Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala hér fyrir till. til þál. á þskj. 144 um húsnæðismál námsmanna. Þar segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna sérstaklega á hvern hátt megi bæta úr þeim mikla húsnæðisvanda sem námsmenn utan Reykjavíkur og nágrennis búa við vegna staðsetningar Háskóla Íslands og flestra sérskóla. Áhersla skal á það lögð að ljúka þessari könnun svo fljótt sem kostur er.“ Í grg. með þáltill. segir m.a.: Stærstu árgangar Íslandssögunnar eru það æskufólk sem nú er á aldrinum 18–25 ára. Menntun, og þá sérstaklega framhaldsmenntun, er orðin mun algengari en nokkru sinni fyrr. Menntastofnanir framhalds- og sérnáms eru aðallega á Reykjavíkursvæðinu. Námsfólk utan af landsbyggðinni leitar því í miklum mæli til höfuðborgarinnar eftir menntun sinni. Þannig hefur skólakerfið verið byggt upp. Á undangengnum árum hafa verið settir á stofn fjölbrauta- og menntaskólar víða um landið, auk menntaskólanna sem voru fyrir. Á skólaárinu 1982– 1983 voru 5733 nemendur utan Reykjavíkur í þessum skólum, þar með taldar framhaldsdeildir grunnskólanna. Í grg. eru taldir upp 19 framhaldsskólar, sem staðsettir eru á höfuðborgarsvæðinu, sem um 1800–2000 landsbyggðarnemendur sækja. Sem dæmi um hlutfall nemenda í þessum skólum má nefna að í einum skóla sem telur um 400 nemendur eru 168 af landsbyggðinni. Í öðrum skóla eru nemendur alls 285, þar af 125 utan höfuðborgarsvæðisins. Einnig þekkjum við hlutfallið 84:50, 44:29, einnig 230:100, svo að aðeins nokkuð sé nefnt, en það segir okkur samt sína sögu. Í Háskóla Íslands munu skráðir nemendur nú vera um 4013, þar af utan höfuðborgarsvæðisins 923 nemendur. Það er hins vegar alveg ljóst að landsbyggðarnemendur eru í raun miklu fleiri en þessar tölur gefa til kynna þar sem mikill fjöldi þeirra hefur flutt lögheimili sitt til Reykjavíkur meðan á náminu stendur. Öllum er ljóst að húsnæði er ein af forsendum þess að hægt sé að stunda nám hér í Reykjavík. Álitið er að um 5500–6000 íbúðir séu til leigu í Reykjavík. Ásókn í þær er gífurleg, sbr. umfjöllun Leigjendasamtakanna svo og skýrslu frá árinu 1982 sem Félagsstofnun stúdenta lét gera um húsnæðisaðstöðu háskólastúdenta sem er mjög fróðleg skýrsla. Samkeppni um of fáar íbúðir gerir það að verkum að mikil fyrirframgreiðsla og tiltölulega há húsaleiga eru oft forsenda fyrir því að íbúðir fáist á leigu. Þetta eykur mjög allan tilkostnað landsbyggðarnemenda við öflun menntunar í Reykjavík og mismunar þess vegna fólki vegna búsetu sinnar. Stór hluti þeirra 5733 nemenda, sem nú stunda undirbúningsnám utan höfuðborgarsvæðisins, á eftir að leita á þennan þrönga húsnæðismarkað. Ég sé ekki ástæðu til að nefna við framsögu málsins hugsanlegar leiðir til úrbóta. Þar koma sjálfsagt nokkrir kostir til greina. Ég veit að skólastjórar viðkomandi skóla hafa velt þessu máli mjög fyrir sér og sumir þeirra hafa nokkuð ákveðnar skoðanir á því. Með tillöguflutningi þessum, ef samþykkt verður, treysti ég á skilning og velvilja núv. ríkisstj. til að bregða skjótt við og leita sem skynsamlegastra leiða til úrbóta. Það er ástæða að fagna því atveg sérstaklega að í því frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins sem núv. félmrh. hefur lagt fram er farið inn á þá athyglisverðu braut að opna námsmönnum leið inn í húsnæðislánakerfið vegna félagslegra íbúðabygginga. Eftir að hafa átt viðræður við marga skólamenn og fjölda nemenda, er þessi mál snerta, er mér ljósara en áður hversu brýnt er að hefjast nú handa um úrbætur. Það er sorgleg staðreynd að á hverju ári verður nokkur hópur nemenda að hverfa frá námi vegna þess ástands sem nú er ríkjandi í húsnæðismálum námsmanna. Hér verður að sporna gegn þeirri óheillaþróun. Það eru sjálfsögð mannréttindi að hafa sem jafnasta aðstöðu til mennta og við það verður að sjálfsögðu að standa. Efnahagur nemenda og/eða þeirra er þeim næst standa á ekki að geta skipt sköpum um möguleika viðkomandi nemenda til framhaldsmenntunar. Ég geri mér ljósa grein fyrir því að margir telja að nú sé ekki efni til mikilla átaka í þessum málum. Minnkandi þjóðartekjur blasa við sem þýðir minni framkvæmdagetu þess opinbera. Breytt stefna efnahagsmála hefur þó þegar skilað jákvæðum árangri. Hefur ástandið í þjóðfélaginu nú um skeið verið á nokkuð annan og betri veg en fyrr. Því tei ég að nú sé lag til að hugsa og kanna á hvern hátt megi hér best að vinna. Með flutningi þessarar till. til þál. er reynt að vekja til umræðu og leita leiða til að bæta úr því slæma ástandi sem nú ríkir og búa betur í haginn. Herra forseti. Ég vil að loknum þessum hluta umr. leggja til að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Mætti ég spyrja, herra forseti, áður en ég hef að mæla fyrir till., hvort hæstv. utanrrh. sé af landi brott eða er hér í salnum einhver sem gegnir þá því virðulega embætti fyrir hans hönd ef svo er.

Ég veit ekki betur en hæstv. utanrrh. sé í landinu. Það mun verða athugað.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem ég flyt ásamt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og Skúta Alexanderssyni og er þetta 145. mál Sþ. Till. er um að hanna minni og hagkvæmari flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli í stað þeirrar sem nú er áformað að reisa. Sjálf tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að í stað þess að halda áfram framkvæmdum við fyrirhugaða flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli verði þegar í stað hafin hönnun minni og hagkvæmari flugstöðvar sem Íslendingar reisi sjálfir. Skal að því stefnt að fyrsti áfangi slíkrar byggingar komist í notkun fyrr en núgildandi áform ríkisstj. um fyrirhugaða flugstöðvarbyggingu gera ráð fyrir. Því fé sem skv. fjárlögum er áformað að nota til byggingarframkvæmda á næsta ári verði varið á eftirfarandi hátt: Til að hanna minni og hagkvæmari byggingu sem hægt er að reisa í áföngum. Til kaupa á öryggistækjum og búnaði fyrir flugsamgöngur. Til uppbyggingar flugvalla fyrir innanlandsflug. Til annarra forgangsverkefna í samgöngu- eða félagsog menningarmálum. Á fjárlögum þeim sem afgreidd hafa verið fyrir árið 1984 er áformað að verja 88 millj. 770 þús. kr. til áðurnefndrar flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli á þessu ári. Þess má geta til fróðleiks að á sama tíma er allt framkvæmdafé til flugmála innanlands áættað 51 millj. 300 þús. kr. Nú liggur fyrir að verulegur hluti þess fjármagns rennur til að greiða upp skuldir vegna framkvæmda á fyrri árum. Því verður um næsta lítið framkvæmdafé til flugmála innanlands að ræða á þessu ári. Nýjustu áform gera ráð fyrir að 616 millj. kr. renni úr íslenska ríkiskassanum á næstu árum til þessarar flugstöðvarbyggingar. Það er skoðun flm. að með því að reisa minni og hagkvæmari byggingu í áföngum megi bæði draga úr þessum kostnaði og dreifa honum yfir lengra tímabil auk þess sem slík bygging yrði hagkvæmari í rekstri. Því gerum við það að till. okkar að þessi áform verði endurskoðuð eins og ég hef hér rakið. Gagnrýni okkar á þá byggingu og þann framkvæmdamáta, sem hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að fylgja, beinist ekki síst að þeirri tegund flugstöðvarbyggingar sem nú eru áform um að reisa. Eins og menn vita er þar um að ræða mikinn kassa á tveimur hæðum, um 6000 fermetrar hvor, og inni í þeirri byggingu er mikið gróðurhús sem, eins og fram hefur komið nýlega í blöðum, mun vera tvöfalt stærra en stærsta gróðurhús á Íslandi, 38 þús. rúmmetrar að stærð. Í staðinn fyrir slíka flugstöðvarbyggingu teljum við eðlilegra að taka til fyrirmyndar byggingar eins og reistar hafa verið á undanförnum árum og áratugum í mörgum nágrannatöndum. Má þar nefna flugstöðvarnar í Kaupmannahöfn, Osló, Stokkhólmi, London, Glasgow og Luxemburg. Þær fela í sér möguleika á áfangaskiptingu og hægt er þar að bæta við nýjum álmum eftir þörfum á hverjum tíma. Sú bygging sem nú er gerð tillaga um býður ekki upp á slíka möguleika. Hana verður að reisa alla í einu og gera fokhelda alla í einu án tillits til þess hver þörfin er fyrir bygginguna þegar í upphafi. Þá má einnig benda á að væri tekinn sá kostur að reisa fyrsta áfanga af öðruvísi hannaðri byggingu væri mjög auðveldlega hægt að koma slíkum áfanga, fyrsta áfanga, í notkun mun fyrr en ætla má að sú bygging sem nú er áformað að reisa, komist til nota. Stefán Benediktsson, hv. þm. Bandalags jafnaðarmanna, hefur gert og látið frá sér fara nokkra athugun á þeirri byggingu sem hér um ræðir. Gerir hann því skóna að þar megi að ósekju spara 300–400 millj. kr. með öðruvísi hönnun. Í raun og veru sjást engin skynsamleg rök fyrir því að byggja þetta gróðurhús þarna suður á Keflavíkurflugvelli á einhverjum veðrasamasta stað landsins. Því munu óhjákvæmilega fylgja ýmsir tæknilegir erfiðleikar að byggja það gróðurhús, gera það þétt og síðan að reka það. Þeirri starfsemi sem þar á að koma fyrir, sem er loftræsting flugstöðvarinnar fyrst og fremst, má koma fyrir í húsnæði sem er brot af þeirri stærð og haga því þannig að það verði mun ódýrara í rekstri og byggingu. Reyndar vilja menn nú ekki-kannast við það hvaða tilgangi þessi glerskáli utan á og inni í byggingunni