Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eitt brýnasta þjóðfélagslegt verkefni okkar er að allir þegnar samfélagsins búi við sem jafnasta aðstöðu. Við flm. erum að vísu á því að það verði gert á ýmsan hátt eftir öðrum leiðum og betri en núv. hagkerfi okkar leyfir, án þess þó að hafa neina byltingu í huga. Jöfn aðstaða, jöfn lífskjör hljóta að vera framtíðarmarkmið allra þeirra sem ekki vilja að þjóðfélagið og ytri gæði þess séu frekar fyrir einn eða annan, jafnvel fáa og útvalda, sem geta olnbogað sig áfram eftir leiðum hins óhefta framtaks, losnað við samfélagslega skyldu sem mest og auðgast á annarra kostnað. Þessi skoðun á sér að vísu enn opinskáa og meira eða minna dulda formælendur, en sókn félagshyggjufólks undanfarna áratugi í átt til jafnréttis á flestum sviðum og til sem jafnastra lífskjara hefur borið umtalsverðan árangur, því að oft var leiðin ströng og erfið, andstaðan heiftúðug og hörð. Þannig er með þann mikla lagabálk sem þetta frv. yrði angi af ef í hann kæmist. Almannatryggingar, svo sjálfsagðar sem þær þykja í dag, voru á sínum tíma einn mesti ásteytingarsteinn þeirra afturhaldsafla sem sáu í þeim voða og vá. Ræflarnir, úrhrökin, gátu orðið menn til jafns við aðra þjóðfélagsþegna og hvað gat hugsast hættulegra og voðalegra í senn? Á þessu hefur orðið breyting. Öflug barátta þokaði þessu máli sífellt áfram og í dag megum við una vel við sameiginlegar byrðar okkar af þessum sökum. A.m.k. vogar enginn sér í dag beinlínis að vega að þessum málum þegar verið er að gagnrýna ríkisvaldið og skattheimtu þess, en óbeint er reyndar stöðugt verið að því, svo stór og um leið ágætur sem sá hluti ríkisútgjaldanna er sem tryggingamál varðar. En þessi mál eiga sér margar hliðar, marga aukaþætti og þá ekki ætíð smáa né óverulega. Tryggingar koma óneitanlega enn ekki öllum að gagni sem þyrftu og agnúar eru þar einnig á hvað snertir ofnotkun eða misnotkun. Slíkt fylgir að vísu alltaf viðamikilli og margþættri löggjöf. Ég minnti í upphafi á skyldu samfélagsins að búa þegnum sínum aðstöðu alla sem jafnasta. Einn liður þeirrar skyldu er okkur flm. ofar í huga en aðrir, jafnrétti landsbyggðarfólksins við Faxaflóafólkið, þéttbýlisíbúana á höfuðborgarsvæðinu. E.t.v. brennur allur mismunur í þessum efnum heitar á íbúum landsbyggðarinnar en margur annar. Nú hefur stefna aukins jafnaðar þessu fólki til handa í atvinnulegu og félagslegu tilliti verið ráðandi undanfarin 3 ár. Breytt stefna stjórnvalda réð mestu og var afgerandi um alla þá jákvæðu þróun sem við höfum verið vitni að undanfarið, en fólkið sjálft hefur einnig flutt kröfur sínar af meiri djörfung, eflt samtakamátt sinn með auknu samstarfi og ráðist í fjölþættari verkefni en ella hefði verið, ef byr hefði ekki verið í hinni æðstu stjórnsýslu fyrir bættum hag landsbyggðarfólks og auknum jöfnuði. Vonandi verður þar á framhald. En hvað sem um það má segja, þá gerir fólkið áfram sínar auknu kröfur um aukið réttlæti sér til handa, því að réttlætismál hlýtur að vera um að ræða þegar að því einu er stefnt að ná sama rétti, sama öryggi og aðrir íbúar þjóðfélagsins búa þegar við. Heilbrigðismál landsbyggðarinnar og öll þjónusta þar í kring hafa svo sannarlega verið í brennidepli