Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka það fram að það er fyrirhugaður annar fundur í dag, að loknum þessum fundi. Á þeim fundi verða þau mál sem nú eru til 2. umr. tekin til 3. umr. Enn fremur verða teknar á dagskrár skýrslur um norrænt samstarf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 757, um frv. til laga um ráðstafanir til að efla eiginfjárstöðu innlánsstofnana, frá meiri hluta efh.- og viðskn. Í upphafi máls míns vil ég lýsa ánægju með að fulltrúar Alþfl., Sjálfstfl., Framsfl. og Kvennalista náðu svo góðri samstöðu um afgreiðslu þessa þýðingarmikla máls og jafnframt þakka ég góða samvinnu í efh.- og viðskn. Við umfjöllun efh.- og viðskn. um frv. fékk hún á sinn fund Finn Sveinbjörnsson, skrifstofustjóra í viðskiptaráðuneyti, Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneyti, Ólaf Davíðsson, ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneyti, Halldór Guðbjarnason, bankastjóra Landsbanka Íslands, Árna Tómasson, löggiltan endurskoðanda Landsbanka Íslands, Þórð Ólafsson, forstöðumann bankaeftirlits Seðlabanka Íslands, Sigurð Hafstein, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sparisjóða, Stefán Pálsson, bankastjóra Búnaðarbanka Íslands, Val Valsson, bankastjóra Íslandsbanka, Jóhannes Nordal og Birgi Ísleif Gunnarsson, bankastjóra Seðlabanka Íslands. Nefndin hefur haldið þrjá fundi um þetta mál og reynt að hraða störfum sínum eins og unnt er til að flýta þessu brýna máli. Í frv. þessu er mælt fyrir um þrenns konar aðgerðir til að efla eiginfjárstöðu innlánsstofnana og traust á þeim og fellst meiri hluti nefndarinnar á nauðsyn þeirra. Í fyrsta lagi er um að ræða fjárhagsstuðning ríkissjóðs við Landsbanka Íslands, í öðru lagi breytingu á hlutverki Tryggingarsjóðs viðskiptabanka þannig að hann geti, líkt og Tryggingarsjóður sparisjóða, veitt lán til að efla eiginfjárstöðu bankanna og í þriðja lagi heimild fyrir ríkisábyrgð á lántökum tryggingarsjóðanna tveggja í því skyni að veita víkjandi lán til innlánsstofnana. Meiri hluti nefndarinnar bendir á nokkur atriði varðandi frv.: Hlutverk tryggingarsjóða viðskiptabanka og sparisjóða breytist með þessum lögum og er því brýnt að flýta endurskoðun ákvæða um sjóðina. Fram kom af hálfu forráðamanna bankanna að skoða þyrfti samsetningu stjórnar sjóðsins með tilliti til hins breytta hlutverks. Meiri hluti nefndarinnar telur nauðsynlegt að endurskoða ákvæði laga um tryggingarsjóði viðskiptabanka og sparisjóða og mun taka það mál til meðferðar við umfjöllun nefndarinnar á frv. til laga um viðskiptabanka og sparisjóði. X. kafli þess frv. fjallar um tryggingarsjóðina en frv. hefur verið til meðferðar á fundum nefndarinnar að undanförnu. Vil ég af þessu tilefni einnig benda á það sem fram kemur í grg. með frv. því sem hér er til afgreiðslu. Í lok grg. þar sem lýst hefur verið að ríkisstjórnin telur rétt að grípa til almennra aðgerða segir: ,,Í því skyni hefur ríkisstjórnin ákveðið að Tryggingarsjóði viðskiptabanka verði, á hliðstæðan hátt og nú þegar gildir um Tryggingarsjóð sparisjóða, heimilt að veita viðskiptabönkum víkjandi lán. Í því skyni verður sjóðunum heimilað að taka lán með ríkisábyrgð að fjárhæð allt að 3.000 millj. kr. Af þessari fjárhæð er gert ráð fyrir að Tryggingarsjóður viðskiptabanka veiti Landsbankanum allt að 1.000 millj. kr. víkjandi lán.`` --- Og svo lokasetning: ,,Þá verður skipuð nefnd til að semja tillögur um eflingu sjóðanna í framtíðinni og hugsanlega sameiningu þeirra.`` Meiri hluti efh.- og viðskn. telur að ef til frekari lánveitinga kemur í samræmi við 5. gr. frv. sé eðlilegt að hafa samráð um það við efh.- og viðskn. Minni ég á að það voru fyrstu viðbrögð formanns efh.- og viðskn. þegar Landsbanka voru veittar 1.250 millj. kr. að láni í lok síðasta árs að kalla eftir upplýsingum í nefndina og það voru einnig viðbrögð nú. Strax sl. mánudag var óskað eftir því af hálfu nefndarmanns í efh.- og viðskn. að á reglulegum fundi hennar næsta morgun yrði aflað upplýsinga um málefni Landsbankans sem að sjálfsögðu var orðið fljótt og vel við. Þrátt fyrir ákvæði 6. gr. frv. telur meiri hluti nefndarinnar að ekki sé nauðsynlegt að setja á stofn nýjan eftirlitsaðila. Var það sjónarmið einmitt sett fram af fulltrúa ríkisstjórnarinnar á fundi nefndarinnar. Að gefnu tilefni vill meiri hluti nefndarinnar benda á nýtt frv. um viðskiptabanka og sparisjóði, sem ég hef þegar getið um og er til umfjöllunar í nefndinni, en þar eru m.a. ákvæði sem lúta að því að veita viðskiptabönkum og sparisjóðum ótvíræðari lagaheimildir en nú gilda til þess að tryggja viðskiptahagsmuni sína með þátttöku í starfsemi fyrirtækja. Nefndin mun leggja áherslu á að hraða meðferð þess. Undir nál. rita Rannveig Guðmundsdóttir, varaformaður og frsm., Sólveig Pétursdóttir, Hjálmar Jónsson, Ingi Björn Albertsson, Guðjón Guðmundsson, Kristín Ástgeirsdóttur með fyrirvara, Halldór Ásgrímsson með fyrirvara og Jóhannes Geir Sigurgeirsson með fyrirvara. Endurtek ég þakkir mínar til nefndarmanna og vænti farsællar afgreiðslu málsins á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. minni hluta efh.- og viðskn. Nál. er á þskj. 756 og brtt. á þskj. 758. Minni hluti nefndarinnar er fylgjandi því að gripið sé til nauðsynlegra aðgerða til að styrkja stöðu Landsbankans og tryggja með óyggjandi hætti að hann standist allar þær kröfur sem til hans eru gerðar. Úr því á annað borð staða Landsbankans er komin á dagskrá með þeim hætti sem raun ber vitni er að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en að klára það verkefni sem þar er á ferðinni og tryggja að bankinn geti hvort tveggja uppfyllt þær nýlega settu alþjóðlegu reglur um eiginfjárhlutfall lánastofnana, sem hér eru í gildi, en ekki er það síður mikilvægt að tryggja að Landsbankinn geti áfram sinnt sínu hlutverki sem langstærsti og mikilvægasti atvinnuvegabanki landsmanna, þar á meðal og ekki síst viðskiptabanki sjávarútvegsins. Ljóst er að tæki bankinn til við að draga verulega úr fyrirgreiðslu sinni og umsvifum í þeirri grein þá mundi það hafa alvarleg áhrif. Það hefur legið fyrir um alllangt skeið að staða Landsbankans væri nokkuð tæp í sambandi við eiginfjárhlutfallið og hina nýju reiknireglur þar um. Einnig hefur það lengi verið ljóst að það hlutverk sem Landsbankinn sinnir gagnvart sjávarútveginum og atvinnulífinu er mikilvægt og leggur þungar byrðar og skyldur á herðar bankans. Það er þess vegna nokkuð undarlegt að svo hefur verið látið í þessu máli eins og hér hafi miklir og óvæntir atburðir gerst og eitthvað nýtt komið skyndilega fram í dagsljósið sem kallað hafi á bráðar aðgerðir. Svo er að sjálfsögðu ekki. Fátt nýtt hefur gerst í þessu máli annað en það sem lýtur að hinum almennu aðstæðum í efnahags- og atvinnulífi landsmanna og mönnum hefði átt að vera ljóst hver þróunin hefur verið á því sviði undanfarna mánuði. Þegar svonefndar BIS-reglur voru til meðferðar á Alþingi á sl. ári var að sjálfsögðu aflað upplýsinga um stöðu bankanna og mátti öllum ljóst vera, enda ekki dreginn á það neinn dulur í umræðum, að staða Landsbankans var tæp. Hann var á mörkunum og mátti ekki við miklum viðbótaráföllum til þess að lenda undir þessi viðmiðunarmörk. En svo var reyndar um fleiri banka og af þeim sökum hefði mönnum ekki átt að koma mikið á óvart, til að mynda þær ráðstafanir sem gera þurfti til handa Landsbankanum rétt fyrir síðustu áramót. Á hinn bóginn má svo benda á að staða Landsbankans er um þessar mundir að ýmsu leyti góð. Til að mynda er lausafjárstaða bankans ein sú besta sem verið hefur um langt árabil, um 1,7 milljarðar kr. ef ég man rétt, og bankinn hefur staðið betur gagnvart samskiptum sínum við Seðlabankann á sl. ári en líklega nokkurn tímann fyrr í sögunni eða a.m.k. um mjög langt árabil og ekki greitt krónu í refsivexti til Seðlabankans. Er þá af sem áður var en þær greiðslur námu á undanförnum árum oft hundruðum milljóna króna. Að þessu leyti til er staða Landsbankans til skemmri tíma litið slík að hann þarf í raun og veru ekki á neinni sérstakri fyrirgreiðslu eða aðstoð að halda. Bankinn er ekki í vanskilum á nokkrum stað með sín mál og rekstrarfjárstaða hans góð. Reyndar er það svo að samkvæmt þeim gögnum sem lögð voru fyrir á bankaráðsfundi Landsbankans 25. febr. sl. þar sem lagðar voru fram tillögur að lokareikningsuppgjöri fyrir árið 1992 var sýnt að leggja ætti í afskriftasjóð útlána 1.530 millj. Bankinn yrði að vísu eftir það gerður upp með 300 millj. kr. tapi en þá voru 2,8 milljarðar kr. í afskriftasjóði útlána og eiginfjárhlutfall bankans var miðað við það framlag á afskriftareikning 8,45% miðað við hinar nýju BIS-reglur, eða ívið hærra en það var í árslok 1990 en það voru þær upplýsingar sem Alþingi lagði til grundvallar afgreiðslu sinni á frv. til laga á sl. ári um BIS-reglurnar. Þá var eiginfjárhlutfall Landsbankans 8,2% miðað við sömu reglur. Það er þess vegna nokkuð sérkennilegt þegar maður hugleiðir að á þessum tveimur árum hefur bankinn þrátt fyrir að afskrifa gífurlegar fjárhæðir bæði árin 1991 og 1992, miðað við þessi áform, hækkað eiginfjárhlutfall sitt. Maður hlýtur að spyrja sig að því --- var þá ekki staða Landsbankans enn þá verri árið 1990 miðað við þetta þegar eiginfjárhlutfall hans var lægra? Þess vegna er það mín niðurstaða, hæstv. forseti, af því að skoða gögn í þessu máli að ef eitthvað er tilefni til þeirra aðgerða sem hér eru ræddar sérstaklega þá er það ekki staða Landsbankans í augnablikinu heldur eru það horfurnar. Það er að vísu alveg rétt að þær horfur sem sérfræðingar í málefnum bankans, endurskoðendur og bankaeftirlit og aðrir slíkir aðilar, þykjast sjá eru dökkar. Þar er rætt um gífurlegar fjárhæðir í afskriftaþörf. Það er auðvitað fyrst og fremst það sem hefur breyst og það til hins verra svo um munar. Það eru hinar almennu aðstæður í efnahags- og atvinnulífi landsmanna. Landsbanki Íslands, langstærsti banki landsmanna að Samvinnubankanum meðtöldum með hátt í helming af lánsviðskiptum í landinu, deilir að sjálfsögðu kjörum með atvinnuvegunum og heimilunum í landinu og getur ekki annað. Áföll þar, gjaldþrot og greiðsluerfiðleikar, hljóta að koma fram í greiðsluerfiðleikum bankans. En samt er eins og reynt sé að halda umræðunni á þeim nótum að ræða helst allt annað en þetta, sem er hin raunverulega orsök vandans. Bankanum sjálfum jafnvel kennt um, gott ef ekki eru tilburðir uppi til að skamma bankaeftirlitið, sem er hefðbundin aðferð að skamma sendiboðann sem ber hin vondu tíðindi, og flestir aðrir teknir fyrir en þeir sem í raun og með réttu ættu að vera aðalumræðuefnið. Það eru þeir sem bera ábyrgð á stjórnarstefnunni og hinu almenna efnahagsástandi í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Það er sú afturför sem þar hefur orðið á sl. ári sérstaklega og horfurnar fram á við einkum og sér í lagi sem hér eru sökudólgurinn. Staða bankans í augnablikinu gefur engin tilefni til írafárs af þessu tagi. Eiginfjárhlutfall hans hefði orðið, ef tillögur bankastjórnar og bankaráðs Landsbankans um uppgjör fyrir árið 1992 hefðu náð fram að ganga, hærra en það var í árslok árið 1990 miðað við hinar nýju BIS-reglur. Það má verða mönnum nokkurt umhugsunarefni. Hitt er svo það, hæstv. forseti, sem rakið er í nál. minni hlutans að þær aðferðir sem hæstv. ríkisstjórn greip til í þessu máli eru stórlega ámælisverðar. Það er ljóst þegar málið er skoðað að verulega skortir á faglegan og tæknilegan undirbúning. Það er reyndar viðurkennt í nál. meiri hlutans þar sem farið er yfir það í þó nokkrum setningum að hraða þurfi endurskoðun á þessu og hinu, óljóst sé hvernig eigi að haga stjórn á tryggingarsjóðnum o.s.frv. Þar fer fram veruleg sjálfsgagnrýni og það er út af fyrir sig æskilegt og gott en með því eru menn líka að viðurkenna að málið sé alls ekki nægjanlega undirbúið. Tryggingarsjóður er t.d. ekki viðbúinn því að taka við því hlutverki sem honum er þarna ætlað. Núverandi stjórnendur hans biðjast undan því að sitja þar áfram ef hann eigi að axla þetta nýja verkefni o.s.frv. Ég held því að enginn geti annað en viðurkennt að þarna sé í raun og veru kastað stórlega til höndunum. Margt er óljóst um útfærslu þessara aðgerða. Með öllu á eftir að reyna á hver áhrif þessara aðgerða verða á innbyrðis samkeppni lánastofnana í framtíðinni. Það er afar vandasöm aðgerð að færa milljarða úr opinberum sjóðum yfir til einnar stofnunar sem á í samkeppni við aðrar. Hafa menn ekki verið að tala hér hástemmdum orðum um ný samkeppnislög? Var það ekki hæstv. heilbrrh. sem taldi alveg nauðsynlegt að einkavæða Þvottahús Ríkisspítalanna af því að það væri svo ósanngjarnt að svo sterkur aðili með stuðningi af Ríkisspítölunum keppti við önnur þvottahús í landinu? Þá hafði hæstv. heilbrrh. miklar áhyggjur af slíkum hlutum. Hann