Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert verður hádegishlé milli kl. eitt og hálftvö. Atkvæðagreiðslur fara fram síðar í dag að afloknum stuttum þingflokksfundum.

Frú forseti. Nýjustu lækkun stýrivaxta Seðlabankans fylgdu þau skilaboð að þess mætti ekki vænta að vextir lækkuðu frekar á næstunni. Skammtímaraunvextir í dag eru u.þ.b. 2% og raunvextir hafa verið jákvæðir allt frá hruni, í gegnum það tímabil sem þjóðin hefur glímt við einhverja mestu efnahagskrísu seinni tíma. Alls staðar í kringum okkur þar sem menn glíma við sambærilegan vanda, að reyna að koma lífi í atvinnustarfsemina og koma hagvexti aftur í gang, hafa raunvextir sums staðar verið neikvæðir og annars staðar við núllið allan þennan tíma. Hér hafa þeir verið jákvæðir og eru u.þ.b. 2% í dag. Mig langar til að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort hún sé sammála því mati Seðlabankans að við þessar aðstæður sé ekki svigrúm til að lækka vexti frekar vegna þess að sannarlega eru jákvæðir raunvextir ekki til þess fallnir að aðstoða atvinnulífið eins og það hefur svo mikla þörf fyrir í dag. Svo vil ég jafnframt nota þetta tækifæri til að segja, samhliða þeim efasemdum sem ég hef um vaxtastefnuna, að gengisstefna Seðlabankans er dálítið einkennileg þar sem fram hefur komið í nýjustu tíðindum þaðan að fyrirhugað sé að afnema gjaldeyrishöftin og þegar það gerist gæti myndast skammtímaþrýstingur á gengi krónunnar eins og segir í nýjustu tíðindum frá Seðlabankanum, með leyfi forseta: „Óvissa um þessi skammtímaáhrif gefur tilefni til varfærni í áætlunum um gengisþróun, jafnvel þótt einnig sé hugsanlegt að losun hafta leiði til þess að gengi krónunnar hækki eða að lækkun gangi það hratt til baka að áhrifin verði hverfandi.“ Þau skilaboð berast sem sagt núna frá Seðlabankanum að þegar höftunum verði aflétt gæti gengið 

Virðulegi forseti. Seðlabankinn hefur farið mjög hratt í lækkun stýrivaxta á undanförnum mánuðum. Það er raunverulega ótrúlegt að á þessum tíma, tveimur árum, hafi stýrivextir lækkað úr liðlega 18% niður í um 4%. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á kom fram hjá seðlabankastjóra í gær að það væri engin vissa fyrir því að stýrivextir mundu lækka frekar. Ég tók það svo að hann slægi því ekki föstu, það gæti verið háð ýmsu í efnahagslífinu, þróun gengis, verðbólgu o.fl. Það er auðvitað óvissa á markaðnum núna þegar kjarasamningar eru lausir og mikil óvissa með þá. Allt getur þetta haft áhrif. Ég geng ekki út frá því að við getum ekki haldið áfram með frekari lækkun vaxta. Varðandi raunvextina eru þeir, eins og hv. þingmaður nefnir, um 2% þannig að þeir sem eiga innstæður í bönkum bera ekki mikið úr býtum. Það er að mörgu að hyggja í þessu. Óvissan í efnahagsmálunum núna, það sem þarf að fara í og Seðlabankinn er að vinna að, varðar gjaldeyrishöftin og það er næst á dagskrá að skoða hvernig hægt verði að fara í þau. Það hefur auðvitað mikil áhrif hvernig það verður gert. Ég hef fulla trú á að það sé hægt að setja fram skynsamlega áætlun í þeim efnum eins og Seðlabankinn er að vinna að. Næsta verkefni á eftir, sem er byrjað á, er að endurskoða peningastefnuna. Það er vandasamt verk 

Frú forseti. Meginástæða þess að ég vek athygli á þessari yfirlýsingu frá Seðlabankanum er sú að ég hef áhyggjur af raunvaxtastiginu við þær aðstæður sem atvinnulífið býr að öðru leyti við í dag. Skammtímaraunvextir í kringum 2% eru háir vextir, sérstaklega þegar borið er saman við það sem við sjáum í löndunum í kringum okkur. Þegar þetta háa raunvaxtastig fer saman við aðgerðaleysi og óvissu annars staðar í atvinnulífinu er ekki mikils að vænta frá atvinnulífinu um sköpun nýrra starfa. 
             Varðandi gjaldeyrishöftin vil ég ítreka það sem áður hefur komið fram að það er gríðarlega mikilvægt að okkur auðnist að aflétta þeim sem allra fyrst. Það hvernig Seðlabankinn fjallar um það ferli í þessum nýjustu tíðindum gefur hins vegar ekki miklar væntingar um að menn viti hvenær það verður hægt og hvaða afleiðingar það muni hafa þegar menn spá því bæði 

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að raunvaxtastigið í landinu skiptir máli fyrir atvinnulífið. Það er það sem við höfum verið að glíma við og erum að setja í forgang eins og hv. þingmaður veit þar sem við ætlum að kalla að borðinu á næstu dögum alla aðila atvinnulífsins og frá öllum þingflokkum til að fara yfir það hvernig við getum örvað atvinnulífið og hagvöxt. Þær tölur sem koma núna fram varðandi hagvöxtinn vekja frekar bjartsýni en hitt um að það verði 3% hagvöxtur hér á árunum 2011 og 2012. Samdráttur er minni á þessu ári en spáð var. Ég er alveg sammála þingmanninum um að það skiptir máli hvernig farið er í gjaldeyrishöftin. Þær áætlanir sem eiga að liggja fyrir um það mál í marsmánuði líta þannig út að ég tel að það verði hægt að fara í afnám gjaldeyrishaftanna, fyrst með því að fara í skiptiútboð og síðan með því að skoða fjárfestingarmöguleika á 

Frú forseti. Ríkisstjórnin og fleiri tala nú fyrir nýjum Icesave-samningi. Hefur hæstv. forsætisráðherra lesið tillöguna að nýjum Icesave-samningi?

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þingmaður telur að ég hafi ekki kynnt mér Icesave-samningana. Það er auðvitað alrangt, ég hef kynnt mér þá eins og aðrir hér inni sem ber líka skylda til að gera það.  Það liggur fyrir að það eru um 100 milljarðar kr.  
            

Forseti. Hæstv. forsætisráðherra nefndi þessa tölu, 100 milljarða kostnaðarmun á nýja og gamla Icesave-samningnum, og var reyndar leiðrétt utan úr sal af nýjum félaga ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni,  Svo vil ég gjarnan líka spyrja hæstv. forsætisráðherra um annað fyrst ráðherrann hefur kynnt sér málið svona ítarlega: Ef kemur á daginn að þetta reynist algert klúður, mun þá hæstv. forsætisráðherra taka ábyrgð á því? Ég er viss um að þeir sem eru á móti því að fallast á þennan samning munu taka ábyrgð á afleiðingum þess. En mun hæstv. forsætisráðherra taka ábyrgð á afstöðu sinni eða mun hún vísa á 

Virðulegi forseti. Ég held að við verðum að gefa okkur það að þau hagstæðu skilyrði sem eru núna fyrir hendi og voru ekki þegar síðustu samningar voru gerðir hefðu líka skilað sér í samninginn ef þau hefðu verið fyrir hendi á þeim tíma, bæði varðandi gengisþróunina og betri heimtur. Staðan í efnahagslífinu er líka miklu betri en þá. Við höfum styrkt gjaldeyrisforðann vegna þess að þrátt fyrir að Icesave-samningurinn hafi ekki gengið í gegn náðum við því þó, sem var náttúrlega mikið kraftaverk, að fá í gegn endurskoðunina hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem gerði okkur kleift að styrkja verulega gjaldeyrisforðann. Allt þetta hefur lagst saman og þetta verður auðvitað að telja með þegar menn miða við 400 milljarða eða 100 milljarða. Það kemur fram í frumvarpinu að hjá þeim reiknimeisturum sem reiknuðu þetta út  
            

Virðulegi forseti. Það blasir við hverjum einasta manni að ESB-viðræðurnar eru komnar í fullkomið uppnám og öngstræti. Vegna ágreinings milli ríkisstjórnarflokkanna ríkir algert forustuleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar um þessi mál og þessar viðræður eru að verða hálfgerður skrípaleikur. Það veit enginn hvert á að fara. Hið yfirlýsta markmið er að ganga í Evrópusambandið en viðræðurnar ganga svo skrykkjótt fyrir sig og skringilega að það er algerlega óljóst hvert ferðinni er heitið. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvert er ferðinni heitið? Er ferðinni heitið með íslensku þjóðina inn í Evrópusambandið og er um það samstaða af hálfu ríkisstjórnarinnar? Þessi mál eru þannig vaxin að þau kalla á nána samvinnu fagráðherra og hæstv. utanríkisráðherra. Nú vitum við hvernig það mál hefur gengið fyrir sig. Það hefur ekki verið mjög gott samráð. Það hefur verið fullkomin andstaða af hálfu einstakra ráðherra og helmingurinn af ríkisstjórninni er yfirlýstir andstæðingar þess að ganga inn í Evrópusambandið. Hæstv. forsætisráðherra verður að svara þessu: Vill ríkisstjórnin að samningarnir gangi fram? Er hæstv. forsætisráðherra sjálf sátt og ánægð með þau samskipti sem þar hafa verið og telur hæstv. ráðherra að í ríkisstjórninni ríki trúnaður um þessi mál? Við vitum hvernig til var stofnað í upphafi. Ákvörðunin á Alþingi var knúin fram með hótunum af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Það hefur verið upplýst af einstökum þingmönnum stjórnarliðsins að þeir hafi verið teymdir inn í bakherbergi af hæstv. forsætisráðherra og þeim hótað að ef þeir ekki samþykktu þessa aðildarumsókn yrði ríkisstjórnin sprengd í loft upp. Hæstv. forsætisráðherra verður að fara að taka af skarið. Hæstv. forsætisráðherra verður að svara okkur um það hvort ríkisstjórnin standi á bak við það sem verið er að gera, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvaðan hv. þingmaður hefur það að ríkisstjórnin verði sprengd í loft upp og ég hafi í hótunum varðandi ESB. Þetta er bara rangt. Hv. þingmaður talar um að það sé eitthvað skrykkjótt þetta ferðalag með ESB en það er rangt, það gengur allt samkvæmt áætlun. Fullt samráð hefur verið haft við utanríkismálanefnd og ráðherranefnd um ESB-mál, sem í eiga sæti ráðherrar Samfylkingar og Vinstri grænna, hittist reglulega og menn bera saman bækur sínar. Allt gengur samkvæmt áætlun, rýnivinna er í fullum gangi og mun ljúka fljótlega og auðvitað er ég sammála því að þessu ferli ljúki. Hvað samþykkti Alþingi á umræddu þingi? Að leggja skyldi fram aðildarumsókn og sjá hvaða samninga við fengjum út úr þeim samningaviðræðum. Og það er á fullri ferð. Við eigum að treysta þjóðinni til að meta hvort hún vill þessa samninga eða ekki. Við hljótum að stefna að því að fá þá bestu samninga sem völ er á, að allir greiði götuna fyrir því að við fáum sem besta samninga sem hægt er að leggja fyrir þjóðina, en hún hefur síðasta orðið í þessu máli. En það eru fullkomnar getgátur og rangt að ferðalagið sé eitthvað skrykkjótt. Það er allt á réttri leið í samræmi við þá ályktun sem Alþingi hefur samþykkt og eftir henni er fullkomlega farið, þeirri leiðsögn sem þar var sett fram.

Virðulegi forseti. Ég greindi frá því að það hefði verið upplýst úr ræðustól Alþingis af hv. stjórnarliðum að þeir hefðu verið teymdir í hópum inn í bakherbergi til að fá þá til að samþykkja aðildarumsóknina að Evrópusambandinu, ella hefðu þeir það í hendi sér að ríkisstjórnin spryngi í loft upp. Hæstv. forsætisráðherra ber núna þá menn þeim sökum að þeir hafi farið með ósannindi úr ræðustól Alþingis. Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra virðist ekki lifa í sama sólkerfi og við hin. Hæstv. forsætisráðherra dregur upp einhverja glansmynd af því hvernig Evrópusambandsviðræðurnar ganga fyrir sig. Það veit öll þjóðin að þetta er rangt hjá hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra getur auðvitað rembst eins og rjúpan við staurinn og reynt að segja að þetta gangi allt saman vel fyrir sig. Það er ekki þannig. Það vita allir að það er bara ein ástæða fyrir því að þessum viðræðum við Evrópusambandið er haldið áfram, hún er þessi: 

Virðulegi forseti. Það vantar nú ekki lýsingarnar hjá hv. þingmanni, að ég hafi teymt þingmenn í hópum inn í hliðarsal til að segja þeim hvernig þeir ættu að greiða atkvæði. Hvílíkt vald hef ég. En því miður hef ég ekki það vald þó að ég vildi. Það er bara þannig. Ég veit ekki hverju þingmaðurinn er vanur í sínum eigin röðum, að hann sé dreginn í dilk þegar hann er eitthvað óþægur og vill ekki greiða atkvæði, og það kannski í samræmi við stjórnarsáttmála. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að 68% þjóðarinnar vilja að þessi ferill haldi áfram. Skoðanir voru skiptar þegar við lögðum upp í þetta stjórnarsamstarf milli flokkanna en þó var ákveðinn leiðarvísir gefinn um það hvernig þessu ferli skyldi hagað. Þingmenn hafa síðan frjálsar hendur með það, eins og allir aðrir, þegar við komum heim með samning, vonandi það góðan að hann verði samþykktur, hvernig þeir fara í þá umræðu og hvernig þeir greiða atkvæði.

Hæstv. forseti. Það er angi af sama máli sem ég vildi spyrja hæstv. utanríkisráðherra um og það varðar styrki sem íslenska ríkið hyggst eða hyggst ekki taka við frá Evrópusambandinu í tengslum við aðlögunarferlið og viðræðurnar við sambandið, IPA-styrki og TAIEX-styrki og hvað þeir heita. Það hefur verið nokkuð óljóst hver væri nákvæmlega staða þessara styrkjamála. Ég hef lesið í fjölmiðlum að gerð hafi verið samþykkt í ríkisstjórninni skömmu fyrir jól um tiltekna aðferð í því sambandi. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig standa málin í sambandi við þessa styrki? Verður sótt um styrki? Hver sækir um styrki? Hver á síðan að úthluta þeim og til hvaða verkefna?

Frú forseti. Það er valt að trúa öllu því sem stendur í fjölmiðlum en í þessu tilviki er rétt hjá hv. þingmanni að það er að komast mynd á það hvernig á að afla þessara styrkja og nota þá. Það má segja að þeir séu tvenns konar, annars vegar eru TAIEX-styrkir, sem eru að vísu partur af hinum síðarnefnda flokki, IPA-styrkjunum. TAIEX-styrkirnir eru fyrst og fremst hugsaðir til að afla sérfræðiþekkingar, bæði heima og erlendis, til að undirbúa samningana. Það má kannski segja að það sé sá hópur og flokkur styrkja sem búið er að ganga almennilega frá. Þeir eru í fullum gangi. Hér er verið að halda ráðstefnur með erlendum fræðimönnum eins og hv. þingmaður veit og ráðherrar úr báðum flokkum hafa jafnvel verið frummælendur á þeim ágætu ráðstefnum. Að því er varðar hins vegar IPA-styrkina þá er verið að leggja lokahönd á fyrirkomulag þeirra og verður sennilega slegið í gadda á næstu vikum. Ekki er þó búið að taka endanlega ákvörðun um hvaða verkefni það verða sem kunna að falla þar undir. Þó má segja að ljóst sé að einn flokkur styrkja sem varðar t.d. túlkun og þýðingar sé að ganga til framkvæmda enda enginn ágreiningur um það af hálfu þingsins. Sérstök fyrirmæli eru um það í nefndaráliti utanríkismálanefndar að fullkomlega eðlilegt sé að leita liðsinnis í þeim efnum. En Evrópusambandið á t.d. eftir að ganga frá því fyrir sína parta hvers eðlis þau verkefni eru sem væru styrkhæf og þar á móti eiga íslensk stjórnvöld líka eftir að ákveða fyrir sitt leyti hvaða verkefni og hvers konar þau leggja þar fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svarið þó að ég sé kannski ekki mjög miklu nær um stöðu þessara mála. Ég vildi gjarnan spyrja hann aftur: Hvaða afstaða liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar í sambandi við hvaða styrki verður sótt um, hverjir sækja um styrkina, hverjir koma til með að úthluta þeim eða ráðstafa og hvernig samspil samninganefndar og einstakra ráðuneyta verður í því sambandi? Ef ég tek mark á því sem ég hef séð í fjölmiðlum virðist þar gert ráð fyrir veigameira hlutverki samninganefndar í þessu sambandi en títt er um aðildarumsóknarlönd. Ég velti fyrir mér hvort ríkisstjórnin sé með því að fela samninganefnd en ekki einstökum ráðuneytum verkefni í þessu sambandi að sneiða fram hjá einhverjum ágreiningsefnum innan ríkisstjórnarinnar og létta tilteknum ráðherrum Vinstri grænna lífið í þessu sambandi.

Frú forseti. Hv. þingmaður veit að utanríkisráðherra leggur jafnan lykkju á leið sína ef það mætti verða til að létta einhverjum lífið. Það gildir jafn vel um hv. þm. Birgi Ármannsson sem ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og jafnvel ráðherra míns eigin flokks. Í þessu tilviki er það eins og ég sagði áðan og hv. þingmaður vísar væntanlega til fregna um TAIEX-styrkina svokölluðu. Þeir eru til að afla sérfræðiþekkingar á einstökum afmörkuðum sviðum. Þess vegna er fyrirkomulagið þannig að það eru samningahóparnir sem skilgreina verkefni en það er utanríkisráðuneytið sem síðan aflar styrks í formi mannafls eða annars frá framkvæmdastjórninni. Þannig er það. Eins og hv. þingmaður veit örugglega, því að hann fylgist mjög vel með framvindu Evrópusambandsmálsins að því er varðar IPA-styrkina sjálfa, þá er það sérstök skrifstofa í forsætisráðuneytinu sem vélar með þá. En þegar að því kemur þurfa verkefnin að fara í gegnum ráðherranefnd um Evrópumál.

Virðulegi forseti. Við höfum talað mikið um það í þinginu að bæta þurfi starf Alþingis, styrkja eftirlitshlutverk þess og auka vægi þess. En svo búum við við það að embættismaður ríkisins, seðlabankastjóri í þessu tilfelli, mætir fyrir þingnefnd og neitar að tjá sig, neitar að upplýsa um athafnir sem áttu sér stað í tengslum við söluferli á tryggingafélaginu Sjóvá. Það er mjög sérstakt að verða vitni að slíkri óvirðingu gagnvart Alþingi og hlutverki þess. Hlutverk Alþingis er meðal annars að hafa eftirlit með ríkisstofnunum og þar á meðal Seðlabankanum, hlýtur að vera. Mig langar að kanna hug forsætisráðherra, hvort hún sé sátt við þetta og hvort Alþingi eigi að sætta sig við slík vinnubrögð af hálfu seðlabankastjóra. Að mínu viti er það algerlega óásættanlegt að embættismaður í þessari stöðu leyfi sér slíkt og að mínu viti á hann að víkja. Ég spyr því forsætisráðherra hvort hún sé sammála mér um að seðlabankastjóri eigi að víkja vegna þess að hann neitar að upplýsa Alþingi og leggur í raun stein í götu Alþingis sem er að rækja hlutverk sitt. Fyrir mér er það algerlega óásættanlegt að slíkt sé liðið og því spyr ég hæstv. forsætisráðherra þessarar spurningar og þætti vænt um að fá skýr svör.

Virðulegi forseti. Það væri náttúrlega ágætt að heyra hvort hv. þingmaður hefur skoðað hvort um Seðlabankann gildi lög sem binda hendur seðlabankastjóra í upplýsingagjöf um tiltekin málefni og þau lög eigi hann að virða. Mér finnst ekki sanngjarnt að vega að faglegri hæfni seðlabankastjórans nema málið sé skoðað í því ljósi. Ég hef oft rekið mig á það, ekki síst sem þingmaður og reyndar einnig sem ráðherra, að erfitt er að fá upplýsingar, ekki bara úr Seðlabankanum heldur líka hjá Fjármálaeftirlitinu. Og mér finnst að við eigum að fara sameiginlega yfir það í þinginu hvort þá eigi að rýmka eitthvað um í þeim lögum sem hugsanlega binda hendur Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins í því að veita upplýsingar sem kallað er eftir hér á þingi. Ég varð vör við þetta í hruninu. Ég spurði margsinnis um ýmsar upplýsingar sem síðan kom í ljós að snertu hrunið en við fengum þær ekki og alltaf var vísað í lög, að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn mættu ekki gefa þessar og hinar upplýsingar. Ég held að það sé alveg til staðar og eigi að halda því til haga hvort ekki eigi að fara yfir þá löggjöf sem bindur hendur þessara eftirlitsstofnana og hvort það sé eðlilegt. Ég get vel tekið undir með hv. þingmanni að í mörgum tilvikum er það ekki eðlilegt og ætti að opna frekar fyrir þetta, að minnsta kosti að nefnd sem fjallar um tiltekið mál fái þær upplýsingar sem hún kallar eftir og að þær séu þá veittar í trúnaði. Ef eitthvað vantar upp á löggjöf í því efni á auðvitað að skoða það.

Virðulegi forseti. Í hvaða stöðu var seðlabankastjóri þegar hann veitti upplýsingar um tiltekinn fjárfesti sem vildi kaupa þetta tryggingafélag? Var hann þar sem seðlabankastjóri eða sem stjórnarformaður einkahlutafélags? Gilda sömu lög um seðlabankastjóra þegar hann er seðlabankastjóri og þegar hann er stjórnarformaður einkahlutafélags? Ég er ekki viss um að svo sé. Líklega er það ekki þannig. Líklega gilda lögin um það þegar hann er í embætti seðlabankastjóra. Þar af leiðir að seðlabankastjóri hefur sem stjórnarformaður einkahlutafélags - ég segi ekki að hann hafi brotið lög, ég get ekki fullyrt það, en hann hefur vitanlega lagt stein í götu Alþingis. Og eftir því sem mér skilst ná þessi lög ekki yfir hann þegar hann er í embætti sem stjórnarformaður einkahlutafélags. Því hljótum við að krefjast þess að slíkur maður víki.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að þegar seðlabankastjóri mætti á fund nefndarinnar hafi hann mætt þar sem seðlabankastjóri og beri þá að svara spurningum í samræmi við það sem lög og reglur heimila honum. Ég þekki ekki alveg þetta tiltekna mál. Hér er verið að segja að hann hafi mætt í einhverju öðru hlutverki til nefndarinnar, sem stjórnarformaður einkahlutafélags, en ég ítreka að við skulum fara saman yfir lög og reglur í þessu efni. Ég hef sett af stað nefnd sem á að skoða hvort rétt sé að setja lög og reglur um einkavæðingu fyrirtækja, hvort skoða þurfi betur eigandastefnu ríkisins og styrkja þar reglur og skoða verklag bankanna við sölu fyrirtækja, hvort þörf sé á að herða þær reglur o.fl. Ég er svo sannarlega tilbúin í að skoða það með þinginu hvort við eigum ekki að opna það betur. Það á auðvitað að ríkja eins mikið gegnsæi í þessu og mögulegt er þó að í ákveðnum tilvikum þurfi að tryggja bankaleynd.

Frú forseti. Við ræðum enn á ný Icesave-samninginn og er þetta eiginlega þriðja útgáfan af samningnum um Icesave. Stjórnarandstaðan stóð ásamt ríkisstjórnarflokkunum að því að leitað yrði samninga og tilnefndi til þess ágæta menn, Lee Buchheit og Lárus Blöndal, sem voru sendir út í heim til að ná samningi. Þeir náðu eins góðum samningi og þeir töldu unnt og ég trúi því að þeir hafi náð slíkum samningi vegna þess að þeir áttu við samningamenn sem eru þrautþjálfaðir í samningum eftir nokkur hundruð ára reynslu í utanríkismálum sem þar er geymd. En þeir voru ekki með slíkt umboð að þeir væru að semja fyrir hönd stjórnarandstöðu eða stjórnarliða heldur var það opið hvort menn mundu fallast á þá samninga sem þeir kæmu með, því að þó að þeir hafi náð eins góðum samningi og hægt var er ekki þar með sagt að þeir samningar séu góðir. Samningurinn sem þeir komu með er verulega miklu betri en sá sem Alþingi samþykkti, alls ekki allir hv. þingmenn, 30. desember 2009 sem var dapurlegur dagur en að sama skapi var 5. janúar 2010 gleðilegur dagur þegar forseti Íslands hafnaði undirskrift þessa hræðilega samnings. Nú hefur það reyndar komið í ljós hvaðan … Frú forseti. Er ræðutíminn búinn?

Við skulum laga klukkuna, þetta er náttúrlega ekki nógu gott.


