Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ólafur Thors) Frv. þetta er flutt eftir tilmælum bæjarstj. í Hafnarfirði og fer fram á, að ríkissjóður leggi fram 333 þús. kr. til hafnar gerðar þar, og ennfremur, að hann ábyrgist fyrir Hafnarfjarðarkaupstað tvöfalda þá upphæð, eða 667 þús. kr. Ástæðan fyrir því, að bæjarstj. fer fram á þetta, er sú, að höfnin í Hafnarfirði, sem annars er að mörgu leyti góð, er mjög ber fyrir útsunnan- og vestanstormum. Á meðan útgerð var lítil í Hafnarfirði, sakaði þetta ekki, en nú síðan hún fór að færast í aukana, má telja óviðunandi að gera þar ekki sæmilegar hafnarbætur. Í frv. þessu er gert ráð fyrir að byggja ca. 700 m. langan garð yfir þvera höfnina, frá suðurlandinu, þar sem heitir Skiphóll, og í sambandi við hann ýms önnur mannvirki. Árið 1923 var gerð bráðabirgðaáætlun um, hvað garður þessi myndi kosta, af verkfræðingi, sem var á vegum Monbergs, og komst hann að þeirri niðurstöðu, að hann myndi kosta ca. 11/4 milj. kr. En þar sem vinnulaun og margt annað, sem að slíkri byggingu lýtur, hefir fallið mjög í verði síðan áætlun þessi var gerð, er ekki gert ráð fyrir nú, að kostnaðurinn við byggingu garðsins fari fram úr 1 milj. kr. Um mál þetta hefir verið leitað álits vitamálastjóra, og telur hann sig því fylgjandi, að verk þetta verði framkvæmt. Þörf Hafnarfjarðarkaupstaðar fyrir þessar hafnarbætur er augljós öllum, sem til þekkja, en til upplýsingar hinum, sem ókunnugir eru þar, vil jeg geta þess, að nú eru gerðir þaðan út 12 togarar, auk margra línubáta. Er þetta hin mesta útgerð, sem nokkurn tíma hefir verið þaðan. Þar sem það er nú fyrirsjáanlegt, að Hafnarfjörður á mikla framtíð fyrir höndum sem útgerðarstöð, leiðir af sjálfu sjer, að girða verður fyrir það, að skip liggi þar í fleiri daga án þess að verða afgreidd; en það verður ekki gert með öðru móti en því, að slíkur garður, sem hjer er gert ráð fyrir, verði bygður, því að allar aðrar umbætur á höfninni, svo sem bryggjur o. þ. h., eru gagnslitlar ella. Að endingu vil jeg geta þess, að tekjur ríkissjóðs af Hafnfirðingum og í sambandi við útgerðina í Hafnarfirði munu vera nálægt 1/2 milj. kr. á ári. Vænti jeg því, að allir hv.þm. taki vel í þessa málaleitun, og það því fremur, þegar framtíð kaupstaðarins veltur á þessu framfaramáli. Sje jeg svo ekki ástæðu til að gera lengri grein fyrir frv. þessu, og legg til, að því verði vísað til sjútvn. að umr. lokinni.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Það er tilgangslaust að halda uppi umr. um þetta frv. eins og komið er. En jeg vil aðeins leyfa mjer að gera fyrirspurn til hæstv. fjmrh (EÁ) um skattskrárnar hjer í Reykjavík. Út um land hafa skattskrárnar verið sundurliðaðar þannig, að sjest hefir hvað er tekjuskattur og hvað eignarskattur. En hjer í Reykjavík hefir það ekki verið aðgreint. Á Alþingi hefir verið samþ. þingsál. þess efnis, að sköttunum væri haldið aðgreinduni, og eftir því hefir verið farið víðast utan Reykjavíkur. Nú vil jeg spyrja hæstv. stjórn, hvernig hún ætlast til, að þessu verði háttað framvegis hjer í Reykjavík. Af skattskránum verður ekkert ráðið með vissu um efnahag manna, nema að tekju- og eignarskattur sjeu aðgreindir, og þá fyrst gefst almenningi tækifæri til að hafa nauðsynlegt eftirlit með framtölunum, en samanburður vegna þeirrar vitneskju getur oft orðið skattstjóra eða skattanefndum til mikils gagns.

Fjmrh. (Einar Árnason) Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. (HV) vil jeg taka það fram, að jeg geri ráð fyrir, að eftirleiðis verði fylgt sömu reglu um þetta hjer í Reykjavík eins og verið hefir hingað til út um land. Eins og hann tók fram, hefir úti um land verið gerð sjerstök grein fyrir því á skattaskrám, hvað væri tekjuskattur og hvað eignarskattur, og þannig fylgt fyrirmælum þingsál. Virðist eðlilegast, að samræmi verði í þessu efni um alt land framvegis.

Magnús Jónsson Við 2. umr. þessa frv. beindu nokkrir þingdm. spurningum til hæstv.forsrh. (TrÞ) í sambandi við tekjuskattsviðaukann, sem feldur var niður samkvæmt fyrirmælum stjórnarinnar. Jeg beindi þá einnig fyrirspurn til hæstv. ráðh. um þetta efni, en fór eigi langt út í það vegna þess, að samkv. þingsköpum er eigi heimilt við 2. umr. mála að fara mjög út fyrir það efni, sem fyrir liggur. Hæstv. forsrh. svaraði engu þessum fyrirspurnum, að vísu eitthvað lítillega í fyrstu, en ítrekuðum fyrirspurnum svaraði hann ekki. Jeg vil nú ekki láta þetta mál fara svo út úr deildinni, að hæstv.forsrh. fái ekki tækifæri til þess að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessu máli. Það er altalað, og skein líka út úr svörum hæstv. ráðh., að náið samband væri á milli endalykta verkfallsins og eftirgjafar tekjuskattsviðaukans. Þetta er að ýmsu leyti merkilegt spursmál, en þó er það sjerstaklega mikilvægt með tilliti til framtíðarinnar að vita, hvað satt væri í þessu. Hæstv. ráðh. verður því að gefa svar við því, hvernig niðurfelling tekjuskattsviðaukans stóð í raun og veru í sambandi við lausn deilunnar. Hæstv. forsrh. sagði að vísu eitthvað á þá leið, að góðærið og tekjuafgangur ríkissjóðs hefðu valdið ákvörðunum stjórnarinnar um að innheimta ekki tekjuskattsviðaukann, en jafnframt talaði hann um trúnaðarmál milli sín og aðilja í verkfallsdeilunni, sem hann ekki mætti segja frá. En það er mjög óviðeigandi, að hæstv. ráðh. bindi sig þagnarskyldu, jafnvel í slíkri deilu, um stórmál, er varða alþjóð svo mikils. Það hefir verið talað um að ½ milj. kr. væri gefin eftir af tekjum ríkissjóðs, og það hefir, satt að segja, oft verið gert veður út af því, sem smærra er, og heimtaðar skýrslur um það. - Ef að hæstv. ráðh. getur ekki. gefið skýr svör um þetta, má slá því föstu, að það, sem skeð hefir er, að vinnudeilan hefir verið jöfnuð með því, að minka tekjur ríkissjóðs um ½ miljón kr. Í sambandi við þetta má minnast þess, þegar þáverandi þm. Str. (núverandi hæstv.forsrh.) og aðrir samflokksmenn hans gerðu veður út af ábyrgð ríkisins á lántökuheimild Landsbankans í Ameríku. Af praktiskum ástæðum óskaði Landsbankinn eftir, að það væri ekki opinberað, fyrir hve hárri upphæð væri veitt ábyrgðarheimild. En út af því reis mikill stormur hjer á Alþingi, og þó voru þingnefndum þá gefnar nákvæmar skýrslur um það. En hjer gefur hæstv. ráðh. aðeins þau svör, að hann sje bundinn þagnarheiti. Mjer finst þetta óhæfa. Og þegar verið er með bak- tjaldamakki að láta ríkissjóði blæða til þess að koma á sáttum í þessum vinnudeilum, þá er vert að athuga, hvað í því felst. Hækkunin á kaupi sjómanna munaði mjög litlu frá tillögu þeirri, er sáttasemjari bar fram, og menn álitu að yrði hið endanlega kaup. Hjer hefir því sennilega, ofan á alt annað, verið gerð mjög óhagstæð verslun. Eftirgjöf tekjuskattsviðaukans nær til fjölda margra manna. Það eru ekki aðeins hinir stærri gjaldendur, sem sleppa við þær álögur, heldur og margir smærri. Jeg ætti nú líklega að vera þakklátur hæstv. ráðh. fyrir hönd minna kjósenda hjer í þessum bæ, og jeg er það. En þakklátari hefði jeg verið, ef þetta hefði komið fram sem drengskaparbragð, og ef stjórnin hefði gefið út ákveðna skipun um það strax um síðastl. áramót, að hún ætlaði ekki að innheimta þennan rangláta skatt. Þakklæti mitt viðrast því burtu vegna þess, að hjer sýnist vera um hneykslismál að ræða, þar sem slík verslun hefir átt sjer stað. Jeg tók það fram við aðra umr. þessa máls, að jeg hefði ekki orðið neitt hissa á því, þegar fregnin barst út um það, að stjórnin hefði orðið að setja niður kaupdeiluna með þessum eftirgjöfum. Stjórnin hafði áður sýnt það, að hún var fús til að jafna úr slíkum deilum á þennan hátt hjer í Reykjavík, þar sem greiddur var úr ríkissjóði helmingurinn af þeirri upphæð, sem á milli bar sjómanna og stjórnar Eimskipafjelags Íslands. Mjer fanst þá alveg óforsvaranlegt, að gengið var inn á þá braut af stjórninni, því að þá var, satt að segja, engin neyð orðin hjer vegna siglingateppu. Þó það væri í eðli sínu ófært af stjórninni að fara þá leið að greiða kaupmismun úr ríkissjóði, þá var þó um talsvert annað að ræða, að borga það litla, sem á milli bar í þeirri deilu, samanborið við það, að gefa eftir tekjuskatts-viðaukann. Mál þetta virðist horfa undarlega við eftir því, hvernig fulltrúar jafnaðarmanna tala um það hjer í deildinni, þar sem mjer virðist þeir sverja og sárt við leggja, að þeir hafi enga hugmynd um þetta haft. Mjer þykir það í raun og veru ólíklegt, að þeir viti ekkert um það, sem fram hefir farið frá þeirra aðiljum í samninganefndinni. Mjer finst þá liggja næst að snúa sjer til hæstv. stjórnar, sem rjeð, hvað hún gerði.  Eitt er ennþá í þessu máli, sem mjer finst einkennilegast - og jeg vil segja varhugaverðast. Það er það, hver áhrif þetta hefir fyrir sveitirnar. Hæstv. forsrh. hefir undanfarandi ár sýnt mikinn áhuga á því í orði, að gæta hagsmuna sveitanna og landbúnaðarins; hefir stöðugt viljað láta menn trúa því, að hann væri þeirra fulltrúi sjerstaklega, og beitt sjer fyrir mörgum málum, sem sveitirnar varða. Er þess vegna undarlegt, hvernig hann kemur fram við sveitirnar í þessu máli. Því að það er augljóst, að þeir, sem eiga að bera hallann, eru aðallega sveitir landsins. Kauphækkun, eins og hjer er um að ræða, hlýtur vitaskuld að koma niður í hækkuðu kaupgjaldi á öllum sviðum, einnig til sveita. Maður getur sagt, að þessar tvær breytingar, að sleppa við tekjuskattsviðaukann og að gjalda hærra kaup, standist á hjá sjávarbændum, en fyrir sveitirnar virðist mjer þetta einhliða halli og ekkert koma á móti. Jeg skal svo ekkert fara út í þetta frekar, heldur aðeins óska eftir því, að hæstv.forsrh. geri nú hreint fyrir sínum dyrum og segi frá því, hvernig í þessu máli liggur. Jeg vil ekki fara neitt að tala um það, að svo komnu, hvernig það er við eigandi, ef hann hefir hjer verið að gefa útgerðinni, sem hann hefir annars talað svo margt um, einhver fríðindi. Við munum altaf, hvernig látið var í blaði hæstv.forsrh., sem hann var sjálfur ritstjóri að, þegar hann var að bera út hjer um árið, að þáverandi stjórn hefði ætlað að gefa útgerðarmönnum yfir 600 þús. kr. á einu ári, - sem auðvitað reyndist nokkuð annað, eins og sýnt var fram á, - hvernig hamast var gegn þessu í hans blaði og öllum málgögnum þess flokks. Skyldi þá hæstv. ráðherra hafa fallið í eitthvað svipað á þessu þingi?

