Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til að framlengt verði með óbreyttum hætti frá því sem verið hefur svokallað leyfisgjald. Frvgr. segir í raun og veru allt það sem segja þarf. Innheimta má af gjaldeyris- og/eða innflutningsleyfum allt að 2% leyfisgjald af fjárhæð þeirri sem leyfið hljóðar um. Leyfisgjöld af innflutnings- og gjaldeyrisleyfum voru fram til 1. jan. 1978 almennt 1/2%, 1% af ferðagjaldeyri og 0.1% af brennsluolíum. Það sem af er þessu ári hefur leyfisgjaldið numið 154 millj. kr. af ferðagjaldeyrisleyfum, 13.6 millj. kr. af olíum og bensíni og 222.4 millj. kr. af öðrum leyfum. Þessi grein er, eins og þið sjáið, heimildargrein og er auðvitað gert ráð fyrir að hún verði notuð að fullu. Þó vil ég láta þess getið um gjaldið af olíum og bensíni, sem nú er 0.1% og gefur á þessu ári 13.6 mill j. kr., að auðvitað er hugsanlegt, að sá hluti verði tekinn til sérstakrar athugunar í tengslum við þá endurskoðun á verðmyndunarferli á olíum og bensíni sem viðskrn. hefur falið verðlagsskrifstofunni að framkvæma. Ákvæði um leyfisgjöld af þessu tagi voru fyrst sett í lög nr. 69 1967, 10. gr. þeirra laga, og þau voru aftur breyting á lögunum um innflutnings- og gjaldeyrismál, nr. 30 frá 1960. Síðan var í lögum um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem sett voru í árslok 1977, gert ráð fyrir hækkun á þessu gjaldi. Það voru lög, sem fráfarandi ríkisstj. setti um margvísleg gjöld, skyldusparnað o.fl., og í 6. gr. þeirra var ákvæði á þessa leið: „ Ríkisstj. er heimilt að ákveða að á árinu 1978 megi leyfisgjald af gjaldeyris- og/eða innflutningsleyfum samkv. 10. gr. laga 30 1960, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála o.fl., sbr. 6. gr. laga nr. 69 1967, nema allt að 2% af fjárhæð þeirri, sem leyfið hljóðar um. Ríkisstj. ákveður hvernig gjaldi þessu er ráðstafað.“ Á grundvelli þessara laga um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum var síðan sett reglugerð 31. des. 1977 um það, hversu háttað skuli innheimtu þessara leyfisgjalda. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að þriðjungur af tekjum af gjaldi þessu gangi til bankanna, en 2/3 gangi til ríkissjóðs, en þessi hlutföll hafa verið önnur. Þau hafa verið helmingur til bankanna og helmingur til ríkissjóðs. Þykir ljóst að 113 af þessu leyfisgjaldi dugi til þess að standa undir kostnaði við gjaldeyrisdeild bankanna, en upphaflega var gjald þetta lagt á annars vegar til þess að standa undir kostnaði við gjaldeyrisdeild bankanna og hins vegar til þess að standa undir kostnaði við verðlagseftirlit á sínum tíma, en síðan var það tekið inn í fjárlög beint og ætluð til þess föst fjárveiting. Ég hygg, herra forseti, að ástæðulaust sé að fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er á þskj. 71, um breyt. á lögum nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis. Flm. er hv. 4. þm. Reykn., Oddur Ólafsson. Vegna fjarveru hans kemur í minn hlut að mæla fyrir frv. Leynilegur kosningarréttur er hluti af grundvallarmannréttindum. Þess vegna er rétt og sjálfsagt að hagnýta þau hjálpargögn sem tiltæk eru, svo að sem flestir geti hagnýtt sér fullkomna leynd. Að því er stefnt með þeim breytingum sem lagðar eru til í 1. og 2. gr. þessa frv. og eiga að gera blindum kleift að kjósa án aðstoðar. 