Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Fjhn. hefur ekki orðið sammála um þetta frv. Minni hl. hefur þegar skilað áliti á þskj. 621, en álit meiri hl. er ekki enn þá komið úr prentun, en það er aðeins örfá orð, þar sem lagt er til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Þetta frv. er, eins og menn sjá, 2 gr. Samkv. 1. gr. er ákveðið að hækka gjöld til ríkissjóðs af lakkris og lakkrísvörum, þannig að það verði kr. 2.10 pr. kg, í stað þess að það hafði verið kr. 0.70. Samkv. 2. gr. er ríkisstj. heimilað að innheimta til ársloka 1947 með 100% álagi gjald samkv. l. nr. 60 1939, um gjald af innlendum tollvörutegundum, að viðbættu 50% álagi samkv. l. nr. 94 1946, um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld með viðauka. Ef þetta frv. verður samþ., verða þessi gjöld þrefalt hærri, en þau voru upphaflega í l. 1939, eða kr. 6.30 pr. kg af þeirri vöru, sem þarna er um að ræða, sem eru aðallega sælgætisvörur, en engar nauðsynjavörur. Hefði því mátt gera ráð fyrir því, að um þetta frv. hefði ekki orðið neinn ágreiningur, þar sem viðurkennt er, að ríkissjóð vantar auknar tekjur, og virðist mér því ekki óeðlilegt að leggja þó nokkuð aukin gjöld á slíkar framleiðsluvörur, sem hér er um að ræða. - Eins og ég gat um áður, varð hins vegar ekki samkomulag um frv. í fjhn. Hv. minni hl. leggur til, að frv. verði fellt, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir sínu máli, ef honum finnst ástæða til. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mig hefði langað til að koma með brtt. við þetta frv., um, að farið yrði inn á þá braut, að ríkið tæki að einhverju leyti að sér þann rekstur, sem kæmi til greina í þessu sambandi, en sá, að mér mundi ekki vinnast tími til að undirbúa slíkar till. Þetta frv. gengur í sömu átt og hin önnur frv. hæstv. ríkisstj., sem hér liggja fyrir, um hækkun gjalda án tillits til þess, hvort um er að ræða almenna nauðsynjavöru eða ekki, og koma því þessar hækkanir jafnt niður á ríkum sem snauðum. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki gefið sér tíma til að gera upp þarna á milli. og þar sem ég sé, að mér vinnst ekki tími til að tína sundur þær innlendu tollvörutegundir, sem ég gæti fallizt á hækkun á, og hinar, sem ég væri á móti hækkun á, en slík athugun á tollskrárl. er mikið verk og tekur sinn tíma, þá hef ég ekki komið fram með brtt. við frv. Ég hef því tekið þann kostinn að vera á móti frv. í heild. Viðvíkjandi róttækum aðgerðum í þessum efnum, sem sé að ríkið tæki að sér rekstur í þessu sambandi, mundi slíkt ekki samrýmast því formi, sem hér er á haft, og þær till. mundu ekki komast hér að. Ég verð því að láta mér nægja að vera andvigur því, að frv. nái fram að ganga.

Forseti (BG): að gefnu tilefni vil ég minna á ákvæðið í 44. gr. þingskapa, er hljóðar svo: „Skylt er þingmanni, hvort heldur í deild eða sameinuðu þingi. að vera viðstaddur og greiða atkvæði, nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi.“ Vil ég vísa þessu sérstaklega til formanns Sósfl., sem ég sé, að nú er kominn á fundinn.



Herra forseti. - það liggja hér fyrir mál, sem eru undirbúin þannig, að þm. fengu þau á borðin hjá sér kl. 1,30 í gær. Þetta eru frv., sem þýða álögur á þjóðina, sem nema yfir 30 millj. kr. það lá svo mikið á að koma þessu í gegn í gær, að þm. gátu ekki fengið að athuga það. það voru ekki gerðar neinar sérstakar tilraunir til að tefja fyrir því, að málin kæmu fyrir, og urðu umr. um þau. Síðan, þegar fundur hafði staðið til kl. 31/2 í nótt, var kallaður saman fjhn.-fundur kl. 11 í morgun. Á þeim fundi voru á einu korteri afgreidd þessi 3 mál, án þess að þau væru athuguð. N. klofnaði. Ég er einn í minni hl. Mér bar að skila þrem nál. og brtt. Það er rekið svo skarpt eftir þessu, að það er boðaður fundur kl. 11/2 og tekið fyrir annað mál. Enn er boðaður fundur kl. 3,45, og þá eru auðvitað ekki til brtt., sem ég þó hraðaði mér með eins og unnt var eftir nefndarfundinn. það er svo mikið þrýst á málin, að þegar forseti setti fund, lá eitt nál. þrjár línur, fyrir frá meiri hl. Önnur voru ekki komin. Hvaða ástæða var til að byrja að ræða þessi mál, áður en nál. voru komin og brtt. komnar? Ég skil það, að hæstv. forseti vilji gera það, sem stjórnin skipar honum, en honum ber þó að sjá um, að við fáum að fylgjast með þeim hlutum, sem við eigum að bera ábyrgð á, og það minnsta er, að við fáum að skila brtt. Og ég held ekki, að forseti geti borið mér það á brýn, að ég hafi ekki sem minni hl. unnið eins fljótt og mögulegt var. Þegar stjórnin ýtir svo fast á málin sem hér er gert, þá er ekki nema sanngjarnt að hún fái að sýna fylgi sitt til þess að koma þeim fram. Stjórnarandstaðan hefur ekki sýnt svo mikinn mótþróa, og þess vegna er ekki undarlegt, þótt stjórnarliðið þurfi að sýna, að það eigi meiri hluta til þess að þvinga í gegn aðrar eins álögur og hér er verið með. Viðvíkjandi því, að forseti finnur ástæðu til þess að koma með áminningu, vil ég aðeins benda honum á, að ekki er langt síðan beðið var rúmlega hálftíma eftir að setja þingfund, þar sem m.a. einn ráðh. var á mælendaskrá og þm. mættu ekki, og veit ég ekki til, að forseti hafi fundið ástæðu til að ávíta, hvorki þá menn, sem mættu, né þá, sem voru á mælendaskrá. Ég vil þess vegna benda forseta á, af því að ég veit, að hann vill vera réttlátur, að ef hann hugsar um allar aðstæður, mun hann sjá. að það er sízt ástæða til að finna að því. þótt stjórnarliðið þurfi að sýna, hvað það á af atkvæðum hér í deildinni.



Herra forseti. Fjhn. tók þetta frv. til meðferðar á fundi sínum í morgun, og niðurstöðurnar af þeirri athugun urðu þær, að meiri hl. n., 4 nm. tjáðu sig meðmælta frv. og leggja til, að það verði samþ. óbreytt, en minni hl. (EOl) er frv. andvígur. Frv. var reifað við 1. umr. í gærkvöldi af hæstv. fjmrh., og þarf ég ekki miklu við það að bæta, en vil aðeins geta einstakra atriða, sem komu til athugunar og meðferðar hjá n. Það er lagt til í c-lið frv., að af bifreiðum, sem aðallega eru geróar til fólksflutninga, séu greiddar 36 kr. á ári af hverjum 100 kg af þunga þeirra. Má segja, að það geti kannske verið nokkurt matsatriði. hvaða tegundir bifreiða skuli falla undir þetta, og sérstaklega var í því sambandi vikið að svokölluðum jeppabifreiðum. Ég vil láta þess getið, að það mun hafa vakað fyrir stjórninni að þessar bifreiðar falli hér undir, því að þær eru aðallega gerðar til fólksflutninga og aðallega notaðar til þeirra hluta hér. Ég átti í þessu sambandi tal við bifreiðaeftirlitið. sem tjáði, að þessar bifreiðar væru flestar skráðar sem fólksflutningabifreiðar og bifreiðaeftirlitið hefði litið svo á, að það bæri svo að gera, enda er það svo, að þessar bifreiðar eru mest notaðar til slíkra þarfa hér á landi, þó að hins vegar sé hægt að nota þær til landbúnaðarstarfa og, þegar á þarf að halda, til flutninga. Það er að vísu svo, að það bar nokkuð á því í upphafi, að sumir menn óskuðu eftir að þessar bifreiðar væru skráðar sem vöruflutningabifreiðar, og hefur það sennilega verið vegna þess, að af þeim tegundum bifreiða bar ekki að greiða þungaskatt. En það kom í ljós, að þetta kom nokkuð út á eitt, þar sem iðgjaldagreiðslur af vörubifreiðum eru nokkru hærri, en af fólksflutningabifreiðum, og munar það þess vegna ekki nema 5 kr., hvort bifreið er skráð sem vöruflutningabifreið eða fólksbifreið, og þess vegna hafa þessar bifreiðar yfirleitt verið skráðar sem fólksbifreiðar. Ég vil láta þess getið, að n. barst á fundinum bréf frá bifreiðastjórafélaginu Hreyfil. þar sem óskað er eftir því, að þessi skattur sé ekki á lagður, og rök færð fyrir því, að það leggi mikinn aukinn kostnað á herðar bifreiðastjóra í sambandi við rekstur bifreiðanna. Ég skal ekki segja, hvernig þetta kemur við hvern einstakan bifreiðaeiganda í sambandi við rekstur bifreiða, það fer aðallega eftir því, hvernig á þetta verður litið af verðlagsyfirvöldum og hvaða áhrif þetta gjald hefur á gjaldskrá bifreiða, en um það er að eiga við þá aðila, þegar að því kemur. Í öðru lagi er á það að líta, að það er um þetta gjald eins og önnur gjöld, að það eru fáir, sem komast hjá því að verða á einhvern hátt við þau varir, og ég held nú kannske, að það sé ekki meiri ástæða fyrir þessa stétt manna að kveinka sér undan því en aðrar stéttir, og sannleikurinn er sá, að það hefur þótt arðvænlegur atvinnuvegur að stunda fólksflutninga einnig á bifreiðum. Það kemur þarna til greina annað atriði. Hér er ekki aðeins um að ræða hækkun hjá leigubifreiðum, heldur eru þær settar við sama borð og aðrar bifreiðar, en þungaskatturinn var áður lægri á þeim en einkabifreiðum. En á það var bent af hæstv. fjmrh. í gærkvöldi, að það er svo með margar fólksbifreiðar, sem eru í einkaeign, að þær eru að verulegu leyti notaðar í þarfir einstaklinga í sambandi við atvinnurekstur og atvinnu þeirra, en ekki eingöngu sem lúxusbifreiðar, og er því ekki óeðlilegt, þó að gjöld af þessum bifreiðum séu ekki hærri en af bifreiðum, sem stunda atvinnu. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, þó að mönnum. eins og í þessu tilfeili, þyki nóg um útgjöldin, en þess er að gæta, að þarna er eitt látið yfir alla ganga - þarna eru engar undantekningar gerðar. Það er svo ekki meira í þessu sambandi, sem ég sé ástæðu til að taka fram.



Herra forseti. - það vannst ekki langur tími til að athuga þetta frv. í n., og þær brtt., sem ég ásamt hv. 6. þm. Reykv. flyt hér, hefðu þess vegna orðið miklu ýtarlegri, ef tími hefði unnizt til að athuga frv. Eins og minnzt var á hér í gær í umr., þá hefur í Noregi verið sett gjald á bíla, þar sem því er svo fyrir komið. að það er hæst á bílum meðan þeir eru nýir, en fer síðan lækkandi, þegar þeir eldast, og það hefði verið mjög æskilegt að koma einhverjum slíkum breyt. að hér, en því miður hefur ekki unnizt tími til að fá þessi norsku l. til athugunar. En það liggur í augum uppi, að það er óréttlátt, að maður, sem á gamla bifreið, sem hann alltaf er að gera við og er honum mjög dýr, eigi að greiða sama gjald af sinni bifreið og greitt er af nýrri bifreið. Þess vegna er það mjög æskilegt, að það væri athugað fyrir 3. umr., hvort ekki væri hægt að gera slíka breyt., ef tími ynnist til. En það, sem ég legg til á þskj. 620 ásamt öðrum þm., eru þær breyt. við 1. gr., að undanþegnar því gjaldi, sem þar um ræðir, séu eftirfarandi bifreiðar: Í fyrsta lagi eru atvinnubifreiðar, sem eigandinn ekur sjálfur. Það þýðir, að maður, sem á sjálfur bifreið og hefur atvinnu af að aka, sé undanþeginn þessum skatti. Þó mundi þetta að vísu lenda á mönnum, sem eiga bifreiðar og hafa aðra í þjónustu sinni til þess að aka þeim. það hefur verið sagt hér, að atvinnubifreiðastjórar væru stétt, sem græddi mjög mikið. Ég hef fengið þær upplýsingar hjá „Hreyfli“ að af 10 nýjum bílum, sem komið hafa inn á stöðina, þá hefur aðeins einn bíll verið keyptur þangað með venjulegu innkaupsverði. allir hinir bílarnir hafa verið keyptir á svörtum markaði á 55–60 þús. kr. Bílstjórarnir verða að kaupa sína bíla á svörtum markaði á 50–60 þús. kr. og eiga síðan að greiða 6.000 kr. í skatt af þeim. Þeir munu eiga mjög erfitt með að aka inn í fyrsta lagi skatta af þessum bílum, og síðan eiga þeir að standa undir rekstrarkostnaði. það þarf því enginn að segja mér, að þetta hljóti að vera gífurlega mikill gróðavegur. Ég vil þó ekki segja, að jafnvel þótt einhverjir bílstjórar kynnu að græða á því að eiga bíl, þá væri það forkastanlegt, meðan þjóófélagið er þannig, að það þykir sjálfsagt, að maður græði, ef hann er stóratvinnurekandi eða stórkaupmaður. Það þykir ónormalt að reikna með því, að slíkir menn séu fátækir - það þykir sjálfsagt, að þeir séu auðugir. Ég sé ekki. að það geti verið ákveðið fyrir fram út frá almennu mannlegu siðferði. að þeir menn, sem eru heildsalar og stóratvinnurekendur, eigi að hafa aðstöðu til að græða, en menn, sem stunda almenna vinnu, megi ekki græða og það verði að leggja sérstaka skatta á þá. Ég held þess vegna, að þetta út af fyrir sig sé ekki nein röksemd þarna á móti. Það kann að vera. að einhverjir af atvinnubílstjórum hafi haft allgóðar tekjur. en mér lízt ekki þannig á, að þeir muni hafa það á næstunni með þeirri stefnu, sem tekin er af þeim meiri hl., sem hér ræður, og ég held það sé mjög fjarri lagi að fara að skella sérstökum sköttum á þá. Ég held þess vegna, að atvinnubílstjórar komi til með að verða mjög hart úti vegna þessara l., og tel því rétt að undanþiggja þá þessum skatti. Ég vil benda á, að atvinnubílstjórar verða eins og aðrir að borga alla venjulega skatta og skyldur, sem tollahækkunin hefur í för með sér. Í öðru lagi verða þeir að borga hækkunina, sem stafar af benzínskattinum, sem er á öðru þskj. og engan veginn er vitað um, hvort þeim verður leyft að veita á neytendur, eins og ætlazt er til, að heildsalarnir geri með tollana. Í þriðja lagi eiga atvinnubílstjórar að borga þennan sérstaka skatt, sem hér er á lagður samkvæmt c-lið 1. gr., og verða þeir því harðar úti en aðrir vinnandi menn. - Ég held þess vegna að atvinnubifreiðastjórar ættu að fá að sleppa við þennan skatt. Í öðru lagi eru okkar till. um jeppabifreiðar, sem skráðar eru utan kaupstaða. Það er vitanlegt, að bændur hafa undanfarið og eru nú að fá allmikið af slíkum jeppabifreiðum. það er að vísu nokkuð af þessum bílum í kaupstöðum, og álit ég ekkert á móti því að koma skatti á þá, en hins vegar hvað snertir þessa bíla í sveitum, þá álit ég, að þeir eigi að vera undanþegnir þessum skatti. Bændur hafa notað þá að mjög miklu leyti sem vinnutæki við heyskap og enn fremur sem flutningatæki, bæði fyrir þær vörur, sem þeir kaupa í kaupstaó, og ýmislegt annað. sem þeir þurfa að flytja, og þótt þeir séu kannske um helgar notaðir til skemmtiferðalaga eða til að ferðast á milli bæja, þá sé ég enga ástæðu til að skattleggja þær ferðir. Ég held, að í dreifbýlinu á Íslandi hafi þessum jeppabifreiðum verið fagnað, og mig minnir, að þegar hafi verið um það rætt á síðasta þingi, og einn þm. kom með till. um það að undanþiggja þær tolli, og ég held þess vegna. að það væri ekki rétt nú að taka upp þá stefnu að skattleggja sérstaklega þessa bíla. Þess vegna leggjum við til að jeppabifreiðar, sem skráðar eru utan kaupstaða, verði undanþegnar þessum skatti. Í þriðja lagi eru áætlunarbifreiðar á langleiðum. Nokkuð af þeim mun vera rekið af ríkinu, og er það auðvitað að taka úr einum vasanum og láta í annan að vera að skattleggja þær. og enn fremur hefur það verið þannig, að fargjöld hafa verið reiknuð mjög nákvæmlega eftir kostnaði, og þegar fargjöld hafa hækkað, þá hefur það verið látið koma fram í vísitölunni. Mönnum hefur þótt rétt að stuðla að því. að það gæti orðið mikið af þessum bifreiðum í landinu, og þær eru orðnar nauðsynleg samgöngutæki fyrir fólkið. Höfum við því lagt til, að þær bifreiðar væru undanþegnar þessum skatti. Sömuleiðis höfum við lagt til að strætisvagnar væru undanþegnir skattinum. Ég man ekki betur en að hækkun á strætisvagnagjöldum hafi áhrif á vísitöluna til hækkunar, og þar sem þetta snertir aðallega Reykjavík og það er bæjarfélagið, sem rekur þessa strætisvagna, þá er það nú sú undarlega sama aðferð, sem kemur fram í þessum till.. sem liggja fyrir d., að taka úr einum vasanum og láta í hinn, ef ríkið fer að skattleggja bæjarfélagið. Í fimmta lagi eru skólabifreiðar. Það hefur verið af hálfu hins opinbera að því stutt. að þessum bifreiðum yrði komið upp, og því virðist ekki ástæða til að skattleggja þær. Með þessu móti mundi vera undanþegið skatti það allra nauðsynlegasta og eðlilegasta í þessum efnum og ekki fyndist mér óeðlilegt, þó að hv. d. yrði við því að samþykkja þessar undanþágur, þó að stjórnin komi með till. um að hækka gjald af hinum bifreiðunum, sem eftir væru. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um þetta. það er ekki enn þá búið að útbýta nál. minni hl., en ég held, að í því nál. sé prentað upp það bréf. sem stjórn „Hreyfils“ sendi fundi fjhn. í morgun. En í því bréfi er gerð grein fyrir þeirri álagningu, sem sérstaklega kemur við þessa bílstjóra í sambandi við bifreiðaskattinn, benzínhækkunina og annað. Þar sést, að þetta mundi nema á hvern bíl um 3.000 kr., og það er mjög drjúg álagning á eina stétt manna. sem er að vinna fyrir sér og rekur þessa atvinnu í þeirri áhættu að geta staðið uppi atvinnulausir. ef eitthvað ber út af. Vil ég eindregið skora á hv. d. að verða við þeim tilmælum „Hreyfils“ að undanþiggja þessar bifreiðar þessum skatti. - En ef ekki kemst neitt fram af þessum brtt., þá mun ég greiða atkv. á móti frv.



Herra forseti. Þessi skattafrv., sem hér liggja fyrir, eru vitanlega fyrst og fremst til komin vegna þess, að útgjöld ríkissjóðs síðustu ár hafa vaxið mjög frá því, sem áður var, og þó hefur ekki verið hægt að uppfylla allar þær óskir og till., sem komið hafa fram á hendur ríkissjóði. Ein tegund útgjalda, sem hefur vaxið einna mest síðustu ár, er vegaviðhald og vegagerð ríkissjóós. Þessi kostnaður var orðinn 1939 tæplega 1 millj. kr. eða nákvæmlega 836 þús. kr. Þessi kostnaður er 1946 kominn upp í 11 millj. kr., eða hafði á þessu tímabili þrettánfaldazt. Það hefur oft verið talað um það, að það væri ekki ósanngjarnt. að þeir, sem vegina notuðu, þ.e.a.s. bifreiðarnar og eigendur þeirra, greiddu að mestu leyti vegaviðhaldið. En þar fyrir utan kemur svo nýbygging þjóóvega, sem á fjárl. er áætluð 7 millj. kr. fyrir utan brtt., sem eiga eftir að koma fram við 3. umr. Hygg ég. að það sé ekki fjarri sanni, að útgjöld ríkissjóós til vegamála séu nú orðin yfir 20 millj. kr., og kröfurnar til vegakerfisins fara stöðugt vaxandi. Það eru geróar auknar kröfur um það, að vegum sé haldið við, og þykir mikið á skorta. að vegir séu í því lagi, sem ætti og þyrfti að vera. En það hefur ekki verið hugsað hærra í þeim málum en það, að bifreiðarnar eigi að greiða að mestu leyti vegaviðhaldið, sem er í kringum helmingur kostnaðar við vegagerð ríkissjóós. Þessar tekjur fær ríkissjóður nú með þrennum sköttum: benzínskatti, þungaskatti af bifreiðum og tolltekjum af hjólbörðum og slöngum, sem bifreiðarnar nota. Þessir skattar munu hafa numið á s.l. árum í kringum 2 millj. kr., og hefur þó heldur vaxið vegna þess aukna fjölda bifreiða, sem nú er kominn hingað til landsins. En 2 millj. kr. tekjur af þessu er þó ekki nema kringum sjötti partur af því, sem þarf að nota til vegaviðhaldsins eins. Hér er lagt til í þessu frv., að hækkaðir verði skattar af hjólbörðum og slöngum, þannig að þar sem áður var greidd 1 króna þá verði nú greiddar 3 krónur, og þungaskatti af bifreiðum verði breytt eða hann aukinn mjög verulega. Auk þess kemur svo hækkun á benzíni samkvæmt frv. um hækkun á aðflutningsgjöldum. sem fyrir liggur. Þessar hækkanir nema samkvæmt frv. í kringum 2 millj. kr., og hækkunin á benzínskattinum nemur samkvæmt grg. þess frv. í kringum 5 millj. kr., þannig að þessir skattar í heild með því. sem fyrir er, eru ekki komnir upp í meira en ca. 9 millj. kr., þ.e.a.s. þeir nægja ekki nærri fyrir því, sem fer til viðhaldsins eins. Mér virðist þess vegna ekki, að í heildinni sé hér óhóflega að farið. það orkar náttúrlega alltaf tvímælis, hvernig skipta eigi niður skattinum, og kemur það fram í brtt. hv. 2. þm. Reykv., sem vill undanþiggja atvinnubifreiðar, sem eigandinn ekur sjálfur. Ég hygg, að það verði erfitt að gera þá undanþágu og skera úr því, hvort eigandinn keyrir bílinn sjálfur eða hann lætur einhvern annan gera það. Enn fremur verður mjög erfitt í framkvæmd að undanþiggja jeppabifreiðir, sem skrásettar eru utan kaupstaóanna. Skrásetning bifreiðarinnar sker ekki úr um, hvar og hvernig hún er notuð. Því hygg ég, að þær undanþágur, sem hv. 2. þm. Reykv. stingur upp á, verði erfiðar í framkvæmd, án þess að óréttur sé gerður á annan hvorn veginn, að annaðhvort sé tekið af þeim, sem undanþegnir eiga að vera, eða þá að þeir sleppi, sem skattinn eiga að greiða. Ég vildi undirstrika hina miklu þörf ríkissjóðs á tekjum til að mæta þeim kostnaði. er fer til vegaviðhalds, og þeirri þörf er hvergi nærri fullnægt með þessum tollum. Enn eru gerðar kröfur um meiri framlög ríkissjóðs til vegamála, en það gengur ekki til lengdar að gera auknar kröfur, ef ekki er jafnframt bent á leiðir til að afla þeirra tekna, er með þarf til að mæta þeim kostnaði. sem uppfylling kröfunnar hefur í för með sér. Alls staðar úti um heim eru bifreiðar skattlagðar í þessu skyni. Hér á landi munu nú vera ca. 8.000 bifreiðar, eða 1 bifreið á hverja 16 íbúa, svo að bifreiðatalan er hér hlutfallslega mjög há og aðeins fá lönd, þar sem bílar eru hlutfallslega fleiri. Allur þessi bifreiðafjöldi gerir kröfur um aukið vegakerfi og kröfur um viðhald á þeim vegum, sem þegar eru. Það er því ekki óeðlilegt, að skattur sé lagður á bifreiðarnar til að mæta einhverjum hluta kostnaðarins. Víða erlendis eru þessir skattar meiri, t.d. er sums staðar lagður þungaskattur á vörubifreiðar vegna slits á vegunum. Þetta hefur þó ekki komið hér til umræðu, en hins vegar er þetta sjónarmið athugandi, hvort ekki mætti leggja þungaskatt á að nokkru leyti. Hv. 2. þm. Reykv. sagði. að þessir auknu skattar mundu nema um 3.000 kr. á hverja bifreið árlega. og virtist mér þetta væri eitthvert meðallag. En ég held, að þetta geti alls ekki verið meðaltal, þó að skatturinn gæti numið þessu af þeim bifreiðum. sem mikið benzín nota, því að skatturinn er áætlaður 7–8 milljónir og 8.000 skrásett ökutæki eru í landinu, og ætti því skatturinn að vera að meðaltali um 1.000 kr. Þessi skattur skiptist svo náttúrlega misjafnt niður eftir benzínnotkun, stærð og þunga. Úr því að það sjónarmið að láta bifreiðarnar borga vegaviðhaldskostnaðinn hefur ekki komið hér fram, taldi ég rétt að láta þessi orð fylgja með við þessa umr.



