Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið hingað aftur frá Nd., sem hefur gert á því eina breyt. Breyt. er í því fólgin, að eins og frv. fór frá þessari hv. d. til hv. Nd., þá var í því gert ráð fyrir, að engum mætti veita æfingu í akstri, sem yngri væri en svo, að hann vantaði þrjá mánuði í átján ára aldur. En hv. Nd. breytti þessu ákvæði frv. þannig, að í frv. er þetta þannig nú, að ekki megi veita yngri mönnum en seytján ára æfingu í akstri. - Ég tei, að þetta eigi ekki að standa í vegi fyrir því, að frv. sé samþ., þó að n. hafi að vísu ekki haft fund um frv., eftir að því var breytt á þennan veg í hv. Nd.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta mál, sem komið hefur frá Nd., og hefur orðið sammála um að mæla með því, að það verði samþ., þó að undanskildum einum nm., sem ekki var þá tilbúinn til þess að taka afstöðu til málsins, hvorki með né móti. Hér er um að ræða frv., sem flutt er samkvæmt tilmælum bæjarstjórnar Ísafjarðarkaupstaðar. Málið er tiltölulega einfalt. Það er heimild fyrir ríkisstj. til þess að leyfa að koma upp og reka hitaaflstöð og hitaveitu á Ísafirði og svo að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. tekur gildar, lán til þessara framkvæmda. Hér er einungis um heimildarlög að ræða, heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast þetta lán, ef hún telur fyrirtækið þannig vaxið, að það sé rétt að veita þetta lán og að hér sé um rétta stefnu að ræða. - Ísafjarðarkaupstaður hefur nú alveg ófullnægjandi raforku. Samkvæmt þeirri athugun, sem verkfræðingar hafa gert, er þetta, sem hér er um að ræða, talin skynsamlegasta leiðin til þess að bæta úr því, þ.e.a.s. að koma upp eimtúrbínustöð, sem hvort tveggja í senn sjái bænum fyrir nægilegu rafmagni og heitu vatni til húsahitunar. Þar sem þetta verður að teljast mjög aðkallandi og mikið nauðsynjamál fyrir þetta bæjarfélag, þá leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. þetta verði samþ., enda er hér, eins og ég sagði í upphafi, aðeins um heimild að ræða.



Herra forseti. Mig undrar ákaflega mikið afgreiðsla þessa máls. Þetta mál kemur hér frá Nd. í gær og er í raun og veru ekki svo einfalt eins og hv. frsm. vill vera láta. Hv. fjhn. tekur það svo til athugunar á næturfundi og samþykkir þar einróma, að það sé mælt með því, ég held svona án þess, að leitað sé fullra upplýsinga um málið, eða a.m.k. verður ekki annað séð af nál. fjhn. Hins vegar kemur það greinilega fram í fskj. með nál., sem fram kom í hv. Nd. um málið, að raforkumálastjóri mælir á móti því, að frv. verði samþ. nú, og telur hann, að meiri athugun þurfi að fara fram um málið. Auk þess hefur þetta ekki verið rætt við hæstv. fjmrh. Ég veit um það af því, að ég ræddi við hann áðan, og taldi hann, að ekki hefði verið rætt við sig um málið. Hér í þessu frv. er farið inn á nýja braut viðkomandi helmild til ríkisábyrgðar á láni til stofnkostnaðar slíks fyrirtækis, því að hér er gert ráð fyrir, að ábyrgðarheimildin miðist við 90% stofnkostnaðar. Það hefur áður þótt bjartsýni að fara inn á að miða ríkisábyrgðina við 85% stofnkostnaðar, en hér er farið fram á, að miðað verði við 90%. Ef þetta ákvæði frv. væri samþykkt, þá mundi það óhjákvæmilega hafa það í för með sér, að krafizt yrði hækkunar um 5% á ábyrgðum ríkisins fyrir lánum vegna stofnkostnaðar annarra raforkuframkvæmda í landinu. En svo er hér farið einnig í öðru atriði inn á nýjar brautir í þessu frv. með ákvæðum 2. gr., því að þar er svo til tekið, að undireins og búið er að koma upp þessari hitaaflstöð, þá geti bæjarstjórnin í viðkomandi kaupstað bannað, að hús, sem ná til hitaveitunnar, verði hituð með öðrum bætti en með vatni frá þessari hitaveitu. - Ég veit ekki til þess, að mönnum sé yfirleitt bannað að hafa kertaljós. Ég veit ekki, hvort menn, sem í Ísafjarðarkaupstað eru, eiga heldur að mega nota sólarhitann í