Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, lýtur að því, að tekið verði alveg fyrir það, að það geti átt sér stað í nokkrum tilfellum, að opinberir starfsmenn, sem njóta fullra launa, fái jafnframt greiðslur úr lífeyrissjóði. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fjölyrða um þetta hér. N. hefur einróma mælt með samþykkt þessa frv.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ríkisstj, hefur ákveðið að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um heimild til að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðasamning, sem gerður var 29. des. 1972, um varnir gegn mengun hafsins vegna losunar úrgangsefna og annarra efna í hafið. Samningur þessi tekur til allra hafsvæða jarðar utan landhelgisgrunnlína og á m.a. rætur sínar að rekja til mengunarráðstefnu, sem haldin var í Reykjavík 10.-15. apríl 1972. En nú þykir rétt að sýna hug Íslendinga til baráttunnar gegn mengun hafsins með því að fá heimild til staðfestingar samningsins. Að öðru leyti skal ég láta nægja að vísa til athugasemda á þskj. 618 svo og samningsins, sem þar er prentaður í heild sinni. Þetta frv. er allt of seint fram komið, það skal ég viðurkenna, og ég fer fram á það með hálfum huga, við hv. n., að hún hraði afgreiðslu frv., til þess að þetta mál megi ná fram að ganga fyrir þinglok. Hér er ekki um ágreiningsmál að ræða og að ég hygg vel undirbúið frv. Ég legg til, herra forseti, að, að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að gagnrýna þetta frv., sem hér liggur fyrir, það er vafalaust sjálfsagt mál. En mér finnst ekki vera hægt annað en að átelja mjög þau vinnubrögð hæstv. ríkisstj. að demba inn í þingið þeim ósköpum af málum, að það er ekki lengur nokkur leið, að þm. geti lesið þau. Hér er um frv. að ræða, sem hefði getað komið fyrir þingið miklu fyrr. Hér er enn fremur till. til þál. sem nú er verið að útbýta, um að gerast aðilar að samningi um að koma í veg fyrir ólöglega töku loftfara. Ég veit að vísu ekki, hvað sá samningur er nýr af nálinni, að mér þykir ólíklegt, að ekki hafi verið auðið að koma því máli fram fyrr. Þetta tel ég ástæðu til að harma, því að hér er mikið af öðrum málum, sem talið er óumflýjanlegt að fái afgreiðslu á þinginu. Því eru auðvitað viss takmörk sett, ef þingi á að ljúka fyrir páska, sem mér skilst að sé stefnt að, hvað ríkisstj. getur lengi haldið áfram með þessum hætti. Ég fann það á hæstv. utanrrh., að hann skildi þetta og harmaði í rauninni, að þetta skyldi vera með þessum hætti. En ég held, að hæstv. ríkisstj. verði að hætta þessu í eitt skipti fyrir öll og gera sér grein fyrir því, að ef hún ætlar að ljúka þingi, má þetta ekki ganga með þessum hætti. Jafnvel þó að um ágreiningslaus mál sé að ræða, er ákaflega óviðkunnanlegt, að þm. skuli ekki einu sinni hafa tíma til þess að gera sér grein fyrir því, hvað í þeim felst.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég hef raunar ekki miklu við það að bæta, sem ég áðan sagði. Ég harma það, hversu seint þetta frv. og þessi þáltill. er á ferðinni og tek á mig alla ábyrgð á því. Það var vissulega hægt að leggja þessi mál fram fyrr, og eins er með þáltill. um varnir gegn loftránum. Gegnir þó að því leyti öðru máli um þá till., að til þess að við gætum fengið heimild til að staðfesta þá samninga, þurfti að gera breytingu á hegningarlögunum, sem nú er langt komin í gegnum þingið og er forsenda fyrir því, að við getum staðfest þessa samninga. Ég endurtek það, að mér þykir miður, að þetta eina mál, sem ég hef lagt fyrir hv. d. á þessu þingi, skuli þurfa að koma svona seint fram, og get lýst því yfir fyrir mitt leyti, að þetta er eina málið, sem ég mun leita til hv. d. með að fá samþ. Það er því ekki von á fleiri töfum úr minni átt á starfi þessa þings.



Herra forseti. Það varð fullt samkomulag um það í fjh.- og viðskn. að mæla með samþykkt þessa frv. Það er skammt liðið síðan það var lagt fram og fyrir því talað hér í d. og ekki ástæða til að endurtaka rækilega það, sem þá kom fram. Eins og frv. ber með sér, eru í því þær breytingar einar, að skip eru gerð ábyrg fyrir því, að hægt sé að gera grein fyrir þeim tollvörum, sem sanna má, að hafi farið um borð í þau erlendis, þó það komi ekki fram, þegar hingað er komið, eins og dæmi eru sögð vera til. Í öðru lagi eru tölur varðandi útkljáð mál án dómstóla í sambandi við sektir og upptöku vara hækkað nokkuð í samræmi við þá verðlagsþróun, sem í landinu er og allir þekkja.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. til l. um jafnlaunaráð, en frv. er áður komið frá Nd. N. mælir eindregið með samþykkt frv., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Frv. um jafnlaunadóm var flutt á síðasta þingi af hv. 4. landsk, þm., en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frv. var svo endurflutt í breyttri mynd í haust sem frv. um jafnlaunaráð, og stóðu þá að því þm. úr öllum flokkum með 4. landsk. þm. í fararbroddi. Nd. gerði nokkrar breytingar á frv., og þannig liggur það nú fyrir breytt hér í deildinni. Það munu ekki teljast þörf á því að fara mörgum orðum um frv. þetta, svo mjög sem um það hefur verið rætt innan þings og utan. Kveikjan að því liggur í þeirri staðreynd, að hvergi nærri er um fullan launajöfnuð að ræða milli karla og kvenna í okkar þjóðfélagi, þó að þar hafi margt áunnizt, að vísu að undangenginni áratuga baráttu. Frv. lýtur í grundvallaratriðum að því, hvernig tryggja megi launajafnrétti í reynd og koma í veg fyrir misrétti í þeim efnum. Misréttið kemur víða fram, ef vel er að gáð, og það hlýtur því að teljast brýn nauðsyn að freista þess að koma í veg fyrir, að vinnuveitandi, hvort sem það er einkaaðili eða opinber aðili, geti á einhvern hátt sniðgengið jöfnun í þessum efnum og mismunað starfsfólki sínu á einhvern hátt eftir kynferði einu saman, án tillits til menntunar og hæfileika. Frv. þetta, ef að lögum verður, er vissulega veruleg trygging fyrir því, og ég vil sérstaklega fagna því, að um það hefur náðst eins góð eining hér á Alþ. og raun ber vitni um. Ef rétt er litið á einstakar greinar, fjalla 1. og 2. gr. frv. um þá skyldu að greiða jöfn laun fyrir sambærileg störf og um það, að óheimilt sé að mismuna fólki eftir kynferði við ráðningu eða launaákvörðun. 3. gr. er um skipan jafnlaunaráðs, hverjir skuli tilnefna fulltrúa, eins og þar stendur. 4. gr. er viða mest og fjallar um verkefni jafnlaunaráðs, en þar er m.a. kveðið á um framkvæmd laganna, ráðgjöf, rannsókn mála og eins að fylgst sé með þjóðfélagsþróuninni og gerðar till. í samræmi við hana. 5. gr. fjallar um meðferð jafnlaunaráðs á lagabrotum af þessu tagi, 6. gr. um málsmeðferð fyrir héraðsdómi og 7. gr. um reglugerðarsetningu í samræmi við anda laganna. Ég tel svo óþarft að fjölyrða hér frekar um málið, en n. mælir með samþykkt þess.



Herra forseti. Frv. þetta um fangelsi og vinnuhæli hefur allshn. d. haft til meðferðar. Það kemur frá Nd., sem hefur gert á því nokkrar breytingar. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla nánar um þetta frv., sem eigi að síður er mjög mikilsvert. Hlýtur það að vera ofarlega í huga dm. og þeim það nægilega kunnugt, enda hefur það verið rætt áður. N. leggur einróma til, að frv. verði samþ. eins og það liggur nú fyrir hv. deild.



Herra forseti. Iðnn, hefur litið á frv. til l. um breyt. á l. n. 68 frá 10. okt. 1967 um iðnlánasjóð. Eins og því miður er um mörg önnur frv., sem nú eru til afgr., kom þetta frv. seint fram, og ber að harma það. N. gat því ekki gert annað en að hafa samband við formann Félags íslenzkra iðnrekenda og meðlimi í stjórn iðnlánasjóðs. Þar upplýstist, að frv. þetta hefur þegar verið skoðað af stjórn iðnlánasjóðs og Félagi íslenzkra iðnrekenda, og er þar mælt með samþykkt frv. N. komst því að þessari sömu niðurstöðu og mælir með samþykkt frv. á þskj. 641, en fjarverandi við afgreiðslu málsins var Þorv. Garðar Kristjánsson. Síðan var haft samband við mig af iðnrn. og athygli vakin á því, að það getur orkað nokkuð tvímælis í sambandi víð iðnlánasjóðsgjald, sem gert er ráð fyrir að hækka úr 0,4% í 0,5%, hvort það komi til framkvæmda nú þegar, þótt lög þessi öðlist gildi nú þegar samkvæmt 3. gr. frv. En það mun vera samkomulag með stjórn iðnlánasjóðs og iðnrn., að þetta eigi að koma til framkvæmda strax. Því legg ég fram á þskj. 642 brtt. ásamt hv. 4. þm. Norðurl. v., þess efnis, að við frv. bætist ákvæði til bráðabirgða, en þar segir, að álagning iðnlánasjóðsgjalds samkvæmt 1. gr. skuli koma til framkvæmda við álagningu á árinu 1973. Ég sé ekki, að ég þurfi að hafa mörg orð um þetta frv. Það er nýlega búið að mæla fyrir því hér, en í fáum orðum sagt felst í frv. að rétta nokkuð við eigin fjárstöðu iðnlánasjóðs eins og annarra sjóða, sem nú er fjallað um á hv. Alþ. í þessu sama skyni. Hlutur eigin fjár hefur mjög farið halloka upp á síðkastið, og er að allra dómi orðin brýn nauðsyn, að það sé lagfært. Ætlunin er að gera það með því að hækka um 25% iðnlánasjóðsgjaldið sjálft, úr 0,4% í 0,5%, og jafnframt komi á móti 50 millj. kr. frá ríkissjóði, en það: hefur verið 15 millj. til þessa og ekki orðið á því breyting í mörg ár.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls lýsti ég þeirri skoðun minni, að það væri mjög tímabært og nauðsynlegt að efla iðnlánasjóð. Hins vegar tjáði ég mig enn fremur þeirrar skoðunar, að það kæmi til álita, hvort það væri rétt að farið í þessu frv. og sérstaklega að hækka iðnlánasjóðsgjaldið úr 0,4% í 0,5%. Ég vakti athygli á því, að það væri ekki líklegt, að þessi aðgerð, að hækka iðnlánasjóðsgjaldið, væri lækning á þeirri meinsemd, sem fram væri komin í sambandi við fjárfestingarsjóðina almennt. Eins og segir í grg. frv., hefur ástandi þeirra hrakað svo, frá því að núv. ríkisstj. kom til valda, að undir útlánum þeirra er nú aðeins staðið með eigin fé, sem nemur 33%, en áður var það 55%. Ég minnti enn fremur á það, að upphæð iðnlánasjóðsgjaldsins hefði ekki verið breytt frá því 1963, að iðnlánasjóðsgjaldið var fyrst sett, þrátt fyrir þá verðbólguþróun, sem síðan hefur verið. En svo mjög hefur keyrt um þverbak nú á síðustu misserum, að ríkisstj. telur sig knúða til að grípa til þessa ráðs. Ég lagði til, að málið fengi ítarlega athugun í n. En það er svo um þetta mál eins og önnur stór og mikilvæg mál, sem lögð hafa verið fyrir þingið nú á síðustu dögum, að það fást engin eðlileg vinnuskilyrði til að athuga málin. Iðnn. hélt skyndifund í gær til þess að setja stimpil á þetta frv., og auðvitað fór þar engin raunveruleg athugun fram á þessu mikilvæga máli. Því miður var ég forfallaður og gat ekki mætt á þessum fundi, en auðvitað hefði það engu breytt, þó að ég hefði mætt, það hefði ekki verið gefinn lengri tími til athugunar á málinu fyrir því. Ég gerði þá fsp. við 1. umr. til hæstv. iðnrh., hvort það hefði verið haft samráð við samtök iðnaðarins varðandi hækkun iðnlánasjóðsgjaldsins, en ráðherra lýsti því yfir, að það hefði verið haft samráð við Félag íslenzkra iðnrekenda. Hv. frsm. iðnn. staðfesti þetta í ræðu sinni áðan og sagði enn fremur, að n. hefði haft samband við stjórn iðnlánasjóðs.  (Grípið fram í: Formann Félags íslenzkra iðnrekenda, sem er í stjórn.)  Nú, ég hélt, að n. hefði gefið sér tíma til þess að hafa formlegt samband við stjórn iðnlánasjóðs, en hv. frsm. leiðréttir það. Það var ekki einu sinni tími til þess. En það vill svo til, að formaður Félags íslenzkra iðnrekenda er í stjórn iðnlánasjóðs. En ég vil láta þess getið hér, að ég hef haft samband við Landssamband iðnaðarmanna, sem þetta mál snertir ekki síður en Félag íslenzkra iðnrekenda. Ég vil upplýsa það, að Landssambandið hefur einnig samþykkt þessa hækkun. Þeir aðilar, sem þetta mál varðar mest, hafa lýst samþykki sínu við hækkun iðnlánasjóðsgjaldsins. Þetta breytir ekki skoðun minni á því, að þetta mál þurfi miklu betri athugun, en með því að samtök iðnaðarins hafa fyrir sitt leyti samþ. hækkun iðnlánasjóðsgjaldsins, mun ég greiða þessu frv. atkv. Hins vegar legg ég áherzlu á það, að sú athugun þessa máls, sem ég taldi að væri nauðsynleg nú, verður að koma til síðar og helzt á næsta þingi.



