Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um fjáröflun til vegagerðar, en frv. þetta var lagt fyrir Ed. og hefur verið afgreitt þaðan nýverið. Frv. þetta felur það í sér að lagt er gjald, svokallað veggjald, á eigendur bifreiða eftir þyngd bifreiðanna. Gjaldið er lagt á allar bifreiðar og nemur 1 kr. á hvert kg bifreiðar upp að ákveðnu marki eftir breytingu sem gerð hefur verið á frv. í Ed., en þegar frv. var lagt fram var gjaldið lagt á allar bifreiðar, 1 kr. pr. kg. Samþykkt þessa frv. er forsenda þess að unnt sé að afgreiða vegáætlun með þeim hætti sem undirbúið hefur verið og rætt hefur verið í fjvn. seinustu dagana og ljóst er að ef frv. nær ekki fram að ganga yrðu vegaframkvæmdir í landinu 120 millj. kr. minni á þessu ári en ella verður og mundi það fyrst og fremst koma niður á varanlegu slitlagi. Á það hefur verið bent við meðferð málsins að hér sé ekki alfarið um að ræða nýjar álögur á bifreiðaeigendur, vegna þess að með lækkun aðflutningsgjalda á seinustu tveimur árum hafa aðflutningsgjöld verið lækkuð að því marki að bifreiðaeigendur eða þeir sem kaupa bifreiðar á árinu 1983 mundu hafa greitt 120 millj. kr. meira en þeir gera ef ekki hefðu verið lækkuð aðflutningsgjöldin. Það má því með nokkrum rétti segja að hér sé um að ræða skipti á gjöldum þannig að í staðinn fyrir aðflutningsgjöld, sem hafa verið lækkuð, kemur hér sérstakt veggjald. Og upphæðin er í grófum dráttum sú sama, a.m.k. sú upphæð sem miðað var við þegar frv. var lagt fram, þ.e. 120 millj. kr. Í Ed. voru gerðar nokkrar breytingar á frv., þar sem á það var bent að eigendur vörubifreiða og vöruflutningabíla hefðu ekki notið þess hagræðis sem felst í lækkun aðflutningsgjaldanna, heldur hefði sú lækkun fyrst og fremst komið til góða eigendum smábíla. Með hliðsjón af þessu var ákveðið af Ed. að lækka gjaldið á bifreiðar og bithjól, sem eru þyngri en 2 tonn, og hæst verður veggjaldið 7600 kr. fyrir hverja bifreið eftir þá breytingu sem Ed. hefur gert, en að sjálfsögðu gat gjaldið farið allmiklu hærra eins og frv. var upphaflega lagt fram miðað við 22 tonna þyngd á bifreiðum, sem getur stundum verið um að ræða. Þá hefði gjaldið orðið þrisvar sinnum hærra en nú hefur verið ákveðið. Enginn vafi er á að þessi breyting er mjög til bóta, mjög skynsamleg, og var hún raunar gerð í samráði við mig, enda var ég þeirrar skoðunar að óhjákvæmilegt.væri að koma til móts við sjónarmið vöruflutningabifreiðaeigenda og gefa nokkurn slaka miðað við það sem upphaflega var ráðgert með frv. Í öðru lagi er á það að benda að gúmmígjald er aflagt með þessu frv., en vegna þess að eigendur vörubíla og vöruflutningabíla hafa ekki notið góðs af tollalækkun eða lækkun aðflutningsgjalda með sambærilegum hætti og eigendur smábíla hefur verið ákveðið í Ed., einnig að höfðu samráði við mig, að lækka tolla á hjólbörðum, sem ætlaðir eru fyrir vöruflutningabifreiðar, úr 40% í 20%. Þá er að sjálfsögðu ekki aðeins um að ræða að tollurinn á hjólbörðum lækki, heldur lækkar þá söluskatturinn líka vegna þess að hann leggst ofan á tollinn. Þetta er áreiðanlega hvort tveggja sanngjarnt og eðlilegt miðað við að þessi tegund bifreiða naut ekki lækkunar á aðflutningsgjöldum eins og smábílarnir. Hitt er annað mál, að engir hafa meiri hag af lagningu varanlegs slitlags á vegi en eigendur vörubíla og vöruflutningabifreiða, og raunar má heita víst að þeir hefðu fengið verulegan hluta, ef ekki allan þennan skatt, endurgreiddan með hækkuðum töxtum. Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða frekar um þetta mál. Hraða þarf afgreiðslu þess eins og nokkur kostur er, því að ekki er hægt að taka vegáætlun hér fyrir til endanlegrar afgreiðslu fyrr en búið er að afgreiða þetta mál. Ég vil því leyfa mér að skora á hv. n., sem fær málið til meðferðar. að hraða afgreiðslunni eins og kostur er. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég er ósammála hæstv. fjmrh. um að ekki sé ástæða til að fjölyrða um þetta frv., en mér er alveg ljóst að til þess er enginn tími. Það er verið að þrýsta þessu hér í gegn á allra síðustu dögum, og óljóst er hvers vegna var ekki hægt að vinna í þessu máli, en nokkur tími er liðinn síðan það var lagt fram þar sem þetta er 198. mál þingsins. Ég vakti á því athygli í mínum þingflokki að það væri hálfhráslagalegt að það fólk sem vegna heilsubilunar verður að hafa bifreið og fær til þess nokkurn styrk, ýmist frá Tryggingastofnun eða í formi niðurfellingar á aðflutningsgjöldum. skuli nú þurfa að fara að taka þátt í að fjármagna vegi landsins. Í nál. segir hér, með leyfi forseta: „Samkv. upplýsingum frá fjmrn. og tollstjóraembættinu er talið að flókið yrði að framkvæma slíka eftirgjöf.“ Þetta er hreinasta bull, einfaldlega vegna þess að hvorki fjmrn. né tollstjóraembættið eru í nokkru standi til að gefa upplýsingar um þetta. Það er ein stofnun sem getur gert þetta og á áreiðanlega listann tilbúinn og það er Öryrkjabandalag Íslands, þar sem fólk sækir um niðurfellingu á aðflutningsgjöldum á bifreiðum. Þetta er einn leiður kvilli við afgreiðstu mála hér, að til eru kallaðir á nefndarfundi misjafnlega áhugasamir embættismenn og fylla þm. af því að þetta sé svo óskaplega erfitt í framkvæmd svo að þm. gefast bara upp að láta þessa menn vinna. Þeir hafa hins vegar ekkert annað að gera. Í þessu tilfelli vita fulltrúar fjmrn. og tollstjóraembættis ekki nokkurn skapaðan hlut um hvað þeir eru að tala. T.d. getur Tryggingastofnun ríkisins auðveldlega gefið upplýsingar um hverjir njóta örorkustyrks vegna rekstrar bifreiða og Öryrkjabandalag Íslands veit upp á hár hverjir hafa fengið niðurfellingu. Ég vil þess vegna skora á hv. fjh.og viðskn. Nd. að huga ofurlítið betur að þessu máli og vita hvort þetta er svo óleysanlegt vandamál að ekki megi hlífa þessu fólki við að borga þennan toll, sem mér sýnist geta orðið 1000 kr. á meðalbifreið. Einmitt þetta fólk á gjarnan nokkuð góðar bifreiðar af augljósum ástæðum. Ég sætti mig ekki við að þessu sé sleppt héðan vegna upplýsinga frá embættum sem kemur þetta mál ekki nokkurn skapaðan hlut við. Ég vil beina því til hv. formanns fjh.- og viðskn. að spyrja nú rétta aðila um þetta mál og kanna hvort þetta er eins óleysanlegt og þeir herrar hjá tollstjóra og fjmrn. hafa haldið fram.



Herra forseti. Hér er um hinn mesta vandræðaskatt að ræða, sem kemur illa og óheppilega niður. Það er miklu réttara að mínum dómi að miða skattlagningu sem þessa við notkun tækjanna fremur en þyngd þeirra. Þetta er að vísu einfalt í innheimtu, en það er eftir því óréttlátt. T.d. kemur þessi skattur ákaflega illa við búrekstur, vegna þess að búrekstur krefst þess að jeppi sé á búinu í flestum tilfellum. Gjarnan er hann lítið notaður, en ákaflega nauðsynlegur til að unnt sé að reka búskapinn með eðlilegum hætti. Mér sýnist að þrjú lambsverð á s.l. hausti fari í þennan skatt eða hátt á þriðja lambsverð - bara til að borga þennan aukaskatt af jeppa sem kannske er mjög lítið notaður en þó óhjákvæmilegt að hafa. Jafnframt krefst búskapur í stórum stíl þess að á búinu sé vörubíll. Hann er líka lítið notaður í flestum tilfellum. Þetta er veruleg skattheimta fyrir tæki sem eru lítið notuð. Ég viðurkenni þó að þetta mál skánaði í meðferð Ed., en mér fyndist að það þyrfti enn að batna.



