Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem ég hef flutt hér á þskj. 279, er mjög einfalt í sniðum. Þar er gert ráð fyrir að viðhald, fasteignagjöld og iðgjald af húseigendatryggingu skuli undanþegið álagningu tekjuskatts svo sem áður var. Er þetta gert til samræmis við þá breytingu sem gerð hefur verið á lögum um tekju- og eignarskatt, að nú er gert ráð fyrir að helmingur greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði til eigin nota skuli frádráttarbær víð tekju- og eignarskatt. Eins og þingheimi er kunnugt eru framlög til leiguíbúða orðin mjög verulegur liður á fjárhagsáætlunum sveitarfélaga og hjá ríkissjóði raunar einnig. Embættisbústaðir eru ýmsir, sem menn hafa við vægum kjörum frá ríkinu, og ýmsir ríkisstarfsmenn aðrir njóta þeirra hlunninda að hafa ódýrt húsnæði. Hér hefur sem sagt verið gert ráð fyrir því í lögum, að þessir menn skuli til viðbótar því fá helming af húsaleigu sinni frádráttarbæran. Ég viðurkenni að það er auðvitað mjög bagalegt að hafa ekki fast húsnæði til að búa í og slíkt getur orðið mjög tilfinnanlegur útgjaldaliður hjá mörgu fólki sem þarf að fara frá einni íbúð til annarrar. auk þess sem það hefur margvísleg óheppileg áhrif að öðru leyti, bæði á efnahag og heimilismóral. En eftir sem áður verður ekki fram hjá því gengið, að þessi töluliður varðandi húsaleiguna eykur mjög á misrétti í þjóðfélaginu. Okkur er kunnugt um það öllum hér, að fjöldi manns leggur nótt við dag til þess að eignast eigið húsnæði. Sumir hafa lagt svo hart að sér að þeir hafa jafnvel orðið fyrir heilsufarslegu áfalli af þessum sökum. Ég vil enn fremur skírskota til þess, hvílík verðmæti eru í húfi að íbúðarhúsnæði sé sómasamlega við haldið, en sú er síður en svo raunin á um margvíslegt húsnæði í eigu ríkisins. Herra forseti. Það má vera að mér mælist ekki sérstaklega vel, en hitt kann ég illa við, að hæstv. fjmrh. skuli ekki þagna í einkasamtölum meðan ég flyt mál mitt um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt og síðan hverfa á braut úr þingsalnum. Þetta er frv. sem heyrir undir hans ráðuneyti. Það er yfirleitt hægt að una því ef ráðh. hafa ekki tíma til að sinna þingstörfum, en á hinn bóginn held ég að það sé algert einsdæmi að ráðh. víki sér úr þingsal með þessum hætti þegar talað er fyrir frv. sem snertir hans rn. og þingmaður hefur varla talað í tvær mínútur.

Ef ræðumaður unir illa fjarveru hæstv. fjmrh. mætti athuga hvort hann vildi líta í salinn.

- Ég verð að biðja hæstv. fjmrh. afsökunar á því að óska nærveru hans.

Það er ekkert að afsaka.

En þar var komið minni ræðu, að ég rifjaði það upp að í fjármálaráðherratíð hans hefði sú stefna verið mörkuð að rekstrarkostnaður við íbúðir er frádráttarbær ef maður á ekki íbúðina sem hann býr í. Á sama tíma er rekstrarkostnaður við íbúð, sem maður á sjálfur, ekki frádráttarbær. Ég hef flutt frv. á þskj. 279 um að breyta þessu. Þar er gert ráð fyrir að viðhald, fasteignagjöld og iðgjald af húseigendatryggingu á íbúðarhúsæði til eigin nota verði einnig frádráttarbært. Nú vil ég varpa þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., þar sem gefið hefur verið í skyn að e.t.v. megi vænta breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt, hvort rn. hafi til athugunar að breyta skattalögum í þá átt sem hér er lagt til. Í þessari brtt. felst ekki að taka tillit til vaxtakostnaðar umfram það sem gert er í núgildandi lögum. Á það reyndi á síðasta þingi, að fyrir því var enginn skilningur hjá stjórnarmeirihlutanum hversu mikil byrði þessi hái vaxtakostnaður er orðinn hjá þeim fjölskyldum sem á annað borð skulda. Ég held að allir getum við þm. verið sammála um að það megi skipta þjóðinni í rauninni í tvo hópa: Annars vegar eru þeir sem hafa komið sér fyrir áður en hávaxtastefnan kom til sögunnar, sá hópur sem nú nýtur launa sinna að fullu í húsnæði sem sama sem ekkert hvílir á, sem samfélagið hefur með þeim hætti hjálpað að eignast húsnæði með því að gera krónuna að engu og með því að hafa hana óverðtryggða. Hins vegar er svo fólkið sem er að berjast við að eignast þak yfir höfuðið á tímum hárra vaxta og verðtryggingar. Til móts við þetta fólk er ríkisstj. ófáanleg til að koma nema að takmörkuðu leyti. Ég held að einhver mesti sparnaður, sem til er í þjóðfélaginu, sé fólginn í því að fólk hafi ráð á að eignast eigin íbúðir, geti haldið þeim við og hafi metnað til þess að þessar íbúðir séu vel útlítandi bæði hið innra og ytra. Menn þurfa ekki lengi að ganga um götur höfuðborgarinnar eða hvers annars þéttbýlissvæðis sem er á landinu að vorlagi til að sjá hversu mikið fólkið leggur upp úr því og hversu mikið það leggur á sig til að hafa hús sín sem snyrtilegust og sem best og hversu miklu fólk í rauninni er fúst að fórna til að endurbæta sin gömlu húsakynni. Maður verður var við þetta um allt land. Ef maður gengur hins vegar um embættisbústaði ríkisins, sem hæstv. fjmrh. á að gæta alveg sérstaklega, verður maður var við að viðhaldið er af skornum skammti.. Margir embættisbústaðir liggja undir skemmdum. Sumir hafa eyðilagst, en aðrir eru að verða eyðileggingunni að bráð. Þetta á ekki aðeins við um íbúðarhúsnæði. Þetta á einnig við um aðrar opinberar byggingar, jafnvel nýlegar. Í þessu frv. felst m.