undanfarin ár, sú aðstaða, sem fólk býr þar við, ræður oftlega meira en annað svörum þess við spurningunni um áframhaldandi búsetu eða ekki. Öryggisleysi í heilbrigðisþjónustu hefur verið einn besti liðsauki fólksflóttans af landsbyggðinni. Með nýjum lögum um heilbrigðisþjónustu er gerð tilraun til úrbóta, sem margt bendir til að geti gefið góða raun, ef vel er að verki staðið. Það er ekki sársaukalaust eða hefur verið fyrir landsbyggðarfólk að taka sinn ríka þátt í menntun læknastéttar og hálærðra sérfræðinga, leggja öðrum fremur af mörkum verðmæti til þjóðarbúsins í framleiðslu allri eða undirstöðu, sem menntakerfið byggir á, og sjá svo á eftir þessum mönnum til starfa á höfuðborgarsvæðinu eingöngu eða jafnvel til útlanda, hafandi uppi sífellt meiri kröfur til samfélagsins en minni til sjálfra sín og skyldnanna við fólkið sjálft. Þetta er ömurleg öfugþróun, sem ekki er bundin þessari stétt einni, en verður sárari og tilfinnanlegri vegna þeirrar þýðingar, þeirrar beinu mannslífssnertingar sem þessi stétt öðrum fremur á að vera í. Læknaskortur hefur verið hið mikla og alvarlega vandamál. Má vera að með nýjum heilsugæslustöðvum og bættri aðstöðu á alla lund verði hér ráðin á bót, og auðvitað er tilgangur laganna sá og þeim tilgangi vonum við öll að megi ná sem fyrst og best. Í þessum lögum sem eru þýðingarmikil réttarbót á flestum sviðum heilbrigðisþjónustu er sérkafli, sem fjallar um þá þjónustu sem veita á á slíkum heilsugæslustöðvum, og því ekki að neita að sú upptalning er falleg og dýrmæt þegar hún hefur orðið að veruleika fyrir þá sem víð eiga að búa og brýnasta hafa þörf hennar. Í þessari upptalningu er að finna afar margar tegundir þeirrar sérfræðiþjónustu sem þetta frv. er við miðað, sérfræðiþjónustu sem fólk á landsbyggðinni hefur að langmestu leyti þurft að sækja til Reykjavíkur með ærnum og oft gífurlegum tilkostnaði, þó að auðvitað sé þar ekki líkt því öll sú þjónusta sem þó þyrfti að vera til staðar a.m.k. í hverjum landsfjórðungi og þá í fjórðungssjúkrahúsunum, enda einnig ráð fyrir því gert. Allt er þetta ágætt svo langt sem það nær. En hvenær verður þetta að þeim veruleika, sem kemur okkur landsbyggðaríbúum að gagni, að ég ekki segi fullum notum? Það er hins vegar sú stóra spurning sem framtíðin og framvinda þessara mála í heild fá ein svarað. Þessi skipan mála varðandi sérfræðiþjónustu hlýtur að vera hagkvæmari jafnt fyrir þjóðfélagsþegnana sem þjóðfélagið í heild, fyrir svo utan það, hve sjálfsögð hún hlýtur að vera frá því jafnréttissjónarmiði sem okkur ber að hafa að leiðarljósi. Við flm. höfum því þá trú að mikið kapp muni á það lagt af yfirvöldum heilbrigðismála næstu ár að færa lögin sem mest og best í framkvæmdaátt og gera fjórðungssjúkrahús og heilsugæslustöðvar að þeim lækningamiðstöðvum sem til er ætlast. En á því sjáum við að verður löng bið, því miður. Uppbyggingin sjálf, það er hin einfaldasta og sjálfsagðasta gerð hennar, læknisþjónustan almenna, er rétt að hefjast og þótt vel verði að þeirri framkvæmd staðið er hér um viðameiri og stórtækari breytingu að ræða en svo að allir þættir hennar skili sér á skömmum tíma. Hér þarf því önnur skipan á að komast meðan að þessu er unnið og tímabundin