hversu góð eða slæm sem þau lög kunna að vera, ef menn ætla almennt að virða lýðræðið í landinu. Það hefur ekki tekist að brjóta þetta niður og lítt verið um samtöl milli verðlagsyfirvalda og Reykjavíkurborgar. Mér hefur skilist að málsvarar borgarinnar vilji hreint ekkert við verðlagsyfirvöld tala og telji að verðlagsyfirvöld hafi ekki rétt til að gera það sem þau hafa gert. Síðan koma þm. Sjálfstfl. hér inn á Alþingi með frv. sem gengur í þá átt að breyta þessu þannig að deilunni sé þar með lokið. Það er fyrst og fremst tilgangur þessara laga. Ég legg til að þetta frv. verði fellt og við þessar aðstæður verði lögum ekki breytt í þessu sambandi.

Á hv. ræðumaður mikið eftir?

Ég á nokkuð eftir. Ég get gert hlé á ræðu minni.

Já, takk fyrir.

[Frh.]



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Á nál. vantar nafn eins af nm. Þskj. þarf þar af leiðandi að prenta upp. Nafn Matthíasar Bjarnasonar hefur fallið niður.

Frsm. minni hl. (Halldór Ásgrímsson) (frh.): Herra forseti. Ég hafði gert grein fyrir því í stuttu máli, að minni hl. fjh.- og viðskn. leggst gegn því að frv. þetta verði samþykkt. Hér er hið mesta að gera, eins og forseti hefur margoft sagt, í deildinni. Ég sé því ekki ástæðu til að eyða frekari tíma í að gera grein fyrir afstöðu okkar, en mun gera það síðar ef ástæða þykir til og frekari umr. verða um málið. Ég ætla því að bíða með það sem ég hafði ekki lokið við að segja og vil aðeins ítreka það, að við leggjum til að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að tala mikið í þessu máli og mun ekki gera. Ég hélt að nóg væri að mæla fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. En því miður hefur hv. 3. þm. Austurl. gefið mér tilefni til þess að leiðrétta hér misskilning sem fram kom hjá honum þegar hann mælti fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. í þessu máli. Ég vil fyrst benda á að borgarstjórn hefur sótt um hækkun hvað eftir annað, í mörg ár og síðast í nóv. s.l., án þess að fá svar. Því var það að borgarstjórn vildi láta á það reyna í byrjun árs, í febr., að taka einhliða ákvörðun um hækkun gjaldskrár Strætisvagna Reykjavíkur. Var þá haldinn fundur í verðlagsráði. Borgarstjóri fyrir hönd borgarstjórnar óskaði eftir fundargerðum verðlagsráðs fyrir þann fund með það í huga að eiga fund með verðlagsstjóra. Þær fundargerðir voru ekki tilbúnar. Fundur var næst haldinn seint í febr. og þá lögð fyrir fundargerð verðlagsráðs frá byrjun febr. En það var gerð við hana aths. og sú aths. kom ekki í fundargerð verðlagsráðs fyrr en í byrjun mars og var þá liðinn um mánuður frá því að borgarstjóri óskaði eftir upplýsingum í fundargerð til þess að undirbúa fund með verðlagsstjóra. Ég held að hér sé alrangt farið með þegar talað er um að lýðræði sé í hættu af völdum borgarstjórnar Reykjavíkur eða af aðgerðum borgarstjóra sem starfar í fullu umboði borgarstjórnar. Ég segi borgarstjórnar, vegna þess að ég á hér við fleiri en borgarstjóra, því að málið er það sama undir þessari meirihlutastjórn í Reykjavík eins og það var á síðasta kjörtímabili þegar vinstri meiri hl. ríkti hér í höfuðborginni. En hvað er það sem ágreiningurinn stendur um núna? Ágreiningurinn stendur um það að fargjöld hjá Strætisvögnum Reykjavíkur voru hækkuð án samráðs við verðlagsstjóra nú síðast upp í 10 kr. vegna þess að verðlagsstjóri og verðlagsráð hafði leyft Strætisvögnum Kópavogs að hækka sín gjöld upp í þá upphæð. Barnafargjöld eru að sjálfsögðu þau sömu hjá báðum fyrirtækjum, þ.e. 5 kr. farið. En um hvað erum við þá að tala? Við erum að tala um það, að þegar borgarstjórn Reykjavíkur hækkar sín gjöld upp í það sama sem Kópavogsvagnarnir hafa, þá kemur fyrirskipun frá verðlagsstjóra um að Strætisvagnar Reykjavíkur skuli taka upp afsláttarkort og selja, afsláttarkort sem borgarstjórn Reykjavíkur hafði ákveðið að fella niður. Það er þar sem ég álít að verðlagsráð eða verðlagsstjóri fari út fyrir sína heimild samkv. lögum. Hann getur ekki ákveðið þar hvort fyrirtæki eða stofnanir úti í bæ gefi afslátt eða gefi ekki afslátt. Þessu til viðbótar vil ég benda á að Strætisvagnar Reykjavíkur keyra lengri vegalengdir en Kópavogsvagnarnir. Þeir keyra lengri vegalengdir en Hafnarfjarðarvagnarnir. Frá Lækjartorgi í Reykjavík upp í Breiðholt er sama vegalengd og frá Lækjartorgi til Hafnarfjarðar, en það eru hér um bil þrisvar sinnum lægri fargjöld hjá Strætisvögnum Reykjavíkur, þrátt fyrir það að til viðbótar kemur leiðin frá Lækjartorgi vestur í bæ og út á Seltjarnarnes, þannig að vegalengdin sem keyrð er er þó nokkuð miklu lengri, ef ekki helmingi lengri en það sem Strætisvagnar Hafnarfjarðar keyra og miklu meira en það sem Strætisvagnar Kópavogs keyra. Ég vil bara að þetta komi hér fram til upplýsinga, þannig að ef ætti að meta gjaldskrá Strætisvagna Reykjavíkur og bera hana saman á þann hátt að ekinn kílómetrafjöldi væri tekinn inn í gjaldskrána, þá væri gjaldskrá Reykjavíkurvagnanna mun lægri en t.d. Hafnarfjarðarvagnanna. En það er ekki það sem verið er að fara fram á. Hér er ágreiningurinn nú vegna þess að opinber aðili, þ.e. framkvæmdavaldið eða verðlagsstjóri í umboði framkvæmdavaldsins, tekur sér heimild til að fyrirskipa kjörnum fulltrúum sveitarfélaga að gefa afslátt af verði, sem þegar er það lágt, að Reykjavíkurborg þarf að standa undir a.m.k. um 600 millj. gkr. sem þarf að borga með rekstrinum til viðbótar við allan fjárfestingarkostnað kringum fyrirtækið og rekstur þess. Ég hafði ekki búist við því að inn í þessar umr. mundi fléttast ágreiningurinn á milli borgarstjóra og verðlagsstjóra, sem er algert aukaatriði í þessu máli, og síst af öllu að það kæmi frá hv. formanni fjh.- og viðskn., vegna þess að ég hef reynt hann í samstarfi vera mjög samvinnuþýðan og skilningsgóðan þegar um mál til samkomulags er að ræða. Hér hafa deiluaðilar úti í bæ orðið sáttir við lausn á málinu. Samþykkt þessa frv., sem hér er lagt fram á þskj. 253, 1. flm. Friðrik Sophusson, er talin til bóta af báðum deiluaðilum. En meðan þessi breyting er ekki samþykkt telur verðlagsstjóri sig vera að fara að lögum og það láir honum það enginn. Við erum hér sem stjórnvald að reyna að koma málum þannig fyrir, að ágreiningur skapist ekki, málaferli verði óþörf og samkomulag um gjaldskrá Strætisvagna Reykjavíkur og önnur samskipti við verðlagsyfirvöld geti verið eðlileg á þann hátt sem þau eiga að vera annars vegar á milli framkvæmdavalds, sem telur sig starfa í umboði Alþingis, en hins vegar kjörinna sveitarstjórnarmanna.



Herra forseti. Það hefur komið fram mjög glöggt í þessu máli og hefur komið mjög skilmerkilega fram í fjölmiðlum að borgarstjórn Reykjavíkur - borgarstjóri Reykjavíkur fyrir hönd meiri hl. borgarstjórnar - hefur ekki talið Reykjavíkurborg skylduga til að fara eftir þeim lögum sem um þetta gilda og dregið þau í efa. Hann hefur látið í veðri vaka að Reykjavíkurborg hafi valdið í þessu sambandi og þurfi ekki að virða verðlagsyfirvöld. Það kom skýrt fram í nefndinni að ekki hefur verið sótt um neina hækkun á þessu ári, eins og kom fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni. Það var gert í nóv. s.l. Það lá alveg fyrir að Strætisvagnar Reykjavíkur mundu geta fengið hækkun. Ég held að það hafi verið í febr. sem þeir fengu hana svo. Þeir töldu ekki ástæðu til að sækja um hana og vildu með því sýna það, að það væri þeirra að ákveða þessi mál, en ekki verðlagsyfirvalda í samræmi við lög. Reykjavíkurborg hefur því í reynd tekið þá ákvörðun að veitast að verðlagsyfirvöldum, sem hafa verið að reyna að gegna skyldum sínum, varðandi afsláttarkortin, sem hv. þm. Albert Guðmundsson gerði hér að umræðuefni. Kom það fram hjá verðlagsstjóra á fundi nefndarinnar að alltaf hafði verið venja að gefa út úrskurði varðandi hvern tíð fyrir sig. Þannig hefði það verið gegnum tíðina. Hins vegar hafði hann ekki séð neina ástæðu til aðgerða varðandi það mál. Þetta mál er fyrir dómstólum. Ég held að það sé rétt að gefa dómstólum tækifæri til að fjalla um það og að ekki sé við hæfi að breyta lögum í málum á meðan dómstólar fjalla um þau. Eftir að úrskurður er kominn í þessu máli frá dómstólum er sjálfsagt að mínu mati að taka þessar reglur og þessi lög til endurskoðunar. En mér finnst ekki við hæfi að Alþingi sé að breyta þessum lögum á meðan að mínu mati prinsipmál sem þetta er í deiglunni, því að það verður að vera ljóst, meðan við höfum verðlagseftirlit í landinu, að verðlagsyfirvöld séu virt, hvort sem í hlut á Reykjavíkurborg eða fyrirtæki eða aðrir aðilar í landinu. Ef það á að líðast að þessi lög eru ekki virt, þá er til lítils að vera að setja þau. Þá má einnig segja að það sé til lítils að setja ýmis önnur lög í landinu.



