Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Jónatansson (framsögum.): Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um frv. þetta, þar sem álit nefndarinnar liggur fyrir. Ástæðan til þess, að frv. þetta er komið fram, er sú, að Búnaðarfjelag Íslands hefur fengið kvartanir frá sveitum, þar sem mjög er þjettbýlt, t. d. Akranesi, um það, að slíkar reglur vantaði, og að þeir, sem móinn tækju, gerðu landsspjöll með mótekjunni, enda er það kunnugt, að víða, þar sem mór er tekinn, er landið meira eða minna eyðilagt; ofmikið land eyðist til mótaksins, illa gengið frá mógröfum, svo að með því eru beinlínis búnar til hættur fyrir fjenað og í þriðja lagi er mjög ógreitt að rækta landið á eftir. Það er því auðsætt, að það er mikil umbót á því fyrir þessi hjeruð, ef hægt væri að bæta þetta með þar til settum reglum; þess vegna fanst nefndinni rjett, að veita heimild til slíkra samþykta. Það má öllum augljóst vera, að ef þetta á að nokkru gagni að koma, þá má ekki veita öðrum atkvæðisrjett um samþyktir þessar, en landeigendum og umráðendum mótaks, því þeir sem mótakið nota, en fá það leigt af öðrum, hafa alls ekki hagkvæma meðferð mólandsins fyrir augum. Eins og háttv.Nd. gekk frá frv. þessu, hefði það ekki að haldi komið, því að fyrir heila sýslu er oftast ekki þörf á slíkum samþyktum, og þar af leiðandi enginn áhugi fyrir þeim í sumum hreppum. Það er því mjög hætt við, að þeir hreppar, er samþyktina þurftu ekki, hefðu snúizt öndverðir gegn því, að nokkur samþykt yrði gerð. Þetta hefur nefndin lagað með breytingartillögu sinni. Loks hefur nefndin orðað frv. nokkuð skýrar, en henni hefur verið bent á, að bæta mætti orðalagið enn að nokkru, og mun nefndin gera það við 3. umr. Annars sje jeg ekki ástæðu til, að taka fleira fram, en vænti þess, að háttv. deild samþykki breytingartillögur nefndarinnar og síðan frv. í heild sinni.

Stefán Stefánsson Flestir munu játa, að þjóðin mundi bjargast af hjer eftir eins og hingað til án lagasetningar þeirrar, sem hjer liggur fyrir. En úr því farið er að setja lög um þessa smámuni á annað borð, verða lögin að vera þannig úr garði gerð, að ekki sje augljóst, að þau verði hjegóminn einber. Jeg geng að því vísu, að háttv. deild sje oss flutningsmönnum að br.till. á þskj. 191 sammála um, að hún sje nauðsynleg til þess, að lög þessi nái tilgangi sínum. Eftir frumv. getur kaupandi jafnan ráðið því, hvort eggin eru seld eftir þyngd eða tölu, þar sem hann þarf eigi annað, en æskja sölu eftir tölu, og það mundi hann jafnan gera, ef hann sæi sjer hag í því. Verði br.till. sþ., hlýtur salan jafnan að fara eftir þyngd, svo framarlega að kaupandi og seljandi komi sjer eigi saman um tölusölu, og með því er tilgangi laganna náð. Jeg vænti því, að háttv. deild samþykki breytingartillöguna á þskj. 191, því með því einu móti getur þetta frumv. orðið að gagni.

Sigurður Eggerz, (flutningsmaður): Frumv. það, sem hjer liggur fyrir, er komið fram vegna fjármálahorfanna í þinginu. Allir eru sammála um tekjuþörfina. Mörg frv. á ferðinni til að bæta úr henni, en þau fara hægt, sum fyrst nýlega komin úr nefndum í háttv, Nd., og þó að eins eftir 14 dagar af þingtímanum. Þetta er í sjálfu sjer athugavert, en ískyggilegast er, að þessi frv. ganga inn á nýjar brautir í tollmálunum. Meginreglan í þeim öllum, sem máli skifta, er að leggja toll á allar aðfluttar vörur til landsins, og það frv., sem lengst fer, frv. það, sem er á ferðinni í þessari háttv. deild, gerir einnig ráð fyrir tollálagningu á allar útfluttar vörur. Þessi stefna er alveg ný; ekki einungis hjer á landi, heldur samkv. því, sem tollvitringar segja mjer, einnig annarstaðar í Evrópu. En á þessum nýju tollbrautum eru mjög miklir annmarkar. Í fyrsta lagi sá annmarkinn, sem öllum mun vaxa í augum, að auka þyrfti tolleftirlitið að miklum mun. Sýnilega óhjákvæmilegt, að allir lögreglustjórar á landinu fengju skrifstofukostnað sinn greiddan úr landssjóði, sem aukast mundi að mun, og auk þess nauðsynlegt, að launa umboðsmönnum þeirra. Annar annmarkinn á þessum frumv., eða á þeim „princípum“, sem þau eru bygð á, er sá, að löggjafarvaldið, sem hingað til hefur ákveðið, með hvaða tollum landsmönnum skyldi íþyngt, leggur nú þetta vald í hendur kaupmanna, því fyrirsjáanlegt er, að þeir mundu aðallega leggja tollana á þær vörur, sem auðseldastar eru og vissast, að fá tollana inn fyrir, en það mundi aðallega verða nauðsynjavörurnar, sem allir þurfa að fá. Að öðru leyti er það ekki meining mín, að uppkveða fyrir fram neinn áfellisdóm yfir þessum nýju tollbrautum. Að eins vildi jeg benda á, að annmarkarnir eru margir, og að stefnur þær, sem liggja hjer í loftinu, hafa enn ekki fengið byr undir vængina, og brautirnar virðast svo hálar, að óvíst er, að þingið á þeim stutta tíma, sem eftir er, sjái sjer fært. að gagnskoða svo þessar nýju leiðir, að það treystist til að leggja út á þær. Í þessu sambandi mætti og minna á, að milliþinganefndin í tollmálunum taldi þessar tollleiðir hreinustu fljótaskriftaleiðir. Að öllu þessu athuguðu, hefur mjer og meðflutningsm. mínum þótt heppilegast, að halda sjer inni á gömlu tollbrautinni, með fáum tollstofnum, sem ekki þurfa aukið tolleftirlit. Með frumv. því, sem hjer liggur fyrir, er bætt við einum tollstofni, kolunum, og sá tollstofn er þannig vaxinn, að auðsætt er, að innheimta gjaldsins verður mjög einföld. Aðalspurningin er því; er þessi toll að öðru leyti eðlilegur. Því verður nú ekki neitað, að hjer er um nauðsynjavöru að ræða, en beri maður þetta frv. saman við þau önnur frv., sem á leiðinni eru, getur það í sjálfu sjer ekki skoðazt sem ástæða gegn kolatollinum, því hin frv. leggja toll á allar nauðsynjavörur; jafnvel matvaran, sem hingað til hefur verið skoðuð friðhelg, er ekki undanskilin, og frv. það, sem hjer er á ferðinni í háttv.Ed., leggur toll á alla framleiðsluna. En kemur þá tollur þessi ekki sjerstaklega ranglátlega niður, kemur hann ekki eingöngu á sjávarhliðina? Ekki verður það sagt með rjettu, því nú eru kolakaup óðum að vaxa hjá bændum. Og eftir því, sem menningin vex, má telja víst, að menn uni því ekki lengur, að búa allan veturinn í köldum húsum, en áburðurinn hins vegar of dýr til að brenna honum. Aðalatriðið í þessu máli verður, að útlendingar bera svo mikið af þessum tolli, hvað mikið, er ekki auðvelt að segja, en að líkindum verður það meira, en helmingur alls tollsins. Að öðru leyti kemur tollurinn mest niður á botnvörpuútgerðinni, en hún mun nú talin með arðvænlegustu atvinnuvegum landsins, og svo vitanlega mikið niður á efnamönnum sem hafa ráð á að nota hitann. Nú, fátæku mennirnir í sjávarþorpunum fara því miður heldur ekki varhluta af tollinum. En beri maður hluttöku þeirra í þessum tolli saman við byrðina af faktúrugjaldi eða verzlunargjaldi, þá er það auðsætt, að þeir verða langt um þyngra úti af síðast nefndum tollum, og þar einmitt kemur ein af hættunum við, að leggja toll á allar aðfluttar vörur. Sjávarhliðin og sjerstaklega þeir fátækari, sem alt verða að fá úr búðunum, verða eðlilega lang þyngst úti vegna þessara almennu tollálaga. Þó kolatollurinn kunni að þykja harðleikinn, þá kemur hann þó óneitanlega mest á útlendinga og efnamenn. Vitanlega fara fátæklingarnir í sjávarþorpunum heldur ekki varhluta af honum, en allir tollar verða alt af viðkvæmir og sárir fyrir fátæklingana, og yfir höfuð verða tollarnir aldrei sólskinsblettir í lífi þjóðanna. Á einhvern hátt verður að leysa fjármálahnútinn, og jeg hygg, að einfaldasta lausnin liggi í þessu frv. Tekjuauki sá, sem það mundi veita landssjóði, verður aldrei minni en 160 þúsundir á ári, en öll líkindi eru til, að hann yrði meiri, því kolabrúkun eykst með ári hverju, og kunnugir menn fullyrða, að síðasta ár hafi verið innflutt 100 þúsund tonn af kolum eða meira, og yrði þá tollurinn 200 þúsund krónur á ári. Færi nú aftur svo, að tollur þessi reyndist harðleikinn í garð sjávarútvegsins, treysti jeg rjettlæti þingsins til þess að ívilna honum þá aftur á einhvern hátt.