hefur lítið talað um það sem hér er verið að gera, að færa milljarða úr sameiginlegum sjóði landsmanna yfir til einnar lánastofnunar sem keppir við aðra. Ég nefni þetta til þess að minna á þá staðreynd að þarna er á ferðinni ákaflega vandasamur þáttur þessa máls sem sáralítið hefur verið fjallað um. Landsbankinn sér enda ástæðu til þess að senda frá sér fréttatilkynningu þar sem hann lofar því að beita ekki auknum styrk sínum sem af þessari eiginfjáraukningu leiðir í samkeppni við aðrar lánastofnanir. Lofar fyrir fram að það skuli hann ekki gera. Auðvitað hefur Landsbankinn nóg verkefni eftir sem áður og þrátt fyrir þessa styrkingu á eigin fé þá verður hann ekki nema á sæmilega sambærilegu róli við aðra banka. En það breytir ekki hinu að þarna er á ferðinni stórfellt inngrip í samkeppnisskilyrði stofnana sem okkur hefur a.m.k. verið talin trú um á undanförnum árum að ættu í samkeppni. Síðan er það sú aðferð sem hér er valin og ég tel kannski hvað alvarlegast hversu flausturslega að málunum er staðið. Það er sú aðferð að færa verulegan hluta þessa stuðnings yfir til bankans í formi eigin fjár frá eigandanum sem aftur verður fært yfir í afskriftareikning útlána í gegnum rekstrarreikning bankans og sýnt þar með sem sambærilegt rekstrartap hans. Á hinum Norðurlöndunum hefur yfirleitt verið valin önnur aðferð, þ.e. sú að ríkið eða eigendur bankanna hafa annaðhvort sjálfir beint yfirtekið hluta af óhagstæðustu skuldbindingum viðkomandi lánastofnana eða stofnað sérstaka sjóði til að taka að sér þetta verkefni og reyna eftir atvikum að koma slíkum hlutum í verð eftir því sem aðstæður leyfa en taka síðan á sig mismuninn, afföllin. Ég leyfi mér að spyrja: Hvers vegna skyldu menn nú hafa valið þessa leið á hinum Norðurlöndunum en ekki hér? Eru þeir svona miklu vitlausari en við á öllum hinum Norðurlöndunum að þeir fari svo heimskulega að hlutunum? Er það reynslan? Nei, ætli það sé ekki einhver ástæða fyrir því að ríkisstjórnir hinna Norðurlandanna, a.m.k. þriggja þeirra, hafa yfirleitt valið aðra aðferð en þessa til að koma sínum stærstu bönkum til aðstoðar. Ég held að ein ástæða sé sú að þeir hafa viljað forðast það að sýna þá hroðalegu afkomu í rekstrarreikningum bankanna sem annars hefði þurft að verða ef þeir hefðu farið þessa íslensku aðferð eða a.m.k. farið hana einhliða. Ég sakna þess vegna þess að stjórnin hefði a.m.k. skoðað að fara að einhverju leyti þá leið að leysa frá Landsbankanum einhverjar óhagstæðar skuldbindingar hans eða yfirtaka eignir sem Landsbankinn hefur orðið að taka upp í skuldir eða veð og hvergi nærri standa undir þeim kröfum sem til þeirra hafa verið gerðar. Mér hefur skilist að aðalröksemdin fyrir þessari aðferð, a.m.k. sú sem færð var fram í efh.- og viðskn. af fulltrúum viðskrn. sem þar kom, væri sú að það væri hlutverk bankanna að vasast í svona löguðu. Þeir ættu að sjá um það að taka á svona vandamálum og þess vegna væri best að skilja þetta eftir þar. Einnig hafa einstöku menn haft uppi háðuleg orð um úreldingarsjóði útlána og annað því um líkt og væntanlega þykjast fínni menn en svo að hér uppi á Íslandi fari menn slíkar leiðir. Ég held að þetta sé heldur barnalegt. Ég held að það væri nokkuð til vinnandi að hlífa Landsbanka Íslands við það að gera upp ársreikninga sína. Ef það á að verða á árinu 1992 þá er það reyndar spurningarefni til hæstv. viðskrh.: Hvernig hugsar hann sér að farið verði að því? Á að taka upp reikninga ársins 1992, sem bankinn var þegar búinn að ganga frá, og stenst það? Eða á að færa allt þetta tap á árið 1993? Hvert verður þá tapið á Landsbanka Íslands á árinu 1993 ef það verður niðurstaðan að þessar auknu afskriftir komi ekki inn á árið 1992 heldur verði við þær 1.530 millj. kr. látið sitja sem bankastjórn og bankaráð höfðu áður áformað og fjölluðu um á fundi sínum 25. febr.? Þá sýnist mér að árið 1993 sé orðið enn svartara. Og ég hefði gaman af að spyrja hæstv. viðskrh. hvað honum sýnist þá að tapið á Landsbanka Íslands verði margir milljarðar á árinu 1993 ef þessar afskriftir færast líka á reikning þess árs. Sá möguleiki hefur einnig verið nefndur í þessu sambandi að hugsanlega gætu fjársterkir sjóðir sameinast Landsbankanum og þannig styrkt eiginfjárstöðu hans. Einstöku menn hafa jafnvel velt þeim möguleika fyrir sér að ríkisbankarnir báðir yrðu sameinaðir í einn öflugan ríkisbanka sem yrði þá sterkari og betur settur hlutfallslega en Landsbankinn er þar sem staða Búnaðarbankans er, sem kunnugt er, allmiklu sterkari. Ég held að mörgum spurningum sé ósvarað um þessa aðferð. Þó ég sé alls ekki að segja að ekki hafi komið til greina og ekki kunni að vera nauðsynlegt að Landsbankinn fái einhvern verulegan hluta þessa stuðnings í formi eigin fjárs frá eiganda sínum þá held ég að menn hefðu átt að skoða betur, með tilliti til þess að engan bráðan vanda bar hér að höndum, aðrar mögulegar aðferðir eða blandaðar aðferðir af þessu tagi. Langverst af öllu er auðvitað það óðagot og það hræðsluástand sem hæstv. ríkisstjórn skapaði sl. þriðjudag með sínum flausturslegu vinnubrögðum. Það er að mínu mati langverst af öllu sem í þessu máli gerðist og það dýrasta, óttast ég. Þar held ég að ómælt tap kunni að hafa átt sér stað, sem auðvitað verður aldrei vegið eða metið, en engin vafi er þó á því að þessi tilefnislausi hvellur var afar óheppilegur og enga nauðsyn bar til þeirra taugaveiklunarlegu viðbragða og atburða sem urðu þennan eftirmiðdag sl. þriðjudag. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að sú umræða sem í kjölfarið sigldi verður mjög líklega til þess að gera lánskjör okkar út á við mun lakari a.m.k. um sinn og veldur þannig óhagstæðari skiptahlut okkar landsmanna en ella hefði þurft að verða. Ég held að þó ekkert annað kæmi til en til að mynda stutt umfjöllun af því tagi sem er í Financial Times í gærmorgun þar sem fyrirsögnin er ósköp einfaldlega: Ísland bjargar banka. Svo er talað um að þar sé á ferðinni Landsbankinn, langstærsti banki þjóðarinnar og fréttin byggist á þeim grunni að þarna hafi verið um alveg sérstakar og brýnar björgunaraðgerðir að ræða. Með öðrum orðum hafi bankinn verið að komast í þrot, komast í einhver vandræði af því tagi að það hafi kallað á sérstakan björgunarleiðangur ríkisstjórnar. En þetta er rangt, sem betur fer þá þurfti ekki að kalla þarna út björgunarsveit eða slökkvilið. Ástandið var alls ekki sambærileg við það. Ég held að þessi auglýsing í Financial Times og hugsanlega fleiri sem kunna að koma í The Economist eða einhverjum öðrum slíkum ritum sem hinn alþjóðlegi fjármálaheimur fyrst og fremst les og styðst við sé ákaflega dýr. Það er að vísu þannig að allar auglýsingar í erlendum stórblöðum eru dýrar og síðan kostar gjarnan upp í hálfa milljón eða svo, en þessi litla klausa þó lítil sé um sig kann að verða býsna óþægileg viðureignar þegar viðskipti fara svo fram milli aðila sem þekkja kannski ekki mjög vel til málsins að öðru leyti en því að fylgjast almennt með gangi mála í gegnum alþjóðleg blöð af þessu tagi sem fjalla um efnahagsmál. Reyndar liggur það einnig fyrir að bankastjórar, til að mynda bankastjóri Íslandsbanka, metur það svo að líklegt sé að við verðum fyrir eitthvað lakari lánskjörum, a.m.k. til skamms tíma á meðan þetta él er að ganga yfir. Þess gætir jafnvel nú þegar að uppihald hafi orðið í viðræðum íslenskra banka við erlenda lánveitendur um fjármögnun tiltekinna verkefna. Um það hef ég upplýsingar. Menn eiga því ekki að láta sem svo að hér hafi ekkert gerst og að hér hafi ekki orðið heldur óþægilegir og erfiðir atburðir. Menn geta að sjálfsögðu sagt að það hefði ekki skipt öllu máli hvernig þessar aðgerðir til handa Landsbankanum hefði borið að. Þær hefðu alltaf í sjálfu sér haft einhver neikvæð áhrif. Bara sú frétt, hversu rólega og yfirvegað sem hún hefði verið flutt, að upp á Íslandi hefði eigandi stærsta banka þjóðarinnar, ríkið, gripið til tiltekinna ráðstafana til að styrkja hann hefði getað haft einhver óæskileg áhrif yfir höfuð. En ég held að það hljóti allir skynsamir menn að játa að það skiptir miklu máli hvernig hún er flutt, hvernig hún er undirbyggð, hvernig hún er kynnt og hvernig hún er rökstudd. Ég tel til að mynda að ef hægt hefði verið að tengja aðgerðir sem hefðu komið Landsbankanum til góða saman við til að mynda ákveðna endurskipulagningu í fjármálaheiminum hér eða gagnvart málefnum sjávarútvegsins þannig að það hefði ekkert síður verið aðgerð sem hefði tengst þeim vanda sem orsakar erfiðleika Landsbankans þá hefði málið litið allt öðruvísi út. Þá hefði Landsbankinn sem stofnun ekki verið jafnaleinn og nakinn á sviðinu, liggur mér við að segja, og hann er samkvæmt þessari aðferð. Það er auðvitað ljóst að Landsbankinn sem stofnun axlar þarna mikinn herkostnað. Ég tel að það hefði mátt standa þannig að málum að hann hefði ekki sem slíkur þurft að bera slíkar byrðar einn. Um hitt, að aðgerðin hljóti að mælast vel fyrir og auka traust manna á bankanum af því að hún sýni að ríkið standi við bakið á honum, þá er það tvíbent þegar tilfinning manna er sú að aðgerðin sé fyrst og fremst til komin vegna þess vanda sem bankinn hafi verið kominn í og hafi verið svo mikill að hann hafi kallað á slíka fyrirgreiðslu. Menn gætu ósköp einfaldlega dregið þá ályktun að bankinn væri þá ekki nema rétt jafnsettur og rétt sæmilega á löppunum eftir aðgerðina. Það er þess vegna ekki endilega svo að fréttir um aðgerð af þessu tagi þurfi í sjálfu sér að vekja mikið aukið traust á bankanum, því miður, þegar farið er ofan í saumana á því. Vissulega er ekki um annað að ræða en að fylgja þessu máli þannig eftir að reyna að kynna og upplýsa um það að staða Landsbankans sé sterk. Og það verður að sjálfsögðu að reyna að gera, enda efni til þess. En ef við horfum fyrst og fremst á það hver viðbrögð manna verða sem ekki þekkja náið til og hver áróðursáhrif þessara atburða geta verið þá er það því miður alls ekki sjálfgefið að þetta mælist til mikils vegsauka bankans, því miður. Á þskj. 758 eru fluttar þær brtt. sem við þingmenn Alþb. teljum rétt að gera á þessu frv. og mun ég fara yfir þær. Þær lúta í fyrsta lagi að breytingum á 1. gr. frv. og koma til af því, sem ég hef rakið, að við teljum að það eigi að hafa það alveg skýrt í lagatextanum að til greina komi að veita Landsbankanum stuðning á þann veg einnig að yfirtaka eitthvað af lánum eða skuldbindingum bankans. Því leggjum við til að við 1. málsl. 1. gr. orðist svo: Ríkisstjórninni er heimilt að bæta eiginfjárstöðu Landsbanka Íslands á árinu 1993 með allt að 2.000 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði í reiðufé eða ríkisskuldabréfum, með víkjandi láni eða með öðrum jafngildum hætti`` og svo komi, ,,svo sem með yfirtöku eigna eða útlána sem bæti stöðu bankans.`` Menn geta sagt að þarna sé ekki í raun eiginleg efnisbreyting á ferðinni því orðin ,,jafngildum hætti`` nái yfir slíka hluti. Það má til sanns vegar færa en ég held að það sé ekki lakara að Alþingi lýsi því yfir með ótvíræðum hætti að þessi aðferð skuli metast jafngild ef hún komi bankanum að sömu notum og bæti stöðu hans sambærilega. Í nál. meiri hlutans er vikið að því að það sjónarmið kom fram í efh.- og viðskn. að til þess að bankarnir gætu gætt betur hagsmuna sinna við þær erfiðu aðstæður sem nú eru í efnahagsmálum þá væri æskilegt að þeir fengju rýmri og ótvíræðari heimildir til að leysa til sín eignir til að standa tímabundið í atvinnurekstri sem annars er ekki á þeirra verksviði. Núgildandi heimild laga um viðskiptabanka frá 1985 er tiltölulega þröng, það er 29. gr., og hún er svohljóðandi: ,,Viðskiptabanka er ekki heimilt að eiga aðrar fasteignir en þær sem nauðsynlegar eru vegna starfsemi bankans. Viðskiptabanka er þó heimilt án takmarkana að yfirtaka eignir til að tryggja fullnustu kröfu. Eignirnar skulu seldar jafnskjótt og það er talið hagkvæmt að mati bankastjórnar.`` Þessi grein er í raun og veru mjög þröng og það má deila um það hvort hún yfir höfuð feli í sér heimild til bankanna til að standa fyrir atvinnurekstri, jafnvel þó tímabundið sé, ef hún er túlkuð þröngt þá mætti eins lesa það út úr henni að hún tæki fyrst og fremst til heimildar bankanna til að leysa til sín fasteignir umfram það sem þeir þurfa starfsemi sinnar vegna tímabundið enda selji þeir þær jafnskjótt og það er talið hagkvæmt. Þess vegna liggur fyrir í frv. til laga um viðskiptabanka, sem er til umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn., nýtt lagaákvæði sem er rýmra að þessu leyti og ég tel því rétt að taka það ákvæði upp og geri um það tillögu að það verði tekið og afgreitt samhliða þessu frv. þannig að bankarnir geti a.m.k. ekki borið það fyrir sig eða kvartað undan því að í hagsmunagæslu sinni hafi þeir ekki nægjanlega rúmar heimildir til þess að yfirtaka eignir eða stunda tímabundið aðra starfsemi en þá sem þeim er ætlað samkvæmt bankalögum. Þannig að við leggjum til að á eftir 2. gr. frv. komi ný grein sem orðist svo: ,,Viðskiptabönkum og sparisjóðum er heimilt án takmarkana að yfirtaka eignir til að tryggja fullnustu kröfu. Eignirnar skulu seldar jafnskjótt og það er talið hagkvæmt að mati bankastjórnar eða sparisjóðsstjóra. Viðskiptabönkum og sparisjóðum er heimilt að stunda tímabundið aðra starfsemi en þá sem um getur í 26.