Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Kristjánsson Jeg hafði skrifað hjá mjer nokkrar setningar úr ræðum ýmissa hv.þm. við þessa umr. málsins, en jeg sje ekki ástæðu til að svara þeim nákvæmlega. Þær ástæður virðast ekki veigamiklar, sem komið hafa fram til stuðnings því, að gjald þetta væri sanngjarnt eða á viti bygt. Jeg leiði hjá mjer að fara út í þessi smávægilegu atriði, sem mönnum verður svo tíðrætt um, svo að umræðurnar líkjast svo mjög venjulegu baðstofuhjali. Það er nauðsynlegt í þessu máli sem öðrum að halda sjer við aðalatriðin, en þyrla ekki eingöngu upp ryki. Aðalatriðið er það, hvort það getur talist sanngjarnt að leggja sjerstaka atvinnugrein í einelti með sköttum, sem hún fær ekki risið undir. Afleiðingin verður sennilega sú, að innlendir menn munu ekki sjá sjer fært að stunda þennan atvinnuveg að verulegu ráði. Þó að stórefnamenn geri enn þá tilraun til að halda útgerðinni áfram, er það víst, að allur þorri smærri útgerðarmanna, sem ekki urðu fyrir neinu happi áður, en hafa lagt mikið í kostnað 2 undanfarin ár, sem hvort hefir verið öðru óhagstæðara, munu nú vera á heljarþröminni. Um það geta bankarnir borið. Og hjer er verið að gera tilraun til þess að koma þeim alveg á knje. Er þetta rjett stefna? Jeg álít hana fyrir mitt leyti, mjög hættulega. Útlendinga, sem stunda þennan atvinnuveg, mun jeg síst mæla undan sanngjörnum sköttum. En hræddur er jeg um, að svona hátt útflutningsgjald muni verða til þess, að þeir finni upp aðferðir til þess að hagnýta sjer veiðina úti á hafi, svo að landið tapi öllum þeim tekjum, sem það hefir haft af veiði þeirra. Og væri þá ver farið en heima setið. Menn ættu að gæta vel að því hvað hjer ber á milli. Stjórnin og fjárhagsnefnd Nd. gerðu ráð fyrir því, að útflutningsgjaldið yrði 1 króna á tunnu þetta ár. Aftur ætlaðist stjórnin til þess, að það hækkaði upp í 3 krónur næstu ár, en fjárhagsnefnd Nd. vildi hækka það upp í 4 krónur, og fjelst stjórnin á þá hækkun. Munurinn er nú sá, að ef gert er ráð fyrir meðalafla, fengi landssjóður 600,000 krónur þetta ár eftir minni till. og jafnmikið næsta ár, samtals 1,200,000 krónur. En eftir till. fjárhagsnefndar Ed., sem í samráði við stjórnina hefir fallist á mína till., að leggja 2 kr. gjald á fyrir þetta ár, en vill hækka það upp í 3 krónur næsta ár, fengi landssjóður bæði árin samtals 1.500,00 kr. Munurinn er því 300.000 kr. En verði þessi hái skattur til þess að draga úr veiðinni gæti svo farið, að landið tapaði á hækkuninni. Jeg skal þá víkja að þeirri skoðun, sem óbeinlínis hefir komið fram í háttv. deild, að ekki sje hættulegt að láta síldarútveginn sæta þungum búsifjum, því hann væri í raun rjettri skaðræðisgripur. Jeg vona, að þetta sje ekki skoðun margra, en hins vegar virtist mega draga þessa ályktun af orðum háttv. 1. þm. Rang. (E. P.). Hann kvað síldarútveginn hættulegan vegna þess, að hann byði svo hátt kaup, að aðrir atvinnuvegir gætu ekki staðist samkepni við hann. Þetta virðist mjer tæplega frambærileg ástæða. Hvernig væri hagur fjöldans, ef síldarútgerðin hefði ekki verið? Hún hefir bjargað almenningi í dýrtíðinni. Hefði hún ekki verið fær um að bjóða hækkandi kaup, hvernig hefði þá litið út fyrir mönnum? Jeg geri ekki ráð fyrir, að landbúnaðurinn hefði sjeð sjer fært að veita vinnulýðnum nándar nærri jafngóð kjör. Þetta er stórmikilvægt atriði. Hefði kaupgjaldið hjer á landi ekki stigið fullkomlega í hlutfalli við verðhækkunina á öllum nauðsynjum, þá hefði orðið hin mesta neyð meðal fjöldans, eða ríkið hefði orðið að hleypa sjer í stórskuldir til þess að lækka vöruverðið. Hjá þessu varð komist af því, að til var atvinnuvegur, er gat greitt nægilega hátt kaup. Afleiðingin af þessu er aftur sú, að fjárhagur landsins er vonum betri og má kallast sæmilegur. Jeg skal svo ekki fjölyrða meir um málið, en vona, að þetta sje nægilegt til þess að sýna, að athugavert er að sýna þessum atvinnuveg banatilræði.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil geta þess að háttv.