Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir um breytingu á lögum nr. 109/1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og flutt er á þskj. 518, var lagt fram á síðasta löggjafarþingi sem stjfrv. en náði þá ekki fram að ganga sakir tímaskorts. Er frv. lagt hér fram svo til óbreytt frá því það fór frá Ed. rétt fyrir þingslit í sl. mars. Frv. er samið af stjórnskipaðri nefnd sem falið var að gera tillögur að endurskoðuðum lögum í samræmi við 10. tölul. í ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 109 frá 1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, áður lög nr. 50/1981 með sama heiti. Skv. lögunum átti endurskoðun að vera lokið á síðasta þingi, en hinn 1. ágúst sl. voru liðin fimm ár frá gildistöku upphaflegu laganna en endurskoðun átti að fara fram fyrir þann tíma. Ég bað nefnd þá sem upphaflega samdi frv. að líta á málið milli þinga og leggur nefndin ekki til aðrar breytingar en þær að siglingamálastjóri skuli eiga sæti í svonefndri samstarfsnefnd skv. 31. gr. laganna er fjallað er um ágreiningsefni vegna framkvæmdar laga nr. 31/1986, um varnir gegn mengun sjávar, og annarra tiltekinna laga. Að öðru leyti leggur nefndin aðeins til breytingar á athugasemdum við 6. gr. frv. og er það vegna breyttra aðstæðna frá því í fyrravetur varðandi svæðaskipulag Heilbrigðiseftirlitsins. Áður en lengra er haldið er rétt að vekja athygli á því að áðurnefnd lög hafa í reynd tvisvar sætt endurskoðun eftir gildistöku þeirra, sem var 1. ágúst 1982, annars vegar með lögum nr. 92 frá 1984, og var sú breyting felld saman við meginmál laganna og þau gefin út svo breytt með lögum nr. 109/1984, og hins vegar með setningu laga nr. 117 frá 1985, um geislavarnir. Með fyrri breytingunni var sveitarfélögum heimilað að setja gjaldskrár vegna framkvæmdar heilbrigðiseftirlitsins í sveitarfélögum og Hollustuvernd ríkisins að setja gjaldskrá vegna veittrar þjónustu. Með síðari breytingunni var geislavarnastarfsemin tekin frá Hollustuvernd ríkisins og færð undir sérstaka stofnun, Geislavarnir ríkisins. Eitt af verkefnum hinnar stjórnskipuðu nefndar var að fella þessar breytingar inn í frv. það sem hér er til umræðu. Með setningu nýrra laga um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem tóku gildi 1. ágúst 1982, var fyrst og fremst síefnt að þremur markmiðum: 1. Að koma á heilsteyptu og samræmdu heilbrigðiseftirliti og mengunarvarnaeftirliti í landinu öllu. 2. Að fella saman rekstur þriggja stofnana, þ.e. Heilbrigðiseftirlits ríkisins, Matvælarannsókna ríkisins og Geislavarna ríkisins, í eina stofnun, Hollustuvernd ríkisins. 3. Að kveða á um starfsemi sérstakrar mengunarvarnadeildar innan Hollustuverndar ríkisins og þar með í fyrsta skipti að kveða á um afskipti af mengandi atvinnurekstri í íslenskri löggjöf á afgerandi hátt. Það voru fyrst og fremst þessi atriði sem komu til umfjöllunar í endurskoðunarnefndinni, auk ýmissa smærri sem ákveðið var að reynt yrði að færa til betri vegar eða fella hreinlega niður með hliðsjón af reynslu undangenginna fimm ára. Það er skoðun endurskoðunarnefndarinnar, ef litið er til áðurgreindra þriggja meginmarkmiða gildandi laga, að í meginatriðum hafi tekist að koma á heilsteyptu og samræmdu heilbrigðis- og mengunarvarnaeftirliti í landinu. Þannig hefur á þessum tíma næstum tekist að koma á í landinu öllu heilbrigðiseftirliti sem er í höndum sérkunnáttumanna. Aðeins skortir á í dag að sveitarfélögin á Vestfjörðum komi sér saman um að reka eftirlitið eins og lög gera ráð fyrir. Annars staðar hefur eftirlitinu þegar verið komið fyrir eða það er í burðarliðnum eins og t.d. á Austfjörðum. Með vísun til jákvæðrar þróunar eftirlitsmála úti í héruðum eru nánast engar breytingar gerðar varðandi þennan þátt laganna aðrar en þær sem gerðar eru á stöðu svæðisnefnda um heilbrigðiseftirlit, þ.e. afskiptum þeirra af fjárreiðum og samskiptum sveitarfélaga sem standa saman að heilbrigðiseftirliti á hinum 13 eftirlitssvæðum til að koma í veg fyrir erfiðleika við afgreiðslu fjárhagsáætlana. Hvað snertir annað meginmarkmiðið, sem er starfsemi Hollustuverndar ríkisins, er nefndin þeirrar skoðunar að ekki hafi tekist til sem skyldi. Þannig hefur stofnuninni langt í frá, mest sakir fjárskorts, tekist að sinna þeim veigamiklu verkefnum sem henni eru falin skv. lögum. Þó til komi þar fjárskortur eins og áður segir, húsnæðisleysi og skortur á efnarannsóknum matvæla og annarra neyslu- og nauðsynjavara eiga hér önnur atriði við sem reyna verður að bæta með breytingum á lögunum. Er hér fyrst og fremst um stjórnunarþætti stofnunarinnar að ræða. Leggur nefndin til að þeir verði gerðir skilvirkari og málum verði þannig komið fyrir að möguleikar gefist til betri stjórnunar en hingað til. Nauðsyn virkari stjórnunar er brýn þar sem um er að ræða stofnun sem samkvæmt eðli sínu nýtur minni hylli þeirra er stjórna fjármálum en ýmsar aðrar stofnanir og möguleikar til tekjuöflunar eru litlir að svo miklu leyti sem störf hennar lúta að almenningi, en það er ein af aðalskyldum hennar og hlýtur svo ávallt að vera. Þess vegna er lagt til að í stað forstjóra komi framkvæmdastjóri með rekstrarmenntun og reynslu af rekstri fyrirtækja eða stofnana og að hann starfi með sérstakri þriggja manna starfsstjórn sem ráðherra velur úr sjö manna stjórn stofnunarinnar, en ekki eru lagðar til breytingar á henni. Auk þess er lagt til að starfssviðum stofnunarinnar verði fjölgað um eitt, þ.e. eiturefnasvið. Um nauðsyn þess ætla ég ekki að fjölyrða heldur vísa til athugasemda með frv. Um þriðja þáttinn, starfsemi mengunarvarnadeildar og ákvæði laganna um mengunarvarnir, taldi nefndin ekki tímabært að fjalla því að of skammur tími væri liðinn til þess að hægt væri að dæma þar um með fullri vissu. Nefndin taldi þó að í mörgu væri reynslan góð, en lagði ekki til neinar efnislegar breytingar á gildandi ákvæðum. Rétt er enn fremur að benda á að umhverfismál í víðasta skilningi eru til umfjöllunar í samræmi við starfslýsingu ríkisstjórnarinnar í sérstakri nefnd. Starfsemi deildarinnar kemur þar til umræðu og er rétt að bíða niðurstöðu þess nefndarstarfs. Ég hef að framan fjallað stuttlega um þær meginbreytingar sem felast í frv. Með því fylgir mjög ítarleg grg. þar sem m.a. er greint frá starfsháttum endurskoðunarnefndarinnar, reynslu af framkvæmd gildandi laga í héraði, starfsemi hollustuverndar eftir starfssviðum og helstu nýmælum frv., en þau eru: 1. Lagt er til að svæðisnefndir heilbrigðiseftirlits verði styrktar og þeim falin yfirumsjón með fjármálum eftirlitsins úti í héruðunum. 2. Lagðar eru til skýrar reglur um kostnaðarskiptingu og að tekjur eftirlitsins á vegum sveitarfélaganna renni í sameiginlegan rekstrarsjóð. 3. Skýrari ákvæði eru um fjárreiður eftirlitsins á vegum sveitarfélaganna og hvernig fari um afgreiðslu í ágreiningsmálum. 4. Heilbrigðisnefndirnar í Mosfellssveit og á Seltjarnarnesi verði gerðar að sérstöku heilbrigðiseftirlitssvæði. 5. Lagt er til að stjórn Hollustuverndar ríkisins verði styrkt með því að skipa sérstaka rekstrarstjórn og framkvæmdastjóra rekstrar. 