Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 3. umr. þessa máls hófst s.l. þriðjudag og snerist eðlilega um brtt. okkar hv. 3. þm. Norðurl. e. Frv. um lögreglumenn stefnir á margan hátt í rétta átt, en til þess að gera það sanngjarnara og hagnýtara fyrir fólk utan Reykjavíkur, þá bárum við brtt. fram á þskj. 452. Umr. á þriðjudaginn voru á ýmsa lund sérstæðar og athyglisverðar, og vil ég því, þar sem margír hv. dm. voru fjarverandi, geta þeirra að nokkru. Hv. fyrri flm. brtt. gerði grein fyrir henni og gat þess, að við flm. væntum þess, að hv. allshn., sem hefur fjallað um frv. um lögreglumenn, sæi um, að umr, yrði ekki lokið að þessu sinni og að tækifæri gæfist til, að brtt. yrði athuguð í n., og frsm. lýsti því yfir fyrir hönd okkar flm., að við værum reiðubúnir til að ræða við n. um orðalagsbreytingar og annað það, sem n. kynni að þykja að betur mætti fara án þess að hverfa frá meginatriðum brtt. Hv. formaður allshn. lýsti því yfir sem skoðun sinni, að lítil eða engin efnisbreyt. væri í brtt. okkar, enda væri hún óljós og ekki á neinn hátt til bóta og því væri algerlega ófært að fresta umr. til þess að taka málið fyrir í n., og að lokum gat hann þess, að þá þegar væri fenginn meiri hl. innan n. gegn brtt. Þessi yfirlýsing mun hafa vakið undrun flestra þeirra þdm., sem á hlýddu, og hv. form. allshn. á eftir að upplýsa, hvernig slíkt mátti ske og hvernig það sé þingræðislegt og skv. viðteknum venjum, að form. þn. geti myndað meiri hl. eða klofið n. án þess að kalla saman nefndarfund til þess að gefa öllum nm. kost á að ræða og taka afstöðu til málsatriða. Þessi yfirlýsing hv. form. allshn. um fenginn meiri hl. í allshn. gegn brtt. okkar var því furðulegri sem n. hefur til þessa staðið óklofin að meginefni þessa frv. um lögreglumenn og því taktlítið af form. að kljúfa n. utan nefndarfundar og án vitundar sumra nefndarmanna. Hæstv. dómsmrh. kom svo hv. form. allshn. til aðstoðar. Kvað hann brtt. okkar hv. 3. þm. Norðurl. e. óljósa og torskilda og því væri rétt að fresta umr. til þess að gefa flm. tækifæri til að betrumbæta hana. En ekki tók hæstv. dómsmrh. undir það, að málið yrði athugað í n. Ræða hæstv. dómsmrh. var á þá lund, að það mátti teljast fullvíst, hvaðan ummæli og afstaða form. hv. allshn. væri runnin, en þessi maður, hv. form., er yfirleitt þekktur að meiri sanngirni en framkoma hans í þessu máli sýndi. Hæstv. dómsmrh. vék sér undan því að ræða brtt. efnislega, en taldi, eins og áður er sagt, að hún væri óljós og torskilin. Ég vil nú álíta, að hæstv. dómsmrh. mundi tæplega hafa haft öll þau fullyrðingaorð í þessu efni, ef hann hefði ekki verið fyrir fram ákveðinn, hver örlög brtt. skyldi fá, að hann frá upphafi hefur sennilega sett sjónaukann fyrir verra augað, þegar hann skoðaði till. Og það er því meiri ástæða til að álíta, að svo hafi verið, þar sem það henti þó hæstv. dómsmrh. í lok ræðu sinnar að geta þess, að það mundi sennilega vera álit ýmissa í d., að ræða hans væri að verulegu leyti orðhengilsháttur. Og ég tel, að það hafi verið sannmæli, það var ekki efnisleg aðfinnsla varðandi brtt., heldur orðhengilsháttur um einstök atriði hennar. Þetta mun hæstv. ráðh. hafa gert sér ljóst, og fékkst hann að lokum til að viðurkenna það í lok ræðu sinnar. Að ég tel, að hæstv. ráðh. hafi hitt á rétt orð yfir málflutning sinn, styður m.a. það, að við flm. höfðum, áður en till. var útbýtt, borið hana undir viðurkenndan lögfræðing, sem m.a. hefur talsverða reynslu í því efni að semja lagafrv., og lýsti hann því yfir við okkur, að það væru ekki sjáanlegar neinar ástæður til þess að finna að þessari brtt. formlega séð. Það mun því vera staðreynd, að það er tómur orðhengilsháttur, ef hæstv. ráðh. og stjórnarmeirihl. vill ekki fallast á þær breyt., sem við hv. 3. þm. Norðurl. e. leggjum til að gerðar verði á frv. um lögreglumenn. Astæðan gegn meginefni till. er því sú að vilja ekki fallast á, að sveitarstjórnir og sýslun. eigi ákvörðunarrétt um lögreglulið sitt og fái ekki í sumum tilfellum fjárhagslega aðstoð í því efni fram yfir það, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil svo leiðrétta ummæli, sem ég viðhafði, þegar hv. form. allshn. hafði neitað að stuðla að frestun umr. til þess að taka brtt. til athugunar í allshn. Ég benti þá á, hversu slík afstaða form. væri óviðurkvæmileg, ekki sízt eftir að málið hefði legið hjá n. í nálægt 5 mánuði, og síðan væri málið afgr. gegnum 2. umr. með afbrigðum. Hið rétta mun vera, að málið var tekið fyrir með afbrigðum í hv. þd., en síðan umr. frestað skv. eindregnum tilmælum nokkurra þdm. Það stendur því eftír sem áður, að augljóst er, að allir tilburðir hafa verið hafðir til að hraða málinu á óeðlilegan hátt, þó að betur hafi úr rætzt að sumu leyti en til hefur staðið á hverjum tíma. Þessa óþolinmæði hæstv. dómsmrh. og stjórnarstuðningsmanna má kannske rekja til skiljanlegrar ástæðu, þeirrar, að dómsmrh. hæstv. hafi verið orðinn órólegur að vonum um það, að hann gæti ekki heimt málið úr þeim utanþingsfjötrum, sem það virðist hafa verið í í nokkra mánuði, og þess vegna ekki verið viðbúinn að sýna þá biðlund eða þá þolinmæði í sambandi við athugun málsins eins og hann hefði annars gert. Síðan mál þetta var til umr. í þessari hv. d. s.l. þriðjudag, hefur það gerzt, að hv. form. allshn. boðaði í morgun okkur flm. umræddrar brtt. á fund sinn til þess að ræða um ágreiningsatriði. Satt að segja hélt ég, að hér væri um að ræða fund í allshn., en svo var ekki, heldur aðeins einkafund með hv. form. Sést á því, að hv. stjórnarmeirihl. heldur sig við þá ákvörðun að gefa ekki allshn. tækifæri að ræða brtt. og taka afstöðu til hennar í heild. Víð hv. 3. þm. Norðurl. e. endurtókum fyrri yfirlýsingar okkar um, að við værum fúsir að taka til greina orðalagsbreyt. og annað, sem ekki færi í bága við meginhugsun till. En við þessu fengum við engín svör frá hv. form. allshn. Með því er augljóst, að hv. stjórnarlið vill ekki samþ. aðalefni brtt. okkar, en kveinkar sér þó mjög undan því að sýna það í verki og kýs að reyna að breiða yfir viðhorf sitt með orðhengilshætti, eins og hæstv. dómsmrh. tók fram á sínum tíma. Í sannleika er málið ákaflega einfalt og í aðalatriðum þetta: í fyrsta lagi: Á að veita sveitar- og sýslufélögum óskoraðan rétt til að ráða því að stofna til lögregluliðs, þegar þess er óskað af hlutaðeigandi aðilum, eða á ríkisstj. á hverjum tíma að haga slíkri framkvæmd eftir geðþótta, hvað sem óskum heiman úr héraði liður? Í öðru lagi: Eiga byggðarlögin utan Reykjavíkur að njóta einhvers, en þó takmarkaðs réttar til aðstoðar ríkislögreglunnar með því, að hún sé að nokkrum hluta, en þó litlum, staðsett úti á landi? Eða á að hafa hana alla staðsetta í Reykjavík, og þá jafnvel þótt liði hennar verði verulega fjölgað? Og er ekki rétt og sanngjarnt, að allir borgarar landsins, sem greiða til ríkissjóðs kostnað af þessu lögregluliði, fái meira en verið hefur að njóta nauðsynlegrar aðstoðar þess? Hér er um tvö meginsjónarmið brtt. okkar að ræða. Atkvgr. um till. sker úr um það, hvort hv. Alþ. vill í þessu tilfelli veita fólkinu úti á landi eðlilegan rétt og sjálfsagða lágmarksaðstoð, sem það á í þessu efni rétt á.



Herra forseti. Það hafa orðið allmiklar umr. um þetta mál hér, og komið hafa fram um það ýmis sjónarmið. Ég hef ekki getað fylgzt með þeim umr., þar sem ég var ekki viðstaddur, þegar þær fóru fram, en ég hef áður hér á Alþ. tekið þátt í umr. um endurreisn Skálholtsstaðar, og vil ég nú nota þetta tækifæri til þess að lýsa því yfir, að skoðanir mínar um málið eru óbreyttar frá því, sem þær hafa verið áður. Ég tel, að það sé ekki nóg að reisa vegleg staðarhús þar í Skálholti og volduga kirkju, þó að slíkt sé vissulega nauðsynlegt, nauðsynleg byrjunarframkvæmd. En saga og frægð Skálholts er ekki til orðin vegna glæsilegra bygginga á fyrri öldum, heldur fyrst og fremst vegna þess mannlífs, mennta og trúar, sem þar blómgaðist um margar aldir og var undirstaða þeirrar menningar á hinu andlega sviði, sem þessi þjóð hefur tileinkað sér og er þekkt fyrir. Sannleikurinn er sá, að enn erum við Íslendingar þekktastir fyrir þær bókmenntir, sem urðu hér til á 13. og 14. öld, og þá sögu, sem þessar bókmenntir okkar hafa að geyma um uppruna okkar og líf þjóðarinnar í landinu fyrstu aldirnar, þ. á m. þróun trúarbragða okkar. Kirkjan, biskupsstólarnir og klerkastéttin eiga að minni hyggju mesta heiðurinn af varðveizlu sögunnar og að halda vakandi alla tíð með þjóðinni menntaþrá og kjarki í þrautum hennar. Slíkum dyggðum á þjóðin að þakka tilveru sína í dag. Hugsum okkur, að þjóðin hefði ekki átt sögu sína varðveitta á hinum fornu skinnblöðum, og hugsum okkur einnig, að þjóðin hefði ekki heldur eignazt kristna kirkju. Hver hefði þá orðið saga okkar og menning? Hvernig væri þá tunga okkar og þjóðerni í dag? Því er auðvitað ekki hægt að svara. Við erum kallaðir oft og tíðum söguþjóð og land okkar sögueyjan. Þetta er vegna fornbókmenntanna. Oft hefur það hvarflað að mér að hugsa sem svo, að eiginlega stæðum við nútímakynslóðin varla undir því sæmdarheiti að vera kölluð söguþjóðin. Við eigum í landinu marga fræga sögustaði, sem við höfum fram að þessu ekki gert neitt til að varðveita. Þjóðernistilfinning og hóflegt þjóðarstolt er hverri þjóð nauðsynlegt. Ég hygg, að flestar þjóðir leggi rækt við slíkt í uppeldi og skólum æskunnar, bæði með sögukennslu, en ekki síður á þann hátt að varðveita allar sögulegar minjar og hlúa að slíku og kynna það fyrir æskulýðnum, svo að hann komist í lifandi snertingu við fortíð og sögu þjóðar sinnar. Hér vantar mjög tilfinnanlega þátt í uppeldi íslenzkrar æsku að mínum dómi. Ég álít, að Skálholt geti og eigi að vera tengiliður milli fortíðar, nútíðar og framtíðar í lífi íslenzku þjóðarinnar. En til þess að það geti orðið, þarf að koma að nýju líf og starf í Skálholti. Ég get ómögulega annað séð en staðurinn sé tilvalinn fyrir æðsta mann klerkdómsins hér á landi, sjálfan biskupinn. Og ég tel, að í raun og veru sé endurreisn Skálholts ekki hafin til fulls, fyrr en biskupinn er setztur þar að. Undir handarjaðri biskupsins gæti þróazt í Skálholti margs konar menntalif á vegum kirkjunnar. Ég gæti vel hugsað mér, að kirkjan hefði í Skálholti undirbúningsskóla og námskeið fyrir væntanlega starfsemi sína. Ég mun að vísu ekki hætta mér út í það að gera neinar till. um væntanlegar menntastofnanir í Skálholti, því að ég finn mig ekki færan um slíkt, enda er líklegast, að slíkt mundi þróast eftir þörfum og kröfum þjóðarinnar og kirkjunnar á hverjum tíma. Ég veit, að ýmsir halda því fram, að við eigum ekki að vera að halda upp á þá þætti í sögu okkar, sem tengdir eru hinu forna kirkjuvaldi, af því að þetta vald hafi oft gert ýmsa hluti ókristilega í samskiptum sínum við alþýðu manna. En ég tel, að sagan sé ævinlega það verðmætasta til þekkingar. Þar er hjá flestum eða öllum þjóðum bæði margt fallegt og einnig margt, sem miður hefur farið. En það eru staðreyndir úr lífi genginna kynslóða, sem gott og nauðsynlegt er að þekkja og læra af því. Þess vegna ber að varðveita og styrkja tengslin við lif og starf horfinna kynslóða. Þess vegna eigum við líka að endurreisa á þjóðlegum og sögulegum grundvelli flesta af okkar fornu sögustöðum. Hv. 4, þm. Sunnl. hefur borið fram brtt. á þskj. 434 við frv., og vil ég lýsa því yfir, að ég styð þær brtt. Með þeim er gert ráð fyrir því, að biskup verði aftur settur í Skálholt og þá falli staðurinn undir hann, en þangað til skipi kirkjuþing málum staðarins. Ég tel, að þannig eigi Alþ. að ganga frá þessu máli nú, og ef svo verður, þá tel ég, að Skálholt muni aftur fá miklu hlutverki að gegna með þjóðinni og verða helgidómur, sem tengir kynslóðirnar við sögu og fornar minningar og v erða leiðandi og sigrandi aflvaki í lífsstríði manna á ókomnum tímum. Ýmsir tala um, að biskupar þurfi að vera þrír og sitji einn í Reykjavík, annar í Skálholti og hinn þriðji á Hólum. Það getur vel verið, að þegar þjóðinni hefur fjölgað enn meira, t.d. um næstu aldamót, þá verði þörf fyrir þrjá biskupa, og þá væri vitanlega sjálfsagt, að búsetu þeirra yrði hagað á þann hátt. En eins og nú standa sakir sé ég ekki, að slík biskupafjölgun sé aðkallandi eða nauðsynleg. Ég hygg, að enn nægi kirkjunni og klerkunum einn yfirmaður, og ég tel, að hann eigi að sitja í Skálholti. Ég er viss um það, að þegar Skálholt hefur á þann hátt verið endurreist, þá mun íslenzka þjóðin fara að finna betur sjálfa sig og leggja rækt við fleiri sinna fornfrægu sögustaða. Ég mun svo ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð.