Herra forseti. Ég skal hafa orð mín fá. Það dylst engum, sem kunnugir eru rekstri hinna ýmsu fyrirtækja Reykjavíkur, að þau gjalda þess mjög illa að vísitölufjölskyldan er staðsett í Reykjavík, eins og þar stendur og notað er í daglegu tali, þannig að það eru 100 fjölskyldur á Reykjavíkursvæðinu sem tekið er mið af. Ýmis þjónustufyrirtæki Reykjavíkurborgar fara mjög illa út úr málum af þessum orsökum, t.d. Hitaveita Reykjavíkur. Hún hleypir upp vísitölu. Aftur á móti þó að hitunarkostnaðurinn hækki fjórfalt utan Reykjavíkur, þá kemur það ekkert inn í vísitölu. Þess vegna er það keppikefli allra stjórnvalda að halda niðri ýmiss konar þjónustuatriðum í Reykjavík. Ég hefði álitið að það væri hægt að taka upp nýjan vísitölugrundvöll án þess að í honum þyrftu að felast sérstakar skerðingar og væri það ákaflega mikið atriði fyrir Reykjavík. Þá væru það 170 eða 200 fjölskyldur í Reykjavík, á Ísafirði, á Akureyri, í Neskaupstað, á Hvolsvelli, í Vestmannaeyjum o.s.frv., sem miðað væri við, og þá kæmi þarna mynd af kostnaði á landsbyggðinni. Ef þessi nýi grundvöllur væri tekinn upp, þá liggur það fyrir samkv. könnun að vísitalan mundi hækka beinlínis út af ferðakostnaði, flugfargjöldum, símakostnaði og fleiri atriðum, ég tala nú ekki um hitunarkostnaði. Þetta væri raunhæfasta leiðin -. Ég vil taka undir með hv. 3. þm. Austurl. Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til þess að þessum lögum sé breytt eins og á stendur, jafnvel þó að menn séu þm. Reykv., þegar borgarstjórinn í Reykjavík og - af því að hann er hér fjarstaddur - forseti borgarstjórnar, Albert Guðmundsson, eru búnir að túlka þessi lög þannig að þeir þurfi ekki að sækja um hækkun til verðlagsstjóra. Og þeir hafa ekki sótt um hækkun eftir áramót heldur hækkað einhliða og verið sett lögbann á þá. Þeir túlka þessi lög svona einhliða. En þessi lög koma kostnaði við strætisvagna ekki nokkurn skapaðan hlut við. Við þurfum ekkert að sækja, þetta er gerunnið mál. Ekki er það nú sterkt fyrir borgarstjórann í Reykjavík eða forseta borgarstjórnar að viðhafa þessa túlkun annars vegar fyrir dómstólum og koma svo hér á Alþingi og leggja til að þessi lög verði afnumin til þess að hægt sé að hækka eðlilega ákveðin þjónustugjöld. Þetta er alger andstæða í málflutningi. Það er heldur ekki hægt, eins og hv. 3. þm. Austurl. tók fram, að stefna málum, sækja ekki um hækkanir og stofna til átaka og leggja svo til, meðan málið er fyrir dómstólum, að lögin séu afnumin. Ég væri til í að endurskoða þessi lög, en alls ekki undir þessum kringumstæðum. Ég held að slíkur málflutningur og þessi tillögugerð verði ekki til að styrkja borgarstjóra fyrir dómstólum. Þessi lagagrein kemur því ekkert við hvort við hækkum strætisvagnagjöld eða ekki, það fellur ekki undir þessa lagagrein. Síðan er talið nauðsynlegt að Alþingi felli niður þessa lagagrein til að við getum hækkað strætisvagna og ýmislegt annað. Það má tala um þetta langt mál. Vandamál Reykjavíkur í sambandi við þessi þjónustufyrirtæki eru til staðar, það ber að viðurkenna. Ég er á því að þau þurfi að leysa. En svona uppstilling á málum er engum til góðs.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, enda hef ég hag af því að þetta mál fái afgreiðslu þar sem ég er 1. flm. Ég tel þó nauðsynlegt að taka nokkur atriði fram. Í fyrsta lagi hafa verið fluttar brtt. við verðlagslöggjöfina af hv. þm. sjálfstæðismanna í því skyni að færa þessi lög til upphaflegs horfs. Í öðru lagi hafa verið fluttar till. um það á fyrri þingum að öll þjónusta á vegum sveitarstjórna verði óháð ákvæðum verðlagsyfirvalda. Frá þessu hefur algerlega verið horfið. Hér er aðeins tekið eitt lítið mál út úr. Það er aðeins verið að tala um það sem snýr að niðurgreiðslu af þeirri þjónustu sem sannanlega er niðurgreidd. Og ég tek það fram að í lögunum stendur mjög skýrum stöfum að fara skuli eftir því við ákvörðun verðlags, að það sé miðað við að fyrirtæki séu vel rekin og hafi þó einhvern ágóða. Þetta hefur ekkert með hitaveitur eða rafmagnsveitur að gera, einfaldlega vegna þess að hitaveitur og rafveitur sveitarfélaga hafa tekið lán ef tekjur standa ekki undir gjöldum. Hér er eingöngu um það að ræða ef sannanlega er verið að greiða niður úr sveitarsjóði, enda teljum við að ríkið eða verðlagsyfirvöld eigi ekki að hafa ráðstöfunarrétt yfir sveitarsjóðunum, en það gerist þegar farið er að eins og hefur gerst í þessum málum. Varðandi ágreining borgarinnar annars vegar og verðlagsyfirvalda hins vegar skal það tekið fram að sá ágreiningur varð til vegna breytinga sem hæstv. viðskrh. gerði á lögunum á síðasta þingi. Þá kom upp sú staða, að í vissum tilvikum er einungis ætlunin að tilkynning berist verðlagsyfirvöldum en ekki umsókn um hækkun. Af því stafa þessi málaferli á milli Reykjavíkurborgar og verðlagsyfirvalda. Hér er aðeins tekið af skarið um þetta varðandi 2. gr. frv. Þetta er skýrt og einfalt. Pólitísk ákvörðun á auðvitað að vera hjá sveitarstjórnunum sjálfum. Ég trúi því ekki, að þeir menn, sem vilja sjálfstæð sveitarfélög og vilja að tekjustofnar sveitarfélaga séu beinlínis á hendi þeirra pólitískt kjörnu fulltrúa þar, leggist gegn þessu vegna þess að það sé ágreiningur um lagatúlkun á öðrum atriðum og málið sé fyrir dómstólum. Ef við ætlum ekki að semja lög um þau mál eða þau atriði sem eru fyrir dómstólum, þá getum við hætt miklum hluta af okkar iðju hérna, því að það er sýknt og heilagt verið að dæma eftir lögum og reyna að fá túlkun dómstóla á lögum sem við höfum samið og samþykkt að undanförnu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess að hv. Alþingi skilji að hér er prinsipmál á ferðinni og hér er enginn stuðningur við einn eða neinn. Hér er verið að taka af skarið og það hefur komið fram að bæði verðlagsstjóri og borgarstjóri eru hlynntir því að Alþingi taki af skarið í þessu máli.



Herra forseti. Ég er hlynntur því í meginatriðum að breyta verðlagslöggjöf í þá átt sem hér er um rætt, en tel réttara að það sé gert í tengslum við heildarendurskoðun löggjafarinnar, en ekki að eitt atriði sé tekið út úr. Ég segi nei.



Herra forseti. Það er alveg ljóst að borgarstjórinn í Reykjavík og borgaryfirvöld hafa hegðað sér með mjög umdeilanlegum hætti, að ekki sé meira sagt, þegar þau tóku ákvörðun um þá hækkun sem varð tilefni þessara umr., svo sem menn þekkja. Það mál er fyrir dómstólum. Og meðan það mál er fyrir dómstólum, úr því að sú leið var farin, tel ég óviðeigandi að Alþingi sé að breyta þeim hinum sömu lögum á meðan það er að ganga yfir. Með því er verið að grípa með pólitískum hætti inn í mál sem verða fyrst að ráðast á öðrum vettvangi. Það kemur ekki efnisatriðum málsins við, því að ég er fylgjandi þeim í sjálfu sér, en af þessum hinum stjórnmálalegu ástæðum segi ég nei.



Herra forseti. Það kemur nú úr hörðustu átt þegar síðasti ræðumaður, hv. þm. Vilmundur Gylfason, fer að vanda um við menn, tala um að borgaryfirvöld hafi hegðað sér á umdeilanlegan hátt. Ég vísa því heim til föðurhúsanna. Borgarstjórn hefur alls ekki hegðað sér ósæmilega í þessu máli frekar en öðru. Bæði alþm. og sveitarstjórnarmenn um land allt eru að vinna að, eftir því sem þeir segja sjálfir, auknu sjálfstæði sveitarfélaganna. En hér eru greidd atkv. um afskaplega sjálfstætt mál. Samþykki hv. Alþingi þessa brtt. breytir það ekki öðru en því, að sveitarstjórnin, höfuðborgin, fær sjálfsákvörðunarrétt í tveimur málum, þ.e. gjaldskrá Strætisvagna Reykjavíkur og sundstaðanna. Strætisvagnar Akureyrar og sundstaðirnir á Akureyri tilkynna sínar gjaldskrár án þess að verðlagsyfirvöld geri nokkra aths. við það. Ég segi já.



Herra forseti. Verðlagsyfirvöld hafa hagað sér með mjög ósæmilegum hætti í skiptum sínum við Reykjavíkurborg. Verðlagsyfirvöld hafa neitað Reykjavíkurborg um gjaldtöku fyrir þjónustu sem verðlagsyfirvöld láta afskiptalausa annars staðar eða jafnvel samþykkja. Það er því kominn tími til að losa um þessi höft og breyta hér til. Ég segi já.



Herra forseti. Þar sem ég er að sjálfsögðu samþykkur efnisatriðum frv., þá læt ég ekki dómstóla ráða ferðinni við setningu laganna. Ég segi já.



Herra forseti. Það hefur komið í ljós við þessar umr. eins og stundum áður að hv. þm. Vilmundi Gylfasyni er ekki sjálfrátt stundum. Hann sagði hér áðan: Ég er fylgjandi efnisatriðum málsins. Og bætti síðan við: Af pólitískum ástæðum segi ég nei. Við vitum það þm. að hjartalag hans er gott. Ef það fengi að ráða mundi hv. þm. stundum komast að skynsamlegri niðurstöðu. En kerfismaðurinn er svo sterkur í honum og hann verður allt of oft ofan á. Þar sem mínar pólitísku ástæður og hinar efnislegu fara saman hjá mér eins og vant er, þá segi ég já.



