Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Mjer kom það dálítið undarlega fyrir við fyrri hluta þessarar umr. um daginn, þegar hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) fór að senda mjer skæting út af margra ára gömlu máli, er kemur þessu frv. harla lítið við. Það var út af kostnaði við kirkjugarðinn í Reykjavík, að hann kvaðst verða að rifja upp gamlar syndir stjórnarinnar; kvað hann almælt, að jeg hefði mestu um það ráðið, að nýja túnið var keypt og lagt til kirkjugarðs. Þetta kom mjer kynlega fyrir, því að sú ásökun er á engum rökum bygð. Að vísu var um nokkurn tíma meðan jeg var landritari talað um kaup á Nýjatúni til stækkunar á kirkjugarðinum, en jeg var því mótfallinn, og bar það helst til, að mjer þótti verðið of hátt. Saga þessa máls frá byrjun er annars sú, að í árslok 1916 ritaði sóknarnefndin í Reykjavík stjórnarráðinu og taldi æskilegt, að keypt yrði landspilda, áföst við kirkjugarðinn, til þess að stækka hann, annaðhvort hluti af Nýjatúni, vestur af kirkjugarðinum, eða þá svæði á Melunum suður af kirkjugarðinum. Segir sóknarnefndin, að sig gildi einu, hvor spildan sje keypt, en leggur áherslu á, að hún sje áföst við kirkjugarðinn, eða þá sem næst honum. Á þetta fyrsta skjal í málinu skrifaði jeg svohljóðandi áritun: „Jeg verð eins og sóknarnefndin að leggja til, að þessi lóð verði keypt undir kirkjugarð.“ Þetta er alt og sumt, sem jeg hefi lagt til málsins. Áður um sumarið hafði verið samið við eigendur lóðanna, sem voru nokkuð margir; voru þeir allkröfuharðir, en þó hafði náðst samkomulag um, hvað kaupa ætti og við hvaða verði. En eftir að fyrnefnt erindi sóknarnefndar hafði borist stjórnarráðinu var hjeraðslækni og borgarstjóra skrifað um málið, og var álit hjeraðslæknis um málið komið áður en jeg fór frá í ársbyrjun 1917, og taldi hann Nýjatún að ýmsu leyti óhæft til kirkjugarðs; jarðvegurinn væri ekki nógu djúpur. Næsta sumar var málið á sífeldu flakki milli stjórnarráðsins og borgarstjóra, og var einkanlega deilt um götulagningar. Loks var gerður samningur um þetta mál í ársbyrjun 1918. dags. 17. janúar. ári eftir að jeg fór úr landsstjórninni, og svo á jeg að eiga alla sök á þessum kaupum. Jeg vona, að hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) sjái nú, að hann hefir hafið freklega árás á mig að ástæðulausu, og að hann dragi nú í land og geri mjer afsökun fyrir það. Jeg þykist vita, að hann hafi heyrt eitthvert slúður um þetta mál, en menn verða að vera varkárir að trúa slíku, og sjerstaklega að bera ekki fram á þingi það, sem þeir vita engar sönnur á. Þegar stjórnin afrjeð að kaupa þennan blett, sjest það á skjölum málsins, að hún hefir skýrt bæjarstjórninni frá því og getið þess, að það væri eftir tillögum sóknarnefndar og í samráði við biskup. Þessir aðiljar, er málið tók mest til, voru sammála í þessu efni, og stjórninni því vorkunn, þótt hún færi að ráði þeirra, en þeir bera þá alla sökina, ef hún er nokkur. En mjer voru úrslit málsins algerlega óviðkomandi, eins og jeg hefi nú sýnt fram á.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Á síðasta fundi, sem þetta mál var til umr., skýrði jeg frá því, í tilefni af fyrirspurn háttv.frsm. (MP), að mjer væri ekki kunnugt um neinar útborganir upp á væntanleg fjáraukalög fyrir árið 1923. en þorði þó ekki að fullyrða neitt um það. Síðan hefi jeg aðgætt þetta nánar og komist að raun um, að þetta var rjett. Nú liggja ekki fyrir neinar greiðslur upp á væntanleg fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár. En það hafa bæst við nokkrir aukapóstar, sem eiga heima í fjáraukalögunum fyrir árið 1922, og verða þeir sendir hv.fjvn., svo að hún geti athugað þá og bætt þeim við til 3. umræðu.

Sigurður Stefánsson Jeg vil fara nokkrum orðum um fjárveitinguna til brimbrjótsins í Bolungarvík, sem orðið hefir að nokkru ágreiningsefni millum fjárveitinganefndar og hæstv. stjórnar. Skal jeg strax taka fram, að hjer er hvorki rjett að áfellast hæstv. stjórn nje háttv.fjvn., því að hvortveggja hefir mikið til síns máls. Hv. fjvn. hefir skýrt frá, að verkfræðingurinn hafi talið það hættuspil að gera við garðinn, og er því eigi nema eðlilegt, að fjvn. fyndist skakt ráðið að gera það engu að síður. Mundi háttv.fjvn. ekki hafa fundið að viðgerðinni, ef ekki hefði svona illa til tekist; er því engin ástæða að áfellast hana. En þegar hæstv. stjórn var beðin um þessa fjárveitingu, stóð nokkuð öðruvísi á. Þá lagði verkfræðingurinn til, að skarðið, sem var í garðinn, væri fylt upp, og umboðsmaður hans árjettaði þetta og telur, að meira geti að orðið og meiri skemdir, ef garðurinn er óviðgerður, þegar vetrar að og meiri brima er von. Til þessara till. tók hreppsnefndin fullmikið tillit, en stjórnin er vítalaus, þótt hún fari eftir tillögum þeirra, sem fyrir verkinu stóðu. Var hjer um mikið mannvirki að ræða, sem varið hafði verið til of fjár. Sá stjórnin því, að ilt var, að verk þetta eyðilegðist fyrir slæman frágang. Enda víst, að henni mundi hafa verið legið á hálsi, ef hún hefði ekkert fje veitt og svo væri komið sem komið er. En svo skildi jeg háttv.frsm. (MP), að nefndin mundi hafa nauðsyn Hólshreppinga fyrir augum, og gjarnan vilja styðja að því, að styrkur sje veittur til viðgerðar þeim skemdum, sem nú eru orðnar á brimbrjótnum, en fáist styrkur, er hin mesta nauðsyn á, að sem fyrst sje byrjað á verkinu. Mun tjónið í haust nokkuð hafa stafað af því, að steinsteypan var ekki hörðnuð, er haustbrimið kom. Til þessa þarf aukafjárveitingu. Skildi jeg líka hæstv.forsrh. (SE) svo, að hann skoraði á hæstv. fjrh. (MagnJ) að leggja það fyrir þingið. Jeg skal ekki fara mörgum orðum um þörfina á þessu verki; aðeins geta þess, að þessi lendingarbót er nú að miklu ónýt. Lendingin illfær nema í ládeyðu og logni. Jeg hjó eftir því, að í símskeyti til stjórnarinnar hefði verkfræðingurinn sagt, að verkið gengi ágætlega. En sannleikurinn var sá, að verkið gekk hraklega, sem stafaði af afglöpum manns þess, er fyrir því stóð. Gekk eitt sinn heil vika í að bæta það, sem mistekist hafði fyrir klaufaskap hans og hroðvirkni. En um þetta hefir Krabbe ekki vitað, og er því ekki hjer um nein vísvitandi ósannindi hjá honum að ræða. Er jeg viss um, að ef stjórnin hefði haft hugboð um, að svona mundi ganga, þá hefði henni ekki komið til hugar að veita fjeð, og einnig er jeg viss um, að hreppsnefndinni hefði ekki dottið í hug að hreyfa við verkinu undir umsjón þessa manns, ef hún hefði vitað, hve ófær hann var til að standa fyrir því. Er enginn efi á, að framkvæma hefði mátt verk þetta fyrir 38 þús. kr., sem var áætlun Krabbe. Er því ekki um skakka áætlun hjá honum að ræða, heldur um frámunaleg mistök og hirðuleysi umboðsmanns hans, sem alt þetta tjón stafar af. Geymi jeg svo frekar að minnast á þetta, því frestur er á illu bestur.

Jakob Möller Háttv. frsm.fjvn. (MP) sagði, að ríkinu bæri ekki skylda til annars en sjá dómkirkjusöfnuðinum fyrir garðstæði. En þetta breytir ekki mikið, Ef legkaup er hækkað, er með því komið gjöldum yfir á söfnuðinn, er ríkið á að bera. Hefir söfnuðurinn líka haft margskonar kostnað af garðinum, girðingarkostnað o. fl. Er garðurinn heldur ekki ókeypis fyrir dómkirkjusöfnuðinn, því að allir verða að greiða legkaupið, í hvaða söfnuði sem þeir eru. Einnig er legkaupið nokkru hærra en hjer hefir verið talið. Er taxtinn þrenskonar, eftir tímalengd. Álít jeg ekki sæmandi að leggja gjald þetta á þennan eina söfnuð landsins. Skatturinn á að koma á alt landið jafnt. Kostnaðurinn við þennan kirkjugarð hefir orðið mikill, og mest hefir það verið stjórninni að kenna, því að full vitneskja lá fyrir henni um það, hvernig til hagaði og hverju til þurfti að kosta. Var það rjett hjá hv. samþingismanni mínum (JÞ), að bæjarstjórnin hefði æ verið mótfallin þessu garðstæði, enda þótt sóknarnefndin legði með því. Mótmæli jeg því bæði legkaupinu eins og það er, og þá því fremur allri hækkun á því.