Eiríkur Briem Jeg álít, að þetta frumv. eigi ekki fram að ganga. Það sem fyrir mjer vakir, og jeg tel aðalatriðið, er um toll þennan er að ræða, er að hann er svo hár, að hann getur borið alt annan árangur, en háttv. flutnm. hafa ráð gert fyrir. Þar, sem háttv. framsm. taldi, að mikið af tolli þessum yrði greitt af útlendingum, þá minnir það mig á samskonar ummæli, er höfð voru sem ástæða til laga frá 19. september 1893, um hafnsögugjald í Reykjavík þar sem hverju skipi er gert að skyldu, að greiða hafnsögumannsgjald, hvort sem það notar hafnsögumann eða eigi. Áður en lög þessi urðu til, kom hingað til Reykjavíkur fjöldi franskra fiskiskipa, og voru lögin mest gerð með tilliti til þeirra, því margir franskir skipstjórar, sem koma ár eftir ár, notuðu ekki hafnsögumenn, en þeir voru ekki taldir ofgóðir til þess að greiða gjaldið. En niðurstaðan varð alt önnur, en við var búizt; hafnsögumennirnir græddu ekki fje á lagabreytingunni, að skylda skipin til að greiða hafnsögugjald, heldur þvert á móti töpuðu á því. Skipin hættu að koma hingað, en fóru til Patreksfjarðar og víðar, en auk þess var tapið meira, því að hafnarsjóður misti mikið hafnargjald, sem hann áður hafði fengið, auk þess sem margvísleg viðskifti franskra sjómanna hjer hættu. Þetta er einmitt hið hættulega við frv. Það leggur svo háan skatt á ýmsa atvinnu, að það er mjög hætt við, að hún taki aðra stefnu. Háttv. þm. talaði ennfremur um það, að kolatollurinn mundi nema 160 þús. kr. og auk þess fara vaxandi, en jeg hygg miklu fremur, að hann mundi fara minkandi, því mestöll kol, er hingað eru flutt, eru notuð í framleiðslutæki; um kol til hitunar tala jeg ekki, en kolin yrðu of dýr til þess, er svo hár tollur kæmi, svo hætta er mjög mikil á, að atvinnan breyttist, hvað rekstur snertir, og að því er útlendinga snertir, þá kynnu þeir að takmarka kolakaup sín hjer. Kol þau, er nú flytjast hingað, eru mest notuð af botnvörpungunum; þannig er mjer sagt, að botnvörpungar þeir, sem hjer eru nú, og eru stærstir, muni eyða um 1.500 tons af kolum á ári, og yrði því eftir þessu frumv., er hjer liggur fyrir, að greiða 3.000 kr. í toll, og er það mikil upphæð fyrir útgerðina, svo mikil, að það gæti verið skoðunarmál, hvort eigi borgaði sig fyrir þá, að flytja til Færeyja eða Skotlands, en að því væri hið mesta tap, bæði fyrir landssjóð, hvað skatta snertir, og eins fyrir almenning, er misti mikla atvinnu. Þetta verður að taka til greina, er um frv. þetta er að ræða. Enskur ferðamaður, er ferðast hafði um Litlu-Asíu, segir, að alstaðar megi á jörðinni finna þar leifar eftir þjóðirnar, sem þar hafa ráðið, nema eftir eina, nefnilega Tyrkja, sem þar ráða enn. Þær einu menjar, sem þar megi sjá um yfirráð Tyrkja, sjeu rústirnar eftir þau mannvirki og þá menningu, sem þar var áður, og sem eyðzt hefur, síðan þeir urðu þar ráðandi; með stjórnarráðstöfunum sínum og þungum álögum gáfu þeir nefnilega tilefni til þess, að margvíslegur atvinnurekstur lagðist niður og fluttist burtu, og því er svo komið, að beztu og frjósömustu lönd þar eru sama sem í kalda koli. Það er þessi stefna frumv., að hnekkja atvinnurekstrinum, sem er svo ísjárverð; það gæti auk annars orðið til þess, að árangurinn af frumv. yrði alt annar en til var ætlazt, og þó ekki ræki svo langt, að t. d. botnvörpungarnir flyttu til Færeyja eða Skotlands, þá gæti þó útvegurinn breyzt svo, að frumv. næði als ekki til tilgangi sínum. Við könnumst allir við hina nýju uppfundningu, dieselmótorana, er nota steinolíu í kolastað, og er farið að nota þá í stór skip. Þeir gætu hæglega komizt hjer á. Og hver væri afleiðingin af því önnur en sú, að eigi fengjust þær tekjur, sem er ætlazt til með frumv., en auk þess væri óhagur fyrir landið, að styðja að þeirri breytingu, því olían tekur mikið minna rúm í skipunum en kolin. svo atvinnurekstur útlendra manna yrði því ekki eins háður landinu og nú er, þegar þeir gætu haft með sjer birgðir til lengri tíma. Háttv. flutnm. sagði, að hjer væri ekki um nýja stefnu að ræða í tolllöggjöf vorri, en það er ekki rjett. Hjer er einmitt um nýja stefnu að ræða, þá stefnu, að leggja svo há gjöld á, að það hamli atvinnu manna, svo að hún geti beðið mikinn hnekki af eða breytist alveg. en það hefur í för með sjer tap bæði fyrir landssjóð og almenning. Eða græðir ekki almenningur mikið við það t. d., að mikill fiskur er lagður á land. Hann fær atvinnu o. fl. við það. Af framantöldum ástæðum vil jeg eindregið ráða hinni háttv. deild til að fella frumv. þetta.

