Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (M. G.) Þetta frv. sem hjer liggur fyrir, er komið frá Ed. og var það samþykt þar með einni orðabreytingu í síðustu gr., sem aðeins er til þess gerð að skýra nánar, hvað í frv. fólst eins og það kom frá stjórninni. Jeg vona, að frv. fái greiðan gang í deildinni og leyfi mjer að leggja til, að því verði vísað til allsherjarnefndar að lokinni þessari umr.

Flm. (Jakob Möller) Það þarf ekki mörg orð til þess að skýra þetta frv., því allar ástæður þess eru fullkomlega taldar í greinargerð þess. Frv. þetta er samið af bæjarstjórn Reykjavíkur, og hefir hún falið þingmönnum sínum að flytja það á þinginu. Í fám orðum eru ástæðurnar þær, að jarðir þær, sem nefndar eru í frv., eru eign Reykjavíkurbæjar og áfastar lögsagnarumdæmi hans, og þarf bærinn nauðsynlega að nota þær til eigin þarfa; það hlýtur því að sjálfsögðu að vera ósk bæjarstjórnar, að þær leggist við lögsagnarumdæmið. Jeg geri ráð fyrir því, að hv. deild vísi málinu til nefndar, og vil gera það að till. minni, að það fari til allsherjarnefndar.

Einar Þorgilsson Mjer virðist frv. á þingskjali 55 vera allsendis ótímabært, með því að hvorki liggur fyrir samþykki hlutaðeigandi hreppsnefnda nje sýslunefndar. Í sveitarstjórnarlögunum frá 1905 er það tekið fram, að löggjafarvaldið megi enga breytingu gera á takmörkum hreppa nje sýslna án þess að hafa leitað álits þessara aðilja. Nú hafa hlutaðeigandi hreppsnefndir látið í ljós fylstu óánægju við mig yfir þessu, og sýslumaðurinn í Kjósars. hefir tjáð mjer, að sýslunefnd hafi ekki verið aðspurð um þetta mál, en eins og hv. deild mun kunnugt, er Kjósarsýsla aðili í þessu máli. Það er ekki ástæða til þess að gagnrýna málið efnislega nú, en jeg vona, að hv. deild hrapi ekki að því að samþykkja það. Jeg legg það til, að málinu verði vísað frá, og leyfi mjer í því skyni að bera fram rökstudda dagskrá, er hljóðar svo, - með leyfi hæstv. forseta: Með því að sýslunefndin í Kjósarsýslu hefir enn ekki verið aðspurð um þetta mál og því eigi gefist kostur á að láta uppi tillögur sínar, telur deildin ekki rjett, að málið gangi lengra að svo stöddu, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Jakob Möller) Mjer finst hv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.) vera nokkuð veiðibráður, er hann vill ekki, að þetta mál komi í nefnd. Í fyrsta lagi neita jeg því, að leita þurfi samþykkis sýslunefnda eða hreppsnefnda í máli sem þessu, þar sem aðeins er að ræða um það, að stækka lögsagnarumdæmi Reykjavíkur með eign bæjarins, sem hann nauðsynlega þarf til afnota. Jeg hygg, að það sje ekki venja að leita álits sveitar- nje sýslufjelaga, er svo stendur á. Í öðru lagi vill nú svo vel til, að vel má verða við þessu, þótt málið fari í nefnd, þar sem aðiljar eru svo nærri, að harla auðvelt er að ná tali af þeim. Jeg tel því gersamlega ástæðulaust af hv.þm. (E. Þ.) að leggjast á móti því, að frv. verði vísað til nefndar, og vona fastlega, að deildin vísi því áfram.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Það er erfitt að taka afstöðu til brtt., þar sem þær koma ekki fram fyr en nú á fundinum. Jeg hefi þó reynt að bera mig saman við meðnefndarmenn mína um þær, og get jeg fullyrt, að álit nefndarinnar er, að þær sjeu ekki til bóta. Jeg held líka, að það sje augljóst, að ekki er neitt verulegt að athuga við till. eins og hún kom frá nefndinni. Það er helst, að þeir, sem vilja forðast öll útgjöld, væru hræddir við hana, en jeg held, að sá ótti hafi ekki við rök að styðjast. Þingið verður að treysta þeirri stjórn, sem fer með málið, til þess að ganga ekki að samningum, ef kröfur um fjárframlög eru ósanngjarnlega háar. Þá hygg jeg líka, að tvísýnn sparnaður gæti það orðið að fella till. Vel gæti svo farið, og væri eigi ólíklegt, að beinar tekjur af bættri landhelgisvörn yrðu meiri en þessum útgjöldum næmi. Önnur ástæða hefir verið færð fram gegn till., sem sje sú, að hjer sje verið að fara bónarveg að Dönum. Þessi ástæða fellur nú alveg um sjálfa sig, þegar samið er um fjárframlag. Hjer rekur því eitt sig á annars horn hjá þeim, sem eru móti till. Með samþykt þessarar till. hygg jeg því, að vinnist tvent. Í fyrsta lagi mundu fást talsverðar tekjur fyrir landhelgissjóð, og í öðru lagi hagur fyrir alþjóð, vegna þess, að landhelgissvæðið yrði betur varið. Jeg er því sannfærður um, að það væri stór skaði að fella till., og jeg er líka viss um, að slíkt mundi valda hinni mestu óánægju um alt land. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál.