ö.o. örvun fyrir fólkið, að það telji sig hafa efni og ráð til þess að halda húsum sínum vel við. Ég vil enn fremur minna á það, að á sama tíma og viðhald, fasteignagjöld og iðgjald af húseigendatryggingu er hætt að vera frádráttarbært hafa eignarskattar stórhækkað, hafa fasteignagjöld stórhækkað, hefur tekjuskattur stórhækkað, þannig að ráðstöfunartekjur manna til að halda húsum sínum við eru minni en áður. Fyrr fengu menn, ef þeir vildu ráðast í viðgerð á húsi sínu, í fyrsta lagi viðhaldskostnaðinn frádreginn og í öðru lagi fengu þeir vexti frádregna ef þeir þurftu að sökkva sér í skuldir eða stofna til skulda af þessum sökum. Þetta er hvort tveggja afnumið nú. Ég geri mér grein fyrir því, að það má alltaf deila um hversu margir frádráttarliðir skuli vera í skattalögum. Það má endalaust deila um hvort rétt sé að rekstrarkostnaður við heimilishald sé að einhverju leyti frádráttarbær við álagningu tekjuskatts. En þessar deilur eru að því leyti of seint á ferðinni, ef stofna á til þeirra nú, að húsaleigan er þegar komin inn í lögin. Hér er því einungis um það að ræða að samræma reglur um frádrátt, að þeir menn, sem hafa lagt til hliðar fé til að kaupa íbúð, njóti sama réttar og hinir sem búa í íbúðarhúsnæði, jafnvel niðurgreiddu íbúðarhúsnæði af almannafé. Ég veit ekki hvort ástæða er til að ræða þetta meira. Hér er um réttlætismál að ræða. Ég get að síðustu aðeins getið þess, sem eru almenn rök sem jafnan hafa átt við, að reynslan hefur sýnt að viðhaldsliðurinn í framtali hefur dregið úr skattsvikum, vegna þess að menn hafa séð sér hagnað í að telja fram þá vinnu sem unnin hefur verið við þeirra íbúðir. Hefur þannig verið komið í veg fyrir skattsvik og horft til meira réttlætis og betra siðferðis í þjóðfélaginu. Að því leyti horfir sú breyting, sem hér er lögð til, einnig til bóta. En þau tvö atriði, sem mestu varða, eru auðvitað þessi: Annars vegar er þetta sanngirnismál, vegna þess að húsaleigan er komin þarna inn, og hins vegar, að ef þessi breyting verður samþykkt horfir hún til þess að íbúðum verði betur við haldið, að eignagæslan í þjóðfélaginu verði meiri. Það er auðvitað mjög athyglisverður sparnaður, sem löggjafarvaldið getur ekki horft fram hjá, því að í íbúðarhúsunum felst mesti sparnaðurinn sem orðið hefur hér í þjóðfélaginu á liðnum áratugum. Ég vil svo, herra forseti, mælast til þess, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. Ég vænti þess, að nefndin sjái sér fært að afgreiða þetta frv. fljótt. Það er óþarfi að draga þetta lengi. Þetta er afskaplega einföld breyting. Það er einungis spurning um vilja stjórnarsinna, hvort þeir vilji unna íbúðareigendum þess réttlætis sem þeir eru búnir að áskilja leigjendum.



Herra forseti. Hv. þm. sagði að þetta mál væri fyrst og fremst spurningin um vilja stjórnarsinna. Það getur verið að það mundi kosta eitthvað. Ég er helst á því, að það séu mjög háar fjárhæðir. En ég skal ekki leggja mat á það á þessu stigi. Það er til mat á því eins og málum var fyrir komið áður fyrr. Áður var það í lögum að ákveðið hlutfall var reiknað af fasteignamati sem svokölluð eigin húsaleiga. Þar á móti var heimilt að draga frá viðhald, fasteignagjöld og iðgjald af húseigendatryggingu að 9/10 hlutum hennar og einnig fyrningu íbúðarhúsnæðis. Auk þess var þá heimilt að draga frá vexti af lánum sem voru tekin ekki aðeins til kaupa á íbúðarhúsnæði, heldur til annarra þarfa. Þegar breytingin á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt átti sér stað 1978 var eigin húsaleiga svipuð fjárhæð og viðhald, fasteignagjöld og iðgjald af húseigendatryggingum. Áður hafði það verið svo, að viðhald var frádráttarbært að öllu leyti samkvæmt reikningum. Þetta skapaði oft miklar deilur. Það er oft erfitt að ákveða það svo víst sé, hvað sé viðhald, hvað sé endurbætur og hvað sé endurnýjun. Um þetta voru endalausar deilur hjá skattyfirvöldum og ríkisskattanefnd og fyrir dómstólum. Síðan var farið út í það að hafa viðhaldið ákveðið hlutfall af fasteignamati, en breytt aftur þannig að um raunverulegt viðhald væri að ræða. Niðurstaðan varð sú, og sú ákvörðun var tekin af þeim sem þá voru við völd,- þá voru það sjálfstfl. og Framsfl.,- að það væri rétt að fella þessa liði niður, þ.e. bæði tekjumegin og