             Við reynum að taka þessu með gleði, frú forseti. Og ég græddi þarna einhverjar mínútur. Fyrst skulum við velta því fyrir okkur hvers vegna Bretar og Hollendingar greiddu yfirleitt út Icesave til innlánseigenda. Það var vegna þess að þeir óttuðust um traust á bönkunum sínum, ekki á íslensku bönkunum, þeir hafa sennilega ekki haft neinar áhyggjur af þeim - enda töluðu þeir þannig að þeir fóru á hausinn - heldur voru þeir að hugsa um að ekki yrði gert áhlaup á banka í Bretlandi og Hollandi og um alla Evrópu ef í ljós kæmi að þetta yrði ekki greitt. Um leið og þeir voru búnir að greiða þetta minnkaði þrýstingurinn. En svo kemur það að þeir kúga og neyða Íslendinga til að samþykkja að greiða fyrir þetta traust á banka í Bretlandi og Hollandi og ætla að láta íslenska skattgreiðendur greiða það. Það er náttúrlega með ólíkindum. En menn mega ekki gleyma því að staða Íslands var hörmuleg eftir hrunið, nýju bankarnir höfðu ekki traust úti í heimi og millifærslur stöðvuðust. Ég hef reyndar beðið um skýrslu um það ástand sem var þannig að það var varla til gjaldeyrir fyrir lyfjum og olíu. Ég er ekki viss um að allir átti sig á því í hvaða stöðu ríkisstjórn og embættismenn voru á þeim tíma. Þeir kúga okkur fyrst með Brussel-viðmiðunum og síðan í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, í gegnum Evrópusambandið og bara alls staðar til þess að samþykkja þetta, að borga þessa skuldbindingu sem flestir telja að við eigum ekki að greiða. Þeir hafa auk þess látið Íslendinga taka á sig alla áhættu af þessum samningi sem er alveg ótrúlegt. Bretar eru t.d. það miklu, miklu fjölmennari en Íslendingar að þá mundi ekki muna par um það að taka mestu áhættuna af Íslendingum, t.d. ef tjónið færi yfir 100 milljarða eða eitthvað slíkt, sem ég yrði mjög ánægður með en það var ekki inni í umræðunni. Þeir ætluðu bara að fá allt greitt. Þeir ætluðu að láta Íslendinga taka tjónið, áhættuna og allt og þannig er nú þessi samningur. Og þó að hann sé miklu, miklu betri er hann engu að síður þessu marki brenndur. Mjög margt hefur breyst frá því að fyrri samningur var gerður. Óvissa breytist í vissu á hverjum degi. Margt hefur gerst sem er jákvætt. Ég nefni Iceland sem var og er mikil áhætta en hefur sýnt sig að hafa slegið út í jákvæða áhættu. Það er tilviljun en þess njóta Bretar og Hollendingar og Íslendingar náttúrlega líka vegna þess að áhættan minnkar. Vextir eru lækkaðir úr 5,55% niður í 3–3,3% og það er breytt lagaforsenda þannig að þessi samningur er verulega miklu betri. Maður gleðst náttúrlega yfir því og einhvern tíma kemur sá punktur að samningurinn er svo góður að maður segir bara: Ókei, nú skulum við samþykkja þetta. Efnahagslegu fyrirvararnir í samningnum eru hættulegir. Menn hafa verið að dásama þá en þeir eru samt sem áður hættulegir. Það eru sem sagt 5% af tekjum ríkissjóðs miðað við fyrra ár og að þetta megi ekki fara yfir 1,3% af vergri landsframleiðslu. Það er ekkert um það t.d. ef hér yrði stöðnun, ef hér yrði landflótti, ef hagvöxtur yrði neikvæður, ef við lifum í þjóðfélagi sem stefnir hraðbyri í fátækt. Og mér sýnist allt stefna í það, frú forseti. Af hverju? Vegna þess að innflutningur hefur stórminnkað, bílaflotinn eldist með hverju ári, með hverjum degi reyndar, og það kemur að því að Íslendingar eiga ekki lengur bíla ef þetta á ekki að breytast.  En hvaða kostir standa okkur til boða? Mér finnst vanta þá umræðu. Hún kom reyndar fram í frábærri umsögn Indefence-hópsins til fjárlaganefndar og ég vil þakka þeim aðilum, mörgum aðilum sem gáfu mjög góðar umsagnir og greiningu á vandanum til fjárlaganefndar. Þeim verður seint fullþakkað. Þeir standa vörð um hagsmuni sinnar þjóðar, það er nefnilega þannig. Ef við samþykkjum og segjum já fylgja því plúsar og mínusar. Í fyrsta lagi eru endurgreiðslur úr Landsbankanum gamla háðar ákveðinni óvissu sem getur dinglað fram og til baka en sú óvissa minnkar og minnkar. Ragnars Halls-ákvæðið er líka óvissa, hvort það næst í gegn eða ekki. Gengið er verulega mikil áhætta vegna þess að bankinn borgar út í krónum en innlánstryggingarsjóður sem fær krónurnar er að borga lán sem tengist gengi í erlendri mynt. Sérhver lítil breyting á genginu getur því þýtt óskaplegar skuldbindingar fyrir innlánstryggingarsjóð og af því að til stendur að ríkissjóður taki ábyrgð á þeim sjóði kemur það niður á skattgreiðendum Íslands. Neyðarlögin eru óskaplega mikill áhættuþáttur og sú áhætta minnkar ekki þó að við segjum já. Það er stór áhættuþáttur hvort sem við segjum já eða nei, og málaferli engu að síður. Það getur fallið dómur í Bandaríkjunum eða einhvers staðar um að allir hluthafar sem töpuðu, allir sem fengu ranga ráðgjöf hjá Landsbankanum eigi rétt á að fá skaðabætur og það er ekki útséð um hve stór sú tala getur verið. Svo er líka spurningin um það hvort neyðarlögin haldi og allt það. Menn hafa talað um að lánshæfismatið batni, menn töluðu um lækkun vaxta, að atvinnuleysi mundi minnka og að við fengjum lánveitingar allt í einu. Þetta er allt saman villuljós að mínu mati, allt saman villuljós. Þetta er óskhyggja. Fólk fer ekki að lána til Íslands vegna þess að Icesave-samkomulagið er samþykkt. Það þýðir bara meiri skuldbindingar á Íslendinga og lánshæfismatið ætti nú að versna við það þegar við tökum á okkur meiri skuldbindingar. Þetta er, held ég, allt saman villuljós. Það að við getum aflétt gjaldeyrishöftunum, það getum við ekki, held ég, ef við samþykkjum þetta. Það eru ýmsir plúsar og mínusar við þetta samkomulag og það sem er jákvætt við það er að við fáum betra andrúmsloft í erlendum samskiptum. Ég geri ráð fyrir að svokallaðir vinir okkar verði kannski raunverulegir vinir en ekki óvinir eins og þeir hafa verið undanfarið og að Evrópusambandið sem við eigum mikið undir líti kannski dálítið jákvætt til Íslands. Ef við samþykkjum ekki, hvað gerist þá? Þá verður líklega dómsmál og ef við vinnum dómsmálið borgum við ekki krónu. Það er þetta atriði - og nú ætla ég að taka dálitla þögn, frú forseti, til að undirstrika að þetta atriði hefur töluvert vægi.  Ég veit ekki hve miklar líkur eru á þessu og ég vil gjarnan að hv. fjárlaganefnd, sem fær þetta mál til umsagnar, skoði líkur á því hvort við vinnum eða töpum málaferlum. Það hefur lítið verið skoðað hvað gerist ef við höfnum samkomulaginu. Ef við töpum dómsmálinu getur það orðið annaðhvort þannig að við töpum því gagnvart 20.887 evrum, þessu lágmarki, og þá breytist eiginlega voða lítið. Við skuldum jafnmikið, vextirnir sem við þurfum að greiða verða væntanlega hærri og við þurfum að greiða strax sem er neikvætt. Líklega mundum við þá reyna að semja, en áhrif þessa á traust sparifjáreigenda á banka í Evrópu eru ófyrirséð vegna þess að ef við töpum málinu þýðir það að innlánstryggingarkerfið er ekki neins virði og þá getur orðið áhlaup á banka í Evrópu. Ég kem að þessu í ræðu á eftir. Ef við töpum á þann veg að við eigum að borga allar innstæður erum við í mjög slæmum málum, þá þurfum við að borga hærri vexti og við þurfum að greiða strax o.s.frv. Þetta eru það stórar upphæðir að við gætum það ekki og niðurstaðan yrði líklega gjaldþrot Íslands. Það yrði ansi slæm niðurstaða og mér finnst að menn þurfi að meta hana. En ég vil benda á að á hverju ári deyr einhver í umferðinni og við keyrum samt af því að líkurnar eru svo litlar að hver einstakur deyi í einhverri bílferð. Þarna eru líkurnar litlar en afleiðingarnar hörmulegar, nákvæmlega eins og ef einhver fer út í bíl og deyr þá eru afleiðingarnar fyrir hann greinilega hörmulegar.  Annar áhættuþáttur, sama hvort við samþykkjum eða ekki, er neyðarlögin og það er eitthvað sem menn þyrftu líka að velta fyrir sér. Ef við töpum málinu - ég tel mig hafa lesið það einhvers staðar í skjölum Evrópusambandsins, ég hef bara ekki fundið það aftur - yrði okkur heimilt að borga í krónum og það er mjög góð staða að borga í krónum vegna þess að þá getum við sett á þetta fjármagnstekjuskatt, gjaldeyrishöft og allt svoleiðis og Bretar og Hollendingar næðu aldrei þessum peningum út.  Ef við töpum málinu er það vissulega álitshnekkir en ég hugsa að ef við segjum nei verði ekkert dómsmál vegna þess að í báðum tilfellum, hvort sem við töpum eða vinnum, er það slæmt fyrir traust manna á innlánstryggingarkerfið í Evrópu. Ef við vinnum er ekkert að marka það allt saman, það er engin trygging, og ef við töpum er heldur ekkert að marka það því að þá verða skattgreiðendur látnir borga og það er fyrirséð að skattgreiðendur geta ekki borgað í mörgum löndum ef svona stórt hrun verður. Ég bað um að það yrði lagt líkindafræðilegt mat á þessar endurgreiðslur. Hvernig líta þær út? Hvað eru miklar líkur, hvað töpum við miklu með væntigildi ef við segjum já, hvað þurfum við að borga mikið með einhverju staðalfráviki ef við segjum nei? Þetta mundi ég vilja sjá en það er mjög erfitt að meta líkurnar á þessu. Þetta mál allt saman hefur helgast af ofbeldi og nauðung og það er alveg sérstök lífsreynsla, frú forseti, að sjá hvernig þjóðir turnast og öll sanngirni, allt sem heitir réttlæti og sanngirni, lög og reglur hverfa og menn beita bara grímulausu ofbeldi og hnefarétti. Þannig var það. Lögin í Bretlandi voru notuð, hryðjuverkalögin. Alveg fráleitt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var notaður til að kúga okkur og sem betur fer komu Kínverjar þá inn í dæmið og hjálpuðu okkur. Ég hugsa að það hafi ekki verið af góðmennsku en þeir komu þarna inn af einhverri ástæðu.  „Ríkisstjórn Íslands hefur átt viðræðufundi með stofnunum Evrópusambandsins og hlutaðeigandi aðildarríkjum þess um skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að því er tekur til tilskipunar um innstæðutryggingar …“ Síðan stendur: „Þessar samningaviðræður skulu fara fram með samhæfðum og samræmdum hætti og skal þar tekið tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Stofnanir Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins munu taka áframhaldandi þátt í þessu ferli sem fer fram í samráði við þær.“ Þetta hefur aldrei verið notað og ég skil ekki af hverju. Hér situr hæstv. utanríkisráðherra og það er kannski ágætt að spyrja hann: Af hverju sofnaði hann á verðinum í þessu máli? Af hverju notaði hann ekki stofnanir Evrópusambandsins sem þær voru búnar að lofa að nota í þessu ferli? Af hverju hefur þetta aldrei verið notað? Ég spyr. Svo vara ég við nýjum reglum um innlánstryggingarsjóð, ég vara alvarlega við þeim. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en þar þarf virkilega að taka á. Í bráðabirgðaákvæði með greinargerð meiri hlutans er ákvæði um að það eigi að setja fjármuni í einhvers konar fjáraukalög. Ég hefði viljað kalla þetta fjáraukalög, að þetta væru hrein og klár fjáraukalög. Það er ekkert sem segir, frú forseti, að það megi ekki koma með mörg fjáraukalög á hverju ári, og þegar menn eru að setja svona stórar upphæðir á ríkissjóð er alveg sjálfsagt að setja um það fjáraukalög. En það vantar líka 650 milljarða sem er ábyrgðin á láninu, sem er lánsskuldbinding, og ég er að hugsa um að koma með breytingartillögu við 3. umr. um einmitt það að þetta verði hvort tveggja sett í fjáraukalög, þannig að börn okkar sem eru skattgreiðendur framtíðarinnar viti hvað bíður þeirra. Það er mjög mikilvægt. Ef við segjum já, sem allir hafa rætt um, þá eru kostir og gallar og við þurfum að borga svo og svo mikið og jafnvel niður í ekki neitt og jafnvel upp í mjög stórar upphæðir sem við ráðum illa við. Það eru líkindafræði. Ef við segjum nei eru það líka líkindafræði og ég vildi gjarnan að menn skoðuðu það. Ég vil gjarnan að hv. fjárlaganefnd, sem fær þetta mál milli 2. og 3. umr., taki virkilega á þessum málum, setji upp líkindamódel þó að það sé erfitt svo hún geti vegið og metið hvað það kostar að meðaltali ef við segjum já, með ákveðnu staðalfráviki, hvað það kostar að meðaltali ef við segjum nei, með ákveðnu staðalfráviki, og þá getum við tekið vitræna ákvörðun um þetta. Þangað til er ég óráðinn í þessu. Það hefur mjög margt komið fram og þessi samningur er svo góður að maður getur allt að því samþykkt hann, en ég vildi gjarnan fá þessar upplýsingar sem ég bað um. Þær koma reyndar fram í góðri 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann rökstuddi mál sitt ágætlega en mér þótti reyndar miður að hann skyldi ekki útskýra fyrir okkur hvað hann ætlar að gera. Ég held að það séu komin fram nægileg gögn til að hann geti tekið afstöðu í þessu mikla máli. Hann minntist á að ekki hefði verið metin áhætta af því í fjárlaganefnd að fara í mál, tók það fram að það hefði hvergi komið fram í álitum minni hlutans, fyrir utan þá kannski þess sem hér stendur, hvað gerist ef þetta fer á besta veg. Ég vil upplýsa þingmanninn um að ég óskaði eftir því að þetta mat yrði gert og það voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem stóðu með meiri hlutanum í að hafna því að það mat yrði gert. Hver er afstaða þingmannsins til málsins eftir vitneskju um þessar upplýsingar?

Frú forseti. Ég kom þessari ósk á framfæri við fulltrúa mína í fjárlaganefnd, einmitt að þetta yrði metið líkindafræðilega. Ég hygg reyndar að menn sjái ekki almennilega hvernig hægt er að gera líkindafræðilega dreifingu á úrslitum dómsmáls en það er alveg hægt. Maður fær bara til sín 10, 20 mikla sérfræðinga í málinu og biður þá um að dæma og dómurinn fellur svona og svona og svo tekur maður af því staðalfrávik, meðaltal og annað slíkt. Þetta er alveg hægt en það kostar og tekur tíma. En mér finnst það nauðsynlegt vegna þess að ef 70% líkur eru á því að við vinnum málið þá hugsa ég að ég mundi segja nei. Ef það eru kannski mjög litlar líkur á því að við lendum í gjaldþroti, segjum 0,1%, mundi ég örugglega segja nei. En ef líkurnar á gjaldþroti eru 5% mundi ég sennilega segja já þó að það yrði dýrara.

Virðulegi forseti. Nú kom fram í áliti þessara fjögurra lagasérfræðinga sem voru fengnir til að meta þetta að þeir teldu nánast engar líkur á því að við þyrftum að borga meira en 20.887 evrur. Ég veit að þingmaðurinn fór aðeins yfir það áðan og ræddi möguleikana á því. Þeir telja það eiginlega útilokað. Þeir telja hins vegar að það versta sem gæti gerst væri að við mundum borga þessar 20.887 evrur sem við erum að borga í dag. Langflestir þeirra sem hafa komið að öllum stigum málsins hafa hingað til metið það svo að við mundum vinna málið. Ég segi því: Ef maður færi yfir þetta allt saman, ef maður færi yfir rök lögfræðinganna væru þessi 70% á borðinu vegna þess að það eru í rauninni tveir sem lýsa yfir þeirri skoðun að þeir telji litlar líkur á því að við mundum vinna málið en tveir úr þessum lögfræðingahópi segja að það séu miklar líkur á því að við mundum vinna það. Ef við lítum á þau gögn sem nú eru til staðar, er það þá ekki þannig að það eru meiri líkur en minni að við munum vinna málið? Og þá ætti þingmaðurinn, til að vera samkvæmur sjálfum sér, að segja nei við þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ef við erum dæmd til að borga einmitt þessar lágmarksupphæðir, 20.887 evrur, þá hef ég ekki miklar áhyggjur. En ef menn fara að bera saman jafnræði innlánseigenda í Icesave og sérstaklega þeirra sem ekki eru tryggðir í Icesave, vegna þess að um er að ræða svo háa upphæð að hún fer upp fyrir öll mörk að jafnræði þeirra gagnvart innlendum sparifjáreigendum sem fengu allt greitt, ef dæmt yrði um það og á því séu töluverðar líkur, þá líst mér ekki á dæmið. Þá mundi það sennilega fara beint í gjaldþrot. 

Frú forseti. Hagfræðin er skrýtinn kýrhaus. Við höfum nokkra hagfræðinga í okkar röðum og þeir virðast innbyrðis vera algerlega ósammála um lykilatriði. Ég teldi það mjög farsælt fyrir þetta mál ef t.d. hagfræðingar Sjálfstæðisflokksins ræddu saman. Þá væri kannski hv. þingmaður búinn að fá einhver svör við öllum þeim spurningum sem hann telur að hann vanti til að geta gert upp hug sinn. Lykilspurning mín til hv. þingmanns er: Hver er afstaða hans? Ætlar hann að smokra því fram af sér að taka afstöðu af því að hann þykist ekki hafa nægileg gögn eftir tveggja mánaða yfirlegu í þessu máli?  Önnur spurning er þessi: Er hv. þingmaður ósammála hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem sagði í gær með sterkum rökum að það væru góðar líkur á því að Íslendingar þyrftu ekki að greiða neitt þegar upp væri staðið?  
            

Frú forseti. Ég hlakkaði til þegar hæstv. utanríkisráðherra kvaddi sér hljóðs og ætlaði að fara í andsvar því að ég átti von á því að hann mundi svara því af hverju menn hafa ekki notað  Hagfræði er eitt og líkindafræði er annað. Ég er ekki hagfræðingur. Hagfræðingar meta eins og aðrir ákveðnar líkur. Ég tel að það sé alveg hnífjafnt í mínum huga hvort sem hann segir já eða ekki. Það eina sem ég þyrfti að vita er að ef ég segi nei og líkurnar á því að við verðum gjaldþrota eru meiri en 2–3% þá mundi ég segja já. En meðan ég veit það ekki, áhættan er nefnilega svo óskaplega mikil, hún er svo stór, og þó að líkurnar séu litlar þá mundi ég ekki setja þjóð mína í þá stöðu að verða gjaldþrota með því að segja nei.

Frú forseti. Við erum hér til að taka ákvörðun, málið er komið að þeim lokapunkti. Hv. þingmaður hefur ekki enn þá getað gefið upp afstöðu. Hann hefur hins vegar sagt í ræðum í dag að þessi samningur sé svo góður að það sé næstum því hægt að samþykkja hann. Frú forseti. Hvenær ætlar hv. þingmaður að taka afstöðu? Eða er hann að reyna að komast hjá því að taka afstöðu? Þorir hann ekki að fylgja formanni sínum sem svaraði reyndar öllum þeim spurningum sem hv. þingmaður spurði í dag? Af því að hv. þingmaður segist ekki vera hagfræðingur heldur líkingafræðingur þá langar mig til að spyrja hann: Hver eru líkindin á því að hv. þingmaður greini þinginu frá því að hann hafi yfir höfuð tekið einhverja afstöðu í þessu máli? 
            

Frú forseti. Það vill svo til að í þingsköpum og stjórnarskránni stendur að hvert mál skuli hafa þrjár umræður. Af hverju í ósköpunum? Af hverju eru þrjár umræður ef menn eiga bara að taka ákvörðun strax í byrjun og segja: Heyrðu, ákvörðun mín er svona eða hinsegin? Umræðan er til þess að menn geti mótað sér skoðun. Þegar þetta samkomulag kom fyrst fram og þegar ég sá hvað skuldbindingin hafði lækkað, líka vegna ytri aðstæðna, það hefur margt breyst okkur til hagsbóta, og hvað hún var orðin lítil þá var fyrsta hugsun mín sú að samþykkja þetta. Síðan þegar ég sá öll gögnin sem komu fram og hvernig áhættan dreifðist fylltist ég efa um að rétt væri að samþykkja þetta. Ég ætla að taka mér þann tíma sem stjórnarskráin og þingsköpin gera ráð fyrir, þ.e. að hér séu þrjár umræður þar sem menn reifa málin fram og til baka. Ég hef óskað 

Frú forseti. Rétt eftir að ég bað um að fá að fara í andsvar við hv. þingmann svaraði hann reyndar því sem ég ætlaði að spyrja hann um, hvort ekki væru allar líkur á því að það yrði ekkert dómsmál vegna þess að sama hver niðurstaðan verður þá verður hún slæm fyrir Breta og Hollendinga, eins og hv. þingmaður benti á. Hins vegar hefur hann töluverðar áhyggjur af 0,1% eða 3% eða hverjar líkurnar eru á því að Íslendingar yrðu dæmdir til að borga allar innstæður. Ég fæ reyndar ekki séð hvernig ætti að vera hægt að dæma í þá veru þegar þessi umdeilda lágmarkstrygging er ekki nema um 20 þús. evrur, en hvað um það. Er hins vegar ekki alveg ljóst að eignir þrotabúsins á hvort eð er að nota til að borga nærri því allar innstæðurnar? Það er í raun verið að gera betur við breska og hollenska innstæðueigendur en íslenska vegna þess að þeir endurheimta nærri því 100% af þeim verðmætum sem þeir áttu í bankanum. Íslenskir innstæðueigendur hafa hins vegar tapað hátt í helmingi af verðmætum innstæðna sinna vegna þess að þær voru í krónum, gengi þeirra hefur hrunið, verðbólgan verið mikil o.s.frv.

Herra forseti. Ef ég segi nei við þessu frumvarpi og þessum samningi þá geta komið upp þrenns konar dæmi. Allt í einu rýkur ESA til og vill semja, sem og Evrópusambandið, og þeir vilja endilega semja um þetta aftur. Við náum sennilega huggulegum samningi við þær aðstæður. Það er fyrsti kosturinn og ákveðnar líkur á því, ég held að þær séu ekkert litlar, kannski 20%, ég veit það ekki. Ef ekki verður samið og farið í dómsmál þá getum við unnið og þá eru kannski 70% líkur á því, af þessum 80%, að við vinnum málið. Ef við hins vegar töpum málinu, sem gætu verið 20% líkur á, ég er bara að gefa mér þetta, þá gætum við tapað því léttilega þannig að það yrði léttbært og þolanlegt og við gætum tapað því mjög illilega ef menn færu að bera saman innstæður erlendis og hérlendis og segðu að Íslendingar ættu að bera ábyrgð á öllum 

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég nefndi áðan. Ég fæ ekki séð hvernig væri hægt að komast allt í einu að þeirri niðurstöðu að Íslendingar ættu að bera ábyrgð á öllum innstæðum. Ég ítreka jafnframt að það er hvort eð er verið að nota eignir þrotabúsins til þess að standa undir nærri öllum innstæðum og það er verið að gera betur við breska og hollenska innstæðueigendur en íslenska vegna ólíkra aðstæðna. Þeir fá greitt í sínum gjaldmiðli en íslensku innstæðueigendurnir í krónum þannig að jafnvel þó að þetta 0,1%-dæmi yrði fæ ég ekki alveg séð að það mundi hafa þær afleiðingar sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af. Svo virðist sem þeir sem óttast dómstólana, þeir sem telja að við töpum málinu, geri það vegna þess að þeir telji að dómstólarnir séu pólitískir. Þeir sem telja að dómstólar dæmi samkvæmt lögum gera ráð fyrir því að Íslendingar vinni málið, 

Herra forseti. Þetta er ekki alveg svo einfalt. Ég er ekki lögfræðingur þannig að ég veit ekki nákvæmlega til hvaða dómstóla málið getur farið en eftir því sem mér skilst þá heyrir það undir Evrópudómstólinn  Það sem eftir stendur er að við gætum verið dæmd vegna jafnræðis og þó að ég viti að íslenskir sparifjáreigendur hafa tapað verulega miklu vegna gengisfalls krónunnar, verulega miklu, 20–30%, og séu þar af leiðandi ekki jafnsettir þá gæti einhver komist að þeirri niðurstöðu að Íslendingar ættu að greiða allar innstæður í Icesave. 