eigi eiginlega að þjóna. Helst er falað um að þar séu á ferðinni fornir stórveldisdraumar um glæsta framtíð Íslands sem leiðandi afls í millilandaflugi á Norður-Atlantshafi. Þá komum við að öðrum þætti þessa máls sem eru breyttar forsendur í flugsamgöngum okkar Íslendinga. Eins og allir menn vita hafa þar gengið yfir miklir erfiðleikatímar. Í flugi yfir Norður-Atlantshafið hefur ríkt hörð samkeppni sem hefur komið illa við flugfélög okkar Íslendinga og þar hefur orðið um verulega fækkun farþega að ræða þó nokkuð rofi nú til. En það er fleira sem hefur breytt þessari mynd. Þar koma einnig til ýmsar tæknilegar ástæður, breytingar á flugvélum og breyttar ferðavenjur, vaxandi eldsneytiskostnaður í millilandaflugi sem gerir millilendingar og stuttar dvalir, eins og hér tíðkuðust, mjög óhagkvæmar í raun fyrir flugfélögin. Reiknað er með að 10–15% viðbótarkostnaður bætist við á Norður-Atlantshafsflugleiðinni vegna millilendingar á Íslandi. Langdrægi flugvéla hefur einnig farið vaxandi og breiðþotur nútímans geta flogið 10–11 klukkustundir án lendingar, eða, svo dæmi séu tekin, getur ein og sama breiðþotan flogið frá sunnanverðri vesturströnd Bandaríkjanna, Los Angeles eða San Fransisco norður yfir Norður-Íshafssvæðin og niður yfir Grænland og Ísland og lent í London án þess að taka eldsneyti. Flugleiðir hafa farið í nokkrum mæli út í það að fljúga yfir Norður-Atlantshafið án millilendingar á Íslandi og það kann að fara svo að þær neyðist til að fara út í að gera það í vaxandi mæli til að halda samkeppnisstöðu sinni á þeirri flugleið. Það er fleira sem má nefna þó smátt sé sem kann að breyta þeirri mynd sem ríkti þegar sú flugstöð sem nú stendur til að reisa var hönnuð. Á síðasta sumri gerðu Flugleiðir tilraunir með beint millilandaflug til útlanda frá Norðurlandi. Farnar voru nokkrar ferðir milli Akureyrar og Norðurlanda og þó að sú tilraun gæfi ekki jafngóða raun og menn höfðu vænst er nú sagt að mjór sé mikils vísir og aldrei er að vita nema þessi ferðamáti fari vaxandi í framtíðinni. Á það hefur verið bent að staðir á Norður- og Austurlandi, svo sem Egilsstaðir, liggi vel við flugumferð til Evrópu og í framtíðinni kynni það að reynast hagkvæmt að byggja þar upp flugvöll sem að einhverju leyti þjónaði millilandaflugi. Þá má og benda á að framboð á sætum með skipum milli Íslands og nágrannalandanna hefur farið vaxandi og í vaxandi mæli kjósa menn nú þann ferðamáta að ferðast með farþegaskipum og taka jafnvel bifreið sína með. Á þeim vettvangi verða flugsamgöngurnar naumast samkeppnishæfar á næstunni. Ýmislegt fleira mætti tína til sem gerir það að ég tel aldeilis nauðsynlegt að þau áform sem réðu ákvörðun manna á sínum tíma um þessa flugstöð og hönnun hennar, verði tekin til endurskoðunar. Í raun og veru er þrjóska þeirra aðila, sem ráðið hafa ferðinni í þessu máli á því að viðurkenna þessar staðreyndir, óskiljanleg. Við gerum það að tillögu okkar að flugstöðvarbygging á Keflavíkurflugvelli verði, eins og aðrar framkvæmdir í flugsamgöngum þjóðarinnar, teknar inn til heildarendurskoðunar og felldar inn í þá forgangsröð í flugsamgöngumálum sem eðlileg má teljast. Það hefur oft áður í umr. hér á hv. Alþingi komið fram hversu bágar ástæður eru víða á flugvöllum og flugstöðvum úti á landi og reyndar má nefna Reykjavíkurflugvöll og flugstöðina þar einnig. Til fróðleiks má geta þess að farþegar í innanlandsflugi á vegum Flugleiða voru á síðasta ári skv. upplýsingum frá blaðafulltrúa félagsins á þriðja hundrað þúsund. Yfirgnæfandi meiri hluti þeirra fer um þá flugstöðvarbyggingu sem nú er notuð á Reykjavíkurflugvelli. En stærð hennar er eins og allir vita einungis brot, eða kannske er rétt að segja brotabrot, af því stórhýsi sem hæstv. ríkisstj. áætlar nú að láta reisa á Keflavíkurflugvelli. Þar er farþegafjöldi þó ekki nema 20–30% meiri en fer um Reykjavíkurflugvöll á ári hverju eða eitthvað á fjórða hundrað þúsund. Þess vegna er í fljótu bragði óskiljanlegt hvers vegna nauðsynlegt er að taka í einu lagi svo stórt stökk upp á við í stækkun húsnæðisins. Auk þess hefur verið á það bent að það húsnæði, sem þar hefur verið hannað, nýtist mjög illa og ekki hefur verið kannað hvort einhverjir möguleikar felast í því að dreifa meira en nú er gert í áætlunum flugfélaganna þannig að húsrýmið nýtist betur af þeim sökum. Það er nokkuð sérkennilegt til þess að hugsa hversu margar bónfarir oddvitar núverandi stjórnarstefnu hafa lagt á sig til að gráta út fé í þennan minnisvarða sjálfstæðisvitundar forustumanna flokka sinna sem þeir vilja nú reisa á Keflavíkurflugvelli. Það er svo sem skiljanlegt í ljósi þeirra erfiðu fara vestur um haf að þeim gangi erfiðlega að kyngja því að í ofanálag við þá reisn, sem yfir þeim þætti málsins er, bætist nú það að um veruleg axarsköft og afglöp sé að ræða í hönnun þessarar byggingar. Við Íslendingar höfum gjarnan talið okkur gestrisna þjóð. Við viljum taka vel á móti gestum okkar og ógjarnan láta saka okkur um kotungshátt í samskiptum þjóðanna. Ég veit svo sem ekki hvernig orðið kotungsháttur er skilgreint norður í Fljótum eða inni í Laugarási en ég þekki engan kotungshátt aumlegri en þann að slá um sig og ætta að vera stór í sniðum á kostnað annarra. Ég er hræddur um og það er mín sannfæring - að flugstöð sem byggð verður fyrir þessa tegund fjármagns verði aldrei annað en kofi í augum þeirra manna sem vita hver aðdragandinn að byggingu hennar er. Í slíkum kofum verður aldrei tekið vel á móti gestum. En það mætti gjarnan gera og í mínum hug með fullri reisn í flugskýli eða flugstöð af hóflegri stærð sem við Íslendingar hefðum reist sjálfir, hvort sem það yrði látið standa á Keflavíkurflugvelli eða einhvers staðar annars staðar.



Herra forseti. Ég fagna till. og málflutningi hv. flm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar í sambandi við till. Ég lít svo á að hann hafi verið að lýsa því yfir - og hann sagði það reyndar í ræðustól - að það væri fleiri leiðir hægt að fara til að skipuleggja sjósókn á Íslandsmiðum en þá kvótaleið sem valin var fyrir áramótin og verið er að undirbúa núna. Ég vænti þess að jafnvel fleiri þm. Sjálfstfl. séu stuðningsmenn þess að farin hefði verið önnur leið en sú leið sem valin var, þ.e. sú leið hefði verið farin að takmarka sjósókn í skammdeginu og svo á öðrum ákveðnum tímabilum ársins, eins og hv. flm. lýsti í ræðustól áðan. Með því að slík yfirlýsing er komin fram á hv. Alþingi geri ég jafnvel ráð fyrir að það sé meiri hluti á hv. Alþingi fyrir því að sú leið sem þar er gert ráð fyrir hefði verið farin, en ekki sú leið sem nú á að fara. Það er sem sagt að koma í ljós að sú samþykkt sem gerð var hér fyrir áramótin var af þeim toga að meiri hluta Alþingis var raunverulega þrýst til að samþykkja ákveðið valdaafsal - valdaafsal sem var á þann veg að hv. alþm. höfðu ekki möguleika eða tíma til að skoða hvað raunverulega var að ske með því. Það er að koma í ljós að jafnvel er meiri hluti á hv. Alþingi fyrir að fara aðra leið en nú hefur verið valin. Hér eru fimm flm., en eins og ég sagði áðan geri ég ráð fyrir að það séu fleiri menn úr Sjálfstfl. sem standa að þessari till. en flm. Ég tel fulla ástæðu til að ætla að eins sé ástatt um aðra flokka, að menn séu hlynntir till. Það verður sjálfsagt ekki snúið til baka með það kvótakerfi sem nú er verið að koma í kring. Flestir álíta að þar hafi verið gerð mistök og við blasa alls konar vandamál vítt um landið. En eðli till. þessarar er þó þannig, að við hljótum að líta fram á við og áætla hvort ekki á einmitt að fara þessa leið þegar takmarka skal sókn í íslenska fiskistofna - og ekki eingöngu víð þær aðstæður, heldur einnig fara að þeirri sjálfsögðu kröfu íslenskra sjómannasamtaka á undanförnum árum að um hátíðar verði ekki róið á Íslandi. Víða um land hafa skip ekki verið að veiðum frá því rétt fyrir jól og fram yfir áramót, en aðrar útgerðir hafa talið það æskilegt að sækja sjó á þessum tíma. Í till. kemur fram að eins og við reyndar vitum öll, hv. alþm., er skammdegið bæði hættulegt tímabil og ódrjúgt til veiða. Er því ósköp eðlilegt og sjálfsagt að orðið verði við kröfu sjómannasamtaka um að þá verði skylda að gefa frí. Ég geri ekki ráð fyrir að í öðrum löndum sé sjór sóttur eins stíft og á Íslandi. Í næstu löndum, t.d. í Noregi og Færeyjum, er sjósókn á allt annan máta en hér. Þar er tekið tillit til helgidaga. Þar er komið inn á laugardögum og verið í höfn yfir helgina. Þetta þekkist ekki á Íslandi. Það er sótt eins stíft og ég nefndi áðan. Raunverulega er bakgrunnur þessarar till. að stór hluti fiskveiðiflotans er að veiðum yfir stærstu hátíðar kristinna manna, þ.e. á jólum, páskum og hvítasunnu. Þetta er talið allt að því sjálfsagt á Íslandi. Ég held að það mundi ekki skekkja þjóðarbúið mikið þó að ákveðið yrði að þessar stórhátíðar yrðu frítími fyrir íslenska sjómenn engu síður en aðrar atvinnustéttir á landinu. Mikilvægast er þó skv. þeirri till. sem hér er flutt, að þess verði leitað og ákveðið verði að á Íslandi verði ekki sóttur sjór í mesta skammdeginu, þ.e. seinni hluta desember og fram í janúar. Ég fagna þessari till. og vænti þess að hún fái góða leið í gegnum Alþingi.



