Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. hefur tekið frv. þetta til meðferðar og mælir með samþykkt þess með breytingu, sem lögð er til á þskj. 513. Samkv. lögum um Bjargráðasjóð er hlutverk búnaðardeildar hans m. a. að veita fjárhagsaðstoð til fóðurkaupa vegna grasbrests af völdum kulda, kals eða óþurrka. Vegna óþurrkanna á Suðurlandi, Vesturlandi og Vestfjörðum s. 1. sumar var geysimikil fóðurvöntun hjá bændum í þessum landshlutum. Að áliti n., sem skipuð var til að kanna þessi mál, urðu afföll á fóðri vegna lítilla og lélegra heyja s. l. sumar að verðmæti um 850 millj. kr. Þessi n. lagði til að Bjargráðasjóður veitti tilgreindum 70 sveitarfélögum á þessu svæði lán samtals að fjárhæð um 370 millj. kr. til 5 ára til að endurlána bændum til fóðurkaupa. Stjórn Bjargráðasjóðs hefur fallist á till. n., að því tilskildu að sjóðnum verði aflað fjár til viðbótar eigin ráðstöfunarfé hans, svo að unnt verði að veita þessa aðstoð. Það eru líkur til að sú lánafyrirgreiðsla fáist. Lánin eða a. m. k. hluta þeirra verður sjóðurinn að endurgreiða á næstu tveim árum og vextir verða hliðstæðir vöxtum á almennum peningamarkaði. Þessi endurgreiðslukjör munu valda sjóðnum verulega aukinni greiðslubyrði á næstu árum og þar með rýra möguleika hans til þess að gegna hlutverki sínu, og telur stjórn sjóðsins því óumflýjanlegt að væntanleg útlán þessa fjár verði með vöxtum allt að 10%. En samkv. gildandi lögum sjóðsins er ákveðið að fjárhagsaðstoð sjóðsins sé fólgin í veitingu styrkja og/eða vaxtalausra lána og því er sjóðnum ekki heimilt að veita lán gegn vöxtum. Með tilliti til þessa var frv. þetta fram borið til þess að bæta úr þessu. Ætlunin var samt að hin almennu ákvæði um fjárveitingar úr sjóðnum héldust óbreytt, þ. e. a. s. það væri um að ræða styrki eða vaxtalaus lán, en heimilt væri að taka vexti af lánum sem sérstaklega er útvegað fjármagn til og verður úthlutað til að bæta úr afleiðingum óþurrkanna á s. 1. sumri. Félmn. þótti orðalag 1. efnismgr. 1. gr. frv. óljóst og mætti lesa út úr orðalaginu að það ætti að taka vexti af öllum lánum Bjargráðasjóðs og breyta þar með þeirri grundvallarreglu sem áður hefur ríkt. En þetta var ekki ætlunin, heldur aðeins að breyta lögunum þannig, að heimilt væri undir vissum kringumstæðum að taka vexti af lánum. Með tilliti til þessa og til að kveða skýrar á um þetta efni flytur félmn. brtt. á þskj. 513. Þar er gert ráð fyrir að hin almenna regla, sem nú gildir, gildi áfram, þ. e. a. s. að aðstoð sjóðsins sé í formi styrkja eða vaxtalausra lána, en, eins og segir í brtt.: „Heimilt er þó að taka allt að 10% ársvexti ef sjóðsstjórn telur óhjákvæmilegt.“ Félmn. mælir, eins og ég sagði áður, með samþykkt frv. með þessari breytingu.



Herra forseti. Það hefur verið hafður svipaður háttur á og að undanförnu, að formenn allshn. Ed. og Nd. hafa farið yfir frv. til 1. um veitingu ríkisborgararéttar og fskj. þau, sem fylgdu frv., þ. e. a. s. umsóknir um ríkisborgararétt ásamt þeim skilríkjum sem slíkum umsóknum þurfa að fylgja, svo og nýjar umsóknir sem borist hafa eftir að frv. var lagt fram hér á hv. Alþ. Þetta er gert til þess að flýta fyrir afgreiðslu í n. Eftir þessa sameiginlegu yfirferð formanna beggja n. hefur allshn. Ed. kynnt sér umsóknir og farið yfir brtt. og orðið sammála um að mæla með því að frv. ásamt brtt. á þskj. 522 verði samþykkt. Ég tel rétt að rifja aðeins upp hverjar þær reglur eru sem allshn. beggja d. settu í nál. 17. maí 1955 og síðan hefur verið fylgt í meginatriðum, en þó hafa þessar reglur verið gerðar nokkru fyllri en þær voru í upphafi. Reglurnar voru þessar, með leyfi hæstv. forseta : 1. Umsækjandi hafi óflekkað mannorð og sé að áliti tveggja valinkunnra manna starfhæfur og vel kynntur þar sem hann hefur dvalist. 2. Útlendingar aðrir en Norðurlandabúar skulu hafa átt hér lögheimili í 10 ár, Norðurlandabúar í 5 ár. 3. Karl eða kona, sem giftast íslenskum ríkisborgara, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu frá giftingu, enda hafi hinn íslenski ríkiborgari haft ríkisborgararétt ekki skemur en 5 ár. 4. Erlendir ríkisborgarar, sem eigi íslenskan ríkisborgara að foreldri, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu ef annað foreldri er Norðurlandabúi, annars eftir 5 ár. 5. Íslendingar sem gerst hafa erlendir ríkisborgarar, fái ríkisborgararétt eftir eins árs búsetu. 6. Íslensk kona, sem misst hefur ríkisfang sitt við giftingu, en hjónabandinu er slitið og hún hefur öðlast heimili hér, fái ríkisborgararétt á fyrsta dvalarári hér, enda lýsi hún yfir að hún ætli að dveljast áfram í landinu. Sama gildir um börn hennar sem hafa ekki náð 16 ára aldri og henni fylgja. Við teljum, herra forseti, að þær umsóknir, sem mælt er með í frv. og brtt. við frv., uppfylli þessar kröfur. Rétt er að geta þess, að nokkrar umsóknir voru lagðar til hliðar vegna þess að eitt eða annað vantaði á að þessum skilyrðum sem ég hef áður lýst, væri fullnægt. Vil ég hér með leggja til samkv. framansögðu og samkv. nál. allshn., að ríkisborgararéttur þeirra 18 manna, sem voru í upphaflegu frv., og ríkisborgararéttur 26 manna til viðbótar verði samþykktur.



