Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir 2. umr. þessa máls hefur heilbr.- og félmn. komið saman og athugað málið nánar. Niðurstaðan af því er sú, að meiri hl. n. hefur lagt fram brtt. á þskj. 478. Jafnframt hefur meiri hl. n. tekið aftur 1. brtt. á þskj. 401, sem áður var tekin aftur til 3. umr. 1. brtt., sem meiri hl. heilbr.- og félmn. gerir, er við 4. gr. frv., 4. mgr., b-lið og meiri hl. n. leggur til, að þessi liður orðist svo: „Framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 40 millj. kr. Til þess að mæta þessum útgjöldum skal miða eignarskatt við gildandi fasteignamat þrefaldað. Ákvæði þetta gildir þó ekki um bújarðir í sveitum með tilheyrandi íbúðar- og peningshúsum og öðrum mannvirkjum.“ Breytingin á þessari till. frá þeirri till., sem tekin hefur verið aftur, er fólgin í því, að ákvæðin um þreföldun fasteignamats gildi ekki fyrir þá skattgreiðendur, sem eiga lögheimili á sveitabæjum, heldur að ákvæðið gildi um bújarðir í sveitum með tilheyrandi íbúðar- og peningshúsum og öðrum mannvirkjum, þ.e.a.s. að undanþáguákvæðið er ekki miðað við lögheimili skattgreiðenda, heldur við eignirnar, sem um er að ræða. Og undanþágan á við bújarðir í sveitum með tilheyrandi íbúðar- og peningshúsum og öðrum mannvirkjum, þ.e.a.s. þeim mannvirkjum, sem tilheyra sjálfum búrekstrinum. Þá er 2. brtt. meiri hl. heilbr.- og félmn. við 4. gr., 4. mgr., c-lið. Það er lagt til, að þessi liður orðist svo: „1% álag, er innheimta skal aukalega, á tekju– og eignarskatt og 1/2 % á aðflutningsgjöld samkv. tollskrá.“ Breytingin er fólgin í því, að felld eru niður á eftir „tekju– og eignarskatti“ orðin „og stríðsgróðaskatti.“ Það er gert með tilliti til þess, að við nánari athugun varð n. ljóst, að stríðsgróðaskatturinn hefur verið lagður niður fyrir allmörgum árum og þótti því rétt að leiðrétta þetta. 3. brtt. meiri hl. n. er við 12 gr. frv., en 12. gr. fjallar um framkvæmdaatriði varðandi skyldusparnaðinn. Meiri hl. n. leggur til, að við 1. mgr. 12. gr. bætist nýir málsliðir, svo hljóðandi: „Kaupgreiðendur skulu krefjast þess, að launþegar færi sönnur á aldur sinn með framvísun nafnskírteinis, hvenær sem ástæða er til, þegar laun eru greidd. Launþegar skulu sýna kaupgreiðendum nafnskírteini, hvenær sem hinir síðarnefndu telja sig þurfa að sjá það vegna fyrirmæla þessarar mgr.“ Þetta ákvæði er til komið með tilliti til þess, að Alþ. hefur núna nýlega eða rétt lokið við að samþykkja lög um útgáfu og notkun nafnskírteina. Það þykir eðlilegt, að með tilliti til hinnar nýju löggjafar sé þetta ákvæði sett inn í l. um húsnæðismálastjórn varðandi skyldusparnaðinn. 4. brtt., sem meiri hl. n. gerir, er við 19. gr. Hún er á þá leið, að á eftir orðunum „lög þessi öðlast þegar gildi“ komi: „og fer um álagningu eignarskatts á árinu 1965 samkv. b-lið 4. mgr. 4. gr. þessara laga.“ Þetta er sett til þess að taka af öll tvímæli um það, að ákvæðin um þreföldun fasteignamats verði gildandi við álagningu eignarskatts þegar á þessu ári. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. heilbr.- og félmn hefur lagt fram á þskj. 478. N. hefur á milli umr. einnig tekið til meðferðar brtt. þá, sem er á þskj. 436 frá þeim Helga Bergs og Ólafi Jóhannessyni. Hún er á þá leið, að heimilað sé að veita íbúðarlán til stjórnar stúdentagarðanna til byggingar íbúða fyrir kvænta háskólanema, þ.e.a.s. að ákvæði um þetta verði bætt inn, þar sem kveðið er á um það, að heimilt sé að lána sveitarfélögum og Öryrkjabandalagi Íslands lán til þess að byggja leiguíbúðir. N. þótti, að hér væri. um merkilegt mál að ræða, en meiri hl. n. treysti sér ekki til að mæla með því, að þessi till. verði samþ., vegna þess að ef við færum út á þessa braut yrði of mikið dreift því átaki, sem byggingarsjóði ríkisins er ætlað að gera í lánamálum til íbúðabygginga. Hins vegar gerum við okkur grein fyrir því, að hér er hreyft merkilegu máli, sem vafalaust er full þörf á að leysa. En meiri hl. n. telur, að það sé eðlilegt, að það sé gert með öðrum hætti, en að lögfesta þetta í þessum lögum.



