Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er gamall og góður siður, ekki einungis á Íslandi, heldur víðast hvar, að minnast merkisafmæla, og má raunar segja, að við höfum stundum frekar haft ofrausn í slíku heldur en vanrækt, sbr. það, þegar mönnum í fyrra sumum þótti miður, að ekki skyldi efnt til sérstakrar stórhátíðar út af 20 ára afmæli endurreisnar lýðveldisins. Öðrum þótti jafnsögurík þjóð, sem svo margs hefur að minnast eins og Íslendingar, hafa ærin tilefni til hátíða, þótt ekki væri gert sérstakt eða óeðlilegt stáss af einungis slíku 20 ára afmæli. En hvað sem um það er, er ljóst, að 1000 ára afmæli Íslandsbyggðar, sem minnzt var 1874, og 1000 ára afmæli Alþingis, sem minnzt var 1930, skildu eftir djúp spor í vitund allra þeirra, sem voru staddir við þær hátíðir, sem haldnar voru. Má e.t.v. segja, að þær hafi markað tímamót í sögu þjóðarinnar. Alveg er víst, að enginn þeirra, sem þátt tóku í þessum hátíðahöldum, hefði viljað vera án þess og þeirra minninga, sem við þá atburði voru tengdar. Svipað má raunar segja um lýðveldishátíðahöldin 1944, en þar stóð öðruvísi á, vegna þess að þá var verið að halda upp á atburð, sem var að gerast, en hitt voru minningarhátíðir um löngu liðna atburði. Nú er það að vísu svo, að 1100 ára minning er e.t.v. ekki jafnhelg og 1000 ára minning, afmælið ekki jafneftirminnilegt. En þó hygg ég, að flestum komi saman um, að 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar sé svo merkilegt afmæli, að þá sé rík ástæða til þess að efna til mjög veglegra hátíðahalda. Slíkt sé ekki aðeins í samræmi við það, sem við höfum sjálfir áður gert, heldur það, sem flestar aðrar þjóðir eða allar mundu gera, ef svipað stæði á. Það má t.d. á það drepa, ég hygg, að það sé á næsta ári, sem Kanadabúar ætla að minnast með mjög veglegum hátíðahöldum og margvíslegum, m.a. mikilli sýningu, þess, að þá eru 100 ár liðin frá því, að þeirra sambandsríki var stofnað og þeir fengu að mestu sjálfstæði í innanlandsmálum. Og er það afmæli ólíkt tilkomuminna en það 1100 ára afmæli, sem við getum haldið upp á á árinu 1974. Ég vona, að það þurfi ekki um það að deila, að sjálfsagt sé að halda upp á þetta afmæli. Hitt mundu kannske sumir segja, að óþarflega snemma væri farið um það að hugsa með þessari till. Ég hygg þó, að við athugun komist menn að raun um, að svo sé ekki, vegna þess að hér kemur vissulega margt til álita. Það er fyrst á það að minnast, að enn höfum við ekki neina heillega frambærilega Íslandssögu. Þjóðvinafélagið og menningarsjóður hafa að vísu unnið mjög gott verk við útgáfu þeirra hrota af Íslandssögu, sem efnt hefur verið til á vegum þessara aðila, en þar er ekki um neitt heillegt sagnfræðirit að ræða og raunar mjög mikið ósamræmi milli einstakra hluta þess. Í fyrsta lagi þarf að vinda að því bráðan bug að ljúka því verki, og þegar því er lokið, þarf á grundvelli þess að semja heillega Íslandssögu við almenningshæfi. Það var mikill missir, að prófessor Jón Jóhannesson skyldi falla frá fyrir aldur fram. Hann hafði bezt unnið að því að hefja slíka samfellda sögu. En um það tjáir ekki að fást, að hans nýtur ekki lengur við, áreiðanlega kemur maður í manns stað þar eins og annars staðar. En öllum má vera ljóst, að hér er tvöfalt óleyst verkefni varðandi sagnfræðingana, sem mjög væri ánægjulegt, ef hægt væri að ljúka fyrir 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar. Þá mundi auðvitað mjög koma til álita að hafa víðtækar sýningar; bæði úr sögu þjóðarinnar, svipað og efnt var til í sambandi við lýðveldisstofnunina 1944 og þeir höfðu mikla ánægju af að skoða, sem þess áttu kost. Á það jafnt við um almennar listsýningar og listahátíðir auk almenningsbátíðahalda, hvort sem æskilegt og rétt þykir að hafa slíka hátíð aðallega á Þingvöllum eða hér í Reykjavik, vegna þess, hvernig byggð Reykjavíkur er nátengd byggðasögu landsins í heild. Það má um þetta deila og hafa á því ólíkar skoðanir, hvor hátturinn væri eðlilegastur, hvar megin hátíðahöldin ættu að fara fram, auk þess sem sjálfsagt er, að í einstökum byggðarlögum séu sérhátíðahöld. Þetta þarf að hugleiða og gera sér grein fyrir. Þá vitum við það einnig, að mjög er nauðsynlegt að koma upp tilteknum þjóðhýsum, eins og nýju Alþingishúsi og stjórnarráðshúsi. Til stjórnarráðs er búið að safna þó nokkru fé og búið að gera frumuppdrætti, sem virðast vel koma til álita. En öllu seinfarnara hefur gengið með þinghús, en sú bráðabirgðalausn, sem fengin er, má ekki með nokkru móti verða til þess að tefja framkvæmdir