sínum húsum, eftir að búið væri að koma upp þessari hitaaflstöð. En hér er lagt til að banna að hita hús þar upp með öðrum hætti en með hita frá þessari hitaaflstöð, eftir að hún er komin upp. - Málið er því ekki svo einfalt eins og hv. frsm. vill vera láta. Enn er hér farið inn á nýja braut hér á landi með því að gera ráð fyrir olíukyntri rafmagnsstöð. Eitt af aðalatriðum í þessu máli er það, að hér er brotin sú meginregla, sem gilt hefur hér á landi, þegar um raforkuveitur hefur verið að ræða fyrir héruð, að 85% ábyrgð hefur verið veitt, en hér er gert ráð fyrir heimild til að ábyrgjast 90% stofnkostnaðar. Auk þess á hér að banna mönnum á Ísafirði að hita upp hús sín á nokkurn annan hátt heldur en með hita frá þessari stöð. Ég veit ekki til þess, að Reykjavíkurbúum sé bannað að hita upp hús sín með öðrum hætti heldur en með hitaveituvatni, svo að þótt ekkí sé annað en þetta tvennt, þá hygg ég, að þessi ákvæði frv. þyrftu sannarlega athugunar við. Í þriðja lagi vil ég benda á það, sem kemur hér fram í grg. fjhn. hv. Nd., að þar stendur í bréfi frá raforkumálastjóra, að enda þótt athuganir hafi verið gerðar um þetta mál, þá sé ástæða til að athuga nokkru nánar ýmis atriði í sambandi við málið. Þetta virðist hv. fjhn. alveg hafa sézt yfir. Og það er farið miklu nánar inn á þetta atriði í Bréfi raforkumálastjóra frá 26. febr., sem prentað er sem fskj. með nál. á þskj. 516. Þar stendur einnig: „Í umsögn minni og í grg. frv. er þess getið, að ýmis atriði í sambandi við tillögu þessa og áætlanir þurfi að taka til nánari athugunar en gert hefur verið, og hef ég einnig síðar hvatt bæjarstjórn Ísafjarðar til að láta hraða slíkum fullnaðarathugunum.“ Raforkumálastjóri segir einnig hér í öðru bréfi: „Þessa hitaveiturafstöð verður því ekki hægt að líta á sem framtíðarvarastöð“ - ekki einu sinni sem framtíðarvarastöð fyrir Ísafjarðarkaupstað - „heldur verður að reikna með því, að hún gangi ávallt, meðan upphitunar er þörf.“ Svo segir hann: „Áætlun verkfræðinganna þriggja um hitaveiturafstöð á Ísafirði nær aðeins til þeirra mannvirkja, en ekki til athugana á öðrum leiðum til raforkuöflunar.“ Sannleikurinn er, að málið er enn þá ekki fullkomlega rannsakað, síður en svo. Og þegar svona er, að þessir ágallar eru á, þá þykir mér ákaflega viðurhlutamikið af Alþ. að samþykkja þetta frv. og heimila þannig þá ábyrgð, sem hér er gert ráð fyrir í frv. Ég mun því leyfa mér að bera fram rökst. dagskrártill. um málið, svo hljóðandi: „Með því að ljóst er, að málið hefur ekki enn fengið nægilegan undirbúning, sbr. umsögn raforkumálastjóra, þykir rétt, að slíkur undirbúningur verði látinn fara fram, áður en frv. verður gert að lögum, og tekur deildin því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Er þetta alveg í samræmi við umsögn raforkumálastjóra um þetta mál. Annars vildi ég gjarnan heyra frá hæstv. fjmrh. tvennt. Annars vegar, hvort hann er samþykkur því, að þessi ábyrgðarheimild verði samþ., eins og gert er ráð fyrir hér í þessu frv. Og í öðru lagi, ef þessi heimild yrði samþ., hvort hann þá væri fús til að veita öðrum stöðum, þar sem ríkið ábyrgist lán vegna raforkuframkvæmda fyrir þorp eða kaupstaði, sams konar ábyrgð, þ.e.a.s. sem svarar 90% stofnkostnaðar raforkuframkvæmda þar í staðinn fyrir 85%, eins og nú er í l. Ef ekki á að veita öðrum stöðum sams konar aðstöðu um ábyrgð ríkisins eins og þessum stað, þá vil ég ekki brjóta venjuna, að því er Ísafjarðarkaupstað snertir í þessu efni, og fara þannig með einn stað upp í 90% um slíka ábyrgð ríkisins. - Ég hélt, að hv. þm. væru búnir að fá næga reynslu í þessum efnum viðkomandi Siglufirði. Ég hygg, að þegar byrjað var á því máli hér á Alþ., þá hafi afgreiðslu þess verið hraðað álíka mikið og hér um þetta mál er stefnt að viðkomandi Ísafirði. Og ég veit ekki betur en að fjórum sinnum hafi það raforkumál komið inn í þingið og