Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur þegar hlotið afgreiðslu í hv. Ed. Meginefni frv. er það, að lagt er til að auka allverulega við tekjur fiskveiðasjóðs á tilteknu tímabili, eða nánar tiltekið á framleiðslutímabilinu frá 1. júlí á þessu ári til 31. des. á árinu 1975. Gert er ráð fyrir því, að lagt verði sérstakt 1% útflutningsgjald á verðmæti útfluttra sjávarafurða, sem framleiddar eru á þessu tímabili og jafnframt, að ríkissjóður greiði til fiskveiðasjóðs jafnháa fjárhæð á móti á þessu sama tímabili. Er áætlað, að þessi tekjustofn gefi fiskveiðasjóði á ársgrundvelli í kringum 150-160 millj. kr. af útflutningsgjaldinu og yrði þá tekjuauki hans tvöföld sú upphæð, þar sem ríkissjóður legði fram jafnhátt framlag á móti. Á þessu ári yrði auðvitað um allmiklu lægri fjárhæð að ræða, þar sem útflutningsgjaldið reiknast aðeins af þeirri framleiðslu, sem til fellur frá 1. júlí og til áramóta. Framlag ríkissjóðs á þessu ári mundi koma til greiðslu til sjóðsins að langmestu leyti á næsta ári, þó að það væri út á framleiðslu þessa árs, þar sem innheimtan á gjaldinu fer fram með þeim hætti. Ástæðurnar fyrir því, að farið er fram á þennan tekjuauka til fiskveiðasjóðs, eru í aðalatriðum þær, að verkefni fiskveiðasjóðs hafa farið mjög vaxandi. Lán hans í sambandi við endurnýjun skipaflotans hafa aukizt til mikilla muna, og auk þess koma stórhækkandi lán til fiskvinnslustöðva, alveg sérstaklega til frystihúsanna í landinu, þar sem nú stendur fyrir dyrum að byggja upp að nýju nokkur frystihús og endurnýja svo að segja öll húsin að talsverðu leyti. Þessi stóru verkefni hvíla að sjálfsögðu þungt á fiskveiðasjóði. Þá er einnig þess að geta, að það hvílir einnig mjög þungt á fiskveiðasjóði, að nú er farið að smíða miklum mun meira af skipum í landinu en áður var, en það eru einmitt þessar innlendu skipasmiðar, sem kalla á stóraukin lán úr fiskveiðasjóði. Sá háttur hefur verið hafður á í sambandi við öll hin stærri fiskiskip um langan tíma, að þau hafa mestmegnis verið keypt erlendis frá og hafa þá fylgt skipunum allveruleg erlend lán, sem fiskveiðasjóður hefur að vísu þurft að taka við og lengja, en það hefur verið sjóðnum miklu léttbærara en að lána beinlínis til innanlandssmíðarinnar. Í stórum dráttum er fjárhag fiskveiðasjóðs þannig háttað, að áætlun hefur verið gerð um það, að á þessu ári þyrfti sjóðurinn að geta lánað í kringum 1730 millj. kr. Sá fjárhæð skiptist í aðalatriðum þannig, að gert er ráð fyrir því, að sjóðurinn láni til skipakaupa erlendis um 265 millj. kr., til endurbygginga innanlands og tækjakaupa um 230 millj. kr., til vinnslustöðva, aðallega frystihúsa, í kringum 500 millj. kr. og til innlendrar skipasmíði 700 millj. kr., og eru þá þegar taldar um 1700 millj. kr. Það hefur verið gengið út frá því, að sjóðurinn gæti a.m.k. lánað á árinu í kringum 1600 millj. kr., eða sem sagt nokkru lægri fjárhæð en þessi áætlun gerir ráð fyrir. Þá er talið, að fiskveiðasjóður hafi sjálfur yfir að ráða um 580 millj. kr. og þó ekki nema um 380 millj. kr., ef hann greiðir að fullu skuldir sínar, yfirdráttarskuldir, sem sjóðurinn á við Seðlabankann. En jafnvel þótt hann greiddi þær ekki að fullu, er augljóst, að sjóðinn vantar eitthvað yfir 1000 millj. kr. að láni, til þess að hann geti á þessu ári staðið við jafnmikil útlán og hér er gert ráð fyrir. Það hefur verið gert ráð fyrir því, að Framkvæmdasjóður Íslands lánaði Fiskveiðasjóði Íslands á þessu ári þessa fjárhæð og þannig væri starfsemi sjóðsins tryggð á árinu. Það er hins vegar svo, að þó að fiskveiðasjóður sé út af fyrir sig öflugur sjóður, einn af öflugustu lánasjóðum í landinu, - það er talið, að hann eigi rúmlega 1700 millj. kr. í eigin fé í útlánum, fer eigið fé sjóðsins sífellt lækkandi hlutfallslega af heildarútlánum sjóðsins, bæði vegna þess, að sjóðurinn hefur tiltölulega litla tekjustofna, eins og nú er komið, og eins vegna hins, að útlánin aukast svo mikið frá því, sem áður var. Það er því brýn þörf á því að auka við tekjur sjóðsins og að því stefnir það frv., sem hér liggur fyrir. Til þess að fiskveiðasjóður geti veitt útvegsmönnum jafnhagstæð lán og hann hefur sett sér að gera, verður sjóðurinn í sjálfu sér að hafa allmiklar tekjur, ef ekki á að ganga á meginstofninn í fjármunum sjóðsins. Það er enginn vafi á því, að fiskveiðasjóður gæti komizt af, án þess að þessara nýju tekna væri aflað, en þá kæmi það aðeins fram í því, að sjóðurinn þyrfti að taka enn þá meira af erlendum lánum og framlána þau til þeirra, sem eru að kaupa ný skip, eða þeirra, sem eru að byggja nýjar fiskvinnslustöðvar eða endurnýja fiskvinnslustöðvar. Erlendum lánum fylgir að sjálfsögðu gengisáhætta, því að fiskveiðasjóður hefur veitt sín lán þannig um langan tíma, að hann hefur yfirleitt endurlánað með sams konar lánakjörum og hann hefur þurft að taka lán sín með. Annan kost á fiskveiðasjóður einnig, en það er að taka eitthvað af innlendum lánum og framlána þau, en þá eru þau yfirleitt vísitölubundin, og mundi hvíla þungt á lántakendum að taka mikið af slíkum lánum. Það er rétt, að það gjald, sem hér er gengið út frá að leggja á, mundi verða bein skattlagning á útgerðina í landinu, jafnt fiskiskipareksturinn sem fiskvinnsluna í landinu, og einnig á sjómenn. En þó eru allar líkur til þess, að þetta mundi ekki hvíla á þessum aðilum í beinu formi, eins og nú er háttað, vegna þess að verð á útflutningsafurðum sjávarútvegsins hefur hækkað mikið að undanförnu. Að óbreyttum öllum reglum, mundi verulegur hluti af hinu hækkaða útflutningsverði renna í verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og þannig ekki koma fram í hækkuðu fiskverði eða auknum launakjörum sjómanna. Hér er því að talsverðu leyti um það að ræða, að greiðslur til verðjöfnunarsjóðs yrðu nokkru minni en ella, en hins vegar greiðslurnar til fiskveiðasjóðs meiri. Það leikur enginn vafi á því, að öflugur fiskveiðasjóður, sem getur gert kleift að endurnýja fiskiskipaflotann, hefur mikið gildi einnig fyrir afkomu sjómanna. Það er enginn vafi á því, að ný skip, oft og tíðum stærri skip og betur útbúin, veita sjómönnum meiri tekjumöguleika og aukið öryggi frá því, sem áður var. Því er það, að þessi mál snerta hagsmuni sjómannanna einnig á óbeinan hátt. Hitt gefur svo einnig auga leið, að hér er um beint hagsmunamál útgerðarinnar í landinu að ræða í sambandi við lánveitingar fiskveiðasjóðs. Það hafa komið fram í sambandi við þetta frv. athugasemdir við það frá samtökum sjómanna og samtökum útgerðarmanna. Þær athugasemdir eru ofurskiljanlegar. Þessir aðilar vilja hafa allan fyrirvara á um það, að þeir haldi sínu launahlutfalli á við aðra og afkomu, þannig, að hún verði að teljast eðlileg. En ég hygg, að þessir aðilar hafi þegar gert sér grein fyrir því, að hér er einnig um mikið nauðsynjamál fyrir þá að ræða. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja hér frekar við 1. umr. málsins, um fram það, sem ég hef þegar gert. Það er þörf á því, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og þinglok nálgast. Ég vil því fara fram á það við hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hún hraði afgreiðslu þess, svo að það geti náð fullnaðar afgreiðslu á þinginu. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég get ekki varizt því að brosa með sjálfum mér, þegar ég heyri hæstv. sjútvrh. taka upp í sig sömu rök og notuð voru hér fyrir nokkrum árum, á svokölluðum viðreisnarstjórnarárum, þegar þáv. hæstv. ráðh. okkar voru að ræða um ýmsa skattlagningu, sem þurfti að leggja á útveginn í heild, til þess m.a. að stuðla að endurbyggingu fiskveiðaflotans þá, sem hann að sjálfsögðu býr enn þá við. Ég minnist þess, að það, sem hann heldur fram nú, að með öflugum fiskveiðasjóði og nýjum skipum muni tekjumöguleikar sjómanna auðvitað eflast, þótti honum fáránlegt þá og að verið væri að leggja gjöld á fiskimenn til þess að stuðla að nýjum skipum. Þetta þótti honum fáránlegt þá. Hins vegar verð ég að viðurkenna það með hæstv. ráðh., að þetta er auðvitað alveg rétt. Ný skip, ný tæki og betri búnaður skapar auðvitað bæði útgerðarmönnum og sjómönnum betri möguleika til þess að afla meir og betur, þannig að ég a.m.k. held mér við þau rök, sem ég fylgdi þá. En það er ánægjulegt að heyra, að hæstv. sjútvrh. hefur náð þeim þroska á þessum stutta tíma, að hann er farinn að viðurkenna þetta. En það er nokkuð eftirtektarvert, að það eru ekki nema örfáir dagar síðan við vorum að samþykkja hér ný lög á hv. Alþ., þess efnis, samkv. loforði ráðh. og ríkisstj. í sambandi við fiskverðssamninga í vetur, að afnema launaskatt af fiskimönnum. Og m.a. vegna þess, að sá skattur var afnuminn, tókst að hækka fiskverð til sjómanna það mikið, að þeir gátu vel við unað og samningar tekizt. Aðeins nokkrum vikum síðar er lagður hér á nýr skattur, sem virðist ósköp sakleysislegur, en er samt 1% útflutningsgjald. Það er vitað, að þessi skattur mun hafa bein áhrif á fiskverð til sjómanna við næstu fiskverðsákvörðun. Miðað við það útflutningsverð, sem er í dag, mundi þessi nýi skattur hafa mikil áhrif á verðið til sjómanna, skiptaverðið. Mundi hann kannske þýða það, að fiskverð til þeirra ætti að lækka um 2–3%, getur það verið? En þetta er auðvitað spurning, sem okkur hefur ekki tekizt að fá svarað enn þá. Ég vænti þess, að okkur í sjútvn. gefist tími til þess að kanna bæði svör við þessu og öðrum spurningum, en vera má, að hæstv. ráðh. geti nokkuð flýtt fyrir með því að svara þessu strax, þannig að svörin liggi fyrir n., þegar hún tekur til starfa. Okkur þm. er ekki kunnugt um það, að ríkissjóður hafi haft neitt fé í geymslu hjá sér, sem hægt væri að grípa til, a.m.k. lá þetta ekki fyrir á þeim tíma, sem við vorum að ræða hér um hamfarirnar í Vestmannaeyjum og ráðstafanir til þess að mæta þeim. Þá lá ekkert fyrir um það, að ríkissjóður Íslands ætti 100 millj. kr., sem nú allt í einu virðast vera til staðar í sambandi við þau mörgu frv., sem verið er að samþykkja eða á að samþykkja, um ný; stór framlög úr ríkissjóði. Á ársgrundvelli á ríkissjóður að koma með 150–160 millj. kr. á móti þessum skatti. Gott er, ef svo er. En hvaða breyting hefur orðið? Hvað veldur því, að ríkissjóður er svo miklu betur settur nú en þá, þegar það var helzt ekki hægt að koma með krónu úr ríkissjóði, aðeins fyrir nokkrum vikum? Okkur var talin trú um það þá, að ríkissjóður væri á slíkri heljarþröm, að þar væri ekkert fé að hafa og það þyrfti að leggja tveggja milljarða kr. nýja skatta á þjóðina til þess að mæta þessum hörmungum, vegna þess að ekkert væri til í ríkissjóði. Vera má, að átt hefði að fara örlítið hægar í veizluhöldin hér á fyrstu mánuðum ríkisstj., þegar gengið var á þá sjóði, sem voru þrýstnir og bústnir, eftir að hv. þm. Magnús Jónsson vék frá því að gæta þeirra. En það var því miður ekki gert. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að af þessum um 1700 millj. kr., sem fiskveiðasjóður þarf að hafa til ráðstöfunar á þessu ári, eiga um 500 millj. kr. að fara til fiskvinnslustöðva, ef ég hef tekið rétt eftir, og til skipasmiðastöðva innanlands fast að því sama upphæð, eða 300 millj. kr. 



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Ég skal fúslega viðurkenna, að þetta frv. er óeðlilega seint á ferðinni. Ég hefði gjarnan fyrir mitt leyti viljað hafa það miklu fyrr á ferðinni. Það er ljótur siður að þurfa að vera með stórmál alveg á síðustu dögum þingsins, og ég undansel mig ekkert þeirri sök. En sem betur fer er þetta mál, sem hér liggur fyrir, tiltölulega einfalt. Hér er um hreint ákvörðunaratriði að ræða um það hvort eigi að leggja á tiltekið gjald og ríkissjóður að borga þar ákveðna fjárhæð á móti. Lög um fiskveiðasjóð voru á sínum tíma þannig uppbyggð, að megintekjustofn hans var ákveðinn hluti af útflutningsgjaldi og ríkissjóður átti að borga jafnhátt framlag á móti. En frá því var horfið, því miður, og ríkisframlagið var lækkað. Það er ekki rétt, að ég hafi verið sérstaklega andvígur því að afla fiskveiðasjóði tekna á undanförnum árum. Ef hv. þm. 10. þm. Reykv. vildi fara hér í þskj. og kanna það, mundi hann þvert á móti finna nokkrar till. frá mér á síðari árum um að auka framlag til fiskveiðasjóðs úr ríkissjóði, þannig að það haldist rétt hlutfall, það sé jafnmikið og útflutningsgjaldið. En það er alveg rétt, að hér er um það að ræða að leggja á ríkissjóð allverulegan bagga, þar sem er um þetta hátt gjald að ræða, það er orðið 1%. En það á aðeins að standa í stuttan tíma, eða í 21/2 ár, vegna sérstakra átaka, sem hér er um að ræða. En þær álögur, sem lagðar verða á ríkissjóð samkv. þessu frv. á yfirstandandi ári eru ekki mjög miklar, einhverjar verða þær þó, því að hér er aðeins um að ræða þá framleiðslu sjávarafurða, sem verður til eftir 1. júlí, og að miklum meiri hluta ekki komin í greiðslu né búið að borga af henni útflutningsgjöld fyrr en eftir áramót. En eitthvað af þeirri framleiðslu verður þó flutt út og borgað fyrir áramót og mótframlag ríkissjóðs því fallið í gjalddaga. En hér er ekki um stóra fjárhæð að ræða, því að það er reiknað með því, að útflutningsgjald á síðari hluta ársins geti numið í kringum 50–55 millj. kr., og væri hugsanlegt, að kannske 15–20 millj. kr. af þessu væri raunverulega gjaldfallið á þessu ári. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. og ég þóttist líka hafa undirstrikað í mínum fáu framsöguorðum, að þessi skattur gerir í raun og veru ráð fyrir minni möguleikum til hækkunar á fiskverði til bæði útgerðarmanna og sjómanna en annars væri út af fyrir sig mögulegt. Ég býst við því, að 1% útflutningsgjald muni raunverulega nema 11/2-2% lækkun á fiskverði, nokkuð mismunandi eftir tegundum. En ég legg fram þetta frv. í fullu trausti þess, að eftir sem áður verði hægt að tryggja það, að hækkun á fiskverði verði, t.d. 1. júní n.k., svo rífleg, að sjómenn fái fyllilega jafnmikla launahækkun og aðrir launþegar í landinu fá eða hafa fengið, frá því að laun sjómanna voru síðast ákveðin. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að útflutningsverðhækkunin veitir okkur þennan möguleika, því að þannig er sem sagt nú orðið staðið að ákvörðun á fiskverði, að í meginatriðum er miðað við það, að sjómenn fái sambærilega launahækkun og aðrir og að útgerðin fái viðunandi rekstrargrundvöll. Það er það, sem gengið er út frá, að ætti að takast í þessu tilfelli. Ég vil svo þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir undirtektir hans hér. Hann er í aðalatriðum samþykkur því, að það þurfi að gera ráðstafanir til þess að styrkja fiskveiðasjóð, og það kemur öllum þeim, sem starfa við sjávarútveg, að gagni. En ég er honum líka sammála um það, að slíkt verður að gera, þegar farið er inn á slíka skattlagningabraut, sem hér er farið inn á, með þeim fyrirvara, að það verði ekki til þess, að laun sjómanna geti ekki haldið fyllilega í við laun annarra stétta.



