Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Handhafar valds forseta Íslands samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: „Vér höfum ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 10. september 2013 kl. 13:30. Gjört í Reykjavík, 3. september 2013. Sigmundur D. Gunnlaugsson, Kristján L. Möller, Markús Sigurbjörnsson. Sigmundur D. Gunnlaugsson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta og hv. þingmenn velkomna til þingfunda að nýju að afloknu sumarhléi.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar óskir til okkar þingmanna og býð alþingismenn jafnframt velkomna til framhaldsfunda Alþingis, 142. löggjafarþings. Samkvæmt starfsáætlun er gert ráð fyrir þingfundum í þrjá daga í þessari viku og síðan jafn mörgum í þeirri næstu. Eins og þingmönnum er kunnugt varð það niðurstaða þingflokkanna eftir að þing kom saman að loknum alþingiskosningum að efna til þingfunda nú í september með þessu sniði. Nýtt þing hefst svo þriðjudaginn 1. október. Þá verður fjárlagafrumvarp lagt fram svo sem kveðið er á um í 42. gr. stjórnarskrárinnar en í fyrsta sinn mun nú reyna á nýtt ákvæði þingskapa um að samhliða fjárlagafrumvarpi verði lögð fram frumvörp um breytingar á lögum sem útgjöld og tekjur fjárlagafrumvarpsins byggjast á. Gera má ráð fyrir að þinghaldið nú í september muni litast af pólitískri umræðu, ekki síst þeirri sem hæst ber nú á vettvangi dagsins. Hæstv. forsætisráðherra gerir á eftir grein fyrir störfum ríkisstjórnarinnar og fara fram umræður í framhaldi af því. Á fimmtudaginn verða sömuleiðis umræður um munnlega skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um Evrópumál. Auk hefðbundinna þingmála verða á dagskrá þingsins sérstakar umræður sem þingmenn hafa óskað eftir, óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra og umræður um störf þingsins auk annarra hefðbundinna þingstarfa.

Á grundvelli 2. mgr. 86. gr. þingskapa er samkomulag um að umræðan standi yfir í um þrjár klukkustundir og er umræðutímanum skipt milli þingflokka eftir reglum þingskapa.