þm. Ísaf. (M. T.) hristi höfuðið og bar á móti því, er jeg sagði, að hann hefði verið mótfallinn því, að tekjuskattur væri lagður á fyrir árið 1916. Jeg hefi síðan gáð að þessu í þingtíðindunum og sje, að jeg hefi farið með rjett mál. Háttv. þm. Ak. (M. K.) sagði, að verið væri að leggja þennan atvinnuveg í einelti og reyna að koma honum á knje. Enn fremur kvað hann útlendinga mundu finna upp einhver ráð til þess að hagnýta sjer síldveiðina úti á hafi, án þess að flytja aflann á land. Þessu er kastað fram alveg að ástæðulausu. Og sjerstaklega er þetta ástæðulaust frá hans sjónarmiði. Hann vill þó leggja 2 króna gjald á tunnuna, og ef gert er ráð fyrir uppgripaafla, munar á till. hans og meiri hl. fjárhagsnefndar um 300.000 kr. Af því myndi um 150,000 kr. koma niður á útlendinga og jafnmikið á innlenda útgerðarmenn. Þessi upphæð á að rjettlæta þá staðhæfingu, að verið sje að leggja þennan atvinnuveg í einelti. Háttv. þm. (M. K.) gat þess, að þessi atvinnuvegur borgaði svo hátt kaup, að með því hefði hann forðað landinu frá því, að taka miljónalán. Jeg veit vel, að hann hefir hækkað kaupgjald mikið. Það sýnir með öðru, hvað hann er arðsamur. Þannig ber alt að sama markinu, bæði hjá þeim, sem mæla móti þessu gjaldi, og hinum, er mæla með því, að þessi atvinnuvegur er langhæfastur til þess að bera skatta. Enga trú hefi jeg á því, að útlendingar muni finna ráð til þess að komast hjá þessu gjaldi, með því að gera að síldinni fyrir utan landhelgi. Enda er það vitanlegt, að þeir hafa reynt það nú í sumar vegna tunnutollsins, en þeim hefir ekki tekist það. Það sýnir eitt með öðru rjettmæti skattsins, að jafnvel hv.þm. Ak. (M. K.), jafnmikill síldarmaður, aðhyllist 2 kr. útflutningsgjald.  (M. K.: Jeg er enginn útgerðarmaður)  . Það veit jeg vel, en jafnvel þótt háttv.þm. væri síldarútgerðarmaður, hefði mjer ekki komið til hugar að gera honum þær getsakir, að hann væri að berjast fyrir sínum hag, eftir þeim kynnum, sem jeg hefi haft af háttv.þm. (M. K.). En jeg veit, að hann hefir frá byrjun haldið hlífiskildi yfir þessum atvinnuvegi og amast við sköttum á hann. Ástæðan fyrir því, að stjórnin vildi leggja 1 kr. gjald á síldarútflutninginn í ár, en 3 kr. framvegis, er sú, að tunnutollurinn var fyrir. En þar sem þeir, er annast er um þennan atvinnuveg, telja 2 kr. gjald tiltækilegt í ár, sjer stjórnin enga ástæðu til að amast við því. Röksemdir mínar og annara fyrir rjettmæti þessa skatts, að helmingur hans fæst frá útlendingum, en hinn helmingurinn frá þeim, er mestu fje velta í landinu, standa enn óhraktar. En um nauðsyn ríkissjóðs á þessum tekjuauka get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður sagt um það atriði.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Jeg verð að segja nokkur orð áður en jeg dey, jafnvel þótt jeg viti, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir fleiri líf en kötturinn. Jeg skal þá fyrst víkja nokkrum orðum að háttv. 1. þm. Rang. (E. P.). Hann var að taka upp eftir mjer ummæli, er jeg viðhafði í öðru máli. Getur verið, að mjer hafi orðið mismæli, eins og mörgum öðrum, en jeg tók það skýrt fram strax á eftir, við hvað jeg átti. Vænti jeg þess, að háttv.þm. (E. P.) sje samkvæmt stöðu sinni svo kristilega sinnaður, að hann viðurkenni, að einnig jeg eigi leiðrjetting orða minna. Háttv. þm. (E. P.) ætlaðist víst til þess, að jeg skýrði fyrirfram muninn á áhrifum þorskkindarinnar og síldarinnar á mannsandann. Jeg er í engum færum um það, enda býst jeg við, að hæstv. forseti myndi telja það utan við umræðruefnið. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sagði það rjett hjá sjer, að jeg hafi verið á móti tekjuskatti á þinginu 1916.  Jeg verð að fara nokkrum almennum orðum um málið vegna þess, að það hefir komið í ljós, að menn þekkja ekki hvernig liggur í málinu. Það er auðsjeð að stjórnin hefir ekki athugað við undirbúning málsins, hvernig skatturinn kæmi niður á menn, og hún hefir enga hugmynd um það enn þá. Menn eru að klifa á því, að sjálfsagt sje að taka skatt af þessari afurð af því, að útlendingar veiða hana. En þeir þykjast ekki vita, að þessi atvinnuvegir verður meira innlendur með hverju ári. Á Ísafirði t. d. eru engir útlendir útgerðarmenn, heldur eru það eingöngu innlendir menn, er stunda þennan atvinnuveg. Þess vegna vænti jeg, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) skiljist, að ekki megi leggja svo mikinn þunga á þennan atvinnuveg, að hann fái ekki af borið. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg hafi hag af síldveiðum. Jeg er enginn útgerðarmaður. En jeg er tollheimtumaður og myndi hafa hag af því, ef tollurinn væri hækkaður, og má því segja, að jeg sje að berjast gegn hagsmunum mínum. Á Ísafirði er þessi atvinnuvegur þriggja ára gamall. 1916 var ágætisár, en 1917 og 1918 voru neyðarár, og mun síldarútvegurinn hvergi ver staddur en á Ísafirði. Það hefir löngum kveðið við hjer í hv. deild, að það eigi að leggja á þennan atvinnuveg af því, að menn sækist svo mjög eftir honum. En þetta er ekki nema yfirborðsástæða. Athugandi er hvernig stendur á því, að menn sækjast eftir þessum atvinnuvegi. Það má ekki eingöngu byggja á ástandinu nú, heldur verður einnig að taka tillit til fyrri ára. Það er vitanlegt, að síldin er og hefir verið gullnáma, og eins og mönnum er kunnugt, er gullsóttin í mönnunum óstöðvandi. En samt er nú svo komið, að enginn atvinnuvegur er háskalegri en einmitt gullnámurekstur. Gullnámur eru nú nálega eingöngu reknar af stóreignafjelögunum, sem hafa yfir hundruðum miljóna að ráða. Fyrir fátæklinga er gullnám einhver rýrasti og misjafnasti atvinnuvegur. - Það er heldur ekki eingöngu af því, að síldveiðin sje svo framúrskarandi arðvænleg, að hún er stunduð. Á sumrin eru botnvörpuveiðar yfirleitt mjög magur atvinnuvegur, og hafa því margir botnvörpuútgerðarmenn tekið það ráð, að nota fólk sitt og skip til síldveiða þennan tíma, heldur en láta það standa aðgerðalaust. Botnvörpungaeigendur hafa sagt mjer, að í meðalári sje engan hagnað af síldveiðinni að hafa. Það eru því nú aðallega mótorbátar, sem stunda þessa veiði. Á Ísafirði stunda allir mótorbátarnir síldveiði á sumrin, því lóðaveiðin hefir eigi þótt borga sig þennan tíma. Eitt af því, sem athuga þarf, þegar á að fara að skattleggja þessa veiði, er verðið á síldinni. Jeg hefi spurt hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) um það, en ekkert svar fengið. Jeg hefi sömuleiðis gert fyrirspurn til fjármálaskrifstofunnar, en hún gat heldur engar upplýsingar gefið. Verðið er því enn ósýnt. Viðvíkjandi hinum hækkaða framtíðarskatti benti hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) á, að tunnurnar ættu að lækka í verði, en hæstv. fjármálaráðherra sjer hjer ekki köttinn í tunnunni, sem sje að á stríðsárunum hafa verið uppgangstímar, en nú þvert á móti, og þó að tunnurnar lækki eitthvað í verði, er engin ástæða til að ætla, að kaupgjaldið lækki, eða að síldin haldist í góðu verði. Jeg álít afar varhugavert að gera skattinn að framtíðarskatti. Þarf jeg eigi annað en benda á árið 1916–17, er þungar tekjur voru til að taka skatt af. Háttv. þm. Ak. (M. K.) sagðist vel, er hann lagði til, að skatturinn yrði hækkaður í ár, en lagði á móti framtíðarskatti. En þótt háttv.þm. Ak. (M. K.) og jeg ef til vill greiðum atkvæði með 2 kr. skatti, er það eigi af því, að við sjeum því samþykkir. heldur gerum við það nauðugir og eingöngu til að afstýra verra böli. Jeg get ekki betur sjeð en að þessi skattur sje á móti öllum skattareglum hæstv. fjármálaráðherra. Hann hefir áður lýst yfir því, að hann væri á móti öllum óbeinum sköttum  Eina ástæðan, sem komið hefir fram þessum skatti til stuðnings, er að landssjóður geti ekki án hans verið. Þykist hæstv. fjármálaráðherra (S. E ) hafa sýnt fram á, að svo sje, en mjer virtist ræða hans fremur löguð til þess að villa mönnum sýn en skýra þetta atriði. Jeg skoðaði hana sem einskonar veiðibrellu til að fá hv. þingmenn til að veita landssjóðnum altaf meiri og meiri tekjur. Jeg segi þetta alls eigi til lasts hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), því jeg tel það fremur kost, að hann vill ná peningum í landssjóðinn En jeg fyrir mitt leyti get ekki sjeð, að nokkur þörf sje á þessum tekjuauka. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) vildi kenna það íhugunarleysi mínu, en það er nefndarskylda mín að íhuga fjárhag landsins, og þykist jeg hafa gert það töluvert nákvæmlega. Eftir áætlun minni eru allar líkur til, að með þeim tekjuauka, sem nú gengur í gildi, verði að minsta kosti unninn upp allur tekjuhallinn á árinu 1919, ef eigi verður tekjuafgangur. Það hefir mikið verið gert úr tapi því, sem landssjóður hafi orðið fyrir á saltkaupum landsverslunarinnar og kolakaupum; en mjer finst vera búið að troða rækilega upp í þau göt. Líti maður á fjárlögin næstu, þykist jeg alls ekki reikna of hátt, þó jeg áætli, að tekjur landssjóðs verði á næsta fjárhagstímabili 2 miljónum kr. hærri en áætlað er þar; án þess þó að taka tillit til tekjuauka þess, sem nú er farið fram á. En hann mun nema nær 2 miljónum króna, svo eftir því hækkuðu tekjur landssjóðs um 50%. Býst jeg ekki við, að fjárhagsfrv. landsstjórnarinnar sje svo fráleitt, að alls þessa þurfi. Hæstv. fjármálaráðherra vildi gera lítið úr skattatillögum mínum. Fanst honum lítið til um vitagjaldið; en tekjur af því mundu þó nema einum 100 þús. krónum, og virðist það gjald koma öllu betur niður en síldarskatturinn. Auk þess mætti leggja á verðskatt, og væri það miklu rjettara, er búast má við, að allur varningur falli í verði Svo er eitt atriði í þessu máli, sem eigi hefir verið tekið til athugunar. Óskar hv. þing þess, að þessi hæstv. stjórn syndi í peningum? Mjer er að vísu eigi vel kunnugt um þetta atriði, en jeg efast þó um að svo sje. Hjer er verið að leggjast á innlendan atvinnuveg, sem er að skapast. Býst jeg við, að það stafi af því, að mönnum finnist hann skaðlegur. En fátt er svo með öllu ilt, að ekki boði nokkuð gott. Háttv. þm. Ak. (M. K.) hefir bent á, að síldin hefir stuðlað til að hækka kaup verkamanna, svo þeir gætu komist af í dýrtíðinni. Auk þess er kjöt nú orðið svo dýrt, að fáir hafa efni á að hafa það á borðum: að minsta kosti er embættismönnunum það ofvaxið; en síld er ágætismatur, og þó þjóðin sje eigi alment komin upp á að borða hana, kæmi mjer eigi á óvart, þó hún að fáum árum liðnum yrði borðuð á hverju einasta heimili. Auk þess er síld einhver hinn besti fóðurbætir og afurðir hennar landbúnaðinum beinlínis nauðsynlegar sem áburður, meðan eigi er farið að vinna fossana. Þróist þessi atvinnuvegur, eru líkur til að hann geti orðið landbúnaðinum hin næsta hjálparhella. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sagðist hafa komið fram með ábúðarskattinn til að koma á jafnvægi milli landbúnaðarins og sjávarútvegs. - Jeg varð satt að segja hissa þegar jeg heyrði þetta. Ábúðarskatturinn er um 40 þús. kr., en síldarskatturinn á 2. miljón. Á þetta að kallast jafnvægi? Þar að auki býst jeg ekki við, að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sje maður fyrir að koma því frv. í gegnum þingið. Hvað snertir að landssjóður þurfi miklar tekjur, vil jeg að eins benda á, að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hefir beinlínis varað bændurna við að láta leggja skatt á landafurðir. Ef hann hefði stutt málið að sama skapi og hann vann á móti því, er eigi ósennilegt, að það mál hefði gengið í gegn. Það hefir löngum brunnið við, að bændur hafa eigi viljað vera undir sömu lögum og útgerðarmenn. En þó hafa trúnaðarmenn bændastjettarinnar sagt mjer, að þeim hafi verið mjög mislagðar hendur, er þeir drápu frv. um útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Það hefir löngum kveðið við, að bændurnir væru svo fátækir. En jeg held, að mjer sje óhætt að fullyrða, að almenn velmegun sje langtum meiri í sveitum en við sjó. Þetta má sjá á sveitarreikningunum. Jarðarverðin hafa hækkað geysilega, og bændur leggja nú svo 100 þúsundum króna skiftir í togara. Í sveitunum eru veðsetningar hverfandi, en svo má heita, að hver kofi við sjó sje veðsettur. Að endingu skal jeg minnast á það, sem hæstv. fjármálaráðh. sagði, að síldarskatturinn kæmi að miklu leyti niður á útlendingum. - Jeg er hræddur um, að svo geti farið, að þessi skattalöggjöf verði einmitt til þess, að við náum engum peningum af útlendingum. Það er þegar farið að brydda á því, að þeir fiska síld í landhelgi, þar sem vitanlega er engin strandgæsla hjer við land, sem því nafni má nefna, og fara svo beina leið heim til sín með veiðina. Mætti ætla, að þessi skattur mundi heldur stuðla að því, að sú aðferð yrði höfð. Jeg held, að eigi sje vert að styðja á stjettaríg í landinu, heldur beri öllum framleiðendum að taka saman höndum, og það því fremur, sem landbúnaðurinn hefir stórfeld framfarafyrirtæki með höndum, sem þarf stórfje til að koma í framkvæmd. Jeg hygg því, að þeir fari mjög óhyggilega að ráði sínu, er vilja leggja allar byrðar á sjávarútveginn, en draga sjálfa sig undan öllum sköttum. Held jeg, að það muni koma þeim í koll áður lýkur.