Guðjón Guðlaugsson Jeg er sammála háttv. 2. kgk. þm. um það, að það sje hálfgert neyðarúrræði, að tolla kol, því kolin eru mesta nauðsynjavara, og jeg tel það í raun og veru rangt, að leggja toll á nauðsynjavöru, og þessvegna liggur mjer frumv. þetta í ljettu rúmi, þó jeg styðji það fyrst um sinn. En þegar svo er ástatt, að skúffan er gersamlega tóm, þá verður að finna eitthvað til þess að láta í hana, og þá er ekki hægt að vera eins hörundssár með, hvar fjeð er tekið. Milliþinganefnd sú, er skipuð var á síðasta þingi, til að íhuga fjármál landsins, lagði til, að veitt yrði einkaleyfi á kolasölu hjer á landi. Þetta frumv. var drepið af mikilli frekju og græðgi, og má svo heita, að hver þættist öðrum meiri, ef reis upp á móti því. Kaupmannaráð Reykjavíkur og kaupmenn hjer reyndu þá með alskonar æsingi að spana menn á móti frumv., og efa jeg ekki, að marga muni sáriðra þess flans síðar. Þegar kaupmenn börðust á móti frumv., var stöðugt hrópað: „því ekki að tolla kolin“, og það komu ekki fram neinar raddir gegn því. Mín skoðun er sú, að það sje mikið verra en frumv. nefndarinnar, því þegar tollað er, eru peningarnir teknir úr vasa almennings, en eftir frumv. milliþinganefndarinnar fengu menn kolin fyrir sama eða svipað verð, en landssjóður fjekk þó stórfje. Mjer finst því í þessu efni sjálfsagt, að verða við ósk kaupmannaráðs Reykjavíkur, og vil þeim mun heldur gera það, þar sem ýmsir kaupmenn hjer eru kunningjar mínir,og enginn hefur mótmælt tillögu þeirra, kolatollinum. Kaupmennirnir sögðust verja landið frá miklum voða með framkomu sinni, en það er vitanlega rangt, og hömpuðu í þess stað tollinum, er hjer hefur komið fram. Ef jeg hjeldi, að um alment tap af honum væri að ræða, þá væri jeg honum mótfallinn, en það tel jeg ekki, og þar sem gert er ráð fyrir, að lögin gildi aðeins til 1. janúar 1915, er engin ástæða til þess, að neinn flýi landið hans vegna, eins og háttv. 2. kgk. þm. vildi halda fram. Það er vitanlega satt, sem háttv. 2 kgk. þm. tók fram, að 3.000 kr. er mikill skattur á botnvörpuskip, en hvar er þá þessi mikli hagnaður, sem mest er gumað af, af botnvörpuútgerðinni, ef hún er ekki fær um að greiða skatt þennan, sem eftir ársumsetning skipsins, 150.000 kr,. er eigi meira, en sem svarar 3 kr. af 150 kr. verzlun hjá bóndanum. Annars er þessi „agitation“, sem síðari ár hefur verið hafin fyrir botnvörpuútgerðinni, gerð á kostnað landbúnaðarins, sem er aðalmáttarviður þjóðarinnar, en undir eins og minst er á, að leggja gjald á botnvörpuútgerðina, þá á það að vera hin mesta ófæra og tap eitt. Jeg verð því með frumv. þessu, 1. af vinsemd við kaupmennina, er hafa haldið kolatolli fram. 2. af því þjóðin tapar engu á því og 3. af því, að lögin eiga að gilda aðeins stuttan tíma, eða til 1. janúar 1915.

Sigurður Stefánsson Jeg ætla mjer ekki að mæla mjer til neinnar vinsemdar, hvorki hvað frumv. þetta snertir, eða önnur skattafrumvörp; jeg fer þar einungis eftir því, hvað eg tel landinu hentugast. Jeg get að öllu leyti strikað undir alt það, sem háttv. 2. kgk. þm. tók fram, viðvíkjandi frumv. þessu. Hinn háttv. flutningsmaður var mjög mikið að tala um princíp“, gömul „princíp“, ný „princíp“, „skattaprincíp“ og alskonar „princíp“, en eg met öll þessi „princíp“ hans að engu. Þegar maður er að drukna, þá hugsar hann ekki um það, eftir hvaða „princípum“ hann megi bjarga sjer, heldur bjargar hann sjer sem bezt hann getur, hvort sem það ríður í bág við einhver „princip“ eða ekki. Annars veit jeg ekki, hvaða tollvitringar hafa frætt háttv. flutningsm., að þessi „princíp“, sem hann kveður þetta frumv. bygt á, væru hin einu rjettu og rjettlátu. Kolin eru nú á tímum orðin hrein nauðsynjavara, og ef að ætti að tolla þau, þá mætti ekki síður tolla brauð eða aðra matvöru. Kolin eiga nú ekki lítinn þátt í framleiðslu matvörunnar, og því kæmi hitt eins vel við, og jeg teldi það því eðlilegra og vildi það heldur, að nauðsynjavaran væri tolluð. Sá tollur kæmi að minsta kosti miklu jafnar niður á gjaldendurna, en þessi tollur. Það er annars hrein fjarstæða, sem oft er haldið fram, að eigi megi tolla nauðsynjavöru, sá tollur kemur jafnast niður á landsmenn, og ef menn bera traust til landsstjórnarinnar, að hún fari vel með fjeð, þá er hjer í sjálfu sjer ekki um annað að ræða, en að láta fjeð úr einum vasa í annan. En þetta verður ekki sagt um kolin; tollur á þeim nær ekki jafnt til allra, kolin eru nú orðið ein aðalframleiðsluvara landsins. sem nær eingöngu er keypt til að reka sjávarútveginn, og svo af kaupstaðar- og sjávarþorpsmönnum, því jeg þori að segja, að ekki 1/100 af öllum þeim kolum, er flytjast til landsins, sje notuð í ofna og eldavjelar til sveita.  (Jens Pálsson: Ekki 1/1000)  . Já, það mun óhætt að fullyrða, að það sje ekki yfir 1/1000. Og þó bændur hætti þeim skrælingjaskap, er hefur tíðkazt, að brenna sauðataði, þá þurfa þeir ekki að kaupa kol vegna þess, því svo er fyrir að þakka, að á nær því annari hverri jörð er nóg af mó, svo eldsneytið er þar svo að segja við fætur bóndans, ef hann hefur mannrænu til að hirða það, og það meira að segja mikið ódýrara en kolin eru, einkum þegar búið er að flytja þau langa leið frá kaupstaðnum. Það er oft talað um það, að botnvörpungarnir borgi sig svo vel, og er þessvegna rjett, að hyggja að því, hvernig því er háttað. Botnvörpuútgerðin er komin hjer á fót af hreinni og beinni nauðsyn; menn voru neyddir til þess, að fylgja útlendingum í þessu efni, því annars hefðu þeir sópað fiskimið vor, og hirt þar alt, sem hægt er, og við Íslendingar ekkert haft; þess vegna er það, að við höfum verið neyddir til þess af knýjandi nauðsyn, að leggja af fátækt okkar of fjár í þessa atvinnugrein, til þess að horfa ekki aðgerðalausir á það, að útlendingar sætu einir að fiskimiðum vorum, og framtíðarhorfur þessa útvegs eru als ekki eins glæsilegar, og sveitabændurnir ætla, því að vel getur rekið að því, að miðin þrjóti eftir nokkurn tíma, hjer eins og annarsstaðar, sem botnvörpuútvegur hefur verið rekinn í stórum stýl, en hvað tekur þá við? Alt stöðvast. Viðvíkjandi því, hvað botnvörpungarnir borga sig vel, þá er stöðugt bent á það, hvað þeir afla mikið, en menn gæta þess ekki, hvað aflinn kostar útgerðarmanninn. Eins og nú er til hagað, þurfa útgerðarmenn hvers botnvörpungs að fá 120-150 þús. kr. til þess að standast útgerðarkostn., og ef aflinn bregst eða fiskurinn fellur í verði, þá kemur alger hnekkir eða jafnvel hrun, því útgerðin stendur ekki á föstum fótum. Hún er gerð af nauðsyn og um efni fram, að því leyti til, að fjeð er mest eða alt tekið að láni, og þessvegna er mótstöðuafl hennar mikið minna, en ef þeir, er botnvörpungana hafa keypt, hefðu getað lagt í þá annað, en eintómt lánsfje. Það er rangt, er sagt hefur verið, að botnvörpuútgerðin og sjávarútvegurinn sje skaðleg fyrir landbúnaðinn, því hyrfi sjávarútvegurinn, mundi landbúnaðurinn bera sig ver, eins og líka að sjávarútvegurinn getur ekki án landbúnaðarins verið. Það er hiklaust bezt og hagfeldast, að þeir vinni saman í bróðerni, en sjeu ekki að reyna að íþyngja hver öðrum. Háttv. þm. Strand. vildi samþykkja toll á kolum af velvild við kaupmannaráð Reykjavíkur, vildi taka þessu veglega tilboði þeirra, er þeir buðu, er þeir voru að jarðsyngja kolaeinkaleyfið. Mikið skelfing var þetta tilboð veglegt eða hitt þó heldur! Háttv. þm. er þó ljóst eins og öllum öðrum, að kaupmennirnir greiða sjálfir ekkert af tollinum, heldur leggja hann og það meira að segja margfaldan á vörur sínar, svo það erum við, viðskiftamenn þeirra, er greiðum allan tollinn, og talsverða aukagetu auk þess til kaupmannanna fyrir umstang þeirra. Það var þessvegna ekki nema fyrir mjög einfaldar sálir, að gína við þessari flugu kaupmannanna. Þetta gildir ekki eingöngu um þennan toll, heldur og alla aðra tolla, og kaupmönnum er þetta ekki láandi; þeir vilja fá fje sitt, ásamt sæmilegu hundraðsgjaldi. Jeg verð að líta svo á, að öll þau skattafrumvörp sjeu ósanngjörn og eigi ekki að ná framgangi, sem leggjast eingöngu á annan aðalatvinnuveg landsins, en hlífa hinum algerlega, en það gerir frumvarp það, sem hjer liggur fyrir. Það leggst að mestu leyti á sjáfarútveginn, kaupstaðarbúa og þurrabúðarlýð, og fyrir þá væri tollur á brauðið, sem þeir borða, engu ósanngjarnari, því að sá tollur legðist þó á alla, ríka sem fátæka, til sveita sem til sjávar, því allir þurfa að neyta brauðsins. Jeg er ekki mótfallinn frumv. þessu fyrir þá sök, að eg telji hinar aðrar leiðir í tollmálunum, er komið hafa fram hjer á háttv. alþingi, svo æskilegar, síður en svo, enda munu engir þingmenn hafa ætlazt til þess, að frumvörp þau yrðu til frambúðar, heldur stungið upp á þeim sem bráðabirgðarlögum. En þessar bráðabirgðaráðstafanir mega ekki hefta annan atvinnuveg landsins - sjávarútveginn - eins og þetta frumv. gerir. Menn verða í skattalögunum að finna þær leiðir, sem ekki hefta framleiðslu í landinu eða koma eins ranglátlega niður, eins og þessi tollur. Það er því öðru nær, en frumv. þetta sje nokkur bót á kolaeinkasölufrumvarpinu. Það er þvert á móti miklu verra.