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Pétur Blöndal mun taka þá ákvörðun að styðja þennan samning vil ég spyrja þingmanninn hvort hann telji að við getum að einhverju leyti innheimt þann kostnað með því að höfða mál gegn Bretlandi út af setningu hryðjuverkalaganna. Síðan vil ég spyrja þingmanninn hvort hann hafi eitthvað velt fyrir sér hvort þessi ríkisábyrgð sé tilkynningarskyld ríkisaðstoð við einkaaðila, eins og kom í ljós varðandi Sjóvá-Almennar. Þar var sett inn, held ég, helmingi lægri upphæð en er verið að tala um að setja í breytingartillöguna sem liggur fyrir um að heimila 26 milljarða af ríkisfé á þessu ári. Ég vil líka taka undir tillögu þingmannsins um að heildarábyrgðin sem er verið að undirrita komi fram í bókum ríkisins. 
             Að lokum spyr ég þingmanninn hvort hann mundi styðja það að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Fyrst það síðastnefnda. Við síðustu afgreiðslu á samningi 2 30. desember 2009 lagði ég einmitt fram frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér þætti það mjög eðlilegt. Mér þætti það eðlilegasti hlutur í heimi fyrst þjóðin hafnaði þessu. Þá á hún líka að fá að taka afstöðu til málsins áður en það verður endanlega afgreitt. Ég held að þingheimur ætti að fara í það. Varðandi ríkisaðstoð, að sjálfsögðu máttum við aldrei gera þennan samning. Að sjálfsögðu máttu Bretar aldrei krefjast þess að íslenskir skattgreiðendur færu að grípa inn í innlánstryggingarkerfið því að það er andstætt öllum reglum. Það var einmitt það sem ég sagði í byrjun ræðu minnar. Ástandið er svo undarlegt í þessum alþjóðasamskiptum að lög og reglur 

Virðulegi forseti. Það mátti skynja af ræðu hv. þm. Péturs Blöndals að hann hefði kynnt sér þetta mál mjög vel og þær umsagnir og þau álit sem komið hafa frá fjárlaganefnd. Hefur þar einhvers staðar komið fram að um sé að ræða tilkynningarskylda ríkisaðstoð og að tilkynnt hafi verið að íslenska ríkið hyggist taka á sig ábyrgð upp á 650 milljarða eins og þingmaðurinn nefndi? Er ekki eðlilegt að það verði tilkynnt til ESA og fengið grænt ljós á þá ríkisaðstoð áður en tekin verður ákvörðun á þingi um að samþykkja ríkisaðstoðina? Ég vil ítreka spurningu mína um hvort við getum hugsanlega, ef þetta verður samþykkt, innheimt þann kostnað sem mun falla á íslenska ríkið með því að höfða mál gegn Bretlandi út af setningu hryðjuverkalaganna og hvort hann mundi styðja þá tillögu sem liggur fyrir þinginu um 

Herra forseti. Mér finnst það mjög athyglisvert sem hv. þm. Eygló Harðardóttir kemur inn á. Hugsanlega ættum við að flytja þingsályktunartillögu um að fela ríkisstjórninni að tilkynna þennan gífurlega ríkisstyrk til ESA og sjá hvernig þeir bregðast við. Það er mjög athyglisverð hugmynd og ég held að við ættum bara að drífa í því. Varðandi það að fara í mál, ég hef alltaf stutt það að fara í mál. Ég skil ekki af hverju í ósköpunum við höfum ekki farið í mál eða stutt þá aðila, t.d. hluthafa Kaupþings, litlu hluthafa Kaupþings, einhvern þeirra, til að fara í mál við breska ríkið því að breska ríkið olli falli Kaupþings, fullyrði ég. Það hefur náttúrlega komið í ljós að innviðirnir voru orðnir ansi fúnir en engu að síður ollu ummæli bresks ráðherra í sjónvarpinu, um að Íslendingar ætluðu ekki að borga, áhlaupi á bankann og þar með hruni hans.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við Icesave og skal engan undra. Icesave-málið eða Icesave-klúðrið hefur heltekið umræðu og stjórnkerfi landsins í langan tíma enda hefur það á stundum - og hér vísa ég sérstaklega til Icesave 1 og jafnvel Icesave 2 - ógnað bæði fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar. Auðvitað var Icesave 1 óhæfa. Samt voru hér þingmenn sem töldu ekki að það þyrfti að ræða það í þinginu og voru jafnvel tilbúnir að samþykkja samninginn óséðan. Auðvitað var það einnig þannig með Icesave 2 sem var samþykkt eftir miklar umræður - eða ætti ég kannski frekar að segja einræður - okkar framsóknarmanna og annarra stjórnarandstæðinga, því að þeir stjórnarþingmenn sem voru tilbúnir að samþykkja Icesave 1 órætt og óséð voru nefnilega líka tilbúnir að samþykkja Icesave 2 og vildu ekki eða höfðu ekki áhuga að rökræða við okkur haustið 2009. Þeir kölluðu meira að segja umræðu okkar, þar sem við rökstuddum galla og kosti og spurðum spurninga, málþóf enda samþykktu þeir þann ómögulega samning að kvöldi 30. desember 2009, eins og ógleymanlegt verður öllum sem hér voru og allri þjóðinni, svo tilfinningaþrungið sem það kvöld var. Hefði ekki verið nær, skynsamlegra, gáfulegra og happadrýgra ef stjórnarþingmenn hefðu hlustað á rök okkar framsóknarmanna og fleiri um hversu hættulegur samningur Icesave 2 væri þjóðinni? Eins og við munum hlustuðu þjóðin og forsetinn á rökin, tóku þau til sín og höfnuðu í þjóðaratkvæðagreiðslu, 98% gegn 2%. 2% voru sammála meiri hlutanum í þinginu. Nú liggur Icesave 3 hér á borði. Nú koma sömu stjórnarþingmennirnir og vilja samþykkja samninginn, segja það eina vitið. Eru þeir trúverðugir eftir það sem á undan er gengið? Þeir mega þó eiga það að þessu sinni að það eru fleiri sem þora að koma fram og ræða skoðanir sínar. Hafa þeir allir beðist afsökunar og óskað fyrirgefningar á yfirsjónum sínum varðandi Icesave 1 og 2? Ekki nærri allir og er þó ærin ástæða til. Auðvitað er þetta samkomulag, Icesave 3, betra, jafnvel miklu betra en fyrri samningar. Samkomulagið er til að mynda ekki undirritað af ríkisstjórninni eins og óhæfan sem átti að troða ofan í kok íslenskrar þjóðar með góðu eða illu, með réttu eða röngu. Hversu miklu betri er þessi samningur? Jón Daníelsson hagfræðingur reiknaði út að kostnaður við Icesave 2 væri um 523 eða 524 milljarðar. Nú hafa menn talið að kostnaðurinn sé um 68 milljarðar, mismunurinn er hátt á fimmta hundrað milljarða kr. Samkomulagið um Icesave 3 er ekki kúgunarsamningur stórvelda gegn smáþjóð eins og Icesave 1 og 2 voru. Það er ekki venjulegur lánssamningur þar sem lánveitandinn, þ.e. Bretar og Hollendingar, ætlar að græða á kúguðum lántakanda, íslensku þjóðinni, enda komu að þessum samningum alvörusamningamenn, menn eins og Lee Buchheit sem við framsóknarmenn fórum fram á strax sumarið 2009 að yrði fenginn til að koma að málinu. Hann stýrði samningalotunni. Einnig var Lárus Blöndal fenginn til samningsgerðarinnar af stjórnarandstöðunni. Lee Buchheit sagði frá upphafi að tíminn mundi vinna með okkur. Lykilatriði væri að átta sig á því hver upphæðin væri sem við ættum að greiða, um hvað væri verið að tala. Ekki semja fyrir fram um greiðslur sem við vitum ekki hverjar eru, það væri hreinlega óskynsamlegt ef ekki alvitlaust. Hverjir munu borga? Áðan voru sex ára börn hér á pöllunum og mér fannst að það ríkti mildilegri og léttari andi yfir þingsalnum á meðan þau voru hérna inni. Kannski væri það skynsamlegt að öðru hverju kæmu leikskólabörn á pallana til að við hugsuðum aðeins lengra fram í tímann en einn dag í einu eins og í hinu pólitíska dægurþrasi, kannski væri rétt að við hugsuðum 20, 30, 40 ár fram í tímann því að þetta er sú kynslóð sem mun borga Icesave, börnin sem voru hérna uppi áðan. Lee Buchheit, formaður samninganefndarinnar um Icesave 3, sagði líka frá upphafi og staðfesti það daginn sem samninganefndin kom heim með samkomulagið fræga í desember, það var sérkennilegur dagur, að sér hefði alltaf fundist eðlilegast að fara með málið fyrir dómstóla. Það væri þess eðlis. Við ræddum í gær um hryðjuverkalög Breta og þá árás sem þeir gerðu á íslenskt efnahagslíf, íslenska þjóð, að við hefðum ekki borið gæfu til að svara því fullum hálsi heldur lyppast niður. Það hefur líka verið rætt á síðustu dögum að menn hefðu, með finnskan þingmann í forsvari, gefist upp fyrir Evrópuráðinu. Þeir óttuðust að ekki þýddi að fara að rannsaka ákveðið mál til að athuga hvort um mannréttindabrot væri að ræða vegna þess að trúlega væri breska löggjöfin þannig að Bretar hefðu haft heimild til þess sem þeir gerðu samkvæmt breskum lögum en Evrópuráðið hefði ekki kjark í sér til að athuga hvort bresku lögin stæðust mannréttindaákvæði Sameinuðu þjóðanna og annað í þeim dúr. Við höfum einnig horft upp á hótanir Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stóru þjóðanna í þessu máli og er óþarfi að rifja það upp hér. Staða okkar væri án efa miklu betri ef við hefðum frá upphafi staðið á rétti okkar, bæði varðandi árás Breta á okkur með beitingu hryðjuverkalaganna og einnig varðandi Icesave. Ég ætla ekki að gera lítið úr því sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals, að tímarnir voru erfiðir í október 2008. Engu að síður fór Guðni Ágústsson, þáverandi formaður Framsóknarflokksins, upp í pontu 15. október, skömmu eftir að Bretar beittu hryðjuverkalögunum á okkur og stuttu eftir hrun bankanna, og sagði að við ættum að svara fullum hálsi. Við ættum að kæra Breta fyrir að hafa beitt okkur hryðjuverkalögum og við ættum að standa í lappirnar í Icesave-málinu og svara fullum hálsi. Það er ekki spurning að staða okkar væri betri í dag ef það hefði verið gert, en það gerði ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks ekki. Hún lyppaðist niður og það sama hefur verið upp á teningnum alla tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Hvort sem það eru ESB-draumar Samfylkingar sem ráða þeirri för eða hefðbundið kjarkleysi flokka sem sækja allan sinn styrk og hugsjónir til erlendra systurflokka skal ég ekki segja, en það er ekki íslenskt og það er ekki skynsamlegt. Nú er það kallað að axla pólitíska ábyrgð að vera sammála um að vera kjarklaus, samanber umsnúning sjálfstæðismanna og hrós hæstv. fjármálaráðherra og utanríkisráðherra í garð sjálfstæðismanna í gær. Það er kallað pólitísk ábyrgð. Ávinningur okkar af því að hafa gefið okkur góðan tíma, eins og við framsóknarmenn og Lee Buchheit og fleiri höfum lagt til frá upphafi, hefur komið betur og betur í ljós, tíminn vinnur með okkur. Hver segir að hann sé hættur að gera það? Trúir einhver þeim sem vildu samþykkja Icesave 1 og 2 og nú 3 þegar þeir segja að nú muni atvinnulífið blómstra, nú muni efnahagslífið taka við sér og að öll erlend samskipti verði frábær og hnökralaus? Það er sama fólkið og talaði um Kúbu norðursins, sem sagði að skuldatryggingarálag íslenska ríkisins mundi fara upp úr öllu valdi og íslensk fyrirtæki gætu hvorki fjármagnað sig né átt í eðlilegum viðskiptum fyrr en við samþykktum Icesave 1, Icesave 2 og nú Icesave 3. Ég spyr: Er það trúverðugt fólk í þessu máli? Þrátt fyrir að samkomulagið um Icesave 3 sé að mörgu leyti miklu betra plagg en fyrri samningar og þrátt fyrir breytinguna á samkomulaginu eru margar hættur enn meðfylgjandi því. Við framsóknarmenn getum þó sannarlega verið ánægðir með að hafa lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að stöðva Icesave 1 og 2 þar sem við vorum á móti báðum samningunum. Við getum einnig verið ánægðir með að hafa lagt til alvörusamningamenn. En að mínu mati er áhættan í nýja samkomulaginu þess eðlis að ekki er hægt að samþykkja það óbreytt. Hver er helsta áhættan? Jú, komið hefur fram í ræðum þó nokkurra þingmanna hver hún er, þar á meðal í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar og eins hv. þm. og formanns Framsóknarflokksins, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Í máli hans kom fram að því miður er engin breyting á áhættunni í hinu nýja tilboði Breta og Hollendinga þar eð í ljós hefur komið við skoðunina að við Íslendingar eigum einir að bera áhættuna af óvissunni og hún er mikil þrátt fyrir að ýmsir stjórnarliðar og nú sjálfstæðismenn velji að óska sér að öll óvissan fari í jákvæða átt. Munið hverjir eru trúverðugir í þessari umræðu. Eru það þeir sem alltaf hafa sagt að Icesave sé ekkert mál, að aðalatriðið sé að klára samninga við stórþjóðir eða erum það við framsóknarmenn sem höfum alltaf bent á kostina og gallana í stöðunni og höfum alltaf haft rétt fyrir okkur? Hvorir eru trúverðugri? En hver er áhættan? Eins og fram kom í ræðu formanns Framsóknarflokksins er óljóst hvenær farið verður í að greiða út úr þrotabúi Landsbankans. Fram að því hrúgast upp vextir sem ríkið mun svo sitja uppi með. Margir hafa bent á að langt geti verið í að greiðslur hefjist og við þekkjum að í slíkum málum geta gjaldþrota- og skilanefndarmál gengið í mörg ár og á meðan munu vextir verða greiddir af okkur. Nú á þessu ári eru það 26 milljarðar sem eru meira en sex sinnum hærri upphæð en við skárum niður um í heilbrigðiskerfinu á þessu ári og var það talsvert erfitt verk í þingsal. Annað atriði er að eignir þrotabúsins eru enn að mestu leyti áhættufjárfestingar. Verði framhald á fjármálakrísunni í Evrópu mun verðmæti þeirra falla mikið, við vitum það ekki. Sveiflurnar eru miklar. Þriðja atriðið er að gengi krónunnar má ekki falla frá því sem nú er eigi kostnaðurinn sem lendir á skattgreiðendum ekki að aukast. Þess vegna er gagnlegt að minnast þess að gengið sem reiknað var með við mat á tilboðinu er ekki raunverulegt gengi krónunnar erlendis heldur gengi Seðlabankans. Einn af ráðgjöfum fjárlaganefndar, greiningarfyrirtækið GAMMA, benti t.d. á að það þyrfti ekki mikla breytingu á gengi krónunnar og endurheimtum á greiðslutíma þrotabúsins til að kostnaðurinn færi yfir 230 milljarða, ekki þessa 68 milljarða mínus 20 milljarða sem eru í TIF þannig að við þurfum að greiða 47 milljarða, heldur að það færi hugsanlega yfir 200 milljarða. Þess vegna er óskiljanleg sú umræða sem fór fram fyrr í dag um að þegar gjaldeyrishöftin verða tekin af muni efnahagslífið fara að blómstra, eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra, ég gat ekki skilið annað. Það er alveg augljóst að gjaldeyrishöftin verða að vera allan þann tíma sem við greiðum af Icesave-tilboði nr. 3. Það er allt of mikil áhætta að taka þau af. Í fjórða lagi má nefna að Landsbankinn telur heildsöluinnlán, þ.e. þær innstæður sem sveitarfélög og stofnanir í Bretlandi og fleiri slíkir lögðu inn, ekki til forgangskrafna. Aftur á móti gerði Glitnir það.  Við höfum rætt talsvert um dómstólaleiðina og sýnist sitt hverjum um að fara með málið í dómsal. Auðvitað fylgir því ákveðin áhætta, enginn veit hvernig slíkt endar en staðreyndin er sú að áhættan sem fylgir dómsmáli er mun meiri fyrir Breta og Hollendinga en Íslendinga. Tapi þeir málinu getur það sett fjármálakerfi Evrópu í uppnám, eins og fram hefur komið í máli margra þingmanna, en tapi Íslendingar þurfa þeir í mesta lagi að gera það sama og ætlast er til að þeir geri nú samkvæmt núverandi tilboði, standa við greiðslu forgangskrafna og lágmarksinnstæðutryggingar. Við höfum líka rætt um að Icesave sé ein af forgangskröfunum. Það var rætt í morgun og hefur reyndar verið rætt oft áður að Icesave sé ein mesta hindrunin við að endurreisa íslenskt efnahagslíf. En er það svo? Ráðast ekki alþjóðaviðskipti fyrst og fremst af áhættu og hagkvæmnismati, hvort menn trúi því og treysti að þeir geti átt viðskipti og haft af því ábata? Það hefur mér sýnst og heyrst á þeim fyrirtækjum sem verið hafa í viðskiptum? Það hefur sannast með því að stórfyrirtæki eins og Marel, Össur og fleiri slík fyrirtæki hafa getað fengið fjármögnun sína erlendis þrátt fyrir Icesave. Hins vegar hefur það líka komið í ljós að bankar eða fjárfestingarsjóðir sem stjórnað er af fjármálastjórnmálamönnum Evrópu, eins og Evrópski þróunarbankinn og jafnvel Norræni fjárfestingarbankinn, hafa ekki verið jafnauðveldir í taumi, enda er þeim stýrt pólitískt. Hins vegar er ljóst varðandi hindranir við endurreisn efnahagslífsins að skattstefna ríkisstjórnarinnar hefur reynst stórskaðleg og eins reglur og umræða innan lands um hvort eignarréttur haldi. Menn hafa rætt um að jafnvel þyrfti að setja á sérstakt álag hjá bönkum erlendis vegna pólitísks óstöðugleika. Það er án efa ýmislegt annað en Icesave sem hindrar endurreisn íslensks atvinnulífs, kannski fyrst og fremst stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. Við höfum rætt talsvert um gjaldeyrishöftin og ég nefndi áðan að hæstv. forsætisráðherra hefði sagt í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag að gjaldeyrishöftin yrðu að fara svo hægt yrði að byggja upp atvinnulífið. En þá spyr ég: Með hvaða hætti á að taka áhættu með því að greiða Icesave ef gjaldeyrishöftin verða tekin burtu? Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að fjalla um allar þær hrakspár og dómsdagsspádóma sem fram komu hjá stjórnarliðum og ráðherrum í aðdraganda Icesave 1 og 2 og hefur aðeins verið minnst á í Icesave 3. En staðreyndin er hins vegar sú að þegar kannanir fóru að sýna að almenningur mundi hafna Icesave-lögunum tók gengi krónunnar að styrkjast og skuldatryggingarálag Íslands fór að lækka mjög hratt. Ísland hefur síðan farið fram úr hverju landinu á fætur öðru og þykir jafnvel traustari lántaki í dag en t.d. Grikkland, Írland og Portúgal. Það fór meira að segja fram úr Spáni, sem er allnokkurt stærra efnahagskerfi innan Evrópusambandsins og með evru. Í því felst hinn raunverulegi sparnaður sem skiptir öllu máli í landi þar sem skuldsetning er helsta fyrirstaða efnahagslegrar endurreisnar. Það sem skiptir máli í efnahagsmálum er nefnilega að halda skuldunum lágum en ekki hversu mörg hundruð milljörðum er varið í að kaupa sér vini í erlendum ráðuneytum, eins og menn hafa nefnt í ræðum sínum. Niðurstaðan er því sú að mínu mati að tíminn vinnur með okkur í þessu máli. Mér finnst til að mynda með ólíkindum að við skulum vera að ljúka 2. umr. á meðan við erum enn að bíða eftir niðurstöðu og gögnum frá hv. viðskiptanefnd og hv. efnahags- og skattanefnd. Hvað liggur okkur á að klára málið áður en gögn, ályktanir og álit liggja fyrir? Það hefur sýnt sig að stöðugt hafa komið fram nýjar upplýsingar sem hjálpa okkur við að taka upplýsta afstöðu. Það minnkar áhættuna og skýrir ákveðna áhættuþætti sem við höfum áður talið algerlega ómögulegt að meta. Nokkrir þeirra eru þó óútskýrðir enn þá. Ætli þingið hins vegar að taka málið til sín og samþykkja það með allri þeirri áhættu og óvissu og skorti á upplýsingum sem við höfum staðið frammi fyrir er það framhald á því fúski sem leitt hefur af sér hvert klúðrið á fætur öðru. Það er skynsamlegast að fara varlega og láta tímann vinna með okkur. Það liggur ekkert á, herra forseti.

Herra forseti. Ég ætlaði að nota þetta tækifæri til að leiðrétta ákveðinn misskilning sem því miður er uppi og er meinlegur varðandi svonefnd heildsöluinnlán og það hvernig skilanefnd og slitastjórn Landsbankans hafa meðhöndlað þau. Það er sem sagt akkúrat öfugt, að skilanefnd og slitastjórn Landsbankans hafa frá byrjun gert ráð fyrir því að heildsöluinnlánin, þ.e. innstæður sveitarfélaga, stofnana, samtaka og slíkra aðila, væru tekin með sem forgangskröfur og allir útreikningar á endurheimtuhlutföllum hafa byggt á því. Sú tala er reyndar nokkru lægri en flotið hefur fyrir í umræðu og mér skilst að nú sé miðað við að það séu um 145 milljarðar sem teljast til forgangskrafna í útreikningum skilanefndar. Þessu er hins vegar öfugt farið í Glitni en þau mál eru reyndar fyrir dómstólum. Þetta þýðir að færi svo að látið yrði á þetta reyna af einhverjum, t.d. almennum kröfuhöfum, sem teldu þá hag sínum eðlilega betur borgið í því að sem minnst yrði viðurkennt sem forgangskröfur, og fengist það þannig dæmt, mundu fjárhæðir forgangskrafna lækka og endurheimtuhlutfall innstæðusjóðsins og Breta og Hollendinga, sem fara með kröfur fyrir hönd almennra innstæðueigenda, hækka. Fjárhæð af þessu tagi mundi væntanlega miðað við núverandi horfur þýða að endurheimtuhlutfallið færi vel yfir 100% og kostnaður okkar þá á málinu minnka að sama skapi. Ég taldi nauðsynlegt að koma þessu á framfæri en ég skil hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson svo sem vel vegna þess að þessi misskilningur hefur víða verið uppi, þar á meðal í blaðagreinum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma hingað og skýra þennan hlut sem hefur greinilega verið óljós og er kannski eitt af því sem ýtir undir það að við þurfum heldur meiri tíma til að fara yfir þetta mál, að það séu þá allir á nákvæmlega sömu blaðsíðunni hvað það varðar. Einnig hefur verið á það bent að ef neyðarlögin haldi ekki, sem við skulum vona að ekki komi til, geti það svo sem lent á okkur að greiða allan þann stabba af kröfum sem þarna eru. En það má kannski spyrja hæstv. fjármálaráðherra, af því að við erum að skiptast aðeins á skoðunum, hvort hann telji að í hugsanlegri málsókn - ég veit að hann vill ekki fara þá leið - yrði niðurstaðan með eitthvað öðrum hætti, þ.e. að ef við töpuðum málinu, sem mér finnst ólíklegt, yrðum við dæmd til að borga meira en lágmarksinnstæðutryggingarnar 20.887 evrur, hvort hann telji líklegra að við yrðum dæmd til að borga allar kröfurnar. Mér fannst þetta áhugavert. Þetta er umræða sem margir þingmenn hafa tekið og lýsi ég þeirri skoðun minni að það hefði kannski þurft, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á, að leggja aðeins mat á það vegna þess að ég tel og margir aðrir að það séu meiri líkur en minni að við vinnum það mál. En hvernig telur hæstv. fjármálaráðherra að við gætum tapað því máli?

Frú forseti. Það er alltaf vissara að tala varlega þegar menn ræða mögulega óorðin málaferli þar sem ríkið á í hlut og ekki síst fyrir þann sem hér stendur sem væntanlega þarf þá að taka til varna. Ég vil bara segja það sem mína almennu skoðun að ég er mjög bjartsýnn á það og ég tel að við höfum ærna ástæðu til að ætla að neyðarlögin muni standast fyrir dómstólum. Ég tel að réttur stjórnvalda til slíkra aðgerða eigi að vera hafinn yfir vafa við aðstæður eins og þær sem við stóðum frammi fyrir. Slíkur réttur er mjög ríkur og við höfum ákveðna hughreystingu í því sem þegar liggur fyrir, t.d. frá Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA. Það kæmi manni mjög á óvart ef svo langt yrði gengið fyrir íslenskum dómstólum, þar sem slíkt mál yrði rekið, að stjórnvöldum hefði ekki borið réttur til að gera eitthvað af því tagi sem óumflýjanlegt var að gera haustið 2008 þó að auðvitað megi deila um einstök atriði innan þeirrar aðgerðar. Varðandi málaferli að öðru leyti, ef látið er reyna á ábyrgð okkar gagnvart innstæðutryggingunum, þá held ég að best sé að vísa í þau ágætu gögn sem hv. þingmenn hafa aðgang að frá okkar færustu lögfræðingum þar sem þær áhættur og möguleikar eru dregnir fram. Ég ætla ekki að tjá mig um líkur í þeim efnum. Ég bendi á að það er mjög stórt bil þar á milli hvort við yrðum dæmd ábyrg fyrir lágmarkstryggingarfjárhæðinni og engu öðru sem er þá hliðstætt því sem er í samkomulaginu sem hér er undir, hvort við yrðum á grundvelli jafnræðisreglu, og vegna þess að við tryggðum öll innlán innan lands í öllum útibúum innlendra fjármálastofnana, talin ábyrg fyrir öllum innlánum í útibúum þótt þau væru staðsett erlendis, það er stóra áhættan. En það er rétt að benda hv. þingmönnum á að svo fremi sem neyðarlögin standa 

Virðulegi forseti. Ég skil vel hæstv. fjármálaráðherra, að hann geti ekki tjáð sig með afgerandi hætti um það hverjar hann telji að niðurstöður verði úr dómsmálum. Ég deili svo sem skoðun hans á því að ég vona svo sannarlega að neyðarlögin haldi. En ég hef aðeins verið að velta því fyrir mér, einmitt á grundvelli þess sem við ræddum þá kannski um önnur málaferli, hvernig í ósköpunum það ætti að vera hægt að dæma okkur til að standa við meira en lágmarkstrygginguna í innstæðusjóðnum sem er síðan umdeilanlegt hvort ríkisábyrgð sé á, hvernig í ósköpunum það ætti að vera hægt að dæma okkur til að borga að fullu allar innstæður. Það má auðvitað benda á að Bretar hafa svo sannarlega mismunað þegnum sínum og innstæðueigendum eftir því inn á hvaða banka þeir höfðu lagt og einnig má benda á að bæði Hollendingar og Bretar fóru ekki sömu leið, eða að fullnusta þessar innstæður þegna sinna, mér þætti það mjög sérkennilegt. Mér finnst í lok þessarar umræðu að hún hafi kannski snúist svolítið um það að sumir telji að ekki sé þorandi að fara í málaferli og séu tilbúnir að fara samningaleiðina jafnvel þó að ekki sé búið að tryggja að sú áhætta sem við svo sannarlega erum að takast á við sé eins lítil og hægt er. Sjálfum hefði mér kannski þótt það eðlilegast að við mundum reyna að stefna að samningi en þá yrðum við að hafa hann með þeim hætti að við vissum nákvæmlega hvað við værum að takast á hendur, að það væri engin áhætta fólgin í því. 
            

