Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Virðulegi forseti. Um fátt hefur verið meira ritað og rætt innan heilbrigðisþjónustunnar víða um lönd á undanförnum mánuðum en sjúkdóm þann sem á íslensku hefur ýmist gengið undir nafninu ónæmistæring eða alnæmi, AIDS. Hér er um að ræða sjúkdóm sem skotið hefur upp kollinum á allra síðustu árum og með töluverðum hraða. Talið er að fjöldi sjúklinga, t.d. í Bandaríkjunum, muni tvöfaldast á yfirstandandi ári og að hið sama muni gilda um aðrar þjóðir. Alnæmi, eins og þessi sjúkdómur verður nefndur í mínu máli, er lokastig veirusýkingar sem hefur eyðilagt ónæmiskerfi líkamans og þannig leitt til þess að sjúklingur verður berskjaldaður fyrir ýmsum sýkingum og illkynja sjúkdómum. Veiran getur valdið smiti með ýmsum hætti og ekkert bendir til að myndun mótefna komi í veg fyrir að menn smiti. Að því leyti til er hér um að ræða enn meiri vágest en er um ýmsa aðra sjúkdóma. Því geta allir, sem mótefni mælast í, verið smitberar og sjúkdómurinn því viðsjárverðari fyrir bragðið. Þannig hefur veiran fundist í blóði, sæði, munnvatni, brjóstamjólk og öðrum líkamsvessum. Mestar líkur eru á smiti við blóðblöndun, t.d. við blóðgjöf, þegar eiturlyfjum er sprautað í æð með margnotuðum nálum og við kynmök. Ekki síst vegna hins síðastnefnda hefur alnæmi verið flokkað sem kynsjúkdómur, enda hefur smit í flestum tilvikum átt sér stað við kynmök. Því er ekki að neita að orðið "kynsjúkdómur" er í hugum margra að ýmsu leyti óheppilegt vegna þess að því kunni að fylgja hleypidómar. Það er þó samdóma niðurstaða þeirra sérfræðinga sem að undirbúningi þessa máls hafa unnið að vegna þess að um þennan sjúkdóm gildi hið sama og aðra sjúkdóma sem felldir eru undir þetta heiti sé skynsamlegt að fella sjúkdóminn undir lögin um varnir gegn kynsjúkdómum og bæta honum við þá upptalningu sem þar er. Ekki sé ástæða til að blekkja sig með því að flokka sjúkdóminn undir annað heiti því að hér er um að ræða sjúkdóm sem ekki er minni kynsjúkdómur en þeir sem taldir eru upp í lögunum. Lögin kveða á um réttarstöðu sjúklings í þessu sambandi, möguleika til að hefta útbreiðslu sjúkdómsins, en það er í raun og veru hið eina sem við getum gert á þessu stigi og svo náttúrlega að draga úr vanlíðan þeirra sem honum eru haldnir. Um lækningu er því miður ekki að ræða enn þá en verður vonandi á næstu árum eftir því sem vísindarannsóknunum fleygir fram. Auðvitað er viss hætta á því að þeir sem hafa grun um að þeir séu haldnir þessum sjúkdómi leiti sér ekki lækninga. Þess vegna hefur verið sérstaklega unnið að því að ná samstarfi um það atriði við þá hópa sem taldir hafa verið áhættuhópar. Sem betur fer hefur nokkuð áunnist í því efni og menn binda vissulega vonir við það að menn ýmist leiti sér lækninga, gangist undir rannsóknir, mótefnamælingar o.s.frv. þó ekki væri nema af tilliti til sinna nánustu og svo einnig af tilliti til umhverfisins og samfélagsins í heild. Ég vil láta þess getið í þessu sambandi að ég hef sérstaklega beðið um athugun á hvort hugsanlega gæti verið betra að setja sérlög um þennan umrædda hættulega sjúkdóm, en niðurstaðan hefur orðið að svo sé ekki og veldur því tvennt: annars vegar að menn viti ekki nægilega mikið enn þá um þennan sjúkdóm og svo á hinn bóginn að í þeim lögum væru í sjálfu sér sams konar ákvæði og þau sem upp eru talin í kynsjúkdómalögunum. Auk þess má nefna það atriði að sá sem haldinn væri þessum kynsjúkdómi er oft og tíðum einnig haldinn öðrum. Það er því eðlilegt að viðkomandi maður fengi sams konar meðferð og nyti sams konar réttarstöðu og um aðra slíka sjúkdóma væri að ræða eða sjúkdóma sem smitast með líkum hætti. Menn hafa velt því fyrir sér hvort hér væri um einhvers konar stimpil að ræða, eins og einhverjir hafa látið í veðri vaka. Ég hygg að svo sé ekki fremur en yfir höfuð ef menn eru haldnir einhverjum sjúkdómi. Ég held hins vegar að það hafi ótvíræða kosti að fella sjúkdóm þennan undir lögin um varnir gegn kynsjúkdómum. Þeim var breytt fyrir nokkrum árum í það horf sem fólk hefur mun betur sætt sig við en áður var og ekki hafa svo að mér sé kunnugt eða þeim sérfræðingum sem ég hef leitað upplýsinga hjá borist neinar kvartanir vegna framkvæmdar þeirra laga. Menn hafa gengið að því vísu að fyllstu þagmælsku væri unnt að treysta. Það er einmitt ekki talið að lögin um varnir gegn kynsjúkdómum, sem nú gilda, hafi á neinn hátt staðið gegn því að menn leituðu sér lækningar, enda er, eins og ég áður vék að, réttur sjúklings vel tryggður bæði hvað snertir læknishjálp og þagmælsku. Nú er það svo að ríkisstj. telur að það sé nauðsynlegt að bregðast sem fyrst við þessari aðstöðu, sem vissulega getur orðið mjög hættuleg, og við verðum að geta brugðist við með lögbundnum aðgerðum. Að þessu hefur verið unnið í sumar. Það er vissulega von okkar að sjúkdómurinn berist sem minnst hingað til lands og nái hér ekki útbreiðslu, en því miður er ekkert sem bendir til þess að sjúkdómurinn berist ekki hingað. Það eru örfá lönd sem ekki höfðu nýlega enn þá skráð alnæmistilvik. Auk Íslands voru það þá Pólland og Tékkóslóvakía. Það sem vinnst með lagasetningu er að sjúkdómurinn verður skráningarskyldur. Heimilt er að leita að sýktum einstaklingum og veita þeim meðferð og ráðleggingar og sporna gegn því að þeir sýki aðra. Enn fremur eru lagðar skyldur á lækna að vera vel á verði, fylgjast með sjúklingum og tilkynna til réttra yfirvalda telji þeir hættu á ferðum. Varðandi rökstuðning m.a. um aðrar breytingar á lögunum, þ.e. um chlamydiae, leyfi ég mér að vísa til athugasemda með frv., bæði hvað snertir tilurð þess og upplýsingar um sjúkdóminn. Frv. er samið að höfðu samráði við landlæknisembættið og þá lækna er annast ónæmis- og smitsjúkdómavarnir og skv. ábendingum þessara aðila fyrr á árinu þess efnis að ekki verði hjá því komist að setja lög um varnir gegn þessum sjúkdómi eins og öðrum sjúkdómum sem smitast með svipuðum hætti. Rétt er að benda á það hér að margar nágrannaþjóðir hafa þegar sett varnaðarlög á þessu sviði, síðast Svíar nú fyrir nokkrum dögum. Það er sams konar löggjöf og hér er um að ræða. Þar er sjúkdómurinn flokkaður sem kynsjúkdómur. Lögin voru afgreidd með mjög skjótum hætti á sænska þinginu. Frv. var lagt fram 9. eða 10. okt. og nú fyrir þó nokkrum dögum var það orðið að lögum. Ég held að það hafi verið alger samstaða um þetta mál þar, en eins og mönnum er e.t.v. kunnugt af fjölmiðlum hafa menn ekki verið á eitt sáttir um þetta í Danmörku. Þar hefur heilbrrh. ekki viljað fallast á þá skoðun landlæknisembættisins þar í landi að setja bæri lög með þeim hætti sem hér er gert. Ég er eins og heyra má, hæstv. forseti, ekki sammála kollega mínum í Danmörku að þessu leyti til. Ég held að það sé skynsamleg öryggisráðstöfun gegn þessum vágesti að setja lög og láta þau verða eitt af því mikilvæga sem við þurfum að gera til að grípa til hugsanlegra aðgerða sem við höfum yfir að ráða. Ég er þeirrar skoðunar að einskis megi láta ófreistað í þessu skyni og vil geta þess hér að nú eru á döfinni sameiginlegar ráðstafanir þeirra lækna sem með þessi mál hafa að gera svo og veirurannsóknirnar. Fyrir um það bil tíu dögum fól ég ráðuneytisstjóra ásamt öðrum embættismönnum og fékk í lið með þeim fulltrúa fjmrn. að athuga um húsnæði til þess að fá betri aðstöðu fyrir veirurannsóknirnar í landinu, en þær skipta verulegu máli í þessu sambandi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn. og ég æski þess, ef menn treysta sér til, að farið verði að dæmi frænda okkar í Svíþjóð með afgreiðslu á þessu máli. Ég mun leggja allt það lið sem ég get til þess að fá þá sérfræðinga sem nefndin óskar eftir til viðræðu við hana hið allra fyrsta. Ég hygg að það sé þessu máli til góðs og til hjálpar í baráttunni gegn þessum alvarlega sjúkdómi að menn afgreiði málið sem allra fyrst og leiti allra þeirra faglegu upplýsinga sem við höfum yfir að ráða. Það er auðvitað sjálfsagt að nefndin geri það. En það ætti engu að síður að vera unnt, ef menn eru á annað borð þeirrar skoðunar að setja þurfi löggjöf um þetta, að afgreiða málið nokkuð skjótlega. Ég þakka fyrir orðið, hæstv. forseti, og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. nefndar.



