Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. boðaði ég, að ég mundi bera fram rökst. dagskrá við 3. umr. málsins. Vil ég því segja nokkur orð. Ég vildi benda á, að þetta frv. fjallar eingöngu um prestsseturshús, en gerði hins vegar ekki ráð fyrir, að prestssetrum væri fækkað. Enn fremur hefur verið talað um n., sem ég veit ekki að til sé, skipulagsnefnd prestssetra. Aftur á móti tel ég, að athuga þurfi, hvað marga presta þarf og hvort prestar eigi að prédika sunnudag eftir sunnudag hafandi kannske 100 sóknarbörn. Það eru fleiri en prestarnir, sem búa í opinberum embættisbústöðum, en um þá gilda engar reglur, heldur er sitt á hvað. Það er sett á vald skattanefndanna að meta,, hvers virði bústaðurinn sé og draga svo þau hlunnindi, sem eru af bústaðnum, frá launum viðkomandi. Á þessu er svo misjafnt mat, að það hefur komizt í að vera fimm sinnum meira á einum staðnum en öðrum á þó mjög svipuðum bústöðum. Slíkt ástand er alveg óviðunandi og brýn nauðsyn að setja um þetta einhverjar ákveðnar reglur, svo að úr þessu, verði bætt. Þetta gildir ekki einungis um prestsbústaði, heldur alla opinbera bústaði, og get ég ekki séð neina ástæðu til að taka prestsbústaðina út úr. Sums staðar eiga embættismennirnir nokkurn hluta húsanna eða hafa fengið lán hjá hinu opinbera til þess að byggja. Einnig um slíkt þarf að setja fastar reglur. Í stuttu máli, ég tel nauðsynlegt að samræma ákvæði um bústaði fyrir alla opinbera starfsmenn, hvort sem þeir eru prestar, sýslumenn, læknar, skólastjórar eða kennarar, og setja um það föst lög eða reglur. Legg ég því fram eftirfarandi dagskrártillögu: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti svo fljótt sem auðið er semja og leggja fyrir Alþingi frv. til 1. um embættisbústaði handa þeim starfsmönnum ríkisins, sem því ber skylda til að sjá fyrir húsnæði, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Hæstv. ráðh. er ekki kominn, en ég hafði gert til hans fyrirspurn vegna kostnaðar á tveimur opinberum bústöðum, sem byggðir voru á Héraði. Annar er dýralæknisbústaður á Egilsstöðum, en hinn er prestsseturshúsið á Valþjófsstað. Á þessum bústöðum er ekki nema fárra cm stærðarmunur og mjög álíka vandaðir, en þó reyndist dýralæknisbústaðurinn kosta allt að þrisvar sinnum meira. Hvað aðstöðu við byggingarnar viðvíkur, þá er 65 km lengra að flytja efni að þeim bústað, sem ódýrari varð. Þess má geta, að báðir þessir bústaðir voru teiknaðir af húsameistara ríkisins. Það virðist því vera eitthvað einkennilegt við þetta, og vænti ég að fá upplýsingar hjá ráðh. um þetta mál. Vænti ég, að dagskrártill. mín verði samþ. og afhendi forseta hana hér með.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Að vísu gætu það verið hagkvæm vinnubrögð að athuga strax, hvort d. getur fallizt á þá dagskrártill., sem nú liggur fyrir, en það er víst ekki venja fyrr en umr. er lokið. Þess vegna vil ég mælast til þess f. h. menntmn., að umr. verði frestað. Það liggja nú fyrir margar brtt., sem n. hefur ekki athugað. Að vísu hafði flm. brtt. orðað sum atriði, sem í þeim koma fram, í ræðu, en það lá þá ekki eins ljóst fyrir n. og nú í þessum brtt.



Ég vil þakka form. menntmn. og mælist til, að dagskrártill. verði ekki borin upp á þessu stigi málsins, og mæli eindregið með því að umr. verði frestað.