Virðulegi forseti. Eitt af þeim vandamálum sem Alþingi Íslendinga glímir við er að það er ekki kannað nægilega vel hvaða rök eða álit liggja til grundvallar einstökum málum. Mér hefur fundist það ljóður á ráði Alþingis en kannski er það fyrst og fremst ástæðan fyrir því að þjóðin ber afar lítið traust til Alþingis og að virðingin fyrir stofnuninni er sama og engin. Það er staðreynd að hér eru samþykkt lög trekk í trekk sem standast ekki nánari skoðun annarrar löggjafar og dómstólar dæma þau þess vegna ógild. Ég held að nærtækasta dæmið sé stjórnlagaþingið en ég held að ef menn hefðu vandað betur til lagasetningarinnar, kallaðir hefðu verið til færustu sérfræðingar um kosningalöggjöfina, ekki bara þeir sem sömdu lögin heldur fleiri til að varpa ljósi á öll helstu álitaefnin, hefði ekki farið eins og fór. Ég held að þetta sé svo stór galli á Alþingi að á hverju ári tapist gríðarlegir fjármunir vegna þess að Alþingi er einfaldlega ekki í stakk búið til þess að búa til lög sem eru þannig úr garði gerð að hægt sé að búa við þau til langs tíma. Auðvitað á þetta ekki við í öllum tilvikum en þetta er eitt af því sem rannsóknarnefndin sagði að þyrfti að laga. Þingmenn eru sammála um það og samþykkt var þingsályktunartillaga þess efnis með öllum greiddum atkvæðum en ríkisstjórnin, handhafar framkvæmdarvaldsins, breytir engu. Ég hef verið ánægður með svör hæstv. fjármálaráðherra. Mér finnst hann öðrum fremur hafa lagt sig fram um að koma með réttar upplýsingar en mér hefur þótt hann vera ónákvæmur og ég hef verið ósammála mörgu af því sem hefur komið fram. Stundum finnst mér hann hafa fallið í þá gryfju að fullyrða eitthvað sem á sér ekki rök í raunveruleikanum. Rétt áðan fullyrti hann í andsvari við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að í gögnum málsins lægju frammi ítarleg álit og matsgerðir á því hver áhættan væri af því að fara í dómsmál. Það rétta er að fyrir fjárlaganefnd var lögð matsgerð fjögurra lögfræðinga sem meta ýmsa þætti málsins, þar á meðal dómstólaleiðina, kosti og galla. Þessi fjögur komast að ólíkri niðurstöðu og mat þeirra er því mjög ónákvæmt enda er það bara á 12 blaðsíðum og niðurstöðukaflinn þar sem þau segja að það geti bæði verið gott og slæmt að fara í mál er heilar sjö setningar. Þess vegna óskaði ég eftir því að þetta yrði kannað nánar og metið vegna þess að ég taldi þetta lykilatriði við úrlausn málsins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal óskaði eftir því í ræðustól að fjárlaganefnd mæti þessi atriði. Ég benti honum á að ég hefði óskað eftir því í fjárlaganefnd og að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu ekki stutt mig í þeirri málaleitan. Kannski hafa þeir verið búnir að ákveða fyrir þó nokkru síðan að samþykkja málið og töldu þess vegna ekki ástæðu til að fá frekari gögn. Þetta er sama heilkenni og hefur einkennt meiri hlutann og stjórnarliða. Áður en samningarnir lágu á borðinu var fullyrt að það ætti að samþykkja þá. Þingmenn Samfylkingarinnar hrópuðu úr hornum að það yrði að samþykkja Icesave óséð. Það var heldur betur gott að það var ekki gert vegna þess að ef það hefði verið gert hefði það þýtt óbærilegar skuldir fyrir komandi kynslóðir, fyrir börnin okkar sem við erum að starfa fyrir. Við ætlum að búa þeim góða framtíð og sú góða framtíð verður að vera byggð á rökum. Eitt af því sem hefur komið fram er að Evrópudómstóllinn sé ekki nægilega hlutlaus í málinu, eða EFTA-dómstóllinn eftir atvikum. Ég hef þó heyrt flesta sem hafa tjáð sig um málið af þekkingu meta það svo að lagaleg staða okkar sé sterk, með öðrum orðum séu meiri líkur en minni á að við mundum vinna málið. Í sjálfu sér hefur engin umræða farið fram um hvað gerðist ef við ynnum. Það mundi þýða að orðspor Íslendinga á erlendum vettvangi yrði mun sterkara en áður og að virðing fyrir landi og þjóð sem stendur í lappirnar og berst gegn kúgun stærri ríkja mundi aukast. Við njótum virðingar í alþjóðasamfélagi vegna þess að við stóðum í lappirnar í þorskastríðinu en því miður berjast hér aðeins þingmenn stjórnarandstöðunnar. Í þorskastríðinu börðust allir eða velflestir. Vegna þeirrar fullyrðingar að erlendir dómstólar séu óhlutdrægir - sem ég held að sé reyndar rangt, við verðum að treysta dómstólum. Engin rök hafa verið lögð fram um slíkt, aðeins hræðsluáróður - bendi ég á að þessir fjórir sérfræðingar eru sammála um að ef samkomulag um Icesave yrði ekki staðfest yrði málið höfðað hér á landi. Um það segir á bls. 2, með leyfi forseta: „Mál þetta yrði væntanlega höfðað hér á landi en þó er ekki útilokað að málið yrði höfðað fyrir erlendum dómstól.“ Með öðrum orðum telja þau meiri líkur á að málið yrði höfðað hér á landi og ég hef ekki heyrt neinn þingmann lýsa yfir áhyggjum af því að íslenskir dómstólar mundu leggjast á sveif með Bretum og Hollendingum eins og meiri hlutinn í þinginu hefur oft gert. Ég held að við ættum ekkert að óttast í því máli. Þetta er einn misskilningur sem hefur komið fram. Annar misskilningur er sá að við þyrftum hugsanlega að greiða meira en þær 20.887 evrur sem við greiðum samkvæmt samningnum sem nú liggur fyrir og er til umræðu. Þessir fjórir lögfræðingar segja, með leyfi forseta: „Ólíklegt verður að telja að dómur um fullar endurgreiðslur gangi …“ Með öðrum orðum telja þau afar litlar líkur á því og svo halda þau áfram og rökstyðja það ágætlega. Þau segja: Það eru engar líkur á því að við munum þurfa að borga meira. Síðan kemur að því að meta hvort við þurfum að borga það sama í rauninni og við erum að borga í dag. Þar eru þau ósammála. Sum segja að það séu litlar líkur á því, lagaleg staða okkar sé svo sterk. Það er í rauninni í sama anda og lögmannsstofa erlendis, Mishcon de Reya, og erlendir lagaprófessorar í Noregi hafa komist að niðurstöðu um. Jafnvel hefur breska fjármálaeftirlitið sjálft látið hafa eftir sér orð sem ekki er hægt að túlka á annan veg en þann að ekki sé ríkisábyrgð á bak við málið. Síðan er þetta dæmalausa viðtal Davíðs Oddssonar, fyrrverandi seðlabankastjóra, og Mervyns Kings, seðlabankastjóra Bretlands, en annar þeirra vill ekki að það verði birt. Maður veltir fyrir sér af hverju það sé. Hefur maðurinn eitthvað að fela? Skyldi hann hafa sagt eitthvað sem gæti gert það að verkum að réttarstaða Breta og Hollendinga yrði mun verri en ella? Geta þessi ummæli verið þess eðlis að þau mundu leiða það af sér að íslenska þjóðin segði: Nú, þannig var málum háttað, nú látum við reyna á fyrir dómstólum. Það er kannski líka þess vegna sem meiri hlutinn á Alþingi hefur ekki beitt sér fyrir því að þetta samtal yrði birt. Það er í rauninni með ólíkindum. Þarna liggur hundurinn grafinn, virðulegi forseti. Ég tel meiri líkur en minni á því að við munum vinna dómsmálið. Ég held að meiri hluti alþingismanna telji það líka. Sumir segja að ef við mundum tapa gæti það í versta falli, sem eru reyndar minni líkur á, haft í för með sér verri niðurstöður fyrir Íslendinga. En það er líka hægt að skoða það. Hvað gæti hugsanlega gerst? Í fyrsta lagi liggur fyrir að höfuðstóllinn væri nákvæmlega sá sami og við erum að borga í dag. Bretar og Hollendingar hafa aldrei gefið okkur neinn afslátt af höfuðstólnum. Vextirnir gætu orðið hærri. Ég efast reyndar um að Bretar og Hollendingar nenni að setjast enn einu sinni niður með Íslendingum til að semja um vextina. Ég tel langlíklegast að þeir mundu einfaldlega segja: Jæja, gott og vel, nú er búið að dæma að þið eigið að borga þessar 20.887 evrur. Það er það sem við sömdum um áður fyrr og við skulum bara láta samninginn gilda, samninginn sem nú liggur á borðinu. En gefum okkur að þeir mundu ekki líta þannig á málið og detta í harðari gír en það. Það er vissulega möguleiki á því þótt lítill sé. Þá gætum við hugsanlega verið í þeirri stöðu að við yrðum að borga það sama og ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar hefur barist fyrir að við mundum borga og var samþykkt tvisvar sinnum af hálfu meiri hlutans. Það er öll áhættan. Það er áhætta sem meiri hlutinn hefur sagt ítrekað að sé að hans mati ásættanleg niðurstaða. Hann hefur talað um Kúbu norðursins ef við samþykktum það ekki. Það er í versta falli niðurstaðan sem við gætum fengið. En þetta vill meiri hlutinn ekki kanna vegna þess að hann óttast að niðurstaðan verði honum í óhag. Reyndar held ég að þeir viti að niðurstaðan verði þeim í óhag. Þetta er ekki það sem við ætlum að bjóða komandi kynslóðum. Þetta er ekki það sem við ætlum að bjóða ungmennum landsins sem hafa lagt leið sína á palla Alþingis til að hlusta á umræður um Icesave-málið. Það er annað sem hefur verið misfarið með í þessu máli og það er að Samtök atvinnulífsins og ASÍ eru ekki reiðubúin að koma fram og biðjast afsökunar á afstöðu sinni í Icesave-málinu. Þau hafa sagt frá upphafi, áður en öll gögn lágu frammi, að það ætti að borga, það væri best fyrir hagsmuni Íslendinga. Allan tímann hafa þau sagt að það ætti að borga og þau segja það enn: Við viljum bara klára málið. Þetta er eins óábyrg afstaða og hugsast getur. Að sjálfsögðu vilja allir klára málið, allir, hver og einn einasti alþingismaður, hver og einn einasti Íslendingur en það skiptir máli hvernig og það skiptir máli hvort við eigum að borga eða ekki. Ég held að það sé mjög ríkt í íslensku þjóðarsálinni að vilja standa við skuldbindingar sínar. En það er líka ríkt í íslensku þjóðarsálinni að láta ekki valta yfir sig á skítugum skónum. Íslendingar eru vanir því að standa upp og mótmæla óréttlæti hvar sem það birtist. Þess vegna búum við í góðu landi og það er þess vegna sem okkur hefur tekist að skapa, þó ekki að fullu, lýðræðislegt umhverfi hér á landi. Þess vegna tel ég að Samtök atvinnulífsins og forsvarsmenn ASÍ, ég ætla ekki að tala um þá sem undir þá heyra, ættu að koma fram og biðjast afsökunar. Einn ráðherra hefur 

Virðulegur forseti. Í umræðum um málið höfum við heyrt sama málflutning frá stjórnarliðum aftur og aftur, hvort heldur er í umræðum um Icesave 1, Icesave 2 eða núna Icesave 3. Það er sem sagt endalaus endurnýting á málflutningi þótt við höfum aftur og aftur séð að málflutningurinn stenst ekki. Hvað eftir annað hefur komið á daginn að málflutningur og röksemdafærsla ríkisstjórnarinnar í þessu máli hafa ekki staðist á nokkurn hátt og raunar yfirleitt þveröfugt eins og t.d. varðandi áhrif á gengi gjaldmiðilsins og svo sérstaklega stöðu Íslands sem lántaka. Ég fjallaði í fyrri ræðu um ýmsar áhættur sem enn eru til staðar í nýjustu tillögunni að Icesave-samningi. Stærsta áhættan segja menn að sé að Íslendingar kunni að tapa dómsmáli með þeim hætti að neyðarlögunum verði hnekkt eða okkur verði gert að greiða allar innstæður. Í fyrsta lagi fæ ég ekki séð hvernig í ósköpunum dómstóll ætti að geta komist að því að íslenska ríkið eigi allt í einu að ábyrgjast allar innstæður vegna þess að það liggur fyrir að upphæðin nemur 20 þúsund evrum, þeirri umdeildu upphæð, hvernig ætti að vera hægt að rökstyðja að það fari yfir það? Þá benda menn á neyðarlögin en þau hafa einmitt orðið til þess að skila Bretum og Hollendingum gríðarlegum ávinningi. Þau settu stöðu þeirra í forgang sem innstæðueigenda þannig að þeir hagnast á neyðarlögunum um mörg hundruð milljarða. Ef við segjum að sú langsótta niðurstaða yrði að dæmt yrði þannig að Íslendingar ættu að ábyrgjast allar innstæður alls staðar væri raunar verið að ganga enn þá meira á Íslendinga en orðið er vegna þess að, eins og ég nefndi fyrr í dag í andsvari, í rauninni er búið að tryggja miklu betur verðmæti eigna innstæðueigenda í Landsbankanum í útlöndum en á Íslandi, sem sé Icesave, vegna þess að breskir og hollenskir innstæðueigendur fá sitt greitt í pundum og evrum. Þeir endurheimta í nánast öllum tilvikum 100% af þeim verðmætum sem þeir settu þar inn. Íslenskir innstæðueigendur fá hins vegar ekki þá verðmætatryggingu. Þeir fá sitt í íslenskum krónum, sem þýðir að þeir tapa tugum prósenta af þeim verðmætum sem þeir áttu í bankanum. Ætli menn hins vegar að ganga enn meira á hlut Íslendinga í niðurstöðu dómsmáls og láta þá ábyrgjast allt saman, hvert er þá tapið af því? Það virðist ekki vera svo mikið samkvæmt upplýsingum úr þrotabúi Landsbankans vegna þess að, eins og stjórnarliðar hafa keppst við að benda á, þar eru eignir til að standa undir megninu af höfuðstólnum. Ekki nóg með það heldur er nú orðið ljóst að ég hafði meira að segja víxlað stöðu mála í Glitni og í Landsbankanum og talið að Landsbankinn hefði flokkað heildsöluinnlánin sem forgangskröfur. Því er öfugt farið. Það er búið að taka heildsöluinnlánin með í reikninginn sem þýðir að gert er ráð fyrir að þrotabúið muni standa undir öllu saman hvort eð er þannig að jafnvel þótt sú langsótta niðurstaða yrði að dómsmál tapaðist með þeim hætti að Íslendingar yrðu dæmdir til að ábyrgjast allt heila klabbið, hver er þá vandinn sem ríkisstjórnin og fulltrúar hennar eru búin að fjalla svo ítarlega um? Eignirnar eru til staðar í þrotabúinu hvort eð er. Þá kunna einhverjir að segja: Ja, hugsanlega verða menn svo dæmdir til að greiða hærri vexti en nú er rætt um. Hvernig í ósköpunum ætti að rökstyðja það? Þeir vextir sem gert er ráð fyrir að greiða miðað við núverandi tilboð eru þannig fundnir út að þeir nægi til að standa straum af fjármögnunarkostnaði Breta og Hollendinga. Hvernig í ósköpunum ætti dómstóll að geta dæmt það, jafnvel þótt hann væri pólitískur dómstóll og kysi að líta fram hjá lögunum og dæmdi Íslendingum í óhag? Að greiða ætti hærri vexti en nemur kostnaði? Nei, niðurstaðan hlyti að snúast um það að bæta tjónið þannig að áhættan er ákaflega lítil fyrir Íslendinga. Hún er hins vegar mjög mikil fyrir Breta og Hollendinga. Þess vegna held ég að það sé rétt sem fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals fyrr í dag að Bretar og Hollendingar munu ekki vilja fara í dómsmál vegna þess að sama hvor niðurstaðan er kemur það sér ákaflega illa fyrir þessar þjóðir og efnahagslega stöðu þeirra. Þá stendur eftir hin hliðin á áhættunni, allt það tjón sem íslenskir skattgreiðendur geta orðið fyrir og það verður óljóst um áraraðir. Á hverju ári munu menn þurfa við gerð fjárlaga að taka tillit til þróunar á mörkuðum í útlöndum og sjá hvernig verðmæti eigna þrotabús Landsbankans þróast. Þar getur hæglega munað tugum milljarða, jafnvel bara dagamunur getur verið tugir milljarða. Hér hefur ein af eignum þrotabúsins, Iceland-verslanakeðjan, verið nefnd. Hún sveiflast í verðmæti um tugi milljarða ein og sér. Fjármálaráðherra þyrfti á hverjum tíma að líta til þróunar verðs á verslanakeðjunni í Bretlandi og ýmsu öðru við mat á því hversu mikið hann getur sett í heilbrigðisþjónustu eða löggæslu eða annað. Það væri sem sagt búið að gera íslenska ríkið að áhættufjárfesti. Sumir telja að með því að klára þetta mál núna með þessum hætti losni þeir a.m.k. við umræðuna um Icesave. Það heyrir maður stundum, ótrúlegt en satt, að menn séu bara svona leiðir á umræðunni og þess vegna verði að ljúka málinu. Þeim skjátlast sem halda að þeir geti losnað við umræðuna með því að klára það með þessum hætti vegna þess að Ísland væri þá búið að gera risastórt veðmál og við gætum fylgst með því dag frá degi hvernig sveiflurnar eru í því sem gerir áætlanagerð ríkisins enn þá erfiðari en nú er og mun að sjálfsögðu leiða til niðurskurðar, það er bara spurning hversu mikils, til að standa straum af þessu. Það er rétt að ítreka að þó að munurinn á gamla samningnum og nýja sé mikill eru tölurnar sem um er að ræða engu að síður gríðarlega háar. Við erum búin að deila mikið um 3 milljarða í heilbrigðiskerfinu í niðurskurði núna. Það er bara brotabrot af sveiflunum í verðmæti þeirra eigna sem eiga að standa undir Icesave. Þó að einhverjir séu tilbúnir til að fallast á að ríkið taki þetta veðmál, fari í rúllettu með skattfé almennings til framtíðar, verður leyfi fyrir því að koma frá þjóðinni sjálfri milliliðalaust, ég tala nú ekki um eftir að búið er að vísa þessu máli í þjóðaratkvæðagreiðslu nú þegar. Ef þingmenn vilja undirrita óútfylltan tékka fyrir hönd þjóðarinnar gera þeir það ekki án þess að biðja um leyfi. Það getur verið að einhverjir og eflaust margir séu þeirrar skoðunar að þeir vilji bara klára málið núna, vilji fallast á þessa samninga, vilji losna við umræðuna, vilji losna við einhverja óljósa og mjög illa útskýrða áhættu af dómstólum - við skulum hafa í huga að þegar upp verður staðið snýst þetta ekki um EFTA-dómstólinn og álit hans heldur Héraðsdóm Reykjavíkur og Hæstarétt Íslands. Kannski vilja menn bara losna við að þurfa að velta málinu fyrir sér meira og koma því frá. En menn verða þá að vita hvað þeir eru að taka ákvörðun um. Ákvörðunin snýst ekki um að klára málið núna til þess að auka erlenda fjárfestingu. Nei, komið hefur fram að við þurfum að halda gjaldeyrishöftunum áfram ef við ætlum að fallast á þennan samning. Það snýst ekki um að Ísland verði álitið traustari lántaki með því að auka skuldsetningu landsins, það höfum við séð nú þegar í þróun skuldatryggingarálagsins frá því að síðasta Icesave-tilboði var hafnað. Það snýst sem sagt ekki um hagkvæmni. En kannski vilja menn hlaupa undir bagga með breska og hollenska ríkinu. Bæði þessi lönd eru í verulegum efnahagslegum erfiðleikum. Það kann vel að vera að menn vilji bara styðja þau. Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því að menn muni vilja samþykkja þetta en aðalatriðið er að þingmenn geta ekki leyft sér að leggja framtíðarskattgreiðslur almennings undir í veðmáli, 

Herra forseti. Mig langar að tæpa til viðbótar á nokkrum atriðum sem ég náði ekki að ræða í fyrri ræðu minni varðandi þetta merkilega mál sem virðist vera á leiðinni í gegnum þingið vegna stuðnings Sjálfstæðisflokksins við það. Afstaða Sjálfstæðisflokksins kemur mér og mörgum öðrum á óvart því að sjálfstæðismenn hafa öðrum fremur talað mjög rökfast og skýrt gegn málinu alla tíð. Afstaða þeirra eins og hún birtist í dag er í rauninni óskiljanleg. Í nefndaráliti þeirra segir ekki hvers vegna þeir skiptu um skoðun, þeir vísa óljóst í eitthvert hugsanlegt andóf Breta og Hollendinga á alþjóðavettvangi gegn Íslandi, eitthvað sem alla tíð hefur verið vitað að gæti hugsanlega verið til staðar og er hugsanlega til staðar í öllum alþjóðasamskiptum ef menn eru ósáttir hver við annan. Þetta snýst um meira en bara Icesave-samninginn hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar. Þetta snýst um grundvallarafstöðu þeirra t.d. til skattamála sem þeir hafa ekki beint verið ragir við að gagnrýna undanfarin tvö ár, skattstefnu ríkisstjórnarinnar, því að Icesave-samkomulagið mun, eins og fram kemur í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar, kalla á tugmilljarða skuldaaukningu ríkisins. Það eru ekki peningar sem vaxa á trjánum. Það eru peningar sem verður að sækja í vasa almennings, annaðhvort með skattahækkunum eða þá niðurskurði á þjónustu, niðurskurði á heilbrigðismálum, velferðarmálum og menntamálum, sem eru stærstu útgjaldapóstarnir. Með því að samþykkja þennan samning samþykkja sjálfstæðismenn líka stórfelldar skattahækkanir, 26 milljarða kr. núna strax og annað eins áður en árið er liðið, þannig að sökin er þeirra þegar kemur að skattahækkunum. Það sama á við um þá liðsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem settu sig svo mjög upp á móti fjárlagafrumvarpinu fyrir áramót og munaði minnstu að ríkisstjórnin félli við andstöðu þeirra. Þeir voru á móti fjárlagafrumvarpinu vegna þess að gengið var of langt í niðurskurði og skattahækkunum. Með samþykki sínu nú kúvenda þeir algerlega í afstöðu sinni og skrifa aftur upp á stórfelldar skattahækkanir og stórfelldan niðurskurð þannig að það er ekki heil brú í afstöðu margra þingmanna til málsins nú í þriðja sinn sem það kemur fyrir þingið. Eitt sem ekki hefur verið talað nægilega mikið um heldur er aðkoma Seðlabankans að málinu. Ég starfaði sjálfur í Seðlabankanum í um fimm ár og þekkti ágætlega til þar, þar var mjög margt hæft fólk að störfum. Það fólk hafði engu að síður allt saman rangt fyrir sér í aðdraganda hrunsins. Það heyrðist aldrei hljóð úr Seðlabankanum um að hér væri allt að fara á hliðina og þó var það sú stofnun sem hafði mestar upplýsingar um allt íslenska fjármálakerfið. Í hruninu og eftir það hefur Seðlabankinn, fyrst undir stjórn norsks seðlabankastjóra og nú undir stjórn Más Guðmundssonar, sent frá sér umsagnir um Icesave sem halda ekki sérlega vel vatni. Spár Seðlabankans um gengi krónunnar næstu fimm árin eru sérstaklega athyglisverðar í því samhengi því að Seðlabankinn spáir því að íslenska krónan verði með stöðugustu gjaldmiðlum í heimi næstu fimm árin. Það sér hver heilvita maður að slík spá er hlægileg. Það er ekki gott við að eiga þegar stofnanir ríkisins sem eiga að skila af sér faglegum niðurstöðum hegða sér með þessum hætti. Kallað hefur verið eftir nýrri þjóðhagsstofnun. Vissulega er það mjög athyglisverð og góð hugmynd en ef hún verður að veruleika og verður rekin með sams konar fororði og aðrar stofnanir ríkisins, þ.e. á pólitískum nótum, er slíkt einfaldlega peningasóun og tímasóun. Sem betur fer höfum við aðgengi að sérfræðiþekkingu utan stjórnsýslunnar sem hægt er að byggja á eitthvert álit. Varðandi það að Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa gengið til liðs við ríkisstjórnina lýsi ég enn eftir nýjum stjórnarsáttmála. Það er vitað mál að Sjálfstæðisflokkurinn gengur ekki til svona samstarfs nema fá eitthvað í staðinn. Sjálfstæðismenn ganga ekki til svona samstarfs og fórna þar með allri andstöðu sinni við stórfelldar skattahækkanir nema fá eitthvað í staðinn. Þeir ganga ekki til svona samstarfs og fórna öllum sínum prinsippum í Icesave, hver einasti þingmaður flokksins í tvígang við meðferð þingsins á málinu undanfarin tvö ár, án þess að fá eitthvað í staðinn. Ég lýsi því eftir þessum nýja stjórnarsáttmála því að hann og rökin fyrir kúvendingu þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem eiga sæti í fjárlaganefnd er ekki að finna í áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Það er athyglisvert að sá þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem talaði í morgun, hv. þm. Pétur H. Blöndal, talaði gagnrýnið um þennan samning en fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd voru víðs fjarri, þeir hafa ekki sést hér í morgun. Hvað hangir á spýtunni? Ýmsu hefur verið velt upp í þeim málum en ég læt vera að tala um það hér. Það mun hins vegar koma í ljós, held ég, eins og svo oft áður, að gerðir hafa verið samningar á bak við tjöldin um einhvers konar gjald fyrir stuðning við þingmál. Það er ekkert nýtt, því miður, og þrátt fyrir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hefur ekkert breyst í þeim málum og það verður engin breyting á meðan núverandi Alþingi situr þannig að því fyrr sem almenningur fær að segja álit sitt á því þingi sem nú situr með almennum kosningum, því betra, að mínu mati Einnig hefur mikið verið talað um hvað dómstólaleiðin gæti kostað, til hvers hún gæti leitt ef Ísland tapaði málinu eða það ynni málið. Ekki hefur unnist nægur tími til þess í fjárlaganefnd að fá nákvæma greiningu á því. Fjárlaganefnd virðist einhverra hluta vegna liggja mjög á í þessu máli og hefur aldrei, þrátt fyrir ítrekaðar spurningar, verið útskýrt af hverju svo er. Óskað hefur verið eftir áliti efnahags- og skattanefndar um ákveðin atriði varðandi það að fjármálafyrirtæki tækju að sér að greiða Icesave-reikninginn og eins hefur verið óskað eftir því við viðskiptanefnd að hún gefi álit sitt á því hvernig hægt væri að nota ný lög um innstæðutryggingarsjóð til að greiða niður Icesave-skuldbindinguna. Meiri hluti fjárlaganefndar mátti ekki vera að því að bíða eftir því og þegar leitað var álits á því var eina útskýringin sú að það væri málinu óviðkomandi og það væri alveg hægt að afgreiða það seinna. Það er náttúrlega grundvallaratriði í málinu hvort almennir skattborgarar á Íslandi eiga að greiða þessa skuld í gegnum stórhækkaða skatta og meiri niðurskurð í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum eða hvort fjármálafyrirtæki eiga að greiða þau af arði sínum. Það er grundvallaratriði í málinu. Að segja það málinu óviðkomandi er bara hlægilegt og algjör rökleysa. Áður en ég lýk máli mínu langar mig að ítreka það úr því að hv. formaður fjárlaganefndar er í salnum að fjárlaganefnd klári málið ekki fyrr en fyrir liggur hvort og þá með hvaða hætti verður hægt að koma kostnaðinum yfir á aðra en almenna skattgreiðendur. Það hefur margoft komið fram að það liggur ekkert á með þetta mál. Það er að sjálfsögðu pólitískur vilji hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að málið verði klárað sem fyrst og það er líka pólitískur vilji Sjálfstæðisflokksins á þessu stigi, það er af því að það er pólitískt óþægilegt fyrir þetta fólk. Fjárlaganefnd á ekki að láta einhvern óþægindakláða í hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra stýra niðurstöðu nefndarinnar og hvenær málið er afgreitt. Oft hefur komið fram, og það kom fram strax í upphafi hjá samninganefndinni, að ekkert liggur. Ég legg líka áherslu á að betur verði farið yfir til hvers dómstólaleiðin getur leitt. Færð hafa verið mjög sterk rök fyrir því að dómstólaleiðin og niðurstaða dómsmáls, hver sem hún yrði, yrðu óheppilegri fyrir Breta og Hollendinga en Íslendinga. Það er eitthvað sem ætti að sjálfsögðu að skoða betur í svona mikilvægu máli. Svo lýsi ég því yfir að þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn sé genginn til liðs við ríkisstjórnina í þessu máli og það sé þá væntanlega mikill meiri hluti fyrir málinu á þingi 