Herra forseti. Mig langaði aðeins til að skjóta þeirri fyrirspurn til hv. 2. þm. Reykv., hvort það sé rétt tekið eftir hjá mér, að hann hafi sagt, að „Hreyfill“ hafi á þessu ári aðeins fengið einn bíl með verksmiðjuverði, en orðið að kaupa hina á svörtum markaði 



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. benti réttilega á, hvað háa upphæð ríkissjóður veitti til vegaframkvæmda og hvernig verður að leita tekna til að standa straum af þeim kostnaði. Ég vildi nú benda á, að það eru fleiri aðilar en ríkið, sem annast vegagerðir. Það eru þrír aðilar, ríki, sýslufélög og sveitarfélög, og ég vil benda á, að þáttur sveitarfélaga er á engan hátt smávægilegur. Sem dæmi má nefna. að Reykjavik ein hefur s.l. ár varið 7 milljónum króna til vegaviðhalds og vegagerðar, og ætla ég, að framlag annarra sveitarfélaga sé hlutfallslega svipað. Nú gætu þessir aðilar sagt eins og ríkið, að einhverja tekjustofna þurfi til að mæta þessum kostnaði, og efa ég ekki, að hæstv. samgmrh. er mér sammála um það. En hvernig er viðhorfið gagnvart sveitarfélögunum í þessu frv., sem hér liggur fyrir? Það er lagður þungur skattur á bifreiðar yfirleitt og því lýst yfir, að þeim skatti skuli ekki velt yfir á almenning. Ef sú verður raunin á, þá minnkar gjaldgeta bifreiðaeigenda og skattar þeirra til sveitarfélaganna réna um leið. Um leið og þessi skattur er lagður á og sagt að hann eigi að mæta kostnaði ríkisins við vegaviðhald og vegagerðir, er því gleymt, að sveitarfélögin leggja fram álíka háa upphæð í sama skyni. Ef farið er inn á þá leið að hækka bifreiðaskattinn, þá á að skattleggja eyðsluna og skattleggja þá, sem eiga bíla sér til gamans og hafa efni á því. Brtt. okkar hv. 2. þm. Reykv. miða að því að létta skattinum af þeim, sem lifa af bifreiðunum, og þær miða einnig að því að gera hlut sveitar- og bæjarfélaga betri. En ef byrðunum af hinum hækkaða skatti verður velt yfir á almenning, þá leiðir af því vaxandi dýrtíð og minnkandi velmegun almennings. Ég bendi á, að hv. Alþ. má gæta sín varðandi þetta skattafrv. og fleiri skattafrv., sem það kemur til með að fjalla um, að það sé ekki gengið svo hart að gjaldþoli manna af hálfu ríkisins, að ekkert sé eftir handa sveitarfélögunum, því að þau hafa vissulega margar skyldur að rækja. Ef peningarnir til vegaviðhalds eiga að koma frá notendum bílanna, þá á það eins við um ríkið og sveitarfélögin. Ég ætla, að gatnakerfi Reykjavíkur sé nú um 60 km og langmestur hluti þeirra bíla, sem hér á að skattleggja, slitur mest götum Reykjavíkur. Þá vildi ég aðeins minnast á 5. liðinn í brtt. okkar hv. 2. þm. Reykv. Í l. frá 29. apríl 1946, 13. gr. er kveðið svo á, að í skólahverfum, þar sem börn geta ekki gengið til skólans, sé ríkinu heimilt að veita styrk til að kaupa bíl, sem flytji börnin til og frá skólanum. Styrkur þessi nemi allt að 3/4 kostnaðar, og er það í samræmi við styrkveitingar hins opinbera til byggingar heimavistarskóla, og er það eðlilegt, því að víða hagar svo til, að velja má milli þess að reisa heimavistarskóla og kaupa skólabíl. Ég geri ráð fyrir, að þessir skólabílar séu 3–4 tonn og geti þá tollurinn af þeim orðið um 2.000 krónur á ári, og er það ekki alllítill baggi fyrir fátæk sveitarfélög, en notkun skólabíla fer nú ört vaxandi. Legg ég því til, að þungagjaldinu verði létt af þessum bílum. Ég get svo aðeins minnzt á strætisvagnana. Ég hef áður talað um, hversu gengið sé á gjaldstofna sveitarfélaganna og þeim gert erfitt að viðhalda vegunum, og í framhaldi af því vildi ég benda á, hve ósanngjarnt er að leggja stóra skatta á samgöngutæki bæjanna, sem eingöngu slíta vegum bæjanna sjálfra. Strætisvagnarnir eru mjög þung farartæki, líklega 4–5 tonn, og yrði þá þungagjaldið af þeim vel hálf önnur milljón króna, og sé ég ekkert réttlæti í því, að ríkið skattleggi þannig ökutæki bæjarfélags, sem slita eingöngu vegum, sem bærinn sjálfur byggir og viðheldur. Brtt. á þskj. 620 miða að því að létta af óeðlilegum álögum. Þær eru réttlætismál gagnvart bifreiðastjórum, bændum, sveitarfélögum og fátækum skólahverfum.



Herra forseti. Þegar verið er að ræða um útgjaldaleiðir, þá eru undantekningarnar alltaf freistandi, og hafa hv. þm. sósíalista flutt hér nokkrar till. til undantekninga. Ég held nú, að þar sé heldur langt gengið, svo að segja má, að aðalreglan yrði að undantekningu, ef samþykktar yrðu. Ýmis sjónarmið þeirra eiga þó fullan rétt á sér og væri freistandi að taka tillit til þeirra, en það er erfitt að ræða þessi mál hér vegna tilhneigingar sumra hv. þm. til að gera manni upp bæði orð og hugsanir, eins og hv. 2. þm. Reykv. vildi gera, er hann taldi, að mér þætti eitthvað forkastanlegt, að bifreiðarstjórar græddu. Þetta er náttúrlega hreinasta fjarstæða. Um leigubifreiðarstjórana er það að segja, að bezt er, að tollurinn gangi sem almennast yfir, annars virðist atvinna þeirra hafa verið sæmileg, a.m.k. upplýsti hv. 2. þm. Reykv., að bílarnir séu keyptir á svörtum markaði fyrir 55–60 þús. kr. Það virðist því vera um sæmilega auðugan garð að gresja. Um þá till. að undanþiggja jeppabifreiðar, skrásettar utan bæjanna, skatti, þá finnst meiri hl. n. að minni hl. vilji ganga of langt. Það kom fram hjá hv. þm. V-Húnv., að undanþiggja bæri þær jeppabifreiðar, sem eingöngu væru notaðar til landbúnaðarstarfa, og er þetta mjög freistandi sjónarmið, ef hægt er að skera úr um notkun þeirra, svo að víst sé. En skrásetning bifreiðanna segir vitanlega ekki til um notkun þeirra. En nú hefur meiri hl. fjhn. komið sér saman um að flytja eftirfarandi skrifl. brtt.: „Aftan við 1. gr. bætist ný málsgr. svo látandi: Undanþegnar gjaldi samkv. c- og d-liðum eru skólabifreiðar. Á eftir 1. gr. komi ný málsgrein, er verður 2. gr., svo hljóðandi. og breytist greinatalan samkv. því: Við 2. gr. laganna bætist ný málsgr., svo látandi: Eigendur jeppabifreiða eiga rétt á endurgreiðslu samkv. c-lið1. gr., ef þeir sanna með vottorðum frá hlutaðeigandi skattanefndum, að bifreiðarnar hafi verið notaðar næstliðið ár að mestu eða öllu leyti við framleiðslu- og jarðyrkjustörf.“ Ég vil láta þess getið, að þessar brtt. hafa verið bornar undir fjmrh. og sumar bornar fram eftir ábendingum hans, t.d. brtt. um, að skólabifreiðar séu undanskildar, því að það hafði af vangá fallið niður. Þessar bifreiðar eru fáar og mundu þar af leiðandi ekki skipta neinu máli þær tekjur, sem af þeim yrðu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, en legg hér með brtt. fram.



Það er mjög ánægjulegt, að nú skuli hafa komið fram brtt. frá fjhn., sem miða í rétta átt, og ríkisstj. sjá, að henni hefur yfirsézt. Af þessu sést, að það getur verið nokkurs virði að athuga mál í n., einkum ef til þess væri gefinn betri tími, en hér er nú gert. Þessar till., sem hér hafa komið fram. standa til bóta, enda sýnist það sjálfsagt, að skólabifreiðar séu undanþegnar sköttum. Sama er að segja um jeppabíla, sem notaðir eru til jarðyrkju. Með endurgreiðsluna er ég ekki eins ánægður, og geri ég ráð fyrir, að ég tali þar fyrir hönd þeirra, sem hlut eiga að máli, því að sannleikurinn er sá, að það getur tekið nokkuð langan tíma fyrir bónda uppi í sveit að ná á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, nokkur hundruð krónum úr ríkissjóði. Ég held því, að heppilegra væri, að þessum aðilum væri alveg sleppt við skattinn. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á atvinnubílstjórana. 7. þm. Reykv. vildi meina, að þeir hefðu ástæður til þess að bera þennan aukaskatt, vegna þess að verðið væri svo hátt á bílum og þar af leiðandi munaði þetta svo litlu. Nú er það þannig með bílana, að þar ríkir frjáls samkeppni, en framboðið er takmarkað. Hins vegar er atvinnubílstjórunum nauðsynlegt að hafa góða bíla til þess að verða ekki undir í samkeppninni. en nú er búizt við, að erfitt verði að fá nýja bíla í framtíðinni og þess vegna keppast atvinnubílstjórar við að ná sér í nýja bíla. þó að þeir þurfi að kaupa þá á margföldu verði. Engum getur dulizt, að mikil áhætta er að kaupa nú bíla fyrir kannske 50 til 60 þúsund, eins og gangverð þeirra mun nú vera manna á milli, þegar allt er óvist um það, hvað atvinnan verður lengi eins mikil og hún nú er með þessi tæki. en það er annaðhvort að duga eða drepast. Þó að einstakir menn hafi fengið bíla á réttu verði, þá munu þeir vera hreinar undantekningar. Þessi aukaskattur, sem með þessu frv. er ætlaður, verður ekki minni en það, að hann nemur um 3 þús. kr. kostnaðarauka á stöðvarbíl, ef allt er talið. Hvar á að taka þetta fé? Hugsar ríkisstj. sér, að gjöld með leigubílum verði hækkuð, eða ætlast hún til þess, að bílstjórarnir taki þetta á sitt bak? Ef svo er, þá nær þessi ráðstöfun ekki nokkurri átt. Það eru til aðrar leiðir, t.d. eru til hér í bæ allmargir bílainnflytjendur, sem grætt hafa hundruð þúsunda á bílainnflutningnum, fyrir utan það, sem þeir hafa grætt á svarta markaðnum. Ef ríkið notaði sjálft þennan gróða, þá þyrfti ekki að gripa til þessa vandræða úrræðis. Sömuleiðis ef ríkið notfærði sér eitthvað af þeim gegndarlausa gróða, sem eigendur viðgerðarverkstæðanna fá í sinn hlut nú, þá mætti með því móti afla mikils fjár. Þá gæti ríkið líka haft stórar tekjur af því að taka í sínar hendur rekstur bifreiða, bæði á sérleyfisleiðum og í bæjarakstri, en þær tekjur renna nú í vasa einstaklinga. Ég held, að þetta yrðu heppilegri leiðir til fjáröflunar fyrir ríkissjóð en sú vandræðaleið, sem ríkisstj. hyggst nú að gripa til.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. hefur nú látið í ljós, að til séu aðrar leiðir til fjáröflunar í ríkissjóð en þær, sem ríkisstj. hefur lagt til, að teknar yrðu. Ég vil nú ræða nokkuð þær leiðir, sem hv. 2. þm. Reykv. benti á. Ég get vel fallizt á, að t.d. sú leið, að ríkið taki að sér rekstur langleiða, geti gefið nokkrar tekjur og sé að mörgu leyti æskileg, en sú leið bjargar bara ekki ástandinu nú, því að hún gæfi alls engar tekjur í ríkissjóð á þessu ári, þvert á móti hefði hún í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, til þess að hægt væri að hefja þennan rekstur. Um þá leið, að ríkið reki viðgerðarverkstæði, vil ég segja það, að ég hef enga trú á, að hún gefi ríkissjóði nokkrar tekjur og það allra sízt nú, þar sem stofnkostnaðurinn við slíkan rekstur mundi verða mjög mikill. En sú leiðin, sem virðist í fljótu bragði vera aðgengilegust og geta gefið ríkissjóði tekjur nú þegar, er að sjálfsögðu bílainnflutningurinn, en sá galli er bara á þeirri gjöf, að á s.l. ári hefur verið flutt svo mikið inn af bílum. að litið útlit er fyrir, að nokkurt verulegt magn verði flutt inn af þeim á þessu ári. Og það er dálítið einkennilegt, að hv. 2. þm. Reykv. skuli fyrst vera að minnast á þetta nú, eftir að hans flokkur hefur verið í ríkisstj., meðan þessi leið gat gefið tekjur, en þá var ekkert á hana minnzt. En vegna þessa, sem áður er getið í sambandi við þessa leið, held ég, að hún verði ekkert bjargráð nú. Ég tel þess vegna, að engin þessara leiða, sem hv. 2. þm. Reykv. benti á, komi til greina í staðinn fyrir þær till., sem ríkisstj. leggur fram, auk þess sem hann veit, að ekki er meiri hl. á Alþingi fyrir þeim.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) Hæstv. samgmrh. minntist á það, að ég hefði meint, að ríkið ætti að setja upp viðgerðarstöðvar. slíkt var ekki mín meining. Ég meinti aðeins, að ríkið tæki þær viðgerðarstöðvar, sem fyrir eru. Í sambandi við það, sem ráðh. minntist á, að þessi till. hefði ekki komið fram, áður en þessi mikli bílainnflutningur hófst, þá ætti hann nú að ræða við fyrrv. samstarfsmann sinn, fyrrv. fjmrh., hvort honum hafi aldrei verið bent á þessar tekjuöflunarleiðir. En þótt bent sé á þessar tekjuöflunarleiðir, er sá mikli galli á þeim, að þær rekast á hagsmuni fárra voldugra manna í þjóðfélaginu, og eftir reynslunni að dæma eru þeirra hagsmunir svo miklu sterkari á þingi, en fjöldinn og hans hagsmunir. - Hvað hitt snertir, sem hæstv. samgmrh. minntist á, að þessi möguleiki væri þó fyrir hendi, held ég, að væri rétt af honum, ef honum lízt svona vel á þessa leið, að taka undir það að prófa hana.



það voru aðeins örfá orð. Út af prófun þessarar leiðar, sem þm. benti á, vil ég segja, að hún gæti jafnvel komið til athugunar, en tel, að ef það væri í alvöru fram sett af honum, yrði það að vera betur undirbúið en svona og koma fram á venjulegan, þinglegan hátt. Það yrði þá hægt að ganga úr skugga um það. En að flytja mætti inn mikið af bifreiðum til landsins, það er misskilningur. Ég hygg, að búið sé að flytja svo mikið inn af bifreiðum, að ekki sé hægt að bæta miklu við það. Þar sem komin er ein bifreið á hverja 16 íbúa í landinu, er það svo há tala, að ég hygg, að allir muni vera sammála um, að með tilliti til þeirra gjaldeyristekna, sem þjóðin nú hefur og öflunar nýrra framleiðslutækja, sem óumdeilt verða að ganga fyrir, að þá séu ekki möguleikar til þess að flytja inn mikið af bílum umfram það, sem þegar hefur verið gert. - En aðrar leiðir, sem hann hefur bent á, koma ekki að notum, fyrst og fremst vegna þess, að þær tekjur. sem við öflum nú, verða að koma inn á árinu 1947 og á þess árs reikningi, en þessi tekjuöflunarleið, sem hann er með, er miðuð við framtíðina og kemur því ekki hér til álita.



Herra forseti. Ég gat um það áður lítils háttar. hvert hlutverk sveitarfélaganna væri að leggja vegi og halda vegum við, og minntist sérstaklega á vegina í Reykjavik. Kom ég þá með ágizkun um það, hvað vegirnir kynnu að vera langir, en nú hef ég fengið réttar upplýsingar, og reyndust vegirnir vera miklu lengri, en ég hafði haldið, því að eftir því sem bæjarverkfræðingur upplýsir, eru þessir vegir 118 km. það eru því engar smáræðisupphæðir, sem þetta eina bæjarfélag þarf að inna af hendi í vegalagningu og vegaviðhald. Nú stendur svo á, að allir þeir þm., sem sérstaklega hafa rætt þetta mál, eru þm. Reykjavíkurbæjar, og tveir þm., sem hafa rætt málið, hv. 3. og 7. þm. Reykv., eru báðir fulltrúar í stjórn þessa bæjarfélags. Ég vildi nú spyrja þá að því, með hvaða rökum þeir vildu verja að bæjarfélagið yrði þannig skattlagt í stórum stíl til þess að viðhalda vegum, jafnt fyrir bíla úti um landsbyggðina sem þá bíla, sem eingöngu slíta vegum Reykjavíkur. Slíkt hlyti óhjákvæmilega, ef samþ. yrði, að verða til þess að soga til sín mikið fjármagn, og mundi með því stigið spor á þeirri braut að gera afkomu almennings hér í bænum slæma og dýrtíðina meiri. Er ástæða til þess að gera þetta? Ég vil sérstaklega beina því til þessara bæjarfulltrúa, hvort þeir geti ekki fallizt á það, sem ég hef bent á, að ef allir atvinnubifreiðastjórar, sem aka eigin bifreiðum, verða skattlagðir á þennan hátt, sem hér er lagt til, muni svo fara, að möguleikar bæjarins til skattlagningar á þessa stétt hljóta að rýrna allverulega og er það ábyrgðarhluti fyrir þm. Reykjavíkur og bæjarfulltrúa að stuðla að því með orði og atkv. að taka þann gjaldstofn frá bænum. Er ekki þörfin ærin? Og er ekki réttmætt, að bærinn geti skattlagt þá menn, sem hafa sitt lífsuppihald af því að aka bílum, þannig að hann fái gegnum það nokkurt fé til síns vegaviðhalds, eins og ríkið vill fá fé til sinna vega með því að skattleggja þá menn, sem eiga bifreiðir og aka bifreiðum? Ég vil segja, að mér þótti ánægjulegt að sjá það, að stuðningsmenn ríkisstj. geta þó hugsað sig um þetta, og það er vissulega gott, að þeir hafa efnislega fallizt á efnið í till. mínum og aðferðum. En starfsaðferðin er skrýtin, mjög skrýtin. það er einkennilegt, að ekki skuli vera ætlaður tími til að ræða í n. tvö stór frv. það er bannað að ræða málið vel. Minni hl. er enginn tími gefinn til þess að koma með brtt., eins og ástæða hefði verið til. Ég þekki þessi vinnubrögð úr bæjarstjórn Reykjavíkur, og þeir þekkja þau líka, hv. 3. og 7. þm. Reykv. það sýnir sig, að þessir fulltrúar eru samir við sig á þingi og í bæjarstjórn, vinnubrögðin þau sömu. Ekki satt? En það væri sæmilegra fyrir meiri hl. að læra af því, sem þegar er orðið, láta sér þetta að kenningu verða og láta þetta stóra mál bíða, sem átti að hespa í gegn á einni nóttu, þannig að meiri hl. og minni hl. gæti gefizt fullkomið tóm til að athuga málið til hlítar. En það þarf að athuga málið. Þetta eru engin vinnubrögð eins og hér hefur verið unnið í dag.



Herra forseti. Mig langaði að gera nokkrar aths. Hv. 2. þm. Reykv. kom fram með þá uppástungu, sem hann þó eiginlega ekki virtist hafa hugsað sér að rökstyðja, hvað ynnist við það að þjóðnýta bæði bifreiðaviðgerðarverkstæði og taka upp aftur bifreiðaeinkasölu af ríkisins hálfu. En ég get fullvissað hv. 2. þm. Reykv. um það, að þeir munu vera fáir af þeim reyndu bifreiðastjórum í Reykjavík, sem mundu óska þess, að bifreiðaeinkasalan kæmist aftur á, eins og verðið og afgreiðslan var frá þeirri ríkisstofnun. Nú, þetta er það. sem ég vildi benda þeim hv. þm. á, sem aðhyllast þjóðnýtingu, því að það er eins og þeir átti sig aldrei þótt þeir brenni sig á fótum, því að það grær fljótt til þess að hlaupa út í ófæruna aftur. Þá er það samverkamaður minn í bæjarstjórn, hv. 6. þm. Reykv. Þar er heilög vandlæting að öðru leytinu, en hræsnin uppmáluð að hinu. Við hlustuðum á þennan þm. mikið af nóttinni í nótt, og hann hefur ekki batnað við vökurnar. Í sambandi við ummæli hans um vinnubrögð mín eða annarra bæjarfulltrúa, sem eru ekki sama sinnis og hann í bæjarstjórn, vil ég láta hann vita, að ég er reiðubúinn að ræða við hann á þeim vettvangi og kjósendur okkar hér í þessum bæ, og mun ég líklega geta komið þar fram eins hnarreistur og hann þykist geta, þegar hann er aftur og aftur til málamynda að koma með uppástungur, sem eiga að túlka tilfinningar fólksins, en hv. þm. meinar ekki alltaf svo mikið með þeim, að manni finnst. Ég skal svo ekki lengja umr. að þessu sinni. Hv. 6. þm. Reykv. talaði hér um málefni, sem kom þessu máli, sem hér liggur fyrir, ekkert við, þar sem hann talaði um vinnubrögðin í bæjarstjórn Reykjavikur, og fannst mér þá skylt að tilkynna honum, að ég væri reiðubúinn að tala við hann þannig.



Það er örstutt aths. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á það, að einu sinni enn væri ég með einkasölu, en þess mundu bifreiðastjórar í Reykjavik ekki vera fýsandi eins og til hefði tekizt síðast, og mun þetta vera rétt hjá honum. Hitt er annað mál, hvort bifreiðastjórar og reyndar þjóðin öll mundi ekki vilja fá bifreiðasölu, sem betur væri stjórnað. Og það eru náttúrlega engin rök, þótt illa gangi með einn hlut í eitt skipti, að þá beri ekki að reyna aftur.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því fram, að ég væri að öðru leytinu hræsnin uppmáluð, en að hinu leytinu fullur heilagrar vandlætingar. Þá hélt hann því einnig fram, að ég flytti till. mínar til þess að sýnast og meinti ekkert með þeim. Ég vildi biðja þennan hv. þm. að telja upp till., sem ég hef flutt hér á þingi og ekki meint neitt með. Þessi mikli röksemdamaður, sem hann telur sig vera, vildi ekki ræða við mig út af minni ræðu, sem ég flutti áðan, því að hún kæmi ekki þessu máli við. Einmitt það, hv. 3. 3. þm. Reykv. Kemur það ekki málinu við, hvort Reykjavíkurbær borgar þennan skatt af strætisvögnunum, sem lagt er til, að borgaður verði? Ég hef lagt til, að bærinn borgi það ekki. Kemur það ekki málinu við? Ég dró einnig í efa í ræðu minni, hvort réttmætt væri að ganga svo að gjaldþoli kaupstaðanna. t.d. atvinnubílstjóra, eins og lagt er til í frv. Ég sýndi fram á, hversu mjög það svipti bæjarfélög möguleikum til að leggja skatta á þessa menn og sýndi fram á, hve mikil útgjöld bæjarfélögum væru bökuð vegna vegaviðhalds og hve nauðsynlegt væri, að bærinn hafi tekjuöflun, og hvernig þetta frv. gengi í þá átt að rýra þessa möguleika. Kemur það ekki málinu við?