Steingrímur Jónsson Jeg skal ekki lengja umræðurnar mikið að þessu sinni. Jeg er í flestum atriðum samþykkur háttv. 2. kgk. þm. og háttv.þm. Ísfjk. Háttv. flm. sagði í byrjun ræðu sinnar um málið. að hjer væri um neyðarúrræði að ræða. Þetta er alveg rjett. Og það er að mínu áliti aðalmeðmælin með frv., að það er neyðarúrræði. Það voru að vísu örfá atriði, er jeg vildi benda á. Háttv. flm. sagði í ræðu sinni, að þetta frv. væri að því leyti gagnstætt öðrum tillögum til að bæta úr landsfjárhagnum, er nú lægju fyrir þinginu, að það væri framhald þeirrar tollstefnu, er fylgt hefur verið hjer á landi. En þetta er ekki nema hálfur sannleikur. Stefnan hefur í fyrsta lagi verið sú, að hafa tollstofnana fáa og háa, og í öðru lagi sú, að leggja tollana á munaðarvöru, en ekki nauðsynjavörur, eins og hjer er farið fram á, þar sem frv. ætlast til, að tolluð sje sú nauðsynjavara, er kalla má helztu framleiðsluvöru vora. En aðalatriðið er samt ekki þetta, heldur hitt, að tollurinn, sem frv. gerir ráð fyrir, er óeðlilega hár. Jeg veit ekki, hvort háttv.flm. frv. hafa athugað það, hversu hár tollurinn í rauninni er. Jeg geri ráð fyrir, að 80 þúsund „tons“ flytjist til landsins af kolum“. Meðalverðið á tonninu, þegar kolin eru flutt í stórum förmum, hjer á höfn er 14-15 kr. Jeg miða ekki við það verð, sem kol eru seld hjer við í ár, því að það er óvenjulega hátt, heldur við vanalegt verð. Nú gerir frv. ráð fyrir 2 kr. tolli af tonninu. Tollurinn væri því nálægt 14% álagning á verð kolanna, Hann væri með öðrum orðum 4% hærri, en sá tollur, er milliþinganefndin taldi tiltækilegt að leggja á álnavöru. Að því leyti sem þessi vara er nauðsynjavara landsmanna, er tollurinn mjög óþyrmilegur, og hann er líka ennþá óþyrmilegri vegna þess, að minni hluti landsmanna ber hann, að kalla, að öllu leyti, sem sje sjávarútvegurinn og kaupstaðarbúar. Það er sagt út í loftið, að sveitirnar noti mikið af kolum. Bændur brúka mjög lítið af þeim. Það liggur í augum uppi, að ef hætta á að brenna sauðataði og nota það til áburðar, þá er leiðin til slíks ekki sú, að brenna kolum í stað þess (taðsins), að flytja þau langar leiðir á hestum, vögnum eða sleðum, heldur verður þá að hafa til eldsneytis mó, surtarbrand og skóg, sem nú fer vaxandi. Það er að minsta kosti það, sem aðallega verður notað, en hitt nær ekki neinni átt, að mikill kolaflutningur geti átt sjer stað til sveitanna. Þá er annað atriði, sem jeg vildi minnast á, og háttv. 2. kgk. þm. líka drap á. Ef hjer um bil helmingurinn af kolum þeim, sem fluttur er til landsins, er notaður af landsmönnum sjálfum, ef landsmenn nota t. d. 35 þús. smálestir til „trollara“, annarar framleiðslu og til eldsneytis, þá er hitt selt útlendingum til siglinga. Það er því auðsætt, að með þessu frv. er lagður skattur á verzlun við útlendinga. Af þessu stafar mesta hættan af frv., ef það verður að lögum. Það er óeðlilega mikil hækkun, að kolaverðið hækki um 14%, og því er hætt við, að þetta hafi í för með sjer gagnstæðar afleiðingar við það, sem háttv.flm. ætlast til. Með frv. ætla þeir að útvega landinu tollstofn, er auknar tekjur drjúpi af í landssjóð ár frá ári. En það er hætt við, að með svona háum tolli verði reyndin sú, að tekjurnar fari minkandi ár frá ári. Jeg vil leyfa mjer að benda á eitt dæmi. Setjum svo, að enskt „trollara“-fjelag kaupi hjer 5.000 tonna af kolum á ári. Með þessu frv. er því, ef það verður að lögum, gert að gjalda 10 þús. kr. í skatt. Það er mikið fje, er verja má til allmargra hluta. Það er als ekki ólíklegt, að það mundi koma sjer upp kolastöðvum á Færeyjum eða láta flytja þau hjer upp undir landhelgislínuna, og hafa þar fljótandi kolabirgðir. Það mundi svo skipa kolunum í botnvörpunga á sjónum úti. Þetta er að eins eitt dæmi þess, hvaða áhrif frumv. getur haft. Landssjóður mundi þá ekki eingöngu verða af tollinum, heldur mistu landsmenn úr greipum sjer ágóða af viðskiftum og verzlun við útlendinga. Jeg álít því, að það þurfi að athuga frumv. þetta vel, einkum það atriði, hvort tollurinn sje ekki alt of hár. Ef hann er lækkaður, getur vel farið svo, að jeg verði með frv. sem neyðarúrræði. Jeg leyfi mjer því að stinga upp á, að því verði vísað til nefndarinnar í frv. til laga um árgjald af verzlun og viðskiftum við útlönd. Jeg legg þetta til í fyrsta lagi af því, að jeg vil eigi fella það, ef aðrar leiðir reynast ófærar, því að þá má ef til vill nota það sem neyðarúrræði. Í öðru lagi sting jeg upp á þessu af því, að á frv. eru agnúar, er laga þarf áður, en hægt er að samþykkja það, t. d. í 2. gr., þar þarf að athuga, hver tök sjeu á að innheimta toll af kolum, er geymd eru á floti í landhelgi. Endurtek jeg það svo að síðustu, að jeg sting upp á, að frv. verði vísað til nefndarinnar í frv. um árgjald af verzlun og viðskiftum við útlönd.

