Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 176 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Þetta er nál. vegna frv. um breytingar á lánsfjárlögum fyrir árið 1989. Ég les hér fyrst upp nál., en það er á þessa leið: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið til viðræðna Halldór Árnason, skrifstofustjóra í Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Ingimund Friðriksson, forstöðumann alþjóðadeildar Seðlabanka Íslands, Gunnar Hilmarsson, formann stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs, Guðmund Malmquist, forstjóra Byggðastofnunar, og Helga Bergs, formann stjórnar hlutafjársjóðs Byggðastofnunar. Halldór Árnason sat alla þá fundi er málið var rætt. Helgi Bergs, Gunnar Hilmarsson og Guðmundur Malmquist komu á einn fund, skýrðu sjónarmið sín og lögðu áherslu á nauðsyn þess að frumvarpið hlyti skjóta afgreiðslu. Ingimundur Friðriksson lagði fram gögn um erlendar lántökur ríkissjóðs og opinberra sjóða. Eftir að ríkisstjórnin heimilaði Byggðastofnun að taka 350 millj. kr. erlent lán í samráði við Seðlabanka Íslands og fór þess á leit við nefndina að breyting yrði gerð á frumvarpinu í samræmi við þá heimild kallaði nefndin Guðmund Malmquist aftur á sinn fund. Lagði hann þunga áherslu á að umrædd breyting yrði samþykkt og afgreiðslu málsins hraðað. Í ljósi þessa leggur meiri hl. til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Þessi brtt. er á þskj. 177 og hún er þannig að í stað ,,1 milljarður`` í 2. gr. komi: 1 milljarður 350 millj. Eins og segir í nál. er þarna verið að auka erlendar lántökur fyrir Byggðastofnun en eins og einnig segir í nál. var reyndar samþykkt í ríkisstjórn að heimila Byggðastofnun að taka þessar 350 millj. að láni erlendis. Í nefndinni urðu töluverðar umræður um hverjir skuli taka þau lán sem lánsfjárlög heimila, hvort það eigi að vera ríkissjóður eða hvort einstakum stofnunum innan ríkissjóðs sem hafa ríkisábyrgð skuli vera heimilt að taka þau lán. Fjmrh. lýsti því yfir við 1. umr. þessa frv. að stefnt skuli að því í framtíðinni að allar lánveitingar færu í gegnum Seðlabanka og í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 segir að Seðlabankinn þurfi að samþykkja allar erlendar lántökur einstakra stofnana á vegum ríkisins er hafa ríkisábyrgð. Þá var einnig rætt um stöðu þeirra sjóða sem lánsfjárlögin fyrir 1990 fjalla um, Atvinnutryggingarsjóðs og Byggðastofnunar. Í 1. gr. frv. er mælt fyrir um auknar heimildir til erlendrar lántöku vegna Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina, en í c-lið er fjallað um að 900 millj. verði teknar að láni erlendis til að mæta fjárþörf sjóðsins. Í 1. gr. er talað um auknar lántökur innan lands til að mæta fyrirsjáanlegum fjárlagahalla þessa árs. Þegar fjárlagafrv. fyrir þetta ár var samþykkt var gert ráð fyrir 636 millj. kr. tekjuafgangi, en fyrirsjáanlegt er að hallinn á þessu ári verði upp undir 5 milljarðar. Því þarf að fá auknar lánsheimildir í lánsfjárlög upp á um 6 milljarða. Það er að sjálfsögðu erfitt fyrir Alþingi að standa frammi fyrir gerðum hlut og sérstaklega þegar um fjárveitingar er að ræða, að Alþingi þurfi að standa frammi fyrir því að aðstæður hafa breyst þannig að það þurfi að samþykkja 6 milljarða kr. heimildir fyrir ríkissjóð til að taka að láni. En hér er þó stigið það skref að áður en árið er liðið er lögð fyrir Alþingi beiðni um að samþykkja þessi aukaútgjöld þannig að það hefur verið gert ýmislegt í því að leyfa Alþingi að fylgjast með. Í Sþ. hafa verið lögð fram fjáraukalög sem skýra þennan mismun, hverju hefur verið varið utan fjárlagaheimilda. Það er von mín og eflaust fleiri þm. að í framtíðinni verði gerð miklu betri grein fyrir þeim fjármunum sem ríkisstjórn ákveður á hverju ári þannig að Alþingi, sem á að fara með fjárveitingavaldið, hafi raunverulega það vald og geti ákveðið útgjöld fjárlaganna fyrir fram. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri að sinni en ég býst við því að minni hl. geri grein fyrir því hvað þeir hafa um þetta frv. að segja og ef ég sé ástæðu til þess að svara því, þá kem ég hérna upp aftur.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Þetta frv. er einfalt í sniðum. Efni þess er í stuttu máli það að veita auknar lánsheimildir til ríkissjóðs annars vegar og hins vegar til tveggja sjóða sem lána atvinnuvegunum, Atvinnutryggingarsjóðs og Byggðasjóðs. Sumpart er þessi aukna lánsfjárþörf komin til vegna þess að verulegur greiðsluhalli verður á ríkissjóði á þessu ári þvert ofan í það sem hæstv. fjmrh. sagði um leið og fjárlög voru afgreidd og þvert ofan í þau stóru orð sem stjórnarliðar á þeim tíma létu falla. Það sýnir glögglega óvissuna í því hversu mikill greiðsluhallinn verður nú um áramót hjá ríkissjóði að frá því að frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár var lagt fram þar til þetta frv. var lagt fram liðu nokkrir dagar, örfáir dagar sem liðu þar á milli, en á því tímabili hefur verið gert ráð fyrir því að ríkissjóðshallinn aukist um litlar 100 millj. kr. eða sennilega um 20 millj. á dag þennan tíma sem leið á milli þess sem þessi frumvörp voru lögð fram. Ég veit ekki hvort formaður fjh.- og viðskn. getur hjálpað minni hl. að reikna út hversu mikið það verður þá fram að áramótum ef reikna má með að hallinn haldi áfram að vaxa jafnmikið að meðaltali þennan tíma sem eftir lifir ársins og milli þess sem þessi tvö frumvörp voru lögð fram. Við sjálfstæðismenn erum ekki getspakir í þessum efnum og treystum okkur auðvitað ekki til þess að ætla á um það hversu mikill ríkissjóðshallinn verður í árslok og tökum enga ábyrgð á því að hér sé um réttar tölur að ræða, enda hafa engar upplýsingar verið lagðar fram í fjh.