Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það er þekkt að við gerumst hér iðulega kaþólskari en páfinn þegar kemur að innleiðingu regluverks sem kemur á færibandinu frá Brussel. Til að svara spurningu sem ég gleymdi að svara í fyrra andsvari er varðar það hvort ESA sé á eftir Noregi varðandi t.d. regluverkið sem er við lýði í Bergen þá er það ekki raunin samkvæmt mínum upplýsingum. Það blasir við, sýnist mér, með þessu frumvarpi og þeim litlu breytingartillögum sem koma frá meiri hluta nefndarinnar eftir vinnslu málsins núna það sem af er vetri, að það er verið að ganga miklu lengra heldur en þessar athugasemdir ESA kalla á, ef menn eru svo litlir í sér að telja það mestu hættuna sem vofi yfir íslensku samfélagi að þaðan berist eitt bréf til viðbótar. Við erum einhvern veginn föst í þeirri stöðu að hæstv. innviðaráðherra hafi bitið það í sig að hann verði að klára þetta mál, það sé bara lífsspursmál fyrir hann pólitískt að koma málinu í gegn. Það er gengið miklu lengra en þörf er á. Sé ætlunin að grundvalla þetta á athugasemdum ESA þá blasir við í samhengi hlutanna, ef við skoðum stöðuna í Noregi og regluverkið þar og það sem er verið að leggja til hér, að málið er komið alveg út í mýri. Það er enginn annar en hæstv. ráðherra sem hefur leitt það þangað. Hann mun bera skömmina af því þegar þessi meinta eftirfylgni og úttekt á sér stað næsta árið, þegar það væri auðvitað miklu skynsamlegra að fylgjast með þróun mála í Noregi og þeirri úttekt sem þar er raunverulega í gangi.

Virðulegi forseti. Hér er áhugavert frumvarp, svo ekki sé meira sagt; út frá EES-rétti, íslenskum raunveruleika, íslensku samfélagi, stærð íslensks samfélags og samskiptum Stjórnarráðs Íslands, ráðuneyta Íslands við Brussel, Eftirlitsstofnun EFTA og Evrópusambandið. Þetta frumvarp mun líklega fela í sér það að heil starfsstétt mun leggjast af. Þeir munu ekki geta séð fjölskyldum sínum farborða og lifað af starfi sínu sem leigubílstjórar. Það er mjög líklegt. Í frumvarpinu segir að það sé ómögulegt að meta áhrifin af frumvarpinu. Í kafla VI, Mat á áhrifum, bls. 24, segir, með leyfi forseta: „Ómögulegt er að áætla með fullri vissu hver áhrif breytinganna verða en afnám fjöldatakmarkana gæti leitt til aukinnar eftirspurnar eftir atvinnuleyfum eða jafnvel dregið úr eftirspurn með tilheyrandi fækkun leigubifreiðastjóra.“ - Með tilheyrandi fækkun leigubifreiðastjóra. Af hverju myndi þessi tilheyrandi fækkun verða? Jú, vegna þess að þeir geta ekki séð sér farborða. Við erum núna að koma út úr Covid þar sem voru miklar samskiptatakmarkanir. Fólk var lokað inni, gat ekki farið á samkomur, það voru fjöldatakmarkanir, það var ekki einu sinni hægt að ferðast milli landa o.s.frv. Þessi stétt leigubifreiðastjóra í landinu er ekki búin að jafna sig enn þá. Núna eru ferðamenn að koma til landsins og þeir þurfa á leigubílstjórum að halda. Sama er um aðra hópa samfélagsins að segja. Ég minni hér á ræðu hv. þm. Ingu Sæland þar sem hún fór yfir reynslu sína, að hún naut góðs af þjónustu leigubifreiðastöðvar hér í borginni við laganám sitt. Hún væri ekki í þeirri stöðu í dag ef hún hefði ekki notið þeirrar þjónustu vegna þess einfaldlega að hún hefði ekki komist í skólann. Þannig að fatlaðir, lögblindir, börn og aldraðir þurfa á þessari þjónustu að halda. Samningur Hreyfils við Blindrafélagið hefur verið mikilvægur fyrir blinda, svo ekki sé meira sagt. Það sem mig langar að fjalla um í þessu máli er m.a. það sem segir í frumvarpinu og lýtur að því að Eftirlitsstofnun EFTA, sem hefur eftirlit með EES-samningnum, hefur tilkynnt íslenskum stjórnvöldum að það hafi framið frumkvæðisathugun á leigubifreiðamarkaðnum á Íslandi og mögulegum hindrunum á aðgengi að honum. Samgönguráðuneytið, innviðaráðuneytið í dag, hefur staðið í bréfaskiptum við ESA varðandi hinar íslensku reglur. Eins og segir í frumvarpinu: „Ráða mátti af samskiptum við ESA að stofnunin teldi líkur á því að íslensk löggjöf um leigubifreiðar fæli í sér aðgangshindranir sem ekki samræmdust skyldum íslenska ríkisins að EES-rétti.“ Þar segir einnig að EES hafi einnig gert athugasemdir varðandi Noreg varðandi svipaða löggjöf þar sem minnir um margt á Ísland. EES taldi líkur á að íslensk löggjöf um leigubifreiðar fæli í sér aðgangshindranir - taldi líkur, þeir fullyrða það ekki, bara að það væru líkur á því. Og hver eru viðbrögð íslensk stjórnvalda við þessu? Jú, það er að leggja fram þetta frumvarp, sem segir svolítið um samskipti íslenskra stjórnvalda við Brussel og ESA og veru Íslands í EES-samningnum. Hvað þetta varðar er ágætt að fara aðeins yfir það hvers konar stofnun ESA er. ESA er eftirlitsstofnun með EES-samningnum, hún sér til þess að öll ríki framfylgi ákvæðum EES-samningsins. Álit ESA og frumkvæðisathuganir fela ekki í sér dóm um það hvort Ísland sé að brjóta EES-samninginn eða ekki. Þau gera það ekki. Og íslensk stjórnvöld geta teflt fram rökum á móti ESA og sagt: Nei, við erum að uppfylla EES-samninginn. Það eru sérstakrar reglur á Íslandi, það eru sérstakrar aðstæður á Íslandi og við erum að tryggja það að við förum að EES-samningnum. Við erum eyja úti í Norður-Atlantshafi, við erum 360.000 manns og það er t.d. svokölluð nálægðarregla. Við erum ekki á meginlandinu, við erum ekki milljónaþjóð og við þurfum að hafa þessar reglur hjá okkur með þeim hætti að við getum tryggt örugga og góða þjónustu. Út á það gengur núverandi löggjöf. Ég er hér með frumvarpið sem varð að lögum, sem var samþykkt á sínum tíma á 127. löggjafarþingi árið 2001–2002, en þar segir, með leyfi forseta, þ.e. í frumvarpinu sem er lög í dag: „Tilgangur frumvarpsins“, sem varð að lögum, „er að færa lög um leigubifreiðar að breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu. Þetta á ekki hvað síst um auknar kröfur sem gerðar verða til starfsstéttarinnar og bifreiðastöðva um aukið öryggi. Frumvarpið fjallar m.a. um skiptingu takmarkaðra gæða, þ.e. leyfi til aksturs leigubifreiða. Nauðsynlegt þykir að laga fyrirmæli og framkvæmd reglna sem um þennan málaflokk gilda, m.a. til þess að komast hjá misnotkun og samræma alla framkvæmd.“ Núverandi löggjöf gengur út á það að komast hjá misnotkun og samræma alla framkvæmd. Það er tekið á því, það er verið að skipta takmörkuðum gæðum sem eru leyfin til að keyra. En nú er svo komið að ESA er komið í málið. Ef við skoðum í sambandi við ESA varðandi samræmi Landsréttar og EES-réttar þá er það ekki ESA sem fellir endanlega dóma um það. Það gerir það ekki. Það er hlutverk EFTA-dómstólsins sem ekki hefur verið gert að láta í ljós álit sitt í þessu máli. Málið hefur ekki komið fyrir EFTA-dómstólinn þannig að hugleiðingar ESA, rök ESA um það að Ísland sé með aðgangshindranir sem gangi gegn EES-reglum, sem Ísland er skuldbundið að, liggur ekki fyrir. Málið liggur hreinlega ekki fyrir. Og viðbrögð sem einungis er ætlað að mæta kröfum ESA geta bæði verið röng og ómarkviss. Það er nú bara þannig. Þetta mál verður að fara til EFTA-dómstólsins til að fá það fram skýrt og skorinort hvort Íslands sé að brjóta reglur eða ekki. Þá er hægt að fara og breyta löggjöfinni. Það er algjört frumhlaup hjá íslenskum stjórnvöldum að gera það í dag. Sem dæmi má nefna að á undanförnum árum hafa verið gerðar róttækar breytingar á íslenskri löggjöf til verndar íslenskum vinnumarkaði og launafólki. Þær hafa lotið að t.d. aukinni skráningu, auknu eftirliti, skyldu þeirra sem nýta sér frelsi EES-svæðisins og varða virðingu varðandi lágmarkslaun og fleira. Þannig að það er kerfi í gangi núna sem hefur eftirlitshlutverk sem felur í sér til að tryggja þetta frelsi og það er það sem núverandi löggjöf er ætlað að tryggja til að koma í veg fyrir misnotkun varðandi leyfin. Þar hafa hagsmunir við íslenskan vinnumarkað og vinnumarkaðsmódel verið látnir ráða í stað þess að fylgja í blindni fyrir fram ætluðum viðbrögðum ESA. Það er mjög mikilvægt að við séum að gera þetta á okkar forsendum. Ein af grundvallarreglum ESA, EFTA-réttar og ESB-réttar, er svokölluð nálægðarregla, sem felst í því að það á að setja reglurnar í samræmi við veruleikann á því svæði þar sem því verður við komið. Og ef einhvers staðar ætti að beita nálægðarreglunni er það á Íslandi, eyju úti í Norður-Atlantshafi með 370.000 manns, sem er strjálbýlt land og lítið samfélag þar sem við erum að reyna að halda úti leigubílaþjónustu sem tryggir öryggi. Eða eins og segir í frumvarpinu sem varð að núgildandi lögum: „[Það verða gerðar] auknar kröfur sem gerðar verða til starfsstéttarinnar og bifreiðastöðva um aukið öryggi.“ Það er grundvallarregla. Núna virðist vera að við ætlum að fara að setja upp reglur sem ættu kannski heima í London, New York, Brussel eða París en ekki á Íslandi. Svo einfalt er það. Varðandi hugleiðingar sem koma fram í greinargerðinni þá segir hér, með leyfi, hér á bls. 12 í greinargerðinni með frumvarpinu, þ.e. athugasemd við frumvarpið: „Af dómaframkvæmd Evrópudómstólsins er hægt að draga þá ályktun að aðildarríki geti ekki haft í lögum ákvæði sem útiloki beitingu stofnsetningarréttar þó að í þeim felist engin mismunun nema góð efnisrök séu fyrir slíkri ráðstöfun.“ Varðandi þetta þá er ekki neitt fordæmi tekið fram hér til að dæma eftir. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að fá að halda áfram ræðu minni í seinni ræðu. Takk fyrir.

Frú forseti. Ég kann að meta samanburð hv. þingmanns við EES-regluverkið almennt, ESA, og hvernig annars vegar því er beitt gagnvart Íslendingum en líka hvernig Íslendingar bregðast við því af allt of veikum mætti allt of oft, eins og ég er sammála hv. þingmanni um. Í þessu máli þá vekur það athygli mína, kannski er það lýsandi fyrir þessi EES-mál almennt, að ríkisstjórnin, a.m.k. einn flokkur eða tveir, virðist leggja ofuráherslu á að keyra þetta í gegn. Þeir eru að reyna það í fjórða skipti og leggja meiri áherslu á þetta en útlendingafrumvarp Sjálfstæðisflokksins sem hefur komið fram fimm sinnum. Þetta er forgangsmál umfram það, að leggja niður stétt íslenskra leigubílstjóra. Hvernig má það þá vera að þingmenn stjórnarliðsins virðast ekki treysta sér til að taka þátt í umræðunni? Hver er ástæðan fyrir því? Er það einkennandi að mati hv. þingmanns fyrir þessi EES-mál sem menn skammast sín fyrir? Er það vegna þess að það skortir rök í þessu tiltekna máli af því að það fellur ekki að íslenskum aðstæðum og er augljóslega óþægilegt fyrst það snýst um að leggja heila starfsstétt? Hvers vegna gerist það á sama tíma að lagt er ofurkapp á að keyra í gegn mál, umfram mörg önnur stór mál, en samt mæta menn ekki hér til að ræða málið eða rökstyðja það? Jú, framsögumaður meirihlutaálits flutti óhjákvæmilega sitt álit 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er mjög góð spurning og ég hef spurt mig að þessu lengi. Ég spurði mig t.d. að þessu varðandi umræðuna á Alþingi um orkupakka þrjú sem flokkur hv. þingmanns barðist ötullega gegn. Af hverju eru ekki færð rök fyrir málinu hér? Hver er staðan? Jú, vissulega kemur framsögumaður og flytur málið en það eru engin rök færð fyrir því hér í þingsalnum þegar við erum að mótmæla af hverju við eigum að gera það. Ég tel, og það er leiðinlegt að segja það, að stjórnarmeirihlutinn hafi einfaldlega útvistað löggjöf sem kemur hingað inn á færibandi frá Brussel. Þetta er raunverulega orðin bara stimpilstofa fyrir reglugerðir frá ESB og það sem ESA vill og rök frá ESA. Það er meira að segja ekki staðið í lappirnar og færð gagnrök fyrir því að núgildandi löggjöf eigi að vera og jafnvel farið með það til EFTA-dómstólsins sem hefur endanlegt vald á túlkun samningsins. Það er mjög sorglegt. Hér er meira að segja bara Eftirlitsstofnun EFTA sem hefur haft frumkvæðisathugun og það er ekkert gert. Það virðist bara ekki vera máttur hér í þessari stofnun til þess að standa í lappirnar gegn Brussel. Það bara virðist ekki vera. Mér finnst mjög leitt að þurfa að segja að þessi æðsta stofnun íslensks samfélags í þingræðisríkinu Íslandi, sem er Alþingi Íslendinga, æðsta stofnun samfélagsins, hún virðist algjörlega ekki hafa manndóm í sér og dug til þess einu sinni að fjalla um þetta mál með rökum og styðja það með rökum. Hver ræður gangi mála í þingræðisríki? Það er Alþingi, það er þingið. Við virðumst í þessu máli ekki ráða gangi mála í þingræðisríki. 

Frú forseti. Því miður óttast ég að það sé allt of mikið til í þessu hjá hv. þingmanni. Þetta er svo sem ekki fyrsta dæmið, við höfum séð þau nokkur. Hv. þingmaður nefndi þriðja orkupakkann sem er náttúrlega mjög stórt dæmi. Það sem mér finnst afar sérkennilegt við þetta mál, í ljósi þess hversu mikil áhersla er lögð á það og, eins og ég nefndi áðan, virðist vera að einhverjir telji að í þessu felist pólitískur hagur - samt treysta menn sér ekki til að mæta hérna. Hvar eru til að mynda Sjálfstæðismennirnir sem gætu reynt að halda því fram að þetta sé einhvers konar frelsismál? Hvar er Óli Björn Kárason? Hvar er til að mynda Berglind Ósk Guðmundsdóttir? Hvar er Bjarni Benediktsson?

Diljá Mist.

Hvar er Diljá Mist Einarsdóttir? Og svo mætti lengi telja. Fólk sem svona almennt gefur sig út fyrir að tala fyrir frelsi en gerir svo hugsanlega eitthvað annað, það virðist ekki treysta sér til að verja þetta mál. Samt leggur það áherslu á að það klárist með góðu eða illu. Ég spyr mig og spyr hv. þingmann: Er það vegna þess að þetta er gert með hvers konar óbragði í munni, menn vilji ekki láta skilja eitthvað eftir sig um að þeir hafi tjáð sig um mikilvægi þess að leggja niður heila starfsstétt á Íslandi? Eða hvað getur valdið? Ef tækifæri gefst til og tími fyrir hv. þingmann, af því að ég veit að hann þekkir vel til í Noregi, gæti hv. þingmaður velt aðeins vöngum yfir annars vegar viðbrögðum Íslendinga við þessu regluverki sem streymir hingað 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nota orðið háttvirtur þegar vísað er til annarra þingmanna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvar sitt sem var áhugavert. Þar kemur hann raunverulega inn á sterkustu rökin fyrir frumvarpinu og það er þetta með frelsið. Það er raunverulega verið að takmarka frelsi þarna. Eins og segir í frumvarpinu sem varð að lögum, núgildandi lögum, þá fjallar það um skiptingu takmarkaðra gæða sem eru leyfi til aksturs leigubifreiða. Við erum að leyfisskylda akstur bifreiða með ákveðnum rökum, við erum að takmarka frelsi. Af hverju geta ekki allir keyrt leigubíla, segjum bara á kvöldin? Ég ætla að verða leigubílstjóri í kvöld. Það eru rök fyrir því og það eru sterkustu rökin en það er enginn sem kemur og heldur þessum frelsisrökum fram sem er mjög sorglegt. Það kemur ekki einu sinni fram í frumvarpinu. Þar er bara talað um ESA og aftur ESA, minnst á Noreg, svo er talað um Danmörku og svo er talað um Svíþjóð. Danmörk og Svíþjóð eru í Evrópusambandinu. Noregur er í EES-samningnum. EES-samningurinn er raunverulega norskt batterí. Í greinargerð með frumvarpinu er fullyrt að undanþága frá algjöru frelsi í Noregi eigi bara við á strjálbýlum svæðum. Það er villandi vegna þess að undantekningar ná til Björgvin, borgar þar sem búa yfir 300.000 manns. Norðmenn t.d. ganga langt varðandi Björgvin. Við eigum að bera okkur saman við Björgvin. Reykjavíkurborg og Björgvin eru mjög svipaðar borgir, að vísu er Björgvin aðeins stærri. Þar eru verulegar takmarkanir, bæði varðandi fjölda leyfa og stöðvarskyldu. Þannig að við getum horft þangað og sagt: Við ætlum hafa svipaðar reglur á Íslandi og í Björgvin. En það er ekki einu sinni gert. Þetta með frelsið, það er áhugaverði punkturinn. Það er enginn sem er að fjalla um þetta. Það er mjög sorglegt. Það er bara verið að tala um Brussel. Við höfum algerlega gefið þessi mál frá okkur frá a til ö. Við erum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á nálægðarregluna sem er atriði sem hefur verið allt of lítið rætt í þessum sal og gengur út á það að menn innleiði regluverk til samræmis við raunveruleika hvers svæðis. Hv. þingmaður kom inn á að hér værum við upptekin við að innleiða regluverk sem á við milljónaþjóðir eða milljónaborgir á okkar til þess að gera fámenna og fíngerða höfuðborgarsvæði fyrst og fremst. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann þekki dæmi þess síðustu ár úr fyrri störfum sínum að stjórnvöld hafi svona oft skotið með þessum hætti jafn illilega yfir markið og hér er gert hvað það varðar að aðlaga meintar kröfur Brussel, af því þetta eru enn þá bara tilskrif ESA, að stjórnvöld skjóti jafn rækilega yfir markið og hér er verið að gera gagnvart gjörbreyttu rekstrarumhverfi leigubílanna með tilliti til nálægðarreglunnar. Ég held að þeir sem hlýða á hafi gott af því að heyra hana útlistaða í stuttu máli aftur til að menn átti sig á að það er iðulega meira svigrúm þegar kemur að innleiðingum heldur en við nýtum okkur hér heima.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er áhugaverð spurning. Dæmi um nálægðarregluna á Íslandi - ég meina, það eru tilskipanir Evrópusambandsins um járnbrautir. Við erum ekki að innleiða þær hér á landi af því að hér á Íslandi erum við ekki með járnbrautarkerfi. Við erum með eina járnbraut, eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson benti á, hérna úti á bakka, eldgamla, sem var notuð til hafnargerðarinnar. Við þurfum ekki að innleiða þær reglur og ég held því fram að við höfum ekki þurft að innleiða þriðja orkupakkann. Af hverju? Það er vegna þess að þar í pakkanum var reglugerð um raforkuviðskipti yfir landamæri. Þá er komin reglugerð um reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri. Af hverju ættum við, Ísland, að vera að innleiða reglur um raforkuviðskipti yfir landamæri? Ég segi nei. Það eru engin raforkuviðskipti yfir landamæri. Þá þurfum við ekki á þeim reglum að halda. Miðað við aðstæður á Íslandi þá eigum við ekki að innleiða raforkuviðskipti yfir landamæri af því að við stundum ekki raforkuviðskipti við landamæri. Samt erum við búin að innleiða þessar reglur á Íslandi. Þetta myndi ég telja vera dæmi um ákveðið afsprengi af nálægðarreglunni, þ.e. að það eigi að taka tillit til aðstæðna í ríkjum, við tölum bara um þetta innan ESB, í ríkjunum sjálfum, þannig að það þarf ekki að vera að innleiða reglur og ríkin eiga þá að segja: Nei, heyrðu, við þurfum ekki að gera það því að miðað við aðstæður okkar hér þá þurfum við þess ekki. Ég nefni reglur um skipaskurði - það þurfa að vera skipaskurðir fyrir hendi. Þannig að mér finnst þetta vera dæmi um þetta. Í þessu máli er ein setning sem er alveg mögnuð í frumvarpinu: „Rökstutt álit er undanfari dómsmáls fyrir EFTA-dómstólnum, bregðist samningsríki ekki við álitinu.“ Það er það sem er hræðslan, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir svarið. Er ég að skilja svar hv. þingmanns rétt þegar þingmaðurinn segir, sem ég er algerlega sammála, að það hafi ekki verið tilefni til innleiðingar þriðja orkupakkans, vegna þess að enginn raforkusala, átti sér stað yfir landamæri, augljóslega - hver er afstaða þingmannsins til þeirra reglna sem hafa kallað á, af því það hefur verið nefnt hér í umræðunni fyrr í dag, endurmenntun atvinnubílstjóra til að viðhalda réttindum til að aka yfir landamæri? Telur hann að þarna hafi verið um að ræða yfirsjón eða handvömm eða afglöp þeirra sem stýrðu málum í ráðuneyti þess tíma þar sem þetta regluverk var innleitt? Það blasir við að héðan keyrir enginn með beinum hætti yfir landamæri, enginn atvinnubílstjóri. Erum við búin að setja atvinnubílstjóra landsins í nokkurra daga endurmenntunarnámskeið á nokkurra ára fresti allan þennan tíma að óþörfu? Mig grunar að ég viti hvert svar þingmannsins verði en mig langar að heyra það og mig grunar sömuleiðis að ég sé sammála svarinu ef það verður á þann veg sem mig grunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Þetta er góð spurning. Ég lærði það í lögfræði að í dómsal skuli alltaf spyrja spurninga sem maður veit svarið við. Ég veit ekki hvort ég valdi hv. þingmanni vonbrigðum með mínu svari hér, hvort hann viti það þegar. Ég skil ekki að íslenskir leigubílstjórar þurfi að fara á námskeið eða afla sér menntunar í því að aka yfir landamæri. Af hverju? Það er vegna þess að íslenskir leigubílstjórar geta ekki ekið yfir landamæri. Þeir þurfa að taka ferju, sigla nokkra daga til meginlands Evrópu, til Noregs, inn á EES-svæðið, út af EES-svæðinu, út úr Schengen meira að segja, þú siglir út fyrir Schengen. Meira að segja þegar þú flýgur þá flýgur þú út úr Schengen og aftur inn í Schengen. Þeir sigla yfir Atlantshafið út úr EES-svæðinu og aftur inn í EES-svæðið á bát. Ég veit ekki til þess að nokkur einasta leigubílaferð hafi verið farin með þeim hætti að einstaklingur hafi tekið leigubíl í Reykjavík, keyrt austur á Seyðisfjörð, tekið Norrænu með leigubílnum, verið þar nokkra daga og svo keyrt í land í Hirtshals í Danmörku. Fræðilega væri kannski möguleiki að hann væri þá að keyra yfir landamæri, jú, hann er þá kannski að keyra yfir landamæri í einni ferð. En ég get ekki séð að það sé nokkur þörf á því. Þessar reglur eiga við um meginland Evrópu, ekki eyju í Norður-Atlantshafi. Það er hægt að segja bara: Nei, heyrðu, íslenskir leigubílstjórar stunda ekki þennan akstur. Alveg eins og það eru ekki raforkuviðskipti yfir landamæri er ekki leigubílaakstur yfir landamæri á Íslandi. Það er mjög einfalt mál að gera það og sleppa þá þeirri kvöð sem felst í því að keyra yfir landamæri af því að íslenskir leigubílstjórar stunda það ekki. 

Frú forseti. Það er eitt og annað sem ég átti eftir að ræða en það vakti verulega athygli mína þegar hv. þm. Bergþór Ólason lýsti samanburði við aðrar starfsstéttir eða aðra þjónustu á háannatímum. Mér fannst þetta setja meginrökin sem eru notuð gegn leigubifreiðastjórum í ágætissamhengi. Hv. þingmaður nefndi það að hann þekkti til fólks sem hefði mætti á læknavaktina og verið nr. 300 í röðinni, er það ekki rétt? - nr. 300 í röðinni. Í fyrsta lagi er þetta auðvitað áminning um hversu illa stjórnvöld hafa haldið á skipulagi heilbrigðismála en það er önnur umræða. En um leið veltir maður vöngum yfir þessu dæmi, þessari samlíkingu, og hvernig brugðist yrði við ef viðbrögðin yrðu í líkingu við það sem hér er lagt til. Hvernig ætti að taka á því að á háannatímum þyrftu menn að bíða í 300 manna röð eftir læknisþjónustu? Ja, miðað við forskriftina hér, miðað við þetta frumvarp, þá væri það væntanlega að gefa hverjum sem hefði áhuga á að veita lækningu eða ráð tækifæri til að gera slíkt. Fólk gæti mætt hér eða þar til þeirra sem auglýstu sig á netinu eða á einhverjum öppum, snjallforritum, sem lækningafólk og með því yrði dregið úr þessari bið á háannatíma. Ég held að það sjái það flestir að þetta væri ekki æskilegt. Einhverjir kunna að segja: Bíddu nú við, þú getur ekki borið saman lækna og leigubílstjóra. Þá spyr ég á móti: Hvers vegna að gera lítið úr reynslu, menntun og færni leigubílstjóra? Þeir hafa árum saman þurft að mæta mjög miklum kröfum, kröfum sem þeir sem kæmu inn á þennan markað til lengri eða líklegar skemmri tíma hafa ekki þurft að mæta. Hv. þm. Bergþór Ólason nefndi fleiri dæmi og það sama mætti segja um þau öll. Hvers vegna er ein stétt manna dregin þarna út og brugðist við umframeftirspurn tvisvar í viku með því að leggja til að stéttin verði lögð niður og öðrum hleypt í þau verkefni með minni kröfum en gerðar hafa verið til leigubílstjóra á undanförnum árum og áratugum? Þær kröfur hafa sífellt verið að aukast eins og rætt hefur verið hér í kvöld. Það leiðir hugann að hugtakinu félagsleg undirboð. Þessi ríkisstjórn þykist standa gegn slíku en eins og svo margt í stefnu þessarar ríkisstjórnar þá virðast það vera umbúðir fyrst og fremst fremur en innihald, raunveruleg stefna og gjörðir. Því hvað er það annað en félagslegt undirboð þegar stétt fólks, sem hefur starfað hér á Íslandi áratugum saman, þurft að mæta miklum kröfum, í sumum tilvikum óhóflegum kröfum, þurft að mæta síauknum álögum í formi alls konar gjalda - og við sjáum í umræðum um fjárlögin núna að enn er verið að finna upp ný gjöld til að leggja á þessa stétt - hvers vegna á þessi stétt ein að gjalda fyrir umframeftirspurn með því að vera lögð niður? Við þessu fást engin svör vegna þess að það treystir enginn sér til að koma hér og verja þetta frumvarp. Framsögumaður nefndarálits meiri hluta þurfti að gera það, það var óhjákvæmilegt, en ekki einn, ekki einn annar þingmaður Framsóknarflokksins, Sjálfstæðisflokksins eða Vinstri grænna, stjórnarmeirihlutans, hefur treyst sér til að koma í þessa umræðu og verja þessa leið, að leggja niður heila stétt. Svo er hitt, afleiðingarnar af þessu, ekki bara fyrir stéttina sjálfa heldur fyrir samfélagið, afleiðingarnar af því að opna á félagsleg undirboð því að þetta myndi sannarlega gera það. Yrðu áhrifin þá ekki enn víðtækari? Væri ekki komið fordæmi? En kannski finnst þessu fólki það bara fínt sem stuðningsmenn þessa svokallaða glóbalisma, að það sé bara ágætt að hver sem er, hvaðan sem er, geti gert hvað sem er. Tekjur af leigubílaakstri myndu óhjákvæmilega í auknum mæli flytjast úr landi ef stór alþjóðleg fyrirtæki fengju að yfirtaka markaðinn hér og fleyta rjómann ofan af markaðnum með því að sinna honum mest þegar eftirspurnin væri mest. Væri slíkt hið sama ásættanlegt í öðrum starfsgreinum að mati þeirra sem verja þetta frumvarp? Væri ásættanlegt að fólk í öðrum þjónustustörfum eða iðnaðarstörfum þyrfti að búa við það að það gæti komið utanaðkomandi fyrirtæki með fólk frá jafnvel öðrum löndum eða á töxtum sem falla ekki að íslenskum vinnumarkaði og undirboðið hina og þar með í rauninni eyðilagt starfsemi þess fólks? Ég efast um að margir þingmenn myndu treysta sér til þess að rökstyðja slíkt en reyndar treysta fáir sé til að rökstyðja þetta, í rauninni enginn. Við erum hér í meginumræðunni, 2. umr. um þetta stóra mál, og við höfum ekki fengið að heyra eina einustu ræðu, ekki eina frá stuðningsmönnum málsins fyrir utan hina óhjákvæmilegu ræðu fulltrúa nefndarinnar sem flutti meirihlutaálitið. Ef það hefði ekki verið gert þá hefði málið ekki komið á dagskrá. Meira að segja sá fulltrúi stuðningsmanna þessa frumvarps skilgreindi þetta sem tilraunastarfsemi, það væri verið að prófa þetta. Í áliti meiri hlutans eru nefnd ýmis atriði og það þurfi að huga að hver reynslan af þeim verði. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna beint í álitið þar sem segir: „Meiri hlutinn telur að við mat á reynslunni af þeim breytingum sem verða á regluumhverfi leigubifreiðaaksturs hér á landi með gildistöku frumvarpsins þurfi sérstaklega að huga að áhrifum breytinganna á eftirfarandi þætti: Verðlag leigubifreiðaþjónustu. Framboð leigubifreiða á álagstímum. Þjónustu við hópa í viðkvæmri stöðu. Stöðu þeirra sem hafa leigubifreiðaakstur að aðalatvinnu. Aðstæður á vinnumarkaði með tilliti til samþjöppunar, einokunar og annarra samkeppnissjónarmiða. Aðstæður á vinnumarkaði með tilliti til útsendra starfsmanna, sbr. lög nr. 45/2007, og hættu á félagslegum undirboðum. Önnur atriði sem kunna að koma upp og ástæða þykir til að meta.“ Ég vek athygli hæstv. forseta á þessu sérstaklega. Nefndin telur að það eigi að huga í framhaldinu, þegar búið er að setja lögin, að öðrum atriðum sem kunna að koma upp og ástæða þykir til að meta. Hér búið að telja upp lista af grundvallaratriðum sem nefndin leggur til að verði fylgst með eða metin þegar búið er að setja lögin í stað þess að gera slíkt mat áður en lögin eru sett. Þetta eru undarleg vinnubrögð, frú forseti, en því miður allt of lýsandi fyrir það sem hér stendur til; tilraunastarfsemi þar sem einni starfsstétt verður fórnað og svo ætla menn að sjá til hver áhrifin verða.

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom hér inn á félagsleg undirboð. Það er ein umsögn sem ekki hefur verið rædd hér í þessari umræðu í dag sem ég tel skipta miklu máli að halda til haga. Það er umsögn Alþýðusambands Íslands í málinu, sem er býsna vel grunduð að mínu mati og ástæða til að taka meira tillit til en meiri hluti nefndarinnar virðist telja réttlætanlegt. Það er þannig, og hefur auðvitað verið þekkt lengi, að það er umtalsverð svört atvinnustarfsemi sem tengist hinu svokallaða skutli þar sem einstaklingar, sem eru augljóslega ekki með réttindi til að stunda leigubifreiðaakstur, eru að veita þjónustu í gegnum ýmiss konar Facebook-síður og skilaboðaforrit. Þetta er, að því er maður best veit, eitthvað sem ríkisstjórnin vill vinna gegn. En eins og með svo margt í störfum þessarar ríkisstjórnar þá ganga aðgerðirnar og ákvarðanirnar beinlínis þvert gegn yfirlýstu markmiði. Þessi atvinnugrein hefur átt í þessari keppni sem er mjög ósanngjörn og á ekki neitt skilið við frjálsa samkeppni því að grundvöllurinn sem aðilar standa á er ójafn og hefur þrifist býsna blómlega lengi vel. Hann mun eflaust halda áfram með einum eða öðrum hætti að þessu frumvarpi samþykktu, verði það niðurstaðan. En að einhverju marki mun sá hópur sem hefur stundað þessa þjónustu á forsendum svartrar atvinnustarfsemi færa sig yfir í eitthvert þeirra rekstrarforma sem að öllum líkindum verða rekin og þjónustuð erlendis frá með tilheyrandi tekjuleka þangað, hann mun eflaust færa sig inn á þessi svið að einhverju marki og bjóða þá e.t.v. upp á hina ýmsu afleiddu þjónustu sem til að mynda hv. þm. Inga Sæland nefndi hér í ræðu sinni fyrr í kvöld. Félagslegu undirboðin eru síðan eitthvað sem Alþingi er nýbúið að taka á í tengslum við akstur fólksflutningabifreiða, rútubifreiða. Það var gert á 152. þingi, síðasta þingi, en þá var þrengt mjög verulega að þeim reglum, eða réttara sagt reglurnar voru færðar til þess horfs sem flest nágrannalönd okkar horfa til varðandi það að hér væru að koma bílar með ökumanni, til að mynda með Norrænu, sem væru til þess að gera utan við hið íslenska kerfi og gjaldahlið þess og eftirlitshluta. Þetta var samkeppni sem var verulega ósanngjörn gagnvart innlendum aðilum sem fóru eftir innlendum reglum og báru innlendan kostnað, tryggingar og annað slíkt. Þannig að Alþingi er nýbúið að fara í gegnum regluverk þar sem var sérstaklega spyrnt við fótum, regluverk sem er að töluverðu leyti samhliða þessu. Það eru bara fleiri farþegar í hverjum bíl í því tilviki. Alþingi er nýbúið að fara í gegnum regluverk, uppfæra það og laga til þess að verja stöðu þeirra sem starfa eftir innlendum reglum. En svo fara menn í þveröfuga átt í þessu máli og það er enginn hér sem gerir tilraun til að útskýra hvers vegna. Þessi útskýring um bréfið frá ESA er ekki trúverðug vegna þess að bréfið frá ESA kallar ekki á það að umbylta rekstrarumhverfi þessarar starfsstéttar. Það blasir bara við. Það stenst enga skynsemisskoðun að það eigi að leggja niður heila starfsstétt á grundvelli bréfs frá ESA. Flestir landsmenn hafa ekki hugmynd um hvað ESA er.  
             Frú forseti. Ég gleymdi mér. Tíminn er svo stuttur. Ég bið forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Eins og ég kom inn á í lok fyrri ræðu þá erum við að ræða um tilraunaverkefni, enn fremur óhugnanlegt tilraunaverkefni. Það snýst um að leggja niður heila starfsstétt og sjá hvort alþjóðahagkerfið, erlend fyrirtæki og, eins og dæmin sanna í öðrum löndum, fólk sem lýtur ekki endilega þeim reglum og kjörum sem gilda í heimalandinu - þetta finnst mér hreinlega dapurlegt. Mér finnst vera algerlega óforsvaranlegt að það eigi að keyra þetta mál í gegn hér í fjórðu tilraun án þess að stuðningsmenn málsins treysti sér til að mæta í þingsal til að verja það. Þeir hv. þingmenn sem hafa rætt um þetta mál eru búnir að benda á fjölmarga galla við málið og málsmeðferð þess, til að mynda þá staðreynd að ekki hafi verið haft viðhlítandi samstarf eða samráð við þá sem munu verða fyrir mestum áhrifum af málinu, auðvitað sérstaklega þá sem starfa í greininni en einnig viðskiptavini íslenskra leigubílstjóra. Hér er því verið að taka stóra grundvallarákvörðun án raunverulegs samráðs við fólkið sem verður fyrir mestum áhrifum og án þess að stuðningsmenn málsins treysti sér til að verja það. Hvað segir það okkur um starfsaðferðir Alþingis að innanríkisráðherra skuli á einhverjum tímapunkti hafa ákveðið að hann þyrfti að koma þessu máli í gegn, talið það sniðugt eða talið sig þurfa að gera það vegna EES-reglugerða eða hvort tveggja og að þingmenn ekki einungis Framsóknarflokksins heldur allra stjórnarflokkanna ákveði að þá þurfi þeir bara að aðstoða hann við að keyra málið í gegn en reyndar ekki með rökum, ekki með þátttöku í umræðu um málið heldur með því að afgreiða það eftir miðnætti rétt fyrir jól? Rétt eftir að stéttin sem málið varðar, leigubílstjórar, er að koma sér á strik og ná sér eftir afleiðingar Covid-faraldursins, er búin að vera að reyna að sinna öllu því mikla regluverki og nýjum gjöldum sem á þessa stétt hafa verið lögð þá ætlar Alþingi að láta til skarar skríða rétt fyrir jól, eftir miðnætti, og keyra í gegn mál sem menn treysta sér ekki einu sinni til að verja. Þetta segir sína sögu um eðli þessa máls og þeir sem munu styðja það þegar þar að kemur ættu að líta til sögu málsins og velta fyrir sér hvort þeir muni í framtíðinni treysta sér til að verja það gagnvart þeim sem verða fyrir mestum áhrifum af því. Við munum, eins og boðað hefur verið, leggja fram breytingartillögur við þetta mál, ekki bara tillögur um að falla frá málinu heldur líka tilraunir til að a.m.k. vinna tíma til að skoða betur hvort þetta sé raunverulega það sem þingið vill gera, það sem íslenskir stjórnmálamenn vilja gera, tíma til að skoða reynsluna úr öðrum löndum sem hafa farið mjög illa út úr sambærilegri löggjöf og horfið frá henni eða eru að endurmeta hvernig fyrirkomulagið eigi að vera. Af óskiljanlegum ástæðum vill ríkisstjórn Íslands ekki nýta þá reynslu eða líta til áhrifanna annars staðar. Og þó, vonandi. Vonandi snýst henni hugur og skiptir um skoðun og styður breytingartillögur okkar. Ég hvet a.m.k. íslenska leigubílstjóra til dáða við það að 

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom hér áðan stuttlega inn á það hversu lítið þingmenn stjórnarflokkanna, þá sérstaklega þeir sem skrifa undir nefndarálit sem hér liggur fyrir, fulltrúar stjórnarflokkanna í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, hafa tekið þátt í umræðunni. Undir nefndarálitið rita Vilhjálmur Árnason, formaður og hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Njáll Trausti Friðbertsson, hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir framsögumaður sem tók til máls hér í kvöld, hún gat ekki annað, hv. þm. Orri Páll Jóhannsson, fulltrúi Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Ingibjörg Isaksen, fulltrúi Framsóknarflokksins, og hv. þm. René Biason, fulltrúi Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Aðeins einn af sex fulltrúum stjórnarflokkanna í umhverfis- og samgöngunefnd hefur tekið þátt í umræðunni og það var sá eini þeirra sem gat ekki annað, verandi framsögumaður nefndarálits meiri hluta. Hvað er það við þetta mál sem liggur svona mikið á að keyra í gegn og orsakar að þingmenn stjórnarflokkanna í nefndinni sem fjallar um málið vilja ekki taka þátt í umræðunni? Er það hræðsla við andsvör? Eru það hræðsla við að þurfa að segja eitthvað annað en þingmennirnir eru að segja við leigubílstjóra úti í bæ? Ég veit það ekki. Við fáum ekki svör því að ágætir þingmenn stjórnarflokkanna, sem ég gef mér að ætli að styðja þetta mál í atkvæðagreiðslu, virðast ekki vilja verja það, vona að einhver annar geri það, láta duga að hv. framsögumaður nefndarálitsins, Halla Signý Kristjánsdóttir, klári sig af því. Það mætir enginn hérna. Það er að öllum líkindum verið að leggja niður heila starfsstétt í núverandi mynd sinni. Menn ætla svona að fylgjast með því næsta árið hvernig lífsmörkin verða, ef einhver, og ef eitthvað kemur út úr þeirri skoðun þá ætla menn kannski að gera eitthvað - þegar það er heill her hæfra manna og kvenna í Noregi að gera greiningu á því sem væri hægt að læra af undir lok næsta árs. Ég held að það sé fyrst og fremst sorglegt með hvaða hætti stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að nálgast þetta mál og enn vitum við í raun ekki hver á krógann. Er það ESA sem ekkert hlutverk hefur hér í þessum sal hvað þetta varðar? Er verið að umbylta rekstrarumhverfi leigubílstjóra til að þóknast einhverjum kontórista þar? Er það Sigurður Ingi Jóhannsson af því að hann vill þverskallast við í ljósi þess að hafa verið gerður afturreka jafn oft og raunin er? Er þetta eitthvert sjálfshjálparatriði hæstv. innviðaráðherra? Er þetta eitthvert sjálfshjálparatriði þingmanna Framsóknarflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd eða er þetta hluti af einhverjum samkomulagspakka ríkisstjórnarflokkanna sem eru samsettir eins og þeir eru samsettir og allir þurfa að fá sitt nema Sjálfstæðisflokkurinn sem frestar sínum málum í formi útlendingafrumvarpsins í þessari umferðinni? Þetta er allt alveg óskiljanlegt. Það hefur enginn þingmaður stjórnarflokkanna mætt hér í þessa umræðu. Leigubifreiðastjórar hafa verið hér fyrir utan alla umræðuna, þeytandi flautur sínar framan af þangað til lögreglan bað þá vinsamlegast að hætta því og þeir urðu, verandi með kurteisustu mönnum og konum Íslands, auðvitað við því en héldu áfram hér fyrir utan. Það eru raunverulegir hagsmunir hér undir og mér þykir það alveg forkastanlegt að þingmenn stjórnarflokkanna, sem ætla að keyra þetta mál hér í gegn rétt fyrir þingfrestun fyrir jól, skuli ekki mæta til umræðunnar. Ég vil að endingu hvetja þá þingmenn sem ætla sér að styðja þessa lagabreytingu til að taka undir þá tillögu sem Miðflokkurinn mun leggja fram við afgreiðslu málsins um að fresta gildistöku þannig að hægt verði að horfa til þeirra áhrifa og aðgerða og breytinga og ákvarðana sem Norðmenn ætla að taka og gera á sínu regluverki því að þar er raunverulega verið að skoða hvaða áhrif það hefur haft að gera hlutina á ákveðnum svæðum eins og hér er lagt til. Það er verið að gera þetta núna. Það er verið að skoða þetta. Við skulum bíða þangað til sú úttekt er um garð gengin. Við skulum ekki stefna heilli starfsstétt í hættu út af einhverri tilraunastarfsemi hæstv. innviðaráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar.

Frú forseti. Þingmenn Miðflokksins hafa í þrígang komið í veg fyrir að þetta mál næði fram að ganga, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að þvinga það í gegn, láta okkur tala fram á nótt, nýta þetta sem skiptimynt í þinglokaviðræðum. Við höfum ekki látið bjóða okkur neitt slíkt. Við höfum litið á þetta sem stórt prinsippmál og það gerum við sannarlega enn. Þetta er mál sem við seljum ekki fyrir neitt annað. Við seljum ekki afstöðu okkar í þessu máli fyrir það að ná fram einhverju öðru. Ef Alþingi Íslendinga ætlar að samþykkja mál sem snýst um það í raun að leggja af heila starfsstétt sem hefur gegnt mikilvægu hlutverki á Íslandi árum og áratugum saman og gera það án raka og í rauninni í andstöðu við gild rök þá gerum við hvað sem við getum, þingmenn Miðflokksins, til að koma í veg fyrir slíkt. Nú er málið komið fram í fjórða sinn, komið fram á sama tíma og ríkisstjórnarflokkarnir treysta sér ekki einu sinni til að klára önnur stór mál, sem reyndar eru orðin lítil núna, eins og útlendingafrumvarpið sem kom fram í fimmta sinn. Það var sett til hliðar, því var frestað en þetta mál skal klárað og liggur því fyrir hér á miðju þingi, rétt fyrir jól. Menn hafa væntanlega tekið eftir því að þegar þetta mál dróst fram undir lok þings þá lagði Miðflokkurinn áherslu á að stöðva það, færði rök gegn því, mætti takmörkuðum andrökum en hélt áfram að berjast gegn því að því marki að ríkisstjórnin kom því ekki í gegn, ekki í fyrstu tilraun, ekki í annarri tilraun og ekki í þriðju tilraun. Hver eru viðbrögðin við því? Eru þau að reyna að laga málið? Eru þau að hafa samband við leigubílstjóra, reyna að leita til þeirra um skynsamlegri niðurstöðu? Eru þau að hlusta á rök þeirra sem hafa sent inn athugasemdir eins og Blindrafélagsins, Alþýðusambands Íslands eða annarra? Nei, ekkert slíkt. Viðbrögðin eru þau að reyna að keyra málið í gegn enn fyrr í trausti þess að þingmenn Miðflokksins geti ekki talað um það fram í maí eða júní. Það er líklega rétt mat hjá þeim, það væri erfitt fyrir okkur að ræða þetta mál sleitulaust fram í júní. Við munum engu að síður leggja fram breytingartillögur sem miða eingöngu að því að gefa frest á meðan verið er að skoða áhrif sambærilegra ákvarðana í öðrum löndum og gefa svigrúm, andrými. Ég veit að það er óþægilegt fyrir leigubílstjóra að vera í stöðugu óvissuástandi en ef þessi ríkisstjórn, ef þessi meiri hluti eða aðrir í stjórnarandstöðunni eru ekki einu sinni tilbúnir að samþykkja frest á meðan verið er að meta áhrifin af sams konar löggjöf sem hefur brugðist í öðrum löndum, nú þá vitið þið hvert var markmiðið. Markmiðið var bara að klára málið, algerlega óháð áhrifum þess. Ég ætla enn að vona, og þess vegna ætla ég ekki að vera of grimmur hérna núna, að þingmenn stjórnarliðsins og vonandi fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar sjái að sér og búi ekki til það fordæmi hér á Alþingi Íslendinga að sett verði löggjöf sem í raun leggur af heila starfsstétt. Slíkt fordæmi má ekki verða til. Við þingmenn Miðflokksins höfum náð að stoppa þetta í þrígang og nú ætlum við að biðja þingmenn stjórnarliðsins og aðra þingmenn stjórnarandstöðunnar um aðeins eitt, að skoða málið á meðan verið er að meta áhrifin af sambærilegri löggjöf annars staðar, löggjöf sem hefur reynst öðrum þjóðum illa, 

Við lok þingfundar í gær tilkynnti forseti að borist hefðu tvær dagskrártillögur frá Birni Leví Gunnarssyni annars vegar og Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur hins vegar og að atkvæðagreiðslur um þær myndu fara fram í dag. Báðar dagskrártillögurnar hafa verið dregnar til baka og koma því ekki til atkvæða.

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um að Jódís Skúladóttir geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Bryndís Haraldsdóttir verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Kári Gautason, en 1. varamaður hefur boðað forföll, og 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Arnar Þór Jónsson. Þeir hafa báðir áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnir velkomnir til starfa að nýju.

Borist hafa bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 528, um áskrift að dagblöðum, tímaritum og öðrum miðlum, frá Birni Leví Gunnarssyni, og þskj. 573, um móttöku flóttafólks, frá Eydísi Ásbjörnsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá matvælaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 524, um áskrift að dagblöðum, tímaritum og öðrum miðlum, frá Birni Leví. Gunnarssyni.

Forseti ráðgerir að gera hálftímahlé á þessum þingfundi kl. 11 til að formenn þingflokka geti fundað. Síðan verður gert aftur hlé á fundinum frá kl. 13 til kl. 15 fyrir þingflokksfundi. Forseti minnir á að starfsáætlun þingsins er tekin úr sambandi í dag í samræmi við yfirlýsingu sem forseti gaf úr forsetastóli hér á mánudaginn.

Herra forseti. Mig langar í dag undir störfum þingsins að hrósa Útlendingastofnun. Það er ekki gert mikið af því hér úr þessum ræðustól. Á heimasíðu stofnunarinnar birtist í gær frétt undir fyrirsögninni Tölum um fólk á flótta. Þarna gerir stofnunin tilraun til að færa í mannamál þá umræðu sem skapast hefur, mögulega viðbrögð vegna, jóladagatals RÚV, eins og segir í fréttinni, með leyfi forseta: „Í tilefni þess að jóladagatal RÚV í ár fjallar meðal annars um flóttafólk verða á aðventunni birtar upplýsingar tengdar efni þáttanna á heimasíðu Útlendingastofnunar. Upplýsingarnar eru fyrst og fremst ætlaðar börnum og er textanum því ætlað að vera auðlesinn og auðskilinn.“ Það má segja að þetta hafi tekist býsna vel þar sem meira að segja ég skildi þennan texta ágætlega og ég bara hvet fólk til að fara inn á heimasíðu Útlendingastofnunar og skoða þessa frétt. Þarna er hver þáttur tekinn fyrir og reynt að setja fram á mannamáli hvaða sjónarmið eru uppi þannig að auðskiljanlegt sé fyrir ungt fólk. Ég held að þetta sé til mikilla bóta og til fyrirmyndar. Ég vil ítreka það að ég hrósa Útlendingastofnun fyrir þetta framtak því eins og við vitum í þessum þingsal þá kom til hvassra orðaskipta vegna barnaefnis Ríkisútvarpsins í síðustu viku. Það getur ekki verið að það sé hlutverk Ríkisútvarpsins að mála opinbera embættismenn upp sem einhverjar grýlur þegar stofnun viðkomandi aðila er eingöngu að framfylgja lögum sem við á Alþingi höfum samþykkt. Það er þá okkar hér að gera breytingar ef tilefni er til. En bara aftur: Ég hrósa Útlendingastofnun fyrir þetta framtak og hvet fólk, sérstaklega foreldra ungra barna og unglinga, til að fara og kynna sér þetta efni. Þetta er fyrsta frétt á heimasíðu stofnunarinnar. Þetta er til mikillar fyrirmyndar og það gætu fleiri stofnanir tekið þetta sér til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Ég hef verið spurð að því margoft frá því að ég fékk þetta tækifæri nýlega, að vera alþingismaður þjóðarinnar, hvað hafi komið mér mest á óvart við nýja starfið, bæði í viðtölum en ekki síst af menntaskóla- og háskólanemum sem ég hitti gjarnan. Ég hef sagt þeim hreinskilnislega hvað þetta er að mörgu leyti góður vinnustaðar, hvað samvinnan getur verið góð þvert á flokka og ég hafi eignast góða vini og kollega í öðrum flokkum. Það er oft gagnlegt að eiga samskipti við og takast málefnalega á við kollega sína hér sem hafa fjölbreytta sýn og koma víða að með alls konar bakgrunn. Það er ánægjulegt að vinna með öllu þessu fólki sem brennur fyrir því að bæta samfélagið okkar þótt einhverjir leggi auðvitað til kolrangar leiðir til þess. Það eru meiri líkur en minni til þess að við stoppum hér ekki allt of lengi, að við verjum ekki allri starfsævinni hér. Við ættum líka að hafa það í huga þegar við eigum hér umræður að koma vel fram hvert við annað, bæði í ræðu og í riti. Í litlu samfélagi eins og okkar vitum við aldrei á hvaða dyr við þurfum að banka síðar meir, með hverjum við gætum þurft að vera í fjölskylduboðum. Ég er örugglega undir áhrifum af fallegum söng sem barst hér úr ræðustóli í gær, við skulum ekki útiloka það. En við erum alveg svakalega heppin að fá að vera hérna og við ættum að nýta tímann vel og standa undir traustinu sem okkur er sýnt. Þessi áminning er ekki síður til mín heldur en til ykkar.

Virðulegur forseti. Góðar tekjur hafa fylgt strandveiðum undanfarin ár í höfnum landsins og t.d. var Vesturbyggð með yfir 4 milljónir í hafnarsjóð sem er hátt hlutfall af þeirra tekjum. Undanfarin ár hafa sýnt fram á hversu góð áhrif strandveiðar hafa haft á byggðafestu og atvinnu í þessum sjávarbyggðum. Handfæraveiðar eru umhverfisvænar veiðar sem eru stundaðar með rafmagnsrúllum sem er jákvætt í umræðunni um orkuskipti. Botnrask með dregnum veiðarfærum losar mikið magn af kolefni. Nú eru uppi áform um að hleypa stórum togskipum inn á svæði sem hafa verið í friði til áratuga. Það er ljóst að það mun hafa mjög mikil neikvæð áhrif á sóknarmynstur og veiðimöguleika smærri báta sem veiða með vistvænum veiðarfærum og nýtt hafa grunnslóðina næst landi. Mikil samþjöppun hefur verið bæði í stóra kerfinu og í krókaaflamarkskerfinu undanfarin ár og stórútgerðin kaupir grimmt minni útgerðir til sín og er að ná miklu eignarhaldi í litla kerfinu sem var hugsað sem mótvægi við stórútgerðina og sem tækifæri til útgerða í minni sjávarplássum sem misst hefðu kvóta. Þær hugmyndir stjórnvalda sem eru uppi um að stækka krókaaflamarksbáta í nafni orkuskipta með afkastamiklum veiðarfærum sem fara illa með botninn eru ekki góðar að mínu mati og ýta enn frekar undir samþjöppun og uppkaup stórútgerðarinnar í krókaaflamarkskerfinu. Þetta mun þýða að veiðiheimildir færast áfram yfir á togaraflotann til stórútgerðarinnar sem hefur yfir 80% veiðiheimilda í dag. Við verðum að verja með öllum ráðum frjálsa smábátaútgerð í landinu og tryggja 48 daga til strandveiða, stækka félagslega hlutann og koma í veg fyrir að stórútgerðin sogi til sín enn frekari aflaheimildir.

Herra forseti. Ég var að hlusta á kollega mína, hv. þingmenn sem hafa rætt hér í störfunum á undan mér. Það var einn sem vakti sérstaka athygli mína og það var hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir sem situr stundum í forsætinu hér fyrir aftan mig og stýrir þingfundunum okkar. Hún gaf mér tilefni til þess jafnvel að klára jólasönginn sem ég byrjaði á að syngja fyrir hana í gærkvöldi en ég er nú að hugsa um að láta það kyrrt liggja. Ég vil hins vegar taka undir það að það er í rauninni ánægjulegt að þó að við séum hérna að glíma innbyrðis, af því að hér eru átta ólíkir flokkar á marga vísu, eigum við samt ýmislegt sameiginlegt þegar á hólminn er komið og þá vinnast hér t.d. fyrir stjórnarandstöðuþingflokkana, ekki miklir og stórir sigrar en litlir sigrar sem við höfum virkilega fyrir því að koma í gegn. Þá verðum við að muna það að hér er engum sigri náð nema í breiðri sátt vegna þess að við þurfum alltaf að hafa ríkisstjórnarflokkana að baki okkur ef við ætlum að ná einhverju fram. Það er ekki bara þannig að umbúðirnar séu utan um þann þingflokk sem kemur með málið, það mun aldrei ná fram að ganga nema ríkisstjórnarflokkarnir taki utan um það og samþykki það. Svona er ég ofboðslega mjúk núna af því að það er farið að hilla undir jólin. Þó að ég sé ekki enn þá búin að skreyta jólatré er ég að vonast til þess að geta gert það í næstu viku. En svona í lok dags með samvinnu og í sátt á okkur öllum að geta liðið vel hér á þessum yndislega fallega vinnustað. Og eins og ég segi, þó að skripli oft á skötu og maður sé hlaðinn vonbrigðum, ég er t.d. sérstaklega hlaðin vonbrigðum yfir því að við greiðum atkvæði hér á eftir um hluta þeirra lífeyrisþega sem eiga virkilega bágt og ég hefði viljað gera meira, þá er það samt sem áður þannig að í lok dags eru það alltaf gleðileg jól.

Forseti. Það er stundum eins og fólk í stjórnarliðinu eigi erfitt að skilja á milli veruleika og ímyndunar. Hér fyrr í vikunni var t.d. hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra spurður út í nýfallinn dóm í máli Husseins Husseins. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að brottvísun Husseins og fjölskyldu hans ásamt tuga annarra á götuna í Grikklandi hafi verið ólögleg. Ráðherrann fagnaði niðurstöðunni, hann sagðist fagna þessari niðurstöðu. Ég velti fyrir mér: Er hann í aðstöðu til þess? Má hann leyfa sér að fagna niðurstöðu sem sýnir að hans ríkisstjórn hafi brotið á Hussein? Á sama tíma styður hann skaðræðisfrumvarp Jóns Gunnarssonar um að ganga enn lengra í þessum málum og á sínum tíma sagði hann auk þess ekkert sérstaklega athugavert við brottvísunina nema kannski að það hafi verið slæmt að ekki hafi verið bíll frá ferðaþjónustu fatlaðra til að flytja Hussein úr landi. En nú gleðst hann yfir endurkomu þeirra eins og hann sé bara hvítþveginn af þessum glæp sem ríkisstjórnin framdi. Í gær birtust svo fréttir af því að það eigi að tvístra fjölskyldu með því að vísa 18 ára stúlku úr landi, hún fékk bréf þess efnis, þegar hún verður 18. Það er eins og Útlendingastofnun bíði með puttann á brottvísunartakkanum eftir því að börn nái 18 ára aldri þannig að það sé hægt að sparka þeim úr landi frá fjölskyldum sínum, frá systkinum, feðrum og mæðrum. Eins má nefna fylgdarlausa barnið sem var hent úr landi samhliða Hussein um leið og hann varð 18 ára, upp í vél og úr landi. Dómurinn sem sýnir að Hussein hafi verið órétti beittur, börnin sem kerfið iðar í skinninu að sparka úr landi þegar þau verða 18 ára, skaðræðisfrumvarp Jóns Gunnarssonar: Allt er þetta stefna stjórnvalda. Fólk getur ekki þvegið hendur sínar af þessu ef það er í stjórnarflokkunum. 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bergþóri Ólasyni og lýsi yfir mikilli ánægju með viðbrögð Útlendingastofnunar við þeim árásum og áróðri, það er ekki hægt að kalla það annað, sem stofnunin hefur orðið fyrir af hálfu annarrar ríkisstofnunar og það í formi meints barnatíma. Stofnunin hefur haft það erfiða hlutverk að framfylgja reglum án þess að mega nokkurn tímann að ræða einstök mál sem birtast í fjölmiðlum. Oft eru skýringarnar mjög einhliða og ekki alltaf réttar en stofnunin hefur ekki mátt svara fyrir sig með það. En þarna er á mjög kurteislegan hátt farið yfir staðreyndir mála og ég hvet fólk til að kynna sér það. En þessari stofnun, sem fæst við mjög erfitt verkefni, er ekki gert auðveldara fyrir af stjórnvöldum því eins og við þekkjum og meira að segja ráðherra málaflokksins hefur viðurkennt þá eru þessi mál í ólestri, stjórnlaus. Núna var forsætisráðherra Bretlands, Rishi Sunak, að tilkynna um það að strax eftir áramót myndi hann koma með löggjöf til þess í raun að segja Bretland frá alþjóðakerfinu í flóttamannamálum, enda væri það, eins og hann orðaði það, orðið úrelt. Ég hef útskýrt ástæðurnar fyrir því allnokkrum sinnum hér á Alþingi. Stefnan verður sú að enginn sem mætir ólöglega til Bretlands geti fengið þar dvalarleyfi eða hæli en Bretar muni áfram taka við kvótaflóttamönnum í samráði við Sameinuðu þjóðirnar og flytja til Bretlands eftir öruggum leiðum. Með öðrum orðum, taka glæpastarfsemina, glæpamennina, út úr þessu, fólkið sem setur aðra í hættu og hefur af því aleiguna. Á meðan þorir íslenska ríkisstjórnin ekki einu sinni að ræða hér á þinginu hið smávægilega og löngu útþynnta útlendingamál sitt.