Virðulegi forseti. Þetta mál er þess eðlis að það er erfitt að móta sér skoðun með eða móti fyrr en nauðsynlegar upplýsingar liggja fyrir þó að margt hafi fróðlegt komið fram í máli hæstv. ráðherra um þetta, m.a. hvernig aðrar þjóðir hafa tekið á þessu alvarlega máli. Það fær vendilega skoðun í nefnd, þ.e. þessi tiltekna breyting sem ég dæmi ekki um á þessu stigi hversu réttmæt er þó að vel kunni svo að vera að hún sé réttmæt, og af ýmsum rökum, sem hæstv. ráðh. kom hér inn á áðan, kann svo vel að vera. Hins vegar þætti mér eðlilegt að sá vinnuhópur sérfróðra aðila sem mun vera að fjalla um AIDS alveg sérstaklega verði til kallaður. Það má vera að svo hafi verið gert við framlagningu þessa frv. þó að það verði ekki ráðið beint af grg. Að vísu eru þar ágætis menn sem hafa samið þetta frv., þeir Guðjón Magnússon, settur landlæknir, og Ingimar Sigurðsson, yfirlögfræðingur ráðuneytisins. En ef það hefur ekki verið gert verður að gera það í nefndinni, enda á það síður en svo að tefja fyrir framgangi málsins. Vissulega er hér mikil alvara á ferð og ég tek undir það með hæstv. ráðherra að full ástæða er til að huga að aðgerðum og það fyrr en síðar. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum svo mikið sem þessi sjúkdómur hefur verið í umræðunni. Ég lýsi því yfir að það er virðingarvert fræðsluritið sem landlæknisembættið hefur gefið út og birt er sem fskj. með þessu frv. Ég spyr kannske um hver dreifing þess hafi verið. Ég reikna með að hún hafi verið með hefðbundnum hætti, að láta rit sem þetta liggja frammi á sjúkra- og heilsugæslustofnunum fyrst og síðast, en kannske ekki mikið meira. Ég veit að það er sú aðferð sem notuð er. Hún gefst að mörgu leyti vel. En ég bendi á að þessir bæklingar vilja gjarnan fara fram hjá jafnvel þeim sem þangað leita, hvað þá hinum sem ekki þurfa blessunarlega að leita þangað en þyrftu kannske á þessu að halda ekki síður en aðrir. Það væri sjálfsagt full ástæða til þess að dreifing á þessu riti færi fram víðar og betur en gert hefur verið. Ég neita því ekki að mér hefur þótt umræðan um þennan sjúkdóm blandast ýmsum fordómum um of og eins það að fréttir af honum hafa verið í hinum mesta æsistíl. Ekki er það til fyrirmyndar. Ég undrast hins vegar ekki ótta fólks og er þá vonandi að sá ótti endurspeglist í varúð og varkárni sem allra flestra sem gildir auðvitað um þetta. En í framhaldi af þessu og varðandi þær umræður sem orðið hafa út frá þessum sjúkdómi alveg sérstaklega vildi ég gjarnan, ef hæstv. ráðherra hefði við því einhver svör, spyrja frekar um þær fyrirætlanir sem eru um aðstæður til rannsókna hér og aðgerðir í því efni. Ég geri þetta alveg sérstaklega með tilvitnun til viðtals í NT 29. okt. s.l. þar sem fyrirsögnin er: "AIDS varpar ljósi á frumstæða aðstöðu til læknisrannsókna". Síðan segir, með leyfi virðulegs forseta, og er haft eftir Helga Valdimarssyni prófessor í veirufræði: "Við stæðum ráðþrota gegn skæðum veirufaraldri." Síðan er rakið nokkuð í þessu viðtali hversu óttalegur sjúkdómur þetta sé þar sem þjóðir víða um heim óttast hann og segir síðan að svo virðist sem sjúkdómurinn muni að einu leyti hafa jákvæð áhrif hér á Íslandi, hvernig sem ber nú að skilja það á þann veg. En svo segir í viðtali við þennan prófessor í ónæmisfræði, með leyfi virðulegs forseta: ""AIDS-málið hefur varpað ljósi á þá staðreynd að uppbygging á rannsóknaraðstöðu fyrir læknisfræði og veirufræði á Íslandi hefur legið í láginni. Rannsóknaraðstaða hér á landi í tengslum við læknisþjónustu er afskaplega frumstæð og bágborin." Þetta sagði Helgi Valdimarsson prófessor í ónæmisfræði í samtali við NT í gær. Hann sagði að þegar mál á borð við AIDS fær jafnmikla athygli fjölmiðla kæmi upp í dagsljósið það sem margir læknar hafa vitað, að við stöndum mjög illa á þessu sviði." Og enn fremur segir svo: "Það hefur dregist úr hófi að koma upp rannsóknarstofu sem áfram mundi sinna svona rannsóknum meðan flest önnur lönd eiga rannsóknarstofu af þessu tagi." Það sem ég staldra fyrst og fremst við er svo síðasta setningin í þessu viðtali: ""Ef upp kæmi nýtt tilfelli af mænusótt eða einhver skæður veirufaraldur, sem væri meira smitandi en AIDS, þá værum við ráðþrota," sagði Helgi." Hér er vitanlega um mikið alvörumál að ræða sem snertir meira en þennan sjúkdóm þó vissulega komi hann þar inn á. Ég ætla ekki að ræða það neitt frekar hér, en ef á vegum ráðuneytisins væri á einhvern hátt unnið að því að bæta þá aðstöðu sem þarna er verið að fjalla um og talað er um að sé svo óviðunandi sem þarna er lýst væri vissulega ástæða til að fá um það upplýsingar nú, einmitt þegar við erum að fjalla um þetta mál, eða þá í nefndinni sem tekur þetta mál til umfjöllunar. Þar á ég sæti og má auðvitað eins koma þeim upplýsingum þangað eða við síðari umræðu þessa máls hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Hér er nú fram komið frv. sem tekur á máli sem teljast verður stórmál, þ.e. því hvernig við höfum hugsað okkur að bregðast við þeim ógnarlega sjúkdómi sem nefndur er alnæmi í frv. og kominn er upp í veröldinni. Ég trúi því að flest okkar hafi fyllst óhug þegar fregnir tóku að berast af þessari nýju pest og að sönnu má líkja henni við nýja drepsótt, jafnvel nýjan svartadauða. Ef við lítum til sögunnar sjáum við að pestir hafa áður komið fram í skráðri sögu, bæði okkar og annarra Evrópuþjóða, og ef við skoðum söguna grannt sjáum við að áhrif drepsótta eru ávallt víðtæk. Þær ráðast venjulega að undirstöðum samfélags og menningar jafnt sem mannslíkamanum. Að læra að lifa með ógnvaldi eins og drepsótt kallar því á nýja lífssýn og framkoma slíkra sótta getur því verið umbyltandi í öllu samfélagi manna. Hér er því meira á ferðinni en ógnvænlegur sjúkdómur. Um þær sorgir og þjáningar sem af slíkum sjúkdómi geta hlotist ætla ég hins vegar ekki að fjölyrða, það getum við örugglega öll gert okkur í hugarlund. Það skiptir því miklu að vel sé hugað að öllum hliðum mála þegar aðgerðir eru ákveðnar í máli sem þessu og þar sem ég á ekki sæti í hv. heilbr.- og trn. langar mig að koma fáeinum athugasemdum á framfæri við 1. umr. málsins. Í þessu frv., sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur mælt fyrir, er lagt til að sjúkdómurinn alnæmi flokkist með kynsjúkdómum. Hæstv. ráðherra kom inn á það í máli sínu hvort slíkt væri rétt og ég tek undir það með henni að það kann að vera spurning hvort svo sé. Hugsunarháttur manna er venjulega slíkur að telja kynsjúkdóma niðurlægjandi fyrir þá sem þá hafa og þá er það spurningin hvort rétt sé að bæta þeirri niðurlægingu við þá þjáningu sem það hlýtur að vera að hafa sjúkdóminn alnæmi. Um þetta treysti ég mér ekki neitt að fullyrða, en ég nefni þetta hér hv. þdm. til umhugsunar. Það hvarflaði að mér að það mætti e.t.v. finna aðra leið til að leysa þetta vandamál, ef við getum nefnt þetta vandamál. Hún er sú að það mætti e.t.v. ná yfir sjúkdóminn alnæmi með lögum um eiturlyfjasjúklinga. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort sá möguleiki hafi verið athugaður, þ.e. hvort ná megi yfir erfiðasta áhættuhópinn hvað alnæmi varðar með lögum um eiturlyfjasjúklinga. Ég hef trú á því að áhættuhópar séu almennt mjög samstarfsþýðir með varnir gegn sjúkdómnum, og vísast meira en það, þannig að í þeim fáu tilfellum sem einhver vandkvæði kunna að verða þar á væri e.t.v. hægt að bregðast við því með þess háttar löggjöf. Því spyr ég hvort sá möguleiki hafi verið athugaður. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort haft hafi verið samráð við svonefndan samstarfshóp um ónæmistæringu við samningu þessa frv. Þessi hópur er samstarfshópur lækna og sérfræðinga á Landspítala og Borgarspítala sem starfað hefur undanfarna mánuði og hefur það hlutverk að samræma aðgerðir hér á landi til varnar þessum sjúkdómi, skipuleggja rannsóknir og þjónustu þar að lútandi. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort haft hafi verið samráð við þennan samstarfshóp um samningu frv. Ég spyr vegna þess að ég tel ákaflega brýnt að við nýtum alla þá krafta sem við höfum yfir að ráða til að takast á við þann vágest sem hér er á ferðinni og það með eins skjótum hætti og mögulegt er.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að bregðast svo skjótt við varðandi flutning þessa frv. Það þarf e.t.v. ekki mörgu að bæta við þessa umræðu. Það er alveg ljóst að sumir bera jafnvel meiri kvíðboga vegna þessa sjúkdóms en kjarnorkuógnunar sem nú vofir yfir mannkyninu. Margir þeir sem þarna hafa komið að og þykjast hafa vit á hafa látið þau orð falla. Því hefur löngum verið haldið fram, og ekki vil ég draga það í efa, að heilbrigðiskerfi okkar sé þokkalega og jafnvel mjög vel uppbyggt og ekki síðra en í mörgum af okkar nágranna- og menningarlöndum. Þess vegna hlýtur maður að láta þá von í ljós að heilbrigðiskerfi okkar og skipulag þess sé í stakk búið að fást við þetta mál eins og aðra sjúkdóma sem upp hafa komið. Ég held fyrir mitt leyti að hér svo alvarlegt mál á ferðinni að jafnvel hefði verið ástæða til setningar sérlaga. Setning sérlaga hefði að mínum dómi ekkert fremur verið af því tagi að einstaklingarnir hræddust umtal um þennan sjúkdóm og af þeim sökum hefði ekki komið til athugunar. Reyndar hefði ég ekki þurft að taka þetta fram því að skoðun mín er sú að vegna þessa sjúkdóms væri full ástæða til að hefja skipulega athugun á því meðal einstaklinga hvort sjúkdómurinn er hér fyrir hendi. Slík skoðun grundvallaðist ekki á frumkvæði einstaklinganna, heldur yrði alfarið um skipulega skoðun að ræða. Það má vel vera að það sé mjög auðvelt á þeim lagagrunni sem hér er lagður til að koma við verulega skilvirkari aðgerðum í þessu efni en varðandi aðra þá sjúkdóma sem hér eru taldir upp, en mönnum blandast ekki hugur um að hér er miklu hættulegra mál á ferðinni. Virðulegi forseti. Það má auðvitað segja að okkur hv. alþm. skorti nokkrar forsendur til að fjalla um svona mál af því viti sem þyrfti til, en mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hefði verið hugað að þeim kostnaði sem óumflýjanlegt er að stofna til vegna þeirra rannsókna og þeirra athugana sem fram munu fara í þessu máli. Ég ber ekki fram þessa spurningu vegna þess að ég telji að þar eigi að skera við nögl. Þvert á móti tel ég að í þessu máli megi einskis láta ófreistað og síður en svo eigi að horfa í kostnað, en ekki síður þess vegna er ástæða til að huga að kostnaðarþættinum. Ég mun að sjálfsögðu sem formaður heilbr.- og trn. leitast við að hraða meðferð þessa máls og ég dreg ekki í efa að meðnm. mínir munu gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að svo megi verða. En vegna orða hv. 11. þm. Reykv. vil ég geta þess að ekkert er því til fyrirstöðu að sá hv. þm. fái setu í heilbr.- og trn. vegna umfjöllunar um þetta mál.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka undirtektir undir þetta mál og leitast við að svara nokkrum spurningum sem fram voru bornar. Hv. 2. þm. Austurl. spurði hvort sérfræðingahópur sá sem unnið hefði við rannsóknir á AIDS-sjúkdómnum hefði verið með í ráðum við samningu þessa frv og hins sama spurði hv. 11. þm. Reykv. Svarið er að einmitt þessi hópur hefur verið og er ráðgjafarhópur landlæknis um þessi mál, en það er landlæknisembættið sem hefur unnið að þessu frv., eins og fram kemur í grg., og hefur haft fullt samráð einmitt við þennan hóp. Að því er varðar aðstöðuna til rannsókna í veirufræði og hin alvarlegu orð sem fram komu í tilvitnaðri grein í NT á sínum tíma er það rétt að aðstaða til rannsókna í veirufræði er hörmulega slæm. Ég hygg að það hafi mönnum e.t.v. verið kunnugt. En niðurstaða fjárveitingavaldsins, sem er í þessu húsi, hefur orðið að það verkefni hafi ekki verið í þeirri forgangsröð sem menn sjá að nú er nauðsynlegt að setja það í. Það er spurt hvað fyrirhugað sé í ráðuneytinu til að bæta úr þessari aðstöðu. Ég vék lauslega að því í framsöguræðu minni að ég fól ráðuneytisstjóra og embættismönnum ráðuneytisins, ásamt fulltrúa frá fjmrn., að athuga sérstaklega um kaup á húsnæði í þessu skyni. Það mál hefur verið í fullum gangi nú síðustu tíu daga og ég vonast vissulega til þess að við náum árangri í því og samningum sem við ráðum við þannig að þess verði skammt að bíða, ég vona að það líði ekki margir mánuðir þangað til, að aðstaða fyrir þessar rannsóknir verði orðin miklu betri en hún er nú. Þannig horfir þetta mál við. Heilbrrn. eða ríkið hefur nú þegar gert tilboð í húsnæði í þessu skyni. Ég vil því segja að það mál sé verulega á veg komið. Hv. 11. þm. Reykv. velti upp spurningunni um heiti sjúkdómaflokksins í lögunum eða hvort fella bæri sjúkdóminn undir lögin um varnir gegn kynsjúkdómum eða fara að einhvern veginn með öðrum hætti, hvort það bætti hugsanlegri niðurlægingu á þær þjáningar sem fyrir væru. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé ekki. Ég held að með þessu sé greiðari leiðin fyrir fólk að snúast gegn þessum vágesti. Að því er varðar hugmynd hv. þm. um að auðvelda að ná yfir þennan sjúkdóm með því að fella það undir lög um eiturlyfjasjúklinga, þá hygg ég að svo yrði ekki. Vissulega væri það líka og ekki síður niðurlægjandi, ef það er það sem menn eru að hugsa um. Ég held að það sé nú ekki það sem hv. þm. var að tala um, heldur hitt að auðvelda að ná tökum á vandamálinu. Ég er þeirrar skoðunar að það mundi ekki auðvelda það með sama hætti og þessi lagasetning vegna þess að í hópi eiturlyfjasjúklinga er aðeins hluti áhættuhópsins og e.t.v. ekki stærsti hlutinn. Það sem um er að ræða er að ná til sem allra flestra, en ekki einungis tiltekins hóps. Við vitum auðvitað ekki hvenær þau hlutföll breytast. Það fer allt eftir því hvað okkur tekst að snúast snögglega við þessu. Ég hef sem sagt sannfærst um það af viðtölum við sérfræðinga í þessum málum og þá sem um þetta hafa fjallað að það sé skynsamleg ráðstöfun að ganga frá lögunum með þessum hætti og það tryggi svo góða þjónustu sem við yfir höfuð getum látið í té um leið og við höfum líka komið upp betri aðstöðu til að sinna rannsóknunum eins og hér var á bent. Sú aðstaða varðar auðvitað fleiri sjúkdóma en þennan. Það er satt og rétt. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, 5. þm. Vesturl., vék að því að hér væri um svo alvarlegt mál að ræða að það væri tilefni sérlaga. Ég er þeirrar skoðunar að aðalatriðið sé, þegar um svo alvarlegt mál er að ræða, að þau lög sem við setjum séu virk hvort sem þau eru ein lína með breytingu á lögum sem fyrir eru eða nýr bálkur. Eins og áður sagði tel ég að þetta sé einna virkasta leiðin. Að því er varðar skipulega leit að sjúkdómnum eru það atriði sem vissulega verða sjálfsagt til umræðu síðar og sérstaklega að því er það varðar að öll blóðsýni verði rannsökuð. En sá galli er á þessu máli að í því felst ekkert endanlegt öryggi og ekkert endanlegt svar fyrir einstaklinginn vegna þess að sé gerð mótefnamæling í sýktu blóði er ekki endilega víst að mótefnið mælist fyrr en e.t.v. mörgum mánuðum eftir að smit hefur átt sér stað. Þess vegna er mikilvægt atriði að fólk sé frætt um hættuna sem af þessu stafar, að menn blekki sig ekki með því að það sé augljóst að þeir hafi ekki sýkingu ef mótefni mælist ekki. Eftir því sem sérfræðingar segja er kannske aldrei eins mikil smithætta og á þeim tíma sem líður frá því að maður tekur smit og þangað til mótefnið mælist. Þetta er eitt af því geigvænlega við þetta mál. Engu að síður hefur það mikla þýðingu að gera mótefnamælingar því að það mundi í einhverjum tilfellum efalaust auðvelda þessa leið. Loks var spurt hvort hugað hefði verið að kostnaði vegna þessa. Svarið er já. Að sjálfsögðu. Annars hefðum við ekki gert tilboð.