gjaldamegin. Við, sem studdum þá ríkisstj., bárum ábyrgð á þessu athæfi. Um það má vissulega alltaf deila hvað af útgjöldum manna skuli vera heimilt að draga frá skatti. Ef menn vilja hvetja til ákveðinna aðgerða, t.d. eins og að halda húsum við, býst ég við að það verki eitthvað hvetjandi að slíkt sé frádráttarbært. Það er einnig hugsanlegt, ef menn vilja hvetja sérstaklega til þess að menn haldi bílum sínum við, að viðhald bifreiða sé frádráttarbært. Þannig má lengi telja. En eitt verða menn þá að hafa í huga, að um þetta verða alltaf miklar deilur. Það verður alltaf mikið deilt um hvað sé viðhald og hvað sé endurnýjun o.s.frv. Það er skoðun mín að ástæða sé til að hafa sem fæsta slíka liði í tekjuskattsstofni. Það var breytt til fyrir nokkrum árum og ákveðið að hafa frádrátt ákveðið hlutfall af tekjum. Það var til mikillar einföldunar og sparaði mikið í skattkerfinu. Það var mikil vinna að fara yfir þetta áður fyrr. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að þetta hafi verið rétt ákvörðun og það eigi ekki að breyta til, enda mun það kosta marga milljónatugi, ef ekki hundruð milljóna, að taka þennan lið inn aftur. Hv. þm. sagði að það hefði verið afnumið líka að vextir væru frádráttarbærir. Það er ekki rétt. Þeir eru frádráttarbærir við kaup á eigin húsnæði, en það er sá liður sem mestu skiptir í sambandi við öflun eigin húsnæðis. Það er ekki fyrr en á síðari stigum almennt að viðhald kemur til, því að viðhald miðast við að halda eign í því ásigkomulagi sem hún var í þegar hún var keypt. Þess vegna er það miklu mikilvægari liður fyrir þá sem eru að afla sér eigin húsnæðis, að vextirnir séu með öllu frádráttarbærir í því sambandi. Viðhaldið kemur yfirleitt ekki fyrr en allmiklu seinna, þegar menn eru orðnir betur settir og betur stæðir. Þess vegna er frádráttarliður sem viðhald á eigin húsnæði miklu frekar heppilegur fyrir þá sem hafa komið sér sæmilega vel fyrir í þjóðfélaginu og hafa efni á að leggja í allkostnaðarsamar viðhaldsaðgerðir. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þessi tegund af útgjöldum eigi að vera frádráttarbær frá skatti.



Herra forseti. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt og rökrétt, að húsaleiga var gerð að hluta til frádráttarbær frá skatti, og rökstyð það á mjög hliðstæðan hátt og hv. 3. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, gerði áðan. Það er ljóst, að leigjendur eru almennt þjóðfélagshópur, sem er fremur illa settur fjárhagslega, og það er sá hópur, sem hefur ekki notið góðs af þeim víðtæka verðbólguhagnaði sem margur maðurinn hefur notið á liðnum áratugum. Þegar breytingar voru gerðar á skattalögum, sem fólu í sér að húsaleiga manna í eigin húsnæði var ekki lengur talin með við álagningu, og þegar ákveðið er að vextir af húsnæðislánum skuli þó áframhaldandi vera frádráttarbærir að vissu marki, þá er eðlilegt að koma með einhverjum hætti til móts við leigjendur því að vissulega er það mikill stuðningur við íbúðareigendur að samfélagið taki þátt í fjármagnskostnaði þeirra í allstórum stíl með því að vextir séu frádráttarbærir frá skatti ef þeir tengist öflun eigin húsnæðis, að vissu marki eftir ákveðnum reglum eins og menn þekkja. Það var sem sagt eðlilegt að eitthvað annað kæmi á móti til hagsbóta fyrir leigjendur. Ég ætla að vona að flutningur þessa frv. sé ekki hugsaður til að hnekkja þessum réttindum leigjenda, þó að margt í málflutningi hv. þm. Halldórs Blöndals bendi einna helst í þá átt. Mátti skilja hann svo, að hann sæi einhverjum ofsjónum yfir þessum réttindum leigjenda. En ég ætla að vona að það hafi bara verið framsetningin á máli hans sem misskildist, en ekki að það sé ákveðin ætlun hans að taka upp baráttu gegn þessum réttindum leigjenda. Ég vil svo að lokum segja vegna orða hv. þm. og fyrirspurnar, að það eru ekki á döfinni neinar brtt. af hálfu ríkisstj. á tekjuskattslögum og það er ekki væntanlegt frv. um breyt. á tekjuskattslögum nú að sinni.



Herra forseti. Ég hef komist eitthvað óskýrt að orði hafi ég sagt að vextir við íbúðarkaup væru ekki frádráttarbærir. Ég bið afsökunar hafi ég gert það. Það, sem ég man að ég talaði sérstaklega um, var að vextir af lánum, sem maður stofnaði til vegna viðhalds, væru ekki frádráttarbærir. Hins vegar má segja það um vexti af lánum sem menn stofna til vegna íbúðarkaupa, að þar eru bein vaxtagjöld og afföll frádráttarbær og sömuleiðis gengistöp. Nú tíðkast á hinn bóginn að menn taki verðtryggð lán og verðbótaþáttur lánanna, sem auðvitað munar langsamlega mest um, er ekki frádráttarbær. Lánin eru með mjög lágum vöxtum, - ég kann ekki að fara með hvað það er, 3% vöxtum kannske, - en síðan munar mest um gengistapið. Verðbæturnar eru ekki frádráttarbærar þannig að í skattalegum skilningi