Herra forseti. Við getum víst ekki kennt hæstv. ríkisstj. um það, að þetta mál er svona seint á ferðinni, því að það er með fyrstu málum þessa þings, en barst ekki til Ed. fyrr en nú fyrir örfáum dögum. Iðnn. hefur skoðað þetta frv., sem er staðfesting á brbl. og felur raunar eingöngu í sér hækkun á kílówatta framleiðslu, heimild til virkjunar Mjólkár í Arnarfirði í 10 þús. kw. Mælir n. í nál. á þskj. 643 með samþykkt frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 635, leggur landbn. til, að frv. þetta verði samþ. ásamt brtt. um að heimila ríkisstj. að selja Borgarneshreppi þann hluta lands Borgar í Borgarhreppi, sem er sunnan þjóðvegarins vestur á Snæfellsnes. Hreppsnefnd Borgarness hefur óskað eftir því, að hreppurinn fái land þetta keypt. Borgarneskauptún hefur stækkað mjög mikið á undanförnum árum og vantar land og stærra athafnasvæði, svo að hægt sé að koma fyrir á sómasamlegan hátt öllum stærri mannvirkjum, svo sem nýrri mjólkurstöð o.fl. Mál þetta hefur verið rætt við jarðeignadeild ríkisins og dóms- og kirkjumrn., sem eru söluheimildinni meðmælt. Álit hreppsnefndar Borgarhrepps í Mýrasýslu liggur einnig fyrir, þar sem meiri hluti hreppsn. mælir með sölu þessa hluta úr Borgarlandi. Landbn. stendur öll að þessari brtt. og frv. í heild.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1973. Eins og hv. þm. er kunnugt, var frv. þetta lagt fyrir Alþ. þegar í haust, og hafði á s.l. ári verið undirbúið af Framkvæmdastofnun ríkisins, og mun óhætt að fullyrða, að framkvæmdaáætlunin hafi verið óvenjulega snemma tilbúin að þessu sinni, enda var það einnig ætlunin, eins og raunar kemur fram í álitsgerð 1. minni hl. fjh.- og viðskn., nál. hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar, að þetta mál yrði látið fylgja skjótt á eftir fjárlögunum. Að því var stefnt og við það miðað. Hins vegar var talið rétt að fresta afgreiðslu þess fram yfir áramót. Þetta fór á annan veg, eins og mönnum er kunnugt, og ég býst við, að flestum sé ljóst, hver ástæðan var til þess, að svo fór. Ástæðan var að sjálfsögðu sú, að rétt um það bil sem þing kom saman eftir áramót, urðu þeir atburðir við suðurströnd landsins, sem óhjákvæmilega hlutu að hafa talsvert víðtæk áhrif á fjármál ríkisins með ýmsum hætti. Það kom upp óvissuástand. Það varð að skoða það mikla fjáröflunarvandamál, sem fylgdi í kjölfar gossins, sérstaklega, og reyna að átta sig á því, hvort ástæða væri til þess að breyta verulega þeim áætlunum, sem áður höfðu verið gerðar. Ég held ég geti leyft mér að fullyrða, að það sé fyrst og fremst af þeirri ástæðu, sem hefur dregizt, að frv. þetta hlyti afgreiðslu hér á Alþ. Menn hafa út af fyrir sig ekki talið liggja lífið á að koma því í gegn og hafa þá talið eðlilegra að sjá, hver framvindan yrði almennt, og tækifæri gæfist til að skoða málið frá öllum hliðum, áður en málið yrði afgr. héðan frá Alþingi. Niðurstaðan hefur nú orðið sú, eins og mönnum er kunnugt, að ekki væri ástæða til að breyta þeim áætlunum, sem gerðar hefðu verið, að neinu verulegu leyti. En þar fyrir var að sjálfsögðu fyllsta ástæða til þess að skoða það mál vandlega, enda þótt niðurstaðan yrði sú, að ekki væru bornar fram neinar verulegar brtt. við frv. Eins og ég segi, er frv. í öllum aðalatriðum óbreytt. Það hafa verið gerðar á því nokkarar lagfæringar og minni háttar breytingar í Nd., allar til hækkunar, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér, en heildarmyndin er ekki í neinum verulegum atriðum breytt. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. og meiri hl. hennar leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. 1. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Þetta mál er í eðli sínu stórmál og frv. var lagt fyrir hv. Alþ. 13. des. s.l. Í umr. við afgreiðslu fjárl. voru um það höfð orð, að það yrði látið fylgja fremur skjótt á eftir fjárl., en það var útskýrt hér áðan af frsm. meiri hl., að aðrar ástæður hefðu valdið því, að nokkur dráttur varð á, og í þessa hv. d. kemur það nú á síðustu dögum þingsins. Svo mikið lá við, að við vorum boðaðir á stuttan nefndarfund á sama tíma og fundir voru í Sþ. og beðnir að taka afstöðu til málsins. Auðvitað var okkur ekki efnislega ókunnugt í stórum dráttum, hvað í frv. fólst. Það var löngu ljóst. Hins vegar er þetta mál þannig vaxið, að miðað við þær aðstæður, sem ríkja í fjármálum þjóðarinnar í dag, var eðlilegt, að við bæðum um nokkrar upplýsingar, sem ekki reyndist tök á að veita á þessum stutta fundi, einkum varðandi það atriði, hvernig framkvæma á 15% niðurskurð frá gildandi fjárl. Heimild um það efni var veitt, þegar fjárlög voru afgreidd rétt fyrir jólafrí þm. Um þetta frv. mætti fara mörgum orðum, og það hafa þegar orðið langar og harðar umr. í Nd. um frv. og áhrif þess ásamt stefnu í fjármálum þjóðarinnar, verðbólgu og þar fram eftir götunum. Ég ætla mér ekki að tefja þessar umr. meira. Ég segi í nál. mínu á þskj. 634, að við í þingflokki Alþfl. munum ekki greiða atkv. um þetta frv. Við teljum eðlilegt, eins og málum er háttað, að þetta sé einungis á ábyrgð hæstv. ríkisstj., úr því sem komið er. Það hefur reynzt svo, því miður, að þrátt fyrir fsp. um ýmis atriði, sem frv. fjallar um, og önnur atriði varðandi fjárl. sjálf, er mjög erfitt að fá upplýsingar. Ég veit ekki, hverju það sætir, að okkur, sem sitjum bæði í fjh.- og viðskn. d. og einnig í fjvn., skuli ekki vera treyst fyrir því, að fá a.m.k. hugmyndir um, hvað er á floti til þess að leysa þessi vandamál, bæði til aukningar útgjalda og til niðurskurðar útgjalda. Það gerist nú hvort tveggja í senn hér í þessari d., að frv. eru lögð fram um stóraukin útgjöld úr ríkissjóði, þau eru farin að nema núna um hundrað millj. á sama tíma og er boðað, að nauðsynlegt sé að skera niður á öðrum sviðum úr ríkissjóði. Þetta gengur nú mjög á víxl. Það er því ekkert undarlegt, þó að einn og einn þm. spyrji nokkuð um þessi atriði og vilji fá að vita, hvar öxin skuli ríða á, þegar við sjáum, að aðrir ráðh. geta komið fram fyrir sín rn. álögum á ríkissjóð, svo að nemur mörgum tugum millj. og jafnvel hátt í 200 millj. á ársgrundvelli. En hæstv. fjmrh. verður að sætta sig við það að senda út bréf, sem felur í sér þann boðskap, að mjög margar stofnanir þjóðfélagsins skeri niður kostnað sinn utan launa, að því er mér skilst, um l5%. Hans hlutverk er því erfitt í þessu tilfelli, þegar aðrir fá að safna saman handa sínum rn. óvænt og í lok þingsins álögum, sem nema tugum millj. Sem sagt, ég ætla ekki að þreyta hv. d. á löngum umr. um frv., vegna þess að það ber þannig að, að það væri sæmst fyrir okkur að taka ekki þátt í umr. undir neinum kringumstæðum og mótmæla með því afdráttarlaust þeim vinnubrögðum, sem við eru höfð við lokaafgreiðslu málsins. Ég mun því ekki hafa mín orð fleiri og undirstrika mótmæli mín með því móti.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls sagði ég aðeins örfá orð, en tók þá fram, að ekki bæri að skilja það svo, að ég væri ásáttur um allt í sambandi við þetta frv. eða réttara sagt ýmis atriði, sem það varðar, heldur vegna þess, að ég vildi ekki við þá umr. tefja, að málið gæti farið til n., þar sem svo var orðið ástatt með fundartímann. Með skírskotun til þessara orða vonast ég til, að hæstv. forseti leggi mér það ekki illa út, þó að ég haldi mig e.t.v. ekki nákvæmlega við fyrirmæli þingskapa um, hvernig beri að ræða mál við 1. og 2. umr., þar sem ég lít svo á, að ég hafi geymt mér þennan rétt. Það er þó ekki ætlun mín að orðlengja um málið meir en þörf er á, en ég kemst ekki hjá því að ræða viss grundvallaratriði, sem ég tel þýðingarmikið, að menn geri sér grein fyrir í sambandi við efnahags- og fjárfestingarmálin almennt. Vissulega er framkvæmdaáætlun ríkisins og skýrsla fjmrh. um það efni einn höfuð vettvangurinn til þess að gera þau mál að umtalsefni á Alþ. hverju sinni. Áður en ég vík þó að frv., og hinum almennu hugleiðingum mínum um undirbúning þess og efnahagsmálin almennt, vil ég leyfa mér að mæla örfáum orðum fyrir tveimur brtt., sem ég hef leyft mér að flytja við frv. Annars vegar er brtt. um að taka upp 8 millj. kr. fjárveitingu eða fjáröflun vegna Ólafsfjarðarhafnar. Það sannast sagna hlýtur að vekja allmikla undrun, að þannig skuli hafa verið að málum staðið varðandi Ólafsfjarðarhöfn, sem er ein höfnin í Norðurlandsáætlun, að hún er eina höfnin, sem skilin er eftir af þeim höfnum, sem átti að veita fé til á þessu ári. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í haust hér í þingi, að Ólafsfjörður fengi fjárveitingu á þessu ári. Á þessu varð hins vegar breyting að því leyti, að þessi fyrrihugaða fjárveiting var skorin niður, og þá varð Ólafsfjörður fyrir öxinni, af hvaða ástæðu veit ég ekki, en það eru tvær hafnir á Norðurl. v., sem fá að lifa. Menn geta ímyndað sér, af hvaða ástæðum það er. Ég hef ekki á móti því, að það voru teknar inn 4 millj. kr. til Siglufjarðar, sem var búið að ákveða að fella einnig út, en mér finnst það nánast gegna furðu, miðað við það, hvernig aðstæður allar eru, að það skuli ekki hafa verið fallizt á að taka þessar 8 millj. til Ólafsfjarðarhafnar, sem hefði verið í fullu samræmi við það, sem upphaflega var gert ráð fyrir í sambandi við hafnarmálaáætlunina á þessu ári. Þetta þykir mér furðulegt á allan hátt og vænti þess, að það kunni að gerast hér í þessari hv. d., sem stundum hefur gerzt áður, að þau mistök verði lagfærð, sem kunna að hafa verið gerð í hinni d., eins og það er orðað í brezka þinginu. Hin till. er varðandi undirbúning að orkumálum fyrir Norðurland. Það er á engan hátt fengin niðurstaða um það, hvernig beri að haga rafvæðingarmálum Norðurlands. Ég skal ekki fara að ræða þau mál í einstökum atriðum, það er allt of langt mál, en það er gert ráð fyrir því í frv., að verja í tvennu lagi fé til rafvæðingar á Norðurlandi. Annars vegar er lagt til að heimila 50 millj. kr. lántöku til framkvæmda, og hins vegar er gert ráð fyrir beinni fjárveitingu, 13 millj. kr., til stofnlínu Norðurland-Suðurland. Það er mín skoðun og margra annarra þm. á Norðurl., að það þurfi að rannsaka þetta mál miklu nánar varðandi rafvæðingarmál Norðurlands. Það var því lagt til í Nd., þótt þar væri ekki á allt fallizt, en er einnig lagt til í brtt. minni hér, að þessum 13 millj. í frv. verði varið til rannsókna á orkuöflunarleiðum fyrir Norðurland, en þetta er nákvæmlega það, sem samtök á Norðurlandi óska eftir, að heildarrannsókn fari fram á því, hvernig rafvæðingunni skuli hagað. Það er gert ráð fyrir að byrja á þessari línu norður 1974. Þá verða orðin rafmagnsþrot á Norðurlandi og mikill uggur í Norðlendingum varðandi það, hvað taki við. Það er alveg ljóst mál, hvað