Virðulegi forseti. Í frv. þessu, sem hér er til umræðu, er lagt til að breyting verði gerð á 4. gr. iðnaðarlaga nr. 42 frá 1978 og heimilað að erlendir aðilar geti eignast meiri hluta hlutafjár í iðnfyrirtækjum sem starfrækt eru hér á landi. Skv. gildandi lögum er slíkt útilokað nema með sérstakri lagasetningu í hverju einstöku tilviki. Skiptir í því sambandi engu máli hvort um stórt eða lítið fyrirtæki er að ræða, hvort hlutafé þess er 1 millj. eða 100 millj, kr. Á liðnum árum hefur lítið verið sinnt þeim möguleikum sem felast í erlendri fjárfestingu á sviði iðnaðar ef undan er skilin stóriðja. Þetta er þó að breytast eins og sést m.a. af samþykkt þáltill. á síðasta Alþingi um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum hér á landi. Nauðsynlegt er að halda áfram á þessari braut og því má halda fram með gildum rökum að erlend fjárfesting sé nauðsynlegur þáttur í nýsköpun atvinnulífsins sem ríkisstj. beitir sér nú fyrir. Erlend fjárfesting í atvinnufyrirtækjum er til þess fallin að auka fjölbreytni íslensks útflutnings, færa nýja þekkingu til landsins, svo sem á sviði tækni, stjórnunar og markaðsmála, og draga úr fjárhagslegri áhættu Íslendinga af rekstri hlutaðeigandi fyrirtækja. Síðast talda atriðið er sérstaklega mikilvægt. Erlent fé er og verður ein veigamesta forsenda þess að nýsköpun atvinnulífsins geti átt sér stað. Engu að síður er talið óhjákvæmilegt að stöðva erlenda skuldasöfnun. Þessar aðstæður kalla á breytta notkun erlends fjár við uppbyggingu atvinnuvega hér á landi. Erlendar lántökur hafa verið meginreglan ef undan er skilin þátttaka erlendra aðila í stóriðju en eitt af því sem kemur til greina í staðinn er að Íslendingar reyni að örva erlenda fjárfestingu og um leið samstarf innlendra og erlendra aðila um atvinnurekstur hér á landi á öðrum sviðum en stóriðju. Í iðnaði er að finna ýmsa möguleika til nýsköpunar þar sem erlend fjárfesting og samstarf innlendra og erlendra aðila getur skilað miklum árangri. Iðnaðarlögin, lögin sem gilda um þessa atvinnugrein, skortir hins vegar þann sveigjanleika sem nauðsynlegur er til að kostir erlendrar fjárfestingar í iðnaði njóti sín til fulls. Skv. lögunum má enginn reka iðnað hér á landi nema að fengnu leyfi lögreglustjóra. Hyggist hlutafélag leysa til sín iðnaðarleyfi skal það m.a. fullnægja því skilyrði að meira en helmingur hlutafjár sé í eigu manna sem búsettir eru hér á landi. Þetta skilyrði er óundanþægt og hefur í för með sér, eins og áður segir, að meirihlutaeign erlendra aðila í hlutafélagi getur einungis komist á með sérstakri lagasetningu. Skilyrðið hamlar því gegn erlendri fjárfestingu og um leið því samstarfi sem ég gerði að umtalsefni hér áðan. Hér er ekki um skilyrði að ræða sem Félag ísl. iðnrekenda óskar eftir að haft sé í lögum. Þvert á móti. Í umsögn félagsins um þáltill. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum segir beinlínis að starfsemi erlendra fyrirtækja geti haft jákvæð áhrif á íslenskt afvinnulíf og aukið á fjölbreytni þess. Þá ber þess og að geta að öll nágrannaríki Íslendinga hafa afnumið lagaskilyrði af því tagi sem hér um ræðir og er þar í lagasetningu leitast við að greiða fyrir erlendri fjárfestingu og samstarfi innlendra og erlendra fyrirtækja. Meðal ríkja í þessum hópi eru öll hin Norðurlöndin sem leggja nú sífellt meiri áherslu á þennan mikilvæga þátt atvinnumála. Verði frv. þetta að lögum skapast auknir möguleikar á að breyta þróun mála hér á landi til samræmis við það sem tíðkast erlendis. Þó verður það áfram meginregla að Íslendingar eigi meiri hluta hlutafjár í hlutafélögum sem reka iðnaðarstarfsemi. Aftur á móti er lagt til að lögleidd verði undanþága frá þessari meginreglu og er hún orðuð á þá leið að þegar sérstaklega standi á geti iðnrh. veitt undanþágu frá skilyrði laganna um að meiri hluti hlutafjár skuli vera í eigu manna búsettra hér. Með þessu er átt við að veiting undanþágu komi fyrst og fremst til greina þegar telja má að starfsemi viðkomandi félags muni fela í sér mikilvægt framlag til þeirrar nýsköpunar sem nú er talað um að þurfi að gera í atvinnulífinu. Hér væri því um undanþáguheimild að ræða vegna iðnfyrirtækja sem hefðu með höndum starfsemi sem líkleg þætti til að auka útflutningstekjur landsins. Frv. miðar m.ö.o. að því að skapa skilyrði er tryggt geta margbreytni íslensks útflutnings, virkni hans og alþjóðlega samkeppnishæfni. Undanþáguheimild af þessu tagi mun fyrst og fremst gagnast smærri og meðalstórum iðnfyrirtækjum. Þegar um stóriðju er að ræða er ljóst að áfram verður um sérstaka lagasetningu í hvert sinn að tefla, m.a. vegna sérsamninga um raforkuverð og skattgreiðslur. Að lokum vil ég leggja til við deildina að frv. verði vísað til hv. iðnn. að lokinni þessari umræðu.