Herra forseti. Mér er kannske nokkur vandi á höndum að stytta mál mitt þegar ég mæli fyrir þessu frv. um Kennaraháskóla Íslands. Frv. er bæði nokkuð mikið að vöxtum og næsta þýðingarmikið. Þýðing frv. fyrir skólahaldið í landinu verður strax ljós þegar lesin er 1. gr. þess, þar sem hlutverk Kennaraháskóla Íslands er markað í megindráttum. En ég mun í þessum framsöguorðum láta hjá líða að rekja einstök efnisatriði þessa frv. eftir greinum þess, vil láta nægja að mestu að skýra frá tildrögum að frv.-smíðinni og undirbúningi málsins til þessa og svo greina frá þeim helstu breytingum frá gildandi löggjöf sem þetta frv. hefur inni að halda. Í lögum um Kennaraháskóla Íslands frá 16. apríl 1971, í 25. gr., segir svo m. a.: „Lög þessi skal endurskoða eigi síðar en að tveimur árum liðnum frá gildistöku þeirra.“ Hinn 29. nóv. 1972 skipaði þáv. menntmrh., Magnús T. Ólafsson, n. til að annast þessa endurskoðun. Í n. voru skipaðir Broddi Jóhannesson rektor Kennaraháskólans þá, formaður, Árni Gunnarsson deildarstjóri, Jónatan Þórmundsson prófessor og Jónas Pálsson skólastjóií Æfinga- og tilraunaskólans. Þegar Baldur Jónsson hafði verið kjörinn rektor Kennaraháskólans í jan. 1975 óskaði n. eftir því að hann tæki sæti í henni, og var hann skipaður í n. 4. mars það ár. Síðla það ár var svo Kristínu Magnúsdóttur falið að starfa með n. sem fulltrúi kennaranema, en Lars Andersen var tilnefndur til vara. N. hóf störf sín með því að afla gagna um þróun í menntunarmálum kennaraefna frá því að löggjöfin um Kennaraháskóla Íslands frá 1971 var undirbúin. Auk þess sótti formaður n. ráðstefnu Evrópuráðs um rannsóknir og endurbætur á menntun kennara í Englandi í apríl 1973. Þá sótti formaður n. einnig ráðstefnu um kennaramenntun sem haldin var í Osló 1915 á vegum Norrænu menningarmálaskrifstofunnar í Kaupmannahöfn. N. hélt mjög marga fundi og ræddi auk þess við ýmsa sérfróða aðila um einstaka þætti viðfangsefnisins. Var í fyrstu lögð megináhersla á að ræða hlutverk og markmið með menntun og starfi kennara, en skilningur um margt á þeim efnum er eðlileg forsenda allra ákvarðana um kennaranám, gerð þess og inntak, eins og segir í nál. Þetta var um undirbúningsvinnuna, en þá vík ég að nýmælunum. Í þessu frv. eru sem sagt ýmis nýmæli og ég skal drepa á mikilvægustu breytingarnar sem lagt er til að gerðar verði á hlutverki Kennaraháskólans og fyrri skipan kennaranámsins. Kennaraháskólinn skal vera miðstöð vísindalegra rannsókna í uppeldis- og kennslufræðum í landinu. Í nál. er gerð ítarleg grein fyrir þörfinni á auknum rannsóknum á sviði íslenskra uppeldismála. Þar er rakin allítarlega þróun slíkra rannsókna og greint frá lagaákvæðum þar að lútandi. Verður sú grg. ekki endurtekin hér, en um veigamiklar breytingar er að ræða á þessu sviði, nokkuð veigamiklar a. m. k. Kennaraskólinn skal annast uppeldis- og kennslufræðilega menntun allra kennara á grunnskólastigi og í öllum skólum á framhaldsskólastigi. Þetta hefur ekki verið svo, heldur hefur þessi þáttur kennaramenntunar verið framkvæmdur í fleiri skólum. Talið er að fjármagn og kennaralið nýtis betur með þessum hætti og að undirbúningur kennaraefna verði heildstæðari með þessu móti, að þessi þáttur undirbúnings þeirra fari fram á einum stað, þó sérgreinar verði kenndar á öðrum stöðum líkt og nú á sér stað. Heimilt er að fela skólanum að annast fullmenntun kennara í þeim greinum grunnskóla sem kenndar eru í sérskólum við setningu laganna. Það fyrirkomulag, sem nú tíðkast, hefur þróast í gegnum árin, sérskólarnir oft upp vaxnir fyrir brýna þörf. Ekki er með þessum lögum fyrirhugað að kollsteypa þessu fyrirkomulagi, en rétt þykir að hafa í væntanlegri löggjöf heimildarákvæði af þessu tagi. Stofna skal til kennslu í uppeldisfræðum til BA-prófs við Kennaraháskóla Íslands. Auk þess er heimilt samkv. ákvörðun skólaráðs og að fengnu samþykki menntmrh. að efna til framhaldsnáms í Kennaraháskólanum til æðri prófgráðu en BA-prófs. Um þetta atriði segir m. a. í nál.: „ N. telur eðlilegt að framangreind starfsemi í Háskóla Íslands verði færð í Kennaraháskólann. Er það í samræmi við þá meginstefnu sem mörkuð er í 1. gr. frv. um hlutverk Kennaraháskólans. Ef sú uppeldis- og kennslufræðimenntun framhaldsskólakennara, sem rækt hefur verið í Háskóla Íslands, flyst á vegum Kennaraháskólans, eins og frv. gerir ráð fyrir, sýnist og eðlilegt að kennslan í uppeldisfræði til BA-prófs flytjist með, sökum þeirra tengsla sem að framan getur. En einnig frá sjónarmiði Kennaraháskólans sem almennrar kennaramenntunarstofnunar eru gild rök fyrir því, að koma beri á fót kennslu til háskólaprófs í uppeldisfræðum við skólann.“ N., sem samdi þetta frv., lagði til að menntmrh. yrði heimilað að lengja kennaranámið um allt að einu ári að fengnum till. skólaráðs Menntmrn. taldi hins vegar ekki tímabært að lögfesta þá heimild nú, svo að rn. felldi þetta atriði niður úr frv. Gert er ráð fyrir, að tekið verði upp námseiningakerfi, og kveðið er á um meginþætti kennaranáms á þeim grundvelli. Jafnframt er valgreinakerfið gert nokkru sveigjanlegra en það er nú og tekur nú einnig til sérstakra verksviða í grunnskóla, t. d. byrjendakennslu. Um þetta segir n. svo : „Nokkur vandi hefur stafað af því og óánægja meðal kennaraefna, að skýr fyrirmæli hefur brostið um skilgreiningar á námseiningum í Kennaraháskólanum, enda þótt löggjöfin gerði ráð fyrir því að háskólarnir báðir viðurkenndu námseiningar hvor annars. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er úr því bætt. Einnig eru meginþættir náms skilgreindir síðar en fyrr og valgreinakerfið gert sveigjanlegra, sbr. aths. um þessi atriði við 15. gr.“ Þetta segir í aths. n. Æfingaskólinn skal sinna þróunarverkefnum á uppeldissviði í samvinnu við menntmrn., einkum skólarannsóknadeild. Hér er um grundvallaratriði að ræða og því eru gerð nokkuð ítarleg skil í aths. með frv., og vil ég leyfa mér að vísa til þess sem þar segir um þetta efni alveg sérstaklega, því að hér er um svo þýðingarmikið atriði að ræða. Á bls. 27 í aths. er fjallað um áætlaðar kostnaðarbreytingar vegna nýmæla í þessu frv. Auk þess sem þar greinir um líklegar kostnaðarbreytingar hefur fjárlaga- og hagsýslustofnunin fjallað um þessa hlið málsins og verður menntmn. að sjálfsögðu send skýrsla hagsýslunnar um þetta. En þar er gert ráð fyrir að 22–26 millj. kr. kostnaðarauki fylgi samþykkt frv. og fullri framkvæmd laganna. En sá kostnaður fellur ekki á sama dag né heldur sjálfkrafa, því að um ýmsa þætti þarf sérstaka ákvörðun við gerð fjárl. svo að þeir geti komið til framkvæmda. Ég vil sérstaklega benda hv. þdm. á, að í áliti mþn. eru raktir ljóslega, að mér sýnist, í stuttu máli þó, helstu drættirnir í sögu kennaramenntunar á Íslandi og í ljósi þeirrar reynslu, sem fengin er, leitast við að benda á kosti