Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist eftirfarandi bréf, dags. 3. nóv. 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varaþingmaður Alþb. í Austurl., Einar Már Sigurðarson kennari, Neskaupstað, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl.`` Einar Már Sigurðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er nú boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti iðnn. um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, og lögum nr. 47/1968, um vörumerki, sbr. og lög nr. 31/1984. Nefndin hefur rætt frv. í þaula og fengið á sinn fund ýmsa aðila til að fjalla um það, þau Rán Tryggvadóttur, deildarstjóra í iðnrn., Gunnar Guttormsson, forstjóra Einkaleyfastofunnar og Ómar Grétar Ingvarsson, verkfræðing frá Einkaleyfastofunni. Það er í sjálfu sér ekki ágreiningur um frv. í nefndinni. Hún er sammála um að leggja til að það verði samþykkt með þeirri breytingu að bæta þremur greinum aftan við 1. gr. frv. Þessum þremur greinum er ætlað að taka af öll tvímæli um atriði sem varða framkvæmd gildistökuákvæða laganna um einkaleyfi. Breytingarnar eru þær að í fyrsta lagi er lagt til að á eftir 2. mgr. 75. gr. laganna frá 1991 komi ný málsgrein sem feli í sér heimild til að veita einkaleyfi fyrir nautna- og næringarefnum á grundvelli umsókna sem lagðar eru inn eftir 1. jan. 1992. Í öðru lagi er orðalag 78. og 79. gr. gert nákvæmara svo skýrara sé hvernig beri að meðhöndla umsóknir sem voru lagðar inn fyrir 1. jan. 1992. Tómas Ingi Olrich, Guðjón Guðmundsson og Kristín Einarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls en undir álitið rita Össur Skarphéðinsson, Pálmi Jónsson og Sigríður Anna Þórðardóttir og jafnframt Páll Pétursson, með fyrirvara, Finnur Ingólfsson, með fyrirvara, og Svavar Gestsson, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég þakka hv. iðnn. fyrir vinnu hennar að þessu máli og tek það skýrt fram að ég er hlynntur þeim brtt. sem nefndin gerir og styð þær.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti sjútvn. um frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra. Nefndin hefur fjallað ríkulega um þetta mál og hún hefur fengið á sinn fund fjölmarga aðila, þá Árna Kolbeinsson, ráðuneytisstjóra sjútvrn., Brynjólf Sandholt yfirdýralækni, Gísla Jón Kristjánsson fiskmatsstjóra, Einar M. Jóhannsson frá Ríkismati sjávarafurða, Árna Benediktsson og Aðalstein Gottskálksson frá Íslenskum sjávarafurðum, Kristján Ragnarsson frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, Sturlaug Daðason frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Jón Friðjónsson frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Þá studdist nefndin jafnframt við umsagnir sem bárust nefndinni á 115. þingi frá Sambandi ísl. kaupskipaútgerða, Íslenskum sjávarafurðum hf., Fiskiðn, Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Fiskmatsmannafélagi Íslands, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Ríkismati sjávarafurða, Félagi ísl. fiskmjölsframleiðenda, Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda, Landssambandi smábátaeigenda, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Samtökum fiskvinnslustöðva, Hollustuvernd ríkisins og yfirdýralækni. Nefndin leggur til að gerðar verði eftirfarandi breytingar á frv.: ,,1. Lagðar eru til breytingar á 2. og 3. gr. Annars vegar að fellt verði úr 2. gr. að ferskvatnsdýr teljist til sjávarafla. Er það gert í því skyni að forðast skörun við lög um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Hins vegar er lagt til að ákvæði um eftirlit vinnslu, slátrunar og pökkunar ferskvatnsdýra bætist inn í 3. gr. til þess að náð verði því markmiði að eftirlit með veiðum og hagnýtingu sjávarafurða og eftirlit með vinnslu og pökkun afurða hafbeitar- og eldisfisks verði í höndum sama aðila. 2. Lagt er til að við 6. gr. bætist ákvæði þess efnis að við innflutning lifandi fiska, skrápdýra, liðdýra og lindýra, sem lifa í söltu vatni, skuli höfð hliðsjón af lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, og er það til að tryggja samræmi við meðferð þessara mála. 3. Samkvæmt 14. gr. frv. er það skylda fyrirtækis eða útgerðar skips að hafa samning við viðurkennda skoðunarstofu. Lagt er til að ráðherra geti veitt undanþágur frá þessari skyldu enda helgist það af sérstökum ástæðum, t.d. ef erfitt er vegna staðsetningar fyrirtækis að koma við því fyrirkomulagi sem greinin gerir ráð fyrir eða ef fyrirtækin hafa sjálf byggt upp gæðaeftirlit innan sinna vébanda sem fullnægja öllum kröfum.`` Nefndin mælir með samþykkt frv. með þessum breytingum. Rétt er að taka fram, virðulegi forseti, að einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja breytingartillögur eða fylgja þeim sem fram kunna að koma. Það er rétt að einnig komi fram að Anna Ólafsdóttir Björnsson, fulltrúi Samtaka um kvennalista, sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir álit sjútvn. rita Matthías Bjarnason, formaður nefndarinnar, Össur Skarphéðinsson, Árni R. Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Vilhjálmur Egilsson og jafnframt Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara, Halldór Ásgrímsson, með fyrirvara, Stefán Guðmundsson, með fyrirvara, og Jóhann Ársælsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð stórt mál sem hér er til umræðu og hefur verið fjallað töluvert um það í sjútvn. Það er margt þarna sem orkar tvímælis. Það er verið að gera verulega miklar breytingar á því hvernig staðið er að eftirliti með sjávarafurðum og framleiðslu þeirra og hafa komið fram mjög mismunandi sjónarmið hjá þeim sem eiga hlut að máli. Sérstaklega hefur Gísli Jón Kristjánsson fiskmatsstjóri sett fram gagnrýni á þetta fyrirkomulag. Margt af því sem hann hefur sagt um þessi mál er þannig vaxið að ég get undir það tekið. Ég hef áður lýst efasemdum í þinginu um hvernig að þessu er staðið með þessu frv. núna, en vegna þeirrar umræðu sem fór fram í nefndinni og þeirra breytinga sem voru gerðar á frv. hafa einstakir nefndarmenn skrifað undir það með fyrirvara og eru ekki með sérstakt nál. Ég tel líklegast að menn muni samþykkja frv. en ég vil taka það fram sérstaklega vegna míns fyrirvara að ég tel að taka eigi þetta mál til endurskoðunar sem allra fyrst, einfaldlega vegna þess að þessi breyting er mjög mikil og fram hafa komið, eins og ég sagði áðan, verulegar athugasemdir. Það ætti að mínu viti að taka málið til endurskoðunar strax eftir fyrsta árið til þess að fara yfir hvort hér hefur tekist vel til eða ekki. Ég ætla ekki að vera á móti málinu vegna þess að inni í brtt. er m.a. kominn möguleiki fyrir sjútvrh. til að ganga fram hjá skoðunarstofunum, í trausti þess að hann geri það ef á þarf að halda. Ef þessi mál þróast öðruvísi en þeir sem hér hafa mest ráðið ferð vonast til að verði hefur sjútvrh. möguleika á því að hafa áhrif á gang mála. Það er kannski aðallega þess vegna sem ég mun ekki setja mig upp á móti málinu. Þó ég hafi, eins og ég segi, skrifað undir með fyrirvara er ekki þar með sagt að það komi fram brtt. Það er mjög slæmt að á þessum fundi núna eru einungis fáir af sjávarútvegsnefndarmönnum mættir. Það vantar a.m.k. þrjá eða fjóra af sjávarútvegsnefndarmönnum við umræðuna. Það hefði verið heppilegt að þeir hefðu getað tekið þátt í umræðunni. Ég var því miður ekki á þeim fundi þar sem endanlega var gengið frá málinu og hef þess vegna ekki nákvæmlega vitneskju um þær umræður sem þar urðu. En ég geri ráð fyrir því að sjávarútvegsnefndarmenn muni tala saman fyrir 3. umr. málsins og gera það upp við sig hvort fram muni koma brtt. eða ekki.