Herra forseti. Þessi till. til þál. er um stöðvun veiða að mestu leyti frá því um miðjan desember og fram eftir janúarmánuði og er meiningin góð, ef svo má segja. Hins vegar tel ég vera nóg komið af höftum og bönnum á íslenskan sjávarútveg þó ekki sé farið að bæta þessu við. Ég sé ekki annað en þarna sé um viðbót að ræða við það sem þegar liggur fyrir í þessum efnum. Reynsla undanfarinna ára er sú, að útgerðir og fiskvinnslustöðvar hafa í æ ríkara mæli reynt að haga sínum rekstri þannig að hægt væri að gefa bæði sjómönnum og fiskvinnslufólki sem mest frí í kringum hátíðar, einkum jól og nýár. Hins vegar eru víða uppi vandamál. Við skulum gera okkur ljóst að t.d. fyrir þá sem stunda togaraútgerð, og við getum nefnt bæði stóra og smáa togara, hefur einmitt þessi árstími verið hvað hagkvæmastur til siglinga. Ég held að enginn okkar leggist á móti því að við nýtum ferskfiskmarkaði okkar eins og við getum. Það má öllum vera kunnugt að sölur fyrst eftir áramót eru yfirleitt hæstu ísfisksölur ársins. Þess vegna vil ég ekki leggja höft á þá sem stunda þá starfsemi. Ég held að það séu í vaxandi mæli eingöngu stærstu skipin sem sjái sér hag í að stunda veiðar í svartasta skammdeginu. Nú þegar höfum við reglur, sem hafa verið í gildi í allmörg ár, um t.d. þorskveiðar. Línubátum sem stunda þær er bönnuð veiði frá 21. des. og fram yfir áramót. Þarna er um að ræða reglugerð og hefur hún verið framkvæmd undanfarin mörg ár. En það skal tekið fram, og er 1. flm. Eyjólfi Konráð kunnugt um þá afstöðu mína, að ég er ekki á móti því að stuðlað sé að sparnaði í öllum rekstri, síður en svo. Ég tel óæskilegt að við förum að blanda till. til þál. um minnkandi veiðar á þessum árstíma inn í það fyrirkomulag sem við samþykktum að hafa á veiðum, kvótakerfið, áður en við fórum í jólafríið, eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl. áðan. Hann vildi fara að blanda þarna inn í annarri leið en valin var í sambandi við kvótafyrirkomulagið. Það er enginn okkar að lýsa sérstakri blessun yfir því. Hins vegar var málið sent hv. Alþingi til úrlausnar. Við urðum að taka upp stjórn á veiðum. Það má deila um aðferðir og það er margt og mikið fundið að kvótakerfinu, en það á eftir að leiðrétta það og færa til bóta, það er ég viss um. Við skulum ekki hlaupa frá því á fyrstu dögum þings eftir áramót án þess að búið sé að reyna á það eins og gera þarf. En ég vil aðeins láta það koma fram varðandi þáltill. að ég er stuðningsmaður þess að gefa fiskvinnslustöðvunum og útgerðunum sem frjálsastar hendur um hvernig þau fyrirtæki vilja haga sínum rekstri á þessum árstíma sem öðrum. Ég er mótfallinn frekari höftum en þegar eru á íslenskum sjávarútvegi.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. kom inn á margt af því sem ég vildi sagt hafa hér í sambandi við stjórnun á fiskveiðum. Vandræðin eru auðvitað öll út af því að við höfum ekkert stjórnað undanfarin ár. Þar er bresturinn í þessu öllu saman. Við höfum vaðið í þessa auðlind af þvílíkri blindni að við höfum ekkert út í það hugsað hverjar afleiðingarnar yrðu. Þarna höfum við lamist um og barist hver á sínu sviði. En það er of seint að rifja þetta allt saman upp án efa. Það er komið sem komið er. Tillögumönnum get ég verið sammála að mestu leyti, að það sé æskilegt að minnka sókn á þessum tímum. En þetta rekur sig á annað sem við þurfum að hafa í huga um leið. Útgerðin er í kaldakoli eins og allir vita. Ég reikna með að alþm. þekki þá sögu alla. Í samningum er bundið að hluta t.d. togara verður að greiða þennan tíma sem skipin liggja eða eiga að liggja eftir þessari till. Og ekki bætir það stöðuna. Annað kom hv. 3. þm. Vesturl. inn á líka. Það voru siglingarnar á þessum tíma. Þær eru mjög hagkvæmar. Það mundi enn gera stöðu þessara útgerða verri, sem reyna þó að bjarga sér þarna, og ekki er á bætandi. Það eru því margar hliðar á þessu. Sjómenn, og ég tala sennilega fyrir hönd þeirra, verða allir fegnir að fá frí um jólin. Það er ekki nokkur sjómaður sem ég þekki sem hefur ánægju af að rjúka út rétt fyrir jól og vera úti alla jóladagana og yfir áramótin. Það er ekki nokkur ánægja fyrir þá. Það vilja allir vera heima hjá sínum fjölskyldum. En það verður að gera fleira en gott þykir í þessum efnum. Þarna er vissulega ýmislegt að athuga. Það er líka gaman að geta á sumrin tekið sér sumarfrí eins og aðrir menn og vera ekki bundnir af því að vera úti á sjó hvenær sem útgerðinni þóknast, ef ég má orða það svo. Menn geti fengið sína vissu frídaga, t.d. eins og margir miða nú við í landi, verslunarmannahelgina. Ég er viss um að því yrði vel tekið meðal sjómanna ef þeir fengju frí allir saman um verslunarmannahelgina. Þar sem minnst hefur verið frekar á stjórnun fiskveiða þá er það mér svolítið viðkvæmt mál þegar verið er að skíta, vil ég segja, fyrirgefið forseti, í þennan aflakvóta. Mér finnst sú gagnrýni vera afar hæpin. Þegar loksins er verið að taka dálítið alvarlega á þessum hlutum og menn horfa til þess sem skeð hefur undanfarin ár, þá er endilega farið að agnúast út í það að loksins er farið að stjórna þessu eða gera tilraun til þess. Og þeir menn sem samþykktu það góðu heilli hér á Alþingi að taka upp stjórn á þessum veiðum, ja, mér sýnist sumir þeirra jafnvel vera að hugsa um að renna frá þessu atkvæði sínu. Ég vona að það komi ekki til. Hitt er annað mál, að ef það skyldi reynast meiri fiskur í sjó hér við Ístandsstrendur en ég og fleiri telja, þá verður hægur vandinn að breyta þessu á miðju ári. Ef við sjáum að allt er að kafna í fiski, þá er allt í lagi að breyta þessu bara eins og með loðnuna, að auka þann skammt sem hver fær. Gerir nokkuð til þó að því yrði skipt nokkurn veginn jafnt á þær hræður sem enn þá vilja lifa á þessu? Það er enn þá til í landinu fjöldi fólks sem þykist ekki hafa aðra möguleika til að sjá sér farborða en að stunda sjó og sækja sinn hlut í sjó. Það eru ekki allir sem taka þetta í landi, sem betur fer. Ég get vel skilið viðhorf þeirra manna sem eru á móti öllum þessum boðum og bönnum, sem svo eru kölluð. Mér er ekkert vel við þau heldur. En við neyðumst til að taka upp takmarkanir vegna þess hversu komið er. Það sem réttlætir það er að ég tel að fiskurinn sé nánast á þrotum. Ég held að ég verði að rifja aðeins upp hvernig það hefur gengið til um nokkra fiskistofna okkar undanfarin ár. Ég skal gera það í örstuttu máli. Við veiddum þorsk við Vestur-Grænland. Það var sagt að ekki væri hægt að fiska þar upp, það væru skallar af fiski þarna, það væri ekki hægt að fiska hann upp. Þessi uppgrip voru þó uppurin á örskömmum tíma og þar var ekki fisk að fá í lengri tíma. Nú er hann loksins eitthvað að glæðast, þó ekki þannig að það sé hrópandi húrra fyrir því. Austur-Grænlandsveiðin fór sömu leiðina, bæði karfi og þorskur, sömuleiðis miðin í Hvítahafi og við Bjarnarey. Þetta er saga sem ég þekki og ég veit að þið þekkið, a.m.k. flest ykkar. Þetta hefur allt saman verið klárað upp. Og ef við förum í Norðursjóinn fæst ekki nema fisktittir þar nú orðið. Þar er eintómur smáfiskur. Það er búið að fiska alla stærri fiska upp. Síldin var kláruð þar. Við tókum allir þátt í því, Íslendingar að þurrka það upp. Það átti auðvitað að vera svo mikil síld þar að það væri ekki hægt að veiða hana upp. Þó tókst að gera það um skeið. Hún var friðuð í fjölda ára. Ef við tökum Suðurlandssíldina þá fór alveg eins þar. Hún var friðuð í mörg ár til þess að ná henni upp. Nú er hún loksins að hjarna eitthvað við. Og þó göngum við ekki nógu vel um þann stofn, því að þar fer margt forgörðum því miður. En það er þ6 sýnd viðleitni til að reyna að ráða bót þar á. Þá má nefna norsk-íslenska síldarstofninn. Þið vitið hvernig fór fyrir honum. Hann er e.t.v. núna fyrst eftir fjölda ára að ná sér eitthvað. Mig minnir að það séu 16 ár síðan hann hætti að veiðast í nokkrum mæli. Nú er kannske einhver von um að þar sé eitthvað að rætast þar úr. Ég gæti haldið áfram miklu lengur. Og þetta er ekkert einsdæmi hvað fisk varðar, þetta á við um allar tegundir sem mannskepnan umgengst. Hún fer svona með þær, það er ekkert nýtt. Og aðeins í enda ræðu minnar, herra forseti, vil ég minna þingheim á að árið 1844 reru nokkrir menn úr Höfnum suður út að Fuglaskerjum og sóttu þangað tvo fugla.



Herra forseti. Það var ánægjulegt að heyra skynsamlegar raddir í þessum málum, og ég vona að þó að menn hafi ekki viljað trúa mér þegar ég hef verið að tala í þessum efnum taki þeir ofurlítið mark á þaulreyndum togaraskipstjóra eins og hv. þm. Tryggva Gunnarssyni. Það hefur verið drepið á margt í þessari stuttu umr. þó að verið sé að fjalla um tiltölulega afmarkað mál sem ekkert kemur kvótamálinu við eða stjórnun fiskveiða. Hv. flm. með hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson í broddi fylkingar eru hér að leggja til að dregið verði úr veiðum í svartasta skammdeginu. Og það sér hver maður hver hefur átt hugmyndina að því. Bak við þessa till. er skynsamleg hugsun, eins og jafnan þegar sá hv. þm. fjallar um mál af þessu tagi. Það er galli við till. að hún er nokkuð óljós. Það er ekki sagt nákvæmlega um hversu lengi eigi að stöðva veiðar og hverja eigi að stöðva. Sannleikurinn er sá, að sjósókn er aldrei eins takmörkuð og í skammdeginu. Það eru náttúrlegar ástæður sem valda því. Það eru hin miklu veður síðast í nóvember og einnig hluta af desember og janúar sem takmarka mjög sókn í fisk. Ég verð að segja að ef menn ætla sér að stjórna fiskveiðum með því að stöðva sóknina í kannske einn mánuð eða einn og hálfan mánuð á þessu tímabili, þá er lítið dregið úr veiðum með þeirri aðferð. Það er rétt að auðvitað er dýrara að stunda sjó í mikilli ótíð og af því leiðir náttúrlega að minna er að hafa, mikið reynt á menn, skip og veiðarfæri. Margir hafa verið að segja það í þjóðfélaginu á undanförnum árum að fiskveiðar og fiskvinnsla séu okkar stóriðja. Tilkoma togaranna eftir 1970 gjörbreytti þessum atvinnuvegi landsins. Í staðinn fyrir að menn gátu aðeins verkað fisk í takmarkaðan tíma með tímabundnu atvinnuleysi víða um landið var togurum dreift út um allt land og fólk hafði jafna og stöðuga vinnu árið um kring. Með bættum tækjakosti og betri meðferð á fiski hefur þetta reynst okkar stóriðja. Það er svo með stóriðju, eins og annan iðnað sem er stundaður af svo mörgu fólki og er svo mikils verður, að ekki er praktískt að tala um að stöðva hana í einn eða tvo eða þrjá mánuði á árinu. Það er enginn vafi á að togararnir okkar, a.m.k. talsverður hluti togaraflotans, verða að stunda sjó þessa vetrarmánuði þó að frátafir verði að sjálfsögðu af náttúrlegum ástæðum. Hitt er svo annað mál og snertir kannske ekki beint þessa till., að það hlýtur að vera hægt að stöðva togaraflotann yfir jólahátíðina, nokkra daga. Það þarf ekki að rugla dæminu mjög mikið. Það