Herra forseti. Ég skal ekki flytja langa tölu um þetta mál, sem kemur hér frá hv. Ed. Það er þó athyglisvert við 1. umr. þessa máls hér í hv. Nd. að tveir hv. þm. stjórnarflokkanna gera aths. við þetta mál, annars vegar hv. 8. landsk. þm. og hins vegar hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl. Það kom fram. líkast til við 3. umr. fjárlaga. þegar þau voru afgreidd fyrir jól. í ræðu hæstv. samgrh., að til stæði að setja þennan skatt á landsmenn til að standa undir gjöldum til vegagerðar. Ég vil gagnrýna slíka málsmeðferð. Auðvitað var eðlilegt að strax í haust hefði verið ráðgert hvernig standa skyldi straum af kostnaði við þessi mál og er alls ófullnægjandi hvernig að þessum málum er staðið hvað þetta varðar. Í öðru lagi held ég að það fari ekki milli mála, og verður það vonandi skýrt betur fyrir mér í þessari umr. ef svo er ekki, að talsverðir fjármunir af gjöldum á umferð og umferðartæki, bæði bensín, innflutningsgjöld og tollar, fara beint í ríkissjóð. Hér er þess vegna um algerlega nýja skattheimtu að ræða til viðbótar við hina stórkostlegu skattheimtu sem átt hefur sér stað hjá hæstv. núv. ríkisstj. og forvera hennar vegna þess eins að fjármunir sem gætu farið til vegamála hafa verið teknir til annarra nota. Auðvitað fer viss hluti þessarar skattheimtu beint út í verðlagið, einkum og sér í lagi þegar um er að ræða skattheimtu þeirra aðila sem hafa atvinnu af því að reka flutningatæki, bæði fólksbifreiðar og vöruflutningabifreiðar. Ég viðurkenni, eins og hv. síðasti ræðumaður, að þetta frumvarp hefur lagast, það hefur skánað heldur í meðferð Ed., en ég vek athygli á því, hverju er verið að læða inn í þessu frv. Ég vísa til aths. við 1. gr. frv., en þar segir svo, með leyfi forseta: „Í frv. þessu er lagt til að gúmmígjald verði fellt niður, en þess í stað kveðið á um greiðslu árlegs veggjalds er skuli vera 1 kr. af hverju kg eigin þyngdar bifreiðar.“ Með þessu orðalagi er auðvitað verið að gefa það í skyn að þarna sé samræmi á milli gjalda. En ég þykist vita að þessi nýi skattur sé margfaldur á við niðurfellingu á gúmmígjaldinu. Ég vísa, herra forseti, til afstöðu sjálfstæðismanna, hv. þm. Sjálfstfl. í Ed. Við höfum lýst yfir andstöðu við þetta frv. Við munum beita okkur gegn því og vinna að því að þetta nýja skattafrv. hæstv. ríkisstj. verði fellt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar því sem hæstv. fjmrh. sagði. Það kom fram hjá síðasta ræðumanni að hér væri um viðbótarálögur á bifreiðaeigendur að ræða. Ég vek athygli á því, að í nál., sem dreift var á hinu háa Alþingi í nóv. 1981 og unnið var af nefnd sem í sátu embættismenn, m.a. fjmrn., samgrn., Vegagerðar o.fl. voru lagðar fram tillögur um hvernig mætti færa tekjur af umferðinni beint í Vegasjóð eða beint til vegagerðar. M.a. lagði nefndin til að tollar væru lækkaðir og í staðinn tekið upp þetta gjald. Þessu var dreift hér í nóv. 1981. Ég vil jafnframt upplýsa, af því að hv. þm. gagnrýndi að mál þetta væri seint komið fram, að ég hreyfði þessu máli í ríkisstj. fyrir alimörgum mánuðum, þ.e. töluvert fyrir áramótin. Hins vegar taldi bæði ég og aðrir í ríkisstj. eðlilegt að kynna þetta fyrir stjórnarandstöðunni. Ég viðurkenni að það var ekki gert fyrr en þing kom saman eftir áramót. Af ýmsum ástæðum vildi ég heldur að þetta fengi umr. í þingflokkum ríkisstj. M.a. get ég upplýst að þetta var nú samþ. held ég án mótatkv., a.m.k. í þingflokki Framsfl., á sínum tíma. Ég vil taka það fram að ég tel að þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. séu réttmætar. En ég vil harðlega andmæla því að hér sé um viðbótarálögur að ræða. Þessum till. n. frá nóv. 1981 var fylgt með því að í tvígang hafa tollar verið lækkaðir og um leið og það var gert var um það rætt að færa greiðslur bifreiðaeigenda þannig til Vegasjóðs. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ýmsar greiðslur bifreiðaeigenda renna beint í ríkissjóð, eins og söluskattur af bensíni o.s.frv. Að þessu hefur oft verið fundið og talið að þarna mætti meira renna beint í Vegasjóð. En það er ekkert nýtt. Það er búið að vera svo í fjölda ára að greiddur hefur verið söluskattur af bensíni og innflutningsgjöld af bifreiðum o.s.frv. og rennur það fé beint í ríkissjóð. Hér er verið að draga nokkuð úr því og færa beint í Vegasjóð, sem ég hef alltaf skilið á hv. þm., ekki síst Sjálfstfl., að þeir legðu mikla áherslu á. En ég vil jafnframt geta þess að það voru athugaðar aðrar leiðir í þessu sambandi, m.a. að hækka bensíngjaldið og þá þungaskattinn líka, en það var af mörgum talið mjög orka tvímætis. Ef sama hlutfall hefði átt að vera milli bensíngjaldsins og þungaskattsins þá eftir sem áður hefðu t.d. bifreiðar sem mikið eru notaðar, við skulum segja langferðabifreiðar og þess háttar bílar, greitt sem næmi um 40–50 þús. kr. í þetta gjald. Ekki var talið fært að fara slíka leið. Mér er hins vegar alveg ljóst að þetta kemur eitthvað misjafnt niður. Það er nú svo með flest gjöld. Það er rétt, sem hefur komið fram, að t.d. bifreiðar sem standa mikinn hluta ársins greiða tiltölulega meira miðað við notkun. Hins vegar held ég að skynsamlegt sé nú fyrir menn sem nota slíkar bifreiðar t.d. að sumarlagi að afskrá þær annan hluta ársins. Þá lækkar þetta gjald í réttu hlutfalli við það. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að menn hafa lagt á það mikla áherslu að auka bundið slitlag og það hefur verið gert á undanförnum árum. Það voru lagðir 370 km á þremur árum. Það eru 60% þess bundins slitlags sem nú er. Þessu fylgir mjög mikill sparnaður og hefur verið áætlaður fyrir langferðabifreiðar og vöruflutningabifreiðar. Ég er ekki með þær tölur og vil þess vegna ekki fara með þær hér, en það eru verulegar upphæðir í sparnaði. Því miður finnst mér bera á því, þegar þetta mál kemur til umr., að allir vilja hafa góða vegi, en þeir segja bara: Ekki borga ég. Og svo þetta: það er ekki nýtt, ég vek athygli á því, að að sjálfsögðu hagnast jeppaeigendur á lækkun tolla eins og aðrir og á lækkun á tollum af hjólbörðum eins og aðrir og þar með einnig bændur. Ég held að það sé dálítill misskilningur, sem hér hefur verið færður fram í sambandi við þetta frv. og vildi freista þess að vekja athygli á aðdraganda þess og töluvert langri meðferð þessa máls.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. allshn. Nd. um frv. til l. um vísitölu byggingarkostnaðar, en frv. þetta er flutt að beiðni hagstofustjóra og fjallar um nauðsynlegar breytingar á lögum um vísitölu byggingarkostnaðar. En þessar breytingar eru eingöngu tæknilegs eðlis. Núgildandi vísitala byggingarkostnaðar var sett á laggirnar með lögum nr. 93 frá 1975 og var samkv. þeim ákveðin í okt. 1975. Í 7. gr. þeirra laga er mælt svo fyrir að Hagstofan skuli eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta fara fram athugun á því hvort byggingarhættir hafi breyst svo að ástæða sé til að endurskoða