Virðulegi forseti. Svo sem glöggir menn hafa e.t.v. tekið eftir kemur það fram á nál. að ég sat fundi nefndarinnar um þetta mál. Það kemur hins vegar ekki fram að ég sé samþykk þessari afgreiðslu málsins enda finnst mér ekki efni til þess. Ég hef ekki kost á að skrifa sérnefndarálit. Ýmislegt er ágætt í þessu frv. Þær leiðréttingar og lagfæringar sem gerðar hafa verið tel ég vera til bóta. Á því leikur enginn vafi. Þetta frv. er nefnilega bæði gott og vont. Fullkomið gæðaeftirlitskerfi er nauðsynlegt fyrir þjóð sem byggir alla sína afkomu á sjávarafurðum. Ég leyfi mér að fullyrða það á meðan svo stór hluti okkar efnahagslífs er háður þessari vöru og því að selja hana í sæmilegu ástandi. Þar af leiðandi er ég sammála því að ýmis ákvæði þessara laga eru ljómandi góð. Það eru settar fram skýrar kröfur um gæði sjávarafurða og það er búið að sníða ákveðna hnökra af frv. í brtt. þannig að ljóst á að vera hvaða aðili fer með ábyrgð og eftirlit á hverri afurð fyrir sig, bæði úr sjó og ferskvatni. Þetta er að sjálfsögðu til bóta. Það er alltaf spurning hvort kerfi sem verið er að byggja upp, eins og í þessu tilviki, sé fullnægjandi og hvort það sé skynsamlegt. Í versta falli tel ég að það kerfi sem þarna er verið að byggja upp, sem að vísu er undankomuleið út úr, sé hvorugt en það er hins vegar ágætlega flókið ef það er byggt upp með þeim hætti sem mögulegt er. Það er verið að færa eftirlit með meðferð sjávarafurða að hluta til í hendur einkaaðila og út af fyrir sig er ég ekki að hafa á móti því. Hins vegar er verið að staðfesta að þrátt fyrir allt verður eftirlit að vera í umsjá og á ábyrgð opinberra aðila því annars getum við ekki selt fiskinn okkar til helstu markaðslanda. Það tel ég mjög nauðsynlegt. Þessi ábyrgð er staðfest í frv. sem nú er lagt fram með þeim hætti sem það er lagt fram og það hefur fengist staðfest að sá háttur, sem hafður verður á hér, á að duga. Til eru að vísu menn sem hafa einhverjar efasemdir um það en ég vona að þær reynist rangar og ég er alveg sannfærð um að reynslan muni sýna okkur hvort svo verður eða ekki. Hins vegar held ég að það hefði verið heillavænlegra að fara þá leið að efla innra eftirlit fyrirtækja þar sem þau eru nógu burðug til þess að gera það og það er vissulega mögulegt með þessu frv. En að setja það sem skyldu að hafa samning við skoðunarstofu held ég að sé röng leið. Það liggur við að mér finnist að orðið skoðunarstofa sé orðin hálfgerð þráhyggja í umræðunni. En það er mitt persónulega mat. Ég get að vísu stutt það í löngu máli í einhverjum röksemdum en ég tel það óþarft. Persónulegt mat er fullgilt. Fyrst og fremst er nauðsynlegt að það sé ljóst hvaða kröfur eru gerðar og hver ber endanlega ábyrgð á því að þær kröfur séu uppfylltar sem þarf að uppfylla. Ljóst er að það verður á endanum á ábyrgð opinberra aðila og engra annarra. Ég er ekki að mæla með viðamiklu opinberu eftirliti en ég er að vara við því að það verði of laust í reipunum hver ber ábyrgð á hverju. Ég óttast það að annars vegar sé verið að segja að vissulega séu opinberir aðilar enn ábyrgir fyrir innra eftirliti en hins vegar sé hægt að varpa þessari ábyrgð á einkaaðila, þ.e. milliliðinn, skoðunarstofurnar. Svo getur það þýtt að hver kenni öðrum um. Innra eftirlitið sé ýmist með svipuðum hætti og nú er eða einhver skoðunarstofa úti í bæ beri ábyrgðina. Þetta finnst mér enn þá óþarflega loðið til þess að vel megi við una. Engu að síður held ég að reynslan sé sá húsbóndi sem gerir okkur nauðsynlegt að hafa þessa hluti í lagi. Ég geri ráð fyrir að þrátt fyrir hnökra á kerfinu muni reyndin verða góð vegna þess að öllum er ljóst hve mikið er í húfi. Það eru vissulega möguleikar innan þeirra ákvæða sem sett eru í frv. til þess að framfylgja þessu á fullnægjandi hátt og það verður að sjálfsögðu að gera. Við þolum ekki eitt einasta slys í sambandi við að gæði sjávarafurða séu ekki næg, kröfurnar ekki nægar og eftirlitið ekki nægt. Ég er ekki að segja að allt hafi verið í himnalagi fram til þessa. Ég er bara að gagnrýna þá leið sem hér er farin. Hins vegar vona ég að hún reynist vel og ég hef trú á því að kerfið sem hér er verið að setja upp muni smátt og smátt aðlagast því sem skynsamlegt er. Þá er vel mögulegt að ráðherrar nýti þá heimild sem lagt er til í brtt. við 14. gr. að hann hafi til þess að byggja frekar upp innra eftirlit og hafa það sem möguleika ásamt opinberu eftirliti frekar en treysta þessa milliliði, þ.e. skoðunarstofurnar. Ég ætla ekki að rekja alla þá viðamiklu umræðu sem orðið hefur innan sjútvn. vegna þessa máls. Ég held hins vegar að hún hafi verið af hinu góða. Málið liggur nokkuð skýrt fyrir eftir því sem hægt er miðað við þessa leið sem valin var. Ég held að fólk sé almennt meðvitað um kosti og galla þessa kerfis og þó ég sjái þarna ákveðna útleið frá göllum þessa kerfis í ráðherraheimild finnst mér mátinn að setja þetta sem heimild ráðherra afskaplega slæmur vegna þess að ég held að við ættum að láta okkar lög tala sem skýrast og binda sem fæst í ráðherravald. Í þessu tilviki er ég sammála því efnislega að sá möguleiki sé fyrir hendi en mér finnst aðferðin vond. Ég geri ráð fyrir að ég geti mælt með því að efnisleg ákvæði þessa frv. séu studd að öðru leyti en því að ég treysti mér ekki til að styðja að skoðunarstofurnar verði settar á fót. Ég hefði viljað sjá þar önnur ákvæði. Það varð ekki samstaða um það. Það er alveg greinilegt að það er mikill vilji til að koma nákvæmlega þessu batteríi á fót. Við því er út af fyrir sig ekkert að gera en ég get ekki stutt það ákvæði. Að öðru leyti vona ég að reynslan muni sýna okkur fram á hvernig þetta kerfi þarf að vera án þess að við tökum áhættu varðandi eftirlit og meðferð sjávarafurða því það megum við að sjálfsögðu ekki gera.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu verulega. Ég vil einungis taka undir það sem hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson sagði að þetta mál hefur hlotið mjög mikla umræðu, bæði á þessu þingi og á síðasta þingi. Það er alveg ljóst að til að byrja með voru verulegir hnökrar á þessu frv. Eftir þessa óvanalega ítarlegu umfjöllun um málið er búið að skera þá af eins og kom fram í máli ræðumanna á undan. Það er líka alveg ljóst af því sem hér hefur komið fram í máli þeirra tveggja þingmanna sem hafa talað auk mín að þrátt fyrir allt er bærileg samstaða um þessi mál. Hér er um að ræða verulega uppstokkun á því kerfi sem lýtur að meðferð og eftirliti sjávarafurða. Ég og við í meiri hluta nefndarinnar teljum að hér sé verið að stíga verulega mikilvægt skref til framfara. Ég vil líka að það komi fram, út af orðum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar áðan þar sem hann lýsti vonbrigðum sínum yfir því að hér eru ekki staddir fleiri menn úr sjútvn., að við gerðum allt sem hægt var til þess að ná samstöðu. Ég vek sérstaklega athygli á því að það mál sem deilt var hvað mest um, þ.e. skoðunarstofurnar, er í sjálfu sér atriði sem er svo róttækt og svo nýtt að það er eðlilegt að menn greini á um það. Til þess að reyna að ná samstöðu, sem að lokum tókst, féllumst við á það að taka upp í 14. gr., sem er lykilgrein í frv., þessa brtt. sem kom frá minni hlutanum, þ.e. um heimild ráðherra til þess að veita undanþágu frá skilyrðum um skoðunarstofurnar. Þetta skiptir geysilega miklu máli og ég hygg að við getum e.t.v. leyft okkur að vera þeirrar skoðunar að kannski hefði í einhverjum greinum mátt gera betur en þetta er þrátt fyrir allt frv. sem skiptir miklu máli fyrir greinina, ekki síst vegna þeirra breytinga sem eru fram undan á íslensku þjóðfélagi og þar með á þess háttum. Þetta er frv. sem með þessum brtt. er þess eðlis að það var minn skilningur að í öllum grundvallaratriðum væri stjórnarandstaðan sammála frv. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, lýsa þökkum mínum til stjórnarandstöðunnar fyrir málefnalega og jákvæða umfjöllun í nefndinni.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. 17. þm. Reykv. vil ég segja að hann sagði að í öllum grundvallaratriðum væru menn sammála. Ég tel það að vísu ofsagt einfaldlega vegna þess að menn voru ekki sammála um sjálfar skoðunarstofurnar og eru það ekki enn þá. Það sem fékk nefndarmenn til að skrifa undir nál. sameiginlega var að það tókst að fá þessar breytingar. En það er enginn vafi á því að þeir sem skrifa undir með fyrirvara voru allir á þeirri skoðun, að ég tel, að þessi hugmynd um skoðunarstofurnar væri ekki góð og menn ættu að fara aðrar leiðir í málinu. Til þess að fá fram breytingar þurfa menn stundum að ganga kannski lengra en þeim þykir gott og það var gert í þessu tilfelli. Það eru vissulega fleiri hnökrar á frv. sem ég ætla ekki að gera að sérstöku umræðuefni en voru til umræðu. Ég er t.d. dálítið hissa á því, svo ég nefni eitt dæmi samt, að í 12. gr. kemur fram hverjir eigi að fá vinnsluleyfi og þar er m.a. taldar fiskgeymslur sem eru ekki hlutar af fiskvinnslufyrirtækjum. Þetta var mjög til umræðu í nefndinni og sannleikurinn er sá að með þessu lagaákvæði eins og það lítur út núna þurfa flutningaskip sem flytja frystan fisk að fá sérstakt vinnsluleyfi. Það sjá allir að fyrir flutningaskip erlendra aðila t.d. sem gerir tilboð í flutninga að og frá landinu er nú dálítið umhendis að vera með þá skyldu á sér að hafa samning við skoðunarstofu. Ég tel að þetta komi til með að verða eitt af því sem þurfi breytinga við. Það er auðvitað fleira í þessu sem þarf örugglega endurskoðunar og ég vona að menn verði sammála um að skoða þessi mál nánar. En aðalástæðan fyrir því að ég tók til máls aftur var að mér fannst hv. 17. þm. Reykv. taka of djúpt í árinni þegar hann sagði að við værum sammála í öllum grundvallaratriðum. Ég svo sem fagna því að það skuli þó hafa náðst þetta samkomulag sem er um málið núna en vona að það fái meiri umfjöllun síðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti sjútvn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 36 frá 27. maí 1992, um Fiskistofu. Frv. hefur verið rætt í sjútvn. samhliða 45. máli sem við ræddum áðan, virðulegi forseti. Nefndin mælir með samþykkt frv. Þó er rétt að fram komi að einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja þeim sem kunna fram að koma. Rétt er einnig að taka fram að hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson, fulltrúi Samtaka um Kvennalista, sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir þetta ritar formaður nefndarinnar Matthías Bjarnason, Össur Skarphéðinsson, Árni R. Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Vilhjálmur Egilsson, Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara, Halldór Ásgrímsson, með fyrirvara, Stefán Guðmundsson, með fyrirvara, og Jóhann Ársælsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér till. til þál. ásamt hv. 7. þm. Norðurl. e. um endurskoðun laga um síldarútvegsnefnd. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til að endurskoða lög nr. 62 21. apríl 1962, um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar, og miði sú endurskoðun m.a. að því að gefa fleiri aðilum kost á því að vinna að markaðsöflun og útflutningi á saltsíld.`` Í grg. með tillögunni segir svo: ,,Í lögum um síldarútvegsnefnd segir að hún skuli hafa eftirlit með verkun saltaðrar síldar, svo og með útflutningi hennar. Í 4. gr. laganna er kveðið á um að enginn megi ,,bjóða til sölu, selja eða flytja til útlanda saltaða síld sem íslensk skip veiða eða verkuð er hér á landi eða lögð á land verkuð, nema löggilding síldarútvegsnefndar komi til``. Enn fremur segir í 8. gr.: ,,Ráðherra er heimilt, að fengnum tillögum síldarútvegsnefndar, að veita heildarsamtökum síldarsaltenda eða síldarútvegsnefnd einkarétt til útflutnings á saltaðri síld eða einkarétt til útflutnings á saltaðri síld sem verkuð er með tilteknum verkunaraðferðum eða seld til ákveðinna landa.`` Ljóst má vera að heimild er í lögum um að aðrir flytji út saltaða síld en síldarútvegsnefnd. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin, heldur hefur síldarútvegsnefnd alfarið séð um útflutning saltaðrar síldar í krafti einkaréttar er lögin kveða á um. Enginn efast um að síldarútvegsnefnd hefur unnið gott starf bæði við stjórnun síldarsöltunar og við útflutning á síldarafurðum. Þótt einkaréttur á útflutningi saltsíldar verði afnuminn mun síldarútvegsnefnd hafa mikilvægu hlutverki að gegna, en með því að gefa fleiri útflytjendum kost á að flytja út saltaða síld hlýtur það að efla markaðsleit, tryggja betur sölu og verð og nýtingu markaða. Lagaákvæðin eru hins vegar úrelt orðin og tímabært að endurskoða þau. Vaxandi erfiðleikar við útflutning og sölu saltsíldar á erlendum mörkuðum hljóta að kalla á endurskoðun laga er kveða á um þessi mál. Miklir hagsmunir eru í húfi. Síldarsöltun er stór þáttur í atvinnulífi landsbyggðarinnar og í þjóðartekjum. Brýnt er að leitað verði allra leiða til þess að tryggja hámarksafrakstur atvinnugreinarinnar. Efling útflutningsstarfseminnar er löngu brýn og gæfi fleiri útflytjendum kost á að spreyta sig. Að veita fullt frelsi í útflutningi saltsíldar er tímabær aðgerð sem nú verður að framkvæma eins fljótt og auðið er.`` Ég vil taka það skýrt fram að hér liggur ekki fyrir tillaga um að leggja síldarútvegsnefnd niður. Ekkert í tillögunni kveður á um að leggja hömlur á starfsemi síldarútvegsnefndar heldur er verið að leggja áherslu á hvort endurskoða megi lög með þeim hætti að fleiri aðilar sem í útflutningi starfa geti komið að markaðsleit, markaðsrannsóknum og útflutningi saltsíldar. Það er tilgangurinn með þessum málflutningi. Alls ekki að leggja stein í götu síldarútvegsnefndar heldur að gefa fleiri aðilum kost á því að spreyta sig. Það eru allir sammála um að aðstæður eru orðnar mjög breyttar frá því að síldarútvegsnefnd tók til starfa vorið 1935. Einnig er rétt að vekja athygli á þeim erfiðleikum sem við er að etja í sambandi við samninga á saltaðri síld. Markaðurinn í Rússlandi er hrunin. Erfiðleikar fara vaxandi á hefðbundnum mörkuðum á Norðurlöndum og það má heita að útflutningur saltaðrar síldar sé í alvarlegum þrengingum um þessar mundir. Þegar slíkar þrengingar knýja á þá hljótum við að reyna að leita allra leiða til að bregðast við. Ég held að hér sé um eina leið að ræða, að breyta lögum eða réttara sagt að rýmka ákvæði laga svo að fleiri aðilar geti komist að og hafið markaðsrannsóknir, markaðsleit og útflutning síldar ef slíkt megi bera árangur. Nú segja þeir sem telja að ekki sé þörf á svona tillöguflutningi að allar þessar heimildir séu nú þegar til staðar í lögum. En svo er alls ekki. Ef við lítum yfir lög um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar frá árinu 1962 þá eru ákvæði laganna, er verja einkarétt eða einkaleyfi síldarútvegsnefndar til útflutningsstarfseminnar, svo ákveðin að það eru nánast engar forsendur fyrir aðra að komast þar að. Þrátt fyrir að ekki sé gripið til ákvæðis 8. gr. um að ráðherra sé heimilt að veita síldarútvegsnefnd einkarétt. Girðingarnar eða hindranirnar í öðrum greinum laganna eru svo öflugar og sterkar að það kemur tæpast í hug nokkurs útflytjanda að reyna markaðsrannsókn eða markaðsleit fyrir síldarafurðir. Þar segir t.d. eins og ég hef áður getið í 4. gr. að ,,Enginn má bjóða til sölu, selja eða flytja til útlanda saltaða síld . . . nema löggilding síldarútvegsnefndar komi til``. Í 5. gr. segir: ,,Síldarútvegsnefnd löggildir útflytjendur saltaðrar síldar með þeim skilmálum, sem nefndin telur nauðsynlega um löggildingartíma, framboð og lágmarksverð, um skiptingu markaðsstaða, útflutningstíma og annað það, sem tryggir sem öruggasta sölu saltsíldarframleiðslu landsmanna. Nefndin gerir þær ráðstafanir, sem hún telur við þurfa til að tryggja, að löggildingarskilmálum sé fullnægt. Til þess að geta fengið löggildingu sem útflytjandi samkvæmt þessari grein, skal hlutaðeigandi fullnægja ákvæðum laga nr. 52 27. júní 1925, um verslunaratvinnu, og ráða yfir því lágmarksmagni saltsíldar, sem nefndin ákveður.`` Síðan segir í 6. gr., og kannski er það það ákvæði laganna sem helst þarf að líta á við þessa endurskoðun og e.t.v. er helstu hindrunina að finna í þeirri grein. Hún er sú grein sem veitir í raun síldarútvegsnefnd einkarétt í framkvæmd þannig að ekki þurfi að grípa til ákvæða í 8. gr. um heimild ráðherra til útgáfu einkaréttar. En í 6. gr. segir: ,,Útflytjendur og síldarsaltendur eru skyldir að gefa nefndinni allar upplýsingar, sem hún óskar, um hvað eina, sem snertir söltun, sölu og útflutning síldar, og hefur nefndin frjálsan aðgang að verslunarbókum og skjölum þeirra hér að lútandi.`` Það sér hver maður að miðstýrt eftirlitshlutverk síldarútvegsnefndar er svo algjört að ekkert útflutningsfyrirtæki reynir að fara út í útflutning saltsíldar á meðan ákvæði laga eru með þeim hætti sem raun ber vitni. 6. gr. laganna veitir þess vegna síldarútvegsnefnd í raun og réttu einkarétt og einkaleyfi af því að ákvæðin eru svo afgerandi að þau fæla alla aðra frá því að reyna fyrir sér með útflutning á saltaðri síld. Frá því að síldarútvegsnefnd tók til starfa hafa allar aðstæður breyst. Útflutningsstarfsemin er orðin opnari og frjálsari og flestir eru sammála um að sú opnun hafi skilað íslenskum sjávarútvegi og þjóðarbúinu auknum arði og enginn vill snúa til baka til þeirra hafta, einokunar og einkaréttar er gilti hér á árum áður. Sú stefna hefur verið við lýði allt fram að þessu að frjálsari starfshættir eru að koma til hvað varðar útflutningsstarfsemina á sjávarafurðum. Og ég held að við getum líka verið sammála um að það hafi frekar hækkað verð og skilað okkur nýjum og sterkari mörkuðum og aukið samkeppni. Spurningin er sú hvort ekki þurfi að fara að huga að þessu núna í sambandi við útflutning á saltaðri síld. Hvort ekki sé ástæða núna í ljósi breyttra aðstæðna að skoða það gaumgæfilega hvort ekki sé rétt að setja frekar hvetjandi ákvæði í lög um að fleiri aðilar komi að þessu starfi. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði vísað tli sjútvn. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mikil umræða hefur orðið að undanförnu um síldarsölumál almennt og það er ekki að ástæðulausu. Við stöndum ekki einungis frammi fyrir því að það gengur erfiðlega að selja síldina, m.a. vegna lokunar á Rússlandsmarkaði, heldur hefur það einnig skeð á undanförnum dögum að loðnubátarnir sem stunda síldveiðar hafa ekki verið undir það búnir að koma með síld til vinnslu til manneldis og því hefur síldin farið í meira magni til bræðslu en vonir stóðu til. Því er það sárt að þeir sem hafa samning um unna síld til manneldis fá ekki hráefni upp í sína samninga. Svo eru aðrir sem eru með það takmarkaða samninga að sölumöguleikar þeirra eru svo litlir að það tekur því ekki að starta dýrri vinnslulínu hjá þeim þannig að það magn fer kannski líka í bræðslu. Í dag láta sér fáir detta í hug að vinna síld til söltunar án þess að hafa frágengna samninga, að sjálfsögðu ekki. En sú þáltill. sem hér er til umfjöllunar fjallar um endurskoðun laga um síldarútvegsnefnd þar sem meintur einokunarréttur síldarútvegsnefndar til sölu á síld verði niður felldur. Í grg. með þáltill. segir m.a. með leyfi forseta: ,,Vaxandi erfiðleikar við útflutning og sölu saltsíldar á erlendum mörkuðum hljóta að kalla á endurskoðun laga er kveða á um þessi mál. Miklir hagsmunir eru í húfi. Síldarsöltun er stór þáttur í atvinnulífi landsbyggðarinnar og í þjóðartekjum. Brýnt er að leitað verði allra leiða til þess að tryggja hámarksafrakstur atvinnugreinarinnar.`` --- Ég endurtek: Hámarksafrakstur atvinnugreinarinnar. --- ,,Efling útflutningsstarfseminnar er löngu tímabær og gæfi fleiri útflytjendum kost á að spreyta sig. Að veita fullt frelsi í útflutningi saltsíldar er tímabær aðgerð sem nú verður að framkvæma eins fljótt og auðið er.`` Þetta hljómar vel ef menn vissu ekki betur.