Virðulegi forseti. Það er mér mikil ánægja að fá tækifæri til að gera Alþingi grein fyrir störfum ríkisstjórnarinnar, nú þegar þing kemur saman í septembermánuði. Öll ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands hafa undanfarnar vikur og mánuði unnið að verkefnum sem tengjast stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Jafnframt hefur verið unnið að undirbúningi haustþings og einnig er á hverjum tíma unnið að fjölmörgum reglulegum og lögbundnum verkefnum í öllum ráðuneytum. Ekki er mögulegt að gera grein fyrir þessari vinnu allri í umræðu sem þessari. Ég mun því stikla á stóru og nefna nokkur dæmi til að veita innsýn í störf ríkisstjórnarinnar. Mörg af verkefnum stjórnvalda eru stór og munu verða viðfangsefni næstu mánaða og ára. Sum þeirra eru þess eðlis að þau munu jafnvel endast út kjörtímabilið og halda áfram á því næsta. Vinna við flest þessara verkefna hófst þegar á fyrstu vikum nýrrar ríkisstjórnar. Rétt er að geta þess að í sumum tilvikum hefur verið haldið áfram með vinnu sem hófst í ráðuneytum í tíð síðustu ríkisstjórnar. Grundvallarsýn stjórnvalda á hverjum tíma verður að vera til langrar framtíðar, og á liðnum áratugum hafa miklar framfarir og bætt lífskjör á Íslandi byggst á samvinnu og slíkri framtíðarhugsun. Þannig verður ríkisstjórn að horfa lengra en bara til loka eigin kjörtímabils og spyrja á hverjum tíma: Hvaða breytingum viljum við að samfélagið taki til góðs í framtíðinni og hvaða ákvarðanir þurfum við að taka í dag til að það gerist? Með slíkri hugsun getum við lagt grunn að lausn helstu verkefna þjóðfélagsins í sameiningu, með trú á tækifæri Íslands og sóknarfæri framtíðarinnar í fyrirrúmi. Í sumar voru skipaðir sérfræðihópar í samræmi við ályktun Alþingis um aðgerðir vegna skuldavanda íslenskra heimila. Skipaður var sérfræðingahópur sem nú vinnur að tillögum um höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána og mun gera úttekt á kostum og göllum þess að stofna sérstakan leiðréttingarsjóð vegna húsnæðislána. Einnig hefur verið settur á fót sérfræðingahópur um afnám verðtryggingar af neytendalánum og undirbúningur verkefnastjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála er hafinn. Þá er unnið á grundvelli þingsályktunarinnar í innanríkisráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti, m.a. vegna afnáms stimpilgjalds, en ég mun nánar gera grein fyrir vinnu í tengslum við þingsályktunina á haustþinginu. Í samhengi við þetta er hafin vinna við að meta möguleika á því að leggja gjald á fjármálafyrirtæki vegna umtalsverðra tafa á endurútreikningi lána. Það er ljóst að vinnan sem tengist skuldavanda heimilanna er eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar og mun, þegar hún er til lykta leidd, verða til þess að íslensk heimili ná aftur hluta af þeim eignum sem töpuðust í verðbólguskoti áranna 2007–2010. Það er samfélaginu í heild til framdráttar að koma til móts við þessar fjölskyldur. Þar má ekki horfa aðeins í kostnaðinn sem aðgerðirnar hafa í för með sér því að kostnaður samfélagsins verður enn meiri til framtíðar ef ekkert verður gert. Frá þessu verkefni má ekki hvika. Eitt af stóru málunum fram undan er gerð kjarasamninga. Viðræður aðila vinnumarkaðarins hafa verið undirbúnar og settar í markvissan farveg og ráðherrar munu funda með forustumönnum atvinnurekenda og launþega á morgun þar sem farið verður yfir stöðuna á þeim vettvangi. Engum dylst að ákaflega mikilvægur hluti þess að bæta kjör á almennum vinnumarkaði er að styrkja stöðu atvinnulífsins og bæta starfsumhverfi fyrirtækja. Eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar var að hefja vinnu við aðgerðaáætlun um einfalt og skilvirkt regluverk fyrir atvinnulífið í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Sú vinna felur í sér ýmsar aðgerðir sem unnið er að í ráðuneytunum, m.a. í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélögin og Viðskiptaráð Íslands. Kaflaskil urðu í þessari vinnu með ráðstefnu í síðustu viku þar sem erlendir sérfræðingar miðluðu meðal annars af reynslu nágrannalandanna í þessum efnum. Einnig hefur verið skipaður ráðgjafarhópur um opinberar eftirlitsreglur til að vinna með ráðuneytunum að innleiðingu verkefnisins. Þessi vinna byggir undir það markmið ríkisstjórnarinnar að skapa starfsumhverfi sem ýtir undir fjárfestingu og fjölgun starfa, ekki síst hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Henni er einnig ætlað að hjálpa til við að ýta undir nýsköpun og nýtingu vaxtartækifæra framtíðarinnar, enda er ein grunnforsenda vaxtar í atvinnulífinu að óskilvirkar og íþyngjandi reglur verði ekki nýjum og vaxandi fyrirtækjum fjötur um fót. Eitt af því sem einnig skapar skilyrði fyrir aukinn hagvöxt er bætt framleiðni, bæði hjá hinu opinbera og í einkageiranum. Með aukinni framleiðni í opinberri þjónustu má nýta fé betur og styrkja þannig enn frekar undirstöður þeirrar grunnþjónustu sem við viljum að samfélagið veiti. Til að vinna að þessu markmiði hefur verið settur á fót sérstakur hagræðingarhópur sem mun leggja til við ríkisstjórnina leiðir til að hagræða, forgangsraða og auka skilvirkni í ríkisrekstrinum. Hagræðingarhópnum hafa nú þegar borist mörg hundruð tillögur frá almenningi sem sýnir vel áhuga fólks á því að gera ríkisreksturinn betri og skilvirkari. Virðulegi forseti. Ekki hefur farið fram hjá neinum að gert hefur verið hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Bæði ég og utanríkisráðherra höfum hitt forustumenn og fulltrúa Evrópusambandsins og gert þeim grein fyrir stöðu mála. Á haustþinginu verður kynnt úttekt á aðildarviðræðunum og þróuninni innan ESB. Utanríkisráðherra mun gera nánari grein fyrir þessum málum á vettvangi þingsins. Í utanríkisráðuneytinu er unnið að fleiru en Evrópumálum. Þar hefur meðal annars verið unnið að greiningu á áhrifum fyrirhugaðs samnings um viðskipti og fjárfestingar milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna á viðskiptatengsl Íslands og þingsályktunartillaga um fullgildingu fríverslunarsamnings Íslands og Kína verður lögð fyrir Alþingi í upphafi haustþings í október. Þá er einnig hafin vinna við að meta hvernig megi auka útflutning til ríkja og heimshluta þar sem eftirspurn vex hröðum skrefum. Hefur þar sérstaklega verið horft til Asíu og annarra vaxandi markaðssvæða og utanríkisráðherra mun hafa forgöngu um að farið verði með heildstæðum hætti yfir skipulag markaðsstarfs og landkynningar á erlendri grundu. Þá hófst vinna við tillögugerð um styrkingu á norðurslóðastarfi stjórnvalda í upphafi þessa kjörtímabils þar sem meðal annars verður leitað leiða til að tryggja að verkefni tengd norðurslóðum verði vistuð á Íslandi. Utanríkisráðherra mun í næsta mánuði kynna ný skref sem ríkisstjórnin hyggst taka í norðurslóðamálum. Viðskiptaráð norðurslóða tók til starfa í lok maí og það er sérstakt ánægjuefni að í haust verða haldnar stórar og mikilvægar ráðstefnur um norðurslóðamál í Reykjavík og á Akureyri. Mikið hefur verið rætt um stjórn fiskveiða síðustu mánuðina og árin. Í sumar setti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra af stað vinnu við endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar um að skapa sátt um það til framtíðar. Vinnan grundvallast meðal annars á því að samningsbundin réttindi leysi af hólmi ótímabundnar úthlutanir. Þá er einnig hafin vinna við nýtt frumvarp til laga um veiðigjald og er sú vinna leidd af veiðigjaldsnefnd. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar skal almennt gjald endurspegla afkomu útgerðarinnar í heild en sérstakt gjald taka sem mest mið af afkomu einstakra fyrirtækja. Þá hefur verið hafist handa við að breyta og einfalda kerfi við leyfisveitingar í fiskeldi þannig að leyfisveitingin fari í gegnum skipulagsferli í stað flókins umsagnar- og leyfisferlis. Þessi vinna er hluti af víðtækari vinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis þar sem unnið er sérstaklega að því að bæta regluverk og draga úr kostnaði atvinnulífs og almennings með aðgerðum sem í fyrstu munu beinast að almennu viðskiptaumhverfi og þá einkum út frá hagsmunum neytenda og lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í framhaldinu er ráðgert að fara kerfisbundið yfir allt regluverk atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins með þarfir notenda í huga og meta hvort þær kröfur sem gerðar eru skili árangri. Eitt af því sem íslenskt efnahagslíf þarfnast mest er fjárfesting og aukin samkeppnishæfni. Aukin fjárfesting styrkir atvinnulíf og kemur heimilum í landinu til góða með fjölgun starfa og betri afkomu. Fjárfestingarvaktin hefur nú skilað til iðnaðar- og viðskiptaráðherra tillögum um úrbætur á samkeppnishæfni Íslands varðandi beina erlenda fjárfestingu og eflingu markaðs- og kynningarstarfs í því skyni. Í morgun setti ég ráðstefnu um framtíð ferðaþjónustu á Íslandi. Þar voru kynntar niðurstöður umfangsmikillar vinnu Boston Consulting við að greina tækifærin sem liggja í ferðaþjónustu. Hækkun skatta á gistingu var þar hafnað sem skaðlegri aðgerð en þess í stað lögð áhersla á að finna skynsamlegar leiðir til gjaldtöku, leiðir sem tryggi samkeppnishæfni landsins í ferðaþjónustu og nauðsynlega uppbyggingu ferðamannastaða til framtíðar. Það er afar mikilvægt að við hlúum vel að þessum vaxtarsprota þannig að þeir sem sinna ferðaþjónustu og samfélagið í heild njóti þess sem landið okkar gefur. Þar verða að fara saman til langs tíma uppbygging og náttúruverndarsjónarmið. Þessari vinnu miðar vel í atvinnuvegaráðuneytinu. Vinna við gerð nýrrar atvinnu- og nýsköpunarstefnu er langt komin en kjarni stefnunnar gengur út á það hvernig auka megi hagvöxt og útflutningsverðmæti. Unnið er að endurskoðun fjögurra ára áætlunar í ríkisfjármálum, með raunhæfum markmiðum um heildarjöfnuð í ríkisfjármálum og lækkun skulda sem hlutfall af landsframleiðslu. Niðurstaða þeirrar vinnu birtist senn í frumvarpi til fjárlaga 2014. Þá hefur verið unnið áfram að undirbúningi frumvarps til nýrra laga um opinber fjármál þar sem mælt er fyrir um grundvallarbreytingar á framsetningu fjárlaga, ítarlegri stefnumörkun og áætlanagerð í opinberum fjármálum og markvissara eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Verið er að gera heildarúttekt á skattkerfinu með það að markmiði að hámarka verðmætasköpun í samfélaginu og auka tekjur ríkisins. Sem dæmi um fjölmargar breytingar sem nú eru til skoðunar má nefna mat á forsendum þess að taka upp afslátt af tekjuskatti til þeirra sem fjárfesta í litlum fyrirtækjum í vexti. Einnig má nefna drög að breytingum á skattlagningu nauðsynlegra barnavara. Ný áætlun um afnám fjármagnshafta er í vændum. Þar er sérstaklega litið til þess að lágmarka möguleg neikvæð áhrif vegna uppgjörs föllnu bankanna og að styrkja umgjörð fjármálakerfisins sem er ein forsenda árangursríks afnáms hafta. Á næstu mánuðum verða lögð fyrir Alþingi frumvörp að nýrri löggjöf um fjármálafyrirtæki og nýtt fjármálastöðugleikaráð. Í innanríkisráðuneytinu er meðal annars hafin vinna sem snýr að því að stytta þann tíma sem hælisleitendur bíða í óvissu um framtíð sína og einnig að því að nýta betur fjármagn ríkisins með því að fækka dvalardögum hælisleitenda hér á landi. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um eflingu löggæslu er unnið að greiningu á því hvernig betur megi tryggja öryggi og þjónustu við almenning og hvernig sjá megi til þess að viðbótarfjármagn sem veitt er til lögreglunnar skili sér í raunverulegri eflingu lögreglu þar sem þörfin er brýnust. Þá hefur verið skipuð nefnd til að undirbúa millidómstig, en höfuðmarkmið þeirrar vinnu er að tryggja almenningi nauðsynlegar umbætur á dómskerfinu, auka skilvirkni og gera íslenska dómskerfið sambærilegt dómskerfum nágrannaþjóða. Innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins er nú unnið að því að stytta nám fram að stúdentsprófi um eitt ár. Einnig er unnið er að því að leggja mat á hvernig samþætta megi og styrkja háskólanám á Íslandi. Áhersla verður lögð á eflingu iðn- og tæknigreina og sú vinna unnin í samráði við menntastofnanir, vinnuveitendur og launþega. Verkefnastjórn rammaáætlunar um vernd og orkunýtingu náttúrusvæða hefur hafið störf við 3. áfanga rammaáætlunar. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið vinnur nú ásamt fleiri aðilum að undirbúningi umhverfisþings sem fjalla mun um sjálfbæra þróun. Það fer fram í Hörpu þann 8. október næstkomandi. Virðulegur forseti. Allir þegnar samfélagsins þurfa á þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda á lífsleiðinni. Mikilvægt er að tryggja réttlátari, einfaldari og gegnsærri skiptingu á hlutdeild einstaklinga og hins opinbera í kostnaði við heilbrigðisþjónustu. Með þetta markmið í huga er nú unnið að samræmdu greiðsluþátttökukerfi vegna heilbrigðisþjónustu. Þar verður meðal annars kannað hvort og hvernig megi fella allan heilbrigðiskostnað einstaklinga undir eitt niðurgreiðslu- og afsláttarfyrirkomulag þannig að þátttaka fólks í heilbrigðiskostnaði verði takmörkuð. Þá er hafinn undirbúningur að innleiðingu á þjónustustýringu í heilbrigðiskerfinu með áherslu á bætta þjónustu sem tryggi sjúklingum viðeigandi úrræði, aukna skilvirkni og betri nýtingu fjármuna. Samhliða verður heilsugæslan efld sem fyrsti viðkomustaður sjúklinga í heilbrigðiskerfinu, enda mun hún gegna lykilhlutverki í þjónustustýringunni. Í samræmi við markmið stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar er nú unnið að stefnumörkun um lýðheilsu og forvarnastarf. Víðtæk innleiðing hreyfiseðla í heilbrigðiskerfinu hefst eftir áramót og sérstök áhersla verður lögð á aðgerðir til að sporna við offitu og tengdum sjúkdómum. Þá er stefnumörkun í áfengis- og vímuvörnum á lokastigi. Fyrr í sumar voru tekin fyrstu skrefin til afnáms skerðinga í almannatryggingakerfinu. Haldið verður áfram á þeirri braut á komandi mánuðum og einnig er stefnt að því að ljúka heildarendurskoðun laga um almannatryggingar. Breytingar munu fela það í sér að tekið verði upp starfsgetumat í stað örorkumats og starfsendurhæfingarúrræði verði efld til að fyrirbyggja ótímabæra skerðingu starfsorku. Lífeyrisgreiðslur til aldraðra og öryrkja verða endurskoðaðar og áhersla lögð á einfaldari og skýrari löggjöf. Þá verður lögð áhersla á sveigjanleg starfslok og samræmingu viðmiða í almannatryggingakerfinu og almenna lífeyrissjóðakerfinu. Ég hef óskað eftir tilnefningum frá öllum stjórnmálaflokkum í níu manna nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar sem skal vinna á þessu kjörtímabili. Ég bind miklar vonir við þá vinnu en hún byggist á samkomulagi þingflokka frá því í sumar. Ekki hafa enn borist tilnefningar frá öllum stjórnmálaflokkum en ég vona að þær berist sem fyrst þannig að unnt verði að hefja þetta mikilvæga starf. Vinna við endurskoðun stjórnarskrár hlýtur að teljast eitt af mikilvægustu verkefnum löggjafans. Ég treysti því að alþingismenn úr öllum flokkum taki það verkefni alvarlega og vinni af heilindum að því að ná samstöðu um ágreiningsmál sem upp kunna að koma á þeirri leið. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi í upphafi er ekki unnt að veita tæmandi skýrslu um störf ríkisstjórnarinnar á þeim 15 mínútum sem gert er ráð fyrir í umræðu sem þessari. Hér hefur því aðeins verið stiklað á stóru varðandi nokkur þeirra verkefna sem unnið hefur verið að í ráðuneytunum síðan ríkisstjórnin tók við í lok maímánaðar. Nú fyrir upphaf fyrsta reglulega þings nýs kjörtímabils er staðan sem sagt þessi: Í undirbúningi eru róttækustu aðgerðir stjórnvalda nokkurs staðar í veröldinni í þágu skuldsettra heimila. Rekstrarumhverfi fyrirtækja mun taka stakkaskiptum með breyttu og skilvirkara regluverki og jákvæðum hvötum sem ýta undir fjölgun starfa, auka verðmætasköpun og bæta kjör. Skattkerfið allt er til endurskoðunar til að tryggja hámarksávinning samfélagsins. Um leið og ríkisstjórnin undirbýr sókn íslenskra útflutningsgreina á nýja markaði er unnið að því að nýta þau stórkostlegu tækifæri sem eru að skapast vegna þróunarinnar á norðurslóðum. Verið er að laga heilbrigðis- og almannatryggingakerfin að þörfum landsmanna með það að markmiði að bæta þjónustu við almenning og aðstöðu starfsfólks. Hafin er endurskipulagning menntakerfisins til að tryggja íslenskum ungmennum menntun í hæsta gæðaflokki og samfélaginu þá þekkingu sem þarf til að sækja fram á 21. öldinni. Þetta eru aðeins fáein dæmi um þá undirbúningsvinnu sem hefur verið í gangi í sumar. Ríkisstjórnin mun við upphaf nýs þings leggja fram fjölmörg frumvörp til að ná þeim markmiðum sem hún hefur sett sér. Mörg þessara frumvarpa verða umdeild, sum vegna þess að með þeim er horfið frá stefnu síðustu ríkisstjórnar, sum vegna þess að einhverjir munu telja sig þurfa að leggjast gegn sem flestu af því sem frá ríkisstjórninni kemur. Vonandi mun þó umræðan bera svip uppbyggilegrar rökræðu og vonandi getum við í sameiningu gert næsta þing að miklu framfaraþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrslu hans og vil lýsa sérstakri ánægju með þann tón sem hann sló í ræðu sinni um mikilvægi samstöðu og samvinnu á þeim viðsjárverðu tímum sem við lifum. Ég vil hins vegar óhjákvæmilega minna á það í upphafi máls míns að við höfum fengið frekar lítið að sjá af þeirri samvinnu og samstöðu á fyrstu mánuðum þessarar ríkisstjórnar. Ég vil þó undanskilja tvo ráðherra, hæstv. heilbrigðisráðherra sem óskað hefur eftir tilnefningu stjórnarandstöðunnar í hóp um greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðiskerfinu og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem lýst hefur vilja til þess að vinna áfram á þeim grunni sem unninn hefur verið á síðustu árum í stefnumótun á sviði húsnæðismála og óskað eftir aðkomu stjórnarandstöðunnar að því verki. Það er fagnaðarefni að svo sé unnið. Við viljum gjarnan vinna með þeim hætti. Við leggjum því á þessu stutta þingi fram tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir til lausnar því alvarlega ástandi sem upp er komið á leigumarkaði og þolir ekki bið eftir heildarendurskoðun húsnæðisstefnu. En það er stærra sem ekki er sátt um og ekki er boðið upp á sátt eða samstarf um. Ekki hefur verið leitað samstarfs við stjórnarandstöðuna um vinnu við skuldamál þrátt fyrir beiðni okkar þar um og horfir þar mjög öfugu við það sem tíðkaðist í tíð síðustu ríkisstjórnar þar sem þverpólitískt samstarf var um alla þætti úrvinnslu í skuldamálum heimilanna. Ekkert um ríkisfjármál og er það annað en boðið var upp á í upphafi síðasta kjörtímabils þegar fulltrúum stjórnarandstöðu var boðið að borðinu í Karphúsinu við undirbúning áætlunar um ríkisfjármál og undirbúning kjarasamninga. Og ekkert höfum við heyrt um afnám hafta annað en skens og sprok úr Stjórnarráðinu. Síðan sjáum við í fjölmiðlum að ætlunin er að rjúfa sáttina sem þegar hefur verið byggð. Ætlunin er að rjúfa sáttina um rammaáætlun. Ætlunin er að rjúfa sáttina sem var óumdeild á vettvangi faghópanna um að verja Þjórsárver. Það eru skilaboðin sem við heyrum. Það á að brjóta upp þá sátt sem unnið hefur verið að áratugum saman til að tryggja samstöðu á Íslandi um vernd og nýtingu náttúruauðlinda. Virðulegi forseti. Ég sagði að við lifðum viðsjárverða tíma og þeir eru það ekki síst vegna þess að við búum við heimatilbúinn vanda. Í upphafi síðasta kjörtímabils tókumst við á við erfiðleika sem voru skapaðir af ytri aðstæðum. Núna hefur ríkisstjórnin verið dugleg að skapa sér vandamálin. Hún hefur verið dugleg með yfirlýsingum sínum og framgöngu að auka á vandann. Þar er hægt að nefna margt. Við sjáum lækkun lánshæfismats landsins vegna þess að ekki hefur verið útfært hvernig er hægt með ábyrgum hætti að efna kosningaloforð jafnt í skuldamálum heimila sem á sviði ríkisfjármála. Við sjáum að Seðlabankinn heldur að sér höndum við lækkun vaxta af nákvæmlega sömu ástæðu. Við sjáum að væntingavísitala hrapar. Við sjáum að aðilar vinnumarkaðarins treysta sér ekki til að gera langtímakjarasamninga vegna þess að þeir vita ekki hvert ríkisstjórnin ætlar að fara. Bólur myndast á mörkuðum og þær munu auðvitað springa eins og allar aðrar bólur og einhverjir sitja eftir með sárt ennið í boði núverandi ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Hin ranga forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem birtist á sumarþinginu hefur haldið áfram að birtast okkur með skýrari og skýrari hætti á síðustu mánuðum. Lækkun veiðigjalda og afturköllun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu, ákvörðunin um að halda ekki áfram með auðlegðarskatt eru allt hlutir sem verða að skoðast í samhengi við aðrar aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Markmið hennar er að hlaða undir þá sem mest hafa fyrir og svo mjög bregður að þessu að auðmenn eru farnir að skrifa í Morgunblaðið og afþakka frekari atbeina ríkisstjórnarinnar til að lækka skatta þeirra og óska eftir því að hún fari frekar að einbeita sér að því að leysa þau velferðarverkefni sem við blasa hvarvetna. Þessi mynd birtist á sama tíma og við sjáum vandann á Landspítalanum. Við sjáum vandann hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna þar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur verið gerður afturreka með illa ígrundaðar tillögur en virðist samt ætla að reyna að halda þeim til streitu til að unnt sé að niðurgreiða eftirgjöf handa þeim sem mest hafa milli handanna. Og lífeyrisþegar bíða enn eftir efndum á loforðunum sem þeim voru veitt fyrir kosningar. Eins og þessi ranga forgangsröðun væri ekki nóg þá blasir síðan við algjört ráðleysi í ríkisfjármálum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gefist upp á því verkefni að forgangsraða í ríkisrekstri. Hann hefur endurvakið áratugagamla úrelta aðferðafræði við aðhald í ríkisrekstri sem felst í flötum niðurskurði upp á 1,5%. Við vissum sem var á síðasta ári að komið var að þolmörkum í heilbrigðisþjónustunni og skárum ekkert niður þar. Við höfum heyrt þingmenn Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda kosninga tala um ástandið í löggæslunni, við höfum heyrt hæstv. heilbrigðisráðherra tala um nauðsynina á því að auka framlög til heilbrigðisþjónustunnar. Við höfum heyrt frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins lofa úrlausn fyrir lífeyrisþega. Hvernig á að vera hægt að mæta 1,5% hagræðingarkröfu við slíkar aðstæður? Er einhver hér inni sem telur að löggæslan sé aflögufær að þessu leyti? Eða að heilbrigðiskerfið sé aflögufært? Ó, nei. Ráðleysið er algjört. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hins vegar útvistað forgangsröðun í ríkisrekstri til fjögurra manna vitringakvartetts sem hefur fengið það verkefni að koma með tillögur til ríkisstjórnarinnar. Þar heyrum við aftur mörgum ólíkum hugmyndum fleytt eins og til að athuga hver viðbrögðin verði við þeim svo hægt verði að draga þær til baka ef þær vekja of mikla samfélagslega óánægju. Við höfum heyrt hugmyndir um niðurskurð í Kvikmyndasjóði og núna síðast heyrðum við frá einum hv. þingmanni að eftirlitsiðnaðurinn væri stóra vandamálið. Eins og sé ekki búið að hlaða nóg undir forréttindastéttirnar í landinu, þá eru það sem sagt skilaboð þessarar ríkisstjórnar að nú beri að veikja Samkeppniseftirlitið til að tryggja að kolkrabbar, gamlir og nýir, geti setið einir að hlut landsmanna og að meðalstór fyrirtæki muni enga leið eiga til þess að keppa við forréttindahópana. Með sama hætti á að veikja Fjármálaeftirlitið. Erum við ekki öll hér í þessum sal sammála um það hversu illa hafi gengið að láta bankana ganga fram til að mæta hagsmunum skuldugra heimila? Við getum rétt ímyndað okkur hvernig hefði gengið ef Fjármálaeftirlitið hefði þó ekki verið að reka á eftir þeim. Skatteftirlitið virðist ekki vera ofarlega á forgangslistanum hjá ríkisstjórninni ef marka má orðaskipti hv. þm. Karls Garðarssonar og hæstv. fjármálaráðherra hér í sumar. Virðulegi forseti. Þegar kemur að Evrópumálum blasir sama ráðleysið við. Klunnalegar tilraunir hæstv. utanríkisráðherra til þess að spilla samningsferlinu runnu þó í strand í sumar og mikið til fyrir tilverknað hæstv. forseta þingsins, sem ég vil þakka sérstaklega fyrir að hafa staðið vörð um þingræðið, þegar ráðherrann lét sér detta í hug að hægt væri að ganga gegn skýrri ályktun Alþingis um stefnumörkun í utanríkismálum. Það er virðingarvert að forseti þingsins skyldi ganga fram með þeim hætti og ég þakka honum fyrir það. 
             Með nákvæmlega sama hætti finnur maður enduróma um allt samfélag kröfuna um að þjóðin fái að koma að endanlegri ákvörðun í þessu máli. Að það verði þannig, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga stjórnarflokkanna beggja í aðdraganda kosninga, að engin óafturkræf skref verði tekin í þessu efni nema þjóðin fái að koma þar að. Það er óþarfi að loka dyrum ef til þess rekur engar nauðir. Land í óvissri stöðu þarf á því að halda að eiga alla kosti opna. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi er staða Íslands alvarleg. Við horfum á Ísland í höftum. Við horfum á glötuð tækifæri. Almennt er nú spáð 1% vexti. Atvinnusköpun er engin meðal fólks með starfsmenntun. Atvinnuleysið minnkar hjá ófaglærðu fólki. Við blasir ógnin um þá framtíðarsýn að Ísland verði verstöð hráefnisútflutnings. Ísland verði ekki staðurinn þar sem fjölbreytt störf verði til, þar sem verðmikil störf verði til, þar sem þekkingarstörf verði til. Það vantar algjörlega sóknarstefnuna í þessa ríkisstjórn. Við vitum hvaða viðhorf hún hefur gagnvart atvinnusókn og fjölbreyttri atvinnusókn. Nú eru IPA-styrkir í uppnámi sem gáfu fyrirheit um fjölbreytta atvinnuþróun vítt og breitt um landið. Skilaboð ríkisstjórnarinnar til landsbyggðarinnar eru: Ykkar bíður einhæft atvinnulíf og fáir kostir. Á sama tíma sjáum við tækifæri sem hægt væri að nýta. Við sjáum fréttir af því að Mjólkursamsalan njóti arðs af því að framleiða í öðrum löndum, á Norðurlöndunum, skyr til neyslu vegna þess að þar er bullandi eftirspurn eftir íslensku skyri. En vegna þess að við erum bundin höftum, höfum ekki aðgang að hinum evrópska markaði sem við hefðum með aðild að Evrópusambandinu þá flytjum við þessi störf úr landinu. Íslenskt skyr: Made in Sweden. Af hverju fá ekki íslenskar hendur að vinna þessi störf? Af hverju fá ekki íslenskir bændur að vinna þessa mjólk? Með nákvæmlega sama hætti eru vaxtarmöguleikum sjávarútvegs veruleg takmörk sett vegna þess að markaðsaðgangur okkar í dag fullnægir ekki útflutningsþörfum sjávarútvegsins eins og þær hafa þróast á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Við þurfum sóknarstefnu þar sem alvörutækifæri eru nýtt, þar sem við sækjum fram vegna þess að okkar sterkustu fyrirtæki vaxa ekki hér í höftum og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar hafa gert haftaafnám flóknara og erfiðara viðfangs en þurft hefði að vera. Ísland er land tækifæranna, við þurfum ekki ríkisstjórn sem eyðir öllu afli sínu í að þjóna fámennri forréttindastétt. Við þurfum ríkisstjórn sem treystir sér til að nýta tækifærin, opna þjóðinni nýja útflutningsmarkaði og leggja allt kapp á að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf og almenna hagsæld.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir verkefnayfirlitið sem hann fór yfir í ræðu sinni. Það minnti mig að einhverju leyti á ferðasögu sem ég las einhvern tímann þar sem áfangastaðir og viðkomustaðir voru taldir upp en ekkert var um það hvert ferðin stefndi, af hverju hún væri farin, hverjar væru stóru línurnar í ferðasögunni. Það er kannski sú umræða sem ég hefði vonast eftir að fá fram hér í dag, hvert stefnir í raun en ekki bara upptalning verkefna, mörg hver ágæt og verðug svo að það sé nú líka sagt. Ríkisstjórnin sem við sjáum nú hér í þinginu að loknu sumarhléi á auðvitað við það að stríða að stuðningur við hana dalar. Það er um margt skiljanlegt því að boginn var spenntur hátt fyrir síðustu kosningar. Við vitum það öll sem erum stödd í þessum sal að margir áttu von á feitum tékka inn um lúguna strax eftir kosningar, að minnsta kosti daginn eftir stjórnarmyndun, og að sá tékki mundi jú ekki kosta ríkissjóð krónu. Nú eru 100 dagar liðnir, ekkert hefur gerst svo sem enn þá en hæstv. forsætisráðherra er nokkuð bjartsýnn. Hann hefur kannski ástæðu til að vera það enda kemur á daginn, bara með fréttum í dag, að skuldastaða heimilanna hefur batnað verulega, að vísu ekki vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar heldur vegna þess að íslenskt samfélag er á uppleið, hér hefur verið tekist á við vandann á undanförnum árum. Þetta undirstrika nýjar tölur Hagstofu Íslands. Í gögnum Hagstofunnar kemur fram að umfang skuldavanda heimilanna eftir hrun fer minnkandi. Íslenskum heimilum sem hafa neikvætt eigið fé í fasteign sinni hefur fækkað um tæplega 7.500 síðan fjöldi þeirra náði hámarki 2010. Heimili í þessari stöðu hafa ekki verið færri síðan 2008. Sama þróun endurspeglast í samanlögðu neikvæðu eigin fé þessara heimila sem hefur helmingast frá árinu 2010 úr því að vera rúmir 166 milljarðar í að vera rúmur 81 milljarður. Þetta er jákvæð þróun og það er eðlilegt að við gleðjumst yfir henni á meðan nefndir ríkisstjórnarinnar skoða frekari skuldaleiðréttingar. Það var gott að hæstv. forsætisráðherra nefndi kjarasamninga sem eru fram undan því að þar eru sannarlega blikur á lofti. Þar mun skipta gríðarlegu máli hvernig tekst til, bæði fyrir fólkið í landinu og fyrir almennt efnahagslíf. Við vitum það öll í þessum sal að á árunum fyrir hrun jókst ójöfnuður mjög. Það var réttlætt með því að góðærið væri slíkt að öllum gengi betur en áður. Síðan eftir hrun, þegar aðgerðir þáverandi ríkisstjórnar skiluðu auknum jöfnuði, var því stundum svarað af hálfu hægri manna: Ja, nú hafa það allir jafn skítt. Þar var hins vegar litið fram hjá því í fyrsta lagi að við vorum samfélag sem var að berjast við að koma sér upp úr djúpri kreppu og í öðru lagi því að jöfnuður getur verið mikilvægt tæki til þess að bæta samfélagið, til þess að efla velsæld. Allar rannsóknir sýna að samfélögum þar sem jöfnuður er lykilatriði farnast betur en þar sem ójöfnuður er mikill. Til þess þarf að horfa við gerð komandi kjarasamninga. Þar þarf að horfa til þess hvernig við getum bætt kjör hinna verst settu í hópi almennings. Það þýðir lítið að tala um verðbólguskrið þegar kemur að þeim sem lægst hafa launin, hvort sem það er verkafólk eða leikskólakennarar eða aðrir í umönnunarstéttum, þegar sama fólk sér þær hækkanir sem hafa orðið á toppunum á hinum almenna vinnumarkaði. Þess vegna er að sjálfsögðu mikilvægt að stjórnvöld gangi fram af ábyrgð þannig að það verði raunveruleg kaupmáttaraukning sem fylgi nýjum kjarasamningum, en horfi jafnframt til þess að þeir samningar verði nýttir til að auka jöfnuð. Horfum líka til þess að vaxandi launaskrið meðal fjármálafyrirtækja er áhyggjuefni þar sem þarf að fylgjast vel með þróuninni, ekki síst þar sem ríkið hefur lagt í mikinn kostnað við að endurskipuleggja íslensk fjármálafyrirtæki. Það er óviðunandi að þar skammti topparnir sér ofurlaun að nýju. Kjör almennings í landinu ættu hins vegar að vera stóra viðfangsefnið. Það ræddum við fyrir kosningar. Við vitum að margir kvíða hverjum mánaðamótum. Þar skiptir miklu að jafnaðarmennskan verði höfð að leiðarljósi. Það eru ekki bara blikur á lofti við gerð kjarasamninga, það eru líka blikur á lofti í ríkisrekstrinum þar sem mér finnst stundum hvað rekast á annars horn í málflutningi stjórnarliða. Við fengum að sjá forgangsmál ríkisstjórnarinnar, að skerða tekjur ríkisins um 10 milljarða á þessu ári og því næsta með því að breyta sérstaka veiðigjaldinu, og almenningur horfði á útgerðarmenn í stærstu útgerðum landsins greiða sér milljarða í arð í kjölfarið og þannig sýndu þeir okkur í verki að allt þetta tal um að sérstaka veiðigjaldið mundi valda hér atvinnumissi hundruð sjómanna var ekki rétt. Sérstaka veiðigjaldið hefði vissulega skert arðgreiðslur þessa tiltekna forréttindahóps. Þetta var forgangsmálið, fyrir utan það jú að falla frá hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna sem hefur blómstrað sem aldrei fyrr í sumar og skerða þannig tekjur ríkisins um einhverja milljarða til viðbótar, auk þess að boða það að auðlegðarskatturinn yrði ekki framlengdur. Gott og vel ef staða ríkissjóðs þyldi slíkar skatta- og gjaldalækkanir, en nei, um leið og einn tekjustofn er skertur er talað um aukinn niðurskurð í rekstri ríkisins. Þar er ekki verið að tala bara um einhverja fitu sem má missa sín því að það er búið að skera verulega niður í rekstri ríkisins á undanförnum árum. Ef við höldum áfram á þeirri braut að skerða hér samneysluna gætum við horft fram á eðlisbreytingu á samfélaginu þar sem samneyslan er jú komin ansi langt niður eftir baráttu síðustu ríkisstjórnar við að ná frumjöfnuði. Virðulegi forseti. Það er engin leið fyrir hæstv. ráðherra að réttlæta frekari niðurskurð á meðan þeir gefa frá sér tekjur upp á marga milljarða. Þessi niðurskurður finnst mér vera í anda forkólfa Evrópusambandsins sem ég hefði ekki trúað að óreyndu að hv. þingmenn í stjórnarflokkunum vildu fylgja að málum. Heyrst hefur frá lykilmönnum á borð við Olli Rehn að niðurskurður sé eina leiðin til að ná frumjöfnuði og andmælir hann þeirri blönduðu leið sem Frakkar hafa farið, þ.e. blandaðri leið skattahækkana og niðurskurðar. Ég hefði seint trúað því að hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir og Ásmundur Einar Daðason yrðu Olli Rehn Íslands en það lítur allt út fyrir það miðað við það sem heyrist frá hagræðingarhópnum. 
             Þetta snýst ekki aðeins um niðurskurð því að ég heyri hæstv. heilbrigðisráðherra tala um fjölbreyttari rekstrarform í heilbrigðiskerfinu og segja: Ja, ég er nú ekki að tala um einkavæðingu heldur fjölbreyttara rekstrarform. Erum við þá að tala um að færa stærri hluta sameignarinnar undir lögmál markaðarins hvort sem það eru heilbrigðisstofnanir, skólar eða veitukerfi með þjónustusamningum við einkaaðila sem eiga svo að græða en taka í raun takmarkaða ábyrgð? Þetta er nefnilega boðað, útvistun og minna eftirlit ofan á allt saman eins og menn muni ekki eftir þeirri umræðu sem hér fór fram í kjölfar útgáfu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og vinnu þingmannanefndar þar sem allir voru sammála um að mikilvægt væri að stjórnsýslan væri í stakk búin til að standa almennilega að eftirliti. Við þurfum nefnilega, kæru þingmenn, að spyrja lykilspurninganna. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra, það skiptir máli að umræðan sé málefnaleg, hún sé uppbyggileg, að við séum ekki að hreyta hér ónotum hvert í annað, en það breytir því ekki að við erum ekkert sammála og við þurfum að leyfa okkur að takast málefnalega á um hvaða leiðir eru fram á við. Virðulegur forseti. Ég tel að aukinn niðurskurður á samneyslu geti haft óafturkræf áhrif á samfélag okkar. Ég tel að aukinn niðurskurður í heilbrigðiskerfi geti hreinlega birst með áhrifum á heilbrigði landsmanna. Það er ekki bara eitthvað sem ég er að finna upp hér og nú. Það sjáum við á þeim rannsóknum sem hafa verið gerðar á samfélögum sem hafa gengið í gegnum kreppu og tekið of stóra bita í niðurskurð á velferðarkerfinu, þar sjást beinar afleiðingar á heilsufari landsmanna. Þannig erum við að búa til aukinn kostnað seinna meir. Ég tel líka að aukinn niðurskurður í menntun og rannsóknum sé kolrangur á þessum tímapunkti. Þegar við lítum til rannsókna skilar fjárfesting í menntun og rannsóknum sér beint í aukinni hagsæld fyrir samfélög. Ég tel líka að þær leiðir sem hafa verið nefndar, að skera niður með því að breyta rekstrarformum, séu varhugaverðar vegna þess meðal annars að ég tel það ekki endilega rétt, hreinlega siðferðilega rétt að einkaaðilar geti hagnast á þeim grunnstoðum sem samfélagið í heild hefur byggt upp því að sá hagnaður á að vera samfélagsins alls. Að lokum vil ég nefna þær blikur sem eru á lofti í atvinnuuppbyggingu. Við heyrum að fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar sé sérstaklega til skoðunar í niðurskurðaráformum. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi það í fréttum að hún hefði ekkert verið almennilega fjármögnuð. Hæstv. fjármálaráðherra stóð að því að skerða tekjur ríkisins sem áttu beinlínis að fara í fjárfestingaráætlunina, 10 milljarðar á þessu ári og því næsta. Þessar tekjur voru eyrnamerktar í fjárfestingaráætlun. Og svo kemur hæstv. fjármálaráðherra - það er ekki hægt að borða kökuna kvöldið áður og koma að morgni dags og segja: Hvar er kakan? þó að það sé stundum gert á heimilum þessa lands. Horfum líka til þess að sú hugmynd sem einna helst hefur verið á lofti til atvinnuuppbyggingar er ekki fjölbreytt atvinnuuppbygging í anda þess sem lagt var fram í fjárfestingaráætlun, þ.e. fleiri álver, á sama tíma og blikur eru á lofti um heim allan í þeim geira. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að núverandi ríkisstjórn ætli að fara þá leið. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnin ætli sér að byggja hagvöxt á hugviti, fara leið fjölbreyttrar atvinnusköpunar. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að ætlunin sé að skerða samneysluna eins og við heyrum fréttir af án þess að fá þær staðfestar. En vonandi munum við fá einhver svör á þessu þingi í september.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið flutt um störf ríkisstjórnarinnar þar sem farið var yfir verkefni sem unnið hefur verið að í einstökum ráðuneytum, aðgerðir sem til bæði skamms tíma og langs tíma eru líklegar til þess að hjálpa okkur að brjótast út úr þeirri stöðu sem við búum við í dag. Ég tek eftir því að það á sér stað tiltölulega lítil umræða í upphafi umræðunnar um stöðu ríkissjóðs. Hér er látið sem svo að við höfum úr öllu því að spila sem til þurfi til að gera betur á flestum sviðum samfélagsins. Því miður er það ekki svo. Viðskilnaður fyrri ríkisstjórnar er ekki sá sem stefnt var að. Það er ekki svo. Þó að fjárlög hafi verið samþykkt með um það bil 3 milljarða halla stefnir í rúmlega 30 milljarða halla á yfirstandandi ári. Hér er hefur verið klifað á því aftur og aftur að ríkisstjórnin sem tók við í vor hafi byrjað á því að skemma tekjustofna ríkisins. Heyr á endemi. Fjárfestingaráætlun, að hún hafi verið vel fjármögnuð. Það er ekki svo, því miður. Tökum það dæmi eitt og sér þar sem átti að byggja á tekjum sem áttu að koma einhvern tímann í framtíðinni sem aldrei skiluðu sér á síðasta kjörtímabili, eignasölu sem var óraunhæf og aldrei gekk eftir, arði sem aldrei kom. En það var auðvitað létt verk að setja saman áætlunina og ráðstafa henni inn á kjörtímabilið sem nú er rétt nýhafið og koma svo hér og segja: Hvers vegna er ekki staðið við það sem við höfum tiltölulega nýlega ákveðið? Veiðigjaldið, hvert hefur veiðigjaldið verið undanfarin ár? Er veiðigjaldið sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið fyrir næsta ár langt frá því sem fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið? Ég hvet þingmenn til að líta á svar sem ég hef dreift á þinginu við fyrirspurn tveggja þingmanna um nákvæmlega það efni. Fyrri ríkisstjórn tók ekki nema rétt um 10 milljarða á ári síðastliðin tvö ár. Það er nákvæmlega sama talan og nýja ríkisstjórnin er að taka í veiðigjald - en menn höfðu uppi áform um að fara miklu hærra. Vissulega hafði fyrrverandi fjármálaráðherra áform um að fara upp í 25 milljarða á sínum tíma en var rekinn til baka með það hér í þinginu. Á næsta ári átti vissulega að fara upp fyrir 16 milljarða en það gerði ríkisstjórnin hins vegar aldrei. Hún skildi þannig við það mál að lögin voru óframkvæmanleg svo að á næsta ári eru nákvæmlega sömu veiðigjöld tekin af þessari ríkisstjórn og hafa verið tekin síðustu tvö árin. Það er ágætt að hafa það í huga þegar menn tala um að nýja ríkisstjórnin sé að kasta frá sér tekjustofnunum. Staðreynd málsins er sú að útgerðin í landinu hefur líklega aldrei greitt hærri gjöld og skatta til samfélagsins en einmitt í dag. Aldrei áður. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir því ef menn vilja fara út í fyrstu ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Eitt mikilvægasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar er að eyða pólitískri óvissu um með hvaða hætti við ætlum að standa að stjórn fiskveiða til framtíðar, pólitískri óvissu um hvernig stjórnvöld hyggjast styðja við áform um iðnaðaruppbyggingu í landinu, sama á hvaða sviði það er. Sannarlega eru tækifærin, eins og hér hefur aðeins verið komið inn á, til þess að byggja upp iðnað á nýjum sviðum, sviðum sem tengjast tækni nútímans og þess sem mun gerast í framtíðinni og fyrirsjáanlegt er. Ég nefni sem dæmi að gagnamagnið um strengina sem liggja til Íslands frá einstökum viðskiptamönnum hefur náð því að fara yfir heildarnotkun allra Íslendinga. Einn viðskiptavinur í gagnaveri flytur meira gagnamagn um strenginn til Íslands en allt Ísland að öðru leyti sem sýnir okkur hvaða tækifæri geta legið til dæmis í þeim iðnaði. Ríkisstjórnin mun sannarlega styðja við uppbyggingu á því sviði eins og öllum öðrum sviðum þar sem við getum ýtt undir þekkingariðnaðinn, nýtingu tækninnar og eflingu menntunar á þeim sviðum sem atvinnulífið mun kalla eftir á komandi árum. Allt verður þetta að haldast í hendur við þá stöðu sem við horfum upp á í opinberum fjármálum. Staða sveitarfélaganna hefur verið tiltölulega veik. Þau keppast nú við að greiða skuldir sínar og hafa lítið fjárfest undanfarin ár. Ríkið hefur óskaplega lítið fjárfest og fyrri ríkisstjórn ákvað að draga fyrst og fremst úr fjárfestingunni til þess að verja samneysluna. Hér hafa menn sagt að ekki verði meira skorið niður. Við getum tekið undir það. Á sumum sviðum erum við komin alveg inn að beini. Í heilbrigðisþjónustu hyggst ný ríkisstjórn reyna að sækja fram, verja grunnstoðirnar. Það blasir við okkur öllum og við þurfum ekkert að skipta okkur upp í flokka til að geta tekið umræðuna um hvernig við viljum gera betur í heilbrigðismálunum. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar að hægt sé að gera kerfisbreytingar til að ná betri nýtingu á skattfé borgaranna. Það skiptir máli hvernig við notum þá takmörkuðu fjármuni sem við höfum úr að spila. Nú þegar hefur í framsögu forsætisráðherra verið vísað í fjölmörg dæmi um mál, ekki bara á heilbrigðissviðinu heldur í fleiri ráðuneytum, þar sem ný ríkisstjórn hyggst, með því að gera kerfisbreytingar, ná fram meira hagræði og betri þjónustu til lengri tíma þannig að við getum betur mætt væntingum fólksins í landinu og byggt betra samfélag með þeim fjármunum sem við höfum úr að spila sem eru, eins og ég segi, takmarkaðir. Aftur að stöðu ríkissjóðs. Mér sýnist blasa við um 30 milljarða halli á þessu ári. Sú er staðan, að hluta til vegna ákvarðana sem teknar hafa verið eftir að fjárlög voru samþykkt og við höfum fengið í fangið og þurfum sumar hverjar að taka til endurskoðunar, að hluta til vegna þess að hagvöxturinn hefur verið veikari en við vonuðumst til. Ég held að enginn hafi það sem sérstakt markmið að sjá hagvöxtinn hér lágan en hann hefur verið lágur, eftirspurn í samfélaginu er óskaplega takmörkuð. Það er sama hvort við horfum til einkaaðila eða atvinnulífsins, eftirspurnin hefur verið óskaplega lítil. Fjárfesting á fyrstu sex mánuðum ársins 2013 dróst saman um 13% að raungildi borið saman við fyrstu sex mánuði ársins 2012. 13% samdráttur að raungildi í fjárfestingum. Það er samdráttur sem bætist við annan samdrátt sem hefur verið undanfarin ár. Fjárfestingarstigið í landinu er algerlega óviðunandi. Þess vegna er það eitt af forgangsverkefnum nýrrar ríkisstjórnar að grípa til aðgerða sem geta laðað fram nýja fjárfestingu í atvinnulífinu, fjárfestingu sem mun skila verðmætari störfum, aukinni framleiðni og færa okkur framar í samkeppnishæfni borið saman við aðrar þjóðir. Þar er af mörgu að taka. Það mun þurfa aukna fjárfestingu í grunnatvinnugreinunum. Ég verð að segja að það eru mér alltaf mikil vonbrigði þegar þingmenn koma hér upp og tala til gömlu atvinnugreinanna eins og þær séu eitthvað sem við getum verið án, gömlu rótgrónu atvinnugreinanna sem við höfum byggt Ísland upp á og skila okkur mestri verðmætasköpun einmitt í dag. Ég tel að við eigum að byggja nýjar greinar á þeim stoðum og sannarlega verður svigrúm fyrir nýja tækni og ný svið. Sumt af því er nokkuð sem ég get ekki einu sinni látið mér detta í hug að geti orðið til á Íslandi en unga kynslóðin mun finna út úr því hvernig ný tækni og nýir heimar, t.d. á tölvuöld, geta fært okkur ný tækifæri hingað heim til Íslands. Það þarf ekki að gerast með því að við hverfum frá verðmætasköpun í hefðbundnum greinum, þvert á móti. Þetta styður allt hvert annað. Það er lykillinn að því að við getum lokað fjárlagagatinu og byrjað uppgreiðslu skulda. Það sem slær mann þegar maður sökkvir sér ofan í tölur um fjármál ríkisins er hversu hár vaxtakostnaðurinn er orðinn og hann mun ekkert minnka fyrr en við erum farin að skila afgangi á fjárlögum. Menn geta talað sig hása hér úr þessum stól um það hvernig við eigum að verja meira fé til hinna ýmsu samfélagssviða, allt frá skólum yfir í heilbrigðiskerfi og allt þar á milli, inn í samkeppnissjóði af hverju tagi, en það breytir því ekki að meðan við tökum fyrir því lán og erum ekki með neitt plan í gangi um það hvernig við lokum fjárlagagatinu og byrjum síðan í framhaldinu að greiða niður skuldir munum við á endanum rekast á vegg og þá munu menn upplifa það sem í daglegu tali er kallað hrun. Það er það sem gerist. Þetta ætlum við að fyrirbyggja. Við ætlum á sama tíma að vinna að því að loka fjárlagagatinu, lækka skuldabyrði ríkisins og þar með vaxtakostnað þess, örva fjárfestingu og byggja þannig undir getu okkar til að gera betur á þeim sviðum sem ég held að við séum langflest sammála um, þvert á alla flokka, að við þurfum að styrkja. Á heilbrigðissviðinu, í almannatryggingum, í stuðningi við nýsköpunarfyrirtæki, í því að gera Ísland að frambærilegum ef ekki hreinlega frábærum fjárfestingarkosti fyrir erlenda aðila. Við vitum að það eru hindranir á veginum en við getum vel ráðist á þær. Höftin hafa verið nefnd til sögunnar og svo sannarlega eru þau hrikalegt efnahagslegt vandamál. Ég vil meina að gjaldeyrishöftin séu líklega stærsta einstaka efnahagsvandamál okkar um þessar mundir en ég tel að það sé leysanlegt vandamál. Það er leysanlegt, ekki síst vegna þess að það eru svo miklir hagsmunir í húfi hjá öllum þeim sem málið varðar, hjá þeim sem eiga eignir í þrotabúum, hjá þeim sem eiga aflandskrónur í landinu, hjá þeim sem eiga kröfur á íslensk fyrirtæki sem fyrirsjáanlega munu lenda í vanda með að útvega gjaldeyri til greiðslu þeirra skuldbindinga og hjá samfélaginu öllu til þess að tryggja að við byggjum upp nýja framtíðarsýn fyrir landið þannig að hægt verði að afnema höftin án þess að um leið myndist innlendur þrýstingur þegar við erum búin að leysa öll hin verkefnin. Hagsmunirnir eru svo miklir og ég leyfi mér að beina orðum mínum til kröfuhafa í þrotabú hinna föllnu banka. Þar eru hagsmunir upp á á þriðja þúsund milljarða. Menn geta rétt gert sér í hugarlund hversu miklir fjárhagslegir hagsmunir eru undir því komnir að farsællega leystist úr þannig að hægt sé að veita aðgang að eignunum í þeim mæli sem raunhæft er þegar tekið hefur verið tillit til greiðslujafnaðar Íslendinga til framtíðar án þess að krónan lendi í frjálsu falli. Ég tek undir með þeim sem hafa nefnt kjarasamninga í umræðunni sem eru gríðarlega mikilvægt mál í heildarsamhengi efnahagsmálanna. Kjarasamningarnir sem fram undan eru, bæði á almenna markaðnum og opinbera markaðnum, geta gegnt lykilhlutverki í því að styðja við þann efnahagslega bata sem við viljum öll sjá. Við viljum að sjálfsögðu sjá meiri stöðugleika, við viljum sjá hægan en ákveðinn vöxt, vöxt sem er sjálfbær og er studdur af raunhæfri verðmætasköpun í landinu. Þegar menn taka út of miklar kjarabætur á skömmum tíma munu þeir að öllum líkindum þurfa að skila þeim aftur fyrr en varir. Kannski er það einmitt það sem gerðist hér í aðdraganda þess að íslensku bankarnir féllu. Við höfum tekið út of mikil verðmæti af reikningi framtíðarinnar. Hér hafa eftirlitsstofnanir komið til umræðu og því er haldið fram að ný ríkisstjórn hyggist ráðast sérstaklega gegn þeim. Ég hef tekið eftir því í umræðu í fjölmiðlum undanfarna daga. Það er af og frá að til standi að kippa stoðunum undan mikilvægum eftirlitsstofnunum í landinu. Það er af og frá. Hins vegar er það svo að margar eftirlitsstofnanir voru styrktar verulega, beinlínis í þeim tilgangi að taka á þeim atburðum sem áttu sér stað hér haustið 2008. Þær þurfti að styrkja til þess bæði að rannsaka mál og endurskoða verklag og ferla, lög og reglur - tímabundið. Nú er árið 2013, nú hljótum við öll að vera sammála um að við þurfum að fara að vinna okkur í átt að því að finna nýtt jafnvægi í því hver umsvif eftirlitsstofnananna eiga að vera til framtíðar. Það er ekki umræða sem snýst um að kippa stoðunum undan eftirlitsstofnunum í landinu. Það er umræða sem snýst um hvar við finnum hið nýja jafnvægi í þeim efnum. Ég get ekki ímyndað mér ef menn horfa á forsendurnar sem lágu því til grundvallar að margar af þeim voru styrktar verulega á árinu 2009 og áfram, beinlínis til að takast á við þann vanda sem þá var nýrisinn, að þeir ætli að halda því fram að við þurfum að halda úti þeirri miklu starfsemi sem verið hefur undanfarin ár. Reyndar mun það hafa lítil áhrif á afkomu ríkissjóðs hvort eð er vegna þess að flestar þessar stofnanir eru bornar uppi af sérstökum gjöldum, t.d. sem greidd eru af fjármálafyrirtækjum í landinu. Virðulegi forseti. Ég tel að í upphafi umræðunnar hafi verið komið inn á velflest verkefni sem ríkisstjórnin hefur nú þegar sett af stað, en eðli málsins samkvæmt get ég ekki farið út í nein smáatriði þess máls sem ég hyggst mæla fyrir í upphafi nýs mánaðar. Ég get ekki rakið fjárlagafrumvarpið í neinum smáatriðum eða þær meginlínur í ríkisfjármálastefnunni sem ég hyggst kynna þar, en í stjórnarsáttmálanum, í fyrstu verkefnum ríkisstjórnarinnar og í þeirri umræðu sem fer fram hér í dag og margir ráðherrar eiga eftir að taka þátt í tel ég að menn muni komast vel á snoðir um hvert ríkisstjórnin hyggst stefna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir skýrsluna. Ég vil líka segja að mér finnst eðlilegt og ég sýni því fullan skilning að ríkisstjórn taki sér einhvern tíma eftir kosningar til þess að reyna að marka aðgerðir sínar og reyni að móta stefnuna skýrar. Við í Bjartri framtíð vorum sammála því og studdum það að ríkisstjórnin fengi meiri tíma til þess að klára fjárlagafrumvarpið og leggja það fram með tekjuöflunarfrumvörpum og fengi tíma til 1. október til að gera það. Ég verð hins vegar að vera alveg hreinskilinn með það að eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. forsætisráðherra hafa grunsemdir mínar um dálítið víðtækt úrræðaleysi vaxið til muna. Mér fannst skýrslan bera þannig yfirbragð að hæstv. forsætisráðherra væri í raun og veru að segja að starfshóparnir sem við ákváðum meðal annars hér inni að stofna í byrjun sumars hefðu hafið störf og búið væri að manna þá. Og síðan voru þeir starfshópar raktir. Engin frekari tíðindi fannst mér vera í skýrslu hæstv. forsætisráðherra. Það er bara búið að manna starfshópana. Gott og vel. Ég held að þetta sé hugsanlega og mjög líklega í síðasta skipti sem hægt er að halda svona ræðu. Nú verðum við í þessum sal og fólkið úti í þjóðfélaginu að fara að fá skýrari línur. Við verðum að fara að sjá á spilin. Hver verða úrræðin? Hvað á að gera? Það eru hvarvetna mjög stór viðfangsefni í íslensku samfélagi eftir allt sem á undan er gengið. Ég ætla að rekja þau aðeins. Heilbrigðismálin. Við í Bjartri framtíð fögnum því að fara eigi inn í heilbrigðismálin og reyna að stokka þau upp, endurskipuleggja. Við þurfum að byggja upp heilsugæslu sem ódýrari úrræði. Við þurfum að beina fólki úr dýrum úrræðum í ódýrari. Við þurfum að byggja upp hjúkrunarrými til að losna við fólk úr legurýmum á sjúkrahúsi, sem er dýrt. Það styðjum við. Hins vegar var ekki neitt um það í skýrslu hæstv. forsætisráðherra að núna ríkir neyðarástand á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Það er neyðarástand á lyflækningasviði. Deildarlæknar ráða sig ekki til starfa. Þetta er ein hryllilegasta birtingarmynd atgervisflótta í samfélaginu. Þetta er fólk sem starfar í alþjóðlegu starfsumhverfi og það ræður sig einfaldlega ekki inn á sjúkrahúsin á Íslandi. Það fer annað. Það eiga að vera starfandi 25 deildarlæknar en þeir verða að öllum líkindum sjö og ef deildarlæknar fást ekki til starfa á lyflækningasviði þá vex álagið á sérfræðinga og ef sérfræðingar ákveða að fara líka þá hrynur þjónustan. Hér þarf að fara inn með skýra stefnu. Hér þarf að hlusta á allar lausnirnar sem starfsmenn Landspítalans hafa sett fram. Hér þarf að taka afstöðu til þeirra. Hér þarf að taka afstöðu til þess hvort byggja á nýjan Landspítala eða ekki. Ef ekki á að byggja hann hvað á þá að gera? Stefnumörkun vantar, skýr svör vantar og þetta er spurning um daga. Hvarvetna í þjóðfélaginu er beðið eftir áætlun um losun gjaldeyrishafta. Hvað á að gera? Ekki vantar hugmyndirnar. Nú vantar ákvörðunina. Gott og vel, kannski fáum við að heyra hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í þessum málum í stefnuræðu sem verður eftir nokkrar vikur. Ég er ekki úrkula vonar um það en þarna er orðið gríðarlega mikilvægt að fá skýrar línur. Eins og staðan er núna er ástandið nokkuð þversagnarkennt vegna þess að annars vegar segir ríkisstjórnin að gjaldeyrishöftin séu eitt helsta vopnið í því að reyna að ná hagstæðum samningum við kröfuhafa en hins vegar er það alveg skýrt að gríðarlega mikilvægt er - og það kemur fram í máli ríkisstjórnarinnar - að losna við gjaldeyrishöftin. Þau markmið í umræðunni, annars vegar mikilvægi gjaldeyrishaftanna til að ná góðum samningum og hins vegar mikilvægi þess að losna við þau, verða einhvern veginn að fara saman í skýrri stefnumörkun. Skýr svör hafa ekki borist að mínu mati um það hvað á að gera við aðildarviðræðurnar við ESB. Við ræðum það hérna á fimmtudaginn. Ég held að ráðamenn í ESB viti ekki alveg hvað við erum að hugsa. Það hlé sem hefur verið gert hefur einhvern veginn enga lögformlega stöðu. Mér finnst í því máli þurfa rökræðu um það, meginatriði málsins, af hverju ekki að klára samningana? Og ef menn vilja ekki klára samningana og leggja þá fyrir dóm þjóðarinnar, hvaða aðrar leiðir hafa menn þá til að útkljá þetta áratugalanga deilumál á Íslandi? Geta menn komið með einhverja aðra leið? Ég auglýsi eftir þeim svörum. Fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem Björt framtíð hafði ríkt frumkvæði að hefur aðeins borið á góma í umræðunni. Hér eru mjög óskýrar línur, finnst mér. Mér finnst forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala eins og þeir skilji ekki almennilega um hvað fjárfestingaráætlun snýst. Fjárfestingaráætlun er byggð á mjög skýru prinsippi, þ.e. að réttlætanlegt væri að nota arð sem skapast í eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum - ríkið á eitthvað um 40% af fjármálakerfinu á Íslandi og fjármálakerfið hefur verið að sýna mjög mikinn hagnað - að réttlætanlegt væri að nota hluta af þeim arði til fjárfestinga og hinn hlutann til að greiða niður skuldir. Er eitthvað flókið í þessu? Ríkisstjórnin talar á sama tíma um nauðsyn þess að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf. Þarna var mynduð leið til þess að nota hluta af arðinum sem skapast í fjármálafyrirtækjum til þess að fjárfesta í fjölbreyttu atvinnulífi sem skapar okkur meiri tekjur. Það vekur undrun mína að hæstv. fjármálaráðherra skuli núna segja að þessi arður sé enginn, eða ég skildi hann svo. Þetta er mjög óskýrt. Hvarvetna þurfum við svör. Heimilin bíða. Það verður fróðlegt að sjá hver umræðan verður í samfélaginu ef ákveðið verður á sama tíma og ástand ríkisfjármála er svona ískyggilegt og á sama tíma og harður kjarasamningavetur blasir við að verja verulegum fjárhæðum til að greiða niður skuldir heimilanna. Hver verður umræðan þá? Þá þurfa að vera skýr svör við því af hverju þeir peningar eru ekki notaðir til að mæta fjársveltinu í samfélaginu, til að mæta ömurlegri stöðu ríkissjóðs og til að bæta kjör með öðrum hætti. Við þurfum að fá þau svör. Ég hef nefnt nokkur dæmi, það er til þess að leggja áherslu á að mér finnst tíminn vera að renna út fyrir ríkisstjórnina. Hún verður að fara að svara skýrt hvað hún ætlar að gera. Við getum ekki heyrt fleiri ræður um að starfshópar hafi verið stofnaðir. Það slær mig dálítið eins og stefna ríkisstjórnarinnar á fyrstu mánuðunum geti borið yfirskriftina: Afsakið – hlé. Mér finnst blasa við risastórt skilti: Afsakið – hlé. Ég vona heitt og innilega að útsendingin fari bráðum að hefjast aftur.

