Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. deildar hefur á fundi sínum fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 74 frá 21. ágúst 1974, um meðferð opinberra mála. Nefndin mælir einróma með samþykki frv. Eyjólfur Konráð Jónsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Efni þessa frv. er í fáum orðum sagt að sektarheimildir lögreglustjóra og lögreglumanna eru hækkaðar með tilliti til þeirra breytinga sem orðið hafa á verðlagi í landinu frá því að þessi ákvæði voru sett í lög á árinu 1980, þ.e. fyrir tæpum þremur árum. Sú breyting, sem hér er gert ráð fyrir á þeim upphæðum sem hér er um að tefla, er fjórföldun, sem segir auðvitað sína sögu um verðlagsþróun í þessu landi. - En allshn. mælir einróma með samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Á þskj. 131 hef ég ásamt þeim hv. þm. Eiði Guðnasyni, Agli Jónssyni, Stefáni Guðmundssyni og Stefáni Jónssyni leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52/1959, um kosningar til Alþingis, með síðari breytingum. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það er í raun og veru um að ræða breytingu á einni grein þessara laga, 45. gr., og lagt til að einni viðbótarsetningu verði bætt þar inn í. Hún varðar það, að nafnnúmer skuli fylgja nafni kjósanda utan á umslagi. Þetta frv. er fyrst og fremst flutt til að auðvelda úrvinnslu utankjörfundaratkv., sem þarf að dreifa í mismunandi kjördeildir eftir því hvar k jósandi er á kjörskrá. Það kemur fram í síðustu mgr. 71. gr. laganna um kosningar til Alþingis að yfirkjörstjórn á hverju kjörsvæði skuli strax að morgni kjördags bera þau utankjörstaðaatkv., er borist hafa, saman við kjörskrá viðkomandi staðar, og það, sem ekki finnst þar, skuli borið saman við þjóðskrá og atkv. komið á réttan ákvörðunarstað. Til þess að auðvelda þetta er nauðsynlegt að nafnnúmer kjósanda sé einnig utan á umslaginu. Það hefur oft reynst erfitt og jafnvel tafið svo að slík atkv. verða ónýt ef þau komast ekki á ákvörðunarstað. Hefur þá ekki verið hægt að finna hvar viðkomandi er á kjörskrá þar sem nafnnúmerið hefur vantað utan á umslagið. Þetta er ástæðan fyrir því að frv. er flutt. Ég tel ekki að frv. þurfi fleiri skýringa við, en legg til að þessu máli verði vísað til allshn. að loknum umr.



Herra forseti. Ég hef flutt hér ásamt hv. þm. Salome Þorkelsdóttur frv. til l. um breyting á lögum um Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Eins og menn væntanlega þekkja hefur það verið nokkuð föst ven ja á síðari áratugum að leitast við að ná fram breytingum á áhersluatriðum í landbúnaðarmálum í gegnum lagakerfi landbúnaðarins. Þar má sérstaklega tilgreina breytingar á jarðræktarlögum, sem hafa verið gerðar nokkuð reglulega á 5–7 ára fresti og þá að sjálfsögðu með það að markmiði að auka áherslu á þá þætti í landbúnaðinum sem hafa verið taldir brýnastir hverju sinni. Þetta sama hefur verið haft í huga með breytingunum á búfjárræktarlögunum, sem reyndar hafa ekki verið eins tíðar, og reyndar líka með breytingum og endurskoðun á löggjöfinni um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Aftur á móti hefur lögum um Framleiðnisjóð landbúnaðarins ekki verið breytt í raun frá stofnun þeirrar löggjafar, sem var 17. des. árið 1966. Þótt þær heimildir, sem lögin þá byggðust á, væru ærið víðtækar, þá var þó megintilgangur með þeirri löggjöf að deila út ákveðnu fjármagni til vinnslustöðva í landbúnaði og var þessi löggjöf, að því er ég hygg, þá sett í tengslum við ákvörðun á búvöruverði og með tilliti til