Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. Það þarf ekki langa framsöguræðu fyrir þessu máli, því að öllum hv. þm. er kunnugt, að heimildin til fjárgreiðslu úr ríkissjóði er úti þann 1. apríl. Það er líka vitað, að fjárl. eru ekki afgreidd enn. Hins vegar standa vonir til, að þeim verði lokið fyrir 1. maí, og þess vegna farið fram á, að heimildin verði framlengd til þess tíma. - Ég fjölyrði ekki frekar um þetta, en ég óska, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni. Hins vegar held ég, að ekki sé ástæða til að vísa málinu til nefndar, og vænti, að hv. d. geti fallizt á það.



Forseti. Ég geri ráð fyrir, að eins og málum er komið sé óhjákvæmilegt að samþ. þá framlengingu á heimild til bráðabirgðafjárgreiðslna úr ríkissjóði, sem hér er farið fram á. Ég get líka eftir atvikum fallizt á þá tilhögun, að málið gangi ekki til n., enda er ekki líklegt, að það hafi neina þýðingu, því að hæstv. stj. hefur það á sínu valdi, að ekki verði gerðar breytingar á frv.



Virðulegi forseti. Því miður getur hæstv. fjmrh. ekki verið viðstaddur hér í kvöld, en ekki þykir fært að fresta afgreiðslu málsins, vegna þess að þetta frv. þarf að samþ. á morgun og fá staðfestingu sem lög og verða birt fyrir kl. 12 annað kvöld. Ég hef orðið við tilmælum hv. fjmrh. að fylgja þessu frv. hér úr hlaði. Það er augljóst mál, að það er ekki ánægjulegt að þurfa að framlengja skatta og tolla, ekki sízt ef nægilega mikið af þeim er til, eins og er nú hér á landi. Ástæðan fyrir því, að farið er fram á framlengingu þessara gjalda, er sú, að undanfarnar 2 vikur hefur fjmrn. rannsakað útgjöld fjárl. og hversu mikið hefur verið tekið upp á fjárl. af því, sem þarf að greiða á þessu ári. Skv. þessu er áætlað, að gengislækkunin hafi þau áhrif, að hún kosti ríkið 10–15 millj. kr. Enn fremur er áætlað vegna launauppbótar embættismanna, að þá aukist útgjöld fjárl. um 10–15 millj. kr. Þá hafa og verið rannsökuð margs konar gjöld, sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður gjaldi og ekki hafa verið tekin inn á fjárlögin, og gert er ráð fyrir, að sú aukning nemi um 10–15 millj. kr. Fyrir þessum útgjaldaliðum vantar algerlega tekjur á fjárl. Nú undanfarið eftir að fjmrn. gerði þessa athugun á áhrifum gengislækkunarinnar, hefur þetta verið rætt í ríkisstj., einnig í fjvn., og í ljós hefur komið, að þótt þessir skattar verði framlengdir, þá verður enginn afgangur af tekjunum, þetta nægir aðeins til að ná tekjuhallalausum fjárl. Þetta hefur verið þaulrætt í ríkisstj., og niðurstaðan hefur orðið sú, að ríkisstj. stendur öll að framlengingu þessara l. Eitt af undirstöðuatriðum þessara ráðstafana er, að fjárl. verði ekki afgreidd með tekjuhalla. En ef greiðsluhalli yrði á fjárl., þá er stefnt út í það sama, sem við ætluðum að fyrirbyggja með gengislækkuninni. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, en tek það fram, að mér finnst bagalegt, að ekki skuli hafa verið hægt að leggja frv. fram fyrr. En það er ekki með glöðu geði, að við leggjum til, að þessir skattar verði framlengdir, og þess vegna reyndi ríkisstj. að athuga allar leiðir, ef hægt væri að komast hjá þessu. En svo reyndist þó ekki, og var þessum útreikningum ekki lokið fyrr, en nú allra síðustu dagana. - Eins og ég sagði um frv., sem afgreitt var nú rétt fyrir stundu, þarf þetta frv. að fá samþykki d. á morgun, svo að hægt sé að staðfesta það sem lög og birta. Það eru vinsamleg tilmæli mín, að hv. þm. sjái sér fært að stytta mál sitt og tefja ekki umræður fremur, en nauðsyn krefur. Svo óska ég, að frv. verði vísað til 2. umr.



Virðulegi forseti Ég sé ekki ástæðu til að hafa langar umræður um þetta mál, því að ég geri ráð fyrir, að örlög málsins séu ráðin án tillits til þeirra raka, sem hér kunna að koma fram. - Hv. þm. Str. og landbrh. sagði, að það væri ekki skemmtilegt að þurfa að bera fram frv., er þyngdi enn skattabyrðar almennings. Þetta hefur heyrzt í hvert skipti, sem tollar hafa verið hækkaðir eða skattar lagðir á, svo að þetta er engin ný viðkvæmni, sem kemur fram hjá hæstv. ráðh. En það má segja, að það þarf meira, en lítið feimnisleysi til að leggja þetta frv. fram. Svo blygðunarlaust er framferði hv. stjórnarflokka, að öllum heiðvirðum mönnum hlýtur að blöskra. Í öllum umr. um gengislækkunina undanfarið hefur verið gert ráð fyrir því, að á móti gengislækkuninni kæmu einmitt lækkanir á tollum. Þetta var það atriði, sem enginn var í vafa um. Hinar gífurlegu tollahækkanir á sínum tíma voru einmitt afsakaðar með því, að þær væru lagðar á til að bera uppi taprekstur útgerðarinnar og kæmu í staðinn fyrir gengislækkun. Síðan var gengislækkunin afsökuð með því, að ekki væri lakara að lækka krónuna, því að þá væri hægt að afnema tollana. Meira að segja er gert ráð fyrir þessu í álitsgerð hagfræðinganna, Ólafs Björnssonar og Benjamíns Eiríkssonar, sem sóttur var til Ameríku, og þar er talað um, að æskilegast væri, að róttækar tollalækkanir gætu farið fram. En nú er svo komið, að sá kostnaður, sem af gengislækkuninni leiðir, er færður fram sem rök til þess að hækka tollana. Hér er sem sagt svikamyllan sett í fullan gang og hringavitleysan í algleymingi. Gengislækkunin er nú færð sem rök fyrir því, að það þurfi að afla ríkissjóði tekna og þess vegna að hækka tollana. Hér er því búið að fara algerlega hringinn. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ríkisstjórn hafi velt vandlega fyrir sér, hvaða áhrif gengislækkunin mundi hafa, og ætti ekki að vera að sjá það núna fyrst, að hún sé kostnaðarsöm og það vanti fé í ríkissjóð - eða ef svo er ekki, þá ættu hæstv. ráðherrar a.m.k. að geta viðurkennt, að þeim hafi missýnzt, þeir hafi ekki getað séð fyrir, hvað hér var um að ræða, og ættu þeir þá ekki síður að viðurkenna, að þeim hafi missýnzt um fleira, og það ekki í smærri atriðum. Frystihúsin telja nú, að 75 aura verðið, sem þau greiða nú, sé 15 aurum of hátt, því að þau geti ekki staðið undir slíku. Hvernig fer þá um bátaútveginn? Sennilega mun ekki líða á löngu, áður en gripið verður til fiskábyrgðarinnar aftur til þess að bátaútvegurinn stöðvist ekki. Þá verða lagðir á nýir tollar og það réttlætt með því, að annars þurfi aftur að grípa til gengislækkunar. Síðan verður krónan lækkuð á ný og það réttlætt með því, að annars þurfi aftur að gripa til tollahækkana. En það er spurning, hversu lengi svikamyllan geti þannig snúizt. Það er spurning, hve lengi það getur gengið að þrengja kjör fólksins og meina því að lifa mannsæmandi lífi. En valdhafarnir virðast ekki hugsa um það. Það hafa ekki verið gefnar neinar upplýsingar um það, hvað þessar tollahækkanir nemi hárri fjárupphæð. Það eru líklega um 50-60 millj. kr. og þá er það um 20 millj. kr. bein hækkun frá því, sem áður var. Hækkun á verðtolli vegna gengislækkunar mun vera yfir 30 millj. kr. Nú var reiknað út, að fiskábyrgðin mundi kosta um 70–80 millj. kr. M.