- og viðskn. sem staðfesta að þær tölur sem hér liggja fyrir séu á rökum reistar nema síður sé. Þá er það eftirtektarvert að hér er gert ráð fyrir því að endurlána Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina allt að 900 millj. kr. á þessu ári og það var tekið fram af hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins að Atvinnutryggingarsjóður mundi fá þessa peninga í hendur nú á þessu ári. Þó liggur fyrir að fjárþörf Atvinnutryggingarsjóðs er engan veginn svo mikil það sem eftir lifir ársins. Það er talað um að skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs nemi svo sem helming þessarar upphæðar og kom engin skýring fram á því í nefndinni hvernig á því stendur að nauðsynlegt sé að taka ca. hálfan milljarð kr. að láni erlendis á þessu ári vegna Atvinnutryggingarsjóðs þegar lánin koma ekki til útborgunar til hinna ýmsu fyrirtækja fyrr en á næsta ári. Á hinn bóginn vekur það athygli að ríkisstjórninni er kunnugt um að þörf er veruleg fyrir auknar lánsheimildir til Byggðasjóðs. Stjórn Byggðasjóðs mat þörfina svo að nýjar lánsheimildir þyrfti að hálfum milljarði kr. Hér er einungis gert ráð fyrir því að mæta þessum þörfum með því að veita 350 millj. kr. lánsheimild til viðbótar og var það skýrt fyrir nefndarmönnum svo af fulltrúa Hagsýslustofnunar að stjórn Byggðastofnunar hefði verið of örlát við trillusjómenn. Ríkisstjórnin hefði einungis ætlast til þess að 100 millj. kr. yrði varið til þess að mæta þeim rekstrarerfiðleikum sem trillusjómenn standa nú frammi fyrir. Skv. þeim reglum sem Byggðasjóður vinnur eftir nemur hámark lána til trillubáta 2 millj. kr. og geta farið allt niður í 500--600 millj. kr. Það kom óbeint fram í nefndinni að meiri hlutinn væri eiginlega þeirrar skoðunar að það hefði verið nóg að lána trillukörlunum að hámarki 800 þús. eða svo og þá bara sumum, kannski bara tveimur af hverjum fimm eða eitthvað svoleiðis. Og þeir sem minnst bæru úr býtum fengju kannski svona 200--300 þús. kr. til að bæta fjárhaginn vegna trillukaupa á sl. árum  Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Hin aukna lánsheimild til Atvinnutryggingarsjóðs staðfestir auðvitað að atvinnuvegirnir hafa verið reknir með verulegum halla síðan þessi ríkisstjórn settist að völdum í septembermánuði á sl. ári. Og er það að verulegu leyti afleiðing af þeirri stefnu sem Alþfl. hafði í síðustu ríkisstjórn og tókst með neitunarvaldi sínu gagnvart Seðlabankankanum, af því að viðskrh. var úr Alþfl., að halda niðri gengisskráningunni á þessum tíma og draga við sig leiðréttingu á gengi allt sumarið 1988. Það er hins vegar spaugilegt að hæstv. viðskrh. skuli vera að hrósa sér af því annað slagið síðan hversu mikið gengið hafi lækkað frá ársbyrjun 1988 og veit hann þó að bróðurparturinn af þeirri gengislækkun eða leiðréttingu á gengi sem þar kemur fram var knúinn fram af Sjálfstfl. Honum þykir gott að reyna að draga pínulítið af því til sín, að hann hafi átt einhvern þátt í því að leiðrétta gengið á þeim tíma. Ég vil rifja upp að það kom fram hjá fjh.- og viðskn. á sl. vori frá forstjóra Atvinnutryggingarsjóðs að hallarekstur fyrirtækja í útflutningsgreinum hefði verið mun meiri síðasta ársfjórðung sl. árs en menn höfðu gert sér grein fyrir sem auðvitað skýrir að Atvinnutryggingarsjóður skuli nú þurfa á 900 millj. kr. lánsfjárheimild að halda til viðbótar því sem áður var. Herra forseti. Það veldur okkur í stjórnarandstöðu svo auðvitað erfiðleikum að fjalla um málefni sjóða eins og Atvinnutryggingarsjóðs og hlutabréfasjóðs þegar ekki liggja fyrir upplýsingar frá ríkisstjórninni um það hvernig hún hugsi sér framtíð þessara sjóða, að forsrh. skuli segja eitt um þau efni en annað standi í greinargerðum eða kemur fram í máli annarra manna. Það var svo aðeins eitt lítið, smáspaugilegt atvik sem kom fyrir á fundi nefndarinnar. Það upplýstist þar að Byggðastofnun hafði fengið bréf um að þessi lántökuheimild, 350 millj., ætti að vera í höndum Byggðastofnunar. Hins vegar kom sendisveinn ofan úr Stjórnarráði með uppkast að brtt. öðruvísi, þannig að lántakan ætti að fara í gegnum ríkissjóð. Það upplýstist svo smátt og smátt hvernig á þessu stæði og kom m.a. fram að forsrn. hafði sent fjh.- og viðskn. bréf um þessa tillögu sína um lánsheimild fyrir Byggðasjóð sem var ógreinilega orðuð og ekki með sama hætti og samþykkt ríkisstjórnarinnar og bréf um þessa samþykkt var orðað t.d. til Byggðastofnunar og ég hygg til Seðlabankans. Ég held að fleiri þm. en ég láti í ljósi undrun yfir því hversu ónákvæm skilaboð stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar láta sér duga í samskiptum sínum við þingið og í samskiptum sínum við stjórnarandstöðuna. Og er það auðvitað ekki annað en enn eitt dæmið um þá lítilsvirðingu sem þessir ráðherrar og þessi ríkisstjórn hafa sýnt Alþingi og stjórnarandstöðunni síðan ríkisstjórnin settist að völdum, kemur í rauninni ekki á óvart. Ég vil aðeins segja það að síðustu, herra forseti, að ég er þakklátur hæstv. viðskrh. fyrir að vera viðstaddur umræðuna. Þegar frv. til l. um breytingu á lánsfjárlögum var til umræðu fyrir árið í ár og rætt var um ráðstafanir vegna kjarasamninganna í vor kom til orðaskipta milli mín og hæstv. viðskrh. um það hvort hann mundi beita sér fyrir því og standa við samþykkt ríkisstjórnarinnar um að lántökugjald yrði endurgreitt af þeim lánum sem tekin hefðu verið vegna endurbóta og viðgerða á skipum þegar verkið hafði verið unnið hér á landi. Ég væri þakklátur hæstv. viðskrh. ef hann vildi gefa skýringu á því nú við þessa umræðu hvort ríkisstjórnin hafi staðið við það loforð sem hér var gefið í þingsalnum af hæstv. viðskrh. á sl. vori og ég vil jafnframt nota þetta tækifæri til að spyrja hann um það, hvort hann sé samþykkur því frv. sem ég hef lagt fram hér í deildinni um að þau lántökugjöld, sem greidd hafa verið af lánum sem tekin hafa verið vegna smíði á fiskiskipum hér á landi, verði endurgreidd úr ríkissjóði. Ég mun sitja hjá við þetta mál.