Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í veikindaforföllum hv. form. iðnn. og frsm. leyfi ég mér að flytja framsögu fyrir meiri hl. hv. iðnn. varðandi frv. til l. um breyt. á l. nr. 45 3. apríl 1963 um iðnlánasjóð á þskj. 356. Iðnn. hefur haft þetta mál til meðferðar, og eins og kemur fram í nál. á þskj. 428, hefur n. klofnað. Meiri hl. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. mun skila séráliti eða sérálitum.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru gamall kunningi hér í d. Það var lagt fram í þingbyrjun í nokkuð öðru formi en það er nú, og var þá ágreiningur um það innan stjórnarflokkanna, til hvaða n. það ætti að fara. Þar sem frv. fjallaði um, nýjan toll, sem átti að leggja á sjávarútveginn, var í raun og veru eðlilegt, að málið færi þangað. En hæstv. iðnmrh, hafði nú lagt til, að málið gengi til iðnn. og hann gat ekki sætt sig við það, að horfið yrði frá þeirri till. hans, en mun þó ekki hafa fengið meiri hl. fyrir henni í sínum flokki, og niðurstaðan varð þess vegna sú, sem var mjög óeðlileg hér á Alþ., að það var sett á laggirnar sérstök n. til þess að fjalla um málið. Af störfum hennar hefur hins vegar ekki neitt heyrzt, en þegar leið á þingtímann, var lagt fram það frv., sem hér er nú til meðferðar, og þetta mál flutt í talsvert öðru formi en það hafði áður verið, auðsjáanlega gert til þess að komast fram hjá veiðarfæranefndinni. Annað hafði líka gerzt á þessum tíma af hálfu þeirra í stjórnarflokkunum, sem telja sig vera sérstaka málsvara sjávarútvegsins, eins og t.d. hv. 11. landsk. Hafði verið talað mjög rösklega á móti þeim tolli, sem hér átti að leggja á sjávarútveginn, og ég man ekki betur en hann hafi hér á þessum stað, þar sem ég stend nú, svarið og sárt við lagt, að þessi tollur skyldi aldrei ná fram að ganga. Og mér skilst, að einnig hafi hv. 7. landsk. tekið mjög skelegglega undir þetta hér í umr. á þinginu, sem þá fóru fram, og einnig hv. 3. þm. Sunnl., og í framhaldi af þeirri afstöðu þeirra skilst mér, að það hafi verið haldnir fundir í Landssambandi ísi. útgerðarmanna, og þar samþ. mótmæli gegn þessari nýju skattaálagningu. Síðan hefur nú hæstv. iðnmrh. farið að ræða við þessa stuðningsmenn sína, og niðurstaðan virðist vera sú, að nú sé úr þeim allur vindurinn og þeir séu orðnir samþ. þeirri skattaálagningu, sem þetta nýja frv. gerir ráð fyrir. En þó er nú ánægjan samt ekki meiri en það, að við í iðnn. sendum þetta frv. til umsagnar Landssambands ísl. útvegsmanna, og það hafði mjög ríflegan tíma til að svara okkur, en okkur bárust aldrei nein skrifleg svör þaðan. Þó munu bæði hv. 11. landsk. og hv. 7. landsk. eiga sæti í stjórn þessara samtaka, en hins vegar barst okkur það munnlega, að Landssambandið mundi láta það afskiptalaust, þó að þessi tollur á útveginn, sem frv. gerir ráð fyrir, yrði samþ. Ég verð nú að segja það sem mína skoðun, að mér finnst það ákaflega einkennileg afstaða hjá þeim, sem eiga að vera forsvarsmenn útvegsins, að þegar er verið að bæta á hann einum pinklinum til viðbótar öllum öðrum, sem áður hafa verið á hann lagðir af hv. Alþ., skuli ekki einu sinni fást skriflegt svar frá Landssambandinu um það, hvort það sé þessu samþ. eða ekki. Og mér þætti mjög fróðlegt að heyra, hvernig því víkur við, að afstaða t.d. hv. 11. landsk. og hv. 7. landsk., sem töluðu jafn skelegglega á móti þessum skatti og þeir gerðu hér á þingi fyrir jólin, skuli nú vera orðin svo breytt, að þeir kannske vilja ekki beinlínis mæla með því, að hann sé lagður á, en þeir ætla a.m.k. að láta það afskiptalaust og mótmælalaust og vilja ekki láta uppi neitt skriflegt álit um það. Hefur það kannske gerzt á þessum tíma, að afkoma útgerðarinnar hafi eitthvað batnað eða hefur vetrarvertíðin gengið svo vel, að útvegurinn sé betur undir það búinn að taka þennan skatt á sig en áður var? Það væri ákaflega fróðlegt að fá vitneskju um þetta. Og það má segja, að þetta sé kannske ekki stórmál í allri súpunni. Það séu ekki nema kannske 4, 5 eða 6 millj., sem þarna eigi að leggja á útgerðina og það sé nú ekki nein stórupphæð miðað við aðrar ennþá stærri upphæðir, sem þar er um að ræða. En mér finnst eigi að síður, að þetta sýni, að útgerðin eigi bæði hér á Alþ. og í landssamtökunum heldur lítið skelegglega forsvarsmenn. Þeir geta kannske við viss tækifæri talað allhraustlega um sína afstöðu og sagzt vera mjög áhugasamir um velgengni þessa atvinnuvegar. En einhvern veginn verður það nú svona, að ef einhver ráðh. tekur þá út í horn og talar við þá afsíðis, þá er allur vindurinn úr þeim farinn, og þá sætta þeir sig við það, að einum skattinum sé enn bætt ofan á þá, sem fyrir eru á útgerðina. En það hljóta allir þm. að gera sér ljóst, að það, sem veldur mjög miklu um þá erfiðu aðstöðu, sem útgerðin býr við í dag, er það, að það er alltaf verið að bæta á hana nýjum og nýjum sköttum, engum kannske verulega stórum í hvert skipti, en þegar pinklarnir koma saman í eitt, munar um þetta. Og ég held, að það hefði verið miklu skynsamlegra af meiri hl. Alþ. að gera eitthvað til að rétta við útgerðina að þessu sinni frekar en ráðast í þessar verðuppbætur, sem hér voru ákveðnar fyrir nokkru, að létta þessum pinklum af útgerðinni, alls konar sköttum, sem á hana eru lagðir, en eðlilegra væri, að ríkið aflaði sér með öðrum hætti, í stað þess að gera hana að þurfalingi með þessum uppbótargreiðslum, sem alltaf er verið að auka. En það verðum við að játa, og fram hjá því verður ekki komizt, að málum útgerðarinnar er svona komið að verulega miklu leyti vegna þess að þeir, sem hafa verið til forsvars fyrir hana í stéttarsamtökum útgerðarmanna, og þeir, sem hafa verið til forsvars fyrir hana hér í stjórnarflokkunum á Alþ., hafa ekki reynzt skeleggir talsmenn fyrir þennan atvinnuveg, og stjórnin hefur þess vegna getað farið því fram, sem henni hefur sýnzt í þeim efnum. Þetta er nú aðeins inngangur, sem víkur að sjávarútveginum sérstaklega. En ég ætla þá að koma að þeirri hliðinni, sem snertir iðnaðinn. Það má segja, að þetta frv. sé tvíþætt. Annars vegar er, eins og ég áðan sagði, lagður sérstakur skattur á sjávarútveginn og hinn þátturinn er sá, að þennan skatt á að nota til þess að styrkja sérstaklega eitt iðnaðarfyrirtæki, Hampiðjuna. Nú játa ég það fullkomlega, að hér er um mjög merkilegt fyrirtæki að ræða, að það væri mikið óhapp, ef ekki væri hægt að halda uppi slíkum atvinnurekstri í landinu. En hitt verð ég að segja, að mér finnst það ákaflega skrýtið, að hæstv. iðnmrh. skuli ekki koma auga á nema þetta eina fyrirtæki, sem þannig er ástatt um, því að þeir erfiðleikar, sem Hampiðjan hefur við að glíma í þessum efnum, gilda um iðnaðinn yfirleitt. Það er komið nákvæmlega eins með iðnaðinn og landbúnað og sjávarútveg, vegna þeirrar efnahagsstefnu, sem hefur verið fylgt í landinu á undanförnum árum, þessi atvinnuvegur þarf á styrkjum og uppbótum að halda, ef hann á að geta haldið uppi eðlilegri starfrækslu. Þess vegna finnst mér það ákaflega undarlegt, að ríkisstj. skuli taka þetta fyrirtæki eitt út úr öllum hópnum og veita því sérstaka aðstoð, en ætla ekki að gera neinar ráðstafanir til stuðnings þeim iðnaðarfyrirtækjum, sem líkt er ástatt um. Ástæðurnar til þess að svona er komið fyrir iðnaðinum, eru mjög augljósar. Þar er ekki eingöngu um verðbólguna að ræða, heldur líka misheppnuð afskipti ríkisstj. á ýmsum öðrum sviðum. Það hefur t.d. ekki lítið að segja, hvernig búið er að iðnaðinum í lánamálum. Iðnaðurinn býr við stórkostleg rekstrarfjárvandræði, miklu meiri en hann hefur nokkru sinni áður gert, og það gildir raunar um aðrar atvinnugreinar líka. Með þeirri sparifjárfrystingu, sem ríkisstj. hefur tekið upp, hefur viðskiptabönkunum verið gert ókleift að halda uppi eðlilegri þjónustu við atvinnuvegina, og því til viðbótar hefur Seðlabankinn stórlega dregið úr þeirri þjónustu, sem hann veitir atvinnuvegunum. Með því að búa þannig að atvinnurekstrinum í lánamálum, hefur rekstraraðstaða þeirra verið stórlega skert eða gerð miklu örðugri, og það hefur að sjálfsögðu komið fram í verri afkomu hjá fyrirtækjunum. Þessu til viðbótar hafa vextir verið stórhækkaðir og eru miklu hærri hér en í nokkru öðru nágrannalandi okkar. Ég fullyrði það, að í engu Evrópuríki finnast nálægt því eins háir vextir og hér eru borgaðir, og ég dreg meira að segja í efa, að hægt sé að finna dæmi um það í Suður-Ameríku, þó að margt sé hægt að finna þar, sem ekki er til fyrirmyndar. Því til viðbótar, að þannig hefur verið þrengt að iðnaðinum í