Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. þd. hefur rætt það frv., sem hér liggur fyrir, um breyt. á lögum um kirkjubyggingasjóð. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem um ræðir í nál. á þskj. 559 og er um það, að 2. gr. frv. orðist svo sem þar segir. Sú breyting, sem þarna er lögð til, er nánast eingöngu um upphæðir í krónutölu. Eins og lögin nú eru, þá er heimilt að veita allt að 200 kr. á hvern teningsmetra, þó aldrei yfir 1000 kr. á hvern fermetra gólfflatar, en hér er lagt til, að þessar upphæðir hækki upp í 400 kr. á teningsmetra að hámarki og 2000 kr. á hvern fermetra gólfflatar. Eins og fram kemur í aths. við lagafrv., svara 1000 kr. í byggingarkostnaði 1954 til liðlega 2000 kr. samkv. núgildandi vísitölu byggingarkostnaðar, og er þessi tvöföldun á upphæðum lána í samræmi við þá hækkun, sem um ræðir í 1. gr. frv., þar sem er lagt til, að ríkissjóður greiði í kirkjubyggingasjóð eigi lægri upphæð en 1 millj. kr. á ári næstu 20 ár, en er í lögum 500 þús. Hins vegar er þessi upphæð, sem hér er lögð til, 1 millj. kr., komin inn á fjárlög yfirstandandi árs. - Nefndin leggur sem sé einróma til, að frv. verði samþykkt með þessari breytingu, en svo sem fram kemur í nái., var einn nm. fjarverandi, þegar málið var afgreitt í nefndinni.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt þetta frv. og samþ. að mæla einróma með því, að það verði samþykkt með þeirri breytingu eða viðbót, sem fram kemur í nál. á þskj. 569. En í þeirri brtt. felst það að leyfa Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að setja merki styrktarsjóðs lamaðra og fatlaðra á eldspýtustokka og greiða félaginu allt að 20 aurum af hverjum stokki, sem verzlunin selur með merki félagsins. Verðhækkun á eldspýtum af þessum sökum skal vera undanþegin smásöluálagningu. Það, sem í þessari grein felst, er að hækka það gjald, sem styrktarsjóði lamaðra og fatlaðra hefur verið leyft að fá af eldspýtustokkum, sem seldir hafa verið með merki þeirra, úr 10 aurum, sem verið hefur undanfarið, og í 20 aura, en þetta er talið að sé nauðsynlegt til að gera félaginu kleift að sinna því starfi, sem það hefur sinnt undanfarið, endurþjálfun lamaðra og fatlaðra í lækningastöð sinni. Þessi till. og raunar líka sjálft frv. eru samkv. till. mþn., sem kosin var 1959 og skilaði áliti um öryrkjamál, hvað heppilegast og nauðsynlegast væri að gera öryrkjum til styrktar, og taldi n., að það væri heppilegast að gera það með þeim hætti að efla þau samtök, sem öryrkjarnir og styrktarfélög þeirra hafa þegar gengizt fyrir og hafið fjársafnanir til styrktar þeirra málum. Það var talið nauðsynlegt, að styrkur ríkissjóðs eða hins opinbera kæmi á þennan hátt. Það er að vísu mikið álitamál, hvort heppilegt er að leyfa einstökum félögum eða samtökum sérsköttun eða leyfi til skattlagningar. En á meðan ríkið sér ekki fyrir þeim þörfum, sem svona brýnar eru, á annan hátt, verður ekki hjá því komizt. Ég tel raunar, að það sé orðið tímabært að endurskoða þessa löggjöf, bæði um skattlagningu, sem einstök félög eða félagasamtök hafa fengið, og sömuleiðis óbeina skattlagningu, sem slík samtök hafa fengið t.d. með happdrættisleyfum eða á annan svipaðan hátt. Þetta er að verða svo útbreitt, og það er svo mikil ásókn á nýja skattstofna fyrir einstök félög og félagasamtök, að það er sjálfsagt orðið tímabært að taka það til heildarathugunar. En þar til það verður, er óhjákvæmilegt að sjá þessum nauðsynjafyrirtækjum fyrir tekjum, og n. leggur til, að þessar till. verði báðar samþ., bæði frv. og þessi viðbót, sem n. leggur til á þskj. 569.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og eins og fram kemur í aths. og fram kom við 1. umr. málsins í þessari hv. þd., er hér nánast um að ræða leiðréttingu á mistökum. Menntmn. leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt, en einn nm. var fjarverandi, þegar málið var afgr. í n., eins og fram kemur í nál.



Herra forseti. Þetta frv. er í nánu sambandi við frv til 1. um þjóðskrá, sem hv. d. hefur nú haft til athugunar og afgreitt til hv. Nd. Má segja, að það sé eins konar fylgifiskur þess og komi samþykkt hins frv. ekki að fullu gagni, nema þetta frv. sé einnig samþ. Tilgangur þess er að gera söfnun dánarvottorða einfaldari en nú er og tryggja betur en hingað til, að þau komist sem fyrst til þeirra, sem hafa umsjón með þjóðskránni. Frv. hefur verið borið undir alla þá aðila, sem mest hafa með framkvæmd þessara mála að gera, og þeir eru allir sammála, að frv, sé til bóta og geri það líklegra, að þessi vottorð komi að gagni og fullnægjandi skrár geti orðið samdar sem fyrst. Ég sé ekki ástæðu til að rekja einstök ákvæði frv. Þetta er mjög tæknilegs eðlis og í raun og veru ekki á færi annarra en þeirra, sem hafa daglega framkvæmd þessara mála með höndum, að segja til um, hvernig þessu skuli háttað. Ég treysti því þess vegna, að frv. fái hér greiðan framgang. Það er nokkuð seint fram borið, en mér fannst rétt að sjá fyrst, hvað yrði um hitt frv., hvort það ynnist tími til þess, að það næði samþykki. Ég legg til, að málið verði samþ. til 2. umr. og fari til sömu n. og fjallaði um þjóðskrárfrv. 2 Nd. var talið, að það væri allshn., en ég veit ekki, hvort það hefur verið svo hér. Legg ég til, að það fari til hv. allshn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um Þetta frv. að Þessu sinni. Hæstv. fjmrh. fylgdi frv. úr hlaði í byrjun umr. á laugardaginn og gerði þar í stuttri ræðu grein fyrir helztu atriðum þess, sérstaklega þeim veigameiri breyt. frá gildandi l., sem í frv. felast. Mér þótti það helzt að ræðu hæstv. ráðherra, hvað hún var stutt. Mér hefði fundizt hann eiga að gera nánari grein fyrir a.m.k. stærstu atriðunum í þessu frv., gefa á þeim nánari skýringu, um leið og hann fylgdi frv. úr hlaði í þessari hv. deild. Hér er um mjög stórt og umfangsmikið mál að ræða, þar sem efni þessa frv. er, og hefði ekki veitt af að gefa á Því sem fyllstar skýringar í upphafi umr. Forráðamenn sveitarfélaga og forráðamenn heildarsamtaka sveitarfélaganna hafa um langt árabil haft orð á því og unnið að því, að sveitarfélögin mættu eignast nýja tekjustofna. Áhuginn hefur verið mikill og ég held áreiðanlega ekki bundinn við pólitískar skoðanir, hvað þetta snertir. En heldur hefur miðað seint áfram og lítið fengizt fram jákvætt fram að þessu. Þó ber að geta þess, að fyrir tveim árum var lögleiddur nýr tekjustofn handa sveitarfélögunum, Þar sem er hluti sveitarfélaganna af söluskattinum. Margir munu hafa vænzt þess, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, yrði enn bætt úr hvað Þetta snertir, að með Þessu frv. mundu lagðar fram till. um nýja tekjustofna sveitarfélaganna. Ég hygg, að margir áhugasamir menn um sveitarstjórnarmál hafi beðið eftir Þessu frv. með eftirvæntingu, en ég er hræddur um, að margir þessara manna verði fyrir vonbrigðum, þegar þeir kynnast efni frv., eins og það er úr garði gert. Í 1. gr. er ákveðið, hverjir tekjustofnar sveitarfélaga séu. Þeir eru fasteignaskattur, aðstöðugjald, framlög úr jöfnunarsjóði og útsvör. Nú er spurningin: Hvað er nýtt í þessu efni? Er um að ræða nýja tekjustofna sveitarfélaga? Því miður verður svarið við þessu í meginatriðum neitandi. Hér er ekki um neina nýja tekjustofna sveitarfélaga að ræða, sé litið á sveitarfélögin í heild. Að vísu eru gerðar ýmsar og veigamiklar breyt. á ákvæðum um tekjustofnana, en raunveruleg viðbót er lítil sem engin. Fasteignaskatturinn er nú lögákveðinn með þessu frv., en fasteignaskatturinn hefur verið til um mörg ár, svo að Þar er ekki um neina raunverulega viðbót að ræða, sé litið á málið frá sjónarmiði sveitarfélaganna í heild. Fasteignagjald hefur verið innheimt um áraraðir í öllum kaupstöðum landsins og a.m.k. í um helmingi hreppsfélaga á undanförnum árum. Þetta hefur verið gert samkvæmt heimild í lögum. Sú heimild hefur þannig verið notuð af miklum meiri hl. allra sveitarfélaga landsins. Nú á að skylda sveitarfélögin til Þess að innheimta þennan skatt. Að sjálfsögðu táknar Það, að heildarskatturinn hækkar, en fyrir einstök sveitarfélög táknar þetta ekki í heild neina viðbót, Það er aðeins um viðbót að ræða fyrir þau tiltölulega fáu og fámennu hreppsfélög, sem hafa ekki notað sér heimildina til þessa dags. Spurningin er þessi: Hvers vegna hafa hreppsfélög ekki innheimt fasteignagjaldið? Er það vegna Þess, að forráðamenn þessara hreppsfélaga, svo og íbúarnir í heild, hafi ekki óskað eftir því? Sé svo, þá er mikil spurning um, til hverra bóta það er að eiga að skylda þau hreppsfélög til þess að innheimta þetta gjald. Ég varpa þessu fram sem spurningu, sem ég hef ekki aðstöðu til að svara. En sé það svo, að fasteignagjald hafi í þessum hreppsfélögum ekki verið innheimt af því, að enginn hafi óskað þess þar, þá tel ég vafasamt að vera að lögákveða þetta. Heildarupphæð fasteignagjalda í landinu mun á síðustu árum hafa verið um og yfir 20 millj. kr., eða nú síðasta árið einhvers staðar á milli 20 og 30 millj. Það er gert ráð fyrir, að þegar þessi ákvæði um fasteignaskatt, sem hér liggja fyrir, eru orðin að lögum, þá muni skatturinn gefa í heild um eða upp undir 30 millj. Af þessu reiknast mér til, að heildartekjuaukningin sé í raun og veru heldur lítil af þessum tekjustofni. Það er annað atriði, sem ég vildi aðeins benda á í sambandi við fasteignaskatt. Samkv. frv. skal nú reiknaður út ákveðinn hundraðshluti af virðingarmati húsa, lóða og annarra mannvirkja, - reiknaður út ákveðinn hundraðshluti sem fasteignaskattur. í lögunum, sem nú eru í gildi og eru heimildarlög, er þetta ekki ákveðið á þennan hátt, heldur eru þar tölur, sem tákna hámark Þess, sem innheimta má. í lögunum, sem nú eru í gildi, eru einnig önnur ákvæði, m.a. það, að hafa megi skattinn mismunandi eftir verðmæti eignanna og eftir notkun þeirra. Getur ekki verið hentugt og sanngjarnt að hafa enn í lögum einhver ákvæði um þetta efni? Húseign getur staðið auð vegna þess, að enginn vilji leigja hana. Húseign getur staðið auð og ónothæf af því, að enginn vill kaupa hana. Samt sem áður skal greiða ákveðinn fasteignaskatt af þessari eign. Við sjáum af þessu dæmi og ef við berum það saman við sams konar hús, sem er í fullri leigu og hárri leigu, að þá er ekki, a.m.k. ekki við fyrstu sýn, auðsætt, að það sé sanngjarnt. Aðstöðugjald er annar tekjustofn sveitarfélaga. Aðstöðugjaldið er í raun og veru ekki nýr tekjustofn, heldur kemur aðstöðugjaldið í staðinn fyrir veltuútsvar. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þann kafla, sem um aðstöðugjaldið ræðir, hann þarfnast að mínum dómi nákvæmrar athugunar. En mér hefði leikið hugur á að vita nú, ef þess væri kostur, hvað er reiknað út að aðstöðugjaldið gefi sveitarfélögunum í tekjur. Ég má segja, að talið sé, að veltuútsvarið hafi gefið sveitarfélögunum um 85 millj. á næstsíðasta ári, en ég hef ekki séð þess getið í grg. með þessu frv., hvort reiknaðar hafi verið út heildartekjur af aðstöðugjaldi, en það atriði finnst mér skipta sveitarfélögin allmiklu máli. Koma þau til með að standa skaðlaus við brottfellingu veltuútsvarsins, tapa þau á því eða græða þau á því? Ég hef a.m.k. ekki getað komið auga á það við yfirlestur, að þessa sé nokkurs staðar getið. Það munu Þegar hafa borizt til Alþ. mótmæli gegn ýmsum ákvæðum varðandi aðstöðugjaldið, og er það raunar ekki óeðlilegt. En ég held, að það sé sérstök ástæða til að gefa einmitt þessum kafla um aðstöðugjaldið gaum, og mér er ekki grunlaust um, að þar hafi ekki öll atriði verið athuguð eins vel og vera þarf. Um aðra kafla þessa frv. skal ég vera fáorður að þessu sinni. Það eru stórir og veigamiklir kaflar, sem eru felldir inn í þetta frv., eins og kaflinn um jöfnunarsjóð sveitarfélaga og kaflinn um útsvör. Veigamikil breyt. í kaflanum um útsvör er að sjálfsögðu sú, að nú á að gilda einn skattstigi fyrir allt landið. En einnig í öðrum atriðum held ég, að full ástæða væri til endurskoðunar á þessum kafla um útsvörin, og mun það verða athuga nánar milli umr. og þá væntanlega koma fram brtt. um Það efni síðar. Ég skal láta máli mínu lokið nú, en vil aðeins endurtaka, að ég varð fyrir dálitlum vonbrigðum með ræðu hæstv. ráðh. Ég hafði mætt hér á laugardaginn þrátt fyrir erfiða aðstöðu blátt áfram til að hlusta á útskýringar hæstv. ráðh. við 1. umr.