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallar um heimildir til aukinnar lántöku ríkissjóðs, bæði innlendrar og erlendrar og einnig lántöku til Byggðastofnunar og Atvinnutryggingarsjóðs eins og komið hefur fram. Frv. vitnar um vanmat á aðstæðum og óraunsæja fjármagnsstjórn á sl. ári og reyndar einnig á árum áður. Einmitt þess vegna og þannig erfa menn óráðsíu og skuldir annarra. Þrátt fyrir vissa viðleitni til betra reikningshalds á þeim búreikningi sem fjárlög ríkisins eru hafa þó stærðir í þessu frv. breyst, jafnvel meðan á stuttri umfjöllun þess hefur staðið. Svo óraunsæjar virðast áætlanir enn vera og vitna kannski ekki bara um ákveðið gjaldþrot í fjármálastjórn ríkisins heldur og ekki síður um gjaldþrot í uppbyggingu atvinnumála og byggðastefnu almennt. Atvinnutryggingarsjóður, sem einmitt var settur á laggirnar til þess að bjarga atvinnuvegum sem lá við hruni, og Byggðastofnun, sem hefur haft það með höndum að styðja við atvinnufyrirtæki úti á landi, hafa átt fullt í fangi með að reisa við fyrirtæki eða jafnvel, eins og í tilviki Byggðastofnunar, að kaupa upp eignir fyrirtækja á nauðungaruppboðum vegna gjaldþrota og einmitt þess vegna hefur aukin fjárþörf þessara tveggja sjóða komið til. Eins og kom fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. virtist það, jafnvel 10 dögum eftir að ríkisstjórnin hafði samþykkt að veita aukið lán til Byggðastofnunar vegna brýnnar fjárþarfar, ekki vera ljóst með hverjum hætti lánið ætti að taka, hvort Byggðastofnun ætti sjálf að sjá um það mál eða hvort ríkisstjórnin ætlaði að gera það. Ég held ekki að um óljós skilaboð hafi einungis verið að ræða. E.t.v. hafði ekki verið tekin um málið pólitísk ákvörðun. Miðað við það hversu stutt er til áramóta er afleitt að láta 10 daga líða eftir að þessi ákvörðun hefur verið tekin og láta ekki liggja ljóst fyrir forsvarsmönnum Byggðastofnunar með hverjum hætti þessi lántaka ætti að fara fram. Við kvennalistakonur treystum okkur ekki til þess að bera ábyrgð á reikningshaldi sem við höfum haft svo lítið tækifæri til þess að ráða nokkru um eða meta forsendur fyrir og styðjum því ekki álit meiri hl. nefndarinnar. Við viljum þó ekki standa gegn því eða tefja málið og munum ekki greiða um það atkvæði.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín spurningum um lántökugjald af lánum vegna innlendra skipaviðgerða og innti eftir því hvort staðið hefði verið við fyrirheit sem ég gaf hér í umræðum í þinginu í fyrravor, að ekki yrði tekið slíkt gjald af lánum vegna skipaviðgerða á Íslandi. Svarið er að sjálfsögðu: Það var fyllilega við þetta staðið því gjaldið var lagt af í heilu lagi, eins og þm. er kunnugt, í fyrravor. Hins vegar er rétt að það eru enn þá nokkur vafamál um fyrri lán skv. þessari skipan, hvort af þeim eigi að greiða eða hafi verið greitt lántökugjald. Þau mál eru í athugun og meðan sú athugun fer fram vil ég ekki taka afstöðu til síðari spurningar þm. sem var um afstöðu til frv. sem hann hefur sjálfur flutt um þetta málefni. Ég vinn að málinu í þeim anda að þetta gjald verði ekki tekið af þeim sem gátu vænst þess að njóta réttar skv. yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar þess efnis að slíkt gjald yrði ekki lagt á lánaráðstafanir vegna útflutningsatvinnuveganna sem samþykktar hefðu verið af ríkisstjórninni.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Í tilefni orða hv. 2. þm. Norðurl. e. og 6. þm. Reykv. út af því máli sem þau gerðu hér að spaugilegri sögu vil ég segja eftirfarandi: Þannig var að við í fjh.- og viðskn. fengum beiðni um það frá ríkisstjórninni og Byggðastofnun að Byggðastofnun fengi auknar heimildir til erlendrar lántöku upp á 350 millj. Bréf þess efnis kom fram um það að Byggðastofnun fengi þessa lántökuheimild. Um það er nú flutt frv. Það sem hv. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 6. þm. Reykv. eru að fjalla um er tillaga sem kom fram frá fulltrúa í Fjárlaga- og hagsýslustofnun um hvernig ætti að fara með þetta, en ekki að nefnd innan ríkisstjórnarinnar ætlaði að fara að með öðrum hætti heldur en í bréfinu kom fram. Það er misskilningur að nefndin hafi ætlað að afgreiða þetta með öðrum hætti en þeim að Byggðastofnun tæki þetta lán, svo að ég vildi bara eyða þessum misskilningi. Hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal gerði hér að umtalsefni smábáta og hvernig ríkisstjórnin ætlar að fara með eigendur smábáta. Ég vil taka það sérstaklega fram að fyrrv. ríkisstjórn ákvað að eyða 100 millj. til að létta byrði smábátaeigenda og um það er rætt í þessu frv. Síðan kemur fram beiðni frá Byggðastofnun um að fá aukna heimild til erlendrar lántöku upp á 500 millj. Ríkisstjórnin ákveður að heimila 350 millj., ótiltekið, ekki það að í því fælist annað en samþykki á þessum hluta. Hins vegar kom fram í máli Guðmundar Malmquist að þetta hefði kostað Byggðastofnun 250 millj. og það er ekki hægt að álykta sem svo að þar sem Byggðastofnun vantar 150 millj., þá hafi sjálfkrafa verið dregnar 150 millj. af þeirri fjárlagabeiðni sem fram kom frá Byggðastofnun. Það er rétt sem fram kom hjá 6. þm. Reykv. að Byggðastofnun á við verulegan vanda að stríða einmitt vegna þess að hún hefur þurft að kaupa eignir á uppboðum og vegna loforða sem hún hefur gefið núna að undanförnu og áttu að vera komin til afgreiðslu, en vegna þess að það vantaði heimildir í lögum til að taka lán, þá hefur ekki komið til útborgunar. Það var annað sem fram kom í máli hv. þm. Halldórs Blöndals, að þær 900 millj. sem á að verja til Atvinnutryggingarsjóðs sýni vanda atvinnulífsins og hvernig þessi ríkisstjórn hafi komið atvinnulífinu illa. Ástæðan fyrir því að Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina var settur á stofn var einmitt sú óstjórn sem var þegar Sjálfstfl. hélt um stjórnartaumana og núna í ár er búið að vera að reyna að bjarga útflutningsfyrirtækjum frá gjaldþroti.

Er ekki búið að því enn þá, hvað er þetta?

Það sem mér þótti skrýtið í málflutningi þessara tveggja þm. var að þau voru á móti frv. Þau kvarta undan því að það séu of litlar heimildir til t.d. Byggðastofnunar, en samt vilja þau greiða atkvæði á móti frv.

Sitja hjá, var sagt.