ö.o., ríkisstj. fær þessar 70–80 millj. kr. til ráðstöfunar til annarra hluta, auk þessarar 50 millj. kr. hækkunar á tollum, eða alls a.m.k. 120 millj. kr. lauslega áætlað, sem viðbót við tekjur s.l. árs. Auk þessa voru lagðir á skattar í sambandi við gengislækkunina, sem engin áætlun hefur verið gerð um, og upplýsingar liggja ekki fyrir um, hvað ríkisstj. áætlar þá hátt. En öllu þessu fé hefur nú verið ráðstafað, en auðvitað hlýtur það að létta undir með öðrum greiðslum úr ríkissjóði. En til hvers þarf þá allt þetta fé? Fyrir því hefur engin grein verið gerð. Hæstv. landbrh. nefndi nokkrar tölur, 30–40 millj. Og ég geri ráð fyrir, að hann hafi nefnt hæstu tölur, enda skakkaði ekki minna en um 5 millj. miðað við lágmark og hámark á hverjum lið. En hér er um að ræða 120 millj. til viðbótar, sem ríkissjóður fær til umráða. Það hefur verið reiknað út, að söluskatturinn hækki framfærslukostnaðinn um 4%. Þegar báðar gengislækkanirnar, dollaragengislækkunin í haust og þessi núna, hafa verið teknar með og enn fremur tollahækkanirnar, þá hefur framfærslukostnaðurinn hækkað um ca. 25%, eða 1/4, og er þó hér reiknað með þeim allra lægstu tölum, sem hugsanlegt er. Og hvað geta valdhafarnir vænzt þess lengi, að láglaunamenn uni við slíkt? Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að bjóða mönnum. Það ætti hæstv. ríkisstj. að taka með í reikninginn.



Virðulegi forseti. Ég efa ekki, að það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði, að það sé ekki með glöðu geði, að ríkisstj. leggi þetta frv. fram. Ég vil bæta því við, að það sé ekki með glöðu geði, að hann hafi gerzt formælandi frv. Það leikur varla á tveim tungum, að áður en gengislækkunin var ákveðin, var málið lagt þannig fyrir þing og þjóð, að það væri ekki nema um tvennt að ræða: annaðhvort að halda áfram uppbótargreiðslunni og taka til þess skatta og tolla eða hins vegar að lækka gengið. Þjóðin átti sem sagt að velja á milli þeirra tolla, sem þegar höfðu verið lagðir á, eða taka gengislækkun og losna þá heldur við tollagreiðslurnar. Nú, hálfum mánuði eftir að gengislækkunin er orðin að l., er hæstv. ríkisstj. komin á aðra skoðun: að það þurfi bæði gengislækkun og tollabyrðar til að halda þjóðarskútunni á floti. Því skil ég mætavel, að hæstv. landbrh. sé ekki létt um tungutak, þegar hann ber þetta frv. fram. Þó get ég ekki neitað því, þótt ég þykist skilja hann, að mér finnst, að hann hefði átt að sýna viðleitni til að gera málinu gleggri skil, en hann gerði í sinni stuttu ræðu hér áðan. Hann taldi, að það vantaði 30–45 millj. kr. til jöfnunar á fjárl. Þessi útreikningur er vægast sagt ekki nákvæmur, þar sem hann hleypur á 15 milljónum. Þetta bendir til þess, að sú athugun, sem fram hefur farið í sambandi við áætlun fjárl., sé lausleg og harla ónákvæm. Má þetta heita furðulegt, en hitt gegnir þó enn þá meiri furðu, að hæstv. ráðh. skyldi ekki nefna það einu orði, að gengislækkunin út af fyrir sig hækkar tekjur ríkissjóðs stórlega, því að allir þeir tollar, sem miðast við fob. verð vörunnar, hækka stórlega. Mér hefur talizt svo til við athugun á fjárlagafrv., þar sem verðtollurinn er áætlaður 58 millj. kr., að sú upphæð muni hækka um 40 millj., og þetta er miðað við 12 mánuði, og er hér því um mikla hækkun í krónum að ræða. Ég harma það, að svona mál skuli ekki hafa fengið nákvæmari afgreiðslu, en nú fer hér fram á því, en vissulega væri þess brýn þörf. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál, en ég get ekki látið hjá líða að benda á, að það var trú alþm., að söluskatturinn yrði felldur niður, ef gengislækkunarfrv. næði samþykki þingsins. Að vísu er það rétt, að ýmislegt hefur í ljós komið síðan gengislækkunin var samþ., sem valdið hefur því, að hæstv. ríkisstj. lítur nú öðrum augum á þetta mál en fyrir gengislækkunina. Ég man ekki betur, en að því hafi verið haldið fram af stjórnarflokkunum, að sú ráðstöfun mundi leiða af sér aukna framleiðslu og aukna útflutningsframleiðslu og skapaði þannig auknar þjóðartekjur, bátaflotinn hagnýttist betur og gömlu togararnir, sem legið höfðu við festar, færu á veiðar. Nú hefur farið svo, að lítil aukning hefur átt sér stað, en heldur hallazt á hina hliðina, því að nú er búið að selja a.m.k. tvo af gömlu togurunum. Það fékkst hærra verð fyrir þá í íslenzkum krónum en ella, en ekki eykur sú ráðstöfun þjóðartekjur Íslendinga eða eykur útflutninginn. Ég bendi á þetta dæmi til þess að sýna fram á, að viðhorf hæstv. ríkisstj. er breytt frá því sem það var til þessa máls, eins og kom fram í umr. í hv. Nd. Nú ætti hún að játa það, að hún sjái betur, en þegar gengislækkunarfrv. kom í þingið í byrjun marzmánaðar. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta mál nú, en ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. landbrh., hvort honum finnist ekki tilhlýðilegt, sökum þess, hvernig þetta mál er lagt fyrir, að háfa þinglegan hátt á afgreiðslu þess og vísa málinu til n. að umr. lokinni og fá nánari upplýsingar um það hjá hæstv. fjmrh., hve miklar tekjur ríkissjóður muni fá vegna gengislækkunarinnar. Enn fremur langaði mig til þess að vita, hvort form. fjvn. hefði nokkuð litið á áætlanir fjmrh. varðandi áætlun þessara tekna. Það væri ekki ófróðlegt að fá einhverja vitneskju um þetta.



[Ræðuna vantar í handrit innanþingsskrifara, og hefur ekki reynzt auðið að bæta úr þeirri vöntun.]



Forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál á þessu stigi, en það kom hér fram áðan fyrirspurn til formanns fjvn., hvort hann hefði athugað áætlun hæstv. fjmrh. um tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi ári og hvernig n. liti á þær áætlanir. Út af þessu vil ég upplýsa hv. þm. um, að enn sem komið er hef ég ekki séð þessa áætlun. En eins og kunnugt er, hefur hæstv. fjmrh. verið sjúkur, og hef ég aðeins átt um þetta við hann eitt samtal, og sagðist hann þá hafa þessar áætlanir í undirbúningi, og hafa þar því ekki legið fyrir fjvn. og m.a. vegna þess hefur töf orðið á störfum n., því að þessar áætlanir eru grundvöllurinn, sem hún byggir sitt starf á. En hins vegar get ég upplýst, að eins og sjá má af fjárlfrv., þá er gert ráð fyrir um 30 millj. kr. tekjuafgangi og um fjögurra milljóna tekjujöfnuði. En síðan hafa bætzt við og verið sendar til n. ýmsar viðbótarkröfur, m.a. um sjö millj. kr. viðbótarkrafa frá hæstv. ríkisstjórn eða einstökum ráðh. og þess utan ein og hálf millj. kr. á heimildargreiðslur, og þess utan hafa komið kröfur frá stofnunum ríkisins um að taka inn um 1.100 þús. kr. og auk þess frá einstaklingum um sjö og hálf millj. kr. Það lætur því nærri, að þetta muni nema samtals um 18 millj. kr. Þrátt fyrir þetta er það kunnugt, að ýmislegt er það, sem enn þarf að bæta inn í fjárlfrv. samkv. l. þar að lútandi. Það er því alveg rétt, sem hæstv. landbrh. sagði hér áðan, að ýmsir útgjaldaliðir, sem ekki eru að neinu leyti í sambandi við gengislækkunina, þurfa að fara inn á fjárlögin, en eru ekki komnir þangað enn. Þetta þótti mér rétt að kæmi fram. En úr því að ég er staðinn upp á annað borð, vil ég í fullri vinsemd benda hv. 4. þm. Reykv. (HG) á, að hann og hans flokkur bera mikla ábyrgð á, að nú er farið fram á framlengingu III. kafla l., því að hækkun launa opinberra starfsmanna, sem þeir áttu mestan þátt í að samþ., er ekki hvað sízt orsök þess, að nú þarf að framlengja þennan kafla. Við stóðum þá í hörðum deilum hér á Alþingi út af því máli, og hefði hv. þm. átt að vera það ljóst, að sú gerð hlaut að leiða til mikilla vandræða. Ég verð að segja það, að ef hæstv. ríkisstj. og þm. yfirleitt ætla að slá verndarhring um áhrif gengisbreytingarinnar og fjármálalífið, þá er það fyrsta sporið að snúa við á þeirri braut, sem mörkuð var með launauppbótinni til opinberra starfsmanna, því að það hlýtur að verða krafa þjóðarinnar, að ríkið spari í embættisrekstrinum, og alveg er meiningarlaust að vera að hækka laun þeirra, sem sitja í öruggum embættum. Það þarf ekki heldur að spyrja að andstöðu almennings við nauðsynlegar álögur, þegar verið er samtímis að gefa lífstíðartryggingu þeim mönnum, sem bezt eru launaðir og sitja í þeim embættum, sem mest er sótzt eftir. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram. Þá minntist hv. þm. einnig á það, að tveir af gömlu togurunum hefðu verið seldir úr landi. Þetta er alveg rétt, en það er gert í þeirri vissu, að það fé, sem fæst fyrir þá, verði notað til kaupa á nýrri og betri togurum en þessum, til þess að skapa þeim, sem við þá vinna, betri og öruggari lífsafkomu. Ég tel það og ekkert til þess að furða sig á, þótt allir bátar séu ekki komnir á sjó eftir 14 daga. Ég veit ekki, hvort öllum hv. þm. er ljóst, að undanfarin þrjú ár hafa útgerðarmenn þurft að eyða öllum sínum sjóðum, lánstrausti og styrkjum, svo að þeir ge,ta ekki hafið starfsemi sína nema með bættum möguleikum og nýjum mönnum, og finnst mér ekkert óeðlilegt, þótt þeir nýju menn láti standa á sér í 14 daga. En þessi vandræði hafa svo stafað af því, að flokkur þessa hv. þm. hefur ekki fengizt til að samþ. breytingu á genginu í réttara horf undanfarin fjögur ár. Hann ber þess vegna ábyrgðina á því, hvernig komið er. Eftir 1946 var ljóst orðið, að ekki var hægt að halda áfram á þeirri braut að borga niður aðalatvinnuveg þjóðarinnar. Átti ég þá tal. um þetta við hæstv. fyrrv. viðskmrh., og lýsti hann því þá yfir, að hann mundi með öllum ráðum reyna að viðhalda niðurgreiðsluleiðinni. Var það því ekki vegna þess, að þessum háttv. flokki væri ekki bent á villu síns vegar, heldur vegna. þess, að hann tók þann kostinn að berja höfðinu við steininn og hunza allar staðreyndir. Úr því að ég er nú staðinn hér upp, vildi ég segja nokkur orð um frv. sjálft. Ég get tekið undir það með hv. 4. þm. Reykv., að slæmt sé að þurfa að framlengja þessi tekjuöflunarákvæði. Þó er það aðallega eitt ákvæði, sem mér er þyrnir í augum, og það er álagið á gjaldeyrinn til ferðalaga. Ekki af því, að mér sé sárt um, að þeir greiði aukaskatt í ríkissjóð, sem hafa efni á því að ferðast, heldur af því, að það gefur beinlínis til kynna, að gengið sé ekki fellt nægilega mikið, og í öðru lagi vegna þess, að þetta gefur þeim mönnum, ef einhverjir eru, sem eiga fé erlendis, aðstöðu til þess að selja það á svörtum markaði með miklum hagnaði, því að þeir geta stórgrætt á því, þótt þeir selji féð smávegis undir gangverði. En ég vil taka skýrt fram, að ég segi ekki, að það séu einhverjir, sem eiga fé erlendis, heldur aðeins ef svo væri. þá væru þarna opnaðir miklir möguleikar fyrir þá að græða stórfé. Þetta skapar einnig vissa freistingu fyrir menn að draga undan gjaldeyri og selja síðan. Þetta eru þær ástæður, sem gera það að verkum, að mér þykir mjög leitt að þurfa að samþ. þetta ákvæði, en alls ekki það, að ég vilji á nokkurn hátt reyna að ívilna þeim eða vorkenna, sem til útlanda vilja ferðast. Það hefði kannske mátt finna annað form til þess að skattleggja þá, sem til útlanda vilja ferðast, t.d. með því að skattleggja meira en nú fluggjöldin eða eitthvað þess háttar. En í sambandi við þetta vil ég minna hv. 4. þm. Reykv. á, hver var upphafsmaður að þessari skattlagningu á ferðagjaldeyrinn. Það var einmitt fyrrv. hæstv. viðskmrh., núv. hv. þm. Hafnf. (EmJ), en í hans stjórnartíð var ekki lagt 25% á, heldur 75% og viðurkenndi hann þar með, að gengið var ekki réttilega skráð. Áttum við hv. þm. Hafnf. harðar deilur um þetta hér í d. á sínum