Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hinn 1. febr. 1979 var fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. samþykkt á ríkisstjórnarfundi. Áætlunin var síðan lögð fram á Alþingi í síðustu viku í ítarlegri skýrslu. Ástæðan fyrir því, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin var ekki lögð fram fyrr en eftir áramót, var fyrst og fremst sú, að ekki vannst tími til þess vegna anna við fjárlagagerðina og tekjuöflunarfrumvörp ríkisstj. í tengslum við fjárlögin, sem nauðsynlegt var að afgreiða fyrir jólin. Ég vil geta þess, að veruleg samráð voru höfð við aðila vinnumarkaðarins meðan unnið var að undirbúningi áætlunarinnar og við undirbúning frv. til l. um heimild til lántöku o. fl. sem hér er til umr. Jafnhliða þessari skýrslu er nú flutt frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar 1979. Tilgangur þessa frv. er að gefa lánsfjáráætluninni og fjárfestingaráformunum, sem hún lýsir, meiri festu. Efni frv. er tvíþætt. Annars vegar fjallar það um ráðstafanir á innlenda lánamarkaðnum til þess að tryggja fjáröflun fjárfestingarlánasjóða. Hins vegar felur frumvarpið í sér heildaráætlun um lántökur erlendis til allra opinherra framkvæmda, hvort sem þær eru á vegum ríkisins eða sveitarfélaga, og til fjárfestingarlánasjóða. Fram úr þessari áætlun má helst ekki fara á þessu ári, ef takast á að lækka skuldir þjóðarinnar út á við á næstu árum. Ég mun hér á eftir gera nánari grein fyrir þessu frv., sem kalla mætti frumvarp til lánsfjárlaga, fyrir árið 1979, þar sem það ákveður hvernig afla skuli lánsfjár til opinberra þarfa á þessu ári. Hér er um að ræða mikilvæga fjárráðstöfun sem rík ástæða er til að löggjafinn fjalli um. Í hinu fræga frv. til l. um stjórn efnahagsmála og ráðstafanir til þess að draga úr verðbólgu og stuðla að framförum í þjóðarbúskapnum, sem forsrh. hefur samið, eru sérstök ákvæði um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. Þar er t. d. lagt til að ríkisstj. leggi fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir eitt ár í senn og að hún skuli fylgja fjárlagafrv. Markmið slíkrar áætlunar á skv. frv. að vera að tryggja að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peningamála og lánamála samrýmist þjóðhagslegum markmiðum og að fjármagni sé beint til þeirra framkvæmda, sem skila mestum arði í þjóðarbúið. Að sjálfsögðu ber ætíð að taka ríkt tillit til félagslegra sjónarmiða. Síðan eru mörg ákvæði um áætlunina, bæði undirbúning hennar og meðferð svo og hvað í henni skuli felast. Ég álít að það verði til mikilla hóta í hagstjórn ef þetta frv. forsrh. verður samþykkt, en ég vík hér sérstaklega að ákvæðum um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun þar sem ég er nú að ræða þau mál. Áður en gerð er grein fyrir frv. í einstökum atriðum mun ég fara nokkrum almennum orðum um skýrsluna um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 og stefnu ríkisstj. í fjárfestingarmálum. Um einstök atriði vísa ég á skýrsluna sjálfa, sem er mjög ítarleg, en þm. hafa haft góðan tíma til að kynna sér hana. Eins og fram kemur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna er það meðal brýnustu verkefna á sviði efnahagsmála að tryggja hæfileg fjárfestingarumsvif í landinu og greiðsluafgang á fjárlögum ríkisins, en hvort tveggja er nauðsynlegt til þess að draga úr verðbólgu og koma í veg fyrir viðskiptahalla. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni er mörkuð sú umgjörð fjárfestingar og útlána á þessu ári sem ríkisstj. telur hæfilega til þess að ná þessum markmiðum. Áætlun þessi er fjórða árlega heildaráætlunin um lánastarfsemi í landinu sem lögð er fram á Alþingi. Fyrri áætlanir hafa í senn falið í sér stefnuyfirlýsingu ríkisstj. í lána- og fjárfestingarmálum og beina áætlun um framkvæmdir og lántökur á vegum hins opinbera í tengslum við fjárlagafrv. Í áætluninni fyrir árið 1979 er þessari venju fylgt, en í henni er lögð ríkari áhersla en áður á fjárfestingarstjórn, og er það í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hér er því ekki síður um fjárfestingaráætlun en lánsfjáráætlun að ræða. Í heild gefur skýrslan yfirlit yfir uppruna og ráðstöfun lánsfjár á árinu 1979 og skiptingu þess eftir lánveitendum og lánþegum. Áætlunin er samin á vegum fjmrn. í samvinnu fjárlaga- og hagsýslustofnunar, Framkvæmdastofnunar ríkisins, Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar. Áætlanir og spár um fjárfestinguna í heild eru gerðar af Þjóðhagsstofnun. Undirbúningsvinna að því er tekur til lánamála er að mestu unnin í hagfræðideild Seðlabankans. Efni um ríkisframkvæmdir og fjáröflun til þeirra er unnið í fjárlaga- og hagsýslustofnun í samvinnu við hin einstöku ráðuneyti. Útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóða eru reistar á efni frá Framkvæmdastofnun ríkisins og Húsnæðismálastofnun ríkisins. Lánsfjáráætlunin er reist á þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar og spá Seðlabanka um þróun greiðslujafnaðar 1979, sem settar voru fram í desember 1978, en nokkur endurskoðun þessara áætlana hefur verið gerð samhliða lokafrágangi áætlunarinnar. Í skýrslunni er fyrst fjallað um meginatriði efnahagsstefnu ríkisstj. og almennar efnahagshorfur. Síðan er fjallað um áætlun ríkisstj. um opinberar framkvæmdir sem fjár er aflað til með lánum. Þessu næst er vikið að málefnum banka, fjárfestingarlánasjóða og lífeyrissjóða svo og áformaðri erlendri lántöku. Þá er í sérstökum köflum heildaryfirlit yfir lánsfjármarkaðinn, fjárfestinguna og fjármögnun hennar, en í töfluviðauka er að finna yfirlit yfir niðurstöður áætlunarinnar. Í skýrslunni er einnig birt sérstakt yfirlit yfir opinbera öflun lánsfjár og ráðstöfun þess á lánsfjáráætlun 1979. Þetta yfirlit fylgir einnig því frv., sem hér er til umræðu, og mun ég gera nánari grein fyrir því hér á eftir. Markmið áætlunarinnar eru að: Stefnt verði að jöfnuði í viðskiptum við útlönd á árinu 1979 og dregið úr erlendum lántökum. Mörkuð verði gjörbreytt fjárfestingarstefna. Með samræmdum aðgerðum verði fjárfestingu beint í tæknibúnað, endurskipulagningu og hagræðingu í þjóðfélagslega arðbærum atvinnurekstri. Fjárfesting í landinu verði sett undir stjórn sem marki heildarstefnu í fjárfestingu og setji samræmdar lánareglur fyrir fjárfestingarsjóðina í samráði við ríkisstj. Dregið verði úr fjárfestingu á árinu 1979 og heildarfjármunamyndun verði ákveðin takmörk sett. Aðhald í ríkisbúskap verði stóraukið og áhersla lögð á jafnvægi í ríkisfjármálum. Dregið verði úr verðþenslu með því að takmarka útlán og peningamagn í umferð. Jafnhliða þessum markmiðum þarf að gæta þess, að atvinnuöryggi sé tryggt. Í samræmi við þessa stefnu er nauðsynlegt að halda aukningu þjóðarútgjalda í skefjum og er áhersla lögð á að draga úr fjárfestingarútgjöldum, en það verður að hafa í huga að fjárfesting úr hófi fram er ein af ástæðum verðbólguþróunar undanfarinna ára. Til þess að sinna því tvíþætta verkefni að tryggja hæfileg heildarumsvif í fjárfestingarstarfsemi og beina fjármagninu í þau verkefni, sem skila mestu í þjóðarbúið, beita stjórnvöld ýmsum aðferðum: Í fyrsta lagi beinum ákvörðunum um fjárfestingu hins opinbera með framkvæmda- og fjármagnsframlögum, hvort sem framkvæmdaféð er fengið með skattheimtu eða lántökum. Í öðru lagi ákvörðunum um lánskjör bæði hjá bönkum og sparisjóðum og á lánum til fjárfestingar. Raunhæf vaxtakjör stuðla að auknum innlendum sparnaði og eru þannig forsenda þess, að lánsfjárþörf til framkvæmda verði í ríkari mæli en ella mætt með innlendu fé. Lánskjörin þarf einnig að samræma milli lánastofnana. Í þriðja lagi ráða fjárfestingarstyrkir, framlög ríkisins til fjárfestingarlánasjóða og skattmeðferð fjárfestingarfjár fyrirtækja miklu um fjárfestinguna. Í fjórða lagi er mikilvægt að gerðar séu strangar og samræmdar kröfur til þjóðhagslegrar arðsemi þeirra framkvæmda sem framlög eða lán eru veitt til, hvort sem þær eru á vegum hins opinbera eða einkaaðila. Einnig er brýnt, að erlendar lántökur verði ákveðnar innan ramma heildaráætlunarinnar, sem markast af framleiðslugetu þjóðarbúsins og endurgreiðslugetu á komandi árum. Fjárlögin og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í sameiningu lýsa stefnu ríkisstj. í þessum efnum. Afskipti stjórnvalda mótast að talsverðu leyti af þeim markmiðum sem menn koma sér saman um, þótt auðvitað sé um það ágreiningur hvort þeim verði betur náð með heinum aðgerðum stjórnvalda eða óbeinum aðgerðum eða jafnvel afskiptaleysi. Fyrir mína parta mundi ég svara spurningunni um almenn afskipti hins opinbera gagnvart atvinnurekstri þannig, að ég tel að afskipti hins opinbera eigi einkum að beinast að umgjörð starfseminnar fremur en að starfseminni sjálfri. Með markmiðinu um jöfnuð í viðskiptum við útlönd á árinu 1979 er vexti þjóðarútgjalda þröngur stakkur skorinn. Hallalaus utanríkisviðskipti eru hins vegar nauðsynleg forsenda þess, að unnt verði að draga úr skuldasöfnun erlendis á næstu árum. Þar sem horfur eru á að viðskiptakjör þjóðarinnar verði lakari á þessu ári en í fyrra felur það markmið í sér að halda verður vexti þjóðarútgjalda - og þar með innflutningi - innan þeirra marka sem möguleg útflutningsaukning setur. Í ljósi þess að áframhaldandi aðhald að þorskveiðum er nauðsynlegt, auk þess sem hyggja þarf að loðnuveiðunum, er ekki við því að búast að útflutningsframleiðslan í heild geti aukist um meira en 2–3% á þessu ári. Í þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar, sem sett var fram í byrjun desembermánaðar s. l., var gert ráð fyrir 9–10% samdrætti fjármunamyndunar á árinu 1979. Fjárfestingaráætlunin felur í sér nokkru minni samdrátt, eða um 7%. Gætir hér einkum atvinnuöryggissjónarmiða, auk þess sem nú er meira vitað um fjárfestingaráformin. Með tilkomu hinnar geigvænlegu olíukreppu, sem nú ríður yfir hagkerfið, fer áhugi manna á orkuframleiðslu og vaxandi. Í áætluninni er gert ráð fyrir samdrætti í fjárfestingarframkvæmdum atvinnuveganna. Annars vegar dregur úr skipakaupum frá fyrra ári og hins vegar verða framkvæmdir við járnblendiverksmiðjuna mun minni á þessu ári en í fyrra. Bygging íbúðarhúsa er talin munu verða svipuð á yfirstandandi ári og var í fyrra. Áætlun þessi gerir ráð fyrir samdrætti í framkvæmdum hins opinbera um 5% frá fyrra ári að raungildi. Hitaveituframkvæmdir eru í heild taldar munu dragast saman um 13–14%, enda er ýmsum stórum áföngum þar ýmist lokið eða um það bil að ljúka. Í þessari áætlun er þó gert ráð fyrir verulegum lánveitingum til hitaveituframkvæmda sveitarfélaga við ýmsar nýjar framkvæmdir. Stærsta verkefnið á þessu sviði er áframhaldandi framkvæmdir við Hitaveitu Akureyrar, eða alls 1800 millj. kr. Sennilega þarf eitthvað meira fé ef ákveðið verður að ljúka þessari framkvæmd að fullu á þessu ári, sem væri auðvitað mjög æskilegt, sérstaklega miðað við þau nýju viðhorf sem hafa skapast með tilkomu olíukreppunnar. En til annarra hitaveituframkvæmda á vegum sveitarfélaga verður aflað alls 1345 millj. kr., m. a. til Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, Hitaveitu Vestmannaeyja og Hitaveitu Egilsstaða. Auk þess nær lánsfjárútvegun til fjarvarmaveitu á Höfn í Hornafirði og á Ísafirði. Enn fremur er gert ráð fyrir áframhaldandi framkvæmdum við Hitaveitu Reykjavíkur og Suðurnesja. Um nánari skýringar á þessum atriðum vísa ég til töfluyfirlita í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, þar sem öllum þessum atriðum eru gerð glögg skil. Það má segja, að brýnt sé að þessum framkvæmdum verði hraðað eftir föngum þannig að þær komi sem fyrst að gagni, og veldur hér um, eins og ég tók fram áður, ekki síst hin geigvænlega olíuverðshækkun á síðustu vikum og mánuðum. Þessar framkvæmdir eru því tvímælalaust mikil þjóðþrifafyrirtæki vegna þess orkusparnaðar sem þær hafa í för með sér, bæði fyrir þjóðina í heild og eins fyrir þá sem þjónustunnar njóta. Til greina kemur að sveitarfélög fresti einhverjum framkvæmdum og gefi hitaveitum forgang. Innlend fjármögnun þessarar framkvæmda kemur úr Lánasjóði sveitarfélaga, Orkusjóði og einnig sjóðum sveitarfélaga og fyrirtækjanna. Í áætlun þessari er enn fremur sýnd erlend lántaka vegna framkvæmda sveitarfélaga og fyrirtækja þeirra, og vík ég nánar að því síðar. Í öðrum greinum opinherra framkvæmda verður einnig nokkur samdráttur, en þó minni. Þannig felast í þessari áætlun veruleg umsvif á ýmsum sviðum framkvæmda sem til framfara horfa, t. d. á sviði orkumála og samgangna. Til vegamála verður t. d. varið 13 098 millj. kr. Lántökur til vegamála eru ráðgerðar samtals 3130 millj. kr. samkv. áætluninni. Samkvæmt þessari áætlun verður heildarfjárfestingin í landinu innan við fjórðung af þjóðarframleiðslu 1979, samanborið við 26–27% árið 1978, 281/2% árið 1977 og um 30% árið 1976. Nákvæmlega talið nemur heildarfjárfesting áætlunarinnar um 24.5% af þjóðarframleiðslu ársins, ef erlendi þátturinn í framkvæmdum við álverið er undanskilinn, enda eykur hann ekki erlendar skuldir Íslendinga. Áætluð fjárfesting á árinu 1979 nemur 182 milljörðum króna, sem skiptist þannig, að fjárfesting atvinnuveganna nemur 79 milljörðum, íbúðabyggingar 44 milljörðum og opinberar framkvæmdir 59 milljörðum