Frú forseti. Við tökum fyrir Icesave 3. Alþingi fjallar um sama mál og skotið var til þjóðarinnar á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar með ákvörðun forseta Íslands þann 5. janúar 2010. Við erum enn með sömu ríkisstjórnina og við fjöllum um sama samninginn. Ég held að það sé eðlilegast að Alþingi samþykki niðurstöðu sína í Icesave-málinu með fyrirvara um að hún öðlist gildi samþykki þjóðin það í atkvæðagreiðslu. Það er mikilvægt að þjóðin fái að kjósa um málið áður en við látum það taka gildi. Ástæða þjóðarinnar var skýr og ef Alþingi samþykkir að skattgreiðendur axli ábyrgð á einkaskuldum fjárglæframanna hafi þjóðin eitthvað um það að segja. Það hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan við fjölluðum um þetta mál. Vissulega eru ýmsir þættir nýja samningsins töluvert betri en það sem síðast var lagt á borð. Krafa okkar að áhættu varðandi eignir og uppgjörið á gamla Landsbankanum yrði skipt á milli Íslendinga, Hollendinga og Breta var ekki tekin til greina. Mér finnst skelfilegt að standa hér og ætlast til þess að með samningnum leggjum við þjóðina að veði þó að það sé margt sem gefi til kynna að heimtur verði góðar í eignasafni Landsbankans. Við höfum ekkert sem getur tryggt það nema þjóðina. Það á sem sagt að leggja þjóðina að veði. Ég get ekki undir neinum kringumstæðum tekið þátt í því. Þetta er krafa sem Hreyfingin lagði fram um að yrði í það minnsta sameiginleg ábyrgð á milli þjóðanna en það var ekki hægt að fá í gegn. Rætt hefur verið um dómstólaleiðina. Eins og allir vita er ekki hægt að vita fyrir fram hvernig slíkt fer, enda væri þá varla þörf á dómstólum. Er það meiri áhætta en eignasafn Landsbankans? Ég veit það ekki. En í prinsippinu er ég algerlega á móti því að velta einkaskuldum yfir á herðar almennings. Þess vegna er ljóst að ég mun ekki samþykkja samninginn, enn þá er það það eina sem er í boði. Það er mikilvægt að fólk hafi í huga að við heyrum aðeins aðra hliðina á því hvernig alþjóðasamfélagið bregst við. En kannski er það bara alþjóðasamfélagið í Bretlandi og Hollandi og þeir sem halda þéttast um taumana hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópusambandinu. Ég fæ skilaboð á hverjum einasta degi frá fólki, m.a. í Bretlandi og Hollandi, sem dáir þjóðina fyrir að hafa risið upp gegn því að taka við skuldum einkafyrirtækja, að taka við skuldum manna sem er í skoðun hvort hafi framið fjárglæpi. Að vera hvítflibbaglæpamaður er ekkert betra en annar glæpamaður þó að það hljómi fallega. Ég vil ítreka að ef ætlast er til þess að almenningur beri byrðarnar sem okkur ber engin lagaleg skylda til að velta yfir á þjóðina, þá fái þjóðin að kjósa um það. Það er óþarfi að fara í sama ferli og síðast, að kalla eftir undirskriftum og fara með þær til forsetans. Við eigum að taka ákvörðun um að við ætlum að hlusta á fólkið í landinu. Við eigum að bera það mikla virðingu fyrir almenningi að hann fái að kjósa um málið, að hann fái að staðfesta samninginn. Hann getur valið en það er ekki okkar. Valdið var tekið af þinginu síðast. Það hefur ekkert breyst nema samningurinn sem er öðruvísi en hann er eins í eðli sínu. Hann er betri því að vextir hafa almennt séð lækkað, ekki bara í þessum samningi heldur almennt. Ég hefði viljað að við kláruðum málið með reisn. Það er engin reisn yfir því hvernig þetta fer í gegnum þingið. Þeir sem börðust hatrammast gegn því að velta einkaskuldum yfir á herðar almennings hafa nú gengið til fylgilags við ríkisstjórnina. Maður veit ekki hvað Sjálfstæðisflokkurinn fær í staðinn. Það er vitað að yfirleitt gerir Sjálfstæðisflokkurinn ekki mikið nema fá eitthvað í staðinn. Ég velti fyrir mér hvað það er, hvort það séu ráðherrasæti eða hvort það hafi eitthvað með fiskveiðistjórnarkerfið að gera. Það væri ágætt að fá það upp á borð þannig að ekki sé verið að hvísla um það á göngunum. Það væri gott ef við gætum lagt spilin á borðið einu sinni og verið heiðarleg á þessum vinnustað. Það virðast ekki ætla að verða örlög þessa þings. Það verða kannski örlög næsta þings. Það er ljóst, ef tvinna á saman nýrri ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, að það yrði mikið ógæfuspor fyrir þjóðina og fyrir tilraunina að reisa samfélagið upp á öðrum gildum. Gleymum því ekki að Sjálfstæðisflokkurinn segir að þjóðin hafi ekkert að gera með nýja stjórnarskrá. Sjálfstæðismenn berjast hatrammlega gegn því en lofa öllu fögru varðandi auðlindaákvæðin. Við skulum muna eftir sögunni um það hvernig þeir hafa staðið í vegi fyrir því að þjóðin hafi eitthvað um það að segja hver á hvað. Ég er mjög hrygg. Stofnunin sem ég vinn hjá hefur valdið mér ótrúlegum vonbrigðum. Mér finnst fólk alltaf setja flokk sinn ofar þjóðarhagsmunum. Þetta er eitthvað sem þarf að breytast. Ég veit að það eru örfáir þingmenn sem hafa sýnt aðrar tilhneigingar. Ég er ánægð með að Framsóknarflokkurinn hefur tekið ákvörðun um að berjast áfram gegn þessu. Það lítur út fyrir að einungis Hreyfingin og Framsókn ætli ekki að láta þetta ganga yfir þjóðina án þess að berjast fyrir að þjóðin hafi eitthvað um þetta að segja. Eftir atburði sem áttu sér stað í september þegar kosið var um niðurstöður þingmannanefndarinnar sem fjallaði um rannsóknarskýrsluna held ég að þingið hafi misst trúverðugleika sinn. Það sem núna er að gerast, ef fólki er annt um fjórflokkinn sinn, er smiðshöggið sem gengur endanlega frá þeirri hugmyndafræði, kannski er þetta allt saman gott og blessað þegar á heildina er litið. Það hryggir mig að sjá fólk ganga þvert gegn eigin prinsippum, mér finnst það hryggilegt og það gefur mér litla von um að þingið geti gert það sem það lofaði í upphafi, að heyra sannleikann. Ég vonast til að heyra hvað Sjálfstæðisflokkurinn fær í staðinn. Það væri langheiðarlegast að leggja allt á borðið, hvort sem það kemur frá Sjálfstæðisflokknum eða þeim sem gefa. Ég endurtek í þriðja sinn, það er ágætt að segja hlutina þrisvar, þá er meiri möguleiki að þeir verði að veruleika: Ég skora á þingmenn hvar í flokki sem þeir standa, sérstaklega Sjálfstæðisflokkinn, sem studdu að þjóðin fengi eitthvað um þetta að segja síðast og ég skora á þingið að leyfa þjóðinni að hafa fyrsta orðið og síðasta varðandi Icesave 3 áður en samningurinn verður lögfestur á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég átti eftir að fara yfir hluta úr áliti mínu og sagði í ræðu fyrr í dag að ég mundi gera það. Mig langar að fara yfir áhættumat. Ég sagði í fyrri ræðum mínum að það væri vandamál á Alþingi hve mál væru illa unnin og hvað erfitt væri að fá menn og konur til að afla upplýsinga væru þau búin að taka afstöðu í máli. Það gerðist í Icesave-málinu, um leið og Sjálfstæðisflokkurinn, Samfylkingin og Vinstri grænir voru búin að ákveða að samþykkja var eins og þau teldu ekki þörf á að fá fleiri gögn, t.d. lagalega greiningu á áhættunni af að höfða dómsmál. Samt byggja sjálfstæðismenn niðurstöðu sína á því að þeir meti áhættuna of mikla án gagna sem mér finnst undarleg afstaða. Ég ætla að koma inn á pólitísk álitaefni. Það hefur verið fullyrt í umræðunni að ef við borgum ekki Icesave muni eitthvað hræðilegt gerast. Samfylkingarmenn halda því fram að það sé allt stopp út af Icesave. Margar skelfilegar greinar hafa verið skrifaðar í blöð af þingmönnum Samfylkingarinnar, með fullri virðingu fyrir þingmönnunum, um að allt fari til andskotans en tíminn hefur sýnt að það var ekki rétt. Hagvöxtur er lítill, Evrópusambandið spáir því að aðeins verði 0,7% hagvöxtur á þessu ári. Hvað gat farið í gang? Ég veit að Búðarhálsvirkjun var sett af stað fyrir löngu, þar voru hafnar framkvæmdir þótt þær hafi ekki verið miklar. Nú liggur fyrir að þar er hægt að fara í stærri framkvæmdir. Mér hefur borist til eyrna að það eigi að bíða með ákvörðunina þangað til búið er að samþykkja Icesave. Ríkisstjórnin þarf að geta sagt að Icesave hafi leyst eitthvað úr læðingi. Þetta er alveg ótrúlegt. En þetta er eina framkvæmdin sem mun fara af stað í orkumálum vegna þess að allar aðrar framkvæmdir, Hellisheiði sem hefur verið á fullu, neðri hluti Þjórsár, Þeistareykir og Bjarnarflag, hafa verið stoppaðar út af andstöðu stjórnvalda, út af andstöðu meiri hlutans við að fara í virkjanir og búa til atvinnu. Það mun ekkert breytast þótt við samþykkjum Icesave. Það er hægt að kanna þetta og fara yfir það ef menn vilja. Síðan hafa Samtök atvinnulífsins og ASÍ fullyrt að fyrirtæki hafi ekki fengið lán. Marel fjármagnaði sig í hollenskum bönkum sem ættu þó að vera hvað svekktastir út í Íslendinga. Þar með er röksemdin fallin um sjálfa sig. Öll önnur fyrirtæki hafa fjármagnað sig. Forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins sögðu mér að Icelandair hefði ekki getað fjármagnað sig. Hvað gerir maður? Tekur upp símann og spyr: Náði Icelandair að fjármagna sig þrátt fyrir Icesave? Já, var svarið. Icesave hefur ekkert að gera með fjármögnunarmöguleika einhvers stærsta fyrirtækis á Íslandi, bara núll og nix. En þetta er málflutningur meiri hlutans. Samfylkingarþingmenn hafa náð yfirburðum í þessum málflutningi og eru fremstir í flokki þeirra sem gefa út yfirborðskenndar og órökstuddar fullyrðingar. Ég hélt að menn hefðu lært af mistökunum, ég hélt það. En það er ekki þannig. Þeir koma enn á ný og ætla að halda þessum málflutningi áfram. 
            

Virðulegi forseti. Eitthvað er nú hálfdapurlegt andrúmsloftið í Alþingishúsinu í dag. Svo virðist vera að allt loft sé farið úr þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar, því að leggja skuldir einkabanka á herðar íslensku þjóðinni. Síðasti gjalddaginn er árið 2046 og er um framlengingu að ræða frá árinu 2030 í fyrri samningi. Nú er eins og einhverjir aðilar hafi gefist upp í því langhlaupi að verja hagsmuni þjóðarinnar. Sjálfstæðismenn skiptu um skoðun í gærmorgun, er mér sagt. Nú eru sósíaldemókratar sjálfstæðismanna orðnir sætasta stelpan á ballinu, Sjálfstæðisflokkurinn logar stafnanna á milli. Ég var að lesa áður en ég kom í ræðustól viðtal við framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins. Það eru tugir ef ekki hundruð manna búin að segja sig úr þessum gamalgróna flokki sem hefur oft og tíðum staðið með íslensku þjóðinni. Það er ef til vill verið að marka ný og merkileg spor í þjóðarsögunni með þessari kúvendingu nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Við sjáum alveg hvernig öðrum sjálfstæðismönnum líður hér í dag. Það er ekkert ofboðslega hátt risið á mörgum, en við getum ekki vænst þess heldur að risið sé hátt á samfylkingarfólki eða vinstri grænum því að það hefur verið einbeittur vilji þessara flokka að koma þessu yfir á íslenska skattgreiðendur. Upphæðir hafa verið ræddar í því samhengi, munurinn á þeim samningi sem fór í þjóðaratkvæðagreiðslu í byrjun síðasta árs og þessum samningi. En það dugar ekki til að Framsóknarflokkurinn, Indefence, forseti Íslands og síðast en ekki síst þjóðin sjálf sparaði sjálfri sér og öðrum skattgreiðendum 430–450 milljarða. Þessi samningur, svona breyttur og kominn hingað inn í þingið, er jafnólöglegur og hinir fyrri tveir.  Stundum hefur verið talað um að þetta sé kannski gjaldið fyrir það samviskubit sem Íslendingar hafa vegna þess að hér störfuðu bankagangsterar, það hefur hvergi komið fram. Ef þetta á að byggjast á tilfinningarökum, það að leggja þetta á íslensku þjóðina, verður það að koma nákvæmlega fram í hverju þau rök felast. Ekki ber ég ábyrgð á því sem þessir menn gerðu í aðdraganda bankahrunsins en við skulum átta okkur á því að það var m.a. meðvirkni Íslendinga allra sem felldi bankana. Fremstir í flokki voru líklega snjallir markaðsfræðingar því að hér glumdu í aðdraganda bankahrunsins þau orð að ekki mætti gagnrýna bankana, hótanirnar voru: Viljið þið að bankarnir fari úr landi? Talað var um að erlendir sérfræðingar sem gagnrýndu þessa tæru snilld þyrftu að fara á námskeið, þyrftu jafnvel að fara í endurhæfingu. Í aðdraganda bankahrunsins var logið. Í aðdraganda bankahrunsins var sagt ósatt. Í aðdraganda bankahrunsins var einhvern veginn hægt að gera alla meðvirka þannig að allir áttu að taka þátt í partíinu. Frú forseti. Því miður er tilfinning mín í þessu Icesave-máli sú sama og leiddi til bankahrunsins, þessi gífurlega meðvirkni utan úr samfélaginu. Það skal á það minnst að ASÍ og Samtök atvinnulífsins hafa í þriðja sinn skilað inn umsögn í tengslum við þetta mál, skilað inn eindreginni ósk um að gera Icesave strax upp, annars fari allt í kaldakol. Er þetta nú ekki orðið svolítið þreytt tugga? Og hugsa sér að ASÍ, sem fer líklega fyrir einum 115 þúsund Íslendingum, á að standa hér í hagsmunagæslu fyrir bættum kjörum - gott að minnast á það vegna þess að allir samningar eru lausir - sé í fararbroddi í þjóðfélaginu, stjórn ASÍ, og hafi hamrað á því alla tíð að við skulum standa skil á þessum gerviskuldbindingum. Hver er að hugsa um fjölskyldurnar í landinu þegar forseti ASÍ skrifar undir umsögn af þessu tagi til fjárlaganefndar? Mér finnst þetta skrýtin stærðfræði, en svona er meðvirknin í þessu máli. Ég kom inn á það hér í ræðu minni í gær að mér finnst þessi meðvirkni hafa keyrt úr hófi fram. Verkfærin eru til, við þekkjum þau síðan árið 2007. Það eru hótanirnar og það eru þessar dómsdagsspár, að allt fari á annan endann nema farið verði að vilja þess meiri hluta sem nú situr. Sú staðreynd verður lengi í minnum höfð að ríkisstjórn Íslands, fyrsta hreina vinstri stjórnin, skuli hundsa þjóðaratkvæðagreiðslu. Samt eru þessir flokkar báðir með á stefnuskrá sinni stóran kafla um að efla eigi lýðræðisumbætur, setja þjóðaratkvæðagreiðslur í eðlilegt ferli, taka upp persónukjör. Þegar þjóðaratkvæðagreiðslan um Icesave fór fram, þann 6. mars sl., var það hvorki meira né minna en svo að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hvöttu fólk til að vera heima, hvöttu fólk í lýðræðisríki til að nota ekki þann rétt sem allir hafa.

Þau lengi lifi.

- Hv. þm. Pétur Blöndal kallar hér fram í: Þau lengi lifi. Ég ætla ekki að segja neitt um það en þetta er eitt af því sem hefði átt að komast í heimsfréttirnar, sér í lagi þegar þessir sömu flokkar, þessir sömu forsvarsmenn, halda svo kosningar til stjórnlagaþings sem öllu áttu að breyta og þær eru dæmdar ógildar og einungis 36% landsmanna kusu þrátt fyrir gífurlega kynningu. Ríkisstjórninni eru mjög mislagðar hendur og ég trúi því að þessi dagur og þessi mánuður, því að þetta er 2. umr. og svo á málið eftir að koma hér inn til 3. umr., eigi eftir að marka djúp spor í þjóðarsálina. Þeir aðilar sem ætla að segja já við þessum samningi vita mætavel að þeir eru ekki með þjóðina á bak við sig. Enn á ný hefur myndast gjá milli þings og þjóðar. Ég er stolt af því að vera framsóknarmaður. Ég er stolt af því að ætla að segja nei í atkvæðagreiðslu á eftir. Og ég ætla líka að segja nei í atkvæðagreiðslunni sem fer fram eftir 3. umr. Ég tek ekki þátt í því að koma þessum skuldbindingum á þjóðina sem ekki nokkur einasti lagalegur grundvöllur er fyrir. Ég segi það enn á ný: Ég er svo undrandi að þetta mál skuli vera komið hér aftur fyrir þingið. Mig langar til að vísa í grein í Financial Times sem birtist 13. desember árið 2010, með leyfi forseta: „Icesave-samningurinn ýtir undir þá tilhneigingu sem nú ríkir að veita bönkum ótakmarkaða ríkisábyrgð. Í þessu tilviki er hæpið að tala um lagaleg rök fyrir þörfinni á tryggingum og því síður verða færð sanngirnisrök fyrir henni. Ríkisstjórnir Bretlands og Hollands mundu aldrei verða við kröfum erlendra innstæðueigenda sem næmu þriðjungi af þjóðarframleiðslu ef einn af stóru bönkunum félli.“ Þarna er breskt fjármálatímarit að lýsa þjóðarsál Breta og Hollendinga. Hvers vegna er verið að leggja byrðar sem Bretar og Hollendingar mundu sjálfir hafna á okkur hér í Norðurhöfum og leggja þetta á okkur þegar vitað er að við erum fá og eigum erfitt efnahagslega eftir fjármálahrunið? Það er spurning sem ríkisstjórnin verður að svara. Við vitum að Evrópusambandið ágirnist okkur. Við erum strandríki, við erum lykillinn fyrir Evrópusambandið inn á norðurslóðir, við erum nokkuð dýrmætur moli fyrir Breta og Hollendinga og Evrópusambandið. En til þess að þeir geti nálgast okkur, því að þjóðin er svo klár og vel upplýst, þarf fyrst að knésetja okkur. Við stöndum í stríði.

Virðulegi forseti. Senn líður að lokum þessa máls, þessa mikla hagsmunamáls sem verið hefur yfirvofandi í rúmlega tvö ár. Þetta hefur verið langt og mikið ferli og ég held að allir séu fegnir að því sé lokið. Ég veit að þjóðin er þreytt á þessu og fólk vill klára þetta. En við sem stöndum hér á Alþingi erum einfaldlega kosin til þess að fara yfir málið af ábyrgð, kanna öll gögn og komast að niðurstöðu. Við megum aldrei láta undan tilfinningum, hvort okkur leiðist umræðan eða séum orðin þreytt, við verðum einfaldlega að standa okkar vakt og það höfum við framsóknarmenn reynt að gera í þessu máli. Við höfum verið sanngjarnir og viðurkennt að samningarnir eru miklu betri en hinir fyrri. En að því sögðu verður að hafa í huga að fyrri samningarnir tveir eru einhverjir verstu samningar sem hafa verið gerðir í sögu íslenska lýðveldisins, ef ekki í sögu heimsins. Fyrri samningunum var einfaldlega líkt við Versalasamninginn sem var gerður í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar, hvorki meira né minna, slíkir voru afarkostirnir sem Íslendingar áttu að gangast undir. Samningarnir í dag eru einfaldlega þannig að Íslendingar eiga að borga höfuðstólinn til fulls. Þetta er bara eins og lán sem einstaklingur tekur og bankinn ætlar ekki að gefa neinn afslátt - einstaklingurinn á að borga höfuðstólinn algjörlega upp í topp. Bankinn hefur hins vegar lækkað vextina í ljósi þess að umræddur einstaklingur á hugsanlega ekkert að borga með og hann hefur líka veitt tilslakanir í þá átt að ef efnahagur einstaklingsins versnar á einhvern hátt megi taka mið af því. En einstaklingurinn á að borga og hann skal borga. Hann skal borga vexti á næstu dögum upp á 26 milljarða kr. Sú upphæð er rúmlega það sem við eyðum í samgöngumál á Íslandi, þá er ég að tala um allar vegaframkvæmdir, öll jarðgöng og allt, allur pakkinn eins og hann leggur sig.

Og allur niðurskurðurinn.

Og þetta er nánast allur niðurskurðurinn. Nánast allur niðurskurðurinn, og þó blossuðu upp mótmæli gegn brotabroti af þeim niðurskurði. Slíkar eru upphæðirnar sem við erum að fara að semja um hér í dag. Í ljósi alls þess sem á undan er gengið - það er staðreynd að athæfi ríkisstjórnarinnar hefur veikt samningsstöðu Íslands til mikilla muna, það má ekki horfa fram hjá því - held ég að erfitt sé að gera sér í hugarlund að samningarnir gætu orðið betri, jafnvel þótt þeir séu ekki nógu góðir. Þá vaknar þessi spurning: Eigum við að borga eða eigum við ekki að borga? Okkar mat liggur einfaldlega í því að sá vafi sé of stór til þess að hægt sé að hundsa hann. Við höfum sagt að líkurnar á að vinna dómsmál séu meiri en minni. Það má styðja það með gögnum sem við höfum gert, vísa í marga lögfræðinga og sérfræðinga. Þrátt fyrir það segja sjálfstæðismenn, þeir meta líkurnar meiri en minni að dómsmálið vinnist, að áhættan af því að tapa sé svo mikil. Þeir eru þó ekki með nein gögn sem styðja þá niðurstöðu og það finnst mér miður. Það vakna óneitanlega spurningar: Af hverju hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið svona vaklandi í umræðunni? Af hverju lenti hann á gula takkanum í upphafi málsins þegar fyrirvarar voru samþykktir haustið 2009? Ef Sjálfstæðisflokkurinn verður á græna takkanum í dag hefur hann náð því einstaka afreki að vera á öllum þremur tökkunum í þessu máli; rauða takkanum, gula takkanum og loks græna takkanum. 