6. Lagt er til að stofnað verði nýtt svið innan Hollustuverndar ríkisins sem annist eiturefnaeftirlit svo sem áður er fram komið. 7. Sett eru inn ákvæði um innflutningseftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum á vegum Hollustuverndar ríkisins. 8. Kveðið er á um vöruskráningarskyldu Hollustuverndar ríkisins varðandi erlend og innlend matvæli og aðrar neysluvörur og vörur sem geta verið skaðlegar heilsu manna. 9. Lögð er til sú regla að framkvæmdastjóri og forstöðumenn sviða Hollustuverndar ríkisins verði skipaðir til fjögurra ára. 10. Lagt er til að við Hollustuvernd ríkisins starfi sérstakur fræðslu- og upplýsingafulltrúi. 11. Rýmkaður er afskiptaréttur Hollustuverndar ríkisins til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana láti heilbrigðisnefnd málið ekki til sín taka eða sinni því lítið. Auk þess eru ítarlegar athugasemdir við einstakar greinar frv. Læt ég nægja að vísa til þessara atriða og sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt öllu meir. Eitt verð ég þó að leggja sérstaka áherslu á, en það er að efla verður starfsemi Hollustuverndar ríkisins, m.a. með því að gera stofnuninni kleift að takast á við eftirlit með innflutningi matvæla og annarra neyslu- og nauðsynjavara. Stefna verður að því að koma upp innan stofnunarinnar á næstu þremur árum rannsóknarstarfsemi er lýtur að efnarannsóknum vegna heilbrigðiseftirlitsins, t.d. vegna matvæla. Um þessi atriði er fjallað í ákvæðum til bráðabirgða í frv. Þessum þáttum er því miður lítið sinnt í dag og hvað innflutningseftirlitið snertir er það ekkert fyrr en varan er komin út í verslanir. Slík skipan býður m.a. upp á að til landsins komi vörur sem nágrannaþjóðirnar hafa jafnvel hafnað innflutningi á. Er því hér um mjög alvarlegt mál að ræða sem er okkur til mikils vansa. Ég tel að ekki verði lengur undan þeirri ábyrgð skotist að koma á slíkri starfsemi hér á landi og er hér gert ráð fyrir að innan eins árs frá gildistöku laga þessara skuli þessu innflutningseftirliti komið á. Að lokum langar mig að benda á að í 33. gr. frv. þar sem fjallað er um gildistöku laganna segir svo: "Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1988." Þetta bið ég nefnd, sem fær málið til umfjöllunar, að taka til athugunar, en hér á að sjálfsögðu að standa 1989. Þegar ég áttaði mig á þessu reyndi ég að fá þetta prentað upp, en það var því miður komið svo nærri umræðu og orðið of seint og tillaga er því hér gerð um að nefndin breyti dagsetningunni um gildistökuákvæðið í 1. janúar 1989 og bið ég hv. nefndarmenn, sem fjalla um frv., að taka það til athugunar. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekari orðum um frv. þetta, en vísa aftur til ítarlegrar grg. og athugasemda með frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þetta frv. sem eins og hæstv. ráðherra nefndi var flutt á síðasta kjörtímabili. Þó vannst ekki tími til að fjalla um það mjög gaumgæfilega því það var rétt undir þinglok. Hér eru á ferðinni ýmsar viðamiklar breytingar sem þarf að sjálfsögðu að gaumgæfa betur í hv. heilbr.- og trn. Ed. þar sem ég á sæti og mun ég ekki eyða mörgum orðum að frv. í 1. umr., en mig langar þó aðeins að minnast á nokkur atriði vegna þess sem hér kemur fram. Hér eru ákvæði um mengunarvarnir og önnur umhverfismál og af því tilefni langar mig til að leggja áherslu á að auðvitað verður umhverfismálum ekki komið í neitt varanlegt eða viðunandi horf fyrr en hér hafa verið gerðar þær stjórnkerfisbreytingar að umhverfismál heyri í heild sinni undir eitt ráðuneyti en sé ekki skipað niður í hólfum, ef svo má segja, í ýmis ráðuneyti þar sem engin heildarsýn fæst yfir þann malaflokk svo víðtækur sem hann er. Ég held að það sé mikið nauðsynjamál að samræma og sameina umhverfismálin í eitt ráðuneyti og ef ég man rétt er það reyndar í starfsáætlun þessarar ríkisstjórnar þannig að ég hvet hæstv. heilbrmrh. til að beita sér fyrir því innan stjórnarinnar að þessari stjórnkerfisbreytingu verði komið á í stjórnartíð ríkisstjórnarinnar því að það er aldrei að vita hversu löng hún verður og kannski þess vegna brýn ástæða til að taka til hendinni þegar í stað. Síðan er annað sem ég vil aðeins minnast á og það er vegna 12. gr. þar sem kveðið er á um hlutverk hollustuverndar hvað varðar heilbrigðisfræðslu. Ég minni hæstv. ráðherra á það frv. sem Kvennalistinn hefur flutt hér um heilbrigðisfræðsluráð. Það er ekki síst vegna þess að hver stofnunin eða aðilinn á fætur öðrum, sem tilheyra ríkinu, hafa með höndum hlutverkið að fræða almenning um heilbrigðismál. En það fer þó ævinlega svo að það er eitt af mörgum hlutverkum sem stofnanirnar eða aðilarnir hafa og vill gjarnan verða út undan og þess vegna legg ég megináherslu á að þessi starfsemi verði skipulögð og umfram allt veitt nægjanlegt fjármagn hvort sem einhverjum hluta fræðslunnar verður skipað þarna eða í heilbrigðisfræðsluráði eins og Kvennalistinn leggur til eða þá í þeirri stofnun sem ráðuneytið og þá ráðherra sjálfur hefur lagt til eins og getið er um í heilbrigðisáætlun. Það þýðir ekki að gefa einhverjum opinberum aðilum þetta hlutverk án þess að sjá til þess að þessi starfsemi verði fjármögnuð þannig að þeim verði fært að sinna henni svo að vel sé. Síðan minntist hæstv. ráðherra á mjög mikilvægt atriði sem er eftirlit með innihaldi matvæla, bæði innfluttra og þeirra sem framleiddar eru innan lands. Þetta er löngu orðið mjög brýnt erindi og eins og kom fram í máli hans leikur sterkur grunur á að við séum að verða eins konar ruslakista innflutnings alls kyns niðursuðuvara sem annaðhvort eru hreinlega útrunnar og yfirlímdir miðar til að fela það eða þá að þær eru innfluttar frá löndum þar sem ýmis skordýraeitur og önnur skaðleg efni eru blönduð í matvæli og flestar nágrannaþjóðir okkar leyfa ekki innflutning á. Þetta er aðkallandi verkefni sem ekki bara þarf að setja lög um að fela einhverjum aðila. Það gildir það sama og með heilbrigðisfræðsluna. Það verður að tryggja að þetta eftirlit sé fjármagnað. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu máli nú, en mun að sjálfsögðu taka þátt í gaumgæfilegri umfjöllun um það í nefndinni þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, enda á ég sæti í heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar og þar mun verða fjallað um þetta frv. En ég vildi vekja athygli á því að í 9. gr. frv. hefur mönnum orðið heldur á í messunni og virðast vera nokkuð aftarlega í tímanum því að þar er talað um starfssvæði og tilgreindur Seltjarnarneshreppur og Mosfellshreppur. Sjálfri þykir mér afskaplega vænt um þetta nafn og hefði svo sem ekkert á móti því að eiga enn þá heima í hreppi, en þar sem það hefur nú gerst að Mosfellshreppur er orðinn að Mosfellsbæ og sömuleiðis er Seltjarnarneskaupstaður eins og hann er réttilega tilgreindur aðeins fyrr í setningunni tel ég að frv. sé svolítið flausturslega unnið að þessu leyti og þarna hefði verið nauðsynlegt að leiðrétta og hlýtur því að verða gert í nefndinni.