Pjetur Ottesen Jeg lýsti yfir því í gær, að jeg gæti alls ekki fallist á till. þá, er hjer um ræðir, eins og hún er orðuð, og á jeg þar þó einkum við síðari hluta hennar. Var mjer hið sama kunnugt um nokkra hv.þdm. Það, sem fyrir mjer vakti, var einkum það, að óheppilegt væri að semja um þetta til þriggja ára. Hag okkar er tvímælalaust best borgið með því, að við tökum landhelgisgæsluna í okkar hendur sem fyrst, og virðast allir vera sammála um, að svo eigi að vera. En nú óttast jeg, að það mundi ef til vill draga úr áhuganum fyrir þessu, ef gerðir væru slíkir samningar við Dani, sem í till. er ætlast til, til þriggja ára. Þess vegna hefi jeg leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 66, og er þar ekki gert ráð fyrir svo löngum samningi. Nú vildi jeg einkum spyrja hæstv. forsætisráðherra. (J. M.), hvort hann hyggur eigi, að samningar gætu tekist á þann hátt, að samið væri til aðeins eins árs í senn. Þá er annað atriði, sem einkum, eða ekki síður, olli því, að jeg get ekki fallist á till. Það er það, sem sagt er í síðari lið till., að bjóða megi fjárframlag til rekstrarkostnaðar tveggja skipa. Hv. frsm. (M. K.) upplýsti nú raunar, að eigi væri tilætlunin að greiða nema fyrir það skip, sem við væri bætt. En eins og þetta er orðað í till., þá verður þetta helst eigi skilið á annan veg en þann, að verið sje beinlínis að bjóða fram fje til greiðslu á öllum þeim kostnaði, er leiðir af landhelgisgæslu Dana hjer við land. En slíkt nær auðvitað ekki nokkurri átt, að vera að gefa Dönum undir fótinn með slíkt, því að þeir eru lagalega skyldir til að hafa hjer að minsta kosti eitt landhelgisgæsluskip, og eigi verður því heldur neitað, að fulla sanngirniskröfu eigum við á því í rauninni, að Danir ljetu hjer meiri landhelgisgæslu í tje, án sjerstaks endurgjalds, svo vanrækt sem landhelgisgæsla þeirra hefir verið að undanförnu, og stundum með öllu fallið niður. Og ef þessu orðalagi er haldið, þá held jeg, að danska stjórnin gæti ekki varið það fyrir sínu þingi, að ganga ekki eftir þessu framlagi, sem Alþingi þannig byði fram. Og ef til kæmi, og ekki yrði hjá því komist að greiða eitthvað, þá virðist mjer liggja næst að ákveða þeim einhvern hluta sektarfjárins. Hv. frsm. (M. K.) mintist ekki á mína brtt., heldur talaði um það ógagn, sem af því hlytist að fella till. sjávarútvegsnefndar. Jeg vona nú einmitt, að ná megi fullum árangri með því að samþykkja mína brtt., án þess að binda hendur sínar um fjárframlag og annað alt um of.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get svarað hv.þm. Borgf. (P. O.), að eftir því, sem jeg veit best, mun ráðlegast að leita samninga við dönsku stjórnina um ekki skemri tíma en 3 ár. Þessi hv.þm. (P. O.) og aðrir hv.þm. hafa getað sjeð í gerðabók lögjafnaðarnefndarinnar, hvað þar hefir fram farið í þessu atriði og hvernig þetta mál nú liggur fyrir. Jeg held því, að það sje eins gott að samþykkja ekki neitt í þessu máli eins og að samþykkja það, að semja til eins árs.  (P. O.: Till. mín fer ekki fram á samning aðeins til eins árs)  . Já, það má vera, en jeg held, að best sje að gera sjer þess ljósa grein, að vel getur verið að ræða um það, að semja þurfi um 3 ára tíma. Ef menn vilja halda vakandi áhuga fyrir, að landið taki strandgæsluna í sínar hendur, þá er ekkert við því að segja.  (P. O.: Hefir hæstv. stjórn undirbúið það mál? Það átti hún að gera)  . Stjórnin hefir ekki sjeð sjer fært að leggja það til, að ráðist verði nú í, fjárhags landsins vegna, að gera út fullkomið landvarnarskip.