Herra forseti. Þegar verið er að ræða um tekjustofna sveitarfélaga, þá er það í sjálfu sér stórmál. Hitt vildi ég láta sagt hér við 1. umr. þessa máls, að mér finnst þetta mál ekki hafa verið tekið þeim tökum, sem hæfir slíku stórmáli. Það er oft talað um þjóðfélagsbygginguna, og ef þannig er talað, má segja, að sveitarfélögin séu undirstaðan í þeirri byggingu. Þeir, sem hafa yfirstjórn þjóðmálanna, verða að taka mikið tillit til sveitarfélaganna. Þau þarf að treysta sem bezt, eins og þau væru undirstöður húss. Ég minnist þess, og mér þótti það réttilega sagt, að hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann var borgarstjóri í Reykjavík, einu sinni á fundi Sambands ísl. sveitarfélaga, að sveitarfélögin yrðu að gá að sér fyrir valdinu að ofan. Í samræmi við þetta tel ég, að rétt sé að segja, að valdið að ofan verði að gæta vel hagsmuna sveitarfélaganna. Og nú er það svo, að hæstv. fjmrh. er oddviti landsins að ofan og leggur fram Það frv., sem hér liggur fyrir. Mér hefur sem sveitarstjórnarmanni satt að segja lengi þótt á skorta, að valdið að ofan gerði skyldu sína gagnvart sveitarfélögunum. Mér þótti það mikil bót að vísu, þegar það var í lög leitt, að sveitarfélögin skyldu fá hluta af söluskatti þeim, er ríkið innheimtir. En sá galli fylgdi þeirri gjöf Njarðar, að efnahagsmálaaðgerðir áttu sér stað í þjóðfélaginu jafnhliða, sem segja mætti að gleyptu þennan skatthluta hjá sveitarfélögunum, svo að þau stóðu ekkert betur að vígi á eftir en þau áður höfðu staðið. Sveitarfélögin hafa lengi verið að biðja um nýja tekjustofna. Oft má segja, að þeim hafi fundizt, - ég hef fullkomlega orðið þess var, -að þeim væru veittar álögur í stað þess að finna handa þeim nýja tekjustofna. Nú má það vera, og það er sjálfsagt að viðurkenna það, að tekjustofnar eru ekki auðfundnir handa sveitarfélögum, nýir tekjustofnar í þjóðfélagi, sem þarf að hafa sig allt við vegna rekstrar síns og framsóknarmála að hafa nógar tekjur. Það er hin almenna afsökun. í þessu frv. tel ég að bóli ofur lítið á, brátt fyrir það, alvarlegri viðleitni til þess að láta sveitarfélögin fá betri fjárhagslega aðstöðu en þau hafa haft. Tekjustofnarnir, sem þau hafa og eiga að hafa skv. þessu frv., eru taldir í I. kaflanum, í 1. gr. Fyrst er það fasteignaskattur. Það er ekki nýr tekjustofn, því að sveitarfélögin hafa haft heimild til þess að taka einmitt jafnháan skatt og frv. gerir ráð fyrir, aðeins er heimild gerð að skyldu. Þá kemur aðstöðugjald, sem sumir hafa leyft sér áð kalla nýjan tekjustofn, en það er ekki rétt, því að aðstöðugjaldið kemur í staðinn fyrir veltuútsvarið, sem hefur lengi verið notað og var lögleitt 1960. Ef maður athugar þetta aðstöðugjald, þá sést, að það er í raun og veru sami sokkurinn, en honum hefur verið snúið við, og satt að segja virðist mér hann ekki líklegur til að verða skjólbetri fyrir Það. Fyrst þegar ég varð var við þessa hugmynd, áð breyta veltuútsvarinu í hið svonefnda aðstöðugjald, Þá var það á fundi fulltrúaráðs Sambands íslenzkra sveitarfélaga í fyrra. Ég benti þá á annmarka, sem ég tel mjög mikla, á Því að taka þetta aðstöðugjald, - galla, sem gera Það að verkum, að þarna skapast, með aðstöðugjaldstökunni, mikið misrétti milli manna. Ég benti t.d. á Það, að Þegar ætti að hafa tilkostnað sem mælikvarða, þá væru skattlögð óhöppin. Báturinn, sem reri til fiskjar og aflaði ekki neitt, þyrfti að borga eins mikið af róðri sínum og hinn báturinn, sem reri og kæmi með hlaðafla, bara ef þeir hefðu svipaðan tilkostnað. Þar við bættist svo, ef yrðu óvenjuleg óhöpp, þannig að báturinn tapaði veiðarfærum sínum, þá væri tilkostnaðurinn vegna endurnýjunar veiðarfæra skattlagður. Mér var svarað eitthvað á þá leið, að hjá misræmi yrði aldrei komist, og þáð er hverju orði sannara. í skattamálum og líka útsvarsmálum verður ekkert, að ég hygg, þannig, að það sé hægt að segja, að Það sé 100% rétt, þannig að það standist allan samanburð um réttlæti milli gjaldþegna. Nú sé ég, að af hv. Nd. hefur verið samþ. inn í frv. till. um, að aðstöðugjaldið, sem tekið er af tilkostnaði, tekið er af gjaldahlið rekstrarins, megi þó aldrei taka af hærri upphæð, þó að hún sé fyrir hendi í tilkostnaðinum, en sem svarar til brúttótekna aðilans. Þetta er að vísu til bóta. En eftir sem áður rúmast innan reglunnar misræmishætta, því að verið getur, svo að ég haldi mér við líkinguna með dæmið um bátinn, að báturinn, sem tapaði línunni, hafi ekki hærri tilkostnað en annar, borið saman við tekjurnar, hans útgerð sé þannig. Ég á við það, að hafi tveir aðilar sama tilkostnað og annar Þeirra hafi orðið fyrir beinu tjóni, en hinn ekki, þá getur það tjón rúmazt innan þeirrar upphæðar, sem fer ekki fram úr brúttótekjum, og veldur því ósamræmi og óréttlætt. Annað kemur einnig til greina, sem ég vil aðeins nefna, og Það er það, að í tilkostnaðinum telst sennilega ekki vinna gjaldandans sjálfs, ef hann vinnur að sinni framkvæmd. Hún á að koma fram í tekjuhliðinni, en hún telst honum ekki til tilkostnaðar, ekki í smárekstrinum a.m.k. Nú getur verið, að tveir gjaldendur, sem hafa slíkan rekstur, séu þannig settir, að annar sé duglegur maður og heilsugóður, hinn sé svo heilsubilaður, að hann geti ekki gengið til verka og þurfi að kaupa starfið, sem hinn maðurinn leggur til frá sjálfum sér. í reglunni, eins og hún er sett upp hér, er ekkert rúm fyrir að taka tillit til Þessa. Sá, sem er óvinnufær, þarf að greiða að öðru jöfnu hærra útsvar í aðstöðugjald en hinn hrausti maður. Þannig eru ótal göt á þessari reglu, og þegar allt kemur til alls, ef henni er beitt eins mikið og ætlazt er til að beita henni hér, þá hygg ég, að hún verði öllu óréttlátari en veltuútsvörin, sem menn voru mjög Þreyttir á og fundu marga annmarka á, en höfðu það gildi Þó, að miðað var við afrakstur, miðað var við brúttótekjur, ekki við tap, heldur það, sem kom til tekna í reikningnum. Ég sagði, ef beitt er álagningunni eins mikið og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá eru miklir annmarkar á reglunni. Ég hef séð bent á Það í blöðunum og einmitt blöðum hæstv. fjmrh., svo sem rétt er, að með þessu móti, að telja vöru þá, sem kemur til gjalda rekstrarmegin, fullu verði, pá geti farið svo, að sama varan sé aðstöðugjaldsskylduð oft, vegna Þess að menn handlanga milli sín vörur. Sérstakt dæmi hefur verið nefnt, að ull, sem einn fær og þvær, annar vinnur t.d. til dúka, þriðji fær svo dúkinn og sníður úr honum og saumar föt, - hjá öllum þessum aðilum er varan höfð sem álögustofn. En svo er til maður eða fyrirtæki, sem gerir allt þetta við ullina, sem hinir þrír gerðu. Hann greiðir bara einu sinni af verðinu. Þessir menn benda á, að réttara væri að láta gjalda aðstöðugjaldið af vinnsluvirðinu, þ.e. verðmætisaukningunni hjá hverjum. Allt þetta virðist mér mjög til athugunar, og mér sýnist, ef á að halda sér við hugtakið aðstöðugjald, Þá eigi að leita dýpra eftir reglum fyrir því, hvað er hægt að láta vera reglu, sem yfir alla gengur. En þetta með aðstöðugjaldið er þó vitanlega tilraun. Menn voru orðnir afar óánægðir með veltuútsvarið. Sýnilega fæst ekkert gjald, sem hægt er að vera ánægður með. En það er þá farið þarna að eins og þegar móðir snýr barninu á hina hliðina, þegar það er órótt í svefni. En ég álít, að mönnum verði ekki svefnsamt á Þessari hliðinni. Það kemur fram. Þá er framlagið úr jöfnunarsjóði. Það er vitanlega mjög í rétta átt að auka tekjur jöfnunarsjóðs. En mér finnst vera of lítið af Því gert í þessu frv. Ég sé, að flokksbróðir minn, Jón Skaftason, hefur í Nd. lagt fram till. um það, að varið yrði til jöfnunarsjóðs Þeim tekjum, sem ríkið hefur nú áskilið sér frá bönkum, sem verzla með erlendan gjaldeyri. Mig minnir, að slík upphæð sé skv. fjárlögunum, sem nú gilda, um 15 millj. Ég tel, að þessi till. hafi verið spor í rétta átt, og bað munar töluvert um 15 millj. í þessum sjóði eftir verkefnum hans. Vitanlega gátu þær ekki komið til tekna hjá jöfnunarsjóðnum fyrr en á nýju ári, árinu 1963, en þetta var þó till., sem ég tel að átt hefði að taka til greina, vegna þess að jöfnunarsjóðinn vantar áreiðanlega tekjur til þess að geta annað sínu hlutverki svo sem nauðsynlegt er, ekki sízt þegar það hefur verið gert í þessu frv., sem ég tel nú til bóta, úr því að farið er að reyna að skapa samræmda reglu fyrir allt landið, að setja upp einn skattstiga. Það leiðir það af sér, ef menn eiga að sitja þar við sama borð, að þá eru þau sveitarfélögin, sem hafa lélegasta tekjumöguleika, þannig sett, að þau komast ekki af nema fá aðstoð, sem vitanlega á þá að koma úr jöfnunarsjóði. Það má auðvitað um skattstigann segja, að hann hefur mikil teygjubönd, þar sem er 30% hækkunarheimild og takmarkalaus lækkunarheimild. En það mun þó koma í ljós, að aðstæður eru svo misjafnar í landinu, að þörfin fyrir fé úr jöfnunarsjóði til þess að jafna og hjálpa þeim sveitarfélögum, sem versta hafa aðstöðuna, er mjög mikil. Þess vegna álít ég, að í framtíðinni ætti að leggja kapp á það að efla jöfnunarsjóðinn. Ég álít, eins og ég sagði í upphafi, að þjóðfélagið og þeir, sem því stýra, eigi að ástunda það að gera sveitarfélögin sem traustastar stofnanir og sem sjálfstæðust að hægt er. M.a. fyrir það, að ég álít, að sveitarfélögin eigi að vera sjálfstæðar heildir, finna til sjálfstæðis síns og ábyrgðar sinnar sem heilda, þá álít ég að löggjöf eins og þessa hefði átt að senda sveitarfélögunum til umsagnar og fá aðstoð þeirra til að ganga þannig frá henni, að hún yrði sem beztur stakkur sniðinn fyrir sveitarfélögin. Eiginlega verð ég að segja það, að mér finnst það að gera þetta ekki hafa verið tómlæti af þeim hæstv. ráðh., sem hafði áreiðanlega skilning á því, að sveitarfélögin ættu að vera sjálfstæð og ættu að varast valdið að ofan. Ég álít, að með þeim hætti, sem tekinn er upp, að ætla skattstjórum hinna stóru skattumdæma að vinna að álagningunni á þann hátt, sem þeim er ætlað í þessu frv., þá sé vegið í þann knérunn að rýra vald og ábyrgðartilfinningu hinna einstöku sveitarfélaga. Ég álít, að þó að hv. Nd. leiðrétti þannig, að heimildin til að ganga frá álagningunni heima fyrir er miðuð við stærri sveitarfélög nú en upphaflega var í frv., þá sé ekki þar með nógu langt gengið. Ég álít, að eðlilegast væri að byrja í þessu efni þannig að prófa það, hvort sveitarfélögin vilja nota sér þetta, með því að gefa öllum sveitarfélögum heimild til að nota sér það, en leggja á engin þeirra skyldur til að beita þeirri aðferð við álagningu. Ég hef tækifæri til þess að tala um þetta mál nánar, því að það fer væntanlega til n., sem ég á sæti í, og þess vegna sé ég ekki ástæðu til að lengja mál mitt, en vildi við 1. umr. benda á þessi örfáu atriði, sem ég hef nefnt, til þess að þau gætu komið til athugunar milli umr. í hugum þeirra, sem hlustað hafa.



Herra forseti. Með lögunum um ríkisábyrgðir frá síðasta Alþ. var lagður grundvöllur að því að koma þeim málum í fast form og reyna að girða fyrir þau vanskil, sem orðið hafa á undanförnum árum vegna ríkisábyrgða. Þetta frv.. sem hér liggur fyrir, er í rauninni framhald af þeirri löggjöf. Hér er lagt til, að stofnaður verði sérstakur ríkisábyrgðasjóður með það í huga, að þessi mál verði ekki í eins nánum tengslum beinlínis við ríkissjóðinn og verið hefur. Þó að ríkissjóðurinn að sjálfsögðu beri alla ábyrgð á skuldbindingum ríkisábyrgðasjóðs, er jafnframt gert ráð fyrir því, að sérstakir tekjustofnar gangi til þessa sjóðs, til þess að standa straum af þeim ábyrgðum, sem á sjóðinn falla. Er þar fyrst og fremst um að ræða og stærsta fjárhæðin í því sambandi er gengishagnaður sá, sem varð við síðustu gengisbreytingu. Þetta frv. hefur verið nokkuð lengi til meðferðar í fjhn., og er ástæðan sú, að rétt þótti að bíða með frv., þar til ljósara yrði um afgreiðslu þess frv., sem er undirstaða að þessum tekjustofni, sem ég áðan gat um. Nú hefur það frv. hlotið endanlega afgreiðslu í Nd. og einnig verið afgr. frá fjhn. Ed., og má telja öruggt, að þessi gjaldstofn muni verða til staðar samkv. þeim lögum. Svo sem nál. fjhn. ber með sér, leggur meiri hl. n., eða 4 nm. af 5, til, að frv. verði samþ. Einn nm., hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ), skrifar að vísu undir nál. með fyrirvara, en einn nm., hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), tók ekki afstöðu til málsins. Eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, eru deilur uppi um þann gjaldstofn, sem hér er um rætt. En hins vegar hygg ég, að það, sem veldur því, að það er þó ekki andstaða frá þeim sömu aðilum beint gegn þessu frv., byggist á því, að þótt menn sumir hverjir séu á móti þeirri gjaldheimtu, þá sé ekki talið óeðlilegt, ef til hennar kemur á annað borð, að hún gangi til þessa sjóðs, eins og hún renni beint í ríkissjóðinn sjálfan. Enda er það vitanlegt, að ríkisábyrgðir þessar falla fyrst og fremst á ríkissjóðinn vegna atvinnuveganna og þá ekki hvað sízt sjávarútvegsins, og má því segja, að það sé fullkomlega eðlilegt, að raunverulega gangi þetta fé til þeirrar atvinnugreinar aftur með því að ráðstafa því svo sem hér er ráð fyrir gert. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum, en áður greindur meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. sagði frá og menn sjálfsagt hafa fylgzt með, hefur þetta frv., sem nú er hér til umr., beðið æðilengi í nefnd, og ástæðan var sú, að frv. er byggt upp þannig. að gert er ráð fyrir, að ákveðið atriði, sem er í frv. um ráðstafanir vegna gengisfellingarinnar. verði að lögum. Nú var málið afgr. í fjhn. að vísu, en ég varaðist ekki, að hæstv. forseti mundi reka hesta sína svona hratt, og hafði ekki sent til prentunar nál. um sérstöðu mína þess vegna. Nú hef ég þetta nál. skrifað, - ég sá ekki dagskrá fundarins fyrr en laust fyrir hádegið í dag og gat þá ekki verið að láta nál. í prentun, en hef það hér skrifað og bið hæstv. forseta að taka það gilt þannig fram lagt. Ég ætla að byrja á því þá að lesa nál. og hafa það að mestu mína grg. [Sjá þskj. 586]. Þetta nál. mitt og till. þarf ekki langrar skýringar. Okkur getur vafalaust öllum komið saman um það, að æskilegt sé að hafa löggjöf sem einfaldasta og samstæðasta. Þess vegna álít ég, að það sé nokkuð stórt atriði, að semja ætti þetta frv., sem hér liggur fyrir, inn í lögin, sem sett voru um ríkisábyrgðir í fyrra. Það er mín skoðun, að ekki sé rétt, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv., að láta banka annast fyrir ríkisins hönd ríkisábyrgðastarfsemina. Ég álít, að ríkisábyrgðastarfsemin, eins og ég hef áður gert grein fyrir í þessari hv. d., eigi að vera svo lifandi og tengd atvinnulífinu í landinu, að það þurfi að fylgja henni eftir með þeirri nákvæmni, sem ætlað er með þeirri ábyrgð, sem ríkið veitir, að vera stuðningsaðili framkvæmdanna, sem nauðsyn er á. Allir vilja vafalaust vera sjálfbjarga í þessum efnum, allir vilja geta tekið lán hjá bönkunum og sett sínar eigin tryggingar fyrir þeim, án þess að þurfa til ríkisins að leita. Þess vegna er það, að því aðeins er yfirleitt leitað til ríkisins í þessum efnum, að ekki er hægt að fylgja fullkomlega reglum þeim, sem bankar setja og eiga að setja um tryggingar, þegar um lánastarfsemi er að ræða. Þá tel ég, að auðvelt sé fyrir ríkið að hafa þennan rekstur á sérstökum reikningi. Ég veit að vísu, að vegna gengisfellingarinnar hefur dropið svo drjúgt af feiti í ker hæstv. ríkisstj., að út af liggur við að flói, og þess vegna kannske hefur verið sett þarna upp ker, sem á að taka á móti gengishagnaði þeim, sem hv. frsm. nefndi og nú er talið að muni vera um 150 millj. En með þessu verður ekkert farið í kringum raunveruleikann, og ég hygg, að þó að málinu yrði frestað núna, mætti færa þetta ker nær og alveg í hús ríkissjóðsins. Þá er það, að ef farið verður á annað borð að stofna sjóð, hygg ég, að rétt sé að hafa þann hátt á, sem venjulegur er gagnvart sjóðum, að setja honum stjórn. En ekki er gert ráð fyrir því sérstaklega í frv., nema ef það ætti að telja, að bankastjórn yrði stjórn hans, en það tel ég ekki æskilegt, eins og ég hef áður á drepið. Ég held, að það færi ákaflega vel á því að setja slíkum sjóði stjórn, sem væri kosin af fjvn. Alþingis. Fordæmi er um það, að fjvn. kaus menn til þess að vinna að því í sambandi við gamlar ábyrgðir að gera þau lán upp og leggja til hæfis miðað við löggjöfina, sem sett var í fyrra. Á þann hátt yrði þessi stofnun, hvort sem hún yrði nú kölluð reikningur eða sjóður, tengd á eðlilegan hátt framkvæmdalífinu í landinu. Og væri stjórnin kosin á hverju ári, mundu tengslin við Alþ. líka verða mjög náin, eins og þau ættu að vera, þar sem Alþ. veitir heimildirnar til lánanna. Að þessu athuguðu finnst mér rétt, að þessi hv. d. fresti þessu máli í trausti þess, að því verði gerð skil á næsta þingi eftir betri athugun á þessum atriðum, sem ég hef nefnt, og fleira. Að svo mæltu afhendi ég hæstv. forseta nál. og tillöguna.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. fjhn. með fyrirvara og vil með örfáum orðum gera grein fyrir því, í hverju hann er fólginn. Ég tel, að það að aðskilja bókhald ríkisábyrgðastarfseminnar sé til verulegra bóta og verði að teljast fullkomlega eðlilegt, en það er í raun og veru aðalatriði þessa frv. Á hinn bóginn er ég algerlega andvígur því, að sá gengishagnaður, sem varð vegna útflutningsbirgða, sem fyrir hendi voru í landinu, þegar gengið var fellt 3. ágúst s.l., verði tekinn til ríkisþarfa, án þess að ég muni þó upphefja deilur um það mál hér, og ég tel eðlilegra, að það sé gert í sambandi við frv. til l. um ráðstafanir vegna gengisbreytingarinnar. En þar sem ákvæði um það, hvernig þessum gengishagnaði skuli varið, hann skuli renna í ríkissjóð, en ekki til atvinnuveganna, beint til sjávarútvegsins, eins og ég hefði talið eðlilegast, - þar sem þessi ákvæði eru í öðrum lögum og fullvíst má telja, að það frv., sem um það fjallar, verði samþ., hef ég ekki séð ástæðu til að ganga á móti málinu í heild sinni af þeim ástaeðum, enda víst, að hver sem afdrif þessa frv. verða, verður gengishagnaðinum varið á þennan hátt. En ég tel, eins og ég áður sagði, að að öðru leyti sé þessi skipan mála til verulegra bóta og fullkomlega eðlileg, og mun því þrátt fyrir þetta fylgja því.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af nál. og till. um rökst. dagskrá frá hv. 1. þm. Norðurl. e., því að það var ekki ljóst, þegar málið var til meðferðar í n., að hann hygðist leggja til, að málið yrði afgr. á þann veg, og vék ég því ekki að því í minni frumræðu um málið, hvað kynni að mæla á móti slíkri afgreiðslu. Það kann vel að vera, að það megi hugsa sér þá leið í þessu máli að sameina löggjöfina um ríkisábyrgðasjóð og löggjöf um ríkisábyrgðir. Ég tel það hins vegar ekkert grundvallaratriði, að svo sé gert, vegna þess að hvort frv. um sig fjallar um alveg sérstakan þátt málsins. Frv. um ríkisábyrgðir snýr fyrst og fremst út á við, þ.e.a.s. gagnvart þeim aðilum, sem ríkisábyrgðir þurfa að fá eða geta átt kost á að fá þær, og þar eru settar reglur um það, hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að fá ríkisábyrgðir. Þar eru almennar reglur um þau efni, og jafnframt eru þar reglur um það, hvernig að skuli fara, ef vanskil verða á ríkisábyrgðalánum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, snýr í rauninni algerlega inn á við og fjallar um það, með hvaða hætti ríkið eða ríkissjóður skuli mæta þeim skuldbindingum, sem á hann falla í sambandi við ríkisábyrgðir, þannig að þetta frv. er að vísu tengt hinu fyrra, en er algerlega um annan þátt málsins og því í rauninni ekkert fremur eðlilegt, að það sé í einni löggjöf, heldur en svo ótalmargt annað, mörg önnur mál, sem eru til mismunandi lög um, þó að það séu í rauninni aðeins tvær eða þrjár greinar af sama meiði. Um það þekkjum við ótal dæmi, sem ég tel þarflaust að nefna hér. Ég tel því ekki, að það séu næg rök fyrir því að vísa þessu máli frá á þeim grundvelli, að frv. sé óeðlilega upp byggt með hliðsjón af því, að til séu lög um ríkisábyrgðir. Þar stangast ekki eitt né neitt á, og það eru engin ákvæði í þessu frv., sem má segja að væri eðlilegra að væru í þeim lögum. Ég fæ því ekki séð, að ástæða sé til þess að fresta afgreiðslu málsins af þeim sökum. Mér var það ekki fullkomlega ljóst, hvort hv. 1. þm. Norðurl. e. var á móti því eða ekki að fela banka afgreiðslu þessara mála. Það liggur í augum uppi, að með þessu móti er banka ekki fengið neitt vald til þess að meta tryggingar eða aðra þætti þeirrar hliðar málsins, hvort veita skuli ríkisábyrgðir eða ekki. Hér er eingöngu um að ræða innheimtuhliðina og meðferð þessa ríkisábyrgðasjóðs. Að sjálfsögðu er eðlilegt, að þessi ríkisábyrgðasjóður sé í banka, og bað er jafneðlilegt, að banka sé falið að annast innheimtu ríkisábyrgða, og svo mun einnig praxísinn vera nú þegar, hvað sem þessu frv. líður, og tel ég það vera algerlega eðlilega reglu, og þeirri reglu hefur verið fylgt um langt skeið að fela bönkum að innheimta ríkisábyrgðaskuldbindingar. Það kannske kann að hafa vakað fyrir hv. 1. þm. Norðurl. e., að Það ætti ekki að ganga að eftir sömu sjónarmiðum og á sér stað varðandi bankalán almennt. Það kann að geta orðið einhver ágreiningur um það efni varðandi hinar eldri ábyrgðir, En þær ábyrgðir, sem veittar eru, eftir að lögin um ríkisábyrgðir ganga í gildi, eru þess eðlis, að það þarf í rauninni ekki neitt að meta í þessu efni, vegna þess að það kemur ekki til greiðslu ríkisábyrgða, fyrr en sýnt hefur verið, að viðkomandi aðili getur ekki staðið í skilum, og þá liggur í augum uppi, að ríkisábyrgðina verður að sjálfsögðu að inna af hendi, hjá því verður ekki komizt. Það liggur því í rauninni ekki annað fyrir í sambandi við mat á meðferð þessa sjóðs eða um greiðslur úr honum en hvort uppfyllt hafa verið þau skilyrði, sem þurfa að vera fyrir hendi, til þess að ríkisábyrgð sé greidd, því að það liggur ekkert mat á því máli að öðru leyti fyrir þeim banka, sem meðferð sjóðsins hefur með höndum. Ég held, að þegar alls þessa er gætt, geti ekkert verið því til fyrirstöðu og í rauninni er hér ekki verið að gera annað en að lögfesta það, sem hefur þegar verið í praxís, að banki annaðist þessi mál að töluvert verulegu leyti. Það gefur auga leið, að í mörgum greinum geti komið upp álitamál, sem að sjálfsögðu er þá borið undir fjmrh. En ég held, að alveg á sama hátt og það var talið hagkvæmt af Alþ. að koma ríkisábyrgðum í það horf, að reynt yrði að sporna gegn því, að ríkisábyrgðir féllu á ríkissjóð, nema óumflýjanlegt væri, þá sé það jafnæskilegt að halda áfram á þeirri braut, halda þessum málum aðgreindum frá fjárreiðum ríkissjóðs og reyna að búa svo um hnútana, að hér verði ekki um bein áföll að ræða fyrir ríkissjóðinn. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vék að því, að fjvn. hefði haft með að gera ýmsa þætti þessa máls, og það er rétt, að samkv. lögum um ríkisábyrgðir á að meðhöndla gjaldfallnar ríkisábyrgðir eftir till., sem fjvn. á að gera til ráðh., og það má ekki gefa eftir kröfu vegna ríkisábyrgða, nema fjvn. einróma mæli með því. Niðurstaðan af þessari athugun fjvn. mun vera sú, að gert er ráð fyrir, að meginhluti þess fjár, sem út hefur verið lagt vegna ríkisábyrgða, verði innheimtur, þannig að það séu tiltölulega litlar fjárhæðir, sem fjvn. hefur lagt til að verði beinlínis eftir gefnar. Og ég álít, að það sé algerlega í samræmi við það sjónarmið, sem hlýtur að verða að ríkja við ríkisábyrgðir, að það sé gengið út frá því, - annað væri gersamlega ómóralskt, - að ríkisábyrgðir séu greiddar, en þessar ríkisábyrgðir séu ekki teknar með hliðsjón af því, að það megi fyrir fram ganga út frá því, að þær verði ekki greiddar og falli á ríkissjóð. En ég álít hins vegar, þó að ég sé fullkomlega sammála hv. 1. þm. Norðurl. e. um mikilvægi ríkisábyrgða til aðstoðar við uppbyggingu í landinu á ýmsum sviðum, að ríkisábyrgð eigi ekki að veita, nema Það sé nokkurn veginn víst, að ríkisábyrgðaskuldbindingin verði greidd. Annað er algert ábyrgðarleysi með meðferð ríkisfjár, því að ef hitt sjónarmiðið ætti að ráða, væri að sjálfsögðu eðlilegt, að það væri þegar í stað veitt úr ríkissjóði sem beinir fjárstyrkir til viðkomandi fyrirtækja eða stofnana, en ekki að hafa þann hátt á að veita ríkisábyrgð með það í huga, að síðan standi viðkomandi aðili ekki við sínar skuldbindingar. Það er auðvitað jafnrétt, að það getur komið fyrir, eins og við þekkjum ótalmörg dæmi um, að vegna ýmissa áfalla, - ekki hvað sízt þekkjum við það í sambandi við togaraútgerðina, þá hefur viðkomandi félögum eða eigendum togara ekki verið kleift að standa straum af skuldbindingum sínum og ábyrgðir hafa af þeim sökum fallið á ríkið. Það kann því að verða nauðsynlegt í ýmsum tilfellum að leggja út fé í bili og breyta síðan lánunum í lengri lán, og það kemur að sjálfsögðu áfram til álita, hvort sem afgreiðsla þessara mála verður beint í hendi rn. eða í höndum banka. En það hlýtur engu að síður að verða meginreglan, að þótt slíkt þurfi að gera, þá eigi og beri að halda á þessum málum svo, að ekki komi til endanlegs taps hjá ríkissjóði af þessum sökum. Og ég held sannast sagna, að það sé miklu minna um það en hv. 1. þm. Norðurl. e. vildi vera láta í sinni ræðu, að ríkisábyrgðir séu beinlínis veittar án Þess, að viðunandi tryggingar séu settar. Yfirleitt er það svo í sambandi við allar ríkisábyrgðir, að það er gert ráð fyrir því, að þær séu ekki veittar, nema viðhlítandi tryggingar séu settar að dómi fjmrh. Það, sem gerzt hefur og veldur hinum gjaldföllnu ríkisábyrgðum, er hins vegar það, að gjaldgeta viðkomandi aðila hefur ekki verið slík, að þeir hafi fengið undir þessum lánum risið í allmörgum tilfellum. Ég hygg því, að það séu fullgildar ástæður til þess og það sé í rauninni í beinu framhaldi af lagasetningunni um ríkisábyrgðir, að áfram sé haldið á þeirri braut, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þessi mál verði aðskilin að verulegu leyti frá ríkissjóðnum sjálfum og að þessu sé komið fyrir á þennan hátt, sem hér er ráð fyrir gert. Varðandi það atriði, að það sé þá eðlilegt að setja sérstaka stjórn yfir þennan sjóð, þá er ég ekki heldur sammála hv. 1. þm. Norðurl. e., vegna þess að þessi sjóður er með algerlega öðrum hætti en venjulegir sjóðir. Þessi sjóður stundar engar lánveitingar. Það er aðeins um það að ræða að meta það hverju sinni, hvenær þau skilyrði liggi fyrir, að skylt sé að leggja fram fé úr þessum sjóði til þess að standa straum af ríkisábyrgðum, sem ekki sé hægt að komast undan að greiða. Það er því algerlega þarflaust að hafa neina stjórn á slíkum sjóði, því að hér kemur ekki til greina, eins og um aðra sjóði, að það þurfi að meta ein og önnur skilyrði fyrir því, hvort lána eigi fé sjóðsins til þessara eða hinna framkvæmdanna. Það er, eins og menn að sjálfsögðu skilja, allt annars eðlis. Stjórn sjóðs sem þessa hefur í rauninni ekkert eðlilegt verkefni, sem sjóðsstjórn jafnan hefur, og því gersamlega ástæðulaust að setja sjóðnum neina sérstaka stjórn. Mér sýnist því, herra forseti, að það sé ekkert, sem mælir með því, að þessu máli verði frestað. Það má vel vera, að það hefði verið hægt að fella þetta frv. saman á sínum tíma við lögin um ríkisábyrgðir. En það gefur jafnframt auga leið, að þessu máli er þann veg farið, þar sem hér er um að ræða sérstakt fé, sem þarf að taka ákvarðanir um, hvernig ráðstafa beri, og í frv. um ráðstafanir vegna gengisbreytingarinnar er þegar búið að taka inn ákvæði um, að það fé skuli renna í ríkisábyrgðasjóð, og þá gengið út frá því, að löggjöf um það efni verði sett, og ég hygg því, að af því geti orðið margvíslegir erfiðleikar að fresta þessu máli, svo sem gert var ráð fyrir í hinni rökst. dagskrá, og vil ég því leggja áherzlu á, að frv. verði lögfest.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja út af hinni mildu ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn. Ég fann það, að okkur kemur saman um, að ein lög eru betri en tvenn, þegar auðveldlega er hægt að koma því við. Öll skriffinnska er slæm, og ber í lagasetningu sem á öðrum sviðum að forðast hana. En ef frv. þessu, sem hér um ræðir, lægi eitthvað sérstaklega mikið á, þá væru það gild rök, að hægt væri að hafa þessa löggjöf í tvennu lagi, eins og svo marga aðra löggjöf, þó að ekki fari vel á. En það er nú ekki, að löggjöfinni liggi nokkuð sérstaklega á. Ég sé ekki, að annað reki eftir en þessi gildi sjóður, sem samkv. 6. gr. frv. um ráðstafanir vegna gengisfellingarinnar hefur safnazt upp. En það er nú svo með peningana, að það er léttara að geyma þá en afla þeirra, og þegar þeir eru inn komnir, sé ég ekki endilega, að þeir þurfi að valda miklum vandræðum. Þeir eru kannske dálítið leiðinlegir á áberandi stað fyrir þá ríkisstj., sem hefur fellt gengið og gert það án fullkominna tilefna og fær svo slíka peninga í kollinn. Þeir koma fram nærri því eins og peningar Egils koma fram um þessar mundir, án þess að ætlazt hafi verið til í raun og veru, en það er samt enginn fornleifafundur. Þetta mundi hafa verið kallað nýsköpun hér á árunum, þegar það var tamast. En fleiri ástæður eru til en það, að hér sé um að ræða aðeins að forða frá skriffinnsku, þegar ég legg til, að frv. verði frestað. Ég tel, að frv. þurfi að athuga betur, og það er fullkomin sannfæring mín, sem ég hef ekkert farið dult með, að ég vil fyrir mitt leyti og tel það æskilegast fyrir alla, að ábyrgðastarfsemin verði ekki í höndum banka. ekki blandað beint saman við bankarekstur og bankareglur. Ég veit það ósköp vel, að veitingavald ábyrgðanna er hjá Alþ., en verður ekki hjá bankanum. Um það þurfti hv. þm. ekkert að ræða. En hitt er það, að þó að Alþ. sé búið að veita heimild til lántöku, þarf að ganga frá þeirri heimild og það þarf að meta, ef maður mætti svo segja, ábyrgðarhæfni og baktryggingarmöguleika þess, sem ábyrgðina á að fá, og ég vil miklu heldur, að það vald sé í höndum stjórnar frá Alþ. - frá fjvn. Alþ. - heldur en í höndum bankastjóra, og það er einmitt af því, að ég álít, að það þurfi í þessu sambandi að skoða ástæður nokkuð á annan hátt en bankastjórar gera og eiga að gera í sínu starfi. 