í þeim efnum. Þar stendur mest á samkomulagi um staðarval og eru sannast að segja, - ekki jafnmargar hugmyndir eins og þm. eru, það væri of mikið að segja, - en fullkomið ósamkomulag á milli manna, ekki eftir stjórnmálaskoðunum, heldur öðru í því efni. Það kemur ekki beint þessu máli við, en ég vil þó láta það uppi hér, að eftir því sem ég hugleiði það mál betur, hneigist ég sjálfur - það er eingöngu mín persónulega skoðun - meira að þeirri hugmynd, sem ég hygg að hv. þm. Benedikt Gröndal sé upphafsmaður að, að ætla þinghúsinu stað hér vestur af þessari byggingu. Þá væri hægt að koma því fyrir í nánum tengslum við hina gömlu Ingólfsbyggð. Ef það yrði ekki beint þar sem bær hans stóð, yrði það a.m.k. andspænis fyrsta túninu, sem ræktað var á Íslandi, fyrsta kirkjugarðinum og kirkjunni í Reykjavík og í nánum tengslum við okkar sögu. Það hefur verið haft á móti því, að þetta yrði of kostnaðarsöm lóð. Það er rétt, að hún mundi kosta töluvert mikið, ef nægilega stór spilda yrði tekin. En að því kemur, að þarna verður byggt upp, og með einhverjum hætti verður kostnaðurinn af þeim byggingum lagður á almennings bak, og ég sé sannast sagna ekkert athugavert við það, að menn safni smám saman fé í það með skattlagningu, eins og það yrði tekið af mönnum með álagningu á vöru eða einhvern annan hátt, sem ella mundi í þetta fara. En ég minnist á þetta hér vegna þess, að það færi auðvitað mjög vel á því, ef hægt væri að tengja báðar þessar nauðsynjabyggingar, nýtt stjórnarráðshús og nýtt alþingishús, við slíka stórhátíð eins og þessa 1100 ára hátíð. Ýmislegt fleira kemur hér til álita, og skal ég ekki þreyta menn með því að rekja það í einstökum atriðum. En ég vonast til þess, að menn séu mér sammála um, að það sé ekki of snemma, sem þetta mál sé upp tekið, og æskilegt væri, ef góðir menn fengjust til þess að setjast á rökstóla nú þegar til íhugunar öllum þeim atriðum, sem hér koma til greina, svo að þessi hátíð gæti orðið okkur til sams konar vakningar eins og ég vil segja, að hátíðirnar 1874, 1930 og lýðveldishátíðin, þótt með ólíkum hætti væri, áreiðanlega hafa orðið. Og það er þá ekki einungis til vakningar með þjóðinni sjálfri og hvatningar, heldur einnig til þess að styrkja stöðu okkar út á við og vekja athygli á þeim þætti, sem við eigum í að hafa varðveitt og haldið við sameiginlegri menningu vestrænna þjóða. Nú er það að vísu svo, að ekki er þess að vænta, vegna þess að mun meira heyrist af okkar landi þjóða á milli nú í hinum stóra heimi heldur en var t.d. 1874 og 1930, en þær hátíðir urðu mjög til þess að vekja athygli á Íslandi í umheiminum, að sama nýjabragðið þyki að og þá. Mönnum er Ísland ekki eins gerókunnugt nú eins og þá var. En þó kemur það enn glögglega fram, t.d. í sambandi við uppgötvun þessa korts um Vínlandsferðir, sem virðist vera mjög merkileg heimild, að mörgum er furðulega ókunnugt bæði um þær sögulegu staðreyndir, sem þetta kort er einungis eitt af mörgum vitni um, og þann þátt, sem Íslendingar áttu í þeim merkilegu ferðum, sem þá voru farnar. Það er okkur til styrktar, fámennum og af mörgum lítt metnum, ef menn þannig kynnast því, hvað þessi litla þjóð hefur þó gert og afrekað í sinni 1100 ára sögu. Ég held þess vegna, að þetta mál megi ekki skoðast sem neitt hégómamál, heldur sé hér mjög merkilegt viðfangsefni, sem við eigum að beina hug okkar að að leysa á þann veg, að þjóðinni verði til varanlegrar sæmdar og gagns.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka mjög undir þessa þáltill. hæstv. ríkisstj. og þá ræðu, sem hæstv. forsrh. hélt. Ég held, að það sé alveg ótvírætt, að það er sannarlega tími til kominn, að við förum að undirbúa þá hátíð, sem ætti að verða hér 1974, sérstaklega svo framarlega sem sá undirbúningur ætti að verða okkur til verulegs vegs á hinum ýmsu sviðum vísinda og lista, þannig að við minntumst þessara merkilegu tímamóta í sögu okkar þjóðar á þann hátt, sem mest gagn yrði að eftir á. Ég tel það einmitt mjög gott, að hæstv. ríkisstj. hefur flutt þetta nú þegar, því að ef þetta hefði verið látíð bíða fram á síðustu stundu, þá er bæði ýmsu þá hroðað af og þetta yrðu þá meira hégómahátíðir með veizluhöldum og slíku, en minna gert aftur á móti af því, sem varanlega mundi halda uppi minningu þessara tímamóta. Ég vil alveg sérstaklega taka undir það, að við reyndum á þessum tíma, þessum 9 árum, að gera verulegar ráðstafanir í sambandi við Íslandssöguna. Þetta er ekki vansalaust, eins og þetta er hjá okkur núna, ekki sízt þar sem meginið af 19. og 