1. gr. hljóðar svo: „Við 59. gr. laganna bætist: Þar skal einnig vera spjald jafnstórt kjörseðli með upphleyptum listabókstöfum og blindraletri, með glugga framan við hvern staf og vasa á bakhlið þannig að blindir geti í gegnum gluggann sett kross framan við þann lista, er þeir gefa atkv. sitt, og á þann hátt kosið í einrúmi og án aðstoðar.“ Í 2. gr. er til samræmis við þessa breytingu lagt til að síðasti málsl. 1. málsgr. 46. gr. laganna orðist svo: „Að þessu loknu fær kjósandi afhent tölusett fylgibréf með áföstum kjörseðli og hjálpargögn, sé hann blindur (sjá 59. gr.), og skal hann síðan aðstoðarlaust“ o.s.frv. Til þess að hv. þm. skilji betur hvað við er átt hefur hv. flm. látið gera eftirlíkingu af því hjálpargagni sem hér um ræðir, en það lítur svona út. Kjörseðillinn mundi verða eins í laginu og spjaldið, skorið af hægra horninu til þess að hægt sé að snúa hvoru tveggja rétt. Kjörseðlinum er smeygt inn í vasann aftan við og hér eru upphleyptir listabókstafir, blindraletur, og gluggar fyrir framan hvern listabókstaf, þannig að viðkomandi getur þá krossað fyrir framan þann listabókstaf sem hann vill kjósa. Ég tel að hér sé um sjálfsagða og einfalda lausn að ræða, sem tvímælalaust eigi að notfæra sér til hagsbóta fyrir blinda og sjóndapra. 3. gr. þessa frv. er efnislega samhljóða frv. er hv. fyrrv. þm. Pétur Sigurðsson flutti á síðasta þingi og varð þá eigi útrætt. Sú grg., sem hér fylgir, er sú sama og þá. Í henni segir m.a. efnislega á þessa leið: Langt er síðan flm. þessa frv. vakti athygli á þeim órétti sem ríkti, er hluta þegnanna væri fyrirmunað að sækja kjörfund á kjördegi, vegna sjúkleika eða öldrunar, að þá væru þeir sviptir um leið þeim grundvallarrétti lýðræðisins að neyta atkvæðisréttar síns í kosningum til Alþingis. Nokkuð hefur verið gert til að bæta fyrir þetta óréttlæti síðan. Stærsta skrefið í réttlætisátt hefur þó verið stigið með breytingu sem gerð var með lögum nr. 15 5. apríl 1974, en þá var kjörstjóra við atkvgr. utan kjörfundar hérlendis heimilað að láta kosningu fara fram á sjúkrahúsi eða dvalarheimili aldraðra, enda væri kjósandi sjúklingur eða vistmaður á stofnuninni. Við slíka kosningu, þ.e. á sjúkrahúsi eða dvalarheimili aldraðra, gilda að öllu leyti sömu ákvæði laga og um allar atkvgr. utan kjörfundar og að sjálfsögðu ákvæði 2. málsgr. 66. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óheimilt sé að veita kjósanda aðstoð við sjálfa kosninguna. Kjósendur, sem þurfa að kjósa utan kjörfundar, hafa snöggt um minni rétt en þeir sem geta greitt atkv. á kjörfundi, því í 88. gr. kosningalaganna segir að kjósandi eigi rétt á að fá aðstoð við atkvgr. í kjörklefanum, ef hann skýrir kjörstjórn frá því, að hann sé eigi fær um að kjósa á fyrirskipaðan hátt sakir sjónleysis eða þess að honum sé hönd ónothæf. Með ákvæðinu, sem bannar hjálp til handa því fólki, sem vill og þarf að kjósa utankjörfundaratkvgr., eru ótrúlega margir