Herra forseti. Á þskj. 516 flyt ég frv. til l. um breytingar á lögum nr. 46/1985, um verðlagningu og sölu á búvörum. Ég vil í upphafi máls míns benda á og leggja á það áherslu að með frv. fylgir allítarleg grg. og auk þess fylgja því þrjú fskj. þannig að þar er málið býsna vel útskýrt og þar af leiðandi þarf ég ekki að hafa mína framsöguræðu eins ítarlega og ella væri. En ástæðan fyrir því að ég hef skýrt málið svona rækilega út í grg. og með fskj. er m.a. sú að inn í þessa umræðu, þ.e. um greiðslu afurðaverðs til bænda, hefur jafnan blandast greiðslumátinn og hefur mönnum þar oft og tíðum sýnst sitt hverjum, en til að taka af öll tvímæli í þeim efnum hef ég fjallað um það mál þótt það sé framkvæmdalegs eðlis og skipti í rauninni ekki neinu sérstöku meginmáli í sambandi við þá efnisbreytingu sem ég legg til að gerð verði á þessum málum. Sú merka ákvörðun var tekin upp við setningu búvörulaganna að bændur skyldu fá greiðslur afurðaverðs að fullu sem næst afhendingu varanna, en eins og menn vita var fyrirkomulag þannig að lokagreiðslur bárust ekki til bænda fyrr en uppgjöri afurðastöðva var lokið og fór það þá eftir ýmsu hvort framleiðendur fengu greitt framleiðsluverðið að fullu. Í búvörulögunum, 29. gr. þeirra laga, þar sem fjallað er um greiðslu afurðaverðs, er tilgreint hvernig beri að inna greiðsluna af hendi til mjólkurframleiðenda og til sauðfjárbænda og með þeirri breytingu sem ég legg til að gerð verði á lögunum, verði hún að lögum, verða teknir upp sams konar greiðsluhættir til sauðfjárbænda og mjólkurframleiðenda. Þetta er þannig samræmingaratriði á milli þessara tveggja höfuðgreina í íslenskum landbúnaði. Ástæðan fyrir þeirri skipan mála sem nú er var sú að þessi mál lágu ekki skýrt fyrir þegar búvörulögin voru sett og ýmsir voru með miklar efasemdir um að afurðastöðvar gætu innt þessar greiðslur af hendi. Það lá heldur ekki fyrir þá hvernig fullvirðisréttur eða búmark yrði ákveðið. Þar af leiðandi þótti eðlilegt að afurðastöðvar fengju nokkurt ráðrúm til að ljúka þessu uppgjöri. En sem kunnugt er kveður svo á í lögum nú að það fari fram eigi síðar en 15. des. Nú liggur hins vegar fyrir að hverjum framleiðanda í sauðfjárrækt hefur verið ákveðinn fullvirðisréttur sem er ákveðin stærð. Það hefur verið tekin ákvörðun um að það sé ekki hægt að færa hann til á milli framleiðenda. Hann er þannig alveg bundin og ákveðin stærð sem liggur fyrir í upphafi sláturtíðar og hver einasti viðskiptaaðili og afurðastöðvarnar hafa á borði fyrir framan sig hver réttur hvers framleiðanda er í þessum efnum. Þetta vandamál, hafi það einhvern tíma verið til, er því úr sögunni. Það liggur líka fyrir að sá greiðslumáti sem ég legg til samrýmist þeirri fyrirgreiðslu sem afurðastöðvar hafa notið og njóta. Ég get þess í grg. og ætla að hafa það hér yfir, með leyfi forseta, sem er niðurstaðan í þeirri umfjöllun í greinargerðinni: "Hér er því einungis um óverulegar breytingar að ræða á afhendingu staðgreiðslulána til að tryggt sé að sú tilhögun sem frv. kveður á um skapi afurðastöðvum sömu möguleika á greiðslum og nú eru fyrir hendi." Það skiptir hins vegar miklu máli fyrir sauðfjárbændur, sem fá nú framleiðsluvörur seinna greiddar en nokkrir aðrir framleiðendur í landbúnaði, að því uppgjöri sé flýtt eftir því sem kostur er og að um það gildi sömu reglur og í mjólkurframleiðslu. Þess vegna er þetta frv. flutt. Það er kannski vert að ég geti þess til viðbótar af því að það kemur ekki fram í grg. frv. og ekki heldur þeim fskj. sem því fylgja, en mér hefur verið bent á af ýmsum þeim mönnum sem hafa haft samband við mig út af flutningi þessa frv., sem hefur fengið afar góðar móttökur hjá sauðfjárbændum, að hér er e.t.v. um stærra hagsmunamál að ræða en í fljótu bragði virðist því að sauðfjárbændur eru að þreifa fyrir sér með að stækka markað fyrir dilkakjöt og það hyggjast þeir m.a. gera með því að hefja slátrun fyrr. Ég hef m.a. talað alveg nýlega við einn bónda sem hyggst byrja slátrun í júlímánuði og enn frekar í ágústmánuði. Þá er það að sjálfsögðu mikið hagsmunaatriði fyrir þessa bændur, sem mundu þá fella hluta af sínum lömbum áður en þau hafa tekið út fullan þroska, að fá greiðslurnar skilvíslega 10. næsta mánaðar eftir að slátrun fer fram eins og frv. kveður á um. Með þessu frv. er m.a. mætt þessum nýju og breyttu viðhorfum hjá bændastéttinni með að lengja sláturtíðina og hafa ferskt dilkakjöt á boðstólum miklu lengur en verið hefur. Herra forseti. Ég vitna til þess sem ég sagði áðan um greinargerðina með frv. og fskj. og ég reyndar trúi því og treysti að jafnmikið sanngirnismál og hér er um að ræða, sjálfsagt sanngirnismál, fái greiða og góða leið í gegnum þessa hv. deild og raunar í gegnum Alþingi. Það væri mikilvæg niðurstaða fyrir bændur landsins sem byggist, eins og ég sagði áðan, á sanngirni og kostar ekki neitt fjármagn. Þegar ekki þarf að líta eftir öðru en því sem er sanngjarnt og réttlátt á að vera auðvelt að koma góðum málum áfram á Alþingi.