tapa menn mjög miklu á því að taka verðtryggð lán t.d. í bönkum. Miklu hagkvæmara er að taka annaðhvort víxillán eða vaxtaaukalán. En þá fylgir sá böggull skammrifi, að slík lán er ekki hægt að taka til mjög langs tíma, þannig að menn geta ekki notið þess lengi, og slík lán fá menn ógjarnan. Víxlar eru einungis til tveggja mánaða og vaxtaaukalánin eru ekki nema til 11/2 árs. Þessum lánum er því umsvifalaust komið í verðtryggð lán svo að meginþungi greiðslubyrðarinnar kemur ekki til frádráttar við álagningu tekjuskatts, gagnstætt því sem áður var. Við skulum þess vegna ekki gera allt of mikið úr þessu. Ég vil svo segja það við hæstv. fjmrh., að það er alveg rétt hjá honum - eins og ég tók líka fram - að fjöldi leigjenda býr við afskaplega slæm kjör. En við vitum líka að fjöldi leigjenda, ekki síst þeir sem leigja hjá ríkinu, býr við góð kjör. Það er ekki aðeins að þeir sleppi við að sjá um allt viðhald sjálfir, heldur geta þeir kostað til þess jafnvel iðnaðarmenn af dýrasta tagi, ef viðkomandi embættismenn eru nógu hátt uppi í þjóðfélagsstiganum. Og allt er þetta greitt af ríkinu, stórkostlegt fé greitt með húsnæðinu af ríkinu ef mennirnir eru nógu hátt settir. Svo fá þeir til viðbótar helminginn af húsaleigu sinni frádráttarbæran. En nú skulum við aðeins hugsa dæmið áfram, úr því að ég finn að hæstv. ráðh. er lokaður fyrir þessari till. og eins sá maður, sem ég hafði vænst að skildi hana, hv. 3. þm. Austurl. Hugsum okkur að menn t.d. í stóru blokkunum hér í Reykjavík stofnuðu með sér hlutafélag og seldu hlutafélaginu íbúðirnar sínar. Þá mundi hlutafélagið fá viðhaldið allt frádráttarbært samkv. skattalögunum, vexti alla og allan slíkan kostnað. Síðan gætu eigendur húsanna dregið helminginn af húsaleigutekjum sínum frá til viðbótar. Þeir gætu því beinlínis hagnast á að stofna til slíkra viðskipta, búið til einhvers konar „blöff“ hlutafélag um íbúðirnar, samið svo við hlutafélagið um ævilanga leigu-eða svo lengi sem þeim sýndist. Þá yrði helmingurinn af leigunni til hlutafélagsins frádráttarbær og síðan mundi hlutafélagið geta dregið frá allt viðhald, alla vexti, fasteignagjöld, húseigendatryggingu og allt hvað heitir og getur. Þetta er kjarni málsins. Ég veit ekki hvað skattyfirvöld mundu segja t.d. ef við hjónin stofnuðum hlutafélag um okkar íbúð með börnunum. Ætli við fengjum þá ekki viðhaldið allt frádráttarbært og helminginn af húsaleigunni? Það er enginn vandi að fara í kringum þessi ákvæði. Og auðvitað verður reynslan sú þegar fram í sækir, ef búin eru til ranglát skattalög, að einstaklingarnir fara í kringum lögin eins og þeir geta, - ef skattarnir eru of háir eins og hér er, ef gert er of mikið til þess að ná eignum af einstaklingunum. Ég hygg að þess séu meira að segja dæmi, að hlutafélög eigi slíkar íbúðir. Ég hugsa að það séu dæmi fyrir því, að hlutafélög í eigu ríkisins leigi sínum starfsmönnum íbúðir og þessi regla eigi þar við. Við getum tekið sem dæmi Kísiliðjuna, Sementsverksmiðjuna og ýmis önnur fyrirtæki, raforkuver og ýmis fyrirtæki úti á landi. Auðvitað geta einstaklingsfyrirtæki gert slíkt hið sama. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson komst svo að orði, að það væri hægt að hvetja menn til að halda bílum sínum vel við með því að slíkt viðhald yrði frádráttarbært. Ég hygg að slíkt viðhald sé frádráttarbært hjá þeim mönnum sem fá bílastyrki. Alls staðar þar sem um það er að ræða er viðhaldið á bílunum frádráttarbært, kemur til frádráttar með kostnaði á slíkri skýrslu, akstursskýrslunni eða bílakostnaðarskýrslunni eða hvað menn vilja kalla það. En eftir sem áður stendur það, að húsaleigan er að hálfu frádráttarbær. Það er búið að búa til þennan nýja frádráttarlið síðan þessi lög voru fyrst samþykkt. Það var gert í tíð þeirrar ríkisstj. sem nú situr, og formaður fjh.og viðskn. Nd. greiddi því atkv. og mælti með því. Þess vegna hefur hann síður en svo haldið sig við þá stefnu að fjölga ekki frádráttarliðum. Hann kaus að bæta þessum frádráttarlið við. Það getur vel verið að ég kjósi að bæta við einhverjum öðrum. Ranglætið er náttúrlega fyrst og fremst þetta, að það er sagt við sumt fólk að rekstrarkostnaður þess við heimilishald skuli að sumu leyti vera frádráttarbær, en við annað fólk er sagt: Rekstrarkostnaðurinn hjá þér er ekki frádráttarbær. - Þetta er ranglæti. Og það er gegn þessu ranglæti sem menn hljóta að berjast. Auðvitað kostar þessi leiðrétting á skattalögunum eitthvað, en borgararnir eiga líka eitthvað inni hjá ríkinu. Í áramótaræðu fyrir rúmu ári var lofað að lækka tekjuskattinn. Það er komið í ljós að tekjuskatturinn var ekki lækkaður. Það loforð er óefnt. Þess vegna má vel nota peninga, sem þar var lofað, til þess að fjármagna þá nauðsyn sem hér er imprað á.