lánsfjármálunum, hefur það komið, að það hefur verið dregið mjög úr innflutningshöftum og fluttur inn erlendur iðnvarningur í stórum stíl. Ég tel, að það geti vel komið til greina, að slík samkeppni fari fram. En hún á því aðeins að fara fram, að áður sé búið að búa innlendan iðnað undir það að mæta slíkri samkeppni. En í staðinn fyrir það að búa iðnaðinn undir þetta, hefur verið þrengt að honum stórkostlega með þeim aðgerðum í fánamálum, sem ég hef nú vikið að og auk þess, sem verðbólgan hefur gert aðstöðu hans verri á allan hátt. Þess vegna álít ég, að undir þessum kringumstæðum hafi það verið rangt af ríkisstj. að hleypa hinum erlendu iðnaðarvörum eins mikið inn í landið og raun ber vitni um. Það er þessi innflutningur, sem veldur erfiðleikunum hjá veiðarfæragerðinni, en innflutningurinn veldur líka stórfelldum erfiðleikum hjá mörgum iðnfyrirtækjum öðrum. Við höfum t.d. fyrir augunum dæmi um það, að það hefur dregið stórkostlega úr atvinnu hjá járniðnaðarfyrirtækjum nú í vetur. Bæði er það, að þessi fyrirtæki hafa fækkað við sig starfsmönnum og því til viðbótar hefur svo að segja öll yfirvinna og eftirvinna fallið niður. En þegar þannig er komið, að búið er að fella þessa vinnu niður, er kaupgjaldið ekki hærra en það, að töluvert vantar á, að menn hafi sæmilega til hnífs og skeiðar. Þetta stafar af því, að það eru fluttar inn núna ýmsar vélar og ýmis tæki, sem járniðnaðurinn íslenzki hefur unnið, en sem hann getur ekki keppt við undir þeim kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi. Sama gildir að sjálfsögðu um ýmsan iðnað, sem starfar beint að útflutningi, t.d. á hinn merkilegi ullariðnaður á Akureyri, sem hefur á undanförnum árum flutt út talsvert af iðnaðarvarningi, nú í miklum erfiðleikum, vegna þess að hann er í raun og veru ekki lengur nægilega samkeppnisfær til þess að halda þessum útflutningi áfram. Með þetta allt í huga hefur okkur í minni hl, iðnn. þótt rétt að stórbreyta þessu frv. Í staðinn fyrir það, að það er tilgangur þessa frv. að koma upp verðjöfnunarsjóði innan iðnlánasjóðs fyrir eitt iðnaðarfyrirtæki, leggjum við til, að settur sé á fót verðtryggingarsjóður, sem veiti aðstoð ekki aðeins til þessa fyrirtækis, heldur annarra, sem svipað er ástatt um, iðnaðarfyrirtækja, sem annaðhvort selja vöru sína aðallega erlendis eða þurfa að keppa innanlands við erlendar iðnaðarvörur, sem eru fluttar inn án verulegra tolla. Og í stað þess, að lagt er til í frv. að afla fjárins með því að skattleggja útgerðina, leggjum við til, að þess sé aflað með því að taka nokkurn hluta af tekjuafgangi ríkissjóðs s.l. ári, og leggja það fé í þennan verðtryggingarsjóð, sem við viljum að sé stofnaður. Ég held, að menn hljóti að vera sammála um það, að iðnaðurinn er það mikilvægur atvinnuvegur, að honum beri með réttu nokkur hluti af þeim mikla tekjuafgangi, sem orðið hefur hjá ríkissjóði á s.l. ári og það sé ekki fram á of mikið farið, þó að af þessum tekjuafgangi, sem nemur eitthvað um 500 millj., fari 1/10 til styrktar iðnaðinum á þann hátt, sem lagt er til í okkar brtt. Hitt er náttúrlega hrein fjarstæða að ætla í þessu sambandi að fara að skattleggja atvinnuveg, sem þegar er stórlega styrktur úr ríkissjóði, ég á við sjávarútveginn, með því að skattleggja innflutt veiðarfæri, eins og lagt er til í frv. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að bæði landbúnaður og sjávarútvegur njóta nú stórfelldra verðuppbóta á ýmsan hátt, og það er ekki nema eðlilegt, að iðnaður, sem svipað er ástatt um, sitji þar við sama borð. Það er í gildi hér, eins og í svo mörgum öðrum efnum, að það hefur minna verið hugsað um iðnaðinn en sjávarútveg og landbúnað, en þó er iðnaðurinn sízt þýðingarminni atvinnuvegur en þessir tveir. Ég vil segja jafnvel að sumu leyti þýðingarmeiri atvinnuvegur, því að það skulum við gera okkur ljóst, að í sambandi við þá fólksfjölgun, sem hér verður á komandi áratugum, munum við ekki geta komið að nema takmörkuðum hluta hennar við landbúnað og sjávarútveg, þar sem því eru takmörk sett, hve mikið hægt er að auka þessa atvinnuvegi, og þess vegna verðum við fyrst og fremst að efla margs konar iðnað í landinu til þess að tryggja næga atvinnu fyrir vaxandi þjóð á komandi árum. Þessi verðtryggingarsjóður, sem við leggjum til, að sé settur á fót, miðast að vísu að mjög verulegu leyti við það ástand, sem nú er fyrir hendi, að fyrirtækin eru almennt hallarekin og þurfa þess vegna á aðstoð að halda. En við álítum, að hann hafi líka merkilegt framtíðarverkefni, þó að búið sé við venjulegt efnahagsástand. Eins og ég sagði áðan, er nauðsynlegt að efla, iðnaðinn í landinu á komandi árum, og við verðum m.a. að leggja stund á að efla þann iðnað, sem framleiðir vörur fyrir erlendan markað. En það getur oft tekið sinn tíma að gera slíkan iðnað arðvænlegan. Það tekur sinn tíma að vinna markaði fyrir nýjar iðnaðarvörur erlendis, og það má vel búast við því, að slík fyrirtæki verði kannske rekin með einhverjum halla til að byrja með, og þá er það, sem við teljum, að sjóður eins og verðtryggingarsjóður, sem rætt er um í okkar till., geti komið að verulegu gagni með því að veita styrk eða framlög til þeirra fyrirtækja, sem þannig eru að vinna framleiðslu sinni sess á erlendum mörkuðum. Sama gæti að sjálfsögðu einnig gilt um fyrirtæki, sem framleiða fyrir innlendan markað, en þurfa að keppa t.d. við tollfrjálsar, innfluttar vörur. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að sinni að rökstyðja þessar brtt. okkar öllu nánar. Ég trúi því, að þegar þm, íhuga þessi mál betur, verði þeim ljóst, að hér er ekki nauðsynlegt að veita Hampiðjunni einni styrk, heldur líka öðrum gagnlegum og nauðsynlegum fyrirtækjum, sem líkt er ástatt um og þess vegna eigi að vinna að þeirri sjóðsstofnun, sem lagt er til, að gert verði í okkar brtt., en ekki sjóðsstofnun, sem bundin. er aðeins við eitt iðnaðarfyrirtæki. Ég trúi því líka, að þm. eigi eftir að gera sér það ljóst við nánari athugun, að það er ekki rétt að afla tekna til þess arna með því að leggja nýja skatta á sjávarútveginn, sem þegar er búið að leggja á allt of mikið af slíkum pinklum, heldur sé eðlilegt að nota þann tekjuafgang, sem varð hjá ríkinu, til þess að leysa það verkefni, sem hér er fyrir hendi. Því vænti ég þess, að þessar brtt. okkar verði samþ., en ef hins vegar svo skyldi fara gegn von minni og okkar í minni hl., að þær næðu ekki fram að ganga, vildi ég bera þá ósk fram við hæstv. forseta, að hann léti fara fram sérstaka atkvgr. um 1. málsl. í 1. gr. frv., þ.e.a.s. þann málsl., sem fjallar um veiðarfæraskattinn, því að það er vel bægt að hugsa sér og er einnig eðlilegt, ef menn vilja afgreiða frv. í þessu formi, að það sé hægt, án þess að þessi skattur verði samþ., því að þá mundi tekjuöflunin fyrst og fremst byggjast á öðrum tölul., sem er framlag úr ríkissjóði. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að þessar brtt. okkar fái nánari athugun þm. og góðar undirtektir.



Herra forseti. Mál það, sem hér er nú til umr., hefur fyrr í vetur verið nokkurt hitamál hér í þessari hv. d. Það tókst ekki að afgreiða það á venjulegan hátt til hinnar föstu n. þingsins, heldur varð að skipa í það sérstaka þn., en svo er nú farið, að ekkert hefur frá þeirri n. heyrzt, og nú er komið hér fram nýtt stjfrv. um sama eini. Út af fyrir sig er engin deila um, að nauðsynlegt sé, að veiðarfæraiðnaður hafi lífvænlegan rekstrargrundvöll hér í okkar landi. Enginn neitar því. Hins vegar var það, sem menn greindi á um, sá skattur, sem átti að leggja á innflutt veiðarfæri til þess að standa undir þessari sérstöku aðstoð til eins fyrirtækis, Hampiðjunnar. Við Alþb.-menn vorum á móti þeim 2% skatti, sem þá var gert ráð fyrir að leggja á innflutt veiðarfæri, og afstaða okkar er hin sama til þess 1% skatts, sem nú á að leggja á innflutt veiðarfæri skv. þessu frv. Frv. hefur sem sé tekið þeim breyt., að skatturinn á innflutt veiðarfæri er lækkaður úr 2% niður í 1% og einnig er gert ráð fyrir annarri tekjuöflun og gegn henni erum við að sjálfsögðu ekki. Við erum á móti þessum skatti á veiðarfærin, sem við teljum, að sé ranglátur, það sé algerlega skakkt að vera að skattleggja þann atvinnuveg, sem þegar þarf mjög margbreytilega aðstoð. En eins og ég hef áður sagt, teljum við, að hér sé stuðnings þörf við þessa atvinnugrein, svo og aðrar, og þess vegna hef ég gerzt meðflm. með þeim breyt, á frv., sem felast á þskj. 437 og nú hefur verið lýst hér, og ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um.