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. 1. þm. Reykv. vjek að tveimur málum sjerstaklega. Annað var það, á hvern hátt unnið var að samkomulagi við Eimskipafjelagið. Það mál á ekki undir neinum kringumstæðum rjett til að vera rætt hjer við þetta tækifæri. Vilji hv.þm. fá umræður um það, liggur beinast við að gera það á eldhúsdegi. Mun jeg svara þá, ef ástæða er, en í sambandi við þessar umræður alls ekki. Út af hinu málinu vil jeg segja nokkur orð. Hv. 1. þm. Reykv. er nú búinn að vera kennari allmörg ár, og jeg býst við, að honum þætti sá lærisveinn ærið tornæmur vera, sem skildi aldrei þann hlut, sem hann væri oft og margsinnis búinn að segja honum. Í þessu tilfelli á þetta við mig sem kennara og hv. 1. þm. Reykv. sem lærisvein. Það er búið að spyrja oft og jeg er búinn að svara - altaf því sama. Og þó að hv. 1. þm. Reykv. komi og spyrji enn á ný, þá get jeg látið hann vita það fyrirfram, að hann fær engin ný svör. Jeg er búinn að ráða við mig, hverju jeg svara, og þótt spurt sje oftar, svara jeg ekki öðruvísi. Það, sem hv.þm. og öðrum fyrirspyrjendum þykir svo undarlegt í þessu máli, er það, að snemma í janúarmánuði skyldi vera gefin út skipun í fjármálaráðuneytinu um það, að nota heimildina til að innheimta tekjuskatt með 25% viðauka, en sú skipun kölluð aftur tæpum tveim mánuðum seinna. Það hefir verið bent á tvent, sem kemur til athugunar í þessu efni. Það fyrst, að þegar fyrri skipunin var gefin út, þá var ekki kunnugt um, að þjóðarbúskapurinn á síðasta ári hafði gengið svo vel, að l½ miljón króna varð í sjóði. Annað var það, sem bent var á af öðrum, að þegar fyrri skipunin var gerð, stóð yfir verkfall við þau fullkomnustu framleiðslutæki, sem þjóðin á, svo að mörg hundruð manna voru atvinnulausir. En þegar síðari skipunin var gefin út, voru skipin að búa sig af stað og allir farnir að vinna. Þetta hvorttveggja gefur okkur ofurlitla mynd til að athuga. Jeg hefi bent á þetta hvorttveggja, en jeg er þar fyrir alls ekki að segja með því, að þetta væru einustu ástæðurnar fyrir því, að þessu var breytt. Hv. þm. (MJ) getur ráðið við sig, hvað hann vill halda um það. Aftur á móti endurtek jeg, að þegar hann spyr, hvað á milli mín og aðiljanna að togaradeilunni hafi farið, þá skoða jeg það sem trúnaðarmál, og segi ekki frá því á þessum fundi eða annars staðar. Auðvitað getur hv.þm. beint fyrirspurn til annars aðiljans, eins og hv. 1. þm. Skagf. beindi fyrirspurn til hins. Þá talaði hv.þm. allmikið um þakklætisskyldu Reykvíkinga við mig, fyrir afskifti mín af tekjuskattinum, og ef til vill fyrir það, að togararnir komust á flot. Jeg get nú sagt hv.þm. það hreinskilnislega, að mig langar ekkert eftir neinu þakklæti. Það, sem jeg gerði, er það eitt, sem jeg eftir góða athugun áleit skyldu mína að gera, í því embætti, sem jeg er í. Um það, sem hv.þm. kallaði hneyksli í þessu sambandi, eru auðvitað margar skoðanir. En jeg býst við, að fyrir landslýðnum eigi þessi hv.þm. erfitt með að túlka þetta sem hneykslismál, að það var int af hendi að koma öllum þeim mörgu skipum á mið og öllu vinnulausa fólkinu komið til að vinna að nauðsynlegri framleiðslu.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg finn hjartanlega til með hv. 1. þm. Reykv. Og þó hafa þessi stóru hneyksli orðið til þess, að hann hefir fengið vilja sínum framgengt. Tekjuskatt átti að innheimta með viðauka. Það er fyrsta hneykslið. í öðru lagi er verkfallið hneyksli. Þriðja hneykslið er það, ef aflausn tekjuskattsaukans hefir átt þátt í að leysa verkfallið. Í fjórða lagi er það hneyksli, ef sveitamenn þurfa að borga hærra kaup o. s. frv. Jeg verð að segja, að eina hneykslið í öllu þessu er það, að menn, sem eru ánægðir með það, sem hefir gerst, skuli vera að vefja þetta og klúðra af flokkástæðum og óhreinni hvötum en svarar til þeirra orðbragðs. Það, sem hefir átt sjer stað er, að tekjuskattur er gefinn eftir, og í öðru lagi er verkfallsmálið leyst. Og þó að annað málið kynni að hafa áhrif á að leysa vandræði út af hinu, þá minkar hvorugt happið við slíkt. Rjett er að geta þess, að þessi lausn á verkfallsmálinu hefir á 10 dögum fært ríkissjóði jafnmikið fje og ákveðið er að innheimta ekki. Þarna er uppbótin komin. Og auk þess sem ríkissjóður fær sína peninga á þann hátt, þá hafa útgerðarmenn sína gróðamöguleika og verkamenn sitt kaup og lifrarpeninga. Það græða allir. En þetta er eins og vant er. Þegar búið er að rífast lengi um þessi vandræði og hnefarjett og sleggudóma, - rífast hástöfum, eins og heimurinn ætti að forganga, þá er undir eins, þegar vandræðunum ljettir af, farið að spyrja: Út af hverjum ósköpunum eigum við nú að vera óánægðir? Þá kemur þetta: Það vekur nýtt hneyksli, að gömlu hneykslin hurfu úr sögunni. Nei, það eina hneyksli, sem hjer er á ferð, er það, að menn eins og 1. þm. Reykv. skuli reyna að gera að pólitísku hneyksli þá hluti, sem þeir í sjálfu sjer mega vera harðánægðir með.

Magnús Jónsson Það getur verið, að hæstv.forsrh. hafi svarað spurningu þeirri, sem að honum var beint, oftar en einu sinni, en ekki hefi jeg þá verið viðstaddur. Það er misskilningur, ef hv.þm. V.-Ísf. heldur, að jeg hafi einhverja löngun til að rífast um þetta mál. Jeg vil sýna honum það með því að fara ekki að hans dæmi, því að hann er sá eini, sem um það hefir rifist. Jeg bar fram spurningu í góðu, og hæstv.forsrh. svaraði henni líka mjög stillilega. En það er hv.þm. V.-Ísf., sem virðist langa í rifrildi. Jeg býst ekki við að verða við þeirri ósk. - Hitt er annað mál, að mjer finst ekki óeðlilegt, þótt menn vilji fá svör landsstjórnarinnar um mál eins og þetta og láti sjer ekki lynda, að forsrh. kalli það bara leyndarmál. Hv. þm. V.-Ísf. hefir verið einn af þeim mönnum, sem barist hafa á móti allri launung og baktjaldamakki í opinberum málum. Það, sem mjer finst hneyksli, er ekki það, að verkfallinu lauk, og ekki heldur að tekjuskattur var feldur niður, heldur hitt, að hæstv.forsrh. landsins skuli vera að gera það, sem hefir jafnmiklar afleiðingar og þetta, og segja svo á eftir, að hann megi ekkert segja frá. Hann á að vera svo opinber maður, enda þótt það kunni að vera nauðsynlegt að þegja rjett í bili. En það er bara reginhneyksli og ekkert annað, að forsætisráðherra geri nokkurn hlut þannig, að hann megi ekki orð frá því segja á eftir. Þá er eitthvað óhreint við slíka samninga. Jeg hefi fyr heyrt þessa ástæðu hæstv.forsrh., að hann hafi ekki vitað í jan. s. l., að árið sem leið var góðæri. Það má hver trúa því, sem vill, hvort stjórn landsins er eini aðilinn í landinu, sem hefir svo aftur augun, að hún vissi ekki, að það var framúrskarandi góðæri árið sem leið. Þó að hæstv. forsrh, hafi ekki vitað um afkomuna upp á krónu, var ekki ástæða til að gera ráð fyrir henni rýrari en raun varð á. En við skulum nú taka það gott og gilt, að hann hafi verið eini maðurinn, sem ekki vissi um þetta fyr en tveimur mánuðum síðar, þegar hann fór að gera upp fjárhag ársins. Það dregur þó ögn úr sök hans í þessu máli, en það hleður á hann annari langt um verri sök: skeytingarleysi og grunnhygni um hag landsins, svo að hann má teljast alóhæfur til þess að gegna þeirri ábyrgðarstöðu, sem hann hefir. Þá var hin ástæðan, að verkfallinu hafði í millitíð verið ljett af. Þessa ástæðu hefi jeg nú ekki heyrt áður. En mjer finst hún ákaflega ljettvæg; því að hjer lá alls ekki fyrir að hætta við að innkalla tekjuskattinn af tekjum þess árs, sem verkfallið snerti, heldur næsta árs á undan, og afkomu eða tekjum þess árs breytti það í engu þótt verkfallinu sje afljett. Þetta er algerlega tylliástæða út í loftið. En svo bætti hæstv.forsrh. því við, sem vitanlega er mergur málsins, að þessar tvær gildu ástæður hafi ekki verið nægar, það hafi verið meira. Það var þetta „dálítið meira“, þessi þremill milli þils og veggjar, sem ekki má koma í dagsins ljós. Það er hann, sem hneykslinu veldur. Annars hefi jeg nú algerlega náð því, sem jeg ætlaði mjer með því að standa upp, - að vita, hvort hæstv.forsrh. vildi ekki gefa svar. Hann er nú búinn að innleiða nýja reglu í Alþingi Íslendinga, því að jeg hygg, að þetta sje í fyrsta skifti, að forsætisráðherra stendur upp og neitar að segja þinginu, hvað hann hefir gert fyrir landsins hönd. Hann talaði um þakklætisskyldu Reykjavíkur við sig, sem hann vildi ekki ganga eftir. En jeg fyrir mitt leyti færði honum mitt þakklæti fyrir þetta. Jeg gef keisaranum það, sem keisarans er. Hv. þm. V.-Ísf. skal jeg ekki svara neinu sjer á parti. Jeg veit ekki, hvað knúði hann til þess að standa upp yfirleitt í þessu máli. Veit hann nokkuð um þetta mál? Er hann kannske sá eini, sem er kunnugt um leyndarmálið? Honum fórust orð á þá leið, að einu hneykslinu, verkfallinu, hefði verið ljett af, og öðru hneykslinu, tekjuskattsviðaukanum, sömuleiðis. Og þriðja hneykslið í mínum augum væri það, ef þessi tvö mál stæðu hvort í sambandi við annað. 2/3 af þessu er ósatt, 1/3 er sannur. Jeg hefi hvorki sagt, að lausn verkfallsins nje niðurfelling tekjuskattsviðaukans væru hneyksli. En það var hneyksli að setja þetta í samband hvað við annað. Það er einmitt þetta, að það, sem var svo gott í sjálfu sjer, missir mikið af gildi sínu við það, að vera sett í samband hvort við annað. Það væri gleðilegt, ef hæstv.forsrh. hefði verið svo fínn samningamaður, að hann hefði getað sett niður deiluna. En það er bara ekkert varið í það, þegar upplýst er, að hann borgaði nógu mikið á milli, til þess að leysa málið. Sáttasemjarinn hefði líka getað leyst deiluna á þremur dögum, hefði hann haft nóg peningaráð. Og jeg verð að segja, að þakklætisskuldin minkar töluvert við það, að hæstv. stjórn kallaði aftur tekjuskattsaukann með svipuna yfir höfði sjer, en ekki af því að hún sá, að þetta var rjett og óhætt að gera. Nei, hv.þm. V.-Ísf. fann ekkert annað hneyksli en það, að nokkur maður skyldi minnast á þetta, og sýndist verða alveg hissa. Svona væri þá óbilgirnin alstaðar! Hann átti bara að bæta við: Það var eitthvað annað í tíð fyrv. stj., þá var ekki andstaðan uppi við hvert tækifæri. Jeg skal svo ekki orðlengja um þetta. Jeg er búinn að tala í þessi tvö skifti, sem jeg hefi leyfi til við þessa umr., og jeg hefi fengið það fram, sem jeg vildi. Hæstv. forsrh. vill ekki svara, en hefir þó óbeinlínis gert það. Og hafi eitthvað skort á svarið, þá hefir hv.þm. V.-Ísf. alveg bætt úr því, svo að það er nokkurn veginn augljóst orðið, að þetta samband er á milli þessara tveggja mála, sem menn hafa alment talið að væri.