20. öldinni er raunverulega að heita má lítt rannsakaður tími í Íslandssögunni, jafnvel svo að menn, prófessorar við háskólann, treysta sér vart til að kenna um 20. öldina og skera sig þannig úr frá öllum háskólum í veröldinni annars. Það er hægt að nema sögu hvers lands og skrifa um hana, taka doktorsritgerð í henni og annað slíkt, ég tala nú ekki um tímabil eins og síðasta stríð, meira að segja tímabilið 1950-1960. En hér á Íslandi er eins og menn þori ekki yfirleitt á þessu að snerta. Og ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að til þess að vinna þetta verk, ættum við að vera mjög djarfir og ekki skammta of smátt. Ef við á þessum 9 árum leggjum fram árlega nokkurt fé til að vinna að þessu, ætti þetta að geta orðið til þess að efla verulega bæði okkar sagnfræði og ýmsar aðrar greinar okkar menningar. Við eigum nóg af sagnfræðingum, líka utan háskólans og ekkí síðri en þá, sem í honum eru prófessorar. Og við eigum að nota þessa krafta. Það má ekki viðgangast hjá okkur, að við látum krafta, sem eru með beztu vísindamönnum, þræla sér út við það að vera kennarar hér við gagnfræðaskóla eða annað slíkt milli þess, sem þeir eru kannske háskólakennarar í Osló eða Kaupmannahöfn. Það er alveg ófært, að verulega góðir vísindamenn hafi enga aðstöðu til þess t.d. að skrifa um Íslandssöguna, einmitt þann hluta hennar, sem sízt er rannsakaður, og það er vart hægt að búast við því, að prófessor háskólans hafi við hliðina á kennslunni nema mjög takmarkaðan tíma til þess að skrifa. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega gott fyrir okkur að nota slíkt tækifæri eins og undirbúninginn að svona mikilli minningarhátíð til þess, eins og hæstv. forsrh. kom inn á, að gera verulega gangskör að því, að Íslandssagan verði skrifuð sem heillegust, yfirlit yfir söguna alla og eins þau sérstöku tímabil, sem hvað sízt eru rannsökuð enn þá. Því miður er það svo, - ég tek undir það, sem hann minntist eins ágæts prófessors í sögu hér, - því miður er það svo, að við erum alltaf að missa menn, sem hefðu getað, ef þeim hefði verið gefinn tími til þess, látið okkur í té þekkingu, sem nú er meira eða minna glötuð. Ég man, að ég fór alloft fram á það við þá menn, sem þá réðu, meðan prófessor Ólafur Lárusson enn þá lifði, að það yrði reynt að fá að skrifa upp, t.d. af einkaritara, þá miklu þekkingu, sem hann hafði um íslenzka sögu, ekki sízt þjóðveldistímann og miðaldirnar, en hann var hins vegar þannig gerður maður, að hann lét hluti aldrei frá sér fara, fyrr en hann var orðinn 100% öruggur um þá. En ef við hefðum fengið þekkingu slíks manns setta niður, þótt það væru gerðar aths. við frá hans hálfu, að hann væri ekki viss í öllu saman, hefði það getað hjálpað okkur ákaflega mikið, ekki sízt við ýmis erfiðustu tímabilin okkar, eins og 14. og 15. öldina, sem hann var svo sérstaklega vel að sér í. En við erum sem sé alltaf að missa af slíkum tækifærum, og við látum alltaf undir höfuð leggjast að nota þau, meðan þau gefast, og þetta má ekki svo til ganga hjá okkur. Þess vegna held ég, að undirbúningur slíkrar minningarhátíðar, þar sem veruleg fjárframlög væru lögð fram um leið til þess, gæti hjálpað okkur stórkostlega til þess að missa nú ekki eða a.m.k. grípa nokkuð af þeim tækifærum, sem við hefðum enn þá. Það var annað líka í þessu sambandi, og það var viðvíkjandi okkar listamönnum. Ég man það, þegar við undirbjuggum t.d. sögusýninguna í sambandi við lýðveldisstofnunina, að þá fórum við til listamannanna okkar til þess að fá þá til að reyna að búa til söguleg málverk úr okkar sögu, svo að segja öllum hennar skeiðum. Nefndin var seint stofnuð hjá okkur. Þetta var skammur tími, og þetta var náttúrlega ekki nokkur undirbúningur, sem listamönnunum var gefinn. Út úr þessu komu samt hlutir, sem urðu þó til þess, að við höfum hér eina mynd frá þjóðfundinum, þó að ýmislegt sé gallað í sambandi við hana. Sannleikurinn er, að ef á að fara út í að búa til verulegar myndir, kostar það ákaflega mikla rannsókn af hálfu listamannanna. Þeir þurfa að setja sig svo vel inn í tímabilið og lifa sig svo inn í það til þess að geta skapað út frá því listaverk. Og manni rennur til rifja, þegar komið er t.d. í þinghúsin á Norðurlöndum og þar birtist allur sá auður, sem þeir eiga í málverkum frá sinni sögu, hvað við erum fátækir í þessum efnum. Ég hef stundum rætt við okkar listamenn um þetta, málarana, og svarið hjá þeim hefur verið: Það er sannarlega ekki vegna þess, að við viljum ekki búa til söguleg málverk eða treystum