þjónusta árlega gæti mjög bætt úr og dregið úr þeirri aðstoð sem þetta frv. gerir ráð fyrir að veitt verði. Endurskoðunarnefnd tryggingal. hefur vissulega komið fram mörgum umtalsverðum umbótum, m.a. fyrir fólk á landsbyggðinni. En þetta verkefni hefur á einhvern hátt orðið úti. Ég hef t.d. rætt þetta við einstaka nm., flutt mál hér í þingsölum og það hafa fleiri gert rösklega, enda fast á knúið, en fátt hefur gerst sem raunverulegt lið væri í. Ég viðurkenni fúslega ýmsar mótbárur sem ég hef heyrt, svo sem hættu á misnotkun, en sú hætta er fyrir hendi hvarvetna í okkar tryggingakerfi ef hvors tveggja atriða er ekki gætt, fyllstu samviskusemi lækna og eins embættismanna Tryggingastofnunarinnar. Ég hef aldrei óttast þá hættu umfram aðrar greinar hinna ýmsu tegunda tryggingahóta og greiðslna vegna sjúkleika hvers konar. Hitt er deginum ljósara, að hér er um að ræða aukin útgjöld, hversu mikil veit ég ekki, enda hygg ég að engin könnun hafi á þessu verið gerð. En allt í kringum mig veit ég dæmi mikils kostnaðar af slíkum ferðum á fund sérfræðinga til rannsókna og aðgerða og þótt hér sé aðeins lagt til að komið sé til móts við fólkið að hluta hlýtur hér að vera um að ræða allmiklar fjárhæðir samtals. Við tökum aðeins einn þátt þessa kostnaðar fyrir, ferðakostnaðinn. Við bætist dvalarkostnaður og vinnutap og alls konar aukaútgjöld og segja má að ekki sé gengið langt til jöfnunar með frv. þessu. En við flm. erum þess fullvissir að landsbyggðarfólki almennt þyki hér miklu fremur of skammt farið en hitt, að of miklar kröfur séu gerðar fyrir þess hönd. En aðalatriðið að okkar dómi er að koma málinu á hreyfingu, fá á því allra brýnustu úrlausn þótt of lítil kunni að verða og hitt er svo ekki siður okkar ætlan, að þessi skipan geti orðið aukinn hvati þess, að sem fyrst verði sem mest af sérfræðiþjónustu flutt út í landsfjórðungana sakir þess, eins og ég áðan sagði, hve sú skipan er hagkvæmari á allan hátt. Annað höfuðatriði frv. lýtur að þátttöku ferðakostnaðar að hluta, þeirra sem um lengri veg þurfa að sækja sérfræðiþjónustu sér til lækninga. Við teljum eðlilegt að um þetta séu nánari ákvæði í reglugerð, en hitt aðeins lögbundið, að tryggingarnar taki hér að sér ákveðinn hluta, og leggjum á það áherslu i grg. að vitaskuld þurfi hærri hundraðshluta að greiða eftir því sem kostnaður er meiri vegna fjarlægðar og því tilfinnanlegri fyrir sjúklinginn. Um það ættu menn almennt að geta verið sammála og ekki öðru trúað en við það sjónarmið yrði reglugerð skýrð. Skilyrði þess, að tryggingarnar ættu hér greiðsluaðild, væri vitanlega fullnægjandi vottorð, ekki aðeins þess læknis, sem að heiman sendir frá sér sjúkling, heldur og þess sérfræðings, sem til væri leitað og rannsókn eða aðgerð annaðist. Með því móti ætti að vera mögulegt að koma að mestu í veg fyrir þá misnotkun, sem alltaf er viss hætta á, en ég óttast þó ekki svo mjög, því að slíkar ferðir eru fæstum nein gamanmál tilbúinna meinsemda, og það traust verður að bera til þeirra, sem vottorðin gefa, að þeir fari þar ekki út fyrir mörk fullkomins heiðarleika, einkanlega þar sem a.m.k. tveir eiga hér hlut að í hverju einstöku tilfelli. Hvað reglugerð snertir treystum við því ágæta fólki, sem í