Magnús Jónsson Jeg hefi aflað mjer nokkurra upplýsinga viðvíkjandi kirkjugarðinum, því að mjer þótti athugasemdir háttv.fjvn. um kirkjugarðinn dálítið einkennilegar. Það er ekki rjett, að um ekkert legkaup sje að ræða, heldur hefir verið tekinn upp þrenskonar taxti, sem miðaður er við tímalengd. Fyrir 25 ár skal greiða 4 kr., fyrir 50 ár 8 kr. og um aldur og æfi 16 kr. Þetta gjald rennur til ríkissjóðs, en til endurgjalds ber honum að leggja til sæmilegt land. Um annan kostnað, sem bærinn hefir orðið að bera, er líka að ræða, því að 1918 var lagður 1 kr. nefskattur á báða söfnuðina. Þessi skattur nam það ár 8711 kr., 1919 8894 kr. 1920 hefi jeg ekki getað fengið að vita, hve hár hann var, en 1921 var hann 10137 kr. og fyrir 1922 mun hann verða enn meiri Er þetta talsverð upphæð og um talsverða byrði hjer að ræða. Er hjer og aðgætandi, að þessi kirkjugarður er að nokkru leyti fyrir alt landið. Hefir annar prestur dómkirkjunnar, sem þessu er vel kunnugur, sagt mjer, að þriðji hver maður, sem þar væri jarðaður, hefði verið heimilisfastur utan Reykjavíkur. Er slíkt og skiljanlegt, þar sem þar eru jarðaðir flestir þeir, er deyja hjer í sjúkrahúsum, spítölum og hælum, Kleppi. Holdsveikraspítalanum og Vífilsstöðum. Þessar upplýsingar hefi jeg leyft mjer að gefa, en að öðru leyti skal jeg ekki deila um mál þetta.

Jón Þorláksson Hæstv. atvrh. (KIJ) sagði, að jeg hefði verið með skæting til sín. Jeg vil nú ekki við það kannast, en jeg get beðið afsökunar á því, að jeg kendi honum úrslit þessa máls, en málsskjölin sýna, að það hefir ekki verið útkljáð fyr en eftir að landritaraembættið var lagt niður. En lengra nær mín afsökun ekki, því að skjölin sýna, að 8. nóv. 1916 hefir hann lagt til, sem landritari, að þetta óhæfa land væri keypt til stækkunar kirkjugarðinum. Jeg hjelt, að stjórninni mundi þá ekki hafa verið kunnugt um, að landið var óhæft til graftar, en sje nú, að svo hefir ekki verið. Henni var það kunnugt, að það þurfti að bæta mold ofan á, og landritari hefir í apríl 1916 útvegað kostnaðaráætlun um þetta. Bæjarstjórnin mótmælti þessu, en landsstjórnin gerði það engu að síður, enda þótt hún væri þess vitandi, að hjer var um mikinn kostnað að ræða. Verð jeg að telja, að með aðvörun sinni hafi bæjarbúar gegnum fulltrúa sína þvegið hendur sínar í þessu máli. Er því engin sanngirni að leggja þennan kostnað á herðar bæjarins.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg held, að það hefði verið betra fyrir háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) að gera afsökun sína rækilegri. Jeg las till. mína upp orði til orðs. Háttv. 3. þm. Reykv. sagði, að landsstjórninni hefði verið vitanlegt, að landið var óhæft til graftar. En þetta er ekki rjett. - 1916 ljet hún grafa 10 holur; 5 þeirra náðu fullri dýpt. 2 voru 2 álna djúpar og 3 1–11/2 alin. Landið var því alls ekki alt ónothæft. - En síðari stjórn varð þetta enn kunnara, hvernig landið var, og hún ber ábyrgðina. Hann sagði, að bæjarstjórnin bæri enga ábyrgð á þessu. Jeg vil ekki mótmæla því. En jeg vildi þó leyfa mjer að spyrja hann, hvenær skjal borgarstjóra hafi komið fram. Mig minnir, að það sje í maí 1917, og hvernig verður mjer þá kent um þetta, þar sem jeg er þá fyrir nokkru hættur? Hvernig á jeg að bera ábyrgð á því, sem gert var fullu ári eftir að jeg fór úr stjórninni? Hygg jeg, að rjettast hefði verið fyrir háttv.þm. (JÞ) að láta þessu atriði óhreyft.