Einar Olgeirsson Hæstv. forseti. Það voru nokkur orð út af þeirri ræðu, sem hv. 2. þm. Sunnl. hélt hér, sem að vísu margt var gott í, en ég finn samt ástæðu til þess að gera nokkrar aths. við. Í fyrsta lagi hélt hann því fram, að það hefði verið kirkjan og klerkarnir, sem hefðu talið í okkar forfeður hug og dug hér á erfiðum öldum áður fyrr, og þeir ættu alveg sérstakar þakkir skilið fyrir, hvernig þeir hefðu hjálpað til að viðhalda okkar menningu og okkar bókmenntum. Ég er ekki alveg sammála um það. Ég held, að þeir aðilar, sem hafa gert það að verkum, að við lifum enn þá sem þjóð og að það drapst aldrei kjarkurinn hjá okkur, hvernig svo sem prestarnir prédikuðu yfir okkur aumingjaskapinn, það hafi verið íslenzkir bændur. Ég held, að þeir hafi verið sá kraftur, sem bjó með þessari þjóð og hélt í henni andlega lífinu, og ég held, að jafnvel hálfheiðnar ferskeytlur hafi löngum verið duglegrí og betri til þess að halda í okkur andlegu lífi heldur en margs konar sálmar, að Passíusálmunum einum undanteknum, og það er vegna þess, að það er þó alltaf nokkur heiðinn andi í þeim, þrátt fyrir alla kristnina. Ég held, að það sé alger misskilningur, að klerkarnir, þótt þar hafi verið margir mætir menn, hafi alveg sérstaklega helgað okkur Skálholt. Aðeins sá bezti þeirra, sá sem drepinn var þar, síðasti kaþólski biskupinn, helgaði Skálholt á sinn máta, en ekki á þann máta, að þess vegna væri rétt að fara að gefa það lútersku kirkjunni, því að ekki voru það þó aðrir en fyrst og fremst þeir lútersku prestar, sem þá voru í Skálholtí, sem sáu um, að Jón Arason var drepinn, jafnvel þótt við Íslendingar kysum heldur að hefna okkar á Dönum fyrir það. Það, að við vorum þjóð, sem lifði af andlega allan þennan tíma, var ekki íslenzkri höfðingjastétt, hvorki klerklegri né veraldlegri, fyrst og fremst að þakka, heldur íslenzku alþýðunni. Það var hún, sem reyndi á í þessu öllu saman, og þótt það kæmu úr höfðingjastéttinni, bæði klerklegri og veraldlegri, margir nýtir menn, þá var það þó fyrst og fremst vegna þess, að þeir höfðu það mikið samhengi og samband við okkar sögu og við okkar alþýðu, að þeir gátu þess vegna lagt fram sitt til þess, ýmist með sinni stjórnmálalegu baráttu eða með því, sem þeir sköpuðu á bókmenntasviðinu, að þjóðarerfðin hélzt við. Okkar menning á þeim öldum, þegar við áttum allra mest bágt, lifði fyrst og fremst á vörum alþýðu. Og þegar litið var annað eftir raunverulega af henni en tungan, þá varð það alþýðan, sem hélt henni við. En vissulega, ég skal ekki draga úr því, að þar lögðu meira að segja afturhaldssamir klerkar góða hluti fram í að hjálpa til að varðveita þá okkar tungu. Þá kom hv. 2. þm. Sunnl., eftir að hafa talað um kirkju og klerka og að því að mér fannst gleymt hlut bænda og alþýðu, þá kom hann að kristninni, hvað hún hefði gert og hvað við værum litlir án hennar, við værum fyrst og fremst bókmenntaþjóð, og hvað værum við, ef við hefðum aldrei meðtekið blessaða kristnina? Hvað hefði orðið úr okkur án kristninnar? Hvað varð úr okkur, meðan heiðni var hérna? Hvað vorum við þá? Vorum við ekki ein fremsta þjóð Evrópu? Stóðum við ekki bókmenntalega hærra, þó að við kynnum ekki enn þá að skrifa, heldur en nokkur önnur þjóð í Evrópu þá, á 10. öld, og ortum við ekki kvæði þá, áður en við tókum kristni, eins og Völuspá, sem enn þá eftir tæp 1000 ár stendur með því æðsta, sem skapað hefur verið í bókmenntaheimi veraldarinnar, við heiðnir Íslendingar. Við skulum ekki lasta þá forfeður, sem mótuðu þessa þjóðmenningu og skópu þjóðveldið. Þeir skópu eitthvert sérstæðasta fyrirkomulag, sem skapað hefur verið í veröldinni, og gerðu í sínu löggjafarstarfi svo merkilega hluti, að það hafa engar aðrar þjóðir, að Grikkjum og Rómverjum ekki undanteknum, gert annað eins. Við tókum kristnina árið 1000, og það var vissulega gott að ýmsu leyti. Kristnin hafði næstu 100 árin á eftir mjög margt gott í för með sér hér heima, og vissir þættir úr henni í sambandi við hennar friðarboðskap og hennar bróðurkærleika urðu snar þáttur úr okkar þjóðlífi. En hvað var það, sem var það bezta við kristnina, þegar við samþ. hana á Alþingi árið 1000? Það bezta við hana var, að hún var nógu lin, nógu sveigjanleg, nógu frjálslynd til þess að lofa heiðninni að lifa á Íslandi. Það var það, sem var það stórkostlega við okkar heiðnu forfeður, að þeir gerðu það sem hvert annað stjórnmálalegt samkomulag á Alþingi árið 1000 að taka við kristni, af því að íslenzka þjóðveldið krafðist þess, þurfti á því að halda til þess að lifa og til þess að komast ekki undir útlent vald. Þeir höfðu vit á því að bægja frá sér því ofstæki, sem einkenndi þá kaþólskuna viða um Evrópu. Þeir höfðu vit á að skapa kristni hér á Íslandi, sem var sérstæð í öllum heiminum að Írlandi einu undanteknu, sérstæð í því að þora að varðveita anda heiðninnar innan sinna vébanda og þær bókmenntir, sem heiðnin hafði skapað. Þeir þorðu að varðveita drengskapinn og annað af því, sem þeir heiðnu Íslendingar mátu mest áður. Og þeir héldu áfram að varðveíta þessar heiðnu dyggðir, sem hafa lifað hjá okkur síðan, og varðveita þá karlmennsku, sem kristninni aldrei tókst að drepa, þrátt fyrir allan sinn boðskap um að beygja sig undir vöndinn, þann kjark, sem var endurreistur, þegar menn eins og Þorsteinn Erlingsson komu með sinn boðskap hér í lok 19. aldarinnar. Það var það glæsilega við þessa kristni, að hún lofaði þessum heiðnu dyggðum að þróast og drap þær ekki með ofstæki ríkisvaldsins. Það var það góða við þessa kristni, að hún hafði það umburðarlyndi, að hún skildi, að það, sem heiðnir menn höfðu skapað hér á Íslandi, bókmenntirnar og annað slíkt, þurfti að fá að lifa. Og hvað þýddi það? Það, að við meðtókum slíka frjálslynda kristni hér, þýddi, að hér lifðu Íslendingasögurnar, hér lifðu Eddurnar og hér var þetta ekki allt saman drepið niður eins og þar, sem klerkarnir fengu að komast að í þjónustu konungsvaldsins á Norðurlöndum, í Englandi og annars staðar og drápu allt það fegursta niður, sem gamla bændaþjóðfélagið hafði skapað, þannig að hér úti á Íslandi stóðum við einir uppi, þessir hálfheiðnu og hálfkristnu Íslendingar, með dýrmætustu andlegu fjársjóðina, sem germanskar þjóðir höfðu skapað, og gátum varðveitt þá og gefið þá síðari tímum. Og ekkert af því, sem Íslendingar eru stoltir af í sinni fornöld, Íslendingasögurnar, Eddurnar, Noregskonungasögurnar, hefði verið skapað eða hefði verið til, svo framarlega sem þetta hefði ekki gerzt. Ef kristið ofstæki hefði fengið að fara hér að á svipaðan máta og t.d. í Noregi, þá hefðum við aldrei getað gefið Norðmönnum það, sem Snorri gaf þeim. Þetta er vert að muna. Það er það, að þá voru menn, sem kunnu að meta þann heiðna arf, sem við yfirtókum, bæði í siðfræði og bókmenntum, - það er það, sem gerði það að verkum, að Ísland er enn í dag það, sem það er. Án þess að þessar bókmenntir hefðu varðveitzt á þeirri tungu, sem þær voru á skrifaðar, án þess hefðum við ekki reist okkur við aftur á 19. öldinni, án þess hefðum við að öllum líkindum orðið Danir, dönsk þjóð, eins og meira að segja Rasmus Kristján Rask óttaðist 1813, þegar hann sá, í hvernig ástandi Reykjavík var þá. Við skulum þess vegna ekki, þó að það þyki kannske tízka hér að tala af ákaflega mikilli lotningu um okkar lútersku kirkju, - við skulum ekki fara að niðra eða trampa á heiðninni eða þeim arfi, sem hún gaf íslenzkri þjóð, því að þá byrjum við að trampa á öllu því, sem bezt er til í okkar þjóð. Þess vegna skulum við gefa guði það, sem guðs er, og keisaranum það, sem keisarans er, og við skulum láta hvern njóta sannmælis í þessu efni. Við skulum lofa heiðninni, okkar gamla heiðna þjóðveldi og öllu því, sem það gaf okkur, að njóta sannmælis, og þó að mönnum þyki á ýmsan hátt máske þægilegt að reyna að skrýða sig með kristninni, fara ekki að reyna að gera á hlut annarra þess vegna. Meira að segja orðið bóndi mundi ekki hafa þá stoltu merkingu, sem það hefur í dag á Íslandi og það hefur glatað í flestum öðrum germönskum tungumálum, nema því aðeins að svo mikið hefði lifað af dyggðum og stolti heiðninnar og þess heiðna þjóðfélags okkar, sem áður var, og allan tímann getað þróazt innan veggja kristninnar, að við getum enn þá með stolti nefnt þau orð, sem búið er að lítillækka í sumum tungumálum eða útrýma jafnvel alveg þeim gamla stofni og taka upp önnur ný í staðinn. Hv. 2. þm. Sunnl. sagðist vera sammála um það, að við ættum að endurreisa Skálholt á þjóðlegum og sögulegum grundvelli. Það er einmitt það, sem ég vil, og þá held ég, að við eigum að taka tillit til alls þjóðlega og sögulega grundvallarins í þessu. Og það verður ekki bezt gert með því að setja bara biskupsstól í Skálholti. Hvað breytist með því að setja biskupsstól í Skálholt? Ég hef áður lýst því yfir, að ég hefði ekkert við það að athuga og mundi geta verið með því, svo framarlega sem um það væri að ræða að hafa þann eina biskup, sem væri á Íslandi, í Skálholti. Og þetta var athugað þó nokkuð hér á Alþ. fyrir nokkrum árum. Ég heyrði það, gott ef það var ekki á tímum helmingaskiptastjórnarinnar, - ég heyrði það alveg á þeim, sem fóru með þessi mál þá, að það mundi þykja ófært að flytja biskupinn burt úr Reykjavík vegna þeirrar þjónustu, sem ætlazt væri til að hann veitti prestum og öðrum kirkjunnar lýð, og það var þess vegna alveg greinilegt þá, að það mundi ekki vera hægt að fá biskupsstólinn fluttan í Skálholt, nema því aðeins að það yrði nýr biskupsstóll settur þar upp. Hjálpar það eitthvað upp á sakirnar í þessum efnum? Er ekki hugmyndin hjá þeim, sem tala um að endurreisa Skálholt sem biskupsstól, að þá væri hinn eini biskupsstóll Íslands í Skálholti, svo sem verið hefði síðari hluta 11. aldar? Ég hef a.m.k. alltaf skilið það svo. Ég hef ekki skilið það svo, að það ætti bara að reyna að fá einhvern af prestunum til þess að heita frekar