rn, vinnur, svo og núv, hæstv. heilbrrh. sem sjálfur er landsbyggðarmaður, til að gera hana sem best úr garði. Hitt atriðið, sem frv. gerir ráð fyrir, er um þá sjúklinga sem sjúkdóms vegna þurfa stöðugt á því að halda að leita til sérfræðinga, ýmist til eftirlits, beinna aðgerða eða annars varðandi sjúkleika sinn. Um þetta þekkjum við ótalin dæmi. Deildarstjóri í Tryggingastofnun ríkisins, sem mjög fæst við fyrirgreiðslu ýmiss konar varðandi sérvandamál fólks, hefur tjáð mér að hér sé um miklu alvarlegri hluti að ræða en fólk almennt gerir sér grein fyrir. Ef um börn er að ræða er stundum leitað þeirrar leiðar sem þar er ein fær, að sækja um svokallaða barnaörorku sem oftast fæst í öllum alvarlegri tilvikum, en þó er þar ekki nema hálfsögð sagan því að fylgdarmaður, móðir eða faðir, þarf oftast að vera með, og fáist barnaörorkan ekki, þá getur hér verið um svimháar upphæðir að ræða. Persónulega þekki ég dæmi um tugþúsundakostnað á rúmu ári í einstöku tilfelli og var þó vinnutap móður ekki reiknað, sem var mjög tilfinnanlegt einnig. Sumt af þessu fólki sem þannig þarf að leita reglubundinnar sérfræðiaðstoðar er á örorkslífeyri, annað á örorkustyrk, en ferðakostnaður er ekki síður tilfinnanlegur þessu fólki, kannske tiffinnanlegastur og erfiðast að leysa hann, því að oft er hér um að ræða verulegan hluta árstekna, og þá má lítið út af bera í aukakostnaði svo að endar nái engan veginn saman. En hvað sem öllum einstökum tilfellum líður er hitt óumdeilanleg staðreynd, að hér er um kostnað að ræða sem samfélagið verður að taka á sig með einhverjum hætti þótt talsverðu þurfi til að kosta. Við flm. teljum að þeim fjármunum sé vel varið, því að sjúkdómur er viðkomandi venjulega næg byrði þó að ekki bætist þar á ofan óleysanlegur fjárhagsvandi í framhaldi og samhengi hvimleiðs sjúkleika. Um þetta atriði gilti að sjálfsögðu hið sama og hið fyrra að fullnægjandi vottorð væri skilyrði fyrir greiðslum. Um þessa sjúklinga fer hins vegar sjaldnast neitt á milli mála, hvort þörf er á eða ekki, og misnotkun þessa þótt um fulla greiðslu yrði að ræða óttumst við þess vegna ekki. Hún hlyti a.m.k. að vera mjög óveruleg. Ég hygg að öllu lengri framsaga þessa máls sé óþörf. Hvarvetna hef ég mætt þessari ósk austur á landi, að til móts við þörf sjúklinga væri komið á einhvern þann hátt sem hér er að vikið. Þessar óskir koma hvarvetna að. Hvort leiðin er nákvæmlega rétt og hvernig nánari framkvæmd á að vera þarf bæði að athuga í þn. og fá umsögn þeirra aðila er málið snertir mest. Við erum að sjálfsögðu reiðubúnir til að taka vel öllum skynsamlegum og réttlátum leiðbeiningum og lagfæringum. Og fái endurskoðunarnefnd tryggingalaganna, sem ég sé að á að starfa eftir skrá þeirri sem útbýtt hefur verið til þm., þetta verkefni til meðferðar, en málið að öðru leyti tekið að sinni úr höndum þingsins, þá skal því einnig treyst að hún finni hér sanngjarna og réttláta lausn, sem mæti þörfum þeirra sem hér eru bornir fyrir brjósti. Vilji menn spyrja af hverju þessu máli hafi ekki verið hreyft fyrr beint í frv.