Það er að vísu æskilegt fyrir Reykjavíkurbæ að losna við, að þetta gjald yrði lagt á strætisvagnana, og einnig nokkur sanngirni í því, sem fram kemur hjá flm. till., að þetta gjald skuli ekki lagt á þessa tegund bíla, af því að þessir bílar annast svo að segja eingöngu ferðir innanbæjar, en eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, verða fleiri að bera þessi útgjöld en þeir, sem gott þykir, og þótt við höfum fullan hug á því að standa vörð um hagsmuni Reykjavíkurbæjar, þá ber okkur að setja hagsmuni þjóðfélagsins ofar kjördæmunum. Þetta frv. er borið fram af brýnni nauðsyn, eins og greinilega hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstj. Ég verð þess vegna að vera á móti þessari brtt. og segi nei.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, var þetta frv. rætt ýtarlega í gær og nótt. Því var að lokinni umr. vísað til fjhn., og hefur n. afgr. málið þannig, að meiri hl. fellst á, að frv. fái afgreiðslu og að það verði samþ. að mestu óbreytt. Þó skal ég taka það fram, að varðandi 5. gr. frv. hafa nm. óbundnar hendur við atkvgr., og munu sumir vilja fella gr. Ég vék að því við 1. umr., og það kom líka greinilega fram við umr. og rökstuðning hv. fjmrh., að ríkissjóðurinn hefði mikla þörf fyrir þennan tekjuauka. Það var líka tekið fram við umr., að þetta væri mjög veik leið, að auka tolla og skatta, en aðra leið hefði ekki verið hægt að finna, sem samkomulag hefði orðið um. Eins og tekið er fram í aths. við frv. og fram kom í umr. og í skýringum hæstv. fjmrh., þá kom þar fram sá grundvöllur, sem meiri hl. n. ákvað að fylgja frv. til samþykktar. Ég sé svo ekki ástæðu til að teygja umr. nú við framsögu. Minni hl. n. mun gera ýtarlegar brtt. við frv., sem hann skýrði n. frá og nú eru fram komnar á þskj. 626. Ég læt svo staðar numið með þessi orð frá meiri hl. fjhn. varðandi afgreiðslu meiri hl. n. á frv. - Fundarhlé.



Herra forseti. Mér hefur skilizt, að forseti muni ekki ætla að leita afbrigða varðandi brtt. á þskj. 626, þótt of skammt sé liðið síðan hún kom fram.