eða sitja hjá, ég þakka þér fyrir hv. þm., en ég held að hér sé einmitt verið að reyna að svara kalli frá Byggðastofnun að því er hana varðar og þarna er um nauðsynlega heimild að ræða. Að síðustu vil ég minnast á það að hv. þm. Halldór Blöndal kvartaði undan því að ekki hafi verið lögð fram gögn í nefndinni um fjárlagahallann á þessu ári. Fyrir það fyrsta er árið ekki liðið og í annan stað eru þetta þær nýjustu tölur sem liggja fyrir og hann veit það jafn vel og ég að það var spurst fyrir um hvaða áætlun lægi fyrir um fjárlagahallann og það komu sömu tölurnar út.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég beindi litlum fyrirspurnum til hæstv. viðskrh. og hélt að hann gæti kannski reynt að skýra hvernig hann hefði staðið við fyrirheit frá því í vor. Nú sér viðskrh. ekki ástæðu til þess að vera áfram við umræðurnar og má kannski segja að það sé eðlilegt vegna þess að hann fór rangt með hér áðan, sagði ósatt. Staðreyndin er sú að hann lýsti því yfir hér í þessari deild á sl. vori að þeir aðilar sem hefðu tekið lán vegna meiri háttar endurbóta eða viðgerða á fiskiskipum hér á landi ættu að fá lántökugjaldið endurgreitt. Hann gekk meira að segja svo langt að segja að stjórn Byggðastofnunar hefði brugðist sinni embættisskyldu með því að innheimta þetta lántökugjald af þeim útgerðarmönnum sem hefðu fengið fyrirgreiðslu frá Byggðasjóði á fyrstu mánuðum þessa árs. Svo kom hann hér áðan upp í stólinn og talaði um að hann hefði engin loforð gefið, talaði um að hann væri að vinna að málinu. Og það sem er kannski eftirtektarverðast af öllu er að á sama tíma og við blasir verulegt atvinnuleysi um allt land þar sem skipasmíðastöðvar eru fæst hann ekki einu sinni til þess að taka undir nauðsyn þess að lántökugjald af því sérstaka fé sem tekið hefur verið vegna smíða á fiskiskipum hér á landi skuli endurgreitt á sama tíma og skipasmíðar í löndum Efnahagsbandalagsins eru greiddar niður um 26 og upp í 36% að hans sögn við umræður í Sþ. nú á dögunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að inna hæstv. sjútvrh. svara við þessum spurningum. Ég veit auðvitað að hæstv. sjútvrh. er mér sammála um að ekki eigi að leggja þetta lántökugjald á útgerðina vegna þeirrar sanngirni sem hann hefur sýnt skipasmíðaiðnaðinum og ég efast ekki um að hann muni leggjast á sveif með stjórnarandstöðunni og Sjálfstfl. að knýja fram þau úrslit í málinu að þetta lántökugjald verði endurgreitt og að staðið verði við þá samþykkt sem gerð var í ríkisstjórninni í aprílmánuði, ef ég man rétt, um að ekki skuli greitt lántökugjald af þeim fjármunum sem aflað er erlendis til þeirra verkefna sem ég hef nú gert grein fyrir. Ég veit ekki hvort það er nokkur ástæða til að óska eftir því að fá að ljúka ræðunni þegar viðskrh. er við. Ég held að hann mundi tala svona bara einhvern veginn út og suður áfram og ég held að manni mundi ekki takast að fá neitt skýrar frá honum um þessi mál. Það hefur vakið athygli fleiri en mín að ráðherra skipasmíða skuli ekki sýna minnsta áhuga á því að þessi iðngrein geti notið rétt bærilegra starfsskilyrða. Af ummælum hans hér áðan mátti vel greina að honum þykir ekki nóg að skipasmíðaiðnaðurinn skuli greiddur niður um 26% í löndum Evrópubandalagsins heldur er hann enn að tvínóna við það hvort rétt sé eða rangt að láta þennan iðnað borga sérstakan lántökuskatt sem á fyrri hluta þessa árs var 6% ofan á stimpilgjald sem ríkið hefur meiri tekjur af á þessu ári en af öllum tekjuskatti á atvinnurekstri í landinu, ofan á sérstakt lántökugjald til ríkissjóðs, þar fyrir ofan vegna ríkisábyrgðarinnar og þannig mætti lengi telja. Ég geri ráð fyrir því að þetta mál verði tekið aftur upp síðar. Það verður tekið upp aftur í fjh.- og viðskn. eins og ég hef óskað eftir og er auðvitað óþolandi að ríkisstjórn skuli ekki standa við yfirlýsingar sínar sem hún hefur gefið í þessum efnum fremur en öðrum.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég kem hér í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., bæði út af þeirri ræðu sem hann var að ljúka við hér í ræðustólnum og hinni fyrri. Það er svolítið sérstakt að þegar verið er að ræða hér um lánsfjáráætlun skuli hv. þm. nota tækifærið og fara að ræða um mál sem hann er með sjálfur hér í deildinni, hefur lagt fram hér til umræðu. Ég undrast hvað forseti okkar er lipur að benda ekki hv. þm. á að hann hefur þegar flutt þetta mál hér til umræðu og það er til umfjöllunar í nefnd, í fjh.- og viðskn. Þetta mál sem hann er að fjalla hér um í hverri ræðunni á fætur annarri. Það sýnir að hv. þm. hefur ekki mikið um hin almennu fjárhagsmál landsins að segja og vill kannski sem minnst um þau tala, fer um þau þannig löguðum orðum sem sýna fyrst og fremst að það er feimnismál Sjálfstfl. hvernig komið er með atvinnumálin hér á landi, um að það vanti meiri peninga í Atvinnutryggingarsjóð og um að það vanti meiri peninga til þess að lána smábátum. Ég skal taka undir það að eitt af því sem ég hef undrast nokkuð er að ríkisstjórnin, þegar hún er að ákveða aðgerðir í sambandi við vandamál atvinnuveganna, skuli ekki gera sér betri grein fyrir því hvernig ástandið er og hvernig Sjálfstfl. skilaði atvinnurekstri á Íslandi frá sér.

Um hvaða ríkisstjórn er ræðumaður að tala?

Ég er að ræða um ríkisstjórn Sjálfstfl., ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Vandamálin einmitt í kringum smábátana hrúguðust upp á þeim tíma, en fyrrv. ríkisstjórn, ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 

Var það á framsóknaráratugnum?

Það var á framsóknar- og íhaldsáratugnum. Og þess vegna er ósköp eðlilegt að hv. 2. þm. Norðurl. e. vilji raunverulega ekki tala um stöðu atvinnumála hér eða fjárhagsmál þegar verið er að ræða um lánsfjáráætlun, heldur er hann að tala um sitt eigið frv. sem liggur í nefnd og hefur verið vísað til umsagnar.

Áætlun um smábátana var nú komin fram í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá allshn. um frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Eins og venja hefur verið fjölluðu formenn allsherjarnefnda í báðum deildum um þetta mál, fóru yfir það og síðan afgreiddi allshn. Ed. það frá sér samhljóða með þeirri brtt. sem fram er borin á þskj. 170. Þær breytingar sem gerðar hafa verið frá því sem er í 1. gr. frv. eins og það var lagt fram eru: Í fyrsta lagi að eitt nafn sem er nr. 6 í frv. er fellt út úr greininni. Stafar það af því að viðkomandi umsækjandi er nú farinn af landi brott og ekki vitað hvar hans dvalarstaður er þannig að það þótti sjálfgert að fella það niður. Og í öðru lagi að í stað þess hefur verið bætt inn nöfnum 21 nýs aðila sem umsóknir lágu fyrir um, þannig að nú er skv. brtt. gerð tillaga um að það séu 33 einstaklingar sem fái ríkisborgararétt. Þeir einstaklingar sem þarna er gerð tillaga um uppfylla þau skilyrði sem allsherjarnefndir hafa starfað eftir um allmörg ár í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar. Af þessum lista sést að það er vaxandi fjöldi einstaklinga sem leitar eftir því að fá íslenskan ríkisborgararétt og uppfyllir þau skilyrði sem Alþingi hefur sett í því sambandi. Að sjálfsögðu bárust nefndinni fleiri umsóknir en talið var fært að verða við. En þar sem gert er ráð fyrir að lagt verði fram nýtt frv. síðar á þessu þingi munu umsóknir þeirra aðila verða teknar til nánari athugunar síðar í vetur. Einn umsækjandi óskaði eftir því að koma á fund eða hitta fulltrúa frá nefndinni til þess að skýra sitt mál og kom fram á nefndarfundum að vert væri að taka það til athugunar hvort sá háttur skyldi verða tekinn upp í ríkara mæli. Allshn. stendur öll að þessari brtt. og leggur til að frv. verði samþykkt svo breytt.