og galla þess skipulags sem ríkt hefur, og svo á áhrif þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á því á undanförnum árum og einkum á síðustu árum. Þá er í niðurlagi álitsins frá mþn. reynt að meta það, hvaða sess íslensk kennaramenntun hefur skipað í skólakerfi íslendinga fyrr og nú. Loks er þar gerð grein fyrir áætluðum námsmannafjölda í Kennaraháskólanum á næstu árum. N. kemst að þeirri niðurstöðu, að reynslan af löggjöfinni um Kennaraháskólann bendi til þess að næstu árin fari aðsókn að skólanum enn vaxandi og að einsætt sé, segir n., að fjöldi brautskráðra kennara frá skólanum muni fullnægja almennri kennaraþörf á grunnskólastigi þegar stundir líða fram. Ég lengi þetta mál ekki miklu meira. Mér er það vel ljóst, að þetta frv. nær ekki afgreiðslu á því þingi sem nú hefur senn lokið störfum. Framlagning þess hefur þó að mínu áliti sína þýðingu. Nú verður frv. kynnt ýmsum aðilum sem líklegt er að láti sig þetta mál varða, og þegar Alþ. kemur saman í haust munu liggja fyrir umsagnir þeirra. En ég tel það mikilsvert að þegar í haust verði af hálfu Alþ. tekið til óspilltra mála að vinna við þetta frv. og afgreiða það. Ég tel að ýmis nýmæli þess séu þannig vaxin að það sé nauðsynlegt að koma þeim til framkvæmda fyrr en síðar. Ég vil við þetta tækifæri minna hv. þdm. á það, fyrst verið er að ræða hér málefni Kennaraháskóla Íslands, að sá skóli býr nú og hefur búið frá upphafi við ákaflega þröngan kost að því er húsnæði varðar. Framkvæmdafjárveiting er á fjárl. yfirstandandi árs til byggingarframkvæmda þarna, og ég tel að það sé ekki síður nauðsynlegt heldar en að ljúka þessari endurskoðun laganna og leiða það mál í höfn að fylgja nokkuð fast eftir byggingarframkvæmdum þarna við Kennaraháskólann, svo að ekki hljótist meiri skaði en orðinn er af þrengslum þeim og ófullkominni aðstöðu sem Kennaraháskóli Íslands hefur búið við frá upphafi. Herra forseti. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta verða aðeins örfá orð af minni hálfu. Ég fagna því, að þetta frv. hefur nú verið lagt fram, og þeim breytingum, sem í því er að finna. Ég minnist þess, að þegar frv., sem varð að lögum um kennaraháskóla, var lagt fram hér á hv. Alþ., þá stóð um það töluverður styrr. Þá átti ég sæti í menntmn. þessarar hv. d. og ég leyfði mér þá til þess að reyna að koma málinu áfram að gera þá till. að lögin yrðu endurskoðuð eftir tvö ár, bar þá till. fram ásamt þáv. þm. Páli Þorsteinssyni. Ég hygg, án þess að ég ætli neitt að fara að hrósa einum eða neinum í þessu sambandi, að e. t. v. hafi þessi brtt. orðið til þess að lögin náðu fram að ganga. Þetta geta þeir nú rifjað upp sem áttu sæti á þingi á þeim tíma, en ég hygg að ég fari ekki með rangt mál í þessu efni. Að vísu skal ég viðurkenna það, að mér finnst þessi tvö ár hafa verið nokkuð lengi að líða. Engu að síður er það ánægjuefni fyrir mig, að farið hefur verið að þeim ráðleggingum og lagafyrirmælum sem sett voru í lögum um Kennaraháskólann, og ég óska þess að þetta mál nái fram að ganga á næsta þingi, e. t. v. með þeim breytingum sem að bestu manna yfirsýn þarf að gera á því.



Herra forseti. Það gefast næg tækifæri síðar til að fjalla um þetta mál á næsta þingi, og auðvitað er það svo, að þegar frv. eins og þetta kemur fram þarf það vandlega skoðun og menn þurfa að gæta að ýmsum hlutum þar. Ég hef allan fyrirvara á um stuðning við einstakar greinar í þessu frv. Ég hafði reyndar við stofnun þessa skóla eða þegar lög voru samþ. um Kennaraháskólann þá skoðun, að þar væri um of stórt stökk að ræða, of mikla breytingu, og ég held að sumt af því sem við spáðum, sem þá vorum gegn þessu frv., hafi ræst. M. a. olli þessi snögga breyting því, að lítil aðsókn varð í skólann á tímabili. Nú virðist vera að rætast úr því aftur sem betur fer. Þetta hefur aftur valdið vissum vandræðum með að fá hæfa kennara til starfa eða réttara sagt fulllærða kennara til starfa í skólunum. Og það er vissulega mikið vandamál, ekki síst þegar verið er að gera þá breytingu sem nú er verið að gera samkv. grunnskólalögunum og nauðsynlegt er að heppnist sem allra best. Ég var þá á þeirri skoðun, að lenging kennaranámsins væri út af fyrir sig sjálfsögð. Ég áleit þá að ætti að gera það í áföngum, lengja kennaranámið um eitt ár og færa þá það viðbótarnám t. d. inn í háskólann. Nú er verið að færa kennaranám sem allra mest á einn stað, í Kennaraháskólann, bæði fyrir kennara á grunnskólastigi og eins á framhaldsskólastiginu. Við það geri ég ekki aths. að svo stöddu, en vil þó leggja áherslu á það, að hér þarf að gæta líka að því sem á undan er gengið, undirbúningsnáminu að náminu í Kennaraháskólanum. Ég tel að nám í menntaskólunum í dag, t. d. á síðasta ári í menntaskólum, sé í allt of litlu samræmi við námið sjálft í Kennaraháskólanum. Þar eru engin tengsl á milli. Ég segi þetta af reynslu. Ég á strák nú sem ætlar sér að fara í þennan skóla, og ég hef ekki orðið var við það í vetur, á þessu síðasta ári hans í menntaskóla, að hann væri að læra nokkuð það sem kæmi honum sérstaklega til góða við nám í Kennaraháskólanum.  Þetta er auðvitað allt til athugunar og þarf ekki að fara frekar út í hér og nú. Það er mikilvægt starf sem hér er um að ræða, þar sem kennarastarfið er, og þarf í það valda krafta, vægast sagt. Og þá kemur að því sem ég hef alltaf gert miklar aths. við, bæði við gamla Kennaraskólann og eins við þennan Kennaraháskóla. Mér þykir sem kennsluþátturinn, æfingakennslan, sé allt of lítill, og mér sýnist samkv. 15. gr. þessa frv. að enn sé um það að ræða að sjálfur kennsluþátturinn eða undirbúningurinn undir starfið í því efni sé of lítill, þó að hann hafi nokkuð verið aukinn. Ég held að nauðsyn starfsþjálfunar fyrir þetta fólk sé kannske það allra brýnasta sem það þarf á að halda. A. m. k. veit ég það, þegar ég útskrifaðist úr Kennaraskólanum gamla, þá held ég að það hafi legið nærri að ég hafi enga hugmynd haft um hvernig ég ætti í raun og veru að haga mér í bekk þar sem t. d. svo vildi til, eins og vill verða í skólum, að allir nemendurnir væru ákveðnir í því að gera kennarann vitlausan. Ég man ekki til þess að við höfum nokkurn tíma fengið að standa andspænis slíku vandamáli í skólanum við æfingakennslu. Þar sat alltaf yfir okkur á þeim tíma kennari sem hafði auðvitað tök á öllu, og við kenndum af öllum lífs- og sálarkröftum, en þurftum ekkert fyrir neinu að hafa sem hét stjórn. Nú hygg ég að þetta hafi breyst nokkuð, en þó alls ekki nægilega, og ég veit að það ágæta fólk, sem kemur út úr Kennaraháskólanum núna, hefur alls ekki næga starfsþjálfun þegar þar að kemur. Ég segi það t. d. alveg hiklaust hér, að ég ráðlegg mínum strák, svo að ég taki nú aftur persónulegt dæmi, hiklaust að fara eitt ár, þó að hann missi það úr skólagöngunni í kennslu eftir menntaskólanámið áður en