Það verður gert að aflokinni ræðu hv. þm., og er það leyfilegt í þingsköpum

. Já, forseti, ég tek þessa skýringu til greina. Ég hef ekki orðið sammála meðnm. mínum með afgreiðslu þessa máls. Það er mikil vinna að gera brtt. við frv., en ég mun þó reyna að bera brtt. fram, þótt tíminn til athugana á frv. sé mjög naumur. Ég hafði ætlað mér að ræða við nokkra aðila varðandi málið og sendi því Alþýðusambandinu, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi útvegsmanna og Landssambandi iðnaðarmanna brtt., og óskaði ég þess, að þessi félagasamtök létu álit sitt í ljós varðandi þetta mál. Það er eins og gefur að skilja, að þegar leggja á 30 millj. kr. á landsmenn með nýjum tollum, að þá er ekki nema eðlilegt, að þessir menn séu að spurðir og tilkynni skoðun sína. Mér hefur nú borizt bréf frá Alþýðusambandi Íslands varðandi þetta, og með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa það bréf hér upp. Það hljóðar svo: „Samkvæmt ósk minni hluta fjárhagsnefndar neðri deildar Alþingis um umsögn vora varðandi frv. til laga um hækkun á aðflutningsgjöldum árið 1947, sem borið er fram af ríkisstj., skal því hér með lýst yfir, að Alþýðusamband Íslands lítur svo á, að nefnt frv. sé óskammfeilin árás á launastéttir landsins og hafi raunverulega í för með sér, ef samþ. verður, stórlega aukningu dýrtíðarinnar. Um leið og sambandið skorar á Alþingi að fella þetta frv., lýsir það því jafnframt yfir, að það muni beita sér fyrir viðeigandi gagnráðstöfunum af hálfu launþegasamtakanna, verði frv. að lögum. Virðingarfyllst, f.h. Alþýðusambands Íslands Jón Rafnsson.“ Þetta var bréf Alþýðusambandsins, og frá Landssambandi útvegsmanna hefur mér borizt bréf, þar sem segir, að Landssambandið hafi ekki tök á því að boða til fundar nú þegar, en að það muni reyna að kalla saman fund næstkomandi mánudag. Frá öðrum aðilum, sem ég hef beðið um álit, hefur mér enn ekki borizt svar, og er það nú varla von, því að mjög stutt er liðið síðan þetta frv. kom fram og er ég fór þess á leit við þessi félagssamtök að senda álit, og það er nú svo, að ekki er hægt að boða til funda í stjórn þessara félaga með nokkurra klukkustunda fyrirvara, og það er mjög slæmt að berja þetta mál með slíkum hraða í gegn á Alþingi. Ég hef áður skýrt afstöðu mína varðandi stefnu mína í þessu máli, og mun ég nú halda mig við hin smærri atriði, og þótt ég sé algerlega á móti þessu frv., þá mun ég samt freista að gera brtt. við frv. við þessa umr., og mun ég nú gera hér grein fyrir grundvelli brtt. Hæstv. ríkisstj. hefur haldið því fram, að hún hafi byggt till. sínar á áliti hagfræðinganna, og hæstv. forsrh. var að reyna að lesa upp kafla hér úr þessu áliti, en forðaðist þó að lesa of langt í álitinu. Ég vil nú leyfa mér að lesa hér kafla í sömu opnu og hæstv. ráðh. las. Þeir segja: „Nefndin telur, að heppilegasta ráðið til að koma á jafnvægi í greiðsluviðskiptum út á við sé það að hækka til mikilla muna tolla á innfluttum vörum. Sé það gert, án þess að peningatekjurnar hækki, hlýtur afleiðingin að verða takmörkun á eftirspurninni eftir aðkeyptum vörum og væri með því hægt að draga mikið úr gjaldeyrisnotkuninni.“ Og enn fremur segir: „Undanþegið tollahækkuninni ætti að vera: 1) Tæki og vörur, sem notaðar eru til uppbyggingar á framleiðsluatvinnutækjum. 2) Allar þýðingarmeiri rekstrarvörur til sjávarútvegsins og landbúnaðar. 3) Byggingarefni. 4) Kornvara, kaffi, sykur og e.t.v. nokkrar aðrar nauðsynlegar matvörur. Enn fremur eldsneyti til hitunar og ljósa.“ Þetta var nú úr þeim kafla, sem hæstv. forsrh. var að vitna í. Hagfræðingarnir vilja koma á jafnvægi í greiðsluviðskiptum, en fyrst stj. segist halda sig við þetta álit hagfræðinganna, þá ætti hún að halda sig við það. Ríkisstj. segist ætla að tryggja sjávarútveginn, en það liggur í augum uppi, að ef þar fylgdi hugur máli, ætti stj. ekki að leggja stórkostlega tolla á sjávarútveginn og þess vegna ætti sjávarútvegurinn að vera undanþeginn tollum, svo og nauðsynjavörur sem matvörur. Ég hef farið í gegnum tollskrána og hef reynt að undirbúa brtt. eftir getu og eru brtt. mínar prentaðar á þskj. 626 og eru þær varðandi 3. gr. frv., eða undanþágugr. Við tollskrárkafla 7 nr. 1–8 legg ég til, að grænmeti, nýtt og þurrkað, verði undanþegið. Það er almennt viðurkennt, að hér á landi sé nýtt grænmeti alveg nauðsynlegt í daglegri neyzlu fólks. Er því alls fjarri að tvöfalda toll af því og sama gildir um ávexti, að ekki er ástæða til þess að tolla þá og ekki fremur vegna þess, að erfitt er að fá óskemmda ávexti hingað til landsins og oft hafa afföll orðið mikil, og er ekki nema eðlilegt, að varan verði ekki svo tolluð, að almenningi sé ekki kleift að kaupa þessa vöru með skaplegu verði. Þá er það 11. kafli nr. 13–15, það er mjöl úr baunum og ertum o.s.frv., kartöflumjöl o.fl., og er þó ekki hér talið allt, heldur aðeins það allra sjálfsagðasta. Enn fremur við 15. kafla nr. 9–19, sem er feiti og feitar olíur úr jurtaríkinu og er það m.a. olíur, sem notaðar eru til smjörlíkisgerðar, að ekki er ástæða til þess að bæta þar á tollhækkunum. - Þá er kafli nr. 1–13, sem er skepnufóður. Það er öllum kunnugt, að fóðurmjöl er stór liður hjá bændum sem fóður, og er sérstaklega tekið fram í áliti hagfræðinganna, að undanþiggja skuli þessa vöru, og legg ég því til, að hér verði undanþága veitt. - Við 25. kafla nr. 17 er einn liður, en það er sement. Mér finnst ófært að hækka toll á nauðsynlegu byggingarefni. Ríkisstj. fyrrv. hefur reynt að gefa mönnum möguleika á því að byggja sér viðunandi húsakynni og útrýma heilsuspillandi íbúðum og hefur lækkað hundraðshluta lánsvaxta, og ef ríkið á nú að fara að koma því til leiðar, að byggingarefni hækki, þá er verið að taka úr einni hendi og gefa hinni og er það vítaverð pólitík. Þess vegna legg ég til, að sement verði undanþegið. Þá kem ég að tollskrárkafla nr. 35, og hef ég hlaupið hér yfir mjög mikið úr tollskránni. Þarna er ekki nema einn liður, eftir því sem ég hef komizt næst, þó að hér standi 1–10. Ég hef ekki alveg getað gengið úr skugga um það með samanburði við l., sem hafa verið sett síðan 1942. Ef þetta er eitthvað rangt hjá mér, vona ég, að hæstv. forseti leyfi mér að leiðrétta það. Því næst tek ég upp úr 40. kaflanum, sem fjallar um trjávið, 1–19. Það er óunninn trjáviður eða sagaður, sem ég legg til, að verði undanþeginn. Það sama gildir einnig með þetta og sementið, í það minnsta að því leyti. sem þessar vörur eru notaðar til bygginga, og einnig trjáviður, sem notaður er til húsgagnasmíði. Það er alveg fjarstæða að vera að hækka tolla á þessum vörum á meðan ríkið er að - eða í það minnsta hefur lýst yfir, að það vilji - hjálpa mönnum til þess að byggja yfir sig. Og það er alveg sérstaklega einkennilegt af ríkinu að gera þetta þegar auðséð er, að það er að verða erfiðara fyrir menn, en verið hefur, að byggja yfir sig. Það er erfiðara að fá lán þrátt fyrir öll l., sem samþ. hafa verið um slíkt. Og ef á að fara að halda áfram þeirri pólitík, sem hér liggur fyrir að gert verði, og þess vegna verður erfiðara að afla tekna, sem þarf til þess að standa straum af því að geta byggt fyrir sig, þá vil ég leggja til að undanþiggja þarna efni til íbúðarbygginga. Það virðist koma nokkuð úr hörðustu átt að fara í sambandi við l., sem sagt er, að gerð séu til þess, að atvinnuvegirnir geti borið sig, að leggja skatta á það efni, sem notað er til húsbygginga, eins og timbrið og sementið. Það hefur verið rætt um það og á síðasta þingi gerðar nokkrar ráðstafanir til þess, að hægt væri að koma upp tunnuverksmiðju í landinu til þess að auka atvinnu, og þá sér hver maður, að það nær þá ekki nokkurri átt á slíkum tímum að fara að tvöfalda þessa tolla á tunnuefni og tunnustöfum. Það liggur alveg í augum uppi, að slíkt er alveg fjarstæða. Í þessum sama 40. kafla hef ég líka lagt til að undanþiggja svo sem hurðir og glugga og þess háttar. Það er vitanlegt, að menn hafa reynt að kaupa þetta inn undanfarið til þess á þann hátt líka að koma sér upp ódýrum húsum. Og þótt fyrirheit hafi áður verið gefin mönnum um það, að þeir yrðu undanþegnir tollum af þessu, en það var á síðasta þingi samþ. heimild til fjmrh. um þa3 að mega fella niður toll á sænsku húsunum, þá á nú ekki aðeins að hætta við að nota þessa heimild, heldur líka að hækka tollana á þeim frá því, sem þeir mundu hafa verið, ef þeir hefðu verið lagðir á. Þetta öngþveiti og öryggisleysi fyrir borgarana, sem ætla að reyna að byggja fyrir sig. er alveg óþolandi. Nú hafa þeir, í trausti þess, að þessi heimild var samþ. á Alþ. í fyrra, reynt að afla sér þessa byggingarefnis og hafa reiknað með því, að sú heimild yrði notuð um að undanþiggja þetta efni tolli. Þeir fá nú allt í einu að vita, ef þetta frv. verður samþ. eins og það er, að hækkaður verði tollur á þessum hluta húsanna í staðinn fyrir að fá hann lækkaðan. Á hvað geta borgararnir reitt sig, þegar svona er farið að? Ég vona, að þessi brtt. megi finna náð fyrir augum hv. dm. og mæti skilningi þeirra sömu hv. þm., sem samþ. hafa áður þessa heimild, sem ég minntist á. Þá kem ég að 41. kaflanum. Þar hef ég lagt til, að korkvörur væru undanþegnar sérstaklega að því er snertir einangrunarvörur fyrir frystihúsin. Ríkið hefur tekið að sér ábyrgðina fyrir verði á hraðfrystum fiski, og ekki þá sízt af þeim ástæðum, sem haldið hefur verið fram, að ástæðan fyrir þessari tekjuöflun sé að halda niðri dýrtíðinni vegna sjávarútvegsins. Og þá liggur það alveg í augum uppi, ef það er meiningin með þessu frv., að það er alveg valin skökk leið að leggja toll á vörur, sem hraðfrystihúsin þurfa. Þá hef ég tekið hér úr 48. kaflanum og 49. kaflanum nokkrar vörur, sem sérstaklega miðar að því að undanþiggja vinnuföt. Það er ekki ástæða til þess að láta þessa vinnugalla, sem verkamenn nota, fara að hækka í verði vegna þess að ríkið þurfi á tollunum að halda. Þetta kemur alveg beint yfir á vinnandi menn í landinu og heyrir náttúrlega til atvinnurekstrar. Þá hef ég hlaupið yfir allan kaflann að 63. kaflanum. Ég hljóp yfirleitt yfir allan fatnað, en auðvitað má segja, að þeir tollar séu háir og getur verið, að fram komi brtt. við 3. umr. um þann lið. Ég hef reynt í þessum brtt. að fá sem flest inn í, sem helzt snertir atvinnuvegina, og þá til þess að sjá, hvernig þeim yrði tekið. Hins vegar hef ég ekki lagt til að lækka toll á almennum fatnaði handa fólki, en það verður þá kannske tekið við 3. umr., eftir því hvernig fer um þessar brtt. Ég hef ekki tekið skófatnað eða þess háttar, og er þá 63. kaflinn næst, sem er um járn og stál. járn og stál er alveg óhjákvæmilegur liður í framleiðslu okkar og atvinnuvegum. Að fara að hækka tollana á þessu, það er að leggja beina skatta á alla atvinnuvegi, sem menn þykjast vera að borga niður. Þessi kafli er mjög stór og mér hefur ekki unnizt tími til þess að fara í gegnum hann allan á þeim tíma, sem ég hef haft til þess að athuga þetta. Þá kem ég að 72. kaflanum, þeim kafla. sem fjallar um vélar og annað slíkt, sem ég álít, að nauðsynlegt sé að taka þarna inn í 3. gr. frv. Það er fyrst og fremst 10.–21. gr., sem eru um vélar til landbúnaðarins, svo sem dráttarvélar og aðrar vélar, sem vissulega eru notaðar við landbúnaðarframleiðsluna. Það er vitanlegt, að við verðum að reyna að gera stórkostlega breytingu á landbúnaðinum til þess að hægt sé að hafa sem mest upp úr honum. Undanfarið hefur sérstaklega verið lögð áherzla á það, að bændur reyndu að fá sér slíkar vélar, svo sem dráttarvélar, sem eru dýrar, og fleiri vélar, sem verðtollurinn er þarna hæstur á. Það hefur verið gert mikið að því að hvetja bændur til þess að kaupa sér landbúnaðarvélar, og hafa bændur tekið öllum þeim áskorunum frábærlega vel. Þeir hafa skilið það vel, að til þess að íslenzkur landbúnaður verði rekinn sómasamlega hér á landi, þarf fyrst og fremst nýtízku vélar til þeirra starfa. Þeim hefur líka verið lofað styrkjum til þessara vélakaupa og hafa þeir því pantað meira af vélum, en hægt hefur verið að láta þeim í té. En hvað er svo gert? Einmitt þegar bændur eru búnir að gera þessar miklu pantanir. Í trausti þess, að þeir fái styrk til þeirra kaupa, þá á að tvöfalda tollana á þessum landbúnaðarvélum. Þetta eru hreinar mótsetningar - svona geta menn ekki farið að. Í 72. kafla eru fleiri vélar, sem ég vil að fylgi þarna með, en það eru vélar til mannvirkjagerðar og túrbínur til rafmagnsframleiðslu, og virðist það ekki óeðlilegt, að svo sé, þegar ríkið sjálft byggir mestan hlutann af þessum fyrirtækjum, t.d. rafvirkjanir. Það virðist undarlegt, að ríkið ætli að græða á því að leggja skatt á vörur, sem það ætlar sjálft að kaupa. Þá hef ég enn fremur lagt til, að tollur falli niður á vélum til þess að vinna með úr íslenzkum hráefnum. Það hefur verið af hálfu hins opinbera verið gert nokkuð af því síðustu tvö undanfarin ár að hvetja menn og gera ráðstafanir til þess að þeir keyptu þessar vélar, og að fara að hækka toll á þessu, væri í raun og veru það sama og kippa þessu öllu til baka. 73. kafli fjallar um rafmagnstæki. og hef ég tekið þar 37.–45. liðinn. Þær gr. fjalla um rafmagnstæki, svo sem þvottavélar, strauvélar og annað slíkt. Og ég held áreiðanlega, að hér liggi fyrir framan mig á borðinu frv., sem við fluttum, með óbundnar hendur þó, að beiðni hæstv. fjmrh., þar sem beinlínis er verið að lækka tollana á þessum heimilisvélum. Ég held endilega, að ég muni þetta rétt, að það sé þar um að ræða beinlínis þær ráðstafanir til þess beinlínis að lækka tollana á þessum vélum. En af því að umr. um þetta mál hefur gengið svo fljótt, hefur mér ekki unnizt tími til þess að bera þetta saman. Það liggur fyrir frv. frá fjmrh., þar sem gengið er út frá, að tollar á búsáhöldum lækki. Og fyrir nokkru síðan var samþ. þáltill. um að hjálpað væri til þess að fá meira af slíkum innflutningi inn í landið. Og mjög mikið var upp úr því lagt af hálfu kvenfélaganna, sem hafa látið til sín taka í þjóðmálum, að sem flest heimili gætu fengið slíkar vélar til þess að létta þann þrældóm, sem er hjá kvenfólki, sem verður nú að vinna heimilisstörf. Nú á að tvöfalda tollana á þessu öllu saman, sem er allmikið fé. En ég held, að það sé alveg ófært að hafa þessar vinnuaðferðir, að hvetja menn til þess að flytja þetta inn, lofa mönnum því, sem hér liggur fyrir, lækkun á tolli, koma svo með frv., þar sem gengið er út frá tvöföldum tolli og jafnvel þreföldum tolli á þessum vörum. Þetta getur ekki gengið. Ég vona því, að hv. þm. fallist á að undanþiggja þessi rafmagnstæki til heimilisþarfa. Svo eru hér nokkur rafmagnstæki, svo sem borvélar, lóðhamrar, logsuðutæki og logskurðartæki. Ég hefði viljað taka þarna fleiri tæki inn, en ég vildi þó reyna að taka fyrst það allra nauðsynlegasta. sem ég tel alveg sjálfsagt að hækka ekki toll á. Þá er eitt atriði í 75. kaflanum nr. 4. Þar vil ég undanþiggja vörubíla þessum tolli. Sama er að segja um 76. kaflann nr. 3–6, það eru skip og bátar. Ég held áreiðanlega, að það hafi ekki orðið nein breyt. á þeim l. síðan 1942. En eftir því, hvernig það var 1942, þá er það þannig, að samkv. 2. lið 76. kafla eru skip, sem eru 150 tonn eða stærri, tollfrjáls, en hins vegar 10–150 tonna skip og bátar tollað. Og nú ætti eftir þessu frv. að tvöfalda þann toll. en hin eiga alveg að vera tollfrjáls. Ég verð nú að segja, að það sýnist ekki vera sanngjarnt. Samtímis er svo lagt til að tvöfalda tollinn á herpinótabátum, - alveg á sama tíma, sem verið er að tala um, að það sé mjög erfitt að útvega þá og vitað er, að þeir hafa stigið í verði. Ég álít það þess vegna alveg óþarft að vera að gera þetta erfiðara, en þörf er á með kaup á þessum skipum og bátum. Ég vildi mega óska þess, að þessi upptalning mín og þessar litlu brtt. mínar verði til þess, að hæstv. ríkisstj. átti sig á því, eins og hún gerði hér í sambandi við bifreiðaskattinn. Það mætti vissulega taka margt fleira upp, sem nauðsynlegt væri að leiðrétta, en alveg sérstaklega vildi ég óska þess, að hæstv. ríkisstj. taki sem mest af þessu til greina, því að þessar brtt. fara aðeins fram á það, sem er allra nauðsynlegast, og samkvæmt yfirlýstum tilgangi sjálfrar stj. með þessu frv. væri sjálfsagt að samþ. þær. Ef ríkisstj. ætlar að byggja allt á áliti hagfræðingan., sem hún hefur minnzt á, þá á hún að samþ. þær allar. Svo er það eftir sem áður deilumál, hvort leggja á allar þær kvaðir á almenning, sem hér er um að ræða með þessum breytingum á tollskránni. Og hvað það snertir, þá vil ég koma með nokkrum orðum að því, sem rætt var um í gær, því að það hafa gerzt þeir hlutir síðan, sem mér alveg blöskrar. Það er sem sagt grein, sem stendur í Morgunblaðinu í dag. Ég las hana í því blaði, sem er aðalmálgagn hæstv. ríkisstj. og þar að auki stærsta og útbreiddasta blað landsins. Ég var hér í gær búinn að hlusta á hæstv. fjmrh. flytja ræðu í sambandi við þessi háu tollafrv. og reyna að verja þau og fá þm. til þess að ganga inn á þau. Ég skildi það vel, að hæstv. fjmrh. gerði það engan veginn glaður að leggja á þá háu tolla, enda tók hann það sjálfur fram. Ég þykist vita, að hann muni gera eins og oft er um menn, sem við stjórnmál fást, fara eftir því, sem hans flokkur hefur ákveðið, gera það, sem hans flokkur hefur samþ. og hafi þannig flokk sinn á bak við sig og þyki í því öryggi. En hvað les ég svo í Morgunblaðinu í morgun? Það er einmitt grein um þessi mál, og fyrirsögnin fyrir greininni, sem er ritstjórnargrein, hljóðar þannig: „Óheillastefna.“ Síðan segir í leiðara þessa blaðs. sem ég les ekki allan hér upp, nokkurn veginn á þá lund, að fyrrv. fjmrh. - já, það hafi nú verið sniðugur maður. Og Morgunblaðið segir, að þegar fyrrv. fjmrh., Pétur Magnússon, lagði fjárlfrv. fyrir Alþ., voru gjöldin á rekstraryfirliti áætluð 146 millj. kr. og tekjurnar tæpum 10 millj. kr. lægri. Og í þessu fjárlfrv. hafi ekkert verið áætlað fyrir niðurgreiðslum landbúnaðarvara, þar eð fyrrv. fjmrh. hafi ekki talið fært að halda áfram á þeirri braut. Og enn fremur, að Pétur Magnússon hefði tekið fyrir það að verða fjmrh. áfram, ef ekki yrði hætt niðurgreiðslum. Hann vildi taka landbúnaðarvörurnar út úr vísitölunni, en það hefði lækkað framfærsluvísitöluna um 40 stig. Og Morgunblaðið lýsir þannig viðhorfinu, þegar nýja stj. tók við, og segir: „Stj. hafði úr vöndu að ráða. Spurningin var í fyrsta lagi: Vildi stj. og gat hún sætt sig við minni verklegar framkvæmdir? Í öðru lagi: Taldi stj. rétt og treysti hún sér til þess að hætta niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum og taka þær út úr vísitölunni, eins og fyrrv. fjmrh. lagði til? Þingið valdi hitt úrræðið. 1) að auka verklegar framkvæmdir, 2) að halda niðurgreiðslunum áfram og 3) að auka niðurgreiðslur í því skyni að stöðva að formi til vöxt dýrtíðarinnar, enda má segja, að síðasta úrræðið hafi verið óhjákvæmilegt, eins og komið var.“ Morgunblaðið segir enn fremur á þá leið. að afleiðing þessa hafi hlotið að vera annað tveggja, stórfelldur hallarekstur á ríkisbúskapnum eða stórauknar nýjar álögur, og stj. hafi ekki haft annað úrræði, en að taka síðari kostinn eins og Hermannsnefndin (þ.e. hagfræðingarnir) hafi lagt til. Svo stendur enn fremur í þessari sömu gr.: „Morgunblaðið telur fyrir sitt leyti. að hér sé stefnt út á svo háskalega braut. að það nálgist fullkomið brjálæði. Hvaða vit er í að vera með um eða yfir 200 millj. kr. fjárl., meðan allt er í óvissu um sölu á aðalútflutningsvöru landsins? En menn verða að gera sér ljóst, að þessi óheillastefna er bein og óhjákvæmileg afleiðing þess, að ekki er hægt að ná samkomulagi um að stíga það eina spor, sem dugar, að ráðast gegn dýrtíðinni.“ Ég verð að segja það, að það er hart að vera fjmrh. fyrir flokk, sem skrifar svona í aðalblað sitt dag eftir dag á meðan fjmrh. er að berjast af öllum mætti fyrir þeirri stefnu, sem flokkur hans virðist hafa samþ. Hv. 3. þm. Reykv. lýsti yfir því í gær út af gr., sem ég minntist á, að Morgunblaðið flytti aldrei annað en það, sem miðstj. Sjálfstfl. hefði samþ. Þessi leiðari virðist þess vegna samkvæmt samþykkt miðstjórnar Sjálfstfl. Hæstv. fjmrh. er fulltrúi Sjálfstfl. í ríkisstj. og ætti þá líka að vera með samþykkt miðstjórnar Sjálfstfl. Hvað er nú þá stefna Sjálfstfl.? Er hún það frv., sem hér liggur fyrir, eða er það Morgunblaðsleiðarinn, sem talar um óheillastefnuna? Það má segja, að það má vera annað, en skemmtilegt að vera fjmrh. fyrir flokk og fyrir blað, sem kemur svona fram. Það er hart að eiga að standa í baráttu hér á Alþ. við stjórnarandstöðu og fá svo svona rýtingsstungu í bakið dag eftir dag frá sínu eigin aðalflokksblaði. Og hvert stefnir þetta blað með þeirri afstöðu? Hugsar það sér að leika þarna skrípaleik fyrir þjóðina, að um leið og Alþingi samþykkir 30 milljón króna tolla á alþýðu manna, þá geti það sagt við hana: Við þvoðum hendur okkar af þessu, og við sögðum alltaf að þetta væri brjálæði, og við stöndum ekki að þessu. Hvers konar aðferð er þetta? En það þýðir ekki að ætla að leika þennan skrípaleik og svívirða dómgreind þjóðarinnar með honum. Það er hreinasta brjálæði að skrifa svona á sama tíma, sem flokkur þessa blaðs er að samþ. slíka tolla. Ég vil spyrja flokkana, sem styðja Sjálfstfl. að þessari óheillastefnu, Framsfl. og Alþfl.: Finnst þeim það sérstaklega þægilegt í samstarfi að fá það nú tilkynnt af stærsta og útbreiddasta blaði landsins, sem sent er inn á hvert heimili, að þeir séu nú, Alþfl. og Framsfl., með óheillastefnu, sem nálgist brjálæði. og auðvitað sé Sjálfstfl. á annarri skoðun. og meira að segja þó að fjmrh. sé úr Sjálfstfl. Hvers konar aðferð er þetta? Hvers konar pólitík er þetta? Það má vera meira en lítil fyrirlitning á dómgreind almennings fyrir hendi til þess að geta komið svona fram. Sjálfstfl. verður að gera það upp við sig, hvort hann vill samþykkja þessar till., sem hér er um að ræða, eða stoppa það „brjálæði“, sem hér á að fara að framkvæma. Svo kemur Morgunblaðið auðvitað síðan með það, að Sjálfstfl., já, það hafi nú verið auðvitað, að hann sæi rétt í öllum þessum hlutum. Og í sambandi við stjórnarmyndunina í okt. 1944 segir enn fremur í Morgunblaðinu. með leyfi hæstv. forseta: „Rétt er í þessu sambandi að minna á, að þegar fyrrv. stj. var mynduð í okt. 1944, gaf Sjálfstfl. yfirlýsingu í þrem liðum: 1) að verja megninu af erlendum innstæðum þjóðarinnar til kaupa á nýjum framleiðslutækjum, 2) að tryggja vinnufrið í landinu, meðan framleiðslan bæri sig. og 3) að þegar séð væri, hvað hin nýju framleiðslutæki gætu staðið undir, skyldi tilkostnaður við framleiðsluna færður í samræmi við það. Fyrsta og annað atriðið í þessari yfirlýsingu hafa verið framkvæmd. Þjóðin hefur fest kaup á nýjum og fullkomnum framleiðslutækjum til lands og sjávar, sem eru svo stórfelld, að það verður atvinnubylting í þjóófélaginu, þegar þau öll eru komin í notkun. Mörg þessara nýju tækja eru komin til landsins, en hin eru sem óðast að koma. Þetta verk fyrrv. stj. er tvímælalaust hið farsælasta, sem nokkru sinni hefur verið framkvæmt. En það er hægt að eyðileggja árangurinn af þessu farsæla starfi. Og það verður gert, ef ekki verður nú þegar horfið að þriðja atriðinu í yfirlýsingu Sjálfstfl. frá 1944, að koma tilkostnaðinum í samræmi við burðarþolið.“ Þetta segir Morgunbl., aðalmálgagn Sjálfstfl., þegar flokkurinn er að taka þveröfuga stefnu á þingi. En hvað er svo satt í þessu? Morgunblaðið segir, að Sjálfstfl. hafi viljað berjast fyrir því að koma framleiðslukostnaðinum í samræmi við burðarþolið. En nýsköpunin, sem Morgunblaðið talar um, var ekki búin, þegar núv. stj. tók við völdum. Hún var að byrja. Hæstv. fjmrh. og menntmrh. voru að ræða um það í gærkvöld, hversu mikið hefði verið flutt inn í landið, en við sósíalistar hefðum svo hlaupið burt frá öllu, frá allri nýsköpuninni. Varðandi þetta og einnig það, sem Morgunblaðið sagði um, að nýsköpunin væri fullkomin, vil ég segja nokkur orð. Það er sannast frá að segja, að barátta stóð yfir allan tíma okkar í ríkisstj. um það, hvort fengist lagt til hliðar nægilegt fjármagn til framkvæmda. Meiri hl. Alþ. hafði samþ. að leggja til hliðar 15% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar í þessu augnamiði. Við sósíalistar vildum leggja til hliðar meira af tekjum þjóðarinnar í þessu skyni. Nýbyggingarráð hafði þar að auki samþ. að leggja til við ríkisstj. í júní 1946 að taka 100 millj. kr., sem þá voru óeyddar, og láta þær á nýsköpunarreikning. En fyrrv. fjmrh. Pétur Magnússon, sveikst um að framkvæma l. um að leggja 15% til hliðar og gegndi því í engu að leggja til hliðar 100 millj. kr. til viðbótar á nýsköpunarreikning og spara með því 100 millj., sem nú eru farnar í eyðslu, og hélt í þess stað uppi þessari skefjalausu eyðslustefnu. Af þeim 300 millj. kr., sem lagðar voru til hliðar í upphafi á nýsköpunarreikning, þá var ákveðið að kaupa togara fyrir 100 millj., flutningaskip fyrir 50 millj. og gera aðrar samsvarandi ráðstafanir varðandi aðra atvinnuvegi. Og með því var búið að ráðstafa þessum 300 millj. Þess vegna þurfti meira fé til þessara hluta og Alþ. gerði sínar samþykktir í því augnamiði og nýbyggingarráð einnig, en fyrrv. ráðh Pétur Magnússon, sem Sjálfstfl. bar ábyrgð á, og meiri hl. ríkisstj. neitaði að framkvæma þessar samþykktir og áskoranir. Og á þennan hátt var það, sem Sjálfstfl. hljóp frá nýsköpunarstefnunni. Ég ætla ekki núna að fara út í bankapólitíkina. En þetta er eitt af því, sem verður að draga fram. Það var með þessum aðgerðum fyrst og fremst. aðgerðum Péturs Magnússonar, sem Sjálfstfl. hljóp frá nýsköpuninni. Það er því fáránlegur skrípaleikur, þegar Morgunblaðið segir í dag, að stefna Sjálfstfl. sé að halda áfram nýsköpuninni. Og ef íslenzk stjórnmál skal reka með þessum málflutningi, þá er sannarlega tími til kominn að segja stopp. Og læt ég þetta nægja í bili.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að lýsa brtt. við frv., sem ég leyfi mér að leggja fram. Þessi till. mín er um það, að 5. gr. frv. falli niður. Þessi frvgr. er um það, að auk þeirra undanþága frá tollgreiðslu, sem um getur í 3. gr., sé fjmrh. heimilt að undanþiggja fleiri tegundir, ef það sé nauðsynlegt til að halda niðri verðlagi í landinu eða af öðrum knýjandi ástæðum. Það er nú í l. í tollskrá, að heimilt sé að undanþiggja ákveðnar vörutegundir tolli eða endurgreiða toll af einstökum vörutegundum. En í tollalögunum er engin svona víðtæk heimild, eða óákveðin, til áður. Heimildin til að endurgreiða toll er bundin við tilgreindar ákveðnar vörur. Og ég tel það ekki heppilegt að fara inn á þá braut að veita ríkisstj. heimild til þess að fella niður tolla af vörum ótiltekið, eins og gert er í 5. gr. Það væri þá nokkurn veginn á valdi ríkisstj. á hverjum tíma, hvaða tollur yrði innheimtur af hinum ýmsu vörutegundum, og það tel ég ekki heppilegt. Ég sé ekki heldur, að það sé nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að hafa þessa heimild, sem 5. gr. veitir. Ef það sýndi sig, að nauðsynlegt væri að undanþiggja fleiri vörur tollhækkun, mætti vitanlega flytja um það frv. og setja um það l.. og þannig álit ég, að það ætti að gerast. Hv. frsm. n., hv. 3. þm. Reykv., gat þess í sinni framsöguræðu, að nm. meiri hl. hefðu óbundnar hendur varðandi ákvæði þessarar gr. frv. Gæti ég því búizt við, að einhverjir þeirra greiddu atkv. með því, að þessi gr. frv. væri felld niður. Vænti ég þess, að till. verði samþ. En fyrst ég er staðinn upp á annað borð, vildi ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um málið í heild. Það hefur þegar verið allmikið rætt, og er það ekki óeðlilegt, því það frv., sem hér er á ferðinni, hefði einhvern tíma þótt stórt mál, þar sem samkv. því er gert ráð fyrir að hækka innflutningstoll á varningi svo mikið, að hækkunin gefi í ríkissjóð 35 millj. kr. Þetta hefði einhvern tíma þótt stórt mál. En menn eru nú orðnir vanir stórum tölum og blöskrar ekki allt. Frv. þetta er fram borið til að jafna halla á fjárlfrv. Rekstrarhalli þess, er það fór til 2. umr., nam 30 millj. kr. Gjöld á rekstrarreikningi eru nú 197 millj. Þegar við berum það saman við ríkisútgjöldin eins og þau voru síðustu árin fyrir styrjöldina, þá sést, að þau hafa 12-faldazt. Þetta er 12 sinnum hærri upphæð, en var á þeim árum. Það er ekki ófróðlegt að athuga einnig nokkuð hlutfallið milli ríkisútgjaldanna og þess verðmætis, er fengizt hefur fyrir útflutningsvörur landsins. Á árunum fyrir styrjöldina 1935–38, að báðum meðtöldum, var þetta þannig, að útflutningur landsmanna var að meðaltali 53 millj. og 700 þús. Á þessum sömu árum voru útgjöld ríkissjóðs á rekstrarreikningi að meðaltali 16,6 millj. kr., eða sem næst 31% af útflutningsverðmætinu. Þetta hlutfall hefur raskazt mjög á síðustu árum. Árið 1944 voru ríkisútgjöldin um 49% af útflutningsverðmæti og 1945 komust þau upp í 54%. Við vitum ekki, hvað útflutningsverðmætið verður 1947. Það er í óvissu. En árið 1946 fluttu landsmenn út vörur fyrir 291 millj. Við verðum að miða við þá tölu og gera ráð fyrir, að útflutningurinn verði svipaður í ár. Ef við teljum útflutninginn um 300 millj., sem líklegt er, að hann verði ekki fyrir neðan, þá sjáum við, að ríkisútgjöldin eru komin upp í 70% af útflutningsverðmæti í stað 31% fyrir stríð, eins og ég gat um áðan. Nú er að vísu útflutningurinn eða verðmæti hans ekki algildur mælikvarði á afkomu þjóðarinnar. Það skal játað. En þó segir hann meira en nokkuð annað um það, hvers við erum megnugir í fjárhagsefnum á hverjum tíma. - Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þessu, þótt að vísu megi segja, að umr. um þessa hluti eigi eins við þegar fjárlfrv. er á dagskrá. Hækkanir ríkisgjaldanna á síðustu árum eru af mörgum rótum runnar, en það, sem einna mestu hefur valdið, mun þó vera t.d. launal., sem sett voru fyrir 2 árum ásamt stöðugri fjölgun starfsmanna og auknum kostnaði við ríkisreksturinn. Þá má nefna skólalöggjöfina og tryggingarl. frá síðasta Alþ. En siðast og ekki sízt má svo nefna hækkun vísitölunnar í við fyrrv. stj., en hún hækkaði þá um 44 stig. Þetta hefur aukið útgjöld ríkissjóðs ákaflega mikið. Það er óhætt að fullyrða, að þessi hækkun á vísitölunni á tímabilinu hefur aukið útgjöldin um 20 millj. og er það 2/3 af þeim halla, sem nú er á fjárlfrv. Það er arfurinn, sem núv. ríkisstj. hefur tekið við. Og af þessu stafa erfiðleikarnir, sem við erum að fást við í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Það hefur nokkuð verið minnzt á hagfræðingaálitið, og er það ekki óeðlilegt. Ég tel, að það mætti gjarnan láta fræðimenn athuga fleira, en þeim var þar fengið til athugunar, og láta þá segja álit sitt um það. Það væri ekkert á móti því að láta slíka fræðimenn athuga, hvað stjórnarvöld landsins geta leyft sér að heimta mikla skatta og tolla til opinberra þarfa og hvað ríkisútgjöldin mega vera há í hlutfalli við þjóðartekjurnar. Þetta er rannsóknarefni. sem hagfróðir menn ættu að taka að sér. Ef slíkt væri athugað nú, yrði niðurstaðan vafalaust sú, að ríkisútgjöldin séu orðin of mikil í samanburði við þjóðartekjurnar. Það er kunnugt, að nú í augnablikinu er ekki hægt að koma fram skynsamlegum aðgerðum í dýrtíðarmálunum, sem m.a. gætu minnkað svo verulega fjárþörf ríkissjóðs, að eigi væri þörf fyrir þessar tollhækkanir og aðra þá tekjuauka, sem frv. liggja fyrir um. Einungis þess vegna, að samkomulag fæst ekki enn um það að fara þær leiðir, sem fara ætti í fjárhags- og atvinnumálum, eru frv. fram borin sem nokkurs konar nauðvörn. Þetta hefur komið fram í ræðum ráðh., sem talað hafa um tekjuaukafrv. Þeir hafa nefnt þau neyðarúrræði og bráðabirgðaúrræði. sem þau líka vissulega eru. Með þeim fæst engin varanleg lausn á þeim vanda, sem þjóðin er komin í vegna verðbólgu og dýrtíðar. Þetta eru aðeins óhjákvæmileg neyðarúrræði til þess að bjarga afkomu ríkissjóðs þetta árið. Til þess að komast út úr ógöngunum þarf aðrar ráðstafanir, eins og oft hefur verið bent á af framsóknarmönnum. Og e.t.v. er nokkur von um, að það, sem nú liggur fyrir og er að gerast, að ríkisútgjöldin eru fyrst og fremst vegna verðbólgunnar komin upp í 200 millj. kr., eða um 70% af útflutningnum, verði til þess að opna augu fleiri manna fyrir nauðsyn þess, að breytt verði um stefnu í fjármálum. Hv. andmælendur þessa frv. hafa haldið því fram í umr., að til þess að afla ríkissjóði nauðsynlegra tekna, hefði átt að fara öðruvísi að. Þeir hafa einkum talað um, að í stað tollanna hefði átt að leggja á stóríbúðarskatt. Rétt mun það vera, að til sé allmargt af óþarflega stórum íbúðum. Er það ekki sízt vegna þess, að fyrrv. stj. vanrækti að hafa eftirlit með og stjórn á því, hvernig innfluttu byggingarefni hefur verið ráðstafað. Þessi vanræksla stj. hefur gert einstökum mönnum fært að nota byggingarefni í óhófi, meðan aðra vantaði efni til nauðsynlegra bygginga. Vel getur komið til mála að leggja skatt á óhóflega stórar íbúðir, eins og aðra óþarfa eyðslu. En þó að slíkt væri gert nú, væri það engin lausn á þeim vanda, sem hér þarf við að fást, að ná 30 millj. kr. í rekstrarhalla fjárlfrv. Stóribúðaskattur yrði aldrei nema lítið brot af því, sem nú vantar í ríkiskassann, og þótt hann væri á lagður, væri ekki hægt að komast hjá hækkun á tollunum. En það gæti verið skynsamlegt að leggja á stóribúðaskatt og verja honum til þess að styðja nauðsynlegar byggingar í kaupstöðum og sveitum, sem nú vantar fé til. Stj. ætti að taka þetta til athugunar. Það er ýmislegt, sem fram hefur komið í ræðum hv. þm. Sósfl. sem lítur einkennilega út, þegar það er borið saman við verk þeirra á síðustu árum. Hv. 2. þm. Reykv. sagði við 1. umr., að Sósfl. hefði viljað stuðla að því, að gróði yrði á þýðingarmestu atvinnuvegum þjóðarinnar, svo sem sjávarútveginum. Og flokksbróðir hans. hv. þm. Siglf. fyrrv. ráðh., hefur einnig talað mjög mikið um umhyggju sína og flokks síns fyrir sjávarútveginum. Það er kunnugt, hvernig búið var að ýmsum þýðingarmestu atvinnuvegum þjóðarinnar á þeim tímum, sem þessir hv. þm. tóku þátt í ríkisstj. Ég gat um áðan, að á þeim tíma hækkaði dýrtíðin um 44 stig. Og ekki sízt þess vegna var svo komið fyrir sjávarútveginum nú í vetur, að engin fleyta, að togurum undanskildum, gat komizt á flot, nema ríkið gengi í ábyrgð fyrir afurðaverðinu. Þannig skildu nú þessir menn við sjávarútveginn ósjálfbjarga, þrátt fyrir enn verandi stríðsverð á öllum afurðum. Þeir töluðu einnig mikið um það, hv. þm. Sósfl., að heildsalar væru of margir hér í landi og gróði þeirra of mikill. Ég get vel fallizt á, að það sé rétt, að þeir séu óþarflega margir og hafi grætt óþarflega mikið. En hvernig var nú verzluninni hagað meðan þessar kempur voru í stjórn? Aldrei í sögu landsins hafa heildsalar lifað eins góðu lifi og grætt eins mikið og á þeim árum, - aldrei nokkru sinni. Það var allt önnur útkoma hjá þeim á stjórnarárum Sósfl. en hjá útgerðarmönnum, sem sósíalistar þó þykjast bera svo mjög fyrir brjósti. Og þó að hrjóti annað slagið miður fögur orð á milli hv. 2. þm. Reykv., form. Sósfl., og hv. 3. þm. Reykv., þegar talað er um heildsalana og verzlunarstéttina, þá geri ég fastlega ráð fyrir því, að heildsalarnir yfirleitt hljóti að óska þess, að Sósfl. komist sem fyrst til valda aftur, til þess að leiða þá í Gósen. Því að eins og ég sagði, hafa þeir aldrei lifað eins góðu lífi og meðan sá flokkur átti ráðh. í ríkisstj. En ég býst við því, að útvegsmenn margir, aftur á móti, sem þessi flokkur þykist bera fyrir brjósti, biðji þess heitt og innilega, að Sósfl. komi ekki til valda aftur, vegna þeirrar ömurlegu reynslu, sem þeir höfðu af stjórnarferli þess flokks. Hv. 2. þm. Reykv. sagði áðan, þegar hann talaði um málfærslu Morgunblaðsins, að hann teldi málfærslu Morgunblaðsins móðgun við dómgreind almennings í landinu. Það er mikið til í þessu. Og hann kastaði svo fram þeirri spurningu: Hvers konar pólitík er þetta? En ég vil segja, að þegar Sósfl., verndari heildsalanna á undanförnum árum, talar um það, að þeir séu óþörf stétt í þjóðfélaginu, þá vil ég segja, að það sé móðgun við dómgreind almennings í landinu, og líka allt skraf hans um umhyggju þess flokks fyrir útgerðinni, eins og sá flokkur skildi við útgerðina, þegar ráðh. hans fóru úr ríkisstj. Ég er nú að gera mér vonir um það, að breyting verði til hins betra í verzlunarmálunum með komu þeirrar ríkisstj., sem nú situr, og byggt ég það á því, sem kom fram í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj., þegar hún tók við völdum, þar sem ef ég man rétt - því var lýst yfir, að stj. vildi hafa þannig stjórn á viðskiptamálunum, að verzlunin yrði sem hagkvæmust og bezt fyrir neytendur, þ.e. fyrir þá, sem þyrftu að kaupa vörurnar frá útlöndum. Ég geri mér vonir um, að hæstv. ríkisstj. standi við þessa yfirlýsingu, svo að t.d. þeir menn, sem óska að gera innkaup á nauðsynjum sínum þannig að annast þau sjálfir í samvinnufélögum, til þess að þurfa ekki að verzla við aðra, og eigi með því á hættu, að þar verði tekið af þeim óhæfilega mikið í umboðslaun, fái að haga innkaupum þannig. Ég geri mér vonir um, samkv. stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að það verði greitt fyrir þessum mönnum með því að leyfa þeim og félagssamtökum þeirra að flytja inn þær vörur, sem þeir þurfa og sem á annað borð er hægt að leyfa að flytja inn í landið. Og ef þetta verður, - sem ég geri mér vonir um samkv. stefnuyfirlýsingu stj. - þá er það mjög til bóta frá því, sem var í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., þegar mjög var þrengt að neytendasamtökunum, svo sem kunnugt er. En þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ., sem ég geri ráð fyrir, og með því verði í bili bjargað við hag ríkissjóðs með því, að fé fáist til þess að jafna hallann á fjárlagafrv., þá er það engin lækning á þeim vanda, sem nú er við að fást. Og það þykist ég vita, og hef reyndar heyrt það á ræðum hæstv. ráðh., að hæstv. ríkisstj. er þetta ljóst. Þess vegna vil ég vænta þess - og vil beina óskum til hæstv. ríkisstj. um það -, að ríkisstj. taki nú þegar til athugunar aðrar og heppilegri leiðir, en farnar hafa verið til þess að komast út úr þeim ógöngum, sem við erum nú komnir í í fjárhags- og atvinnumálum. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, að orð féllu hjá honum á þá leið, að í stað þess, að stéttirnar héldu áfram að gera kröfur, hver með annarri og hver út af fyrir sig, þyrftu stéttasamtökin að bera ráð sín saman og reyna að komast að samkomulagi um þau vandamál, sem fyrir liggja. Ég held, að þetta sé efnislega nokkuð rétt eftir haft. Og ég vildi vænta þess og beina þeim tilmælum til hæstv. ráðh. og ríkisstj. allrar, að hún nú hið allra bráðasta reyndi að koma á samtölum milli forustumanna helztu stéttanna í þjóðfélaginu, til þess að reyna að ná samkomulagi meðal stéttasamtakanna um viðunandi úrbætur í þessum vandamálum. við vitum það mæta vel, að framleiðslukostnaður í þessu landi er allt of hár. Við erum ekki samkeppnisfærir við nágrannaþjóðir okkar um útflutningsvörur. Framleiðslukostnaður hjá okkur þarf að lækka. Það þarf að finna ráð til þess með samkomulagi milli stéttanna. Og það þarf jafnframt að ná samkomulagi, ef þess er kostur, um skiptingu þjóðarteknanna þannig, að viðunandi sé. Það væri verkefni fyrir hina fróðu menn, hagfræðingana, að gera till. um slíka hluti, og væri vel athugandi fyrir hæstv. ríkisstj. að fá slíka menn einnig sér til aðstoðar við lausn þeirra þýðingarmiklu vandamála. Þessum málum verður ekki komið á heilbrigðan grundvöll fyrr, en horfið er frá því vísitölufyrirkomulagi, sem nú er, og tekið í staðinn upp annað heilbrigðara fyrirkomulag og betra - reynt að finna leið til þess að skipta þjóðartekjunum sanngjarnlega milli landsmanna og gæta þess jafnframt, að ekki sé eytt meiru en aflað er hverju sinni og að kröfur stjórnarvaldanna til almennings um framlög í ríkissjóð - og þá um leið eyðsla úr hinum sameiginlega sjóði - verði í einhverju samræmi við tekjur þjóðarinnar á hverjum tíma. Ég vil vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki þetta stóra viðfangsefni hið fyrsta til alvarlegrar íhugunar, enda skilst mér, að það væri í samræmi við þá stefnu, sem hún kvaðst vilja fylgja, þegar hún nú nýlega tók við völdum. Ég vil svo aðeins leyfa mér að afhenda hæstv. forseta, hina skrifl. brtt., sem ég lýsti í upphafi máls míns.