Herra forseti. Þessi till. til þál. er þess efnis, að Alþingi lýsi yfir þeim vilja sínum, að þing verði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir að næstu kosningar hafa farið fram. Flm. till. eru þeir þm. sem sæti áttu í stjórnarskrárnefnd frá Sjálfstfl., Alþb. og Alþfl. Við töldum rétt að flytja þessa till. í báðum deildum þingsins en ekki Sþ. vegna þess hvað þetta mál var rætt í stjórnarskrárnefndinni. Þar var rætt um það að flytja sameiginlega till. hvað þetta varðar, en fulltrúar Framsfl., sem er fjórði stjórnmálaflokkurinn sem stóð að flutningi frv. til breytinga á stjórnskipunarlögum, lýstu því yfir, að þeir vildu ekki vera með í flutningi þessa máls. Því töldum við rétt, fulltrúar hinna flokkanna, að flytja þessa till. í deildum af þessum sömu aðilum en ekki í Sþ. Það er mikill misskilningur, sem fram kom hér í Sþ. í gær og fréttaskýrendur hafa verið að ræða síðan till. var flutt, að þessi flutningur í deildum væri vantraust á forseta Sþ. Þetta er alger misskilningur. Tillöguflutningur í deildum byggist eingöngu á því, að við töldum að ef þm. almennt óska eftir því, eða sérstaklega sá flokkur sem stendur ekki að þessum tillöguflutningi, að málið verði rætt í nefnd, sem ég tel sjálfsagt að gert sé ef fram kemur ósk um það, þá sé eðlilegt að sama nefndin fjallaði um málið en ekki væri kosin þriðja stjórnarskrárnefndin í Sþ. Ég vil láta þetta koma fram, því að annars getur þetta lítið út eins og nokkurs konar vantraust á hæstv. forseta Sþ., sem enginn fótur er fyrir. Tveir flokkar, sem standa að þessari till. um samkomudag, eru í stjórnarandstöðu. Þeir hafa því ekki aðild að þingrofsréttinum og því er eðlilegt að þeir geri þá kröfu, þegar þeir standa að stjórnlagabreytingunni, að það sé trygging fyrir því að Alþingi verði kvatt saman fljótlega að kosningum loknum. Annars hefði verið hægt að segja að flokkar þeir og flokksbrot, sem að ríkisstj. standa, geti setið svo lengi sem þeir vilja og ekki kvatt þing saman fyrr en 10. okt. í haust. Ég tek alveg undir það að það eru fleiri mál á ferðinni, sem þarfnast úrlausnar og afgreiðslu, en stjórnskipunarlögin. Það er brýn nauðsyn á því að ræða hið allra fyrsta hið alvarlega ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar. Af þeirri ástæðu einnig er brýn nauðsyn að tryggja að Alþingi lýsi því yfir að þing komi saman eigi síðar en 18 dögum eftir að næstu kosningar hafa farið fram. Ég tel að hið nýja þing verði að ákveða hvað ákvarðað er í þessum efnum en ekki þetta þing sem senn fer að kveðja. Mannabreytingar verða alltaf töluverðar eins og menn vita og því er rétt að yfirlýsing komi fram um það frá Alþingi sjálfu, af því að hér er það mikill meiri hluti fyrir því, að þessi háttur verði á hafður. Herra forseti. Ég geri ekki ákveðna till. um að vísa þessari þáltill. til nefndar nema fram komi ósk um það, en þá hef ég þann fyrirvara á að ég tel eðlilegast að málinu verði vísað til stjórnarskrárnefndar sem hefur áður fjallað um málið.



Herra forseti. Satt að segja er þessi till. um samkomudag Alþingis í sjálfu sér hin ómerkilegasta og varla pappírsins virði, því að þetta hv. Alþingi getur vitanlega á engan máta bundið hendur þess þings sem kjörið verður væntanlega 23. apríl n.k. Ég vil vekja athygli á því, að það er á valdi forseta Íslands að kveðja saman aukaþing, og til þess þarf hann að sjálfsögðu að hafa uppáskrift forsrh. Þess vegna væri í raun ekki ástæða til að ræða þessa till. Hitt er miklu merkilegra, sem að baki liggur og kemur fram m.a. í því, að þessi till. er flutt af fulltrúum þriggja flokka hér á Alþingi. Talsmenn sumra þessara flokka hafa ekki farið leynt með þá skoðun sína, að Alþingi eigi að koma saman eins fljótt og kostur er og kosningar aðrar að fara fram um mitt sumar eða svo. Þessi skoðun kom fram á fundum formanna stjórnmálaflokkanna og m.a. af þeirri ástæðu var um það rætt af sumum formönnum að taka inn ákvæði til bráðabirgða í frv. um stjórnlagabreytingu, sem kvæði á um slíkan framgang mála. Við framsóknarmenn lögðumst gegn þessu af ástæðum sem ég kem að síðar. Sömuleiðis hefur þessi vilji komið fram í ræðum t.d. formanns Alþb. og formanns Sjálfstfl. Þeir hafa ekki farið leynt með þá skoðun sína, að aðrar kosningar ætti að heyja nú þegar í sumar. Við framsóknarmenn höfum út af fyrir sig ekkert á móti því, að aðrar kosningar fari fram svo fljótt sem aðstæður leyfa. Við teljum hins vegar að efnahagsástand þjóðarinnar og erfiðleikar atvinnuveganna séu slíkir, að þjóðin hafi alls ekki efni á því að standa í kosningabaráttu hálft árið án þess að á þeim málum sé tekið af fullkominni festu. Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég mundi fagna því, ef sá stóri meiri hl., sem stendur að baki þessari till., væri tilbúinn til þess að taka á efnahagsmálum þjóðarinnar þannig að vit sé í. Ég mun ekki standa í vegi fyrir því. Og þá getur vitanlega sá meiri hl. ákveðið aðrar kosningar og þær gætu jafnvel orðið fljótlega, ef þannig væri tekið á þessum mikilvægu málum að traust vekti. Ég vil jafnframt segja það að fyrir okkur framsóknarmönnum vakir ekki að tefja fyrir öðrum kosningum. Við værum tilbúnir að taka þátt í aðgerðum í efnahagsmálum, sem gætu þá tryggt að aðrar kosningar færu fram, án þess að valda stórtjóni, sem ég tel að annars yrði í atvinnu- og efnahagsmálum þessarar þjóðar. Ég vek hins vegar athygli á því, að hér á Alþingi hefur undanfarnar vikur virst vera samstaða um að gera sem minnst í þeim málum. T.d. hefur verið samstaða með Alþb.-mönnum og stjórnarandstöðunni um að koma í veg fyrir lagfæringu á vísitölukerfinu, sem m.a. hefði frestað þeirri holskeflu sem yfir þjóðina gekk 1. mars s.l., sem kostar t.d. sjávarútveginn 670 millj. á ársgrundvelli. Sú samstaða þessara þriggja flokka kemur því fram á fleiri sviðum en í flutningi þessarar till. Ég vara mjög við að ota þjóðinni út í tvennar kosningar eins og nú er ástatt. Það er að sjálfsögðu engin launung að eftir slíkar holskeflur eiga atvinnuvegirnir í stórkostlegum greiðsluerfiðleikum. Á þeim málum þarf að taka og samstöðu þarf að ná um aðgerðir í efnahagsmálum, sem snúa við þeirri þróun, sem nú er orðin í verðbólgu hér á landi og efnahagslífinu almennt. Ég endurtek: Ég mundi fagna því að sjá tillögu frá þessum flokkum á því sviði.  Um þetta mætti flytja langt mál, en það er ekki ætlun okkar framsóknarmanna að tefja framgang þessarar till. Það er ekki ætlun okkar framsóknarmanna að standa á nokkurn máta í vegi fyrir þeirri samstöðu, sem virðist liggja að baki þessari till., né sýna andstöðu við önnur góð mál hér á hinu háa Alþingi. Ég fyrir mitt leyti og við framsóknarmenn teljum sjálfgert að ríkisstj. segi af sér eftir kosningar. Ljóst er að samstaða hefur myndast með þremur flokkum öðrum. Þeir eiga að taka við stjórn ef þeir eru reiðubúnir að gera það strax. Munum við heldur ekki standa í vegi fyrir því. En ég vil fullvissa hv. alþm. um það, að við munum leggja áherslu á að sú ríkisstj. sem nú situr segi af sér eftir kosningar, þannig að þessir þrír flokkar geti tekið við. Og að sjálfsögðu er þessum flokkum í lófa lagt að ákveða kosningar þegar þeim sýnist. Þeir hafa mikinn meiri hl. hér á hinu háa Alþingi. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, enda tíminn sem við höfum nú brátt útrunninn. Eins og ég sagði áðan er það ekki ætlun okkar framsóknarmanna að standa í vegi fyrir samþykkt þessarar till. Ég vil ljúka orðum mínum með því að óska Sjálfstfl. og Alþb. til hamingju með samstarfið.



Herra forseti. Ég tek það skýrt fram, að flutningur þessarar þáltill. þýðir alls ekki, af hendi Alþfl., að verið sé að samþykkja tvennar kosningar á þessu ári. Alþfl. telur, eins og Framsfl., að myndun nýrrar ríkisstj. strax að kosningum loknum sé bráð nauðsyn. Ríkisstj. sem þorir að takast á við þann mikla efnahagsvanda sem nú er við að etja. Aftur á móti telur Alþfl. að samkoma Alþingis sé nauðsynleg til þess að auðvelda myndun ríkisstj. og til þess að ráðast strax að efnahagsvandanum. Ef ekki tekst að mynda ríkisstj. að kosningum loknum, þá og þá fyrst er nauðsynlegt að taka ákvörðun um nýjar kosningar. Ég endurtek, herra forseti: Frá hendi Alþfl. þýðir framlagning og samþykkt þessarar þáltill. alls ekki ákvörðun um tvennar kosningar á þessu ári.



Herra forseti. Í þeirri till. sem hér er á dagskrá er ekki verið að ákveða neitt annað en það að Alþingi lýsi yfir þeim vilja sínum, að þing verði kallað saman eigi síðar en 18 dögum eftir að næstu kosningar hafa farið fram. Það er gersamlega út í hött að leggja nokkra aðra meiningu í till. en í þessum orðum stendur. Þess vegna eru yfirlýsingar formanns Framsfl. hér áðan gjörsamlega út í hött. Úr því að hann hins vegar kýs að haga málum með þeim hætti sem hann hér gerir, þá get ég alveg eins óskað honum til hamingju með nýja álmeirihlutann, sem Framsfl. virðist vilja vera aðili að hér á hv. Alþingi, og er lítill sómi að þeim meiri hluta, verð ég að segja. Hér er auðvitað um það að ræða að Alþingi lýsi því yfir, að þing verði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir að næstu kosningar hafa farið fram, svo að Alþingi geti tekið á þeim efnahagsvanda sem hér er uppi í þjóðarbúinu. Alþingi fjalli um vanda atvinnuveganna og Alþingi fjalli um vanda efnahagslífsins. Hér er ekki verið að gera tillögur um neitt annað. Sá meiri hluti, sem hugsanlega er fyrir þessari till. hér, er heldur ekki um neitt annað en það að þingið fái að fjalla um vanda efnahagslífsins. Það er sérkennilegt af flokki eins og Framsfl. að rísa með þeim hætti gegn því að Alþingi fjalli um efnahagsvandamál þjóðarinnar.



Herra forseti. Vegna orða hæstv. sjútvrh. vil ég aðeins taka fram að með flutningi þessarar till. er Sjálfstfl. ekki að lýsa yfir stjórnarsamstarfi með einum eða öðrum. Þessi till. fjallar um það, eins og fram kemur í efni hennar, að tryggja það að Alþingi lýsi yfir að hið nýja þing verði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar. Sjálfstfl. er ekki þeirrar skoðunar, að Framsfl. og Gunnar Thoroddsen eigi að stjórna landinu með brbl. fram eftir öllu sumri.

Það á að ávarpa ráðh. sem hæstv.