--28. gr. ef slík þátttaka er einungis í þeim tilgangi að ljúka viðskiptum fyrirtækja við viðskiptabanka eða sparisjóð og sé liður í endurskipulagningu á starfsemi viðskiptaaðila þessara stofnana. Skýrsla hér að lútandi skal send bankaeftirlitinu.`` Með því að taka þessa grein upp væri fyrir því séð að ekki þyrfti að koma til deilna eða álitamála af því tagi sem mér skilst að hafi til að mynda risið þegar Landsbanki Íslands var að gæta hagsmuna sinna í gegnum eignarhaldsfélag sem þar var stofnað og leysa til sín m.a. eignir Sambandsins og fleiri fyrirtækja. Í þriðja lagi kem ég að þeim ákvæðum frv. sem ekki eru beint tengd fyrirgreiðslunni við Landsbankann nema þá að hluta til þar sem er 3., 4. og 5. gr. frv. en þær fjalla um Tryggingarsjóð viðskiptabanka, Tryggingarsjóð sparisjóða og síðan heimild fjmrh. til að ábyrgjast lántökur til tryggingarsjóðanna. Það er okkar skoðun í Alþb. að sú málsmeðferð sem hér er lögð til sé lítt undirbúin og afar fljótfærnislegt að ætla sér að gera þessar eðlisbreytingar á stjórn tryggingarsjóðsins og hlutverki hans og opna um leið óskilyrta tveggja milljarða kr. heimild til handa ráðherrum til að ráðstafa til lánastofnana án nokkurs frekara samþykkis eða nokkurrar frekari umfjöllunar á Alþingi. Ég vísa þá aftur til þess sem fram hefur komið til að mynda um stjórn Tryggingarsjóðs viðskiptabanka. Hana skipar að vísu ráðherra með reglugerð samkvæmt núgildandi lögum en stjórnin er þannig skipuð í dag að í henni sitja bankastjórar Búnaðarbanka, Íslandsbanka og væntanlega einhverra fleiri lánastofnana. Það liggur í hlutarins eðli að ef tryggingarsjóðurinn á að taka við þessu nýja hlutverki þá verða þeir komnir í harla sérkennilega stöðu, bankastjórar Búnaðarbanka og Íslandsbanka t.d., ef þeir eiga að fara að fjalla um og meta gögn og trúnaðarupplýsingar frá Landsbankanum eða jafnvel sjálfum sér um það hvort ástæða sé til að veita þeim fyrirgreiðslu af því tagi sem þarna er verið að opna á. Slíkt gengur auðvitað ekki og liggur í hlutarins eðli að samhliða þessu breytta hlutverki tryggingarsjóðsins verður að taka með einhverjum hætti á stjórnun hans. Spurningin er ef hann á að fá þetta viðamikla verkefni og vandasama að styrkja eiginfjárstöðu lánastofnana sem eru í erfiðleikum með víkjandi lánveitingum á grundvelli ríkisábyrgðar hvort ekki ætti að skoða þann möguleika að yfir tryggingarsjóðina yrði sett þingkjörin stjórn. Þá væri a.m.k. framkvæmdarvaldið ekki aleitt að vasast í þessum vandasömu málum og útdeila ríkisábyrgðum af því tagi sem hér er ætlunin að leggja til, að viðskrh. að höfðu vissu samráði við fjmrh. fái undirskrifaða ávísun þar sem búið er að setja inn upphæðina en eftir á að færa inn heimilisfangið. Við leggjum því til í þriðja lagi að 3. gr. frv. breytist þannig að ótvírætt sé að áður en til veitingar á víkjandi láni kemur verði aflað samþykkis viðskrh. og Alþingis. Greinin orðist þá svo, með leyfi forseta: ,,Tryggingarsjóður viðskiptabanka er sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins með sérstakan fjárhag. Hlutverk hans er annars vegar að tryggja full skil á innlánsfé þegar skipti á búi viðskiptabanka ber að skv. 1. mgr. 47. gr. og hins vegar að veita viðskiptabanka`` --- og þar kemur að hinu nýja hlutverki --- ,,víkjandi lán í því skyni að efla eiginfjárstöðu hans, enda verði fjár til hans aflað sérstaklega með lántöku. Áður en stjórn sjóðsins ákveður að veita víkjandi lán úr sjóðnum skal hún leita samþykkis viðskrh. og Alþingis.`` Nú vill þannig til að viðskiptabankarnir eru þrír og einn þeirra, Landsbankinn, er að fá ákveðna fyrirgreiðslu og þá eru eftir tveir. Ég held að það sé ekki mikil ástæða til að vera með þann feluleik sem hér er upp settur að hafa þarna tiltæka tvo milljarða króna og láta eins og það geti bara gerst næstum að segja vikulega að einhver lítill viðskiptabanki banki upp á og þurfi að fá hjálp. Þeir eru nú ekki nema tveir eftir, Búnaðarbankinn og Íslandsbanki, þannig að það er ekkert óskaplega flókið mál að skoða hvað til greina kemur. Þetta eru ekki tugir eða hundruð af bönkum úti í þjóðfélaginu mismunandi settum sem gætu komið til greina. Ónei. Tveir bankar. Íslandsbanki og Búnaðarbankinn. Nú vill enn fremur svo til að báðir hafa svarið það rækilega af sér að þeir þurfi á nokkurri aðstoð að halda, afþakka það og beðist undan því að vera nefndir í því sambandi. Þá spyr maður sig auðvitað að því til hvers er þetta þá að vera að opna svona tveggja milljarða ávísanareikning fyrir hæstv. viðskrh. til að ráðstafa handa einhverjum bönkum ef honum sýnist svo. Ég held að þetta sé í raun og veru alveg fráleitur málflutningur. Einu rökin, efnislegu rökin, sem komið hafa fram í málinu eru þau að það sé skynsamlegt að gefa ákveðna vísbendingu eða senda ákveðin skilaboð út í umheiminn um að íslenska ríkisstjórnin mundi standa á bak við bankakerfið allt ef á þarf að halda. Gott og vel. Með breytingum á tryggingarsjóðnum eins og hér eru lagðar til þá eru í raun og veru slík skilaboð send. Hlutverki tryggingarsjóðsins er breytt í þá veru að hann getur sinnt þessu hlutverki ef á þarf að halda. En halda menn ef að því kemur að annar hvor hinna viðskiptabankanna þarf á aðstoð að halda eða Landsbankinn á frekari aðstoð að halda, einhvern tímann í fyllingu tímans, að þá sé það smámál sem eðlilegt sé að viðskrh. afgreið við skrifborðið hjá sér án þess að tala við Alþingi? Ég held ekki. Ég held að það sé fráleitt hjá þjóð sem á þrjá banka að láta eins og við séum með eitthvert fyrirkomulag þar sem það geti gerst bara dögum oftar að einhverjir litlir viðskiptabankar banki upp á og þurfi að fá smá uppáhelling. Það er auðvitað ekki svo. Efnislega liggur málið þannig að það er með öllu ástæðulaust að hafa þarna þessa opnu heimild, það hefur enginn beðið um hana, a.m.k. enginn kannast við það að hann þurfi á henni að halda. Kannski er þar einhver fiskur undir steini, um það vitum við ekki. En hvort sem heldur er þá er þetta auðvitað fáránlegur málatilbúnaður. Ég spyr og ég lýsi eftir því: Hvar eru allir þeir heittrúarmenn og hreinlífismenn á Alþingi sem undanfarin ár hafa í ræðu og riti staðið dyggan vörð um það að aldrei sé sent héðan út króna nema Alþingi blessi það sérstaklega, hvorki í formi fjárveitinga né ríkisábyrgða? Hvar eru þeir hreinlífismenn nú, fyrrv. og núv. formenn fjárveitinganefnda o.s.frv.? Ætla þeir allir saman að rétta upp spaðann þegar á að afhenda hæstv. viðskrh. tveggja milljarða kr. innistæðu á ávísanareikningi og heftið með og það eina sem eftir er er að stíla á ávísunina nafn? Þetta er mjög sérkennilegur málatilbúnaður. Auðvitað gegnir talsvert öðru máli um Tryggingarsjóð sparisjóðanna enda eru hans ákvæði önnur. Hann hefur haft heimildir til að veita víkjandi lán og hann hefur gert það. Kom til að mynda lánastofnun hér rétt hinum megin við ónefndan læk til aðstoðar á sl. ári. Hann hefur haft þessa heimild enda er þar um tugi smárra stofnana að ræða sem allt öðru máli gegnir um, upphæðirnar hverfandi borið saman við það sem hér gæti átt í hlut þegar hinir þrír stóru viðskiptabankar og einu viðskiptabankar þjóðarinnar eiga í hlut. Í fjórða lagi leggjum við til að 5. gr. verði í framhaldi af þessu og í samræmi við þetta breytt þannig að þar fái fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs heimild til þess að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lántöku Tryggingarsjóðs viðskiptabanka að fjárhæð allt að 1.000 millj. kr. Það er sú fjárhæð sem þegar hefur verið ákveðið að gangi til Landsbanka Íslands í viðbót við það víkjandi lán sem Seðlabankinn veitti honum rétt fyrir sl. áramót. Þar með fær hæstv. ráðherra heimild til þess að ljúka því verkefni eins og ríkisstjórnin hefur ætlað sér en ekki meira. Og hann þarf ekki meira, það hefur enginn beðið um meira, það er engin ástæða til að afgreiða hér meira. Að síðustu leggjum við til að 6. gr. frv. falli brott. Það er auðvitað með öllu ástæðulaust að vera með þvingunarákvæði sem lögfesta skilyrði fyrir því að aðgerðir af þessu tagi geti gengið í gegn, að binda það í lög að til þurfi að koma samningur milli viðskrh. og fjmrh. annars vegar og hlutaðeigandi stofnunar hins vegar. Síðan stendur í athugasemdum með frv. að inn í þennan samning eigi að koma ákvæði um sérstakt eftirlit með stofnuninni. Þetta er auðvitað alveg fráleitur málatilbúnaður. En svo segir í umsögn um 6. gr. í grg. með frv.: ,,Fyrirgreiðsla við innlánsstofnanir samkvæmt ákvæðum frv. er háð því skilyrði að gerður verði samningur milli viðskrh. og fjmrh. annars vegar og hlutaðeigandi innlánsstofnunar um það til hvaða ráðstafana stofnunin skuldbindur sig til að grípa í því skyni að bæta afkomu sína og eiginfjárstöðu. Í samningnum verður kveðið á um eftirlit með framkvæmd hans.`` Nú er það að vísu svo að meiri hlutinn afneitar þessu ákvæði og biðst undan því í nál. sínu, en þar stendur að þrátt fyrir ákvæði 6. gr. telur meiri hluti nefndarinnar að ekki sé nauðsynlegt að setja á stofn nýjan eftirlitsaðila. Gott og vel, en grg. frv. stendur væntanlega áfram sem lögskýring auk orða hæstv. fjmrh. sem gekk svo langt að segja að ríkisstjórninni væri beinlínis skylt að hlutast til um aukið eftirlit með stofnunum í framhaldi af svona aðgerðum. Þá verður auðvitað að svara því: Er verið að yfirtaka að einhverju leyti stjórn bankans? Er verið að því? Er það ætlunin? Er hugsunin svipuð og þegar hæstv. ríkisstjórn hugðist á sl. ári taka að sér stjórn flestra opinberra stofnana ef svo bæri undir með því að senda inn í þær sérstaka tilsjónarmenn sem væru handvaldir af ráðherrunum? Á að senda sérstaka tilsjónarmenn inn í Landsbankann á grundvelli 6. gr.? Til hvers þarf sérstaka lagaheimild gagnvart jafnaugljósum hlut og þeim að ráðherrar geta gert það að skilyrði að samningur sé gerður þegar um heimildarákvæði til þeirra er að ræða að veita tiltekna aðstoð. Þeir þurfa auðvitað engin lög til þess. Frv. er allt á formi heimildarákvæða til handa viðskrh. Hann ræður því sjálfur hvort af aðstoðinni verður, honum er heimilt að ábyrgjast lán, ríkisstjórninni verður heimilt að veita víkjandi lán o.s.frv. Þeir þurfa enga lagagrein til að þvinga þann sem við aðstoðinni á að taka undir eitthvert ok samninga. Það er miklu eðlilegra að það gerist a.m.k. að nafninu til á frjálsum grundvelli í samningum stofnunarinnar og ríkisins en það sé ekki Alþingi sem sé að þvinga slíkt fram eða setja slíkt að skilyrði í lögunum, nema Alþingi taki það verkefni að sér og sjái sjálft um þessa samningagerð. Við leggjum til að greinin falli brott og væntanlega styðja a.m.k. í hjarta sínu þeir aðilar meiri hlutans sem taka það fram í sínu nál. að greinin sé óþörf. Þeir styðja þetta væntanlega, það verður fróðlegt að sjá hvernig atkvæði falla þegar þetta verður afgreitt á eftir. Þá vil ég aðeins nefna, hæstv. forseti, í framhaldi af þessu af því að nál. meiri hlutans hefur borið á góma, að þar kemur það fram sem að sjálfsögðu er eðlilegt að aðgerðir af þessu tagi ætti að framkvæma í samráði við Alþingi og nefnd er efh.- og viðskn. Ég er þessu að sjálfsögðu hjartanlega sammála og byrjaði á því að mótmæla því í efh.- og viðskn. fyrir tveim dögum síðan að hún skyldi ekki hafa verið höfð með í ráðum, látin fylgjast með þessu máli sem er auðvitað hneyksli. Líka vegna þess að í efh.- og viðskn. var á sl. ári fjallað mikið um þetta mál þegar hinar nýju BIS-reglur voru til afgreiðslu og mér er nær að halda að það sé bókað í fundargerðarbók nefndarinnar að hún óski eftir því að fá að fylgjast með hvernig bönkunum gangi að uppfylla reglurnar. Það var a.m.k. margtekið fram, bæði af þeim sem hér talar og fleiri nefndarmönnum að við vildum í framhaldi af lagasetningunni fá að fylgjast með hvernig stofnununum gengi að uppfylla ákvæðin. En hver varð niðurstaðan, hver varð reyndin? Jú, hún var sú að efh.- og viðskn. frétti að sjálfsögðu af því í fjölmiðlum eins og aðrir fyrir áramótin að ákveðið hefði verið að veita Landsbankanum 1.250 millj. kr. víkjandi lán frá Seðlabanka og nú sl. þriðjudag að ákveðið hefði verið að veita Landsbankanum þá fyrirgreiðslu sem hér er til umræðu. Í báðum tilvikum frétti efh.