-formi, þá er því til að svara að lengi hafði ég þá trú, að endurskoðunarnefnd og ráðh. hefðu að þessu frumkvæði, og ég dreg enga dul á víss vonbrigði mín þar að lútandi. En óbeint hafði því fyrr verið hreyft og á hitt bar og að líta, að ýmsar veigamiklar lagfæringar á tryggingakerfinu voru gerðar s.l. 3 ár, sem ég hef átt sæti hér á þingi, og í sumu tilliti varð stökkbreyting og ekki verður allt leyst í einu. Nú finnst okkur flm. að röðin sé komin að þessum þætti. Óumdeilanleg er þörfin, réttlæti þessa dregur enginn í efa og nú er að löggjafanum komið að sýna hér lit, eins verulegan og góðan og framast er hægt. Og víst er um það, að með máli þessu verður fylgst af fólkinu úti á landsbyggðinni, og engu öðru skal trúað en viðbrögðin verði jákvæð og einhver úrbót fáist þar sem allra fyrst. Til þess er frv. þetta flutt. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég vil strax lýsa því yfir, að ég tel að hér sé um mikið réttlætismál að ræða. Það er á fleiri sviðum en þessu, sem mér finnst að hafi gætt nokkurs misræmis um hvernig menn hafa verið afgreiddir af tryggingunum, ekki aðeins milli fólks, sem býr úti á landsbyggðinni og í þéttbýlinu, heldur almennt. Þessi mál voru á síðasta reglulegu þingi lögð fyrir þingið, eins og kom fram hjá frsm., eftir að vera búin að vera í endurskoðun. Ég flutti þá ásamt hv. 6. þm. Sunnl. frv. um breyt. á þessum l., sem gekk í þá átt að leiðrétta verulega vissan þátt í almannatryggingal. í sambandi víð sjúkratryggingarnar, og taldi að átt hefði að samþykkja þá breytingu eins og hún var í því frv. Sá hv. þm., sem nú talaði fyrir þessu réttlætismáli, studdi mig ekki til þess þá að koma þeirri leiðréttingu á, sem ég taldi að væri sjálfsagt í sambandi við sjúklingana, en hún var í þá átt að þeir, sem ekki ættu þess kost að vera á sjúkrahúsum og þyrftu að ganga til sérfræðinga og læknis, fengju ekki síður fyrirgreiðslu frá almannatryggingunum heldur en þeir, sem hefðu aðstöðu til að fá að vera undir sérfræðingahendi á sjúkrahúsunum. Þetta var ekki samþ. á síðasta reglulegu Alþ., þar sem þetta var lagt fyrir. En ég verð að viðurkenna þó, að það var gengið nokkuð í átt til þess að jafna það misræmi og misrétti, sem þar er um að ræða. Sannleikurinn er, að það er ýmislegt fleira en þetta, sem þyrfti og væri rétt að leiðrétta í tryggingalöggjöfinni. Hún hefur verið að smáfærast í áttina til meira réttlætis á mörgum undanförnum árum, og mætti segja mér, að þessi breyting næði fram að ganga núna, því að satt að segja hafa öll stærstu skrefin, sem stigin hafa verið í endurbótum á almannatryggingalöggjöfinni, verið stigin þegar Sjálfstfl. hefur verið í ríkisstj. Það er merkilegt, að t.d. þegar hin fyrri vinstri stjórn var við völd hér á landi, þá var ástandið þannig í tryggingamálum, að landsmenn sátu ekki allir við sama borð, þeim var skipt i tvo flokka. Þeir, sem áttu heima i höfuðborginni og þéttbýlinu, fengu hærri greiðslur. Það var ekki fyrr en sú ríkisstj. fór frá, að sú leiðrétting komst á, að allir landsmenn sátu við sama borð í þessum efnum. Þannig hefur þetta verið leiðrétt stig af stigi. Ég vil taka undir það, að enda þótt sú vinstri stjórn, sem nú er nýlega farin frá, hafi ekki komið í framkvæmd að gera nokkra bót á í þessum efnum, þá verði hægt að líta á þetta frv. og koma a.m.k. að einhverju leyti til móts við það fólk, sem hér á hlut að máli.