Hæstv. forseti. Mig langar í nokkrum orðum að fjalla um það frv. til l. sem hér er til 1. umr. í hv. Ed., en þar sem ég sit í landbn. deildarinnar gefst mér tækifæri til að fjalla frekar um málið þar. Í fljótu bragði virðist hér vera um hið besta mál að ræða, en það er að sauðfjárbændur fái greitt fyrr fyrir afurðir sínar en verið hefur og út af fyrir sig er ég sammála hv. flm. hvað það snertir. Það kemur fram í grg. að það sé reyndar ekkert því til fyrirstöðu að sömu reglur gildi um greiðslur fyrir sauðfjárafurðir og gilda í mjólkurframleiðslu. I grundvallaratriðum er hægt að vera samþykkur því, en þó er um verulega ólíkar aðstæður að ræða þar sem sauðfjárafurðir verða eins og allir vita til svo til allar í einum mánuði ársins en mjólk dreifist tiltölulega jafnt yfir allt árið. Ég vil taka undir það með flm. að það er mjög til hagsbóta fyrir bændur þegar ákveðið var að staðgreiða landbúnaðarafurðir, en til þess að svo gæti orðið þurfti kannski ekki endilega lagasetningu heldur aukið fjármagn eða aukna fjármagnsfyrirgreiðslu. Það er einmitt þetta sem hefur ekki tekist að koma í höfn af hálfu löggjafans. Búvörulögin voru samþykkt á Alþingi 1985. Með þeim var afurðastöðvum gert skylt að greiða fullt verð til bænda án þess að fyrir því væri séð nægilega vel að fjármagnsfyrirgreiðsla gerði þeim það kleift. Hér er í grg. með frv. vitnað í umsögn nokkurra merkra lögmanna. Þar kemur m.a. fram að inni afurðastöð ekki lögmæltar greiðslur af hendi á réttum gjalddaga beri henni að greiða framleiðanda dráttarvexti. Þetta er gott og gilt, en þá kemur á móti að fjmrn. greiði dráttarvexti þegar greiðslur þaðan til afurðastöðva skila sér ekki á réttum tíma. En þar sem fjallað er í grg. um rekstrarfjárþörf heildsölukostnaðar sláturafurða finnst mér að séu ekki réttar forsendur lagðar til grundvallar. Þar kemur fram að birgðir kindakjöts af framleiðslu síðasta árs þann 1. nóv. hafi verið 10 946 tonn. Síðan tekur hv. flm. birgðastöðuna og reiknar út að 2/3 hlutar heildsölukostnaðar þeirra birgða hafi numið að verðmæti 703 millj. kr. Þess í stað tel ég að réttara væri að miða heildsölukostnaðinn við heildarslátrun og væri það gert kæmi allt annað út úr dæminu. Síðan er það varðandi vaxta- og geymslugjaldið, en á síðasta ári var breytt um fyrirkomulag varðandi greiðslu þess sem er sláturleyfishöfum mjög í óhag. Núna fer greiðsla fram samkvæmt sölu en ekki samkvæmt birgðum eins og áður var. Með þessu binda sláturleyfishafar verulegt fjármagn í birgðunum. Það er fleira sem ástæða væri til að nefna varðandi frv., en ég sit í landbn. eins og kom fram í upphafi og fæ ég þá tækifæri þar til að fjalla frekar um það. Eins og hv. þm. er eflaust öllum í fersku minni hafa farið fram miklar umræður í fjölmiðlum einmitt um þetta mál að undanförnu og þá miklu erfiðleika sem sláturleyfishafar hafa átt við að stríða. Þessir sláturleyfishafar eru flestir innan kaupfélaganna. Kaupfélögin eiga í miklum erfiðleikum. Ég er sannfærð um að allir sem vilja landsbyggðinni vel og þar á meðal hv. flm. gera sér grein fyrir því að með því að kaupfélögin missi rekstrargrundvöll og fari um er landsbyggðin í verulegri hættu. Þess vegna vil ég að full aðgát sé höfð varðandi þetta mál og menn átti sig á því að það er ekki forsvaranlegt fyrir okkur hér á hinu háa Alþingi að setja lög um að þriðji aðili greiði fullt verð til bænda öðruvísi en að við gerum honum það fullkomlega fært með fjármagnsfyrirgreiðslu.