vígslubiskup eða jafnvel biskup, það væri ekkert meira, en sá raunverulegi biskup væri í Reykjavík. Og ég sagði það í framsöguræðu fyrir mínu nál., sem því miður ekki er komið, að ég væri hræddur um, að þá væri þetta tómt tildur, og taldi ekki, að við ættum að vera að leika okkur að því. Það er ekkert spursmál um tildur, þegar við ræðum um það að reyna að skapa eitthvað á þjóðlegum og sögulegum grundvelli. Það er spursmál um, hvort við getum eitthvað gert fyrir okkar þjóðmenningu. Ég hef verið hlynntur því, ef það væri hægt að skapa viss menntasetur utan Reykjavíkur, hef sjálfur á sínum tíma átt minn þátt í því að reyna ofur litið að vinna að því viðvíkjandi Akureyri. En ég álít, að ef við gætum komið okkur saman um að reyna að gera Skálholt að einhverju leyti að slíku menntasetri hér sunnanlands, þá hefði það mjög marga kosti upp á að bjóða, en þá yrðum við að vera ákveðnir í því fyrir fram, að við ætluðum að gera þetta. Við getum ekki ákveðið svona hluti í sambandi við t.d. bara einn einasta skóla. Við vitum það ósköp vel, hvaða röksemdir það eru, sem mæta okkur alltaf núna, ef við tölum um að setja niður einhvern æðri skóla úti á landi. Það mæta okkur þær röksemdir, að þar er sagt: Það vantar kennslukrafta. - Og þetta er stundum rétt, þegar bara um einn skóla er að ræða. Ef það væri um að ræða 5 skóla, 5 æðri skóla, sem væri fyrir fram skipulagt að setja niður á einn ákveðinn stað, þá væri maður um leið búinn að fá næga kennslukrafta og um leið kennslukrafta, sem yrðu miklu ánægðari yfir að vera þar, þegar það er að skapast einhver verulegur menntamannabær í sambandi við það. Ef við þess vegna byggjum til áætlun um það, hvernig við ætluðum að vinna þannig Skálholt upp í slíkt menntasetur, þá yrði miklu hægara við þetta að fást. Ég sé ekki betur en það sé meira að segja verið að ræða um það núna í þinginu hjá okkur, að bændaskóli, sem upphaflega var ætlað að yrði á Suðurlandi, að það ætti að strika það út. Ég sé ekki, af hverju við getum ekki reynt að viðhalda því, að það yrði bændaskóli á Suðurlandi, og þá alveg sérstaklega að staðsetja hann í Skálholti. Það er talað um landbúnaðarháskóla. Og það eru þegar uppi raddir um það, að landbúnaðarháskóli eigi hvergi að vera nema hér í Reykjavík. Ef við ákveðum að staðsetja hann í Skálholti og bændaskólann líka og fleiri skóla, sem við værum með, þá mundi detta niður röksemdin um, að það væru ekki nógu miklir kennslukraftar. Það er talað um, hvar rannsóknarstofnanir landbúnaðarins eigi að vera. Og það þykir helzt hvergi mögulegt að hafa rannsóknarstofnanir landbúnaðarins nema í Reykjavík, og hélt ég nú samt, að eitt af því, sem rannsóknarstofnun í landbúnaði þyrfti að gera, væri að gera ekki svo mjög lítið af tilraunum með, hvernig grös vaxa og annað slíkt, og fyrir utan, að það þyrfti kannske að verða einhver aðstaða til þess að hafa einhvern fénað þar einhvers staðar í nágrenni við. Af hverju væri alveg óhugsandi að hugsa sér að staðsetja slíkt í Skálholti? Ég taldi fleira upp seinast, sem ég skal ekki fara að telja upp aftur. Þess vegna held ég, að hv. 2. þm. Sunnl. hefði heldur átt að fallast á mínar hugmyndir um, að við athuguðum þetta mál betur og sæjum til, hvort við gætum ekki komið okkur saman um að skipuleggja framtíðarmenntasetur í Skálholti og endurreisa Skálholt þannig á þjóðlegum og sögulegum grundvelli, heldur en að flýta okkur að þessum hlut núna, að ákveða að gefa það þjóðkirkjunni, sem ég veit nú þegar að er í vandræðum með, hvað eigi að gera við það. Og eitt af því fyrsta, sem kemur upp í þessu vandræðafálmi, það er: Eigum við ekki að setja biskup þar? Og hér er strax komin fram till. á Alþ. um það. Það var einu sinni, að Framsfl. var ekki sérstaklega æstur í að fjölga embættismönnum, en mér sýnist hann vera orðinn svo kristinn núna, að ef það er bara biskup, sem bætt er við, þá sé allt í lagi. Ég held, að það mundi þá vakna stoltið hjá Norðlendingunum, enda hef ég orðið var við það, að þeir mundu vera mjög ákveðnir í því að fá sinn biskup á Hólum. Og treysta menn sér til þess að standa á móti því, sérstaklega þeir, sem segjast nú verja hag dreifbýlisins? Hólar eru þó fullkomnari fulltrúi fyrir það á vissan máta en nokkurn tíma Skálholt, sökum fjarlægðar frá Reykjavík. Ef um það á að ræða, ætli menn yrðu þá ekki strax að fara að bæta við þriðja biskupnum þar, út frá þessum sömu þjóðlegu og sögulegu forsendum, sem hv. 2. þm. Sunnl. var að tala um. Mér sýnist þess vegna alveg einsætt, ef á að fara inn á þessa leið núna, að samþykkja þetta frv. hæstv, ríkisstj., þá muni krafan um biskupana koma þarna á eftir og síðan leiða til þess, að hér verði þrír biskupar. Ég veit ekki, hvort kristnin í landinu verður nokkuð meiri fyrir það eða kristið siðferði nokkuð sterkara hjá almenningi yfirleitt eða bróðurkærleikurinn, en hitt er gefið, að embættismannabáknið verður meira. Ég skal ekki orðlengja um þessa hluti. Það var aðeins það, sem hv. 2. þm. Sunnl. sagði, að mér fannst hann í sínu mati á okkar sögu og þjóðlífi halla þar á vissa aðila, sem ég áleit að þyrfti að taka upp hanzkann fyrir, þar sem voru bændur annars vegar og heiðnin hins vegar. Eins og ég gat um í minni fyrstu ræðu, þá kvaðst ég mundu leggja fram rökst. dagskrá .í þessu máli, og ég vil leyfa mér að leggja hana fram. Ég legg til, að frv. sé afgr. með svo hljóðandi rökst. dagskrá: „Með því að nauðsynlegt er að athuga betur en gert hefur verið, hvernig Skálholti verði bezt ráðstafað í fullu samræmi við sögu vora, menningu og þjóðarerfð alla, telur d. að svo stöddu ekki ástæðu til að samþykkja frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég fæ ekki séð neitt í sambandi við þetta frv., sem gerir það alveg óhjákvæmilegt að eiga að fara að afgreiða það nú. Ég álít þess vegna, að það sé rétt, að þm. íhugi þetta mál betur og fresti þess vegna málinu á þennan máta, með því að samþ. þessa rökst. dagskrá, sem ég hef lagt fram og afhent hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég kem nú aftur í ræðustólinn aðallega vegna þess, að mér fannst hv. 3. þm. Reykv. hafa að nokkru leyti annaðhvort misskilið mig eða viljað rangtúlka ræðu mína. Ég réðst hvergi að hinum heiðnu forfeðrum okkar eða þeirra þætti í okkar sögu. Ég veit, að það var margt stórmerkilegt í þeirra menningu og þeir skópu hér stórmerkilegt þjóðfélag. En þeir, sem varðveittu þessa sögu, geymdu hana og varðveittu, svo að við nútímamenn hefðum hennar not, það voru þeir, sem fluttu hingað ritlistina, og ég hygg, að það hafi verið fyrst og fremst að þakka því, að Íslendingar tileinkuðu sér kristna trú, að þeir tileinkuðu sér ritlistina svo snemma sem raun varð á og beittu henni eins og þeir gerðu. Þess vegna tel ég, að við eigum fyrst og fremst kristninni það að þakka, hver bókmenntaþjóð við urðum og gátum geymt sögu okkar frá fornum tímum, með því að forfeður okkar rituðu hana. Hin heiðna menning forfeðra okkar er vitanlega eins og allt annað, það er ýmislegt í henni gott og líka illt. Við vitum það, að þeir drápu hér hverjir aðra og brenndu inni o.s.frv., svo að það var margt ljótt í þeirra fari, eins og er enn í dag í fari manna. En sagan er jafnverðmæt fyrir því, og það er það, sem ég var að leggja áherzlu á í minni ræðu áðan og þóttist hafa tekið greinilega fram, að ég vildi umfram allt varðveita söguna, kenna hana og tengja fortíðina nútíðinni, og það tök ég greinilega fram, að hvort sem sagan væri ljót eða falleg, það skiptir ekki máli, það er aðeins hitt, að við eigum og verðum að varðveita þessa sögu okkar sem bezt við getum og þá sögustaði, sem við eigum fræga frá fornum tímum. Ég kom í sumar sem leið í land, þar sem kommúnistar ráða lögum og lofum, og ég sá ekki betur en þeir hefðu mikið stolt af sögulegum minjum í sínu landi, ekki sízt þeim minjum, sem eru frá tímum kirkjunnar þar í landi. Þeir varðveita þar sínar frægu og fögru kirkjur og sýna þær gestum sínum sem hina dýrustu helgidóma sína. Mér finnst þetta ósköp eðlilegt, og ég hygg, að þetta muni vera mjög sterkt í þeirra uppeldi og þeir muni með þessu móti efla og styrkja þjóðerniskennd sinna afkomenda. Þetta er það, sem ég álít að við þurfum einnig að gera. Ég veit ekki betur en t.d. flestar þær þjóðminjar, sem við eigum hér á söfnum, séu að einhverju leyti tengdar kirkju- og trúarlífi landsmanna. Og við teljum þetta okkar mestu dýrgripi og gerum allt, sem við getum, til þess að varðveita þá. Það er af því, að við höfum skilning á því, að þetta eru hlutir, sem tilheyra lifi og starfi þeirra kynslóða, sem gengnar eru á undan okkur, og það sé gagnlegt fyrir nútíð og framtíð að læra af þessu og hafa af þessu not á þann hátt. Ég mælti hér ekki fyrir því að fjölga biskupum, ég talaði hér ekki á vegum neins flokks. Ég talaði hér sem einstaklingur og túlkaði aðeins mínar persónulegu skoðanir á þessu máli. Hv. 3. þm. Reykv. vildi svo vera láta, sem ég vildi fjölga embættismönnum, og taldi, að það væri eitthvað nýtt hjá Framsfl., ef væri gengið inn á slíkt. Ég var ekki að túlka það, að ég vildi fjölga embættismönnum, heldur taldi ég, að það væri nóg að hafa einn biskup yfir landinu enn sem komið væri. En ég taldi, að hann ætti að flytjast í Skálholt, og það er óbreytt skoðun mín frá því, sem áður hefur verið um það mál. Það var margt skemmtilegt í ræðu hv. 3. þm. Reykv. Ég veit, að hann er mjög sögufróður maður, en ég finn hins vegar, að um niðurstöður af þessu getum við ekki orðið sammála. Ég hef aðrar skoðanir um það. Ég hef vitanlega mjög mikinn metnað fyrir hönd bændastéttarinnar, bæði í nútíð og fortíð. En mér dettur ekki í hug að vera að halda því fram, að það hafi verið bændur fyrst og fremst, sem iðkuðu hér ritlistina og varðveittu söguna á þann hátt. Það voru fyrst og fremst hinir menntuðu menn. Það voru þeir einir, sem höfðu möguleika til þess að festa söguna á spjöldin, aðrir gátu það ekki. 