er vel hugsanlegt. Ég man þá tíð þegar ég var á togurum í gamla daga og þótti nú heldur súrt í broti að vera einhvers staðar úti í Ballarhafi á meðan fjölskyldan sat í kringum jólatréð. Þetta hafa menn þurft að láta sig hafa og menn lifa það svo sem af. Sannleikurinn er sá að oftast eru jól þegar sjómennirnir koma heim eftir langa útivist, hver svo sem mánuðurinn er. Herra forseti. Inn í þessa umr. hefur blandast ákaflega einkennilegt tal, m.a. það að háttv. þingheimur hafi verið þvingaður til að koma ákveðnu lagafrv. í gegnum hið háa Alþingi. Þetta eru nokkuð stór orð. Við þessi orð er að sjálfsögðu ekki hægt að standa og þeim mun meiri óþarfi er að vera að hafa þau yfir. Það verður enginn þvingaður til neins. Hitt er svo annað mál, að ef menn skoða þau lög sem sett voru hér í maí 1976 og afgreidd voru úr Ed. síðari hluta maímánaðar, síðasta mál þingsins, ef menn nenna bara að lesa það, þá eru í þeim lögum heimildir til að gera þetta allt saman. Það hefur verið settur kvóti á alls kyns veiðar nú til langs tíma. Allir þekkja rækjukvóta, humarkvóta, síldarkvóta, loðnukvóta o.s.frv., heildarkvóta og kvóta á skip. Það hefur verið kvóti á skip á síldveiðum með nót, kvóti á skip á loðnu og kvóti á skip á þorski. Ég nenni satt að segja ekki að hafa þetta yfir einu sinni enn. Menn vilja bara ekki vita þetta. Hafi verið heimilt samkvæmt þeim lagaramma sem teiknaður var, ég þori nú varla að nefna orðið rammi hér, að skammta t.d. loðnuskipunum 800 tonna þorskkvóta á vertíðinni, þá hlýtur það að hafa verið gert samkvæmt lögum. Sú lagabreyting sem varð í desember s.l. var ósköp einfaldlega samþykkt til að taka af öll tvímæli um að þetta væri hægt. Það þurfti ekki lagabreytingar til að binda togveiðar leyfum. Það var heimilað í síðustu málsgr. 14. gr. laganna frá 1976. Sú heimild var fyrir, enda brúkuð margsinnis. Lagabreytingin litla, kannske óþörf, er fór í gegnum þingið í desember, var einungis til þess að menn gætu ekki farið í mál ef kvóti var settur á þannig að þetta yrði lögfræðilega klárt. Því hafði verið beitt til langs tíma að binda togveiðar leyfum. Hafi menn ekki vitað það, þá hefðu þeir þurft að kynna sér það. Það er ákaflega leitt þegar menn brúka stór orð. Hvað þýðir orðið „valdaafsal“? Hvað skyldi „valdaafsal“ þýða? Hver afsalaði sér hverjum völdum með samþykkt frv.? Hver var það, frá hverjum og til hvers? Einhver sem talaði hér og skrækti út úr sér mörgum ræðum við hverja einustu umr. í vetur var að tala um að Alþingi væri að afsala sér völdum. Hvaða völd hafði Alþingi í þessum efnum? Hafi verið fært vald frá einum aðila til annars, þá var það frá togaraskipstjórum sem veiddu þorskinn, til sjútvrn. Alþingi hefur aldrei nokkurn tíma mótað fiskveiðistefnu á Íslandi. Menn geta samt tuggið vitleysuna svo oft í sjálfs síns eyru að þeir eru farnir að trúa henni. Það er nokkuð mikið sagt þegar þm. standa hérna upp og segja að flestir álíti kvótaskiptinguna mistök. Það eru ákaflega skiptar skoðanir í þessum efnum. Það eru auðvitað margir sáróánægðir með sinn hlut. Hver verður ekki óánægður yfir því að mega aðeins veiða 40 fiska á þessu ári miðað við 100 árið 1981? Skiptingin kemur að vísu öðruvísi niður. Það er reiknað með meðaltali þriggja ára og ákveðið hlutfall af því sem hver má fiska. Ég hef ekki heyrt að menn séu í alvöru á móti því að jafna þessum byrðum, að menn fái þá í hlutfalli við það sem þeir hafa til unnið. Eiga aflamennirnir og hinar duglegu skipshafnir þeirra ekki að fá að njóta einhvers þess sem þeir hafa gert vel á undanförnum árum? Ég held að flestir séu sammála um það. Hitt er annað mál að í sambandi við þessa leið eru mjög mörg og erfið vandasöm úrlausnarefni. Það er eins og þegar verið er að selja skip á milli landshluta. Menn þekkja dæmi um að rækjubátur er seldur að vestan og suður með sjó. Hvað á hann að gera við rækjukvóta, bátur úr Hornafirði eða Vestmannaeyjum? Það er skipt um skipstjóra, sem fiskar meira á öðru skipi, en hefur ekki eins mikla möguleika á nýja skipinu á að fá nægilegan aflakvóta o.s.frv. En höfuðóánægjan held ég að sé hjá þeim sem fá enn skertan þorskveiðikvóta vegna sérveiðileyfa sem þeir hafa brúkað á undanförnum árum. Þeir sem hafa mokað upp skel í Breiðafirði fá frádrátt á sinn þorskkvóta og skapar það mikil vandkvæði þar, ekki skal ég draga neitt úr því. Sama er að segja um síldveiðar. Þeir sem hafa fengið síldveiðileyfi fá skerðingu á sínum þorskkvóta- að vísu mjög litla, munar næstum engu á þeim. En þeir sem hafa verið á humarveiðum fá líka talsvert mikla skerðingu á þorskafla. Annar bolfiskafli skerðist ekki umtalsvert sem kunnugt er. Fyrir nokkrum árum var mikið fundið að því að loðnuskip ættu tækifæri á að ná sér í þorsk og annan bolfisk, og það var sagt: Þeir hafa nóg af loðnunni og þess vegna skutu þessir menn ekki taka þorskinn frá togurunum og bátunum. - Mikill hluti loðnuflotans var smíðaður í þeim tilgangi að veiða bolfisk ekki síður en síld og loðnu og hafði gert það til margra ára. Mér fannst alltaf mjög ósanngjarnt að taka þennan afla af loðnuskipunum vegna þess að þeir höfðu sótt í þessa fiskistofna til margra ára. Hvað er verið að gera núna þegar þrengir að? Þá líta menn svo á að allar veiðar hljóti að takmarkast vegna þess að ekki er hægt að vísa í neinn stofn sem ekki er fullnýttur a.m.k., og sumir stofnar sem hafa verið skrapveiddir á undanförnum árum eru því miður greinilega ofveiddir. Menn líta á heildaraflasummuna í landinu sem einn pakka sem beri að skipta á milli þeirra sem sækja sjó á Íslandi. Sumir hafa tækifæri til að ná með tiltölulega einföldum og oft ódýrum hætti í annan afla. Er þá ekki sanngjarnt að þeir láti eitthvað af sínum bolfiskafla í staðinn? Kannske eru menn ekki sammála um það, en þetta er kjarni málsins. Það er enginn vandi að leysa þessi mál og gera alla ánægða. Þeir sem eru að velta sér núna upp úr óánægjunni í landinu fá þakkir fyrir. Auðvitað er ákaflega óvinsælt að láta taka af sér aflamöguleika. Í þessum efnum voru ýmsar leiðir mögulegar, en að mínum dómi er þetta eina leiðin þó slæm sé og mjög erfið í framkvæmd. Hún ber í sér vott af sanngirni, jafnræði og jafnrétti. Hinar leiðirnar voru bara slagur, eins og fyrri daginn, um kökuna, miskunnarlaus bardagi sem þýddi að sumir hefðu fengið talsvert miklu meira en í kvótanum, en aðrir að sama skapi minna. Eigum við að berjast fyrir frumskógalögmálinu í þessum efnum? Herra forseti. Nú er ég einnig aðeins kominn út fyrir pistil dagsins, en það var gefið tilefni til. Ég hef gaman af að tala um þetta. Það er allt í lagi. Það gerir svo sem ekkert til þó að við ræðum hér einhver mál af viti á meðan menn eru að stjórna Norðurlöndunum í Stokkhólmi, sem auðvitað hefur aldrei tekist. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Tryggva Gunnarssyni að við tókum alls ekki nógu fljótt á þessu. Sannleikurinn er sá, að það er auðveldast að byrja á slíkri skipulagningu þegar mikill fiskur er til.Það var kjörið tækifæri 1981. Við hefðum ekki einu sinni þurft að drepa öll þessi kvikindi. Við hefðum getað átt bærilega innstæðu. Við hefðum kannske ekki farið eins illa með fiskinn. Við hefðum getað nýtt hann betur. En það er eins og hv. þm. sagði: Þessum málum hefur ekki verið stjórnað fyrr en í óefni er komið. Hver treystir sér til þess að mæla með því að sleppa öllum lausum í þetta? Hver treystir sér til þess? Vonandi er miklu meiri þorskur til en spáð er, eins og er með loðnuna. Enginn fiskifræðingur sá nema tvær loðnur á rúmmetra í sjó. En þetta var ekki svona. Allt í einu gaus upp loðna, milljón tonn á þröngu svæði. Ég ætla að vona að það sama verði upp á teningnum í þorskveiðinni. Þá skulum við, hv. þm. Tryggvi Gunnarsson og ég 



Herra forseti. Það er sorglegt hve hv. 4. þm. Suðurt. er með kvótann á heilanum sem allsherjarlausn. Það má ekki minnast svo á fiskveiðar eða kvótafyrirkomulag að kvóti eigi ekki að ríkja um aldur og ævi í fiskveiðimálum hjá hv. þm. Þetta eru hans ær og kýr. Ég vil vara við þessu sjónarmiði sem er í fyllsta máta hættulegt og á að berjast gegn því af alefli að kvótakerfi ríki fremur en neyðin býður. Slík miðstýring sem hv. þm. Garðar Sigurðsson mælir sífellt fyrir er ekki í þágu okkar þjóðar né okkar sjómanna og útvegsmanna. Kvóti sá er um ræðir kemur til af illri nauðsyn og við skutum vona að það fyrirkomulag vari sem styst og að úr rætist fremur en menn hafa þorað að vona. Það skýtur einnig skökku við þegar hv. 4. þm. Suðurl. lýsir því yfir að menn séu ekki neyddir til neins. Ég minnist þess að þegar greidd voru atkvæði um það hvort leyfa ætti hvalveiðar eða ekki stóð hv. þm. hér í pontu og hrópaði upp að hann væri með hvalveiðum en neyddist til að greiða atkvæði á móti þeim. Þetta er ekki í samræmi við það sem hv. þm. sagði hér áðan um kvótafyrirkomulagið fyrir íslenska sjómenn á veiðunum í kringum landið. Allt sem dregur úr sókn á sjó hlýtur að draga úr afla. Það er einn sá liður sem allt byggist á í þeirri stöðu sem íslenskur sjávarútvegur býr nú við. Þess vegna hlyti niðurfelling á veiðum í einn mánuð eða sex vikur, hvað sem er, að draga úr afla. Þess vegna er sá þáttur tekinn inn í þá till. sem hér um ræðir að ef þarf að koma til stýring á þessum veiðum án þess að beinlínis sé um kvóta að ræða hlýtur að vera skynsamlegt að miða við ákveðinn tíma ársins, þann tíma sem erfiðast er að sækja og þann tíma sem skilar í heildina hvað minnstum afla. Þarna rekast þó auðvitað á launamál, bæði sjómanna og landverkafólks, og það er ekkert sjálfgefið að unnt sé að framkvæma þetta á þennan hátt nema með margháttuðum breytingum tengdum launagreiðslum og slíku. En þetta er þó þess virði að það sé skoðað og kannað ofan í kjölinn. Ég vil undirstrika að kvótafyrirkomutag sem um ræðir nú er neyðarbrauð í þeirri stöðu sem menn telja að sé skynsamlegast að miða við. En það á auðvitað að vera eðlilegast að sjómenn, útvegsmenn og þeir sem sinna daglegum störfum í sjávarútvegi geti metið það sjálfir hvar sem er og hvenær sem er hvernig þeir vilji haga sinni vinnu. Það undirstrikar einnig það miðstýringarvald, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Suðurl. og ég vil mótmæla, að hann sagði áðan að það hefði átt að byrja á kvótafyrirkomulaginu þegar aflinn var mikill. Þá á hreinlega ekkert að vera að tala um kvóta. Þá eiga menn að vera frjálsir að því að vinna eins og þeim sýnist. Það er furðulegt að maður sem hefur gripið í sjómennsku af og til skuli láta slíkt og því líkt út úr sér. Allt var skynsamlegt sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson lét hér frá sér fara en ég er sannfærður um að hann er í sjálfu sér algjörlega á móti kvótafyrirkomulagi og mælir því ekki bót nema á meðan neyðarbrauð er, þótt hv. þm. Garðar Sigurðsson hafi viljað gera hans orð að sínum.