Forseti. Meginhugmynd þess frv. til l. sem hér er flutt af hv. 5. þm. Austurl. tel ég vera til bóta fyrir sauðfjárbændur og með því er stigið skref til að tryggja þeim greiðslur fyrir afurðir sínar. Sú meðhöndlun sem bændur fengu af hálfu afurðastöðva í lok síðasta árs er með öllu óþolandi og óverjandi. Margir bændur fá tekjur sínar eingöngu af sauðfjárbúskap og þarf ekki að hafa um það mörg orð að þeir eins og aðrir gera sínar fjárhagsáætlanir og fjárskuldbindingar í trausti þess að greiðslur fyrir afurðir berist á tilsettum tíma. Við 1. umr. ætla ég ekki að hafa mörg orð um efnisatriði frv. eða þá ítarlegu grg. sem því fylgir, en ég vil lýsa stuðningi mínum við þá meginhugmynd sem sett er fram í því.



Virðulegi forseti. Ég held að ég sé ekki að ljóstra upp neinum leyndarmálum þó að ég segi að mér var nokkuð kunnugt um frv. áður en það kom fram á hv. Alþingi og ég taldi nokkrar líkur fyrir því á tímabili að það mundi verða flutt af fleirum en hv. flm. og að það yrði jafnvel samstaða um í hv. deild að flytja frv. sem kvæði ákveðnar á um skyldur afurðastöðva til greiðslna en raun hefur orðið á er hér kemur frv. eins manns. Það er nú svo að hv. flm. stóð að samþykkt afurðasölulaganna 1985 og var hann að miklu leyti höfundur þeirra og hefur á undanförnum missirum og sjálfsagt í kosningabaráttunni talið það eitt af því sem hann hafi gert vel hér á hv. Alþingi og flokkur hans staðið að, að koma á staðgreiðslu í afurðasölumálum og ekki síst fyrir sauðfjárafurðir. Því miður finnst mér að þegar frv. eins og þetta kemur til umræðu á hv. Alþingi og það er ekki betur tryggt áður en það kemur fram, en flutt af einum þm. eins stjórnarflokksins, þá sé á því svipur þess að það sé verið að koma með mál sem síðan sé hægt að leggja fram í umræðum og segja: Þetta var mál sem ég barðist fyrir á hv. Alþingi. En því miður. Þingið sýndi því ekki það mikinn áhuga að það kæmist í gegn. Ég vona þó að þetta mál fari ekki þannig. Ég tel að hér sé um sanngirnismál að ræða. Það er nefnilega ekki eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði áðan um sauðfjárafurðirnar. Þær eru ekki að verða til á einum mánuði. Samanborið við mjólkurframleiðendurna á sauðfjárframleiðandinn kannski mikið meiri rétt á síðustu mánuðunum, þegar afurðirnar eru að komast til afurðasölustöðvanna, að fá greiðslu fyrir sínar afurðir, jafnvel meiri rétt en sá framleiðandi sem er í mjólk og framleiðir dag frá degi. Sauðfjárbóndinn er búinn að eyða öllu árinu, uppsöfnuðum kostnaði til að koma þessum afurðum á markað í lok framleiðsluársins. Ég tek undir það með flm. að vitaskuld er nauðsynlegt að réttur þessara framleiðenda sé ekki síðri en mjólkurframleiðendanna. Eins og aðrir ræðumenn hafa sagt og tekið fram að þeir væru í landbn., þá er það eins með mig og ég veit að við skoðum þetta mál vel í landbn. Ég hef tilfinningu fyrir því að hv. flm. muni hafa þó nokkurn stuðning stjórnarandstöðunnar til að þrýsta á þetta. Það væri gaman að heyra frá hæstv. landbrh., hvernig hans afstaða væri í þessu máli. Mér fannst nefnilega að hv. 5. þm. Norðurl. e. væri ekki alveg á því að frv. yrði samþykkt og vildi tengja það því að með því væri verið að leggja sérstakar byrðar á kaupfélögin. Ég vil ekki taka undir það að svo sé. Með afurðasölulögunum og með fyrirheitunum um að staðgreiðsla skyldi eiga sér stað á landbúnaðarafurðum með afurðasölulögunum var vitaskuld ætlast til þess að afurðasölufyrirtækin fengju eðlilega fjármagnsfyrirgreiðslu til að standa fyrir því loforði sem bændum var gefið. Það er ekki ætlast til þess að kaupfélögin eða hver önnur afurðasölufyrirtæki taki úr sínum sjóðum fjármagn til að standa við þau lög sem samþykkt eru á hv. Alþingi. Löggjafinn og framkvæmdarvaldið verða að sjá fyrir því að afurðasölufyrirtækin geti staðið við það sem þeim er ætlað að gera. Það kemur fram í frv. í álitsgerð þeirra stórlögfræðinga sem nefndir eru, Benedikt Blöndal, Jón Þorsteinsson og Gaukur Jörundsson, að afurðasölufyrirtækjum verði gert skylt að greiða dráttarvexti af ógreiddum afurðum. Ég get að vissu leyti mótmælt því að þar sem afurðasölufyrirtækin eru í höndum bænda sjálfra sé það einhver siðferðisleg skylda. Fyrst og fremst er það skylda framkvæmdarvaldsins og löggjafans að tryggja að þessir aðilar geti staðið í stykkinu. En aftur á móti er það sem snýr beint að hinu opinbera, fjmrn., eins og hv. þm. nefndi. Þar tel ég alveg höfuðatriði að það sé staðið í stykkinu og afurðasölufyrirtækjunum og bændum greiddir fullir dráttarvextir af öllum þeim vanskilum sem þar eiga sér stað vegna þess að það er fyrst og fremst sá aðili sem ber ábyrgð á því hvernig hlutirnir standa. Þessi umræða gæti kannski leitt til þess og væri ekki óeðlilegt að við fengjum að heyra aðeins frá ráðherra og frekari umræða yrði um stöðu þessara mála í dag. Við höfum orðið varir við að sláturleyfishafar hafa talið sig eiga allmiklar fjárhæðir inni hjá ríkissjóði og við höfum heyrt um það líka að bændur telji að það hafi verið staðið við staðgreiðsluna á þann máta að þetta hafi verið reikningsfært en ekki bein staðgreiðsla átt sér stað. Fyrst og fremst hljótum við þó að spyrja um hvort sláturleyfishafar hafi fengið þá fyrirgreiðslu sem þeir telja sig eiga og eiga frá hendi ríkisins.



Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm., sem hér hafa rætt þetta frv., að hér er um mikilsvert málefni að ræða sem skiptir þessa atvinnugrein miklu máli. Það hefur aðeins verið vikið að þeirri stöðu sem var á sl. hausti og vetri í sambandi við uppgjör þessara mála. Þá vil ég benda á að í grg. þessa frv. er skýrt tekið fram hvernig af hálfu ríkisins hefur verið staðið við það sem gert var ráð fyrir í sambandi við fjármagnsútvegun. Ég held að með því að athuga það sé ekki hægt að halda því fram að þar hafi ekki verið staðið við það sem gert var ráð fyrir. Hins vegar hefur það ekki farið fram hjá neinum vegna umræðu að vandi sláturleyfishafa hefur verið ærinn við að hafa nægilegt fjármagn til að inna greiðslur af hendi og þá talað um að á vantaði hjá ríkinu að það hefði innt allar sínar skyldur. Það sem gerðist á sl. ári var má segja að fyrrv. ríkisstjórn ákvað að standa að því að reyna að fá fullt verð fyrir allar þær birgðir sem til voru af kindakjöti í landinu þegar búvörulögin komu til framkvæmda í upphafi verðlagsárs 1985–1986 og voru þá á ábyrgð sláturleyfishafa og framleiðenda vegna umboðssölukerfis. Þessar birgðir voru í upphafi verðlagsárs 1987–1988 1. sept. sl. aðeins minni, þannig að það hafði gengið í rétta átt. Það var fyrst og fremst vegna þess að á sl. ári var gert meira átak en nokkru sinni fyrr í framhaldi af samþykkt ríkisstjórnarinnar til að minnka þessar birgðir og koma birgðastöðunni í viðunandi horf. Það var gert annars vegar með auknum niðurgreiðslum sem höfðu í för með sér aukna sölu á árinu. Sala á sl. ári var um 9100 tonn sem er um 1100 tonnum meira en árið áður, en líka með auknum útflutningi og til þess útflutnings þurfti mikið fjármagn. Það var útvegað fjármagn til þess að standa undir þeirri greiðslu þannig að í desembermánuði var búið að greiða alla útflutningsbótareikninga vegna þessa umframútflutnings. Hins vegar fór sú greiðsla ekki fram jafnóðum og útflutningur fór fram þar sem greiðsluþörfin varð umfram fjárlög og því var vaxtakostnaður vegna þess dráttar. Sú upphæð var hærri en menn reiknuðu með vegna þess hvað vextir fóru hækkandi þegar leið á verðlagsárið. Það þurfti þar af leiðandi meira fjármagn. En líka var það að þetta uppgjör var allflókið, þessi vaxtareikningur, og hefur tekið miklu lengri tíma að komast alveg að niðurstöðu um það en ætlað var, en ég held að það megi segja að nú sé búið að ljúka þeim útreikningi til fulls þannig að það sé ljóst hvað þar stendur út af. Það munu vera í mesta lagi einhverjir tugir milljóna, 10–20 millj., sem þar stóðu út af. En vegna þess að það var bæði unnið að aukinni sölu og minnkun birgða með auknum útflutningi og auknum niðurgreiðslum og markaðsátaki innan lands varð árangurinn sá, sem bent er á í grg., að birgðir 1. des. sl. voru 2300 tonnum minni en árið áður. Þetta og eins það að minnka birgðirnar og birgðir sem upphaflega voru á ábyrgð sláturleyfishafa held ég að sé alveg ómetanlegt fyrir sláturleyfishafana og því margfaldur ávinningur fyrir þá þó að eitthvert lokauppgjör á síðustu vaxtagreiðslum drægist einhverjar vikur. Ég held að það fari ekki milli mála. En núna er verið að ganga frá því að finna út hvað er mikið eftir af framleiðslu 1986. 1. des. voru það rúm 500 tonn sem var um 400 tonnum minna en árið áður. Það var verið að leita eftir því í lok janúarmánaðar að fá alveg á hreint hvað mikið þar væri eftir til þess að slíkt uppgjör færi endanlega fram. Ég þori því að fullyrða að í þessum málum hafi verið unnið, a.m.k. af hálfu ráðuneytisins, meira en nokkru sinni fyrr til að hreinsa þarna til og ná saman endum. Svo er hitt sem hér hefur verið minnst á. Það er breyting sem gerð var á greiðslu vaxta- og geymslugjalds á sl. vetri þegar niðurgreiðslur voru auknar. En þar sem sú niðurgreiðsla fer nú ekki fram fyrr en við sölu, þá er þar um fjárbindingu að ræða þar sem viðskiptabankarnir reikna vexti mánaðarlega af afurðalánum, enda þótt þau séu ekki gjaldfallin. Ég óskaði eftir því við viðskiptabankana fyrir áramót að þeir mundu þá ekki krefja sláturleyfishafa um greiðslu á þessu heldur færa það til reiknings og a.m.k. sumir bankarnir lýstu því yfir að þeir hefðu gert það eða þá komið á annan hátt til móts við þessa fjárþörf. En það sem veldur tvímælalaust erfiðleikum sláturleyfishafanna og hefur gert síðustu vikurnar eru hinir háu vextir sem fylgt hafa í kjölfar meiri verðbólgu. En svo er aftur spurningin um hvernig þetta verður í framtíðinni. Það mál hefur verið mjög til umræðu bæði í fjmrn. og landbrn. að undanförnu hvort ekki væri rétt að leita þarna nýrra leiða til að tryggja örari eða beinni greiðslur til bænda á því fjármagni sem til þessa er varið. Ég vonast til þess að eftir þá athugun, sem nú stendur yfir á því, skýrist betur hvernig þessu verður best hagað. Ég held að það sé því mjög gott að Alþingi fjalli um þetta mál og taki það þá inn í þá umræðu í landbn. Það hefur farið svo að uppgjör, skýrsluskil frá sláturleyfishöfum hafa tekið alllangan tíma þannig að það hefur reynst nokkuð erfitt að fá allt til Framleiðsluráðs og þar útreiknað fyrir 15. des. Vegna þess að þarna er um að ræða framleiðsluvöru sem er á verðábyrgð ríkissjóðs að vissu marki verður að liggja fyrir, áður en hægt er að greiða að fullu, hvort varan er innan þess fullvirðisréttar eða ekki. Það er dálítið öðruvísi með kindakjöt en t.d. mjólk. Framleiðendur geta lagt kindakjöt inn á fleiri en einum stað og jafnvel fleiri en tveimur þannig að einn sláturleyfishafi veit ekki hvað mikið viðkomandi framleiðandi er búinn að leggja inn þó hann hafi tölur um það frá sjálfum sér. Ég bendi á þetta sem eitt atriði sem þarf að hafa í huga, en með því að leita annarra leiða um þetta fjárstreymi, eins og sagt er, getur verið að þarna sé hægt að greiða úr slíkum atriðum sem þó verða alltaf að liggja endanlega fyrir áður en lokauppgjör fer fram vegna þess að þarna er um takmarkað magn að ræða sem hver hefur tryggingu fyrir að fá greitt fullu verði. En ég tek undir að hér er um mikilvægt mál að ræða og nauðsynlegt að koma í það horf að allir geti orðið sammála og sáttir við þá niðurstöðu og þá afgreiðslu sem þessar greiðslur fá.