tíma. Um b-liðinn sé ég ekki ástæðu til að segja mikið, því að ef við erum hér að heyja baráttu upp á líf og dauða til að bjarga fjármálunum, dettur engum manni í hug, að hæstv. ríkisstj. leyfi nokkurn innflutning fólksbila að óþörfu. - Um söluskattinn er aftur nokkuð öðru máli að gegna, því að það er vitanlegt, að gert var ráð fyrir, að hann héldist, þegar fjárlfrv. var samið, og einnig var það samið með það fyrir augum, að gengið gæti ekki haldizt óbreytt allt árið. Þar að auki er hv. þm. kunnugt, að lausaskuldir ríkissjóðs söfnuðust upp í þjóðbankanum og mjög erfitt var orðið að halda uppi nauðsynlegum framkvæmdum í landinu. Auk þess er fjöldi verkefna, sem tæplega þola nokkra bíð eða að framlög til þeirra séu skorin niður. Nýlega var t.d. í þessari hv. d. samþ. um einnar millj. kr. framlag til frystihúsa, og þannig er það, að þarfirnar eru miklar á ýmsum sviðum. En hins vegar skal ég viðurkenna, að til þess að fá þjóðina til að sætta sig við þær byrðar, sem óhjákvæmilega hefði þurft að leggja á hana, hvaða leið sem farin hefði verið til bjargar fjárhagsvandræðunum, þá sættir hún sig ekki við álögurnar, nema hæstv. ríkisstj. byrji á að skera niður öll óþarfa embætti í landinu. Þetta verður að vera krafa allra hv. þm. til ríkisstj., því að þá fyrst sætta menn sig við þær byrðar, sem nauðsynlegt er að leggja á til bjargar fjárhag þjóðarinnar.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka það fram, að ég get fallizt á þá afgreiðslu málsins, að því verði nú að 1. umr. lokinni frestað til morguns, því að ég veit af reynslu, að það er aldrei viðhaft mjög mikið málþóf í þessari hv. d., og þess vegna veit ég, að hægt verður að ljúka afgreiðslu málsins á tilsettum tíma, þótt þessi háttur verði á hafður. Svo vil ég segja örfá orð viðvíkjandi frv. sjálfu og því, sem fram hefur komið í sambandi við það. En þar sem bæði hv. þm. Vestm. og hv. þm. Barð. hafa tekið fram ýmis atriði, sem ég vildi sagt hafa, get ég stytt mál mitt, enda umr. um það á morgun, og mun þá hæstv. fjmrh. verða viðstaddur umr. og getur hann að sjálfsögðu gefið um málið fyllri upplýsingar, en ég get gert. - Það er nú oftast svo, að þegar lagðir eru á skattar eða tollar, þá finnst mönnum, að það sé allt gert fyrir viðkomandi ríkisstj., en þó er það augljóst, að þegar slíkt er gert, þá verða alltaf einhverjir til þess að sjá fyrir útgjöldum sem því svarar. Og víst er það svo, að við þm. þurfum að biðja um margvísleg útgjöld, sem nauðsynleg eru og sum þannig, að ekki er hægt að sjá þau fyrir, þegar fjárlög eru samin. Þess vegna er það skylda okkar að sjá fyrir tekjum, sem þessum nauðsynlegu útgjöldum svarar, þvo að annars er það jafnvíst eins og tvísvar sinnum tveir eru fjórir, svo að einföld líking sé tekin, að allar okkar ráðstafanir til úrbóta hljóta að mistakast, því að það er alveg auðséð, ef farið er að ausa út peningum umfram tekjur, að þá erum við komnir í sama farið aftur og við vorum að reyna að losna úr. En að þessu mun ég koma örlítið síðar. Þá vil ég segja nokkur orð um það atriði, sem mest hefur hér verið rætt. Það kom bæði fram hjá hv. 1. landsk. og einnig hjá hv. 4. þm. Reykv., að þeir héldu því fram, að gert hefði verið ráð fyrir því, að söluskatturinn mundi verða afnuminn er gengisbreytingin væri komin á. Hv. þm. Vestm. hefur nú sýnt fram á með glöggum rökum, að þetta er ekki rétt, og ætla ég ekki að fara að endurtaka það, sem hann sagði þessu viðvíkjandi. En við munum vel, að þegar gert var ráð fyrir að standa undir fiskábyrgðinni með söluskattinum, þá var hann í þeim áætlunum fimmfaldaður og upplýst af hæstv. ríkisstjórn, að það mundi þurfa, aðeins til þess að halda bátaútveginum gangandi, um 80 millj. kr. Þó er þar ekki gert ráð fyrir gömlu togurunum. Það þarf því ekki að fara í neinar grafgötur með það, að söluskatturinn gat ekki haldið bátaútveginum gangandi, það liggur alveg ljóst fyrir. Ég get því ekki séð, að það sé neitt að fara aftan að Alþingi, þótt söluskatturinn sé framlengdur, heldur þvert á móti. Það má auðvitað deila um. hvort allra þessara tekna sé þörf. Um það get ég að vísu ekki gefið neinar tæmandi upplýsingar, en þó hygg ég, að það sé svo ljóst, að ekki verði það vefengt. Það var upplýst af hv. þm. Barð., að gert væri ráð fyrir um 30 millj. kr. tekjuafgangi á fjárl., en búið væri að saxa töluvert af honum, því að kröfur upp á sem næst 18 millj. kr. væru komnar til fjvn. og búast mætti við fleirum, en þessar útgjaldakröfur ættu fæstar rót sína að rekja til gengisbreytingarinnar. - Það er alveg rétt hjá hv. þm., að ekki er gott að fara þannig með tölur, að þurfa að segja 10–15 millj., það skal ég fúslega viðurkenna. En ég vil benda hv. 4. þm. Reykv. á, að upplýsingar varðandi þetta atriði eru enn ekki komnar frá þeirri n., sem í þetta var skipuð, þrátt fyrir að gengið hafi verið eftir þeim. Það er því ekki hægt að fá endanlegar niðurstöður á þessu stigi málsins. Ég hef nú ekki við höndina útgjaldaheimildirnar, en þær munu vera komnar upp í um 14 millj. kr., sem ekki eru á fjárlögum. Fjmrn. er nú að tína þetta saman og mér er sagt, að varla liði sá dagur, að ekki komi fram nýjar greiðslur, t.d. í gær kom fram greiðsla upp á um milljón króna. Svo er það vitað, að þegar fiskábyrgðin fellur niður, kemur greiðsla upp á 1.6 millj. kr. Og sannleikurinn er sá, að við höfum reynt að ganga úr skugga um útgjaldaaukninguna, sem er til staðar og mæta þarf, og við það er þetta frv. miðað. Þá er það, sem sérstaklega hv. 4. þm. Reykv. hélt fram, að bæði verð- og vörumagnstollur mundi hækka við gengislækkunina. Honum reiknaðist til, að þessi hækkun mundi nema um 40 millj. kr. allt árið. Ég vil endurtaka, að hann sagði allt árið, en nú er eins og menn vita töluvert af því liðið, þar sem hækkunin kemur ekki til greina. En því er til að svara, að þessi hlið málsins hefur líka verið rannsökuð verulega, og því miður er útlit fyrir, að útflutningsáætlunin, sem innflutningurinn er miðaður við, fái ekki staðizt. Sá maður, sem gert hefur útflutningsáætlunina, hefur