okkur ekki til þess. En hver á að kaupa þau, ef við búum slíkt til? - Slíkt er venjulega ekki búið til nema eftir pöntun, þannig að það er alveg tilvalið, ekki sízt þegar höfð er fyrirhyggja eins og nú er um þetta, að byrja nú alllöngu fyrir fram og jafnvel með eins konar samkeppni á milli málara um, að þeir reyni nú að búa til söguleg málverk úr okkar sögu. Ég man eftir því í sambandi við undirbúninginn undir lýðveldishátíðina, þegar við báðum t.d. menn eins og Jón Engilberts og Þorvald Skúlason að mála þarna, að þá voru sumir í sögusýningarnefndinni hjá okkur dálítið efasamir á, hvernig menn, sem höfðu t.d. mjög miklar tilhneigingar til að mála abstrakt, mundu komast frá slíku. Svo fór, að þau málverk, sem Þorvaldur Skúlason t.d. og Jón Engilberts bjuggu þá til, - þau voru um tíma einokunarinnar og okkar mestu niðurlægingartíma, - urðu til að setja alveg sérstakan ljóma á þá sýningu, og er það vel gert. Því miður er ég hræddur um, að ýmislegt af þessum málverkum kunni að vera glatað. Samt þarf að athuga það, þau áttu að vera geymd í háskólanum. En nú sem sé gæfist öllum þessum listamönnum okkar, ef hugsað væri þarna til í tíma, verulegur möguleiki til þess að vinna þarna vel að. Alveg sama máli mundi gegna um þá músik eða um þær kvikmyndir eða annað slíkt, sem við mundum gera í sambandi við þetta. Ég gæti trúað t.d., að það yrði mjög uppi að vilja búa til svo að segja klassíska kvikmynd um Ísland, bæði að einhverju leyti sögulega, ef menn treystu sér til þess. en sérstaklega þó af náttúru okkar lands, til þess m.a. að geta sýnt úti um heim til að vekja eftirtekt á okkar landi, og þá þarf að vera tími til stefnu. En eitt er það, sem mig langaði til að minnast á, þegar við erum að hugsa um svona hlut. Það er venjulega ekki hugsað um það fyrr en á síðustu stundu, þegar þarf að bjóða þeim mönnum, sem boðið er til slíkra hátíðahalda. Þá er oft farið meira kannske eftir tign manna og öðru slíku heldur en ýmsum verðleikum. Eitt er það, sem mér fyndist vera ákaflega æskilegt, að haft yrði í huga, þegar að þessu kæmi. Það væri, að 1974 yrði séð til þess, að þeim vísindamönnum úti um alla veröld, sem alla sína ævi eða mestallan hluta ævi sinnar hafa unnið meira eða minna fyrir Ísland, til þess að vekja þekkingu á Íslandi, til þess að kenna um Ísland, prófessorar við háskóla og aðrir menn, sem hafa gert okkar landi stórgagn með sinni iðju, slíkum mönnum væri boðið til landsins til þess að geta dvalizt þar, helzt 1-2 mánuði, þjóðin legði sérstaka rækt við það að finna á þessum tíma út, hvar þeir menn eru, sem vinna þannig fyrir okkur. Hvað eftir annað rekumst við á það, þegar við ferðumst um hin og þessi lönd, að allt í einu hittum við menn, sem eru ákaflega vel að sér um Íslandssögu, sem eru búnir að kenna um Ísland og Íslandssögu og íslenzkar bókmenntir og sérstaklega okkar fornbókmenntir, kannske áratugum saman, við sína háskóla og þekkja Ísland svo vel, að maður undrast, - menn, sem hafa aldrei til Íslands komið og horfa svo kannske fram á að hverfa svo í burtu, að þeir geti aldrei til Íslands komizt, því að þetta eru venjulega ekki menn, sem eru annars hátt settir í þjóðfélaginu, en því áhugasamari um þetta. Sömuleiðis höfum við orðið varir við það, hvernig eru menn úti um allan heim, sem hafa lært íslenzku, þýða íslenzkar bækur og hafa fengið svo mikla ást á okkar landi, en koma kannske aldrei nokkurn tíma til þess. Við ættum að hafa þetta í huga, að þegar við minnumst nú okkar 11 alda byggðar, gætu komið hér saman þessir Íslandsvinir og verið hér um tíma, ekki sízt upp á það, að þessir menn hittu hver annan. Að vísu hefði verið heppilegt, að margir af þessum mönnum hefðu getað komið hingað áður, og gjarnan mætti hafa það í huga, af því að margir eru þeir nú orðnir svo gamlir, að þeir máske lifi ekki þennan tíma. En eitt af því, sem við ættum að hafa í huga, þegar að þessu kæmi, væri þetta. Ég skal ekki fara hins vegar neitt inn á það, sem hæstv. forsrh. kom hér inn á um byggingarnar. Það er alveg rétt, að við mættum gjarnan setja okkur það að hafa komið slíkum byggingum upp og fara að ræða þau mál, sem við erum ákaflega ólíkra skoðana um, og reyna a.m.k. að lokum að koma okkur niður á, hvað heppilegast þyki í þeim efnum. Ég vil þess vegna mjög taka undir þessa þáltill. hæstv. ríkisstj. og vonast til þess, að sú n., sem hún fer til, vinni vel að henni, og sem sagt, að hugmyndir um þetta komi sem fyrst fram, því að það er oft svo, að beztu hugmyndirnar um svona hluti þurfa hvað lengstan undirbúning.