Ólafur Thors Jeg hafði ætlað mjer að láta þessa hlið málsins afskiftalausa. En eftir að hafa heyrt síðustu ræðu, get jeg ekki gert það. Jeg hefi ekki orðið annars var en að allir hv.þdm., aðrir en sósíalistar, láti sjer vel líka, að tekjuskattsviðaukanum hefir verið af ljett. Allir gleðjast og yfir því, að verkfallsbölinu er lokið í bili. En það er talið hneyksli, ef eitthvert samband er milli þessara gleðiefna. Jeg skal þá segja frá, hvernig jeg lít á málið. Með því er jeg ekki að segja, að hjer sje samband á milli, - um þá hlið málsins gef jeg enga skýrslu, enda getur Alþingi ekki krafist sagna af mjer. Lög síðasta Alþingis um 25% tekjuskattsviðauka eru heimildarlög. Jeg lít svo á, að slíka heimild eigi stj. að nota, ef ríkissjóður þarfnast aukinna tekna. Annars ekki. Ef ríkisstj. var á báðum áttum um það, hvort hún ætti að nota þessi heimildarlög eða ekki, var það þá nokkurt hneyksli, þótt hún hefði látið lausn verkfallsins ráða ákvörðun sinni? Jeg fæ ekki sjeð það. Hitt er svo náttúrlega rökvilla hjá hv.þm. (MJ) - þó að mjer beri ekki að svara fyrir hæstv. stjórn, - að það hafi ekki skift neinu máli gagnvart innheimtu tekjuskattsins, að verkfallinu var ljett af. Hv. þm. ætti að skilja, að þeim mun meiri ástæða er til að safna í sjóð ríkisins, ef fyrirsjáanleg er tekjurýrnun á næsta ári. Þetta er ekki flóknara samband en svo, að þessi prýðilega gefni hv.þm. ætti að geta skilið það. Jeg tel nú að vísu, að um síðustu áramót hafi verið fyrirsjáanlegt að mikill tekjuafgangur yrði á ríkisbúskapnum. Að mínum dómi var því óþarft af ríkisstj. að gefa út fyrirskipun um innheimtu skattaukans. En látum það liggja milli hluta. Segjum, að stj. hafi verið á báðum áttum, og hugsum okkur svo, að málum hafi verið þannig komið, að stj. hafi getað flýtt lausn kaupdeilunnar með því að afturkalla fyrirskipanir sínar um innköllun skattaukans og hafi þá lofað að nota ekki heimildina, til þess að flýta sættum. Það er þetta, sem hv. 1. þm. Reykv. gerir ráð fyrir að verið hafi, og telur hneyksli ef satt er. Jeg lít nú talsvert öðrum augum á þetta. Pyngja skattþegnanna er varasjóður ríkissjóðs. Úr þeim varasjóði er á hverjum tíma tekið til þarfa ríkissjóðs. En umfram þær á ekki að taka. Skattur, sem ekki er innheimtur, er því ekki tap ríkissjóðs, heldur aðeins geymdur peningur í varasjóði ríkissjóðs. Ef nú ákvörðun hæstv. ráðh. um, hvort heldur ætti að innheimta þennan pening eða geyma í varasjóði ríkissjóðs, er sett í samband við lausn kaupdeilunnar, er ekkert eðlilegra en að hæstv. ráðh. hefði hugsað á þessa leið: Með því að flýta sáttum um 2–3 vikur, fær ríkissjóður tekjur af togurum, sem hann annars færi á mis við, er nema þeirri upphæð, er ríkissjóður geymir sjer í fjárhirslu skattborgarans. Valið er þá á milli þess, að taka þessa fjárupphæð annaðhvort úr vasa skattþegnsins eða regindjúpi hafsins. Segjum, að hæstv. ráðh. hefði valið síðari leiðina. Er það hneyksli? Er það hneyksli, ef hann hefði flýtt sættum með því að láta 25% skattaukann falla niður og með því geymt þá fjárupphæð í vasa skattþegnanna, en náð jafnmiklu eða meiru ríkissjóði til handa úr djúpum hafsins? Mönnum er ráðlegra að tala varlega um hneyksli í þessu sambandi, og því fremur sem hver vikan, sem verkfallið stóð, skaðaði alþjóð um hundruð þúsunda, hvað sem líður sjerhagsmunum ríkissjóðs.

Magnús Jónsson Enda þótt jeg sje ekki fylgismaður hæstv.forsrh., get jeg ekki annað en glaðst yfir þeirri liðveislu, er honum berst úr mörgum áttum í þessu máli. Jeg hefði skilið þessa miklu hjálp, ef að margir hefðu ráðist að hæstv.forsrh., en á meðan það er nú aðeins einn maður, sem gerir þó ekki annað en beina nokkrum hógværum spurningum til ráðherrans, þá þykir mjer satt að segja nóg um, þegar ekki aðeins fylgismenn, heldur og andstæðingar hæstv.forsrh. rjúka upp til handa og fóta og keppast hvor í sínu lagi við að bera blak af honum. Hv. 2. þm. G.-K. kom hjer fram eins og kennari, sem er að kenna dreng að draga til stafs; hann lítur á stafagerð drengsins og segir: nei, nú gerðirðu skakt, góði minn! Hv. þm. vildi gefa í skyn, að hæstv.forsrh. hefði ekki svarað heppilega, og vildi því svara fyrir hann. En jeg verð nú að segja fyrir mitt leyti, að mjer fanst síst meira að græða á svari hv.þm. Það var á engan hátt betra nje ljósara en það svar, sem togað hafði verið af vörum hæstv.forsrh. Hv. 2. þm. G.-K. taldi sig knúðan að taka til máls vegna þess, að jeg hefði bendlað sig við hneyksli. Jeg man nú að vísu ekki hvernig orð mín fjellu, en að jeg hafi verið að bendla þennan góða vin minn og ágæta flokksbróður, sem jeg játa fúslega að jeg met mjög mikils, - að jeg hafi verið að bendla hann við nokkurt sjerstakt hneyksli, því mótmæli jeg algerlega. Hneykslið, sem jeg nefndi, var það, að hæstv.forsrh. vill ekki svara því, á hvern hátt hann leysti kaupdeiluna og afsakar sig með því, að hann sje bundinn þagnarskyldu um það, er fór á milli hans og þeirra, er hann samdi við. Ef hitt var hneyksli, að leysa þessi bæði mál saman, þá var það ekkert hneyksli, sem snertir aðilja. Hneykslið er þá og verður það, að hæstv.forsrh. gengur inn á óbilgjarnar kröfur. Það er ekkert hneyksli að gera kröfur. Það er fyrst hneyksli að ganga að þeim. Vitaskuld verður hæstv.forsrh. að gæta þess, þegar hann tekur að sjer að jafna slíkar deilur, að hann hefir ekki aðeins skyldur við aðilja, heldur hefir hann og meðfram, stöðu sinnar vegna, skyldur við Alþingi. Jeg vil þá víkja snöggvast að því svari, sem hv.þm. G.-K. sagði, að hæstv. ráðherra hafi átt að gefa. Segjum þá svo, að hjer hafi staðið í járnum í huga ráðherrans um það, hvort hann ætti að innheimta skattaukann eða ekki. En svo hafi kaupdeilan komið, og þá hafi hann leyst það mál með því að lofa útgerðarmönnum að skattaukinn yrði ekki heimtur inn fyrir síðastliðið ár. Þetta minnir á söguna um asnann milli töðusátanna. Sáturnar voru nákvæmlega jafnstórar og jafngóðar og asninn nákvæmlega jafnlangt frá báðum, og svo dó hann úr hungri, af því að hann langaði nákvæmlega jafnmikið í báðar sáturnar. Þessu líkur á þá hæstv. ráðherra að hafa verið, og þá þurfti eðlilega ekki nema mjög lítið til þess að beygja huga hans til annarar hliðarinnar. En sleppum nú þessu. Svar ráðherrans, svo og ummæli þm., sem talað hafa, hafa veitt mjer alla þá fræðslu, sem mjer er þörf á. Það er sem sje orðið augljóst, að það hefir verið einhver þremillinn þarna á milli þils og veggjar, og það hefir upplýst betur og betur, að það hefir verið svo sem orðrómurinn sagði. Deilan hefir verið leyst með því að gefa eftir skatt, sem stjórnin hafði áður ákveðið að ríkissjóður þyrfti að fá. Kaupið hefir verið hækkað með skattaívilnun. Það er að vísu gott fyrir Reykjavík, en sveitirnar bera skarðan hlut frá borði. Þær verða að borga brúsann.

Jeg held að Reykjavík sje þá vel að því komin

. Já, jeg finn líka ástæðu til að þakka hæstv.forsrh. vegna kjördmis míns. En það hefði verið skemtilegra, að þetta góðverk hefði ekki verið flekkað af neinu öðru. Hv. 2. þm. G.-K. var að tala um auðinn, sem togararnir sæktu í djúp hafsins. En þetta sannar lítið, því að það er enginn kominn nú til þess að segja, að deilan hefði ekki verið skjótt til lykta leidd, þótt þetta hefði ekki verið gert. Það eru meira að segja mikil líkindi til, að kaupdeilan væri enduð, þótt ekki hefði verið gripið til þessa örþrifaráðs. Verði áfram haldið á þessari braut, verður einum gefinn kaffitollurinn, öðrum vörutollurinn og þá kannske eins og einhver náungi stakk upp á: embættismönnum gefinn ágóðinn af Helgustaðanámunni. Þá bar sami hv.þm. mjer á brýn, að jeg hefði farið með rökvillu, þegar jeg sagði að verkfallið hefði verið óviðkomandi innheimtu tekjuskattsviðaukans. Þetta var ekki rökvilla. Árið 1928 er liðið, og það var gott ár. Tekjuskattsaukinn, sem eftir var gefinn, bygðist á því ári. En verkfallið gat fyrst snert tekjuskattinn af árinu 1929, og heimildin til að heimta hann inn er enn í gildi. Rökvillan er því ekki mín, heldur er hún þeirra megin, hæstv.forsrh. og hv. 2. þm. G.-K., ef hún er einhver. Auk þess hefir einmitt verkfallið sýnt, að togararnir eru ekki almáttugir, því þó að engir togarar gengju þennan tíma, þá gaf forsjónin okkur fult eins mikinn fisk á land og á sama tíma árið áður. En með þessu er jeg þó ekki á nokkurn hátt að mæla vinnustöðvun bót. Þetta læt jeg mjer nægja, og þakka hæstv. forseta fyrir þolinmæði þá, er hann hefir sýnt mjer með því, að leyfa mjer að hafa þessa aths. í lengra lagi en þingsköp heimila.

Sigurður Eggerz Mjer þykir satt að segja hart, að það skuli átalið í þinginu, að þm. spyrji hæstv.forsrh. hvaða ráðstafanir hann hafi gert í jafnstóru fjárhagsmáli og hjer er um að ræða. Þegar jeg um daginn hafði skotið fram spurningu minni til hæstv.forsrh. um afskifti hans í kaupdeilunni, þá sagði einn merkur Framsóknarmaður við mig á eftir, að það væri hart að sjá hnífinn þannig rekinn í bak hæstv.forsrh. Mjer þótti þessi ásökun í minn garð undarleg, því að jeg get á engan hátt viðurkent, að jeg sje að læðast aftan að hæstv. ráðherra, þótt jeg beini til hans fyrirspurn, að honum sjálfum áheyrandi, hjer í hv. þingd. En það verð jeg að segja, að mjer finst nýr siður upp tekinn á hinu háa Alþingi, þegar svo mikill og traustur varnargarður er sleginn um hæstv.forsrh. um leið og hann er spurður í prúðum orðum um mál, sem alla þjóðina varðar, að ekki aðeins stuðningsmenn hæstv. stj., heldur og andstæðingar - eða öllu heldur fyrverandi andstæðingar hennar - hlaupa fram fyrir skjöldu henni til varnar og segja berum orðum, að hún þurfi engu að svara. M. ö. o. það komi engum við, á hvern hátt hstv. forsrh. hafi leyst kaupdeiluna.

Jeg hefi alderi talið mjer skylt að fylgja öllu því skilyrðislaust, sem flokksbræður mínir kunna að fitja upp á. Jeg rígbind mig ekki við neitt nema sannleikann, hann vil jeg segja hver sem í hlut á.