Herra forseti. Ég get tekið undir með þeim, sem hafa tekið til máls, að hér er um réttlætismál að ræða. Hv. flm. talaði nokkuð um afturhaldsöfl í upphafi ræðu sinnar. Ég hef ekki fyrr heyrt hann nota það orð um þá, sem töldu sér ekki fært að koma þessu máli í höfn á fyrra ári. Ég býst samt við að það hafi verið afgreiðsla þessa máls, sem hann hafði í huga. En það er svo, að hér í þessu landi er ekki alltaf gott að átta sig á því, hvar afturhaldsöflin eru. Ég lít svo á, að leiðrétting á þessu máli sé raunveruleg bót og rétt byggðastefna. Það er ekki vafi á því, að einkum fyrir íbúa Austurlands og Vestfjarða er hér um mikið mál að ræða. Þetta er að sjálfsögðu útgjaldamál. Hins vegar er ekki eingöngu um útgjöld að ræða. Þetta getur líka sparað fé, og er á því ósköp einföld skýring. Þeir sem haldnir eru sjúkdómum hlífa sér við miklum útgjöldum vegna ferðalaga og uppihaldskostnaðar í þéttbýlinu og reyna að draga slíkt sem lengst, en það getur aftur orðið til þess, að dýr sjúkrahúsvist verði lengri og kannske hinn varanlegi árangur minni. Að þessu leyti tel ég að þetta geti haft áhrif á hið almenna heilsufar fólks. Þegar þetta hefur verið rætt í endurskoðunarnefnd er að sjálfsögðu hið venjulega, sem mælir á móti því að gera stórt átak í þessum efnum, og það er hættan á misnotkun. Það er að sjálfsögðu rétt, sem fram kom hjá flm., að þar verður allnokkuð að byggja á læknunum. Ef þeir gæta sin í þessu máli, held ég að sú hætta geti ekki verið stórfelld. Það er fleira en þetta, sem er erfitt í dreifbýlinu. Ég álít, að leiðrétting á þeim líðum geti verið raunsærri byggðastefna en ýmislegt annað sem verið er að reyna að gera. Svo er með ferðakostnað lækna til afskekktra sveitabæja. Vitjanir geta kostað fólk þar háar fjárhæðir, sem það á erfitt með að greiða, enda þótt hlutur læknisins komi annars staðar að. Þetta er einnig allmikið mál og getur orðið þess valdandi, að jarðir fari í eyði einmitt vegna þeirra miklu útgjalda sem fólk sem þar býr getur haft vegna heilbrigðisþjónustunnar, enda þótt kerfið sé orðið þegar allfullkomið. Þörfin er einmitt mikil núna, á meðan ekki er komin fullkomin aðstaða á Akureyri og Austurlandi. Það er ekki vafi á því, að þetta mál verður auðveldara í meðferð, þegar nýja sjúkrahúsið á Akureyri er risið af grunni, og nú þegar má segja að Norðlendingar séu miklu betur settir en Vestfirðingar og Austfirðingar í þessum efnum. Það er svo, að þetta hefur jafnvel versnað síðan sjúkrasamlögunum var breytt. Það er vitað mál, að sjúkrasamlögin, sem voru lítil og þekktu hagi í raun og veru hvers félaga, tóku oft tillit til ferðakostnaðar og kostnaðar við að fara til sérfræðinga, enda þótt það væri kannske vafasamt samkv. lögunum. En núna, síðan stóru sýslusjúkrasamlögin tóku við, lítur þetta mál öðruvísi út, og nú mun verða erfiðara fyrir lækna að sækja greiðslur í hendur þessara samlaga fyrir útlagt fé í þessum efnum. Ég tel, að hér þurfi umbætur, og ég er hlynntur því, að þetta mál verði tekið til rækilegrar skoðunar. Eitt af því, sem á hefur staðið, er, að það er ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir þeirri gjaldaaukningu, sem verður við þetta, en ekki er vafi á því, að hér er einhverrar úrbótar þörf.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim tveim hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir stuðning þeirra við aðalefni þessa frv. Ég veit að hv. þm. Oddur Ólafsson misskildi mig viljandi þarna með afturhaldsöflin. því að vitanlega var ég þar að ræða um forsöguna að sjálfu tryggingakerfinu og þau afturhaldsöfl eru, sem betur fer geymd en ekki gleymd. Ég ætla ekki að fara að gera neinn samanburð á því, ég gerði bað ekki i minni framsögu, hvaða flokkur hafi unnið best að tryggingamálum yfirleitt. Það mætti hins vegar benda á nokkurn samanburð 12 ára viðreisnarstjórnar og þriggja ára vinstri stjórnar í þessum efnum. Hygg ég að sá samanburður yrði ekki mjög óhagstæður mínum flokki, þótt við færum ekki einu sinni út í árafjöldann sem stjórnirnar sátu og þá viðmiðun sem af því gæti leitt. En það er rétt, þetta atriði náðist ekki fram undir stjórn fyrrv. heilbrrh. í vinstri stjórninni. Það náðist ekki fram, og ég dró enga dul á víss vonbrigði mín með það, að þetta réttlætismál hefði ekki náð fram að ganga, þó eftir því hefði verið ýtt allsterklega af okkur ýmsum sem vissum hvar skórinn kreppti að í þessum efnum. Ég verð að segja það, að eftir því sem hv. 2. þm. Vesturl., Jón Árnason, talaði hér hraustlega áðan um þennan samanburð, þá verð ég sannarlega að óska þeim sjálfstæðismönnum til hamingju með það, ef þeir fá alla sina óskalista framkvæmda undir eigin stjórn. En ég dreg það stórlega í efa, a.m.k. ef maður miðar við þá óskalista, sem þeir settu fram meðan vinstri stjórnin var.