Herra forseti. Aðeins til þess að við nafnarnir misskiljum ekki hvor annan vil ég geta um ástæðuna fyrir því, að leigan var tekin inn. Það má að vísu deila um þann lið ekki síður en marga aðra, ég er sammála því. En ástæðan er einfaldlega sú, að ákveðinn hluti af húsnæðiskostnaði manna er frádráttarbær til skatts, þ.e. fjármagnskostnaðurinn, og sá kostnaðarliður er langstærsti hlutinn í húsnæðiskostnaðinum. Fólk, sem leigir, er með leigu sinni að greiða eiganda þess húsnæðis, sem það hefur á leigu, fjármagnskostnað að einhverju leyti. Þess vegna þótti eðlilegt að þetta fólk fengi nokkurn hluta af sínum húsnæðiskostnaði til frádráttar skattskyldum tekjum með sama hætti og sá aðill, sem á sitt húsnæði, fær fjármagnskostnaðinn til frádráttar. Ég held að það sé enginn vafi á því, að ungt fólk, sem þarf að byrja á því að leigja húsnæði og greiða fyrir það miklar fjárhæðir, á oft mjög erfitt með að ráðast í kaup á húsnæði vegna þeirra miklu útgjalda sem það innir af hendi vegna leigunnar. Þetta er vítahringur sem allir þekkja. Þetta vildi ég taka fram í sambandi við þetta atriði. Varðandi það, að vel geti borgað sig fyrir menn að fara að stofna hlutafélög um íbúðir sínar, vil ég aðeins koma því á framfæri, að ég teldi ekki æskilegt að við mæltum með því hér á Alþingi, að menn færu að gera það í stórum stíl. Það eru til greinar í skattalögum sem fjalla um óvenjuleg skipti í fjármálum og annað slíkt, og þeim er hægt að beita ef menn reyna að fara í kringum lögin. Svo verða menn líka að hafa það í huga, að félög eru í öllum tilfellum sett undir svokallaða verðtryggingarfærslu, þannig að það yrði að reikna tekjur af lánum þeirra á móti vaxtagjöldunum, sem ekki þarf varðandi einstaklinga. Ég er því hræddur um að hv. þm. mundi fljótlega reka sig á það atriði við slíka hlutafélagsstofnun.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal og Matthíasi Á. Mathiesen leyft mér að leggja fram frv., sem er að finna á þskj. 295, til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Frv. er aðeins ein grein, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. 1. tölul. E-liðar 1. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr málsliður er orðist svo: Enn fremur skal heimilt að draga frá sem vaxtagjöld vexti og gjaldfallnar verðbætur af námslánum sem veitt eru með heimild í lögum um námslán og námsstyrki.“ 2. gr. er um gildistöku. Efni þessa frv. var hluti af frv. sem flutt var á síðasta þingi. Hinn hlutinn var samþykktur sem lög frá Alþingi, en þessi hluti var ekki afgreiddur. Ég hef ástæðu til að ætla að meginástæðan fyrir því, að málið fékk ekki afgreiðslu í hv. fjh.- og viðskn., hafi verið sú, að þetta frv. tengist öðru frv. sem nú hefur verið lagt fram, en búist hafði verið við að lagt yrði fram á síðasta þingi. Það er frv. um námslán og námsstyrki. Með samþykkt þessa frv. yrðu verðbætur og vextir af námslánum frádráttarbær frá tekjum manna áður en reiknaður er skattur, með sama hætti og vextir og verðbætur af lánum, sem tekin eru vegna húsbygginga eða húsakaupa, og - ég legg áherslu á það - með sömu takmörkunum og þar gilda. Þetta þýðir að samtals getur frádráttur af þessum vöxtum og verðbótum ásamt sams konar frádrætti vegna lána af húskaupalánum aldrei upp fyrir það þak sem um getur í E-lið 30. gr. skattalaganna. Á þetta vil ég leggja áherslu. Flm. þessa frv. telja að framhaldsnámi megi líkja við fjárfestingu og það hafi þvílíkt þjóðfélagslegt gildi, að réttlætanlegt sé að fara þannig á svig við meginstefnu skattalaganna, sem er sú að fækka frádráttarliðum, eins og greinilega kom fram í ræðu hv. 3. þm. Austurl. þegar hann tók til máls um það mál sem var hér á dagskrá fyrr á fundinum. En ég legg áherslu á það, að hér verður um ákveðið hámark að ræða. Hér má segja að gildi sömu sjónarmið og varða húsakaup eða húsbyggingar í E-lið 30. gr. skattalaga. Þá vil ég enn fremur leggja áherslu á að mér sýnist ekki ástæða til að þetta frv. fái afgreiðslu nema og ef ætlunin sé að afgreiða lagafrv. um námslán og námsstyrki sem nú liggur hér fyrir hv. deild og hefur reyndar verið sent til nefndar í deildinni. Ástæðan fyrir því, að þetta telst vera réttlætismál um leið og það frv. er tekið til afgreiðslu, er að sjálfsögðu sú sem kom fram í umr. um það mál, að með því frv. er gert ráð fyrir að endurgreiðslur verði í raun mun meiri en þær eru nú. Samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja, má gera ráð fyrir að endurgreiðslur námslána séu um það bil 60–65%, jafnvel lægra hlutfall af útlánum sjóðsins þegar miðað er við fast verð. En samkv. þeirri breytingu, sem lögð er til í hinum nýja lagabálki, verður hlutfallið a. m. k. 85% og jafnvel nær 90%. Þetta þýðir að sjálfsögðu að þeir, sem lokið hafa námi og eiga kost á að auka sínar tekjur, verða meira á sig að leggja, og sú vinna, sem þeir næla sér í með þeim hætti eða öðrum, hlýtur að lenda í efstu þrepum hins „prógressíva“ skattkerfis sem við höfum samþykkt að notað sé hér á landi. Þess vegna má segja að þetta sé enn frekar réttlætismál en ella. Vegna þess að þetta mál hefur verið í umfjöllun fyrr á hv. Alþingi og