- Jeg nefndi líka hv. fyrverandi andstæðing hæstv. stjórnar. Jeg ætla ekki að orðlengja um þetta frekar. Þau svör, sem hæstv.forsrh. hefir gefið mjer og öðrum, sem spurt hafa, eru mjer fullnægjandi. Jeg er ekki í nokkrum vafa um það, á hvern hátt hann hefir leyst kaupdeiluna. En þó vil jeg aðeins bæta við og segja: Ef hæstv.forsrh. hefir gefið skattaukann eftir af þeirri ástæðu, að hann við nánari athugun hafi sjeð, að óþarft væri að nota hann í þetta sinn, þá var engin þagnarskylda því til fyrirstöðu, að hæstv. ráðherra skýrði frá því. Ef hann hefir gefið hann eftir án þess útgerðarmenn væru nokkuð við það riðnir, þá var hann heldur ekki bundinn neinni þagnarskyldu. Það er því auðsætt, að hæstv. stj. hefir gefið skattinn eftir til þess að geta komið sættum á í kaupdeilunni. Af því stafar þagnarskyldan og engu öðru. Hæstv. forsrh. var ljóst, hve kaupdeilan var orðin alvarleg, og til þess að jafna hana sá hann ekki annað ráð vænlegra, en gefa eftir tekjuskattsaukann. Þessi braut, sem farið er út á, er auðvitað mjög hættuleg, en mjer finst að hæstv.forsrh. hefði átt að játa það hreinskilnislega, að hann hafi gengið inn á það að gefa útgerðinni eftir skattaukann, svo að henni veittist ljettara að taka á sig kauphækkun þá, er samdist um.

Jón Ólafsson Mjer finst hv.þdm., sem talað hafa, bera ríkissjóð undarlega mikið fyrir brjósti. Það er engu líkara, en að þeir sjeu að barma sjer yfir því, að ríkissjóður hafi tapað stórfje, sem hann hafi átt heimting á að fá. Nú vildi jeg leyfa mjer að spyrja: Hvað er ríkissjóður í raun og veru? Hann er ekkert annað en máttur eða geta borgaranna til þess að inna af höndum þau gjöld, sem löggjöfinni þóknast að leggja á þá. Nú stóð svo á, að borgarar ríkisins höfðu meðan á verkfallinu stóð, tapað vegna atvinnumissis alt að 2½ miljón króna. Og þessi atvinnumissir hafði komið harðast niður á Reykjavík, eða borgurum hennar, eins og líka tekjuskatturinn gerir. Mjer finst því fyrir mitt leyti, að hjer hafi ekki annað gerst en það, sem rjett var, og hæstv. stj. var jafnvel skylt að gera, er um jafnmikið tjón var að ræða vegna verkfallsins: að sleppa tekjuskattsaukanum með það fyrir augum, að gjaldgeta borgaranna hefði rýrnað til stórra muna til þess að greiða þennan skatt sama árið og tjónið af verkfallinu veltur yfir í miljónum króna. Hitt læt jeg liggja milli hluta, hvort þetta hafi verið gert fyrir útgerðina eða ekki. Það hefir ekki komið neitt fram um það í umr., að það væri útgerðinni til neinna verulegra hagsbóta. Það hafa líka fæst útgerðarfjelögin því láni að fagna, að atvinnureksturinn færi þeim þann hagnað, að skattaukinn komi þungt niður á þeim. En hann kemur niður allvíða annars staðar, bæði á hásetum, daglaunamönnum o. fl., sem orðið hafa fyrir stórtjóni af völdum verkfallsins. En eins og jeg tók fram, er mánaðartap og daglegt tap á meðan á verkfallinu stóð svo mikið, að erfitt er að reikna það í tölum. Þess vegna er vert að veita því sterkari athygli en gert er, að þegar verið er að stofna bjargræði landsmanna í þann voða og vitleysu, sem verkföll hafa í för með sjer, þá eru það þörfustu menn þjóðarinnar, sem bera gæfu til að leiða slík mál til lykta, nærri því á hverjum grundvelli sem er.

Gunnar Sigurðsson Jeg hefi aðeins kvatt mjer hljóðs til þess að lýsa því yfir, að mjer leiðist að hlusta á þennan loddaraskap, sem hjer er leikinn í hv. deild, því vitanlegt er, að hver einasti hv.þdm. veit, hvað hjer hefir gerst. Menn vissu, að hæstv. stj. var á báðum áttum með að heimta inn tekjuskattsaukann, en svo fjell í hennar skaut sá vandi, að leysa úr kaupdeilunni, og það rjeð baggamuninn. Þess vegna tek jeg undir með hv. 1. þm. Reykv. og öðrum, sem talað hafa í sömu átt, að það er ekki rjett af hæstv.forsrh. að hafa ekki viljað svara þeim spurningum, er til hans hefir verið beint í þessu skyni. Frá mínu sjónarmiði sjeð, hefði hann átt að segja eins og var. Þrátt fyrir þessar aðfinningar, er jeg alls ekki að álasa hæstv. stj. fyrir það, hvernig hún leysti úr kaupdeilunni. Hjer var eflaust það mikið í húfi, að rjettmætt hefði verið að slaka til og gefa eftir skattaukann, úr því að takast mátti að leiða kaupdeiluna til lykta með því. Og þó kannske að segja megi, að hjer hafi verið brotin „princip“, þá hefir hæstv. stj. þá afsökun, að hún reyndi með því að forða yfirvofandi hættu, sem óhjákvæmilega hafði leitt af lengri kaupdeilu.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm. Dal. var að kvarta undan því, að einhver Framsóknarmaður hefði veitt sjer ákúrur fyrir að hafa rekið hníf í bakið á hæstv. stj.  Annars var það hv. 1. þm. Reykv., sem knúði mig til þess að standa upp. Það, sem jeg vildi segja, er það, að jeg er einn af þeim mörgu, sem eru þakklátir hæstv.forsrh. fyrir afskifti hans af kaupdeilunni, og jeg er sannfærður um, að mikill meiri hluti þjóðarinnar er það líka. Hitt knúði mig þó ekki síður til þess að standa upp, að þessi sami hv.þm. talaði um lausn kaupdeilunnar eins og ríkissjóður hefði tapað stórfje við það, að deilan var leyst. Mjer finst þessum hv.þm. ætti að vera það fagnaðarefni, að þetta er unnið upp með aukinni framleiðslu og tollum og sköttum, sem þar af leiða, svo að enginn er fátækari, en allir ríkari eftir. Það dugar ekki að halda því tvennu fram í senn, að kaupstaðirnir geti ekki lengur risið undir skattabyrðinni, og segja svo, að þegar hætt er við að innheimta skattauka, þá verði sveitirnar fyrir borð bornar og þær látnar borga brúsann. Annars virðist það betur viðeigandi hjá hv.þm. að segja hreint út, þetta sem hann meinar um stjórnina: bölvuð var hún, bölvuð er hún og bölvuð skal hún vera, hvað svo sem hún gerir. Það skiftir engu máli, hvort togarakaup er hærra eða lægra. Hitt skiftir meira, að togarakaup hefir verið hærra og verður altaf hærra en það kaup, sem goldið er í sveitum. Ef hv. 1. þm. Reykv. er þessi mikli bændavinur, og hann vill forða sveitunum frá þeim voða, sem leiðir af hærra kaupi í kaupstöðum, þá ætti hann hreint og beint að berjast á móti því, að hér vri rekin togaraútgerð. Það er ekki gott fyrir þá menn að tala um þessa hluti, sem hafa annan fótinn á Austurvelli en hinn einhversstaðar úti í sveitum landsins. Það er ekki hægt að ræða málið á þeim grundvelli, að barma sjer fyrir kaupstaðina í dag vegna ranglátrar skattabyrði, en segja svo á morgun, þegar byrðinni er ljett af kaupstöðunum, að slík ráðstöfun sje óviðunandi sveitanna vegna. Jeg bendi aðeins á þetta ósamræmi, sem kom fram í ræðu þessa mikla bændavinar. Jeg lít svo á, að hjer verði altaf um ólíkt kaup að ræða, án þess að það þurfi að valda rógi milli kaupstaða og sveita. Það er vitanlegt, að sú tala manna er takmörkuð, sem getur fengið atvinnu á togaraflota okkar, og að sú stjett starfar út af fyrir sig, án þess að hafa gífurleg áhrif á kaupgjald á öðrum sviðum. Mjer skildist, að hv. 1. þm. Reykv. vildi láta skína í gegnum aðfinningar sínar í garð hæstv. stjórnar, að stjórnarandstaðan hefði síst verið vægari nje betri í tíð fyrverandi stjórnar, og má það vel vera. Enda skal jeg játa, að mjer virtist stundum að fráfarandi í stjórn verða fyrir órjettmætum aðfinningum og áfeld fyrir það, sem hún átti ekki skilið. En hvaða afsökun er það fyrir árás þeirri, er þessi hv.þm. hefir gert á hæstv.forsrh. nú í dag. Þm. ætti þó sem guðfræðingur að kannast við það sem meistari Jón segir: að fordæming eins er ekki annars afbötun. Jeg vil að lokum þakka hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) og hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) fyrir að þeir hafa í þessum umræðum sýnt drengskap, sem er fágætari en skyldi í stjórnmálaviðskiftum.

Það hefði að ýmsu leyti verið skemtilegra, að þeir væru ekki báðir útgerðarmenn, þessir þm., sem mest og best hafa þakkað stjórninni

.

Magnús Guðmundsson Jeg get tekið undir það, sem hv. 2. þm. Rang. (GunnS) sagði, að undarlegt sje, að hjer skuli deilt um það, sem allir þm. vita: sambandið á milli lausn kaupgjaldsdeilunnar og afturköllun hæstv. stjórnar um að innheimta tekjuskattsaukann á yfirstandandi ári. Það hefir aðeins leikið vafi á því, hvort fulltrúar sjómanna hafi vitað um skattaívilnun stjórnarinnar áður en aðiljar komu sjer saman um kaupið. Um þetta spurði jeg hjer á dögunum, en man ekki til að því hafi verið svarað. En þegar þessu er þannig varið, þá er mjer með öllu óskiljanlegt, hvernig hæstv. stjórn hefir svarað. Hversvegna má ekki segja þetta, sem allir vita? Er ekki einmitt með þessu verið að gefa undir fótinn, að eitthvað óhreint sje hjer á bak við? Annars mundi hæstv. stjórn ekki fara svona undan í flæmingi og afsaka sig með því, sem engin afsökun er, að hún sje bundin þagnarskyldu. Út af því, sem háttv.þm. V.-Ísaf. (AÁ) sagði, þá vil jeg með fáum orðum minna hann á það, að mjer þykir hann næmari fyrir hneyksli, þegar hans stjórn á í hlut, heldur en stundum áður. Hann reis ekki upp á meðan hann var í „opposition“ er ráðist var á þáverandi stjórn, og hreyfði sig jafnvel ekki henni til varnar, þótt hann viðurkenni nú, að ráðist hafi verið stundum að ósekju að þáverandi stjórn. En jeg kynni betur við að þeir, sem ætla að kenna öðrum, lifðu sjálfir eftir kenningum sínum. En þessi hv.þm. hefir enn ekki orðið til þess að taka upp hanskann fyrir andstæðinga sína, þótt á þá hafi verið hallað meira en ástæður voru til. Hann hefir ekki ennþá farið að eins og hv. 2. þm. G.-K. og hv. 3. þm. Reykv. og sett ofan í við sína flokksbræður, ef úr hófi þótti keyra. Að minsta kosti varð slíks ekki vart í tíð fyrv. stjórnar, svo að jeg viti. En þar fyrir er reglan lofsverð og falleg, en jeg býst við, að það muni vera næsta erfitt að fylgja henni. Og þess er þá að vænta, að hv.þm. minnist þess nst þegar hann kemst í stjórnarandstöðu, að hann hefir nú gefið þessa reglu. Fyrir mitt leyti er jeg fús til að reyna að fylgja henni, enda mun tæpast með sanni sagt, að jeg hafi verið sjerstaklega harður í andstöðunni gegn núverandi stjórn.

Magnús Torfason Jeg stend nú upp einungis af því, að kallað var á mig. Að öðru leyti mun jeg ekkert til þessara mála leggja. Jeg skal lýsa yfir því strax, að andstaðan gegn fyrverandi stjórn var að ýmsu leyti mun gæfari en andstaðan gegn núverandi stjórn. Jeg man sjerstaklega eftir því, að sá forsætisráðherra, sem með völdin fór 1926, lýsti því yfir að eldhúsdegi loknum, að eiginlega hefði ekkert verið borið á stjórnina þegar á reyndi, og hygg jeg, að það hafi verið rjett. Enda man jeg það, að við þinglok heyrðist úr mörgum áttum, að það þing hefði verið með friðsamasta móti. Sama er að segja um þingið 1927; það mun hafa verið mesta friðsemdarþing.