síðast nú fyrir nokkrum dögum til þess nú athugunarlaust að fá heimild til þess að bæta við 2 millj. kr., sem ríkið ábyrgist lán á, án þess að nokkur gögn lægju fyrir um það, að þetta væri lokagreiðsla. Hér hefur því í sambandi við Siglufjörð verið farið af stað með illa undirbúið fyrirtæki, sem kemur til með að liggja sí og æ á ríkissjóði, af því að athuganir við undirbúning framkvæmdanna hafa reynzt rangar. Og það er sannarlega happdrættisaðferð, ef sú leið, sem stefnt er að með þessu frv., verður valin í þessu máli, sem hér liggur fyrir. Ef dagskrártill. mín verður ekki samþ., sem ég þó vona, að verði, mun ég bera fram brtt. um, að þessi ábyrgðarheimild, sem t frv. er, verði lækkuð.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt rökst. dagskrártill., sem hv. þm. hafa nú heyrt, frá hv. þm. Barð., og liggur hún þá einnig fyrir til umræðu.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. beindi til mín fyrirspurn í sambandi við þetta mál, og er það sannast að segja, að það er nú það fyrsta orð, sem til mín er beint eða fjmrh. varðandi það mál, sem hér er um að ræða. Hvorki flytjendur frv. né hv. n. hafa á neinn hátt boríð þetta undir ráðuneytið eða leitað álits þess.

Einstakur nefndarmaður hefur gert það.

Kann að vera, a.m.k. hefur það þá verið mjög á förnum vegi, ef það hefur verið gert. Ég er ekki með þessu að segja það, að það hefði gert svo sem sérstaklega til. En það er þó a.m.k. eitt atriði, sem hefði þurft skýringar við, sem allir koma auga á, sem er, að hér er gengið út frá því að víkja frá þeirri venju, sem hefur verið nokkuð föst, að ábyrgðir eins og sú, sem hér er gert ráð fyrir, færu ekki fram úr 85% stofnkostnaðar. Nú er hér til þess ætlazt að rjúfa þann vegg með því nýja ákvæði hér, að ábyrgðin megi vera sem svarar 90% stofnkostnaðarins. Og skil ég ekki eiginlega, hvað þar liggur til grundvallar, af því að það er orðinn mikill fjöldi af þessum rafvirkjunum, sem eru nú komnar áleiðis, sem heyra undir þennan svokallaða sjálfsagða taxta. Mér hefur heyrzt það vera talinn eins og eiginlega sjálfsagður taxti, að þessar ábyrgðir færu ekki fram úr 85% stofnkostnaðar þessara framkvæmda. Nú ber það við, að svona stórt mál eins og þetta kemur hér seint fram á þinginu, og náttúrlega þolir það enga bið. Það er siðurinn og hefur verið fjármálasiðurinn hér undanfarið. Og fyrir það sýpur nú ríkissjóður og þjóðin seyðið af ýmsu, sem gert er, af því að það þolir aldrei neina bið eftir okkar mælikvarða, ef okkur dettur í hug að fá eitthvað í gegn. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Barð., að hann hélt því fram, að raforkumálastjóri teldi þetta mál ekki nægilega undirbúið. Ég sé nú ekki, að það komi hér beinlínis út í grg.  Hv. þm. Barð. hefur komið hér með till. til rökst. dagskrár, þess efnis, að frestað verði afgreiðslu þessa máls og það betur undirbúið. Ég skal ekkert um það segja, hvort þessi dagskrártill. er það rétta, sem fram þarf að koma í þessu máli. En hvað sem því liður, þá þarf að upplýsa það, hvað til þess ber, að það á nú, samkv. till. þessa frv., að taka upp nýja og ríkissjóði áhættumeiri ábyrgðarreglu heldur en tíðkazt hefur að undanförnu. Ég ætla þó, að allir hv. þdm. geti við það kannazt, að sá ábyrgðaþungi, sem raforkuframkvæmdir hingað til hafa lagt á ríkissjóðinn, mundi nú reynast honum alveg nægilega þungur. Þar sem, eins og ég sagði áður, þetta mál er flutt án alls samráðs við fjmrn. og hins vegar er það, að sú n., sem hefur fjallað um það hér í þinginu, virðist vera sammála um, að það gangi fram, ætla ég ekki að leggja mig í lima til þess að stöðva það. En ég vildi nota þetta tækifæri til þess að benda hv. þingmönnum á, að í fyrsta lagi virðist.hér farið gálauslega af stað og í öðru lagi er miðað að því, að brotin verði sú regla í ábyrgðarveitingum, sem Alþ. hefur um nokkuð langt skeið verið búið að viðurkenna.