Virðulegi forseti. Það er greinilegt að frjálshyggjan ríður ekki við einteyming. Talsmenn Framsfl. gerast nú harðir í stuðningi við þá hugsun og þykir mér að breyting hafi orðið á í þeim efnum hjá þeim stjórnmálaflokki sem kennir sig við framsókn. Frv. sem hér liggur fyrir kallar á ýmsar spurningar, spurningar um hvort, ef af þessu yrði, það heimilaði ekki að útlendingar gætu komist á kaf í fiskiðnað hér á landi. Ég veit sjálfur að Þjóðverjar vilja gjarnan komast í slíkt hér á landi sem þýðir það aftur að þeir gætu stýrt því að skip lönduðu svo og svo mikið í Norður-Þýskalandi. Það kallar á hugleiðingar um hvernig farið yrði með þau mál ef til kæmi. Ég sé ekki annað en að ef þetta frv. yrði samþykkt kallaði það á slík fyrirtæki. Það er líka alveg eins víst að ef þetta væri svo í dag hefðu Rússar ekki þurft að spyrja að því hvort þeir gerðust meirihlutaaðilar í stálveri hér o.s.frv. Ég hygg að hvert mál þurfi að skoða fyrir sig og því sé óþarfi að breyta þessum lögum. Alþingi á að fjalla um það þegar útlendingar sækjast eftir að komast í atvinnurekstur hér á landi. Við verðum að hafa í huga smæð þjóðfélagsins, hversu það er miklu smærra heldur en þau þjóðfélög sem eru í kringum okkur, þjóðfélög sem hafa aðrar reglur en við búum við. Ég tel mjög varhugavert að samþykkja frv. sem þetta einmitt vegna þess að það gæti kallað á það að við misstum stjórn atvinnumála úr höndunum, misstum þau annað, sem aftur yrði til þess að íslenskt þjóðarbú myndi bíða tjón af. Ég sé ekki fyrir mér hvaða þörf er á þessari breytingu og hef ekki fundið þau rök í grg. heldur. Ég er ekkert á móti því að útlendingar taki þátt í atvinnurekstri með Íslendingum en við Íslendingar verðum að hafa fullt forræði fyrir þeim fyrirtækjum þannig að við sjáum hvert þau leiða okkur. Það mætti í gamni spyrja hvort þetta er alfarið stefna Framsfl. að opna útlendingum leiðir til atvinnustarfsemi hér á fullu, hvort það er einhuga stefna framsóknarmanna að gera svo. Mér dettur í hug að þm. eins og Páll Pétursson og Davíð Aðalsteinsson gætu svarað þessu og væri gaman að vita hvernig þessi stefnubreyting hefur átt sér stað. Ég vara við þeirri breytingu og sé ekki nein sérstök rök fyrir henni og bendi á þær hættur sem henni eru samfara.



Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað að hv. 2. þm. Austurl. væri viðstaddur en það skiptir kannske ekki öllu máli. Það er ekki svo áríðandi að það þurfi að sækja hann sérstaklega. Frv. það sem hér liggur fyrir á þskj. 98 og varðar endurskoðun á 2. málsgr. 4. gr. iðnaðarlaga er í sjálfu sér jákvætt, en þrátt fyrir það sem fram hefur komið hjá þeim sem töluðu á eftir hv. flm. tel ég að þetta frv. gangi ekki nógu langt. Ég skal viðurkenna að nauðsynlegt er að endurskoða fleiri greinar iðnaðarlaga út frá því sjónarmiði að örva samstarf innlendra og erlendra aðila um iðnrekstur hér á landi. Í lok grg. með þessu frv. til laga, sem hv. þm. Björn Líndal talaði fyrir, segir, með leyfi forseta: "Hinn 9. maí á þessu ári var samþykkt á Alþingi þáltill. þar sem Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að láta endurskoða gildandi lagaákvæði um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum hér á landi. Sú endurskoðun er hafin en nokkur tími mun án efa líða þar til fullgert frv. um efnið lítur dagsins ljós. Eftir þessu er ástæðulaust að bíða ekki síst með tilliti til þeirrar miklu áherslu sem nú er lögð á að auka framleiðslu og verðmætasköpun í þjóðfélaginu." Ég hefði kosið að hv. þm., af því að hann er stjórnarþingmaður, hefði haft samband við iðnrh. eða iðnrn. til þess að fá betri upplýsingar vegna þess að þáltill. sú sem getið er um var samþykkt á Alþingi 9. maí og frv. í framhaldi af henni hefur legið tilbúið í iðnrn. frá því í október. Það eitt hefur tafið framlagningu þess að viss ráðherraskipti hafa átt sér stað. Þetta frv. mun verða lagt fram í ríkisstjórninni á morgun þannig að ég reikna með að þingflokkarnir ræði það sín á milli næstu daga og síðan mun það verða flutt eins og þingflokkarnir koma sér saman um það. Ég vil taka undir með flm. að þetta frv. er til bóta frá þeim lögum sem eru í gildi. Ég tek undir frv. og styð að því verði vísað til 2. umr. og til iðnn. en óska eftir að væntanlegt stjfrv. og þetta frv. til breytingar á iðnaðarlögum verði rædd sameiginlega á þeim nefndarfundum. Ég vil lýsa furðu minni á ræðu hv. 2. þm. Austurl. og þó. Lífsskoðanir manna stangast á og óttinn við samskipti við erlenda menn hefur alltaf verið til í þeim herbúðum sem hann elur manninn í svona utan þingfunda. Hann hefur góð samskipti við aðra og betri menn utan flokksfunda, en ég sé ekkert því til fyrirstöðu að samskipti á milli manna af ólíku þjóðerni eigi sér stað á Íslandi. Eins og ég veit af eigin reynslu og veit að allir hér hafa kynnt sér hafa íslenskir menn yfirleitt verið vel séðir og þeim hefur verið vel tekið þar sem þeir hafa rutt sér braut bæði sjálfstætt og í þjónustu annarra og ég sé enga ástæðu til að taka útlendingum á annan hátt hér en þeir taka okkur yfirleitt heima fyrir. Hitt er annað mál að sjálfsagt er að vera vel á verði vegna smæðar okkar, en sá varnagli er í frv. sem hér liggur fyrir á þskj. 98, og ég vil benda hv. 6. landsk. þm. á það líka, að útlendingar geta ekki komið hingað inn án þess að biðja um leyfi. Það þarf leyfi samkvæmt þessu frv. sem við erum að ræða, leyfi iðnrh., og ég held að enginn iðnrh. - það er alveg sama hvar hann er í flokki - mundi veita það leyfi án þess að ríkisstjórnin og þeir meirihlutaflokkar sem standa að ríkisstjórn hverju sinni ræði það mál og samþykki. Auðvitað fara menn ekki, hvorki íslenskir menn né útlendir, út í neitt ævintýri öðruvísi en með það í huga að báðir aðilar hagnist á þeim samskiptum. Og ef um slíkt samstarf yrði að ræða þá vona ég að bæði útlendingarnir og Íslendingarnir og landið sem slíkt græði á slíku samstarfi. Ég vil ekki segja að sá hagnaður sé eitthvert trúaratriði, heldur er það mannlegt eðli að vinna að því sem gefur eitthvað í aðra hönd og það hef ég ekki fundið að væri neitt séreinkenni á útlendingum. Það er bæði íslenskt fyrirbæri og erlent. Ég veit heldur ekki til þess að stóriðja hafi orðið okkur til bölvunar. Við höfum grætt á henni, við höfum átt í alls konar deilum af því að við töldum okkur eiga að fá meira út úr henni en við höfum fengið, en jafnvel það hefur verið deiluatriði innbyrðis okkar á milli líka. Aðvörunarorð hv. 2. þm. Austurl. og aðvörunarorð Morgunblaðsins, sem er mitt málgagn og ég er stoltur af, eru af nákvæmlega sama toga spunnin, og ég held að hv. 2. þm. Austurl. geri nákvæmlega það sama og Morgunblaðið. Hann fellur í sömu gryfju og Morgunblaðið og fer að eyða púðri eða eins og ég orðaði það: fer að skjóta flugur úr fallbyssum - spursmál í þessu tilfelli hvort ekki á að tala um að menn skjóti þarna eldflaugum á flugurnar þegar það kemur úr þessum herbúðum sem hv. þm. tilheyrir. Gamla Grýla er ekki dauð, sagði hv. þm. Ég vissi það ekki, satt að segja. Hún var lifandi í minni barnatrú, en ég vissi ekki fyrr en nú að hún ætti ættingja á Alþingi. Þetta Grýlu-tal, þetta tal og þessi aðvörunarorð um að viðhalda ótta við allt sem útlent er, er löngu útdauð Grýla. Við verðum einhvern tíma að fara að færa okkur inn í nútímann og geta óttalaust staðið á okkar eigin fótum, horft framan í hvaða mann sem er, hvaða tungumál sem hann talar og hvaðan sem hann kemur, án þess að óttast að hann sé alltaf að reyna að knésetja okkur eða græða á okkur. Við verðum að geta haft eðlilegt samstarf. Veröldin hefur öll breyst síðan þessi Grýlu-trú var við lýði. Virðulegur þingmaður talar um Sovétmenn. Ég á svo afskaplega erfitt með að tala um þá. Ég hef t.d. aldrei heyrt í neinum áróðri frá þessum herbúðum að þeir væru sérstakir arðræningjar. Ég hef heyrt að þeir væru sérstakir andstæðingar arðræningja í málflutningi Alþb.