Það er nú ekki von að þeir góðu sjeu skammaðir eins og þeir illu

. Já, við skulum nú spara okkur allan mannjöfnuð að sinni. Má vera, að okkur gefist tækifæri til þess á eldhúsdegi. Jeg verð að svara því, sem slegið var fram, að jeg vissi ekki hvað gerst hefði í sáttaumleitunum hæstv.forsrh. Jeg get upplýst það, að jeg átti tal við hæstv.forsrh. skömmu áður en hann hóf milligöngu í kaupdeilunni. Barst þá í tal fyrirskipunin um að innheimta skattaukann, og gat jeg ekki betur skilið en hann sæi eftir að hafa gefið hana út. Jeg get því trúað, að hæstv.forsrh. hafi verið ráðinn í að taka skipunina aftur, ef verkfallinu ljetti af innan skaplegs tíma. Þannig er þessu þá varið. Hafi útgerðarmenn farið fram á eitthvað við stjórnina, þá hefir hún ekkert gefið eftir, nema það sem hún var áður staðráðin í að gera. Að vísu veit jeg ekkert um þetta með vissu, en jeg get þess til, að þannig sje þessu varið. Það er því engin rökrjett ályktun, að þessi eftirgjöf þurfi að standa í beinu sambandi við lausn kaupdeilunnar. Það voru meira en nægar ástæður til þess að hverfa frá því að innheimta skattaukann, og er því ástæðulaust að bendla þeirri ráðstöfun við lausn kaupdeilunnar.

Haraldur Guðmundsson Hv. 1. þm. Skagf. spurði, hvort okkur jafnaðarmönnum hefði verið kunnugt um þenna kaupskap hæstv.forsrh. og útgerðarmanna. Hv. þm. gerði þessa sömu fyrirspurn við síðustu umr. þessa máls, og svaraði þá hv. 4. þm. Reykv. því skýrt og afdráttarlaust, að þeir hefðu enga minstu vitneskju um það haft. Og fyrir mitt leyti get jeg fullyrt það, að ef jeg hefði verið að spurður, hefði jeg aftekið með öllu að ganga að slíku samkomulagi. Jeg veit ekki, hvað hv. 1. þm. Skagf. vill hafa gleggri svör, því einnig hv. 2. þm. Reykv. hefir svarað spurningunni fyrir sitt leyti. Það var hv. 2. þm. Reykv., sem fyrstur hóf máls á þessu hjer í deildinni og beindi fyrirspurn um það til hæstv.forsrh. Þeir þm., sem fundið hafa að gerðum stjórnarinnar í þessu máli, hafa síðan flestir tekið undir ásakanir hans og okkar jafnaðarmanna út af þessu atriði. Jeg þarf því ekki að endurtaka það, sem jeg og flokksmenn mínir hafa sagt um þetta mál. Jeg verð að álíta svör eða svaraleysi hæstv.forsrh. beina og fullnægjandi sönnun þess, að ákveðið samband sje á milli deilulokanna og tilskipunarinnar um að innheimta ekki skattviðaukann. Jeg þykist auk þess hafa fengið fulla vissu um þetta nú undir þessum umræðum. Jeg álít þessa leið háskasamlega, og gersamlega óverjandi að leggja út á hana. Hún er háskaleg að því leyti, að hún gefur báðum aðiljum deilunnar undir fótinn til þess að vera harðari og heimtufrekari í kröfum, einkum þeim, sem betur stendur að vígi og sem kominn er á spenann. Það mun sannast, að þetta mun auka á ósvífni og ágengni útgerðarmanna í kaupdeilum. Mjer segir þungt hugur um næsta ár, þegar þessir samningar eru útrunnir og semja skal á ný. Annar aðiljinn hefir nú heimtað stóran bita og fengið hann, fyrir að leysa skipin úr læðingi. Hvað munu þeir heimta næst? Og skyldi ekki hinn aðiljinn, sjómennirnir, líka geta þegið einhver fríðindi undir slíkum kringumstæðum? Hvernig hugsar stjórnin sjer að leysa slíkar kaupdeilur í framtíðinni? Á það að gerast með svipuðum hætti, eða hvað? Það er ekki minsti vafi á því, að þegar þingið í fyrra samþykti lögin um 25% skattviðaukann, þá var það tilætlun þingsins, að heimildin yrði notuð. Tilgangslaust að setja slík lög ella. Hæstv. forsrh. afsakar þetta með því að segja, að fjárhagurinn hafi verið svo góður þetta ár, að ekki hafi þurft að grípa til heimildarinnar. Það er rjett, að fjárhagurinn er betri en von var til, og afkoma ársins yfir höfuð. En engir ættu að vera þess minnugri en hæstv.forsrh., að hjer í landi er gnótt óunninna en nauðsynlegra verka, sem hrinda hefði mátt í framkvæmd fyrir þær 400–500 þús., sem hann afsalaði ríkissjóði. Mjer virðist hæstv. forseti hafa hjer tekið sjer vald, sem á að vera hjá Alþingi einu, þ. e. tekið af því ráðin og breytt þvert gegn tilætlun síðasta Alþingis um þessi lög. Auðvitað afsakar hæstv.forsrh. þetta með því að segja, að hjer sje einungis um heimildarlög að ræða. En hann má skilja það, að þau lög voru sett til þess að þeim væri framfylgt. En tvent vil jeg leggja hv.þdm. sjerstaklega á minni. Annað það, hve gífurlegt vald útgerðarmenn hafa í þessu landi, að þeir skuli geta svínbeygt hæstv. stjórn til að heykjast á sínum aðal stefnumálum. Ráðherrann hefir oftsinnis lýst því yfir, að hann væri andstæður stefnu íhaldsins í skattamálum. Þess vegna hlýt jeg að álykta á þá leið, að fulltrúar útgerðarmanna hafi knúið hæstv. ráðh. til þess, að fremja þann verknað, sem brýtur í bága við stefnu flokks hans á síðasta þingi. Sennilega hefir hæstv. ráðh. vaxið í augum það böl, sem hann hefir þótst sjá fram á af áframhaldandi verkstöðvun, og þess vegna unnið það til sætta, að hvika frá stefnu sinni. En ekkert sýnir ef til vill betur en þetta, hversu ægilega voldugir umráðamenn framleiðslutækjanna eru. Það sýnir, að á okkar landi er lýðræðið ennþá orðagjálfur eitt, innantómt orð. Örfáir menn ráða yfir atvinnu fjöldans og afkomu allri, og þeir hinir sömu menn taka sjer oft æðsta úrskurðarvald í stórmálum, ekki í orði heldur á borði. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ríkissjóðurinn væri máttur borgaranna til að greiða í ríkissjóðinn. Enda þótt þetta sje harla nýstárleg niðurstaða, má hún þó til sanns vegar færast að því leyti, að ef þessir menn stöðva framleiðslutækin, þá er um leið gjaldgeta almennings þrotin, með öðrum orðum, þá er ríkissjóðurinn þrotinn. Annað er það, sem jeg vildi mega leiða athygli hv.þdm. að, og það er, hve rík sönnun þetta er fyrir hinni knýjandi nauðsyn rannsóknar á hag og rekstri útgerðarinnar, svo að allur almenningur fái að vita, hvað hefir skapað slíka aðstöðu fyrir fáa menn í þjóðfjelaginu. Og jeg get ekki sjeð, hvernig stjórnin getur lagt á móti slíkri rannsókn, eftir alt það, sem undanfarið er, og ekki síst, þegar nú er upplýst hverjir hafi skapað friðarkostina. Það eru ekki útgerðarmenn alment, heldur einungis þeir af þeim, sem loðnastir eru um lófana. Þeir útgerðarmenn, sem tapað hafa, eða eru illa efnum búnir, þeir fá ekkert af þessum ívilnunum. En hinir, sem grætt hafa svo skiftir hundruðum þúsunda, þeim er gefið. Það er tekið frá þeim, sem ekkert hafa, og gefið þeim sem hafa. - Jeg vona, að jeg styggi ekki hv.þm. Dal. þótt jeg segi frá því, að daginn eftir að sættir komust á, sagði hann mjer, að hann hefði heyrt, að ríkisstjórnin hefði lofað að lækka toll á kolum og salti til þess að ívilna útgerðinni. Ef míns álits hefði verið leitað um þetta, hefði jeg verið því mjög mótfallinn, en þó hefði verið ólíkt meira vit í þeirri ráðstöfun en hinni, að gefa eftir tekjuskattsaukann. Slík ívilnun hefði náð til allrar útgerðarinnar, ekki einungis þeir hefðu notið hennar, sem eru stórauðugir og hafa grætt síðastliðið ár stórfje, heldur líka hinir, sem berjast í bökkum. Með því að gefa eftir skattaukann, er þeim einum gefið, sem síst þurfa gjafa við, þeim ríkustu og tekjumestu. Jeg vildi nú að lokum mega vænta þess, að þær umræður, sem nú hafa farið fram um þetta mál, umræðurnar um vinnudóminn, sem stóðu yfir í 4 daga, og loks byrjunin að umræðum um rannsókn togaraútgerðarinnar, mætti verða til þess, að hv.þdm. yrði það ljóst, að sá atvinnurekstur, sem þúsundir eða tugir þúsunda manna eiga afkomu- og bjargarvonir sínar undir, en lýtur stjórn og umráðum nokkurra manna, sem svo láta stjórnast af enn færri mönnum, má ekki vera einkamál þessara manna. Ríkisheildin verður að hafa hlutdeild í rekstrinum framvegis, starfsmennirnir líka. Annars munu aðiljar ávalt tefla á tæpustu vöð, einkum atvinnurekendur, því þegar þeir ráða yfir framleiðslutækjunum, eru það um leið þeir, sem raunverulega ráða í þessu landi.