vísitölu byggingarkostnaðar. Slík endurskoðun hefur verið á döfinni s.l. tvö ár. Niðurstaða hennar liggur nú fyrir í formi tillagna um breyttan grundvöll vísitölu byggingarkostnaðar. Verk þetta hafa unnið þeir Guðmundur Pálmi Kristinsson deildarverkfræðingur hjá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Vilhjálmur Ólafsson viðskiptafræðingur, deildarstjóri á Hagstofunni. Með setningu byggingarreglugerðar nr. 292 frá 12. maí 1979, sem gildir fyrir allt landið, voru á ýmsum verksviðum gerðar auknar kröfur til gæða bygginga. Má þar nefna bæði einangrun, sterkari steypu, meiri járnabindingu veggja og aukið öryggi raflagna. Eiga þessar breytingar verulegan þátt í því að talið var nauðsynlegt að endurskoða grundvöll vísitölu byggingarkostnaðar. Við þetta bættist einnig að tækniþróun hefur á síðari árum gengið í átt til vandaðri frágangs á ýmsum verksviðum. Val efnis til bygginga hefur og tekið talsverðum breytingum á þeim tíma sem grundvöllurinn frá 1975 var unninn. Þá hafa og komið til breyttar byggingaraðferðir. Má þar sem dæmi nefna að uppmæling uppsláttar er í hinum breytta grundvelli miðuð við notkun léttra kerfismóta, unninna með handafli, svo og að í honum er glerísetning með loftræstri aðferð. Að því er varðar innréttingar var reiknað með aukinni stöðlun, sem þýðir lækkun kostnaðar. Annað, sem hefur orðið að taka tillit til í þessu sambandi og skiptir miklu máli, eru breytingar á uppmælingatöxtum sem hafa átt sér stað síðan árið 1975 og einkum hin síðari ár. Er hér um að ræða breytingar sem hafa orðið á taxtamínútum verðskráa. Verkefnið sem lá fyrir var þannig að reikna upp byggingarkostnað vísitöluhússins til samræmis við núverandi byggingarhætti í víðustu merkingu þess orðs. Hér þurfti sem sé að taka tillit til aukinna gæðakrafna og annars í byggingarreglugerð frá 1979 og til fyrrnefndra breytinga að því er varðar áorðna tækniþróun og þess háttar. Eins og fram kemur í þeim orðum sem ég hef nú flutt er hér aðeins um að ræða tæknilega breytingu á grundvelli byggingarvísitölunnar. Nefndin hefur fengið til sín hagstofustjóra Klemens Tryggvason og er sammála um að mæla með því við þessa deild að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á útvarpslögum nr. 19/1971. Það er meginefni þessa máls, að í þessu frv. er tekinn upp sá kafli í frv.-drögum svokallaðrar útvarpslaganefndar sem fjallar um réttindi til útvarps. Aðalatriði þessa frv. eru þessi: Einkaréttur Ríkisútvarpsins til útvarps, sem er skilgreindur bæði sem útvarp og sjónvarp, er afnuminn. Setja skal upp sérstaka útvarpsréttindanefnd, er fái það verkefni að veita öðrum aðilum eða umsækjendum leyfi til útvarps til skamms tíma, ekki lengur en tveggja ára, enda skuli það leyfi vera háð tilteknum skilyrðum og afturkallanlegt. Skilyrðin eru mörg, en þar á meðal má nefna að leyfishafar skulu bera ábyrgð á útsendu efni, þeir skulu fullnægja ákveðnum gæðakröfum, þeir skulu virða ákvæði höfundarréttarlaga og annarra laga, svo sem eins og laga um vernd barna og ungmenna, og þeir skulu virða ákveðnar grundvallarreglur um tjáningarfrelsi við þessa starfsemi. Þá er það og mikilvægt atriði í þessu lagafrv. að settar eru ákveðnar reglur um birtingu auglýsinga og gjaldtöku fyrir þær. Þar eru aðalreglurnar þær, að ef um er að ræða þráðlausa útsendingu er heimild til auglýsingaöflunar og útsendingar, en ef um er að ræða lokuð kerfi, svo sem sjónvarpsútsendingar um þráð eða kapal, er auglýsingaöflun