Jón Baldvinsson Mjer finst það algerlega óþarft að vera að veita fáeinum mönnum styrk til að halda uppi frjettastofn, svo sem frv. gerir ráð fyrir, að verslunarráðinu sje veitt, ekki síst er stjórnin sendir öll plögg frá opinberum embættismönnum og stjórnarskrifstofunni í Kaupmannahöfn til þessarar skrifstofu til afnota, og það er að mínu áliti nægilegur styrkur. Þó álít jeg það fyrirkomulag alls ekki sem best, því öll þessi plögg liggja þarna grafin fyrir almenningi og þeim, er þurfa þeirra við og ekki eru í fjelagi kaupmanna. Væri nær, að stjórnin kostaði því til að birta öll hin þýðingarmeiri skjöl og skýrslur í blöðunum en grafa þau þannig á skrifstofu Verslunarráðsins. Jeg vil ekki láta því ómótmælt, er háttv. fjárveitinganefnd segir í nefndaráliti sínu um fjáraukalögin, um tilraun þá, sem gerð hefir verið til nýbýlaræktunar í Mosfellslandi. Það getur verið, að fjárhagur ríkisins sje nú allóhægur, en þetta er eitt af því, sem jeg tel sjálfsagt. Menn getur greint á um það. hvort þetta svæði, sem tekið hefir verið, sje heppilega valið eða eigi, en ekki um það, að slíkar tilraunir eigi að gera. Hvernig ætti annars að fara að því að dreifa fólkinu aftur burt úr kauptúnunum og kaupstöðum yfirleitt; því það er alment viðurkent, að það horfi til vandræða, hvernig fólkið streymir þangað. Annars ætla jeg mjer ekki að fara út í nýbýlamálið að þessu sinni, en jeg álít allar tilraunir, sem miða að því að halda fólkinu kyrru í sveitunum, til bóta. Og hjer er ekki um svo stórar fjárupphæðir að ræða, að nokkru nemi. Jeg sje því enga ástæðu til, að hv. þingmönnum þurfi að vaxa slíkt í augum.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Eins og kunnugt er, voru tveir lærðir skólar hjer á landi í 7 aldir, latinuskólarnir í Skálholti og á Hólum. Skálholtsskóli var stofnaður af Ísleifi biskupi Gissurarsyni skömmu eftir að biskupsstóll var þar á stofn settur, 1056, en Hólaskóli var stofnaður af Jóni biskupi Ögmundarsyni um leið og Hólastóll var settur, 1106. Skólum þessum var einlægt haldið uppi óslitið í katólskum sið, nema þegar allra ónýtustu biskuparnir sátu á stólunum. Þá lágu þeir stundum niðri nokkur ár, að mestu eða öllu leyti. Eftir siðaskiftin stóðu skólarnir einnig óslitið, uns stólarnir voru sameinaðir og fluttir til Reykjavíkur. En þangað var Skálholtsskóli fluttur 1785 og Hólaskóli 1801, og voru þeir þá jafnframt sameinaðir. En þetta gerðist á þeim tíma, þegar íslenska þjóðin var í mestri niðurlægingu, þegar Íslendingar voru nær því komnir en nokkru sinni fyr eða síðar að gefast upp í baráttunni sem sjerstök, sjálfstæð þjóð, þegar Danir ráðgerðu að flytja þá burtu og setja þá niður á Jótlandsheiðar, þegar fimti hluti landsmanna fjell úr hungri, þegar eða rjett áður en útlendur æfintýramaður gat hrifsað undir sig alla æðstu stjórn landsins, án þess að honum væri nokkur veruleg mótstaða veitt. Þremur árum áður en Hólaskóli var fluttur til Reykjavíkur, komu lögrjettumenn í síðasta skifti til Alþingis að Öxará, og urðu að hverfa þaðan skömmu síðar, því þeir gátu ekki hafst við í Lögrjettuhúsinu, sem þá var að falli komið, enda höfðu þá ekki nema fáir einir af lögrjettumönnum haft mannrænu í sjer til þess að sækja þingið. Og tveimur árum seinna er Alþingi afnumið með öllu, og árið eftir er Hólaskóli sameinaður Reykjavíkurskóla. Í sjö aldirnar á undan höfðu landsmenn fundið þörfina á því að hafa tvo lærða skóla, en líkamleg og andleg eymd og niðurlæging Alþingis gerir það að verkum, að svona fór með skólana um 1800. En skömmu eftir 1800 byrjar, sem kunnugt er, viðreisn þjóðarinnar aftur. Smám saman reynir þjóðin að fá það aftur í rjettindum og menningu, sem hún hafði glatað á síðustu öldum. Alþingi er endurreist, tungan er hreinsuð, efnahagur þjóðarinnar er rjettur við, og nú erum við fullvalda ríki, sem í fornöld. Nú siglum við á okkar eigin skipum, sem á landnáms- og söguöld. En eitt er þó enn ófengið, sem þjóðin hefir mist, og það er lærði skólinn á Norðurlandi. Langt er síðan Norðlendingar vildu fá hann endurreistan. Þess er krafist kringum 1850. Þegar rætt er um stofnun Möðruvallaskóla, vildi þingskörungurinn Arnljótur Ólafsson gera hann að lærðum skóla. En háværar raddir í þá átt heyrðust þó ekki fyr en nokkru eftir síðustu aldamót, eins og tekið er fram í greinargerðinni fyrir frv. því, sem hjer er rætt um. Eitt aðaláhugamál hins næstseinasta skólameistara gagnfræðaskólans, Stefáns Stefánssonar, var seinustu árin, sem hann lifði, að fá lærdómsdeild bætt við gagnfræðaskólann. Núverandi skólameistari hefir sjeð þörf til hins sama, og vill leggja áherslu á, að þetta komist í framkvæmd þegar á næsta ári. Almennur áhugi er fyrir þessu á Norðurlandi, sem sjá má af því, að áskorun til þingsins í þessa átt var samþykt með öllum greiddum atkvæðum á afarfjölmennum þingmálafundi á Akureyri í vetur. Þetta eru nú aðalatriðin, sem jeg hefi viljað taka fram viðvíkjandi hinni sögulegu hlið þessa máls. En þá munu ýmsir spyrja, hver sje nú nauðsyn þess, að mál þetta nái fram að ganga. Jeg vil í fáum orðum leitast við að svara því. Í flestum tilfellum er gott, að hver einstaklingur hafi einhvern annan eða aðra einstaklinga til að keppa við. Skólar eru hjer engin undantekning. Ef tveir verða lærðir skólar í landinu, má vænta þess, að það verði metnaður hvors þeirra um sig að útskrifa sem best hæfa stúdenta til háskólans. Þeir munu verða strangari en ella að útskrifa einungis vel hæfa menn, menn, sem treysta má til að stunda æðra nám, vísindanám, menn, sem líklegir eru til að verða til nytja. Það mun verða metnaður þeirra að láta sem best orð fara af þeim stúdentum, sem frá þeim koma. Þetta tel jeg mikils virði, en annað má nefna, er sannar nauðsyn þessa máls, sem flestir munu sjá að er þungt á metunum málinu til stuðnings. Það atriði er, hve miklu ódýrara er fyrir nemendur að stunda nám á Akureyri en í Reykjavík. Við Akureyrarskólann eru heimavistir, og nemendur hafa þar matarfjelag. Við mentaskólann hjer í Reykjavík eru engar heimavistir, og nemendur verða, eins og kunnugt er, að hola hjer niður hingað og þangað úti um bæinn. Þó að jafndýrt væri að lifa í þessum tveim bæjum, Reykjavík og Akureyri, þá geta allir sjeð, hve miklu ódýrara væri að stunda nám í heimavistarskóla á Akureyri en hjer í heimavistarlausum skóla. En nú bætist það við, að á Akureyri eru margar lífsnauðsynjar miklu ódýrari en hjer, og verða einlægt, sem er afleiðing af legu bæjanna. Mjólkin er t. d. seld hjer í Reykjavík á 60–70 aura hver lítri, en á Akureyri 30–40 aura. Sömu hlutföll eða lík munu vera um verðlag á flestum íslenskum afurðum, kjöti, fiski o. s. frv. Sigurður skólameistari, sem er nákunnugur því, hvað kostar fyrir nemendur um skólaárið í bæjum þessum, telur, að fortakslaust megi fullyrða, að það sje 1000 kr. dýrara í Reykjavík heldur en á Akureyri. Heimavistin á Akureyrarskóla kostar nú tæpar 75 kr. á mánuði fyrir hvern nemanda. En hvað kostar námsdvölin fyrir hvern nemanda hjer í Reykjavík? Nákvæmar skýrslur um það munu ekki vera til, en sagt er, að nærri láti, að það kosti um 180 kr. á mánuði að meðaltali. Setjum svo, að fimtán nemendur yrðu að jafnaði í hverri deild lærdómsdeildar Akureyrarskóla. þá spöruðu þeir til samans 45000 kr. um árið við að nema þar, heldur en nema hjer í Reykjavík. Þetta er peningaupphæð, sem má gefa gætur að, og aldrei mundi kostnaðarauki við stofnun lærdómsdeildar við gagnfræðaskólann nema þessari upphæð, og því síður hærri. Óbeint verður því enginn kostnaður við stofnun þessarar deildar. Akureyri má heita sveitaþorp. Af þeirri ástæðu munu því ýmsir vilja heldur láta börn sín ganga þar í skóla heldur en að senda þau til Reykjavíkur. Nú senda sumir Sunnlendingar, jafnvel Reykvíkingar, börn sín í gagnfræðaskólann á Akureyri. Að vísu er og hefir gagnfræðaskólinn þar jafnan verið mest sóttur af Norðlendingum og Austfirðingum. Svo myndi og einnig verða, ef lærdómsdeild verður bætt við skólann. Akureyri liggur svo vel við sem miðstöð Norðurlands, og skamt er þaðan af Austurlandi: Fargjöld fyrir Norðlendinga og Austfirðinga eru enn fremur miklu ódýrari þangað en til Reykjavíkur, og bætist þar enn við þann sparnað, sem jeg taldi áðan að verða mundi fyrir nemendur að sækja frekar skóla á Akureyri heldur en mentaskólann hjer. En nú býst jeg við, að sumum finnist ekki komnar nægilega margar röksemdir, er rjettlæti til fulls þetta mál. Jeg býst við, að sumir haldi, að hjer sje um mikinn aukakostnað fyrir ríkissjóð að ræða. Sumum mun finnast það ærin djörfung að koma fram með þetta mál á þeim tímum, sem þjóðin og þingið vill spara alt, sem spara má. Jeg væri þessum mönnum sammála, ef jeg vissi ekki, að hjer er um lítinn aukakostnað að ræða fyrir ríkissjóð, að minsta kosti minni kostnað en þann, sem óbeint sparast einstaklingum, eins og jeg hefi áður fram tekið. Nú eru tveir af þremur bekkjum Akureyrarskólans tvískiftir. En ef bætt verður við skólann lærdómsdeild, finst mjer sjálfsagt, að ekki sjeu fleiri nemendur teknir í skólann en svo, að engri deild þurfi að tvískifta. Kenslustofur þurfa því ekki að vera nema aðeins einni fleiri en þær eru nú, og nemendatalan nokkurn veginn hin sama. Sömuleiðis skal jeg geta þess, til þess að sýna það enn þá betur, hvað kostnaðaraukinn er lítill, að skólameistari gagnfræðaskólans hefir tjáð mjer, að þessa einu kenslustofu, sem á vanti, megi gera úr því herbergi, þar sem nú er geymt náttúrugripasafn skólans, en hins vegarmegi fá ágætt húsrúm fyrir safnið í kjallaranum. Enn fremur má geta þess í þessu sambandi, að allmikið rúm er enn til í skólahúsinu ónotað og óútbúið, í sambandi við heimavistimar, og mætti nota það, ef þörf krefði, til þess að stækka þær. En þar sem nú ekki, þrátt fyrir það, þótt lærdómsdeild væri bætt við, yrði kent nema í einni stofu umfram það, sem nú er, og nemendafjöldinn því svipaður, þyrfti ekki heldur að fjölga kennurum nema um einn, og jafnvel gæti komið til mála að fjölga þeim alls ekkert, heldur bæta viðtímakennurum fyrst um sinn. En þótt nú svo yrði, að bæta þyrfti kennara við skólann nyrðra, eða gera einhvern annan aukakostnað við hann, þá ætti það að sparast við skólann hjer, sem verður þá nokkru minni en ef hann væri einn lærður skóli í landinu. Mörgum finst stúdentaframleiðslan nóg í landinu, eins og nú er. Má vera, að það sje rjett. Og þó að lærdómsdeild verði stofnsett við Akureyrarskólann, þá þarf ekki að verða meiri stúdentaframleiðsla en nú er. Með reglugerðum má takmarka tölu þeirra eftir vild, sem ganga í lærdómsdeildir skólanna. Nú er mentaskólahúsið í Reykjavík að verða of lítið. Margir vilja því stækka það. En getur nú ekki hv. deild orðið mjer sammála um það, að úr því svona er komið á annað borð hjer syðra, en hins vegar nóg húsrúm nyrðra, þá sje rjettara að nota hið ágæta skólahús þar, án nokkurs aukakostnaðar, heldur en að ráðast í dýra viðbótarbyggingu hér Mörgum finst líka nóg um það, hvernig alt dregst hingað til Reykjavíkur. Hér býr 1/5 hluti allra landsmanna. Hjer eru saman komnir flestir skólar og söfn landsins. Enda hefir hingað til verið stuðlað til þess af hálfu hins opinbera, að svo færi. En slíkt mun varla heppilegt, að alt safnist hingað. Mörgum mun finnast eins og þrælum Ingólfs, að ilt sje að yfirgefa fagrar gróðurlendur og seljast að á útnesi þessu, að minsta kosti ekki heppilegt, að meiri hluti þjóðarinnar dragist hingað. Þjóðin verður þá sem krypplingur, sem höfuðið vex á, en líkaminn veslast upp, og þá er afleiðingin auðsæ. Hæstv. landsstjórn varði um 60 þús. kr. til þess að láta gera við gagnfræðaskólahúsið á Akureyri síðastliðið sumar. Nú er það vel útbúið og veglegt skólahús. Og stjórnin hefir fengið lof en ekki last fyrir þessar framkvæmdir. Ekki einu sinni hv.fjvn. hefir neitt við það að athuga. Jeg tel, að stjórnin hafi með þessu undirbúið stofnun lærdómsdeildar þessa skóla. Hún er nú búin að verja til stofnkostnaðar hennar því fje, sem til hans þarf að verja. Og þökk sje stjórninni fyrir það nauðsynjaverk. En eins og hv. deild virðist sammála stjórninni um það, sem hún hefir gert fyrir framgang þessa máls, þá vona jeg, að hún verði mjer sammála um frv. þetta. Að endingu vil jeg taka fram: Þetta er stórmál, sem ekki má svæfa og ekki er hægt að svæfa. Það er mál, sem snertir hagsmuni mikils hluta landsins. Það er mál, sem sker úr því, hvort engir eiga að verða lærðir menn í landinu nema synir Reykvíkinga eða stórefnamanna, því að öðrum er ókleift að kosta börn sín um mörg ár í skóla. Þetta er ekki fjárhagslegt eyðslumál, heldur stórkostlegt sparnaðarmál. Að lokinni þessari umræðu óska jeg, að málinu verði vísað til mentamálanefndar.