Herra forseti. Í því, sem ég segi hér um frv., sem fyrir liggur, get ég ekki látið hjá líða að víkja með örfáum orðum að ræðu hv. þm. V-Húnv. Honum taldist svo til, að heildsalastéttin hefði haft óþarflega mikinn gróða á þessum undanförnu árum. Þegar ég hef minnzt hér á verzlunarstéttina, þá hef ég ekki gert mikinn greinarmun á innflytjendum í því sambandi. En hinn allra stærsti heildsali landsins er Samband íslenzkra samvinnufélaga. Ég vildi aðeins á þessu stigi benda hv. þm. á það, sem hann talaði um mjög skýrlega viðkomandi tollal. og að nauðsyn bæri til að endurskoða fyrirkomulagið um það jafnvægi, sem þyrfti að vera viðkomandi athafnafrelsi manna í þessu landi, til frjálsræðis og réttlætis fyrir neytendur í landinu. En á öllu þessu tímabili. sem hv. þm. talaði um, hygg ég, að kaupfélög hafi haft mjög álíka verð í innkaupi og heildsalar. Og ég get tekið það fram, að ég álit, að heildsalar eigi alls ekki rétt á því að hafa neina tilveru, ef þeir eru ekki samkeppnisfærir um vöruverð í sínu framboði á vörum. En ég vil hins vegar benda á, að þrátt fyrir aukna skatta, þá er það þó svo nú, að samvinnufélögin njóta alveg sérstakra hlunninda fram yfir það, sem slík félög njóta í nágrannalöndunum. Ég vil því vona, að þeir sömu hagfræðingar og fróðu menn sem hv. þm. vildi láta gera sínar athuganir, taki þessa hlið jafnhliða upp, því að við erum víst sammála um það, hv. þm. V-Húnv. og ég, að það þurfi að rækja sem bezt þessa þjónustu fyrir alla neytendur í landinu. Ég vil vona, að samvinna þessara greina innan innflutningsverzlunarstéttarinnar megi í framtíðinni verða byggð á sem mestum skilningi og réttlæti. Vona ég, að hinir sömu hagfræðingar, sem athuga kynnu það, sem hv. þm. V-Húnv. vill vera láta, athugi einnig að gera í sambandi við skattfríðindi samanburð á þessum tvennum innflytjendum, kaupfélögum og heildsölum. Þá vildi ég aðeins, herra forseti, mega lýsa brtt. við 6. gr. frv. frá meiri hl. fjhn. Hún er svo hljóðandi. með leyfi hæstv. forseta: „Við 6. gr. Greinin orðist svo: Ekki er heimilt að hækka álagningu verzlana á vörur vegna tollhækkana samkvæmt lögum þessum, og er verðlagseftirlitinu skylt að sjá um, að svo verði ekki gert, annaðhvort með því að banna álagningu á tollhækkunina eða með því að breyta verðlagsákvæðum þannig, að álagningin hækki ekki í krónutölu vegna tollhækkunarinnar frá því, sem er við gildistöku laga þessara.“ - Ég vildi fyrir hönd meiri hl. fjhn. mega afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt.

Forseti (BG): Mér hafa borizt tvær skrifl. brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. Hin fyrri er frá hv. þm. V-Húnv., um að fella niður 5. gr. frv. Hin síðari er frá meiri hl. hv. fjhn. og hv. 3. þm. Reykv. las hana upp. - Þessar brtt. eru skriflegar og of seint fram komnar, og fyrir þeim þarf því tvenn afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. fór dálítið inn á heildsalana og hlutverk þeirra og var sammála ýmsu af því, sem ég hélt hér fram í gær, þó að hann vildi hins vegar kenna Sósfl. um það sérstaklega, skildist mér, að heildsalarnir væru yfirleitt til og hefðu þessa sérstöðu, sem þeir hafa. til þess að græða á atvinnustarfsemi landsmanna. En hins vegar reyndi hann ekki að fara neitt frekar út í þessi mál, enda býst ég við, að það hafi verið honum fyrir beztu sjálfum, vegna þess að hann kom talsvert mikið við stjórn landsins á þeim tíma, þegar verið var að byggja undirstöðu undir þá háborg peningavalds hér í þessu landi, sem heildsalastéttin er orðin. - Hv. þm. V-Húnv. nefndi hér ýmsar tölur um það, hvernig ástatt væri orðið fyrir þjóðinni, og ég býst við, að þessar tölur, sem hann nefndi, gefi ljóta mynd, sem sagt þá mynd, að það sé komið í slæmt efni. Og það er rétt hjá honum, að það væri rétt að láta hagfræðinga gera athugun á þeim efnum. Og það mun vera rétt, sem hann hélt fram, að það er alvarlegt fyrir þjóðina, hvernig sjávarútvegi og framleiðslu útflutningsvara hefur hrakað í hlutfalli við þá þörf, sem þjóðinni er á gjaldeyri, og liggja til þess margar orsakir, sem ekki verður komizt hjá að fara nokkru nánar inn á. Hafa hv. þm. V-Húnv. og hæstv. núv. menntmrh. gefið mér sérstakt tilefni til þess að rekja nokkuð ástæðurnar fyrir því, að svo er komið í okkar verzlunarmálum og atvinnumálum sem komið er nú. - Það var í dálítið svipuðum dúr. sem fram kom hjá hæstv. menntmrh. Hann lagði áherzlu á, að það væri Sósfl. að kenna, að ekki hefði verið staðið við þá lagasamþykkt að greiða 15% af árlegum gjaldeyri þjóðarinnar inn á nýbyggingarreikning, og sá hann þar enga seka aðra en Sósfl. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því, að það er ákaflega mikill greiði við þá menn, sem mest hafa hagnazt á þeirri óeðlilegu þróun, sem orðið hefur í atvinnulífinu, og þeim gífurlega vexti í verzluninni, sem hefur átt sér stað á undanförum 10–14 árum, þegar menn standa upp og reyna að kenna ýmsum öðrum um það, hve illa er komið atvinnu- og fjármálum þjóðarinnar, heldur en því, sem er raunverulega ástæðan fyrir því. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fellur vel í geð heildsölum og þeim mönnum, sem græða á þessari óeðlilegu þróun. Og það er vissulega verulegur þáttur í varnarkerfi þeirra gegn því, að nokkuð sé raskað þeirra aðstöðu, að kenna öllum öðrum um það, sem aflaga fer, heldur en þeim, sem það er raunverulega að kenna. - Einmitt vegna þess, að það eru þessir tveir menn, hæstv. menntmrh. og hv. þm. V-Húnv., sem hafa borið á Sósfl. að hann hafi við haldið og skapað líka, að mér skilst, þennan óeðlilega heildsalagróða og sé verndari heildsalanna, eins og hv. þm. V-Húnv. sagði, það gefur mér sérstakt tilefni til þess að rekja feril þessara mála og þessara tveggja manna í sambandi við þau. Og það er ekki nein tilviljun, að það skuli vera einmitt þessir tveir menn, sem hrópa það upp nú, að það sé Sósfl., sem skapað hafi heildsölunum þá aðstöðu, sem þeir hafa haft til að græða eins og þeir hafa gert. Það er af því, að þessir menn vita, að þeir voru byggingarmeistararnir við að byggja upp þetta kerfi. sem er sýnilegt, að leiða muni íslenzku þjóðina í glötun, ef ekki er kippt í liðinn í tæka tíð, og þeir hafa haft þar forustu að verulegu leyti. þegar þetta kerfi var byggt upp, - ekki af því að ég haldi, að þeir hafi verið svo fávísir, að þeir hafi gert það af því, heldur hafa þeir gert það af eiginhagsmunasemi fyrir sinn flokk og þannig vegna smámunalegra sjónarmiða leitt þessa ógæfu yfir þjóðina og atvinnulífið í landinu. Svo kenna þeir öðrum um það, sem illa hefur farið, eins og oft fer í opinberum málum. Fyrir kreppuna 1932 var þetta kerfi ekki til, að menn, sem ætluðu að reka innflutningsverzlun. gætu fengið gjaldeyri hjá einhverri ríkisstofnun, sem tæki allan gjaldeyrinn af útflutningnum, þannig að þeir, sem gjaldeyrinn fengu, þyrftu ekkert fram að leggja til þess að skapa þennan gjaldeyri. Fram að kreppunni voru þetta alltaf sameiginleg fyrirtæki, sem önnuðust innflutningsverzlunina og útflutningsverzlunina. Og þeir innflytjendur, sem stærstir voru hér á landi, ráku stórútgerð, þannig að verzlunarágóðinn, sem skapaðist, var notaður til rekstrar og aukningar sjávarútvegsins, vegna þess að atvinnurekandinn hafði hag af því að auka þann gjaldeyri, sem hann gat sjálfur ráðstafað til innflutningsverzlunarinnar. Á þessum árum var verzlunin miklu meira dreifð út um landið, en síðar varð, því að þá varð innflutningsverzlunin að miðast við þá staði, þar sem heppilegast var að reka útgerð. Það þýddi ekki að hrúga framleiðslutækjunum til Rvíkur, því að hér var ekki aðstaða fyrir stóran hóp manna til gjaldeyrissköpunar. Hins vegar voru stór fyrirtæki úti um landið, sem stóðu að því að skapa gjaldeyri ein sér, og gátu tryggt sér góða aðstöðu til þess að skapa sér gjaldeyrisframleiðslumöguleika. Og það er engin tilviljun, að framan af kreppunni voru allir kaupstaðirnir að vaxa, en eftir að þessi höft voru sett á, má heita, að ekkert byggðarlag vaxi nema Rvík. Þetta er ein af afleiðingum þeirrar ráðabreytni, sem tekið var til í kreppunni. Þegar kreppan skellur á 1932, fellur verð á íslenzkum afurðum stórkostlega og erfitt var að koma þeim frá sér. Þá rekur þjóðin sig á það, að hún hefur litinn gjaldeyri, og þá er farið að spara og bankarnir fara að setja upp gjaldeyrishömlur og taka upp skömmtun, þannig að þeir úthluta þessu til fyrirtækja, sem stunduðu innflutningsverzlun. Síðan komu til sögunnar þeir hv. menntmrh. (EystJ) og hv. þm. V-Húnv. (SkG) og taka að sér stjórn á þessum málum fyrir þjóðina, á árinu 1934. þegar stjórn hinna „vinnandi stétta“ var mynduð, eins og hún var svo fagurlega kölluð. Eftir að sú stj. var sett á laggirnar og þessir mjög svo vísu menn, sem nú ásaka Sósfl., tóku að sér þessi mál, byrjaði fyrir alvöru þessi ganga íslenzku þjóðarinnar á glötunarveginum. Þá var sköpuð innflutnings- og gjaldeyrisnefnd, og minnir mig, að hv. þm. V-Húnv. (SkG) væri þar mjög ráðamikill maður, og mun ekki langt frá því, að menn hafi orðið að skríða á fjórum fótum, ef þeir ætluðu að finna náð fyrir augum hans. Það var ákveðið, að ekki skyldi flytja inn meira en þyrfti. og reynslan varð sú, að miklu minna var flutt inn, en þjóðin þurfti. Þessu var svo úthlutað til hinna ýmsu innflytjenda, sem komust inn í þetta og fengu kvóta, og þeir voru öruggir um það, sem fundu náð, að þeir gætu grætt á þeirri vöru, sem þeir fengu að flytja inn. Það varð sú breyting á við þetta skipulag Framsfl., að þarna var fundinn atvinnuvegur, sem var alveg viss með að skila gróða. Áður þurftu menn, ef þeir vildu græða, að fara í útgerð og taka á sig áhættu af aflaleysi og markaðsáhættu. Nú þurfti ekkert að gera nema hafa aðgang að hæstv. menntmrh. (EystJ) og hv. þm. V-Húnv. (SkG). Ef þeir þekktu einhvern mann, sem átti aðgang að þeim, áttu þeir víst að geta sett á stofn verzlunarfyrirtæki, sem gæti gefið mikinn arð, og hvað fyrirtækin voru stór, fór eingöngu eftir því, hve leyfin voru stór, sem tókst að kría út. Það var eins og verzlunarstéttin hefði verið snert með töfrasprota. Hún byrjaði að vaxa og blómgast, og þessi atvinnuvegur, sem fram að þessu hafði verið í samræmi við aðra atvinnuvegi þjóðarinnar, tók nú þvílíkt risaskref, að hann skyggði á allt annað, og á þeim verstu árum, sem yfir þjóðina hafa komið, var þessi stétt það vel sett, að hún gat mokað til sín milljóna gróða. En útgerðarmennirnir, sem höfðu lagt í hættu til þess að gera út skip, fundu það, þegar þeir komu í land, að þeir voru alls ekki eigendur að gjaldeyrinum. sem fyrir söluna kom. Gjaldeyririnn var eign þeirra, sem fundu náð fyrir augum þessara manna. Útgerðarmennirnir sáu enga möguleika aðra, en þá að geta framleitt vöru og selt hana á erlendum markaði. Þeir möguleikar voru þó mjög takmarkaðir. Eitt árið fór síldarverið niður í 3 krónur, og geta allir ímyndað sér, hvað það þýddi. Þetta varð til þess, að allir fjármálamenn og sérstaklega allir efnaðir menn hættu að fást við útgerð. Þeir hugsuðu ekki um annað en að fá sér vöruleyfi. Sumir urðu að beita brögðum til þess að fá sér vöruleyfi. Það var algengt, að framsóknarmenn voru fengnir til þess að ganga inn í hlutafélög. og eftir það var mikil vissa fyrir því, að gjaldeyrisleyfi fengist. Þá þurfti engar áhyggjur að hafa úr því. Fyrstu áhrifin af þessu skrefi Framsfl., af þessu skrefi menntmrh. (EystJ) og þm. V-Húnv. (SkG). var það, að einkafjármagnið í landinu dróst inn í verzlunina frá sjávarútveginum. Hver maður, sem gat það, dró sig út úr útgerðinni, ef hann hafði möguleika til þess, og smeygði sér inn í verzlunarfyrirtæki með vörukvóta. Það er ekki nema eðlilegt, að menn í auðvaldsþjóðfélagi eins og við lifum í sæki þangað, sem hægt er að græða. Straumurinn liggur þangað, sem hægt er að græða, eins og vatn rennur undan brekku. Þegar búið var að skapa slíka möguleika. var vitað, að allt það einkafjármagn, sem gæti komizt í verzlunina, mundi fara þangað. Með þessu var tekin ríkisábyrgð á því, að allir, sem fengu kvóta, skyldu græða. Þjóðin skyldi sjá fyrir því, að þeir skyldu græða. Sem sagt, þeir voru ríkistryggðir, en það var ekki fyrr en á árinu 1946, sem útgerðin var ríkistryggð.

Mér þykir leitt að þurfa að vekja athygli á því, að þegar 2. umr. fer fram, ber að ræða einstakar gr. frv. og brtt. við þær. Nú hafa umr. farið á við og dreif og ekki beinzt að neinu sérstöku, og vildi ég óska þess, að hv. þm. vildu hafa í heiðri þetta fyrirmæli þingskapanna