Herra forseti. Á þskj. 16 geri ég fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi tannlæknadeild háskólans, en eins og öllum er kunnugt, var tannlæknadeildinni að þessu sinni lokað fyrir nýjum nemendum. Ég tel ekki ástæðu til að ræða einstaka liði þessara spurninga, en vænti þess, að hæstv. ráðh. veiti svör nú, og mun ég svo taka til máls á eftir.



Herra forseti. Ég held, að skýrust svör fáist við spurningum hv. þm. með því móti, að ég svari þeim öllum í einu með stuttri greinargerð um það mál, sem hér er um að ræða, og vona ég, að hv. þm. hafi ekki á móti því. Lög um tannlæknakennslu við Háskóla Íslands voru sett 1947. Á árunum 1945-47 hafði verið starfrækt tveggja ára námskeið fyrir tannlækna til viðbótar miðhlutaprófi í læknisfræði. Því námi luku þrír piltar. Fyrsti tannlæknirinn, sem stundaði nám skv. hinni nýju skipan, tók próf 1949. Alls hefur háskólinn brautskráð 48 tannlækna. Áætlað er, að á næstu tveim árum brautskráist 19 tannlæknar og á næstu þrem árum þar á eftir 30, eða á næstu fimm árum brautskráist alli að 50 tannlæknar úr hópi þeirra stúdenta, sem nú eru við nám í tannlæknadeildinni. Á fyrstu árunum innrituðust um 4 stúdentar á ári, en þeim fór siðan smáfjölgandi. 1960 voru innritaðir 10 stúdentar, 1961 12, 1962 18, 1963 11. Í fyrrahaust, eða haustið 1964, skrifaði háskólinn menntmrn. og benti á, að tannlæknadeildin hafi tekið 31 stúdent til náms undanfarin þrjú ár, og treysti tannlæknadeildin sér ekki til að taka nema 8 stúdenta í deildina það haust, nema fyrirheit fengist um það af ríkisvaldsins hálfu, að tannlæknakennslunni yrði séð fyrir auknu húsnæði, tækjakosti og mannafla til þess að sjá þeim stúdentafjölda, sem fyrir væri í deildinni, og meiri nýstúdentafjölda en 8 fyrir viðhlítandi kennslu. Óskaði háskólinn eftir því að geta innritað 15 stúdenta á s.l. hausti. Mál þetta var í fyrrahaust rætt í ríkisstjórninni og háskólanum heimilað að innrita 15 stúdenta til náms. Var nauðsynlegum fjárveitingum í því sambandi heitið. Í framhaldi af þessu var fjárveiting til tannlæknadeildar í fjárl. ársins 1965 aukin úr 799 þús., eins og hún hafði verið 1964, í 1 millj. 599 þús., eða meira en tvöfölduð. Við undirbúning fjárl. fyrir árið 1966 gerði háskólinn till. um 1 millj. 729 þús. kr. fjárveitingu til kennslunnar, og var sú upphæð tekin í fjárlfrv., sem nú liggur fyrir hinu háa alþingi. Fyrst eftir að efnt var til tannlæknakennslunnar fór hún fram í háskólabyggingunni. Árið 1958 fluttist tannlæknadeildin úr háskólabyggingunni í nýtt húsnæði í landsspítalabyggingunni. Tannlæknastólum var þá um leið fjölgað úr 6 í 12. Áður hafði verið talið unnt að útskrifa 4 tannlækna á ári, en í hinu nýja húsnæði var talið unnt að brautskrá 6 á ári, jafnframt því sem námið var lengt úr 5 árum í 6 ár. Happdrætti Háskóla Íslands veitti 1/2 millj. kr. vaxtalaust lán til þessa húsnæðis. Á s.l. vetri gerðist svo það, sem haft hefur mikla þýðingu fyrir framvindu þess máls, sem hér er um að ræða, að nokkrir stúdentar í tannlæknadeild kvörtuðu til borgarlæknis yfir þrengslum í deildinni. Varð þetta til þess, að borgarlæknir mælti svo fyrir, að stólum yrði fækkað um 2-3 og nemendum í verklegri kennslu fækkað verulega í því húsnæði, sem fyrir er. Að undangengnum ýtarlegum viðræðum milli háskólans og borgarlæknis féllst hann á, að stólum þyrfti ekki að fækka nema um einn, en hélt fast við fyrirmæli sín varðandi fækkun nemenda til verklegrar kennslu. Veldur þetta því, að færri stúdentar komast að verklega náminu í síðari hluta þess en áður í núverandi húsnæði. Auk þess stóðust fleiri stúdentar millipróf á s.l. ári en undanfarin ár, og hefur það enn aukið þrengsli í deildinni. En vegna þessara þrengsla hefur læknadeildin ekki talið unnt að taka viðbótarstúdenta til náms í tannlækningum á þessu hausti að óbreyttum aðstæðum. Í bréfi, sem háskólarektor ritaði menntmrn. 