Bjarni Jónsson Jeg kann ekki við að láta þennan efnilega unga fara svo til 2. umr., að jeg segi ekki nokkur orð um hann. Það er þó ekki svo, að jeg ætli að amast við því, að frv. fari til mentmn. Jeg hygg hana svo vel skipaða, að óhætt sje að senda henni annan eins böggul. Jeg vil fyrst minnast á þá miklu helgi, sem virðist hvíla yfir Akureyrarkaupstað - að minsta kosti í augum sumra háttv.þm. - fram yfir aðra staði á landinu. Svo mikill er sá helgiljómi, að honum hefir tekist að slá blindu jafnvel hin skygnustu sparnaðaraugu í þinginu. Þeir sömu sparnaðarmenn, sem skera vilja niður ýmsa nýtustu embættismenn landsins, þeir, sem skera niður fjárveitingar, sem hver heilvita maður hlýtur að telja sjálfsagðar, vilja endilega kosta gagnfræðaskóla bæði á Akureyri og í Reykjavík. Þetta skólahald hefir landssjóður efni á að kosta. Það er ætlast til, að allar sveitir landsins leggi sinn skerf til slíkra nauðsynja, þótt samtímis sje talið ómögulegt að stofna unglingaskóla í öðrum hjeruðum landsins, hversu mikil sem þörfin er. Í þennan æðri barnaskóla á Akureyri hafa verið sendir bæði þeir, sem óskuðu gagnfræðamentunar, og svo líka hinir, sem ætluðu sjer að stunda framhaldsnám við lærða skólann í Reykjavík. Er þetta algerlega öfug stefna, eins og jeg hefi svo oft haldið fram. Hin stefnan er sú rjetta, að greina þessa skóla í sundur og hafa lærða skólann út af fyrir sig, án sambands við gagnfræðaskólana. Í fyrsta lagi eiga nemendur, sem fara þessar tvær ólíku brautir, alls enga samleið á skólabekkjunum úr því að lýkur barnaskólanáminu. Það þarf að leggja alt annan grundvöll hjá þeim, sem ætla sjer í lærða skólann, en hinum, sem óskar almennrar þekkingar. Þetta eitt er næg ástæða til þess, að ekkert samband ætti að vera milli þessara skóla. Hjer við bætist svo hitt, að óþarft virðist að fara svo vel með þennan mannmarga kaupstað, að láta landið halda þennan skóla fyrir hann. Væri meiri ástæða til að gera þetta í sumum fámennari kauptúnum og sveitum landsins, sem sökum mannfæðar sinnar eiga örðugt með að halda slíka skóla. Þetta er svo augljóst, að hafi nokkur aðra skoðun á því, þá hlýtur það að vera af þeirri sök, að hann hafi ekki leitt hugann neitt að þessum málum. Það er rjett, sem hv.flm. (ÞorstJ) tók fram, að framleiðslan af stúdentum sje orðin ærið nóg í þessu landi. En mig furðar á því, að hann skuli þá ekki líka sjá, að ekki sje ástæða til að gera gyllingar til að fjölga þeim. Ekki þarf að gera það þeirra vegna, því vitað er, að launin, sem þeir munu bera úr býtum, sem glæpast á þeirri leið, eru sultur og vanþakklæti. Hitt er engum efa bundið, að það hafa veiðst tugir í þá gildru, sem lögð var um leið og sambandi var á komið milli þessara skóla. Það er svo auðskilið, á hvern hátt slíkt verður. Námsmönnum, sem annars höfðu ekki ætlað sjer lengra á þeirri braut, leiðist að sjá bekkjarsystkin sín fara fram úr sjer og til æðri menta, og svo lýkur, að kappið má sín oft meira en forsjáin. Þetta er svo margreynt, að enginn getur gert sig svo djarfan, að mótmæla því. - Og þó vilja nú hv.flm. þessa frv. endilega leggja nýja veiðibrellu. Jeg vil ekki bera brigður á alt, sem hv.flm. sagði áðan. Rjett er það hjá honum, að ódýrara sje fyrir pilta norðanlands að sækja skóla á Akureyri en hjer í Reykjavík. En ástæðan, sem hann lagði einna mesta áherslu á, sameiginlega mötuneytið, haltrar hjá honum að því leyti, að hægt er eins að koma því á hjer; hefir enda verið stigið fyrsta sporið. Þá er eftir munur ferðakostnaðar og dýrtíðar, og verður hann varla svo mikill, að unt verði að launa marga kennara af honum. Það, sem aðallega kemur þá til athugunar, er þetta, hvort landið sje svo fjölment, að nauðsyn beri til að hafa hjer 2 lærða skóla. Jeg hygg, að enginn blettur sje til á jörðunni með 95 þúsundir íbúa, sem hefir lærðan skóla fyrir sig. Til þess að ná sama hlutfalli og hjer er, yrðu að vera 2 lærðir skólar í hverri stærri götu í stórborgum erlendis, því eins og menn munu vita, er ein slík gata fólksfleiri en alt Ísland. Nú hafa aðrar þjóðir ekki tekið upp það ráð, og jeg held, að við ættum ekki heldur að gera það, en reyna að komast af með einn lærðan skóla. Hitt er annað mál, að þingið getur, ef því sýnist svo, jafnað kostnaðarmismuninn hjá hinum ýmsu landshlutum með því t. d. að láta þá nemendur, sem lengst eiga að, fá ókeypis far með strandferðaskipum vorum. Hefir þegar verið stigið spor í þessa átt með því að ákveða í fjárlögunum, að styrkveitingar til náms skuli ætlaðar þeim nemendum, sem eru utan af landi. Fara mætti lengra í þessa átt og veita þeim nemendum fleiri vilkjör af svipuðu tæi. Undarlegt þótti mjer, þegar hv.flm. (ÞorstJ) fór að tala um það, hve sáralítill kostnaður yrði þessu samfara. Svo var að heyra, sem ekki þyrfti annað en bara bæta bekkjunum við. Vinna þá kennararnir við gagnfræðaskólann á Akureyri ekkert nú? Geta þeir bætt við sig nýjum námsgreinum að kostnaðarlausu? Eða hefir því fje, sem nýlega var veitt til skólans, verið varið til að fjölga þar bekkjum? Sje svo, þá hefir verið ólöglega með það farið. - Það gægðist þó fram hjá hv.flm. (ÞorstJ), að hann hefði á tilfinningunni, að einhver talsverður kostnaður myndi þessu samfara. Hann fór að tala um að takmarka nemendafjöldann, sem skólann sækti. Er það nú hugmynd! Eftir alt á að reka helming nemendanna til Reykjavíkur og láta þá sitja þar við þau súru kjör, sem hv. fhn. lýsti svo átankanlega rjett áðan. Við suma á að segja: Komið til mín, blessaðir, og við aðra: Farið frá mjer o. s. frv., rjett eins og stendur í einni postillu rjettlætisins. - Nei, þótt einhverjum kunni að þykja góð fyrirmyndin, þá verð jeg að hafna henni. Og mjer þætti ekki undarlegt, þótt einhverjum færi eins og bæðu þann að hafa á höfðinu, sem ætlaði að reka suma frá skólanum, en halda öðrum eftir við sældarkjör hans. Jeg verð í alvöru að halda því fram, að oss beri að hafa á þessu siðaðra manna hátt og láta oss ekki detta slíka fíflsku í hug. Það þarf og ekki að kenna mjer, hverju verði við að bæta slíkan skóla, til þess að úr honum verði viðunandi lærður skóli. Það agn er ekki nema fyrir fáfróða, að ekki þurfi við að bæta nema einum kennara. Jeg er of kunnugur skólamálum til þess að geta gleypt við slíku. Jeg verð enn á ný að endurtaka það, að mjer finst það næsta undarlegt, að það sama þing, sem hefir knúið stjórnina til að koma fram frv. um jafnhneykslanlegan niðurskurð nýtra embættismanna landsins og nú hafa nýlega verið rædd, - að það sama þing skuli nú ætla að bregða sjer til að setja á stofn nýjan skóla með 5–6 nýjum kennurum, eða mönnum, sem gegndu slíkum störfum. Því varla er ætlandi, að meiningin sje að gera þá menn að föstum embættismönnum, svo tregt sem kennurunum hjer syðra hefir gengið að fá af þinginu slíkan nafnbótarauka, þótt engu væri þar með til kostað. - Já, sparnaðarhugsjón hins háttv. þings! Það er grátlegt gæfuleysi að hafa vakið upp slíkan draug, og þurfa svo að glíma við hann ávalt síðan. En svona var það, - annars vegar þingfararjóðsóttin vægðarlaus og hins vegar óttinn við, að illa myndi ganga, ef engu slíku væri að veifa til að lina með hugi kjósenda. En þeir vöruðu sig ekki á því, þessir löggjafarstrútar, að þótt þeir styngju hausnum inn í runnann, þá skein á lappirnar og afturhlutann, og það er einmitt hann, sem kjósendurnir eru nú að byrja að virða fyrir sjer. Jeg læt svo útrætt um þetta mál að sinni. Það fer nú til hv. mentmn., og fæ jeg vonandi tækifæri til að heilsa upp á það á ný, þegar það kemur þaðan aftur.