sem líður tengingu norður, sem ég út af fyrir sig er ekkert andvígur, að það verður að vera til staðar á Norðurlandi orka heima fyrir, sem er þess umkomin að bjarga við, ef línan norður skyldi bila. Það er óverjandi með öllu að byggja rafvæðingu Norðurlands á því að leiða línu yfir hálendið norður, auk þess sem má telja ákaflega hæpið að byggja orkuöflun á Íslandi upp á því, miðað við það ástand, sem orðið hefur nú á allt of fárra ára millibili, þegar eldgos hafa brotizt út, að hafa orkuna framleidda á einu aðaleldgosasvæði landsins. Ég tel það með öllu móti óvarlegt, ef allar virkjanir, sem nokkru máli skipta, eiga að vera þar og landið á að vera háð því að verulegu leyti. Það liggur ljóst fyrir, að efling norðlenzkra byggða er undir því komin, að þangað verði ekki aðeins leidd orka að sunnan, heldur verði til nægilega traust orka heima í héruðum, sem grípa má til, ef til bilunar kemur á þessari línu norður. Þetta er hin almenna ósk samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi, og það hlýtur að valda allverulegri undrun, að það skuli ekki hafa fengizt fram hjá hæstv. ríkisstj. Ekki sízt hefur það mætt andstöðu, að það var ekki einu sinni talað við menn á Norðurlandi um það, hvernig ætti að afla orku fyrir þennan fjórðung. Ég vildi því einnig mega vonast til þess, að hv. þd. gæti fallizt á þessa breytingu, sem ekki felur í sér nein aukin útgjöld, heldur aðeins breytingu á orðalagi. Hitt atriðið, varðandi 8 millj. til Ólafsfjarðarhafnar, er aðeins til þess að koma í veg fyrir óþarfa leiðindi og rangindi, vil ég segja, og skiptir heldur engu máli fjárhagslega, enda hefur fjmrh. sjálfur flutt till, um það, að fá heimild til að taka 150 millj. kr. lán til athugunar á hafnarstæði hér á suðurlandi. Auðvitað er ekki nema sjálfsagt að veita þá heimild, ég er á engan hátt því andvígur, en það sýnir, að mönnum ofbýður ekkert, þótt um stærri upphæðir sé að ræða en þessar 8 millj., sem ég hef minnzt á. Ég vík þá að málinu sjálfu og vil leyfa mér að ræða fyrst og fremst um undirbúning þess. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. flutti næsta einkennilega ræðu og vandræðalega um það, hvernig stæði á þessari furðulegu meðhöndlun, undirbúningi og meðferð þessa máls hér í þinginu. Í fjárlagaræðu sinni í haust lýsti hæstv. fjmrh. yfir, að nú yrðu önnur tök á framkvæmdaáætlun en áður hefðu verið, þar sem stofnunin mikla væri nú tekin til starfa. Því væri lagt fram til þess að verða tekið til meðferðar samtímis fjárl. fullbúið frv. um framkvæmdaáætlun ríkisins, þ.e.a.s. ríkissjóðskaflann. Vitanlega hefur hann gert ráð fyrir því, að þessi stofnun mundi valda þeirri byltingu í þjóðfélaginu, sem virðist hafa verið draumur ríkisstj. Ég var aldrei trúaður á það, þótt ég eigi þar sæti, enda ráða þar aðrir en ég. Sannast sagna hefur ekki orðið vart við þá miklu byltingu í átt til betri vinnubragða og skjótari en áður var, nema síður sé. Vafalaust hefur hæstv. fjmrh. trúað á þetta, þegar hann lagði frv. fram, enda er sagt í grg. frv., í upphafi hennar, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og boðað var í grg. fjárlagafrv. fyrir árið 1973, er framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj. fyrir það ár nú lögð fram, meðan fjárlagafrumvarpið er enn til meðferðar, þannig að unnt verður að líta á heildarframkvæmdir ríkisins á sama tíma við ákvarðanatöku á Alþ. Er þetta í fyrsta sinn, sem frv. þessi eru til meðferðar samtímis í þinginu, og er að því augljóst hagræði.“ Já, það var ekki lítið hagræði. Það er að vísu svo, að meginatriði í sambandi við fáröflun til ríkisframkvæmda fylgdu fjárlagafrv. tvö síðustu árin í tíð fyrrv. ríkisstj., þótt það hafi e.t.v. ekki verið sundurliðað á allan hátt. Þar var lýst þeim viðfangsefnum, sem við var að fást, þannig að fjvn. stæði andspænis því að taka afstöðu til þess, hvort auðið væri að taka þær í fjárl. og veita fé til framkvæmdanna. Hér er því ekki heldur um neina byltingu að ræða. En verst af öllu er þó það, hvernig þetta allt hefur svo farið og þróazt. Í málinu hefur sannast sagna ekkert gerzt síðan. Það hefur legið í salti í n. í Alþ. og hvorki stuna né hósti heyrzt frá hæstv. ríkisstj. um það, hvernig bæri að meðhöndla vandann. Það er að sjá ýmsar bollaleggingar í inngangi að skýrslu fjmrh. um það, hvernig á þessu standi. Hv. formaður n. vék að einu atriði, sem er líka drepið á í þessum formála, og það var vandamál Vestmanneyinga. Það merkilega er út af fyrir sig, að frv. skyldi ekki hafa verið afgreitt, áður en nokkur Vestmannaeyjavandi kom til sögunnar, og ég hygg, að það hafi verið ætlun hæstv. fjmrh. í upphafi að frv. yrði afgreitt áður. Einu rökin í rauninni fyrir því að afgreiða það gætu verið þau, að það var all geigvænlegt gat á fjárl., þ.e.a.s. 500-600 millj. kr., og fjmrh. hafi viljað bíða, þangað til búið var að fylla þetta gat, eða réttara sagt lækka fjárlög til þess að ná saman endum, áður en hann réðist í að leggja til þau viðbótarútgjöld, sem gert er ráð fyrir í framkvæmdaáætluninni, og þær lántökur, sem þar er um að ræða. En það gæti verið skynsamleg stefna, ef um stefnu á yfirleitt að tala hjá hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, að skoða málið í þessu ljósi. En ég mun síðar koma að því, að því fer víðs fjarri, að frv. hafi verið látið bíða af þessari ástæðu, því að það eru stöðugt að gerast atvik hér í þingi, sem sýna, að enn er ekki nein heil brú í fjárl. og engin ákvörðun tekin enn í dag varðandi það, hvernig á að leysa þann vanda. Vestmannaeyjamálin hafa auðvitað engin áhrif á þetta, enda kemur það á daginn og er tekið fram í skýrslunni, að þegar allt hafi komið til alls, hafi verið ákveðið að láta Vestmannaeyjavandann ekki hafa nokkur áhrif hér. Og það er ósköp greinilegt, af hverju það var, vegna þess að hér í Alþ. var samþ. sérstök fjáröflun vegna Vestmannaeyjavandans og ákveðið að aðskilja hann frá öðrum vandamálum. Ég sé ekki, að það séu nokkur atriði í þessu frv., sem líklegt er, að Vestmannaeyja atvikin gætu hafa haft áhrif á, þannig að í þessu efni er auðvitað einnig um fyrirslátt að ræða. Það er að vísu sagt hér, að áætlun til opinberra framkvæmda hafi verið tekin til endurskoðunar, en síðan hafi verið ákveðið að gera engar breytingar, og þær breytingar einar, sem gerðar voru, voru til hækkunar, en ekki lækkunar. Þetta er staðreynd málsins. Það kann að vera, að það hafi verið talið rétt að bíða með afgreiðslu frv. af annarri ástæðu, sem alls ekki er getið um hér, en ég er að reyna af velvilja að finna út einhverja afsökun fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa látið þetta mál bíða, en hún er sú, að ekki hafi verið tilbúinn hinn kafli málsins, sem að vísu snertir ekki þetta frv., en er venja að gera grein fyrir um svipað leyti og það mál er afgreitt, þ.e.a.s. fjáröflunarvandamál stofnsjóðanna. Það væri hugsanlegt, að það væri hægt með góðum vilja að skilja það, að frv. hafi verið látið bíða þess tíma. En hvernig á því stendur, að fjáröflunarvandamál stofnsjóðanna þarf endilega að vera svona síðbúið, er mér líka óskiljanlegt. Einnig það átti að taka algerri byltingu, þegar Framkvæmdastofnunin væri komin á laggirnar og komin í fullan gang með allt sitt skipulag og kerfið sem er ekkert smáræði. Það allt átti að vera tilbúið, a.m.k. um áramót, og auðvitað hefði það getað verið það. Það hefur ekkert verið tilbúið fyrr en venjulega, nema síður sé, vegna þess að jafnvel enn í dag eru óleyst vandamál í þessu sambandi og það stórvandamál. Ég hef leyft mér að segja í grg. minni, að skýrsla fjmrh. sé í þetta skipti harla snubbótt, ég hef notað það orðalag. Ég er ekki að lasta það út að fyrir sig kannske, það er alltaf gott að fá stuttar skýrslur. En þegar betur er að gáð, þá er vitnað í alls konar aðrar skýrslur, þannig að manni er ætlað að afla sér fróðleiks úr ýmsum áttum, því að það segir á fyrstu síðu, að skýrslan hafi á undanförnum árum verið mjög umfangsmikil, en hins vegar hafi önnur skýrslugerð nú þróazt mjög og þar beri einkum að nefna skýrslu hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar um almenn efnahagsmál vor og haust. Síðast mun það hafa verið Gráskinna í haust, sem var ágætisbók, það er alveg rétt, og ekki þurfti að bíða eftir henni. Hún er komin fyrir löngu. Betur að ríkisstj. hefði tekið mark á því, sem í henni er sagt, en því miður hefur það ekki verið gert. Svo er ársskýrsla Seðlabankans, hún er ekki komin út enn, og í þriðja lagi mun ársskýrsla Framkvæmdastofnunarinnar brátt bætast við, og fellur í hlut forsrh. að gera grein fyrir henni á Alþ. Mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið gerð grein fyrir henni, þannig að á þessu stigi verður að geta sér til um það, hvað er í þeirri skýrslu. Það vill að vísu svo til, að ég veit hvað verður í henni, en það er önnur saga. En það er aðeins mín persónulega vitneskja, en ekki annarra, og við skulum láta það liggja á milli hluta. Alla vega hafa alþm. ekki séð þessa skýrslu Loks má nefna sérstakar skýrslur eins og skýrslu valkostanefndar. En það er vissulega til ýmiss konar fróðleikur, sem út hefur verið gefinn þ.