Það er algerlega rangt hjá hv. þm. Barð., að þetta mál hafi verið afgr. í fjhn. á næturfundi. Það var afgr. í fjhn. í gærdag. Það er enn fremur rangt, að ekki hafi verið rætt við hæstv. fjmrh.. og því kom mér ræða hans algerlega á óvart. N. óskaði álits hans og frestaði einmitt fundi af þeim sökum. Einn nm. fór á fund ráðh. og óskaði þess, að hann sæti fund með n., en mér skildist, að hann hefði ekki haft tíma til að koma á fundinn. Hins vegar kom nm. með þau skilaboð, að ráðh. tæki ekki afstöðu og léti n. eina um afgreiðslu málsins. - Því kom mér á óvart, þegar hæstv. ráðh. segir, að ekki hafi verið leitað til sín, og tekur í öðru lagi ákveðna afstöðu gegn málinu nú. Hefði hann gert það í gær, má vera, að málið hefði verið afgr. á annan hátt í n. Hv. þm. Barð. telur, að þetta mál sé ekki nægilega undirbúið og eigi því ekki að ná fram að ganga, ófullkomin athugun sé lögð til grundvallar. - En það er nú svo, að þrír verkfræðingar, Eiríkur Briem, Gunnar Böðvarsson og Benedikt Gröndal, hafa gert áætlanir og skilað áliti um þetta og eru allir á einu máli um, að þetta sé rétt leið. Hv. þm. Barð. sagði enn fremur, að raforkumálastjóri væri þessu andvígur. - Það er einnig rangt. Þvert á móti. Raforkumálastjóri hefur sagt, að ekki komi til greina að ráðast í Dynjandavirkjunina á næstu árum, en öðru máli gegni um þessa virkjun og stangist þær framkvæmdir engan veginn. Og í umsögn raforkumálastjóra er talið, að gjaldeyrissparnaður af hitaveitunni muni nema um 220 þús. kr. á ári. miðað við kolanotkun til húsahitunar, - svo að það er algerlega rangt, að hann hafi mælt á móti þessu. Hitt er annað mál, að hann telur þurfa frekari athugana við - og því neitar heldur enginn. Hér er aðeins farið fram á heimild fyrir ríkisstj. til þess að leyfa Ísafjarðarbæ að koma aflstöðinni upp og veita ríkisábyrgð á lánum til stöðvarinnar. Ríkisstj. hefur því málið algerlega í hendi sér, og ekkert verður gert, fyrr en hún telur málið fullkomlega undirbúið. Hér er því ekki um annað að ræða en það, að Alþ. treystir ríkisstj. til þess að láta gera þær athuganir, sem þarf, og ábyrgjast lánið. Það lítur ekki út fyrir, að hv. þm. Barð. treysti ríkisstj. til þess arna, og jafnvel sjálfur fjmrh. virðist ekki bera það traust til hennar. - En þótt mitt traust á hæstv. ríkisstj. sé ekki mikið, þá treysti ég henni til að flana ekki út í verklegar framkvæmdir, og ekki sízt eftir þá ræðu, sem hæstv. ráðh. flutti nú, sem var ekki annað að inntaki en almennur áróður á móti öllum framkvæmdum. Þjóðin sýpur nú annars seyðið af því nú, að of lengi hefur verið beðið með ýmsar framkvæmdir fyrir stríð, svo að öll okkar framleiðslutæki voru í niðurníðslu. Af því sýpur hún seyðið, en ekki hinu. Og að nota einstök áföl] sem almenn rök gegn heimild til að leggja í verklegar framkvæmdir er algerlega ósæmandi. Óhöpp geta alltaf komið fyrir, svo að slíkt eru engin rök. Hv. þm. Barð. fetti mjög fingur út í 2. gr. frv. Nú er 2. gr. frv. ekkert aðalatriði í málinu. En hún er sett inn vegna þess. að bæjarstjóri telur nauðsynlegt, að slík ákvæði séu fyrir hendi til þess að tryggja rekstur fyrirtækisins, og hún virðist því ekki vera óeðlileg. Ég kem þá að því, sem hv. þm. Barð. og hæstv. fjmrh. hafa gert að höfuðatriði í andmælum sínum, að heimildin til ríkisábyrgða skuli vera 90% af stofnkostnaði en hér stendur aðeins, að þegar ríkisstj. hefur gefið leyfi til framkvæmdanna, skuli hún fyrir hönd ríkissjóðs ábyrgjast allt að 5.5 millj. kr. lán og þó ekki meira en 90% af stofnkostnaði. - Það er þannig algerlega rangt, að nokkru sé slegið föstu um þetta, og ríkisstj. hefur þetta alveg í hendi sér. En þetta er heldur ekki höfuðatriði, heldur hitt. hvort Alþ. vill fyrir sitt leyfi veita þessa heimild til mjög aðkallandi og nauðsynlegra framkvæmda.