-manna, en maður lærir frá degi til dags. Kannske er alveg rétt að vara sig einmitt á þeim vegna þess að þeir fela sig á bak við allt sitt tal og eru þá þrátt fyrir allt þessir arðræningjar sem þeir eru alltaf að vara við. Ég tel ekki rétt, sem ráðherra, að neita nokkrum mönnum eða þjóðum um að ræða um þau mál sem þeir telja sig þurfa að tala um við ráðherra eða ráðuneyti. Að vísu ræddi ég ekki við Sovétmenn sjálfur; það voru ráðuneytismenn sem gerðu það og formaður stóriðjunefndar, hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, var þar líka viðstaddur. En þetta var fróðlegt tal, aðvörunarorð hv. 2. þm. Austurl. Gott er að fá upplýsingar frá mönnum sem hafa reynslu af samskiptum sínum við Sovétmenn hér á Alþingi. Ég treysti því að allt sem þar kom fram sé rétt og satt. Ég vil segja að það var ekki að ástæðulausu sem hv. 2. þm. Austurl. lagði áherslu á það sérstaklega og leit blíðum augum til mín þegar hann sagði: Ég treysti iðnrh. til að styrkja íslenskt hugvit. Þetta er fallega sagt og ég veit að ég hef óskorað traust Alþb. í starfi og þeir reikna með að ég verði lengi við lýði sem ráðherra iðnaðarmála og þeir vita að ríkisstjórnin stendur sterk og að þess vegna þarf að vinna með framtíðarsýn í huga. Það er einmitt það sem við erum að gera. Ég var síðast í morgun að ræða við ákveðna nefnd sem hefur það verkefni að styrkja íslenskt hugvit og þá sérstaklega í iðnaði á þann hátt sem ég sá fyrir nokkrum mánuðum, þ.e. í maí, þegar ég dvaldist þrjá daga í Frakklandi. Þá var verið að sýna í sjónvarpi mynd frá sýningu sem ríkisstjórnin stóð fyrir, og hún var um nýjungar, um uppfinningar. Menn gátu komið á þennan sýningarstað og komið sér þar fyrir með sínar uppfinningar og ríkisstjórnin stóð fyrir því að þangað gátu menn komið og skoðað þessar uppfinningar og gert eins konar markaðssamninga og stofnað fyrirtæki með þessum uppfinningamönnum. Jafnframt var þar á staðnum lögfræðilegur ráðunautur á vegum ríkisstjórnarinnar sem stofnaði hlutafélag á milli þeirra sem vildu markaðshyggju og milli þeirra sem fundu upp það sem sýnt var. Og eftir að þessir samningar voru gerðir voru líka á staðnum í þessum sýningarskála fulltrúar frá öllum helstu bönkum í Frakklandi sem fjármögnuðu framleiðslu og markaðssetningu þangað til viðkomandi uppfinning annaðhvort brást eða komnir voru fleiri en tíu menn í starfið. Þá voru þeir taldir komnir yfir það mark að þeir þyrftu þá aðstoð sem upphaflega var veitt. Ég hef óskað eftir því að til slíkrar sýningar verði efnt, að auglýst verði eftir íslenskum uppfinningum sem verði sýndar hér og síðan verði reynt að fara líkt að og ég held að ég hafi tekið eftir að sýnt var í franska sjónvarpinu sem ég gat um. Allt þetta er náttúrlega til bóta ef það kemst í framkvæmd, og sumt getur svo sem hugsanlega þurft á erlendu fjármagni að halda, en til þess að fá það fram sem við viljum sjá, það sem menn hafa fundið upp, getur vel verið að opinberir aðilar þurfi að kosta einhverju til að framleiða það sem þeir þurfa að sýna, þ.e. prótotýpuna, til þess að geta sýnt. Það eru ekki allir sem hafa fjármagn til þess og verið getur að erlent fjármagn þurfi til þess. Það á ekkert skylt, hv. 6. landsk. þm., við frjálshyggjuna, eins og það hugtak hefur tekið á sig mynd undanfarna mánuði og ár. Þær umræður sem hafa farið fram um frjálshyggju eru allt annað en það sem hefur viðgengist í gegnum tíðina, í aldaraðir, hugsa ég, samskipti á milli manna af hinum ýmsu þjóðernum í viðskiptum. Ég ber engan ótta við að hingað ryðjist inn Þjóðverjar eða aðrir í fiskiðju eða fiskvinnslu, ekki á meðan iðnrh. þarf að veita leyfi til þess að útlendingar komi inn í samstarf um hlutafélagamyndun á Íslandi. Það er rangt að Rússar hefðu ekki þurft að biðja um leyfi ef þessi breyting væri þegar orðin á lögunum. Þeir hefðu samt sem áður þurft að koma og biðja um heimild til að taka þátt í slíku hlutafélagi. Ég vil undirstrika það, sem kom bæði fram hjá hv. 6. landsk. þm. og eins 2. þm. Austurl., að okkur ber að fara með gát og hafa það í huga að við erum lítil þjóð og það þarf ekki mikið til þess að sjálfstæði okkar sé ógnað ef við stöndum ekki rétt að málum. En ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi. Ég tel þetta góða breytingu sem hér er lögð til. Ég vil kynna það fyrir flm. að von er á þessu frv. sem ég gat um frá iðnrn. og um leið og ég tek undir að málið fái að sjálfsögðu eðlilega meðferð hér á Alþingi fer ég fram á að iðnn. bíði og kanni bæði frv. samtímis.



Virðulegi forseti. Ég stend hér upp fyrst og fremst vegna þess að mitt nafn var nefnt, raunar í sömu andránni og Framsfl. og þykir nú engum mikið. Að því var spurt hvort einhver þáttaskil eða stefnubreyting hefðu orðið þar á bæ varðandi eignaraðild, eftir atvikum, okkar Íslendinga og útlendinga í atvinnufyrirtækjum. Ég hef ekki nýlega frétt af stefnubreytingu í þessum efnum, en það má vel vera að hún hafi orðið að einhverju leyti. Um það vil ég ekkert fullyrða. Nú er það svo að sjónarmið hljóta ævinlega að einhverju leyti að breytast, enda þótt heiti flokka breytist ekki. Það koma nýir menn og nýir siðir. Ég hefði ekki þurft að standa hér upp til þess að, ef ég má svo að orði komast, aðstoða hv. flm. við málafylgju í þessu máli, en ef ég skil hv. flm. rétt er hér fyrst og fremst um samræmingaratriði að ræða. Mig langar að fara örfáum orðum um það efni. Raunar er það að hluta til tekið fram í grg. með þessu frv. þar sem vikið er að lögum um verslunaratvinnu. Nú vil ég minna á að þegar atvinnumál ber á góma, stofnun fyrirtækja, ekki síst framleiðslufyrirtækja, er það gjarnan það fyrsta og síðasta sem ræðumenn benda á að markaðsmál og markaðssetning séu þættir sem iðulega séu vanræktir, fyrirtæki séu þokkalega búin til framleiðslu á góðum vörum en síðan ekki söguna meir, það gleymist að búa svo um hnúta að hægt sé að selja þennan ágæta varning. Einu sinni var því haldið fram að okkar stærsta sjálfstæðismál væri verslunin, að hafa hana í eigin höndum, lúta ekki ráðum eða forsjá útlendinga í versluninni. Ég tek undir það. Eigi að síður er í lögum um verslunaratvinnu ákvæði sem varðar eignaraðild. Meirihlutaeign innlendra aðila er ekki ófrávíkjanleg regla. "Með orðinu verslun í lögum þessum er átt við heildverslun, umboðsverslun, þ.m.t. umboðasöfnun um vörusölu og vörukaup, og smásöluverslun." Eins og getið hefur verið um hefur ráðherra heimild til að gera undantekningu frá 1. lið 4. gr. Þar er gert ráð fyrir að einstaklingur fullnægi ákveðnum skilyrðum, hafi íslenskt ríkisfang og heimilisfang á Íslandi. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að ráðherra geti heimilað undantekningu frá 5. gr. sömu laga, þ.e. lögum um verslunaratvinnu. Þá vil ég ekki síst benda á þann líð þar sem eftirfarandi stendur: "Sé félag hlutafélag skal hlutafé enn fremur vera að meira en helmingi eign manna búsettra hér á landi, enda sé ekkert í samþykktum félags er brjóti í bág við íslensk lög." Framleiðsla og sala eru svo nátengdir og raunar óaðskiljanlegir þættir að ég tel fullkomlega eðlilegt að ekki verði mismunað í löggjöf hvað eignaraðild varðar. Hv. flm. er einfaldlega að leggja til að þarna sé sami háttur á hafður, hvort heldur um væri að ræða framleiðslufyrirtæki eða verslunarfyrirtæki. Nú skal ég minna á það, og það benti hv. flm. rækilega á að væri að sjálfsögðu meginregla, enda gerir frv. ekki ráð fyrir öðru, að við Íslendingar eigum okkar framleiðslutæki og eigum þau fyrirtæki sem starfi í landinu. Vonandi blandast engum hugur um að það er vilji hv. flm. og þess flokks sem hann er fulltrúi fyrir og ég raunar líka. Mér sýnist einboðið að það sé hægt að fara á svig við iðnaðarlög ef einhver hefur áhuga á því. Það er hægt að stofna samtímis hlutafélög af tvennum toga, annars vegar fyrirtæki sem hafi framleiðslu að meginverksviði og hins vegar sölufyrirtæki sem heyri undir lög um verslunaratvinnu, og með þeim hætti að opna leið fyrir ráðherra að veita undanþágu sölufyrirtækinu, opna leið erlendra aðila með sitt fjármagn á grundvelli meirihlutaaðildar sem nýtist í raun framleiðslufyrirtækinu. Ég vil aðeins benda á þetta. Og þá er það spurning: Af hverju ekki að gera löggjöfina einfaldari og skilvirkari svo að ekki sé um að ræða einhverjar krókaleiðir í þessu efni? Ég vona að menn misskilji mig ekki og telji að ég sé hér að gerast talsmaður erlendra aðila í fjárfestingu. Síður en svo. Hins vegar vil ég vera raunsær og segja þá skoðun mína að ég tel fullkomlega eðlilegt að við nýtum, eftir því sem okkur þykir hagkvæmt, erlent fé. Því miður höfum við farið gáleysislega í sakirnar á undanförnum árum og því miður hefur ekki orðið sá arður í þjóðarbúið af erlendum lántökum sem sumir væntu. Því miður hefur svo orðið. Menn neyðast því til að hamla allverulega gegn erlendum lántökum nú um sinn. Það væri að mörgu leyti æskilegt um þessar mundir að við hefðum þjóðhagslegt svigrúm til að veita, enda þótt erlent fé sé, til framleiðslustarfsemi í landinu að meginhluta til á grundvelli okkar forræðis. Er ég þá ekki að tala um hvert einstakt fyrirtæki, heldur að samanlögðu. Ég vil minna á XVII. kafla laga um hlutafélög sem þykir afskaplega merkileg löggjöf. Ég veit að hv. flm. er gjörkunnugur þeirri löggjöf. Þessi kafli laganna er um erlend hlutafélög. Að vísu er þar gert ráð fyrir gagnkvæmni, þ.e. að íslensk hlutafélög njóti sama réttar í heimalandi hinna erlendu félaga sem hér kunna að verða sett á fót. Ég vil aðeins minna á þetta. En um það frv. sem hér er til umræðu verður auðvitað fjallað í iðnn. Komi í ljós við þá umfjöllun að hér sé verið að opna allt upp á víða gátt, eins og hér hefur verið komist að orði, geri ég ekki ráð fyrir að frv. eigi greiða leið í gegnum þingið og ekki einu sinni í gegnum iðnn. En mín skoðun er að svo sé ekki. Hér sé ekki verið að opna upp á víða gátt. Á því sé ekki hætta. Hér sé fyrst og fremst á ferðinni að samræma löggjöf. Ef ekkert nýtt kemur fram í þessu máli frá því sem þegar hefur gerst mun ég styðja þetta frv.



Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. ráðherra iðnaðarmála má hlýða á mál mitt. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur jafnað sig eftir stólaskiptin svo að nú getur hann aftur slegið á léttari strengi, jafnvel þó að um alvörumál sé að ræða, eins og hann gerði áðan á þann hátt sem hann er kunnur fyrir. Ég fagna því. Hann sneri orðum Morgunblaðsins upp á mig í galsa og kátínu og sagðist hafa trúað á Grýlu í gamla daga. Ég heyrði ekki betur en hann gerði það enn. Ýmislegt kom fram í þeim dúr. Ég tók eftir því að þegar hæstv. ráðherra kom að stoltinu yfir Morgunblaðinu og tvítók það eða þrítók var það allt innan gæsalappa engu að síður. Það var alveg glöggt, enda tók hann það raunar fram síðar í ræðu sinni að hann færi lítið eftir því sem sér væri ráðlagt í þeim efnum. Ég er ekkert hissa á því og tek undir það. Hæstv. ráðherra sagði: Auðvitað eiga báðir aðilar að græða. - Ótti minn er einmitt bundinn því að við lútum þar í lægra haldi, enda sagði hæstv. ráðherra beinlínis varðandi reynsluna af stóriðjunni að við hefðum talið okkur, þó um það væri að vísu deilt, eiga að fá meira út úr því en við höfum fengið. Hann kom glögglega inn á það. Hitt var svo annað mál, sem ég tek út af fyrir sig ekki nærri mér, að undir yfirskini gamansemi ýjar hæstv. ráðherra að því enn einu sinni hér úr þessum ræðustól að ég og minn flokkur séum hallir undir eitthvert erlent stórveldi og aðgerðir þess. Hann gerir þetta á sinn ljúfmannlega hátt að vísu, en þó á þann veg að ég verð að harma að í þessu skuli hann þó ganga Morgunblaðsgötuna. Hitt er svo meginmálið í þessu öllu saman að hæstv. ráðherra tók undir meginatriði míns máls þegar útúrsnúningum hans sleppti. Hann tvítók í ræðu sinni að við yrðum einmitt gagnvart erlendum aðilum og erlendu fjármagni að fara að með fullri gát og að við yrðum að taka mið af smæð okkar þjóðfélags. Þetta var meginmálið í því sem ég sagði í fyrri ræðu minni þó ég gæti ekki stillt mig um að fjalla örlítið um Morgunblaðsþáttinn, Sovétmannaþáttinn og hæstv. ráðherra í þeim efnum. Meginmálið í minni ræðu var hvað þetta snerti og ég kannast ekki við að ég hafi hafnað alfarið öllum viðræðum við útlendinga um þetta eða einhverri þátttöku þeirra í íslenskum atvinnurekstri. Ég fór í raun og veru inn á sömu braut og hæstv. ráðherra undirstrikaði, að við ættum að fara með fullri gát, og ég skildi hv. 5. þm. Vesturl. svo að hann væri einnig á þeirri skoðun og ef svo færi að það kæmi í ljós að flokksbróðir hans, hv. þm. Björn Líndal, væri að opna hér allt upp á gátt ætlaði hann að loka þeim gáttum strax í iðnn. Ed. Ég fagna því að Framsfl. er þó ekki lengra leiddur en þetta.



Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. iðnrh. og hv. 2. þm. Austurl. um hugsanlegan vilja erlendra aðila til reksturs á Íslandi finnst mér ástæða til að auka nokkrum atriðum inn í umræðuna. Hæstv. iðnrh. talaði um það grundvallaratriði að þegar menn gerðu samninga væri eðlilegt að báðir vildu hagnast og græða. Þetta er rétt. Það er líka einföld skýring og eðlileg hjá hæstv. iðnrh. að Íslendingar eigi að geta horft óttalaust framan í hvern sem er. En gróði og hagnaður geta verið á margan hátt og þau ummæli sem hv. þm. Helgi Seljan hafði um Morgunblaðið voru undarlegur útúrsnúningur. Það er lögð áhersla á að við veljum okkur vini sjálf. Við veljum okkur bandamenn, við veljum okkur stjórnkerfi, við veljum þá leið sem við viljum fara sjálf. Það er í ljósi þess sem við þurfum sérstaklega að horfa vel til allra atriða þegar komið er að milliríkjasamningum. Það er í ljósi þess sem Morgunblaðið veik að þeim orðum að það væri sérstök ástæða til að skoða hugsanlega þátttöku Sovétmanna í beinum rekstri á Íslandi. Það er undarlegt með hv. þm. Helga Seljan, með þennan bjarta og fagra svip, að í hvert skipti sem hann tekur sér orð Sovétþjóðarinnar í munn gruggast upp í kringum hann og svipurinn gruggast, þessi heiðríkjusvipur. Það ber að harma. Það er auðvitað í ljósi slíks gruggugs vatns sem hv. þm. segir að Morgunblaðið leggi aðaláherslu á erlend áhrif á stóriðju á Íslandi. Þetta er auðvitað slík fásinna að sem Morgunblaðsegg, gamalt eða nýtt, er ekki hægt að sitja undir slíku. Það eru liðlega 200 vitar í kringum Ísland. Við getum í samskiptum þjóðanna líkt Íslandi við eina af þessum vitabaujum, sem eru kringum landið, sem hafa sterkar ankerisfestar og eiga að lýsa svo dugi. Auðvitað er Morgunblaðið einn af traustustu ankerisþáttunum í íslensku þjóðfélagi um leið og það er lýsandi. Um þetta er ég viss um að hv. þm. Helgi Seljan er mér sammála þegar á allt er litið. Það er auðvitað þetta ankeri sem stendur vörð fyrst og fremst um íslenskt hugvit, íslenska menningu og íslenskt þjóðlíf. Það er ástæðulaust að snúa þannig ósannindum upp á okkar eigin menn. Það var hér til umræðu fyrr í dag annað frv., um kynfræðslu, um ákveðna sjúkdóma sem menn óttast. Það er kannske á sama grunni sem menn óttast sum þjóðfélög þó ekki sé líku saman að jafna. Menn treysta misjafnlega mönnum, þjóðum. Við skulum ekki vera þau börn að halda að þarna geti ekki verið um pólitískan ávinning að ræða jafnt sem efnahagslegan og ekki síður þegar slíkar spurningar koma upp. Það er ástæðulaust að fela það á bak við orðskrúð. Menn eiga að viðurkenna það sem er þó heilt og rétt og það hlýtur hv. þm. Helgi Seljan að geta gert varðandi þann stíl Morgunblaðsins að standa vörð um íslenska hagsmuni. Einar J. Gíslason, forstöðumaður Fíladelfíusafnaðarins, er frægur ræðumaður á voru landi. Hann vitnar títt í hina helgu bók, Biblíuna, en að öðru jöfnu í Morgunblaðið. Einu sinni varð honum á í messunni og hann vitnaði í Tímann, að það hefði verið rétt sem þar stæði. Honum varð augnablik orðs vant, en sagði síðan: "Ja, þeir verða að eiga það sem þeir eiga." Og hversu mikið sem hv. þm. Helgi Seljan hefur Morgunblaðið á heilanum ætti hann að hafa manndóm til að viðurkenna að þar er á ferðinni eitt traustasta ankerið í íslensku þjóðlífi og íslenskri menningu.