. Ég skal reyna að verða við þessu, en ég get ekki hjá því komizt að gera grein fyrir þessu, vegna þeirra ummæla, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) beindi að Sósfl. Þessi ummæli viðhafði hann við þessa umr., 2. umr., svo að ég vænti þess, að hæstv. forseti vilji leyfa mér að bera hönd fyrir höfuð mér og flokks míns í þessu efni. Eftir að einkafjármagnið hafði streymt inn í verzlunina, kom lánsfé bankanna á eftir, vegna þess að bankarnir eru með þeim ósköpum gerðir, að þeir vilja ekki lána öðrum en þeim, sem hafa peninga. Það var fyrst og fremst leitað að þeim atvinnuvegi, sem var öruggur og gat skilað arði, af því að bankarnir eru reknir með það fyrir augum að fá vaxtatekjur, en ekki með það fyrir augum, sem vera ætti eftir heilbrigðu skipulagi. Þess vegna lána bankarnir þeim, sem mest græða. Þegar bankastjórnirnar voru búnar að litast um í þjóðfélaginu eftir þeim, sem ættu efni, sáu þær, að það voru verzlunarmennirnir. Eftir að þessir tveir menn. menntmrh. og þm. V-Húnv., voru búnir að koma á þessu ágæta kerfi sínu, rann lánsfé bankanna fyrst og fremst inn í verzlunina. Það segir síg sjálft, að þegar einkafjármagnið streymdi í verzlunina og lánsfé bankanna streymdi í verzlunina, þá var ekki hægt að lá fólkinu, þó að það færi þangað. Þannig streymdi bæði vinnuaflið og fjármagnið í verzlunina, og það var fyrir stríð viðurkennt, að ef maður gæti fengið vinnu á skrifstofu hjá heildsala, eða jafnvel bara orðið pakkhúsmaður hjá heildsala, þá væri sá maður hólpinn. Allt var gert á kostnað útvegsins. Peningarnir, vinnuaflið og gjaldeyririnn var frá sjávarútveginum. Þess vegna orsakaði þetta kerfi öfugstreymi í atvinnumálum okkar. - Það voru ýmis önnur áhrif, sem komu í ljós fyrir atbeina þessa kerfis. Ein afleiðingin var sú, að öll innflutningsverzlun landsins beindist til Rvíkur. Það var vonlaust að reka þessa verzlun annars staðar, en í Rvík. Stórar verzlanir úti á landi vesluðust upp á sama tíma og verzlunarstétt Rvíkur blómgaðist. Gamlar verzlanir fóru á hausinn með stórtöpum fyrir bankana. en sumir eigendur þeirra fluttu til Rvíkur og fengu kvóta og þá voru þeir öruggir. Einnig af þessu fluttist vinnuaflið meira til Rvíkur, en áður hafði átt sér stað. Þetta þýddi líka það, að fólkið úti á landsbyggðinni þurfti að kaupa vörur sínar miklu hærra verði, en það þurfti áður, vegna þess að við innkaupsverð vörunnar bættist allur kostnaður við hafnargjöld, uppskipun. geymslu, útskipun o.fl. hér í Rvík og svo flutningskostnaður héðan. Þetta er það, sem fólkið úti á landinu þarf að borga vegna þessa kerfis, sem þessir tveir menn komu á, þegar mest reið á um fjármál og gjaldeyrismál íslenzku þjóðarinnar. Nú á stríðstímanum hefur verið gífurlegur vöruskortur úti á landi, og má segja, að alltaf vanti þar eitthvað tilfinnanlega, vegna þess að allar vörur koma fyrst til Rvíkur, og ofan á það bætist, að fólkið úti í byggðunum fær aldrei nema úrgangsvörur. Beztu vörurnar eru seldar upp hér í Rvík og sjást aldrei úti á landi. Það er algengt, að menn verða að láta kaupa fyrir sig með ærnum kostnaði hér hjá smásölum í Rvík, vegna þess að heildsölunum þykir léttara að afgreiða hér við sinn eigin disk. Svo eru þeir framkvæmdasömustu búnir að koma sér upp smásöluverzlunum. Endanleg afleiðing er svo hinn sífelldi straumur til Rvíkur. Það er napurt, að sá flokkur, sem mestar hefur vandlætingar út af hinum sífellda straum til Rvíkur, skuli einmitt hafa átt frumkvæðið að því, að fólk flyttist til Rvíkur. En þessi straumur til Rvíkur er vandamál bæði fyrir byggðirnar og Rvík. Það sér hver maður, að þegar atvinna minnkar hér í Rvík, þá er þetta stórkostlegt vandamál, og eitt af þeim verkefnum. sem fyrir liggur, er að gera ráðstafanir til þess að fólk geti unað sínum hag úti á landsbyggðinni. Það er annað, sem er sérstaklega hættulegt, og það er það, að meginið af þeirri atvinnu, sem fram fer úti á landsbyggðinni, er framleiðsla, framleiðsla, sem veitir gjaldeyri. en atvinnan hér byggist á því, að aðrir framleiði gjaldeyrinn. Eftir því, sem fólkið streymir meira utan af landsbyggðinni, því minni verður gjaldeyririnn, en þörfin eykst fyrir hann í Rvík. Þetta er afleiðingin af því kerfi, sem þessir tveir menn settu upp í gjaldeyrismálum þjóðarinnar, þegar þeir höfðu með þau að gera. Það er nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst, til þess að skilja, að hverju stefndi með starfsemi þessara manna. Mér hefur oft dottið í hug, hvort þessir menn, sem unnu að því að koma þessu á hér, hafi gert sér grein fyrir því, hvað var að gerast, - hvort það geti verið, að þeir hafi séð það fyrir, að þeir með þessu kerfi sínu væru að setja þjóðina í slík vandræði, að það mundi taka langan tíma að vinna bug á þeim, þau vandræði, að ekki sér enn þá fram úr, hvort úr rætist. Ég býst við, að þeir hafi haft eitthvert hugboð um, hvert stefndi. En það, sem hefur ráðið hjá þeim, er það, að þeir gátu tryggt Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, sem Framsfl. hefur talið sinn höfuðtilgang að styðja, - gátu tryggt því vörur. Sambandið fékk sínar vörur, en íslenzka þjóðin fékk að kenna á því. Enda voru tengsl hv. þm. V-Húnv. (SkG) við Sambandið þannig, að menn vissu ekki, hvort hann var heldur starfsmaður hjá því eða hjá gjaldeyrisnefnd. - Fundarhlé. Ég var að ræða um það, hvað það hefði verið, sem sérstaklega kom framsóknarmönnum og þessum tveim þm., sem ég ræddi um, til þess að koma á þessu kerfi. Ég var búinn að benda á, að það mun hafa verið höfuðatriðið að tryggja S.Í.S. gjaldeyri og að þeir hefðu talið, að til þess að það væri fært, yrði að koma þessu kerfi á og þar með að byggja upp þessa nýju stétt, sem við búum nú við, heildsalastéttina, til þess að hægt væri að forsvara, að S.Í.S. fengi gjaldeyri. Þau rök hafa sérstaklega orðið til eftir að kerfið var komið í gegn og þessir tveir þm. voru búnir að sjá, hvað það kostaði fyrir þá, og þó býst ég við, að það hafi verið verulegt atriði fyrir þeim að halda þessu kerfi uppi og gera það sem öruggast í því skyni að afla sér fylgis. Þetta var að þeirra áliti sterk aðstaða, að geta skammtað gjaldeyrinn og láta menn sækja svo mjög á um það að fá gjaldeyri eins og raun varð á, enda talið, að þeir hafi aflað sér mikils fylgis í þessum hóp, þó að það fylgi hafi verið til skamms tíma og tapast eftir að þessi flokkur missti valdaaðstöðuna. En þegar búið er að ala upp hóp manna, sem hafa hagsmuni af því að ganga eftir ákveðnu ríkiskerfi, þá hlýtur sá hópur að hallast að þeim, sem stjórna kerfinu á hverjum tíma. Afleiðingarnar af þessu urðu þær, að Sjálfstfl. efldist meðal þessara verzlunarmanna og þeir tóku að sér forustu flokksins, í krafti þeirra peninga. sem þeir gátu fengið í gegnum þá gjaldeyriskvóta - sem og gróða -, sem honum fylgdi. - Í öðru lagi var þarna um að ræða tækifæri til þess að leysa ýmis fjárhagsvandamál Framsfl. og Alþfl. Í gegnum ýmsar gjaldeyrisráðstafanir var hægt að koma upp ýmsum fyrirtækjum, sem gátu borgað blöð o.s.frv., og var það óspart notað og margir nutu þeirra kvóta, sem þeir fengu, hjá ráðamönnum flokkanna. Þetta munu hafa verið aðalhvatirnar, sem lágu til þess, að komið var á þessu kerfi, og þær verða ekki taldar háreistar, en þetta hefur þó haft meiri áhrif á þróun atvinnu- og fjárhagsmála á Íslandi en kannske flest annað á síðustu öld. En Framsfl. var ekki einn við völd, hann var við stjórnartaumana ásamt Alþfl. En hver var afstaða hans til þessa máls? Hann hafði það verkefni að annast framkvæmdir í sjávarátvegsmálum, og það lenti sérstaklega á hv. þm. Ísaf. að hafa forustu um það. En hann hefur aldrei verið stórhuga og honum hefur sézt yfir þær heildarlinur, sem út í var komið, en hafði hins vegar haft betur opin augun fyrir ýmsum smákostum fyrir sinn flokk og ýmsa af kunningjum sínum í Framsfl. en þeim skaðlegu áhrifum, sem þetta kerfi hafði fyrir atvinnulífið. En framkvæmd þessa kerfis og þau óeðlilegu áhrif, sem það hafði á atvinnulíf okkar, þau áhrif og þær smávægilegu tilraunir, sem þessi stj. gerði til þess að rétta við sjávarútveginn, þær köfnuðu undan þeim þunga, sem framkvæmd kerfisins lagði á sjávarútveginn. Og hv. þm. Ísaf., form. sjávarútvegsmála Íslendinga um 4–5 ára skeið, starfaði við það að skipa n. og komast í þær sjálfur og ýta þangað inn sínum flokksmönnum. Og það er sýnilegt á þessum frv., sem hér liggja nú fyrir, að nú á hann að fá að skipta sér af sjávarútvegsmálum á ný á sama hátt og hann gerði á þessum árum. Hann lagði ekkert til þróunarinnar í sjávarútvegsmálum, en útbýtti bitlingum og stöðum. Reynslan hefur sýnt, að Alþfl. er alltaf veikur fyrir, ef forustumönnum bjóðast góðar stöður og bitlingar. Þá hverfa principmálin. Af þessu kerfi leiddi alveg gífurlega siðspillingu í landinu á öllum sviðum þjóðlífsins. Mest bar þó á því, að gjaldeyris- og innflutningsleyfi urðu hrein og bein verðbréf og gengu kaupum og sölum, og handhafar þeirra voru alltaf öruggir um að græða. Vefnaðarvöruleyfi gengu fyrir nafnverð, þar sem svo mikill skortur var á vefnaðarvöru í landinu, en byggingarefnaleyfi gengu fyrir 10%. Hver maður, sem vildi fást við innflutningsverzlun, kynntist strax þessum töxtum og varð að sæta þeim kjörum. sem svipuð eru því, sem nú er á svörtum markaði. Þannig er heildsalastéttin sköpuð af Framsfl., þessu kerfi, sem hann skapaði með aðstoð Alþfl. Fram til þess voru að vísu til verzlunarmenn, en þeir þurftu sjálfir að afla sér gjaldeyris. En heildsalastéttin nú er frábrugðin þeirri verzlunarstétt, er áður var til, vegna þess að ríkið hefur leyst hana undan allri áhættu. Framsfl. skapaði þessa stétt fyrir tilstilli hæstv. menntmrh. og hv. þm. V-Húnv. Þeir vonuðu, að þessi stétt gæti orðið baráttulið Framsfl. hér í Rvík, en það fór á annan veg, því að auðugir menn treysta Sjálfstfl. og telja hann málsvara sinn. Og alveg sérstaklega brustu vonir þeirra eftir að heildsalarnir eignuðust hreint og beint Sjálfstfl. Þá fór þakklætiskenndin til Framsfl. að hverfa, og nú í síðustu kosningum munu framsóknarmenn hafa orðið varir við, að það fé, sem heildsalarnir græddu fyrir þeirra aðgerðir, var sent út í kjördæmin til þess að fella frambjóðendur Framsfl., og tókst sums staðar. En framsóknarmenn geta sjálfum sér þakkað þær skráveifur. Heildsalarnir eiga engum mönnum eins mikið að þakka og hæstv. menntmrh. og hv. þm. V-Húnv. En sjaldan launa kálfar ofeldi og það var fögnuður í liði heildsalanna, þegar hæstv. menntmrh. féll í kjördæmi sínu í síðustu kosningum. En það var sannarlega ómaklegt úr þeirri átt. Á meðan hinni öfugu þróun fór fram í þjóðfélaginu, sat hæstv. núv. menntmrh. sem fjmrh. með skjalahrúguna á skrifborðinu og reiknaði og reiknaði og reiknaði sig í kaf. Hann hugsaði um það eitt að láta allt ballansera, þó að sá ballans, sem hann skapaði á þessu ári, væri rofinn á því næsta. - Það urðu ýmsir fyrir barðinu á þessu kerfi hans. Ég kynntist þessu nokkuð síðustu árin, sem hann stjórnaði fjármálum, en þá var ég bæjarstjóri á Siglufirði. Siglufjörður átti þá kost á að kaupa dýpkunarskip, sem mjög var nauðsynlegt vegna hafnarinnar. Þetta skip fékkst með mjög góðum kjörum og sótti bærinn um gjaldeyris- og innflutningsleyfi. Og það stóð ekki á svarinu. Það var blátt nei með næsta pósti. Þá var bannað að flytja inn skip og menn voru sektaðir fyrir það, eftir að kerfi hæstv. menntmrh. hafði náð fótfestu. En það var eins og höfundum þessa kerfis dytti aldrei í hug, að til þess að svona kerfi gæti gengið, þá þyrfti einhverja hvöt hjá mönnum til þess að halda áfram að skapa gjaldeyri. En það var þeim alveg lokuð bók. Þó tókst þeim að halda við og sitja við vaxandi atvinnuleysi allt fram að síðustu heimsstyrjöld, þegar hún bjargaði þeim þætti þessa óheillakerfis. Kreppan náði hámarki sínu 1932, og nær alls staðar í auðvaldslöndunum í kringum okkur var hún afstaðin 1934, en hér tókst að halda henni við allt til ársins 1940. vegna þess að sjávarútvegurinn seig alltaf neðar og neðar og peningarnir leituðu í aðra og öruggari atvinnugrein, verzlunina, og ríkisstj. hafði ekki dug til að beina fjármagninu til útvegsins. Ég held, að aldrei hafi nokkur stjórn gefið eins fögur loforð og stjórnin, sem mynduð var 1934, og endað jafn smánarlega. Hún rotnaði blátt áfram í sundur. Framsfl. og Alþfl. tókst með aðstoð heildsalanna að viðhalda kreppunni hér í 4–5 ár eftir að hún var afstaðin í auðvaldslöndum í kring. Og þegar nú þessi öfl hafa aftur myndað stjórn, bendir allt til þess, að þeim muni takast að koma á kreppu hér 2–3 árum fyrr, en í öðrum löndum. En það er ekki nóg að sakast um, hverju þetta sé að kenna. Aðalatriðið nú er, hvernig vinna megi bug á þessu vitlausa kerfi, en það kom fram hjá hv. þm. V-Húnv., að hann sæi ekki minnsta ljós til þess, heldur taldi hann, að þessi óheillaöfl ættu að halda áfram sínum leik. Heildsalastéttin ræðir nú orðið svo miklu, að hún getur myndað stjórn, sem tryggi henni, að þjóðarbúið verði rekið þannig, að hún verði ekki fyrir neinum truflunum eins og 2 undanfarin ár. Og heildsalarnir hafa tryggt sér Sjálfstfl. og Landsbankavaldið, en í Landsbankanum er samstarfið milli Sjálfstfl. og Framsfl. svo náið, að sjálfstæðismenn kusu framsóknarmanninn Jón Árnason sem bankastjóra Landsbankans, þegar þeir voru í stjórnarsamvinnu við sósíalista, en framsóknarmenn í stjórnarandstöðu. Svona er samvinnan náin til að viðhalda því kerfi, sem allt er að riða á slig. Fyrrv. ríkisstj. byggðist á samstarfi launþega og atvinnurekenda í sjávarútvegi. En þar sem flestir útvegsmenn eru í Sjálfstfl. og telja hann sin samtök, þá þýddi þetta hér á Alþingi samstarf við Sjálfstfl. Hins vegar ráða heildsalarnir mestu í þeim flokki, og varð því ekki hjá því komizt, að þeir héldu stöðu sinni að mestu. En einkum var þeim það mögulegt vegna þess, að utan ríkisstj. stóð 15 manna þingflokkur, sem var staðráðinn í að viðhalda þessu gróðakerfi heildsalanna, og enn fremur vegna þess, að fyrrv. hæstv. fjmrh. skoðaði sig hreint og beint sem fulltrúa heildsalanna í ríkisstj. og gerði aldrei svo viðskiptaráðstafanir, að hann boðaði ekki til sin 2–3 efnuðustu heildsalana og Vilhjálm Þór og Jón Árnason. Þrátt fyrir viðleitni síðustu ríkisstj. hafði heildsalastéttin trygga aðstöðu vegna afstöðu Framsfl. og fyrrv. hæstv. fjmrh., sem taldi sér skyldara að styðja heildsalana, en halda stjórnarsamningana, og svik hans við stjórnarsamninginn áttu sinn stóra þátt í, að samvinnan rofnaði. Framsfl. reyndi eftir megni að hindra fjárframlög til sjávarútvegsins og naut þar öflugs stuðnings fyrrv. hæstv. fjmrh., en þegar þeim tókst ekki að hindra, að málin kæmu fyrir Alþ., komu þeir því til leiðar við afgreiðslu málsins, að framkvæmdin yrði falin Landsbankavaldinu, sem barizt hafði gegn málinu. Heildsalarnir voru nú öruggir um afstöðu Framsfl., ef stj. félli, enda hafa nú heildsalarnir og afturhaldið í Landsbankanum og S.Í.S. komizt að samkomulagi um fyrri starfshætti og tekið upp þráðinn frá því fyrir stríð. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að það þyrfti að lækka framleiðslukostnað útflutningsvörunnar. Það er rétt, en til þess eru tvær leiðir. Önnur er sú að auka tæknina, hin að lækka kaupið, og Framsfl. hefur hingað til ekki séð aðra leið, en þá síðarnefndu. En ég leyfi mér að benda á, að það hefur komið á daginn, að það, sem framleitt er með fullkomnustum tækjum, það eru þær vörur, sem við höfum minnstar áhyggjur af að selja, en það eru síldarafurðir og hraðfrystur fiskur. Hins vegar er allt í óvissu með saltfiskinn, og ef íslenzkir fiskimenn eiga að snúa sér að saltfiskframleiðslu, þá má búast við, að þeir þurfi að búa við jafnléleg kjör og í nágrannalöndunum. En ef lækka á kaupið, verður að minnka atvinnuna, en það virðist nú markmið hinnar nýju stjórnar, enda virðist það nú vel á veg komið. Fjöldi byggingarfélaga er nú kominn í fjárþrot og er neitað um lán, svo að mörg hús standa nú hálfreist og við þau er ekki meira hægt að vinna. Þá hafa mörg iðnfyrirtæki stöðvazt, vegna þess að þau fá ekki rekstrarlán. Þetta er vel skipulagður undirbúningur að atvinnuleysi, og svo á að segja við fólkið: Nú eruð þið atvinnulausir, nú verður að lækka kaupið. - Og þá á verkalýðurinn að vera orðinn svo lítilþægur og hræddur, að hann láti sér það lynda. Og svo segja þeir, að allur vandi sé búinn, ef kaupið er lækkað, en ég vil minna á, að fyrir stríð var kaupið lágt, en nóg atvinnuleysi samt. Það sama yrði uppi á teningnum nú, því að atvinnan vex ekki, þó að kaupið verði skorið niður. Lága kaupið miðar aðeins að því að viðhalda úreltum vinnuaðferðum og atvinnutækjum. Eina leiðin til að leysa vandann er að koma upp stórfelldum atvinnutækjum. Það tryggir öllum atvinnu við arðbæran rekstur og skapar þjóðinni gjaldeyri. Gjaldeyrisskortur þjóðarinnar stafar af því, hvað litið er unnið úr vörunni. Ef t.d. síldarlýsið væri unnið í stað þess að flytja það út hrátt. þá fengist fyrir það 5-faldur gjaldeyrir. Það er nauðsynlegt fyrir menn að gera sér ljósa grein fyrir ástandinu í þjóðfélaginu, þegar hv. þm. V-Húnv. heldur því fram, að sósíalistar hafi haldið hlífisskildi yfir heildsölunum. Ég játa, að það tókst ekki að vinna bug á heildsölunum í tíð fyrrv. ríkisstj., en það var vegna þess, að heildsalarnir eiga Sjálfstfl. og nægilega sterk tök í Framsfl. og Alþfl., ekki sízt eftir að formaður þess flokks er kominn í stétt heildsalanna. Fyrir atbeina sósíalista hefur það áunnizt, að ekki er látið skeika að sköpuðu með sjávarútveginn, heldur hefur ríkið tekið ábyrgð á honum. Útvegsmenn eru nú farnir að sjá, hvernig heildsalarnir féfletta þá, og ef útvegsmenn skilja sinn kraft og nauðsyn samtaka sinna, þá er það stórt skref fram á við og verður sennilega erfiðasta fótakefli núv. stj. Þessi ríkisstj. hefur mætt fjandskap útgerðarmanna, og það ekki að ástæðulausu, því að nú skilja þeir fyrir tilstilli sósíalista, hverjir vilja ofan af þeim skóinn, og sósíalistar hafa manna mest lagt áherzlu á, að allt atvinnulíf okkar byggist á sjávarútvegi. Hv. þm. V-Húnv. talaði um það, að þessi ríkisstj. táknaði ekki, að farið væri inn á þær brautir, sem leystu vandamál þjóðarinnar. „Það þarf allt aðrar leiðir, eins og við framsóknarmenn höfum bent á,“ sagði hann eða meinti. Já, framsóknarmenn hafa talað mikið um leiðir, og þeir hafa átt kost á að fara nýjar leiðir, en þeir segja ekki skýrt, hvaða leið þeir vilja nú. Þeir vilja stórfellda kauplækkun, það er þeirra leið og töframeðal. Þetta vita allir í sambandi við núverandi stjórnarsamning. En framsóknarmenn eru það vel viti bornir, að þeir tala ekki mjög opinskátt um þetta, allra sízt rétt fyrir kosningar. Það þarf að breyta stefnunni í fjármálunum, sagði hv. þm. V-Húnv., ekki að leggja eins mikið fé í atvinnutæki og fyrrv. ríkisstj. gerði, en láta heildsalana ráða yfir sem mestu fjármagni, eins og í tíð Framsóknar. Það er leiðin. Ég get fullvissað hann um, að núverandi stjórnarlið hefur oft viljað breyta til - og í þessa átt og er staðráðið í að gera það, ef það kemst upp með það. Hv. þm. viðurkenndi. að heildsalarnir væru of margir og græddu of mikið. En ætli hann sætti sig ekki við þá lausn, að þeir væru færri, en græddu því meira? Það vill Landsbankinn, sem tekið hefur gjaldeyri frá Viðskiptaráði og úthlutað sínum gæðingum. Ég hef nú rakið nokkur tildrög þess ófremdarástands, sem ríkir í atvinnulífi okkar vegna verzlunarfargansins, og sú vísa verður aldrei of oft kveðin, það verður hver einstaklingur að skilja. En nú er svo komið, að ekki verður lengur haldið áfram þannig, að sjávarútvegurinn tapi milljónum á meðan heildsalarnir græða milljónir. Og eina leiðin, sem menn sjá svo, er að lækka kaupið stórlega og koma öllu niður á sama stig og það var á kreppuárunum, verka t.d. fisk í salt eingöngu, eins og gert var um aldamót. Þetta hafa þessir herrar hugsað sér, en ég get sagt þeim, að verkamenn og aðrir launþegar, sem að undanförnu hafa sannfærzt um, að ekki þarf að vera hér neitt atvinnuleysi, þeir munu verða erfiðir viðfangs á þessari leið, ef á að keyra þá inn í þetta kerfi. Að lokum nokkur orð um brtt. á þskj. 626, um að rýmka undanþáguna á ýmsum vörum, sem þessi stórfellda hækkun á að ná til. Þegar menn renna augum yfir undanþágulistann, sér maður, að þar er hvorki hugsað um hag útgerðarinnar né almennings, þegar verið er að skella þessari hækkun á. Það eina þrönga sjónarmið ræður þar að afla fjár einhvern veginn, aðeins ekki úr vasa þeirra ríkustu, og kosti það hvað það kosta vill. Þar eru margar útgerðarvörur og neyzluvörur almennings, sem ekki eru undanþegnar tollhækkuninni. Brtt. á þskj. 626 ganga út á það, að ekki séu skattlagðar nauðsynjar útgerðarinnar og almennings, svo að innflutningur þeirra aukist fremur, en minnki og allur gjaldeyririnn verði ekki eyðslueyrir heildsala, sem þeir nota fyrir sig. Brtt. hv. þm. V-Húnv. finnst mér eðlileg, mér finnst óeðlilegt, að fjmrh. geti gefið undanþágur. Ákvæði um slíkar undanþágur hafa oft verið sett af þinginu, og það er líka bezt fyrir ráðh. sjálfan, því að ella yrði hann fyrir mikilli áleitni í þessu efni. En ég bendi hv. þm. á það, sem e.t.v. er þó ekki ástæða til, að þar sem hann flytur þessa brtt., þá væri í leiðinni að undanþiggja fleiri vörur og miða undanþágurnar við nauðsynjar almennings og útvegsins. Brtt. frá meiri hl. fjhn. tel ég næsta tilgangslitla. Þessi grein er ekki til að fara eftir, heldur til að flagga með í þinginu. Við þekkjum það að útbúa þannig heilar gr. við samningu frv., sem aðeins eru gerðar til að blekkja fólk. Ég sé því ekki, að þessi brtt. sé skárri en það, sem fyrir er. Fjárhagsráð hefur eftir sem áður óbundnar hendur um hámarksálagningu vörutegunda, og það má næstum slá því föstu, að heildsalarnir fá tækifæri til að leggja á allt vöruverðið að tollunum viðbættum. Allt kemur þetta niður á almenningi, en með því að leggja á tollhækkunina, tekst heildsölunum að skaffa sér gróða og auka dýrtíðina.



Herra forseti. Það er sérstaklega tvennt, sem komið hefur fram í þessu máli. Í fyrsta lagi hefur það verið tekið fram af hálfu ríkisstj., að hér sé um bráðabirgðaneyðarúrræði að ræða, og í öðru lagi á það að vera gert til að vinna á móti dýrtíðinni. Það hefur líka komið fram í umr., að sönn og rétt vísitala yrði nú að byggjast og reiknast á öðrum grundvelli, en fyrir stríð. Nú er það vitanlegt, að með þessum tollhækkunum hér eru lagðir skattar á alla neytendur, ég ætla ég nú að koma inn á það, sem drepið hefur verið á í umr., hvernig sú vísitala er fundin, sem kaupið er reiknað eftir, því að það hefur ákaf-. lega mikið að segja að athuga þetta nú, því að tímarnir hafa breytzt mjög, lífsvenjur launþega hafa mjög breytzt og hlutföllin á milli neyzluliða þeirra raskazt mjög frá því, að menn almennt höfðu rétt til hnífs og skeiðar um þær mundir, sem grundvöllur vísitölunnar var lagður og reiknaður út. Nú hækka þessir tollar ýmsar vörur, sem menn neyta orðið talsvert mikils af, en sem voru sáralítill liður í neyzlu almennings fyrir stríð og orkuðu því að mjög litlu leyti á grundvöll vísitölunnar, er hann var reiknaður út. M.ö.o., mikill meiri hluti þeirra, sem héldu búreikningana, voru verkamenn, sem ekki höfðu það miklar tekjur, að þeir gætu látið eftir sér að kaupa annan mat, en þeir nauðsynlega þurftu, hvað þá annað. Þrír eða fjórir þessara manna voru þó með heldur hærri tekjur, en yfirleitt miðuðust þessir heimilisreikningar, sem vísitalan var síðan grundvölluð á, við matarþarfir einar. Nú er þetta breytt, nú neyta menn orðið ýmissa hluta, sem ekki eru reiknaðir með í vísitölunni, eða þá aðeins að mjög óverulegu leyti. Vísitalan er í 11 liðum, og flestir þeirra eru fyrir ofan og sumir langt fyrir ofan kaupgjaldsvísitöluna eða meðalvísitöluna, en aðeins einn langt fyrir neðan hana. Kjöt er t.d. 418 stig, mjólk og feitmeti 437, og fiskur 370, eða svona var það í desember s.l., þegar meðalvísitalan var 306 stig. Hér um bil allar útlendar vörur eru nokkrum stigum hærri, en kauplagsvísitalan, ávextir eru eitt af því fáa, sem er þar fyrir neðan. En það er aðeins einn liður vísitölunnar, sem er langt fyrir neðan kauplagsvísitöluna, og það er húsaleigan, sem er 140 stig, þótt vitað sé af öllum, að húsaleigan ætti sízt að lækka kauplagsvísitöluna svona stórkostlega, heldur beinlínis að hækka hana. Það er vitað mál, að ef húsaleigan gengi inn í vísitöluna eins og hún er í raun og veru (þ.e. húsaleigan) og hún væri reiknuð eftir byggingarkostnaði, þá mundi það hækka vísitöluna um 10-20 stig, en ekki lækka hana stórkostlega, eins og nú er. Þetta ástand mega launþegar búa við. Og svo er ein stétt manna, sem hefur með lögum verið bannað að fá tekjur af eignum sínum í samræmi við hækkandi verðlag, og það eru þeir, sem eiga hús frá því fyrir stríð, og margir þeirra eru aldraðir menn, sem aðeins hafa sínar húsaleigutekjur. Þannig er það réttlæti. Margir þessara manna hafa naumast getað haldið húsum sínum við undanfarin ár, svo lágt hefur verið farið með húsaleiguna. Ég er viss um, að gagnvart þessum mönnum hefur verið framið hróplegt ranglæti. Það er talað um, að allir verði að fórna til að draga úr dýrtíðinni. og það má til sanns vegar færa. En það er hart fyrir einn hóp manna, þegar ríkið leyfir öllum öðrum, en þeim að hækka verðmæti sín, það er hart fyrir þá að fórna eina, og svo verður það ranglæti. sem þeir eru beittir, raunverulega notað til þess að halda niðri eða orka til frádráttar á lífsafkomu allra launþega, með því að hin allt of lága húsaleiguvísitala dregur kauplagsvísitöluna svo langt niður. En þá kem ég að þeim ummælum hv. þm. V-Húnv., sem ég ætlaði aðallega að tala út frá, en það var það, að hér væri nú aðeins um bráðabirgðaúrræði að ræða, allar stéttir landsins yrðu að klifra niður stigann saman. Því ber sízt að neita, að þetta sé rétt, en eftir öllu að dæma er ég sannfærður um, að ríkisstj. og fylgismenn hennar hafa nú stigið ógæfuspor, því að reynslan hefur sýnt og sýnir, að mikil vandræði hljótast oftast af því að byrja að lögbrjóta áður en reynt er að hefja samvinnu við stéttir og einstaklinga. Þetta sýnir reynslan. Og ég hef rétt til að segja það hér, að verkamenn og Alþýðusambandið hafa viljað fara samvinnuleiðina, og Dagsbrún þá fyrst 1942 með samvinnutilboði sínu um skipulagningu í þessum málum. En við því tilboði fékkst aldrei svar, það var athugað af fyrrv. ríkisstj, og allir virtust sammála um, að slík samvinna við verkamenn þyrfti að hefjast, en hvernig sem það var, hefur ekki orðið úr framkvæmdum í því efni. Verkalýðurinn hefur ekki mætt skilningi svipað því og hann var reiðubúinn að sýna, og útkoman verður sú, að stefnu ríkisvaldsins er breytt í þá átt, sem telja má algert fráhvarf frá samvinnu. Þess vegna hlýtur að koma til átaka þegar einu dýrtíðarráðstafanirnar eru þær, að leggja á launþegana stórauknar tollbyrðar. Ég er sannfærður um. að þessi aðferð spillir fyrir samkomulagi fremur öllu öðru. Þeim, sem urðu að búa við þrælalögin frá 1939, er það minnisstætt (þótt sumir virðist nú sjá ákaflega mikið eftir þeim), en fyrst voru tekin út úr gerðardómslögin og síðan landbúnaðarafurðirnar. Nú ætlar ríkisstj. að beita líkri aðferð, hækka tollana, sem þýðir lækkaðan lífsstandard allra launþega í landinu. Og þegar búið er að ákveða þessa herferð, þá fyrst er farið að tala um samkomulag. En að slíku undangengnu ætla ég, að erfitt muni verða að sannfæra landsmenn um, að af alhug sé mælt, þegar talað er nú um samkomulag, og ég harma, að ekki var haldið áfram á þeirri leið, sem vel var hugsanleg áður en þetta kom fram, en vafasamt er, að fær sé úr þessu. Hv. fjmrh. sagði, að engin hætta væri á. að neinn uppsteitur yrði út af tollhækkuninni, ef sósíalistar æstu ekki fólkið upp. Þetta er misskilningur, það er nákvæmlega sama, hvaða flokkur á í hlut. Það eitt er um að ræða, að sé gengið á lífsafkomu fólksins, þá þarf enginn að æsa það upp. en það hefur greinilega komið fram hjá þm. hér á Alþ., að launastéttirnar hafi enga hugsun, heldur þurfi að æsa þær upp. Þetta er alrangt. Menn vilja hafa að borða, menn vilja og þurfa að hafa húsnæði, fatnað og fæði, það er sameiginlegt fyrir alla. það þarf ekki að æsa neinn upp til að gera slíkar kröfur. En ef byrjað er að lögbjóða, er samningsleiðin erfiðari á eftir. Þetta er deginum ljósara, og mikil vöntun er það, að koma ekki auga á jafneinfaldar staðreyndir. Þetta er reynslan sjálf. Menn þurfa ekki að aðhyllast sérstaka pólitíska skoðun til að vilja fá sig sadda. Þetta vildi ég taka fram sem mína skoðun, en skal ekki lengja umr. meira en orðið er.