Erfiðleikar atvinnuveganna eru miklir. En hvernig hefur ráðh. í ríkisstj. sjálfri lýst þeim úrræðum sem ríkisstj. hefur framkvæmt: Of seint, of lítið. Þetta eru þeirra eigin orð. Það er einmitt þetta sem er um að ræða. Hvað er með viðmiðunarfrv., vísitölufrv.? Var leitað samstarfs við stjórnarandstöðuna um afgreiðslu þess? Því er kastað fram á síðustu dögum fyrir 1. mars. Við stjórnarandstæðingar í Sjálfstfl. mættum á fund í nefndinni áður en frv. var vísað til nefndar, en einn stjórnarflokkanna dró sinn fulltrúa til baka og vildi ekki mæta. Það voru engar viðræður hafðar við Sjálfstfl. áður en frv. var lagt fram. Það sýnir að það var ekki vilji fyrir því að koma þessu máli fram. Brbl. frá því í haust náðu hvergi tilgangi sínum. Þau komu sex mánuðum of seint. Þess vegna voru áhrif þeirra svo lítil. Ríkisstj. hefur setið síðan aðgerðarlaus með öllu. Það er fyrst og fremst þeim að kenna, sem í þessari hæstv. ríkisstj. sitja, að engar ráðstafanir hafa verið gerðar í efnahagsmálum. Ríkisstj. hefur setið þegjandi og aðgerðarlaus til þessa og Framsfl. vill halda áfram að sitja aðgerðalaus og stjórna með brbl. eftir næstu kosningar, á meðan fram fer myndun nýrrar ríkisstj.



Herra forseti. Hér er í reynd um mjög óvenjulegt mál að ræða, eins og kom fram í orðum hæstv. forseta, þegar hann kynnti málið, að hér væri um frv. að ræða. Það er hinn venjulegi gangur mála að frv. séu rædd í deildum og hljóti þar venjulega meðferð og þáltill. séu fluttar og ræddar í Sþ. Hér er um mál að ræða sem að sjálfsögðu hefði átt að flytja í Sþ. En í stað þess hafa flm. kosið að flytja sams konar þáltill. í báðum deildum. Það verður ekki skilið öðruvísi en svo, að afgreiða eigi tvær sams konar tillögur frá Alþingi til þess að Alþingi geti almennilega látið í ljós vilja sinn varðandi þetta mál. Framsfl. hefur lýst því yfir að hann sé andvígur tvennum kosningum á þessu ári. Og hann hefur lýst því yfir að nauðsynlegt sé að taka á efnahagsmálum strax að loknum kosningum. Hv. formaður Alþb., Svavar Gestsson, hefur lýst því yfir að hann telji nauðsynlegt að hafa tvennar kosningar á þessu ári og sams konar yfirlýsingar hafa komið frá þeim sjálfstæðismönnum. Það er ekki hægt að hugsa sér að neitt annað búi hér undir en að menn vilji leggja á það áherslu með þessari þáltill. að efnt skuli til tvennra kosninga á þessu ári. En í umr. um þetta mál hafa menn heykst á því að lýsa yfir þeim vilja sínum, sennilega vegna þess að þeir treysta sér vart til þess að verja slíkt gagnvart þjóðinni. Og það er að heyra að þessir flokkar hafi nú hætt við þetta. Hvað er það þá sem þeir vilja? Að sjálfsögðu höfum við framsóknarmenn mikinn áhuga á því að menn segi skilmerkilega og af fullri hreinskilni hvað þeir eru að fara. Við höfum engan áhuga á því að halda uppi einhverjum málalengingum um það, eins og hæstv. iðnrh. hefur gert hér í allan dag, öllum til leiðinda. Þess vegna skal ég vera mjög stuttorður og vænti þess að hæstv. iðnrh. verði það framvegis. Ég vil leyfa mér að spyrja: Hvað ættast menn fyrir? Það kom hér fram hjá formanni Alþb. að þeir ætluðu að koma saman að loknum kosningum og taka á efnahagsmálum, án þess að mynda ríkisstj. Af hverju eru menn þá ekki tilbúnir að taka á þessum efnahagsmálum strax? Hafa menn trú á því að hægt verði að taka á efnahagsmálum í þessu landi án þess að mynda ríkisstj. eða mynda til þess meiri hl. hér á Alþingi? Var tekið á þessum málum fyrstu tvo mánuðina 1979 og 1980, áður en ríkisstj. var mynduð? Það er náttúrlega gersamlega út í hött að halda því fram að menn ætli að koma saman á Alþingi til þess að taka á efnahagsmálum án þess að mynda meirihlutastjórn í landinu. Af hverju geta þessir menn þá ekki tekið á þeim málum strax? Og hvernig ætla þeir að taka á þeim málum án þess að mynda meiri hl.? Sannleikurinn er náttúrlega sá, að það býr hér eitthvað undir. Sennilega býr það þá undir að þessir flokkar hyggjast ná saman að loknum kosningum og taka á þessum efnahagsvanda. Og fyrst þeir ætla að gera það, þá væri náttúrlega fróðlegt að þeir upplýstu okkur eitthvað um það með hvaða hætti þeir ætla að gera það. Ætla þeir að taka á vísitölumálunum? Það hefur verið erfitt að fá þá til að taka á þeim málum hingað til. Alþb. hefur alls ekki viljað taka á þeim málum og Sjálfstfl. hefur sýnt þeim heldur lítinn áhuga, þótt ég viðurkenni það sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði hér, að þeir sýndu málinu þó mun meiri áhuga heldur en Alþb. Ætla þeir að taka á ríkisfjármálum eða ætla þeir að minnka erlendar lántökur? Það hefur ekki komið í ljós mikill vilji hér í þinginu undanfarið til þess að halda erlendum lántökum í skefjum. Allur þessi málatilbúnaður er því að sjálfsögðu hrein markleysa. Við, sem viljum ekki standa að þessum málatilbúnaði, eigum heimtingu á að fá að vita hvað menn eru að fara. Og þjóðin á náttúrlega heimtingu á að fá að vita hvað menn eru hér að samþykkja. Það þýðir ekkert að koma hér fram og segja að menn ætli að sjá til þess að Alþingi komi saman til þess að menn geti fengið tækifæri til þess að ræða um efnahagsmál. Við erum búin að vera að ræða hér um efnahagsmál í allan vetur. Það hefur gengið fremur illa, enda hefur núv. ríkisstj. ekki starfhæfan meiri hl. hér á Alþingi og það hefur komið í ljós að þegar þannig er í pottinn búið er ekki hægt að taka á þeim málum. Auðvitað vita þeir þm. sem hér standa að málum að það er ekki hægt að gera þetta öðruvísi en að mynda starfhæfan meiri hl. á Alþingi. Er þá ekki alveg eins gott að menn viðurkenni það og segi það skilmerkilega og séu ekkert að draga í land með það, að það sem stefnt sé að séu tvennar kosningar á þessu ári. Vonandi eru þá viðkomandi aðilar tilbúnir að bera ábyrgð á því, tilbúnir að bera ábyrgð á þjóðfélaginu meðan á því stendur, þótt við framsóknarmenn séum ekki tilbúnir að gera það. Við teljum að hér sé við slíkan vanda að etja, að ekki sé verjandi að eyða fleiri mánuðum í kosningabaráttu.

Af hverju lögðuð þið þá í veturinn?

Af hverju lögðum við í veturinn? Það er svo sem ágæt spurning. Það hefði sjálfsagt verið að mörgu leyti skynsamlegt að þær kosningar, sem nú eiga eftir að eiga sér stað, hefðu verið afstaðnar. Við getum orðið sammála um það. En þess þá heldur ber að forðast það að fara í tvennar kosningar það sem eftir er ársins. Herra forseti. Ég sagði hér í upphafi máls míns að ég hefði ekki áhuga á að tefja þetta mál. Ég vildi aðeins koma hér á framfæri skoðunum mínum í málinu, enda tel ég það óhæfu að menn standi hér í málalengingum og málþófi á Alþingi. Það ber fyrst og fremst vott um það að menn sætti sig ekki við lýðræðisleg vinnubrögð. Ég get ekki tekið þátt í slíkum málalengingum. Það er ekkert við það að athuga þótt meiri hl. Alþingis samþykki það og ákveði að farið skuli út í tvennar kosningar á þessu ári. Það eru lýðræðisleg vinnubrögð. En það er lágmark að menn segi frá því, en séu ekki með einhverjar blekkingar um það að menn ætli að ná þinginu saman til þess að tala hér um efnahagsmál í nokkrar vikur. Það leggur ekki nokkur maður trúnað á það. Ég vildi aðeins að lokum biðja hv. flm. að upplýsa þetta nú í fullri hreinskilni. Það kemur náttúrlega fram í þessu máli að hér býr eitthvað að baki. Annars væri ekki lagt slíkt ofurkapp á að afgreiða málið. Flm. hafa jafnvel látið í það skína að þetta skipti engu máli og sé hið ómerkilegasta mál, þótt þeir hafi ekki treyst forseta Sþ. fyrir meðhöndlun þess. Nú leggja þeir ofurkapp á að afgreiða þetta mál, sem þeir telja jafnvel sjálfir nokkuð ómerkilegt. Það vekur mikla furðu hjá okkur að menn skuli leggja þetta ofurkapp á að afgreiða málið. Því skal engan undra þótt við viljum gjarnan vita aðeins meira um það en fram hefur komið hjá mönnum hér í þessum umr.



Herra forseti. Ég hygg nú raunar að það sé einsdæmi á Alþingi að uppi séu samtímis í báðum deildum um sama mál þáltill., tillögur sem þurfa þó að fara á milli deilda. Ég hefði viljað spyrja hvort hv. flm. gætu bent á hliðstæðu þess. Svo koma menn hér upp í ræðustól og þvo hendur sínar eins og Pílatus forðum og fullyrða að það sé ekki gert vegna þess að menn vantreysti forseta Sþ. Ja, fyrr má nú vera. Ég þarf ekki að spyrja hvers vegna þessi málatilbúnaður er hér uppi. Og þjóðin þarf ekki að spyrja um það. Það er sýnilegt að hér er kominn nýr meiri hl. á Alþingi,  Nei, hér þýða engin látalæti, engin látalæti um það að hverju er stefnt. Og það þýðir ekki fyrir hv. þm. Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf., að þvo hendur sínar eins og Pílatus forðum um að það hefði ekki verið vegna þess að hann treysti ekki forseta Sþ. Þetta sjá allir. Það er auðvitað óþarfi að ræða þessi mál hér meira. En ég vil að endingu enn lýsa ábyrgð á þá menn, sem ætla sér að stefna þjóðinni út í tvennar kosningar, þar sem það er sýnilegt að ekki verður hægt að taka á þeim málum, atvinnu- og efnahagsmálum, eins og þarf fyrr en að þeim loknum.