Herra forseti. Á þskj. 12 flyt ég í þriðja sinn frv. til l. um heimild til að setja á fót vinnslustöðvar á sviði sjávarútvegs. Þetta frv. flutti ég í fyrsta sinn á þinginu 1972–73. Þá fékk það meðferð í n. og inn bárust nokkrar umsagnir. Ég endurflutti frv. á þinginu 1973–74, þá með nokkrum breyt., með hliðsjón af þeim umsögnum, sem borist höfðu, en frv. varð ekki útrætt. Ég flutti þetta frv. upphaflega vegna þess, að ég var sannfærður um, að nauðsynlegt væri að hafa nokkurn hemil á byggingu vinnslustöðva á þeim sviðum sjávarútvegs, þar sem veiðin er bakmörkuð t.d. að aflamagni. Mér hefur sýnst það óhæfa að takmarka slíkt á einn veg, en hleypa lausu á annan, enda hefur það sýnt sig, að slíkt eru ekki góð vinnubrögð. Sú reynsla hafði m.a. fengist á Ísafjarðardjúpi, þar sem rækju hefur verið aflað um margra ára skeið. Þar bættust stöðugt við nýjar vinnslustöðvar, sem leiddu til þess, að bátum var fjölgað, Þessar vinnslustöðvar þurftu meiri afla sem von er. Fljótlega fór svo, að ásókn á rækjustofninn þar varð allt of mikil, grundvöllurinn undir veiðunum hrundi og hefur síðan smám saman verið að byggjast upp að nýju. Nú er enn komið svo á Ísafjarðardjúpi, að bátar eru orðnir of margir, því að vinnslustöðvarnar þurfa meiri afla, og ég held að óhætt sé að segja að grundvöllur til veiðanna þar sé ákaflega lélegur að nýju. Nýlegra dæmi um þetta er að finna á Húnaflóanum. Þar hafa strandamenn um áratug stundað rækjuveiðar, oft við erfið skilyrði, en þó tekist að komast yfir erfiðleika og byggt upp veiðarnar þar. Stöðvum hefur síðan fjölgað, á Skagaströnd og á Hvammstanga, sem ekki var óeðlilegt, sérstaklega á Skagaströnd, þar sem atvinna var takmörkuð og nauðsynlegt að auka fjölbreytni atvinnulífsins. Á s.l. vetri var aflamagn á Húnaflóa takmarkað við um 2000 lestir, en fór upp í 2300. Á þessari vertíð telja fiskifræðingar ekki óhætt að heimila nema 1500 lesta afla. Þá gerist það, að ákveðið var að setja upp nýja vinnslustöð á Blönduósi með tveimur afkastamiklum vélum, og var þá þegar ljóst, að þarna stefndi í sömu átt og gerðist á Ísafjarðardjúpi áður. Ég fagna því að þetta var stöðvað. Ekki vegna þess að ég unni ekki þeim á Blönduósi þess að auka fjölbreytni síns atvinnulífs heldur vegna hins, að ég er sannfærður um að of mikið álag á rækjuveiðarnar á Húnaflóa getur aðeins leitt til hruns fyrir alla aðila á svæðinu og er engum til góðs. Ég vil einnig vekja athygli á því, að unnið er að byggðaáætlun fyrir Norðvesturland. Er þar gert ráð fyrir því að rækjuvinnsla verði fyrst og fremst efld á Ströndunum og á Skagaströnd, en hins vegar grundvöllur lagður að ýmiss konar öðrum iðnaði á Blönduósi. Þarna er verið að reyna að vinna skipulega að uppbyggingu atvinnulífs á þessu svæði. Mér sýnist ljóst, að rækjuvinnsla á Blönduósi hefði gengið þvert á þær hugmyndir, sem uppi eru um öruggt atvinnulíf á Húnaflóasvæðinu. Ég vil taka það fram, að