Framsfl. veit betur.

Það vita fleiri betur, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, það vita þeir 52 aðilar sem salta síld. Það fyrirkomulag sem hér er við lýði á sér langa sögu. Eftir áratugaöngþveiti sem ríkti í sölumálum saltsíldar vegna hinnar óvenjumiklu áhættu sem fylgir þessari sérstæðu atvinnugrein neyddist Alþingi í lok ársins 1934 til að setja sérstök lög um skipulagningu og útflutning saltaðrar síldar. Lögum þessum hefur tvívegis verið breytt, þ.e. árið 1962 og árið 1968 að ósk hagsmunaaðila. Síldarútvegsnefnd tók til starfa 1935. Framan af hafði nefndin fyrst og fremst eftirlit með útflutningi saltsíldar og löggilti saltsíldarútflytjendur. Til þess að tryggja gæði og sölu á saltsíldarframleiðslu landsmanna á hinum takmörkuðu mörkuðum og til að koma í veg fyrir verðhrun ákvað löggjafinn m.a. að heimila nefndinni að ákveða hvenær söltun mætti hefjast svo og að takmarka eða banna söltun um skemmri eða lengri tíma ef nauðsyn krefði enda hefði offramleiðsla og skipulagslaus söltun hvað eftir annað valdið landsmönnum gífurlegi tjóni. Í lögum um útflutning saltsíldar er tekið fram að sjútvrh. sé heimilt að veita síldarútvegsnefnd einkaleyfi til útflutnings til eins árs í senn. Einkaleyfi þetta hefur ekki verið veitt nema með samþykki Samtaka síldarsaltenda, útvegsmanna og sjómanna. Það er aðeins til eins árs í senn. Síldarútvegsnefnd hefur ekki sótt um slíkt einkaleyfi í allmörg ár. Af átta stjórnarmönnum síldarútvegsnefndar eru fimm tilnefndir af framangreindum samtökum, sem sagt síldarsaltendum, útvegsmönnum og sjómönnum. Og þá skal líka taka fram að sala á síld í neytendaumbúðum heyrir ekki undir starfsemi síldarútvegsnefndar. Það er líka rétt að taka það fram að síldarútvegsnefnd hefur aldrei fengið fé úr ríkissjóði eða öðrum opinberum sjóðum til þess að standa undir rekstri stofnunarinnar. Síldarútvegsnefnd fær sölulaun á svipaðan hátt og ýmis önnur sambærileg útflutningssamtök. Þeir síldarsaltendur, sem óskað hafa eftir að kanna möguleika á sölu íslenskrar saltsíldar, hafa ætíð notið stuðnings síldarútvegsnefndar ef óskað hefur verið eftir. Í því sambandi er rétt að láta það koma fram að eitt árið tókst að frumkvæði forsvarsmanna íslenskra sölusöltunarstöðva að selja 1.700 tunnur af heilsaltaðri síld til reykingar vegna óvænts tímabundins skorts á þeirri tegund saltsíldar hjá einum erlendum kaupanda. Hvað með mann sem í dag kynni að hafa áhuga á saltsíldarútflutningi? Hefur núverandi fyrirkomulag á einhvern hátt stöðvandi áhrif á sölumöguleika á íslenskri saltsíld? Það er auðvitað spurningin og það er einmitt vegna þess sem hv. 5. þm. Austurl. leggur til að lögin um síldarútvegsnefnd verði endurskoðuð að hann telur að núverandi fyrirkomulag hafi á einhvern hátt heftandi áhrif á útflutning. Á sl. fjórum áratugum hefur nokkrum sinnum borið við að íslensk verslunarfyrirtæki og einstaklingar hafa óskað eftir að fá heimild til að reyna að selja saltaða síld til ákveðinna markaðslanda, þar á meðal þekkt útflutningsfyrirtæki. Í öllum tilfellum hefur verið látið á þetta reyna og viðkomandi aðilum þá um leið veitt aðstoð eftir því sem óskað var eftir. Um allar þessar sölutilraunir tókst góð samvinna við síldarútvegsnefnd.