Ólafur Thors Jeg hefi þegar sagt það um þetta mál, sem jeg hefi ætlað að segja. Jeg stend því upp nú einungis til þess að gera smávægilegar athugasemdir. Jeg sje ekki ástæðu til að gera leik að því, að deila við minn ágæta flokksbróður, hv. 1. þm. Reykv., en jeg get ekki neitað mjer um að benda honum á rökvilluna í því, sem hann hefir sagt um þetta mál. Því verður nefnilega ekki neitað, að talsverður aðstöðumunur er fyrir hæstv. fjmrh. að ljetta af slíkum skatti, þegar sjeð er um afkomu síðasta árs. Ef útlitið er sjerstaklega ískyggilegt, þá er mun meiri ástæða til að safna í kornhlöðu. En hitt er alveg rjett, að ef þetta hefði komið fyrir í tíð fyrverandi stjórnar, þá er ekki minsti vafi um, hvernig núverandi dómsmrh. hefði tekið í málið. Hann hefði áreiðanlega reynt að gera sjer mat úr því. Jeg get sett mjer fyrir hugskotssjónir hinar gleiðletruðu greinar í núverandi stjórnarblaði, sem það hefði birt út af hinu ægilega hneyksli, sem íhaldsstjórnin hefði gert sig seka í. Látið burgeisana kúga sig eða múta sjer til að gefa þeim eftir hálfa miljón króna, úr hálftómum ríkissjóðnum! Það hefði verið sama rollan og hjá hv.þm. Ísaf. En slíkt skiftir mig engu máli. Mín afstaða til málsins er mörkuð af því, hvað rjett er og satt, en ekki af hinu, þótt gera mætti pólitískan mat úr því fyrir minn flokk. Hins vegar er það ekki af hreinskilni mælt, þegar hv.þm. Dal. talar um mig sem „fyrverandi“ stjórnarandstæðing. Eða álítur hv.þm., að maður eigi altaf að lofa alt, sem frá manns eigin flokki kemur, og skamma alt, sem frá andstæðingunum kemur, án nokkurs tillits til þess, hvort slíkt sje rjettmætt eða ekki. Nei, í slíku andrúmslofti væri ekki líft; maður myndi beinlínis kafna. Og jeg vildi þá ekki lengur eiga sæti í þessum sal. Mjer þykir þess vegna næsta hart, að þurfa að sæta dylgjum frá öðrum eins drengskaparmanni og hv.þm. Dal. Það er rjett athugað hjá hv. 1. þm. Reykv., að verið hefði óneitanlega viðfeldnara, að einhverjir aðrir en útgerðarmenn hefðu orðið til þess að taka upp hanskann fyrir stjórnina í þessu máli. Það hefði t. d. staðið honum nær að gera það, eða a. m. k. bregðast betur við því, en raun ber vitni um. Þessi mjög svo rangláti skattur kemur ekki eingöngu niður á útgerðinni, því hún er yfirleitt svo illa stæð, að hún kemst ekki í verulegan skatt í ár. Það eru hinsvegar ýmsir kjósendur hv.þm. (M. J.) sem hagnast á þessari eftirgjöf. Hv. þm. er það líka vel kunnugt, að þau afskifti, sem jeg hefi haft af skattamálum alment, hafa öll miðað að því, að hnekkja tilraunum jafnaðarmanna til þess að sliga atvinnuvegina með ákaflega háum beinum sköttum. Það er alkunnugt, að tilgangur þeirra með þessum háu beinu sköttum, er enginn annar en sá, að eyðileggja alla möguleika til atvinnurekstrar. Þetta er eitt helsta vopn þeirra til þess að ryðja þjóðnýtingunni braut. Viðvíkjandi ræðu hv.þm. Ísaf. skal jeg taka það fram, að þá ræðu hefi jeg heyrt hann flytja áður, og mjer leiðast endurtekningar. En jeg er sammála honum um það, að lausn vinnudeilna með afskiftum ríkisins sje tvíeggjað sverð, einmitt vegna þess, að slíkt gefur báðum aðiljum undir fótinn, eins og hv.þm. tók fram. Í kaupdeilum ala báðir aðiljar tálvonir í brjósti, og hið eina, sem getur gert slíkar tálvonir að engu, er vinnudómurinn. Menn berjast í von um að geta kúgað hinn aðiljann. Um leið og vinnudómur kveður upp dóminn, verða þessar tálvonir að engu. Með vinnudómi er verkföllum og verkbönnum af ljett fyrir fult og alt. Vjer þökkum! Hv. þm. Ísaf. sagði, að við útgerðarmenn ásamt stjórninni hefðum tekið okkur vald til að breyta þvert ofan í fyrirætlanir síðasta Alþingis. Hv. 4. þm. Reykv. sagði í ræðu um daginn, að þýðingarlaust væri að hyggja á þjóðnýtingu hjer á landi í náinni framtíð vegna þess, að Ólafur Thors fengist ekki til að veita fyrirtækjunum forstöðu. Og nú segir annar hv.þm., að jeg hafi átt verulegastan þátt í að breyta skattalöggjöfinni frá síðasta Alþingi. Jeg hlýt, eftir þessu, að vera orðinn ærið voldugur hjer í þessu landi, voldugri en jeg hefi gert mjer grein fyrir. Og jeg er eins og flestir, mjer þykir gott lofið, og því þakka jeg þeim hv.þm. sem nú svo ríkulega hefir látið það í tje. Annars vildi jeg taka það fram, að ef hæstv.forsrh. hefir gert þetta, þá ber hann ábyrgð á því, en ekki jeg. Hann hafði aðstöðu sem fjármálaráðherra til þess að gera það í þessu máli, sem honum þóknaðist. Jeg hafði hinsvegar enga aðstöðu til þess að knýja fram neitt í þessu máli, hvorki slíka eftirgjöf eða annað. Það er næsta broslegt að heyra hv.þm. vera að tala um hið ægilega vald útgerðarmanna á þessu landi, og að þeir hefðu knúið hæstv.forsrh. til þess að víkja frá stefnu flokks síns. Jeg minni á það, að það er ekki stefna Framsóknar að beita þessum beinu sköttum svo óvægilega eins og hjer átti að gera, samkvæmt heimildarlögunum. Það var ekki Framsókn heldur jafnaðarmenn, sem áttu frumkvæðið að þessari löggjöf, og það voru þeir, sem neyddu Framsókn til þess að samþykkja hana vegna þess, að Framsókn þurfti í svipinn að koma í gegn öðru tekjuaukafrv., og þurfti til þess á stuðningi þeirra að halda. Þannig er þessu þá varið. Það eru sósíalistar, sem hafa þetta ægilega vald, og það eru þeir, sem hafa teymt Framsókn nauðuga inn á þessa braut. En það erum þá við íhaldsmennirnir, sem eigum að hafa beint Framsókn inn á rjetta braut, eftir að jafnaðarmenn voru búnir að leiða á villigötur. Það eigum þá að vera við, sem með litlu átaki ljettum kúguninni af. Það var talað um hið ægilega vald útgerðarmannanna í kaupdeilum. Þeir hafa að vísu vald til þess að hætta að leggja fje í útgerðina og láta skipin hætta veiðum. En þeirra vald er sannarlega ekki ægilegra en vald jafnaðarmanna - og sjómannaleiðtoganna, sem kúga sjómennina til þess að fara ekki út í skipin til þess að gegna störfum sínum. Þar má þá maður manni segja. Annars skal jeg taka undir það með hv.þm. Ísaf., að rjettlátara hefði verið að ljetta af tollinum á kolum og salti. Það hefði komið miklu jafnar og rjettlátar niður á hinum ýmsu útgerðarfyrirtækjum, og auk þess munaði miklu meira um það. Skal jeg gjarnan þiggja aðstoð hans og hans flokksmanna til þess að fá þessa tolla afnumda, ef þeir annars vilja bjóða hana. Er það þó ekki venja okkar íhaldsmanna, að vilja leggja lag okkar við jafnaðarmenn að neinu leyti. Það var rjettilega tekið fram, að þessi tekjuskattstilslökun er mjög lítils virði fyrir ýmsa útgerðarmenn, en það er heldur ekki upphæðin sjálf, sem er hjer aðalatriðið. Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, og endurtók það núna í byrjun ræðu minnar, að afturköllun ríkisstjórnarinnar á tekjuskattsviðaukanum væri alment álitin stefnubreyting hjá hæstv. stjórn í skattamálunum. Hún áliti of langt gengið í því að afla ríkissjóði tekna með beinum sköttum, og vildi nú reyna að bæta úr þessu. Útgerðarmenn, og líka hinir smáu, því að nú eru menn aldrei slíku vant farnir að tala um smáa og fátæka útgerðarmenn, taka allir þessum tíðindum með fögnuði. Slík stefnubreyting er miklu nauðsynlegri og meira gleðiefni heldur en þótt ljett sje af tollum, sem meira munar um í bili. Ef útgerðin á að eiga sjer nokkra framtíð, þá verður að ljetta af einhverju af beinu sköttunum, því að það eru þeir, sem alt kæfa niður, þegar annars gengur sæmilega. Það var haft eftir mjer, að tekjuskatturinn væri órjettlátastur allra skatta hjer á landi, Það voru ekki mín orð. Jeg talaði um skattskalann en ekki skattinn sjálfan. Það er skattskalinn, sem er helber vitleysa, og hann verður að laga hið bráðasta. Það, sem gerst hefir í þessu máli, virðist vera spor í þá átt, og vildi jeg óska, að svo yrði haldið áfram.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg stend aðeins upp til þess að bera af mjer sakir. Hv. 1. þm. Skagf. áfeldi mig fyrir, að jeg skyldi þakka hv. 2. þm. G.-K. og hv. 3. þm. Reykv. það drenglyndi, sem þeir nú sýna, þar sem jeg hefði sjálfur aldrei rokið upp til þess að verja fyrverandi stjórn, þegar á hana var ráðist. Þetta er ekki rjett. Að vísu var jeg fyrverandi stjórn yfirleitt andstæður, en þó kom fyrir, að jeg varði hennar málstað, þegar mjer bauð svo við að horfa. Gerði jeg það stundum í fullri andstöðu við mína eigin flokksmenn, og hlaut af nokkra óvild sumra manna, eins og gengur. Stundum ljet jeg að vísu vera að segja skoðun mína, en atkv. mitt bar þá vott um afstöðu mína. Að þessu athuguðu vil jeg álíta, að jeg hafi fult leyfi til þess að þakka hv. 2. þm. G. K. og hv. 3. þm. Reykv. fyrir þeirra framkomu í þessu máli. Vil jeg alls ekki gangast undir það hugarfar, að telja alt ilt hjá andstæðingunum, sem líka kemur fram í því, að telja alt rjett og satt hjá sjer og sínum flokksmönnum. Segi jeg þetta að gefnu tilefni, því að jeg vil ekki fylla hóp þeirra manna, sem telja altaf rjettan málstað sinna flokksmanna, en alt rangt hjá andstæðingunum.

Magnús Guðmundsson Hv. þm. V.-Ísf. hefir misskilið mig, ef hann heldur, að jeg ásaki hann um að vera verri eða óheiðarlegri andstæðingur en aðrir. Það var jeg alls ekki að gera. Jeg benti aðeins á, að hann hefði ekki lifað sjálfur eftir þeirri reglu, sem hann vill svo mjög halda að öðrum. Það var ekki mín meining, að hv.þm. V.-Ísf. væri verri en aðrir. Þvert á móti. Jeg tel hann í hóp hinna bestu þm., í þessu efni. Geri jeg þar mjög upp á milli hans og hæstv.forsrh., sem var ekki vandur að meðulunum og ljet sjer ekki alt fyrir brjósti brenna, þegar hann var í andstöðu við stjórnina. Það var það, sem sló mig, þegar hv.þm. V.-Ísf. fór að verja hann í sambandi við framkomu hv. 3. þm. Reykv. í þessu máli.

Sigurður Eggerz Aðeins stutt athugasemd. Jeg átaldi það sama og hv. 2. þm. Rang., að ekki væri hægt að knýja fram upplýsingar frá hæstv. stj. um það, hvers vegna hún hafi gefið eftir tekjuskattsviðaukann, en það þó orðið opinbert leyndarmál. En Alþingi á heimtingu á, að frá því sje skýrt hreint og afdráttarlaust. Jeg lýsti því yfir í ræðu í góðri trú, að hæstv. stj. hefði gefið viðaukann við tekjuskattinn eftir til þess, að koma sættum á í vinnudeilunni. Hún hefði álitið útlitið svo ískyggilegt, að þessa væri þörf. En því þá ekki að viðurkenna allan sannleikann, þó lagt sje út á varhugaverða braut. Umræður eru nú farnar að verða nokkuð persónulegar, og kvarta menn undan óblíðum árásum og vitna í meistara Jón og Vídalínspostillu. Hæstv. forsrh. heldur sjálfsagt, að jeg viti ekki mikið í Vídalínspostillu. Svo mikið veit jeg þó, að þar eru margir reiðilestrar. Það er auðvitað best að hafa góða stjórn, en það er nú því miður sjaldan því láni að fagna, að stjórnin sje góð. Góð verður stjórnin því aðeins, að hún fái reiðilestur við og við. Andstöðuflokkurmn þarf að vera sterkur, og þjóðin á kröfu á því, að hann segi stjórninni kröftuglega til syndanna og vaki vandlega yfir öllum axarsköftum hennar. Það er aðhald fyrir alla. Vil jeg segja, að verstu dauðamerkin í stjórnmálunum eru það, ef andstöðuflokkarnir þegja. Þá er eitthvað ekki gott á ferðinni. Ef nú á að fara að ganga svo langt, að maður megi ekki spyrja hæstv. stj. í mesta sakleysi um mikilvæg atriði, þá fer að verða lítið gaman að sitja á þingi. Jeg veit, að það er svo suður á Ítalíu, að þar mega þm. ekkert segja, sem stygt getur stjórnina, og Mussolini mun hafa rekið alla andstæðinga sína burtu af þinginu. Mun jeg aldrei beygja mig undir slíka þögn, eins og jeg gat um áðan, enda hygg jeg að kjósendur mínir vestur í Dölunum mundu lítt una slíku athafnaleysi.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Við höfum nú rætt um þetta mál næstum allan þennan fundartíma og 2 undanfarna daga. Verð jeg nú að segja í lok þessarar umr., að þrátt fyrir allar þessar umr. hefir ekkert nýtt komið fram í málinu, og þm. engar nýjar upplýsingar fengið. Tel jeg vafasamt fyrir þá, sem til þessa hafa stofnað, hvort þeir eigi að teygja lopann lengur. Jeg hefi sjálfur talað lítið, og tel tíma þingsins illa varið með þessu lagi. Vil jeg aðeins minnast á tvo aðilja, sem hér hafa látið til sín heyra. Annar aðiljinn eru tveir helstu fulltrúar útgerðarmanna hjer í hv. deild, og er jeg þeim þakklátur fyrir afskifti þeirra af málinu og vingjarnleg ummæli í minn garð. Hinn aðiljinn eru hv. 1. þm. Reykv. og forstjóri þeirrar bankastofnunar, sem á allan sinn hag undir velgengni útgerðarinnar. Hafa báðir þessir hv.þm. endilega þurft að láta ljós sitt skína og það í litlu samræmi við áður nefnda aðstöðu sína, í slíku stórmáli sem verkfallið var.