- og viðskn. af því í fjölmiðlum. Í fyrra tilvikinu var það reyndar starfandi formaður og aðalformaður á þessu ári efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem fór í fjölmiðla og leyfði sér að draga í efa lögmæti þeirra ráðstafana. Spurði hvar væru heimildir til þess að afgreiða svona víkjandi lán. Er ekki Seðlabankinn ríkisstofnun? Á ekki ríkið Seðlabankann? Hefur Seðlabankinn sjálfstæðar heimildir til að veita ríkisábyrgðir af þessu tagi? En það var náttúrlega þaggað niður í formanni efh.- og viðskn. heldur snarlega og hann beðinn að vera ekki að þessu og hefur lítið af honum heyrst síðan.  Ég verð að segja að þrátt fyrir fallega hugsun félaga minna í efh.- og viðskn. sem rita undir nál. meiri hlutans þá verð ég að játa það að ég gef ákaflega lítið fyrir þetta, því miður, í ljósi reynslunnar. Þess vegna held ég að það komi ekki í stað þess að Alþingi þurfi að samþykkja ríkisábyrgðir af þessu tagi. Það er auðvitað það eina eðlilega. Eða finnst mönnum það virkilega eðlilegt að ef einhver bankinn lendir í hremmingum síðar á þessu ári, hæstv. viðskrh. hefur tékkheftið, að hann geti sent honum 1.500 millj. kr. ávísun, svo dæmi sé tekið, og hringir svo í formann efh.- og viðskn. og segir: Villi minn, við ætlum að senda þeim þarna peninga og veita þeim lán. Þar með væri væntanlega samráði við efh.- og viðskn. fullnægt --- eða hvað? Nema það sé þessi tegund af samráði eftir á sem er auðvitað alveg sérstakt fyrirbæri og mikið praktíseruð hjá núv. ríkisstjórn, að hafa samráð við menn eftir á. En það má auðvitað kalla það samráð eftir á að efh.- og viðskn. fékk að frétta af því í gegnum fjölmiðla eins og aðrir að ríkisstjórnin hefði veitt Landsbankanum lán eða Seðlabankinn fyrir áramótin og ríkisstjórnin ákveðið sl. þriðjudag að gera þetta. Það er e.t.v. þessi tegund af samráði sem þarna er höfð í huga í nál. meiri hlutans. Þá hefði ég talið eðlilegt að tiltaka tímafrest í því skyni, t.d. að ríkisstjórnin skyldi tilkynna efh.- og viðskn. eigi síðar en tveimur sólarhringum eftir að hún hefði afgreitt málin að slíkt hefði gerst. Þannig væri þetta innan skikkanlegra marka. Nei, auðvitað er því miður ekki mikið gefandi fyrir þetta. Þess vegna held ég að það eina sem gildi sé auðvitað spurningin: Vill Alþingi afgreiða frá sér þessa heimild eða ekki? Vill Alþingi hafa þessi mál í sínum höndum eða ekki? Þeirri spurningu svara menn um leið og 5. gr. er afgreidd með því hvort þeir vilji hafa þar hærri upphæð en þá sem þegar hefur verið ákveðið að ráðstafa til Landsbankans. Ef menn telja eðlilegt að Alþingi fjalli um stærri ákvarðanir af því tagi sem þarna gætu átt í hlut þá ættu menn að styðja þá brtt. að lækka þessa upphæð í einn milljarð kr., það er sú upphæð sem ákveðið hefur verið að ráðstafa til Landsbankans og afgreiða þá frekari heimildir ef þörf krefur með sérstökum ákvörðunum Alþingis. Það er auðvitað langeðlilegast. Rétt er auðvitað að hafa það í huga og minna á það af því sá misskilningur virðist vera á ferðinni að þessar víkjandi lánveitingar séu eins og sérstök blessun fyrir viðkomandi stofnanir sem slíkar. Hafi það ekki komið fram þá er rétt að upplýsa það að svo er ekki í sjálfu sér, þetta er tiltölulega dýrt fjármagn sem bankarnir fá til að styrkja reikningslega eiginfjárstöðu sína. Þannig er það til að mynda að Landsbankinn borgar nú fulla verðtryggingu og 8% vexti af því víkjandi láni sem Seðlabankinn veitti honum fyrir áramótin. Þegar þessi milljarður bætist við þá mun Landsbankinn verða þarna með að láni frá Seðlabanka og Tryggingarsjóði viðskiptabanka á þriðja milljarð króna verðtryggðan og á 8% vöxtum. Þannig að það í sjálfu sér lagar ekki rekstrarfjárstöðu bankans nema síður sé, sem jafnvel á kost á ódýrara fjármagni annars staðar frá ef hann þyrfti á einhverju fjármagni að halda, þ.e. lausafé, en þess þarf hann ekki. Lánið frá Seðlabankanum fyrir sl. áramót var til fimm ára þannig að þar var ekki upphaflega eins og það var hugsað um langtímafyrirgreiðslu að ræða. Hæstv. forseti. Ýmislegt mætti um þetta segja en ég ætla að ljúka máli mínu, ég undirstrika það að það er afstaða minni hlutans að við styðjum þær greinar frv. sem lúta beint að aðstoðinni við Landsbankann. Við teljum úr því sem komið er sé ekki um annað að ræða en að ljúka því máli og lágmarka skaðann sem hlotist hefur af þessu upphlaupi með því að klára þessa fyrirgreiðslu til Landsbankans. Á hinn bóginn flytjum við brtt. um þá aðferð sem þar er á ferðinni. Varðandi önnur ákvæði frv. þá getum við alls ekki stutt þá opnu heimild til handa viðskrh. og fjmrh. sem 5. gr. frv. gerir ráð fyrir. Við leggjum því til breytingar á 3. og 5. gr. frv. Nái þær breytingar ekki fram að ganga munum við sitja hjá við þau ákvæði frv. og frv. í heild.

Frú forseti. Ég ætla að víkja að þremur atriðum sem fram komu í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því, eins og kom reyndar fram í máli hv. þm. sjálfs, að í 1. gr. frv. eru sveigjanleg ákvæði um það hvernig eiginfjárstaða Landsbankans verði bætt. Þar segir að hana megi bæta með reiðufé, ríkisskuldabréfum, víkjandi lánum eða öðrum jafngildum hætti. Það er ekki skynsamlegt að setja á langar umræður í þinginu um þau bókhaldsatriði hvernig best sé að halda þessu til haga en ég get fullvissað hv. þm. um það að því verður þannig beitt að endurskoðendur bankans og aðrir sem að málinu koma telji það þjóna hagsmunum hans og eigandans, ríkisins, best. Þetta eru mál sem er ekki hægt að fullyrða um á þessu stigi hvernig verði endanlega afgreitt og því betra að hafa um það færri orð en fleiri. Í öðru lagi hélt þingmaðurinn því fram að þær aðgerðir sem hér eru til umræðu veiki lánstraust bankans og landsins út á við. Fyrstu viðbrögð við þessum aðgerðum benda til hins gagnstæða. Þessum aðgerðum hefur alls staðar verið tekið vel af viðskiptavinum bankans og mælast vel fyrir. Ég held að þær hafi einmitt sannfært menn um það að hér sé bankakerfi sem býr við traust og mun njóta þess áfram. Ég vil svo að lokum taka það fram um stjórn tryggingarsjóðanna að stjórnirnar eru skipaðar í krafti reglugerðarheimilda sem viðskrh. hefur, hann getur breytt stjórnun þeirra og mun að sjálfsögðu taka mið af því sem fram hefur komið í umræðum um þetta mál í hv. efh.- og viðskn.

Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir að staðfesta í fyrsta lagi það sem ég sagði að afar margt væri óljóst í sambandi við útfærslu þessara aðferða. Hæstv. ráðherra viðurkenndi að það væri margt óljóst og reyndar svo óljóst að það má ekki tala um það. Hann baðst undan því að rætt væri hvernig ætti að fara að þessu. Ég skal verða við því að ræða það ekki frekar. Í öðru lagi hvort þetta veikir lánstraust okkar út á við eða ekki. Vonandi hefur hæstv. viðskrh. rétt fyrir sér en því miður er það þannig að aðrir, við skulum segja sérfræðingar, meta þetta öðruvísi. Ég hygg að það hafi komið fram í fjölmiðlum í gær að Valur Valsson óttast að þetta muni tímabundið veikja lánstraust okkar eða rýra lánskjör, gera þau lakari. Sömu upplýsingar komu fram frá öðrum í efh.- og viðskn. í gær, m.a. upplýsingar um að þegar væru komin í biðstöðu mál, lánssamningar sem staðið hefðu yfir viðræður um milli íslenskra banka og erlendra aðila vegna þessa máls. Þau hefðu verið lögð á ís á meðan þetta gengi yfir. Ég held að það sé ekki mikið að marka þótt einhvers staðar hafi fundist eins og hjá Enskilda bankanum, sem var í eignalegum tengslum við Landsbankann og væntanlega bíður eftir svipaðri fyrirgreiðslu sjálfur, maður sem telji þetta jákvætt. Ég held að það sé fyrst og fremst hið almenna andrúmsloft í bankaheiminum og efnahagsheiminum sem sé mælikvarði á það. Ég held til að mynda að ekki sé nokkur leið að flokka grein, eins og ég áður nefndi í Financial Times, undir jákvæða auglýsingu. Það er bara ekki hægt. Áhrifin af slíkri umfjöllun geta ekki orðið önnur en neikvæð, því miður. En við skulum vona að skaðinn verði sem minnstur. Varðandi stjórn tryggingarsjóðsins þá er það einmitt það sem gengur auðvitað ekki að hæstv. viðskrh. skipi hana með reglugerð þegar hann er búinn að fá tveggja milljarða heimildina. Það er fína kerfið. Fyrst handvelur ráðherra stjórnina og svo hefur hann opna tveggja milljarða heimild til þess að ráðskast með í samráði við þá stjórn.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég benda á að það er alls ekki fjallað um leiðirnar til þess að bæta eiginfjárstöðu Landsbankans með óskýrum hætti í þessum tillögum. Það sem þar er lagt til er valið að ráðum endurskoðenda bankans og bankaeftirlits sem hafa tekið fullan þátt í undirbúningi þessa máls og lýst sérstaklega stuðningi við þessar aðgerðir. Það sama gildir um bankastjórn Landsbankans. Hvort umfjöllun um þetta mál veki traust og viðhaldi því á íslenskum bönkum þá leyfi ég mér að vekja athygli hv. þm. á því að hann er líka þátttakandi í þeirri umfjöllun sem um það mál skiptir verulega miklu. Þess vegna held ég að menn ættu líka að velja orð sín þótt þeir séu í stjórnarandstöðu og kjósi að vera á móti því sem hér er lagt til, en vil að endingu þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir það hvernig hún hefur haldið á þessu máli og alveg sérstaklega meiri hlutanum sem hér stendur saman að nál.

Hæstv. forseti. Það sem lagt er til í brtt. minni hlutans er einmitt að skýra orðalag 1. gr. Taka af tvímæli um það að yfirtaka eigna eða skulda geti verið eitt af þessum jafngildu ráðstöfunum. Ég held að það sé eðlilegt að það sé gert skýrt af hálfu Alþingis að þessu fylgi heimild til handa ríkisstjórninni að fara í slíkar aðgerðir. Í öðru lagi um umræðuna þá hef ég reynt að leggja mitt af mörkum, m.a. með því að upplýsa að efnislega stendur Landsbankinn vel. Það eru auðvitað þau skilaboð sem við eigum að koma á framfæri. En svo vakti það athygli mína að hæstv. ráðherra treystir sér ekki til að svara þessu með stjórn tryggingarsjóðsins en það er auðvitað svona að stjórnskipulega stendur það þannig að ráðherra ákveður með reglugerð hverjir sitja í þessari stjórn en hefur svo samráð við þá sömu stjórn um að ráðstafa þessum tveimur milljörðum sem frv. gerir ráð fyrir að hann fái í óskilyrt fé.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar er til komið vegna þeirra erfiðleika sem nú steðja að íslensku efnahags- og atvinnulífi. Það mætti hafa um það mál mörg orð og gagnrýna ríkisstjórnina fyrir stefnu hennar í þessum málum. Ég ætla þó að láta hjá líða að þessu sinni að fara mikið inn á þau mál en auðvitað er það ljóst að Landsbanki Íslands er mjög mikilvægur hlekkur í íslensku efnahags- og atvinnulífi og því nauðsynlegt að standa við bakið á þeim banka eftir því sem nokkur kostur er, enda sé það allt innan eðlilegra marka. Það er ljóst að nauðsynlegt er að styrkja efnahagsreikning Landsbankans um þessar mundir og ég segi það fyrir hönd míns flokks að við teljum að þær aðgerðir sem verið er að grípa til séu mjög mikilvægar í því sambandi. Ég vil hins vegar gagnrýna þá meðferð sem þetta mál hefur fengið. Það er ljóst að ríkið ber ábyrgð á öllum skuldbindingum Landsbanka Íslands. Landsbanki Íslands er ekki í slæmri lausafjárstöðu heldur þvert á móti en það var nauðsynlegt að styrkja efnahag hans þrátt fyrir það. Ég tel að það hafi verið mjög þýðingarmikið að gera það með skjótum hætti en án þeirrar miklu umræðu og sjónarspils sem þar fór fram. Ég tel að bæði hafi ráðherrar verið með klaufalegar yfirlýsingar og það hafi verið mikið um óundirbúnar skyndiákvarðanir. Þrátt fyrir allt þetta óðagot sem þarna átti sér stað er það að baki og mikilvægt að taka efnislega afstöðu til málsins burt séð frá því og ég mun því ekki láta það hafa áhrif á afstöðuna til málsins á síðasta stigi. Ég vænti þess hins vegar að það sem þarna gerðist verði mönnum nokkur lexía og reynsla fyrir framtíðina en auðvitað eiga fjölmiðlar jafnframt verulega sök hér. Það er nú svo að fjölmiðlar okkar virðast helst hafa áhuga fyrir því oft og tíðum að gera sem mest úr vandasömum málum og gera meira úr þeim en efni standa til. Þetta er veruleiki sem menn lifa við og ætti því hæstv. ráðherrum ekki að vera ókunnugt um það og því er að mínu mati undarlegt þegar ráðherrar koma í beina útsendingu á sjónvarpsstöðvum og lýsa slíkum málum fram og til baka. Það tel ég ekki vera vönduð vinnubrögð og hefði verið hægt að komast hjá öllum þessum titringi. Efh.