Forseti. Í aðdraganda kosninga er yfirleitt lofað miklu meiru en innstæða er fyrir og því eru þingmenn dæmdir til að vera ómerkir orða sinna þegar til starfa er komið. Það hefur nú þegar sýnt sig með þessa ríkisstjórn að henni mun reynast mjög erfitt að standa við loforð þau sem flokkarnir gáfu kjósendum sínum í aðdraganda kosninga og því fellur fylgi hennar án afláts. Eina leiðin út úr þessum ógöngum er að viðurkenna vanmátt sinn. Völd eru nefnilega oft þess eðlis að auðmýkt er styrkur, ekki veikleiki. Hrunið er ekki búið. Við erum í miðri á. Fram undan er annaðhvort átakavetur eða tímabil stöðugleika. Af hverju hefur ríkisstjórnin nú þegar valið veg sundrungar og ófriðar þegar hægt er að fara aðrar leiðir? Ég var í minni hluta á síðasta kjörtímabili með forsvarsmönnum núverandi ríkisstjórnar og tók alla jafna undir með þeim þegar kvartað var undan samvinnuleysi þáverandi ríkisstjórnar. Við upplifðum oft að vera kölluð til samráðs sem endaði með því að okkur leið sem verið væri að véla okkur til samsektar, án samvinnu, við óvinsæl málefni. Við töldum í einlægni, að því er ég hélt, að raunveruleg þverpólitísk samvinna væri eina leiðin til að koma okkur út úr þeim ógöngum sem íslenskt samfélag stóð frammi fyrir. Vegna þessa, herra forseti, er ég frekar hissa á því hve þétt núverandi ríkisstjórn heldur vandamálunum og úrlausnum á þeim að sér án þess að láta reyna á raunverulegan samvinnuvilja þingheims við úrlausn verkefna. Þau munu ef til vill reynast þrautin þyngri ef ekki er viðurkennt að samvinna er forsenda úrlausna því að ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu af miklu örlæti ýmsu sem jafnvel krónískir bjartsýnismenn gátu ekki séð að gæti orðið að veruleika þegar búið var setja saman í pott loforð beggja flokkanna. Ef til vill getum við leyst saman í samábyrgð þessi vandamál, hæstv. forsætisráðherra. Auðvitað vildi ég lofa því ofar öllu að hægt yrði að rétta stöðu heimilanna sem mörg hver riða á barmi örvæntingar og hafa gert um langa hríð. Óvissan er viðvarandi þegar fólk er kannski með óraunsæjar væntingar um skuldaleiðréttingar. Ef þær væntingar eru óraunsæjar miðað við raunverulega stöðu mála hlýtur það að vera skylda hæstv. forsætisráðherra að upplýsa um nokkur mikilvæg atriði. 1. Hvenær stendur til nákvæmlega að fólk geti átt von á skuldaleiðréttingu í samræmi við loforð Framsóknarflokksins? 2. Hverjir geta átt von á slíkum leiðréttingum er tengjast forsendubrestinum? 3. Af hverju er enn verið að bera fólk út á götu? 4. Hvenær verða skrifuð lög sem vernda réttarstöðu þeirra einstaklinga sem taka óverðtryggð lán? 5. Er alveg öruggt að enginn annar hópur muni þurfa að verða fyrir skerðingu vegna skuldaleiðréttingarinnar? Mig langar líka til að fá svör frá hæstv. ríkisstjórn um það af hverju svo mörg hitamál hafa nú þegar komið frá henni þar sem gengið er fram með stríðsöxi í stað friðarvilja þegar engin ástæða er til að skapa úlfúð, t.d. eins og þegar kemur að Norðlingaölduveitu. Af hverju og til hvers eru málin strax sett í þann farveg? Er það kannski vegna langrar átakahefðar? Er það kannski vegna þess að stjórnmál eiga samkvæmt einhverjum stöðlum að snúast um að koma vilja sínum fram frekar en að vinna markvisst að samvinnu um málefni þar sem vel er hægt að ná sameiginlegu markmiðum án mikilla fórna við stefnu og strauma? Er það kannski vegna þess að á þessum vinnustað, Alþingi, hefur alla tíð verið hefð að skipa verkum á þann veg að stjórn og minni hluta er stillt upp hvoru gegn öðru. Myndlíkingar stríðs og andstöðu eru einatt dregnar upp. Ég verð svo sem að viðurkenna að mig langar að grafa upp stríðsöxina eftir það sem á undan er gengið í sumar og fara beint í skotgrafirnar. Mér mundi líða miklu betur á meðan á því stæði að höggva í ímyndaða andstæðinga og láta allt flakka sem hefur komið upp í huga minn í sumar þegar ég hef fylgst í forundran með verkum ríkisstjórnarinnar. En vil ég standa á vígvelli í næstu fjögur ár þar sem spilað er inn á lægstu hvatir mannlegs eðlis? Nei, herra forseti. Ég vil ekki láta það eftir mér. Ég held að ég haldi frekar áfram að höfða til betri vitundar þingheims og vona að ef ég endurtek nægilega oft viljann til að breyta grunninum í lýðræðinu okkar að það síist í gegn. En upphafið lofar ekki góðu og því kalla ég eftir því að ríkisstjórnin hverfi af villu síns vegar og muni sín eigin áköll um breytt vinnubrögð þegar formenn ríkisstjórnarflokkanna voru hinum megin við borðið og sýni að það var ekki sjónarspil heldur raunverulegur vilji. Píratar munu vinna á sambærilegan máta og Hreyfingin. Við skilgreinum okkur ekki sem andstöðu heldur minni hluta sem vinnur út frá málefnunum hverju sinni. Ef málefni eru algerlega andstæð okkar stefnu munum við gera allt sem í okkar valdi stendur til að spyrna við fótum og leita uppbyggilegra lausna. Látum þetta kjörtímabil ekki einkennast af sundrungu. Finnum þau stef sem ríma saman. Það hljóta allir að vera sammála um að við þurfum að laga grunnstoðirnar. Sú mikla vinna sem lögð var t.d. í heildarendurskoðun á stjórnarskránni okkar á síðasta kjörtímabili má ekki glatast. Ég óska eftir svörum um það hvernig ríkisstjórnin sér fyrir sér að þeirri vinnu verði fram haldið. Þá á ég ekki við að setja fram einhverja áætlun um hvernig það verður gert án nokkurra tímasetninga. Það er gríðarlega mikilvægt að eigi síðar en í dag komi fram tímasetningar á því hvernig við ætlum að haga þeirri vinnu. Ég vil að lokum benda á eitthvað sem má hrósa hjá núverandi ríkisstjórn. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra, sem er reyndar ekki í salnum, fyrir þá ákvörðun að gera stýrihópi um framgang þingsályktunar um að Ísland taki sér afgerandi lagalega sérstöðu að því er varðar upplýsinga- og tjáningarfrelsi kleift að halda áfram störfum sínum næstu tvö árin. Eins og kemur fram á vef ráðuneytisins var mennta- og menningarmálaráðherra falið að vinna að framgangi þingsályktunarinnar. Þann 3. maí á síðasta ári skipaði fyrrverandi ráðherra stýrihóp sem var ætlað að hafa forsögn um að leiða vinnu ráðuneytisins við greiningu og úttekt á lagaumhverfi hér á landi og erlendis með tilliti til efnis þingsályktunarinnar og eftir atvikum undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar eða nýja löggjöf, meðal annars með því að líta til löggjafar annarra ríkja með það fyrir augum að sameina það besta til að skapa Íslandi sérstöðu á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Í greinargerð með þingsályktuninni segir m.a.: „Upplýsingasamfélagið má sín lítils ef stöðugt er vegið að leiðum til að koma á framfæri upplýsingum sem viðurkennt er að almenningur eigi rétt á. Þótt sum lönd hafi lögfest fyrirmyndir á þessu sviði hefur ekkert ríki enn sameinað allt það besta til að skapa sér sérstöðu svo sem […] hér er kynnt. Ísland hefur því einstakt tækifæri til að taka forustu með því að búa til traustvekjandi lagaramma sem væri byggður á bestu löggjöf annarra ríkja.“ Það er með sanni ánægjulegt að hæstv. menntamálaráðherra hefur ákveðið að stýrihópurinn muni halda áfram störfum sínum næstu tvö ár og það er nauðsynlegt ef við ætlum að fara í þá mikilvægu vinnu að bjóða gagnaverum aðstöðu til að hýsa gögn á Íslandi. Ég vona að allir þingmenn hafi fylgst með því sem komið hefur fram í þeim upplýsingum sem Edward Snowden hefur komið á framfæri við almenning, ekki bara í Bandaríkjunum heldur um heim allan. Þar hafa komið fram váleg tíðindi sem sýna að grunninum er kippt undan lýðræðisríkjum. Þó svo að við séum með bestu lög til að vernda heimildarmenn, þó svo að læknar eigi að geta varið þær upplýsingar sem sjúklingar veita þeim þá er það ekki þannig í raun. Því er mjög mikilvægt að við leitum allra leiða til að tryggja friðhelgi einkalífsins fyrir Íslendinga og annað fólk ef svo ber undir með því að finna bestu mögulegu leiðir til að vinna sameiginlega á alþjóðavettvangi, í þeim alþjóðasamtökum sem við eigum aðild að, til að finna lausnir á þessu gríðarlega mikla vandamáli. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til góðra verka og samvinnu og minna hæstv. forsætisráðherra á þær samræður sem ég átti við hann á síðasta kjörtímabili og umvandanir okkar í garð þáverandi ríkisstjórnar og minna hæstv. forsætisráðherra á að gera betur.