Herra forseti. Ég ætla að halda mig við þá till. sem hér er flutt en hún hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því að fiskveiðar verði mjög takmarkaðar í svartasta skammdeginu.“ Ég vil leyfa mér að halda því fram að það hafi verið stefna á undangengnum árum að takmarka fiskveiðar eftir því sem talið er skynsamlegt eins og verða má í svartasta skammdeginu. Þannig voru loðnuveiðar stöðvaðar í des., þorskveiðibann tók gildi í des. Hitt er svo annað mál að ekki er hægt að banna mönnum að gera alla hluti í svartasta skammdeginu. Það bannar enginn manni að bjarga húsinu sínum frá skemmdum jafnvel í svartasta skammdeginu og jafnvel þótt menn þurfi að fara út að nóttu til. Á vissum tímum er ekki hægt að banna mönnum að sækja í ákveðna fiskstofna. T.d. er ufsinn verðmætastur í svartasta skammdeginu. Það er, eins og hér hefur komið fram, fiskur sem er mjög verðmætur á erlendum mörkuðum um áramót. Rækjuveiði innfjarða er talið heppilegt að stunda í svartasta skammdeginu. Skelveiðar á Breiðafirði, skelin er tiltölulega hagstæð einmitt á þessu tímabili en fer síðan rýrnandi þegar komið er fram á þennan tíma nú, þannig að þessi mál eru með margvíslegum hætti. Ég er þeirrar skoðunar að mjög erfitt sé að draga ákveðna línu í þessum efnum. Hér verði að reyna að stjórna og koma á reglum í fullu samráði við hagsmunaaðila og ég tel að það hafi verið gert á undanförnum árum. Að vísu hafa verið ágreiningsmál uppi milli sjómanna og útvegsmanna um hvort ekki væri rétt að stöðva allan flotann t.d. um áramót. Það hefur sérstaklega verið áhugamál sjómanna að gera það og það hefur verið gert að langmestu leyti. En eftir hafa staðið ákveðin skip sem stundað hafa siglingar árum saman og sinnt ákveðnum mörkuðum sem eru okkur Íslendingum verðmætir. Einnig þarf að hyggja að því í þessu sambandi hvenær við gerum mest verðmæti úr okkar auðlindum. Ég hef enga trú á því að sjómennska verði almennt stunduð í tímavinnu og skv. almanaki. Þar verða menn að reyna að vega og meta eftir því sem menn best þekkja til í viðkomandi verstöðvum og eftir þeirri þekkingu sem þeir hafa á viðkomandi fiskistofnum og þar er erfitt að setja um ákveðnar reglur. Hitt er svo annað mál að það er mjög eðlilegt að menn reyni að komast hjá því, og ég skil þessa till. þannig, að sækja sjó þegar verst er tíðarfarið og ég held að íslensk sjómannastétt hafi gert það og það leiki sér enginn að því að fara út í slíka hluti. Hins vegar Liggur alveg fyrir að það var slík tilhneiging m.a. í loðnuveiðinni á sínum tíma. Menn sóttu mjög fast í mjög vondu veðri og það lá við slysum. En það var áður en kvótafyrirkomutag var tekið upp í loðnuveiðinni. Ég ætla ekki að fara að blanda þessari till. saman við atmenna stjórnun fiskveiða enda mun aldrei verða hægt að flokka takmörkun á fiskveiðum í svartasta skammdeginu undir beina stjórnun fiskveiða. Þar eru önnur sjónarmið sem koma fram og slík takmörkun getur aldrei komið í staðinn fyrir stjórnun fiskveiða. En ég vildi aðeins benda á að ég tel að menn hafi leitast við á undanförnum árum að takmarka fiskveiðar í svartasta skammdeginu án þess að það kæmi um of við þá verðmætasköpun sem verður að eiga sér stað í landinu og veitir ekki af um þessar mundir.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að þakka ræðumönnum öllum fyrir þessar umr. og fyrir það sem þeir hafa sagt. Við höfum kannske ekki verið alveg sammála um alla hluti, en ég held þó að málin hafi skýrst og þessi tími því ekki illa notaður. Ég vil aðeins víkja að örfáum atriðum, sem gætu valdið misskilningi, í ummælum manna hér. Með leyfi forseta les ég upphaf grg. till., sem við hér ræðum, en það er svona: „Þegar menn nú telja sig tilneydda að setja reglur um meiri eða minni takmörkun fiskveiða virðist liggja beint við að draga mjög úr veiðum á þeim árstíma þegar þær eru í senn óhagstæðastar og hættulegastar. Fiskvinnsla er einnig óarðbær á þessum árstíma og atvinna slitrótt hjá landverkafólki.“ Að þessu vék ég í framsöguræðunni, þó kannske ekki nægilega skýrt. Ég býst ekki við að mér hefði dottið í hug að flytja þessa till. ef ekki háttaði þannig til, að það þarf að stöðva flotann meira og minna á hverju ári ef fiskigengd verður ekki meiri en spáð er. Og þá er það auðvitað augljóst mál að það ber að gera þegar veiðarnar eru allt í senn: hættulegastar, dýrastar og veiðarfæratjónið mest og olíunotkun mest og aflinn nýtist hvað verst í landi og vinnuaflið, á hátíðisdögum og í erfiðleikum skammdegisins. Um þetta held ég nú að menn þurfi ekkert að deila. Auðvitað er þetta takmörkun veiða en það er heldur ekki orðað sterkara en takmörkun veiða. Hér kom fram að siglingar gætu verið hagstæðastar á stærstu og öflugustu togurunum um áramótin. Ég skal ekkert neita því að það gæti verið ástæða til að það væri heimilað þó að þessi till. yrði samþykkt. Hún er ekki afdráttartaus um að það eigi að stöðva allar veiðar. Eins má kannske segja um innfjarðarveiðar á skelfiski að það gæti vel verið hægt að stunda þær að einhverju leyti. Till. er auðvitað flutt fyrst og fremst til þess að fá umr. á dálítið annað stig og kannske á nokkuð annan veg en hún var hér fyrir áramótin þegar menn sáu ekki annað en kvóta. Við vitum að það eru kvótar hér á mörgum veiðum, og ég er sérstaklega þakklátur hæstv. sjútvrh. fyrir að rekja það hér að við verðum sjálfsagt að notast við hann að einhverju leyti í sumum veiðum, en við getum áreiðanlega mildað hann með þessum hætti. Nú kann svo að fara, og vonandi fer svo, að þorskveiðar verði mun meiri en fiskifræðingar hafa spáð. Það kann jafnvel svo að fara að það verði eins með þorskinn og loðnuna að það verði hægt að afnema kvótann. Kvótinn í loðnuveiðum núna er búinn, það tekst ekki einu sinni að veiða þá loðnu sem fiskifræðingar telja nú eðlilegt að veiða. Ég segi: við getum öll fagnað yfir því að þessi hluti kvótans er þegar hruninn vegna þess að loðnan varð meiri. Sérstaklega óska ég auðvitað hæstv. sjútvrh. til hamingju með að þurfa þó ekki að kljást við þetta. Það getur verið að þegar komið er fram yfir mitt ár séu svo og svo mörg skip búin með sinn kvóta og verði þess vegna kannske bundin í lengri tíma. En ég er að leggja til hér að hafður verði sem einhvers konar viðmiðunartími einn og hálfur mánuður í svartasta skammdeginu, síðan um páska, þegar vinnuafl nýtist illa og miklir frídagar eru, og jafnvel hvítasunnuhelgi líka eins og hér var stungið upp á og síðan í sumarfríatímanum. Það er atveg rétt að nægilega mörg höft eru fyrir í sjávarútvegi, en það er náttúrlega verið að setja á núna mestu höftin sem um getur. Kvóta á öll skip sem takmarkar veiðitímann og auðvitað aflamagnið. Það má kannske segja að það mundi lítið draga úr veiðum að stöðva flotann eitthvað lengur en gert er. Það er alveg rétt að megnið af flotanum er stöðvað um sjálfa hátíðisdagana. Ég er að leggja til að það verði gert lengur. Það dregur kannske ekki nein ósköp úr veiðum, en það sparar a.m.k. það fé sem fer í að reyna að afla þessara fáu titta sem þá fást með langdýrustu veiðum sem stundaðar eru á landinu, og maður er þá ekki að hætta mannslífum á sama tíma eða vera með smáfleytur á sjó. Mér finnst þetta vera svo augljóst mál að að þessu beri að hyggja og ég efast ekkert um að hæstv. sjútvrh. og hverjir þeir sem með stjórn þessara mála fara í framtíðinni muni gera það. En aðalatriðið er að hafa manndóm í sér, eins og hér hefur gerst í þessum umr., til að skoða allar leiðir, einn og allir sem til máls hafa tekið, til þess að ræða málin öfga- og hleypidómalaust og reyna að skýra þau frá öllum sjónarmiðum. Svo kann að fara, og vonandi fer svo, að þessi kvóti verði ekki eins bölvaður og ég hef haldið. Hann er búinn í loðnuveiðunum og vonandi verður fiskigengd það mikil að hann verði ekki jafnerfiður í framkvæmd eins og á horfist nú. Þess vegna skulum við bara bíða og sjá.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta það að kvótafyrirkomulag loðnuveiðanna hefur alls ekki verið afnumið. Það hafa verið gefnir út nýir kvótar til skipanna nú.  Það er rétt að fram komi að sum skipanna eru u.þ.b. að ljúka við sinn kvóta. Ef algert frjálsræði ríkti áfram í þessu efni mundu takmarkast möguleikar þeirra skipa sem eiga hvað mest eftir. Ég vildi því aðeins leiðrétta það að það hefur ekki verið afnumið kvótakerfið í loðnuveiðunum. Það er hins vegar alveg rétt að vafasamt er að við náum þessu magni. Loðnan er komin að hrygningu og kannske er ekki eftir nema vika, í mesta lagi 10 dagar að því er þá göngu varðar sem er komin hér inn á Faxaflóa. Hins vegar er nokkurt loðnumagn sunnan við Reykjanes. En ef ein ganga kemur í viðbót, það gæti gerst, við vitum það ekki, þá gæti það breytt stöðunni þannig að þetta magn gæti náðst. Það er ekki rétt að fullyrða neitt um það enn þá að útilokað sé að ná þessu magni, þótt ég taki undir það að það er á engan hátt öruggt að svo muni gerast, því miður.



