Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Fr. Björnsson); Herra forseti. Allshn. hefur verið beðin um það af hálfu dómsmrh. að flytja þetta frv. Í grg. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Er frv. núgildandi laga um stofnun og slit hjúskapar var lagt fram á Alþ. vorið 1971, varð meðferð þess ekki lokið, og var frv. þá lagt fram að nýju á næsta Alþ. Við framlagninguna láðist að leiðrétta eitt ártal í l., og er þeirri leiðréttingu komið hér á framfæri“. Um annað fjallar ekki efni þessa frv.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið við hér síðasta miðvikudag, þegar mál þetta var tekið til 1. umr. Ég hafði beðið skrifstofuna hér að gera ráðstöfun til þess, að það yrði tekið út af dagskrá, en vegna misskilnings var það ekki gert og fór þá fram byrjun umr. Kemur ekki að sök, þó að ég héldi ekki þá framsöguræðu mína í málinu, því að með frv. fylgja árlegar athugasemdir, þar sem gerð er grein fyrir ástæðunum fyrir því, að það er flutt. Þar hef ég í sjálfu sér litlu við að bæta. Auk þess var málið rætt á síðasta fundi af kunnugum mönnum. Ég veit þess vegna, að hv. dm. hafa gert sér grein fyrir málinu, þó að þessi afturfótafæðing sé á, að ég flytji nú fyrst þá stuttu framsöguræðu, sem ég hafði ætlað að flytja á þingi. Þær ástæður liggja til þess, að þetta frv. um lögreglustjóra í Hafnarhreppi í Austur-Skaftafellssýslu er nú lagt fyrir Alþ., að síðustu ár hafa verið mjög vaxandi vandkvæði á því fyrir íbúa Austur-Skaftafellssýslu og þá alveg sérstaklega fyrir hið ört vaxandi athafnasvæði á Höfn í Hornafirði, að sýslumaður Skaftafellssýslu geti veitt þessum hluta umdæmis síns viðhlítandi þjónustu. Það er þó ekki af því, að hann hafi skort til þess vilja, heldur vegna þeirrar aðstöðu, sem þarna er fyrir hendi. Á undanförnum árum hafa verið gerðar um þetta fjölmargar fundarsamþykktir í Hafnarhreppi og raunar sýslunni allri. Það er að sjálfsögðu ljóst, að frá almennu sjónarmiði ríkisheildarinnar er engan veginn æskilegt að fjölga umdæmum með skiptingu, þeim sem fjölmenn eru, og í fljótu bragði skoðað enn síður þeim fámennustu. Ef það yrði víða gert, mundi kostnaðurinn við embættakerfið aukast mjög verulega, og það mun engum þykja fýsilegt. Um hitt held ég, að vart geti verið ágreiningur, að í þessu tilfelli, sem hér er um að tefla, er um algera sérstöðu að ræða. Þó á verði komið hinu langþráða vegasambandi, sem vonazt er til, að nú sé ekki langt undan, verður aksturstími frá Vík til Hafnar allavega, að mér er tjáð, um 5 klst., en eins og kunnugt er verður sýslumaður nú að sinna störfum þar eystra með því að aka til Reykjavíkur og fljúga þaðan. Eftir sem áður verða áhorf um það, hvor leiðin sé fljótfarnari. Síðustu árin hefur verið hugað að ýmsum leiðum til að bæta þjónustu frá Vík austur til Hafnar, svo sem með fjölgun ferða frá sýslumannsembættinu og með starfsemi sérstaks umboðsmanns til afgreiðslu. En það verður að viðurkenna, að þarfir Hafnarkauptúns vegna ört vaxandi umsvifa hafa vaxið hraðar en hinni auknu þjónustu nemur. Hafnarhreppur er nú, eins og kunnugt er, fjölmennasti hreppur á austurhluta landsins, og þar var íbúatalan 1. des. s. l. orðin 1013 íbúar. Bendir allt til þess, sem mönnum er kunnugt, að þessi þróun muni halda áfram og athafnastarfsemi á þessum stað fara hraðvaxandi. Eins og ég sagði áður, hafa ýmsar úrbótaleiðir verið athugaðar vegna þessa úrlausnarefnis, og hefur þá sérstaklega verið rætt um að skipta sýslunni í tvö umdæmi, þannig að sérstakur sýslumaður yrði fyrir austursýsluna með aðsetri þar. Einnig hefur verið mjög að því hugað, að löglærður fulltrúi sýslumanns hefði fast aðsetur á Höfn. En á þessu eru ýmsir annmarkar hað er t. d. augljóst, að ef sýslunni væri skipt með þessum hætti, sem ég drap á, yrði umdæmið, sem lyti undir sýslumanninn í Vík, helzt til lítið. Hér kemur það til eins og víða annars staðar, að menn verða að játa, að sú sýsluskipting og umdæmaskipting, sem við búum við nú, er orðin úrelt að mörgu leyti, og væri þörf á að gera