Bjarni Jónsson Jeg hygg menn mega gæta sín, við að gleyma forsögu þessa máls. Eins og hv.þm. er kunnugt, varð út úr því allmikil hviða á síðasta þingi, en þær hafa málalyktir orðið, að stjórnin hefir ekkert gert af því, sem þingið þá óskaði. En hví á nú að semja um strandgæsluna til langs tíma? Hverjir æskja þess? Eru það Íslendingar sjálfir eða Danir? Íslendingar vilja ekki langa samninga, en Danir vilja helst, að samið verði til margra ára, t. d. 5. Og hverra óskir á Alþingi Íslendinga að meta meira, Dana eða Íslendinga sjálfra? Því ættu hv.þm. ekki að eiga örðugt með að svara. Sannleikurinn er, að Danir vilja ekki, að Íslendingar taki strandgæsluna í sínar hendur, því ef litið er á þörf Dana til þess að semja um langan tíma, þá er hún engin. Þeir hafa skip, sem þeir hafa ekkert við að gera, meðan ekki ber þeim beinan ófrið að höndum. Og þessi skip eru ekki notfær til annara hluta en hernaðar eða gæslu. Þeim má því standa á sama, hvort skipin eru hjer eða þar, nema bara að því, er kolaeyðslu snertir. Það er því ekki heldur fjármálanauðsyn af hálfu Dana, að gera við oss samninga til langs tíma, heldur stjórnmálanauðsyn. Það er eitthvað það í sálarlífi Dana, sem er þess valdandi, að þeir vilja annast hjer strandvarnir. En til slíks á Alþingi ekkert tillit að taka. það er líka sál í Íslendingum, að minsta kosti sumum þeirra, og sú hlið gæti einnig verið viðkvæm. Það er sannfæring mín, að að minsta kosti 3/4 allra landsmanna muni vera á skoðun okkar hv.þm. Borgf. (P. O.), og þjóðin mun aldrei þakka þinginu það, ef það nú stofnar til langra samninga um þetta mál. Við ættum í raun og veru þegar að vera búnir að taka strandgæsluna í okkar hendur. Stjórninni hefir margboðist tilboð um reifarakaup á skipi til strandvarna, og það góðu skipi og nýju. En stjórnin hefir ekki sýnt hinn minsta lit á að svara slíku tilboði, hvað þá að rannsaka málið. Og þó að máttur stjórnarinnar sje ekki mikill nú, þá er hann þó svo, að henni hefði alls ekki verið ofvaxið að kaupa skipið, og því fremur, sem fá mátti það fyrir þá síld, sem eigendur síðar kostuðu ærnu fje til þess að láta moka í sjóinn í Eyrarsundi. Annars hygg jeg, og hefi áður tekið það fram, að strandgæslumálið sje allmikið yfirdrifið og of mikil áhersla á það lögð. Um hitt atriðið, að semja um gjald frá vorri hálfu, þá sýnist mjer slíkt ekki koma til neinna mála. Það skip, sem Danir mundu hingað senda, auk Fálkans, mundi verða honum stærra og dýrara í rekstri. Og ef Íslendingar eiga að bjóða fram sæmilega upphæð til rekstrar slíks skips, þá yrði það of fjár. Það kemur því ekki til mála hjer, hvorki að semja til margra ára, nje heldur að leggja fram fje.