Herra forseti. Já, það þykir kannske nýlunda, að ég standi upp til að vitna með hv. 4. landsk., en það hefur nú orðið sá kostur á hans ráði, að við höfum orðið sammála í meginatriðum um eitt mál, og það er því sjálfsagt, að hann standi ekki alveg ber að baki. þótt ég fái e.t.v. lítið lið veitt. Ég hef verið talinn dragbítur á allar framkvæmdir og fjárveitingar. En þegar farið var fram á þetta, þá hinkraði ég við og tók mér frest til þess að athuga málið náið, og er ég tók að velta því fyrir mér, minntist ég þess, að ýmsum kaupstöðum úti um land hafa verið veittar ábyrgðir og þær ekki smáar - ég nefni t.d. Skeiðsfossvirkjunina - og þori ekki að sverja, að hæstv. fjmrh. hafi ekki rétt upp hönd með þeirri ábyrgð. Svo þegar Ísafjarðarbær biður um þetta og telur sér svo nauðsynlegt, þá verð ég að segja alveg eins og er, að ég glúpnaði fyrir því, ekki sízt þar sem svo stendur á, að hér er aðeins um heimildarlög að ræða, og ríkisstj. er það í sjálfsvald sett, hvaða tryggingu hún heimtar fyrir láninu, og getur því séð svo um, að ábyrgðin sé ríkinu alveg hættulaus. Hún getur heimtað næga tryggingu og hefur því enga ástæðu til að skera lánið við nögl sér. Það er rétt, að það er óeðlilegt að nefna 90%, og er ekki ætlazt til, að það verði regla, en það er þó ekki rétt að hrekja frv. milli deilda og drepa það þannig með því að breyta þessu. Og ég mun ekki ámæla hæstv. ráðh. þótt hann haldi sig við 85% eða jafnvel 80%. Og hann þarf ekki að lána 5.5 millj., en það er spursmál, hvort ekki er rétt að gera það, ef næg trygging er fyrir hendi. Á þetta allt vil ég benda. Og ég segi fyrir mig, að ef ég hefði ekki treyst hæstv. ríkisstj. til að vera íhaldssöm og gætin, þá hefði ég ekki fylgt þessu frv. Þar gegnir öðru máli en um þá, sem eyða og sóa um efni fram.



Út af ummælum, sem hér féllu í sambandi við afgreiðslu þessa frv. og störf n., sem ég er í, vildi ég segja nokkur orð. Ég gerði það, sem óskað var eftir af n., að ræða við hæstv. fjmrh., og spurði hann, hvort málið hefði verið rætt við ríkisstj., og hann kvað það ekki hafa verið gert. Ég sagði þá, að við vildum vita, hver afstaða ríkisstj. væri til málsins, þar sem í frv. væri farið fram á allmikla lánsheimild, eða 5,5 millj. kr. Þá svaraði hann því, að sér væri málið ókunnugt á þessu stigi og yrði n. að taka afstöðu til þess upp á eigin spýtur. - Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi gleymt þessu, þar sem ríkisstj. hefur í svo mörgu að vasast og svo margt hefur verið við hana rætt nú undanfarið. Ég treysti mér ekki til þess nú á tveimur síðustu dögum þingsins að taka afstöðu til þessa máls og treysti mér ekki til að greiða atkvæði með því í n., og ég geri ráð fyrir, að ef þessi hv. þd. telur rétt að afgreiða þetta mál í slíku skyndi, þá treysti ég mér ekki til að taka þátt í því án frekari upplýsinga.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að eins og fyrri daginn þá verði það álitin tóm andúð við þetta mál sem önnur, ef á að ræða það, ekki sízt nú á síðustu dögum þingsins - en ég mun ekki láta það aftra mér. Afgreiðsla þessa máls er táknræn fyrir vinnubrögðin í fjhn. Form. n. lýsir því yfir, að hann hafi ekki séð sér fært að taka afstöðu í svo umfangsmiklu máli, fyrr en rætt hafi verið við aðra aðila, - en síðan tekur stjórnarandstaðan fyrir að afgreiða málið - stjórnarandstaðan, sem reynir að koma ríkisstj. í fjárhagslegt öngþveiti, ef hún gæti. Það furðar engan á því, þótt hv. frsm. haldi fast á málinu. Hitt er meiri furða, að jafnvel gefinn maður skuli halda því fram gegn skriflegum þskj., að raforkumálastjóri sé með málinn. - Ég skal aðeins benda á eitt atriði varðandi þetta. Raforkumálastjóri segir hér í áliti sínu meðal annars, með leyfi hæstv. forseta: „Verkfræðingarnir miða áætlanir sínar við það, að íbúatalan á orkuveitusvæði rafveitunnar sé 4000 og að af þeim íbúafjölda búi 3000 á hinu skipulagða svæði Ísafjarðarkaupstaðar, en tilsvarandi tölur eru nú 3250 og 2300. Hér er því gert ráð fyrir 18.8% og 23.3% fólksfjölgun.