Forseti (SÓÓ): Forseta hefur borizt till. til rökstuddrar dagskrár: „Með því að Ed. telur nauðsynlegt að athuga betur en tími er til á Þessu þingi efni þessa frv. og skipun ríkisábyrgðastarfseminnar í heild og í trausti þess, að sú athugun verði gerð á næsta reglulegu Alþ., tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. í lögum um innflutning búfjár frá 8. marz 1948 eru ströng fyrirmæli um, að ekki megi flytja inn erlent búfé, nema fullnægt sé vissum skilyrðum um einangrun fjárins: dýralæknisvottorð, sóttvarnarstöð og allt eftirlit. Mæla Þau lög svo fyrir, að sett verði upp sóttvarnarstöð og bú til að ala upp búfé, sem inn verði flutt, í eyju í grennd við Reykjavík. Í þau 14 ár, sem liðin eru síðan Þessi lög voru sett, hefur slíkt bú ekki verið sett upp og ekki heldur flutt inn búfé síðan. Aðalbreyting frá þessum lögum, sem felst í frv. því, sem hér liggur fyrir, er sú, að nú er ekki gert ráð fyrir að flytja gripina inn sjálfa, heldur aðeins sæði úr einni tegund nautgripa. Og í öðru lagi, að sóttvarnarstöðin verði ekki í eyju í nágrenni Reykjavíkur, heldur í landi í grennd við Reykjavík, þ.e.a.s. á Bessastöðum á Álftanesi. Verður það svæði, sem hér um ræðir, vandlega afgirt og einangrað frá allri annarri óviðkomandi umferð með öflugri girðingu. Þó að innflutningur erlends búfjár hafi yfirleitt ekki gefizt vel hér á landi, eins og allir þekkja af reynslunni, verður þó með engu móti til þess ætlazt, að lokað verði fyrir slíkt um aldur og ævi, það getur verið um svo mikið hagsmunamál að ræða fyrir landbúnaðinn og þjóðina í heild. Íslenzkum búgreinum Þarf að fjölga, og þær þurfa að eflast á sem flesta vegu, og verður slíkt ekki af sjálfu sér gert. Mál þetta um innflutning holdanauta er lengi búið að vera á dagskrá meðal bænda og bændasamtaka, og bendir margt og raunar flest til, að nautakjötsframleiðsla muni vera arðvænlegri í sumum byggðarlögum en dilkakjötsframleiðsla, og þá mun þar af leiðandi geta verið heppilegt, að verkaskipting verði í einstökum byggðarlögum um það, hvort framleitt er dilkakjöt eilegar annað kjöt. En hvað sem því líður, virðist mér fleira mæla með því en móti, að tilraun verði gerð með hreinræktun holdanauta á þann veg, sem lagt er til í frv., og landbn. var á einu máli um það, að rétt væri að styðja að því, að tilraun sú verði gerð, sem hér er verið að stofna til með frv. Það getur verið allmikið að vinna, en lítil sem engin áhætta, eins og um hnútana er búið í frv. Legg ég því til f.h. landbn., að frv. verði samþ. En eins og fram kemur í nál., hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að bera fram brtt. við frv. eða fylgja brtt., ef koma fram. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða Þetta mál frekar og legg til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Landbn. mælir með samþykkt Þessa frv., og hefur hv. frsm. n. gert grein fyrir málinu og afstöðu nefndarinnar til þess í deild. En eins og fram er tekið í nál. og frsm. vék að, áskilja einstakir nm. sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja öðrum, sem fram kunni að koma. Á bak við Þetta mál er löng athugun, það hefur lengi verið á dagskrá meðal bændasamtakanna, og niðurstaðan af þeim athugunum er frv. Það, sem hér liggur fyrir. Með þeim nýmælum, sem í frv. felast, er stefnt að því að styðja að því að efla landbúnaðinn með nýrri framleiðslugrein. Og samkv. ákvæðum frv. er leitazt við að setja hinar fyllstu varúðarráðstafanir um smithættu vegna þessarar starfsemi. Ég fellst á þessi meginsjónarmið, og það liggur til grundvallar því, að ég fylgi þessu máli í heild. En ég hef leyft mér að bera fram brtt., og er það í samræmi við það, sem fram kemur í nál. og er vitnað til, og þær brtt. eru prentaðar á þskj. 575. Þær eru um þau ákvæði frv., að starfsemi Þessi, sem stofna á til, skuli vera á Bessastöðum á Álftanesi. Við höfum yfir miklu landrými að ráða, íslendingar, og sýnist þess vegna óþarfi að velja þessari starfsemi þann stað, sem frv. gerir ráð fyrir. Mér þykir óviðkunnanlegt, að sú starfsemi, sem hefja á samkv. þessu frv., verði bundin við forsetasetrið, þetta sameiginlega heimili þjóðarinnar. En Það hefur komið fram, m.a. hjá hæstv. landbrh. við 1. umr. þessa máls, að fyrirhugað sé, að þessi starfsemi verði sett á laggir á þeim stað, enda eru ákvæði frv., eins og það er úr garði gert, miðuð við þetta. Ég tel, að það þurfi að endurskoða þau ákvæði frv. og það þurfi að endurskoða fyrirætlun ráðuneytisins og annarra, sem að Þessum málum starfa, um staðsetningu Þessarar starfsemi. En verði að því ráði horfið að hefja þá starfsemi, sem frv. ræðir um, á Bessastöðum, þá tel ég þó skárra, að það sé gert samkv. ákvörðun ráðuneytis og eftir tillögum annarra aðila, sem að framkvæmdinni standa, heldur en það sé beinlínis lögbundið. Ef þetta er lögbundið og síðar kæmi í ljós, að það hentaði að færa þessa starfsemi til á annan stað, þá þarf vitanlega að flytja sérstakt frv. og koma því í gegnum sex umr. í þingi, um að nema burt þessi ákvæði, sem binda starfsemina við Bessastaði. Ég tel eðlilegra, að sú skipan verði á höfð, sem ég legg til í brtt. minni á þskj. 575.