Jósef Björnsson Jeg get sagt líkt og háttv. 4. kgk. þm. sagði um tollinn á kolum, að hann væri óþyrmilegur, að menn hafa tekið óþyrmilega á frv. Má vel vera, að ýmsar mótbárur gegn frumv. hafi við rök að styðjast. En það hefur sjálfsagt farið svo fyrir fleirum en mjer, að þeim hefur ekki dulizt, að rökin hafa alt af ekki verið eins góð og skyldi. Jeg skal að eins minnast örlítið á ræðu háttv. 4 kgk. þm., þar sem hann talaði um hæð tollsins. Hann sagði, að hann væri 14%, og miðaði það við 14-15 kr. verð á kolum. Jeg hef reynt eftir því, sem jeg hef getað, að afla mjer þekkingar á kolaverði, hef athugað skýrslur milliþinganefndarinnar og fylgt því, sem sagt hefur verið um kolaverð í umsögnum þeim, sem út af einkasölu spunnust, og að þessu athuguðu, get jeg, ekki sjeð, að hægt sje að fá kol hjer í Reykjavík fyrir þetta verð. Það verður að miða við það verð, sem hægt er að fá kolin fyrir hjer, og þau eru vanalega seld fyrir, en ekki eitthvert verð, sem reiknað er út og varpað framan í fólk í kappræðum um mál, í „Kampens Hede“, eins og kaupmenn gerðu í vor, er þeir voru í leiðangri gegn kolafrumv. fjármálanefndarinnar. Á slíku er ekkert byggjandi. Það verður að miða við það verð, sem menn í raun og veru kaupa kol fyrir. Og það verð er talsvert hærra, en hinn háttv. 4. kgk. þm. gerði ráð fyrir, og hundraðsgjaldið í toll af þeim því lægra, en honum reiknaðist. Þar sem hinn háttv. 2. kgk. þm. mintist á, að athuga yrði, hvort þetta frumv. hnekti ekki sumum mikilvægum atvinnuvegum, þá er það rjett, að þess verður að gæta, að ekkert það sje gert í tollalöggjöfinni, er hamli mönnum frá að reka atvinnu á nokkru sviði. Og ef hægt er að sýna mjer fram á það, að þessi tollur, sem frv. fer fram á, verði til þess, að reka atvinnurekendur burtu úr landinu, eða þeir hætti við atvinnu sína, þá skal jeg verða manna fúsastur til að hætta við frumv., en meðan mjer er ekki sýnt fram á slíka hættu, sje jeg eigi ástæðu til annars en að halda því fram. Annars skal jeg geta þess, að það voru ekki kaupmenn einir, sem óskuðu kolatolls á seinasta vetri. Það gat verið öldungis eðlilegt, að þeir óskuðu kollatolls fremur en einkasölu, eins og einhver háttv. þingmaður tók í fram áðan. En þeir höfðu útvegsmenn að veifa kring um sig, því útvegsmenn tóku í sama strenginn. Þeir gátu risið; sem einn maður gegn þessum óskum og tillögum, ef þeim fanst þær hepta atvinnuveg þann, er þeir reka. En því fór fjarri, að þeir gerðu slíkt. Þeir virðast því ekki hafa verið hræddir um það þá, að þessi tollur yrði til niðurdreps atvinnuvegi þeirra. Þá skal jeg snúa mjer að háttv.þm. Ísfjk. og drepa á örfá atriði, er hann nefndi. Hann sagði, að það mætti eins vel leggja. toll á brauðið, sem við borðuðum, og á kolin. Það kæmi jafnt niður á öll landsins börn, sagði hann, því að allir þurfa að borða. Um það er jeg vitaskuld sammála háttv.þm. Ísfjk., að allir þurfa að borða. En jeg lít svo á, að það sje ekki sem rjettlátastur gjaldamáti, að láta skattinn koma niður sem jafnt gjald á matinn, af því að allir þurfa hans við. Jeg lít svo á, sem tollálögurnar verði að fara eftir gjaldþoli þeirra, er eiga að greiða tollana. Auðmennirnir verða að bera stærstu byrðarnar  (Sigurður Stefánsson: Hjer er enginn auður til)  . Auðmaðurinu þarf ekki meira að borða, en erfiðismaðurinn, er ekkert gjaldþol hefur, en hróplegt ranglæti væri, að á báðum hvíldi jafnt gjald til almennings þarfa. Það má því með engu móti bera saman brauðtoll og kolatoll. Jeg er samdóma háttv.flm. um það, að það sjeu útlendingar, stór fyrirtæki innanlands, auðugir atvinnurekendur, er mest kaupi af kolum, því að það eru vitanlega stóreignir, er standa að baki botnvörpungaútgerðinni.  (Sigurður Stefánsson: Stór lán)  . Má vera að stundum standi stór lán í þessari útgerð, en þá gefa þau oftast háa vexti. Það eru því þeir, sem mikið gjaldþol hafa, er þessi tollur lendir á, og slíkt er rjettlátt. Þá gerði sami háttv.þm. Ísfjk. mikið úr því, hve lítið væri brúkað af kolum í sveit. Hann sagði, að í öllum sveitum landsins væri ekki brúkað nema 1/1000 þeirra kola, er flyttust til landsins. En gái hinn háttv.þm. nú að, hvað hann er að fara með. Eftir skýrslum um þetta efni er flutt til landsins um 70-80 þús. tonna af kolum á ári. Samkvæmt þessu ættu allar sveitir landsins ekki að brúka meira en 70-80 tonna. Mjer þykir hart, að slíkum fullyrðingum er varpað fram, því að jeg get sannað, að þetta er svo rangt, sem verða má, og þarf ekki að fara út fyrir mína sýslu til að sýna, að ein lítil sveit notar eins mikið af kolum, sem hinn háttv.þm. sagði, að allar sveitir landsins notuðu.  (Sigurður Stefánsson: Jeg hef aldrei talað þetta. Einhver: Jú, þm. sagði 1/1000. (Sigurður Stefánsson: Jeg sagði 1/100)  . Nei, hinn háttv.þm. sagði 1/1000. Jeg skrifaði það eftir honum um leið og hann talaði það. Þá talaði hinn háttv.þm. Ísfjk. um það, að mótekja væri á annari hverri jörð á landinu. Það getur verið, að það sje þannig að jafnaði. En það verður þó að muna eftir því, að á heilum svæðum er engin mótekja. Ef þeir, sem á slíkum svæðum búa, vilja ekki brenna taði, verða þeir að brenna kolum - hafa ekki önnur ráð. Jeg lít því svo á þetta mál, eins og háttv. deildarmenn hafa víst skilið, að hjer sje hvorki ráðizt á sjávarútveg nje einstakar stjettir jafn óþyrmilega og hinir háttv. ræðumenn hafa sumir haldið fram. Jeg fæ enn ekki sjeð, eins og jeg sagði áðan, að þessi tollur, sem frv. gerir ráð fyrir, reki atvinnurekendur burt úr landinu, þótt hann komist á, eða að það stafi hætta af honum. Þetta er og heldur einfalt mál, eins og hinn háttv.flm. tók fram. Það er tekinn einn nýr tollstofn og bætt við gömlu tollstofnana. Og það er gömul stefna, að hafa tollstofnana fáa og innheimtuna einfalda. Hjer er engin ný leið farin að þessu leyti, og jeg sje ekki, að hún geti verið eins hættuleg og háttv. 2. kgk. þm. hjelt fram. Jeg segi ekki meira að sinni. En mjer finst frv. ekki svo margbrotið nje flókið, að ekki megi laga þá galla, sem á því kunna að vera, án þess að því sje vísað til nefndar, með breytingartillögum frá einstökum deildarmönnum. Jeg mun því greiða atkvæði móti, að málinu verði vísað til nefndar.

Steingrímur Jónsson Það var að eins örstutt athugasemd. Það var með öllu óþarfi af háttv.þm. Skgf., að gefa í skyn, að jeg hefði, er jeg talaði um kolaverðið, miðað við kolaverð, eins og það hefur verið hjer í Reykjavík að undanförnu, heldur miðaði jeg við það, hve kolin mundu kosta útgerðarmenn og útlendinga, er þau væru komin hingað í höfn, en þá á að leggja tollinn á þau, og jeg hygg, að 14-15 kr. verð sje nærri lagi. Jeg miðaði við venjulegt innkaupsverð, og það hefur verið 9 „shillings“ pr. tonn. Flutningsgjald kola hefur komizt niður fyrir 7 „shillings“ pr. tonn hingað til Reykjavíkur og Austurlandsins. Háttv. flm. taldi það mikil meðmæli með frv., að það næði svo miklu gjaldi í landssjóð af útlendingum. Það er því nýjung, sem hjer er farið fram á. Það er að vísu ekki nýjung, að útlendingar gjaldi skatta í landssjóð, er þeir hafa hag af landinu á einhvern hátt, reka hjer viðskifti eða stunda atvinnu, en það er nýjung, að reyna að rýja þá, eins og hjer er farið fram á.  (Jósef Björnsson: Eigum við að hæna þá að okkur til að eyðileggja fiskimiðin?)  .