á.m. skýrsla valkostanefndar, en hæstv. ríkisstj. ákvað að hafa að engu þær aðvaranir, sem snerta efnahagsmál og settar eru fram í þeirri skýrslu. Allar eru þessar skýrslur, að svo miklu leyti sem maður hefur séð þær, fróðleikur, en sumar þeirra hafa hv. þm. alls ekki séð. Mér er því óskiljanlegt, að þessi málatilbúnaður skuli vera með þessum hætti og þetta skuli, eftir að menn hafa sett á stofn dýrustu skipulagsstofnun, sem nokkurn tíma hefur séð dagsins ljós hér á Íslandi, vera enn þá aumara en nokkru sinni áður, meðan þessar stofnanir voru þó allar í minni mæli og óskipulagðari en ætti að vera, miðað við þessa nýju, miklu stofnun. Menn verða sem sagt ýmist að gizka á þessi mörgu atriði, sem hafa grundvallarþýðingu um þróun efnahagsmálanna eða þá að byggja á skýrslu fjmrh., sem er í rauninni ekkert annað en nánari skýringar á frv. og með nokkrum setningum getið um það, hver fjárfesting og fjármunamyndun hafi orðið á árinu 1972, og ágizkun fyrir árið 1973. Allt er þetta góðra gjalda vert, og ég dreg ekki í efa, að það sé rétt, sem þar stendur. Enn það gagnar lítt að vitna í skýrslur að öðru leyti, sem hafa ekki enn séð dagsins ljós, og ætla þm. að taka afstöðu til þessa frv. og fjármögnunaráætlunar stofnsjóða á grundvelli þeirra gagna. Ég skal ekki fara fleiri orðum um vinnubrögðin í þessu sambandi og tel, að þau séu nægileg rök fyrir því, að við sjálfstæðismenn höfum ekki viljað taka þátt í afgreiðslu þessa máls. Hin ástæðan, meginástæðan, er efnahagsþróunin og það skipulagsleysi, sem ríkir þar í öllum greinum af hálfu hæstv. ríkisstj. Það liggja fyrir viss gögn í því sambandi, eins og ég gat um, þótt ég láti hjá líða að vitna beint í skýrslur, sem ekki hafa verið birtar. Annars vegar er skýrsla Efnahagsstofnunarinnar í haust, þar sem varað var mjög alvarlega við þróun í fjárfestingarmálum, sem væru meira og minna að komast úr böndum vegna þeirrar miklu þenslu, sem væri í efnahagskerfinu. Þá var varað mjög alvarlega við hinni geigvænlegu skuldasöfnun erlendis, sem nemur nú lítt viðráðanlegum upphæðum, og má í því sambandi vitna til þeirra talna, sem þar er getið um, að erlendar skuldir þjóðarinnar hafi á tveimur árum hækkað um hvorki meira né minna en 7 milljarða kr., sem er stórkostlegri skuldasöfnun en nokkru sinni hefur áður átt sér stað á jafnskömmum tíma. Jafnframt er bent á hina geigvænlegu þenslu, sem orðið hafi í efnahagslífinu yfir höfuð, og á það hefur verið bent af Framkvæmdastofnuninni, að þar sé um að ræða fjárfestingarstefnu, sem leiði vegna ástands í þjóðfélaginu til mjög geigvænlegrar þenslu. Við þekkjum öll jafnvægisleysið í búskapnum gagnvart útlöndum, sem er hið alvarlegasta. Að vísu er gjaldeyrisvarasjóður mikill og hefur ekki verið meiri áður, en gjaldeyrisvarasjóðurinn, eins og ég hef áður sagt, er byggður fyrst og fremst upp með erlendum lántökum. Ríkisútgjöld hafa vaxið með stjarnfræðilegum hætti, þannig að áframhaldandi þróun í þeim efnum, ef hún á að vera með sama hætti, hlýtur að leiða til þess, að álögur vaxi svo gífurlega ár frá ári á landsmenn, að naumast verði undir því risið. Framkvæmdastofnunin telur, að 1971 hafi fjármunamyndunin vaxið allt of mikið og orðið þá um 39%. Ég er ekki með þessu að saka hæstv. núv. ríkisstj. um það. Þróunin stefndi í þessa átt. Það er ekki allt fjárfesting á vegum ríkisins, enda má á það benda, að útgjaldaáform á vegum ríkisins voru þá miklum mun lægri en varð bæði á árinu 1972 og lagt er til að verði á árinu 1973. Það má geta þess í þessu sambandi, að þó að fjármunamyndunin hafi vaxið svo gífurlega, er það ekki ríkisþátturinn, sem átti hlut að þessu árið 1971, því að heildarfjárhæð áætlunarinnar þá var, eins og ég áðan sagði, miklum mun lægri eða aðeins 778 millj. á móti 2,3 milljörðum á árinu 1972. Þetta gerist á þessu ári þrátt fyrir það, að árið 1971 hafi verið talið svona stórhættulegt fyrir efnahagskerfið. Engu að síður gerir ríkisstj. þetta 1972. Enda kemst Framkvæmdastofnunin að þeirri niðurstöðu, að fjárfestingin 1972 hafi síður en svo stefnt í þá átt að skapa betra jafnvægi í fjárfestingarmálum á því ári. Þetta ástand er enn fullkoml. í samr. við það, sem var skoðun Efnah.stofnunar eða hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunarinnar eftir atvikum þessi ár, og mætti ætla, að það hefði þurft að hafa mið af þessu ástandi, þegar framkvæmdir á árinu 1973 voru ákvarðaðar. En hvað gerist í því efni? Það liggur nú fyrir í skýrslu fjmrh., að það er síður en svo, að þar sé um samdrátt að ræða. Það er að vísu ekki um verulega aukningu að ræða frá árinu 1972, en miðað við ástandið og þá miklu þenslu, sem er, og hina stórfelldu hættu, sem hagrannsóknadeildin hefur bent á, að væri til staðar varðandi gjaldeyrisjöfnuðinn gagnvart útlöndum á árinu 1973, og aðvaranirnar um, að nú væri spornað við fótum í sambandi við erlendar lántökur, gegnir mikilli furðu, að ekki skuli hafa verið haft mið af þessu ástandi og reynt að spyrna hér fótum við. Svo sem ég gat um áðan, hafa skuldir þjóðarinnar gagnvart útlöndum vaxið svo geigvænlega, að þær eru nú í árslok 1972 orðnar 65% af útfluttum vörum og þjónustu. Það er hlutfall skulda af heildartekjum eins árs. Árlegar greiðslur afborgana og vaxta eru orðnar 12% og talið ljóst, að þær muni hækka upp í 14% árið 1974, og er þá miðað við stórkostlegt tekjuár, sem verið hafa bæði þessi ár. Ég minnist þess, þegar bakslagið mikla var og útflutningstekjurnar minnkuðu um allt að 50%, að þá var haft á orði hér á Alþ. af þeim mönnum sumum, sem nú eru hæstv. ráðh., að það væri dæmalaust, að greiðslubyrðin gagnvart útlöndum væri þá komin upp í 15-16%. En auðvitað gaf auga leið, að hún hlaut að vaxa ár frá ári og greiðslubyrðin vex einnig ár frá ári. Hér er að sjálfsögðu um svo geigvænlega þróun að ræða og trausti þjóðarinnar erlendis varðandi erlendar lántökur í framtíðinni stefnt í slíka hættu, að það er mikið áhyggjuefni, sem hlýtur að vekja athygli stjórnvalda, ef þau hafa ekki þegar veitt því eftirtekt. Það gerðist einnig nú við gengisbreytinguna fyrir jólin, að engar af þeim hliðarráðstöfunum, sem lýst var yfir af sérfræðinganefnd þeirri, sem ríkisstj. skipaði, voru gerðar til þess að hindra, að þessar hækkanir, sem leiddi af gengisbreytingunni, færu allar út í verðlagið, og sumir hæstv. ráðh. hafa hælt sér af, ég vil ekki segja hæstv. fjmrh., - að það sé kosturinn við þá gengisfellingu, að engar hliðarráðstafanir hafi verið gerðar og þess vegna hafi hún verið miklu betri en aðrar gengisfellingar. Enda kom það á daginn í janúar, þegar gengi dollarans féll sem gull af himni ofan yfir hæstv. ríkisstj., þannig að hún gat lækkað gengið aftur. Bent var á, að það væri einkennilegt, að þessa gengisfellingu þyrfti, þegar hæstv. viðskrh. lýsti því yfir, sama dag og hún var framkvæmd, að gengislækkunin fyrir jólin hefði ekki verið framkvæmd, ef hann hefði vitað um þá verðhækkun. Af hverju mátti þá ekki fresta þessari gengisfellingu eða hafa hana minni? Þá var svar hans mjög eftirtektarvert, því að hann sagði, að öll sú gengislækkun, sem varð fyrir jólin, væri komin út í verðlagið og búið að éta hana upp á einum mánuði. Enda fór það svo, eins og menn vita, að milli jóla og nýárs varð að taka upp nýtt styrkjakerfi, þannig að allt er þetta með nokkrum ólíkindum. Mönnum finnst kannske, að þetta skipti ekki máli í sambandi við það frv., sem hér er til umr., en ég held þó, að það skipti miklu máli. Enda geri ég ekki ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. mótmæli því, því að framkvæmdaáætlunin er vissulega þáttur í efnahagskerfi þjóðarinnar og hún verður að vera í samræmi við það ástand, sem er í þjóðfélaginu hverju sinni. Það verður að taka mið af efnahagsþróuninni, framkvæmdamöguleikum, hvað framkvæmdir einstaklinga eru miklar, og jafnframt, hvað er líklegt að orki í jákvæða eða neikvæða átt í sambandi við efnahags- og verðlagsþróun í landinu. Allt þetta hlýtur því að vera sama dæmið. Inn í þetta dæmi blandast auðvitað ríkisbúskapurinn, sem er þáttur í þessu vandamáli og verður hér ekki aðgreindur. Það hafa gerzt margir kynlegir hlutir, sem sannast sagna er dálitið erfitt að átta sig á. Í fyrsta lagi gerðist það milli jóla og nýárs, sem ég veit að hefur ekki glatt huga hæstv. fjmrh., en hann varð þó að kyngja, jafnvel án þess að það væri borið undir hann, að útgjöld ríkissjóðs hækkuðu um verulega fjárhæð, vegna samninga þeirra, sem hæstv. sjútvrh. gerði við útgerðarmenn og sjómenn. Það er að vísu dálítið erfitt að meta, hver upphæðin verður á þessu ári, en líklegt þó, að á þessu ári verði hún á annað hundrað millj., og getur farið hátt í 200 millj., eða sennilega tvennar 90 millj. á ársgrundvelli. Ég þori ekki að fara með töluna, vegna þess að hún er mjög óljós, en það mun alla vega verða annars vegar tekjumissir og hins vegar bein útgjöld til uppbóta við tekjumissi stofnsjóðs fiskiskipa, sem nema mjög verulegum fjárhæðum. Þetta er fyrsta áfallið, sem hæstv. fjmrh. varð fyrir, eftir að hann fékk afgreidd fjárlög með 500-600 millj. kr. greiðsluhalla og heimild til þess að lækka útgjöld fjárl. um 15%. En sagan er ekki öll sögð. Síðan hafa gerzt enn frekari undur. Ég skal taka fram, að það eru ekki undur að því leyti til að ég tel það góðra gjalda vert, ef með eðlilegum hætti væri að þeim vinnubrögðum staðið. En það hlýtur að hljóma mjög kynduglega, þegar menn hafa í huga, að það var greiðsluhalli á fjárl. og átti að ná upp þeim greiðsluhalla með niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs. Það er eins og einhver stífla hafi gersamlega brostið núna síðustu dagana, þannig að nú er kappkostað, svo sem verða má, að bæta við nýjum ríkisútgjöldum, samtímis því sem trúnaðarmönnum ríkisstj., fjvn. og fleirum, og þar hafa tekið þátt í stjórnarandstæðingar jafnt sem aðrir, er falið það verkefni að skera niður útgjöld fjárl. Þetta grípur auðvitað mjög inn í það mál, sem hér er um að ræða, fjárveitingu til framkvæmdaáætlunar, og annað þess konar, vegna þess að það, sem má gera ráð fyrir, að helzt verði skorið niður, eru ýmsir fjárfestingarliðir fjárl. En ofan á þessar á annað hundrað millj., - ég hygg, að mjög hóflegt sé að segja 130 millj. eða eitthvað nálægt því, eftir því sem ég veit bezt, - sem samþ. voru af hæstv. fjmrh. milli jóla og nýárs, liggur hér fyrir frv. um að auka ríkisútgjöld á árinu 1973 um 126 millj. Þannig voru þessi frv. lögð fram af hæstv. ríkisstj. Einn hæstv. ráðh. taldi sig vera eitthvað utanveltu í þessu sambandi, hæstv. iðnrh., þannig að hann flytur hér brtt. um það, að enn einn sjóður, iðnrekstrarsjóður, fái á þessu ári 50 millj. kr. Það eru því um 180 millj. kr., sem eiga að falla á ríkissjóðinn sem aukin útgjöld með frv., sem hér liggja fyrir nú og er sagt að eigi öll að afgreiða. Ég tek það fram, að ég er ekki andvígur þessum frv. og mun sennilega greiða atkv. með flestum þeirra. Ef fjmrh. metur svo, að hann hafi efni á þessari lausn, þá verður hann að standa ábyrgur fyrir því. En ég get ekki komizt hjá því að vekja athygli á, hversu furðulegt það er, að hér eru komnar sennilega um .300 millj. kr., sem lagðar eru með nýjum álögum á ríkissjóð, samtímis því sem verið er að vinna að því að skera niður ríkisútgjöldin um 500 millj. Vandamálið skilst mér þá annað hvort vera 800 millj. eða gefa það upp á bátinn, að ríkissjóður geti verið hallalaus á þessu ári. Að vísu varð ríkissjóður fyrir happi á s.l. ári, sérstaklega vegna hinnar dæmalausu skattalöggjafar, sem fól í sér 1.000 millj. kr. hærri skattaálagningu á árinu en áætlað hafði verið í fjárl. Ríkisreikningur fyrir árið 1972 er hallalaus, að því er manni skilst, jafnvel um 60 millj. kr. afgangur, þó að engan furði það að vísu, að hæstv. fjmrh. geti haldið í 60 millj. kr. í afgang af ríkistekjum, sem sennilega nema milli 17 og 18 milljörðum á því ári. Alla vega hefur þetta þó lukkazt með þeim skattaálögum, sem þá voru á lagðar og áttu að vera til þess að lækka alla skatta, að því er manni skildist. Það virðist eins og hæstv. ráðh. hafi ekki fengið lánaðan kvarðann, sem hv. þm. Björn Pálsson notast oft við eða hann hefur ekki kunnað nógu vel á hann, þegar hann reiknaði út skattadæmið sitt í fyrra, þannig að honum áskotnaðist þetta í stað þess að vera að gera þau ósköp fyrir þjóðina, sem hann taldi sig vera að gera. Herra forseti. Engar upplýsingar hafa fengizt um niðurskurð útgjalda ríkissjóðs, og þess vegna er allt þetta dæmi gersamlega botnlaust. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að fetta fingur út í einstakar till. í þessu frv. Eins og ég sagði áðan, er ekkert út á þau útgjöld að setja, þar er allt með svipuðum hætti og hefur verið undanfarin ár. Það var að vísu oft gagarýnt, að verið væri að taka inn í framkvæmdaáætlunina ýmsa liði, sem unnt væri að fjármagna með fjárveitingum á fjárl. Einhvern veginn hefur það nú samt orðið svo, eins og á mörgum öðrum sviðum, að hér hefur hæstv. ríkisstj. orðið að feta dyggilega í fótspor fyrrv. ríkisstj. og ganga þó enn lengra, eins og hún gerir á flestum eða öllum sviðum í þeim efnum. En manni skildist þá, að það ætti frekar að skipta um stefnu en að halda lengra og lengra eftir þeirri braut. En hún virðist nú vera orðin harla góð. Ég sé ekki ástæðu til að vera að gagnrýna það út af fyrir sig, en heildarmyndin er ekki til, af því að við vitum ekkert, hvaða fjárfestingarframkvæmdir eiga að fá fé eftir fjárlagaleiðinni á þessu ári. Það veit enginn í dag. Ég held, að það hafi verið spurt um það og ekki fengizt neinar upplýsingar um það atriði í n. Ég hygg, að reyndin sé sú, að það sé ekki búið að skera neitt niður. Til bráðabirgða hafa rn. fengið 15% minni fárveitingu mánaðarlega en verið hefur undanfarin ár. Þetta endar auðvitað með ósköpum síðar á árinu, ef ekki er gripið í taumana undir eins, og útkoman verður nákvæmlega eins og á s.l. ári. Þá var ekki um neinn umtalsverðan sparnað að ræða á móts við það, sem átti að vera. Auk þess vil ég benda á, að það er gert ráð fyrir því í frv. um viðlagasjóð, að ríkissjóður geti með sparnaði lagt þar af mörkum 160 millj. kr., annað hvort með því að spara á framkvæmdaáætlun eða spara enn frekar ríkisútgjöldin. Þannig að sparnaðardæmið er í rauninni ekki orðið 800 millj. kr., heldur nærri 1.000 millj. kr., og ég veit ekki, hvernig í ósköpunum hæstv. fjmrh. ætlar sér að ná þarna endum saman. Ég segi a.m.k. fyrir mitt leyti, að ég mundi ekki hafa treyst mér til þess. En það náttúrlega sannar lítið, því að hann er meiri afreksmaður en ég. Það getur því vel verið, að hann geti sparað þessar 1.000 millj. kr. En ég held, að hann ætti þá að fara að byrja á því, áður en búið verður að eyða öllu fénu í framkvæmdir og festa það, eins og við vitum báðir að gerist, þess vegna er ekki hægt að geyma það fram eftir öllu vori, að taka ákvarðanir varðandi þá liði, sem niður eiga að falla. En sem sagt, það eina, sem gerist nú, er það, að dag eftir dag er varpað inn í Alþ. frv., sem gera ráð fyrir nýjum og nýjum útgjöldum úr ríkissjóði á árinu 1973, án þess að nokkur tekjuöflun sé fyrir hendi. Kannske ætlar hæstv. ríkisstj. að bera fram till. um tekjuöflun, þegar Alþ. er farið heim, - ég veit það ekki, - eða á að leggja það frv. fram daginn fyrir páska? Ég skal ekkert segja um það, margt einkennilegt getur gerzt. En sennilegra þykir mér, að ekkert gerist og þetta verði látið danka. Ég held, að miðað við það, sem ég þegar hef sagt, og ótal margt fleira, sem ég gæti sagt, en ég skal ekki vera að þreyta menn með lengra máli, ætti að liggja ljóst fyrir öllum, að það er eðlileg afstaða hjá stjórnarandstöðunni að vilja ekki bera ábyrgð á meðferð þessa máls. Ekki vegna frv. út af fyrir sig, heldur vegna þess, að það er engin heildarstefna til í efnahags- og fjármálum ríkisins, það sýna ljóslega öll þau dæmi, sem ég hef hér talið upp. Það er að vísu til nóg lesning um eitt og annað, en það er yfirleitt lesning, sem er ágæt út af fyrir sig og sannar enn betur þá skoðun okkar, að engin markviss stefna er til. Í öllum þeim skýrslum, sem lagðar hafa verið fram, aðvaranir og aftur aðvaranir, og í reyndinni hefur ríkisstj. þessar aðvaranir sinna ágætu sérfræðinga að engu. Ég veit ekki, hvað verður, þegar kemur að hinni væntanlegu stórmerku skýrslu um Framkvæmdastofnun ríkisins, hvort hjá þeirri voldugu stofnun verður að finna boðskap, sem ríkisstj. fer eftir. Það skal ég ekki um segja. Það kemur á daginn, þegar hæstv. forsrh. flytur þá skýrslu, hvort sem það verður nú eða í haust. En það er ekki hægt að spá í það nú, og það mætti segja mér, að skýrsla Seðlabankans yrði ekkert uppörvandi fyrir hæstv. ríkisstj. án þess að ég viti, hvað þar stendur. En mér þykir ekki líklegt, að hún verði til þess að breyta stefnu ríkisstj. heldur, að svo miklu leyti sem hægt er að tala um stefnu. Varðandi fjárfestingarsjóðina vil ég aðeins segja það, að þar er um að ræða stórfellt vandamál, sem hefði þurft að taka miklu ákveðnari tökum og með meiri fyrirvara og íhugun en nú hefur verið gert. Það er varpað hér inn frv. um stofnlánasjóðina, sem eiga að undirbyggja eiginfjárstöðu þeirra. Það er auðvitað óhæfa að gera þetta án þess að ræða við þau samtök, sem hér eiga hlut að máli, nema þá á hlaupum, og leggja þetta fyrir þingið á síðustu dögum þess. Ég orðaði það svo hér um daginn, er fiskveiðasjóðsfrv. var til meðferðar, að skynsamlegra hefði verið að taka þetta vandamál, sem allir hv. þm., jafnt í stjórnarandstöðu sem stjórn, viðurkenndu að væri mikið vandamál, og gefa sér tíma til að íhuga það. Hæstv. sjútvrh. lét sér sæma að svara því með skætingi, það væri ekkert nýtt, að mál væru lögð fram með þessum hætti og þm. ætlaður stuttur tími til að afgreiða þau, það hefði fyrrv. stjórn gert. Það kann vel að vera, að fyrrv. stjórn hafi lagt fram frv. seint á þingi og hægt sé að vitna til þess, að frv. hafi verið afgreidd með skjótum hætti. En ég var hér að tala um veigamikið efnahagsvandamál í þjóðfélaginu, sem við erum vafalaust öll sammála um. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að svara með skætingi tilboði um að íhuga málið í félagi, vegna þess að þetta er allt of stórt mál og yfirgripsmikið og hefur grundvallarþýðingu fyrir efnahagskerfið, til þess að menn séu að kasta til þess höndunum og henda inn í þingið án þess einu sinni að ræða við þá menn og þau samtök, sem það varðar mest. Þetta tel ég vítavert. Ég er hins vegar sammála um það, að þessi mál eru öll með þeim hætti, að það er eðlilegt, að stjórnin gefi þeim einhvern gaum, en hún hefði átt að gefa gaum með raunhæfari hætti. Miðað við allt þetta skipulagskerfi og hina ágætu Framkvæmdastofnun ríkisins hefði mátt ætla, að þetta hefði allt borið að með eðlilegu móti og menn verið við því búnir að gera þm. nægilega ljósa grein fyrir eðli mála og stærð, sem alls ekki hefur verið gert, nema á blaði án nokkurra skýringa. Þá vekur það í rauninni undrun, að svona vinnubrögð í hinum vandasömustu málum, sem allir viðurkenna að eru vandamál, skuli viðgangast. Ég álít, að hér sé unnið með fullu ábyrgðarleysi. Nú það er svo mál út af fyrir sig, að þrátt fyrir það að menn væru með fjármögnun sjóðanna í deiglunni allan þennan tíma, hefur ekki einu sinni unnizt tími til þess að ræða við bankakerfið, áður en málið var lagt fyrir Alþ., um að leggja fram 10% af sparifjáraukningunni til sjóðanna. Annað hvort hefur það ekki þótt ómaksins vert og verið talið, að það væri hægt að gefa fyrirskipanir, eða einhver hefur gleymt, hver ætti að vinna að málinu, því að það eru orðin svo mörg höfuð á þessu öllu saman, þrátt fyrir alla sameininguna, að menn vita varla, hver á að gera þetta og hver hitt. Þetta eru kannske minni háttar atriði, bankarnir munu ábyggilega ekki bregða fæti fyrir þetta, en ég hefi ekki fengið neina staðfestingu á því, að lífeyrissjóðirnir hefðu fallizt á að láta í framkvæmdaáætlunina þá stóru upphæð, sem gert er ráð fyrir, að þeir leggi þar af mörkum. Ég held, að það sé rétt, að það fé sé ekki enn fengið. Þetta er hvorki meira né minna en 280 millj. kr., og ég er ekki alveg viss um, að þeir taki eins mildilega á mistökum hæstv. ríkisstj. og Framkvæmdastofnunarinnar og bankarnir. Þeir hafa ekki hingað til verið svo mildir viðureignar, að þeir uni því að láta birta í þskj., að þeir hafi lofað að láta fram ákveðið fé, án þess að við þá hafi verið talað eða við þá talað, en engin niðurstaða fengizt. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. meir. Ég veit, að það er orðinn naumur tími. Það eru vissulega mörg einstök atriði, sem hefði verið fróðlegt að gera að umtalsefni. Ég hef nú rætt þetta mál hér út frá almennum upplýsingum og staðreyndum, sem fyrir liggja frá sérfræðingum ríkisstj., í skýrslum, sem birtar hafa verið og skýrslum, sem mér er kunnugt um, þó að þær hafi ekki verið birtar. Ég hef rætt þetta mál án þess að blanda inn í þær neinum pólitískum ásökunum öðrum en þeim, sem má kannske segja að sé nokkuð þung ásökun, að ríkisstj. hafi brostið þol eða geta til þess að taka á efnahagsvandanum og hafa þau tök á efnahagskerfinu, sem hún boðaði í upphafi, að hún vildi hafa, m.a. með því, að halda í hemilinn á verðbólguþróuninni, þannig að hún yxi ekki meir en væri í öðrum löndum. Nú liggur ljóst fyrir, að hún hefur vaxið tvöfalt meira en er í öðrum OECD-löndum, það liggja fyrir upplýsingar um það efni. Jafnframt hefur ekki tekizt að halda í við verðbólguþróunina, þrátt fyrir boðskapinn um það, að með svokallaðri röðun framkvæmda og með því að koma á laggirnar stofnun, sem spannaði yfir efnahagskerfið og gæti þar af leiðandi komið við þessari röðun, væri hægt að halda í hemilinn á dýrtíðarþróuninni og efnahagsspennunni. Hvorugt þetta hefur tekizt, ég segi því miður, og við stöndum andspænis þeirri alvarlegu staðreynd, að efnahagsþróunin í heild er á mjög hættulegu stigi. Það eru ekki mín orð eingöngu, heldur allra þeirra efnahagssérfræðinga, sem látið hafa í ljós álit sitt í þeim efnum. Hér þarf rækilega að spyrna við fótum. Ríkisstj. fékk rækilegar aðvaranir á s.l. hausti frá sérfræðingum sínum, frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, og þó er allt látið reka á reiðanum. Fjárl. eru enn með stórfelldum halla, og sá halli vex stöðugt, miðað við þær nýju útgjaldatill., sem ég gat hér um áðan. Það er sannarlega ekki auðvelt verk, sem bíður hæstv. fjmrh., ef hann ætlar að geta komið því fyrir að skera niður útgjöld fjárl. um þús. millj. kr. til þess að ná hér saman endum. Ég vildi vona, að honum tækist það. En ég get ekki með nokkru móti séð, að það sé auðið. Við stefnum því út í stórfelldan hallarekstur hjá ríkissjóði, nema því aðeins að ríkisstj. geri ráðstafanir til að afla ríkissjóði nýrra tekna. Þensluþróunin virðist því vera í algleymingi. Með hliðsjón af öllum þessum aðstæðum, sem ekki hefur verið mætt á þann hátt, sem eðlilegast má teljast, munum við sjálfstæðismenn hér í hv. d. ekki taka ábyrgð á afgreiðslu þessa máls og því sitja hjá við atkvgr. um frv.