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að gera aths. út af þeirri ræðu, sem hv. 1. þm. Vestf. flutti, þegar mál þetta var hér síðast til umr. Hann þóttist vera að segja sögu af máli, sem fjallað var um á þingi fyrir 7 árum, en það kom þar greinilega fram, að hann reyndist mjög óábyggilegur sögumaður. Hann var þar að tala um stjfrv. um jafnvægi í byggð landsins, sem lagt var fram í Ed. Alþingis af þáv. ríkisstj. 20. marz 1956, en þetta var aðeins 8 dögum fyrir þingslit. Það var þáv. forsrh., Ólafur Thors, sem hafði framsögu af hálfu stjórnarinnar um þetta mál. Það var tekið til 1. umr. með afbrigðum þann sama dag, sem það var lagt fyrir hv. Ed., og vísað til 2. umr. og fjhn. Hv. þm. Barð. þáv. og nú 1. þm. Vestf. átti þá sæti í fjhn. Ed., og hann var frsm. hennar í málinu. Við 2. umr. bar n. fram 7 brtt. við 7 greinar frv. og fékk þær allar samþykktar. Við 3. umr. flutti fjhn, enn 3 brtt. og fékk þær samþykktar. Aðrir fluttu ekki brtt. við frv. í hv. Ed. Frv. með áorðnum breytingum var útbýtt hér í Nd. 26. marz og var tekið til umr. sama dag með afbrigðum og vísað til fjhn. Strax hinn næsta dag var frv. tekið á dagskrá til 2. umr., áður en fjhn. hafði unnizt tími til þess að halda fund um málið og skila áliti. Nokkurt hlé varð á þeirri umr., en henni var fram haldið fyrir hádegið 28. marz, og þá lá fyrir álit frá fjhn. Ég bar fram eina brtt. við frv. og fékk hana samþykkta. Aðrir dm. báru fram brtt., og voru tvær þeirra samþykktar. Það var ekki nafnakall um þessar till., sem samþ. voru, og því ekki hægt að sjá, hvernig atkv. féllu. En það er augljóst, að það var ekki mikil andstaða gegn brtt., því að ekki komu fram nema 4–8 mótatkv. gegn þeim í d., þar sem áttu 35 þm. sæti. Frv. með áorðnum breytingum var svo vísað til 3. umr., en það var ekki tekið á dagskrá framar, enda þinglausnir þann sama dag, 28. marz. Forseti d. var Sjálfstæðisflokksmaður og hefði að sjálfsögðu getað tekið málið á dagskrá til 3. umr., ef mikill áhugi hefði verið hjá honum og flokksbræðrum hans á að koma málinu fram. Og það hefði verið ákaflega auðvelt fyrir hæstv. forsrh. þáv., sem var formaður Sjálfstfl., að fresta þinglausnum um einn dag, ef nauðsynlegt var, til þess að koma málinu í höfn. Hvað sést af því, sem hér hefur verið rakið samkv. þingtíðindum? Það, að frv. var lagt fyrir þingið aðeins átta dögum áður en þinginu lauk, en þingið stóð alls í 155 daga. Er það þá ekki fyrst og fremst þáv. ríkisstj. að kenna, að frv. dagaði uppi, en forsrh. hennar var formaður Sjálfstfl., eins og ég hef áður bent á? Hvers vegna lagði hann málið ekki fram fyrr en á allra síðustu dögum þingsins? Hv. 1. þm. Vestf. var með ásakanir á mig í sambandi við þetta mál. Ég get alls ekki viðurkennt, að ég sé ámælisverður fyrir að bera fram eina brtt. við frv. Eða hvað mætti þá segja um hv. 1. þm. Vestf. sjálfan, sem bar fram ásamt öðrum fjhn.-mönnum í Ed. 10 brtt. við frv. á síðustu dögum þingsins og fékk þær samþykktar, og þó var hann annar af tveimur aðalhöfundum frv.? Hv. þm. hefði átt að spara svikatal sitt um okkur framsóknarmenn, en það hefur ekki við rök að styðjast, og þeim ummælum hans vísa ég heim til föðurhúsanna sem ómerkum orðum. Þá nefndi hv. 1. þm. Vestf. frv. um þetta mál, sem sjálfstæðismenn báru fram á þinginu 1956 þegar þeir voru komnir í stjórnarandstöðu. Í því frv., sem var um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, var lagt til, að ríkið legði til 15 millj. á ári næstu fimm árin. En þetta var sama upphæð sem þáv. stjórnarflokkar, sem stóðu að vinstri stjórninni, tóku inn á fjárl. 1957, 15 millj. til atvinnuaukningar. Framlagið hefði ekkert aukizt á því ári, þótt frv. sjálfstæðismanna hefði verið samþykkt. Þeir endurfluttu þetta síðan á næsta þingi og ég held í þriðja sinn einnig óbreytt. Árið 1957 var fjárveitingin til þessara mála, þ.e.a.s. til atvinnuaukningar, 15 millj., eins og ég hef áður vikið að. Og þá var, eins og kunnugt er, vinstri stjórnin við völd. Næsta ár, 1958, síðasta ár vinstri stjórnarinnar, var fjárveitingin á fjárl. til atvinnuaukningar 13½ millj. En á næsta ári, 1959, þegar núv. stjórnarflokkar eru komnir til valda, er upphæðin strax lækkuð í 10 millj. og hefur svo haldizt síðan þrátt fyrir stórkostlega skert verðgildi peninganna. Viðhorf stjórnmálaflokkanna til þessa máls, jafnvægis í byggð landsins, sést bezt á því, hve mikið þeir leggja fram til þeirra mála, þegar þeir eru við völd. Árið 1956 var Sjálfstfl. í stjórn með framsóknarmönnum. Þá voru aðeins veittar 5 millj. til að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu. 1957 eru sjálfstæðismenn farnir úr stjórn, og þá er fjárupphæðin þrefölduð, þá er hún hækkuð í 15 millj. En þegar þeir fara að hafa áhrif á gang mála aftur og stjórn landsins 1959, þá er þetta lækkað í 10 millj., eins og ég hef þegar bent á. Og þannig hefur upphæðin verið. Hún er aðeins 10 millj., fer nú í atvinnubótasjóð og það eru langtum verðlægri krónur en áður. Það mun láta nærri, að fjárveitingin til þessara mála sé nú að verðgildi aðeins um 1/3 af því, sem var fyrir daga núv. ríkisstj. Það mun láta mjög nærri. Framkoma Sjálfstfl. í þessu máli hefur verið þannig frá upphafi, eins og hér hefur nokkuð verið rakið, að hann hefur engin efni á því að beina ásökun til annarra fyrir þeirra þátt í málinu. Hv. 1. þm. Vestf. hefur talið sig áhugamann um jafnvægi í byggð landsins. Hann hefur nú tækifæri, hann hefur enn tækifæri til að sýna þann áhuga í verki með því að herða sig upp og greiða atkv. gegn frávísunartill. flokksbræðra sinna, sem þeir telja rökstudda, en er órökstudd, og styðja frv. okkar framsóknarmanna.



Herra forseti. Það mál, sem raunverulega er hér til umr., er vandamál dreifbýlisins, og ég held, að það sé ákaflega nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að taka þetta vandamál ekki bara sem spurningu um eina dálitla ráðstöfun til þess að vernda og efla dreifbýlið, heldur sé nauðsynlegt fyrir okkur, þegar við erum að ræða þetta mál, að reyna að kryfja það alvarlega til mergjar, gera okkur sjálfum ljóst, hvernig á þeirri þróun í landinu stendur, sem flm. þessa frv. eru að reyna að ofur litlu leyti að ráða við. 1901, þ.e.a.s. í byrjun þessarar aldar, vorum við Íslendingar 78 þús. Síðan hefur þróunin orðið sú, að við munum nú 1961 vera um 180 þús. Það hafa bætzt, það sem af er öldinni, um 100 þús. manns við íslenzku þjóðina. Þessar 100 þús. eru allar í Kjalarnesþingi, eins og þær leggja sig. Á öllum hinum hluta landsins er sami mannfjöldi og var fyrir 60 árum, í upphafi aldarinnar. Og þegar verið er að ræða það vandamál, sem fylgir þessari þróun byggðarlagsins á Íslandi, þá er alveg nauðsynlegt fyrir okkur að athuga, hver sé orsökin. Næstu tvær aldirnar á undan, frá 1703–1901, hafði byggðin í landinu haldizt svo að segja óbreytt. Það hefur fækkað ofur lítið fólki 1700–1800, en ekki nema um 3000, og það hafði jafnvel fækkað hlutfallslega mest á Suðvesturlandi. Norðurland, Vestfirðir og Austurland allt að því héldu sér, þannig að þróunin á Íslandi fram að 1901 var þannig, að þetta vandamál kom ekki til um þessa miklu fólksflutninga á einn ákveðinn stað á landinu. Hver er orsökin til þess, að sú gerbylting verður, sem einkennir þessa öld, þessi byggðabylting á Íslandi, sem einkennir þessi síðustu 60 ár? Orsökin liggur í þeim eiginleikum þess auðvaldsskipulags, sem verið hefur að vaxa hér upp á þessum tíma og hefur sett sitt mark á þróun þessarar aldar, að atvinnutækin hafa þjappazt saman á örfáum eða svo að segja einum stað. Það er lögmál í allri þróun auðvaldsskipulags, að byggðin þjappast saman á tiltölulega þrönga bletti, vegna þess að það er frá hreinu hagsmunalegu, hreinu peningalegu sjónarmiði séð tiltölulega ódýrast fyrir allan rekstur að hranna tækjunum saman á litlu svæði. M.ö.o.: ef það lögmál, sem býr í því þjóðfélagi, sem við köllum venjulega auðvaldsskipulag, fær að njóta sín óhindrað, það lögmál, að peningarnir og peningavaldið ráði þessu eitt saman, þá hrannast þetta saman á tiltölulega lítið svæði. Þetta er lögmál, sem hefur verið að verki í öllum auðvaldsþjóðfélögum, jafnt Englandi sem Tékkóslóvakíu, hvar sem auðvaldsskipulag þróaðist, var þetta einkenni þess. Hér eru náttúrlegar orsakir að verki líka. Það þarf alltaf að vera undirstaða í slíku. Gullkista Faxaflóa á líka sinn þátt þarna í. Samt hefur hún verið til allan tímann, en ekki samt haft þau áhrif hér fyrr á öldum, fyrr en þetta þjóðfélag peninganna kemur til. Ég held, að þetta sé það, sem við fyrst og fremst verðum að gera okkur ljóst, þegar við ætlum að ræða þetta vandamál dreifbýlisins eða vandamál þess, að öll byggð landsins skuli hrúgast saman á einn lítinn blett, - þá held ég, að við verðum fyrst af öllu að gera okkur ljóst, að þetta er orsökin. Það er sjálft peningavaldið, lögmál peninganna, sem gerir það að verkum, að hverjum einum, sem er að leggja í atvinnutæki, þykir svo praktískt að leggja í það á þeim stað, þar sem svo að segja allt er til fyrir: mannfjöldinn, göturnar og, ef um bát er að ræða og útgerð, frystihúsin, þ.e. þar sem öll þægindin eru, allar forsendurnar eru og bankavaldið á næsta leiti. M.ö.o.: það er þarna lögmál að verki, sem, ef það fær að ráða blint, seiðir til sín atvinnutækin og seiðir þar af leiðandi til sín byggðina. Ég held, að þetta sé það, sem við verðum að horfast í augu við, þegar við ræðum um þetta. Við sjáum, að ýmislegt hefur verið gert á þessum 60 árum til þess að hafa áhrif í aðra átt, en hver er samt sem áður afleiðingin? Á Vestfjörðum hefur fækkað frá 1901 úr 12 þús. niður í rúm 10 þús. Á Norðurlandi hefur ofur lítið fjölgað, úr 20 upp í 30 þús. Það er allt saman, meira að segja með hinni tiltölulega stóru Akureyri og þeirri þróun, sem þar er. Á Austurlandi hefur svo að segja alveg staðið í stað, 10600 árið 1901, 10500 árið 1961. Á Suðurlandi, þegar Reykjaneskjördæmi er ekki talið þar með, þá voru þar 1901 rúm 13 þús., en nú 1961 16 þús. M.