Herra forseti. Við 1. og 2. umr. þessa máls var sýnt fram á og það með óyggjandi rökum, að íbúðalán húsnæðismálastofnunarinnar með 4% ársvöxtum og vísitölubindingu verða að verðbólgunni óbreyttri íbúðabyggjendum miklu þyngri í skauti en kjörin, sem þeir eiga nú við að búa. Til þess að létta að nokkru þessa auknu byrði lagði ég til við 2. umr., að einungis árleg afborgun lánanna skyldi breytast samkv. vísitölu, en vaxtagreiðsla og kostnaðar vera óháð vísitöluhækkun. Þessi till. mín var felld. Þá bar ég fram till. um, að heildargreiðsla vaxta og kostnaðar mætti ekki fara fram úr því, er svaraði til 81/4 % vaxta án vísitölubindingar. Hún var einnig felld af hv. stjórnarliði. Ég minni einnig á, að sömu örlög og báðar þessar till. hlaut 3. brtt., sem fór í sömu átt, en hún var flutt af þeim 1. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Vesturl. Hér er að mínum dómi um svo augljóst mál að ræða, að það á að gera kjörin verri, sé reiknað með áframhaldandi verðbólgu. Mér finnst satt að segja mjög ótrúlegt, að hæstv. ríkisstj. vilji gera hlut viðskiptamanna húsnæðismálastofnunarinnar, stórum lakari, en hann hefur verið og margfalt verri, en annarra húsbyggjenda. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram brtt. við hér við 3. umr., till., sem fer í svipaða átt og hinar, nefnilega þá að létta undir með húsbyggjendum, ef svo skyldi fara, að verðbólgan héldi áfram næstu árin, eins og raunar sennilegast er. Þessi brtt. mín er á þskj. 449 og er þess efnis, að þeir, sem lán hljóta hjá húsnæðismálastofnun, verði ekki þvingaðir til miklu verri kjara en nú tíðkast. Ég legg til, að þeim sé gefinn kostur á að velja um, hvort þeir vilji taka lánin í fullu samræmi við reglur laganna með 4% ársvöxtum og vísitölubindingu eða hvort þeir vilji taka þau með 71/4 % vöxtum og án vísitöluálags, en það munu vera svipuð lánakjör og húsbyggjendur nú hafa hjá húsnæðismálastofnuninni. Ef nú þessi brtt. verður einnig felld, hlýt ég að draga af því þá ályktun, að það hafi frá upphafi verið ætlun hæstv. ríkisstj. að skerða lánakjör húsnæðismálastofnunar til stórra muna, en bæta þau ekki, svo framarlega sem verðbólgan héldi áfram. En nú er það einmitt hæstv. ríkisstj., sem hratt af stað nýrri verðbólgu, eftir að júní samkomulagið er gert og sú verðbólga hefur breytt grundvelli samkomulagsins, eins og margbent hefur verið á. Til þessa verður hæstv. ríkisstj. að taka tillit, nema það sé þá ásetningur hennar að níðast á efnaminnstu íbúðabyggjendum í stað þess að létta undir með þeim. Það er raunar furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli beita sér fyrir þessu máli jafnharkalega og raun ber vitni um. Bændur landsins fá lán til byggingar íbúðarhúsa. Þau lán fá þeir frá stofnlánadeild landbúnaðarins. Ekki hefur hæstv. ríkisstj. beitt sér fyrir því, að þessi lán verði tengd vísitölu, enda er talið líklegt, að bændur muni lítt kæra sig um þau tengsl og það enda þótt vextir yrðu stórlega lækkaðir og ég lái þeim það ekki. Í júní samkomulaginu var því lofað hátíðlega af hæstv. ríkisstj., að komið skyldi á nýju kerfi íbúðarlána fyrir almenna lífeyrissjóði. Ekkert bólar á lagafrv. um þetta efni. Hæstv. félmrh. tæpti á því hér í hv. d. nýlega, að ríkisstj. hefði í huga að verðtryggja öll löng lán, en von á slíku frv. væri ekki á næstunni. Það er sem sé ekki flýtt sér að neinu í þessu efni öðru en því, að lántakendur húsnæðismálastofnunarinnar fái ekki að sleppa. Þeir einir eru teknir út úr, þeir einir skulu ekki fá að hagnast lengur á verðbólgu í landinu. Á þetta vildi ég benda og með till. á þskj. 449 gera úrslitatilraun til þess að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstj. í þessu efni.