Herra forseti. Af því að ég af tilviljun heyrði tiltekin ummæli hv. þingmanns Magnúsar Jónssonar, langar mig að koma á framfæri örlítilli leiðréttingu. Ummælin mátti skilja á þá lund, að ég hefði gefið yfirlýsingu um það á Alþ., að af framkvæmdaáætlun yrðu teknar 8 millj. kr. til Ólafsfjarðarhafnar. Það, sem hann mun hafa átt við, var svar mitt við fsp. frá hv. þm. Lárusi Jónssyni um framkvæmdaáætlun fyrir Norðurland, sú fsp. var borin fram all snemma á þingi. Ég svaraði þessari fsp. með því að lesa upp bréf frá Framkvæmdastofnun ríkisins, sem var undirritað af einum starfsmanni Framkvæmdastofnunarinnar. Það er rétt, að í því svari var skýrt frá því, að unnið væri að áætlun í sambandi við Norðurland eystra, þ.á.m. varðandi hafnirnar, og að gert hefði verið ráð fyrir 8 millj. kr. til Ólafsfjarðarhafnar. En það kom líka skýrt fram í þessu svari frá Framkvæmdastofnuninni, að þetta væri allt á undirbúningsstigi og ekki um neinar endanlegar ákvarðanir að ræða. Við þetta bréf frá Framkvæmdastofnuninni bætti ég ekki einu orði frá eigin brjósti. Þetta svar er þegar prentað í þingtíðindum og liggur fyrir, og ég held, að þar geti ekkert farið á milli mála. Ég veit, að hv. þm. vill hafa það, sem sannara reynist í þessu, og þetta er hið rétta í málinu. Það er því ekki hægt að túlka það svo, að ég hafi gefið neina yfirlýsingu um, að 8 millj. kr. yrðu veittar til Ólafsfjarðarhafnar. Hitt er annað mál, að ég skil vel áform Ólafsfirðinga. Þetta vildi ég aðeins taka fram, til þess að það komist ekki inn neinn misskilningur í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að neinu ráði, en vildi nota tækifærið, þar sem hæstv. fjmrh. er hér staddur, og varpa fram einni spurningu um atriði, sem mér virðist ekki koma nógu ljóst fram í þessu frv. Í upphaflega frv. eru ætlaðar til Rafmagnsveitna ríkisins til framkvæmda á þeirra vegum 236 millj. kr. Í aths. við þá gr. er þessu skipt þannig, að það eru 79.1 millj. kr. til Mjólkárvirkjunar. Ég vakti strax athygli á því, þegar frv. kom fram, að hér mundi vera um 15 millj. kr. lægri upphæð að ræða en áætlanir um næsta áfanga Mjólkárvirkjunar eru. Mér skilst, að þetta hafi verið tekið til greina og í 7. gr. frv., eins og það er nú, sé innifalin hækkun á þessum lið í 100 millj. Það hefur verið samþ. í Nd. og er ætlað vegna kostnaðarauka við framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins samkv. þessari áætlun. Spurning mín er eingöngu þessi, hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að sá viðbótarkostnaður, sem þarna er áætlaður, felist í þessum 100 millj. kr.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 1. þm. Vestf. tók fram, vil ég taka það fram, að skilningur hans á þessu atriði er réttur. Þess vegna er hér ekki um sundurliðaða heimild að ræða, heldur er hún miðuð við að geta greitt það, sem á vantar til þess að koma áfram þeim verkefnum, sem unnið er að hjá Rafmagnsveitunum. Út af ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. mun ég ekki fara út í almennar umr., þó að kannske væri ástæða til þess. En við höfum þreytt umræður svo oft sinn hvorum megin við borðið, að við getum kannske lesið hvor upp úr annars ræðum á víxl, eftir því sem við á í það og það skiptið. Út af því, að skýrslan, sem kennd er við fjmrh. eða Framkvæmdastofnunina, væri snubbótt, þykir það góðra manna háttur að koma máli sínu fram í fáum orðum og á skiljanlegan hátt. Ég skildi þetta svo, að hv. 2. þm. Norðurl. e. hefði tekið málið þannig, og telst það þeim til lofs, sem verkið vann. Hv. 2. þm. Norðurl. e. vék að framkvæmdaáætluninni og því, sem þar væri, en áður en ég kem að því, vildi ég víkja að Ólafsfjarðarhöfn. Hún var til athugunar við fjárlagaafgreiðsluna á s.l. hausti. Ástæðan til þess, að hún var ekki tekin með við þá fjárlagaafgreiðslu var sú, að það verk, sem unnið hefði verið, hefði fallið undir 40% framlagið. Það var ekki í andstöðu við Ólafsfjörð, að það var fellt niður, heldur talið rétt að bíða með það þangað til hafnalög, sem var verið að afgreiða í dag, tækju gildi, svo að Ólafsfjörður nyti þá hærra framlags, sem ég og við, sem um fjölluðum, töldum, að því byggðarlagi mundi ekki af veita. Ég vil líka segja það, að á mínum stutta tíma í ráðherrastól hef ég ekki haft neitt samvizkubit út af því að sinna ekki málefnum Ólafsfjarðarhafnar með fullkomnum skilningi og velvilja. Það lá ekki heldur í orðum hv. þm., en ég vildi bara gefa honum þessa skýringu á málinu. Út af Framkvæmdaáætluninni skal ég ekki verða langorður. Það er mér ljóst eins og honum og okkur öllum, að það væri á margan hátt æskilegt, að hún hefði getað komið til afgreiðslu fyrr, hvað sem menn segja, getur aldrei farið hjá því, að Vestmannaeyja áfallið hafi stórkostleg áhrif í efnahagslífi þjóðarinnar, hvernig sem á málið er litið. Það er sama, þó að aflað hafi verið tekna til þess að mæta áfallinu að nokkru leyti, þá er það nú ekki minni fjárhæð en sú, sem ætluð er til allra sjóðanna. Það hefði verið hægt að leysa þeirra mál með eigin framlagi þjóðarinnar á sama hátt, ef ekki hefði þurft að grípa til þess arna, og að sjálfsögðu hefði það verið bæði bezta og skemmtilegasta leiðin, að þannig hefði verið á sjóðamálunum tekið. En það var ekki hægt að gera hvort tveggja, að nota þessa peninga vegna Vestmannaeyja áfallsins og til annarrar fjármögnunar. Það var líka í ráði hjá ríkisstj. og kom fram í samtölum mínum m.a. við Alþýðusambandið að endurskoða skattakerfið á þessu ári á þann veg að lækka að einhverju leyti beinu skattana með tilliti til samkomulags um óbeina skatta. Öll slík áform urðu að hverfa vegna Vestmannaeyja áfallsins. Það er einn þáttur enn, sem hefur sitt að segja að hverfi, svo að ég undirstriki það, því að lífið heldur áfram og þá verður tekið á verkefnunum. En ég vil líka segja, að það, sem hefur veruleg áhrif í sambandi við það mál, er byggðajafnvægismálið. Gera má ráð fyrir því, að einmitt þær framkvæmdir, sem tengdar verða Vestmannaeyjum, verði fyrst og fremst unnar hér á suðvesturhorninu, þeim hluta landsins, þar sem þær framkvæmdir eru ekki unnar, sem eiga að stuðla að byggðajafnvægi. Þess vegna, þó að það hefði verið nauðsynlegt að draga úr framkvæmdum, gat mjög orkað tvímælis að gera það einmitt á þeim hluta landsins, en ekki í þeim byggðarlögum landsins, sem sízt máttu án framkvæmdanna vera vegna byggðajafnvægisins. Þess vegna hefur þessi þáttur leitt til þess, að ríkisstj. taldi sér þrátt fyrir allt ekki fært að draga úr framkvæmdum á þeim stöðum landsins, þar sem fyrst og fremst er unnið að byggðajafnvægismálum, en svo er með megnið af þeim framkvæmdum, sem hér er átt við. Enn fremur er svo líka unnið að því að halda áfram við verk, sem ekki er hægt að stöðva, úr því sem komið er. Þar vil ég nefna mál eins og hjá Rafmagnsveitunum, Lagarfossvirkjun, Mjólkárvirkjun og Laxárvirkjun. Allt eru þetta verkefni, sem þegar er búið að setja stórkostlega fjármuni í, og það er ekki forsvaranlegt að hætta við þau án þess að ljúka þeim verkum að fullu. Sama er að segja um sveitarafvæðinguna, það er verkefni, sem er búið að vinna lengi að og var ætlazt til að yrði búið, en nú er verið að reyna að taka endasprettinn. Svona get ég haldið áfram. Sama er að segja um Skeiðarársand. Það má segja, eins og sumir gera, að það væri hægt að láta einhvern hluta verksins bíða, en því er ekki að neita, að það er búið að panta verulegt efni til framkvæmda á Skeiðarársandi á yfirstandandi ári. Það varð ekki komizt hjá því að fjármagna það og ekki hefði verið betra að láta framkvæmdirnar bíða, eftir að búið var að festa eins mikið fjármagn í efninu og gert var. Þannig er það, að flest af þessum verkefnum eru verkefni, sem eru þegar í gangi og nauðsyn ber til að ljúka. Hitt tek ég undir með hv. 2. þm. Norðurl. e., sem og öðrum, að í þessum efnum verður að gæta þess, að framkvæmdirnar fari ekki inn á það svið, að dragi úr framleiðslunni, því að framleiðslutekjum þjóðarinnar þarf fyrst og fremst að huga að. Þess vegna eru nú fengnar heimildir til þess að reyna að hafa vald á hlutunum, eftir því sem aðstæður gefa tilefni til á hverjum tíma. Þá skal ég ekki eyða fleiri orðum að sjálfri framkvæmdaáætluninni. Hv. þm. vék svo að viðskiptunum við útlönd og hallanum á þjóðarbúskapnum við útlönd á s.l. ári. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að uppi voru miklar spár um afkomu bæði ríkissjóðs og þjóðarbúskaparins fyrir árið 1972. Nú er það um allar spár að segja, að þær geta verið breytilegar til beggja handa, bæði til hins betra og til hins verra. Það, sem maður óttast alltaf, er, að það snúist til hins verra, því að hið góða skaðar mann aldrei. Það er svo með okkar ágætu sérfræðinga, sem eru hinir færustu og ágætustu menn, að þeir telja sér skylt að lifa eftir reglunni um að hið góða skaði ekki og þess vegna sýna þeir hámark hins versta. Í sambandi við fjárl. og það, sem hv. þm. sagði þar um, skal ég ekki eyða mörgum orðum, vegna þess að ég mun nú á næstu dögum láta útbýta, hér á hv. Alþ. hluta ríkisreikningsins fyrir árið 1972, A-hlutanum, fullgerðum og frágengnum. Mun það þá verða í fyrsta sinn, sem ríkisreikningur verður það snemma á ferðinni. B-hlutanum er ekki lokið, en þar er um að ræða fyrirtæki ríkisins, svo að fullkomin niðurstaða fæst af ríkisbúskapnum við þennan reikning, sem nú verður lagður fram. Mér og öðrum hv. þm. til ánægju vil ég segja það, að sá spádómur, sem klingdi allt s.l. ár, að ríkissjóður yrði rekinn með halla, bæði rekstrarlega og greiðslulega séð, mun ekki reynast réttur. Það mun verða bæði rekstrar- og tekjuafgangur hjá ríkissjóði á s.l. ári. Það kemur í ljós, og skal ég ekki fara lengra út í það, þar sem stutt er í, að það liggi alveg fyrir. Um þjóðarbúskapinn út á við vil ég hins vegar vekja athygli á því, að því var spáð, að viðskiptahallinn yrði um 4.300 millj. kr. Viðskiptahallinn reyndist hins vegar 1.770 millj. kr., og þegar dæmið er gert upp í heild, lán, sem tekin voru á árinu, afborganir af lánum og gjaldeyrisstaðan, þá reynist skuldaaukning þjóðarinnar út á við tæpar 2.000 millj. á árinu 1972. Þetta er hin raunverulega niðurstaða af þessum viðskiptum. Í sambandi við þetta vil ég vekja athygli á því, að á s.l. ári var gengið frá láni vegna Landsvirkjunar, sem að sumu leyti var breyting á lausaskuldum í fast lán, sem var 1.470 millj. Svo var gengið frá láni vegna Straumsvíkurhafnar, sem var 367 millj. kr., og vegna hraðbrautaframkvæmda 132 millj. Föst lán, sem tekin voru á s.l. ári, voru tæpar 4.700 millj. kr., en afborganirnar voru 2.040 millj. kr., og gjaldeyrisvarasjóðurinn hækkaði um tæpar 700 millj. kr., svo að nettóstaðan eru tæpar 2.000 millj. Vörukaupalán á árinu 1972 voru í árslok 2.000 millj., og aukningin var 97 millj. kr. Er það minnsta aukning um árabil. 1971 var hún 184 millj. kr. og 1970 449 millj. kr. Þegar á þetta er litið í ljósi staðreyndanna, mun fara svo, að menn sannfærast um, að afkoma þjóðarinnar á árinu sem leið reyndist betur en spáð var. Kom það til, að innflutningurinn reyndist minni en reiknað var með og útflutningurinn reyndist meiri. Þetta vildi ég upplýsa hér á hv. Alþ. nú vegna þess, sem fram hefur komið þar um. Hitt er svo annað mál, að skuldaaukning okkar er nóg. En hinu er ekki að neita, að þessar lántökur eru fyrst og fremst vegna framkvæmda, sem spara gjaldeyri, eða vegna skipakaupa og annarra slíkra framkvæmda, sem auka gjaldeyristekjurnar. Ég vil t.d. geta þess, að skip, sem keypt voru síðan núv. ríkisstj. kom til valda og tekin voru erlend lán fyrir á s.l. ári og eru í þessari tölu, sem ég gat um áðan, höfðu aflað gjaldeyristekna upp á 336 millj. kr., þegar ég fékk þessa grg. nú fyrir nokkrum dögum, og hafa sum þeirra bætt við síðan verulegum gjaldeyristekjum. Þess vegna held ég, að það megi ljóst vera, að þó að það sé auðvelt að slá upp háum tölum um skuldaaukningu og annað því um líkt, verð ég að segja eins og er, að skuldaaukning vegna framkvæmda við tekjuöflunartæki, eins og fiskiskipaflotann, vegna endurbóta á frystihúsum eða framkvæmda eins og á vegum Landsvirkjunar, er ekki af því, að þjóðin hagi fjármálum sínum illa, heldur er hún að undirbúa sig betur undir framtíðina, og að því ber þjóðinni og ríkisstj. að vinna.