26. júlí s.l. um vandamál tannlæknakennslunnar, segir m.a.: „Á þessari stundu er ekki fullljóst, hvernig úr þeim“ - þ.e. þessum vandræðum, –„verði bætt,“ - þ.e. í fyrsta lagi með sérstakri byggingu eða í öðru lagi með húsnæði, sem yrði hluti úr stærri byggingarheild í þágu læknakennslu, eða í þriðja lagi með bráðabirgðaúrræði. Jafnframt bendir rektor á í þessu bréfi, að hver leiðin sem farin yrði, þá yrðu framkvæmdir allar mjög kostnaðarsamar og þeim yrði ekki hrundið í framkvæmd, nema til komi mikill fjárstuðningur ríkisvaldsins. Skv. lögum um Happdrætti Háskóla Íslands er tekjum af happdrættinu ætlað að ganga til nýbygginga fyrir háskólann og viðhalds á háskólabyggingunni, en tekjur háskólans af happdrættinu námu í fyrra tæpum 10 millj. kr. Í viðræðum, sem ég átti nú í haust við forráðamenn háskólans og tannlæknakennslunnar, hefur komið í ljós, að ef byggja ætti sérstakt hús fyrir tannlæknakennsluna, telur háskólinn það þurfa að nema 2600 fermetrum að stærð og kosta ekki minna en 23 millj. kr. Ekki hefur verið gerð nákvæm áætlun um kostnað við nauðsynlegan húsbúnað, en ýmsir hafa áætlað hann annað eins, þannig að sérstakt hús fyrir tannlæknakennsluna mundi kosta 45-50 millj. kr. Háskólinn telur sér eðlilega ofviða að ráðast í slíka framkvæmd fyrir tekjur happdrættisins. Það er og augljóst, að fyrirætlanir um svo stóra og dýra byggingu leysa ekki þann vanda, sem að tannlæknakennslunni steðjar nú, hver svo sem greiða mundi kostnaðinn við hana. Líklega yrði ódýrara að ætla tannlæknakennslunni húsnæði í fyrirhugaðri byggingu fyrir læknadeildina, sem háskólinn hefur nú í nokkur ár haft í undirbúningi. En fyrirsjáanlegt er, að nokkur tími muni líða, þangað til sú bygging er risin af grunni. En vandamál tannlæknakennslunnar verður að leysa hið bráðasta. Þess vegna virðist sá kostur einn eftir, sem nefndur var í þriðja lagi í bréfi háskólans frá í sumar, sem ég vitnaði til áðan, að útvega tannlæknakennslunni aukið húsnæði til braðabirgða. Er nú verið að vinna að þessu. Háskólinn er að reyna að tryggja viðbótarhúsnæði fyrir alla teknológisku kennsluna nú þegar, jafnframt því sem verið er að athuga um möguleika á viðbótarhúsnæði fyrir klínísku kennsluna næsta haust. Jafnframt þessu hafa verið athugaðir og er enn verið að athuga möguleika á því að tryggja tannlæknastúdentum námsvist erlendis í síðari hluta námsins, en það er einkum hann, sem er verklegur og krefst mikils húsnæðis og mikilla og dýrra tækja. Í þessu sambandi hefur rektor danska tannlæknaháskólans verið boðið hingað til lands, og er hann einmitt nýkominn til borgarinnar. Munu nú forráðamenn háskólans og tannlæknakennslunnar ræða ýtarlega við hann um það, með hverjum hætti skynsamlegast sé að ráða bót á þeim þrengslum, sem nú eru orðin í deildinni, og jafnframt möguleika á því, að nokkur hluti íslenzkra tannlæknastúdenta stundi fyrri hluta námsins hér, en fyrri hlutinn er einkum fræðilegur, og síðari hlutann, sem einkum er verklegur, erlendis á grundvelli samstarfs milli háskólans hér og erlendra háskóla, líkt og nú á sér stað varðandi verkfræðinámið. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt um það á þessari stundu, hver verður niðurstaða þessara viðræðna og þeirra athugana, sem nú eru að fara fram. Ég vona, að það leiði til jákvæðrar og skynsamlegrar niðurstöðu. Hitt get ég sagt, að ég tel brýna nauðsyn á því, að breytt verði þeirri ákvörðun, að engir stúdentar verði teknir til tannlæknanáms nú á þessu hausti. Ég get að sjálfsögðu skilið þá afstöðu háskólans að vilja ekki taka stúdenta til náms, nema því aðeins að hægt sé að sjá þeim fyrir fullkominni og vandaðri kennslu. Ég hef þegar tjáð forráðamönnum háskólans og tannlæknakennslunnar, að