Herra forseti. Ég hlýt að þakka þær undirtektir sem frv. hefur fengið hér. Ég átti reyndar ekki von á öðru því að eins og ég sagði áðan er þetta sanngirnismál og skárra væri það nú að mál sem er grundvallað á slíkri forsendu fengi ekki góðar viðtökur. Ég kannast vel við það, sem kom fram hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni, að ég kynnti það viðhorf fyrir landbúnaðarnefndarmönnum um það leyti sem ég var að koma þessu máli saman fyrir þinghléið að ég vildi gjarnan að meðnefndarmenn mínir, einn úr hverjum flokki, flyttu þetta mál með mér. Ég hafði talað um það við þrjá nefndarmenn, en svo vildi til að hv. 6. þm. Vesturl. var þá ekki í landinu og er það skýringin á því að ég hafði ekki samband við þann hv. þm. Hins vegar kom í ljós að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir vildi ekki flytja frv. með mér og það atvikaðist þannig að Karvel Pálmason, varaformaður í nefndinni, var veikur þegar þessi umræða fór fram og gat þess vegna ekki kynnt sér málið. Þá var orðið nokkuð sjálfgefið að ég reri þarna einn á báti. Ég vona að það sé ekki misskilningur á milli mín og hv. þm. Skúla Alexanderssonar um það efni því við töluðum skýrt út um málið. Ég vona að þetta verði ekki til að spilla fyrir framgangi málsins, enda hafa mál verið unnin með þeim hætti í landbn. Ed. að ég sé ekki annað en þar hafi allir haft sóma af sem nærri hafa komið og langflest mál sem þar hafa verið unnin hafa verið afgreidd án tillits til þess hverjir væru í stjórn og stjórnarandstöðu. Svo vona ég að enn verði með þetta mál. Ég veit ekki heldur nema formaður nefndarinnar hefði alveg eins getað montað sig af því, ef menn hafa einhverjar sérstakar áhyggjur af því í sambandi við flutning á þessu máli, að vera svo slyngur leiðtogi fyrir nefndinni að hann væri búinn að binda hana við afgreiðslu málsins um leið og frv. væri komið fram á Alþingi. Ég held að það megi nefnilega finna afskaplega margar leiðir til að gera hlut sinn góðan hér á Alþingi ef menn eru sérstaklega um það að hugsa. En fyrir mér er þetta mál og framgangur þess aðalatriði. Hv. þm. hafði orð á því að ég hefði verið einn af aðalhöfundum búvörulaganna þegar þau voru samin og sett. Það var vissulega svo um tíma að það var æðimikið um það talað að ég væri aðalhöfundur búvörulaganna. Sérstaklega voru framsóknarmenn mikið að tala um að ég væri aðalhöfundur laganna rétt til að geta firrt sig ábyrgð af lögunum. En það hefur heyrst minna um þetta í seinni tíð eftir að menn hafa orðið varir við áhrif þessara laga í íslenskum landbúnaði og m.a. á kjör og afkomu bændanna í landinu. Þá hefur verið minna um það talað hver hafi verið aðalhöfundur þessara laga, og sem betur fer, því að það voru margir góðir menn sem unnu þar mikið og gott starf og þó að út af fyrir sig geti hólið verið hverjum og einum kærkomið eru til þau verk sem mönnum finnst svo vænt um að maður vill gjarnan að þeir eigi sem þeim hafa lagt lið. Þannig er það með afstöðu mína gagnvart þeim sem unnu að setningu búvörulaganna. Auðvitað fer landbn. ítarlega yfir frv. og þá sérstaklega þær skýringar sem því fylgja sem eru reyndar annað mál. Ég vil ekki blanda þessu máli saman við þá umræðu og þær deilur sem hafa orðið á sl. hausti og nú á þessum vetri um greiðslu á afurðaverði til bænda. En ég get hins vegar ekki látið hjá líða, vegna þess að hér er verið að láta liggja að því að í þeim efnum hafi hlutur ríkisvaldsins verið bágur og ríkisvaldið hafi ekki staðið við sinn hlut, að ég hef fyrir því mjög margþætt rök að það hefur ríkisvaldið gert og a.m.k. alveg fullkomlega til móts við það sem eðlilegt er í þessum efnum. Ég vil einungis minna á í þessu sambandi það sem kemur fram í fskj. I með frv. þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að sláturleyfishafar hafi fengið allt heildsöluverðið í afurða- og staðgreiðslulánum að frádregnu því sem þeir þurfa ekki að inna af hendi fyrr en við afhendingu vörunnar. Það er sjálfsagt best að það komi hér fram, þó að það standi einhvers staðar að stundum má satt kyrrt liggja, að staðgreiðslulánunum fyrir framleiðsluna árið 1986 var aldrei skilað aftur þannig að það var fyrst og fremst um að ræða útgáfu á nýjum skuldabréfum af hendi ríkisins og greiðslu á þeim mismun sem þar er á. Það mál sem ég flyt hér er að því leyti enn auðveldara viðfangs að það er verið að draga úr sauðfjárframleiðslunni. Þar af leiðandi minnkar fjármagnsþörfin, minnkar þörfin fyrir staðgreiðslulánin. Þar af leiðandi er auðveldara að fást við þetta af hendi ríkisvaldsins. En það er líka kannski rétt til viðbótar við þetta að segja, og ég get ekki annað en vakið sérstaka athygli á því, að mér er alveg óskiljanlegt vegna hvers ekki á að standa við greiðslur til bænda eins og annarra aðila í þjóðfélaginu. Sú grg. sem hér er látin fylgja með og álit þriggja mjög þekktra lögmanna, sem þar er birt, tekur af öll tvímæli um að réttur bænda í þessum efnum er nákvæmlega sá sami og allra annarra. Hvað skyldi verða sagt við hv. þm. Skúla Alexandersson ef hann stæði ekki í skilum við þá sem skipta við hann?