Herra forseti. Eins og komið hefur glögglega fram í máli manna hér á þinginu í dag og í umr. undanfarna daga, þá er hér á ferðinni mjög furðuleg till. og einstæð á borðum þm. og málsmeðferð öll með nokkuð sérkennilegum hætti. Við verðum að skoða þetta í samhengi og með tillíti til forsögunnar. Í því þrefi sem stóð við undirbúning stjórnarskrármálsins kom upp á síðari stigum málsins, eftir því sem prófkjör þróuðust með flokkum og stjörnurnar hröpuðu, viss tilhneiging til að reyna að hnýta aftan við stjórnarskrármálið ákvörðun um tvennar kosningar. Þetta var ákvæði til bráðabirgða um kosningar í sumar og þá eftir nýjum kosningalögum, þar sem hægt væri a.m.k. að vonast til að þeir sem stríðslukkan hafði snúið baki við í prófkjörum yrðu endurreistir vegna fjölgunar þingsæta. Við framsóknarmenn gátum ekki fallist á þetta ákvæði til bráðabirgða. Ekki það, að við sæjum ekki að þjóðinni væri mikið tjón og mikill skaði að verða að vera án nokkurra núv. alþm. um einhvern stuttan tíma, heldur sýndist okkur ástæðulaust og ófært að ákveða næst- næstu kosningar nú þegar, og rétt væri að prófa hvort ekki væri hægt að fá stjórnmálamenn, nýkjörna þm., þá sem kjörnir yrðu í apríl, til þess að herða upp hugann og reyna að takast á við efnahagsmálin, reyna að bægja frá þeim bráða háska sem yfir vofir og hvert mannsbarn hlýtur að sjá glögglega. Við lifum í verðbólgu sem eykst frá viku til viku hröðum skrefum. Við horfum fram á það, að við erum alveg komnir á síðasta snúning. Við erum komnir langt yfir hættumarkið. Við erum komnir á það stig, að það getur hver verið síðastur að snúa við. Stærri þjóðir en við hafa ekki ráðið við verðbólgu upp á kannske 100% og við erum sannarlega farnir að sjá framan í þvílíka ófreskju. Við vildum sem sagt prófa hvort næsta Alþingi væri ekki í færum að gera það sem gera þyrfti, a.m.k. einhverjar bráðabirgðaráðstafanir, sem gætu skapað næði, og þá væri hægt að kjósa á hentugum tíma. Auk þess finnst okkur óeðlilegt og óviðfelldið að binda hendur ókjörins Alþingis. Við vitum að það verða mikil mannaskipti á þinginu. Við vitum ekki nákvæmlega hug þeirra manna, sem hingað koma til með að verða kjörnir nýir, kannske í heilum fylkingum. En síðan yrði hægt að kjósa á hentugum tíma, þegar búið væri að gera þær ráðstafanir sem ekki yrði undan vikist. Og við mundum meta það meira, þó ekki tækist nema að bremsa þessa stórhættulegu þróun, við mundum meta meira ef það væri hægt heldur en að endurheimta félaga okkar, sem tímabundið hverfa væntanlega hér af vettvangi. Það varð endirinn að málið var lagt fram án þess ákvæðis til bráðabirgða. Og það var vegna kröfu okkar framsóknarmanna sem það var tekið úr, því við ætluðum ekki að standa að málinu öðruvísi. Síðan kemur það hér til meðferðar í Alþingi og það er kosin stjórnlaganefnd til þess að fara með málið, lausanefnd í Alþingi. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem fulltrúi hér úr hv. deild fyrir minn flokk. Strax á fyrsta fundi nefndarinnar byrjuðu menn að klifa enn á því að taka inn í frv. ákvæði til bráðabirgða um kosningar í sumar. Við mótmæltum því harkalega framsóknarmenn, og ég lét í ljós þá skoðun mína, að ég gæti ekki staðið að nál. með öðrum flokkum ef þetta ákvæði yrði tekið inn. Við urðum að skila sérstöku nál. Vegna samviskusemi og sérstakrar lipurðar formanns n., hv. 1. þm. Vestf.. Matthíasar Bjarnasonar, tókst okkur framsóknarmönnum í n. að varna því að þetta ákvæði yrði tekið inn og þess vegna gátum við með góðri samvisku staðið að afgreiðslu nefndarinnar óklofinnar um málið. En fulltrúar Sjálfstfl., Alþfl. og Alþb. tilkynntu okkur í n, að þeir mundu þá verða að flytja þetta mál með öðrum hætti. Þeir tilkynntu okkur það að þeir mundu flytja það sem frv. í þinginu um samkomudag Alþingis. Þannig kæmust þeir að markinu, þannig gætu þeir strax eftir þessar kosningar afgreitt kosningalögin og boðað til nýrra kosninga. Nefndarstarfinu lauk og við gátum sæmilega unað við okkar hlut. Okkur hafði tekist að varna því að ákvæði til bráðabirgða yrði tekið inn. Við vissum að í farvatninu var málatilbúnaður frá hinum flokkunum um nýjar kosningar og þá kom til Teits og Siggu. Satt að segja varð ég undrandi þegar ég sá hver þróunin hafði orðið. Þeir höfðu komið sér saman, Alþb. og Sjálfstfl. og Alþfl., sem hafði þó nokkra sérstöðu að einu leyti, Alþfl. leggur ekki eins mikla áherslu á það að fá kosningar strax eins og hinir flokkarnir, eða tvennar kosningar strax. En þeir höfðu tekið saman höndum um það að ákveða samkomudag Alþingis. Úr því að þetta mál var ekki flutt í frv.-formi og þál.leiðin var valin, þá var auðvitað sjálfsagt að flytja málið í Sþ. Það var hin þinglega aðferð. En hún var ekki valin. Í Morgunblaðinu stóð það svart á hvítu að málið væri ekki flutt í Sþ. vegna þess að þar væri forseti framsóknarmaður. Það er ómaklegt mjög að vega svo að hæstv. forseta Sþ. að honum sé ekki treystandi fyrir þáltill. Ég get ekki hugsað mér forseta sem rækir starf sitt af meiri skyldurækni, lipurð og samviskusemi heldur en hæstv. forseti Sþ. að öðrum forsetum ólöstuðum. Lipurð hans er rómuð hér í þinginu. Nei, það þurfti að tortryggja hann. Það þurfti að hafa annan hátt á. Málið skyldi flutt sem þáltill. í deildum. Þá var auðvitað eðlilegt að málið væri flutt sem þáltill. í Nd. af formanni Nd.-nefndarinnar, hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni. En ekki gekk það nú alveg upp. Þeir eru miklir fyrir sér sumir hérna í þinginu, og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vildi gjarnan vera 1. flm. að þessu máli. Þess vegna er það fáránlega ráð tekið að flytja samhliða í báðum deildum sama mál. Þetta er fáheyrt og ég veit reyndar ekki um nein fordæmi fyrir því. Auðvitað var það stórkostlega fræðandi fyrir hv. Ed.-menn að hlýða á framsöguræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, en þó held ég að þeir hefðu getað numið spekina þó að búið hefði verið að mæla fyrir málinu hér í Nd., og hv. þm. Ólafur Ragnar hefði getað flutt sína snjöllu ræðu yfir Ed.-mönnum sem almennur ræðumaður. En æðibunugangurinn var nú meiri en svo að þetta væri nóg. Það var ekki einu sinni hægt að hafa hina þinglegu meðferð á þskj. Nei, nei. Hv. þm., formaður þingflokks Alþb. tekur sig til, dreifir ljósriti af þskj. sem ekki var búið að bóka, ekki var búið að leggja fram, og dreifir því til fréttamanna sem hér voru staddir í húsinu. Ég sá hjá fréttamönnum þetta ljósrit af handritinu 21/2 klukkutíma áður en hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, lagði þáltill. inn á skrifstofu til skjalavarðar til bókunar. Það var ekki hægt að bíða eftir því að starfsmenn þingsins fengju málið til réttrar meðhöndlunar. Nei, nei, það varð að auglýsa það fyrir þjóðinni að þetta væri á leiðinni og þarna væru nú aldeilis menn á ferð. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur þeim meiri hl. sem myndast hefur, og þarf náttúrlega ekki vitnanna við, því að svo er nú orðið tilhugalíf Alþb. og Sjálfstfl. hér í þinginu, ekki einasta um þetta mál, vísitölumálið, brbl. á lokastigi, þar sem Alþb. hélt í höndina á Sjálfstfl. eftir því sem unnt var, og í fleiri málum sem of langt yrði upp að telja. Þetta tilhugalíf getur náttúrlega ekki bent til annars en að náin samskipti eru á næsta leiti. Það liggur við að við framsóknarmenn þurfum að fyrirverða okkur fyrir að vera þarna fyrir og þeir fái ekki að njótast strax. Ég lýsi sem sagt ábyrgð á hendur þeim meiri hl. sem hér hefur myndast. Framsóknarmenn vilja ekki taka þátt í því að boða til seinni kosninganna fyrr en útséð er um að næsta Alþingi hafi ekki manndáð til að vinna þau verk sem óhjákvæmilegt er að vinna. Þar að auki - sem er nú kannske rúsínan í pylsuendanum - hefur þessi till. náttúrlega ekki neitt stjórnskipulegt gildi og er út af fyrir sig alveg óþörf, alveg óþarft vantraust og ómaklegt vantraust á næsta Alþingi. Ef hér myndast eftir kosningarnar meiri hluti, þá tekur hann að sjálfsögðu við völdum. Það er hin rétta aðferð, að menn komi sér saman um hvernig þeir ætla að stjórna landinu eða láta því óstjórnað, taki saman höndum með lýðræðislegum hætti og gangi frí málunum, myndi ríkisstj. sem - ef hún hefur sómatilfinningu til - reynir að reisa rönd við þeim háska sem að okkur steðjar í efnahagsmálum. Ef hún hins vegar hefur ekki dug til þess, þá er að demba sér út í nýjar kosningar. En í því viljum við framsóknarmenn ekki taka þátt. Við afsegjum að standa að samþykkt svona till. af því að við vitum að á bak við liggur að mennirnir eru bara að hugsa um að kjósa og reyna að styrkja með því stöðu sína og tefla í hættu efnahagslegri velferð þjóðarinnar e.t.v. um langan tíma. Svo belgir hæstv. heilbrmrh. sig út hér í ræðustól um það, að hann ætli að kveðja saman Alþingi til þess að taka rækilega á efnahagsmálum. Eftir þau kynni sem við framsóknarmenn höfum haft af þessu samstarfi við Alþb., gætum við giskað á að honum væri eitthvað ofar í hug en að taka á efnahagsmálum. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson, 3. þm. Austurl., gerði þetta atriði að umtalsefni með glöggum hætti hér áðan. Mér sýnist ekki þörf þar um að bæta, en get ekki annað en látið í ljósi sérstaklega mikla furðu mína á hinum digurbarkalegu orðum hæstv. heilbrmrh. um þetta efni. Hann hefur haft tækifæri til allt síðan 8. febr. 1980 að taka á efnahagsmálum í samstarfi við okkur framsóknarmenn. En flokkur hans hefur ekki verið sérlega fús til þeirra verka. Ég þarf ekki að orðlengja þetta mál öllu meira. Mér sýnist rétt að hinir samhæfðu kraftar Sjálfstfl. og Alþb. fái að taka saman og njóta sín í þjóðfélaginu. Þá bæru þeir líka ábyrgðina á því hvernig landinu yrði stjórnað. Við framsóknarmenn bjóðum okkur fram til að stjórna landinu eftir kosningar. En við viljum reyna að stjórna því með árangri. Við viljum stjórna því til þess að hér verði betra að búa, til þess að hér verði traustari efnahagur, til þess að hér verði blómlegra atvinnulíf, en ekki verið að leggja alla áherslu á að slást í kosninguna.  Ég legg til að þessi till. verði felld. Hinn nýi meiri hl. getur að sjálfsögðu neytt aflsmunar og samþykkt till. þó að við greiðum atkv. á móti henni. Það er hans réttur. Það er nefnilega réttur meiri hl. að gera þær vitleysur sem hann kemur sér saman um að gera.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þessarar till. og mér þykir rétt að segja nokkur orð um hana, einkum og sér í lagi vegna þess að hér hefur margt orðið fallið sem ekki er hægt að láta ósvarað. Ég var satt að segja ákaflega undrandi þegar ég varð var við þá miklu óánægju sem var meðal þm. Framsfl. með flutning þessarar till. Ég vissi ekki betur en það væri klappað og klárt að þm. þriggja flokka mundu flytja þessa till. sér á parti og að hún yrði afgreidd hér fyrir þinglokin. Ég veit ekki betur en þingflokkur Framsfl. gerði sér fulla grein fyrir því að á þessu væri von og að það væri vilji mikils meiri hl. þingheims að það efni, sem í þessari till. felst, yrði staðfest af Alþingi og þá yrði við það að una. En það kom í ljós að þessi litla till. um það að Alþingi verði kvatt saman eigi síðar en 18 dögum eftir næstu alþingiskosningar - reyndist mesta stórmál sem Framsfl. hefur staðið frammi fyrir á því kjörtímabili sem nú er senn á enda. Að þing skuli eiga að koma saman eftir kosningar er fáheyrt hneyksli, svo stórt að það hlaut að varða stjórnarslitum, ekkert meira og ekkert minna.  En þá er spurningin þessi: Hvers vegna þarf þing að koma saman? Hvers vegna er eðlilegt að þing komi saman? Ástæðan er ósköp einfaldlega sú, að við sem stöndum að breytingu á stjórnarskránni teljum nauðsynlegt að staðfesta það samkomulag, sem tekist hefur um stjórnarskrármálefnin, fljótlega eftir næstu kosningar. Við viljum ekki að það bíði kannske í hálft eða eitt ár. Við óttumst að ef mjög langur tími líður frá því að um málið er fjallað hér á Alþingi í fyrra sinn og þar til það er tekið til umr. aftur í seinna sinn, þá gæti það samkomulag, sem nú hefur blessunarlega tekist hér í þinginu, verið í hættu. Eftir þær ítarlegu og miklu umr., sem hafa orðið um hvernig kosningalögum skuli skipað, viljum við að sú niðurstaða sé staðfest af þinginu hið fyrsta eftir næstu kosningar. Hitt málið, sem hér hefur svo aftur verið gert að umtalsefni hvort kosningar verða þar á eftir, er allt annað mál. Það er hvergi minnst á það í þessari till. Það er mál, sem ríkisstj. tekur ákvörðun um, þegar þar að kemur. Það má vel vera að eftir næstu kosningar verði mynduð ný ríkisstj. og hún vilji koma fram efnahagsaðgerðum eða hafa uppi það prógramm í þjóðmálum sem kostar nokkurn tíma að framkvæma. Þá er það hennar ákvörðun hvenær hún vill efna til næstu kosninga. Það er svolítið lævís áróður fólginn í þessu kosningatali þeirra framsóknarmanna. Vegna þess að það verður að hafa kosningar strax eftir að stjórnarskráin hefur verið samþykkt einu sinni kunna ýmsir að halda að svo þurfi að vera eftir að stjórnarskráin hafi verið samþykkt öðru sinni. Það er ekki. Það er skylda samkv. stjórnarskránni, ef henni er breytt, að rjúfa þing og boða þegar til kosninga. Síðan getur þing komið saman á nýjan leik og breytt stjórnarskránni endanlega með því að staðfesta þá fyrri breytingu sem Alþingi hefur samþykkt. Svo er hægt að fresta þingi og þarf ekki að hafa kosningar fyrr en mönnum sýnist og sú stjórn sem þá tekur við ákveður. Það er ekkert samband þarna á milli. Þegar hv. þm. Framsfl. eru að reyna að tengja þetta mál við hugsanlegar nýjar kosningar, þá er það ekkert annað en áróður. Ég er hins vegar ekkert að útiloka það, að næsta stjórn kynni að vilja hafa nýjar kosningar og kjósa eftir hinni nýju kjördæmaskipun. Og ég get vel skilið að Framsfl. sé ekkert spenntur fyrir því að láta kjósa eftir þessari nýju kjördæmaskipun vegna þess að forustumenn hans vita og hafa alltaf vitað að þeir koma heldur lakar út úr þessu nýja kosningafyrirkomulagi heldur en því gamla. Þeir vilja kannske fresta því í lengstu lög að láta kjósa í annað sinn. Þetta er ósköp skiljanleg afstaða og þarf ekkert að fara í launkofa með hana. Við skiljum það allir þm., að framsóknarmenn eru ekkert æstir í það að láta kjósa öðru sinni og verða að taka á sig það tap sem þeir óhjákvæmilega verða fyrir með nýju fyrirkomulagi.