Sigurður Eggerz Jeg get ekki skilið, hvers vegna hæstv.forsrh. er að blanda mjer sem bankastjóra Íslandsbanka inn í þetta mál. Jeg hefi sem þm. minnar þjóðar fullan rjett til þess að gera mínar fyrirspurnir til hæstv. stjórnar, og fá upplýst slík felumál sem þetta. Stjórn Íslandsbanka er hjer ekki til umræðu, og hæstv.forsrh. hafði enga ástæðu til þess að blanda mjer sem slíkum inn í þessar umræður. Ef hæstv.forsrh. hefði sýnst jeg vinna á móti sátt í vinnudeilunni, gat þetta verið annað mál, en því fór fjarri. Hitt er annað mál, að jeg álít það ráð, sem nú var notað, ekki vera til frambúðar, og ekki muni vera unt að fara slíka hættuleið framvegis. Jeg hefi reynt af fremsta megni að stuðla að því, að frv. um dóm í vinnudeilum nái fram að ganga, en jeg hefi hvorki heyrt hæstv.forsrh. eða form. bankaráðsins minnast á hann einu orði. Á bak við tjöldin er það fullyrt, að hæstv. stj. hafi lofað jafnaðarmönnum því, að vinnudómsfrv. skuli falla. Er það illa farið, því að þjóðin heimtar vinnufrið, og hann verður best trygður með vinnudómstól.

Magnús Jónsson Mjer skildist á ummælum hv.þm. V.-Ísf., þegar hann talaði um sinn eigin heiðarleik, að hann væri eiginlega að blanda eitri í kaleikinn. Jeg hóf hjer andstöðu með því, að ávíta hæstv. stj. fyrir að neita þinginu um upplýsingar í mjög mikilsverðu máli. Er það óhæfileg regla, ef hæstv. stj. leysir stórdeilur á þann hátt, sem nú hafa verið leiddar getur að, og neitar svo þm. um allar upplýsingar í málinu. Megi maður svo ekki gera fyrirspurnir undir svona kringumstæðum, þá verð jeg að segja, að mjer finst vera orðið alveg ólíft á þingi. Jeg skal skjóta því til hv. 2. þm. G.-K., að ummæli mín átti ekki að skilja svo, að jeg áliti orð hans og hv. 3. þm. Reykv. minna virði af því, að þeir væru útgerðarmenn. Síður en svo. Ég veit að þeir láta það engin áhrif hafa á sig, þó að þeir hafi haft fjárhagslegan hagnað fyrir sín fyrirtæki af þessari lausn málsins. En jeg tel vitnisburð þeirra minna virði vegna þess, að ef hæstv.forsrh. er bundinn þagnarskyldu í þessu máli, þá eru það einmitt þessir hv.þm., sem hafa múlbundið hann. Er því ekki nema eðlilegt, að þeir taki upp þykkjuna fyrir hann. Það fer fjærri því, að jeg eigi erfitt með að verja framkomu mína í þessu máli fyrir mínum kjósendum. Bara að hæstv.forsrh. eigi ekki erfiðara með að telja sínum kjósendum trú um, að hann hafi hér verið að gera þeim gagn. Og það mun hann finna, að það verður við ramman reip að draga, þegar hann ætlar að fara að leysa kaupdeilur í framtíðinni á sama hátt og nú. Hann er búinn að gefa mönnum svo mikið undir fótinn með milligjöf úr ríkissjóði, að aðiljar vinnudeilunnar geta sagt eins og kjósandinn í New York: „Jeg er ekki enn búinn að ákveða, hvað jeg geri, því að jeg veit ekki hvað boðið verður í atkvæðið.“ Mun það sýna sig á sínum tíma, hvor okkar hæstv.forsrh. á hægara með að verja sína framkomu í þessu máli fyrir hv. kjósendum. Þarf jeg svo ekki að fjölyrða frekar, því að þetta mál er alveg upplýst.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vildi aðeins geta þess, þar sem hv. 1. þm. Reykv. finst svona óþolandi að sitja á þingi, og hv.þm. Dal. þykir það svona afskaplega leiðinlegt, að vestur í Dölum mundi engin sorg verða þótt hann fri. Þar mundi þvert á móti verða almenn gleði og fögnuður.

Haraldur Guðmundsson Jeg vildi aðeins beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. Dal., hvort Íslandsbanki álíti frv. um dóm í vinnudeilum vera sitt sérstaka hagsmunamál. Ummæli þessa hv.þm. gáfu tilefni til þess að ætla, að svo væri.

Sigurður Eggerz Hv. þm. Ísaf. veit það vel, að Íslandsbanki blandar sjer ekki í kaupdeilur og mun ekki gera. Ástæðan fyrir þessum ummælum mínum var sú, að hæstv.forsrh. dró mig inn í umræðurnar sem bankastjóra Íslandsbanka, en önnur ekki.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Samkvæmt því, sem fram kom við 2. umr. þessa frv., þá hefir allshn. leyft sjer að koma fram með 2 brtt., og eru þær á þskj. 101. Sú fyrri, sem er viðbót við 5. gr. frv., er tekin upp úr vatnalögunum, eins og reyndar fyrri hluti þeirrar gr. er. Að vísu telur n., að það hefði nægt, sem fyrir var, en telur þó rjett, út af því umtali, sem um þetta hefir orðið, að láta síðari hl. gr. fylgja með. Hin brtt.n. er við 12. gr. Er það að vísu orðabreyting, en má þó á vissan hátt skoðast sem efnisbreyting. En þess ber að gæta, að prentvilla hefir komist inn í þessa brtt. Þar stendur: „forgangsrjett“, en á að vera „forgöngurjett“. En jeg býst nú ekki við, að það komi að sök, ef hæstv. fors. vill bera brtt. upp með fyrirvara um þetta. Jeg býst nú ekki við, að um brtt. á þessu þskj. verði miklar umr. nje mikil andstaða gegn þeim. Þá eru enn nokkrar brtt. við frv. á þskj. 104, frá hv. 3. landsk. (JÞ). Allshn. hefir ekki haft aðstöðu til að taka afstöðu til þeirra. En frá mjer sjeð eru þær sumar hverjar heldur til bóta, en þó ekki allar. Sú 1. er um að úr 1. gr. falli orðin „innan þinglýstra takmarka“. Þetta hefir nú held jeg ekki mikla þýðingu, en þó held jeg það óþarft, því að jeg veit ekki betur, en að til sjeu lög, sem gera að skyldu, að öll landamerki sjeu þinglýst. 2. brtt. á þskj. 104, um að fella burt orðið „(jarðhita)“ get jeg ekki fylgt, en n. hefir óbundið atkv. um hana. Um hinar er það að segja, að jeg álít þær heldur til bóta. 4. brtt. er sjálfsögð og í samræmi við okkar till., þótt okkur hafi sjest yfir að koma fram með hana. Tvær þær síðustu eru orðabreytingar, sem vera má að sjeu til bóta.

Jón Þorláksson Jeg hefi leyft mjer að bera fram nokkrar brtt. á þskj. 104, til viðbótar brtt. þeim, er hv.allshn. ber fram á þskj. 101, en þeim er jeg samþykkur. Jeg skal þá víkja nokkuð að brtt. mínum. Sú 1. er við 1. gr„ að orðin „innan þinglýstra takmarka“ falli burt. Það skiftir sennilega ekki miklu máli, hvort þessi brtt. er samþ. eða ekki. En burtfelling þessara orða er til samræmis við vatnalögin. Jeg geri ekki ráð fyrir því, að það sje meiningin að binda þennan umráðarjett aðeins við þær landeignir, sem hafa þinglýst landamerki. En nú er það svo, að ekki er áskilið um allar landeignir, að þær hafi þinglýst landamerki. Þannig er það með lóðir kaupstaða og kauptúna, annara en Reykjavíkur. Þá mun og svo vera um ýmsa almenninga, að þar mun ekki vera um þinglýst landamerki að ræða. En svo hefir einnig komið fyrir, að landamerkjum hefir verið þinglýst, sem þó er ágreiningur um. Og jeg tel ekki rjett, að mönnum sje með þinglýsingu þrætuparta gefinn í lögum þessum rjettur til hagnýtingar hveraorku. Er það eitt rjett, að hverkaorkan fylgi landeign eins og hún verður eftir að ágreiningur er jafnaður. - En jeg skal þó játa, að þetta skiftir ekki miklu máli. Þá er 2. brtt. á þskj. 104, að úr 1. gr. falli orðið „(jarðhita)“. Er það einnig gert til að samræma þetta frv. vatnalögunum. Þar er viðurkendur rjettur manna til rennandi vatns, eða þess vatns, sem er á yfirborði jarðar, þar með taldir hverir og laugar. En þar er engin skýring um eignarrjett á jarðhita. Ef því þetta orð væri látið standa, þá mætti líta svo á, að verið væri að teygja ákvæði um eignarráð lengra en annars mun vera tilætlunin með þessu frv., þannig að allur sá hiti, sem hægt er að leiða að yfirborði jarðar, sje jafnlögmæt eign landeiganda og hverir og laugar eru nú. Þessi brtt. er og í samræmi við 12.–14. gr. frv., því með brtt.hv.allshn. við 12. gr. er það fyllilega ljóst, að rjettur landeiganda til jarðhita getur horfið yfir til þess, sem borunarleyfi fær. Mjer finst því ekki rjett að gefa það í skyn í 1. gr., að rjettur landeiganda verði meiri en hann áður hefir verið og verður eftir 12.–14. gr. þessa frv. Um 3. brtt. á þskj. 104 vona jeg að verði enginn ágreiningur. Það er ákveðið í 12. gr. frv., að leyfishafi greiði árlegt gjald í ríkissjóð. Brtt. fer fram á það, að gjald þetta megi falla burt, ef virkjað er til almenningsþarfa eingöngu. Eru samsvarandi ákvæði um þetta í vatnalögum og sjerleyfislögum. Annars vil jeg aðeins leiða athygli hv.þdm. að því, að í 12. gr. eru notuð 2 orð um framkvæmd á notkun jarðhita, sem jeg tel þó að eigi að merkja hið sama. Í tveim stöðum er talað um „hagnýtingu“ hitans, en í einum stað er talað um „virkjun“ þess jarðhita sem finst. Jeg skil það svo, að þessi orð merki hið sama, að það sje ekki einungis um vinslu hreyfiorku að ræða, heldur og líka bein not hitans, t. d. til upphitunar o. fl. 4. brtt. mín við 14. gr. er bein afleiðing af brtt.hv.allshn. En svo eru tvær síðustu brtt. á þskj. 104, við 15. og 16. gr. frv. að í stað „til virkjunar“ komi „til orkunýtingar“. Þarna virðist orðið virkjun notað í annari og þrengri merkingu en í 12. gr. í 15. gr. segir: „Til virkjunar jarðhita, sem borað hefir verið fyrir, þarf leyfi ráðherra, ef meira en 500 hestöfl (hreyfiafl) eru, og fara að öllu leyti með sem vatnsafl væri eftir vatnalögum“. Þarna skilst mjer, að leita þurfi leyfis ráðherra í samræmi við vatnalögin og sjerleyfislögin, ef um svo stórfelda orkunýtingu er að ræða. En brtt. mín á að fyrirbyggja það, að þetta gildi, ef vatnið er t. d. leitt í hús til upphitunar, því mjer skilst það ekki vera meiningin með frv. Ef sá skilningur er rjettur, er einnig rjett, að fyrir orðið virkjun komi orðið orkunýting.