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. frsm. allshn. fer þeim mjög fjölgandi sem sækja um ríkisborgararétt hér á landi. Víða erlendis er það haft fyrir sið að ræða á einn eða annan hátt við umsækjendur um slík réttindi eins og ríkisborgararéttur óneitanlega er hjá þjóð eins og við Íslendingar erum, ekki síst með tilliti til þeirra breyttu viðhorfa sem eru í veröldinni að ýmsu leyti, af pólitískum eða öðrum ástæðum. Sums staðar er meira að segja gerð krafa um að fólk mæti á námskeið og fullnægi vissum kröfum í námi, tungumálakunnáttu og fleiru. Ég vakti máls á því á fundi í allshn., og ég hygg að nefndarmenn séu því nokkuð sammála, að taka það til athugunar sem frsm. minntist á, að ástæða væri til þess að t.d. formenn allsherjarnefnda Ed. og Nd. ættu viðræður við alla þá umsækjendur sem tök eru á. Þá á ég að sjálfsögðu ekki við börn eða önnur slík tilfelli þar sem ekki er hægt að koma því við, þó ekki væri til annars en að gera viðkomandi umsækjendum fyllilega grein fyrir því hvaða réttindi þeir eru að fá og líka hitt að menn hafi séð umsækjendur. Ég var formaður nefndarinnar eitt árið og voru þá 3--4 beiðnir um viðræður við mig sem formann nefndarinnar. Ég held að ég hafi fyrir bragðið verið betur í stakk búinn til að skýra fyrir nefndarmönnum viðhorf mitt til þeirra vandamála sem þeir gerðu mér grein fyrir. Eftir að við tókum upp þann sið að vera með slík frv. tvisvar á ári höfum við í fyrra skiptið, fyrir jólin, yfirleitt reynt að vera einungis með þá umsækjendur sem fullnægja öllum þeim skilyrðum sem við setjum. Á vorþinginu höfum við aftur rætt um þá aðila sem kannski eru svona, ef ég má orða það svo, landamæratilfelli eða tilfelli sem vert er að velta vöngum yfir. En ég vil ítreka það sem kom fram hjá formanni og frsm. nefndarinnar að það er ástæða fyrir okkur að hugleiða það að taka upp meiri festu í þessum hlutum og eiga t.d. viðræður eða á annan hátt að gera mönnum betur grein fyrir því sem er á seyði þegar menn fá ríkisborgararétt í nýju landi.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. um frv. til l. um skráningu og meðferð persónulegra upplýsinga. Hér er um að ræða endurskoðun á gildandi lögum sem sett voru hér fyrst á Alþingi árið 1980. Sú saga er rakin nokkuð í grg. fyrir frv. en þar hefur slæðst inn sú meinlega prentvilla að talað er um að allshn. Nd. Alþingis hafi þá flutt 57 brtt. við frv. og umsamið það í raun. Þar var hins vegar um að ræða allshn. þessarar hv. deildar og formaður hennar og framsögumaður var þá Eiður Guðnason. Það frv. sem hér liggur fyrir er endurskoðun, eins og ég sagði, á gildandi lögum og að mestu leyti eða í aðalatriðum samhljóða þeim. Þær breytingar, sem gerðar eru, eru fyrst og fremst til þess að herða á þeim framkvæmdaatriðum sem komið hefur í ljós að æskilegt sé að nánari ákvæði séu um. Nefndin fór ítarlega yfir þetta frv., fékk til viðræðna við nefndina þá Þorgeir Örlygsson prófessor og Tryggva Gunnarsson lögfræðing, sem önnuðust endurskoðun laganna fyrir hönd dómsmrn., og enn fremur forstöðumann Félagsvísindastofnunar Háskólans, Stefán Ólafsson dósent, sem kom með ábendingar, sérstaklega um þann kafla frv. sem fjallar um skoðanakannanir. Var að nokkru gengið til móts við þær ábendingar sem hann setti fram. Á þskj. 180 eru nokkrar brtt. frá allshn. og vil ég í stuttu máli gera grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi er að í 5. gr. frv. komi fjögur ár í staðinn fyrir fimm sem er sá aldur upplýsinga sem heimilt er að skýra frá, um ávirðingu manna í þeim skrám sem þar er rætt um. Fyrningartíminn skuli vera fjögur ár í staðinn fyrir fimm. Í nágrannalöndum okkar er þetta breytilegt. Í Noregi hefur þessi tími verið styttur í þrjú ár, en í Danmörku er hann enn fimm. Þá er við 9. gr. frv. brtt. um að í stað orðanna ,,efni upplýsinganna`` komi: ,,því sem þar er skráð``, þannig að það sé greinilegt að ætlast sé til þess að menn viti nákvæmlega hvað um þá er skráð í þessum skrám. Í 12. gr. er brtt. um að í stað fjögurra vikna skuli koma tvær vikur og er það sá frestur sem skrárhaldara er gefinn til að gefa þessar upplýsingar. Við 13. gr. er sú brtt. að síðari mgr. falli brott en í henni er dómsmrn. veitt heimild til að ákveða sérstakt gjald sem rennur til þeirra sem veita upplýsingar til einstaklinga um það sem um þá er skráð. Nefndinni finnst óþarfi að vera að setja slíka gjaldtökuheimildir því að ekki mun hafa reynt á það hingað til að menn leiti í svo ríkum mæli eftir slíkum upplýsingum. Í 16. gr. er þessi fimm ára frestur sem ég gat um áðan einnig styttur í fjögur ár. Í 18. gr. er einnig styttur upplýsingaskyldutíminn úr fjórum vikum niður í tvær eins og í 12. gr. Þá er í 19. gr. sú lágmarksupphæð, sem heimilt er að færa inn vegna gjaldfallinna skulda eða skulda við tiltekinn kröfuhafa, færð úr 10 millj. upp í 20 millj. Að gerðum þessum breytingum leggur allshn. til að frv. verði samþykkt.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Eins og öllum er kunnugt þá gekk erfiðlega að koma þessu máli til 3. umr. og þurfti raunar á minni hjálp og annarra góðra manna að halda til þess. Ég sé enga ástæðu til þess að knýja fram 3. umr. nú á þessu stigi og ætla a.m.k. ekki að taka neinn þátt í því að bjarga þessu máli. Stjórnarandstaðan tekur ekki afstöðu til þessa máls, þetta er eitt af þessum ,,sukkmálum`` þar sem ekki er hægt að botna yfirleitt í neinum tölum upp úr eða niður úr. Það hastar ekki neitt að knýja þetta mál fram og ég sé heldur ekki að það sé nokkur leið því ég veit ekki til að stjórnarsinnar mæti þannig á þingfundum að það sé yfirleitt hægt að koma málum í gegn nema með hjálp stjórnarandstöðu.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Þeir sem hafa lesið nál. og sátu í fjh.- og viðskn. urðu þess mjög áskynja að stofnanir eins og Byggðastofnun, Hlutafjársjóður og Atvinnutryggingarsjóður lögðu mikla áherslu á það að frv. þetta kæmist í gegnum þingið. Það er sérstaklega fyrir Byggðastofnun því að þeir eru búnir að leita eftir tilboðum erlendis frá um lán og það bíða margir aðilar eftir því að fá þessi lán greidd frá Byggðastofnun. Ég legg á það áherslu að hv. Ed. afgreiði þetta frv. til Nd., ef þess er kostur, svo að Byggðastofnun og þær stofnanir sem fá lánsheimildir megi, eins fljótt og hægt er, fá heimild Alþingis til þess.