Ertu alveg viss um það?

Ég er alveg viss um það, já, og ég veit að forustumenn Framsfl. hafa ekki heldur sjálfir dregið neina dul á það, að auðvitað er nýja fyrirkomulagið þess eðlis að þeir tapa á skiptunum. En þó að svo sé, þá er ekkert sem segir það í dag, hvenær næstu kosningar fara fram. Það getur orðið í júnímánuði, ef ný stjórn ákveður það, ef hún vill frekar stjórna með seinni kosningarnar að baki. Það getur líka orðið næsta haust, ef ný stjórn vill hafa nokkurra mánaða frest til að gera ráðstafanir og vill svo boða til kosninga með haustinu, en það getur líka allt eins orðið eftir eitt ár. Það er ný stjórn sem ákveður það. Það er ekkert í þessari till., ekki nokkur skapaður hlutur sem felur það í sér að verið sé að taka ákvörðun um seinni kosningarnar. Það hefur bara ósköp einfaldlega legið fyrir að þrír flokkar hér á Alþingi hafa viljað tryggja það, að þing kæmi fljótlega saman aftur.

Það er engin trygging fyrir því.

Jú, ég hygg nú að það sé nokkur trygging fyrir því, ef þær tillögur verða samþykktar sem hér liggja fyrir. Ég hygg að hinn ágæti þm. Stefán Valgeirsson, 2. þm. Norðurl. e. geri sér fulla grein fyrir því, að ef Alþingi hefur samþykkt með miklum meiri hl. atkv. að þing skuli koma saman 18 dögum eftir næstu kosningar, þá getur engin ríkisstj., hvernig sem hún er skipuð, staðið að neinu öðru en því að fara að þeim vilja þingsins. Það má að vísu segja eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson er kannske að hugsa: Það er engin 100% trygging. Það er alveg rétt. Það er hægt að sniðganga það. En það verður enginn meiri maður af því. Hver stjórn hlýtur að vilja virða þingviljann, vilja virða lýðræðið í landinu. Það er ljóst að hinir nýkjörnu þm. verða ekki spurðir að því hvort þing verður kallað saman. Það er ríkisstj., sem þá situr, sem tekur þá ákvörðun. Og ef hún hefur að leiðarljósi þessa ákvörðun Alþingis, að vilja kalla saman þing 18 dögum eftir kosningar, þá hlýtur hún að fara eftir því. Það lá fyrir að þrír flokkar vildu að þing kæmi saman. Einn flokkurinn var á móti. Þetta var staðfest í stjórnarskrárnefndinni. Við lýstum yfir þeim vilja okkar þar að flytja till. af þessu tagi og ég vissi ekki betur en að þá væri fullt samkomulag um að við gerðum það. Þeir sem væru á móti þessari till. greiddu þá atkv. á móti henni en hinir samþykktu hana. Að það þyrfti að verða þetta einkennilega uppþot og hótanir um úthlaup úr ríkisstj. vegna þess að menn óska eftir því að þing komi saman, það kom mér heldur betur í opna skjöldu og áreiðanlega mörgum fleiri landsmönnum. Ég er viss um að það eru þúsundir og tugþúsundir kjósenda Framsfl. um allt land, sem botna ekki upp né niður í þeirri afstöðu Framsfl., að það sé orðið mikilvægasta málið, sem Framsfl. hefur staðið frammi fyrir í þrjú ár, hvort þing komi saman eða ekki. Og þó vita allir að það verða ekki gerðar neinar efnahagsráðstafanir á komandi sumri eða komandi vori öðruvísi en þing komi saman. Þingið verður að lögfesta flestar þær aðgerðir sem ríkisstjórnir grípa til. Þar af leiðandi er nokkurn veginn sjálfgert að þing hlýtur að koma saman. Nei, nú virðist ýmislegt annað, sem áður hefur verið efst í huga manna, eins og verðbólga, erlend skuldasöfnun, samdráttur í þjóðarframleiðslu eða annað þess háttar, ekki vera stóra málið, sem þjóðin stendur frammi fyrir, heldur aðeins það hvort nýkjörið þing fær að koma saman. Ég vil taka það skýrt fram að allt tal minna ágætu samstarfsmanna, sem gripnir eru mjög sérkennilegum eldmóði hér í dag, að ekki sé meira sagt, allt tal þeirra um að hér sé verið að ákveða nýjar kosningar er gersamlega úr lausu lofti gripið, gersamlega út í bláinn. Hitt er svo þess háttar brandari að maður eyðir ekki orðum að því, að með flutningi þessarar till. hafi skapast einhver nýr þingmeirihluti hér á Alþingi, að þingið megi ekki lýsa yfir þeim vilja sínum að næsta þing skuli koma saman fljótlega eftir næstu kosningar, þá sé bara kominn nýr þingmeirihluti hér á Alþingi. Ég verð að segja. alveg eins og er, að ég hélt að menn færu ekki að nefna snöru í hengds manns húsi, menn sem sækja á hér öllum stundum að koma fram till., sem flutt er af Framsfl., Alþfl. og Sjálfstfl. og felur það í sér að taka eitt stærsta mál ríkisstj. úr hennar höndum, eitt stærsta málið sem við stöndum frammi fyrir og iðnrh. hefur farið með fram til þessa, taka það úr höndum hans og fela það nefnd, þar sem stjórnarandstaðan á að sjálfsögðu að vinna í góðu samkomulagi við Framsfl. að nýrri stefnumótun í því máli, menn sem sækja það af ofurkappi að koma slíku fram hér. Það er þó efnisatriði sem um er að ræða. Það er verið að taka stóran málaflokk úr höndum ríkisstj. með aðstoð stjórnarandstöðunnar á Alþingi. Menn, sem flytja mál af þessu tagi og búa sig nú undir að halda margra klukkutíma fund í nótt út af þessu máli, kannske til morguns -  En að þetta litla mál hér, sem fjallar um það hvenær þing eigi að koma saman, sé eitthvert stjórnarmyndunarmál, það er auðvitað þess háttar fjarstæða að engum heilvita manni dettur í hug að taka undir það utan þingsala.

Hvers vegna þessa feimni?