Jón Þorláksson Jeg gerði grein fyrir brtt. minni í gær og hefi þar engu við að bæta. Vænti jeg þess, að hæstv. forseti beri fyrst upp brtt. á þskj. 66, og verði hún samþykt, mun jeg taka aftur mína till. Annars mun jeg einnig láta hana koma til atkvæða.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Jeg þarf ekki að vera langorður, því að ræður hv.þm. hafa ekki gefið mjer veruleg tilefni til andmæla. Hv. þm. Borgf. (P. O.) lýsti því, hvað fyrir sjer hefði vakað og knúð sig til þess að bera fram brtt. á þskj. 66. Jeg efa það ekki, að þessi hv.þm. muni vilja málinu alt hið besta, en í þetta sinn hygg jeg till. hans ekki vera til bóta, og því mun jeg ekki ljá henni atkvæði mitt. Þessi hv.þm. (P. O.) taldi till. nefndarinnar þannig orðaða, að til mála gæti komið að taka þátt í kostnaði beggja skipanna. En þetta er misskilningur, enda yrði það samningi bundið, að við aðeins tækjum þátt í kostnaði við annað skipið. En orðalagið átti að tákna það, að ekki kæmi til mála fjárframlag af vorri hálfu, nema annað skip yrði sent hingað til viðbótar því, sem fyrir er. Annað atriði hjá þessum sama hv.þm. (P. O.) var það, að fult svo heppilegt væri, að hluti af sektarfjenu gengi til rekstrar aukaskipsins. En mjer finst slíkt fremur óviðfeldið, því þá gæti litið svo út, sem öll áherslan lægi á því að handsama sem flest skip. En það er ekki aðalatriðið við strandvarnirnar, heldur miklu fremur hitt, að varna því, að nokkurt skip veiði í landhelgi. Enn fremur taldi sami hv.þm. (P. O.) það óheppilegt að semja til langs tíma, því slíkt tálmaði því, að við tækjum sjálfir strandgæsluna. En mjer finst þessi ástæða, satt að segja, fremur veigalítil. Þrjú ár eru ekki langur tími, og mun okkur eigi af þeim tíma veita til undirbúnings. Jeg held, að við ættum ekki að hrapa að því að kaupa gamla skipskrokka til strandvarna, heldur ættum við fremur að reyna að eignast nýtt skip, með góðum útbúnaði, þótt dýrara kunni að verða. Það er ekki ávalt spámaður að kaupa það ódýrasta. Auk þess er það vitanlegt, að við höfum ekki mönnum á að skipa nú til þess að starfrækja slíkt skip. Og þó að till. nefndarinnar verði samþykt óbreytt, þá er ekki þar með sagt, að stjórnin þurfi endilega að semja til þriggja ára. Hún er alls ekki bundin við að nota heimildina út í æsar. Jeg get verið stuttorður í garð hv.þm. Dala. (B. J.). Hann gat þess, að það væri hreinasta frágangssök að semja við Dani á þennan hátt, því þá værum við sjálfir útilokaðir frá því að taka þátt í strandvörnunum. En þetta er helber misskilningur. Þó að samið sje um tvö skip, útilokar það alls ekki, að við sjálfir getum aukið gæsluna, ef okkur sýnist. Þessi ástæða er því gersamlega þýðingarlaus. Þá var þessi sami hv.