Herra forseti. Mín tilfinning er sú að ráðh. hafi komið hér upp í ræðustól fyrst og fremst til að staðfesta það að loðnukvótinn sé að vissu leyti hruninn og varla sé hægt að tala um að lengur sé kvóti í sambandi við loðnuna. Ráðh. sagði að allar líkur bentu til að ekki næðist að fiska það magn af loðnu sem talið væri í lagi með og að heimilað hefði verið og jafnframt að einhver hluti loðnuskipaflotans væri þegar að verða búinn með sinn kvóta. Ef forsendur kvótans eru ekki brostnar við þær aðstæður að ákveðinn hluti loðnuskipaflotans verður að hætta veiðum þrátt fyrir að ekki sé búið að veiða það magn sem gefið er út að leyfilegt sé þá veit ég ekki hvað það er, ef sá kvóti er ekki hruninn og forsendan fyrir því að það sé kvóti og skiptiregla í gangi, ef skipum er bannað að veiða á sama tíma og ekki næst að fiska það magn sem leyfilegt er að fiska. Þessi umr. hefur farið svolítið út um víðan veg og á ýmislegt verið drepið. Hv. 3. þm. Vesturl. Valdimar Indriðason taldi að nóg væri komið af höftum í sambandi við rekstur íslensks sjávarútvegs. Ég get tekið undir það og ég hugsa að við sem fáumst við þann rekstur séum allir sammála um, að þegar sé komið nóg af alls konar höftum í sambandi við þau mál. En stærstu höftin sem sett hafa verið á íslenskan sjávarútveg er sá kvóti sem ég veit ekki betur en hv. þm. Valdimar Indriðason stæði hvað ákveðnast að að settur skyldi. Ég hef ekki heyrt hv. þm. mótmæla því að settar hafi verið alls konar takmarkanir á veiðar. M.a. nefndi hann í ræðu sinni að verið hefur þorskveiðibann hjá línubátum ákveðið tímabil í kringum áramót. Þetta er líka þvingun og dálítið sérstök þvingun að því leyti til að það er ýmiskonar kostnaður sem til fellur sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson benti á að myndi koma ef ætti að fara að banna skipum að veiða ákveðin tímabil. Útgerð sem stendur nú þegar illa verður að standa frammi fyrir því að borga ákveðnum hluta skipshafnar kaup eftir að búið er að fyrirskipa slík stopp sem þorskveiðibannið er um áramót. En rétt er að upplýsa að ekki lendir allur mannskapurinn í því að fá kaup frá útgerðinni meðan á þorskveiðibanni stendur, það eru aðeins yfirmennirnir á skipunum.  Sjálfsagt er að undirstrika það sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson sagði að ef á að fara að fyrirskipa veiðibann kemur það niður á útgerð sem öll stendur nú illa að þurfa að borga þetta kaup. En þegar slíkt er gert á það vitaskuld að vera þannig að það séu aðrir en þessir illa stæðu útvegsmenn sem standi bak við það að borga kaup á þessu tímabili og vitaskuld á það að vera nákvæmlega eins í sambandi við þorskveiðistoppið. Það er ranglátt að ætlast til þess að útgerðir, sem er fyrirskipað að hætta veiðum, séu um leið ábyrgar fyrir þessum hluta rekstrarkostnaðarins. Nógu erfitt er að standa undir öðrum föstum kostnaði. Þarna á strax að koma til opinber aðili, Atvinnuleysistryggingasjóður vitaskuld að hluta og þá að öðru leyti einhver önnur stofnun, sem grípi þarna inn í til að standa undir kaupi sjómanna og verkafólks sem er bundið þessum atvinnurekstri. Ég veit ekki betur en að ákveðnir hópar í þjóðfélaginu taki sér ákveðið frí yfir áramót, sumir nokkra mánuði yfir sumarið, og eru á fullum launum hjá okkur úr okkar sameiginlegu sjóðum. Er meira til ætlast að slíkt hið sama væri gert gagnvart sjómönnum þegar talin væri þörf á áð stöðva fiskiskipaflotann vegna þess að of lítill fiskur væri í sjónum og takmarka þyrfti sóknina? Hv. þm. Tryggvi Gunnarsson nefndi í sambandi við kvótann að við skyldum ekki halda uppi mjög mikilli gagnrýni á hann. Nauðsynlegt hefði verið að setja þennan kvóta á. Ég geri ráð fyrir að við séum öll meira og minna sammála um að setja þurfti einhverja stjórnun á en við erum mismunandi ánægð með þá leið sem farin var. En hinu er ég ekki sammála hjá hv. þm. að hægt sé að bjarga þessum málum ef nógur fiskur er í sjónum einhvern tíma síðar á árinu. Því verður ekki bjargað nema fyrir ákveðinn hluta flotans. Ef við ætlum að fara að bjarga því eða bæta við kvótann fyrir Sunnlendinga og fyrir Vestlendinga eftir að komið er fram í apríl standa málin þannig að aðalaflavon bátaflotans á þessu svæði er lítil. Þegar komið er fram um miðjan apríl er orðin mjög lítil aflavon á þorski á bátaflotann hér sunnan- og vestanlands. Einhver leiðrétting á aflakvóta þegar komið er fram í síðari hluta apríl eða síðar á árinu kemur þessum útgerðum og þessum byggðum að mjög litlu gagni. Hv. þm. Garðar Sigurðsson hélt hér merka og langa ræðu og tók í upphafi mjög undir það sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson nefndi að hann óttaðist að lítill fiskur væri í sjónum og hefði aldrei verið minni. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði með allmiklu yfirlæti að enginn hefði viljað trúa honum í sambandi við þetta og þar væri loksins kominn einn sem tryði þessari kenningu. Ég hef ekki orðið var við að hv. þm. hafi efast um að staðan í sambandi við þorskstofninn og reyndar fleiri fiskstofna okkar er mjög alvarleg. Við erum sjálfsagt öll sammála um að fara þarf að með mikilli varúð. Það þarf ekki að trúa einum eða neinum um það sérstaklega. Ég held að við séum öll sammála um það og berum ákveðinn kvíðboga yfir því að þarna standi hlutir illa. Hv. þm. Garðar Sigurðsson mun hafa höggvið eftir því í ræðu minni áðan að ég nefndi að þm. hefðu verið þvingaðir til að samþykkja lögin um aflakvótann fyrir áramót. Hv. þm. bar mjög ákveðið á móti því að það hefði verið gert. Reyndar er staðreynd að það var gert, ekki að verið væri að þvinga neinum skoðunum upp á menn, því hef ég ekki haldið fram, en því var ákveðið þvingað hér í gegnum þingið á mjög stuttum tíma. Og hvað var það sem átti sér stað? Þvingunin var fólgin í því að Alþingi fékk ekki nægan tíma til að ræða þessi mál. Það var það sem ég var að undirstrika hér áðan. Ég er nokkurn veginn viss um að ef þessi mál hefðu verið tekin til umr. fyrr í haust hefði orðið önnur niðurstaða í sambandi við kvótaafgreiðsluna og annað þessum málum samfara. Í því fólst þvingunin. Í öðru lagi ítrekaði hv. þm. Garðar Sigurðsson það mjög hér að með þeirri lagabreytingu sem gerð var fyrir jólin í sambandi við kvótann hefði engu verið breytt. En þetta er allt allt annað en okkur var sagt þegar var verið að afgreiða þessi mál hér á hv. Alþingi fyrir jól. Þá var okkur sagt að ef þessi lög yrðu ekki afgreidd væri ekki hægt að stjórna fiskveiðum á Íslandi, þá gæti ekki rn. tekið þær ákvarðanir sem nauðsynlegar væru til að stjórna og fyrirskipa kvótann. Þess vegna kemur það alveg þvert á að nú skuli koma yfirlýsingar á hv. Alþingi um að þessi lög hafi ekki skipt neinu máli, þau hafi raunverulega verið allt að því marklaus. Deila má um þessa hluti báða, um gildi laganna, um hvort menn hafa verið þvingaðir til aðgerða eða samþykktar, en aðalatriðið í sambandi við þessa málaafgreiðslu fyrir jólin var að verið var að breyta um verkháttu. Jafnan undanfarið þegar um verulegar breytingar hefur verið að ræða í sambandi við stjórnun fiskveiða á Íslandi hafa þær verið gerðar á allt annan máta en gert var nú. Það hefur verið gert á þann máta að málin hafa verið rædd í þingflokkum, í hagsmunasamtökum, í sveitarstjórnum og á fundum vítt og breitt um landið. Það var það sem ekki var gert í haust. Það varð raunverulega ákveðinn trúnaðarbrestur á milli þjóðarinnar og Alþingis. Alþingi tók sér allt í einu vald til að útkljá þessi mál án þess að ræða við aðila um málið. Ótal margt má ræða um kvótann eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson gerði áðan. Ég vil ekki lengja þessa umr. en þó benda á að það eru að koma í ljós í sambandi við kvótann ýmsir annmarkar sem verða allillyfirstíganlegir. Við blasir eftir því sem ég hef heyrt um útgerð frá þeim góða útgerðarstað Grímsey, að ef þar fiskast svipað og undanfarin ár verði búið að afla þar upp í kvótann í lok mars. Hvað eiga Grímseyingar þá að gera? Ég veit um að vestur á Snæfellsnesi voru þrír aðilar sem keyptu sér smábáta á síðasta ári og hugðust stunda veiðar á þeim í ár. Til þess er nú leikurinn gerður þegar keyptur er fiskibátur. Þessum bátum er öllum úthlutað aflakvóta í kringum 50–60 tonn. Það sér hver maður að hverju stefnir í slíkri útgerð. Það sér hver maður að í mörgum tilfellum í sambandi við kvótann þýðir það að viðkomandi aðili verður að hætta útgerð, hann verður að gefast upp. Jöfnum höndum er verið að segja að þessi kvóti skuli aðeins gilda í eitt ár og þá skuli stokka upp og þá skuli koma aðrar nýjar reglur. Ég get ekki ímyndað mér að það hafi verið meiningin með þessari kvótasetningu að þetta eina ár verði til þess að fjölda margir útvegsmenn hringinn í kringum landið þurfi að leggja eða hætta sinni útgerð, gefast upp. Ef það hefur verið meiningin hefur sú meining ekki komið fram í umr. á hv. Alþingi og ég trúi ekki að það hafi verið meiningin. Það hlýtur því að vera krafa okkar alþm. til þeirra sem nú eru að útbúa kvótann raunverulega í okkar nafni að svona hlutir verði ekki látnir ske, hvorki að að því stefni að útgerð þurfi að stöðvast í Grímsey, þeim góða útgerðarstað, í lok mars né heldur að margir útvegsmenn þurfi að hætta útgerð vegna ákveðinna takmarka í sambandi við þessa kvótagerð.



Herra forseti. Ég þarf reyndar ekki að svara hv. 4. þm. Vesturl. út af loðnunni, en þó get ég ekki stillt mig um það af því að þetta snertir öll þessi mál. Það var svolítið misjafnt hvenær menn byrjuðu á loðnuveiðum. Menn byrjuðu misjafnlega snemma og þeir sem byrjuðu fyrst voru búnir á undan hinum, þannig að ég er sammála hæstv. ráðh., að kvótinn sé ekki hruninn þó að þetta dæmi hafi komið þannig upp. Þá kusu útgerðarmennirnir bara að byrja á misjöfnum tíma og það er eðlilegt að þeir endi líka á misjöfnum tíma. Örfá orð úf af ræðu hv. 4. þm. Vesturl. Skúla Alexanderssonar. Hann sagði að það gæti komið upp sú staða að það væri búið að fiska þann þorsk sem raunverulega væri um að tala í vertíðarlok hér sunnanlands t.d. í apríllok. Þá séu skipin, sem þar eru, búin með sinn aflakvóta hvað þorsk varðar. Það var vitað fyrir fram að ekki væri hægt að fiska jafnmikið og við höfum gert. Við vissum það um áramót og það var ætlast til þess að við skipulegðum veiðar okkar þá. Þó að lögin væru að vísu ekki samþykkt fyrr en seinna, þá var strax um það talað að þau mundu virka aftur fyrir sig. Þetta vissu allir. Og þar sem ég nefndi að við gætum bætt við þessi aflamörk seinna á árinu, þá fyndist mér það ekkert óeðlileg aðferð. Að vísu skal játað að það kæmi illa við Sunnlendinga og Vestlendinga, ef við héldum okkur við gamla fyrirkomutagið á vertíðinni, því að þá var það þannig fyrir norðan og austan að fólk sópaðist þaðan suður á vertíðina og fiskurinn var tekinn hér á vertíðinni. En það er liðin tíð. Við lifum ekki á þeim tímum núna að við flytjum fólkið að norðan til þess að vinna hér á suðvesturhorninu hvað þetta varðar. Þetta er náttúrlega slæm hreppapólitík, verður sagt án efa. En svona er þetta nú samt. Stjórnun þessara veiða er því aðeins til komin að við erum hræddir. Við erum öll hrædd um að fiskveiði í sjónum sé á mjög miklu hættustigi, það sé verið að ganga þar of langt. Og þess vegna er þessi krafa gerð. Það var reyndar rétt, sem hefur komið fram hjá hv. þm., ég man ekki hverjum eða hvort þeir voru fleiri en einn. Það hefur verið reynt að stjórna. Hæstv. ráðh. nefndi það líka. Það hefur verið reynt að stjórna undanfarið. Það hefur bara ekki tekist. Ég minnist þess að árið 1981, að mig minnir, var reynt að fara eftir tillögum fiskifræðinga og mörg önnur ár reyndar líka. Ég held að það sé rétt með farið að það ár lögðu fiskifræðingar til að veidd yrðu 350 þús. tonn og 360 þús. ákváðu stjórnvöld. Því var að vísu aðeins breytt. En útkoman varð 490 þús. tonna þorskafli það ár. Þetta var stjórnin á því ári. Og svona var þetta hvert einasta ár. Þess vegna er komið sem komið er. Við höfum alltaf farið fram úr þeim mörkum sem um hefur verið talað. En með þessu móti er reynt í fyrsta skipti að sporna alvarlega við, að ekki verði veitt meira en hæfilegt er talið. Ég sé enga ástæðu til annars en að það megi endurskoða þetta seinna á árinu. Þótt það verði að hluta erfiðara fyrir Sunnlendinga og Vestlendinga að sækja þennan aukaafla, þá hefur þekkst og við höfum séð sunnanbáta bæði fyrir norðan og austan og höfum ekkert á móti því að sjá þá þar. Ég held því að þeir geti sótt þennan viðbótarfisk þangað ef hann er ekki á þeirra miðum. Þar sem við sækjum oft á þeirra mið, þá er það ekki nema eðlilegt að það geti verið gagnkvæmt. Hv. 4. þm. Vesturl. kom víða við og ég skrifaði nú ekki marga punkta hjá mér. Þó var það eitt. Mig minnir að hann hafi orðað það svo að kvótalögin eða hvað á að kalla þau hafi verið sett í óþökk flestra aðila og það hefði verið öðruvísi staðið að þessu áður. Þá hefði verið talað við hagsmunaaðila. Ég man ekki betur en þessi áskorun kæmi frá næstum öllum samtökum. Ég get nefnt Farmanna- og fiskimannasambandið, Landssamband ísi. útvegsmanna og Fiskifélag Íslands. Þessi samtök öll mæltu með þessu fyrirkomulagi og þetta var búið að ræða t.d. í fiskideildunum um allt land. Og þaðan kom þessi samsuða frá Fiskiþingi hér í Reykjavík sem er samkoma allra þeirra aðila. Hún kom þaðan. Að vísu var vitað mál að ekki voru allir þar sammála. En þetta var niðurstaða þeirra samt sem þeir létu fara frá sér. Og eins mun hafa verið með hin samtökin. Það er þess vegna ekki atveg rétt að þetta sé gert í óþökk skyldra aðila.