Eggert Pálsson Ýmsir af þeim, sem hafa tekið til máls, hafa lofað að verða ekki langorðir. Jeg ætla ekki að gefa neitt loforð um það, en á hinn bóginn vona jeg, að jeg verði ekki langorðari en þeir hafa, þrátt fyrir loforð sín, orðið. Meðmælendur síldarinnar, hv.þm. Ísaf. (M. T.) og hv.þm. Ak. (M. K.), eru nú báðir dauðir. En jeg vona, að þeir telji sjer ekki vansæmd í því, þó jeg verði til þess að kasta þá moldum. Háttv. þm. Ak. (M. K.) talaði um, að nauðsynlegt væri að snúa sjer að aðalatriðunum. Er jeg honum sammála um það. Hins vegar vildi hann draga út úr ræðu minni, að jeg legði kapp á, að þessi atvinnuvegur yrði skattlagður, af því, að jeg vildi hann feigan. Þetta er hinn mesti misskilningur. Jeg vildi leggja skatt á þennan atvinnuveg, af því að jeg held hann færastan allra atvinnuvega um að bera aukinn skatt. Og jeg get ekki betur sjeð en að háttv. mótstöðumenn skattsins sjeu mjer sammála um það í raun og veru. Þeir hafa tekið fram, að hjer sje um gullnámu að ræða. Og hvar á frekar að taka nauðsynlega skatta en úr þessari miklu gullnámu? Að þessi atvinnuvegur er fær um að bera gjöldin sýnir ekkert frekar en það, að hann þolir að spenna upp kaupgjaldið. Sömuleiðis má rökstyðja gjaldþol þessa atvinnuvegar með því, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) drap á, að landbændur eru farnir að leggja fje í hann. - Hvers vegna skyldu þeir verða að klífa þrítugan hamarinn til að eignast hluti í þessum atvinnuvegi, ef ekki væri um meiri gróða að ræða en af öðrum fyrirtækjum? Það liggur í hlutarins eðli, að þar sem þessi atvinnugrein ber sig vel og borgar hátt kaup, dregur hún fólkið að sjer. Hins vegar hafa andmælendur mínir tekið fram, að þessi atvinnuvegur sje afarstopull. Sje það nú hvorttveggja rjett, verðum við að líta lengra. Ef honum er leyft að vaða uppi því sem næst skattfrjálsum, meðan hann ber sig svo mætavel, sem hann nú gerir, hvað á þá að gera við fólkið þegar að því rekur, að hann stoppar? Er ekki rjett að nota þessa miklu tekjulind meðan hún gefst, heldur en að hleypa henni skattfrjálsri fram hjá sjer þangað til hún er þrotin, og jafnframt búin að eyðileggja aðra atvinnuvegi landsins. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) tók það fram, að sjer hefði orðið mismæli eða hann afturkallaði fyrri ummæli sín um það, að sjávarútvegurinn ætti alt. Hefi jeg ekkert að athuga við það, en býst þó við, þegar hann ljet þau ummæli falla, að fyrir honum hafi vakað, að hann, sem fulltrúi sjávarútvegsins, mætti sín mikils hjer í deildinni, og því væri óhætt að bera sig borginmannlega. En svo er hann varð þess vísari, að áhrif hans voru ekki eins mikil og hann bjóst við, hafi hann sjeð, að slíkt háttalag lánaðist ekki, og því tekið upp þá aðferðina, að vera lítillátur og telja sjávarútveginn öreiga, sem þurfi linkinda með, í von um að sú aðferðin færði honum betri árangur. Jeg læt hjer svo staðar numið. Umr. eru þegar orðnar langar, og býst jeg við, að atkv.þm. breytist eigi, þó þær verði lengri.