þar á breytingar. Það er enginn vandi að draga línur á kortið, þannig að þetta kæmi allt miklu haganlegar út, en nú er. En sannleikurinn er sá, að menn eru æði fastskorðaðir í þessu gamla kerfi, og það mun reynast svo, að það verði ekki auðvelt að fá nýja skiptingu. En eitt af þeim verkefnum, sem réttarfarsnefnd eða dómstólanefnd, sem ég hef skipað, eru falin, er einmitt að athuga um, hvort það geti komið til greina ný umdæmaskipting og þessu breytt frá því, sem nú er. Auðvitað blasir það við, að frá almennu sjónarmiði væri ekki óeðlilegt að hugsa sér, að Austur-Skaftafellssýsla ásamt syðstu hreppum Suður-Múlasýslu væri sérstakt umdæmi með aðsetri sýslumanns á Höfn. Viðvíkjandi því að hafa sérstakan fulltrúa sýslumannsins staðsettan þarna, hefur verið talið að athuguðu máli, að það væri ekki þægilegt að koma því skipulagi við, án þess að ég fari nánar út í það. Þess vegna hefur verið horfið að því ráði, sem hér liggur nú fyrir til ákvörðunar í þessu frv., þ. e. að setja sérstakan lögreglustjóra fyrir Hafnarkauptún og takmarka lögsögu lögreglustjórans við Hafnarhrepp, en fela honum þar hin víðtækustu verkefni, eins og rakið er í 2. gr. frv. Þótt af þeirri ástæðu, að þarna er um að ræða hrepp, en ekki kaupstað, sé talað um lögreglustjóra og hann beri það heiti, þá er í reyndinni svo, að þessum lögreglustjóra er ætlað að fara með þau verkefni, sem bæjarfógetar annars staðar hafa á hendi, og þess vegna er þessi fyrirhugaði lögreglustjóri að öllu leyti sambærilegur t. d. við lögreglustjórann í Bolungarvík, en þar er nú eftir hið eina af nokkrum lögreglustjóraembættum, sem á sínum tíma voru stofnuð, en hafa öll önnur síðar breytzt fyrir tímanna þróun í það að verða bæjarfógetaembætti. Það má vel vera, að það þyki rétt við athugun í n. að takmarka eitthvað þessi verkefni. Ég hygg þó, að þetta sé eðlilegasti hátturinn og komi að beztum notum að gera ráð fyrir því, að þessi embættismaður komi þarna í reyndinni í stað bæjarfógeta. Þá er enn fremur rétt að taka það fram, að það ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu, að lögreglustjórinn á Höfn gæti í umboði sýslumanns í sýslunni annazt margháttuð fyrirgreiðslustörf fyrir íbúa austursýslunnar. Þar er um framkvæmdaratriði að ræða, sem ákveðið yrði ýmist með reglugerðarákvæðum eða samkomulagi embættismannanna. Ég biðst svo, herra forseti, afsökunar á því, að ég skyldi ekki fyrr koma því við að mæla fyrir frv., en leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar umr. um þetta mál var frestað hér fyrir helgina, en síðan hefur komið fram í ræðum hv. 3. þm. Austf. og hæstv. dómsmrh. ýmislegt af því, sem ég hafði annars ætlað mér að segja, og get ég því stytt mjög mál mitt. Það, sem m. a. vakti fyrir mér, var að gera stuttlega grein fyrir athugun, sem fram fór í dómsmrn., meðan ég hafði afskipti af málum þar, á þessum vandkvæðum Austur-Skaftfellinga. Það voru aðallega tveir hv. þm., sem á þeim tíma ræddu við mig um þetta mál, það voru hv. 3. þm. Austf., Páll Þorsteinsson, og þáv. hv. þm. Jónas Pétursson. Hv. 3. þm. Austf. átti iðulega við mig viðræður í rn. um þessi vandkvæði Austur-Skaftfellinga vegna fjarlægðar sýsluyfirvaldsins. Í rn. voru svo gerðar athuganir á hugsanlegum breytingum til aukinnar þjónustu vegna Austur-Skaftafellsýslu, og hefur verið rakið hér, hvaða atriði bar á góma. Það var fyrst og fremst, eins og hæstv. ráðh. vék að áðan, að löglærður fulltrúi á vegum sýslumannsembættisins hefði aðsetur á Höfn og ræki skrifstofu, að á Höfn yrði stofnað sérstakt lögreglustjóraembætti, eins og nú liggur hér fyrir frv. um að gert verði, að skipta sýslunni í tvö lögsagnarumdæmi, að veita Höfn sérstök kaupstaðarréttindi með bæjarfógeta á staðnum, að halda í meginatriðum áfram óbreyttu ástandi með þjónustu frá Vík, og svo að lokum að flytja embætti sýslumannsins frá Vík til Hafnar. Það er auðvitað um sumt af þessu að segja, að það hafi ekki verið tímabært að framkvæma það, og óvíst, hvort yfirleitt til mála kæmi. Það voru gerðar lauslega kostnaðaráætlanir, ég sé ekki ástæðu til að rekja þær, vegna þess að þetta eru orðnar úreltar kostnaðaráætlanir, þar sem svo miklar breytingar hafa orðið síðan á kaupgjaldi og verðlagi, en miðað var við árið 1969. Eins og hér hefur komið fram í umr., voru gerðar nokkrar ráðstafanir, og ég vil þakka hv. 3, þm. Austf. fyrir viðurkenningarorð hans um afskipti mín af þessum málum. Það voru gerðar ráðstafanir til nokkurrar fyrirgreiðslu með stofnun vísis að skrifstofu á Höfn, þar sem á tilteknum tíma væri vís aðgangur að ákveðnum aðila, manni, sem íbúar Hafnar gætu snúið sér til með erindi sín. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að það hafi sýnt sig fljótlega, að þetta hafi verið ófullnægjandi, og ég get sagt það eins og er, að þegar komi í ljós, að þetta mundi ekki vera nein frambúðarlausn og mundi alls ekki fullnægja öllum óskum íbúanna þarna fyrir austan. Ég held, að öllum megi vera ljóst, hvaða erfiðleika það ástand skapar, hve langt er að sækja til sýslumannsins og sýsluskrifstofunnar. En ég býst við, að það, sem fram að þessu hafi haldið aftur af mönnum að gera róttækar ráðsafanir, sé einmitt það, sem hæstv. ráðh. einnig minntist á, við það er auðvitað aldrei æskilegt að þurfa að sníða þannig af embættum, ég tala nú ekki um, þegar um er að ræða mjög fámenn sýslufélög, eins og Skaftafellssýsla er, og svo er hitt líka hafandi í huga, að það má alltaf búast við, að það kalli á kröfur frá öðrum stöðum, sem telja sig hafa mikið óhagræði af fjarlægð frá sýsluyfirvaldi, þó hvergi sé um að ræða neinar sambærilegar fjarlægðir við það, sem er þarna fyrir austan í Skaftafellssýslunni. Nú hefur þróunin gengið í þá átt, sem reyndar mátti sjá fyrir, að fólki fjölgar ört á Höfn og athafnalíf þróast þar og þenst út, og það er mat hæstv. ráðh., að nú verði ekki lengur beðið með að gera einhverjar róttækar ráðstafanir, og þess vegna er þetta frv. fram komið. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið. Ég vildi aðeins láta koma fram afskipti mín af málinu í dómsmrn. á sínum tíma. En ég vil aðeins ljúka máli mínu með því að segja, að það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt, að það verði farið að snúa sér að einhverjum róttækum aðgerðum til úrbóta þarna, hvort sem það yrði með stofnun lögreglustjóraembættis eða á einhvern annan veg, ef mönnum sýndist svo betur fara.

Alexander Stefánsson; Herra forseti. Í sambandi við þetta mál vil ég aðeins leyfa mér að vekja athygli á þeirri miklu nauðsyn úrbóta sem virðist vera ljóst að þurfi að gera í sambandi við dómsmál almennt úti um landsbyggðina. Ég vil koma því að, að ég tel, að það sé mjög brýnt í sambandi við þetta mál, að fram fari allsherjarendurskoðun á skipan lögreglu- og dómsmála úti um landið. Ég vil minna á, að nú eru tímamót í þessum málum að vissu leyti, þar sem ríkið hefur nú algerlega yfirtekið þann þátt löggæzlumála, sem sveitarfélögin hafa áður haft með að gera, svo sem var orðið mjög aðkallandi. Ég held, að það fari ekki fram hjá neinum, sem hefur kynnt sér þessi mál, að það virðist vera svo víða úti um landið, þar sem staðir eru í örri uppbyggingu, að það form, sem hefur verið undanfarna áratugi, hentar ekki lengur, og ég tel, að margir staðir séu að vissu leyti í sömu sporum og Höfn í Hornafirði, að mjög er til baga, að löggæzla eða dómgæzlumál yfirleitt eru ekki í betra horfi. Ég vil segja það í sambandi við Snæfellsnesið, að útgerðarstaðir á utanverðu Snæfellsnesi eru í mjög örum vexti og þar er mjög mikill hraði á ýmsum málum. Ég nefni þar t. d. tollgæzlumál og tollafgreiðslu. Það er of seinvirkt að þurfa að fara með þetta inn á einn stað í sýslunni. Ég tel þess vegna, að einmitt á svona útgerðarstöðum, sem hafa allt að eða yfir 1000 íbúa, sé nauðsynlegt, að löglærður fulltrúi hafi fast aðsetur á þessum stöðum. Ég held í heild, að það sé þess vegna tímabært að taka þessi mál öll til endurskoðunar og ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. dómsmrh. hlutist til um, að slík endurskoðun fari fram.