og gjaldtaka fyrir auglýsingar óheimil. Þetta er meginefni þessa máls. Herra forseti. Nú hagar svo til að hæstv. menntmrh. hefur látið undir höfuð leggjast að framfylgja þeirri helstu skyldu handhafa framkvæmdavalds að framfylgja lögum í landinu. Það er opinbert leyndarmál að á undanförnum 2–3 árum hafa risið upp hér fyrirtæki sem ástunda útvarps/sjónvarpsrekstur og brjóta í bága við íslensk lög að mati sérfróðra manna. Á borði hæstv. ráðh. liggur t.d. álit svokallaðrar myndbandanefndar um þetta efni frá því í desember árið 1981. Samkv. þeirri skýrslu er það niðurstaða höfunda, nefndarinnar sem starfar undir formennsku Gauks Jörundssonar lagaprófessors, að fjölmörg lög sem í fullu gildi eru séu brotin að meira eða minna leyti í þessari starfsemi. Þar ber fyrst að nefna útvarpslögin sjálf og þá einkum ákvæði þeirra um einkarétt Ríkisútvarpsins til útvarps, en einnig má nefna önnur lög, svo sem t.d. lög um höfundarrétt, lög um fjarskipti frá því, ef ég man rétt, u.þ.b. árið 1941, lög sem að flestra mati eru í mörgum veigamiklum atriðum kolúrelt. Þá eru nefndir til sögunnar fleiri lagabálkar, svo sem hegningarlög og ákvæði þeirra t.d. um klám, og eigendur einkaréttar. Til eru nefnd lög um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, lög um kvikmyndaeftirlit og þá þeir kaflar þeirra laga sem fjalla um eftirlit barnaverndarnefndar. Þetta er ærið langur listi um lög sem talið er að brotin séu á degi hverjum vegna þeirrar starfsemi sem upp hefur risið á s.l. 2–3 árum. Ég endurtek að það er ein helsta skylda handhafa framkvæmdavaldsins að framfylgja þeim lögum sem sett eru á Alþingi og í gildi eru. Ef stjórnvöld eru hins vegar þeirrar skoðunar að þessi lög séu úrelt ber þeim að beita sér fyrir því að fá slík lög numin úr gildi eða fá sett önnur lagaákvæði sem eru þá frekar í samræmi við breytt viðhorf og nýja starfshætti. En það er ekki einasta að hæstv. menntmrh., sem er æðsti yfirmaður þessara mála, hafi látið undir höfuð leggjast að framfylgja lögum. Hann hefur sett kíkinn fyrir blinda augað. Bent hefur verið á þá athyglisverðu staðreynd að hið opinbera innheimtir aðflutningsgjöld og aðra skatta af því efni sem notað er við þessa starfsemi og því er jafnvel haldið fram að í því sé fólgin óbein viðurkenning. Svo er að heyra að hæstv. menntmrh. hafi lýst þeirri skoðun sinni að hann sjái fulla ástæðu til og viðurkenni þörfina á því að breyta úreltum lögum í mörgum greinum. Engu að síður ber svo við að ríkissaksóknari bregður við allt í einu nú fyrir nokkrum vikum og höfðar mál fyrir sakadómi á hendur einu þeirra fyrirtækja sem rekur kapalsjónvarpskerfi og er því gefið að sök að hafa sjónvarpað um þráð í 15 kerfum í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði og gert sig þannig sekt um brot á einkarétti Ríkisútvarpsins og rekið þessa starfsemi án leyfis allt frá árinu 1981. Hins vegar eru fleiri slík fyrirtæki með sambærilega starfsemi og við þeim hefur ekki verið hróflað. Þá er á það að benda, að á borði ráðh. hefur legið skýrsla útvarpslaganefndar. Í þeirri skýrslu er að finna drög að nýju frv. til laga um útvarpsrekstur, þar sem tekið er á þessu máli. Ég hef þegar, herra forseti, rakið meginefni þessara frv.