Guðjón Guðlaugsson Jeg ætla að svara háttv.þm. Ísfjk. örfáum orðum. Hann sagði, að hann mundi ekki ávinna sjer hylli neinnar stjettar fyrir það, er hann mælti, því að hann færi ekki eftir óskum þeirra. Það er als ekki ótítt, að þingmenn geri eitthvað eftir ósk einhverra, þótt þeir sjeu því ekki hlyntir í sjálfu sjer, að þeir t. d. fari eftir ósk kjósenda sinna, þótt þeir sjeu ekki á sama máli. Þetta þarf als ekki að vera gert í persónulegu hagnaðarskyni. Menn hugsa sem svo, að þeir sem óska þessa, er um er að ræða, kunni að sjá eitthvað í málinu, er þeir sjá ekki sjálfir. Háttv. þm. Ísfjk. sagði, að kaupmenn hefðu komið fram með tollinn, sem Lokaráð. Jeg er á sama máli og háttv.þm. um þetta og held, að þetta hafi í rauninni verið Lokaráð hjá kaupmönnum. En annars er það ekki rjett, að kaupmönnum sje sama um, hvort tollar eru lagðir á vörur eða ekki. Það á að minsta kosti ekki við annarsstaðar, en þar sem alt er borgað með peningum útí hönd. Þótt kaupmenn þurfi ekki að greiða tollinn sjálfir, þá þurfa þeir þó að gjalda í toll, ef til vill, fleiri þúsund krónur fyrir fram, er vörurnar koma, og verða svo að liggja með þær lengi á eftir, og þetta veldur þeim mikilla óþæginda og kostnaðar. Fyrir því vilja kaupmenn helzt losast við alla tolla. Það er ekki rjett, að það væru eingöngu kaupmenn, er báðu um eða stungu upp á kolatolli. Það voru líka útgerðarmenn, er fóru fram á kolatoll, hafa verið flekaðir til þess af kaupmönnum. Þetta hefur vafalaust verið gert til ginningar, og því þá ekki að lofa þeim að þefa upp úr því og vita, hve gott það er. Jeg held, að þetta sje skylt því, er girðingalögin voru á ferðinni. Heimska bænda var notuð til að drepa þessi lög, er þeim voru sjálfum til hagnaðar. Í Húnavatnssýslu var haldinn bændafundur til að mótmæla þeim. Nú hafa þeir fengið að sjá, hvaða hag þeir hefðu getað haft af þeim, ef þeir ekki hefðu verið gintir til þess, að fótum troða lögin meðan þau voru í framkvæmd. Nú iðrast þeir syndanna og fá girðingarefnið miklu dýrara en eftir girðingalögunum, og verða í að taka til þess miklu óhentugri lán, auk þess að fara á mis við ýms hlunnindi, sem í lögin í öðrum efnum veittu. Sama mun verða niðurstaðan af hinu mikla heimskuópi, sem hrópað var yfir kolaeinkasölunni. Það voru óneitanlega mestmegnis kaupmenn og útgerðarmenn, sem sögðu já og amen við því að greiða toll af kolum. Og verði nú þetta frumv. drepið, þá verður það gert af málsvörum þessara sömu manna, sem einungis virðast þá að hafa talað til þess að eyðileggja, án þess að byggja nokkuð upp í staðinn. - Það er auðvitað satt, að þessi tollur, 2 kr. af hverju kolatonni, eykur að vísu verð kolanna að nokkrum mun, og það er skaði fyrir kaupendur vörunnar; en þeir, sem drápu einkasöluhugmynd milliþinganefndarinnar þegar í fæðingunni, hafa ekki hugsað um það. - Eg get í þessu sambandi getið þess, að í mínu bygðarlagi verðum við að kaupa kolin, sjálfsagt við tífalt hærra verði, en ef einkasalan hefði komizt á. Það hefur verið mikið fárast um það hjer í deildinni af ýmsum háttv.þm., hve lítið bændur noti af kolum, en öll slík ummæli hljóta að vera sprottin af misskilningi, eins og svo margt annað. Bændurnir eru nú, sem betur fer, víðast hættir að brenna áburðinum, - sauðataðinu-og hverju eiga þeir þá að brenna, ef ekki kolum. Háttv. þm. Ísfjk. hjelt fram, að því er mjer skildist, að á flestum jörðum mundi fást nægur mór til eldsneytis en jeg þykist nú reyndar þekkja mó, engu síður en háttv.þm. Ísafjk. og get jeg frætt hann á því, að jeg hef sjálfur leitað að mó á mörgum jörðum, en engan fundið, af þeirri einföldu ástæðu að hann var hvergi að fá. En á sumum stöðum er aftur á móti svo erfitt að vinna móinn, að lítt kleyft má kalla; og enn má geta þess, að allvíða er mótegundin svo ljeleg, að tæplega verður hún notuð. Þess má líka geta; nú eru tímarnir allmjög breyttir frá því, sem áður var. Fyrmeir voru víðast á bæjum hlý torfhús, og víða voru jafnvel kýr hafðar undir baðstofulofti, og af þeim naut fólkið nægilegs yls. - En nú eru allvíða komin upp timburhús, þar sem ekki verður notað annað til upphitunar, en einmitt kol. Menn kunna nú kanske að segja, að ekki þurfi að byggja húsin úr timbri; heldur af steini; en til þess er því að svara, að steinhúsin eru allmiklu rakasamari, einkum og sjerílagi á meðan þau eru enn ung, og þarf að kynda þau afarmikið, og til slíkra kyndinga verður alt ómögulegt, nema kolin. Það var rjett, sem háttv.þm. Skgf. tók fram, að fjarstæða hefði það verið hjá h. þm. Ísfjk., að aðeins 1.000. hluti kolanna væri notaður til sveitanna; þetta gæti ef til vill fremur heimfærzt upp á einn hrepp eða svo. Jeg skal játa það, að menn neyðast til þess víðsvegar hjér um land, að nota til eldsneytis annað en kol; því að menn geta varla fengið minna, en heilan skipsfarm, og víða verður því ekki við komið. Jeg skal viðurkenna það, að mjer dettur ekki í hug, að kaupa kol í Reykjavík og flytja til Hólmavíkur; en þó vil jeg geta þess, að maður einn norður þar, bað mig um að útvega sjer kol í Reykjavík, og ef jeg hefði gert það, mundu fleiri á eftir hafa farið, og kolaeyðslan þar af leiðandi hafa aukizt um 9/10 hluta. Jeg ætla svo ekki aðsegja fleira um málið að sinni; það er að vísu hálfgert neyðarúrræði; en mundi verzlunargjaldsfrv. háttv.þm. Ísfjk. ekki vera það líka? En á móti öllu því, sem til þess miðar, að auka tekjur landssjóðsins, get jeg ekki verið.

Ráðherra (H. H.) Mín afstaða er sú, nú sem stendur, að jeg get ekki að svo stöddu staðið á móti neinum þeim tilraunum, sem fara í þá átt, að auka tekjur landssjóðsins. En jafnframt þakklætinu fyrir allar slíkar tilraunir verð jeg að láta það í ljósi, að jeg er hálfhræddur við, að ef menn leggja mjög mikið kapp á sitt frv. hver, og hvor deildin á sín frumvörp, geti svo farið, að frumvörpin reki sig hvert á annars horn, og verði hvert öðru að fjörlesti. Jeg vil mikillega mæla með því, að nefnd verði sett í þetta mál, er þá getur sjeð, hvað setur með hin önnur tekjuaukafrumvörp, og vildi jeg þá jafnframt leyfa mjer að leiða athygli væntanlegrar nefndar að því, að það. er engan veginn óhugsandi, eftir fenginni reynslu síðasta vor, að svona hár tollur á kolum mundi vekja líka mótspyrnu af hálfu sendiherra annara ríkja, eins og frumvarpið um einkasölu á kolum, sem stjórnin ætlaði sjer að leggja fyrir þingið, en varð að hætta við. Mótspyrna erlendu sendiherranna þá var aðallega sprottin af því, að þeir óttuðust, að kol yrðu dýrari handa útlendum skipum, er reka atvinnu hjer við land, en hingað til hefur verið. Fyrir því var þó engin vissa; en sje þessi tollur lagður á, þá er það fyrirfram augljóst, að kolin hljóta að hækka í verði, eigi aðeins um tollupphæðina, heldur einnig um það, sem kaupmannsálagning nemur. Þeir hafa því sömu ástæðu til þess að reisa mótspyrnu móti staðfesting þessara laga, og ef menn vildu kynna sjer það, sem sendiherra Norðmanna í Danmörku, Hagerup sagði í ræðu sinni, er hann fyrir hönd sendiherranna mótmælti einkasölunni á kolum, munu menn sjá, að hann mótmælti einnig „hækkuðum kolatolli“. Jeg man ekki í svipinn, hvort hann talaði þetta fyrir munn fleiri landa en síns lands, en eins og jeg gat um, er ástæðan til mótmæla hin sama. Og ekki væri landssjóðsins þörf borgið með því, þó að samþykt væru lög, sem stjórnin ef til vill yrði að skila þinginu aftur, um leið og hún skilaði ráðherraembættinu.