þm. (B. J.) eitthvað að tala um reifarakaup á skipi og um síld í Eyrarsundi. Jeg veit nú satt að segja ekki, hvað síld í Eyrarsundi kemur þessu máli við. En viðvíkjandi hinu atriðinu vil jeg geta þess, að sá er ekki ávalt hygnastur, sem ódýrast kaupir, heldur sá, sem bestan hlut fær. Vjer þurfum að eignast gott skip og traust; hitt er aðeins málamyndakák. Jeg vil ekki geta þess til eða halda því fram, að hv.þm. Dala. (B. J.) sje yfirleitt fjandsamlegur öflugum strandvörnum, af því að hans kjósendum má það mál í ljettu rúmi liggja. En það má vera, að sumum finnist sú hugsun ekki liggja mjög fjarri. En þeir menn, sem eiga alt sitt undir sjávarútveginum, munu ekki verða hv.þm. Dala. (B. J.) þakklátir, ef honum nú tekst að spilla þessu máli hjer á þinginu. En jeg ber það traust til hv. deildar, að honum takist það ekki.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi reynt að varast að vekja hjer deilur um þetta mál, eða rifja upp gamlar deilur um það. Jeg hygg best að láta þær liggja. Hv. þm. Dala. (B. J.) segir, að stjórnin hafi ekki haldið það, sem hv.þm. Borgf. (P. O.) krafðist af henni. En jeg held, satt að segja, að ekki sje hægt að krefjast, að stjórnin haldi annað en það, sem hún hefir lofað. Jeg veit alls ekki til þess, að Dönum sje það áhugamál, að Íslendingar hafi ekki strandgæslu á hendi hjer. Jeg hefi einmitt heyrt það gagnstæða, að Dönum sje ekkert fast í hendi með það. En hv.þm. Dala. (B. J.) hefir sjálfsagt eitthvað fyrir sjer í þessu, og ætti hann þá að geta fært einhverjar sannanir fyrir því. Sami hv.þm. (B. J.) var að tala um tilboð um ódýr skip. Þetta er alveg satt. Það er enn hægt að fá ódýr skip, og það svo ódýr, að slíkt sýnist ekki vera fjárhagnum ofvaxið. Jeg tel ríkissjóði það t. d. ekki ofvaxið nú að kaupa skip fyrir 300–400 þús. krónur. En það má fá þau fyrir miklu minna. En útgerð slíks skips verður það erfiðasta, eins og jeg hefi áður drepið á. Þar sem þessi hv.þm. (B. J.) var að tala um síld í Eyrarsundi, þá mun hv.þm. ekki vita nægilega mikið um það mál. Og jeg tel það alls ekki rjett af stjórninni að vera að hlaupa eftir allskyns lausatilboðum. Annars er afstaða hv.þm. Dala. (B. J.) mjög svo skiljanleg í þessu máli, því hann álítur ekki þörf nema á einu skipi til strandvarna. Því er ekki von, að hann vilji kosta stórfje til að auka strandvarnirnar. Hv. þm. Dala. (B. J.) hefir oft sagt, að ekki væri áríðandi að verja landhelgina. En allar þjóðir telja mjög áríðandi að verja ekki aðeins þrjár mílur, heldur í rauninni æskilegt að mega verja miklu stærra svæði, jafnvel 15 mílur, vegna þess, að veiðin skaðar svo ungviðið. Eftir að jeg hefi heyrt ummæli hv.frsm. (M. K.) og hv.þm. Borgf. (P. O.), get jeg ekki sjeð, að það sje svo ýkjalangt á milli þeirra, en jeg hygg, að það sje ekki óaðgengilegra fyrir hina komandi stjórn að taka við till. eins og hún er hjá hv.þm. Borgf. (P. O.).