Jón Jónsson Þetta frv. hefir hlotið nokkuð misjafnar undirtektir. Það kom fyrir Nd. snemma á þingi í fyrra. En þar fjekk það slæmar undirtektir og var svæft í nefnd. En nú hefir því hjer verið tekið opnum örmum. Mjer finst frv. þetta athugavert að því leyti, að það tryggir að mínu áliti ekki nægilega vel eignarrjett manna yfir löndum sínum. Að vísu segir 1. gr. frv. svo, að jarðhiti fylgi landeign hverri, en mjer finst það ekki nægilega trygt með frv., að landeigandi fái fullar bætur af þeim, er nýtt getur jarðhitann skv. frv. Hv. 3. landsk. vill nú líka láta strika út úr 1. gr. orðið „jarðhita“. En jeg get ekki fallist á, að það sje rjett. Jeg lít á jarðhitann sem hver önnur gæði, sem jörð fylgir og eigandi jarðar hefir keypt með jörðinni. Hitt er annað mál, þótt ríki og sveitafjelög geti tekið þann hita í sínar þarfir, þegar heill almennings krefur, svo sem er um ýms önnur gæði, enda mun það heimilt eftir núgildandi lögum. En hitt er álitamál, hvort rjett er að hleypa hverjum einstakling að þeim rjetti, að mega bora innan annara manna landeigna eftir jarðhita í gróðaskyni fyrir sjálfan sig. Þá vildi jeg leyfa mjer að beina einni fyrirspurn til hv.allshn., út af orðalagi 2. málsgr. 12. gr. frv. Þar er kveðið svo að orði, að lögreglustjóri skuli skyldur að tilkynna landeiganda, að sótt hafi verið um borunarleyfi, áður en leyfið er veitt. Jeg veit nú ekki, hvort þetta ber að skilja svo, að í þessu ákvæði felist forgangsrjettur fyrir landeiganda til að framkvæma sjálfur hið fyrirhugaða verk. Ef svo er, þá kemur það óskýrt fram. Eftir frv.gr. er svo að sjá, að það eigi aðeins að láta landeiganda vita af þessu. En jeg tel rjett, að landeigandi ætti forgangsrjett, og væri veittur nægilega rúmur tími til ákvörðunar um það, hvort hann vill eða getur notað hann, t. d. eitt ár. Ef svo er ekki gert, þá tel jeg að rjettur landeiganda sje ekki vel trygður. Jeg hygg, að það geti verið álitamál, hvort samþykkja skuli þetta frv. Og jeg skal játa, að jeg hefi ekki lagt mig mjög mikið eftir því, þar sem jeg hefi ekki átt við þá staðhætti að búa, að þeir hafi gefið mjer sjerstakt tilefni til umhugsunar um þetta efni. En mjer finst þó mikið álitamál, hvort rjett sje að veita hverjum sem vill heimild að löndum annara manna vegna þessarar starfrækslu, nema þá að hæfilegt gjald komi fyrir þennan rjettindamissi til landeiganda. Þá tel jeg og, að ákvæði 12.–14. gr. geti orðið til mikilla óþæginda fyrir hið opinbera, hjeraðsstjórnir og ríkisstjórn, þar sem greiða skal borunarmanni fult gjald fyrir unnið verk og bætur fyrir rjettindamissi, ef taka þarf orkuna til almennra þarfa. Jeg held, að ekki væri skaði skeður, þótt þessar gr., 12.–14., væru feldar úr frv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það eru aðeins örfá orð, vegna fyrirspurnar hv. 6. landsk. Hann spurði, hvað meint væri með tilkynningu þeirri til landeiganda, sem um getur í 12. gr. frv. Jeg lít svo á, að í þessu sje fólgin viðurkenning á rjetti landeiganda til þessara gæða, og vil því ekki fella þetta orð niður úr 1. gr. frv. En jeg veit ekki, hvort hv. samnefndarmenn mínir eru mjer sammála í þessu atriði, því að það hefir ekki verið rætt sjerstaklega í n. Jeg álít, að landeigandi eigi rjett til þessara gæða, ef hann getur fært sönnur á, að hann geti notfært sjer hann. Auðvitað má setja takmark um það, hvenær hann eigi að vera búinn að nota rjettinn, en jeg álít það ekki til bóta. Landeigandi er að mínum dómi fyrsti aðili í þessu máli, og það má ekki veita öðrum borunarleyfi, nema landeigandi hafi ekki getað fært líkur fyrir, að hann gæti hagnýtt sjer þennan rjett. Mjer hefir ekki gefist tilefni til að fara fleiri orðum um þetta, en jeg vil árjetta það, að jeg get ekki fallist á, að felt verði niður orðið „jarðhiti“. Og jeg býst við, að þeir, sem vilja fella niður 11.–13. gr. frv., vilji enn síður missa það.

Jón Þorláksson Hv. 6. landsk. vildi gera það úr brtt. minni við 1. gr. frv., að jeg vildi fella burt eignarrjett landeigandans að jarðhitanum. Þetta er misskilningur. Jeg held því fram, að rjettur jarðeigandans eigi, samkv. löggjöfinni, að halda áfram að vera sá sami og hann nú er, og get ekki fundið neina ástæðu til breytinga á þessum grundvallaratriðum, þó að tekið sje fyrir að greiða fyrir hagnýtingu jarðhitans. En rjettur landeigandans er ákveðinn í vatnal. frá 1923. Þau lög voru undirbúin af milliþinganefnd á árunum 1917–19, og þó að þá nefnd greindi á um margt, var öll nefndin sammála því, að telja hveri, laugar og ölkeldur til landsgæða. Um jarðhitann tók nefndin ekkert sjerstakt fram. Sú stj., sem lagði vatnalagafrv. fyrir þingið, naut stuðnings þess flokks, sem hv. 6. landsk.þm. taldi sig til þá, og frv. var samþ. óbreytt, hvað þetta atriði snertir, af þinginu. Þetta var árið 1923, og hefir síðan haldist óbreytt. En smátt og smátt hefir mönnum orðið ljósara, að hægt er að hagnýta jarðhitann betur, og bæta þannig úr brýnni þörf, sem ekki hefir verið hægt að fullnægja alt frá landnámstíð. Það, hve mikla þýðingu það hefir, að allur fjöldi manna geti hagnýtt sjer þennan hita, sýnir, að ekki er rjett að gera rjett landeigandans ríkari en hann er nú. Jeg skil ekki þann hugsunarhátt hv. 6. landsk., að ekki megi veita einstökum mönnum rjett til borunar, af því að þeir muni þá taka upp á því að gera það í gróðaskyni, vegna þess, að ef rjettur landeigandans er aukinn frá því, sem nú er, mundi hann auðvitað gera þetta sama, og taka þannig rjettinn frá almenningi, sem hefir brýna þörf fyrir þennan hita. Ef landeigandinn aftur á móti hefði þennan rjett nú, mundi jeg beygja mig undir það, en á frv. er bersýnilegt, að hjer er um aukningu á rjetti hans að ræða.

Jón Jónsson Jeg get verið þakklátur hv.frsm. (IP) fyrir það svar, sem hann gaf við fyrirspurn minni, því að það gekk í þá átt, sem jeg hafði kosið: að landeigandi hefir forgangsrjett til að leita að jarðhita í landareign sinni og starfrækja hann. Viðvíkjandi því, sem hv. 3. landsk. (JÞ) sagði um jarðhitann, vil jeg taka það fram, að jeg hefi hvergi orðið þess var, að vatnal. ræddu beint um hann. Jeg er að vísu ekki löglærður maður, það skal jeg fúslega viðurkenna, en jeg held að mjer sje óhætt að fullyrða, að þau fjalla svo að segja eingöngu um rennandi vatn, svo að með þeim hefir engu verið slegið föstu um rjett manna til að hagnýta sjer jarðhita. En jeg tel jarðhitann eitt af þeim gæðum, sem hverri jörð fylgja, og skoða hann þess vegna sem eign landeigandans. Og þegar verið er að setja löggjöf um þetta efni, finst mjer sjálfsagt, að það sje tekið skýrt fram. Þá þótti hv. 3. landsk. það ósamræmi hjá mjer, að jeg skyldi ekki vilja auka rjett einstakra manna til að starfrækja jarðhita í annars manns landi, en hinsvegar kveða skýrt á um rjett landeigandans. Þetta finst mjer ekki ósamræmi. Jeg tel rjett, að landeigandi hafi forgangsrjett til að hagnýta sjer þessi gæði sinnar eigin jarðar, og að ekki eigi að veita öðrum þennan rjett. nema með samþykki hans.

Jón Þorláksson Jeg get ekki fallist á, að brtt. mín fari fram á að taka þann jarðhita frá landeigendum, sem þeir nú eiga. En í frv. eru sett nauðsynleg ákvæði, með tilliti til reynslu nútímans, um það, hvernig fara skuli með þann jarðhita, sem ekki hefir komið fram á yfirborðið og liggur svo djúpt, að ekki næst til hans nema með borun. Og það er aðeins um þetta atriði, sem ágreiningur er á milli mín og hv. 6. landsk. Okkur greinir með öðrum orðum á um það, við hvað eigi að binda eignarrjett á hita, en hann er þess eðlis, að hann hlýtur að vera bundinn við þann hlut, sem heitur er. Þegar hitinn kemur upp á yfirborðið, má auðvitað segja, að landeigandinn eigi allan þann hita, sem þar er, en löggjöfin hefir ekki slegið neinu föstu um það, hve djúpt eignarrjettur á hita nái. Það hefir verið gert, að því er málma snertir, og jeg er hræddur um, að þetta sje miðað við það. En þó að því sje slegið föstu, að Jón Jónsson eigi einhverja jörð, er ekki þar með sagt, að hann eigi allan þann hluta jarðkúlunnar, sem er á milli miðdepils jarðar og blettsins, sem hann býr á.

Páll Hermannsson Mjer þykir rjett að gera grein fyrir atkvæði mínu. Það hefir verið minst á það af hv. 3. landsk., að landeigendur ættu ekki að lögum þann hita, sem fengist með borun í þeirra landi. Þetta er að minni hyggju rjett, og stafar af því, að það er nýtt hjer á landi, að hiti fáist upp á yfirborðið á þennan hátt. Hvað þetta snertir, er því þessi lagasetning nýmæli. Hv. 3. og 6. landsk.þm. (JÞ og Jón J) virðist vera á gagnstæðri skoðun. Hv. 3. landsk. vill ekki auka rjett landeigandans, en það vill hv. 6. landsk. gera. Um þetta má auðvitað deila. Mjer finst eðlilegast, að fara mitt á milli, þannig að jarðeigandinn hafi forgangsrjett til að leiða hitann upp á yfirborðið, sjálfum sjer og landareign sinni til gagns, en sje skyldur til að láta þennan rjett af höndum til annara, ef hann getur ekki nje vill ráðast í þetta sjálfur. Mjer finst þetta í samræmi við eignar- og afnotarjett á því, sem á yfirborðinu er. Jeg mun því greiða atkv. á móti öðrum lið brtt. á þskj. 104, en hún ræðir um að felt verði niður orðið „jarðhiti“ úr 1. gr. frv. Jeg vil skilja þetta atriði svo, að jarðeigandi hafi forgangsrjett til að hagnýta sjer jarðhita í landareign sinni. Annars er þetta óskýrt í frv., en jeg er samþykkur þeirri skoðun, sem virðist felast í því.

Flm. (Magnús Jónsson) Mál þetta er svo einfalt, að allir hljóta að sjá við hvað er átt, er því ekki þörf á að hafa langa framsögu fyrir því. Dócentsembættin öll við háskólann hjer eru þannig, að þeir sem í þeim eru, verða að hafa eins mikla kenslu á hendi og sumir alveg samskonar kenslu og prófessorarnir. Starfið er því hið sama, en laun dócentanna eru minni. Nú er ekki farið fram á að breyta dócentsembættunum í prófessorsembætti, heldur er hjer farið fram á að dócentar fái sömu rjettindi og prófessorar, þegar þeir hafa náð lágmarkslaunum þeirra, eða eftir 6 ára starf. Er þetta mjög svipað fyrirkomulag eins og við mentaskólann, þar sem adjunktar verða yfirkennarar á ákveðnum árafresti. Jeg býst nú við, að allir hv.þm. sjeu mjer samdóma um það, að hjer sje um rjettlætiskröfu að ræða. En það, sem þá er um að gera, er það, hvort hv. þingmenn láta sjer vaxa í augum þann litla kostnað, sem breyting þessi kann að hafa í för með sjer fyrir ríkissjóð. Því að þess ber líka að gæta, að venjulega komast menn ekki að háskólakennaraembættum fyr en þeir eru orðnir nokkuð fullorðnir. Getur því tæplega orðið um langan tíma að ræða, sem dócentarnir væru í hærra embætti sökum þessarar breytingar. Til þess að vinna nokkuð upp af þeim kostnaðarauka, sem af þessu kynni að leiða, vil jeg benda á, án þess þó að jeg vilji nokkuð til þess hvetja, að breyta mætti til í lagadeildinni, taka þar upp eitt dócentsembætti í stað eins prófessorsembættisins, sem nú er. Umsókn þessi kom frá dócentunum í fyrra, en var þá ekki borin upp í þinginu sökum þess, að þá var í einu þessu embætti maður, sem ekki var í náðinni hjá núverandi stjórn, en nú er honum vikið burtu um stundarsakir að minsta kosti, og þessvegna er málinu nú hleypt inn í þingið. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar, en óska að málinu verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.