Virðulegi forseti. Eins og við öll vitum þurfum við Íslendingar að búa okkur undir hlutfallslega fjölgun aldraðra á komandi árum og áratugum. Sá undirbúningur þarf í senn að taka til fjölgunar háaldraðra og þarfa þess hóps fyrir þjónustu á ýmsum sviðum, en einnig þarf að gæta þess að aldraðir séu virkir þátttakendur í samfélaginu. Afar mikilvægt er að aldraðir njóti jafnræðis og sanngirni og að virkni þeirra sé tryggð. Liður í því er að tryggja búsetu fólks í heimabyggð og að þar sé þjónusta sem mætir þörfum þessa hóps svo ekki komi til þess að fólk þurfi að flytjast úr heimabyggð sinni þegar aldur færist yfir. Á nokkrum stöðum úti um land hafa sveitarfélög yfirtekið rekstur dvalarheimila aldraðra. Sú sem hér stendur hefur tekið þátt sem sveitarstjórnarmanneskja á Vopnafirði í því verkefni að yfirtaka rekstur dvalarheimilis aldraðra í sveitarfélaginu. Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið hér og þakka þeim sem greiddu því götu. Samningur hefur verið gerður til tveggja ára þar sem sveitarfélagið tekur að sér að samþætta þjónustu við aldraða með heimahjúkrun, heimilishjálp og aðkomu félagsþjónustu. Verið er að móta heildstætt þjónustumódel sem mætir þörfum íbúanna og samfélagsins. Með þessu er verið að færa þjónustuna í nærsamfélagið og auka íbúalýðræði með beinni þátttöku heimamanna í skipulagningu þjónustunnar. Þetta tel ég jákvæða þróun þar sem heimamenn þekkja sitt umhverfi, þarfir þess og væntingar og eru tilbúnir að leggja verkefninu lið. Með því að halda þjónustunni heima er ekki einungis verið að tryggja lífsgæði og öryggi aldraðra heldur er einnig verið að styrkja byggðina með fjölbreyttari störfum og hærra þjónustustigi. Fólk sem hefur menntað sig til umönnunar- og hjúkrunarstarfa hefur áframhaldandi möguleika á að starfa í heimabyggð, búa heima á sínu eigin heimili. Við erum því ekki eingöngu að tala um heilbrigðismál heldur einnig atvinnu- og byggðamál sem auka lífsgæði íbúanna og tryggja áframhaldandi búsetu. Þetta er spennandi verkefni fyrir sveitarstjórnina þar sem markmiðið er að veita þjónustu sem mætir þörfum samfélagsins á sem skilvirkastan hátt, nýta fjármuni betur og styrkja byggðarlagið. Verkefni sveitarfélaga verða sífellt viðameiri og fyrirhuguð yfirfærsla þessa málaflokks mun enn auka álag á þau. Því er afar mikilvægt að vel takist til svo áframhald verði og lærdóm megi draga af þessu verkefni og öðrum viðlíka sem nýta má annars staðar þegar að yfirfærslu kemur. Í sumar voru fyrstu skrefin tekin til að afnema þær skerðingar sem farið var í árið 2009. Við munum svo halda áfram þar til skerðingarnar hafa verið afnumdar. Ég var sérstaklega ánægð með að frítekjumark ellilífeyrisþega vegna atvinnutekna var hækkað aftur og gert sambærilegt frítekjumarki öryrkja auk þess sem við framlengdum frítekjumark atvinnutekna öryrkja um eitt ár. Með hækkun á frítekjumarki atvinnutekna ellilífeyrisþega er stuðlað að aukinni atvinnuþátttöku eldri borgara en mikilvægt er að fólki sé gert kleift að stunda atvinnu á meðan það hefur heilsu til enda eykur það almennt lífsgæði fólks þótt margt annað komi þar einnig til. Verðmætin sem felast í þekkingu og reynslu eldri kynslóðanna eru okkur afar dýrmæt og mikilvægt að stuðla að sveigjanlegum starfslokum og lífeyristökualdri þannig að þekking og starfsreynsla ráði í meira mæli starfslokum en lífaldur. Jafnframt tel ég mjög mikilvægt að þegar hefur verið hafist handa við undirbúning þess að breyta lögum um almannatryggingar. Mikilvægt er að sú vinna gangi hratt og örugglega fyrir sig. Þegar við horfum til landsins alls hljótum við að vera sammála um mikilvægi þess að íbúar þessa lands hafi val um hvar þeir setja niður heimili sitt til frambúðar og mikilvægi þess að fá að eldast í heimabyggð sinni með fjölskyldunni kjósi maður svo. Virðulegi forseti. Ef okkur tekst vel upp í þessum þætti þjónustunnar við íbúa verður það mikilvægur þáttur í eflingu byggðar og byggðaþróunar um land allt. Við þurfum að vanda vel til verka og óska ég okkur góðs gengis í þessu verkefni sem og öðrum sem fyrir liggja.

Virðulegur forseti. Fyrstu verk hæstv. ríkisstjórnar voru að gefa erlendum ferðamönnum afslátt af neyslusköttum og útgerðarmönnum afslátt af veiðigjaldi. Í sömu andrá kvörtuðu þau undan slæmri stöðu ríkisfjármála og boðuðu niðurskurð. Það sýnir ekki mikinn skilning á stöðu ríkisfjármála að afsala ríkissjóði tekjum og boða um leið niðurskurð í ríkisrekstri vegna slæmrar stöðu. Það er ekki trúverðugt eða líklegt til að auka skilning á uppsögnum ríkisstarfsmanna, skertri þjónustu við þá sem reiða sig á velferðarkerfið og frestun atvinnuskapandi verkefna. Þegar stjórnarliðar verja afsláttinn af veiðigjaldinu fullyrða þeir að það hafi þurft að gera til að koma til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Sú fullyrðing er röng. Minni hluti þingsins gerði tillögu á sumarþingi sem leitt hefði til þess að 324 litlar útgerðir greiddu ekkert sérstakt veiðigjald og 102 aðeins hálft gjald á meðan stóru útgerðirnar greiddu áfram fullt gjald. Þessari leið höfnuðu stjórnarþingmenn og stærstur hluti afsláttarins kom í hlut stóru útgerðarfyrirtækjanna, fyrirtækja sem standa afar vel og skila miklum arði til handhafa sérleyfanna. Óréttlætið í þessari aðgerð stjórnvalda er mikið því að útgerðarfyrirtækin skila miklum arði til eigenda sinna, fyrst og fremst vegna falls krónunnar og ódýrs sérleyfis sem veitir aðgang að auðlindum þjóðarinnar. Almenningur tapaði hins vegar umtalsvert á falli krónunnar og það gerði ríkissjóður einnig og samdráttur á þjónustu við almenning varð óhjákvæmilegur. Það er því holur hljómur í þeim orðum stjórnarliða að nú þurfi þjóðin að standa saman og dreifa þurfi þungum byrðum á axlir fólksins í landinu. Auðmenn eru undanþegnir þeirri skyldu. Fjölgun erlendra ferðamanna hér á landi er fagnað, einkum vegna þeirra gjaldeyristekna sem þeir skila, en um leið er kvartað undan ágangi, að erfiðleikar fylgi því að taka á móti miklum fjölda og skorti á uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum. Á sama tíma er virðisaukaskattur á hótelgistingu ekki í almennu þrepi heldur með afslætti eins og virðisaukaskattur á matvæli. Stjórnvöld ræða gjaldtöku við ferðamannastaði en líta fram hjá einföldum leiðum í gegnum neysluskatta. Athyglisvert er að í skýrslu Ferðamálastofu um fjármögnun uppbyggingar og viðhalds ferðamannastaða er sýnt fram á að frá árinu 2004 hafa tekjur til ríkisins af hverjum ferðamanni lækkað um 40%. Það er sláandi mikil lækkun og nauðsynlegt að leita skýringa og skoða allt umhverfi ferðaþjónustunnar með framtíðarstefnumótun í huga. Best er að gera breytingar í uppsveiflu og þá stefnu hafði fyrri ríkisstjórn markað en núverandi hafnað. Markmiðið til framtíðar hlýtur að vera að atvinnugreinin styrkist, skapi verðmæt störf og skili um leið góðum tekjum til samfélagsins. Rammaáætlun og náttúruverndarlög eru tengd þróun ferðamála órjúfanlegum böndum. Það gladdi mig þegar hæstv. umhverfisráðherra gaf það út á heimasíðu ráðuneytisins að vinna samkvæmt rammaáætlun væri í fullum gangi eins og gert var ráð fyrir við samþykkt hennar. Því varð ég undrandi þegar lögbundið friðlýsingarferli um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum var stöðvað að beiðni hæstv. iðnaðarráðherra. Stjórnarliðar hafa réttlætt stöðvunina með því að fyrri ríkisstjórn hafi fært Norðlingaölduveitu til í rammaáætlun, en sannleikurinn er sá að formenn faghópa og formaður verkefnisstjórnar gerðu tillögu um flokkun Norðlingaölduveitu í verndarflokk. Það er grátbroslegt að stjórnarliðar, sem sumir hverjir stunduðu málþóf klukkustundum saman um rammaáætlun, þekkja ekki hvernig vinnan þar að baki var. Tilgangur og markmið rammaáætlunar eru að engu höfð ef stjórnvöld ætla að taka hana upp með reglulegu millibili og hafa allt undir, eins og sagt er, og stjórnarliðum er tíðrætt um í hverju málinu á fætur öðru. Virðulegi forseti. Mikið er rætt um bætta umræðuhefð og að forsendan fyrir því að Alþingi endurheimti virðingu sé að tekist sé á af háttprýði og með málefnalegum hætti. Ætla mætti að hæstv. forsætisráðherra gengi þar fremstur og gæfi gott fordæmi, en svo er ekki. Það sýna meðal annars nýleg og öfgafull viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við málefnalegri gagnrýni formanns Samfylkingarinnar síðustu helgi á stefnu hæstv. ríkisstjórnar og áhyggjur formannsins af þeirri óvissu sem hún skapar. Viðbrögð hæstv. forsætisráðherra minntu á málflutning stjórnarandstæðings frá síðasta kjörtímabili og voru engan veginn við hæfi. Staðreyndin er sú að algjör óvissa ríkir nú um stór mál og áhrif þeirra á ríkissjóð, fyrirtæki og heimili í landinu. Hæstv. forsætisráðherra verður að svara gagnrýni á stefnu stjórnvalda skýrt og málefnalega því að skætingur dugir ekki.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra flutti okkur hér ræðu undir yfirskriftinni Störf ríkisstjórnarinnar. Í sjálfu sér tókst hæstv. forsætisráðherra ágætlega að fylla út í 15 mínútur eða svo undir þeirri yfirskrift en í reynd var þetta að minnstu leyti um störf ríkisstjórnar í eiginlegri merkingu, þ.e. hvaða verkum ríkisstjórnin hefði lokið, heldur var þetta mikil upptalning á nefndaskipana- og verkefnalistum sem hæstv. ríkisstjórn hefur greinilega sett sér fyrir. Ég tek undir að margt er þar ágætlega vel hugsað, málefni sem eru mikilvæg. Ég verð að gera þá játningu að mér finnst hæstv. ríkisstjórn hafa farið rólega af stað, svo að ég orði það mjög pent. Ég hefði haldið, miðað við málflutning ríkisstjórnarforkólfanna á síðasta kjörtímabili, sem eru nú lítið hér til staðar, t.d. hvorugur þeirra drengjanna, hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson, sem væri þó sérstaklega áhugavert að hafa hér, formenn stjórnarflokkanna, að þeir hefðu brett upp ermar og staðið við eitthvað af stóru orðunum. Þá á ég ekki við kosningaloforðin heldur er mér mjög minnisstæður málflutningur þeirra á síðasta kjörtímabili að í raun væri allur vandi landsins ónýtri ríkisstjórn að kenna eins og þá væri komið, á árunum 2010, 2011 og 2012, inn á árið 2013 og það þyrfti ekkert annað en þá til, hina vösku menn með þeirra hugmyndafræði. Þeir mundu smella fingrum og þar með færi allt á fulla ferð. Af hverju sjáum við þess þá ekki stað að þeir hefjist handa af krafti? Ég tek það fram, virðulegi forseti, að ég er í þeim hópi sem óskar hæstv. ríkisstjórn af heilum hug góðs gengis við að halda áfram að vinna Ísland út úr erfiðleikunum því að það er verkefnið. Það verður ekki gert með því að smella fingrum. Það eru engin slík ofurmenni til í stjórnmálum sem geta látið djúprættan og uppsafnaðan mikinn vanda hverfa á einni nóttu. Þetta er þrotlaus vinna, við þurfum hægt og bítandi að vinna okkur áfram út úr þeim erfiðleikum sem við rötuðum í á árinu 2008 með löngum aðdraganda. Þetta snýst um úthald og að vera á réttri leið, að sjá að hlutirnir séu þó að þokast í rétta átt. Og við eigum að gleðjast yfir því, þó að við getum alltaf óskað okkur þess að klárinn væri á meiri ferð. Dvöl hæstv. fjármálaráðherra hefur greinilega ekki verið alveg án þess að hafa áhrif. Það var hógværari og raunsærri maður sem talaði hér áðan en við heyrðum stundum í á síðasta kjörtímabili, vil ég meina. Hann sagði að lítið hefði verið fjallað hér um stöðu ríkissjóðs. Hann skal ekki verða svikinn í þeim sem hér stendur að taka þátt í umræðunni um það. Það er hárrétt, staða ríkissjóðs Íslands er erfið. Á hann hlóðust gríðarlegar skuldir í hruninu og undan því varð ekki vikist. Það varð að takast á við útgjöldin sem bankahrunið og bullandi hallarekstur ríkissjóðs, endurfjármögnun bankakerfisins og allt þetta kallaði á. Hún er erfið og hún verður það um áralangt bil. Staðreyndin er sú að staða Íslands mun markast af hruninu langt inn í framtíðina, því miður. Þeim mun mikilvægara er að við förum ekki út af sporinu. Þeim mun mikilvægara er að hæstv. ríkisstjórn komist sem fyrst niður á jörðina, átti sig á því að nú á ekki við digurbarkahátturinn sem uppi var hjá þessum háttvirtu mönnum á síðasta kjörtímabili. Ég sakna þess enn að það komi raunsær tónn, sérstaklega í málflutning hæstv. forsætisráðherra. Því miður virðast ferðalög hans til útlanda og fundir með frægum mönnum ekki hafa dugað honum til þess að komast almennilega niður á jörðina. Ég held að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé nær því að átta sig á hvað fram undan er og hvað bíður hæstv. ríkisstjórnar. Þess vegna er það mér mikið áhyggjuefni að hæstv. ríkisstjórn hefur afsalað ríkissjóði tekjum upp á um 20 milljarða kr. á ársgrundvelli strax á næsta fjárlagaári. Svo tala menn um niðurskurð og sækja í það verkefni þingmenn. Hagræðingarhópur var hann kallaður hér áðan, einhverjir aðrir hafa gefið honum önnur og kaldranalegri nöfn, alveg í áttina austur að kamikaze-kenningum. Hann á að koma með tillögur í þessum efnum. Og ég er í hópi þeirra sem mæla varnaðarorð gagnvart því að menn haldi að það sé hægt að sækja mikla viðbótarfjármuni í frekari niðurskurð og skerðingu samneyslunnar á Íslandi af tveimur ástæðum. Vegna þess sem þegar hefur verið að gert og er ekkert lítið og á því berum við mörg hér ábyrgð, að draga verulega úr fjárveitingum til margþættrar starfsemi og velferðarkerfið jafnvel ekki undanskilið þó að við reyndum að hlífa því eins og við gátum. En ég er líka í hópi þeirra sem vara við þessu af efnahagslegum ástæðum. Það að sleppa út 20 milljörðum í tekjum frá ríkinu í beinum sköttum og mæta því með sambærilegum niðurskurði hefur verulega neikvæð efnahagsleg áhrif, eftirspurnaráhrif í hagkerfinu. Það er þannig. Við megum ekki við því að kæla það hagkerfi frekar niður. Hæstv. fjármálaráðherra kvartaði einmitt undan því að hér væri lítil eftirspurn. Alveg rétt, hún þarf að örvast og fjárfestingar og allt það. En það er margsannað mál að það er betra að afla tekna í ríkari mæli en minni með beinum sköttum og endurráðstafa því strax í umferð út í gegnum samneysluna en að gera það ekki og skera meira niður á móti. Það hefur miklu meira kælandi áhrif á hagkerfið að gera það. Þarna óttast ég að hæstv. ríkisstjórn sé á rangri leið og hún á að hugsa sig vel um áður en hún víkur frá þeirri blönduðu leið sem fyrri ríkisstjórn fylgdi í þessum efnum og skilaði, hverju? Skilaði því að Ísland náði athyglisverðum árangri að mati þeirra sem greina stöðu landsins utan frá og miklu meiri en flest önnur lönd sem glímdu við samdrátt á sama tíma vegna þess að okkur auðnaðist að gera hvort tveggja: að ná tökum á hallarekstri ríkissjóðs og halda hagkerfinu þó í því horfi að hér er hagvöxtur þriðja árið í röð. Vissulega ekkert kraftmikill en hann er þó með því mesta sem mælist innan OECD og fegnir mundu margir skipta við okkur. Við erum að sjá fimmta og sjötta og sjöunda samdráttarárið í röð í sumum Evrópulöndum sem rötuðu í vandræði um svipað leyti og við. Herra forseti. Það er enginn tími til að segja neitt af viti í svona stuttri ræðu. Nú sakna ég gömlu þingskapanna  Að lokum bíð ég þess að hæstv. ríkisstjórn komist niður á jörðina. Þjóðin er komin niður á jörðina. Tiltrú hennar á ríkisstjórninni hefur dalað merkilega hratt þessa sumarmánuði, eins ágætir og þeir hafa nú verið, a.m.k. fyrir norðan, og væntingarnar hríðfallið með. Hæstv. ríkisstjórn verður að horfast í augu við þetta eins og mjög margt annað, koma sér niður á jörðina og koma sér til verka. Það vinnst ekkert með tómu pönnukökuáti.