Herra forseti. Ég vil taka það fram í upphafi, að ég var staðráðinn í því að lýsa minni afstöðu til þessa máls burt séð frá því, hvort hv. 5. þm. Reykv. hefði beint til mín sérstökum orðum eða ekki. En ræða hans gefur kannske tilefni til að fara nokkrum fleiri orðum um þetta mál, því að hann ræddi það með þeim hætti, sem einkennir svo margar ræður þessa hv. þm. Hann lét í það skína, að hann vissi ósköp lítið, hver hefðu orðið afdrif þess frv. um verðjöfnunargjald af veiðarfærum, sem vísað var til sérstakrar veiðarfæranefndar. Þó býst ég við því, að jafn fróðleiksfús maður og hv. 5. þm. Reykv. er og fréttaþyrstur, hljóti að hafa fylgzt með afgreiðslu þessa máls í hinni svokölluðu veiðarfæran., svo að ég býst við því, að hér sé hann að látast og að hann viti betur. Það hefur greinilega komið í ljós, að sjálfsögðu hafa hans flokksmenn í veiðarfæran. engan veginn legið á því frekar en við hinir, að hjá veiðarfæran. fóru fram viðræður við ráðuneytisstjórana, sem stóðu að samningu þessa frv., og forstj. Hampiðjunnar. Að þeim viðræðum loknum kannaði form. veiðarfæran. viðhorf nm. til þessa frv., og kom þá í ljós, að stjórnarandstaðan, ásamt 2. landsk. þm. og mér úr stjórnarliðinu, var andvíg frv. í þeirri mynd, sem það lá fyrir. Þetta veit ég, að hv. 5. þm. Reykv. var vel kunnugt um og þar strandaði málið. Síðan hefur það gerzt, að ríkisstj., sem hefur haldið sér við það að leggja verðjöfnunargjald á veiðarfæri, en ekki haft til þess stuðning ákveðinna þm. úr stjórnarliðinu, og þar er ég meðtalinn, hún tekur til þess ráðs að taka ákveðin veiðarfæri út af frílista og þau eru háð leyfisveitingum eða kvóta. Þegar svo er komið, var mikil óánægja ríkjandi, bæði hjá innflytjendum veiðarfæra og útvegsmönnum almennt. Með því móti kemur einnig skattur, 1/2% leyfisgjald, eða yfirfærslugjald réttara sagt, á veiðarfæri, og við útvegsmenn kröfðumst þess almennt, að þessi veiðarfæri yrðu aftur sett á frílista og ekki háð leyfum. Við það vildi ríkisstj. ekki sætta sig, því að hún hugðist styrkja innlendan veiðarfæraiðnað, sem hv. 5. þm. Reykv. virðist bera mjög fyrir brjósti. Með því að ganga til samninga við ríkisstj., geng ég inn á frv. í þeirri mynd, sem það nú er. Þó að ég sé á engan hátt glaður eða ánægður yfir því að leggja nokkurn veiðarfæraskatt á, sætti ég mig við frv., þar sem fyrir liggur fyrirheit og loforð ríkisstj. um það, að veiðarfærin verði aftur sett á frílista og gjaldið lækkað um helming frá því, sem það var í vetur. Vil ég það heldur en búa við leyfisveitingu á innflutning veiðarfæra. Þetta er í fáum orðum mín afstaða til málsins. En hún er einnig nokkuð ýtarlegri, því að mál þetta var lagt fyrir stjórnarfund í Landssambandi ísl. útvegsmanna fyrir nokkru síðan. Ég hafði þá ekki tekið endanlega afstöðu til málsins og vildi alls ekki gera það, fyrr en stjórn samtakanna hafði gert það. Þar samþ. stjórnin með öllum atkv. að falla frá mótmælum við 1% innflutningsgjaldi af veiðarfærum, ef öll veiðarfæri yrðu aftur látin á frílista, eins og áður var. Eins og alltaf, þegar menn þurfa að semja um hlutina, fá ekki allir það, sem þeir vilja. Ríkisstj. og meginþorri stjórnarliðsins vildu samþykkja verðjöfnunargjaldið á veiðarfæri eins og það lá fyrir með frv., sem flutt var hér í haust, eða 2%. Við einstakir stjórnarþm. vildum engan skatt á veiðarfærin og lögðumst gegn málinu, þ. á m. ég, sem hafði mig einna mest í frammi við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. Eftir það, sem hefur síðan gerzt, tel ég skynsamlegra að fallast á samninga, til þess að ríkisstj. falli frá því að láta veiðarfærin vera háð leyfisveitingum og taki þau aftur inn á frílista, þótt það kosti útgerðina nokkuð, þó að ég sé á engan hátt ánægður. En það er mikill misskilningur hjá hv. 5. þm. Reykv. að halda það, að það sé nóg fyrir ráðh. að taka mann undir vegg, og þegar sé búið að tala við mann undir vegg, eins og hann komst að orði, sé allur vindur úr okkur, og þá segjum við ekki annað en já og amen. Það getur vel verið, að hv. 5. þm. Reykv. sé hlýðinn og auðsveipur við sína húsbændur og sína yfirmenn í Framsfl. og það sé nóg að taka hann undir vegg, þá sé allur vindur úr honum og það getur vel verið, að afstaða hans til mín í þessu tilfelli mótist af þeim þrælsótta, sem hann virðist eiga við að búa og hafi kannske átt við að búa mestan hluta ævinnar, frá því að hann varð fullorðinn maður. En ég ætla að segja hv. 5. þm. Reykv. það í fullri hreinskilni og vinsemd, að þó að maður sé ráðh., ráðuneytisstj. eða opinber embættismaður, beygir hann mig ekki neitt til fylgis við sig, ef ég er á annarri skoðun. Hitt er svo annað mál, að í okkar þjóðfélagi og í lýðræðisþjóðfélögum þurfa menn oft að semja um hlutina. Það þarf að semja í vinnudeilum, það þarf að semja um alla hluti og þá fær enginn maður allt það, sem hann vill, ef á að ganga til samninga og láta hlutina fara friðsamlega fram. Þetta hygg ég, að jafngreindur maður og 5. þm. Reykv. skilji mæta vel, þó að hann láti í annað skína, þegar hann kemur hér í ræðustólinn. Í sambandi við þá till., sem minni hl. iðnn. flytur um það að verja 50 millj. af tekjuafgangi til iðnaðarins og það, sem hv. ræðumaður sagði varðandi sjávarútveginn, að það væri meira gert fyrir sjávarútveg en iðnað, vil ég engan veginn ganga inn á það, að það sé meira gert fyrir eina atvinnugrein en aðra. Hins vegar verður þessi hv. þm. að gera sér grein fyrir því, að sjávarútvegurinn er með yfir 90% af útflutningsframleiðslu þjóðarinnar. Sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir stórum skakkaföllum á liðnu ári, eða í lok ársins 1966, með gífurlegu verðfalli á helztu tegundum sjávarafurða og til þess að koma til móts við sjávarútveginn, hefur ríkisvaldið orðið að hlaupa undir bagga. Þær eru upp á hvorki meira né minna en 250 millj. kr. skuldbindingar ríkisins, sem það hefur tekið á sig nú í byrjun þessa árs, eingöngu vegna verðfalls á sjávarafurðum erlendis, bæði til að koma til móts við fiskimennina og þá, sem afla bolfiskjarins, með fiskverðshækkuninni, sem ekki var grundvöllur fyrir, vegna þess að það hafði orðið lækkun á sjávarafurðum erlendis og sömuleiðis vegna hinnar miklu lækkunar, sem varð á frysta, fiskinum, og ætlað er, að muni kosta þjóðfélagið um 140 millj. kr., en fiskverðshækkunin um 100 millj kr. Ég tel, að þessar greiðslur séu rétthærri og nauðsynlegri en nokkrar aðrar fyrirgreiðslur við atvinnureksturinn, því að hér snertir það útflutningsatvinnuvegina, og þess vegna hefur verið tekið myndarlega á þessum málum, og það þolir engan samanburð við nokkra aðra starfsgrein í þjóðfélaginu, því að allar aðrar starfsgreinir standa og falla með því, að sjávarútvegurinn fái staðizt og geti gengið með eðlilegum hætti. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vona, að ég hafi sýnt hv. 5. þm. Reykv. og öðrum hv. þm. fram á það, að mín skoðun í þessu veiðarfæramáli er óbreytt, en það eru samningar, sem hér hafa átt sér stað, sem ég ætla að standa við með því að greiða þessu frv. atkv.



