Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Eins og hæstv. Alþ. mun vera kunnugt, kom það berlega í ljós, þegar leið að þessu hausti, að vandræði mundu verða með húsnæði víða í bæjum og þorpum landsins. Sérstaklega kom þetta í ljós hér í Reykjavík við skýrslusöfnun þá, er fram- kvæmd var um mánaðamótin ág. og sept. s. l. Þá kom í ljós, að fjölmargar fjölskyldur hér í bæ voru þá ýmist algerlega húsnæðislausar eða mundu verða það 1. okt. nú í haust. Bættust fleiri fjölskyldur í þann hóp um mánaðamótin sept. og okt., og var félagsmálaráðuneytinu kunnugt um, að ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur einnig í kaupstöðum úti um land, í Hafnarfirði, á Ísafirði og í Vestmannaeyjum og á fleiri stöðum voru sams konar vandræði. Það þótti því nauðsyn til bera að gera einhverjar þær ráðstafanir, er bætt gætu úr þessum vandræðum, þó að til bráðabirgða væri, þar sem ekki væri unnt að ráðast þá í framkvæmdir, er björguðu fólki frá þessum vandræðum. Það voru því gefin út þau bráðabirgðal., sem hér liggja fyrir, þann 8. sept. s. l. Ráðuneytinu var ljóst, að þessi l. lögðu allþunga bagga á menn og mundu skapa að ýmsu leyti ýmis vandkvæði. En þar sem þörfin var svo brýn á einhverjum aðgerðum, er til bóta mættu verða, þó ekki gætu orðið nema til bráðabirgða, þótti einsýnt, að setja yrði slík l. sem þau, er hér ræðir um, frá 8. sept. Eins og sjá má af frv., sem fyrir liggur, eru nokkur ný ákvæði í því, sem ekki voru í áður gildandi húsaleigul. Í fyrsta lagi, að óheimilt sé að segja upp leigusamningum um íbúðarhúsnæði, nema leigusala sé brýn þörf á því til eigin íbúðar. Í öðru lagi, að uppsagnir á húsnæði, sem fram hafa farið fyrir gildistöku l., en ekki hafa komið til framkvæmdar, skyldu vera ógildar, nema húseigandi sanni fyrir húsaleigun., að hann sé húsnæðislaus og þurfi þess vegna á húsnæðinu að halda til íbúðar fyrir sjálfan sig. Það var sérstaklega þetta ákvæði í bráðabirgðal., um ógildingu uppsagnar á íbúðarhúsnæði, sem búast mátti við, að gæti orðið til þess eitthvað að halda í skefjum þeim vandræðum, sem yfirvofandi voru, þar sem vitanlegt var, að sagt var upp fjölda fólks íbúðarhúsnæði þess m. a. í því skyni, að húseigendur og aðrir höfðu hugsað sér að ráða yfir meira húsnæði en áður. En þar sem húsnæðisvandræðin voru mjög mikil, þótti alls ekki fært að leyfa slíkt. Í þriðja lagi er sett ákvæði um, að óheimilt sé að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði. hetta, sem á venjulegum tímum er mikið neyðarúrræði, þótti eðlilegt og sjálfsagt eins og á stóð, að koma í veg fyrir það, að aðvífandi menn mættu koma íbúum bæja og kauptúna út á götuna með því að setjast að í íbúðunum, heldur var álitið, að heimilisfastir innanhéraðsmenn ættu að sitja fyrir íbúðunum. En gert er ráð fyrir, að undanþágu megi veita frá þessu ákvæði l. um utanhéraðsmenn, þegar alveg sérstaklega stendur á, og vár þá alveg sérstaklega hugsað um námsfólk utan af landi, út frá því, að það leitar að sjálfsögðu til Reykjavíkur, þar sem skólar eru flestir. Einnig var þar átt við þingmenn og aðra, sem utan af landi kæmu í opinberum erindagerðum til bæjarins og nauðsyn er, að dvelji hér í bænum, frá sjónarmiði þjóðfélagsins. Þá er í fjórða lagi breytt ákvæðum áður gildandi l. um það, að ef íbúðarhúsnæði er heimildarlaust tekið til annarrar notkunar en íbúðar, þá er hér með þessu frv. hert frá því sem áður var, á ákvæðunum um viðurlög við því, ef svo er gert. Því að reynslan sýndi, að hér í Reykjavík voru