Herra forseti. Við umr. um þetta mál í landbn. komu þau sjónarmið fram, sem hv. 5. þm. Austf. (PÞ) minntist hér á og hefur síðan flutt sem brtt. við frv., að sumir nm. áttu hálft í hvoru örðugt með að sætta sig við það, að þessi starfsemi færi fram á forsetasetrinu Bessastöðum. Ég sem formaður nefndarinnar kynnti mér nokkuð, hvað á bak við það liggur, að þessi staður er valinn, og er það í fyrsta lagi það, að á þessum stað eru þegar til hús og svo til öll aðstaða til þess að setja upp bú, þar sem þessi starfsemi getur farið fram. Það var athugað um fleiri staði hér í grennd við Reykjavík, sem til mála gat komið að velja með það fyrir augum að draga mjög mikið úr kostnaði við það að koma upp þessari tilraunastöð og sóttvarnarstöð. Þessi staður var valinn algerlega með vitund og samþykki forsetans á Bessastöðum, og þar hefur verið kúabú, og gert er ráð fyrir því, að sóttvarnarstöðin verði algerlega girt frá allri umferð heim á forsetabústaðinn, í öðru lagi, að gripir þeir, sem þarna verða, verði einnig hafðir í girðingu, sem gengur út á Bessastaðanes, og í þriðja lagi, að varp, sem er á Bessastöðum, verði girt frá út af fyrir sig, svo að umgangur búfjár þarna snerti það ekki neitt. Að þessu öllu athuguðu tel ég ekki vera ástæðu til að setja það fyrir sig, að þessi staður sé valinn, og gera breytingu á frv. þess vegna, því að það liggur náttúrlega í augum uppi, að það yrði stórmikill kostnaður því samfara, ef ætti að fara að byggja hús yfir þessa starfsemi alla að nýju, og hagkvæmt þess vegna, úr því að fullt samkomulag hefur náðst við þann, sem umráð hefur á Bessastöðum, að þessi hús verði lögð starfseminni til. Ég tel því ekki ástæðu til þess að samþykkja þessar brtt., sem hér hafa verið fram bornar.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Sú meginbreyting, sem felst í þessu frv. frá gildandi lögum, er í II. kafla frv. og er á þá leið, að landbrh. skuli heimilað að flytja eða láta flytja inn sæði úr nautum af Galloway-kyni, en einvörðungu í sóttvarnarstöð ríkisins að Bessastöðum á Álftanesi. Heimild þessa má þó því aðeins nota, að fyrir liggi umsögn forstöðumanns tilraunastöðvar háskólans í meinafræði um fyrirhugaðan innflutning, stjórn Búnaðarfélags Íslands mæli með honum og yfirdýralæknir samþykki. Það, sem í þessu frv. felst til breytinga frá gildandi lögum, er tilslökun á banni við innflutningi búfjár. Þetta tel ég meginmál þessa frv. Innflutningur á búfjársæði og innflutningur á lifandi búfé er í rauninni eitt og hið sama. Á þessu tvennu er enginn eðlismunur, aðeins stigmunur. Þær hættur, sem kunna að fylgja innflutningi lifandi búfjár, eru einnig til staðar, þegar um er að ræða innflutning á sæði, djúpfrystu sæði. Þetta er vert að hafa í huga, þegar þetta frv. er athugað og rætt. Við íslendingar höfum sannarlega reynslu af innflutningi búfjár. Sú reynsla okkar er a.m.k. 200 ára gömul, og hvernig er sú reynsla? Saga okkar í þessu tilliti má kallast ein samfelld hörmungasaga. Árið 1760 var flutt fé inn í landið erlendis frá, frá Spáni. Þá barst fjárkláðinn fyrri með öllu því tjóni, sem hann olli á næstu áratugum. Um miðja öldina á eftir, um miðja 19. öld, barst einnig fjárkláði til landsins og þá með brezku fé, með hræðilegum afleiðingum fyrir land og þjóð. Árið 1880 var fluttur inn hrútur frá Danmörku, og með honum barst veiki, riðuveiki, sem mun vera landlæg hér enn í dag. Þetta er fyrsti kafli þessarar raunasögu. Síðan eru samþykkt lög um takmarkanir eða bann við innflutningi lifandi dýra, og þá fékkst hlé á pestunum, og það hlé stóð að miklu leyti um 50 ára skeið. En um 1930, eða á árunum 1931–1933, er ötullega farið að vinna að því að slaka á klónni, ötullega farið að vinna að því að slaka á banni við innflutningi búfjár. Og afleiðingarnar létu ekki á sér standa. Strax árið 1932 er talið, að borizt hafi til landsins kýlapest með skozku sauðfé. Og árið 1933 er karakúlféð alkunna flutt inn í landið, með öllum þeim hræðilegu afleiðingum, sem það hafði: garnaveiki, mæðiveiki og fleiri sjúkdómum. Nautgripir voru fluttir inn frá Bretlandi 1933 einnig, og með þeim barst hingað sérstakur húðsjúkdómur nautgripa. árið 1947 er enn flutt inn sauðfé frá Bretlandi. Þær kindur reyndust hafa smitsjúkdóm af óþekktum orsökum eða áður óþekktan hér, og á síðustu stundu tókst með niðurskurði þess fjár, sem flutt hafði verið til landsins, að stemma stigu fyrir þeim sjúkdómi. Þetta er annar kaflinn í þessari hörmungasögu. Strax og slakað var á banni við innflutningi búfjár í kringum 1930, endurtók sagan sig frá öldunum tveim á undan. í kjölfar innflutnings búfjár fylgdu í bæði skiptin alvarlegir búfjársjúkdómar, sem leiddu af sér ómetanlegt tjón, ekki aðeins fyrir bændastétt landsins, heldur og fyrir þjóðina alla. Árið 1948 voru sett lög, þar sem innflutningur búfjár var bannaður. Þessi lög hafa síðan verið í gildi, og í kjölfar þessa banns kom það, að kláðanum linnti. Mér er nú spurn: Á nú að hefja þriðja kapítulann í þessari sögu? Á árunum kringum 1930 var farið að sækja mjög fast á um að upphefja bannið við innflutningi búfjár, og að lokum lét löggjafinn undan, sérstaklega undan sífelldum kröfum búnaðarþings í þessu efni. Afleiðingin var garnaveikin, mæðiveikin og ýmsir aðrir kvikfjársjúkdómar. Nú er sama ásóknin byrjuð enn á ný. Bændasamtökin eru farin að gera samþykktir og áskoranir um að slaka á banninu. Búnaðarþing gengur í broddi fylkingar fyrir samþykktum um þær óskir sínar, að inn verði flutt ekki aðeins djúpfryst sæði holdanauta, heldur og lifandi kvikfé. Það er farið hægt af stað. Og nú lítur út fyrir, að löggjafarsamkoman ætli að verða við þessum óskum búnaðarþings, að hálfu leyti í þetta sinn, hitt kemur síðar. Ég hlustaði á ræðu hæstv. landbrh. hér í þessari hv. d. um daginn, þegar hann mælti fyrir þessu frv. í dag hlýddi ég á ræðu tveggja hv. þdm., sem sæti eiga í landbn. þessarar d. Báðir mæltu með samþykkt þessa frv. Töluðu þeir um hættur í sambandi við Þetta mál? Nei, þeir gerðu það ekki. Hv. formaður landbn. sagði orðrétt, að hér væri lítil sem engin áhætta. Hinn hv. þm. úr landbn. minntist litt eða ekki á hættur, en sagði þó, að gerðar mundu fyllstu varúðarráðstafanir gegn smithættu. Þetta var allt og sumt, sem um hætturnar var rætt. Það er fróðlegt að bera þessi ummæli saman við það, sem sagt var hér á hinu háa Alþingi árið 1931, þegar líkt stóð á, þegar rætt var frv. til laga um að heimila ríkisstj. að flytja inn sauðfé til sláturfjárbóta. Þá var ekki heldur mikið rætt um hættuna. Þá var gert lítið úr hættunum eins og nú, og þá var talað um nauðsynina á varúðarráðstöfunum og ekki efazt um, að þær yrðu gerðar og eftir þeim fyrirmælum yrði farið. Enginn efaðist um það. Allt átti að vera tryggt. En mæðiveikin kom. Árið 1931 sagði frsm. landbn. Nd., að ég ætla, á þessa leið: „Nefndinni er ljóst, að þarna getur að vísu verið um að ræða nokkra sýkingarhættu fyrir innlent fé og einnig um allmikinn kostnað. Tilraun þessa verður þó að gera,“ bætti þessi þm. við. Og hann lauk máli sínu með Því að segja: „Hins vegar treystir n. því, að öllum varúðarráðstöfunum verði beitt af hálfu ríkisstj. gegn sýkingarhættu og gætt hinnar ýtrustu sparsemi í fjármálum.“ Hér var vel um hnútana búið af hálfu löggjafans. Hann veitti leyfið, og hann treysti á framkvæmdina. Annar ágætur þm., sem sæti átti í landbn. árið 1931, sagði: „Hins vegar er um hættu að ræða í þessu sambandi. Bæði er hugsanleg sýkingarhætta á innfluttu fé og sömuleiðis spjöll með kynblöndun á hinum innienda fjárstofni. En gegn þessu setur frv. þær varúðarráðstafanir, sem ættu að nægja.“ Menn voru bjartsýnir þá, eins og þeir virðast vera bjartsýnir enn í dag, að unnt sé að koma í veg fyrir sýkingarhættu, að unnt sé að koma í veg fyrir þær hörmungar, sem sagan segir okkur frá að gerzt hafi hér á landi aftur og aftur á síðustu 200 árum. Nú hugga menn sig við, að það sé allt annað að flytja inn sæði nautgripa en að flytja inn lifandi nautgripi. Þetta er ekki allt annað. Ég neita því ekki, að sýkingarhættan kunni að vera minni, en hún er til staðar, hún er raunveruleg, og út frá því verður að ganga, þegar ákvörðun er tekin um þetta mál. Mig langar í sambandi við þetta að minna á orð, sem ágætur íslenzkur vísindamaður viðhafði fyrir nokkrum árum. Þessi maður mun hafa verið kunnugastur þessum málum allra íslendinga, en það var dr. Björn Sigurðsson læknir. Hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Áhættuminnsta leiðin til innflutnings búfjár til landsins er væntanlega að flytja sæði til sóttvarnarstöðvar, sem yrði tryggilega einangruð allan Þann tíma, sem það tekur að ala upp hreinan stofn, t.d. 10–20 ár eftir tegund. Stofnun og starfræksla slíkrar stöðvar er mjög umfangsmikið, kostnaðarsamt og vandasamt verk og hætt við, að menn hafi ekki gert sér ljóst, hvað í slíku verkefni felst. Má raunar telja líklegt, að í því þjóðfélagi hirðuleysis og óreglu, sem hér viðgengst, mundi ströngum og torveldum sóttvarnarreglum ekki hlýtt til lengdar. En enginn þyrfti sjálfsagt að óttast ábyrgð gerða sinna, þótt brugðið yrði út af fyrirmælum, jafnvel á augljósasta hátt.“ Þetta sagði þessi fróði og reyndi maður um þetta efni, dr. Björn Sigurðsson læknir. Mér er spurn: Hefur hv. landbn. Ed. rætt þetta frv., rætt það nýmæli, sem í þessu frv. felst, út frá þessu sjónarmiði? Hefur n. t.d. rætt málið út frá því, að dýrin yrðu að vera í einangrun í 10–20 ár eftir tegund? Hefur hv. nefnd gert sér ljóst, hversu umfangsmikið, kostnaðarsamt og vandasamt það verk er að einangra skepnurnar og gæta þess, að allar varúðarráðstafanir séu viðhafðar? Ég efast um það. E.t.v. má benda á, að slíkt sem þetta hafi verið gert í nágrannalöndum okkar og ekki komið þar að verulegri sök. En það sannar engan veginn, að sama eigi við hér á landi. Það er t.d. kunnugt mál, gamalkunnugt mál, að um innflutning búfjár til eylanda gegnir allt öðru máli yfirleitt en um innflutning landa á milli á meginlandinu. Sá maður núlifandi, sem mun vera fróðastur hér á landi um þessi mál, Páll A. Pálsson yfirdýralæknir, flutti útvarpserindi í maí s.l. Ég hef lesið þetta útvarpserindi með athygli, og ég get ekki skilið efni þess á annan veg en þann, að það sé frá upphafi til enda aðvörun til þjóðarinnar í þessu efni. Hann varar þjóðina við að stíga það spor, sem hv. landbn. Ed. ráðleggur í dag. Og hann lýkur þessu erindi sínu með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessu ári munu tvær aldir liðnar síðan mesta drepsótt, er enn hefur geisað í íslenzku búfé, barst til landsins, fjárkláðinn fyrri. Þessa hefur meiri hluti fulltrúa bænda á búnaðarþingi fundizt ástæða til þess að minnast með nokkuð sérstæðum hætti, með því að hvetja stjórnarvöld landsins til að hefja innflutning búfjár á nýjan leik. Þó hefur reynsla tveggja alda sýnt, að innflutningur búfjár hefur haft í för með sér geysilegt tjón og hörmungar, en aldrei hagnað. Ég hef talið sérstaka ástæðu,“ segir Páll A. Pálsson, „nú til þess að rifja stuttlega upp hin hörmulegu óhöpp í sambandi við innflutning búfjár til Íslands, og jafnframt við ég benda á og undirstrika þær hættur, sem alltaf hljóta að vera samfara slíkum innflutningi, hvernig sem um hnútana er búið. Eigi veldur sá, er varar.“ Þetta eru síðustu orð yfirdýralæknisins. Nú má kannske segja: Hér er engin hætta á ferðum. Landbrh. getur ekki veitt leyfi til innflutnings á sæði holdanauta, nema því aðeins að stjórn Búnaðarfélagsins og yfirdýralaeknir samþykki það. En er það forsvaranlegt af löggjafanum að leggja þá ábyrgð á hendur einum manni eða svo, einum embættismanni? Mér finnst það ekki forsvaranlegt að samþykkja lög upp á slíkt, nema því aðeins að löggjafarsamkoman sé sannfærð um, að þessu fylgi engin hætta. Á fyrsta fjórðungi þessarar aldar starfaði hér yfirdýralæknir, Magnús Einarsson, sérstakur dugnaðarmaður. Þessi maður stóð árum, ef ekki áratugum saman í stöðugri baráttu við stjórnarvöldin um þessi mál. Hann átti til að bera dugnað og hann átti til að bera áhrifavald, og honum tókst árum saman að sporna við því, að innflutningur búfjár væri hafinn á ný þá. Þegar hans missti við, brást skjólgarðurinn, þá brást vörnin. Ég veit, að núv. dýralæknir er dugnaðarmaður og samvizkusamur embættismaður, og ég veit einnig, að hann hefur skilning á þessum vandkvæðum. En ég vil ekki hætta á neitt fyrir mitt leyti um framkvæmd í þessu efni. Ég mun ekki láta það vera komið undir siðferðisþreki eins manns. Ég hefði talið sæmilegast, að þetta mál hefði að þessu sinni verið látið daga uppi hér á Alþingi. Þetta mál þarfnast miklu meiri og nákvæmari athugunar. Og hér eru fordæmin það ljós, að ekki má rasa um ráð fram. Ég sé ekki, að neitt liggi á í þessu efni. Og ég skora þess vegna á hv. þdm. fyrst og fremst að athuga málið út frá þessu sjónarmiði, sem alls ekki hefur verið rætt hér þar til nú. Og ef þeir gera það, þá treysti ég því, að þeir rasi ekki um ráð fram, heldur lofi málinu að bíða, lofi málinu að njóta frekari athugunar, en taki ekki ákvörðun að þessu sinni.