ríkisstj. er reiðubúin til alls skynsamlegs stuðnings við öflun viðbótarhúsnæðis handa tannlæknakennslunni og til þess að greiða kostnað við þá auknu kennslu, sem það krefst, að nýir stúdentar séu teknir í deildina í haust. Með hliðsjón af því, hversu tannlæknakennsla er geysilega dýr, þar er líklega um að ræða eina dýrustu kennslu, sem nú fer fram innan háskólans, er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að framkvæmdir allar séu vel yfirvegaðar og þeim sé sniðinn sá stakkur, sem íslenzkum aðstæðum hentar. Ég ber fullt traust til forráðamanna tannlæknakennslunnar og háskólans og vona, að lausn finnist á þeim vanda, sem nú steðjar að, þannig að framvegis verði hægt að brautskrá fleiri tannlækna frá Háskóla Íslands en undanfarin ár. Jafnframt tel ég sjálfsagt að athuga, hvort ekki sé hægt að efna til reglulegrar og samningsbundinnar samvinnu milli Háskóla Íslands annars vegar og viðurkenndra erlendra tannlæknaskóla hins vegar um að mennta tiltekinn fjölda íslenzkra tannlækna árlega að einhverju eða öllu leyti. En dæmi eru um slíka samvinnu milli landa, t.d. milli Norðurlanda annars vegar og Þýzkalands hins vegar. Með þessu vona ég, að hv. flm. fyrirspurnanna telji spurningum sínum svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin við fyrirspurn minni. Það er augljóst af svörum hæstv. ráðh., að hér hafa orðið handvömm og sökin sennilega leggja, hæstv. menntmrh., sem er yfirmaður háskólans, og háskólaráðs. Hæstv. ráðh. tók það fram, að nú ætti að fara að athuga þetta mál gaumgæfilega og frá grunni. En hvers vegna var þetta mál ekki athugað fyrr og í tæka tíð? Hvers vegna er stúdentum gefinn kostur á því í ágúst og fyrri hluta september að innrita sig í þessa deild, 20 ungir menn verða til þess að óska inngöngu í deildina, og þeir verða að bíða fram að mánaðamótum sept.-okt. eftir svari við því, hvort þeir fái inngöngu eða ekki? Og þá kemur svarið, og það er neitandi. 20 ungir menn, sem eru að taka ákvarðanir um framtíðarstarf sitt, eru látnir bíða og fá svo nei hjá háskólanum. Þetta er óþægilegt mörgum þessara manna vafalaust, og er sérstaklega ónærgætnislegt af hálfu háskólans að koma þannig fram við unga stúdenta. Að þessu leyti hefur háskólinn og ég vil segja öll yfirstjórn háskólans brugðizt skyldu sinni. Það er einnig að bregðast skyldu sinni, að háskólinn lokar einni af deildum sínum fyrir stúdentum, sem uppfylla öll skilyrði til upptöku í þessa deild. Vitanlega á Háskóli Íslands að vera öllum opinn, sem til þess hafa rétt, og það á ekki að neita neinum um inngöngu í þá deild, sem hugur hans stendur til og hæfileikar. Í þessu efni hefur háskólinn að þessu sinni brugðizt skyldu sinni, en sérstaklega og fyrst og fremst hefur háskólinn brugðizt skyldu sinni í þessu máli gagnvart þjóðinni. Hér er mjög mikill skortur tannlækna, svo að til vandræða horfir, bæði fyrir börn og fullorðna. Það hefur orðið að leggja niður tannlæknaþjónustu í skólum í höfuðborginni. Fullorðnir verða að bíða mánuðum saman með sínar skemmdu tennur eftir því að fá meðferð. Vafalaust þyrftu tannlæknar í landinu að vera þrefalt fleiri en þeir eru. Um þetta hirða yfirvöldin ekki. Yfirstjórn háskólans hirðir ekki um þetta, lætur skeika að sköpuðu, og þegar allt er komið í óefni, eins og nú í haust, þá á að fara að athuga málin gaumgæfilega frá grunni og meira að segja fá erlendan sérfræðing sér til hjálpar. Þetta er mergurinn málsins, og fyrir þessu hefur yfirstjórn háskólans enga frambærilega afsökun. Þess vegna get ég af hellum hug tekið undir mótmæli stúdentaráðs, sem birt voru nýlega í blöðunum. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Stúdentaráð Háskóla Íslands leyfir sér að átelja harðlega framkomu menntmrn. í þessu máli.“ Undir þessi mótmæli tek ég heils hugar.