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Jeg þarf ekki að svara andmælum þeim, er komið hafa fram gegn áliti meiri hlutans, því þau hafa ekkert það hrakið, er tekið var fram í framsöguræðu minni. Hv. þm. Ísaf.( M. T.), sem því miður ekki er viðstaddur, virðist taka hart á því, að jeg birti í deildinni, hverja skoðun hann ljet í ljós á máli þessu innan nefndarinnar og taldi það ekki eiga við, að birtar væru í þinginu skoðanir þær, er menn ljetu í ljós innan nefndar. Um þetta atriði er jeg honum sammála, enda hefði mjer ekki komið til hugar að birta hana, ef hann hefði ekki lýst henni yfir sjálfur utan nefndarinnar. Þá var hv.þm. Ísaf. (M. T.) að fárast um það, að meiri hluti nefndarinnar hefði ekki tekið afstöðu til síðari hluta brtt. hans. En hún var ekki rædd í nefndinni og meiri hlutinn átti ekki kost á að sjá hana áður en hún fór í prentsmiðjuna. Þá sagði hv.þm. Ísaf. (M. T.), að síldarútvegsmönnum færi fækkandi, þeir væru tilneyddir til að stunda þá atvinnugrein í sumar vegna tunnueignar, en myndu fegnir að losna næsta sumar; en sömuleiðis sagði hann, að atvinnuvegur þessi væri altaf að verða innlendari og innlendari. Er mikið samræmi í þessu? Enn sagði háttv.þm. (M. T.), að margir bláfátækir menn stunduðu síldarútveg, en slíkt getur ekki staðist, því bláfátækir menn hafa yfirleitt ekki lánstraust til þess, þar sem útgjöldin eru mjög mikil samfara þessum útveg. Þá taldi hv.þm. Ísaf. (M. T.) ríkissjóði ekki vera þörf á þessum skatti, þar sem tekjuafgangur á mesta fjárhagstímabili myndi verða um 2 miljónir króna.  (M. T.: Hefi ekki sagt það)  . Jú, jeg hefi skrifað það niður. Jeg hygg þetta vera handahófsáætlun og meðan hv.þm. ekki sannar hana með tölum, vil jeg leyfa mjer að vefengja hann. Jeg gæti með meiri rökum sagt, að tekjuafgangur yrði enginn eða öllu fremur tekjuhalli. En þó að tekjuafgangur yrði, væri þá svo mikill skaði skeður? Þurfum við altaf að búa við skuldir? Hv. þm. Ak. (M. K.) talaði eins og sá maður, sem einn hefði vit á málinu.  (M. K.: Ekki einn!)  og kvað nefndina hafa skort þekkingu á málinu, og álasaði henni einnig fyrir fljótfærni. Hvað síðara atriðinu viðvíkur, skal jeg taka það fram, að nefndin vann vandlega að málinu, en þó svo hefði verið, að okkur hefði skort þekkingu, var sú bót í máli, að við áttum kost á að afla okkur leiðbeiningar manna, sem jafnvel eru engir eftirbátar hv.þm. Ak. (M. K.) í slíkum málum. Háttv. þm. hjelt því fram, að hættulaust væri að samþ.brtt. sína, þar sem næsta þingi væri í lófa lagið að hækka tollinn, ef það sýndi sig, að hann íþyngdi sjávarútveginum ekki um of. Ætli að ekki mætti með jafnmiklum rjetti snúa setningunni við og benda hv. deild á, að næsta þingi er á sama hátt í lófa lagið að lækka tollinn, þó nú sje farið eftir till meiri hlutans, of það sýnir sig, að sjávarútveginum verði um megn að bera hann. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, að eins benda á, að prentvilla er í 3. gr., þar sem stendur 12. okt. 1912, í stað 22. okt. 1912.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að síldartollurinn kæmi mikið við kjördæmi sitt. Veit jeg, að það stendur á bak við þann mikla áhuga, sem hann hefir sýnt í þessu máli. Hann kannast nú við, að hafa verið á móti tekjuskatti árið 1916. Það var einmitt það, sem jeg sagði og ekki annað. Og hlaut hv.þm. að sjá við hvað var átt, svo voru orð mín ljós. Rjett var það hjá háttv.þm., að síldin er gullnáma. Alstaðar er fjörugt kringum síldina, og hún kemur víða við - gægist jafnvel upp í fagurfræðinni. - Í Brandi eftir Ibsen er talað um síld. Sjera Brandur dregur fólkið með guðlegri andagift upp í öræfi með sjer, en prófasturinn og fógetinn eru í öngum sínum yfir að missa söfnuðinn, en engar fortölur duga. Þá dettur fógetanum það snjallræði í hug, að hvísla að einum, sem rak lestina: Það er komin síld í fjörðinn. En þetta töfraorð þaut frá eyra til eyra, og söfnuðurinn yfirgaf öræfin og sjera Brand og þaut í síldina. Að vísu var þetta skröksaga hjá fógetanum um síldina, en hún dugði samt. Altaf er gull í kringum síldina, æsingar og ákafi, og því erfitt að koma skatti á þessa gullnámu, því margir spyrna á móti. Það er því ekki nema mannlegt af hv.þm. Ísaf. (M. T.) að vilja verja gróðann óskiftan í kjördæmi sínu. Ekki var margt nýtt í ræðu hv.