Herra forseti. Ég vil aðeins af þessu tilefni undirstrika að það sem vakir fyrir flm. þeirrar till. sem hér liggur fyrir er fyrst og fremst það, hvort ekki sé vegur að fara öðruvísi að þegar nauðsynlegt er talið að takmarka fiskveiðar meira en gert er með kvótakerfinu. Það er rétt, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, að það var þrýstingur frá hagsmunaaðilum sem réði úrslitum um það að heimildir til þess að taka upp kvótakerfið voru veittar á Alþingi nú fyrir jólin og hefði ekki verið gert að öðrum kosti. Félag ísi. botnvörpuskipaeigenda voru einu hagsmunaaðilarnir sem mæltu gegn því á þeim tíma eins og við öll raunar vitum. Ég vil einnig út af ræðu hæstv. sjútvrh. taka fram að þannig hefur verið haldið á takmörkun fiskveiða á þessu ári að línuveiðar hafa verið örvaðar núna í svartasta skammdeginu, janúar og febrúarmánuði með því að helmingur af þorskafla skuli vera utan við kvóta en ekki á öðrum tímum ársins. Aðeins þessi ráðstöfun ein gefur tilefni til þess að því máli sé hreyft hvort ekki sé réttara að slík tilhliðrun sé gefin á öðrum tíma en þessum þegar sjósókn er erfiðust og hættulegust og vekur einnig umhugsun um hvort rétt sé að miða aflaárið endilega við almanaksárið hvort ekki væri réttara að miða aflaárið t.d. við 1. febr. eða 15. febr., þannig að fiskveiðar í svartasta skammdeginu mættu afgangi. Þessi hugsun er líka á bak við þennan tillöguflutning. Við vissum það fyrirfram að kvótakerfið eins og það var hugsað af Fiskifélaginu og hagsmunaaðilum sjávarútvegsins mundi ekki verða réttlátt í öllum greinum, til þess eru afbrigði of mörg. Það liggur líka fyrir að afli hefur verið tregur í sumum byggðarlögum á síðustu árum borið saman við önnur þannig að þessi byggðarlög fara verr út úr kvótaskiptingunni en ella mundi. Í sambandi við umr. um þessi mál hér á þingi og einnig í sjútvn. hefur komið fram að sjútvrn. mun athuga sérstaklega hvort rétt sé að bæta þeim byggðarlögum aflamissinn sem verst hafa farið út úr fiskveiðum á liðnum misserum. Það mál hlýtur að koma nú til endurskoðunar. Það er rétt sem hv. 3. þm. Austurl. sagði áðan að stjórnun fiskveiða hefur tekist misjafnlega og við vitum raunar að kvótakerfið sem slíkt felur ekki í sér neina óskalausn á því máli. Viðurkennt er jafnvel af helstu talsmönnum þess kerfis að í tregum afla er þessi veiðiháttur síður en svo þannig vaxinn að hann tryggi verndun fiskstofna. Einmitt þegar fiskstofnar eru veikari en búist hafði verið við er kvótakerfið hættulegra en hinn hátturinn að reyna að takmarka veiðar á ákveðnum tímum. Ég skal ekki fara út í þá sálma sem hv. 4. þm. Vesturl. gerði hér áðan, að ræða sérstaklega um hagsmuni ákveðinna landsvæða, fjórðunga, í sambandi við fiskveiðistefnuna. Það má vera að rétt sé hjá honum að Suður- og Vesturland fari illa út úr þessari skiptingu að þeirra dómi sem þar búa. Hitt er alveg ljóst að að dómi Norðlendinga er svo ekki og heldur ekki að dómi Austfirðinga, svo að ég viti, a.m.k. ekki norðan til. Sú ráðstöfun að ufsinn sé utan við kvótann nú til 20. febr. s.l., sú ráðstöfun að línufiskur sé að hálfu utan við kvóta í janúar- og febrúarmánuði er að sjálfsögðu fyrst og fremst gerð fyrir Suður- og Vesturlandið þar sem gæftir eru betri á þessum tíma. Það vita menn og einnig hitt að ufsaveiðar verða ekki stundaðar með árangri á þessum árstíma nema hér sunnanlands. Ég vil beina því til þeirrar n. sem fær þetta mál til meðferðar að reyna að hraða afgreiðslu þessarar þáltill. og einnig að athuga hvort rétt sé að víkka hana, íhuga hvort rétt sé að minnast þar á fleiri árstíma en svartasta skammdegið, einkum með það í huga hvort ekki geti náðst víðtækt samkomulag um að haga stjórnun fiskveiða með öðrum hætti en gert er nú á þessu ári.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leggja orð í belg í þessari umr. Hún hefur verið mér um margt fróðleg og varpar líka skýru ljósi á það ástand sem í þjóðfélaginu er og ekki óeðlilegt að hún hafi tekið þá stefnu sem raun ber vitni. Ég hygg að ekki sé óeðlilegt að þetta tengist kvótasetningu á fiskveiðar og ég hygg líka að ekki sé óeðlilegt að skoðað sé í raunhæfu ljósi hvort ekki sé rétt, eins og fram kemur í grg. með þáltill., að tengja saman viðhald skipanna og þá takmörkun sóknar sem nauðsynleg er. Það er ósköp eðlilegt að umr. hafi verið með þessum hætti nú vegna þess að umr. um fjárlögin fyrir áramótin fór saman við umr. um takmörkun fiskveiða. Ljóst er að þegar búið var að kveða á um hvað þessi takmörkun var mikil urðu menn uggandi um sinn hag. Eins og fram kom í máli hv. 4. þm. Vesturl. áðan um hvernig ástandið yrði í Grímsey ef þeir væru búnir að ljúka sínum kvóta í mars þá geta Grímseyjarnar orðið nokkuð margar í kringum Ísland í þessu tilliti. Af því að fram kom í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar fyrr í umr. um ástandið á Siglufirði, hvernig menn hefðu þreyð svartasta skammdegið þá, er þess að geta að atvinnulíf var þá með allt öðrum hætti en nú er. Þess vegna fagna ég því að í grg. kemur fram að tekjumissi sjómanna verði að mæta með einhverju móti eins og fram hefur komið í umr. og þar nefndur sérstaklega Atvinnuleysistryggingasjóður. Það er alveg skýrt í mínum huga að árangur varð af kvótasetningu á loðnuveiðum. Ég sá hann raunverulega virka. Það var búin að vera nokkuð mikil umr. um hvort ætti að skipta loðnuveiðunum á milli skipanna og menn voru ákaflega uggandi um hver viðbrögð útgerðarmanna og sjómanna yrðu í því efni. Ég sá á Siglufirði veiðarnar breytast úr því kappi sem þær voru stundaðar af og yfir í það að vera stundaðar með skynsamlegum hætti - þá á ég við sóknina - bæði með tilliti til meðferðar skipa og áhafna. Þetta held ég að við séum að nálgast nú. Við verðum að standa á annan veg að veiðum og vinnslu aflans í landi og ekki er óeðlilegt að þá sé litið til þess skammdegis þegar veður eru válynd og hugleitt með hvaða hætti væri þá hægt að tengja saman nauðsynlegar viðhaldsviðgerðir skipanna og takmörkun veiðanna. Eins lýsi ég því hér yfir að ég er fylgjandi því að þetta mál verði skoðað og mun styðja það að þetta verði sent ríkisstj. til skoðunar. Auðvitað getum við endalaust deilt um áhrif aflaminnkunar á einstaka landshluta og ég tek fram að ég mun ekki lengja þessa umr. að neinu leyti. Þessi þáltill. gerir ekki ráð fyrir því að við förum hér ítarlega út í umræður um stjórnun fiskveiða, eins og sjútvrh. tók fram, heldur vildi ég aðeins tjá mig í þessu efni, að ég held að þarna sé mál sem verulega er skynsamlegt að skoða núna og einmitt í sambandi við þá takmörkun sem við neyðumst til að horfa fram á á þessu ári. Væntanlega kemur þorskurinn seinna á árinu og þá veiðist hann kannske annars staðar en á hinum hefðbundnu vertíðarsvæðum en þjóðin öll mun njóta góðs af því. Það er ekki lengra síðan en þegar loðnukvótinn var aukinn þá var það strax reiknað út í áhrifum hjá Þjóðhagsstofnun hvað þetta varðaði þjóðarafkomu okkar, íbúa landsins.