sérstaks samkomulags sem um þau mál var gert þá á milli bændasamtakanna og ríkisvaldsins. Hins vegar var verkefnum sjóðsins breytt árið 1979 með tilkomu þeirra breytinga sem þá voru gerðar á jarðræktarlögunum og sem síðar verður hér að vikið. Það má því segja að með þessu frv. sé á vissan hátt farið inn á nýjar brautir. Það er horfið frá því að binda markmið í eins fastar skorður og jarðræktarlögin og búfjárræktarlögin og lögin um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, eru bundin við, en aftur á móti leitast við að efla Framleiðnisjóð landbúnaðarins með það að markmiði að hann geti eflt þau viðfangsefni í íslenskum landbúnaði sem eru í mestri þörf hverju sinni. Með hliðsjón af þessu hefur frv. að verulegu leyti verið endursamið og breytt þannig að til þessa horfs gæti það flust. Ég mun nú fara hér yfir hverja grein fyrir sig og gera grein fyrir þeim breytingum sem þar er lagt til að upp verði teknar. Í 1. gr. frv. er lögð á það áhersla að Framleiðnisjóður fái það verkefni að treysta búsetu og vinna gegn byggðaröskun í sveitum landsins. Er þá jafnframt lögð á það áhersla, að verkefni sem lúta að þessu markmiði hafi þar sérstakan forgang. Að öðru leyti eru heimildirnar skilgreindar í fjórum töluliðum: 1. Að efla hvers konar viðleitni er leiði til hagræðingar og aukinnar framleiðni í landbúnaði. 2. Auðvelda samræmdar aðgerðir til að draga úr framleiðslu- og dreifingarkostnaði búvara. 3. Auðvelda landbúnaðinum að aðlaga framleiðsluna þörfum þjóðfélagsins miðað við markaðsaðstæður utanlands og innan. 4. Efla nýjar búgreinar, hlunnindi og önnur þau verkefni er stuðla að fjölþættari atvinnu í sveitum landsins. Í 2. gr. er gerð sú breyting að þessi verkefni eru færð í ríkara mæli til bændasamtakanna en verið hefur. Það er gert með því, eins og frv. gerir ráð fyrir, að Búnaðarfélagið tilnefni tvo menn í stjórn sjóðsins, Stéttarsamband bænda tilnefni tvo menn, en landbrh. skipi einn mann, sem jafnframt sé formaður Framleiðnisjóðs. Sú breyting, sem hér er horfið að, felst í því að Framkvæmdastofnun ríkisins tilnefndi áður einn mann og eins Búnaðarbankinn. Ég tel þessa breytingu ákaflega mikilvæga. Hér eru bændasamtökunum sjálfum fengnar ríkari skyldur, enda kemur nú fjármagnið meira frá þeim sjálfum en áður var, en þó er hins vegar tryggt að fyrir hendi séu eftir sem áður fullkomin tengsl við stjórnsýsluna í þessu landi, þar sem formaðurinn á að vera tilnefndur af landbrh. 3. gr. skýrir sig í meginatriðum sjálf. Þó er vert að leggja á það áherslu, að í b-lið er kveðið á um að gerð verði sérstök áætlun til þriggja ára þar sem kveðið sé á um helstu verkefni sem leggja beri áherslu á. 4. gr. er svo sá þáttur frv. sem fjallar um tekjur sjóðsins. Þar er í fyrsta lagi lagt til að sú skipan haldist, sem verið hefur, að fast framlag verði til sjóðsins á fjárlögum hvers árs. Í öðru lagi skal gjald á söluvörur og þjónustu landbúnaðarins verða einn af tekjustofnum sjóðsins. Hér er lagt til að búvörugjaldið, sem hefur gengið til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, verði að hálfum hluta fært til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og með tilliti til þess er lagt hér fram líka frv. til breytinga á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Það liggur í augum uppi að sú gjaldtaka í því formi sem er er orðin úrelt. Þau rök sem sú gjaldtaka byggist á eru ekki lengur fyrir hendi. M.a. hefur Búnaðarþing fjallað um þetta atriði og þar hefur það komið greinilega fram að ekki væri hægt að fallast á áframhaldandi