hann fer í þennan Kennaraháskóla, alveg hiklaust, svo að hann viti að hverju hann gangi í þessu efni, því að hann gerir það ekki og hann kemst ekki að raun um það í Kennaraháskólanum, það er alveg ljóst. Það er aðeins við þessa umr. ein spurning sérstaklega sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ráðh., og það er varðandi inntöku nemenda og skólavíst. Hann segir um inntökuskilyrðin að þau séu stúdentspróf, en þó geti skólaráð heimilað inngöngu á grundvelli annarra prófa, náms- og starfsreynslu, ef ráðið telur það tryggja jafngildan undirbúning. Hér er komið að mönnunum sem hafa í raun bjargað okkar skólakerfi nú um langan tíma, mönnum sem hafa kennt í 5–10 ár í grunnskólunum okkar og gert það með miklum ágætum. Ég er hræddur um að treg verði innganga þeirra í þennan skóla, það þarf þá ábyggilega meiri velvilja en hingað til hefur verið, og ég treysti hæstv. menntmrh. alveg sérstaklega til þess að tryggja það, að ef þessir menn hafa á því vilja verði þeim auðveldað sem allra mest innganga í þennan skóla til þess að ná þar fullum réttindum. Ég tel að þarna þurfi að kveða fastar að orði og alveg sérstaklega víkja að þeim mönnum sem hafa réttindalausir bjargað í raun og veru fjölda skóla víðs vegar um land frá algerum vandræðum í þessum efnum og hafa gert það með mikilli prýði, það þekki ég af eigin reynslu frá mínum skólaárum. Það er óhætt að segja það, að það er verulega þakkarvert, eins og segir á bls. 10, 5. lið þar, að n. hefur lagt til að menntmrh. væri heimilað að lengja kennaranámið um allt að einu ári að fengnum till. skólaráðs, að hæstv. ráðh. hefur fellt þá grein niður, og ég vona að hún eigi ekki eftir að birtast aftur, það segi ég satt. Það stórt stökk var tekið þegar Kennaraháskólinn var stofnaður, að það var einu ári of langt gengið, og væri heldur mikið af því góða ef nú væri enn bætt við. Ég er ekki að mæla hér á móti aukinni menntun kennara. En undirbúningsmenntunin að Kennaraháskólanum þarf þá að vera í einhverju miðuð við þetta starf og Kennaraháskólinn svo sjálfur að búa nemendur sína, að því er ég tel, miklu betur en nú er gert undir starfið sjálft. Ég er alveg viss um að þetta fólk er langt yfir það nógu lært í hinum einstöku greinum til þess að kenna þær í grunnskóla. Það er búið að læra það mikið, að það getur kennt þessar greinar upp í menntaskóla ábyggilega með góðum árangri. En hitt skiptir öllu máli, hvernig gengur bæði að hafa stjórn og lag og koma þessari þekkingu til skila til nemendanna. Það er nefnilega aðalhlutverk kennaranna að koma þessu til skila. Og hér er ekki um að kenna neinu öðru en því, að á starfsþjálfunina sjálfa hefur ekki verið lögð næg áhersla, og þó þar kunni að hafa orðið bót á nú á síðustu árum, þá stórefa ég að þar hafi verið nóg að gert. Ég treysti hæstv. ráðh. til að sjá svo til að þeim námseiningum, sem hér er fjallað um varðandi æfingakennsluna, verði fjölgað, því að þarna er fellt inn í bæði æfingakennsla og annað verklegt nám. Ég skil þetta ekki almennilega: og annað verklegt nám. Ég tel æfingakennsluna ekki verklegt nám í þessu efni. Ég get ekki talið hana verklegt nám. Og ef það er fellt þarna inn í, þá geta þessar 12 einingar orðið að 6, ef ýmsar verklegar greinar koma þarna inn í. En kannske er þetta misskilningur hjá mér og þetta verklega nám, sem þarna er talað um, sé beint í tengslum við æfingakennsluna. Ég vildi aðeins koma þessum aths. á framfæri. Ég held sem sagt að það verði að fara að þessu með fullri gát og nú, þegar við ætlum að útvíkka þetta enn þá meira, þá þurfum við að tryggja a. m. k. að þetta nám skili sér, bæði fyrir fólkið, sem það stundar, og ekki síður fyrir nemendurna, sem eiga að meðtaka þekkinguna frá þessum mönnum.



Herra forseti. Í raun get ég verið hér mjög stuttorður og vísað til orða síðasta ræðumanns þar sem hann kom inn á margt það sem ég vildi gera aths. við. Ég skal því verða tiltölulega mjög stuttorður. En að gefnu tilefni í sambandi við þessi fræðslumál vil ég nota tækifærið og beina fsp. til hæstv. menntmrh. Í haust var rætt hér, 18. okt. s. l., um frv. til 1. um fullorðinsfræðslu og því var vísað til menntmn. Ég held að ég segi það alveg rétt, að síðan hefur það sofið Þyrnirósarsvefni þar, a. m. k. hef ég aldrei orðið var við neina meðferð í málinu á einn eða annan veg, og held ég að ég hafi aldrei misst af fundi. Mér þykir nokkuð undarlegt ef þetta hefur aðeins átt að vera til þess að við gætum lesið yfir frv. og einhverjir aðrir hópar utan Alþ. Og erindi mitt, í viðbót við það sem ég sagði áðan, að taka undir orð síðasta ræðumanns, var að forvitnast um tilgang þess frv., sem er 22. mál hér í hv. d. og Alþ., og einnig hvað er áformað með frv. um Kennaraháskólann og svo einnig frv. til l. um framhaldsskóla. Ber að athuga þessi mál öll í einu samhengi? Og verður það þá gert í sumar? Fá þeir þm., sem eru í menntmn. beggja d., að fylgjast eitthvað með, eða kemur þetta aftur að hausti og liggur þá yfir veturinn í dvala? Ég vænti þess, að það sé ekki markmiðið hjá hæstv. ráðh. Raunar þarf varla að spyrja um það, því að það getur ekki verið markmiðið. En þá vil ég fá að vita hvernig á að standa að vinnu að þessum miklu frv. og þessu mikla máli sem þessi þrjú frv. fjalla um. Það er, eins og síðasti ræðumaður sagði, afar mikilvægt að fá góða kennara frá fyrsta til síðasta stigs. Þegar frv. um Kennaraháskóla Íslands var hér til meðferðar 1970 og 1971 urðu um það harðar umr. hér á Alþ. og gefið ýmis nöfn og tilgangi með það, og þarf ég ekki að rifja það upp. En nú höfum við séð þrjú frv.-form er fjalla um fullorðinsfræðslu, um Kennaraháskólann og framhaldsskóla, og einnig er eitt lítið frv. hér í d. um Skálholtsskóla. Síðan höfum við þessi nýju lög um grunnskólana, svo að við getum nú farið að sjá í heild hvernig fræðslukerfið er hugsað. Og hér í d. er einnig frv. á leiðinni, sem vonandi fer fljótlega í gegn, um fjölbrautaskóla. Þrátt fyrir allt þetta koma fram skólamenn sem segja að kerfið hjá okkur í menntamálum sé ruglingur og einn notaði útlenda orðið „kaos“. Ég veit ekki hvort hægt er að taka undir þetta, en hitt vil ég forvitnast um hvert markmiðið sé með framlagningu og kynningu á þessu frv. öllu. Verða settir ákveðnir samræmdir starfshópar í málin, og fáum við menntmn. að fylgjast með, þannig að við þurfum ekki allan veturinn aftur til að hugleiða þessi mál? Og hvað hefur hæstv. ráðh. hugsað sér til framgangs þessara mikilvægu mála sem hann hefur látið undirbúa í sínu rn. og ég þakka út af fyrir sig fyrir að við skulum fá að kynnast hér? Ég tel nauðsynlegt að það verði staðið af nokkrum röskleika að vinnu í þessum málum, svo að fari ekki um þessi hin síðari mál svo sem um málið um fullorðinsfræðslu, að það lognist út af heilan vetur og sjái varla dagsins ljós þótt sól fari að hækka á lofti.



Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir hv. þm. við þetta frv. og jafnframt leitast við að svara þeim fsp. sem til mín hefur verið beint. Hv. 1. landsk. þm. spurði hvað fyrirhugað væri um meðferð þessara mála framvegis, þriggja sem hann nefndi, framhaldsskólans, Kennaraháskólans og fullorðinsfræðslunnar, og um samhengi þessara frv. Um samhengið vil ég segja það, að ég álít að framhaldsskólinn og fullorðinsfræðslan tengist nokkuð mikið efnislega, en kennaraskólafrv. sé nokkuð sérstaks eðlis og kannske ekki beint þörf á að skoða það í tengslum við hin. Hann spurði hver væri tilgangurinm með því að leggja fram fullorðinsfræðslufrv. og láta það svo liggja hér eftir í n. Það er vissulega von að hann spyrji, því að það er nú ekki einasta að þetta gerðist í ár, heldur gerðist þetta líka í fyrra og hittiðfyrra. En þegar fór að hilla undir og menn tóku að sjá svipinn á endurskoðuninni á framhaldsskólastiginu þóttust menn eygja þar möguleika að tengja að verulegu marki fullorðinsfræðsluna inn undir skólakerfið og það væri þá hægt að komast hjá að setja stóra yfirbyggingu á fullorðinsfræðsluna út af fyrir sig, eins og raunar mun hafa verið gert í nálægum löndum, sumum a. m. k. Þess vegna þótti rétt að leggja ekki mikið kapp á afgreiðslu þessa frv. í því formi sem það er núna, heldur doka við eftir heildarskoðuninni á framhaldsskólastiginu og sjá hversu þá mætti fella saman. Hins vegar vildi ég ekki láta frv. og málið í heild liggja í bunka rn., heldur vildi ég að það lægi hér fyrir, og þess vegna var frv. flutt. Einnig var hugmyndin að leita lags með að fá afgreiddar eða komið áfram tveimur þáttum frv.: um bréfaskólana og námsflokkana, þó ekki hafi nú heldur orðið úr því. En um framhald þessarar vinnu, - ég mun gera ítarlega grein fyrir því í Nd. þegar ég tala fyrir framhaldsskólafrv. þar. En ég vil segja það hér í örstuttu máli, að ætlunin með kennaraháskólafrv. er að leita umsagna um það, ekki svo vítt sem hitt, en nokkurra umsagna um það og skoða þær fyrir haustið. En um framhaldsskólafrv. er meiningin að senda það mjög mörgum aðilum til skoðunar og biðja um umsagnir þeirra og ábendingar og reyna að vinna úr því öllu eins og mögulegt er, þannig að endurskoðað frv. gæti orðið tilbúið sem fyrst á næsta þingi. Hv. þm. minntist á hugsanlega tenginga menntmn. við þessa skoðun. Þetta er atriði sem ég hef einnig hugleitt, þó ég hafi ekki ákveðin áform um hvernig slík tengsl yrðu formuð. Ég man eftir því í sambandi við eitthvað af þessum málum, sem hér hafa verið fyrr, að ég gerði það eitt sinn að ég bað formenn nefnda um að vera með í athugun á milli þinga. Þetta er náttúrlega óformlegt og er ekki formleg þingvinna, en getur eigi að síður gert stórmikið gagn til þess að flýta fyrir vinnunni í haust. Og þetta mun verða athugað. En út af framgangi frv. á næsta þingi, þá legg ég, eins og ég sagði áðan, mjög mikla áherslu á að kennaraháskólafrv. verði afgreitt á næsta þingi, og ég held að það hljóti að vera hægt. Einnig álít ég að frv. um framhaldsskólana sé mjög nauðsynlegt að afgreiða á næsta þingi og vil, eins og ég sagði áðan, gera allt sem ég get til þess að málið verði undirbúið í sumar, eftir því sem aðstæður leyfa. En hins vegar verður að viðurkenna að þetta er ákaflega yfirgripsmikill lagabálkur og getur þess vegna farið svo að menn ljúki því ekki á einu þingi þó að allir leggist á eitt um að vinna að málinu. Það kynni svo að fara. Annars er sá munur á forminu á framhaldsskólafrv. annars vegar og grunnskólafrv. hins vegar, að framhaldsskólafrv. er rammi, það er fáort, en grunnskólafrv. var mjög nákvæmt, og það er náttúrlega enn meiri vinna að vinna upp slík frv. á Alþ. heldur en þau sem marka meginstefnu, svo að ég vil a. m. k. ekki örvænta um framgang þess máls á næsta þingi. Ég tel að væri mjög nauðsynlegt, því að margt kallar að, að koma á breyttri skipan á framhaldsskólastiginu í samræmi við grunnskólalöggjöfina, sem búið er að setja, og í samræmi við hugmyndir manna nú í dag um skólamálin. En svo spurði hv. 7. landsk. þm. um stöðu þeirra sem nú hafa kennt, sumir lengi, án þess að hafa full réttindi, og taldi ekki í frv. vera nægilega skýr ákvæði sem tryggðu þeim möguleika til þess að öðlast réttindi, þrátt fyrir þau ákvæði sem hann þó vék að og gefa möguleika til að ganga inn í skólann formlega, þ. e. sem reglulegir nemendur, - fólk sem ekki hefur stúdentspróf. Um þetta vil ég aðeins segja það annars vegar, að þó að við höfum ekki komið þessu máli frá okkur í rn., þá hefur þetta oft verið rætt þar. Það er svo nýjast í þessu máli, að Samband ísl. barnakennara og menntmrn. ætla að reyna að vinna að lausn þess og vinna að henni þannig að unnt verði í áföngum, með mismunandi löngu námi eftir því hvar hver og einn er á vegi staddur, að afla sér réttinda. Samband ísl. barnakennara hefur nýlega skrifað menntmrn. og lagt fram ákveðnar hugmyndir frá sinni hálfu um hvernig þetta megi gerast, og það er auðvitað rn. mjög mikill styrkur í leit að lausn á þessu máli að hafa kennarasamtökin jákvæð. Það er höfuðatriði, því að þarna er um réttindamál að ræða. Svo er hlutverk Æfinga- og tilraunaskólans annars vegar, sem ég lagði reyndar nokkra áherslu á í framsöguorðum mínum áðan, og svo hins vegar æfingarnar, sem ég vil kalla verklega þjálfun, þó ég kannske skilji það ekki alveg eins og hv. þm. Eins og hv. þm. vék að, þá er nú í meiri mæli en áður tíðkað að senda þessa nemendur til starfa úti í hinum ýmsu skólum, auk þess sem þeir fá æfingu í Æfinga- og tilraunaskólanum. Þetta er ákaflega mikilvægt, og þetta er í sjálfu sér alveg hliðstætt því sem menn tala um t. d. í sambandi við verknámsdeildir iðnskólanna, meistarakerfið er niður lagt og námið fært inn í skólann. Þá er viðfangsefni að tengja skólastarfið þeim starfsgreinum, sem það þjónar hverju sinni, sem allra best, þannig að menn komi ekki óviðbúnir á vettvang að námi loknu. Þetta er auðvitað hárrétt ábending hjá þm., að á þetta verður að leggja mjög mikla áherslu, og það er líka gert.