Hversu margir hafa flutt út?

Hv. þm. spyr hversu margir hafi flutt út beint og þá er spurningin hvers vegna þeir hafa ekki gert það. Það er vegna þess að þeir hafa verið með miklu lægra verð og hafa undirboðið aðra sem eru á markaðnum, hv. þm., en ef hv. 1. flm. getur beðið eftir að komast í pontu mun ég halda áfram ræðu minni. Hv. þm. er afskaplega órólegur og kallar frammí í gríð og erg, en nú bið ég hann að anda djúpt því hann kemst að eftir augnablik. Það fyrirkomulag sem í dag er á útflutningi saltsíldar hefur verið talið heppilegasta fyrirkomulagið til að koma í veg fyrir undirboð, einmitt það sem ég var að ræða um áðan. Það er föst venja að leita umsagna þeirra samtaka sem mestra hagsmuna eiga að gæta áður en ákvörðun hefur verið tekin um sölufyrirkomulag hverju sinni. Þar sem heimildarákvæði eru um einkarétt til útflutnings er það jafnan viðkvæmt og vandmeðfarið mál og hafa ævinlega farið fram kannanir áður um viðhorfið hjá hagsmunaaðilum og á nokkurra ára fresti hafa farið fram skoðanakannanir hjá öllum síldarsaltendum út um allt land hvort óska verði breytinga á sölufyrirkomulagi og hvort sölumálin áfram eigi að vera í höndum síldarútvegsnefndar. Síðast þegar slík könnun var gerð urðu niðurstöðurnar þær að allar stöðvarnar 52 óskuðu eftir óbreyttu sölufyrirkomulagi. Engar óskir hafa komið fram um breytingar síðan. Sú staðreynd, sem ég tel að allra mikilvægust sé í þessu máli er að við Íslendingar höfum í fjölda ára, þrátt fyrir offramboð á síld og gífurlega harða samkeppni um hinn takmarkaða markað, flutt út langtum meira af saltaðri síld en keppinautar okkar og sum árin meira en allir keppinautarnir til samans, og jafnframt náð mun hagstæðara söluverði og söluskilmálum en þeir. Þetta segir alla söguna um sölumál á síld. Þennan árangur ber að þakka. Og fyrir góða samstöðu, sem hér hefur ríkt milli allra hagsmunaaðila um sölu- og útflutningsmál saltsíldarinnar svo og áratuga stanslausa markaðskönnun, tilraunastarfsemi og vöruþróun á þessum sviðum, hafa Íslendingar verið langt á undan öðrum framleiðsluþjóðum á saltaðri síld. Þess vegna finnst mér að sú þáltill. sem hér liggur frammi um endurskoðun laga um síldarútvegsnefnd sé ekki byggð á þeim staðreyndum sem liggja fyrir í sölumálum um síld. Kaupendur á frjálsum mörkuðum eru ekki fáanlegir til að binda sig við fasta samninga ef þeir vita það fyrir fram að einhverjir aðrir muni koma á markaðinn seinna og undirbjóða. Og eins og ég sagði í upphafi þá dettur engum í hug í dag að byrja að vinna síld og salta síld nema fastir samningar liggi fyrir.

Herra forseti. Ég tel mér skylt og rétt að koma inn í þessa umræðu af marggefnu tilefni. Fyrst og fremst kannski vegna þess að hér er þörfu máli hreyft hvað áhrærir sölu á okkar síldarafurðum á erlendum mörkuðum. Það þarf ekki að fara lengra aftur í söguna en til 1968 þegar síldarstofninn hrundi og svo nú, hefur sala á síld verið vandi okkar Íslendinga þegar hún fór að veiðast aftur og höfum við m.a. staðið frammi fyrir þeim vanda að vera t.d. í samkeppni við Kanadamenn sem hafa verið að selja síld á 25% lægra verði en við Íslendingar höfum talið okkur þurft að fá fyrir þessa markaðsafurð. Það verður að segjast eins og er að þá síldin er farin að veiðast með slíkum hætti og nú hefur gerst vekur það undrun hve mikið er sett í mjölafurðir. Sú spurning vaknar líka: Hvers vegna er síldin ekki unnin meir og betur en gert er? Hefur eitthvað brugðist í sölukerfi okkar Íslendinga? Sé orsakanna leitað þá eru þær fyrst og fremst að við erum að reyna að selja úrvalsvöru á allt of háu verði vegna þess að aðrir hafa komist inn á markaðinn á meðan lægð var í síldveiðum okkar Íslendinga. Hv. 5. þm. Austurl. ásamt Sigbirni Gunnarssyni flytja hér merkilega þáltill. og verð ég að vitna aðeins í greinargerð þeirra, með leyfi forseta, þar sem segir: ,,Ljóst má vera að heimild er í lögum um að aðrir flytji út saltaða síld en síldarútvegsnefnd. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin, heldur hefur síldarútvegsnefnd alfarið séð um útflutning saltaðrar síldar í krafti einkaréttar er lögin kveða á um.`` Ekki er þetta nú alfarið svo vegna þess að heimildarákvæði eru um það að aðrir megi ef þeir geta. En þó hlýtur sú spurning að vakna: Hafa síldarsaltendur sett þetta alfarið í hendur síldarútvegsnefndar og nánast legið í dvala á milli síldarvertíða án nokkurra aðgerða til að reyna að afla markaða? Það væri fróðlegt að fá það fram hér: Hafa hinir frjálsu síldarsaltendur lagt sig fram um að selja þessa afurð? Það er í sjálfu sér óhugnanlegt að svo mikið af þessari síld skuli fara í mjölframleiðslu eins og raun ber vitni, á tímum þegar við vitum að mikil hungursneyð ríkir í heiminum og vegna þeirrar staðreyndar líka að við Íslendingar teljum okkur trú um að Íslandssíld sé besta síld sem finnst, a.m.k. í Norðurhöfum. Ég tel að ef eitthvað hefði átt að gera hefði átt að gera meiri kröfur til síldarútvegsnefndar um að standa sig betur í þeirri sölumarkaðsleit sem þeir hafa unnið að. Ég sé ekki annað en það sé rétt og eðlileg tímasetning að þessi tillaga sé flutt til að reyna að skerpa á þeim aðilum sem hafa haft með sölu síldar að gera. Það er líka annað mál að sú síld hefur verið flutt út söltuð með þeim hætti sem í svo ríkum mæli hefur verið ástundaður á Íslandi. Þeir ytra taka síldina upp og flaka hana, setja hana í krukkur og selja hana til Íslands aftur. Það er mikið að í þessum þætti framleiðslu sjávarafurða okkar og það er vissulega brýnt að hreyfa því máli. Ég þakka flm. fyrir að hafa gert það með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, sagði að íslenskir söluaðilar hafi legið í dvala á milli síldarvertíða. Ég vil árétta að ég sagði í framsöguræðu minni áðan að Íslendingar hafi fengið stærstu og bestu sölusamninga á síld af öllum þeim sem veiða síld í heiminum. Það hlýtur að segja eitthvað um það að menn hér hafi staðið sig betur í sambandi við síldarsölumál þótt alltaf megi gera betur. Það skal ég fúslega viðurkenna. Af því að hv. þm. var að tala um fullunnar síldarafurðir og að við værum að kaupa danska síld í krukkum . . .