Frsm. 2. minni hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég skal ekki halda uppi löngum umr., enda ekki ætlun, hvorki mín né annarra, hér af hálfu stjórnarandstöðunnar að halda uppi neinu málþófi. Það eru þó viss atriði, sem ég kemst ekki hjá að drepa á. Það vakti töluverða undrun mína, að hæstv. fjmrh., sem er gætinn maður, skyldi fara þeim orðum um skuldaaukninguna við útlönd, sem hann gerði áðan, því að það er vissulega ekki hægt að gera lítið úr þeirri geigvænlegu hættu, sem við stöndum þar andspænis. Þetta eru ekki mín orð, þetta eru orð allra sérfræðinga, sem um þessi mál fjalla, bæði Seðlabanka, hagrannsóknadeildar og allra aðila, sem ríkisstj. hlýtur að verða að taka mark á. Það eru hlutlausir aðilar, sem hafa varað mjög við þessari þróun, og það skipti engu máli í því sambandi, hvort um nytsemdarmál er að ræða eða ekki. Það er ekki höfuðatriðið, sem þeir vekja athygli á, heldur það, að þó að um það sé að ræða, sé þróunin á skömmum tíma orðin svo geigvænleg, að það horfi til stórfelldra vandræða. Hæstv. ráðh. veit einnig mjög gerla, að skip og flugvélar hafa sáralítil áhrif á þetta mál, þegar árin eru borin saman, vegna þess að það er fyrst á árinu 1973, sem skipakaupin koma verulega inn í dæmið. Það hefur einmitt verið bent á það, af hálfu Framkvæmdastofnunarinnar, að það verði að spara mjög aðrar lántökur vegna þess, að lántökur vegna innflutnings togara falli þungt á árið 1973. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. veit mætavel. Varðandi hag ríkissjóðs gat ég þess í ræðu minni áðan, að það mundi verða um 60 millj. kr. greiðsluafgangur hjá ríkissjóði, en hygg, að tekjur hans, - ég hef ekki nákvæmlega þær tölur, - muni vera hátt á 18. milljarðinn. Ég held, að ég fari þar ekki með skakkt mál, þannig að það eru nú engin ósköp að hafa 60 millj. kr. afgang af nærri 18 milljörðum, en það er þó betra en að hafa halla.  Mér er vel kunnugt um, að viðskiptahallinn við útlönd er 1.750 millj. eða nálægt tveim milljörðum. En ég vil vekja athygli ráðh. á því, að hann er raunverulega 4 milljarðar, og það veit hann, vegna þess að birgðabreytingar á þessu ári, sem Seðlabankinn reiknar með, að séu eðlilegar í mati á greiðslujöfnuði, hafa breytzt í óhag um 2 milljarða. Greiðsluhallinn við útlönd er því nálægt 4 milljörðum, eða nákvæmlega eins og spáð var, ekki af mér, heldur af sérfræðingum. Það voru þeir líka, sem spáðu í haust, að það yrði 200–300 millj. kr. halli hjá ríkissjóði. Það reyndist ekki, vegna þess að hæstv. fjmrh. fékk í reynd miklu meira upp úr tekjuskattinum en hann hafði reiknað út í dæmunum, þegar var verið að samþykkja lögin um tekjuskattinn. Þá átti að lækka skattana, en þeir reyndust bara álagðir, - ég tek það fram, - ekki innheimtir, 1.000 millj. kr. hærri en áætlað hafði verið. Tekjumoksturinn inn í ríkissjóðinn í des. var með þeim - ja, ég vil segja eindæmum, að það hefði þurft alveg stórfellt afrek til þess að koma því öllu í lóg. Það var tilkynnt með klóklegum hætti af hæstv. ráðh., að brennivínið ætti að hækka, ég veit ekki, hvort það hefur verið af hyggindum eða gáleysi, hingað til hefur slíkt ekki verið tilkynnt fyrir fram, - en þetta var það löngu fyrir jól, að menn birgðu sig til jólanna, en voru svo búnir með það fyrir jól og urðu að kaupa sér aftur, eftir að það var hækkað. Hæstv. ráðh. fékk þannig tekjur í des. af þessum hyggindum eða gáleysi ríkisstj., - ég veit ekki, hvort ég á heldur að kalla það. Alla vega var það búbót fyrir hæstv. fjmrh., að þetta skyldi gerast með þessum hætti. Aðeins nokkur orð enn þá varðandi það, sem hæstv. fjmrh. sagði. Hann gat um, að Vestmannaeyjagosið hefði auðvitað orðið stórt áfall, sem hlyti að hafa mikil áhrif.  Það var mjög fróðlegt að heyra það, þótt það væri ekki gleðilegt að tala um, að vegna Vestmannaeyja hefði þó rokið út í veður og vind hugmyndir um skattalækkanir, sem höfðu verið orðaðar í minnisblaði til Alþýðusambands Íslands. Hvort þetta gleður alla, skal ég ósagt láta, og ég er ekki alveg viss um, að þetta sé raunhæft eða stafi af Vestmannaeyjavandanum. Ég held, að þarna hafi bara verið varpað fram atriði, sem hæstv. ráðh. hefur ekki getað staðið við, m.a. vegna þess, að fjárlög voru afgreidd með greiðsluhalla. Það má kannske færa það honum til afsökunar í þessu efni, að það var einu sinni stungið upp á því við Alþýðusambandið að veita a.m.k. láglaunafólki þessi fríðindi. Svo fékk ég alls ekki botn í ummæli hæstv. ráðh., - og bið ég hann að afsaka það, þau, sem hann viðhafði í framhaldi af þessu, en það var um byggðajafnvægið. Hann sagði, að það væri ekki hægt að fella niður neitt af því, sem stæði í frv., með hliðsjón af byggðajafnvægi. Þetta getur allt verið satt og rétt. En hvernig ætlar þá hæstv. ráðh. að skera niður ríkisútgjöldin um 600, 700, 800 millj. eða jafnvel 1.000 millj. til þess að ná saman endum, miðað við það, sem er búið að leggja á ríkissjóðinn eftir áramót? Hvernig er það hægt, án þess að það snerti byggðajafnvægið? Ég þekki það mikið til ríkisbúskaparins, að ég veit, hvað eru stórar fjárhæðir í fjárl., sem eru bundnar og ráðh. getur ekkert ráðið við. Og það hefur ætíð verið svo, þegar hefur verið um niðurskurð að ræða í fjárl., og það var svo raunar á s.l. ári, að það, sem skorið er niður, snertir að meginhluta opinberar framkvæmdir. Og meginhluti þeirra opinberu framkvæmda, er úti um hinar strjálu byggðir landsins, þannig að þarna fæ ég dæmið ekki til að ganga upp. Það má sem sagt ekki draga úr framkvæmdaáætluninni, bæði vegna sveitarafvæðingar og annars. Þetta er satt og rétt. En hvernig hæstv. ráðh. ætlar þá að ná saman endum með allt að 1.000 millj. kr. lækkun fjárl., án þess að það snerti framkvæmdir í strjálbýlinu, verður fróðlegt að sjá.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta frv. um tekjustofna sveitarfélaga er komið frá Nd. og var afgreitt þar ágreiningslaust með öllu. Í frv. felast aðeins tvö efnisatriði. Í fyrsta lagi það, að sá hluti söluskatts, sem rennur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, verði nú innheimtur mánaðarlega, en það er í samræmi við það, að söluskattur er nú innheimtur mánaðarlega, en var áður innheimtur ársfjórðungslega. Þetta er því til samræmis við það, að sá hluti söluskatts, sem rennur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sé innheimtur mánaðarlega. Hitt atriðið, sem í frv. felst, er það, að þau sveitarfélög, sem ekki hafa skilað ársreikningum sínum fyrir tilskilinn tíma, skuli ekki njóta aðstoðar jöfnunarsjóðs, fyrr en þau hafa skilað reikningum. Það vill brenna við hjá sumum sveitarfélögum, að þau skila ekki reikningum sínum svo reglulega sem skyldi. Nokkur sveitarfélög hafa ekki skilað reikningum fyrir árið 1971 enn og einstöku sveitarfélög jafnvel ekki fyrir 1970. Ef þetta frv. verður samþ., fá þau ekki aðstoð í neinu formi hjá jöfnunarsjóði sveitarfélaga, nema því aðeins að þau inni af hendi þá sjálfsögðu skyldu sína að skila reikningum. Þeim sýnist það ekki vera útlátalaust til þess að öðlast þá aðstoð, sem jöfnunarsjóðurinn annars getur veitt, og veitir samkv. þessu skilvísum sveitarfélögum. Þetta má segja, að sé dálitið hart, en þetta síðara ákvæði er samkv. eindregnum óskum Hagstofu Íslands, sem getur ekki skilað hagskýrslum sínum um sveitarfélögin, nema því aðeins að reikningar sveitarfélaganna liggi fyrir reglubundið. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umr. er lokið, verði frv. vísað til 2, umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég fagna þessu frv. Í fyrsta lagi fagna ég því atriði, að nú skuli það ekki verða eftirleiðis eins og er nú, að það sé annar gjalddagi hjá ríkissjóði til jöfnunarsjóðs en gert er ráð fyrir, að jöfnunarsjóður greiði sveitarfélögum. Þetta olli mörgum sveitarfélögum miklum óþægindum um síðustu áramót. Þau höfðu treyst á, að ákvæði tekjustofnalaganna, sem samþ. voru á síðasta Alþ., væri í samræmi, en því miður, vil ég segja, var fyrir vangá hygg ég, greiðsludagur ríkissjóðs annar til jöfnunarsjóðs en var svo aftur gert ráð fyrir, að jöfnunarsjóður greiddi sveitarfélögum. Eðlilega gat hann ekki greitt úr sínum sjóði, fyrr en tekjurnar voru komnar þar inn. Um hitt atriðið, sem hæstv. ráðh. kom inn á, þ.e. reikningsskil sveitarfélaganna, er ég líka mjög sammála, þekki það úr samtökum sveitarfélaga á Reykjanesi. Þetta er ekki mjög einfalt mál. Smærri sveitarfélögin eiga sér í lagi í vissum erfiðleikum með að fá þetta starf unnið. Þetta er einn af mörgum þýðingarmiklum þáttum í starfsemi sveitarfélaganna, sem samtök þeirra geta máske örlítið komið til hjálpar með og orðið til þess, að frekar sé hægt að fá starfskrafta til þess að vinna þetta, þannig að það geti orðið sómasamleg skil á þessu. Eins og hæstv. ráðh. drap á og ég veit, að er hárrétt, er þetta náttúrulega algerlega óviðunandi. En ég endurtek, að ég fagna því, að þetta frv. er komið fram.