Herra forseti. Það er nú að mínum dómi tæplega fært að ræða jafnmikið stórmál og hér er um að ræða, þegar ekki eru fleiri viðstaddir í hv. deild en nú virðist vera. Og óviðeigandi væri ekki, að hæstv. landbrh. sýndi þessu máli þá virðingu sína, að hann væri viðstaddur umr. Mér fyndist, að minna mætti varla vera. En eigi að síður, þar sem sýnt þykir, að málið skal úr deildinni a.m.k., vil ég segja mitt álit, áður en það fer héðan. Hv. 9. þm. Reykv. (AGl) hefur rakið sögu búfjárinnflutnings til landsins og skýrt frá því, hvaða áhrif búfjárinnflutningurinn hefur haft á hag okkar íslendinga. Ég er reiðubúinn til þess að staldra við og hlusta á þau rök, sem eru færð fram fyrir máli þessu. Ég hef setið á nokkrum búnaðarþingum, og ég hef hlerað eftir þeim rökum. En ég verð að segja Það, að eftir því sem fleiri ræður hafa verið fluttar um þetta mál, eftir því hefur mér fundizt það vera fjarstæðukenndara hjá okkur að vera að flana að því að flytja inn búfé, vegna þess að það liggur ekkert það fyrir í þessu máli, sem sýni, að hér sé um stórfelldan hagnað að ræða fyrir íslenzkan landbúnað í fyrsta lagi, en í öðru lagi liggur það fyrir, að öllum búfjárinnflutningi, hvernig sem að er búið, fylgir allmikil áhætta, svo að ekki meira sé sagt, verulega mikil áhætta. Hv. 10. landsk. (BGuðm), sem talaði fyrir þessu frv. af hálfu landbn. í dag, taldi áhættuna vera ákaflega litla samanborið við þann hagnað, sem landsmenn mundu hafa af innflutningi búfjár. Þessu vil ég algerlega snúa við, vegna þess að reynslan hefur sýnt okkur það, að áhættan er mikil, en hagnaðurinn enginn. Þá benti hv. þm, enn fremur á, að það væri mikið nauðsynjamál að koma upp sóttvarnarstöðinni á aðalhöfðingjasetri landsins, vegna þess að þar væri húsakostur góður og því mun ódýrara að útbúa sóttvarnarstöðina á Þann veg, að það þyrfti ekki að veita mikið fjármagn til þeirra hluta, eins og sakir stæðu. Ég efast ekki um, að þetta kunni að vera rétt hjá hv. þm., að það megi notast að verulegu leyti við þau húsakynni, sem þarna eru. En eigi að síður er mjög óviðfelldið að ætla að lögbinda sóttvarnarstöð á aðalhöfðingjasetri landsins, þar sem koma inniendir og erlendir menn fleiri á það býli landsins en á nokkurt annað býli, sem til er í landi voru. Og tæplega mun það viðeigandi þykja, hvorki af okkur íslendingum né erlendum mönnum, sem heimsækja Bessastaði, að þar verði víggirðingar miklar, eins og fyrirhugaðar munu vera í sambandi við sóttvarnarstöðina, svo að mér finnst, eftir því sem meira er um þá hluti rætt, það vera fjarstæðukenndara en tali taki að hugsa sér að lögbinda sóttvarnarstöð að Bessastöðum, það er svo fráleit hugsun. Það, að forseti Íslands hafi gefið sitt samþykki fyrir þessu máli, eða að stöðin yrði byggð að Bessastöðum, efast ég mjög um að sé rétt, því að ef ég man rétt eftir því, sem skýrt var frá um þessa hluti á búnaðarþingi fyrir ekki alllöngu, þá mun svar forsetans ekki hafa verið svo skýrt, að það sé hægt að draga það út, að hann hafi ekkert við það að athuga, það er síður en svo. Ég hygg, að það sé nokkuð á annan veg, og ég efast mjög um, að í eðli sínu sé hann því samþykkur. Og æskilegt væri, að það lægi þá skriflega fyrir, ef svo væri. Og ég vil mælast til þess við hv. 10. landsk., sem er formaður landbn., að hann leggi það svar forsetans skriflega hér fyrir, þannig að það sé vitað mál, að hans svar hafi verið eins afdráttarlaust og hann vildi vera láta. En sleppum nú þessu, vegna þess að þetta er í raun og veru ekki aðalatriði málsins. Það hefur verið látið í það skína, að búnaðarþing á undanförnum árum hafi verið að smáþrýsta málinu áfram. Það má kannske til sanns vegar færa, að svo hafi verið. En með leyfi forseta, vil ég lesa upp samþykktir búnaðarþings frá árinu 1961. Þær hljóða þannig: „Búnaðarþing leggur til: 1) Að nú þegar verði unnið að því með innflutningi djúpfrysts sæðis að hreinrækta hinn erlenda holdanautastofn, sem fyrir er í landinu. 2) Að jafnframt séu athugaðir möguleikar á því að koma upp hér í landinu fleiri hreinræktuðum holdanautastofnum með innflutningi nýfæddra kálfa, svo sem af Hereford og Aberdeen Angus, enda verði þeir aldir upp í öruggri sóttkví með innlendum nautgripum, þar til fullkomið öryggi fæst um heilbrigði þeirra. Innflutningurinn á sæði og gripum fari fram samkv. gildandi lögum um innflutning búfjár.“ Ég vil vekja athygli á þessu sérstaklega: „innflutningurinn á sæði og gripum fari fram samkvæmt gildandi lögum um innflutning búfjár. 3) Að máli þessu verði vísað til landbrh. til athugunar og framkvæmda.“ Hér er því skýrt fram tekið af búnaðarþings hálfu, eins og á öllum þeim búnaðarþingum, sem um þetta mál hafa fjallað nú hin síðari ár, að væri horfið til innflutnings búfjár, ætti að byggja þann innflutning á lögunum um innflutning búfjár frá 1948, að byggja fullkomna sóttvarnarstöð. Þetta var hugsun búnaðarþings, og það er tekið fram í fyrra í þeim ályktunum, sem búnaðarþing gerði, og hefur aldrei verið óskað eftir því, að væri samin nein ný, sérstök löggjöf fyrir innflutning búfjár, vegna þess að það var talinn sjálfsagður hlutur, að sú löggjöf, sem gilt hefur frá 1948, gilti áfram og innflutningur búfjár byggðist á þeirri löggjöf, en engri annarri. Það verður að sjálfsögðu álitamál í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., hvort eigi að telja frv. öryggisventil á innflutning búfjár eða ekki. Ef við miðum okkar innflutning á búfé eingöngu við sæðisinnflutning á einni tegund gripa, þ.e.a.s. Galloway-gripa, eins og frv. gerir ráð fyrir, þá má vel vera, að sú stöð, sem byggð yrði, að Bessastöðum væntanlega, mundi vera fullnægjandi. En það kom greinilega fram á nýafstöðnu búnaðarþingi, eins og raunar er vitað mál, að ef á annað borð farið er að flytja inn búfé og búið að leyfa innflutning á einni tegund gripa, þá kemur þrýstingurinn á meiri innflutning. Þegar á að fara að flytja inn eina tegund af holdanautgripum, kemur fram krafan um að fá inn aðra gripi, sem eru miklu arðsamari, gefa meiri hold, og í öðru lagi að flytja inn mikil og góð mjóikurkyn frá öðrum löndum. Þessu getum við alveg slegið föstu, um leið og búið er að opna gáttina fyrir innflutningi búfjár til landsins. Og í þriðja lagi er ekki ólíklegt, að við mundum enn á ný þrýsta á það, að við fengjum eitthvað af þessum ágætu, ensku sauðfjárkynjum innflutt til landsins, þannig að það er þegar sýnt, að sú sóttvarnarstöð, sem byggja skal samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er ófullnægjandi fyrir innflutning búfjár í framtíðinni. Og það er stórhættulegt, og það er kannske mesta hættan í málinu, ef á að ganga þannig frá Því í upphafi að byggja sóttvarnarstöð á þann veg, að hún geti ekki fullnægt innflutningi búfjár og þeim kröfum, sem til hans verða gerðar í framtíðinni. Það er stórhætta. Og þess vegna tel ég, að hér sé um afturför að ræða með byggingu þessarar sóttvarnarstöðvar samanborið við það, sem lögin frá 1948 gera ráð fyrir, vegna Þess að þau byggjast á því, að sú sóttvarnarstöð, sem reist yrði, gæti fullnægt innflutningi hvaða búfjártegundar sem væri og hversu mörgum. Og ég hygg, að það hafi líka verið meginstefnan og meginatriðið í því fyrra frv., sem mþn. samdi, sem starfaði að þessum málum í sumar sem leið. Ég hygg, að það muni hafa verið uppistaðan í hennar tillögu- og frumvarpssamningu. En þegar það frv. kemur til ráðuneytisins ásamt kostnaðaráætlun, þótti málið vera svo kostnaðarsamt, að það mundi algerlega dautt í bili, vegna þess að það mundi ekki vera hægt að veita fé til byggingar þeirrar sóttvarnarstöðvar, sem þar var gert ráð fyrir, og annars, sem samhliða þurfti að gera. Og síðan eru athugaðir möguleikarnir á ný með því að takmarka innflutninginn við sæðisinnflutning á einni einustu búfjártegund, sem á að vera til þess að bæta það kyn, þann kálf, vil ég segja, sem einn mjög merkur bóndi hér á landi tók úr kúnni, rétt áður en hún var drepin, og þessi holdanautastofn, sem nú er í landinu, er kominn út af. En ástæðan fyrir því, að sá innflutningur nautgripa, sem gerður var 1933, að ég ætla, tókst ekki betur, var sú, að það kom mjög smitandi húðsjúkdómur með þessum nautgripum til landsins, og voru þeir því drepnir, sem betur fer, vil ég segja. En þó fylgdi nokkur gifta, að þessi kálfur, sem tekinn var, skyldi þó ekki verða neinn smitberi. Þar var sannarlega djarft teflt, en tókst þó giftusamlega. Þegar við lítum á innflutning sauðfjár til landsins, eins og hv. 9. þm. Reykv. skýrði frá áðan, þá er síður en svo, að við sjáum ekki menjar þess innflutnings hér í landinu enn í dag, vegna þess að það eru þó nokkrir sjúkdómar, sem sauðféð býr við vegna hinna innfluttu sauðfjárstofna, sem hafa verið fluttir til landsins á liðnum áratugum og öldum. Enn þá höfum við ekki getað útrýmt mæðiveikinni og ekki garnaveikinni og ekki kýlapestinni, og ég er ekki alveg viss um kláðann, hvort hann er útdauður. Vonandi er það nú svo, en þó þori ég ekki að fullyrða neitt um þá hluti. Og það er talið nokkurn veginn öruggt mál, að bara mæðiveikin, sá eini sjúkdómur, hafi kostað landsmenn nálægt einum milljarð kr., að ég ætla. Það er síður en svo, að við íslendingar séum svo auðug þjóð, að við þolum að búa við sauðfjársjúkdóma og eyða jafnmiklu fé í að útrýma þeim og við höfum gert. Þess vegna ber okkur skylda til að reyna allt, sem við getum, til þess að fyrirbyggja það, að sauðfjársjúkdómar herji í landinu. í mörgum héruðum landsins hefur tekizt mjög vel að útrýma mæðiveikinni, þátt enn þá herji veikin á einstaka stað. Og ástandið er þannig, að meðan ekki er búið að útrýma þessum sjúkdómi, getum við aldrei fullyrt um, hvar hann kann að gjósa upp. Og nú í ár minnir mig, að það sé ætlað á fjárlögum vegna sauðfjársjúkdóma nokkuð á 5. millj. kr., eða álíka upphæð og mundi kosta að byggja nokkurn veginn fullkomna sóttvarnarstöð, en eins og hv. þm. rekur minni til, er ætlað á fjárlögum þessa árs til byggingar sóttvarnarstöðvar 0.5 millj. kr., eða 1/2 millj. kr., en það að byggja nokkurn veginn fullkomna stöð mundi kosta um 5 millj. kr. eða eins og eins árs framlag vegna sauðfjárpestanna er áætlað á þessu ári. Þess vegna finnst mér, að fyrsta skilyrðið hjá okkur varðandi innflutning búfjár sé það að útrýma þeim sauðfjársjúkdómum, sem við höfum fyrir í landinu, áður en við hugsum til þess að flytja inn búfé á ný. Og þess vegna er ég ákveðinn á móti þessu máli og það alveg eins þótt ýmsir öryggisventlar virðist vera settir á þá væntanlegu löggjöf, sem þetta frv. er undanfari að. Ég vil vekja athygli hér í frv. á II. kafla, 11. gr., en þar stendur, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. gr. getur landbrh. heimilað innflutning á sæði úr nautum af Galloway-kyni, en einvörðungu í sóttvarnarstöð ríkisins að Bessastöðum á Álftanesi. Heimild þessa má þó því aðeins nota, að fyrir liggi umsögn forstöðumanns tilraunastöðvar háskólans í meinafræði um fyrirhugaðan innflutning, stjórn Búnaðarfélags Íslands mæli með honum og yfirdýralæknir samþykki hann.“ Við skulum slá Því föstu, að núv. yfirdýralæknir mundi aldrei ljá sitt samþykki við innflutningi búfjár og Þar með væri þetta mál úr sögunni. Það voru ýmsir á búnaðarþingi, sem bentu á, að þetta væri óhætt, vegna þess að yfirdýralæknir mundi aldrei ljá sitt samþykki til innflutnings búfjár. En það er nú svo, að hann getur af ýmsum ástæðum horfið frá sínu starfi og í hans stað komið maður, sem undireins slakar á Því, Þar sem áður hefur verið staðið á verðinum, og því eigum við ekki að byggja löggjöfina eða okkar skoðanir á því, að einhver aðili, sem starfar eftir löggjöfinni, standi fastar fyrir en annar. Löggjöfin á að miðast við það, sem við teljum farsælast hverju sinni, en ekki hver á að framkvæma hana hverju sinni. Þess vegna finnst mér, að þau rök, að það sé óhætt að samþykkja þetta frv., eins og sumir hafa látið í veðri vaka, vegna þess að það komi ekki til innflutnings búfjár, séu ákaflega veigalítil rök í málinu. Eins og sakir standa, er ég algerlega á móti Því, að búfé verði flutt inn. En hv. 9. Þm. Reykv. (AGI) benti á það, að bændasamtökin í landinu væru mjög fylgjandi innflutningi búfjár. Það má kannske til sanns vegar færa með búnaðarþing eða meiri hluta þess á liðnum árum, að það hafi verið að reyna að smáþoka málinu áfram, en aftur á móti vil ég benda á ályktun stéttarsambandsfundar frá s.l. ári, þar sem kemur fram algerlega gagnstæð skoðun því, sem hefur verið samþykkt á búnaðarþingi nú og áður, en ályktun aðalfundar Stéttarsambands bænda hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda leggur sérstaka áherzlu á, að ráðandi aðilar um hugsanlegan innflutning erlendra búfjárstofna gæti fyllstu varúðar í því, og minnir á hina bitru reynslu bændastéttarinnar í þessum efnum.“ Það er því fjöldi bænda í landinu, sem er algerlega á móti því, að það verði hafinn að nýju innflutningur á búfé. Það er líka vitað mál, að þegar farið er að flytja inn fleiri tegundir af búfé, t.d. holdanautgripi og mjólkurkyn, eru bændur ekki komnir lengra á veg í ræktunarstarfsemi okkar búpenings en það, að margir mundu, ef til þessa kæmi, verða til þess að eyðileggja sin góðu mjólkurkyn, vegna Þess að þeir mundu ekki vera nógu vel vakandi á verðinum og blanda Þau holdanautgripum, og þannig yrði þessi innflutningur sízt til bóta, ef til kæmi. Hér er því margs að gæta, og mér finnst, að þegar dregin eru saman meginatriði málsins, þá sé rík ástæða til að vera á móti málinu. Það er saga liðna tímans, sem sýnir okkur Það, að við höfum aldrei hagnazt á innflutningi búfjár, en við höfum liðið stórfelldan skaða við það. íslenzk bændastétt væri öflug og sterk í dag, ef aldrei hefðu borizt búfjársjúkdómar til landsins, og í öðru lagi liggur ekkert það fyrir í málinu, að söluafurðir innflutts búfjár séu svo miklu verðmeiri, samanborið við tilkostnað, að Þar sé um nokkurn hagnað að ræða, þó að við slyppum við alla sjúkdóma, sem mikil áhætta kann að fylgja að berist með Þessu búfé til landsins. Og í Þriðja lagi, sem er ekki minnst um vert, Þá á ekki í nefnu að slaka til með byggingu sóttvarnarstöðva og ekki horfa í neina fjármuni í því skyni, og ég hef bent á það, að árlega kosta sauðfjársjúkdómar nokkrar milljónir króna. Það væri hægt að byggja öfluga og góða sóttvarnarstöð og skapa þá aðstöðu, sem talin væri nauðsynleg vegna innflutningsins, fyrir það fjármagn, sem við eyðum nú vegna þessara sjúkdóma. Ég hef, herra forseti, reynt að gera grein hér fyrir minni afstöðu til þessa máls. Því miður gafst mér ekki kostur á að fjalla um þetta mál í n., og hefði ég að sjálfsögðu gefið út sérálit um málið, en vegna þess að Það var ekki hægt, þá vildi ég gera grein hér fyrir minni afstöðu. En ég leyfi mér hér að flytja rökstudda dagskrá við frv., og hljóðar hún þannig, með leyfi forseta: „Þar sem innflutningur búfjár á liðnum árum og öldum hefur valdið þjóðinni stórkostlegu tjóni, sem enn þá getur verið yfirvofandi, meðan innfluttum búfjársjúkdómum hefur ekki verið útrýmt að fullu, og Þar sem aðalkjarni þessa frv., bygging sóttvarnarstöðvar, er spor aftur á bak frá Því, sem nú gildir í lögum frá 1948 um slíka stöð, og þar sem ekki er um mikla hagnaðarvon að ræða af búfjárinnflutningi samanborið við áhættuna, telur deildin ekki, eins og sakir standa, tímabært að afgreiða Þetta mál og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vænti þess, að þessi dagskrártillaga komi til atkvgr. hér í hv. d., um leið og málið verður tekið til atkvgr. Ég hef svo ekki meira að segja að sinni um þetta mál, en vænti þess, að hv. þm. athugi sinn gang og fylgi þeirri dagskrártillögu, sem hér hefur verið lögð fram.



Herra forseti. Það atvikaðist svo, að ég gat ekki mætt á þessum fundi strax Þegar hann byrjaði, og ég gat þess vegna ekki hlustað á þær umr., sem hér hafa farið fram, en ég hef heyrt hina rökstuddu dagskrá, og undrast ég mjög, hvað því veldur, að hún er flutt. Mér virðist, að Þær stoðir, sem ættu að renna undir hina rökstuddu dagskrá, séu harla veikar og ekki rétt byggðar. Það er talað um innflutning búfjár í dagskránni. Þetta frv. fjallar ekki um innflutning búfjár. Það er talað um þá sjúkdóma, sem hafa komið inn í landið, vegna Þess að það hefur verið flutt inn búfé. En einmitt vegna þess, að innflutningur búfjár á undanförnum árum hefur valdið ekki aðeins íslenzkum landbúnaði, heldur íslenzku þjóðinni tjóni, hefur verið horfið frá því að flytja inn lifandi búfé, og til þess að fyrirbyggja, að slíkt geti aftur orðið, er með þessu frv. gert ráð fyrir að koma upp sóttvarnarstöð, sem hefur ekki áður verið komið upp hér á landi, sóttvarnarstöð, sem á að verða til þess að koma í veg fyrir, að sjúkdómar geti breiðzt út hér á landi, vegna þess að það á ekki að hleypa neinum grip út af sóttvarnarstöðinni fyrr en eftir tvö ár. Það er svo alveg sérstakt atriði í þessu máli, að höfundur Þessarar dagskrár mælti með því, ekki á búnaðarþinginu á þessu ári, heldur í fyrra, greiddi atkv. með áskorun til landbrh. að undirbúa frv. til laga um innflutning búfjár á miklu víðtækari hátt en þetta frv. felur í sér. Mönnum er vitanlega leyfilegt að hafa skoðanaskipti, breyta um skoðun á málum og málefnum. En það er vart hægt að hugsa sér meiri hringsnúning en hjá hv. 1. þm. Vesturl. í þessu máli frá því 1961, þegar hann greiðir atkvæði með því að skora á landbrh. að undirbúa löggjöf um innflutning búfjár, eins og ályktunin var þá orðuð. Við vitum það, alþm. flestir, að það hefur verið í lögum frá 1948 að koma upp sóttvarnarstöð í því skyni að flytja inn lifandi búfé. En slík sóttvarnarstöð mundi kosta mikið fjármagn, og það er ekki aðeins það, sem hefur komið í veg fyrir, að þessari stöð hafi verið komið upp, heldur hitt, að menn hafa verið hræddir við afleiðingarnar af því að flytja inn lifandi búfé. Þess vegna hefur verið horfið algerlega frá því. Á s.l. vori skipaði ég nefnd til þess að endurskoða lög um innflutning búfjár o.fl., og sú nefnd skilaði áliti. Yfirdýralæknir var í þessari nefnd, undirskrifaði þetta álit athugasemdalaust, þar sem gert var ráð fyrir þeim möguleika að flytja inn lifandi búfé og koma upp fullkominni sóttvarnarstöð. En þar sem vitað var, að yfirdýralæknir og ýmsir fleiri töldu, að það gæti verið mikil hætta í því að flytja inn lifandi búfé, var við nánari athugun og eftir að hafa haft nánar viðræður við Ólaf Stefánsson nautgriparæktarráðunaut Búnaðarfélags Íslands, yfirdýralækninn, Pétur Gunnarsson o.fl., sem áhuga hafa fyrir þessum málum, horfið að því ráði að sníða frv. á þann veg að flytja inn sæði í staðinn fyrir lifandi búfé. Ég átti tal um það við yfirdýralækni, á hvern hátt væri hugsanlegt að gera þetta, án þess að hætta væri í því fólgin. Yfirdýralæknir sagði: Það, sem þarf að gera, er það, að við þurfum að senda fagmann til Skotlands og við þurfum, eftir að sæðið hefur verið tekið úr nautinu, að láta slátra því og sannfærast um, að það hafi verið heilbrigt. Á þennan hátt ætti að vera hægt að útiloka allar hættur, með því að koma upp sóttvarnarstöð, sem útilokar það, að nokkuð verði frá henni sent fyrr en eftir tvö ár. - Þetta voru hans tillögur, og með þetta í huga tók hann að sér að semja frv. það til laga, sem nú er hér til umr., ásamt Ólafi Stefánssyni og Pétri Gunnarssyni. Hitt er svo annað mál, og það er eðlilegt, að yfirdýralæknir, sem samkvæmt þessu frv. á að hafa síðasta orðið og bera ábyrgð í þessu máli, segi eitthvað á þá leið: Það er ekkert í þessum heimi, sem er 100% öruggt. Það getur enginn tekið slíka fullnaðarábyrgð á neinu. En í þessu frv. eru allar Þær öryggisráðstafanir teknar upp, sem mannleg þekking hefur yfir að ráða, allar þær varúðarráðstafanir, sem nágrannaþjóðir okkar tileinka sér. Og það vil ég biðja hv. þm. að hafa í huga, þá sem mótmæla þessu frv., að ekki aðeins nágrannaþjóðir okkar, heldur margar fleiri þjóðir hafa nú síðasta áratuginn haft þessa aðferð til þess að kynbæta stofninn, að flytja sæði á milli, og Það hefur gerzt án nokkurrar áhættu, án þess að nokkurt slys hafi af því orðið. Ég heyrði ekki ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég heyrði þó eitt í lokin, að hann sagði, að af þessu mundi ekki vera hagnaður. Það er út af fyrir sig leitt, að bóndinn í Asgarði skuli leyfa sér að koma með slíka fullyrðingu fram á hv. Alþingi, fullyrðingu, sem styðst við vanþekkingu. Ef hann hefði kynnt sér þessi mál, hefði hann vitanlega ekki leyft sér að viðhafa þau ummæli. Hv. þm. ætti að gera sér grein fyrir því, áður en hann leyfir sér að fullyrða slíkt, hvort það er eðlilegt eða ekki að staðhæfa þetta. Við getum jafnvel verið sammála um, að það borgi sig alls ekki að framleiða mjólk, það borgi sig ekki að reka sauðfjárbúskap, það borgi sig ekki að ala upp naut til slátrunar eða þess konar. Og við getum jafnvel tekið undir með bóndanum, sem reyndar var stórbóndi og átti miklar eignir í landinu, en fullyrti, að hann væri alltaf að tapa. Það var taprekstur á öllu, sem hann gerði, en eigi að síður átti hann stórbú, hann átti stóra jörð, vel uppbyggða, og ýmislegt fleira, og þegar spurt var að því, hvernig stæði á því, að hann gæti átt þetta og talið þetta fram og alltaf var hann að tapa, þá sagði hann eitthvað á þá leið: Ja, það er nú bara misjafnlega mikið, sem maður tapar á hlutunum. - Og ef við erum sammála um, að það sé tap á búrekstrinum, þá setti hv. 1. þm. Vesturl., bóndinn í Ásgarði, að vera mér sammála um, að það sé misjafnlega mikið tap. Nú voru gerðar tilraunir í Laugardælum með holdanaut, - holdanaut, sem eru útþynnt. Það er þessi stofn, sem Páll Sveinsson hefur með sinni framsýni verndað í landinu, því að ef Páll Sveinsson hefði t.d. haft sömu skoðun og hv. 1. þm. Vesturl. og hefði bara verið þröngsýnn og afturhaldssamur, þá væri enginn holdanautastofn til í landinu. Það er talið ákaflega mikils virði, að þessi stofn skuli vera til, og það væri ekki til of mikils mælzt, þótt sandgræðslustjórinn í Gunnarsholti fengi einhvern tíma þakkarávarp fyrir að hafa haldið honum við, en þessi stofn er til, og í Laugardælum voru gerðar tilraunir, sem sýndu það, að þótt þessi stofn sé mikið útþynntur, þá var það svo, að á veturgömlu nauti reyndist kroppþunginn á þessu útþynnta holdanauti vera 40 kg meiri en af íslenzku nauti, og það út af fyrir sig var ekki lítils virði, en kjötið af þessu útþynnta holdanauti var jafnvel 40 eða 50% meira virði en af íslenzka nautinu. Þegar kjötið af íslenzka nautinu var 20 kr., þá var kjötið af hinu útþynnta holdanauti frá Gunnarsholti 28–30 kr. Nú skulum við bara segja, að það sé 8 kr. munur á hverju kg af þessu útþynnta holdanauti frá Gunnarsholti og venjulegu íslenzku nauti, og margfalda það með fjörutíu. Þá fáum við út, hvað vannst með því að rækta holdanautin, og það er út af fyrir sig hreint ekki lítils virði. 40 kg á 28 kr., það eru 1120 kr. á ársgömlu nauti. Nú er ekki heppilegt að slátra nautinu ársgömlu. Ég hygg, eða a.m.k. sögðu gömlu fjárbændurnir það, að það ætti að slátra sauðunum annaðhvort þriggja vetra eða fimm vetra, þeir væru vænstir á staka árinu. Ég veit ekki, hvort það er þannig með holdanautin. En við skulum bara segja, að þeim væri slátrað þriggja vetra, og við skulum ekki segja, að það sé 40 kg munur á hverju ári. Við skulum segja, að á þremur árum sé aðeins 100 kg munur, á 28 kr., það eru 2800 kr. Og ég vil minna þá menn á það, sem mótmæla þessu frv. á þeim grundvelli, að það sé ekki hagnaður af því að taka þetta upp, að ef bændur eiga þess kost að hafa holdanaut ásamt öðru í sínu búi, þá verða þetta hreinar aukatekjur hjá þeim. Bóndinn hefur 15–20 kýr og 100–150 ær, og hann minnkar ekki við sig þennan bústofn, þótt hann bæti við sig holdanautum. Og hvers vegna ekki? Það er vegna þess, að holdanautin auka tiltölulega lítið vinnuna við búið. Það þarf ódýrt hús yfir þessi naut, og nautin éta úrgangshey, rekjur og vont hey, sem sauðkindin og kýrin nota ekki. Og það er annað, að holdanautið étur grasið í högunum, sem nú er venjulega brennt. Og þegar við ökum um sveitir landsins nú, þá sjáum við, að það er viða, sem sinan er brennd, vegna þess að grasið hefur ekki verið bitið. Það er þess vegna, að ef bændur gætu almennt átt - við skulum segja 8–10 holdanaut, þá er möguleiki fyrir þá að slátra 2–3 nautum á ári. Þetta er nýtt búsílag. Þetta eru aukatekjur, sem bóndinn fær án þess að kaupa aukinn vinnukraft, án þess að leggja í miklar eða kostnaðarsamar byggingar, án þess að leggja í ræktun, án þess að leggja í aukinn kostnað við vélakaup. Og ég undrast, að það skuli hér í hv. Ed. Alþingis vera bóndi, sem gengur lengst í því að mótmæla þessu. Hitt hef ég hugmynd um, þótt ég hafi ekki haft tækifæri til þess að hlusta á það, að sá eini læknir, sem á sæti í deildinni, hafi einnig mótmælt þessu. Þar kemur til hans vísindamennska, og þar kemur til hans - við skulum segja tilhneiging til þess að tala máli varfærninnar. En þessi hv. þm., sem hefur tileinkað sér vísindamennskuna, verður að leita lengra en til hinnar almennu læknisfræði, áður en hann gerist talsmaður þess að mæla gegn þessu frv. Þá verður hann að kynna sér, hvað hefur gerzt meðal annarra þjóða í þessu efni. Getur hann bent á dæmi þess, að það hafi orðið slys af því að flytja sæði úr nautgripum frá Skotlandi til Noregs? Getur hann bent á, að það hafi orðið slys af því að flytja sæði á milli t.d. Svíþjóðar og Danmerkur, eins og gert hefur verið á undanförnum árum? Nei, hann getur ekki bent á það, vegna þess að þetta hefur ekki átt sér stað, þrátt fyrir það, þótt það hafi verið gert mörg undanfarin ár. En hvers vegna hefur ekki orðið slys? Það er vegna Þess, að Þessi lönd hafa haft sömu öryggisráðstafanir, sömu hemlana og gert er ráð fyrir að lögfesta með þessu frv. Þetta frv. er samið með tilliti til þess að hafa allar þær öryggisráðstafanir, sem þekkjanlegar eru í heiminum. Og yfirdýralæknir játar það í sinni grg., að allar öryggisráðstafanir, sem þekkjanlegar eru, hafi verið teknar inn í þetta frv. Það er eðlilegt, að hv. alþm. séu samvizkusamir og hugsi sem svo: Við megum ekki brenna okkur aftur á því, sem áður hefur gerzt í Þessum málum. - Íslenzka þjóðin hefur orðið fyrir miklu tjóni undanfarið af búfjársjúkdómum. Það er eðlilegt, að menn hafi þetta í huga, og það er einmitt þetta, sem haft var efst í huga, þegar þetta frv. var samið. Það var haft efst í huga. Þess vegna eru allar þær öryggisráðstafanir, sem nú eru þekkjanlegar, teknar inn í frv. Og út af fyrir sig geta þeir, sem eru tortryggnastir á þetta mál, greitt þessu frv. atkv., vegna þess að þó að þetta frv. verði að lögum, þá koma lögin ekki til framkvæmda, nema forstöðumaður tilraunastöðvarinnar á Keldum sé því samþykkur, nema Búnaðarfélag Íslands vilji mæla með því, nema yfirdýralæknirinn vilji samþykkja það. Það er þess vegna þrefalt öryggi, sem gildir í þessu máli. Og þótt þetta frv. verði að lögum, verður það ekki framkvæmt, nema Þeir, sem hafa bezta þekkingu í þessum málum, verði því samþykkir. Ástæðan til þess, að ég er talsmaður þessa máls, er einfaldlega sú, að ég hef gert mér ljóst, að með því að lögfesta þetta frv. er bændum landsins gefið tækifæri til þess að koma á stofn nýrri búgrein, sem getur orðið þeim drjúgur tekjuauki. Og ég tel, að það sé rétt stefna í íslenzkum landbúnaði að vinna að því að gera búskapinn fjölbreyttari, koma fleiri og styrkari fótum undir búskapinn, til þess að bændurnir geti orðið frekar en orðið hefur fjárhagslega sjálfstæðir. Og það er rétt stefna að vinna að þessu máli á þann veg, að bændurnir geti hverju sinni rekið sitt bú á sem sjálfstæðastan hátt, með sem minnstum styrkjum frá því opinbera. Þetta mál, frv. til laga um innflutning búfjár, eins og það heitir, er þannig, að I. kafli þess er óbreyttur frá núgildandi lögum. En það er annar kafli þessa frv., sem byrjar með 11. gr., sem hér er raunverulega til umr. Þetta frv. er í rauninni ekki um innflutning búfjár, heldur um það, hvort skuli leyfa innflutning á sæði, þegar allar öryggisráðstafanir eru viðhafðar. Og ég vil ætlast til þess, að hv. alþm. athugi Þetta gaumgæfilega, hugsi rökrétt um þetta, hugsi um þetta á annan hátt en hv. 1. þm. Vesturl., vegna Þess að hann hefur ekki hugsað um þetta rökrétt. Hann hefur hugsað um þetta frá óskiljanlegum sjónarmiðum. Hann hefur ekki hugsað það rökrétt. Hv. 1. Þm. Vesturl. mælti með innflutningi búfjár og holdanautamálinu 1960 og 1961, þegar um það var að ræða að flytja inn lifandi búfé og koma upp sóttvarnarstöð í því skyni. En þegar öryggisráðstafanir eru auknar, þegar horfið er frá því að flytja inn lifandi búfé og þegar allir öryggishemlar eru í fyllsta lagi, þá kemur þessi hv. þm. hér upp í ræðustól og talar viðvörunarorð. Ég veit það, hæstv. forseti, að hv. þm. fyrirgefa mér, þótt ég skilji ekki þennan málflutning og þótt ég leyfi mér að segja, að það er eitthvað annað en rökrétt hugsun eða heilbrigð skynsemi ráði slíkum málflutningi. Hitt vil ég svo undirstrika, og það vil ég virða, Þótt hv. þm. vilji ræða um þetta mál af Þeirri íhygli, sem nauðsynleg er, þegar það er haft í huga, hversu mikið íslenzka þjóðin hefur skaðazt af búfjársjúkdómum. En ég vil um leið minna hv. alþm. á það, að Þetta frv. er samið af mönnum, sem höfðu það sérstaklega í huga, að íslenzka þjóðin hafði orðið fyrir miklu tjóni vegna þess, að það var flutt inn búfé án þess að gæta nauðsynlegra öryggisráðstafana. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Ég hef ekki ástæðu til að mótmæla Þeim umr., sem hér hafa farið fram, vegna þess að ég hlustaði ekki á þær, en ég vil mælast til þess, að hv. þm. samþykki þetta frv., um leið og þeir gera sér fulla grein fyrir því, að frv. er samið af mönnum, sem hafa gert sér grein fyrir hættunum. Og lögin koma ekki til framkvæmda, nema allar hugsanlegar öryggisráðstafanir séu viðhafðar.