króna. Þótt þeirri stefnu sé fylgt í þessari áætlun, að dregið verði úr fjárfestingu í heild, felur hún jafnframt í sér að fé er beint til framkvæmda í fiskvinnslu og iðnaði, fyrst og fremst til þess að bæta tæknibúnað og framleiðni. Þannig aukast útlán fjárfestingarlánasjóða til þessara greina að raunverulegu verðgildi verulega á þessu ári, einkum til fiskvinnslu, og er útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs, sem ríkisstj. hefur staðfest og hér er byggt á, við þetta miðuð. Í þessu skyni hefur einnig verið ákveðið að beina innlendu lánsfé, bæði frá lífeyrissjóðum og skyldusparnaðarfé ungmenna, til atvinnuveganna. Nú er útlit fyrir að aukning þjóðarframleiðslunnar verði um 1.5% á árinu 1979. Viðskiptakjarahorfur eru hins vegar mjög óvissar, einkum vegna ástandsins í olíuviðskiptum í heiminum. Ef svo fer sem nú horfir, að viðskiptakjörin rýrni verulega á árinu, yrði aukning þjóðartekna minni eða jafnvel engin. Framan af árinu 1978 fór verðbólga vaxandi. Í febrúar 1978 var vísitala framfærslukostnaðar 37% hærri en á sama tíma árið áður, en í ágúst var árshækkunin komin upp í nær 52%, eða nær jafnmikil og hún varð mest á árinu 1975. Með niðurfærsluráðstöfununum í september var mjög dregið úr hækkun framfærsluvísitölunnar frá ágúst til nóvember, en þrátt fyrir þessar aðgerðir var hækkunin milli nóvember 1977 og nóvember 1978 um 47%. Verðbreytingar í nóvember og desember voru hins vegar heldur minni 1978 en 1977, m. a. vegna aukinna niðurgreiðslna í desember, og var árshækkun vísitölu framfærslukostnaðar komin niður í 38% í lok ársins. Meðalhækkun milli áranna 1977 og 1978 var um 44%, en 30% milli áranna 1976 og 1977. Áætlað er að við lok síðasta árs hafi vísitala framfærslukostnaðar verið um 15% hærri en að meðaltali á árinu öllu. Í þessari tölu gætir verulegra áhrifa niðurfærslu verðlags í september og desember, að þeim frátöldum hefði vísitalan um áramót orðið rúmlega 20% hærri en ársmeðaltalið. Í forsendum þjóðhagsspár fyrir árið 1979 er miðað við, að neysluvöruverð hækki um 33% að meðaltali á árinu og um 30% frá upphafi til loka ársins. Þetta fæli í sér umtalsverða verðbólguhjöðnun á þessu ári. Sá árangur næst þó ekki nema fylgt verði þeirri stefnu í kauplags- og verðlagsmálum, að hækkun peningalauna verði minni en fylgir óbreyttu kerfi vísitölubindingar launa. Þessu yrði einnig að fylgja strangt aðhald í verðlagsmálum. Á sömu forsendum er fjárfestingar- og lánsfjáráætlun þessa árs miðuð við 34% hækkun byggingarvísitölu. Til þess að ná því markmiði að draga verulega úr verðbólgu á þessu ári er ekki aðeins nauðsynlegt að móta markvissa stefnu í tekju- og verðlagsmálum. Aðgerðir í ríkisfjármálum, peninga- og lánsfjármálum og fjárfestingarmálum eru ekki síður nauðsynlegar. Aðhaldi í ríkisfjármálum er markaður rammi í fjárlögum fyrir árið 1979 og lánsfjáráætlunin mótast af þeirri nauðsyn, að útlán og peningamagn í umferð breytist ívið minna en verðhækkun samkvæmt þessari spá. Er þá einkum nauðsynlegt að hafa hemil á peningaútstreymi úr Seðlabankanum og lántökum erlendis. Í áætluninni er gert ráð fyrir að erlendar lántökur verði takmarkaðar við 39 milljarða króna á þessu ári og miðist við að mæta afborgunum erlendra lána og nauðsyn þess að bæta gjaldeyrisstöðuna. Almennar erlendar lánsfjárþarfir ríkisins, þegar tekið hefur verið tillit til þeirrar fjármögnunar sem tryggð verður með sérstökum hætti, nema samtals nálægt 11 677 millj. kr. eða 34.3 millj. Bandaríkjadala, miðað við 340 kr. gengi dalsins. Auk þess bætast svo við þarfir Framkvæmdasjóðs Íslands og Byggðasjóðs, samtals að upphæð 5430 millj. kr., eða um 16 millj. Bandaríkjadala. Heildarfjárþarfirnar virðast því vera nálægt 17 107 millj. kr., eða um 50.3 millj. dala. Á þessu ári og næstu árum er nauðsynlegt að greiða niður að verulegu leyti gjaldeyrislán sem Ísland fékk hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á erfiðleikaárunum 1974 og 1975. Brýnt er að þessi lán verði greidd nú þegar bærilega árar, til þess að eiga á ný aðgang að þeim þegar á móti kann að blása. Lántökur á næstu árum verður að miða við að greiðslubyrði erlendra lána fari ekki upp fyrir 14–15% af gjaldeyristekjum og verði þó helst lægri til jafnaðar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er lögð á það áhersla, að stefnt verði að jöfnuði í viðskiptum við útlönd og dregið verði úr erlendum lántökum. S. l. 4 ár hefur greiðslubyrði afborgana og vaxta af löngum erlendum lánum verið þessi í hlutfalli við útflutningstekjurnar: Árið 1978 nálægt 13.7%, árið 1977 13.7%, árið 1976 13.8% og árið 1975 14.2%. Árið 1979 er greiðslubyrðin áætluð innan við 14%. Á yfirstandandi ári munu áætlaðar nettólántökur nema 4% af útflutningstekjum og 1.8% af vergri þjóðarframleiðslu, en samsvarandi tölur fyrir árið 1978 eru 4.2% og 2.2%. Þrátt fyrir að nokkuð hafi hægt á skuldaaukningunni erlendis á árinu 1978 er engu að síður ljóst að greiðslubyrðin kann að þyngjast á næstu árum, jafnvel þótt útflutningstekjur aukist jafnt og þétt, hvað þá ef afturkippur kemur af einhverjum sökum í útflutningstekjur. Þessi áætlun felur þó í sér að nettólántaka Íslendinga erlendis verði lægra hlutfall af þjóðarframleiðslu en á undanförnum árum. Frekari framkvæmdir en gert er ráð fyrir í þessari áætlun hljóta að kalla á aukna erlenda skuldasöfnun og eru því ekki ráðlegar. Það er rétt að vekja á því athygli, að smátt og smátt sverfur að svigrúmi til að fjármagna framkvæmdir með innlendu lánsfé. Verðbólgan brennir innlenda fjármagnsmyndun á báli sínu meira og meira eftir því sem hún geisar lengur. Fyrir þessu mega menn ekki loka augunum. Meðan Íslendingar geta fengið erlent lánsfé til framkvæmda er hægt að byggja upp og halda uppi atvinnu með þeim hætti. En hvað gerist svo þegar erlenda lánstraustið er þorrið? Á öllu veltur að efla og treysta heilbrigt atvinnulíf í landinu. Á þann hátt einan getum við tryggt næga atvinnu. Um sinn kann mikil verðbólga og mikil atvinna að fara saman. En að því kemur e. t. v. fyrr en margan grunar, að svona gífurleg verðbólga kippir fótum undan mikilli atvinnu og háu kaupgjaldi. Við þurfum því einnig að treysta efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. En víkjum nú nánar að frv. því sem hér er til umræðu. Eins og ég gat um áður, felur frv. þetta í sér nauðsynlegar ráðstafanir til þess að markmiðum stjórnvalda í fjárfestingar- og lánamálum verði náð. Í sérstöku yfirliti, sem fylgir athugasemdum við frv., er sýnd opinber öflun lánsfjár og ráðstöfun þess á lánsfjáráætlun 1979. Heildarlánsfjáröflun er áætluð rösklega 51 milljarður króna, þar af nemur innlend fjáröflun 23 milljörðum og erlendar lántökur 28 milljörðum. Á síðasta ári nam heildarlánsfjáröflun tæplega 41 milljarði og er hér því um að ræða fjórðungsaukningu að krónutölu, en 6–7% samdrátt að raunvirði. Innlend fjáröflun nam í fyrra 21 milljarði, en erlendar lántökur 20 milljörðum. Innlend fjáröflun til opinberra framkvæmda er talin nema 5.2 milljörðum króna, þar af 4.2 milljarðar með sölu ríkisskuldabréfa og tæplega 1 milljarður af innheimtufé af endurlánuðu spariskírteinafé ríkissjóðs. Innlend fjáröflun til fjárfestingarlánasjóða nemur 17.8 milljörðum. Erlend lán vegna opinberra framkvæmda nema 22.6 milljörðum og vegna fjárfestingarlánasjóða 5.4 milljörðum, þar af nemur erlend lánsfjáröflun vegna Framkvæmdasjóðs alls 3950 millj. kr. og til Byggðasjóðs er áformað að afla erlendra lána alls 1480 millj. kr. til greiðslu á fjármagnsútgjöldum við byggðalínur. Ráðstöfun þessa lánsfjár skiptist þannig, að til opinberra framkvæmda renna 27.8 milljarðar, en til fjárfestingarlánasjóða um 23.3 milljarðar. Má þar nefna að frv. felur m. a. í sér ákvæði um kaup lífeyrissjóða á verðtryggðum skuldabréfum, m. a. af Framkvæmdasjóði og Byggingarsjóði ríkisins, og að húsnæðismálastjórn veiti Framkvæmdasjóði Íslands lán af skyldusparnaði ungmenna. Ég mun nú fara nokkrum orðum um einstakar frumvarpsgreinar, en þó aðeins stikla á stóru og vísa í athugasemdir frv. um nánari skýringar. 1. og 2. gr.: Erlendar lántökur til framkvæmda vegna A- og B-hluta ríkissjóðs nema alls 9295 millj. kr., en námu 4866 millj. kr, í lögum um heimild til erlendrar lántöku fyrir árið 1978 sem afgreidd voru með lánsfjáráætlun þess árs. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1979 nemur erlend lánsfjáröflun til A- og B-hluta fjárlaga alls 10 555 millj. kr. Nauðsynleg lántökuheimild er 1260 millj. kr. lægri þar sem erlendrar lántökuheimildar vegna byggingar jarðstöðvar var aflað í lögum nr. 120/1978, um ábyrgðarheimildir og heimild til lántöku vegna endurskoðaðrar lánsfjáráætlunar 1978. Innlendar lántökur vegna A- og B-hluta fjárlaga nema hins vegar 5175 millj. kr., þar af verðbréfaútgáfa 4200 millj. kr. og innheimta af endurlánuðu spariskírteinafé 975 millj. kr. Ástæða er til að geta þess, að við höfum nokkrar áhyggjur af sölu verðbréfa á innlenda markaðnum. Verðbólgan er hér að verki sem viðar og vegur jafnt og þétt að sparnaðarviðleitni almennings. Um ráðstöfun lánsfjárins vísast til fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar og nánari skýringar yfirlitsins sem fylgir frv. Ég vil þá víkja næst að 3. gr. frv. Nýmæli þessarar greinar er að inn í lög nr. 82/1977 eru nú sett ákvæði um að lífeyrissjóðir á samningssviði ASÍ kaupi skuldabréf Byggingarsjóðs ríkisins fyrir 20% af ráðstöfunarfé, innan þess ramma er lögin að öðru leyti setja. Jafnframt er ákveðið að fjmrn. setji með reglugerð ákvæði um framkvæmd og tímasetningu þessara skuldabréfakaupa innan ársins og hafi heimild til ákvörðunar um af hvaða aðilum lífeyrissjóðirnir kaupa skuldabréf, enda séu ávöxtunarkjör sambærileg. Gert er ráð fyrir að sett verði nánari ákvæði um framkvæmd greinarinnar í reglugerð. Talið er að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í landinu nemi um 27 milljörðum króna á þessu ári. Gert er ráð fyrir að um þriðji hluti þess fjár verði lánaður til íbúðarlánasjóða og atvinnuvegasjóða. Það er ákaflega þýðingarmikið að samstaða náist um skipulega ráðstöfun verulegs hluta af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. Má raunar segja að það sé ein af veigameiri forsendum fyrir áætlunarvinnubrögðum og allri viðleitni til að beina lausu fjármagni þjóðarinnar að þjóðhagslega hagnýtum verkefnum. 4. gr.: Framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar eru áformaðar alls 7320 millj. kr. á árinu 1979. Framkvæmdir við Hrauneyjafoss nema alls 4860 millj. kr., en þá hafa stjórnvöld ákveðið að dregið verði úr framkvæmdaáætlun ársins 1979 um sem svarar 2600 millj. kr. Þrátt fyrir minni verkhraða 1979 en áður var áformað er að því stefnt, að virkjuninni megi ljúka haustið 1981. Til lokaframkvæmda við Sigöldu er fyrirhugað að verja 674 millj. kr. og 397 millj. kr. til annarra verkefna á vegum fyrirtækisins. Þá nema vaxtagreiðslur 1299 millj. kr. Erlendar lántökur nema alls 6500 millj. kr., en eigið fé fyrirtækisins og framlag ríkissjóðs nemur 730 millj. kr. Framkvæmdir Hitaveitu Akureyrar hófust 1977 og standa enn. Til þessara framkvæmda var veitt ábyrgðarheimild að fjárhæð 4800 millj. kr. 1978. Í frv. þessu er leitað heimildar til ábyrgðar á erlendu láni, alls 1800 millj. kr., vegna ársins 1979. Einnig ei leitað heimildar um ábyrgð vegna lántöku alls 1345 millj. kr., en fjármagn þetta er ætlað til hitaveituframkvæmda víðs vegar um landið. Lánsfjáröflun þessi miðast við eftirtaldar framkvæmdir: Hitaveita Egilsstaða 170 millj. kr. Hitaveita Vestmannaeyja 300 millj. kr. Fjarvarmaveita á Höfn í Hornafirði 65 millj. kr. Hitaveita Borgarfjarðar og Akraness 750 millj. kr. Hitaveita Sauðárkróks 60 millj. kr. Fjármögnun þessara framkvæmda verður einnig innlend, bæði úr Lánasjóði sveitarfélaga, Orkusjóði og einnig sjóðum sveitarfélaga og fyrirtækjanna. Lánveitingar eða ábyrgðir af ríkisins hálfu verða ekki veittar til einstakra hitaveitna fyrr en iðnrh. hefur veitt einkaleyfi til rekstrar og skilyrðum orkulaga um einkaleyfisveitingu er fullnægt. Í orkulögum segir að einkaleyfisumsókn skuli fylgja fullnægjandi uppdrættir af fyrirhugaðri hitaveitu, kostnaðaráætlun og rekstraráætlun. Einkaleyfi skal því aðeins veitt að ráðherra telji, að fengnu áliti Orkustofnunar, að uppdrættir og áætlanir séu tæknilega réttar, hitaveitan verði þjóðhagslega hagkvæmt fyrirtæki og fullnægi hitaþörf svæðisins og að tryggður sé eðlilegur og truflunarlaus rekstur, eftir því sem aðstæður leyfa. Mun ég þá víkja að 6. gr. frv. - Í fyrri lögum um lántökur hefur ekki verið gerð sérstök grein fyrir lánsfjáröflun Reykjavíkurborgar eða borgarfyrirtækja. Þetta er nú gert enda þótt Reykjavíkurborg ábyrgist sjálf eigin skuldbindingar. Lántökuheimild til annarra sveitarfélaga nemur alls 900 millj. kr. Af þessari fjárhæð eru 245 millj. kr. vegna fjárhagsvanda Vestmannaeyjakaupstaðar í samræmi við tillögur úttektarnefndar þeirrar er um málið fjallaði, 340 millj. kr. vegna sorpeyðingarstöðvar á Suðurnesjum og 315 millj. kr, vegna annarra verkefna. Framkvæmdir Orkubús Vestfjarða á sviði raforkumála eru fyrirhugaðar alls 450 millj, kr., þar af nemur lánsfjáröflun 400 millj. kr. Einnig er heimild til lántöku alls 65 millj. kr. vegna fjarvarmaveitu Ísafjarðar. Erlend lántaka fjárfestingarsjóða mun aukast verulega frá fyrri árum, einkum af völdum aukinna hagræðingarlána og fyrirgreiðslu við skipasmíðastöðvar. Erlend lántaka Framkvæmdasjóðs er áætluð 3950 millj. kr. Auk þess mun Byggðasjóður hafa milligöngu um útvegun erlends láns vegna fjármagnsútgjalda byggðalína. Þrátt fyrir nokkurt aðhald í útlánum verður svigrúm til þess að beina sérstaklega fjármagni til fiskvinnslu og iðnaðar. Lánsfé til Fiskveiðasjóðs hefur verið aukið að því marki, að sjóðurinn geti lánað 2000 millj. kr. til fiskvinnslu. Til viðbótar kemur svo lánafyrirgreiðsla til hagræðingarlána af gengismunarreikningi að fjárhæð 1200 millj. kr. Fiskveiðasjóður mun því lána 3200 millj. kr. til fiskvinnslu. Auk þess verður Byggðasjóði aflað sérstaks lánsfjár, 900 millj. kr., frá Framkvæmdasjóði til að bæta stöðu fyrirtækja í sjávarútvegi. Ríkisstj. mun svo beita sér fyrir því, að Byggðasjóður láni af öðru fé sínu 1000 millj. kr. til fiskvinnslu á þessu ári. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin gerir því ráð fyrir að beina samtals 5100 millj. kr. til fiskvinnslufyrirtækja, jöfnum höndum til uppbyggingar, hagræðingar og til að bæta stöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Á árinu 1972 ákvað stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að gera áætlun um uppbyggingu og hagræðingu í frystiiðnaðinum. Á árunum 1972–1978 munu heildarframkvæmdir í hraðfrystihúsunum hafa numið um 30 milljörðum kr. á verðlagi ársins 19~8 og eru þá framkvæmdir ársins 1978 áætlaðar. Lánveitingar Fiskveiðasjóðs til frystihúsa á sömu árum og sama verðlagi námu um 8.8 milljörðum kr. og Byggðasjóðs um 3.4 milljörðum kr., eða samtals um 12.2 milljörðum kr., sem er um 40% af heildarframkvæmdum. Auk þessara sjóða hafa aðrir smærri veitt nokkur lán til frystihúsa og umtalsverðar fjárhæðir erlendra lána hafa fylgt vélum og tækjum sem keypt hafa verið erlendis. Landshlutaskipting framkvæmda á verðlagi ársins 1978 er svo hljóðandi: Suðurland 2505 millj. kr., Reykjanes 5009 millj. kr., Reykjavík 3296 millj. kr., Vesturland 3315 millj. kr., Vestfirðir 6044 millj. kr., Norðurl. vestra 1728 millj. kr., Norðurl. eystra 2799 millj. kr., Austurland 5494 millj. kr. Alls 30 193 millj. kr. sem varið hefur verið til uppbyggingar í hraðfrystiiðnaðinum á árunum 1972–1978. Þá er einnig áformað að halda áfram uppbyggingu vinnslustöðva í landbúnaði, en til þess hefur verið varið 4 milljörðum kr. á árunum 1974–1978, ef miðað er við verðlag ársins 1978. Á lánsfjáráætlun er áformað að Framkvæmdasjóður útvegi Byggðasjóði 200 millj. kr. til þess að breyta lausaskuldum bænda í löng lán. Í því skyni að tryggja skipasmíðastöðvunum verkefni mun ríkisstj. heita sér fyrir erlendri lántöku Framkvæmdasjóðs og annarri fjárútvegun þannig að Framkvæmdasjóður geti lánað sérstaklega 1250 millj. kr. til skipasmíðaverkefna á árinu 1979. Þessu fé verður ráðstafað með samþykki iðnrh., sjútvrh. og fjmrh. Lánveiting þessi er háð samkomulagi við launþegasamtökin um kaup skuldabréfa af Framkvæmdasjóði og Byggingarsjóði ríkisins. Þetta fé renni til hagræðingar og til viðbótar venjulegri fyrirgreiðslu Fiskveiðasjóðs og annarra sjóða við fiskiskipasmíði innanlands, sem áætluð er 2700 millj. kr. á árinu, og venjulegu lánsfé til viðgerða á fiskiskipum innanlands úr Framkvæmdasjóði og Byggðasjóði. Ráðgert er að innlendum skipasmíðastöðvum verði heimilað að taka erlend bráðabirgðalán á byggingartíma skips sem Fiskveiðasjóður yfirtaki og verði lánsupphæðin miðuð við sama hlutfall og Fiskveiðasjóður lánar hverju sinni. Heimildin taki bæði til nýsmíði og meiri háttar breytinga, en einungis til stærri skipa, þ. e. togara og nótaskipa. Tímalengd hins erlenda láns skal miðast við það sem almennt tíðkast um útflutningslán með skipum smíðuðum erlendis. Heildarlánveitingar Fiskveiðasjóðs til þessa verkefnis verða ákveðnar síðar, m. a. með tilliti til hagræðingarfjár vegna skipasmíða, og koma til frádráttar samsvarandi lánveitingum sem innifaldar hafa verið í áætlunum Fiskveiðasjóðs og Framkvæmdasjóðs innan marka lánsfjáráætlunar þessa árs. Ríkisstj. getur auk þess, sem fram er sett hér, heimilað Framkvæmdasjóði að taka 1000 millj. kr. sérstaklega að láni á árinu til hagræðingar í undirstöðugreinum atvinnulífsins. Verulegu fjármagni verður beint til uppbyggingar iðnaðar, auk þess sem áður er greint frá. Ráðgert er að Iðnlánasjóður láni 2613 millj. kr. og Iðnþróunarsjóður 1000 millj. kr. Þá munu Byggðasjóður, veðdeild Iðnaðarbankans og Iðnrekstrarsjóður einnig lána talsvert til iðnaðaruppbyggingar. Á árunum 1972–1978 hafa verið lánaðir 21.5 milljarðar kr. til iðnaðaruppbyggingar í landinu og er þá miðað við verðlag ársins 1978. Í fjárfestingarspá er reiknað með svipuðu magni framkvæmda við íbúðabyggingar og árið 1978 og munu útlán íbúðarlánasjóða aukast sem svarar áætlaðri hækkun byggingarkostnaðar. Lánveitingar þessara sjóða munu því nema svo til sama hlutfalli af fjárfestingu í íbúðarhúsnæði, tæpum 30% hæði árin. Á móti nokkrum samdrætti almennra íhúðabygginga koma framkvæmdir á félagslegum grundvelli sem færst hafa í aukana og bera með sér hærra lánahlutfall en almenn íbúðarlán, svo og tilfærsla íbúðarlána í sveitum frá Stofnlánadeild landhúnaðarins til Byggingarsjóðs ríkisins. Heimilt er að taka fjáröflun Byggingarsjóðs ríkisins til endurskoðunar á árinu ef: sjóðurinn getur ekki staðið við lögbundnar og venjubundnar skuldbindingar og hætta er á að til alvarlegs atvinnuleysis komi í byggingariðnaði. Í 11. gr. er fjallað um skyldusparnaðarfé ungmenna, en það mun nú koma til skiptingar þannig, að til Byggingarsjóðs ríkisins renna 2500 millj. kr., til Framkvæmdasjóðs Íslands 2000 millj. kr. og Stofnlánadeildar landbúnaðarins 400 millj. kr. Skyldusparnaður ungmenna í sveitum, 400 millj. kr., mun enn á þessu ári ganga til Stofnlánadeildar landbúnaðarins til þess að mæta viðbótarlánum til íbúðarhúsa. Frá og með árslokum 1979 er sparnaði þessum ætlað að ganga til Byggingarsjóðs ríkisins eins og lánveitingar til íbúðarbygginga í sveitum. Lántaka Framkvæmdasjóðs Íslands hjá Byggingarsjóði ríkisins af skyldusparnaðarfé verður með hliðstæðum kjörum og Byggingarsjóður nýtur að jafnaði af þessu lánsfé. Ég vil þó taka fram að til greina kæmi að Byggingarsjóður lánaði Framkvæmdasjóði aðeins í milljarð af skyldusparnaðarfé, en Atvinnuleysistryggingarsjóður 1 milljarð í staðinn. Þetta má athuga nánar í meðferð þeirrar nefndar sem fær þetta mál til meðferðar. Í samræmi við markaða stefnu í fjárlögum um skerðingu á framlögum til fjárfestingarsjóða er nauðsynlegt að lögum nokkurra sjóða verði breytt og fjalla 12.–19. gr. frv. um það. Sé ég ekki ástæðu til að fara um það sérstaklega fleiri orðum. Lögbundnar fjárveitingar til Ferðamálasjóðs voru lækkaðar um 10% eins og framlög til annarra fjárfestingarsjóða og nemur framlagið því alls 36 millj. kr. Samkvæmt lögum nr. 60/1976, um skipulag ferðamála, skal tiltekinn hluti af veltu Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli renna til þessarar starfsemi. Tekjustofni þessum er nú breytt þannig að 10% af skilum Fríhafnarinnar til ríkissjóðs renna til ferðamála. Þetta mál er rétt að athuga nánar í n. sem fjallar um þessi mál. Það er nokkuð stórt stökk tekið í þessu sambandi og e. t. v. ástæða til að athuga það nokkru nánar. Vegna ástands á erlendum fjármagnsmörkuðum hefur yfirleitt ekki verið völ á erlendum lánum til nægilega langs tíma, miðað við eðlilegan afskriftartíma þeirra framkvæmda sem með þeim hafa verið fjármagnaðar. Veldur þetta örum afborgunum og þungri greiðslubyrði á næstu árum. Rétt þykir að fjmrh. geti í samráði við fjvn. tekið lán til greiðslu annarra lána sé slíkt talið heppilegt. Sams konar heimild er nú veitt stjórn Landsvirkjunar til breytingar lána og af sömu ástæðum. Ég hef nú gert grein fyrir skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 og frv. til laga um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og ráðstafanir vegna áætlunarinnar, sem ef til vill væri rétt að nefna einu nafni lánsfjárlög. Ég er sannfærður um að þennan þátt í fjármála- og fjárfestingarstjórninni þarf að bæta og skapa þannig meiri festu í undirbúningi og þinglegri meðferð fjárfestingaráætlana og lánsfjáröflunar. Hvort tveggja hefur nokkuð farið úr böndum á undanförnum árum, og mun ég fyrir mitt leyti vinna að því að koma þessum málum fyrir með ákveðnari hætti en verið hefur. Ég hef áður vikið að fyrirhugaðri lagasetningu í þessu sambandi. Ég leyfi mér að leggja til að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Til umr. er frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979. Áætlun hæstv. ríkisstj. um fjárfestingar og lánsfé á árinu 1979 hefur legið fyrir um nokkurt skeið, að vísu styttri tíma en þurft hefði að vera. Ég vil í upphafi vekja athygli á því, sem reyndar kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að við ræðum þessa áætlun nú 28. febr. eða rúmum tveimur mánuðum eftir að fjárlög voru samþ. á Alþingi. Ég minnist þess frá því að lánsfjáráætlun var fyrst samin í því formi sem hún er til umr. í dag, þ. e. a. s. fyrir árið 1976 og reyndar síðar, að gagnrýnt var hversu seint hún væri lögð fyrir Alþ. og þm. gæfist ekki tækifæri til að fjalla um þessa áætlun á sama tíma og fjárlög væru til umr. hér á hv. Alþ. Þetta var vissulega rétt gagnrýni og var reynt að bregðast við henni með þeim hætti að áætlunin væri fyrr á ferðinni. Tókst við 2. umr. fjárl. fyrir árið 1978 að leggja áætlunina fram og gera grein fyrir henni þegar 2. umr. fjárl. fór fram. Jafnframt var það frv., sem er fylgifiskur þessarar áætlunar, lagt fram, en fyrir því mælt síðar. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. lagði fram fjárlagafrv. sitt gerði hún vitaskuld ráð fyrir að svipuð vinnubrögð yrðu viðhöfð og taldi eðlilegt að þessi áætlun yrði enn fyrr á ferðinni en tíðkast hafði. Ég held að það hafi komið fram í grg. fyrir fjárlagafrv, eða í framsöguræðu hæstv. fjmrh., fjárlagaræðu hans. En raunin hefur orðið önnur. Hæstv. fjmrh. vildi afsaka þennan drátt með því, að hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarþm. hefðu verið svo önnum kafnir fyrir jól að ekki hefði unnist tími til að koma þessari áætlun saman og því hefði þessi dráttur orðið. Það er einmitt grundvallaratriðið fyrir slíkri lánsfjáráætlun að hún fylgi fjárl. og hægt sé að afgreiða lánsfjáráætlun og þau lög, sem eru grundvölluð á þeirri áætlun, á sama tíma og fjárlög, þannig að rammi efnahagsmála, fjármála og peningamála sé afgreiddur á Alþ. á sama tíma. Þm. er hins vegar ljós ástæðan fyrir því, að þetta mál er svona seint á ferðinni. Það er ekki tímaskortur hjá hæstv. ríkisstj. og hv. þm. stjórnarliðsins að öðru leyti en því, að þeir voru uppteknir í desembermánuði við að vera ósammála, eins og þeir hafa oft verið, og beinlínis var það skilyrði eins af stjórnarflokkunum að lánsfjáráætlun yrði ekki afgreidd á þeim tíma. Stjórnarliðið hafði ærið nóg að gera, eins og ég hef gert grein fyrir, og meginverkefni þess í desembermánuði var skattpíningin sem alþjóð er nú kunnugt um og þýðir, eins og fram hefur komið, miðað við þá tekjustofna, sem ríkið hefur, milli 25 og 30 milljarða nýjar tekjur á árinu 1979 umfram það sem ella hefði orðið. Ef það er hugsun hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. að nota lánsfjáráætlun sem það stjórntæki sem hún getur vissulega verið og hefur verið, er algerlega ófyrirgefanlegt að lánsfjáráætlunin sé á ferðinni rúmum tveimur mánuðum eftir að fjárlög ríkisins hafa verið afgreidd, enda sýnir það sig, sem ég mun koma að síðar, að allar forsendur þessarar lánsfjáráætlunar eins og fjárlaganna eru brostnar, þannig að hér er í raun og veru verið að tala um hluti sem ekki fá staðist. Auk þess að þessari áætlun er ætlað að ná yfir lánamarkaðinn, innlendan sem útlendan, varðandi opinberar framkvæmdir svo og aðrar framkvæmdir í landinu og fjalla um lánakjör, þá er þessari áætlun og efni hennar ætlað samkv. samstarfsamningi núv. ríkisstj. meira hlutverk en áður. Þar er farið inn á miðstýringu og fjárfestingarhöft, sem eins og fram hefur komið voru eitt af stefnuskráratriðum núv. hæstv. ríkisstj. Þeir aðilar, sem aðhyllast ekki þá stjórnarhætti, hljóta að gagnrýna það. Við teljum að hér sé horfið 20–30 ár til baka í sambandi við stjórnarhætti okkar lands. Ég vék að því áðan að sú þjóðhagsspá, sem þessi lánsfjáráætlun er byggð á, hefur breyst, forsendur hennar eru nú í dag allt aðrar en þær voru þegar hún var að verulegu leyti samin, og þau hrossakaup, sem þessi áætlun her með sér, fóru fram á milli ráðh. Slíkt er ofur eðlilegt, einfaldlega vegna þess að ríkisstj. hefur ekki enn getað eftir 6 mánaða starfstíma sinn mótað stefnu sína í efnahags- og fjármálum. Þar er það sundurlyndi sem við verðum æ ofan í æ vör við hér á hv. Alþ., síðast í gær, og er nánast allt látið reka á reiðanum. Það er ekki svo, að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. hafi ekki verið gefin fyrirheit um það, með hvaða hætti hún hygðist framkvæma stefnu sína í þessum málum. En þar hefur ekkert verið um að ræða annað en