Herra forseti. Ég tók sérstaklega eftir í 2. umr. fjárlaga tillögu Viðreisnar um að setja nýjan 13 milljarða kr. skatt á stóriðjuna í landinu, kolefnisskatt, 13.000 milljónir. Ég vil benda Viðreisn á að íslensk stóriðja fellur undir ETS-viðskiptakerfið með losunarheimildir vegna losunar frá iðnaðarferlum í stóriðju og vegna flugs. Hér er því Viðreisn að fara inn á nýjar brautir í skattheimtu á Íslandi, allt aðrar. Við höfum ekki séð slíkar hugmyndir áður sem snúa að þessum málum. Þetta nær til álveranna þriggja, þetta nær til Elkem, járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, og verksmiðju PCC á Bakka. Í eðli sínu er Evrópusambandið tollabandalag og þar njótum við þess, Íslendingar, innan EES-samningsins að vera innan tollabandalagsins þegar kemur að framleiðslu í stóriðjunni. Við borgum nefnilega ekki 7% skatt til Evrópusambandsins inn í þetta kerfi vegna þess að við erum innan þessa tollabandalags. Þetta eru hins vegar alveg nýjar brautir og ég vil spyrja, og þá kemur bara svarið síðar: Þarna er verið að fara inn á algerlega nýjar brautir og á þá að vaða líka í flugið? Ætla menn að brjóta upp þetta kerfi sem ETS er? Ég vil spyrja sérstaklega um það. Í dag er stóriðjan að borga væntanlega í kringum 2 milljarða nú þegar til ETS og það mun hækka á næstu árum. Evrópa verður að framleiða, það er gríðarlega mikilvægt. Við höfum kynnst því núna vegna Covid og við höfum kynnst því núna vegna stríðsins í Úkraínu þegar aðfangakeðjur bresta að Evrópa verður að framleiða. Hún verður líka að framleiða í stóriðjunni vegna þess að það þarf að framleiða málma og við getum ekki horft upp á það að öll framleiðsla hætti í Evrópu á næstu árum. Ég vildi vekja athygli í störfum þingsins 

Virðulegi forseti. Hvað er barninu fyrir bestu? Það er ekki barninu fyrir bestu að hafa stytt framhaldsskólann niður í þrjú ár. Það eru ekki barninu fyrir bestu að þurfa að bíða mánuðum saman eftir geðheilbrigðisþjónustu. Það er ekki barninu fyrir bestu að aðgerðir stjórnvalda í loftslagsmálum séu ófullnægjandi og það er ekki barninu fyrir bestu að börn séu ekki spurð og að ekki sé tekið mark á þeirra skoðunum þegar teknar eru ákvarðanir sem þau varðar. Við lögfestum barnasáttmálann 20. febrúar árið 2013 og okkur ber skylda til að gera viðeigandi ráðstafanir á sviði löggjafar, stjórnsýslu, félags- og menntunarmála til að vernda börnin gegn hvers kyns ofbeldi, láta skoðanir þeirra heyrast, viðurkenna réttindi þeirra og bjóða þeim að borði í málum varðandi þau. Séu réttindi þeirra ekki virt mun það hafa skaðleg áhrif á framtíðina. Við hér á Alþingi höfum tekið margar ákvarðanir sem hafa bein áhrif á líf barnanna. Hins vegar höfum við ekki spurt þau um sínar skoðanir á tilteknum ákvörðunum. Þessi ræða var skrifuð af Brynjari Braga Einarssyni, Guðnýju Ólafsdóttur, Hjördísi Freyju Kjartansdóttur og Smára Hannessyni, sem eru fulltrúar ungmennaráðs UNICEF á Íslandi og ungmennaráðs Samfés. Eins og þið heyrðuð þegar ég flutti þessa ræðu eru börn fullkomlega hæf til að mynda sér skoðanir í málum sem þau varðar.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í þennan ræðustól til að gera útlendingamál að umtalsefni. Hér hefur verið mikið þóf um þau mál í nokkra daga til að koma í veg fyrir að nauðsynlegt frumvarp dómsmálaráðherra, sem fæli í sér úrbætur, nái fram að ganga. Ef við viljum bjóða fólki heim til okkar, gestum heim, þá viljum við taka vel á móti þeim og undirbúa það vel og sjá til þess að allt sé til reiðu þannig að fólk komi ekki ósátt og fari ekki ósátt og fólk beri virðingu fyrir okkar heimili. Ísland er heimili okkar. Ég fékk það staðfest á fundi fjárlaganefndar fyrir nokkrum vikum síðan frá fulltrúum ráðuneytis að það liggur ekki fyrir nein greining á því af hálfu ríkisins hversu mörgum flóttamönnum og útlendingum íslenskir innviðir þola að taka á móti. Slík greining þarf að liggja fyrir, sérstaklega blasir það við þegar upp er komið öngþveiti í málum á landamærum Íslands. Hér verður að taka verulega á þessum málum. Ég vil vekja athygli þingheims á því að í gær flutti forsætisráðherra Bretlands, Rishi Sunak, ræðu í breska þinginu þar sem hann lagði til og er að leggja fram frumvarp um að landamæraeftirlit verði stóreflt í Bretlandi, aðgerðir verði samræmdar til að koma í veg fyrir skipulagðan innflutning á fólki og misnotkun á fólki sem þar á í hlut. Það verði gert átak til að koma í veg fyrir að fólk geti unnið ólöglega í landinu og t.d. opnað bankareikninga. Stöðvuð verði rándýr og óhófleg útgjöld í þessum málaflokki sem fela m.a. í sér að fólk sé vistað á rándýrum hótelum. Aðgerðir Rishis Sunaks miða að því að skera þetta niður margfalt og helminga útgjöldin og jafnframt lagði hann til að málshraði yrði stóraukinn og að Albanía yrði tekin aftur út fyrir sviga og það verði hægt á grundvelli samninga að snúa Albönum við á landamærunum. Allt þetta má gera. Allt þetta eigum við að gera.

Herra forseti. Í gær skrifuðu VR og Landssamband íslenskra verslunarmanna undir kjarasamning við Félag atvinnurekenda. Það vakti sérstaka athygli að samningsaðilar undirrituðu bókun þar sem kallað er eftir því að stjórnvöld ráðist í vinnu við að afnema og lækka tolla í þágu neytenda. Lækkun tolla er ein skilvirkasta leiðin til að bæta hag launþega, segir í þessari sérstöku bókun. Að mati samningsaðila væri góð byrjun að afnema tolla sem vernda enga hefðbundna innlenda landbúnaðarframleiðslu. Ég vil taka undir þetta og það eru einmitt þessi sjónarmið sem lágu að baki þegar ég lagði fram breytingartillögu við fjárlagabandorm ríkisstjórnarinnar þann 19. september um að tollur af frönskum kartöflum yrði afnuminn, hæsti prósentutollur á matvöru í íslensku tollskránni sem þó verndar enga innlenda framleiðslu lengur. Það virðist ekki vera meiri hluti fyrir þeirri tillögu hér á Alþingi en ég og hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, höfum hins vegar lagt fram sameiginlega breytingartillögu um að tollurinn verði lækkaður niður í 46% til samræmis við þann toll sem sömu vörur bera samkvæmt fríverslunarsamningum Íslands við Evrópusambandið og Kanada. Þetta mun ekki hafa mikil áhrif á verðlagningu en með þessu erum við þó að liðka fyrir auknu vöruúrvali í þágu neytenda og fyrirtækja og senda mjög mikilvæg skilaboð. Ef breytingin nær fram að ganga og verður samþykkt á Alþingi mun nefnilega 76% tollurinn á frönskum kartöflum, þetta Íslandsmet í tollheimtu, heyra sögunni til og það er mikilvægt skref fyrir neytendur og fyrir okkur hér inni sem styðjum frjáls alþjóðaviðskipti. En lífið snýst ekki bara um franskar kartöflur. Ég lofa því að við í Samfylkingunni munum ekki láta staðar numið hér heldur beita okkur áfram af fullum þunga fyrir lækkun og afnámi tolla í þágu neytenda á Íslandi.

Virðulegur forseti. Núna í aðdraganda hátíðar friðar og kærleika ber okkur að huga einnig að sómakærleika og sómakennd gagnvart þjóðinni sem við störfum fyrir og ekki síst þeim sem okkur ber að hafa efst í huga en dvelja jafnan neðst eða aftast í röðinni eftir t.d. matarkörfu Fjölskylduhjálpar Íslands. En við þurfum líka að huga að sóma okkar þegar við undirrituðum alþjóðlegar skuldbindingar til að mynda á vettvangi umhverfis- og loftslagsmála. Það er ljóst að við höfum undirritað skuldbindingar sem við hefðum að líkindum mátt vita að við gætum ekki staðið við. Í loftslagssamhenginu erum við háð því að flytja hingað, í einni okkar stærstu búgrein, milljónir ferðamanna með flugi sem skekkir mjög alla reikninga. Sömuleiðis er sjávarútvegurinn knúinn af olíuskipum. Það er ákveðinn ómöguleiki í því enn sem komið er. Hins vegar er það svo að við erum að innheimta 7,5 milljarða á ári í kolefnisgjöld sem til að mynda Norðmenn setja í sérstakan sjóð til að menn geti sótt í styrki til að framkvæma það sem þarf til að orkuskipti eigi sér stað, t.d. í skipaflotanum. Ég tel að við eigum tvímælalaust að feta í þeirra fótspor og firra okkur yfirvofandi hundruð milljóna króna sektum. Það eru 800 milljónir vegna Kyoto, hvað verður það út af Parísarsáttmálanum sem við getum engan veginn staðið við? Þetta eru peningar sem við ættum að nýta í þágu góðra verkefna og þeirra sem minnst mega sín hér á landinu okkar. En ég tel að við þurfum að taka þessa umræðu í lengra og víðara samhengi en á þeim tveim mínútum sem okkur gefst hér í störfum Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé í fyrsta skipti síðan ég kom inn á þing sem ég stend hér í þessum ræðustól og er í rúllukragabol, ekki í skyrtu og með bindi. Og hvernig skyldi standa á því? Jú, það er kuldinn sem veldur því. Það er miskalt, það blása miskaldir vindar um þetta hús. Það getur sums staðar verið heitt og sums staðar er mjög kalt. Pólitískir kaldir vindar, það gagnast lítið að fara í rúllukragabol til þess að verjast þeim en í náttúrulegum kulda verður manni hlýrra af því að vera svona klæddur heldur en í skyrtu og bindi. En hvers vegna segi ég þetta? Jú, það er fólk þarna úti í brunagaddi sem á í engin hús að venda. Hvernig getum við leyft okkur að vera með fólk úti í þessum kulda og hjálpa því ekki með húsaskjól? Hvernig getum við sagt við fólk klukkan tíu á morgnana: Nú ferð þú út í þennan brunagadd og svo færðu ekki að koma aftur fyrr en að kvöldi? Þetta er okkur til háborinnar skammar. Líka að við skulum vera með fólk sem þarf að hírast í bílum sínum eða í hjólhýsum í Laugardalnum. Fyrir kosningar fyrir ekki svo löngu síðan lofaði hæstv. fjármálaráðherra því hreint út að hann myndi leiðrétta skerðingar eldri borgara frá 2009. Hefur verið staðið við það? Nei. Ef við horfum til ellilífeyrisþega er lægsti ellilífeyrir 286.619 kr. fyrir skatt, heimilisuppbót 72.427 kr. og orlofs- og jólabónus 104.929 kr. Af hverju í ósköpunum erum við með orlof og jólabónus inní hjá TR þegar við getum ekki sýnt fram á það og segjum ekki frá því að hann er ekki fyrir alla? Það er stór hópur sem fær ekki krónu í jólabónus vegna þess að þeir gerðu eitt sem er ríkisstjórninni ekki að skapi, þeir borguðu í lífeyrissjóð.

Virðulegi forseti. Ég vil hér undir lok haustþings þakka þingmönnum fyrir samstarfið á þessu hausti og hrósa fyrir sérstaklega gott starf í nefndum, góða samvinnu, því að samvinna og samstarf skipta auðvitað öllu máli á þessum starfsvettvangi. Þótt stundum þurfi að takast hart á um ýmis málefni er góður starfsandi mikilvægur. Haustið hefur liðið hratt og góð mál hafa hlotið framgang. Ég vil sérstaklega hrósa fjárlaganefnd og samvinnu fjárlaganefndar og ríkisstjórnarinnar sem hefur skilað okkur fjárlögum þar sem heildarmyndin er góð, auk þess sem þar eru mikilvæg framlög í stór og smá framfaraverkefni. Svo ég nefni bara einhver þá sýna auðvitað fjárlögin að þessi ríkisstjórn leggur áherslu á heilbrigðiskerfið og að efla það á sem flestum sviðum. Það eru líka mikilvæg viðbótarframlög í íslenskukennslu fyrir innflytjendur, mikilvæg viðbótarframlög í löggæsluna þar sem ég sé fyrir mér að aftur verði hægt að taka upp forvarnaverkefni lögreglunnar sem hafa ekki verið nægilega öflug á síðustu misserum og aukin framlög í ýmis smærri verkefni um land allt. En svo vil ég auðvitað hrósa ríkisstjórninni fyrir samstarfið við þá sem hafa verið að vinna að kjarasamningum. Það er mikið fagnaðarefni að sjá þær aðgerðir sem kynntar hafa verið til að styðja við og skapa auknar forsendur fyrir meiri stöðugleika í efnahagsmálum, auk lækkunar vaxta og verðbólgu.

Forseti. Hversu mörg heimili standa óvarin þegar stýrivextir eru hækkaðir? Ég leitaðist við að fá þessu svarað frá Seðlabankanum á fundi fjárlaganefndar í haust því það skiptir máli að við vitum hvaða hópur þetta er og hversu viðkvæmur hann stendur. Hvert er hlutfall verðtryggðra fasteignalána og óverðtryggðra lána hins vegar? Svör Seðlabankans sýna að rúmur fjórðungur lántakenda er með óverðtryggð lán með breytilega vexti, 26,9%. Það eru heimilin sem hafa tekið á sig vaxtahækkanir af fullum þunga. Á næsta ári bætast svo við 4.451 heimili með fasta vexti sem losna á næsta ári. Þá brestur sú snjóhengja. Svo er að sjá hver fjöldi lántaka er sem losnar undan föstum vöxtum eftir 12 og 24 mánuði. Sjálfstæðisflokkurinn talaði um lægstu vexti í sögunni í síðustu kosningabaráttu. Þessir lægstu vextir sögunnar stóðu í einhverja fjóra mánuði. Á dagatali fasteignamarkaðarins er þetta sögulega lágvaxtaskeið kannski á pari við sterkt þriðjudagstilboð, vissulega ánægjulegt en breytir engu í stóra samhenginu. Við í Viðreisn höfum bent á stórt hlutverk ríkisstjórnarinnar í baráttunni við verðbólguna. Þegar ríkisstjórnin skilar ekki sínu hlutverki þá neyðist Seðlabankinn til að gefa í með vaxtahækkanir. Ríkisfjármálin eiga að styðja við Seðlabankann en gera það ekki. Þau skila fjárlögum með 119 milljarða halla. Það er staðreynd að íslenska krónan vinnur gegn íslenskum heimilum í þessu ástandi. Það er af ástæðu að vextir hafa hækkað margfalt á við önnur ríki í Evrópu. Ástæðan er ekki sú að verðbólgan hér sé meiri en annars staðar heldur gjaldmiðillinn. Það fer að verða rannsóknarefni hversu meðvirk við ætlum að vera með krónunni eða hvort við séum sem samfélag að nálgast það að geta tekið erfitt samtal um krónuna, 

Forseti. Nýverið vakti undirvefur Útlendingastofnunar sem ber titilinn Tölum um fólk á flótta, talsverða athygli. Á vefnum má finna málsvörn fyrir störf Útlendingastofnunar á einföldu máli. Yfirlýstur tilgangur verksins er að hjálpa fullorðnum að svara spurningum barna sem horfa á jóladagatal RÚV í ár. Ein sögupersóna jóladagatalsins heitir Fatíma en hún er umsækjandi um alþjóðlega vernd og er ofsótt af Útlendingastofnun í þáttunum. Fyrir utan það hversu vanhugsað og undarlegt útspil stofnunarinnar er - hver í alvörunni er að fara að lesa þetta upp fyrir börnin sín? - þá er margt við útskýringar stofnunarinnar gagnrýnivert. Í útskýringunum segir að Útlendingastofnun sé bara að fylgja lögum sem gildi jafnt fyrir alla, eins og hún sjái sig tilneydda til að vísa fólki af landi brott þrátt fyrir að vilja endilega heimila því að vera hér á landi. Samkvæmt þessum útskýringum eru brottvísanirnar á ábyrgð þingmanna, þeirra sem semja lögin en ekki þeirra sem framfylgja þeim. Fyrir þau okkar sem vita betur og þekkja lög um útlendinga vel er þetta grátbroslegur snúningur á raunveruleikanum þegar litið er til allra þeirra sérstöku og matskenndu heimilda og ákvæða sem stjórnsýslunni er mögulegt að beita til þess að komast hjá því að vísa fólki af landi brott. Hér er Útlendingastofnun svo gott sem að reyna að gaslýsa börnin. Ítrekað hefur löggjafinn reynt að lagfæra þá framkvæmd og tryggja mannúð í málaflokknum. Þá eru ótalin þau skipti sem löggjafinn hefur séð þörf á að beinlínis grípa inn í framkvæmdina með bráðabirgðalögum líkt og er að gerast núna eina ferðina enn í breytingartillögum meiri hlutans við þeirra eigið frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu. Er það góð nýting á almannafé að starfsmaður Útlendingastofnunar sé í fullri vinnu við að horfa á jóladagatal RÚV til að geta útskýrt m.a., með leyfi forseta, að „í alvörunni vinna engar gribbur hjá Útlendingastofnun“ heldur sé þetta allt í rauninni vonda Alþingi að kenna?

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002. Frumvarpið felur í sér nauðsynlegar breytingar vegna gildistöku laga nr. 103/2021, um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um meðhöndlun úrgangs og lögum um úrvinnslugjald. Einnig vegna frumvarps til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga árið 2023, sem lagt hefur verið fram á yfirstandandi þingi, og breytinga á íslensku tollskránni með auglýsingu nr. 128/2021, sem tók gildi þann 1. janúar sl. Í framlögðu frumvarpi fjármála- og efnahagsráðherra til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023 er að finna tillögur um fjárhæð úrvinnslugjalds á tiltekna vöruflokka sem byggja á tillögum stjórnar úrvinnslusjóðs vegna aukinna skyldna framleiðenda og innflytjenda sem leiðir af fyrrnefndum lögum nr. 103/2021. Til álita kom að fella efni frumvarpsins inn í áðurnefnt frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra en vegna umfangs frumvarpsins var að endingu talið fara betur á því að leggja það fram sem sérstakt frumvarp. Megintilgangur frumvarpsins er að tryggja að álagning og innheimta úrvinnslugjalds á nýja vöruflokka verði möguleg og þá um leið að tryggja fullnægjandi virkni framlengdrar framleiðendaábyrgðar með því að uppfæra nauðsynleg ákvæði í lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, sem kveða á um þær vörur sem úrvinnslugjald leggst á, auk þess að uppfæra viðauka við lögin. Þann 1. janúar nk. taka að fullu gildi lög nr. 103/2021. Lög þessi eru mikilvægur liður í innleiðingu hringrásarhagkerfis hér á landi og kveða m.a. á um nýjar áherslur í starfsemi úrvinnslusjóðs þar sem umfang framlengdrar framleiðendaábyrgðar er aukið. Breytingarnar fela m.a. í sér ríkari þátttöku framleiðenda og innflytjenda í kostnaði við sérstaka söfnun á ákveðnum úrgangsflokkum. Það er kostnaður sem sveitarfélögin hafa til þessa þurft að standa straum af. Aukin þátttaka framleiðenda og innflytjenda þýðir að almenningur og fyrirtæki geta í enn meira mæli skilað úrgangi í viðeigandi meðhöndlun án þess að greiða sérstaklega fyrir það. Með lögunum verður jafnframt tekin upp framlengd framleiðendaábyrgð á fleiri umbúðir en nú er raunin þar sem úrvinnslugjald verður lagt á gler-, málm- og viðarumbúðir til viðbótar við pappa-, pappírs- og plastumbúðir. Jafnframt er kveðið á um að breytingar varðandi rafhlöður og rafgeyma þess efnis að framleiðendur og innflytjendur standi undir hreinum kostnaði sem hlýst af söfnun, meðhöndlun og endurvinnslu allra notaðra iðnaðarrafhlaðna og iðnaðarrafgeyma sem safnað er og gildir það um allar notaðar rafhlöður og rafgeyma án tillits til þess hvaða dag varan er sett á markað. Undir þetta falla m.a. drifrafhlöður í rafbílum. Markmiðið er að tryggja að hægt sé að skila inn drifrafhlöðum í viðeigandi meðhöndlun að lokinni notkun án þess að bíleigendur þurfi að greiða fyrir meðhöndlunina sem jafnan er kostnaðarsöm auk þess að jafnræði ríki á markaði þegar kemur að ábyrgð og meðhöndlun. Virðulegi forseti. Meginmarkmið frumvarps þessa er að tryggja virkni úrvinnslugjalds og þá um leið framlengdrar framleiðendaábyrgðar á þeim vöruflokkum sem mælt er fyrir um í lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, sbr. lög nr. 103/2021. Til að markmið laga um úrvinnslugjald um að skapa skilyrði fyrir myndun hringrásarhagkerfis hér á landi náist er nauðsynlegt að álagning úrvinnslugjalds á þá vöruflokka sem eiga að vera í framlengdri framleiðendaábyrgð raungerist að fullu þann 1. janúar 2023. Gert er ráð fyrir nokkrum breytingum til að ná því fram. Í fyrsta lagi er lögð til uppfærsla á töflu í 6. mgr. 7. gr. laga um úrvinnslugjald vegna þeirra breytinga sem leiða af lögum nr. 103/2021, þar sem úrvinnslugjald verður einnig lagt á málm-, gler- og viðarumbúðir og í samræmi við breytingar á íslensku tollskránni. Í öðru lagi eru viðaukar við lög um úrvinnslugjald uppfærðir í heild sinni að teknu tilliti til breytinga sem leiða af lögum nr. 103/2001 og þeim breytingum sem orðið hafa á íslensku tollskránni. Með þessu er jafnframt verið að mæta ábendingum Ríkisendurskoðunar í skýrslu um starfsemi úrvinnslusjóðs frá því í ágúst síðastliðnum þess efnis að gætt sé betur að uppfærslu viðauka við lög um úrvinnslugjald samhliða breytingum á tollskrá. Lögfestar hafa verið umfangsmiklar breytingar á framlengdri framleiðendaábyrgð sem ætlað er að stuðla að myndun hringrásarhagkerfis hér á landi og því mikilvægt að viðaukar við lögin séu uppfærðir. Þá er nauðsynlegt að gera breytingar á viðauka XVIII við lögin um álagningarstofn úrvinnslugjalds á umbúðir eða svokallað umbúðalíkan. Í lögum um úrvinnslugjald er gjaldskyldum aðilum gert skylt við tollafgreiðslu að gefa upp þyngd umbúða í vörusendingum til tollafgreiðslu samkvæmt staðfestum upplýsingum þar um. Ef staðfestar upplýsingar um þyngd umbúða vöru fást ekki er heimilt að greiða úrvinnslugjald í samræmi við reiknireglur sem koma fram í viðauka XVIII. Breytingar sem felast í framlengdri framleiðendaábyrgð á allar umbúðategundir kalla á að núverandi umbúðalíkan verði útvíkkað. Meginreglan er eftir sem áður a að gjald vegna pappírs-, pappa-, gler-, málm-, viðar- og plastumbúða verði ákvarðað á grunni upplýsinga sem innflytjendur og framleiðendur gefa upp við tollafgreiðslu um þyngd umbúða. Í líkaninu eru forsendur um samsetningu umbúða og umbúðaefnis fyrir vörur í hinum ýmsu tollskrárnúmerum. Umbúðalíkanið er í raun stór tafla með tollnúmerum, gerð söluumbúða og hlutfallstölum fyrir hin ýmsu umbúðaefni. Í þriðja lagi eru gerðar minni háttar lagfæringar á hugtakanotkun í lögunum til að tryggja samræmi þegar lög nr. 103/2021 taka að fullu gildi um áramótin. Að mati ráðuneytisins mun frumvarpið ekki hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, almenning, stofnanir, sveitarfélög og fyrirtæki umfram það sem leiðir af gildistöku laga nr. 103/2021 og laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga árið 2023. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar - ætli það sé ekki frekar efnahags- og viðskiptanefndar?

Nei, umhverfis- og samgöngunefndar, það stendur hér.

Ég held að við leggjum til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar, sjáum hvernig það þróast í umræðum í þingsal.

Forseti. Ég ætla að byrja á að lýsa stuðningi við þá ákvörðun ráðherra að vísa málinu til efnahags- og viðskiptanefndar. Þó að þetta fjalli um umhverfismál þá er þetta bandormur sem snertir öll tekjuöflunarlög ríkisins sem efnahags- og viðskiptanefnd fer með þannig að það væri eðlilegt. En nú er frumvarpið mikill doðrantur, þetta eru 416 síður, ef ég man rétt, þar af 412 síður af töflum með tölum og skammstöfunum. Það er búið að leiðrétta skjalið einu sinni, það er búið að prenta það upp með leiðréttum skammstöfunum einu sinni og svo var það tekið af dagskrá í gær, að mér skilst vegna einhverrar annarrar villu sem fannst. Ég hef dálitlar áhyggjur. Það er ansi stutt eftir af árinu. Samkvæmt starfsáætlun áttum við að klára núna á föstudaginn en nú er búið að taka hana úr sambandi þannig að við höfum einhvern meiri tíma. Hvaða fullvissu höfum við fyrir því að það hafi ekki slæðst einhverjar fleiri villur inn í þennan doðrant? Er ráðuneytið búið að vera að hlaupa of hratt vegna þess að það fór of seint af stað með þetta og nú erum við með í höndunum eitthvað sem þingið er á mörkunum með að vera í færum með að villutékka? Spurningin er, svo ég komi henni skýrt frá mér: Getum við verið viss um að það séu ekki fleiri villur hérna og hverjar voru villurnar sem voru leiðréttar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Villan fólst í rauninni í útprentun. Þetta voru svo stórar töflur að það komu einhver merki önnur en þær tölur sem áttu að koma. Ef hv. þingmaður ætlar að þýfga ráðherrann um excel-töflur og hvernig sé rétt að prenta þær út þá kemur hann að tómum kofanum. En ég vildi bara vekja athygli á því að þarna er fyrst og fremst um það að ræða, eins og hv. þingmaður vísar til, að þetta eru stórar töflur og við útprentunina getur ýmislegt gerst. Þar sem sá sem hér stendur er fullkomlega tæknifatlaður þá bið ég hv. nefnd og hv. þingmenn, ef þeir hafa áhuga á þessum þætti, að spyrja frekar einhverja sem þekkja til af hverju það getur verið erfitt að prenta svona skjal út. En ég held hins vegar að það hafi sjaldan gerst þegar menn eru með jafn umfangsmikið skjal og um ræðir, tollskrána, að hv. þingmenn hafi lúslesið það, mér finnst það ólíklegt. Ástæðan fyrir því að þetta tekur langan tíma er sú að menn eru að vanda sig við það að búa til þetta umbúðalíkan sem gerir það að verkum að þegar einhver flytur einhverja vöru inn sérstaklega þá eiga að vera þarna allar forsendur á bak við tollskrárnúmerið sem tengist framleiðendaábyrgðinni. Með öðrum orðum, þessi langi doðrantur, sem er náttúrlega við fyrstu sýn mjög flókinn, er til einföldunar, jafn skrýtið og það er. Hins vegar erum við búin að taka allar ákvarðanir sem snúa að efni máls í öðrum lögum. Þetta er fyrst og fremst bara vegna þess að við þurfum að ganga frá þessu svona, þ.e. þingið, en ákvarðanirnar sem hv. þingmaður hefur oft vísað til og rætt um ásamt fleiri þingmönnum, hafa verið teknar nú þegar.

Frú forseti. Ég ákvað að halda upp á þetta síðara andsvar með því að hafa frumvarpið með mér. Það er það stórt að ég legg ekki í það orkunnar vegna að taka það með í bæði skiptin. Lögin sem þetta frumvarp er í rauninni til innleiðingar á voru samþykkt í júní 2021, það er eitt og hálft ár síðan. En málið kemur ekki fram fyrr en bara í þar síðustu viku þannig að þótt menn hafi verið að vanda sig og búa til umbúðalíkan og allt svoleiðis þá er þetta ansi langur tími. En við þekkjum náttúrlega sögur af því hvernig hefur gengið að vinna hluti í gegnum stjórn úrvinnslusjóðs. Við eigum skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem er til umfjöllunar í þinginu þessa dagana þar sem kemur skýrt fram t.d. að samsetning stjórnarinnar gerir henni erfitt fyrir að ná saman um hluti eins og gjaldskrá. Það hefur væntanlega haft einhver áhrif á þá töf sem hefur orðið á því að þetta frumvarp gæti litið dagsins ljós. En vegna þess að stjórnin gat ekki komið sér saman um gjaldskrá þá vaknar spurningin: Hefði ráðuneytið átt að stíga miklu fyrr inn í þann ágreining varðandi þetta lykilatriði við framkvæmd laga um hringrásarhagkerfið? Hefði ekki átt að renna upp fyrir ráðuneytinu að það að ákveða gjaldskrá væru mögulega bara hlutverk ráðuneytisins en ekki stjórnarinnar sem er meira framkvæmdaraðili með úrvinnslukerfinu? Ráðuneytið hefði ekki þurft að skera á einhvern hnút á milli ólíkra hagsmunaafla í stjórninni ef það hefði einfaldlega tekið að sér að hafa þessa stefnumarkandi ákvörðun í stóru myndinni frekar en að útvista þeirri ákvörðun til ansi fjölbreytilega samsettrar stjórnar. Við sjáum það svart á hvítu í skýrslu Ríkisendurskoðunar að hún er þannig samsett að það er varla við því að búast 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, hann er kannski kominn aðeins út fyrir frumvarpið. Þetta er einfaldlega flókin tæknileg vinna og miklar tollskrárbreytingar tóku gildi um áramótin og því tók sú vinna tíma og öll númer eru unnin af Skattinum og úrvinnslusjóði. Ef ráðherra í ráðuneyti umhverfis- og loftslagsmála myndi fara inn í það þá held ég að við værum að fara á einhvern stað sem ég myndi gera ráð fyrir að við þyrftum að fá lagabreytingar til vegna þess að við erum með þetta fyrirkomulag, sem ekki bara Ríkisendurskoðun er búin að koma með skýrslu um að frumkvæði þingsins heldur setti ég líka á fót starfshóp sem hefur komið fram með sína skýrslu um úrvinnslusjóðinn. Það er bara mjög eðlilegt. Úrvinnslusjóður er 20 ára gamall og þegar hann var settur á laggirnar á sínum tíma var þetta allt annað umhverfi en við sjáum núna. Við erum kannski komin dálítið út fyrir efnið í þessu en ég vonast hins vegar til þess að eiga samtal við hv. þingnefndir og þingið um hringrásarhagkerfið og ekki síst úrvinnslusjóð því að við þurfum að aðlaga hann breyttum tímum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Þetta eru miklar bækur sem hér liggja fyrir. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í 3. gr. sem fjallar um heyrúlluplast. „Á heyrúlluplast sem flokkast undir neðangreint tollskrárnúmer skal leggja úrvinnslugjald sem hér segir …“ Síðan kemur talnarunan, 82 kr. á kíló. Þetta er hartnær þreföldun þessa gjalds frá fyrri stöðu. Ég ætlaði að skoða rökstuðning fyrir málinu í greinargerð frumvarpsins og þar segir um 3. gr., með leyfi forseta: „Lagt er til að viðaukinn verði uppfærður til að samræmi sé á milli allra viðauka um útlit og framsetningu.“ Hvað í veröldinni þýðir þetta í þessu samhengi? Það hljóta að vera einhver mistök að hér sé verið að leggja til hartnær þreföldun úrvinnslugjalds á heyrúlluplasti og útskýringin í greinargerð sé bara einhver della. Getur hæstv. ráðherra hjálpa mér að skilja hvað hér er á ferðinni? Svona fljótt á litið virðist það vera viðbótarkostnaður á meðalsauðfjárbúi um 150.000 kr. á ári og er þá búið að ná til baka drjúgum hluta þess stuðnings sem bændur fengu hér fyrir nokkrum mánuðum síðan í tengslum við gríðarlega útgjaldaaukningu í tengslum við áburðarkaup. En þessi 3. gr. er alger furða ef við horfum til greinargerðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er kveðið á um heyrúlluplastið í bandorminum, þ.e. fjárhæðina, en þetta er samræming í útliti á viðaukum og leiðir einfaldlega af gjaldskrárbreytingum ef þær verða samþykktar. Ákvörðunin er því tekin í bandorminum en þetta er samræming. Þetta frumvarp mun ekki hafa í för með sér kostnaðaráhrif fyrir ríkissjóð, almenning, stofnanir, sveitarfélög og fyrirtæki umfram það sem leiðir af gildistöku laga nr. 103/2021 og laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga árið 2023. Það sem hv. þingmaður er hér að vísa til og ræða, sem er heyrúlluplast - það er ekki um skattlagningu að ræða í þessu tilviki. Þetta er í rauninni nákvæmlega sama hugmynd og þegar við, ég og hv. þingmaður, keyptum kók í Borgarnesi á sínum tíma og drukkum innihaldið úr flöskunni á staðnum - ef við keyptum flöskuna og fórum með hana út þá borguðum við fyrir umbúðirnar líka. Það er í rauninni bara verið að færa kostnaðinn framar, þ.e. á framleiðendur og innflytjendur, við að taka og helst endurvinna þær umbúðir sem um er að ræða, hvort sem það er plast eða annað sem er tekið tillit til þarna. Hins vegar eru ákvarðanir sem hv. þingmaður er hér að velta upp, eins og ég nefndi, í samræmi við þau lög og þau frumvörp sem hér liggja fyrir og þessir hlutir þar sérstaklega tilgreindir. Þá er ég vísa til heyrúlluplasts.

Frú forseti. Það má vel vera að þessar krónutölur kom jafnframt fram í bandorminum en það hittir bara þannig á að hún er sérstaklega tilgreind í 3. gr., og 3. gr. er ekki mjög efnismikil, 82 kr. á kíló. Ég gef mér að það standi sama talan í bandorminum sem hér er til meðferðar síðar í dag. Það blasir við að krónutöluhækkunin er römmuð inn í þessu frumvarpi, það bara stendur hérna í 3. gr. frumvarpsins. En það er auðvitað þannig, eins og við þekkjum, að það er ekki landið um kring - við þekkjum alveg hvernig kókflaskan varð að verðmæti í höndum okkar á Esso í Borgarnesi forðum þar sem við fengum … 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hvort sem hv. þingmanni líkar betur eða verr þá er heyrúlluplastið í tekjubandormi. Þar er álagningin og þar er umfjöllunin.  
            

Frú forseti. Ég kem hér klyfjaður í pontu; frumvarpið telur, eins og fram kom áðan, 416 síður. Þá er kannski rétt að byrja á því að minna á tillögu sem Alþingi samþykkti fyrir nokkrum árum, tillögu sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson lagði fram, um tölvutækt snið þingskjala, ályktun sem Alþingi samþykkti undir lok vorþings 2016. Það eru akkúrat mál af þessu tagi sem minna okkur á hvers vegna slík þróun er mikilvæg. Töflur ferðast ekki best um heiminn í pdf-formi. Þá verða ekki bara villur heldur er alveg gríðarlegt umstang falið í því að koma þessu til birtingar og síðan aftur inn í tollskrá. Ég get ekki ímyndað mér hversu mörg handtök eru að baki og síðan fram undan, ef Alþingi samþykkir þetta, við að koma þessu inn í öll nauðsynleg kerfi ríkisins fyrir áramót, 416 síður af excel-skjali sem er búið að búta sundur og prenta út hér í pdf-formi til að við getum síðan komið því aftur í excel einhvern tímann seinna. Já, þetta er eiginlega að verða kjánalegt á 21. öldinni. Við notum kannski tækifærið þegar við erum að fjalla um þetta mál, sérstaklega þau sem sitja í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem væntanlega fær mörg excel-töflum mál til sín, og veltum því fyrir okkur hvort ekki væri þægilegra að hafa þetta öðruvísi, bæði fyrir þingið og fólkið sem vinnur með lögin sem við samþykkjum. Þetta frumvarp er komið til af því að samþykkt voru lög um hringrásarhagkerfið hér fyrir einu og hálfu ári, í júní 2021. Þó að hæstv. ráðherra hafi kannski þótt við komnir aðeins út fyrir efnið, þegar við ræddum hér í andsvörum skipan stjórnar úrvinnslusjóðs sem einn af áhrifaþáttum í því hversu langan tíma hefur tekið að fá þennan lokahnykk á útfærslu eins og hálfs árs gamalla laga inn til okkar, þá getum við ekki horft fram hjá þeim þætti. Við fengum nefnilega hér í ágúst síðastliðnum stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á úrvinnslusjóði sem dró mjög margt áhugavert fram sem skiptir máli í samhengi þessa frumvarps. Í fyrsta lagi þá kom mjög skýrt fram að úrvinnslusjóður í heild væri bara allt of veikburða. Það hefði um alla tíð verið of fátt starfsfólk þar innan borðs fyrir sjóð sem veltir milljörðum ár hvert, stöðugildin voru lengst af fimm eða sex. Úrvinnslugjald - 8,6 milljarðar voru innheimtir og stöðugildin voru ekki nema þetta, fimm eða sex, að útdeila þeim peningum áfram og stuðla þannig að virku endurvinnslukerfi. Það skiptir gríðarlega miklu máli að endurvinnslukerfið okkar beri það með sér að það virki. Það er stærsti snertiflötur almennings við þennan hluta af umhverfismálum. Ef almenningur missir traust á úrvinnslukerfinu þá liggur mér við að segja að voðinn sé vís. Við getum ekki verið að heimta af fólki að það sé að flokka heima hjá sér ef ruslið endar síðan í einhverjum landfyllingum í Malasíu eða í einhverjum skurðum þar sem það brennur, í Eistlandi minnir mig að hafi verið. Við höfum fengið allt of margar fréttir af því að úrgangur sem íslenskur almenningur hefur í góðri trú sent til endurvinnslu hafi ekki ratað rétta leið. Þess vegna skiptir miklu máli að hér sé vandað til verka og þar að auki þarf að endurskoða það hvernig stjórn úrvinnslusjóðs er skipuð og hver aðkoma hennar er að gjaldskrá. Það er svo hápólitískt að setja gjaldskrá um þessi mál að mögulega hefði farið betur á því að ráðherra hefði gert það sjálfur frá upphafi til að við hefðum jafnvel fengið þetta mál til okkar heilu ári fyrir. Ágreiningur á milli hagsmunaafla í stjórn úrvinnslusjóðs er ekkert endilega til árangurs fallinn að ná niðurstöðu í þessu máli. Í frumvarpinu birtist líka hluti af þeim góðu skrefum sem hafa verið stigin í framhaldi af skýrslu Ríkisendurskoðunar um úrvinnslusjóð. Þar er talað um að efla þurfi samráð milli Skattsins og úrvinnslusjóðs og það að Skatturinn hafi, ef ég skil rétt, unnið þetta frumvarp að mestu leyti sýnir að þar er greinilega kominn skýr grundvöllur fyrir samstarf til framtíðar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Mig langaði bara að nefna að tölvutækt snið þingskjala gæti einfaldað svona mál og minna á að við þurfum í framhaldinu, alveg óháð þessu máli, að taka til gagngerrar skoðunar heildarmynd úrvinnslumála á Íslandi. Það er farið af stað í ráðuneytinu og við hlökkum öll til að takast á við það í samgöngunefnd þegar þar að kemur.

Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagninguna. Ég hefði gjarnan kosið að geta fengið að blaða í gegnum þetta en það eru bara eitt eða tvö eintök hér í salnum, ég hef ekki getað kynnt mér það sem skyldi. Auðvitað er þetta kall tímans. Hæstv. ráðherra er kall tímans þegar hann kallar eftir þessum breytingum á umgengnisvenjum okkar. Það sem knýr marga til að fara og skila umbúðum til Sorpu - maður er stundum að fara með börnin sín sem hafa safnað einhverjum flöskum úr heimilisrekstrinum og það er sem sagt ekið þvert yfir bæinn til að fara með einhverja poka og fá fyrir það 500 eða 1.000 kall eftir atvikum. En nú eru að koma lög um það að þeir sem kasta frá sér ruslinu þurfi að borga með því, ekki satt? Það vekur upp spurningar um hvort ekki sé að einhverju leyti verið að kippa úr sambandi hvatanum til að ganga vel um, eins og okkur er gert að gera, hvort menn fari ekki að losa sig við sorp með einhverjum öðrum hætti, fari að grafa það í jörðu eða eitthvað svoleiðis. En það er auðvitað ákveðin skattlagning innleidd með þessu og ég er bara að hugsa í samhenginu: Kolefnisgjald sem hér var komið á, það er líkt og útvarpsgjaldið forðum, það dreifist bara, fer bara inn í ríkissjóð. Við erum ekki með sama fyrirkomulag og Norðmenn í því að kolefnisgjald sé sett í sjóð sem menn geta síðan sótt í til að fara í þessar dýru orkuumskiptabreytingar, t.d. á vélum skipa eða hvað það nú er. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum 

Forseti vill minna þingmenn á að virða tímamörk.

Frú forseti. Jú, ég held að það sé bara mikið til í því sem þingmaðurinn segir. Það er ákveðið lykilatriði varðandi græna skatta að þeir séu ekki bara notaðir sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur séu þeir notaðir í grænar aðgerðir. Þess vegna vorum við t.d. að greiða atkvæði hér í gær eða fyrradag, við afgreiðslu fjárlaga, við 2. umr., um tillögu Björns Levís Gunnarssonar um það að jafnvirði þess sem íslenska ríkið hefur í tekjur af viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir færi í loftslagssjóð til þess að peningurinn sem Evrópa tekur af stóriðjunni nýtist í grænu lausnirnar til að koma okkur út úr vandanum sem stóriðjan er stór áhrifavaldur í. Ég held að þessi eyrnamerking sé algjörlega eitthvað sem verði að horfa meira til en þá þurfum við að kveðja ákveðna svona nýfrjálshyggjuorþódoxíu sem hefur grafið um sig í Stjórnarráðinu. Fyrir nokkrum árum var nefnilega öllum eyrnamerktum tekjustofnum ýtt út fyrir það að tekjur ættu almennt að vera ómarkaðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið eða viðbrögð við því sem ég var að segja. Við í umhverfisnefnd fengum nýlega kynningu frá Sorpu og einnig frá Iceland Pure, endurvinnslu í Hveragerði, sem m.a. er hýst í nýsköpunarhúsinu Grósku í Vatnsmýri. Þar er módelið eilítið öðruvísi en Sorpa kynnti okkur, þeir eru að borga fólki fyrir úrganginn sem það skilar til endurvinnslu. Þetta er ákveðið hráefni sem er verið að skila inn til endurvinnslu. Hagkerfið sem hlýst af því er allt af hinu góða en fyrirhöfnin við það að flokka og skila af sér þyrfti að mínu mati með einhverjum hætti að fela í sér hvata til þess að gera það, eins og þeir eru að bjóða upp á en Sorpa ekki. Sömuleiðis eiga þau gjöld sem innheimt eru af okkur í þessu samhengi öllu, kolefnisgjald eða hvaða aðrar álögur sem um ræðir, að fara í það að við getum risið undir því sem við erum búin að undirrita skuldbindingar um. Það er ákveðinn þverbrestur í því að undirrita samkomulag í Kyoto eða París vitandi það að við búum við aðstæður hér uppi á eyjunni fögru sem krefjast flugsamgangna og olíuknúinna skipa í sjávarútvegi eða flutningum; við getum ekki risið undir þessum loforðum, skuldbindingum, við erum með egg á andlitinu og þurfum að greiða mikla peninga í sektir. Við þurfum að hraða því sem við erum búin að lofa að gera með miklu öflugri hætti og þeir peningar sem eru að innheimtast hér í ýmsum póstum þurfa að fara í það. Ég spyr þingmanninn hvort hann sé sammála um það og síðan hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að við ættum að feta slíka braut í þessum efnum.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta þingmanninn örlítið vegna þess að nýsköpunarfyrirtækið í úrgangsmeðhöndlun í Hveragerði heitir Pure North en ég held að hann hafi sagt 

Pure North er rétt hjá þér.

En til þess að slík nýsköpun eigi grundvöll - og hún er augljóslega af hinu góða - til þess að fólk finni einhverjar nýjar leiðir til að koma úrganginum okkar í verð og aftur inn í hringrásina þurfum við að hafa efnahagslegan hvata. Þetta frumvarp er náttúrlega hluti af þeirri vegferð að gjaldtaka á vöru sem einhvern tíma verður úrgangur sé á þann hátt að þegar það skilar sér sem úrgangur á endurvinnslustöð sé skynsamlegt að gera eitthvað með það frekar en að urða bara. Hér erum við einmitt að stíga þau skref sem hv. þingmaður kallar eftir, held ég.

Frú forseti. Það má til sanns vegar færa að þau renni að nokkru marki saman, það mál sem hæstv. umhverfisráðherra mælir fyrir hér og bandormurinn sem kemur inn til 2. umr. síðar í dag og ég geri ráð fyrir að hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, mæli fyrir. Þar sem hæstv. umhverfisráðherra vísaði áðan til bandormsins, sem kallaður er, sem heitir frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023, þá skoðaði ég þá grein sem fjallar um þessa 173% hækkun á skilagjaldi fyrir heyrúlluplast. Það er í 28. gr. bandormsins, þar sem segir í c-lið, með leyfi forseta: „Í stað „30 kr./kg“ kemur: 82 kr./kg.“ - sem er sama krónutala og er tilgreind í 3. gr. laganna sem við ræðum nú, um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, nr. 160/2002 (hringrásarhagkerfi). Ég skoðaði greinargerðirnar í kringum hringorminn - bandorminn, fyrirgefið, þó að hitt sé auðvitað nær lagi þegar maður horfir á þessar hræðilegu gjaldahækkanir sem ríkisstjórnin stendur fyrir með þessu frumvarpi sínu.  „Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á umbúðir hækki vegna hærri tilkostnaðar við sérstaka söfnun …“ - og í þessu skyldi maður ætla að fælist að verið sé að mæta þessum hærri tilkostnaði við sérstaka söfnun með því að hækka gjaldið úr 30 kr. á kílógramm í 82 kr. á kílógramm, sem eru 173%, en svo að ég nefni aftur stikkprufuna sem við í Miðflokknum gerðum þegar við sáum þetta frumvarp sem hér er rætt, og ég taldi upp hér áðan þau svæði sem um ræddi, þá er staðan sú - og við ræddum við bændur í Skagafirði, Húnavatnssýslum, Súgandafirði, Mývatnssveit, Ásbyrgi, Dölunum, Kirkjubæjarklaustri, Ölfusinu, austan við Hvolsvöll og úr Reykhólasveit - að þarna var á öllum þessum býlum verið að sækja heyrúlluplast á 1–12 mánaða fresti. Það var sem sagt verið að sækja allt heyrúlluplastið. Bændur fá ekki krónu fyrir það þarna en það er verið að sækja allt plastið, þannig að úr því að ekkert vandamál virðist vera til staðar þá er þessi sprenging í kostnaði upp á 173% hækkun fullkomlega óskiljanleg, sérstaklega í ljósi þess að eins og við þekkjum þá eiga bændur erfitt með að velta kostnaðarhækkunum út í endanlegt verð. Það er nú bara vegna þess hvernig kerfið er uppbyggt og við þekkjum það og ræðum ítrekað hér í þessum sal. Þannig að þessi 173% hækkun vegna gjalda sem leggjast á heyrúlluplast mun lenda á bændunum eins og þetta lítur út núna. Og þá spyr maður: Hvað réttlætir hækkunina? Það er í öllu falli ekkert í greinargerðinni sem rökstyður þetta. Mér þætti vænt um ef einhver sem raunverulega talar fyrir þessari breytingu gæti aðstoðað mig í þessum efnum og útskýrt hvað réttlæti það að hækka þetta gjald um 173% þegar verið er að sækja þetta allt í dag og koma til skila. Ég ætla ekki að fara út í umræðuna um hvað verður um þetta en í öllu falli, á þessum svæðum sem ég taldi upp hér áðan, og ég ímynda mér að þetta sé tiltölulega góður þverskurður af landinu, þá er verið að sækja allt þetta heyrúlluplast. Hvað kallar þá á 173% hækkun? Hæstv. ráðherra verður bara að fyrirgefa mér að ræða þetta hér því að þessi mál tengjast við mjöðm og krónutalan er tilgreind er í 3. gr. frumvarpsins þótt útskýring greinargerðarinnar sé eins og hún er, en útskýring í greinargerð um 28. gr. í bandorminum er ekkert miklu betri. Þetta er bara eitthvað yfirborðskennt, með leyfi forseta, aftur: „Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á umbúðir hækki vegna hærri tilkostnaðar við sérstaka söfnun…“ Það er auðvitað fleira þarna inni, drykkjarumbúðir og fleira, en ég er bara að ræða um c-liðinn sem snýr að söfnun á heyrúlluplasti. Það er verið að skila þessu úrgangsplasti, ef við orðum það svo, að fullu að því er virðist. Það er mismunandi eftir búum hvort það er sótt á mánaðarfresti eða á 12 mánaða fresti en það er verið að sækja þetta. Hvers vegna í veröldinni kallar það fram þörfina á 173% hækkun gjaldsins ef það er verið að leysa vandamál sem er ekki til staðar? Af því að í greinargerðinni er því lýst að það sé vegna hærri tilkostnaðar við sérstaka söfnun. Í hverju liggur þetta? Svar óskast. Það væri til mikilla bóta ef einhver hér sem raunverulega talar fyrir þessari 173% hækkun á gjöldum til bænda gæti útskýrt það fyrir mér. Ég ætla að láta þetta duga. Þetta er atriði sem mér þykir skipta máli vegna þess að eins og liggur fyrir þá er þetta mál sem kemur til framkvæmda, þessi gjaldahækkun, 1. janúar næstkomandi, áður en hæstv. umhverfisráðherra ætlar að funda með Bændasamtökunum um m.a. þetta. Mér hefði þótt skynsamleg tímaröð hlutanna að þessi fundur hefði farið fram áður en þessar breytingar eru gerðar og þessi 173% hækkun á gjaldi vegna heyrúlluplasts tekur gildi. En svona liggur þetta og ég bara ítreka að það væri áhugavert ef einhver svör kæmu fram. Ef ekki hér þá geri ég kannski aðra atlögu í umræðu um bandorminn síðar í dag.

Herra forseti. Ég vildi gera hér að umtalsefni, áður en við höldum inn í þinghaldið í dag, það sem fram kemur í fjölmiðlum í dag. Það er um þessar sérstöku 100 milljónir sem komnar eru í fjárlög til eins fjölmiðils, N4, samkvæmt sérstakri beiðni þar um og verið er að afgreiða fram hjá þessum almenna potti sem við erum að búa til fyrir fjölmiðla til að efla rekstrarumhverfi þeirra. Ég hef skilið viðleitni þingsins og hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra þannig að við séum að reyna að búa þannig um hnútana að við séum að koma svona kannski aðeins faglegra skipulagi á það hvernig við ætlum að styrkja rekstrarumhverfi fjölmiðla og koma okkur úr þeirri stöðu að vera að taka tillit til einstakra fjárbeiðna. Svo allt í einu erum við núna með 100 millj. kr. sem nánast eru eyrnamerktar einum fjölmiðli umfram það sem er í pottinum sjálfum. Þar af leiðandi er niðurstaðan þá sú að það eru mun meiri fjármunir að renna til þessa eina miðils en nokkurs annars, sem hlýtur að vera ákveðin skekkja þegar horft er til stærðar einstakra fjölmiðlasamsteypa á markaðnum. 

Forseti minnir á að hér óska þingmenn eftir að ræða fundarstjórn forseta en ekki efnislega um einstök mál sem kunna að vera til umfjöllunar í þinginu og eftir atvikum heyra undir þau þingmál sem við eigum eftir að fjalla um hér, t.d. fjárlög í 3. umr.

Virðulegur forseti. Þetta varðar vissulega fundarstjórn forseta af því að í áliti meiri hlutans, sem er þingskjal sem er dálítið á ábyrgð þingforseta, stendur, í skýringum við breytingartillögur á gjaldahlið, að gerð sé tillaga um 100 millj. kr. tímabundið framlag til stuðnings við einkarekna fjölmiðla. Þetta er það sem ég myndi halda að allir þingmenn væru að greiða atkvæði um en annars staðar í meirihlutaálitinu er síðan líka bætt við að þetta sé vegna, eins og þar segir: „… reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð.“ Þetta misræmi er það sem við erum að kvarta undan að sé í áliti meiri hlutans og þess vegna varðar þetta fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir með málshefjanda. Þetta er algerlega ótækt. Vegna þess að orðið armslengd hefur verið mjög notað hér í þingsal þá var það virðingarvert þegar tekin var ákvörðun um að hafa sérstaka úthlutunarnefnd til að ráðherra væri ekki, úr eigin skúffu, að dreifa fjármunum til frjálsra fjölmiðla. Þetta er það sem við verðum að viðhafa í lýðræðisríki. Það sem hefur gerst núna er að einhver póstur virðist hafa borist formanni hv. fjárlaganefndar um beinan fjárstuðning sem er miklu hærri en hæsti styrkur sem er veittur til frjálsra fjölmiðla, hærri en stærstu fjölmiðlafyrirtækin eru að fá. Það er alveg óskiljanlegt að þetta sé tekið algerlega úr þessu faglega ferli þar sem eru þrír nefndarmenn í þessari úthlutunarnefnd sem fást við þetta ásamt fjölmiðlanefnd 

Forseti endurtekur að honum heyrist umræðan hér einkum snúast um efnisatriði fjárlagafrumvarps sem verður hér til 3. umr. á morgun eða hinn. 

Virðulegi forseti. Ég verð að fá að taka undir það sem hér hefur komið fram. Ég held að við í þessum sal séum öll sammála um að það eigi að styðja við fjölmiðla úti um allt land en við verðum að gæta að faglegum sjónarmiðum, að hlutlægum viðmiðum, í þessum efnum sem og svo mörgum öðrum og það fer ekki vel á því að styðja fjölmiðla út frá geðþóttavaldi hverju sinni. Ég vil líka nefna að það gengur ekki að við séum alltaf að halda fjölmiðlum á tánum með því að hafa fjölmiðlastyrki í rauninni tímabundna frekar en varanlega. Við verðum að koma þessu í eðlilegt horf.

Forseti minnir enn á að hér fer ekki fram efnisleg umfjöllun um fjárlagafrumvarpið eða breytingartillögu við það heldur um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég ætla kannski einmitt að gera athugasemd við fundarstjórn forseta, þ.e. nú er verið að færa umræðu undir hatt fundarstjórnar forseta, umræðu sem var hér í fjóra daga og þá lá það fyrir sem hér er gert að umtalsefni. Í fjóra daga höfðu menn sem sagt tækifæri til að gera þær athugasemdir sem hér koma fram undir hattinum fundarstjórn forseta. Ég bar þá von í brjósti þegar ég gekk hér inn fyrir nokkrum mínútum að við gætum tekið höndum saman og náð að afgreiða þau mál sem fyrir liggja og er ágæt samstaða um þó að okkur greini á um einhver ákveðin atriði. 

Virðulegi forseti. Það sem ég vildi nefna í þessu samhengi er að það sem kemur fram við fjárlagavinnuna og það sem er síðan að koma fram í fjölmiðlum í dag fer ekki alveg saman. Þess vegna er brýnt að ræða þetta hér. Það hefur engin áhrif á þingstörfin fram undan í dag að á þetta sé bent núna á lokametrunum fyrir jól þegar til stendur að afgreiða þetta með þessum hætti núna á lokametrunum fyrir jól, sem er auðvitað þvert á anda þess sem er verið að reyna að gera með tiltölulega almennu, gagnsæju kerfi til þess að styrkja rekstrargrunn fjölmiðla almennt, þar sem menn fara tiltekna leið til þess en ekki einhverjar hjáleiðir inn í fjárlaganefndina sjálfa. Upphæðin í þessu samhengi er líka auðvitað eitthvað sem vekur upp spurningar. Við hljótum að geta setið hér undir örfáum ræðum um það þegar það er misræmi á milli þess sem fram kemur í fjárlagaumræðunni og í fjárlaganefndinni og þess sem er að skýrast í atburðarásinni í fjölmiðlum í dag. 

Forseti minnir á það að umræður um efnisatriði máls eiga heima undir málinu sjálfu og umræður um fjárlög hljóta að fara fram í fjárlagaumræðu sem er gefinn talsverður tími fyrir. M.a. eigum við eftir að fara í 3. umr. fjárlaga þar sem hv. þingmenn geta fjallað efnislega um þá þætti sem þeim finnst skipta máli, hvort sem er í frumvarpinu sjálfu eða breytingartillögum.