Herra forseti. Það verður ekki séð af fundarmætingu að sjávarútvegsmál séu ofarlega á vinsældalista þeirra sem starfa í þessari virðulegu stofnun. Það er að sjálfsögðu eftir sem áður heiður og forréttindi að fá tækifæri til þess að ávarpa þá hv. þm. sem hér eru inni og hinar virðulegu innréttingar. Erindið er annars að ég mæli hér fyrir till. til þál. um átak í nýiðnaði, sem er 211. mál í Sþ. á þskj. 376. Meðflm. mínir eru hv. þm. Guðmundur Einarsson, Kolbrún Jónsdóttir og Stefán Benediktsson. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir aðgerðum til eflingar nýiðnaði sem feli í sér eftirfarandi: 1. Þáttur áhættulána til atvinnuvega verði aukinn með tilliti til athugana á nýiðnaðarmöguleikum, vöruþróun, markaðssetningu og fleiri þáttum er leitt geti til nýsköpunar, svo sem upplýsingaöflun, leyfisframleiðslumiðlun og mati á hugmyndum uppfinningamanna. 2. Iðnþróunarsjóðir landshluta fái annaðhvort afmarkaðan tekjustofn frá ríki, t.d. hluta af söluskattsinnheimtu landshlutans, eða beint framlag úr Byggðasjóði. Framlag Byggðasjóðs verði aldrei minna en framlag sveitarfélaganna sem að sjóðnum standa. 3. Kannað verði hvar hagkvæmt er að koma á fót nýiðnaðarsvæðum með tilliti til betri nýtingar, t.d. á hafnaraðstöðu og orkuveitum. 4. Stofnað verði alhliða tæknibókasafn er sniðið verði að þörfum atvinnuveganna. 5. Iðnrn. verði falið að láta gera fræðstu- og áróðursefni fyrir útvarp og sjónvarp og til dreifingar meðal almennings um möguleika einstaklinga og samtaka þeirra í nýiðnaði. 6. Leitað verði færra leiða til að tryggja iðnaðarfyrirtækjum orku á samkeppnishæfu verði.“ Í grg. er vitnað í stefnuskrá Landssambands iðnaðarmanna um nýiðnað, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Nýiðnaðarstarfsemi verður til á tvennan hátt. Annars vegar með því að byggja á grunni starfandi iðnaðar, en hins vegar með stofnun nýrra fyrirtækja vegna nýrra og áður óreyndra framleiðslumöguleika. Iðnþróun getur ekki orðið hér á landi, nema lögð sé áhersla á báða þessa þætti.“ Íslendingar hafa yfirleitt verið bjargálna menn. Oft hefur þó sorfið að í plágum og hallærum. Þjóðin hefur ávallt kosið þá leið að yfirvinna vandann og sigrast á neyðinni - aldrei uppgjöf eða aðlögun, heldur endurreisn og baráttu. Nú er hvorki um plágu né hallæri að ræða, heldur stöndum við frammi fyrir afleiðingum áratuga skammsýni stjórnvalda í gegnum tíðina og nú verður ekki annað séð en til þess sé ættast að þjóðin beygi sig, aðlagist vondri pólitík og vitlausum stjórnarathöfnum. Á þetta verður ekki fallist. Herra forseti. Í umr. undanfarnar vikur hefur verið lögð áhersla á hin smáu skref og varað við stórum skrefum og yfirboðum. Þetta er skynsamlegt. Sú þáttill. sem hér er mætt fyrir leggur áherslu á stutt skref e.t.v. ekki eftir troðnum slóðum, en að mati flm. vel þess virði að þau séu tekin. Lagt er til að iðnþróunarsjóðir í höndum heimamanna fái til ráðstöfunar hluta af því fjármagni sem fer í gegnum Byggðasjóð. Í þáltill. er jafnframt bent á þá leið að afmarka tekjustofn fyrir þessa sjóði, t.d. hluta af innheimtum söluskatti innheimtumanna ríkissjóðs innan kjördæmis. Þarna eru mörg ljón í veginum, enda er á þetta bent fyrst og fremst til að vekja athygli manna á leiðum af þessu tagi sem vísast verða að raunveruleika þegar búið er að efla lýðræðislega uppbyggð yfirvöld í héruðum, koma á þriðja stjórnsýslustiginu. Það er skoðun flm. að aðilar í héraði séu best í stakk búnir til þess að meta af óbrjálaðri skynsemi þá kosti sem til greina koma í atvinnuuppbyggingu. Það er ekki heldur léttvægt í þessu efni að í þessari ráðstöfun, þ.e. opinberu framlagi til iðnþróunarsjóða, felst viðurkenning löggjafans á því brautryðjandastarfi sem unnið er hér heima í héruðum. Að sjálfsögðu eru hinu háa Alþingi allir vegir færir í þá átt að skilyrða þetta framlag svo sem þurfa þykir. Umr. um atvinnumál hafa verið fyrirferðarmiklar á yfirstandandi þingi. Það er maklegt. Hryggilegt er að enn skuli ekki hafa tekist að renna fjölbreyttari og styrkari stoðum undir íslenskt atvinnulíf en raun ber vitni, þrátt fyrir heróp og margítrekaðar viljayfirlýsingar stjórnvalda í gegnum tíðina. Það er skoðun mín að bjargráðum þessarar þjóðar verði ekki ráðið á stjórnarskrifstofum og gildir þá einu hversu frjóir hv. þm. eru í leit sinni að nýjum atvinnutækifærum og viðfangsefnum fyrir landsmenn. Hér þarf sameiginlegt átak þjóðarinnar allrar og frumkvæði þeirra sem vilja og nenna. Þjóðin hlýtur að krefjast þess að með skynsamlegri lagasetningu skapi hið háa Alþingi þær aðstæður í samfélaginu sem duga til nýrrar sóknar og bættra lífskjara. Forsenda þess arna er upplýsingastarf, ekki einungis til að vekja almenna forvitni og áhuga á nýiðnaðarmöguleikum sem leið til sjálfsbjargar, heldur einnig til þess að eyða fordómum og tortryggni í garð fyrirtækja í landinu, stórra og smárra. Hér er ekki átt við einhvers konar innrætingarstarfsemi af einu eða öðru tagi, heldur upplýsingar sem sáir í þann akur sem væntanlega er plægður í skólum landsmanna. Lagt er til að gert verði fræðslu- og áróðursefni fyrir útvarp og sjónvarp og jafnframt til dreifingar meðal almennings. Efnið þarf ekki að einskorða við nýiðnaðarhugmyndir. Tilvalið er að nota þessa leið til að vekja athygli starfandi fyrirtækja í iðnaði og iðnaðarmanna á margvíslegum faglegum nýjungum. Slíkt er mjög tíðkað í nágrannatöndunum og gefur góða raun. Fyrr á árum var til á vegum samtaka iðnaðarmanna vísir að tæknibókasafni sem nú er, eftir því sem næst verður komist, „búið gemma“ eins og börnin segja. Nauðsyn þess að atvinnuvegirnir og áhugafólk um þá eigi greiðan aðgang að upplýsingum og ítarefni er augljós. Það er skoðun flm. þessarar till. að þjóðin hafi hreinlega ekki efni á að sniðganga í þessu sambandi þá tækni sem nútíminn býður upp á við geymslu og dreifingu upplýsinga og þekkingar. Deila má um hvar varðveita skuli safn sem þetta, en skynsamlegt virðist að það verði sett í þá Þjóðarbókhlöðu sem nú rís. Hlýtur það að skapa aukna möguleika á að nýta betur upplýsingar, tækjakost og mannafla. Ýmislegt bendir til þess að raforka til stóriðju frá nýjum orkuverum hérlendis verði ekki samkeppnisfær við orkuverð erlendis. Það er því sennilegt að hlutdeild orkufrekrar stóriðju í vaxandi vinnumarkaði verði lítil á komandi árum. Fátt bendir til þess að þetta sé tiltakanlega vont. Víða um heim er lögð aukin áhersla á smá og meðalstór fyrirtæki. Innan Efnahagsbandalags Evrópu var s.l. ár helgað smáum fyrirtækjum. Nú er smátt og stórt út af fyrir sig afstæð hugtök, en á hérlendan mælikvarða hljóta t.d. þau skilyrði sem birtast í 11. gr. frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri að teljast meinlegur galli á annars góðu máli. Það er margt sem mælir með smáum fyrirtækjum frekar en stórum. Má þar t.d. nefna að atvinnutækifærin eru ódýrari. Það er auðveldara að dreifa þeim. Verði fyrirtækin fyrir skakkaföllum eða fari þau á hausinn eru afleiðingarnar síður alvarlegar. Þau eiga auðveldara með að bregðast við nýjungum og óvæntum aðstæðum, þ.e. aðlögunarhæfni þeirra er meiri. Það er ekki heldur lítils virði að sérhver einstaklingur hefur meiri möguleika á að njóta sín sjálfum sér og öðrum til heilla í smáum einingum en stórum. Það er ljóst að það ráðast ekki allir í það að stofna fyrirtæki. Það er einnig ljóst að ekki komast öll fyrirtæki sem stofnuð eru á legg. Þess vegna er brýnt að auka þátt áhættulána þannig að menn stofni ekki eignum sínum og heill fjölskyldu sinnar í voða frekar en brýna nauðsyn ber til vilji þeir stofna fyrirtæki. Í nágrannalöndunum er talið að u.þ.b. fjórðungur fyrirtækja komist á legg, verði að raunveruleika. Ekki er ósennilegt að raunin sé svipuð hér. E.t.v. er það hugmynd þeirra sem líta á gróða og frelsi sem bannorð að félmrn. eigi að hafa forgöngu um sköpun þeirra atvinnutækifæra sem þjóðin þarfnast svo brýnt. Slíkt er að mínu mati ekki líklegt til árangurs. Hér þarf að berja bumbur og blása í herlúðra og safna liði í baráttu til bjargálna. Á dagskrá þessa fundar á þskj. 337 er till. til þál. um fríiðnaðarsvæði við Keflavíkurflugvöll. Í till. sem hér er mælt fyrir er einungis verið að fara fram á að þessi kostur verði kannaður, t.d. í tengslum við stóriðju, með það fyrir augum að nýta betur orku og hafnarmannvirki. Með skilyrtum orkusölusamningum er fyrst og fremst átt við tímabundna samninga til þess m.a. að hjálpa nýjum fyrirtækjum yfir byrjunarörðugleika. Sala á tímabundinni umframorku er til athugunar hjá mörgum orkusölum. Það verður ekki séð að auðvelt sé að setja almennar leikreglur í þessu sambandi, heldur er líklegt að orkuseljandi, hvort heldur er ríki eða sveitarfélag, verði að gera sérstakan samning fyrir hvern og einn sem njóta vill sérstakra kjara á einhvern hátt. Herra forseti. Stefna í atvinnumálum verður aldrei afgreidd í eitt skipti fyrir öll. Hún verður stöðugt að vera í endurskoðun og þarf að þróast með aðstæðum á hverjum tíma og á hverjum stað. Vandamál íslenskra fyrirtækja, svo sem vöruþróun, fjármálastjórn og markaðsmál, eru ekki séríslensk, en það eru sennilega ranghalar stjórnsýslukerfisins og peningastofnana. Það er skynsamlegt að stefna að því að breyta núgildandi lögum um hlutafélög eða semja ný með það fyrir augum að taka mið af sérstöðu minni hlutafélaga, til þess m.a. að minnka skriffinnsku og afskipti hins opinbera af innri málum fyrirtækja og draga úr lagaboðum, fyrirmælum og alls kyns formsatriðum. Hér skal einnig tekið undir þá skoðun, að það getur varla stefnt hagsmunum hins opinbera í voða né viðskiptalífinu í hættu þó að smáfyrirtæki í landinu séu látin sem mest í friði. Ég mæli svo með því að að lokinni umr. verði málinu vísað til atvmn.

Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hvernig skiptast eftirfarandi tveir liðir milli kynja (samkvæmt fjölda og fjárhæð) í fylgiriti með ríkisreikningi fyrir árið 1982: a) föst yfirvinna b) starfsmannabílar? Sundurgreina skal þessar upplýsingar samkvæmt ráðuneytum og stofnunum, sé þess kostur. 2. a) Hverjar eru launagreiðslur, bifreiða-, risnu- og ferðakostnaður þeirra stofnana sem taldar eru upp í skýringum ríkisbókhalds í fylgiritinu, tl. 6? b) Eru þessar stofnanir undanþegnar þeirri upplýsingaskyldu sem kveðið er á um í lögum nr. 31/1982, um breyting á lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreikninga og fjárlaga, nr. 52/1966? Skriflegt svar óskast. Svar við 2. tölulið a) Upplýsingar um þau atriði, sem talin eru upp í a lið, liggja ekki fyrir í ríkisbókhaldi. Svar við 2. tölulið b) Aðilar, sem skiluðu ekki ríkisbókhaldi upplýsingum í fylgirit með ríkisreikningi fyrir árið 1982, voru níu að tölu. Af þeim hafa fjórir ekki skilað ársreikningum til ríkisbókhaldsins á liðnum árum. Þeir telja starfsemina ekki falla undir ákvæði laga um stofnanir og fyrirtæki ríkisins. Í samræmi við þá afstöðu skiluðu þeir ekki upplýsingum í fylgiritið. Þeir eru: Aflatryggingasjóður sjávarútvegsins, Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands ásamt Veiðistjóra. Tveir aðilar, Síldarútvegsnefnd og Brunabótafélag Íslands, hafa haft hliðstæða afstöðu. Þeir hafa þó skilað ríkisbókhaldi ársreikningum sínum og hafa þeir verið birtir í ríkisreikningi. Landsvirkjun og Orkubú Vestfjarða skila ársreikningum til birtingar en þessum sérstöku upplýsingum í fylgiritið fyrir árið 1982 skiluðu þeir ekki. Skálholtsskóli skilaði hvorki ársreikningi fyrir árið 1982 né þessum sérstöku upplýsingum. Eins og að framan greinir telja sex af þessum níu aðilum starfsemi sína ekki falla undir ótvírætt ákvæði laga um stofnanir og fyrirtæki ríkisins, en þrír skiluðu ekki umbeðnum upplýsingum án þess að slík afstaða kæmi fram.