Herra forseti. Brennt barn forðast eldinn. Þannig hljóðar eitt íslenzkt spakmæli og ágætt. En þó að brennd börn forðist eldinn, þá held ég samt, að enginn fulltíða maður, sem einhvern tíma hefur brennt sig í æsku, gangi svo langt, að hann afneiti því með öllu að nota eld allt sitt líf. Þeir hv. þm., sem hér hafa talað á móti þessu frv., hv. 9. þm. Reykv. (AGI) og hv. 1. þm. Vesturl. (AB), röktu báðir þá sögu um 200 ár, sem hér á landi hefur gerzt að því er snertir innflutning búfjár og afleiðingar af honum, sem eru sannast að segja mjög slæmar yfirleitt. En þrátt fyrir það, þó að við höfum rekið okkur svona illilega á það, að inn í landið hafa flutzt sjúkdómar með innfluttu fé, þá get ég ekki fallizt á þá hugsun, að við skulum um aldur og ævi forðast það að flytja inn nokkurt búfé. Nú er ekki einu sinni um það að ræða í þessu frv. að flytja inn búfé, heldur aðeins sæði úr búfé. Hv. 9. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu áðan, að það væri nokkru minni hætta í því að flytja inn sæði heldur en flytja inn búfé, en að vísu gæti stafað hætta af því. Hv. 9. þm. Reykv. las hér upp nokkur orð úr áliti dr. Björns Sigurðssonar um þessi mál, þar sem segir, - ég held, að ég hafi náð því orðrétt upp: Áhættuminnst er að flytja inn sæði til fullkominnar sóttvarnarstöðvar. - Það var a.m.k. mjög á þessa leið. Nú er gert ráð fyrir að setja upp fullkomna sóttvarnarstöð einmitt til þess að flytja inn sæði. Þá er að þessu leyti mjög farið að nálgast skoðun dr. Björns Sigurðssonar, ef menn á annað borð eiga að láta sér detta í hug nokkurn innflutning í þessu efni. Og er hér eins tryggilega frá öllum greinum þessa frv. gengið og föng eru á. Yfirdýralæknir þarf að samþykkja, að stöðin verði sett upp. Forstöðumaðurinn á Keldum í meinafræði þarf einnig að samþykkja það, Búnaðarfélag íslands sömuleiðis. Ég vil taka það fram, að það er ekki öldungis 100% víst, að allar þessar öryggisráðstafanir dugi, en það eru ákaflega miklar líkur til þess, og það er enginn hlutur hér í okkar lífi, sem er 100% öruggur. Ef allt ætti að vera þannig öruggt, þá væri enginn maður til á Íslandi t.d., því að það var mikil áhætta fyrir innflytjendur til landsins að leggja á hafið. En þetta gera menn í öllum greinum, en menn reyna auðvitað að gera öryggið eins mikið og unnt er. Hv. 9. þm. Reykv. benti á, að 1933 hefði verið flutt inn erlent fé til sláturfjárbóta og með Því hefðu komið sjúkdómar. Þetta er ekki rétt. Með því fé komu, held ég, alls engir sjúkdómar. En hins vegar komu mjög alvarlegir sjúkdómar með karakúlfénu, sem var flutt inn í allt öðrum tilgangi en að bæta sláturfé. Þetta er ekki stórt atriði, en ég vildi gjarnan leiðrétta það. Þá hefur verið á það minnzt, að ef það væri stórkostleg hætta að flytja sæði hingað til Íslands, þá hlyti einnig að vera hætta að flytja sæði milli annarra landa. En nú er þetta orðið mjög algeng framkvæmd og víða notuð og talin allra minnst hætta af því að flytja einmitt djúpfryst sæði milli landa. Hv. 1. þm. Vesturl. var að tala um staðinn, sem valinn hefur verið, og það væri mjög óviðeigandi að velja einmitt þennan stað. Ég get ekki séð, að það sé neitt óviðeigandi að velja þann stað hér í grennd við Reykjavík, þar sem að áliti kunnugra manna verður ódýrast að reka þessa stöð. Hann lét þau orð einnig falla, að forsetinn á Bessastöðum mundi síður en svo vera hrifinn af þessari hugmynd. í því sambandi vil ég leyfa mér að benda hér á eina grein í grg. þessa frv.: „Landbrh. spurðist fyrir um afstöðu forseta Íslands til þessa máls, og sýndi forsetinn því strax mikinn skilning og áhuga og vildi fyrir sitt leyti heimila aðstöðu á staðnum til þess.“ Þetta virðist mér afsanna orð hv. þm. um það, að þarna væri verið að þvinga einhverju inn á Þetta merkilega höfðingjasetur. Þá hefur það komið fram hér í umr., að hætta muni geta stafað af því, að búfé verði flutt út úr girðingunni, út úr sóttvarnarhólfinu, út frá sóttvarnarstöðinni, og það kynni að geta borizt sýkingarhætta með því. En í 16. gr. stendur skýrum stöfum: „Aldrei má flytja búfé út úr sóttvarnarstöð ríkisins, og girða skal tryggilega fyrir það, að það hafi nokkurt samband við búfé utan hennar.“ Og í 19. gr. stendur: „Eigi er heimilt að flytja sæði úr nautgripum í sóttvarnarstöðinni til notkunar utan hennar fyrr en tveim árum eftir að fyrst var sætt í henni með hinu innflutta sæði.“ M.ö.o.: Þarna á að einangra þær skepnur algerlega innan girðingarinnar, sem þangað verða fluttar til þess að framkvæma kynblöndunina. En hún er hugsuð þannig, að fluttar verði frá Gunnarsholti kýr, sem þar eru til, blendingar af Gallovay-kyni, og síðan hreinræktaðar þarna í stöðinni. Eins og frá þessum málum öllum er gengið í frv. og rakið hefur verið, virðist mér, að það sé eins mikið öryggi í því, að ekki flytjist sjúkdómar inn með þessu sæði, eins og mögulegt er að gera sér vonir um. Hitt er svo aftur annað mál, þó að einhverjir menn hafi á því þá skoðun, að það eigi alls ekki að hætta nokkru til, ekki einu sinni svona litlu. En þá verðum við íslendingar alger undantekning frá öðrum þjóðum, sem yfirleitt, a.m.k. nágrannaþjóðirnar, hafa farið út á þessa braut, að kynbæta sína stofna einmitt á þennan hátt. Og þó að varfærni sé góð, getur hún þó gengið út í öfgar, og þeir menn, sem hafa ár eftir ár, t.d. bændur á búnaðarþingi, óskað eftir því, að leyfður væri innflutningur á holdanautum eða vissum kynjum nautgripa, gera sér auðvitað ljóst, að einhver örlítil hætta kann að vera þessu samfara. En með þeirri vísindalegu þekkingu og aðferðum, sem nú þekkjast, og með því að viðhafa þá varúð, sem hér kemur fram í þessu frv. á allan hátt, þá hafa þeir talið, að ekki væri áhorfsmál að leggja út í þetta. Síðasta búnaðarþing meira að segja samþykkti áskorun með 19:4 atkv., að mig minnir, um það að styðja að því, að þessi hugmynd kæmist í framkvæmd. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða miklu meira um þetta. Mín afstaða til málsins er hreinlega sú, að ég álít, að íslenzkur landbúnaður og íslenzk bændastétt verði að fá sem allra flestar búgreinar til viðbótar þeim, sem fyrir eru, og kanna, hvort þar er ekki um aukna tekjumöguleika að ræða. Kynbætur búfjár hafa um langan tíma verið alviðurkenndar sem eitt öruggasta ráðið til þess að auka afrakstur búanna. Fjölgun búgreina annarra er einnig mikilsvirði, t.d. fiskeldi og ýmiss konar ræktun, og hvar sem maður eygir möguleika til þess að renna styrkari stoðum undir landbúnaðinn, þá tel ég, að það verði að kanna vandlega og leggja út í framkvæmdir, ef líkur - og ég tala nú ekki um þegar miklar líkur eru til, að það geti gefið auknar tekjur og aukna fjölbreytni í framleiðsluna. Ég get vel játað það, að ég hef ekki haft þann áhuga fyrir þessu máli sérstaklega, að ég teldi, að ætti að leggja út í verulega hættu þess vegna. En eins og þessi mál öll horfa við nú orðið og eins og þetta er undirbúið nú hér, þetta frv., þá get ég ekki annað en stutt það, því að ég tel hættuna af smitun í sambandi við innflutning þessa sæðis svo litla, að það sé of mikil svartsýni og of mikil íheldni og of mikil varúð og hræðsla að þora ekki að leggja út í það.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. (BGuðm) ræddi þetta mál af rökum, eins og hans var von og vísa, og gat þess, að hann hefði aldrei verið spenntur fyrir innflutningi búfjár, þótt hann vildi styðja þetta frv. Ég get vel hugsað mér, að hv. þm. hafi oft íhugað þetta mál, og ég efast ekki um, að þeir hv. þm., sem á sínum tíma hafa talað fyrir innflutningi búfjár, hafi verið sama sinnis og þessi hv. þm., að þeir hafi ekki séð áhættuna, þeir hafi séð í hillingum blómlega bændastétt á Íslandi í framtíðinni. En sagan hefur kennt okkur allt annað. Ég efast ekki um, ef vel hefði til tekizt, að við hefðum getað fengið arðvænlegra og kannske betra sauðfjárkyn í landinu en nú er, og þeir, sem talað hafa fyrir innflutningi búfjár, hafa eygt þá möguleika. En staðreyndin hefur orðið allt önnur. Og af sögunni eigum við að læra. Það er síður en svo, að ég vilji gerast talsmaður þess á neinum vettvangi, að við eigum ekki að efla íslenzkan landbúnað eins og tök eru á og auka fjölhæfni landbúnaðarins. Að þessu hefur verið unnið í stórum stíl á undanförnum áratugum og það án þess að hafi verið gripið til innflutnings búfjár; Möguleikar íslenzkrar gróðurmoldar eru svo miklir, að það er á margvíslegan hátt fært að auka fjölhæfni í landbúnaðinum, þótt ekki sé flutt inn búfé, og ég get endurtekið það hér, að ég er Þeirrar skoðunar, að það sé engan veginn tímabært að flytja inn búfé eða búfjársæði, meðan við verðum fyrir stórum fjárútlátum árlega vegna innflutnings búfjár á liðnum áratugum. Það er mín skoðun. Og það má hver segja hvað sem hann vill persónulega um mig í því sambandi, það skiptir mig ekki nokkru máli. Ég hef tekið þetta mál málefnalega, en ekki persónulega, og mig undrar það út af fyrir sig ekki nokkurn hlut, þó að hæstv. landbrh. komi hér fram og segi mig hafa haft allt aðra afstöðu í þessu máli en ég hafi núna, vegna þess að hæstv. ráððh. er þekktari í þingsölunum að öðru en því að fara rétt með staðreyndir, hann er þekktari að öðru. Ég vil því upplýsa þennan hæstv. ráðh., - eða það skiptir engu máli, hvort ég upplýsi hann eða ekki, - en ég vil upplýsa þingheim um það, hver mín afstaða hefur verið, og hún er nákvæmlega sú sama í dag og hún hefur verið á búnaðarþingi á undanförnum árum. Við þeim tillögum, sem lágu fyrir búnaðarþingi í fyrra, sagði einn maður nei, Benedikt H. Líndal. Fjórir sátu hjá: Ásgeir Bjarnason, Jón Sigurðsson og Sveinn Guðmundsson, og er það að vera með málinu? En ráðh. hæstv. tvítók það, að ég hefði verið með málinu í fyrra. Ég lái honum þetta ekkert, vegna þess að hann er þekktari að öðru en því að fara rétt með staðreyndir, og það er almannaálit á þessum hæstv. ráðh., utan þings og innan. Svo vil ég vekja athygli á þeim tillögum, sem lágu fyrir búnaðarþingi í fyrra. Ég vil lesa þær upp, með leyfi forseta. Ég gerði það hér í kvöld, og ég skal gera það aftur: „Búnaðarþing leggur til: 1) Að nú þegar verði unnið að Því með innflutningi djúpfrysts sæðis að hreinrækta hinn erlenda holdanautastofn, sem fyrir er í landinu. 2) Að jafnframt séu athugaðir möguleikar á því að koma upp hér í landinu fleiri hreinræktuðum holdanautastofnum með innflutningi nýfæddra kálfa, svo sem Hereford og Aberdeen Angus, enda verði þeir aldir upp í öruggri sóttkví með innlendum nautgripum, þangað til fullkomið öryggi fæst um heilbrigði þeirra. Innflutningurinn á sæði og gripum fari fram samkv. lögum um innflutning búfjár. 3) Að máli þessu verði vísað til landbrh. til athugunar og framkvæmda.“ Síðan kemur hæstv. landbrh. og segir, að ég hafi samþykkt þessar tillögur í fyrra, samþykkt miklu víðtækari tillögur en þetta frv. feli í sér, því að það hafi falið í sér þessar tillögur um innflutning á búfé. Við skulum bara taka þetta lið fyrir lið og vita, hvort hæstv. ráðh. getur skilið það. Hann virðist ekki hafa gert það. Fyrsta till. er þannig, að nú þegar verði unnið að því með innflutningi djúpfrysts sæðis að hreinrækta hinn erlenda holdanautastofn, sem fyrir er í landinu. í öðru lagi, að jafnframt séu athugaðir möguleikar á innflutningi á öðrum holdanautakynjum, - athugaðir möguleikar. Ég sá enga ástæðu til þess að vera á móti því að athuga möguleikana á því. En nóta bene í þessu öllu saman, sem er grundvallarskilyrðið á búnaðarþingi og hefur verið á öllum búnaðarþingum þar til nú í ár, var það, að innflutningurinn á sæði og gripum fari fram samkvæmt gildandi lögum um innflutning búfjár, um fullkomna sóttvarnarstöð, ekki stöð, sem er byggð fyrir sæði úr einni nautgripategund. Þetta er algerlega nýtt í málinu, og búnaðarþing hefur aldrei beðið hæstv. ríkisstj. um að breyta lögunum að því er varðar sóttvarnarstöð fyrir innflutning á búfé. Hæstv. ráðh. var hér ekki inni, þegar ég gerði grein fyrir mínu máli, en ég tel það vera mjög áhættusamt fyrir íslenzkan landbúnað og innflutning á búfé til Íslands eða búfjársæði að hafa sóttvarnarstöð, sem er eingöngu miðuð við sæði úr einni einustu tegund gripa, vegna þess að við vitum það, að þrýstingurinn á fleiri tegundir nautgripa, holdakyn og mjólkurkyn og sauðfjárkyn, hann kemur undireins á eftir, þegar búið er að opna gáttina. Þess vegna eigum við ekki að hefja innflutning búfjár, fyrr en við getum komið upp svo öflugri sóttvarnarstöð, að hún geti mætt þeim þrýstingi, sem við getum reiknað með að verði í framtíðinni. Ég þarf ekki og sé enga ástæðu til að fara að endurtaka það, sem ég hef áður sagt í þessu máli, því að mín afstaða er og hefur alla tíð verið skýr í málinu, og svo getur hver og einn afbakað hana, eins og honum finnst hann vera maður til. Þá sagði hæstv. ráðh., að það stæði í minni rökstuddu dagskrá, að það væri engin hagnaðarvon af innflutningi búfjár. Það er ekki rétt, því að í minni rökstuddu dagskrá stendur: „Þar sem ekki er um mikla hagnaðarvon að ræða af búfjárinnflutningi samanborið við áhættuna.“ Og hver er hagnaðurinn á liðnum áratugum og öldum af innflutningi búfjár samanborið við þá áhættu og þá sjúkdóma, sem borizt hafa með innflutningnum? Ég skammast mín síður en svo fyrir mína afstöðu í þessu máli, og ég hélt satt að segja, að það væri hverjum og einum hér á Alþingi skylt að gera grein fyrir sinni afstöðu, og ég hef gert það og vænti þess, að hv. þm. líti öfgalaust á þetta mál og miði sína afstöðu við þá reynslu, sem við höfum af innflutningi búfjár, og þá möguleika, sem þeir telja að við kunnum að hafa til að hagnast á innflutningi á búfé í framtíðinni eða sæðisinnflutningi. En það er vert að geta þess í sambandi við sæðisinnflutninginn, af því að það hefur verið undirstrikað, að hér væri eingöngu átt við það að flytja inn búfjársæði, að ég skal játa það, eins og ég hygg að flestir muni hafa gert, að það er áhættuminna en flytja inn búfé. En það er enginn maður og enginn vísindamaður, sem hefur haldið því á lofti, að það væri áhættulaust, þáð er síður en svo, því að margvíslegir sjúkdómar hafa borizt milli landa með sæðisflutningum. Og þótt við áætlum á þann hátt að tryggja okkur gegn sjúkdómshættu, þá getum við aldrei verið öruggir í þeim efnum. Ég vil taka það fram að gefnu tilefni, að það er síður en svo, að ég hafi á nokkurn hátt látið hnjóðsyrði falla í garð þeirra manna, sem hafa unnið að nál. og samningu þeirra frv., sem gerð hafa verið, bæði þess, sem hafnað var, og hins, sem hér er til umr., - það er síður en svo. Ég met þá menn mjög mikils, þeir eru mikilhæfir. Ég met Ólaf Stefánsson mjög mikils. Hann er þekktur að því í sínu starfi að vera öruggur og flana ekki að neinu, og sama hygg ég að muni vera með Pétur Gunnarsson, og afstaða yfirdýralæknis, Páls A. Pálssonar, sem ég hef hér oft vitnað í, ég neita því ekki, að mér finnst hún vera sú afstaða og koma það skýrt fram, að Alþingi beri að taka fullt tillit til hennar.