gjaldtöku af búvörum með sama hætti og verið hefur nema aðeins örfá ár til viðbótar og þá í sérstöku tilefni, eins og ég mun að sjálfsögðu skýra þegar um það frv. verður fjallað. Svo er í þriðja lagi framlag úr ríkissjóði sem nemur tvöföldu búvörugjaldinu. Í fjórða lagi eru svo aðrar tekjur, vaxtatekjur og aðrar fjárveitingar, ef til staðar verða. Það er kannske vert að skýra aðeins nánar 3. liðinn og hvernig sú tala er fengin. Eins og áður hefur verið minnst á og umr. hafa átt sér stað út af hér á hv. Alþingi var árið 1979 gerð sú breyting á jarðræktarlögunum að framlögin eins og þau voru að meðaltali árin 1978 og 1979 skyldu ganga inn í fjárlög hvers árs fyrir sig verðtryggð. Auk þess voru gerðar aðrar breytingar á jarðræktarlögunum og þá sérstaklega þær, að það voru teknar upp heimildir til að skerða lögboðin framlög. Þetta fjármagn átti síðan að leggja grundvöll að nýrri uppbyggingu á sviði landbúnaðar, bæði er varðaði nýjar búgreinar og hvers konar aðra hagræðingu. Nú hefur það komið í ljós, og reyndar kom það fljótlega í ljós, að af hálfu ríkisvaldsins hefur ekki verið við þetta staðið. Þetta sparnaðarfé átti að nema árið 1980 4.68 millj. og það má segja að þá hafi það skilað sér í meginatriðum. Árið 1981 nam það aðeins 4.84 millj. Þá átti það hins vegar að vera hér um bil helmingi hærra en það var. Árið 1982 átti það að nema 8.7 millj., en þá nam það aðeins 2.44 millj., næsta ári ætti þetta fjármagn að verða 13.68 millj., en eins og fjárlagafrv. er núna er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu í þetta og raunar minna en það því að það er ekki heldur þar til staðar fjármagn til að fjármagna jarðræktarlögin þó að skerðingin kæmi þar til frádráttar. Þannig liggur alveg ljóst fyrir, að þetta form til þess að fjármagna nýjar búgreinar og ný viðfangsefni í landbúnaði hefur gersamlega gengið sér til húðar. Aftur á móti er sú viðmiðun, sem frv. byggir tekjur sínar á að því er varðar 3. lið 4. gr., miðuð við þessi tekjuloforð og þar af leiðandi er þetta frv. að því er varðar útgjöld ríkisins einvörðungu byggt á þeim tekjustofnum sem hefðu átt að skila sér inn í þetta verkefni ef lögum hefði verið framfylgt og ef hefði verið staðið við gefin loforð í þeim efnum. Hér er boginn þess vegna með engum hætti spenntur meira en eðlilegt getur talist, nema þá ef menn vilja fallast á að sú ákvörðun, sem var tekin með breytingum á jarðræktarlögunum árið 1979, hafi verið óraunhæf. Það kemur greinilega fram á 3. síðu, í töflu sem þar er birt, hvernig þetta hlutfall, 1:2, er fundið, en þar er, eins og ég sagði áðan, lögð til grundvallar hlutfallstalan á milli búvörugjaldsins og sparnaðarfjárins, sem hefði átt að koma í gegnum verðtrygginguna. Þriggja ára hlutfall er 1:1.97 í staðinn fyrir að frv. gerir ráð fyrir 1:2. Það er að sjálfsögðu óþarft að fara nánar út í skýringar á þessu frv. Ég bendi í lokin á yfirlit yfir greiðslur vegna jarðræktarlaganna árin 1980–1982, sem er fskj. og prentað á 4. síðu. Eins og það ber með sér er það unnið af einum af jarðræktarráðunautum Búnaðarfélagsins, Óttari Geirssyni, og þar á ég ekki von á að í neinu sé réttu máli hallað. Ég mun að sjálfsögðu skýra málið frekar eftir því sem umr. kunna að gefa tilefni til, en geri það að till. minni, herra forseti, að lokinni þessari umr. að málinu verði vísað til landbn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á lögum um Framleiðnisjóð landbúnaðarins felur í sér nokkrar breytingar, eins og frsm. hefur vikið að. 1. gr. frv. fjallar um hlutverk