Herra forseti. N. hefur athugað frv. og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og sjá má á þskj. 696; hefur sjútvn. hv. d. rætt þetta mál, og var n. á einu máli um að mæla með því, að frv. yrði samþ., þó með því skilyrði að menn áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Herra forseti. Að sjálfsögðu væri að bera í bakkafullan lækinn að leiðrétta allan misskilning hv. formanns sjútvn. Nd., en ég var alls ekki viðstaddur neina ákvörðun um þetta mál á fundinum. Ég var kominn hér í umr. í þinginu, þegar tekin var lokaákvörðun um það, og hafði aldrei tækifæri til þess að taka til máls í n., þegar byrjað var að ræða það á stuttum fundi hér stutt frá þingdeild. Þó að ég gæti efnislega fallizt á niðurstöðu meiri hl. n. hef ég ekki skrifað undir þetta nál. og er ekki með í því.



Herra forseti. Ég var þar kominn máli mínu í gær, þegar umr. var frestað, að ég hafði í stórum dráttum gert grein fyrir forsendum fyrir því lagafrv., sem hér liggur fyrir. Þær voru í megindráttum þær, að allar till. um breyt. á veiðiheimildum og veiðibönnum á hinum ýmsu svæðum eru byggðar á því, að Íslendingar einir munu í framtíðinni nota fiskimiðin í kringum landið allt út að 50 mílna mörkunum. Til þess að tefja ekki tímann um of skal ég ekki fara nánar út í þessi atriði, en snúa mér að því, sem ég var kominn að í gær, en það er að ræða í stórum dráttum aðstöðu hinna ýmsu svæða í kringum landið. Það liggur alveg ljóst fyrir, að aðstaða til veiða á hinum ýmsu hafsvæðum við landið er mjög misjöfn. Eitt veiðarfæri getur hentað á þessum stað, en ekki á öðrum, þannig að veiðarnar verða mjög misbreytilegar eftir því, hvar þær eru stundaðar. Má t.d. nefna, að fyrir Vestfjörðum og miklum hluta Norðurlands hefur um langan tíma svo háttað til, að veiðar eru þar helzt stundaðar með línu og handfærum, a.m.k. á grunnslóðum og að nokkru leyti hvað varðar Vestfirðina einnig á djúpslóðum. Togveiðar smærri skipa hafa þar verið mun minna stundaðar. Þetta var fiskveiðilaganefndinni að sjálfsögðu enn betur ljóst en áður, þó að hún teldi sig vita nokkuð um alla þessa aðstöðu, á hinum ýmsu fundum, sem haldnir voru, bæði fyrir Norðurland og einnig víðar um landið. Það kom greinilega fram á fundunum, sem haldnir voru á Norðurlandi, að þar réðu sjónarmið hinna smærri skipa, þau voru þar mest áberandi. Sjónarmið togbáta kom þar mjög lítið við sögu. Aftur kom sjónarmið hinna stærri togara fram á þessum fundum. Ég hygg, að ríkjandi sjónarmið hjá þeim aðilum, sem rætt var við, og þeim sem mættu á fundunum hafi verið það að færa heimildarmörkin til togveiða lengra út, en gildandi lög segja til um. Þessi skoðun virtist einnig ríkjandi hjá þm. bæði í Norðurl. v. og einnig í Norðurl. e. Ég var lengi vel með nokkra sérstöðu í n. og vildi ekki binda mig þeim till., sem fram komu um, að heimildarmörk fyrir togveiðar skyldu verða ákveðin 9 mílur frá grunnlínupunktum. Ég taldi þetta of langt gengið, því að ég hygg, að það eigi eftir að sýna sig síðar meir á þessu landssvæði. Mun það reynast svo, að ef á að halda atvinnu hjá því fólki, sem við fiskiðnað vinnur nokkuð jafnri allt árið, þurfi einnig að koma til bátar af millistærð milli togskipa og stærri báta og hinna smæstu báta sem mest er um á þessu landssvæði. Ég hefði því viljað láta heimildamörkin fyrir hin smæstu skip til togveiða vera mun nær landi og hefði mjög getað fellt mig við, að nákvæmlega sömu mörk giltu á þessu landssvæði og samkomulag varð um í n. að giltu fyrir suðurströndinni. Þm. Norðurl. e. barst í gær símskeyti frá þremur aðilum á Norðurlandi, þar sem þeir setja fram þá kröfu, að svo verði að staðið, að reglur um veiðar til togveiði verði hinar sömu fyrir Norðurlandi og eru fyrir Suðurlandi. Eins og ég sagði, gæti ég persónulega mjög vel fellt mig við þetta, en þetta fékk því miður að mínum dómi, engan hljómgrunn hjá fiskveiðilagan. og enn minni hljómgrunn hjá þm. þessara kjördæma. Mér kæmi það ekkert á óvart, að í kjölfar þess símskeytis, sem þm. Norðurl. barst í gær um þetta atriði, þar sem krafizt er sama réttar til togveiða og fyrir Suðurlandi, fylgdu mjög hörð mótmæli frá eigendum hinna smærri báta um að færa veiðimörkin fyrir togveiðarnar ekki einasta út í 9 mílur, heldur enn utar. En þetta er aðeins spegilmynd af því, hvað skoðanir manna á hinum ýmsu stöðum eru ólíkar. Þær eru ekki aðeins ólíkar innan landsfjórðunga, þær eru misjafnar, að segja má, í hverju einasta byggðarlagi, þar sem útgerð á sér stað. Þetta er það vandamál, sem alltaf hefur víða verið við að etja, þegar einhverjar breytingar hefur þurft að gera á l. um bann gegn togveiðum. Ég skal fara fljótt yfir sögu, því að þau kort, sem frv. fylgja, eru mjög glögg, og eins og ég sagði í gær; hafa allar reglur um þetta verið gerðar mun einfaldari en áður var. Tel ég það til mikilla bóta bæði fyrir þá, sem fiskveiðar stunda, og ekki sízt fyrir þá, sem eiga að hafa löggæzlu í hendi í sambandi við fiskveiðarnar. Þegar kemur að Suðurlandi, gilda þar, eins og greinilega kemur fram bæði í frv. sjálfu, grg. þess og einnig á því korti, sem frv. fylgir, nokkuð aðrar reglur, en annars staðar við landið. Menn hafa eðlilega staldrað við þetta og telja kannske, að Sunnlendingar séu þarna að skapa sjálfum sér óeðlilegan rétt. En svo er sannarlega ekki. Það vill svo til, að á þessu svæði, frá Hornafirði og að Reykjanesi, að meðtalinni þá Grindavík og Sandgerði, eru samtals samkv. skýrslu Siglingamálastofnunar ríkisins 205 bátar af stærðinni upp að 350 lestum. Þar af eru 167 bátar, sem eru undir 105 smálestum. Allur þessi fjöldi báta er utan vetrarvertíðar gerður út nær eingöngu, vil ég segja, á togveiðar, annaðhvort með fiskitrolli, sem kallað er, eða með humartrolli. Á þessu