-draga útvarpslaganefndar, en þau beinast að því, að fremur en að láta reka á reiðanum og láta þróun mála ganga fyrir sig stjórnlaust er með þeirri lagasmíð gerð tilraun til að viðurkenna áorðnar staðreyndir um gerbreytta tækni í þessum málum og hins vegar að stýra þeirri þróun samkv. einhverri fyrir fram gerðri stefnu og þá í tilraunaskyni til skamms tíma. Ég hef þess vegna, herra forseti, tekið þann kost að flytja hér á hv. Alþingi þann kafla úr frv.drögum útvarpsréttindanefndar sem fjallar um rétt útvarps og ég hef þegar gert grein fyrir aðalatriðum þessa frv. ef að lögum verður. Til greina gat auðvitað komið að notfæra sér frumkvæðisrétt þm. og flytja frv.-drög útvarpslaganefndar í heild, en með vísan til þess að aðrir kaflar frv.-draga útvarpslaganefndar lúta fremur að endurskoðun á minni háttar atriðum eldri útvarpslaga og samsvara þeim að mestu lét ég það ógert. Það sem brýnast er að leysa eru þau mál sem varða einkarétt Ríkisútvarpsins. Sú spurning, sem menn þurfa fyrst og fremst að svara, er þessi: Eru menn reiðubúnir að afnema þau ákvæði og hvað skal þá gera í staðinn? Hér er mótuð ákveðin leið. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það eru skiptar skoðanir á því hvort sú stefna sem fram kemur í þessu frv. sé sú eina rétta. Þar eru uppi ýmis álitamál. Ég tel þó kjarna málsins vera þann, að með þessu frv. er mótuð ákveðin stefna í stað stjórnleysis og það er stefnt að auknu frjálsræði með ábyrgð þeirra aðila sem þess frjálsræðis eiga að njóta. Og það er kjarni málsins. Það nær engri átt að ætta að stinga höfðinu í sandinn, neita að viðurkenna staðreyndir eða láta þessa hluti flæða yfir þjóðfélagið atveg stjórnlaust. Það ber að bregðast við þessum nýju viðhorfum og móta ákveðna stefnu um það, hvernig gera megi tilraunir með breytta starfsemi. Fyrst og fremst koma þá til álita tvö sjónarmið. Annars vegar er það: Á að stýra þessari þróun með einhverjum hætti? Ef veita á öðrum leyfi til þessarar starfsemi, hvaða skilmála á þá að setja og hvaða stefnu ber að fylgja eða er nóg, eins og sumir ætla, að gefa þetta hreinlega frjálst eða fela þetta einhverjum öðrum aðilum, eins og heyrst hefur, t.d. sé nóg að leggja þetta á vald sveitarstjórna, ef fyrir liggi heimild sveitarstjórna skuli þetta frjálst að öðru leyti? Einnig verða menn að taka afstöðu til þess, hvernig menn vilja líta á tekjuöflunarmöguleika þeirra fyrirtækja, sem upp kunna að rísa í þessari starfsemi, og þá er auglýsingamálið mikilvægast. Ég er sammála þeirri skoðun, sem fram kemur í áliti útvarpslaganefndar, að a.m.k. á þessu skeiði, meðan gerðar eru tilraunir í tvö ár, í þeim tilvikum t.d. þar sem um er að ræða lokuð kapalkerfi, þar sem hægt er að innheimta afnotagjöld með þeim hætti, sé ekki ráðlegt að innleiða auglýsingar, en hins vegar skuli það heimilt þar sem um er að ræða þráðlausar útsendingar og gjaldtöku með afnotagjöldum verður ekki við komið. Herra forseti. Ég vek athygli sérstaklega á ákvæði til bráðabirgða. Þau hljóða svo: „Alþingi skal þegar í stað kjósa útvarpsréttarnefnd, sbr. 8. gr. Starfstími hennar skal fyrst um sinn vera tvö ár, sbr. þó 8. gr.“, en þar er gert ráð fyrir fjögurra ára starfstíma og að nefndin verði kosin í upphafi hvers þings að loknum alþingiskosningum. Í annan stað segir svo: „Leyfi til útvarps, sem veitt verða í fyrsta sinn samkv. ákvæðum 10. gr., má ekki veita til lengri tíma en tveggja ára.“ Þetta er undirstrikað, að hér er lagt til að fitjað verði upp á tilraunastarfsemi og árangurinn síðan metinn innan tveggja ára reynslutíma. Sama á við um seinustu mgr. í þessu ákvæði til bráðabirgða, en þar segir: „Lög þessi skal endurskoða innan tveggja ára frá setningu þeirra.“