Framleiðnisjóðs, og er þar um nokkra breytingu að ræða, sem má segja að komi fram í orðalagi. Á hinn bóginn eru gildandi lög um Framleiðnisjóð þess efnis, að hlutverk hans er mjög rúmt og getur rúmað alla þá þætti sem um er fjallað í 1. gr. þessa frv. Ekki er því í raun um mikla efnislega breytingu að ræða og hefur stjórn sjóðsins fullar heimildir til að ákveða framlög eða lánveitingar úr sjóðnum til þeirra verkefna sem fjallað er um í frv. Önnur breyting, sem felst í þessu frv., er að breytt er uppsetningu stjórnar Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og eru felldir niður þeir fulltrúar úr stjórninni sem tilnefndir eru af Búnaðarbankanum annars vegar og af Framkvæmdastofnun ríkisins hins vegar. Ætla verður að fulltrúum þessara stofnana hafi verið ætlað sæti í stjórn Framleiðnisjóðs til að tengja Framleiðnisjóð og störf hans við þessar fjármálastofnanir og tel ég það kost fremur en löst. Ég dreg því í efa að það væri til bóta ef þessi breyting væri gerð. Í þriðja lagi felst í þessu frv. breyting á fjármögnun Framleiðnisjóðs. Er þar í fyrsta lagi gert ráð fyrir föstu framlagi á fjárlögum, sem er nákvæmlega sama upphæð og er í fjárlagafrv. fyrir árið 1983. Jafnframt er gert ráð fyrir að þessi fjárlagatala haldi gildi sínu árlega miðað við verðlagsbreytingar. Þá eru gerðar þær tillögur í þessu frv. að lækkað verði gjald á söluvörum landbúnaðarins, sem nú mun renna til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, og færist það að hluta til Framleiðnisjóðs. Í sambandi við þá brtt. sem hér er gerð er rétt að rifja það upp, að á síðasta Alþingi voru gerðar breytingar á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins annars vegar og lögum um Búnaðarmálasjóð hins vegar. Þær breytingar voru gerðar eftir að starfað hafði nefnd sem skipuð var af landbrn. til þess að athuga og fjalla um þau gjöld sem renna til þessara sjóða. Frumvörp, sem samin voru af þessari nefnd, voru síðan afgreidd af Alþingi þannig að Alþingi er alveg nýlega búið að gera breytingar á þessum ákvæðum fyrrgreindra laga og sýnist vera vafasamt að taka þau ákvæði laganna upp að nýju til breytinga einu ári eftir að þeim hefur verið breytt af Alþingi. Ég vil minna á að í þeim breytingum fólst að lækkað var svokallað stofnlánadeildargjald annars vegar og búnaðarmálasjóðsgjald hins vegar á söluvörum í alifugla- og svínarækt, fiskeldi, fiskrækt og land- og veiðileigu. Það var gert til að mæta kröfum frá framleiðendum í þessum búgreinum og til að auðvelda þeim að standa að þessum tekjustofni Stofnlánadeildar svo að um samkomulag yrði að ræða. Um þessi atriði tókst víðtækt samkomulag, sem ég teldi vera miður ef farið væri nú að rífa upp. Á hinn bóginn var gerð sú breyting á ákvæðum laga um stofnlánadeildargjald, að heimilt er fyrir landbrh. að fella niður svokallað neytendagjald og jöfnunargjald sem rennur til Stofnlánadeildar landbúnaðarins af þeim söluvörum landbúnaðarins sem fluttar eru til útlanda svo fremi að útflutningsuppbætur dugi ekki. Þetta var m.a. gert til þess að framleiðsla loðdýrabúa gæti staðið nær því að vera jafnfætis slíkri framleiðslu í samkeppnislöndunum, enda er þar um algera samkeppnisvöruframleiðslu að ræða. Enn fremur var þetta gert til þess að ekki legðust á bændastéttina þau sjóðagjöld sem hér hafa verið nefnd þegar um útflutning er að ræða og útflutningsbætur duga ekki, en þá væri mjög ósanngjarnt að bændastéttin tæki á sig að greiða til Stofnlánadeildar landbúnaðarins sem svarar þreföldu venjulegu stofnlánadeildargjaldi.