Virðulegur forseti. Þetta er í þriðja sinn sem Flokkur fólksins leggur fram breytingartillögu hér í fjárauka þar sem okkur þótti bragur á því að þeir eldri borgarar sem búa við algjörlega óskertar greiðslur almannatrygginga fengju sambærilegar greiðslur og örorkulífeyrisþegar. Okkur hefur tekist í millitíðinni, frá því að ég lagði þessa breytingartillögu fram síðast, að fá úr því skorið hjá Tryggingastofnun að um væri að ræða um 2.080 einstaklinga, þar af 1.032 sem eru öryrkjar, voru það áður en þeir urðu 67 ára gamlir og misstu þar af leiðandi hluta af tekjum sínum vegna aldurstengdrar örorkuuppbótar. Hér er um að ræða 126 millj. kr. til handa gömlu fólki í sárustu neyð og ég gef sem sagt kost á því enn og aftur að taka utan um þennan fámenna hóp og segja: Já, það geri ég.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og þessari eingreiðslu mjög mikið. Þótt fyrr hefði verið. En ég ítreka það sem ég tók fram í 2. umr. og 3. umr. í þessu máli: Ég vona innilega að við getum lögfest þessa eingreiðslu þannig að fólkið sem á rétt á þessari greiðslu þurfi ekki að reiða sig á að samningaviðræður milli þingflokksformanna og milli flokka gangi vel þannig að það geti fengið jólabónusinn sinn eða þessa eingreiðslu. Við erum að afgreiða þetta hér í dag, tíu dögum fyrir jól. Við erum að skilja stóran hóp eftir í óvissu og ég vona að þetta gangi betur og fyrr á næsta ári.

Virðulegur forseti. Í 1. gr. frumvarps þessa er heimild til að kveða á um það í samþykktum að hluthafi skuli tilkynna félagi þátttöku sína á hluthafafundi innan tiltekins frests. Þessi frestur má vera að hámarki vika. Í hlutafélagalögum sem eru núgildandi lög, frá 1978, var svipað ákvæði í frumvarpinu. Það gekk skemmra. Þar var talað um að hámarki þrjá sólarhringa. Þetta ákvæði var fellt út við afgreiðslu málsins þar sem það var talið óheppilegt og fæli í sér of mikla skerðingu á rétti hluthafa. Við erum að ganga hér lengra í skerðingu á rétti hluthafa en önnur Norðurlönd eins og Svíþjóð og Noregur. Ég tel það ekki hægt. Ég tel að þetta sé mál sem skerðir hluthafafrelsi, hluthafalýðræði. Ég skila auðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni varðandi þá punkta sem komu fram hjá honum. Við bentum á þetta í umræðu um frumvarpið fyrr í vikunni. Eins geri ég athugasemd við að þetta er frekar takmarkandi og tek undir með umsagnaraðilum eins og Viðskiptaráði Íslands, aldrei þessu vant, og ég tel að við hefðum betur mátt hlusta og taka mið af þeirra umsögnum í stað þess að leiða þetta hjá okkur af því að þetta gæti verið takmarkandi. Ég geri einnig þá athugasemd að mér finnst svolítið skrýtið að þetta nái bara til aðalfunda en ekki hluthafafunda.

Virðulegur forseti. Hér erum við að ræða um NPA og ég kem aðallega hingað upp til þess að leiðrétta þann misskilning sem hefur verið í gangi að stór hluti af kostnaði sveitarfélaganna vegna þessa máls, talað er um 9–15 milljarða, sé vegna NPA. Það er bara ekki rétt. Það er ekki nema rétt 20%. Stærsti kostnaðarliðurinn þarna inni er vegna barna með þroska- og geðraskanir og alls konar annarra mála. Við skulum hafa hlutina rétta, kennum ekki NPA um alla þessa skuldastöðu hjá sveitarfélögunum. Þetta eru mál sem ríkisstjórnin og sveitarfélögin eiga að leysa, þau eiga að reikna rétt. Það er ekki fötluðu fólki að kenna ef sveitarfélögin og ríkið segja að tveir plús tveir séu þrír. Það er þeim sjálfum að kenna vegna þess að þau kunna ekki að reikna.

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd hér varðandi þetta bráðabirgðaákvæði sem við erum að framlengja enn og aftur. Þetta kemur í veg fyrir heildarinnleiðingu á þessum lögum og þetta býr til biðlista sem ættu ekki að vera til staðar til að byrja með. Ég tek það líka fram í nefndaráliti, sem við erum að fara að greiða atkvæði um á eftir, að mér finnst varhugavert að kvótasetja mannréttindi með þessu frumvarpi. Að lokum: Þetta frumvarp gengur ekki eins langt og ég veit að það gæti gengið. Við gætum verið komin svo miklu lengra í þessum efnum ef við hefðum bara pólitískan vilja til þess.

Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að festa þurfi í sessi framtíðarfyrirkomulag NPA-þjónustu. Þrátt fyrir það stefnir í að áfram verði óvissa um framtíð samninganna ef ríkið tekur ekki aukinn þátt í fjármögnun og innleiðingu hennar. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu sem gerð er grein fyrir í nefndaráliti hv. þingkonu Oddnýjar G. Harðardóttur. Breytingin snýst um að öruggt verði að fjöldi samninga sem tilgreindir eru í frumvarpinu standi ef umsóknir verða ekki færri.

Virðulegur forseti. Hér er ég með breytingartillögu, eða Flokkur fólksins, um að „allt að“ hverfi út, að við tryggjum að þessir 50 samningar sem við erum að tala um komi til framkvæmda, að við verðum ekki eina ferðina enn með 40 samninga og einn, sá sem er nr. 41, fái ekki neitt. Það er mjög illa gert gagnvart þessu fólki vegna þess að það gerir sér enginn grein fyrir því fyrr en hann er í þessari aðstöðu hversu mikilvægt er að fá þessa þjónustu. Ég sé að þetta verður ekki samþykkt þannig að enn eina ferðina erum við að - við erum að fresta þessu máli til tveggja ára núna. Við höfum alltaf verið að fresta þessu um eitt ár í senn. Núna óttast ég það helst að enn eitt skiptið verðum við, eftir tvö ár, með langt frá því 145 samninga, hvað þá 172, og þá þurfum við að koma enn einu sinni að fresta og það er ljótt gagnvart þessu fólki.

Virðulegi forseti. Ég sé að atkvæðaskýring mín rétt í þessu náði ekki til neins. Ég sé að þau eru að fella þriðju breytingartillöguna sem var lögð fram hér, sem er samhljóða hinum breytingartillögunum. Þetta er eitthvað sem var gerð athugasemd við í gestakomum líka. Þetta er ekki stórtæk breyting. Þetta er ekki erfið breyting. Það er einfaldlega verið að taka út orðin „allt að“. Þetta gæti þýtt að við gætum bætt þetta kerfi til muna, þetta skiptir notendur mjög miklu máli en ég sé að það er samt verið að fella þetta. En ég meina, gaman að þessu, þetta er bara flott, takk.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu sem tryggir að það er hægt að halda áfram að innleiða þá þjónustu sem við köllum í daglegu tali NPA. Ég trúi ekki öðru en að næstu tvö ár verði vel nýtt til að greiða úr þeim álitamálum sem upp hafa komið við þróun þjónustunnar til þessa þannig að ákvæði frumvarpsins um fjölda samninga verði uppfyllt á þessum tveimur árum. Þá vil ég halda því til haga að þjónusta við það fólk sem þarna um ræðir er hjá sveitarfélögunum og henni er sinnt í hverju og einu sveitarfélagi meðan verið er að finna leiðir til að mæta þessu sérstaka þjónustuformi við þá sem þess óska.

Virðulegi forseti. Mér hljóp kapp í kinn áðan þegar við vorum að greiða atkvæði um eingreiðsluna til annarra tryggingaþega. Við erum að greiða hér atkvæði um þriðju breytingartillögu mína og Flokks fólksins um að greiða eldri borgurum, sem búa við bágust kjörin, eingreiðslu í desember. Þetta eru 2.080 einstaklingar, þar af 1.030 sem voru öryrkjar og eru í dag orðnir ellilífeyrisþegar og hafa misst sína aldurstengdu örorkuuppbót. Þetta eru þeir einstaklingar sem búa við bágustu kjörin. Þetta eru þeir einstaklingar sem ég hefði haldið að við ættum öll að sýna metnað í að taka utan um og hjálpa. En það kemur í ljós í atkvæðagreiðslunni hvernig hv. meiri hluti lítur á þetta mál. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Eingreiðsla til öryrkja er aðgerð sem fyrst og fremst hefur verið rökstudd út frá því að endurskoðun á greiðslukerfi örorkulífeyrisþega sé ekki lokið; hún sé því tímabundinn plástur á gallað kerfi. Ég skil auðvitað líkt og önnur hér viljann til þess að mæta hópi þess eldra fólks sem lökust hefur kjörin nú í desember, en sú tillaga sem hv. þm. Inga Sæland hefur ítrekað lagt fram hefur verið óskýr og lagalega ótæk að mínu viti, þó svo að hún hafi vissulega skánað eftir því sem á leið. En burt séð frá þessu þá vara ég við því að setja plástra á ellilífeyriskerfið sem var einfaldað og bætt fyrir nokkrum árum og sem leiddi til kjarabóta fyrir eldra fólk. Tökum heldur utan um viðfangsefnið með þeim hætti að við getum bætt kerfið en ekki plástrað það. Núna er nefnd að störfum undir forystu míns ráðuneytis sem fjallar einmitt um stöðu þess hluta ellilífeyrisþega sem lökust hafa kjörin. Ég tel farsælla að sú nefnd fjalli um það sem hér er til umfjöllunar. Ég vil að lokum minna á að ellilífeyrisþegar fá greidda desemberuppbót þó svo að þessi eingreiðsla komi ekki til. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um 149 millj. kr. stuðning til hjálparstofnana. Síðast þegar við veittum slíkan stuðning, á síðasta ári, þá var því deilt niður á níu hjálparstofnanir. Í rauninni vitum við öll að hér hafa verið viðtöl við marga aðila sem koma að því að stýra slíkum matargjöfum og stýra slíkum hjálparstofnunum sem öll hafa verið á þá leið að aldrei hafi neyðin verið meiri en akkúrat nú. Þannig að ég hvet ykkur til að segja já vegna þess að við erum jú að tala um mat, virðulegi forseti, fæði, klæði og húsnæði sem við eigum náttúrlega að tryggja öllum líka án nokkurra undantekninga.

Herra forseti. Þessi tillaga mín felur það í sér að við séum ekki að samþykkja 5.981 milljón króna til að kaupa í glæsihöllinni niðri á Austurbakka, nýju Landsbankabyggingunni. Ég velti því fyrir mér alvarlega, þegar er talað um að séu ekki til fjármunir til að styðja við þá sem bágast standa, hvernig í ósköpunum við erum að forgangsraða fjármunum. Þetta eru tæpir 6 milljarðar kr. sem liggja hér undir. Ég man ekki betur, þegar ég sat í forsætisnefnd og við vorum að teikna upp hvernig við ættum að fjármagna og hvernig við gætum byggt viðbygginguna við Alþingishúsið, en að það hefði alveg þótt nóg um þegar upphæðin var að nálgast 5 milljarða. Við erum að tala um upphæð sem er hærri en það sem kostaði að byggja nýja viðbyggingu. Við erum að tala um upphæð sem gæti hjálpað tugþúsundum einstaklinga í sárri neyð. Ég segi já við breytingartillögu minni.

Virðulegi forseti. Við erum nú loksins að ljúka atkvæðagreiðslu um þennan fjárauka. Það sem hefur kannski borið hæst hér er einmitt eingreiðsla til öryrkja. Ég trúi því að við fögnum því öll að öryrkjar fái 60.300 kr. eingreiðslu sem verður vonandi komin inn á reikninga þeirra um miðja næstu viku. Það skiptir miklu máli fyrir þennan hóp eins og komið hefur fram og ég er stolt af þeirri ákvörðun sem hér var tekin af okkur öllum.

Virðulegi forseti. Þegar þetta mál var til umræðu í annarri umferð gerði ég ákveðnar athugasemdir og bað hv. efnahags- og viðskiptanefnd um að skoða ákveðna hluti. Mig langaði bara að þakka nefndinni kærlega fyrir að skoða þá hluti og taka þann tíma sem þurfti til þess að vera viss um að við værum að gera góða hluti hér. Því segi ég já.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta um frumvarp til laga um landamæri. Við 2. umr. um frumvarpið, 23. nóvember sl., kallaði sú er hér stendur eftir því að málinu yrði aftur vísað til nefndarinnar. Þegar málið var tekið fyrir í nefndinni að nýju óskaði ég eftir minnisblaði frá dómsmálaráðuneytinu með nánari útlistun á því hvaða ákvæði íslenska ríkinu er skylt að taka upp vegna Schengen-samstarfsins og hver ekki, þar sem þetta er ekki ljóst af greinargerð með frumvarpinu og engin skýr svör fengust við þessum spurningum við meðferð málsins í nefndinni. Hins vegar óskaði ég eftir rökstuddu mati á áhrifum innleiðingar þessara reglna með tilliti til stöðu fólks á flótta og möguleika þeirra til að leita verndar hér á landi. Í svörum ráðuneytisins og nefndaráliti meiri hlutans í þessu máli segir í rauninni ekki annað en að nei, þetta hafi ekki áhrif á möguleika fólks til að leita hér verndar, en það er ekki rökstutt með neinum hætti. Málið var til umfjöllunar í nefndinni þann 29. nóvember. Ekki var fallist á beiðni mína og málið afgreitt úr nefnd án þess að þessi atriði væru könnuð. Greiddi ég atkvæði gegn því að málið yrði afgreitt úr nefnd. 1. minni hluti, sú er hér stendur, leggst gegn samþykkt málsins að svo stöddu og leggur til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu svo unnt verði að leggja raunverulegt mat á framangreinda þætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023 og breytingartillögu. Meðal breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu er 7,7% hækkun krónutöluskatta og gjaldskráa í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarps, þ.e. hækkun á kolefnisgjaldi, olíugjaldi, almennu og sérstöku kílómetragjaldi, almennu og sérstöku bensíngjaldi, bifreiðagjaldi og gjaldi af áfengi og tóbaki. Sama gildir um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, sérstakt gjald til Ríkisútvarpsins og gjöld sem kveðið er á um í lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991. Að auki er lagt til í frumvarpinu að dregið verði úr afslætti áfengis- og tóbaksgjalds sem lagt er á í tollfrjálsum verslunum, breytingar á álagningu vörugjalda, þ.e. að sérstakt 5% lágmarksvörugjald skuli lagt á allar nýjar fólksbifreiðar sem knúnar eru vetni eða rafhreyfli að öllu leyti. Breyting á úrvinnslugjaldi vegna gler- og málmumbúða, viðarumbúða, pappa- og pappírsumbúða, plastumbúða, heyrúlluplasts og fleira. Um aðrar breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og ekki er sérstaklega fjallað um í nefndaráliti vísast til greinargerðar með frumvarpinu. Nefndin fjallaði ítarlega um málið og fékk til sín fulltrúa ráðuneyta, hagsmunaaðila og aðra sérfræðinga. Um málið bárust 37 umsagnir og önnur erindi, þar á meðal minnisblöð fjármála- og efnahagsráðuneytisins þar sem fram kom afstaða þess til efnisatriða umsagna. Meðal þeirra breytinga sem meiri hlutinn leggur til er 7,7% hækkun sóknargjalda, framleiðendaábyrgð á tilteknar plastvörur í samræmi við lög um úrvinnslugjald, niðurfelling fyrirhugaðrar hækkunar á gjaldi vegna fiskeldis í sjó, hækkun á skilagjaldi einnota umbúða fyrir drykkjarvörur og niðurfelling tolla á acai-berjagrunni. Í a-lið 18. gr. frumvarpsins er lagt til að gildistími 14. töluliðs ákvæðis til bráðabirgða í lögum um almannatryggingar verði framlengdur. Í ákvæðinu er kveðið á um frítekjumark vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega. Sú framlenging var einnig lögð til í frumvarpi félags- og vinnumarkaðsráðherra um breytingu á lögum um almannatryggingar, frítekjumark og skerðingarhlutfall í máli 534. Svo að samhljóða breyting verði ekki gerð tvívegis á ákvæðinu er lagt til að a-liður 18. gr. falli brott. Líkt og áður greinir leggur meiri hlutinn til 7,7% hækkun sóknargjalda. Í frumvarpinu var lagt til að sóknargjöld lækki úr 1.107 kr. á mánuði í eitt 1.055 kr. Meiri hlutinn leggur til að föst krónutala sóknargjalda á árinu 2023 verði 1.192 kr. á mánuði í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Á það er bent að það hafi ekki verið ætlun meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar á árinu 2020 og 2021 að þær hækkanir sem þá voru lagðar til yrðu tímabundnar líkt og fram kemur í greinargerð. Um innheimtu og skil sóknargjalda er mælt fyrir um í lögum um sóknargjöld og fleira nr. 91/1987. Ríkissjóður skal skv. 2. gr. laganna skila 15. hvers mánaðar af óskiptum tekjuskatti fjárhæð er rennur til þjóðkirkjusafnaða. Síðan eru ákvæði um fjárhæð sóknargjalds og árlega uppfærslu hennar. Þjóðkirkjan telur að lögin mæli fyrir um innheimtuþjónustu ríkisins fyrir þjóðkirkjuna og önnur skráð trú- og lífsskoðunarfélög en að ekki sé um að ræða einhliða ákvörðun í fjárlögum um árlega fjárhæð gjaldsins eins og framkvæmdin hefur verið síðastliðin 14 ár. Það segir sig sjálft að enginn rekstur getur þolað tekjufall á bilinu 40–50% árum saman án þess að það hafi alvarleg áhrif. Því til viðbótar hefur verðbólga undanfarna mánuði og miklar vaxtahækkanir gert stöðuna enn verri. Nú er svo komið að talið er að a.m.k. 30 söfnuðir séu nær ógjaldfærir sakir skertra sóknargjalda og mætti þá segja að þeir væru tæknilega gjaldþrota. Tilfinningin er sú að miklu fleiri söfnuðir séu í fjárhagsvanda en að einhverju leyti sé vandanum ýtt á undan með því að draga úr þjónustu og starfi og fresta viðhaldi fasteigna. Jöfnunarsjóður hefur í ákveðnum tilvikum haldið safnaðarstarfi á lífi með árlegum styrkjum en það er ekki hlutverk sjóðsins til lengri tíma. Um áramótin taka gildi lög nr. 103 frá árinu 2021 sem kveða m.a. á um breytingu á lögum um úrvinnslugjald. Markmið laga um úrvinnslugjald, nr. 162 frá árinu 2002, er að skapa skilyrði fyrir myndun hringrásarhagkerfis með vörur og þjónustu til að stuðla að sjálfbærri auðlindanýtingu, draga úr myndun úrgangs og auka endurvinnslu hans. Jafnframt er markmið laganna að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurvinnslu úrgangs og aðra endurnýtingu úrgangs með hliðsjón af umhverfislegum ávinningi. Til að stuðla að endurvinnslu og endurnýtingu er úrvinnslugjald lagt á vörur sem falla undir lögin, hvort sem þær eru fluttar til landsins eða framleiddar hér á landi. Með gildistöku laganna verður kveðið á um að úrvinnslugjald skuli lagt á plastvörur, samanber viðauka XX við lögin. Meiri hlutinn leggur til breytingu þess efnis að nýjum viðauka XX verði bætt við lög um úrvinnslugjald þar sem kveðið verði á um úrvinnslugjald sem leggist á tilteknar plastvörur, m.a. tiltekin matarílát og umbúðir utan um matvæli, drykkjarílát, burðarpoka, blautþurrkur, blöðrur og tóbaksvörur með síum. Breytingartillagan er unnin í samráði við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið að fengnum tillögum stjórnar úrvinnslusjóðs. Í 56. gr. frumvarpsins er lögð til hækkun á fjárhæð gjalds vegna fiskeldis í sjó um 1,5 prósentustig vegna slátraðs lax þegar verð er 4,8 evrur á kílógramm eða hærra. Meiri hlutinn bendir á að mikil vinna stendur nú yfir við stefnumótun um fiskeldi en við framlagningu frumvarpsins var gert ráð fyrir því að sú vinna yrði lengra á veg komin. Gert er ráð fyrir því að í vor muni skýrsla Boston Consulting Group, um framtíðarmöguleika í lagareldi, og skýrsla Ríkisendurskoðunar, um framkvæmd lagasetningar og framkvæmd laga um fiskeldi, liggja fyrir. Með þeirri vinnu má gera ráð fyrir að gleggri mynd fáist af gjaldtöku hérlendis og í samanburðarlöndum sem getur skipt máli þegar réttlátt gjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind er ákvarðað. Þannig gefist einnig frekara ráðrúm til að ákvarða réttlátt gjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind. Í frumvarpinu er ekki lögð til hækkun á skilagjaldi vegna einnota umbúða fyrir drykkjarvörur en gjaldið var síðast hækkað með lögum nr. 30 frá árinu 2021, um breytingu á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að ekki hafi þótt ástæða til að hækka skilagjaldið að teknu tilliti til verðlagsþróunar. Meiri hlutinn telur mikilvægt að viðhalda hvata neytenda til skila á einnota umbúðum fyrir drykkjarvörur og leggur til að gjaldið hækki úr 18 kr. á einingu í 20 kr. á einingu. Að lokum leggur meiri hlutinn til breytingu á tollflokkun svokallaðs acai-berjagrunns. Nefndinni barst erindi frá Samtökum verslunar og þjónustu um íþyngjandi toll sem lagður hefur verið á acai-berjagrunn. Grundvallarinnihaldsefni acai-berja fellur utan vörusviðs tollasamninga Íslands og ESB og Íslands og Bretlands. Raunar gefa upplýsingar í rafrænni tollskrá Skattsins til kynna að grunnurinn falli utan vörusviðs allra fríverslunarsamninga nema samkomulags milli Færeyja og Íslands um tollfrelsi allra vara. Engin framleiðsla er hins vegar á acai-grunni og acai-ber vaxa ekki í Færeyjum. Í þessu ljósi ber acai-grunnurinn 30% verðtoll, auk 110 kr. kílóa magntolls við innflutning til Íslands. Tollurinn ræðst af því að varan er tollflokkuð í vörulið 2105 sem tekur til rjómaíss og annars íss til manneldis. Þar sem varan inniheldur minna en 3% mjólkurfitu en fellur utan skilgreiningar á skiptilið 2105.0020, sem tekur til ýmissa vegan-staðgönguvara, hefur hún samkvæmt úrskurði yfirskattanefndar verið felld undir undirflokk 2105 0099. Varan fellur, eins og áður sagði, utan gildissviðs helstu fríverslunarsamninga og ber því almennt 30% toll. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á viðauka I við tollalög þannig að ís úr acai-berjum verði tollflokkaður með sama hætti og ís úr sojabaunum, hrísgrjónum, höfrum, hnetum og/eða möndlum eða minna en 3% af mjólkurfitu miðað við þyngd. Að auki leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar sem eru tæknilegs eðlis og þarfnast ekki skýringar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Orri Páll Jóhannsson og Berglind Ósk Guðmundsdóttir.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann og formann efnahags- og viðskiptanefndar út í breytingartillögu sem lögð er til af meiri hlutanum þess efnis að hverfa frá fyrirhugaðri hækkun á gjaldi af fiskeldi, að fjárhæð 450 millj. kr. Ég átta mig ekki alveg á hvers vegna meiri hlutinn leggur til að minnka tekjumöguleika ríkissjóðs á þeim tímum sem grunninnviðir, hvert sem litið er, eru í verulegum vanda vegna vanfjármögnunar. Hagsmunasamtök fiskeldisfyrirtækja óskuðu eftir 450 millj. kr. sparnaði fyrir sína umbjóðendur á næsta ári, enda væri að þeirra mati óábyrgt og ótímabært að boða áform um gjaldhækkun á sama tíma og atvinnugreinin stendur frammi fyrir heildstæðri úttekt og stefnumótunarvinnu svo vitnað sé til þeirrar umsagnar. Já, herra forseti, meira að segja hagsmunasamtökin átta sig á að heimild í fjárlögum til gjaldtöku er ekki það sama og að hefja gjaldtöku, heldur eingöngu heimild næstu 12 mánuði til að leggja til gjaldtöku á árinu. Með því að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar felli út heimildina er verið að afsala ríkissjóði möguleikum á að ná einhverjum af þessum 450 millj. kr. inn verði það niðurstaðan í þessari endurskoðun og stefnumótunarvinnu sem er núna í gangi. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvers vegna að útiloka mögulega tekjuöflun ríkissjóðs á þessari einu atvinnugrein sem við getum ekki séð að sé á neinni vonarvöl? Hvað veldur þessari tilteknu breytingartillögu á þessum tímapunkti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur fyrir spurninguna. Eins og kom fram í máli mínu hér áðan þá er í gangi vinna í ráðuneytinu, hjá hæstv. matvælaráðherra Svandísi Svavarsdóttur, um endurskoðun á þessu kerfi. Að svo komnu máli þá telur nefndin að það sé eðlilegt að þeirri vinnu sé lokið og að haft sé samráð við greinina hvað það varðar hvernig framtíðartilhögun þessarar gjaldtöku er háttað. Ég vil einnig fá að árétta það að vorið 2019 voru sett lög um gjaldtöku fiskeldis úr sjó hér á landi þar sem þessi atvinnugrein var á þeim tíma og er enn tiltölulega ný hér á landi. Hún er í gríðarlega miklum fjárfestingarfasa og það þótti eðlilegt að gefa greininni sjö ára aðlögunartíma. Því skýtur það skökku við að mati meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að aðeins þremur árum eftir að gjaldtaka var sett á skuli vera lagðar fram hugmyndir um gjaldtöku, sérstaklega í ljósi þess, eins og ég nefndi hér í upphafi, að hæstv. matvælaráðherra er að vinna greiningarvinnu á greininni með það í huga hvernig framtíðarfyrirkomulagi gjaldtöku verður háttað. Að þeirri vinnu kemur m.a. Boston Consulting Group og ljóst er að það er ekki tímabært að breyta gjaldtökunni frá því sem nú er fyrr en þeirri vinnu er lokið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það eru breyttir tímar og góð staða hjá fiskeldisfyrirtækjum. Þess vegna verður það enn þá afkáralegra að það sé verið að gefa þeim sérstakan afslátt núna, þ.e. út allt næsta ár. Ég myndi segja að það væri óþarfi, af því að við skulum nú gera ráð fyrir að það verði kominn einhver pappír á borðið á næstu mánuðum úr þessari heildarendurskoðun. Ég minni líka á að það er verið að ákveða vörugjald vegna rafbíla, þar er verið að gera breytingar þrátt fyrir að þar sé líka heildarendurskoðun í gangi. Hvers vegna er þá ekki bara fallið frá öllu þessu sem er í heildarendurskoðun og öllum mögulegum gjöldum sleppt sem leggjast á almenning á Íslandi á meðan einhver endurskoðun er í gangi? Það kemur fram í sama nefndaráliti að ekki á að fara í neinar breytingar á þeim tillögum þrátt fyrir að það komi mögulega frumvarp einhvern tímann 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að það hefur verið vinna í gangi. Ég vil fá að leiðrétta mig hér í pontu. Ég veit ekki betur en að Boston Consulting Group sé búið að skila inn skýrslu en þessari vinnu er ekki lokið. Þeir eru enn að vinna og það fyrirtæki er að vinna með ráðuneytinu. Það verður haft samráð um þessa gjaldtöku og ég held að við séum öll á þeirri blaðsíðu að atvinnulífið, alveg sama hvaða grein það er, eigi að skila til baka til ríkisins en það verður að vera sanngjarnt. Það verður að vera sanngjörn gjaldtaka sömuleiðis. Það stendur í stjórnarsáttmála að íslenskur landbúnaður, sjávarútvegur og fiskeldi séu þungamiðja í innlendri matvælaframleiðslu og verði efld á kjörtímabilinu. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína framsögu og fyrir farsælt samstarf í efnahags- og viðskiptanefnd og farsæla málamiðlun, svona bráðabirgðalendingu, í mjög mikilvægu viðskiptafrelsismáli sem við munum kannski ræða betur einhvern tímann á eftir. Mig langar aðeins, í framhaldi af þeim orðaskiptum sem hér áttu sér stað, að benda á að Græna orkan, sem er samstarfsvettvangur atvinnulífs og stjórnvalda þegar kemur að orkuskiptum, hefur verulegar áhyggjur af þeim breytingum sem verið er að gera á skattlagningu ökutækja í þessum bandormi. Það var ekki brugðist við þeim athugasemdum og þeim áhyggjum og mér finnst það athyglisvert vegna þess að Græna orkan samanstendur m.a. af ráðuneytum og Orkustofnun. Annars langaði mig kannski að nýta þetta andsvar til að spyrja með aðeins almennari hætti um þá tekjuöflun sem ráðist er í í þessu frumvarpi. Nú er það þannig að í þessum fjárlagabandormi er boðað ákveðið aðhald, sem er eðlilegt á þessu stigi, þegar það er mikil þensla í hagkerfinu, gríðarlega hátt atvinnustig og mikil verðbólga. Það er bullandi hagvöxtur og það er bara eðlilegt að ráðast í ákveðið aðhald og gera það á tekjuhliðinni eins og boðað er. En sú leið sem hér er farin, aðaltekjuöflunaraðgerðin í þessum fjárlagabandormi, er ofsahækkun á krónutölugjöldum sem eru gjöld sem leggjast náttúrlega hlutfallslega þyngst á tekjulægri hópa. En það var líka í raun samdóma álit nær allra umsagnaraðila sem komu fyrir nefndina að þetta væri afskaplega óskilvirk leið til að beita sköttum til að sporna gegn þenslu. Þetta eru gjöld af því tagi að þau leka beint út í vísitölu neysluverðs þannig að til skamms tíma eru þau einmitt til þess fallin að ýfa upp verðbólgu. Mig langar að spyrja hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar hvort það hafi í alvöru ekki verið nein önnur leið til að beita skattkerfinu gegn þenslu en þessar flötu og miklu krónutölugjaldahækkanir.

Forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykv. n. kærlega fyrir spurninguna. Hann velti fyrir sér breytingum á gjöldum vegna bifreiða og ég held að þeim breytingum sem verið er að boða í þessu frumvarpi sé ætlað að breikka skattstofna vörugjaldsins en við vitum öll að tekjur af vörugjaldi hafa dregist mjög hratt saman á síðustu árum. Við hljótum öll að vera mjög meðvituð um það að við getum ekki verið hér með einhvern hluta af bílaflotanum okkar, sem nota bene stækkar mjög hratt, sem tekur engan þátt í kostnaði við vegakerfið, þegar við erum meðvituð um það að hér þarf að gera betur. Það þarf að laga vegi hvort sem er hér á höfuðborgarsvæðinu eða þjóðvegi landsins, okkur vantar fleiri tvíbreiðar brýr, kallað er eftir göngum o.s.frv. Það er því verið að breikka skattstofna til þess m.a. að sinna þessum verkefnum. Á sama tíma er inni í þessu hvati, það er reynt að búa til hvata í kerfinu til að fólk stígi inn í hreinorkubíla, það er markmiðið. Hv. þingmaður spyr út í skatta sem ná til áfengis, tóbaks og annars, þessa 7,7% hækkun. Þá vil ég nú kannski minna á að þessi gjöld hafa verið óbreytt frá árinu 2019 og hafa rýrnað að verðgildi. Heilt yfir eru þau að rýrna að verðgildi þrátt fyrir þá hækkun sem hér er verið að boða.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Við skulum kannski aðeins hafa það í huga hvað er að gerast hérna þegar kemur að skattlagningu ökutækja. Það er sem sagt verið að leggja til mjög umfangsmiklar breytingar. Það er verið að leggja lágmarksvörugjald á alla fólksbíla og tvöfalda lágmarksfjárhæð bifreiðagjalds. Þannig er í raun verið að draga mjög hressilega úr verðmun á ökutækjum og úr mun á rekstrarkostnaði ökutækja eftir því hvort ökutæki eru sparneytin eða eyðslufrek. Það er í raun, þvert á það sem hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni, verið að veikja þessa innbyggðu hvata í skattlagningarkerfinu þegar kemur að ökutækjum. Græna orkan varar við þessu og ég tek undir þær viðvörunarraddir. Þegar kemur að krónutölugjöldum þá er verið að auka gjöld þar, það er verið að hækka skatta. Þótt þessar tölur hafi vissulega dregist saman að raunvirði breytir það ekki því að hér er verið að afla hærri tekna. Vandinn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykv. n. fyrir spurninguna. Ég hafna því með öllu að ríkisstjórnin sé algerlega andlaus. Ég er í stjórnmálaflokki sem þykir nóg um skattlagningu í þessu landi og ég hefði viljað sjá lækkun skatta. Ég hefði viljað það, það er í mínu DNA-mengi. Ég tel að við verðum að hafa hvata. Við megum ekki íþyngja, hvorki heimilunum né atvinnulífinu, með þeim hætti að það verði hamlandi. Ég hef alla tíð talað fyrir því að skattumhverfi verði að vera þannig að hér sé gott umhverfi, sérstaklega til reksturs fyrirtækja, gott umhverfi fyrir atvinnulífið til þess, þegar við horfum til framtíðar og til lengri tíma, að atvinnulífið geti einmitt tekið þátt í því að standa undir því velferðarsamfélagi sem við viljum eiga hér.  
             Er ég búin?

Þetta er svo stuttur tími. Ein mínúta í seinna andsvari.

Ég biðst forláts, forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsöguna. Mig langar sérstaklega að gera að umtalsefni 173% hækkun á úrvinnslugjaldi fyrir heyrúlluplast, eins og segir hér í c-lið 28. gr., í stað 30 kr. á kílógramm kemur 82 kr. á kílógramm, sem er 173% hækkun. Einhvers staðar þarf auðvitað að hækka tekjur ríkissjóðs til að ná þessu Íslandsmeti sem nú er sett í heildarútgjaldaauka en 173% er býsna vel í lagt þykir mér. Í greinargerð með frumvarpinu segir í 28. gr., með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á umbúðir hækki vegna hærri tilkostnaðar við sértæka söfnun …“ Síðan segir hér í nefndaráliti meiri hluta sem hv. þingmaður fór yfir hér áðan, með leyfi forseta: „Hækkun á úrvinnslugjaldi fyrir heyrúlluplast er umtalsverð. Sú hækkun getur orðið bændum íþyngjandi, en óvíst er hvernig verð á þessari mikilvægu rekstrarvöru bænda þróast næstu mánuði.“ Nú verð ég að spyrja hv. þingmann og framsögumann nefndarálits meiri hluta: Hvaða greining liggur þarna að baki? Vegna þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem koma fram í opinberum gögnum þá skilar heyrúlluplast sér í öllum meginatriðum til endurvinnslu eða a.m.k. frá bændum. Hvað er það sem kallar á 173% hækkun? Af því það er ekki vinnslan. Það er talað hér sérstaklega um að þetta snúi að sértækri söfnun og það virðast engin vanhöld á söfnuninni. Það er bara spurning hvort sótt er einu sinni í mánuði eða á 12 mánaða fresti. Þessi 173% hækkun þarfnast frekari skýringa sem koma alls ekki fram í greinargerð um 28. gr. eða þá í því máli sem hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir fyrr í dag.

Ég þakka hv. 8. þm. Norðvest. fyrir spurninguna. Það er rétt að þetta mál, þessi hækkun á gjöldum á heyrúlluplasti, úrvinnslugjaldi - ég ætla bara að vera heiðarleg með það við hv. þingmann, forseti, að það olli nefndinni heilabrotum vegna þess að við vildum síst að það væri að auka álögur á bændur þegar við vitum að rekstrarumhverfi bænda er búið að vera gríðarlega erfitt, sérstaklega síðasta árið en sömuleiðis í gegnum Covid-heimsfaraldur. Gjaldið er að hækka úr 30 kr. í 82. Raunkostnaðurinn aftur á móti við það að vinna þetta er 120 kr. Núna um áramót taka gildi lög um Úrvinnslusjóð sem sett voru hér á hinu háa Alþingi árið 2021, ef ég man rétt, um vorið, sem leggja þá skyldu á framleiðendur og innflytjendur að það verður að vera raunkostnaður sem fylgir förgun. Raunkostnaðurinn í þessu tilfelli er 120 kr. en þarna eru bændur að greiða 80. Ég ætla að ítreka það að þetta þótti okkur allt of mikil hækkun og við leituðum allra leiða til að milda hana en þá hefðum við þurft að fara að brjóta önnur lög sem er okkur þvert um geð að gera. Þess vegna beinir meiri hlutinn því til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra að komið verði til móts við bændur vegna þessara hækkana og það metið með hagsmunaaðilum hvernig söfnun og endurvinnsla á heyrúlluplasti geti verið sem hagkvæmust til framtíðar. En það er ljóst að þessu plasti þurfa bændur að safna saman en það verður sótt til þeirra.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er samt einhver hringrásarvitleysa, finnst mér, í gangi hérna. Við sitjum hér dagana langa og reynum að styðja við bændur með svona smá stuðningi í gegnum síðasta árið í öllum þeim áföllum sem bændur hafa orðið fyrir. Síðan er árið klárað á því að samþykkja frumvarp sem eykur kostnað meðalkúabús um 150.000–200.000 kr. á ári. Við þekkjum það og ég fór yfir það í ræðu minni hér í tengslum við frumvarp umhverfisráðherra fyrr í dag að á flestum svæðum landsins eru bændur að fá til baka það skilagjald sem á þessa vöru er lagt. En vill hv. þingmaður þá, framsögumaður nefndarálits meiri hluta, meina að þetta séu bara beinlínis mistök í framlagningu málsins þar sem talað er um að þetta standi undir - með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á umbúðir hækki vegna hærri tilkostnaðar við sérstaka söfnun.“ Þetta er söfnunin, ekki vinnslan. Miðað við þá tölu sem hv. þingmaður nefndi hér áðan þá virðist vera gert ráð fyrir því að varan sem unnin er úr þessu sé verðmætalaus. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 8. þm. Norðvest. aftur fyrir og ég deili með honum áhyggjum af stöðu bænda. Ég vil taka það skýrt fram. Ég náði ekki á þeim stutta tíma sem okkur er gefinn hér að - hann talar um hringrásarvitleysu. Þetta er nú bara veröldin og sá raunveruleiki sem við búum við og við erum að fikra okkur hér í átt að hringrásarhagkerfi. Þetta er liður …  Ég vil sömuleiðis, af því að ég tók hér fram að raunkostnaður í kringum vinnu við förgun á þessari vöru hér á Íslandi er talinn vera um 120 kr. á kílóið. Við getum sent þetta erlendis til endurvinnslu og þá eru það 38 kr. á kílóið. Það er ekki í anda hringrásarhagkerfis eða þeirrar vinnu sem við erum, eins og ég sagði, að fikra okkur í áttina til. 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023 sem ég lagði fram á Alþingi þann 9. desember sl. Á tímum mikillar verðbólgu og vaxtahækkana skiptir miklu að ríkisfjármálunum sé beitt með ábyrgum hætti í þágu alls almennings. Annars vegar þarf að kæla hagkerfið með aðhaldi og hins vegar þarf að verja tekjulægri heimili fyrir áhrifum verðbólgu og snarpra vaxtabreytinga. Þetta gerum við í gegnum velferðarkerfið. Ríkisstjórn Íslands virðist hafa fallið á báðum prófunum þegar hún kynnti frumvarp sitt til fjárlaga og fjárlagabandorminn hér í haust. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggjum fram sameiginlega breytingartillögu við þetta frumvarp á þskj. 801. Auk þess stöndum við hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, að sameiginlegri breytingartillögu um lækkun almenns tolls af frönskum kartöflum. Þetta er á þskj. 796 en um þá breytingartillögu mun ég fjalla í sérstakri ræðu hér seinna í dag. Í breytingartillögu okkar í minni hlutanum er lögð áhersla á að verja almenning fyrir áhrifum verðbólgu og vaxtahækkana, annars vegar með auknum stuðningi við skuldsett heimili með hækkun eigna skerðingarmarka í vaxtabótakerfinu um 50% og hins vegar með því að falla frá þeirri miklu hækkun krónutölugjalda sem ríkisstjórnin leggur til og ljóst er að kemur harðast niður á tekjulægri heimilum landsins. Við teljum þetta ekki vera rétta tímann fyrir slíka ofsahækkun á þessum krónutölugjöldum. Að auki leggjum við til ráðstafanir á tekjuhlið ríkisfjármálanna sem eru til þess fallnar að bæta afkomu ríkissjóðs, sporna gegn þenslu og verja jöfnuð í samfélaginu. Ég mun fara nánar yfir áherslur Samfylkingarinnar í þessum efnum hér á eftir en í sameiginlegri breytingartillögu okkar í minni hlutanum leggjum við áherslu á að fjármagnstekjuskattur hækki úr 22% í 25%. Þá vil ég vekja athygli á því að vegna frítekjumarka fjármagnstekna þá nær slík hækkun nær einvörðungu til tekjuhæstu 10% framteljenda. Förum aðeins yfir stöðuna í efnahagsmálum. Greiðslubyrði íbúðalána hjá nýjum lántakendum hefur aukist að meðaltali um 13–14.000 kr. á mánuði frá ársbyrjun 2020 fram í ágúst 2022 eða um rúmlega 160.000 kr. á ári. Dreifingin er mjög misjöfn og hjá fjölda heimila hleypur aukin greiðslubyrði á mörgum tugum þúsunda á mánuði. Þetta er kostnaður sem bætist ofan á almennar verðlagshækkanir. Verðlagseftirlit ASÍ hefur áætlað að mánaðarleg útgjöld fjölskyldu með tvö börn sem býr í eigin húsnæði og er með 50 millj. kr. lán hafi hækkað um 128.607 kr. á síðastliðnu ári. Kaupmáttur hefur verið að rýrna núna á undanförnum mánuðum. Greiðslubyrði vegna húsnæðislána hefur þyngst og hlutfall þeirra sem búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað fer hækkandi. Auk þess fer ójöfnuður samkvæmt Gini-stuðlinum vaxandi um þessar mundir og það er áhyggjuefni ef okkur hér inni er umhugað um að verja tekjujöfnuðinn sem við hreykjum okkur oft af, tekjujöfnuðinn í alþjóðlegum samanburði. Þetta er tekjujöfnuður sem verkalýðshreyfingin hefur kannski fyrst og fremst náð fram með því að knýja fram krónutöluhækkanir og semja um þær við atvinnurekendur. Þetta er eitthvað sem aðilar vinnumarkaðarins eiga hrós skilið fyrir. En ef okkur í stjórnmálunum er mjög umhugað um að verja þennan tekjujöfnuð, þá verðum við að vera tilbúin að beita skattkerfinu markvisst til að jafna kjörin í samfélaginu. Nú er staðan þannig að ráðstöfunartekjur jukust þrisvar sinnum meira hjá tekjuhæstu 10% landsmanna í fyrra en hjá öðrum tekjuhópum. Fjármagnstekjur hafa aukist um 120% að raunvirði á síðastliðnum tíu árum en atvinnutekjur hafa aukist um 53%. Taktu eftir þessu, hæstv. forseti. Fjármagnstekjur hafa aukist um 120% að raunvirði á síðastliðnum tíu árum en atvinnutekjur hafa aukist um 53%. Þarna er ákveðin gliðnun milli launaþáttarins og fjármagnsins. Um leið rennur æ stærri hlutdeild þessara auknu fjármagnstekna til allra tekjuhæsta fólksins á Íslandi, 81% þeirra runnu til tekjuhæstu 10% í fyrra. Þetta er ekki til marks um að hér sé rekin efnahags- og skattastefna í þágu alls almennings í landinu. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er fjármögnun grunnþjónustu sniðinn frekar þröngur stakkur miðað við þá miklu þörf sem er uppi í hinum ýmsu málaflokkum. Auðvitað hefur verið farið vel yfir þetta í umræðum um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, en auk þess virðist upplegg ríkisstjórnarinnar hér í haust hafa verið með þeim hætti að það var stefnt að því að stuðningur við barnafólk og skuldsett heimili í gegnum barnabótakerfið og vaxtabótakerfið yrði látinn rýrna að raunvirði. Ofan á þessa útreið sem velferðarkerfið og almannaþjónustan áttu að fá þá bætast þessar miklu gjaldahækkanir sem eru hér í þessum fjárlagabandormi. Eins og ég fór yfir í andsvari áðan þá leggjast þær þyngst á tekjulægstu heimilin, þau heimili sem verja eðli máls samkvæmt stærstum hluta tekna sinna til neyslu. Allt er þetta í mínum huga vitnisburður um mjög öfugsnúna forgangsröðun í skattamálum á vakt þessarar ríkisstjórnar. Í frumvarpinu sem hér er til umræðu er lagt til að kolefnisgjald, olíugjald, almennt og sérstakt kílómetragjald, almennt og sérstakt bensíngjald, bifreiðagjald og gjald af áfengi og tóbaki hækki um 7,7% til samræmis við þá hækkun verðlagsvísitölu sem gert var ráð fyrir við framlagningu frumvarpsins frekar en 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans eins og algengast er. Hið sama gildir t.d. um lögin um aukatekjur ríkissjóðs, þar á líka að hækka þessa flötu gjöld. Þessar hækkanir eru kynntar í greinargerð frumvarpsins sem sérstök viðleitni til að draga úr þenslu og verðbólgu. En gallinn við þessa nálgun í glímunni við verðbólgu er sá að í fyrstu leka þessar gjaldahækkanir beint út í verðlagið og hækka vísitölu neysluverðs. Þetta er meira að segja viðurkennt í greinargerð frumvarpsins þar sem fram kemur að þessar hækkanir muni óhjákvæmilega hafa áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs og eru áhrifin áætluð 0,2%. Svo minnir mig að áætluð áhrif séu 0,4% ef við tökum breytta skattlagningu af ökutækjum með í reikninginn, ég mun fara yfir það eftir smástund. En auk þess kemur auðvitað þessi ofsahækkun á krónutölugjöldum til hækkunar á verðtryggðum lánum heimilanna. Þetta skiptir líka máli. Við umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar var það nær samdóma álit umsagnaraðila úr hinum ýmsu áttum að 7,7% hækkun krónutölugjalda væri afar óskilvirk aðgerð til að beita skattkerfinu gegn verðbólgu og þenslu. Hitt er þó enn verra sem ég nefndi hér áðan að þessar hækkanir koma harðast niður á tekjulægri heimilum og þannig er í raun verið að láta sömu hópana og finna sárast fyrir verðbólgunni bera eiginlega allan herkostnaðinn af henni í ríkisfjármálunum. Ég held að ástæða sé til að vekja athygli á sjónarmiðum sem eru sett fram af hagsmunaaðilum úr mjög ólíkum áttum; verkalýðssamtökum, atvinnurekendasamtökum og neytendasamtökum, sem öllum ber saman um að 7,7% hækkun krónutölugjalda sé óráð. Ég ætla að lesa hérna upp úr þremur umsögnum sem efnahags- og viðskiptanefnd bárust. Byrjum á BSRB, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að verðbólga á milli ára var 9,3% í september sl. er óheppilegt að ríkisstjórnin boði hækkun gjalda á almenning. […] Sú ákvörðun að láta gjöld fylgja verðlagsþróun í 9,3% verðbólgu er í litlu samræmi við þróun undanfarinna ára. Um er að ræða aðgerð sem mun koma verst niður á tekjulægstu heimilunum. Ítrekað er tiltekið að þetta sé aðgerð til að sporna við þenslu, þótt hún sé í sjálfu sér verðbólguhvetjandi.“ Þetta er það sem ég var að fara hér yfir með verðlagsvísitöluna. Svo skulum við víkja að umsögn frá Félagi atvinnurekenda sem segir: „Í ljósi þess að yfirlýst markmið fjárlagafrumvarpsins, sem frumvarp þetta fylgir, er að stuðla að lækkun verðbólgu, þykir FA skjóta einkar skökku við að lagt skuli til að krónutöluskattar og -gjöld sem hafa bæði bein og óbein verðlagsáhrif hækki um 7,7%. […] FA bendir á að fyrirtæki á neytendamarkaði hafa þurft að takast á við miklar hækkanir launa og gífurlegar hækkanir á öllum aðfangakostnaði undanfarin misseri. Í sumum tilvikum valda hækkanir krónutöluskatta beinum verðhækkunum og í öðrum tilvikum má ætla að fyrirtæki neyðist til að velta hækkandi kostnaði af þeirra völdum út í verðlag. Þar má nefna sem dæmi hækkandi bifreiða- og eldsneytisgjöld, sem munu valda hækkun á kostnaði við vörudreifingu.“ Svo eru það Neytendasamtökin. Þar kemur t.d. fram að í frumvarpinu sé „ósagt látið að verðbólgutenging þessi“ - miðað við þá verðbólgu sem var gert ráð fyrir við framlagningu frumvarpsins, 7,7% - „leiðir til hækkunar verðtryggðra lána heimilanna (sem nema rúmum 1.000 milljörðum kr.) um það sem nemur rúmlega 2 milljörðum kr. eða um þriðjung ávinnings ríkissjóðs. Þannig er kostnaður neytenda ekki einvörðungu þær umframálögur sem verðtrygging gjaldanna leggur á herðar þeirra, heldur einnig kostnaður vegna hækkunar lána heimilanna sem og annar kostnaður sem hlýst af minnkandi verðgildi krónunnar.“ Svo er líka lagt til í þessum fjárlagabandormi að dregið verði úr afslætti í tollfrjálsum verslunum þannig að áfengisgjald fari úr 10% í 25% og tóbaksgjald úr 40% í 50% af því sem almennt gildir, sem sagt af þessum almennu gjöldum. Þetta fullyrðir fjármála- og efnahagsráðuneytið að muni skila ríkissjóði 700 milljónum en ég vil benda á að ekki virðist hafa farið fram nein greining af hálfu ráðuneytisins á áhrifum þessara hækkana, t.d. á eftirspurn og kauphegðun með tilliti til samkeppnisstöðu fríhafnarinnar gagnvart erlendum fríhöfnum og flugfélögum. Ég held að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af þessum hækkunum og áhrifum þeirra á innlenda smáframleiðendur á áfengi sem eiga mjög mikið undir þessari fríhafnarsölu. Það eru mér nokkur vonbrigði að stjórnarmeirihlutinn, sem hefur nú gefið sig út fyrir að vilja styðja við atvinnulífið og ekki leggja of þungar byrðar á það, hafi kannski ekki tekið tillit til þeirra mörgu athugasemda sem bárust um þetta efni. En þetta eru ekki einu ómarkvissu skatta- og gjaldahækkanirnar sem boðaðar eru í þessum fjárlagabandormi, það er varla hægt að telja gjöldin sem hækka í þessum blessaða bandormi. Hér er, eins og vikið var að í andsvörum, líka verið að leggja til umfangsmiklar breytingar á skattlagningu ökutækja. Þar er verið að tala um lágmarksvörugjald á alla fólksbíla og tvöföldun á lágmarksfjárhæð bifreiðagjaldsins. Þarna er verið að draga mjög hressilega úr þeim verðmun sem er í dag á ökutækjum og þeim mun sem er á rekstrarkostnaði eftir því hversu miklu jarðefnaeldsneyti bílar brenna eða hvort þeir brenna kannski engu jarðefnaeldsneyti. Það er í rauninni verið að veikja mjög rækilega innbyggða orkuskiptahvata í skattlagningu ökutækja á Íslandi og alveg ljóst að við þessar breytingar verður það í raun fýsilegra fyrir neytendur heldur en áður að kaupa og reka eyðslufrekar bifreiðar. Ég vil bara minna þingheim á að hlutdeild hreinorkubifreiða í heildarflota fólksbifreiða hér á landi er enn þá mjög lítil. Við eigum enn þá mjög langt í land í þessum orkuskiptum í vegasamgöngum, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ef eitthvað er að marka allar þessar hátimbruðu yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að ná t.d. fram 55% samdrætti í losun fyrir árið 2030 þá getur stjórnarmeirihlutinn og við hér á Alþingi ekki leyft okkur að byggja svona breytingar á skattlagningu ökutækja einvörðungu á sjónarmiðum um að breikka skattstofna, eins og hér var nefnt áðan, um að sporna gegn þenslu og auka tekjur ríkissjóðs. Það er bara skammsýni að byggja svona skattabreytingar einvörðungu á slíkum sjónarmiðum. Við verðum að horfa til loftslagssjónarmiða og beita skattkerfinu markvisst til að styðja við útfösun jarðefnaeldsneytis. Ég nefndi hér áðan samstarfsvettvang atvinnulífs og stjórnvalda um orkuskipti, sem m.a. ráðuneyti eiga aðild að og stjórnvöld, m.a. Orkustofnun. Græna orkan varar eindregið við þeim breytingum sem hér er verið að gera og segir að þetta muni valda skaða á ferli orkuskipta í samgöngum. Eftir að hafa skoðað þetta vel get ég ekki annað en tekið undir þessa gagnrýni og mér finnst satt best að segja ósköp leitt að ekki sé meiri alvara á bak við öll þessi háleitu markmið sem eru borin á borð fyrir okkur í loftslagsmálum. Ég vil nefna hér líka, af því að við erum að tala um orkuskipti í samgöngum og útfösun jarðefnaeldsneytis, að í þessum efnum skiptir auðvitað einna mestu máli að liðka fyrir fjölbreyttari ferðavenjum og draga úr bílaumferð almennt. Við eigum bara að segja það hreint út: Við þurfum að draga mjög hressilega úr bílaumferð. Við þurfum að þétta byggð og efla almenningssamgöngur. Í þessu samhengi vil ég brýna fyrir stjórnarmeirihlutanum hér á Alþingi að virða samninginn um eflingu almenningssamgangna sem ríkið og Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu gerðu með sér fyrir mörgum árum, en uppsafnaðar vanefndir ríkisins á þeim samningi nema 1,5 milljörðum kr. Í stað þessarar fjársveltistefnu gagnvart almenningssamgöngum þá legg ég til að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur taki sér ríkisstjórnina í Þýskalandi til fyrirmyndar, ríkisstjórn sem leidd er af jafnaðarmönnum, græningjunum og frjálslyndum, en þar var farin sú leið að bregðast við hækkandi eldsneytiskostnaði í kjölfar Úkraínustríðsins með því að niðurgreiða almenningssamgöngur mjög rækilega og veita stórfelldan afslátt af fargjöldum í lestir og strætisvagna. Hvernig væri að gera eitthvað svoleiðis? Ef markmið um breyttar ferðavenjur og samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda frá vegasamgöngum eiga að ná fram að ganga verður ríkið að styðja betur við Strætó bs. og koma með auknum krafti að rekstri almenningssamgangna og þetta er eitthvað sem mér finnst að við eigum að huga að hér við fjárlagagerðina. Víkjum þá að húsnæðismálunum. Á tímum mikillar verðbólgu og hárra vaxta skiptir alveg gríðarlega miklu máli að standa vörð um tekjutilfærslukerfin okkar. Vaxtabótakerfið var einmitt hannað til þess að dempa höggið og létta undir með heimilum í nákvæmlega eins ástandi og við erum í núna, þegar greiðslubyrði af húsnæðislánum fer vaxandi með frekar óvæntum hætti. Vandinn er að vaxtabótakerfið hefur verið veikt mjög markvisst á síðastliðnum tíu árum. Nú gjalda skuldsett heimili fyrir að eignarskerðingarmörkin í vaxtabótakerfinu hafa staðið í stað síðan 2018 á meðan fasteignaverð hefur rokið upp úr öllu valdi. Samkvæmt greinargerð með þessum fjárlagabandormi er gert ráð fyrir að áframhald verði á þessari þróun. Þar stendur, með leyfi forseta: „Mikil hækkun fasteignamats ásamt hærri tekjum mun leiða til aukinna skerðinga á árinu 2023 og mun hækkun vaxta hafa takmörkuð áhrif vegna mikilla skerðinga.“ Komið hefur fram í svari hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ásthildar Lóu Þórsdóttur að með hækkun heildarmats fasteigna, samkvæmt fasteignamati Þjóðskrár fyrir árið 2023, sé gert ráð fyrir að vaxtabætur skerðist um samtals 400 milljónir og að hátt í 90% þeirra sem fá vaxtabætur verði fyrir auknum skerðingum. Þetta felur líka í sér að framteljendum sem fá óskertar vaxtabætur fækki um 170 og þeim sem verða fyrir fullum skerðingum fjölgi um tæplega 2.800. Þetta er sem sagt staðan á vaxtabótakerfinu okkar. Hingað til hafa ráðherrar gefið mjög lítið fyrir kröfuna um að hækka eignarskerðingarmörkin. Ég hafði forgöngu um það á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar síðasta vor, á fundi þann 20. maí, að við kölluðum eftir greiningu frá fjármálaráðuneytinu á áhrifum þess að hækka eignarskerðingarmörkin og ráðast strax í slíka hækkun á miðju ári til að verja skuldsett heimili. Ráðuneytið lagðist mjög eindregið gegn þessu og færði fram þau rök að slík hækkun á eignarskerðingarmörkum vaxtabóta stangaðist á við stefnu stjórnvalda. „Ekki verður séð að þörf sé á slíkum stuðningi“, segir í minnisblaðinu frá fjármálaráðuneytinu, með leyfi forseta. Rökin eru þau að þetta séu íbúðareigendur sem hafi það bara svo gott, þetta er fjórða eða fimmta tekjutíund, af hverju á að vera að styðja við þetta fólk? Þarna birtist svolítið sú hugsun að velferðarkerfið sé bara fyrir allra tekjulægsta fólkið og að þetta eigi að vera einhvers konar ölmusukerfi, sem er auðvitað stefna sem við jafnaðarmenn höfnum. Við viljum að á Íslandi sé byggt upp sterkt almennt velferðarkerfi að norrænni fyrirmynd sem er bæði fyrir lágtekjufólk og millitekjufólk. Þetta gildir að sjálfsögðu líka um húsnæðisstuðning. En fjármálaráðuneytið réðst í þessa greiningu og niðurstaðan varð sú að aðgerðin kostaði 700–800 milljónir og rynni helst til fjórðu, fimmtu og sjöttu tekjutíundanna. Nú er búið að uppfæra kostnaðarmatið, þetta virðist kosta 600 milljónir á næsta ári og mest verða líklega áhrifin hjá einhleypu fólki, hjá einstæðum foreldrum sem hafa lágan tekjustofn - þetta eru heimilin sem verða hvað harðast fyrir barðinu á vaxtahækkunum. Við í Samfylkingunni höfum beitt okkur mjög fast fyrir þessari hækkun. Okkur finnst þetta alger lágmarkskrafa að eignarskerðingarmörkin verði hækkuð um 50% til að styðja við heimilin sem bera hitann og þungann af hækkandi vöxtum. Við fulltrúar minni hlutans höfðum þegar lagt fram breytingartillögu í þessa veru og það er fagnaðarefni að nú hafi ríkisstjórnin loksins fallist á að fara þessa leið og hækka einmitt eignarskerðingarmörkin um 50%. Ég er mjög ánægður með þetta svo ég geri ráð fyrir að stjórnarmeirihlutinn greiði atkvæði með tillögu okkar í minni hlutanum um þetta. Það er nefnilega mjög mikilvægt að breytingar á eignarskerðingarmörkunum séu lögfestar í lok tekjuárs vegna komandi álagningarárs, þetta kemur m.a. fram í minnisblaðinu frá fjármálaráðuneytinu sem ég vitnaði til hér áðan, og þess vegna leggur 1. minni hluti og við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efnahags- og viðskiptanefnd mikla áherslu á að eignarskerðingarmörkin hækki strax núna við afgreiðslu fjárlaga og fjárlagabandorms. En hvað með tekjulægri tíundirnar? Þar eru auðvitað líka íbúðareigendur sem njóta vaxtabóta en fólkið í lægstu tekjutíundunum er líka í ríkum mæli á leigumarkaði. Þetta eru í mínum huga heimili sem verður að styðja með hækkun húsnæðisbóta og með hömlum á hækkun leiguverðs. Í því samhengi og í ljósi sláandi frétta af okri og óréttlætanlegum viðskiptaháttum stórra leigufélaga þá minni ég á þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar um samstöðuaðgerðir vegna verðbólgu og vaxtahækkana, sjá þskj. 11 á yfirstandandi löggjafarþingi, þar sem við leggjum til að lögfest verði leigubremsa til að sporna gegn hækkun leiguverðs líkt og gert var í Skotlandi og Danmörku fyrr í haust og 1. minni hluti hér skorar á ríkisstjórn Íslands að undirbúa slíkt frumvarp um leigubremsu og leggja fyrir Alþingi sem allra fyrst. Slíkt inngrip, samhliða eflingu húsnæðisbótakerfisins og aukinni uppbyggingu hagkvæms íbúðarhúsnæðis á félagslegum forsendum, myndi skipta sköpum fyrir tekjulægstu hópana á Íslandi og stuðla að auknu jafnvægi á húsnæðismarkaði. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að hækkun húsnæðisbóta ein og sér skilar sér ekkert endilega til fulls til leigjenda nema einmitt að við setjum einhverjar hömlur á hækkun leiguverðs. Að sama skapi verður að standa með barnafólki í landinu með kraftmiklum stuðningi í gegnum barnabótakerfið, bæði með því að auka stuðning sem er veittur með hverju barni og með því að hækka viðmiðunarmörk þannig að barnabætur nái til fleiri fjölskyldna og eftir atvikum að lækka skerðingarhlutföllin í kerfinu. Nú boðaði ríkisstjórnin á mánudaginn 5 milljarða innspýtingu í barnabótakerfið þegar gengið var frá kjarasamningum. Það kom hins vegar í ljós í gær - mér var mjög brugðið þegar þetta kom í ljós - að barnabætur munu aðeins hækka um 600 milljónir á kjarasamningstímanum. Það er hin raunverulega tillaga ríkisstjórnarinnar. Þær verða þá mest 2 milljörðum hærri frá og með árinu 2024 en gert er ráð fyrir í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar sem hefur nú þegar verið samþykkt á Alþingi. Þetta eru fjárheimildir sem er nú þegar gert ráð fyrir. Á hverju byggir þá þessi 5 milljarða tala frá ríkisstjórninni? Jú, hún byggir á samanburði við algjörlega fjarstæðukennda sviðsmynd. Sú sviðsmynd er í rauninni þannig að gert er ráð fyrir að fjárheimildirnar í þessari fjármálaáætlun sem við höfum nú þegar samþykkt verði ekki fullnýttar á tímabilinu heldur verði barnabótakerfið látið drabbast niður með raunrýrnun fjárhæða og viðmiðunarmarka, eins og hefur t.d. verið gert með vaxtabótakerfið. Það er sem sagt verið að teikna upp slíka ímyndaða sviðsmynd og nota hana sem einhvers konar upphafsstöðu í einhverjum samanburði. Þetta er alveg ótrúlegur leikur að tölum sem virðist því miður vera til þess gerður að kasta ryki í augu fólks, ég sé ekki hvað annað fólki getur gengið til þegar hlutirnir eru settir svona upp. Ég bendi á að það er vel hægt að efla barnabótakerfið mjög duglega án þess að slaka á aðhaldsstigi opinberra fjármála og það gerum við með því að grípa um leið til ráðstafana á tekjuhlið sem eru til þess fallnar að draga úr þenslu. Af hverju skiptir máli að gera það? Af hverju þurfum við að draga úr þenslu? Meginvextir Seðlabanka Íslands hafa hækkað um 3,75% í ár og eru nú 5% hærri en þeir voru þegar heimsfaraldur kórónuveiru stóð sem hæst. Skammtíma markaðsvextir hafa þróast í takt við þessa meginvexti bankans og heimili landsins hafa svo sannarlega ekki farið varhluta af þessu herta aðhaldi peningastefnunnar. Í umsögn Seðlabanka Íslands um fjárlagafrumvarpið kemur fram að í ljósi nýlegrar þróunar verðbólgu telji Seðlabankinn brýnt að ekki verði vikið frá því að aðhaldi í ríkisfjármálum verði beitt á næstu misserum. Hinn 23. nóvember sl. ákvað peningastefnunefnd Seðlabankans að hækka vexti um 0,25% þannig að meginvextir eru orðnir 6%. Það er alveg ljóst að ákvarðanir sem eru teknar hér í þessum sal, um þróun ríkisfjármála og aðhaldsstig opinberra fjármála, eru á meðal þeirra atriða sem ráða mjög miklu um þróun vaxta og verðbólgu á næstu misserum. Við í Samfylkingunni leggjum mjög þunga áherslu á það að stjórnmálamenn láti ekki bara Seðlabankann einan um að sporna gegn verðbólgu. Við verðum að tryggja að ríkisfjármálin rói í sömu átt og peningastefnan. Þess vegna er mjög umhugsunarvert að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir 89 milljarða hallarekstri ríkissjóðs þrátt fyrir þenslu í hagkerfinu, kraftmikinn hagvöxt og hátt atvinnustig. Nú liggur fyrir að verðbólguhorfur á næsta ári eru dekkri en þegar frumvarp til fjárlaga var lagt fram og stýrivextir hafa verið hækkaðir enn frekar en samt hefur verið lögð til alveg gríðarleg útgjaldaaukning án þess að haft sé fyrir því að afla nýrra tekna til að vega á móti þensluáhrifunum af þessum auknu útgjöldum. Því er verið að auka misræmi milli tekna og gjalda og engu líkara en að stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi sé beinlínis að grátbiðja um að verðbólga haldist há og vextir haldist áfram háir. Þetta er ofboðslega óábyrgt. Eftir að breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar voru kynntar þá hefur seðlabankastjóri stigið fram og lýst áhyggjum af stöðu mála og skyldi engan undra, haft er eftir honum á mbl.is að þetta muni örugglega hægja á því að við náum verðbólgunni niður. Hvað hefur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gert síðan þetta gerðist allt saman? Jú, hér er verið að leggja til enn frekari lækkun á tekjum. Það er verið að afsala ríkissjóði ákveðnum tekjum sem var gert ráð fyrir vegna sjókvíaeldis. Í rauninni er því bara haldið áfram með þessar ósjálfbæru skattalækkanir. Þessi staða, að svona sé gengið um ríkisfjármálin, grefur undan getu ríkisins til langs tíma til að reka hérna sterkt velferðarkerfi og kraftmikla almannaþjónustu. Þannig er það nú bara. Það þarf að styrkja tekjugrunn hins opinbera, bæði til að herða á aðhaldsstigi ríkisfjármálanna til skamms tíma og til að tryggja sjálfbæran rekstur ríkisins til framtíðar, og við slíka tekjuöflun vil ég benda á það gríðarlega ójafnvægi sem hefur verið í hagkerfinu milli mismunandi geira eftir heimsfaraldurinn. Sumir geirar hafa borið mjög þungar byrðar en afkoma fyrirtækja í öðrum greinum verið sögulega há, þar má t.d. nefna sjávarútveginn sem hefur grætt á hækkandi útflutningsverði sjávarafurða og bankakerfið, þar sem viðskiptabankarnir þrír skiluðu 80 milljarða hagnaði árið 2021 og stefnir í eitthvað sambærilegt í ár. Einnig má nefna gríðarlegar útgreiðslur og kaup á eigin hlutabréfum og arðgreiðslur hjá fyrirtækjum í Kauphöllinni. Það er alveg ljóst að þeir ríku eru að verða ríkari. Tekjuhæsta 1% og tekjuhæsta 0,1% er að taka til sín sífellt stærri hlut af þeim tekjum sem verða til í samfélaginu. Þetta eru sjónarmiðin sem við verðum að horfa til þegar verið er að gera breytingar á skattkerfinu, þegar verið er að hækka skatta til að sporna gegn þenslu í hagkerfinu. Þess vegna höfum við í minni hlutanum lagt til að fallið verði frá þessari ofsahækkun krónutölugjalda og í staðinn farin sú leið að hækka fjármagnstekjuskattshlutfallið um 3%. Ég minni á að þetta er aðgerð sem leggst nær einvörðungu á tekjuhæstu 10% vegna þess að frítekjumörk eru til staðar sem verja hina tekjuhópana. Við leggjum líka til að það verði ekki farið í þessa bröttu hækkun gjalda á áfengi í fríhöfninni. Eins og ég nefndi hér áðan þá leggjum við til að eignarskerðingarmörkin í vaxtabótakerfinu hækki um 50%. Þetta eru allt mjög mikilvægar aðgerðir. Auðvitað er það þannig að ef við í Samfylkingunni færum hér með stjórn ríkisfjármálanna þá hefðu þessi fjárlög og fjárlagabandormur litið allt öðruvísi út, en hér er minni hlutinn að gera ákveðnar lágmarksbreytingar í takt við ákveðnar lágmarkskröfur um það hvernig okkur finnst að haga eigi málum hér við þessar viðkvæmu kringumstæður.