Virðulegur forseti. Ég held að ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon verðum ekki sammála um skattapólitík. Við erum ekki sammála um aðferðafræði eða hugmyndafræði en ég get verið sammála hv. þingmanni - ég held við séum sammála um það - um að við viljum bæði Íslandi allt hið besta. Síðan er það bara það hvernig við förum að því. Nú höfum við fengið tækifæri til að nota okkar aðferðafræði, aðferðir sem við höfum trú á, ólíka þeirri aðferðafræði sem við gagnrýndum á síðasta kjörtímabili. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa frumkvæði að þessari umræðu. Það er mjög gott og vel til fundið að fara yfir stöðuna. Þetta er ekki umræða um stefnuræðu forsætisráðherra. Þetta er ekki fjárlagaumræðan. Þetta er stutt umræða á stuttu haustþingi í aðdraganda fjárlagafrumvarps og hún verður alltaf lituð af því. Það sem við höfum verið að gera í sumar - það sem ég hef verið að gera í sumar er að kynna mér þá stöðu sem við komum hér að. Ég hef verið að tala við fólk í öllum atvinnugreinum. Ég hef tekið á móti fjölda fólks og ég hef farið víða. Ég hef verið upptekin af því að skoða hver staðan er, ég hef verið upptekin af því að hlusta á skilaboðin sem okkur eru færð. Ég sagði það, held ég, hér í sumar í umræðu að atvinnustefnu þessarar ríkisstjórnar, eða stefnu mína í mínu ráðuneyti, megi meitla í eina setningu: Ég vil laga það sem er bilað og efla það sem er í lagi. Sem betur fer er fullt af hlutum í lagi og þá þarf að efla. Stundum þarf bara rétt aðeins að ýta af stað hlutum sem komnir voru á rekspöl. Og það var ekkert allt ómögulegt sem seinasta ríkisstjórn gerði en ég tek skýrt fram að margt hefði ég gert öðruvísi. Fólk kemur inn í ráðuneytið og kynnir hugmyndir, kynnir verkefni, kynnir áform á ýmsum sviðum - það eru skilaboð frá stjórnvöldum sem það fólk er að leita eftir. Mér hefur liðið stundum eins og - ja, ekki sálusorgara heldur hópstjóra í sjálfshjálpargrúppu sem er að taka á móti fólki sem vill bara fá svör. Fólk vill bara fá svör. Ég er hér með tækifæri, ég er tilbúinn að hætta peningunum mínum, er þetta verkefni íslenskum stjórnvöldum þóknanlegt? Mitt svar hefur verið þetta: Ég ætla ekki að ákveða hvaða verkefni eru íslenskum stjórnvöldum þóknanleg og hver ekki. Ef fólk er tilbúið til að koma hingað, taka þátt í fjárfestingu, taka þátt í að byggja upp þetta góða samfélag skal ekki standa á okkur. Við munum vinna með atvinnulífinu til að koma hinum margumræddu hjólum atvinnulífsins af stað. Það er nefnilega málið, það ætti að vera hið sameiginlega verkefni sem við stöndum frammi fyrir, að koma fjárfestingu í gang. Það hefur verið rætt hér í dag og það er stórt áhyggjuefni að fjárfesting dróst saman um 13% á fyrstu tveimur ársfjórðungum þessa árs. Landsframleiðslan jókst um 2,2% en það er ekki nóg, við þurfum meira til. Góðu fréttirnar eru þær að það er fjöldi tækifæra, fjöldi möguleika, sem við þurfum í sameiningu að vinna að. Mig langar rétt að hlaupa á nokkrum atriðum eins og í málefnum nýsköpunar, sprotafyrirtækja. Ég hef lagt mig sérstaklega fram um að kynna mér vel þá stöðu sem þar er nú í sumar, heimsótti vel á þriðja tug sprotafyrirtækja og sé að það er ýmislegt sem hið opinbera er að gera sem kemur þeim fyrirtækjum vel. Opinber stuðningur í formi framlaga eða styrkja úr samkeppnissjóðum eins og Tækniþróunarsjóði, skattaívilnanir vegna rannsókna og þróunar. Þetta er allt saman að gera frábæra hluti á réttum tíma fyrir þessi fyrirtæki. Síðan erum við að glíma við það stóra vandamál sem eru gjaldeyrishöftin og þar erum við því miður að missa dýrmæt og verðmæt lítil fyrirtæki, sem eru vaxandi, úr landi, á þeim tíma sem við gætum verið að fá til baka arðinn af fjárfestingunni ef við mættum orða það þannig. Þessu þurfum við að bregðast við. Við þurfum að finna leið innan haftanna, á meðan við búum við þau. Það var uppörvandi að heyra í hæstv. fjármálaráðherra áðan þegar hann sagði að það væri vel leysanlegt verkefni, ég hvet ég hann til dáða í þeim efnum. En á meðan við búum við höftin þurfum við að passa upp á að þau standi ekki nýsköpunarþróun fyrir þrifum. Það er sameiginlegt verkefni. Ferðaþjónustan hefur verið nefnd. Bæði í dag og í gær, og líka á morgun, flutti ég ávörp á stórum ráðstefnum á vegum ferðaþjónustunnar. Þar eru hlutirnir að gerast og við erum að fá fjöldann allan af ferðamönnum hingað til lands. Það eru áskoranir sem því fylgja. Við þurfum að huga að því hvernig við byggjum upp fleiri áfangastaði og hlúum að þeim sem við höfum til að vernda náttúruna og tryggja öryggi ferðamanna. Sú vinna er í fullum gangi og ég mun vonandi leggja fram frumvarp eftir jólin, á vorþinginu. Ég er með um það bil 20 önnur mál sem ég ætlaði að fara yfir í þessari ræðu en tíminn er á þrotum en við fáum væntanlega tíma til þess fljótlega.

Herra forseti. Kæru alþingismenn og hæstv. ráðherrar. Takk fyrir síðast. Vonandi áttuð þið gott sumar með fjölskyldum ykkar og ykkar nánustu.  Við höfum heyrt að ríkisstjórnin hefur verið upptekin í sumar við að útfæra upplegg næstu fjögurra ára. Hagræðingarhópurinn sömuleiðis. Forsætisráðherra talaði áðan um hvernig ákvarðanir sem nú eru teknar hafa áhrif á ókomna framtíð. Það vottaði fyrir langtímapælingum og er það vel. Veruleikinn hefur verið sá að við erum ávallt að vinna eftir fjögurra ára plani sem svo oft umturnast að þeim árum liðnum með nýjum aðilum í stjórn. Það er ekki boðlegt fyrir fyrirtæki og almenning. Fólk getur ekki gert langtímaplön, framþróunin verður allt of svifasein og hagræðingin þar af leiðandi minni. Þetta skrifast á okkur stjórnmálamenn og þá stjórnmálamenningu sem hér hefur verið við lýði. Það kom bersýnilega fram í skýrslunni um traust til Alþingis sem forseti kynnti fyrir nokkru. Við megum ekki taka þeim skilaboðum með léttúð heldur þurfum að beita okkur hörðu við að breyta þessari ásýnd og það gerist ekki sjálfkrafa. En aftur að ríkisstjórninni. Í kosningabaráttunni heyrðist nýtt stef frá nýjum röddum sem fljótlega varð flestum stjórnmálamönnum tamt í munni. Samræðustjórnmál. Samvinna þvert á flokka. Alveg dásamlegt. Hljómar eins og sinfónía í mínum eyrum en ég verð að segja að það hefur ekki borið mikið á þessu í vinnu ríkisstjórnarinnar í sumar. Við getum að minnsta kosti gert miklu betur. Hér á þingi sitja til dæmis ráðherrar fyrrverandi ríkisstjórnar, VG og Samfylkingar, með dýrmæta reynslu og vitneskju um opinberar stofnanir og ráðuneytin sem þau stýrðu áður. Hefðu þau ekki verið tilvalin í samvinnu og samráð hjá hagræðingarhópnum svokallaða? Hvernig er annars uppleggið á þeirri vinnu? Er verið að kalla fólk að? Við höfum heyrt að almenningur geti komið með ábendingar og er það vel, en hvað meira? Er verið að gera fræðilegar greiningar á stöðunni? Það væri ágætt að fá að vita meira um þetta mál. Það væri ágætt að fá fréttir. Ég hef í sumar eins og aðrir landsmenn sperrt eyrun er gamalkunnugt útvarpsstef heyrist sem tilkynnir mér að fréttir séu að berast. Mig hefur þyrst eftir þeim frá ríkisstjórninni en fréttatímarnir hafa því miður ekki svalað þorsta mínum. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur þó verið dugleg að mæla sér mót við mig í gegnum fréttamiðla landsins. Þar gefur hún til kynna að Norðlingaölduveita sé á dagskrá þrátt fyrir að vera í verndarflokki rammaáætlunar. Ég tók líka eftir því að umhverfisráðherra hafði á síðustu stundu, þegar búið var að bera fram rjómaterturnar í Árnesi, hætt við að kvitta upp á stækkun friðlands Þjórsárvera. Þetta helst víst allt í hendur. Svo heyrði ég að Helguvík sé alveg að komast í gang því að Century-menn séu tilbúnir í slaginn og aðeins að bíða. Ég vona að hæstv. ráðherra orkumála sé ekki að bíða eftir því að HS Orka og Orkuveita Reykjavíkur keyri í gegn samninga sem kveði á um of lágt orkuverð til Century í Helguvík. Samninga sem þessi íslensku fyrirtæki telja sér ekki í hag. Það væri vissulega skrýtin staða fyrir orkugeirann hér á landi, skrýtið innlegg í umræðu og markmiðasetningu um arð af auðlindum til þjóðarinnar. Heilbrigðisráðherra hefur líka verið í fréttum. Ég eins og svo margir aðrir, þar með talið starfsmenn Landspítalans sem margir eru byrjaðir að pakka ofan í kassa, bíð í ofvæni eftir því að heyra hvað muni gerast í málefnum spítalans. Heilbrigðisráðherra hefur verið myrkur í máli, vill kannski ekki gefa neinum falsvonir, en ég verð að biðja hann um að fara að svara, koma með planið þar sem ég vona að hjarta hans og skyldur snúi frekar að þeim málaflokki sem honum hefur verið falinn, en að velja þægilegan heimilisfrið innan ríkisstjórnarinnar. Já, herra forseti. Það er þetta með menninguna á Alþingi, samráðið og samvinnuna. Að sjálfsögðu verða flokkar á Alþingi með mismunandi áherslur og skoðanir. Það er eðlilegt og þarft en við komumst miklu skemur til langtíma ef við hrökklumst undan því að ræða málin og velta upp mismunandi hliðum. Það leiðir til betri skilnings á báða bóga og meiri sáttar og okkur veitir ekki af henni.

Herra forseti. Það er verulega ánægjulegt að heyra atvinnuuppbyggingarstefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég vona að þeim gangi mjög vel í þeim efnum og í raun og veru treysti ég Sjálfstæðisflokknum alveg til þess að efla atvinnulífið. Mikilvægt er að sá efnahagsvöxtur sem fylgir sé sjálfbær og byggður á traustum grunni og þá langar mig að grípa niður í ályktun um efnahags- og viðskiptamál á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins þar sem fjallað er um að verja eignarréttinn og að eignarrétturinn sé grundvöllur verðmætasköpunar. Mig langar líka að grípa niður annars staðar í sama plaggi, með leyfi forseta, þar sem segir að Sjálfstæðisflokkurinn leggi áherslu á að virðing fyrir eignarrétti sé nauðsynleg undirstaða blómlegs efnahags. Þetta kemur ekkert á óvart því að í skipulagsreglum Sjálfstæðisflokksins kemur alveg skýrt fram hver grunngildi Sjálfstæðisflokksins eru. Þar segir að grunngildi Sjálfstæðisflokksins séu frelsi og trú á einstaklinginn og að eignarréttur, réttur til frelsis og jafnréttis séu frumréttindi sérhvers einstaklings. Þar er ég alveg sammála. Takið eftir því að eignarrétturinn er settur fremstur þarna, eignarrétturinn sem er frumréttur sérhvers einstaklings, eignarrétturinn sem er nauðsynleg undirstaða blómlegs efnahags. Eignarrétturinn þarf öflugan kyndilbera. Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið að sér það mikilvæga hlutverk að vera kyndilberi eignarréttarins. Flokkurinn nefnir eignarréttinn fyrstan af frumréttindum einstaklinganna en þá spyr maður sig: Hvað með eignarrétt lántakenda? Landsmenn gerðu lánasamninga við fjármálafyrirtæki og fengu fé til að kaupa sér eign. Þeir fengu fé, þeir keyptu sér eign, þeir eiga eignina, þeir eiga heimili síns. En það er ágreiningur milli samningsaðila um þá lánasamninga og það er framkvæmdar- og dómsvalds að framfylgja samningalögum og skera úr um vafaatriði. Samningalög segja skýrt að neytandinn skuli njóta vafans, að lántakandinn skuli njóta vafans. Landslög segja því að framkvæmdarvaldinu beri að vernda eignarrétt lántakenda þar til dómstólar taka af allan vafa um hvernig skuli fullnusta lánasamninga. Samt gera sýslumenn frú Hönnu Birnu Kristjánsdóttur innanríkisráðherra eignir upptækar og selja til þriðja aðila sem þýðir að réttmætir eigendur þeirra geta ekki fengið þær aftur og jú, þeir eru sýslumenn hennar af því að þeir eru undir hennar forræði. Samt er fólk gert gjaldþrota sem þýðir verulega skerðingu á eignarrétti þess. Þegar fólk er gert gjaldþrota þýðir það að eignarréttur þess og réttur til eigna og athafna er verulega skertur. Það er óafturkræf aðgerð. Það er ekki hægt að færa klukkuna aftur og segja að fólk sé ekki lengur gjaldþrota eða að þetta hafi ekki gerst. Það þarf að fara fram í tímann þangað til menn geta fengið eignarrétt sinn aftur, rétt sinn sem fullgildir borgarar með eignarréttar- og atvinnuréttindi. Eitt af meginverkum okkar pírata það sem eftir er af sumarþinginu og á komandi haustþingi er að minna Sjálfstæðisflokkinn á að standa undir nafni. Það eru ekki sjálfstæðir einstaklingar sem eru fastir í réttaróvissu með dýrustu eign sína, heimili sitt. Það er ekki sjálfstæð þjóð sem nýtur ekki öruggs eignarréttar og það er ekki sjálfstæðisflokkur sem stendur á hliðarlínunni meðan fjármálafyrirtækin senda sýslumenn frú Hönnu Birnu Kristjánsdóttur til að slökkva elda eignarréttarins hjá fjölskyldum landsins. Ef Sjálfstæðisflokkurinn ákveður að leggja frá sér kyndil eignarréttarins þegar kemur að lántakendum munu píratar taka hann upp og halda honum á lofti. Við píratar erum ekki stór flokkur en sem þingmenn höfum við sterka rödd og munum halda áfram að minna þingmenn Sjálfstæðisflokksins á grunngildi sín, á eina af meginástæðum fyrir tilvist flokksins: Að vera kyndilberi eignarréttarins, líka eignarréttar lántakenda. Til að verja eignarrétt lántakenda þarf fyrsta verk Sjálfstæðisflokksins að vera að stöðva eignaupptöku hjá lántakendum þar til dómstólar taka af allan vafa um lánasamningana þeirra. Ég mun spyrja frú Hönnu Birnu Kristjánsdóttur innanríkisráðherra nánar um málið í sérstökum umræðum á næstu dögum og ég vænti þess að það verði mjög fróðlegt og skemmtilegt.

Forseti minnir hv. þingmann á að hafa í heiðri rétt ávarpsorð til ráðherra og þingmanna.

Hæstv. forseti. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur gengið einbeitt til verka allt frá því að til hennar var stofnað. Verkefni stjórnarinnar eru skýr, bætt staða íslenskra heimila og uppbygging atvinnustarfsemi. Ein fyrsta ákvörðun ríkisstjórnarinnar laut að því að virðisaukaskattur á hótelgistingu yrði óbreyttur, í samræmi við og líkur því sem gerist í helstu viðskiptalöndum okkar. Ákvörðunin var tekin vegna þeirra gífurlega áhrifa sem ferðamennskan hefur á gjaldeyristekjur þjóðarinnar og lífsafkomu fjölda fólks og heimila úti um land allt. Ríkisstjórnin taldi rétt að skattheimta þessarar undirstöðuatvinnugreinar væri með líkum hætti og í helstu samkeppnislöndum meðan greinin stækkar og eflist. Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa. Nú er hafin vinna við uppbyggingu nýrra hótela; á Höfðatorgi, við Hörpu og víðar í Reykjavík svo og úti um land. Nú í morgun bárust fréttir af því í nýútkominni skýrslu Boston Consulting Group sem kynnt var í Hörpu að gert væri ráð fyrir því að á næstu tíu árum mundi fjöldi ferðamanna sem sækir Ísland heim tvöfaldast og verða um 1,4 milljónir gesta. Talið er í skýrslunni að störfum í greininni muni fjölga um 5 þúsund á tímabilinu. Stærsta fyrirtæki Íslands í ferðamennsku, Icelandair, ætlar enn að bæta við áfangastöðum á næsta ári með tilheyrandi aukningu flugvélakosts líkt og fyrirtækið gerði á þessu ári. Allt eru þetta góðar og ánægjulegar fréttir en nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir því að ferðamennska er í eðli sínu ekki vistvæn atvinnugrein. Því þarf þegar að grípa til ráðstafana til að tryggja innviði viðkvæmra fjölsóttra ferðamannastaða til að tryggja að einstök náttúra Íslands bíði ekki skaða af ágangi ferðamanna. Nauðsynlegt er í þessu skyni að skipuleggja ferðir gesta um landið og auka komur ferðamanna utan háannatíma eða skapa nýjan háannatíma að hausti og vetri. Báðir ríkisstjórnarflokkarnir hafa skýra sýn á nauðsyn þess að taka upp gjaldtöku fyrir aðgang að náttúruperlum þannig að þeir fjármunir sem inn koma renni til uppbyggingar og verndar. Nú er leitað leiða til að gjaldtaka geti hafist sem fyrst. Í áðurnefndri skýrslu Boston Consulting er tekið undir hugmyndir okkar framsóknarmanna um útgáfu náttúrukorta eða -passa í þessu skyni. Herra forseti. Stóriðjutækifærin á Íslandi eru fjölmörg. Tvö eru þó sýnu nærtækust, þ.e. stóraukin matvælaframleiðsla og fullvinnsla afurða svo og uppbygging áburðarverksmiðju. Möguleikar gróðurhúsaræktar á Íslandi eru nær óendanlegir. Ræktun grænmetis án þess að eiturefni komi við sögu í framleiðsluferlinu er ávísun á tekjur af þeim enda markaðarins sem hæst verð greiðir. Á Suðurlandi einu starfa nú rúm 600 manns við ylrækt. Hægur vandi er að fjölga störfum í greininni stórlega, auka framboð nýrra tegunda og hefja útflutning. Skapa þarf greininni skilyrði til vaxtar með lækkun raforkuverðs til ylræktar og nýta miklu meira af rafmagnsframleiðslu landsins í þessa starfsemi. Stefna þarf að auknum niðurgreiðslum raforkuverðs á næsta ári til bænda en lokatakmarkið hlýtur að vera að einingarverð raforku til ylræktar verði líkt og til annarrar stóriðju. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin mun stíga skref í þá átt að einfalda reglugerð um atvinnulífið, m.a. í því skyni að auðvelda uppbyggingu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þannig mun til dæmis ferill uppbyggingar fiskeldisfyrirtækja verða einfaldaður og þar með komið í veg fyrir að fyrirhuguð uppbygging á því sviði tefjist líkt og gerst hefur á undanförnum árum. Fullvinnsla sjávarafurða er veigamikill þáttur í framtíðaruppbyggingu Íslands. Það er djarft markmið sem fram hefur komið í sjávarklasanum að auka verðmæti hvers þorsks úr 2 þús. kr. á einingu í 5 þús. kr. Ríkisstjórnin hefur sýnt í verki vilja sinn til að skapa útgerð og fiskvinnslu eðlilegan og sanngjarnan rekstrargrundvöll. Aukin framleiðsla landbúnaðarafurða er mikilvægur þáttur atvinnuuppbyggingar til framtíðar. Heimurinn kallar sífellt á meiri matvæli og ljóst er að erfiðara verður í náinni framtíð að anna eftirspurn. Landbúnaðarvörur okkar eru af hæstu gæðum og eiga því að seljast á hæsta verði. Hæstv. forseti. Á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins var samþykkt að stefna að byggingu áburðarverksmiðju á Íslandi. Heimsmarkaðsverð á áburði hefur margfaldast á undanförnum árum, mest vegna aukinna kaupa Kínverja og Indverja. Með byggingu áburðarverksmiðju er hægt að slá margar flugur í einu höggi. Hráefnið er að mestu leyti heimafengið, köfnunarefni unnið úr loftinu og brennistein má vinna úr útblæstri gufuaflsvirkjana, t.d. á Hellisheiðarvirkjun. Þannig má vinna verðmæti úr úrgangi sem nú liðast um loftið til óþurftar. Kalk er svo hægt að fá á Vestfjörðum og því má segja að öll skilyrði séu til að byggja hér heimafengna áburðarverksmiðju til útflutnings til að skapa okkur gjaldeyristekjur. Við skulum vera bjartsýn, herra forseti.

Virðulegur forseti. Við höfum orðið vitni að áhugaverðum orðaskiptum hér í dag og það sem hefur vakið sérstaka athygli er óþolinmæði stjórnarandstöðunnar. Hér erum við í mörgum tilvikum að tala um fólk sem sat við stjórnvölinn í heil fjögur ár undir kjörorðinu „sláum skjaldborg um heimilin“. Það verður að segjast eins og er að málflutningurinn verður holur og í raun dapurlegur þegar haft er í huga að á degi hverjum í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar voru að meðaltali þrjár fjölskyldur bornar út af heimilum sínum, þrjár á dag, hv. þingmenn. Núverandi ríkisstjórn hefur tekið að sér að efna loforð sem gefin voru fyrir rúmum fjórum árum en voru svikin á eftirminnilegan hátt. Þá bregður svo við að stjórnarandstaðan á ekki orð, ekki orð yfir að ekki skuli vera búið að efna öll helstu kosningaloforðin á fyrstu þremur til fjórum mánuðum stjórnarsamstarfsins. Þetta er ömurlegt lýðskrum sem almenningur sér sem betur fer í gegnum, lýðskrum sem miðar að því að ná stundarathygli fjölmiðla. Aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar er á áætlun. Heimilin eru í forgangi og þau verða í forgangi. Verðtrygging á neytendalánum verður afnumin. Það svigrúm sem myndast við uppgjör föllnu bankanna verður nýtt í þágu heimilanna í landinu. Þúsundir fjölskyldna ná ekki endum saman um hver mánaðamót. Þessu verður að linna. Við verðum að koma í veg fyrir að fólk flytji í stórum stíl til annarra landa í leit að betra lífi. Það verður bara gert með tryggri atvinnu og lífskjörum sem eru sambærileg við það sem þekkist annars staðar. Í gegnum árin höfum við verið stolt af því góða heilbrigðiskerfi sem við höfum búið við. Nú er það að molna innan frá með þeim afleiðingum að hrun kerfisins er óhjákvæmilegt ef ekki verður gripið strax inn í. Hér þurfum við sem þjóð að meta hvers konar heilbrigðisþjónustu við getum sætt okkur við til framtíðar og hvað við erum tilbúin til að verja miklum peningum í hana. Sú umræða hefur ekki verið tekin. Eitt er víst, uppstokkun verður að eiga sér stað. Við erum ekki nema rétt rúmlega 300 þúsund og það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að gera. Hins vegar skulum við hafa eitt á hreinu: Heilbrigðiskerfið og heimilin, þetta er það sem þarf að vera í forgangi þegar kemur að úthlutun fjármuna úr ríkissjóði. Við getum ekki horft á sjúklinga deyja einungis vegna þess að ekki er boðið upp á fullnægjandi þjónustu á sjúkrahúsum landsins. Á sama tíma og mikill niðurskurður var á framlögum fráfarandi ríkisstjórnar til heilbrigðismála var varið ótöldum milljörðum í steinsteypu og gler. Kári Stefánsson dregur þetta ágætlega saman í grein í Morgunblaðinu í morgun. Þar dregur hann saman og segir að á meðan heilbrigðiskerfið hafi brunnið hafi fjármunir verið veittir í verkefni eins og Hörpu og í hana hafi farið ótaldir milljarðar. Fyrrverandi ríkisstjórn reisti 700 fermetra hús í Vatnajökulsþjóðgarði, hún reisti 3.000 fermetra hús yfir Náttúrufræðistofnun uppi í Heiðmörk. Hún reisti menningarmiðstöðina Hof á Akureyri og hún stóð fyrir því að byrjað var að bora göng í gegnum Vaðlaheiði sem eiga að stytta leiðina milli Akureyrar og Húsavíkur um 14 mínútur. Hún byrjaði að reisa hús yfir stofnun norrænna fræða við Háskóla Íslands og veitti 3,5 milljarða til að hlúa að uppbyggingu á kísilverksmiðju á Bakka. Hvað eru þetta margir milljarðar sem hægt hefði verið að veita í heilbrigðisþjónustuna? 
             Mönnum hefur orðið tíðrætt um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Nú er það svo að mál eru misjafnlega flókin, þau þurfa misjafnan undirbúningstíma. Sum eru þess eðlis að það tekur óhjákvæmilega langan tíma að skipuleggja þau, það er eðlilegt. Við höfum fengið nóg af hroðvirknislegum vinnubrögðum sem kalla á uppstokkun og breytingar nokkrum mánuðum eða árum síðar. Mörg mál sumarþingsins voru til komin vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórn vandaði ekki nóg til verka. Það þurfti því að taka mál upp að nýju svo að ríkið fengið sínar eðlilegu tekjur. Óþolinmæði fólks eftir efndum er skiljanleg. Þetta er sama fólkið og er búið að bíða í rúm fjögur ár eftir efndum loforða sem ætíð voru svikin. Þau verða ekki svikin í þetta sinn, það er komið nóg af slíku. Það lá hins vegar strax fyrir að ekki yrði hægt að efna öll loforð á fyrsta degi nýrrar ríkisstjórnar. Það þarf að vanda undirbúning að þeim stóru aðgerðum sem fram undan eru og það verður gert, hvort sem stjórnarandstöðunni líkar betur eða verr.