Ingólfur Bjarnarson. Eins og háttv.flm. (ÞorstJ) tók fram í ræðu sinni áðan, þá er fyrirkomulag það, sem þetta frv. fer fram á, ekki nýtt. Það hefir þvert á móti verið svo, að mentaskólarnir hafa lengst af verið 2 á þessu landi, annar á Norðurlandi og hinn á Suðurlandi. Hefir sú skipun skólanna þá verið talin hæfa best þörfunum. Enda auðskilið, að svo sje í jafnstrjálbygðu landi sem vort land er. Hefir reynslan sýnt, að þetta var viturlega ráðið. Nú hefir aftur um langantíma verið aðeins einn skóli, enda svo komið sögu, að flestum landsmönnum utan Reykjavíkur er ókleift að nota hann, að undanteknum einstöku efnamanni. Það, sem þessu veldur, er dýrtíðin hjer í bænum. Þarf ekki að skýra það atriði, sem öllum er alkunnugt og viðurkent. Afleiðingin af þessu er sú, að ekki koma aðrir til að geta sótt mentaskólann en börn Reykvíkinga og örfárra efnamanna úti um land. Öllum þorra landsmanna verður því í raun rjettri fyrirmunað að njóta í nokkru æðri skólanna. Jafnhliða þessu hlýtur svo þetta fyrirkomulag að auka aðstreymið til Reykjavíkur, sem virðist þó nóg fyrir. Jeg þekki þó nokkur dæmi þess, að menn hafa flutt til Reykjavíkur norðan úr landi, aðeins vegna þess, að það var eina kleifa leiðin til að koma börnum þeirra til náms. Held jeg, að allir hljóti að viðurkenna, að þetta ástand sje ekki holt fyrir þjóðarhaginn, hvorki það, að ekki geti aðrir orðið mentamenn í landinu en börn Reykvíkinga og fárra efnuðustu manna - þó misrjettinu sje slept -, nje heldur hitt, að mikið aðstreymi fólksins myndist til Reykjavíkur, umfram það, sem þegar er, með það eitt fyrir augum, að það er eina leiðin til að koma börnum sínum til menningar. Þetta frv., sem hjer er á ferðinni, miðar að því að bæta úr þessum vandkvæðum og minka það aðstöðumisrjetti, sem gildir fyrir ungmenni landsins um aðgang að æðri skólum. Hjer er farið fram á, að lærdómsdeild skuli sett á fót í sambandi við gagnfræðaskólann á Akureyri. Veit jeg, að allir hv.þm. muni skilja það, sem felst í þeirri kröfu, og vænti þess, að þeir sjái jafnframt, hve óvænlega horfir um skólamálin með núverandi fyrirkomulagi, ef mestur hluti þjóðarinnar verður útilokaður frá að geta látið börn sín ganga mentaveginn. Það yrði máske borið fram sem ástæða gegn frv., að erfiðara sje að fá góða kenslukrafta á Akureyri en hjer syðra, þar sem flestir mentamenn landsins eru saman komnir. Jeg er að vísu ekki svo kunnugur því máli, að jeg leyfi mjer að gera samanburð á núverandi kenslukröftum við skóla þessa. En jeg þori hins vegar að fullyrða, að nú sem stendur eru mjög góðir kenslukraftar við gagnfræðaskólann á Akureyri í ýmsum greinum, og veit jeg, að það er alviðurkent. Hygg jeg því, að engin sjerstök ástæða sje til að ætla, að þetta væri gild rök móti frv. Þá verð jeg að halda því fram, að það mundi hafa góð áhrif og heppileg, ef skólarnir eru tveir. Það myndi eðlilega skapa samkepni milli þeirra um, að stúdentar hvers um sig fengju sem besta viðurkenningu fyrir lærdóm sinn og menningu á allan hátt. Er það þýðingarmikið atriði. Aðalatriðið er þó þetta, að með þessu móti fá miklu fleiri landsmenn færi á að menta börn sín en ella. Jeg skal ekki fara neitt út í kostnaðarhliðina, því hv. fhn. (ÞorstJ) hefir gert það svo skýrt og ítarlega, enda er það og tekið fram í greinargerðinni. Þó verð jeg að lita svo á, að röksemdir hv.þm. Dala. (BJ) hafi ekki verið á góðum rökum bygðar. Jeg skal þó ekki fara frekar út í það, en undirstrika þann mikla sparnað, sem margir menn úti um landið myndu njóta af þessum skóla, ef hann verður settur á stofn, svo sem frv. gerir ráð fyrir.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Það gleður mig, að háttv.þm. Dala. (BJ) hefir snúist á móti þessu máli, vegna kostnaðarins, sem málinu sje samfara; en slíkt er ekki venja hans. Enda hygg jeg nú samt, að það hafi ekki verið kostnaðarhliðin, sem ráði andstöðu hans í þessu máli, heldur aðrar ástæður. Yfirleitt hrakti hann ekki neitt af þeim rökum, sem jeg færði í fyrri ræðu minni, sem hann raunar ekki virtist hafa heyrt, enda þóknast honum heldur ekki að hlusta á mig nú, því jeg sje hann ekki hjer í deildinni, og svarar hann þá aftur sennilega einhverju öðru en því, sem jeg sagði, og get jeg ekki að því gert. Jeg geri ráð fyrir að minka gagnfræðaskólann á Akureyri þannig, að engin deildin verði tvískift, og þess vegna ætti breytingin að vera síður tilfinnanleg að því er kostnaðinn snertir. Jeg hefi aldrei sagt, að gagnfræðadeildirnar í Reykjavík og á Akureyri eigi að vera framhald af barnaskólunum, enda þótt jeg áliti, að lærdómsdeildin geti tekið við af gagnfræðadeildunum, gagnstætt því, sem háttv.þm. Dala. ætlast til. Það er rangt að telja gagnfræðaskólann á Akureyri aðeins fyrir Akureyringa; Akureyringar hafa ekki frekar gengið í hann en Eyfirðingar, Skagfirðingar, Húnvetningar, Þingeyingar eða Austfirðingar. Þar að auki hafa margir Vestfirðingar og Sunnlendingar sótt skólann. Samkvæmt því, sem jeg tók fram áður í ræðu minni, er skoðun mín sú, að það eigi að herða á ákvæðum reglugerðar lærða skólans um inngöngu í deildina. Háttv. þm. (BJ) gerði lítið úr því, hvað ódýrara er fyrir nemendur að stunda nám á Akureyri en í Reykjavík. Taldi hann, að nemendur hjer gætu haft með sjer mötuneyti, eins og á Akureyri, enda vakir það líklega fyrir honum að stofna heimavistarskóla hjer í Reykjavík, þar sem hann augsýnilega virðist aðeins vilja hlynna að skólum í Reykjavík, en hvergi annarsstaðar. Hann taldi, að kostnaðarmismunurinn fyrir nemendur hjer og nyrðra væri aðeins fólginn í fargjaldi nemenda að norðan hingað til Reykjavíkur. Á því er auðsjeð, að hjer talar maður, sem ekki veit, hvað hann er að fara. Jeg sýndi glögglega kostnaðarmuninn við námsdvöl í þessum tveim umræddu bæjum. Eða telur hv.þm. (BJ) 1000 kr. kostnaðarmismun á ári einskis virði fyrir fátæka nemendur? Háttv. þm. (BJ) sagði, að það mundi enginn blettur á jörðinni með 90 þús. Íbúa hafa meira en einn lærðan skóla, ef hann annars hefði nokkurn. Í sambandi við þessa umsögn hans vil jeg benda á, að meðan við höfðum hjer tvo lærða skóla, Hólaskóla og Skálholtsskóla, voru hjer á landi eigi meira en 40–50 þús. íbúar. En vjer höfum margar stofnanir aðrar, sem ekki tíðkast annarsstaðar í heiminum, að hverjar 90 þús. manna hafi. Má þar nefna háskóla og hæstarjett. Mun þó ekki hv.þm. Dala. vilja leggja þær niður. Vjer höfum einnig 42 manna þing, sem starfar 1/4–1/3 af hverju ári, og mun það líka vera einsdæmi með smáþjóð sem vjer erum. Það hafa ekki heyrst áður frá hv.þm. Dala. (BJ) varúðarorð gegn því, þó 90 þús. Íslendingar legðu í þann kostnað, sem jafnstór hópur annarsstaðar á hnettinum mundi ekki ráðast í. Þá talaði háttv.þm. um kensluna og gerði mikið úr því, að fjölga þyrfti kennurum og kenslustofum við Akureyrarskólann. Hann hefir sýnilega ekkert tekið eftir því, sem jeg sagði, að deildum í skólanum væri nú tvískift, að skólinn hefði nóg húsrúm, ef deildunum væri ekki tvískift, og að jeg gerði ráð fyrir, að tvískifting í deildum yrði ekki leyfð. En þetta gengur nú svo, að þegar varinn er slæmur málstaður, þá er ráð að beita fyrir sig misheyrn í staðinn fyrir rök. Þá gerði hv.þm. mikið gaman að því, sem jeg hefði sagt um takmörkun stúdentaframleiðslunnar, og að það ætti að reka þá aumingja til Reykjavíkur, sem útundan yrðu þar nyrðra. Þetta var aðeins útúrsnúningur hjá hv.þm. Vitanlega þarf víða að setja takmörk. Þeir, sem best eru til þess hæfir að ganga mentaveginn, eiga að fá að sitja fyrir að ganga hann. Háttv. þm. sagði, að ekki þyrfti að kenna sjer, hve marga kennara þyrfti við lærðan skóla. Jeg gæti trúað því, ef hann ætti að ráða, að þá yrðu kennaraembættin ekki fá, sem bætt yrði við Akureyrarskóla, ef hann breyttist í lærðan skóla. En hinu trúi jeg ekki, að Alþingi geri hann að sínum ráðunaut í þessu efni. Stefna háttv.þm., eftir þeim rökum, sem hann hefir flutt í ræðum sínum hjer í deildinni, er sú, að einungis börn efnamanna og Reykvíkinga geti stundað nám við lærðan skóla. Jeg tók það fram í framsöguræðu minni, og sjerstaklega kom það skýrt fram í ræðu hv.þm. S.-Þ. (IngB), að fáir foreldrar utan af landi gætu kostað börn sín til náms í Reykjavík og yrðu því oft sjálf að fylgja þeim eftir þangað, af því þeir gætu helst klofið skólakostnaðinn á þann hátt, að verða búsettir í bænum. Að mentaskólinn er aðeins einn, eykur fólksstrauminn til Reykjavíkur svo, að til vandræða sýnist horfa. Fyrst skólahúsið er til nyrðra, gott og vel útbúið, en þröngt um skólann í Reykjavík, finst mjer sjálfsagt að nota það fyrir lærðan skóla. Kenslukrafta þarf ekki að auka að mun, þó að skólarnir verði tveir, því að lærða skólann í Reykjavík má minka sem nemur lærdómsdeild við Akureyrarskóla.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Það er ekki laust við, að mjer þyki kynlegt, hvað háttv. 1. þm. Rang. (GunnS) sækir fast að breyta þessu litla frv., sem hjer er til umr. Fyrri lið brtt. hans á þskj. 186, að í stað „1. nómember til 1. júní“ komi: 1. desember til 15. júní, lætur nefndin hlutlausan. Atkv. nefndarmanna eru óbundin gagnvart því atriði; get jeg því gefið flm. von um, að einhverjir nefndarmenn greiði því atkv. En á síðari liðinn getur nefndin ekki fallist. Jeg minnist þess, að í fyrra kom það fram á fundi landbn. þessarar deildar, að forseti Búnaðarfjel. Íslands gat þess, að markaður mundu fást fyrir hross í Þýskalandi í aprílmánuði. Það var byrjað á ráðstöfuninni til hrossasölu þangað í fyrra, sem þó komu ekki til framkvæmda. Til þessa gæti komið enn. Auðvitað yrðu þá ekki flutt út önnur hross en þau, sem væru í góðu standi, eins og brtt. á þskj. 194 gerir ráð fyrir. Þess vegna virðist nefndinni óþarft að þrengja takmörkin meira fyrir því, að ekki sje flutt út nema hæf hross, ef ske kynni, að útflutningur á þessum tíma yrði nauðsynlegur, þegar gætt er nú betri útbúnaðar í skipum en áður var. - Um brtt. á þskj. 194 er það að segja, að nefndin hefir ekki borið sig saman um hana enn þá; en þó veit jeg, að fyrri liðinn getur hún ekki fallist á. Er það undarlegt, að þessi brtt. skuli vera fram komin, þar sem hún er aðeins endurtekning á því, sem stendur í lögum um þetta, frá 1897. Hún er alveg óþörf endurtekning á 1. gr. þeirra laga. Eigi þá að hanga í síðara atriði till., að hrossin sjeu tamin og vel fóðruð, þá getur það ekki þýtt annað en að þau sjeu vel útlítandi. Ókunnugir menn geta ekki sjeð, hvort gott útlit hrossa stafi fremur af fóðri, því að hross geta verið feit og útlitsgóð á útigangi. Jeg á ekki sök á því, þó að umræðurnar lengist að óþörfu, en læt mjer nægja að segja fyrir hönd nefndarinnar, að ef háttv. deildarmenn vilja teygja umræðurnar lengur eða endurtaka það, sem til er í lögum áður um þetta mál, þá þeir um það.