Herra forseti. Ég skal nú ekki stofna til neinna meiri ýfinga um þetta mál en ástæða er til. Sannleikurinn er sá, að ég hef haft töluverðar áhyggjur af þessu veiðarfæramáli. Ég dreg enga dul á það, en það eru líka fleiri, sem hafa haft áhyggjur af veiðarfæraiðnaðinum í landinu en ég, sem hafa verið í ráðherrastóli, og sannast að segja er því miður þá sögu að segja, að hvert fyrirtækið á fætur öðru hefur gefizt upp, sem hefur stundað þennan veiðarfæraiðnað, eins og hv. þm. er kunnugt um. Nú er þetta mál í því formi, að ég hef ástæðu til þess að ætla, að því sé tryggður framgangur hér í þinginu, og mér þykir vænt um það, að hv. þm., sem áður lýstu áhyggjum sínum yfir álögum, sem hér var lagt til, að lagðar yrðu á útveginn, hafa fallizt á málið í því formi, sem það núna er. Það er mjög mikill misskilningur hjá hv. 5. þm. Reykv., að þetta mál sé borið fram aðeins til þess að styðja við bakið á einu fyrirtæki, Hampiðjunni, eins og hann komst að orði. Það vakir fyrir okkur í ríkisstj. að reyna að stuðla að því, að hér komist upp öflugur veiðarfæraiðnaður almennt í landinu. Það er hins vegar rétt, að það er núna aðeins eitt fyrirtæki, sem stundar þessa atvinnugrein, svo að nokkru nemi a.m.k., en til þess að undirstrika áform og vilja ríkisstj. í þessu efni, hef ég, í samráði við mína starfsbræður í stjórninni, skipað 4 manna n. til þess að halda áfram frekari könnun á veiðarfæraiðnaðinum hér á landi og annars staðar með það fyrir augum að komast að niðurstöðu um það, hvernig stendur á því, að aðrar þjóðir geta haldið uppi öflugum veiðarfæraiðnaði og keppt við okkur, og hvernig stendur á því, að okkur heppnast ekki að reka hér þann iðnað í landinu, sem þó í raun og veru virðist augljóst, að ætti að vera auðvelt að reka, vegna þess stóra markaðar, sem veiðarfæraiðnaðurinn hefur hér á landi. Í þessari 4 manna n. eiga sæti forstjóri Iðnaðarmálastofnunar Íslands, einn deildarstj. í iðnmrn., skrifstofustj. Fiskifélags Íslands og fulltrúi L.Í.Ú. Þessum 4 mönnum hef ég falið, fyrir hönd ríkisstj., að halda áfram að kanna þetta mál betur en gert hefur verið, og þó hefur þetta mál verið kannað töluvert miklu meir en oft áður hefur átt sér stað. Eins og kunnugt er, var sérstakri n. falið að kanna ástand veiðarfæraiðnaðarins í landinu, og ég held, að þm. séu vel kunnar niðurstöður þeirrar n. Hér verður haldið áfram, og ég hef nýlega lagt fyrir þessa aðila að kynna sér til hlítar ástand þessarar atvinnugreinar hjá samkeppnisþjóðum okkar, eins og Portúgölum, Japönum, Norðmönnum og fleiri aðilum, þannig að við getum fengið, þm. og aðrir, viðhlítandi upplýsingar um það, í hverju þeir erfiðleikar, sem þessi atvinnugrein hefur átt við að búa hérlendis, eru fólgnir. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég veit það, og það kom í raun og veru fram við 1. umr. þessa máls, að allir hv. þm. hafa fullan áhuga fyrir því, að veiðarfæraiðnaður í landinu geti eflzt. En við höfum mismunandi skoðanir á því, hvernig það mætti verða. Ég vonast til, að þetta frv. verði a.m.k. til þess að viðhalda þessari einu veiðarfæragerð, sem hér er, en það er miklu víðtækara, eins og ég sagði áðan, því að efni málsins er það að styðja og örva til veiðarfæraiðnaðar í landinu, ekki aðeins þessa einu veiðarfæragerð, sem fyrir er, heldur skapa möguleika til þess, að aðrir geti fengið áhuga fyrir slíkum iðnrekstri, og sjálfur hef ég mikinn áhuga fyrir því, að það gætu komizt upp í landinu á ný fleiri veiðarfæragerðir. Það er að vísu rétt, að þarna er lagt dálítið gjald á útveginn. Það hefur þó verið dregið úr því til helminga, frá því sem upphaflega var ráðgert. Ég hef sjálfur þá skoðun, að það muni ekki hafa veruleg áhrif á verðlag veiðarfæra, vegna þeirrar miklu samkeppni, sem er í þessari atvinnugrein, frá þeim aðilum, sem selja okkur veiðarfærin, og það er líka komið til móts við þá menn, sem töldu rétt, að það kæmi einhvers staðar annars staðar frá eitthvert framlag. Ég hef fengið þarna 11,6 millj. kr. stofnframlag í þessa veiðarfæradeild í iðnlánasjóði, og það eru nokkrar tekjur, sem koma frá vöxtum og afborgunum af þessu. Jafnframt er gert ráð fyrir því, ef þurfa þykir, að heimilt sé að útvega lán til þess að hjálpa mönnum, sem vilja reyna að koma þessari iðngrein á meiri rekspöl en verið hefur fram til þessa. Ég veit, að ýmsir menn hafa lagt sig í líma við það að sætta mismunandi sjónarmið. Það hefur verið svolítill ágreiningur á milli ýmissa iðnrekenda, útvegsmanna og annarra í þessu. Það er mín ósk, að það sé hægt að koma á betra samkomulagi og meiri skilningi en verið hefur í þessu efni, og ég held, að þetta frv. geti skapað grundvöll til þess. Og ég vildi mega vona það, að við þyrftum ekki að efna til frekari ágreinings en orðinn er í þessu máli, því að í aðalatriðum held ég, að við hljótum að vera sammála um það, að það er auðvitað mjög mikils virði fyrir okkur Íslendinga að geta rekið okkar veiðarfæraiðnað þannig, að hvert fyrirtækið á fætur öðru þurfi ekki að gefast upp, og reyna að halda í horfinu við þá samkeppni, sem við þurfum að horfast í augu við frá öðrum þjóðum.



Herra forseti. Ég komst víst þannig að orði hér áðan, að það hefði sín áhrif, þegar ráðh. færi með stjórnarþm. út í horn og ræddi við hann afsíðis, og ég held, að ég hafi nú fengið fullkomna sönnun fyrir þessu strax eftir að ég lét þessi ummæli falla, því að þeir þm., sem minnast hinnar skeleggu ræðu, sem 11. landsk. þm. flutti hér, þegar veiðarfærafrv. var til umr. á sínum tíma, og bera hana svo saman við þá ræðu, sem hann flutti hér áðan, hljóta að sannfærast um það, að það sem ég hef sagt um ráðherra og stjórnarþm., hafi við fullkomin rök að styðjast, því að ég man ekki eftir því, að það hafi verið öllu meiri vindur, í þm. en hv. 11. þm. landsk., þegar hann reis upp og fór að mótmæla veiðarfæraskattinum, sem fólst í upphaflega frv. ríkisstj. Hann talaði þá mjög kröftuglega, og það svo kröftuglega, að margir þingbræður hans urðu hrifnir af honum, og einn meira að segja svo hrifinn, að hann flutti um hann á eftir mikla hólræðu í ríkisútvarpið og sagði, að það væri þó a.m.k. einn stjórnarþm. á Alþ., sem þyrði að standa uppi í hárinu á ráðh. Og mér er ekki grunlaust um, að þetta hól hafi átt sinn þátt í því, að Þorvaldur Garðar féll frá fundinum á Ísafirði, eins og frægt er orðið. Nú er Þorvaldur fallinn og ráðh, búinn að tala við þm., og þá kemur hann hér upp sem ljúfur og beygður maður, og ákaflega hógvær, eins og hann var hér áðan. Það sem hann hafði að gera hér upp í pontuna var eiginlega að rekja sína eigin píslarsögu, sem var í stuttu máli á þann veg, - jú, það er alveg rétt, að hann hafði talað skelegglega á móti 2% veiðarfæraskattinum, - að hann hefði svarið og sárt við lagt, að hann skyldi sjá um það, að slíkur skattur skyldi aldrei ná fram að ganga, en ríkisstj. var nú heldur ekki ráðalaus til að beygja þennan óþekka þm., því að það, sem hún gerði næst, var að setja innflutningshöft á veiðarfærin. Þá var nú þannig komið, að hans dómi, að hann þurfti að fara að semja, og út úr því kom það, að ríkisstj. fékk hann til að fallast á 1% veiðarfæraskatt eða svona 4–5 millj. kr. álag á útgerðina. Ég held, að hv. þm. hefði farið allt öðruvísi að, ef hann hefði verið trúr og sannur fulltrúi fyrir þennan atvinnuveg, sem hann telur sig bera fyrir brjósti. Ég held, að hann hefði blátt áfram sagt þáð og staðið við það, að afkomu sjávarútvegsins væri nú þannig komið, að það væri ekki undir neinum kringumstæðum rétt að bæta á hann nýjum pinklum. Og ég held, að ef hann hefði nú bara staðið eins fast í ístaðinu og ráðh. og ekki látið undan síga, hefði það orðið ríkisstj., sem hefði bognað, en ekki hann. Ég er ekki farinn að sjá það, ef þessi hv. þm. og einhverjir af hans flokksbræðrum hefðu haldið fast við þá afstöðu, sem þeir höfðu hér upphaflega í þinginu, að ríkisstj. hefði treyst sér til þess nú fyrir kosningarnar, að leggja þennan skatt á, í andstöðu við sína stuðningsmenn, hún hefði heldur ekki getað gert það, vegna þess að hún hefði ekki haft fylgi til þess. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef þeir hefðu tekið nógu öfluglega í taumana, þegar innflutningshöftin voru lögð á veiðarfærin, hefðu þeir líka getað fengið þau felld niður, ef þeir hefðu bara staðið sig jafn hraustlega og ráðh, hafa gert í þessari viðureign við þá. Þeirra afstaða er vissulega sú, þeirra manna, sem eru fulltrúar fyrir sjávarútveginn nú, að þeir eiga ekki að þurfa að semja neitt um það, að það eigi að leggja skatt á þennan atvinnuveg, vegna þess að það er ekkert annað en fjarstæða og rangindi að halda slíku fram. Á hallarekinn atvinnuveg á ekki að leggja nýja skatta. Hv. þm. talaði mjög fagurlega um það, að það mundi allt standa og falla með sjávarútveginum, og það er talsvert mikið rétt í því, en því aðeins verður sjávarútveginum haldið uppi og hann fær um að gegna því mikilvæga hlutverki, sem hann hefur í þjóðfélaginu, að þeir menn, sem sérstaklega telja sig valda til að vera forsvarsmenn hans, haldi fast á málum og bogni ekki, eins og hv. þm. hefur gert í þessu máli. Því að hans afstaða er vissulega þannig, og afstaða sjávarútvegsins er þannig, að þeir eiga ekki að þurfa að semja um að lagðir séu á hann neinir nýir skattar. Ef þeir standa nógu traustlega á verði gegn ríkisstj., sem vill leggja slíka skatta á, þá verða þeir ekki látnir ná fram að ganga. En það, sem hér hefur gerzt, er það, að með því að ráðh. hafa tekið þessa óþekku stjórnarþm. út í horn. hafa þeir vikið frá sinni upphaflegu afstöðu og ríkisstj. komið fram mestu af því, sem hún ætlaðist til með sínu upphaflega frv. Og niðurstaðan verður sú, að enn þá verður einum pinklinum bætt á sjávarútveginn til viðbótar. Og þess vegna var það líka ákaflega auðskiljanlegt, að hv. þm., sem var hér fullur af vindi fyrir 4–5 mán. síðan, þegar verið var að mótmæla þessum skatti upphaflega, var núna bljúgur og sagðist hafa þurft að semja. En sannleikurinn var bara sá, að þm. hafði slíkan málstað, að hann þurfti ekki neitt að semja. Og ég vildi að lokum segja það, að þessi hv. þm. þarf að öðlast þann skilning á afstöðu sjávarútvegsins og standa þar svo fast á verði fyrir hann, að í slíkum málum á hann ekki að vera að hugsa neitt um það að semja, heldur halda málstaðnum fram til hins ýtrasta, og þá getur hann verið viss um það, að þeir, sem á móti standa; láta undan, og það er aðeins með þessum eina hætti, sem hægt er að tryggja sjávarútveginum í framtíðinni þá aðstöðu, sem hann vissulega á að njóta.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls bar ég hér fram ýmsar fsp. og gerði ýmsar aths. við þetta frv. og ætlaði sérstaklega að reyna að fá hæstv. landbrh. til þess að svara ýmsu í þeim efnum. Það gekk mjög treglega, og það gengur nú víst ekki mikið betur núna, þegar hann er ekki einu sinni í salnum, þegar málið er tekið fyrir. Máske væri nú hægt að láta hann vita af því, ef hann hefur einhvern áhuga fyrir, að þetta mál komist áfram. Þætti mér vænt um, að hann væri látinn vita af því, að það væri verið að ræða það. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér þær aths., sem ég gerði við þetta frv. við 2. umr., og sem voru margar, og margar þeirra alveg princípíelar. En það eru tvö atriði, sem manni virðast nú smáatriði samanborið við allt hitt, sem mig hefði satt að segja langað til þess að fá nánari upplýsingar um. E. t. v. kunna þær að einhverju leyti að hafa verið gefnar, þegar ég hef ekki verið staddur á fundi, en þó þykist ég nú hafa verið það mikið við, að það hefur þá alveg merkilega farið fram hjá mér. Það er í sambandi við þær breytingar, sem gerðar voru við 2. umr. málsins á 39. og 57. gr. Í 39. gr., sem er um, framkvæmdastjóra rafmagnseftirlits ríkisins, stóð áður að hann skyldi vera rafmagnsverkfræðingur að menntun. Þetta var fellt burt við 2. umr., og mér er ekki kunnugt um, af hverju. Af hverju það þykir ófært að gera það að skilyrði, að sá maður sem eigi að vera framkvstj. við rafmagnseftirlit ríkisins, sé rafmagnsverkfræðingur.  Svo komum við að hinni breyt., sem er í sambandi við 57. gr. Þar eru það sjálfar rafmagnsveitur ríkisins. Nú á að gera þetta líka að sjálfstæðu embætti, eins og við vorum að ræða hér allmikið um við 1. umr. málsins. Við 57. gr. stóð áður, að hann (forstjórinn) skyldi vera verkfræðingur að menntun, gat þó verið kannske verkfræðingur í ýmsu fleiru, vegna þess að þarna koma ýmsar byggingar og annað slíkt til greina. Hins vegar er þetta líka tekið burtu. Hann hefði kannske bara líka getað verið tæknifræðingur, og þetta er jafn órökrétt eins og hin ráðstöfunin. Við skulum segja, að þetta hefði verið áfram undir raforkumálastofnuninni, og yfirmaður stofnunarinnar var lærður verkfræðingur eða lærður rafmagnsverkfræðingur. Þá gat maður kannske skilið, að eitthvað hafi verið linað á og tæknifræðingur settur í þetta starf, vegna þess að yfirmaður stofnunarinnar bar höfuðábyrgðina og gat fylgzt þarna með. En nú er þetta gert að sjálfstæðri stofnun. Þá finnst manni því minni ástæða til þess að skapa þarna möguleika til þess t.d., að hann væri tæknifræðingur. Nú er þetta ekki einu sinni svo, að maðurinn þurfi að vera tæknifræðingur. E. t. v. væri bara nóg, að hann væri útskrifaður úr hinu eða þessu - við skulum bara t.d. segja viðskiptafræði. Væri kannske litið þannig á? Svo að ég fari nú ekki að tala um, að hann væri t.d. kannske bara lögfræðingur, hefði gengið á sínum tíma í lögfræðideildina í Heimdalli, eins og einu sinni var að orði komizt. Þá eru sem sé kröfurnar ekki orðnar miklar. Það eru ekki einu sinni gerðar kröfur um tæknifræðing þarna, nei, nei. Það hefur kannske verið sagt, að þarna ætti að vera viðskiptafræðingur, vegna þess að eins og þið vitið allir saman, hv. þm., eru rafmagnsveitur ríkisins almennt reknar með mjög miklu tapi, svoleiðis að kannske þarf sá maður, sem gegndi því embætti, sem þarna ætti að stofna, að vera eitthvert alveg sérstakt séní í fjármálum, ef hann getur ekki tæmt orkusjóðina alveg hreint, eins og er nú gengið út frá og möguleikar skapaðir til með þessu, þannig að það er hægt að setja þarna viðskiptafræðing eða hvað sem vera skal. Og ef ég þekki rétt þann hátt, sem núna tíðkast hjá því opinbera í sambandi við verkfræðina, gæti ég ósköp vel hugsað mér þetta hvort tveggja framkvæmt þannig, að í þetta hvort tveggja væri settur t.d. einhver góður viðskiptafræðingur úr Heimdalli. Síðan væri hann látinn fela einhverri verkfræðiskrifstofu, sem einhverjir verkfræðingar rækju sem prívatfyrirtæki, öll verkin, sem þyrfti að vinna. Þá væri nú þar með kominn mjög þokkalegur ríkisrekstur á þessu, því að þá fengjum við nokkru seinna að vita, að þetta væri orðið anzi dýrt í rekstri, reikningarnir frá þeim lærðu verkfræðingum, sem væru á sínum eigin skrifstofum og hefðu sinn eigin taxta, mundu vafalaust ekki vera mjög lágir. Ég spyr þess vegna, hvernig í ósköpunum stendur á því, að þetta skuli geta gengið svona fyrir sig og hvaða ástæða finnst mönnum til þess? Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál. Ég gerði það svo ýtarlega við 2. umr. málsins, að ég kann ekki við að fara að endurtaka slíkt. En þetta tvennt finnst mér vera svo fráleitt, að ég mundi satt að segja hafa mesta tilhneigingu til að reyna að breyta þessu á ný, ef það skyldi nú hafa verið svo, að menn hefðu kannske greitt atkv. um þetta meira af þægð við þá, sem, fluttu, en vegna þess, að menn hefðu hugsað málið.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 3. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, þar sem hann átaldi mjög þá breytingu, sem nú hefur verið gerð á frv. í sambandi við kröfur til embættisgengis við þær tvær stöður, sem hér er um að ræða, rafmagnseftirlitsstjórastöðu og svo forstjóra rafmagnsveitna ríkisins. Ég held, að ég fari rétt með það, að í l. eins og þau eru í dag er ekki gerð krafa til þess, að þessir aðilar séu verkfræðingar, þannig að það, sem n. hefur lagt til, er að láta gilda um embætti þessara aðila sömu kröfur og gilda í dag. Það er hins vegar hægt að koma þá með þau rök eins og hv. þm. gerði og segja: Ja, það er töluvert mikill munur á því, hvort þessir embættismenn starfa sjálfstætt eða hvort þeir eru undirmenn embættismanns, sem er verkfræðingur. Þetta er út af fyrir sig sjónarmið. Hitt vil ég svo láta fram koma, að nm. voru allir á einu máli um að fella þessar mgr. niður úr frv., og það var einmitt byggt á því, að t. d. í starf rafmagnseftirlitsstjóra gæti alveg eins verið ráðinn tæknimenntaður maður og hann ekkert síður kvalifiseraður í stöðuna en háskólamenntaður maður. Ég gat þess hér í minni framsögu, að á það hefði verið minnzt, að í stöðu rafmagnsveitustjóra væri ekkert síður hægt að skipa mann, sem lærður væri til fjársýslu, því að sjálfsögðu hafa þessar stofnanir meira og minna tæknimenntaða menn, verkfræðinga eða tæknifræðinga, í sinni þjónustu, og fyrirtæki eins og t. d, rafmagnsveitur ríkisins getur einfaldlega haft í sinni þjónustu menn, sem eru menntaðir til hagsýslu. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram út af því, sem hv. þm. gat um hér áðan og endurtek, að nm. voru allir á einu máli um að fella þetta niður, einmitt út frá því sjónarmiði, að það gæfi möguleika á því, að fleiri vel menntaðir aðilar gætu raunverulega átt kost á því að taka að sér þessi störf:



Herra forseti. Ég ætlaði rétt að fá að skrifa brtt. við þetta. Ég kom inn á það í minni ræðu áðan, að meðan þessar stofnanir tilheyrðu raforkumálastofnuninni, væri vel hugsanlegt að hafa þarna menn, jafnvel þó að þeir væru ekki háskólagengnir verkfræðingar. Samt hefur það verið svo, að mennirnir, sem hafa verið í þessu, þeir hafa haft þá menntun. Aftur á móti, þegar þetta er gert að sjálfstæðum stofnunum, sem ekki heyra lengur undir raforkumálastjóra, virðist manni það vera óhjákvæmilegt, að þetta séu háskólamenntaðir menn einmitt í þessari grein. Þeir eru einir ábyrgir fyrir þessu. Þeir verða einir að þekkja inn á þetta. Það er rétt, eins og ég kom líka inn á í minni ræðu, alveg rétt hjá hv. 1. þm. Reykn., að það gæti verið þörf á manni með fésýslumenntun þarna, manni með verzlunarmenntun. Það gæti verið. En er ekki hættan sú, að ef þarna væri maður, sem fyrst og fremst væri eingöngu með slíka fésýslumenntun, mundi hann láta þessi verkefni, sem þarna væri um að ræða, af hendi og semja um allt viðvíkjandi þeim við verkfræðinga utan stofnunarinnar. Þá yrði þetta allt saman margfalt dýrara. Við vitum ósköp vel, að ástandið er þannig núna, að það er verið að reyna að eyðileggja það, að menn séu verkfræðingar í þjónustu ríkisins. Það er sem sagt alveg kerfisbundið unnið að því úr ýmsum áttum að eyðileggja það að menn geti verið verkfræðingar í þjónustu ríkisins. Og hér spretta upp hver á fætur annarri verkfræðiskrifstofur, sem þær opinberu skrifstofur láta meira og minna af verkum til, vegna þess að þessar opinberu skrifstofur vantar sjálfar verkfræðinga. Ég held þess vegna, að það væri til þess að ýta undir slíka óheillaþróun að skapa þann möguleika, ekki sízt, þegar er verið að gera þær að sjálfstæðum stofnunum, að það gætu verið aðrir en verkfræðingar, sem þarna væru í forstöðu. Ég álít einmitt, að við eigum að ýta undir það, að þeir verkfræðingar, sem á annað borð fást til þess að vera í þjónustu ríkisins, hafi virkilega möguleika til þess að verða forustumenn í þeim stofnunum, sem þeir vinna í, en það sé ekki hægt allt í einu að taka einhvern og einhvern mann, sem kannske hefur einhverja fésýslumenntun og kannske enga menntun, og setja hann yfir þá. Enda mundu menn vart halda mörgum verkfræðingum í þjónustu ríkisins með slíku móti. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera fram brtt. við bæði 39. og 57. gr. um að setja það aftur í það horf, sem það var áður, þegar frv. var flutt. Og ég vil nú í því sambandi segja, ekki sízt af því að hæstv. landbrh. er mættur, ég vil nú segja: Er það nú alveg hreint óleyfilegt fyrir hv. stuðningsmenn ríkisstj. að greiða atkv. með till. um, að tekið sé upp það, sem ríkisstj. hefur lagt til í sínu stjfrv.? Er það algerlega bannað? Er það eitt bannorð frá ríkisstj., að enginn maður úr hennar liði megi greiða atkv. með einu einasta orði, eins og hún hafi lagt til? Ég vil spyrja, hvað eru handjárnin sterk? Ég ætla að taka upp orðrétt það, sem hæstv. ríkisstj. lagði til í sínu stjfrv. Og ég ætla að biðja hæstv. forseta um að gefa mér rétt eina mínútu til þess að geta skrifað þá till. og ég ætla að vonast til þess, að þegar atkvgr. fer fram um það, sé ekki litið á það sem neina bannhelgi að greiða atkv. með slíku. Ég þykist hafa fært rök fyrir því og ég þykist hafa haft stuðning þarna frá sjálfu gamla stjfrv. um þetta, þannig að mér finnst nú, að svona í eitt einasta skipti á þessu þingi mættu hv. stjórnarþm. leyfa sér þann lúxus að hugsa sjálfstætt, af því að þeir eru nú einu sinni áður búnir að fá slíka línu frá þeirri ríkisstj., að þeir megi greiða atkv. með þessu orðalagi.



Herra forseti. Það hefur stundum heyrzt hér í þingsölum, að hv. þm. séu bundnir af því, sem ríkisstj. vilji, og því sem hún leggi fram, og séu pressaðir til þess að greiða atkv. eins og hún vilji. Það, sem hv. þm. sagði hér áðan, skaut svolítið skökku við þær fullyrðingar, sem hér hafa svo oft verið hafðar í frammi. Mig langar aðeins til þess að undirstrika það, sem ég sagði áðan, að það voru allir hv. nm. fjhn. þessarar d. sammála um að breyta þessu, og ástæðan til þess að þetta var sérstaklega skoðað var erindi, sem ég gat um í minni framsöguræðu, frá Tæknifræðingafélagi Íslands, og við lítum svo á, þegar við skoðuðum þetta erindi, að þeirra óskum, sem við töldum vera réttmætar, og svo þeim sjónarmiðum, sem komu fram í n., verði bezt skil gerð með því að fella þetta niður. Þar sem hv. þm. orðaði það, að ríkisstj. hefði flutt frv. og þetta hefði staðið í því, vil ég benda á það sérstaklega, að það var undirbúningsnefnd, sem vann að þessu frv. eða samningu þessa frv., og í þeirri n. voru tveir verkfræðingar, og það er ekki óeðlilegt, þó að undir þeim kringumstæðum hefðu þeir sérstaklega haft áhuga á því að setja þessa setningu inn til þess að tryggja sína stéttarbræður. Það, sem við raunverulega getum dæmt eftir, er að í 1. í dag er hvorki gert að skilyrði, að rafmagnsveitustjóri né rafmagnseftirlitsstjóri sé verkfræðingur, en engu að síður eru báðir þessir menn verkfræðingar, og það gefur til kynna, að undir þeim kringumstæðum, þegar þessi embætti hafa verið auglýst, hafa þessir aðilar, sem embætti hafa hlotið, verið taldir þeir hæfustu og þeir verið verkfræðingar, þannig að ég tel, að með því að hafa þetta opið, sé aðeins verið að gefa fleiri mönnum möguleika á því að taka þessi embætti að sér, sem kannske sumir hverjir væru eins vel færir, en ástæðan fyrir þessari brtt. var m. a., eins og ég gat um áðan, bréf frá Tæknifræðingafélagi Íslands, svo að nm. voru allir einhuga um þessa breytingu.

forseti (SB): Að gefnu tilefni vill forseti minna á 1. mgr. 33. gr. þingskapa, en þar segir: „Skylt er þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina. Heimilt er forseta að veita þm. brottveruleyfi, þó eigi lengur en tvær nætur að nauðsynjalausu, nema deildin samþykki.“ Vænti ég, að hv. þdm. leggi sér þetta ákvæði á minni, og mæti vel og stundvíslega á fundum hv. þd. það, sem eftir er þingtíma.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta frv. til l. um breyt. á áfengisl. til meðferðar alllengi og hefur rætt það á nokkrum fundum sínum, og hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n. leggur til, að á frv. verði gerðar nokkrar breytingar, og þar er höfuðbreytingin sú, að meiri hl. n. leggur til, að b-liður í 1. gr. falli niður, en samkv. frv. átti að bætast við 12. gr. áfengisl., framan við 7. mgr., að hvert veitingahús, er vínveitingaleyfi hefur, skuli halda uppi fullkominni þjónustu án vínveitinga a. m. k. eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum eftir kl. 8 síðdegis samkv. reglum, er ráðh. setur að fengnum till. áfengisvarnaráðs. Meiri hl. n. telur, að þetta ákvæði muni ekki verða til neinna bóta, og leggur því til, að það falli niður. Að öðru leyti eru till. meiri hl. n. í þá átt, að í stað aldursákvæðis 21 árs komi 20 ára, og sömuleiðis eru ákvæði um það í sambandi við, að bannaðar séu áfengisauglýsingar, að það er fyllra orðalag, sem n. leggur til, heldur en er í frv., eins og fram kemur í brtt. n. á þskj. 425. Það þótti einnig rétt að bæta hér við í 6. gr., en þar segir, að ungmennum yngri en 18 ára er óheimil dvöl eftir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vinveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með foreldrum sínum. N. leggur til, að við það bætist: „eða maka“, því að í sumum tilfellum er gift kona jafnvel innan við 18 ára aldur, ef hún er gift manni, sem er orðinn 21 árs. Telur n. það vera meira frjálsræði, að hún fái að fara út með manni sínum án þess að þurfa að hafa foreldrana með sér. Undir nál. meiri hl. skrifa 4 nm., en einn nm. var fjarverandi, þegar nál. var gefið út, hv. 5. landsk. þm., en hann stóð að till. meiri hl. n. Björn Fr. Björnsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins í n., en einn nm., Skúli Guðmundsson, lýsti sig andvígan þessum till. og skilaði séráliti um frv., sem hann eðlilega sjálfur mælir fyrir. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þessar brtt., en eins og fram kemur í frv., er það samið af áfengismálanefnd, sem kosin var af Alþ. 13. maí 1964, og er frv. árangur af störfum þeirrar n., og hafa þm. haft þetta frv. og öll þau fskj., sem því hafa fylgt, og álit áfengismálanefndar, svo að ég sé enga ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta frv., en hef skýrt brtt. meiri hl. nefndarinnar.