menn, sem höfðu fé undir höndum og brutu þetta ákvæði l. og greiddu tilteknar sektir fyrir það, að þeir breyttu íbúðarhúsum í verzlunarhús. Þeir, sem brutu þetta ákvæði l., fengu smávægilegar sektir. Þótti rétt, að viðurlög yrðu meiri, ef slík lagabrot væru framin, til þess að hindra þau, og í því skyni eru hér ákveðnar 100 kr. dagsektir fyrir slík brot. Loks eru felld úr gildi ákvæði um, að einmenningsherbergi eða einstök herbergi séu ekki háð húsaleigul. yfirleitt, því að það kom í ljós, að ekki var síður hörgull á einstökum herbergjum en íbúðum, enda voru ákvæði um þau í upphafi óviturlega sett, og var ég á móti því ákvæði frá byrjun, enda þótt hæstv. Alþ. samþ. það á sínum tíma. Að öðru leyti hygg ég, að ekki þurfi að skýra þetta frv. og brbl. Vil ég mega vænta þess, að þessi l. gangi hraðbyri gegnum þingið, því að það orkar ekki tvímælis, að nauðsyn var að gera þessar ráðstafanir, jafnvel þó að þær hafi komið illa niður á einstökum mönnum. En svo brýn nauðsyn var á aðgerðum í þessu efni vegna almenningsheillar, að tvímælalaust þótti rétt að setja þessi lög. Þessi brbl., sem ég gat um, hafa bætt talsvert úr ástandinu í húsnæðismálum í flestum kaupstöðum landsins. Utan Reykjavíkur held ég, að þessi l. hafi einnig náð sama árangri og hér í bænum, að fólk sé ekki algerlega húsnæðislaust lengur. Ég legg svo til, að þessu frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.



Ég vildi ekki láta þessa umr. líða svo hjá að minnast ekki aðeins á nokkur atriði í sambandi við þá bráðabirgðalöggjöf um húsnæði, sem sett hefur verið. Mér sýnist hér vera tekið á þessum málum, húsnæðismálunum hér í Reykjavík, allt öðrum tökum heldur en tekið var á öðru máli, sem samþ. var á síðasta þingi, þegar samþ. voru 1., þar sem heimilað var að taka íbúðarhúsnæði í sveit, samkomuhús, skólahús og annað, leigunámi til afnota fyrir fólk úr kaupstöðum. Það var ekki talað um, að það væri ósanngjarnt, heldur væri það sjálfsagt, að hvar sem húsnæði væri afgangs í sveit, væri heimilt að taka það leigunámi. Við þessu var ekkert amazt. Þetta var og framkvæmt eins og l. gerðu ráð fyrir, en til stórbaga fyrir íbúa viðkomandi héraða á mörgum stöðum. Nú eru Reykvíkingar í vandræðum með húsnæði fyrir sjálfa sig, og sýnist mér þá vera tekið allt öðrum tökum á málinu. Hvers vegna vill hæstv. ráðh. nú ekki fara sömu leiðina og farin var í sumar, t. d. að taka samkomuhús bæjarins leigunámi og óhæfilega stórar íbúðir einstakra manna, sem fjöldi manna hefur hér í bæ? Hvers vegna á að flytja Reykvíkinga burt úr bænum, t. d. austur á Þingvöll, og koma þeim fyrir þar í samkomuhúsi, en ekki að taka til íbúðar samkomuhús hér í bænum og húsnæði þar, sem menn hafa miklu meira húsnæði en þeim er nauðsynlegt að nota? Ég skil ekki þennan mismun á rétti manna um húsnæði í landinu. Mig furðar á því, hvers vegna Reykvíkingar hafa ekki beitt þessum sömu ákvæðum og í sumar til þess að leysa sín húsnæðisvandræði, heldur skuli þeir láta fólkið flýja úr bænum og upp í sveit, þannig að Reykvíkingum er út úr húsnæðisvandræðum komið fyrir uppi í sveit. Ég vil nú spyrjast fyrir um það og biðja hæstv. ríkisstj, að svara því, hvort það sé ekki ætlun þess ráðh., sem með þessi mál fer, að reyna að ráða bót á húsnæðisvandræðunum hér í Reykjavík á svipaðan hátt og húsnæðið í sveitinni var tekið leigunámi í sumar, skv. því, sem ég hef rætt um. Og ef ekki er hugsað sér að gera það, vil ég spyrjast fyrir um það, af hvaða sökum það er talið ófært hér í bænum, sem talið