“ - Það kemur hér strax fram, hvernig málið er undirbúið, það er miðað við 20% meiri fólksfjölda en til er á svæðinu. Og enn fremur segir: „Nú hefur fólksfjölgun verið hæg mjög um langan aldur á Ísafirði og í Hnífsdal, og jafnvel um fólksfækkun að ræða hin síðari árin. Er því nokkurt vafamál, hvort réttmætt er að byggja áætlanir á svo mikilli fjölgun sem gert er. Að vísu gera verkfræðingarnir ráð fyrir því, „að fólksfjöldinn mundi brátt ná því marki, ef staðurinn hefði upp á þá möguleika og þægindi að bjóða, sem umrætt fyrirtæki hefði í för með sér.“ Ég tel, að þessi fullyrðing þyrfti nánari rökstuðnings við.“ Eru þetta meðmæli með frv.? Er þetta ekki þvert á móti fullkomin ábending um það, að fleira sé í málinu, sem eftir er að rannsaka? Það er ekki vitað, hvort fyrirtækið geti borið sig. Til þess þarf að rannsaka, hvort fólksfjölgun verði jafnmikil og ráð er fyrir gert. - Tæknileg atriði eru heldur ekki undirbúin sem skyldi. Ég sé því ekki, að það sé neinn velgerningur við bæjarfélagið að hraða svo málinu, að önnur eins atriði og þetta svifi í lausu lofti, þegar hefjast skal handa. Nú má segja, að hæstv. ráðh. þurfi ekki að gefa heimildina, fyrr en rannsókn hefur farið fram, og orð hv. frsm. féllu á þá leið, að hann mun vera mér sammála um, að málið þurfi frekari rannsóknar við, - en ef það er viðurkennt, þá á sú rannsókn auðvitað að fara fram áður en heimildin er samþ., því að lögin gefa Ísfirðingum fulla ábendingu um, að það sé vilji Alþ.. að þeim sé veitt aðstoð eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja nú þegar. Þessi heimildarveiting yrði því enginn velgerningur við Ísafjörð, ef raunin kynni að verða öll önnur siðar. Það ber hér enn að sama brunni og við Skeiðsfoss- og Andakílsvirkjanirnar - það er hafizt handa og gerðar of lauslegar áætlanir, og svo reynist kostnaðurinn tvöfaldur við það, sem áætlað var, svo að fyrstu afborganir og vexti verður að greiða úr ríkissjóði. Það er óverjandi, að ríkið skuli ekki setja yfirstjórn yfir þessi mál, sem krefst meiri fórna af fólkinu í viðkomandi héruðum, t.d. á Siglufirði og í Andakíl, því fólki, sem nýtur góðs af þessum fyrirtækjum. Ég get ekki séð, að þessu athuguðu, að það sé nein goðgá, að málinu sé frestað með vinsamlegri dagskrá þangað til í haust, og það væri ólíkt sterkari aðstaða. sem Ísafjörður hefði þá, ef málið væri fullrannsakað og það lægi fyrir um það skýrt álit raforkumálastjóra, þar sem hann mælti með, að ríkið gengi í þessa ábyrgð. Hversu miklu sterkari aðstaða væri það ekki fyrir bæjarfélagið heldur en ef það legði nú út í fyrirtækið, það bæri sig ekki og öll gjöld á mönnum yrðu að stórhækka til þess að fá í rekstrarkostnaðinn? Sé þessa gætt, má það teljast hreinn fjandskapur við Ísafjarðarkaupstað að bera þetta frv. fram nú. Út af því, sem hv. þm. Dal. sagði, vil ég taka það fram, að ég tel óverjandi að brjóta í þessu frv. reglu raforkulaganna um 85% hámarkið, - jafnvel það er vafasamt, en hér er gengið enn lengra og miðað við 90%, enda þótt aðeins sé um heimild að ræða. En það þarf ekki nema meðalskynsemi til að sjá, að ef búið er að heimila það af Alþingi að fara svo og svo hátt, þá hefur viðkomandi ráðherra ekki þægilega aðstöðu til að stinga þar við fótum. Hugsum okkur, að bæjarstjórn Ísafjarðar kæmi til hans og segði: „Við verðum að fá svo og svo háa ábyrgð, ef unnt á að verða að ljúka verkinu.