Virðulegi forseti. Við ræðum enn á ný hið svokallaða Icesave-mál sem er alveg gríðarlega umfangsmikið og flókið. Það er alveg greinilegt að við förum að sjá fyrir endann á því miðað við hvernig mál hafa þróast hér í þinginu. Framsóknarmenn hafa látið sig þetta mál miklu skipta og hafa verið mjög einbeittir í öllum málflutningi, eins og stjórnarandstaðan í gegnum ferlið allt. Ég tel að það hafi náðst alveg gríðarlega mikill árangur í þessu máli eftir því sem það hefur þróast. Á sínum tíma þegar Icesave-málið hófst var alveg ljóst að það voru miklar upphæðir sem um var að tefla, hundruð milljarðar króna áttu að lenda á íslenskum skattgreiðendum. Málið var því mjög viðkvæmt og öll umræða um það mjög harðdræg. Ég ætla ekki að rekja allt ferlið en það var saga til næsta bæjar þegar forseti Íslands neitaði að undirrita lög sem komu frá Alþingi. Það var í annað skipti sem forseti Íslands, hr. Ólafur Ragnar Grímsson, gerði þetta. Hann gerði það líka við fjölmiðlalögin á sínum tíma. Þetta var því allt saman mjög sögulegt. Stjórnarandstaðan og fleiri í samfélaginu börðust hart fyrir því að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu og sú varð reyndin. Allir vita hvernig hún fór, eins og ég orðaði það á sínum tíma kom feitt nei út úr henni. Sú er hér stendur færði rök fyrir því að með slíku feitu nei-i mundi samningsstaða Íslands batna. Ég held eftir á að hyggja að það hafi verið alveg rétt mat, samningsstaðan batnaði allverulega. Síðan náðist samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu, sem var mjög skynsamlegt á sínum tíma, að sameinast um samninganefnd og senda hana af stað til að reyna að ná betri samningum. Framsóknarflokkurinn tók þátt í því, hafði m.a. áhrif á hver var valinn til forustu í þeirri samninganefnd, Lee Buchheit, og átti líka fulltrúa í samninganefndinni, Lárus Blöndal. Það er síðan túlkunaratriði hvað það þýðir að fara af stað í samninga. Þýðir það að maður ætli að taka því sem að höndum ber eða ekki? Alla vega tel ég að ef maður fer af stað til samninga sé maður að reyna að ná samningum, þ.e. þótt maður haldi til haga fyrirvaranum um að það sé lagaleg óvissa hvort við eigum að borga þetta yfirleitt þá eru samt ákveðin skilaboð fólgin í því að sameinast um samninganefnd til að reyna að ná samningum. Ef menn eru algjörlega stífir á þeirri skoðun að við eigum ekki að borga eitt einasta sent í þessu þá spyr ég: Til hvers var verið að senda einhverja samninganefnd af stað í samstarfi allra flokka? Þarna var sleginn ákveðinn tónn að mínu mati um að menn vildu gjarnan ná samningum og auðvitað sem bestum. Þetta voru ekki skilaboð um að við ætluðum ekki að borga eina einustu krónu út af lagalegri óvissu. Við héldum því samt til haga. Síðan kemur niðurstaðan. Sumir segja að hún sé ómöguleg en langflestir segja að hún sé mjög góð, miklu betri en niðurstaðan sem var á borðinu í Icesave 1 og 2 ef þannig má að orði komast. Það er búið að reikna það út að líklega lendir 47 milljarða kostnaður á okkur, þetta eru háar tölur en miklu lægri en upp undir 500 milljarðar, meira en tíu sinnum lægri upphæð. Það er svolítið merkilegt að lesa það þegar búið er að brjóta niður þessar greiðslur, annars vegar upp á 47 milljarða sem við stöndum með núna og hins vegar þær greiðslur sem átti að greiða samkvæmt fyrri Icesave-samningi sem samþykktur var 30. desember 2009. Ef maður deilir þeim greiðslum niður á árin sést að árið 2016 átti að greiða 25 milljarða, 2017 50 og reyndar 50 milljarða á ári í sjö ár, svo 2024 átti að greiða 25 milljarða. Það er því mjög skrýtið að sjá tölurnar á blaði, 47 milljarða sem við erum núna að tala um eða 25, 50, 50, 50, 50, 50, 50, 50 og 25 milljarða. Það er gríðarlega mikill munur á upphæðunum. Þessir samningar eru miklu betri. Nú stöndum við frammi fyrir því að svara spurningunni: Er hægt að fá enn þá betri samninga? Er hægt að fara af stað aftur og segja: Æi, þetta var nú ekki alveg nógu gott, við viljum taka einn snúning á þessu aftur og reyna að lækka þetta aðeins af því að okkur finnst þetta heldur hátt, þessir 47? Það er mikil óvissa o.s.frv. Það er góð spurning en mitt mat er að það sé afar ólíklegt að við náum betri samningi. Ég vil ekki nota orðið útilokað en ég held að það sé mjög nærri því. Það er afar ólíklegt að við fengjum betri niðurstöðu eftir allt sem á undan er gengið. Að þessu sögðu tel ég að það séu tveir kostir í stöðunni, það er annaðhvort að segja: Við erum búin að fara eins langt og við gátum í þessu, eða að segja: Okkur hefur snúist hugur, við viljum ekki greiða þetta, við ætlum að fara fyrir dómstóla af því að við teljum að það séu miklar líkur á því að málið vinnist fyrir dómstólum. Og þá borgum við ekki neitt. Það væri ekkert vit í öðru en að gera það. Ef maður fer að meta þessa tvo kosti telur a.m.k. sú er hér stendur að það séu talsvert miklar líkur á því, ég verð bara að segja það hreint út, að slíkt mál tapist. Það er mitt mat. Og það er vegna þess hvers eðlis málið er. Það eru svo gríðarlegir hagsmunir í húfi fyrir bankakerfið í Evrópu að þó að það sé tilfinning mjög margra að það sé hryllilega óréttlátt að við, skattborgarar Íslands, séum að greiða áföll sem bankakerfi okkar varð fyrir sem er ekki á okkar ábyrgð finnst mér ólíklegt að málið ynnist af því að þá væri allt bankakerfið í Evrópu undir. Þetta voru einkaaðilar sem gerðu mistök, það finnst okkur, en þrátt fyrir það tel ég mjög ólíklegt að dómstóllinn sem færi með málið mundi láta þá stöðu koma upp að við ynnum. Það er kalt mat mitt í þessari stöðu, það er aldrei hægt að sanna neitt í þessu. Ég get ekki sannað að ég hafi rétt fyrir mér, aðrir geta heldur ekki sannað að við mundum vinna málið, ekki nema það fari þá til dómstóls. En ég tel litlar líkur á því að málið vinnist og það séu sem sagt meiri líkur á því að það tapist, því miður. Heildarmat mitt er að það sé ólíklegt að ná betri samningum og það sé mjög áhættusamt að fara með málið lengra, til dómstóla. Hins vegar hefði verið mjög gott að hafa meiri bakstuðning frá þjóðinni. Þjóðin er mjög klofin í málinu. Það hefði verið æskilegt ef náðst hefði meiri sátt um það hjá þjóðinni, ég finn að svo er ekki þó að það sé vissulega að skapast nokkuð breið pólitísk samstaða, má segja, hér í þinginu um málið eftir að sjálfstæðismenn upplýstu, a.m.k. flestir þeirra, að þeir mundu styðja samningana. Ég mun að öllum líkindum sitja hjá í þeirri atkvæðagreiðslu sem fer fram seinna í dag.  Virðulegi forseti. Þetta mál er þess eðlis að ég sé hana því miður ekki. Ég ber hins vegar mikla virðingu fyrir þeim sem greiða atkvæði gegn þessum samningi og ég skil þá alveg. Þeir hafa þá fært rök fyrir því að það sé til önnur betri leið. En ég hefði ekki getað fært rök fyrir því fyrir mitt leyti og mun því að öllum líkindum sitja hjá við atkvæðagreiðslu seinna í dag. Síðan held ég að það sé mjög mikilvægt að þetta mál sé frá, hvernig sem það fer. Þó að það virðist liggja í augum uppi núna að það verði samþykkt hér á næstu dögum held ég að það sé mjög mikilvægt að við einhendum okkur í áframhaldandi vinnu við að efla atvinnulíf og koma þjóðinni áfram. Við getum þá lagt þetta mál að baki þó að það séu engin rök fyrir því að taka þá afstöðu til málsins af því að fólk er orðið þreytt á því. Það eru engin rök og sú er hér stendur er ekki að taka afstöðu á þeim grunni, alls ekki. Það er bara kalt mat að það sé ólíklegt að ná betri samningum og það séu meiri líkur en minni að málið tapist fyrir dómstólum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rekja allt sem snýr að þessu máli, Íslendingar þekkja það mjög vel. Það uppfyllti t.d. afskaplega vel þau skilyrði sem eru fyrir því að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem sagt að fólk þekkti vel til þess. Ég efast um að nokkurt jafnflókið mál og þetta sé jafnþekkt meðal nokkurra þjóða, alveg örugglega ekki Íslendinga. Ég held að almenningur hafi alla jafna verið mjög vel upplýstur um þetta sökum þess hversu mikil umræða varð um það í þinginu. Sem betur fer var stórslysi aflýst. Ég ætla ekkert að rekja það sérstaklega en ég held að við sjálfstæðismenn höfum gert hárrétt með því að taka þá stöðu sem við tókum á sínum tíma í þessu máli og það hafi skilað þeirri niðurstöðu sem við sjáum í dag sem er án nokkurs vafa betri en sú var sem var keyrð í gegnum þingið 30. desember 2009. Það er auðvitað ekki bara okkur að þakka, öll stjórnarandstaðan kom að málum og ýmsir fleiri. Það er afskaplega gott að mál fóru þá leiðina ef þannig má að orði komast. En það er okkur líka umhugsun og lærdómur að það borgar sig að fara vel ofan í mál, ég tala nú ekki um þegar það er stórmál. Ég ætla að rekja í þessari stuttu ræðu minni eitt sjónarhorn sem mér finnst ekki hafa verið farið yfir, gríðarstórt mál. Ég fer fram á það við hv. fjárlaganefnd að hún setjist yfir það á milli umræðna. Þá er ég að vísa til þess að grunnurinn að þessu máli öllu er gölluð tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingarkerfið. Í grófum dráttum er hún með þeim hætti að þetta er tryggingakerfi eins og nafnið gefur til kynna og hverju aðildarríki er gert skylt að koma slíku kerfi á í sínu landi. Þetta er augljóslega hugsað fyrir mjög stór lönd með margar bankastofnanir því að tryggingakerfi eru í eðli sínu ekkert annað en dreifing áhættu og þegar maður er með land eins og Þýskaland, sem ég veit ekki hvað hefur margar bankastofnanir, hvort þær eru mörg hundruð eða mörg þúsund, er alveg ljóst að slíkt kerfi þar sem menn greiða iðgjald, því að þetta er ekkert annað en iðgjald, er miklu betur til þess fallið að takast á við þau áföll ef ein og ein bankastofnun verður gjaldþrota. Á Íslandi erum við með þrjá stóra viðskiptabanka sem eru með 70–80% af öllum innstæðum. Í bankahruninu reyndi ekki bara á þessa tryggingu, þ.e. hér á landi, heldur hefur viðskiptadeilan milli okkar og landa Evrópusambandsins, sérstaklega Bretlands og Hollands, gengið út á að við eigum að ábyrgjast greiðslur til útibúa eða starfsstöðva íslenskra banka í öðrum löndum. Þegar menn innleiddu þessa tilskipun í þessum sal fyrir nokkrum árum sáu menn ekki fyrir þann vanda sem við lentum síðan í. Ég hef ekki lesið mig í gegnum umræðurnar en sem betur fer komum við þá í veg fyrir stórslys þegar menn felldu tillögu þáverandi og núverandi hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Jóhönnu Sigurðardóttur sem vildu að ábyrgðar yrðu allar innstæður sem hefði væntanlega gert stöðu okkar gríðarlega erfiða í þessari deilu allri saman, kannski vonlausa. Núna liggur hins vegar fyrir þinginu, og búið að gera í eitt og hálft ár, frumvarp frá ríkisstjórninni sem gerir ráð fyrir því að við setjum nýtt innstæðutryggingarkerfi á laggirnar sem er byggt upp á nýrri tilskipun Evrópusambandsins. Í örstuttu máli gengur þetta út á það að innstæðutryggingin hækkar úr 20 þús. evrum í 100 þús. evrur. Í ofanálag er sterkara orðalag hvað varðar innstæðutryggingarkerfið. Þá vísa ég í enska orðalagið og bið um leyfi forseta til að vitna beint í það, það er erfitt fyrir mig að nálgast það öðruvísi. Ég hef verið skammaður hér í þessum sal fyrir að vitna í enska tungu en það er erfitt að eiga við það þegar um er að ræða enska tilskipun. Í eldri tilskipuninni segir, með leyfi forseta: „Deposit-guarantee schemes shall stipulate that the aggregate deposits of each depositor must be covered up to ECU 20 000 …“ Í nýju segir: „They shall ensure that the coverage of the aggregate deposits“ o.s.frv. Við erum búin að hafa málið í hv. viðskiptanefnd allan þennan tíma og höfum farið með þetta í umræðu í þinginu. Það er öllum ljóst hver þessi stóri galli er. Í fyrsta lagi erum við að fara upp í 100 þús. evrur. Í annan stað sem er alvarlegra er alveg ljóst að við erum ekki með margar fjármálastofnanir. Við erum í rauninni með þrjár sem eru með 70–80% af innstæðunum. Það þýðir að slíkt tryggingakerfi gengur ekki upp. Tryggingakerfi ganga upp fyrir tugi og hundruð. Ef ein af þessum þremur fjármálastofnunum fellur, þetta var reiknað út fyrir okkur, mun það taka nýja deild, sem er tillaga hæstv. ríkisstjórnar, 96 ár að ná upp í þá söfnun. Virðulegur forseti. Þetta er ekki lítið mál, þetta er stórmál. Menn hafa bent á að hugsanlega sé hægt að tryggja forgang við gjaldþrot innstæðutryggingarsjóðsins, en það er alveg ljóst að menn eru farnir að fjármagna bankana fram hjá því vegna þess að eðli málsins samkvæmt vilja þeir aðilar sem fjármagna bankana vera nokkuð tryggir um að fá fjármuni sína ef illa fer. Síðan er hitt, menn eru með hugmyndir um að deildaskipta þessum sjóði þannig að við séum með einhverja gamla Icesave-deild sem verður síðan bara tóm þannig að þeim kröfuhöfum sem núna sækja í tryggingarsjóðinn verði bent á að þessi deild sé fullkomlega tóm og þar af leiðandi geti þeir ekki fengið neitt upp í kröfur. Fulltrúar tryggingarsjóðsins upplýstu að núna eru málaferli í gangi í Evrópu þar sem menn eru að sækja í sjóðinn. Fulltrúar tryggingarsjóðsins höfðu áhyggjur af því að ef slík mál mundu tapast væri erfitt að sýna fram á það fyrir dómstólum að þeir aðilar sem ættu kröfuna gætu farið í gömlu gjaldþrota deildina en ekki í nýju deildina sem menn ætla að byrja að safna í núna og mun taka áratugi. Ég held, virðulegi forseti, að ef við viljum læra af fortíðinni beri okkur skylda til að fara mjög vel yfir þetta. Þetta tengist þessu Icesave-máli eins mikið og mögulegt er. Þegar menn tala um áhættu af samkomulaginu, breyttu fyrirkomulagi o.s.frv. er þetta nokkuð sem menn þurfa að taka með í reikninginn. Nú höfum við þann tíma sem við viljum milli umræðna. Ég held að við viljum ekki, sérstaklega ef illa fer - hvað þýðir: Ef illa fer? Segjum að einn af bönkunum yrði gjaldþrota á næstu árum, segjum eftir 20 ár, þá værum við með tvöfaldan vanda, annars vegar Icesave-vandann ef við þurfum að greiða einhverja hluti sem menn hafa áhyggjur af og hins vegar er spurningin hvernig menn eiga að fjármagna slíkt áfall. Nú kynni einhver að segja að það væri svartsýnisraus að hafa áhyggjur af því að bankar fari á hausinn. Við höfum séð að það getur svo sannarlega gerst og nú er ég ekkert að tala um kerfishrun, ég er bara að tala um einn banka, einn af þrem. Ég þekki það sem nefndarmaður í hv. viðskiptanefnd að í það minnsta mun Landsbankinn ekki þola fyrningarleið ríkisstjórnarinnar. Það er opinber stefna hæstv. ríkisstjórnar að fara þá leið, sama hvað tautar og raular. Og sá banki mun ekki þola þann skell. Virðulegi forseti. Ég held að allir þeir sem hafa komið að þessu máli hafi lagt sig fram og vinni hér eftir bestu samvisku. Ég veit t.d. að í hv. fjárlaganefnd hafa menn unnið gríðarlega vel og reynt að greina hlutina eins mikið og vel og hægt er þó að menn geti aldrei klárað það. Þegar upp er staðið er það mat hvers og eins hv. þingmanns hvað hann telur best fyrir íslenska þjóð. Maður ber virðingu fyrir mismunandi sjónarmiðum í því. Þetta er hins vegar þáttur sem ég ákvað að draga sérstaklega upp vegna þess að í þessu flókna máli sem svo sannarlega tekur til mjög margra þátta hefur þetta lítið sem ekkert verið rætt og þetta mál fer ekkert frá okkur. Ég fór fram á það í fyrravor þegar við ræddum þetta, og var ekki einn um það heldur flestir í stjórnarandstöðu, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem þá var annar einstaklingur færi og ræddi við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um þennan vanda sem við Íslendingar værum í í tengslum við þessa tilskipun. Það hefur ekki verið gert. Það hefur verið talað við nágrannaþjóðir okkar og samstarfsmenn af minna tilefni. Ég held að allir þeir sem sitja í hv. viðskiptanefnd geti verið sammála um að eftir allan þennan tíma, tæplega tvö ár, erum við enn ekki komin með lausn sem menn telja ásættanlega fyrir framtíðarfyrirkomulag bankamála á Íslandi. Þá er ég að vitna í þetta innstæðutryggingarkerfi. Eins og staðan er í dag er okkur nauðugur einn kostur að innleiða þetta kerfi. Eins og það liggur fyrir þingi núna gengur það ekki upp. Ég vek athygli á því að þau varnaðarorð sem ég hef hér uppi um málaferlin gagnvart tryggingarsjóðnum komu fram hjá forustumönnum tryggingarsjóðsins sjálfs. Það eru þeir aðilar sem hafa áhyggjur af þeim. Einn forustumaðurinn þar hafði áhyggjur af því að það yrði erfitt að nota það sem vörn að sjóðurinn væri deildaskiptur ef málin töpuðust og vísaði þar í reynslu sína í skattamálum. Viðkomandi einstaklingur hefur mjög mikla reynslu á því sviði. Annað sem ég held að væri skynsamlegt að líta til er niðurstaðan í málaferlum sem ýmis fyrirtæki eru í gegn Landsbankanum varðandi gjaldeyrislánin sem þau tóku hjá bankanum. Ég þarf ekki að rifja upp, virðulegi forseti, hvaða afleiðingar það hafði þegar dómur féll síðast varðandi gjaldeyrislánin. Ég held að það væri afskaplega skynsamlegt og varkárt af þinginu að bíða þessa daga sem eftir eru til að sjá hver niðurstaðan verður í því máli. Miðað við þær bestu heimildir sem ég hef á að falla dómur í þessum mánuði. Ef einhver veit betur hér inni væri gott að fá leiðréttingu á því, en þetta er miðað við þær bestu upplýsingar sem ég hef. Síðan er annað mál, virðulegi forseti, sem snýr að stjórnskipun Íslands. Áður var kennt í stjórnmálafræðideildinni, m.a. af núverandi forseta lýðveldisins, Ólafi Ragnari Grímssyni, að það væri dauður bókstafur að vísa málum til þjóðarinnar og forsetinn hefði í rauninni ekki það vald að skrifa ekki undir og vísa máli til þjóðarinnar eins og það er kallað. Það hefur nú verið gert í tvígang og ég held að menn þurfi að hugsa það vel ef þeir sjá fyrir sér að almenna reglan hjá þeim sem munu gegna forsetaembættinu í framtíðinni, og í nútíðinni, verði að einn þáttur sé að sjá hvernig málum verði fyrir komið með því að vísa þeim í þjóðaratkvæði, sömuleiðis þegar það hefur gerst eins og í þessu tilfelli hvort það sé réttlætanlegt að þingið taki endanlega afstöðu eða hvort þingið eigi með ákvörðun sinni að vísa viðkomandi máli til þjóðarinnar. Þetta er komið á þennan reit út af niðurstöðunni úr þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég held að þetta sé þáttur sem við þurfum að ræða. Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur verið hér. Mér hefur fundist hún góð. Ég held að í fáum málum hafi jafnmargir lagt jafnmikið á sig, bæði innan þings og utan, til að ná eins góðri niðurstöðu og hægt er. Það liggur hins vegar alveg fyrir að við erum í stöðu sem við vildum ekki vera í. Ég held að við flest, ef ekki öll, höfum þá sterku sannfæringu að okkur beri ekki lagaleg skylda til að ganga að neinum samningum um mál eins og þessi. Ég held að það sé sannfæring flestra. Hins vegar er málið flóknara en það eins og við þekkjum. Ég ætla ekki að rekja það allt saman. Menn hafa farið hér yfir það hvað eftir annað, margir aðilar, og það er svo sem hægt að ræða það mjög mikið áfram. Við munum örugglega gera það. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég beini því til hv. fjárlaganefndar að hún skoði þann þátt sem ég vísaði hér til. Hann er nefnilega gríðarlega stór, við erum að tala um gríðarlega hagsmuni fyrir íslenska þjóð og sá þáttur fer ekki frá okkur. Við höfum sýnt það, m.a. í þessu máli, að ef menn fara málefnalega yfir hlutina og reyna að nálgast þá með lausn í huga getum við gert það. Í þessu tilfelli á þjóðin það svo sannarlega skilið. Við getum ekki gengið frá þessu máli án þess að vera með einhver svör við þessum spurningum. Þetta frumvarp sem ég vísaði hér til tengist þessu máli órjúfanlegum böndum þrátt fyrir að það sé í annarri hv. nefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það vakti athygli mína í upphafi málsins að hann minntist á þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er í samræmi við þær tillögur sem fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, Styrmir Gunnarsson, hefur sent þingflokki sjálfstæðismanna. Þannig geti þeir hugsanlega bjargað ærunni, eins og hann orðar það, í þessu máli. Hv. þingmaður minntist á að fjárlaganefnd þyrfti að kanna betur lagalegan grundvöll málsins, ef ég skildi hann rétt, hann leiðréttir mig ef ég hef ekki náð því rétt, að efasemdir væru um að Íslendingar ættu yfir höfuð að borga og ekki hefði farið fram mat á þeirri áhættu í fjárlaganefnd. Ef ég skildi þingmanninn rétt óskaði hann eftir að fjárlaganefnd kæmi saman og færi yfir málið.  Ég spyr þá þingmanninn: Hver er skoðun hans á þessu? Hefði að hans mati þetta mat ekki átt að fara fram? Hefðum við ekki átt að gefa okkur aðeins betri tíma og velta upp öllum þeim mögulegu málum eða atriðum sem hefðu getað komið upp hefðum við látið reyna á málið fyrir dómstólum?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að meint bréf Styrmis Gunnarssonar hefur væntanlega borist til hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar  Virðulegi forseti. Lunginn af ræðu minni fór í að ræða nýja innstæðutryggingarsjóðinn sem hefur verið til umræðu hér í þinginu í nærri tvö ár. Ég var að vekja athygli á þeim augljósu göllum sem þar eru. Út á það gekk ræðan mín. Ég veit að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er áhugamaður um þessi mál öll og ég hvet hann til að kynna sér það mál vegna þess að við erum komin í þennan vanda út af þessari gölluðu tilskipun Evrópusambandsins. Ef hún var gölluð áður er hún hálfu verri núna. Því miður hafa hæstv. ráðherrar ekki borið hönd fyrir höfuð Íslands og reynt að verja okkur hvað þetta varðar sem vægast sagt hefði verið full þörf fyrir. Við sitjum uppi með frumvarp sem getur komið okkur í gríðarlegan vanda. Það er það sem ég er að vekja athygli hv. fjárlaganefndar á. Varðandi aðra þá þætti sem hv. þingmaður spurðist fyrir um er svar mitt einfaldlega þetta: Við eigum að skoða alla þá þætti sem mögulegt er en ég treysti hins vegar afskaplega vel hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Ég veit að þeir eru búnir að vinna gríðarlega vel í þessu, ekki bara núna heldur frá því að þetta mál byrjaði. Ég veit ekki annað en það hafi átt við í öllum málum en þekki það mál sem hann vísar til 

Virðulegi forseti. Ég hef gaman af því að fá bréf og mér er nokk sama hvaðan þau koma en ég hef ekki fengið neitt bréf frá fyrrverandi ritstjóra Morgunblaðsins. Ég var nú heldur ekki að segja að hann hefði sent þetta bréf til þingmanna. Hins vegar er það efst á forsíðu mbl.is og þar er farið mjög ítarlega í þá skoðun hans að nú eigi sjálfstæðismenn að stefna á að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við sem horfum á Sjálfstæðisflokkinn utan frá skiljum ekki allt sem þar fer fram en mér hefur stundum virst eins og einstaka sinnum komi skilaboð frá Hádegismóum þó að ég ætli ekki að væna þann þingmann sem ég á orðastað við um að fylgja þeim í hvívetna. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann, fyrst hann leggur áherslu á að málið sé upplýst, hvort hann sé reiðubúinn að samþykkja málið jafnvel þótt mikilvægt atriði eins og það að meta áhættuna af því að fara í dómsmál sé ókannað. Mig langar að spyrja hvort hann sé reiðubúinn að leggja í skuldbindingar, gríðarlega miklar skuldbindingar, þó að þær séu miklu viðráðanlegri en áður var samþykkt hér á Alþingi - hvort það breyti afstöðu hans? Mun hann engu að síður vera á já-takkanum? Gefum okkur að þingmenn Sjálfstæðisflokksins samþykki að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef það verður fellt, mun þingmaðurinn segja já eða mun hann vera á gula takkanum eða rauða takkanum? Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa nú verið svona svolítið úti um allt í þessu. Mér þætti gaman að heyra afstöðu þingmannsins varðandi þetta.