var fært í sumar að því er sveitirnar snertir. Í öðru lagi finnst mér þessi brbl., sem gefin hafa verið út, stinga nokkuð í stúf við heimildarl. í sumar um leigunámið, að því er snertir það, að hér í Reykjavík er mönnum gert óheimilt að leigja fólki utan af landi. Um leið og tekið er leigunámi húsnæði úti í sveit til afnota fyrir Reykvíkinga, þá er mönnum í Reykjavík gert óheimilt að leigja okkur sveitamönnunum, þegar við komum til bæjarins, nema með sérstöku leyfi húsaleigunefndar. Hvers konar réttindi eða réttindaójöfnuður er þetta? Fjöldi fólks utan úr sveit, sem hefur ætlað að vera hér við nám, hefur farið heim aftur. Því að þó að það hafi verið hægt að fá leyfi til þess að leigja því hér í bænum, hafa húseigendur verið hikandi við að leigja því fólki, sem þurft hefur að fá leyfi til að mega leigja. Ég tel það mjög stóran galla á þessari löggjöf, að þar sem tekið er fram, að óheimilt sé að leigja utanbæjarmönnum, en þó má gera það þegar alveg sérstaklega stendur á, þá skuli það ekki vera skilgreint í l., í hvaða tilfellum stendur nógu sérstaklega á til þess, að leigja megi utanhéraðsmönnum, - t. d. mætti, finnst mér, nefna þar skólafólk, - heldur þurfi í hverju einstöku tilfelli að fá leyfi húsaleigunefndar. Ég vil segja í þessum efnum, að „ólíkt höfumst vér að,“ þar sem af góðum hug var í sumar í sveitinni tekið á móti börnum og öðrum héðan úr Reykjavík, en svo þegar sveitafólkið kemur til Reykjavíkur með haustinu, þá er óheimilt að leigja því, nema þá með alveg sérstöku stjórnarráðsleyfi. Ég held, að það séu svo laus tök höfð á þessu máli, að ekki sé nein furða, þótt það öngþveiti sé í bænum, sem nú er um þetta mál. Þá vildi ég spyrjast fyrir um það, hvort það sé ekki rétt, að það sé verk húsaleigunefndar skv. 1. að gefa út úrskurði um það, innan ákveðins tíma, ef ágreiningur er um það, hvort maður eigi að flytja úr húsnæði, eða um það, hvort leiga sé hæfilega metin. Mér er kunnugt um eitt tilfelli, þar sem ágreiningur varð hér í haust um það, hvort maður ætti að flytja eða ekki. Það var ekki gefinn úrskurður í húsaleigunefnd fyrr en 3. október. Ég man ekki betur en að í 1. sé, að húsaleigun. sé gert að skyldu að gefa úrskurði í slíkum málum innan hálfs mánaðar. Ef enginn tími er tiltekinn um þetta, þá finnst mér ekki þýða að bera slíkt undir nefndina. Þá vil ég spyrja um það, hvort húsaleigun. beri ekki skylda til að gefa sína úrskurði skv. því ástandi, sem er, þegar málið er lagt undir úrskurð hennar, eða hvort hún eigi að bíða þangað til nýtt viðhorf hefur skapazt. Mér er kunnugt um dæmi, þar sem maður krafðist þess, að leigjendur vikju úr húsnæði af því að hann þyrfti að taka það til eigin nota, þar sem hann hefði selt hús það, er hann notaði áður. Á fyrsta fundinum, þegar málið var tekið fyrir, vitnaðist það, að þetta var rangt, húsið var óselt. En húsaleigunefnd lét málið dragast á langinn í tvo mánuði, og þá hafði manninum tekizt að selja húsið og þurfti sannanlega á húsnæðinu í hinu fyrrgreinda húsi að halda; var svo dæmt eftir því. Ef þetta er hægt, er það vitanlega í höndum húsaleigunefndar að misbeita sínu valdi herfilega. Ég tel þess vegna fulla ástæðu til þess, að hæstv. ráðh. geri grein fyrir því, hvort hann álítur leyfilegt, að á þennan hátt sé unnið í nefndinni. Það eru ýmis fleiri atriði, sem ég gjarnan vildi minnast á, en þetta vildi ég benda á og óska, að yrði tekið til athugunar, áður en frv. fer til n. Um einstök önnur atriði mun ég ræða mínar, þegar frv. kemur frá n.