Herra forseti. Nýrri ríkisstjórn fylgdu miklar væntingar, ekki aðeins þær væntingar sem fylgja nýjum ráðherrum í stað þeirra gömlu heldur væntingar byggðar á loforðum um aðgerðir. Fylgi við ríkisstjórnina hefur dvínað mjög á fyrstu fjórum mánuðunum og flokkur hæstv. forsætisráðherra er í frjálsu falli í skoðanakönnunum. Flokkarnir sem lofuðu skuldaniðurfellingu, skattalækkunum, samráði og aðgerðum virðast aðallega ráðalausir og flaumósa. Skuldavandanum var haganlega komið fyrir í nefndum sem eiga að skila tillögum í lok árs en enginn veit hvenær von er á aðgerðum. Ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu átaki í heilbrigðismálum en hafa ekki bein í nefinu til að leysa bráðavanda á Landspítalanum, hvað þá að byggja upp til framtíðar. Á sumarþingi voru fyrstu verk nýrrar ríkisstjórnar að lækka veiðigjald á útgerðina og neysluskatta á erlenda ferðamenn. Tekjur ríkissjóðs voru með þessu lækkaðar að ástæðulausu. Fréttir um stórgróða útgerðarfyrirtækja og mikla fjölgun erlendra ferðamanna grafa undan málstað ríkisstjórnarinnar. Flest bendir til að hækka beri veiðigjaldið fremur en að lækka það. Það er því holur hljómur í kröfum um niðurskurð og frestun framkvæmda þegar skattar eru lækkaðir á þá sem sannarlega geta greitt þá. Það stoðar lítt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að setja upp alvarlegan svip og krefjast ráðdeildar í ríkisfjármálum þegar hann síðan gengur í fararbroddi þeirra sem krefjast skattalækkana fyrir þá efnamestu í samfélaginu. Æsingurinn var svo mikill að hygla þeim efnameiri að þegar líða tók á júnímánuð áttaði hæstv. fjármálaráðherra sig á því að illa mundi ganga að koma fjárlagafrumvarpinu saman. Með réttu hefðum við átt að fá fjárlagafrumvarpið í hendur í dag. Það er ástæða til að kvíða því frumvarpi. Búið er að boða 1,5% flatan niðurskurð sem og sértækar aðgerðir. Miðað við það sem hægt er að ráða af orðum hæstv. fjármálaráðherra á að skera niður um 3,5 milljarða í velferðarmálum. Fregnir berast brotakennt af skotmörkum ríkisstjórnarinnar. Á skurðarborðinu liggja nýr landspítali, hús íslenskra fræða, Norðfjarðargöng, Kvikmyndasjóður, grænn fjárfestingarsjóður og fleiri þjóðþrifamál. Við bíðum öll með öndina í hálsinum. Við höfum áttað okkur á því að ný ríkisstjórn er ekki með neina áætlun og getur því ekki átt samráð um neitt, aðgerðirnar brjótast fram að því er virðist eftir geðþótta nýju ráðherranna. Innviðauppbygging er ekki á dagskrá nýrrar ríkisstjórnar. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur slegið umbótum í almannatryggingum á frest. Svæfa á umbætur í nefnd eins og önnur kosningaloforð Framsóknarflokksins. Í stað umbóta voru almannatryggingar hækkaðar til þeirra tekjuhæstu og best gert við þá sem áður heyrðu ekki undir kerfið því að þeir voru of tekjuháir. Meiri hluti lífeyrisþega fékk ekkert í sinn hlut. Stjórnarflokkarnir höfðu uppi stór orð um uppbyggingu heilbrigðisþjónustu í kosningabaráttunni - og hvar eru efndirnar? Boðuð er lokun skurðstofu í Vestmannaeyjum og óánægja á Landspítalanum hefur aldrei verið meiri. Starfsfólk Landspítalans sem hefur lagt hart að sér síðustu ár batt miklar vonir við nýjan landspítala. Hin unga ríkisstjórn treystir sér ekki í það verkefni þrátt fyrir að þörfin sé knýjandi, en gömul umræða um frekari einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu er hafin á ný. Ég get fært hæstv. heilbrigðisráðherra fréttir. Íslenskur almenningur vill ekki frekari einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Landspítalinn er hjartað í íslenskri heilbrigðisþjónustu og sterkur landspítali styður við heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Frekari einkavæðing í heilbrigðiskerfinu gerir það ekki en eykur á kostnað í kerfinu. Það er skynsamlegt af nýju ríkisstjórninni að hafa ákveðið að halda áfram með mörg af þeim fjölmörgu verkefnum sem voru í gangi frá tíð fyrri ríkisstjórnar. Ekkert í ræðu hæstv. forsætisráðherra gefur til kynna að ríkisstjórnin sé í stakk búin til að leggja fram eigin raunhæfa áætlun til framtíðar. Hlutverk okkar í minni hlutanum verður því að lágmarka tjónið á líftíma hægri stjórnar hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.

Virðulegur forseti. Stærsta verkefni stjórnmálanna á öllum tímum er hagsæld í samfélaginu, hamingja fólks og þjóða. En hvernig á að meta árangur af þeirri vegferð? Þarna greinir pólitískar hreyfingar og flokka oft verulega á, hægrið og vinstrið eiga nefnilega í raunverulegum átökum og þau átök snúast um grundvallaratriði. Vinstrið telur að reisa þurfi skorður við peningaöflum á opnum markaði, markaðinn þurfi að temja og laga að þörfum samfélagsins, hlúa þurfi að félagslegum rótum, gæta að þeim sem lítið hafa á milli handanna og byggja upp á samfélagslegum grunni, beina markaðsöflum, einstaklingsframtaki og samtakamætti í rétta farvegi. Hægrið aftur á móti vill gjarnan trúa því að markaðsöflin muni allt leysa og færa allt til betri vegar með töframætti fjármagnsins. Umræðan verður stundum trúarbragðakennd eins og þegar talað er um að eftirlitsiðnaðurinn stoppi allt, hjól atvinnulífsins þurfi að smyrja og að hvetja þurfi þegar stóriðja er annars vegar en kannski síður þegar um er að ræða skapandi greinar eða athafnalíf eða rekstur á félagslegum grunni. Hagvöxtur er hugtak sem okkur er flestum tamt að nota þegar rætt er um hagsæld og hamingju samfélaga. En er þetta gott hugtak til að lýsa þroska samfélags og vellíðan íbúanna? Lýsir það í reynd hagsæld og hamingju? Sífellt fleiri efast um að svo sé, ekki bara í stjórnmálum heldur ekki síður í allri samfélagsumræðu og rannsóknum. Félagslegt öryggi, kynjajafnrétti, góð menntun, heilnæmt umhverfi eru ekki mæld með hagvexti. Hagvöxtur segir til um hreyfingu fjármagns í samfélaginu en ekki hvað það er sem kemur hreyfingunni af stað eða hvert hún leiðir. Fjölgun slysa eykur hagvöxt og sömuleiðis fasteignabólur, þær auka hagvöxt, ágeng nýting náttúruauðlinda gerir það líka og í raun öll ofneysla og öll sóun eykur hagvöxt. Ný markaðssvæði í heiminum þar sem hagvöxturinn er mestur er um leið mesta áhyggjuefni þegar litið er til framtíðar mannkynsins. En hvernig metum við þá hvort við erum á réttri leið? Hvernig metum við líðan almennings, fólksins í landinu, hvernig metum við raunveruleg lífsgæði? Hvernig líður fólkinu í frítímanum og í félagslífinu, í vinnunni og á heimilinu? Hvernig er heilsan? Hvernig er andinn í samfélaginu og hvernig er menningin? Hver eru gæðin í umhverfi og náttúru, hvernig líður börnum? Hvernig líður gömlu fólki? Tölur eru góðar og gagnlegar en þær segja ekki alla söguna. Hagvöxturinn virðist stundum vera eina pólitíska markmiðið en það dugar ekki. Í góðu samfélagi þarf að líta til fleiri þátta. Frelsi fylgir ábyrgð og það þarf að ná til allra. Við lítum til þess að nýting auðlindanna verði að vera sjálfbær og náttúran njóti vafans. Við verðum að stuðla að félagslegum jöfnuði, opnu og lýðræðislegu samfélagi án fordóma og setja raunveruleg lífsgæði íbúanna í forgrunn. Þetta eru markmiðin í stóra samhenginu, jöfnuður og græn framtíð. Hagvaxtarhyggjan nálgast trúarbrögð en er í raun og veru afstaða sem ógnar framtíð mannkyns ef hún ræður ein för. Við þurfum að halda stjórnvöldum alls staðar við efnið og taka fleiri þætti með í reikninginn fyrir framtíðina. Oft hefur það einkennt hægri flokka að ýta undir skammsýni og vilja ekki halda stóra samhenginu til haga. Allt of oft hafa ákvarðanir verið teknar án fyrirhyggju og allrar varúðar. Um það vitna best skuldaklafar og umhverfisslys sem allir þekkja frá seinni árum. Skammsýni er hættuleg ef við eigum ekki að taka valmöguleikana af komandi kynslóðum. Við getum ekki ákveðið hvað er komandi kynslóðum fyrir bestu en við höfum heldur ekki leyfi til að svipta þær möguleikanum til að velja og hafna og skapa sína eigin framtíð og samtíð. Í góðu samfélagi þarf græn framtíð að vera bæði leiðarljós og mælikvarði. Þess vegna vekur áhyggjur nú þegar ný ríkisstjórn hefur setið í rúma 100 daga að nánast allar hennar ákvarðanir hafa aukið á mismunun í samfélaginu, fært auð og völd til þeirra sem nóg hafa fyrir, veiðigjöld, vaskurinn á ferðaþjónustuna, auðlegðarskatturinn, og svo talar heilbrigðisráðherra um gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu. Menntamálaráðherra herðir pólitísk tök á Ríkisútvarpinu, sker niður hjá lánasjóðnum, dregur úr jafnrétti til náms og þannig mætti lengi telja. Tekjur hafa verið stórlega skertar. Og hvað er til ráða? Aðþrengdur ríkissjóður og ríkisstofnanir sem tóku á sig gríðarleg högg í hruninu, en voru tekin að rétta úr kútnum, eiga enn að þrengja að sér. Þar er enginn undanskilinn, allt er undir, eins og sagt er. Óróleiki og óvissa hafa hreiðrað um sig í hugum landsmanna og enginn veit hvar ríkisstjórnin ber niður í viðleitni sinni við að auka enn á óvissuna í samfélaginu. Spurningarnar hrannast upp, nefndunum fjölgar, frestirnir lengjast, lausnirnar eiga að vera miklar en bara fyrir suma, ekki fyrir alla sem tóku við stóra högginu frá hægri. Orð eins og forsendubrestur á bara við stundum og bara við suma. Ekki þegar rætt er um leigjendur, ekki þegar rætt er um námsmenn, einstæða foreldra eða öryrkja. Af hverju ekki? Virðulegur forseti. Um þetta var kosið. Um þetta snýst umboð núverandi ríkisstjórnarflokka, umboð til að fá að spreyta sig á því að uppfylla heimsmet í kosningaloforðum og kannski helst fyrir þá sem mest eiga og mest tóku að láni. Loforð sem fjöldamargir sjálfstæðismenn meira að segja sjá að er engin leið að efna, segja líka sumir að ef falli til fé eigi það að fara í ríkissjóð og nýtast okkur öllum, hverju einasta mannsbarni í landinu. Ríkissjóður í vanda setur samfélag í vanda. Það er okkar fyrsta verkefni. Virðulegur forseti. Þegar ákvarðanir eru teknar um skipulag, um orkumál eða mennta- og velferðarmál þarf að hugsa til framtíðar og standast freistingar til skamms tíma. Það þarf að huga að sjálfbærni í landnýtingu, sjálfbærni í samfélagi, fjölbreytni, sköpun og litadýrð. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ítrekað sýnt að hún þorir og að hún óttast ekki gagnrýni, er flokkur sem byggir á sjálfbærni, leggur áherslu á félagslegan jöfnuð og efnahagslegan stöðugleika á öllum sviðum. Jafnrétti kynslóðanna er markmiðið. Lífsgæði og gott samfélag til framtíðar skiptir ekki minna máli en aðstæður okkar sem nú byggjum þetta samfélag. Allar kosningar snúast um framtíðina, ekki bara næstu framtíð heldur langa framtíð, því að sérhvert skref, sérhver ákvörðun hefur áhrif langt fram í tímann. Nú er okkar að halda þessari umræðu á lofti því að stjórnmál snúast um raunverulega hagsmuni, forgangsröðun og gildi en ekki óábyrg loforð. Almenningur í landinu þarf að eiga von. Það eru öll tækifæri fyrir hendi í landi sem býr við öfluga náttúru og sköpunarkraft. Þessi tækifæri eru okkar.

Herra forseti. Við komum saman á ný til starfa hér í sal Alþingis eftir sumar sem eins og oft áður hefur verið misgjöfult á sólríka daga eftir því hvar á landinu hefur verið mælt. Við þekkjum vel slíka misskiptingu á landinu okkar. Við ræddum hér í vor um vanda sem margir bændur stóðu frammi fyrir vegna kalskemmda og fór sannarlega ónotatilfinning um mann allan fyrir þremur vikum þegar spáð var illviðri og margir brugðu á það ráð að flýta göngum og réttum minnugir afleiðinga óveðurs sl. haust, en ég trúi að nú horfi mun vænlegar til í þeim sveitum sem verst urðu þar úti. Virðingu Alþingis höldum við þingmenn á og það er okkar að gæta hennar. Hver þingmaður hlýtur að spyrja sig hvert framlag hans verður til betri ásýndar og virðingar Alþingis. Ég tek því alvarlega og segi: Ég hef reynslu af ágætu og árangursríku samstarfi við fólk hvar í flokk sem það skipar sér. Ég átti til að mynda ágætt samstarf við ríkisstjórnina sem var hér síðasta kjörtímabil um málefni landbúnaðar. Ekki er þar með sagt að ég hafi verið ánægður eða sammála áherslum hennar á öllum sviðum og því miður var ekki sama hægt að segja um samstarf hennar við margar aðrar atvinnugreinar. En þar sem er friður og samstaða ber okkur að varðveita hana og breiða út og þar sem er ófriður ber okkur að sækja fram og stilla til friðar. Hin kalda staðreynd er sú að ekki er hægt að búast við að endurreisa hratt kaupmátt launa í stórum stökkum, ekki frekar en hægt er að bæta allt sem hefur þurft að draga saman á undanförnum árum. Það má samt með margvíslegum hætti feta nýjar slóðir til að hefja hér endurreisn kaupmáttar og kjara. Í samfélaginu er ekki mikill ágreiningur um hvað beri að hafa í forgang og hverju beri fyrst að hlúa að. Ég gæti talið upp alla þá málaflokka, en ég tel að við getum orðað það með því einu að segja: Við viljum hlúa að heimilinu og fjölskyldunni. Undirstaða velferðar fjölskyldu er öflugt atvinnulíf. Það er ekki hægt að búast við viðsnúningi í þjóðfélaginu nema takist að efla enn betur og bæta atvinnulíf okkar en atvinnulífið sýnir ekki nægilegan frískleika til þess að okkur takist að fá almennilegan byr í seglin. Atvinnuveganefnd Alþingis hefur undanfarna daga heimsótt fyrirtæki. Ég vil fyrst nefna að sóknarhugur og framfarahugur er almennt hjá fólki. Margir hafa á teikniborðinu arðsamar framkvæmdir og eru tilbúnir til sóknar. Ótrúlega margir gátu hins vegar ekki sagt okkur hvenær þeir gætu hafist handa vegna þess hve stjórnsýsla okkar er þung og erfið, umsókn um byggingarleyfi, breytingar á skipulagi og slíkir þættir taki of langan tíma. Það er hreinlega farið að hamla framförum og sókn hve þunglamaleg stjórnsýslan er hér. Það er ekki einleikið að upplifa sömu athugasemd í mörgum atvinnugreinum og þarna er greinilega verk að vinna. Fyrir um áratug kynntist ég álíka viðhorfi við umræðu í einu af nágrannalöndum okkar. Þar var hrundið af stað miklu einföldunarátaki til aukinnar skilvirkni. Mögulega var þar verðmætasta breytingin sú að lofað var ákveðnum afgreiðslutíma innan stjórnsýslunnar, að ef ekki tækist að standa við tímafresti af hálfu hins opinbera ætti umsækjandi rétt á skaðabótum í formi dagsekta. Hið opinbera kerfi lofaði sem sagt ákveðnum gæðum á þjónustu sinni og skilvirkni. Annað sem stóð upp úr var eftirlitskostnaður. Það fer ekki fram hjá þeim sem rekur fyrirtæki að leyfafargan og eftirlitskostnaður hefur blásið út á nokkrum árum, enda kemur það nú í ljós í skýrslu OECD um landbúnað að eftirlitskostnaður hefur vaxið í landbúnaði um 50% af hálfu hins opinbera á undanförnum árum, fyrir utan gríðarlega hækkun ýmissa leyfisgjalda sem lögð hafa verið á framleiðendur beint. Samkvæmt þeim furðulegu rétttrúnaðarreglum sem OECD notar mælist hærri eftirlitskostnaður sem aukinn opinber stuðningur við landbúnað. Ég hef nefnt hér tvö dæmi sem ég upplifi að atvinnulífið telji hamla sér til sóknar, stjórnsýslu og eftirlitsiðnað. Enginn má samt skilja orð mín svo að slíkir þættir eigi ekki að vera öflugir og sterkir, en minna og hóflegra er oft betra. Mér er hugleikið að nefna hér nýsköpun og sóknarhug fyrirtækja. Gleymum samt ekki því sem við þegar eigum og getum byggt á. Við þurfum atvinnugreinar sem skapa gjaldeyri og spara gjaldeyri. Við þurfum innihaldsríkari umræðu um atvinnuvegi okkar, hvort sem við tölum um iðnað, sjávarútveg, landbúnað eða þjónustugreinar. Umræðan um veiðileyfagjald á að vera umræða um hvernig sjávarútveg við viljum hafa. Það þarf sem dæmi að endurnýja og bæta fiskiskipaflotann. Það getum við meðal annars gert með því að hlúa að íslenskum skipasmíðaiðnaði. Þar eru mikil færi til aukinnar atvinnu og aukinnar verðmætasköpunar. Virðulegi forseti. Með tilvísan í það sem ég hef áður sagt um nauðsyn samstöðu vil ég segja almennt um það stjórnmálaviðhorf sem blasir við okkur nú á fyrstu dögum þessa hausts að ástandið er viðkvæmt, fjárhagur margra heimila og fyrirtækja er viðkvæmur. Þess vegna er okkur svo mikilvægt að vera raunsæ. Við erum ólík, hagsmunir eru mismunandi, viðhorfin eru ólík. Það er okkar að virða þau og leiða saman. Því segi ég: Við þurfum að ganga í takt og við skulum ekki láta það angra okkur þó að skórnir séu hvor af sínu tagi ef við berum gæfu til þess að ganga leið til sóknar.