Herra forseti. Ég hef borið fram brtt. við þetta frv. á þskj. 206. Í fyrsta lagi hef ég borið upp þá breyt. við 4. gr., að aftan við gr. bætist ný málsgr., þannig orðuð: Kostnað við byggingu prestsbústaða í kaupstöðum greiði ríkissjóður þó aðeins að 2/5 hlutum. - Ég tel, að gera eigi víðtækan greinarmun á þátttöku ríkissjóðs, hvort byggt er á jörðum, sem ríkið á, eða öðrum jörðum. Auk þess tel ég nauðsyn fyrir ríkissjóð að halda embættismönnunum í strjálbýlinu heldur en stuðla að því, að þeir flytji brott þaðan til Reykjavíkur og kaupstaðanna yfirleitt vegna þess, að þeir hafa betri afkomu þar. Enn fremur er ein ástæðan sú, að í kaupstöðum kostar meira að byggja jafnstór hús en úti í sveit. Hæstv. kirkjumrh. upplýsti, að kostnaður við byggingu prestsbústaða í sveit mundi kosta ca. 150–160 þús. kr., og í því sambandi vildi ég leyfa mér að upplýsa, að skv. upplýsingum, sem ég hef fengið frá húsameistara ríkisins, mun sá prestsbústaður, sem hér á að byggja í Rvík, kosta ca. 350 þús. kr. Ef reiknað er með þessu, þá er ekki fjarri sanni, að 140 þús. kr. komi á hina 4 bústaði. Sé það rétt hjá hæstv. ráðh., að í sveit kosti ca. 150 þús. að reisa prestsbústað, þá er því meiri ástæða fyrir ríkið að styrkja. Ég vil leyfa mér að benda á, að skv. upplýsingum frá húsameistara sé ekki reiknað með lóðaaðgerðum, en kostnaður sá, sem því fylgir, mun nema ca. 70 þús. kr. Einnig vil ég benda á, að aðeins er 450 þús. kr. á fjárl. til prestsbústaða á öllu landinu, og skv. upplýsingum frá fjhn. og biskupi er ætlað, að upphæðinni sé skipt þannig, að 125 þús. renni til fjósbygginga, en afgangurinn í einn bústað í Rvík. Biskup tekur fram, að hann óski, að upphæðin sé hækkuð upp í 750 þús. kr. til þess að hægt sé að byggja þennan bústað hér. Ég tel ekki, að ríkið þurfi að bera frekari umhyggju fyrir prestum en öðrum embættismönnum. Við 5. gr. hef ég borið fram 3 brtt. Fyrri málsl. orðist þannig: „Ríkissjóður lætur byggja prestsseturshús samkv. fyrirmælum þessara laga, svo fljótt sem verða má og eftir því, sem fé er veitt til þess í fjárlögum.“ Ég tel varhugavert, að Alþ. skipi fjárveitingu og skyldi að veita fé með lögum til þessa, nema í sömu l. sé gert ráð fyrir tekjum á móti þessum útgjöldum. Við höfum fengið reynslu fyrir því, að óhjákvæmilegt er annað tveggja að fresta framkvæmdum þessara laga eða að leggja þungar byrðar á þjóðina, og er ekki rétt að binda henni enn þyngri bagga. Ég vil benda á, viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. tók fram um fjárveitingu til þessara framkvæmda, að rétt var hjá mér, að 140 þús. kr. komu niður á hvern prestsbústað í sveitum með núverandi verðlagi, því að áætlað er, að sá bústaður, sem reistur yrði hér, mundi kosta ca. 350 þús. kr., en eðlilegast er og hagkvæmast að byggja fyrst þá prestsbústaði, sem ódýrastir yrðu. Ég hef sagt í b-lið: „Bygging prestsseturshúsa á jörðum ríkisins skal jafnan ganga fyrir byggingu annarra prestsbústaða.“ - Er það viðbót við 5. gr. Ég tel það sjálfsagt til að halda prestum úti í sveitunum, að húsnæði sé byggt fyrir þá þar, en engin ástæða til að byggja í kaupstöðum því að þangað sækja prestarnir hvort sem er. Í sambandi við þetta vil ég taka það fram, að eftir því sem biskup segir, er ætlazt til, að af 450 þús. kr., sem á fjárl. eiga að ganga til þessa, fari 350 þús. kr. í prestsbústað hér í Rvík, enda hefur hann óskað, að fjárveitingin verði hækkuð upp í 750 þús. kr. Sé þetta tilfellið, skilst mér, að byggja eigi yfir prest, sem hefur ríkisíbúð, sem ríkið keypti handa honum fyrir 200 þús. kr., en honum þykir ekki nógu flott, og þarf ríkissjóður þá að leggja fram 350 þús. kr. í viðbót. Mér sýnist því ástæða til að setja ákvæði um það í fjárl., að ekki sé farið þannig með féð og það sett á staði, sem sízt þurfa þess með, og legg ég því til, að b-liður verði samþykktur. C-liður brtt. er þannig, að á eftir 5. gr. kemur ný gr., er orðist svo: „Andvirði seldra þjóðjarða og kirkjujarða skal varið til endurbóta á prestsseturshúsum í þeirri sókn, sem jarðirnar eru í.“ Ég tel, að þetta sé sanngjarnt, að andvirði kirkjueigna, sem teknar eru, gangi til endurbygginga á prestsbústöðum og prestsetur ættu að njóta þess fjár, sem fæst fyrir seldar kirkjueignir. Við 16. gr. er sú breyt., að í stað orðanna „reistu samkvæmt lögum þessum“ Í 1. málsgr. komi: reistu samkvæmt 1. mgr. 4. gr. þessara laga. Í b-lið við sömu gr. komi, ný gr. til viðbótar 16. gr., sem orðist þannig: „Árgjald prests af prestsbústað, sem ríkið styrkir samkvæmt 2. mgr. 4. gr. þessara laga, skal vera 2/5 af því gjaldi, sem greitt er samkvæmt þessari grein af húsi á sambærilegum stað.“ - Verði mín till. samþ., þá er þessi till. nauðsynleg. Enn fremur hef ég gert 4. breyt., að lög þessi skuli þegar öðlast gildi. Áður en ég lýk máli mínu vildi ég benda hæstv. kirkjumrh. á, að hér á Alþ. var samþ. 27. apríl þáltill. um, að koma skyldu til framkvæmda lög um prestssetrið Stað á Reykjanesi að flytja prestsbústaðinn þaðan. Jörðin er bundin til ábúðar vegna þess, að þessi lög eru í gildi. Það skal tekið fram, að mér hefur borizt fundargerð frá sókninni, þar sem skorað er á Alþ., að þetta komi til framkvæmda. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, nema tilefni gefist til, en vænti, að mínar till. verði samþ. Ég veit, að von er á rökst. dagskrá um. að vísa málinu frá.