Bjarni Jónsson Jeg vildi láta frv. þessu fylgja nokkur ályktunarorð við 3. umr., án þess að ganga inn á einstakar greinar þess. Og vil jeg þá byrja með að geta þess, að jeg álít ómannúðlegt að flytja út hross á þessum tíma árs, sem hjer um ræðir. Menn verða að líta á það, að Ísland liggur úti í miðju Atlandshafi, og þessir hestar verða að velkjast í sjógangi um hávetur, þegar veður eru verst. Í öðru lagi vildi jeg geta þess við þingfulltrúa bænda, að ilt er að flytja út vöru á þeim tíma árs, sem hún er verst útlits, því að aldrei verður við því spornað, að eigi slæðist illa útlítandi hross með, fremur en á sumrin; lækkar þetta verðið á hestunum og spillir markaðinum yfir höfuð fyrir framtíðina. Sá lítilfjörlegi hagnaður, sem af þessum útflutningi getur hlotist fyrir einstaklinga um stundarsakir, jetur sig upp, og meira en það, í markaðsfalli erlendis. Hugsum okkur skip landssjóðs vera að þræða hverja höfn að vetrarlagi til að sækja 10–20 hesta. Hvað mundi það kosta mikið meira í rekstri skipanna, heldur en nennir „brúttó“- söluverði hestanna? Það er ekki ólíklegt, að ríkissjóður yrði að hlaupa undir bagga til að bæta hallann af þessum þvælingi skipanna. Menn vita, að ekki getur átt sjer stað, að hestar sjeu reknir langt að yfir landið að vetrarlagi. Þetta er svo óviturlegt, að fremur ætti að banna það með lögum en leyfa, enda þótt jeg játi, að betra sje að flytja hrossin út heldur en ef þau fjellu.

2298Gunnar Sigurðsson*): Jeg segi það sama eins og jeg tók fram við 1. umr. þessa máls, að jeg er mjög myrkfælinn við þetta frv., sem er aðeins miðað við núverandi ástand, en ekki við framtíðina, og tel jeg það mjög illa farið. Vildi jeg því, að fram kæmi álit fleiri þm. Í þessu máli heldur en enn er orðið. Er jeg þakklátur háttv.þm. Dala. (BJ) fyrir afskifti hans af þessu máli, þó að jeg gangi ekki eins langt og hann. Hross verða aldrei rekin langa leið að vetrarlagi, tekin af útigangi, nema þau hafi verra af, og verður því að herða á eftirlitinu. Vil jeg sjerstaklega vekja athygli stjórnarinnar á því. Hvað snertir 1. lið brtt. á þskj. 186, er það sjálfsögð breyting, og ekki eins þýðingarlitið atriði eins og hv.frsm. (PÞ) hjelt fram, því að í nóvember lita hross sjerstaklega vel út og eru í góðum holdum. En það er sjálfsagt að taka júnímánuð með, enda þótt jeg hafi látið mjer nægja að fara ekki lengra en til 15. júní, vegna þess, að í þeim mánuði lita hestar einna lakast út á árinu. Að því er snertir brtt. á þskj. 194, vil jeg taka það fram, að jeg talaði við nefndinni, og tók hún stirðlega í fyrri liðinn, en formaður nefndarinnar tók því liðlega, að leyfa útflutning á tömdum hestum. Í sambandi við þetta skal jeg geta þess, að líkindi eru til, að koma megi á markaði fyrir vel fóðraða hesta, bæði í Þýskalandi og Noregi, og á öldum hestum er verðið hærra þá í maímánuði, en á öðrum tímum árs. Þess vegna er það ekki rjett hjá hv.frsm. (PÞ), að þetta sje lítilsvert atriði, því að þá má taka hestana strax til brúkunar. Jeg hefi farið eins vægt í sakirnar í breytingartillögum mínum og mögulegt er. Jeg get ekki verið með því, að leyft sje að flytja út að vori til hross, sem staðið hafa á sinunni allan veturinn og eru meira eða minna illa framgengin. Vil jeg skjóta þeirri fyrirspurn til hæstv. atvrh. (KIJ), hvort nú myndi leyfður slíkur útflutningur í þessum 2 mánuðum. apríl og maí, nema svo stæði sjerstaklega á, sem getur í þskj. 194, það er, að hrossin sjeu talin vel fóðruð. Jeg hefi talsvert kynst útflutningi hrossa á undanförnum árum og ætla, að jeg þekki eigi síður til þeirra hluta en margir aðrir þm. hjer í hv. deild. *Ræða þessi er óyfirlesin af þingmanninum.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Áskorun hv. 1. þm. Rang. (GunnS) gefur mjer tilefni til svars. En úr því að jeg stóð upp á annað borð, ætla jeg fyrst að gera nokkrar almennar athugasemdir við þetta frv. Það er ekki langt um liðið síðan fyrst voru settar nokkrar skorður við útflutningi á hrossum. Það var fyrst árið 1907, og var þá einungis bannað að flytja hross út á þilfari mestan hluta árs. Síðan var árið 1915 bannað algerlega að flytja hross út að vetrarlagi, eða á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. júní. Hvorttveggja þessi lög voru sett í mannúðarskyni, því að hættara þótti við, að skip mundu hreppa vond veður að vetri til, og alveg ófært að láta hesta vera á þilfari, nema bestu sumarmánuðina. Enda þótt líkurnar sjeu fyrir því, að betri veður fáist að sumrinu til útflutnings, þá er þó slíkt mjög undir hendingu komið. Jeg hefi t. d. eitt sinn í ágústmánuði verið með skipi, sem var fullfermt af hestum, og hreptum við þá svo mikinn storm í Norðursjónum, að við urðum að liggja til drifs margar klukkustundir. Auðvitað leið hestunum þá illa. En það er ekki löng kvöl, því ferð niður til Englands tekur 4–6 daga. Ef fyrirbyggja skal, að hestum liði nokkurn tíma illa við útflutning, þá verður að banna hann algerlega, því skipin geta hrept óveður bæði sumar og vetur. Breytingartillögur hv. 1. þm. Rang. (GunnS) munu ekki vera komnar fram til þess að tryggja frekar góða liðun hestanna á leiðinni, heldur vegna markaðshæfisins, því ekki getur verið spurning um það, að fyrri hluta júnímánaðar - en á þeim tíma vill hv.þm. banna útflutning - sje eins gott tíðarfar eins og t. d. í september, hvað þá heldur október. Það er líka alveg rjett hjá hv.þm., að á vorin eru hross yfirleitt ekki markaðshæf, sjerstaklega á tímabilinu frá aprílbyrjun og fram í júnímánuð. Einn greinagóður maður, sem nú er hjer í þinginu, hefir sagt mjer, að hann hafi eitt sinn verið staddur í Leith í júnímánuði, er skip kom þangað með íslenska hesta. Sagðist hann hafa skammast sín fyrir, hve horaðir þeir voru og aumingjalegir, enda hafi fólk safnast utan um hrossahópinn og gert gys að útliti þeirra eða aumkvað þau. Sökum markaðsins tel jeg ekkert á móti því að samþykkja brtt.hv. 1. þm. Rang. (GunnS), því ekki ætti að saka, þótt rík áhersla sje lögð á það að flytja einungis út vel útlitandi hross. Þrátt fyrir það, að það getur verið tvíeggjað sverð fyrir stjórnina að hafa undan þáguheimild í lögum, þá ætla jeg samt að mæla með því, að þetta frv. verði samþykt. Eins og lögin eru nú, eru þau alt of ströng, en oft mikið í húfi fyrir bændur að geta ekki selt hrossin, þegar markaðurinn er haganlegastur. Stjórnin taldi ekki rjett að neita um útflutningsleyfi í vetur, þótt heimildin fyrir leyfinu væri vafasöm. En þessi sala hefir tekist vel, og hefir gróði bænda af henni orðið um 100000 krónur, og seldust hrossin minst 40000 krónum meira en fengist hefði fyrir þau á síðastliðnu sumri. Annars hafa umræður ekki gefið mjer tilefni til frekari athugasemda í þetta sinn.