Herra forseti. Nú er ekki gott í efni hjá hæstv. ríkisstj. Hún er greinilega komin í minni hl. í einni virðulegri þn., allshn. þessarar hv. d. Og átakanlegast er það fyrir hæstv. stjórn, að það eru nm. úr stjórnarflokkunum, sem hér hafa snúið baki við henni og eru með tillöguflutningi að reyna að spilla einu af hennar hjartans málum, frv. því, sem hér liggur fyrir. Það var einu sinni fyrir mörgum árum bóndi í sveit, sem þurfti að taka sér ferð á hendur um langan veg til Reykjavíkur með konu sína sjúka til þess að leita henni læknishjálpar. Þetta var að vetrarlagi, og bóndinn fékk roskinn mann í sinni sveit til þess að stjórna búinu, meðan hann væri fjarverandi. Sá, sem hann fékk til þess, var merkur maður, skjótráður og duglegur. En nú gerðist það, nokkru eftir að hjónin voru að heiman farin, að það kemur upp einhver ágreiningur milli bústjórans og vinnuhjúa á heimilinu um eitthvað af því, sem þar þurfti að vinna. Ráðsmaður brá við skjótt og tók sér ferð á hendur á næstu landssímastöð til þess að gera bóndanum aðvart um, hvernig komið væri. Hann ákvað að senda honum símskeyti, og þá var náttúrlega sjálfsagt, eins og venja er, að reyna að koma efninu fyrir í sem fæstum orðum og símskeytið, sem hann skrifaði, var svo hljóðandi: „Ómögulegur undirlýður - kominn í minni hl. - komdu strax heim:“ En hvað gera nú hæstv. ráðh., þegar þeir eru komnir í svipaða aðstöðu og bústjórinn? Vitanlega gætu þeir tekið sér ferð á hendur út í landssímastöðina hér í miðborginni og skrifað skeyti til húsbóndans, herra forsetans á Bessastöðum, beðið hann að koma skjótlega og leysa þá frá öllu baslinu við bústjórnina. Þetta er auðvitað hlutur, sem þeir hefðu átt að vera búnir að gera fyrir löngu, því að flest hefur gengið öfugt í bústjórn þeirra frá fyrstu byrjun. En ég tel samt vafasamt, að hæstv. ráðh. hafi þann manndóm, sem til þess þarf að bregða á þetta eina rétta ráð. Hvað geta þeir þá gert? Líklega ekki annað en það að segja í sinn hóp það sama og ráðsmaðurinn sagði forðum: Þetta er ómögulegur undirlýður. Ég er enginn aðdáandi núv. hæstv. ríkisstj. Ég tel ekki, að hún hafi til þess unnið. En ef hún flytur mál, sem ég tel til bóta, styð ég hana í því að koma þeim fram, og svo er hér. Þeir gætu þá, stjórnarflokkamenn, sparað fullyrðingarnar um ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar í þessu tilfelli. Annars ráða þeir orðum sínum vitanlega, og mér er alveg sama, þó að þeir nefni þetta ábyrgðarleysi hjá mér, ef þeim þykir það við eiga. Ég tel ákvæði frv. yfirleitt heldur til bóta og vil ekki skerða þau. Hins vegar langar mig til þess að bæta frv. nokkuð og flyt till. um það á þskj. 408. Það hefur alllengi tíðkazt sá siður hér að nokkrir fyrirmenn, svo sem ráðh. og þingforsetar, hafa notið þeirra sérstöku viðskiptakjara hjá áfengisverzlun ríkisins að fá þar keypt áfengi með mjög niðursettu verði. Þetta tel ég óeðlilegt og hef gert tilraunir til þess að fá horfið frá þessari venju, þó að það hafi ekki borið árangur, og ég vil nú enn gera tilraun til þess að fá þetta afnumið. Um það er brtt. mín á þskj. 408. Það er till. um það, að framan við frv. komi ný grein, sem breyti einu ákvæði í 9. gr. áfengisl. Það ákvæði, sem ég vil breyta, hljóðar nú á þessa leið: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings.“ En ég vil, að þetta verði þannig orðað: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum eða öðrum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings:“ Þá er þar með fallinn niður sá möguleiki að láta þessa menn eða aðra hafa áfengi með niðursettu verði, enda styðst það ekki við nein lagaákvæði, þó að þetta hafi nú verið gert. Það er öllum kunnugt, að það er varið stórfé nú úr ríkissjóði til niðurgreiðslu á vöruverði, og það er sérstakur liður á fjárl., ákaflega hár og vex mörgum í augum. En þó að það sé há upphæð, eru ekki allar niðurgreiðslur þar taldar. Það er nokkuð af þeim hjá áfengisverzlun ríkisins. Það eru niðurgreiðslurnar á áfenginu, en það vita menn ekki, hve mikil upphæð er samanlagt. Það hafa ekki fengizt upplýsingar um það, hefur ekki verið reiknað út. Nú ætti að vera auðvelt að reikna þetta út með þeirri nýju tækni, sem menn ráða yfir við útreikninga, og víst ætti að gera það. En þarna er nefnilega niðurgreiðsluupphæð, sjálfsagt allveruleg, sem ekki er talin með í niðurgreiðslunum á 19. gr. fjárl. Og það er þannig með þá niðurgreiðslu, sem er hjá áfengisverzluninni, öðruvísi en með hinar, að hún hefur engin áhrif á vísitölu framfærslukostnaðar, svo að ef menn hafa áhuga fyrir því að minnka eitthvað þessi útgjöld til niðurgreiðslu á vöruverði, er alveg sjálfsagt að byrja á því að fella niður þá niðurgreiðslu, sem þar er. Og um það er mín brtt. Ég hef ríka ástæðu til að ætla, að hæstv. fjmrh. muni styðja mína brtt., og ber þar fleira en eitt til. Ef ég man rétt, var hann fyrsti formaður í félagsskap hér á landi, sem nefnist Landssamband gegn áfengisbölinu. Hann var líka formaður áfengismálanefndar, sem samdi þetta frv., sem hér liggur fyrir. Svo er á það að líta, að hann ber að sjálfsögðu umbyggju fyrir ríkissjóðnum og vill takmarka niðurgreiðslur sem auðið er og þá væntanlega sérstaklega þær, sem ekki hafa áhrif til hækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar, þó að felldar séu niður. Ég tel, að viðhorf hæstv fjmrh. til áfengismálanna sé þannig, að hann telji ekki ástæðu til að auðvelda drykkju með sérstaklega lágu áfengisverði, og allt þetta finnst mér styðja að því, að hann hljóti að styðja mína brtt. Ég vona, að hæstv. forseti taki það ekki illa upp fyrir mér, þó að ég minni hér á ákvæði í þingsköpum, sem mun vera á þá leið, að alþm. megi ekki greiða atkv. með fjárveitingu til sjálfs sín. Auðvitað er honum þetta jafnljóst og jafnvel ljósara en mér, og af þessu leiðir það að sjálfsögðu, að ef einhverjir af þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli og hér eiga sæti, skyldu freistast til þess að greiða atkv. gegn minni till., ber ekki að reikna þeirra atkv. sem mótatkv. gegn henni. Ég vil svo, herra forseti, vísa til þess sérstaka nál. um málið, sem ég hef gefið út á þskj. 407. Ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi lesið það, og ég sé ekki ástæðu til að eyða naumum tíma þingsins í að endurtaka hér í ræðu neitt af því, sem þar er tekið fram. Get ég því lokið máli mínu.



Herra forseti. Það kom að því, að nál. bærist frá allshn. Ef ég man rétt, er hún búin að hafa málið í sínum höndum frá 1. nóv. Það eru 162 dagar, sem hún er búin að vera að hugsa sig um, hvernig eigi að afgreiða þetta mál. Það er samt betra seint en aldrei að fá álitið, jafnvel þó að það sé svona úr garði gert eins og þetta er frá meiri hl. hv. allshn. Nú vil ég helzt ekki lengja umr. um þetta mál, vegna þess að mér finnst mjög æskilegt, að fram fari atkvgr. um málið, ekki sízt á tíma eins og nú er. Það verður jafnvel enn þá meira tekið eftir því og það yrði enn þá meira að marka það. 6 hv. þm. af þeim, sem hér eiga sæti á hv. Alþ. nú, eru búnir að greiða atkv. um þetta frv., eins og það liggur fyrir, því að mþn. var skipuð eingöngu alþm. Aðeins einn hefur horfið af þingi síðan, en var að sjálfsögðu með frv. í mþn., þar var það samþ. shlj. eins og það er flutt, enda ekkert í frv. nema sem var samþ. shlj. í nefndinni. Mþn. var ljóst, að ástandið í áfengismálum þjóðarinnar er óviðunandi. Og ég ætla, að hún hafi haft mestar áhyggjur af því, hvernig komið er hjá æskufólki í landinu hvað snertir áfengisneyzlu. Við, sem þessa n. skipuðum, vorum allir sammála um, að við þetta yrði ekki unað lengur, svo alvarlegt væri ástandið orðið. Við vildum leita eftir einhverjum þeim ráðum, sem gætu dregið úr áfengisneyzlu ungmenna. Okkur hugkvæmdist því að leggja til sem bráðabirgðaráðstöfun, að tekið skyldi í lög, að vínveitingahús landsins skyldu vera áfengislaus eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum, en halda uppi fullkominni þjónustu að öðru leyti. Hugsunin á bak við þessa till. er sú, að æskufólkið í landinu eigi einhvers staðar friðland á laugardagskvöldum annars staðar en í áfengisflóði vínveitingahúsanna, en þar fara aðallega fram skemmtanir manna, ekki sízt hér í höfuðborginni. Tilgangurinn var aðeins sá, að æskufólk gæti skemmt sér á laugardagskvöldi án þess að verða að bráð því áfengisflóði, sem að því steðjar, komi það þangað inn. Við töldum, að þetta væri eitthvert það allra minnsta spor, sem hægt væri að stíga til þess að sýna viðleitni í þá átt að verða að einhverju gagni í þessum efnum. En síðan við samþ. þessa till. og síðan þetta frv. var flutt sem stjfrv., hafa gerzt atburðir, eins og oft vill verða, hvað þetta snertir, m. a. atburðir hér í miðborginni, þar sem ölvuð ungmenni mjög fjölmenn sækja að lögreglunni. Um þetta urðu mikil blaðaskrif. Það var mikil hneykslun meðal almennings í bænum út af ástandinu. Nú er ekki við ungmennin að sakast, því að þau hafa ekki lært að neyta áfengis annars staðar en hjá fullorðnum. Það