bráðabirgðaúrræði. Það voru bráðabirgðaúrræði í sept., það voru bráðabirgðaúrræði aftur 1. des. og síðan hefur nánast ekkert gerst, og eins og hæstv. forsrh. orðaði það sjálfur: þeir eru búnir að tapa 1. mars sem nánast var næsti áfangi í bráðabirgðaráðstöfunum þeirra, þ. e. a. s. 1. febr. hjá Alþfl. En bæði líður febrúarmánuður og marsmánuður byrjar án þess að nokkuð hafi verið aðhafst. Ein af forsendum þessarar lánsfjáráætlunar og forsendum fjárl. er þróun launamála, gengið út frá ákveðnum launahækkunum. En ég held að þegar morgundagurinn rennur upp séu komnar í launamálunum aðrar stærðir en forsendur lánsfjáráætlunar gera ráð fyrir, og eru það ekki stærðir sem eru raunverulegar, einfaldlega vegna þess að þar hefur verið haldið aftur af og enn á ný leikið sér að vísitölu, en fyrir það var vinstri stjórnin 1971–1974 hvað frægust. Í þá vísitölu, sem tekur gildi um launagreiðslur á morgun, hækkun um tæp 7%, skortir a. m. k. 1.5–2% að hún sé raunveruleg. Ef þessu heldur fram má búast við að vísitöluhækkun 1. júní á þessu ári verði ekki 5%, eins og talað hefur verið um og er m. a. forsenda þessarar lánsfjáráætlunar, heldur má búast við að um verði að ræða 10% vísitöluhækkun, ef ekki verður leikinn sami leikur og nú hefur verið leikinn í sambandi við vísitöluna 1. mars. Ég sagði áðan að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, væru bráðabirgðaúrræði og stjórnarþm. hafi ekki komið sér saman um neitt annað en þá skattpíningu, sem ég vék að áðan. Lánsfjáráætlunin og fjárl. byggðu á því, að útkoma og niðurstaða fjárlagaársins 1978 yrði með 400 millj. kr. halla, en það dæmi kom allt öðruvísi út en gert hafði verið ráð fyrir. Niðurstaðan varð sú, að skuldasöfnun ríkissjóðs við Seðlabankann jókst um 3.9 milljarða og skuldasöfnun ríkisins í heild, þ. e. a. s. bæði A- og B-hluta fjárl., nam um 5 milljarða. En í fjárl. fyrir 1979 er gert ráð fyrir niðurgreiðslum í Seðlabankanum um 5 milljarða kr. Þá hefur hæstv. fjmrh. staðfest það, sem hefur verið haldið fram af okkur sjálfstæðismönnum í sambandi við fjárl. 1979, að þau séu með innbyggðum halla, einfaldlega vegna þess að í útgjöldin skortir nokkra milljarða til að mæta þeim útgjöldum ríkissjóðs í sambandi við niðurgreiðslur sem þarf til að verðlag desembermánaðar geti haldist. Ef enn er haldið áfram og talað um forsendur fjárl., og þessarar lánsfjáráætlunar, þá var gert ráð fyrir því í þjóðhagsspánni í desember, að hagstæður viðskiptajöfnuður yrði um 4 milljarða á árinu 1979. Þegar þessi lánsfjáráætlun er lögð fram er sú spá komin niður í 2 milljarða. Síðan hafa gerst hlutir sem okkur er öllum kunnugt um, þó að þar sé e. t. v. eitthvað bjartara fram undan en okkur hefur virst vera s. l. daga. Á ég þar við þá miklu olíuverðshækkun sem orðið hefur í heiminum. Ég held að þegar þessi atriði öll eru skoðuð, þá geri menn sér grein fyrir því, að sú áætlun, sem við erum hér að ræða um, sé nánast pappírsgagn eitt. Forsendur hennar eru allar brostnar og ekkert af þeim stefnumiðum, sem sett eru fram í þessari skýrslu, í kafla II, hefur verið hér til umfjöllunar öðruvísi en í því fræga frv., eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, sem forsrh. samdi. Í lögfestingu hér á Alþ. hefur ekkert gerst sem getur rennt stoðum undir þá stefnu sem ríkisstj. mótaði sér og kemur fram í þessari skýrslu, í II. kafla hennar. Þegar lánsfjáráætlun er nú lögð fyrir Alþ. og frv. um ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar er einnig lagt fram, kemur í ljós að núv. hæstv. ríkisstj. hefur farið hér að með allt öðrum hætti en tíðkast hefur. Alþingi samþykkir fjárlög, fjvn. fær fjárlög til meðferðar og fjvn. hefur fengið til meðferðar og umfjöllunar lánsfjáráætlun. Nú er lögð fram á Alþ. lánsfjáráætlun án þess að fjvn. hafi nokkurn tíma fengið tækifæri til að fjalla um það sem þar er lagt til. Og ekki nóg með það, heldur er hér gengið þvert á samþykkt fjárlög og ákvarðanataka Alþ. samkv. till. fjvn. að engu höfð. Það er hægt að renna yfir töflu á bls. 8 og gera sér grein fyrir því þar, að lánsfjáráætlunin hækkar fjárþörf til opinberra framkvæmda um rúma 5 milljarða. Fjárl. gera ráð fyrir 10 milljörðum 722 millj., en lánsfjáráætlunin 15 milljörðum 730 millj. Þannig er lagt til nú af hæstv. ríkisstj. að hækka opinberar framkvæmdir með lánsfjáráætluninni og því frv., sem henni fylgir, um 50%. En með hvaða hætti? Það liggur í augum uppi. Það er með þeim hætti að hækka lántökur. Lántökur, sem fjárlög gerðu ráð fyrir að yrðu 5.6 milljarðar, erlendar lántökur, er lagt til að hækka í 10.5 milljarða, sem er um 90% hækkun frá því sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Þá eru einstakar framkvæmdir, sem fjvn. hafði fjallað um og hafnað, teknar upp aftur, sumar hverjar vegna fyrirvara sem hæstv. ráðh. gerðu við samþykkt fjárl., aðrar ekki. Við höfum lesið um það í blöðum að undanförnu, að einstakir embættismenn hafa verið úti í heimi, gengið þar í banka til að slá lán til kaupa á t. a. m. einni flugvél, án þess að fjvn. hafi nokkuð um þau mál fjallað. Ég gat á sínum tíma vel skilið þá gagnrýni sem hv. núv. formaður fjvn. hafði uppi við meðferð fjárl. Ég reyndi að bæta úr því eftir því sem mögulegt var, og ég er þess fullviss, að þessar starfsaðferðir eru ekki honum að skapi né neinum af þeim mönnum, sem í fjvn. sitja, né heldur alþm., því að hér er beinlínis verið að ganga fram hjá þeim ákvörðunum, sem Alþ. hefur tekið og vísvitandi verið að gera það sem alþm. að fengnum till. fjvn. hafa hafnað. Ég vík að þessu sérstaklega þar sem það kom glöggt fram í ræðu hæstv. fjmrh., að hann og þá að sjálfsögðu í umboði ríkisstj. vildi hafa stjórn á fjármálum ríkisins, á þeim vinnubrögðum sem við væru höfð. En þau vinnubrögð, sem höfð eru, eru í þveröfuga átt við það sem talað et. Það er kannske ekki neitt til þess að kippa sér upp við. Þannig eru og hafa verið vinnubrögð hæstv. ríkisstj. allan þann tíma sem hún hefur setið. Ég vék að því hér áðan, að ekki bara þessi lánsfjáráætlun, heldur einnig forsendur ríkisfjármálanna 1979 vegna útkomunnar 1978 eru þegar brostnar. Við sjáum fram á að öllu óbreyttu, að árið 1979 kemur til með að skila miklum halla hjá ríkissjóði, og við heyrum líka í fréttum, að ríkisfyrirtækin standa uppi og benda á að hjá þeim muni verða margra milljarða kr. halli ef fer fram sem horfir. Má þar benda á Póst og síma. Forráðamenn Pósts og síma gerðu fyrir skömmu heyrinkunnugt, að 2 milljarða kr. halli væri á því fyrirtæki að öllu óbreyttu. Ég held að það, sem ég hef nú sagt, að þessi lánsfjáráætlun og öll meðferð hennar stefni í nákvæmlega sömu átt og við töldum fjárl. gera og útkoman verði allt annað en aðhald í ríkisfjármálunum, samdráttur í framkvæmdum, - hér muni verða miklu verri stjórn á ríkisfjármálum og stjórnleysi á þeim sviðum sem ég vék að áðan. Í þessari lánsfjáráætlun er vikið að ýmsum grundvallaratriðum sem stjórnarflokkarnir hafa lýst sig ósammála um. Má benda á í sambandi við fjárfestingarlánasjóðina, hvernig stjórnarflokkarnir eru gersamlega ósammála um þau lánskjör sem skuli gilda í landinu. Ég þarf ekki að rifja það upp, hvert er sjónarmið Alþfl. Ég þarf ekki heldur að rifja upp sjónarmið Alþb. og Framsfl. Þetta kemur gleggst fram í nál. sem liggja fyrir Alþ. og sýna þá ósamstöðu sem er hjá stjórnarflokkunum, nema þeir hafi seinustu dagana, en þeir bera ekki vitni um það, komið sér saman um hvernig með lánskjörin skuli fara. En það er að sjálfsögðu eitt af grundvallaratriðum þess, að árangur náist í slíkri stjórn peningamála sem lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir. Hæstv. fjmrh. vék hins vegar að málefnum fjárfestingarlánasjóðanna og sagði að í samræmi við markaða stefnu í fjárl. um skerðingu á framlögum til fjárfestingarsjóða væri nauðsynlegt að lögum nokkurra sjóða verði breytt. Það sagði hann um 12.–19. gr. frv. Þetta er allt annað en við höfum heyrt varðandi það frv. sem hæstv. forsrh. samdi og hefur verið til umr. síðustu daga. Hefur komið fram gagnrýni stjórnarflokkanna á þær hugmyndir sem þessum greinum er ætlað að lögfesta í því frv. sem fylgir lánsfjáráætlun, en þær koma einnig fram í því frv. sem forsrh. samdi. Því er haldið fram, að stefnt sé í þessari áætlun að minnkun erlendra lántaka. Ég get ekki betur séð en það sé þvert á móti. Greiðslubyrði okkar varðandi erlend lán minnkaði á árunum 1975–1978, að vísu ekki mjög mikið. En það staðfestir það, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. og í þessari skýrslu, að greiðslubyrðin jókst ekki, heldur minnkaði örlítið. En það er gefið fyllilega í skyn og það sýnir sig á öllu, að greiðslubyrðin muni hækka. Það sýnir sig líka, hvert stefnir, þegar breytt er frá því að um helmingur af því lánsfé, sem útvega þarf, væri erlent lán, í það, að um 60–65% af þeim lánum, sem afla verður til opinberra framkvæmda, verða á árinu 1979 erlend lán, á móti 35–40% innlendum lánum. Það kom fram að á s. l. ári voru lántökur 41 milljarður, þar af 21 milljarður á innlendum lánamörkuðum, 20 á erlendum. En í ár er gert ráð fyrir 28 milljörðum á erlendum lánamörkuðum, en 23 milljörðum kr. á innlendum lánamarkaði. Þegar vikið er að því, hvernig staða þjóðarbúsins verður samkv. þjóðhagsspánni í lok þessa árs og þá í sambandi við erlendar lántökur og þær forsendur sem þjóðhagsspáin byggir á, þá er hvorki tekið tillit til þeirra verðhækkana, sem orðið hafa á olíuvörum, né heldur til þeirra aðgerða, sem e. t. v. verður að grípa til í sambandi við verndun fiskstofna okkar. Við skulum vona að til þess þurfi ekki að koma, að þar verði á mikil hreyting. Viðskiptajöfnuður var á s. l. ári 1.5%, en til upplýsinga má vekja athygli á því, að viðskiptajöfnuðurinn var neikvæður um áramótin 1974–1975 á milli og 12%, þannig að frá 1974–1978 hefur orðið mikill bati í þessum efnum. Þá er varðandi fjárfestingarsjóði gert ráð fyrir miklu meiri erlendri lántöku á árinu 1979 heldur en nokkru sinni fyrr. Er gert ráð fyrir að lántaka þeirra aukist um nærri 200%, eða úr 1664 millj. í 5 milljarða 430 millj. kr. Þannig verða fjárfestingarlánasjóðir á árinu 1979 fjármagnaðir með þrisvar sinnum hærri upphæð af erlendu fé heldur en á árinu 1978, eins og sú áætlun kemur út. Ég held að það verði ekki hægt að halda því fram, þegar þetta er skoðað, að stefnt sé að minni lántökum erlendis enda þótt í heild komi dæmið þannig út, þegar bæði hlutfallið af því lánsfé, sem hið opinbera tekur, eykst varðandi erlendu lántökurnar og fjárfestingarlánasjóðirnir verða háðari erlendum lánum. Þá er gert ráð fyrir því í þessari lánsfjáráætlun, að fjárfestingar á árinu 1979 verði innan við fjórðung af þjóðarframleiðslu eða útflutningstekjum. Þetta var eitt af þeim atriðum sem Alþfl. gerði kröfu til. Hann taldi ekki á sínum tíma mögulegt að standa að afgreiðslu fjárl. né heldur afgreiðslu lánsfjáráætlunar í ríkisstj., þannig að með einum eða öðrum hætti varð að gera í þessari áætlun þá lagfæringu að hægt væri að segja að hún þýddi í fjárfestingu innan við fjórðung af þjóðarframleiðslu. En með hvaða hætti er þetta gert? Jú, það er gerð till. um að hluti af jarðstöðinni verði ekki greiddur fyrr en á árinu 1980 og þannig skotið yfir þau áramót allsæmilegri upphæð til þess að ná tölunni niður. Það er farið fram á frestun á Hrauneyjafossvirkjun að ákveðnum hluta og reynt að koma því þannig fyrir, að hægt sé að skjóta yfir á árið 1980 verulegri upphæð til greiðslu og draga úr hraða þeirra framkvæmda. Það er jafnframt gert ráð fyrir breytingu hjá járnblendiverksmiðjunni. Þessar tilfærslur verða til þess, ásamt breytingu á framkvæmdum hjá álverinu, að sú heildartala, sem út úr þessu dæmi kemur, getur rúmast innan við fjórðung af þeirri þjóðarframleiðslu sem spáð er á árinu 1979. Ég hef það fyrir satt, að hér sé um að ræða meira bókhaldsatriði heldur en hér komi til að framkvæmdir dragist mjög, því að samtenging þeirra mun vera með þeim hætti að þegar ákveðin verkefni eru komin í gang verði að ljúka þeim enda þótt þau verði ekki greidd fyrr en komið er fram yfir áramót. Með þessum hætti er komist, eins og ég sagði áðan, niður fyrir 25% af þjóðarframleiðslu í fjárfestingum á næsta ári. Ég hef nú vikið að þeim helstu atriðum, sem ég vildi koma á framfæri við 1. umr. þessa máls, og þá aðallega á grundvelli þeirrar skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem ríkisstj. hefur lagt fram. Það eru að sjálfsögðu fjölmörg önnur atriði sem hægt væri að benda á til stuðnings þeirri skoðun minni, að forsendur fyrir þeirri þjóðhagsspá, sem fjárl. 