“ Hvaða pressa liggur þá ekki á ráðherranum að fylgja fyrirmælum Alþ.? Þetta ætti jafnskynsamur maður og hv. þm. Dal. að sjá. - Og svo verður ekki látið staðar numið við Ísafjörð einan, heldur kemur hvert einasta þorp á landinu á eftir. Og á sama tíma og verið er að afgreiða þetta mál hér, er verið að rífast um að fresta l. um ýmsar framkvæmdir, sem sett voru þegar meiri bjartsýni einkenndi athafnalíf þjóðarinnar en nú. Það er ekki ósamræmi í þessu! Ef dagskráin verður felld, mun ég bera fram tvær brtt. við 3. umr., aðra um það, að 2. gr. verði felld niður, og hina um, að hámark ríkisábyrgðarinnar verði fært niður í 85% í stað 90% af stofnkostnaði. Ég mun svo ekki taka aftur til máls í þessu máli, nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. þm. Dal. sagði áðan, að ólíku væri saman að jafna ríkisábyrgðum fyrir Ísafjörð og Siglufjörð. ríkisábyrgðir fyrir Siglufjörð eru komnar upp í 15 milljónir króna, en á Ísafirði hefur ríkið ábyrgzt 80% af þriggja milljón króna kostnaði. Í 7. gr. þessa frv. er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs allt að 5.5 milljónum króna, þó ekki yfir 90% af stofnkostnaði. Ýmsir hafa hnotið um það, að hér skuli standa 90%, en frv. var þannig samið af raforkumálastjórninni og sett 90%, en ég hygg, að það stafi af mistökum og ætlunin hafi aldrei verið sú að fara hærra með þessa ábyrgð en almennar fastar reglur afmarka. Ég hef átt ýtarlegt viðtal við forseta bæjarstjórnar Ísafjarðar, hv. þm. N-Ísf., um þetta, og kom þá í ljós, að bæjarstjórnin fer ekki fram á hærra en 85% ábyrgð eða það, sem gildir samkvæmt almennum reglum hér að lútandi. Ég hef skýrt hæstv. fjmrh. frá þessu og rætt um það við hann, og ég hygg, að þar sem svo mjög er liðið á þingið og brtt. gætu stofnað málinu í verulega hættu, þá geti þeir, sem óánægðir eru með 90% ákvæðið, verið ánægðir, þar sem þessi yfirlýsing bæjarstjórnarinnar liggur hér fyrir, og flett upp umræðum í þingtíðindum, ef þeir vilja, til staðfestingar þeim skilningi, að ábyrgðin skuli ekki fara fram úr föstum, almennum reglum, þó að 90% standi í lögunum. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um raforkumál Ísafjarðar almennt. Ísafjörður fær nú raforku frá orkuveri í Engidal. Það samanstendur af tveimur vatnsaflsvélum, önnur vélasamstæðan hagnýtir Fossavatn, en hin Nónvatn. Rafmagn er nægilegt mestan hluta ársins, en þegar langvarandi frostakaflar koma á útmánuðum, þá er aðrennsli í þessi vötn svo litið, að þurrð verður í þeim, og það hefur endurtekið sig í allmörg ár, þegar frostakaflar hafa komið. og ýmist stöðvað eða truflað atvinnulífið, svo sem rekstur hraðfrystihúsa og iðnfyrirtækja, er sízt skyldi, og yfirleitt er rafmagn notað eins fjölbreytilega og hægt er á Ísafirði og í Eyrarhreppi, svo að það gripur inn í líf bæjarbúa á öllum mögulegum sviðum, þegar raforkan þverr vegna vatnsþurrðar þeirrar, sem ég hef áður nefnt. Vegna þessara vandkvæða hafa rafveitustjórn og rafveitustjóri á Ísafirði íhugað, hvað hægt væri að gera þessu til úrbótar. Vatnsvirkjun kemur trauðla til greina. Að vísu hefur verið bent á Langá, en hún hefur svo litla fallhæð, að virkjun hennar gæfi ekki meira en 150–200 hestöfl, en sá kostur væri við hana, að hægt væri að sameina hana þeim tveimur smávirkjunum, sem fyrir eru, þ.e. hafa vatnsaflsvélina í sama stöðvarhúsi og þær tvær, sem fyrir eru. Vatnsvirkjun fyrir Vestfirði í heild og þá jafnframt Ísafjörð á vafalaust alllangt í land, hvort sem rætt er um virkjun Skúfnavatna eða Dynjanda, og þarf naumast að reikna með slíkri virkjun á næstu árum að sögn raforkumálastjóra. Önnur leið kemur þá til greina á Ísafirði, að koma upp dieselstöð og hafa hana sem toppstöð, þegar álagið er mest og