þegnar í þjóðfélagi okkar settir á óæðri bekk og sviptir grundvallarrétti sínum, kosningarrétti. Með 3. gr. þessa frv., ef samþ. verður, er bættur sá aðstöðumunur, sem hér hefur verið drepið á, og er heimiluð sama hjálp til handa þeim, sem kjósa utan kjörfundar, eins og þeir njóta, sem á kjörfundi kjósa. - Hér lýkur tilvitnun í efni grg. Í 4. gr. frv. er lagt til, að við 71. gr. nefndra kosningalaga bætist eftirfarandi málsgrein: „Yfirkjörstjórn á hverju kjörsvæði skal strax að morgni kjördags bera þau utankjörstaðaatkv., er borist hafa, saman við kjörskrá viðkomandi staðar og það, sem ekki finnst þar, skal borið saman við þjóðskrá og atkv. komið á réttan ákvörðunarstað.“ Talið er að í hverjum kosningum ónýtist allmörg utankjörstaðaatkv. vegna þess að þau eru of seint athuguð af kjörstjórnunum. Þegar loks kemur í ljós að heimilisfang er skakkt, er orðið um seinan að koma atkv. þessum á réttan ákvörðunarstað. Með þeim vinnubrögðum, sem hér er lagt til að upp verði tekin af hverri yfirkjörstjórn, yrði í flestum tilfellum hægt að koma í veg fyrir að atkv. ónýttust með þessum hætti. Í 5. gr. er lagt til að 8. tölul. 141. gr. laganna falli brott, en það leiðir af sjálfu sér, ef frv. þetta nær fram að ganga, þar sem undir þeim tölulið er fjallað um sektir ef maður aðstoðar kjósanda við atkvgr. utan kjörfundar eða ef kjósandi þiggur slíka aðstoð. Herra forseti. Ég veit að flestir hv. þm. eru mér sammála um að lög nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis, eru gölluð og beinlínis ranglát á mörgum fleiri sviðum en hér er lagt til að leiðrétta. Það kom raunar greinilega fram í tillöguflutningi á Alþingi í lok síðasta þings. En þar sem ég veit að fyrir hv. flm. þessa frv. vakir að ná fram sjálfsögðum og sanngjörnum breytingum á lögunum nú, sem enginn ágreiningur ætti að þurfa að vera um, leyfi ég mér að vona að frv. þetta fái góðar undirtektir og afgreiðslu hv. þm. Ég legg að endingu til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, í samræmi við þingsköp, því að ég hef þegar talað tvisvar, enda er þetta satt að segja að verða eins konar framhaldssaga. Ég gagnrýndi síðast nokkur atriði í ræðu hv. 3. landsk. þm. sem hann flutti um þetta mál á sínum tíma. Hann hélt því fram, að Félagsmálaskóli alþýðu ætti ekki á nokkurn hátt að tengjast annarri fullorðinsfræðslu, heldur ætti hann að einbeita sér að því að þjálfa meðlimi launþegasamtakanna til baráttu m.a. gegn ríkisvaldinu, en ríkið ætti svo að kosta að fullu þessa starfsemi og þessi ríkisstj. skyldi einbeita sér að því að styðja þennan þátt „fullorðinsfræðslunnar“ hjá þessum félagssamtökum og svo væntanlega önnur ríkisstj. aðra þætti hjá sínum skjólstæðingum. Ég gagnrýndi þetta, vegna þess að ég er því algerlega andvígur, er á þveröfugri skoðun. Ég álít að það eigi að efla fullorðinsfræðsluna í mörgum greinum og auka stuðning ríkissjóðs við hana eftir því sem við verður komið á hverjum tíma. En ég tel alveg nauðsynlegt að gæta nokkurs samræmis í fjárstuðningi og í skipulagi, löggjöf um þetta efni o.s.frv. Og auðvitað hljótum við að verða að gæta hófs í greiðslum úr ríkissjóði