- og viðskn. hefur farið mjög ítarlega yfir þetta mál og það hefur verið mín skoðun og okkar fulltrúa Framsfl. í nefndinni að það væri mikilvægt að tryggja sem besta samstöðu um afgreiðslu málsins og tryggja sem skjótastan framgang þess. Þrátt fyrir allt er það aðalatriðið að koma þessum ráðstöfunum á þannig að engin óvissa ríki um framtíð bankans. Ég vil í nokkrum orðum gera grein fyrir afstöðu okkar fulltrúa Framsfl. í nefndinni. Við teljum að 1. og 2. gr. séu eðlilegar og munum styðja þær. Það hefur komið til umræðu hvaða fyrirkomulag skuli vera á stuðningi ríkissjóðs. Ég túlka það svo eftir ræðu hæstv. viðskrh. að þar verði fyrst og fremst gengið frá málum eins og traustast er fyrir bankann. Aðalatriðið hlýtur að vera það fjárframlag sem þar er rætt um, þ.e. 2 milljarðar kr. Hvernig það er fært í bókum bankans tel ég ekki vera úrslitaatriði þar sem það mun hafa sömu áhrif á eiginfjárstöðu hans hvort sem það er tekið í gegnum rekstrarreikning eða höfuðstól. Öllum þeim sem lesa reikninga bankans af kostgæfni hlýtur að vera það ljóst að hvort sem það er tekið gegnum rekstrarreikning eða ekki þá er þar um sömu tölur að ræða og er því skýringaratriði við reikningana. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því að Tryggingarsjóður viðskiptabanka fái nýtt hlutverk og þetta hlutverk sjóðsins verði það að lána viðskiptabönkum fé, svokölluð víkjandi lán, til þess að tryggja eiginfjárstöðu þeirra. Það er alveg ljóst að með þessu fær sjóðurinn alveg breytt hlutverk sem hlýtur að kalla á endurskoðun á ákvæðum um hann. Það er mjög líklegt að t.d. þeir bankastjórar sem sitja í stjórn sjóðsins í dag gætu orðið vanhæfir til að fjalla um málefni sjóðsins. Stjórn sjóðsins hlýtur að þurfa að kanna ítarlega fjárhag viðkomandi banka og það getur verið vafasamt að bankastjórar eða æðstu yfirmenn banka fái með þeim hætti aðgang að ýmsum upplýsingum, trúnaðarupplýsingum um samkeppnisaðila sem leynt þurfa að fara samkvæmt eðli máls. Það getur jafnframt verið óeðlilegt að æðstu yfirmenn banka fjalli um málefni eigin banka í stjórn slíks sjóðs. Á þetta sjónarmið var í reynd fallist í efh.- og viðskn. enda kemur eftirfarandi fram í nál. meiri hlutans, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar telur nauðsynlegt að endurskoða ákvæði laga um tryggingarsjóði viðskiptabanka og sparisjóða og mun taka þau mál til meðferðar við umfjöllunar nefndarinnar á frv. til laga um viðskiptabanka og sparisjóði.`` Ég hef skilið hæstv. viðskrh. þannig að hann taki undir þetta sjónarmið án þess að það hafi komið fram hvernig þessum lögum verði beitt. En það hlýtur að teljast eðlilegt að það verði gert í samvinnu viðskrn. og efh.- og viðskn. við meðferð þessa máls. Ég tel mjög nauðsynlegt að gera það sem fyrst og reikna með því að nefndin leggi sérstaka áherslu á að vinna í þessu frv. á næstunni í því skyni að geta afgreitt það sem fyrst. Það er jafnframt nauðsynlegt að mínu mati að gera það í ljósi þess sem nú er komið upp því það frv. fjallar um starfsemi þessara innlánsstofnana og er rétt að líta til þess og breytinga á því í ljósi þeirra atburða sem nú hafa átt sér stað. Ég hefði að vísu talið nauðsynlegt og æskilegt að þessi breyting hefði átt sér stað nú þegar en á það hefur ekki verið fallist. Ég get að sumu leyti skilið að það hefur ekki unnist tími til að undirbúa það nægilega vel vegna þess hraða sem var á málinu og það hafði ekki fengið æskilegan undirbúning að mínu mati. En ég tel hins vegar mikilvægt að nefndarmenn skuli vera sammála um það og hæstv. viðskrh. skuli taka undir það að þessi breyting eigi sér stað. Að því er varðar 5. gr. frv. þá tel ég ekki eðlilegt að opna svo víðtæka heimild til að lána úr Tryggingarsjóði sparisjóða og get því ekki stutt þá grein. Ég hefði talið eðlilegt að heimila það að lána 1 milljarð kr., eins og gert er ráð fyrir í þessum aðgerðum, en það hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar í þessu máli að ekkert liggur fyrir af einu eða öðru tagi um að það kunni að vera nauðsynlegt að lána öðrum bönkum fjármagn úr þessum sjóði. Það hefur verið staðfest að eiginfjárstaða Búnaðarbanka og Íslandsbanka er traust. Þessir bankar eru báðir með yfir 10% eigið fé samkvæmt BIS-reglum, samkvæmt þeim ársreikningum sem liggja fyrir frá þessum bönkum. Er því ekki hægt að álykta annað en að fjárhagsstaða þessara banka sé þokkalega traust miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi. Hitt er svo annað mál að auðvitað getur staða bankakerfisins breyst skyndilega í ljósi atburða í efnahagslífinu. Og ef ekki tekst að koma traustari fótum undir íslenskt atvinnulíf en nú er þá getur vissulega orðið þar mikil breyting á. Þess vegna er það að sjálfsögðu mikilvægasta verkefni stjórnvalda og allra landsmanna að treysta stöðu atvinnulífsins sem er jú undirstaða efnahagslífs okkar. Það hefur hins vegar komið fram að það sé ekki gott að draga þetta til baka vegna þess að í þessu felist yfirlýsing ríkisstjórnar um það að hún ætli sér að standa við bakið á íslenska bankakerfinu. Það má vel vera að nokkuð sé til í þeim málflutningi en ég er ánægður með að það skuli vera um það samstaða í nefndinni að það sé nauðsynlegt --- eða eins og það er orðað hér, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar telur að ef til frekari lánveitinga kemur í samræmi við 5. gr. frv. sé eðlilegt að hafa samráð um það við efh.- og viðskn.`` Ég túlka þetta orðalag þannig og vildi fá staðfestingu hæstv. viðskrh. á því að ef til þess kæmi, sem við skulum vona að ekki verði, þá verði haft samráð um það við efh.- og viðskn. Ég held að það sé alveg ljóst að ef til einhverra slíkra atburða kemur þá er það svo stórt mál að það verður fjallað um það með einum eða öðrum hætti á Alþingi og í þjóðfélaginu. Ég tel að það sé öllum fyrir bestu, bæði viðkomandi bankastofnunum og því trausti sem þarf að vera á getu okkar út á við til að greiða af lánum, að slík mál séu rædd í efh.- og viðskn. áður en endanleg ákvörðun er tekin. Það er mikilvægt vegna umræðunnar að þeir sem þurfa og munu taka þátt í henni séu undirbúnir með þeim hætti og geti lagt á ráðin í þeim efnum. Ég tek undir það sem formaður nefndarinnar sagði í þessu sambandi. Þegar það var t.d. ákveðið að veita Landsbanka Íslands 1.250 millj. kr. víkjandi lán var það ekki upplýst áður til efh.- og viðskn. sem varð til þess að skapa titring í sambandi við það mál vegna viðbragða formanns nefndarinnar sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir ef samráð hefði verið haft um málið. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. staðfesti þetta mál á eftir. 6. gr. frv. tel ég í reynd að sé óþörf af þeirri einföldu ástæðu að það eru nægar heimildir í lögum að því er varðar eftirlit með innlánsstofnunum. Bankaeftirlitið hefur miklar skyldur samkvæmt lögum til að hafa eftirlit með þessum stofnunum. Þeim er skylt að hafa sérstaka endurskoðendur til að fara yfir reikninga sína og hafa eftirlit með allri starfsemi. Þessir endurskoðendur eru fagmenn sem eru óháðir viðkomandi stofnunum og ætti það að vera nægilegt. Þar fyrir utan, sem er að sjálfsögðu aðalatriðið, hafa viðskiptabankarnir bankaráð sem hafa miklar eftirlitsskyldur. Það er mikilvægt að allir þessir aðilar hafi skýra eftirlitsábyrgð og það verði ekki dregið úr henni með einum eða öðrum hætti með því að skipa nýja eftirlitsaðila. Það er að mínu mati nauðsynlegt að það sé alveg skýrt að stjórnendur bankanna bera ábyrgð á rekstri þeirra og þeir eftirlitsaðilar sem nú starfa þar haldi þeirri ábyrgð sem þeir hafa. Með því að skipa nýja aðila í þessu skyni er verið að trufla þá ábyrgð og þær skyldur sem núverandi aðilar hafa og getur slíkt verið mjög skaðlegt. Að mínu mati hefði verið best að 6. gr. félli niður enda gjörsamlega óþörf. En það hefur verið sett í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. að það sé óþarft að skipa nýja eftirlitsaðila og hef ég litið svo á að það sé ekki ætlunin hæstv. ríkisstjórnar að gera það. Ég held að það sé líka mjög óheppilegt að ríkisstjórn á hverjum tíma blandi sér um of í rekstur bankastofnana því ekki er vitað hvar slíkt getur endað. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. staðfesti líka að það sé ekki ætlunin. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa lengra mál um þetta annars mikilvæga frv. sem ég tel best að koma frá Alþingi sem allra fyrst. Því vil ég ekki fara allt of ítarlega út í málið. Ég tel jafnframt mikilvægt að nú hefur skapast meiri vissa um framtíð Landsbankans því það hefur verið staðfest af hæstv. forsrh. að ekki sé ætlunin að breyta stjórnarformi hans eða breyta honum í hlutafélag. Það hefur líka skapað mikla óvissu í umræðunni að undanförnu því það er vitað mál að með slíkri breytingu ber ríkissjóður væntanlega ekki lengur ábyrgð á skuldbindingum bankans. Ég er sammála því að það er ekki tilefni til þess nú, miðað við þær aðstæður sem eru í íslensku efnahagslífi, að ræða slíkt því að það hlýtur jafnframt að skapa óvissu og draga úr trausti utanaðkomandi aðila á bankanum. Það er mjög óheppilegt að slík umræða sé í gangi um langan tíma. Þess vegna fagna ég því að þarna hefur verið skýrt kveðið á um og lít svo á að þeim áformum hafi nú verið frestað. Ég vil lýsa því yfir fyrir hönd fulltrúa Framsfl. í nefndinni að við munum ekki flytja sérstakar brtt. við frv. þrátt fyrir gagnrýni okkar á það. Við munum hins vegar sitja hjá við atkvæðagreiðslu um nokkrar greinar í frv. og vísa til þeirrar gagnrýni sem ég hef hér sett fram. En í ljósi þeirra yfirlýsinga sem standa í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. og í trausti þess að við þær verði staðið munum við styðja málið heild sinni við endanlega afgreiðslu þess á Alþingi.

Frú forseti. Um leið og ég tek undir það með hv. 1. þm. Austurl. að ekki sé fyrirsjáanleg þörf fyrir frekari víkjandi lánveitingar á grundvelli 5. gr. laga frv. sem við ræðum hér í dag vil ég staðfesta að ég tel eðlilegt að samráð verði haft við efh.- og viðskn. ef svo færi einhvern tímann í framtíðinni að á þetta kynni að reyna. Ég vil líka taka það fram að ég tek undir það sjónarmið, sem kemur fram í nál. meiri hlutans, að það sé nauðsynlegt að flýta endurskoðun lagaákvæða um tryggingarsjóði innlánsstofnana, bæði viðskiptabanka og sparisjóða. Ég vil líka benda á að í athugasemdum með frv. er að þessu vikið og þörfinni fyrir endurskoðun á lagaákvæðunum um sjóðina, um hugsanlega sameiningu þeirra og eflingu og að sjálfsögðu um breytt stjórnarfyrirkomulag í þeim með hliðsjón af breyttu hlutverki þeirra. Ég vil svo að endingu segja það alveg skýrt að með 6. gr. þessa frv. er ekki verið að draga úr skýrri ábyrgð og eftirlitsskyldu þeirra stofnana og aðila sem um þau mál fjalla nú í bankakerfinu, heldur er hér eingöngu verið að ítreka af hálfu Alþingis það aðhald og þær kröfur til þeirra stofnana sem fengju fyrirgreiðslu á grundvelli þessara laga sem Alþingi hlýtur að gera kröfu um.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör. Ég tel þau fullnægjandi og staðfesta það sem segir í nál. meiri hlutans og tel hér hafa komið fram viljayfirlýsingu hæstv. viðskrh. að standa við það af sinni hálfu sem þar stendur.

Virðulegi forseti. Um þetta frv. sem hér er komið til 2. umr. má nota þau orð að allt orkar tvímælis þá gjört er. Það er vægast sagt margt í þessu frv. og í þeim aðgerðum sem fram undan eru gagnvart Landsbankanum sem orkar tvímælis. Engu að síður hef ég komist að þeirri niðurstöðu að vandlega athuguðu máli að skrifa undir álit meiri hluta efh.- og viðskn. með fyrirvara vegna þess að ég tel þetta mál vera af mjög alvarlegum toga og brýnt að um það myndist sem breiðust samstaða og svo hitt að meiri hluti nefndarinnar náði að miklu leyti saman um þetta mál þó ég hefði í ýmsum atriðum viljað ganga mun lengra. Það er fróðlegt að rifja það upp að málefni Landsbankans hafa oft komið til kasta Alþingis og því miður oft út af vandræðum sem þar hafa skapast. Ég rifja þetta upp vegna þess að það hefur komið fram í umræðum hér að menn hafa ekki farið rétt með sögu bankans og það særir mig þegar ekki er farið rétt með sögulegar staðreyndir. Hann var stofnaður árið 1885 og tók til starfa 1886. Í svo langri sögu er auðvitað ekki von á öðru en að upp komi vandræði og ég held ég muni það rétt að a.m.k. einu sinni hafi málefni Landsbankans valdið afsögn ráðherra og stjórnarkreppu. En það er annað mál og virðist vera sem stjórnarkreppu hafi verið afstýrt að þessu sinni. En hvað um það. Ég hef mikla fyrirvara við þetta mál þó ég telji að aðgerðir í málefnum bankans séu mjög nauðsynlegar og ég ætla að styðja þær. Þeir fyrirvarar sem ég hef við þetta mál eru varðandi 3. gr., 5. gr. og 6. gr. frv. Þar er fyrst að nefna Tryggingarsjóð viðskiptabankanna og það atriði að farið skuli út í að breyta hlutverki hans með svo afgerandi hætti í svona miklum fljótheitum. Í þinginu er til meðferðar frv. um viðskiptabankana og við í efh.