þm. Ísaf. (M. T.). Hann sagði, að þess yrði að gæta, að alt væri að fara niður á við, verðið væri óvíst, en ekki fyrirsjáanlegt, að kaupgjald lækkaði. En jeg vil benda honum á það, að fyrirsjáanlegt er, að kol og salt lækki, og eins ýmislegt annað, er að síldarútvegi lýtur. Hvað verðinu viðvíkur, verður ekki krafist af mjer, að jeg segi, hversu hátt það muni verða, en líkur eru til þess, að það verði hátt, eftir því sem ýmsir síldarvelviljaðir menn segja nú. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að ekki mætti draga þá ályktun af till.hv.þm. Ak. (M. K.), að þeir væru með framtíðarskatti á síld. Jeg dró að eins þá ályktun af henni, að hv.þm. Ak. (M. K.) væri með framtíðarskatti á síld. Mjer er næst að halda, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) sje ekki einungis móti skatti á síld, heldur vilji hann miklu fremur láta ríkissjóð styrkja þá vesalings aumingja með fjárframlögum, sem leggja peninga í slíka óvissu sem síldveiðin er. Jeg vil leyfa mjer að álíta, að þar sem hv.þm. Ak. (M. K.) hefir gengið svo langt, að vera með 2 kr. skatti á hverri síldartunnu, sje ekki athugavert að skatta þær með 3 kr. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg hefði lýst því yfir, að jeg væri á móti óbeinum sköttum. Þetta er rangt, með öllu algerlega rangt. Hitt hefi jeg sagt, að mjer væri illa við að leggja háan skatt á afurðir landsins, en tók þá jafnframt fram, að jeg álíti, að sjerstaklega væri ástatt með síld, þar sem mikill hluti af þeim skatti, er á hana er lagður, kæmi rjettilega niður á útlendingum. En þess er gætandi, að á tímum eins og þessum er ekki rjett að halda dauðahaldi í hin eða þessi skattaprincip. Ríkissjóður þarfnast fjár, og það er aðalatriðið. Þá er enn eitt. - Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að ríkissjóður þyrfti ekki meiri skatta og að fjárlagaræða mín væri veiðibrella til þess að draga fje í hann. Jeg vildi óska að svo væri, en því miður er þetta fjarstæða. Hann sagði, að tekjuafgangur myndi verða 1919. En þetta nær engri átt. Árið 1918 var tekjuhallinn 2½ miljón kr., og venjulega er seinna ár fjárhagstímabilsins verra. Að vísu er von á auknum sköttum þetta ár, tunnuskatti, auknum tóbakstolli og ágóða af síld, en hins vegar er enginn vafi á, að útgjaldaauki verður afarmikill, svo að jeg er sannfærður um, að árið rætist aldrei svo vel, að ekki verði töluverður tekjuhalli, þótt hann verði ekki eins gífurlegur eins og árið 1918. Þá sagði háttv.þm. Ísaf. (M. T.), að fjárlagafrv. stjórnarinnar fyrir árin 1920–1921 væri varlega samið. Þetta er satt, og hefi jeg búist við, að ef það fer eins frá þinginu og það kom frá stjórninni, verði ekki halli. En það nær ekki nokkurri átt að segja, að tekjuauki sje áætlaður 2 miljón krónum of lágt, eða hvað meinar þm. 1  Það er að ganga alt of langt að álíta, að tekjurnar verði 1 miljón kr. hærri á ári en áætlað er. En hitt er hægt að segja með vissu, að útgjöldin munu fara langt fram úr áætlun. Má í því sambandi nefna, að hækkun samkvæmt launafrv. nemur ca. 800 þús. kr., og auk þess hafa aukin útgjöld samkvæmt sjerstökum lögum numið alt að 2 milljón kr. undanfarin ár, en í fjárlagafrv. er ekkert gert fyrir þeim. Ef frv. þetta verður felt, þá verður útkoman hneykslanleg. Og ef þingið feldi tekjuauka þennan og ljeti eigi koma annað í staðinn, væri það rothögg fyrir landið.  (M. K.: Hver talar um að fella það?)  . Er ekki háttv.þm. Ísaf. (M. T.) að tala um 50 aura skatt af hverri síldartunnu á þessu og næsta ári? Hvar ætti að taka tekjur? Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) benti á vitagjald, en það yrðu hreinustu smámunir; kann ske menn vilji hækka kaffi- og sykurtoll? Víst er þörf á meiri tekjuauka, og ef þessum er slept, mun enginn finnast, er líklegt er að kæmist gegnum þingið. Þetta er enginn leikur. Öruggasta stoðin undir sjálfstæði landsins er fjárhagurinn, og ábyrgðarhluti að kippa henni undan. Hvað ábúðarskattinum viðvíkur, mun jeg gera mitt til, að hann verði samþyktur. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) mintist á, að útlendingar myndu finna upp aðferðir til að fiska utan landhelgi, þannig að ríkissjóður færi á mis við toll frá þeim. En því var að eins kastað fram til að gera dimt fyrir augum og hefir við engin rök að styðjast. Jeg skil ekki hvers vegna háttv.þm. Ísaf. (M. T.) er að reyna að ýta undir stjettastríð í landinu. Jeg veit, að það er mjög hættulegt, og hefi altaf verið á móti því.  (M. T.: Í orði)  . Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) vill halda gullnámunum fyrir utan skatt. Hann sýnir það nú, og hann sýndi það forðum, er hann var á móti tekjuskattinum. En við hinir sjáum tiltækilegast að skatta þær.