Herra forseti. Ég verð að lýsa bæði vonbrigðum mínum og raunar einnig undrun á afgreiðslu hv. heilbr.- og félmn. á till. minni og hv. 3. þm. Norðurl. v. á þskj. 436. Þær undirtektir, sem þessi till. fékk við 2. umr. þessa máls, höfðu gefið mér vonir um það, að hún mundi geta fengið aðra afgreiðslu í n. en raun er á orðin. Hæstv. félmrh. lét þau orð falla við 2. umr., að það væri ástæða til þess að athuga þessa till. vandlega í n. og það gaf mér vissulega ástæðu til þess að ætla, að n. mundi taka undir hana á jákvæðari hátt en raun ber vitni. Hv. frsm. segir að vísu, að hér sé um merkilegt mál að ræða, en n. treystir sér ekki til þess að mæla með því, vegna þess að ef farið er út á þessa braut, væri dreift því átaki, sem verið væri að gera í húsnæðismálum. Svona röksemdafærslu skil ég ekki. Ég hélt, að það átak, sem væri verið að gera í húsnæðismálum, væri til þess að byggja íbúðir og ég sé ekki, að þær íbúðir séu minna virði fyrir þjóðfélagið, sem byggðar eru til þess að láta ung hjón, sem nema við Háskóla Íslands, búa í þeim, heldur en hverjar aðrar íbúðir, sem byggðar eru í landinu. Þeir aðilar, sem í slíkum íbúðum búa, mundu ekki taka upp aðrar íbúðir á meðan og þessar íbúðir eru nákvæmlega jafnnauðsynlegar og nákvæmlega jafnmikill þáttur í úrlausn húsnæðismálanna í landinu eins og hverjar íbúðir aðrar. Þess vegna er þessi röksemd, sem þarna var fram borin, auðvitað einskis verð. Ég vil þess vegna skora á hv. þdm. að samþykkja þessa till. eigi að síður þrátt fyrir þessar undirtektir, sem eru ekki þess eðlis, að ástæða sé til þess að taka þær hátíðlega, eins og ég hef reynt að gera grein fyrir. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að hv. frsm. heilbr.- og félmn. lýsti því yfir, að hann teldi eðlilegt að leysa þennan vanda, ef þessi till. verður felld, á annan veg og fari svo, að þessi till. verði felld, mun verða eftir því gengið, að hv. formaður n. standi við það og fylgzt með því, á hvern hátt hann leggur til, að þessi vandi verður leystur.



Herra forseti. Ísland er, sem kunnugt er, aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og er hlutur Íslands í stofnfé sjóðsins 111/4 millj. dollara, en meginhlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að veita þeim aðildarríkjum sínum, sem lenda í tímabundnum greiðslu- eða gjaldeyriserfiðleikum, hagkvæm yfirdráttarlán til þess að vinna bug á þessum tímabundnu erfiðleikum. Á síðasta aðalfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem haldinn var í Tokyó í sept. s.l., var samþ. að auka stofnfé sjóðsins um 25%. Samkv. því á Ísland nú kost á því að auka hlutdeild sína í stofnfé sjóðsins úr 111/4 mill j. dollara í 15 millj. dollara og aukast þá að sjálfsögðu skilyrði Íslands, ef á þarf að halda, til þess að fá hina hagkvæmu aðstoð sjóðsins alveg tilsvarandi. Ríkisstj. telur einsýnt, að það sé í samræmi við íslenzka hagsmuni að nota sér þá heimild, sem nú er fyrir hendi, til þess að auka hlutdeild sína í stofnfé sjóðsins úr þessum 111/4 millj. í 15 millj. dollara og þar með auka skilyrði sín til hinnar hagkvæmu aðstoðar hjá sjóðnum, ef á henni kynni að þurfa að halda síðar meir. Ef aukning hlutdeildar í stofnfé sjóðsins verður, gilda um það þær reglur, að aðeins 1/4 hluti þarf að greiðast, en hitt kemur fram sem reikningsinnstæða hjá Seðlabanka Íslands. En samkv. l. frá 1961 er Seðlabankinn fyrir hönd Íslands fjárhagslegur aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þannig að sá 1/4 af aukinni hlutdeild í stofnfé sjóðsins, sem greiða þyrfti, mundi ekki þurfa að greiðast úr ríkissjóði, heldur mundi Seðlabankinn leggja það fé fram. Það er efni þessa frv. að heimila ríkisstj. að semja um slíka aukningu á hlutdeild Íslands í stofnfé Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og vona ég, að hv. alþm. séu um það sammála, að það sé í samræmi við augljósa hagsmuni Íslands, að ríkisstj. fái heimild til slíks samnings um þá auknu hlutdeild í stofnfé sjóðsins, sem mundi veita tilsvarandi möguleika á auknum yfirdrætti hjá sjóðnum, ef ríkisstj. telur á slíku þurfa að halda. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þær meginbreytingar, sem þetta frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt felur í sér, eru þessar: Í fyrsta lagi, að persónufrádráttur er hækkaður um 23%. Það þýðir, að persónufrádráttur fyrir einstaklinga, sem nú er 65 þús., hækkar um 15 þús. upp í 80 þús., fyrir hjón, sem nú er 91 þús., hækkar um 21 þús. upp í 112 þús., fyrir hvert barn, sem er á framfæri skattþegns og ekki fullra 16 ára, sem nú er 13 þús., hækkar um 3 þús. upp í 16 þús. Í öðru lagi verður hliðstæð breikkun á þrepum í tekjuskattsstiganum. Tekjuskattsstiginn er nú 10%, 20% og 30%. Fyrsta þrepið er nú samkv. 25. gr. tekjuskattsl. 30 þús., það hækkar upp í 37 þús., annað er frá 30 þús. upp í 50 þús., það hækkar í frá 37 þús. til 62 þús. kr. tekjur, og þriðja þrepið er nú af 50 þús. og þar yfir, breytist í 62 þús. kr. tekjur og þar yfir. Þessi breyting á skattþrepunum nemur milli 23 og 24%. Við ákvörðun þessara breytinga hefur verið höfð hliðsjón af tvennu, annars vegar því, hverjar breytingar hafa orðið á vinnutöxtum verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna milli áranna 1963–1964. Efnahagsstofnunin áætlar, að þessar breytingar hafi að meðaltali numið um 23% hækkun launa þessara stétta á tímabilinu. Ef hins vegar litið er á framfærsluvísitöluna og tekin meðalvísitala áranna 1963 og 1964, var hún fyrra árið 134.67 stig, síðara árið 160.67 stig og hafði því hækkað milli áranna um 19.3%. En fyrir því er þessi samanburður gerður milli áranna 1963 og 1964, að samkv. þessu lagafrv., ef að lögum verður, er lagður á tekjuskattur miðað við tekjur manna á árinu 1964. Þriðja breyting skv. frv. er sú, að hundraðstölur hvers skattþreps lækka um 10%, þ.e.a.s. 10% skattur lækkar í 9%, 20% í 18 og 30% í 27%. Eins og tekið er fram í grg., má hafa til hliðsjónar um það, hvernig þessar breytingar mundu verka, að skattþegn með 23% tekjuaukningu milli áranna 1963 og 1964 mundi greiða hlutfallslega 1% lægri tekjuskatt en hann gerði 1964 og er þá miðað við hlutfall af nettótekjum hans hvort árið. Í fjórða lagi er það nýmæli í 8. gr. frv., að skylt sé frá og með gjaldaárinu 1966 að hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem ræðir um í 1. gr., 1. mgr. 2. gr. og 3. gr., svo og þrepin í skattstiga þeim, sem um ræðir í 4. gr., þ.e.a.s. það er skylt að hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem snerta persónufrádráttinn og skattþrepin, í samræmi við skattvísitölu. Hér er því tekin upp svokölluð umreikningsregla. Það var ætlunin að ákveða í þessu frv., við hvaða vísitölu skyldi miða. Þá kom til greina kaupgreiðsluvísitala, framfærsluvísitala, þ.e.a.s. samkv. a-lið vísitölunnar og fleiri möguleikar komu til greina. Nú er svo ástatt, að vísitalan er í endurskoðun hjá hagstofunni og kauplagsnefnd og töldu þeir sérfræðingar, sem til var leitað, sér ekki unnt að gera ákveðna till. um það, hvernig skattvísitalan, sem þessi umreikningur skyldi á byggður, skyldi byggð upp, treystu sér ekki til þess að svo stöddu. Það varð því niðurstaðan að ákveða annars vegar, að skattana skuli umreikna frá og með árinu 1966, en sú skattvísitala, sem eftir skuli farið, skuli ákveðin síðar af fjmrh. að fengnum till. kauplagsnefndar, hagstofustjóra og ríkisskattstjóra. Aðrar breytingar í þessu frv. eru bein afleiðing af þeim, sem ég hér hef getið og eru skýrðar í grg. frv. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Breytingar þær, sem felast í þessu frv., sem hér liggur fyrir, ganga of skammt að mínum dómi í lagfæringum á því ófremdarástandi, sem hér hefur skapazt í skattamálum á undanförnum árum og alveg sérstaklega kom í ljós á s.l. ári, Þær breytingar, sem í þessu frv. felast og horfa til lækkunar á tekjuskattinum, eru ekki fullnægjandi. Það hefði þurft að lækka tekjuskattinn meir, en hér er gert ráð fyrir. Og ég held, að þessar breytingar, sem hér er um að ræða, gangi skemmra, en menn höfðu ástæðu til að reikna með, miðað við það, sem á undan var gengið og miðað við það, sem látið var í veðri vaka s.l. sumar. En þegar metnar eru þær breytingar, sem í þessu frv. felast og mál þessi athuguð, verður ekki komizt hjá því að líta aðeins um öxl og athuga, hvað gerzt hefur áður í þessum málum og einkanlega verður ekki hjá því komizt að staldra við það, sem gerðist í skattamálunum á s.l. ári. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma að rifja þá sögu hér upp, en skal aðeins nefna örfá atriði. Það var þannig, að fram til 1960 gilti svokölluð umreikningsregla á tekjuframtölum og skattstigum, en hún var numin úr gildi 1960, þegar þó annars um leið voru gerðar nokkrar breytingar á skattal., sem horfðu til lagfæringar og lækkunar á sköttum að öðru leyti. Afleiðing þeirrar breytingar varð sú, að skattabyrðin hefur þyngzt ár frá ári vegna vaxandi dýrtíðar og var svo komið á s.l. ári, árinu 1964, að sýnilegt var, að við svo búið mátti ekki standa og að skattalagareglurnar gátu ekki haldizt óbreyttar frá því, sem verið hafði, vegna þess að á árinu 1963 hafði orðið veruleg tekjuaukning í krónutölu hjá mörgum skattþegnum og það var auðsætt að, að óbreyttum skattalögum mundu þær álögur, sem á þá legðust, verða þeim alveg óbærilegar. Þess vegna var á s.l. ári lagt fram frv. af hálfu ríkisstj. um nokkrar lagfæringar á skattal., þar sem m.a. var gert ráð fyrir því, að persónufrádráttur væri nokkuð hækkaður, en þó langt frá eðlilega og einkanlega þar sem jafnframt voru þá gerðar nokkrar breytingar á skattstiganum, sem stefndu til hækkunar. Þegar þessi mál voru til meðferðar á Alþingi þá, bentu þm. Framsfl. á, að lagfæring persónufrádráttarins væri ekki fullnægjandi. Þeir báru þá fram brtt. til hækkunar á persónufrádrættinum og lögðu til, að tekin yrði upp hin fyrri umreikningsregla og lögðu til, að skattstigarnir væru lækkaðir í það horf,. sem þeir höfðu verið í áður og þeir bentu þá rækilega á, að samþykkt á þessu frv. ríkisstj. í óbreyttu formi mundi leiða til þess, að tekjuskattur og útsvar hækkuðu meira, en hóflegt væri og yrðu lítt bærileg almenningi. Það er kunnara, en frá þurfi að segja og öllum í fersku minni, að þessum aðvörunum var í engu sinnt, till. framsóknarmanna voru ekki teknar til greina. Það var mikið látið af þeim lækkunum á sköttum, sem fælust í þessu frv., það var mikið gumað, er óhætt að segja, af þeim skattabreytingum, sem þá voru gerðar og einkanlega voru málgögn stjórnarflokkanna óspör á fögur orð og fyrirheit í því sambandi. En þegar svo skatta- og útsvarsskráin hér í Reykjavík kom út s.l. sumar og skattskrár annars staðar tóku að birtast, brá mönnum heldur í brún, og þá hjaðnaði skjótt skrum stjórnarblaðanna, sem þau höfðu áður haft uppi um þær skattalækkanir; sem þau töldu, að gerðar hefðu verið, því að það kom sem sé á daginn, að það reyndist allt rétt, sem framsóknarmenn höfðu sagt um þessi efni við meðferð málsins á Alþ. og það þarf ekki að rekja það, hversu menn stóðu þá andspænis gífurlegum skattabyrðum og hvernig fjöldi heimilisfeðra sá fram á það, að þeir höfðu svo sem ekkert eftir til framfærslu sér og sinnar fjölskyldu, þegar skattaútgjöld höfðu verið dregin frá. Og fjöldi manna vissi ekki og sá ekki fram á það, hvernig hann ætti að standa í skilum með greiðslu opinberra gjalda. Þetta var auðvitað þeim mun tilfinnanlegra sem áður og samtímis hafði komið til mjög mikil hækkun og aukning hinna óbeinu skatta í mismunandi myndum, en þó vitaskuld einkanlega sölusköttum. Fólk varð ókvæða víð þessum skattabyrðum, því að það hafði ekki gert sér ljóst almennt, við hverju mátti hér búast. Það hafði lagt of mikinn trúnað á málflutning stjórnarblaðanna, ekki tekið nægilegt tillit til og ekki gefið nægilegan gaum að þeim aðvörunum, sem framsóknarmenn höfðu sett fram um málið á þingi. En þegar menn stóðu andspænis þessu skattafargani, sem þá kom í ljós, virtist svo sem allir væru sammála um, að gera þyrfti á þessu lagfæringar og mætti í því sambandi t.d. benda á margar skeleggar greinar, sem birtust um þær mundir í einu stjórnarblaðanna, Alþýðublaðinu. Framkvæmdastjórn Framsfl. varð einna fyrst til þess að andmæla þessari skattabyrði og benda á, að gera þyrfti ráðstafanir til þess að bæta úr í þessum efnum, samþykkti þegar eftir að skattskrá hafði verið birt ályktun, þar sem því var beint til stjórnarinnar fyrst og fremst að gera lagfæringar á þeirri skattaálagningu, sem þá hafði fram farið, en í annan stað stungið upp á því, að stofnað