Hvers vegna þessa feimni? Ég er ekki feiminn maður. En ég skil fyrr en skellur í tönnum. Ég skil það, að þegar hv. þm. Framsfl. eru óðfúsir til að ganga til samninga við Alusuisse ásamt stjórnarandstöðunni og taka þau mál úr höndum ríkisstj., þá er hér eitthvað á ferðinni, þá er hér eitthvað á seyði. Og ég þarf ekkert að vera feiminn til þess að benda á það. Ég vil segja að hér er lítið mál á ferðinni, afskaplega lítið mál, mál sem ekki þarf að valda neinum hávaða hér í þinginu, mál sem er einfaldlega þess eðlis, að það er vilji mikils meiri hl. þm. að þing komi saman. Á það hefur verið bent af hálfu minna ágætu samstarfsmanna, framsóknarmanna, að það þurfi að mynda stjórn eftir næstu kosningar. Og þeir gefa í skyn að ekki sé hægt að mynda stjórn ef Alþingi er kvatt saman. Þetta mun almenningur í landinu eiga dálítið bágt með að skilja, að það sé ekki hægt að mynda stjórn ef Alþingi hefur komið saman. Auðvitað má til sanns vegar færa að þingfundir taka nokkurn tíma. Auðvitað má til sanns vegar færa að ef umr. eru miklar hér í þinginu hafa forustumenn flokkanna eitthvað minni tíma til að ræða saman. Því er það kannske ekki alveg út í bláinn, að það geti verið skynsamlegt að bíða einhverjar vikur með að þing komi saman. Ekki skal ég hafa neitt á móti því. Mér finnst það sjálfsagt og eðlilegt að forustumenn stjórnmálaflokkanna fái svo sem eins og þrjár vikur til þess að reyna að mynda stjórn áður en Alþingi kemur saman og er þá líklegt til að trufla þá. Ef mönnum hins vegar nægja ekki þessar þrjár vikur, þá má kannske bæta þeirri fjórðu við ef það gæti orðið til samkomulags. Ég er viss um að menn væru alveg tilbúnir til samkomulags um að þetta væru allt upp í fjórar vikur, ef menn leggja svona mikla áherslu á að stjórnarmyndunarviðræður geti átt sér stað. Því hefur verið lýst yfir af forustumönnum Framsfl. og af ráðh. Sjálfstfl. í ríkisstj. að eðlilegt sé að núv. ríkisstj. segi af sér að loknum næstu kosningum. Ég hygg að það sé að flestu leyti eðlilegt að haga vinnubrögðum með þeim hætti. Ég álít að hvernig sem kosningaúrslitin verða sé eðlilegt að reynt verði við stjórnarmyndun á frjálsum grundvelli og þar af leiðandi segi þessi ríkisstj. af sér þegar kosningum er lokið og stjórnarmyndunarviðræður hefjast. Það getur verið álitamál hvað menn vilja ætla langan tíma til þess. Í till. sem við flytjum hér er stungið upp á því að menn geri þá tilraun í t.d. 18 daga og síðan komi þing saman. Ég segi fyrir mig að ef það væri eitthvert mál af hálfu framsóknarmanna að hafa þennan tíma lengri, við skulum segja þrjár vikur eða jafnvel fjórar, þá mundi ég persónulega vera til viðtals um það, þó að ég tali auðvitað ekki fyrir munn allra flm. þessarar till., sem kunna að hafa misjafnar skoðanir á þessu atriði. En ég legg á það áherslu að sá aðili sem síðan tekur ákvörðun um hvort nýjar kosningar fari fram er ekki þeir sem standa að þessari till. og sennilega ekki heldur núv. ríkisstj. Það hlýtur að vera ný ríkisstj., sem tekur við af þeirri sem nú er að störfum, ellegar Alþingi ákveður það sjálft þegar þar að kemur. Það er líka hugsanlegur möguleiki. Ég tel að sá dagur sem nú er að kvöldi kominn en er þó langt frá því lokið hjá okkur alþm., að því er mér skilst, hafi nýst heldur illa og ekki liggi mikið eftir okkur eftir þennan dag. Það hefur mikið verið talað hér á Alþingi í dag, en fáu verið ákveðið. Senn líður að þingrofi og við eigum eftir að fjalla um fjöldamörg mál. Ég vek á því athygli að við eigum eftir að afgreiða vegalög frá þessari hv. deild. Þegar þau hafa verið afgreidd héðan þurfa þau að fara til Ed. Síðan þarf að fjalla hér um vegáætlun. Hugsanlega er aðeins eftir einn þingdagur, mánudagurinn. Til viðbótar þessu þarf sjálfsagt að afgreiða hér nokkra tugi annarra mála, þ. á m. lánsfjárlög, sem eru aðeins komin til nefndar í síðari deild og á eftir að ræða við tvær umr. í Ed. Ég álít að hv. þm. ættu að taka höndum saman um að semja um framgang mála á mánudaginn kemur, ljúka þeim málum sem allir hljóta að vera sammála um að verði að ljúka og þá um leið að semja um það hvernig þessu máli verði fyrir komið, vegna þess að ég trúi ekki öðru en hægt sé að semja við þá ágætu framsóknarmenn, sem hér eru æstastir á móti þessu máli, um einhverja skaplega niðurstöðu sem allir geta við unað. Ég trúi ekki öðru en að þeir geti fallist á það að eftir næstu kosningar segi þessi stjórn af sér og stjórnarmyndunartilraunir hefjist, en að eðlilegt verði talið að þing komi saman að einhverjum ákveðnum tíma liðnum eftir að kosningar hafa farið fram. Það hlýtur að verða talið ósanngirni af þeirra hálfu, ef þeir eru ekki til nokkurra samninga um þetta mál, og ég hef ekki trú á því, miðað við framgöngu þeirra í álmálinu svokallaða, að þeir verði ýkja margir utan þessara þingsala sem trúa þeirri furðusögu þeirra að með flutningi þessa þingmáls hafi skapast nýr þingmeirihluti á Alþingi. Svo fjarstæðukennd er sú fullyrðing, að jafnvel æstustu stuðningsmenn þeirra um allt land eru áreiðanlega sammála okkur hinum um að þetta er með meiri háttar fjarstæðum sem hér hafa heyrst á Alþingi.



Herra forseti. Það hefur komið fram að þessi þáltill. er ekki flutt í deildum vegna þess að flm. treysti ekki hæstv. forseta Sþ. Það kom aftur á móti fram í máli frsm. að hann treysti ekkí forsrh. Samkv. stjórnarskrá hefur forsrh. þetta vald í umboði forseta. Þáltill. hlýtur ávallt að víkja fyrir lögum, hvað þá gagnvart stjórnarskrá lýðveldisins. Það er út af fyrir sig fráleitt að láta sér detta í hug að hægt sé að breyta stjórnarskránni með þáltill. Ég vil með leyfi forseta lesa hér upp 22. gr. stjórnarskrárinnar. Þar stendur svo: „Forsetinn stefnir saman Alþingi ár hvert og ákveður hvenær því skuli slitið. Þingi má eigi slíta fyrr en fjárlög eru samþykkt. Forseti lýðveldisins kveður Alþingi til aukafunda þegar nauðsyn er til.“ Ef menn vilja ekki una þessu ákvæði stjórnarskrárinnar, þá er að sjálfsögðu rétt að bera fram brtt. við stjórnarskrána þar sem þetta vald er tekið úr höndum forseta og fært til þingsins. Þá ættu þeir að bera fram brtt. við 22. gr. stjórnarskrárinnar. Svo einfalt er þetta. En það vekur ennþá meiri undrun að flm., sem hefur 20 ára þingreynslu, skuli ekki bera upp vantraust á ríkisstj. og stefna að því að losa sig við þennan forsrh. sem hann treystir ekki. Hvað dvelur hann í því að bera upp vantraust á ríkisstj.? Hv. 6. þm. Suðurl. hefur lýst því yfir að hann beri ekki ábyrgð á ríkisstj. Hv. 8. landsk. þm. Guðrún Helgadóttir hefur lýst því yfir að hún beri ekki ábyrgð á þessari ríkisstj. Hvað dvelur yfir höfuð 1. flm. till. að bera upp vantraust á ríkisstj. með þennan liðsstyrk á bak við sig sem hann er með í þingsölum? Er það kjarkurinn sem er brostinn? Það vekur vissulega undrun að hann skuli vantreysta forsrh. en samt trúa því, að hann ætli að hlýða þál. sem brýtur í bága við það vald sem honum er falið í stjórnarskránni.  Hitt vekur ekki síður furðu, að fjmrh. kemur hér upp í ræðustólinn og hefur umr. um þáltill., sem liggur fyrir Sþ. og fæst varla rædd fyrir formanni þingflokks Alþb., því að strax og hún er tekin á dagskrá birtist hann og biður um orðið um þingsköp. En það er eðlilegt að dómi fjmrh. að hefja hér umr. um þessa þáltill. í reynd. Hann bætir því við, að hann trúi því ekki að ekki sé hægt að semja við framsóknarmenn um samkomudag Alþingis og slíka hluti. Það vekur dálitla athygli að í þeim samningum sem átt hafa sér stað um þessi mál hefur það fyrst og fremst verið formaður þin flokksins, hv. 11. þm. Reykv., sem hefur verið beitt. Ég ætla nú samt að Alþb.-mönnum sé almennt ljóst að það er ekki víst að við séum hvað ginnkeyptastir fyrir að eiga í miklum samningum við þann mann.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var undrandi á því að við værum óánægðir með að þing yrði kallað saman strax eftir kosningar. En þó ræddi hann það mál alveg sérstaklega, hvað fyrir okkur mundi vaka, og viðurkenndi að þetta hefði verið lítið hugsað, sem er ekkert undarlegt. Þetta er línan að ofan, línan frá hv. Ólafi Ragnari Grímssyni. Það hefur komið í ljós að hann lagði hér fram till. löngu áður en till. kom frá þeim mönnum sem flytja þessa till. í Nd. Ég held að við, sem erum búnir að vera nokkuð lengi hér á Alþingi, höfum þá reynslu að það er ekki þægilegt að vera í stjórnarmyndunarviðræðum á sama tíma og Alþingi situr. Það hefur tekið meira en tvo mánuði enda þótt þing sæti ekki, hvað þá þegar þing situr. Svo er hæstv. fjmrh. að segja að það sé ekkert samkomulag um það og það liggi ekkert fyrir um að það eigi að fara strax út í aðrar kosningar. En hv. þm., þeir nafnar Ólafur Einarsson og Ólafur Ragnar Grímsson hafa ekkert farið í felur með þetta að undanförnu. Þeir hafa ekki farið í felur með það hvað fyrir þessari nýju fylkingu vaki þó að sumir þm. vilji sverja þetta af sér í bak og fyrir.  (Grípið fram í: Þetta hvað?)  Þetta með kosningarnar 2. júlí eins og þeir hafa verið að ræða um að væri markmiðið. Það er langt síðan hv. þm. heyrðu þetta og vissu um þetta. Nú eru menn feimnir. Nú neita þeir og þræta enda þótt allir viti sannleikann.  En ég er dálítið hissa á hæstv. fjmrh. því að ég hef reynt hann að öðru en að vera kjarklítinn. Yfirleitt er hann hreinskiptinn í öllum samskiptum og ég verð að segja það, að mér hefur ekki líkað betur við aðra þm. en hæstv. ráðh. Þess vegna er ég ennþá meira undrandi á þessum viðbrögðum, vegna þess að auðvitað vitum við báðir og allir aðrir hvað fyrir þessari nýju fylkingu vakir. Svo taldi hæstv. ráðh. að það væri komin einhver ný samfylking í sambandi við álmálið og hann vildi halda því fram, að sú till. sem hér liggur fyrir fæli það í sér að taka ætti það úr höndum iðnrh. Ég er að vísu ekki lögfræðingur, en ég stend í þeirri trú að það sé ekki hægt að taka það með þessari till. úr höndum ráðh. Það sé sannleikurinn í málinu. Þetta er því fyrirsláttur, ekkert annað en tilbúningur.