Hver leggur það til, ráðh.?

Þessar breytingar voru gerðar í fyrra og um þær varð allvíðtækt samkomulag og ég tel að það væri vafasamt af Alþingi að rífa það samkomulag upp nú. Að öðru leyti vil ég ekki segja margt fleira um þetta frv. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að vilja auka tekjustofn Framleiðnisjóðs og gera honum kleift að ráðast í fleiri verkefni en hann hefur getað sinnt til þessa, en það er þó jafnframt við þetta að athuga að það komi ekki fram í því að sundra samkomulagi sem gert hefur verið varðandi þessi sjóðagjöld landbúnaðarins í heild sinni. Lagt er til í fylgifrv. þessa frv., um breytingu á jarðræktarlögum, að fella niður það bráðabirgðaákvæði sem tekið var upp í lögin árið 1979, en það var þess efnis að heimild var gefin til að skerða jarðræktarframlög til einstakra verkefna en um leið að framlög samkv. jarðræktarlögum skyldu vera sem næst hin sömu að verðgildi og þau voru á árunum 1978 og 1979. Sá mismunur, sem þarna var á milli, skyldi renna til hagræðingar í landbúnaði og nýrra búgreina og tekjuöflunarleiða í sveitum og því fé vera ráðstafað að tillögu landbrh. samþykktri af ríkisstj., en að höfðu samráði við stjórn Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Þessi ákvæði laganna hafa verið framkvæmd á þann hátt sem lögin mæla fyrir um. Það hefur raunar verið gert á þann veg að leitað hefur verið eftir tillögum Framleiðnisjóðs og í megindráttum hefur verið fylgt þeim tillögum, þannig að aðild Framleiðnisjóðs að ráðstöfun á þessu hagræðingar- og nýbúgreinafé er ótvíræð. Ég fel vafasamt að breyta þessum ákvæðum jarðræktarlaga. Það var fimm ára tímabil sem þessum ákvæðum var ætlað að standa, en senn eru liðin þrjú ár af þeim fimm árum sem þessi ákvæði laganna áttu að taka til. Hitt er út af fyrir sig rétt, að það hefur orðið skerðing á þessu fé í meðförum Alþingis þannig að ekki hefur verið að fullu staðið við verðtryggingarákvæði laganna, þó að hv. frsm. og flm. færi ekki með alls kostar réttar tölur um það atriði. Til að mynda var fé sem veitt var til þessara þarfa á árinu 1981 um eða yfir 7.6 millj., en hv. frsm. nefndi til muna lægri tölu. Ég get tekið undir að ekki er hægt að sætta sig við þá tölu sem stendur í fjárlagafrv. fyrir næsta ár og vænti þess að hv. fjvn. muni breyta þeirri tölu svo að þessi fjárhæð verði nokkru rýmri. Mun ég beita mér fyrir því að svo verði gert eftir því sem unnt er, en auðvitað er það Alþingi sem tekur lokaákvörðun um fjárveitingar samkv. þeim lögum eins og í öðrum efnum. Að þessum orðum mæltum sé ég ekki ástæðu til að fjalla um þetta frv. í lengra máli. Ég virði að sjálfsögðu áhuga hv. flm., en ég taldi rétt við 1. umr. málsins í Ed. að láta þær aths. falla sem hér hafa verið fluttar.



Herra forseti. Það var út af fyrir sig ánægjulegt að hæstv. landbrh. skyldi gefa sér tíma til að hlýða á mitt mál. En hins vegar ætla ég, herra forseti, ekki að halda áfram þessari umr. úr stólnum nema ráðh. verði viðstaddur. Ég treysti mér ekki til að fara að gera aths. við hans mál ef hann má ekki vera að því að hlýða á þær.