væri til n., sem skipuð væri fulltrúum frá öllum stjórnmálaflokkunum og hefði það hlutverk að endurskoða skattalöggjöfina með það fyrir augum að reyna að finna það fyrirkomulag í þeim efnum, sem gæti hentað til nokkurrar frambúðar. Í kjölfar framsóknarmanna að þessu leyti sigldu svo aðrir aðilar, bæði Sósfl., sem sendi sín mótmæli og síðar Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem tóku upp viðræður við ríkisstj. og þær viðræður leiddu til þess, að það var skipuð samstarfsnefnd Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Alþýðusambandsins og ríkisstj. til þess að athuga þessi mál. Um leið er svo rétt að geta þess, að fram fóru í ríkisútvarpinu s.l. sumar. 17. ágúst að ég ætla, umr. um þessi málefni, þar sem til mála tóku fyrirsvarsmenn stjórnmálaflokkanna, þ. á m. hæstv. fjmrh. og þar af er skemmst að segja, að það var samdóma álít allra þessara manna, sem mál fluttu þá í ríkisútvarpinu, jafnt stjórnarsinna sem stjórnarandstæðinga, að gera þyrfti verulegar lagfæringar í þessum efnum og ef ég man rétt, taldi hæstv. fjmrh. upp nokkrar lagfæringar, sem gera þyrfti og voru þær raunar mjög í þá stefnu, sem framsóknarmenn höfðu gert till. um við meðferð málsins áður á Alþingi. Á skattálagningu s.l. sumar fékkst samt sem áður ekki lagfæring. Að vísu voru gerðar nokkrar ráðstafanir í þá átt að veita mönnum nokkurn gjaldfrest á greiðslu gjaldanna, ef þeir óskuðu eftir og hefur það vafalaust hjálpað einhverjum til þess að komast þó yfir erfiðasta hjallann í því efni, en var náttúrlega langt frá því að vera fullnægjandi. Framsóknarmenn fylgdu sínum till. eftir með því að leggja hér fram í þingbyrjun frv., sem gekk mjög í þá stefnu, sem þeir höfðu gert till. um strax í ályktun sinni 7. ágúst, en það frv. hefur ekki fengizt afgreitt og því hefur ekki varið sinnt. En hitt vonuðu menn, að hæstv. ríkisstj. mundi sem allra fyrst, eftir að þetta þing kom saman, leggja fyrir það till. til breytinga á skattal. og til lagfæringa á þeim. Menn hafa nú beðið nokkuð lengi eftir þeim till. frá hæstv. ríkisstj., þar sem þessar tillögur koma ekki fram fyrr en nú, þegar væntanlega fer að styttast í þessu þingi. Og það var nú svo, því miður, að alþm. fengu á þessu þingi að sjá framan í ýmsar aðrar skattabreytingar, áður en kom til þessara till. um lækkun á sköttum, sem þó hafði áður verið gefið fyrirheit um og má þar til nefna t. d. söluskattshækkunina, sem mönnum er í fersku minni, launaskatt, hækkun eignarskatts vegna þreföldunar á fasteignamati, sem nú liggur fyrir og flutt var sem breyting við húsnæðismálalög, og í þessu sambandi má þá einnig nefna, að það hefur komið hér líka fram á þessu þingi, að ríkisstj. hyggst nota þá heimild, sem hún fékk í fjárl., til þess að skera fjárveitingar til verklegra framkvæmda niður um 20% eða allt að 20%. Andspænis þessu urðu menn að standa, áður en þetta frv. kom fram, en nú er það þó loksins komið. Og það er í stuttu máli sagt, eins og ég sagði áðan, alveg ófullnægjandi að mínum dómi til þess að bæta úr því óviðunandi ástandi í þessum málum, sem ríkt hefur. Það felur að vísu í sér nokkra hækkun á persónufrádrætti og lækkar hundraðstölur - og felur líka í sér breikkun á þrepum skattstigans og lækkar hundraðstölur hvers þreps um 10%. Um tvær þessar fyrrnefndu breytingar, sem þannig felast í þessu frv., er það að segja, að þar er í rauninni aðeins um að ræða lagfæringu á álagningarreglunum til samræmis við þá verðbólguþróun, sem átt hefur sér stað miðað við árið 1964. Hins vegar felst ekkí í þeim nein lagfæring á skattabyrðinni, eins og hún var í fyrra og birtist mönnum þá. Lækkun á hundraðstölu hvers skattþreps er of lítil. Ég held, að það hefði ekki verið ofrausn að lækka hundraðstölu skattþrepanna um t.d. 30%. Þá hefði þurft að fjölga skattþrepunum meir, en gert er og hefði líklega verið hæfilegt að miða hámarkið við 100 þús. kr., þegar tillit er tekið til þeirra gífurlegu breytinga, sem orðið hafa á gildi krónunnar og tekjum manna. Það er sérstaklega ljóst, að þessar lagfæringar eru með öllu ófullnægjandi, þegar höfð er í huga sú óhóflega aukning óbeinna skatta, sem átt hefur sér stað og nú síðast alveg sérstaklega