Bjarni Jónsson Nú hafa um stund tveir garpar veist að mjer, en það eru þeir hv.frsm. (M. K.) og hæstv. forsætisráðherra (J. M.). Jeg ætla þá að byrja á hæstv. forsætisráðherra, sem síðar talaði. Hann ljet sem hann vissi ekki, hvaðan mjer kæmi sú viska, að Danir vildu ekki, að Íslendingar hefðu hönd í bagga með strandvörnunum, en sagði þó, að jeg mundi geta sannað það, en auðheyrt var á málrómi hans, að það átti að skiljast svo, sem jeg gæti það ekki. En jeg get fullvissað hann um það, að jeg get sannað þessi ummæli mín, og það sem meira er, hann veit vel, að jeg get það. Hann fyrirgefur því, þótt jeg geri það ekki nú; það er altaf tækifæri til þess seinna. Hann undraðist, að jeg talaði um ódýrt tilboð á skipi til kaups. En 1919 kom fyrir þingið tilboð um kaup á ágætu skipi fyrir 150 þús. krónur. Og það fylgdi tilboðinu, að borga mætti í síld, og loforð um að kaupa meiri síld. Hjer er því ekki að ræða um neinar 3–400 þús., heldur 150 þús. Þá kallaði hann þetta lausatilboð, en svo var ekki um þetta. Þetta tilboð kom frá Þýskalandi, beint frá stjórninni, fyrir milligöngu sendiherrasveitarinnar í Kaupmannahöfn. Jeg kalla það fullkomlega trygt tilboð, sem stjórnin og fulltrúar hennar semja um.  (M. G.: Hve nær kom tilboðið?)  . Það kom 1919.  (M. G.: Því var því ekki tekið?)  . Það er betra fyrir hæstv. fjármálaráðherra (M. G.) að spyrja meðstjórnanda sinn að því, ekki var jeg í stjórninni. Þetta tilboð liggur fyrir enn.  (M. G.: Ósatt!)  . Það er satt. Á þinginu í fyrra kom það fyrir sjávarútvegsnefnd, og jeg hefi það heima hjá mjer. Hv. frsm. (M. K.) sagði, að það væri misskilningur, að Íslendingar væru útilokaðir frá strandgæslunni með samningi þessum. En þá veit hann ekkert, hvað hann er að fara með. Það er víst, að Danir gera því aðeins nokkurn samning, að við sjeum útilokaðir. Vilji hann hafa heimildarmann fyrir orðum mínum, þá er það sá danski ráðherra, sem situr í sömu nefndinni og jeg. Sama hv. ræðumanni (M. K.) þótti undarlegt, að jeg skyldi minnast á síld í sambandi við þetta mál. Honum er líklega eins farið og skólapiltinum, sem aldrei skrifaði síld. Þessu næst kom kafli hjá hv.frsm. (M. K.) um þm. Dala., svo fagurlega saminn og vel hugsaður, og fluttur af svo mikilli andagift og mælsku, að sjálfur Cicero mundi hafa miklast af, ef hann væri hjer kominn og hefði tekist svo upp. Hann sagði, að jeg mundi lítt hirða um landhelgisgæsluna vegna þess, að Dalasýslu væri svo í sveit komið, að kjósendur mínir hefðu engan hag af henni. Fyrst og fremst er það misskilningur, að mínir kjósendur njóti ekki góðs af landhelgisgæslunni, því að þeir stunda veiðiskap utarlega við Breiðafjörð, og auk þess sækja þeir sjó hjer syðra. En þótt svo væri ekki, þá gætir hv.frsm. (M. K.) þess ekki, að Dalamenn myndu verða mjer reiðir, ef jeg aðhefðist nokkuð óviturlegt í máli þessu, því að engum mönnum er annara um sóma landsins en þeim, og hafa þeir sýnt það í mörgu. Hjer er um sóma landsins að ræða, og jeg álít, að hann sje í veði, ef íslenskur fáni fær ekki að blakta við hún á skipum þeim, sem gæta stranda landsins.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er aðeins lítið eitt, sem jeg ætla að segja. Út af þessu tilboði um strandvarnarskip, sem hv.þm. Dala. (B. J.) er altaf að tala um að hafi legið fyrir í fyrra og liggi fyrir enn, skal jeg geta þess, að jeg hefi hvorki sjeð það þá nje nú. Jeg get ekki heldur kallað það, að tilboðið liggi fyrir, þó að þessi hv.þm. (B. J.) hafi það geymt niðri í skúffu hjá sjer uppi á Lindargötu, eða hvar það nú er sem hann á heima. Auk þess er það ekki til annars en að slá ryki í augu manna að tala um, að tilboð liggi fyrir, þegar búið er að geyma það í þrjú ár, og ekkert er líklegra en að skipið sje löngu selt. Jeg skal geta þess, að mjer virðist till.hv.þm. Borgf. (P. O.) aðgengileg. Hún heimilar stjórninni að gera samkomulag um mál þetta með sem bestum kjörum. Jeg skildi það á ræðu hans, að ef fje þyrfti til þessa, þá yrði það greitt af sektafjenu, og álít jeg það rjett, því að fje er ekki fyrir í ríkissjóði til þess.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er satt, sem hv.þm. Dala. (B. J.) segir um tilboðið; það hefir verið til og er víst til enn. Jeg fjekk, er jeg var í Kaupmannahöfn, tilboð um kaup á skipi, og þetta tilboð kom fyrir sjávarútvegsnefnd 1919 til athugunar. Og síðar mun það hafa verið endurnýjað á þinginu 1920 eða 1921, og komið þá fyrir sjávarútvegsnefnd. En annars hygg jeg, að þetta tilboð hafi ekki verið sjerlega aðgengilegt, ef farið hefði verið nánar út í það. Það barst um það leyti, er Þjóðverjar höfðu ekki ráð yfir sínum skipum, máttu ekki selja án leyfis bandamanna. Annars finst mjer óþarft að ræða þetta mál hjer á þessum stutta tíma, sem markaður er þessum umræðum. Það er enn hægt að fá jafngóð kaup á skipi, ef til útgerðar kemur.