vatnsrennslið minnst. En þegar þetta var til athugunar hjá rafveitustjórn bæjarins, kom Jón Gauti rafveitustjóri fram með þá hugmynd, að jafnframt því að vera toppstöð yrði stöðin olíukyndingarstöð fyrir alla byggðina, þó að nokkur hluti kaupstaðarins njóti að vísu ekki hitaveitunnar. Þegar þessi hugmynd kom fyrir bæjarstjórnina, var rafveitustjóra falið ásamt Chr. Högh Nielsen bæjarverkfræðingi að gera frumdrætti að þessu mannvirki, en þessir frumdrættir voru síðan sendir til rafmagnseftirlits ríkisins, og varð að ráði, að það tilnefndi þrjá menn, þá verkfræðingana Benedikt Gröndal, Eirík Briem og Gunnar Böðvarsson, til að gera áætlun um þetta. Sú áætlun hefur nú verið gefin út, og á henni byggist þetta frv. Þeir fullyrða, verkfræðingarnir, að áætlanir þeirra séu varlega gerðar, og er e.t.v. erfitt að vefengja það, þó að reynslan hafi stundum viljað hnekkja áætlunum, því ber ekki að neita. Nú hefur þessi áætlun verið send raforkumálastjóra til umsagnar, og er umsögn hans prentuð sem fskj. á þskj. 516 með áliti fjhn. Nd. Ég verð að segja eins og hv. þm. Barð., að fram hjá því verður ekki gengið, að svo virðist sem raforkumálastjóri dragi sum atriðin nokkuð í efa, ýmislegt í ummælum hans bendir til þess, bæði íbúatölu að fólksfjölgun, sem hann telur varlegt að reikna með, og fleira, sem hv. þm. Barð. benti á. Hvergi mælir hann þó beint á móti hinni fyrirhuguðu framkvæmd eða áætluninni. Hitt tekur hann réttilega fram, að aðeins hafi verið gerðar frumáætlanir. Það er rétt. Ekki hefur heldur verið gerð samanburðaráætlun og þar með borið saman, hvort hagkvæmara væri að koma upp dieseltoppstöð eða byggja sameiginlega hitaaflstöð og orkuver í einu lagi. Það ber að játa, að þessar áætlanir liggja ekki fyrir. Ég játa einnig fúslega, að þessi lausn málsins sé ekki til frambúðar. En það er næstbezta lausnin, hvað verð rafmagnsins snertir, af þremur, sem til greina koma og raforkumálastjóri drepur á, ódýrust yrði orkan frá Dynjanda, en sú virkjun kemur ekki til greina í bili, eins og hann tekur einnig fram, og í útreikningum sínum miðar hann við, að þær áætlanir standist, sem fyrir liggja. Ég veit svo ekki, hvort ég á að flytja hér lengra mál. Ég hef játað, að fyrir liggja aðeins frumáætlanir, frumdrög gerð af rafveitustjóra og bæjarverkfræðingi á Ísafirði, því næst nýjar áætlanir gerðar af þremur íslenzkum verkfræðingum hjá rafmagnseftirliti ríkisins, og loks lætur raforkumálastjóri í té umsögn sína um þá áætlun. En fullnaðaráætlun er eftir að gera, og hún mundi verða gerð, áður en af framkvæmdum yrði. Þó væri hægt, ef frv. þetta næði samþykki, að halda undirbúningi áfram, sem raunar væri nú hægt án þess, og enn fremur væri þá aðstaða Ísafjarðar til að útvega sér lán bætt að miklum mun eða leita fyrir sér í því efni, þegar ríkisábyrgðin væri fengin. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Bæjarstjórn Ísafjarðar hefur gert ályktun um málið og falið forseta bæjarstjórnarinnar, hv. þm. N-Ísf. það til flutnings, og get ég ekki annað en flutt það hér að því leyti, er til minna kasta kemur.



Þar sem hér er aðeins um heimildarlög að ræða og í trausti þess, að ríkisstj. noti ekki þessa heimild, nema málið sé vel undirbúið fjárhagslega, og ekki verði ábyrgzt meira en 85% af stofnkostnaði, þá vil ég ekki leggja stein í götu þessa máls og segi því nei.



Þar sem ég tel afgreiðslu þessa máls eiga og vel mega bíða til hausts, þá segi ég já. 1. gr. samþ. með 10:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GÍG, HV, LJóh, SÁÓ, StgrA, ÞÞ, ÁS, BrB, EE, BSt. nei: GJ. BK. HermJ, P7. greiddu ekki atkv. 3 þm. (JJós, PM, BBen) fjarstaddir. 2.–9. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9 shlj. atkv.