var reyndar eins og annað slíkt í lögum áður en núverandi skattalög tóku gildi sé ég ekki ástæðu til að flytja um þetta lengra mál, svo skýrt og afmarkað sem það er í raun. Ég óska eftir því, herra forseti, að málið verði sent hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég tel mikilvægt að hv. menntmn. hafi þetta atriði í huga þegar hún fjallar um frv. til laga um námslán og námsstyrki, því að það má náttúrlega segja að kannske sé til lítils að vera að ákveða að hækka endurgreiðsluhlutfall námslána og heimila síðan hluta af þeim endurgreiðslum til lækkunar á skattskyldum tekjum. Fyrir mitt leyti teldi ég eðlilegra að hafa þetta í huga við ákvörðun á endurgreiðsluhlutfallinu og ákveða það með hliðsjón af því, af því að svo vill til að endurgreiðsluhlutfallið ræðst af skattstofninum. Síðan hafa menn hugsað sér að ákveðinn hluti af endurgreiðslunni skuli hafa áhrif á þennan skattstofn. Mér finnst menn þá vera komnir með óþarflega flókið kerfi, enda getur það reynst nokkuð erfitt í meðförum. Ég teldi því á allan hátt eðlilegra að menn sættu sig við að þetta fjármagn skilaði sér ekki að öllu leyti. Ég tel fyllilega eðlilegt að þjóðfélagið fjárfesti með þeim hætti í menntun manna og styrki menn til náms að nokkru leyti, annaðhvort með beinum styrkjum eða með þeim hætti að gera ekki kröfur til að lán, sem tekin eru í því skyni, séu endurgreidd að fullu. Ef hins vegar á að hafa þetta á tveimur stöðum, í fyrsta lagi með því að viðurkenna, að lánin séu ekki endurgreidd að fullu, og síðan að hluti af endurgreiðslum sé frádráttarbær frá skatti, þá finnst mér að komið sé óþarflega flókið kerfi. Hitt er svo annað mál að mjög nauðsynlegt er að hafa þetta atriði í huga, því að náttúrlega skiptir verulegu máli hvort þessi vaxtagjöld og allar verðbætur, sem bætast ofan á þessi lán, eru frádráttarbær eða ekki. Þess vegna finnst mér full ástæða fyrir hv. menntmn. að taka þetta atriði sérstaklega til athugunar um leið og hún fjallar um frv. um námslán og námsstyrki.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Austurl. fyrir ágætar undirtektir, enda er liðsstyrkur hans mikils virði í þessu máli, þar sem hann er formaður hv. fjh.- og viðskn. Ég felli mig að sjálfsögðu mjög vel við þann hugsunarhátt, að hv. menntmn. deildarinnar verði látin fylgjast með þessu máli, einkum og sér í lagi vegna þess að hjá henni er frv., sem við höfum báðir getið um, frv. til laga um námslán og námsstyrki. Í almennri greinargerð og athugasemdum með því frv. er einmitt sagt frá því, að nefndinni, sem útbjó það frv., fóru fram heilmiklar umræður um þetta mál og niðurstaðan varð sú, að taka bæri tillit til þeirra atriða í skattalögum, er þetta varða, og annarra slíkra atriða sem til álita gætu komið. En það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., að þetta kann að vera álitamál, einkum og sér í lagi vegna hins tekjulæga endurgreiðslukerfis námslánakerfisins. Ég skal gjarnan viðurkenna það hér og gerði það reyndar í umr. um það mál, að ég hefði talið að lánasjónarmið ættu fremur að ráða varðandi útlán úr þeim sjóði, þ.e. að endurgreiðsla ætti að taka meira tillit til upphæðar lána heldur en til tekna, eins og nú er gert. En vissulega er það atriði sem æskilegt væri að hv. menntmn. og hv. fjh.- og viðskn. ræddu sín á milli. Ég vil þess vegna, herra forseti, þakka undirtektir sem hér hafa komið fram við þetta mál, og vænti þess, að hv. 3. þm. Austurl., formaður fjh.- og viðskn., beiti sér fyrir því að hv. menntmn. og hv. fjh.- og viðskn. ræði málið sín á milli og skili til hv. deildar niðurstöðu í þeim efnum. Skal ég gjarnan vera stuðningsmaður þeirrar niðurstöðu sem þannig fengist, ef hún gengur í sömu átt og ég veit að við, ég og hv. 3. þm. Austurl., erum sammála um.



Herra forseti. Ég hef ásamt 1. þm. Vestf. flutt frv. á þskj. 318 til laga um breyt. á lögum nr. 75 1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Aðalefni þessa frv. felst í því, að þegar lagður er eignarskattur á fasteignir, sem notaðar eru til íbúðar, skuli fasteignir, sem þannig er ástatt um, sem skattstofn ekki hækka meir milli ára en nemur hækkun skattvísitölu. Fasteignir eru grundvöllur skattlagningar í tveimur aðaltilvikum. Í fyrsta lagi eru það sveitarfélög sem leggja fasteignaskatt á fasteignir. Í öðru lagi er það ríkissjóður sem leggur eignarskatta á fasteignir. Þessir skattar á fasteignir, ekki síst skattar á venjulegt íbúðarhúsnæði, hafa verið að þyngjast æ meir á undanförnum árum. Það kemur til af því að skattstigarnir hafa hækkað, þ.e. hærri prósenttala er nú lögð á fasteignamat íbúða en áður var. Nefna má sem dæmi að eignarskattur til ríkisins hefur hækkað. Hann hækkaði árið 1978 í 1.2% úr 0.8% eða um 50%, og nú er svo komið t.d. hér í Reykjavík að lagður er fasteignaskattur á með fullu álagi, þ.e. með 25% álagi. En aðalreglan er sú, að skattstiginn er 0.5% af íbúðarhúsnæði, en heimilt er að leggja 25 % álag á og hefur verið notað. En hér kemur fleira til en breyting á skattstigunum, og það er hvaða grundvöllur er notaður þegar þessir skattar eru lagðir á. Fasteignamatið er sá grundvöllur sem notaður er þegar eignarskattar og fasteignaskattar eru lagðir á, en samkv. 