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er á dagskrá, fjallar um breyt. á l. nr. 119 frá 1976, um sérstakt tímabundið vörugjald. Með þeim lögum voru framlengd lög nr. 77 frá 23. des. 1975, um sérstakt vörugjald, en jafnframt voru gerðar nokkrar breyt. á 1. gr. laganna til samræmis við þá nýju tollskrá sem samþ. var hér fyrir áramótin sem lög nr. 120/1976. En eins og kunnugt er urðu verulegar breytingar á undirskiptingu ýmissa vöruliða í fjölmörgum köflum tollskrárinnar við setningu þeirra laga. Við nánari athugun á l. nr. 119/1976 hafa komið í ljós nokkrar misfellur og er með frv. þessu lagt til að þær verði leiðréttar. Hér er annars vegar um að ræða að úr upptalningu í 1. gr. laganna hafa fallið nokkur ný tollskrárnúmer yfir vörur, sem fram til þessa hafa borið vörugjald og samræmis vegna þykir ekki fært að fella niður vörugjald af, og svo hins vegar prentvillur sem nauðsynlegt er að lagfæra. Vörur þær, sem hér koma einkum við sögu, eru súkkulaði ýmiss konar í þremur nýjum tollskrárnúmerum, tengibúnaður í einu undirnúmeri í 85. kafla tollskrár og plastvörur í nokkrum nýjum undirnúmerum í 39 kafla tollskrárinnar. Í sambandi við þessar leiðréttingar vil ég taka það fram, að fjmrn. hefur þegar verið veitt heimild í vörugjaldslögum til þess að fella niður vörugjald af þeim vörum sem áður voru undanþegnar vörugjaldi, en urðu vörugjaldsskyldar vegna breyttrar undirskiptingar í tollskránni nýju. Auk framangreindra leiðréttinga er í frv. lagt til, að lög nr. 77/1976, um sérstakt tímabundið vörugjald, verði gefin út að nýju í heild með áorðnum breytingum. Með tilvísun til þessa leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 481 flytur fjh.- og viðskn. Nd. frv. samkv. beiðni fjmrn., en frv. gerir ráð fyrir að heimila íslenskum hluthöfum í Íslensku matvælamiðstöðinni hf. að selja breskum aðilum öll hlutabréfin í félaginu, enda skuldbindi hinn breski kaupandi sig til þess að félagið stundi engan atvinnurekstur á Íslandi og til að slíta félaginu eigi síðar en 1981. Í grg. með þessu frv. kemur fram, að Íslenska matvælamiðstöðin hf. var stofnuð 1965 og var tilgangur félagsins upphaflega að greiða fyrir kynningu og sölu íslenskra afurða og annarra íslenskra framleiðsluvara, m. a. með því að reka verslun og veitingastarfsemi. Félagið hefur í raun aldrei rekið neina starfsemi hér á landi, heldur einungis veitingahús í London. Árið 1908 var helmingur félagsins yfirtekinn af breska hlutafélaginu Angus Steak Houses Ltd. og einstaklingum á þess vegum. Tók það fyrirtæki við rekstrinum sem fram til þessa tíma hafði gengið mjög illa. Síðan þetta gerðist hefur reksturinn gengið bærilega og fyrirtækið endurgreitt öll þau lán sem hinir erlendu eigendur þess höfðu veitt því á meðan það átti í rekstrarörðugleikum. Nú er hins vegar ljóst orðið að eina leið þessara eigenda til þess að fá aftur það fjármagn, sem upphaflega var lagt í fyrirtækið, er að selja það að fullu hinum bresku aðilum, enda er verðmæti fyrirtækisins nú eingöngu fólgið í frádráttarhæfni uppsafnaðs taps þess sem eingöngu getur komið breska fyrirtækinu að gagni. Að auki rennur út á árinu 1979 leigusamningur um þá aðstöðu sem félagið hefur til starfsemi sinnar í London. Hið uppsafnaða tap var hinn 30. júní 1975 32066 pund, en söluverð þess hluta, er íslensku hluthafarnir eiga, er 18 þús. pund. Í 1. nr. 77/1921, um hlutafélög, er hvergi tekið fram að meiri hluti hlutafjár skuli vera í eigu íslenskra ríkisborgara eða manna búsettra á Íslandi. Skilyrði af þessu tagi er hins vegar víða að finna í sérlögum um helstu atvinnugreinarnar. Vegna slíkra ákvæða í íslenskri löggjöf og með tilliti til framkvæmdar við skráningu hlutafélaga um langan tíma hefur verið lítið svo á, að í íslenskum hlutafélögum verði meiri hluti hlutafjárins að vera í eigu hérlendra aðila án tillits til þess, hvort félagið rekur atvinnu sem háð er sérlögum sem hafa að geyma ákvæði um meirihlutaeign íslenskra aðila. Þannig hefur verið lítið svo á, að sérstaka lagaheimild þurfi til að selja öll íslensku hlutabréfin til erlendra aðila þar eð hér er um að ræða íslenskt hlutafélag, jafnvel þótt það hafi alltaf haft allan sinn rekstur erlendis. Frv. það, sem hér er flutt, er þannig heimild sem beinist eingöngu að þessu einstæða tilviki, en felur ekki í sér neina stefnbreytingu að því er tekur til eignarhalds útlendinga á hlutabréfum í íslenskum hlutafélögum. Hinir íslensku hluthafar, sem selja mundu bréf sín, eru ríkissjóður, Framleiðsluráð landbúnaðarins, Samband ísl. samvinnufélaga og Loftleiðir. Með tilvísun til þessarar skýringar leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil fagna þessu frv. til l., sem hæstv. fjmrh. hefur nú talað fyrir, og lýsi mig samþykkan þessari till. En ég vil vona að hér sé um nýja stefnumörkun að ræða hjá ríkisstj. og gengið verði hreint og markvisst til verks og þátttaka ríkisins í atvinnurekstri, sem best er komin í höndum einkaaðila, taki enda sem fyrst.