- og viðskn. erum komin nokkuð á veg í vinnslu þess. Þar hefði verið hægt að taka á þessari breytingu og ræða það og kanna í rólegheitunum hvort rétt sé að breyta hlutverki tryggingarsjóðsins með þessum hætti og gera hann þar með að sama fyrirbæri og Tryggingarsjóður sparisjóðanna er. Ég hefði verið tilbúin að samþykkja það að nota sjóðinn til að rétta Landsbankann af einu sinni en skoða síðan hlutverk sjóðsins í rólegheitum. Það er farið nokkuð hratt fram og sú spurning vaknar hvort sú aðferð sem hér er beitt sé rétt. Ég er líka á þeirri skoðun að í rauninni ætti að leita til þingsins í hvert eitt sinn því hér er oftast um miklar upphæðir og ríkisfyrirtæki að ræða og ekki óeðlilegt að það komi til þingsins, enda stjórn Landsbankans kjörin af þinginu. Þá er það að nefna að í 5. gr. er veitt opin heimild upp á 3 milljarða kr. þó ljóst sé að Landsbankinn þarf ekki á meira en milljarði að halda í þetta sinn. Vonandi þarf hann ekki oftar að sækja í þennan sjóð. Það orkar vissulega tvímælis að fjmrh. veiti ábyrgð fyrir 3 milljörðum kr. þegar ljóst er að ekki er þörf á svo miklu. Það orkar tvímælis hvernig að þessu er staðið. Varðandi 6. gr. hefur það verið gagnrýnt af hálfu Landsbankans að þar skuli eiga að binda í lög að gera eigi sérstakan samning við bankann og fleiri fjármálastofnanir ef til einhvers konar fyrirgreiðslu kemur og að það skuli standa í lögum að stofnunin skuldbindi sig til að grípa til aðgerða til að bæta afkomu sína og eiginfjárstöðu því auðvitað eru bankarnir stöðugt að gera það. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur Landsbankinn á undanförnum árum verið að taka mjög einarðlega á sínum málum. Það má segja að það felist í þessu örlítið vantraust á bankann. Það má kannski segja að af hálfu ríkisins sé eðlilegt að hafa tæki eins og þetta en þau eru í öðrum lögum. Hlutur ríkisins er mikill í stjórn bankans. Alþingi kýs bankaráð og bankaeftirlitið fylgist með allri starfsemi bankans og við erum einmitt að undirbúa ný lög um viðskiptabankanna þannig að í rauninni eru allar þær heimildir til staðar sem til þarf. Þá er auðvitað ekki hægt að láta hjá líða að nefna meðferð ríkisstjórnarinnar á þessu máli eins og kom rækilega fram við 1. umr. þessa máls. Því lengra sem líður frá þessu upphlaupi þeim mun meira verður mér hugsað til þess hversu furðulegt það er að ríkisstjórnin skuli ekki fyrir fram leita eftir samstöðu um mál sem er jafnbrýnt og þetta og að það skyldi ekki hafa verið haft samráð við stjórnarandstöðuna um þetta mikilvæga mál og hvernig á því skyldi haldið. Í efh.- og viðskn. náðist það fram að nefndin hefur lýst því yfir að hún telur eðlilegt að mál af þessu tagi komi fyrir fram inn á borð nefndarinnar, að haft sé samráð við nefndina og þar með er það komið inn á borð þingsins. Ég vona svo sannarlega að við þetta verði staðið því annað getur ekki talist eðlilegt í svona viðkvæmum málum og ég held að með slíkum vinnuaðferðum megi komast hjá miklum upphlaupum og óróa úti í þjóðfélaginu sem getur ekki annað en skaðað bankann. Þá vil ég einnig nefna eitt, sem hefur ekki verið fyrirferðarmikið í þessari umræðu, en það er það atriði hvernig Búnaðarbankinn er dreginn inn í þetta mál. Í grg. segir að fyrirgreiðsla við Landsbankann sé háð því að viðræður hefjist milli Landsbankans og Búnaðarbankans. Eftir að efh.- og viðskn. hefur farið í gegnum þann hluta málsins sjá menn ekki mikla möguleika í þessu efni. Menn telja víst að eigendur greiðslukortafyrirtækjanna séu ekki sérlega spenntir fyrir því að annaðhvort Landsbankinn eða Búnaðarbankinn eignist meiri hluta í þeim og þegar allt sé talið sé það fyrst og fremst í fyrirtækinu Lýsingu þar sem til greina kemur að slík eignaskipti fari fram. Það er því spurning hvað er raunhæft í þessum efnum og hvort aðgerðir af þessu tagi verði að einhverju leyti til þess að styrkja eignastöðu Landsbankans. Það sem ég hef rakið sýnir að mínir fyrirvarar við þetta mál eru býsna stórir en eins og ég nefndi áðan er hér mjög alvarlegt mál á ferðinni og brýnt að ljóst sé að Landsbankinn nýtur trausts og að á Alþingi sé ótvíræður vilji til þess að styrkja stöðu bankans þó um það megi deila hvaða aðferð sé best til þess og sú aðferð sem hér er farin orki tvímælis. Ég hefði frekar kosið þá aðferð sem stjórn bankans vildi fara í upphafi en hún kemur ekki heim og saman við hugmyndir ríkisstjórnarinnar um sjóði og hugmyndir hennar um það hvernig eigi að ná niður halla ríkissjóðs. Þeirri leið var því hafnað, þ.e. að stofnað yrði einhvers konar fyrirtæki eða sjóður sem keypti þær eignir og skuldir sem Landsbankinn situr uppi með en bankanum yrði síðan falið að koma þeim í verð. Ríkisstjórnin er viðkvæm fyrir sjóðaumræðunni og því kom þessi aðferð ekki til greina af hennar hálfu. Ég vil líka ítreka það sem ég nefndi við 1. umr. um þetta mál að ég tel eðlilegt að menn fari ofan í þróun Landsbankans og skoði það u.þ.b. 10 ár aftur í tímann hvernig á málum hefur verið haldið í bankanum til þess að menn átti sig betur á vandanum, hvernig hann hefur skapast og hvaða pólitík hefur ráðið í útlánastarfsemi. Ég veit að þetta er viðkvæmt mál en það er nauðsynlegt að við áttum okkur á því hvað hefur gerst í bankamálunum og hvernig menn hafa haldið á spöðunum. Ég vil líka nefna eitt í þessu samhengi og það er sú fréttatilkynning sem Seðlabankinn sendi frá sér út í heim og vissulega verður að nokkru leyti til að binda hendur okkar á Alþingi. Í þeirri fréttatilkynningu kemur fram að Tryggingarsjóður viðskiptabankanna verði opnaður og þar verði að baki 3 milljarðar kr. en fréttatilkynningin var send út í heim áður en nokkur lagaheimild var til staðar fyrir slíkri breytingu. Að sjálfsögðu var nauðsynlegt að reyna að róa viðskiptavini okkar og lánardrottna úti í heimi en það stingur í augu að bankinn skuli ákveða þetta með þessum hætti og gerir það að verkum að okkur er þrengri stakkur skorinn við mat á þeim leiðum sem fram undan eru því það vekur líka ákveðinn óróa ef verið er að hringla mikið í þessu máli. Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram þá hef ég fyrirvara varðandi 3., 5. og 6. gr. frv. Ég vil taka það skýrt fram að ég áskil mér rétt til þess að styðja brtt. sem ég tel vera til bóta á þessu frv. Að öðru leyti styð ég það og vona að það fjaðrafok sem hér hefur orðið verði ekki til þess að skaða Landsbankann á nokkurn hátt og að með þessum aðgerðum takist að styrkja stöðu hans.

Virðulegi forseti. Umræður sem orðið hafa um þetta mál hafa verið nokkuð athyglisverðar en ég verð að viðurkenna að ég varð nokkuð ringlaður eftir umræðuna sem fram fór í fyrradag og áttaði mig satt að segja ekki fyllilega á tilefni hennar eða þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hafði gripið til og fannst vanta inn í frásögn og rökstuðning ríkisstjórnarinnar fyrir sínum viðbrögðum hina raunverulegu ástæðu sem réttlætti þennan asa á málinu og þessi snöggu viðbrögð sem virðast hafa orðið í kringum hádegisbilið á þriðjudag. Ég vil reyna að draga saman í örfáum orðum það sem mér sýnist vera staðreyndir í málinu og bæta inn í umræðuna örfáum spurningum um efnisatriði sem mér finnst ekki hafa komið fram í umræðunni. Sérstaklega þykir mér vanta af hálfu ríkisstjórnarinnar svör við spurningum um hvert hún er í raun að stefna. Það sem mér sýnist standa upp úr varðandi stöðu Landsbankans eru eftirtaldar staðreyndir um stöðu hans um sl. áramót: Bankinn er yfir svonefndum BIS-reglum með um 8,3% eiginfjárhlutfall. Hann hefur mjög góða lausafjárstöðu, betri en í mörg ár og hefur ekki þurft að borga neina refsivexti á síðasta ári til Seðlabankans í fyrsta skipti um langa hríð. Hann býr við góða eiginfjárstöðu upp á rúmlega 6 milljarða kr. Og í fjórða lagi á hann inni í afskriftareikningi um síðustu áramót um 2,8 milljarða kr. eftir að menn eru búnir að afskrifa endanlega hærri upphæðir á síðasta ári en áður hefur þekkst, um 1.300 millj. kr. Hann á því inni á afskriftareikningi meira en tvöfalt hærri upphæð en hann endanlega þurfti að afskrifa á síðasta ári. Þetta sýnist mér vera staðreyndir sem blasa við og út frá þeim verður maður að velta fyrir sér spurningunni um frekari aðgerðir. Það er ljóst að bankaeftirlitið og endurskoðendur mátu það greinilega þannig að hætta væri á verulegum áföllum í framtíðinni, á þessu ári og komandi missirum, og bankinn gæti þurft að ganga í gegnum miklar afskriftir. Það út af fyrir sig er fyrst og fremst stöðumat þessara aðila á þeirri efnahagsstefnu sem núv. ríkisstjórn fylgir því mat manna á því hvað kunni að tapast í framtíðinni byggist á þeim efnahagslegu forsendum sem viðskiptavinum bankans eru búnir. Sjávarútvegurinn hvílir að mestu leyti í Landsbankanum og ég les út úr þessu mat þessara aðila á að afkomuhorfur og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar sé þannig að þeir telja að það muni tapast verulega mikið á næstunni í þessari atvinnugrein. Eða með öðrum orðum það mat að stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart sjávarútvegi og þar með gagnvart landsbyggðinni sé sú sama og verið hefur, þ.e. að gera ekki neitt. Það er ,,kemur-mér-ekki-við``-stefnan sem grundvallar þetta mat endurskoðenda bankans. Það kemur mér því á óvart að heyra hæstv. viðskrh. halda því fram í framsöguræðu fyrir frv. að aðgerðir þessar styrki atvinnulífið. Mig vantar svar við þeirri spurningu hvernig það á að styrkja atvinnulífið að byggja aðgerðir til stuðnings Landsbankanum út frá þessum forsendum um viðskiptavini Landsbankans. Að staða þeirra inn í framtíðina sé þannig að hættan á verulegum áföllum frá þeirra hendi sé svo mikil að það verði að auka afskriftir á síðasta ári um 3 milljarða til viðbótar og það verði að afskrifa sérstaklega á þessu ári 5,8 milljarða. Ég sé ekki að þessi stefna styrki atvinnulífið. Ég sé þvert á móti út úr þessu það mat, sem veikir atvinnulífið og veikir sjávarútveginn á Íslandi, að menn grundvalli viðhorf sitt á því mati að ríkisstjórnin muni ekkert gera til að bæta rekstrarskilyrði í sjávarútvegi og mæta stöðu þeirra fyrirtækja sem hafa safnað upp skuldum þar undanfarinn áratug. Eða með öðrum orðum að það sé gjaldþrotaaðferðin sem eigi að ganga yfir á næstu missirum. Og gjaldþrotaaðferðin framkalli svo stór útlánatöp að nauðsynlegt er að leggja svo háar fjárhæðir til hliðar inn á afskriftareikninga. Annað fæ ég ekki séð út úr þessu máli. Ég hef beðið eftir því frá því að ríkisstjórnin tilkynnti um sínar aðgerðir gagnvart Landsbankanum sl. þriðjudag að frá ríkisstjórninni kæmu einhverjar yfirlýsingar um aðgerðir í atvinnumálum. Mér fannst rökrétt að næsta skref af hálfu ríkisstjórnarinnar væri einhverjar yfirlýsingar um stefnu gagnvart atvinnulífinu, sérstaklega sjávarútveginum. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til þess að koma í veg fyrir það sem er fyrirsjáanlegt, að sjávarútvegurinn leggist alveg á hliðina á komandi vori því hann er þegar á hnjánum? Það verða ekki mörg fyrirtæki í sjávarútvegi sem geta gengið langt fram á þetta ár að óbreyttum skilyrðum. Ég held að öllum sem hafa kynnt sér stöðu sjávarútvegsins sé það ljóst að hann er það illa staddur að þessi atvinnugrein getur ekki gengið marga mánuði í viðbót án þess að rekstrarskilyrðum hennar sé breytt. Ég vil því spyrja hæstv. viðskrh. og beina því enn fremur líka til hæstv. forsrh.: Hverjar eru fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar gagnvart sjávarútvegi á næstu mánuðum? Það vantar inn í þetta prógramm nema það sé svo, sem ég les út úr mati manna á afskriftaþörf, að það eigi ekki að gera neitt. Það er út af fyrir sig stefna. En þá er eins gott að ríkisstjórnin komi fram og staðfesti að það sé hennar stefna að það eigi ekki að gera neitt. Ég vil vekja athygli á því, sem reyndar hefur komið fram í ræðum áður, að sú leið að hækka afskriftirnar á síðasta ári verður til þess að bankinn fer undir BIS-skilyrðin sem aftur kallar á aðstoð frá ríkisvaldinu og gefur því færi á að hlutast til um framtíðarrekstur og stefnumörkun innan bankans. Það læðist að mér sá grunur að ríkisstjórnin hafi valið þessa leið einmitt vegna þess að hún vill framkvæma tiltekna stefnu innan Landsbankans. Þessi leið gefur henni færi á því og frv. er þannig sniðið að geta framfylgt þeirri stefnu sem ríkisstjórnin vill að farin verði. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. viðskrh. að skilyrðin sem ríkisstjórnin setur fyrir fyrirgreiðslu eru tvíþætt. Annars vegar að Landsbanki og Búnaðarbanki skipti á eignarhlutum sínum í greiðslukortafyrirtækjum og eignarleigufyrirtækjum þannig að báðir bankarnir eigi meiri hluta í öðru fyrirtækinu í stað þess að vera minnihlutaeigendur í báðum eins og nú er. Um þetta skilyrði má segja að ég sé ekki að þörf sé á neinu lagafrv. eða skilyrði frá hendi ríkisstjórnarinnar til að ná þessu fram. Ef svo er að ákvæði í samþykktum þessara eignarleigufyrirtækja séu þannig að bankarnir geta skipst á hlutum án þess að aðrir hluthafar komi þar að þá geta menn framkvæmt þessa aðgerð hvenær sem er. Ein og sér bætir hún ekkert eiginfjárstöðu þessara banka. Eignarhluturinn í þessum fyrirtækjum er nákvæmlega jafnmikilsvirði og hann var áður.

Bókhald.