Ég verð að segja það, að ég varð mjög undrandi, þegar stj. gaf út bráðabirgðalögin, sem hér liggja fyrir, sama daginn og l. frá síðasta þingi um húsaleigu voru staðfest. Því verður ekki neitað, að húseigendur eru þeir einu þegnar þjóðfélagsins, sem bókstaflega virðist hafa verið keppzt um að svipta sem mestu af rétti sínum yfir sínum eigin eignum og rýra tekjur þeirra á allan hátt. Öll þau l., sem út hafa verið gefin um húsaleiguna síðan stríðið hófst, hafa gengið út á að halda dýrtíðinni niðri að þessu leyti. Þetta hlýtur að vera út úr vandræðum gert. Mér skilst líka, að þessi stefna sé orsök þess, að nú er komið sem komið er í húsnæðismálunum. Ég er sannfærður um, að húsbyggingar hafa stöðvazt mikið til af þessum ástæðum. Enda munu heldur aldrei, sem betur fer, hafa verið eins mikil húsnæðisvandræði og einmitt nú í haust. Húsbyggingar hafa á undanförnum árum verið með minnsta móti, sem er bein afleiðing þess, hvernig löggjafinn hefur tekið á þessum málum frá upphafi. Annars fæ ég ekki séð, hvað þessi brbl. fá bætt úr húsnæðisvandræðunum. Ég fæ ekki séð, að þau geri annað að verkum en það, að þeir, sem eru í húsnæði, geti setið þar áfram í trássi við eigendur húsanna og þrátt fyrir það, að aðrir sem hafa meiri siðferðislegan rétt til húsnæðisins, verða að vera úti á götunni. Ég sé ekki eitt einasta atriði, sem bætir úr vandræðunum. Það hafa nokkur tilfelli komið fyrir dómstólana um það, hvernig afleiðingarnar hafa orðið út af þessu. Halda menn, að það bæti úr húsnæðisvandræðunum, svo ég taki dæmi, sem ég þekki til, að það er fjölskylda, sem fór í vor í sumarbústað, húsnæði, sem hægt er að komast af með yfir sumarið, þegar bezt er tíðin. Þessi fjölskylda lánaði húsnæði, sem hún hafði leigt hér í bænum, en þegar hún ætlaði að flytja í það aftur, komst hún ekki inn. Fólkið, sem þessi fjölskylda hjálpaði upp á, neitaði að fara og notar sér m. a. af þessum brbl., sem hér hafa verið sett. Ég get ekki séð þá bót, sem þetta veitir á húsnæðisvandræðunum. Í 1. frá 1941 eru ákvæði um, að leigusala sé óheimilt að segja upp húsnæði, nema hann þurfi að halda á húsnæðinu sjálfur fyrir sig eða fjölskyldu sína. Nú er þessu breytt með brbl. á þann hátt, að leigusala er óheimilt að segja upp, nema honum sé þess brýn þörf til eigin íbúðar. M. ö. o., mér skilst, að þarna séu tvenn 1., sem bæði eru í gildi og stangast algerlega. Í öðrum segir, að húsnæði megi ekki segja upp, nema húseigandi þurfi á því að halda fyrir sig eða vandamenn sína, en í hinum segir, að ekki megi segja upp, nema húseigandi hafi brýna þörf fyrir húsnæðið til eigin afnota. Ég veit ekki, hvernig hæstv. ráðh, hefur hugsað sér að framkvæma þetta. Ég get ekki séð, að brbl. felli úr gildi það ákvæði eldri 1., sem þetta brýtur í bága við. Nú er það svo, að húsaleigunefnd á að úrskurða um, hvort húseigandi þarf nauðsynlega sjálfur á húsnæðinu að halda. Ég verð að segja, að mér finnst það hart, að húseigendur skuli ekki hafa meiri umráðarétt yfir eignum sínum en þetta. Það er óneitanlega hart, að húseigandi skuli ekki geta valið, hverja hann hefur í húsum sínum, og þurfi að láta óviðkomandi menn sitja í húsnæði, sem hann hefur, jafnvel þótt einhver vandamaður hans hafi þörf fyrir það og hann vilji greiða fyrir honum. Ég verð líka að segja það, að mér finnst harla hart að setja