Virðulegi forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður fyrir mig, sem ekki hef setið lengi á þingi, og það er af mörgu að taka. Ég mundi fyrst vilja víkja máli mínu að ummælum hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar þar sem hann spurðist fyrir um stefnu Framsfl. varðandi fjárfestingu erlendra aðila í atvinnufyrirtækjum. Í stjórnmálaályktun sem miðstjórnarfundur Framsfl. gerði 19.-21. apríl á þessu ári kemur fram að næstu skref á sviði nýsköpunar í atvinnulífi séu ein sjö talsins. Það fimmta sem er nefnt lýtur að erlendum fjárfestingum. Þar segir, með leyfi forseta: "Leitað verði leiða til að örva samvinnu innlendra og erlendra fyrirtækja í nýjum atvinnugreinum þar sem Íslendingar geta öðlast reynslu og þekkingu á sviði háþróaðra tækni- og markaðsmála." Til viðbótar við þessa samþykkt miðstjórnarinnar hafa ungir framsóknarmenn tekið dýpra í árinni í sínum málflutningi um þessi mál. Stefna Framsfl. í dag er því sú sem ég las upp úr stjórnmálaályktuninni. En mér leikur hugur á að vita hver sé eiginlega stefna Alþfl. Mér sýnist að Alþfl. hafi frá árinu 1969 til ársins í ár frekar litið svo á að tíminn gengi aftur á bak en áfram því að árið 1969 var það fyrrv. formaður Alþfl., dr. Gylfi Þ. Gíslason, sem flutti frv. hér á Alþingi um breytingu á lögum um verslunaratvinnu og gerði það frv. ráð fyrir að ráðherra gæti veitt undanþágu frá ákvæðum laganna um ríkisborgara, ríkisfang og búsetu þeirra manna sem verslunarrekstur stunda hér á landi, enda stæði sérstaklega á. Ég get uppfrætt hv. þm. um að það orðalag sem ég hef valið á frv. á þskj. 98 er beinlínis tekið eftir frv. sem þáverandi formaður Alþfl. flutti á þingi. Það stendur því eiginlega nær hv. þm. að skýra stefnu Alþfl., sem tekur greinilega örum breytingum á þessu sviði sem öðrum, en ég sé að skýra stefnu Framsfl. frekar. Ég vil líka taka það fram að mér er alls ókunnugt um það frv. að nýjum iðnaðarlögum sem hæstv. iðnrh. nefndi að lokið hefði verið við að semja á þessu ári, en það er vissulega jákvætt ef slíkt frv. er á leiðinni og tekur til erlendrar fjárfestingar í atvinnufyrirtækjum. Ég vík síðan að því sem hv. þm. Helgi Seljan sagði hér áðan þar sem hann lagðist gegn þeim megináherslum sem hann telur að komi fram í frv. Ég vil upplýsa að vinaflokkar Alþb. í Vestur-Evrópu eru annarrar skoðunar en hv. þm. Ef þeir væru starfræktir hér á landi mundi hv. þm. vafalaust kalla þá frjálshyggjuflokka eða einhverju slíku heiti. Í viðtali sem birtist við franska fjármálaráðherrann í desemberblaði Newsweek 1984 kemur fram - og hér er um að ræða ráðherra í stjórn núverandi Frakklandsforseta - að hann hafi tekið á sínum valdaferli ýmis skref til að greiða fyrir erlendri fjárfestingu í Frakklandi. Hann segir að hann muni halda áfram á þeirri braut. Annar vinaflokkur Alþb., sænskir sósíaldemókratar, hefur líka verið hlynntur erlendri fjárfestingu í Svíþjóð og gefið út myndarlegan bækling fyrir erlenda aðila þar sem upplýst er um öll þau atriði sem máli skipta til þess að menn geti tekið a.m.k. frumákvarðanir um hvort þeir eigi að fjárfesta í Svíþjóð. Ekki er það því á grundvelli vinstrimennsku sem hv. þm. lætur skoðun sína í ljós á þessu frv. Það gæti legið hans sjónarmiði til grundvallar ákveðin þjóðerniskennd, hætta á því að Íslendingar tapi menningu sinni ef þeir umgangist erlenda aðila of mikið. Ég held að þetta sé hræðsla. Ég held að við töpum hvorki menningu okkar né að við missum tökin á okkar efnahag þótt erlendir aðilar taki aukinn þátt í atvinnulífi hér á landi. Efnahagslegt sjálfstæði er nefnilega ekki það sama og efnahagsleg einangrunarstefna. Það sem mér fannst hv. þm. vera að boða bar keim af einangrunarstefnu sem segir allt erlent vera af hinu vonda. Ég held að það gæti mikils misskilnings á þessu sviði. Og ef það er umhyggja fyrir iðnaðinum sem hv. þm. er að ýja að vil ég aftur vísa til þeirrar umsagnar sem Félag ísl. iðnrekenda gaf þegar þáltill. var hér til umræðu um fjárfestingu erlendra aðila. Með leyfi forseta langar mig til að lesa upp úr þeirri tillögu. Þar segir: "Um þessar mundir setja aukið alþjóðlegt samstarf fyrirtækja, aukin alþjóðaviðskipti, harðnandi samkeppni og ör tæknivæðing mjög svip sinn á efnahagsþróun í heiminum. Þetta felur í sér að tækniþekking, vöruþróun og markaðsmál verða lykilatriði í rekstri fyrirtækja í nánast hvaða atvinnugrein sem er. Íslenskum fyrirtækjum er nauðsynlegt að tileinka sér sem best alla þessa þætti ef þau eiga að standast samkeppni víð erlenda keppinauta, hvort sem er á innlendum eða erlendum markaði. Starfsemi erlendra fyrirtækja á Íslandi gæti beint og óbeint fært þekkingu á þessum sviðum til íslenskra fyrirtækja. Að því leyti gæti starfsemi erlendra fyrirtækja á Íslandi haft jákvæð áhrif á íslenskt atvinnulíf, auk þess sem þau gætu aukið á fjölbreytni íslensks atvinnulífs. Æskilegt væri að sem flest erlend fyrirtæki, sem hingað vildu koma, tækju upp samvinnu við íslensk fyrirtæki." Og í lokin segja þeir: "Félag ísl. iðnrekenda tekur undir efni áðurgreindrar þáltill. og þau sjónarmið sem sett eru fram í greinargerð." Þetta held ég að sýni vel að það er ástæðulaust að ætla að íslenskir iðnrekendur séu því ósammála að erlendum aðilum verði gefinn kostur á að eignast meira en 49% af hlutafé í iðnfyrirtækjum hér á landi. Það er, eins og komið hefur fram í máli margra hv. þm. hér í þessum umræðum, ekki lagt til í þessu frv. að menn geti komið hér inn án þess að spyrja nokkurn aðila. Það er lagt til að iðnrh. veiti undanþágur frá meginreglunni sem verður áfram að íslenskir aðilar skuli eiga meiri hluta í iðnfyrirtækjum. Að fara fyrir Alþingi í hvert sinn með slík mál er of umfangsmikið, ekki síst ef um er að ræða smá eða meðalstór fyrirtæki sem ég hygg að þetta frv., ef að lögum verður, mundi helst koma að gagni. Ég mun ekki hafa fleiri orð um það sem hér hefur komið fram en vísa til þess sem kom fram í minni framsögu og þeim athugasemdum sem fylgja frv. Að lokum vil ég undirstrika það, svo að það fari ekki á milli mála, að vitaskuld mundu þau fyrirtæki sem stofnuð yrðu hér á Íslandi vegna þessa frv., ef það yrði að lögum, og væru í meirihlutaeign útlendinga lúta íslenskum lögum og lögsögu. Um það er engin spurning þrátt fyrir samþykkt frv.