Það hefur ýmislegt verið sagt um hann.

Það hefur ýmislegt verið sagt um hann, en ég hygg að honum hefði ekki verið hlíft við því að standa við greiðslur á afurðaverði eða launum. Auðvitað ekki. Og maður hefur heyrt býsna mikið talað um erfiðleika í ýmsum greinum. En ég held að það sé talið alveg sjálfsagt að inna lögboðnar greiðslur af hendi alveg fram í gjaldþrot. Ég kannast ekki við annað. Og það er ekki verið að tala um annað en að réttur bænda í þessum málum sé virtur sem annarra þjóðfélagsþegna. Ég legg enn fremur áherslu á að rekstrarskilyrði afurðastöðva sauðfjárafurða versnuðu ekki þótt greiðslum verði flýtt. Í grg. kemur fram að 98% af fjárþörfinni, sem þurfti að greiða framleiðendum, kom í gegnum afurða- og staðgreiðslulán. Það vantaði einungis 2% þar á og þá minni ég á að inni í þeim 2% er sá hluti af búnaðarmálasjóðsgjöldum sem dreginn er frá útborgun til bænda. Afurðastöðvarnar draga það frá útborgun til bænda og koma þau því ekki til greiðslu. Þessi greiðsla til bænda upp á hér um bil 100% í afurðalánum og staðgreiðslulánum þyngdi því ekkert á fyrir afurðastöðvunum, ekki undir nokkrum einustu kringumstæðum. Það er hárrétt, og það kemur fram í grg., sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir segir, að það geti verið umdeilanlegt með heildsölukostnaðinn að öðru leyti. Það sem ég bendi á er að 2/3 hlutar af heildsölukostnaðinum voru fjármagnaðir með afurðalánum og það er það sem talið er að almennt komi til greiðslu á þessum tíma. Eins og fram kemur í fskj. 1, sem ætti tæpast að vera umdeilanlegt, vantar einungis 5% á samkvæmt þeim viðmiðunum að ekki komi það fjármagn sem sláturleyfishafarnir þurfa að inna af hendi. Þetta kemur mér allt saman dálítið einkennilega fyrir sjónir vegna þess að ég hef spurst fyrir um það á tveimur stöðum í mínu kjördæmi hvernig niðurstaðan hafi verið á sláturreikningnum og þeim viðskiptum og ég fékk það svar að það lægi ekki fyrir vegna þess að það væri ekki búið að gera upp. Það er þá alveg nýbúið að gera upp þá reikninga. Hvernig geta menn vitað um þessa bágu útkomu þegar ekki er búið að loka bókhaldi? Ekki hafa menn fundið það í greiðslustöðunni nema peningarnir hafi lent eitthvað annað. Ég vil hins vegar taka alveg skýrt fram í þessu efni að sú breyting á búvörulögunum sem frv. gerir ráð fyrir snertir ekki þessi deilumál. Ég tek það alveg jafnskýrt fram að þessi deilumál sem slík geta ekki undir nokkrum kringumstæðum orðið tilefni til að hindra framgang frv. Mér þykir vert að minna á það hér, sem er ákaflega nauðsynlegt, að í mjólkurframleiðslunni hefur mjólkuriðnaðurinn náð gífurlega verðmætum árangri, bæði með tilliti til síns rekstrar og líka með tilliti til þess hversu fjölbreytni í vöruvali hefur mikið aukist. Ég tek sérstaklega undir það, sem hæstv. landbrh. sagði áðan, að afurðastöðvar í sauðfjárframleiðslu hafa haft svo mikinn annan vanda fyrir framan sig í birgðum og útflutningi að þær hafa ekki getað snúið sér eins að því að koma á meiri fjölbreytni í vöruvali og ekki getað haft sinn rekstur eins hnitmiðaðan m.a. að því leyti. Nú er þetta að breytast, birgðirnar eru að hverfa og þá er að taka til við önnur verkefni. Ég held að það sé alveg jafnnauðsynlegt fyrir afurðastöðvarnar að huga að því eins og að vera að berja sér yfir viðskiptunum við ríkisvaldið, m.a. á sl. hausti. Herra forseti. Ég lýk nú máli mínu. Ég minni á það, sem ég sagði hér í upphafi, að ég vona að um þetta mál verði gott samkomulag í landbn. Ed. og á Alþingi. Það má líka til sanns vegar færa að það orki tvímælis fyrir stjórnarþm. að flytja mál sem snertir málaflokk þess ráðherra sem hann er í samstarfi við. Ég geri ráð fyrir því að það geti ýmsar hefðir gilt í þeim efnum. En þessu kveið ég ekki og allra síst eftir að hér hefur verið dreift þskj. sem er till. til þál. um innflutning loðdýra til kynbóta og tveir virðulegir samnefndarmenn mínir í landbn. Ed. flytja og felur í sér áskorun á landbrh. að hefja þegar undirbúning að árlegum innflutningi kynbótadýra til loðdýraræktar. Þessari þáltill. ætla ég að fylgja í Sþ. eins og vera ber og það getur ekki verið mikið við það að athuga hjá samstarfsflokknum þótt ég flytji jafnsjálfsagt mál og frv. á þskj. 516 þegar samflokksmenn ráðherrans, sem eiga að sjálfsögðu mjög innangengt með að koma sínum áhugamálum á framfæri, eru með þáltill. til að skora á ráðherra sinn að koma á innflutningi kynbótadýra í loðdýrarækt sem er hið þarfasta og ágætasta mál. Ég sé þess vegna ekki annað en það geti allir verið nokkuð vel sáttir í kringum þessa málafylgju og ég trúi ekki öðru en þetta mál fái greiða afgreiðslu á Alþingi.