ö.o.: byggðin í landinu stendur í stað. Á Vesturlandi verður það sama uppi. Það er bara Kjalarnesþingið eitt, sem breytist. Og það er ekki nokkurt spursmál um það, að orsökin til þess er, að menn hafa flykkzt hingað til þess að njóta þeirra atvinnutækja, sem hér hefur verið komið upp. Og því, að atvinnutækjunum hefur verið komið hér upp, veldur að vísu sá náttúrlegi grundvöllur, sem gullkista Faxaflóa er, en ofan á það hrannast svo allt hitt, öll verzlunin, allt embættisbáknið, bankarnir, allt saman er staðsett hér, meginið af öllum æðri skólum landsins, allt saman verður til að skapa þessa samþjöppun. Undirstraumurinn er peningarnir og þeirra lögmál, en allt hitt dinglar á eftir, embættisskipulagið og allt annað þess háttar, allt saman fylgir í kjölfarið, og fólkið leitar eðlilega til þessa, stundum vegna atvinnu, stundum vegna gróðamöguleika, stundum vegna menntunar, en það er þetta lögmál, sem þarna er að verki. Og það, sem við verðum að gera okkur ljóst, ef okkur finnst þetta vera vandamál, sem ég býst við að við séum allir sammála um, og ef okkur finnst, að þetta sé atriði, sem við eigum að ráða við, þá verðum við að skilja þessa orsök. Þá verðum við að skilja, að það er sjálft þetta lögmál þessa peningaþjóðfélags, sem þarna er að verki, og þá verðum við að taka ráðin af þessu lögmáli, þá verðum við að stöðva það, að þetta lögmál fái að njóta sín, fái að hafa áhrif. Það þýðir m.ö.o., að við mennirnir sem hugsandi verur verðum að kryfja þetta til mergjar, og þá munum við komast að þeirri niðurstöðu, að við getum breytt þessari þróun, og það er það, sem við verðum vitandi vits að gera. Við verðum að horfast í augu við það, að við viljum ekki láta þessa þróun gerast áfram. Við álítum, að landið eigi að vera jafnar byggt, a.m.k. hvað fjórðungana snertir, að það sé ekki heppilegt fyrir okkar þjóðlíf, að um árið 2000, ef svona héldi áfram, þá yrðu 300–400 þús. á Íslandi og þá yrðu kannske 300 þús. af þeim hér í Kjalarnesþinginu. Ef við viljum ekki láta þessa þróun halda áfram, verðum við að grípa þarna inn í. Og hvað þýðir það, á hvern hátt verðum við að grípa þarna inn í? Við verðum sjálfir, mennirnir, að taka að okkur að stjórna þessari þróun, og það þýðir fyrst af öllu að stjórna sjálfri þróun atvinnulífsins. Það þýðir m.ö.o. að taka ákvarðanir um, hvar atvinnutæki þjóðarinnar skuli staðsett, ráða því sjálfir, hvernig byggðarlagið þróast, en taka auðvitað tillit til náttúrlegra skilyrða. Við færum ekki að staðsetja atvinnutækin, t.d. hraðfrystihúsin og bátana, þar, sem enginn fiskur væri. Það hefur svo sem ekki vantað fiskinn, hvorki fram undan Snæfellsnesi né Vestfjörðum, og vantar hann ekki heldur yfirleitt fyrir norðan núna. En engu að síður hrannast öll útgerðarfyrirtækin hér, og meira að segja á útgerðarstöðum, þar sem jafnvel beztu fiskimiðin eru í grennd, þar verða menn jafnvel að flýja með bátana, vegna þess að það vantar í landi aðstöðu til þess að taka á móti auknum bátaflota. Þetta þýðir, að þjóðfélagið sjálft verður að ákveða þessa þróun, en láta ekki peningana sem vald í þjóðfélaginu ákveða þetta blint. Það þýðir, að hér á Alþingi verður að taka ákvarðanir um, á hvern hátt þróunin skuli gerast í byggðum landsins, og það þýðir í fyrsta lagi að ákveða, hvar atvinnutækin skuli vera staðsett með réttu tilliti til fiskimiða og allrar aðstöðu, en með tilliti til þessa líka að þjappa ekki byggðinni allri saman á einn einasta blett. Þá þurfum við að koma okkur niður á það, hvernig við viljum hafa þessa þróun. Það var fyrir 18 árum mín till., þegar um þessi mál var rætt, að það yrði reynt að koma upp í hverjum af fjórðungum landsins allstórum bæjum, t.d. á Snæfellsnesi yrði stefnt beint að því að koma upp einum bæ, sem væri með - skulum við segja - 5–10 þús. íbúa og ætti fyrir sér að vaxa. Á Vestfjörðum yrði líka einbeitt þannig að einum af litlu bæjunum, sem þar eru. Á Norðurlandi og Austurlandi yrði farið að á sama máta. Við einbeittum okkur að því að skapa allstóra bæi, sem síðan hnoða utan um sig. Einn slíkur bær þýðir, þegar það er orðinn bær upp á ein 10 þús., að þar er hægt að hafa - við skulum segja bara í sambandi við sjávarútveginn sem okkar atvinnugrundvöll, - þar er hægt að hafa flestallar þær tegundir af fiskverkunarstöðvum, sem við þurfum á að halda, ekki aðeins hraðfrystihús, saltfiskverkun, skreið og annað slíkt, heldur líka fiskimjölsverksmiðjur og annað þess háttar, og skipuleggja þetta þannig, að það væri frá upphafi sem allra praktískast. Eins og menn vita, hefur það stundum gerzt svo hrapallega, þegar menn hafa verið að reyna að koma upp einhverju slíku að menn hafa kannske farið í smábæ eins og Ólafsvík að koma jafnvel upp tveimur fiskimjölsverksmiðjum. Menn hafa deilt og rifizt um það, hverjir ættu að eiga þetta og reka þetta, og jafnvel endað með því, að það var á endanum ekki til einu sinni aðstaða til þess að geta tekið á móti svo stórum bátum þar, að þeir gætu almennilega lagzt þar að bryggju, að þeir gætu fengið þar nóg af fólki, og jafnvel tilhneiging komin upp til að flýja burt með stærstu og nýjustu bátana, vegna þess að það var ekki skipulagt fyrir fram af stórhug og framsýni, að hverju skyldi stefnt í þessu, en einhver smáhreppapólitík í hvert skipti eða smáhagsmuna mótsetningar stundum, t.d. kannske á milli kaupfélaga og einstakra atvinnurekenda og annarra slíkra um, hver fengi valdið yfir viðkomandi tæki. Ef við hefðum stefnt að því fyrir tveimur áratugum að koma upp a.m.k. einum stórum bæ á hverju af þessum svæðum, sem ég nefndi, bæ, sem hefði 5–10 þús. manns og ætti fyrir sér að vaxa, þá hefði slíkur bær hnoðað utan um sig sjálfur. Við sjáum það t.d. með Akureyri, sem er eini bærinn, sem hefur ofur lítið getað þróazt í þessa átt og átt samt erfitt. En hvernig var líka búið að Akureyri? Eftir að Akureyri fékk sína 4 nýsköpunartogara, liðu 10 ár, þangað til búið var að koma upp hraðfrystihúsi á Akureyri. Það kostaði sífellda baráttu, það sem átti að koma undireins, samtímis. Og þannig hefur alltaf skort á þetta hjá okkur. Jafnvel þó að á þetta hafi verið bent og fyrir þessu barizt, þá hefur skort heildarstjórnina á þessari þróun, en það er hún ein, sem getur afstýrt því, að þetta blinda lögmál peninganna fái að ráða svona áfram, fái að umróta svona áfram þjóðfélaginu eins og það hefur gert fram að þessu, svona blint, með þeim afleiðingum, sem allir eru svo hálfhræddir við, þegar að þessu kemur, þegar í ljós kemur, hvað orðið er. Eina ráðið til að koma í veg fyrir þetta er, að þjóðfélagið sem slíkt setji sér ákveðna áætlun um, hvernig það ætlar að byggja þetta upp, hvernig það ætlar að byggja upp atvinnulífið, marki þetta til alllangs tíma, til 5 ára, til 10 ára og jafnvel lengri tíma, til þess þannig að ráða alveg við og stjórna því, hvernig þessi þróun skuli gerast. Það þýðir, að mennirnir sem slíkir taki valdið af peningunum, að mannsvitið taki við af því blinda lögmáli, sem þarna er að valda vandræðum. Við sósíalistar köllum þetta áætlunarbúskap. Við höfum reynt hvað eftir annað að sannfæra menn um, að þetta væri eina leiðin til þess að ráða við þessa blindu þróun, sem við horfum þarna upp á. Ef farið hefði verið að okkar till., mundu slíkir bæir hafa verið komnir upp nú þegar, í staðinn fyrir að skapa hjá okkur hér í Reykjavík og hér í grenndinni raunverulega nýjan 3–4 þús. manna bæ á hverju ári, sem er bara byggður við hina bæina. Hver einstaklingur í þjóðfélaginu, hver einstakur atvinnurekandi, sem byrjar, tekur ákvörðun út frá sínum hagsmunum, út frá því, sem hann heldur að komi sér að gagni peningalega séð. Ég veit, að það voru meira að segja freistingar, sem til allrar hamingju viðkomandi atvinnurekendur réðu þó við, - það voru freistingar hjá einu af stærstu fyrirtækjunum á Akureyri, súkkulaðiverksmiðjunni Lindu, til að flytja allt saman hingað suður. Í staðinn hafa þeir ráðizt í stóra byggingu á Akureyri, og það er ákaflega gott út af fyrir sig. En ég nefni þetta bara sem dæmi, hvað tilhneigingin er mikil. Við vitum það, að fyrir mann, sem framleiðir súkkulaði, er helmingurinn af öllum hans markaði hér í Reykjavík og í grennd. Það sparar honum svo og svo mikinn flutningskostnað, ef hann væri hér, í stað þess að byggja norður á Akureyri. Öll þessi svokölluðu hagrænu lögmál ýta undir þetta, ef hver einstaklingur ákveður þetta frá sínu einkahagsmunasjónarmiði. En svo framarlega sem þjóðfélagið grípur þarna inn í og stuðlar að annarri skynsamlegri þróun og skynsamlegri þróun en þessari, þá er hægt líka að fullnægja þessum hagsmunasjónarmiðum, en bara ekki gera það blint. Ég held, að það, sem við þyrftum einmitt að taka ákvarðanir um, væri stórfelld þjóðaráætlun um slíka uppbyggingu, þar sem við gengjum út frá því að stjórna þróuninni í þá átt, að atvinnutækin skuli staðsett mjög fjölbreytt, allt frá togurum og stórum bátum upp í hraðfrystihús og fiskiðjuver, niðursuðuverksmiðjur, fiskimjölsverksmiðjur og annað slíkt og menningarmiðstöðvar. Ég segi þetta ekki eingöngu með tilliti til þess, hvernig sveitirnar eru að tæmast hjá okkur vegna þessarar þróunar. Litlu kauptúnin og þorpin fara að fara sömu leiðina og hafa sums staðar farið hana þegar. Það er dreifbýlið sem slíkt, sem er allt í hættu. Bæir, sem voru eins og fjórði eða fimmti hlutinn úr Reykjavík um aldamótin, hafa dregizt þannig aftur úr, að þeir eru nú kannske ekki nema fertugasti hluti hennar. Þetta er heildarþjóðfélagslegt vandamál, sem við verðum að glíma við. Og ég veit um ágæta útgerðarbæi, eins og t.d. Ólafsvík og aðra slíka, að þeir eiga í baráttu upp á líf og dauða út af þessum málum. Nú þegar bátarnir eru að stækka upp í það að verða yfirleitt 100–200 tonn, þegar þeir útheimta þess vegna miklu betri aðstöðu og allt slíkt, þá er þetta orðið svo brýnt, að tilhneigingarnar til þess að flýja hingað suður verða gífurlega sterkar, ef það er ekki ráðizt af hálfu þjóðfélagsins í stórfelldar ráðstafanir, sem gerbreyta þessari þróun, ef við tökum ekki völdin af peningunum og þeirri þróun, sem peningarnir skapa, og stjórnum út frá vilja mannanna sjálfra og hvernig við viljum hafa þetta, hvernig við, þjóðfélagið í heild, viljum hafa þetta, en ekki láta bara þá blindu peninga stjórna okkur og ráða því, hvernig við byggjum landið. Þetta er vandamál, eins og ég gat um, sem hefur einkennt alla þessa öld. Þetta er ekki bara síðan í styrjöldinni, þó að þeir taki réttilega hér upp, þeir framsóknarmenn, sem þetta flytja, í sinni grg. samanburð 1940–1961. Það er alveg sama þróunin 1901–1940, hún bara gerist heldur hægar. Það er samsvarandi þróun, sem gerist þá á 40 árum, sem síðan hefur gerzt á 20 árum. En þróunin er alveg sú sama, tilhneigingin alveg sú sama, stöðvunin í fjórðungunum utan Kjalarnesþings sú sama. Á þessari öld hafa verið gerðar ýmsar ráðstafanir til þess að reyna að ýmsu leyti að sporna við þessu. Menn hafa fundið snemma til þessa og verið ýmislegt að reyna að gera. Framsfl. hefur sjálfur verið meira eða minna í stjórn helminginn af öllu þessu tímabili, og ég veit, að hann hefur verið fullur af vilja til þess að reyna að viðhalda þessu dreifbýli. Og það eru fleiri en hann. Það hafa verið gerðar af því opinbera, líka þegar Framsfl. hefur verið í stjórnarandstöðu, stórfelldar ráðstafanir til þess einmitt að gera þetta, en þetta hefur allt saman ekkert dugað. Það voru