nú nýverið endurskoðað hana, og eftir þá endurskoðun telur hann, að það þurfi að lækka hana um 80–100 millj. kr. og þá um leið innflutningsáætlunina til samræmis. En þetta stafar af ástæðum, sem hv. þm. eru vel kunnar, þ.e.a.s. aflaleysi, markaðsvandræðum og lágu verði fyrir afurðir okkar. - Það má enn fremur á það minnast, þegar talað er um þessar tolltekjur, að við höfum séð, að núna síðustu dagana hafa verið töluvert sæmilegar aflasölur hjá togurunum, og maður skyldi því ætla, að nokkur gjaldeyrir kæmi inn. En þá kemur í ljós, að um skuldir er að ræða, vegna taps á togurunum í vetur, og að verulegur hluti gjaldeyrisins fer í þær. Í vetur borguðu togararnir ekki útgerðarkostnað, svo að senda varð út verulegar fjárhæðir til þess að borga sjómönnunum kaup það, sem þeir áttu að fá í erlendum gjaldeyri. Sá gjaldeyrir, sem við mættum halda, að við fengjum nú til þess að geta aukið tolltekjur okkar, fer í að greiða skuldir, sem safnazt hafa, þegar togararnir voru að því komnir að stöðvast. Það er þess vegna, þrátt fyrir gengisbreyt., rétt að fara varlega í það að reikna með verulega hækkuðum tolltekjum frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., þegar tekið er tillit til alls þessa og með tilliti til þess, að þessar tekjur eru of hátt áætlaðar. Ég vildi óska þess, að það rættist, sem virðist vera aðalatriði þess sem hv. 1. landsk. þm. og hv. 4. þm. Reykv. hafa sagt hér, að það sé raunverulega að einhverju leyti óþarft að leggja á söluskatt. Og það mun ekki standa á ríkisstj. að afnema þessi gjöld strax og það sýnir sig, að hægt er að gera það. Ég vildi, að það ætti eftir að sýna sig, að um verulegan tekjuafgang yrði að ræða, en því miður er útlitið þannig nú, að þótt þessi söluskattur verði lögfestur áfram, þá geri ég mér litlar vonir um tekjuafgang á landsreikningnum á árinu 1950. Sé það svo, að því verði tæplega náð, þá virðist alveg augljóst, hvað sem öðru líður, að það má undir engum kringumstæðum koma fyrir, að um greiðsluhalla verði að ræða á fjárl. Hv. þm. Vestm. minntist á það, hvernig fjárlfrv. hefðu verið afgreidd undanfarin ár, og sagðist hafa orðið að láta undan síga og sumpart hafa verið of bjartsýnn. Það er rétt, að það hefur verið um stöðugan greiðsluhalla að ræða, og við höfum að því leyti hagað okkur öðruvísi, en nokkur þjóð í nágrenni okkar. Það fyrsta, sem Norðurlandaþjóðirnar gerðu til að rétta við fjárhag sinn, var að ná því takmarki að hafa tekjuafgang á fjárl. sínum, og það bjargaði þeim. En ef við komum ekki til með að hafa greiðsluhallalaus fjárl. nú, þá rísum við ekki undir þeim ráðstöfunum, sem nú er verið að gera, og við lendum út í fullkomnum ógöngum með allt okkar fjármálakerfi. Það hefur verið sagt, að ýmislegt líti öðruvísi út en ríkisstj. hafi ef til vill búizt við, að ekki sé enn þá eins bjart fram undan, þrátt fyrir gengisbreyt., eins og gert hafi verið ráð fyrir, þegar henni var komið á. Ég skal viðurkenna það, að ýmislegt er öðruvísi en ég bjóst við um afkomuna, a.m.k. hvað framleiðsluna snertir. Ég hef stungið upp á því í ríkisstj., að byrjað verði á að gefa greinilegar skýrslur um afkomu framleiðslunnar, því að það er eitt grundvallaratriði í okkar þjóðfélagi, sem algerlega hefur verið gengið fram hjá á undanförnum árum. Ætli almenningur viti það yfirleitt, að gengislækkunin er allt of seint gerð og þegar búið er að greiða uppbæturnar samkvæmt þessari gengisbreytingu, þá er hún ekki það mikil, að hún stimuleri og líka vegna þess að verðfall kemur samtímis? Það er rétt, að gengisbreytingin kemur of seint. Ég átti mjög nákvæmt samtal við manninn, sem undirbjó gengisbreyt., og hann dró enga dul á það, að hún væri gerð of seint. Þetta er skiljanlegt, þegar menn vita, að þannig er nú komið, að þrír kaupstaðir, sem gera út nýsköpunartogara, eru allir, þegar gengisbreytingin er gerð, komnir í skuldir og töp af því að gera út einn einasta togara hvert. Skuldirnar eru mikið á aðra millj. kr. á hvert bæjarfélag. Eitt lítið bæjarfélag er komið með tap, sem nemur 11/2 millj. kr., og er ekki útlit fyrir annað en gjaldþrot þar eða það verður að jafna skuldinni á borgarana, en ég sé ekki, að slíkt sé mögulegt. Annað bæjarfélag er með tvo togara, og tapið er næstum því tilsvarandi eins mikið þar. Þriðja bæjarfélagið er þannig sett, að það er búið að vísa togaranum frá sér, og hann er kominn á sparisjóð bæjarfélagsins. Halda menn svo, þegar svona er komið og búið er að draga svona lengi að gera ráðstafanir til lagfæringar, að hægt sé að koma þeim fjörkippi í þetta, að um einhver snögg umskipti verði að ræða? Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það kæmi kannske ekki mikill fjörkippur í atvinnulífið. Ég skal ekkert um það segja, hvort hann verður mikill eða lítill, en ég verð að segja það, að ef ekkert hefði verið gert og engin gengisbreyt. gerð, með hag togaraflotans fyrir augum, sem er blóminn úr íslenzku framleiðslunni, - að menn tali svo ekki um bátaútveginn, en það mun vera einsdæmi, að gert sé „moratorium“ fyrir einn stærsta atvinnuveg nokkurrar þjóðar, svo að ekki megi ganga að honum, - þá væri fróðlegt að sjá framan í landsmenn nú og er menn einnig sjá, að ekki er hægt að halda áfram niðurgreiðslum. Það er ástand, sem við verðum að bera saman við það ástand, sem er í dag, sem ég efast um, að margir vildu sjá. - Því er haldið fram af sumum, að gengisbreyt. muni mistakast. Ég skal ekkert um það fullyrða. Þetta er síðasta tilraun fjárhagslega drukknandi þjóðfélags, eins og rök hafa verið leidd að, og ekki þarf að rökstyðja það fyrir hv. dm. Þetta er tilraun til að bjarga þjóðfélaginu, og mistakist hún, fá menn að sjá framan í það, sem þeir virðast heldur hafa kosið og hefði verið komið nú, ef ekkert hefði verið að gert. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um málið að sinni, en vil að lokum endurtaka það, að ég get vel fallizt á það fyrirkomulag og tel það allt eins heppilegan afgreiðslumáta, að málinu verði nú komið til 2. umr. og síðan verði haldið áfram umr. um það á morgun.



Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. hefur lagt til, að málinu verði nú vísað til n. og að umr. verði ekki haldið lengur áfram í kvöld, og skal ég stytta mál mitt eftir því, sem ég get. Hv. þm. Vestm. (JJós) fullyrti, að það væri rangt með farið hjá mér, að söluskatturinn hefði allur farið til að greiða uppbæturnar á sjávarafurðirnar, og færði hann því það til stuðnings, að í frv., sem hann sem fjmrh. lagði fyrir Alþ., þegar það kom saman í haust, hefði söluskatturinn verið tekinn inn tekjumegin, en ekki hefði verið gert ráð fyrir útgjöldum vegna fiskábyrgðarinnar gjaldamegin. Ég vildi í því sambandi mega minna hv. þm. Vestm. á það, að jafnvel þótt fjmrh. semji þannig frv., sem hann leggur fyrir Alþ., þá segir það aðeins hans óskir í þessu máli, en hins vegar alls ekki neitt um það, hvað Alþ. hefur hugsað sér, þegar l. voru sett. Þegar l. um fiskábyrgðina voru fyrst sett, á þinginu 1947–1948, var í þeim sérstakur kafli, sem heitir: Um álagningu söluskatts vegna ábyrgðar á fiskafurðum og niðurgreiðslu á innlendum vörum. - Söluskatturinn var lægri þá í byrjun, en var hækkaður á síðasta ári, og hann hefur alltaf verið við þetta tengdur, enda á lagður í því skyni, sem heiti VII. kafla þeirra l. segir til um, hvað sem fjmrh. leggur til, þegar hann semur sitt fjárlfrv. Ég skal á það benda, að síðan þetta var samþ., hefur kjötniðurgreiðsla lækkað mjög verulega, svo að sá hluti dýrtíðarsjóðs, sem ætlaður var til þeirra greiðslna, hefur þurft minna fé, og hefur þá verið hægt að láta meira ganga til uppbótanna á útflutningsvörurnar. Hv. þm. drap einnig á það, að í frv. um styrk til vélbátaútvegsins, sem þáverandi ríkisstj. lagði fyrir Alþ. rétt fyrir áramótin síðustu, hefði verið gert ráð fyrir sérstökum skatti, hækkun á söluskattinum, til þess að mæta því, ef ábyrgðin yrði látin standa til vertíðarloka og ekki yrðu farnar aðrar leiðir. En eingöngu í því tilfelli þyrfti, eftir dómi þáv. fjmrh., að hækka söluskattinn til þess að mæta þessu upp í 27% úr 6%, sem hann áætlaði, að ég hygg varlega, að mundi gefa 40 til 42 millj. kr. í tekjur og hann þá taldi, að mundi nægja til þess að halda útgerðinni gangandi án gengislækkunar. Ég heyrði umr. um þetta í hv. Nd., þar sem talað var um, að það mundi vera mjög ríflega áætlað, að til þessarar ábyrgðar þyrfti að verja svo miklu fé. Nú sýnir reynslan, að skattar þeir og tollar og söluskatturinn, sem um ræðir í frv., hækka sennilega mjög nálægt því, sem þáv. fjmrh. og núv. hæstv. viðskmrh. taldi að þyrfti að verða, til þess að hægt væri að halda áfram ábyrgðargreiðslum og afstýra gengislækkun. Það er hér um bil sama upphæð, eitthvað í kringum 40 millj. kr., sem vænta má, - ef áætlun sú, sem í fjárlfrv. er, er rétt, sem ég hef nú borið brigður á, - að tekjur ríkissjóðs mundu aukast vegna gengislækkunarinnar. Annars get ég fallizt á það með hv. þm. Vestm., að það er í sjálfu sér ekki mikil ástæða til þess að deila um þessa hluti. Það hefur aldrei verið framkvæmt þannig lagað skúffusystem hjá ríkissjóði, að ákveðnar tekjur væru bundnar við ákveðnar framkvæmdir, því að slíkt er meira á pappírnum, eins og honum er kunnugt um. Hv. þm. Barð. (GJ) skýrði frá því, og var það svar við því, er ég spurði um í fyrri ræðu minni, að fjvn. hefði ekki átt kost á því að yfirfara áætlun fjmrh. um aukin útgjöld, nauðsynlegar hækkanir útgjalda á fjárl., og hann hefði ekki heldur gert sér grein fyrir því, hvað tollar mundu aukast vegna gengislækkunarinnar. Ég verð nú að segja það, að úr því að Alþ. er ekki farið að sjá neitt frá hv. fjvn. enn, virðist það vera það minnsta, sem fjmrh. gat gert, að bera sig saman við fjvn. um þessi atriði, áður en hann lagði sínar till. fyrir Alþ. - Eftir þessar upplýsingar vék hv. þm. Barð. að mér nokkrum orðum, og taldi hann mig og minn flokk tvímælalaust eiga sök á því, hvernig fjármálum ríkisins væri komið, a.m.k. hvað þann hluta þeirra snerti, að ég og minn flokkur hefðum stutt að því - og ég vil skjóta því inn, ásamt nálega 50% af hans flokki og hæstv. forseta þessarar d., sem reri þar einn á borð fyrir sinn flokk - að til bráðabirgða var gerð nokkur samræming á launum starfsmanna hins opinbera, til þess að nálgast þær breyt., sem almennt hafa orðið á launakjörum manna í landinu frá þeim tíma, að launal. voru sett. Ég hygg, að sú bráðabirgðaheimild, sem þar var veitt, gildi ekki lengur, en þar til fjárl. hafa verið afgreidd frá Alþ., og þar hefur hv. þm. Barð. sem form. fjvn. allra manna bezta aðstöðu til að gera sin sjónarmið gildandi. Ég geymi mér því að kljást við hann um þessi efni, þar til málið kemur á ný til umr. á Alþ. Í þeirri lauslegu áætlun, sem hæstv. landbrh. gerði grein fyrir við framsögu málsins, um hækkanir á gjöldum ríkissjóðs, þá var það ekki nema tæplega 1/3, sem hann áætlaði vegna þessa stórkostlega hættuverks. Hv. þm. Barð. sagði, og ég hygg, að hann mæli þar rétt, að krafa þjóðarinnar í sambandi við þessar álögur og þá bagga, sem á hana eru lagðir með gengislækkuninni, sé sú, að það verði að spara alla óþarfa eyðslu og að ekki verði fleiri menn hafðir við vinnuna yfirleitt, en þarf að vera til þess að leysa hana sómasamlega af hendi. Ég hygg, að þetta sé rétt, og ég er sammála honum um þetta. Það vill líka svo vel til, að hann hefur sérstaklega góða aðstöðu til að sýna vilja sinn í þessum efnum, sem form. hv. fjvn., athugandi hvern einstakan lið fjárl., getandi komið þar að sínum athugasemdum og bent á, hvað laga megi. Ég ætla, að við álítum báðir, að þessir menn eigi að vera svo vel launaðir, að þeir geti unnið sín störf sambærilega við aðra menn, sem vinna sín störf, og það svo vel, að ekki verði að þeim fundið. Ég vil mega bæta því við, að ég hygg, að þjóðin óski meiri aðgerða í þessum efnum, en eingöngu að spara fé ríkissjóðs, sem að sjálfsögðu er skylt að gera. Ég hygg, að þjóðin vænti þess, að þeir, sem að útgerð standa og þeim öðrum atvinnuvegum, sem hlúð er að með þessum ráðstöfunum, gæti ekki síður fulls sparnaðar og hagsýni í meðferð fjár. Og ég tel fulla ástæðu til þess og hygg, að fullt tilefni sé til þess, að ýtarlega sé rannsakað, hvort ekki megi spara mjög verulega útgjaldaliði í rekstri útgerðarinnar með því að breyta til um skipulagshætti. Það er vitað mál, að þau fyrirtæki eru hin mestu gróðafyrirtæki í ýmsum héruðum, sem inna af hendi ýmiss konar þjónustu í sambandi við sjávarútveginn, t.d. fyrirtæki, sem sumpart afla honum nauðsynja og selja honum þær og sumpart sjá um viðgerðir á framleiðslutækjum hans o.s.frv. Ég held líka, að sú mikla dreifing, sem er á þessum fyrirtækjum, sé óheppileg og að mikið mætti spara með því að koma þar á meiri hagsýni í verkaskiptingu, þannig að ekki séu hafðir fleiri menn við þessa vinnu, en þörf krefur. Heldur hv. þm. Barð., að ekki vinni fleira fólk við verzlun og viðskipti í landinu, en þörf er fyrir til að sjá um dreifingu varanna til þessara 130–140 þús. manna, sem í landinu búa? Ég hitti enga menn, sem ekki játa það í viðræðum, að það sé stórkostlega miklu fleira fólk, sem hefur vinnu sína - og hana í mörgum tilfellum mjög arðvænlega af því einu að dreifa vörum, er til landsins koma, til fólksins. Ég er ekki í neinum vafa um það, að sé þarna sparað og þess gætt, að hver maður hafi fulla vinnu, og líka þess gætt, að enginn maður hafi meiri laun en sem svarar til vinnuafkasta hans, þá má spara stórfé. Ég vona, að hv. þm. Barð. hafi þetta líka í huga, þegar athugað er, hvar spara megi. Ég skal ekki koma mér hjá því að fylgja honum þar að máli, ef rétt er stefnt. Hv. þm. Barð. fullyrti, að svo væri komið hag bátaútgerðarmanna yfirleitt, að þeir hafi eytt öllum sínum eignum, lánum og styrkjum, og því sé ekki von til þess, að þeir rétti fljótt við. Ég hygg þetta fullmikið sagt, að því er einstaka menn, sem við þetta fást, snertir. En sé nú þetta svona hörmulegt eins og hv. þm. lýsir því, og sé það rétt, sem hæstv. landbrh. var að segja áðan, að mér skilst, að það sé, eins og hann orðaði það, óvíst, hvort gengislækkunin stimuleri nokkuð þennan atvinnurekstur, þá verður mér á að spyrja: Að hverju eru þeir betur settir eftir gengislækkunina en áður? Eru þeir þá í sama farinu, og er það skoðun þessara hv. þm. og hæstv. ráðh.?