Íslenska.

Íslenska, sem er orðin dönsk þegar hún er komin í krukkurnar ef ég skil rétt, hv. þm., þá er það alveg rétt. En það er ekki síldarútvegsnefnd eða sölukerfinu að kenna. Það er allt annar handleggur. Það er eitt að veiða og selja síldina út og annað að fullvinna hana. Það vil ég að komi fram. Menn verða að skoða hver raunveruleikinn er. Raunveruleikinn er sá að engin þjóð í heiminum hefur getað selt jafnmikið magn af síld og Íslendingar og á jafngóðu verði.

Virðulegi forseti. Íslensk síld er alltaf jafníslensk hvort sem hún er komin í danskar krukkur eður ei. Ég verð að segja varðandi það sem hv. þm. kom inn á, hversu vel við höfum staðið okkur í sölu á Íslandssíld, þá kann það vel að vera að við höfum selt þjóða mest af síld. Samt sem áður er það meginvandinn sem við blasir hjá íslenskum síldarsaltendum og síldarseljendum að þessi ágæta vara er of dýr. Það kostar of mikið að framleiða hana hér á Íslandi og það er það sem stendur okkur fyrir þrifum fyrst og fremst. Við skulum bara koma að kjarna málsins. Það verður eitthvað að gera. Maður spyr sjálfan sig: Er eðlilegt að hleypa svo mörgum bátum til þess að veiða svo mikið magn sem svo lítið fer af til manneldis en svo mikið í mjöl og fóðurframleiðslu? Er það eðlilegt? Hefði ekki verið eðlilegt að einhver hefði stýrt þessum veiðum og haldið svo á og sagt: Það er eðlilegt að fáeinir bátar fari en þeir skulu þó eingöngu veiða til manneldis, veiða meira magn sem er þó minna borgað fyrir en í heildina sé þó peningalegur hlutur þeirra ekki skertur. Síðan þarf auðvitað að hagræða hjá síldarsaltendum og við verðum að koma þessum afla á markað erlendis. Það hefur einhvers staðar flogið fyrir að Rússar hafi óskað eftir því að koma hér inn í fiskveiðilandhelgina til þess að fá ferska síld í skiptum fyrir þorsk. Ekki veit ég um sannleiksgildi þessa en ég veit hins vegar að margir hafa sett sig í stellingar gegn þessum vöruskiptajöfnuði ef svo má segja, margir Íslendingar hafa sett sig á móti því. En gætum við ekki um leið slegið tvær flugur í einu höggi? Rússar gætu selt fyrir okkur Íslandssíld ásamt náttúrlega einhverri vinnslu frá okkur og hér í hinni dreifðu byggð yrði jafnvel unninn Rússlandsþorskur. Mér finnst þessi mál öll vera með þeim hætti að þau þurfa umfjöllunar við í Alþingi. Þessi málaflokkur þarfnast endurskoðunar og það þarf að hrista upp í þeirri lognmollu sem hefur verið hér allt of lengi við lýði varðandi sölu á jafnágætum sjávarafurðum og íslensk síld er.