landssvæði er því miður ekki fyrir hendi sú aðstaða að veiða á línu eða handfæri. Ég hygg, að engum einasta útgerðarmanni detti í hug að reyna að gera út á línu á þessu svæði utan vetrarvertíðar. Allir mundu telja það gersamlega tilgangslaust, og sú útgerð mundi aldrei fá staðizt nema örskamman tíma. Það er því eðlilegt, að sú aðstaða, sem fyrir hendi er, svo gjörólík sem hún er annars staðar, t.d. fyrir Vestfjörðum og Norðurlandi og kannske Austurlandi að nokkru leyti líka, sé nýtt á þann hátt, sem allir aðilar eru sammála um, að sé einasti möguleikinn, en það er með botnvörpuveiðarfærum af þeim gerðum, sem ég nefndi áðan. Þetta er grundvöllurinn fyrir því, að reglur á þessu landssvæði verða að vera nokkuð á annan veg en annars staðar, ef atvinnulíf á að haldast uppi með eðlilegum hætti á þeim stöðum, sem fiskveiðar eru stundaðar á suðurströndinni. Ég held, að það leiki enginn vafi á því, að ef þessar reglur yrðu þrengdar fyrir hina smærri báta, sem eru undirstaðan undir því, að atvinnulíf haldist með eðlilegum hætti á þessum stöðum, - þrengdar frá því, sem þarna er um að ræða, yrði um algeran fólksflótta að ræða úr hinum ýmsu verstöðvum, allt frá Hornaf. og til sjávarþorpanna á Reykjanesi. Það er því ekki nema mjög eðlilegt, að þm. úr þeim kjördæmum, sem þarna eiga að gæta hagsmuna íbúa sinna, vilji skapa þá aðstöðu, sem með þarf, til þess að það fólk, sem byggir afkomu sína á fiskveiðum, geti með eðllegum hætti lifað þar sómasamlegu lífi. Það er annað, sem ekki er almennt tekið með í reikninginn, þegar menn eru að tala um sérstöðu Sunnlendinga í sambandi við fiskveiðarnar, en það er, að við erum ekki eingöngu að opna þetta fyrir báta af suðurströndinni. Við erum að opna þessi mið, meira en annars staðar, fyrir öllum bátum, hvaðan sem er af landinu. Þetta hefur vissulega verið notað af bátum, bæði að norðan og austan og héðan úr Faxaflóa, á undanförnum árum. Ég hygg, að ef það mál væri skoðað ofan í kjölinn, kæmi kannske í ljós, að það væru ekki færri bátar utan verstöðvanna á suðurströndinni en annars staðar frá, sem hefðu notað þetta veiðisvæði yfir sumartímann á undanförnum árum. Það er a.m.k. óhætt að segja, að það sé ekki óeðlilegt, að um þetta mál séu mjög skiptar skoðanir. Þarna er um misjöfn hagsmunasjónarmið að ræða eftir aðstöðunni í hverju sjávarplássi og einnig eftir aðstöðu hvers einstaklings innan hvers sjávarpláss. N. varð auðvitað að finna einhverjar reglur til þess að fara eftir, þegar kemur að því, að við förum einir að nýta fiskveiðisvæðin innan 50 mílna markanna. Ég geri mér grein fyrir því, að flestallir eru óánægðir að einhverju leyti, en hygg, að n. hafi komizt nálægt því að gera flesta sem minnst óánægða með þeim reglum, sem hún leggur til að lögfestar verði. Það er kannske áberandi og ekki óeðlilegt, að menn staldri við það, að í 10. gr. frv. er að finna mjög víðtækar heimildir til handa ráðh. og rn. að veita undanþágu og skipuleggja hinar ýmsu veiðiaðferðir. Það má segja, að öll ákvæði þessarar greinar séu raunverulega í framkvæmd og hafi verið það á undanförnum árum, nema það, sem heyrir undir tölulið 1 varðandi dragnótaveiðarnar. Dragnótaveiðar voru áður stundaðar samkvæmt sérstökum lögum og voru háðar mjög ströngum skilyrðum. Hendur ráðh. voru yfirleitt mjög bundnar með að veita leyfi. Það þurfti ekki einasta leyfi rn. eða þeirra stofnana, sem heyrðu undir rn., heldur þurfti einnig leyfi sveitarstjórnarmanna, til þess að veiðar yrðu leyfðar á hinum ýmsu stöðum við landið. Ég hygg, að allir séu sammála um það, sem þetta mál þekkja frá fyrri tíma, að það ákvæði, að sveitarstjórnir ættu að segja til um það, hvort þær vildu leyfa, að dragnótaveiðar yrðu stundaðar frá sínu byggðarlagi eða á miðunum við sitt byggðarlag, hafi verið mjög óeðlilegt. Ég held, að flestir þm., sem að l. stóðu á sínum tíma, hefðu gjarnan viljað vera lausir við að þurfa að samþ. þetta. En aðstaðan var þá þannig í þinginu, að l. hefðu ekki náð fram að ganga, nema þetta ákvæði hefði verið tekið inn. Nú vill svo til, að einmitt í 1. og 2. gr. þessara laga er fjallað einvörðungu, að heita má, um heimild til handa ráðh. að veita leyfi til dragnótaveiða. Ég tel því ekki óeðlilegt, að lög þessi verði numin úr gildi, ef lagafrv. það, sem hér liggur fyrir, verður samþ. Að mínum dómi verður þar engin breyting á önnur en sú, að í stað samþykktar sveitarstjórna víðs vegar um landið þarf nú till. frá Hafrannsóknastofnuninni. Ég tel það eðlilegra og að mörgu leyti til bóta frá þeim l., sem um þessar reglur hafa gilt fram að þessu. Það hafa ýmsir staldrað við það, að þeir teldu, að ekki kæmi nægilega í ljós, ef frv. verður samþ., vilji Alþ. um auknar friðunarráðstafanir. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni í sambandi við þetta mál í gær og vil ekki tefja tímann með því að bæta neinu þar við. Ef sá ráðh., sem með þessi mál fer hverju sinni, er þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að auka friðun hvort heldur er friðun ungfisks, hrygningarsvæða eða í sambandi við önnur veiðarfæri, hefur hann til þess mjög víðtækar heimildir. Ég tel það vera alveg sjálfsagt og grundvallaratriði, að á hverjum tíma verði séð um það, að sjútvrh. og þær stofnanir, sem undir hann heyra, geti tryggt það, að ekki sé um óeðlilega ofveiði að ræða. Sektarákvæði, sem er að finna í þessu frv., hafa að eðlilegum hætti verið hækkuð verulega. Við því er í sjálfu sér ekkert að segja að mínum dómi. Verðlag hefur allt mjög breytzt í landinu. Fiskverð hefur hækkað núna á undanförnum árum verulega, og það er því eðlilegt, að sektarákvæði við brot á lögum um fiskveiðar hækki einnig. Ég vil minna á það hér, að meðan hin eldri lög voru í gildi, þar sem bann við botnvörpuveiðum