Herra forseti. Ég hef í raun og veru afar litlu að bæta við það, sem ég sagði áðan í svörum mínum við fyrirspurninni, vildi þó aðeins láta þess getið, sem háskólinn hefur tekið fram við mig nú alveg nýlega í umr., sem fram hafa farið um þetta, að hann leggur áherzlu á í samhandi við lokun tannlæknadeildarinnar á þessu hausti, að á þrem s.l. árum hafi verið teknir mun fleiri inn í deildina en áður tíðkaðist. Ég gat þess áðan, að í fyrra voru teknir inn 15 nýir nemendur, þar áður 11 og árið þar áður 18, þannig að á s.l. þrem árum hafa verið teknir 44 nýir nemendur inn í deildina. Og háskólinn hefur sagt, að jafnvel þó að enginn yrði tekinn í haust, jafnvel þó að sú ákvörðun stæði óbreytt, sem ég þó sannarlega vona að verði ekki, en jafnvel þó að hún stæði óbreytt, hefðu á fjórum árum verið teknir inn í deildina 41 nemendur, þ.e. 10-11 á ári undanfarin 4 ár, sem er mun hærri tala en tekin hafði verið 3 ár þar á undan, að ég ekki tali um, ef tekinn er lengri tími aftur á bak. Þannig má segja, ég kem þessari skoðun háskólans aðeins á framfæri hér til frekari upplýsingar, að jafnvel þó að lokunin fengi að haldast, sem ég endurtek, að ég vona að verði ekki, hefur nemendafjöldinn á undanförnum 4 árum að þessu ári meðtöldu, fjöldi nýrra nemenda, þó verið meiri en á árunum þar á undan. Varðandi það að síðustu, hvers vegna málið í heild hafi ekki verið athugað fyrr, er það að segja, að mér var ekki kunnugt um þessa ákvörðun tannlæknadeildarinnar fyrr en um mánaðamótin sept.-okt., og hófust þá þegar viðræður milli rn. og háskólans um lausn vandans í því skyni, að hægt væri að breyta þessari ákvörðun. Síðan er ekki liðinn nema rúmlega hálfur mánuður og við því varla að búast, að árangur fáist á svo stuttum tíma, en ég vona, að hann liggi fyrir innan mjög skamms.



Herra forseti. Á síðasta þingi urðu nokkrar umr. í sambandi við læknamálið, þar sem nokkuð var vikið að háskólanum. Þar voru gefnar nokkrar yfirlýsingar í sambandi við það, og kom fram nokkur gagnrýni, m.a. frá mér, og hún var tekin heldur óstinnt upp af sumum þeim, sem stjórna læknadeildinni. Nú kemur sem sé þetta fyrir í haust, að heilli deild er lokað fyrir nýjum stúdentum. Ætli hefði ekki verið nær að taka dálítið fastar á þessum málum á síðasta Alþingi? Það er alveg greinilegt, að það er óstjórn á þessum hlutum. Það er algert fyrirhyggjuleysi um að bæta úr þörfum þjóðarinnar í þessum efnum. Ég skil það ákaflega vel, að hæstv. menntmrh., sem er sjálfur fyrrv. prófessor, vill vera ákaflega hollur sínum kollegum og reynir að halda uppi málsvörn fyrir þá, eins og hann gerði í fyrra. En það er bara ekki hægt. Þessi mál eru þannig, að þetta verður að taka föstum tökum og ekki bara vera að verja þá menn, sem standa ekki í stöðu sinni. Háskólaprófessorarnir, sem eiga að hugsa um þessi mál, eiga að sjá eitthvað fram í tímann, og það er engin afsökun, að stúdentum fjölgi. Hver einasti háskóli í Norður-Evrópu stendur frammi fyrir því, að það margfaldast stúdentar þar. Við ættum bara að líta til Oslóar hér næst okkur. Þetta þarf ekki að koma neinum manni á óvart, sem fylgist eitthvað með, hvað er að gerast í menntamálum nú sem stendur í heiminum. Það er sú algerasta bylting, sem hefur nokkurn tíma staðið yfir. Æskan streymir svo inn í háskólana. Og það er til þess ætlazt, að þeir menn, sem eru settir til að stjórna þessu, eins og prófessorarnir við háskóla og aðrir slíkir, fylgist eitthvað með í þessum málum. Þetta er hneyksli, sem Alþingi verður að láta til sín taka, og það mjög alvarlega. Hvað snertir afsakanirnar, að það séu ekki til peningar til þess að halda uppi tannlæknadeildinni, þá voru nógir peningar til að byggja háskólabíó. Og það hefur ekki verið farið fram á að rannsaka það neitt verulega, ég hef minnzt á það stundum, en háskóli verður að vita, til hvers hann ver sínum fjármunum, og hann þarf að verja fjármununum fyrst og fremst til þess að sjá þjóðinni fyrir þeirri menntun, sem hún þarf. Braskhugsunarhátturinn, sem er að gagnsýra okkar þjóðfélag, á að haldast utan við Háskóla Íslands, og þeir menn, sem þar stjórna, eiga að gera sér það ljóst og hafa einhverja hugmynd um sína virðingu í slíku sambandi. Ég held annars, að það fari að verða mjög nauðsynlegt fyrir okkur að taka allan háskólann sem slíkan til rannsóknar hér á Alþingi og sjá til, hvort við getum ekki, þó að við séum ekki sérfræðingar í þessum efnum, lagt einhvern betri grundvöll en ef þetta á að ganga svona áfram.