14. gr. laga nr. 28 1963, um fasteignamat og fasteignaskráningu, skal miða mat á fasteignum við það „gangverð, sem líklegt er, að þær mundu hafa í kaupum og sölum“. Þetta ákvæði hefur leitt til þess, að í sumum sveitarfélögum a.m.k. hefur fasteignamatsverð íbúða hækkað mun meira en nemur hækkun launa venjulegs launafólks þannig að skattbyrði bæði eignarskatts og fasteignaskatta þyngist stöðugt. Sem dæmi um hækkun fasteignamats umfram laun má nefna eftirfarandi þróun í Reykjavík undanfarin þrjú ár: Í ársbyrjun 1980 hækkaði fasteignamat í Reykjavík að meðaltali frá árinu áður um 60% á íbúðarhúsnæði og 55% á lóðum. Á sama tíma hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 45.5% og kauptaxtar launþega um 44.1%. Í ársbyrjun 1981 hækkaði fasteignamat í Reykjavík um 50% á lóðum og 60% á íbúðarhúsnæði. Á sama tíma hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 58.5% og kauptaxtar launþega um 50.8%. Í ársbyrjun 1982 hækkaði fasteignamat á lóðum og íbúðarhúsnæði að meðaltali um 55%. Á sama tíma hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 47.9% og kauptaxtar launþega um 48.2%. Af þessu má sjá, að á þremur s.l. árum hefur fasteignamat íbúðarhúsnæðis og lóða hækkað mun meira í Reykjavík en almennar launatekjur. Sama regla mun reyndar gilda að þessu leyti í mjög mörgum öðrum sveitarfélögum víða um landið. Eignarskattsbyrðin hefur þannig aukist að sama skapi og reyndar fasteignaskattabyrðin einnig. Í þessu frv. er einungis tekið á þeim þætti þessa máls, sem snertir eignarskattsálagningu ríkisins, og reynt að sporna við þeirri þróun, að þessi skattbyrði þyngist æ meir, eins og raun ber vitni um. Ég geri mér grein fyrir að fara má margar leiðir í þessu efni, en í þessu frv. er bent á eina. Hún er sú, að fasteignir sem eignarskattsstofn, þegar þær eru notaðar til íbúðar, geti ekki hækkað meir milli ára en nemur hækkun skattvísitölu. Að mati okkar flm. er þessi vísitala eðlileg viðmiðun því hún er notuð af ríkisvaldinu í öðrum skiptum þess við skattborgarana. Hér er að sjálfsögðu undirskilið að einstakar fasteignir hafi ekki verið teknar til sérstaks mats að nýju vegna breytinga og endurbóta. Í þessu frv. er hins vegar ekki gripið á öðrum vanda, sem er sá hversu mikil mismunun á sér nú orðið stað við álagningu bæði eignarskatts og fasteignaskatts vegna þess hve matið er mismunandi, bæði eftir sveitarfélögum og eftir hverfum í einstökum sveitarfélögum. Þetta á rætur að rekja til þessarar reglu Fasteignamatsins, að miða eigi við gangverð á íbúð. Það gefur auga leið, að slíkt mat er ákaflega tilviljanakennt. Ég efast ekkert um að Fasteignamat ríkisins, eftir því sem það hefur aðstöðu til, reyni að gera sitt besta í þeim efnum, reyni að meta gangverð milli ára. En það gefur auga leið að slíkt hlýtur að vera ákaflega tilviljanakennt. Nefna má nokkur dæmi um einstakar fasteignir og hvernig þetta kemur út, en í nýlegu fréttablaði Fasteignamats ríkisins voru tilgreind nokkur dæmi um mat á einstökum fasteignum. Þar kemur m.a. eftirfarandi fram: Einlyft einbýlishús í Fossvogi er metið á um 4460 kr. fermetrinn. Einbýlishús í grónu hverfi í Reykjavík er metið á 2694 kr. fermetrinn. Einbýlishús í Keflavík er metið á 3840 kr. fermetrinn. Þetta eru allt steinsteypt hús. Einbýlishús á Akranesi er metið á 3563 kr. fer metrinn, einbýlishús á Ísafirði á um 3773 kr. fermetrinn, einbýlishús á Akureyri á 3549 kr. fermetrinn. Ef skoðað er líka hvernig lóðamatið er, en lóðir eru metnar sem fasteign í eignarskattsstofni þó að þær séu leigulóðir, þ.e. í eigu sveitarfélagsins, og tökum fermetra í lóð á nokkrum svæðum: Í Fossvogi í Reykjavík er fermetrinn 5969, í Hlíðahverfi í Reykjavík 4121, í Kópavogi 3997, í Hafnarfirði 4917, í Keflavík 4176, á Akranesi 3774, á Ísafirði 391 j. Þetta eru dæmi um lóðir í einstökum kaupstöðum, en svo getur lóðamatið verið mjög mismunandi innan kaupstaða eftir staðsetningu. Sú spurning hlýtur að vakna, hvort það sé sanngjarnt og eðlilegt að markaðsverð eða oft og tíðum ímyndað markaðsverð húsa og lóða eigi að ráða skattlagningu íbúðarhúsnæðis, ekki síst þegar skattstiginn er orðinn jafnhár og raun ber vitni. Ég tel að það sé ekki rétt vegna þess að allt venjulegt fólk litur ekki á hús sín og íbúðir sem markaðsvöru, heldur sem heimili þar sem fjölskyldan býr oftast lengstan hluta ævi sinnar. Fólk reynir jafnvel umfram getu að búa sem lengst í íbúðum sínum, t.d. gamalt fólk, af tilfinningalegum ástæðum þótt færa megi fyrir því rök að íbúðir séu of stórar. Þessi álagning fasteignaskatta og eignarskatta eftir markaðsverði er því ósanngjörn, og ég tel að það eigi að finna aðrar leiðir til að leggja þessa skatta á þótt ekki sé bent á þær leiðir sérstaklega í þessu frv. Ég vildi hins vegar vekja athygli á þessum vanda, því að ég tel að Alþingi þurfi að taka hann til sérstakrar meðferðar. En þetta frv. fjallar sem sagt um einn þátt þessa vandamáls, þ.e. þegar íbúðir eru notaðar sem skattstofn fyrir eignarskattinn. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. flm. er hér um að ræða að hann telur rétt að víkja frá fasteignamati varðandi eignarskattsstofn. Það má sjálfsagt lengi um það deila, hvaða stofn er réttur og hvaða matsverð er rétt í sambandi við eignarskatt. Það má kannske segja að réttast sé að miða við upphaflegt kaupverð og síðan framreikna það með vísitölum. Það kemur vissulega til greina. En gallarnir við allar slíkar aðferðir eru fyrst og fremst þeir, að það verður nokkuð flókið. Þá þarf hver og einn að reikna út hækkun á sinni fasteign, og þá þurfa skattyfirvöld að endurskoða þann útreikning í stað þess að geta stuðst við opinbert mat á þeim tíma. Slíkt mat fær skattþegn sent til sín, á rétt á að kæra það og fá því breytt, og við endurskoðun skattframtala geta starfsmenn stuðst við hið opinbera mat. Ég held, því miður, að menn verði fyrst og fremst að beina athyglinni að matinu sjálfu og reyna að gera það svo vel úr garði að það geti verið sæmilega sanngjarn stofn til álagningar eignarskatts og fasteignargjalda. Hitt er svo annað mál, að ef það mat hækkar langt umfram venjulegar hækkanir á að sjálfsögðu fremur að lækka skattinn, þ.e. lækka skatthlutfallið, sem nú er 1.2 % og er vissulega nokkuð hátt og hefur farið hækkandi. Það er að mínu mati miklu betri leið. Ég vil hins vegar taka mjög undir það með hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni, að sú mismunun, sem á sér stað við fasteignamatið, er mjög alvarleg. Það er vissulega mikil ástæða til að leggja meira að sér til að gera fasteignamatið betur úr garði þannig að þessi mismunun eigi sér ekki stað. Ég get t.d. ekki séð hvaða ástæða er til þess, að mat á eignum í ýmsum nágrannabyggðarlögum Reykjavíkur er lægra en víða í Reykjavík. Maður fær ekki séð rök fyrir slíku. Þessi mismunun kemur ekki aðeins fram í eignarskattinum, heldur einnig í fasteignagjöldunum. Þarna er fljótt að muna, því að ef um er að ræða við skulum segja 10 þús. kr. umfram það sem gengur og gerist, þá er þar um að ræða að 120 kr. þarf viðkomandi fjölskylda að borga í eignarskatt vegna þessarar skekkju. Fasteignamatið er orðið svo mikilvægur grundvöllur bæði varðandi fasteignagjöld og eignarskatt að það skiptir mjög miklu að þetta mat sé bæði rétt og sanngjarnt. Það er full ástæða til að það sé lögð í það veruleg vinna og þá reynt fremur að afnema aðra matsgerð í þjóðfélaginu. Það var gert ráð fyrir því í lögum um fasteignamatið á sínum tíma að fasteignamatið gæti smátt og smátt orðið sá matsstjóri í þjóðfélaginu sem skipti mestu máli, en það hefur ekki orðið. Menn eru enn þá með sérstakt brunabótamat, og ef lánað er út á húsnæði hlaupa bankastofnanir af stað með sína matsmenn og Fiskveiðasjóður hleypur af stað með sína matsmenn og kannske Framkvæmdastofnun líka. Þannig er alltaf nóg af matsmönnum í þjóðfélaginu, það vantar ekki, en kraftar þessara ágætu matsmanna hafa alls ekki verið samræmdir með þeim hætti sem löggjöfin gerði ráð fyrir. Hvað þar kemur til skal ég ekkert fullyrða, en eitthvert áhugaleysi virðist ríkja hjá hinum ýmsu aðilum, sem hlut eiga að máli, á að samræma þessi möt.



Herra forseti. Ég get í sjálfu sér verið sammála hv. 3. þm. Austurl. um að þessi möt séu orðin allt of mörg og margbreytileg og þar af leiðandi allt of margir menn í raun og veru við hið sama, en þá er auðvitað að breyta því og fækka. Hins vegar tel ég fulla þörf á að flytja þetta frv. Ég fullyrði ekki. þó að ég sé meðflm. hv. 6. þm. Reykv., að hér sé um það eina sanngjarna að ræða, að hækkunin á milli ára skuli fara eftir hækkun skattvísitölu. Ef aðrir beinir skattar eiga að hækka eftir skattvísitölu er ekkert óeðlilegt að þessi stofn hækki einnig í samræmi við hana. Hitt er auðvitað annað mál, sem er kannske illt við að ráða, að bæði hefur verið gengið lengra í þessu fasteignamati en góðu hófi gegnir á allra síðustu árum og svo hitt, sem hv. þm. nefndi, að það ætti þá heldur að hækka fasteignaskattana minna, en það hefur síður en svo verið gert því að þeir voru hækkaðir úr 0.80% haustið 1978 í 1.2% eða um 50%. Síðan hefur fasteignamatið hækkað meira en meðaltalslaunatekjur manna yfirleitt, þannig að talið er að raunverulegar hækkanir á eignarsköttum muni nema nálægt 90% frá því haustið 1978. Þá komum við að þessu stóra atriði: Er það rétt stefna stjórnvalda á hverjum tíma að þeir, sem koma sér upp þaki yfir höfuðið, eigi umfram skatta af launatekjum að greiða í vaxandi mæli stórfellda hækkun á eignarsköttum? Þetta frv. er ein viðleitni í þá átt að sporna við þeirri óeðlilegu hækkun sem átt hefur sér stað á eignarsköttum í almennri eignarskattlagningu á sérstaklega hina almennu húseigendur í landinu. Og þá er það þetta stóra atriði: Er ekki nóg að gert í sambandi við álagningu tekjuskatts þó að þetta skattform sé ekki líka sífellt hækkað og næstum því tvöfaldað frá haustinu 1978? Þetta frv. er viðleitni í þá átt að hækka fasteignamötin minna en gert hefur verið í trausti þess að það verði ekki farið að hrófla enn við prósentunni sem skatturinn er lagður á eftir - a.m.k. ekki til hækkunar fram yfir það sem hefur verið gert einmitt af þeim flokkum sem lengst af hafa verið í stjórn landsins síðan haustið 1978.