hinna smærri báta var svo algert, að bátar af hinni smærri gerð gátu raunverulega ekki stundað fiskveiðar á löglegan hátt, voru lögin um botnvörpuveiðar mjög mikið brotin. Maður varð greinilega var við það, að almenningsálitið taldi raunverulega, að brot á landhelgisl., eins og þau voru þá í gildi, væru ekkert óeðlileg og það lægi beint við, ef sjómenn ættu að halda mannsæmandi tekjum og fólk að hafa atvinnu af fiskveiðum, landverkafólk að sjálfsögðu ekki síður en sjómenn, annaðhvort að leggja þessar veiðar niður, sem hefði þýtt mjög mikinn samdrátt í allri atvinnu í landi, eða þá hreinlega að brjóta lögin, eins og því miður var gert í allt of stórum stíl, á þeim tíma. Ég hafði vænzt þess, að eftir að öll þessi ákvæði voru mjög mikið rýmkuð með lögum frá 1969, hefðu brot á þeim að mestu horfið úr sögunni. Ég varð einnig mjög greinilega var við það, að almenningsálitið snerist alveg við, eftir að þau lög voru sett. Allir, sem fylgdust með þessum málum, töldu, að það væri búið að rýmka það mikið togveiðiheimildir, bæði handa stærri og smærri skipum, að það væri alveg óþarfi og óverjandi, að menn héldu sig ekki innan ramma þeirra laga. Sem betur fer hafa brot mjög mikið minnkað á þessum tíma, frá 1969, en þau hafa að mínum dómi verið allt of tíð og allt of mörg. Ég skal ekkert um það segja, hverjum þar er um að kenna, en ég tel, að það verði og eigi að halda uppi mjög strangri gæzlu, að gildandi lög og ekki síður þau lög, sem taka gildi, ef þetta frv. verður samþ., verði ekki brotin. Ég tel, að það sé búið að skapa mönnum með þessum lögum þá aðstöðu, að hver og einn eigi að geta stundað fiskveiðar með botnvörpu með eðlilegum árangri, þó að hann haldi sig innan ramma laganna. En því miður er það sorgarsaga, sem allir kannast við, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að á hverjum veiðistað eru kannske einn eða fleiri menn, sem vilja ekki hlíta þessu, freistast til þess að brjóta lögin og í kjölfar þess fylgir, að aðrir fljóta með. Þetta er óneitanlega freistandi fyrir menn, því að það hefur sýnt sig, segja a.m.k. þeir, sem þekkja mjög vel til við suðurströndina, að það er hægt að fá meiri fisk innan þriggja mílna markanna en utan þeirra. Þetta freistar sjómannanna. En ég tel, að það verði að halda uppi strangri gæzlu á því, að farið sé eftir l. og þetta hverfi alveg úr sögunni. Ég hef orðið mjög greinilega var við það, að togaraeigendur eru nokkuð uggandi um sinn hag og telja, að gengið sé mjög á þeirra rétt. Þetta er ekkert óeðlilegt, því að eins og ég sagði í upphafi, eru lögin við það miðuð, að aðstaða íslenzku togaranna breytist á þann veg, að þeir geti án samkeppni frá erlendum aðilum stundað þau fiskimið, sem togarar hafa stundað áður hér við land á dýpri slóðum. Það voru vissulega uppi raddir, bæði í n. og utan n., sem við urðum greinilega varir við, um að skerða rétt togaranna á vissum stöðum við landið og það á stórum landssvæðum mun meira en frv. gerir ráð fyrir. En samkomulag varð um að ganga þó hvergi lengra en að 12 mílunum, þannig að togarar yrðu hvergi settir út fyrir 12 mílurnar, en aftur veitt nokkur aðstaða á einstaka stöðum, sem þeir hafa sótzt eftir, inn að 9 mílna belti frá grunnlínupunktum. Hér hefur komið fram ein brtt. við frv. frá hv. 10. þm. Reykv., Pétri Sigurðssyni, þar sem hann leggur til, að ráðh. verði heimilað að veita tiltekinni tölu báta um takmarkaðan tíma leyfi til veiða með botnvörpu og dragnót í Faxaflóa. Er þetta byggt á þeim rökum, sem hann hefur fært fram fyrir sínu máli, að það sé óeðlilegt, að þeir, sem búa hér í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu, þurfi að sækja neyslufisk sinn til annarra byggðarlaga, en geti ekki rekið útgerð í því skyni, að bæjarbúum verði séð fyrir neyzlufiski frá því hafsvæði, sem næst liggur, það er Faxaflóanum, sem allir vita, að er nokkuð gjöfult veiðisvæði. Í sambandi við þetta mál, sem er búið að vera mikið og langt deilumál hér í þinginu, var hér flutt till. um lokun eða friðun Faxaflóa þing eftir þing og náði aldrei samþykki á Alþ. Ég minnist þess, að bæði ég og aðrir í sjútvn. treystum okkur ekki til að verða við tilmælum flm. um að stíga það skref, eins og það lá þá fyrir. Það voru eðlilega mjög sterk andmæli gegn þessu, bæði frá útgerðarmönnum í Reykjavík og kannske hér á næstu grösum. En svo gerist það einkennilega 1971, að útvegsmannafélagið í Reykjavík mælir með friðun Faxaflóa. Ég skal viðurkenna, að þegar það lá fyrir, að þeir, sem áttu fyrst og fremst að stunda þessi mið, töldu nauðsyn á að friða svæðið, varð það til þess, að ég og ég hygg fleiri í sjútvn. mæltum með frv. og það varð að lögum með þeim ákvæðum, sem þar segir, að veiðar með dragnót og botnvörpu eru þar algerlega bannaðar. Ég tel eftir ástæðum, að það sé ekki óeðlilegt að verða við þeirri brtt., sem hv. 10. þm. Reykv. leggur hér til, að 8 bátum af takmarkaðri stærð verði veitt leyfi til veiða á þessu svæði takmarkaðan tíma og í því skyni að afla Reykvíkingum neyzlufisks. Ég geri því ráð fyrir, að ég í samræmi við þetta muni greiða atkv. með þeirri till., sem hér er fram borin á þskj. 648. Ég vildi mjög gjarnan segja margt fleira um þessi mál, því að mikið er búið að ganga á í sambandi við störf n. Við höfum fengið mjög margar ábendingar, bæði munnlegar og skriflegar, og ég hygg, að okkur séu orðin sæmilega Ijós hin ýmsu sjónarmið. Þó að þau stangist víðast á, höfum við reynt að gera okkur grein fyrir, hvað skynsamlegast væri að gera í sambandi við lausn á málinu. En mér er ljóst, að við höfum hér takmarkaðan tíma, og ég hef áhuga eins og allir fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga fyrir þingslit, og skal því ekki tefja málið að þessu sinni frekar með lengri ræðu.



Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt, að það frv., sem hér er til umr., fjalli um viðamikil, viðkvæm og flókin mál. Ég efast ekki um það, að svonefnd fiskveiðilaganefnd, sem samið hefur þetta frv., hafi lagt sig verulega fram um að vinna starf sitt vel. Á hinn bóginn er alveg ljóst, að frv. er enn aðeins hálfunnið, ef svo mætti segja. Á því eru margir og augljósir agnúar, sem ég er viss um, að hv. nm. hefðu orðið sammála um að sníða af frv., ef betra tóm hefði gefizt til að athuga það. Sem dæmi um þessa agnúa mætti nefna, að ég held, að hvergi sé á það minnzt í frv., að ráðh. sé heimilt að leyfa spærlingsveiðar innan við 12 mílurnar, nema í tilraunaskyni, eftir því sem ég fæ bezt séð. Hér er þó um að ræða fisktegund, sem gæti orðið mjög hagkvæmt að nýta, sér í lagi vegna þess, að afkastamikil atvinnutæki eru fyrir hendi í landi, sem eru illa nýtt eftir síldarbrestinn, eins og menn vita. En þessi atvinnutæki gætu hæglega unnið þennan fisk. Þá er eitt atriði við þetta frv., sem mér kemur spánskt fyrir, en það er hvergi minnzt á það í frv. að efla landhelgisgæzluna, til þess að hægt sé að koma við meira eftirliti með þeim veiðum, sem fjallað er um í þessu frv., og þeim reglum, sem settar eru um þessar veiðar. Þetta finnst mér óeðlilegt, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, að það eigi fyrst og fremst að efla landhelgisgæzluna, koma þar á fót sérstakri deild. Hún gæti unnið í tengslum við aðra aðila, t.d. ferskfiskeftirlitið og vísindastofnanir sjávarútvegsins. Ef slíku virku eftirliti væri komið á fót og það eflt mjög, væri í lófa lagið fyrir ráðh. að stöðva smáfiskadráp, ef það þykir keyra úr hófi á einhverjum svæðum landsins. En í stað þess, að það sé gert með þessum hætti, er í frv. ákveðið, hvaða svæði séu mestu ungfiskssvæðin og hver ekki. Þetta held ég, að sé alveg út í hött og í rauninni alveg grátbroslegt að ætla sér að kveða á um það hér á hinu háa Alþ., að ungfiskur skuli eiga eins konar lögheimili á ákveðnum svæðum á landgrunninu á ákveðnum tímum. Það er staðreynd, að það fer fyrst og fremst eftir straumum og hitastigi sjávar, hvar ungfiskurinn heldur sig á hverjum tíma. Þetta vitum við allir, sem höfum einhvern snefil af þekkingu á sjávarútvegi, og hér kemur alveg heim sú þekking, sem fiskifræðingar hafa á fiskigöngum. Ég held því, að það væri miklu æskilegra, að meginstefnan í þessu efni væri að efla mjög eftirlit með veiðunum og takmarka sóknina, eftir því sem með þarf á hverjum tíma. Og svo er eitt t.d., það er hvergi vikið að því í þessu frv. að takmarka sóknina, t.d. miðað við einhvern ákveðinn bátafjölda, heimabáta frá einhverjum ákveðnum byggðarlögum eða slíkt. Hv. þm. Guðlaugur Gíslason var hér að tala um þessa hluti, þ.e.a.s. hann var að tala um, að það þyrfti að hafa hliðsjón af því, hvernig útgerðarþættirnir væru í hverjum landshluta, og þetta er alveg rétt. En það er spurning, hvort eigi ekki að fara einhverjar slíkar leiðir til þess að takmarka sóknina á mið þessara báta og friða þá heldur meiri svæði en gert er núna. Allt eru þetta mál, sem ég held, að hefðu þurft að koma til miklu rækilegri skoðunar. Það er nú svo, að það eru miklu fleiri en ég, sem hafa þessa meginskoðun um það, að þetta frv. sé of einhliða, það sé slegið allt of miklu föstu og það sé betra að hafa aðra skipan á þessum málum. Ég er með hér í höndum bréf frá Fiskifélagi Íslands, þar sem þessum skoðunum er mjög haldið á lofti. Ég vil lesa hér hluta úr þessu bréfi fyrir hv. þm. Þótt þeir hafi allir fengið það, er ekki víst, að þeir hafi kynnt sér efni þess nema að litlu leyti, en bréfið er svo hljóðandi: „Eitt megineinkenni þessa frv. er, að reynt er að koma á mjög fastmótaðri skipan togveiða. Ákveðnar eru stærðir skipa, sem nánast jafngildir lögfestingu á skipastærðum. Ákveðin eru svæði og ákveðin eru tímabil, sem veiðar má stunda á. Telja verður þetta óhyggilegt, ef hliðsjón er höfð af þeim óstöðugleika, sem einkennir sjávarútveginn. Breyttar fiskigöngur og fiskigengd geta valdið því, að nauðsynlegt getur verið að gera skjótar ráðstafanir, eigi ekki að tapast verulegur afli. Má á það benda, að t.d. mundi verulegur hluti kolaaflans við Vestfirði tapast og væntanlega verður ekki af spærlingsveiðum fram til 1976, verði lögin samþykkt í óbreyttu formi. Í till. sínum til fiskveiðilaganefndar lagði Fiskifélagið áherzlu á sveigjanleika, þannig að lögin væru rammalög, sem gæfu sjútvrn. vald til þess að ákveða um veiðisvæði, skipastærðir og annað, er máli skiptir, í Ijósi þeirra aðstæðna, sem ríkjandi verða á hverjum tíma. Fiskifélagið er enn á þeirri skoðun og telur, að það sé illa farið, ef löggjöf kemur í veg fyrir, að nýting nýrra auðlinda og frekari nýting vannýttra stofna verði möguleg“. Ég vil bæta hér inn í þetta bréf, að mér sýnist, af minni fátæklegu þekkingu á staðháttum við Norðurland, að ef þetta frv. verður að lögum, verði sum mið fyrir Norðurlandi alls ekki nýtt, en þau eru nýtt með togveiðum. Það er alveg eins og hv. þm. Guðlaugur Gíslason sagði, að bátaflotinn er þannig samsettur á Norðurlandi, að það er mikið um litla báta, sem stunda net- og línuveiðar, en síðan er ekki mikið um miðlungsbáta og þeir stunda þá yfirleitt ekki þær veiðar, heldur togveiðar. Ef þessi togveiðifloti fer yfir þau mörk, sem er lagt til í frv., verða sum mið á Norðurlandi, sýnist mér, ekki nýtt með öðrum veiðarfærum a.m.k. ekki eins og bátaflotinn er samansettur í dag. Þá segir Fiskifélagið auk þess um þetta frv.: „Annað einkenni þessa frv., sem Fiskifélaginu þykir ástæða til þess að gera aths. við, er það hlutverk, sem frv. ætlar Hafrannsóknastofnuninni. Í fyrsta lagi er henni ætlað allt eftirlit með því, að ákvæðum l. sé framfylgt. Með þessu er verið að gera stofnunina að lögreglu. Telur Fiskifélagið þetta vanhugsað og bendir á samþykkt fiskiþings frá 1972, þar sem lagt er til, að sérdeild hjá landhelgisgæzlunni annist nauðsynlegt eftirlit með framfylgd ákvæðanna um fiskveiðar. Auk þess má benda á aðra aðila, svo sem Fiskmat ríkisins, sem er í mun nánari tengslum við veiðarnar og hefur mun betri aðstöðu til að sinna ákveðnum þáttum eftirlitsins en Hafrannsóknastofnunin. Telja verður afar óæskilegt, að tími háskólamenntaðra sérfræðinga fari í einföld eftirlitsstörf, sem reyndir sjómenn væru jafnvel betur hæfir til þess að sinna. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir mjög aukinni tillögugerð Hafrannsóknastofnunarinnar. Í sjálfu sér er ekkert óæskilegt að fá fram vísindalega grundvallaðar till. En allur tillöguréttur útvegsins er borinn fyrir borð, ef undan er skilinn takmarkaður réttur til að óska eftir lokun svæða fyrir línu- og netaveiðar“. Það er ýmislegt fleira í þessu bréfi, en niðurstaðan í þessum þætti bréfsins er svo hljóðandi: „Að öllu athuguðu virðist frv. færa Hafrannsóknastofnuninni meiri verkefni en hún fær við ráðið, eigi hún að sinna meginhlutverki sínu, sem eru vísindalegar rannsóknir, sem skyldi, og þar liggja fyrir ótal óleyst verkefni“. Ég vil aðeins í sambandi við þetta ítreka það, sem ég sagði áðan, að ég held, að hér sé komið að máli, sem er ákaflega veigamikið. Það er það, að í stað þess að hugsa sér, að Hafrannsóknastofnunin verði þarna lögregla, verði landhelgisgæzlan efld. Sérstakri deild landhelgisgæzlunnar verði falið að fylgjast mjög vel með veiðum, hagnýtingu landhelginnar, eftir lögum, sem um það verða gerð, jafnvel þó að þetta frv. verði ekki að lögum, sem ég vona, að verði ekki, ekki óbreytt a.m.k. þannig verði þá um hnútana búið, að gæzlan geti gert réttum aðilum viðvart, sé um brot að ræða á ákvæðum laganna, t.d. á ákvæðum laganna um smáfiskadráp eða eitthvað því um líkt. Á þann hátt verði reynt að koma upp virku, en öflugu kerfi, sem hagnýti landhelgina á hagkvæman hátt, en ekki eins bundnu og lagt er til í þessu frv. - Þá segir í bréfi Fiskifélagsins einnig: „Í sambandi við 4. gr. ber að árétta þá hættu, sem skapazt getur við það að ákveða stærðarmörk skipa, eins og þar er um fjallað, með lögum. Benda má á ákveðnar till. frá samtökum útvegsmanna og sjómanna á svæðinu frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur og stjórnar Fiskifélagsins um stærðarmörk togveiðiskipa, sem heimild fengju til þess að veiða á sérstökum svæðum á vetrarvertíð“. Ég vil í sambandi við þetta taka mjög undir þau orð, sem hér hafa fallið um þetta efni frá hv. 10. þm. Reykv., því að ég held, að þessi lögfesting á stærðarmörkum skipa sé afar hæpin. Við höfum raunar þegar reynslu af þessu, því að við höfum eignazt ótölulegan fjölda báta 105 tonna, síðan sú regla var sett í lög, að þeir mættu veiða á sérstökum svæðum á grunnu vatni. Og það hefur komið í ljós, að þessir bátar eru ekki heppilegir sem vertíðarbátar. T. d. hefur Einar Sigurðsson útgerðarmaður hætt að láta smíða þannig báta fyrir sig, en lætur smíða 150 tonna báta. Þessir 150 tonna bátar eru bæði hagkvæmari sem vertíðarbátar og eins eru þeir öruggari fyrir sjómenn, en þeir eru með ákaflega svipað vélarafl og 105 tonna bátar og ákaflega svipaðan veiðarfæraútbúnað. Þessi mörk, 105 tonn, virðast því vera hreinlega út í loftið og til þess fallin, að það verði smíðaðir óhagkvæmir bátar. Þegar togurum verður stuggað út fyrir 12 mílur að mestu leyti, - eftir þessu frv. á víst að gera það, - mundi að mínu viti aukast mjög eftirspurn eftir 349 tonna skuttogurum. Þeir skuttogarar yrðu áreiðanlega eins opnir og hægt væri, til þess að hægt væri að mæla þá sem mest niður, og með því væri öryggi og vinnuaðstöðu sjómanna kastað fyrir róða. Ég held því, að þessi lögfesting á stærðarmörkum skipa sé afar hæpin, svo að ekki sé meira sagt, og ég held, að menn ættu að athuga betur afleiðingarnar af þessu, áður en það verður samþykkt. Ég vil benda á reynslu Norðmanna í sambandi við þetta, en þar eru stærðarmörk, illu heilli, líka lögfest, og þar er ótölulegur aragrúi af 299 tonna togurum. Menn geta kannske getið sér til, vegna hvers það er, en það er vegna þess, að þar er stærðin afmörkuð við 300 tonn. Ég ætlaði svo, herra forseti, að koma hér sérstaklega að málum okkar Norðlendinga út af þessu frv. Við höfum fengið send hér inn á hv. Alþ. mótmæli frá ýmsum aðilum í sambandi við þetta. Við höfum fengið mótmæli frá útgerðarmönnum togveiðiskipa á Norðurlandi og skipstjórum. Þau eru efnislega þannig, að þeir benda á það ósamræmi, sem fram kemur í veiðum botnvörpuskipa norðanlands og sunnan, þar sem veiðar eru leyfðar sunnanlands á allt að þriggja mílna belti, - það má bæta því við, að það er frá fjöruborði, en ekki frá grunnlínupunktum, eins og fyrir norðan, - en norðanlands hvergi nær en að 9 mílna belti. Margar aðstæður styðja að því, að það sé með öllu óviðunandi, að þessu frv. verði flaustrað í gegnum þingi að þessu sinni, segja þessir aðilar. Mér var líka að berast skeyti frá bæjarráði á Akureyri. Þar var gerð svo hljóðandi ályktun í gær: „Bæjarráð Akureyrar telur varhugavert að afgreiða á yfirstandandi þingi frv. til l. um veiðar með botnvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni. Frv. þetta er nýlega fram komið, og bendir margt til þess, að þetta þurfi mun meiri athugunar við en ráðrúm er til nú“. Mér er ekki grunlaust um, að það séu fleiri erindi sem þessi, sem liggja fyrir hv. þm. Það gefur auðvitað auga leið, að á þeim fáu dögum þingsins, sem eftir eru, úr því að hæstv. ríkisstj. vill láta senda okkur heim fyrir páska, gefst ekki kostur á að endurskoða þetta mál, svo sem vert væri. En það er alveg ljóst, að á því eru margir agnúar, sem þyrfti að kanna miklu betur. Ég vil taka það fram að lokum í sambandi við þetta mál, að ég mundi að mörgu leyti geta sætt mig við þetta frv., eins og frá því er gengið fyrir Norðurland, þ.e.a.s. þær friðunaraðgerðir, sem þar eru gerðar, svo fremi að um hliðstæðar aðgerðir væri að ræða á öðrum svæðum í kringum landið. En það er því miður langur vegur frá því. Og eins og ég sagði áðan, er eiginlega eins og menn vilji með þessu frv. kveða á um það, að ungfiskurinn eigi lögheimili á Norðurlandi eða við Norðurl. e., sem er algerlega út í bláinn, eins og ég sagði áðan, en ákvæðum um veiðar í kringum Hvalbak, þar sem er mjög mikið ungfiski, og fyrir Austurlandi er haldið óbreyttum. Fyrir Austurlandi eru miklu minni friðunarráðstafanir ákveðnar en við Norðurland, jafnvel þótt vitað sé, að ungfiski sé þar ekki síður en við Norðurland, a.m.k. við sumar aðstæður, þ.e.a.s. þegar svo háttar til með strauma og sjávarhita. Ég ætla ekki að lengja mál mitt um þetta veigamikla mál, en ég vil beina því til þeirra aðila, sem að þessu máli vinna, að þeir skoði það gaumgæfilega, hvort ekki sé rétt að líta betur á málið, endurskoða þetta frv. í heild og halda áfram þeirri ágætu vinnu, sem í þetta hefur verið lögð. Það hefur verið lögð í þetta mikil vinna. Mér segir svo hugur um, að ef þetta frv. verður samþ. núna, og fólk fær alls ekki að segja hug sinn um það, verði algert uppreisnarástand í landinu í sjávarplássunum, ef þessu verði flaustrað af, án þess að við fólk verði a.m.k. talað. Það liggur alveg ljóst fyrir, að þótt núgildandi lög um bann við veiðum með botnvörpu og flotvörpu hafi gildistíma til 1. júlí, er mjög auðvelt að framlengja þau lög, t.d. til áramóta, annaðhvort með því að láta þau ganga greiðlega í gegnum hið háa Alþ. á síðustu dögum þess eða þá með brbl. Þetta er mjög auðvelt að gera, og því ber enga brýna nauðsyn til að samþykkja þetta frv. eins og er. Ég vil því enn einu sinni beina því til þeirra aðila, sem um þetta mál hafa fjallað, bæði fiskveiðilaganefndarinnar, hæstv. forseta og hæstv. ríkisstj., að þetta frv. verði skoðað betur og það lagt fyrir á haustþinginu.