Herra forseti. Það er í rauninni ekki ástæða til þess að ræða þetta mál miklu meira vegna þess, sem hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) sagði. Hv. þm. var að reyna að gera grein fyrir því, að afstaðan nú á hv. Alþingi væri ekki í ósamræmi við það, sem hafði gerzt á búnaðarþingi. Ég hygg nú, að hv. þingmenn og aðrir, sem hafa hlustað á Þessa ræðu, hafi sannfærzt um, að þessi tilraun hv. þm. mistókst algerlega. Hv. áheyrendur heyrðu, að hv. 1. þm. Vesturl., bóndinn í Ásgarði, sat hjá á búnaðarþingi 1961 

Það er ekki rétt.

Þá sat hv. þm. hjá og mótmælti því alls ekki. En það er vitanlega reginmunur á því að flytja inn sæði úr búfé eða lifandi búfé. Ég gat ekki að því gert áðan að minna hv. þm. á það, að afstaða þm. var af annarlegum sökum, sem ég gat ómögulega skýrt, og ég afsaka mig með því, að ég er enginn sálfræðingur. Ég hef ekki hugsað mér að fara að kryfja það til mergjar, hvers vegna þessi greining á manninum hafi komið fram, og ég læt það alveg hlutlaust. Það væri miklu frekar þessi eini læknir og hv. þm., sem hér hafði tekið til máls í kvöld, sem ég hef ekki hlustað á, - það væri miklu frekar, að hann gæti skýrt þetta á einhvern veg, hvers vegna þessi klofningur í sál hv. þm. hafi átt sér stað. Og mér þætti ákaflega vænt um það, ef hv. þm., læknirinn, sem hér á sæti, gæti á vísindalegan hátt gert okkur þm. það ljóst, hvernig þessi sálgreining, hvernig þessi klofningur gæti átt sér stað. Og ég vísa til hv. þm., læknisins, í þessu efni. En það er ekki aðeins í þessu máli, sem hv. 1. þm. Vesturl. hefur verið óskiljanlegur í þessari hv. deild. Þessi hv. þm., sem hefur átt sæti á búnaðarþingi, hefur leyft sér að mæla eindregið með því að leggja skatt á bændur til þess að byggja höllina hér í Reykjavík, og hann hefur talið það alveg sjálfsagt. Hann hefur talið, að það væri bændum til mikils hagnaðar að gera Það. Hann hefur jafnvel á sama augnabliki fullyrt, að það væri árás á bændur, ef þeir borguðu 1% gjald af búvörum til búnaðarsjóðanna til þess að byggja þá upp, til þess að gera það mögulegt, að bændur gætu fengið í framtíðinni hagstæð lán á miklu víðtækari hátt en áður hefur gerzt frá búnaðarsjóðunum. Og ég segi nú það, að þegar hv. þm. leyfa sér að koma þannig fram hér í hv. Ed. eins og hv. 1. þm. Vesturl. hefur gert, ekki bara í þessu máli, heldur einnig í hinu málinu, þá held ég, að mér verði fyrirgefið það, - og ég hygg, að það séu fleiri hér í hv. d., sem hafa sömu skoðun, að það er ekki mögulegt að taka þennan málflutning alvarlega. Þessi málflutningur hlýtur að vera til orðinn vegna áhrifa einhvers staðar annars staðar frá. Gæti það verið af flokkslegum ástæðum? Gæti það verið? Ég spyr. Ég ætla ekki að svara. En við hér í hv. Ed. höfum einn sálfræðing, og Það getur vel verið, að hann geti gefið skýringu á Þessu. Hv. þm., bóndinn í Ásgarði, talaði um, að Það væri ekki ástæða til þess að fara að flytja inn t.d. betra sauðfjárkyn en við höfum. Ég held nú satt að segja, að við íslendingar höfum það bezta sauðfjárkyn, sem við getum haft, miðað við Þá staðhætti og veðráttu, sem er á Íslandi. Okkar sauðfjárkyn er harðgert. Það er sniðið eftir okkar loftslagi. Okkar sauðfjárkyn hefur möguleika til þess að hagnýta sér þá staðhætti, sem landið hefur að bjóða, og okkar dilkakjöt er líklega það bezta, sem er á boðstólum í veröldinni. Ég mundi þess vegna alls ekki leggja til, að okkar sauðfjárkyn væri bætt frá því, sem Það er, vegna þess að það hefur sniðið sig alveg eftir landsháttunum. Það er nægilega harðgert, og það er gott, að við getum ekki bætt það. Ef við færum að flytja inn erlent sauðfjárkyn, þá yrði það til þess að gera okkar stofn linari og ekki eins færan um það að búa við þá veðráttu, sem okkar land hefur að bjóða. Hv. þm. var að tala um, að það væri ekki tímabært að flytja inn sæði, á meðan við höfum enn skaða af því að hafa flutt áður inn lifandi búfé. Ég bið hv. þm. og aðra áheyrendur að hugsa um þetta. Ég skrifaði setninguna orðrétta: Ekki tímabært að flytja inn sæði, meðan við höfum enn skaða af Því að hafa flutt inn búfé. - Eru nokkur rök í þessu? Þetta er hrein rökleysa. Erum við ekki sammála um það? Jú. Við erum sammála um það, að einmitt vegna þess, að við fluttum inn lifandi búfé áður, þá höfum við enn af því skaða. Og af því að við fluttum inn lifandi búfé og fengum af því skaða og sjúkdóma, þá erum við horfnir frá því að gera það. En þegar rætt var um það á búnaðarþingi 1961 að athuga að flytja inn lifandi búfé, þá sat hv. 1. þm. Vesturl. hjá. Hann fann ekki ástæðu til þess að mótmæla því þá. En þegar við flytjum frv. hér á hv. Alþingi, sem hefur til að bera allar öryggisráðstafanir, sem hugsanlegar eru, og hverfum frá því að flytja inn búfé, heldur aðeins sæði, þá telur þessi sami þm., sem sat hjá, þegar rætt var um að flytja inn lifandi búfé, ástæðu til þess að mótmæla þessu frv. Ég vitna enn til sálfræðingsins. Ef hann gæti fært rök fyrir þeim klofningi, sem veldur þessum skoðanamun á ekki lengri tíma en einu ári, þá hefði hann efni í doktorsritgerð. Ofan á þetta fullyrðir hv. Þm., að hann hafi alveg nákvæmlega sömu afstöðu og áður. - ég tel ekki ástæðu til þess að eyða tíma í það, hann segir, að hann hafi alveg nákvæmlega sömu afstöðu og áður. Nei, við skulum ekki eyða tíma í að ræða um það. Hv. þm. fór nokkrum orðum um ályktun búnaðarþings og las hana upp, og ég tel ekki ástæðu til þess að ræða það frekar, það hefur verið skýrt, að hv. þm. sat hjá 1961, þegar rætt var um möguleikana á Því að flytja inn lifandi búfé. En hann telur ástæðu til 1962 að mótmæla því harðlega, þegar horfið er frá því og gert er ráð fyrir að flytja inn sæði, en yfirdýralæknir, sem hv. þm. hefur þó áreiðanlega nokkurt álit á, segir í sinni grg., í sínum fyrirvara, að hætta við sæðisinnflutning sé mun minni en við innflutning á lifandi gripum. Og ef hv. 1. þm. Vesturl. hefði lesið þessa grg. yfirdýralæknisins, þá held ég, að hann hefði sloppið við að fullyrða það, sem hann gerði hér áðan og öllum er augljóst að var í fullkomnu ósamræmi við hans fyrri afstöðu. Yfirdýralæknir segir enn fremur: „Að sjálfsögðu er unnt að draga mjög verulega úr hættu af sæðisinnflutningi með varúðarráðstöfunum, svipað og gert er ráð fyrir í þessu frv., þar sem fyrirhugað er að flytja sæðið aðeins í sérstaka sóttvarnarstöð, en aldrei verður þó hægt að búa svo um hnútana, að eigi verði nein áhætta af sæðisinnflutningi.“ Þetta finnst mér alveg eðlilegt orðalag hjá yfirdýralækni: Það er vitanlega aldrei hægt að gera þær öryggisráðstafanir, sem eru alveg 100%, og einmitt vegna þess, að þetta frv. gerir ráð fyrir því, að ábyrgðinni sé skellt á yfirdýralækni, það er undir honum komið, hvort þessi lög kæmu til framkvæmda, þá er alveg eðlilegt, að hann hafi þennan fyrirvara. En mér finnst það ákaflega mikils virði, að hann segir, að það sé mun minni áhætta að flytja inn sæði en lifandi búfé. Og hann segir: Það er vitanlega aldrei hægt að fullyrða örugglega, að engin hætta fylgi þessum sæðisinnflutningi. - Hvers vegna skyldi hann fullyrða það? Það er ekkert í þessum heimi alveg 100% öruggt. Og það er rétt að athuga það, að nú hin síðustu árin hefur ver ið flutt sæði á milli landa, en þeirra öryggisráðstafana gætt, sem eru nefndar í þessu frv. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að það skeði einhvern tíma slys með sæðisinnflutning, en Það var áður en sú Þekking var fyrir hendi, sem menn ráða yfir nú, það var áður en þær öryggisráðstafanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að lögfesta, voru ráðandi. Í 7–10 ár, síðan menn tileinkuðu sér þær öryggisráðstafanir, sem gert er ráð fyrir að lögfesta með þessu frv., hefur ekkert slys orðið. Og Það er það, sem við hljótum að leggja nokkuð mikið upp úr. Ég hef enga ánægju af því að vera að deila við hv. 1. Þm. Vesturl. eða aðra. Ég man, að fyrir nokkrum vikum mælti þessi hv. þm. gegn 1% gjaldi af búvörum til landbúnaðarsjóðanna, eftir að hafa mælt með 1/2% skatti vegna bændahallarinnar, og ég sagði eitthvað á Þá leið þá, að hv. þm. ynni ekki að hagsmunum bændastéttarinnar með þessari afstöðu sinni. Ég sagði eitthvað þá í þá átt, að það væri leitt, að bóndinn í Ásgarði, sem átti merkan föður og bústólpa, skuli ekki hafa meiri skilning á því, sem bændunum er fyrir beztu, heldur en kemur fram í hans ræðum hér á hv. Alþingi. Hitt efast ég svo ekkert um, að innst inni slær miklu betra hjarta en fram kemur í ræðum Þessa hv. þm. Ég er t.d. ekki í nokkrum vafa um það, að hv. 1. þm. Vesturl., Ásgeir Bjarnason, vill bændunum vel. Ég er ekki í nokkrum vafa um Það. Ég er alveg sannfærður um það, að hann vill bændunum vel, öllum bændum. En Það eru einhverjar annarlegar ástæður, sem ráða Því, að ræður hans hér á hv. Alþingi eru ekki í samræmi við það, sem hann vill gera. Það var einu sinni góður maður, sem sagði: „Það góða, sem ég vil, það geri ég ekki, en Það vonda, sem ég ekki vil, Það geri ég.“ Og hver er það Þá, sem fær hv. þm. til þess að gera það, sem hann vili ekki gera? Hver er það, sem fær hann til þess að segja það, sem hann vill ekki segja? Það er spurning, sem ég ætla ekki að svara í dag, en það eru margir, sem munu gizka á, að það sé það, sem kallað er ofan frá, flokksforustan. En þrátt fyrir allt Þetta vil ég ekki vera vonlaus um þennan hv. þm., vegna þess að enn er hann ekki svo gamall, að hann ætti að geta bætt sig frá því, sem verið hefur. Og ég vil bera fram þá ósk honum til handa, að hann megi eftirleiðis leitast við að vera sjálfstæður og tala nokkuð í samræmi við sinn innri mann. Það var náttúrlega alveg fráleitt hjá hv. þm. áðan, Þegar hann var að tala um fullkomna sóttvarnarstöð og ófullkomna sóttvarnarstöð. Það, sem gert er ráð fyrir með Þessu frv., er að koma upp sóttvarnarstöð, sem er fullkomin að því leyti, sem verkefni hennar er ætlað. Það er gert ráð fyrir að koma upp fullkominni sóttvarnarstöð að Því leyti, sem þetta frv. ætlast til. Og staðurinn hefur verið valinn. Fjárveiting er fyrir hendi á fjárlögum. Og hvers vegna gleðst ekki hv. þm., bóndinn í Ásgarði, af flutningi þessa frv.? Ég væri glaður að mega heimsækja bóndann í Ásgarði og hann hefði í haganum 10–12 holdanaut. Og án þess að ég þekki fjárhag hv. þm., þá veit ég, að það gæti komið sér vel fyrir hann að geta slátrað tveimur til þremur holdanautum á ári.

Hver étur svo mikið í einu?

Hvað sagði þm.?

Ég sagði, að ráðh. æti ekki tvö naut í einu.