ákvæði í brbl. um, að uppsagnir á húsnæði, sem áður voru lögmætar, skuli vera felldar úr gildi. Hverju eiga menn að treysta, ef ekki er hægt að treysta l., sem ekki eru samþ. fyrir lengri tíma en á síðasta Alþ.? Nei, það á nú ekki lengur að vera hægt. Mér finnst öryggi borgaranna vera orðið heldur lítið, ef þeir eiga ekki að geta treyst l., sem Alþ. setur, frá degi til dags. Ég skil ekki heldur, til hvers þetta ákvæði er sett. Úr hverja á það að bæta? - Svo er hér eitt enn, sem ég vildi benda á. Það er það, að maður, sem kaupir hús í þeim tilgangi að fá húsnæði sjálfur, hann getur ekki lengur fengið leigutaka burt fyrir sjálfan sig, ef húsið var ekki keypt fyrir gildistöku 1. Mér er ekki alveg ljóst, hvað ríkisstjórnin hefur hugsað sér með þessu ákvæði. Hún hefur sennilega litið svo á, að menn færu að kaupa hús til þess að koma leigutökum út með því að segjast þurfa sjálfir á húsnæðinu að halda. Þetta yrði þess valdandi, að fleiri húsasölur færu fram. Og þetta getur verið rétt. En hins vegar verð ég að segja, að eftir að búið er þessi ár, síðan upphaflegu 1. voru sett, að halda niðri húsaleigunni með örlítilli hækkun, þá finnst mér hart, ef svo á þar á ofan að fara að banna mönnum að selja hús. Það er ekki vafi á því, að húsaleigulögin hafa gert það að verkum, að margir hafi átt erfitt með að halda húseignum sínum, en margir mundu vilja kaupa sér hús núna til þess að afla sér húsnæðis. Þessi ákvæði um bann gegn því, að kaupendur húsa megi segja upp leigjendum til þess að komast sjálfir í íbúðirnar, verkar þannig, að þeir, sem eru komnir í vandræði með húseignir sínar, vegna hinna ströngu ákvæða, sem gilt hafa um húsaleigu, þeir geta ekki fengið kaupendur að þeim. Mér finnst það vera að bera í bakkafullan lækinn að ætla að halda áfram að níðast á þessari stétt manna. Ég skil heldur ekkert í því - nema ríkisstj. sé komin inn á algert héraðabann -, að bannað skuli vera að leigja öðrum húsnæði en heimilisföstum innanhéraðsmönnum. Það getur vel verið, að þetta sporni eitthvað við flutningi manna til bæjarins, en ég held, að það hefði verið viðkunnanlegra að setja almenn 1. um það, en binda þetta ekki við húsnæðið sérstaklega. Ég hygg, að það sé fullkomin ástæða til þess fyrir Alþ. að athuga vel þessi húsnæðisvandamál, áður en þessi brbl. verða samþ. Ég hygg, að það „kaos“, sem hér er komið fram, hljóti að sannfæra menn um, að ekki hafi alls staðar verið haldið á spöðunum sem skyldi. Hvað sem því veldur og þrátt fyrir allar lagasetningar varðandi húsnæðismálin, hafa húsnæðisvandræðin aldrei verið meiri en nú.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég skal aðeins með nokkrum orðum svara aths. frá 2 hv. þm. Hv. 1. þm. Rang. lét í ljós undrun yfir því, að það væru mismunandi sjónarmið, sem fram kæmu í brbl. annars vegar og 1., sem samþ. voru á síðasta þingi, um að heimila leigunám á skólahúsum og samkomuhúsum til handa fólki úr bæjunum til sumardvalar. Ég sé ekki, að hægt sé að gera samanburð á þessu tvennu. Eins og menn vita, er tilætlun löggjafarvaldsins sú með 1. frá síðasta þingi að greiða fyrir því, að fólk, sem býr í þéttbýlinu og álitið var í mestri hættu, ef loftárásir bæri að höndum, gæti komizt út á land. Og ég held, að þessu hafi ekki verið illa tekið af þeim, sem í sveitunum búa. Sveitafólkinu mun hafa fundizt eðlilegt, að bæjarfólkið leitaði upp til sveitanna. Ég ætla líka, að það muni ekki hafa þrengt íbúðarkosti sveitanna, þó menn úr kaupstöðunum hafi fengið umráð yfir samkomu- og skólahúsum úti um land. Yfirleitt munu menn hafa skilið þennan tilgang löggjafarvaldsins, enda er mér óhætt að fullyrða, að engin vanþóknun var látin í ljós af hálfu sveitafólksins, þótt það gæti ekki notað skóla- og samkomuhús sín yfir sumarið. Ég álít, að hér gegni allt öðru máli með það frv., sem hér liggur fyrir. Enda voru þessi brbl. engan veginn sett til höfuðs sveitamönnum, þótt utanhéraðsmönnum yfirleitt sé ekki heimilt að taka á leigu húsnæði, ef innanhéraðsmenn vantar það. Þetta á ekki síður við flutning fólks á milli kaupstaða en fólk úr sveitunum. Og þó að ég hafi lýst því yfir á Alþ., að ég teldi héraðabönn ekki eðlileg, þá fannst mér ástandið í húsnæðismálunum vera á þá lund, að um skeið yrðu þeir, sem í bæjunum búa, að hafa forgangsrétt að því húsnæði, sem þar væri finnanlegt. Ég skal játa, að þetta er frá mínu sjónarmiði engin frambúðarráðstöfun, heldur var það neyðin, sem knúði fram þessa löggjöf. Mér heyrðist á hv. 1. þm. Rang., að þetta mundi aðallega vera gert fyrir Reykjavík. Þetta er ekki rétt. Brbl. voru sett með hliðsjón af ástandinu í mörgum kaupstöðum landsins, enda þótt vitað sé, að húsnæðisvandræðin eru mest í Reykjavík. Hv. 1. þm. Rang. spurði, hvort ekki hafi verið gerðar ráðstafanir til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum með því að taka stórar íbúðir í því skyni, að þangað flytti húsnæðislaust fólk. Skólarnir í kaupstöðunum hafa víðast hvar í sumar og haust verið teknir fyrir húsnæðislaust fólk, og hafa af þeim orsökum margir ekki getað byrjað á venjulegum tíma, t. d. hygg ég, að gagnfræðaskólinn í Reykjavík muni hafa byrjað fyrst í gær, sem stafaði af því, að fjöldi húsnæðislauss fólks fékk þar inni meðan gerðar voru ráðstafanir til þess að koma því annars staðar fyrir. Mér er líka kunnugt um, að í Hafnarfirði hefur Flensborgarskólinn verið tekinn fyrir húsnæðislaust fólk, og er hann nýbyrjaður. Yfirleitt hefur verið gripið til þess ráðs að taka skólana í bili til þess að flytja þangað húsnæðislaust fólk, en ég er þeirrar skoðunar, að það væri neyðarráðstöfun að þurfa að taka skólahúsin yfir veturinn og hindra kennslu af þeim sökum. Sérstaklega á þetta við um Reykjavik, þar sem saman er komið fjölmennt setulið og ýmiss konar vandkvæði skapast af því og öðru með börnin. Ég held þess vegna, að það sé óhætt að segja, að skólarnir hafi verið notaðir eftir því, sem tiltækilegt þótti. Það er hins vegar rétt, að ekki var horfið að því ráði að skammta húsnæði. Get ég játað, að ég velti þeim möguleika mikið fyrir mér, en komst að lokum að þeirri niðurstöðu, að vandkvæðin á því væru svo mikil, að reyna þyrfti fyrst aðrar leiðir. Því það er sannarlega hægra sagt en gert að setja löggjöf um skömmtun húsnæðis og í annan stað framkvæma þá skömmtun svo réttlátlega, að ekki komi upp misrétti og óánægja. Þar með vil ég ekki segja, að sú leið sé ekki réttmæt, ef upp á sker ber. Hv. 1. Rang. sagði, að sér virtist lausatök á málinu og kenna misréttar í því. En ég ætla, að þetta sé á nokkrum misskilningi byggt. Ég held, að með nýju húsaleigul. og 1. um heimild til að taka skólahús út um sveitir fyrir konur og börn, gæti ekki neins misréttis né sé verið þar að ganga á nokkurn hátt á hluta dreifbýlisins, né verið sé að sýna þar stirfni eða ógestrisni, heldur séu hvor tveggja þessi l. byggð á fullkominni nauðsyn. Og ég vil endurtaka það, að ég er ekki yfirleitt hrifinn af því, að komið sé á héraðabönnum, og álít, að ekki sé verið að því hér, heldur sé, vegna neyðarástands, verið að reyna að tryggja, að íbúar viðkomandi kaupstaða hafi forgangsrétt að því húsnæði, sem fyrir hendi er á þessum stöðum. Hvað það snertir, er hv. þm. var að tala um, að það væri til óþæginda fyrir utanhéraðsfólk, námsfólk, þingmenn og aðra slíka, að þurfa að fá undanþágu til þess að fá húsnæði í bænum, þá ætla ég, að þetta hafi ekki komið að sök eða valdið óþægindum. Öllum húseigendum var það kunnugt, að það var ekki nema formið að fá leyfi til þess að mega leigja skólafólki, þó að það eigi ekki heima í bænum sjálfum. Á sama hátt hugsa ég, að mönnum sé það ljóst, að auðsætt er, að leigja megi þingmönnum, ef húsnæði er fyrir hendi til þess. Ég hef ekki orðið var við umkvartanir út af þessu atriði, enda hygg ég, að engin ástæða sé til þess, að slíkar umkvartanir kæmu fram. Þá spurði hv. þm. að því, hvernig stæði á því, hvað lengi drægist hjá húsaleigun. að kveða upp úrskurði, og hvort ekki væri ákvæði í 1. um það að fyrirskipa nefndinni að kveða upp slíka úrskurði innan ákveðins tíma. Um þetta er ákvæði í 1. En eins og það er ákveðið í l., að dómarar verði innan ákveðins tíma að kveða upp dóma í málum, þá ber oft við, að vegna anna hjá dómurunum er ekki hægt að fullnægja þessari kröfu 1., að kveða upp dóma innan ákveðins tiltekins tíma. Því er eins farið með húsaleigunefnd, að að henni hafa steðjað svo mörg ágreiningsatriði á hverjum degi, að þrátt fyrir það, þó að hún hafi fellt marga úrskurði á dag, hefur henni á tímabili ekki verið unnt að hafa undan um að fella úrskurði nægilega fljótt eftir ákvæðum 1. Af þessum ástæðum hefur hlotið að dragast í sumum tilfellum uppkvaðning úrskurða. Húsaleigun. mun afsaka þennan drátt með sínum miklu önnum, eins og dómarar í þeim tilfellum, sem ég nefndi, og tel ég þær afsakanir réttmætar og gildar. Ég hef komið því til leiðar, að varaformaður í húsaleigunefnd hefur verið kvaddur til starfa í n., og starfar hann nú daglega með aðalformanni, sem er gert til þess að hraða uppkvaðningu úrskurða. Þannig starfa nú tveir formenn í þessari n. til þess að flýta sem allra mest fyrir afgreiðslu mála í n. að unnt er. Ég álít, að húsaleigunefnd hafi ekki að ástæðulausu dregið uppkvaðningu úrskurða, og ráðuneytið hefur gert það, sem í þess valdi hefur staðið, til þess, að ekki þyrfti að dragast að kveða upp slíka úrskurði. Þá spurði hv. 1. þm. Rang. um það, hvort ekki ætti að miða við það ástand í uppkvaðningu úrskurða, sem væri, þegar ágreiningsmál væru send húsaleigunefnd til úrskurðar, fremur en það ástand, sem skapazt hefur, þegar málin eru tekin til meðferðar og úrskurðar í n. Ég hef ekki tekið afstöðu til þessa atriðis. Húsaleigunefnd er ekki heldur bundin við alveg eins strangar reglur eins og dómstólarnir, en hún á að leysa málin út frá sem allra sanngjörnustu sjónarmiði til þess að firra vandræðum. Og yfirleitt er mér ekki kunnugt um það, að húsaleigunefnd í Reykjavík hafi gert annað en að leysa málin með sanngirni; og hefur n. unnið mjög merkilegt, en bæði erfitt og vanþakkað starf, og með stakri samvizkusemi og komið mörgu góðu til leiðar og afstýrt vandkvæðum í óteljandi tilfellum. Húsaleigunefnd í Reykjavík og fasteignamatsnefndir í öðrum bæjum landsins hafa unnið að því að koma á sættum og laga allt í þessum efnum. En í Reykjavík hefur samt orðið óhjákvæmilegt að kveða upp marga úrskurði, og hlýtur svo að verða áfram, meðan 1. þessi verða í gildi. Út af fyrirspurn hv. 7. landsk. vil ég segja það, að ég sé ekki á þessu stigi málsins ástæðu til að fara að taka upp umræður um húsaleigul. almennt. Það er langt síðan hæstv. Alþ. gekk inn á þá braut að ákveða með 1. takmarkað vald húseigenda yfir húseignum sínum. Ástæðan til þess, að húsaleigul. voru sett, voru húsnæðisvandræði, og einnig voru þau sett til þess að sporna við því, að dýrtíð ykist í landinu. Og hv. 7. landsk. þm. hefur með atkv. sínu á undanförnum þingum stutt að því að lögleiða þessar meginreglur. Og á undanförnum árum hefur hann litið á þessi mál með fullkominni sanngirni og réttdæmi og stutt að því, að við gætum haft sem bezta húsaleigulöggjöf hér á landi, og ekki kvartað yfir því, að það væri verið að takmarka umráð húseigenda yfir húseignum þeirra. Þessi hv. þm. sagði, að húsaleigulöggjöfin hefði stöðvað húsbyggingar hér í Reykjavík. Ég ætla, að það sé hvergi nærri rétt. Ég hygg, að þessi ár, sem húsaleigul. hafa gilt, hafi húsbyggingar í Reykjavík verið í meðallagi á við það, sem hefur verið um mörg undanfarin ár, og að miklu meira hafi verið byggt í Reykjavík á þessu ári heldur en tvö undanfarin ár að meðaltali. Gilda þó húsaleigul. ekki síður á þessu ári heldur en tvö undanfarin ár. Þá spurði hv. 7. landsk. að því, hvað bráðabirgðal. hefðu gert til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum, og hann sá ekki, að þau hefðu gert neitt til þess að bæta úr þeim. Ég vil í því sambandi benda á þrjú atriði. Þessi l. hafa hindrað það, að menn hafi getað bætt við sig húsnæði að óþörfu, t. d. einstökum herbergjum. Og þau hafa hindrað það í stórum stíl, að menn hafi getað tekið miklu meira húsnæði til umráða en áður var, en rík tilhneiging hefur komið í ljós hjá mönnum, með vaxandi velmegun, að segja upp húsnæði til þess að bæta því við sig til eigin nota. Í öðru lagi hafa l. þessi bægt utanhéraðsmönnum frá því að flytja til bæjanna, sem svo hefur komið í veg fyrir, að utanhéraðsmenn gerðu húsnæðisvandræðin í bæjunum meiri. Í þriðja lagi á eftir l. ekki að vera hægt að breyta íbúðarhúsnæði í verzlunarhúsnæði með því að taka aðeins litla sekt á sig, ef brotið er í því efni. Sami hv. þm. kvartaði undan því, að svo skjótt skipaðist veður í lofti, að sett hefðu verið bráðabirgðal. þann 8. sept. s. 1., sama dag og eldri l. um sama efni voru staðfest. En það var aðeins staðfesting á kerfi eldri 1., með því að setja ákvæði inn í l., sem afgreidd voru á síðasta þingi. En sjálf aðallögin frá síðasta þingi um þetta efni voru staðfest í júní s. 1. En það kom í ljós skv. upplýsingum héðan úr Reykjavík og frá öðrum bæjum, að húsnæðisvandræðin voru orðin meiri, þegar brbl. voru sett, heldur en þegar aðallögin voru samþ. á síðasta þingi. Þess vegna þurfti að setja bráðabirgðal. Hygg ég, að ekki þurfi fleiru að svara fyrirspurnum og aths. hv. þm., og tel ég, að ég hafi nú svarað því helzta, sem máli skiptir.