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu, með síðari breytingum. Á síðasta Alþingi voru samþykktar veigamiklar breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem öðlast gildi frá og með nk. áramótum. Breytingarnar snerta ekki síst rekstur heilbrigðisþjónustunnar í landinu en samkvæmt III. kafla laganna tekur ríkissjóður að sér allan rekstur heilsugæslunnar í landinu en með heilsugæslu er átt við heilbrigðisþjónustu sem veitt er utan sjúkrahúsa. Samkvæmt gildandi lögum greiðir ríkissjóður aðeins laun lækna, hjúkrunarfræðinga, ljósmæðra og sjúkraþjálfara en sveitarfélögin annast greiðslu annars kostnaðar, jafnt launakostnaðar sem reksturskostnaðar. Hér er því um að ræða gjörbreytingu á rekstri heilsugæslunnar. Þrátt fyrir að rekstur heilsugæslunnar sé frá og með nk. áramótum falinn ríkinu tókst ekki að breyta lögum nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu, með síðari breytingum, á þann hátt sem æskilegt hefði verið, sem er að saman fari fjárhagsleg og rekstrarleg ábyrgð. Einu breytingarnar sem náðu fram að ganga varðandi heilsugæsluna með hliðsjón af breyttri hlutverkaskipan eru þær að ráðherra er ætlað að skipa stjórnir þeirra heilsugæslustöðva sem starfa sjálfstætt, þar af formann án tilnefningar. Hins vegar var ekki tekin afstaða til stjórnar heilsugæslustöðva í Reykjavík sem hlýtur að verða með öðrum hætti en annars staðar í landinu. Ekki var heldur tekin afstaða til stjórnar heilsugæslustöðva sem eru í starfstengslum við sjúkrahús. Með stjórn þeirra fara sjúkrahússtjórnir en í þeim á ríkið ekki fulltrúa. Þessi atriði komu reyndar öll til umræðu hér á Alþingi þegar fjallað var um áðurnefnd verkaskiptalög og var á það bent að unnið væri að endurskoðun laga um heilbrigðisþjónustu og að miðað væri við að þeim yrði breytt frá og með nk. áramótum og því væri æskilegt að bíða eftir tillögum um þessa þætti. Önnur meginbreytingin sem verður á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga frá og með nk. áramótum og snertir rekstur heilbrigðiskerfisins er sú að öll sjúkrahús, jafnt á vegum sveitarfélaga sem og einkasjúkrahús, verða rekin að fullu á kostnað ríkisins. Þetta byggist á því að frá og með nk. áramótum verða sjúkrasamlögin lögð niður og verða sjúkratryggingar eftir það eingöngu reknar á vegum Tryggingastofnunar ríkisins. Sjúkratryggingar taka þannig yfir greiðsluhluta sveitarfélaganna í rekstri þessara sjúkrahúsa svo að í stað þess að greiða 85% kostnaðar kemur ríkið til með að standa undir öllum kostnaði. Stjórnir sjúkrahúsa sveitarfélaga eru þannig skipaðar í dag að eigendur, sveitarfélögin, skipa þrjá fulltrúa og starfsmenn tvo. Stjórnir einkasjúkrahúsa, þar með taldar sjálfseignarstofnanir, eru þannig skipaðar að eigendur eiga þrjá fulltrúa, starfsmenn einn og hlutaðeigandi sveitarfélag einn. Með því að koma þessum rekstri algjörlega yfir á ríkið liggur ljóst fyrir að ríkið verður að fá aðild að stjórnum þessara stofnana á sama hátt og gildir um sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðvar eins og Alþingi samþykkti á sl. vori, þannig að saman fari rekstrarleg og fjárhagsleg ábyrgð eins og áður segir. Megintilgangur með þeim lagabreytingum sem hér eru lagðar til er því sá að sem líkastar reglur gildi um stjórnir og rekstur allra heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa í landinu. Því er lagt til að heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra skipi í allar stjórnir heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, þar af formann án tilnefningar. Reiknað er með að stjórnir heilsugæslustöðva verði skipaðar fimm mönnum. Þar af skulu þrír tilnefndir af hlutaðeigandi sveitarfélögum, einn af starfsmönnum og einn skal skipaður án tilnefningar og skal hann vera formaður eins og áður segir. Hvað snertir sjúkrahús sveitarfélaga er lagt til að ráðherra skipi formann, starfsmenn tilnefni einn og eigendur þrjá. Varðandi sjúkrahús sjálfseignarstofnana er lagt til að eigendur skipi þrjá, ráðherra tilnefni einn og starfsmenn einn. Í því tilviki er gert ráð fyrir að stjórnin skipti með sér verkum. Það er skoðun ráðuneytisins að með ofangreindum hætti fari saman fjárhagsleg og rekstrarleg ábyrgð innan heilbrigðiskerfisins en því hefur ekki verið til að dreifa til þessa. Vænti ég þess að fullur skilningur sé á þessu hjá þeim aðilum sem hlut eiga að máli. Í þessu tilviki vil ég sérstaklega undirstrika að ekki er ætlunin að efla svokallaða miðstýringu þessara mála. Þvert á móti er ég þeirrar skoðunar að þessum málum verði best sinnt af hlutaðeigandi aðilum sem eru stjórnir stofnananna og vil með þessum breytingum á heilbrigðisþjónustulögunum treysta sem mest afskiptarétt þeirra sem falið er að annast reksturinn úti í héraði. Stjórnirnar hefðu með að gera allar mannaráðningar og mundu annast fjárreiður, bókhald og reikningsskil. Þannig yrðu færð út úr ráðuneytinu ákveðin störf sem þar hafa verið unnin allt frá því að ráðuneytið tók til starfa sem sjálfstætt ráðuneyti 1970 og í reynd miklu lengur og yrði hlutverk ráðuneytisins í ríkara mæli fólgið í leiðbeiningu, ýmiss konar ráðgjöf, fræðslu og að sjálfsögðu eftirliti með rekstrinum. Lagt er til að hlutaðeigandi sveitarfélög eigi meiri hluta í stjórnum heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa sveitarfélaganna. Enn fremur er gerð sú krafa að formaður, sem skipaður skal án tilnefningar, búi á starfssvæði heilsugæslustöðvar eða sjúkrahúss eftir því sem við á. Á þessu sést að allir þeir sem sitja munu í stjórnum þessara stofnana koma beint úr héraði. Varðandi rekstur einkasjúkrahúsa, þar með talinna sjálfseignarstofnana, eru ekki lagðar til aðrar breytingar en þær að fulltrúi ráðuneytisins komi í stað fulltrúa sveitarfélaganna sem hlýtur að teljast eðlilegt enda hafa sveitarfélögin ekkert með rekstur þeirra að gera eftir áramótin. Auk ofangreindra breytinga sem telja verður höfuðbreytingarnar eru lagðar til nokkrar aðrar breytingar á lögunum auk lítils háttar lagfæringa sem yfirleitt tengjast breyttum áherslum vegna nýrrar verkaskiptingar. Þannig er lagt til að skipaðir verði héraðslæknar í stærstu héruðunum, þ.e. Reykjavík, Norðurlandi eystra og Reykjanesi, í fullt starf. Sem stendur eru héraðslæknisstörf hlutastörf og er ætlunin að svo verði áfram í öðrum læknishéruðum. Þetta hefur í för með sér sjálfstætt starf héraðslæknis í Reykjavík. Héraðslæknir Norðurlands eystra, sem nánast hefur