Herra forseti. Ég treysti hæstv. ráðherrum okkar til að vinna af heilindum að því að unnt verði að efna eins og kostur er þau fyrirheit sem Íslendingum voru gefin í kosningabaráttunni í vor. Ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur unnið í sumar að undirbúningi fjölda lagafrumvarpa og mála sem munu koma fyrir 143. löggjafarþing, eins og fram hefur komið í þessari umræðu, þar sem lagður er grunnur að nýju verklagi og breytingum sem eru til hagsbóta fyrir landsmenn. Forgangsverkefni er að rjúfa þá stöðnun sem ríkt hefur undanfarin ár og horfa með bjartsýni, dug og þrótti til framtíðar, takast á við þann vanda sem fyrir hendi er og byggja upp að nýju. Nauðsynlegt er að auka tekjur ríkissjóðs með auknum og nýjum tækifærum til atvinnuuppbyggingar svo að vinna megi hraðar á vandanum. Ríkisstjórnin mun leggja áherslu á að skapa tækifæri fyrir atvinnuuppbyggingu og fjárfestingar. Það er farsælla að ríkið veiti fjármagn til framkvæmda sem veita atvinnu frekar en að draga úr framkvæmdum og atvinnu og lengja með því lista atvinnulausra, sem aftur hefur í för með sér að veita þarf æ meira fjármagn í atvinnuleysisbætur. Næg atvinna og uppbygging haldast í hendur. Mannlíf blómstrar og fólk fyllist krafti og bjartsýni og er tilbúið til að leggja á sig til að ná markmiðum og árangri meðan atvinnuleysið dregur úr þrótti og trú á framtíðina. Allt í kringum landið í smærri sem stærri byggðarlögum eru vinnufúsar hendur sem taka fagnandi tækifærum til að styrkja sína byggð og eignir sínar á staðnum sem ævitekjurnar eru oftar en ekki bundnar í. Lögum um veiðigjald sem breytt var á 142. löggjafarþingi nú í vor miðuðu að því að styrkja lítil og meðalstór útgerðarfyrirtæki sem víða eru burðarásinn í atvinnulífi sjávarbyggða með allri strandlengjunni og hafa margfeldisáhrif í samfélaginu þegar vel gengur. Við viljum búa í samfélagi bjartsýni og velgengni, samhygðar og trausts. Við viljum skapa hagvöxt, við viljum ná árangri til uppbyggingar til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Að því vinnur ríkisstjórn okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. En Róm var ekki byggð á einum degi. Það þarf tíma og þolinmæði til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að. Ýmislegt þarf að taka til gagnrýnnar endurskoðunar og fyrirsjáanlegt er að ýmsar breytingar í stjórnkerfinu eru nauðsynlegar. Sumt af því getur orðið erfitt og sársaukafullt tímabundið en þegar þær breytingar eru yfirstaðnar mun staðan verða skilvirkari og auðveldari, skila okkur meiri hagsæld og betra samfélagi. Það er líka mikilvægt að við hugum að þeim miklu tækifærum sem felast í áhuga erlendra fjárfesta á að reisa fyrirtæki hér. Með þeim kemur aukið fjármagn inn í landið, aukin atvinna og gnótt annarra tækifæra. Við getum ekki hnoðað okkur inn í eilíft vantraust á öllu útlendu og talið að við munum verða á allan hátt undir í þeim samskiptum. Við eigum að kappkosta að eiga viðskipti sem eru beggja hagur með áherslu á að vernda landið okkar samhliða skynsamlegri nýtingu þess. Hæstv. forseti. Það hefur verið gott að fylgjast með hæstv. ráðherrum okkar að störfum í sumar. Þeir hafa sett sig afar vel inn í málaflokka sinna ráðuneyta. Stór hluti vinnu þeirra er ekki sýnilegur eðli máls samkvæmt, en nauðsynleg undirbygging fyrir verkin sem munu tala. Það var afar ánægjulegt fyrir mig sem þingmann Norðausturkjördæmis að vera viðstödd fyrstu formlegu sprengingu Vaðlaheiðarganga í júlí síðastliðnum en þar var hæstv. forsætisráðherra okkar vel sýnilegur þar sem hann sprengdi fyrstur, einbeittur og ákveðinn í að ná árangri til heilla fyrir Íslendinga eins og öll okkar liðsheild.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá að sumarið hefur, þrátt fyrir að það hafi verið hart, farið mildum höndum um forseta. Sama verður ekki sagt um suma ráðherra ríkisstjórnarinnar sem manni hefur virst í fréttum hugsa með sér að starfið sé ekki jafn skemmtilegt og það hafi litið út fyrir að vera í upphafi. Mig langar að segja nokkur orð um fossa og nokkur orð um þá tilhneigingu stjórnmálamanna, og aðallega ráðherra, að fara í vettvangsferðir, skoða svæði, styðja hönd á hné og mæla út hæðir, ása og hóla og segja: Ja, ég er búinn að skoða þetta svæði, mér finnst að það megi skoða virkjunarhugmyndir þarna. Þetta gerði hæstv. iðnaðarráðherra í sumar þegar hún skoðaði fyrirhugað svæði miðlunarlóns Norðlingaölduveitu. Sams konar ferðum urðum við vitni að í aðdraganda að virkjunum fyrir austan og mér finnst þetta sýna ákveðinn misskilning um það hvernig taka eigi ákvarðanir í þessum efnum. Það er mikilvægt að menn átti sig á því að í sjálfu sér er hægt að byggja álver í jaðrinum á þjóðgarðinum við Þingvöll án þess að það hafi beinlínis áhrif á Þingvelli. Og hægt væri að hugsa sér hjólhýsabyggð í kringum híbýli hæstv. iðnaðarráðherra án þess að það hefði beinlínis áhrif á íbúaskilyrði hæstv. ráðherra. Það mundi samt sem áður rýra verðmæti þeirra svæða sem um ræðir. Það verður að vera alveg klárt í þessari umræðu að ekki er hægt að fara í virkjunarframkvæmdir á jaðrinum í friðlandinu við Þjórsárver án þess að rýra verðmæti þess svæðis, það er algjörlega útilokað. Verðmæti þess svæðis byggir á því að það er í miðri auðn, að Þjórsárver eru í miðjunni á engu. Þess vegna eru þau sérstök á heimsmælikvarða og þess vegna ber okkur að vernda þau. Ég vil líka segja þetta um fossa sem eru á svæðinu: Það er þessi stöðugi niður, þessi beljandi, þessi óstöðvandi flaumur og þetta óstöðvandi mótunarafl landsins, sem gerir þá sérstaka. Það er þess vegna sem ferðamenn fara og skoða þá alveg eins og þeir vilja frekar upplifa náttúruna úti í náttúrunni en í dýragörðum. Það að ætla að taka fossa á borð við Gljúfurleitarfoss og Dynk og kveikja á þeim yfir sumartímann er svipað og að bjóða fólki upp á skoða uppstoppaðan örn í staðinn fyrir að verða vitni að því hversu stórkostlegur hann er í sínum náttúrulegu heimkynnum. Þegar menn eru búnir að fara í gegnum þá vinnu sem felst í rammaáætlun og setja Þjórsárver og Norðlingaöldu í verndarflokk er það mér fullkomlega óskiljanlegt að það mál skuli hafa verið dregið aftur upp til umræðu í samfélagi okkar nú í sumar. Ég vil einfaldlega vara ríkisstjórnina við að halda áfram á þeirri braut. Ég held að margir hafi undrast þau fjölmennu mótmæli vegna umhverfismála sem urðu við Stjórnarráðið aðeins fjórum eða fimm dögum eftir að ný ríkisstjórn tók við í vor. Ég held að þau mótmæli lýsi mjög vel þeirri undiröldu sem er í samfélaginu gagnvart þeim málaflokki. Ef ríkisstjórnin heldur áfram á þeirri braut varðandi Norðlingaöldu held ég að þau mótmæli verði eins og sunnudagaskóli við hliðina á þeirri reiðiöldu sem mundi vaxa og rísa í samfélaginu og dynja á ríkisstjórninni, þ.e. ef svo fer sem fram horfir. Slík áform eru ekki tímabundin frávik frá rammaáætlun verkefnastjórnarinnar fyrrverandi, eins og flutningur virkjunarhugmynda í neðri hluta Þjórsár í biðflokk á meðan aflað væri frekari gagna, heldur væri verið að henda rammaáætluninni í heild sinni í ruslið. Sá mikli árangur sem þar hefur náðst á einum og hálfum áratug yrði fyrir bí. Núverandi ríkisstjórn getur lært mikið af þeirri fyrrverandi, t.d. að rækta góð almannatengsl, tala við þjóðina, útskýra reglulega hvert förinni er heitið. Ég held að flestir geti verið sammála um að síðasta ríkisstjórn stóð sig ekki nægilega vel í þeim efnum þó að hún hafi gert margt ágætt - tala ekki í hálfkveðnum vísum, ræða við þjóðina. Komið hefur í ljós að stór hluti þjóðarinnar treystir því miður ekki Alþingi. Svar meiri hluta Alþingis getur ekki verið: Sömuleiðis, við treystum ykkur ekki. Því er spurt að endingu: Á ekki að treysta þjóðinni fyrir stórum álitaefnum eins og aðild að Evrópusambandinu? Hvenær verður boðað til þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu sem báðir stjórnarflokkarnir hafa sagt að verði framkvæmd? Hvenær verður það gert? Ég held að það væri farsælt fyrir núverandi ríkisstjórn að láta vita hvenær slíkt fari fram og gera það hið allra fyrsta, og auðvitað væri langskynsamlegast að ljúka samningunum einfaldlega strax. Núverandi ríkisstjórn þarf að hugsa vel um kettina, villikettina, sem mögulega láta sjá sig, og líka hina og passa að strjúka þeim ekki öfugt. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég held að menn mættu líka hafa í huga að hafa ekki of mörg járn í eldinum, kveikja ekki of marga elda, því að það er óljóst hvort núverandi ríkisstjórn endist tími til að slökkva þá alla.

Virðulegi forseti. Jæja, þá eru þingfundir aftur byrjaðir og ég verð að segja að þingbúningurinn er ekki jafn óþægilegur og mig minnti. Hann er talsvert óþægilegri, ekki bara vegna þess að þessi merkilega karlatíska á hinu háa Alþingi neyðir mann til að vera í mjög óþægilegum fötum, sem í þokkabót krefjast sérmeðferðar við hverja hreinsun, heldur er líka á köflum hálfóþægilegt að vera þingmaður á meðal almennings. Þetta veit ég auðvitað ekki bara persónulega, heldur sé ég þetta á samfélagsmiðlunum, ég hef heyrt þetta á fólki bæði fyrir og eftir kosningar. Það heyrir nefnilega til algjörra undantekninga að vel sé talað um hið háa Alþingi. En við erum heppin, virðulegi forseti, það er nefnilega til skýrsla um þetta mál og það var enginn annar en hinn háæruverðugi Háskóli Íslands sem gaf hana út, nánar tiltekið Félagsvísindastofnun hans. Í þessari skýrslu kemur fram að það sem fólk vill að batni hjá okkur er að starfið verði gagnsærra, meira verði um afsagnir þingmanna í kjölfar mistaka, að málþóf verði minna, að hv. þingmenn sýni hver öðrum meiri virðingu og síðast en ekki síst að starfið verði markvissara. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki alveg með á hreinu hvað er átt við með því að starfið verði markvissara en sjálfsagt er til greinargóð útskýring á því. Hvernig getur það verið, virðulegi forseti, að almenningur vilji að við sýnum hvert öðru meiri virðingu? Í hvert sinn sem við minnumst á hvert annað er tíundað hvað þessi sé háttvirtur og hinn sé hæstvirtur. Hér kemur fólk snyrtilega klætt og það heyrir til algjörra undantekninga að fúkyrði heyrist úr þessari merkilegu pontu. Það er eins og þjóðinni sé hreinlega sama um allar þessar hefðir, þessi fallegu orð og þessi fínu jakkaföt, virðulegi forseti. Maður spyr því: Hvað gæti almenningur hugsanlega átt við með „meiri virðingu“? 89% aðspurðra nefna þetta, virðulegi forseti, næstum því allir, næstum því allt fólk vill að við sýnum hvert öðru meiri virðingu. Er þjóðin bara svona vitlaus? Eða getur verið að allt þetta umstang okkar við útlit og hefðir sé í augum landsmanna yfirborðskennt þvaður sem sé ekki einu sinni ætlað að láta eitthvað gott af sér leiða heldur til að sannfæra okkur, hv. þingmenn sjálfa, um að við eigum meinta virðingu skilið? Nú spyr ég til að svara, virðulegi forseti, ég held nefnilega að ég sé búinn að finna út úr þessu. Ég held að almenningur vilji að við vinnum betur saman þrátt fyrir ólík sjónarmið, að afraksturinn sé ekki eingöngu afleiðing sáttar eða átaka heldur stundum einhvers staðar á milli, að eitthvað geti gerst á Alþingi án þessara stanslausu klækjabragða, þessarar þingskapaleikfimi svokölluðu, þessarar hörðu orðræðu. Þingmenn tínast upp í pontu og eru hver öðrum hneykslaðri á hátterni annarra, þar á meðal sá sem hér stendur, en hvað annað á hv. þingmaður að gera? Málum er nefnilega háttað þannig, hvort sem fólki líkar það betur eða verr, að öll völdin eru í höndum naums meiri hluta. Naumur meiri hluti kjósenda greiddi atkvæði með stjórnarflokkunum tveimur en þeir hafa samt sem áður 100% valdsins. Hæstv. forsætisráðherra nefndi fyrir kosningar að hann hefði áhyggjur af kúgun meiri hlutans yfir minni hlutanum þegar kæmi að þjóðaratkvæðagreiðslum. Hvergi er sú áhyggja réttmætari en hér, á hinu háa Alþingi. Stóra kaldhæðnin í þessari ræðu minni er að hún gerir í sjálfu sér lítið gagn vegna þess að valdakjarnar vilja halda sínum völdum. Til að dreifa valdinu þarf sá sem þau hefur að afsala sér þeim með tilheyrandi óvissu um framtíðina eða, það sem verra er, vissu um framtíðina. Hér verður því áfram blessað þingræðið eins og við öll vitum hvernig það verður. Stjórnarandstaðan mun senda inn frumvörp og veit að þeim verður hafnað á þeirri einu raunverulegu forsendu að þau koma frá röngum flokkum. Nýliðar stjórnarmeirihlutans fá síðan eitt mál í gegn sem hluta af einhvers konar busunarferli, allt samkvæmt hefðum, allt samkvæmt venju - allt samkvæmt þingsköpum en ekki af virðingu, hæstv. virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Alþingi er komið saman á ný til sex daga framhaldsfunda þar sem frá var horfið í sumar. Fram undan er annasamt þing þar sem fjölmörg mál verða tekin fyrir sem öllum er ætlað að leiða til breytinga til að bæta stöðu þjóðarbúsins og vera til hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Mörg stór verkefni brenna mér á hjarta sem félags- og húsnæðismálaráðherra. Húsnæðismál og skuldamál heimilanna ber þar hæst því að þar er þörf fyrir veigamiklar breytingar og úrbætur. Í lok júní samþykkti Alþingi þingsályktun um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna og eðli málsins samkvæmt eru þar ýmis verkefni á ábyrgð velferðarráðuneytisins. Á vegum þess hefur í sumar verið unnið að verkefni sem snýr að lausnum fyrir eigendur yfirskuldsettra íbúða í samvinnu við innanríkisráðuneytið og markmiðið er að gera eigendum yfirskuldsettra íbúða kleift að losna án gjaldþrots undan eftirstöðvum sem veðið stendur ekki undir. Gangi þetta eftir er um að ræða tímabundna aðgerð til að leysa vanda tengdan afleiðingum efnahagshrunsins. Niðurstaða ætti að liggja fyrir undir lok þessa mánaðar. Annað verkefni snýr að aðstoð við eignalausa einstaklinga vegna gjaldþrots sem gerir þeim kleift að greiða nauðsynlegan kostnað sem fellur til þegar einstaklingur óskar eftir gjaldþrotaskiptum á búi sínu. Niðurstöðu er einnig að vænta í þessum mánuði. Stærsta verkefnið til að rétta stöðu heimilanna felst auðvitað í þeim loforðum sem stjórnvöld hafa gefið um að leiðrétta stökkbreytt verðtryggð lán heimilanna. Það verkefni er algjört forgangsmál ríkisstjórnarinnar og mikið réttlætismál. Við höfum alltaf litið svo á að örlagavaldarnir sem með óábyrgu framferði sínu ollu því að verðtryggðar skuldir stökkbreyttust eigi að standa skil á sínu og greiða fyrir sjálfsagða leiðréttingu sem heimilin eiga rétt á. Það er mikill misskilningur að setja beri kröfuhafana í forgang og tryggja þeim hámarksarð af eignum sínum á kostnað ríkissjóðs og heimilanna. Með uppgjöri þrotabúanna mun skapast svigrúm sem verður nýtt til hagsbóta fyrir íslensk heimili. Það er hið eina rétta. Fátt er nefnilega fólki mikilvægara en að eiga öruggt þak yfir höfuðið, að eiga tryggan samastað fyrir sig og sína þar sem fjölskyldan á sinn griðastað og getur notið stjórnarskrárvarins réttar síns til friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Þetta er einn af hornsteinunum í hugmyndum okkar og verkefnum stjórnvalda fram undan. Verkefnastjórn á mínum vegum mun í byrjun næsta árs í samræmi við ályktun Alþingis skila mér tillögum um framtíðarstefnuna í húsnæðismálum sem meðal annars eiga að taka til hagkvæmasta fyrirkomulagsins við fjármögnun almennra húsnæðislána, leiðir til að tryggja virkan leigumarkað og tillögu um hvernig best verði staðið að skilvirkum félagslegum úrræðum fyrir þá sem þess þurfa með. Ég legg ríka áherslu á víðtækt samráð í þessari vinnu og ég fagna þeirri þingsályktunartillögu sem hér er komin fram frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og snýr að ástandinu á leigumarkaðnum. Það er líka einkar ánægjulegt að geta sagt það hér að nánast allar þær hugmyndir sem þar birtast eru þegar til skoðunar eða í vinnslu hjá ríkisstjórninni. Það er nefnilega þannig að húsnæðismálin eru mál sem varða okkur öll. Aftur á móti eru aðstæður fólks misjafnar og því hef ég lagt mikla áherslu á að valkostir í húsnæðismálunum verða að vera fjölbreyttir og mæta ólíkum þörfum og fjárhagslegum burðum fólks. Virðulegi forseti. Húsnæðismál, skuldamál og kjaramál eru okkur landsmönnum ofarlega í huga nú um stundir, sem er afar skiljanlegt því að á öllum þeim sviðum hefur þrengt að hjá okkur flestum á undanförnum árum. Að sjálfsögðu munum við ekki á augabragði endurheimta þær skerðingar sem urðu á lífskjörum í kjölfar efnahagshrunsins. Aftur á móti er full ástæða til bjartsýni. Við stefnum ótrauð fram á við. Margt horfir þegar til betri vegar og þær aðgerðir sem stjórnvöld vinna að núna og verður hrint í framkvæmd á næstu mánuðum eiga eftir að skila heimilum landsins betri kjörum og auknum lífsgæðum. Í dag hafa samtök öryrkja og ellilífeyrisþega haldið hvatningarfund framan við Alþingishúsið sem er einfaldlega ætlaður til þess að halda okkur sem hér sitjum við efnið um að bæta kjör þeirra hópa líkt og stefnt er að. Ég tek þessari hvatningu fegins hendi og mun leggja kapp á að gera mikilvægar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni sem skilar lífeyrisþegum þeim auknu lífsgæðum sem við höfum talað um líkt og kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Fyrsta skrefið til afnáms fyrri skerðinga var tekið í sumar og við munum halda áfram þar til skerðingarnar hafa verið afnumdar. Ég legg líka áherslu á að ljúka við heildarendurskoðun laga um almannatryggingar. Þegar hefur farið fram mikil vinna til undirbúnings þeirri endurskoðun og að sjálfsögðu verður henni ekki kastað á glæ heldur byggt á því sem vel hefur verið gert. Starfsgetumat verður tekið upp í stað örorkumats og starfsendurhæfingarúrræði stórefld til að fyrirbyggja ótímabæra skerðingu á starfsorku. Eins verður áhersla lögð á aukna möguleika fólks til sveigjanlegra starfsloka ásamt einföldun sem var megináhersla þeirrar nefndar sem vann í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hæstv. forseti. Uppbygging er til framtíðar fyrir fólk og fjölskyldur með áherslu á vinnu, velferð og öruggt heimili fyrir alla. Um þetta snúast þau verkefni sem ríkisstjórnin leggur áherslu á, þau verkefni sem ég legg áherslu á í störfum mínum fram undan, og við munum í sameiningu vinna að framgangi allra þeirra stóru mála sem kveðið er á um í stjórnarsáttmála og munum skila þjóðinni áfram til bjartari og betri tíðar.

Virðulegi forseti. Hér í upphafi þings, þegar við komum saman til að klára það þing sem nú stendur yfir og komum svo saman aftur 1. október til hefðbundinna þingstarfa með fjárlagaframsetningu á fyrsta degi, tekjuöflunarfrumvarpi og öðrum frumvörpum sem er nýtt, ber að þakka það að hæstv. forsætisráðherra skuli á fyrsta degi á septemberstubbnum koma í raun fram eins og skólastjóri sem fær kennara og nemendur til sín og leggur fram áform um hvernig þetta eigi að vera í vetur. Þannig leið mér við yfirferð hæstv. forsætisráðherra yfir öll þau mál sem hann tæpti þar á og sagði að væru í vinnu. Hann talaði um nefndir og ég taldi. Þegar ég var kominn upp í níu nefndir missti ég þráðinn en ég held að ein hafi bæst við í lokin þannig að hér var boðað að eftir 100 daga starf hæstv. ríkisstjórnar væru komnar tíu nefndir til að vinna í hinum ýmsu málum. Eðlilega gerði forsætisráðherra sérfræðingahóp um höfuðstólslækkun húsnæðislána og leiðréttingarsjóð að fyrsta atriði sínu, enda fékk þessi ríkisstjórn það fylgi sem nægði fyrir meiri hluta á Alþingi út á þau loforð sem þar voru sett fram sem bíða nú í einn eða tvo mánuði í viðbót eftir framkvæmdum vegna þess að allir eru að bíða. Allt kerfið er kalt vegna þess að fólk er að bíða eftir að núverandi hæstv. ríkisstjórn uppfylli þau loforð sem hún setti fram um höfuðstólslækkun lána. Það er synd að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki vera í salnum vegna þess að ég mundi leggja fyrir hann spurningu um það hvort hæstv. fjármálaráðherra er sammála þeirri leið sem hæstv. forsætisráðherra setti fram um stofnun leiðréttingarsjóðs upp á 200–250 milljarða kr. sem aðgerð til að fara strax í þær aðgerðir sem Framsóknarflokkurinn lofaði á haustinu vegna þess að einhver bið er í að uppgjör þrotabús bankanna gangi eftir og það verði hægt að tosa einhverja peninga þar út. Þetta verður mál málanna þegar þing kemur saman í október, þegar þær nefndir hafa skilað af sér sem hæstv. forsætisráðherra hefur sett og við höfum tíma fram að jólum til að klára það verkefni. Vonandi gengur það eftir. En það er annað sem hæstv. forsætisráðherra talaði um, fjárfesting. Fjárfestingarþörf er mikil. Það er áhyggjuefni hve mjög hefur dregið úr fjárfestingu á fyrstu sex mánuðum þessa árs. Á helmingi líftíma ríkisstjórnarinnar hefur fjárfesting dregist mikið saman. Hæstv. fjármálaráðherra sagði ekki alls fyrir löngu að það þyrfti að kæla hagkerfið. Svo kvarta menn hér yfir því að fjárfestingar séu að dragast saman. Hvað átti hæstv. fjármálaráðherra við? Er hæstv. forsætisráðherra sammála því að nauðsynlegt sé að kæla hagkerfið núna? Af hverju kemur þá hæstv. forsætisráðherra og kvartar yfir að fjárfesting sé að dragast saman og það þurfi að gefa í? Því er ég alveg sammála. Þá er alveg sama hvort það er með ágætum tillögum sem Samfylkingin leggur fram um bráðaaðgerð í byggingu leiguíbúða, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni, stórátak í þeim málum, ekki veitir af, eða byggingu landspítala svo ég taki dæmi. Mér finnst allra verst í fari þessarar ríkisstjórnar hvernig hún hefur slegið af allar hugmyndir um byggingu nýs landspítala. Við eigum það inni og þjóðin þarfnast þess að byggja nýjan landspítala utan um þá starfsemi. Fjárfesting í byggingu er allt annað en rekstur. Þess vegna hika ég ekki við að segja að núna liggur fyrir hjá okkur og við eigum að einhenda okkur í það, og ég hygg að það geti orðið full samstaða um það, að breyta fjárreiðulögum þannig að bókhald ríkissjóðs breytist hvað landspítala varðar. Við getum sótt í og fengið lán hjá lífeyrissjóðunum sem eru í vandræðum með að koma peningum sínum í vinnu í dag og eru í kringum 150 milljarðar kr. á ári. Hvar er betra að nota þá peninga en til dæmis í að byggja nýjan landspítala sem við öll eigum að geta sameinast um, byggja gott hús utan um þá miklu og góðu starfsemi við viljum hafa þar? Virðulegi forseti. Ég ætla að enda á því að segja að ég fagna mörgu af því sem forsætisráðherra lagði fram, en ég bið hann aðeins um eitt. Forsætisráðherra þarf að átta sig á því að hann er ekki lengur leiðtogi stjórnarandstöðu. Honum ber að skipta um föt og fara að ganga í takt við það sem honum sæmir sem forsætisráðherra, tala við stjórnarandstöðuna sem og aðra um það að koma málum fram á þann farsæla hátt 