Virðulegi forseti. Staðan er erfið á mörgum heimilum nú þegar við ræðum fjárlög næsta árs. Samkvæmt upplýsingum frá BSRB eiga 38.000 heimili erfitt með að ná endum saman og inni í þeirri tölu eru 52% heimila einstæðra foreldra. Samkvæmt upplýsingum frá þeim er hækkun á mánaðarlegum greiðslum heimilanna 129.000 kr. á mánuði og komið hefur fram að hjá öryrkjum sem leita til umboðsmanns skuldara vantar 3.500 kr. um hver mánaðamót til að geta staðið í skilum með föst mánaðarleg útgjöld. Augljóslega hefur þessi staða áhrif á heimilin enda hefur notendum fjárhagsaðstoðar Reykjavíkurborgar fjölgað um 55% á milli áranna 2021 og 2022. Það þarf að skoða allar aðgerðir í ríkisfjármálum í þessu ljósi. Krónutöluskattar hafa alls ekki alltaf fylgt verðlagi, en að það sé í þessu ástandi, þar sem vextir hafa hækkað afborganir um 100.000 kr. eða meira á mánuði, þegar leiga hefur hækkað um tugi þúsunda, og verðbólgan er 9,4%, sem ríkisstjórnin ákveði að tímabært sé að láta krónutöluskatta fylgja verðlagi og hækka þá um 7,7%, nær ekki nokkurri átt. Að vísu heldur ríkisstjórnin því fram, og vísar í meðaltöl og eiginfjárstöðu því til stuðnings, að heimilin hafi það alveg svakalega gott og finni lítið sem ekkert fyrir auknum útgjöldum upp á 129.000 kr. á mánuði, þar sem stærsti hlutinn er vegna hækkandi vaxta og leigu. Ríkisstjórninni til varnar þá er það reyndar rétt að sum heimili hafa það mjög gott. Til dæmis hafa fjármagnseigendur og fyrirtæki hagnast mikið og fjármagnstekjur eru um 16 milljörðum hærri á árinu 2022 en búist var við. Stærsta aukningin á tekjum heimilanna í fyrra var aukning fjármagnstekna sem var nær einvörðungu í efstu tekjutíundinni. Einnig var hagnaður stórra fyrirtækja gríðarlega mikill og ekki útlit fyrir að hann minnki í bráð. En þessum fyrirtækjum og þessum tekjuháu einstaklingum er algjörlega hlíft í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi. Jú, vissulega mun þetta vel setta fólk greiða hærra verð fyrir vörur og þjónustu eins og aðrir í þjóðfélaginu. Munurinn er bara sá að þau finna lítið fyrir því þó kostnaður eða afborganir af húsnæði hækki því þau hafa gott borð fyrir báru, auk þess sem gera má því skóna að þau sem hafa svona háar tekjur skuldi lítið í húsnæði sínu. Svo virðist sem þetta sé fólkið sem ríkisstjórnin tengi sig við, enda virðast margir ráðherrar halda að við hjá Flokki fólksins séum að ýkja gróflega þegar við ræðum um fátækt á Íslandi. Þær frásagnir virðast hljóma í eyrum þeirra eins og ævintýri H. C. Andersens um litlu stúlkuna með eldspýturnar, sem er sorgleg saga. En nei. Það er blákaldur veruleiki allt of margra á Íslandi að eiga ekki fyrir nauðsynjum út mánuðinn svo ekki sé talað um möguleika á að veita sér eitthvað smáræði öðru hverju. Sá möguleiki er einfaldlega ekki fyrir hendi. Þeir sem annaðhvort geta skellt sér til Tene, eða nota það að einhverjir geti skellt sér til Tene sem rök fyrir velmegun fjölskyldna á Íslandi, mættu alveg hafa það í huga. Í síðustu viku bárust t.d. fréttir af því að sífellt fleiri sofi í bílum sínum, því þau hafi ekki annars staðar höfði sínu að halla. Er þetta það sem koma skal? Er þetta það sem við viljum sjá? Það er kominn tími til að efstu lög samfélagsins leggi örlítið meira til. Því styð ég eindregið og er með á sameiginlegri breytingartillögu minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um að hækka fjármagnstekjuskatt úr 22% í 25%. Samkvæmt minnisblaði úr fjármálaráðuneytinu er ljóst að sú hækkun mun nær eingöngu lenda í efstu tekjutíundinni, sem er vægast sagt vel aflögufær, og skila ríkissjóði um 5 milljörðum í auknar tekjur. Skyldi ríkissjóð ekki muna um það? Í framhaldi er rétt að ræða stór fyrirtæki sem hafa hagnast mikið á undanförnu ári og lengur. Þar eru bankarnir fremstir í flokki. Með vaxtahækkunum undanfarinna mánaða er fjármunum heimila og fyrirtækja veitt til þeirra í stríðum straumum. Þeir hafa hagnast gríðarlega frá því að stærsta kennitöluflakk sögunnar átti sér stað og enn eru þeir að fá meira. En þrátt fyrir það virðast þeir fá að vera algjörlega stikkfrí þegar kemur að því að leggja eitthvað til samfélagsins. Þeir taka bara. Árið 2019 var smánarlega lágur bankaskattur upp á 0,376% lækkaður í 0,145%. Með öllum þessum aukastöfum er ekki víst að allir átti sig á að bankaskatturinn var minna en 0,4% og er núna minna en 0,15%. Í greinargerð með frumvarpinu um lækkun bankaskatts stendur, með leyfi forseta: „Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er meðal annars lögð áhersla á að unnið verði að frekari skilvirkni í fjármálakerfinu með það að leiðarljósi að lækka kostnað neytenda.“ Ég ætla ekki að tjá mig um skilvirkni í fjármálakerfinu en hitt er ljóst að kostnaður neytenda hefur ekki lækkað þrátt fyrir að bankaskatturinn hafi verið lækkaður. Það þarf virkilega brengluð gleraugu til að halda því fram að það markmið hafi náðst. Í efnahags- og viðskiptanefnd bað ég fjármálaráðuneytið um að reiknað yrði út hversu miklar tekjur ríkissjóður myndi fá ef bankaskattur yrði aftur hækkaður úr 0,145% í 0,376%, sem er það sem hann var fyrir breytinguna á þarsíðasta ári. Í svarinu kom fram, á minnisblaði sem nefndin fékk frá ráðuneytinu, að væri skattprósentan 0,145% mætti gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af sérstökum skatti á fjármálastofnanir, eða bankaskatti, myndu nema 5,9 milljörðum kr. En væri skattprósentan hækkuð úr 0,145% í 0,376% mætti gera ráð fyrir að tekjur af skattinum árið 2023, að öllu öðru óbreyttu, myndu nema 15,3 milljörðum kr. Við erum að fá 5,9 milljarða en gætum fengið 15,3 milljarða. Þarna munar litlum 9,4 milljörðum kr. En fjármálaráðuneytið lét ekki þar við sitja heldur taldi sig einnig þurfa að útskýra fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að sennilega myndi þetta ekki virka alveg svona. Í svarinu stóð, með leyfi forseta: „Hér er um einfaldan útreikning að ræða miðað við óbreyttan skattstofn. Áhrif slíkrar skattahækkunar eru þó margslungnari en svo og því líklega um ofmat að ræða. Skattbyrðin leggst ekki að öllu leyti á greiðendur skattsins heldur viðskiptavini þeirra einnig. Auknar álögur á fjármálastofnanir stuðla að auknum vaxtamun og minni útlánavexti sem hefur áhrif á fleiri skattstofna, þ.m.t. ráðstöfunartekjur lántakenda. Þar að auki leggst skatturinn á skuldir stofnananna og dregur því úr hvata þeirra til að stækka efnahagsreikning sinn og auka útlán. Erfitt er að meta afleidd áhrif slíkrar skattahækkunar á aðra skattstofna utan að þau eru neikvæð fyrir tekjur ríkissjóðs og vega því að einhverju leyti gegn tekjuauka af hækkun bankaskattsins sjálfs.“ Mér þóttu þetta merkilegar pælingar hjá fjármálaráðuneyti Bjarna Benediktssonar sem í svari sínu finnur allar þær afsakanir sem til eru fyrir því að hækka ekki bankaskattinn. Mér þótti þetta merkilegt af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að þetta sýnir skýrt fram á tök bankanna á fjármálakerfinu og hvernig æðstu stjórnvöld bugta sig og beygja fyrir valdi þeirra. Staðreyndin er sú að bankarnir eru aflögufærir. Þeir eiga fullar hirslur fjár og ættu frekar en flestir aðrir sem skattlagðir eru, án slíkra hugleiðinga um langtímaáhrif, að leggja meira til samfélagsins. Í öðru lagi er vægast sagt sjaldgæft að fjármálaráðuneytið tjái pólitíska afstöðu með þessum hætti. Sem dæmi um það má nefna tillögu Flokks fólksins um 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust, þar sem eingöngu kostnaður ríkissjóðs er reiknaður í fjármálaráðuneytinu en ekkert tillit tekið til þeirra tekna sem ríkissjóður myndi óumdeilanlega fá á móti. Einnig má benda á að spurningum um hver áhrif þeirra gjalda sem verið er að hækka núna á heimili og fyrirtæki eru, er einfaldlega ekki svarað. Í fyrrnefndu minnisblaði var þannig einnig svar við fyrirspurn frá mér, sem hljóðaði upp á að reiknað yrði út hversu mikill kostnaðarauki væri vegna bandormsins fyrir meðalfjölskyldu. Maður skyldi ætla að sá kostnaðarauki lægi fyrir og að hægt væri að taka dæmi af kjarnafjölskyldu, foreldrum með t.d. tvö börn. En í staðinn fékk ég þetta svar, með leyfi forseta: „Erfitt er að áætla þann kostnaðarauka sem hlýst getur af breytingartillögum frumvarpsins án þess að gefa sér of margar forsendur. Engin leið er til þess að vita hver kostnaður „meðalfjölskyldu“ gæti verið með tilliti til t.d. neyslu á áfengi og tóbaki og hvort og hvernig bifreið/-ir hún gæti átt svo dæmi séu tekin. Þá má nefna að bifreiðir í eigu þeirra sem fá greiddan örorkustyrk, örorkulífeyri, bensínstyrk eða umönnunargreiðslur vegna örorku barna frá Tryggingastofnun ríkisins eru undanþegnar bifreiðagjaldi og þá greiða aðeins þeir sem eru á aldrinum 16–70 ára gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins. Breyturnar geta verið mjög margar og því engin auðveld leið til að reikna út slíkan kostnaðarauka. Þess má geta að 7,7% uppfærsla krónutölugjalda til samræmis við verðlagsspá hefur áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs og eru þau áhrif áætluð 0,2% í frumvarpinu. Þá munu fyrirhugaðar breytingar á vörugjaldi á ökutæki jafnframt leiða til 0,2% hækkunar á vísitölu neysluverðs. Í því samhengi ber að líta til þess að ráðstafanir sem auka tekjur ríkissjóðs draga úr þenslu í hagkerfinu og þar með úr almennum verðbólguþrýstingi.“ Ég held að í öllum útreikningum séu gefnar forsendur, auk þess sem kannski má reikna út frá fleiri enn einni forsendu; það hefði t.d. mátt reikna út frá bindindisfólki með tvö börn yngri en 12 ára og sem á einn bíl. Ég held að þeir sem fá greidda alls kyns bifreiðastyrki falli ekki undir skilgreininguna „meðalfjölskylda“ og var ekki að biðja um útreikning á því. Það er einfalt að draga þá ályktun að upplýsingar um áhrif bandormsins á fjölskyldur liggi ekki fyrir; að engum hafi þótt mikilvægt að rýna í þær. Hins vegar fékk ég svar um ætluð áhrif á vísitölu neysluverðs. Hvernig er hægt að leggja svona almennar hækkanir til án þess að reikna út áhrifin sem þær hafa á heimili landsins? Ósköp væri nú ánægjulegt ef heimilunum væri sýnd sama virðing og t.d. bönkunum varðandi bankaskattinn. Varðandi hann eru bein og óbein áhrif reiknuð fram og til baka og þessum smánarlega lága skatti fundið allt til foráttu, en þegar settar eru víðtækar álögur á heimilin í mestu verðbólgu síðari ára finnst fjármálaráðuneyti Bjarna Benediktssonar engin ástæða til að skoða áhrifin sem þau hafa á heimilin sem þegar eru komin fram á bjargbrúnina. Maður skyldi ætla að það væri algjört lágmark. Svo kom rúsínan í pylsuendanum þar sem efnahags- og viðskiptanefnd var frædd um gæði fjármálastefnunnar, því svo bættist við, með leyfi forseta: „Þannig styður ríkisfjármálastefnan við verðstöðugleika og dregur úr þörf fyrir hækkun stýrivaxta. Auk þess draga þessar ráðstafanir úr halla ríkissjóðs og gera hann þannig betur í stakk búinn að draga úr niðursveiflum framtíðar. Þessi almennu áhrif vega þyngra gagnvart efnahagslegum stöðugleika en bein áhrif verðlagsuppfærslu krónutölugjalda á vísitölu neysluverðs.“ Ég nefni þetta tómlæti gagnvart fjölskyldum í landsins og tengi við bankaskattinn því það er haf og himinn á milli viðhorfa fjármálaráðuneytis Bjarna Benediktssonar, gagnvart annars vegar fjölskyldum landsins og hins vegar bönkunum. Að auki opinberar þessi samanburður hversu holur hljómur er í ríkisstjórninni og fjármálastefnu hennar. Þetta er ríkisstjórn sem hækkar álögur á heimilin eins og enginn sé morgundagurinn og hefur engar áhyggjur af vaxtagreiðslum sem hafa hækkað um 100.000–150.000 kr. á mánuði og eru að sliga fjölmörg heimili, en þykist á sama tíma hafa áhyggjur af því að hærri bankaskattur gæti leitt til hærri þjónustugjalda bankanna, þjónustugjalda sem ég efast um að fari yfir kannski 3.000 kr. á mánuði fyrir heimili, ef þá það. Í þjónkun sinni við bankana bætir ríkisstjórnin svo gráu ofan á svart með því að kaupa hlut í snobbhöllinni sem Landsbankinn er að byggja við Austurbakkann, já bara hlut, ekki einu sinni alla bygginguna, á heila 6 milljarða. En það er víst í lagi því ríkissjóður er ekki að leggja út fyrir fasteigninni, heldur ganga arðgreiðslurnar sem ríkið átti að fá aftur til bankans í þessu formi. Já, með beinum og óbeinum hætti erum við í raun að styrkja bankana um 15,4 milljarða á einu bretti. Í fyrsta lagi er verið að sleppa þeim við að greiða 9,4 milljarða til samfélagsins verði bankaskatturinn ekki hækkaður, og svo á að kaupa af ríkisbankanum húsnæði, sem hann hefði aldrei átt að byggja, fyrir 6 milljarða. Þetta eru samtals 15,4 milljarðar. Það er aldeilis gott að fjármunum ríkisins sé beint þangað sem þörfin er mest. Þá komum við að öðru sem ég vil kalla styrk til bankanna í formi niðurgreiðslna frá ríkinu. Þar er ég að tala um vaxtabætur. Ég ætla að viðurkenna það hér að ég á mjög erfitt með að ræða vaxtabætur. Ég tel það í grundvallaratriðum algjörlega út í hött að ríkið sé að niðurgreiða álögur og vexti bankanna því það gerir þeim auðveldara að halda vaxtastigi háu og það gengur gegn sannfæringu minni að þeir geti rakað til sín fé í því magni að það þurfi að bæta fólki það upp og að þá komi ríkið og bæti heimilum það úr okkar eigin vösum. Bankarnir eiga einfaldlega ekki að innheimta svo háa vexti að fólk standi ekki undir þeim án ríkisstuðnings. Að þessu sögðu þá virðist vera nánast ómögulegt að snúa við þeirri skelfilegu þróun sem staðið hefur yfir í áratugi og er í hámarki um þessar mundir. Þegar þannig stendur á þurfa heimilin á þessari hjálp að halda. Auk þess hefur seðlabankastjóri bent á að það sé hlutverk Alþingis sem fer með fjárveitingavaldið að nota jöfnunartæki þess til að vernda þau sem eru viðkvæmust fyrir áhrifum hárrar verðbólgu og vaxta. Í svari við fyrirspurn minni frá því í júní á þessu ári sagði fjármálaráðherra að hann myndi ekki hækka eignaskerðingarmörk vaxtabóta vegna hækkandi fasteignamats. Þetta leiðir til þess að fólk sem var það tekjulágt að það átti rétt á vaxtabótum á þann rétt ekki lengur því fasteignamat eigna þeirra hefur hækkað um tugi prósenta á einu ári. Hækkun á fasteignamati eykur ekki ráðstöfunarfé heimilanna. Staðan er sú að þetta fólk sem vegna lágra tekna og hárra skulda er að horfa upp á yfir 100.000 kr. hækkun afborgana húsnæðislána, auk allra þeirra hækkana sem fylgja 9,4% verðbólgu, svo ekki sé minnst á hærri fasteignaskatta og krónutöluhækkanir ríkisstjórnarinnar án þess að tekjur þeirra hafi aukist, á ekki lengur rétt á vaxtabótum af því að tala á blaði hækkaði. Ég stend því heils hugar að sameiginlegri breytingartillögu minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um 50% hækkun á eignaskerðingarmörkum vaxtabóta. Ég fagna því að ríkisstjórnin hafi tekið þessa breytingartillögu upp á sína arma þótt ég hefði kosið að hún, sem valdið hefur, hefði ráðist að rótum vandans sem er fyrst og fremst hinn gríðarlega hái húsnæðiskostnaður sem er að sliga einstaklinga og heimili. En ríkisstjórnin gerir ekkert til að minnka hann. t.d. með því að koma böndum á vaxtahækkanir og óhóflegar hækkanir á leiguverði. En það er önnur saga og núna þurfa heimilin þessa hjálp en við eigum að stefna að þjóðfélagi og húsnæðismarkaði þar sem engra styrkja er þörf, og að allir geti tekið þátt í okkar velmegunarsamfélagi. Í fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir að fé sé tekið úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstri hjúkrunarheimila og í þeim bandormi sem við ræðum hér er það útfært með því að leggja til framlengingu á bráðabirgðaákvæði sem hefur áður verið framlengt níu sinnum. Það fer þvert gegn upphaflegum tilgangi framkvæmdasjóðsins. Í lögum um málefni aldraðra segir um framkvæmdasjóðinn: „Sjóðnum er ætlað að stuðla að uppbyggingu og efla öldrunarþjónustu um allt land og skal fé úr honum varið til byggingar stofnana fyrir aldraða, þjónustumiðstöðva og dagdvala, að mæta kostnaði við nauðsynlegar breytingar á slíku húsnæði og til viðhalds húsnæðis dagdvalar-, dvalar- og hjúkrunarheimila, auk annarra verkefna sem stuðla að uppbyggingu öldrunarþjónustu.“ Við í Flokki fólksins munum því að sjálfsögðu leggjast gegn þessari ráðagerð. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skiptið sem slík bráðabirgðaákvæði eru framlengd aftur og aftur þegar væri kannski nær að festa þau varanlega í sessi svo fólk sem reiðir sig á þau þurfi ekki að lifa milli vonar og ótta ár frá ári um hvort þau verði framlengd aftur á næsta ári. Ég mælist til þess að reynt verði að innleiða betri vinnubrögð hvað þetta varðar. Auk þess er ljóst að það er gríðarlega mikil þörf á uppbyggingu hjúkrunarheimila fyrir aldraða og því engan veginn réttlætanlegt að taka fé úr þessum mikilvæga sjóði til reksturs þeirra. Þar þurfum við að finna aðrar leiðir. Það væri t.d. hægt að komast töluvert langt með því að setja þá 15,4 milljarða, sem ríkisstjórnin er að færa bönkunum að gjöf, sem fyrsta innlegg í sjóð til að standa undir rekstri hjúkrunarheimila, þ.e. ef bankarnir þurfa ekki meira á þessu fé að halda. Kannski fjármálaráðherra þurfi að spyrja þá leyfis fyrst? Ég er einnig með breytingartillögu um að rafræn áskrift að Lögbirtingablaðinu verði gjaldfrjáls. Lögbirtingablaðið er engin skemmtilestur og fáir ef nokkrir, utan fyrirtækja á fjármálamarkaði og opinberra aðila, hafa nokkra ástæðu til að lesa það að staðaldri. En þegar einstaklingar lenda í þannig erfiðleikum að tilkynnt sé um það í Lögbirtingablaðinu þurfa þeir að hafa óheftan aðgang að því. Einnig má færa sterk rök fyrir því að þetta sé einfaldlega upplýsingasíða sem eigi að vera öllum opin, enda um opinberar upplýsingar að ræða. Stimpilgjöld eru skattur sem getur verið mjög íþyngjandi fyrir fólk sem er að takast á við stærstu skuldbindingar lífsins. Breytingartillaga mín felur m.a. í sér að stimpilgjöld verði felld niður af kaupum einstaklinga á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Allir þurfa að eiga heimili og fæstir hafa efni á nema einu slíku. Það er alveg óþarfi að ríkið sé að leggja aukin skatt á fólk sem er að kaup íbúð til eigin nota, hvort sem það er fyrstu kaupendur eða ekki. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa oft lagt fram frumvörp sem ganga lengra en þetta og myndu afnema stimpilgjöld með öllu af kaupum einstaklinga á íbúðarhúsnæði. Ég hef aftur á móti ákveðið að afmarka mína tillögu við íbúðarhúsnæði til eigin nota. Þannig myndu þeir sem eiga fleiri en eina íbúð, og eru í raun að fjárfesta, áfram þurfa að greiða stimpilgjöld, en þeim sem eingöngu eru að koma sér þaki yfir höfuðið væri hlíft við þessum óréttmæta skatti á þá lífsnauðsyn sem húsnæði vissulega er. Jafnframt myndi það stuðla að auknum hreyfanleika á húsnæðismarkaði og lækka þröskuldinn fyrir ungt fólk sem er að reyna að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Við í minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar erum algjörlega mótfallin hækkun áfengisgjaldsins. Þetta er eitt af mörgum málum þar sem fjármálaráðuneytið horfir aðeins á tekjuhlið mála en gleymir öllum hliðaráhrifum, eins og t.d. því að hækkun á áfengisgjaldi í Fríhöfninni muni færa verslunina á erlenda flugvelli þar sem engin íslensk merki eru í boði og Fríhöfnin er mjög mikilvæg fyrir innlenda framleiðendur. Isavia varar eindregið við lækkun áfengisgjalds, ekki síst eftir tvö erfið ár, og bendir á að sala í Fríhöfninni þurfi ekki að dragast saman um meira en 25% til að allir tapi, bæði framleiðendur og Isavia, en einnig ríkissjóður. Fleiri rök mætti telja til en alveg sama hvað manni finnst um áfengi þá er hér um að ræða vaxandi iðngrein á Íslandi og fulltrúar hennar sem komu fyrir nefndina færðu góð rök fyrir máli sínu og sannfærðu okkur í minni hlutanum algjörlega um að þessi aðgerð væri ekki aðeins tímaskekkja, ekki síst eftir erfiðleikana sem Covid olli víða í þessum geira, heldur að hún ætti engan veginn Einnig langar mig að nefna bifreiðagjöld sem ríkisstjórnin ætlar að hækka um rúmlega 100% á milli ára, úr 15.000 í 30.000 kr. Þar sem þessari hækkun er ætlað að bæta tekjutap ríkisins vegna rafmagnsbíla sem ekki greiða há bensíngjöld væri réttara að beina þessum hækkunum að eigendum þeirra eða þá að lækka bensíngjöldin á móti til að jafna þessar byrðar. Þeir sem það geta hafa sennilega flestir skipt yfir í rafmagnsbíla. Þeir sem enn eru á bensínbílum eru þeir sem hafa ekki efni á bíl sem kostar 5 milljónir eða meira, og hafa þannig ekki heldur getað nýtt sér niðurfellingu vörugjalda eða neinar aðrar ívilnanir. Þetta fólk hefur þvert á móti tekið á sig allan kostnað við gatnakerfið og eldsneytishækkanir á meðan eigendur rafmagnsbíla hafa verið stikkfrí. Með fullri virðingu fyrir orkuskiptum og markmiðum okkar í loftslagsmálum þá erum við að ræða hér um fólk í lægstu tekjutíundunum. Er ekki kominn tími til að þetta fólk fái einhverjum álögum létt af sér sem umbun fyrir áralanga þolinmæði? Ég furða mig á því hversu brattar hækkanir ríkisstjórnarinnar eru í þessum fjárlögum. Hér hefur aðeins verið stiklað á stóru en það er eins og það sé enginn skilningur á því hversu erfið staðan er á heimilum sem eru undir meðaltekjum. Þvert á móti er einblínt á meðaltöl sem í raun segja okkur eingöngu það að hér á landi búi margir sem hafi gríðarlega mikið á milli handanna og finna því lítið fyrir verðbólgu, vaxtahækkunum eða öðrum hækkunum sem á okkur hafa dunið. Ég get vel unað þessu fólki að hafa meira en nóg, en það má ekki gleymast að á hinum endanum er fólk sem nú berst fyrir heimili sínu og lífi í mikilli örvæntingu. Það fólk er ekki minna virði en þeir sem mikið hafa. Stundum virðist þurfa að minna þá sem valdið hafa á það, svo sorglegt sem það er. Hafandi sjálf upplifað örvæntinguna sem fylgir yfirvofandi heimilismissi, á meðan maður reynir af öllum mætti að halda í vonina um að lausnin sé handan við hornið, þá finn ég virkilega til með þessum einstaklingum, sem nú reyna að setja upp gleðigrímuna fyrir börnin sín yfir jólin. Það er því miður ekkert fyrir þetta fólk í þessu frumvarpi. Þvert á móti eru þessar hækkanir að fara að þyngja lífið enn meira, auk þess að fara beint í vísitöluna á meðan ríkisstjórnin segir í hinu orðinu að hún sé að berjast við að lækka verðbólgu. Veruleikafirringin er þannig algjör. Að lokum vil ég segja að það þarf að fara að forgangsraða fyrir fólkið í landinu í stað þess að forgangsraða alltaf í þágu fjármagnseiganda, banka og stórfyrirtækja sem öll hafa hagnast gríðarlega og umfram væntingar undanfarin ár og ekki síst á þessu og síðasta ári. Við vorum að selja hluta af banka fyrir 54 milljarða. Þar með er sá hlutur frá þeirri mjólkurkú farinn í hendur fjárfesta, sem munu mjólka heimili landsins og fleyta til sín rjómanum af mjólkinni næstu ár og áratugi. Í því samhengi verður að benda á að bara með því að hækka bankaskatt upp í 1%, myndum við, íslenska þjóðin, fá yfir 30 milljarða í ríkiskassann. Hugsið ykkur hvernig væri ef þeim fjármunum væri beint inn í heilbrigðiskerfið. Og á næsta ári fengjum við eitthvað svipað og værum þá búin að fá u.þ.b. 60 milljarða, eða meira en það verð sem við fengum fyrir þennan hlut bankans, sem sumir töldu nauðsynlegt að selja til að rétta hlut ríkisfjármála. Staðan er þannig núna að Seðlabankinn stendur fyrir því að veita fjármunum heimilanna til bankanna og þar með beint í hendur fjárfesta, engum til gagns, en það má samt ekki hrófla við þeim. Og það þykir meira að segja of mikið að láta bankanna greiða minna en 0,4% bankaskatt til samfélagsins, eins og breytingartillaga mín felur í sér. Ég lagði sömu tillögu fram í fyrra og ekki einn einasti flokkur studdi hana þá. Sem betur fer hafa sumir flokkar áttað sig, a.m.k. að hluta, en ég á því miður ekki von á að tillaga mín um að færa bankaskattinn í það sem hann var fyrir lækkun, 0,376%, verði samþykkt. Það liggja 30 milljarðar í bönkunum sem hægt væri að sækja en í staðinn eru álögur auknar á heimilin. Ég hef algjöra skömm á þessari forgangsröðun.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 3. minni hluta um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023. Í ljósi sögulegrar verðbólgu og hraðra vaxtahækkana hefur fjárlagavinnan fyrir næsta ár meiri þýðingu en oft áður. Á það jafnt við um fjárlögin sjálf og afleidd frumvörp líkt og það sem hér er til umræðu. 3. minni hluti telur nauðsynlegt að frumvarpið vinni gegn frekari hallarekstri ríkisins, vinni gegn verðbólgu og þenslu og standi vörð um grunnþjónustu og lífskjör almennings í landinu. Í því ljósi hafa fulltrúar í efnahags- og viðskiptanefnd úr Viðreisn, Samfylkingu, Pírötum og Flokki fólksins lagt fram breytingartillögur í sameiningu, sem finna má á sérstöku þingskjali og grein er gerð fyrir aftast í þessu áliti. Við meðferð nefndarinnar bárust henni 34 umsagnir og erindi, frá 29 aðilum. Verður hér fjallað um helstu sjónarmið þeirra. Í umsögn BSRB var tekið fram að það sé jákvætt að hagkerfið hafi tekið fyrr við sér í kjölfar heimsfaraldurs en áætlanir gerðu ráð fyrir og að tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári séu umtalsvert hærri en búist hafi verið við. Í því ljósi taldi BSRB þó vonbrigði fyrir launafólk að viðbrögð ríkisstjórnarinnar við auknum hagvexti séu aðgerðir á tekjuhlið ríkissjóðs sem eru takmarkaðar, almennar og verðbólguhvetjandi. Í stað þess að stuðla að skattkerfi sem stendur undir samneyslu og gegnir tekjujöfnunarhlutverki, líkt og segir orðrétt í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, fer ríkisstjórnin leið sem óhjákvæmilega leggst hlutfallslega þyngst á þau sem hafa lægstar tekjur og þyngstu framfærslubyrðina. Það sé illskiljanlegt að ekki sé litið til sterkrar stöðu margra atvinnugreina og fjármagnseigenda við tekjuöflun í stað frekari álaga á almenning. 3. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar tekur undir þessi sjónarmið og liggja þau til grundvallar sameiginlegum breytingartillögum fulltrúa Viðreisnar, Samfylkingar, Pírata og Flokks fólksins í nefndinni. Í umsögn sinni fjallaði ASÍ um það að í frumvarpinu hækka stjórnvöld skatta og álögur á almenning, til dæmis með verulegri hækkun krónutölugjalda og skattlagningar bifreiða, ásamt því að fresta nauðsynlegum innviðafjárfestingum og auka niðurskurð í velferð og tilfærslu til heimilanna. Þetta sé gert þrátt fyrir að heimilin verði um þessar mundir fyrir þungum áhrifum af vaxandi verðbólgu og hækkandi húsnæðiskostnaði. Alþýðusambandið bendir á að ríkisstjórnin hafi val um að fara aðrar leiðir sem hlífa heimilum og færa byrðar á breiðustu bök samfélagsins. Í því samhengi væri hægt að hækka veiðigjald, taka upp komugjald í ferðaþjónustu og gera skattlagningu fjármagns réttlátari. Á það var jafnframt bent að með frumvarpinu væri almenningur meðal annars að greiða fyrir þá lækkun gjalda á fjármagnseigendur og fjármálastofnanir sem ákveðin var í miðjum heimsfaraldri. Telur 3. minni hluti að í frumvarpinu sé ekki að finna nauðsynlegar umbætur í velferðar- eða húsnæðismálum og þær leiðir sem valdar eru til tekjuöflunar verði til þess að auka byrðar á launafólk en slík stefna mun ekki stuðla að sátt á vinnumarkaði. Félag atvinnurekenda vísaði í umsögn sinni til yfirlýsts markmiðs fjárlagafrumvarpsins sem er að stuðla að lækkun verðbólgu. Félagið taldi skjóta skökku við að í frumvarpi þessu, sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, skuli vera lagt til að krónutöluskattar og önnur gjöld sem hafa bæði bein og óbein verðlagsáhrif séu hækkuð um 7,7%. Hér sé horfið frá þeirri leið sem farin var í sambærilegu frumvarpi á síðasta ári að miða hækkun krónutöluskatta við 2,5% sem er verðbólgumarkmið Seðlabankans. Áætluð áhrif á hækkun vísitölu neysluverðs eru enn fremur ríflega tvöfalt meiri en þá var áætlað eða 0,2% í stað 0,08%. Félagið hvatti nefndina til að gera þá breytingu á frumvarpinu að krónutöluskattar verði óbreyttir eða að öðrum kosti að þeir hækki í mesta lagi um 2,5%. FA beindi spjótum einnig að áfengisgjaldi sérstaklega en ofan á 7,7% hækkun þess kemur rúmlega 150% hækkun gjalds í fríhafnarverslunum, sem verður þá samtals 169%. Um það sagði FA að áfengisskattar á Íslandi séu þegar þeir hæstu í Evrópu, og þótt víðar væri leitað: „Ekki er hægt að ganga lengra í gegndarlausri skattpíningu neytenda þessarar einu almennu neysluvöru og engri ríkisstjórn eða löggjafarsamkundu í þeim löndum sem Ísland ber sig saman við dettur í hug að ganga jafn langt.“ Undir þetta síðastnefnda tók Isavia í umsögn sinni sem taldi ljóst að hækkun á áfengis- og tóbaksgjaldi muni hafa neikvæð áhrif á rekstur Keflavíkurflugvallar og draga úr samkeppnishæfni hans gagnvart öðrum flugvöllum, sem keppast um flugrekendur og farþega. Líklegt sé að breytingin muni leiða til þess að verslun flytjist úr landinu og sala á íslenskri vöru í Fríhöfninni dragist saman. Fyrir vikið muni tekjur ríkissjóðs í tengslum við sölu Fríhafnarinnar einnig dragast saman. Í umsögnum framleiðenda sem selja áfengi í Fríhöfninni kemur m.a. fram að nokkur fjöldi smærri innlendra áfengisframleiðenda byggi tekjur sínar að nokkru eða miklu leyti á sölu í flugstöðinni í Keflavík. Þessir smærri aðilar verði illa fyrir barðinu á hækkuninni þar sem vörumerki þeirra eru ekki seld erlendis, á þeim stöðum sem tollverslun mun eiga sér stað í auknum mæli við hækkunina. Undanfarin ár hafa innlendir áfengisframleiðendur lagt mikla vinnu í að byggja upp íslenskt orðspor á þessum markaði, í harðri samkeppni við erlenda stórframleiðendur. Markaðir erlendis hafa hægt og rólega verið að opnast en enn er þó fyrir höndum mikið og kostnaðarsamt verk. Lítið hefur farið fyrir styrkjum frá hinu opinbera til að byggja upp orðspor Íslands varðandi útflutning áfengis þótt tekjumöguleikarnir séu töluverðir fyrir þjóðarbúið. Hækkun áfengisgjalds í fríhöfninni mun óhjákvæmilega minnka tekjur þessara aðila og getur í verstu tilvikunum þýtt endalok þeirra. Sorglegt verður að telja að breytingarnar eru á engan hátt líklegar til þess að draga úr áfengisneyslu en þess í stað færa verslun í erlendar fríhafnir. Því má leiða líkur að því að það sé hagur bæði ríkisins og smáframleiðenda að halda áfengisgjaldinu í flugstöðinni óbreyttu eða að hækkunin sé í samræmi við aðrar hækkanir sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu og tryggja þannig áframhaldandi rekstrargrundvöll bæði fyrir Fríhöfnina og innlenda smáframleiðendur. 3. minni hluti tekur undir þær áhyggjur sem framleiðendur hafa lýst í umsögnum sínum og leggur þær til grundvallar sameiginlegum breytingartillögum fulltrúa Viðreisnar, Samfylkingar, Pírata og Flokks fólksins í efnahags- og viðskiptanefnd. Samtök iðnaðarins veittu yfirgripsmikla umsögn við frumvarp þetta og tóku þar fyrir veigamikil atriði á borð við innviðauppbyggingu, lækkun tryggingagjalds og áfengisgjalds og mikilvægi stöðugleika í ríkisfjármálum. Nefndu samtökin sérstaklega að beita eigi ríkisfjármálum með virkum hætti til að renna stoðum undir stöðugleika og tryggja skuldastöðu sem er sjálfbær og gefur svigrúm til að nýta þetta tæki hagstjórnarinnar til að draga úr efnahagsniðursveiflum framtíðar. Þá nefndu þau að forgangsraða þurfi í fjármálum ríkissjóðs með áherslu á þá þætti sem styrkja framboðshlið hagkerfisins og styðja við vöxt nýrra útflutningsstoða. Að skapa megi samkeppnishæfara starfsumhverfi fyrirtækja sem auki framleiðni og verðmætasköpun með því að setja aukna áherslu á menntun, innviði, nýsköpun o.fl. Að álögur ríkisins á íslensk fyrirtæki séu íþyngjandi fyrir atvinnulífið. Að öflugir innviðir styrki framboðshlið hagkerfisins, og samtökin lýsi áhyggjum af því að dregið sé úr fjárfestingum ríkisins í innviðum. 3. minni hluti telur þetta vera áhugaverð atriði sem rétt sé að horfa til. Það er nauðsynlegt að atvinnulífið sé öflugt og að einkaaðilar og hið opinbera vinni saman að því að vaxa til framtíðar, með velferð íbúa ávallt í huga. Enn fremur var í umsögn Samtaka atvinnulífsins við fjárlögin vísað til þess að samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi mun aðhald ríkisfjármálanna vera minna á árunum 2022 og 2023 en áður hafi verið reiknað með. Gert er ráð fyrir 2,6% hagsveifluleiðréttum afkomubata í ár og 1,2% á því næsta. Til samanburðar var mat Seðlabanka Íslands, sem birt var í maí sl. og byggði á fjármálaáætlun, að aðhaldið næmi 3,1% í ár og 1,55% árið 2023. Seðlabankinn gerði því ráð fyrir talsvert hærra aðhaldsstigi en birtist nú í fjárlögum. Ef gengið er út frá því að ríkisfjármálin hafi verið hlutlaus gagnvart hagsveiflunni árið 2019 má túlka mat Seðlabankans sem svo að alls slakni aðhald um ríflega 4% af landsframleiðslu milli áranna 2019 og 2023, og enn meira ef miðað er við árin 2017 eða 2018. Ríkið er því enn að auka þenslu í hagkerfinu í þeim samanburði þótt aðhald aukist 2022 og 2023. Meira aðhald þarf til. Þessu til viðbótar gerði Seðlabankinn ráð fyrir halla á rekstri ríkissjóðs upp á 4,7% af VLF í ár en frumvarpið gerir aftur á móti ráð fyrir 3,9% halla. Því er um töluverðan bata að ræða í afkomuhorfum frá því í maí. Í ljósi þess að hallinn verður minni árið 2022 en talið var vekur furðu að afkoma ríkissjóðs árið 2023 sé ekki að batna samhliða, heldur þvert á móti að versna. Bendir þetta enn frekar til þess að raunverulegt aðhald sé lítið. 3. minni hluti tekur undir þessi sjónarmið úr umsögn Samtaka atvinnulífsins og ítrekar jafnframt að rekstur ríkissjóðs var þegar í járnum árið 2019 og hefur verið allar götur síðan. Ríkisstjórnin gerir ekki ráð fyrir að rétta neikvæða rekstrarafkomu fyrr en í fyrsta lagi á árinu 2027. Skuldasöfnunin sem af því leiðir mun lenda á framtíðarkynslóðum. Virðulegi forseti. Fulltrúar Viðreisnar, Samfylkingar, Pírata og Flokks fólksins í efnahags- og viðskiptanefnd standa sameiginlega að fjórum tillögum til breytinga á frumvarpinu. Í fyrsta lagi að fallið verði frá 7,7% hækkun krónutölugjalda og þess í stað verði miðað við 2,5% í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabankans. - Þarna er um að ræða stílbrot frá því sem þessi ríkisstjórn hefur verið að horfa til undanfarin ár, að styðja við peningastefnuna með því að fara ekki upp fyrir þau verðbólgumarkmið sem Seðlabankinn er að miða við heldur hreinlega að vísitölutryggja þá verðbólgu sem fyrir er í landinu með þessum hætti. Ég vil lýsa áhyggjum mínum af því að þetta sé að raungerast með þessum hætti. Þetta mun hafa áhrif á gjaldskrárbreytingar hjá öðrum aðilum, svo sem sveitarfélögum, og ég sé ekki að aðrir en ríkið fari einhverjar aðrar leiðir í verðlagsbreytingum þegar ríkið setur þetta fordæmi með þessum hætti. - Í öðru lagi leggur 3. minni hluti til að hækkun áfengisgjalds í Fríhöfninni verði í algjöru lágmarki enda er sú ákvörðun sem boðuð er til þess fallin að koma illa niður á innlendum smáframleiðendum og alls óvíst og jafnvel ólíklegt að hún skili sér í auknum tekjum fyrir ríkissjóð. Í þriðja lagi að fjármagnstekjuskattur verði hækkaður úr 22% í 25%. - Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, og vil gera það hér líka, að ég tel eðlilegt að uppruni tekna eigi ekki að stjórna því hvernig skattlagningu er háttað. Það á ekki bara við hvað þetta varðar heldur hvað varðar allar tekjur sem ríkissjóður aflar sér. Við sjáum að lífeyristekjur er skattlagðar með allt öðrum hætti en fjármagnstekjur og ég tel óeðlilegt að þannig sé staðið að málum að lífeyristekjur séu öðruvísi skattlagðar en launatekjur, eða að fjármagnstekjur séu öðruvísi skattlagðar en launatekjur. Það þarf að gera bragarbót á þessu en það er markmið til lengri tíma að skoða það með hvaða hætti við getum komið því þannig við að uppruni tekna stjórni því ekki hvernig skattlagningu er háttað. En þangað til tel ég eðlilegt að styðja þessa tillögu um að fjármagnstekjuskattur verði 25%, hækki úr 22% í 25%, og þetta er að leggjast á þá aðila sem hafa kannski mesta svigrúmið til að taka á sig auknar byrðar á þessum tímapunkti. Ég minni á að undanfarin tvö til þrjú ár hafa orðið verulegar hækkanir á hlutabréfum á markaði þannig að sá hópur sem verður fyrir þessari breytingu er ágætlega staddur hvað tekjur varðar á undangengnum árum. - Í fjórða lagi er lagt til að eignarskerðingarmörk vaxtabótakerfisins verði hækkuð um 50%. - Við sjáum að þetta er að raungerast og ég vil bara lýsa ánægju minni með að þannig hátti til. - Tillögurnar snúa allar að því að falla frá aukinni skattbyrði almennings. Áhersla er lögð á að verja almenning fyrir áhrifum verðbólgu og vaxtahækkana, annars vegar með auknum stuðningi við skuldsett heimili í gegnum vaxtabótakerfið og hins vegar með því að falla frá þeirri miklu hækkun krónutölugjalda sem ríkisstjórnin leggur til og ljóst er að leggst þyngst á þau heimili sem hafa úr minnstu að moða. Þessu til viðbótar tekur 3. minni hluti, ásamt meiri hlutanum, undir breytingartillögu Jóhanns Páls Jóhannssonar - og að mér skilst núna Guðrúnar Hafsteinsdóttur -um að fella niður tolla á frönskum kartöflum. Þessi tollur hefur verið 76% og er sá hæsti sem lagður hefur verið á matvöru hérlendis. Að mati 3. minni hluta er tollálagning almennt of há en í ljósi þess að framleiðsla á frönskum kartöflum er ekki lengur til staðar hér á landi halda engin rök fyrir tollvernd þeirra. - Ég vil bara lýsa því yfir hér að ég mun styðja þessa breytingartillögu hv. þingmanna Jóhanns Páls Jóhannssonar og Guðrúnar Hafsteinsdóttur, formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Í frumvarpi þessu er lagt til að föst krónutala sóknargjalda sé lækkuð í samræmi við lög um sóknargjöld, sem gera ráð fyrir að fjárhæð sóknargjalda sé fastsett. Meiri hluti nefndarinnar gerir þó breytingartillögu á þessu og leggur til að sóknargjöld verði hækkuð um 7,7%. Af þessu tilefni vill 3. minni hluti árétta þá afstöðu Viðreisnar sem kom fram í áliti árið 2019 að Viðreisn telji eðlilegt að viðkomandi sóknir, trúfélög eða lífsskoðunarfélög ákveði upphæð félagsgjalda og annist sjálf innheimtu þeirra. Sú breyting væri til þess fallin að auka sjálfstæði þjóðkirkjunnar sem og annarra trú- og lífsskoðunarfélaga. Meiri hluti nefndarinnar leggur einnig til breytingu á lögum um úrvinnslugjald sem felur í sér nýjan viðauka með 16 breytingum á tollskrárnúmerum og gjöldum sem leggjast á þau. 3. minni hluti er ekki mótfallinn þeirri nálgun sem liggur að baki breytingunum, varðandi framlengda framleiðendaábyrgð, en telur tillögu meiri hlutans of seint fram komna til að unnt sé að tryggja vandaða þinglega meðferð á tillögunni. Of hröð vinnsla þingmála eykur hættuna á mistökum við meðferð löggjafarvaldsins. Þá leggur meiri hlutinn til að úr frumvarpinu verði fellt brott ákvæði um hækkun gjaldtöku af fiskeldi í sjókvíum. Er það gert með þeim rökum að skýrslur Boston Consulting Group og Ríkisendurskoðunar þurfi að liggja fyrir áður en ákvörðun um slíkt er tekin. Þrátt fyrir það telur 3. minni hluti að rök fyrir umræddri hækkun séu þegar fullnægjandi og að greinin hafi svigrúm til að taka á sig hækkun gjalds sem nemur 1,5 prósentustigum. Myndi það færa gjaldtökuna nær því sem gildir í öðrum ríkjum. 3. minni hluti leggst því gegn þessari breytingartillögu meiri hlutans. Við meðferð fjárlaga lagði Viðreisn til mikilvægar breytingar á tekjustofnum ríkissjóðs, kolefnisgjöld á mengandi iðnað til samræmis við aðra atvinnuvegi og veiðigjald sem endurspeglar betur markaðsvirði aflans, sem og aukna hagræðingu í rekstri ríkisins. Með þeim hætti væri hægt að lækka skuldir ríkisins um 20 milljarða kr. samhliða því að auka stuðning við heimilin og fjárfestingu í heilbrigðiskerfinu. Þriðji minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögum fulltrúa Viðreisnar, Samfylkingar, Pírata og Flokks fólksins. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér enn og aftur að lýsa furðu minni á því verklagi sem viðhaft er hér á þinginu. Það er eins og það komi sífellt á óvart að desember kemur alltaf í desember og að við þurfum að vera lengra komin þegar hillir undir jólin. Hvers vegna er verið að hrúga málum inn á síðustu dögum þingsins sem gerir ekkert annað en að hleypa illu blóði í mannskapinn? Það getur vart talist til góðra vinnubragða að slíkt sé viðhaft. Við sjáum það svo vel núna, þar sem ákveðnir flokkar sem telja sig ekki hafa náð sínu fram, hafa enga leið aðra en að standa hér í pontu út í eitt í von um einhvern árangur. Þetta ætti að segja okkur eitthvað um hver staðan er. Við ræðum hér í viku hverri lið sem kallaður er störf þingsins. Ég teldi rétt, virðulegur forseti, að við ættum á einhvern annan og dýpri hátt að ræða hvernig störf þingsins ættu í raun og veru að vera. Við erum hér að vinna með fjárlög sem sýna áframhaldandi rekstur á ríkissjóði sem þá hefur verið rekinn með halla í fimm ár. Fjármálaáætlunin gefur heldur ekki neitt tilefni til að ætla að snúa eigi þessari þróun við. Virðulegur forseti. Hallarekstur í dag eru skuldir framtíðarinnar og við þurfum að snúa af þeirri braut, því fyrr því betra. Mig langar svona í lokin, af því ég á nokkrar mínútur eftir, að nefna nokkrar breytingar sem eru að eiga sér stað í fríhöfninni vegna þeirra breytinga á vörugjaldi sem verið er að leggja til, hvaða afleiðingar þetta getur haft. Við sjáum t.d. að verð á Carlsberg er að hækka um 18% og verð á Smirnoff, 40% víni í fríhöfninni, hækkar um 68%. Við sjáum að það er kannski um að ræða vel á þriðja þúsund í hækkun á einni flösku í Fríhöfninni. Þá spyr maður: Það getur ekki þýtt neitt annað en það, í samanburði við önnur lönd, að ferðamenn sem koma hingað til landsins birgja sig upp áður en þeir leggja af stað. Þegar verið er að skoða samanburð á milli Oslóar og Íslands, hvað varðar verðlagningu á áfengi, þá ætla ég að nefna Smirnoff aftur. Í dag er 11% munur á milli landa en hann gæti, nái þetta fram að ganga, orðið 87% í framhaldinu. Verðmunur á kippu af Carlsberg er í dag, á milli Oslóar og Íslands, er 29% en verður eftir þessa breytingu 52%. Þá spyr maður, virðulegi forseti: Getur þetta nokkuð farið á nokkurn annan veg en þann að fólk hættir hreinlega að versla í fríhöfninni?