er við hina fullorðnu að sakast. Hver var ástæðan? Unglingarnir komust ekki inn í vínveitingahús þetta kvöld, eins og þeir áður komust. Ég vil ekki vera að lýsa þessu ástandi meira, og ég hef verið svo barnalegur að halda, að hv. alþm. vissu það, hvers konar alvara er á ferðum, og ég held, að þeir viti það. Nú leggur meiri hl. allshn. til, að þetta ákvæði í frv. skuli fellt niður, það skuli þurrkað út. Vínveitingahúsunum megi ekki loka fyrir vínveitingum eitt kvöld af 28. Og forustumenn og eigendur þessara vínveitingahúsa hafa skrifað alþm. eitt mikið sendibréf. Þeir sendu mér það aldrei. Ég hygg, að þeir hafi sent öllum öðrum það. En ég hef fengið að sjá það hjá kunningja mínum. Og í þessu bréfi lýsa þessir eigendur vínveitingahúsanna því, að ef þetta verði samþykkt, séu þeir alveg komnir á hausinn, þetta sé bara til þess að kippa undan þeim fótunum fyrir alvöru, að missa eitt kvöld af 28 til að selja vín. Það dugir ekki! En var þá ekkert gagn í þessari ráðstöfun, sem mþn. hugsaði sér til þess að afstýra áfengisneyzlu barna og unglinga? Jú, ég held, að það efist enginn um, að það sé nokkurt gagn í þessu, ekki fullnægjandi og er langt frá því, en nokkurt gagn að því. Og eftir hvern atburð, sem gerist í málum ungmennanna af þessu tagi, fyllist fólk hálfgerðum hrolli, allt samvizkusamt fólk a. m. k., yfir því að eiga börnin sín í því umhverfi, sem sogar þau inn í þessa hringiðu. Ég fullyrði, að hundruð, ef ekki þúsundir foreldra hér í bænum hafa áhyggjur af því, að börnin þeirra geta hvergi óhult skemmt sér, að þau séu háð því áfengisflóði, sem alls staðar er. Undan þessu vildum við reyna að forða unglingunum, þó að ekki væri nema eitt kvöld, eitt laugardagskvöld í hverju vínveitingahúsi af fjórum. Við vildum láta þessa unglinga fá friðland til þess að skemmta sér á sæmilega heilbrigðan hátt við fullkomna þjónustu þessara skemmtistaða, án þess að um áfengi væri að ræða. En meiri hl. allshn. er annarrar skoðunar. Hann hefur tekið til greina sendibréfið frá vínveitingahúseigendum. Meiri hl. hefur gert það upp við sig, hvort sé meira virði að gefa unglingunum þarna kost á áfengislausum skemmtunum, þótt mjög takmarkað sé, annars vegar, en hins vegar, að vínveitingahúseigendur geti grætt á áfengissölu líka þetta eina laugardagskvöld af fjórum, sem um væri að ræða. Þetta hefur sjálfsagt hv. meiri hl. allshn. gert upp við sig, og niðurstöðuna sjáum við. Niðurstöðuna sjáum við í þessu nál., sem nú liggur hér fyrir. Meiri hl. nefnir það ekki einu orði, að það sé neitt gagn að þessari ráðstöfun, sem þessir 7 þm. töldu vera gagn að, - nei, ekki einu orði. Þegjandi og hljóðalaust vilja þeir þurrka þetta burt. Því síður nefna þeir nokkrar aðrar ráðstafanir, sem geti orðið betri. Ég vil þó minna á, að fyrir þessari hv. d. liggur frv., sem þeir flytja, hv. 11. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv., um ungmennahús, sérstakan skemmtistað, áfengislausan, vandaðan, með fjölhæfum möguleikum til skemmtunar börnum og unglingum. Hvað hefur orðið um þetta mál hér á hv. Alþ.? Það er búið að svæfa það, svæfa það til fullnustu á þessu þingi. Nei, það á ekki upp á pallborðið hjá þessum mönnum að vera að flytja slíkar till. Ungmennahús, áfengislausar veitingar, - þetta telja þeir auðsjáanlega fjarstæðu eina. Það gerist eiginlega tvennt eftirtektarvert í þessum málum á þessu Alþ. Annars vegar, að till. um áfengislaust og vel útbúið ungmennahús handa æskulýðnum er svæfð. Hins vegar að þurrka út úr frv. ákvæðin, að vínveitingahús skuli vera áfengislaus eitt laugardagskvöld af hverjum 4. Þetta er í stíl við annað, nákvæmlega í stíl. Hvað er það, sem hér er að gerast? Það er ekkert annað en það, að þarna rekast á tvenns konar sjónarmið: annars vegar uppeldislegt sjónarmið vegna æskulýðs þjóðarinnar, hins vegar gróðasjónarmið vínveitingahúsa. Þessi tvö sjónarmið rekast þarna á. Og við sjáum, hvort sjónarmiðið hefur yfirhöndina. Það er hagsmunasjónarmið vínveitingahúsanna, sem ræður. Hitt sjónarmiðið skal lúta í lægra haldi hjá þessum mönnum. Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að fjölyrða um þetta mál, af því að ég vil fá atkvgr. um það. Ég vil ekki, að þetta dagi uppi. Ég vil, að alþm. greiði atkv. um þetta mál, og skal ég því stytta mál mitt. Ég vil segja það, að ég öfunda þá ekkert, þessa 4 stjórnarsinna, sem gefa út meirihlutaálitið. Nei, ég öfunda þá ekki að hafa tekið undir verndarvæng sinn gróðasjónarmið vínveitingahúsanna á kostnað æskulýðsins í landinu. Það er þetta, sem verið er að gera. Og ég harma það ekki, að alþm. fái nú tækifæri til þess með atkvgr. að sýna það, hvort sjónarmiðið þeir meta meira. Ég vil ljúka máli mínu í því trausti, að það verði ekki langar umr. um þetta mál, svo að atkvgr. geti farið fram. Hvað snertir brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v. er það að segja, að ég álít hana alveg réttmæta og sjálfsagða, og við, sem áttum sæti í mþn., höfum að sjálfsögðu áskilið okkur rétt til þess að flytja brtt. við þetta mál eða fylgja till., sem fram koma, þrátt fyrir það að ekki yrði niðurstaðan í mþn. önnur en sú að flytja það eitt, sem allir eru sammála um.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 414 um þóknun fyrir innheimtu opinberra gjalda. Það hefur tíðkazt mjög nú í seinni tíð að fela atvinnurekendum eða launagreiðendum að innheimta opinber gjöld hjá því fólki, sem hjá þeim vinnur, á þann hátt að draga gjöldin frá kaupi, sem þeir borga út. Þessu fylgir mikil vinna og áhætta og ábyrgð, en það er ekkert borgað fyrir þessi störf. Þetta tel ég mjög ósanngjarnt og legg því til í frv., að tekið verði að greiða fyrir þetta, þóknun fyrir innheimtuna, og hef ég nefnt 3% af upphæðum innheimtra gjalda. Þetta er efni frv. Rétt eftir síðustu aldamót bar Hermann Jónasson frá Þingeyrum, þá þm. Húnvetninga, fram till. hér á Alþ. um þegnskylduvinnu, almenna þegnskylduvinnu. Ég býst við, að þetta mál hafi átt töluverðan hljómgrunn þá hjá þjóðinni. Þetta var um það leyti, sem ungmennafélögin voru að rísa á legg. Þar mættust ungir hugsjónamenn og margir fleiri, en þeir höfðu þá áhuga á framförum í þjóðfélaginu. Fyrst og fremst beindist áhugi manna vitanlega að því að ná stjórnarfarslegu frelsi handa þjóðinni, en einnig að því að fegra og bæta landið og bæta þjóðlífið yfirleitt. Og ég hygg, að margir hafi þá verið þeirrar skoðunar, að það væri rétt að lögfesta þetta, gera að lögum þetta mál, sem Hermann Jónasson þá flutti. Það varð þó ekki og mun ekki siðan hafa verið tekið upp á Alþ. Um þessar mundir orti Páll Jónsson Árdal skemmtilega gamanvísu, sem var þannig: Ó, hve margur yrði sæll og elska mundi landið heitt, ef mætti hann vera í mánuð þræll og moka skít fyrir ekki neitt. Sumir sögðu, að þessi ferhenda hefði átt sinn þátt í því að stöðva þegnskyldumálið fyrir Hermanni Jónassyni, en ég skal ekki um það segja. En hvað sem um það er, hygg ég, að nú sé viðhorf manna nokkuð annað í þessum efnum heldur en var fyrir 60-70 árum. Nú munu menn yfirleitt ekki hafa áhuga á því að vinna fyrir sína þjóð eða sitt land fyrir ekki neitt, og það er lítið um það. Menn vilja yfirleitt fá sína vinnu borgaða, og þeir hafa þess þörf yfirleitt að fá gjald fyrir sína vinnu. En nú hefur þó það merkilega skeð á síðari tímum, að ákveðnum hópi manna, svonefndum atvinnurekendum - já, og félögum líka, sem stunda atvinnurekstur, er fyrirskipað að moka, og haugurinn, sem þeir eiga að moka, fer alltaf stækkandi, og þessir aðilar fá ekkert fyrir moksturinn. Ég segi um þetta: Þetta er ekki hægt. Það er engin sanngirni í því að leggja miklar kvaðir á vissa aðila í þjóðfélaginu í opinbera þágu, án þess að nokkurt gjald komi fyrir þá vinnu, sem þeir þar leggja fram, þegar engir aðrir þurfa að taka á sig slíkar kvaðir. Mál er, að þessu linni. Ég tel því, að þetta sé sanngirnismál, sem hér er á ferð, sjálfsagt að taka upp betri siði í þessu og borga hæfilega fyrir þessa vinnu, því að þetta er mikils virði. Þetta er mikils virði fyrir þjóðfélagið. Það er fjöldi manna í þjónustu þess opinbera við skattheimtu og tollheimtu og allt slíkt, og allir fá þeir fulla borgun fyrir sína vinnu. Þá eiga þessir atvinnurekendur vitanlega á sama hátt að fá hæfilega borgun fyrir þá mikilsverðu aðstoð við innheimtu gjaldanna, sem þeir leggja fram. Eins og ég sagði, hef ég sett í frv., að það skyldi borga þeim 3% af upphæðum innheimtra gjalda. Nú getur það verið álitamál, hvað þessi þóknun á að vera há, til þess að hún sé hæfilega ákveðin. Og ég vil mælast til þess við hv. þn., sem fær væntanlega frv. til athugunar, að hún taki það mál sérstaklega til athugunar, hvað er hæfilegt að borga fyrir það. Aðalatriðið tel ég, að sanngjörn borgun komi fyrir þá vinnu, sem hér er lögð fram. Það tel ég aðalatriðið. Ég tel ekki, herra forseti, ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Mönnum er vitanlega ljóst, hvað hér er á ferð, en ég legg til, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.