Nákvæmlega. Það sem menn eru að gera með þessu er bókhald. Menn eru að framkvæma aðgerð utan um bókhaldslegar reglur en enginn raunverulegur efnahagslegur bati verður í bönkunum við þessa tilfærslu og nauðsynlegt er að menn átti sig á því. Ef svo er að þessir eignarhlutar verða verðmætari við það að menn eigi meiri hluta í stað þess að eiga minni hluta þá verður hann verðmætari á kostnað annarra hluthafa. Varla getur það verið áform ríkisstjórnarinnar að ganga á verðmæti annarra hluthafa í þessum fyrirtækjum. Ég hygg að það sé rétt sem kom reyndar fram í frammíkalli hjá hæstv. forsrh. að þetta er bókhaldsleg aðgerð og engin verðmæti sem verða til við hana. Í öðru lagi kom fram hjá hæstv. viðskrh. að fyrirgreiðslan væri háð því skilyrði að gengið yrði frá samningi milli viðskrh. og fjmrh. annars vegar og Landsbankans hins vegar um það til hvaða ráðstafana bankinn skuldbindur sig til að grípa í því skyni að bæta afkomu sína og eiginfjárstöðu. Það kom ekki fram í ræðu ráðherrans og ég hef ekki heyrt það af hálfu ráðherra í umræðunni hvað á að felast í þessum samningi nákvæmlega. Hins vegar minnir mig að ég hafi séð það haft eftir hæstv. viðskrh. í einhverju blaði að þessir samningar væru vel á veg komnir. Ég vil því spyrja hæstv. viðskrh.: Hvað er í samningnum? Hvaða markmið eru í þessu nánari en þarna kemur fram? Þetta er mjög opið og erfitt er að átta sig á því í hverju samningurinn yrði frábrugðin þeirri leið sem Landsbankinn sjálfur vildi fara. Ég vil enn víkja að ræðu hæstv. viðskrh. í framsögu fyrir málinu. Hjá honum kom fram í samanburði á vandamáli banka á Norðurlöndum að þar hefði vandamálið verið ögn öðruvísi en hér. Bankarnir á Norðurlöndum hefðu verið með mikil útlán með veði í fasteignum. Ráðherra gat þess að að þessu leyti væri staða íslensku viðskiptabankanna önnur og betri. Ég hygg að það sé að nokkru leyti rétt vegna þess að banki eins og Landsbankinn hefur verið að færa veð sín undanfarin ár af fasteignum yfir á skip. Hann hefur verið að færa veðin af verðlitlum fasteignum og yfir í að veðsetja kvóta. M.a. gerði hann það árið 1990 í heimabyggðarlagi mínu. Það hefur svo aftur sínar afleiðingar þegar menn standa frammi fyrir vandamálinu. Eftir því sem ég sé á þessu er bankanum ætlað að lágmarka tap sitt á útlánum. Með öðrum orðum, honum er ætlað að selja veð sín á besta verði sem fáanlegt er. Hver er þá stefna ríkisstjórnarinnar? Er hún þá sú að Landsbankinn eigi að skáka til skipum milli byggðarlaga eftir því sem hann telur hagsmunum sínum best borgið eins og gert var á Súgandafirði þar sem togarinn var fluttur frá einum viðskiptavini Landsbankans yfir á annan í öðru byggðarlagi; eins og gert var á Bíldudal þar sem togarinn þar var fluttur frá einum viðskiptavini Landsbankans yfir á annan viðskiptavin Landsbankans í öðru byggðarlagi í öðrum landsfjórðungi? Eru það sömu fyrirmæli sem Landsbankinn hefur áfram gagnvart öðrum stöðum þar sem menn eru ekki búnir að bíta úr nálinni með þetta vandamál að hafa veðsett kvóta byggðarlagsins alveg til hins ýtrasta? Verulegu máli skiptir fyrir íbúa í sjávarplássum hvernig stefnan er til framtíðar litið af hálfu Landsbankans og af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Á að vinna málið þannig að það eigi eingöngu að líta á bankalega hagsmuni? Ég vil enn grípa til framsöguræðu hæstv. viðskrh. en hann sagði þar m.a., með leyfi forseta: ,,Í sumum dæmum úr bankakreppu Norðurlanda hefur auk framlags úr ríkissjóði, víkjandi lána og í sumum tilfellum yfirtöku ríkisins verið gripið til þess ráðs að ríkið kaupi slakar eignir bankanna, einkum vonlítil útlán og fasteignir sem þeir kunna að hafa yfirtekið til á fullnustu kröfum en geta ekki losað sig við eða haft af neinar leigutekjur. Í staðinn hafa bankarnir fengið reiðufé eða skuldabréf. Ríkið hefur því í raun verið að stofna það sem kalla mætti úrgangssjóði bankakerfisins.`` Þessari leið hafnar viðskrh. og segir að bankarnir séu best til þess fallnir að sinna verkefni af þessu tagi. Þá verður mér hugsað til sjávarútvegsins, stöðuna í þeirri atvinnugrein og þýðingu hans í hverju byggðarlaginu á fætur öðru á landsbyggðinni og spyr: Er virkilega stefna ríkisstjórnarinnar að bankinn eigi að grisja? Á það að verða verkefni bankans að endurskipuleggja atvinnulífið úti á landi eingöngu út frá bankalegum forsendum? Þessi spurning brennur á vörum margra og við henni hefur að sjálfsögðu ekkert svar komið enda hefur þetta sjónarhorn ekki verið rætt í þessari umræðu. En afar miklu máli skiptir að menn glöggvi sig á því að hér er í raun ekki aðeins um að ræða stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart Landsbanka heldur efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar í heild, að hún sé bara þessi, klippt og skorið, og ekkert meira. Því vil ég ítreka þá spurningu sem ég bar fram í ræðu minni hvort áform séu uppi hjá ríkisstjórninni um aðgerðir varðandi afkomu sjávarútvegsins, bæði rekstrarskilyrði og þær skuldir sem þar hvíla á honum og að mínu mati eru langtum meiri en atvinnugreinin getur borið. Ef þessi stefna verður framkvæmd eins og lýst er í framsöguræðu hæstv. viðskrh. er verið að setja fólk í byggðarlögum í þá stöðu að ef það vill halda atvinnu og tryggja verðgildi eigna sinna þá verður það að borga kvótann, hvað sem það kostar, af því það á engan annan kost. Þar er um háar fjárhæðir að ræða, svo nemur hundruðum millj. kr. Við höfum dæmi fyrir okkur á Vestfjörðum um tvö lítil sjávarútvegspláss sem réðu ekki við það verkefni. Við höfum dæmi um þriðja plássið sem stendur í sömu sporum og þó það sé allmiklu fjölmennara er allsendis óvíst að það ráði við það verkefni líka að kaupa kvótann því að þar er um að ræða fjárhæð sem nemur 500--600 millj. kr. bara í veiðiréttindunum einum. Það er sérstakur skattur á þá íbúa sem hafa valið sér búsetu á þessum stöðum og valið sér að vinna við þessa atvinnugrein í sjávarútveginum. Virðulegi forseti. Ég fer senn að ljúka máli mínu og vil einungis nefna það sem kemur fram í frv. sjálfu að ekki eru þetta allt aðgerðir þess eðlis að þær styrki Landsbankann í reynd. Í frv. kemur fram að leiðin til að styrkja bankann sé val á milli þriggja aðgerða: beint framlag, skuldabréf eða víkjandi lán. Beint framlag mun að sjálfsögðu styrkja stöðu bankans, hann hefur meira á milli handa til að mæta erfiðleikum sínum. Skuldabréf, útgefin af ríkissjóði til geymslu í bankanum eru út af fyrir sig eru verðmæti sem bankinn getur stuðst við en hann getur ekki gert sér það að neinu reiðufé. Víkjandi lán styrkir ekki í reynd bankann nema sem sá bakstuðningur að ríkið stendur á bak við því að víkjandi lán framkallar útgjöld hjá bankanum. Af þessum lánum verður bankinn að borga vexti og verðtryggingu og af því láni sem honum var veitt um síðustu áramót, 1.250 millj. kr., miðað við 8% raunvexti erum við að tala um 100 millj. kr. bara í raunvexti á árinu 1993 sem verða að fara á rekstrarreikning og auka rekstrarútgjöld bankans um það. Hann verður að afla tekna á móti þeim útgjöldum sem þýðir að hann verður að viðhalda háum vöxtum. Ef menn bæta enn með öðru víkjandi láni upp á milljarð og jafnvel að hluti af tveimur milljörðunum verði líka víkjandi lán þá eru menn að framkalla útgjöld upp á 100 milljóna á þessu ári fyrir Landsbankann sem hann verður að mæta með því að viðhalda háu vaxtastigi. Það er því munur á þessum leiðum hvað varðar afkomu bankans. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ekki fjölyrða meira um það annað en að ég tel 5. gr. afar óheppilega. Hún hefur orðið til þess að beina sjónum manna að öðrum lánastofnunum en Landsbankanum því að ákvæðið er tvíbent. Það er ekki aðeins að í því geti falist yfirlýsing frá ríkisstjórninni að hún ætli að leggja til peninga til að hafa handbæra ef eitthvað bregður út af í Landsbankanum eða öðrum lánastofnunum, heldur má líka líta á hana sem yfirlýsingu um það að staða þessara viðskiptabanka og sparisjóða annarra en Landsbankans sé þannig að betra sé að tryggja sig strax með heimild. Hún hefur í raun beint sjónum manna að öðrum lánastofnunum og að mínu mati að ósekju. Staða Búnaðarbankans er afar traust eins og fram hefur komið og þau gögn sem ég hef fengið um stöðu Íslandsbanka sýna að hann stendur traustum fótum líka. Ég tel miðað við þau gögn að ekki sé nein þörf á sérstökum aðgerðum honum til handa eða að neitt bendi til þess. Ég bendi mönnum á til fróðleiks að bankinn hefur á þeim árum sem núv. ríkisstjórn hefur starfað valið þá leið til þess að búa sig undir áföll að hækka afskriftir úr 1,2% upp í 2,5%. Hann hefur meira en tvöfaldað upphæðina sem hann telur þörf á að leggja til hliðar í öryggisskyni. Það er út af fyrir sig nokkur dómur á efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar.

Frú forseti. Vegna þeirra orða hv. 5. þm. Vestf. að sagt hafi verið að afskrifa þurfi sérstaklega 5.800 millj. kr. á þessu ári í rekstri Landsbankans þá vil ég nota þetta tækifæri til að leiðrétta það. Það sem segir í athugasemdum frv. er efnislega að endurskoðandi bankans og ríkisendurskoðandi og reyndar bankaeftirlit telji nauðsynlegt að afskriftareikningur útlána, þ.e. það fé sem lagt er til hliðar til að mæta hugsanlegum áföllum, verði 4.500 millj. kr. í árslok 1992 en að æskilegt væri að sú fjárhæð, þ.e. þessi varúðarfjárhæð, verði enn hærri eða 5.800 millj. kr. Þetta er bakgrunnur þeirra tillagna sem hér eru gerðar. Með þeim er alls ekki sagt --- og ég endurtek --- alls ekki sagt að slíkar afskriftir þurfi að gera og þaðan af síður sérstaklega eins og hv. þm. orðaði það. Þegar málið er skoðað er ég viss um að hv. þm. verður mér sammála um þann skilning á efninu sem hér liggur fyrir. Að lokum vil ég benda á það sem reyndar hefur áður verið gert í þessum umræðum að um val leiða til að bæta stöðu Landsbankans eru rúmar heimildir í 1. gr. frv. og ekki hyggilegt að ræða á þessu stigi nákvæmlega hvernig það verður gert eða hvernig það muni á endanum birtast í reikningsskilum bankans. Eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. er efnið hið sama þótt við getum fengið í ljós ýmsar myndir af þessu í reikningunum. Þar verða valdar þær leiðir sem endurskoðendur bankans og stjórnendur hans í samráði við ríkisstjórnina telja affarasælastar fyrir bankann og fyrir ríkissjóð, eiganda hans.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að leiðrétta það sem fram kom hjá hæstv. ráðherra með 5.800 millj. Hins vegar er rétt að benda ráðherranum á og minna hann á það sem hann reyndar veit að það var mat manna að afskrifa þyrfti sérstaklega 3.000 millj. á síðasta ári. Fara með það úr 1.500 millj. upp í 4.500 millj. Af þessum 5.800 millj., sem menn telja nauðsynlegt að leggja til hliðar, er mjög stór upphæð sérstök. Hún er hærri en bankinn hefði talið að öllu eðlilegu þannig að megnið af þessari upphæð er auðvitað varúðarráðstafanir við efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar. Ég vil segja um síðara atriði hjá hæstv. viðskrh. að leiðin skiptir máli fyrir banka upp á rekstrarkostnað hans og rekstrartekjur. Auðvitað skiptir það máli fyrir viðskiptavini bankans hvaða leið er farin því það eru þeir sem verða að borga kostnaðinn ef sú leið er valin að veita víkjandi lán. Þá velta menn viðbótarkostnaði upp á hundruðum millj. kr. jafnvel yfir á viðskiptavini bankans og eru þeir ekki allir beysnir fyrir að mati endurskoðenda bankans og ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Eins og kannski hefur sést á þunnskipuðum þingsalnum undanfarnar mínútur eða klukkutíma þá hlýtur það að vera mat manna hér að í þessu máli hafi allt verið sagt sem segja þarf í bili. Út af fyrir sig get ég tekið undir það, þ.e. í bili. Þetta mál á væntanlega eftir að fá meiri umræðu síðar. Ég gat þó ekki látið hjá líða að koma aðeins í pontu áður en umræðu um málið lýkur til að lýsa yfir þeirri skoðun minni að ég tel að það sé verulega ámælisvert hvernig að aðgerðinni allri saman var staðið af hálfu þeirra ráðherra sem héldu um þetta mál. Gamalt máltæki segir: Veldur hver er á heldur. Þess vegna finnst mér mjög sérkennilegt þegar þessir sömu ráðherrar koma jafnvel upp og býsnast yfir fjölmiðlafárinu sem hefur verið í kringum þetta mál allt saman. Því hafi einhver þyrlað upp moldviðri og fjölmiðlafári þá eru það auðvitað ráðherrarnir. Það er óafsakanleg vanþekking á fjölmiðlum, vil ég segja, hafi menn ekki séð það fyrir að fjölmiðlamenn fengju, eins og maður segir ,,blod på tanden`` þegar taktur væri sleginn með þeim hætti sem ríkisstjórnin gerði á þriðjudaginn. Við skynjuðum það öll í þingsalnum þó við værum bara óbreyttir fótgönguliðar á þingi að eitthvað mikið væri á döfinni þó við vissum svo sem ekki hvað það væri. Hafi írafárið skaðað íslenska bankakerfið og lánstraust þess og orðspor erlendis er við ríkisstjórnina að sakast og ekki við stjórnarandstöðuna. Mér finnst vægast sagt mjög ósmekklegt þegar ráðherrar koma og kalla stjórnarandstöðuna til ábyrgðar og hálft í hvoru fara fram á það við hana að hún segi ekki mjög mikið um þetta mál, með öðrum orðum gleypi stórt og þegi, þá finnst mér það ósmekklegt vegna þess að það var ekkert leitað til stjórnarandstöðunnar með málið. Hún var ekkert uppfrædd um það sem í vændum var. Að vísu hefur komið fram að talað var við einn mann um málð, Steingrím Hermannsson, þingmann Framsfl., en við aðra var ekki talað mér vitanlega og ekkert samráð haft um það að þetta væri á döfinni. Kannski er það til marks um það að okkur sé ekki sýndur sá trúnaður af ráðherrum en þá veit ég ekki af hverju við höfum til hans unnið. En eins og ég segi, einum þingmanni var sagt frá þessu og ég veit ekki hvers vegna, en gagnvegir forustumanna í stjórnmálum eru órannsakanlegir, ekki síst fyrir þá sem ekki hafa kynnst þeim með beinum hætti. En ég vil sem sagt að það komi fram að mér er algerlega fyrirmunað að skilja hvað ráðherrunum gekk til með þessu írafári öllu. Ég hélt eins og sjálfsagt fleiri að þeir væru með eitthvað stórt uppi í erminni, en mér sýnist svona eftir á að hyggja að ástæðan fyrir því hvernig þessi taktur var sleginn og hvernig trumbuslátturinn var hér sé kannski öðru fremur persónuleg fordild þeirra sem hlut áttu að máli. Ég efast ekki um frekar en aðrir sem hér hafa talað að það hafi verið nauðsynlegt að grípa til ákveðinna aðgerða gagnvart Landsbankanum. Staðan í efnahags- og atvinnumálum er mjög erfið og það hlýtur auðvitað að segja til sín í starfsemi þessa stóra banka sem er langstærsti lánveitandi til atvinnuveganna í landinu. Ég held hins vegar að það fari ekkert hjá því að maður hljóti að velta því fyrir sér af hverju er nauðsynlegt að hækka afskriftareikninginn svo mikið sem raun ber vitni og