Ég orðaði þetta ekki svona.

Ég benti á það, að eftir áætlun hæstv. viðskmrh. hefði verið hægt að komast áfram til vertíðarloka án gengislækkunar, ef skattarnir hefðu verið auknir nálægt því, sem fram kemur, að aukning þeirra verður við gengislækkunina. Gengislækkunin kemur svo til viðbótar, en samt lýsir hæstv. ráðh. ástandinu svona. Ég verð að segja það í fyllstu alvöru, að mér finnst þetta bæði furðulegt og sorglegt. Þegar þetta gengislækkunarfrv. var samþ. hér, þá létu ýmsir af stuðningsmönnum þess nokkurn ótta í ljós um það, hvort l. mundu ná tilgangi sínum, og sá ótti var við það bundinn, að launastéttir landsins mundu ekki una við l. og gera ráðstafanir til að hækka kaup sitt meira, en þau gera ráð fyrir. Nú hafa launastéttirnar mér vitanlega ekkert gert enn þá til þess að brjóta þessi l. niður. Það lítur út fyrir, að þær ætli sér að bíða átekta og sjá, hvernig l. reynast og hvort fyrirheitin, sem gefin voru í sambandi við setningu l., verði haldin. En þótt svona kynnt sé á þessum stöðum, þá segir hæstv. ráðh., að viðhorfið hafi gerbreytzt í hans augum frá því, að l. voru samþ. og þar til nú. Er það svo, að þeir, sem samþ. hafa l. um gengislækkunina, hafi gengið að því í blindni, en slíkt mætti ætla, eftir því sem nú kemur fram? Áður en l. eru sett, er það fært fram þeim til stuðnings, að þegar þau séu komin í gegn, þá muni framleiðslustörfin aukast og við munum geta aukið innflutning, en af því aukast tekjur ríkissjóðs sjálfkrafa, og þá hverfi vöruskorturinn og verðlagið færist í eðlilegt horf, en svartur markaður hverfi og frjáls verzlun lagfæri þetta allt á skömmum tíma. Vertíðin hefur að vísu verið bágborin, en hún er ekki liðin enn, og þar að auki ætti það ekki að geta raskað öllum þessum útreikningum. Nú stendur svo á, að útflutningur verður ekki eins mikill og ráð var fyrir gert og þess vegna verður útflutningsverðmætið minna og innflutningsmagnið minna og tollarnir svíkja, og af því leiðir, að þeim mun minna, sem inn er flutt af vörum, því betur blómgast svartur markaður, ef rétt er lýst. Ég verð að segja það, að mér finnst kvíðvænlegt að heyra þessar lýsingar hæstv. ráðh., og ég vildi mega vona, að þetta væri bara herbragð - ekki, að hann meinti það, heldur til þess að tryggja það að nú verði hægt að sjá hag ríkissjóðs vel borgið með því, að hann hafi svo riflegar tekjur, að hann geti leyft sér eitt og annað, sem hann ella mundi ekki geta. Varla hefur hæstv. landbrh. skipt svo um skoðun á þessum hálfum mánuði síðan l. voru sett, að um annað en þetta sé að ræða. Hv. þm. Barð. sagði í sambandi við sölu togaranna til útlanda, að sú sala mundi verða til þess, að keypt yrðu ný og betri framleiðslutæki, svo að meiri atvinnuaukning yrði eftir en áður. Ég vildi mjög óska þess, að þetta væri rétt, og ég vænti þess, að hann upplýsi síðar í umr., hver trygging sé fyrir því, að svo verði. Ef haldið verður áfram að nota þá gróðamöguleika að selja skipin til útlanda fyrir 75% hærra verð í íslenzkum krónum en áður, þá sýnist mér óvænlega horfa um framleiðsluaukninguna, sem er grundvöllurinn undir gengisbreytingarl. Því skiptir miklu máli í mínum augum að tryggja stórvirk framleiðslutæki til landsins.



Forseti. Mér þykir rétt að svara nokkrum orðum hv. 4. þm. Reykv. (HG), og skal ég reyna að stytta mál mitt. Hv. þm. sagði, að baráttan fyrir kauphækkunum til embættismanna hefði verið til samræmingar við launakjör annarra manna í landinu. Ég skal ekki fara langt út í þetta nú, en vil vísa til þess, sem ég sagði um það mál í sameinuðu þingi, þar sem ég hrakti með gögnum, sem fyrir lágu, að hér er ekki um samræmingu að ræða, heldur kapphlaup til þess að tryggja sig gegn því áfram, sem þessar stéttir óhjákvæmilega fengju við gengisfellinguna í landinu, því að það var fyrir fram sókn til betri lífskjara, til þess að af þeim væri ekki tekið hlutfallslega við gengisfellinguna, eins og öðrum launþegum í landinu. Hv. þm. sagði einnig, að ég gæti sem form. fjvn. ráðið mestu um það, því að mér væri kunnugt um ástæður þessara manna, laun þeirra, vinnutíma o.s.frv., og einmitt vegna þess starfs, sem ég hef í fjvn., þá þykist ég geta upplýst hv. þm. um það, að ég hef orðið undrandi að sjá, að til eru embættismenn, sem eru leystir frá störfum með fullum launum, en hafa síðan tekið full laun hjá ríkinu fyrir störf, sem þeir voru of gamlir til að vinna við. Ég vil aðeins sýna fram á, að það er þessi reynsla og þekking mín á störfunum, sem hefur komið mér á þessa skoðun. - Ég vil benda hv. 4. þm. Reykv. á annað í þessu máli. Ég lagði m.a. mikla vinnu í það á s.l. vetri að reikna út, hversu skrifstofubákn ríkisins hefur aukizt frá því um áramótin 1946–1947 og til ársins 1949, og við komumst að þeirri niðurstöðu, að það hefði verið um 20 millj. kr. Þetta var kostnaður vegna nýrra stofnana, nýrra manna, hækkaðra launa o.s.frv., sumpart vegna l., sem hafa verið samþ. hér á Alþ. og flokkur hv. þm. hefur mjög fylgt. Við gerðum róttækar till. til þess m.a. að fá skorið niður við afgreiðslu fjárl., og ég vil minna hv. þm. á það, að flestum þessum till. til niðurskurðar var fulltrúi hans flokks á móti, og í mörgum tilfellum, þó að ótrúlegt sé, varð Sjálfstfl. að fá atkv. frá kommúnistum til þess að koma fram niðurskurði, svo mikið var ábyrgðarleysi Alþfl. Það var stjórnarandstaðan, ábyrgðarminnstu mennirnir í þinginu, sem urðu að bjarga málinu vegna andúðar Alþfl. Þetta ætti hv. þm. að muna, þegar hann talar um, að ekki sé ástæða til að framlengja skattana. Það var að nokkru leyti rétt, sem hv. þm. Vestm. sagði áðan, að það var of mikil bjartsýni um tekjurnar, en það er líka rétt, að það var sannarlega of mikil bjartsýni um eyðsluna í sambandi við afgreiðslu fjárl. s síðasta þingi. Ég vil benda hv. 4. þm. Reykv. á það einstaka