Virðulegi forseti. Mér finnst gaman að sjá hversu mikill áhugamaður hv. þingmaður er um Sjálfstæðisflokkinn. Við hljótum að fagna slíkum áhuga. Hann hefur sömuleiðis gaman af því að fá bréf og það er bara mjög ánægjulegt. Það minnir mig á að það er nú frekar langt síðan ég hef fengið bréf, alla vega svona sendibréf, maður fær hins vegar mikið af tölvupóstum en það er nú aukaatriði. Ég held að menn þurfi eitthvað að skoða Sjálfstæðisflokkinn betur ef þeir telja að það séu einhverjir aðilar, sama hvar þeir eru, sem stýri flokknum aðrir en forustan. Þeir sem eru í forustu fyrir flokkinn eru fjölmargir, bæði á þingi og í sveitarstjórnum. En það er allt saman aukaatriði. Ég nálgast málið bara eins og allir aðrir hv. þingmenn eða það vona ég. Við erum hér með mjög erfitt úrlausnarefni. Þetta er ekkert öðruvísi. Það er enginn kostur góður. Þetta snýst um það hvaða skásta kost við veljum fyrir hönd Íslands. Við höfum séð að þær þjóðir sem við eigum í deilum við skirrast ekki við að gæta hagsmuna sinna og ekki er prinsippunum fyrir að fara  Í lok atkvæðagreiðslu, virðulegi forseti, þurfum við að taka afstöðu. Ég mun gera það eins og allir aðrir þingmenn, vona ég, eftir bestu sannfæringu og vera búinn að vega það og meta hvað er best að gera fyrir íslenska þjóð. Það er held ég sú nálgun sem við öll erum með, en við skulum frekar fara hægar í sakirnar og fara betur yfir málið en fara hratt og taka illa ígrundaða 

Virðulegur forseti. Ég vil í lok 2. umr. um Icesave-samningana þakka fyrir góð og málefnaleg skoðanaskipti í umræðum í dag og í gær. Icesave-málið hefur fengið eina þá ítarlegustu umfjöllun sem einstakt mál hefur fengið í sögu þingsins. Málið hefur hlotið vandaða umfjöllun í hv. fjárlaganefnd og fer að lokinni atkvæðagreiðslu aftur til nefndarinnar svo að ræða megi þau álitamál sem út af standa. Ástæða er til að þakka þeim fjölmörgu sérfræðingum, embættismönnum og hagsmunasamtökum sem gefið hafa upplýsingar sem undirbyggt hafa ákvarðanir þingmanna og afstöðu þeirra í málinu. Vandaðar greiningar, skýrslur og minnisblöð hafa verið unnin að beiðni hv. fjárlaganefndar, auk umsagna um frumvarpið. Ég vil einnig þakka félögum mínum í hv. fjárlaganefnd fyrir samvinnuna. Það er mikils virði í erfiðum málum að fulltrúar allra flokka nálgist málefnin með það að markmiði að finna saman bestu lausnina. Þannig er vinnulagið almennt í fjárlaganefnd þó að ekki náist alltaf sameiginleg niðurstaða allra nefndarmanna. Síðast en ekki síst vil ég þakka varaformanni nefndarinnar, Birni Val Gíslasyni, fyrir samstarfið og einnig starfsmönnum nefndasviðs fyrir þeirra góða starf.

Virðulegi forseti. Ég vildi taka undir þakkir hv. formanns fjárlaganefndar, Oddnýjar Harðardóttur, og þakka sérstaklega starfsmönnum nefndarinnar - oft hefur manni hálfpartinn fundist níðst á þeim en þeir hafa í engu kvartað og reynst nefndinni ómetanlegir. Annars hef ég ekki neinu við það að bæta sem hér kom fram og þakka sömuleiðis.

Frú forseti. Hér er til 3. umr. frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum, m.a. breytingum sem gerðar voru við 2. umr. málsins. Frumvarpið varðar fjölgun dómara og fleiri atriði. Allsherjarnefnd hefur fjallað mjög ítarlega um málið, tók það fyrir milli 2. og 3. umr. og fékk á sinn fund Ingveldi Einarsdóttur, formann Dómarafélagsins. Á fundinum mælti Ingveldur Einarsdóttir eindregið fyrir því að komið yrði á fót millidómstigi sem löngum hefur verið í umræðunni og er mikil samstaða um meðal lögfræðinga en sagði jafnframt að meðan því yrði ekki komið á fót yrði að leysa þann vanda sem uppi væri hjá dómstólunum vegna mjög vaxandi málafjölda. Ég vil líka vekja athygli á því að millidómstig eitt og sér mundi ekki leysa þennan vanda, hvorki fyrir héraðsdómstólana né Hæstarétt einn, tveir og þrír þótt því yrði komið á fót á morgun. Varðandi tillögur sem höfðu komið frá Hæstarétti fyrir 2. umr. málsins taldi hún þær allar varða innri starfsemi réttarins og að Hæstiréttur væri best dómbær um hvað færi best í hans innri starfsemi. Hún nefndi m.a. að dómstjórar í héraðsdómi væru kosnir til fimm ára. Hún sagði að breytingar í þá veru væru rökréttar og ég get tekið undir orð hennar. Fleiri gestir höfðu áður tekið í sama streng. Meiri hluti allsherjarnefndar, Atli Gíslason, Mörður Árnason, Valgerður Bjarnadóttir, Álfheiður Ingadóttir og Þráinn Bertelsson, mæla fyrir breytingartillögu nú þar sem segir, með leyfi frú forseta: „Í stað orðanna ,,1. janúar 2011“ í b-lið 3. gr. (45. gr.) komi: 1. mars 2011.“ Breytingin helgast af því að frumvarpið varð ekki að lögum fyrir áramót eins og stefnt var að. Þetta er held ég að mati allra sem hafa komið að þessu máli aðkallandi mál sem langflestir eða allir eru sammála um að verði að lögum þótt ágreiningur hafi verið um einstakar breytingar sem fram hafa komið.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi geta þess að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, skrifum hvorki undir nefndarálitið né þá breytingartillögu sem hér var gerð grein fyrir. Ég mun koma efnislega inn á það á eftir. Við tókum heldur ekki þátt í afgreiðslu meiri hluta allsherjarnefndar á málinu milli 1. og 2. umr. og höfum við bæði 1. og 2. umr. lýst efasemdum um þá leið sem hér er farin. Umræðunnar vegna er auðvitað nauðsynlegt að ítreka að við höfum ekki haft efasemdir um að það væri nauðsynlegt að bregðast við fyrirsjáanlega auknu álagi á dómstóla landsins. Við höfðum reyndar talað töluvert fyrir sjónarmiðum af því tagi fyrr á þessu þingi og raunar því síðasta líka vegna þess að við höfum metið það svo að viðbúið væri að álag á dómstólana færi stórlega vaxandi, bæði vegna fjölda einkamála af ýmsu tagi, mála sem tengjast uppgjöri á gömlu bönkunum sérstaklega, og eins vegna þess að útlit er fyrir að mál sem höfðuð kunna að verða vegna saknæmrar háttsemi í sambandi við bankahrunið eða aðdraganda þess geta farið að koma til dómstólanna. Lítið af þeim hefur sést enn þá, en það má reikna með að þau fari að koma. Þar gæti orðið, miðað við þær rannsóknir sem embætti sérstaks saksóknara hefur sérstaklega unnið að, um að ræða verulega stór, umfangsmikil og þung mál sem munu kalla á meiri vinnu og hugsanlega langa málsmeðferð fyrir dómstólum. Við höfum séð það í stórum efnahagsbrotamálum á undanförnum árum að það hefur tekið dómstóla talsverðan tíma að vinna úr þeim, sérstaklega þegar horft hefur verið til alls konar kærumála fram og til baka og mismunandi anga sem hafa komið þar inn. Við höfum ekki efast um þörfina fyrir að bregðast við. Þær athugasemdir sem við höfum gert við efni upphaflega frumvarpsins varða fyrst og fremst það að þarna væri lögð til skipun tiltölulega stórs hóps nýrra dómara til lífstíðar vegna aukins álags sem er í raun og veru tímabundið, tekur til einhverra ára vissulega, tveggja, þriggja, fjögurra ára kannski, en verið er að skipa stóran hóp dómara til lífstíðar. Það er reyndar gert ráð fyrir að eftir 2013 fari dómurum aftur fækkandi eftir því sem dómarar láta af störfum vegna aldurs eða annarra ástæðna, en það þýðir að útþynningin, ef svo má segja, verður eftir mjög bratta fjölgun á dálítið löngum tíma. Við höfum einfaldlega velt því upp hvort heppilegt væri að ráðast í þetta svona. Þau sjónarmið hafa áður komið fram og ætla ég ekki að fara nánar út í það hér við þessa umræðu. Ég ætla líka að nefna að í þessum umræðum höfum við tekið undir sjónarmið sem hafa komið frá flestum eða öllum hópum lögfræðinga og embættismanna sem vinna í þessum málaflokki, Lögmannafélagi Íslands, Lögfræðingafélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands og Ákærendafélagi Íslands, um mikilvægi þess að koma hér á millidómstigi. Rökin fyrir millidómstigi eru í grunninn önnur en að bregðast við því álagi sem fylgir þessum tímabundna vanda en við höfum velt fyrir okkur og velt því upp að ef ætlunin er að leggja í breytingar á þessu sviði, breytingar sem eins og ég tiltók áðan munu hafa áhrif í alllangan tíma vegna þess að það er verið að skipa fjölda dómara til lífstíðar, væri vert að gera atlögu að því að koma millidómstiginu á. Ég get hins vegar alveg tekið undir með því sem hv. þm. Atli Gíslason sagði áðan um að vissulega mundi millidómstig ekki leysa allan þann vanda, sérstaklega ekki á fyrsta dómstigi sem aukið álag mundi kalla á. Engu að síður, fyrst farið er í þetta verkefni, teldum við og höfum talið að það væri eðlilegt að skoða þetta í samhengi og vísum auðvitað til þess að talsverð vinna hefur átt sér stað nú þegar á því sviði í sambandi við undirbúning að því leyti og ég hef á tilfinningunni að það sé engin ástæða til að mikla fyrir sér það verk að hrinda slíkum breytingum í framkvæmd. Vissulega munu þær leiða til kostnaðar, en sú breyting sem við erum að leggja til mun líka leiða til kostnaðar og ég kem nánar að því síðar. Það eru tvö atriði, hæstv. forseti, sem ég vildi tiltaka sérstaklega á þessum stað í umræðunni. Annað er að gerðar voru breytingar milli 1. og 2. umr., öllu heldur við 2. umr., samkvæmt tillögum frá Hæstarétti sem að okkar mati, mínu og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, varða ekki efnisatriði þess frumvarps sem hér liggur fyrir heldur eru um önnur atriði dómstólalaganna. Þá vísa ég fyrst og fremst til kjörtímabils forseta Hæstaréttar. Það er vissulega rétt að þarna er um að ræða reglur sem snerta innri starfsemi Hæstaréttar en engu að síður er það löggjafinn sem mótar þann lagaramma sem Hæstiréttur starfar eftir. Þegar lagðar eru til breytingar á þeim lagaramma held ég að ekkert sé því til fyrirstöðu að þingið taki til umræðu þær tillögur og velti fyrir sér hvort þær eigi rétt á sér eða ekki. Um þetta fjallaði ég nokkuð við 2. umr. og vildi bara ítreka að ég hef sterkar efasemdir um að rétt sé að lengja kjörtímabil forseta Hæstaréttar. Fyrirkomulagið hefur verið þannig um áratugaskeið, kannski frá upphafi, ég hef ekki kannað það, að dómarar við Hæstarétt hafa skipt með sér forsetadæminu. Það hefur gengið á milli þeirra og hefur auðvitað byggst á þeirri hugsun að í Hæstarétti sætu jafnsettir dómarar sem allir koma inn í réttinn með víðtæka reynslu og að forsetaembættið þar væri tímabundið verkefni sem einn dómari sinnti á hverjum tíma. Mér finnst tillagan um að lengja kjörtímabilið með þessum hætti breyta með nokkrum hætti eðli embættisins og tel að þessi tillaga hafi ekki fengið næga umfjöllun til þess að ástæða sé til að afgreiða hana eða samþykkja núna. Ég vísa til þess að umsagnaraðilar höfðu ekki tækifæri til að tjá sig um þessa breytingu vegna þess að hún kom inn eftir að skriflegar umsagnir bárust og eftir að flestir gestirnir komu fyrir nefndina. Þegar málið kom núna aftur inn til nefndar milli 2. og 3. umr. óskuðum við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson eftir nokkrum gestum til að fjalla um það mál en niðurstaðan varð sú að við fengum einn gest af fimm eða sex sem við óskuðum eftir. Það segir sitt um það að umfjöllunin var miklu takmarkaðri en efni stóðu til. Kannski hefði það engu breytt, ég veit það ekki. Við höfum ekki heyrt sjónarmið annarra en Dómarafélagsins um þetta sem hv. þm. Atli Gíslason vísaði til hér áðan, við höfum ekki upplýsingar um það. Þetta er atriði sem ég tel ástæðu til að gagnrýna. Ég ætla að nefna að lokum tvö önnur atriði. Í fyrsta lagi ætla ég að víkja örlítið að gildistökunni sem auðvitað snertir efni þeirrar breytingartillögu sem hér liggur fyrir þar sem talað er um að færa dagsetningu varðandi hæstaréttardómara frá 1. janúar sem augljóslega er úrelt til 1. mars til samræmis við það sem gildir um héraðsdómarana þar sem gert er ráð fyrir að nýir dómarar hefji störf 1. mars. Við vöktum athygli á því í nefndinni og gerum það aftur hér að 1. mars er líka óraunhæf dagsetning í ljósi þess hvar við erum stödd núna í dagatalinu. Það er komið fram í febrúar. Ég get ekki skilið frumvarpið öðruvísi en svo að það sé gert ráð fyrir að hinir nýju dómarar taki til starfa á þessum tilteknu dagsetningum. Orðalag ákvæðanna gefur ekki neina vísbendingu um annað. Og það er alveg ljóst að það mun ekki nást. Þessir ágætu nýju dómarar, fimm í héraðsdómi og þrír í Hæstarétti, munu ekki geta hafið störf 1. mars. Það liggur fyrir og þess vegna hefðum við talið eðlilegra að færa þessa dagsetningu aftar þannig að löggjöfin verði þá í samræmi við veruleikann. Það sem á eftir að gerast áður en dómararnir taka til starfa er auðvitað að það á eftir að auglýsa stöðurnar. Hæfnisnefnd á eftir að fara yfir umsóknirnar, meta hæfni umsækjenda, sem mun væntanlega taka nokkurn tíma í ljósi þess að þarna er um að ræða mörg embætti á sama tíma og að öllum líkindum talsverðan fjölda umsækjenda. Síðan þarf ráðherra að komast að sinni niðurstöðu. Ég held að allir sem þekkja til þessa ferlis geti séð í hendi sér að 1. mars mun ekki nást í því sambandi. Þetta er ekki grundvallaratriði, það mun ekki valda neinum sérstökum spjöllum þó að ekki verði unnt að skipa dómarana á þeim degi sem frumvarpið kveður á um en þegar við sjáum fyrir okkur hvernig þetta verður er ástæðulaust að halda inni í frumvarpinu óraunhæfri dagsetningu. Á þetta höfum við bent. Annað atriði sem ég vildi vekja athygli á í blálokin til umhugsunar er kostnaðarþátturinn sem ég held að þurfi að verða okkur nokkur umhugsun. Auðvitað verður að taka tillit til þeirra fjárveitinga sem ætlaðar eru til dómstólanna á fjárlögum. Formaður Dómarafélagsins lýsti því sjónarmiði í allsherjarnefnd á mánudaginn að fjárveitingar til héraðsdómstóla mundu ekki duga til að bæta þessum nýju dómurum við fyrr en í haust. Það voru upplýsingar sem komu mér nokkuð á óvart. Í sjálfu sér hefði verið ástæða til að fá sjónarmið frá t.d. dómstólaráði og ráðuneytinu um það en meiri hluti nefndarinnar taldi ekki tíma til þess. Það má líka minna á, og ástæða er til að halda því til haga hér fyrst fjármálin koma til skoðunar í þessu samhengi, að dómstólaráð gerði töluvert alvarlegar athugasemdir við fjárhagslegt mat fjármálaráðuneytisins á fyrri stigum málsins í bréfi sem sent var allsherjarnefnd 6. desember. Við þessu þarf auðvitað einhvern veginn að bregðast. Ég er ekki að segja að það eigi að stöðva þetta mál út af því en það hlýtur hins vegar að hafa áhrif á það hvernig framkvæmdin gengur hvernig fyrir fjármununum er séð og hugsanlega þarf að samþykkja einhverjar aukafjárveitingar verði þetta frumvarp að lögum. En það er a.m.k. ekki hægt að láta þessa umræðu klárast án þess að vekja athygli á því að þarna er þáttur sem þarf að huga mun betur að. Verði þessar breytingar að veruleika með þeim hætti sem hér er lagt til mun það leiða til kostnaðar og í ljósi efasemda sem hafa komið fram um að fjárlagafrumvarpið geri ráð fyrir útgjöldum af því tagi þarf það einhverrar endurskoðunar við og ég beini því til þingmanna og um leið auðvitað innanríkisráðuneytis og fjármálaráðuneytis að taka þennan þátt til skoðunar.

Frú forseti. Að gefnu tilefni, vegna ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar, vil ég taka fram að gestir sem komu á fund nefndarinnar eftir 1. umr. tjáðu sig flestir um tillögu Hæstaréttar munnlega en þeir veittu ekki skriflegar umsagnir. Varðandi fyrirmælin í lagagreininni þar sem segir að tala dómara skuli frá 1. mars verða sú sem þar stendur eru það lagafyrirmæli um breytta tölu dómara en ekki um það hvenær á að skipa þá. Það er skýrt fordæmi fyrir því í 1. gr. laga nr. 147/2009, þar sem bætt var nýrri grein við lögin þar sem segir m.a., með leyfi frú forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 12. gr. skal tala héraðsdómara frá gildistöku laga þessara vera 43 …“ Sú breyting tók gildi 1. janúar 2010 og á grundvelli hennar voru skipaðir fimm nýir héraðsdómarar 15. maí 2010. Þarna eru fyrst og síðast lagafyrirmæli um fjölda dómara. Síðan hefur það gerst frá árinu 2000 þegar dómarar hafa fengið lausn í Hæstarétti að liðið hafa allt að tveir mánuðir frá því þar til nýr dómari hefur verið skipaður til starfa. Það er því ekkert athugavert við þetta ákvæði, það er ósköp eðlilegt. Svona hefur það verið í fjöldamörg ár.

Hæstv. forseti. Ég vakti athygli á því að við erum í þeirri stöðu að við vitum að 1. mars verður fjöldi dómara ekki orðinn 12 í Hæstarétti og 48 í héraðsdómi. Athugasemd mín laut að því að það væri þá eðlilegra að hafa dagsetninguna í frumvarpinu í samræmi við veruleikann. Ég ætla ekki að gera það að neinu aðalatriði, en við skipun í fjöldamörg embætti og stofnun nýrra stofnana á vegum ríkisins er mjög oft farin sú leið sem gerð er í frumvarpinu að mælt er fyrir um að t.d. nýtt embætti eða ný stofnun skuli taka til starfa á tiltekinni dagsetningu fram í tímann. Gildistaka laganna er hins vegar ákveðin þegar í stað til að unnt sé að hefja nauðsynlegan undirbúning. Það er langt í frá að vera aðalatriðið í málinu. Ég vakti athygli á því að að það er töluverður tími þangað til unnt verður að skipa nýju dómarana og þá væri eðlilegra að segja 1. apríl eða 1. maí þannig að það verði þá samræmi í því. Það er auðvitað ekki sambærilegt við það þegar um er að ræða endurnýjun í embættum þegar þau losna af einhverjum sökum. Þetta er ekki aðalatriði en ég sé ekki ástæðu til þess að hafa inni dagsetningu sem ég tel að muni ekki standast.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson, félagi minn í allsherjarnefnd og flokksbróðir, fór yfir nokkur af þeim sjónarmiðum sem við höfum haft uppi varðandi þetta mál, bæði í þingsalnum og sömuleiðis við meðferð málsins innan allsherjarnefndar. Ég vil nú ítreka það sem fram hefur komið að við stöndum ekki að nefndaráliti meiri hlutans af efnislegum ástæðum og vegna þeirrar málsmeðferðar sem viðhöfð var í allsherjarnefnd af hálfu meiri hlutans. Málið var tekið þangað milli 2. og 3. umr. og óskuðum við þá strax eftir því að fulltrúar Dómarafélags Íslands, Lögmannafélags Íslands, Lögfræðingafélags Íslands, Ákærendafélag Íslands og dómstólaráðs yrðu kallaðir fyrir nefndina til að veita henni munnlegt álit sitt á frumvarpinu, bæði þeim breytingartillögum sem fyrirsjáanlegt var að yrði að gera, stæði til að samþykkja frumvarpið á Alþingi, og sömuleiðis vegna annarra breytingartillagna sem meiri hlutinn lagði fram við 2. umr. málsins. Það er skemmst frá því að segja að við óskum okkar var ekki orðið af hálfu meiri hlutans, að undanskildu því að formaður Dómarafélagsins mætti á fund nefndarinnar og reifaði sjónarmið sín varðandi frumvarpið. Ég harma þá afstöðu meiri hlutans og gagnrýni harðlega þá málsmeðferð sem meiri hlutinn viðhafði í þessu máli og hér hefur verið lýst. Hún er í ósamræmi við þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið árum saman á þinginu, að við slíkum óskum hafi verið orðið. Mér finnst miður í máli eins og þessu þar sem allir eru sammála meginmarkmiðunum að ekki hafi verið hægt að verða við þessum óskum okkar. Í þessu frumvarpi er lagt til að dómurum við Hæstarétt verði fjölgað um þrjá og sömuleiðis verði dómurum við héraðsdómstóla fjölgað tímabundið um fimm. Tilgangur frumvarpsins er sá að styrkja og efla dómskerfið til þess að takast á við aukinn málafjölda hjá dómstólunum, ekki síst í kjölfar efnahagshrunsins. Það er alveg fyrirséð að dómsmálum mun fjölga, ekki síst ágreiningsmálum sem varða skipti á þrotabúum félaga sem farið hafa í þrot og ljóst er að ágreiningur mun rísa um. Þá er rétt að gera ráð fyrir því að dómstólarnir þurfi, án þess að nokkuð sé fullyrt um það, að takast á við mjög stór og viðamikil efnahagsbrot sem hugsanlega kunna að koma þangað. Málafjöldinn er nú mikill fyrir, ekki síst í Hæstarétti, en einnig í héraðsdómi. Við því þarf að bregðast. Ég styð því þau markmið frumvarpsins eindregið að Alþingi búi þannig um hnútana að dómstólar séu betur í stakk búnir á næstu missirum til að takast á við þau mikilvægu verkefni sem þeim eru falin. Mínar efasemdir varðandi þetta frumvarp eru hins vegar um þá leið sem farin er. Ég leyfi mér að efast um að hún sé sú skynsamlegasta sem í boði er. Ég hef sagt það og ég segi það enn að með þessu frumvarpi er verið að ráðast í ótímabundnar aðgerðir til þess að leysa tímabundinn vanda. Hvað ég við með því? Það er fyrirséð, eins og ég sagði áðan, að dómsmálum muni fjölga, ekki síst ágreiningsmálum vegna skipta þrotabúa. Þeim mun hins vegar væntanlega fækka aftur þegar dómstólar hafa komist yfir stabbann af þessum málum. Það mun taka einhver missiri. Ég tel að við slíkar aðstæður hefðum við átt að reyna að grípa til aðgerða sem væru tímabundnar til þess að leysa vandann sem jafnframt er tímabundinn, í stað þess að fjölga dómurum með ótímabundnum ráðningum, vegna þess að dómurum verður ekki sagt upp störfum, það er bara eðli þeirra ráðningarkjara. Þess vegna höfum við haft uppi ýmsar aðrar hugmyndir en þær sem frumvarpið mælir fyrir um, t.d. að fjölga aðstoðarmönnum hæstaréttardómara, tryggja hverjum hæstaréttardómara aðstoðarmann og fjölga sömuleiðis aðstoðarmönnum hjá héraðsdómstólunum. Við höfum líka varpað fram hugmyndum um að dómarar verði settir eða skipaðir tímabundið meðan mesta álagið er á dómskerfinu. Því hefur verið haldið fram að sú leið sé ekki fær vegna þess að með því að skipa dómara tímabundið eða setja þá sé í rauninni verið að bjóða þeirri hættu heim að dómarar teljist ekki sjálfstæðir gagnvart öðrum handhöfum ríkisvaldsins. Öll þau sjónarmið eru málefnaleg. Ég tek undir þau að því leyti að þau ganga upp. Hins vegar hefur landsdómur verið kallaður saman og er ljóst að fimm af reyndustu dómurum Hæstaréttar Íslands munu þurfa að taka sæti í honum og þeir sinna væntanlega ekki dómstörfum í Hæstarétti á meðan. Við þeirri stöðu þarf að bregðast. Það verður væntanlega gert með því að skipaðir verða dómarar tímabundið við réttinn vegna þeirra málaferla. Ég hef ekki heyrt nein rök sem færð hafa verið fram af hálfu fylgismanna þessara frumvarpa sem benda til þess að einhver önnur sjónarmið ættu að eiga við varðandi hin almennu markmið þessa frumvarps. Ég fæ ekki séð annað en að hér sé á ferðinni einn og sami hluturinn. Gott og vel. Mín skoðun er sú að Alþingi og ríkisstjórn eigi að stefna að því afdráttarlaust og einhenda sér í það mál að efla og styrkja dómstólana með því millidómstig á Íslandi í dómskerfinu. Þá hugmynd held ég að allir styðji; fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi, dómarar styðja þá hugmynd, lögmenn gera það líka og eins samtök lögfræðinga og samtök ákærenda. Ég hef ekki hitt fyrir neinn mann sem starfar í réttarkerfinu sem andmælir slíkri hugmynd. Það er rétt að nýju millidómstigi mun fylgja kostnaður, en varlega hefur verið áætlað að kostnaður við millidómstig verði í kringum 200 milljónir á ári, sem er sambærilegt við það sem einar kosningar til stjórnlagaþings kosta, svo dæmi sé tekið. Ég held að með þeirri breytingu sem lögð er til verði okkur gert erfiðara að koma áformum okkar um að koma á millidómstigi í framkvæmd. Það byggi ég á því að sú hugmynd gengur síður upp vilji menn gera Hæstarétt Íslands að raunverulegum fordæmisdómstól, vegna þess að þá verða einfaldlega of margir dómarar fyrir í þeim rétti í því kerfi sem millidómstigið og þær hugmyndir sem það byggir á mælir fyrir um og gengur út á. Ég vil síðan nefna það út af þessu frumvarpi og þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram af hálfu meiri hlutans að þær ganga ekki bara út á að dómurum verði fjölgað við Hæstarétt, heldur einnig að deildum innan réttarins fjölgi til samræmis við það. Það kann að vera óumflýjanlegt í því fyrirkomulagi sem Hæstiréttur Íslands starfar eftir samkvæmt núgildandi lögum, en ég held að það megi með mjög góðum rökum halda því fram, og undir það hefur verið tekið við meðferð málsins, að það eitt og sér að deildum Hæstaréttar fjölgi dragi úr vægi hans sem fordæmisdómstóls og bjóði þeirri hættu heim að ósamræmi í réttarframkvæmd aukist. Í því sambandi vil ég vísa til þess sem fram kom í viðtali við einn dómara Hæstaréttar, Jón Steinar Gunnlaugsson, sem var í viðtali núna í vikunni í sjónvarpsþættinum Návígi í ríkissjónvarpinu. Þar var hann inntur álits á þeim áformum að fjölga dómurum við Hæstarétt. Hann, dómarinn, sagði í þættinum, með leyfi forseta: „Ég segi: Ringulreiðin sem af þessu leiðir bara eykst við þetta. Þar að auki er þetta til þess fallið að skjóta á frest raunverulegum breytingum við að koma á þessu millidómstigi.“ Það er skoðun dómarans við Hæstarétt að hætta sé á því að það frumvarp sem er til umfjöllunar auki ringulreið innan réttarins. Hvort sem menn eru sammála því sjónarmiði eða ekki hljótum við að taka alvarlega slíkar ábendingar vegna þess að þar talar maður sem starfað hefur innan réttarins um árabil, í ein sex ár hygg ég, og um áratugaskeið á öðrum sviðum í réttarkerfinu. Ég ætla að varpa fram þeirri hugmynd við varaformann nefndarinnar, hv. þm. Atla Gíslason, sem mælti hér fyrir nefndaráliti og lagði til að frumvarpið yrði samþykkt að við ættum að reyna að ná samkomulagi um aðra leið. Ég vil að við setjum málið í salt og hefjum okkur upp úr þeim skotgröfum sem pólitíkin er oft í og þeim átökum sem einkenna stjórnmálin. Það er svo mikilvægt að mál sem snúa að dómskerfinu séu í lagi, að réttarframkvæmd öll sé samræmd og réttaröryggi borgaranna tryggt. Þá tel ég að í stað þess að fara þá leið sem lagt er til að farin verði, taki fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi sig saman um að útfæra lagafrumvarp og tillögur sem miða að því að koma millidómstigi á eins fljótt og auðið er. Það þarf ekki að taka langan tíma. Ég hygg að búið sé að vinna það mikið í þeirri hugmynd bæði innan ráðuneyta og hjá fagaðilum að það ætti að reynast okkur auðvelt að komast að þverpólitísku samkomulagi um með hvaða hætti hægt væri að koma millidómstigi fyrir. Ég sé fyrir mér að það gæti þess vegna tekið til starfa næsta haust. Það er nú hugmynd sem ég legg fram og tel að með því að gera það með þeim hætti sem ég hef lýst leggi þingmenn mikilvægt lóð á vogarskálar þess markmiðs sem við viljum öll vinna að, þ.e. að styrkja, efla og treysta dómskerfið til framtíðar, en ekki grípa til ótímabundinna aðgerða til þess að leysa tímabundinn vanda og velta óumflýjanlegum breytingum á réttarkerfinu á undan okkur. Það er sú sáttarhönd sem ég hef ákveðið að rétta fram í þessu máli og vonast innilega til þess að félagar mínir í hv. allsherjarnefnd sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum á þingi taki í hana fagnandi og einhendi sér í það verkefni sem ég hef lýst.