Virðulegi forseti. Ég kom hingað til þessarar umræðu með vissa tortryggni gagnvart þessari tillögu félaga minna, hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar og Sigbjörns Gunnarssonar en ég verð að segja það að málflutningur hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur breytti skoðun minni algerlega. Hv. þm. sagði nefnilega: Við skulum skoða veruleikann. Og sá veruleiki sem hún lýsti í þessum málum var ekki ýkja beysinn. Veruleikinn er sá, að því er hún sagði hér, að það er verulega erfitt að selja síld. Það er verulega erfitt að koma út þessum afurðum. Með öðrum orðum felst í þessu sú yfirlýsing af hálfu þingmannsins að núverandi fyrirkomulag hefur brugðist. Þá hljótum við, og sérstaklega hinir skarpskyggnu framsóknarmenn, að draga þá ályktun að breyta þurfi núverandi fyrirkomulagi. Þá hljóta menn að halda áfram í þessari rökleiðslu og komast að þeirri niðurstöðu að rétt sé að styðja þessa tiltölulega saklausu tillögu sem gengur ekki einu sinni út á það að leggja niður síldarútvegsnefnd heldur einungis að endurskoða lögin. Ég verð að segja að mér fannst hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur verða fótaskortur í sínum rökfima dansi þegar hún lýsti því að ákveðnar forsendur hefðu verið lagðar til grundvallar stofnun síldarútvegsnefndar á sínum tíma, en þá ríkti offramleiðsla og skipulagslaus söltun. Hún lýsti því hins vegar sjálf að svo væri ekki í dag. Hún lýsti því að vegna þess að síldarútvegsnefnd hefur ekki tekist að ná sínu marki, þá væri það svo að í dag saltaði enginn nema hann hefði markað. Með öðrum orðum væru þær forsendur sem hún sjálf sagði að hefðu verið grunnur síldarútvegsnefndar ekki lengur fyrir hendi. Aftur getum við dregið þá ályktun, og ég veit að allir góðir framsóknarmenn eru mér sammála um það, að það eigi að breyta þessu fyrirkomulagi. Aftur legg ég áherslu á það að þeir félagar mínir, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson og Sigbjörn Gunnarsson, eru ekki að tala um það sem e.t.v. væri hin rökrétta niðurstaða að leggja niður síldarútvegsnefnd heldur einungis að skipa nefnd til þess að endurskoða lögin um hana. Ég hlýt að segja að það er krafa tímans, eins og kom vel fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, að breyta ýmiss konar fyrirkomulagi sem er á sölu sjávarafurða. Það er krafa tímans að víkja til hliðar þeim samtökum sem hafa allt of lengi haft lögverndaðan einkarétt, sem jaðrar við einokun, á sölu sjávarafurða. Nú er það svo að ég er farinn að þekkja Framsfl. og ég geri ekki þá kröfu til hans að hann skilji þetta kall tímans. Hitt er annað mál, hv. ritstjóri Tímans, að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir kom hér eins og ferskur sviptivindur inn í hina myrku sali Framsfl. og ég átti satt að segja von á því að það væri hún og þingmenn af hennar kynslóð, með hennar hugsunarhátt, sem hefðu forgöngu um að taka höndum saman við okkur hin sem viljum brjóta niður þessi sölusamtök. Menn eins og okkur aðdáendur félaga Clintons, mig og hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, og ýmsa fleiri hér í þessum sölum. Vegna þess, þó að það komi þessu máli kannski ekki við, að Framsfl. hefur hér a.m.k. í prívatsamræðum gert kröfu til þess að eigna sér Clinton tel ég mig, eftir að hafa kynnt mér stefnu hans, geta sagt að hann yrði aldrei sammála fyrirkomulagi eins og er á sölu síldar frá Íslandi. Ég get vitnað um það. Ég þekki stefnu demókrata í þessum efnum. Ég vil undirstrika það að þáltill. hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar er afar hógvær. Hún fer einungis fram á að það eigi að endurskoða þessi lög. Ég ætla að lesa úr þessum lögum eina tiltekna grein, 6. gr., sem mér finnst fráleit og löngu kominn tími til að sé aflögð. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Útflytjendur og síldarsaltendur eru skyldir að gefa nefndinni allar upplýsingar, sem hún óskar, um hvað eina, sem snertir söltun, sölu og útflutning síldar, og hefur nefndin frjálsan aðgang að verslunarbókum og skjölum þeirra hér að lútandi.`` Heyrið þið, félagar góðir? Lifum við ekki á tímum hinnar frjálsu samkeppni? Jafnvel Alþb. hefur gerst brautryðjandi frjálsrar samkeppni. Ætlar þá Framsfl. að hafna tillögu sem gerir okkur kleift að taka þetta út úr lögunum? Við getum ímyndað okkur stöðu þar sem síldarútvegsnefnd væri í samkeppni við frjálsa síldarsaltendur. Hvers konar samkeppni er það ef síldarútvegsnefndin á síðan að hafa frjálsan aðgang, lögbundinn frjálsan aðgang, að skjölum samkeppnisaðilans? Það væri svipað og hv. þm. Steingrímur Hermannsson, formaður Framsfl., ætti að hafa lögverndaðan rétt til að fá að horfa yfir öxlina á hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni á miðstjórnarfundum Alþb. Þetta er auðvitað fullkomlega út í hött.  Ég vil að lokum segja, af því að menn hafa rætt hér um síld og síldarkvóta og kvartað hefur verið undan því að of mikil síld fari til bræðslu, að það er nú svo að veikasti hlekkur þeirrar skýrslu sem Hafrannsóknastofnun lagði fram, og var grundvöllur kvótaákvörðunar sjútvrh., varðar einmitt síldina. Menn þurfa ekki að hafa mörg háskólapróf á bakinu í líffræði og náttúrufræði til að skilja það þegar þeir lesa skýrsluna að það má einfaldlega veiða miklu meira af síld en menn eru að gera í dag. Þær tillögur sem voru lagðar fram og samþykktar voru gera ráð fyrir því að við séum að byggja upp innstæðu af síld í banka hafsins. Ég spyr: Hvers vegna erum við að gera það? Hvers vegna skyldum við fara í slíka uppbyggingu í dag þegar þjóðfélagið á í erfiðleikum? Hvers vegna veiðum við ekki meira? Ég hygg að það megi veiða 60--90 þús. tonn í viðbót bara til þess að halda í horfinu, bara til þess að stofnarnir haldi núverandi stöðu og minnki ekki. En við erum núna að byggja á ákvörðun sem miðar að því að stækka síldarstofninn, auka innstæðuna í hafinu. Hvers vegna veiðum við ekki meira? Bræðum það sem við getum brætt og seljum afganginn til manneldis. Ég er viss um að jafnvel vinir mínir í Framsfl. eru reiðubúnir til að taka undir með mér.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að þetta væri afar saklaus tillaga enda flutt af saklausum flm. Ég held að þetta sé Saklausi svallarinn sem flytur þessa tillögu vegna þess að í till. felast vissar hættur. 

Virðulegi forseti. Hvað sem líður þeim ástarjátningum sem hér hafa hrotið af munni hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur til formanns Alþb. hafa æðri máttarvöld fellt sinn úrskurð. Þegar hún hóf mál sitt hér í dag, þá var sólarglæta í heiði. Hvað sjáum við núna? Það er farið að snjóa. Hv. þm. sagði áðan: Þrátt fyrir það sem hér hefur verið sagt um síldarútvegsnefnd gengur henni og okkur samt betur en öllum öðrum að selja síld. Það kann vel að vera. En öll hennar fyrri ræða í dag gekk út á það að okkur gengi samt ekki nógu vel. Þýðir það þá ekki að við ættum e.t.v. að reyna að huga að því hvort ekki sé rétt að breyta fyrirkomulaginu. En látum það vera. Jafnvel þótt við komumst að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki gengur tillaga klerksins einungis út á það að endurskoða lögin. Ég vil þá spyrja hinn ágæta framsóknarmann, hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur: Telur hún ekki, af því að hún fylgir flokki sem boðar frjálsa samkeppni, a.m.k. öðrum þræði, að nauðsynlegt sé að fella brott 6. gr. núverandi laga sem bókstaflega heimilar síldarútvegsnefnd að vaða með lögvernduðum rétti í bækur samkeppnisaðila? Telur hún það ekki? Ef hún telur það er hún um leið að segja að það þurfi að endurskoða lögin. Þar með er hún orðin sammála tillögu hv. þm. séra Gunnlaugs Stefánssonar.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki að síldarútvegsnefnd hafi nýtt sér 6. gr. laganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem orðið hafa um þetta brýna mál. Mig langar til þess að vitna í grein sem formaður síldarútvegsnefndar skrifaði í Morgunblaðið 7. sept. Greininni var dreift í upplýsingabréfi frá síldarútvegsnefnd frá 13. okt. Það er mjög athyglisverð grein. Hún hefur komið á borð þingmanna og ég skora á þingmenn að lesa hana. Þar segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta: ,,Hér skal enginn dómur á það lagður hvort núv. fyrirkomulag á sölu og útflutningi saltsíldar sé það heppilegasta sem völ er á enda verða aðrir að dæma um það en við sem störfum undir slíku fyrirkomulagi.`` Ég held að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir hefði líka átt að lesa þessa málsgrein úr blaðagrein formanns síldarútvegsnefndar er hún flutti sína ræðu hér áðan og fleiri málsgreinar úr þessari blaðagrein sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir sleppti í sinni ræðu. Það er einmitt það sem ég er að leggja hér til og formaður síldarútvegsnefndar nefnir í sinni grein, að það verði að endurskoða þessi mál núna frá grunni í ljósi allra aðstæðna. Það getur enginn verið á móti endurskoðun. Ef endurskoðunin leiðir það í ljós að við búum við besta fyrirkomulag sem hægt er að hugsa sér, þá verður svo áfram. En ef það kynni að vera að endurskoðunin mundi leiða það í ljós að aðrir starfshættir hentuðu betur væri það vel. Ég veit að allir hv. þm. vilja hafa það sem best reynist og það er ekki verið að leggja annað til með þessari þáltill. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefndi að eitthvað hefði brugðist. Ég hef ekki tekið svo djúpt í árinni að segja að eitthvað hafi brugðist varðandi útflutning á saltaðri síld. Ég hef meira að segja sagt að síldarútvegsnefnd hafi unnið mjög gott starf. Ég er aftur á móti að reyna að leggja áherslu á að reyna að finna bestu leiðir til að efla þá atvinnustarfsemi á ný í byggðum landsins sem er að salta síld. Það er vá fyrir dyrum. Þegar hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir segir að við séum enn þá bestu seljendur, ekki einvörðungu bestu veiðendur, heldur bestu seljendur saltaðrar síldar þá minnist ég þess að í fréttabréfi frá síldarútvegsnefnd sem barst til hv. þm. í haust er lýst yfir sérstökum áhyggjum vegna vaxandi sóknar Kanadamanna á hefðbundna markaði Íslendinga og sölu saltaðrar síldar á Norðurlöndum. Þar er lýst yfir sérstökum áhyggjum vegna þess að Kanadamenn séu að koma sterkari inn á markaðina en verið hefur allt fram til þessa. Ég gat ekki lesið annað út úr þessari fréttatilkynningu en að það kynni að vera að Kanadamenn, jafnvel fleiri, væru farnir að veita okkur nokkuð mikla samkeppni í því að verða bestu seljendur. Það mátti jafnvel efast um það af orðalagi tilkynningarinnar hvort við værum enn þá bestu seljendur eins og við höfum verið allt fram til þessa. Það kom einnig fram í þessari merku tilkynningu síldarútvegsnefndar að nú væri mikið framboð vegna aukinna veiða á saltsíld á öllum mörkuðum og ekki síst þá reynir mjög á að við getum notið þess besta fyrirkomulags heima fyrir er leggi alla okkar krafta í að finna bestu markaði og hæsta verð sem völ er á. Ef við ætlum að láta þá starfshætti ráða er hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir talaði fyrir áðan, þá mundi hún leggja til að setja höft, einokun og einkarétt á alla útflutningsstarfsemina. Því ef þau rök gilda sem hún leggur fram fyrir því að það þurfi að verja einkarétt, það þurfi að verja ákveðið sérleyfi síldarútvegsnefndar og það þurfi að verja ákvæði laga um einkaleyfi hljóta þau að gilda líka um alla aðra útflutningsstarfsemi. Spurningin er sú hvort það eigi ekki að gilda líka um innflutningsstarfsemina. Ef það tryggir hæsta mögulega verð og bestu markaði að hafa einokun og þröng ákvæði laga er tryggja einkarétt eins og er í lögum um síldarútvegsnefnd hlýtur það líka um leið að tryggja besta og hagkvæmasta verð á vörum er við flytjum inn í landið. Það er nauðsynlegt að spyrja í tilefni af þessari ræðu hvort þetta sé stefna Framsfl. Ég veit það að hv. þm. Jón Kristjánsson tekur ekki undir þessa stefnu en hvort þetta sé ný stefna hv. þm. og formanns Framsfl. Steingríms Hermannssonar sem hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir hefur numið hjá, það veit ég ekki en hér hafa fallið svo stórar yfirlýsingar hjá forustumanni Framsfl. í Vesturlandskjördæmi að það verður að leita eftir svörum. Virðulegi forseti. Ég held að þessar umræður hafi leitt það rækilega í ljós að það þurfi að endurskoða þessi lög og löngu kominn tími til þess. Ég trúi því að það verði stefna Framsfl. líka þegar þetta mál verður skoðað þar í ljósi allra aðstæðna og þegar málsvarar flokksins í þessu máli fara að leita sér þekkingar verði niðurstaðan sú að þeir leggi jafnvel til enn meiri breytingar en hér hefur verið rætt um, enda eru framsóknarmenn framsýnir menn þegar á reynir. Sérstaklega þegar þeir eru í ríkisstjórn --- eða hvað?

