Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er tekið til umr., felur í sér að þrengd er heimild til fóstureyðinga. Samkv. gildandi lögum er fóstureyðing heimiluð af þrenns konar ástæðum: 1) af félagslegum ástæðum, 2) af læknisfræðilegum ástæðum og 3) ef konu hefur verið nauðgað eða hún orðið þunguð sem afleiðing af öðrum refsiverðum verknaði. Með frv. þessu er lagt til að fella niður að félagslegar ástæður geti heimilað fóstureyðingu. Af þessu leiðir aðrar breytingar sem í frv. felast. Það er skoðun mín, að félagslegar ástæður eigi ekki að réttlæta fóstureyðingu. Í fyrsta lagi eru félagslegar ástæður ákaflega rúmt og teygjanlegt hugtak. Í öðru lagi á að bæta úr félagslegum ástæðum með öðrum hætti en að tortíma mannlegu lifi. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir að félagslegar ástæður heimili fóstureyðingu þegar ætla má, eins og það er orðað, að þungun og tilkoma barns verði konunni og hennar nánustu of erfitt vegna óviðráðanlegra félagslegra ástæðna. Í lögunum er svo að finna leiðbeiningar um það, til hvers skuli tekið tillit við mat á því, hvað sé of erfitt í þessu sambandi og hvað séu óviðráðanlegar félagslegar ástæður. Þar er tiltekið sem ástæða fyrir fóstureyðingu að konan hafi alið mörg börn með stuttu millibili og skammt sé frá síðasta barnsburði. Samkv. þessari reglu getur fóstureyðing verið heimil þó að heimilisástæður séu góðar og heilsufar gott á heimilinu. Ef barn er ekki velkomið í heiminn af einhverjum ástæðum skal lífi þess tortímt ef óskað er. Þá er önnur leiðbeiningarreglan sú, að fóstureyðing geti verið heimil ef konan býr við bágar heimilisástæður, vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis annarra á heimilinu. Þriðja leiðbeiningarreglan er sú, að fóstureyðing geti verið heimil þegar konan getur ekki vegna æsku og þroskaleysis annast barnið á fullnægjandi hátt. Tvær síðustu leiðbeiningarreglurnar byggjast vissulega á félagslegum ástæðum. Enginn neitar því, að bágar heimilisástæður vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis á heimili eða þroskaleysi móður geti skapað félagslegt vandamál. En spurningin er, hvernig á að bregðast við þeim vanda. Það á ekki að gera með því að veita heimild til fóstureyðingar. Félagslegan vanda á að leysa með félagslegum ráðstöfunum. Með lögum nr. 25 frá 22. maí 1975 voru heimildir til fóstureyðingar rýmkaðar. Afleiðingarnar hafa ekki látið á sér standa. Fóstureyðingum hefur fjölgað ískyggilega. Skráðar fóstureyðingar hér á landi á hverjar þúsund konur á aldrinum 15–49 ára voru árið 1965 1.8, árið 1970 2.1, árið 1975 5.9, árið 1976 6.7, árið 1977 8.4 og á árinu 1978 um 9.3%. Á tímabilinu 1962–1970 voru skráðar 61–109 fóstureyðingar á ári. Á árinu 1975 eru fóstureyðingar 308, árið 1976 367, árið 1977 456 og árið 1978 um 500. Þetta er reynsla okkar af því að heimila fóstureyðingar af svokölluðum félagslegum ástæðum. Þegar núgildandi lagaákvæði voru sett um fóstureyðingar árið 1975 bar ég fram brtt. við frv. að lögum þessum, þar sem lagt var til að fóstureyðingar yrðu ekki heimilaðar af félagslegum ástæðum. Brtt. náði ekki fram að ganga. Þessi brtt. var tekin upp á ný á síðasta ári í formi frv. til l. sem var samhljóða því sem hér er nú lagt fram. Þá hlaut frv. ekki afgreiðslu. En nú er þess freistað enn á ný að leggja málið fyrir hv. Alþ. í trausti þess að það nái fram að ganga. Á síðasta ári bar hátt umræður um velferð barnsins. Þess var vænst, að barnaár Sameinuðu þjóðanna yrði okkur einhver hvatning í þessu efni. Hvað hefði verið háleitari hugsjón en að þjóðin hefði sett sér á þessu barnaári það markmið að ekkert íslenskt barn væri óvelkomið í þennan heim af félagslegum ástæðum? En barnaárið leið án þess að til slíks kæmi. Í öllum umræðunum hér á landi á síðasta ári um velferð og rétt barnsins gleymdist helgasti rétturinn, rétturinn til lífsins. Hinir mörgu einstaklingar og félagasamtök, sem létu til sín heyra, véku ekki að því að létta á fargi fóstureyðinganna. Það var aðeins gert í lofsverðum undantekningartilfellum. En þó að það væri þagað þunnu hljóði hér á landi um þau grundvallarmannréttindi sem rétturinn til lífsins er, þá var það síður en svo að slíkt gerðist hvarvetna annars staðar. Þannig var t.d. í tilefni barnaársins samþykkt á þingi Evrópuráðsins 3. okt. s.l. ítarleg ályktun um velferðarmál barnsins. Ályktun þessi kveður m.a. á um að vernda skuli rétt sérhvers barns til lífs frá því að getnaður á sér stað. Í ályktun þessari er skorað á ráðherranefnd Evrópuráðsins að hefjast þegar handa um gerð Evrópusáttmála um þau réttindi barnsins sem ályktunin fjallar um. Við Íslendingar erum, svo sem kunnugt er, aðilar að Evrópuráðinu. Okkur varðar því hvað gerist á þeim vettvangi. Þetta frv. er því m.a. eðlilegt andsvar við því sem þar er að gerast. Mörg fleiri dæmi mætti taka erlendis frá er sýna harðnandi andstöðu gegn fóstureyðingum og vissa tilhneigingu til að þrengja heimildir til að eyða fóstri. Það er ekki að ófyrirsynju, heldur vegna hinnar hörmulegu reynslu sem fengist hefur víða um lönd af frjálsum fóstureyðingum eða rúmum heimildum til fóstureyðinga. Það var því fullkomin öfugþróun sem átti sér stað hér á landi með setningu laga nr. 25. frá 1975. Með frv. því, sem hér er til umræðu, er því lagt til að bregða á annað ráð. Það er lagt til að þrengja heimildir til fóstureyðinga. Frv. felur í sér að fóstureyðingar verði ekki heimilaðar af félagslegum ástæðum. Enginn neitar samt að félagsleg vandamál eru fyrir hendi. Bágar heimilisástæður vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis á heimili eða þroskaleysi móður geta skapað félagslegt vandamál. En spurningin er: Hvernig á að bregðast við þeim vanda? Það á ekki að gera með því að veita heimild til fóstureyðingar. Þjóðfélag, sem leyfir fóstureyðingar af félagslegum ástæðum, lítur fram hjá hinum raunverulega vanda, sættir sig við óleyst vandamál. Félagslegur vandi verður ekki leystur nema með félagslegum ráðstöfunum. Það vill svo til að í þessu landi búum við við víðtæka almenna tryggingalöggjöf og margs konar opinbera aðstoð í félagslegu tilliti. Við teljum okkur standa allframarlega í þeim efnum og erum stundum harla ánægð með það sem áunnist hefur á síðustu áratugum til lausnar hinum ýmsu félagslegum vandamálum. En satt er það, að mörgu er enn ábótavant og að ýmsu þarf að hyggja. Betur þarf að gera í málum barnshafandi kvenna, svo sem fæðingarorlofi og mæðraheimilum. Barnaheimilum þarf að fjölga og bæta við vöggustofum, dagvistunarheimilum og leikskólum. Það þarf að bæta félagslega þjónustu og ráðgjöf við barnshafandi konur svo að þær fái mætt tímabundnum erfiðleikum. Það þarf að beita almannavaldinu og samhjátp þjóðarinnar um land allt, jafnt í strjálbýli sem í þéttbýli, til aðstoðar við þá konu sem býr við slæmar heimilisástæður vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis annarra á heimilinu, svo að barnið, sem hún gengur með, verði velkomið í þennan heim og góður aðbúnaður þess sé tryggður. Ekkert annað er til lausnar þeim vanda sem um er að ræða. En þetta kostar fjármagn. Samt eru það smámunir, sem ekki er til að hafa orð á, samanborið við hið óbætanlega tjón sem blóðfórnir fóstureyðinganna valda nú hinni fámennu íslensku þjóð sem þarf mest af öllu fleiri handa til að halda uppi sjálfstæðri tilveru sinni. Ég hef flutt frv. um breyt. á lögum um almannatryggingar til að bæta úr vanda einstæðra mæðra, og það mál er einnig á dagskrá þessa fundar. Við Íslendingar höfum sérstöðu í ýmsum efnum og svo er ekki síst að því er varðar áhrif fóstureyðinga á fólksfjölda í landinu. Í sumum löndum, og þó einkum þeim fjölmennustu, er fólksfjölgun eitt meginvandamálið sem við er að glíma. Fólkinu fjölgar þar um of miðað við efnahag, félagslegar ástæður, náttúruauðlindir og hagnýtingu þeirra til mannsæmandi lífskjara, jafnvel þótt takmarkaðar kröfur séu til lífsins gerðar. Áhrif fóstureyðinga á fólksfjölda í slíkum ríkjum eru oft sett í samband við offjölgunarvandamál sem þar er við að stríða, þótt það breyti engu um eðli þess verknaðar sem felst í fóstureyðingu. Hins vegar er þessu þveröfugt farið hjá okkur Íslendingum. Áhrif fóstureyðinga hér á landi á fólksfjöldann hljóta að vera mikið alvörumál. Íslenska þjóðin hefur því sögulega hlutverki að gegna að halda upp í í þessu landi sjálfstæðu ríki með öllu sem því fylgir. í þessum efnum höfum við sérstöðu vegna fámennis þjóðarinnar. Okkur finnst þetta sjálfsagt og eðlilegt og getum ekki hugsað okkur annað en að halda okkar sjálfstæðu tilveru. En það hljóta samt að vera takmörk fyrir því, hvað fámennið leyfir. Einhvers staðar eru takmörkin fyrir því, hve margar hendur þarf til að geta haldið uppi sjálfstæðu ríki og hagnýtingu auðlinda okkar til lands og sjávar. Ef farið er niður fyrir þau mörk er í húfi að þjóðin megni ekki að halda uppi sjálfstæðu ríki með þeim skyldum sem því fylgja. Það er í húfi, að þjóðinni haldist á hinum miklu auðlindum sínum ef hún hefur ekki bolmagn til að hagnýta þær í þurfandi heimi. Sjálf tilvera hinnar íslensku þjóðar er þá í húfi. Að þessu er skylt að huga þegar rætt er um áhrif fóstureyðinga hér á landi á fólksfjölda þjóðarinnar. En hvað sem þessu líður, svo alvarlegt sem það er fyrir þjóðarheildina, varðar frv. þetta, sem hér er til umræðu, fyrst og fremst einstaklinginn, siðferðilega afstöðu og lífsskoðun. Hér er gengið út frá að félagslegar ástæður geti aldrei réttlætt fóstureyðingu. Það er grundvallaratriði, að þetta mannslíf hefur rétt til þess að vera borið í þennan heim. Réttinn til lífsins verður að viðurkenna. Það er siðferðileg skylda að varðveita líf, jafnvel líf ófædds barns. Fóstureyðing á því ekki að koma til greina nema líf móður sé í fyrirsjáanlegri hættu eða telja megi auðsætt að barnið verði svo vangefið, að ekki verði komist hjá að grípa til örþrifaráða, eða konan hafi verið þunguð af refsiverðu atferli. Á þessari forsendu er frv. þetta flutt. En fóstureyðingar eru ekki einungis brot á rétti hins veika og varnarlausa mannlega lífs í móðurkviði. Þær fela í sér hættuna á þjóðfélagslegri upplausn. Ef þjóðfélagið viðurkennir að fólk geti notið hamingju, ánægju og unaðar, en það þurfi ekki að bera afleiðingarnar ef það vill það ekki, er það sama þjóðfélag að kippa stoðum undan sjálfu sér og stefnir til hruns. Þá duga jafnvel ekki félagslegar ráðstafanir. Þá getur til þess komið, að jafnvel eigin geðþótti og markræðisjónarmið ráði því, hvort mannlegu lífi er tortímt eða ekki. Fjárhagsleg og félagsleg aðstoð verður þá aldrei einhlít vörn í þessum vanda, því að það er ekki einungis um félagsleg vandamál að ræða, heldur siðræn vandamál. Til þarf að koma lífs- og manngildismat á siðferðilegum grunni. Oft liggur leiðin til varanlegrar hamingju í gegnum andstreymi, að ófríska konan ali barn sitt og lifi með því og fyrir það. Þau eru óteljandi dæmin um börn sem hafa fengið góða umönnum og gott veganesti út í lífið þótt efni ha.fi verið af skornum skammti. Jafnvel ríkidæmi er engin trygging fyrir því, að aðhlynning og uppeldi fari vel úr hendi. Það verður að byggja á því lífs- og manngildismati sem er undirstaða íslenskrar menningar og arfleifðar. Samkvæmt því mati er rétturinn til lífsins undirstaða allra annarra mannréttinda. Það er aftan úr grárri forneskju að ætla af félagslegum ástæðum að breyta hér nokkru um. Langt er nú liðið síðan aflagður var sá siður að heimila barnaútburð hér á landi. En barnaútburðurinn var heimilaður af félagslegum ástæðum þeirra tíma: ómegð, fæðuskorti og öðrum framfærsluvandamálum. Ef fóstureyðing hefði á þeim tíma verið framkvæmanleg með sama hætti og nú hefði sú aðferð vafalaust verið notuð í stað barnaúfburðar. Það var nefnilega ekki sama hve lífið hafði langt fram gengið þegar því var tortímt. Samkvæmt Grágás var ekki heimilt að bera út barn eftir að það hafði fengið næringu. Þá hét það morð og varðaði við lög. En verknaðurinn var heimill og löglegur ef barnið hafði ekki fengið næringu. Okkur finnast slík lög og reglur víðs fjarri. En árið 1975 setjum við samt lög sem heimila að mannlegu lífi sé tortímt af félagslegum ástæðum og um lögmæti þess fari eftir því hvað þroska þess lífs sé langt komið. Hér var stigið spor um langan veg aftur á bak, því að félagslegar ástæður eiga aldrei að geta heimilað tortímingu mannlegs lífs, á hvaða þroskastigi sem er. Kristilegar siðgæðishugmyndir leiddu til afnáms hins forna siðar um tortímingu mannlegs lífs af félagslegum ástæðum. Síðan hefur þjóðin á lögnum ferli við harðæri og áþján megnað að halda í heiðri þau lífsviðhorf sem liggja þessu til grundvallar. Það væri kaldhæðni örlaganna ef þjóðinni ætti ekki að takast þetta á mestu velmegunar- og velgengnistímum sem hún hefur búið við, og með frv. þessu er þess freistað að svo megi verða.



Herra forseti. Ég vil byrja á því, þrátt fyrir að ég sé ósammála hv. flm. þessa frv. í meginatriðum, að þakka honum fyrir afbragðsræðu í þessu efni. Ég ber vissulega virðingu fyrir skoðunum hans og sjónarmiðum í þessu efni þó ég sé þeim ósammála. Það er alltaf gott þegar þannig er staðið að málum eins og þessum hér á Alþ., að til þess er vel vandað í alla staði og fyrir því er flutt það sem ég kalla menningarlega framsögu. Ég stóð að þeirri lagasetningu sem hv. flm. leggur hér til breytingar á. Ég hef rætt þetta mál oft hér á Alþ. og skal þess vegna ekki hafa mörg orð nú. Ég hafði við lagasetninguna ráð þeirra sem ég mat mest í þessu efni. Það er að vísu rétt, að um hana voru ekki allir sammála, en þó hnigu yfirgnæfandi rök þeirra, sem um þetta mál fjölluðu frá sérfræðilegu sjónarmiði og frá, að ég segi, að níörgu leyti mannlegu sjónarmiði einnig, að því að breytingin, sem þá var gerð á fóstureyðingarlögunum, ætti rétt á sér og við ættum að setja hana í lög. En auðvitað er ekki nóg að hlusta á sérfræðinga í þessu efni. Menn verða líka að ráðgast við eigin samvisku. Það er ekki minna atriði. Það taldi ég mig einnig hafa gert. Ég hef ekki breytt um skoðun, þó ég vilji vissulega - og ég fæ það til meðferðar í þeirri n. sem ég á sæti í, - athuga þetta mál vel og kanna m.a. þær tölur sem hv. flm. flutti hér varðandi fjölgun fóstureyðinga, ástæður þeirra og orsakir. Hér er viðkvæmt mál á ferðinni, sem er vissulega allrar skoðunar vert. Þar af leiðandi get ég fagnað því að það kemur inn í þingsali og heilbr.- og trn. fær það til meðferðar, skoðunar og athugunar. Varðandi fóstureyðingalögin í heild er auðvitað vitað, að hér er um umdeildasta atriðið að ræða og menn ekki á eitt sáttir. Það er einnig rétt, sem fram kemur hjá hv. flm., að þrátt fyrir velferð okkar á hinum mörgu sviðum vantar okkur enn þá æðimikið á ýmsar úrbætur á þeirri félagslegu aðstöðu sem hann minntist á. Hann hefur einnig í þessu tilefni flutt frv. sem þar á að koma til móts við þarfir. Það er einnig mjög mikillar virðingar vert þegar menn gera hvort tveggja, að ætla að afnema atriðið, sem hann talar um, og vilja koma til móts við þær þarfir, sem óneitanlega er ekki nægilega séð fyrir. Þetta mál vil ég einnig skoða. Ég hef lengi verið á því, að varðandi mæðralaunin almennt byggjum við við óréttlæti. Ég hef flutt um það brtt. hér á hv. Alþ., þ.e. um það hlutfall sem er á milli mæðralauna með eitt barn og með tvö börn eða fleiri. Tillögur um það hafa verið felldar, því miður, þannig að það hefur ekki verið talin ástæða til að breyta þeim hlutföllum í hag móðurinnar með eina barnið. Ég sagði við umræður um þetta mál í fyrra, að í mínum huga hefði það ævinlega verið svo, að hér ætti að ganga út frá mjög mikilvægu atriði, þar sem er sjálfsákvörðunarréttur konunnar. Ekki alhliða, ekki algilt á það að vera, en engu að síður vegur það í mínum huga þyngst. þá á ég ekki við rétt sem tekinn er að óhugsuðu máli, að óathuguðu máli, heldur, eins og tryggt á að vera, eftir góða ráðgjöf í þessum efnum, eftir allar ábendingar og alla mögulega aðstoð sem í veg fyrir fóstureyðingar gæti komið. Mín skoðun er sú enn og aftur, hvað sem menn segja um það, eins og hér hefur jafnvel verið tæpt á, þótt hv. flm. hafi vitanlega aldrei gert slíkt, að konur hreinlega sæktust eftir þessu, að slíkt er vitanlega hin mesta firra og til vansæmdar þeim sem það hafa sagt. Hér hlýtur að vera um algert neyðarúrræði að ræða. En vissulega geta ástæður verið slíkar að til þess neyðarúrræðis eigi að grípa. Við fáum það til umfjöllunar í n., hvers vegna tíðni fóstureyðinga hefur aukist svo mjög. Ég álít að lagabreytingin ein sér, rýmkunin ein sér, eigi hér ekki sök á, í henni sé ekki að finna alla skýringuna. Það kemur upp tvennt sem margoft hefur verið sagt áður í umræðum á Alþ. um þetta mál og við höfum ekki beinar tölur um, en við vitum engu að síður að var staðreynd fyrir þessa rýmkun. Annars vegar eru hinar ólöglegu fóstureyðingar, sem ég efa ekki að hljóti að hafa minnkað. Um það er kannske best að fullyrða sem allra minnst hvað miklar þær haf verið, en engu að síður var talið af þeim, sem um þetta mál fjölluðu þegar breytingin var gerð, að hér væri miklu meira um þær en menn vildu vera láta. Það sama er að segja um ferðir kvenna til útlanda, sérstaklega til Bretlands, og þar veit ég að hv. flm. er með ákveðnar tölur sem eru ekki heldur þess eðlis að þær gefi beina vísbendingu. En engu að síður er ég sannfærður um að hvort tveggja þetta hefur verið til staðar í allríkum mæli áður en rýmkunin kom til, og við verðum a.m.k. að taka þetta alvarlega inn í myndina. Félagslegar aðstæður vega vissulega þungt í þessum efnum. Við getum hins vegar áreiðanlega deilt um það endalaust, hvort þær eigi yfirleitt að hafa hér áhrif, hvort við eigum yfirleitt að segja alveg ákveðið að vissar félagslegar aðstæður, með þeirri ráðgjöf sem fólgin er í löggjöfinni, geti á nokkurn hátt og nokkurn tíma réttlætt fóstureyðingu. Við eigum sem sagt langt þar í land, við skulum vera sammála um það. Hv. flm. veit að við eigum að einbeita okkur að því að gera hinar félagslegu aðstæður sem bestar. Við eigum m.a. að gera það varðandi breytingu á mæðralaununum. Það er áreiðanlega rétt leið sem hv. flm. bendir þar á. Ég vil hins vegar enn sem fyrr að meginatriði þessa máls verði það, að konan hafi sjálfsákvörðunarrétt að undangenginni allri ráðgjöf og upplýsingum um þá aðstoð sem mögulegt er. Ég skal ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég er enn sömu skoðunar og fyrr, að ég vil hafa þá rýmkun sem sett var í lög 1975. Ég segi það sem sagt enn og aftur, eins og ég sagði í fyrra, að hér eru það forsendur konunnar sem ég álít að eigi að ráða mestu - ekki öllu, en mestu - og að konan sjálf beri þarna ábyrgð. Hún fær til þess ráðgjöf, fyrir því er séð í lögum. Hún fær til þess leiðbeiningar. Það er ekki rasað að neinu um ráð fram í þessu efni. Og mín skoðun er sú enn sem áður, að enginn utanaðkomandi aðili geti þarna tekið ákveðnari og skýrari afstöðu en einmitt konan sjálf. Ég vil svo aðeins, vegna þeirra umræðna sem hér urðu á síðasta þingi, vitna til þess ræðumanns sem ég bar mikið traust til í þessum efnum, hv. fyrrv. þm. Braga Níelssonar, en hann sagði með leyfi hæstv. forseta, í þessum umræðum, orðrétt: „Ég felli mig afskaplega illa við orð í grg. þessa frv. og það er að tortíma mannlegu lífi. Þegar fóstur er innan við tólf vikna gamalt getur það ekki lifað sjálfstæðu lífi.“ Lokaorð í ræðu hv. fyrrv. þm. Braga Níelssonar voru svo þessi, og ég vil einnig gera þau orð að mínum lokaorðum ásamt því sem ég hef áður sagt um sjálfsákvörðunarrétt konunnar, - en með leyfi forseta sagði hv. þm. Bragi Níelsson við umræður um þetta mál í fyrra í lokin: „Ég bið menn að skoða það ekki sem blóðfórn eða einhvern stórkostlegan glæp þó að fóstri, sem er innan við tólf vikna gamalt o getur ekki lifað sjálfstæðu lífi, sé útrýmt úr legi konu. Ég skoða það ekki sem morð. Ég skoða það ekki sem glæp. Ég mundi í sumum tilfellum skoða það frekar sem glæp að neita konu um þann rétt að losna við fóstur.“



Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. flm. fyrir hans ágætu framsögu og einnig þær margvíslegu upplýsingar sem fram koma í grg. með því frv. á þskj. 180 sem hér er til umræðu. Ég hygg að það sé ekki ofmælt, að framsetning hv. flm., bæði í ræðu hans áðan og í grg., beri vitni rökfimi og hugsjónaeldi, en þegar það tvennt fer saman kemst maður ekki undan því að leggja við hlustir. Ég tek undir þau orð flm. sem lúta að lífs- og manngildismati byggðu á siðferðilegum grunni, og auðvitað er lífið sjálft okkur dýrmætast allra fjársjóða. Einmitt þess vegna erum við í vanda stödd þegar staðið er frammi fyrir því að hindra þá hringrás sjálfrar náttúrunnar. Við erum í vanda stödd þegar ákvarða á réttinn til lífsins út frá fyrir fram gerðu mynstri, í sumum tilfellum í gerviþjóðfélagi. Þar er sannarlega erfitt að velja og hafna. Meginefni þess frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir að fóstureyðing sé ekki framkvæmd af félagslegum ástæðum. Enda þótt skoðanir mínar og hv. flm. fari að ýmsu leyti saman varðandi þetta mál tel ég ekki ráðlegt að svo stöddu, - ég endurtek: að svo stöddu, að stíga það skref sem gert er ráð fyrir í umræddu frv. Þessi mál þurfum við að athuga miklu betur. Hv. flm. segir réttilega að félagslegur vandi verði ekki leystur nema með félagslegum ráðstöfunum. En þá verðum við að gera okkur grein fyrir því, hvers eðlis félagslegar ráðstafanir eru. Almennt má segja að félagslegar ráðstafanir séu lagfæring á hinum ytri fjárhagslegu aðstæðum hópa og einstaklinga í þessu þjóðfélagi Ég ætla ekki að neita því, að í stöku tilfelli sé barn óvelkomið í þennan heim á forsendum fátæktar eða annars aðstöðuleysis móður, en úr því má vissulega bæta í mörgum tilvikum. Hins vegar geta tímabundin eða viðvarandi vandamál fólks verið með svo ólíkum og margvíslegum hætti að tryggingalöggjöf, hversu vel sem hún er úr garði gerð, tryggi alls ekki að afkvæmi sé velkomið í þennan heim, tryggi alls ekki þá móðurhlýju sem er forsenda fyrir líkamlegu og andlegu heilbrigði ungbarnsins. Þegar við ræðum þessi mál hljótum við að gera samanburð á fjölda fóstureyðinga fyrir og eftir 1975 eða miðað við gildistöku núverandi laga. Svo sem fram hefur komið hefur orðið veruleg fjölgun skráðra fóstureyðinga síðan 1975. En er sú fjölgun eingöngu á forsendum félagslegra ástæðna eða er eitthvað annað sem þarna kemur til? Ef við athugum fyrst aukninguna fyrir 1975 kemur í ljós að um allverulega fjölgun hefur verið að ræða. Árið 1971 eru skráðar, eins og fram hefur komið, 142 fóstureyðingar, en 1974 eru skráðar fóstureyðingar 224, þannig að um svo mikla aukningu hefur verið að ræða að spurningar hljóta að vakna um framkvæmd þágildandi laga. Voru t.d. skáldaðar forsendur til þess að koma í framkvæmd fóstureyðingu í einhverjum tilfellum? Og spurningar hljóta að vakna um það, hversu margar fóstureyðingar hafi verið framkvæmdar hérlendis og erlendis án þess að þær væru skráðar. Því miður fást aldrei nein svör við þessum spurningum, og þess vegna er tölulegur samanburður afskaplega erfiður þótt ekki sé meira sagt. Miðað við þróunina frá 1971 – 1974 má ætla að veruleg fjölgun hefði orðið á skráðum fóstureyðingum hin síðari ár, enda þótt lögunum hefði ekki verið breytt. Þessi atriði öll verðum við að hafa í huga þegar reynt er að meta áhrif lagasetningarinnar frá 1975. Ég vil hins vegar alls ekki draga fjöður yfir það, að mér þykir tala fóstureyðinganna hér á landi orðin ískyggilega há. Þá vaknar aftur sú spurning, hvort túlkun laganna og framkvæmd þeirra sé í þeim anda sem ætlast var til. Væri ekki ástæða til þess að fara ofan í saumana á því, svo menn viti raunverulega hvað hér er á ferðinni? Einnig væri fróðlegt að vita hvort vegur þyngra á metum í beiðni kvenna um fóstureyðingu undir yfirskini félagslegra ástæðna sjálf meðgangan eða umönnun barnsins sem sjálfstæðrar veru. Mér er ekki heldur ljóst hver er tillöguréttur föðurins miðað við hinar ýmsu forsendur fóstureyðingar, að sjálfsögðu frá þeim sjónarhóli að um hjúskap eða sambýli sé að ræða. Stundum heyrir maður orð á þessa leið: Jöfn foreldraábyrgð. - Ég ítreka að við getum ekki áttað okkur á þessu út frá tölunum einum saman. Við verðum að skyggnast nánar inn í hina raunverulegu framkvæmd laganna. Hvað varðar fóstureyðingu fyrir tólftu viku meðgöngu á máli læknisfræðinnar táknar hún ekki líflát, aðeins aðgerð. Hins vegar getur fóstureyðing, að því er ég hef heyrt, valdið ófrjósemi hjá konunum. En burtséð frá allri læknisfræði hljótum við þó iðulega að gera okkur grein fyrir því, á hvaða stigum okkur er leyfilegt að grípa fram í fyrir sjálfu sköpunarverkinu. Í þessu sambandi má einnig minna á að ein tegund getnaðarvarna, sem nefnist lykkja, verkar, að ég held, þannig að hún varnar raunverulegum fósturþroska á frumstigi. Það verður sem sagt frjóvgun. Aftur á móti kemur pillan í veg fyrir frjóvgun. Hins vegar hefur maður heyrt að um margvíslegar aukaverkanir væri að ræða af hennar völdum og það lífshættulegar. Svo ég haldi örlítið áfram veit ég ekki betur en að konum sé boðin ófrjósemisaðgerð eftir fjórða barn, a.m.k. er það þannig á einum spítala þar sem ég þekki til. Þessi mál eru því síður en svo einföld nú á tímum, á tímum fjölskylduáætlana, agaleysis og undanlátssemi - því miður. Herra forseti. Eins og ég gat um áðan vil ég að þessi mál verði athuguð gaumgæfilega með tilliti til reynslu undanfarinna ára. En væri ekki rétt fyrst í stað að þrengja þær starfsreglur sem gilda um fóstureyðingar af félagslegum ástæðum? Ég verð að segja það á þessu stigi, að ég óttast svolítið að ef við göngum lengra muni þeir e.t.v. verða harðast úti sem síst skyldi. En þetta mál mun koma til n., og vonandi á ég þar hlut að því að athuga það gaumgæfilega, eins og ég gat um áðan.



Herra forseti. Ég vil byrja með því að þakka hv. 2. þm. Austurl. og hv. 3. þm. Vesturl. fyrir þau vinsamlegu orð og viðurkenningarorð sem þeir beindu til mín í máli sínu. En við erum ekki sammála um þetta frv., og þessir hv. þm. hafa báðir komið inn á nokkur atriði. Hv. 2. þm. Austurl. sagði, að ákvörðunarréttur konunnar væri þungamiðja þessa máls, og hann skírskotaði til frelsisins í því sambandi. Ekki vil ég hér gera lítið úr frelsinu. Ég tel að það sé eitt af mestu verðmætum, sem við getum kosið okkur, að njóta frelsis. Margt hefur verið talað um frelsið og frelsið á marga formælendur. En ég hygg að við getum verið sammála um það, að svo mjög sem við elskum frelsið verðum við að setja því viss takmörk. Við verðum að setja því þau takmörk að það skerði ekki frelsi annarra. Þetta er grundvallaratriði. Menn hefur oft greint á í þessu efni og hefur sjálfsagt gert það frá því að sögur hófust. Og okkur greinir á um það í ýmsum samböndum, hvar á að takmarka frelsið hjá einum til þess að annar njóti frelsis. Frelsinu hefur oft verið veifað í vafasömum tilgangi og á þann hátt haldið frelsi fyrir öðrum. Eitt af því, sem er ákaflega minnistætt úr sögunni, eru t.d. deilurnar um hvort ætti að gefa svertingjunum í Bandaríkjunum frelsi. það voru ákaflega harðar deilur um þetta og borgarastyrjöld. Þeir, sem vildu það ekki, sögðu að í nafni frelsisins kæmi það ekki til greina, vegna þess að þeir, sem ættu þrælana, ættu að hafa frelsi til þess að ráðstafa þeim og nota þá. Svo voru hinir sem sögðu: Það verður, hversu gott sem frelsið er, að takmarka það vegna þess að svertingjarnir og allt mannlegt líf er borið til sama frelsis. Með þessum orðum er ég að sjálfsögðu ekki að láta liggja að því, að hv. 2. þm. Austurl. hafi ekki talið rétt að þrælunum væri gefið frelsi. Ég efast ekki um að hann er nákvæmlega á sömu skoðun og ég í því efni. En ég vek athygli á því, að í því máli, sem við hér ræðum um, er ekki bara um að ræða frelsi konunnar, það er ekki bara um að ræða frelsi til þess að tortíma mannlegu lífi, það er líka um að ræða frelsi til að viðhalda mannlegu lífi. Hv. 2. þm. Austurl. taldi, og svo gerði reyndar einnig hv. 3. þm. Vesturl., að ástæðurnar fyrir hinni miklu fjölgun fóstureyðinga hér á landi, frá því að lögin frá 1975 voru sett, séu e.t.v. ekki fyrst og fremst sú lagsetning, heldur aðrar, m.a. að nú væru fóstureyðingar, sem áður hefðu verið framkvæmdar ólöglega, framkvæmdar löglega og að fóstureyðingar, sem hefðu verið framkvæmdar á íslenskum konum erlendis, væru nú framkvæmdar innanlands. Auðvitað hefur þetta einhver áhrif. En skoðun mín er sú, að hér sé að leita í mjög litlum mæli ástæðunnar fyrir margföldun fóstureyðinga sem hefur átt sér stað frá því að lögin frá 1975 voru sett. Ég hef hér eina tölu sem gefur vissa vísbendingu um þetta, og ég hef áður komið fram með þá tölu hér í umræðum. Hv. 2. þm. Austurl. virtist mér muna eftir því, eins og orð hans féllu áðan. Fyrir 1975 var talið að íslenskar konur, sem leituðu til útlanda til að fá fóstureyðingu, færu fyrst og fremst til Bretlands. Það var ekki bundið við Bretland, en fyrst og fremst. En það liggja fyrir upplýsingar úr heilbrigðisskýrslum heilbrigðisstjórnarinnar í Bretlandi um að á árinu 1974, síðasta árið áður en fóstureyðingalöggjöfin var sett, hafi 23 íslenskar konur látið eyða fóstri í Bretlandi. Og þegar við höfum í huga hina miklu aukningu, sem ég gerði grein fyrir í fyrri ræðu minni á fóstureyðingum, held ég að þessi tala, þó ekki sé nema ein, gefi visst hugboð um að það sé raunar svo, að löggjöfin sjálf sé höfuðhvati að þeirri fjölgun fóstureyðinga sem orðið hefur frá því að hún var sett. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði að það væri ekki ráðlegt að svo stöddu að breyta lögunum, og þá skildi ég hann svo, að það kynni að verða síðar ástæða til þess að breyta þeim og þá á þann veg að þrengja heimildir til fóstureyðinga. En höfum við efni á að bíða aðgerðalausir eftir frekari reynslu á þessum lögum en orðið er? 1978 voru um 500 fóstureyðingar. Við getum öll látið hugann reika og hugsað okkur hver væri breytingin í þjóðfélagi okkar eftir 20 ár ef þessi 500 mannslíf hefðu fengið að halda lífi. Þá sagði hv. 3. þm. Vesturl. að tryggingalöggjöfin gæti ekki tryggt allt. Ég er honum algjörlega sammála um þetta. Við getum aldrei sett slíka löggjöf að hún leysi öll þau vandamál sem menn kunna að vilja flokka undir félagsleg vandamál. Það verður aldrei. En það þýðir ekki að samt sé ekki ýmislegt og ég vil segja margt ógert í þessu efni. Við eigum að sameinast um að bæta tryggingalöggjöfina þannig að með þeim hætti séu fjarlægð ýmis félagsleg vandamál sem nú heimila fóstureyðingu. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði eitthvað á þá leið, að samkvæmt læknisfræðinni væri það ekki líflát ef fóstri væri eytt innan tólf vikna. Ég held að það sé ekki, hvað sem öðru líður, rétt að telja að læknisfræðin hafi úrskurðað eitthvað í því efni. Hv. þm. sagði að fóstureyðing væri þá samkv. þessari skilgreiningu ekki líflát, heldur aðgerð. Og ef það er þá aðgerð, þá er það eins og þurfi að skera kýli. Það er ekkert annað. En ég held að hér sé um að ræða grundvallarmisskilning. Við værum ekki að ræða þetta mál hér og það væru engar takmarkanir á fóstureyðingum ef gengið væri út frá því að það mætti jafna henni við aðgerð. Það er einmitt það sem við megum aldrei gera og gerum ekki. Og þó að hv. 3. þm. Vesturl. kæmi með eitthvað frá læknavísindunum í þessu efni, þá efast ég ekki um að hann sé mér sammála um að þegar betur er að gáð jöfnum við ekki saman fóstureyðingu og einhverri venjulegri aðgerð. Þeir hv. þm., sem hér hafa talað eru báðir í hv. heilbr.og trn. sem kemur til með að athuga þetta mál. Ég efast ekki um að þeir muni athuga það af kostgæfni og samviskusemi og nefndin reyndar í heild. Mér mun hafa láðst í fyrri ræðu minni að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til heilbr.- og trn., og það geri ég hér með og vænti þess sannarlega að af þessu frv. geti eitthvað gott leitt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er tekið til umr., flutti ég á næstsíðasta þingi, en það hlaut þá ekki afgreiðslu og með því hef ég endurflutt það nú í trausti þess að nú hljóti málið afgreiðslu. Ég vil taka það fram, að það var raunar lítil von til þess að þetta mál fengi afgreiðslu á næstsíðasta þingi, vegna þess að það kom svo seint fram. En frv. þetta felur í sér félagslegar ráðstafanir sem er ætlað að bæta úr þeim félagslegu ástæðum sem nú geta samkv. lögum heimilað fóstureyðingu. Með frv. þessu er lagt til að bætt sé úr þessum félagslegu ástæðum með því að gera breytingar á lögum um almannatryggingar. Hér er um að ræða verulega aukna aðstoð við einstæðar mæður og heimildarákvæði um slíkt hið sama til hjálpar konum sem eru í hjúskap eða í sambúð, eru eru hjálpar þurfi. Ég skal nú gera grein fyrir hinum einstöku greinum þessa frv. 1, gr. frv. fjallar um mæðralaun. Þar er kveðið svo á að mæðralaun skuli vera árlega sem þar segir, eða með einu barni 300 þús. kr., með tveimur börnum 750 þús. kr. og með þremur börnum 1200 þús. kr. Hér er um að ræða verulega breytingu frá gildandi lögum og er það með tvennum hætti. Í fyrsta lagi, eru mæðralaunin stórlega hækkuð frá því sem nú er, en auk þess er breytt hlutföllum á mæðralaunum milli konu með eitt barn og konu með tvö börn og svo konu með þrjú börn eða fleiri. Hækkunin er mest þegar um eitt barn er að ræða, og það er einnig veruleg hækkun þegar um tvö börn er að ræða. Til glöggvunar skal þess getið, að samkv. lögum urðu mæðralaun 1. mars s.l. eða eru núna með einu barni 85 714 kr., en hér er lagt til að þau verði 300 þús. kr. Með tveimur börnum eru nú mæðralaun 465 308 kr., en lagt er til að þau verði 750 þús. kr. Samkv. gildandi lögum eru mæðralaun nú með þremur börnum eða fleiri 930 568 kr., en með frv. þessu er gert ráð fyrir að sú upphæð nemi 1200 þús. kr. Ástæður til þess, að gerð er tillaga um þessar breytingar, eru augljóslega þær, að ekki verður með neinum hætti talið að það sé nóg að gert í þessum efnum samkv. gildandi lögum. Það sjá menn best með því að líta á þær tölur sem ég hef hér gert grein fyrir, upphæð mæðralauna miðað við það sem nú er. Ég kem þá að 2. gr. frv. Hún er á þá leið, að gert er ráð fyrir að ný grein komi í lögin um almannatryggingar er hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Greiða skal einstæðri móður óskerta dagpeninga samkv. 33. gr. (er verður 34. gr.) í 90 daga eftir barnsburð, enda njóti hún ekki orlofsfjár vegna barnsfæðingar.“ Við minnumst þess, að nú er í gildandi lögum að konur þær, sem eru í verkalýðssamtökunum, og konur í opinberri þjónustu hafa sérstakt fæðingarorlof. En ekki hafa allar íslenskar konur fæðingarorlof, og það er svo um þær konur sem eru mest þurfi fyrir aðstoð í þessu formi. Þar er um að ræða einstæðar mæður. Þetta ákvæði miðar að því að tryggja að undir öllum kringumstæðum fái einstæðar mæður sérstaka greiðslu í 90 daga eftir barnsburð. Er þá gert ráð fyrir að konan njóti ekki orlofsfjár vegna barnsfæðingar samkv. öðrum ákvæðum laga. Ég kem þá að 3. gr. frv. og vil segja um hana, sem reyndar á við 4. gr. frv. líka, að samkv. þeim greinum báðum eru teknar upp nýjar bætur til einstæðra mæðra, sem nú er ekki fyrir að fara í íslenskri löggjöf. Litið er á það, að einstæð móðir verður við fæðingu barns oft eða oftast fyrir ákveðinni röskun á stöðu og högum. Ekki er óeðlilegt að hin einstæða móðir njóti aðstoðar til að mæta þessu. Við gerum slíkt í öðrum tilfellum. Við höfum t.d. sérstakan ekkjulífeyri þegar kona missir maka sinn. Það er hugsað til þess að aðstoða konuna vegna þeirrar röskunar á stöðu og högum sem það hefur fyrir hana að missa eiginmanninn. Af svipuðum ástæðum þykir mér rétt að veita aðstoð til einstæðrar móður til þess að bæta henni upp röskun á stöðu og högum sem hún verður fyrir - og getur orðið með margvíslegum hætti - við barnsfæðingu. Samkv. 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að þær bætur, sem gert er ráð fyrir af þessum ástæðum til einstæðrar móður, séu jafnháar og ekkjubætur samkv. 1. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga. Þessum bótum á ekkjan rétt á í 6 mánuði. Ég geri ráð fyrir að hin einstæða móðir hafi rétt til bóta í jafnlangan tíma. Í 17. gr. laga um almannatryggingar er svo í framhaldi af ákvæðum um ekkjubætur, sem ég hef hér vikið að, ákvæði um að ef bótaþegi eigi barn yngra en 17 ára á framfæri sínu eigi hann rétt á bótum í 12 mánuði til viðbótar. 4. gr. frv. mælir svo fyrir að hin einstæða móðir skuli undir sömu kringumstæðum, þ.e. ef barn innan 17 ára er fyrir á framfæri hennar, eiga rétt á hinum sérstöku bótum í 12 mánuði til viðbótar eins og ekkjan. Ég kem þá að 5. gr. frv. Í þeirri grein er gert ráð fyrir að ný grein komi inn í lög um almannatryggingar þar sem verði tekin upp sérstök heimildarákvæði til aðstoðar í fyrsta lagi við einstæða móður og í öðru lagi við konu í hjúskap eða í sambúð undir vissum kringumstæðum. Hvað varðar konu, sem er einstæð móðir, er svo kveðið á í 1. mgr. 5. gr. frv., að þegar niður falli bætur þær, sem ég var að gera grein fyrir og eru samkv. 3. og 4. gr. þessa frv., sé tryggingaráði heimilt að greiða einstæðri móður allt að fullum lífeyri einstaklings samkv. 11. gr. laga um almannatryggingar ásamt tekjutryggingu samkv. 19. gr. Hér er sett inn heimildarákvæði sem að sjálfsögðu er ekki gert ráð fyrir að verði notað nema undir vissum kringumstæðum, þ.e. að það sé nauðsynlegt til aðstoðar við hina einstæðu móður. Hér er vitnað til lífeyris einstaklings samkv. 11. gr. laga um almannatryggingar, þ.e., eins og segir í skýringu um með frv., að gert er ráð fyrir að upphæð þessara bóta sé sem svarar til þess sem segir í 11. gr., en þar eru ákvæði um ellilífeyri. En ellilífeyririnn er mismunandi, svo sem kunnugt er, eftir því hvort hann er fyrst tekinn við 67 ára aldur eða 72 ára aldur eða einhvers staðar þar á milli. Það er ekki ástæða, að mínu viti, til að kveða nánar á um hve upphæðin á að vera há. Samkv. heimildarákvæðinu í 1. mgr. 5. gr. frv. hefur tryggingaráð í hendi sér að meta það. En þó þykir mér líklegt, þar sem er um heimildarákvæði að ræða, að þetta muni ekki fara yfir lægsta flokk ellilauna, þ.e. ef miðað er við að ellilaunin séu fyrst tekin við 67 ára aldur, en það er samt veruleg upphæð á ári og er nú 977 154 kr. En með því að þetta er heimildarákvæði er að sjálfsögðu á valdi tryggingaráðs að meta hve upphæð þessi yrði há í hverju einstöku tilfelli. Allt, sem ég hef sagt fram að þessu, varðar bætta aðstöðu einstæðra mæðra. En frv. þetta gerir ráð fyrir að það geti verið að fleiri séu aðstoðar þurfi í þessu efni en einstæðar mæður, það geti verið að svo sé ástatt um konu í hjúskap eða í sambúð. Þess vegna gerir 2. mgr. 5. gr. frv. ráð fyrir að tryggingaráð fái heimild til þess að ákveða greiðslur til kvenna í hjúskap eða í sambúð, sams konar greiðslur og gert er ráð fyrir til einstæðra mæðra, en ekki skilyrðislaust. Þetta verði bundið því skilyrði að tekjur hjónanna eða sambúðarfólksins fari ekki fram úr ákveðnu marki og auk þess að ástand á heimilum þessara mæðra sé það slæmt að það jafngildi þeim ástæðum sem samkv. gildandi lögum heimila fóstureyðingu. Þetta er tekið skýrt fram í 5. gr. frv., því að þar segir að þessar bætur komi aðeins til að uppfylltum eftirfarandi skilyrðum: Í fyrsta lagi hafi konan alið mörg börn með stuttu millibili og skammt sé liðið frá síðasta barnsburði. Í öðru lagi eigi konan við að búa bágar heimilisástæður vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis annarra á heimilinu. Í þriðja lagi vegna annarra ástæðna sem eru sambærilegar við ofangreindar ástæður. Þetta ákvæði er orðrétt upp úr gildandi lögum, orðrétt tilteknar þær ástæður sem geta heimilað fóstureyðingu nú. Þetta og raunar allt þetta frv. er byggt á þeirri forsendu, að ekki sé eðlilegt að fóstri sé eytt af félagslegum ástæðum. Það eitt sé eðlilegt að leysa og bæta úr hinum félagslega vanda. Frv. þetta er flutt í framhaldi, ef svo mætti segja, af því frv. sem við vorum áðan að vísa til hv. heilbr.- og trn., frv. er fjallar um fóstureyðingar. Í því frv. er lagt til að félagslegar ástæður geti ekki heimilað fóstureyðingu. Ég hef nú á þessum fundi hv. deildar skýrt þær ástæður, sem liggja til grundvallar því frv., og skal því ekki fara að ræða þau mál frekar nú. En ég legg áherslu á að þetta frv. er flutt í framhaldi af hinu fyrra, frv. um fóstureyðingar, og til þess að árétta þau sjónarmið sem ég túlkaði í því máli. Frv., sem við nú ræðum, felur í sér tilteknar breytingar á tryggingalöggjöfinni sem að mínu viti eru um það sem mest er um vert og á heima í lögum um almanntryggingar. Ég veit að það geta verið ýmsir aðrir erfiðleikar fyrir hendi sem þetta frv. nær ekki til. Ég tel að frv. sé ákaflega þýðingarmikið, geti verið þýðingarmikið spor í þá átt að þjóðfélagið taki á sig þá skyldu að aðstoða hinar einstæðu mæður í staðinn fyrir að hlaupa frá þessum skyldum með því að heimila fóstureyðingu af félagslegum ástæðum. Við munum aldrei hafa það ástand í þessu landi í félagslegum málefnum að ekki sé alltaf hægt að finna einhverja erfiðleika sem ekki verður séð við í löggjöf. En við erum á mikilli framfaraleið í þeim efnum. Við höfum verið það á síðustu árum og á síðustu áratugum. Við erum alltaf að bæta okkur í þessum efnum. En það yrði enn þá aukin hvatning ef nú yrði fellt úr lögum að félagslegar ástæður gætu heimilið fóstureyðingar. Og samkv. því, sem ég hef lagt til í frv. um fóstureyðingar, á að banna skilyrðislaust að eyða fóstri af félagslegum ástæðum. Ég vil taka það fram, að þrátt fyrir mikilvægi hinna félagslegu ástæðna, sem ég legg mikla áherslu á að bæta úr, er ástæðan fyrir því, að ekki eigi að leyfa fóstureyðingar af félagslegum ástæðum, fyrst og fremst siðferðileg. Við skulum hafa það í huga, að umhyggja fyrir barni, sem fæðist í þennan heim, fer ekki alltaf eftir ríkidæmi eða því, hve félagsmálalöggjöfin er fullkomin. Og það hafa margir orðið góðir þegnar sem alist hafa upp við þröngan kost, á sama hátt sem jafnvel ríkidæmi er engin trygging í þessu efni. En ég vil, þó að ég leggi mikla áherslu á hinar félagslegu umbætur, einnig leggja áherslu á hin víðtækari sjónarmið sem við verðum einnig að hafa í huga. Herra forseti. Áð lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég vil þakka frsm. fyrir orð hans hér. Ég vil lýsa yfir fylgi við efni þessa frv. og geri það einlæglega. Eins og kunnugt er stendur nú yfir endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni, og ég hygg að ef menn líta raunsætt á þau mál muni þetta koma inn í þá umr. Mér þætti ekki óeðlilegt við athugun á þessu máli, að sú athugun færi fram jafnhliða athugun á fæðingarorlofi kvenna. Ráðstafanir þær, sem frv. gerir ráð fyrir, eru þess eðlis, þær eru fjármálalegs eðlis. Ég vil taka það fram, að ég efast ekki um að ef að lögum yrði mundi það fækka eitthvað fóstureyðingum hér á landi í þeim tilfellum þegar féleysi eða annað aðstöðuleysi af þeim sökum veldur því að ungbarn er ekki velkomið í þennan heim. En varðandi ummæli hv. 4. þm. Vestf. áðan, þá fannst mér hann misskilja örlítið orð mín. Ég talaði um álit læknisfræðinnar. Ég er ekki læknir, og skoðun mín er ekki samdóma því áliti læknisfræðinnar, ég vil taka það skýrt fram. Ég er ekki þannig sinnaður að ég líki fóstureyðingu við að skorið sé burt kýli. Það er ekki mín hugsun í þessu máli. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, en ég við að endingu segja að sem heilbr.- og trn.-maður mun ég taka þátt í einlægri athugun á þessu frv. og leggja það lið sem ég get til þess að slíkar ráðstafanir eða aðrar viðlíka verði að lögum.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Vesturl. fyrir hans góðu undirtektir undir frv., sem hér er til umr., og stuðning hans við efni þess, sem ég met mjög mikils. Hv. þm. sagði, eða ég skildi hann svo, að það kynni að vera rétt að taka til endurskoðunar fæðingarorlof kvenna í heild. Þá veit ég að hann hefur í huga að þá sé gætt réttar eða hagsmuna einstæðra mæðra, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég vil um það segja, að ekkert hefði ég á móti því að svo væri, en ég taldi rétt í þessu frv. að einskorða mig við einstæðar mæður, vegna þess að þessu frv. er ætlað að stuðla að því, að fjarlægð séu viss félagsleg vandamál sem samkv. gildandi lögum geta heimilað fóstureyðingu. Ég lét mér detta í hug að það væri hyggilegt að binda sig einungis við þennan þátt málsins, í þeirri von líka að málið næði frekar fram að ganga. En ég er að sjálfsögðu opinn fyrir hugmynd hv. 3. þm. Vesturl., ef sú leið er fær og með sama öryggi fyrir einstæðar mæður og gert er ráð fyrir í þessu frv. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði að ég mundi hafa misskilið orð hans varðandi umr. um 2. dagskrármálið á þessum fundi, þar sem fóstureyðingu var líkt við venjulega aðgerð. Það kann að vera að orð mín hafi ekki verið nægilega glögg í þessu efni. En ég vil taka það fram, að það hefur ekki hvarflað að mér að það væri skoðun hv. þm. sem lýsti sér í því sem hann vitnaði til læknisfræði í þessu sambandi. Ég er, eins og hv. þm., ekki læknir, og ég veit alveg að við erum báðir ósammála því að leggja þetta að jöfnu. Þess vegna eigum við líka mjög hægt um vik að ræða saman um þessi mál, eins og við allir sem höfum tekið til máls varðandi þau í dag. Ég vil aðeins í lokin ítreka þá von mína, að árangur megi nokkur verða af þessum frv. og að þau verði vandlega athuguð og afgreidd í hv. heilbr.- og trn.