hækkun söluskattsins, sem ég drap á áðan og einnig núna hækkunin á eignarskattinum, sem ég veit að vísu ekki, hverju nemur. Það er nú sagt í frv. til húsnæðislaga, að sú hækkun eignarskattsins, sem þar er lögboðin, muni vera til þess að mæta útgjöldum, sem þar eru sögð vera 40 millj. Það liggur mér vitanlega ekkert fyrir um það, hvort hækkun eignarskattsins vegna þreföldunar fasteignamatsins muni nema 40 millj. eða einhverri annarri upphæð. Ég býst satt að segja við, að hún muni nema eitthvað lægri upphæð. En samt sem áður er augljóst, að þar er um verulega skattahækkun að ræða og sú skattahækkun er þá samtímis og raunar aðeins fyrr á ferðinni heldur en þessi skattalækkun, sem loksins sér dagsins ljós með þessu frv. Þessi atriði, sem ég hér hef aðeins lítillega minnzt á, verða að sjálfsögðu athuguð nánar í n. þeirri, sem fær þetta mál til meðferðar og ég skal þess vegna ekki fjölyrða miklu meira um það nú á þessu stigi, vil þó taka fram, að 8. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að framvegis verði tekin upp eins konar umreikningsregla hliðstæð þeirri, sem áður var í l., er til bóta að mínum dómi. En þó er þar hængur á, fyrst sá, að þessi skattaskali, sem þar skal miða við, skal ákveðinn af fjmrh. að fengnum till. þar til greindra aðila, en það er á þessu stigi, þegar ákvæðið er lögtekið, þess vegna harla óvíst, hvernig framkvæmdin verður í þessum málefnum. Þetta er þess vegna gallað að því leyti til. Í annan stað hefði, áður en þessi umreikningsregla er upp tekin, þurft að gera nauðsynlegar lækkanir á skattabyrðinni frá því, sem var 1964, til þess að það yrði sambærilegt við það, sem áður var og hefði orðið, ef umreikningsreglunni hefði alla tíð verið haldið og jafnframt þá auðvitað gerðar þær breytingar, sem gerðar hafa verið og óhjákvæmilegar hafa verið vegna breytinga á verðlagi og krónugildi. En þó að þessir annmarkar séu á 8. gr. frv. að vísu, álít ég hana þó til bóta. Ég skal ekki, eins og ég sagði, miklu við þetta bæta. Það er öllum ljóst, að skattamálin eru erfið mál, en samt sem áður hygg ég, að margir mundu una sæmilega við það að gjalda til opinberra þarfa það, sem þeim ber með réttu, ef þeir sæju og sannfærðust um, að það væri eitt og hið sama látið yfir alla ganga í þessum efnum. Ég fullyrði, að það skortir mikið á það í réttarvitund almennings, að það sé svo nú og skattskráin síðasta bar því miður þess glögg vitni, að það virtust margir komast þar fram hjá sköttum, sem hefðu ekki átt að gera það og það var óskiljanlegur munur á því, hverja skatta menn áttu að greiða samkv. þeirri skrá, bæði skatta og útsvar. Nú hefur að vísu verið stofnað til skattalögreglu, sem tekin er til starfa. Í þeirri stofnun eru ágætir menn og þess er að vænta, að árangur verði af starfi hennar, en þá skiptir líka miklu, að henni sé fengið gott veganesti og það sé reynt að stuðla að því almenningsálíti, sem gerir henni auðvelt að starfa. Mér finnst satt að segja, að ofurlítið hafi á það skort, m.a. í málgögnum hæstv. ríkisstj. Ég minnist þess t. d., að í aðalmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, birtist leiðari 11. febr. s.l., og það var síður en svo, að það væri hvatning til skattalögreglunnar í þeim leiðara. Það mátti miklu frekar segja, að í þeim leiðara væri beinlínis aðvörun til skattalögreglunnar um það að fara ekki ógætilega í þessum efnum. En út í það skal ég ekki fara nánar, en undirstrika aðeins það, að í þessu frv. er ekki að finna nein sérstök ákvæði til viðbótar þeim, sem áður hafa verið í lögum, sem eigi að tryggja það, að framkvæmdin í þessum málum sé réttlát og í því lagi, sem hún þarf að vera. En eins og ég sagði, geri ég síður en svo litið úr þeirri stofnun, sem tekið hefur til starfa, og vona, að starfsemi hennar geti borið árangur. Í þessu frv. er skýrt frá því, að ríkisstj. hafi átt viðræður við fulltrúa Alþýðusambands Íslands um breytingar þær, sem felast í frv., en rétt þyki, að brtt. fulltrúa ASÍ verði teknar til athugunar við meðferð málsins á Alþingi. Og sams konar frásögn er í grg. frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Ég hef síður en svo nokkuð við það að athuga, að það sé haft samráð