1979 og lánsfjáráætlun 1979 eru byggð á, séu brostnar. Það verður að sjálfsögðu í þeirri n., sem fær frv. til meðferðar, farið í saumana á þessum atriðum og gerð nánari grein fyrir þessu og fengnir þar til þeir aðilar sem staðið hafa að samningu áætlunarinnar og þeir beðnir skýringa á þessum atriðum. Varðandi frv. sjálft, þá eru þar atriði sem ég vil mega víkja að. Fyrstu greinar frv. eru bein afleiðing af þeim till. hæstv. ríkisstj., með hvaða hætti verði staðið að lánsfjáröflun á vegum ríkisins, á vegum Landsvirkjunar, á vegum sveitarfélaga og í 7. gr. á vegum Orkubús Vestfjarða. Í 8. gr. frv. er svo komið að Byggðasjóði og lausninni af hálfu núv. ríkisstj. á því, hvernig Byggðasjóð skuli fjármagna. Það var á það bent við gerð fjárl., að þar skorti stórar upphæðir til þess að hægt yrði að standa við þá löggjöf sem gildir um Byggðasjóð, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Hér er ætlað að bæta úr með því að Byggðasjóður taki lán að upphæð 1 milljarð 480 millj. kr. til þess að standa undir fjármagnsgjöldum vegna byggðalína. Þetta sýnir í raun og veru hver hugur fylgir máli hjá þeim aðilum sem mest hafa talað í þessu efni, og er vert að vekja afhygli á því. 9. gr. gerir ráð fyrir mikilli lántökuheimild fyrir Framkvæmdasjóð, sem er hluti af því sem ég vék að áðan varðandi fjárfestingarlánasjóðina. 10. gr. þarfnast hins vegar ekki skýringa. Í 11., 12., 13. og 14. gr. eru breytingar á lögum um Framkvæmdasjóð, um Jarðasjóð, um Stofnlánadeild og um Fiskveiðasjóð og þær tölur, sem fjárl. gera ráð fyrir, þar bundnar, en sú sjálfvirkni, sem verið hefur, er dregin til baka. Hér er um að ræða atriði sem ekki hefur verið samstaða um af hálfu stjórnarflokkanna, eftir því sem þeir hafa talað hér á síðustu dögum. Kemur á daginn við afgreiðslu málsins hvernig þeir standa að þessum greinum. Þetta er eitt af þeim vandamálum sem ríkisstj. hefur glímt við þegar fjárl. voru samþ., sú sjálfvirkni sem er í hinum ýmsu lögum. Í þessum till. er brugðist við því með þeim hætti að láta standa þau framlög sem í fjárl. hafa verið ákveðin, enda þótt til hærri upphæðar hefði átt að koma samkv. gildandi lögum. Í 15. gr. frv. er ríkissjóði hins vegar skapaður nýr tekjustofn, því að þar er farið eins að með tekjur Byggingarsjóðs ríkisins og einnig Byggingarsjóðs verkamanna, en sérstakur tekjustofn er til þessara sjóða og í fjárl. því aðeins um millifærslu að ræða inn og út. Hér er gert ráð fyrir, að enda þótt tekjur af þessum tekjustofnum yrðu meiri en fjárl. gera ráð fyrir yrði það ekki greitt til Byggingarsjóðs ríkisins eða Byggingarsjóðs verkamanna, heldur renni það í ríkissjóð. Með því er verið að skapa ríkissjóði auknar tekjur. Um Lánasjóð sveitarfélaga og Erfðafjársjóð svo og Bjargráðasjóð gildir það sama og ég vék að hér áðan. 20. gr. fjallar hins vegar um tekjur Ferðamálasjóðs og með hvaða hætti þær skuli reiknaðar af tekjum ríkissjóðs frá Fríhöfn, svo og greiðslur af kostnaði Ferðamálasjóðs og starfsemi Ferðamálaráðs. Þær hugmyndir, sem hér eru, ganga einnig í þá átt að skerða þann tekjustofn sem sá sjóður hafði fengið. Hafa verið uppi hugmyndir um slíkt, og sú till., sem hér liggur fyrir, kemur ekki ókunnuglega fyrir. Spurningin er hins vegar: Eru stjórnarflokkarnir sammála í þessu máli í þeirri veru sem þeir hafa talað varðandi skerðingu á sjálfvirkni þeirra laga sem hér hafa verið til umr? Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fara fleiri orðum um þá fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem lögð hefur verið fram, og það frv., sem hér er til umr. En ég held að það megi öllum ljóst vera, að hún er með sama hætti og annað það sem komið hefur frá þessari hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. er ekki ljóst hvert hún stefnir í efnahags- og fjármálum. Það er verið með bráðabirgðaaðgerðir. Hlutirnir gerast ekki á réttum tíma. Allt sýnir þetta betur, eftir því sem lífdagar stjórnarinnar verða fleiri, að hún er ekki fær um að gegna því hlutverki sem hún hefur tekið að sér.



Herra forseti. Þar sem ég á sæti í fjvn. vil ég við 1. umr. þessa máls gera nokkrar aths. bæði við málatilbúnað þann, sem hér hefur verið í frammi hafður, og nokkur efnisatriði þessa máls. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1979, sem kom óvenjuseint fram á þessu þingi, eins og hv. þm. er kunnugt, var fjallað um lánsfjáráætlun í aths. frv. og þar var sagt: „Lánsfjáráætlunin 1979 verður væntanlega lögð fyrir Alþingi í nóvember.“ Í samræmi við þetta var settur á laggir sérstakur starfshópur fjvn.-manna í haust til þess að fjalla um lánsfjáráætlun ríkisstj. Undanfarin ár var sá háttur hafður á. Því miður reyndist það oft svo að lánsfjáráætlun kom seint fram, en þó aldrei svo seint síðari árin að hún væri ekki til milli 2. og 3. umr. Það liggur í augum uppi, að frv. sem þetta fjallar um veigamikla þætti fjárl. í raun, og eins og hæstv. ráðh. sagði skýrt og skorinort, þá er hér í raun um lánsfjárlög að ræða. Ég tek undir það með honum. En þeim mun andkannalegra verður hvernig vinnubrögðum í þessu efni er háttað. Þegar fjárlög eru ákveðin liggja ekki fyrir ákvarðanir um til hvers konar opinberra framkvæmda og ýmissa þarfa hins opinbera skuli taka lán og til hvers ekki. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að slík vinnubrögð eru ótæk og eitt rekst á annars horn í ákvarðanatöku um þessi efni, eins og glöggt kemur fram í þessari skýrslu o frv. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir 1979. Ég vil taka undir þá hugmynd sem hæstv. ráðh. vitnaði til úr frv. hæstv. forsrh. sem hefur verið mikið rætt á Alþ., en ekki séð dagsins ljós, og eru það út af fyrir sig nýstárleg vinnubrögð. Kannske væri hægt að afgreiða það á einum eða tveimur dögum vegna þeirra umr. sem orðið hafa um þetta ágæta frv. hér á Alþ. án þess að það hafi verið lagt fram. En þar er vikið að því, að áætlun um lánsfé og fjárfestingu hins opinbera skuli gerð og lögð fram jafnframt fjárlagafrv. Það er mikill munur á þeim hugmyndum og þeim vinnubrögðum sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur í þessu efni. Ég vil aðeins undirstrika það, að að sjálfsögðu skiptir meginmáli að þessar ákvarðanir séu teknar samtímis, ákvarðanir um lánsfjáráætlun og fjárfestingaráætlun og fjárlög, vegna þess að með þeim hætti einum er hægt að koma við heildarstjórn á ríkisfjármálunum og með þeim hætti einum vita menn hvað menn eru að gera þegar verið er að samþykkja fjárlög og lánsfjáráætlun. Ég veit að hæstv. ráðh. er mér sammála um þetta. En af því að ég tel hann vera glöggan mann á ríkisfjármálin vil ég mjög gagnrýna það, að ekki skyldi vera gerð tilraun til þess frá 1. febr., þegar mér skilst að lánsfjáráætlunarskýrslan hafi legið fyrir og verið samþ. í ríkisstj., til þess að skýra þessa skýrslu eða sýna hana fjvn. Á hinn bóginn var hún eins og önnur gögn hæstv. ríkisstj. sýnd öðrum samtökum utan Alþ. Hún var sýnd aðilum vinnumarkaðarins, að mér skilst, og við þá voru höfð samráð um gerð áætlunarinnar, en að sjálfsögðu var litið fram hjá þeirri stofnun í Alþ. sem þó fram til þessa hefur verið stuðst við sem þá stofnun sem gæti gefið Alþ. upplýsingar um hvernig líta beri á afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar. Það er út af fyrir sig athyglisvert, að í þessari skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og frv., sem henni fylgir, er mikið talað um fjárfestingarstjórn, eins og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen kom hér inn á. Í raun er hér þó fyrst og fremst um að ræða ákvæði nokkurra greina frv. sem fjalla fyrst og fremst um að skerða framlög til einstakra fjárfestingarsjóða og um leið framlög sem ganga til fjárfestingarsjóðanna vegna markaðra tekjustofna. Þar er t. d. um að ræða launaskatt, sem á að ganga til húsnæðismálakerfisins. Það er því kannske fyrst og fremst markmið þessara ákvæða frv. um fjárfestingarstjórn, sem núv. hæstv. ríkisstj. gumar mikið af að hafi verið tekin upp, að seilast í nýjar tekjur fyrir ríkissjóð. Þetta er sem sagt hluti af skattastefnu núv. hæstv. ríkisstj. miklu fremur en stefnu í fjárfestingarmálum. Í annan stað er athyglisvert, þegar gluggað er í hver stefna þessa frv. er og skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að gert er ráð fyrir að heildarfjárfesting opinberra framkvæmda minnki að magni til um 5% á árinu 1979. Á hinn bóginn er þess getið í þessari skýrslu, að magnminnkun opinberra framkvæmda 1978 hafi verið 14%. Frá þessu framkvæmdastigi er sem sagt skorið niður um 5%. Það er athyglisvert að gera sér þetta ljóst. Nú kann þetta að vera nauðsynlegt, á það ætla ég ekki að leggja neinn dóm. Ég lít svo á að að meginstefnu til sé æskilegt að draga saman opinberar framkvæmdir eins og sakir standa í þjóðarbúskapnum. En það er athyglisvert, þegar þessi staðreynd er ljós, hvað hv. þm., sem að þessari ákvörðun standa, þeir Alþb.-menn og Alþfl. menn, hafa sagt um slíka stefnu á árum áður. Ég minnist þess, að í fjárlagaumr. sagði fulltrúi Alþb. um svipaða stefnu 1978: „Af hálfu áköfustu hægri manna í Sjálfstfl. hafa kröfurnar verið þær í ræðu og riti, að það eigi að vera markmið stjórnarstefnunnar að skera niður þátt ríkisins í verklegum framkvæmdum og þjónustu.“ Og hann bætti við: „Þetta er hin alkunna stefna hægri flokka.“ - Ég býð hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, velkominn í þennan hóp. Fulltrúi Alþfl. sagði í þessum sömu umr.: „M. ö. o.: niðurskurðarstefnan, sem talað er um að fólgin sé í þessu frv.,“ - og þá er verið að fjalla um frv. til fjárl., - „er fyrst og fremst á þessum sviðum, að skornar eru niður framkvæmdir og sú þjónusta þar sem fólkið fær áþreifanlegasta sönnun fyrir því, að þeir fjármunir, sem það leggur til sameiginlegra þarfa, komi að gagni.“ Þá var hann að tala um skóla, hafnir, sjúkrahús o. s. frv. Í þessu frv. er sem sagt gert ráð fyrir heildarniðurskurði um 5% frá því framkvæmdastigi, sem áður var ákveðið, en ekki er gert ráð fyrir niðurskurði til skóla, hafna og sjúkrahúsa um 5%, heldur var okkur sagt að það væru 12% þegar fjárlög voru afgreidd. Það er meiri niðurskurður til þessara áþreifanlegu þarfa fólksins, þar sem sveitarfélög og ríki standa sameiginlega að framkvæmdum úti um landið við skóla, sjúkrahús og hafnir, en á öðrum sviðum opinberra framkvæmda. Þetta er mjög athyglisverð stefna í ljósi þeirrar gagnrýni og þess sem þessir hv. þm. hafa haldið fram á undanförnum árum. Ég álít að sú stefna að draga meira úr þessum framkvæmdum en öðrum á vegum hins opinbera sé mjög óraunhæf og ekki eðlileg. Ég álít að það eigi að ráðast frekar á garðinn þar sem hann er hærri en í þessum efnum. Um fjárfestingarlánasjóði og þau áform, sem koma fram í þessu frv. og skýrslu um lánsfjáráætlun, hef ég á þessu stigi ekki mikið að segja. Ég vil þó aðeins benda á að að sumu leyti er þarna stefnt langt út fyrir það sem manni hefur skilist á hv. stjórnarsinnum í umr. hér að þeir stefndu að. Það er t. d. svo um Framkvæmdasjóðskerfið, að mér sýnist það bólgna um meira en 100% frá því sem það var í fyrra. Ég vil þó vekja fyrst og fremst athygli á einu. Það er hugmynd um það í skýrslu ríkisstj. að taka erlend lán til skipasmíða á byggingartímanum hér innanlands. Hér er um eðlilega hugmynd að ræða. Ég vil taka undir það að þetta sé kannað. Það er óeðlilegt að á einn eða annan hátt sé auðveldara fyrir menn að fá skip sín smíðuð erlendis heldur en innanlands, og þarna er um að ræða hluta af úrbótum í þeim efnum. En ég vil í þessu sambandi benda á að hér er verið að fara enn lengra út á þá braut að taka erlend lán til þess að reka íslenska atvinnuvegi. Þetta var gert með þeirri nýju tilhögun sem Seðlabankinn tók upp nú ekki alls fyrir löngu um það að taka erlend lán til að lána íslenskum atvinnuvegum vegna útflutningsbirgða. Ég skil mætavel að það skuli vera farið út á þessa braut eins og komið er núna með lánsfjármagn í landinu. En mér er fyrirmunað að skilja það, að mönnum, sem stefna í þessa átt, skuli ekki detta í hug að veita íslenskum sparifjáreigendum sömu kjör til þess að lána íslenskum atvinnuvegum og þeir vilja að útlendir sparifjáreigendur fái, því að að sjálfsögðu eiga einhverjir útlendir menn það sparifé sem tekið er að láni til íslenskra atvinnuvega, fyrst til fiskiðnaðarins og útgerðarinnar og til afurðalána í afurðalánakerfinu og síðan nú með þessari hugmynd um að taka erlend lán til skipasmíðastöðva til skipasmíða á þeim tíma sem skipin eru í smíðum. Væri æskilegt að menn hygðu að því, hvort ekki væri rétt að gera íslenskum sparifjáreigendum sömu kjör, veita þeim sama rétt til að lána innlendum atvinnuvegum með sömu kjörum og útlendingar fá nú að gera, þ. e. a. s. með gengistryggingu. Ég hefði gjarnan viljað sjá hugmyndir um þetta koma fram jafnframt því að fara meira út á þessa braut. Ég styð þessa hugmynd um að erlend lán séu tekin í þessu skyni, miðað við aðstæður eins og sakir standa, en ég vil aðeins benda á að þarna er verið að ganga lengra út á þá braut að veita erlendum sparifjáreigendum fríðindi hér til að lána íslenskum atvinnuvegum fé sitt, miðað við það sem íslenskir sparifjáreigendur hafa. Í þessu frv. og skýrslu um lánsfjáráætlun er mjög vikið frá því sem ákveðið var í fjárl. að yrði tekið að láni til opinherra framkvæmda. Í fjárlagafrv. var t, d. gert ráð fyrir að tekið yrði 200 millj. kr. lán til þess að reisa þjóðarbókhlöðu. Þetta var skorið niður í meðförum Alþingis, niður í 75 millj. Síðan á samkv. þessu frv. að hækka þetta aftur í 200 millj. Það er sem sagt: upp með bókhlöðuna, niður með bókhlöðuna og upp með bókhlöðuna. Þetta er til merkis um stefnufestu ríkisstj. á þessu sviði. En þetta er líka dæmi um hvað það er fráleitt að vinna þetta svona, að vinna að lánsfjáráætlun og fjárlögum sitt í hvoru lagi. Hér eru liðir eins og hækkað lán til vegagerðar frá fjárl. um 