starfað eingöngu sem héraðslæknir, mundi sinna embættinu í fullu starfi og hið sama mundi gilda um héraðslækninn í Reykjaneshéraði. Enn fremur er lagt til að skipaðir verði héraðshjúkrunarfræðingar í Reykjavík, Norðurlandi eystra og í Reykjaneshéraði á sama hátt og héraðslæknar og í öðrum héruðum sé ráðherra heimilt að skipa einn af heilsugæsluhjúkrunarfræðingum sem héraðshjúkrunarfræðing. Hlutverk héraðshjúkrunarfræðinga er nánar tíundað í lögunum en það yrði fyrst og fremst að fylgjast með og samræma og skipuleggja hjúkrunarstarf í héraðinu í samvinnu við héraðslækni. Í þessu tilviki vil ég benda á að skv. lögum um heilbrigðisþjónustu er gerður greinarmunur annars vegar á lækningum og hins vegar hjúkrun og er þar með gert ráð fyrir ábyrgð lækna á lækningum, sbr. læknalög nr. 53/1988, og hjúkrunarfræðinga á hjúkrun, sbr. hjúkrunarlög nr. 8/1974. Þáttur hjúkrunarfræðinga hefur farið vaxandi í starfi heilsugæslustöðva og má sem dæmi nefna að töluvert fleiri hjúkrunarfræðingar starfa við heilsugæslustöðvar í dag en læknar. Þetta réttlætir að mínu mati fyllilega að tekið verði með sama hætti á hjúkrunarþættinum í héruðum landsins sem og lækningum. Nái þessar breytingar fram að ganga yrði nauðsynlegt að breyta heilbrigðismálaráðum héðan af þannig að héraðslæknir og héraðshjúkrunarfræðingur sitji þar ásamt formönnum stjórna heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa í héraði og er ætlast til að ráðherra skipi formann úr hópi heilbrigðismálaráðanna, en ekki eins og nú gildir að héraðslæknir fari með formennsku. Þetta sem ég hef nú talið upp hér tel ég allt vera til þess að undirstrika mikilvægi þess að færa vald frá ráðuneyti út í héruð. Efla stjórn heima í héruðum og gera menn betur færa til að takast á við þessi mikilvægu verkefni þar. Til álita kemur auðvitað að ganga enn lengra og skipa héraðslækna og héraðshjúkrunarfræðinga yfir þau héraðslæknisumdæmi sem ekki eru upptalin hér í frv. eins og það liggur nú fyrir eða að skipa héraðslækni og héraðshjúkrunarfræðing sérstaklega yfir fleiri en eitt af þessum umdæmum. Ein meginbreytinganna felst í því að lagt er til að komið verði á fót kerfi heilsugæslu í Reykjavík í samræmi við ákveðna verkaskipan. Er þar gert ráð fyrir 13 heilsugæslustöðvum auk heilsugæslustöðvarinnar á Seltjarnarnesi sem sinnir hluta af Reykjavík samkvæmt sérstöku samkomulagi. Í þessu tilviki er rétt að benda á að ekki hefur enn tekist að koma á heilsugæslu í Reykjavík nema að litlu leyti þrátt fyrir að lögin þar að lútandi hafi verið í gildi í fimmtán ár. Skýringarnar eru fyrst og fremst þær að lögð hefur verið áhersla á uppbyggingu heilsugæslunnar úti á landi í samræmi við ákvæði laganna eins og þau voru samþykkt 1973 og enn fremur að nokkur ágreiningur hefur verið uppi um það hvort kerfi heilsugæslu eigi við í Reykjavík með sama hætti og úti á landi. Með því að ríkið tekur yfir starfrækslu heilsugæslustöðva að öllu leyti frá og með nk. áramótum tel ég nauðsynlegt að kveðið verði á um starfrækslu heilsugæslustöðva í Reykjavíkurlæknishéraði í lögunum svo ekki fari á milli mála hvernig þeim málum skuli háttað. Ég vil benda á að á vegum Reykjavíkurborgar var unnið að lausn þessara mála á árunum 1979--1983 og á þeim árum samþykkti borgarstjórn í þrígang samhljóða að óska eftir breytingum við ríkið en af því gat ekki orðið m.a. vegna ýmissa álitamála sem upp komu vegna þeirrar starfsemi sem þegar var fyrir hendi. Það er rétt að benda á að í reynd hafa verið rekin fjögur kerfi í Reykjavík sem hafa með heilsugæslu að gera á einn eða annan hátt. Það eru kerfi heilsugæslu samkvæmt gildandi lögum á nokkrum stöðum, heimilislækninga samkvæmt samningi við Tryggingastofnun ríkisins, heilsugæslan í Álftamýri og síðan hefur Heilsuverndarstöðin í Reykjavík annast ákveðna þætti heilsuverndar í samræmi við gömul lög. Hverfaskipting sú sem lögð er til í 10. gr. frv. er í samræmi við þær tillögur sem þegar hafa verið samþykktar á vegum borgarinnar en ekki hafa komist í framkvæmd enn þá. Ég tel eðlilegast eins og málum er háttað að lögin kveði beinlínis á um þessa hverfaskiptingu en tek fram að reiknað er með í lögum að hægt sé að breyta hverfaskiptingunni með reglugerð að fengnum tillögum stjórna heilsugæslustöðva í Reykjavík og héraðslæknis. Þannig geta þessi svæði að sjálfsögðu verið til endurskoðunar á hverjum tíma eftir því sem hentast og heppilegast þykir varðandi uppbygginguna hér í Reykjavík. Nái þetta ákvæði fram að ganga verður rekið heilstætt kerfi heilsugæslu í landinu öllu. Varðandi stjórn heilsugæslustöðva í Reykjavík skal á það bent að samkvæmt 17. gr. er gert ráð fyrir því að hún verði í höndum einnar stjórnar. Til greina hefði einnig komið að skipa allt frá einni og upp í þrettán stjórnir en ráðuneytið telur eðlilegast að athuguðu máli að ein stjórn fari með þessa starfsemi alla enda hefur svo verið til þessa. Í 27. gr. frv. er lagt til nýmæli sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á. Á undanförnum árum hefur færst í vöxt ýmis konar ágreiningur um valdsvið sérmenntaðs starfsfólks á heilbrigðisstofnunum, ekki síst á milli lækna annars vegar og hjúkrunarfræðinga hins vegar, en eins og ég hef áður greint frá er gerður greinarmunur í lögum á lækningum annars vegar og hjúkrun hins vegar. Er því nauðsynlegt að ábyrgum aðila verði falið að leysa úr ágreiningi þannig að starfsemin geti haldið áfram á snurðulausan hátt og mál fái úrlausn. Í 27. gr. frv. er gert ráð fyrir að það verði hlutverk stjórna hlutaðeigandi stofnana að skera úr um ágreining og að vísa megi þeim úrskurði síðan til ráðherra. Gert er ráð fyrir að þessu ákvæði verði fylgt eftir með reglugerðarsetningu þar sem m.a. yrði kveðið nánar á um framkvæmdina. Í ákvæðum til bráðabirgða er lagt til að heilsuverndarstarf í Reykjavík haldist óbreytt út næsta ár, þ.e. að starfsemi heilsugæslustöðva samkvæmt lögunum verði að fullu komin til framkvæmda frá og með áramótunum 1990--1991. Í tilefni þessa er lagt til að ráðherra skipi frá og með 1. jan. nk. sérstaka þriggja manna stjórn Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík og að hlutverk hennar verði í umboði ráðuneytisins að annast rekstur Heilsuverndarstöðvarinnar í samráði við héraðslækni og gera tillögur um framtíðarhlutverk stöðvarinnar í tengslum við heilsugæslustarf í Reykjavík og er reiknað með að skipulag þess efnis