atriði, að það komu fram við 2. umr. um 100 brtt. frá fjvn., flestar til lækkunar á ríkisgjöldunum, sem voru óþörf útgjöld. En hvað gerist? Það gerist það, að einmitt hæstv. samgmrh. fær frestað atkvgr. um 14 daga og ætlar sér að kúga alla ríkisstj. og þingið til að taka 80 till. til baka, vegna þess að hann gat ekki fellt sig við, að það væri skorið niður. Þetta veit hv. þm., svo að það var ekki af viljaleysi hjá form. fjvn. í þessu máli, að það var ekki afgr. öðruvísi. - Þá sagði hv. þm., að hann vænti þess, að útvegurinn gætti fyllsta sparnaðar. Ég er honum sammála. En heldur hv. þm., að það hafi verið af einhverju gáleysi eða viljaleysi hjá þeim útgerðarmönnum, sem síðan 1945 hafa séð sjóði sína renna út í sandinn? Þeir áttu milljónir þegar stríðinu lauk til að tryggja atvinnuna í landinu, en sáu mánuð eftir mánuð, að þetta var að renna út í sandinn, m.a. vegna þess, að gengið var vitlaust skráð og vegna síhækkandi krafna þeirra manna, sem unnu við útveginn. Þess vegna fór sem fór. Atvinnutækin hafa verið bundin á höndum og fótum af ýmsum aðilum, sem þeir hafa hvorki viljað né getað ráðið við, og þeir töldu sig ekki hafa leyfi til að stöðva slík atvinnutæki, sem voru að eyða sjóðunum, sem þeir líka höfðu skattfrelsi til að safna á stríðstímanum. En nú, þegar allt er farið, bæði peningar og traust, hvað er þá eftir? Þá er ekkert til að byrja með. Ég veit ekki, hvort hv. þm. veit hvaða erfiðleikar liggja í því að fá ýmsar stéttir í landinu, aðrar en embættismenn, til þess að vinna eins og fyrir stríð. Ég þekki nokkuð síðustu samninga; það var ekki ánægjulegt að stöðva nýja flotann, en hvernig fóru þeir samningar? Ég man eftir því, að ég var kallaður út eina nótt til að koma á samkomulagi við eina af þessum stéttum. Mér datt ekki í hug að bera ábyrgð á því að undirskrifa slíkt samkomulag. Það þurfti að semja við menn, sem voru að byrja sitt lífsstarf, um hærri laun, en hæstaréttardómarar hafa, og þrátt fyrir það þurfti að beygja sig undir það, að þeir þyrftu ekki að vera nema 3/4 af árinu við vinnu. Þessa aðstöðu er búið að skapa í landinu. Peningavelta manna hefur skapað það ástand, að enginn maður hefur viljað beita sér við vinnu eins mikið og hann gerði áður. Ég þekki mörg dæmi þess í iðnaði, framleiðslu og víðar, að það þarf 4 menn til þess að afkasta sama verki og einn maður gerði áður, og það er ekki hægt að vinna það upp með öðru en bættri aðstöðu og betri vélakrafti. Af þessum ástæðum eru of margin menn við sérhver störf, og þetta ástand lagast ekki fyrr en menn hafa skilning á því að taka málin öðrum tökum, en var meðan nógir voru peningar. Ég get sagt hv. þm. það, að ef hann heldur, að það þurfi færri menn með því að hafa landsverzlun, þá er ég honum ósammála um það atriði. Ég þekki vel þau fyrirtæki, sem hafa verið rekin af ríkinu, einnig í verzlun, t.d. landssmiðjuna. Silfurtún og sérleyfisferðirnar undir stjórn Alþfl., sem sífellt hafa verið að tapa á hinum mestu veltiárum, þegar aðrir þénuðu milljónir. Þessi fyrirtæki töpuðu þá, en það varð að taka inn skatta til að standa undir þeim rekstri, svo að ég er ekki sammála um, að það verði lagað á þann hátt. En þekkir hv. þm. yfirleitt það áhættuspil sem það er að leggja peninga í stórútgerð? Veit hann yfirleitt, að í einni söluferð getur verið halli upp á 100–150 þús. kr.? Og hversu lengi getur útgerðin gengið, ef margar söluferðir eru þannig, en það er sannleikur, að sum þessi skip hafa ekki selt fyrir meira en 3.000–4.000 pund og hafa tapað 100–150 þús. kr. Ef hv. þm. trúir mér ekki, þá ætti hann að ganga til flokksbróður síns, hv. þm. Hafnf., til að fá að vita, hvernig útkoman hefur verið hjá þeim skipum, sem hann hefur með að gera, og mundu þá kannske opnast augu hans fyrir því, að það hefði verið nauðsynlegt að laga ranglætið, sem hér hefur verið í sambandi við gjaldeyristökuna. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. 4. þm. Reykv., ef í staðinn fyrir gengisfellinguna hefði verið tekin upp ensk mynt, hvað hefði þá skeð. Það hefði skeð það, að allir þegnar þessa þjóðfélags hefðu orðið að sætta sig við þau lífskjör, sem enska þjóðin sættir sig við í dag. Ef við hefðum tekið upp dollar, þá hefðum við orðið að sætta okkur við þau lífskjör, sem dollaraþjóðirnar sætta sig við í dag, og þá hefði hlutur verkamanna og sjómanna áreiðanlega ekki orðið neitt svipað því, sem hann er í dag, þó að gengið hafi fallið. Ég þekki ákaflega vel, hvað er hlutur enskra sjómanna í dag og hvað hægt er að kaupa af lífsgæðum fyrir það, sem þeir bera úr býtum fyrir hverja ferð, samanborið við íslenzka sjómenn, og það er lítið á þessum tímum. Að síðustu spurði hv. þm., hver væri trygging fyrir því, að nýju skipin fengjust. Það er honum vel ljóst, að í smíðum eru nú fyrir ríkisstj. 10 ný skip og þessum skipum er ekki ráðstafað enn, en þau verða því aðeins gerð út, að einhverjir aðilar á Íslandi vilji eignast þessi skip og taka áhættuna á að reka þau, bæjarfélög eða einstaklingar, nema því aðeins að hann hugsi sér, að ríkissjóður reki þau. Mér er vel kunnugt, að þeir aðilar, sem hafa selt þessi skip til útlanda, hafa það í hyggju að eignast ný skip í staðinn fyrir þau, sem þeir hafa selt. Ég vil hins vegar leyfa mér að benda hv. þm. á, að einmitt þessi skip, sem hér um ræðir, eru flutt til landsins á sínum tíma og kostuðu þá 80.000 pund. Þau eru nú seld eftir 30 ár út úr landinu kannske fyrir jafnmargar krónur. En það er ekki nema hálfsögð sagan, heldur hafa bæði þessi skip tapað allan þennan tíma meira en nemur mismuninum á genginu, og það fé hefur runnið til einhverra aðila á Íslandi, og einmitt vegna þess áfalls þá standa þeir menn, sem áttu þessi skip, miklu verr að vígi til áframhaldandi baráttu á þessu stigi til blessunar fyrir íslenzka verkamenn og sjómenn.