Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á l. um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, sem nú er tekið fyrir hér í hv. þd., er allviðamikið frv., og með réttu má segja, að það sé nokkuð margslungið, og sé það kannske af þeim ástæðum nokkuð seint fram komið á þinginu, þegar menn hugsa nú til þess, að óðum styttist starfstími þess. En hv. þm. er öllum kunnugt um, að þetta mál á sér verulegan aðdraganda, og hefur verið unnið að undirbúningi frv. í allan vetur af svo kallaðri landhelgismálanefnd, en sú n. hefur unnið að málinu af elju og dugnaði og haft auk þess samráð við þmn. eða þm. úr einstökum kjördæmum, og jafnframt hefur n. lagt land undir fót og ferðazt kringum landið og hlýtt þar á og rætt við sjómenn og útgerðarmenn um þau sjónarmið og viðhorf, sem mótuð eru í þessu frv. Þegar leið að páskum, þótti sýnt, að landhelgismálanefndin, sem skipuð var á s.l. hausti, mundi bráðlega geta gengið frá sínu nál., en þessi n. var skipuð 2. október 1968, og áttu sæti í henni, eins og fram kemur í grg. n., Guðlaugur Gíslason alþm. og Sverrir Júlíusson alþm. tilnefndir af Sjálfstfl., Jón Skaftason alþm. tilnefndur af Framsfl., Lúðvík Jósefsson alþm. tilnefndur af Alþb. og Jón Ármann Héðinsson alþm. tilnefndur af Alþfl., en hann var jafnframt skipaður form. n. Jón Arnalds deildarstjóri í atvmrn. var ráðinn ritari n. En þegar þangað var komið störfum n., sem ég vék að áðan, var hafizt handa um það sameiginlega í dómsmrn. og atvmrn. að færa tillögur nefndarinnar í það frumvarpsform, sem hér liggur fyrir. Unnu ráðuneytisstjórar í dómsmrn. og atvmrn. að því, þeir Baldur Möller og Gunnlaugur Briem, auk Jóns Arnalds deildarstjóra í atvmrn. og Gizurar Bergsteinssonar hæstaréttardómara, sem ég kvaddi til ráðuneytis í sambandi við að útbúa þetta frv. Ég veit ekki betur en innan landhelgismálanefndarinnar ríki ekki ágreiningur um þann búning, sem frv. hefur verið valinn, jafnvel þó að eitthvað þurfi kannske að færa til betri vegar við nánari athugun í nefndum þingsins. Það er að vísu svo, að sérfræðingar, sem hafa undirbúið málið af hálfu ráðun., hafa orðað við mig ýmis atriði önnur í l. um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, sem ástæða væri til að taka til endurskoðunar. Ég á þar sérstaklega við sektarákvæði, varðhaldsákvarðanir og upptökuheimildir á skipum, en að því er ekki vikið að þessu sinni, og bíður það seinni tíma, og geri ég ráð fyrir, að enda þótt þetta hafi verið rætt innan landhelgismálanefndarinnar og henni þannig um þessi sjónarmið kunnugt, þá vilji hún síður blanda öðrum atriðum inn í málið nú en þeim, sem lúta að frekari hagnýtingu heldur en hingað til hefur verið leyfð á fiskveiðilögsögunni. Það kemur fram í stuttum aths. við lagafrv. á bls. 7, meginatriði frv., þ.e.a.s. þeirra breytinga á heimildum til togveiða frá því, sem heimilað var með reglugerðum frá 1958 og 1961. Ég sé ekki ástæðu til að lesa það upp. Hv. þm. er fullkunnugt um það af margháttuðum fundahöldum og hafa einnig málsskjölin fyrir framan sig í þessu sambandi. Ég tel, að í grg. landhelgismálanefndarinnar sé það einna markverðast og marki tímamót í þessum málum, þegar talað er um, eins og þar segir, að alls staðar hafi komið skýrt fram, að menn spyrðu ekki nú: Á að auka togveiðar, heldur hvernig á að auka togveiðar innan fiskveiðilögsögunnar. En það hefur alltaf verið í hugum okkar Íslendinga, þó að kannske lítið hafi miðað að hagnýta sér fiskveiðilögsöguna eða fiskveiðilandhelgina, að það væri okkar ótvíræði réttur, Íslendinga, að hagnýta hana og beinlínis skylt að hagnýta hana, enda má segja, að rétt og eðlileg hagnýting fiskveiðilandhelginnar sé ein af meginundirstöðunum og grundvöllurinn undir efnahagsafkomu þessa litla eyríkis. Ég vil vekja athygli á því, að þær till., sem hér eru gerðar, og einnig önnur veiðileyfi með dragnót og til humarveiða sem veitt hafa verið áður í íslenzkri landhelgi, hafa verið byggð á áliti sérfræðinga og vísindamanna, sem unnið hafa að þessum málum, og þá fyrst og fremst Hafrannsóknastofnuninni, eins og hún er nú kölluð. Það er mjög athyglisvert og veigamikið, sem fram kemur í áliti Hafrannsóknastofnunarinnar, sem fylgir grg. landhelgismálanefndarinnar, þar sem segir með leyfi hæstv. forseta: „Af því, sem að ofan greinir, er ljóst, að enginn verulegur munur er á lengdardreifingu fisks, sem fæst í hin einstöku veiðarfæri á Íslandsmiðum hvort sem er fyrir innan landhelgi eða utan.“ Hafrannsóknastofnunin telur því, að hér sé ekki um að ræða fiskifræðilegt vandamál, heldur öllu frekar fjárhagslega og þjóðfélagslega hagkvæmni sjálfra veiðanna, svo og skiptingu veiðisvæðanna á milli þeirra, sem eiga hlut að máli. Þá vil ég einnig vekja athygli á niðurlagi grg. landhelgismálanefndarinnar, þar sem þeir telja rétt að undirstrika, að þessar till. séu niðurstaða um samkomulag meðal nm. og þm. hafi verið kynnt höfuðsjónarmið í till. N. leggur svo í framhaldi af þessu til, að þessar till. eigi að gilda, um hin auknu veiðileyfi til ársloka 1971 og skuli endurskoðast fyrir þann tíma. Þá gefst tækifæri á því að lagfæra það, sem reynslan sýnir, að betur má fara. Grundvallaratriðið er, og það vil ég taka undir, segir n., að allir landsmenn virði fiskveiðilög sem önnur lög og hlíti dómi reynslunnar varðandi það, hvernig æskilegt er að hagnýta fiskimiðin. Eins og kunnugt er, voru gefnar upp sakir fyrir brot á fiskveiðilögunum 1. desember s.l., og Alþ. afgreiddi síðan í desembermánuði bráðabirgðabreytingu á I. um bann gegn veiði með botnvörpu og flotvörpu. Ég tel, að málin hafi þá þegar skipazt í miklu betra horf, og það er von mín, að þær breytingar, sem hér eru lagðar til, megi einnig verða til góðs í þessum málum. Ég geri mér að vísu fyllilega grein fyrir því, að það er sjálfsagt sitthvað, sem hv. þm. greinir á um í þessu frv. og þeim veiðiheimildum, sem hér eru veittar. Við öðru er ekki að búast, en ég tel, að það sé þm. til mikils sæmdarauka, að þeir hafa tekið hreinskilnislega höndum saman á þeim vetri, sem nú er liðinn, til þess að vinna að endurbótum á þessari löggjöf hjá okkur, sem hefur því miður ekki verið til fyrirmyndar á undanförnum árum, hvorki að efni til né framkvæmd. Ég geri svo ráð fyrir því, að þeir hv. nm. úr landhelgismálanefndinni, sem hér eiga sæti í deildinni, og aðrir þm. muni efnislega fjalla miklu meira um einstök atriði heldur en ég nú geri, og skal láta mér nægja að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. um heimild til aukinna botnvörpuveiða innan fiskveiðilandhelginnar hafa á undanförnum árum verið flutt af einstaka þm. hér í þessari hv. d., en ekkert þeirra hefur náð fram að ganga fyrr heldur en nú rétt fyrir jól, eða 20. des. s.l. var samþ. frv. um bráðabirgðabreytingu á þessum l., sem borið var fram af nokkrum þm. Sjútvmrh. skipaði hinn 2. október, eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh., nefnd þm. til þess að gera till. um hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar almennt. Þegar var séð í haust, þegar dómsmrn. hafði lagt til, að gefnar yrðu upp sakir fyrir þau brot, sem fram að þeim tíma hefðu átt sér stað í sambandi við botnvörpuveiðarnar, en eftirleiðis mundi l. verða stranglega framfylgt, að rekstursgrundvelli undir verulegum hluta þess bátaflota, sem bolfiskveiðar stunda, væri kippt í burtu. Hins vegar lá það einnig fyrir alveg ljóst, að sú n., sem ráðh. hafði skipað til að fjalla um þessi mál, mundi ekki ná til að skila störfum það tímanlega, að til kæmi, að Alþ. mundi samþykkja nokkra varanlega lausn í þessum efnum, og varð það til þess, að frv. var lagt fram, og ég hygg, að alþm. hafi almennt þá þegar gert sér ljóst, að við svo búið gæti ekki staðið lengur, að löggjöf, sem í gildi væri, væri þverbrotin af stórum hluta sjómannastéttarinnar allt í kringum land, heldur yrði að gera þar á breytingu, og það hafi verið ástæðan fyrir því, að Alþ. náði ágreiningslítið samstöðu um að samþykkja til bráðabirgða þá lausn, sem þá lá fyrir. Landhelgisnefndin svo kallaða hóf störf síðustu dagana í októbermánuði, og hefur sleitulítið starfað að þessum málum síðan. Það munu hafa verið haldnir 40 bókaðir nefndarfundir auk 9 funda, sem haldnir voru úti á landi til umræðna um málin. N. notaði að nokkru leyti áramótafrí þingsins til þess að ferðast um landið og kynna málið og einnig og ekki síður til þess að fá sem víðtækast álit einstakra aðila, sem þessi mál þekktu, fá álit þeirra, til að hún gæti eftir því nokkuð frekar gert sér grein fyrir, hvað eðlilegt væri að gera og þá helzt í hverjum landsfjórðungi eða á hverju veiðisvæði. Ég hygg, að n. hafi stigið þarna nokkuð rétt spor, því að vissulega reyndist mikill áhugi alls staðar þar sem n. hélt fundi. Reyndist mikill áhugi fyrir málinu, urðu um það miklar umr., og menn sögðu afdráttarlaust frá afstöðu sinni, hvort þeir voru með eða móti málinu. Ég hygg, að það hafi alls staðar komið fram, að skiptar skoðanir voru um málið. Sumir voru ákveðnir með því, að I. yrði að breyta allverulega. Aðrir töldu ekki ástæðu til þess og a.m.k. yrði að fara með allri gætni og varúð í sambandi við allar hugsanlegar breytingar. Auk þeirra funda, sem n. hélt í öllum landsfjórðungum og voru 9 talsins, eins og ég minntist á, kom til viðræðna við n. mjög mikill fjöldi einstakra manna, bæði einstaklinga og fulltrúa frá einstökum félögum og félagasamtökum, bæði samtökum útgerðarmanna og samtökum sjómanna og fiskvinnslunnar. Ég hygg því, að þetta mál hafi verið mjög gaumgæfilega rætt við alla aðila, sem hér geta átt hlut að máli, og n. gegnum það hafi getað aflað sér mjög víðtæks sjónarmiðs yfir afstöðu manna til málsins, bæði þeirra, sem eru því fylgjandi að veita auknar heimildir, og einnig þeirra, sem eru því andstæðir. Hún hafði því vissulega nægjanlegt verkefni til að vinna úr, þegar hún hafði gert þessar athuganir, og notaði hún páskaleyfi sitt nokkuð til þess og varð að lokum sammála um ákveðnar till., þó að vissulega hafi innan n. einnig verið mismunandi sjónarmið um það, hversu langt ætti að ganga og hversu víðtækar breytingar eðlilegt væri að gera. En ég hygg, að allir nm, hafi verið sér þess meðvitandi, að málið væri það stórt og viðamikið, að þó að hver og einn fengi ekki nema hluta af því sjónarmiði, sem hann hélt fram, framgengt eða samstöðu um það, þá vildi enginn verða til þess, að n. klofnaði, ef annars væri kostur. Svo reyndist einnig að lokum, að ég hygg, að allir nm. hafi gert nokkrar tilslakanir á afstöðu sinni. og þá náði hún saman um sameiginlega till., sem nokkurn veginn hygg ég óbreytt kemur fram í 2. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir. Mjög hefur verið um það talað í öll skiptin, sem þetta mál hefur borið á góma, bæði innan þings og utan, hvort virkilega væri nokkur þörf á breytingu á l. um bann gegn botnvörpuveiði. Margir hafa mjög eindregið haldið því fram, að svo væri ekki, og varðandi brot einstakra skipstjórnarmanna, sem átt hafa sér stað, þá væri þar bara um frekju og yfirgang að ræða frekar en nauðsynlegt væri að stunda veiðarnar á þann hátt, sem gert hefur verið. Ég tel, að þetta stafi af nokkurri vanþekkingu, hef ávallt haldið því fram, að svo væri, því þó að segja megi, að bátaflotinn geti haft og hafi sæmilegan rekstrargrundvöll á vetrarvertíð, þá er allt annað að segja um hluta hans eða hina smærri báta, þá, sem bolfiskveiðarnar stunda yfir aðra mánuði ársins, ég vil segja allt frá byrjun maí og fram til áramóta. Ég hygg, að engum detti í hug að halda því fram, að á svæðinu frá Látrabjargi og austur um að Stokksnesi, mundi það bera nokkurn árangur, þó að einhverjir útgerðarmenn og sjómenn vildu ráðast í það að stunda línu-, neta- eða handfæraveiðar yfir sumareða hausttímann. Ég tel mig það kunnugan þessum málum á þessu svæði, að ég hygg, að það mundi engum útgerðarmanni detta í hug, að hann gæti haft rekstrargrundvöll fyrir bát sinn með því að stunda þessar veiðar á þessum tíma og á því svæði, sem ég tilgreindi. Spurningin er því, eru til önnur veiðarfæri, aðrar veiðiaðferðir, sem bátaflotinn getur byggt rekstrargrundvöll sinn á? Ég tel, að það hafi fengizt reynsla fyrir því, að svo er. Ég hygg, að flestir, sem látið hafa, eða flestir, sem stundað hafa botnvörpuveiðar á hinum smærri bátum á undanförnum árum, telji, að ef hægt er að gera það með eðlilegum hætti og á þeim veiðisvæðum, þar sem sjómenn telja eðlilegt, að veitt sé, þá muni vera hægt að telja, að sæmilegur rekstrargrundvöllur sé fyrir bátaflotann einnig verulegan hluta af þeim tíma, sem nefndur var, eða frá því í byrjun maí og fram til áramóta. Enda er það vitað, að allstór hluti hinna smærri vélbáta var þegar farinn að stunda þessar veiðar, en í ljós kom, að það var ekki gert með neinum viðunandi árangri nema farið væri inn fyrir þau mörk, sem í gildi voru allt til 1. desember. Ég tel því, að hv. Alþ. verði að gera sér grein fyrir, að ef ekki komi fram ábendingar um aðrar veiðiaðferðir sem rekstursgrundvöll fyrir bátaftotann, þá verði að gera allverulega tilslökun á I. um bann gegn botnvörpuveiði. Ég hef bent á það hér áður, að það er ekki einasta þarna í húfi atvinna sjómanna og afkoma útgerðarinnar, heldur hygg ég, að sé enn þá stærra vandamál afkoma þess verkafólks á hinum ýmsu stöðum allt í kringum land, sem vinnur við fiskiðnaðinn. Því að ef svo færi, að ekki væri hægt að hafa sæmilega trygga afkomu fyrir útgerðina nema yfir hávetrarvertíðina, þá tel ég, að það liggi alveg beinlínis fyrir, að útgerð þessara smærri báta hlyti að leggjast niður, þar sem ekki verður staðið undir hvorki afborgun og vöxtum af þessum atvinnufyrirtækjum eða rekstri þeirra, ef aðeins er um að ræða þriggja til fjögurra mánaða úthaldstíma. Ef svo færi, að útgerð þessara báta drægist verulega saman, þá liggur það einnig alveg ljóst fyrir, að vá er fyrir dyrum í hinum ýmsu byggðarlögum atvinnulega séð, því að víða er það svo, að fiskvinnslustöðvarnar eru nær einasta atvinnutækið, sem fólk hefur til að byggja afkomu sína á. Þetta mundi að sjálfsögðu hafa í för með sér alvarlegan samdrátt í hinum ýmsu byggðarlögum og skapa vandamál fyrir þjóðarheildina á þann veg, að fólk mundi þá enn frekar en áður sækja utan af landsbyggðinni hingað í þéttbýlið við Faxaflóa. Ég tel, að einmitt þetta sjónarmið verði að vera í hugum manna, þegar þessi mál eru rædd, að það er ekki þarna verið að gera neina óeðlilega tilslökun til handa sjómönnum og útgerðarmönnum til að stunda fiskveiðar, heldur er þarna um að ræða hagsmunamál alls almennings allt í kringum land í hinum dreifðu byggðum landsins. Ég vil undirstrika það, sem mér er vel kunnugt, að hinir ýmsu skipstjórnarmenn, útgerðarmenn og sjómenn, sem þessar veiðar hafa stundað áður og gerzt brotlegir við gildandi lög og reglur, þeir eru er ég sannfærður um í eðli sínu síður en svo nokkuð ólöghlýðnari menn heldur en almennt gerist, heldur hafa þeir verið þarna í hreinni sjálfsvörn og þeirri aðstöðu, að þeir hafa orðið að berjast ég vil segja upp á líf og dauða fyrir tilveru sinni, fyrir afkomu sinni og sinna byggðarlaga. En vonandi er það liðin tíð, að sjómenn lendi í þeirri aðstöðu, sem þeir hafa verið í við þessar veiðar, og hv. Alþ. nái samstöðu um það að þær breytingar á gildandi lögum, að viðunandi sé, til þess að þessar veiðar verði stundaðar með árangri og menn eftirleiðis geti stundað þær án þess að gerast brotlegir við gildandi lög eða reglur. Og n. er alveg sammála um það, að verði það frv., sem hér liggur fyrir, samþ. í því formi, sem það er, skuli það leiða til þess, að l. og reglum um þessar veiðar verði eftirleiðis framfylgt og þeir, sem gerast brotlegir við þær, beri fulla ábyrgð gjörða sinna. Við, sem höfum verið fylgjandi því á undanförnum árum, að verulegar tilslakanir væru gerðar um þessar veiðar, gerum okkur alveg ljóst, að ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verður samþ., þá er það eðlilegt, að löggjafinn, sem framkvæma á þessi lög eins og önnur, geri það og menn verði látnir sæta ábyrgð, ef þeir gerast brotlegir við þau. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að rekja hverja einstaka till. n., sem fram kemur eins og ég sagði í 2. gr. frv. Þar er um næstum mjög tæknileg atriði að ræða, en segja má í heild um till., að þær eru verulegar tilslakanir. Miðað við þau lög og þær reglur, sem í gildi eru, þá er þar um verulegar tilslakanir að ræða, sérstaklega fyrir hina smærri eða smæstu báta, allt að 105 tonnum, eins og fram kemur í frv., bæði fyrir Norðurlandi, Suðurlandi, hér við Reykjanes, Faxaflóa og Breiðafjörð. Það er um mun minni tilslakanir að ræða eða mun minni breytingar að ræða bæði fyrir Austurlandi norðan til og einnig fyrir Vestfjörðum. Það var einmitt þetta atriði, sem nm. í landhelgisnefnd greindi nokkuð á um, hvað eðlilegt væri að ganga langt í hverju tilfelli og á hverju veiðisvæði. Það voru uppi um það mjög margar og misjafnar skoðanir, ekki einasta innan n., heldur fengum við till. og álitsgerðir víðs vegar að úr hinum einstöku sjávarplássum, þar sem menn einnig innbyrðis greindi nokkuð á um það, hvað eðlilegt væri að ganga langt í breytingu þeirra laga, sem gildandi voru. Og það var alveg rétt, sem hæstv. dómsmrh. benti hér á, að menn almennt spurðu um það, hvort þeir hefðu gert sér grein fyrir því, að um einhverjar breytingar yrði að ræða, en flestir ræddu málið á þeim grundvelli, hversu eðlilegt væri að gera miklar breytingar. Ég hygg því, að það sé nokkuð almenn samstaða um það um landið, að eðlilegt sé, að einhverjar breytingar verði gerðar á þeim lögum, sem nú gilda um bann gegn botnvörpuveiði. Eitt atriði var það, sem n. greindi nokkuð á um og skiptar skoðanir voru um og ég hygg nú, að við komumst næst því, að n. klofnaði á, en það var um mismunandi sjónarmið um hættu á árekstrum milli hinna einstöku veiðarfæra, það vill segja hættu á árekstri milli þeirra báta, sem stunda togveiðar, og þeirra báta, sem stunda neta- og línuveiðar. Ég hélt því mjög ákveðið fram og taldi mig byggja það á nokkurri reynslu, að sá ótti, sem hjá nm. öðrum, ég hygg flestum, kom fram um árekstra milli þessara veiðarfæra, væri ekki á rökum reistur, því að það hafði sýnt sig á undanförnum árum, að á svæðinu frá Reykjanesi og að Ingólfshöfða, þar sem jöfnum höndum hafa verið stundaðar botnvörpuveiðar og línu- og netaveiðar, þar hefur ekki mér vitanlega komið til neinna teljandi árekstra milli báta, sem þessar veiðar stunda. Nú í vetur hefur þetta kannske komið enn greinilegar í ljós, því að þau rök komu fram gegn þessari skoðun minni í n., að ekki væri um þetta neitt raunverulega hægt að segja, því að botnvörpuveiðarnar hefðu á þessu svæði mikið verið stundaðar ólöglega og þess vegna hefðu menn ekki þorað að beita því veiðarfæri, eins og þeir annars mundu gera, ef um löglegar veiðar væri að ræða, en nú í vetur hafa botnvörpuveiðar samhliða netaveiðum verið stundaðar ég hygg í ekki minni mæli og sennilega í enn ríkari mæli en áður einmitt á svæðinu frá Reykjanesi og að Portlandi eða Dyrhólaey, án þess að mér vitanlega hafi til nokkurra árekstra komið. En þetta er eins og annað í sambandi við þessi mál, að það sýnist þar sitt hverjum, hver heldur fram sínu sjónarmiði, eftir því sem hann telur sig hafa þekkingu á og reynslu fyrir, en reynsla verður auðvitað úr þessu að skera, en mér þótti það mjög miður, að ekki skyldi nást samstaða um það, að það væri almennt sett í heimild til handa ráðh. að ákveða lokun einstakra veiðisvæða, ef nauðsyn væri talin á vegna hættu á árekstrum þeirra í milli. En allt kemur þetta í ljós, ef frv. verður samþ. og eftir því verður farið að starfa, þá kemur þetta allt í ljós á næstu árum, og þá er aðstaða til þess að gera á því þær breytingar, sem nauðsynlegt er talið að gera. En það, sem að sjálfsögðu mestu varðar, er það, að Alþ. nái samstöðu um það, hvernig Íslendingar geta á sem hagkvæmastan og beztan hátt nýtt þau veiðisvæði, sem innan fiskveiðilandhelginnar eru, og þá með þeim veiðarfærum, sem bezt henta hverju sinni og á hverjum stað, því að það liggur alveg ljóst fyrir, að þó að botnvarpa henti bezt á þessum eða hinum staðnum, þá getur verið svo og er það svo, að menn telji hagkvæmara að stunda aðrar veiðar, bæði kemur til greina línu- og handfæraveiðar eins og t.d. fyrir Vestfjörðum, þar sem ekki er talin ástæða til að gera neinar tilslakanir fyrir báta úti fyrir því svæði, þar sem veiðar með öðrum veiðarfærum, línu og handfærum, munu gefa nægjanlegt hráefni utan vetrarvertíðar til þess að halda þar uppi eðlilegri atvinnu í sambandi við fiskvinnsluna. En eins og fram kemur í frv. er ætlazt til, að l. gildi aðeins til ársloka 1971, og verður að vænta þess, að þá verði komið nokkuð skýrar í ljós, hvað óhætt er að gera í þessum efnum. Ég hygg þó, að við, sem störfum í landhelgisnefndinni og áttum þess kost að afla okkur verulegra upplýsinga og álits bæði þeirra manna, sem reynslu hafa í þessum efnum, og eins þeirra sérfróðu aðila um þau, fiskifræðinganna, að við teljum, að ekki sé lengra gengið heldur en óhætt er og eðlilegt sé. Fiskifræðingar hafa ekki farið dult með það, látið birta það eftir sér og haldið því fram í ræðum, að þeir teldu, að hvað fiskistofna snertir væri botnvarpan með þeirri möskvastærð, sem nú er í gildi, ekkert hættulegra veiðarfæri heldur en þau önnur, sem veiðar eru nú stundaðar með og tögleg eru. Er þar bæði um línu- og nótaveiðar að ræða. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á að ég tel, að mjög mikil reynsla sé fengin í sambandi við botnvörpuveiðar hér við land. Á ég þar við svæðið frá Reykjanesi að Stokksnesi. Á þessu svæði hafa um áratuga skeið verið stundaðar botnvörpuveiðar, og lengi vel allt fram undir síðustu tvo áratugina, þá voru þessar veiðar stundaðar ekki einasta af íslenzkum skipum, heldur og af erlendum skipum, allt inn að þriggja mílna mörkunum gömlu. Það hefur sýnt sig, að fiskur hefur gengið á miðin á þessu svæði ekkert síður að ég vil segja heldur en á önnur svæði við strendur landsins, og nú í vetur mun þetta svæði hafa verið einna auðugast af fiski, eða fiskur gengur þar frekar jafnvel heldur en á önnur svæði. Það sýna veiðar þeirra skipa, sem þar stunduðu veiðar, sérstaklega með netum. Aftur á móti liggur það einnig ljóst fyrir, að annars staðar, t.d. í Húnaflóa, þar sem botnvörpuveiðar eða botnsköfuveiðar - á ég þar hvort heldur við botnvörpu eða dragnót - munu ekki hafa verið stundaðar í nær tvo áratugi, þar hefur fiskigengd mjög dregizt saman. Það hefur almennt verið talið fram að þessu, að um fiskiþurrð væri að ræða í Húnaflóa, og getur það ekki stafað af botnvörpu- eða dragnótaveiðum, þar sem þessar veiðar hafa, eins og ég sagði, um nær tvo áratugi ekki verið stundaðar þar. Þetta bendir til þess, að lítið sem ekkert samband sé á milli þess, hvort botnvörpuveiðar eru stundaðar á þessum stað eða hinum eða í hversu miklu magni fiskur gengur á miðin, hvort heldur er að vetri eða sumri til. Þetta er einnig skoðun að ég hygg fiskifræðinga, og hafa þeir látið þetta álit sitt í ljósi bæði í ræðum og riti. Þá hefur nokkuð verið á það bent í umr. um þetta mál, að ástæða væri til að ætla, að erlendir aðilar, sem hér áður stunduðu veiðar við strendur landsins, vildu taka það nokkuð óstinnt upp, ef íslendingar sjálfir færu að stunda botnvörpuveiðar innan fiskveiðimarkanna og nýta þau á þann hátt. Ég tel, að n. hafi aflað sér nokkuð öruggra upplýsinga um það, að ekki sé ástæða til að óttast þetta sjónarmið, því að það hafi ávallt komið fram í öllum viðræðum á erlendum vettvangi um þessi mál frá fulltrúum Íslendinga, að þetta væri gert í tvennum tilgangi, annars vegar að sjálfsögðu með það sjónarmið fyrir augum, að veiðisvæðin yrðu ekki of nýtt, og hins vegar einnig vegna þess, að það væri þjóðarnauðsyn, að þau væru nýtt á sem beztan og hagkvæmastan hátt fyrir Íslendinga sjálfa, án þess að hætta væri þar á ofveiði eða rányrkju. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum við þessa 1. umr. um málið, og eins og ég sagði, þær till., sem hér liggja fyrir, um hin einstöku veiðisvæði víðs vegar í kringum landið eru það tæknilegs eðlis og það flóknar, að ég hygg, að menn geti gert sér bezt grein fyrir þeim með því að lesa þær og bera þær saman við þau kort, sem með nál. eru birt, og þannig gert sér sem bezta grein fyrir og fengið sem gleggsta hugmynd um þær till., sem hér er um að ræða og sem landhelgismálanefnd skilaði að loknum þeim áfanga í störfum sínum, sem hún var að vinna að, en hún náði aðeins til þess á þessum tíma að gera till. um auknar veiðiheimildir með botnvörpu, en náði ekki til þess að gera beinar till. um frekari hagnýtingu veiðisvæðanna, þá með öðrum veiðarfærum, en hafði þó vissulega aflað sér nokkurra upplýsinga og álits einnig í því sambandi.



Herra forseti. Barátta Íslendinga fyrir stækkun landhelginnar hefur jafnan haft tvíþættan tilgang. Annars vegar að tryggja landsmönnum einkarétt til veiða á sem stærstum svæðum við landið og hins vegar að tryggja, að við getum sjálfir og einir ráðið því, hvernig miðin eru hagnýtt með það í huga að vernda þau og ekki sízt uppeldisstöðvar fisksins fyrir ofveiði. Útlendingar, sem sóttu til veiða við strendur Íslands, þegar landhelgin var hvað minnst, hugsuðu að sjálfsögðu ekki um framtíð miðanna og framtíðarlífshagsmuni Íslendinga, heldur hafði hvert útgerðarfyrirtæki það fyrst og fremst í huga, að skip þess gætu mokað upp sem allra mestum fiski á sem skemmstum tíma með því að skafa upp með botnvörpu flóa og firði við landið. Barátta okkar Íslendinga fyrir stækkun landhelginnar hefur jafnan verið tengd aukinni friðun þeirra svæða, sem mestu máli skipta fyrir uppvöxt ungfisks, og í röksemdafærslu Íslendinga á alþjóðlegum vettvangi hefur jafnan verið mjög á það bent, að aukin friðun fyrir botnvörpu á uppeldisstöðvum fisksins mundi hafa í för með sér aukinn afrakstur, ekki aðeins innan landhelginnar, heldur einnig utan hennar og ekki aðeins fyrir Íslendinga, heldur og aðrar þjóðir, sem hingað sækja til fiskveiða. Enda þótt við Íslendingar höfum tryggt okkur yfirráðarétt yfir öllum flóum og fjörðum við landið með stækkun landhelginnar, fer því fjarri, að við getum lagt á hilluna þann þátt baráttunnar, sem í stríðinu fyrir aukinni landhelgi fólst í rökstuðningi fyrir nauðsyn á verndun miðanna fyrir ofveiði og sér í lagi verndun uppeldisstöðva og hrygningarsvæða. Í því efni er nú við sjálfa okkur að eiga, og við megum ekki loka augunum fyrir því, að það sjónarmið, sem miklu réði hjá útlendingum, sem hingað stefndu skipum sínum til veiða, að reyna að hrifsa sem mest upp með sem stórvirkustum veiðarfærum án tillits til framtíðarhagsmuna, er vissulega fyrir hendi hjá okkur sjálfum. Það er skylda löggjafans að spyrna við því, að slík ásókn byggð á stundarhagsmunum verði lögvernduð með of rúmum veiðiheimildum á uppeldisstöðvum helztu nytjafiska okkar. Einkum er varhugavert að láta ásókn, sem birzt hefur í gegndarlausum lögbrotum, verða rök fyrir undanslætti frá þeim röksemdum, sem forsvarsmenn þjóðarinnar beittu og bezt dugðu gagnvart útlendingum í baráttunni fyrir verndun fiskimiðanna og auknum yfirráðarétti Íslendinga yfir miðunum við landið. Þann rúma áratug, sem liðinn er síðan landhelgin var stækkuð í 12 mílur, hefur löggjafinn farið varlega í rýmkun heimilda til veiða með botnvörpu innan landhelginnar. Þar með er ekki sagt, að miðin hafi í sama mæli verið friðuð fyrir ásókn togveiðiskipa, því að öllum er kunnugt um þau stórfelldu lagabrot, sem átt hafa sér stað í þessu efni hvarvetna við landið, ekki síður á uppeldisstöðvum fisksins en annars staðar. Við höfum því aldrei fengið að sjá árangur slíkrar friðunar, sem löggjöfin hefur gert ráð fyrir og ætla má, að unnt væri að ná með raunverulegri friðun uppeldisstöðva fisksins, þó að ekki megi vanmeta áhrif þess, að við höfum losnað við erlend veiðiskip af þessum miðum. Skynsamleg nýting á þeim fiskimiðum, sem Íslendingar hafa öðlazt einkarétt á, er eitt allra mikilsverðasta og vandasamastá úrlausnarefni, sem löggjafinn fær til meðferðar. Vandinn er í því fólginn að finna hinn gullna meðalveg milli þeirra öfgasjónarmiða, sem jafnan eru uppi, annars vegar að loka miðunum svo rækilega, að af þeim fæst ekki sá hámarksarður, sem unnt er að fá, án þess að stofna þeim í nokkra framtíðarhættu, og hins vegar þess sjónarmiðs að beita hömlulaust hinum stórvirkustu veiðitækjum hvarvetna, þar sem hægt er að verða sér úti um stundargróða. Því frv., sem hér liggur fyrir, mun af hálfu þeirra, sem undirbjuggu það, vissulega vera ætlað að þræða hinn gullna meðalveg. Um þann vilja þeirra, sem landhelgisnefndina skipuðu, efast ég ekki hið minnsta. Ég er sammála því meginsjónarmiði, sem í því kemur fram, að fært sé og skynsamlegt að heimila aukna nýtingu landhelginnar til togveiða. Ég hef enga fordóma gegn notkun botnvörpu almennt og er þeirrar skoðunar, að notkun hennar eigi víða á miðunum rétt á sér til jafns við notkun hvers konar annarra veiðarfæra, þótt ég hafi engan veginn trú á því, að með lögfestingu ákvæða um hámarksmöskvastærð sé unnt að tryggja þá verndun smáfisks, sem ýmsir útgerðarmenn og fiskifræðingar halda fram, að sé fyrir hendi. Það er m.a. vegna þessara skoðana minna á eiginleikum botnvörpu, að ég tel, að með því frv., sem hér liggur fyrir, sé of langt gengið í rýmkun heimilda til veiða með botnvörpu innan landhelginnar. Það er mín skoðun, að þegar við Íslendingar ætlum okkur að rýmka heimildir til veiða innan landhelgi okkar með því veiðarfæri, sem óumdeilanlega átti stærsta þáttinn í því að rýra fiskistofna hér við land, þegar útlendingar beittu því hömlulaust inni í flóum og fjörðum, þá verðum við fyrst og fremst að fara að með gát og stíga fremur of stutt í hverju skrefi en of langt. Og ég legg á það áherzlu, að ég tel, að með þessu frv. sé gengið of langt. Botnvarpa er að mínum dómi tvíeggjað vopn. Hún getur annars vegar verið okkur drýgri til verðmætasköpunar en nokkurt annað veiðarfæri, ef henni er beitt á réttum stöðum á réttum tíma. Hins vegar getur hún valdið okkur stórfelldum usla og framtíðarspjöllum, ef við heimilum notkun hennar á þeim stöðum, þar sem við þurfum sérstaklega að vernda uppvaxandi fisk. Ég er þeirrar skoðunar, að þau takmörk, sem við setjum við notkun botnvörpu, eigi ekki að miðast við ákveðna fjarlægð frá landi, heldur verði aðstæður að ráða á hverjum stað. Ég sé t.d. ekkert því til fyrirstöðu, að leyfi sé veitt til botnvörpuveiða upp í harða land, þar sem um það er að ræða, að fullvaxinn fiskur gengur alveg upp að ströndinni. Þar sem svo háttar, er eðlilegt og sjálfsagt að nota ódýrasta og fljótvirkasta veiðarfærið til þess að grípa veiðina meðan hún gefst. Hins vegar tel ég jafn sjálfsagt, að uppeldisstöðvar fisks séu verndaðar gegn botnvörpu, en á það þykir mér skorta í þessu frv. Þvert á móti er beinlínis lagt til að leyfa nú botnvörpuveiðar á svæðum, sem ég tel, að friða eigi fyrir botnvörpu. Þegar þess er gætt, hversu mjög auknar heimildir til togveiða í landhelgi felast í þessu frv., hversu stór hafsvæði, sem áður hafa verið eða hafa a.m.k. átt að vera lokuð fyrir togveiðum, eru nú lögð undir löglega botnvörpuveiði, þykir mér algerlega ástæðulaust að ganga því til viðbótar svo langt að ráðast inn í flóa og firði, sem óumdeilanlega eru mikilvægar uppeldisstöðvar nytjafiska. Ég vil í því sambandi sérstaklega leggja áherzlu á, að ég tel, að ekki komi til mála að samþykkja gr. 6 í e-kafla 2. gr. frv., en þar er um að ræða heimild til togveiða inni í miðjum Faxaflóa. Ef skoðaður er uppdráttur á bls. 25 í frv., má sjá, að heimildir til togveiða eru mjög auknar fyrir mynni Faxaflóa og framan við Reykjanesskagann, en óhætt er að fullyrða, að fá veiðisvæði eru nú þegar jafnfullnýtt og Faxaflóasvæðið. Sú mikla viðbót, sem nú er heimiluð til botnvörpuveiði fyrir mynni flóans og milli Reykjaness og Garðskaga, er því að mínum dómi það lengsta, sem hægt er að ganga í því skyni að auka togveiðiheimildir á þessu svæði, en fyrirhugað togveiðisvæði í miðjum Faxaflóa allt inn í svokallaðar Rennur algerlega forkastanlegt. Sama er að segja um þá till. að heimila botnvörpuveiðar uppi í harða land við Snæfellsnes. Til þess að réttlætanlegt sé að veita slíkar togveiðiheimildir alveg að landi, þarf eins og ég áðan nefndi að vera um það að ræða, að verið sé að seilast eftir fullvaxta fiski, sem gengur alveg upp að landinu. Um það er ekki að ræða á þessu svæði. Sú staðhæfing, sem þessi till. mun byggð á, að þarna sé einungis um stóran fisk að ræða, kemur mér spánskt fyrir sjónir. Ég hef alla tíð heyrt talað um Malarrifsfiskinn heldur sem smáfisk, og í þau skipti, sem ég hef verið með í að veiða við Snæfellsnes, bæði með botnvörpu fyrir allmörgum árum og með handfæri í fyrrasumar, hefur mér virzt aflinn í samræmi við það, smár fiskur, en ekki stór. Ég tel því, að á þessu svæði væri ekki of varlega farið, þótt friðað væri fyrir botnvörpu tveggja mílna breitt svæði frá landi. Víðar við landið kann að vera of langt gengið með frv. þessu, e.t.v. ekki sízt í Breiðafirði, og ég vænti þess, að þm. frá viðkomandi kjördæmum, þeir, sem varlega vilja fara í þessum efnum og ekki vilja einskorða sig við þær kröfur, sem útgerðarmenn togveiðibáta hafa komið inn í þetta frv., geri þau atriði að umræðuefni. Þegar Íslendingar voru að hefja fyrir alvöru baráttu sína fyrir þeim lífshagsmunum að stækka landhelgina og tryggja viðgang fiskistofnanna með aukinni friðun uppeldisstöðva fyrir botnvörpuveiðum, lögðu þeir fyrst og fremst áherzlu á friðun Faxaflóa fyrir allri botnvörpuveiði. Vísindamönnum okkar, þeim fiskifræðingum, sem mest hafa verið metnir, varð svo mikið ágengt í þessu efni, að sérstök n. fiskifræðinga frá Englandi, Frakklandi, Þýzkalandi, Hollandi, Noregi, Skotlandi, Danmörku og Íslandi, sem unnið hafði um margra ára skeið að rannsókn á Faxaflóa, mælti árið 1946 með friðun flóans til reynslu fyrir allri botnvörpuveiði. Þessi niðurstaða var byggð á rannsóknum, sem fram höfðu farið í flóanum um tveggja áratuga skeið. Það er eftirminnilegt og athyglisvert, þegar okkur ber nú að minnast þeirrar skyldu okkar við framtíðina að vernda uppeldisstöðvar fisksins, að rifja upp á hvaða, grundvelli þessi n. lagði til, að Faxaflói yrði friðaður, en á bls. 3 í hinni 130 bls. skýrslu Faxaflóanefndarinnar segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Það skal tekið fram, að slík till. um lokun Faxaflóa til reynslu er byggð á þeim grundvelli, að Faxaflói er án alls efa mikilvæg uppeldisstöð, og það, sem sett er fram í þessari skýrslu, er byggt á þeirri staðreynd.“ Og á bls. 4 segir: „Ef til vill gerist þess ekki þörf að taka það fram, að Íslendingar hafa lengi talið Faxaflóa mjög mikilvæga uppeldisstöð.“ Og á bls. 7 segir, að eins og síðar muni sýnt fram á, sé Faxaflói framúrskarandi uppeldisstöð fyrir fisk og ástæðan fyrir þessu „einstæða gildi flóans,“ eins og það er orðað, sé sú gnægð fæðu, sem þar er fyrir uppvaxandi fisk, þ. á m. sé geysimikið magn af sandsíli, sem hafi mikið gildi sem fæða fyrir nytjafiska. Það, sem hér hefur verið rakið um gildi Faxaflóa sem uppeldisstöðvar, á fyrst og fremst við um ýsu. kola og lúðu, en um þorsk segir á bls. 8 með leyfi hæstv. forseta: „Það er alkunn staðreynd, að aðaluppeldissvæði íslenzka þorsksins er kalda sjávarsvæðið fyrir norðan og austan land og á sumum árum eða árstímum að nokkru leyti við Grænland. Samt sem áður hafa fundizt uppeldissvæði, sem nokkurt gildi hafa annars staðar við ströndina, einnig í Faxaflóa. Þrátt fyrir það er aðalgildi flóans fyrir þorskstofninn fólgið í hinu ríkulega magni af fæðu, sem þar er fyrir hendi fyrir þorsk, sem þar fer um.“ Og á bls. 8 segir enn fremur með leyfi hæstv. forseta: „Við getum nú þegar dregið þá ályktun af því, sem getið hefur verið um hér að framan, að aðalgildi Faxaflóa byggist á mikilvægi hans sem uppeldisstöðvar fyrir ýmsar hinar verðmætustu fisktegundir í sjónum við Ísland.“ Enn fremur segir á sömu bls. með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi ýsu höfum við næga reynslu við að styðjast til þess að staðhæfa um stórfellt gildi flóans sem uppeldisstöðvar, einkum syðri svæðin.“ Um kola segir á sömu bls.: „Faxaflói er ein mikilvægasta uppeldisstöð fyrir kola á hafsvæðum við Ísland.“ Og á bls. 9 segir enn fremur um kolann með leyfi hæstv. forseta: „Það er enn eitt sönnunargagn, sem staðfestir hina yfirgnæfandi mergð óþroska kola í Faxaflóa, nefnilega ensku skýrslurnar, sem sýna, að hlutfallstala af smáum kola er há.“ Sú samsetning aflans, sem þar er tilgreind af kolaveiði Englendinga á fjögurra ára tímabili, er þannig: Stór koli 5.2%, meðalstór 35.8% og smár 59%. Um lúðu segir með leyfi hæstv. forseta: „Að því er lúðu varðar er Faxaflói sérstaklega mikilvægur sem uppeldisstöð.“ Og tilgreint er samkv. ensku skýrslunum, að á fjögurra ára veiðitímabili sé skipting lúðuaflans í Faxaflóa eftir stærð þannig: Stór lúða 9.7%, meðalstór 9.4% og smá 80.9%. Hér eru hlutfallstölur miðaðar við þyngd aflans, svo að smæsti fiskurinn er enn stærri hluti hans að tölunni til, og þess er þar að auki getið, að hér vanti mikið magn af lúðu, sem var svo smá, að hún var ekki hirt. Í framhaldi af þessum upplýsingum er að sjálfsögðu dregin sú ályktun, að með þessari veiði hafi verið um stórfellda eyðileggingu að ræða á þessari uppeldisstöð. Mjög mikið hafi verið drepið af fiski, meðan verðmæti hans hafi verið lítið miðað við það, sem síðar hefði orðið. Þetta virðist nú eiga að fara að löghelga inni í Faxaflóa á nýjan leik, eftir að Íslendingar eiga við sig eina um hagnýtingu þessarar mikilvægu uppeldisstöðvar hinna mestu nytjafiska. Því mun að sjálfsögðu verða haldið fram, að aukin möskvastærð eigi að tryggja, að smælkið sleppi. Af þeirri reynslu, sem ég hef af botnvörpu, get ég ekki sett traust mitt á slíka vernd, sízt varðandi flatfisk. Þótt troða megi smáfiski gegnum möskva á neti, þá er ekki þar með sagt, að sá fiskur sleppi úr því neti meira og minna lokuðu á togi. Sannorður togaraskipstjóri hefur sagt mér, að hann hafi eitt sinn fengið fulla botnvörpu af svo smárri ýsu, að hann taldi 120 stykki ofan í eina vatnsfötu. Enda þótt möskvastærðin muni þá hafa verið 100 mm í stað 130 mm nú, þá mun þeirri möskvastærð án efa hafa verið ætlað að vernda stærri ýsu en þessa, sem þar lét lífið í tugþúsundatali. Þeir, sem sáu aflann, sem togbátarnir fengu við Gróttu s.l. haust og frægt varð, munu án efa treysta varlega þeirri verndun fyrir uppvaxandi fisk, sem eingöngu á að byggjast á lágmarksmöskvastærð botnvörpunnar. Í því sambandi vildi ég enn fremur með leyfi hæstv. forseta fá að lesa örfáar setningar úr grein, sem skipstjórinn á Siglfirðingi, Axel Schiöth, skrifaði í Morgunblaðið hinn 12. marz s.l., þar sem hann greinir frá aflabrögðum s.l. sumar, og efast ég ekki um, að hann hafi verið með löglega möskvastærð á vörpu sinni. Hann segir: „Fiskiríið hjá okkur í fyrra var 1800 tonn á 9 mánuðum, aðgerður fiskur, þ.e.a.s. það, sem við komum með í land. En úrkast komst upp í 20–30%.“ Það er því ljóst, að í trausti á lágmarksmöskvastærð er ekki hægt að samþykkja að heimila botnvörpuveiðar á mikilvægustu uppeldisstöðvum inni í flóum og fjörðum. Það er rétt, að þeir, sem hugsa sér að samþykkja nú slíkar heimildir á þeim svæðum, geri sér fulla grein fyrir því, jafnvel þótt smæsti fiskurinn sleppi í gegnum botnvörpu, hvaða friðun yrði fyrir slíkan smáfisk á uppeldisstöðvum t.d. í Faxaflóa, eftir að heilum flota togveiðibáta yrði dembt á svæðið og þessum smáfiski ætlað að þvælast í gegnum vörpur þeirra æ ofan í æ án afláts, og hvaða friður yrði með ætið, sandsíli og annað, sem gnægðir eru af í flóanum? Ætli það sé ekki nær að sjá þennan fisk og ætið í friði og njóta síðan afraksturs friðunarinnar í auknum afla togveiðiskipa sem annarra utan við flóa og firði, þegar fiskurinn gengur þangað. Á bls. 13 í skýrslu Faxaflóanefndarinnar segir um lúðuna, að engin tök séu á að vernda hana með ákvæðum um möskvastærð og þess vegna þekkist engin aðferð, sem gefi eins mikil fyrirheit um viðgang lúðustofnsins og vernd mikilsverðra uppeldisstöðva, en þar er Faxaflói í allra fremstu röð. Þetta ættum við að hafa í huga, þegar landsmönnum er nú að verða æ ljósara, að fisveiðar okkar verða í framtíðinni að byggjast fyrst og fremst á verðmætum afla og góðum, en minna en til þessa á magni eingöngu. Uppeldisstöðvar dýrustu fisktegundanna, lúðu, kola og ýsu, verðum við að vernda sérstaklega, en þar er fyrst og fremst um Faxaflóa að ræða. Við megum ekki láta það henda okkur að ofurselja slíkar stöðvar botnvörpuveiðum, enda þótt við teljum nú tímabært að auka almennt heimildir til botnvörpuveiða á dýpri miðum. Við megum ekki leggja allt að jöfnu, slóðir fullvaxta fisks, sem eðlilegt er og sjálfsagt að veiða með botnvörpu, ef það er árangursríkara og ódýrara en með öðrum veiðarfærum, og svo hins vegar uppeldisstöðvar á grunnsævi í flóum og fjörðum. Ég hef heyrt það svona utan að mér, kannske sagt í gamni og kannske í alvöru, að andstaða mín gegn heimildum til botnvörpuveiða í miðjum Faxaflóa stafi af því, að ég hafi á undanförnum sumrum stundað handfæraveiðar á 9 tonna bát, sem ég á að vísu ekkert í, einmitt á þeim slóðum, sem hér er um að ræða, en því fer fjarri Ég hef í þessu sambandi engra persónulegra hagsmuna að gæta, enda býst ég við, að þegar búið væri að koma þessum smærri bátum hér við flóann, þeir gætu verið líklega eitthvað 50 að tölu, fyrir kattarnef eins og samþykkt þessa frv. óbreytts mundi óhjákvæmilega leiða til, þá væri hægast að ráða sig á einn trollbátinn til þess að fullkomna verkið, sem löggjafinn er hér að hefja og taka þátt í framkvæmd þessarar löggjafar að eyða þeim kvikindum, sem þá kynnu að fyrirfinnast í flóanum. Bein persónuleg afstaða til þessa frv. kynni þá að felast í því, að óneitanlega er það ánægjulegra að stunda veiðar, sem maður veit með vissu, að eru ekki rányrkja, en að taka þátt í því að skarka með botnsköfu um grunnslóðir, þar sem eru dýrmætar uppeldisstöðvar fiskistofna okkar. Við eigum að hagnýta Faxaflóa á allt annan hátt en þann að skafa þá uppeldisstöð með botnvörpu. Hvort tveggja hefur átt sér stað, að flóinn hefur verið friðaður og hann hefur verið undirlagður botnvörpu og dragnót, og það þarf ekki að deila um það, hver árangurinn varð á hvoru þessara tímabila. Faxaflói var friðaður fyrir botnvörpu og dragnót árið 1952 eftir langvarandi rányrkju, sem leitt hafði til síþverrandi afla. En haustið 1958 segir fiskideild atvinnudeildar Háskólans svo, þar sem skýrð er tafla frá rannsóknum í Faxaflóa, um áhrif friðunarinnar á ýsustofninn: „Áhrif friðunarinnar koma skýrt fram í aukningu meðallengdarinnar. Hver einstaklingur er orðinn stærri og verðmætari fiskur, þegar hann veiðist. Árið 1955 er meðalþyngd ýsu tæplega sjö sinnum meiri en meðalþyngd 1934–1948. Eftir lokunina 1952 má segja, að stofninn hafi mjög rétt við, og árið 1957 náði heildaraflinn hámarki, en þá voru árgangar þeir, sem notið hafa friðunarinnar, að koma í gagnið fyrir alvöru.“ Þetta sagði atvinnudeildin 1958. Því miður fékk flóinn ekki að njóta friðunarinnar lengi, og síðustu ár hefur auk leyfðra dragnótaveiða átt sér stað ólöglega sú botnvörpuveiði, sem samkv. þessu frv. á nú að löghelga á aðaluppeldisstöðvum dýrmætustu fiskistofna okkar, og mun sú hin fyrirhugaða löglega veiði þá verða stunduð í stórum ríkara mæli en þó hefur átt sér stað með hina ólöglegu undanfarin ár, a.m.k. á meðan einhvern fisk verður að fá, en ólíklegt er, að aflinn endist togbátum lengur en hann hefur enzt dragnótabátum á þessu svæði. Það er furðulegt, að þrátt fyrir augljósar afleiðingar þessara botnvörpu- og dragnótaveiða, sem m.a. birtast í því, að á grynnstu slóðum í flóanum, þar sem góð veiði var á friðunartímabilinu, fæst nú ekki bein úr sjó, þá mælir Hafrannsóknastofnunin með því að löghelga þessar veiðar og notar til þess röksemdir, sem hljóta að hljóma æði furðulega í eyrum sjómanna, eins og t.d. sú staðhæfing, að engin ástæða sé til, að allur smáfiskur verði kynþroska. Nú sé það aðalnauðsynjamálið að grisja stofninn. Hvað hefur breytzt svo mjög, síðan sá sami fiskifræðingur, sem þessu lýsir yfir nú, sagði í grein í Ægi fyrir þremur árum, að það væri eitt mesta áhyggjuefnið, hve stór hluti af þorskveiðinni væri ókynþroska fiskur? Nú er aðalkeppikeflið það að koma í veg fyrir, að of mikið af smáfiski nái kynþroska, aðalkeppikeflið að grisja stofninn. Ég held, að alþm. verði að fara varlega í því að leggja slíkar umsagnir, sem ganga í berhögg hver við aðra, til grundvallar svo varhugaverðum ráðstöfunum að falla frá allri vernd á mikilvægustu uppeldisstöðvum okkar dýrmætustu fiskistofna. Að vísu dregur fiskifræðingurinn nokkuð í land síðar í umsögn sinni um frv., þegar hann segir: „Vitaskuld verður að tryggja, að hrygningarstofninn sé nægilega stór.“ Það er þá ástæða til að spyrja, eru till. þessa frv. um lögverndun botnvörpuveiða á aðaluppeldisstöðvum inni í miðjum Faxaflóa ráðið til þess að tryggja það, tryggja, að hrygningarstofninn sé nægilega stór? Margur sjómaður, sem dýrmæta reynslu hefur öðlazt á langri ævi, mun spyrja þessarar spurningar nú. Til réttlætingar því að heimila botnvörpuveiði upp að landi við Snæfellsnes er því haldið fram, eins og ég hef áður rakið, að þar sé einungis um stóran fisk að ræða. Á sama hátt er því haldið fram, að á svæðinu, sem lagt er til að beina botnvörpunni að inni í miðjum Faxaflóa, sé einungis stór fiskur, og því megi taka þetta svæði undir botnvörpuveiðar. Þær rannsóknir, sem liggja til grundvallar því áliti Faxaflóanefndar árið 1946 að loka flóanum fyrir togveiðum, sýna nokkuð annað. Á bls. 55 í skýrslunni er greint frá togveiðitilraunum í flóanum. Þar kemur í ljós, að á stöð, sem liggur talsvert utar og norðar en þetta svæði, rétt við línu milli Garðskaga og Malarrifs, er ekki nema 10% aflans innan við 55 cm. En hvað um svæðið inni í flóanum? Tvær stöðvar, sem togað var á, voru á þessu svæði, og þar reyndist á annarri stöðinni 47% aflans vera innan við 55 cm en á hinni 74% innan við 55 cm. Þetta var fengið á samtals rúml. 18 klst. togi í maí. Eftir þessu er einkenni botnvörpuaflans á þessu svæði smáfiskur. Nú kann einhver að segja, að æðilangt sé síðan þessi tilraun fór fram, og rétt er það. En einmitt sú staðreynd, að sambærilegar skýrslur frá síðari tímum liggja ekki fyrir, sýnir, að enginn sómasamlegur grundvöllur er fyrir hendi til þess að knýja það fram að leggja þessa uppeldisstöð undir botnvörpuveiði. Þegar afdrifaríkar ákvarðanir eru teknar um heimildir til botnvörpuveiða inni í miðjum Faxaflóa, er það lágmarkskrafa, að á undan hafi farið fram fullnægjandi rannsóknir, en ekki einungis umsagnir þeirra fiskifræðinga, sem segja eitt í dag og annað á morgun eins og snúningsliprustu hagfræðingar. Ég gerði mér grein fyrir því fyrir alllöngu, að að því drægi fyrr en varði, að útgerðarmenn togveiðibáta hefðu knúið svo á, að lagt yrði fram á Alþ. ámóta frv. og það, sem hér liggur fyrir. Með það í huga flutti ég því till. við afgreiðslu fjárl. fyrir nokkrum árum um það, að í millj. kr. yrði varið til sérstakra fiskirannsókna í Faxaflóa, og ætlaðist til, að um árlega fjárveitingu yrði að ræða í nokkur ár. Ég lagði á það áherzlu í framsögu, að fljótlega kæmi að því, að þm. yrðu að svara því, hvort þeir vildu leyfa botnvörpuveiðar í flóanum, og þá væri þeim brýn nauðsyn á að geta stuðzt við einhverjar raunhæfar og nýjar rannsóknir til þess að geta tekið sjálfstæða afstöðu. Slíkar fiskirannsóknir í flóanum mundu auðvelda þm. ákvörðunina og hlytu að verða grundvöllur þess, ef slíkar veiðar yrðu heimilaðar. Þeir menn, sem nú knýja harðast á um að opna Faxaflóa fyrir togveiðum, töldu sig á engu slíku þurfa að halda, og þessi till. var illu heilli felld. Fiskveiðiþjóðin Íslendingar gat ekki séð af í millj. kr. á ári í nokkur ár til vísindalegra rannsókna á mikilvægustu uppeldisstöðvum fiskistofnanna við landið, enda þótt þær fiskislóðir lægju við bæjardyrnar hjá Hafrannsóknastofnuninni og hæg ættu að vera heimatökin. Ég hef því orðið að halda mig nokkuð við þær rannsóknir, sem Faxaflóanefndin byggði niðurstöðu sína á um friðun flóans, og ég held, að eftir að Alþingi hefur fellt till. um frekari rannsóknir í Faxaflóa, þá höfum við naumast efni á að vísa þeim niðurstöðum á bug. Sú nefnd kveður upp dóm um mismun þess að veiða í Faxaflóa annars vegar með botnvörpu og hins vegar með línu og handfærum. Á bls. 15, þar sem rætt er um það, hvers konar veiðar skuli leyfðar meðan stæði á lokun flóans fyrir botnvörpu, segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Í ritgerð nr. 23 hefur verið dregið saman yfirlit um samsetningu aflans eftir mismunandi veiðarfærum og tegundum fisks. Þar kemur fram, að línuveiði kemur aðeins mjög lítið við yngstu árganga fisksins í flóanum, og sama á við um handfæri. Við línuveiðina er t.d. yfirgnæfandi um að ræða veiði ástórum þorski. Síðan er sú ályktun dregin, að nauðsynlegt sé að loka flóanum fyrir botnvörpu og dragnót, en enginn hagur sé í því að banna önnur tiltekin veiðarfæri, þar sem slík veiðarfæri spilli friðuninni á engan hátt.“ Á bls. 13 er komið að þeirri spurningu, hvers vegna Faxaflói hafi verið valinn sem heppilegasta svæðið til lokunar í tilraunaskyni, og er þar ítrekað það, sem áður hefur verið bent á, og þar er það undirstrikað sérstaklega, að Faxaflói sé frábær uppeldisstöð, sérstaklega fyrir mikilvægustu tegundir neyzlufisks, og upplýst sem dæmi um smáfisksmagnið í flóanum samanborið við önnur svæði, að á 10 togtímum fáist eftirfarandi magn af smáýsu á hinum ýmsu svæðum: Í Faxaflóa 94 stk., við Norðurland 8 stk., við Austurland 6 stk. og við Suðurland 24 stk., og ítrekað er, að það skuli haft í huga, að ekkert svæði sé þekkt, sem hafi jafn yfirburðamikla eiginleika sem uppeldisstöð fyrir ýmsar fisktegundir. Með þetta í huga og það jafnframt, hversu friðun flóans hefur jafnan leitt til aukinnar fiskigengdar, en dragnóta- og botnvörpuveiði þar eytt fiski á grunnslóðum og kippt grunninum undan útgerð smærri báta við Faxaflóa, tel ég það glapræði að ætla nú að lögleiða botnvörpuveiði langt inni í Faxaflóa. Ég er þeirrar skoðunar, að meiri þörf sé nú á því að afnema þær dragnótaveiðar, sem enn eru leyfðar í flóanum, og afnema einnig þær ólöglegu botnvörpuveiðar, sem í ríkum mæli hafa verið stundaðar þar um undanfarin ár. Ef Faxaflóa væri lokað fyrir botnvörpu og dragnót, eru allar líkur á, að fiskigengd mundi aukast þar svo, að auk þess að stuðla að meiri veiði utan flóans væri grundvöllur til þess að byggja upp vænlegan atvinnurekstur þeirra báta, undir 40 tonnum, sem enn eru til á Suðurnesjum, í Hafnarfirði, Kópavogi, Reykjavík, Akranesi og út með Snæfellsnesi, eins og átti sér stað meðan flóinn naut bezt friðunar, og flóinn geti jafnframt verið mikils virði fyrir stærri báta, sem réru með önnur veiðarfæri en botnvörpu og dragnót. Þegar þannig væri búið að græða og rækta upp þetta dýrmæta veiðisvæði, sem er hrein gullkista, ef rétt er að staðið, þyrfti ekki að kvíða atvinnuleysi skólafólks á sumrin á þessu aðalþéttbýlissvæði landsins, þar sem meginhluti skólafólksins býr og erfiðast hefur reynzt að tryggja því sumaratvinnu. Sá fiskur, sem með þeim hætti fengist, væri sá dýrmætasti og bezti, sem fiskvinnslustöðvar gætu átt kost á. Að þeirri þróun ber að stuðla, en hagsmunum stundargróðans verður að vísa frá, honum hefur yfirleitt verið gert of hátt undir höfði og mál að þeirri þróun linni. Ég ítreka það, að ég tel, að það eigi fullan rétt á sér nú að nýta landhelgina betur til togveiða heldur en gert hefur verið, þar sem það á við, en við skulum fara að því með meiri gát en hér er lagt til. Það er ekki fjarri lagi, að Faxaflói, sú uppeldisstöð, sem hann er, sé þegar meira nýttur en nokkurt annað veiðisvæði, og afleiðingarnar eru augljósar þeim, sem vilja hafa augun opin. Við þurfum að friða svo flóann fyrir botnsköfum, að hann verði að nýju sú veiðistöð, sem hann var um skeið, þegar hann naut friðunar og kom íbúum hér inni við botn flóans að þeim notum til lífsframfæris, sem unnt á að vera að tryggja með skynsamlegri nýtingu hans. En vegna fiskleysis hér í flóanum hafa dagróðrabátar hér við innflóann engan veginn getað verið samkeppnisfærir við báta úr öðrum verstöðvum. Sú skoðun virðist vera nokkuð almenn, að með því að auka togveiðiheimildir og leyfa nú veiðar á þeim svæðum, þar sem þær hafa verið ólöglega stundaðar að undanförnu, þá taki fyrir lögbrot og þau svæði, sem ekki eru samkvæmt frv. ætluð til togveiða, verði í reynd eftir samþ. þess alfriðuð fyrir botnvörpu. Það er mín skoðun, þó að ég vilji standa að aukningu togveiðiheimilda nú, að því miður muni ekki fara svo. Aukning togveiðiheimilda mun því miður ekki hafa það í för með sér, að það taki fyrir lögbrot. Samþ. þessa frv. mun stórauka sókn með botnvörpu, miklu fleiri bátar munu reyna veiðar með botnvörpu, og þær verða stundaðar lengra tímabil af árinu en nú, og víða mun verða þröng á þingi. Ásókn á svæði innan við þau mörk, sem nú á að setja, mun aukast en ekki minnka. Það er því ástæða til þess að gera ráðstafanir til þess að verja þessi svæði meira en nú er gert, og ég vildi gjarnan, að hæstv. dómsmrh. greindi frá því hvort ráðstafanir hafi verið gerðar til aukinna athafna landhelgisgæzlunnar. Með þessu frv., bæði í grg. þess og í kynningu einstakra nm. á því, fylgja mörg fögur orð um, að nú verði lögbrot ekki lengur látin líðast og eftirlit allt verði mikið og strangt. Allt hljómar þetta líkt og þegar dragnótaveiði var heimiluð á sínum tíma, og ber því að taka öllu slíku með varúð og meira raunsæi nú. Við landhelgisbrot togbáta hefur verið skákað í því skjóli, að yfirvöld treystist ekki til að ganga að fjárvana fyrirtækjum um sektir vegna landhelgisbrota. Ólíklegt er, að hagur þessara fyrirtækja batni snögglega, þótt auknar togveiðar á hagkvæmum veiðisvæðum geti bætt hag þeirra með tíð og tíma. En aðrar leiðir mætti reyna til þess að setja undir lekann, beita ráðum, sem kynnu að duga, án þess að þau færu með fjárhag fyrirtækjanna, sem til þessa hefur ekki verið talið fært að tefla í voða með innheimtu landhelgissekta. Ég held, að það mætti setja í l. ákvæði um, að skipstjóri, sem verður uppvis að ítrekuðu broti á l., missi réttinn til þess að hafa með höndum skipsstjórn við botnvörpuveiðar, og ég mun flytja brtt. við frv. um að taka slík ákvæði inn í l. Ennfremur mun ég svo í samræmi við það, sem ég hef hér rakið, flytja brtt. um það, að ákvæðið um togveiðisvæðið í Faxaflóa verði fellt úr frv., og enn fremur, að togveiðar verði ekki leyfðar nær landi en 2 sjómílur við Snæfellsnes, og þá tel ég einnig ástæðulaust, að l. gildi nema til áramóta 1970 í stað 1971. Ég mun reyna að fá einhverja hv. alþm., sem gætnir vilja vera varðandi botnvörpuveiðar á uppeldisstöðvum og grunnsvæðum, til þess að standa að þessum till. með mér, en auk þessa tel ég nauðsynlegt að tryggja með einhverju móti, t.d. með reglugerðarákvæðum, helzt þó, að það kæmi inn í l., að ákveðið svæði norðvestur af Garðskaga verði friðað tiltekinn tíma ársins, a.m.k. á haustin, fyrir öðrum veiðum en línu og handfærum. Að þessu frv. hefur verið alllengi unnið og landhelgisn. viðað að sér skoðunum fjölmargra aðila víðs vegar um landið. Nú hefur hún vinzað úr þessu öllu og leggur fram till. sínar í frv.-formi, þegar komið er að þinglokum, og ætlazt er til þess, að það verði drifið í gegn með samskonar vinnubrögðum og önnur mikilvægustu mál eru jafnan afgreidd hér á hv. þingi. Smærri málin eru að dragast hér allan þingtímann, en hin stærstu og veigamestu eru afgreidd á örfáum dögum. Þótt landhelgisn. hafi fengið fram skoðanir fjölmargra aðila, þá hafa þessir aðilar hins vegar ekki kynnzt niðurstöðu n. fyrr en nú, og með þeim vinnubrögðum að ætla að knýja frv. fram fyrir þinglok verður ekki unnt að leita álits nokkurs aðila á því, hvernig til hafi tekizt, og þingm. ætlað að samþykkja frv. án nokkurra slíkra umsagna. Ég tel þetta óeðlileg vinnubrögð, og réttast væri að sýna aðeins frv. nú og geyma til haustsins að afgreiða það, eftir að þm. hefur gefizt meira ráðrúm til þess að meta það og vega, en framlengja hins vegar þau ákvæði um togveiðar, sem gilda í dag. Þessi skoðun mín mun án efa ekki hljóta mikinn hljómgrunn hjá landhelgisn. Nm. virðast hafa bitið sig í það, að málið skuli afgr. á nokkrum dögum og án nokkurra minnstu breytinga. Allar brtt. verða taldar stafa frá hinu illa. Ég verð að segja, að mér þykja þetta ekki viðkunnaleg vinnubrögð í neinu máli, sízt í stórmáli eins og þessu. Sannleikur málsins er sá, og það er rétt að hann komi fram, að til þess er ætlazt, að hv, alþm. taki þessu frv. sem gerðum hlut, ef svo mætti segja, sem ákvörðun um lagasetningu, sem ekki verði haggað eða hnikað í meðförum þingsins. Hér er verið að festa í sessi þá starfsaðferð, að í sumum tilfellum sérfræðingar og í öðrum, eins og nú, sérstakar n. leggi fyrir Alþ. fullmótuð verk, sem hv. alþm. eiga síðan að rétta upp hendina með eða þá á móti, það er erfitt að koma alveg í veg fyrir það, en engu verði breytt. Ég vil sérstaklega skora á þm. að sætta sig ekki við slíka afgreiðslu þessa máls. Hér eru lagðar fram till., frumtill., og það er skylda sérhvers þm. að bera fram hverja þá brtt., sem hann er með sjálfum sér sannfærður um, að eigi rétt á sér, og fylgja brtt., sem hann er sammála. Þetta frv. getur ekki og má ekki njóta neinnar friðhelgi fyrir brtt., eins og borið hefur á, að ætlazt sé til. Herra forseti, ég minni að lokum á það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að barátta okkar Íslendinga fyrir stækkun landhelginnar hefur jafnan verið tengd aukinni friðun þeirra svæða, sem mestu máli skipta fyrir uppvöxt ungfisksins. Þegar við því nú gerum ýmsar eðlilegar till. um aukna nýtingu landhelginnar til botnvörpuveiða, megum við ekki gleyma þessu sjónarmiði með því að heimila botnvörpuveiðar á mikilvægum uppeldisstöðvum inni í flóum og fjörðum. Ég skora því sérstaklega á hv. alþm. að fella úr þessu frv. ákvæði um botnvörpuveiðar inni í miðjum Faxaflóa.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða þetta stórmál almennt, enda sennilega ekki til mikils. Ágreiningur um málið er áreiðanlega mikill hér á hv. Alþ., og hann hefur verið það innan landhelgisn. líka. eftir því sem mér heyrðist á hv. 3. þm. Sunnl., því eftir hans ræðu að dæma virðist n. hafa verið svona annan hvern dag eða svo á mótum þess að klofna, og það er ekkert óeðlilegt, málið er þess eðlis. En ég verð þó að segja það í örfáum orðum, að mér finnst þessar gífurlegu veiðiheimildir, sem nú á að lögfesta, frekar óhugnanlegar og boði eiginlega ekki gott fyrir íslenzka landhelgi og íslenzkar fiskveiðar, þegar fram í sækir: Ég veit ekki nema þetta endi með því, að við verðum komnir í 4 mílna landhelgi áður en langt um líður hvað veiðiskip okkar sjálfra snertir, en það er bezt að vera ekki með neinar hrakspár í þessu efni samt. Landhelgisn. hefur lagt sig mjög fram um að mínum dómi að kynna sér skoðun manna í öllum kjördæmum landsins í þessu máli. Hún hefur unnið mikið verk, og það ber sannarlega að viðurkenna. Hitt er annað mál, hvernig henni hefur tekizt að vinna úr þeim og komast að niðurstöðum, þar sjáum við í þessu frv. Við þm. Vestf. höfum haldið fundi um þetta mál nokkrum sinnum, og við sóttum fundinn, sem landhelgisn. boðaði á Ísafirði í vetur, eins og ætlazt var til. Þar kom greinilega fram, að mjög mikil andstaða er ríkjandi á Vestfjörðum gegn því, að leyfðar verði botnvörpuveiðar innan fiskveiðilandhelginnar. Þau mótmæli voru yfirgnæfandi. Hinu er ekki að neita, að það komu fram raddir, sem óskuðu eftir nokkurri rýmkun innan landhelginnar, og það var að ég ætla eingöngu um það að geta hagnýtt sér kolann að haustinu til, og voru till. þeirra um tvö veiðisvæði, tvö hólf, sem svo eru kölluð. Það er ekkert óeðlilegt þó Vestfirðingar standi gegn botnvörpuveiðum innan fiskveiðilandhelginnar. Það mun engin landsbyggð hafa borið svo lítið úr býtum, þegar landhelgin var stækkuð 1958, sem Vestfirðingar. Þeir höfðu enga flóa, sem nutu friðunar við þá ráðstöfun, að því undanteknu, að Vestfirðir liggja að Breiðafirði og Húnaflóa. Þeir höfðu engar eyjar þar úti fyrir, þar sem hægt var að ákveða grunnlínupunkta. Þeirra landhelgisstækkun 1958 var því hverfandi lítil móts við það, sem varð hjá ýmsum öðrum landshlutum. Og samkvæmt þessu hafa þeir jafnan staðið gegn því að leyfa botnvörpuveiðar innan landhelginnar. En þótt ekki væru meiri óskir en ég nefndi áðan fram bornar á Ísafjarðarfundinum um botnvörpuveiðar innan landhelgi, þá höfum við Vestfjarðaþm. samt fallizt á, að leyfðar verði slíkar veiðar í 2 hólfum, og þær till. hefur landhelgisn. tekið upp. Við höfum aftur á móti tilkynnt landhelgisn. með bréfi 24. marz, í fyrsta lagi um þessi 2 hólf, sem við gætum sætt okkur við, að tekin verði upp, en við tókum þar einnig fram, að við gætum ekki fallizt á önnur atriði, sem við vissum að lágu í loftinu, en þau eru fyrst og fremst auknar veiðiheimildir í Húnaflóa og svo umfram allt auknar heimildir í Breiðafirði. Þessu höfum við mótmælt með 2 bréfum til landhelgisn., 24. marz og 15. apríl. Við höfum samstöðu um þetta mál, a.m.k. enn sem komið er, Vestfjarðaþm. allir, og nú leggjum við áherzlu á það við þá hv. þn., sem fær málið til meðferðar, að hún taki þessar ábendingar okkar til greina. Ég flyt henni bókstaflega þau skilaboð frá okkur öllum, að þetta er ósk okkar og krafa, að ekki verði auknar veiðiheimildir í Húnaflóa eða í Breiðafirði. Landhelgisn. hafði fund á Sauðárkróki m.a. Þangað sóttu Strandamenn, og þar mótmæltu þeir þeim hugmyndum að auka veiðiheimildir í Húnaflóa. Ég geri ekki ráð fyrir, að aðrir séu dómbærari um það, hvaða áhrif botnvörpuveiðar í Húnaflóa mundu hafa, en þeir, og ég get ekki skilið það, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., hvað hann meinti með því að fiskur hefði ekki gengið í Húnaflóa að undanförnu og engar botnvörpuveiðar hefðu verið þar, hvort það ætti að skilja það svo, að til þess að fá fiskigöngu í Húnaflóa þyrfti að fara þangað og veiða með botnvörpu. Nei, ég held, að það geti ekki verið. Ég held, að það sé allt annað, sem veldur fiskileysi í Húnaflóa, en það, að það hafi vantað þar botnvörpuna. Ég hef aldrei heyrt þess getið áður. Hitt vita menn nú t.d., að eftir hafísár þá hefur fiskur gengið í Húnaflóa, og er það að mínum dómi a.m.k. vegna þess, að erlendu veiðiskipin geta ekki verið fyrir Norðurlandi að skarka þar og fiskurinn hefur frið til að ganga inn. Það er sennilega það eina gagn, sem hafís hefur gert hér. Ég flyt því hv. þn. þær óskir okkar Vestfjarðaþm. í fyrsta lagi, að togveiðar verði ekki heimilaðar í Húnaflóa lengra inn frá ytri mörkum núverandi fiskveiðilandhelgi en 8 mílur, en samkv. till. landhelgisn. í þessu frv. á að þræða inn með Ströndum frá Horni inn á móts við Selsker og þaðan þvert yfir flóann í Ásbúðarrif, og við það kæmi stórt togveiðisvæði í flóanum. Í öðru lagi, að engar togveiðiheimildir verði leyfðar í Breiðafirði umfram það, sem nú er þar í gildi, og meiri kröfur ætlum við ekki að gera til hv. n. en þetta. Ég tel það ekki þó við óskum eftir, að lagfæring verði gerð á hólfinu milli Rits og Kögurs, hún er svo smávægileg. Í frv. segir, að lína skuli dregin frá Rit í norðvestur, en með því móti nær hólfið út, lítið þó, í norðurkant Djúpálsins. Þessu er Vestfirðingar andvígir. Það er ósk okkar, að þessari línu sé stefnt lítið eitt austur á við, annað höfum við ekki við það að athuga. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. að þessu sinni, en ég legg áherzlu á þessar óskir okkar til hv. þm. um Húnaflóa og Breiðafjörð, því ég þarf varla að taka það fram við hv. þm., að Breiðafjörður er þó sannarlega veiðisvæði Vestfirðinga. Af öllum Vestfjörðum er meira og minna sótt suður á Breiðafjörð, og hinar gífurlegu auknu veiðiheimildir, sem nú á að fara að lögfesta í Breiðafirði eru alvarlegur hlutur fyrir Vestfirðinga. Á fundinum á Ísafirði komu ekki neinar óskir fram um rýmkun nema um þessi 2 hólf, sem við höfum fallizt á og n. hefur tekið upp í frv. Og ég tek undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að útgerðarmenn okkar, sjómenn og almenningur út um land vita ekkert um þessar till., hvernig þær líta út, því þær eru nú fyrst að koma fram. Og það er mjög slæmt að geta ekki fengið rökstuddar skoðanir þeirra í þeim, þegar loksins till. eru komnar fram, í staðinn fyrir að þetta verði nú keyrt í gegnum þingið á skömmum tíma.



Herra forseti. Ég vil strax taka fram til að útiloka misskilning, að ég tala hér ekki sem fulltrúi flokks, mér vitanlega hafa flokkarnir ekki tekið afstöðu til þessa máls, heldur láta hverjum einstökum þm. frjálst að taka þá afstöðu til þess, sem honum finnst réttust. Þetta tel ég góð vinnubrögð, sem ætti að beita í fleiri málum. Samkv. þessu mun ég eingöngu gera grein fyrir persónulegri afstöðu minni til þess frv., sem hér er til umr. Ástæðan til þess, að ég geri þetta strax við 1. umr., er sú, að mér skilst, að það sé nánast formsatriði. að Alþ. fjalli um þetta frv., það sé þegar búið að tryggja fylgi yfirgnæfandi meiri hl. þm. við það og því sé m.a. þýðingarlítið að bera fram brtt. Af þessum ástæðum sé líka tilgangslítið að halda uppi miklum umr. um frv.. og því mun ég aðeins tala við þessa umr. nema sérstakt tilefni gefist til, en afstaða mín til frv. er sú, að ég mun samkvæmt venju greiða atkv. með því, að það fari til 2. umr. og nefndar, en við 2. umr. og 3. umr. mun ég greiða atkv. á móti því nema það óvænta gerist, að á því verði miklar breyt. Ég þarf ekki að flytja langt mál til að gera grein fyrir afstöðu minni gegn frv. Ég álít, að það geti komið til mála að leyfa eitthvað auknar togveiðar innan fiskveiðilandhelginnar, en að allt of langt sé gengið með því frv., sem hér liggur fyrir, og þó alveg sérstaklega suðvestan lands. Ég óttast, að sú stórfellda aukning á togveiðum innan landhelginnar, sem hér er ráðgerð, geti brátt leitt til litlu skárra ástands en var hér fyrir útfærsluna 1952 og 1958. Sá stóri munur er að vísu á þessu, að nú verða það eingöngu Íslendingar, sem stunda þessar veiðar, en hætta fyrir fiskstofnana verður litlu minni. Nú munu miklu fleiri íslenzk skip stunda togveiðar en þá, e.t.v. mest allur flotinn suma tíma ársins. Það má vel vera, að ég sé íhaldssamari heldur en ella í þessum efnum, vegna þess að ég er alinn upp í nágrenni sjóþorpa, þar sem togararnir eyðilögðu bátamiðin ár eftir ár. Ég held, að togveiðarnar nú séu ekki hættuminni heldur en þá. Því er að vísu haldið fram, að möskvarnir hafi verið stækkaðir og meira sleppi því af ungviði en áður. Ég hef þó heyrt frá mörgum sjómönnum, sem hafa haft aðstöðu til þess að fylgjast með þessu dag eftir dag og jafnvel ár eftir ár, að þessi munur sé ekki stórvægilegur, botnvarpa sé enn stórhættuleg fyrir smáfiskinn. Það verð ég líka að segja, að þau rök, sem eru færð fyrir því í meðfylgjandi nál. Hafrannsóknastofnunarinnar, að botnvarpan sé ekkert hættulegri en línan, verði tæpast talin vísindaleg. Það er aðeins vitnað í 4 sýnishorn, og virðast mælingarnar ekki hafa staðið nema í einn eða tvo daga í einu. Svona lauslegan samanburð er vitanlega ekkert að marka. Ef slíkar mælingar eiga að vera teknar alvarlega, þá þurfa þær að hafa staðið tímum og jafnvel langtímum og jafnvel árum saman, og ég held, að það sé líka satt bezt að segja, að Hafrannsóknastofnunina skorti enn nægar undirstöðurannsóknir til slíkra staðhæfinga. Því miður virðast staðhæfingar forystumanns þessarar stofnunar oft stangast á við reynsluna, og vitna ég þar til nál. meiri hl. sjútvn. í Ed. um frv. Jóns Árnasonar varðandi dragnótaveiðar í Faxaflóa. Ég efa ekki, að forystumaður Hafrannsóknastofnunarinnar vildi vel, en eins og aðrir vísindamenn getur hann bundið sig of fast við ákveðnar, umdeildar skoðanir og reynzt meiri kappsmaður en vísindamaður í málflutningi. Það finnst mér því miður einkenna það álit, sem fylgir þessu frv. Því er haldið fram, að samþ. þessa frv. fylgi ekki mikil áhætta. því að lagt sé til, að l. gildi ekki nema til ársloka 1971, þá megi breyta til, ef ástæður þykja til þess. Um þetta atriði vil ég aðeins segja það, að gömul og ný reynsla sýnir, að það er auðveldara að veita leyfi og undanþágur en að fella þær aftur úr gildi. Það kemur fram í grg. frv., að það eigi ekki að skaða neitt sókn okkar í landhelgismálum á erlendum vettvangi, þótt við aukum togveiðar innan landhelginnar. Um þetta atriði vil ég aðeins segja þetta: Öll sókn okkar í landhelgismálinu hefur byggzt á því, að við vildum auka vernd fiskistofnanna, því heita l. frá 1948, sem útfærslurnar 1952 og 1958 byggjast á, lög um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Ég held, að það muni ekki bæta aðstöðu okkar til áframhaldandi sóknar í landhelgismálinu, ef í ljós kæmi, að við leyfðum svo miklar togveiðar innan landhelginnar, að gengið væri of nærri fiskistofninum. Ég óttast, að við séum að gera það með þessu frv., og það er ein af ástæðum þess, að ég er á móti því. Ég vil svo segja það að lokum, að sú stefna er að verða ákaflega áhrifarík í íslenzkum þjóðmálum um þessar mundir að hugsa fyrst og fremst um daginn í dag en ekki morgundaginn. Því eyðum við nú sjóðum og sparifé í eldi nýrra og nýrra gengisfellinga, því tökum við nú erlend lán á lán ofan án þess að hafa áhyggjur af því, hvernig okkur muni takast að borga þau. Ég óttast. að við séum með þessu frv. að stíga spor, sem vafalaust samrýmist stundarhagsmunum okkar í dag, en geta hins vegar betur reynzt óstigin á morgun.



Herra forseti. Ég hef nú því miður ekki getað fylgzt algerlega með þeim umr., sem hér hafa farið fram, en þó svona að mestu leyti, og hafði nú hugsað mér aðallega að víkja hér að nokkrum almennum atriðum málsins og gera nokkrar athugasemdir við það, sem ég hef heyrt hér koma fram hjá ýmsum ræðumönnum. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að hér er um mikið ágreiningsmál að ræða meðal þeirra, sem hér eiga mestan hlut að máli, sem eru sjómenn og útvegsmenn. Deilan um það, hvernig við ættum að nýta okkar landhelgi, fiskveiðilandhelgi, hefur staðið frá því, að veruleg útfærsla á fiskveiðimörkunum var ákveðin. Öllum er t.d. kunnugt um það, að togaramenn hafa verið mjög óánægðir allan tímann yfir sínum hlut. Það er sama hvort þar hefur verið um að ræða togaraeigendur, togaraskipstjóra eða togarasjómenn almennt, þeir hafa talið, að með útfærslunni, sem varð á okkar fiskveiðimörkum á árabilinu frá 1950–1958 og síðan aftur 1961, hafi þeirra hlutur verið skertur mjög mikið til veiða hér á fiskimiðunum við landið, og nú síðari árin hefur komið upp mjög mikil óánægja hjá ýmsum útgerðarmönnum og sjómönnum, sem standa að útgerð á minni fiskibátum og hafa viljað nota botnvörpu sem veiðarfæri, og þessi óánægja hefur mjög farið vaxandi og hefur síðan brotizt út í þessu, sem allir menn þekkja hér ú Alþ.. að það mátti svo segja, að það væri að falla niður öll eðlileg landhelgisgæzla gagnvart landsmönnum sjálfum eða a.m.k. í sambandi við togveiðar hinna minni fiskibáta. Það var ekki aðeins, að fjöldamargir bátar væru teknir að ólöglegum veiðum og yfirmenn bátanna væru dæmdir, heldur var einnig vitað um það, að miklu fleiri brot áttu sér stað heldur en kærð voru. Og yfirtroðslurnar voru orðnar þannig, að það vildi svo að segja enginn sætta sig við það að búa við slíkt ástand öllu lengur. Ég held því, að það hafi verið orðin mjög almenn skoðun hér á Alþ., að þetta ástand mætti ekki verða mikið lengur, sem þarna var upp komið í þessum málum, að í þessum efnum yrði þá að reyna að skipa málum á einhvern þann veg, sem hægt yrði þá að standa við. En vegna þess að hér er um þetta mikla ágreiningsmál að ræða, sem ekki er nýtt af nálinni, búið að vera ágreiningsmál lengi, þá mátti líka búast við því, að það yrði erfitt að setja saman till. um nýjar veiðiheimildir, þannig að allir yrðu ánægðir. Enda hefur það auðvitað þegar komið hér fram í þessum umr., að sitt sýnist hverjum um þær till., sem hér liggja nú fyrir í frv.-formi og sem þessi svonefnda landhelgismálanefnd hefur sett saman. Ég álít, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. alþm. að íhuga þessar till. landhelgismálanefndarinnar, sem hér liggja nú fyrir í frv.-formi, út frá þessu meginsjónarmiði, að það var komið upp það ástand, sem enginn vildi una við lengur. Hér þurfti að setja nýjar reglur. Málið var ekki þannig, að t.d. þeir, sem mest óttast nú auknar togveiðar, gætu óskað eftir því að gera engar breytingar, standa á því, sem fyrir var, því að það var svo miklu verra en það, ef ætti að vera frá þeirra sjónarmiði, sem mesta ótrú hafa á togveiðum, miklu verra en það, sem boðað er með þessu frv. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að það var orðin býsna almenn regla, að fiskibátar af ýmsum stærðum stunduðu þessar ólöglegu veiðar langt inn fyrir veiðimörkin og inni á víkum og fjörðum víða í kringum landið. Ég veit að vísu, að það er hægt að segja „hér átti bara að herða á gæzlunni og láta menn taka út sínar sektir,“ en ég hygg nú, að allir, sem hafa kynnt sér málið, viðurkenni það, að það var ekki fær leið að ætla að standa á þessum gömlu reglum algerlega óbreyttum miðað við það ástand, sem upp var komið. Það varð því fljótlega uppi sú skoðun í landhelgismálanefndinni, að eins og ástatt væri, væri ekki um annað að ræða en reyna að setja hér nýjar reglur, sem þyrftu þá að vera þess eðlis, að það væri líklegt, að hægt væri að standa fast á þeim í framkvæmd. En vegna þess að málið var svona mikið deilumál, þurfti auðvitað að taka hér tillit til mjög mismunandi skoðana, sem uppi voru, og það er það, sem ég tel fyrir mitt leyti, að n. hafi gert. En ég ætla þá að víkja að því með nokkrum orðum. hvernig þetta lítur út frá mínum sjónarhóli séð, hvað raunverulega felst í þeim breytingum, sem hér er um að ræða. Ég hef heyrt einstaka þm., sem hér hafa talað, tala um gífurlega hættu, sem við stöndum hér frammi fyrir í sambandi við þessar gífurlega auknu heimildir. Ég dreg það mjög í efa, að þessir hv. þm., sem nota þessi orð, hafi áttað sig til hlítar á þeim till.. sem hér er um að ræða, og þeim reglum, sem áður voru í gildi. Ég skal nú með örfáum orðum reyna að gera grein fyrir því, í hverju þessar till. eru fólgnar, sem hér er nú um að ræða. Ef við t.d. virðum fyrir okkur Norðurlandssvæðið, allt Norðurlandssvæðið, sem miðað er við í þessu frv., þ.e.a.s. svæðið frá Horni og austur að Langanesi, hvaða gífurlegar breytingar eru nú gerðar á þessu svæði til aukningar togveiðiheimilda. Jú, það er rétt, að á veiðisvæðinu kringum Kolbeinsey er nú gert ráð fyrir því, að leyfðar verði togveiðar þó nokkuð auknar frá því, sem nú er. Við höfum ekki orðið varir við það, að það væri yfirleitt hjá sjómönnum mikil andstaða gegn því, að þetta væri gert. En á öllu hinu svæðinu fyrir Norðurlandi er að mínum dómi um mjög óverulega breytingu að ræða til togveiða frá því, sem verið hefur, mjög litlar. Meginreglan, sem gilti fyrir Norðurlandi, t.d. á tímabilinu 1958, þegar útfærsla landhelginnar var ákveðin, og fram til ársins 1961, þegar samningarnir voru gerðir við Breta og breytingar voru nokkrar þá gerðar, var sú, að fyrir öllu Norðurlandi mundi gilda 8 mílna fiskveiðilandhelgi gagnvart innlendum aðilum, 8 mílna allt árið. Þá máttu jafnstórir togarar sem togveiðibátar fiska í fiskveiðilandhelginni allt árið á yztu 4 mílunum, en fyrir Norðurlandinu gilti sem sagt 8 mílna fiskveiðilandhelgi. Með breytingum, sem ákveðnar voru árið 1961, þegar samið var við Breta, bættust þarna við togveiðiheimildir upp að 6 mílum á allstórum svæðum fyrir Norðurlandi, þó ekki algerlega fyrir öllu Norðurlandi, og einkum þá yfir sumarmánuðina, svo að reglan, sem í gildi var fyrir Norðurlandi, var sem sagt 6–8 mílna fiskveiðilandhelgi gagnvart landsmönnum sjálfum. En hvaða regla á nú að gilda samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir? Það á einnig að gilda í öllum aðalatriðum 6–8 mílna reglan gagnvart öllum hinum stærri bátum og gagnvart togurum, nema nú er gerð sú breyting, að þessar auknu heimildir eru ekki heimilaðar yfir sumarmánuðina, eða þegar mest er um smærri báta á þessum miðum. En heimildirnar standa hins vegar opnari en áður yfir vetrarmánuðina, sem er auðvitað tvímælalaust hagstæðara fyrir hinn minni bátaútveg á þessum slóðum. En til viðbótar við þetta er svo gerð till. um það, að minnstu togveiðibátar, eða upp að 105 rúmlestum að stærð, megi á vissum tímum árs, aðallega yfir veturinn, veiða með botnvörpu upp að 4 mílum, eða nokkru nær en áður var, en þó ekki nema upp að 6 mílum á öðrum tímum ársins. Það má segja það, að þarna er um nokkra rýmkun að ræða til togveiða fyrir Norðurlandi. En að segja, að hún sé gífurleg, það er misskilningur. Það er mikill misskilningur. Og ég fyrir mitt leyti óttast það miklu fremur, að hér sé ekki gengið lengra en svo til móts við mjög vaxandi kröfur um það að stunda slíkar veiðar sem þessar, að það reyni fljótlega á það, að menn uni ekki þessum reglum. En nú er þó ákveðið, og það skiptir auðvitað miklu máli, að reynt sé að standa fast á því að halda uppi þessum reglum, verja þessi mörk og láta þá sæta sektum eða svipta þá veiðiheimildum, sem brjóta þau. Ef við lítum á fleiri svæði og reynum að gera okkur grein fyrir þessum breytingum svona í aðalatriðum, þá kem ég næst að Austurlandssvæðinu eða svæðinu frá Langanesi og nokkuð suður fyrir Papey eða suður undir Hvítingar. Hvaða aðalbreytingar eru gerðar frá þeim reglum, sem voru í gildi á þessu svæði? Jú, á svæðinu rétt fyrir sunnan Langanes eða frá Langanesi og suður undir Héraðsflóa, Bakkaflóa- og Vopnafjarðarsvæðinu, þar gilti áður 8 mílna landhelgi alveg eins og fyrir Norðurlandi. Skip máttu sem sagt toga upp að 8 mílna mörkunum allt árið. Nú eru till. um það, að togveiðiskip megi á þessu svæði veiða nokkru nær en áður, en aðeins á vissum tíma ársins. En það er tímabilið yfir veturinn frá 1. október til 15. apríl. Á þessum tíma má veiða á þessu svæði upp að fjögurra mílna mörkum í staðinn fyrir 8 mílna áður, yfir vetrarmánuðina, þegar heimaaðilar, sem sjó stunda á þessum slóðum, stunda mjög lítið veiðar á þessum miðum. En hinn hluta tímans, þegar veiðarnar eru nú aðallega stundaðar af bátum, þá eru mörkin þau sömu og verið hafa. 8 mílna mörkin. Ég er ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti, að hér er ekki um miklar breytingar að ræða, og þær eru auðvitað mjög fjarri því, þessar breytingar, að uppfylla kröfur þeirra, sem virkilega sóttu hér eftir því að fá aukin veiðisvæði á þýðingarmiklum tíma fyrir sig. En svo að við athugum betur Austurlandssvæðið, þá er nú gert ráð fyrir því að opna fyrir togveiði Héraðsflóasvæðið, þ.e.a.s. allt svæðið út af Héraðsflóa. Það kom fljótlega í ljós, að heimamenn allir voru alveg sammála um það, að á þessu svæði mætti opna meira en gert hefur verið fyrir togi að ósekju fyrir þær veiðar, sem þarna eru stundaðar. Og þetta er því ekki ágreiningsmál meðal heimamanna. En þarna er um nokkra aukningu að ræða á þessu svæði, og það skiptir auðvitað mestu máli, að þarna væri mögulegt eflaust að veiða nokkuð af flatfiski seinni part ársins á haustin fram á vetur, og sýnist ekki nema sjálfsagt, að á þessum slóðum sé sá fiskur veiddur og það einmitt á þeim tíma, þegar landsmenn hafa sérstaka aðstöðu til að geta náð þeim fiski umfram útlendinga. En á veiðisvæðinu fyrir hinum eiginlegu Austfjörðum, þ.e.a.s. frá Héraðsflóa og suður að Papey, suður fyrir Djúpavog, þar gilda í aðalatriðum sömu reglur og gilt hafa frá því 1958, í öllum aðalatriðum eru það sömu reglurnar. Allan þennan tíma hafa gilt þær reglur, að togveiðiskip af öllum stærðum mega toga þar upp að fjögurra mílna mörkunum yfir veturinn eða þann tíma, sem sjósókn er ekki mikil á venjulegum fiskibátum. Þessari reglu er enn haldið. En nokkrar veiðiheimildir, sem togarar höfðu samkv. samkomulaginu við Breta frá 1961 yfir sumarmánuðina upp að 6 mílna mörkunum, voru beinlínis felldar niður. Þarna er ekki hægt að segja, að sé um neinar stórkostlegar breytingar að ræða heldur. En fyrir Suðausturlandi er um eina talsvert verulega breytingu að ræða. sem snýr að veiðisvæðinu í kringum Hvalbak. Þar giltu þær reglur, að heimilt var að veiða í kringum Hvalbak upp að 6 mílna mörkum á ákveðnum tímum ársins, og það var breytilegt nokkuð, en nú er gert ráð fyrir því að heimila togveiðar í kringum Hvalbak upp að þriggja mílna mörkum. Það er þessi almenna regla, sem farið var inn á í landhelgismálanefndinni, að í kringum útsker eins og Kolbeinsey, Hvalbak og Eldey er litið talsvert öðrum augum á það að leyfa togveiðar heldur en næst meginlandinu sjálfu, þar sem sjór er aðallega stundaður af smærri bátum. Ef við höldum svo áfram í kringum landið að virða fyrir okkur þessar breytingar í stórum dráttum og tökum svo aftur svæðið frá Papey, tökum þetta svona í stórum dráttum og þannig, að auðvelt sé að fylgjast með því, og að svonefndum Skarðsfjöruvita eða að Skaftárósum, í miðri Meðallandsbugt, þá eru gerðar á þessu svæði nokkrar breytingar til rýmkunar fyrir togveiðiskip frá því, sem áður var. En um þetta svæði svona í stórum dráttum tekið giltu þær reglur eða hafa gilt um langan tíma, að togveiðar hafa ekki verið heimilaðar á þessu svæði á aðalvetrarvertíðartímanum. þ.e.a.s. frá áramótum og fram undir miðjan maí. en þá hefur þetta veiðisvæði verið sérstaklega þýðingarmikið fyrir bátaflotann. En hins vegar giltu þær reglur, að utan þessa tíma, þ.e.a.s. frá miðjum maí og yfir sumarið og haustið fram undir áramót, var heimilt að veiða á þessum slóðum upp að fjögurra mílna mörkum. Þessar togveiðiheimildir hafa verið í gildi allan tímann, og til viðbótar við þetta komu svo nokkrar aukaveiðiheimildir, sem komu með samningunum við Breta 1961, þar sem togveiðiskip fengu heimildir til þess að veiða á ytri 6 mílunum í ákveðnum hólfum á þessum svæðum einnig á vetrarvertíðinni. Nú eru hins vegar gerðar þær breytingar í þessum efnum, að togveiðarnar eru gerðar alveg útilokaðar á þessu svæði á þýðingarmestu mánuðum vetrarvertíðarinnar, þ.e.a.s. í marz og aprílmánuði, en eru hins vegar heimilaðar í janúar og febrúar. En þá er sjósókn á þetta svæði með allt öðrum hætti, og svo er einnig gert ráð fyrir því, að á þessu svæði megi togveiðibátar, en ekki hinir stærri togarar, veiða upp að þriggja mílna mörkum frá strandlengjunni, og þar er um nokkra aukningu að ræða á vissum svæðum, á þessu heildarsvæði, frá því sem áður var. En hér er þó ekki um ýkjastór svæði að ræða í sjálfu sér, vegna þess að grunnlínurnar voru dregnar áður með þeim hætti, að þær voru látnar elta lögun landsins á þessum svæðum allmikið, svo að hér er ekki um ýkjastór svæði að ræða. Og einnig er þess að geta, að á þessu landssvæði er ekki mikið um það að ræða, að bátar séu gerðir út á þessu tímabili, þannig að hér ætti að verða um tilfinnanlega árekstra að ræða. En það verður þó að segjast eins og er, að á þessu svæði er um talsverða aukningu að ræða, talsverða, þó að í till. sé einnig dregið úr heimildum á þessu svæði frá því, sem áður var á vissum greinum. Þegar síðan er litið á svæðið frá Skaftárósum og alveg að Reykjanesi, eða Suðurlandssvæðið og þá sérstaklega öll hin miklu Vestmannaeyjafiskimið, sem oft eru kölluð, þá er þar að vísu um að ræða talsvert verulega auknar heimildir frá því, sem áður var í lögum og reglum. En veiðiheimildirnar eru ekki miklar samkv. þessum till. umfram það, sem ákveðið var með I. frá 20. desember í vetur. Þá var gengið inn á það að heimila á þessu svæði bátum að stunda togveiðar, bátum upp að 200 rúmlesta stærð, og þegar þær reglur, sem þá voru settar, eru bornar saman við þær till., sem hér liggja fyrir, þá er ekki um verulega miklar breytingar að ræða. En það er rétt, að á þessu veiðisvæði er um allverulegar breytingar að ræða frá þeirri meginreglu, sem gilti í okkar fiskveiðilandhelgi frá árunum 1958 og einnig frá 1961. En ég hygg líka, að þeir, sem mestra hagsmuna eiga að gæta á þessu svæði, þ.e.a.s. þeir, sem eiga heima í Vestmannaeyjum og í nærliggjandi útgerðarstöðum, séu tiltölulega mjög sammála um það, að rétt sé að setja reglur svipaðar þeim, sem hér er um að ræða. Ég kem þá næst að Faxaflóasvæðinu og gæti þá alveg rætt um leið um Breiðafjarðarsvæðið. Það er auðvitað enginn vafi á því, að á þessum tveim veiðisvæðum, þ.e.a.s. veiðisvæðinu í Faxaflóa og í Breiðafirði og reyndar einnig í Húnaflóa, þar hefur verið um langsamlega mesta friðun að ræða frá 1958 og reyndar í Húnaflóanum alveg frá 1950, langsamlega mesta friðun að ræða, sem þekkzt hefur hér innan okkar fiskveiðilandhelgi í kringum landið. Faxaflóinn er nú engin smávík, þó að menn orði það nú þannig, að það sé verið að leyfa hér togveiðar inn um víkur og firði. Breiðafjörðurinn er það ekki heldur, þó að heiti fjörður. Hann er enginn smáræðis fjörður. Fiskveiðimörkin út af Faxaflóa eru á mjög stóru svæði, yfir 40 og jafnvel yfir 50 mílur frá landi. Og það hafa verið í gildi þær reglur einnig á þessum svæðum í Breiðafirði og Faxaflóa, að þar hafa verið nokkrar heimildir til togveiða á ákveðnum árstímum. Það er rétt, að í þeim till., sem hér liggja nú fyrir og landhelgismálanefndin stendur að, þá er gert ráð fyrir nokkrum auknum togveiðiheimildum á þessum svæði, bæði í Faxaflóa og Breiðafirði. En auðvitað leikur enginn vafi á því, að eftir sem áður verður friðunarsvæðið í Faxaflóa og Breiðafirði eitt það mesta, sem þekkist við landið. Og þess er líka að gæta, að þær viðbótarheimildir, sem gerð er till. um í Faxaflóa, eru að langsamlega mestu leyti mjög utarlega í flóanum, langt frá landi, og eru aðeins á takmörkuðum tímum árs, þar sem um viðauka er að ræða.  Það er auðvitað enginn vafi á því, að það eru fyrir hendi mjög mismunandi skoðanir á því, hvort rétt sé að veita þær auknu togveiðiheimildir, sem gert er ráð fyrir í frv. varðandi Faxaflóa og Breiðafjörð, þó að þar sé gengið miklu skemmra til opnunar en víða annars staðar. Það er enginn vafi á því, að ágreiningur er uppi um þetta, en mér sýnist, að í þeim efnum verði menn að meta þetta nokkuð með tilliti til þeirrar stefnu, sem felst í frv. sem heild. Og ég get ekki tekið undir það, að hér sé um neinar gífurlegar viðbótarheimildir að ræða á þessum stöðum. Næsta veiðisvæðið er svo út af Vestfjörðum. Þar er gert ráð fyrir í till. n. að opna tvö tiltölulega lítil svæði takmarkaðan tíma af árinu, aðallega að haustlagi til, svo að þar er auðvitað heldur ekki um gífurlegar breytingar að ræða, heldur tiltölulega litlar breytingar. Það heyrist stundum, að það sé eðlilegt, að það sé ekki opnað jafnmikið fyrir togveiðiskip út af Vestfjörðum eins og víða annars staðar við landið, vegna þess að þar hafi verið um tiltölulega minni friðun að ræða með reglugerðunum, sem settar voru 1958 og aftur 1961, vegna þess að þar er ekki um neina stóra flóa að gera, sem auka við friðunina, en það er nú auðvitað ekki hægt að neita því þó, að Breiðafjörður sunnan við Vestfirðina og Húnaflóinn að norðan og austan - þarna er auðvitað um stóra flóa að ræða, sem hafa allmikið að segja fyrir fiskimið Vestfirðinga, og þeir nutu auðvitað á sínum tíma mjög góðs af þeirri friðun. ekki síður en aðrir. Af þessu, sem ég hef nú sagt, sýnist mér augljóst af þessum till., sem hér liggja fyrir, að það sé ekki hægt að tala um það, að hér sé um neitt gífurlega mikið stökk að ræða til aukinna togveiðiheimilda frá því, sem í gildi hefur verið. Það er um talsverðar breytingar á vissum árstímum að ræða, það er rétt, og vissum stöðum við landið, og ef menn taka einnig með í reikninginn það, sem samþykkt var með I. frá 20. des. í vetur, er hér ekki um ýkjamiklar togveiðiheimildir að ræða umfram það. sem þá var ákveðið. Ég skal nú ekki orðlengja þetta mikið meira að þessu sinni, en vil taka það alveg skýrt fram varðandi mína afstöðu. að mín afstaða til málsins mótast af því, að ég hef tekið hér þátt í samkomulagi í landhelgismálanefnd um það að reyna að finna hér sæmilega skynsamlega lausn á þessu erfiða máli. Ég tel því, að það skipti miklu máli, að till. n. fari hér í gegn og verði lögfestar lítið eða ekki breyttar. Verði gerðar á þessu verulegar breytingar á ákveðnu svæði, þá tel ég fyrir mitt leyti alveg óhjákvæmilegt að gera breytingar á fleiri stöðum, því að málið hangir hér saman sem heild, og það er ekki hægt að gera hér verulegar breytingar á einu veiðisvæði og skilja þá hitt alveg eftir. Því tel ég, að það skipti hér mestu máli að reyna að skapa samstöðu um það að samþykkja till. n. eins og þær liggja hér fyrir, a.m.k. lítið breyttar. Og mín afstaða til málsins er bundin við það. Ég vil fylgja frv. eins og það liggur fyrir í öllum aðalatriðum, en áskil mér alveg rétt til þess að breyta um afstöðu, ef samþ. verða á frv. einhverjar veigamiklar breytingar. Þá vil ég einnig leggja ríka áherzlu á það, að þegar lög verða nú sett um þessi mál að nýju, þá skiptir það auðvitað öllu máli, að það sé ákveðið að framfylgja þeim alveg miskunnarlaust og gera öllum hlutaðeigendum það ljóst, að þeir geta ekki vaðið inn fyrir þau mörk, sem sett eru, að eigin vild, eins og átt hefur sér stað með gömlu reglurnar. Ég tel einmitt, að með þessum nýju reglum eigi að koma í veg fyrir það, að togveiðiskip íslenzk geti vaðið inn á víkur og firði á svipaðan hátt og átti sér stað í mörgum tilfellum nú aðeins á s.l. ári, svo að maður fari ekki lengra aftur í tímann. Þessar reglur eru hugsaðar að standa í rúmlega tvö ár og þurfa því vitanlega að takast til endurskoðunar á því tímabili. Hér er því um vissa tilraun að ræða, og svo verður auðvitað reynslan að skera úr um það, hvort rétt sé að draga þessar veiðiheimildir eitthvað til baka eða hvort rétt sé að auka þær a.m.k. á vissum svæðum og vissum tímabilum frá því, sem gert er ráð fyrir í þessum till. En málið fer nú til sjútvn., og þar fæ ég aðstöðu til þess að fjalla um málið áfram og skal því ekki ræða frekar um það hér við þessa umr.



Herra forseti. Sjútvn. hv. d. hefur athugað frv. og leggur einróma til, að það verði samþ.



Herra forseti. Ég tel, að hæstv. forseti hafi brotið lög á mér með því að meina mér að taka til máls við þessa 1. umr., en úr því að ég fæ nú að gera grein fyrir mínu atkv., þá langar mig til að lesa hér upp bréf, sem mér hefur borizt um þetta mál frá náttúruverndarnefnd Hins íslenzka náttúrufræðifélags. Mér þykir mjög sennilegt, að fleiri þm. hafi fengið sams konar bréf. Bréfinu fylgir ljósrit að greinarkorni, sem mér skilst, að sé úr brezku tímariti  Í þessu greinarkorni er sagt frá því, að Bretar hafi í hyggju að herða mjög eftirlit með innflutningi margra dýrategunda, sem geta borið hundaæði, og sé minkur á meðal þeirra. Og í fréttinni kemur einnig fram, að hundaæði breiðist út í Evrópu. Þá eru hér í þessu bréfi aths. við kostnaðaráætlun. „Í áætlun um fóðurþörf í fskj. frá Efnahagsstofnuninni er gert ráð fyrir, að fiskúrgangur kosti kr. 1.00 pr. kg. Þetta stangast illilega á við þá fullyrðingu, sem hefur verið rauður þráður í áróðri minkamanna, að þeir gætu borgað mun hærra verð fyrir fiskúrgang en nú er gert, því að 1.00 kr. er það verð, sem greitt er nú fyrir lélegasta fiskúrgang í mjölvinnslu. Við höfum aflað okkur upplýsinga um útflutningsverð á fiskúrgangi og sláturúrgangi hjá SÍS, Sláturfélagi Suðurlands og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, og fara þær tölur hér á eftir. Verð á fiskúrgangi er fob., en á sláturúrgangi cif. Við viljum vinsamlegast biðja yður að bera þessar tölur saman við þær, sem eru í fskj. Efnahagsstofnunarinnar, en þær eru fengnar beint frá minkamönnum sjálfum.“ Og síðan segir hér: „Fiskúrgangur, afskurður af flökum 6.40 kr. pr. kg, bein, heilir hryggir eða möluð, 3.70 kr. pr. kg og heill úrgangsfiskur 5.30 kr. pr. kg. Og sláturúrgangur úr sauðfé og stórgripum var fyrir gengisfellingu kr. 12 pr. kg, en er nú um l8 kr. kg. Minkamenn hafa haldið því á lofti, að fiskur og fiskúrgangur væri 75% af fóðri minka. Þetta er hins vegar mjög blekkjandi, því að hlutfall þessa þáttar í kostnaði er samkv. fskj. 38.5% og er það ívið minna en hlutfall hins innflutta fóðurs, sem er 39.3%. Að lokum viljum við benda á, að svo virðist sem ekki sé lengur gert ráð fyrir hinum rammbyggilegu steinsteyptu minkabúrum, sem minkamenn tefldu mjög fram í upphafi. Fleira væri hægt að tína til, en við vonum, að þetta muni nægja til að vekja menn til umhugsunar. Náttúruverndarnefnd Hins íslenzka náttúrufræðifélags skorar á Alþingi að leyfa ekki minkaeldi í landinu að nýju. Máli okkar til stuðnings viljum við leyfa okkur að benda á eftirfarandi atriði: 1. Náttúrufræðingar, sem fjallað hafa um þetta mál. eru sammála um, að ekki beri að leyfa minkarækt á Íslandi að nýju. Ef farið hefði verið að þeirra ráðum í upphafi, væri enginn minkur á Íslandi nú. 2. Reynslan hefur sýnt, að enginn getur ábyrgzt, að minkar sleppi ekki úr haldi. Minkabúr geta t. d. skemmzt af völdum náttúruhamfara eða dýrin komizt út á annan hátt. Þetta hefur ekki aðeins gerzt hér á landi, heldur einnig í öðrum löndum, svo sem Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Bretlandi, þrátt fyrir varúðarráðstafanir. Afleiðingin verður sú, að öðru hverju koma hópar aliminka út í náttúruna, en það eru einmitt slíkir minkar, sem mestu tjóni valda. Þeir fara um myrðandi án tillits til þarfa. Einnig verður að gera ráð fyrir, að þessum minkum fjölgi miklu örar en þeim villtu minkum, sem fyrir eru. Það tekur minka, sem sleppa úr búrum, langan tíma að aðlaga sig umhverfi sínu og taka upp lífshætti villtra dýra. Þetta hefur því í för með sér, meðan minkaeldi er stundað, að sífelld röskun verður á jafnvægi í náttúrunni, en slíkt getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar. Sá minkastofn, sem fyrir er í landinu, hefur að baki sér aðlögunarskeið og hefur tekið upp lifnaðarhætti villtra dýra. Ætti því tjón það, sem hann veldur, að fara minnkandi, enda er sennilega að komast á jafnvægi í náttúrunni eftir uppnám það, sem hann olli með fyrstu tilkomu sinni. Minkastofn þessi hefur þó ekki verið rannsakaður enn, hvorki stofnstærð hans né lifnaðarhættir. Að svo stöddu er því erfitt að meta, hvaða tjóni núverandi villiminkastofn kann að valda í framtíðinni, ef ekki tekst að útrýma honum. 3. Nefndin dregur í efa, að skilyrði til minkaræktar hér á landi séu eins góð og forsvarsmenn minkaræktar vilja vera láta. Í þessu sambandi viljum við benda á þá staðreynd, að minkarækt hafði að mestu lagzt niður af sjálfsdáðum, er hún var bönnuð árið 1951.“ Nú er ég rétt að segja búinn, herra forseti. „4. Ísland hefur algera sérstöðu að því er varðar fábreytni í gróðri og dýralífi og verður því að gæta alveg sérstakrar varúðar við innflutning dýra. Við viljum minna á það tjón, sem hlotizt hefur af innflutningi dýra að vanhugsuðu og órannsökuðu máli. Erlendis er bæði hundapest og hundaæði í minkastofninum. En hundaæði er mjög alvarlegur og mannskæður sjúkdómur, eins og kunnugt er. 5. Nefndin telur hættu á, að draga mundi úr áhuga á því að halda villiminknum í skefjum, ef minkarækt yrði leyfð, þar sem alltaf mætti gera ráð fyrir, að dýr slyppu úr haldi að nýju. Einnig hafa erlendir aðilar látið í ljós áhuga á því að gera tilraun til að eyða villiminki hér á landi með sýkingu, en slíkar tilraunir er auðvitað aðeins hægt að framkvæma í landi, þar sem minkabú eru ekki fyrir hendi. Um leið og við ítrekum andstöðu okkar og mótmæli gegn innflutningi minka og minkarækt, viljum við skora á Alþingi að beita öllum tiltækum ráðum til eyðingar og útrýmingar villiminknum í landinu.“ Þetta er frá náttúruverndarnefnd Hins íslenzka náttúrufræðifélags. Nú vil ég færa hæstv. forseta þakkir fyrir að leyfa mér að flytja þessa aths. við atkvgr. og með skírskotun til þess, sem hér kemur fram frá náttúruverndarnefndinni, þá segi ég nei.

Forseti (SB): Það gleður forseta, að hv. þm. skuli vera sáttur við hann sem forseta, enda þótt hann harmi, að svo löng grg. skuli koma fyrir atkv. hans inni í miðri atkvgr.



Herra forseti. Ég hafði við upphaf atkvgr. ætlað mér að sitja hjá, en þar sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur fengið aðstöðu til að gera svo rækilega grein fyrir atkv. sínu, þá segi ég já.