430 millj., til Lánasjóðs námsmanna um 700 millj., til flugmálastjórnar um 160 millj. Mér skilst að ætlunin sé að Alþ. leggi blessun sína á það, að flugmálastjórn hafi þegar keypt flugvél til umráða fyrir sig, en það mál hefur aldrei verið lagt fyrir fjvn. Ætlunin er sem sagt að nú taki önnur n. ákvörðun um það og leggi til við Alþ. að þetta verði heimilað samkv. þessu frv. - enn nýtt dæmi um hvað hér er um óhæf vinnubrögð að ræða. Ég gæti talið svona lengi, en samtals er áformað að taka 5 milljörðum kr. meira að láni til framkvæmda vegna A- og B-hluta fjárl. heldur en gert var fyrir rúmum tveimur mánuðum þegar fjárlög voru afgreidd. Ég vil vegna opinberra framkvæmda og lánsfjárþarfar almennt í þjóðfélaginu víkja hér að einu atriði sem hæstv. ráðh. kom raunar inn á, en það eru lántökur til hitaveituframkvæmda. Samkv. töflu í þessari skýrslu, á bls. 33, er gert ráð fyrir að þörfin fyrir útgjöld og fjárfestingu á þessu sviði séu 7.7 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að úr rekstri eða sjóðum sveitarfélaga geti komið 3.3 milljarðar kr. í þessu skyni. Þarna er yfirleitt um nýframkvæmdir að ræða, nýjar hitaveitur, mjög mikið a. m. k., og mér þykir afskaplega ósennilegt að þær sé hægt að fjármagna með þessum hætti. Mér sýnist þarna vera um óraunhæfa áætlun að ræða og ef það er út af fyrir sig ekki markmið stjórnvalda að skera þessar framkvæmdir sérstaklega niður þurfi að gera þarna á bragarbót í viðbót við það sem búið er að gera með þessari áætlun og ég kom inn á áðan. Á þessu sviði er stærsta framkvæmdin Hitaveita Akureyrar. Til hennar er áætlað að verja 1800 millj. samkv. þessari áætlun, en fjárþörfin er talin nema allmiklu hærri upphæð. Hæstv. ráðh. minntist á þetta á jákvæðan hátt í máli sínu, og ég vil taka mjög undir það, að þetta verði endurskoðað í ljósi þeirrar staðreyndar að illa horfir um hækkanir á olíu, eins og mönnum er kunnugt, og að sjálfsögðu eru þetta framkvæmdir sem síst má skera niður eins og sakir standa.  Herra forseti. Við fundarhlé var ég kominn að því í ræðu minni að ræða um lánsfjáröflun til hitaveituframkvæmda og nauðsyn á endurskoðun á þeim hluta lánsfjáráætlunarinnar. Því til viðbótar vil ég nefna annað atriði í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni sem mér sýnist að mistök hafi orðið í og þurfi að leiðrétta. Það kemur fram í 20. gr. frv., að fyrirhugað er að skera niður framlög til ferðamála og Ferðamálasjóðs. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því, að við gerð fjárl. var rekstrarkostnaður Ferðamálaráðs strikaður út úr fjárl., en í frv. til fjárl. var gert ráð fyrir ákveðnum launakostnaði og öðrum rekstrarkostnaði til starfsemi Ferðamálaráðs. Þetta var strikað út við afgreiðslu fjárl. samkv. till. meiri hl. fjvn. Ég benti á það í fjvn., að hér væri mjög óeðlilega að fatið. Að sjálfsögðu væri það pólitískt atriði, hvort skera ætti niður framlög til ferðamála, en eðlilegt væri að gera ráð fyrir að rekstrarkostnaður Ferðamálaráðs væri útgjaldamegin í fjárl., en á móti yrði þá gert ráð fyrir tekjum. Ef það væri ætlun hæstv. ríkisstj. og meiri hl. n. að það kæmi fé úr 10% skatti sem lagður er á sölu Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli, til þess að standa undir rekstrarkostnaði Ferðamálaráðs, þá væri að sjálfsögðu eðlilegt að taka þarna tekjur inn á móti eðlilegum útgjöldum vegna rekstrar ráðsins. Ástæðan fyrir því, að þetta er skynsamleg og eðlileg aðferð við fjárlagagerð, er einfaldlega sú, að með þessum hætti er hægt að hafa eftirlit með útgjöldum, mannahaldi og rekstri Ferðamálaráðs. En með þeim hætti að fella þetta algerlega út úr fjárl. er þessi stofnun skilin eftir algerlega í lausu lofti og fyrir utan allt fjármálakerfi ríkisins. Hér er sem sagt um enn eitt dæmi að ræða. Ef þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hefði verið unnin jafnhliða og afgreidd jafnhliða fjárl., þá hefði komið enn þá gleggra í ljós að þarna er um fráleit vinnubrögð að ræða, hæði við fjárlagagerðina og eins varðandi þessa 20. gr., enda kom hæstv. ráðh. lauslega inn á það í ræðu sinni að þetta þyrfti að endurskoða. Ég vil vekja athygli á því, að ef þessi 20. gr. stendur óbreytt, þá verður ekki einungis um það að ræða að þetta fjármagn, sem átti að renna til ferðamála, komi ekki, heldur verður ekki samkv. rauntölum ársins í fyrra, 1978, um að ræða möguleika á að standa undir eðlilegum rekstri Ferðamálaráðs, hvað þá að það kæmi eitthvert fé til landkynningar og ferðamála eins og gert er ráð fyrir samkv. lögum þar um. Í þessu sambandi er rétt að minna á það, að tekjur af ferðamönnum á Íslandi eru þriðju hæstu einstakra útflutningsgreina eða aðrar þær hæstu og koma á eftir sjávarútvegi. Þær voru um 11 milljarðar kr. á s. l. ári. Hér er því ekki um neinn smáræðisatvinnuveg að ræða, og ef þetta mál fer svo fram sem gert er ráð fyrir í þessu frv. er það ljóst dæmi um hvernig óhentug og óeðlileg vinnubrögð geta hreinlega orðið til þess að menn skeri niður framlög sem eru jafnnauðsynleg og raun ber vitni til þess að stuðla að framgangi þessarar atvinnugreinar. Að lokum, herra forseti, vil ég aðeins koma inn á eitt aðalmarkmið með þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem um er getið í skýrslu ríkisstj. Þar segir, að með henni sé stefnt að aðhaldi í ríkisbúskapnum, hann verði stóraukinn og áhersla lögð á jafnvægi á þessu sviði, á jafnvægi í ríkisfjármálunum. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að við fjárlagaafgreiðslu voru nokkrir endar lausir. Greiðsluafgangur á fjárl. er tæpir 2.5 milljarðar kr. reikningslega séð, eins og fjárl. voru afgreidd. En ég vil aðeins mega spyrja hæstv. fjmrh. varðandi fjárlagadæmið, vegna þess að það hefur ekki komið fram, hvort hæstv. ríkisstj. hyggst standa við ýmsar ákvarðanir sem þessi fjárlagaafgreiðsla byggðist á, þ. e. a. s. þegar greiðsluafgangur var fundinn, tæpir 2.5 milljarðar kr. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hann: Hefur ríkisstj. hugsað sér að lækka niðurgreiðslur um 2.8 milljarða? Er hún staðráðin í því að lækka niðurgreiðslur um 2.8 milljarða, en á því byggðist fjárlagaafgreiðslan? Hvenær er þá hugsað að þessar lækkuðu niðurgreiðslur komi til framkvæmda, og ef hann hefur upplýsingar um það, hvað mundi þetta þá hafa mikil áhrif á verðlag? Ekki var gert ráð fyrir að laun opinberra starfsmanna hækkuðu 1. apríl, svo sem þau eiga að gera samkv. samningum. Þau eiga þá að hækka um 3%. Þetta mundi kosta ríkissjóð um 1300 millj. kr., að ég hygg, á árinu í ár. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Eru enn þá horfur á því, að ríkissjóður muni ekki þurfa að reiða fram þetta fé, 3% kauphækkun til opinberra starfsmanna 1. apríl. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í fjárlagadæminu, að í tryggingakerfinu verði sparaðar 940 millj. kr. með því að hækka gjöld á lyf og vegna sérfræðilæknishjálpar, hækka gjöld á sjúklingum um allverulegar fjárhæðir, og heildarsparnaðurinn átti að vera 940 millj. kr. á árinu. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvað líður þessum áformum? Eru enn þá horfur á því, að hægt sé að spara á þennan hátt í tryggingakerfinu 940 millj. kr.? Þá vil ég gjarnan fá upplýsingar um það, hvort ráðstafanir hafi verið gerðar til að afla fjár vegna ýmissa opinberra þjónustustofnana, en eins og fram hefur komið hér á hinu háa Alþ. mun þær skorta margar hverjar verulegar fjárhæðir til þess að endar nái saman í rekstri þeirra. T. d. mun vera svo um Póst og síma, að hann skorti um 2000 millj. kr. til þess að endar nái saman. Og í síðasta lagi spyr ég, hvenær sé að vænta till. ríkisstj. eða meiri hl. hv. fjvn. um niðurskurð útgjalda, en heimild er í fjárl. til 1000 millj. kr. niðurskurðar á ríkisútgjöldum. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um þetta. Ég hygg að hv. dm. vanti slíkar upplýsingar til þess að hafa einhverja mynd af því, hvernig staða ríkisbúskaparins er, og það hlýtur að þurfa að gera sér grein fyrir því að einhverju leyti þegar verið er að taka afstöðu til raunar nýrra fjárl., eins og hæstv. ráðh. benti á, þ. e. a. s. lánsfjárlaga fyrir árið 1979.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um heimild til lántöku vegna lánsfjáráætlunar ársins 1979. Jafnhliða þessu frv. er til umr. sú skýrsla sem með frv. fylgir, skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ársins 1979. Þegar frv. hliðstæð þessu hafa verið hér til umr. á undanförnum árum hef ég tekið þátt í nokkuð almennum umr. um málið. En það verð ég þó að segja, að þær umr. hafa orðið miklu minni en efni stóðu til, og hef ég gjarnan kvartað undan því að svo hefur til tekist. Í sambandi við það, sem upp var tekið fyrir nokkrum árum, að láta fylgja hliðstæðu frv. þessu, um heimildir í sambandi við lánsfjáráætlun, allítarlega skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjármál hef ég talið og tel enn að það hafi verið mjög til hóta í okkar efnahagsmálum að fá skýrslu af þessu tagi og þá grg. sem felst í henni. Hins vegar hef ég og reyndar fleiri bent á að það hafi verið galli á þessu að ekki skuli hafa verið unnt að leggja fram þessa skýrslu samhliða fjárlagafrv., svo að hægt væri að ræða um fjármálastefnuna ekki aðeins í því formi, sem fjárlagafrv. gefur tilefni til, heldur einnig á þeim breiðari grundvelli sem slík grg. sem hér liggur einnig fyrir sem fskj. með þessu frv. gefur tilefni til. En það er ekki aðeins að svo hafi til tekist áður eins og nú, að þessi skýrsla er nokkuð seint á ferðinni, heldur er hitt, og það er kannske enn þá verra, að þannig hefur verið staðið að málum nú nokkrum sinnum að það hefur í rauninni orðið lítil aðstaða hér á hv. Alþ. að taka þetta mál í heild fyrir til umr. Því miður hefur jafnvel borið á því, að það væri ekki aðeins að þeir, sem farið hafa með ríkisstj. á hverjum tíma, hafi dregið fremur úr því að slíkar umr. gætu farið fram, heldur virðist ekki hafa verið mjög mikill áhugi á hv. Alþ. fyrir því að hafa þessar umr. á því stigi sem ég tel að eðlilegt væri. Hér er um það að ræða að gefin er skýrsla um hvernig til hefur tekist á liðnu ári um ýmsa meginþætti í efnahagsmálum landsins. Og það liggur fyrir nokkur samanburður á því, hvernig til hefur tekist í sambandi við það sem áætlað hafði verið. Síðan liggur fyrir ný spá um hvað væntanlega muni gerast og ný áætlun sem fara á eftir varðandi þessi mál í heild. Þá er ekki verið að ræða einvörðungu um fjárlög ríkisins í þrengri merkingu, heldur um ríkisbúskapinn allan. Ég tel að það hefði vissulega verið þörf á því hér á Alþ. að fá ítarlega umr. um þessi mál, og þá stæðu menn kannske svolítið öðruvísi að ýmsu því sem er verið að taka ákvarðanir um í efnahagsmálum þjóðarinnar, ef slík umr. færi hér fram á eðlilegan hátt. Mér sýnist að að þessu sinni fari eins og farið hefur í a. m. k. 2–3 undangengin ár, ósköp svipað um þessa umr. og þá hefur farið, að umr. ætli í sjálfu sér að verða lítil um þetta höfuðmál sem fyrir þinginu er. Ég verð að segja það, að mér þykir næsta einkennilegt að ekki skuli takast að fá fram almenna umr. um jafnmikilvægt mál og hér er á ferðinni. Þegar menn eru að öðru leyti að springa af áhuga út af vissum þáttum efnahagsmála, t. d. hvaða prósentur skuli skrifa fyrir árið 1980, þá virðast menn ekki hafa getu til að taka þátt í almennum umr. um þróun efnahagslífs okkar bæði á liðnu ári og varðandi þær spár sem fyrir liggja. Það er enn sá sami galli á nú og áður hefur verið í sambandi við þá skýrslu, sem hér er lögð fram, og þær áætlanir, sem hér er verið að ræða um, að ekki er nema að litlu leyti um að ræða skýrslur ríkisstj. sjálfrar. Hér koma til stofnanir, sem þegar hafa tekið til sín ærið mikið vald: annars vegar Þjóðhagsstofnun, sem semur heilu kaflana og er kannske ekki að semja þá eða láta hafa það eftir sér í fyrsta skipti í þessari áætlun og hliðstæðum áætlunum, eða þá það eru grg. frá Seðlabankanum um ýmsa þætti málsins. Það fer ekkert á milli mála, að það eru þessir aðilar sem semja þessa þætti.  Með þessu vildi ég segja það, að mér þykir miður að ekki skuli takast fremur nú en áður að fá hér fram - nú langar mig til að nota frægt orð sem mjög er farið að ryðja sér til rúms í efnahagsmálum: heildstæðar umr. um það - sbr. heildstæðar till. - heildstæðar umr. um þetta mikilvæga mál sem hér liggur raunverulega fyrir.  