Herra forseti. Þetta frv. um skylduskil til safna var lagt fyrir hv. Nd. í byrjun þings og raunar hefur það áður legið hér fyrir Alþ. Nú hefur Nd. afgreitt málið, og ég vona að það fái einnig afgreiðslu hér í hv. d. svo að það megi verða að lögum. Megininntak þessa frv. er í rauninni tvíþætt: Annars vegar er það að draga úr skylduskilum til safna og miða skylduskilin fyrst og fremst við geymslueintök. Hins vegar að setja nokkru fyllri ákvæði um það, hversu fara skuli með skilaskylt efni, heldur en er í gildandi lögum. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að svo stöddu að fara fleiri orðum um þetta frv. Efni þess er vitanlega skýrt í aths. og er auk þess í sjálfu sér nokkuð augljóst. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þar sem ég á sæti í menntmn. þessarar hv. d. mun ég ekki þurfa að eyða hér löngum tíma við þessa umr. Það er aðeins eitt atriði í sambandi við þetta frv. sem ég vil vekja athygli á við umr. og mun leggja fyrir í n. þegar þar að kemur, og það er í sambandi við skil frá þeim útgefendum sem njóta styrks af almannafé til útgáfu rita. Gert er ráð fyrir að þeir afhendi Landsbókasafninu allt að 10 eintökum af hverju slíku riti. Síðan er í tillgr. gert ráð fyrir því, að Landsbókasafnið dreifi þessum ritum nokkuð frá sér, og veit ég ekki upp á víst með hvað fyrir augum það er, nema það sé að öruggara verði um varðveislu slíkra rita því víðar sem þau eru. Er gert ráð fyrir því í frv., að Landsbókasafninu beri að taka frá þrjú eintök af hverju þeirra rita og ætla þau til varðveislu Amtsbókasafninu í Stykkishólmi, Bókasafni Ísafjarðar og Amtsbókasafninu á Seyðisfirði. Um það var flutt till. í Nd. af Guðlaugi Gíslasyni alþm., að við þetta yrði bætt einu eintaki sem geymt yrði í Bókasafni Vestmannaeyja, og þykir ekki óeðlilegt að eitt slíkt eintak sé geymt á góðum stað á Suðurlandi. En svo stendur á með bókasafnið í Vestmannaeyjum, að það er eitt af eldri bókasöfnum á landinu, stofnað 1860, og er nú flutt eða að flytja í vandað steinsteypt húsnæði. Það var ekki af einhverjum sökum tekið undir þessa till. í Nd., en ég mun gera athugun á því, hvort ekki verður hægt að taka undir svo eðlilega breytingu sem ég hef hér ýjað að.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um kjarasamninga starfsmanna banka í eigu ríkisins og leggur einróma til að frv. sé samþykkt. Hæstv. viðskrh. gerði grein fyrir efni þessa frv. við 1. umr. og sé ég ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það, en vil geta þess, að formaður fjh.- og viðskn. hafði samband við formann Sambands ísl. bankamanna og hann lagði mikla áherslu á að þetta frv. næði fram að ganga og yrði að lögum nú á þessu þingi.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. og flutt er af hv. 12. þm. Reykv., hefur verið tekið fyrir á þremur fundum í allshn., og eins og fram kemur á þskj. 535 mælir n. einróma með samþykkt frv. með tveimur brtt. sem hún gerir nánast til áréttingar og nánari skýringa á meginefni þess. Ég tel ekki þörf á að efni þess sé rakið ítarlegar en gert var við 1. umr. málsins. Það er afar einfalt að auðkenni á bifreiðum, sem frv. fjallar um, verði gerð svo glögg og skýr að ekki þurfi að fara á milli mála að þar sé um almenningsvagna að ræða, sem eru háðir tímasetningu um viðkomustaði, en oft fer sú áætlun úr skorðum af þeim sökum sem frá hefur verið skýrt við 1. umr. málsins, að einkabifreiðar virða ekki þá nauðsyn að vagnarnir fylgi áætlun. Þær breytingar, sem n. leggur til á þskj. 536, voru einnig, eins og efni frv. í heild, samþykktar einróma af allshn. sem leggur til að frv. verði samþ. með breytingum þeim sem ég áður greindi.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir góðar undirtektir við þetta frv. mitt á þskj. 335. Ég get vel fellt mig við þær breytingar sem n. leggur til og birtar eru á þskj. 536. En þar sem áríðandi er að frv. þetta nái gildistöku sem fyrst, eftir því sem mér hefur verið tjáð, leyfi ég mér að vona að það nái samþykki beggja d. áður en yfirstandandi þingi lýkur.



Herra forseti. Það er óþarft að hafa mörg orð um þetta frv. nú. Þetta mál fer til þeirrar n. sem ég á sæti í, og þar get ég um það fjallað. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá voru í Nd. á ferðinni tvö frv. varðandi atvinnuleysistryggingar, og um þau frv. urðu þar miklar umr. sem ég skal ekki fara mjög náið út í hér. Þar var um tvö mál samtengd að ræða, og málin voru auðvitað samtengd fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að enn þá er þetta mál, þ. e. a. s. fæðingarorlofið, á röngum stað í kerfinu, eins og bent var á hér á sínum tíma þegar þetta var sett í lög. Þá voru menn, held ég, almennt hér á þeirri skoðun, að fæðingarorlofið ætti heima innan ramma almannatryggingalaga, og þetta var í raun og veru viðurkennt með ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, sem þá var samþ.: „Fyrir 1. janúar 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Svo mörg voru þau orð í ákvæðinu til bráðabirgða, og þetta ákvæði olli því m. a. hvaða afstöðu ég tók í þessu máli í heilbr.- og trn. þá. Ég treysti sem sagt á það, að þessi könnun yrði gerð og reynt á það til fullnustu hvernig mætti veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og um leið tryggja tekjustofn í því skyni. Ég sagði þá við þá umr. að ég hefði skrifað undir þetta nál. af tvennum ástæðum: Í fyrsta lagi með tilliti til þess, að þar virtist um einu leiðina að ræða sem bráðabirgðalausn í þessu máli. Þetta væri mikilvægt mál og erfitt að setja fótinn fyrir það, því það væri þess eðlis, þó að ég áliti að hér væri ranglega að staðið, að færa þetta inn í Atvinnuleysistryggingasjóð. Og ég sagði einnig þá að sá frestur, sem á gildistökunni fékkst þá, hlyti að verða notaður til þess að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði nýjar tekjur eða létta af honum byrðum til þess að hann gæti mætt þessu viðbótarálagi, og svo, eins og er tekið fram í þessu ákvæði til bráðabirgða, að að því verði unnið í fullri alvöru að allar konur njóti jafnréttis til fæðingarorlofs. Þetta gerði ég alveg sérstaklega í tilefni af dagskrártill., sem kom fram frá hv. þm. Axel Jónssyni, Stefáni Jónssyni, Jóni Árm. Héðinssyni og Halldóri Ásgrímssyni um það, að ríkisstj. yrði falið að semja frv. til l. um málið, sem yrði lagt fram í upphafi næsta reglulegs þings, og deildin tæki því fyrir næsta mál á dagskrá. Og ég greiddi atkv. gegn þessari till. af þeim ástæðum sem ég greindi. Nú er það alkunna, að við þetta ákvæði til bráðabirgða hefur ekki verið staðið, og eins og frv. kemur nú frá Nd., þá er komið nýtt ákvæði til bráðabirgða, ekki síður hátíðlegt en hið fyrra, þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir 1. janúar 1978 skal ríkisstj. láta kanna á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni. Niðurstöður þessarar könnunar skal leggja fyrir Alþingi.