Alltaf.

Alltaf. Rétt hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Að lokum vona ég að hv. þingnefnd taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og að sú athugun muni leiða í ljós að bættir og skynsamlegri starfshættir megi ríkja varðandi þennan útflutning í framtíðinni. Ekki vegna síldarútvegsnefndar heldur vegna atvinnulífsins í landinu.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála fyrri parti ræðu hv. 5. þm. Austurl. Við eigum auðvitað að nýta það sem best reynist hverju sinni. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. og það höfum við einmitt verið að gera. En hann fór á flug í lokin og fór að tala um einokun og einokunarstefnu Framsfl. Það er engin einokunarstefna hjá Framsfl. Það veit hv. þm. Það er mjög langt frá því. Það er engin einokun hjá síldarútvegsnefnd heldur í sambandi við útflutning á síld. Það getur hver sem er selt síld. Hann þarf bara að fullnægja vissum skilyrðum sem eðlilegt er þannig að markaðurinn hrynji ekki hjá öllum sem eru að framleiða. Þetta vildi ég bara að fram kæmi. Það er engum bannað að selja síld. Það er málið. Við eigum ekki að brjóta niður sölusamtök sem hafa um áratuga skeið reynst okkur vel. Það er allt í lagi að endurskoða lögin en ekki með þeim formerkjum að það eigi að brjóta niður það sem hefur reynst okkur ágætlega.

Virðulegi forseti. Mér þykir það ekki gott að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir skuli ekki heyra það sem verið er að reyna að segja úr þessum stól. Við erum ekki að leggja til að brjóta eitt eða neitt niður. Það kemur hvergi fram í þessari tillögu. Það hefur hvergi komið fram í málflutningi okkar. Þvert á móti miðar öll orðræða að því að reyna að efla það sem fyrir er. Það er ekkert heilagt lögmál í sjálfu sér hverjir flytja út. Það sem verið er að leita eftir er að ná hámarksarðsemi á því sem gert er til eflingar atvinnulífinu. Það er markmiðið með þessum tillöguflutningi og ekkert annað. Ef hv. þm. les lögin um síldarútvegsnefnd hlýtur hún að komast að raun um að það er engin tilviljun að enginn annar en síldarútvegsnefnd hafi flutt út saltaða síld undanfarna áratugi. Það er engin tilviljun. Ástæðan er einfaldlega sú að lögin eru svo skýr um það að engum dettur í hug að reyna það. 

Ekki einu sinni utanrrn.?

Utanrrn.? Þetta er ekki á vegum utanrrn. Síldarútvegsnefnd starfar á vegum sjútvrn. og utanrrn. hefur ekki einu sinni leyfi til að gefa út leyfi á útflutningi saltaðrar síldar, hv. þm. Stefán Guðmundsson. Það er rétt og góð ábending hjá flokksbróður hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur að undrast yfir því hvers konar sérákvæði gilda sérstaklega um útflutningsstarfsemi á síld. Kemur honum á óvart og mörgum fleiri framsóknarmönnum og mér líka ef þeir lesa lögin.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að gera aðeins athugasemd við þann hluta ræðu hv. 5. þm. Austurl. þar sem hann lagði með þeim hætti út af texta í grein formanns síldarútvegsnefndar að e.t.v. mætti draga þá ályktun, a.m.k. velta því fyrir sér, hvort síldarútvegsnefnd stæði undir þeim væntingum og stæði undir því sem menn hafa haldið fram að þar væri sérstaklega vel haldið á málum og betur en almennt tíðkast í síldarsöluviðskiptum í heiminum. Ég vil leyfa mér að halda því fram að þannig sé þessum málum einmitt farið vegna þess --- og það er kjarni þess máls og undirstrikar hversu vel síldarútvegsnefnd hefur haldið á spöðunum --- að stærri hluti af síldarafurðum okkar hefur farið til manneldis en gerst hefur hjá nokkurri annarri þjóð, þrátt fyrir brestinn á Rússlandsmarkaði. Það getur vel verið að Kanadamenn séu að sækja í sig veðrið og það er enginn vafi á því að það verður mjög hörð samkeppni á erlendum mörkuðum um síldarsölumálin. Það finnst mér einmitt vera sérstakt innlegg í þá umræðu og undirstrika nauðsyn þess að við höfum áfram það fyrirkomulag sem allir íslenskir síldarframleiðendur hafa viljað viðhalda, þ.e. þetta fyrirkomulag síldarútvegsnefndar. Ég vil vekja athygli á því, sem er mjög athyglisvert, að þó að menn hafi tekist á um hvernig ætti að skipa málum í útflutningi á söltuðum fiski eða frystum fiski hefur ríkt nánast algjör friður um fyrirkomulag á útflutningi á saltsíld. Þetta segir okkur auðvitað að það er ríkjandi ánægja og fullvissa um það af þeim sem gleggst þekkja að þarna hafi verið vel haldið á spöðunum og líka hitt að síldarútvegsnefnd hefur aldrei nokkurn tímann lagt stein í götu þeirra manna sem hafa viljað flytja út saltaða síld. Það eru einmitt dæmi um menn sem hafa verið að reyna að fást við þetta og hafa notið mjög góðs atbeina síldarútvegsnefndar. Mér er ekki kunnugt um annað en að þeir hafi lýst yfir sérstakri ánægju sinni með það ágæta samstarf.

Út af dagskrá er tekið 3. dagskrármálið. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.