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga, eða hinn svokallaða bandorm eins og við köllum hann oft hér á þinginu, frá 4. minni hluta, eins og ég, sem hér stend, er kölluð í þessu tilfelli. Ég vildi nú ekki nýta allan minn ræðutíma hér en mig langar að gera nokkrar athugasemdir og reifa aðeins þetta nefndarálit og þær breytingartillögur sem ég legg til við þetta mál. Til að byrja með langar mig að benda á að í nefndaráliti meiri hlutans má sjá að fyrsta blaðsíðan í því, svo gott sem öll blaðsíðan, fer í að telja upp alla þá gesti sem komu fyrir nefndina. Þeir voru fjölmargir. Ég vek athygli á því vegna þess að síðan er nefndarálitið í raun bara tvær og hálf blaðsíða og bregst ekki að neinu marki við öllum þeim ábendingum sem fram komu frá öllum þessum fjölda gesta, kannski sér í lagi ekki alvarlegustu ábendingum sem komu frá öllum þessum gestum. Við fengum 38 umsagnir frá hinum ýmsu hagsmunaaðilum um þetta mál sem margar hverjar voru með mjög alvarlegar athugasemdir um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar gagnvart tekjubandorminum, eins og hann er kallaður, og það er ekkert brugðist við þeim í þessu nefndaráliti meiri hlutans. Í öllum þessum umsögnum er t.d. mjög skýr afstaða gegn þessari 7,7% hækkun á öllum þessum krónutölugjöldum og mjög sterk og góð rök færð fyrir því af hverju þetta er vond hugmynd í alla staði. Þetta mun hækka vísitölu neysluverðs, þetta mun hafa á fasteignalán, þetta mun hafa neikvæð áhrif á tekjuminnstu hópana í samfélaginu, þyngstu áhrifin á þá, og léttustu áhrifin á þá sem mestar tekjurnar hafa. Hver umsögnin á fætur annarri bendir á þessa staðreynd en því er ekki einu sinni svarað í þessu nefndaráliti, þessu þriggja blaðsíðna nefndaráliti, og þegar ég segi blaðsíður þá eru það A-5 síður sem við notumst við í þinginu. Það er bara látið eins og allar þessar ábendingar hafi ekki komið fram, eins og það þurfi ekki að svara þeim, kannski vegna þess að það er ekkert svar við þessu annað en: Víst ætlum við að gera það, þó að það sé vond hugmynd. Það er svarið. Það er í raun líka svarið við svo mörgum öðrum athugasemdum sem hafa komið fram, auðvitað, því að þetta sé rosalega óskilvirk aðferð til þess að beita skattkerfinu gegn þenslu og gegn verðbólgu, en líka að þetta komi verst niður á tekjulægstu heimilunum og tekjulægri heimilunum. Og eins og ég segi, þetta er ekkert rökstutt af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í nefndaráliti hennar. Þá velti ég fyrir mér: Til hvers er fólk að senda ítarlegar og vel rökstuddar umsagnir til þingsins ef það er bara látið eins og þær hafi ekki einu sinni komin fram? Annað atriði sem mér finnst einmitt að hefði mátt svara í nefndaráliti meiri hlutans og er ekki svarað er þessi tillaga um að dregið sé úr þeim afslætti sem gildir í tollfrjálsum verslunum þannig að verið er að breyta áfengisgjaldi í Fríhöfninni úr 10% í 25%. Við höfum fengið fjölmarga mjög flotta gesti sem hafa útskýrt að þarna er mjög stór tekjulind fyrir innlenda framleiðendur á áfengi þar sem ferðamenn sérstaklega, en líka Íslendingar, kaupa íslenska framleiðslu. Þetta er bara mjög stór tekjulind, sérstaklega fyrir smærri innlenda framleiðendur á áfengi. Þessar ábendingar eru allar bara hunsaðar, ábendingar eins og t.d. gagnvart því að þetta muni hafa þau áhrif að verslun í Fríhöfninni færist bara yfir í önnur lönd. Það er nú þegar dýrara að versla í Fríhöfninni en í öðrum fríhöfnum og núna verður það þannig að öllum líkindum eftir áramót, verði þetta samþykkt, að það mun bara draga verulega úr verslun í Fríhöfninni vegna mikils verðmunar. Þess vegna má draga það í efa að þetta skili ríkissjóði einhverjum 700 milljónum í kassann þegar það er ekkert búið að taka tillit til þeirra áhrifa sem þetta mun hafa á eftirspurn á vörum í Fríhöfninni, og þá sérstaklega gagnvart þessum smáu, innlendu framleiðendum. Áður en ég sný mér að mínu eigin nefndaráliti, virðulegi forseti, vildi ég aðeins tala um breytingar á skattlagningu ökutækja og hvaða áhrif það mun hafa á fyrirætlanir stjórnvalda gagnvart því að vinna að orkuskiptum. Það er t.d. verið að leggja til álagningu lágmarksvörugjalds á alla fólksbíla og það er líka verið að leggja til tvöföldun á lágmarksfjárhæð bifreiðagjalds. Þetta skemmir fyrir orkuskiptahvötunum í kerfinu okkar og er ekki jákvætt inn í þau markmið sem ríkisstjórnin segist a.m.k. vera með þegar kemur að orkuskiptum. Og svo við höldum áfram með það og ég geti farið að snúa mér að mínu eigin nefndaráliti þá finnast mér ekki færð nógu góð rök fyrir því hvers vegna þetta er talið ásættanlegt af meiri hlutanum í nefndaráliti hans þó að það sé vissulega einhver umfjöllun um þetta þar, öfugt við hina þættina sem ég minntist á. En svo ég snúi mér að mínu eigin nefndaráliti þá vildi ég bara taka undir með þeim félögum mínum úr stjórnarandstöðunni sem hafa tekið til máls hérna. Við erum með sameiginlegar breytingartillögur sem ég styð að sjálfsögðu líka og hefur nú verið gerð alveg ágætlega góð grein fyrir. Ég mun ekki fara í einhverjar ítarlegar útskýringar á þeim hér af því að það er búið að ræða þær umtalsvert. Ég vísa bara til þeirra hv. þingmanna sem hafa komið hér á undan mér úr stjórnarandstöðunni, þ.e. úr minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en tek auðvitað undir að áherslan í þeim breytingartillögum er að verja almenning fyrir áhrifum verðbólgu og vaxtahækkana, annars vegar með auknum stuðningi við skuldsett heimili í gegnum vaxtabótakerfið og hins vegar með því að falla frá þessari miklu hækkun á krónutölugjöldum sem ríkisstjórnin er að leggja til, og ljóst er, eins og ég hef komið inn á, að mun koma verst niður á tekjulægri heimilum landsins og hefur minnst áhrif á tekjuhæstu heimilin. Þar að auki leggjum við til ráðstafanir á tekjuhliðinni sem eru til þess fallnar að bæta afkomu ríkissjóðs og sporna gegn þenslu. Þar erum við að tala um hækkun á fjármagnstekjuskatti sem er algerlega augljóst skref þegar það er methagnaður í fjármagnstekjum ár eftir ár núna í gegnum kórónuveirukreppuna þar sem er augljóst að fjármagnseigendur eru búnir að mokgræða á kórónuveirukreppunni og við ætlum ekki einu sinni að skattleggja það almennilega. Það að verja almenning og heimili fyrir efnahagslegum þrengingum ætti að vera forgangsverkefni stjórnvalda þegar kreppir að. Á þetta sérstaklega við um tekjulágar fjölskyldur og meðaltekjufjölskyldur. Því miður ber frumvarpið, auk fjárlagafrumvarpsins sem stefnt er að því að afgreiða ekki með sér að aðgerðirnar hafi verið mótaðar með hag þessara hópa að leiðarljósi. Ríkisstjórnin hefði auðvitað átt að grípa til annarra aðgerða …  Þegar kemur að aðgerðum í þágu loftslagsmála þá verða þær æ mikilvægari og sífellt meira aðsteðjandi eftir því sem loftslagsváin verður alvarlegri. Hún verður alvarlegri með hverjum deginum og mánuðinum sem líður í aðgerðaleysi, bæði þessarar ríkisstjórnar og í raun nánast allra ríkisstjórna heimsins. Þess vegna verður forgangsröðun fjármuna ríkisins í okkar samhengi hérna á Íslandi gríðarlega mikilvæg, hún skiptir rosalega miklu máli þegar kemur að árangri í þessari baráttu við loftslagsvána. En ef við tökum þetta saman, virðulegi forseti, ef við horfum á heildarmyndina hérna á Íslandi, ef við horfum á hvað aðgerðir, hinar svokölluðu grænu áherslur ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur hafa skilað á síðustu árum þá hafa þær leitt til þeirrar ótrúlegu niðurstöðu að á milli áranna 2020 og 2021 jókst losun gróðurhúsalofttegunda um 3% - hún jókst um 3%. Þetta sýnir auðvitað svart á hvítu það sem loftslagsráð hefur bent á, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru ómarkvissar og ekki í samræmi við viðvaranir IPCC. Ríkisstjórnin virðist því algerlega ófær um að forgangsraða fjármunum í þágu loftslagsaðgerða á skynsamlegan hátt. Þetta ber þessi tekjubandormur með sér, virðulegi forseti. Svo við tökum nú gott dæmi þá hefur kostnaður ríkisins af ívilnunum vegna vistvænna bifreiða numið tugum milljarða króna síðastliðin ár. Efnahags- og viðskiptanefnd kallaði eftir minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um upplýsingar er varða dreifingu virðisaukaskattsívilnana á mismunandi orkugjafa og mismunandi tekjutíundir í vinnu sinni á 152. löggjafarþingi. Talnagögnin bera með sér að nýting ívilnana eykst verulega eftir því sem tekjur aukast, þ.e. að ríkari helmingur landsmanna nýtur þessara ívilnana umtalsvert meira en fátækari helmingur landsins eða þeir sem eiga minna af peningum, hafa minna á milli handanna. Þannig nýtast 47% allra ívilnana fyrir vistvæna bíla í efstu tekjutíundinni þegar um einstakling er að ræða, en 24% þegar um fjölskyldur að ræða. Þar af leiðandi er augljóst að ívilnunin nýtist í mun meira mæli hátekjuhópum en þeim sem hafa lægri tekjur og stríðir það þess vegna gegn réttlátum umskiptum í orkuskiptum. Þetta er auðvitað vegna þess að rafmagnsbílar eru mjög dýrir, þeir eru enn þá flestir nýir þegar fólk kaupir þá og þeir kosta umtalsvert meira en aðrir bílar í mörgum tilfellum. Í þessum ívilnunaraðgerðum hefur verið litið fram hjá því að það er töluvert úrval af öðrum vistvænum ökutækjum, ekki þessum tengiltvinnbílum sem geta mengað jafn mikið ef ekki meira en venjulegir sparneytnir bensínbílar, heldur t.d. metanbílar sem ég hef áður lagt til að eigi að njóta þessara ívilnana og ég kem betur að á eftir smástund. Það er mikilvægt að stuðla að því að ívilnun til orkuskipta dreifist jafnar á aðrar tekjutíundir og þess vegna leggjum við einnig til að þessi ívilnun nái til ódýrari vistvænna ökutækja eins og metanbíla. Að efla aðgengi allra tekjuhópa að vistvænum orkugjöfum er rosalega mikilvægur þáttur í réttlátum umskiptum og ég tel því rétt að gera tillögur þess efnis. Það verður líka að gera athugasemdir við að þetta ívilnanakerfi taki ekki til mikilvægis þess að fækka bílum í umferð til að bregðast við sívaxandi loftmengun og álagi á vegakerfið. Af framleiðslu vistvænna bíla skapast töluvert sótspor líkt og við framleiðslu annarra ökutækja. Mengun af völdum slits á malbiki og bíldekkjum er líka mjög skaðleg heilsu fólks. Þar af leiðandi er ekki nóg að auðvelda fólki bara kaup á rafbílum ef fækkun bíla í umferð fer ekki samhliða. Í núgildandi lögum er ekkert sem kemur í veg fyrir að einn og sami einstaklingurinn eða fjölskylda nýti heimildina oft þannig að einn einstaklingur eða ein fjölskylda getur fengið niðurgreiddar töluverðar fjárhæðir frá ríkinu við kaup á fleiri en einni vistvænni bifreið. Sömuleiðis er ekkert sem kemur í veg fyrir að einstaklingar eða fjölskyldur sem fyrir eiga bifreiðar sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti njóti ívilnunar til þess að bæta við fleiri farartækjum á heimilið. Og bara af því að við erum að fara að opna einhvern krana í ríkissjóð, og höfum svo sem verið með það varðandi endurgreiðslur á virðisaukaskatti fyrir vistvæn ökutæki, þá finnst mér ekki að það eigi að vera til þess að fólk geti bætt bílum í leikfangasafnið sitt, þ.e. að það sé að kaupa sér sinn fimmta eða sjötta eða sjöunda bíl og fái styrk frá ríkissjóði til að kaupa sér eina Teslu í bílskúrinn í ofanálag. Þetta finnst mér vera sóun á fjármunum ríkisins, léleg forgangsröðun. Auðvitað viljum við einbeita okkur að því að auðvelda fólki að fara yfir í vistvæn ökutæki, að sjálfsögðu, en þarf það í alvörunni að vera þannig að okkur sé bara alveg sama þótt viðkomandi eigi þrjá Hummera í heimreiðinni líka? Ef markmiðið er að rafvæða bílaflotann á Íslandi, sem virðist í raun vera einstefna í þessum málaflokki vegna þess að ekki er litið til metanbíla o.s.frv., þá þarf a.m.k. að hugsa það þannig að við séum ekki að veita fólki afslátt af eðlilegum gjöldum svo það geti eignast sinn þriðja, fjórða eða fimmta bíl. Þetta nær ekki nokkurri átt, virðulegi forseti. Það þarf enginn svona marga bíla og það þarf enginn að fá afslátt til að kaupa sér sjötta bílinn. En þannig virkar kerfið hjá okkur núna, það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Og það er alveg til fólk sem á sex bíla, ég vil bara halda því til haga. Í ljósi þessa og í anda þess að vinna að réttlátum umskiptum og fjölga ekki bifreiðum í umferð legg ég til breytingar með það að markmiði að ívilnunin nýtist fyrst og fremst þeim sem þurfa á henni að halda fyrir eigin samgöngur. Það þýðir að einstaklingar og fjölskyldur sem eiga engan bíl njóti fullrar endurgreiðslu virðisaukaskatts, en þau sem eiga einn bíl fyrir, óháð tegund, njóti hálfrar endurgreiðslu. Þau sem eiga fleiri en einn bíl fyrir, þ.e. tvo eða fleiri bíla, njóti engrar endurgreiðslu. Þetta finnst mér bara skynsamleg ráðstöfun á þessum skattaívilnunum og leið til að spara peninga og nota hana í eitthvað gagnlegra en þetta þegar kemur að umhverfismálunum, þegar kemur að baráttunni við loftslagsvána. Svo fjalla ég aðeins hér í lokin um metanbifreiðar, virðulegi forseti. Heimild til niðurfellingar virðisaukaskatts, sem er að finna í ákvæði til bráðabirgða XXIV í lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, var fyrst bætt við lögin með 10. gr. laga nr. 69/2012, en tilgangur þess var að styrkja samkeppnishæfni umhverfisvænna bifreiða með litla eða enga losun koltvísýrings. Lengi vel nutu svonefndar tengiltvinnbifreiðar þessarar ívilnunar sem þó menga oft á köflum á við sparneytinn bensínbíl. Hámark var sett á niðurfellingu gjalda af slíkum bifreiðum, en eftir að 15.000 slíkar bifreiðar voru skráðar var hámarkinu náð og niðurfellingu gjalda tengiltvinnbifreiða hætt. Metanbílar hafa ávallt verið undanskildir þessum ívilnunum þrátt fyrir að vera mjög vistvæn ökutæki. Í ljósi þessa, og þess að niðurgreiðsla á tengiltvinnbílum hefur verið hætt, legg ég aftur til að heimilt verði að fella niður gjöld með sama hætti og fyrir metanbíla. Metanbílar eru afar vistvæn ökutæki sem nýta þar að auki innlent eldsneyti. Metan er gas sem verður til við urðun á rusli hér á landi, en sjálft er gasið afar öflug gróðurhúsalofttegund, mun skaðlegri en koltvísýringur eða allt að 25 sinnum skaðlegri. Nauðsynlegt er því að brenna metani frekar en að sleppa því út óbeisluðu í andrúmsloftið. Að keyra metanbíl er því umhverfisvænt á tvo vegu, því að ekki aðeins sniðgengur ökumaður bifreiðarinnar jarðefnaeldsneyti, heldur brennir notkun bifreiðarinnar einnig hættulegu gasi sem verður að brenna og sparar þannig líka orku í ofanálag. Flestir metanbílar eru með tanka bæði fyrir jarðefnaeldsneyti og metan sem fellur vissulega utan skilgreiningarinnar á hreinorkubíl. Aftur á móti eru metanbílar mun umhverfisvænni en tengiltvinnbílar þar sem hægt er að keyra margfalt lengri vegalengd á metangasi en flestir tengiltvinnbílar geta að jafnaði keyrt á rafmagni. Ég kemst t.d. á mínum metanbíl, nokkurn veginn alla leið á Akureyri, vantar kannski hálftíma til 40 mínútur upp á, og þar er metanstöð. Þá er einnig vert að nefna að það er nóg af umfram metangasi á Íslandi sem verður að brenna. Það er töluvert framboð af eldsneyti fyrir metanbíla sem betra væri að nýta heldur en að sleppa út í andrúmsloftið. Nýir metanbílar eru að jafnaði töluvert ódýrara en nýir rafmagnsbílar og eru þar að auki ekki eins dýrir og mengandi í framleiðslu. Endurgreiðsla vegna metanbíla býður því upp á hagstæðari kost. Kaup á metanbílum er góð orkuskiptafjárfesting fyrir lægri tekjutíundir sem hafa ekki ráð á því að kaupa nýja rafbíla. Þessi viðbót er þar af leiðandi liður í réttlátari umskiptum í orkuskiptum. Ég legg til breytingar í þessa átt í nefndaráliti mínu. Kannski að lokum, virðulegi forseti, vildi ég bara ítreka það sem ég sagði í upphafi: Allar þessar gestakomur, þessi urmull af umsögnum og nánast engin svör er að finna í nefndaráliti meiri hlutans. Það væri óskandi þegar jafn óyggjandi mótrök við fyrirætlunum stjórnvalda koma fram og í meðferð efnahags- og viðskiptanefndar á þessu máli að meiri hlutinn leggi sig a.m.k. fram við að svara þeim með einhverjum hætti eða færa rök fyrir því hvers vegna þessi 7,7% hækkun er talin æskileg. Að færa rök fyrir því hvers vegna við viljum hrekja alla úr Fríhöfninni, að versla innlenda framleiðslu, hvers vegna í ósköpunum. Það hefði verið gott að fá svör við því í nefndaráliti meiri hlutans.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Suðvest. fyrir ræðuna. Hv. þingmaður veltir því fyrir sér af hverju meiri hlutinn bregst illa við í sínu nefndaráliti, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Hafsteinsdóttur fyrir andsvarið. Það er vissulega rétt að það er allur gangur á því hversu vel umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar er svarað í nefndarálitum þegar þeir koma fram með ábendingar. Það er samt sem áður mjög algengt að helstu álitaefni sem fram hafa komið við umfjöllun nefndarinnar séu reifuð í nefndarálitum og að viðbrögð nefndarinnar við þeim álitaefnum komi fram í nefndarálitinu. Mér finnst þetta forvitnilegt. Ég er ný í þessari nefnd og ég hef verið að skoða nefndarálit með þessum svokallaða bandormi einhver ár aftur í tímann og það virðist ekki tíðkast að vera með mjög löng eða ítarleg nefndarálit um tekjubandorminn, sem mér finnst pínu miður af því að þarna er verið að taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir um líf fólks, um þau gjöld og þá skatta sem fólk er látið greiða og ákvarðanir sem hafa bein áhrif á daglegt líf fólks og fara beinustu leið út í verðlagið eins og t.d. krónutöluhækkanirnar. En ég velti því upp með hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar: Þegar ótrúlega margir hagsmunaaðilar sem bæði skila inn umsögn til nefndarinnar og koma fyrir nefndina gera alvarlegar athugasemdir og hafa áhyggjur af fyrirætlunum stjórnvalda, t.d. þessari 7,7% hækkun og hækkun í Fríhöfninni, er það ekki tilefni til þess að meiri hlutinn útskýri afstöðu sína gagnvart þessum gestum sem koma með þessar ábendingar og útskýri hvers vegna meiri hlutinn lítur svo á að þessar áhyggjur séu algerlega óþarfar? Þetta fari ekkert út í verðlagið, þetta muni ekki auka þrýsting, þetta muni ekki falla verst á neðstu tekjutíundirnar eða tekjulægstu heimilin, þetta sé allt saman bara rugl. Og hvers vegna þá? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir hér nefndarálit. Mig langar að nefna nefndarálit 4. minni hluta, Pírata, sem í raun má segja að snerti þrjú mál og það er kannski lítið miðað við umfang frumvarpsins. Í nefndarálitinu er góður kafli um metanbifreiðar og af hverju ríkið eða ríkissjóður hefur kosið að þær njóti ekki ívilnunar. Ég vil halda því fram að það sé vegna þess að metanbílar séu ekki hreinorkubílar. Við vitum að metanbílar geta notað innlent eldsneyti, metan, og eftir því sem ég best veit er verið að brenna það í staðinn fyrir að nýta það, sem er þá auðvitað auðlind sem er verið að sóa. Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé sammála því að metanbílar hafi orðið undir í þessari þróun bílaframleiðenda í heiminum þar sem nær allir framleiðendur leggja mikla áherslu á hreinorkubíla sem eru knúnir af rafmagni eingöngu.

Virðulegi forseti. Bara svona til þess að taka það með í reikninginn, af því að við erum að ræða um það hversu umfangsmikil nefndarálit okkar eru, þá erum við líka með á breytingartillögu minni hlutans sem er með nokkrar konkret tillögur varðandi stóra þætti í þessum tekjubandormi eins og að hækka fjármagnstekjuskatt og svo raunar aðgerð sem ríkisstjórnin er sjálf búin að segjast ætla að grípa til varðandi vaxtabætur og ýmislegt fleira í þeim dúr. Þar fyrir utan bendi ég bara á ákveðin atriði sem mér finnst út af standa. Það breytir því ekki að auðvitað er það meiri hlutinn sem er að taka þessar ákvarðanir með meirihlutavald á bak við sig um hvernig hann ætlar að stýra sköttum og gjöldum í þessu landi næsta árið. Þar var ég bara að benda á þá einföldu staðreynd að það er búið að ákveða að hækka krónutölugjöld um 7,7%, þvert á næstum því allar umsagnir og ráðleggingar gesta sem komu fyrir nefndina. Það eina sem ég var að benda á var að mér hefði þótt það virðingarvottur við alla þessa gesti að minnast a.m.k. á það í álitinu og útskýra hvers vegna ákveðið er að hlusta ekki á öll þessi viðvörunarorð. Hvað metanbílana varðar þá get ég heils hugar tekið undir það með hv. þingmanni að metanbílarnir hafa að vissu leyti orðið undir og það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þetta eru ekki hreinorkubílar, en svona að mestu leyti. Það eru reyndar til hreinir metanbílar en þeir eru ekki margir. Það er hins vegar til umtalsvert af metanbílum og þeir eru enn í framleiðslu, sérstaklega í Þýskalandi, og þetta eru töluvert ódýrari bílar en rafmagnsbílar. Mín nálgun er sú að þetta sé innlent eldsneyti sem við höfum til umráða nú og á meðan við erum að bíða eftir því að rafmagnsbílar verði þannig að fólk í lægri tekjutíundunum hafi ráð á þeim, 

Frú forseti. Það kom ýmislegt áhugavert fram í ræðu framsögumanns meirihlutaálitsins. Ég er t.d. búinn að læra töluvert meira um acai-ber en ég kærði mig nokkurn tímann um að vita, og acai-berjaduft og acai-berjaís, sem nú verður skattlagður á sambærilegan hátt og sojabaunaís, sem hlýtur að vera mikið framfaraskref, og nú veit ég að acai-ber vaxa ekki í Færeyjum. Það sem stóð þó upp úr var yfirferð yfir stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur boðað í gegnum tíðina, og boðar nú, allra handa hækkanir á öllu mögulegu, hækkanir yfir línuna og ótrúleg hugmyndaauðgi í skatta- og gjaldahækkunum, sérstaklega á því sviði sem hægt er að skella græna stimplinum á. Endurvinnslu- og úrvinnslugjald hækkar, m.a. á plastvörum, og ef ég heyrði rétt, ef mér skjátlast ekki, frú forseti, þá verður lagt gjald á blöðrur sem segir kannski sína sögu um hversu loftkennt þetta er allt saman orðið og mikill vöxtur, útblástur, í þessum gjaldaaukningum. En plast er mjög hagkvæmt efni og hefur reynst mjög vel, ódýr lausn á hinum ýmsu sviðum eins og ég kem aðeins betur inn á hér á eftir. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Guðrún Hafsteinsdóttir, vék líka að gjaldahækkunum á sviði umferðar, þar eru ýmsar hækkanir í vændum, einu sinni sem oftar, en benti á að verið væri að breikka skattstofna vegna áforma eða væntinga eða vona um framkvæmdir á sviði samgöngumála. Nú er það svo að þau miklu gjöld sem lögð hafa verið á umferð í gegnum tíðina, sérstaklega í formi beinnar gjaldtöku af bifreiðum og eldsneyti, hafa ekki runnið til samgöngubóta nema að hluta, kannski svona u.þ.b. helmingi. Á sama tíma og menn verja ekki meiru í samgöngubætur heldur þessi ríkisstjórn áfram að auka álögurnar og hækka gjöld á vegfarendur, gera það dýrara og erfiðara fyrir fólk að komast leiðar sinnar, refsa því fyrir að þurfa að komast leiðar sinnar og gera það svona í takt við stefnu meiri hlutans hér í Reykjavík sem þessi ríkisstjórn, og innviðaráðherrann ekki hvað síst, hefur verið í miklu samkrulli með undanfarin ár. Engin tillaga eða hugmynd frá meiri hlutanum í borgarstjórn hefur verið nógu vitlaus til að þessi ríkisstjórn léti ekki táldraga sig eða leiða sig út í eitthvert samstarf um að gera það að veruleika. Það birtist m.a. í miklum áformum um borgarlínu þar sem nú er gert ráð fyrir sérstöku gjaldi, sérstöku nýju gjaldi, gjaldahækkunum auðvitað, til þess að fjármagna þátttöku ríkisins í að láta það furðulega verkefni - sem snýst auðvitað fyrst og fremst um að þrengja að umferð í Reykjavík, yfirlýst markmið, vel að merkja, frú forseti, ekki eitthvað sem ég er að finna upp á heldur yfirlýst markmið að leggja borgarlínu til að þrengja að annarri umferð, og í því skyni ætlar ríkisstjórnin að leggja á ný gjöld, umferðargjöld sem voru upphaflega kölluð tafagjöld þangað til einhver áttaði sig á því að það væri of sönn lýsing á því um hvað væri að ræða og nafninu var breytt í flýtigjöld. En gjöldin eru þau sömu. Þau eru í eðli sínu þau sömu. Við þessa fjárlagagerð, við 2. umr. fjárlaga, kynnti fjárlaganefnd sérstaka greiðslu, hátt í milljarð króna, eins konar sektargreiðslu, vegna þess að ríkisstjórnin hefði ekki verið nógu fljót að leggja á nýju gjöldin sem áformuð eru til að standa straum af þessu verkefni. Við höfum svo sem heyrt alls konar hugmyndir um gjaldtöku hér og þar og með ýmsum hætti en innviðaráðherrann skiptir reyndar svo reglulega um skoðun á því hvort eða hvernig þessi veggjöld verði lögð á að erfitt er að henda reiður á hver staðan er hverju sinni og hvað ríkisstjórnin ætlar sér. En þá aftur að plastinu, frú forseti, og umræðu sem hér hefur orðið um heyrúlluplast. Þetta barst reyndar í tal fyrr í dag í umræðu um annað mál, mál umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, og þar var fátt um svör. Ráðherrann virtist, svo ég endurorði aðeins, útskýra að tölvan í ráðuneytinu hefði bara sagt sér að gera þetta, vegna þess að þetta tengdist því máli sem við værum að tala um núna, vegna þess að þá þyrfti að ræða þetta undir þeim lið. Svo kemur hér hv. framsögumaður meirihlutaálits, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og vísar málinu aftur á ráðherra og að nefndin hafi þurft að gera þetta. Væntanlega hefur tölvan þá sagt nefndinni að þetta þyrfti að gerast og því er einhverri hvatningu beint til ráðherrans. Ég veit ekki hvort það er sami ráðherrann og áður hafði vísað á nefndina til þess að gera eitthvað í málinu. Svo koma frekari skýringar á þessu og tekið er sérstaklega fram að nefndarmönnum, þá ekki hvað síst hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar, þætti afskaplega leiðinlegt að þurfa að hækka þetta gjald svona mikið, en það leggst mjög þungt á bændur eins og farið hefur verið yfir fyrr í dag, en það væri bara ekkert við því að gera vegna þess að þetta væri afleiðing af því að ríkisstjórnin, Sjálfstæðismenn, hefði fyrir skömmu samþykkt ný lög um Úrvinnslusjóð og vegna þess að þessi lög hafi verið samþykkt þá bara væri ekki um neitt annað að ræða en að gera það sem menn langaði ekki að gera og hækka þessi gjöld. Og þá veltir maður fyrir sér: Var ekki vitað á sínum tíma hverjar afleiðingar þessara laga yrðu eða kynntu menn sér það bara ekki? Ég tel það reyndar líklegustu skýringuna af því að hér hafa flotið í gegn alls konar umfangsmiklir lagabálkar, að miklu leyti frá Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, og svo kannski núna frá hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, eftir að hann varð vinstri grænni en jafnvel margir Vinstri grænir. Þessi mál fljóta í gegn án þess að menn geri sér almennilega grein fyrir áhrifunum, 

Ég eða þú?

Svo kemur í ljós hvaða áhrif það hefur að samþykkja þessa miklu lagabálka eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur nú uppgötvað og þykir afskaplega leiðinlegt að þurfa að hækka gjöld á bændur þetta mikið en tölvan bara segir að það verði að gera það vegna þess að flokkurinn væri búinn að samþykkja mál sem hann vissi ekki hvaða áhrif hefði. Þetta er lýsandi fyrir lagasetningu og pólitíska framgöngu þessarar ríkisstjórnar. Hér fljóta í gegn þessi báknmál sem svo eru notuð sem afsökun fyrir því að hendur manna séu bundnar og ekki sé hægt að gera það sem hv. þingmenn raunverulega langar að gera og það sé ekki hægt að fylgja stefnu flokksins eða hugsjónum hans því að það sé búið að gera þessa og hina samninga og samþykkja hin og þessi lög. Margt af þessu varðar náttúrlega umhverfismálin. Hv. þm. Bergþór Ólason orðaði þetta ágætlega hér í andsvari fyrr í þessari umræðu, kallaði það hringrásarvitleysu, en hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði að þetta væri einfaldlega afleiðing af því að við værum að fikra okkur áfram í átt að hringrásarhagkerfinu. Það þýðir þá að það þarf að borga margfalt meira fyrir úrvinnslu á þessu plasti, heyrúlluplasti, en ella hefði verið. Þó er það álitamál líka og mjög óljóst í frumvarpinu og í nefndaráliti því þar er reynt að setja þetta í samhengi við úrvinnslukostnaðinn en svo vísað í að þetta snúist um kostnaðinn við að safna þessu saman. Hér fara hlutirnir augljóslega ekki saman. Þó liggur fyrir, eins og fram kom í máli hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar, að úrvinnslukostnaður á kíló nemi 120 kr. á Íslandi en ef við flyttum þetta út væri kostnaðurinn 38 kr. og hvort sem raunin er að þetta snúist um kostnaðinn við að safna plastinu saman, sem enginn hafði bent á að væri mikið vandamál fram að þessu, eða ef þetta snýst raunverulega, óháð því sem kemur fram í frumvarpinu, um úrvinnslukostnaðinn, þá hlýtur það að valda okkur áhyggjum ef búið er að lögfesta svo óhagkvæmt fyrirkomulag að við getum ekki ráðist í að vinna úr þessu plasti fyrir 38 kr. heldur neyðumst til að borga 120 kr. á kílóið, eða réttara sagt bændur. Þar lendir kostnaðurinn á endanum eða a.m.k. megnið af honum. Þetta er í takt við eitt og annað sem við höfum séð hjá þessari ríkisstjórn, til að mynda þau refsigjöld sem nú eru boðuð vegna þess að við höfum ekki dregið eins mikið úr losun gróðurhúsalofttegunda og stjórnvöld boðuðu annaðhvort í einhverju bjartsýniskasti eða tilraun til að vekja lukku á ráðstefnum erlendis. En hvað ætti að gera við allt þetta plast? Því að heyrúlluplast, eins og plast í mörgum hlutverkum, er hagkvæmt, mikilvægt og gagnlegt við framleiðslu og í þessu tilviki við framleiðslu á matvælum, því mikilvægasta sem við framleiðum. Í fyrsta lagi ætti ekki að refsa bændum fyrir vanhugsaðar hugmyndir og dyggðamont ríkisstjórnarinnar, ekki að taka af þeim strax aftur þann litla stuðning sem hafði skilað sér til þeirra vegna þeirrar stöðu sem íslenskur landbúnaður hefur verið settur í. Í öðru lagi ætti að fara með þetta plast á sem hagkvæmastan, skynsamlegastan og nýtilegastan hátt og það er t.d. með því einfaldlega að brenna það, frú forseti. Þetta kann að koma virðulegum forseta á óvart en líklega er besta ráðstöfun sem hægt er að gera varðandi plastúrgang að kveikja í honum. En það skiptir auðvitað máli hvernig það er gert og við höfum, þingmenn Miðflokksins, ítrekað lagt fram tillögur um byggingu hátæknisorpbrennslu. Með slíkri aðstöðu er hægt að nýta plast og brenna á umhverfisvænni hátt heldur en náttúrugasi, það eru fundnar upp aðferðir til þess að nýta plastúrgang sem orku og brenna á hagkvæmari hátt en náttúrulegu gasi og umhverfisvænasti orkugjafinn af öllum í brennslu er heimilissorp, frú forseti. Heimilissorp, ef menn nota rétta tækni, losar minnst af gróðurhúsalofttegundum við bruna þegar því er breytt í orku. Þessi aðstaða er ekki til á Íslandi núna og það hefur verið vanrækt eins og með svo margt annað að bæta þar úr. En það er þó skárra að flytja þetta heyrúlluplast út og borga þá fyrir það 38 kr., og einhverjir græða jafnvel á því að nýta það sem eldsneyti og brenna á hagkvæman hátt, heldur en að borga 120 kr. á kílóið fyrir að farga því hér og velta kostnaðinum yfir á bændur. Hæstv. forseti er eflaust farinn að sjá hér ákveðinn rauðan þráð í þessari stuttu ræðu minni. Hann er sá að þessi ríkisstjórn og þessi stjórnvöld eyða óhemjutíma í yfirbragð og umbúðir, yfirlýst markmið, langanir, en þegar kemur að lausnum er fátt um svör og þegar kemur að aðgerðum þá ganga þær jafnvel í berhögg við yfirlýst markmið. Það sjáum við gerast eina ferðina enn núna í þessum aðgerðum tengdum fjárlögum, bandorminum svokallaða. Það eru hækkanir yfir línuna og í mjög mörgum tilvikum hækkanir sem bitna fyrst og fremst á tekjulægra fólki og svo fylgja einhverjar umbúðir eða reynt er að pakka þessu inn í þær umbúðir að það sé leitt að þetta þurfi að gerast en það sé bara óhjákvæmilegt, en að einhvern tíma seinna ætlum við að laga þetta. Ég held að það sé fullreynt, frú forseti, að þessi ríkisstjórn muni nokkurn tímann laga þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka 7. þm. Norðvest., Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, kærlega fyrir hans ræðu. Mig langar að varpa fram spurningu til hans. Honum var tíðrætt um heyrúlluplast og ég tel mig fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar hafa talað mjög skýrt í ræðu minni fyrr í dag með nefndaráliti um að við skiljum mjög áhyggjur bænda. Við fengum umsagnir frá Bændasamtökunum sem og fleirum varðandi þessa hækkun. Það er ánægjulegt að hv. þingmaður hafi tekið mjög vel eftir að það er ákveðinn kostnaðarmunur á milli þess að vinna úr þessu plasti hér á landi og að senda það úr landi. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þingmaður tók hér fram, að það væri möguleiki að brenna þetta sorp. Það gera margar þjóðir í kringum okkur. Ég veit ekki betur en að Danir hafi byggt eina fullkomnustu sorpbrennslu út á, held ég bara, Amager í Kaupmannahöfn en það hús er frægt fyrir að vera fallega hannað. Við höfum verið að flytja sorp þangað sem mér finnst arfavitlaus ráðstöfun, að við séum að flytja með kolefnisspori sorp á milli landa. Telur hv. þingmaður eðlilegra að við séum þá að sigla með þetta heyrúlluplast til Svíþjóðar frekar en að vinna það að fullu hér á Íslandi?

Frú forseti. Í fyrsta lagi: Hvort snýst þetta um kostnað við að safna plastinu saman, eins og haldið hefur verið fram, eða kostnað við úrvinnslu og af þeim ástæðum séu hendur stjórnvalda að einhverju leyti bundnar? Þetta er fyrra atriðið sem ég hef ekki alveg fengið á hreint þrátt fyrir að hafa fylgst ágætlega með þessari umræðu. Í öðru lagi: Hvað er gert við þetta plast á Íslandi, fyrir þessar 120 kr. á kílóið? Getur ekki verið að á meðan menn hafa vanrækt að fylgja tillögu Miðflokksmanna um að byggja hér hátæknisorpbrennslu sé þá bara bæði hagkvæmara og umhverfisvænna að nýta þetta sem eldsneyti í Kaupmannahöfn eða í Ósló þar sem er ekki síður merkileg sorpbrennsla? Hvers vegna að hækka álögur á bændur eins mikið og hér er lagt til til þess eins að geta staðið undir 120 kr. kostnaði á kíló fremur en að nýta þetta sem eldsneyti, tiltölulega umhverfisvænt eldsneyti, erlendis og borga þá 38 kr. á kílóið? Hvaða undur gerast hér sem kosta þessar 120 kr. á kílóið?

Virðulegur forseti. Ég skil hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson svo að honum þyki eðlilegt að flytja þennan úrgang til annarra landa þar sem sú orka sem þar verður til gæti hugsanlega nýst til húshitunar á köldum svæðum. Hann spyr sömuleiðis um úrvinnslu og söfnun og ég vil ítreka það að ég held að ekki sé hægt að slíta þetta í sundur, þetta hangir saman. Bændur safna plastinu, það er sótt til þeirra og það er ekki ókeypis að fara í allar sveitir landsins á bílum og safna þessu saman. Þessu er síðan komið á sameiginlega safnstöð þar sem þetta er unnið áfram. Við skulum ekki gleyma því að það standa fyrir dyrum ákveðnar breytingar varðandi hringrásarhagkerfið. Það kerfi felur í sér að við sem samfélag erum að auka ábyrgð framleiðenda og innflytjenda, að þeir taki ábyrgð á vöru frá a til ö á grundvelli þeirra skyldna sem breytingarnar fela í sér. Þá hefur Úrvinnslusjóður lagt fram þessar tillögur sem eru í formi gjaldahækkana og hefur verið í samtali við ráðuneytið varðandi það. Þetta virkar kannski flókið en þetta er bara sá veruleiki sem við sem þjóð stöndum frammi fyrir. Við verðum að bera ábyrgð á, við getum sagt, því rusli sem til fellur í kringum okkur. Þetta er framleiðendaábyrgð, þetta er innflytjendaábyrgð, þetta á við um umbúðir eins og pallettur sem við flytjum vörur á til landsins. Þessar pallettur eru kannski fullar af pappakössum en eru síðan plastaðar. Þetta eru margar tegundir af efnum sem þarf að gæta sérstaklega að.

Frú forseti. Ég átta mig ekki á því hvort um er að ræða flutningskostnað eins og kemur fram í frumvarpinu eða úrvinnslukostnaðinn sjálfan eins og nú er haldið fram.

Þetta hangir saman.

Þetta hangir saman, kallar hv. þingmaður fram í og benti á það hér áðan að bændur tækju þátt í því að safna þessu saman og það væri kostnaður við það. Fá bændur greidd laun fyrir að taka það að sér að safna þessu plasti öllu saman og vera eins umhverfisvænir og íslenskir bændur vilja vera? Nei, ég er ekki viss um það. Enn vitum við ekki hvað verður úr þessu plasti hér heima en við vitum þó, eða ættum að vita það, að þegar ríkisstjórnin er búin að samþykkja allar þessar hringrásarhugmyndir sínar, án þess, að því er virðist, að hafa kannað hverjar afleiðingarnar af því yrðu, þá er ekki hægt að skella þeirri skuld á bændur, stétt sem búið er að sækja að í tíð þessarar ríkisstjórnar úr mörgum áttum samtímis með ólíkum hætti. Þegar ríkisstjórnin samþykkir enn eina óúthugsuðu hugmyndina á grundvelli yfirbragðs og þeirra umbúða sem þeirri hugmynd var pakkað inn í, og það kemur á daginn að þetta er erfiðara en ráð var fyrir gert og kostnaðurinn meiri, þá er ekki hægt að sætta sig við að meiri hlutinn sendi þann reikning á bændur og láti bændur landsins borga fyrir eigið klúður.

Virðulegur forseti. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir hækkun gjalda á umbúðir, þar á meðal hækkun gjalda á heyrúlluplast, líkt og tíðrætt hefur verið um í þessum ræðustól í dag. Með ákvæðinu er lagt til að úrvinnslugjald á heyrúlluplast hækki úr 30 kr. per kíló í 82 kr. Þessi hækkun er töluvert meiri en sú hækkun sem hefur átt sér stað undanfarin ár en árið 2013 hækkaði gjaldið úr 12 kr. í 16 kr. Árið 2019 hækkaði gjaldið úr 16 kr. í 28 kr. og árið 2022 í 30 kr. Nú á að hækka gjaldið per kíló um rúmlega 52 kr. Augljóst er að birgjar munu ekki taka þá hækkun á sig af framlegð vörunnar til að halda útsöluverði heyrúlluplasts óbreyttu. Gera má ráð fyrir því að þessi hækkun leggist beint á bændur. Þessi hækkun mun hafa töluverð áhrif á þungt rekstrarumhverfi bænda og gera það enn þyngra. Þetta skýtur skökku við í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur á árinu 2022 verið að bregðast við neyðarástandi vegna aukinna útgjalda í kjölfar hækkunar aðfanga í formi ábyrgðargreiðslna og spretthópsgreiðslna til bænda. Það er skýrt markmið ríkisstjórnarinnar að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar með öflugri innlendri landbúnaðarframleiðslu en slíkum markmiðum verður ekki náð með því að hækka enn frekar útgjöld á bændur. Staða landbúnaðar, og einna helst sauðfjárbænda, hér á landi er ekki stöndug. Rekstrargrundvöllur fer dvínandi og nýliðun er í lágmarki. Virðulegur forseti. Ýmissa leiða var leitað til að lækka þessa tölu en í þeirri vinnu kom í ljós að vegna ákvæða laga nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, var meiri hlutinn nauðbeygður til að samþykkja þessa hækkun á úrvinnslugjaldi á heyrúlluplasti til að mæta raunkostnaði. Í II. kafla laga um úrvinnslugjald og ráðstöfun þess segir í 3. gr., með leyfi forseta: „Til að stuðla að úrvinnslu úrgangs skal leggja úrvinnslugjald á vörur, eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum þessum. Leggja skal úrvinnslugjald á vörur hvort sem þær eru fluttar inn til landsins eða framleiddar hér á landi. Úrvinnslugjald skal standa undir kostnaði við meðferð flokkaðs úrgangs á söfnunarstöð, flutning hans frá söfnunarstöð til móttökustöðvar eða endurnýtingarstöðvar, enda hafi verið greitt úrvinnslugjald af vörunum. Þá skal gjaldið standa undir endurnýtingu úrgangsins og förgun hans eftir því sem við á. Jafnframt skal gjaldið standa undir kostnaði við förgun þess úrgangs sem blandast hefur vöru sem greitt hefur verið úrvinnslugjald af, enda sé blöndunin hluti af eðlilegri notkun vörunnar. Úrvinnslugjald skal standa undir kostnaði vegna greiðslu skilagjalda og vegna starfsemi Úrvinnslusjóðs.“ Tillögur um fjárhæðir í bandorminum byggja á áætlun Úrvinnslusjóðs um raunkostnað við úrvinnslu hvers vöruflokks í samræmi við lagaákvæði um að hver vöruflokkur sé fjárhagslega sjálfstæður. Nýlega hækkaði Úrvinnslusjóður greiðslur fyrir endurvinnslu á heyrúlluplasti innan lands í 120 kr. per kíló. Til viðbótar greiðir sjóðurinn flutningsjöfnun vegna flutnings plastúrgangs af landsbyggðinni til endurvinnslu. Með hækkuninni á úrvinnslugjaldinu er stuðlað að endurvinnslu á plasti innan lands og hefur Úrvinnslusjóður tekið mið af þeim sjónarmiðum sem komu m.a. fram við þinglega meðferð við setningu laga nr. 103/2021. Hagkvæmnis- og umhverfisverndarrök mæla með því að sem mest af plasti er til fellur í landinu verði endurunnið hérlendis og sem minnstur hluti fluttur úr landi. Ef aðstæður til endurvinnslu eru til staðar á landinu er rétt að nýta þær, enda er um mikilvægan þátt í myndun hringrásarhagkerfis á Íslandi að ræða. Verði úrvinnslugjald á heyrúlluplasti ekki hækkað er hoggið í þær stoðir sem kerfið byggir á, þ.e. að gjaldið eigi að standa undir raunkostnaði við úrvinnslu. Úrvinnslusjóði ber að tryggja að fjárframlög framleiðenda og innflytjenda standi undir þeim kostnaði sem af viðkomandi vöru hlýst. Það er ein af lágmarkskröfum varðandi framlengda framleiðendaábyrgð sem verða lögbundnar frá 1. janúar næstkomandi, sbr. 19. gr. laga nr. 103/2021. Virðulegur forseti. Mig langar í máli mínu hér að árétta vilja meiri hlutans hvað þetta varðar og ég krefst þess að bændum verði mætt. Í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar segir, með leyfi forseta: „Hækkun á úrvinnslugjaldi fyrir heyrúlluplast er umtalsverð. Sú hækkun getur orðið bændum íþyngjandi, en óvíst er hvernig verð á þessari mikilvægu rekstrarvöru bænda þróast næstu mánuði. Meiri hlutinn bendir á að rekstrarumhverfi búvöruframleiðslu er kvikt, í kjölfar heimsfaraldurs og stríðsátaka. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar á liðnu ári hafa verið umtalsverðar vegna þessa. Enn eru blikur á lofti og mikilvægt er að fylgjast áfram með þróun mála og beita markvissum aðgerðum vegna hagsmuna neytenda, bænda og íslensks matvælaiðnaðar. Þá beinir meiri hlutinn því til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra að komið verði til móts við bændur vegna þessara hækkana og metið með hagsmunaaðilum hvernig söfnun og endurvinnsla á heyrúlluplasti geti verið sem hagkvæmust til framtíðar. Með því er tryggð betri endurheimta og endurvinnsla á heyrúlluplasti í anda hugmyndafræði hringrásarhagkerfisins og kostnaður bænda af söfnun þess til endurvinnslu lágmarkaður.“ Virðulegur forseti. Ráðherra verður að fara strax af stað og finna lausn til framtíðar fyrir bændur í samráði við þá svo að þessi hækkun komi ekki illa við bændur. Bregðast þarf við án tafar. Ég bind miklar vonir við hæstv. umhverfisráðherra, að hann vinni þetta í þéttu samstarfi við hæstv. matvælaráðherra og í samráði við bændur, og ítreka enn frekar vilja meiri hlutans hvað þetta varðar. Ég brýni fyrir ráðherra í þessum efnum og ætlast til þess að komið verði til móts við bændur hvað þetta gjald varðar og að við höldum áfram að styðja við íslenskan landbúnað með öflugum hætti. Það skiptir öllu máli ef við ætlum að tryggja raunverulegt matvælaöryggi þjóðarinnar.

Forseti. „Lækkun tolla er ein skilvirkasta leiðin til að bæta hag launþega. Að mati samningsaðila væri góð byrjun að afnema tolla sem vernda enga hefðbundna innlenda landbúnaðarframleiðslu.“ Þetta segir í bókun sem VR, Landssamband íslenskra verslunarmanna og Félag atvinnurekenda undirrituðu í gær samhliða kjarasamningi sem þá var gerður. Það voru einmitt þessi sjónarmið sem lágu að baki þegar ég lagði fram breytingartillögu við fjárlagabandorm ríkisstjórnarinnar þann 19. september síðastliðinn um að tollur á franskar kartöflur yrði afnuminn, hæsti prósentutollur á matvöru í íslensku tollskránni sem þó verndar enga innlenda framleiðslu lengur. Já, virðulegur forseti, ég er eindreginn stuðningsmaður þess að fella niður tolla, jafnvel fella niður tolla algerlega einhliða í þágu neytenda og ég er stoltur af arfleifð jafnaðarmanna á Íslandi þegar kemur að niðurfellingu tolla og viðskiptahindrana. Háir tollar leiða af sér allra tap. Þeir vinna gegn þeim mikla ábata sem þjóðir hafa af alþjóðaviðskiptum. Þeir veita skjól fyrir óeðlilega hátt verð á samkeppnis- og staðkvæmdarvörum og tollar eru líka afleit tekjuöflun. Alla jafna eru tekjur hins opinbera af tollum miklu minni en sá ábati sem neytendur og framleiðendur verða af vegna þessara viðskiptahindrana. Virðulegi forseti. Ég ætla bara að segja það fullum fetum hér að þegar vægi tolla í tekjum ríkisins er mikið þá er það til marks um vanþróað og óskilvirkt tekjuöflunarkerfi hjá viðkomandi ríki. Franskar kartöflur bera í dag 76% toll. Þetta er hæsti prósentutollur á matvöru í íslensku tollskránni en samkvæmt fríverslunarsamningum við Kanada og Evrópusambandið eru franskar kartöflur hins vegar fluttar inn á lægri tolli, 46% tolli. Þann 24. ágúst síðastliðinn birtist frétt um að Þykkvabæjar ehf. hefði hætt framleiðslu þannig að nú er þetta verndartollur sem verndar ekkert lengur, ekkert nema tja, hærra matvöruverð og kostar neytendur hundruð milljóna á hverju ári. Þess vegna lagði ég til að tollurinn yrði afnuminn að fullu, neytendum og fyrirtækjum til heilla. Það varð hins vegar ljóst, m.a. vegna athugasemda sem bárust af vettvangi framkvæmdarvaldsins, að það er ekki meiri hluti fyrir slíkri breytingu hér á Alþingi þannig að tillagan um afnám tollsins, fullt afnám tollsins, hefði að óbreyttu verið felld. En ég og hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Guðrún Hafsteinsdóttir, ákváðum hins vegar að sameinast um breytingartillögu sem gengur skemur og felur í sér að almenni tollurinn á frönskum kartöflum lækki niður í 46% til jafns við þann toll sem franskar kartöflur bera samkvæmt fríverslunarsamningunum sem ég nefndi hérna áðan. Ég vil taka það mjög skýrt fram hér að þessi breyting mun líklega hafa hverfandi áhrif á verðlagningu enda er langstærstur hluti franskra kartaflna fluttur inn á 46% tollinum. Hins vegar getur þessi breyting liðkað fyrir auknu vöruúrvali. Það skiptir máli. Kannski er þessi breyting fyrst og fremst táknræn, því verði tillaga okkar hv. þm. Guðrúnar Hafsteinsdóttur samþykkt, þá felur það í sér að þetta 76% Íslandsmet í tollheimtu muni heyra sögunni til. Þetta er hænuskref en ég held engu að síður að með þessu séum við að senda mikilvæg skilaboð um að 76% ofurtollheimta eigi ekki rétt á sér og ég heiti því, frú forseti, að við í Samfylkingunni munum ekki láta staðar numið hér heldur beita okkur áfram af fullum þunga fyrir afnámi tolla í þágu neytenda á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fagna breytingartillögu hv. þingmanna og kollega minna í efnahags- og viðskiptanefnd, þeirra Jóhanns Páls Jóhannssonar og Guðrúnar Hafsteinsdóttur, um lækkun á 76% tolli á frönskum kartöflum. Galin prósenta. Þessi fyrrum verndartollur mætti auðvitað gjarnan heyra sögunni til en þetta er jákvætt fyrsta skref. Ég tek heils hugar undir tillöguna og viðleitni flutningsmanna til að lækka tolla og liðka fyrir vöruúrvali. Þetta er til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari tillögu hv. 11. þm. Reykv. n., Jóhanns Páls Jóhannssonar. Ég vil taka það skýrt fram að það var hv. þingmaður sem átti frumkvæði að þessari breytingartillögu við bandorminn. Ég fagna því mjög enda er ég mjög hlynnt því að við lækkum skatta, við lækkum álögur og gjöld og lækkum tolla til hagsbóta fyrir neytendur. Hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson lét hafa eftir sér í viðtali í dag við DV að lífið snýst ekki bara um franskar kartöflur og ég get heils hugar tekið undir að það snýst ekki bara um það. En hér erum við að stíga ákveðið skref. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns þá er ekki lengur þörf á því að vernda framleiðslu á vöru sem ekki er lengur framleidd á Íslandi þannig að það þarf ekki að vernda neina hefðbundna innlenda landbúnaðarframleiðslu eins og hér hefur verið gert um árabil. Því fögnum við sérstaklega þessari tillögu um að lækka toll úr 76% í 46%. Eins og hv. þingmaður sagði er þetta kannski lítið skref fyrir neytendur akkúrat núna en vonandi er þetta eitt af mörgum skrefum sem áfram verða stigin til hagsbóta fyrir neytendur þannig að við sem erum aðdáendur franskra kartafla getum notið þeirra um ókomna tíð á hagstæðara verði en nú er.