það hefur verið bent á það hér af Kristni H. Gunnarssyni, 5. þm. Vestf. að væntanlega þýðir þessi mikla hækkun afskriftareikningsins það að þeir sem það leggja til hafa vantrú á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að þeir óttast þá framtíð sem bíður hér við næsta horn. Ef þetta er ekki vantrú á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og ótti við nánustu framtíð, þá hlýtur að felast í þessu eitthvert mat á fortíðinni, að einhverjar lánveitingar í fortíðinni séu með þeim hætti að líklegt sé að þær tapist. Það séu sem sagt einhverjar vafasamar lánveitingar sem búi þarna að baki. Ég held að stærsti hluti vandans eins og aðrir hafa bent á liggi í stöðunni í efnahags- og atvinnumálum, en það kann þó auðvitað fleira að koma til. Það er mín skoðun að það sé ástæða til þess að fara ofan í þetta mál og leita róta vandans, leita að ástæðum þess að að vissu leyti er bankinn kominn í ákveðna kreppu. Til þess að hægt sé að leita að rótum vandans þarf að mínu mati að skoða útlán bankans á umliðnum árum. Þegar ég segi þetta, þá felst ekki í því nokkurt vantraust eða nokkur yfirlýsing gagnvart núverandi bankastjórn bankans eða bankaráði, en mér finnst ekki óeðlilegt að þetta sé skoðað því að auðvitað er hér verið að grípa til sársaukafullrar aðgerðar. Það er verið að fara fram á það í rauninni og verið að ákveða það að skattgreiðendur leggi bankanum til hugsanlega tvo milljarða kr. og það er mjög líklegt að hagræðing sem gerð er krafa um í kjölfar þessara aðgerða leiði til uppsagnar starfsfólks í bankanum. Hér er um sársaukafulla aðgerð að ræða sem kemur við skattgreiðendur, kemur við fólk sem vinnur í þessum banka og mér finnst því eðlilegt í því sambandi að það sé skoðað hver sé rót vandans. Málið sé skoðað gagnrýnum augum. Og þetta hafa menn gert hér í kringum okkur. Við þekkjum bankakreppuna sem er í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi. Bæði í Svíþjóð og Noregi hafa verið ríkisskipaðar nefndir sem hafa farið ofan í þau mál, þ.e. orsakir þessarar kreppu. Það var sagt frá þessu m.a. í Morgunblaðinu í gær. Þar var grein í viðskiptablaðinu um hrun norska bankakerfisins og þar kemur m.a. fram að norskur hagfræðingur, Preben Munthe, hafði verið formaður opinberrar nefndar sem skipuð var af norsku ríkisstjórninni í október 1991 til að meta umfang og orsakir bankakreppunnar. Auðvitað sjá menn þar eins og hér ákveðnar augljósar orsakir sem liggja m.a. í gjaldþrotum fyrirtækja. En þeir telja þó engu að síður að það þurfi að útskýra þetta frekar og eins og segir hér í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: ,,Það sem er erfitt að útskýra er hins vegar hvað raunverulega orsakaði þær kringumstæður sem urðu mörgum stórum bönkum að falli. Spurningin snýst því um hvað orsakaði gjaldþrotabylgjuna, hvers vegna fasteignamarkaðurinn féll og hvers vegna bankakreppu síðustu ára hefur orðið svo vart í mörgum löndum.`` Þetta er eitt af því sem þessi norska nefnd átti að skoða. Í Svíþjóð var skipuð slík nefnd og það er m.a. sagt frá því í Politiken þann 1. febr. sl. og það rataði inn á forsíðu Morgunblaðsins þann 4. febr. Það er sagt frá því að sænsku bankarnir hafi tapað 2.000 milljörðum ísl. kr. og þar af hafi a.m.k. 200 milljarðar tapast vegna fjárglæfra og misferils af ýmsum toga. Þarna er ekki um það að ræða að það séu fjárglæfrar eða misferli bankanna heldur lántakenda hjá bönkunum og þessir fjármunir hafi tapast. Og það segir hér í Politiken hvernig þetta hugsanlega stærsta fjárglæframál í sögu Svíþjóðar hefur farið með bankana. Það er m.a. talað um í tengslum við þetta að þau lán sem þarna sé um að ræða séu oft í einkaleyfum og ýmiss konar tilbúnum réttindum sem eiga sér ekki stoð í veruleikanum. Stundum eigi þessi lán sér þá skýringu að þar séu að baki veð í fasteign en verð fasteignarinnar hafi verið svo gersamlega ofmetið að ekki styðjist við neinn raunveruleika og það gæti vel verið að við þekktum einhver slík dæmi hér á landi. Mér finnst miklu ríkari ástæða til þess að skoða þetta heldur en að ræða það að setja tilsjónarmenn yfir bankana eins og hér hefur komið fram, a.m.k. hjá einhverjum stjórnarliðum. Í því fyndist mér felast að vissu leyti ákveðið vantraust á núv. bankaráð og bankastjórn bankans að skipa tilsjónarmenn, en mér finnst að bankaráðið núverandi og bankastjórnendur hafi sýnt vilja til þess að taka á málum í bankanum. Ég veit ekki betur en þeir hafi m.a. hert útlánareglur bankans í tvígang og því sé ekki ástæða til þess að sýna þeim neitt sérstakt vantraust. Þetta vil ég að komi hér fram og hefði nú gjarnan viljað fá einhver viðbrögð frá ráðherrum á það hvort þeir telji einhverja slíka nefndarskipan koma til álita. Varðandi frv. að öðru leyti vil ég segja það, sérstaklega hvað varðar 3. gr. frv., að mér finnst sú grein orka mjög tvímælis, þ.e. að ganga í það í hasti á einum degi að breyta hlutverki Tryggingarsjóðs viðskiptabanka eins og gert er ráð fyrir þarna. Það er verið að tala um ekki aðeins að taka á vanda Landsbankans heldur að breyta hlutverki sjóðsins varanlega. Með öðrum orðum, hann eigi ekki bara að tryggja skil á innlánsfé heldur líka að veita víkjandi lán. Þetta finnst mér orka mjög tvímælis og hefði átt að skoðast í tengslum við frv. um viðskiptabanka sem liggur fyrir í efh.- og viðskn. Þar með er ég ekki að segja að þetta komi ekki til álita og þessi leið sé ekki fær. En hún hefði átt að skoðast í tengslum við sjálft frv. um viðskiptabanka en ekki að gera þetta með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég sé í rauninni enga ástæðu til þess. Engu að síður hefði verið hægt að taka sérstaklega á Landsbankanum í þessari grein og einskorða aðgerðina við Landsbankann. Ég mun því ekki samþykkja þessa grein eins og hún liggur hér fyrir og áskil mér rétt til þess að styðja þær brtt. sem fram hafa komið við þessa grein. Þar að auki hef ég líka fyrirvara við 5. og 6. gr. þessa frv. og fæ ekki séð að 6. gr. eigi í rauninni nokkurt erindi inn í þetta frv. En þetta vil ég segja sem mína skoðun í þessu máli og hef orð mín ekki fleiri.

Hæstv. forseti. Spurt var hvers vegna hefði aðeins verið rætt sérstaklega við einn þingmann stjórnarandstöðuflokkanna fyrir fund ríkisstjórnarinnar, hvað til stæði að gera á ríkisstjórnarfundi. Ástæðan er sú að sá hv. þm. sem rætt var við er í senn fyrrv. forsrh., formaður stærsta stjórnarandstöðuflokksins og bankaráðsmaður í bankanum. Því þótti ástæða til þess að ræða við hann og gera honum grein fyrir því hvað stæði til. Ég get verið sammála hv. þm. varðandi tilsjónarmenn. Ég tel og hef talið ástæðulaust að skipa bankanum tilsjónarmenn. Ég hef traust á yfirstjórn bankans og get tekið undir það með hv. þm. að það hefur af hálfu stjórnenda bankans á undanförnum missirum og árum margt verið gert til þess að styrkja stöðu hans og gera reksturinn skilvirkari þó að sjálfsagt megi betur gera í þeim efnum eins og til stendur að gera og vilji stendur til af hálfu bankans og af hálfu bankamálaráðherra. Varðandi hugmynd um nefndarskipun sambærilega því sem hv. þm. nefndi til, þá tel ég ekki ástæðu til þess og vek athygli á því að þeir aðilar sem hafa komið á fund efh.- og viðskn., eftir því sem ég best veit, og þeir sem hér hafa rætt af hálfu stjórnarliða og stjórnarandstöðu hafa flestir ef ekki allir tekið undir það að vandamál Landsbankans séu allt annars eðlis en hinn mikli bankavandi á Norðurlöndum og því sé ekki efni til þess að skipa nefnd af þessu tagi. Hv. þm. nefndi einnig aðferð ríkisstjórnarinnar varðandi meðferð málsins eins og sumir aðrir hafa gert. Það hefur verið reynt að sýna fram á að málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar við að styrkja stöðu Landsbankans sé til þess fallinn að veikja hann. Það hefur hins vegar komið fram frá viðskiptaaðilum bankans að einmitt þessi málatilbúnaður sé til þess fallinn að styrkja hann. Menn segja að það sé ánægjulegt að frétta þá fyrst af vanda Landsbankans þegar fréttinni fylgir jafnframt að sá vandi hafi verið leystur.

Virðulegur forseti. Varðandi það að mönnum létti að heyra fyrst um vanda Landsbankans þegar þeir heyra um leið að vandi bankans hafi verið leystur, þá er það auðvitað vel skiljanlegt, og ég held að menn þurfi að taka á svona málum mjög fljótt og vel þegar slíkur vandi kemur upp eins og hjá Landsbankanum. En það þarf þó ekki að gera það með því írafári sem ríkisstjórnin gerði og með því að slá slíkar dramatískar trommur eins og hún gerði með þetta mál. Að öðru leyti ætla ég að láta það útrætt. Hvað vandamál íslenska bankakerfisins varðar og það kemur fram hjá forsrh. að það hafi allir sagt sem hafi komið á fund efh.- og viðskn. að það vandamál væri allt annars eðlis en vandamál bankanna á Norðurlöndum, þá hef ég svo sem heyrt þetta líka. En ég hef heyrt voðalega lítil rök fyrir þessu, ég hef heyrt afskaplega lítinn rökstuðning að sá vandi sé allt annars eðlis. Ég hygg að sá vandi sé að mörgu leyti sambærilegur og eigi sér að hluta til skýringar í efnahagsstjórn og ýmsum breytingum sem hafa átt sér stað á síðasta áratug og þess vegna finnst mér þetta dálítið þunn rök að hann sé allt annars eðlis því það fylgir ekkert kjöt á þeim beinum. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Þessi brtt. sem hér er til atkvæða gengur út á það að taka af öll tvímæli um að hluti af þeirri aðstoð til Landsbanka Íslands sem fjallað er um í 1. gr. geti orðið á því formi að eigandinn, ríkið, yfirtaki einhvern hluta eigna eða útlána bankans og bæti með slíkum aðgerðum stöðu hans. Það má segja að 1. gr. loki í sjálfu sér eins og hún er orðuð samkvæmt frv. ekki á það að slíkt geti komið til, en hitt hlýtur að vekja spurningar ef Alþingi fellir þá brtt. sem hér er fram borin, hvort þar sé Alþingi ekki að láta í ljós þann vilja sinn að ekki skuli verða um slíka yfirtöku eigna eða útlána að ræða. Ég lít svo á að þó svo að segja megi að brtt. sé fyrst og fremst til nánari skýringa á eða til að taka af tvímæli varðandi heimildir í 1. gr. frv., þá hljóti hitt að verða mjög alvarlegt umhugsunarefni ef Alþingi fellir þessa viðaukatillögu við 1. gr. hvort þar með verði ekki að líta svo á að verið sé að hafna því að einhver hluti af aðstoðinni við Landsbanka Íslands geti orðið í þessu formi. Ég teldi að slíkt væri mjög miður og vil láta það koma fram hér við atkvæðagreiðslu og vona að menn hugsi gang sinn í því ljósi. Ég segi að sjálfsögðu já, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Þessi brtt. er óþörf. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Þessi brtt. gengur út á það að í stað þess að heimila fjmrh. eins og gert er ráð fyrir í 5. gr. frv. að ábyrgjast lán allt að 3 milljöðrum kr., þá verði nú afgreidd heimild til handa ráðherra að taka lán eða ábyrgjast allt að 1 milljarði kr., þ.e. sú fjárhæð sem ákveðið hefur verið að ráðstafa til Landsbankans en veita ekki frekari heimildir að þessu sinni við afgreiðslu þessa frv. heldur verði þá leitað eftir því sérstaklega með sjálfstæðri lagaheimild á Alþingi ef til þurfi að koma frekari aðgerðir til að leggja bönkum í landinu fé. Það er okkar eindregin skoðun að það sé óeðlilegt að afgreiða opna heimild af þessu tagi eins og 5. gr. frv. gerir ráð fyrir. Við leggjum því til með þessari brtt. að upphæðin nú takmarkist við þá fjárhæð sem ákveðið hefur verið að gangi til Landbanka Íslands, sem sagt 1 milljarður kr. Ég segi já, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Þegar innlánsstofnanir lenda í fjárhagslegum erfiðleikum, þá er eðlilegt að það sé tekið fyrir á Alþingi hverju sinni og því teljum við þm. Framsfl. það eðlilegast að aðeins sé veitt heimild til þes að lána Landsbanka Íslands í þessu tilviki. Hitt er svo annað mál að það hefur verið gefið út, bæði inn á við og út á við, að þessi sjóður hafi verið stofnaður og því má leiða af því líkum að ef það yrði dregið til baka gæti það skapað vantraust á þeim aðgerðum sem nú er verið að fara í. Við umfjöllun málsins hefur hæstv. viðskrh. gefið þá yfirlýsingu að ef til slíkra aðgerða kunni að koma í framtíðinni, sem engar líkur eru á í dag eftir viðtöl við bankana, þá muni verða haft samráð um það við efh.- og viðskn. þingsins. Ég tel að þessi yfirlýsing sé mikilvæg þótt betra hefði verið að aðeins hefði verið afgreidd ábyrgð upp á 1 milljarð nú. Ég mun því sitja hjá við afgreiðslu þessarar tillögu og greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Í yfirlýsingu viðskrh. kom ekki fram hvort samráð yrði haft fyrir ákvörðunartöku eða eftir og ekki heldur hvort samráðið yrði um það að nýta heimildina. Ég tel því nauðsynlegt að samþykkja þessa brtt. og segi því já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það, eins og fram hefur komið, hvort eigi að takmarka heimildina í 5. gr. við þá fjárhæð sem fram hefur komið að ætluð er Landsbankanum. Nú virðist það vera að gerast hér að stjórnarliðið á Alþingi sé að fella þessa brtt. Það er mjög merkilegt vegna þess að hér í salnum sitja ýmsir, og hafa nokkrir þeirra þegar greitt atkvæði, sem m.a. hafa flutt frv. hér á Alþingi, eins og formaður fjárln., þar sem bannað er algerlega að afgreiddar séu opnar heimildir af því tagi sem hér á að veita til ráðherra. Svo hefur verið á Alþingi um nokkurt árabil. Þar hefur m.a. verið í fararbroddi fyrrv. formaður fjárveitinganefndar, núv. heilbrrh., þar sem menn hafa lagt á það höfuðáherslu sem nauðsyn endurbóta í ríkisfjármálum að það tilheyrði liðinni tíð að afgreiddar væru opnar heimildir af því tagi sem stjórnarmeirihlutinn virðist nú ætla að fara að afgreiða. Þessi atkvæðagreiðsla hér gefur þess vegna fullkomið tilefni til að draga í efa heilindi þeirra manna sem talað hafa hér á Alþingi og jafnvel flutt frumvörp um að nú þurfi þingið að sameinast um þá endurbót í ríkisfjármálum að hætta þeim gamla sið að afgreiða jafnopnar heimildir eins og eru í þessu frv. Það er líka athyglisvert að bankastjóri Íslandsbanka hefur farið fram á það opinberlega í viðtali að ekki verði opnað á það í þessari 5. gr. að lánveitingin geti verið umfram það sem ætlað er Landsbankanum vegna þess að slíkt kunni að skapa óvissu um stöðu Íslandsbanka. Það er mjög athyglisvert að þeir ráðherrar og stjórnarliðið sem færir sérstaklega fram þau rök að nauðsynlegt sé að eyða óvissu um bankakerfið í landinu ætlar ekki að verða við þessari ósk bankastjóra Íslandsbanka. Þessi atkvæðagreiðsla er þess vegna öll hin sérkennilegasta og sýnir satt að segja enn á ný hve skynsemin ræður lítið för hjá forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli. Ég segi já við þessari brtt. vegna þess að hún er eina leiðin til þess að reyna að leiða þetta frv. inn á einhverjar skynsamlegar brautir.