Sig. Eggerz Jeg get verið mjög stuttorður að þessu sinni, því í fyrri ræðu minni hafði jeg slegið varnagla gegn flestum þeim mótbárum, sem fram eru komnar gegn frumv. þessu. Háttv. 2. kgk. þm. talaði af miklum móði um hættu þá, sem af kolatolli þessum leiddi fyrir botnvörpuútveginn, og þá sjerstaklega hvað snerti útlendinga. Þeir mundu annaðhvort neyddir til að hætta útvegnum, eða þá fá sjer dísilmótora. En jeg verð að segja, að mjer þykir það harla ólíklegt, að nokkrum kæmi til hugar að yfirgefa þessi auðugu fiskimið af þessari ástæðu og leita t. d. til Færeyja, því það er sýnilegt, að kostnaðurinn við að leita til Færeyja eftir kolum mundi verða margfalt meiri, en tapauki sá, sem hjer er farið fram á, eða þeir færu að taka upp dísilmótora. Það gera útlendingar og allir auðvitað strax, og það verður talið ódýrara eða hentugra, en að þessi tollauki geti orðið til þeirra breytinga, það held jeg allir sjái, að nái ekki nokkurri átt. Því jafnvel þó hver botnvörpungur ætti að greiða 3.000 kr. í toll, hvað mundi slíkt hrökkva fyrir nýrri og dýrari skipum. En nú athugaði háttv. 2. kgk. þm. ekki, að botnvörpung. sleppa við að greiða sjálfsagt toll af hálfri kolabrúkuninni, því ekki er ætlazt til, að þeir greiði toll af þeim kolum, sem þeir taka í útlandinu og brúka á leiðinni hjer upp og á fiskiveiðum; aðeins af þeim kolum, sem þeir kaupa hjer. Og sá tollur mundi að líkindum als ekki verða meiri en 1.500 kr. á hvern botnvörpung. Jeg verð að segja, að mjer þótti það dálítið broslegt, sem háttv. 4. kgk. þm. sagði, að með þessu frumv. væri verið að níðast á útlendingum. Jeg hjelt nú reyndar, að það mætti fremur segja um þá, sem ausa upp fiskinum í kring um strendur vorar, að þeir níddust á oss. Sumir háttv.þm. hafa ekki viljað heyra það nefnt, að útlendingar greiði nokkurn hluta þessa kolatolls; en þá virðist mjer koma æði skrítið hljóð í strokkinn. Allir hljóta að kannast við það, að það var einmitt álitinn einn stærsti kosturinn við áfengistollinn, að útlendingar greiddu beinlínis eða óbeinlínis mikinn hluta hans. Hafi þetta verið kostur við áfengistollinn, og það held jeg allir hafi verið sammála um, því skyldi það þá ekki einnig vera kostur við þennan toll. Því það er einmitt höfuðkosturinn á tolli þessum, að helmingur hans er ekki tekinn úr vasa þjóðarinnar, en á sanngjarnan hátt frá útlendingum, og þessi kostur er svo mikill, að það er varla, í þeim vandræðum, sem nú eru á ferðinni, forsvaranlegt, að ganga fram hjá þessum tollstofni. Því hefur verið haldið fram, að frumv. þetta kæmi hart niður á fátæklingunum; vitanlega koma öll aukin gjöld hlutfallslega þyngra niður á þeim, en hinum efnameiri. En það er ekki til neins, að vera að hafa hátt um það, að hjer sje verið að íþyngja þeim um of, en vera þó jafnframt á ferðinni með önnur frumv., sem leggjast langtum þyngra á fátæklingana, sjerstaklega við sjávarhliðina. Því hverjum getur blandazt hugur um, að almennur tollur á öllum aðfluttum vörum lendi harðast á þeim mönnum, sem alt verða að kaupa úr búðunum, og auk þess oft eiga framtíð sína undir dýrum lánsverzlunum. Og eins og fram hefur verið tekið, má búast við, að þessir almennu tollar lentu harðast á nauðsynjavörunum, því kaupmennirnir eiga örðugt með, að greiða mikla tolla fyrir fram, og leggja þá því vitanlega á þær vörurnar, sem greiðast er að selja, og sem þeir eru vissir um að liggja ekki með. En þetta eru sumar vörurnar, sem fátæklingarnir geta ekki verið án. Háttv. þm. Ísfjk. fáraðist mikið um, að jeg hefði talað um allavega „princíp“, og fjekk hreinasta mælskukast. Sagði, að druknandi maður væri ekki að hugsa um nein „princíp“, en klóraði „princíp“laust í bakkann. En það er mjög óheppilegt, ef æði druknandi manns kemur á löggjafana, þegar þeir eiga að ráða fram úr vandamálum þjóðarinnar. Bezta lausnin næst með rólegri og kaldri yfirvegun. Og sú rólega yfirvegun segir manni, að halda sjer að þeim bakkanum, sem hægast er að komast upp á, en synda ekki að fjarlægasta bakkanum, og súpa svo mikla hvelju á leiðinni, að maður nái sjer aldrei, þó upp komist. Jeg vil leyfa mjer að benda á, að nú eru aðeins eftir 14 dagar af þingtímanum, og jeg fæ ekki betur sjeð, en að tími sje til kominn, að reyna að leysa þennan Gordionshnút fjármálanna á viðunanlegan hátt, en með þessu frumv. hygg jeg hann sje viðunanlega leystur; en ef nýju leiðirnar eru farnar, það tel jeg sama og að höggva á hnútinn.

Einar Jónsson Af því að jeg er einn flutningsmanna að þessu frumv., vil jeg leyfa mjer að segja fáein orð um það, enda þótt búið sje að taka flest það fram, er með því mælir, og ætla jeg ekki að endurtaka það. Okkur var það ljóst eins og öðrum, að nauðsyn bæri til að aukatekjur landssjóðsins á einhvern hátt. Frumv. í þá átt eru að vísu á ferðinni í báðum deildum þingsins, en okkur þykir þeim seinka úr nefndunum, og þingtíminn, sem eftir er, styttast til nýrra úrræða. Auk þess þykjumst við vita með vissu, að þingmenn sjeu mjög ósammála um frumv. þau, er fyrir liggja, og gæti þá svo farið, að ekkert þeirra næði fram að ganga og allar tilraunir þingsins til að afla landssjóði tekna færu þannig í mola. Við tókum því það ráð, að koma með þetta frumv. til vara, ef menn skyldu vilja grípa til þess, ef annað þryti. Jeg álít það að vísu neyðarúrræði og hefði helzt viljað draga að koma fram með það, þangað til hin aðalfrumvörpin væru komin til umræðu og sjá mætti eitthvað, hvernig þeim mundi reiða af. En tíminn leyfir það ekki, eins og háttv. forseti hefur þegar bent á. Þess vegna er það nú komið fram. Hin frumv., sem aðallega er nú talað um í þinginu, eru líka neyðarúrræði, og er þá um það að velja, hvað skást sje, en þá er öllu hætt. Það frumv., sem hjer er fram komið í þessari háttv. deild um árgjald af verzlun, er svo gallað í mínum augum, að jeg býst ekki við að geta fylgt því, aðallega vegna þess, að það leggur toll bæði á aðfluttar og útfluttar vörur, og fleiri munu vera sama sinnis hjer í deildinni. Það hefur verið talað um ýmsar skaðlegar afleiðingar af þessu frumv., en jeg hygg, að ofmikið sje úr þeim gert. Jeg veit vel, að það gjald, sem það ræðir um, kemur ójafnt niður á landsmenn, þar sem það kemur aðeins á nokkurn hluta þeirra, að því leyti, sem það ekki lendir á útlendingum, og það er auðvitað verulegur galli; en því er ekki heldur ætlað að standa nema 2-3 ár, og ætti því ekki að verða mjög tilfinnanlegt. Jeg skal játa, að mjer þykir gjaldið, 2 kr. af tonni, heldur hátt, og er fús til, að lækka það, jafnvel alt að því um helming. Það veitir þá að vísu minni tekjur, en þó svo miklar, að verulegur munur er að, og betra að hafa þann tekjuauka en ekkert, ef um annað yrði ekki að gera, þá er þingi lýkur. Viðvíkjandi því, er hæstv. ráðherra mintist á, að vel gæti verið, að útlendingar gerðu mótspyrnu gegn frumv., þá væri það að vísu ekkert óeðlilegt, eftir það, sem á undan er gengið um einkasölu á kolum, enda þótt hjer sje öðru máli að gegna, þar sem gjaldið er jafnt á innlendum sem útlendum vörum. En jeg vona, að það nægi, að benda þeim á það og svo á hitt, að lögunum er eigi ætlað að gilda nema 2-3 ár, og skil ekki, að það geti svo valdið miklum vandræðum.