Virðulegur forseti. Fyrir hönd meiri hluta atvinnuveganefndar mæli ég fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist, nr. 110/2016, sem snertir fyrst og fremst framlengingu á gildistíma laganna. Samkvæmt lögum nr. 110/2016 er heimilt að greiða útgefendum hljóðrita úr ríkissjóði 25% þess kostnaðar sem fellur til við hljóðritun tónlistar hér á landi að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Lögin tóku gildi 1. janúar 2017 og falla að óbreyttu úr gildi 31. desember nk. Með frumvarpinu er m.a. lagt til að gildistími laganna verði framlengdur um fimm ár en einnig lagðar til aðrar breytingar með það að markmiði að gera endurgreiðslukerfið skilvirkara og afkastameira. Markmið frumvarpsins er þannig að festa endurgreiðslukerfi laganna, sem hingað til hefur gefið góða raun, betur í sessi með framlengingu gildistíma þeirra og styðja þannig enn frekar við innviði þessarar atvinnugreinar. Með framlengingunni er til að mynda áframhaldandi samkeppnishæfni Íslands á þessu sviði tryggð og stuðlað að enn frekari að uppgangi íslensks tónlistariðnaðar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gest frá STEF sem umsögn um málið hafði borist frá. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Sú umsögn sem barst um frumvarpið var jákvæð og því fagnað að framlengja ætti úrræðið. Meiri hluti nefndarinnar tekur þannig undir meginmarkmið frumvarpsins um að framlengja gildistíma laganna og telur mikilvægt að efla og styrkja íslenskan tónlistariðnað áfram með því endurgreiðslufyrirkomulagi sem komið var á með lögum nr. 110/2016. Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Haraldur Benediktsson, Hildur Sverrisdóttir, Tómas A. Tómasson og Þórarinn Ingi Pétursson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um menningarminjar, nr. 80/2012, aldursfriðun húsa og mannvirkja. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem varða aldursfriðun húsa og mannvirkja. Annars vegar um að í stað þess að öll hús og mannvirki sem eru 100 ára og eldri séu friðuð þá verði miðað við byggingar árið 1923 eða fyrr. Hins vegar að bætt verði við heimild Minjastofnunar Íslands til að skilyrða leyfi vegna framkvæmda á friðuðum húsum eða að leggja til friðlýsingu. Þá er lagt til að viðmiðunarártalið fyrir umsagnarskyldu Minjastofnunar samkvæmt 30. gr. laganna verði breytt og eigi við um hús sem byggð voru 1930 eða fyrr í stað ársins 1925. Nefndin fékk til sín gesti og bárust umsagnir. Ef ég stikla aðeins á stóru í þeim efnum þá komu fram þau sjónarmið að miða ætti aldursfriðun húsa og mannvirkja við þau sem byggð voru árið 1918 eða fyrr, líkt og á við um aldursfriðun kirkna, og var í eldri lögum um húsafriðun. Þá var einnig sett fram tillaga um að miða mætti við árið 1915. Meiri hluti nefndarinnar áréttar að brýnt er að skoða aldursmörk friðunar húsa í heildarendurskoðun laga um menningarminjar. Þá telur meiri hlutinn ekki rétt að færa tímamarkmiðið aftar og aflétta þar með friðun húsa sem geta haft menningarsögulegt gildi fyrr en að lokinni ítarlegri skoðun og greiningu. Fyrir nefndinni komu fram ýmis sjónarmið um það við hvaða tímamark ætti að miða umsagnarskyldu Minjastofnunar. Í frumvarpinu er lagt til að umsagnarskylda eigi við um hús sem byggð voru 1930 eða fyrr en umsagnaraðilar bentu t.d. á að miða ætti við hús sem byggð voru 1940 eða fyrr eða 1945 við lok síðari heimsstyrjaldarinnar, enda hefðu þá orðið miklar breytingar sem höfðu áhrif á byggðararf þjóðarinnar. Þá kom einnig fram ánægja með að miða við ártalið 1930, enda hafi þá lokið miklu og glæsilegu uppbyggingarskeiði sem oft er kennt við steinsteypuklassík. Meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til breytingar á ákvæðinu en áréttar mikilvægi þess að þetta atriði verði skoðað í tengslum við boðaða heildarendurskoðun laganna. Þá var nefndinni bent á að líta mætti til þess að breyta viðmiðum við friðun fornminja sem að óbreyttu fjölgaði með hverju árinu. Ákjósanlegt væri að samræma aldursfriðun húsa og mannvirkja annars vegar og fornleifa hins vegar. Telur meiri hluti nefndarinnar rétt að þetta verði einnig skoðað við endurskoðun laganna og rétt að koma því hér á framfæri. Á fundi með fulltrúum sveitarfélaga og í umsögnum þeirra um málið kom fram að ein megináherslan í rammasamningi ríkis og sveitarfélaga um aukið framboð íbúða á árunum 2023–2032 er að auka fyrirsjáanleika verkefna um uppbyggingu íbúðarhúsnæðis. Mikilvægur liður í því er að samþætta ferla við gerð skipulags og veitingar byggingarleyfa með það að markmiði að stytta framkvæmdatímann og lækka byggingarkostnað. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir ábendingar fulltrúa sveitarfélaga um mikilvægi þess að farið verði sérstaklega yfir samskipti Minjastofnunar og sveitarfélaga í þeirri vinnu og koma á skilvirkara verklagi þar sem þörf er á og setja leiðbeiningar til að fækka hugsanlegum flöskuhálsum við undirbúning framkvæmda. Ljóst er að ef 100 ára friðunarreglan stendur óhögguð fjölgar á ári hverju friðuðum húsum. Eins og fram kemur í greinargerð þá eykur fágæti varðveislugildi minja en hið gagnstæða dregur úr því. Það er því mikilvægt að fagleg rök séu til grundvallar vernd og friðun og telur nefndin brýnt að áhersla verði lögð á að tryggja friðun húsa og mannvirkja og fornminja með hátt varðveislugildi sem sannarlega þarf að vernda. Meiri hluti nefndarinnar telur því mikilvægt að frumvarpið verði að lögum og leggur jafnframt áherslu á að endurskoðun laganna verði hraðað og í þeirri vinnu verði litið til þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið í samráðsferli ráðuneytisins og við meðferð málsins hjá nefndinni. Að framansögðu leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Helga Vala Helgadóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Sigmar Guðmundsson áheyrnarfulltrúi er samþykkur álitinu. Bergþór Ólason og Eyjólfur Ármannsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég skil tilgang þessa máls en tel rétt að menn velti aðeins fyrir sér útfærslunni á þessu. Ég fylgdist með 1. umr. um málið og þar komu fram ýmis sjónarmið sem að voru mínu mati sum hver til þess fallin að valda manni smááhyggjum um framhaldið því að eins og boðað er í frumvarpinu og áliti meiri hlutans þá stendur til að fara í endurskoðun á þessum málaflokki eða þessari löggjöf og það bar á tilhneigingu hjá sumum þeirra sem fjölluðu um málið í 1. umr. til að lýsa yfir a.m.k. vonum til þess að dregið yrði úr varðveislu gamalla húsa eða því regluverki sem um hana hefur gilt. Auðvitað má alltaf gera hlutina betur og á skilvirkari hátt. Það á m.a. við um þennan málaflokk en það er þó rétt að hafa það í huga að fá lönd, raunar líklega ekkert Evrópuland, eiga jafn hlutfallslega lítið af húsum sem við getum kallað gömul hús og við Íslendingar. Einhvern tímann tók ég saman tölur um þetta og miðaði þá við árið 1930 því það ár breyttist húsagerð mjög verulega og ekki bara á Íslandi, þetta voru auðvitað einnig árin þar í kring en sérstaklega árið 1930 þegar menn hurfu frá hefðbundinni húsagerðarlist, klassík, á því formi sem var í hverju landi og þar með alveg sérstakt form klassískrar byggingarlistar sem hafði þróast á Íslandi, og er stundum kallað steinsteypuklassík, og við tók það sem í skýringum með frumvarpinu var nefnt virknihyggja, sem er svo sem ágætisorð en er innan gæsalappa fúnksjónalismi. Það var sem sé vikið frá hinum hefðbundnu fagurfræðilegu reglum byggingarlistar eða sögulegu reglum byggingarlistar, þeim stíl sem einkenndi kannski hvert svæði eða hvert land og við tók það sem einnig er stundum kallað internasjónalismi eða alþjóðastíll í byggingarlist, svo kallað vegna þess að það var ekki lengur neinn greinilegur munur á byggingarstíl eftir svæðum eða löndum. Þetta snerist allt um fúnksjónalismann eða virknihyggju eins og það er kallað hér. Af þeim sökum hef ég talið, fyrst menn hafa áhyggjur af því að friðuðum húsum muni fjölga mjög verulega nú, að rétt væri að líta til ársins 1930 fremur en að stoppa strax 1923. Það er auðvitað gert vegna þess að nú eru liðin 100 ár frá 1922 og lögin taka gildi á næsta ári og þá hafa menn talið það tækifæri til að hafa mörkin þar. En það er verulega mikið, ekki í fjölda en svona hlutfallslega miðað við þá litlu gömlu byggingararfleifð sem við eigum, af húsum sem voru byggð á þriðja áratugnum, eftir 1923, milli 1923 og 1930, sem væri þess vert að vernda. Ég beini þessu þess vegna til nefndarinnar og vísa aftur í þá vinnu sem boðuð hefur verið, að menn hugleiði hvort ekki sé rétt að reyna að vernda þetta litla sem við eigum af því sem kalla má sérstaka sögulega íslenska byggingarlist. Ég nefndi það hérna áðan þegar ég var að byrja, frú forseti, að þegar ég skoðaði þetta á sínum tíma hefði ég miðað við árið 1930. Þá komst ég að því að innan við 2% bygginga á Íslandi voru frá því fyrir þann tíma, hugsanlega 1,8% eða 1,9%, sem var lægsta hlutfall í Evrópu. Nú hefur þetta hlutfall lækkað enn því þetta var fyrir allnokkru síðan og mikið verið byggt í millitíðinni. Fyrir vikið finnst mér rétt að við hugleiðum hvort ekki sé ástæða til að vernda þetta þó hlutfallslega mjög lága hlutfall íslenskra bygginga sem bera sérstök íslensk hönnunareinkenni. Ýmsir myndu benda á það að seinni tíma arkitektúr geti haft íslensk einkenni líka, vissulega er það rétt, en þarna er ég að vísa til sögulegra klassískra einkenna, menningarlegra einkenna þess sem í mörgum löndum og borgum og bæjum myndar það sem kallað er gamla byggðin, „Altstadt“ á þýsku eða „old town“ á ensku og við eigum bara því miður ekki nógu mikið af hér á Íslandi. Það er alveg sérstök sorgarsaga hvernig farið hefur verið með margar gamlar byggðir hér og ekki hvað síst í borginni þar sem við stöndum núna, í Reykjavík. Og það vekur athygli mína við yfirferð frumvarpsins og greinargerðar og athugasemda við frumvarpið að Reykjavíkurborg virðist hafa hvað minnstan áhuga á því að viðhalda verndun gamalla húsa í sinni umsögn, enda hafa borgaryfirvöld þar farið á stundum að mínu mati fram með hreinum fjandskap við gömlu byggðina hér í bænum, sýnt þeirri byggð lítilsvirðingu. Þá kem ég að því sem átti kannski að vera aðalatriði hjá mér, að þessi lög sem við ræðum hér breytingu á voru að mínu mati mikið framfaraskref, sett 2012 af þáverandi menntamálaráðherra sem nú er hæstv. forsætisráðherra og breytingar gerðar í þinginu sem margar hverjar voru til bóta. Þetta markaði ákveðin tímamót og gaf manni væntingar um að horfið yrði frá því sem hefur verið allt of ríkjandi á Íslandi, að bera ekki næga virðingu fyrir hinum byggða menningararfi. Vandinn hefur hins vegar verið sá að þrátt fyrir þessi lög þá hefur vantað mikið upp á eftirfylgni. Það hefur vantað upp á að lögunum væri fylgt. Fyrir vikið veldur það mér dálitlum áhyggjum verði lögin veikt núna. Ég segi aftur, frú forseti: Ég skil hvað átt er við varðandi það að 100 ára gömlum byggingum fari jafnt og þétt að fjölga á hverju ári en í ljósi þess að þessum lögum, sem nú er orðin tíu ára gömul, hefur ekki verið fylgt nægilega vel, þá óttast ég að þetta geti leitt til enn frekari veikingar í framkvæmdinni en vonandi er það eitthvað sem verður þá lagað í þeirri vinnu sem boðuð hefur verið. Ég vona að afrakstur þeirrar vinnu feli ekki í sér sum þeirra sjónarmiða sem maður heyrði hérna í 1. umr. um að það væri stundum of mikið vesen að vernda gömlu byggðina á Íslandi, því við eigum einfaldlega ekki nógu mikið af henni og hún er verðmæt fyrir okkur öll, ekki bara fólk sem býr í gömlum húsum eða í nágrenni við þau heldur byggðina alla. Heilu borgirnar geta verið verðmætari, eigi þær sterka gamla byggð. Ég nefni bara eitt dæmi, Prag. Þegar menn hugsa um Prag, höfuðborg Tékklands, sjá þeir eflaust fyrir sér fallegu gömlu miðborgina í Prag, en hún er kannski bara 5% af borginni. Megnið af Prag eru blokkir byggðar á tímum kommúnistanna en jafnvel þær eru verðmætari og eftirsóknarverðari bústaðir vegna þess að borgin býr að þessum menningararfi, býr að stað sem íbúarnir allir geta safnast saman á á hátíðisstundum eða einfaldlega til að fara á kaffihús eða skemmta sér og notið þess að vera í fallegu umhverfi í samneyti við aðra. Þetta skortir okkur á Íslandi, þetta skortir okkur í Reykjavík og þrátt fyrir þessa lagasetningu sem nú er verið að breyta hafa því miður ekki orðið nógu miklar framfarir eða nógu mikil skilningsaukning á mikilvægi þessa. Að lokum, frú forseti, til að undirstrika það hvers vegna ég tel að það eigi frekar að miða við 1930 en 1923, þá vísa ég í töflu sem fylgir þar sem birtur er fjöldi byggðra húsa hvert ár frá 1918–1923, 1920 voru þau 460 og svo 1921 fóru þau niður í 146 og svo rúmlega 200 árið þar á eftir. 200 hús eða 200 íbúðir á einu ári er ekki mikið. Þótt við bætum þarna við fáeinum árum í viðbót, sjö árum í viðbót, þá myndi það ekki, held ég, vanda neinu verulegu álagi eða verða áhyggjuefni fyrir þá sem halda utan um þessi mál heldur frekar vera til þess fallið að vernda þá gömlu byggð sem við þó enn eigum. Eitt í viðbót sem ég gleymdi að nefna, frú forseti, er að rök með þessari 1923-viðmiðun voru m.a. þau að þá hafi fyrstu lög um skipulag bæja og kauptúna verið staðfest, að þau hafi verið staðfest 1921 og þá verið farið að vinna eftir þeim 1922 og 1923 og það hafi markað upphaf aðkomu hins opinbera að skipulagi þéttbýlis á Íslandi. En þá spyr ég bara: Hvers vegna ætti ekki að vernda neitt af upphafsárum opinbers skipulags á Íslandi? Því að á þessum árum, eftir að farið var að ráðast í opinbert skipulag bæja, þá urðu til ekki aðeins áhugaverðar byggingar heldur heilu göturnar og götumynd er eitthvað sem við hljótum að vilja vernda. Því miður var ekki ráðist í allar þær góðu hugmyndir sem fram komu á þessum árum. Háborgin hérna uppi á Skólavörðuholti var ekki byggð en eitt og annað var gert og það væri mikil synd ef þessi breyting leiddi til þess að þær þó tiltölulega fáu heillegu götumyndir frá fyrstu árum opinber skipulags á Íslandi, oft hannaðar af Guðjóni Samúelssyni og samverkamönnum hans, myndu eyðileggjast fyrir vikið og það yrðu rifin tiltölulega lítil hús í steinsteypuklassík sem þó mynda hluta af heild og í staðinn byggt eitthvað úr stáli og gleri eða hrárri steinsteypu. Þess vegna ítreka ég það, frú forseti, að ég skil hugsunina með þessu frumvarpi en ég myndi vilja miða við árið 1930 og legg áherslu á að í þeirri vinnu sem fram undan er verði hugað að því hversu tiltölulega lítið við Íslendingar eigum af menningararfleifð á sviði bygginga og skipulags.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Ég veit að hann hefur mikla og góða þekkingu á þessum málaflokki, bæði í skipulagsmálum og húsafriðun, og minnist m.a. svokallaðrar hverfisverndar, sem er afar mikilvæg í verndun húsa og verndun götumyndar og bæjarmyndar, en hv. þingmaður er, ef ég man rétt, höfundur að því og vil ég þakka honum sérstaklega fyrir það. Í ræðunni nefndi hann sérstaklega ártalið 1930 og færði ágætisrök fyrir því. En ég hjó sérstaklega eftir því sem hv. þingmaður sagði varðandi áhugaleysi Reykjavíkurborgar á húsafriðun. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, og maður sér það bara á umsögn Reykjavíkurborgar, að það virðist vera takmarkaðar áhugi á því að friða gömul hús og varðveita þau. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá eru sumar erlendar borgir mjög eftirsóttur áfangastaður ferðamanna einfaldlega vegna þess að þær eiga mjög fallega gamla miðbæi. Hv. þingmaður nefndi Prag sem dæmi. Það er önnur borg, af því að Úkraína er oft nefnd núna, sem heiti Lviv sem á einstaklega fallegan miðbæ. Þangað sækja milljónir ferðamanna, þetta er nálægt landamærum Póllands, eða sóttu fyrir stríð alla vega. Þannig að húsagerð, þessi gamla húsagerð og varðveisla þeirra er aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hver er hans skoðun og hvers vegna heldur hann að Reykjavíkurborg sé svona yfir höfuð áhugalaus um þessi mál, sem við höfum augljóslega séð um langt skeið?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að nefna svokölluð verndarsvæði í byggð sem ég taldi mjög mikilvægt að yrði komið á hér á Íslandi - góð reynsla af þessu í bæði Bretlandi og Bandaríkjunum til að mynda. Því miður vannst mér ekki tími til að fylgja því eftir með reglugerðinni sem átti að fylgja málinu og þeirri reglugerð hefði sérstaklega verið beint að Reykjavík eða hún hefði verið hugsuð fyrir Reykjavík til að taka á því sem maður hafði upplifað þá þegar og óttaðist að yrði áfram raunin, að Reykjavík líti ekki á það sem tækifæri að vernda gömlu byggðina heldur myndi frekar vilja rífa eins mikið og hægt væri. Oft er þetta gert, af því að hv. þingmaður spyr um ástæðuna, í nafni svokallaðrar þéttingar byggðar, enn eitt dæmið um það hvernig borginni, og reyndar víðar á það sama við, er stjórnað út frá einhverjum frösum eða einhverjum svona hálfgerðum pólitískum trúarbrögðum án þess að menn almennilega gerir sér grein fyrir innihaldinu eða áhrifunum. Þétting byggðar kann að eiga rétt á sér sums staðar, en því skyldi borgin leggja mesta áherslu á að þétta byggð þar sem hún er þéttust fyrir og þar sem byggðin er einstök að því leyti að hún er eina gamla byggðin í Reykjavík? Þetta er í rauninni alveg furðulegt. Það er búið að vera furðulegt að fylgjast með þessu árum og áratugum saman, ég tala nú ekki um það þegar menn svo skoða tölurnar um þéttleika byggðarinnar. Ég gerði það á sínum tíma, það eru allmörg ár síðan, það var áður en ég byrjað í pólitíkinni, og gamli miðbærinn hérna er þéttbýlli, eða var þá, heldur en gamli miðbærinn í Kaupmannahöfn. Það bjuggu fleiri á fermetra í gamla bænum í Reykjavík heldur en í gamla bænum í Kaupmannahöfn. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og tek heils hugar undir það sem hann hefur nefnt hér, að ein af ástæðunum er þessi þétting byggðar sem er svolítið sérstakt fyrirbæri og virðist vera mikið áhugasvið hjá þessum meiri hluta í borginni. Engu að síður þá held ég bara að borgaryfirvöld hafi gert gríðarleg mistök með því að horfa ekki í það mikla menningarsögulega gildi sem þessi gamla húsagerðarlist hefur, það mikla aðdráttarafl sem hún hefur gagnvart almenningi, ferðamönnum. Þótt það sé kannski ekki alveg hliðstætt dæmi þá sjáum við að nýi miðbærinn á Selfossi, sem er húsagerð í gömlum stíl og endurbyggð hús, þekkt hús, gömul hús, hefur fengið afar góðar viðtökur þar og það er ljóst að fólk sækir í þessa gömlu miðbæi. Þess vegna spyr maður sig hvers vegna þetta skilningsleysi borgaryfirvalda um árabil, þessa meiri hluta, skuli vera við lýði, sem er í raun og veru sorglegt. Eins og hv. þingmaður nefndi í sinni ágætu ræðu þá eigum við bara mjög fá hús, gömul hús, og það á að sjálfsögðu að sýna þeim þann sóma sem þau eiga skilið með því að varðveita þau. Það er algjör skammtímahugsun að rífa svona gömul hús og byggja einhver, eins og hv. þingmaður nefndi, stálgrindarhús með gleri o.s.frv. Þetta er ekki það sem fólk er að kalla eftir, ég er alveg sannfærður um það. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott innlegg inn í þessa umræðu, enda hefur hann mjög góða þekkingu á málefninu og hefur lagt margt mjög gott til málanna í þeim efnum.

Frú forseti. Það var gaman að hv. þingmaður skyldi nefna Selfoss, ég er alveg sammála honum um það og kom nú aðeins þar við sögu. En á meðan verið var að undirbúa og þróa það þá mætti það fordómum af því að það mætti ekki byggja nema í tísku akkúrat dagsins í dag. Þá kem ég að framhaldssvarinu varðandi Reykjavík. Ég held nefnilega að borgaryfirvöld í Reykjavík séu dálítið illa haldin af því sem einhvern tímann var kallað flottræfilsháttur, að langa að tolla í tískunni og vera akkúrat í tísku haustsins í byggingarlistinni og telji það, sem svo sem fyrri kynslóðir hafa gert líka, að það sé á einhvern hátt hallærislegt að vera með gamlar, litlar bárujárnsklæddar byggingar og til að vera alvöruborg þurfi stærri hús. En hver er raunin? Hvað finnst, eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson kom aðeins inn á hérna áðan, t.d. gestum okkar, útlendingum, sem koma hingað merkilegast? Það eru einmitt litlu húsin. Meira að segja í Prag, sem ég nefndi áðan, þar sem eru stórglæsilegar hallir er einn alvinsælasti ferðamannastaðurinn lítil gata með minnstu húsum bæjarins, af því að það er öðruvísi, það er það sem fólki finnst merkilegt. Menn hefðu gott af því, held ég, að lesa grein Halldórs Laxness frá 1971 úr Morgunblaðinu með fyrirsögninni Brauð Reykjavíkur þar sem hann varði Bernhöftstorfuna þegar til stóð að rífa hana og byggja þar einhvern glerkassa í staðinn. Hann gerði sér grein fyrir því, og svo fleiri og fleiri, hvers konar verðmæti lægju í þessu gamla, sögunni og minjunum. En núverandi borgaryfirvöld hafa ekki fattað þetta enn.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um menningarminjar er mjög áhugavert. Hérna er verið að breyta svokallaðri 100 ára reglu um aldursfriðun þannig að í stað orðanna „eru 100 ára og eldri“ kemur: byggð voru árið 1923 eða fyrr. Þá mun sú 100 ára regla gilda. Ég er sammála þessari breytingu að mörgu leyti en hún gerir ákveðnar kröfur til stjórnvalda og Minjastofnunar um að vernda þau hús sem þarfnast verndunar og eru byggð eftir árið 1923. Það verða vissulega miklar breytingar eftir 1920. Þá fara að byggjast upp hverfi, það er meiri fjöldi húsa og það þýðir að þá myndu heilu húsaraðirnar fara sjálfkrafa í friðun vegna 100 ára reglunnar sem kannski þurfa þess ekki. En þetta leggur ákveðnar kvaðir á Minjastofnun um að friðuð verði hús sem þess þurfa. Þau verða sem sagt að vera vakandi og vera á verðinum fyrir því að friða hús sem þess þurfa, það gerist ekki sjálfkrafa við 100 ára aldur. Ég er sammála breytingunni á 29. gr. laganna, í b-lið 1. gr. frumvarpsins: „Við 2. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Stofnuninni er heimilt að setja skilyrði um slíkar framkvæmdir eða gera tillögu um friðlýsingu umrædds húss eða mannvirkis.“ Þessi setning kemur þá á eftir 2. mgr. 29. gr.: „Óheimilt er að raska friðuðum húsum og mannvirkjum, spilla þeim eða breyta, rífa þau eða flytja úr stað nema með leyfi Minjastofnunar Íslands.“ Minjastofnun Íslands getur gefið leyfi til að raska friðuðum mannvirkjum, spilla þeim eða breyta, rífa þau eða flytja úr stað. Þetta hefur verið túlkað þannig að stofnunin getur gefið leyfi en það eru engin skilyrði, hún hefur ekki haft heimildir til að setja skilyrði. Þetta er mjög mikilvæg heimild, að stofnuninni sé heimilt að setja skilyrði um slíkar framkvæmdir og gera tillögu um friðlýsingu hússins eða mannvirkisins þegar verið að breyta þeim. Þetta er til samræmis við annað ákvæði í lögunum varðandi friðlýst hús og umsagnir, þá er hægt að friðlýsa með skilyrðum. Það er því mjög mikilvægt að þetta ákvæði komi inn. Það getur vel verið að það þurfi að raska friðuninni, þ.e. breyta húsi, og það verði þá gert samkvæmt skilyrðum frá Minjastofnun. Ákvæðið sem ég geri athugasemdir við er 2. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Í stað ártalsins „1925“ í 1. málsl. 1. mgr. 30. gr. laganna kemur: 1930.“ Hér er verið að breyta 30. gr. laganna sem heitir: Verndun annarra húsa og mannvirkja. Í 1. mgr. hennar segir, með leyfi forseta: „Eigendum húsa og mannvirkja sem ekki njóta friðunar en byggð voru 1925 eða fyrr, svo og forráðamönnum kirkna sem reistar voru 1940 eða fyrr, er skylt að leita álits hjá Minjastofnun Íslands með minnst sex vikna fyrirvara ef þeir hyggjast breyta þeim, flytja þau eða rífa.“ Það er verið að breyta þessu þannig að eigendum mannvirkja og húsa sem ekki njóta friðunar en byggð voru 1930 eða fyrr er skylt að leita álits Minjastofnunar. Það er verið að færa skylduna til að leita álits frá 1925 til 1930. Ég vil líka vekja athygli á því að stofnuninni er heimilt að setja skilyrði um slíkar framkvæmdir eða gera tillögu um friðlýsingu umrædds hús. Það er raunverulega það sem segir í lok 1. gr. frumvarpsins, skilyrði varðandi breytinguna eru í umsögninni, í álitinu. Þú leitar álits og þá getur stofnunin sett skilyrði. Það er verið að breyta því þannig að þetta er líka þegar verið er að raska húsi, þetta verður á báðum stöðum. Þetta er til samræmis, samræmi á milli þess þegar leitað er álits og þegar farið er í breytinguna. Þetta verður á báðum stöðum, sem er mjög gott. Varðandi það að verið er að flytja álitsskylduna, skyldu eigenda húsa og mannvirkja sem voru byggð 1930 eða fyrr til að leita álits, verði frumvarpið að lögum, þá geri ég ákveðna athugasemd sem ég tel vert að koma hér og fjalla um í ræðu. Það segir um 2. gr. í greinargerð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Í gildandi lögum miðar friðun húsa við 100 ár og því njóta hús byggð árið 1922 eða fyrr slíkrar friðunar. Ef 100 ára reglunni er breytt og miðað verður við að hús sem byggð voru 1923 eða fyrr njóti aldursfriðunar mun eingöngu muna tveimur árum á friðuðum húsum og þeim húsum sem falla undir umsagnarskyldu Minjastofnunar Íslands skv. 30. gr. laganna.“ Ef 100 ára reglan er sú að öll hús byggð 1923 og fyrr verði friðuð þá eru bara tvö ár þarna á milli, 1923 og 1925, hvað varðar umsagnarskylduna, verði þessu ákvæði ekki breytt. Þess vegna er viðmiðið flutt til 1930 þannig að það verði sjö ár á milli. Svo segir, með leyfi forseta, í umfjölluninni um 2. gr frumvarpsins., með leyfi forseta: „Árið 1930 varð sú þróun í byggingarlist að fúnksjónalismi tók við af nýklassík og þjóðlegri rómantík sem hafði einkennt húsagerð þriðja áratugarins. Það er því full ástæða til að færa ártalið til ársins 1930 í ákvæðinu í samræmi við aðrar breytingar í frumvarpinu.“ Hér er talað um að á árinu 1930 hafi sú þróun orðið að fúnksjónalismi hafi tekið við af nýklassík og þjóðlegri rómantík í byggingarlist á Íslandi. Það er vissulega rétt. En það eru sennilega örfá hús byggð fyrir 1930 í stíl fúnksjónalisma og ef ég fer rétt með þá held ég að það sé uppi í Garðastræti, ég held að Ólafur Thors hafi byggt það 1928 eða 1929 og húsið við hliðina. En málið er þetta: Það var ekkert farið að byggja í fúnksjónalisma fyrr en eftir 1930. Ég tel að þetta ákvæði, að breyta þessu einungis í 1930, nái ekki utan um það sem tilgangurinn með því er, þ.e. að vernda hús fúnksjónalismans, a.m.k. miðað við það sem segir athugasemdum við 2. gr., að árið 1930 hafi orðið sú þróun í byggingarlist að fúnksjónalismi tók við af nýklassík og þjóðlegri rómantík sem hafði einkennt húsagerð þriðja áratugarins og það sé því full ástæða til að færa ártalið til ársins 1930 í ákvæðinu. Það gerðist ekkert í íslenskri húsagerðarlist milli 1925 og 1930 að mér vitanlega. Það var nýklassísk og þjóðleg rómantík en fúnksjónalismi kemur raunverulega ekki til Íslands fyrr en eftir 1930. Ef það á að skylda eigendur húsa til að leita álits Minjastofnunar Íslands með minnst fimm vikna fyrirvara ef þeir hyggjast breyta húsum og ef þessi álitsskylda eigenda, að leita álits Minjastofnunar, á að ná líka til húsa sem eru byggð í anda fúnksjónalisma þá verður ákvæðið að ná til 1935 eða 1940, svo það liggi fyrir. Það eru ákveðin hverfi byggð 1936, 1937, 1938, Norðurmýri t.d., þar var mikið byggt í fúnksjónalisma, og ég tel að þetta ákvæði gangi allt of skammt. Það er sérstaklega minnst á fúnksjónalisma í frumvarpinu en þessi breyting nær ekki utan um það. Það er ástæðan fyrir því að ég kem hér í ræðustól, til að benda á að þessi breyting úr 1925 í 1930, að gera eigendum húsa skylt að leita álits Minjastofnunar, nær í raun og veru ekki utan um fúnksjónalismann nema kannski örfá hús sem voru byggð fyrir 1930. Ég tel ákvæðið ganga of skammt hvað þetta varðar og hefði viljað sjá helst árið 1940 en ég hefði sætt mig við 1935. Ég veit að þessi lög eiga að fara í heildarendurskoðun og þar er mikilvægt að taka á þessu atriði. Það bárust umsagnir og það er mjög mikilvægt að þetta komi inn í þá umræðu. Það er líka mjög mikilvægt að vernda byggingarheildir, hverfi sem eru t.d. byggð í stíl fúnksjónalisma og þá er áratugurinn milli 1930 og 1940 undir, þetta er fyrir stríð. Stríðsminjar komu til umræðu í allsherjar- og menntamálanefnd og ég tel alveg vert að menn fari að skoða friðun á stríðsminjum sem hafa mikið menningarsögulegt gildi og mikið sögulegt gildi, sérstaklega af því að við erum hætt með 100 ára friðunina. Það urðu breytingar, það var byrjað að byggja steinsteypt hús, mikið eftir 1915, mikið farið í steinsteypuna og svo kom bylgja eftir fyrra stríð, 1919, 1920, þá var skyndilega farið að byggja miklu meira úr steinsteypu. Ísland var að byggjast upp eftir að við fengum fullveldi, sem sýnir hversu mikilvægt fullveldið er. Það var gríðarlegur uppgangstími milli 1920 og 1930 eða frá 1918 til 1930, má segja. Það kom umsögn frá Reykjavíkurborg eins og fjallað er um í frumvarpinu og það er rétt minnst á það í áliti meiri hlutans. Varðandi umsögnina frá Reykjavíkurborg og svo frá Minjastofnun Íslands þá tel ég mikilvægt að styrkja Minjastofnun Íslands í þessum málum og hún fái þær valdheimildir sem hún óskar. Þessi breyting er að tillögu Minjastofnunar. Ég hef unnið á Skipulagsstofnun sem á í miklu samstarfi við sveitarfélög og ég tel mjög mikilvægt að hlúa að þeirri sérfræðiþekkingu sem er hjá Minjastofnun Íslands og efla þá stofnun svo hún geti sinnt hlutverki sínu með sómasamlegum hætti. Sveitarfélögin hins vegar, sérstaklega úti á landi, veik sveitarfélög, lítil sveitarfélög, hafa ekki burði til að sinna þessu, hafa ekki sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Og varðandi Reykjavík þá sjáum við nú bara hvað er búið að gerast í Reykjavík. Maður getur varla talað um byggðina í Reykjavík ógrátandi, hvað það er búið að rífa mikið, t.d. Fjalaköttinn. Það er reyndar búið að byggja framhliðina upp á nýtt, en það var mikill sjónarsviptir að því húsi. Gríðarlega mikilvægt hús, eitt fyrsta leikritið var sýnt þar, Einar Benediktsson ljóðskáld stóð að því. Og það voru ekki stjórnvöld sem voru upphafsmenn að því að vernda Bernhöftstorfuna, það voru listamenn í Reykjavík, leikarar og fleiri sem tóku sig til og byrjuðu bara einfaldlega að mála húsin. Við þurfum fyrst og fremst að horfa til Minjastofnunar og áhugafólks um verndun gamalla byggða og gamalla húsa. Að þessu sögðu þá tel ég að þetta frumvarp sé til framfara. Það er ákveðinn millileikur fyrir heildarendurskoðun á lögunum sem verður vonandi farið í núna á næsta ári en ég tel að þessi breyting, 1925, varðandi umsagnir, sé breyting sem skipti raunverulega ekki miklu máli. Það er verið að breyta þessu um fimm ár hvað varðar skylduna til að leita umsagnar, 1923 til 1930 af því það er svo stutt milli 1923 og 1925, en það nær ekki til fúnksjónalismans nema örfárra húsa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum með meðferð einkamála, lögum um meðferð sakamála og lögum um dómstóla. Frumvarpið felur í sér breytingar á framangreindum lögum. Mikilvægustu breytingarnar sem lagðar eru til með frumvarpinu varða heimild til að sækja um kæruleyfi til Hæstaréttar í auknum mæli sem og rýmri skilyrði fyrir því að áfrýja héraðsdómi beint til Hæstaréttar. Aðrar breytingar miða ýmist að því að skýra eða einfalda gildandi lagaákvæði eða færa þau til betri vegar í ljósi fenginnar reynslu. Nefndin hefur fjallað um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir eins og greint er frá í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill nefndin árétta sérstaklega þá þætti sem snúa að framlengingu gæsluvarðhalds án dómsúrskurðar við ákveðnar aðstæður sem mælt er fyrir um í 12. gr. frumvarpsins. Gæsluvarðhald getur, verði ákvæðið að lögum, lengst um allt að 24 klukkustundir án sérstaks dómsúrskurðar. Í nefndaráliti bendir nefndin á að 12. gr. frumvarpsins er ætlað að mæla fyrir um skýra lagaheimild um að lögreglu sé heimilt að halda sakborningi á meðan dómari tekur ákvörðun um framlengingu gæsluvarðhalds. Nefndin undirstrikar að framlenging gæsluvarðhalds við þessar aðstæður er íþyngjandi fyrir sakborning þrátt fyrir að mikilvægir hagsmunir, t.d. vegna rannsóknar lögreglu, kunni að vera í húfi. Nefndin fjallaði sérstaklega um þann ramma sem 67. gr. stjórnarskrárinnar setur um frelsissviptingu og þá meðalhófsreglu sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 67. gr. hennar um að gæsluvarðhald skuli aldrei standa lengur en nauðsyn krefur. Nefndin telur nauðsynlegt að þessi heimild verði skoðuð frekar og leggur því til breytingu á frumvarpinu þess efnis að 12. gr. falli brott. Þá fjallaði nefndin um tilvísun til Landsréttar í lögum nr. 61/2022. Á tveimur stöðum í þeim lögum þykir rétt að vísa til dóms en ekki tilgreina Landsrétt sérstaklega. Í báðum tilvikum lýtur breytingartillagan nánar tiltekið að því að skilyrða meðferð einkaréttarkröfu fyrir Hæstarétti, í þeim tilvikum þegar Hæstiréttur snýr við sýknudómi Landsréttar og sakfellir ákærða í refsiþætti málsins, við það að slíkri kröfu hafi verið vísað frá dómi, í stað þess að binda slíka dómsmeðferð við að einkaréttarkröfu hafi verið vísað frá Landsrétti. Að öðrum kosti kynnu einhverjir brotaþolar að fara á mis við það réttarhagræði við meðferð sakamála fyrir Hæstarétti að geta krafist þess að einkaréttarkröfu þeirra verði vísað til sérstakrar meðferðar í einkamáli í Landsrétti, snúi Hæstiréttur sýknudómi Landsréttar við og sakfelli ákærða. Þá eru lagðar til minni háttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar hér. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í nefndarálitinu. Virðulegi forseti. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Helga Vala Helgadóttir, Jódís Skúladóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson og Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir. Sigmar Guðmundsson, áheyrnarfulltrúi, er samþykkur álitinu. Virðulegur forseti. Ég hef lokið yfirferð minni og læt hér staðar numið.

Frú forseti. Þetta frumvarp hefur tekið mjög svo ánægjulegu breytingum. Ég ætla ekki að lengja mjög umræðuna en bara árétta það sem fram kom í máli framsögumanns nefndarálits, að búið er að fella út 12. gr. frumvarpsins, og var það mér mikið hjartans mál að umrætt ákvæði yrði fellt út úr lögunum. Þar var lagt til að ef óskað væri eftir framlengingu gæsluvarðhalds og slík krafa væri tekin fyrir af dómara áður en gæsluvarðhald rynni út þá félli það ekki niður meðan á slíkum fresti stæði. Það var nauðsynlegt að fella þetta ákvæði úr frumvarpinu og samþykkja það ekki þannig að það yrði alls ekki að lögum, enda myndi maður ætla að það gengi bæði gegn stjórnarskrá Íslands og alþjóðalögum sem við erum aðilar að að halda fólki í gæsluvarðhaldi án úrskurðar dóms á meðan dómari hugsaði sig um. Það eru skýr ákvæði í lögunum um það undir hvaða kringumstæðum má halda fólki. Það má halda fólki í 24 klukkustundir áður en tekin er ákvörðun um að fara í gæsluvarðhald en þegar 24 klukkustundir eru að líða þá verður að krefjast gæsluvarðhalds eigi að halda viðkomandi inni áfram. Ég leit svo á að það gengi alls ekki að bæta við 24 klukkustundum eftir þann tíma sem úrskurðaður hefur verið og fagna ég því að þetta ákvæði hefur verið fellt út og verði þar með ekki hluti af þeim ákvæðum sem eru samþykkt hér og verða vonandi að lögum síðar í vikunni. Að öðru leyti styð ég þetta mál og styð þessa breytingu heils hugar enda er hún gagnleg.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur og fagna því sem segir í þeirri breytingartillögu sem hér hefur verið gerð, að 12. gr. frumvarpsins hafi verið felld niður, sem segir, með leyfi forseta: „Ef óskað er eftir framlengingu gæsluvarðhalds og slík krafa er tekin fyrir af dómara áður en það rennur út fellur það ekki niður meðan á slíkum fresti stendur.“ Ég fagna því að þetta hafi verið tekið út. Ég tel þetta ekki standast raunverulega stjórnarskrárákvæði eða mannréttindasáttmála Evrópu þar sem einstaklingur myndi þurfa að vera í gæsluvarðhaldi eftir að gæsluvarðhaldsfresti lyki. Á meðan dómari er að taka framlenginguna til úrskurðar, á meðan dómari er að taka fyrir beiðni um framlengingu gæsluvarðhaldsúrskurðar, mun einstaklingur þurfa að sitja í gæsluvarðhaldi eftir að fyrri úrskurðinum lýkur. Þetta tel ég ekki standast stjórnarskrá þar sem frelsissvipting verður að byggja á dómsúrskurði. Fyrri dómsúrskurður er liðinn, gæsluvarðhaldsúrskurður er liðinn, fallinn úr gildi, og þá getur einstaklingur þurft að sæta því að sitja í fangelsi eftir að hann er liðinn. Ég tel ekki ástæðu til að fara að öðru leyti yfir frumvarpið, það er gert í nefndaráliti sem ég er samþykkur, en ég vildi taka fram að ég tel það vera mikilvægt mál að við skulum geta tekið þetta út. Ef það kemur önnur breyting þá vonandi mun hún standast það sem sem ég tel stjórnarskrá og mannréttindasáttmála, að það sé mikilvægt að einstaklingar séu einungis í gæsluvarðhaldi samkvæmt gæsluvarðhaldsúrskurðum dómara en ekki lengur.

Forseti. Ég mæli fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991 (kennitöluflakk). Frumvarpið felur í sér breytingar á þeim lögum í því skyni að sporna við misnotkun á hlutafélagaforminu og svokölluðu kennitöluflakki í atvinnurekstri með því að heimila þann möguleika að leggja á svonefnt atvinnurekstrarbann. Í slíku banni, sem miðað er við að gildi að meginreglu til í þrjú ár, felst nánar tiltekið að þeim sem því sætir er óheimilt að stjórna félagi sem rekið er með takmarkaðri ábyrgð og fara með prókúru eða annað umboð slíks félags. Frumvarpið er nátengt breytingum sem gerðar voru árið 2019 með lögum nr. 56/2019, m.a. á almennum hegningarlögum og hlutafélagalögum, og snertu misnotkun á félagaformi og hæfisskilyrði. Í frumvarpinu er þannig lagt til að hægt sé að úrskurða þann sem óhæfur telst til að stýra hlutafélagi vegna skaðlegra eða óverjandi viðskiptahátta í atvinnurekstrarbann og eru þær breytingar nauðsynleg viðbót til fyllingar þeim breytingum sem gerðar voru með lögum nr. 56/2019. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir eins og greint er frá í nefndaráliti. Nefndarálitið liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill nefndin árétta sérstaklega að hún telur mikilvægt að bregðast við þeirri meinsemd sem kennitöluflakk hefur verið í íslensku samfélagi um árabil og valdið hefur umtalsverðu tjóni á ári hverju og þá ekki síst hjá fyrirtækjum en skattgreiðendur, stéttarfélög, launafólk og lífeyrissjóðir verða einnig fyrir tjóni. Nefndin er í meginatriðum hlynnt öllum efnisatriðum frumvarpsins. Þá fjallaði nefndin um 1. og 3. mgr. k-liðar 1. gr. frumvarpsins, en þar er mælt fyrir um að sá sem úrskurðaður hefur verið í atvinnurekstrarbann beri persónulega og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins fari það í þrot á þeim tíma sem bannið vari eða eftir atvikum á næsta ári eftir lok þess. Nefndin áréttar að undir þá reglu geta fallið þeir sem komið hafi að stjórn félagsins með beinum eða óbeinum hætti, svo sem skráðir stjórnarmenn, framkvæmdastjóri, prókúruhafi, skuggastjórnendur og aðrir sem ráðandi eru um meginstarfsemi og stefnu félagsins, líkt og Skatturinn bendir á í umsögn sinni til nefndarinnar. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi kom fram í umsögn Skattsins að samkvæmt frumvarpinu á atvinnurekstrarbann m.a. að ná til einstaklings sem borið hefur takmarkaða ábyrgð á skuldbindingum samlagshlutafélags en með réttu ætti hið sama að gilda um eiganda samlagsfélags sem ber takmarkaða ábyrgð. Dómsmálaráðuneytið tók undir framangreint og lagði því til að í stað orðsins „samlagshlutafélags“ í 1. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins komi orðið: samlagsfélags, enda séu samlagshlutafélög ein tegund samlagsfélaga og falli því undir það hugtak. Nefndin tekur undir framangreint og leggur til breytingartillögu þess efnis. Í öðru lagi var það mat dómsmálaráðuneytisins að ábending í umsögn embættis héraðssaksóknara um að breyta þyrfti orðalagi 1. mgr. b-liðar 1. gr. frumvarpsins þannig að ákvæðið tæki ekki einvörðungu til hlutafélaga heldur allra félaga sem rekin væru með takmarkaðri ábyrgð, væri réttmæt. Nefndin tekur undir það sjónarmið og leggur til breytingartillögu í þá átt. Í þriðja lagi skal Skatturinn, á grundvelli 2. mgr. j-liðar 1. gr. frumvarpsins, halda skrá um þá einstaklinga sem úrskurðaðir hafa verið í atvinnurekstrarbann. Af hálfu Skattsins var bent á að tilvísun til Skattsins í ákvæðinu væri nokkuð víðtæk og ástæða til að téð skráarhald heyrði fremur undir fyrirtækjaskrá sem ríkisskattstjóra sé falið að halda samkvæmt lögum um fyrirtækjaskrá, nr. 17/2003. Dómsmálaráðuneytið tók undir þetta og er nefndin þessu jafnframt sammála og leggur því til orðalagsbreytingu á ákvæðinu í þessa veru. Þá eru lagðar til minni háttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Helga Vala Helgadóttir, Jódís Skúladóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson og Óli Björn Kárason.

Forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um Vísinda- og nýsköpunarráð. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný lög um Vísinda- og nýsköpunarráð en felld verði úr gildi lög um Vísinda- og tækniráð, nr. 2/2003. Samkvæmt frumvarpinu verði það hlutverk nýrrar ráðherranefndar að samræma stefnu stjórnvalda þvert á ráðuneyti og auka yfirsýn í stefnumálum vísinda og nýsköpunar. Vísinda- og nýsköpunarráð verði sjálfstætt ráðgjafarráð sem eigi í reglubundnu samstarfi við ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir eins og greint er frá í nefndaráliti sem liggur frammi. Í kjölfar umfjöllunar nefndarinnar um málið vill meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar árétta sérstaklega þrjú atriði: Nefndin fjallaði um gerð stefnumótunar á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar en með frumvarpinu er lagt til að sérstakri ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun verði falið að fara með stefnumótandi hlutverk og Vísinda- og nýsköpunarráði ráðgefandi hlutverk sem byggist á traustum greiningum. Í greinargerð frumvarpsins er fjallað um stefnumótun og aðkomu ráðherranefndar að henni með ýmsum hætti og gætir ekki fulls samræmis að því leyti, þ.e. hvort stefnumótun sé í höndum ráðherranefndarinnar eða að hlutverk nefndarinnar takmarkist við samræmingu á stefnu stjórnvalda þar sem stefnumótunarhlutverkið sé á hendi hvers ráðherra sem sæti á í nefndinni. Við skýringu 3. gr. um stefnumótun er rétt að líta til þeirrar grunnreglu stjórnskipunarinnar að ráðherrar eru sjálfstæðir í störfum sínum, óháðir hver öðrum og taka ekki við fyrirmælum um ákvarðanir eða annað á málefnasviði sínu, samanber einnig 14. gr. stjórnarskrárinnar. Með hliðsjón af því er ljóst að ráðherranefndin getur ekki farið sameiginlega með stefnumótun á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar heldur fer hver ráðherra um sig með stefnumörkun á því málefnasviði sem undir hann heyrir í samræmi við forsetaúrskurð hverju sinni. Ráðherranefndin gegnir hlutverki upplýsinga- og samræmingarvettvangs og má með því samstarfi tryggja að stefnumörkun hvers ráðherra á málefnasviðinu sé ekki í mótsögn við stefnu annars. Það verður á hendi ráðherranefndarinnar að samræma framtíðarsýn í málefnum vísinda og nýsköpunar sem verði leiðarljós fyrir stefnumótun ráðuneyta og aðgerðaáætlunar á málefnasviðinu. Þá fjallaði nefndin um skipan í tilnefningarnefnd sem kveðið er á um í 5. gr. frumvarpsins. Fram komu athugasemdir við þá aðila sem tilnefna einstaklinga í nefndina. Var gagnrýnt m.a. að samtök frumkvöðla eða félög einstaklinga með mikla þekkingu á nýsköpun ættu ekki aðkomu að tilnefningunum. Meiri hluti nefndarinnar áréttar umfjöllun í greinargerð um skipan tilnefningarnefndar en líkt og þar kemur fram skal tilnefningarnefndin vinna í samráði við ráðuneyti og hagaðila og óska eftir tillögum að fulltrúum í ráðið. Á grundvelli þessa samráðs geri tilnefningarnefndin tillögu að ráðinu. Samsetning ráðsins á þar af leiðandi ekki að ráðast af bakgrunni þeirra fulltrúa sem veljast til starfa í tilnefningarnefnd. Gerðar voru athugasemdir við að samtök launþega tilnefndu einn einstakling og bent á að launþegasamtök hefðu verið áhugalítil í nýsköpunarumræðu síðustu ár. Meiri hlutinn tekur undir þau rök sem fram koma í minnisblaði ráðuneytisins, þ.e. að eitt af hlutverkum ráðsins sé að tryggja að stefnumótun á sviði menntunar og fræðslu sé í samræmi við þarfir vinnumarkaðar og atvinnulífs. Nefndin fjallaði að auki um umsýslu Vísinda- og nýsköpunarráðs en samkvæmt 4. gr. frumvarpsins er það ráðuneyti háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunar sem fer með faglega umsýslu fyrir ráðherranefndina, undirbýr fundi Vísinda- og nýsköpunarráðs og ráðherranefndar og sinnir öðrum verkefnum við undirbúning stefnumótunar og greiningar- og upplýsingavinnu. Af hálfu Rannís var bent á mikilvægi þess að nýtt Vísinda- og nýsköpunarráð hefði gott samráð við hagaðila í vísindum og nýsköpun og að sjálfstæði ráðsins væri best tryggt með því að umsýsla þess væri utan Stjórnarráðsins. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir mikilvægi þess að samráð sé virkt og gott og áréttar jafnframt að frumvarpið breytir ekki hlutverki eða lagalegri stöðu Rannsóknamiðstöðvar Íslands samkvæmt lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Samkvæmt 12. gr. þeirra laga, með þeim breytingum sem lagðar eru til með frumvarpi þessu, verður miðstöðinni áfram ætlað að sinna t.d. faglegri umsýslu ýmissa sjóða, meta árangur rannsókna og annast gagnasöfnun og miðlun upplýsinga fyrir ráðherranefndina og Vísinda- og nýsköpunarráð. Meiri hluti nefndarinnar telur jákvætt að leitað sé til sérfræðinga Rannsóknamiðstöðvar og þeirrar sérþekkingar sem þau búa yfir en telur jafnframt mikilvægt að faglegri umsýslu sé stýrt af þessu nýja ráðuneyti. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar samráð ráðherranefndar og Vísinda- og nýsköpunarráðs. Bent var á að virkt samstarf ráðherranefndar og ráðgefandi nefndar Vísinda- og nýsköpunarráðs væri forsenda þess að það takist að styrkja íslenskt þekkingarsamfélag og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Meiri hluti nefndarinnar tekur heils hugar undir það og áréttar mikilvægi reglubundins samráðs ráðherra, vísindasamfélagsins og atvinnulífsins á málefnasviðinu. Leggur meiri hlutinn því til að kveðið verði á um í 3. gr. að ráðherranefndin skuli að jafnaði halda tvo fundi árlega með Vísinda- og nýsköpunarráði. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar heiti þeirra samtaka í atvinnulífinu sem tilnefna aðila til setu í tilnefningarnefnd. Gerðar voru athugasemdir við orðalag 5. gr. um að samtök fyrirtækja í atvinnurekstri tilnefndu aðila en í fyrri drögum að frumvarpinu hefði það verið í höndum samtaka fyrirtækja í iðnaði. Leggur meiri hluti nefndarinnar til þá breytingu að það verði í höndum Samtaka atvinnulífsins að tilnefna einstakling í tilnefningarnefndina en gera má ráð fyrir að slíkt yrði gert í samráði við Samtök iðnaðarins enda eiga þau aðild að Samtökum atvinnulífsins. Þá er lögð til breyting tæknilegs eðlis sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hlutans. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álit meiri hlutans rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Jódís Skúladóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson og Óli Björn Kárason. Bergþór Ólason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég er fulltrúi í allsherjar- og menntamálanefnd en er ekki á þessu nefndaráliti. Mig langar að spyrja hv. framsögumann að því sem lýtur að tilnefningarnefndinni og þá gagnrýni sem kom fram á hana. Samkvæmt 5. gr. skulu í tilnefningarnefndinni sitja fimm einstaklingar, tveir samkvæmt tilnefningu samstarfsnefndar háskólans, einn samkvæmt tilnefningu samtaka fyrirtækja, einn samkvæmt tilnefningu samtaka launafólks og einn án tilnefningar. Breytingartillagan gerir ráð fyrir að sá sem er frá samtökum fyrirtækja sé frá SA, Samtökum atvinnulífsins. Það sem ég á erfitt með að skilja í ljósi umsagnanna, sérstaklega frá umsögnum frumkvöðla og hugvitsmanna, Verkfræðingafélagsins og Auðnu, er að þar er talað um, t.d. í umsögn Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna, með leyfi forseta: „Enginn fulltrúi hugvitsmanna fær að koma að tilnefningum í það ráð sem móta skal stefnu í málefnum hugvits og nýsköpunar. Þetta fyrirkomulag mun áfram útiloka aðkomu hugvitsfólks að ráðinu, líkt og verið hefur. Hugvitsmönnum hefur markvisst verið haldið utan við alla stefnumótun í nýsköpun; bæði á vegum vísinda- og tækniráðs og á vegum síns ráðuneytis. Sú stefna virðist eiga að ríkja áfram, samkvæmt þessum frumvarpsdrögum, sem eingöngu þjónar málstað stórra hagsmunaaðila, en víkur þjóðarhagsmunum til hliðar. Með því er útilokuð hin mikla og fjölbreytta reynsla og þekking sem hugvitsmenn búa yfir …“  
             Spurning mín er þessi: Af hverju er ekki tekið tillit til umsagnar Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna og umsagnar frá Verkfræðingafélaginu varðandi tæknimenntaða einstaklinga?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið. Hann spyr hér út í tilnefningarnefndina. Við ræddum þetta mikið í nefndinni og fengum umsagnir varðandi tilnefningarnefndina. Það voru miklar skoðanir á því hvernig ráðið ætti að vera. Niðurstaðan varð sú að breyta einungis þeim hluta er varðaði Samtök atvinnulífsins en ég vil árétta að þetta er einungis tilnefningarnefndin. Þeir sem eru í tilnefningarnefndinni fá sérfræðiaðstoð frá t.d. Rannís, Rannsóknamiðstöð Íslands. Þar verður horft til þess að í ráðinu verði þeir aðilar sem eru hæfastir á landinu til að gegna þeirri stöðu og vera ráðherranefndinni innan handar. Þetta voru mjög góðar umsagnir sem við fengum og mjög skiljanlegt að fólk vildi vera í tilnefningarnefndinni vegna þess að það taldi þar af leiðandi að það ætti meiri möguleika á því að komast inn í Vísinda- og nýsköpunarráðið. Aftur á móti er alveg möguleiki á því að fólk komist inn í ráðið sjálft af því að það koma tilnefningar til tilnefningarnefndarinnar og þau fá sérfræðiaðstoð við að finna hæfasta fólkið á landinu. Telur t.d. hv. þm. Eyjólf Ármannsson að með því að tilnefningarnefndin sé svona muni fólk ekki eiga möguleika á því að vera í Vísinda- og nýsköpunarráði?