“ Nú skal ég ekkert um það segja, hvort það verður eins vel og rækilega við þetta ákvæði staðið og hið fyrra. En þó læðist að manni sá grunur, að þetta sé gert til að friða samvisku ákveðinna aðila sem þarna hafa ekki staðið nægilega vel að málum. Þegar þetta mál kom til umr. fyrst í vetur, þá var vitanlega ljóst að þetta var tvíþætt mál. Hér var ekki einungis um það að ræða að þessi skerðingarákvæði, sem lögin fela nú í sér, kæmu við konur sem tækju fæðingarorlof, heldur var hér einnig um að ræða skerðingarákvæði þar sem þær konur, sem voru svo óheppnar að eiga eiginmenn sem höfðu ákveðnar tekjur, misstu réttinn til atvinnuleysisbóta alveg fyrirvaralaust. Hér var um að ræða að mínu viti mjög lág tekjumörk og mikið ranglæti um leið, vegna þess að ef eiginmaðurinn -- karlmaðurinn - varð atvinnulaus, þá skipti vitanlega ekki nokkru máli hve miklar tekjur hann hafði haft áður, hvort hann hafði haft í árslaun t. d. 3 millj. kr. árið áður, hann fékk vitanlega þessar atvinnuleysisbætur sínar umyrðalaust.  Til mín var leitað bæði í vetur og fyrravetur um þetta atriði, og vitanlega strandaði það á þessu lagaákvæði. Konur, sem þarna áttu í hlut, voru ekki með neina hátekjumenn sem maka, síður en svo, konur sem voru atvinnulausar annars vegar á Seyðisfirði og hins vegar á suðurfjörðum. Makar þeirra höfðu ekki haft nema rétt um 1.5 millj. kr. í tekjur, en einhvers staðar á þeim mörkum eru þær tekjur í dag sem leyfilegar eru sem hámark. Ég verð þá leiðréttur á eftir af þeim hv. þm. sem veit auðvitað miklu betur en ég um þessi mál. Það var því eðlilegt, þegar var farið að breyta þessu ákvæði varðandi fæðingarorlofið sem hér var skotið inn í með miklum flýti á sínum tíma, að sú spurning kæmi upp, hvort skerðingarákvæðið ætti ekki að falla niður með öllu, og um það var gerð till. í Nd., þannig að þessi tekjumörk yrðu felld niður, einnig og að sjálfsögðu kannske enn frekar vegna atvinnuleysis þessara kvenna, því þar er auðvitað um að ræða megintilgang sjóðsins, en ekki þann að sjá konum fyrir fæðingarorlofi. Og ég undraðist það mjög, að bæði í blöðum og öðrum fjölmiðlum og ég held jafnvel í Nd., líka hafa komið fram miklar ásakanir á hendur stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs fyrir að fara í þessu efni eftir lögunum. Menn hafa ekki áttað sig á því, að þeir, sem flýttu þessu svo mjög í gegn á sínum tíma sem raun bar vitni um fæðingarorlofið, höfðu meint svolítið meira en þeir sögðu. En út í það skal ég ekki fara nánar nú. Ég mun gera það við 2. umr. þessa máls. Ég held að það sé alveg tvímælalaust, að þetta skerðingarákvæði eigi að falla niður með öllu, og ég er sannfærður um það, eins ágætir menn og eiga sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, að þeir hljóta allir að vera því sammála að skerðingarákvæðið sé niður fellt vegna atvinnuleysisbóta til kvenna, að þær fari ekki eftir tekjum maka þeirra. Það er hlálegt í alla staði. Hitt er svo annað mál í sambandi við fæðingarorlofið sem hér er nú til umr., að ég er auðvitað nákvæmlega sömu skoðunar og áður um það, að hér eigi ekki að vera um atvinnuleysisbætur að ræða, þó ég viti að þessar konur missi eðlilega atvinnu sína þennan tíma. Þetta er hreint tryggingamál og á auðvitað að vera það, og við skulum vona að þetta ákvæði til bráðabirgða, þetta endurnýjaða ákvæði, verði nú notað og verði séð til þess að þetta komist á réttan stað í kerfinu, í almannatryggingakerfið. Ég vil aðeins taka það fram nú við 1. umr., að ég mun að sjálfsögðu endurflytja brtt. sem var flutt við þetta frv. í Nd. um að efnismálsliður 1. gr. frv. orðist þannig, að g-liður 1. málsgr. í 16. gr. falli úr gildi 1. júní 1977, þannig að það sé tryggt að skerðingarákvæðin falli niður með öllu, ekki bara gagnvart fæðingarorlofinu, heldur einnig gagnvart atvinnuleysisbótunum, eins og sjálfsagðast og eðlilegast er. Ég skal ekki fara nánar út í þetta hér og nú, en tek það aðeins fram, að út af öllu þessu hefur komið fram furðulegur misskilningur. Alveg sérstaklega ber að harma það, hve hér hefur verið rangtúlkað það sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur í þessu efni gert, þ, e. a. s. að fara hreinlega að réttum lögum, og eins ber vitanlega að harma að ríkisstj. skuli ekki hafa staðið við þetta ákvæði. En það er eðlilegt að hún eigi erfitt með að standa við svona bráðabirgðaákvæði þegar ekki gengur betur að standa við hin stærri mál.



Forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til 1. á þskj. 471 um breyt. á 1. nr. 72 frá 5. júní 1947, um innkaupastofnun ríkisins, svo hljóðandi: „2. gr. laganna hljóði svo: Stjórn innkaupastofnunarinnar skipa 5 menn, kosnir hlutbundinni kosningu á Alþ. til fjögurra ára í senn, ásamt jafnmörgum til vara. Stjórnin hefur yfirumsjón með starfsemi stofnunarinnar og tekur lokaákvarðanir um öll innkaup og framkvæmdir. Fjmrh. skipar formann stjórnar til eins kjörtímabils í senn. Forstöðumaður stofnunarinnar skal skipaður af fjmrh. að fengnum till. stjórnar. Að öðru leyti skal starfsemi stofnunarinnar ákveðin með reglugerð er fjmrh. setur.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast nú þegar gildi.“ Og ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa grg.: „Það er kunnara en frá þurfi að segja, að starfsemi innkaupastofnunar ríkisins hefur sætt nokkurri opinberri gagnrýni á liðnum árum. Skoðanir hafa verið skiptar um sum þeirra atriða sem gagnrýnd hafa verið, en um önnur hefur ekki þurft að deila. Með 1. nr. 63 frá 1970 eru umsvif innkaupastofnunarinnar aukin verulega frá því sem eldri lög kváðu á um og margar veigamiklar ákvarðanir eru þar teknar um innkaup og framkvæmdir er snerta hagsmuni alþjóðar. Veltur því á miklu að starfsemi stofnunarinnar og ákvarðanir, er hún tekur, séu í fullu samræmi við vilja þings og þjóðar. Mun láta nærri að vörusala stofnunarinnar og verksamningar, er hún gerði á síðasta ári, nemi nálægt 4 milljörðum kr. samtals. Með frv. þessu er því lagt til að Alþ. kjósi sjálft stjórn stofnunarinnar og tryggi með því að stefnu þess sé fylgt í öllum meiri háttar málum er stofnunin á ákvörðunarvald í og að þess sé jafnan gætt að starfseminni sé gert að fylgja viðteknum viðskiptavenjum.“ Ég vil leyfa mér að gera það að till. minni, að þessu frv. verði vísað til fjh.- og viðskn. með von um að hún geri breytingu um fjölda stjórnarmanna úr fimm, eins og segir í till., í sjö af skiljanlegum ástæðum. Ég sé ekki ástæðu til þess að tala lengra mál fyrir þessari till., hún skýrir sig sjálf.