Herra forseti. Þetta frv. er einnig komið frá hv. Nd. og hlaut þar einnig ágreiningslausa afgreiðslu. Hér er eingöngu um það að ræða, að ríkissjóður skuli árlega leggja fram 10 millj. kr. á 10 ára bilinu frá 1974 til og með 1983, sem ríkisstj. er svo heimilað að lána kaupstöðum og kauptúnum til þess að kaupa lönd og lóðir innan takmarka hlutaðeigandi sveitarfélags. Þetta er framlenging á l. frá 1963, þar sem heimilað var að greiða úr ríkissjóði árlega sem framlag til sveitarfélaganna 3 millj. kr. á ári á tímabilinu frá 1963--1972. Þessi tímabundna löggjöf er nú fallin úr gildi, og er nú lagt til, að hún verði framlengd með þessu frv. næsta 10 ára tímabil. Og upphæðin, sem miðað við verðgildi 3 millj., þegar lögin 1963 voru sett, er nú 10 millj. og því er lagt til, að upphæðin breytist úr 3 millj. í 10 millj. kr. Má þá heita, að í raun og veru sé sams konar aðstoð veitt nú til landakaupa sveitarfélaga, kauptúna og kaupstaða og í fyrri löggjöfinni. Það liggja nú fyrir margar beiðnir í félmrn. um slíka aðstoð til landakaupa og er skrá yfir þær umsóknir í grg. frv. og þörfin á slíkri aðstoð óumdeilanlega ekki minni, en hún hefur verið áður. Veitt hefur verið allt að 60% af kostnaðarverði hins keypta lands sem framlag frá ríkissjóði, og er rætt um, að þau ákvæði haldist. Samtals voru á þessum áratug, sem löggjöfin gilti, veittar 34.821.288 kr. til slíkrar aðstoðar, sem í frv. greinir. Það þarf engin fleiri orð um þetta að hafa. Hér er sem sé till. um, að sams konar aðstoð verði veitt kaupstöðum og kauptúnum til þess að kaupa lönd og lóðir og fólst í löggjöfinni frá 1983. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að fagna því, að þetta frv. er fram komið, og þakka hæstv. trmrh. fyrir það, að hann hefur beitt sér fyrir framgangi þess á yfirstandandi þingi. Ég tel, að í þessu frv. sé um mjög verulegar réttarbætur að ræða fyrir þá, sem notið geta bóta úr atvinnuleysistryggingasjóði, og fleiri breytingar, sem þarna er um að ræða, séu mjög verulegt spor í rétta átt og til hins betra. Ég ætla þó ekki að hafa langt mál um það eða fara að telja upp þessar breytingar. Ég hygg, að þó að mikill hraði hafi verið hér á þingstörfum, sé mönnum það sæmilega ljóst. Málið hefur legið það lengi fyrir, og einnig hélt hæstv. trmrh. hér ítarlega ræðu um málið. En samandregið yfirlit um helztu breytingarnar er að finna á bls. 9 í aths. við frv. Þó vil ég nefna ein fjögur atriði, sem ég tel lang þýðingar mest í þessu efni. Það er í fyrsta lagi sú breyting á l., að þau ná nú til landsins alls. Áður náðu þau aðeins til þéttbýlisstaða með yfir 300 íbúa, en gátu þó með nokkrum undantekningum og sérstökum leyfum ráðh. einnig náð til fleiri staða. En allverulegur hluti af landsbyggðinni var þarna út undan, og olli það oft ýmislegum vandkvæðum og réttindamissi manna, sem með eðlilegum hætti hefðu átt að njóta bóta úr atvinnuleysistryggingasjóði ekkert síður en aðrir. Nú er þessu breytt þannig, að gildi laganna er aukið, þannig að allir, sem vinna þau störf, sem undir lögin falla, hafa fyllsta rétt til bótanna, þ.e.a.s. með þeim skilyrðum öðrum, sem lögin í einstökum atriðum ákveða. Í öðru lagi er svo um það að ræða, að gerðar eru sjálfsagðar breytingar á frv. í sambandi við þá breytingu, sem varð á vinnutímanum í samningunum í des. 1971, og jafnframt eru bætur hækkaðar verulega og biðtími eftir bótum felldur niður. Hér er um mjög miklar hækkanir á bótum að ræða, bæði með beinum og óbeinum hætti, því er ekki að leyna. En á það er að líta, að þessi sjóður er öflugur. Hann er orðinn einn öflugasti fjárfestingarsjóður í landinu og skilar árlega tekjum, sem nema, - ég vil segja: sem betur fer, - mörgum sinnum því, sem til bóta þarf, því að það hefur aldrei farið hærri upphæð til bótanna en nemur aðeins broti af vaxtatekjum sjóðsins. En í sjóðinn renna, eins og mönnum er kunnugt, um 4% af dagvinnutekjum almenns verkafólks. Það hefur þess vegna þótt við hæfi, og t.d. öll stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs verið algerlega sammála um, að bæturnar væru auknar mjög verulega frá því, sem verið hefur. Raunverulega hafa þær, miðað við almennt kaupgjald, verið að rýrna allverulega á undanförnum árum, en með l. 1969, en þá voru þau endurskoðuð að nokkru leyti, var svo ákveðið, að bætur skyldu breytast samkv. kaupgreiðsluvísitölu, en hins vegar ekki eftir breytingum á grunnkaupi. Grunnkaup hefur hækkað mjög verulega á þessu tímabili, þannig að sem prósentuhluti hafa bætur rýrnað ákaflega mikið á þessu tímabili og svo mikið, að óviðunandi var orðið. Nú er þessu breytt þannig, að dagpeningar trygginganna verða föst prósenta af 2. taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar og munu þess vegna í framtíðinni fylgja vélrænt þeim breytingum, sem á kaupgjaldi verða. Þetta tel ég hiklaust til bóta og koma í veg fyrir, að það verði sífellt verið að fara ofan í þessi mál og taka nýjar og nýjar ákvarðanir þar um. Ákvæði um biðtíma eru mjög flókin í núgildandi lögum. En það má segja, að almenna reglan sé sú, að menn þurfi að bíða 6 daga eftir bótum. Þetta er að vísu ekki í svo langan tíma, ef um hlaupavinnu svokallaða er að ræða, en það er hins vegar almenna reglan. Nú er það svo, að þeir sem bótarétt eiga úr atvinnuleysistryggingasjóði, hafa í langflestum tilvikum verið vikukaupsfólk, fólk, sem er á lágum launum og má ekki við miklum tekjumissi. Jafnvel einn eða tveir dagar í viku geta sett allt úr skorðum um möguleika heimilanna til að framfleyta sér. Þeim veitir því sannarlega ekki af því að hafa tekjur hvern dag: Í öðru lagi vil ég segja það sem mína skoðun, að hættan, sem sumir hafa gert nokkuð úr og m.a. kom hér fram við 1. umr. málsins hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., ef ég man rétt, á þeirri misnotkun, sem hann minntist á, og vissulega er ekki útilokað, að geti verið fyrir hendi, minnki mjög stórlega við það, að biðtími sé felldur niður. Nú er ekki lengur um það að ræða, að maður, sem fer í vinnu einn og einn dag, glati nokkru við það, hann fær þann dag sem kaupgjald. Ef gömlu ákvæðin hefðu gilt, féllu niður bótadagar í sambandi við slíka vinnu, þannig að hér er áreiðanlega um öryggisatriði að ræða hvað þetta snertir og ekki gerandi lítið úr því. Þá er enn eitt nýmæli fyrir utan niðurfellingu biðtímans og hækkun bótanna, sem ég tel vera mjög mikils virði og geta komið að verulegu atvinnulegu gagni. Það er sú breyting, að stjórn sjóðsins er heimilað að veita sveitarfélögum styrk og einstaklingum vaxtalaust lán, þar sem um er að ræða verulegt og langvarandi atvinnuleysi, gegn því skilyrði m.a., að þeir sjái ákveðinni tölu atvinnulausra á staðnum fyrir vinnu tiltekinn tíma, sem goldin verði samkv. gildandi taxta á staðnum. Hér er auðvitað um að ræða heimild, ef hún er skynsamlega notuð, sem kann að leiða til þess, að atvinnuleysi verði minna. Jafnvel þó að sú vinna, sem um væri að ræða, væri ekki í öllum tilfellum fullkomlega arðbær, gæti hún orðið miklu hagkvæmari en að greiða mönnum laun fyrir að sitja heima hjá sér athafnalausir. Fyrir utan þessi stærri atriði, sem ég hef nefnt, eru ýmis smærri atriði, sem eru til varanlegra bóta og gera ákvæði l. skýrari og auðveldari í framkvæmd. Því er ekki að leyna, þó að það sé rétt, sem ég sagði, að í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs var fullt samkomulag um málið, eins og það er nú lagt fyrir hv. Alþ., þá er þar ein undantekning á. Fulltrúi Vinnuveitendasambands Íslands, Kristján Ragnarsson, hafði þar sérstöðu. Hann mætti einnig á fundi hjá heilbr.- og trn., þegar hún hafði málið til meðferðar, og skýrði sitt mál. Það kom þó í ljós, og ég vil segja það vinnuveitendasamtökunum til hróss, að það voru í raun og veru ekki nema tvö atriði, sem þau höfðu sérstakar aths. við að gera. Það var annars vegar niðurfelling biðtímans og hins vegar hækkun bótanna. Þeir töldu að vissu marki, að hækkun bótanna væri eðlileg, en vildu, að sett væri sama prósenta og 1969, en nú er um að ræða 5% hækkun á bótunum frá því, sem þar var ákveðið. Í sérstakri grg., sem formaður Landssambands ísl. útvegsmanna, sem jafnframt er fulltrúi atvinnurekenda í sjóðsstjórninni, hefur sent n., segir m. a.: „Með tilvísun til þess, að mikil vöntun er nú á fólki til starfa við sjávarútveg á öllu landinu, nema á Norður- og Norðausturlandi, sé ég ekki ástæðu til að auka rétt fólks til atvinnuleysisbóta. Þrátt fyrir þessa miklu vöntun á starfsfólki hefur fjöldi fólks verið á atvinnuleysisbótum. Gera má ráð fyrir, ef biðtímaákvæðið verður fellt niður og bótafjárhæðir hækka stórlega, að fólk leiti síður atvinnu utan heimabyggðar. Ef svo fer, er með öllu útilokað að gera út fiskiskip á vetrarvertíð með þeim hætti, sem tíðkazt hefur undanfarna áratugi, þ.e. að fjölga þurfi í áhöfnum bátanna um 1.000-1.200 menn í marz og apríl og á vetrarvertíð komi á land 60-70% af ársaflanum. Þessar staðreyndir verða menn að hafa í huga, þegar tekin verður afstaða til umræddra breytinga. Eins og ég hef tekið fram á fundi í sjóðsstjórninni, get ég fallizt á, að atvinnuleysisbætur hækki í það hlutfall, sem þær voru á árinu 1969, en ekki umfram það, eða til kvænts manns eða giftrar konu 75% af launum samkv. 2. taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar“. Eins og menn sjá af frv., er hér um að ræða, að þessar bætur verði 80% til kvænts manns eða giftrar konu, sem er fyrirvinna, en ekki 75%, eins og Kristján Ragnarsson leggur til. Ég tel auðsætt, að hér sé ekki um svo stórkostlegan mun að ræða, að það geti ráðið úrslitum um það, hvort stórkostlegir fólksflutningar fara fram í sambandi við vetrarvertíð á Suðvesturlandi frá þeim stöðum á Norður- og Austurlandi, þar sem atvinnuleysi er að einhverju leyti landlægt að vetrinum til. Auk þess stríðir það að mínu viti líka á móti öllu eðli málsins og réttlæti, að atvinnuleysisbæturnar séu notaðar sem einhver sérstök þvingun á menn til þess að flytja sig búferlum í landinu. Ég held líka, að þessar bætur, eins og þær nú eru ákveðnar, hindri á engan hátt unga og vaska menn að fara í verið, eins og það var kallað hér, meðan það var og hét. Hins vegar hafa atvinnuhættir breytzt. Menn una því verr en áður og komast verr af með það að vera atvinnulausir langtímum saman og gera þess vegna vaxandi kröfur til þess að hafa atvinnu í sinni heimabyggð. Það tel ég vera þá meginreglu, sem stefna beri að. Ég hef áður í þessu sambandi minnt á greiðslugetu sjóðsins, sem er það mikil, að ég tel ekki verjandi, að bæturnar séu lægri en hér er lagt til. Menn verða að minnast þess, að þessi sjóður var þannig tilkominn upphaflega, að hér var raunverulega um hluta af kaupi verkafólks að ræða. Sú skoðun er a.m.k. almenn í verkalýðsfélögunum, að hér sé raunverulega um eign verkalýðssamtakanna að ræða, enda er það svo, að tekjur sjóðsins eru færðar á sérstaka reikninga á nafni viðkomandi verkalýðsfélags. Þegar þetta er haft í huga, get ég ekki séð, að nein veruleg rök séu fyrir því, að bæturnar séu lægri en hér er lagt til. Það var mér mikið ánægjuefni, að í hv. heilbr.- og trn. var full samstaða um málið og n. mælir einróma með því, að frv. verði samþ. Á hinn bóginn áskildu menn sér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt., ef fram kynnu að koma.