ég er eindregið því fylgjandi að efla atvinnulíf á Blönduósi eftir þeim leiðum, sem hafa verið taldar skynsamlegastar, og það er von mín, að svo verði gert gegnum auknar lánveitingar úr Byggðasjóði. Þetta dæmi sannar, svo að ekki verður um villst, að nauðsynlegt er að í lögum séu ákvæði, sem óumdeilanlega heimila ríkisvaldinu einnig að takmarka vinnslu rækju, ekki aðeins að takmarka veiðarnar, heldur einnig að takmarka það kapphlaup, sem getur orðið um vinnsluna og hlýtur að leiða til óeðlilega mikillar ásóknar á rækjuna. Sumir hafa nefnt þetta höft. Ég hef aldrei skilið til hlýtar, hvað eru höft og hvað eru ekki höft. Það eru eflaust höft að mega ekki aka of hratt eða aka undir áhrifum áfengis, svo að ég nefni eitthvað, og það eru eflaust höft að mega ekki veiða rækju hvar sem mönnum sýnist. En það er nú einu sinni svo í okkar nútímaþjóðfélagi, að nauðsynlegt hefur verið talið að takmarka hinar ýmsu aðgerðir okkar. Það er ávallt gert með háleitari markmið í huga, m.a. þau að tryggja okkur sæmileg lífskjör og þann jöfnuð, sem við allir stefnum að. Ég held að mikilvægast í þessu sambandi sé samræming á þessum takmörkunum. Það er ekki nóg að takmarka einn þáttinn, en sleppa öðrum lausum. Gæta verður þess, að sömu reglur ríki um alla þætti. Svo er ekki síst - og hefur sannast - um veiðar eins og þær sem hér um ræðir. Ég vísa þessu því algjörlega á bug. Ég vil einnig segja að það er ánægjulegt, að nú hefur verið lagt fram á Alþ. í hv. Nd. stjfrv. um þetta sama efni. Er gert ráð fyrir heimild til sjútvrn. til þess að takmarka fjölda vinnslustöðva. Ég mun ekki gera það frv. að sérstöku umræðuefni hér nú. Þó get ég ekki annað en lýst nokkurri undrun á því, að þar er brugðið í veigamiklum atriðum frá því, sem fram kom í umsögn sjútvrn. fyrir tveimur árum um mitt frv. Þá var talið nauðsynlegt að fleiri aðilar hefðu þarna hönd í bagga og breytti ég mínu frv. til samræmis við það. Mér þótti það góð ábending, því að ljóst er, að veiðar sem rækjuveiðar, humarveiðar, skelfiskveiðar almennt og yfirleitt þær veiðar, sem eru takmarkaðar að aflamagni, eru mjög mikilvægur þáttur í byggðaþróun og í mörgum tilfellum nauðsynlegt að taka til athugunar í sambandi við leyfisveitingar hvaða áhrif þær veiðar geta haft á byggðaþróun á viðkomandi svæði. Því hef ég gert ráð fyrir því í mínu frv., að slík leyfi séu rædd í þriggja manna n., sem í sitji fulltrúar sjútvrn., Framkvæmdastofnunar ríkisins og stjórnar Fiskveiðasjóðs Íslands. Að sjálfsögðu er þar gert ráð fyrir því, að Framkvæmdastofnun ríkisins fjalli um þennan mikilvæga byggðaþátt. Það er von mín og trú að á þessu þingi verði þetta mál útrætt og ég treysti því að takast megi að samræma þau sjónarmið, sem fram koma í því frv. sem ég mæli hér fyrir og því frv. sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram í Nd. Að svo mæltu vil ég leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.