af hálfu Framsfl. t.d., þegar hann var hvað valdamestur hér á fjórða tug aldarinnar, gerðar miklar endurbætur viðvíkjandi vegum og símum og öllu öðru slíku í landinu til þess að reyna að gera sveitina miklu byggilegri, sem þá var samsvarandi því, sem síðan hefur verið reynt að gera með rafmagninu. Engu að síður hefur þróunin orðið sú, að sveitafólkið, sem var meiri hlutinn í okkar landi í upphafi þessarar aldar, er nú líklega að komast niður í það að vera 12–13%. Þessi borgabylting, þessi byggðabylting gerist hjá okkur hraðar en í nokkru öðru þjóðfélagi í kringum okkur. Af hálfu nýsköpunarstjórnarinnar, þegar hún var, voru gerðar tilraunir til þess að ráða á vissan máta við þetta. Það voru teknar þær ráðstafanir í samráði við bæjarfélög víða úti um land að reyna að koma upp togaraútgerð. Áður hafði togaraútgerð aðeins verið í Reykjavík, Hafnarfirði og Patreksfirði. Það voru gerðar alveg sérstakar ráðstafanir til þess að gera svo og svo mörgum bæjarfélögum og áhugasömum og duglegum og efnuðum mönnum úti um allt land mögulegt að eignast togara. Það voru alveg sérstaklega frjálslyndar fjárhagslegar ráðstafanir, og það voru staðsettir togarar á Vestfjörðum, á Austurlandi, Norðurlandi og líka í bæjum syðra utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Hver hefur orðið samt sem áður þróunin? Þróunin hefur orðið sú, að svo að segja aðeins á Akureyri eru þessir togarar enn eftir, aðeins örlitið eftir annars staðar. Ég man eftir því, að einn af stórkapítalistunum í Reykjavík sagði, þegar þessar ráðstafanir voru gerðar þá: Þeir skulu að lokum allir koma til okkar, togararnir. - Hann þekkti svo sem það lögmál, sem að verki er í því þjóðfélagi, þar sem peningarnir eru látnir drottna, og þegar peningarnir voru síðan látnir vera það eina, sem drottnaði, nokkru síðar, þá varð þróunin þessi. Þessi hrakspá rættist. Á tímum vinstri stjórnarinnar var ráðstafað ákaflega miklu af vélbátum út um allt land og ýtt undir það að reyna að efla þar sjávarútveginn, ekki aðeins með bátum, heldur líka með ýmiss konar fiskiðjuverum. Og það tókst að stöðva þá eða afnema það hættulega ástand, sem þá hafði ríkt, meðan helmingaskiptastjórnin sællar minningar, íhaldið og Framsókn, hafði setið að völdum í 6 ár, sem þýddi, að það var að verða atvinnuleysi úti um allt land og fólkið að flýja þaðan. Það tókst að stöðva þá hörmulegu þróun og blása nokkru lífi aftur í dreifbýlið úti um allt land. Og þegar síðan sú ráðstöfun, sem vinstri stjórnin gerði viðvíkjandi landhelginni, útfærsla landhelginnar, hjálpaði til að auka aflann úti um allt land aftur, hefur þetta nú orðið grundvöllur að því, að afkoman úti um allt land er betri en hún var á tímum helmingaskiptastjórnarinnar. Engu að síður heldur sama þróunin áfram. Meira að segja á Siglufirði, þar sem verið hefur ágætis atvinna undanfarin ár og líka að vetrinum nokkurn veginn sæmilegt, þá flytur fólkið burt. Af þeim stöðum, sem hafa yfir að ráða a.m.k. að sumrinu til einhverjum mestu auðæfum Íslands, þaðan flýr fólkið. Þessi þróun er svo harðvítug, svo ásækin, að það er alveg greinilegt, að þarna þarf til að koma heildarstjórn á þjóðarbúskapnum sjálfum, ef við eigum nokkuð að ráða við þetta. Það er lagt til í þessu frv., að stofnaður skuli jöfnunarsjóður, hann skuli fá vissar tekjur og hann skuli leggja fram til lána og til slíks ákveðnar upphæðir á ári. Það er hægt skv. þessu að fá kannske 20–30 millj. á ári til ráðstöfunar. Hvernig er hins vegar sjálfur aðbúnaðurinn í þjóðfélaginu, ef við lítum á það sem heild? Ég þori að vísu ekki að taka neinar tölur um okkar þjóðartekjur nú í augnablikinu, þetta er svo afskaplega misjafnt útreiknað, en ef við bara förum nokkur ár aftur í tímann, 5 ár, þá var seinast reiknað með 7000 millj. kr., og af þeim 7000 millj. kr. fóru í fjárfestingu 2300 millj. kr. eða þriðji parturinn. M.ö.o.: þjóðin ráðstafar á hverju ári um 2300 millj. kr. í fjárfestingu: í atvinnutæki, í íbúðarhús, í samgöngutæki, bíla og annað slíkt. Það er þessi ráðstöfun, sem stjórnar því, hvernig landið er byggt. Það er þessi staðsetning þessara tækja og húsa, sem keypt eru fyrir 2300 millj. kr., miðað við verðlag 1957 eða 1958, - það er þetta, sem ræður því, hvernig þróunin í landinu verður. Ef við ætlum að ráða við vandamál dreifbýlisins, verðum við að ráða við það, hvernig þessari fjárfestingu er varið, hvernig þessum þriðjungi þjóðarteknanna, hvernig þessum 2300 millj. kr. er varið, a.m.k. í höfuðatriðum. Þetta er vandamálið, sem við stöndum frammi fyrir. Ef við þorum ekki að taka þetta vandamál fyrir og reynum að hafa heildarstjórn á þessari þróun af hendi þjóðfélagsins sjálfs, þá höldum við áfram að horfa upp á þetta. Þá gerum við kannske á næstu árum og áratugum smáráðstafanir, við samþykkjum kannske svona frv. og segjum: Þarna hafið þið 20–30 millj., þarna hafið þið 1% til þess að ráða fjárfestingu. - Við skellum kannske nokkrum stórum vélbátum einhvers staðar úti á landi og lögum kannske hafnaraðstæður fyrir þá. En þetta segir allt saman ekki neitt. Þetta er ósköp gott út af fyrir sig og fallegt o.s.frv., en það er bara engin lausn á vandanum, sem liggur fyrir okkur. Annaðhvort verðum við að ráða við þetta eða við verðum eins og leiksoppar í höndum þessarar þróunar, eins og við höfum verið í 60 ár. Þetta er ekki vandamál, sem við einir reynum. Það verður tilfinnanlegra fyrir okkur, vegna þess að það gerist hraðar hjá okkur en annars staðar. Það verður líka tilfinnanlegra fyrir okkur vegna þess, að við erum sérkennilegri þjóð en nokkur önnur þjóð jafnvel í Evrópu, og það er tilfinnanlegra, að slíkri þjóð sé kippt upp með rótum og hent hér á útnesin. En aðrar þjóðir hafa sama vandamálið. Ég hef ofur lítið kynnt mér þetta vandamál í Tékkóslóvakíu. Í Tékkóslóvakíu var með þróun kapítalismans þar nákvæmlega sama upp á teningnum. Í Bæheimi hrannaðist saman á 19. öldinni og framan af 20. öldinni svo að segja allur stóriðnaður landsins, meginið af öllu því, sem byggt var af nýjum verksmiðjum og öllu öðru slíku, var þarna, og Bæheimur var ágætt iðnaðarland. Slóvakía aftur á móti, þ.e.a.s. eystri hluti Tékkóslóvakíu, var dreifbýli. Það varð sífellt fámennara og fámennara. Þar bjuggu menn í sveitunum, og unga fólkið tíndist burt til Bæheims og Mæris, og smám saman var Slóvakía að tæmast, en Bæheimur að verða því þéttbyggðari og kolarykið yfir námubæjunum því svartara. Þegar sósíalisminn komst á í Tékkóslóvakíu, var það eitt hið fyrsta, sem tekið var fyrir, að gerbreyta þessari þróun. Í Slóvakíu er t.d. meginið af öllum beztu fallvötnum Tékkóslóvakíu. Það var ráðizt í stórkostleg raforkuver í Slóvakíu. Það voru byggð í sambandi við raforkuverin gífurleg iðjuver, sem þýddi, að mannfjöldinn hélzt í Slóvakíu og tók að fjölga þar, m.ö.o.: með því, að þjóðfélagið sjálft gegnum sitt þing og sína stjórn tekur þau völd í sínar hendur af peningunum að ráða, hvar atvinnutækin í landinu séu staðsett, og ráða þar með þróun byggðarlagsins. Og nú hefur þessari þróun verið snúið við. Nú hafa í dreifbýlinu, sem áður var, verið skapaðar stórar iðnaðarmiðstöðvar, vegna þess að þarna er þjóðarbúskapur, sem er rekinn samkv. áætlun með sósíalistísku sniði. Þetta er það eina, sem við getum gert til þess að ráða við þessa þróun. Við þurfum ekki hér á Íslandi endilega að koma á sósíalisma til þess, vegna þess að ef við tökum slíka heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, þá hefur íslenzka ríkið án þess að afnema með öllu kapítalisma eða koma á sósíalisma það mikil tök á okkar atvinnulífi, bankarnir eru hér ríkisbankar og afskipti þjóðfélagsins og ríkisins af atvinnulífinu meiri en í nokkru öðru kapítalistísku landi Evrópu, þannig að við getum ráðið við þessa þróun, ef við aðeins gerum okkur ljóst, hverjar orsakir hennar eru, og ráðumst á orsakirnar sjálfar, látum ekki peningalögmálið stjórna þessu alveg blint, heldur búum til okkar áætlanir um það, hvernig við viljum þróa byggðina í landinu, og undirstaðan að byggðinni eru sjálf atvinnutækin. Það hefði verið ánægjulegt, fyrst maður á annað borð er að ræða svona hluti hér, að sjá þá framkvæmdaáætlun, sem hæstv. ríkisstj. hefur boðað mjög mikið og við nú þegar erum að heyra um að eigi að gera einhverjar ákveðnar ráðstafanir, - nokkur hundruð milljónum króna, þ. á m. erlendum lánum, sem tekin eru, skuli varið til þess að byggja upp okkar atvinnulíf og þjóðlíf á vissum svæðum, og þar með meina ég: vissum þjóðlífssvæðum, en ekki landfræðilega séð. Það hefði verið gaman að geta rætt slíkt og tekið það nokkuð til meðferðar, að hve miklu leyti slík framkvæmdaáætlun slíkrar ríkisstj. kæmi eitthvað inn á að ráða við þessi vandamál, sem hér eru fyrir. Ég er því miður hræddur um, að það felist ekki í slíkri framkvæmdaáætlun. Ég er því miður hræddur um, að þar felist aðeins í, að það skuli kannske reyna á næsta ári að setja svona marga milljónatugi í hús, svona marga milljónatugi í vegi, svona marga milljónatugi í hafnir. En að það sé búin út nákvæm áætlun um, hvar þetta skuli gert, það veit ég ekki til enn þá, hefur okkur ekki enn þá verið sagt, en það er einmitt það, sem hefði átt að leggja hér fyrir Alþingi, ef það var ætlunin að koma með einhverja slíka áætlun. Hér var einmitt ástæðan til þess að stjórna þróun þessarar byggðar. Mönnum finnst kannske einkennilegt, að ég, sem er þm. Reykv., skuli ræða þetta mál svona. En ég vil greinilega taka það fram, að ég álit, að þetta vandamál dreifbýlisins sé ekki síður vandamál fyrir Reykvíkinga og þá, sem búa hér í þéttbýlinu. Það er eitt af því, sem veldur ákaflega miklu um allt braskið, dýrtíðina og öll þau vandræði í Reykjavík og hér í kringum okkur, það er einmitt, hvað allt hrannast hingað suður. Það yrði miklu auðveldara að ráða við þá hluti, ef ekki væri slík öfugþróun sem því miður er í okkar þjóðfélagi. Þess vegna álít ég, að í sambandi við þetta vandamál dreifbýlisins sé um heildarþjóðfélagslegt vandamál að ræða, sem verði ekki ráðið við, svo að vel sé, nema gripið sé fyrir orsakirnar að því og við sameinumst sjálfir um, að mennirnir taki í sínar hendur, þjóðfélagið taki í sínar hendur stjórnina á þjóðarbúskapnum og þar með á þróun byggðarlagsins, en láti þetta ekki ráðast af þeirri tilviljun, hvernig peningalögmálið verkar á hverjum tíma. Það frv., sem hér er um að ræða, er út af fyrir sig góðra gjalda vert, það sem það nær. En það ræður ekki við það vandamál, sem við erum að ræða um, og það er slæmt, að þeir einmitt, sem að því standa, skuli ekki á sínum tíma hafa notað þau tækifæri, sem voru, til þess að ráða við þetta vandamál, til þess að taka það róttækt, því að öðruvísi er ekki hægt að ræða það.