Er þetta bara dellutillaga?

Ja, það er víst, og það veit hæstv. fjmrh., að þetta mál verður ekki tekið úr höndum iðnrh. né önnur mál sem undir hann heyra. Hitt er annað mál, að það er verið að tala um að setja nefnd í málið til þess að taka þátt í samningum við Svisslendingana. En málið verður ekki tekið úr höndum iðnrh. Það er alveg þýðingarlaust. fyrir hæstv. fjmrh. að halda slíku fram. Hæstv. ráðh. sagði að þessi dagur hefði nýst illa. Hverjum skyldi það vera að kenna? Er það okkur framsóknarmönnum að kenna að þessi dagur hefur nýst illa? Var ekki búið að boða fund í Sþ. kl. 4? Stóð til að slíta honum vegna funda í deildum? Var um það rætt? Ég held að hæstv. fjmrh. ætti að rifja það upp, hvernig dagurinn hefur liðið. Var það ekki formaður þingflokks hans sem var hér með málatilbúnað og langar ræður um þingsköp? Það færi betur að hæstv. ráðherrar Alþb. hefðu stjórn á sínum mönnum. En það virðist ekki vera. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram að till. sem hér er nú til umr. væri bindandi fyrir forsrh. eftir kosningar. En þáltill. er aðeins viljayfirlýsing og hefur ekki lagagildi. Þess vegna er hún óþörf og marklaus og á að taka hana þannig. Ég ætla mér ekki að fara að halda hér uppi málþófi. Mér fannst rétt og nauðsynlegt að ræða þetta fullum hálsi fyrst verið er með svona málatilbúnað hér á Alþingi. En það væri hægt að ræða um margt fleira í þessu sambandi. Það væri t.d. hægt að rifja það upp alveg í hreinskilni hvernig hefur gengið að fá þessa hv. þm., þingflokk Alþb. til að taka á efnahagsmálunum í þau þrjú ár sem liðin eru síðan stjórnarsamstarfið hófst. 

Ég hef ekki beðið um orðið.

Nei, ég geri ráð fyrir því að það sé alveg eins gott að þegja.



Herra forseti. Það gerist nú ekki á hverju kvöldi að ég sakni hv. 1. þm. Vestf. En það vekur undrun mína, jafn glaðhlakkalegur og hann var fyrir nokkrum kvöldum og vorkenndi mönnum ekki að vera hér á þingfundum, ef hann er nú horfinn á burt úr þingsölum á kvöldfundi. Ég óska eftir að það verði upplýst af hæstv. forseta hvort hann hefur fjarvistarleyfi.

Hann hefur það, já.

Það var fróðlegt að fá upplýsingar um að hann hafi fjarvistarleyfi. Það mætti þá jafnframt spyrja hvort aðrir flm. hafi fjarvistarleyfi. Ég kann því illa, að menn flytji hér mál sitt og hverfi svo úr sölum, þannig að þegar lagðar eru fyrir þá spurningar fáist engin svör. Það er eins og menn eigi aðeins að tala þá við stólana. Það kom hvergi fram í máli hv. þm. hvort hann væri að tala fyrir munn nefndarinnar eða fyrir sig sem einstakur þm. og var þó ekki svo lítil traustsyfirlýsing sem fólst í upphafi hans málflutnings. Ég tel það mjög bagalegt, forseti, ef haldið er áfram umr. um þetta dagskrármál meðan 1. flm. þess er fjarverandi - það er raunverulega fátítt að slíkt gerist - að hann sé ekki hafður við til að svara fsp. Er það virkilegt, að forseti telji þetta eðlileg vinnubrögð?

Hv. þm. og ýmsir fleiri hv. þdm. hafa hér fullyrt að mér áheyrandi að þetta væri afar ómerkileg og einföld og auðskilin till. Hvað er það sem hv. þm. þarf að fá útskýrt?

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vitna í Morgunblaðið 11. mars 1983. „Stjórnarskráin og formaðurinn“ heitir textinn. „Stjórnarskrárnefnd undir formennsku Gunnars Thoroddsens hóf störf 1. des. 1978 og samkv. ályktun Alþingis átti hún að ljúka störfum innan tveggja ára. Hinn 8. febr. 1980 settist formaður stjórnarskrárnefndar í stól forsrh. og þá var því jafnframt lýst yfir í stjórnarsáttmála, að stjórnarskrárnefnd lyki störfum fyrir árslok 1980, „þannig að Alþingi hafi nægan tíma til þess að ljúka afgreiðslu stjórnarskrár- og kjördæmamálsins fyrir lok kjörtímabilsins“ eins og það var orðað. Hinn 11. jan. 1983 sendi formaður stjórnarskrárnefndar og forsrh. þingmönnum skýrslu nefndarinnar með bréfi, þar sem sagði að skýrslan ætti að vera grundvöllur umræðna í þingflokkum. Engar slíkar umræður hafa farið fram vegna brýnna úrlausnarefna. Hinn 9. mars 1983 leggur forsrh. fram á Alþingi frv. að nýrri stjórnarskrá. Þar er komið álit stjórnarskrárnefndar án þess að nefndin hafi samþykkt þessa meðferð á niðurstöðum sínum. Aðeins nokkrir dagar eru til þingslita og gersamlega vonlaust um framgang stjórnarskrármálsins, þegar formaður stjórnarskrárnefndar, Gunnar Thoroddsen, veitir forsrh., Gunnari Thoroddsen, einhliða heimild til að hafa einkaafnot af fjögurra ára opinberu starfi þingkjörinnar nefndar.“ Það liggur ljóst fyrir að allt frá því á árinu 1978 hafa flm. þessar þáltill. sem hér liggur fyrir haft möguleika á því að bera fram við stjórnarskrá Íslands þá brtt. að Alþingi skuli kalla sjálft sig saman. Það skuli ekki vera á valdi forseta. Hvers vegna hafa þeir ekki flutt þessa brtt. í stjórnarskrárnefnd? Það er sú spurning sem ég þarf nauðsynlega að fá svar við hjá 1. þm. Vestf., sem sat í nefndinni allan tímann, en hann ku vera farinn að sofa. Mér finnst það dálítið skrýtið, þar sem öll þessi mikla vinna hefur verið lögð í stjórnarskrána, ef það er tilfellið að þáltill. ryðji burtu ákvæðum stjórnarskrárinnar hvenær sem mönnum dettur í hug. Herra forseti. Hefur það þá ekki verið sóun á störfum manna allt frá því 1978 að hafa þá í þessari nefnd? Er hér ekki um einhvern voðalegan misskilning að ræða? Hvernig stendur yfir höfuð á þessum vinnubrögðum? Er það tilfellið, að menn hafi verið að hafa sig að þeim fíflum að útbúa lög, sem séu víkjandi fyrir stjórnarskránni? Þetta væri alveg stórkostleg niðurstaða. En hvernig í dauðanum dettur mönnum í hug, fyrst þeir efa það að þingreyndasti maður Alþingis, hæstv. forsrh., muni gæta virðingar þingsins í sínu sæti, að það þurfi að útbúa eitthvert keyri á hann til að þingið verði kallað saman? Ef þeir yfir höfuð trúa þessu, flm., hví í dauðanum bera þeir þá ekki upp vantraust á manninn? Hann hlýtur að vera hættulegur þingræðinu í landinu með stjórnarskrána á bak við sig.

Hvað með Framsfl.? Hvenær vill hann að þingið komi saman?

Framsfl. hefur lítið svo á, að forseti hefði þetta vald samkv. stjórnarskránni. Og við höfum ekki flutt neina brtt. í stjórnarskrárnefnd um að þetta vald verði af forseta tekið. Þannig stendur málið. Það er ekki skrýtið þó að menn hristi hausinn. Þetta er stórkostlega flókið mál. Nefndin er búin að starfa frá því 1978 og það hefur engin till. komið fram um það að Alþingi kalli sjálft sig saman. Þetta er dularfull niðurstaða. En hitt finnst mér ennþá skrýtnara, eftir að yfirlýsingar hafa gengið hér í þinginu um hverjir séu stuðningsmenn ríkisstj., og það liggur ljóst fyrir samkv. þeim yfirlýsingum sem hér hafa verið gefnar, m.a. af hv. 8. landsk. þm., að hún beri enga ábyrgð á þessari ríkisstj., svo það liggur ljóst fyrir að stjórnarandstaðan getur borið upp vantraust, að hún þorir ekki að gera það. Hvers vegna? Er það minningin um það sem gerðist þegar þeir fólu krötum bráðabirgðastjórnina hérna um árið og allar skoðanakannanir sýndu stórsigur hjá Sjálfstfl. og þeim tókst með leiftursókn undir stjórn kratanna á landsmálunum að glutra því fylgi niður? Eru það þessar minningar sem þeir hræðast svo að þeir telji betra að hafa forsrh.? Ég verð að segja eins og er að mig undrar það, að formaður Bandalags jafnaðarmanna, sem hefur talað hér hvað ákveðnast fyrir hugmyndum um aðskilnað framkvæmdavaldsins og löggjafarvaldsins, - hann hefur nú talað um dómsmál líka - skuli ekki taka til máls og vekja athygli á því að þetta mál heyrir ekki undir löggjafarvaldið. Málið heyrir ekki undir löggjafarvaldið, svo einfalt er það. Hvers vegna dettur mönnum í hug að það sé brýnasta verkefnið að reyna með þáltill. að narta í vald sem heyrir ekki undir þingið? Ég verð að segja eins og er, að þegar maður verður vitni að svona hlutum, þá hlýtur maður að hugleiða hvort eitthvert stórkostlegt hernaðarplat sé á bak við þessar útskýringar. Ef hugsunin er álíka rökrétt eins og hjá hv. 1. þm. Vestf. hér á bls. 23 í Morgunblaðinu 11. mars 1983, þá skal mig ekki undra þó að það sé skrýtið sem kemur frá öðrum stöðum. Þar ráðlagði hv. 1. þm. Vestf. mönnum að skríða undir borð og láta ekki sjá sig fyrr en fundi væri slitið. Ég veit ekki hvort hann hefur farið eftir fyrri ráðleggingunni, en það liggur ljóst fyrir að hann hefur farið eftir þeirri síðari, herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ég vek athygli á því að hann kvartar undan því einnig, að það sé allt of mikill vindur, menn séu að gleypa hér vind. Það er misjafnt hvernig loftleysið hefur farið með menn, ég segi nú ekki annað. Það virðist eins og sumir hafi þurft að fara eftir lofti.

Gæti hv. ræðumaður hugsað sér að geyma okkur eitthvað af ræðu sinni þangað til síðar?

Ef forseti hefur áhuga á að fresta þessari umr., þá er ég reiðubúinn að verða við þeim óskum.

Ég var að tala um það.

Ég verð við þeirri ósk.

Það var ekki hægt að misskilja þetta.