Ég vil gera hér nokkrar aths. við ræðu hv. þm. Siglf. Hv. þm. Siglf. sagði, að við hæstv. menntmrh. hefðum skapað það kerfi í viðskiptamálum, sem nú væri notað, og að það væri undirrót alls hins illa. Hann hóf ræðu sina á þessu og spjallaði um það í tvær stundir. Þetta ferðalag í hugarheimi þessa hv. þm. minnti mig á söguna um manninn, sem ók á mótorhjóli, en kunni ekki að stöðva það og varð þess vegna að aka unz benzínið var þrotið. Hv. þm. talaði um, að ég og hæstv. menntmrh. hefðum stjórnað þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru vegna kreppunnar, til þess að draga úr innflutningnum. Þetta er rangt, því að þessar ráðstafanir voru fyrst gerðar 1932 vegna markaðstapa á Spáni, en þá var stjórn hv. þm. V-Ísf. við völd, en hvorki ég né núv. menntmrh. Það var fyrst tveimur árum síðar, sem núv. menntmrh. tók við yfirstjórn þessara mála. Ég var í gjaldeyrisnefnd í tvö ár, 1936 og 1937, og svo segir þessi þm., að ég og menntmrh. höfum skapað þetta kerfi, byggt þessa borg, sem honum virðist hafa staðið óvinnandi. Í gjaldeyrisnefnd voru fimm menn, en samt á ég að hafa ráðið þar öllu. Ég vissi ekki fyrr, að nafn mitt væri svo stórt og ég svona mikið stórmenni. Það væri ástæða til þess, að ég yrði feiminn og roðnaði eins og jómfrú, þegar ég heyri, að ég hafi verið svo mikill maður. Hv. þm. Siglf. sagði, að til 1932 hefði verið sameiginlegur út- og innflutningur, en með þessu nýja kerfi, sem hann talaði um, hefði þessu verið breytt. Þetta gefur tilefni til að spyrja, hvort þm. telji heppilegra, að heildsalarnir hefðu líka útflutninginn, hvort hann leggi til, að sölufélagssamtökin verði lögð niður. Ég veit ekki, hvað fyrir honum vakir, en manni dettur sitthvað í hug. Þessi þm. talar um, að straumurinn liggi allur til Rvíkur, og kennir það þessu umrædda kerfi. Það er rétt, að það er mikill fólksstraumur til Rvíkur, en á því á þessi þm. sjálfur mesta sök. Það má benda á, að áður fluttu fyrirtæki í Rvík inn 2/3 af innflutningsvörumagninu, en síðustu ár, þegar þm. Siglf. var í ráðherrastól, flutti Rvík inn 9/10 hluta. Til marks um það, hvað þm. Siglf. komst langt frá réttu máli, má nefna það, að hann sagði, að ég og menntmrh. hefðum skapað heildsalastéttina, og einu sinni sagði hann, að við hefðum ætlað þessa stétt sem baráttulið Framsfl. Það þarf ekki að ræða þetta nánar, það má öllum vera ljóst, hvað þetta er langt frá því að vera veruleiki. Þá sagði þessi þm., að ekkert hefði verið hugsað um atvinnulífið á þessum árum, en staðreyndin er, að vegna takmörkunar á innflutningi þess, sem síður var nauðsynlegt, var hægt að flytja inn meira af nýjum vélum en nokkurn tíma hafði verið gert áður á svo skömmum tíma, og með þeim var skapaður grundvöllur fyrir auknar tekjur. Það væri ástæða til þess að spyrja þm. Siglf., hvort hann ætlast til, að hann sé tekinn alvarlega, þegar hann er að lýsa þessu háskalega kerfi, því að allir vita, að hann hefur átt sæti í ríkisstj. án þess að breyta fyrirkomulaginu, nema síður sé. Hann getur ekki neitað því, að í hans ráðherratíð fengu heildsalarnir aukinn innflutning á kostnað neytendasamtakanna, en þessi verk sýna, að þáv. ríkisstj. taldi hlut heildsalanna of rýran. Það er auðvitað alveg sama, þó að þm. Siglf. tali illa um heildsalana nú og telji hlut þeirra of stóran, því að ég er viss um, að þeir meta verk hans sem fyrrv. ráðh. meira, en orð hans í kvöld. Ég er ekki í vafa um, ef heildsalarnir væru spurðir um, hvort þeim hafi vegnað betur, þegar ég átti sæti í gjaldeyrisnefnd eða árin, sem þm. Siglf. var í ráðherrastól, hverju þeir mundu svara, en það mundi vera á þá leið, að fyrr hefðu þeir lapið dauðann úr skel, en í ráðherratíð þm. Siglf. hefðu þeir lifað í allsnægtum auðs. - Ég vona, að núv. ríkisstj. lagfæri þetta og geri hlut samvinnufélaganna réttari. Að öðru leyti eyði ég ekki tíma í að svara þm. Siglf.. en vil þó að lokum minnast á ákvæði 6. gr. Hv. þm. Siglf. segir, að hún sé óframkvæmanleg. Hins vegar sé ég ekki annað, en það sé auðvelt að haga verðlaginu þannig, að verzlanir auki ekki álagningu á vörur vegna tollhækkana, og það er vissulega auðvelt.



Mér þykir rétt að láta það koma fram, hvaða afstöðu ég hef til þeirra brtt., sem fram hafa komið í þessu máli. Það er þá fyrst brtt. frá 2. þm. Reykv., þar sem um er að ræða lista yfir allmargar vörutegundir, sem hann vill ekki láta tollhækkunina koma fram á. Um þessar till. get ég sagt það, að ég hefði viljað vera í þeim sporum, að ég gæti fallizt á þær. En ég sé mér það ekki fært, vegna þess að það mundi rýra svo mjög þær tekjur, sem verða að nást til þess að fá eitthvert vit í þau fjárl., sem Alþ. er nú í þann veginn að samþykkja. Viðvíkjandi till. þm. V-Húnv. um að fella niður 5. gr., um undanþáguheimild, vil ég segja það, að þetta ákvæði er sett til varnaðar. Það er hugsanlegt, að einhverjar ástæður gætu legið til þess, að brýn nauðsyn væri að losa einhverjar vörur undan þessu gjaldi. Hins vegar er víst, að slík heimild bakar þeim, sem fer með fjármálin, mikil óþægindi. Ég vil því fallast á, að þetta ákvæði verði fellt niður úr frv., því að það munu þá vera til einhverjar aðrar leiðir til að bæta úr ágöllum. ef nauðsyn krefur. Hvað snertir brtt. meiri hl. n. við 6. gr., þá er hún aðallega orðalagsbreyt.. og vil ég nota tækifærið, úr því að ég minnist á 6. gr., að mótmæla algerlega þeirri staðhæfingu, að þessi gr. sé eingöngu til að sýnast. Mér er vel kunnugt um þetta atriði, því að ég átti hlut að því, að þetta ákvæði var sett inn, en það var ekki til að sýnast, heldur til þess að koma í veg fyrir, að verzlunarálagning yrði sett á þá tolla, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki að öðru leyti gera þetta að umtalsefni, en þótt út á þessa braut væri farið, kæmi það ekki að neinu gagni til þess að jafna hallann á fjárl. 1947. og það er það verkefni, sem við eigum að koma í kring, að þessum halla sé mætt, og sannast að segja er ekki víst, að með þessu frv. sé það tryggt, nema enn betur sé tekið í taumana, en gert hefur verið, og er ekki af miklu að státa í því efni. - Ég vildi aðeins drepa á þetta. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það er búið að tala mjög mikið um það og raunar mörg önnur mál því litið skyld. Hv. þm. Siglf. flutti hér mikinn fyrirlestur um verzlunarmál yfirleitt og útgerðarmál í sambandi við þau. Verð ég að segja, að að mínum dómi var öll framsetning hans of áróðurskennd og sýnist meira flutt fyrir þingpalla, en þingheim. En látum það gott heita, menn hafa gaman af því að láta til sin heyra um mál. og þegar áróðurinn á að sitja í fyrirrúmi. er ekki eins mikið um það hugsað, hvort full rök eru færð fyrir öllu, sem sagt er. Hv. þm. sagði að loku,. að þessari stjórn hefði verið mætt af fullkominni tortryggni af hálfu útgerðarmanna, og í sömu andránni sagði hann, að útgerðarmenn hefðu nú fengið skilning á stöðu sinni í ríkinu fyrir atbeina hans flokks. Ef sá skilningur er frá þeim kominn, er ekki undarlegt, þó að sá hluti af útgerðarmönnum, sem fær lífsnæringu fyrir andann úr flokki hv. þm. Siglf., liti á þessa stjórn með tortryggni og sé ekki á móti því, að öll varúð sé viðhöfð og öll tortryggni í garð stj., því að við, sem í þessari ríkisstj. sitjum, höfum ekki sótzt eftir að lofa útgerðinni né öðrum gulli eða grænum skógum. Við vitum, að þessi stj. tekur við á þeim tíma, þegar sýnilega er farið að halla niður á við í mörgum efnum að því er snertir útlit með afkomu atvinnuveganna. Við vonum, að það verði ekki til stórs skaða, og vonum, að þetta batni frá því, sem horfir, en það verður þó ekki sagt, að stj. hafi tekið við á sérlega björtum tíma í atvinnumálunum, og af því, þegar verr hefur gengið í ýmsum efnum og menn sjá fram á frekari vandræði, hafa menn jafnan tilhneigingu til að vera tortryggnir, bæði gagnvart stjórnarvöldunum og öðrum. En tortryggni útvegsmanna beinist nú stundum í fleiri áttir en eina á þessum tímum, og er það nú svo, að þótt hv. þm. Siglf. tali mikið um sina umhyggju fyrir útgerðarmönnum, sleppur hann ekki heldur frí við það, sem kannske mætti kalla tortryggni frá einmitt þessari stétt. Hann hefur haft með höndum framkvæmd stórvirkja í þágu útgerðarmálanna á sinni stjórnartíð, en það eru byggingar hinna nýju síldarverksmiðja á Siglufirði og Skagaströnd. Og mér er sagt, að í gær hafi Landssamband íslenzkra útvegsmanna samþ. áskorun til ríkisstj. um það að láta fram fara rannsókn á því ófremdarástandi, sem talið er, að ríkt hafi í byggingum þessara verksmiðja. Mér er ekki þetta mál svo kunnugt, að ég leggi dóm á það, hvort þar hafi skeð eitthvað, en ég vil benda hv. þm. Siglf. á það, að jafnvel ekki hann er laus við tortryggni útgerðarmanna nú á tímum samkv. þessari fundarályktun. Þeir rökstuddu þetta með því, að það ofbyði bæði þeim og öðrum, hvað kostnaðurinn er orðinn mikill við þessi mannvirki. Svona gengur það. Það er þess vegna í sjálfu sér ekkert við það að athuga, þótt hv. þm. fullyrði, að ríkisstj. sé tekið með tortryggni, þegar jafnvel yfir hann sjálfan getur gengið svona ályktun frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, svona samþykkt. Hv. 8. þm. Reykv. lýsti yfir skoðun sinni á frv., og gekk hún frekar í þá átt, að honum líkaði ekki alls kostar þessi útgjöld og það, sem hér er á ferð, og skal ég ekki lá honum það. Mér líkar það ekki heldur, því fer fjarri. En það er hins vegar þessi nauðsyn fyrir hendi að afla, tekna til þess að mæta rekstrarhalla fjárl. Ég er viss um, að hv. þm. er mér sammála um það, að kominn er tími til þess að fara nú að afgreiða þessi fjárl., og hefðu ekki alveg sérstakar ástæður legið fyrir, út af stjórnarskiptum, hefðu þau átt að vera afgreidd fyrir löngu, og fyrir hendi liggur annaðhvort að afgreiða fjárl. með stórmiklum tekjuhalla eða sjá fyrir tekjum til þess að mæta þeim halla, og þykist ég vita, að þm. muni viðurkenna, að það verði að reyna að gera hið síðara, að afla tekna til að mæta hallanum, frekar en að afgreiða fjárl. á þann veg, sem mundi verða þ. allteins mikil vansæmd að, að afgreiða þau með stórkostlegum rekstrarhalla. Við erum að vissu leyti allir á sama bát að því er þetta snertir, og má segja, að þm. hafi yfir höfuð verið of bjartsýnir í því að gera kröfur til ríkissjóðs, og skal ég ekki ræða um ástæðurnar til þess. Það er margt, sem eftir talar, t.d. kjördæmamálið o.fl. En þegar svo er komið, að menn eru búnir að gera þessar kröfur og vilja standa við þær, um útgjöld, er nauðsynlegt að afla tekna til þess að uppfylla þær kröfur, því að það er gagnslaust að krefjast þeirra aðeins á fjárlfrv., ef ekki er reynt að sjá svo fyrir, að hægt verði að standa við fjárútlátin. Það er nú svo, að þrátt fyrir það að enginn mun vera ánægður með að leggja á þessi gjöld, þá er engan veginn víst, að ríkissjóði sé séð fyrir nægilegu fjármagni á þessu yfirstandandi ári. Það er vandséð, hvernig ábyrgð ríkissjóðs á útgerðinni reiðir af. Það getur svo farið. að ríkissjóður verði fyrir stórútlátum í sambandi við fiskábyrgðina. en svo er þó ekki ráð fyrir gert í fjárl. og ekkert tillit tekið til áfalla, sem upp á kynnu að koma af þeim ástæðum. Þegar þessa er gætt, væri í þeim mun ríkari mæli óverjandi, ef ekki væri reynt að sinna eftir megni því hlutverki, sem verður að vinna að eftir þessari löggjöf.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég vildi fara nokkrum orðum um ræður þeirra tveggja hv. þm., sem tekið hafa hér til máls, síðan ég flutti framsöguræðu mína, þ. e. hv. þm. A-Húnv. (JPálm) og hv. þm. Snæf. (GTh). Hv. þm. A-Húnv. byrjaði á því að minnast ofurlítið á n. þá, er fyrrv. ríkisstj. skipaði til endurskoðunar á núgildandi búnaðarráðsl., og gat þess, að n. hefði ekki skilað áliti, en hins vegar er ég ekki sammála honum um það, að það hafi legið fyrir á neinn ákveðinn hátt, að n. hafi klofnað. Gangur þessa máls var þannig, að n. var kölluð saman til fyrsta fundar nokkru fyrir jól, en eftir það var hún ekki kölluð saman til fundar, fyrr en núverandi ríkisstj. var mynduð. Þá var það, sem hv. þm. A-Húnv. boðaði til fundar í n. Það, sem hafði gerzt í millitíðinni, sem enginn fundur var haldinn, var það, að þingflokkarnir, sem standa að núverandi ríkisstj., höfðu tekizt á hendur að leysa það mál, sem n. hafði verið fengið til athugunar, þannig að í stjórnarsamningnum var gengið frá ákveðnu fyrirkomulagi í þessum efnum, sem nú liggur hér fyrir í frv.-formi. Þegar svo var komið, taldi ég ekki að hin fyrrnefnda n. hefði neitt verkefni með höndum annað en það að semja frv. á grundvelli þess, sem þá þegar hafði verið ákveðið af þeim flokkum, sem nú standa að ríkisstj., ef hún vildi taka það að sér, og afgreiða það þannig í aðalatriðum. Þetta féllust hv. nm. ekki á, þ. á m. form. n., hv. þm. A-Húnv., og hafa allir nm. lýst því yfir, að þeir álitu, að verkefni þessarar n. væri úr sögunni, og að því loknu leysti ég sem landbrh. n. upp. Það lá ekki fyrir neitt álit frá einstökum meðlimum n., sem hægt er að vitna í, en það kom greinilega í ljós, að þar var ágreiningur um niðurstöðu málsins. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er því ekki neitt nál. frá meiri hl. n, heldur er það ný hlið á málinu, sem tekin var upp og rædd var til lykta við samninga um stjórnarmyndun, og hefur verið samið að tilhlutan núverandi ríkisstj. á þeim línum, sem þá voru lagðar. Hv. þm. A-Húnv. fór ýmsum orðum um þetta frv. og þótti það að ýmsu leyti stig aftur á bak. Að vísu hafði hann ekki sérstaklega mikið við I. kafla þess að athuga, þar sem ákveðið er, að stéttarsamband bænda taki við þessum málum, en lét samt í ljós það álit sitt, að hann teldi, að núverandi skipan væri í alla staði heppileg. Ég get vel skilið, að hv. þm. hafi litið svo á, að á meðan sá maður væri í sæti landbrh., sem setti þessi 1. - og sem ég veit, að hann treysti á allan hátt til þess að fara með þessi mál, að hann vildi heldur hafa þessi mál í þeim farvegi. sem þau eru, meðan þau voru í höndum hans, en hann veit, að þetta sæti landbrh. er býsna ótryggt, og ég held, að hann hafi breytt um skoðun um ágæti þessa fyrirkomulags, síðan jafnvondur maður kom í þetta sæti eins og nú er þar, þótt mér gæti jafnvel dottið í hug, að í það gæti komið enn verri maður til þess að fara með þessi mál. Ég held, að þetta fyrirkomulag byggist of mikið á trausti manna á landbrh., hvernig hann fer með þessi mál, til þess að unnt sé að hlíta því til frambúðar fyrir bændur landsins. Við hljótum að vera sammála um það, að það sé í sjálfu sér eðlilegra og réttast að bændur fari með þessi mál, þegar þeir hafa skapað sér til þess félagsleg skilyrði, eins og ég verð að telja, að íslenzkir bændur hafi nú þegar gert. Ég held því, að við verðum að viðurkenna, að til frambúðar sé öruggast, að þeir menn, sem mest eiga undir framkvæmd þessara mála, þeir fari sem mest sjálfir með framkvæmd þeirra og geta þeir þá ekki öðrum um kennt en sjálfum þeim, ef illa fer, og að réttmætast sé, að bændastéttin hafi eins og aðrar stéttir sem mest yfirráð yfir sínum hagsmunamálum. - Hitt atriðið, sem hv. þm. hafði mest við að athuga, kemur fram í II. kafla frv., og taldi hann, að með honum væri tekið skref aftur á bak frá því, sem verið hefur. Hann óttaðist það fyrst og fremst, að útilokað væri, að samkomulag gæti orðið milli þeirrar 6 manna n., sem á að leita að hinu rétta verði landbúnaðarafurða, og skil ég ekki, á hverju þessi vantrú byggist. Þegar 6 manna n. var skipuð hér á árunum, voru margir, sem töldu útilokað, að hún mundi geta komið sér saman, en niðurstaðan af starfi hennar varð þó sú, að hún varð sammála í öllum aðalatriðum, og þó að hér sé gert ráð fyrir því, að yfirdómur falli um þessi mál, ef n. yrði ekki sammála, þá tel ég engu minni ástæðu fyrir nm. að leggja sig í líma til að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Ef n. kemst ekki að sameiginlegri niðurstöðu, þá kemur til kasta yfirn., og það er sú n., sem er þyrnir í augum hv. þm., og telur hann, að með þessu sé stigið spor aftur á bak frá því, sem nú er, og horfið til þess gamla fyrirkomulags. þegar hin stjórnskipaða n. fór með afurðasölumálin. Sagði hann, að með þessu væri verið að taka valdið úr höndum bænda og leggja það í hendur eins embættismanns, og átti hann þar við oddamann n. Tel ég, að fullyrðingar hans byggist á mjög skökkum forsendum. Eins og gamla afurðasölun. var skipuð, hafði hún fullkomið vald til þess að ráða þessum málum til lykta, var þar hinn æðsti dómur, og má segja, að þar hafi hinn stjórnskipaði oddamaður verið yfirdómarinn. Hér gegnir hins vegar öðru máli, því að í þessu frv. er lagður grundvöllur að því, hvernig n. eigi að vinna. Henni er fyrirskipað að haga afurðaverði bænda þannig, að þeir beri úr býtum fyrir afurðir sínar sem næst því, sem aðrar vinnandi stéttir þjóðarinnar beri úr býtum fyrir vinnu sína á hverjum tíma. Hér er ekki um venjulega samninga að ræða eins og á milli vinnuveitenda og launþega, þegar þeir semja um kaup og kjör, heldur er því hér slegið föstu, að bændum beri það verð fyrir sína vöru, sem aðrar stéttir þjóðfélagsins hafa fyrir vinnu sína, og þeirri n., sem á að fara með framkvæmd þessara mála, eru hér gefnar forsendur fyrir nokkuð þungu reikningsdæmi, sem hún á að leysa. Bændum er hér ekki gefinn réttur til að standa í fararbroddi í hagsmunabaráttu stéttanna á Íslandi. Þeim er afsalaður sá réttur með þessari löggjöf, en þeim á um leið að vera tryggt, að þeir beri hið sama úr býtum sem aðrar stéttir á hverjum tíma, og ef aðrar stéttir bæta sín kjör, koma bændur á eftir samkv. þessum l., ef frv. verður að 1., og ef kjör annarra stétta verða rýrð, verða bændur einnig að sætta sig við slíkt. En þeim er tryggður sami réttur og öðrum stéttum, og er það réttlátt og sjálfsagt og nauðsynlegt, að slíkt haldi áfram. Þá er heldur ekki óeðlilegt, að ef þeim mönnum, sem ráðstafa eiga þessum málum, tekst ekki að ná samkomulagi, þá sé þeim mönnum, sem mesta sérþekkingu hafa á þessum málum, falið að skera úr ágreiningsatriðunum, og reynt sé að tryggja, að fram komi sem bezt þekking á kjörum atvinnustéttanna í bæjunum og einnig bændanna. Meðal þessara manna eru tveir færustu sérfræðingar landsins í þessum efnum. hagstofustjórinn og forstjóri búreikningaskrifstofu ríkisins. Þessir menn athuga þau kjör, sem um er að ræða, og reikna svo afurðaverðið í samræmi við það. Beri svo á milli, að finna verði leið til að láta endana ná saman, þá er rétt og eðlilegt, að það verk sé unnið af sérfræðingum. Og í stað þess að segja eins og hv. þm., að það sé verið að taka valdið af bændum, þá er verið að taka það af stjórnskipaðri nefnd og ákveða í löggjöf, hver það skuli vera, og það í samræmi við óskir yfirgnæfandi meiri hluta bænda. Síðan 6 manna nefndar álitið gamla kom, hefur það verið einróma krafa íslenzkra bænda, að verð afurðanna verði svo ákveðið. Ekki svo að skilja, að bændunum hafi verið sýnd nein ofrausn, en þeir sættu sig við það, því að þarna var lausn á deilumáli, sem allir voru orðnir leiðir á og enginn grundvöllur fannst fyrir. Það mun því óhætt að segja, að á bak við þessa ráðstöfun standi mikill meiri hluti íslenzkra bænda. Þeir hafa að vísu farið fram á það allt síðan 6 manna nefndar verðið var útreiknað, að fá verðlagsmálin í sínar hendur, en einungis til þess að framfylgja 6 manna nefndar verðinu. Það kemur því í sama stað niður. hvort farið er svo að, sem hér er gert ráð fyrir, eða bændurnir fengju þessi mál sjálfir. Það mun verða farið eftir þeim grundvelli, sem réttlátastur er og sjálfsagður. Ég skal svo ekki fara mikið lengra út í þetta atriði. Hv. þm. taldi óheppilegt, að Sjómannafélag Reykjavíkur ætti mann í þessari n. Ég skal viðurkenna, að það skýtur nokkuð skökku við, þar sem fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands og Landssambandi iðnaðarmanna eru frá samtökum launastéttanna. En ríkisstj. þótti rétt, að í þessari n. kæmu fram hrein sjómannasjónarmið, og þar sem ekki eru til nein samtök sjómanna, sem ná um allt land, þá þótti rétt, að Sjómannafélag Reykjavíkur tilnefndi þennan fulltrúa sem stærsta sjómannafélagið. Ég skal þá snúa mér að ræðu hv. þm. Snæf. Hv. þm. ræddi aðallega um það, hve mikið sleifarlag væri á mjólkurmálunum hér í Reykjavík, og taldi, að sama ófremdarástandið ríkti hér enn og hefði verið frá upphafi, er óánægjan reis hæst út af þessum málum. Þessar raddir hafa stöðugt heyrzt, og hefur manni stundum virzt, að meir væri það vani en bein ástæða væri til. Ég veit það mæta vel, að margt er öðruvísi í þessum málum en vera ætti, og mun hv. alþm. vera kunnugt um það, hvílíkir erfiðleikar hafa verið á því undanfarið að koma upp nýjum vélum og byggingum, sem þurft hefði í samræmi við hinn geipilega vöxt mjólkurneyzlunnar í bænum, en þeir erfiðleikar eru aðalorsök þessa ástands. Mjólkurmagnið er nú orðið tvö- til þrefalt við það, sem var, og því miklir erfiðleikar á afgreiðslu þess í sama húsrúmi sem áður var ekki of mikið. Á stríðstímanum og eftir styrjöldina var það miklum erfiðleikum bundið að fá þær vélar, sem til þurfti, og koma þeim í gott horf, og verð ég þó að álíta, að flest hafi verið gert til að flýta fyrir framkvæmdum. Ég fékk sem landbrh. senda ályktun bæjarstjórnar Reykjavíkur varðandi þessi mál. Ég setti mig þá í samband við mjólkursamsöluna til að fá vitneskju um það. hvað liði þeim framkvæmdum, sem fyrir dyrum stæðu. Ég hef nú fengið bráðabirgðaskýrslu frá mjólkursamsölunni og vil ég nú drepa á nokkur atriði, sem eru færð fram til - ég vil segja - mjög réttmætrar afsökunar. Í fyrsta lagi segja þeir, að skýrsla Sigurðar Péturssonar gerlafræðings, sem á að sýna ástandið í mjólkurmálunum og bæjarstjórnin vísar til, sé ekki alls kostar óhlutdræg. M. a. geta þeir þess, að flestar athuganirnar á gæðum mjólkurinnar hafi verið gerðar yfir heitustu mánuðina og þá sé meiri gerlagróður í mjólkinni en ella og svo sé mjólkin dæmd eftir því fyrir allt árið. Af 44 dögum, sem þessi athugun var gerð, voru 29 á heitustu mánuðunum. en 15 yfir vetrarmánuðina. 149 sýnishorn voru tekin yfir sumarmánuðina, þegar hitinn var mestur, en 68 yfir vetrarmánuðina og gefur þetta ekki rétta heildarmynd af gæðum mjólkurinnar allt árið. Svo hafa sýnishornin verið tekin úr brúsunum án þess að kæla þau. Þau voru látin í lítil glös, sem hafa hitnað mikið á leiðinni, svo að gerlagróður hefur getað aukizt mikið, frá því að prufan var tekin, til þess að hún var rannsökuð, þegar ekki var sami hiti í glösunum og brúsunum. Þá kemur löng lýsing á því, hvernig það hefur gengið að ná í þá varahluta og þær vélar til endurbóta á meðferð mjólkurinnar, sem staðið hefur til. Þetta er of langt til að lesa það allt, en kafla úr henni ætla ég að lesa, með leyfi hæstv. forseta. þar segir svo: „Í júlí 1946 komu fyrstu vélarnar í mjólkurstöðina og M. B. F. til landsins. Síðan hafa þær komið smátt og smátt þangað til í febrúar s. l., að flutningur þeirra stöðvaðist vegna ísa og snjóa í Danmörku. Flestar vélarnar eru komnar hingað. Nokkrar eru tilbúnar í Danmörku og koma væntanlega með næstu ferðum. Verst hefur gengið að fá flöskuþvotta- og áfyllingarvélar. Pantaðar voru tvær samstæður af vélum þessum, sem hver afkastaði 5–6 þús. flöskum á klst. Þegar sýnt var, að afgreiðsla þessara véla mundi dragast lengur en upphaflega var gert ráð fyrir, var tilboða í þær einnig leitað í Englandi í von um, að þær fengjust fljótar þar. En árangur varð enginn af þeim umleitunum. Nýlega hefur verksmiðjan þó lofað að afgreiða aðra samstæðuna í maí n. k., og er þess vænzt, að það loforð verði ekki svikið. Hún er nógu afkastamikil til þess, að stöðin getur fyrst um sinn starfað með henni einni. Á s. l. sumri voru verksmiðjurnar heimsóttar fjórum sinnum, fylgzt með framleiðslunni og rekið eftir. Hefur allt verið gert, sem hægt er, til að hafa áhrif á það, að vélarnar yrðu afgreiddar sem fyrst. Skömmu eftir áramótin komu hingað þrír menn frá verksmiðjunum - einn verkfræðingur og tveir vélsmiðir - til að setja vélarnar niður. Byrjað var á því að setja nýja gerilsneyðingarvél í gömlu stöðina, ásamt tveimur vélum er hreinsa mjólkina, áður en hún er gerilsneydd. Hafa slíkar vélar ekki verið notaðar hér áður. Þessu verki er lokið fyrir nokkru. Er þá aðstaðan í gömlu stöðinni stórum bætt, enda þótt mikið skorti á, meðan ekki er hægt að selja mjólkina á flöskum. Síðan hafa vélar verið settar niður í M. B. F. og eru þær meðal annars miðaðar við það, að hægt sé að fara sem bezt með neyzlumjólkina. Verður öll mjólk kæld þar vel, strax og hún kemur, og afköst mjólkurbúsins aukin svo, að ekki þurfi að haga flutningum mjólkurinnar eftir þeim, en hægt sé að sækja mjólkina, þegar hentar, með tilliti til þess að fá hana sem bezta. Umbótinni á M. B. F. verður að mestu lokið í vor. Tankbílar hafa verið pantaðir til flutninga frá mjólkurbúum til Reykjavíkur. Eru þeir einangraðir svo, að mjólkin hvorki frýs né hitnar í þeim á leiðinni. Í næstu viku verður byrjað á að setja niður vélar í nýju stöðina. Hvenær því verður lokið, er erfitt að segja með vissu, en vonir standa til, að stöðin verði fullgerð fyrir næstu áramót. En eins og sakir standa, er ekki hægt að nota stöðina, þótt hún hefði verið fullgerð, sökum skorts á rafmagni. Nýja stöðin krefst mjög mikils vatns til gufuframleiðslu til að þvo úr mjólkurbrúsa og flöskur og til annars hreinlætis auk vatns á kælivélar. Til þrifnaðar og sparnaðar var horfið að því að framleiða gufuna með rafmagni. Nægilegt rafmagn fæst ekki, fyrr en nýja rafstöðin við Elliðaárnar tekur til starfa. Endurbætur á M. S. B. munu verða framkvæmdar í haust eða á næsta vetri. Mjólkurbúin prófa vikulega þá mjólk, sem þau taka á móti, nema þegar frost hindra að það sé hægt. Þriðja flokks mjólkin hefur verið verðfelld um 15 aura hvert kg., en fjórða flokks mjólkin 20 aura kg. Verðfelld er öll mjólk, sem framleiðandinn sendir eftir vikuna. Mjólk, sem sést eða finnst á, að skemmd er orðin, þegar hún kemur til mjólkurbúsins, er endursend. Stundum verður einnig um lengri eða skemmri tíma að hætta að taka á móti mjólk frá framleiðendum, sem hvað eftir annað senda vonda mjólk.“ Ég læt þessa grg. nægja, hún sannar ekkert um það, að ekki sé hinu og öðru ábótavant í meðferð mjólkurinnar, en sýnir að það er fullkominn vilji að bæta úr þessu af hendi þeirra aðila, sem um þetta fjalla, og að framkvæmdum er hraðað svo sem unnt er, og mun sumum þeirra verða það langt komið á þessu sumri, að vænta má mikilla breytinga til bóta í meðferð og gæðum mjólkurinnar, og ég tel, að treysta megi því, sem hér stendur, að allt verði gert sem unnt er, til að hraða þessum málum svo sem nauðsynlegt er.