Herra forseti. Það er ekki í fyrsta sinn, sem við sjáum hér á hv. Alþingi frv. til l. um jafnvægi í byggð landsins. Það eru mörg ár síðan við sáum slík frv. hér fyrst, og oft hafa þau komið aftur. Og á síðasta þingi var að lokum lögfest að verja því fé, sem áður hafði verið varið til atvinnubóta frá ári til árs, til sjóðsstofnunar, sett yfir þennan sjóð stjórn og aðalhlutverk þess sjóðs skyldi vera, að manni skildist, að auka jafnvægi í byggð landsins. Nú er til þess vitnað af stjórnarsinnum, að vegna þessarar lagasetningar á síðasta þingi sé alveg óþarft að bera fram frv. á hv. Alþingi nú um þetta efni. Ég held, að þetta sé alveg röng afstaða, af því að hitt frv., sem samþ. var á síðasta þingi, var sniðið af slíkri smámunasemi, að sú löggjöf er alls ófær um að skapa jafnvægi í byggð landsins. Þess vegna er það mín skoðun, að það sé vissulega þörf nýrrar og stórbrotnari löggjafar til að mæta þessum þjóðlífsvanda. Ég stóð þó ekki aðeins upp til þess að tjá þessa afstöðu mína til þess frv., sem hér liggur fyrir, - ég fellst ekki á röksemdir hv. stjórnarflokka um það, að löggjafar sé ekki þörf, - heldur til hins, að leiðrétta nokkur atriði úr ræðu hv. 1. þm. Vestf., því að þar var farið rangt með margt. Ég tók eftir því, að hv. 1. þm. Norðurl. v. fór hér í ræðustól í dag til að leiðrétta nokkrar missagnir, og var ekki vanþörf á því, en það eru nokkrar missagnir, sem sérstaklega snúa að Alþb. í sambandi við þetta mál, sem ég vil leyfa mér að leiðrétta. Hv. þm. hefur mörg undanfarin ár sagt söguna af „litlu, gulu hænunni“, þ.e.a.s. frv., sem flutt var hér ár eftir ár og átti að heita frv. til l. um jafnvægi í byggð landsins. Það er rétt, að ég skopaðist dálítið að þessu frumv., og það situr alltaf í hv. þm. og getur aldrei yfir það fyrnt, hve ég taldi það vera smátt í sniðum og lítt til þess fallið að valda því mikla verkefni, sem því var ætlað að valda, og þá kallaði ég það einu sinni í umr. í mesta sakleysi „litlu, gulu hænuna.“ Það er og rétt, sem hv. þm. sagði, að í sambandi við þetta frv. fluttum við þm. Alþb. nokkrir allmargar brtt. við þetta frv., og voru þar síður en svo til að spilla málinu. Þær voru til þess fluttar, að frv., ef till. væru samþykktar, yrði miklu stórbrotnara frv. til aukins jafnvægis í byggð landsins. Og það fór svo, eins og hv. þm. einnig sagði, að þessar brtt. Alþb. fengu þingfylgi, höfðu meirihlutafylgi á Alþingi aldrei þessu vant. Okkar till. voru samþ. En þá var frv. orðið svo innihaldsríkt og stórbrotið, að þáv. stjórnarflokkar gátu ekki við það unað og létu frv. veslast upp, það fékk ekki afgreiðslu. Þeim ofbauð alveg, hvað þá átti að gera mikið samkv. þessu endurbætta frv. til jafnvægis í byggð landsins, og spyrntu við fótum og komu þannig í veg fyrir, að frv., svo breytt, yrði samþykkt. Hv. þm. harmaði mjög, að þessar brtt. skyldu hafa verið samþ. En þær voru til stórbóta á málinu, og ef það hefði náð fram að ganga þannig, hefði það komið að einhverju verulegu gagni. Þegar svo þetta frv. loks var samþykkt á s.l. ári, var ákveðið, að það skyldi árlega leggja 10 millj. kr. til þessa verkefnis. En þær 10 millj. kr. voru ekki jafnvirði 4 millj. kr., miðað við verðlag, þegar frv. var fyrst flutt, svo að alltaf hafði vesalings „litla, gula hænan“ verið að minnka. Nú hefði þurft ekki aðeins 10 millj., ekki aðeins 15 millj., eins og atvinnubótaféð var þó orðið á árunum, þegar vinstri stjórnin svokallaða sat við völd, heldur hefðu nú þurft að vera 30–50 millj. kr. ætlaðar til þessa hlutverks. 30 millj. kr. eru sízt verðmeiri nú en 15 millj. 1957 og 1958. En það voru látnar nægja 10 millj. Það er alrangt hjá hv. þm., að það hafi verið gerður samningur, þegar vinstri stjórnin var mynduð, um að láta frv. ekki koma til framkvæmda. Það var enginn samningur um það gerður. En hins vegar var atvinnubótaféð á vinstristjórnarárunum hækkað, þannig að það hefur aldrei jafnhátt orðið. Það hefur hækkað upp í 15 millj. kr., sem nú mundi svara til um 30 millj. kr. Þá sagði hv. þm., að á þeim árum hefði þetta ekki verið til aukins jafnvægis í byggð landsins, því að féð hefði þá alveg eins farið á Faxaflóasvæðið og annars staðar. Þetta er eitt af mörgu alröngu, sem hv. þm. sagði. Það var einmitt ákveðið þá, að úthlutun atvinnubótafjár skyldi hagað þannig, að það mætti verja því til byggðanna á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum, en ekki til Vestmannaeyja og Faxaflóasvæðisins, af því að þá var sæmilegt atvinnulíf þar, en byggðir að eyðast norðanlands og vestan og austan og atvinnutækjaskortur þar og ástæða til að veita þangað fé með ríkisatbeina, og það var gert. En þá fékk enginn maður, sem ætlaði að kaupa bát á Faxaflóasvæðið eða til Vestmannaeyja, neitt af atvinnubótafé. En þegar búið var að lögfesta atvinnubótasjóðinn, var fé veitt til bátakaupa um allt landið, sama upphæð til manns, sem ætlar að kaupa bát á Faxaflóasvæðið og til Vestmannaeyja, eins og til Austfjarða og Vestfjarða, þar sem byggðin stendur höllustum fæti, og þar með er þetta fé ekki lengur til jafnvægis í byggð landsins. En það var það vissulega. Það voru fastar reglur um það, að enginn gæti fengið atvinnubótafé til bátakaupa við Faxaflóa eða í Vestmannaeyjum. Hv. þm. sagði, að það hefðu verið um 100 millj. kr., sem hefðu verið lagðar fram sem stofnfé, þ.e.a.s. hin áður veittu atvinnubótalán hefðu nú verið lögð til sjóðsins og þetta væri hinn mikli styrkur sjóðsins. Það verður þá víst einhvern tíma í framtíðinni. Það er ekki orðið nú. Ég spyr hv. þm.: Hvað er mikið búið að innheimta af þessum 100 millj. kr. sjóði og hvað mikið er komið til úthlutunar af því nú til jafnvægis í byggð landsins? Það er enginn eyrir, svo vítt ég veit. Og það er ekkert búið að innheimta og víst engar ráðstafanir gerðar hérna megin við kosningar til þess að innheimta neitt af því. Það getur verið, að þetta verði gert eftir kosningar. Þegar menn eru að rökstyðja það, að þessu frv. beri að vísa frá, vegna þess að þess sé ekki þörf sökum þeirrar löggjafar, sem sett hafi verið á síðasta þingi, þá hefðu þeir menn, sem slík rök bera fram, haft gott af því að heyra hljóðið í fulltrúum sinna flokka í sjóðsstjórninni nú fyrir nokkrum dögum, þegar þeir voru að úthluta atvinnubótafénu. Þeir komu saman á fyrsta fund, áttu að úthluta 10 millj. kr. Og það, sem við þeim blasti, var það, að ef þeir ætluðu að úthluta þeim, sem voru að kaupa báta og skip núna, sömu upphæð að krónutölu og ákveðið hafði verið 1956, 1957 og 1958, 200 þús. kr. á skip, þá var nærri því öll upphæðin farin í þennan eina lið. Og þá hefðu þeir ekki nema 2–3 millj. til alls annars til úthlutunar, og þyrfti vitanlega enga úthlutunarnefnd, það mætti alveg eins fela bönkunum að ákveða hverjum skipskaupanda 200 þús. kr., þegar það á að ganga alveg jafnt yfir allt landið og til sérhvers manns, sem kaupir slíkt skip. Það þarf enga úthlutunarstjórn til þess. En svona stóðu þeir að vígi. Og þeir sögðu: Okkur er ekki fært að starfa, þetta er svo lítið fé, að fara að úthluta einum 3 millj. kr., sem eftir eru, til allra annarra þarfa, samkv. öllum þeim umsóknum, sem fyrir liggja, einmitt úr hinum dreifðu byggðum. - Hvað var gert? Jú, það var farið krjúpandi á hnjánum til hæstv. ríkisstj., sem talið er að hafi alls staðar yfirfulla sjóði, og hún beðin um í lífsnauðsyn að bæta 5 millj, við, svo að það yrðu þó 7–8 millj. kr., sem hægt væri að hafa til úthlutunar, þegar búið væri að láta hvern skipskaupanda hafa 200 þús. kr., sem er ekki helmingur þess fjár, sem þeir áður fengu til styrktar við skipakaup. Krónutalið nú hið sama þýðir helmingi minna verðmæti og vel það. Það, sem nú átti samkv. löggjöfinni frá í fyrra að verja til jafnvægis í byggð landsins, varð, þegar á átti að herða og úthlutunin til skipakaupanna var fráskrifuð, 2–3 millj. Varð að biðja um 5 millj. í viðbót, svo að n. treysti sér til að gefa þessu nafn. Það var sem sé eins og dropi í haf. Með minna en 7–8 millj. kr. treystu þeir sér ekki til þess að starfa. Og svo segja menn: Það er ekki þörf vegna þessarar ágætu löggjafar frá því í fyrra. Þar er búið að ráða þessu máli til lykta, bæta úr því til fulls, meir er ekki þörf. - Og það er einmitt aðalfaðir „litlu, gulu hænunnar“, sem heldur þessari röksemd fram, segir, að nú sé búið að setja slíka ágætislöggjöf, að hér sé ekki þörf á meira. Nei, það er sannarlega svo mikið jafnvægisleysi nú, einmitt nú, í byggð landsins, að það er stórra átaka þörf til að auka það jafnvægi. Ég flutti á þessu þingi þáltill. um aðstoð þjóðfélagsins til eins lítils sveitarfélags á Vestfjörðum, og sú aðstoð, sem þar hefði þurft, hefði numið sjálfsagt einum 2 millj. kr., ef myndarlega hefði verið við brugðið og þessu sveitarfélagi veitt sú aðstoð, sem enginn getur deilt um að var fullkomlega þörf á til þess að tryggja byggðina í því sveitarfélagi. Þessi till. fór til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga, og formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, Jónas Guðmundsson, hefur tjáð mér, að hann hafi ritað umsögn um þessa till., viðurkennt fyllilega, að þörf væri þeirrar aðstoðar, sem þarna væri farið fram á við þetta litla sveitarfélag, en hann hefur ekki komizt hjá að benda á, að það væru fjölmörg sveitarfélög á Norðurlandi, sem væru að leggjast í auðn, og hann nafngreindi þau ein 4–5 á Austfjörðum, sem væru að leggjast í auðn, og þau eru til meira að segja hér á Suðvesturlandinu. Það var einn þm. í upphafi þessa þingfundar að nefna Selvogsbyggðina hér á Suðvesturlandinu, sem sé að eyðast og væri full þörf á að hið opinbera reyndi að bjarga. Ég hygg, að þessi dæmi nægi til að sannfæra menn um, að það eru ekki réttar röksemdir, sem eru í frammi hafðar, þegar sagt er: Löggjöfin frá því í fyrra, þegar frv. um „litlu, gulu hænuna“ var gert að lögum, leysir allan vanda hinna dreifðu byggða. Hún tryggir jafnvægi í byggð landsins. Það er alveg óþarft að fara að bera fram frv. til l. um slíkt ofan á þá ágætu löggjöf. Ég fellst á það, það er rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér rétt áðan, þetta frv. er ekki nægilega stórt í sniðum til þess að taka af myndarskap á þessu máli. En með flutningi þess er viðurkennt, að enn þá sé full þörf til aðgerða, að lagasetningin frá í fyrra hafi ekki nægt, rísi ekki undir sinu verkefni og hér þurfi úr að bæta með annaðhvort breytingu á þeirri löggjöf ellegar nýrri löggjöf, og ég álít, að þar sé mikilla úrbóta þörf. Þrátt fyrir það er þetta frv. góðra gjalda vert, og ég mun því fylgja því.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) Hæstv. forseti. Tilefni þess, að þetta frv. er flutt, er það, að bæjarstjórinn á Ísafirði skrifaði þm. Vestf. í byrjun þessa mánaðar svo hljóðandi bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Ísafirði 4. marz 1963. Ég leyfi mér að tilkynna yður, hv. alþm., eftirfarandi einróma samþykkt bæjarstjórnar Ísafjarðar: Bæjarstjórn Ísafjarðar skorar á þm. Vestf. að flytja þegar á þessu þingi frv. um breyt, á l. um sjúkrahús, nr. 93 frá 31. des. 1953, þess efnis, að ríkisstyrkur til sjúkrahúsa verði hækkaður í hlutfalli við hækkun, sem orðið hefur á rekstri sjúkrahúsa frá því, að umræddum lögum var breytt 1958. Bæjarstjóra sé falið að semja grg. með till.“ Eftir að við höfðum fengið þetta bréf, þótti mér einsýntað verða við þessum sanngjörnu og réttmætu tilmælum og ræddi það við samþm. mína í Vestfjarðakjördæmi. Nokkrir þeirra höfðu þá vikið því frá sér að flytja um þetta frv. til breyt. á sjúkrahúsal. og höfðu án samráðs við mig eða þm. Framsfl. í kjördæminu ákveðið að flytja þáltill., þar sem skorað væri á ríkisstj. að undirbúa til næsta þings endurskoðun á sjúkrahúsalögunum í þá átt, sem bæjarstjórnin hafði farið fram á. Ég taldi hins vegar rétt að verða við tilmælunum, og standa hv. þm. Framsfl. í Vestf. einnig að flutningi málsins, en geta af eðlilegum ástæðum ekki verið flm., þar sem þeir eiga sæti, eins og kunnugt er, í hv. Ed., en hv. 3. þm. Vesturl. er meðflm. að málinu, þar sem breyt. á sjúkrahúsalögunum varðar einnig sérhver önnur sjúkrahús í landinu. Bæjarstjórinn á Ísafirði gerir samkv. fyrirmælum bæjarstjórnarinnar grein fyrir þeirri þörf, sem Ísafjarðarkaupstaður telur vera á, að sjúkrahúsalögunum verði breytt þegar á þessu þingi. Bæjarstjórinn upplýsir m.a., að á árunum 1956–1963, að báðum meðtöldum, nemi fjárframlög Ísafjarðarkaupstaðar til fjórðungssjúkrahússins þar í bæ 3 millj. 765 þús. kr., og segir hann réttilega, að þessa upphæð hafi orðið að innheimta með auknum álögum á bæjarbúa og nemi framlagið á þessu ári t.d. 840 kr. á hvern útsvarsgjaldanda í bænum. Nú spyrja menn sjálfsagt, þegar þeir heyra um þessi fjárútlát Ísafjarðarkaupstaðar vegna fjórðungssjúkrahússins þar, hvort ekki sé hægt að sjá þessu sjúkrahúsi og þá öðrum sveitarfélögum fyrir hallalausum rekstri með hækkun daggjalda. En bæjarstjórinn gerir grein fyrir því, að þess sé ekki kostur. Til þess gefist ekki svigrúm frá ríkisvaldsins hendi. Tryggingastofnun ríkisins samþykki ekki, að sjúkrasamlög greiði hærri daggjöld en Landsspítalinn innheimtir, og daggjöld fyrir ríkisframfærslusjúklinga séu samkv. fyrirmælum stjórnarvalda einskorðuð við daggjöld, sem Tryggingastofnun ríkisins heimili sjúkrasamlögunum að greiða. Þannig sé það í föstum skorðum, hvernig hægt sé að haga tekjuöflun handa sjúkrahúsunum. Nú er það upplýst, að því er snertir fjórðungssjúkrahús Ísafjarðar, að sjúklingarnir, sem nota fjórðungssjúkrahúsið, eru auðvitað engan veginn aðeins meðlimir Sjúkrasamlags Ísafjarðar eða bæjarmenn, heldur er það þannig, að um 40% af vinnudagafjölda þessa sjúkrahúss er vegna fólks, sem er búsett í bænum og meðlimir í Sjúkrasamlagi Ísafjarðar, en 60% eru utanbæjarmenn og ríkisframfærslusjúklingar. Á árunum 1956–1962, að báðum árum meðtöldum, voru legudagar í þessu sjúkrahúsi alls 89034, fyrir öl1 árin. Þar af voru legudagar Sjúkrasamlags Ísafjarðar 35163, legudagar sjúklinga annarra sjúkrasamlaga 31605 og legudagar framfærslusjúklinga ríkisins 22266. Það er því enginn vafi á því, að hinn mikli halli á rekstri sjúkrahússins stafar að 60% af kostnaði vegna sjúklinga annarra héraða og ríkisframfærslusjúklinga. Legudagafjöldi í fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði hefur ekki aukizt á undanförnum árum, með því að mörg undanfarin ár hefur sjúkrahúsið oftast nær verið fullnotað, svo að ekki getur það orðið því til tekjuauka. Ástæðan til hallans er því auðvitað sú dýrtíðaraukning, sem átt hefur sér stað, síðan sjúkrahúsalögunum var síðast breytt 1958, að því er snertir aðstoð ríkisins við rekstur sjúkrahúsa. Þá var ákveðið, að hin smærri sjúkrahús sveitarfélaganna skyldu fá 10 kr. á legudag, hin stærri sjúkrahús sveitarfélaganna, sem hefðu a.m.k. tvo fastráðna lækna í þjónustu sinni og væru vel búin að tækjum, skyldu fá 15 kr. á legudag sem ríkisstyrk og hin stærstu og bezt búnu sjúkrahús sveitarfélaga með eigi færri en 3 fastráðna lækna og sem bezt væru útbúin að tækjum, ásamt fjórðungssjúkrahúsunum, skyldu fá 25 kr. frá ríkissjóði á legudag. En síðan þessar tölur voru ákveðnar með l. frá 1958, hefur dýrtíð gífurlega aukizt og rekstur sjúkrahúsa auðvitað eins og annað. Í þessu frv., sem ég og hv. 3. þm. Vesturl. flytjum, er lagt til, að ríkisstyrkur til rekstrar hinna almennu sjúkrahúsa sveitarfélaganna, sem nú er 10 kr. á legudag, verði 20 kr., þeirra sjúkrahúsa, sem hafa a.m.k. tvo fastráðna lækna og eru allvel búin að tækjum og nú er 15 kr. á legudag, verði 30 kr. á legudag og að ríkisstyrkurinn til fjórðungssjúkrahúsanna og hinna bezt búnu sjúkrahúsa sveitarfélaga, sem hafa þrjá fastráðna lækna, verði 45 kr. á legudag. Það er álit okkar flm., að ef þetta frv. yrði samþ., mundi þó aðstoð ríkisins til rekstrar sjúkrahúsanna sízt vera ríflegri nú, miðað við rekstrarkostnað, heldur en ríkisaðstoðin var, þegar þessir ríkisstyrkir voru ákveðnir með l. frá 1958. Ég held, að ég þurfi ekki að gera frekari grein fyrir frv. Þetta er sú efnisbreyting, sem nú er lagt til að samþykkt verði á sjúkrahúsal., og held ég, að þetta sé tímabær lagfæring, miðað við þá dýrtíðaraukningu, sem orðið hefur frá árinu 1958, því að að öðrum kosti verður rekstur sjúkrahúsanna óbærileg byrði á þeim sveitarfélögum, sem sjúkrahús reka. En það, að hallinn verður svona óbærilegur, stafar af því, að sveitarfélögin hafa algerlega bundnar hendur um tekjuöflunina vegna þess, sem ég áðan gerði grein fyrir og mjög skýrt er fram tekið í grg. bæjarstjórans með ályktun bæjarstjórnar Ísafjarðar. Ég taldi sjálfsagt að verða við ósk bæjarstjórnar Ísafjarðar um að flytja þessa breytingu á sjúkrahúsalögunum. Það var ekki beiðni bæjarstjórnarinmar, að við þm. Vestf. beittum okkur fyrir því á þessu þingi að flytja þáltill. um endurskoðun á sjúkrahúsalögunum á næsta þingi eða síðar, og þeir menn, sem þannig hafa tekið erindi bæjarstjórnar Ísafjarðar, hafa vikið sér undan því að verða við þeirri ósk. Sá vandi, sem hvílir á herðum Ísafjarðarkaupstaðar vegna fjórðungssjúkrahússins þar, hvílir og á flestum þeim sveitarfélögum, sem sjúkrahúsi hafa komið á fót hjá sér og reka sjúkrahús með þeim ríkisstyrkjum, sem nú eru orðnir allsendis ófullnægjandi. Ég hygg því, að fleiri þm. muni á það fallast, að þörf sé á að gera þessa lagfæringu á sjúkrahúsalögunum, sem fram á er farið, því að það er sízt farið fram á hlutfallslega meira nú en Alþingi féllst á að veita sem aðstoð til sveitarfélaganna í sambandi við rekstur sjúkrahúsa á árinu 1958, og ég sé engin rök mæla með því, að úr þeirri ríkisaðstoð sé dregið, því að það hefur áreiðanlega ekki verið of ríflega skömmtuð þá aðstoðin til sveitarfélaganna til rekstrar sjúkrahúsanna. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. verði, þegar þessari umr. lýkur, vísað til hv. heilbr.- og félmn.