til þessa eins og annars. Gagnrýni mín olli nokkru hugarróti hjá hv. þm. Hann er nú ekki við, en hann les það í Alþt. sem ég kann að segja. En það var mjög eftirtektarvert, að í ræðu sinni, sem var eins konar svar til mín, minntist hann ekkert á fyrri staðhæfingar og fyrri tillögur. Ég held að þetta bendi til þess að hann sé eitthvað að sjá að sér að þessu leyti og sjái að það er ekki hægt að bjóða hv. þm. kenningar eins og þær sem þarna voru fram bornar. Það er hins vegar erfitt að komast frá þeim ræðum sem maður hefur flutt hér á hv. Alþ. eftir að segulbandið kom. Hv. 3. landsk. þm. gerði sig nokkuð ábúðarmikinn og sviðsetti eins konar réttarhald yfir mér gerði úttekt á samvinnuhreyfingunni og Framsfl. og fór vítt um án þess, eins og ég sagði áðan, að víkja nokkuð að fyrri ræðu sinni. Nú orkar vitanlega flest tvímælis þó gert sé. En eitt er víst, að ég mun ekki biðja þennan hv. þm. eða nokkurn annan afsökunar á tilveru minni né heldur því sem mín kynslóð hefur verið að aðhafast á undangengnum áratugum, hvorki það sem unnið hefur verið í atvinnulífinu eða í félagsmálum, að öflun verðmæta eða við uppbyggingarstarf. Ræður á borð við þessa hjá hv. 3. landsk. snerta mig ekki hið minnsta. En mér finnst það hins vegar skiljanlegt, að þegar alls er gætt, þ. á m. mismunandi baksviðs hjá okkur hv. 3. landsk., þó að okkur gangi svolítið illa að skilja hvor annan og komast í takt. Ég nánast komst aldrei inn í skólana. Hv. þm. hefur aldrei komist út úr þeim. Eftir langa og ágæta skólagöngu er hann nú kennari við Háskóla Íslands, rétt skreppur hingað niður eftir til að taka þátt í umr., og sumarleyfin hafa farið í búferlaflutninga milli stjórnmálaflokka árum saman! Þetta getur valdið því, að við eigum erfitt með að komast í takt. En hitt er ég sannfærður um, að við reynum það, og ekki síst eins og nú er ástatt, þegar við höfum svarist í fóstbræðralag um að stjórna landinu ásamt fleiri góðum mönnum. Ég vil svo aðeins að lokum árétta tvö atriði alveg sérstaklega, - efnisatriði sem hafa komið fram í þessum orðaskiptum mínum við hv. 3. landsk. Annað er varðandi Samvinnuskólann, samanburð á Samvinnuskólanum og Félagsmálaskóla alþýðu. Það eru náttúrlega alveg ósambærilegar stofnanir. Það sést þegar þess er gætt, að í Samvinnuskólanum fer fram samfelld kennsla í marga mánuði, missirum saman raunar. En Félagsmálaskóli alþýðu starfar í námskeiðsformi, þar eru stutt námskeið, yfirleitt hálfsmánaðar námskeið. Þetta er alveg ósambærilegt, því í Félagsmálaskólunum er, eins og kom fram í fréttum nýlega, lögð áhersla á ýmiss konar félagsmálefni, fundarstjórn og fundarreglur, sögu verkalýðshreyfingarinnar o.fl. Samvinnuskólinn er hins vegar fagskóli sem fellur inn í hið almenna skólakerfi. Hann er sérskóli í sinni grein. Þetta er því engan veginn sambærilegt. Í öðrum skólanum er fyrst og fremst unnið eftir hinu almenna fræðslukerfi í landinu, en í hinum er frjálst starf, eins og háttur er í þeim stofnunum líkum, sem ýmis félög reka. Þetta mun þó vera sá sem athafnasamastur er þegar er um alveg frjálst skólastarf að ræða óháð hinn skipulega skólastarfi innan skólakerfisins. Svo er hitt, að mér virtist hv. 3. landsk. gefa það í skyn, að ég vilji ekki styðja fræðslu utan ríkisskólanna, utan skólakerfisins, t.d. hjá einstökum stéttarfélögum, einstökum menningarfélögum, í einstökum atvinnugreinum o.s.frv. Þetta er alls ekki rétt. Ég vil að það sé leitast við að efla stuðning við þessa starfsemi ýmiss konar, sbr. það sem ég tók fram fyrst þegar ég tók til máls í þessu máli. Ég gerði tilraun í sambandi við fullorðinstræðslufrv. að fá námsflokka og bréfaskóla tekna út úr og flýtt auknum stuðningi ríkisins við þá. En ég árétta það jafnframt, að ég tel alveg nauðsynlegt að reynt sé að gæta samræmis í stuðningi ríkisvaldsins, eftir því sem við verður komið, bæði í löggjöf og í fjárstuðningi. Ég ætlast þó ekki til þess, að menn haldi sér svo fast við slíkt samræmi að þess vegna vilji menn ekki veita stuðning þeim sem eru á undan, þeim sem hafa brotið nýjar leiðir, vegna þess að hliðstætt sé ekki komið yfir alla línuna. Ég er ekki með neinn slíkan einstrengingshátt að þessu leyti. En ég tel alveg nauðsynlegt, að það sé reynt að gæta samræmis. Ég tel því alveg fráleitt að afgreiða þessi mál eftir einhverjum tilfinningalegum leiðum eða eftir því hvernig ríkisstj. er skipuð þá og þá.



Herra forseti. Það er víst eins með mig og hv. 2. þm. Austurl., að ég er búinn að tala tvisvar, þannig að ég er víst búinn að tala mig dauðan í þessu máli. Ég vil þó fá tækifæri til þess rétt að gefnu tilefni út af þeim staðhæfingum sem komu fram í ræðu hv. 3. landsk. þm. hér á dögunum þar sem hann -  Ég vísa til ræðu hv. 3. landsk. þm., þar sem hann tók fram í ræðu um daginn og lagði á það mikla áherslu, þunga áherslu, að hlutverk þess skóla, sem rætt er um í því frv. sem hér er til umr., væri fyrst og fremst að ala upp hóp baráttumanna sem hefðu það að meginstefnu að breyta þjóðfélaginu. Í öðru lagi sagði þessi sami hv. þm. í sömu ræðu að skólinn ætti að vera baráttutæki fyrir verkalýðinn. Að fengnum slíkum yfirlýsingum vil ég leyfa mér að mælast til þess, að menn gætu mætt með skilningi því sjónarmiði, að maður sé frekar tregur til að fara að samþykkja að slíkur skóli sé alfarið kostaður af almannafé, en hins vegar ekki undir stjórn hins veglega menntamálakerfis þjóðarinnar, þó að í stjórn eigi að vera, eins og hér er gert ráð fyrir, menn frá Alþýðusambandi Íslands og Menningar- og fræðslusambandi alþýðu. Nú hefur það víst einhvern veginn verið þannig, að Alþfl. hefur átt meiri hluta í stjórn Menningar- og fræðslusambands alþýðu. Nú efast ég ekki um að á einhverju stigi gæti Alþb. hugsað sér að hafa vinsamlegt samband við Alþfl., af því að það gæti brúkað hann til einhverra hluta síðar. En um það, hvernig áframhaldið yrði, hefur reynslan verið ólygnust eftir síðustu alþingiskosningar. Og ég segi fyrir mitt leyti, að hafi ég verið ákveðinn í því að vera á móti þessu ákvæði um stjórn skólans, sem felst í ákvæðum 5. gr., við fyrri aths. mínar í sambandi við þetta frv., þá er ég enn harðari í þeirri andstöðu eftir þau ummæli sem við hlýddum á í ræðu hv. 3. landsk. þm. á dögunum. – Þetta vildi ég láta koma fram.