Virðulegi forseti. Ég hafði satt best að segja ekki áttað mig á að það væri svona mikill ágreiningur um þetta mál. Ég er í allsherjarnefnd þar sem málið fór í gegn, þar hef ég ekki orðið vör við annað en að allir séu sammála um að fjölga þurfi hæstaréttardómurum. Það er hárrétt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í nefndinni hafa verið með þessa tímabundnu leið og talað um fjölgun aðstoðarmanna. Formaður Dómarafélagsins sagði það mjög skýrt svo ég heyrði um daginn á fundi að aðstoðarmenn gætu ekki kveðið upp dóma, þeir gætu hjálpað til við rannsóknir og annað slíkt og vissulega hjálpaði það en það kæmi ekki í staðinn fyrir dómara. Það hefur líka margoft verið sagt í mín eyru að millidómstóll, sem ég held að sé mjög skynsamlegt að hafa og við þurfum að hafa hér, kemur ekki í staðinn fyrir fjölgun hæstaréttardómara. Við þurfum að gera það líka. Ég held því að þessi sáttarhönd sem er sjálfsagt að taka í að því leytinu til að vinna að þessum millidómstól komi ekki í staðinn fyrir fjölgun hæstaréttardómara. Svo vil ég líka mótmæla því að farið hafi verið með einhverjum þjösnaskap inn í 3. umr. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni vildu fá menn til að ræða um þessa breytingu á starfsháttum í Hæstarétti, um kjörtímabil forseta réttarins og þar fram eftir götunum. Formaður Dómarafélagsins 

Virðulegi forseti. Ég hélt því ekki fram að við hefðum verið beittir þjösnaskap við meðferð málsins í allsherjarnefnd. Ég gagnrýndi hins vegar málsmeðferðina og ég lýsti því að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hefðum óskað eftir því að til fundar við nefndina yrðu kallaðir formaður Dómarafélagsins, sem kom, en líka fulltrúar Lögmannafélagsins, Lögfræðingafélagsins, Ákærendafélagsins, og dómstólaráðs. Það kann vel að vera að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hafi talið óþarft að ræða við þessa aðila en ég og félagi minn, hv. þm. Birgir Ármannsson, vorum henni ósammála um það. Ég lýsti því áðan að sú regla hefur verið viðtekin á Alþingi í störfum nefnda að þegar þingmenn og nefndarmenn óska eftir því að gestir sem hafa eitthvað um málið að segja að mati þingmanna verði kallaðir til fundar við hana, þá hefur verið orðið við slíkum beiðnum. Það var á hinn bóginn ekki gert í þessu tilviki. Hv. þingmaður getur haft skoðanir sínar á því hvort þessi beiðni okkar hv. þm. Birgis Ármannssonar hafi verið réttmæt. Við töldum að nauðsynlegt væri að eiga orðastað við þetta fólk til að hægt væri að ljúka rannsókn á málinu og yfirferð þess og þar við situr. Ég leyfi mér að gagnrýna að við þessu hafi ekki verið orðið. Það kemur á óvart að hv. þingmanni komi á óvart að einhver ágreiningur sé um þá leið sem farin er í frumvarpinu. Við höfum margoft lýst viðhorfum okkar til þeirrar leiðar sem hér er farin bæði í nefndinni og á Alþingi. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að bent hefur verið á sjónarmið gegn því að aðstoðarmönnum sé fjölgað, en við höfum bara viljað skoða 

Virðulegi forseti. Ég hef tekið of sterkt til orða þegar ég notaði orðið þjösnaskapur og mun nú nota rétt orð, þannig að ég tek það aftur. Ég er samt sem áður enn ekki alveg sammála þeirri gagnrýni á það hvernig málið var leitt í gegn á milli 2. og 3. umr. vegna þess að þar kom formaður Dómarafélagsins - þetta mál hafði verið rætt fyrr, þetta var ekki í fyrsta skiptið sem málið var rætt í nefndinni. Og það sem ég sagði líka - því ég virðist vera svolítið ógreinileg í orðum - var að ég vissi ekki að það væri svona mikill ágreiningur. Ég vissi auðvitað að háttvirtir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni voru hlynntir þessum tímabundnu ráðningum, og öðrum aðstoðarmönnum, og ég vissi að verið var að ræða hvor sína leiðina. Mér finnst það eitt, og annað að það sé mikill ágreiningur og nú þurfi að rétta fram sáttarhönd og fara hina leiðina vegna þess að ég held að við stefnum öll að sama marki um að dómstólarnir virki sem best. Ég er tilbúin til að vinna með hv. þingmanni að því að ná fram þessu millidómstigi. Ég tel ekki að það stangist á við þá leið sem við leggjum til að farin sé við fjölgun hæstaréttardómara.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við erum sammála um að við eigum að styrkja og efla dómstólana. Við erum hins vegar ósammála um þær leiðir sem á að fara. Við erum efnislega ósammála, hygg ég, um ýmsar breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur fram á Alþingi til samþykktar. Ég bendi á að ég óttast að með því að fjölga dómurum við Hæstarétt Íslands með þeim hætti sem lagt er til með frumvarpinu, og við héraðsdómstólana, séum við að gera sjálfum okkur og dómskerfinu erfiðara fyrir að hér sé hægt að koma á millidómstigi eins og því sem við erum öll sammála um að eigi að byggja upp hér í dómskerfinu. Það eru mín sjónarmið varðandi það. Ég hef síðan haft uppi efasemdir um ýmsa aðra þætti málsins eins og t.d. þann að það að hæstaréttardómurum verði fjölgað um þrjá leiði til þess að lengja þurfi kjörtímabil forseta Hæstaréttar úr tveimur árum í fimm, um 150%. Ég fæ ekki séð að sú breyting eins og sér leiði til þess að hún sé nauðsynleg. Það er ekki endilega í miklu samræmi við öll þau embættisverk sem forseti Hæstaréttar þarf að leysa vegna þess að hann er einn af handhöfum forsetavalds og fer með forsetavald í fjarveru forseta. Kjörtímabil forseta Íslands eru fjögur ár en þá hlýtur að skjóta skökku við að handhafi forsetavaldsins sé kosinn til lengri tíma en sá sem hann fer með valdið fyrir í fjarveru hans. Á þetta höfum við bent og ítrekum þær athugasemdir okkar.

Frú forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um breytingar og fjölgun hæstaréttardómara og héraðsdómara. Ég vil vekja athygli á því að þau lög sem voru sett í fyrra um breytingar á aðferð við skipun dómara ganga ekki nógu langt. Við þurfum að hafa í huga, sérstaklega þegar mjög umdeildur nýfallinn úrskurður Hæstaréttar um stjórnlagaþingskosninguna er hafður til hliðsjónar, að það er enn þá einfaldur pólitískur meiri hluti á Alþingi sem þarf að samþykkja ákvörðun dómsmálaráðherra um skipan dómara ef hún verður umdeild. Þetta er staða sem við eigum ekki að vera í með skipan hæstaréttardómara. Skipan hæstaréttardómara og héraðsdómara á Íslandi á að vera óumdeild og hún verður það ekki með þessum lögum.

Virðulegi forseti. Ég held að við öll sem í þessum sal sitjum eigum það sameiginlegt að vilja styrkja og efla dómstólana í landinu, hvar í flokki sem við erum. Með þessu frumvarpi er lagt til að héraðsdómurum og hæstaréttardómurum verði fjölgað til að takast á við aukinn málafjölda. Það er viðbúið að hann muni aukast. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. allsherjarnefnd hefðu viljað fara aðrar leiðir til að ná sama markmiði. Við hefðum viljað að fulltrúar allra flokka á þingi hefðu í samstarfi við fagaðila á þessu sviði einhent sér í að stofna til millidómstigs á Íslandi í stað þess að leysa þann fyrirsjáanlega tímabundna vanda sem uppi er með ótímabundnum ráðstöfunum. Við höfum líka gert athugasemdir við málsmeðferð í 

Frú forseti. Það er skarplega athugað hjá hv. formanni umhverfisnefndar að koma með breytingartillögu á þessum degi um að bæta við lýsingarorðinu „stór“ þannig að talað verði um stór skilti í skilgreiningarákvæði í brunavarnalögum. Ég neita því ekki að ég hefði frekar kosið að taka út orðið „stór“ í mannvirkjalögunum en það er annað mál. Það er erfitt í framkvæmd þegar sett eru svona matskennd ákvæði í lög en það er þó ekki til mikils skaða hér og ég mun styðja þessa tillögu hv. formanns nefndarinnar enda er í lögum um mannvirki vandlega frá því gengið að það skuli ákveðið með reglugerð hvaða skilti skulu háð byggingarleyfi. Samkvæmt ákvæði um gildissvið í 2. gr. laga um mannvirki taka þau lög til allra skilta, ekki eingöngu stórra skilta. Ég styð þessa tillögu.

Hæstv. forseti. Málið sem hér liggur fyrir er frumvarp flutt af umhverfisnefnd til lagfæringa á lögum eftir breytingar sem gerðar voru í desember. Ég ætla bara við þessa umræðu að minna á að þegar málið kom til kasta þingsins í desember voru ákveðin umdeild atriði sem vörðuðu akkúrat 24. gr. sem hér er m.a. undir. Skilningur manna var að sá ágreiningur sem laut að brunavörnum á flugvöllum yrði settur í frekari vinnu í samvinnu umhverfisráðuneytis og innanríkisráðuneytis. Ég árétta að það er mikilvægt að sú vinna eigi sér stað þannig að leyst verði úr þeim hnútum sem vissulega hafa verið uppi í því sambandi en ég álít að frumvarpið eins og það liggur fyrir breyti ekki stöðunni hvað það varðar og vísa til þeirrar vinnu sem á eftir að eiga sér stað í sambandi við samræmingu sjónarmiða 

Virðulegi forseti. Með frumvarpi því sem við greiðum nú atkvæði um eygjum við lausn á Icesave-málinu sem valdið hefur deilum í samfélaginu í of langan tíma. Miklir hagsmunir eru í því fólgnir að leysa deiluna með því samkomulagi sem hér liggur fyrir, bæði efnahagslegir og pólitískir hagsmunir í samskiptum okkar við aðrar þjóðir. Ég fagna því að lausn sé í sjónmáli og í ljósi umræðunnar væntanlega með breiðum stuðningi stærsta hluta þingmanna.

Virðulegi forseti. Ef við værum nú í fyrsta skipti að eiga við Icesave-samningana er ég viss um að það væru hávær mótmæli úti um allt land vegna þess að ekki liggur fyrir hvort við eigum yfir höfuð að borga þá. Einnig mundi fólk víðs vegar um land gera athugasemdir við það að áhættan sé öll á Íslendingum. Það er hins vegar ekki staðan. Við verðum að horfa á málið í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur í tvígang samþykkt einhverja verstu samninga sem vestræn þjóð hefur samþykkt fyrir sitt leyti. Í því ljósi má segja að samningarnir séu frekar sanngjarnir. Það verður hins vegar að líta á þá staðreynd að meiri hlutinn var ekki reiðubúinn að leggja mat á þá áhættu að leggja út í dómsmál og fá úr því skorið fyrir fullt og allt hvort íslenskri þjóð beri að borga fyrir mistök 

Frú forseti. Eins og þetta mál ber sjálft með sér hefur ríkisstjórnin gert hrapalleg mistök í Icesave-deilunni í tvígang. Í greinargerð með þessu máli kemur fram allur samanburður milli þeirra samninga sem áður hafa legið fyrir þinginu og leiðir fram fyrir hvers konar afglöpum ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, er ábyrg.  Það er mitt mat eftir nákvæma skoðun á þeirri áhættu sem fylgir málinu og því hvað viðsemjendur okkar hafa lýst sig reiðubúna til að leggja af mörkum fyrir sitt leyti að það sé 

Forseti. Sá samningur sem hér liggur fyrir er mun skárri en sá síðasti. Engu að síður getur Hreyfingin aldrei samþykkt að velta einkaskuldum yfir á almenning. Í vinnunni um þetta frumvarp núna í þinginu höfum við lagt áherslu á að reyna að finna leið til að láta fjármálalífið borga þetta. Sú vinna stendur enn þá yfir og við munum segja nei.

Frú forseti. Það hefur reynst ríkisstjórninni ákaflega erfitt að koma þessu máli í gegn. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, benti á það við umræðu í gær að það skaðaði ímynd landsins að ríkisstjórnin væri staðin að því aftur og aftur að geta ekki einu sinni gert milliríkjasamninga. Það er í sjálfu sér rétt en það er hins vegar eðlilegt að það sé erfitt að koma svona samningi í gegn. Kerfið er beinlínis til þess hannað að koma í veg fyrir að svona samningur sé gerður. Svona samning á ekki að vera hægt að gera vegna þess að hann felur það í sér að ríkið taki á sig skuldbindingar, breyti kröfum í skuldir sem er algjörlega óljóst hversu miklar eru og engin lagastoð er fyrir. Slíku á ekki að vera hægt að koma í gegnum þingið. Ætli menn sér samt að gera það, ætli menn sér að undirrita óútfylltan tékka fyrir hönd almennings, geta þeir ekki gert það án þess að biðja almenning fyrst um leyfi. 
            

Virðulegur forseti. Við erum að greiða atkvæði um Icesave-samninginn. Ég tel að þessi samningur sé miklu betri en fyrri samningar hafa verið, reyndar er hann tíu sinnum betri í tölum talið og það er aðallega nokkrum aðilum að þakka, m.a. stjórnarandstöðunni, Indefence og forseta Íslands.  Ef sú er hér stendur mundi segja nei hlyti hún að geta bent á einhverja betri leið en við erum að fara hér. Ég sé hins vegar ekki betri leið, því miður. Þetta er niðurstaðan þannig að ég mun sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Það er ólíklegt að við náum betri samningum og það er mjög áhættusamt að fara með þetta mál lengra. Því sit ég hjá.

Virðulegi forseti. Enn á ný hefur ríkisstjórnin reitt til höggs til að þjóðnýta einkaskuldir fallins banka. Það er gjá á milli þings og þjóðar, nú eins og áður í þessari Icesave-deilu. Ég hafna því að leggja himinháar fjárkröfur Breta og Hollendinga á íslenska skattgreiðendur án dóms og laga. Ég segi nei, nú sem endranær.

Frú forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flutti hér prýðilega ræðu í dag. Ég vil gera orð hennar að mínum þó að ég hafi komist að annarri niðurstöðu en hún. Þetta mál er varðað mistökum allt frá því í ágúst 2008. Mörg mistök hafa verið gerð á leiðinni. Neyðarlögin sem voru sett í október tryggðu allar innstæður á Íslandi í Landsbanka Íslands en ekki erlendis og þar með vorum við að mismuna. Það er okkar erfiðasti þröskuldur í hugsanlegum málaferlum. Síðan var þessi leið vörðuð mistökum og sú saga verður eflaust skrifuð einhvern tímann. Þetta hefur verið mér mjög erfitt mál, rétt eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir lýsti í ræðu í dag. Eftir að hafa vegið og metið málið frá upphafi er niðurstaða mín sú að segja já.

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir tveimur afarkostum. Við stöndum frammi fyrir því að setja málið fyrir dómstóla sem við treystum ekki ella standa frammi fyrir hryðjuverkamönnum og handrukkurum erlendis frá sem hóta að mylja hús okkar og brjóta íslenskt samfélag. Þetta eru afarkostir. Sá kosturinn er betri að segja já og það tryggir fremur farsæld íslenskrar þjóðar inn í framtíðina. Því segi ég já.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um 1. gr. frumvarpsins við 2. umr. Ég vil taka fram að ég deili ekki skoðunum með þeim sem eru tilbúnir til að samþykkja þetta frumvarp á þessu stigi málsins. Ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu í dag og vísa til þess að málið á eftir að fá frekari meðferð í þinginu. Þrátt fyrir að þetta mál hafi verið erfitt fyrir okkur öll höfum við þó náð verulegum árangri. Fram hjá því verður ekki horft en enn þá er mat manna mismunandi á því hvort sá kostur sem nú er á borðinu sé góður eða ekki, hvort hann sé tækur eða ekki, og við þessar aðstæður sit ég hjá. Ég mun koma nánar inn í þetta við 3. umr. málsins sem vonandi fer fram innan skamms.

Frú forseti. Hér erum við enn og aftur að tala um hvort það sé réttlætanlegt að velta einkaskuld yfir á almenning í landinu. Ég tók þátt í mörgum fundum og tók þátt í að fá betri, og hæfari aðila til að semja um betri samning. Samningurinn er með sanni betri, en hann er í eðli sínu eins. Í eðli samningsins er að enn er þess krafist að tekið verði veð í þjóðinni. Við lögðum til að þjóðirnar þrjár, Íslendingar, Hollendingar og Bretar, tækju sameiginlega áhættu. Við því var ekki orðið og þar af leiðandi á ég bara einn kost í stöðunni og hann er að segja nei.

Virðulegi forseti. Við erum allir sammála um að þessi samningur sem nú liggur undir sé mun betri en sá sem var keyrður í gegnum þingið á sínum tíma. Ég er afskaplega stoltur af forustu míns flokks um hvernig þeir hafa haldið á þessu máli þó að svo sannarlega hafi fleiri aðilar komið þar að. Ég fór hins vegar yfir það í dag að við skulum læra af mistökunum. Það er eitt mál sem við eigum algerlega eftir að útkljá og fara yfir og það snýr að þeim tryggingarsjóði sem meiningin er og nauðsynlegt með einhverjum hætti að byggja upp í kjölfar þessa. Það hefur ekki verið gert. Hv. fjárlaganefnd er ekki um að kenna en ég hvatti hana hins vegar til að skoða það mál sem er á vegum annarrar nefndar eins og er. Þess vegna mun ég, virðulegi forseti, sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Ég hef alltaf litið svo á að þetta mál sem við greiðum atkvæði um enn einu sinni sé marghliða leiðindamál og að það sé ekki á sérstöku áhugasviði eins eða neins að taka á sig þær byrðar sem felast í þessum samningi. Mér finnst það hins vegar visst fagnaðarefni að við greiðum núna atkvæði um samning sem er miklu betri en þeir samningar sem áður hafa komið til atkvæðagreiðslu um þetta mál. Ég hef alltaf sagt að ég vilji fara samningaleiðina í þessu máli. Ef ég væri á rauða takkanum hér og nú mundi felast í þeirri afstöðu stefnubreyting, þá væri ég að segja að ég vildi ekki fara samningaleiðina. Ég er því ekki á rauða takkanum. Ég hyggst ekki fyrir mitt leyti leggja stein í götu þessa máls og ætla að láta þá afstöðu mína í ljós með því að sitja hjá.

Virðulegi forseti. Jú, þetta er betri samningur, það er alveg ljóst, um það eru held ég allir sammála. En stjórnarflokkarnir hafa haft það áhugamál og hafa viljað nú í þrígang láta þjóðina axla byrðar sem henni ber ekki að gera. Það eru minni byrðar væntanlega sem þjóðin gæti þurft að bera nái þessi samningur fram að ganga. Það er hins vegar alveg ljóst að það hefur ekki vantað áhugann, hjá stjórnarflokkunum sérstaklega og nú Sjálfstæðisflokknum, til að taka á okkur skuldbindingar sem okkur ber ekki að gera, 

Virðulegi forseti. Við stóðum í þessum sporum fyrir um ári og þá sögðu þingmenn meiri hlutans að það væri útilokað að það væri hægt að ná betri samningum og ef við mundum ekki semja þá og samþykkja það frumvarp sem þá var fyrir hendi hefði það í för með sér alvarlegar afleiðingar. Nú koma sömu þingmenn og segja að þetta sé miklu betri samningur, sem er rétt, vissulega rétt, en ekkert af því sem sagt var að mundi gerast hefur ræst. Það hefur allt farið á betri veg. Þá spyr ég sömu þingmenn aftur: Getur ekki verið að það sama eigi við um það ef við látum reyna á málið fyrir dómstólum? Er ekki um sama hræðsluáróðurinn að ræða? Hér er fullyrt að eitthvað hræðilegt muni gerast munum við láta reyna á málið fyrir dómstólum. Það hefur engin greining farið fram á því og sjálfstæðismenn ásamt meiri hlutanum höfnuðu því í fjárlaganefnd að á það yrði látið reyna. 

Virðulegi forseti. Ég held að það verði seint um það deilt að Icesave-málið er löng sorgarsaga þeirrar ríkisstjórnar sem nú er við völd í landinu. Það hafa mörg mistök verið gerð.  Ég ætla ekki að greiða þessu máli atkvæði mitt. Það mun ganga til nefndar, það eru ýmsar þingnefndir sem munu fjalla um það nánar milli 2. og 3. umr. Það eru uppi sjónarmið í þjóðfélaginu og kröfur um að málið gangi til þjóðaratkvæðagreiðslu sem þingið þarf að taka afstöðu til. Ég 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér nýjan samning um Icesave, mun betri samning en þann sem ég samþykkti í desember 2009. Ég er afar þakklát og auðmjúk gagnvart þeirri vinnu sem fram hefur farið með tilstyrk stjórnmálaafla, fræðimanna og fagaðila til að vinna að þessum bætta samningi og betri heimtum eigna sem ganga upp í skuldina. Ég hef alltaf verið sannfærð um að það væri best að semja við grannþjóðir okkar um þetta vandræðamál þó að ég sé heldur ekki í vafa um að lagaskyldan sé ekki fyrir hendi. Mér finnst að siðmenntaðar þjóðir eigi að reyna að ná samningum alveg til þrautar áður en dómstólaleið er nýtt. Þjóð í uppbyggingarfasa eftir hamfarir þarf sérstaklega á því að halda að varðveita orðspor sitt svo hún sé trúverðug í ýmiss konar samstarfi, t.d. um fjárfrek verkefni á Íslandi. Ég ítreka að þessi samningur er vandræðamál en hagsmunir okkar sem þjóðar vega í mínum huga það þungt að ég velkist ekki í vafa um að 

Virðulegi forseti. Lög vilja nú oft vera einkennileg og Íslendingar eru aðilar að EES-samningnum. Þar er gerð athugasemd við það ef ríki aðstoðar einkaaðila of mikið. Við erum þegar undir rannsókn vegna framlags ríkisins til Sjóvár–Almennra. Hér erum við að tala um stærstu einstöku ríkisaðstoð sem hefur verið veitt í Íslandssögunni, upp á 660 milljarða, og hér er verið að greiða atkvæði um hvort setja eigi ákvæði um að það verði heimilt að borga úr ríkissjóði allt að 26 milljarða kr. Ég hvet þingheim til að fá það á hreint frá ESA hvort þeir samþykki þessa ríkisaðstoð áður en við afgreiðum þetta mál endanlega frá Alþingi, samanber það að þegar bresk yfirvöld veittu breska innstæðutryggingarsjóðnum aðstoð í formi láns var það tilkynnt til Eftirlitsstofnunar Evrópusambandsins 

Frú forseti. Það er mjög undarlegt að í einum lögum sé fjallað um að ákvæði sé sett inn í önnur lög. Hér er ákvæði um það að greiðsla fyrsta ársins eigi að fara inn í fjáraukalög. Ég legg til að Alþingi setji fjáraukalög um þetta atriði, þetta eru það stórar upphæðir að það er alveg ástæða til þess, og bæti auk þess við 750 milljarða lánsheimild vegna þess að það er verið að veita ábyrgð á 750 milljarða kr. láni. Mér finnst alveg sjálfsagt að það komi inn í fjáraukalög líka og það verði samþykkt um leið og þetta frumvarp.