Kristinn Daníelsson Jeg skal ekki lengja umr. með því að fara út í hin dýpri rök, sem helst hafa hleypt hita í menn. Það er út af brtt.hv.þm. Ak. (M. K.), að jeg stend upp, með því að mjer þótti leitt, að enginn háttv. þingdm. hefir ljeð henni stoð, en jeg verð að telja hana mjög sanngjarnan og eðlilegan meðalveg í þessu efni. Ástæður mínar eru þessar í stuttu máli: Í fyrsta lagi er till. að minni skoðun mjög sanngjörn. Í öðru lagi er hún mjög eðlileg, eða rjettara sagt það, sem frv. fer fram á, er mjög óeðlilegt, sem sje að leggja nú í allra besta ári 2 kr. skatt á tunnuna og gera ráð fyrir hækkun skattsins á næstu árum, sem enginn veit hvernig verða. Í þriðja lagi er hjer engin hætta á ferðum, hvort sem litið er á þörf landssjóðs, sem auðvitað er jafnan mikil, eða hitt, að tryggja landssjóði tekjur eftirleiðis. Til þess að tryggja landssjóði tekjur eftirleiðis, ef hann þarf þess, má grípa til þess ráðs, sem háttv.frsm. meiri hl. (H. St.) gat um, þótt óbeinlínis væri, sem sje að hækka tollinn á næsta þingi, og það er miklu eðlilegra en að gera það nú, því að þá verður vitað, hvernig árferðið er. Mönnum hættir til þess að gleyma því, hvert áhættuspil hjer er um að ræða. Það hefir verið bent á það, að menn fengju stórgróða af þessum atvinnuvegi; því neitar enginn, að einstakir menn hafa haft stórgróða af þessum atvinnuvegi, en það má þá ekki gleyma því, að þessir menn greiða um leið háa skatta að öðru leyti, og enn hitt, að einstakir menn berjast í bökkum, eða jafnvel tapa. Það má ekki leggja einhliða áherslu á þetta, og ekki heldur á það, þótt útgerðarmenn borgi fólki sínu hátt kaup; þeir hafa beint neyðst til þess; afli þeirra yrði ónýtur, ef enginn væri til þess að hirða hann, og betri er hálfur skaði en allur, hugsa þeir, þótt kaupgjaldið geti orðið þeim ofvaxið.

Magnús Kristjánsson Jeg vil þakka hv. 1. þm. Rang. (E. P.) fyrir það að þótt hann vilji oss alla feiga, sem erum á gagnstæðri skoðun við hann, þá skuli hann þó sýna svo mikla óeigingirni, að vilja kasta á oss rekunum endurgjaldslaust. Jeg þykist nú sjá, að hinn verri málstaður muni verða ofan á og að mín sanngjarna till. muni verða feld. En með því að mjer þykir ilt, að menn saurgi hendur sínar með blóði hennar, tek jeg hana aftur með því skilyrði, að hæstv. forseti beri upp í tvennu lagi 2. brtt. meiri hl. á þgskj 274, hvora setninguna sjer.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Út af ábyrgð þeirri, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) ætlast til að jeg taki á mig, skal jeg geta þess, að jeg er ekki svo hræddur við hana, þegar þess er gætt, að með 2 kr. tollinum einum fær landssjóður 300 þús. kr.; hjer við bætast svo tollaukar þessa þings, að ótöldu því, að með till.hv.þm. Ak. (M. K.) er stjórninni viss fugl í hendi. Og ábyrgðin gæti aldrei orðið meiri en hluti úr 300 þús. kr.

Forseti: Jeg legg það til, að málinu verði vísað til fjárveitinganefndar.

Forseti: Jeg legg til, að máli þessu verði vísað til landbúnaðarnefndar.

Forseti: Mál þetta er komið frá hv.Nd., var þar í fjárhagsnefnd, og legg jeg til, að það fari til sömu nefndar hjer.

Forseti: Frv. þetta er komið frá hv. Nd., var þar í landbúnaðarnefnd, og legg jeg það til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer.