Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það á þskj. 2 um skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni, sem hér liggur fyrir hv. Ed., var lagt fyrir Alþ. seint á síðasta þingi og mælti ég þá fyrir því. Ég tel ekki ástæðu til að endurtaka allt það sem kom fram í þeirri framsögu, en vísa aðeins til þess, að vaxandi umræða hefur verið um þörf á löggjöf á þessu sviði, sbr. þingsályktunartillögur á liðnum áratug svo og nefndarskipun og samningu þessa frv. sem nú er lagt fram óbreytt eins og það var lagt fram á s.l. vori. Ég vil aðeins endurtaka ábendingu um þau höfuðsjónarmið sem liggja til grundvallar þessari frumvarpsgerð, en hún er sú, að brýn nauðsyn sé á löggjöf um tölvunotkun og verndun hagsmuna borgaranna í því sambandi. Slík löggjöf hefur alls staðar verið sett á síðustu árum allt í kringum okkur og þó að þróun á beitingu tölvutækni hafi verið hægari hér en umhverfis okkur er ljóst að ekki má við svo búið standa. Ég minni á skyldleika þessa frv. við frv. það sem hér er næst á dagskránni. Þau mál verða bæði vonandi skoðuð í samhengi hjá þeim n. sem um þau fjalla. Ég vísa að öðru leyti til hinnar ítarlegu grg. sem þessu frv. fylgir. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það um aðgang að upplýsingum hjá almannastofnunum á þskj. 3, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., er lagt fram óbreytt frá því sem upphaflega lá fyrir þinginu 1977–1978 og aftur var lagt fyrir þingið 1978–1979. Á því þingi lágu upplýsingar fyrir hjá hv. allshn. d. um að í undirbúningi væri lagafrv. um tölvuskráningu upplýsinga um einkamálefni. Taldi n. æskilegt að geta skoðað þessi frv. samhliða, þar sem þau vörðuðu skyld efni. Frv. voru svo lögð fram á s.l. vori tiltölulega stuttu fyrir þinglok og hafa því ekki getað fengið umfjöllun samtímis í nefndum. Svo sem kunnugt er hefur verið nokkur ágreiningur um það, hvort frv. um upplýsingaskyldu leysi á fullnægjandi hátt úr þörf fyrir löggjöf á þessu sviði, en ábendingar hefur skort um betri leiðir. Væri æskilegt að nefndir þær eða nefnd, sem nú fær málið til meðferðar, reyndi að stefna málsmeðferðinni inn á nýjar brautir við athuganir sínar, þar sem umræða um það hin síðustu ár hefur verið næsta ófrjó þannig að ekkert hefur miðað áfram. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. er vissulega, eins og hæstv. ráðh. gat um, ekki nýtt hér á þingi, heldur hefur í ýmsum myndum komið hér hvað eftir annað til umr. án þess þó að hljóta afgreiðslu. Hér er þó vissulega um brýnt mál að ræða, því það er ekki aðeins misbrestur á því, að almenningur eigi nægilegan aðgang að upplýsingum hjá almannastofnunum svo og fjölmiðlar og um það gildi fastmótaðar reglur, heldur er líka verulegur misbrestur á því, að t.d. þingnefndir fái þær upplýsingar sem þurfa þykir frá rn. og ýmsum öðrum stjórnvöldum. Um þetta vil ég gjarnan mega nefna eitt dæmi. Um það hafa staðið nokkrar deilur nú á haustdögum, hvernig staðið var að kaupum þyrlu til handa Landhelgisgæslunni. Ekki er um það deilt, hvort Landhelgisgæslan þurfti þyrlu eða hvernig þyrlu hún skyldi festa kaup á, heldur einungis um það, hvernig að málinu var staðið. Ég tel sjálfsagt, rétt og eðlilegt að Landhelgisgæslan hafi yfir að ráða björgunarþyrlu til notkunar hér. Um það er alls ekki deilt, heldur eingöngu það, hvernig staðið var að málinu. Í sumar, nánar tiltekið 22. júlí, var haldinn fundur í undirnefnd fjvn. þar sem mætti ráðuneytisstjóri dómsmrn., einn af höfundum þessa ágæta frv., ef mér skjátlast ekki, og með honum forstjóri Landhelgisgæslunnar. Þá óskaði undirnefnd fjvn. eftir að fá í sínar hendur öll gögn og bréfaviðskipti er vörðuðu þessi frægu að endemum þyrlukaup. Því var svarað að þetta væri alveg sjálfsagt. Síðan gerðist ekki nokkur skapaður hlutur. Hinn 1. okt. s.l. mætti ráðuneytisstjóri dómsmrn. enn, og nú á fund fjvn. fullskipaðrar, og enn var óskað eftir því, að n. fengi í hendur gögn er vörðuðu þessi kaup, þ. á m. fyrrgreind bréfaskipti, - og enn hefur ekkert gerst. - Ég veit í rauninni ekki hvað það er sem þarf að gerast til þess að þingnefndir geti aflað þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru frá rn. og ríkisstofnunum ef tregðulögmálið er allsráðandi hjá þeim embættismönnum sem þar sitja að völdum. Það er auðvitað gjörsamlega óviðunandi, að þingnefndir skuli ekki fá þær upplýsingar sem óskað er eftir, og þess vegna hlýtur að vera brýnt að setja um það löggjöf og fastar reglur. En kannske mætti líka hafa þessa löggjöf nokkru víðtækari og fjalla þar um upplýsingaskyldu ríkisstjórnar gagnvart Alþingi. á þetta minni ég vegna þess að fimmtudaginn 18. sept. birtist viðtal í Morgunblaðinu við hæstv. dómsmrh. um þetta margumtalaða þyrlumál og hvernig að þeim kaupum var staðið, þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „„Kaupin eru löngu ákveðin sem kunnugt er,“ sagði dómsmrh., „hugmyndin er frá árinu 1974 og kaupin síðan ákveðin árið 1976. Þá var greitt inn á vélina og aftur síðar. Ekki varð því aftur snúið með þessi kaup, - og ekki í rauninni áhugi heldur á að hætta við þau.““ Síðan segir- og taki nú hv. dm. eftir: „„En er lánsfjáráætlun fyrir 1980 var gerð var af eðlilegum ástæðum reynt að hafa hana sem lægsta og þyrlukaupin ekki færð þar inn á.““ Hér sé ég ekki betur, ef þessi ummæli eru rétt eftir hæstv. ráðh. höfð, - og ég hef ekki séð þau leiðrétt á neinum vettvangi, - en að hér hafi Alþ. beinlínis verið blekkt og lögð fram lánsfjáráætlun þar sem 800 millj. kr. fjárfestingu í þyrlu handa Landhelgisgæslunni var sleppt svo að lánsfjáráætlunin yrði ekki of há. Þetta hljóta líka að verða gjörsamlega óviðunandi vinnubrögð. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að hér er ekki verið að deila á það, að þessi þyrla skuli hafa verið keypt, heldur eingöngu það, hvernig að kaupunum var staðið. Þau voru aldrei borin undir fjvn. og að því er ég best veit samþykkt fyrst formlega í ríkisstj. þegar þyrlan var í þann veginn að leggja af stað hingað til landsins með varðskipi. - Þetta er ekki í fyrsta skipti sem flugvélakaup ríkisstofnunar ber að með svona hætti. Auðvitað eru þetta líka fullkomlega óeðlileg vinnubrögð. Ég vona að frv. það, sem hér er til umr. og fjallar um aðgang að upplýsingum hjá almannastofnunum og rétt almennings og þá væntanlega líka rétt þingnefnda og Alþ. til að fá upplýsingar hjá ríkisstjh. og ráðh., fái hér ítarlega umfjöllun og verði sent þeim aðilum til umsagnar sem málið snertir, eins og t.d. Blaðamannafélagi Íslands, sem á hér verulegra hagsmuna að gæta, svo og þeim aðilum öðrum sem rétt þykir að málið skoði. En mikilvægt held ég sé að þetta frv. gangi ekki enn einu sinni aftur hér á Alþ., heldur verði nú undinn bráður bugur að því að afgreiða það ásamt því frv. sem hæstv. dómsmrh. mælti hér fyrir á undan.