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunum í dag, sem ég vil þakka sérstaklega fyrir og þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir hans góðu yfirferð og öðrum þingmönnum fyrir umræðurnar hér, þá er alveg ljóst og má vera stjórn og stjórnarandstöðu ljóst, alveg sama hvaða hugmyndir menn hafa um þau verkefni, að ríkisstjórnin hefur frá því að hún tók við sett langflest ef ekki öll stærstu málin sem voru til umræðu á vettvangi stjórnmálanna fyrir nokkrum mánuðum í farveg. Það er þess vegna eilítið kostulegt að hlusta t.d. á formann Samfylkingarinnar sem fór hér mikinn áðan í ræðustóli tala um ráðaleysi stjórnvalda. Ég veit ekki alveg hvort það er vegna þess að þeim ráðum sem hann gaf var ekki fylgt, en hann talar eins og lítið hafi gerst. Það hefðu þótt ansi stór tíðindi fyrir Samfylkinguna fyrir nokkrum mánuðum ef menn hefðu tekið ákvörðun um að snúa af þeim vegi sem varðar Evrópumálin, ef búið væri að víkja af þeirri leið að ganga til liðs við Evrópusambandið. Það hefur Samfylkingin talað um sem eitt stærsta mál lýðveldisins. Af þeirri braut hefur verið vikið og það eitt og sér ætti að teljast talsverð tíðindi í huga formanns Samfylkingarinnar. Annað sem menn tala hér um eins og fyrrverandi fjármálaráðherra og ég held að hann sé að meina það þegar hann segir að ríkisstjórnin afsali sér tekjum með skattalækkunum, hún afsali sér tekjum. Sá grundvallarmunur er á hugmyndum þeirra sem eru við stjórnvölinn og eru hluti af ríkisstjórn í dag og hinna sem sitja hinum megin við borðið núna, en sátu við ríkisstjórnarborðið fyrir nokkrum mánuðum, að tala um skattalækkanir eins og afsal ríkisvaldsins af tekjum en ekki eins og við séum að taka fjármuni af almenningi, sem er ráðstöfunarfé almennings. Það er alveg stórfurðulegt. Eitt af þeim risastóru verkum sem ríkisstjórnin hefur sinnt á undanförnum vikum og mánuðum, auðvitað ekki þannig að allir séu sammála því, er að tryggja það að undirstöðuatvinnugreinarnar í landinu, sjávarútvegur og ferðaþjónusta, geti starfað áfram. Það skiptir ekki bara fyrirtækin í sjávarútvegi máli heldur fólkið í landinu sem þarfnast atvinnu og uppbyggingar. Aftur er stórfurðulegt að hlusta á forustumenn stjórnarandstöðunnar tala um það eins og það sé merki um að ekkert hafi gerst. Risastór mál sem er búið að rífast um á vettvangi landsmála í langan, langan tíma. Svo eru það skuldamálin. Aftur talar stjórnarandstaðan eins og ekkert hafi gerst. Samt var samþykkt hér fyrir ekki svo mörgum vikum aðgerðaáætlun um að taka á skuldavanda heimilanna, aðgerðaáætlun sem er með því yfirbragði að slík áætlun hefur aldrei áður verið samþykkt á þingi Íslendinga. Engu að síður leyfa menn sér að segja að lítið sem ekkert hafi gerst, þrátt fyrir að hugsanlega þrjú af stærstu málum síðasta þings, sem eru skuldamál heimilanna, skattar á grunnatvinnuvegi og innganga Íslands í Evrópusambandið, séu komin á allt annan stað en fyrir nokkrum vikum. Samt segja menn að lítið hafi gerst. Ég held, með mikilli virðingu fyrir stjórnmálunum og fyrir því að tala hvert við annað af virðingu og af ákveðinni skynsemi, að þetta sé á mörkum þess að vera boðlegt. Það hefur svo margt hefur breyst í íslensku samfélagi. Síðan er hægt að tala um öll hin málin sem hafa verið sett í farveg, mörg hver sem hafa verið tekin upp frá síðustu ríkisstjórn og fullt af góðum málum haldið áfram af krafti í tíð núverandi ríkisstjórnar. Hér var nefnt að menn töluðu ekki saman í stjórnmálum og að það væri kannski skynsamlegt fyrir núverandi ráðherra að ræða við fyrrverandi ráðherra. Ég hef átt mikil og kröftug og öflug og góð samskipti við fyrrverandi ráðherra í mínu ráðuneyti, Ögmund Jónasson, fyrrverandi innanríkisráðherra, sem hefur farið með mér yfir málin. Ég hef hitt hann reglulega og við höfum farið yfir þau og ég á von á því að margir aðrir hafi gert það sama. Ég held að þingið verði að treysta því og ég get fullvissað landsmenn um það að ríkisstjórnin er svo sannarlega að setja stóru verkefnin öll í farveg. Þau eru öll komin í farveg og eru á áætlun og önnur mál sem skipta líka máli eru komin mjög vel á veg. Það breytir þó engu um það að við verðum seint sammála um nákvæmlega hvernig á að vinna þau, en það að leyfa sér eftir fjögur ár í ríkisstjórn að tala um að ekkert hafi gerst er meira en ósanngjarnt og lyktar af dálítið leiðinlegri pólitík svo að ég sé alveg ærleg hér. Mig langar, hæstv. forseti, að víkja aðeins að þeim málefnum sem heyra undir mitt ráðuneyti og þau mikilvægu verkefni sem ég tekst á við á hverjum degi og lúta að innviðum í samfélaginu og auknu öryggi fólks í landinu. Þar eru mjög stór og mikilvæg verkefni sem hefur að mörgu leyti verið sinnt mjög vel á undanförnum árum á Íslandi - mjög vel - og við búum að því í ráðuneytinu. Það sem við erum sérstaklega að huga að og ég vil upplýsa þingið um er að við erum að skoða hvernig við getum minnkað umfangið, þ.e. hraðað málsmeðferð og bætt þannig nýtingu fjármuna og tryggt að afgreiðsla gagnvart almenningi sé fljótari og skilvirkari en hún hefur verið og um leið getum við vonandi nýtt fjármagnið betur. Við erum líka að skoða hvernig við getum fækkað stofnunum. Við höldum áfram með þær hugmyndir sem hafa verið lengi í gangi, um fækkun á embættum sýslumanna, fækkun á embættum lögreglustjóra. Allt er þetta í góðu sambandi við þessa aðila og góður grunnur hefur verið lagður að því. Ég vona og treysti því að okkur takist vel í þeim málum. Einnig erum við að skoða það hvernig við getum hægt á ákveðnum fjárfestingarverkefnum sem eru þess eðlis að við ráðum ekki við þau nákvæmlega núna. Það þekkir fyrri ríkisstjórn líka. Við höfum gengið frá leigu á þyrlum sem skiptir miklu máli fyrir Landhelgisgæsluna. Við höfum verið að skoða og ég hef talað fyrir því að við höldum áfram við uppbyggingu á fangelsi á Hólmsheiðinni til að tryggja að við getum sinnt því verkefni vel og örugglega og reynum að gera það líka eins hagkvæmt og mögulegt er. Eins þurfum við að skoða mjög kostnaðarsöm rekstrarverkefni sem eru mikilvæg og grundvöllurinn að ákveðnum mannréttindum í okkar góða samfélagi en við verðum að vinna með öðrum hætti til að ná að nýta fjármagnið fyrir þá sem raunverulega þurfa á því að halda. Kannski er efling löggæslunnar stærsta og mikilvægasta öryggisverkefnið sem við stöndum frammi fyrir í mínu ráðuneyti nákvæmlega núna. Ég hef lagt alla áherslu á það að fá tækifæri til þess að vinna í samræmi við stjórnarsáttmálann sem lýtur að því að efla löggæsluna. Þar er algert hryggjarstykki í þeirri vinnu mjög góð þverpólitísk vinna sem unnin var á síðasta kjörtímabili og lögð fram í mars sl. sem er fimm ára plan til að efla löggæslu í landinu og tryggja að fólk búi við meira öryggi. Á þeim grunni viljum við vinna. Ég mun halda áfram og kynna það á þingi á hausti komanda hvernig við sjáum það fyrir okkur og mun óska eftir aðkomu fulltrúa allra stjórnmálaflokka að þeirri vinnu líkt og verið hefur í þessu mikilvæga verkefni. Síðan er það, eins og hæstv. forsætisráðherra kom inn á hér áðan, millidómstigið sem hefur þegar verið sett í farveg með stofnun nefndar til að tryggja að við getum innleitt millidómstig á þessu kjörtímabili. Það stendur til að gera það og efla þannig dómskerfið á Íslandi og tryggja að það verði sambærilegt við það sem best þekkist. Samgöngurnar skipta auðvitað ótrúlega miklu máli fyrir okkur öll, sveitarfélögin og aðila um allt land. Þar reynum við að vinna í samræmi við samgönguáætlun en um leið erum við að skoða nýjar lausnir, nýja möguleika til fjármögnunar, aukið val hvað varðar samgöngukosti o.s.frv. Ég er ekki viss um að við verðum öll endilega sammála um það en ég vil og mun beita mér fyrir því að við skoðun nýjar leiðir til að tryggja að við getum farið í ákveðin verkefni þrátt fyrir að þau verði ekki endilega öll fjármögnuð af hálfu ríkisins. Svo eru það stórmál sem ég hef lagt mikla áherslu á að við náum góðri sátt um og hef leitað til margra frjálsra félagasamtaka og annarra í því efni. Það eru málefni hælisleitenda sem er risastór málaflokkur sem við viljum sinna vel og tryggja að við þjónustum þá sem raunverulega þurfa á að halda. Það þýðir hins vegar að við þurfum að breyta því hvernig við vinnum í málunum. Við þurfum að stytta málsmeðferðina og gæta þess að þeir sem raunverulega þurfa á pólitísku hæli að halda fái slík svör skjótt og örugglega og aðrir fái nei-ið skjótt og örugglega. Í þessu sambandi höfum við litið sérstaklega til Noregs þar sem þetta hefur verið gert mjög vel og afgreitt mun fyrr en við gerum og betur og hefur jafnframt dregið úr kostnaði og þannig hefur fjármagnið nýst betur til þeirra sem þurfa raunverulega á því að halda. Síðan eru verkefnin sem eru stöðugt í vaktinni. Það eru verkefni sem tengjast Landhelgisgæslunni. Það eru verkefni sem tengjast fangelsismálum sem því miður eru ekki í nægilega góðri stöðu hér á landi. Við fáum of margar áminningar frá of mörgum alþjóðlegum stofnunum um að of víða sé pottur brotinn í þessum málum á Íslandi og við viljum beita okkur fyrir því að tryggja að við náum betri árangri þar svo að staðan verði meira viðunandi. Netöryggið hefur komið upp í umræðunni í dag og er gríðarlega brýnt mál, mál sem ég held að þingið þurfi að taka til mun alvarlegri umræðu en við höfum gert að undanförnu. Við þekkjum það flest sem fylgjumst með umræðu í erlendum stjórnmálum að fæst mál eru eins ofarlega þar og einmitt umræðan um það hvernig við getum tryggt almenningi að tækin sem við nýtum og notum á hverjum einasta degi séu örugg og menn geti treyst því að þeir njóti persónuverndar í því samhengi. Síðan eru það málefni sem lúta að sveitarfélögunum. Ég mun flytja frumvarp í samræmi við stjórnarsáttmálann um það að lágmarksútsvar verði afnumið þannig að frelsi sveitarfélaganna verði aukið hvað það varðar. Þetta er verkefni sem við hyggjumst fara í fljótt og örugglega og tryggja þannig að sveitarfélögin geti ráðið ráðum sínum meira og þeim verði umbunað með einhverjum hætti fyrir þá ábyrgð sem þau hafa sýnt í fjármálum á undanförnum árum sem er eftirtektarverð og mörg sveitarfélög hafa gert það afar vel, að ríkisvaldið segi að við treystum þeim til að fara með sín mál. Hæstv. forseti. Ég vil fyrst og síðast þakka fyrir umræðuna hér. Ég fullvissa þingheim og aðra um að ríkisstjórnin og þingheimur stendur sig vel miðað við aðstæður. Það er þröngt í búi eins og við þekkjum öll en menn geta treyst því að þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin var kosin til að fara í verði sannarlega sinnt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir yfirferðina. Það er greinilegt að margt er í gangi og við bíðum spennt eftir að sjá nánar hvað felst í þessum málum, hvað kemur út úr nefndum og starfshópum. Ég efast ekki um að margt mun þokast í rétta átt. Það sem mér finnst kannski vanta í umræðuna, í stefnu ríkisstjórnarinnar, er: Hver er staðan varðandi efnahagslegan stöðugleika, hver er efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar? Erum við sátt við gjaldmiðilinn okkar eða er ríkisstjórnin með einhverja gjaldmiðlastefnu? Mér finnst það vera risastórt mál sem þarf að ræða. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra er þeirrar skoðunar að krónan hafi bjargað okkur í hruninu. Ég er þeirrar skoðunar að krónan sé hluti vandans og að hún verði það áfram. Ég hef heyrt hæstv. forsætisráðherra halda því fram að verðtryggingin sé vandamálið, að krónan verði nothæf um leið og við verðum búin að afnema verðtrygginguna. Ég er þeirrar skoðunar að verðtryggingin sé óhjákvæmileg ef við ætlum að vera áfram með krónuna, einn minnsta gjaldmiðil í heimi, gjaldmiðil sem enginn vill eiga nema hann raunverulega neyðist til þess. Ég held því miður að það sé þannig að á meðan við notum þennan gjaldmiðil sitjum við uppi með verðtrygginguna. Nú vona ég að enginn saki mig um að vera að tala krónuna niður, ég er ekki viss um að ég hafi svo mikið vægi í umræðunni. En það er kannski einmitt málið, við þurfum gjaldmiðil sem hvorki er hægt að tala upp né niður. Hæstv. forsætisráðherra hefur boðað skuldaleiðréttingu fyrir heimilin. Fyrir kosningar var ekki annað að skilja en að sú leið væri nokkurn veginn útfærð, ég skildi það alla vega þannig. En það er ekki svo og nú bíðum við eftir niðurstöðu starfshópanna í þessu máli. Ég efast reyndar um að slík skuldaniðurfelling sé skynsamleg eða jafnvel réttlát. Ríkið á ekkert aflögu og við verðum að meta hvað við ætlum að gera við peningana sem við fáum út úr kröfuhöfum - ef við fáum einhverja peninga - hvort þeir nýtist þá best í almenna skuldaniðurfellingu eða í að greiða niður lán ríkisins. Ég er ekki sammála ríkisstjórninni um að hætta við aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég vil fá að sjá samninginn. Stjórnvöld telja sig vita hvernig hann muni líta út, segja að ekki sé um neitt að semja. Ég er ósammála því. 28 Evrópuþjóðir hafa ákveðið að það þjóni hagsmunum þeirra að vera aðilar að Evrópusambandinu. Ég vil sjá svart á hvítu af hverju það þjónar ekki hagsmunum okkar. Mér fyndist það mjög ólýðræðislegt ef stjórnvöld leyfa þjóðinni ekki að hafa neitt um það mál að segja. Ég á líka erfitt með að skilja þá kenningu stjórnvalda að skattalækkanir skili sér alltaf í auknum tekjum. Fyrsta mál sem kom hér inn á þing var ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hætta við að hækka virðisaukaskatt á gistingu og verða þannig af einum og hálfum milljarði kr. á ári. Á sama tíma höfum við áhyggjur af því hvernig við getum byggt upp innviði ferðaþjónustunnar. Ég spyr: Hvar ætlum við þá að fá peninga í það? Einhverjir þurfa að borga skatta til að hægt sé að fara í að byggja upp innviði ferðaþjónustunnar. Það verður þá almenningur, geri ég ráð fyrir. Það liggur ljóst fyrir að staða ríkissjóðs er mjög erfið. Við þurfum áfram að hagræða og forgangsraða. Það getur orðið erfitt núna vegna þess að víða er búið að skera niður inn að beini, eins og það er kallað, niðurskurðurinn er farinn að segja til sín. Við í Bjartri framtíð teljum að við getum notað tækifærið núna og hugsað málin alveg upp á nýtt. Við verðum að spyrja okkur: Hvaða þjónustu á ríkið að veita? Hvernig getum við bætt þjónustuna án þess að skerða gæðin? Getum við minnkað sóun? Getum við minnkað flækjustigið í kerfinu? Ef við værum að setja upp kerfi í dag, eins og landbúnaðarkerfi, menntakerfi, heilbrigðiskerfi, eftirlitskerfi, mundum við þá fara eins að? Hæstv. forsætisráðherra talaði um framtíðarsýn og það var gott, ég var glöð að heyra það, því að við viljum gjarnan sjá meiri langtímahugsun, bæði í ríkisfjármálum en líka á öllum sviðum. Við erum öll sammála um mikilvægi þess að koma á stöðugleika en við náum aldrei stöðugleika ef við hugsum aldrei lengra en nokkra mánuði fram í tímann. Við þurfum langtímahugsun, það er gríðarlega mikilvægt. Við í Bjartri framtíð erum tilbúin að aðstoða við öll góð mál, ekki mun standa á okkur. Ég óska ríkisstjórninni velfarnaðar og vona að við eigum eftir að eiga góðar samræður hér í þingsal.

Virðulegur forseti. Ég þakka á köflum ágæta umræðu og lengst af fremur hófstillta og þakka árnaðaróskir frá síðasta ræðumanni. Það var svo sem ekki við því að búast að ný stjórnarandstaða mundi byrja á því á fyrsta degi að lofsyngja nýja ríkisstjórn og afrek hennar, við verðum að gefa því einhvern tíma enn. Það hefði þó verið ágætt ef nýja stjórnarandstaðan hefði kynnt til sögunnar eigin hugmyndir um hvað hún vildi gera. Í staðinn virtust flestar ræðurnar eða margar þeirra a.m.k. byggja á hugmyndafræðilegri umvöndun og orðræðu sem minnti helst á orðræðu Alþýðubandalagsins seint á sjöunda áratugnum. Áhugamenn um stjórnmálasögu geta haft gaman af slíku og ekkert að því ef þetta er trúin að menn geri grein fyrir henni hér, en ef okkur er alvara um að vilja vinna meira saman og leita lausna hvaðan sem þær koma þurfa menn líka að vera ófeimnir við að finna nýjar lausnir í stað þess að hengja sig í gamla pólitíska frasa. Það sem mér þótti þó verst var sú tilhneiging sem hefur aðeins gert vart við sig upp á síðkastið hjá nýju stjórnarandstöðunni að skálda upp hvað nýja ríkisstjórnin ætli að gera og hvað fulltrúar stjórnarmeirihlutans hafi sagt eða vilji gera. Því var haldið fram hér að til stæði að veikja Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið. Til sögunnar hafa verið kynnt alls konar niðurskurðaráform sem stjórnarliðar kannast ekkert við. Því var meira að segja haldið fram að til stæði að einkavæða heilbrigðiskerfið. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs, hélt því fram að flestir hefðu átt von á að fá ávísun í pósti daginn eftir kosningar. Þetta er umræða sem við heyrðum aðeins fyrst eftir kosningarnar og ég hélt að menn væru hættir að reyna að halda fram. Að öðru leyti var ég þó nokkuð sáttur við málflutning hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Hún féll reyndar aðeins í sömu gryfju og hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, að gera tiltölulega lítið úr gömlu undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Hv. formaður Samfylkingarinnar talaði um að Ísland mætti ekki verða einhvers konar verstöð sem byggði á þeim greinum. Ég hugsa að fáir flokksformenn t.d. í Ástralíu mundu leyfa sér að tala þannig um Ástralíu að hún væri einhvers konar verstöð vegna þess að stoðir atvinnulífsins þar byggi á útflutningi hráefnis að nokkru leyti. Ég er þó sammála hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og fleirum sem nefndu sérstaklega mikilvægi þess að atvinnulíf hér yrði fjölbreytilegra. Þar meðal annars og ekki hvað síst koma undirstöðuatvinnugreinarnar að gagni, því að upp úr þeim sprettur oft sú nýsköpun sem nær mestum árangri, eins og við höfum auðvitað fjölmörg dæmi um á Íslandi. Hvað varðar almennar áhyggjur af niðurskurði er svolítið sérstakt að heyra þessar miklu áhyggjur núna eftir að síðasta ríkisstjórn hélt ár eftir ár áfram að skera niður, ekki hvað síst í heilbrigðiskerfinu. Ég er hins vegar sammála því að þegar kemur að niðurskurði verða menn að fara varlega, sérstaklega hvað varðar heilbrigðis- og velferðarkerfið. Ekki stendur til neitt annað en að passa sérstaklega upp á það. Það viðhorf sem birtist hér til skattlagningar er hins vegar mjög sérkennilegt og útgangspunkturinn virðist vera sá að öll skattlagning sem er undir 100% sé sérstök gjöf frá ríkinu til þeirra sem borga minna en 100% skatt.  Nú síðast í morgun var verið að ræða þessi mál á gríðarstórri ráðstefnu í Hörpu þar sem kynntar voru niðurstöður Boston Consulting Group vegna rannsókna þeirra á íslenskri ferðaþjónustu. Þar var sérstaklega mælt gegn því að menn réðust í slíka skattlagningu vegna þess að hún fældi frá ferðamennina. Ef þeir kæmu ekki til landsins þá í fyrsta lagi keyptu þeir enga gistingu en þeir færu ekki heldur á veitingastaði eða í skoðunarferðir eða gerðu annað sem skilar tekjum til ríkisins. Þar voru lagðar til skynsamlegri leiðir til að ná inn tekjum af ferðamönnum og standa undir nauðsynlegri uppbyggingu í ferðaþjónustu. Reyndar hafði einn hv. fyrrverandi fjármálaráðherra gert sér grein fyrir þessu fyrir síðustu kosningar. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafði lýst því yfir að áform um skattahækkun á gistingu væru ekki skynsamleg. En sú yfirlýsing eins og margar aðrar sem núverandi stjórnarandstaða gaf rétt fyrir kosningar virðist gleymd nú. Hvað varðar þróun efnahagsmála almennt höfum við ástæðu til að vera, eins og nokkrir stjórnarandstæðingar bentu á, þar með talið hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, bjartsýn og bjartsýnni en margar Evrópuþjóðir aðrar. En það er háð því að við nýtum þau tækifæri sem hér eru til staðar og gefum meðal annars atvinnurekendum tækifæri til að nýta þau tækifæri. Að sjálfsögðu þarf hið opinbera að nýta þau tækifæri sem blasa við því en við þurfum líka að gefa öðrum frelsi til þess, meira en var á síðasta kjörtímabili eins og sú stöðnun sem við horfðum upp á þá sýndi því miður. Reyndar voru nefndar nokkrar skyndilausnir eins og að taka hagnað eða tekjur ríkisins af fjármálafyrirtækjum og nota í eitt og annað. En þar gleymist eins og hefur iðulega gleymst í þessari umræðu að það fjármagn sem ríkið setti inn í bankana var tekið að láni. Gríðarlega háar upphæðir voru teknar að láni og þau lán þarf að endurgreiða með vöxtum og þess vegna þarf illu heilli að nota það fjármagn til þess. Hv. þm. Kristján L. Möller minnti á, eins og fleiri hafa reyndar gert, mikilvægi samstarfs og samráðs. Ég get ekki annað en tekið undir margt í málflutningi hv. þingmanns. Það skýtur reyndar svolítið skökku við að svo skuli nokkrir hv. þingmenn koma hér og nánast heimta að ríkisstjórnin klári öll mál meðan þingið er í sumarleyfi. Að sjálfsögðu verður ríkisstjórnin að leita til þingsins og vinna málin með þinginu og þar vona ég að fulltrúar sem flestra flokka komi að. Það má læra margt af mistökum síðasta kjörtímabils þegar kemur að samráði, það er hárrétt hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller. Almennt vona ég að flestir í þinginu og í samfélaginu öllu verði sem glaðastir á þessu kjörtímabili og ég mun leitast við að sú geti orðið raunin. Ef aukið samráð og samstarf má verða til þess og vonandi að við skilum hér betri vinnu mun ég ekki láta mitt eftir liggja í því.