Virðulegur forseti. Það er ég sem er að spyrja hér í andsvörum en ekki öfugt, svo það liggi fyrir. Það sem er hérna undir er þetta virðast vera sömu gömlu hagsmunaaðilarnir og eru venjulega settir í svona tilnefningarnefndir og ráð. Varðandi t.d. samtök launafólks þá kemur fram í umsögn Auðnu og segir hér, með leyfi forseta: „… aðkoma launþegahreyfingar, sem hefur verið nánast óvirk og áhugalítil í nýsköpunarumræðu síðustu ára, eða aðkomu Samtaka atvinnulífsins, sem er í litlum tengslum við sprota- og nýsköpunarumhverfið. Það dregur úr trúverðugleika tilnefninga í hið ráðgefandi Vísinda- og nýsköpunarráð“ - þ.e. að þau séu í þessari tilnefningarnefnd, svo það liggi fyrir. Ég get líka vísað til Verkfræðingafélagsins. Það var mjög áhugavert þegar þau komu fyrir nefndina og klárlega mjög hæft fólk þar, sennilega hæfasta fólkið. Þar kom kona sem er búin að vera að reka sprotafyrirtæki og var áður í Vísinda- og tækniráði. Hún lagði mikla áherslu á það að samtök félags tæknimenntaðra á Íslandi með rúmlega 5.000 félagsmenn sem eru í norrænum samtökum, sem eru síðan í hagsmunasamtökum á Evrópustigi gagnvart Brussel og hafa mikil tengsl erlendis, þau fá ekki að komast í tilnefningarnefndina. Ég get ekki annað séð en að þetta sé bara gamla íslenska klíkusamfélagið þar sem útilokunarreglu er beitt. Ég get ekki annað en tekið undir með Samtökum frumkvöðla og hugvitsmanna um að þetta fyrirkomulag muni áfram útiloka aðkomu hugvitsfólks að ráðinu líkt og verið hefur. Enn þá er verið að útiloka það og þetta skiptir sáralitlu upp á aðkomuna. Þau eru bara að óska eftir að fá að vera með. Ég tel að allir eigi að fá að vera með en það vilja stjórnvöld og þingmeirihlutinn ekki. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að allir fái að vera með og þessi samtök séu ekki útilokuð. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir. Ég tek undir þær athugasemdir sem hann nefndi varðandi mikilvægi þess að tryggja aðkomu fólks að ráðinu. Áhyggjur mínar snúa að vissu leyti að því að því fleiri hópa sem við teljum upp sérstaklega í þessu, því meiri líkur eru á að aðrir hópar, sem sendu ekki inn umsögn til hæstv. allsherjar- og menntamálanefndar, muni ekki hafa trygga aðkomu að Vísinda- og nýsköpunarráði. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði hér áðan í framsögu minni þar sem kom fram að tilnefningarnefndin skuli vinna í samráði við ráðuneyti og hagaðila og óska eftir tillögum að fulltrúa í ráðið. Á grundvelli þessa samráðs gerir tilnefningarnefndin tillögu að ráði. Samsetning ráðsins á þar af leiðandi ekki að ráðast af bakgrunni þeirra fulltrúa sem veljast til starfa í tilnefningarnefnd. Með það í huga þá segi ég það að ég treysti tilnefningarnefndinni sem verður til þess að velja hæfasta fólkið til að sitja í Vísinda- og nýsköpunarráði. Þetta er mjög mikilvægt ráð og það hefur verið mikið samráð varðandi það að velja hverjir eiga að sitja í tilnefningarnefndinni. Ég treysti því að hæfasta fólk landsins verði í þessu ráði.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta sem ég undirrita. Með frumvarpi þessu er lagt til að setja ný lög um Vísinda- og nýsköpunarráð í stað laga um Vísinda- og tækniráð, nr. 2/2003. Miklar breytingar hafa orðið á málaflokki vísinda og nýsköpunar þó að hlutverk Vísinda- og tækniráðs samkvæmt núgildandi lögum hafi staðið óbreytt. Samkvæmt frumvarpinu er ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun undir formennsku forsætisráðherra ætlað að samræma stefnu stjórnvalda þvert á ráðuneyti og auka yfirsýn, skerpa framtíðarsýn og efla gagnsæi í stefnumálum vísinda og nýsköpunar og styðjast í því efni við virka ráðgjöf Vísinda- og nýsköpunarráðs. Mikilvægt er því að vel takist til við skipun hins nýja Vísinda- og nýsköpunarráðs. Líkt og segir í frumvarpinu er markmið þess að styrkja langtímastefnumótun vísinda- og nýsköpunarmála með heildrænni nálgun á málaflokkinn, skýrari hlutverkum helstu aðila og öflugri sjálfstæðri gagnagreiningu, ásamt eftirfylgni og auknu samstarfi og samhæfingu milli ráðuneyta. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir nýju Vísinda- og nýsköpunarráði sem verði sjálfstætt ráðgjafarráð sem eigi í reglubundnu samstarfi við ráðherranefnd um vísindi og nýsköpun. Lögð er áhersla á sjálfstæði ráðsins og að það verði öflug rödd í samfélaginu og styðji við faglega stefnumótun ráðuneyta. Fólk veljist í ráðið á grundvelli krafna um umtalsverða reynslu á vettvangi vísinda, nýsköpunar og tækni. Mig langar núna að fjalla um samsetningu tilnefningarnefndar sem fjallað er um í 5. gr. frumvarpsins. Að mati 1. minni hluta endurspeglast áhersla á sérfræðiþekkingu hjá fulltrúum í Vísinda- og nýsköpunarráði ekki í fyrirhugaðri samsetningu tilnefningarnefndar samkvæmt 5. gr. frumvarpsins. Nefndin skal tilnefna fulltrúa í Vísinda- og nýsköpunarráð. Gert er ráð fyrir að forsætisráðherra skipi, að höfðu samráði við ráðherra sem fer með málefni vísinda og nýsköpunar, fimm einstaklinga í nefndina, tvo samkvæmt tilnefningu samstarfsnefndar háskólastigsins, einn samkvæmt tilnefningu samtaka fyrirtækja í atvinnurekstri, einn samkvæmt tilnefningu samtaka launafólks og einn án tilnefningar sem skal vera formaður. Þess skal getið að samkvæmt nefndaráliti og breytingartillögu meiri hlutans þá er gert ráð fyrir að sá sem fær tilnefningu samtaka fyrirtækja í atvinnurekstri sé samkvæmt tilnefningu Samtaka atvinnulífsins. Fyrsti minni hluti tekur undir gagnrýni, sem fram kom í umsögnum um málið og frumvarpið við umfjöllun um málið í nefndinni, á aðkomu launþegahreyfingar að skipan í Vísinda- og nýsköpunarráð fyrir tilstilli tilnefningarnefndar. Í frumvarpinu er lagt til að samtök launþega tilnefni einn einstakling í tilnefningarnefnd. Bent var á að launþegahreyfingin hefur verið áhugalítil og nánast óvirk í nýsköpunarumræðu undanfarin ár. Gagnrýnt var að enginn fulltrúi hugvitsfólks fengi að koma að tilnefningum í það ráð sem móta skyldi stefnu í málefnum hugvits og nýsköpunar. Jafnframt kom fram gagnrýni á að Samtök atvinnulífsins hefðu aðkomu að tilnefningarnefnd þar sem samtökin væru í litlum tengslum við sprota- og nýsköpunarfyrirtæki og umhverfi þeirra. 1. minni hluti tekur undir nefnda gagnrýni og telur það draga úr trúverðugleika tilnefninga í hið ráðgefandi Vísinda- og nýsköpunarráð. Sérfræðiþekking fulltrúa í tilnefningarnefnd á málefnasviðinu, þ.e. á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar, er forsenda þess að unnt sé að tryggja fullnægjandi sérfræðiþekkingu innan Vísinda- og nýsköpunarráðs. Að mati 1. minni hluta er ráðherranefndin, sem sett er saman af fagráðuneytum ásamt starfshópi ráðuneyta, rétti vettvangurinn til að meta þarfir vinnumarkaðarins miðað við ráðleggingar Vísinda- og nýsköpunarráðs. Til þess að tryggja megi fullnægjandi sérfræðiþekkingu fulltrúa í Vísinda- og nýsköpunarráði telur 1. minni hluti þörf á því að breyta ákvæði 2. mgr. 5. gr. hvað varðar þá aðila sem tilnefna fulltrúa í tilnefningarnefnd. Mikilvægt er að sem flestir sem tengjast vísindum og ekki síður nýsköpun komi að tilnefningu í ráðið, að ferlið sé opið sem flestum og sé ekki útilokandi. Það verður einungis gert með því að tryggja aðkomu samtaka tæknimenntaðra, samtaka hugvitsfólks og samtaka sprotafyrirtækja, enda erum við að tala hér um tilnefningu í Vísinda- og nýsköpunarráðs. Þá er mikilvægt að samtök tæknimenntaðra og samtök hugvitsfólks hafi aðkomu að tilnefningu í hið nýja Vísinda- og nýsköpunarráð. Með vísan til þess er lagt til að í stað samtaka launþega tilnefni samtök tæknimenntaðra einn einstakling í nefndina. Er í því efni m.a. vísað til umsagnar Verkfræðingafélags Íslands þar sem fram kemur að félagið sé eitt stærsta félag tæknimenntaðra á Íslandi. Þá verði einstaklingum í tilnefningarnefnd fjölgað um tvo og þeir verði þar með sjö. Samtök hugvitsfólks tilnefni einn einstakling og samtök sprotafyrirtækja einn í tilnefningarnefndina. Breytingartillagan gengur út á það að samtök launafólks eigi ekki fulltrúa í tilnefningarnefndinni, að fulltrúum verði fjölgað úr fimm í sjö og í staðinn komi fulltrúar frá þremur félögum; Verkfræðingafélagi Íslands, Samtökum frumkvöðla og hugvitsmanna og Samtökum sprotafyrirtækja. Samkvæmt 4. gr. frumvarpsins fer háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti með faglega umsýslu fyrir ráðherranefndina, undirbýr fundi Vísinda- og nýsköpunarráðs og ráðherranefndar og sinnir öðrum verkefnum við undirbúning stefnumótunar og greiningar- og upplýsingavinnu. Í umsögn Rannsóknamiðstöðvar Íslands – Rannís var hins vegar bent á að sjálfstæði ráðsins væri best tryggt með því að fagleg umsýsla með því, þar með talin upplýsingaöflun og greining á rannsóknum og nýsköpun, væri á hendi stofnunar utan Stjórnarráðsins, þ.e. að umsýslan færi ekki fram innan háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis. Þetta er mikilvægt atriði. 1. minni hluti tekur undir þessi sjónarmið og telur mikilvægt að tryggja sjálfstæði Vísinda- og nýsköpunarráðs en ólíklegt er að umsýsla með ráðinu innan ráðuneytis sem tengist málaflokknum stuðli að því. 1. minni hluti telur eðlilegra að umsýsla með ráðinu verði hjá Rannís, sem er stofnun utan ráðuneytis, þ.e. Rannsóknarmiðstöð Íslands, að þeir sjái um umsýsluna, svokallað „secretariat“ ef ég má sletta á erlendu tungumáli, og að þar verði gert ráð fyrir sérstakri skrifstofu ráðsins. Lögð er til breyting þess efnis. Samræmist það vel núverandi starfsemi Rannís enda annast miðstöðin gagnasöfnun og miðlun upplýsinga fyrir starfandi Vísinda- og tækniráð og nefndir þess og aflar upplýsinga og gagna varðandi þróun vísinda og tækni á alþjóðavettvangi, samanber 5. tölulið 1. mgr. 12. gr. laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003. Þannig að raunverulega er verið að leggja það til að umsýsla eða skrifstofa hins nýja Vísinda- og nýsköpunarráðs verði hjá Rannís, ekki í ráðuneytinu sem er nú þegar að sinna svipaðri starfsemi samkvæmt lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Mig langar að fara aðeins yfir umsagnir sem bárust og ég fjallaði aðeins um í andsvörum hér áðan til að rökstyðja það að Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna og Verkfræðingafélag Íslands og Samtök sprotafyrirtækja fengju fulltrúa í tilnefningarnefndina. Í umsögn Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna kemur fram, með leyfi forseta: „Enginn fulltrúi hugvitsmanna fær að koma að tilnefningum í það ráð sem móta skal stefnu í málefnum hugvits og nýsköpunar. Þetta fyrirkomulag mun áfram útiloka aðkomu hugvitsfólks ráðinu, líkt og verið hefur. Hugvitsmönnum hefur markvisst verið haldið utan við alla stefnu í nýsköpun, bæði á vegum vísinda- og tækniráðs og á vegum síns ráðuneytis. Sú stefna virðist eiga að ríkja áfram samkvæmt þessum frumvarpsdrögum sem eingöngu þjónar málstað stórra hagsmunaaðila, en víkur þjóðarhagsmunum til hliðar. Með því er útilokuð hin mikla og fjölbreytta reynsla og þekking sem hugvitsmenn búa yfir; útilokað að lagfærðir séu þeir gallar stjórnkerfisins sem hindra nýsköpun og brotin jafnræðisregla stjórnarskrár með útilokun minnihlutahóps.“ Neðar segir í umsögn Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna, með leyfi forseta: „Verði áfram litið framhjá hugvitsfólki við þessa lagasetningu og aðra stefnumótun væri æskilegt að breyta frumvarpinu á þann hátt að leggja ráðið niður. Betri kostur er fyrir stjórnvöld að hafa engan ráðgjafa, fremur en þann sem lítur framhjá grunnþörfum þjóðfélagsins.“ Þetta eru samtök sem óska eftir því að fá fulltrúa í tilnefningarnefnd sem ég tel engin rök fyrir því að neita. Ég tel mjög mikilvægt að við séum ekki að útiloka. Það er mikilvægt líka að þessi samtök frumkvöðla og hugvitsmanna, sem mér skilst að séu stofnuð 1976 og eiga sér töluverða sögu - og samtökin falla undir Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna og KVENN sem er félag kvenna í nýsköpun. Innan þeirra félaga eru margir einstaklingar sem falla undir skilgreininguna í 5. mgr. frumvarpsins og eru með yfirgripsmikla þekkingu og reynslu á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar. Þar eru bæði aðilar mikla menntun á sviði nýsköpunarfræða og með áratugareynslu af því að koma íslenskum hugverksverkefnum í framkvæmd. Útilokun þessa fólks frá nýrri stefnumótun er ekki vænleg til árangurs í tækniþróun og nýsköpun. Ég skil ekki af hverju íslensk stjórnvöld leyfa ekki þessum hópi í þessu frumvarpi að hafa fulltrúa í tilnefningarnefnd. Ég sé þarna gamla íslenska útilokunarsamfélagið. Þarna er verið að útiloka ákveðinn hóp sem hefur mikinn áhuga á þessum málaflokki, óskar eftir að hafa mann í tilnefningarnefndinni og setja starfskrafta í þá vinnu sem í nefndinni felst, með þekkingu og brennandi áhuga á málinu. Það sorglega er að þeim finnst að þeir séu útilokaðir frá stjórnkerfinu. Þarna segir, með leyfi forseta: „Þetta fyrirkomulag, mun áfram útiloka aðkomu hugvitsfólks að ráðinu, líkt og verið hefur. Hugvitsmönnum hefur markvisst verið haldið utan við alla stefnumótun í nýsköpun; bæði á vegum vísinda- og tækniráðs og á vegum síns ráðuneytis.“ Ég tel að Alþingi Íslendinga eigi að koma til móts við þessi samtök og segja við þau: Já, verið velkomin í tilnefningarnefndina, við óskum eftir starfskröftum ykkar í tilnefningarnefndina. Þannig að allir séu með í þessari vegferð sem og þeirri framkvæmd að skipa í Vísinda- og nýsköpunarráð. Það skiptir engu máli fyrir íslensk stjórnvöld að fjölga í nefndinni um tvo, ekki nokkru. Þetta gerir bara vinnuna miklu skemmtilegri, það koma fleiri að og allir eru með. Önnur umsögn sem mig langar að fara yfir er frá Verkfræðingafélagi Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „Í 5. gr nýs frumvarps „Tilnefningarnefnd" eru gerðar breytingar. Fjölgað er um tvo í nefndinni og skal annar vera tilnefndur af samstarfsnefnd háskólastigsins og hinn af „samtökum launafólks". VFÍ telur seinni breytinguna fráleita.“ - Þ.e. að samtök launþega eigi fulltrúa í tilnefningarnefnd. - „Eðlilegra væri að vísa til fagfélaga eins og til dæmis VFÍ sem er stærsta félag tæknimenntaðra á Íslandi með rúmlega 5.000 félagsmenn.“ Fulltrúar Verkfræðingafélagsins komu fyrir allsherjar- og menntamálanefnd og fylgdu umsögn sinni eftir og það var augljóst mál að þar er fólk sem hefur mikla þekkingu á því sviði sem hér er verið að fjalla um, m.a. var fulltrúi sem hefur átt sæti í Vísinda- og tækniráði og hún var mjög áfram um það að Verkfræðingafélag Íslands, sem situr í norrænu ráði sem lýtur að vísindum og nýsköpun og er með tengsl við evrópsk samtök á þessu sviði, væri með. Þau hafa mikla tengingu erlendis og mikla sérþekkingu og þau lýstu furðu yfir því að þau fengju ekki að vera með í tilnefningarnefndinni. Og tek ég hér undir þessi orð. Ég vil einnig benda á umsögn Auðnu Tæknitorgs þar sem kemur svipað fram. Þar var sagt að það drægi úr trúverðugleika tilnefninga í hið ráðgefandi vísindaráð að launþegahreyfingin sé þarna inni en ekki t.d. samtök frumkvöðla og fagfólks á þessu sviði. Ég tel vera mikilvægt að við á Alþingi tökum tillit til þessara umsagna sem mér fannst að mörgu leyti vel unnar og vera skýrar hvað þetta varðar og á var að heyra að fólk byggi yfir mikilli og góðri þekkingu á því sviði sem það var að fjalla um. Að framangreindu virtu, sem ég hef farið yfir, bæði í ræðu og svo með því að lesa upp úr umsögnunum, leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í fyrsta lagi: Í stað orðanna „Ráðuneyti sem fer með málefni vísinda“ í 4. gr. komi: Rannsóknamiðstöð Íslands. Og þetta á við um það sem lýtur að umsýslu, þ.e. að umsýslan fari fram hjá Rannsóknamiðstöð Íslands, Rannís, en ekki í ráðuneytinu. Ég ítreka að Rannís annast nú þegar gagnasöfnun og miðlun upplýsinga og er líka að afla upplýsinga og gagna varðandi þróun vísinda og tækni á alþjóðavettvangi með vísan til laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Þannig að þetta væri mjög eðlileg breyting og myndi auka sjálfstæði ráðsins til mikilla muna. Í öðru lagi leggur 1. minni hluti til breytingu á 2. mgr. 5. gr. sem ég hef fjallað um töluvert, þ.e. að fjölgað verði í tilnefningarnefnd um úr fimm í sjö. Ég hef þegar farið yfir það og tekið fram hverjir það eigi að vera. Í b-lið breytingartillögu 1. minni hluta segir: „Í stað orðanna „einn samkvæmt tilnefningu samtaka launafólks“ komi: einn samkvæmt tilnefningu Verkfræðingafélags Íslands, einn samkvæmt tilnefningu samtaka hugvitsfólks, einn samkvæmt tilnefningu samtaka sprotafyrirtækja.“ Ég tel að þetta muni auka mjög vægi tilnefningarnefndar, auka mjög sátt um Vísinda- og nýsköpunarráð og koma í veg fyrir að samtök eins og Samtök frumkvöðla og hugvitsmanna líði eins og þeim hefur liðið undanfarin ár, að þau hafi verið útilokuð frá aðkomu að Vísinda- og tækniráði. Við skulum vona að það verði ekki sama tilfinning hjá þessum samtökum, sem eru frjáls félagasamtök og mikilvæg eins og önnur félagasamtök á þessu sviði, að þeim finnist ekki að þau séu enn þá útilokuð varðandi tilnefningar og aðkomu að Vísinda- og nýsköpunarráði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um leigubifreiðaaksturs. Með frumvarpinu er lagt til að ný heildarlög um bifreiðaakstur taki gildi og að brott falli gildandi lög um leigubifreiðar, nr. 134/2001. Umtalsverðar breytingar verða á regluumhverfi leigubifreiðaaksturs hér á landi verði frumvarpið að lögum sem m.a. er ætlað að tryggja að regluverkið samræmist skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum eins og nánar er rakið í greinargerð frumvarpsins. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir og minnisblöð frá innviðaráðuneytinu og félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Nefndin fjallar um regluverk leigubifreiða í Noregi, einkum vegna hliðstæðrar stöðu Noregs og Íslands þegar kemur að samningum um Evrópska efnahagssvæðið. Nefndinni bárust misvísandi upplýsingar um gildandi regluverk um leigubifreiðar í Noregi meðan á umfjöllun hennar um málið stóð, en könnun hennar leiddi í ljós að upplýsingar sem komu fram þar í greinargerð með frumvarpinu annars vegar og í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar hins vegar voru réttar. Í kjölfar athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA við reglur um leigubifreiðar í Noregi voru gerðar verulegar breytingar á norska regluverkinu. Sérstökum starfshópi var falið að meta reynsluna af breytingum og tók hann til starfa vorið 2022 en niðurstaða þeirrar vinnu má vænta næsta vor. Þá fjallaði nefndin um hættu á félagslegum undirboðum í atvinnugreininni. Á meðal breytinga sem verða á leigubifreiðamarkaði með gildistöku frumvarpsins er að unnt verður að stofna félag með lögheimili á Evrópska efnahagssvæðinu og starfrækja leigubifreiðaakstur hér á landi þar sem ráðnir verða launamenn sem annast rekstur leigubifreiða. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram áhyggjur um að þess konar markaðsaðstæður gætu skapað grundvöll undir félagsleg undirboð þar sem útsendum starfsmönnum erlendis frá yrðu boðin bágari kjör en réttmæt eru hér á landi. Nefndin fékk fulltrúa frá félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu á sinn fund til að fjalla um málið og fékk jafnframt minnisblað frá ráðuneytinu. Varðandi hættu á félagslegum undirboðum þegar erlendir ríkisborgarar koma hingað til landsins til að starfa við leigubifreiðaakstur var það mat ráðuneytisins að ekkert bendi sérstaklega til þess að meiri hætta sé á félagslegum undirboðum en almennt gildi á öðrum mörkuðum þar sem erlendir ríkisborgarar starfa á innlendum vinnumarkaði. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið ráðuneytisins. Meiri hlutinn bendir á að í frumvarpinu er að finna ákvæði sem reisa helstu áhættuþáttum ákveðnar hindranir. Þannig ber samkvæmt frumvarpinu öllum þeim sem aka leigubifreið að uppfylla ströng skilyrði og hafa fengið sérstakt atvinnuleyfi útgefið af Samgöngustofu. Þá er skylda að allar leigubifreiðar séu skráðar hér á landi og hafi viðeigandi ökutækjatryggingu. Þá bendir meiri hlutinn á að þær aðstæður sem skapast, verði frumvarpið að lögum, að fyrirtæki geti stundað leigubifreiðaakstur og ráðið bílstjóra, leiða að líkindum til þess að leigubílstjórar verði í auknum mæli launamenn með þeim réttindum og þeirri vernd sem í því felst samkvæmt lögum og kjarasamningum. Loks er rétt að geta þess að um starfsmenn erlendra fyrirtækja sem sendir eru hingað til lands til tímabundinna starfa gilda lög um útsenda starfsmenn og skyldur erlendra þjónustuveitenda, nr. 45/2007, sem ætlað er að tryggja að laun og réttindi slíkra starfsmanna séu í samræmi við ákvæði laga og kjarasamninga hér á landi. Verði frumvarpið að lögum verða umtalsverðar breytingar á regluumhverfi leigubifreiðaaksturs. Telur meiri hlutinn því nauðsynlegt að vel verði fylgst með framvindu mála eftir gildistöku laganna og áhrif breytinganna metin. Meiri hlutinn telur að við mat á reynslunni af breytingunum þurfi sérstaklega að huga að áhrifum þeirra á nánar tiltekna þætti sem taldir eru upp í áliti meiri hlutans. Þar má nefna verðlag og framboð á leigubifreiðaþjónustu, þjónustu við hópa í viðkvæmri stöðu, stöðu þeirra sem hafa leigubifreiðaakstur að aðalatvinnu, aðstæður á vinnumarkaði með tilliti til samkeppnissjónarmiða annars vegar útsendra starfsmanna og hættu á félagslegum undirboðum hins vegar. Nefndin fjallaði að auki um mikilvægi þess að atvinnugreinin taki virkan þátt í umhverfismálum og stuðli að markmiðum Íslands í loftslagsmálum. Leggur meiri hlutinn m.a. áherslu á að ríki og sveitarfélög myndi umgjörð og geri greininni kleift að leggja sitt af mörkum í því tilliti, bæði sem mikilvægur hlutur af almenningssamgangakerfinu og með þátttöku í orkuskiptum. Áréttar meiri hlutinn mikilvægi uppbyggingar innviða sem styður við rafvæðingu bílaflotans og að til staðar séu skilvirkir hvatar til notkunar vistvænna leigubifreiða. Svo ég komi aðeins inn á breytingar sem meiri hlutinn leggur til í þessu nefndaráliti þá er í fyrsta lagi lögð til breyting er varðar hæfniskröfur fyrirsvarsmanna lögaðila í leigubifreiðarekstri. Meiri hlutinn telur að í þeirri kröfu frumvarpsins að fyrirsvarsmaður lögaðila í leigubifreiðarekstri uppfylli skilyrði um ökuhæfni felist ónauðsynleg takmörkun á atvinnufrelsi og leggur til að fallið verði frá því. Sem dæmi má nefna að meiri hlutinn telur ekki verjandi að einstaklingi sem af einhverjum völdum er ófær um að stjórna ökutæki, svo sem vegna fötlunar, sé af þeirri ástæðu óheimilt að vera í fyrirsvari fyrir fyrirtæki í rekstri leigubifreiða. Fyrirsvarsmönnum lögaðila verði áfram gert að uppfylla önnur þau skilyrði sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þar með talin skilyrði um þekkingu á rekstri, bókhaldi og skattskilum. Meiri hlutinn telur þó að aðstæður kunni að leyfa að vikið sé frá skilyrði um að viðkomandi hafi setið sérstakt námskeið á vegum Samgöngustofu til að afla þessarar þekkingar, enda megi sýna fram á hana með öðrum þætti, svo sem með annarri viðeigandi menntun og reynslu. Leggur meiri hlutinn til að ráðherra verði heimilt í reglugerð að kveða á um viðmið sem líta megi til í þessu skyni til grundvallar þess að fallið verði frá skyldu til að sitja viðkomandi námskeið. Leggur meiri hlutinn til breytingar á 6. og 7. gr. frumvarpsins vegna þessa. Til viðbótar leggur meiri hlutinn til tvær breytingar á 6. gr. sem varða skilyrði fyrirsvarsmanns lögaðila í leigubifreiðarekstri. Annars vegar að fyrirsvarsmaður lögaðila falla undir 4. mgr. ákvæðisins í þeim tilfellum þar sem rekstrarleyfishafi er lögaðili og verði þannig gert að leggja fram gögn við endurnýjun rekstrarleyfis sem staðfesti að hann uppfylli enn þar til gerð skilyrði. Eðlilegt er að sömu sjónarmið gildi um fyrirsvarsmenn lögaðila og rekstraraðila sem er einstaklingur að þessu leyti. Samhliða þessu leggur meiri hlutinn til að lokamálsliður 5. mgr. falli brott enda ljóst að ákvæði 4. mgr. gildi um lögaðila jafnt sem einstaklinga þegar leyfishafi er lögaðili. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar eftirlit Neytendastofu með verðupplýsingum. Tekur meiri hlutinn þar undir ábendingu Neytendastofu um að tilefni sé til að vísa til ákvæða laga um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu þannig að skýrt sé að málsmeðferð eftirlitsins sem og afleiðingar vegna hugsanlegra brota fari samkvæmt þeim lögum. Þá telur meiri hlutinn ljóst að eftirlit Neytendastofu samkvæmt greininni nái jafnt til lagaákvæðisins sjálfs sem og til nánari fyrirmæla samkvæmt reglugerð ráðherra sem sett eru með stoð í ákvæðinu. Að lokum er lögð til breyting á gildistöku frumvarpsins þannig að lögin öðlist gildi 1. apríl 2023. Meiri hlutinn telur mikilvægt að þeim aðilum sem frumvarpið hefur áhrif á gefist andrými til að undirbúa gildistöku nýrra laga um leigubifreiðaakstur. Þá voru lagðar til minni háttar og lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísað er að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar og breytingartillagna í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og fjallað er um í áliti meiri hlutans. Undir nefndarálit meiri hluta rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, Ingibjörg Isaksen, Njáll Trausti Friðbertsson, Orri Páll Jóhannsson og René Biasone. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þessu áliti en mig langar til að bæta við að þetta frumvarp er lagt hér fram í fjórða sinn og hefur því fengið að þroskast í nefnd og í umfjöllun á þinginu. Það kom til umfjöllunar nefndarinnar í fyrra þar sem undirrituð var framsögumaður og tók nokkrum breytingum þó að það næði ekki í gegn á þinginu. Þær breytingar skiluðu sér inn í nýtt frumvarp sem lagt var fram í haust og má nefna að þegar frumvarpið var lagt fram í fyrra komu inn 26 umsagnir um málið en eftir að það var lagt fram að nýju núna í haust voru einungis 11 umsagnir um málið og þá margar mjög jákvæðar þótt það hafi komið inn athugasemdir og neikvæðar umsagnir líka. Það var fjallað vel og mikið um málið inn í nefnd að þessu sinni. Það voru teknir inn allir umsagnaraðilar og það voru 17 gestir frá 12 aðilum og hefur verið fjallað um málið síðan það kom til nefndar 27. september sl. Ég vonast til að þetta nái lendingu. Eins og var tekið fram hér er þetta náttúrlega mál sem er gríðarleg breyting á umhverfi leigubifreiðaaksturs hér á landi sem hefur nánast ríkt óbreytt frá seinna stríði og því mikilvægt að það séu tekin varfærin skref enda leggur meiri hlutinn til að það verði strax frá gildistöku laganna fylgst með framvindu þessa máls og að endurskoðun hefjist í raun strax þannig að við séum að fylgjast með þessu eftir gildistökuna og áhrif breytinganna metin. Meiri hlutinn hvetur ráðherra til að gæta vel að slíkri eftirfylgni, eins og ég tók fram í upphafi málsins. Það er vonandi að þetta nái farsælum endi bæði fyrir leigubifreiðastjóra og þá aðila sem nýta þessa mikilvægu þjónustu.

Herra forseti. Ég ætlaði að byrja á öðrum nótum í mínu andsvari en ég verð að spyrja hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur, framsögumann nefndarálits meiri hluta, hvort hún telji það virkilega boðlegt að tilgreina hér framlagningu málsins á síðasta þingi þar sem málið var í einhvers lags saltpækli lengstum og síðan sett inn nefndarálit sem er núna notað sem rökstuðningur fyrir grundvallarbreytingum á málinu sem í engu var fjallað um í nefndinni. Hv. þingmaður þekkir þetta alveg. Nefndarálitið kom fram undir lok síðasta þings, á síðasta nefndarfundi, og var ekki rætt. Það var bara lesið upp. Er boðlegt að það sé rökstuðningur fyrir þessum grundvallarbreytingum og síðan sé því hér síendurtekið haldið fram að málið hafi fengið að þroskast í nefnd með þessum ítrekuðu framlagningum? Frá árinu 2020 hefur ekkert verið fjallað efnislega um málið þar til nú á þessu þingi. Árið 2020 var fjallað um það en síðan hefur það bara verið lagt fram og ekkert gert með það í raun þangað til þessi undarlega aðgerð var framkvæmd af fulltrúum meiri hlutans undir lok síðasta þings, að leggja fram nefndarálit með grundvallarbreytingum sem mann grunar að ýmsir sem undir það skrifuðu hafi ekki lesið, miðað við viðbrögðin á seinni stigum, og svo er það notað sem sérstakur rökstuðningur fyrir því að umbylta frumvarpinu og þar með starfsskilyrðum leigubílstjóra. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sé raunverulega þeirrar skoðunar að það verklag hafi verið til bóta í þessum efnum. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann og framsögumann hvort hún telji það málinu til bóta að grundvöllur þess frá árinu 2017 styrkist með því að Bandalag íslenskra leigubifreiðastjóra hafi ekki átt sæti í þeim starfshópi sem vann skýrslu í kjölfar athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA.

Virðulegi forseti. Ég þakka Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Já, ég tel það boðlegt. Þetta nefndarálit sem lagt var fram í fyrra var í nafni okkar, meiri hlutans sem fjallaði um málið og ég bara undirstrika að ég tel það hafa verið það vel unnið að þegar við skilum því inn, það fór reyndar ekki í gegn í þinglokasamningum út af ákveðnum - í þinglokasamningum var það tekið út, og þegar málið er lagt fram aftur, og að teknu tilliti til þeirra breytinga sem voru lagðar til af meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þá, kom frumvarpið þannig fram og það var í samráðsgátt og annað og það komu miklu færri umsagnir um þetta og miklu jákvæðari núna en í fyrra. Ég tel því að þær breytingar sem voru lagðar til af meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar hafi fallið í góðan jarðveg.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Seinni spurningin sneri að athugasemdum Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra varðandi aðkomu að þeim stýrihópi sem fór yfir regluverkið árið 2017. En mig langar, í ljósi ræðu hv. þingmanns og nefndarálitsins sem hér liggur fyrir, nefndarálits meiri hlutans, sem fulltrúar Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins skrifa undir, að spyrja hv. þingmann, af því að ég veitti því ekki athygli að þingmaðurinn kæmi í neinu að þeim sjónarmiðum í ræðu sinni hvaða atriði og athugasemdir það eru helstar sem tekið var tillit til gagnvart þeim sjónarmiðum sem annars vegar Blindrafélagið og hins vegar samtök leigubifreiðastjóra settu fram í ferlinu við vinnslu málsins. Til hvaða athugasemda þessara tveggja aðila var sérstaklega tekið tillit í vinnslu málsins?

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að ég gleymdi að svara seinni spurningunni hjá hv. þingmanni. Ég held að það hafi verið fulltrúar frá leigubifreiðasamtökunum í stýrihópnum, ég man ekki betur, ég er ekki með þetta alveg hjá mér en það var rætt um það að þeir hefðu komið að þessum stýrihóp. Í hvaða atriðum við séum að koma til móts við athugasemdir leigubifreiðastjóra og Blindrafélagsins - ég held að með því að undirstrika að við erum með ströng skilyrði fyrir því áfram hverjir mega keyra leigubifreiðar og það sé tekið tillit til þess og það sé líka fylgst með þjónustu við þennan hóp, það má áfram gera samninga við þessa hópa, bæði sveitarfélög og eins viðkvæma hópa eins og Blindrafélagið og aðra - síðan erum við líka með þessa eftirfylgni sem ég tel vera mjög mikilvægt og þar sé verið að koma til móts við áhyggjur því að þessar breytingar eru vissulega hálfgerð óvissa og við séum að fara í það ferðalag þó að við séum að leggja línur sem við teljum vera nokkuð öruggar þá held ég að það sé mjög mikilvægt að fylgjast með framvindu og bregðast strax við ef markmið þessa frumvarps ná ekki fram að ganga.

Virðulegur forseti. Þegar maður skoðar þetta frumvarp er alveg augljóst hvaðan skipanirnar koma við þessa löggjöf. Skipanir við þessa löggjöf koma frá Brussel, nánar tiltekið frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Þetta frumvarp ber þess algerlega merki að íslensk stjórnvöld ráða ekki för hérna, svo að það liggi algjörlega fyrir. Þetta er samkvæmt ESA. Það kemur fram í frumvarpinu, á bls. 10: „Ráða mátti af samskiptum við ESA að stofnunin teldi líkur á því að íslensk löggjöf um leigubifreiðar fæli í sér aðgangshindranir sem ekki samræmdust skyldum íslenska ríkisins að EES-rétti. ESA hafði þá þegar gert athugasemdir við aðgangshindranir að leigubifreiðamarkaðnum í Noregi …“ - o.s.frv. Noregur og Ísland eru fámenn ríki, dreifbýl ríki, og við erum hérna með ákveðið kerfi til að tryggja að Íslendingar á höfuðborgarsvæðinu og þéttbýlisstöðum á Íslandi eins og Akureyri fái notið leigubílaþjónustu. Þessi löggjöf virðist ekki gera neitt annað en að grafa undan því. Ég leyfi mér að vísa til 7. gr. um starfsleyfi leigubifreiðastöðva, 2. málsl. Ég skal bara lesa málsgreinina í heild, með leyfi forseta: „Leigubifreiðastöðvar samkvæmt lögum þessum skulu hafa starfsleyfi sem slíkar sem útgefið hefur verið af Samgöngustofu. Rekstrarleyfishafa er þó heimilt að reka leigubifreiðastöð án starfsleyfis leigubifreiðastöðvar þar sem ein leigubifreið sem hann er skráður eigandi eða umráðamaður að hefur afgreiðslu.“ Hér er klárlega verið að hleypa inn svokölluðum Uber-farveitum. Ég get ekki annað séð en að ekki sé verið að taka tillit til þess og núna með þessu frumvarpi er nánast verið að ganga að heilli starfsstétt dauðri. Það kom fram í fyrra andsvari að það eigi að hafa eftirlit með þessu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið. Það er rétt að þetta er að hluta til gert vegna athugasemda ESA og að við erum náttúrlega með nokkuð gamalt kerfi. Það hefur verið mikil aðgangsstýring inn í þennan hóp sem ekki er lengur boðleg og við höfum lagt fram nokkrum sinnum þetta frumvarp og teljum okkur vera að svara ákalli þeirra í þessu. Hvað varðar samanburð okkar við Noreg er hann vissulega mikilvægur og gott að miða sig við hann í þessu sem og öðru. Það hefur verið mikið ákall eftir breytingu á þessu kerfi frá þjónustuþegum, kannski ekki frá leigubifreiðastjórum en frá þjónustuþegum, vegna þess að það hefur verið skortur á leigubílum. Hvað varðar farveitur eins og Uber þá koma þær til með að þurfa að uppfylla öll sömu skilyrði til rekstrarleyfis og íslenskir leigubílstjórar. Ég tel að 6. gr. frumvarpsins og rekstrarleyfisskilyrði sem þarf að uppfylla samkvæmt þeirri grein séu fullnægjandi til að tryggja að það verði ekki bara einhverjir og einhverjir til að þjónusta fólk og það ætti að geta fullnægt þeim skilyrðum að hér verði nægt framboð af leigubifreiðum. Við lifum í breyttum heimi eins og við vitum, t.d. bara varðandi aukningu á ferðamönnum, og umhverfið hér er öðruvísi heldur en það var þegar þetta var sett á fyrir áratugum síðan.

Virðulegur forseti. Ákall frá þjónustuþegum - ég mótmæli því að það sé eitthvert ákall frá þeim sem þiggja þjónustuna um breytt fyrirkomulag. Það er mjög einfalt að taka af núverandi kerfi með því að fjölga leyfunum ef það er skortur á þeim, ef þau eru ekki nægilega mörg, svo einfalt er það. Málið er að núverandi fyrirkomulag leggur þá skyldu á leigubifreiðastöðvar að hafa þjónustu allan sólarhringinn. Með þessum farveitum er verið að eyðileggja heila starfsstétt í landinu, svo það liggi alveg fyrir. Þetta er samkvæmt skipun frá Brussel, þetta kemur ekki neins staðar annars staðar frá. Það er ekkert ákall einhvers staðar í samfélaginu um að breyta þessu. Núverandi kerfi hentar íslenskum aðstæðum mjög vel þar sem Ísland er fámennt ríki. Í Covid var þessi þjónusta vissulega í gríðarlegum erfiðleikum vegna samskiptatakmarkana o. fl. og nú er verið að demba þessu frumvarpi á þá sem er samkvæmt ákalli frá eftirlitsstofnun ESA og ekkert annað. Norðmenn eru í nákvæmlega sömu vandræðum. Af hverju? Af því að samfélögin eru mjög lík, sérstaklega fyrir utan Óslóarsvæðið. Þetta eru mjög lík samfélög, fámenn, og þá hentar núverandi kerfi mjög vel til að tryggja þjónustu allan sólarhringinn. Ef einhver er að fara að halda því fram í dag að Uber muni tryggja þjónustu allan sólarhringinn og fyrir fatlaða og fyrir Blindrafélagið og fleiri einstaklinga sem þurfa á þessari þjónustu að halda - í dag er samningur milli Hreyfils og Blindrafélagsins. Formaður Flokks fólksins, hv. þm. Inga Sæland, hefur meira að segja nýtt sér þá þjónustu. Heldur hv. þingmaður, framsögumaður þessa máls, að Uber muni gera þjónustusamning við Blindrafélagið eða fatlaða eða þá sem nauðsynlega þurfa á þessari þjónustu að halda? Nei, þeir munu ekki gera það. Þeir munu eingöngu taka af kúfinn um helgar í Reykjavík, þá munu þeir koma fram og taka þar sem mestu tekjurnar eru og svo búið. Það er það sem mun gerast. Stéttin mun hins vegar verða eftir í rúst.

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta andsvar. Varðandi atvinnuumhverfi leigubílstjóra þá eru núverandi lög og reglur þannig að atvinnuleigubílstjóri þarf að vera í 100% vinnu við að vera leigubílstjóri. Það er ekki mikið í jafnrétti í því og þetta útilokar konur frá leigubílaakstri og t.d. fatlaða sem eru með skerta starfsgetu og fleiri. Ég held að þetta umhverfi sé bara orðið það gamalt og úrelt að það sé komið að endurnýjun á því. Hvað varðar að tryggja fólki þjónustu og talandi um viðkvæma hópa sem er mjög mikilvægt að halda áfram þjónustu við þá tel ég að þetta frumvarp komi alls ekkert í veg fyrir að þeir hópar verði þjónustaðir því að það má áfram gera samninga við þessa hópa. Ég held að það verði akkúrat til þess að tryggja sér atvinnu, ef leigubílstjórar eru hræddir um að missa spón úr sínum aski þá sé einmitt hægt að gera slíka samninga sem er mikilvægt að sé eftirsótt. Það verður áfram leyfilegt þannig að ég tel að þetta verði til bóta. En breytingar eru alltaf viðkvæmar og það verður fylgst með þeim.

Frú forseti. Við ræðum hér enn einu sinni mál er varðar grundvallarbreytingar á regluumhverfi leigubifreiðaaksturs á Íslandi, frumvarp til laga um leigubifreiðaakstur, eins og það heitir hér, frá innviðaráðherra. Mér hefur lengi þótt það heldur sérstakt að ráðherra Framsóknarflokksins skuli leggja jafn mikla áherslu á að umbylta rekstrarumhverfi og starfsskilyrðum heillar stéttar án þess að stéttin hafi haft mikla aðkomu að því eða umræðugrundvöll. Okkur þingmönnum öllum barst hér í fyrradag bréf frá Bandalagi íslenskra leigubifreiðastjóra, þar sem stuttlega er farið í aðdraganda þessa máls, þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Upphaf þessa máls má rekja til ársins 2017 þegar Eftirlitsstofnun EFTA gekkst fyrir frumkvæðisathugun á lagaumhverfi leigubifreiða hér á landi og taldi í áliti sínu að ólögmætar hindranir væru í vegi inngöngu í stétt leigubifreiðastjóra. Í kjölfarið var stofnaður starfshópur sem skyldi gera tillögur að endurskoðun laga um leigubifreiðaakstur. Bandalag íslenskra leigubifreiðastjóra átti ekki sæti í þeim starfshópi.“ Þetta kemur nú bara frá þeim sem framsögumaður meirihlutanefndarálits heldur fram að hafi átt þar sæti. Ég hallast að því að taka þau orð Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra sem bárust í bréfi til allra þingmanna í fyrradag trúanleg í þessum efnum. Hver þessi fulltrúi var sem var í þessari nefnd hæstv. innviðaráðherra, eins og það heitir núna, þarf að leiða fram með upplýsingum í annan tíma. Í öllu falli bendir allt til þess, samkvæmt þessari yfirlýsingu í bréfi Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra, að bandalagið hafi ekki átt sæti í þessum starfshópi, sem er auðvitað mjög sérstakt en það kannski skýrir hversu lítið tillit hefur verið tekið til sjónarmiða leigubifreiðastjóra í vinnslu málsins allri. Nú er málið lagt fram í fjórða sinn og við framlagningu á þessu þingi var reynt að stilla málum þannig upp að málið væri í raun fullrætt fyrir löngu. Það væri búið að koma svo oft fram og það væri búið að ræða það svo mikið í nefnd að það þyrfti litla vinnu í þetta skiptið. Sú nálgun er auðvitað alger fásinna, sérstaklega í ljósi þeirra grundvallarbreytinga sem voru gerðar með nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar sem kom fram undir lok síðasta þings og fæstir tóku eftir í raun og voru aldrei ræddar hér í þingsal. Mér er til efs að viðlíka grundvallarbreytingar hafi verið gerðar á starfsskilyrðum nokkurrar stéttar á Íslandi og að tekið hafi verið tillit til sjónarmiða stéttarinnar með jafn litlum og áhrifalitlum hætti og gert er í þessu máli. Með vísan m.a. í þá grundvallarbreytingu sem er nú rökstudd með framlagningu þessa nefndarálits á síðasta þingi þá skil ég það sem svo að eina aðkoma leigubifreiðastjóra á milli þinga hafi verið auglýsingin í samráðsgátt stjórnvalda sem vissulega er öllum opin en það gæti ekki verið snautlegra samráðið en það sem grundvallaðist á því einu. Þessar athugasemdir grundvallast, eins og hv. þm. Eyjólfur Ármannsson kom inn á í andsvari sínu áðan, á athugasemdum frá Brussel sem komu fram upphaflega árið 2017. Það er víða erlendis verið að vinda ofan af, a.m.k. að hluta til, þeim breytingum sem voru gerðar með svipuðum rökum á fyrri stigum. Mér hefur þótt alveg undarlegt að stjórnvöld hér heima vilji ekki bíða niðurstöðu þeirrar endurskoðunar og greiningar sem er verið að vinna í Noregi núna og áætluð verklok í þeim efnum eru á næsta ári. Gagnvart athugasemdum sem hafa verið settar fram árið 2017 þá skiptir ekki öllu máli hvort gildistaka laganna sé 1. janúar 2023, eins og lagt er fram í frumvarpinu, eða 1. apríl 2024. Er það ekki, hv. framsögumaður, það sem er nú lagt til? Ég held að það væri margra hluta vegna skynsamlegt að fresta gildistöku laganna. ESA mun róast. Fyrir þá sem hafa áhyggjur af því að fá bréf frá ESA þá mun ESA róast þegar fyrir liggur að lagagrundvöllur hefur verið settur að því gefnu að það komi ekki fram tilefni til meiri háttar breytinga í ljósi niðurstöðu skoðunar þeirra norsku á reynslu og áhrifum þeirra breytinga sem þar voru gerðar. Ég held því að við ættum að skoða það með opnum huga. Ég vil flagga því hér að ég reikna með að leggja fram breytingartillögu þess efnis við afgreiðslu málsins þar sem þingheimur fær tækifæri til þess að taka afstöðu til þess að gildistími laganna verði 1. janúar 2024 en ekki 1. apríl 2023. Það ætti að gefa okkur tilefni til að stíga inn í málið og gera breytingar á því ef vinna norskra stjórnvalda leiðir í ljós að farið hafi verr með þær breytingar sem þar voru innleiddar heldur en ætlunin var. Aðeins aftur varðandi þinglegu meðferðina þá langar mig að koma inn á atriði í nefndaráliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar en undir það nefndarálit skrifa Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, sem framsögumaður, og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar. Ég vona að þau fyrirgefi mér að nota þennan texta úr nefndaráliti þeirra en mér finnst hann bara að ramma þetta svo ágætlega inn að ég ætla að fá að lesa hann hér upp, með leyfi forseta. Þetta fjallar um þinglega meðferð og segir svo: „Í greinargerð frumvarpsins er farið yfir forsögu málsins en ekki vikið að þeim óvenjulega framgangi sem það hlaut á 152. löggjafarþingi. Ráðherra mælti fyrir frumvarpinu 1. mars 2022 (369. mál), en afturkallaði það skömmu síðar og mælti aftur fyrir því með smávægilegum lagfæringum 17. maí (470. mál). Frumvarpið gekk því ekki til nefndar fyrr en þremur mánuðum eftir að það var lagt fram í fyrsta sinn og þegar aðeins mánuður var eftir af þingvetrinum. Engu að síður boðaði meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hluta umsagnaraðila á fund nefndarinnar 11. júní,“ - 11. júní sem er alveg undir þinglok og þinglokasamningar um garð gengnir - „helgina áður en þingi var frestað fyrir sumarhlé, en á þeim tímapunkti var orðið ljóst að ekki væri stefnt að afgreiðslu málsins fyrir þingfrestun. Á grundvelli þeirrar vinnu – þar sem hvorki var kallað eftir þeim greiningum sem nauðsynlegar hefðu verið fyrir vandaða þinglega meðferð málsins, né heldur öllum umsagnaraðilum gefinn kostur á að mæta á fund nefndarinnar – lagði meiri hlutinn fram nefndarálit og afgreiddi málið úr nefnd. Þessu mótmæltu fulltrúar minni hlutans enda hafði umfjöllun nefndarinnar verið í skötulíki vegna hroðvirknislegra vinnubragða stjórnarmeirihlutans við að keyra málið í gegn. Sérstaklega er alvarlegt að hvorki Blindrafélagið né Öryrkjabandalagið fengu boð á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir umsögnum sínum, en þar með sniðgekk nefndin samráðsskyldu stjórnvalda samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Samkvæmt samningnum skulu aðildarríki hafa náið samráð við fatlað fólk og tryggja virka þátttöku þess við þróun og innleiðingu löggjafar.“ Þessi texti þykir mér því miður ramma inn býsna vel það verklag sem viðhaft hefur verið við vinnslu þessa máls og undirstrika þá furðuaðgerð sem átti sér stað undir lok síðasta löggjafarþings með framlagningu nefndarálits meiri hlutans og úttekt málsins úr nefnd sem er síðan notað sem rökstuðningur fyrir breytingum á milli ára, breytingum sem eru rökstuddar með þessu nefndaráliti sem var lagt fram í því ljósi sem hér er lýst býsna nákvæmlega. Það eru atriði eins og þetta. Mig langar hér að líta til umsagnar Blindrafélagsins sem var send umhverfis- og samgöngunefnd 26. maí 2022. Þar segir, með leyfi forseta: „Blindrafélagið óttast að ofuráhersla verði á aukið framboð leigubifreiða á háannatímum um helgar. Það muni leiða til lakari rekstrargrundvallar og þar með fækkun þeirra sem hafa leigubifreiðaakstur að aðalstarfi, með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum á framboð leigubifreiða á virkum dögum.“ Áfram segir: „Notendur ferðaþjónustu Blindrafélagsins, sem reiða sig á leigubílaþjónustu hafa mjög ólíkar þarfir og eru mismikið fatlaðir. Alþjóðlegar rannsóknir sýna að fatlað fólk almennt er útsettara fyrir hverskonar ofbeldi og misnotkun og þá sérstaklega í þjónustusamböndum. Því er það sérstaklega mikilvægt að allur lagarammi varðandi þjónustu og starfsmannahald sem snýr að fötluðu fólki sé skýr og gætt sé að fyllsta öruggi. Þar er ekki eingöngu um að ræða fötlun vegna sjónmissis heldur er einnig um að ræða einstaklinga með samþætta sjón og heyrnarskerðingu og einstaklinga, með geðrænar fatlanir og þroskaskerðingar til viðbótar við sjónmissinn. Það að afnema stöðvarskyldu og draga úr kröfum til bílstjóranna mun að mati Blindrafélagsins skerða þjónustuna og öryggi farþeganna, sérílagi farþega sem tilheyra viðkvæmum hópum.“ Mig langar sömuleiðis að nefna atriði sem kemur fram í umsögn Blindrafélagsins frá 8. janúar 2020, þegar sá sem hér stendur var formaður umhverfis- og samgöngunefndar og þetta mál dagaði uppi, vegna þess að það rammar inn það fyrirkomulag sem hefur þróast með býsna skynsamlegum og jákvæðum hætti fyrir þá sem sérstaklega veikir standa í þessu samhengi. Í þessari umsögn Blindrafélagsins frá árinu 2020 segir, með leyfi forseta: „Allt frá 1997 hefur Blindrafélagið verið með samning við Reykjavíkurborg annarsvegar og Hreyfil hins vegar um ferðaþjónustu við lögblinda Reykvíkinga. Á þeim 22 árum sem liðin eru frá því að þetta samstarf hófs hefur orðið til mikil reynsla og þekking á því hvernig þetta úrræði hefur reynst saman borið við önnur úrræði í ferðaþjónustu við fatlað fólk, auk þess sem verkferlar og skráning hefur þróast mikið á þessum árum. Það sem að einkennir ferðaþjónusta Blindrafélagsins er að það er þjónustuúrræði sem nýtir leigubílaþjónustu sem fyrir er í samfélaginu. Samkvæmt lögum um málefni fatlaðra bera sveitarfélög ábyrgð á að bjóða þeim sem ekki geta nýtt sér almenningssamgöngur ferðaþjónustu sem gerir þeim kleift að stunda atvinnu, nám og tómstundir. Í lögum um málefni fólks með langvarandi stuðningsþarfir er kveðið á um að við framkvæmd laganna skuli litið til alþjóðlegra samninga sem Ísland á aðild að, svo sem Samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í 20. grein samningsins er fjallað um ferlimál einstaklinga og í greininni segir m.a.: Aðildarríkin skulu gera árangursríkar ráðstafanir til þess að tryggja að einstaklingum sé gert kleift að fara allra sinna ferða og tryggja sjálfstæði fatlaðra í þeim efnum, eftir því sem frekast er unnt, m.a. með því „að greiða fyrir því að fatlaðir geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem, og þegar, þeim hentar og gegn viðráðanlegu gjaldi. Þá að gjaldinu, með leyfi forseta, áfram úr þessari umsögn Blindrafélagsins: „Hver ferð í Ferðaþjónustu við fatlaða á höfuðborgarsvæðinu kostar að meðaltali um 3.500 krónur fyrir Reykjavíkurborg, í ferðaþjónustu Blindrafélagsins kostar hver ferða að jafnaði 2.200 kr. Munurinn er 59%. Ánægja með ferðaþjónustu Blindrafélagsins meðal notenda hefur ávalt verið meiri en meðal notenda ferðaþjónustu fatlaðra, þrátt fyrir að kostnaðarþátttaka notenda sé mun hærri í ferðaþjónustu Blindrafélagsins Þegar kannanir hafa verið gerðar meðal lögblindra einstaklinga þá kemur í ljós að ferðaþjónustu Blindrafélagsins er dýrmætasta þjónustuúrræðið sem þeim stendur til boða. Það endurspeglast svo í því að atvinnuþátttaka meðal lögblindra einstaklinga er mjög há á Íslandi í alþjóðlegum samanburði.“ Það er einmitt þessi staða sem er verið að setja í hættu sé kastað til hendinni varðandi starfsumhverfi leigubifreiðastjóra. Það velkist enginn í vafa um að þær áhyggjur sem koma fram í umsögn Blindrafélagsins frá því núna í maí 2022 séu réttmætar. Þegar Blindrafélagið segir, með leyfi forseta: „Blindrafélagið óttast að ofuráhersla verði á aukið framboð leigubifreiða á háannatímum um helgar. Það muni leiða til lakari rekstrargrundvallar og þar með fækkun þeirra sem hafa leigubifreiðaakstur að aðalstarfi, með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum á framboð leigubifreiða á virkum dögum.“ Það er einmitt á virkum dögum sem þessi þjónusta er svo sérstaklega mikilvæg, þegar verið er að koma lögblindum til náms, til vinnu og þar fram eftir götunum. Ég veit það bara að hv. þm. Inga Sæland, formaður Flokks fólksins, hefur sagt mér að hún hefði aldrei klárað sitt laganám nema fyrir þessa góðu þjónustu sem þarna var í boði. Þannig að dæmi um þetta eru nærri okkur með einum eða öðrum hætti, hverju og einu. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að mál eins og þetta sé ekki keyrt áfram bara af því bara, af því að menn séu búnir að reyna svo oft að nú bara verði það klárað, af því að nú sé lag. Nú sé búið að semja einhvern veginn þannig um að aðrir stjórnarflokkar fái einhver önnur mál í gegn og menn ætli að nýta þessa ferð og klára þetta með leigubílana, það sé búið að hanga yfir hausamótunum á mönnum allt of lengi. Það eru ekki góð rök fyrir því að gera grundvallarbreytingar á starfsumhverfi heillar stéttar, stéttar sem telur vel á sjötta hundruð manns. Það er eiginlega alveg ótrúlegt að þessi stétt hafi fengið jafn litla áheyrn og raunin er og fyrirsvarsmenn þeirra lýsa núna. Mér segir svo hugur að hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, framsögumaður nefndarálits meiri hluta, ætli að koma hér upp í andsvar og tilkynna um fulltrúa leigubílstjóra í þessari vinnu frá 2017 en það kemur þá í ljós hver það hefur verið. Það er í öllu falli þannig að Bandalag íslenskra leigubifreiðastjóra lýsir því bara í fyrradag að bandalagið hefði ekki átt sæti í þeim starfshópi. Bara það að mál sé búið að taka um fimm ár í vinnslu hlýtur auðvitað að kalla á að það sé rætt við þá sem eru í fyrirsvari fyrir stéttina þegar málið er klárað eins og nú stefnir í, því miður, með þeim hætti sem liggur fyrir. Það þýðir ekki að berja hausnum við steininn og segja: Ja, það var einhver fulltrúi þarna sem enginn kannast við í dag að hafi talað máli þeirra sem í stéttinni eru eins og staðan er núna. Það er ekki sanngjörn nálgun. Og að ýta sjónarmiðum þeirra sem tala fyrir hönd stéttarinnar frá árum saman á seinni stigum þessa máls á þeim grundvelli, það gengur auðvitað ekki. Það er annað sem er nauðsynlegt að nefna í þessu samhengi en það er sú staða sem leigubílstjórar fundu sig í í gegnum Covid-tímabilið sem nú er sem betur fer lokið. Það eru fáar stéttir ef nokkrar sem féllu jafn illa milli skips og bryggju hvað stuðningsaðgerðir og lausnir stjórnvalda varðar. Það verður auðvitað að horfa til þess með skilningi að margir úr þeim hópi hafa neyðst til þess að líta til annarra starfa á meðan ástandið var eins og það var, á meðan stjórnvöld bönnuðu fólki beinlínis að nýta starfskrafta sína og atvinnutæki til að afla sér tekna. Þá er ekki nema eðlilegt að hluti þessa hóps hafi farið í aðrar áttir tímabundið til að ala önn fyrir sér og sinni fjölskyldu. Það að málið sé keyrt í gegn núna af öllum tímapunktum er sérstaklega ónotalegt í ljósi þess að þessi hópur, leigubifreiðastjórar sem hafa sinnt með framúrskarandi hætti áratugum saman þjónustu við landsmenn alla og auðvitað mest hér á höfuðborgarsvæðinu - þetta er svolítið eins og að sparka í liggjandi mann. Þeir eru sennilega að koma út úr sinni snúnustu stöðu sé horft langt aftur í tímann, fjárhagslega, rekstrarlega og í sjálfu sér samfélagslega og andlega líka, af því að það er engin smá þolraun að fara í gegnum tímabil þar sem ákvarðanir stjórnvalda verða þess valdandi að rekstrargrundvelli er kippt undan rekstri sem byggður hefur verið upp um ár og áratugi. Í þessu ljósi tel ég að við ættum að flýta okkur hægt og ég bara flagga því hér strax að fulltrúar Miðflokksins, og vonandi verða fleiri með okkur á þeirri tillögu, munu leggja fram breytingartillögu við afgreiðslu málsins um að gildistaka laganna verði færð aftur, a.m.k. til byrjunar árs 2024, mögulega örlítið lengur, til þess að Alþingi, þingmönnum og ráðuneyti gefist ráðrúm til að skoða það sem kemur út úr vinnu Norðmanna sem nú er í gangi hvað það varðar að meta áhrif sambærilegra breytinga þar í landi.

Virðulegi forseti. Mig langar til - af því að ég hafði ekki þessar upplýsingar áðan eða mundi ekki eftir þeim en þær eru í greinargerð frumvarpsins þar sem kemur fram hverjir sátu í starfshópnum. Anna Sigríður Arnardóttir lögfræðingur var formaður hópsins, Ágúst Bjarni Garðarsson, þá aðstoðarmaður ráðherra, var þar líka. Síðan var Einar Árnason, formaður Bifreiðastjórafélagsins Fylkis og annar leigubílstjóri sem var Sæmundur Kr. Sigurlaugsson, fulltrúi Bifreiðastjórafélagsins Frama, þannig að í hópnum sátu tveir bifreiðastjóra fyrir sín félög sem eru sjálfsagt undir Félagi bifreiðastjóra. Telur hv. þingmaður ekki að því hafi þá verið fullnægt? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann var að tala um þjónustu við viðkvæma hópa og sér í lagi Bindrafélagsins og það er mjög mikilvægt að sú þjónusta haldist og verði góð, hvað það sé nákvæmlega í þessum breytingum með þessu frumvarpi sem hann telur koma í veg fyrir að sú þjónusta verði áfram góð.

Frú forseti. Nú flauta leigubílstjórar hér fyrir utan. Við skilum góðri kveðju til þeirra ef þeir eru að hlusta. Til að svara spurningum hv. þingmanns, og ég þakka andsvarið, þá er það þannig - fyrst varðandi fulltrúa í nefndinni: Nú liggur það bara fyrir að þetta er nefnd sem var sett á laggirnar árið 2017 og allt sem kemur frá félagasamtökum leigubifreiðastjóra frá a.m.k. á árinu 2019 fer í allt aðrar áttir, öll sjónarmið sem koma frá þeim fara í allt aðrar áttir heldur en niðurstaða þessarar nefndar leggur til. Nú veit ég ekki með hvaða hætti skipun þess tíma átti sér stað en það er í öllu falli þannig að árum saman hafa leigubifreiðastjórar verið að leggja til allt annað heldur en þessi starfshópur komst að niðurstöðu um á sínum tíma og það að ekki hafi verið hlustað á þau sjónarmið, það gagnrýni ég mjög harðlega. Varðandi þjónustu við viðkvæma hópa þá bara endurspeglast það í því sem ég fór með úr umsögnum Blindrafélagsins. Það kristallar þær áhyggjur sem uppi eru yfir þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á rekstrarumhverfi þessa geira. Hættan er sú að þeim fækki sem hafa þetta að fullu starfi, sem dragi úr framboði leigubifreiða þegar mest þörf er á þessari þjónustu, sem er til að mynda á morgnana og virkum dögum þegar verið er að koma lögblindum til vinnu eða náms svo dæmi sé tekið. Þetta eru áhyggjurnar sem ég tek undir og er lýst hér svo ítarlega og vel í umsögnum Blindrafélagsins frá árinu 2020 og 2022.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef ekki séð skýrslu þessa starfshóps en í greinargerð frumvarpsins kemur fram að frumvarpið er unnið upp úr þessum tillögum, ásamt náttúrlega fleiru. Hv. þingmanni var tíðrætt um hvernig vinnan hefði farið fram í fyrra og að það hefði verið svo illa og hroðvirknislega gert og þess vegna ekki farið í gegn. Eins og ég tók fram í minni ræðu þá voru gerðar nokkuð margar breytingar og það komu miklu færri umsagnir hvað það varðar við framlagningu á þessu frumvarpi. Mig langar bara að nefna að það kom ekki umsögn frá Blindrafélaginu við þessa framlagningu en það kom umsögn frá Landssamtökum Þroskahjálpar þar sem þeir tóku fram að tryggja þyrfti öruggt aðgengi eða þjónustu alla virka daga. Mér fannst mikilvægt að fá þessa umsögn enda tökum við undir hana og viljum treysta því að fylgst verði með því hvernig sú þjónusta fer fram. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þessar breytingar sem voru gerðar við síðustu framlagningu málsins, sem voru nokkuð margar, eins og stöðvarskylda t.d., hafi ekki verið til bóta.

Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Stutta svarið er í rauninni bara nei. Ég gef mér að hv. þingmaður sé þarna að vísa til þeirra breytinga sem voru lagðar til í nefndarálitinu undir lok síðasta þings. Er ég ekki að skilja það rétt? Já, já, þá er bara mjög einfalt svar við því. Ég held að þær hafi ekki verið til bóta og í raun alls ekki. Það er auðvitað þannig, eins og komið hefur fram og ég hef sagt í ræðum hér áður, að þar var hæstv. innviðaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, með einum eða öðrum hætti að gefa sjálfum sér stoðsendingu eins og í körfubolta. Ég gef mér að þessar tillögur að breytingum sem komu fram í nefndaráliti hafi komið frá ráðherranum. Það er svo sem rétt samkvæmt þeim upplýsingum sem komið hafa fram. Þannig að nei, þær breytingar voru held ég allar til óþurftar frá fyrri stöðu og var nú málið ekki gott áður. Hv. þingmaður kom inn á annað atriði í andsvari sínu sem mér fannst ég skulda svar við. Ef hv. þingmaður minnir mig ekki á hver sú spurning var þá verð ég að sleppa henni. Hv. þingmaður kannast ekki við aðra spurningu þannig að ég bara ítreka að svarið við þessari spurningu er að þær breytingar sem komu fram með þeim undarlega hætti sem er lýst svo vel í nefndaráliti 1. minni hluta sem Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, og Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, leggja hér fram, þær voru allar, leyfi ég mér að segja, til óþurftar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni, 8. þm. Norðvest., fyrir ágætisræðu hér áðan. Hann fór prýðilega yfir málið og ég tek undir hans orð. Ef ég skildi hann rétt þá var hann formaður samgöngunefndar á síðasta kjörtímabili og þekkir forsögu málsins. Nú er ég nýr á þingi, kjörinn síðasta haust, og þekki forsöguna ekki nægjanlega vel. Ég veit hins vegar að hæstv. innviðaráðherra var gerður afturreka með frumvarpið á síðasta þingi, síðastliðið vor. Það sem vekur furðu mína er hin þinglega meðferð málsins sem hv. þingmaður kom ágætlega inn á. Mér finnst að verið sé að keyra þetta mál í gegn í skjóli nætur rétt fyrir jól og það er bara algjörlega óboðlegt hv. Alþingi, ég verð bara segja nákvæmlega eins og er. Ég á því miður ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd en ef ég skil hv. þingmann rétt þá skil ég það þannig að það séu raunverulega miklar brotalamir á hinni þinglegu meðferð í þessu máli núna. 

Frú forseti. Mér hefur lengi þótt mesta furða hversu viðkvæmir sumir stjórnmálamenn, en sérstaklega embættismenn, eru gagnvart því að fá bréf frá ESA. Það er eins og fátt sé verra í þessum heimi en að fá bréf frá þeirri ágætu stofnun sem er, eins og þingmaðurinn lýsti ágætlega, ekki endanleg niðurstaða í neinu samhengi. En varðandi málsmeðferðina á milli þinga núna þá hef ég gagnrýnt það að þessi stoðsending innviðaráðherra á sjálfan sig, undir lok síðasta þings, sé notuð sem rökstuðningur fyrir breytingum málsins á milli þinga. Það er auðvitað alger furða. Það velkist enginn í vafa um það, sem hefur setið nefndarfundi vegna málsins og hlýtt á þær upplýsingar sem þar koma fram, að grunnur þeirra breytinga og þess nefndarálits sem þar var rammað inn undir lok síðasta þings kom frá hæstv. innviðaráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, og ráðuneyti hans. Síðan er lagt af stað með málið við upphaf þessa þings og því haldið fram, varðandi þær grundvallarbreytingar sem gerðar eru, að einungis sé verið að bregðast við sjónarmiðum sem hefðu með einum eða öðrum hætti, að því var ýjað, verið rædd í þaula á liðnu þingi, sem var auðvitað ekki raunin. Tæknilega er ekki hægt að segja að það sé neitt rangt við þetta en þetta er mjög óvanalegt og eiginlega varla boðlegt, sérstaklega þegar á síðan á endanum að klára málið hér undir miðnætti svona rétt fyrir þingfrestun um jól.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Því miður þekki ég ekki forsöguna á síðasta kjörtímabili. Þegar frumvarp kemur fyrir sitjandi þing sé ég ekki að hægt sé að vísa svo mikið til þess hvernig hlutirnir hafi verið á síðasta kjörtímabili. Það kemur mér einfaldlega ekki við, svo að ég segi bara eins og er. Ég get ekki farið í einhverjar pælingar um það sem var að gerast á síðasta kjörtímabili, ég get ekki séð það. Mér finnst vanta eitthvað inn í myndina, það er alltaf verið að tala um forsögu málsins, að það sé búið að leggja þetta fyrir áður; það getur hafa verið gert 20 sinnum áður en mér kemur það ekki við. Ég er kominn inn núna, var kjörinn inn á þing síðast, og þá vil ég fá að sjá heildstæða framlagningu frumvarpsins. Í áliti ASÍ segir, með leyfi forseta: „Það er því álit ASÍ, að sú rýmkun sem frumvarpið felur í sér sé hvorki nægilega vel undirbúin eða rökstudd og að rétt sé hinkra með breytingar í þá veru sem frumvarpið boðar og horfa til þeirrar breytinga sem eru að verða í þessu efni og horfa þá sérstaklega til Norðurlandanna.“ Og þetta kemur líka fram í annarri umsögn, frá bifreiðastjórum. Menn vilja bíða eftir því hver árangurinn verður í Noregi. Hvað mun gerast í Noregi í þessu máli? Þeir hafa breytt sínu kerfi. Ég skil ekki að við skulum fara að rjúka til út af því að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hafi komið með rökstutt álit varðandi Ísland. Þegar EFTA óskar eftir rökstuðningi frá Íslandi þá taka þeir ýtrustu kröfur til að fá gagnrýni á sín eigin rök, það er það sem er verið að biðja um. En það virðist vera að íslensk stjórnvöld gjörsamlega koðni niður og hlaupi til Alþingis með frumvarp til þess að þóknast Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Kröfum þeirra, rökstuðningi þeirra, er tekið sem heilögum sannleik. Það er algerlega óboðlegt fyrir Ísland og Alþingi Íslendinga. Ég get ekki séð annað en að einungis sé verið að þóknast Brussel-valdinu og þóknast ESB. 