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Eiður Guðnason, 5. þm. Vesturl., hefur nú séð ástæðu til að leggja lykkju á leið sína, eins og stundum fyrr, og minnast á þyrlukaupin í hinni almennu umræðu um frv. til 1. um upplýsingar hjá atmannastofnunum. Ég sé ekki ástæðu til að gera þau kaup að löngu umræðuefni hér á þessum stað, en sjálfsagt er að gefa Alþ. skýrslu um slík kaup og hana sem sannasta og réttasta. Á hitt er að líta, að við hv. þm. voru báðir í fjvn. þangað til í gær eða svo og hefði því verið innan handar fyrir hann að spjalla við mig um þessi mál meðan við áttum þar sæti báðir. Nú erum við hins vegar báðir fyrrverandi á þeim vettvangi. Hann hefur ekki séð ástæðu til þess, þó að við séum þar að auki þm. sama kjördæmis og vel fari á með okkur yfirleitt. Það var eitt og annað athyglisvert sem kom fram í máli hans, sem vakti hann til umhugsunar þegar hann sá þetta frv. Ég endurtek að ég mun, ef þingheimur óskar þess, gefa skýrslu um þessi títt nefndu þyrlukaup hvenær sem þess verður óskað, þó ég geri það ekki hér úr þessu ræðustóli í dag. Ég vil aðeins segja það, sem mönnum hefur stundum sést yfir í sambandi við þyrlukaupin, að meginatriðið er að þar var verið að endurnýja þyrlu sem Landhelgisgæslan átti og fórst að mig minnir 3. okt. 1975. Ég hygg að flestir hv. alþm. séu þeirrar skoðunar að verið hafi full þörf á að fá vél í stað þeirrar sem brotlenti 1975, og að ekki sé með ólíkindum sá hraði á þeim málum, að það taki fimm ár að afla vélar í stað þeirrar sem fórst. Annars ætla ég ekki, eins og ég sagði, að gera þetta mál frekar að umtalsefni nú í dag. En ég vonast eftir því, þar sem þessi tvö náskyldu mál á þskj. 2 og 3 eru nú lögð fram svo snemma þings, að hv. allshn. gefist nægur tími og gnótt tækifæra til að gaumgæfa þau og meginefni þeirra og stuðla að því, að þau verði að lögum a.m.k. áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Bara örfá orð til áréttingar, vegna þess að ég heyrði ekki betur en að hæstv. dómsmrh. hefði á einhvern hátt misskilið mín orð. Ég er ekki að deila á það, að þyrla skuli hafa verið keypt, heldur eingöngu á málsmeðferðina gagnvart fjárveitingavaldinu, - ekkert annað og aftur ekkert annað. Um hitt er ekki deilt. Hins vegar er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að við áttum báðir sæti í fjvn. og ræddum raunar þessi mál þar. Núv. ríkisstj. hefur tekið þann hátt upp að skipa ráðherra í auknum mæli til starfa í þingnefndum. Af þeirri reynslu, sem ég hef í fjvn. af ágætu samstarfi við hæstv. dómsmrh., sýnist mér að annir ráðherra og embættisstörf séu með þeim hætti, að þeir hafi ekki mjög mikinn tíma til nefndarstarfa, og það er auðvitað slæmt. Ég kvaddi mér hljóðs áðan aðeins til að vekja athygli á þeirri staðreynd, að fjvn. Alþingis hefur tvisvar óskað eftir upplýsingum frá dómsmrn., fyrst 22. júlí í sumar og síðan 1. okt., og þær upplýsingar hafa enn ekki borist. Svo einfalt er þetta mál.



Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til þess að taka undir ýmislegt af því sem fram hefur komið í máli fyrrv. formanns fjvn. Þetta mál er dæmigert um það, hvernig ekki á að standa að ákvörðunum um slík efni sem þetta. Ég er honum alveg sammála um það, að um það er ekki deilt, hvort eigi að kaupa þyrlu fyrir þá þyrlu sem fórst á sínum tíma, heldur er hér einvörðungu um að ræða hvort rétt hafi verið að þessari ákvörðun staðið, hvort ekki hefði verið rétt að fjárveitingavaldið fjallaði sérstaklega um þessa ákvörðun á sínum tíma. Hv. þm. vita að fjárveitingavaldið er í höndum Alþingis, og mér vitanlega hefur þetta mál aldrei komið til kasta eða ákvörðunar Alþingis. Samt sem áður eru þessi kaup fullgerð. Hér hlýtur að vera pottur brotinn, og ég fanga því, að hæstv. dómsmrh. hyggst láta mönnum í té upplýsingar um þetta mál. Ég hygg að þetta sé einmitt víti til varnaðar. Við eigum ekki að vinna svona að ákvörðun mála, hversu þörf sem þau eru. Og ég vænti þess, að út úr þessum upplýsingum frá hæstv. ráðh. komi það, að þm. sjái glöggt að við svo búið má ekki standa ef taka á réttar ákvarðanir af réttum aðilum um ríkisfjármálin.



Herra forseti. Ég harma það, að það skuli hafa farist fyrir að láta hv. fjvn. í té þær upplýsingar sem hv. fyrr. formaður hennar sagði að hún hefði tvívegis beðið dómsmrn. um. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að leyna neinu í sambandi við þessi kaup, aðeins skýra satt og rétt frá málinu, eins og það hefur gerst frá upphafi til enda. En ég vil aðeins spyrja hv. þm., sem hér hafa stigið í stólinn, - eða stigið upp í þyrluna, mætti e.t.v. segja, af því hana bar á góma, - um það, hvað fjvn. hefur á undanförnum árum eytt miklum tíma í að fjalla um lánsfjáráætlun. Ég ætla að sá tími hafi ekki verið ýkjalangur, hvorki á síðasta þingi né heldur á liðnum árum eftir að farið var að gera lánsfjáráætlun. Það væri gaman að fá það upplýst, hvað löngum tíma hefur verið varið í að ræða almennt um lánsfjáráætlunina á þeim vettvangi, hvað þá einstaka þætti hennar.



Herra forseti. Fjvn. hefur oftast, þegar skaplega hefur verið að málum staðið, fengið lánsfjáráætlun ríkisstj. til upplýsinga áður en fjárlög voru afgreidd. Það tel ég höfuðnauðsyn að gert sé, vegna þess að fjárlög og lánsfjárlög, eins og þau hafa verið kölluð í seinni tíð, eru nátengd, eins og hv. þm. er kunnugt. Hins vegar er það svo, að þingsköp kveða á um að fjvn. taki ekki afstöðu til lánsfjáráætlunar. En hún hefur talið að hún eigi að fá upplýsingar um lánsfjáráætlun hverju sinni, og í rauninni eru það engin vinnubrögð að hún fái ekki upplýsingar um hana áður en fjárlög eru afgreidd hverju sinni. En það er fjh.- og viðskn. sem taka afstöðu til lánsfjáráætlunar. Ég verð því að svara hæstv. dómsmrh. þannig, að það er ekki eðlilegt að hv. fjvn. hafi eytt löngum tíma í afgreiðslu lánsfjáráætlunar. Hins vegar er mér fullkunnugt um það, að hv. fjh.- og viðskn. beggja deilda hafa eytt löngum tíma í að taka afstöðu til lánsfjáráætlunar hverju sinni. Það eru þær nefndir þingsins sem hefðu átt að taka ákvörðun um þetta mál, ef það hefði átt að bera að sem lánsfjáráætlunarmál.