Jón Þorláksson Hv. þm. Dala. (B. J.) var eitthvað að orða sæmd landsins við þetta mál, og það gefur mjer tilefni til að standa upp. Mín skoðun er sú, að þó að við höfum samið af okkur nokkurn hluta af okkar gömlu rjettindum með sambandslögunum, þá hefir á þessu sviði ekkert rjettindaafsal komist inn í lögin sjálf. Við áttum áður rjett á því, að Danir kostuðu einir gæslu fiskiveiða í íslenskri landhelgi; sá rjettur var vel fenginn, og þann rjett höfum við enn, samkvæmt sambandslögunum. Að því er snertir sæmd landsins í sambandi við þetta mál, þá tel jeg, að bæði skylda okkar og sæmd landsins útheimti, að við höldum nokkuð fast við þau rjettindi, sem við höfum, en afsölum okkur þeim ekki. Mjer virðist það alltildurkent, og síst borgið sóma vorum með því að gefa upp einhver rjettindi eingöngu vegna þess, að þau eru oss einhvers virði fjárhagslega.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Mjer var ekki vel ljóst, hvað hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) átti við, er hann var að tala um uppgjöf rjettinda. Vænti jeg þess, að hann hafi ekki beint því að till. okkar.  (J. Þ.: Nei, því var ekki þangað stefnt)  . Það er alt annað, sem okkar tillaga fer fram á, sem sje að komast á skynsamlegan hátt að hagkvæmum samningum við Dani um lendhelgisgæsluna. Jeg þarf ekki miklu að svara hv.þm. Dala. (B. J.). Ræða hans gaf ekki mikið tilefni til þess. Vil þó taka það fram, að það er rangt hjá honum, að við afsölum okkur með þessu íhlutunarrjetti þeim, sem við höfum samkvæmt sambandslögunum. Það er barnaskapur að halda slíku fram. Sami hv.þm. (B. J.) sagði, að jeg vissi ekki, hvað jeg væri að tala um. Jeg vissi það fyr, að hann hafði ekki mikið álit á mínu viti. Það er kunnugt, að hann álítur, að aðrir hafi ekki vit á neinu, en sjálfur þykist hann vita alt. Hvað svona gífurlegt sjálfsálit ætti að kallast, ætla jeg að láta aðra dæma um. Alt hjal þessa sama þm. (B. J.), um tilboð var úti á þekju, og ætla jeg því að sneiða hjá því. Þetta ómerkilega tilboð hans hafa víst fáir tekið alvarlega. Þessi dallur var alls ekki nothæfur til strandvarna, og því alt of dýr. Það var einróma álit sjávarútvegsnefndar, að ekkert væri á tilboðinu að græða. Svo það er lítil uppbygging í að ræða það lengur.

Jón Auðunn Jónsson Jeg sje mjer ekki fært að samþykkja brtt. á þskj. 64 eða 66, af þeim ástæðum, að jeg er ekki viss um, að með samþykt þeirra fáist það, sem okkur er nauðsynlegt, en það er bætt landhelgisgæsla þegar í stað. Jeg álít hættulaust að gefa stjórninni heimild til fjárframlaga í þessu skyni, en vona þó, að ekki þurfi til neinna verulegra fjárframlaga af okkar hendi að koma. Það vil jeg undirstrika og leggja fylstu áherslu á, að þeir samningar, sem gerðir kunna að verða við Dani í þessu máli, skerði á engan hátt rjett okkar til að auka landhelgisgæsluna, með fjárframlögum frá okkur, á þann hátt, sem við teljum okkur nauðsynlegt og hagkvæmt.