Frv., sem hér er raunverulega á dagskrá, það má segja að það sé í öllum meginatriðum í hefðbundnum búningi, því að þar er einkum verið að leita eftir heimildum til lántöku umfram þær heimildir sem liggja fyrir annars staðar til þess að hægt sé að framkvæma þau atriði sem tekin hefur verið ákvörðun um að skuli reyna að framkvæma. Raunverulega er því frv. um það sem heitir lánsfjáráætlun hjá okkur. En að þessu sinni er búið að setja dæmið þannig upp, að hér er farið að kalla þetta fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Um það vil ég segja nokkur orð. Raunverulega er það svo að mínum dómi, að hér er um tvær alveg aðgreindar áætlanir að ræða. Það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því, að hér er um tvær alveg aðgreindar áætlanir að gera. Fjárfestingaráætlun, sem mikið hefur verið rætt um í mörg ár, hefur hingað til verið samin þannig að hún hefur verið mjög ófullkomin, og það hefur verið viðurkennt af öllum, að sá hluti áætlunarinnar, sem ætti að heita fjárfestingaráætlun, hefur alltaf verið mjög ófullkominn. Segja má þó að nokkur hluti fjárfestingaráætlunarinnar, sá sem snýr beint að ríkinu og ríkisstofnunum, hafi verið í sæmilegum búningi, af því að inn í þessa fjárfestingaráætlun hefur verið tekið það sem búið er að ákveða varðandi fjárfestingar í fjárl., og einnig er tekið inn í fjárfestingaráætlunina það sem ákveðið hefur verið í öllum meginatriðum og snertir hið opinbera eða fyrst og fremst ríkið. Að nokkru leyti hefur verið tekið inn í þessa áætlun spá um það, hver muni verða fjárfesting á vegum annarra opinberra aðila, þ. e. a. s. sveitarfélaga. Þó verður að segja það eins og er, að í fjárfestingaráætluninni hefur sá þáttur verið tekinn afar lauslegum tökum, þ. e. a. s. að setja upp raunverulega áætlun um hver fjárfestingin muni verða á árinu á vegum sveitarfélaga. Þó er í áætluninni alltaf að finna nokkra spá um það. En þegar komið hefur svo að hinum hluta þessarar fjárfestingaráætlunar, sem snertir fjárfestingu annarra aðila, sem ekki flokkast undir opinbera aðila, þá hafa menn talað um fjárfestingu atvinnuveganna og fjárfestingu einstaklinga og þá hefur það verið gert með þeim hætti, þó að tölur hafi verið settar inn í fjárfestingaráætlun, að það hefur í rauninni verið ýmist um framreikning að ræða frá árinu á undan eða mjög lauslega spá. Við skulum taka sem dæmi að í þessari fjárfestingaráætlun hefur verið gert ráð fyrir að til framkvæmda í sambandi við byggingar á verslunarhúsnæði, skrifstofuhúsnæði og hótelum yrði varið tiltekinni fjárhæð. En hvernig hefur hún verið fundin? Hún hefur yfirleitt verið tekin þannig, að fjárfestingin, sem metin hafði verið í þessari grein árið á undan, hefur verið framreiknuð sem nemur verðhækkun á milli ára. Þeir, sem þessa áætlun hafa gert, þ. e. sérfræðingar í Þjóðhagsstofnun, hafa viðurkennt að hér væri um algera spá af sinni hálfu að ræða, ekki venjulega áætlun um hvað menn ætli sér fyrir fram að verja miklu af þjóðartekjunum í þessu skyni og hvaða ráðstafanir menn ætli að gera til þess að farið verði eftir slíkri áætlun. Að þessu leyti til hefur hin raunverulega fjárfestingaráætlun okkar alltaf verið mjög ónákvæm og ófullkomin, og satt að segja geri ég ekki neinn teljandi mun á þeirri fjárfestingaráætlun, sem hér liggur fyrir nú, varðandi þetta og öðrum þeim áætlunum sem áður hafa verið lagðar hér fram. Það byggist á því, hvernig að því hefur verið staðið að gera þessa áætlun, og svo á hinu, að það eru ekki gerðar neinar teljandi ráðstafanir til að fylgja því eftir, að við þessa áætlun sé staðið, ekki nema þá helst í sambandi við opinbera aðila. Það er auðvitað gefið mál, að þegar búið er að gera fjárfestingaráætlun um þjóðarbúið í heild, þá þarf að gera aðra áætlun, sem er í rauninni ákveðinn útdráttur úr fjárfestingaráætlun, en það er lánsfjáráætlun, því að það þarf að gera sérstakar ráðstafanir til að sjá um varðandi þann hlutann, sem opinberir aðilar hafa með að gera fyrst og fremst, að útvegað verði fjármagn til að framkvæma áætlunina. Af þessum ástæðum er lánsfjáráætlunin aðeins undiráætlun til þess að reyna að tryggja að vissum hluta að hægt verði að standa við fjárfestingaráætlun. Ég tel það síður en svo til bóta nú frá því sem verið hefur að gera ráð fyrir að hræra þessu tvennu saman í eitt og búa til eina áætlun sem heitir fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, því að í eðli sínu er hér um tvær aðgreindar áætlanir að ræða, ef menn hugsa sér að gera heilsteypta áætlun fyrir fjárfestingarnar í þjóðarbúinu í heild, ekki aðeins á vegum opinberra aðila, heldur einnig á vegum annarra. En sá háttur hefur verið tekinn upp nú að reyna að hræra þessu saman og kalla þetta fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. En það skiptir ekki höfuðmáli að mínum dómi þó að þetta sé gert svona, á meðan við búum enn við það að gera okkar fjárfestingaráætlun með þeim hætti sem við gerum hana nú, því að ég tel að það sé í rauninni alveg óhjákvæmilegt, ef menn ætla að taka fjárfestingaráætlun alvarlega, að vinna hana á allt annan hátt en nú er gert. Í þessu efni vil ég minnast á það, að snemma á þessu þingtímabili, eða í októbermánuði, var ég tilnefndur í sérstaka n. á vegum ríkisstj. ásamt með fulltrúum frá Alþfl. og Framsfl. til þess að fjalla um það, hvernig ætti að koma fyrir því ákvæði í stjórnarsáttmálanum að hér yrði tekin upp ný fjárfestingarstjórn, stjórn á fjárfestingunni. Þessi n. varð að lokum sammála um það, eftir að búið var að halda marga fundi með þeim aðilum sem þarna áttu hlut að máli, hvernig ætti að vinna að því að semja fjárfestingaráætlun og hvernig ætti við núverandi aðstæður að standa að því að reyna að fylgja henni eftir og sjá um að hér væri um að ræða meira en spá, heldur væri þetta alvöruáætlun sem ætlað væri að fylgja fram og hafa þannig stjórn á fjárfestingunni. En svo undarlega hefur tekist til, þó að hæstv. ríkisstj. hafi sett þessa n. og skipað fulltrúa frá öllum stjórnarflokkunum til að fjalla um málið og sú n. hafi orðið sammála, þá vill hæstv. ríkisstj. ekki fara eftir þessum till., en heldur sig alveg við gamla kerfið, þ. e. a. s. að láta hagsýslustofnun, Þjóðhagsstofnun og Seðlabankann búa til spádómsplagg, sem kallað er fjárfestingaráætlun, í alveg hliðstæðu formi og verið hefur, þó að allir hafi viðurkennt að við höfum hingað til ekki búið við eiginlega fjárfestingaráætlun, heldur að verulegu leyti aðeins spádóm um hvernig fjárfestingin muni ganga fyrir sig. Ég vil því undirstrika það, að það er skoðun mín, að eigi raunverulega að taka hér upp skipulega fjárfestingarstjórn þurfi að verða breyting á því, hvernig fjárfestingaráætlun er samin, og eins á því, hvernig eigi að standa að því að reyna að fara eftir henni. Á meðan ekki er gerð breyting á þessu frá því skipulagi sem verið hefur, þá verður ekki nema um lauslega áætlun að ræða sem vikið verður frá í mjög ríkum mæli í framkvæmd. Því vil ég þó ekki neita, að áætlun í þessum efnum í þeim búningi, sem verið hefur, sé með öllu gagnslaus. Hún hefur haft gildi, hún hefur verkað sem aðhald á vissum sviðum. Menn hafa verið að gera sér að einhverju leyti betur grein fyrir því, í hvaða átt væri stefnt og hvaða markmiðum menn ætluðu að ná, en það hefur ekki verið gert á skipulegan hátt. Mig langar þá til að víkja nokkuð að þeirri merkilegu skýrslu, sem hér liggur fyrir, þar sem um er að ræða verulega grg. um það, hvernig til hefur tekist á ýmsum sviðum og hvað menn hafa í huga í sambandi við ýmsa mikilvægustu þætti efnahagsmála á komandi ári. Fyrst vil ég benda á það, að í þessari grg. er skýrt nokkuð frá því, hvernig sá mikilvægi þáttur hefur orðið í framkvæmdinni sem snertir erlendar lántökur í sambandi við framkvæmdir. Í skýrslunni er sagt frá því, að árið 1977 hafi farið þannig, að þá hafi verið farið fram úr ráðgerðri lántökuáætlun upp á tæpa 10 milljarða kr., 9800 millj. kr., sem sagt, reynslan hafi orðið sú, að þó að menn hafi gert áætlun um erlendar lántökur fyrir árið 1977 tókst það þannig í reynd, að áætlunin bilaði og menn fóru fram úr því, sem áætlað hafði verið, sem nam tæplega 10 milljörðum kr. En hvernig tókst þetta til á nýliðnu ári, árinu 1978? Þá tókst þetta enn lakar til, því að þá fóru menn fram úr áætlun í þessum efnum upp á 12 milljarða kr. á sambærilegum grundvelli. M. ö. o.: þó að menn hefðu sett þarna upp áætlun, gert ráð fyrir að ekki yrðu tekin meiri erlend lán en tiltekinni upphæð nam, þá brast áætlunin í framkvæmd og það varð að víkja frá henni. Ég deili ekki á þá sem stóðu að þessum framkvæmdum. Ástæðurnar til þess að áætlunin hélt ekki er hvort tveggja þetta sem ég hef minnst á: Áætlunin hefur ekki verið nægilega vel gerð og einnig skorti verulega á um það að ganga þannig frá hnútum að það væri farið eftir áætlun. Ég tel fyrir mitt leyti, eins og þessi mál ber að nú, um þá áætlun, sem nú er upp sett t. d. varðandi þennan mikilvæga þátt, varðandi erlendar lántökur, að mestar líkur eru til þess að það fari svipað með þá áætlun og farið hefur með hliðstæðar áætlanir á liðnum árum. Hér er aðeins um lauslega áætlun að ræða sem menn í upphafi ársins ætla sér að reyna að fara eftir, en þar bilar einn þátturinn af öðrum vegna þess að ekki hefur verið tekið upp nægilegt heildarskipulag um þessa hluti eða þá menn hafa byrjað með því að setja slíkar reglur að þær voru öldungis óframkvæmanlegar. Ég skal t. d. segja það nú þegar, að það er skoðun mín að sú upphæð, sem nú er sett inn í áætlun varðandi einn þátt sem ég minntist á, þ. e. a. s. erlendar lántökur í sambandi við kaup á nýjum fiskiskipum, - ég er sannfærður um það fyrir mitt leyti, að sú áætlunartala, sem hér liggur fyrir, fær ekki staðist, ekki nema þá ríkisstj. ætli svo að segja að skrúfa fyrir það með öllu að ný fiskiskip verði keypt til landsins með þeim venjulegu lánskjörum sem hafa fylgt slíkum kaupum. Ég tel algerlega óraunhæft að búast við því, að hægt verði að mestu leyti að loka fyrir slíkar lántökur, jafnvel þó að menn gengju út frá því, sem ég fellst ekki á, að fiskiskipafloti okkar sé nægilega stór, og þá venjulega mælt í rúmlestum, hversu stór hann sé að rúmlestatölu til. Jafnvel þó menn féllust á að svo væri ástatt og af þeim ástæðum gætu menn svo að segja lokað fyrir kaup á fleiri skipum, þá er með öllu útilokað að taka tillit til sérstæðna varðandi þennan málaflokk eftir því, hvernig málin ber að. Það hefur farið þannig og mun fara þannig áfram, að það koma upp mörg atvik sem gera í rauninni alveg óhjákvæmilegt að heimilaðar verði lántökur í þessum efnum, og ég reikna með því, að sú tala, sem sett hefur verið inn í dæmið að þessu leyti til, reynist óraunhæf, jafnvel þó að einnig hafi verið sett inn í heildardæmið fjárveiting til innlendrar skipasmíði sem er nokkru betri en sú sem áður var. Það hefur verið bent á það í þessum umr., og ég get tekið undir það, að auðvitað þýðir afskaplega lítið í þessum efnum, þegar menn eru að reyna að setja sér nokkurn ramma um framkvæmd á efnahagsmálum, að skrifa annaðhvort á loforðalista eða jafnvel að setja það í lög, eins og nú hefur verið barist fyrir, að fjárfestingin skuli vera einhver tiltekin prósentutala. Sumum, eins og t. d. þeim Alþfl.-mönnum, hefur ekki dugað minna en að það væri heilagt atriði, að fjárfestingin færi ekki yfir 24.5%, og hefur í þessu efni verið afskaplega skemmtilega á þessum málum haldið. Fulltrúar Framsfl. hafa komið fram og sagt: Við getum fallist á að þarna standi talan 25%. - Alþfl. svarar aftur og segir: Alls ekki nema 24.5%. - Auðvitað vitum við að þetta er hreinn skrípaleikur og í rauninni alveg sama, við þær aðstæður sem við búum við dag, hvort við skrifum í lagagrein eða annars staðar 24.5% eða 25%. Það eru önnur lögmál sem grípa hér inn í og breyta þessu í reynd, á meðan ekki er gengið öðruvísi frá grundvallaratriðum þessa máls. En það er auðvitað hið táknræna í sambandi við þessa umr. eins og aðrar efnahagsumr. hér, að menn geta blásið sig upp út af slíku aukaatriði sem þessu og þykjast vera þeir einu sem vilja negla það niður með lögum að verðbólgan skuli ekki vera meiri en eitthvað tiltekið, eins og það sé hægt að setja bara lög um verðbólguna. Þeir Alþfl.-menn þykjast vera þeir einu sem af alvöru berjist fyrir því og hafi jafnvel svo mikinn áhuga að þeir biðja um orðið utan dagskrár út af till. sem þeir hafa fundið upp til þess að undirstrika brennandi áhuga sinn á baráttunni við verðbólguna. En þeir virðast ekki hafa áhuga á því að ræða hér um grundvallaratriðin í stjórn efnahagsmála, hvernig til hefur tekist, hvernig áætlanir eru gerðar, hvernig á að standa að framkvæmd þeirra og til hvaða atriða menn verða að taka tillit í sambandi við efnahagsmál. Eins og ég sagði í upphafi míns máls, hef ég gert tilraunir til þess á Alþ. ár eftir ár að reyna að fá hér fram almennar umr. um þessi þýðingarmiklu mál, en það hefur verið takmarkaður áhugi á því. Auðvitað hafa hinir vísu menn í Þjóðhagsstofnun eða í Seðlabankanum skrifað ritgerðir sínar eins og þeir gera nú og segja með alls konar fyrirvörum: Sé miðað við þetta og eftir líklegri spá, þá má telja o. s. frv. Og ætlunin er að starfa innan þessara marka, þ. e. a. s. miðað við 24.5% eða eitthvað þess háttar. En auðvitað gera þessir ágætu menn sér það ljóst, að hér er aðeins um tiltölulega óákveðin áform að ræða. Það eru ekki skilyrði enn fyrir því, hvorki í okkar löggjöf né í okkar framkvæmdakerfi, að hægt sé að líta á þetta öðruvísi en sem viljayfirlýsingu eða spá. Þetta er auðvitað svipað og það, að menn geta líka haldið áfram að deila um slík aukaatriði eins og þau, að sumir vilja negla það niður í lögum að ákveðið sé að ríkisumsvifin svonefndu, þ. e. a. s. útgjöld á fjárl., skuli ekki fara yfir tiltekna prósentu af þjóðarframleiðslu. Og nú er klifað á því hér, að með því, sem þegar hafi verið ákveðið með fjárl. og öðrum fjármálalegum ákvörðunum hæstv. ríkisstj., séum við örugglega innan 30% markanna hvað þetta áhrærir varðandi yfirstandandi ár, árið 1979. En þetta er alveg augljóslega rangt. Ástæðurnar liggja í því, að fjárl. eru miðuð við tiltekin útgjöld á desemberverðlagi 1978, þ. e. a. s. útgjöld fjárl. eru um 209 milljarða kr. miðað við verðlagið í des. 1978. Varla er nokkur maður hér inni sem lætur sér til hugar koma að þessi áætluðu útgjöld á desemberverðlagi 1978 verði hin raunverulegu útgjöld í krónum talið á árinu 1979. Allir vita að útgjöldin verða hærri. Ef á að miða við þær forsendur, sem fjárlagafrv. var byggt á, þ. e. a. s. 30–34% verðbreytingu á milli ára, þarf vitanlega að bæta við útgjöldin, 209 milljarða kr., a. m. k. 15% til þess að fá meðaltalshækkunina á næsta ári og þá yrðu, ef fjárl. stæðust þetta, útgjöldin á fjárl. kringum 240 milljarða.  (Gripið frem í: Þm. verður að reikna með þjóðarframleiðslunni á sama verði.)  Það er það sem ég ætlaði að koma að. Þjóðarframleiðslan, sem menn hafa verið að spá er á verðlagi ársins 1979 áætluð 733 milljarðar kr. Hún er ekki verðlögð í þessari tölu á desemberverðlagi 1978. Ef menn taka þennan samanburð á sambærilegu verðlagi, hvort tveggja t. d. á verðlagi 1979, þá kemur auðvitað í ljós að ríkisútgjöldin eru í kringum 33% af áætlaðri þjóðarframleiðslu. Ef talan 30 er skrifuð einhvers staðar og einhverjir menn geta róast út af því að sjá töluna 30% einhvers staðar fyrir árið 1979, þá höfum við sagt, Alþb.-menn: Ef hægt er að lækna einhvern sjúkdóm með því að menn fái að reikna þetta með þessum hætti, þá látum það standa. Það er búið að ákveða fjárlög fyrir árið 1979. Við eigum eftir að sjá hver þjóðarframleiðslan árið 1979 verður, við höfum aðeins áætlun um hana. Þessi tala getur því í rauninni ekki breytt neinu um það. Reynslan ein verður að sýna hvort við verðum innan 30% markanna eða ekki varðandi 1979. Hins vegar höfum við sagt: Það fær okkur enginn til að fara að setja í lög ákvörðun um það, að við skulum einnig vera innan 30% marka á árinu 1980. Þá vitum við ekki nema menn komi sér saman um að reikna dæmið rétt þá, og þá yrði auðvitað um stórkostlegan samdrátt að ræða, ef menn færu þá að reikna dæmið rétt. Þetta nefni ég líka sem dæmi um það, hvað menn geta æst sig upp út af miklum aukaatriðum varðandi stjórn efnahagsmála. En þeir virðast ekki hafa nokkurn minnsta áhuga á því að ræða skýrslu eins og þá sem hér liggur fyrir um það, hvernig farið hefur á nýliðnu ári, árinu 1978, um þær áætlanir sem gerðar voru fyrir það ár, hvernig tókst til, hvað við fórum þar mikið fram úr áætlun á hinum ýmsu sviðum og hvernig þær áætlanir eru byggðar upp sem liggja fyrir varðandi árið 1979. Í þessari hvítu bók sem hér fylgir með, sem heitir Skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979 og er byggð á þeim grundvelli sem ég hef verið að lýsa og samin að verulegu leyti af þeim aðilum, sem ég hef greint hér frá, - í þessari skýrslu er margt fróðlegt að finna og býsna þýðingarmikið. En þar er líka um að ræða spár eða fullyrðingar sem ég fyrir mitt leyti tek ekki undir. Ég tel að þar sé ýmislegt skrifað alveg út í bláinn og hafi ekkert á bak við sig eða þá þar sé um skoðanir og óskir að ræða frá hálfu Seðlabankans eða Þjóðhagsstofnunar, en ekki að hér sé um eitthvað bindandi að ræða. Í þessum efnum skal ég fyrst vitna í það að í þessari skýrslu stendur neðst á bls. 5 og efst á bls. 6 orðrétt það sem hér skal nú lesið, með leyfi forseta: „Í forsendum þjóðhagsspár fyrir árið 1979 er miðað við að neysluvöruverð hækki um 33% að meðaltali á þessu ári og um 30% frá upphafi til loka ársins. Þetta fæli í sér umtalsverða verðbólguhjöðnun á þessu ári.“ Svo segir áfram: „Sá árangur næst þó ekki nema fylgt verði þeirri stefnu í kauplags- og verðlagsmálum að hækkun peningalauna verði minni en fylgir óbreyttu kerfi vísitölubindingar launa.“ Þetta segir á mæltu máli, að spáin sé byggð á því, að það verði gert frávik til lækkunar frá samningum sem fyrir liggja um útreikning á launum. Þetta geta þeir auðvitað sagt sem búið hafa til tilteknar spár um þróunina 1979. En það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um þetta og verði hún ekki tekin er auðvitað spáin reist á röngum forsendum. Þetta er aðeins eitt dæmi um það, hvernig staðið er að gerð þeirrar spár, sem hér liggur fyrir, og síðan ýmsum útreikningum, sem miðað er við. Ég veit ekki, vegna þess að langt er liðið á fundartímann, hvað ég á við 1. umr. að vekja afhygli á mörgum atriðum í þessari skýrslu, sem hér liggur fyrir, þar sem er verið að gera grein fyrir ýmiss konar atriðum. Ég vík þó sérstaklega að nokkrum atriðum, sem tími ætti að gefast til að minnast á. Á 16 bls. í þessari skýrslu um fjárfestingu og lánsfjáröflun er gert ráð fyrir því, að sú breyting verði gerð á varðandi svonefndan skyldusparnað,að verulegur hluti af skyldusparnaði, sem innheimtur er samkv. lögum um Húsnæðismálastofnun, verði tekinn og varið í allt öðru skyni en ætlast er til samkv. þeim lögum. Ég vil taka það strax fram, að um þetta atriði hef ég algeran fyrirvara. Ég tel fyrir mitt leyti að það séu alveg fráleit vinnubrögð að standa þannig að málum að sérmerkja skattlagningu eða innheimtu, ákveða með lögum að leggja á tiltekið gjald í alveg ákveðnu og afmörkuðu skyni og svo þegar búið er að leggja gjaldið á, búið er að innheimta það, þá sé tekin ákvörðun um að nota fjármagnið í allt annað en ákveðið hafði verið með lögum að ætti að gera. Ég tel að þetta séu afleit vinnubrögð. Hitt viðurkenni ég fullkomlega, að eins og fjárfestingaráætlunin er byggð upp, þá er augljóst að það vantar fjármagn til þess að tryggja að hægt sé að standa við þá fjárútvegun sem gert ráð fyrir til ýmissa sjóða. Það er hreinlega gert ráð fyrir að þarna vanti fjárhæð .til starfsemi sjóðanna, einkum atvinnuvegasjóða, sem þessari fjárhæð nemur sem ætlað er að úr húsnæðismálakerfinu eða af þessum skyldusparnaði. Þarna er auðvitað vandi á ferðum og það þarf að leysa þennan vanda, vegna þess að það er skoðun mín, að teflt sé á tæpasta vað í þessari áætlun um fjáröflun til ýmissa stofnlánasjóða sem eru mjög þýðingarmiklir í atvinnulífinu. Ég vil því ekki skorast undan á neinn hátt að taka þátt í að tryggja að þessir sjóðir fái það fjármagn a. m. k. sem gert er ráð fyrir f þessari áætlun. En þá leið, sem þarna er valin, þ. e. a. s. að taka merktan tekjustofn og verja honum til allt annars en gert hafði verið ráð fyrir með lögum, tel ég alveg fráleita. Það er auðvitað líka mjög mikilvægt að vita það, sem ekki kemur fram í þessari skýrslu eða í sjálfu frv. sem hér liggur fyrir, hvort hér er aðeins um að ræða að þeir 2 milljarðar kr., sem ætlað er að taka af skyldusparnaði ungmenna og færa til annars verkefnis en þeir áttu að renna til samkv. lögum, séu aðeins lán til eins árs, aðeins til bráðabirgða, eða ætlunin sé að taka þessa fjárupphæð frá húsnæðismálakerfinu og færa hana yfir til stofnlánasjóðanna í formi venjulegra lána, sem er verið að afla handa þeim, og láta þá þessa sjóði fá þessa fjárhæð að láni til 10, 12 eða 15 ára. Ég nem staðar við þessa ráðagerð, sem þarna er á ferðinni. Ég tel að þarna sé farið inn á mjög varhugaverða braut. Þetta er nokkuð skylt þeirri hugmynd sem fram hefur komið í annarri tillögugerð, að hægt sé að taka t. d. fjármagn, sem lagt hefur verið sem sérstakur launaskattur á öll greidd laun í landinu og ákveðið hefur verið að rynni í Byggingarsjóð ríkisins, til húsnæðismálakerfisins, - að ætla sér að taka þetta fé, sem svona verður til, og láta það renna í ríkissjóð eða því verði ráðstafað til að leysa einhver önnur vandamál en áætlað hafði verið þegar gjöldin voru lögð á. Það tel ég líka alveg fráleitt.  Í þeim kafla þessarar skýrslu, sem nefndur er bankakerfið og fjallar um bankakerfið, koma fram ýmsar áætlanir sem þeir aðilar hafa sett upp sem skrifað hafa þennan kafla sem augljóslega kemur beint frá Seðlahankanum, en þessi kafli er reyndar á mæltu máli og ágætu máli og þannig auðskilinn. Þar segir t. d. á einum stað, á bls. 19, orðrétt á þessa leið: „Stefnt er að því að takmarka aukningu almennra lána innlánsstofnana við tæp 33% og heildarútlán þeirra við rúm 30%. Náist jafnframt fyrrgreint markmið um greiðslujöfnuð ríkissjóðs verður útlánaaukning bankakerfisins í heild aðeins um 20% samanborið við 30 og 40% síðustu tvö ár.“ Jú, vissulega er hægt í grg. eins og þessari að tala á þessa lund, að miðað við tiltekin atriði geti þetta farið svona og svona, og auðvitað er ekkert við því að segja þó að menn hafi í svona skýrslu, að stefnt sé að þessu eða hinu. En ég fyrir mitt leyti geri við þetta aths. vegna þess, að ég tel að það verði að fara mjög gætilega í að beita slíkri pólitík við núverandi aðstæður í okkar efnahagslífi, að herða verulega á útlánum af hálfu bankakerfisins. Það er skoðun mín að þegar sé farið að bera á alvarlegum kreppingi í okkar atvinnulífi vegna þess að bankarnir beiti mjög hörðum reglum varðandi lán til atvinnurekstrarins. Ég er því ekki samþykkur þeirri pólitík að ætla að herða hér verulega á, þ. e. a. s. að draga verulega frá því sem nú er úr lánveitingum til atvinnurekstrarins að því leyti til sem um er að ræða eðlileg rekstrarlán. Hitt er hins vegar gefið mál um þær reglur sem hér er stuðst við varðandi stofnlán, að þar er búið að binda veitingu stofnlána býsna fast, þannig að stofnlánasjóðirnir eiga ekki að ráða yfir nema tilteknu fjármagni. Má því segja að búið sé að taka þar fyrir alla aukningu og í rauninni gera ráð fyrir ákveðnum samdrætti í sambandi við fjárfestingu. En að draga síðan af því þá ályktun, að rétt sé að stefna að enn frekari samdrætti í bankakerfinu varðandi lánveitingar til atvinnulífsins, undir það tek ég ekki. Sá kafli í þessari skýrslu, sem ber nafnið lánsfjármarkaðurinn, er á þessu sérstaka máli sem ég hef minnst hér á. Það er mjög torskilið margt sem þar er sagt og í rauninni þannig sett fram, að það er með öllu óverjandi að halda því öllu lengur að leggja fyrir Alþ. þýðingarmiklar grg. sem eru settar fram á slíku máli sem þar er um að ræða. Það er full ástæða til þess að undan því sé kvartað enn einu sinni. Hér þarf að gera á breytingu og segja þetta á þann hátt að allir geti skilið það. Í þessum kafla er þó gerð grein fyrir því, að stefnt sé að því að draga mjög verulega úr heildarframboði á lánsfé til atvinnuveganna, gert sé ráð fyrir að draga mjög verulega úr því frá því sem var á s. l. ári. Um það atriði gildir hið sama og ég hef sagt áður um hliðstæð atriði. Ég skal svo víkja örfáum orðum að nokkrum greinum frv. sjálfs sem eru um viðbótarheimildir handa ríkisstj. til að taka ný lán í samræmi við þá fjárfestingaráætlun sem hér er gerð grein fyrir. Mér sýnist að það sé full ástæða til að veita ríkisstj. allar þær heimildir sem hún fer hér fram á til þessara framkvæmda, ég er ekki á móti því á neinn hátt. Ég vil sérstaklega minnast á það, að gert er ráð fyrir í þeirri áætlun, sem hér er lögð fram, að ríkisstj. fái heimild til þess að taka lán til Bessastaðaárvirkjunar upp á 600 millj, kr. Við vitum að það er áður búið að eyða allmiklu fjármagni í undirbúning að þessari virkjun, og við á Austurlandi höfum lagt á það mjög ríka áherslu að tekin yrði ákvörðun um framkvæmdir í þessum efnum. Í þessari skýrslu er ekki aðeins gert ráð fyrir því, að áætlaðar séu til Bessastaðaárvirkjunar 600 millj. kr. til að ljúka við allan undirbúning og til framkvæmdarinnar, en í grg., sem fylgir með, segir um þetta atriði orðrétt á þessa leið: „Hvenær ráðist verður í framkvæmdir ræðst af því hvenær virkjunin telst hagkvæm í heildarskipulagi orkumála landsins, þar með talin öryggissjónarmið.“ Hér er sagt: „hvenær ráðist verður í framkvæmdir“. Ég tel að með því orðalagi, sem hér liggur fyrir, og með þeirri ákvörðun, sem fram kemur í till. um beina fjárveitingu, hafi verið tekin ákvörðun um að ráðast í þessa virkjun. Aðeins er eftir að ákveða hvenær ráðist verður í framkvæmdina, því að hér er ekki lengur um það að ræða, hvort ráðist verði í framkvæmdina, heldur aðeins hvenær framkvæmdin á að hefjast. Leikur því að mínum dómi enginn vafi á því, að hér er um beina ákvörðun um það að ræða, að í þessa framkvæmd verði ráðist, og er sannarlega kominn tími til að taka þessa ákvörðun, miðað við allar aðstæður í okkar fjórðungi í rafmagnsmálum og miðað við allan þann drátt sem á því hefur orðið að taka þessa ákvörðun. Ég vænti að þeir, sem hafa framkvæmdavaldið, sjái nauðsynina á því, að í þessa virkjunarframkvæmd verði ráðist sem fyrst, en að sjálfsögðu verða þeir að meta það með hliðsjón af öðrum orkuframkvæmdum, hvenær réttast þyki að fá þá orku inn á kerfið sem gert er ráð fyrir að fáist úr þessari virkjun. Herra forseti. Ég skal svo ljúka þessu máli mínu. Hér er um að ræða 1. umr. um það frv. sem fylgir þessari áætlun. Væntanlega verður einhver tími til þess að ræða nánar um skýrsluna í heild og þá stefnu sem felst raunverulega í því frv. sem hér liggur fyrir, ræða það nánar þegar málið kemur úr n. Er nú kominn tími til að fara að vinna að því, að það geti orðið sem fyrst, því að þó nokkuð er liðið á árið og er þá nauðsynlegt að þær heimildir liggi fyrir sem framkvæmdirnar verða að byggjast á. Ég sem sagt fæ aðstöðu til að ræða nánar um þetta mál síðar, þegar kannske stendur eitthvað betur á í þinginu en nú um þetta leyti dags.