Nei, nei, nei. Ég kæmi nú ekki að Ásgarði til þess að éta bóndann út á húsgang. Ég mundi koma að Ásgarði til þess að tala við hann um landsins gagn og nauðsynjar, drekka hjá honum kaffi og heyra frá honum, hvernig búskapurinn gengi, og ég efast ekkert um það, búskapurinn gengur vel hjá hv. þm. En hitt er ég alveg sannfærður um, að hann gæti tekið á móti tekjuauka, sem holdanautin mundu færa honum, það er ég alveg sannfærður um. Og nú vil ég að lokum fara þess á leit við hv. þm., að hann láti allar annarlegar hugleiðingar fara fyrir borð og næst, þegar hann kemur hér upp í ræðustólinn, þá tali hann eins og hjartað vill, eins og sjálfstæð persóna, en segi ekki þau orð, sem honum hefur verið sagt að segja. Það er þetta, sem ég ætlast til. Og það er þetta, sem ég veit að hv. þm. vill gera. Spurningin er bara þetta: Er viljinn nógu sterkur? Er þrekið nógu mikið? Ég vil vona það, þangað til annað sannast með framkomu þingmannsins.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég hlustaði á ræðu hæstv. landbrh., þegar hann fylgdi þessu frv. úr garði fyrir nokkrum dögum. Mig undraði, að hann skyldi ekkert minnast á hættur í sambandi við tilslökun þá, sem í frv. felst og er nýmæli. Hann minntist ekkert eða lítið á hættur í sambandi við afnám á því banni, sem gilt hefur til þessa. Hann rakti ekkert sögu málsins, hann rakti ekkert þá raunasögu, sem tekur yfir 200 ár og snertir þetta mál svo mjög. Þetta undraði mig. Ekkert var þó eðlilegra en söguleg upprifjun í sambandi við málið, og þess vegna var það ekki eðlilegt, að því atriði væri sleppt úr ræðu hæstv. ráðh. Ég vil segja frá þessu vegna þess, að hæstv. ráðh. sagði í fyrri ræðu sinni í kvöld, að hann undraði, að nýmælum þessa frv. skyldi vera mótmælt hér í d. En ég held, að hér sé einmitt samband á milli. Mótmælin eru fram komin vegna undangenginnar reynslu, sárrar og biturrar reynslu einmitt þess atriðis í þessu máli, sem hæstv. ráðh. hefur alveg sneitt hjá að tala um. Hæstv. ráðh. hélt því fram í ræðu áðan, að hér væri alls ekki um að ræða innflutning búfjár. Hann vildi telja augsýnilega innflutning búfjársæðis allt annan hlut. Ég tók það fram í minni ræðu fyrr í kvöld, að hér væri ekki um neinn eðlismun að ræða, í hæsta lagi væri um stigmun að ræða. Innflutningur lifandi búfjár og innflutningur búfjársæðis er í raun og veru sami hluturinn. Hvað segja sérfræðingar um þetta? Hvorki hæstv. ráðh. né ég erum neinir sérfræðingar á þessu sviði. Ég vitnaði áðan í einn sérfræðing, dr. Björn Sigurðsson. Hvað segir hann um þetta efni? Hann segir á einum stað: „Áhættuminnsta leiðin til innflutnings búfjár til landsins er væntanlega að flytja sæði til sóttvarnastöðvar.“ Í þessum orðum sérfræðingsins felst það, að hann telur eina leiðina til innflutnings búfjár vera innflutning á sæði. Þetta sýnir ljóslega hans skoðun, að hann telur innflutning búfjársæðis jafngilda innflutningi búfjár á fæti í eðli sínu. Þessi orð dr. Björns heitins Sigurðssonar taka af öll tvímæli um það, að þótt um sé að ræða í frv. innflutning á holdanautasæði, þá er það í raun og veru sami hluturinn og innflutningur búfjár, á því er enginn eðlismunur. Þess vegna er hægt að heimfæra nálega allt upp á þetta atriði, innflutning sæðis, öll atriði, sem hægt er að heimfæra upp á innflutning búfjár, og þar með er talin hættan í sambandi við þennan innflutning. Við megum ekki gleyma því, að innflutningi á búfjársæði fylgir nákvæmlega sama hættan og á innflutningi lifandi búfjár. Þetta er eitt meginatriði málsins. Páll Pálsson yfirdýralæknir hefur sagt á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Við ýmsa veirusjúkdóma og raunar aðra smitsjúkdóma einnig getur smit fundizt í sæði sjúklingsins á vissu stigi sjúkdómsins, og djúpfrysting sæðis er bezta leiðin til að geyma slíkt smit.“ Þetta eru orð, sem vert er að festa sér í minni, þegar ákvörðun er tekin um innflutning af því tagi, sem ráðgerður er í frv. Hæstv. ráðherra virtist vilja leggja mjög mikið upp úr þeim varúðarráðstöfunum, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég benti á það í minni ræðu í kvöld, að slíkt traust á varúðarráðstöfunum hefði áður heyrzt hér á Alþingi. Það var á árunum kringum 1930, þegar slakað var þá á klónni í þessu efni, með þeim afleiðingum, sem allir þekkja, innflutningi karakúlfjárins og sjúkdómum, sem í kjölfar þess innflutnings komu. Ráðstafanirnar eru að sjálfsögðu góðar, og það er nauðsynlegt að gera ráðstafanir. En ráðstafanir eru aldrei fullkomið öryggi. í fyrsta lagi geta ráðstafanir verið, þótt vandað sé til þeirra, ófullkomnar og ekki náð tilgangi sínum, þegar á reynir. í öðru lagi er það algengara og alvarlegra um leið, að það er auðvelt að sniðganga varúðarráðstafanir og það er auðvelt að vanrækja framkvæmd þeirra. Þetta átti sér stað fyrir 30 árum, þegar karakúlféð var flutt inn, og þetta hefur átt sér stað oft áður með hinum geigvænlegustu afleiðingum. Þess vegna er það, að við getum ekki treyst á varúðarráðstafanir fullkomlega. Hæstv. ráðherra spurði, hvort það væru dæmi til þess, að flutningur sæðis á milli landa hefði haft alvarlegar afleiðingar. Ég geri ráð fyrir, að dæmi finnist. Ég nefni ekki nein dæmi um það hér, en vil vísa hæstv. ráðherra um svar við þeirri spurningu hjá manni, sem er mér miklu reyndari og lærðari í þessum málum, til yfirdýralæknisins, en hann hefur sagt á opinberum vettvangi, yfirdýralæknirinn, á þessa leið: „Af reynslu okkar og annarra þjóða er ljóst og almennt viðurkennt, að ekki er unnt að girða fyrir sýkingarhættu af völdum innflutts búfjár, eða búfjársæðis, með fullu öryggi. “Hér liggur að nokkru svar við spurningu hæstv. ráðherra. Þetta sýnir reynsla okkar og annarra þjóða. Ég tók það fram í ræðu minni fyrr í kvöld, að sýkingarhætta við flutning búfjár milli landa væri mikil, og allar þjóðir hafa orðið fyrir biturri reynslu af þessu. Á síðari árum hefur verið flutt búfé frá Bretlandi til fjölmargra landa. til Noregs, til Ástralíu, til Nýja-Sjálands, til Kanada og fleiri landa, og öll þessi lönd, sem ég nú nefndi, hafa orðið á síðari árum fyrir þungum búsifjum af völdum þessa innflutnings. Ég hef rætt þetta mál hér í kvöld vegna þess, að ég, eins og ég hef áður tekið fram, vil vara við flasfengi í þessum málum. Ég er sannfærður um, að ekkert tilfinnanlegt tjón hlýzt af því að bíða ögn við með samþykkt þessa frv., láta það daga uppi hér á þingi nú og athuga málið betur. Af þessu getur ekkert tilfinnanlegt tjón hlotizt, hvorki bændum landsins né þjóðinni í heild. En flasfengi hins vegar í þessu efni getur leitt til óbætanlegs tjóns fyrir bændur landsins og fyrir þjóðina í heild. Mitt val er því auðvelt með þessa sannfæringu. Ég er andvígur því, að Þetta frv. verði samþykkt á þessu þingi. Ég hef ekki gert að umtalsefni Bessastaði á Álftanesi sem einangrunarstöð þessa innflutta búfjár, en ég vil aðeins láta í ljós undrun mína á því, að þessi staður skuli vera valinn. Það hefur áður verið bent á það hér við þessa umræðu, að ekki væri sérlega viðfelldið að hafa slíka einangrunarstöð á jarðnæði lýðveldisforsetans. Ég skal sleppa því. Það er annað, sem ég set meira fyrir mig í þessu efni. Hvað er það, sem ráðið hefur þessu staðarvali? Það er mér ekki ljóst. Hér er um nes að ræða, það kann að ráða nokkru um, en er þetta nes sérstaklega heppilegt sem staður fyrir einangrunarstöð búfjár, sem grunað er um að vera sýkt? Ég held ekki. Ég held, að þessi staður sé ekki sérlega heppilegur. En hvað hefur þá ráðið staðarvalinu? Ef ég man rétt, gat hæstv. ráðherra þess í sinni frumræðu hér fyrir nokkrum dögum, að svo stæði á á Bessastöðum, að þar væri vel hýst fyrir búfé, þar væru hús fyrir nautpening, tilbúin, góð. Auk þess held ég, að hæstv. ráðherra hafi haft orð á því, að það mundi ekki andstætt vilja ráðamanna að leggja niður búskap á Bessastöðum. Er það þetta sem er ákvarðandi um staðarvalið, Bessastaði? Sé það þetta, þá er það að sjálfsögðu algerlega forkastanlegt að velja staðinn fyrir þessa mikilvægu starfsemi með tilliti til þess, að þarna séu hús auð, sem hægt sé að nota. Önnur rök hef ég ekki heyrt fyrir þessu staðarvali, en mér þætti sannarlega fróðlegt að heyra þau, ef til eru.



Herra forseti. Hafi nokkurn tíma talað í nokkru máli á Alþingi rökþrota ráðherra, þá gerði hæstv. landbrh. það áðan í ræðu sinni. Hann dró að vísu nokkuð í land með sínar fullyrðingar frá fyrri ræðum, að því er varðaði afstöðu mína á búnaðarþingi, en þó hélt hann áfram nokkuð á braut ósannsöglinnar, eins og honum er ákaflega títt, því að í tillögunum, eins og ég las upp í kvöld, var ekki neitt ákveðið um innflutning búfjár. Það er síður en svo, það er tilbúningur hæstv. ráðherra, eins og raunar vænta mátti. Hins vegar blandaði hæstv. ráðherra ýmsum málum saman og m.a. þessu 1% gjaldi, sem hæstv. ráðherrá er nú að leggja á bændurna, og virðist það fara ákaflega mikið í taugarnar á honum, og lái ég hæstv. ráðherra það ekki. En það er hægt að finna í þingtíðindum ýmis ummæli eftir þennan hæstv. ráðherra, sem stangast nokkuð á við hans málflutning nú og oft endranær áður, og mætti lesa heilar blaðsíður í þingtíðindum, þar sem hann hefur lofað þjóðinni og bændastétt landsins, en hefur svikið það um leið og hann hefur komið í ráðherrastólinn, því að þessi ráðherra er Þekktur að því að meta stólana meir en loforð og efndir. 1957 segir þessi hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Æskan hefur ekki farið úr sveitum þessa lands af því, að hún hafi ekki viljað vera í átthögunum og helga þeim sina starfskrafta, heldur eingöngu vegna þess, að hana hefur skort fé til þess að stofna bú í sveit, til þess að byggja hús, til þess að kaupa jörð, til þess að kaupa vélar og öll tæki, sem búskapurinn þarfnast.“ Þó getur hæstv. ráðherra fengið sig til þess að skattleggja æsku landsins, til þess að hún geti ekki reist bú í sveit. Þessi hæstv. ráðherra læði niður sitt kjördæmi, og hann hefur lagt niður annan bændaskóla landsins, og smám saman á beim tíma, sem hæstv. ráðherra ríkir hér á Alþingi, er hann að leggja niður bændastétt landsins.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Ég held, að ég geti ekki komizt hjá því að segja nokkur orð við hv. 1. þm. Vesturl., áður en ég fer hér úr pontunni, en til að byrja með verð ég að snúa máli mínu til hv. þm: Alfreðs Gíslasonar, sem ræddi málið af hófsemi og nokkrum rökum, eins og hv. þm. sæmir að gera. En þó tel ég, að hv. þm. hefði átt að snara sér það. þegar hann var að tala um, að það væri nauðsynlegt að varast, eins og hann sagði, flasfengi í þessu máli. Það er einmitt það, sem er gert með þessu frv. Það er verið að varast flasfengi, og það er þess vegna, sem eru þrefaldir hemlar í frv. Þessi lög koma ekki til framkvæmda, nema forstöðumaður tilraunastöðvarinnar í meinafræði á Keldum mæli með því, Búnaðarfélagið mæli með því og að yfirdýralæknir sé því samþykkur. Hér er þess vegna ekki um neitt flasfengi að ræða. Hitt er svo allt annað mál, að hv. 1. þm. Vesturl. gerði engan greinarmun á því, sem hann þagði yfir á búnaðarþingi 1961, og þessu frv. Hann þagði alveg yfir því og taldi ekki ástæðu til að mótmæla því á búnaðarþingi 1961, þegar um það var rætt að taka til alvarlegrar athugunar að flytja inn lifandi búfé, en þessi sami hv. þm. telur ástæðu til að mótmæla því, að þetta frv. verði samþykkt, sem hefur til að bera allar þær öryggisráðstafanir, sem nú eru þekktar. Hv. þm. var að tala um Bessastaði og lýsti undrun sinni yfir því, að Bessastaðir væru nefndir í þessu sambandi, og á ræðu hv. þingmanns var að skilja, að það hefði komið fram hér í umræðunum í kvöld, að einhver hv. þm. hefði talið, að það væri fullkomlega óviðeigandi að hafa sóttvarnarstöð á forsetasetrinu. Eins og fram kemur í grg., sem fylgir frv., hefur verið rætt um þetta við forseta Íslands, og forseti Íslands hefur sagt: Ég sé engan tilgang með því að reka búskap á Bessastöðum eins og nú er gert. Það er raunar myndarbúskapur, það er vel hirt um búpeninginn, þarna eru kýr vel hirtar í fjósi, hænsn o.fl., en það er enginn sérstakur tilgangur með þessu, vegna þess að þetta er bú eins og gerist víða hjá bændum. En forseti Íslands sagði: Ég sé hins vegar tilgang með því að koma hér upp sóttvarnarstöð, sem leiðir til þess að koma upp nýrri búgrein til hagsbóta fyrir íslenzkan landbúnað. - Og það er þess vegna, sem hann mælti með þessu. Hv. þm. Alfreð Gíslason spyr: Hvers vegna var þessi staður valinn? Þessi staður var einfaldlega valinn vegna þess, að menn, sem hafa sérþekkingu á búskap, nautgriparækt o.fl., sem búskapnum tilheyrir, höfðu gert sér grein fyrir því, að þessi staður var sérstaklega vel til þess fallinn. Ég get upplýst það hér, að ég fór til Bessastaða s.l. haust með Ólafi Stefánssyni, Pétri Gunnarssyni og Páli A. Pálssyni yfirdýralækni, og við kynntum okkur Bessastaðaland. Það voru allir sammála um, að það væri sérstaklega vel til þess fallið, það þyrfti tiltölulega ódýrar girðingar á Þessu landi, þarna voru húsin til og sérstaklega góð skilyrði til þess að hafa sóttvarnarstöð. Hvað mælir þá gegn því að velja þennan stað? Það er reginmisskilningur, ef einhver lætur sér detta í hug, að forsetaembættið setji niður við það, að þarna er starfsemi, sem getur þjónað íslenzkum landbúnaði betur en með því að reka búskap á borð við það, sem gerist almennt meðal bænda, og ég virði þennan skilning forseta Íslands. Ég tel, að hann eigi heiður skilinn fyrir að hafa skilið það, sem hér var á ferðinni. Ég ætla svo ekki að rökræða þetta öllu meira. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að eyða nokkrum orðum að hv. 1. þm. Vesturl. Ég hef sagt það hér áður, að ég á mjög erfitt með að skilja hugsanagang þessa hv. þm., sem ég óska eftir að hafa samvinnu og samstarf við og ég óska eftir að megi eiga það eftir að geta hugsað sjálfstætt og rökrétt og talað eftir Því, sem hann sjálfur vill, en ekki eftir því, sem aðrir segja honum að gera. Hann talaði um það, að rökþrota ráðherra talaði hér áðan. Þetta eru hans orð, þetta er hans dómur. En hver er dómur annarra, sem hlustuðu á mína ræðu? É`g tek miklu meira tillit til þess. Ef dómur annarra, sem hlustuðu á mína ræðu, fer algerlega í bága við það, sem Þessi hv. Þm. fullyrti, hvers vegna ætti mér þá ekki að standa á sama um fullyrðingu þessa þingmanns? Er ekki ástæða til þess að halda, að þessi fullyrðing sé í samræmi við annað, sem Þessi hv. þm. hefur talað í þessu máli, - og fleiri málum reyndar, og ég spyr enn hv. þingmenn og aðra, sem á mál okkar hlusta: Er ástæða til að taka alvarlega þann mann, sem samþykkir það á búnaðarþingi alveg sem sjálfsagðan hlut að leggja 1/2% skatt á bændur til þess að byggja höllina hér í Reykjavík, sem bændur geta aldrei notið neins góðs af, en segir svo sama daginn eða jafnvel á sömu mínútu, að það sé árás á bændur að leggja 1% gjald á búvörur bænda til þess að byggja upp búnaðarsjóðina og þar sem fást á móti hverjum 8 millj., sem bændur leggja fram, 27 millj., og mótmæla því? Ég segi bara, að sá maður, sem gerir þetta, verður ekki tekinn alvarlega, ekki af mér, ekki af hv. þingmönnum, ekki af bændunum, ekki af landsfólkinu öllu, hvar sem það býr í landinu. Þess vegna eru það mín ráð, og ég vænti þess, vegna þess að ég vil þessum manni vel, að hann bæti ráð sitt og hugleiði, að þessi framkoma er ósæmandi, og haldi hann áfram í þessum dúr, þá verður hann lítils virði hér á hv. Alþingi. Hv. þingmaður las hér upp kafla úr ræðu, sem ég hafði flutt 1957. Jú, ég skrifaði hér eina setningu. Ég hafði sagt, að æskan hefði ekki farið úr sveitum landsins vegna þess, að hún vildi gera það, heldur vegna þess, að hún fengi ekki lán til þess að stofna bú í sveit og búa um sig þar. Þessi orð vildi ég endurtaka hér í dag, eða réttara sagt í nótt. Þessi orð vil ég endurtaka, og það er einmitt vegna þess, að æska landsins getur ekki í dag stofnað bú í sveit, vegna Þess, að hún fær ekki land, að ég hef flutt frv. hér í hv. Alþingi um Það að endurreisa búnaðarsjóðina, leggja undirstöðu að því, að æskan, sem vill vera í sveit, geti fengið lán. Og nú vit ég spyrja: Hafa ekki hv. Þingmenn lesið frv. ríkisstj. um stofnlánadeild landbúnaðarins? Hafa ekki hv. þingmenn haft það í huga, að þessir sjóðir landbúnaðarins eru gjaldþrota og alls vanmegnugir að lána, ekki til stofnlána, heldur til bygginga og hinna venjulegu framkvæmda? Hafa ekki hv. þingmenn lesið frv. og séð það, að eftir fimm ár hefur stofnlánadeildin 100 millj. kr. í eigin fé til útlána árlega? Og hafa menn ekki enn fremur lesið og séð, að eftir 10 ár hefur sama deild 150 millj. kr. árlega af eigin fé til útlána árlega? Þegar þetta er haft í huga, hljóta menn að sjá, að það verður mögulegt að lána æskunni, sem vill vera í sveit, lán í auknum mæli frá því, sem verið hefur. Það verður mögulegt að lána til bústofnskaupa, til þess að hefja búskap í sveit, sem var ekki áður hægt. Og það, er mér undrunarefni, að hv. 1. þm. Vesturl., sem studdi vinstri stjórnina dyggilega, vinstri stjórnina, sem ekkert gerði til að auka möguleika til útlána til uppbyggingar í sveitum landsins, - að hann hefur ekki komið auga á þá miklu möguleika, sem felast í þessu frv. Það er raunalegt, þegar jafnvel góðir drengir, sem þessi hv. þm. er að eðlisfari, verða svo blindaðir pólitískt, að þeir gera allt annað en þeir sjálfir vilja og þeirra eðli vill að þeir geri. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Ég tel sjálfsagt, að þetta frv., sem heitir: Um innflutning búfjár - vegna þess að I. kafli þess er í samræmi við gildandi lög, en er í rauninni um innflutning á sæði í sóttvarnarstöð, það verði lögfest. En það kemur því aðeins til framkvæmda, að forstöðumaður tilraunastöðvarinnar á Keldum mæli með því, að Búnaðarfélagið mæli með því, að yfirdýralæknir samþykki það. En ef þetta kemst til framkvæmda, þá er það ný búgrein, sem færir landbúnaðinum nýjar og auknar tekjur, og það er það, sem við eigum að stefna að, því að landbúnaðurinn á Íslandi á mikla framtíð fyrir sér, og það er þjóðinni allri til góðs, að þessi atvinnuvegur verði efldur.