Jón Jónatansson Jeg skal ekki tefja tíma hinnar háttv. deildar mjög lengi. En jeg vil geta þess, að jeg mun greiða þessu frv. atkvæði, og geri jeg það þó ekki af því, að jeg telji það hina beztu eða heppilegustu stefnu, að leggja toll á kol, heldur af því að jeg tel tvísýni á því, hvort annað nái fram að ganga. Frumv. þau til tekjuauka, er fram eru komin hjer í þinginu, hefja nýjar stefnur, og þó að því leyti ekki nýjar, að þær stefnur hafa áður komið fram hjer á þingi og fengið sinn dóm, og tel jeg því ekki líklegt, að öðru vísi verði á þær litið nú. Jeg skal að vísu játa það, að það væri ekki óskemtilegt, ef vjer Íslendingar reyndumst það ráðsnjallari en aðrar þjóðir, að vjer gætum fundið leið til þess, að ná tolli af flestum eða öllum aðfluttum vörum án tolleftirlits, og með því orðið til fyrirmyndar í tolllöggjöf þjóðanna. En jeg er hræddur um, að þó eitthvað þessara frv. nái fram að ganga, þá munum vjer enga frægð hljóta fyrir. En jeg býst við, að reynslan mundi einmitt sýna hitt, að vjer getum ekki fremur en aðrar þjóðir komizt af án tollgæzlu. Þó vil jeg ekki segja, að taka mætti einhverju frumvarpinu sem neyðarúrræði til bráðabrigða, en hætt er við, að att verði kappi um þau, svo að þau nái ekki framgangi, og skoða jeg því frumv. þetta sem þrautalendingu. Hæstv. ráðherra talaði um, að kolatollur mundi sæta andmælum af hálfu útlendinga, og minti á það, að Hagerup, sendiherra Norðmanna, er forgöngu hafði fyrir andmælunum gegn kolaeinkasölunni, hefði getið þess, að hins sama væri að vænta af þeirra hálfu gagnvart kolatolli. Jeg verð nú að segja það, að þó jeg ekki væri fylgjandi kolaeinkasölufrumv., eins og það lá fyrir, þá sje jeg hins vegar ekki ástæðu til þess, að vjer þurfum að sýna Hagerup neina sjerlega þakklátsemi fyrir þessa framkomu hans, eða að vjer þurfum að bíða eftir því, hvað þeim góða herra þóknast að segja um kolatoll. Að andmæli komi fram frá hálfu útlendinga gegn kolatolli get jeg ekki sjeð að vjer þurfum að óttast; þau andmæli gætu ekki verið rjettmæt. Jeg vil yfir höfuð að tala ekki taka mikið tillit til Norðmanna; ef þingið álítur einhverjar tollálögur rjettar, þá á að leggja þær á, hvað sem Norðmenn segja. Jeg get ekki sjeð, að það geti haft neinar illar afleiðingar. Það er hyggilegt, að reyna að koma sem fyrst betri skipun á skattamál landsins, og þar til það kemst á, álít jeg, að frv. þetta um kolatollinn, bezta úrræðið. Jeg sje enga ástæðu til þess að vísa málinu til nefndar, og mótmæli Norðmanna ekki þess virði, að það þurfi að athuga þau í nefnd.

Ráðherra: Mótmæli útlendu sendiherranna voru ekki einkaástæða mín fyrir því, að frumvarpi þessu væri vísað til nefndar, en hitt þykir mjer ekki nema rjett, að ef nefnd verður sett í málið, þá athugi hún einnig það atriði. Annars er jeg sammála háttv. 2. þingm. Árn., að frv. þetta gæti orðið síðasta tilraun þingsins í skattamálunum, ef alt annað fer í mola, og einmitt þess vegna álit jeg hagkvæmt, að frv. sje geymt í nefnd nú fyrst um sinn. 0414-02-0376 Var síðan gengið til atkv., og var Frumv. vísað til 2. umr. með 12 samhljóða atkv., en felt að vísa því til nefndarinnar í málinu um árgjald af verzlun og viðskiftum við útlönd með 7 atkv. gegn 6. 2. umr. í Ed., á 23. fundi, 13. ágúst (169, 220).

Ráðherrann (H. H.) Það er ef til vill ekki rétt, að kalla það „samning“, sem hér er um að ræða, ætti heldur að vera „samkomulag“. Það er samkomulag, milli stjórnaríkjanna, og á væntanlega eitthvað rót sína að rekja til hlutleysisumleitana, að láta hvor aðra vita, ef settar eru upp loftskeytastöðvar til langra fjarlægða. Annars er ekki hægt að hugsa til að setja upp hér á Íslandi loftskeytastöð, er hafi samband við útlönd, án þess að hafa samband við stöð í Bretlandi. Til þess þarf að sækja um leyfi til brezku stjórnarinnar, þótt ekkert sérstakt samkomulag væri.

Flutningsm. (Matthías Ólafsson) Herra forseti! Eg hefi litlu við það að bæta, sem eg sagði við 1. umr. þessa máls. Eg hafði hugsað mér að koma fram með brtill. við þessa umr., en hún er, því miður, ekki komin úr prentsmiðjunni ennþá. Hún fór fram á það, að þurfalingi skuli veitt sjúkrahjálp, sem frumv. ræðir um, hvort sem hann fer á innlent eða útlent sjúkrahús. Eg get raunar ekki skilið annað en þetta liggi í lögunum sjálfum, en eg hefi heyrt þess getið, að stjórnarráðið hafi kveðið upp árskurð í þess konar máli, sem fari í öfuga átt. Þess vegna vil eg með lagaákvði láta girða fyrir þetta - því að það er ekki síður nauðsynlegt að sjúklingur verði styrktur, þegar kostnaður hans verður mikið meiri. Eg mun því koma fram með þessa brtill. við 3. umr. og vona að háttv. deild taki henni vel.

Flutningsm. (Benedikt Sveinsson) Þetta frv., eða annað líks efnis, lá hér fyrir þinginu í fyrra, en með því að þá fylgdu því ekki önnur skjöl, en beiðnin um að fá jörðina keypta, sá þingið sér ekki fært, að því sinni, að samþykkja frv., heldur vísaði málinu til landstjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. Um verðið, sem til er tekið, skal eg geta þess, að það er sett sem næst því, er ætla má, að jörðin hefði verið metin eftir þeim reglum, er gilda um sölu kirkjujarða, en það má betur athugast í nefnd. Hér liggja nú í lestrarsalnum mörg gögn málinu til skýringar, og þætti mér vel fallið að kosin yrði 3 manna nefnd til þess að athuga þau. Og með því að þar gæti orðið um lögfræðileg vafaatriði að ræða, væri líklega rétt að hafa einhvern lögfræðing í þeirri nefnd.