Herra forseti. Ég skal ekki verða mjög langorður, en ég hefði óskað eftir því, að hæstv. sjútvrh. hefði verið við, þegar ég tala, ef þess væri kostur. Um þetta frv. er það almennt að segja, að það fjallar um skipulag á botnvörpu- og dragnótaveiðum í landhelginni, og það er margt gott um þetta frv. að segja. M. a. er friðunarsjónarmið meginforsenda fiskveiðilaganefndarinnar, sem hefur unnið að þessu frv., og ég vil taka undir þetta friðunarsjónarmið n. Ég tel, að bæði ástand þorskstofnsins og svo líka barátta okkar í landhelgismálinu krefjist þessa. Íslenzki þorskstofninn er nú talinn fullnýttur, ef ekki ofveiddur, og alþjóðanefnd fiskifræðinga hefur lagt til, að sókn á þorskstofna í norðurhöfum verði minnkuð um helming. Þetta er staðreynd, sem við getum ekki horft fram hjá. Ég nefni líka sem ástæðu baráttu okkar í landhelgismálinu. Ég tel, að við verðum að hafa friðunarsjónarmiðið ríkt í huga einmitt þess vegna. Það er undirstrikun á þeirri röksemd okkar fyrir útfærslunni, að friðun fiskimiða sé nauðsynjamál, sem bezt sé komið í höndum strandríkjanna sjálfra. En hvað er þá átt við með friðun? Með friðun er m.a. átt við verndun ungfisksins. Það er átt við það að koma í veg fyrir ofveiði smáfisks, sem er að alast upp og enn er ekki orðinn kynþroska. Við vitum, að seiðadráp og ungfiskadráp í stórum stíl er ægilegt athæfi og stór blettur á þeim, sem standa að nauðsynjalausu, og vísvitandi, fyrir slíku. Ég veit, að fiskveiðilaganefndin hefur viljað gera sitt til þess að koma í veg fyrir, að slíkt gerðist. Í frv. er gert ráð fyrir því að haga skiptingu milli veiðiskipa í stórum dráttum þannig, að togveiðarnar verði stundaðar á hinum ytri miðum, en smærri bátarnir veiði aftur á innmiðunum. Ég held fyrir mitt leyti, að hér sé stefnt í rétta átt. Það er eðlilegt að ætla bátaflotanum og þá landróðrabátunum veiðisvæði nær landinu. Togararnir eru öflug skip og auðvelt að sækja á þeim langt til hafs, enda eru það útileguskip, og þeir eru gerðir til þess að sækja á hin dýpri mið, þannig að ef við alþm. eigum að hafa einhver afskipti af þessum málum, hljótum við að hafa þetta meginsjónarmið í huga, eins og fiskveiðilaganefndin hefur gert. Ég er þannig sammála þessari meginhugsun, sem liggur á bak við starf nefndarinnar. Hér hefur í þessum umr. borið á góma heimildir til togveiða fyrir Norðurlandi alveg sérstaklega, og kom það fram í máli þess hv. þm., sem talaði hér á undan mér. Mig langar til þess að víkja aðeins örfáum orðum að þessu atriði. Eins og frv. er nú úr garði gert, er gert ráð fyrir miklum breytingum hvað snertir togveiðar á Norðurlandsmiðum, miðað við gildandi reglur. Gildandi reglur leyfa togveiði miðað við 8, 6 og jafnvel 4 mílur eftir stærð skipa og árstímum. Frv. gerir ráð fyrir því, að stóru togararnir fiski ekki innan við 12 mílna línu og minni togskipin ekki innan við 9 mílur. Hér er því um að ræða mjög stóra breytingu frá því, sem gildandi reglur gera ráð fyrir. Og spurningin er sú, hvort það sé réttlætanlegt að minnka svona mikið það svæði, sem togararnir hafa möguleika á að veiða á, miðað við það, sem nú gildir. Ég vil svara því á þann veg, að það sé réttlætanlegt og nauðsynlegt að setja skynsamlegar hömlur á togveiði fyrir Norðurlandi og skipta veiðisvæðum eðlilega milli togara og smærri báta. Ég er því í „prinsipinu“ sammála fiskveiðlaganefndinni. Það er réttlætanlegt, að togararnir fiski á hinum ytri miðum, þegar nauðsynlegt er að skipta veiðisvæðum, og gæta friðunarsjónarmiða við þá skiptingu. Við getum ekki horft fram hjá því, hvert eðli hinna norðlenzku fiskimiða er. Það er afar mikið magn af smáfiski, sem þar veiðist, og hann veiðist þar í ölI veiðarfæri meira og minna. Eftir samsetningu aflans að dæma vitum við það, að smáfiskurinn er mjög stór hluti aflans, alveg án tillits til þess, með hvaða veiðarfæri er veitt. Ég held, að það sé ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að norðlenzku fiskimiðin eru uppeldisstöð fiska, þó að svo kunni að vera, að smáfiskurinn hafi þar ekki beinlínis lögheimili, svo að notað sé orðalag þess hv. þm., sem hér var að tala áðan. Ég held, að menn verði að gera sér fulla grein fyrir þessu, en jafnframt því, að það er ekki í botnvörpuna eina, sem ungfiskur veiðist, heldur veiðist hann líka í önnur veiðarfæri. En hitt hljótum við að viðurkenna, að veiðarfæri eru mismunandi stórtæk og botnvarpan er stórvirkt veiðarfæri og gerir af þeim sökum meiri usla en önnur, ef um slíkt er að ræða. Og ég held, að við getum ekki heldur lokað augunum fyrir því, að smáfiskadráp togara á Norðurlandsmiðum á við ýmis rök að styðjast. Það eru mýmörg dæmi um það og margir vitnisburðir. Þess vegna er brýnt að fara með gát á Norðurlandsmiðum og hafa alla varúð uppi þar. Ég minntist á það hér áðan, að togveiðiheimildir fyrir Norðurlandi verða mjög skertar, ef þetta frv. verður að lögum. Það er verið að ýta togurunum utar en var, og togaraútgerðarmenn og skipstjórar hafa lýst óánægju sinni með þetta, eftir að frv. kom fram. Og hvað sem mönnum annars kann að finnast um fyrirkomulag togveiðanna yfirleitt, getum við ekki komizt hjá því að hlusta á rök togaramanna eins og annarra manna. Mér er til efs, að við höfum haft næga þolinmæði til þess að hlusta á raddir togaramanna í þessu mikilvæga máli, og slík óþolinmæði sem óneitanlega hefur verið sýnd að nokkru er ekki afsakanleg. Það hefur mjög komið fram í þessu máli, að það þurfi að hraða málinu, og það er sjálfsagt og eðlilegt, að það þurfi að hraða því að mörgu leyti. En ég vil segja það sem mína skoðun, að ég sé enga ástæðu til þess að hafa ofhraða á þessu máli. Ég hef látið það álit í ljós áður og komið því á framfæri við fiskveiðilaganefndina, að það sé óþarfi að hafa á þessu ofhraða. Ég taldi í viðtölum við n., að það væri nægilegt, að hin nýju lög tækju gildi 1. jan. n.k. Og þetta vil ég endurtaka hér. Ég held, að það væri rétt og sanngjörn málsmeðferð að gefa tækifæri til umr. um þetta mál í sumar. Ég held, að það verði affarasælast að haga málsmeðferð með þeim hætti að hafa ekki þann mikla hraða á þessu, sem nú er gert ráð fyrir. Ég vil taka fram, að hér er um ábendingu um málsmeðferð að ræða af minni hálfu, en alls ekki um það að ræða, að ég sé að leggja til neinar stórfelldar breytingar á þessu frv. eða þeim reglum, sem fiskveiðilaganefndin hefur hér lagt fram. En ég held, að það væri til hóta, ef sá hraði, sem fyrirhugaður er, yrði ekki eins mikill og gert hefur verið ráð fyrir og hér hefur komið fram, að þurfa þætti. Það er mín meginábending sem sagt, að það verði farið með meiri gát í afgreiðslu þessa máls og okkur vinnist tími til þess að vísa því meira til umsagnar ýmissa aðila og fáum tækifæri til þess að ræða þetta í sumar. Þetta mál gæti þá komið fyrir haustþingið, þannig að þessar reglur geti komið til framkvæmda 1. jan. á næsta ári.