liggi fyrir eigi síðar en 1. okt. 1990 þannig að það geti komið til framkvæmda frá og með áramótunum 1990--1991 og munu þá lög um heilsuverndarstarf, nr. 44/1955, með breytingum nr. 28/1957, falla úr gildi. Í ákvæðum til bráðabirgða er enn fremur gert ráð fyrir að stjórnir heilsugæslustöðva í Reykjavík og stjórnir sjúkrahúsa sveitarfélaga, þar með taldar stjórnir sjúkrahúsa í starfstengslum við heilsugæslustöðvar, skuli kosnar eftir reglulegar sveitarstjórnarkosningar en fram að þeim tíma skuli þær vera óbreyttar, þ.e. að núverandi stjórnir fari með málefni fram yfir sveitarstjórnarkosningar á komandi vori. Tilflutningur starfsmanna heilsugæslustöðva í Reykjavík, heilsugæslustöðva í starfstengslum við sjúkrahús og sjúkrahúsa sveitarfélaga skal fara fram þegar nýjar stjórnir hafa tekið við og skal tilflutningi lokið á næsta ári. Í þessu tilviki vil ég benda á að nú er unnið að því að ganga frá tilflutningi starfsliðs sjálfstætt starfandi heilsugæslustöðva til ríkisins, svo og þess starfsliðs sem starfað hefur að skólatannlækningum í Reykjavík. Auk þessa sem ég hef þegar greint frá er að finna í lögunum nokkrar smærri breytingar og lagfæringar sem ég sé ekki ástæðu til að tíunda hér en vísa í þess stað til frv. sjálfs og ítarlegra athugasemda við frv. og með einstökum greinum þess. Hæstv. forseti. Að lokum legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. með beiðni um að nefndin hraði störfum sem allra mest þannig að frv. geti náð fram að ganga fyrir nk. áramót, en mjög brýnt er að þær breytingar sem kveðið er á um í lögunum og snerta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga öðlist gildi um leið og verkaskiptingarlögin sjálf eigi það markmið að nást að fjárhagsleg og rekstrarleg ábyrgð heilbrigðisþjónustunnar fari saman.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 179 um breytingu á lögum nr. 80 frá 15. ágúst 1966, um kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Í þessu frv. er lagt til að hlutafélaginu verði heimilt að taka þátt í öðrum félögum og öðrum greinum atvinnurekstrar, ekki eingöngu vera bundið við vinnslu kísilgúrs úr botni Mývatns. Samkvæmt núgildandi aðalsamningi milli ríkisstjórnarinnar og Manville Corporation takmarkast starfsheimildir Kísiliðjunnar við nám og vinnslu kísilgúrs. Afkoma Kísiliðjunnar hefur verið góð á undanförnum árum og hefur félaginu tekist að greiða niður allar langtímaskuldir og er eiginfjárhlutfall fyrirtækisins orðið yfir 90%. Með tilliti til þekktrar fjárhagsstöðu félagsins virðist mér því eðlilegt að rýmka verksvið Kísiliðjunnar á þann hátt sem lagt er til í frv. Mér finnst skynsamlegt að nýta þann styrk sem samstarfið við Manville-félagið hefur veitt Kísiliðjunni og þá miklu tækni-, markaðs- og stjórnunarþekkingu sem þar er að finna með þessum hætti. Með því að rýmka verksviðið gæti Kísiliðjan hf. orðið virkari þátttakandi í atvinnurekstri í landinu og reyndar styrkt stoðir atvinnulífsins, einkum á Norðausturlandi. Með samningi sem var undirritaður föstudaginn 23. júní á þessu ári var ákvæðum aðalsamnings milli Manville og íslensku ríkisstjórnarinnar breytt með viðauka á þann veg að félaginu var veitt heimild til að fjárfesta í atvinnurekstri hér á landi. Viðaukinn var undirritaður samhliða því að Manville Corporation jók eignarhlut sinn í félaginu úr 39,8% í 48,7% með kaupum á 8,9% hlutafjár í félaginu. Þessi breyting á hlutafjáreign felur í reynd í sér að aftur er horfið að upphaflegum skiptum á hlutafénu eins og voru við stofnun félagsins, en um sinn eftir vandræði sem hlutust af Kröflueldum varð ríkið að auka nokkuð framlag sitt til þessa félags. Ákvæðin um breytt hlutverk Kísiliðjunnar voru undirrituð með fyrirvara um samþykki Alþingis á þann hátt sem hér er gerð tillaga um. Ákvæðin um sölu hlutabréfanna tóku hins vegar gildi þegar við undirritun samkvæmt ákvæðum laganna um Kísiliðjuna. Á liðnum árum hefur Manville-félagið athugað nokkra kosti hér á landi, m.a. nám og vinnslu perlusteins, kaup á steinull til frekari úrvinnslu í Bretlandi og frekari úrvinnslu kísilgúrs hér á landi. Kísiliðjan hf. hefur gert samstarfssamning við Iðntæknistofnun Íslands um könnun á nokkrum kostum til aukins iðnrekstrar hér á landi og hefur sú könnun einkum beinst að því hvort vinna megi svokallaða zeólíta úr kísilgúrefninu. Markaður fyrir þessa afurð, zeólítana, fer nú mjög vaxandi, en þetta efni er m.a. notað sem íblöndunarefni í þvottaefni og önnur hreinsiefni. Þess skal getið að sérfræðingar frá Manville-félaginu hafa unnið með sérfræðingum Iðntæknistofnunar að sýnatöku á perlusteini úr Prestahnjúki haustið 1988. Frumniðurstöðurnar voru þær að perlusteinninn úr Prestahnjúki hentaði ekki sérlega vel til þeirrar framleiðslu sem Manville-félagið hafði í huga. Samstarfið við Iðntæknistofnun um zeólítaverkefnið lofar hins vegar góðu og það er til marks um það hversu vel þetta samstarf hefur tekist að Manville-félagið hefur hug á því að fá Iðntæknistofnun Íslands til þess að vinna að verkefnum fyrir sig vegna annarra verksmiðja þeirra, þ.e. í öðrum löndum. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að gera frekari grein fyrir efni frv., en það er sama eðlis og frv. til laga um breytingu á lögum um Járnblendifélagið á Grundartanga sem fram var lagt og samþykkt á sl. vori. Ég legg svo til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni þessari umræðu.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég gat þess áðan að yfirleitt mættu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar ekki til funda þannig að hægt væri að afgreiða mál og þetta mál sem nú er verið að taka út af dagskrá, lánsfjárlög 1989, var hér til umræðu og stjórnarandstæðingar urðu að hjálpa til svo að hægt væri að klára 2. umr. Mér er kunnugt um að gerð hefur verið tilraun á undanförnu korteri eða svo, eða lengri tíma, að kalla stjórnarþingmenn inn þannig að hægt væri að afgreiða þetta mál, enda lýsti formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar því hér áðan mjög fjálglega að brýn nauðsyn væri að afgreiða málið nú þegar vegna sjóðaframlaga og annars slíks. Ég hlýt að gagnrýna mjög þessi vinnubrögð stjórnarsinna og tel þetta fráleitt að taka þetta mál út af dagskrá, þegar einu sinni er búið að taka það fyrir að nýju, án þess að gefa þá skýringu sem rétt er, að ekki er hægt að ná 11 stjórnarþingmönnum inn í deildina.