Pjetur Ottesen Í öllum þeim umræðum, sem hjer hafa fallið í dag, en sjerstaklega þó í ræðu háttv. 1. þm. Rang. (GunnS), er engu líkara en að menn geri ráð fyrir því, að ekkert eftirlit sje haft með útflutningi hrossa, eða hvernig þau sjeu útlítandi. Það er eins og gert sje ráð fyrir, að hrossunum sje dembt út í skipið án nokkurs slíks eftirlits. Jeg skal benda á það, þó þess ætti nú ekki að vera þörf reyndar, að bæði í lögunum frá 1907, um útflutning hrossa, og eins í erindisbrjefi frá stjórninni til eftirlitsmannsins með útflutningunum, eru gerðar strangar kröfur um að flytja ekki út hross, nema í góðu ástandi. Er erindisbrjefið frá árinu 1908, landritaratíð hæstv. núverandi atvrh. (KIJ), og vitanlega hefir altaf og er enn eftir þessu farið. Þessi ótti. hv. 1. þm. Rang. (GunnS) og fleiri er því, hvað þetta snertir, alveg ástæðulaus. Og viðvíkjandi sögunni, sem hæstv. atvrh. sagði í ræðu sinni, um hrossin, er sett voru á land í Leith, þá býst jeg við, að það hafi verið fyrir þann tíma, er erindisbrjefið var gefið.  (Atvrh. KIJ: Alveg rjett, það var fyrir þann tíma)  . Háttv. 1. þm. Rang. (GunnS) hefir verið reikull í ráði viðvíkjandi þessu máli og kemur með hverja brtt. ofan á aðra. Eins þykir mjer háttv.þm. Dala. (RJ), sem því miður er ekki viðstaddur nú, vaða reyk í þessu máli. Hann talaði um það, að ilt væri að vetri til að þurfa að flækjast inn á hverja smáhöfn til að tína saman hrossin, og að kostnaðurinn við það myndi gleypa upp hrossaverðin. Þessi hv.þm. veit nefnilega ekki, að hross eru venjulega ekki flutt út neina frá þremur höfnum á landinu, sem sje Reykjavík, Sauðárkróki og Borðeyri, og kannske Stykkishólmi stöku sinnum. Þessar aðfinsluástæður háttv.þm. Dala. (BJ) eru því eingöngu sprottnar af misskilningi og gersamlegri vanþekkingu í þessum sökum. Jeg held að jeg hafi veitt því rjett eftirtekt, að þessi sami hv.þm. (BJ) hafi látið orð falla á þá leið, að betra væri þó að senda út hrossin, þótt horuð væru, en drepa þau hjer úr hor. Þessi ásökun hans til bænda, um að þeir drepi úr hor, er jafnástæðulaus, sem aðrar ástæður hans gegn þessu frv., að því sleptu, hversu hlýleg hún er í garð bænda. Með lögum frá 1907 og erindisbrjefinu frá 1908 á það að vert trygt, að einungis vel útlítandi hross sjeu send út, á hvaða tíma árs sem er, en auðvitað eru hrossin alt af fríðust, þegar líður á sumarið, og því, hvað það snertir, útgengilegust, en miðað við notkunina á hestunum, geta söluskilyrðin verið mun betri á ýmsum öðrum tímum. Því er gersamlega ótækt að girða fyrir það með lagaákvæðum, að hægt sje fyrir landsmenn að nota góðan markað fyrir hrossin, þegar hann býðst.

Hákon Kristófersson Svo mun nú vera um þetta mál, sem önnur, að sínum augum lítur hver á silfrið. Þótt svo sje skipað fyrir, að hross skuli vera vel útlítandi, þegar þau eru send út, þá er misjafnt, hversu háar kröfur menn gera í því efni. Slíkt mun jafnaðarlega fara eftir því, hve kröfuharður viðkomandi útflutningsstjóri er um útlit og ásigkomulag hrossanna. Það er að mínu áliti ófært að senda út aðra hesta en þá, sem eru í góðu standi, því annað getur stórspilt framtíðarmarkaðinum. Öðruvísi leist mjer þó á suma af hestum þeim, sem hjer voru á hafnarbakkanum fyrir skömmu og munu hafa verið sendir með Lagarfossi síðast, en að þeir væru allir í útflutningshæfu standi; voru sumir þeirra þannig, að þeir hefðu betur aldrei farið, og ekki er mjer kunnugt um, að neinn hafi verið talinn óhæfur til útflutnings. Hugsa jeg, að jeg hafi ekki ver vit á hrossum en hver annar, en heima í minni sveit, eða þar sem jeg þekki til, mundu sumir af hestunum ekki taldir nema í laklegum vorholdum. Jeg viðurkenni það, að vond veður koma oft að sumri til, en aftur á móti geta oft og tíðum fallið til góðar ferðir á vetrum, en það hygg jeg þó miklu ótíðara, að sumarferðir sjeu lakari fyrir hrossin en ferðir að vetrinum. Vildi jeg og síst bægjast við því, að bændur fengi góðan markað fyrir hrossin og hefðu gróða af vetrarsölunni, en gæta verður hófs í öllu, og þótt svona fjelli til í vetur, að tíðin hefir verið góð og hross í sæmilegu standi víðast hvar, þá er ekki svo ávalt, og jeg treysti ekki mikið á eftirlitið, sem hafa á með útflutningunum, þó ekki væri af annari ástæðu en þeirri, hve dómar manna eru misjafnir á því, hvað telja beri sæmilegt útlit. Enda mundu oft og tíðum vandræði geta hlotist af vetrarútflutningi, sjerstaklega hvað það snertir að koma hrossunum á útflutningsstaðinn. Hvernig færi sá nú t. d. að, sem væri á ferð með t. d. 100 hross eða fleiri og kæmi með þau á eitthvert heimili í hríðarveðri? Afleiðingin yrði sú, að hrossin yrðu að vera úti að nóttunni og leita sjer skjóls undir húsveggjum, ef til væru. Þannig lagað kæmi þó ekki fyrir að sumrinu.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg verð að álíta, að þetta kapp, sem háttv.flm.brtt. (GunnS) leggur á að breyta frv., sje fremur til þess að sýna, að hann sje þessum málum kunnugur, heldur en hann áliti svo mikla nauðsyn til reka, að settur verði tvöfaldur lagamúr utan um útflutning hesta. Hefi jeg þegar sýnt fram á, og fleiri háttv.þm., að með núgildandi lögum er næg trygging fyrir því, að ekki verði fluttir út aðrir hestar en þeir, sem vel eru markaðshæfir. Það lítur út fyrir, að allir háttv. andmælendur frv., svo sem hv.þm. Dala. (BJ), hv.þm. Barð. (HK) og ekki síst hv.flm.brtt. (GunnS), sjeu á þeirri skoðun, að fyrirbyggja megi útflutning á illa útlítandi hrossum með því einu að setja ný lög til endurtekningar á því, er áður var í lögum. Mjer finst, að það, sem mest ríður á í þessu efni, sje að gæta þess, að eftirlitsmaðurinn gæti vel skyldu sinnar samkvæmt þeim lögum, sem nú eru fyrir hendi og gilt hafa hjer í næstliðin 17 ár.