Herra forseti. Það er sjálfsagt ekki algengt á hv. Alþingi að það sé farið að fjalla um mái úr ræðustól í deild áður en búið er að tilkynna dreifingu þeirra, en svo var um 242. mál þingsins sem forseti var rétt að enda við að kynna úr forsetastól. Það er hið ágætasta mál. - Ja, ég held að ég hafi sagt kannski heldur mikið þarna. Ég vil ekki segja að það sé hið ágætasta mál fyrr en við höfum fjallað svolítið um þetta í landbn. Ég er ekki viss um nema þetta mál þurfi að skoða vel áður en lagt verður að hæstv. ráðherra að samþykkja það skilyrðislaust, jafnvel þótt það séu flokksmenn hans sem eru að flytja þetta. Ýmiss konar vandamál hafa nú verið í kringum innflutning dýra og þó að það sé kannski einhvern veginn svolítið öðruvísi í sambandi við loðdýrainnflutning en aðrar skepnur held ég að þurfi eitthvað að skoða þetta og fjalla um það áður en beinlínis er lýst yfir skilyrðislausu samþykki. En sjálfsagt er málið þarft til athugunar. En það væri ekki úr vegi fyrst farið er að tala um loðdýrin, þennan bjargvætt sem átti að bjarga íslenskum landbúnaði og ekki kannski aðeins íslenskum landbúnaði heldur íslenskum sjávarútvegi líka vegna þess að þar átti að skapast næstum því ótæmandi markaður fyrir úrgangsafurðir sjávarútvegsins, að kanna hvort uppi séu einhver áform innan stjórnarflokkanna um að aðstoða nú myndarlega þessa atvinnugrein sem núna stendur frammi fyrir því og hefur þegar fengið mjög mikinn skell og margir hverjir sem hlýddu kalli forustumanna bænda um að breyta búháttum hafa lagt þarna í allar eigur sínar og standa frammi fyrir því nú að verða jafnvel að hverfa frá þessum búskap ef eitthvað mikið verður ekki gert fyrir þennan atvinnuveg. En ég stóð ekki upp til að fjalla um þetta sérstaklega heldur kom þetta í hug þegar kom að lokaorðum hv. flm. Það sem kom mér fyrst og fremst upp voru yfirlýsingar hæstv. ráðherra og flm. um ákveðna þætti landbúnaðarmálanna og þá fyrst og fremst, sem ég er ekki viss um að allir bændur eða forstöðumenn afurðastöðva séu alveg sannfærðir um að sé rétt, yfirlýsingu ráðherra um að jafnvel aldrei fyrr hafi verið unnið meir og betur í þessum málum en núna. Alveg fram á síðustu daga hef ég heyrt ákveðnar óánægjuraddir frá forstöðumönnum afurðastöðva um að þeirra hlutur sé ekki sem skyldi. Það má vera að það sé rétt sem ráðherra segir, en það getur verið af einhverjum öðrum ástæðum sem afurðastöðvarnar standa svo illa, kannski bein tengsl þeirra við kaupfélögin og þar komi heim og saman það, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. var að ræða um hér áðan, að ekki mætti ganga mjög hart að afurðastöðvunum vegna kaupfélaganna. Það þurfa að vera ákveðin skil á milli kaupfélaganna sem verslunarfyrirtækja, jafnvel þó það sé verslunarfyrirtæki bænda, og kaupfélaganna sem afurðastöðva framleiðsluþáttar bændanna. Hvorugur þátturinn má fyrir öðrum skemma. Sök sér að búa við að annar þátturinn lyfti undir hinn þegar gengur sérstaklega vel hjá öðrum. En ráðherra lýsti því reyndar líka yfir að það væri unnið bæði í landbrn. og fjmrn. að því að finna nýjar leiðir, leita að nýjum leiðum, hvernig háttað skuli þeim málum sem er lagt til í þessu frv. að renni í einn ákveðinn farveg. Er það gott og væntanlega fáum við í landbn. að heyra frá því starfi og sjálfsagt hægt að einhverju leyti að samræma það þessu frv. eða taka það jafnvel gildara en frv. ef hér mætti betur að vinna eða koma á betra formi en nú er. Aðallega var það sem kom mér í ræðustól aftur sú yfirlýsing flm. að afurðastöðvarnar hefðu aldrei skilað aftur afurðalánunum.

Ég ætlaði að segja staðgreiðslulánum.

Jahá.

Hafi ég ekki sagt það var það meiningin.

Staðgreiðslulánunum. Jæja.

Hann sagði það nú ekki.

Nei, ég skrifaði a.m.k. niður afurðalánum. Mér fannst það ansi stórt og ætlaði þá að vísa til minnar reynslu í sambandi við sjávarútveg. Það gengi ekki upp í sjávarútveginum. Við yrðum að skila afurðalánunum um leið og sala færi fram. Ég hef ekki alveg í kollinum muninn á staðgreiðslulánunum og afurðalánunum. Staðgreiðslulánin eru þá að minni tilfinningu viðbótarlán við grunnafurðalán. Ef þessum lánum er aldrei skilað sé ég ekki að þarna geti verið fjár vant. En mér finnast þetta vera svo stór orð að það þurfi svolítið meira en beina yfirlýsingu, jafnvel úr ræðustól á hv. Alþingi, að það geti átt sér stað að afurðastöðvarnar liggi með ákveðin lán sem lánuð eru út á afurðirnar fram yfir þann tíma sem varan er seld. Ég hef ekki trú á öðru, fyrst þessi yfirlýsing er komin fram á hv. Alþingi, en að það verði um þetta einhver umræða úti í þjóðfélaginu. Það er vitaskuld alveg nauðsynlegt að fá þá mjög góðar upplýsingar um hvernig svona hlutir geta átt sér stað. Flm. sagði einnig, sem kom nokkuð á skjön við það sem hæstv. ráðherra sagði, að það væri lánaður fjármagnskostnaður. Það væri séð fyrir 2/3 hluta fjármagnskostnaðar.

Sláturkostnaðar, sagði hann.

Er það sláturkostnaður? Já. Það er sláturkostnaðurinn. Þá fellur það ekki heim og saman við það sem ráðherra var að segja. Það er annar þáttur sem ráðherrann gerði grein fyrir, þ.e. fjármagnskostnaður sem safnaðist upp og ekki væri lánað út á. Það er annar þáttur þessa máls.



Hæstv. forseti. Mig langaði rétt í lokin, þannig að það væri enginn misskilningur í því máli, að ítreka að ég er ekki að setja út á frv. sem slíkt. Ég er efnislega samþykk því að bændum sé greitt fyrr fullt verð en nú er, en þá þarf að gera sláturleyfishöfum það kleift með fjármagnsfyrirgreiðslu. Fyrst ég er komin hérna held ég ég megi nefna að það voru veitt ný staðgreiðslulán í haust sem greiddu upp gömlu lánin. En ástæða þess m.a. að þarna var ekki staðið við eins og skyldi er sú að það var gerð umtalsverð breyting á fyrirkomulagi vaxta- og geymslugjalds sem er mjög í óhag fyrir sláturleyfishafa og þeir hafa ekki viljað sætta sig við og hafa viljað færa aftur í fyrra form.