Frú forseti. Það er bara beinlínis uppleggið í þessu frumvarpi, það er þjónkun við ESA. Það stendur beinlínis í inngangsorðum frumvarpsins þannig að það gæti ekki verið skýrara. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni að fyrir nýja umhverfis- og samgöngunefnd þá skipta störf fyrri nefndar um málið ósköp litlu máli. Nefndin er öðruvísi mönnuð, annar framsögumaður. Eina raunverulega efnisvinnan hvað málið varðar átti sér stað árið 2020, á síðasta kjörtímabili þegar umhverfis- og samgöngunefnd var öðruvísi mönnuð en núna. Það kemur hér fram, í textanum sem ég las upp úr nefndaráliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, að gestir voru boðaðir - mig minnir að það hafi verið fyrstu gestir í málinu, fyrir utan eflaust fulltrúa ráðuneytis að fara yfir efnisatriði málsins. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar boðaði hluta umsagnaraðila á fund nefndarinnar 11. júní 2022 og mig minnir að þinglok hafi verið 16. júní 2022. Það sýnir með hvaða hætti vinnan var á síðasta þingi varðandi þetta mál. Málið var væntanlega tekið út á næsta fundi á eftir og ég held að þá hafi ekki neitt annað verið á dagskrá en bara það tiltekna atriði. Það var því engin efnisleg umræða um málið á síðasta þingi. Þessar grundvallarbreytingar eru lagðar til í nefndaráliti sem ég held að 

Frú forseti. Við ræðum hér þrákelkni Framsóknarflokksins við það að vega að samvinnufélögum, í þessu tilviki samvinnufélögum leigubílstjóra. Samvinnufélög eru greinilega ekki nógu svöl lengur í huga nýju Framsóknar og ljóst að hvað sem líður yfirlýsingum á tyllidögum, um mikilvægi samvinnurekstrar og slíkt, þá er raunin önnur þegar til kastanna kemur. Hún birtist í þessu frumvarpi og viðvarandi tilraunum til að koma því í gegn með góðu eða illu. Nú er mælt fyrir því í fjórða skipti og það tekið fyrir. Þingmönnum Miðflokksins hefur áður tekist að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins eftir allmikla þrautagöngu og af ýmsum ástæðum sem við höfum rökstutt í alllöngu máli hér í þinginu, en menn láta ekki segjast og mæta með það hér eina ferðina enn án nokkurs viðbótarrökstuðnings og án þess að hafa skoðað staðreyndir málsins eða svarað gagnrýni, m.a. og ekki hvað síst frá leigubifreiðastjórum. Það er komið með málið aftur og aftur, það skal einfaldlega klárað af einhverjum ástæðum, hvort sem það er vegna undirgefni við Evrópusambandið - meiri undirgefni en önnur EFTA-lönd, til að mynda Noregur, sýna í þessu máli - eða vegna þess að nýja Framsókn vill vera svöl hér í 101 Reykjavík og hjólar þess vegna í samvinnufélög leigubifreiðastjóra. Hinir stjórnarflokkarnir eru svo sem ekki saklausir af þessu. Ungir Sjálfstæðismenn hafa lengi haft horn í síðu þessarar stéttar og tóku meira að segja upp á því, til að auglýsa þetta frumvarp Framsóknarmanna, að bjóða upp á ókeypis ferðir þegar mest var að gera í miðbænum hér ekki alls fyrir löngu. Þeir tóku reyndar við frjálsum framlögum og útskýrðu að þeim yrði varið í að gera hælisleitendum eða flóttamönnum kleift að hefja leiguakstur. Hvað varðar afstöðu Vinstri grænna þá vitum við minna um það, þeir a.m.k. láta sér í léttu rúmi liggja þó að Framsóknarflokkurinn haldi áfram að hamast í þessu máli við hver þinglok og nú í fjórða skipti. En nú eru reyndar ekki þinglok. Það er bara að koma að jólahléi þingsins og áramótum vegna þess að það á greinilega að tryggja að þetta mál komi fram í tæka tíð svo að ekki verði möguleiki á að stöðva framgang þess. Og um hvað snýst þetta í raun fyrir utan hið augljósa, sem ég nefndi hér í upphafi, að vega að samvinnufélögum leigubifreiðastjóra? Það snýst um fjandskap í garð einnar stéttar. Ég held að mér sé óhætt að segja að engin ein stétt á Íslandi hafi mætt viðlíka fjandskap af hálfu þessarar ríkisstjórnar og leigubifreiðastjórar. Bændur hafa vissulega mátt þola mikla ágjöf af hálfu stjórnarinnar sem hefur sótt að þeim úr ýmsum áttum og við ræddum í dag enn eitt dæmið um hvernig þessi ríkisstjórn, sem þykist þykja vænt um landbúnaðinn, hefur sótt að þeirri grein. En eina stéttin sem er nánast lagt til að leggist af, því að það yrðu hin raunverulegu áhrif þessa frumvarps, eru leigubifreiðastjórar. Þótt rökstuðninginn vanti, þótt þetta sé fjórða tilraunin þá er haldið áfram að bæta við umbúðum. Þessu er pakkað inn í nýjar og nýjar umbúðir. Hér heyrðum við áðan framsögumann meirihlutaálitsins, hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur, halda því fram að það yrði fylgst vel með þróuninni. Hún viðurkenndi reyndar að þessar breytingar fælu í sér hálfgerða óvissu, svo að ég vitni í hv. þingmann, en það yrði brugðist við strax ef markmiðið næði ekki fram að ganga. Trúir því einhver maður að ef búið væri að leiða þetta í lög og í ljós kæmi að markmiðin hefðu ekki náð fram að ganga, eins og ég held við getum öll ályktað um að sé langlíklegasta niðurstaðan, að þá yrði brugðist strax við og undið ofan af þessu? Ég trúi því ekki og ég ætla að leyfa mér að fullyrða, forseti, að í raun trúi enginn hv. þingmaður því. Svo koma ný furðurök eins og þau að núverandi fyrirkomulag útiloki konur og fatlað fólk frá leigubifreiðaakstri og því bætt við að umhverfið sé gamalt og úrelt en, svo ég vitni enn og aftur í framsögumann meirihlutaálitsins, að breytingar séu alltaf viðkvæmar og það verði að fylgjast með því. Hefur þessi hópur Framsóknarmanna og raunar ríkisstjórnarinnar allrar sem ber ábyrgð á þessu og, ég verð að láta það fylgja, flestra stjórnarandstöðuflokka líka fylgst með þróuninni sem nú þegar hefur birst og komið fram frá því að þetta frumvarp var lagt fram í upphafi? Hafa menn til að mynda tekið eftir Uber-hneykslinu svokallaða sem vakti athygli um alla Evrópu og í Bandaríkjunum, um það hvernig það fyrirtæki hefði misfarið með hlutverk sitt og ekki fylgt þeim reglum sem um það áttu gilda þegar eflaust einhverjir Framsóknarmenn annarra landa höfðu haldið því fram á sínum þjóðþingum að þetta yrði allt í lagi og það yrði nú fylgst með að þetta yrði allt í lagi? Missti þessi hópur af Uber-klúðrinu í Noregi og því hvernig öll þessi breyting, sem er nákvæmlega í samræmi við það sem lagt er til hér, klúðraðist þar í landi? Norðmenn lögðu í rannsókn á því og mat á því hvernig ætti að breyta regluverkinu. Menn virðast hafa misst af því, því að ef þeir hefðu fylgst með þá væri ekki verið að reyna að keyra þetta mál í gegn hér í fjórða sinn rétt fyrir jól. Þá myndu menn vilja fylgjast með niðurstöðunni í Noregi, læra af því og þá væntanlega semja reglur sem taki mið af reynslu Norðmanna eftir það klúður sem þar varð. Nei, það er ekki gert. Það er einfaldlega ráðist í að innleiða reglur með góðu eða illu sem þegar hafa brugðist annars staðar. Ég get nefnt fleiri dæmi. Ég get nefnt hvernig til að mynda Uber var úthýst frá London og hvernig þeir hættu rekstri í Danmörku á sínum tíma vegna þeirra krafna sem voru gerðar til þeirra, til að mynda um gjaldmæli. Hefur það fólk sem keyrir þetta mál áfram tekið eftir þessu? Það virðist ekki vera. Hugsanlega hefur það gert það og er bara búið að bíta í sig að þetta verði að klárast á einn eða annan hátt vegna þess að innviðaráðherrann hafði lagt svo mikið undir í málinu. Framsóknarflokkurinn hafi lagt allt undir til að þetta mál þeirra kláraðist og hugsanlega gert einhverja samninga við hina stjórnarflokkana og hleypt í gegn einhverju sem Framsóknarmönnunum líkaði síður, en fyrir vikið þyrftu þeir að fá að klára þetta. En hvers vegna? Hvers vegna vilja þeir klára þessa aðför að samvinnufélögum? Er það til að vera meira „in“ í 101 Reykjavík? Er það vegna undirgefni við Evrópureglur, sem flokkurinn hefur svo sem sýnt ítrekað að undanförnu, eða blanda af þessu tvennu? Eða er það bara sú staðreynd að menn treysti sér ekki til að viðurkenna að hugsanlega hafi þeir haft rangt fyrir sér þegar þeir fóru af stað og líður illa með að málið hafi verið stöðvað í þrígang, það þurfi að klára það til að klára það? Hver sem ástæðan er þá erum við enn og aftur að ræða þetta mál hér, ekki bara án frekari rökstuðnings heldur en lagt var upp með, heldur eftir að í ljós hefur komið atriði eftir atriði í öðrum löndum sem sýnir hvers konar vangá þetta frumvarp og þessi áform fela í sér. Það, eins og hv. þm. Bergþór Ólason kom reyndar aðeins inn á hérna áðan, að fara með svo afgerandi hætti gegn heilli starfsstétt rétt eftir að sú stétt er að komast út úr áhrifum Covid-faraldursins, sem bitnaði nú á þessari stétt meira en mörgum, jafnvel flestum öðrum, er í rauninni bara illa gert - og það að gera þetta svona rétt fyrir jólin. Ég veit ekki hver afraksturinn yrði fyrir þá sem standa að þessu, hugsanlega sæti í spjallþætti hjá Gísla Marteini á Ríkisútvarpinu þar sem einum fulltrúa Framsóknarflokksins yrði hrósað fyrir hvað flokkurinn væri orðinn nútímalegur. En í því felast svik við heila starfsstétt, stétt sem er ekki nýtilkomin. Íslenskir leigubílstjórar eiga sér langa og merka sögu, eins og reyndar leigubílstjórar í mörgum öðrum löndum. Leigubílstjórar í Lundúnum í Bretlandi eru til að mynda eitt þekktasta menningarfyrirbæri borgarinnar og ferðamenn líta á það sem upplifun að fara þar í leigubíl. Hér erum við ekki með sams konar einsleita svarta leigubíla en við erum með frábæran hóp af leigubifreiðastjórum sem hafa þurft að mæta mjög miklum kröfum og sífellt vaxandi kröfum á undanförnum árum sem hafa falið í sér verulegan kostnað fyrir viðkomandi, einnig vinnuskyldu í formi námskeiða og þar fram eftir götunum. Það eru gerðar kröfur til bifreiðanna og hvernig menn komi fram við viðskiptavini. Viðskiptavinir íslenskra leigubílstjóra eru líklega þeir sem hafa hvað mestar áhyggjur af þessum áformum og ég hef heyrt í þeim mörgum, ekki bara í mínum flokki heldur fólk sem ég þekki ekki neitt sem hefur einfaldlega áhyggjur af því hverjar afleiðingar þessa verða og bendir á hvað það hafi verið gott í gegnum tíðina að geta reitt sig á íslenska leigubílstjóra sem menn treysta. Sumir hringja alltaf í sama leigubílstjórann, aðrir í hvern sem er næstur í trausti þess að þeir sem hafi uppfyllt þær kröfur sem hér gilda til stéttarinnar verði í lagi. Það hefur verið raunin að íslenskir leigubílstjórar hafa reynst viðskiptavinum sínum vel. Nú er reyndar mikið talað um að leigubílar anni ekki eftirspurn á háannatíma. Það má til sanns vegar færa. Eflaust gerist það nokkrum sinnum, kannski tvisvar í viku yfir eitthvert tímabil, en er lausnin þá sú að gefa öðrum kost á því að fleyta rjómann ofan af markaðnum, ef svo má segja, án þess að þurfa að uppfylla sömu skyldur og kröfur og leigubílstjórarnir sem hafa þetta að atvinnu fyrir sig og fjölskyldu sína og þurfa að uppfylla allar þessar kröfur og reglur og mæta á vaktina, líka þegar lítið er að gera, og bíða oft og tíðum, bíða á meðan ásókn er minni en vera ávallt tilbúnir að fara af stað þegar á þá er kallað? Þetta getur ekki verið lausnin á þessum vanda sem kemur upp þegar eftirspurn nær hámarki. Ég skal viðurkenna að það er eitthvað sem þarf að laga en það segja leigubílstjórar líka. Þeir vilja leita lausna á slíkum vandamálum, en er leitað til þeirra með það? Fá þeir að taka þátt í því? Nei. Hvers vegna ekki? Vegna þess að hér er ekkert verið að leita eftir lausnum. Það er bara verið að leita eftir því að fá loksins að klára þetta mál sem liggur hér fyrir í fjórða skipti. Svo mikið liggur á því að það er ekki einu sinni leitað eða litið til athugasemda leigubílstjóra í umfjöllun um málið. Það var rætt hérna nokkuð ítarlega áðan hvernig fulltrúar Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra voru skildir út undan í þeirri vinnu sem fram fór við undirbúning málsins, eftir að bandalag Brussel og Framsóknarflokksins setti þetta af stað, en hins vegar hefði maður ætlað, þrátt fyrir tilraunir til að útiloka fulltrúa leigubifreiðastjóra við vinnslu málsins, að alla vega yrði tekið meira tillit til athugasemda þeirra en raun ber vitni. Það er nú það sem tíðkast hér á þingi þegar verið er að breyta lögum sem hafa áhrif á tilteknar starfsstéttir, að menn hlusta á viðbrögð þeirra stétta. Hér er í rauninni verið að leggja til að heil stétt verði lögð niður og það er ekki litið til athugasemda þeirra sem starfa í þeirri stétt. Það er undarlegt, forseti, en kannski ekki svo því að menn treysta sér ekki til að svara, treysta sér ekki til að verja málið og vilja einfaldlega keyra það í gegn. Á sama tíma leggur þessi ríkisstjórn til að mynda ekki í að keyra í gegn frumvarp um útlendinga sem hefur verið lagt fram fimm sinnum og þynnt út í hvert einasta skipti. Þar gefast menn upp, en hér er hert á og bætt í og málið skal keyrt í gegn á meðan annað mál sem varðar algjört neyðarástand hér, stjórnleysi í hælisleitendamálum á Íslandi, er látið hverfa núna fyrir jólin eina ferðina enn vegna þess að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að koma því í gegn. Í umræðu hér fyrr í dag um bandorminn svokallaða eða lagabreytingar og skattahækkanir, gjaldahækkanir aðallega sem tengjast fjárlögum, lýsti hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar því að það væri mjög leitt hvað væri verið að leggja miklar álögur á bændur vegna rúlluplasts en menn bara gætu ekkert gert í því. Ríkisstjórnin hefði samþykkt lög eða áform á sínum tíma um hringrásarhagkerfið og það væri ekkert við þessu að gera. Tölvan segir bara: Við verðum að hækka gjöld á bændur. Hér held ég á frumvarpi til laga sem er heil bók um breytingu á lögum um úrvinnslugjald, hringrásarhagkerfið. Þetta eru reyndar allt bara töflur um gjöld og skatta, plast og pappa og annað slíkt. Þetta ætla menn að klára vegna þess að tölvan segir þeim að gera það eftir að þeir samþykktu hringrásarhagkerfið, en þeir ráða ekki við útlendinga- og hælisleitendamálin af því að þeir eru of uppteknir við hringrásarhagkerfið og að leggja af stétt leigubifreiðastjóra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Hann byrjaði á því að tala um að Framsóknarflokkurinn væri að vega samvinnufélögum og þetta væri í fjórða skiptið sem mælt væri fyrir málinu. Þegar ég les frumvarpið þá get ég ekki séð neitt í því sem bendir til þess að það tengist íslenskum veruleika. Ég bara get ekki séð það, því miður. Ég sé hins vegar það að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hafi hafið frumkvæðisathugun á leigubílamarkaði á Íslandi og það hafi verið bréfaskipti milli samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og stofnunarinnar. Svo les ég hér áfram varðandi norræna löggjöf, norska löggjöf, hvað er að gerast í Noregi o.s.frv. Spurningin er þessi: Sér hv. þingmaður eitthvað í þessu frumvarpi sem tengist íslenskum raunveruleika, 370.000 manna samfélagi á eyju í Norður-Atlantshafinu? Eru þetta ekki bara beinar skipanir frá Brussel og kjarkleysi íslenskra stjórnvalda við að standa í lappirnar? Ég vek athygli á því að athugasemdir ESA fela ekki í sér endanlega niðurstöðu á samræmi landsréttar og EES-réttar. Það er hlutverk EFTA-dómstólsins. Þessi dómstóll hefur ekki kveðið upp álit sitt í þessu máli svo það liggi algjörlega hreint og klárt fyrir. Annað sem ég vil vekja athygli á, sem ég tel að segi líka að þetta sé ekki eingöngu skipun frá Brussel, ESA, heldur tengist þetta líka Uber, er það sem segir í umsögn Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra og Bifreiðastjórafélagsins Frama, með leyfi forseta: „Þann 8. september sl. sagði innviðaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, í útvarpi að Uber væri velkomið til Íslands. Sama dag voru leigubifreiðastjórar víða að úr Evrópu að mótmæla á götum úti og fyrir framan þing framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í Brussel.“ Það er misferli í Evrópu varðandi Uber. 

Herra forseti. Ég get tekið undir það að þetta er ekki í neinu samræmi við íslenskan raunveruleika og ég get líka tekið undir að þetta kemur eflaust beint frá Brussel en ég held að meira komi til. Ég kem inn á það hérna rétt strax. En það var auðvitað lýsandi þegar tekin var ákvörðun um að skikka íslenska atvinnubílstjóra á reglubundin endurmenntunarnámskeið vegna aksturs yfir landamæri - á Íslandi. Ég veit ekki til þess að nokkur hluti landsins hafi klofið sig frá restinni af ríkinu og því enginn akstur yfir landamæri hér. Samt var þetta innleitt og íslenskir bifreiðastjórar þurfa enn að sitja undir því. Það munaði víst minnstu, og það var fyrir mína tíð í stjórnmálum, að við þyrftum að taka upp reglugerðir Evrópusambandsins um lestir, lestarsamgöngur. Eina járnbrautarlestin eða eimreiðin sem ég veit um er þessi gamla frá 1911 sem er hérna niðri við höfn. En svona er þetta oft algjörlega úr tengslum við raunveruleikann. En það sem ég held að bætist við núna er einmitt það sem hv. þingmaður kom aðeins inn á, að innviðaráðherrann gefur einhverja yfirlýsingu, vill vera nýja Framsókn, hipp og kúl - hvernig þýði ég það, herra forseti? svona svalur - fá atkvæði hérna í 101 og gefa yfirlýsingar í samræmi við það. Svo kemur allt í ljós sem hv. þingmaður nefndi með Uber og allt þetta í Evrópu en þá var orðið of seint að snúa til baka af því að menn eru komnir af stað á þessari braut. Svo koma Miðflokksmenn og stoppa málin fyrir þeim og tefja og þá telja þeir sig þurfa að keyra þetta í gegn og semja væntanlega við hina stjórnarflokkana um að þetta sé þeirra mál. Málið þeirra sé að leggja af stétt leigubifreiðastjóra.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem var mjög greinargott. Ég tek heils hugar undir það sem hann segir, vissulega bætist hér inn í einhver ný stemning í Framsóknarflokknum varðandi það að bjóða Uber velkomið til Íslands. Ég minni á t.d. að það eru skjöl hjá Evrópusambandinu um misferli hjá Uber. Í skjölunum koma fram upplýsingar um mútugreiðslur og samskipti þar sem gerendur eru meðvitaðir um eigin sök og ólögmæta starfsemi Uber. Ég er nú bara þannig að ég er kosinn í íslenskum raunveruleika. Ég er þingmaður Norðvesturkjördæmis, kosinn af íslenskum kjósendum og ég get ekki skilið það að Framsóknarflokkurinn sé að styðja þetta mál, ég bara get ekki skilið það, svo það liggi fyrir. En það var mjög áhugavert í ræðu hans þar sem hann talaði um Uber í Danmörku og London og á fleiri stöðum og minntist m.a. á leigubifreiðarnar í London og ég tek undir það, það var skemmtileg samlíking. En ég get líka minnt á það að leigubílarnir í New York borg eru líka menningarlegt íkon, ef ég má nota það orð, og merkilegir fyrir sína sök. En ég get ekki séð annað í þessu en kjarkleysi. Nú er hv. þingmaður fyrrum forsætisráðherra. Er þetta kjarkleysi sem kemur fram í þessu frumvarpi gagnvart Brussel, gagnvart ESA, menningarlegt fyrirbæri í Stjórnarráðinu eða vita menn ekki - nú lærði ég Evrópurétt. Mér finnst það að ESA - eftirlitsstofnunin ESA fær hérna ákveðið vald. Það kemur fram í frumvarpinu að þeir telji líkur á því að þetta gæti verið brot á EES-reglunum. En er það þannig að umsagnir og frumkvæðisathuganir og bréfaskipti við ESA, allt sem kemur frá ESA, sé raunverulega endanlegur dómur um hvað er gildandi EES-réttur? Og Stjórnarráðið telur ekki þörf á að fara með það fyrir dómstóla, telji íslensk stjórnvöld að einhver vafi sé þar á.

Herra forseti. Já, allt of margir í stjórnkerfinu og allt of margir af kollegum okkar hér á Alþingi eru smeykir og sumir jafnvel logandi hræddir við ESA og Evrópusambandið og það sem þaðan kemur. Þrýstingurinn er mikill, ég skal viðurkenna það. Ég hef upplifað nokkur dæmi um slíkt. Þegar það voru einhverjar reglugerðir sem voru taldar hafa tafist of lengi þá fékk maður að heyra af því, maður fékk heimsóknir í ráðuneytið, tók jafnvel á móti erlendum gestum og fór með í rútu til að skoða Gullfoss og Geysi og þá kom einhver trítlandi og settist við hliðina á manni og spurði: Ætlið þið ekki að fara að innleiða þessa reglugerð? Þá sagði ég: Bíddu, erum við ekki bara að fara að skoða Gullfoss? Jú, en þetta er orðið dálítið seint hjá ykkur og svona. Jafnvel í útlöndum, ég minnist þess í morgunverðinum á hóteli, ég held að þetta hafi verið í Strassborg, þar hafði ég daginn áður komið Norðmönnum til varnar á fundi vegna einhverra EES-reglugerða, þetta varðaði seli, sem Norðmennirnir voru í vandræðum með og ég svona kem þeim til varnar þó að Norðmenn séu ekki alltaf eins duglegir að bakka okkur upp, finnst mér, eins og við þá, og einhver starfsmaður þarna tók eftir þessu og kemur til mín og sest við morgunverðarborðið daginn eftir og spyr svona mjög mjúklega: Hefur þú ekki meðtekið boðskap Evrópusambandsins? Fannst svo undarlegt að ég væri að andmæla innleiðingu á reglugerð. Þetta er hugarfarið og það hefur eflaust mjög mikið um þetta mál að segja en ég held að hitt sé líka mjög sterkt, að einhver hafi selt Framsóknarflokknum þá hugmynd að þetta sé eitt af ráðunum til að verða svalur hérna í Reykjavík.  
            

Virðulegi forseti. Hér stend ég lifandi dæmi um það hversu mikils virði það er að hafa örugga þjónustu fyrir fatlað fólk. Ég er lögblindur einstaklingur og án þeirra samninga sem Blindrafélagið hefur gert við Reykjavíkurborg og Hreyfil og það sem við erum að berjast fyrir að fá að halda hér, öryggi fyrir okkur, án þeirra væri ég hvorki þingmaður né lögfræðingur, það er nokkuð ljóst. Ég velti fyrir mér hvers vegna í veröldinni þegar við erum hérna eins og eitthvert pínulítið þorp úti í nafla, einhvers staðar úti í ballarhafi, hvers vegna í veröldinni við erum að haga okkur þannig að við erum tilbúin að taka áhættuna af því að fórna því sem við þekkjum og því sem við vitum. Af hverju byggjum við ekki frekar betur utan um það sem þegar er og er gott, er tryggt, er öruggt 24 tíma í sólarhringsins? Að geta hringt í 5885522, að geta fengið hlýjar móttökur og geta fengið bílinn sinn, öruggan hlýjan, tryggðan, og vitandi það að maður er í öruggri höfn er algerlega ómetanlegt. Burt séð frá allri frjálsri samkeppni, burt séð frá öllu því sem er verið að tala um hér og nú þá er algerlega ófyrirgefanlegt að ætla að fórna því sem er gott. Ég velti því verulega fyrir mér hvers vegna höldum við í það ef það er eitthvað gott. Þá langar mig að benda á að leigubílstjórar eru líka búnir að ganga í gegnum Covid eins og við öll hin. En hvað var gert fyrir þessa stétt? Á ég að segja ykkur það? Nánast ekki neitt. Þeim var vægast sagt nánast hent út á ballarhaf, út í hafsauga, án þess að fá styrki eða aðstoð til að halda sér gangandi, eins og var verið að tala um fyrir flestar aðrar starfsstéttir á landinu. Það er ekki flóknara en það. Eðli málsins samkvæmt þurftu þeir líka að leita annað til að fá sér atvinnu, til að ala önn fyrir sér og fjölskyldum sínum, vegna þess að þetta blessaða ríkisvald, sem er búið að eyða hundruðum milljarða í hinn frábærlega viðspyrnustyrk, þegar við loksins værum öll búin að gleypa í okkur Covid, sem hefur náttúrlega enn ekki gengið upp vegna þess að það er flæðandi Covid hér úti um allar koppagrundir eins og allir vita - það breytir ekki þeirri staðreynd að það er fáránlegt, virðulegi forseti, í mínum huga að ætla að voga sér að fórna því sem við eigum sem er öruggt, sem er traust og sem við í rauninni höfum stólað á árum saman. Látum svo vera, þótt það sé eins og ESA og EES-samningar og allt annað, hvaðeina annað sem er, mér gæti ekki verið meira sama. Við höfum í rauninni bolmagn til að segja: Við höfum ákveðna sérstöðu. Við þurfum ekki að kokgleypa allt sem kemur frá Brussel. Við erum ekki í Evrópusambandinu. Þó svo að EES-sambandið okkar geri það að verkum að við tilheyrum þeirri þriðju stoð þá erum við samt sem áður búin að ráða starfsmenn til Brussel, einmitt í Brussel, til að verja hagsmuni okkar, til að koma í veg fyrir það ef mögulegt er, áður en of seint er gripið um rassinn, til að vernda það og passa það að við nýtum okkur þá fyrirvara sem kostur er á. Í þessu tilviki velti ég þessu upp. Þess vegna er ég að koma hlaupandi nánast á náttbuxunum heiman að frá þegar ég sé hvað er um að vera hér. Þá er ég að velta því fyrir mér hvernig í veröldinni stendur á því að við erum tilbúin að fórna því sem við eigum nú þegar og vitum hvað er og taka áhættuna á því að ekki bara lögblindir einstaklingar eins og ég, ég veit ekki hvort við erum 200, 300, 400, 500 einstaklingar sem þurfum að reiða okkur á þessa þjónustu, ég er að tala um að á hverjum einasta morgni þá hafa bílstjórarnir hjá Hreyfli verið að taka utan um börn sem þurfa að komast í sérstakar úrlausnir, hvort sem er í sambandi við skóla, leikskóla, eða annað slíkt, börn sem eiga erfitt, börn sem eru á framfæri og er búið að taka utan um af ríkisvaldinu. Ég er að velta því fyrir mér hvað í veröldinni verður þess valdandi að við, þetta pínulitla samfélag, sem ættum frekar að úthluta fleiri leiðum í það sem þegar er fyrir og reyna a.m.k. að byggja þjónustuna upp þannig - það vantar ekki svo marga. Við erum að fá fullt af ferðamönnum og það þarf í rauninni að vera með meira svigrúm og aukna þjónustu. Það er enginn að segja það. En erum við tilbúin að fórna því sem við þekkjum og vel er gert? Ég sé 100% nei. Mér finnst ofboðslega sorglegt að maður skuli þurfa að standa hér og verja vígið. Nú ætla ég að segja ykkur eina litla sögu. Ég var í fyrsta skipti á ævi minni í New York núna í október og þar var einmitt Uber, hallelúja. Ofsalega gaman í Uber, allir glaðir með Uber, en staðreyndin er sú að sá sem var með mér í þessum ágæta leigubíl skildi símann sinn eftir í aftursætinu og þegar við komum inn á hótelið fattar hann strax að síminn er ekki þar. Við byrjum að hringja í símann vegna þess að við áttum okkur á því að það er kannski eina leiðin til að við náum beinu sambandi við bílstjórann sem var þá greinilega með símann í bílum sínum. Seint og síðar meir svaraði hann og hann var kominn alveg örugglega upp að næstu ljósum, örugglega svona 200 m frá hurðinni þar sem hann var nýbúinn að hleypa okkur út. Var hann tilbúinn að snúa við og koma með símann, þessi ágæti Uber-bílstjóri í New York? Jú, hann var alveg tilbúinn að gera það þegar honum sýndist, eftir svona tvo tíma, og við skyldum borga fyrir það. Það sem við erum að fjalla um hér er hvort við erum að fara að taka heila starfsstétt og leggja hana af. Það eru algerlega hreinar línur að miðað við það strögl sem þessi starfsstétt hefur gengið í gegnum, leigubílstjórar okkar, t.d. á Hreyfli í þessu tilviki sem ég kýs að tala um, munu aldrei geta alið önn fyrir sér og fjölskyldum sínum á því að vera kominn með 100, 200, 300 aðra leigubílstjóra á markaðinn til að keppa við sig. Þá ætla ég að benda á annað. Þeir eru líka að keppa við eitthvað sem heita harkarar eða skutlarar eða hvaðeina annað sem eru að brjóta lög hægri, vinstri og ekkert er gert til að taka á. Þeir sem eru alkóhólistar og eru ekki búnir að kaupa nógu mikið brennivín áður en það er búið loka vínbúðunum hringja á bíl og biðja um hann fullan af brennivíni í skottinu og það er líka látið eftir. Ég velti því fyrir mér hvurslags eiginlega stjórnkerfi og löggjöf það er sem er hérna í landinu. Ég ætla bara núna, nákvæmlega núna, að fordæma það að við séum að fara að taka heila starfsstétt og henda henni undir vagninn af því að bara að ESA og þeir eru að tala um það í Brussel, af því bara. Við erum ekki í Evrópusambandinu og okkar löggjöf og okkar vilji og okkar litla land hefur algerlega forgang fram yfir allt það. Ég ætla að ítreka að án þeirra þá væri ég sem dæmi ekkert. Ég væri hvorki lögfræðingur, alþingismaður né nokkur skapaður hlutur vegna þess að mín fötlun hefði komið í veg fyrir það að ég hefði getað sótt nám eða sótt mína vinnu, algjörlega komið í veg fyrir það. Ég ætla ekki að standa hér og halda því fram að Uber eða einhver annar annars staðar frá myndi geta gert það sama fyrir mig. Ég ætla ekki að gera það. Mér þykir vænt um það sem er búið að koma mér hingað þar sem ég er. Ég þakka fyrir það sem hefur komið mér hingað þar sem er og ég mun aldrei nokkurn tímann, nokkurn tímann, nokkurn tímann trúa því að þessu verði kastað fyrir róða fyrir fullorðið fólk sem þarf á þessari þjónustu að halda, fyrir fatlað fólk, lögblint fólk og börn sem þurfa á þessari þjónustu að halda og þurfa á þessu öryggi og þessari hlýju og þessari þjónustulund að halda sem við höfum fengið algjörlega beint í hjartastað frá leigubílstjórunum okkar. Ég hef í rauninni engu við það að bæta, virðulegi forseti, engu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir ræðuna. Fyrir okkur sem hér erum er auðvitað býsna mikilvægt að fá innsýn einstaklings, í þessu tilviki þingmanns, sem hefur raunverulega reynslu af því kerfi sem hér hefur verið byggt upp í gegnum áratugina, sem hefur nýtt sér það þannig að til verulegra bóta varð, bæði fyrir hv. þingmann og samfélagið allt auðvitað. Það er afleiðing þess að þetta góða kerfi hefur stutt jafn vel við virkni til að mynda lögblindra og raun ber vitni um. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að með þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir sé í raun verið að leggja af starfsstétt leigubifreiðastjóra eins og við þekkjum hana. Ég er sammála þessu sjónarmiði og hef velt því töluvert fyrir mér hvort eitthvert sambærilegt dæmi sé tiltækt þar sem lagabreytingar, regluverksbreytingar stjórnvalda hafa mögulega kippt fótunum jafn snarlega undan heilli starfsstétt og hér gæti orðið raunin, hvort hv. þingmaður þekki til þess að slíkt hafi verið gert bótalaust á fyrri stigum eða hvort það sé bara þannig að andúðin í garð þeirrar stéttar sem hér er um fjallað hjá hæstv. innviðaráðherra og þeim sem styðja við þetta frumvarp - sem eru nú ekki margir sem hafa komið hér í dag að mæla með þessu frumvarpi, hv. framsögumaður nefndarálits situr einn uppi með þann kaleik sem er kannski ekki alveg sanngjarnt. Þekkir hv. þingmaður fleiri dæmi þess að rekstrargrundvelli heillar stéttar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Ég þekki ekki neitt slíkt ef við erum að tala um heila starfsstétt sem byggir á svo sterkum grunni sem leigubílastarfsstéttin okkar byggir á. Hins vegar höfum við náttúrlega mýmörg dæmi þar sem starfsstéttir eru, eins og t.d. Allrahanda, þar sem í rauninni hafa verið væntingar um eitthvað og búið að fjárfesta í innviðum af einhverju tagi og jafnvel gera samninga um eitthvað sem síðan hafa ekki gengið eftir og eftir sitja skaðabótakröfur sem jafnvel hafa gengið eftir og hefur þurft að greiða fyrir bætur. En í þessu tilviki erum við að horfa upp á hvað hefur verið gert ef við tökum t.d. Hreyfil sem dæmi. Þar er búið að fara í tugmilljóna uppbyggingu og framkvæmdir til að koma með allt það kerfi sem er verið að byggja upp núna hjá fyrirtækinu og t.d. bara það að hringja í fyrirtækið í dag og geta ýtt á einn ef það er eitthvað sem þú ert vanur að hringja í eða hvað eina annað sem er og hafa jafnvel val um að bíða og þá er náttúrlega gefið samband við stöðina sjálfa. Ég vildi ekki einu sinni horfa upp á hvaða afleiðingar það gæti haft hvað það varðar. Staðreyndin er sú, þó að það hafi ekki verið bein spurning frá hv. þm. Bergþóri Ólasyni, að þetta frumvarp sem við erum að fjalla um hér og nú er einfaldlega að fara að leggja af þessa starfsstétt. Ef þetta frumvarp nær fram að ganga þá munum við ekki einu sinni hafa val. Þessir fáu einstaklingar sem eru að reyna að ala önn fyrir sér og sínum með þessari starfsemi sem þeir hafa gert að ævistarfi sínu munu ekki einu sinni geta haft fyrir salti í grautinn ef við ætlum að fara að dæla hér inn á markaðinn tugum ef ekki hundruðum einstaklinga til að keppa við þá. Það er ekki flóknara en það. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég lýsti áhyggjum Blindrafélagsins hér fyrr í umræðunni. Hv. þingmaður hefur nýtt sér þessa þjónustu árum saman og lýsti hér ágætlega áðan mikilvægi hennar gagnvart þeim sem hana þurfa að nota, t.d. börnum sem búa við þau skilyrði að leigubifreiðaþjónustan er mikilvægur stuðningur. Það sem Blindrafélagið kom inn á í umsögn sinni og ég tek undir er að það er líklegt að sú viðbót sem kæmi inn á markaðinn, af þjónustuaðilum skulum við kalla þá, komi að meginhluta til inn á þessum háannatímum, fleyti rjómann eins og það var orðað hér áðan, en að sama skapi muni heltast úr lestinni aðilar sem þjónusta þennan markað í dag á þessum almenna tíma, virka daga, morgna, um miðjan dag, þegar þeir sem nýta þessa þjónustu á grundvelli samnings Blindrafélagsins t.d. þurfa mest á henni að halda. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að við finnum okkur í þeirri stöðu, verði það raunin að þeir sem koma nýir inn á markaðinn vegna þessara breytinga sinni fyrst og fremst háönninni hvað þjónustu varðar, að við verðum fyrir þannig þjónustuskerðingu á virkum dögum, til að mynda í byrjun dags og um miðjan dag þegar vinnu eða skólum lýkur, að þjónustunni fari verulega aftur á þeim tímum sem til að mynda að þeir sem nýta sér þjónustu á grundvelli samnings Blindrafélagsins við Hreyfil nota hana?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir síðara andsvar. Ég hef ekki bara áhyggjur af því, ég hef bara áhyggjur af því að það verði til þjónusta yfir höfuð á þeim 24 tímum sólarhrings í því formi sem við þekkjum í dag vegna þess að þetta mun verða mun losaralegra í reipunum. Við vitum í rauninni hvað við höfum en við höfum ekki hugmynd um hvað við fáum. Þannig að ég er með sorg í hjarta þegar ég hugsa til þess hvernig við erum í rauninni að rugga bátnum, bæði hvað lýtur að fötluðum einstaklingum, lögblindum einstaklingum, eldri borgurum og börnunum sem þurfa þessa þjónustu, hafa reitt sig á þessa þjónustu og hafa venjulega valið úr. Það er einn og sami einstaklingurinn sem sinnir ákveðnum börnum. Það þarf ákveðna nánd og alúð við börn. Það er ekki hægt að skipta um og fá bara nýjan mann á hverjum morgni til að skutla barninu hingað og þangað eins og þetta sé ekki mannvera, eins og þetta sé ekki lítill viðkvæmur einstaklingur. Það þarf ákveðna natni og lagni fyrir þann sem er að þjónusta nákvæmlega þetta barn, barnið sem er að fara að treysta honum, þekkja hann og vita hver hann er. Þannig að ég segi bara þetta: Við getum ekki og við megum hreinlega ekki rústa því sem er verið að byggja upp. Mér finnst það nógu mikið áfall sem stéttin er búin að ganga í gegnum í Covid. Við gerðum lítið sem ekkert til að styðja við þá og styrkja þá. Núna eru þeir að koma til baka og ég segi: Byggjum upp og styrkjum og eflum það sem við höfum fyrir. Komum til móts við þá og gefum þeim orðið. Ekkert um þá án þeirra. Það eru í rauninni skilaboðin. Ég segi það bara einfaldlega. Það hefur t.d. verið erfitt fyrir þá að ætla að tvísetja bílinn sinn ef þá vantar einhvern. Þeir mega kannski ekki keyra bíl nema í ákveðinn tíma. Af hverju má þá ekki afleysingamaður keyra bílinn í einhvern annan tíma? 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var tvennt sem ég staldraði við. Hv. þingmaður nefndi að það þyrfti að tryggja að bílarnir væru tryggðir eða farþeginn. Er eitthvað í þessu frumvarpi sem kemur í veg fyrir það að bílarnir séu tryggðir eða farþeginn? Hér stendur nákvæmlega að það sé skilyrði fyrir rekstrarleyfinu. Síðan er í frumvarpinu líka gert ráð fyrir því, eins og er, að það er hægt að gera samninga við t.d. Blindrafélagið og fleiri aðila. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað nákvæmlega í þessu frumvarpi kemur til með að breyta þessari þjónustu? Hver er hættan?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hver er hættan og hver er ógnin og er ekki trygging? Staðreyndin er þessi, hv. þingmaður, með fullri virðingu, að hér er algjörlega blint í sjóinn rennt. Eins og ég sagði hér áðan: Við vitum hvað við höfum, við vitum ekkert hvað verður. Það er enginn sem er kominn til með að segja það á nokkrum tímapunkti að þetta muni lánast hjá okkur frekar en hjá þeim þar sem það hefur ekki gengið upp. Ég er að benda á það sem vel hefur gengið. Vel hefur gengið í þjónustu við fatlað fólk, við lítil börn og annað slíkt og ég vil þess vegna segja við hv. þingmann: Ætlar hv. þingmaður að segja mér það hér og nú að það verði engin breyting á öryggi, tryggingu og þjónustu við okkur sem höfum þurft að nýta þjónustuna með þeim formerkjum sem hér eru og með þeim breytingum á leigubílaakstri eins og þetta frumvarp gefur til kynna? Það er eiginlega það eina sem mig langar til að vita vegna þess að ég treysti því ekki, það er bara frá innstu hjartarótum, þegar það er einhver Pétur og Páll á engri stöð og ekki neitt. Þegar hv. þingmaður tínir til tryggingar, sem er náttúrlega sagt og gert skilyrði fyrir í frumvarpinu og bla, bla, bla og allt það, með fullri virðingu, afsakaðu forseti, þá breytir það ekki þeirri staðreynd að við vitum hvað við höfum. Við vitum um styrkinn sem við höfum. Við vitum um alúðina, þjónustulundina og allt sem við höfum og við vitum líka um allar sögur og allt sem við erum að fá frá öðrum löndum. Við erum pínulítið þorp í samanburði við það. Við megum ekki við þeim áföllum sem þetta frumvarp er að leggja á okkar herðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hér er einmitt verið að taka utan um þá þjónustu sem við viljum sjá, þá góðu þjónustu sem hefur verið. Það er enginn að tala um að það séu gerðar breytingar vegna þess að þjónustan hafi verið svo slæm. Það er einmitt verið að tala um það að hér geti einmitt ekki Pétur og Páll komið og boðið upp á leigubifreiðaakstur nema þeir standist ákveðnar kröfur sem jafnvel eru ítarlegri heldur en hafa verið. Síðan nefndi þingmaðurinn hérna í ræðu sinni að það þyrfti bara að auka við fjölda leyfa. Það var gert. Það var brugðist við því núna eftir Covid. Það hefur ekki þjónað þeim tilgangi að fjölga í þessari þjónustu, þ.e. það dugði ekki til. Er þingmaðurinn sammála því að með þessum breytingum sé kannski fötluðum einstaklingum eða þeim sem hafa ekki fulla starfsgetu gefið svigrúm til að komast inn í stéttina? Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir því að leigubílstjóri geti bara stundað leigubílaakstur í fullri vinnu, 100% vinnu. Það kemur í veg fyrir það að þeir sem hafa t.d. skerta starfsgetu geti unnið við þessa vinnu. Eru þeir ekki fullfærir um að stunda hana?

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar og ég ætla nú að byrja á skottinu í þessu andsvari. Ég á verulega fatlaðan bróður og þó að hann eigi erfitt með gang þá er hann einn besti bílstjóri sem ég þekki og ég myndi treysta honum 100% til að keyra mér í hvaða bíl sem er, hvort sem það héti leigubíll eða nokkuð annað. Þegar við tölum um fleiri leyfi þá er einfaldlega verið að hælast af því núna að við erum að fá hugsanlega mestan fjölda ferðamanna á næsta ári sem hugsast getur. Það er vaxandi ferðamannafjöldi, hallelúja fyrir okkur öll, og þess vegna er vaxandi þörf fyrir það að geta boðið upp á aukna þjónustu í leigubílaakstri. Ég segi persónulega: Aukum fjölda leyfa þannig að það anni eftirspurn. Við eigum ekki að þurfa að bíða. Það eru mýmargir einstaklingar sem gjarnan vildu og hafa getu til að taka þátt. Gefum þeim möguleika til þess. Ég sé enga ástæðu til að sprengja markaðinn og skapa offramboð á markaði af einhverju sem við vitum í rauninni ekkert hvað er. Við vitum hvað við höfum. Við vitum ekki neitt hvað við fáum. Við sjáum jákvæðar, neikvæðar og ýmsar sviðsmyndir frá löndunum í kringum okkur. Byggjum undir það og styrkjum það sem við höfum. Í guðanna bænum förum ekki að taka fleiri hundruð leigubílstjóra og setja þá á atvinnuleysisbætur af því að við ætlum að gera þá atvinnulausa af því bara, af því að það er svo spennandi að fá eitthvað annað en það sem við vitum, eigum og þekkjum sem best og hefur virkað 100% og sem ég er, og ég segi aftur, endalaust þakklát fyrir.

Herra forseti. Það kom fram í máli hv. framsögumanns nefndarálits meiri hluta, Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, að það ætti að skoða málið og fylgjast með í framhaldi gildistöku þeirra laga sem hér er rætt um. Maður hlýtur að spyrja sig: Af hverju ekki að fylgjast með Noregi? Það er heill her manna og kvenna, eftir atvikum, í því akkúrat núna að skoða hvernig tekist hefur til með svipaðar breytingar þar. Niðurstöðu þeirrar vinnu er að vænta á næsta ári. Af hverju ekki bara að fylgjast með því? Þar er miklu umfangsmeiri úttekt í gangi heldur en ég, með fullri virðingu fyrir okkur hér heima, tel að verði nokkurn tíma ráðist í á vegum innviðaráðuneytisins sem er líklegasti eftirlitsaðilinn með þessu frumvarpi sjálfs sín. Það blasir við að allra hluta vegna er skynsamlegt að fylgjast með hvernig þróun mála verður í Noregi og reyna að læra af því. Þess vegna, eins og ég kom inn á áðan, mun ég leggja fram tillögu þegar málið kemur til atkvæðagreiðslu þess efnis að gildistöku verði frestað umtalsvert meira heldur en lagt er til í breytingartillögu nefndarinnar. Það hefur verið rætt um það hvort einhver dæmi séu þess að fótunum sé kippt undan rekstrarforsendum heillar stéttar manna og kvenna með þeim hætti sem hér stefnir í að verði gert bótalaust. Umtalsverður kostnaður fylgir því fyrir leigubílstjóra landsins að koma sér upp atvinnutækinu, bílnum í þessu tilviki; tryggja sér öll leyfi, halda þeim við, tryggingar - sem eru auðvitað með allt öðrum hætti í kostnaði en trygging hins almenna fjölskyldubíls - og þar fram eftir götunum. Það er raunveruleg fjárfesting bæði í tíma og peningum á bak við hvern þessara einstaklinga og hvert þessara félaga sem stunda leigubílaþjónustu. Ég man hreinlega ekki til þess að jafn léttilega hafi verið skautað fram hjá því sjónarmiði í málum þar sem svo umfangsmiklar breytingar eru gerðar á starfsumhverfi stéttar. Hér hefur verið komið inn á að leigubílar anni ekki hámarkseftirspurn nokkurn veginn tvisvar í viku, aðfaranótt laugardags og sunnudags. En hvaða þjónusta er það í samfélaginu sem annar þjónustuþörfinni við hámarkseftirspurn? Ég þekki t.d. dæmi þess núna í vikunni að foreldrar komu með ungt barn sitt á Læknavaktina og voru nr. 300 í röðinni. Það voru 299 á undan þeim í röðinni á Læknavaktinni. Er krafan sú að allir geti labbað inn og verið nr. 1 í röðinni, verið fremstir og það sé engin röð? Ekki í því samhengi. Ég veit að þetta sama fólk fór síðar sama dag, þar sem það komst ekki að og fékk ekki afgreiðslu á Læknavaktinni þar sem lokar kl. 10 að kvöldi, á bráðamóttökuna og beið þar í fimm tíma ef ég man rétt. Er það krafa að það verði engin bið á bráðavaktinni? Það dettur auðvitað engum til hugar að það sé raunhæft. Þegar við byggjum brýr þá miðum við hönnunarforsendur þeirra við tiltekin líkindareikning er varðar árafjölda á stórum flóðum af því að það dettur engum til hugar að byggja brýr með þeim hönnunarforsendum að þær stæðust á hvaða árum sem er, slíkur yrði kostnaðurinn. Það er auðvitað sama hvert litið er í samfélaginu, við erum alltaf að taka mið af því að þjónustan sé eins góð og hægt er fyrir þá fjármuni sem eru til ráðstöfunar. Með þennan markað þá er það auðvitað þannig að engan þarf að undra þótt á hæstu álagstímum geti komið upp sú staða að einhver bið sé á þjónustu. Þannig er það alls staðar í samfélaginu. Hver kannast ekki við að bíða dálítið lengi á þriðjudegi eftir pitsu frá Dominos? Við hönnum ekki kerfin okkar í kringum hámarksálag, það er hvergi gert. En það er samt krafan sem uppi er gagnvart leigubifreiðastjórum. Það dettur engum til hugar að stilla af þjónustu Strætó þannig að viðskiptavinir þess félags fái alltaf þjónustu akkúrat á þeirri mínútu sem þeim hentar best, þannig byggja menn ekki upp kerfið. Samt er sú krafa gagnvart leigubifreiðastjórum. Það sem ég vil reyna að ramma inn með þessari nálgun minni er að úti um allt í samfélaginu er verið að veita þjónustu af ýmsu tagi. Það er hér um bil alltaf einhver bið eftir þjónustu á háannatíma á hverju sviði. Þá gildir einu hvort þar er um að ræða sjúkrahúsþjónustu, nú eða að komast til tannlæknis. Hönnun brúa snýst ekki um það að hanna brýr sem standast hvaða áraun sem er. Sérleyfakerfin í rútubransanum eru þeirrar gerðar að rökin fyrir útboði sérstæðra leiðarhluta voru þau að viðhalda þjónustu á lágannatíma, þegar eftirspurnin var minnst. Ef við horfum til Keflavíkur þá stæði til boða rúta til höfuðborgarinnar fyrir þá sem komu og voru á ferð þegar nær enginn vildi kaupa þjónustuna. Þannig er þetta svo víða í kerfinu, eins og ég segi. Það var komið inn á það hér áðan hvernig þetta snerti íslenskan veruleika, það músarhjarta sem mætir bréfum ESA. Mér þótti ágætt að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson tók hér dæmi af því og setti það sem liggur fyrir framan okkur núna í samhengi við það furðuregluverk sem orsakar það að atvinnubílstjórar landsins þurfi að fara á sérstakt endurmenntunarnámskeið reglulega til að hafa heimild til að aka yfir landamæri. Við erum auðvitað mjög reglulega að innleiða regluverk algjörlega úr samhengi við þann raunveruleika sem við búum í. Það verður að horfa til þess sjónarmiðs er varðar frjálsa samkeppni í þessum efnum en frjáls samkeppni þarf að vera byggð á grunni þar sem jafnræði er á milli aðila. Ég óttast, að þessu regluverki innleiddu, að við verðum búin að forma hér rekstrarumhverfi í leigubílaakstri þar sem rjómafleyting á sér stað; það verði prýðilegt framboð á þjónustu á háannatímum þegar mest gengur á, á aðfaranótt laugardags og sunnudags og kvöldin þar á undan, en þjónustan verði of lítil þegar kemur að lágönninni eða þessum tímum til að mynda þegar þjónustuþörfin er mest fyrir þá sem njóta þjónustu undir samningi Blindrafélagsins eða Reykjavíkurborgar við Hreyfil, ég man ekki hver mótaðilinn er. Því verður frjáls samkeppni að byggja á sanngjörnum grunni og ég er hræddur um að það sé skortur á því í því lagaumhverfi sem hér er verið að forma. Virðulegur forseti. Þessi ræða var aðeins styttri en tíminn sem mér stóð til boða og ég vil biðja hæstv. forseta að setja mig einu sinni til á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann nefndi Noreg, að við ættum að bíða eftir reynslu Norðmanna. Það er það sama sem kemur fram í umsögn Bandalags íslenskra leigubifreiðastjóra þar sem bandalagið biður þingmenn að fresta lagabreytingum um leigubifreiðaakstur þar til útséð er með reynslu Norðmanna og hvaða lagfæringar verða gerðar á löggjöfinni þar í landi. Nú hafa Norðmenn gert ákveðnar breytingar á löggjöf sinni, m.a. eru þeir með reglugerð fyrir Ósló. Á Osló-svæðinu býr rúmlega ein milljón manns sem er 2,7 sinnum fleiri en á Íslandi öllu. Þeir eru líka með sérstaka reglugerð fyrir Björgvin sem er næststærsta borg landsins. Þar búa rúmlega 300.000 manns. Á Hörðalandi öllu sem er töluvert stórt svæði búa 520.000 manns en í Björgvin rúmlega 300.000 manns þannig að Björgvin er með svipaðan fjölda og allt Ísland. Þar eru í gildi verulegar takmarkanir, bæði hvað varðar fjölda leyfa og stöðvarskyldu. Mér finnst Noregur vera kominn með kerfi, t.d. í Björgvin. Í áliti ASÍ segir að það sé „augljóst að Noregur hefur farið allt aðra leið en lagt er til í því frumvarpi sem nú er fjallað og sem engar undantekningar geymir og augljóst að Noregur heldur í fullu gildi og áskilur sér rétt til þess að beita, sambærilegum takmörkunum og gilda hér á landi.“ Ég get ekki séð annað, þegar ég horfi á Björgvin, að þar sé raunverulega komið kerfi sem er hér í dag, þ.e. stöðvarskylda og takmarkanir á fjölda leyfa. Ég veit það hreinlega ekki og ég spyr: Er ESA enn þá að fara á eftir Norðmönnum? Eru þeir ekki bara komnir með kerfi, sem mun gilda t.d. í Björgvin? Ég get ekki séð ástæðurnar fyrir því að fara í þessar breytingar hér. Það er alger óþarfi og það á alveg klárlega að fresta þessu. Annað sem mig langar að benda á er það sem segir í frumvarpinu, með leyfi forseta, um áhrif frumvarpsins, verði það að lögum: „Ómögulegt er að áætla með fullri vissu hver áhrif breytinganna verða en afnám fjöldatakmarkana gæti leitt til aukinnar eftirspurnar eftir atvinnuleyfum eða jafnvel dregið úr eftirspurn með tilheyrandi fækkun leigubifreiðastjóra.“ Erum við ekki að fara hérna út í 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið. Svo ég byrji á seinni spurningunni þá vekur það auðvitað athygli að menn bara gangast við því að það sé illmögulegt að meta áhrifin af því frumvarpi sem hér er til meðferðar. Ég hef gagnrýnt það svo oft og það kemur svo oft upp að það er gerð mjög lítil tilraun til að meta áhrif frumvarpa og alls engin til að meta afleidd áhrif frumvarpa, meta þau áhrif sem augljóslega koma fram þó að efnisatriðin standi ekki beint í þeim lagatexta sem um er fjallað. Við vitum það bara út frá raunheimum að frumvörp hafa afleidd áhrif á aðra þætti en akkúrat þau atriði sem í þeim standa. Það vantar iðulega mikið upp á, og oftast allt, að menn reyni að ná utan um þau áhrif. En það er í rauninni sjaldan sem maður sér í frumvarpi og nefndaráliti gengist jafn fúslega við því að það sé verið að fara í einhverja óvissuferð, einhverja ævintýraferð og ekki sé hægt að meta áhrifin af því frumvarpi sem fram hefur verið lagt. Ég held að þetta sé auðvitað að miklu leyti vegna þess hvernig hefur verið haldið á málinu, alveg frá því það var fyrst lagt fram á 150. þingi frekar en 151. þingi, ef ég man rétt, alveg örugglega 150. þingi. Meðferð frumvarpsins síðan hefur öll verið á þeim nótum að ráðherra virðist alltaf halda: Nú sleppur þetta í gegn. Það hefur aldrei sloppið í gegn en nú virðist allur her stjórnarflokkanna vera á bak við þetta mál og einsetja sér að klára það jafnvel þó að blasi við að í engu hefur verið tekið tillit til sjónarmiða þeirrar stéttar sem nú á að kippa fótunum undan.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Norðmenn hafa sett reglugerð varðandi Björgvin, hún er frá 2016, Forskrift om drosjereglement for Bergen koyreomrSde, Bergen, Sund, Fjell og Askoy kommune, Hordaland. Ég get ekki séð annað en að þar séu verulegar takmarkanir sem varða fjölda leyfa og stöðvarskyldu. Ég er með hérna fyrir framan mig umsögn ASÍ og þar segir t.d., með leyfi forseta: „Sú fullyrðing í greinargerð að undantekningar frá algjöru frelsi í Noregi eigi við á strjálbýlum svæðum er afskaplega villandi og ljóst að giltu þær undantekningar á Íslandi yrðu samkvæmt þeim settar verulegar skorður á höfuðborgarsvæðinu og á öllum þéttbýlisstöðum á landinu þar sem nú er haldið úti skipulagðri þjónustu leigubifreiða.“ Ég get ekki annað séð en að Ísland, höfuðborgarsvæðið, sé sambærilegt við Björgvin og strjálbýli í Noregi þar sem eru verulegar takmarkanir. Við erum hins vegar að bera saman höfuðborgarsvæðið, virðist vera, við London eða einhverjar stórborgir úti í heimi þar sem Uber er. Þú getur heldur ekki borið saman Ósló og Reykjavík, Ósló er miklu stærri og þéttbýlli. Í fyrsta lagi finnst mér ómögulegt að áætla hvað mun koma út úr þessu frumvarpi og líka þetta með að það sé algjört frelsi í Noregi, það er bara villandi og rangt. Forsendur fyrir frumvarpinu eru ekki réttar. ESA telur líklegt að Ísland gæti verið að brjóta reglur en það er ekki búið að reyna á það og ESA er ekki dómstóll, það er EFTA-dómstóllinn. Ég skil ekki af hverju íslensk stjórnvöld standa ekki í lappirnar og segja: Við ætlum að gera eins og í Björgvin.