Bjarni Jónsson Jeg var á göngu hjer fyrir framan og heyrði þá háa rödd hv.þm. Borgf. (PO) gegnum dyr og gættir. Vildi hann vega að mjer fyrir það, er jeg hefi áður sagt um þetta mál. Reyndi hann að ósanna þá sögu mína, að erfitt mundi og dýrt að elta uppi hrossahópana í ýmsum höfnum landsins, og færði þau rök fyrir, að ekki væru flutt út hross nema frá þremur höfnum á öllu landinu. En hver hefir ákvarðað, að svo skuli vera, er það löggjafinn? eða guð almáttugur? eða er það einungis háttv.þm. Borgf. (PO)? Jeg hygg, að fleiri hlutar landsins mundu vilja njóta jafnrjettis við þessar þrjár hafnir og fá skipin send til sín til að sækja hrossin, ef útflutningur yrði leyfður að vetrarlagi. Margir mundu vilja selja hesta, sem ekki ættu hægt með að koma þeim yfir fjöll og firnindi til einhverrar af þessum þremur höfnum, er einkarjettinn eiga að hljóta. Býst jeg við, að hv.þm. Borgf. (PO) mundi verða manna fyrstur til að unna landshlutunum jafnrjettis í þessu máli sem öðru. Háttv. þm. Borgf. (PO) virtist reiðast því, að jeg sagði eitthvað í þá átt, að á hörðum vetrum væri máske betra að senda hestana út en að þeir fjellu hjer úr hor. Hann ætti þó að vita, sem aðrir, að á þeim 1000 árum, sem Ísland hefir verið bygt, hafa aldrei komið svo verulega harðir vetur, að ekki hafi eitthvað af hrossum fallið, einhversstaðar á landinu. Auðvitað tel jeg slíkt ekki mundu bæta markað bænda, því sjálfsagt yrði þá oft teflt á tvent með útflutninginn. Háttv. þm. Mýra. (PÞ) undraðist þá mótstöðu, sem frv. fengi hjer í deildinni, þrátt fyrir það, þótt til væru 17 ára gömul lög, sem fara mætti eftir. En jeg vil benda þeim hv.þm. á, að samkvæmt þeim lögum voru vetrarflutningar bannaðir. Jeg hygg einnig, að það verði hvorki lög nje eftirlitsmenn, sem ráða mestu um útlit útfluttra hrossa, heldur er það náttúran og hagarnir, sem sjá um slíkt, og því treysti jeg betur. En bændum er annað betra en að spilt sje markaði fyrir vöru þá, sem flutt er út frá þeim.

Pjetur Ottesen Hv. þm. Barð. (HK) rjeðst á móti frv. þessu, og skildist mjer hann byggja mótmæli sín á síðustu hrossasendingu, sem fór fyrir nokkru til útlanda hjeðan úr Reykjavík. Að minsta kosti var það dæmið, sein hann tók, og spurði mig um leið, hvort jeg hefði lítið eftir, að hrossin væru sæmilega útlítandi. Það gerði jeg ekki, enda er það ekki mitt verk að líta eftir útflutningshrossum í Reykjavík. En jeg þykist þess fullviss, að svo hafi verið gert; mjer er kunnugt um, að útflutningsstjórinn í Reykjavík, Magnús dýralæknir Einarson, er mjög samviskusamur og gerir jafnan skyldu sína í þessu efni. Það þekki jeg, sem allmikið hefi fengist við að kaupa hross til útflutnings, af eigin reynslu. Hafi hv.þm. (HK) sjeð ljeleg og illa útlítandi hross í þeim hóp, efast jeg ekki um, að útflutningsstjóri hafi gert þau afturreka. Hv. þm. Dala. (BJ) vildi rengja það, sem jeg sagði um útflutningsstaðina. Jeg styð fullyrðingu mína í þessu efni við reynsluna, og full 15 ára reynsla hefir fært mönnum heim sanninn um, að það sje rjett, sem jeg fór með. Jeg gat þess enn fremur, að síðustu árin hefði það komið fyrir, að hestar hefðu verið fluttir út frá 4. höfninni, sem sje Stykkishólmi. Þess vegna er þessi kostnaðargrýla hv.þm. gripin úr lausu lofti og gersamlega ástæðulaus. Þá mintist hv.þm. Dala. (BJ) enn á horfellinn og sagði hann, að á þeim 1000 árum, sem Ísland hefir verið bygt, hafi aldrei komið svo verulega harðir vetur, að ekki hafi eitthvað fallið af hrossum. Jeg vil leyfa mjer að benda hv.þm. á, að einhver mesti jarðbanna- og hagleysisvetur á seinni árum var veturinn 1920. En þá veit jeg ekki til, að nokkursstaðar á landinu hafi verið fellir, hvorki á hrossum nje öðrum fjenaði, heldur var talið, að hross hafi þá gengið óvenjuvel undan. Þetta er gleðilegur vottur um þær framfarir, sem landbúnaðurinn hefir tekið á seinni árum, í því að tryggja búpeningsfóður, því að vafalaust hefði jafnmikill snjóa- og hagleysisvetur valdið miklu tjóni fyr á öldum.

Bjarni Jónsson Jeg skal aðeins geta þess gagnvart 15 ára reynslu hv.þm. Borgf. (PO), að hún sannar ekki neitt um vetrarútflutning, því að mjer vitanlega hefir ekki verið um slíkt að ræða fyr en nú í vetur.

Gunnar Sigurðsson Jeg skal ekki lengja þessar umræður mikið, en get þó ekki stilt mig um að svara hv.þm. Borgf. (PO) fáum orðum. Hv. þm. gerði afarmikið úr því eftirliti, sem væri með útflutningi hrossa, einkum í Reykjavík. Jeg veit, að það er ekki eins gott og hann álítur, og tel miklu fremur þörf á að herða á því heldur en draga úr því. Dýralæknirinn í Reykjavík er að vísu mjög samviskusamur í þessu efni, en það hefir komið fyrir, að hross, sem hann hefir gert afturreka og dæmd óhæf til útflutnings, hafa verið rekin til annarar útflutningshafnar og send þaðan út. Jeg man það einnig, að norðlensk hross lentu fyrir 2 árum í svo miklum hrakningum á leiðinni suður hingað, að mjög var vafasamt, hvort rjett væri að leyfa útflutning á mörgum þeirra. Dýralæknirinn kvaðst leyfa það gegn mótmælum samviskunnar, aðallega vegna þess, hve langt þau voru komin að.

Var þetta ekki um sumartíma?

Jú að vísu, en hross geta líka slæpst á sumrin, enda kemur það því ekki við, því jeg var að tala um eftirlitið alment, en þetta er ekki annað en venjulegur útúrsnúningur hjá hv. 1. þm. Skagf. (MG). Þá gat sami hv.þm. (PO) þess, að jeg vær reikull í brtt. mínum. Það er alls ekki rjett. Jeg kom aðeins með eina brtt. og síðan viðaukabrtt., eftir að hafa átt tal um þetta við forseta Búnaðarfjelagsins og dýralækninn í Reykjavík, og voru þeir mjer sammála í því; kváðu þetta vera hinar minstu hömlur, sem unað yrði við. En þeir eru manna fróðastir í þessum efnum. Jeg svaraði áðan hv.þm. Mýra. (PÞ), að núgildandi lög væru ekki samhljóða brtt. minni, því að þar er hert mikið á fyrirmælum laganna. Hv. þm. gat þess, að jeg mundi hafa borið fram þessar brtt. til þess eins að sýna, að jeg hefði vit á þessu máli. Jeg mótmæli þessu eindregið. Jeg bar þær fram einungis til þess, að markaðinum yrði ekki spilt. En jeg skal fúslega játa, að jeg vil ekki láta til mín taka um önnur mál en þau, sem jeg hefi kynt mjer rækilega og jeg er sjerstaklega kunnugur, og svo er í þessu efni. Reynsla mín hefir kent mjer, að ekki sje rjett að flytja út nema sjerstaklega falleg og vel útlítandi hross. Hygg jeg að verð þeirra mundi hækka mikið á útlendum markaði, ef þau væru enn betur valin en nú er, þó að eftirlit hafi verið sæmilega gott yfirleitt á seinni árum.

Pjetur Ottesen Í tilefni af síðustu orðum hv.þm. Dala. (BJ) skal jeg einungis geta þess, að engu mundi það breyta um útflutningshafnir, þó að hross væru flutt út að vetrarlagi. - Hv. 1. þm. Rang. (GunnS) gat um, að hjeðan hafi verið rekin hross, er dæmd voru óhæf til útflutnings, og farið með þau til annarar hafnar og flutt þaðan út. Þetta er rjett, að eitthvað mun vera hæft í, að þetta hafi komið fyrir einu sinni, en það komst upp, og mun nú girt fyrir, að slíkt geti komið fyrir aftur. Eftir orðum þessara tveggja hv.þm. virðast þeir álíta, að svo miklir annmarkar sjeu á útflutningi hrossa, að rjett væri að banna hann með öllu. En hví ganga þeir þá ekki hreint að verki og bera fram frv. í þá átt?