Herra forseti. Það var út af ummælum hæstv. atvmrh. bæði nú í þessari ræðu og áður um skipun þessa ráðs, sem á að taka ákvörðun um verð landbúnaðarafurða. Það er gert ráð fyrir, að þetta verði 6 menn, og eru 3 tilnefndir af stjórn stéttarsambands bænda, einn af Alþýðusambandi Íslands einn af Landssambandi iðnaðarmanna og einn af Sjómannafélagi Reykjavíkur. Ég verð nú að segja það, að þessi skipun er næsta einkennileg, og ég skil ekki, hvað fyrir ríkisstj. vakir með þessari skipun ráðsins af hendi neytenda. Ég get ekki séð neina brú í þessu, nema þarna eigi að skipa eftir flokkum, þannig að Alþýðusambandið tilnefni sósíalista, Iðnaðarsambandið sjálfstæðismann og Sjómannafélagið alþýðuflokksmann. Þetta Landssamband iðnaðarmanna er ekki stéttarfélag, heldur atvinnufélag meistara og tiltölulega fámenn samtök áhugamanna. Ef það er nú svo, að meiningin sé að skipa eftir flokkum, þá er það ákaflega misráðið. Þessi hugsun, að koma á samkomulagi milli framleiðenda og neytenda um verð á landbúnaðarvörum, verður að byggjast á því, að ekki flokkarnir, heldur stéttarsamtökin komi sér saman um það, t. d. stéttarsamband bænda og stéttarsamtök launþega. Ég býst við, að hæstv. atvmrh. hefði ekki getað fundið landssamband, þótt hann leitaði með logandi ljósi, sem vildi tilnefna alþýðuflokksmann í nefndina, og því gripið til þess í vandræðum sínum að láta félag í Reykjavík skipa manninn til að fylla upp í allt kramið, en slík ráðstöfun er áreiðanlega mjög misráðin, en öðruvísi verður þetta ekki skilið, að láta sjómannafélagið skipa þarna einn manninn. Hæstv. ráðh. lagði áherzlu á það, að bændur vildu viðhalda kerfi 6 manna nefndar álitsins. sem alþýðusamtökin féllust á á sínum tíma og sýndu með því, að þau höfðu áhuga á öllu öðru en því að vilja eiga í deilum við bændur eða veikja kost þeirra, enda vildu þau mikið á sig leggja til samkomulags. En ef ný 6 manna nefnd á að fjalla um þessi mál, nefnd, sem ekki er skipuð á stéttarlegum grundvelli, heldur eftir flokkssjónarmiðum, þá getur hæstv. ráðh. verið viss um, að hún ber ekki tilætlaðan árangur, því að frá svona nefnd kemur ekkert það, sem launþegarnir taka mark á. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði þótt rétt, að hrein sjómannasjónarmið kæmu fram, og með því á að réttlæta þennan þátt Sjómannafélags Reykjavíkur. En Sjómannafélag Reykjavíkur er í Alþýðusambandinu, eins og öll önnur sjómannafélög á landinu, og víða eru sameiginleg félög sjómanna og verkamanna, og þessi félög eru í Alþýðusambandinu. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri til landssamband sjómanna. Hver er meiningin með þessu? Er það kannske meiningin að ýta undir sjómannafélagið til að stofna landssamband og kljúfa með því Alþýðusambandið? Er þetta kannske byrjunin á því verki? Ef svo er, þá er það ekki í samræmi við hagsmuni bænda. Eftir þeirri reynslu, sem bændur hafa haft af 6 manna nefndinni, þá ættu þeir ekki að reyna að kljúfa alþýðusamtökin. það kemur úr hörðustu átt. Sjómannafélag Reykjavíkur er ekkert sérstakt verkalýðsfélag, heldur er það félag, sem er innan Alþýðusambandsins. Hins vegar vita allir, hvernig er lagað með stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur. Kosningafyrirkomulagið er þar svo úrelt, að það hefur fram að þessu verið útilokað fyrir sjómennina sjálfa að taka stjórnina í sínar hendur. Það er kosin sérstök undirbúningsn. á fundi félagsins, sem stillir svo upp 3 mönnum - aðra menn er ekki hægt að kjósa - og þeir, sem ekki geta haft áhrif á þessa n., geta ekki haft áhrif á kosninguna. Síðan boðar stjórnin til fundar, þegar sjómenn eru ekki við, svo að á þessa fundi koma aðallega landmenn og gamlir sjómenn, sem ekki eru starfandi sjómenn. Á þessu byggist lýðræði þeirrar forustu, sem nú er í Sjómannafélagi Reykjavíkur. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að vera að fela sig á bak við nafn Sjómannafélags Reykjavíkur. Ég held, að það hefði þá verið miklu betra, að Alþfl. hefði haft einn mann í þessari n. Það hefði verið fullt svo viðkunnanlegt að taka það skýrt fram. Ef svo er, að þarna eigi að vera að ræða um stéttarsamtök bænda og samtök með þeim og verkalýðnum, þá er þetta skökk leið. Eðlilegast væri að Alþýðusamband Íslands tilnefndi 2 menn, en samband starfsmanna ríkis og bæja 1 mann. Og það er beinlínis í samræmi við hagsmuni bænda, að fulltrúar þeirra hér á Alþ. beiti sér fyrir því, en séu ekki að koma upp stofnun til þess að ráða verðlagi og til þess að reyna að kljúfa samtök verkalýðsins í landinu. Ég vona, að bændur sjái í gegnum svona brögð hjá ríkisstj. Þá er annað atriði, sem ég vildi gjarnan koma inn á í sambandi við 18. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að dreifing og sala mjólkur sé í höndum bænda. Ég held, að þetta sé stórfelldur misskilningur frá sjónarmiði bænda. Hvaða vit er í því fyrir bændur að vera að skapa óánægju í þeirra garð og tortryggni, sem alveg getur orðið fyrir mistök við dreifingu mjólkur? Hvers vegna vilja þeir ekki selja mjólkina til bæjanna og láta bæjarbúa sjálfa annast þessa dreifingu? Það er ekki vafi á því, að ýmis slóðaskapur og mistök, sem hafa orðið á rekstri samsölunnar í Reykjavík, sem ég ætla ekki að fara neitt út í hér, hefur orðið til þess að torvelda mikið samstarf neytenda og bænda, og svo mun verða í framtíðinni, og ef á að verða samkomulag um verð á þessum mjólkurafurðum, þá verður að hreyta þessu fyrirkomulagi. En það er náttúrlega það, sem Framsfl. telur sér alveg nauðsynlegt, að geta ráðið fyrir fyrirtæki hér í Reykjavík eins og mjólkursamsölunni. Þetta fyrirtæki er náttúrlega einstaklega vel til þess fallið að gera það að pólitísku valdatæki, ef það er notað á þann hátt. En Framsfl. hefur með því skaðað umbjóðendur sína mikið með því að leggja svona mikið upp úr þessu pólitíska tæki. En það er í alla staði betra fyrir bændur, að dreifing mjólkurinnar væri í höndum neytendanna sjálfra, svo að þeir geti ekki aðra ásakað en sjálfa sig, ef illa tekst til með dreifinguna. Ég vil aðeins beina því til hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að taka þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar. Ég álít æskilegast, að neytendur hafi þetta í sínum höndum, og það tel ég líka bezt fyrir bændur. En ef ekki næst samkomulag um þetta, þá verði það athugað, hvort ekki er hægt að skipta þessu meira á milli neytenda og bænda.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til að bæta nokkrum orðum við það, sem ég sagði hér í gær, í tilefni af ræðu hæstv. atvmrh. Hæstv. ráðh. byrjaði á því í sinni ræðu að neita því, að frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 589, væri nál. frá meiri hl. í n. Og út af fyrir sig er það rétt hjá hæstv. ráðh., að það kemur ekki fram sem nál. Hinu neitaði hann ekki, sem ég vildi halda hér fram í gær, að það bæri að skoða það sem nál., af því að það væri samið af þessum sömu mönnum og af því að það kæmi fram í þessu frv. álit þeirra manna á málinu og útfærsla á þessum lið í samvinnu við ríkisstj. Ég lýsti mig með öllu ófáanlegan til þess að samþykkja þennan lið að stjórnarsamningnum. Og hef ég þess vegna frá því sjónarmiði haft óbundnar hendur um það atriði. Hæstv. atvmrh. sagði, að hann hefði eiginlega bítizt við því, að ég hefði mjög breytt um skoðun á búnaðarráðsl., þegar í sæti landbrh. væri kominn svo vondur maður að mínu áliti sem hann væri. En mér skilst að þessi skoðanaskipti verði honum vonbrigði. En hvað sem því líður, þá mundi ég aldrei segja, að hæstv. atvmrh. væri vondur maður. Hitt er annað mál, að þær skoðanir og sú stefna, sem hæstv. ráðh. vinnur fyrir eða hefur staðið að, sé vond. Það er tvennt ólíkt. Og þó að ég skoði hæstv. ráðh. sem minn pólitíska andstæðing, þá treysti ég honum nú svo vel, að ég vil heldur, eins og ég lýsti hér yfir í gær, láta hann skipa ráð 25 bænda til þess að stjórna þessum málum en hlaupa svo langt aftur á bak eins og ég tel, að sé gert með þessu frv. Hæstv. ráðh. tók það fram, að það yrði að vera svo, að bændur gætu ekki kennt neinum öðrum en sér um, ef illa færi um sölu á þeirra vörum. Það er að vísu dálítið rétt í þessu, að ef bændur hefðu varðandi sölu á sínum vörum ekki á neitt annað að treysta en markaði innan lands og utan, þá væri þetta rétt. En nú er ekki til að dreifa að svo sé, vegna þess að bændastéttin er komin í þá aðstöðu, að hún verður að mjög miklu leyti að treysta á fjárhag ríkisins til þess að tryggja sölu sinna afurða. Þess vegna og einmitt þess vegna yrði það eðlilegt, að það sé samband á milli ráðandi ríkisstj. á hverjum tíma og þeirra bændafulltrúa, sem eiga að fara með yfirstjórn þeirra mála. Það er þess vegna ekki neinum vafa undirorpið, að með þessu frv. er verið að taka valdið úr höndum bænda, að því er verðlagið snertir, og kasta því í hendur þriggja manna nefndar, því að ég sný ekki frá því, að sú sex manna n., sem sett yrði, eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv., mundi, eins og nú stendur á í okkar þjóðfélagi, ekki hafa neinar líkur til þess að fá úrlausn með því. að þar yrðu allir nm. á eitt sáttir. Og mátti heyra nokkrar líkur fyrir því á ræðu hv. þm. Siglf. Nú var það þó svo, að í mþn. lýsti ég því yfir, að ég væri til í það, og það tilboð stendur enn, að vera með í því að setja inn í búnaðarráðsl. ákvæði um að skipa sex manna n., sem ég mundi vilja skipa með nokkuð öðrum hætti en þessi er, til þess að endurskoða sex manna nefndarálitið, og það væri ákveðið, að ef hún yrði á eitt sátt, þá gilti það og verðlagið yrði látið fara eftir því, annars yrði ekki mark á því tekið og verðlagsn. yrði að fara sínu fram. Hæstv. ráðh. sagði, að hér væri allt öðru máli að gegna en hefði verið á þeim tímum, þegar kjöt- og mjólkurverðlagsn. störfuðu, vegna þess að þeir hefðu ekki haft neinar formúlur að fara eftir með sitt verðlag, en nú væri ákveðið samkvæmt þessu frv., að sú n., sem á að ákveða verðgrundvöll, yrði að fara eftir þeim formúlum, að bændur hefðu álíka tekjur og aðrar vinnandi stéttir í landinu. Ég hafði nú ætlað það - og það kom a. m. k. fram í umr., þó að það sé ekki greinilega tekið fram í afurðasölul. - og það hafa víst flestir ætlað, að bændum væru ekki sköpuð verri kjör en öðrum í landinu. En framkvæmd á þeim l. var slík, að bændum voru í framkvæmdinni sköpuð verri kjör en öðrum stéttum þá í landinu, og það var gert af þeim stjórnskipuðu fulltrúum, sem réðu verðinu á þeim tíma fram að 1942. En þá skipti mjög mikið um, af því að mannaskipti urðu í nefndinni. Nú er það svo, eins og allir vita, að það er svo breytileg aðstaða á allan hátt fyrir hina einstöku bændur landsins, að það verður alltaf meira og minna álitamál, hvernig á að finna meðaltal út úr því, hvað sé sambærilegt við aðrar vinnandi stéttir landsins. Og þó að það sé rétt, að bændastéttin hafi yfirleitt verið ánægð með þá útkomu, sem varð á sex manna nefndar álitinu, þá féllu þó l. úr gildi strax næsta haust. Þess vegna hefur verið, síðan búnaðarráðsl. voru sett, reynt að fara inn á þær leiðir og reynt að tryggja bændastéttinni svo hátt verð og öryggi fyrir sínar vörur eins og kostur hefur verið. En út í það skal ég ekki fara nánar. En frá því sný ég ekki, sem ég hélt fram hér í gær, því að það er augljóst mál, að með þessu frv. er verðlagsvaldið lagt í hendur eins embættismanns hér í Reykjavík, hagstofustjóra. Nú veit ég ekki, hvort ríkisstj. hefur kynnt sér, hvort hagstofustjóri vill taka við þessu starfi, sem hér er um að ræða, því að þetta er eitthvert hið vandasamasta starf vegna þess, hve það hefur mikil áhrif á fjármál okkar lands. En þótt hagstofustjóri fengist til þess að taka við þessu starfi, þá vil ég ekki eiga neinn hlut í því að setja þau l., sem verða til þess að leggja þetta vald yfir svo miklum hluta af fjármálum landsins í hendur eins manns, vegna þess að líkurnar eru svo ákaflega litlar, eins og nú standa sakir, til þess að samkomulag verði með þeim mönnum, sem þarna eiga að semja. Nú er það svo, að búnaðarráðsl. eru þannig til komin, eins og kunnugt er, að stjórnarflokkarnir sömdu um það að afgreiða á þennan hátt þetta vandasama mál. Og ég verð að segja, að þeir flokkar eða þeirra fulltrúar sýndu í því ákaflega mikið víðsýni gagnvart bændum þessa lands. Tímamenn hafa nokkuð oft kallað þessa þrjá flokka, Sjálfstfl., Sósfl. og Alþfl., bæjarflokka. Að því leyti er það rétt, að verkalýðsflokkarnir hafa sitt fylgi að mestu leyti í bæjum og kaupstöðum landsins. Og hvað Sjálfstfl. snertir, hafði hann um 26 þús. atkv. samkv. síðustu kosningum, og töluverður meiri hl. þess atkvæðamagns var úr bæjum og þorpum. Og þegar þessir þrír flokkar sýna það víðsýni að leggja verðlagið, sem hér er þýðingarmesta vandamál bændastéttarinnar, í hendur bændanna sjálfra, þá er það samningur, sem er heimskulegra en allt annað fyrir fulltrúa bændanna að rifta. Þess vegna er það svo, að hæstv. atvmrh., sem er formaður Búnaðarfélagsins, og ber því að skoða hann sem fulltrúa bændanna - hann hefur látið hlunnfara sig mjög í þessu tilfelli. Og ég held, að hann mætti vera mér og öðrum þm. þakklátur fyrir það, ef við gætum orkað því, að þetta frv. dagaði uppi hér á þingi eða yrði fellt, og sérstaklega vegna þess, að nú hefur hann í sinni hendi það æskilega vald, sem hann og hans flokkur öfunduðu fyrrv. landbrh. svo mjög af, að fá að skipa 25 bændur í búnaðarráð til þess að leysa úr þessum málum. Í stuttu máli sagt er mín afstaða þannig, að ég mun gera það, sem í mínu valdi stendur, til þess að koma í veg fyrir, að þetta frv. verði samþ. Og ég vona, að ég geri hæstv. atvmrh. þægt verk með því. Hitt er ég alveg viss um, að bændastétt landsins er það til ills frá því, sem nú er, að sú breyting, sem lagt er til hér, að verði gerð með þessu frv., verði samþ., því að frv. er í öllum atriðum spor aftur á bak, en ekki áfram. Í frv. er ekkert atriði, sem frá sjónarmiði bænda er til framfara frá því skipulagi, sem nú er.