við almannasamtök eins og Alþýðusamband Íslands um þessi mál. Ég álít það mjög æskilegt og nauðsynlegt. En hitt verður að segjast, að það er svo dálítið kátbroslegt, að það skuli liggja fyrir þessari hæstv. ríkisstj, eða þeim mönnum, sem hana skipa, að hafa þetta samráð við utanþingsöfl, af því að fáir hafa lýst því með sterkara orðbragði, hversu óviðeigandi og óþinglegt það væri, en einmitt þeir. En þó að ég hafi að sjálfsögðu - og það er í samræmi við stefnu Framsfl. - síður en svo við það að athuga, að það sé haft samráð við stéttarsamtök um svo þýðingarmikil mál sem þessi, skiptir það þó talsverðu máli að mínum dómi, með hverjum hætti mál þessi hafa verið lögð fyrir stjórn Alþýðusambands Íslands. Ef samráð hefur verið haft við þessa viðtalsnefnd, þá er það í fullkomnu lagi. En hafi hins vegar þetta frv. eða þessi frv. verið lögð fyrir þá aðila, áður en þau voru lögð fram hér á Alþ., þá verð ég að lýsa þeirri skoðun minni, sem ég hef áður lýst í sambandi við önnur mál, þegar það hefur komið fyrir, að það hefur verið farið, að því er virðist, með frv. inn á fund stjórnmálafélaga hér í bænum og þau nánast lögð þar fram, áður en þau voru lögð fram á Alþ., að ég tel þá meðferð óþinglega og óheppilega. Og svo vil ég auk þess benda á það, að ég tel eðlilegt, að jafnframt því sem haft hefur verið samráð um þetta mál við Alþýðusamband Íslands og þess fulltrúa, hefði ekkert síður átt að hafa samband um málið við fulltrúa annarra stéttarsamtaka hér í landinu, sem sé samtök opinberra starfsmanna. Bandalag starfsmanna ríkis- og bæja. Ég held, að það standi einmitt svipað á um þau samtök og Alþýðusambandið að því leyti, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur sagt upp gildandi kjarasamningum og óskað á þeim endurskoðunar, og sú endurskoðun stendur yfir. Það er vitað mál og liggur í augum uppi, að það getur haft sína þýðingu um þá samninga, hvernig skattamálum er skipað, og það því fremur sem ég hygg, að skattalögin, eins og þau nú eru og skattálagningin snerti opinbera starfsmenn alveg sérstaklega og fram yfir jafnvel alla aðra þegna í þjóðfélaginu. Þess vegna verð ég að segja, að það hefði verið fyllsta ástæða til þess, úr því að samráð var haft við aðra um þetta mál, áður en það var lagt fram hér á þingi, þá hefði verið fyllsta ástæða til þess að hafa samráð einnig við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja um það eða þess fyrirsvarsmenn. Það má vera, að það hafi verið gert, en það kemur ekki fram af þessu frv., og þess er ekki getið í því, eins og aftur á móti þess er getið um fulltrúa Alþýðusambands Íslands. Það kemur fram í því, sem hér er sagt og frá skýrt viðvíkjandi Alþýðusambandinu, að fulltrúar þess hafa ekki fallizt á þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, og ekki talið þær fullnægjandi, og þykir mér það raunar ekki undravert. En væntanlega koma till. frá þeim þá fram við meðferð málsins hér á þingi, eins og gert er ráð fyrir í grg., og er þess að vænta, að þær verði að einhverju leyti til greina teknar, enda má segja, að mér finnst, að í þessari skýrslu, sem stendur hér, sé gefið nokkuð undir fótinn með það. Þessar breytingar, sem felast í þessu frv., eru vitaskuld til bóta, svo langt sem þær ná, og eru betri en ekki neitt. En það er hætt við því, að mörgum finnist heldur slakar efndir á öllum þeim fyrirheitum um lagfæringar í skattamálum, sem uppi voru höfð s.l. sumar, og eitt er víst, að þær eru alveg ófullnægjandi úrræði í því skattaöngþveiti, sem menn þreifuðu svo rækilega á s.l. sumar. Og ég verð að segja það, að ef þetta frv. verður óbreytt að lögum, hygg ég, að sagan frá því í fyrrasumar endurtaki sig, þ.e.a.s. að margir munu þá í sumar vakna upp við vondan draum, þegar skattskráin kemur út.



Herra forseti. Fyrir einu ári voru gerðar nokkrar breytingar á skattalögunum. Þær breytingar skyldu miða að því að létta skattbyrðinni á mönnum og þá fyrst og fremst á mönnum með lágar tekjur og miðlungstekjur. Þá var persónufrádrátturinn aukinn, enda ekki þá orðin vanþörf á eftir alla dýrtíðaraukninguna síðan í ársbyrjun 1960, í fyrra var persónufrádrátturinn hækkaður um 30%, og sú hækkun átti ásamt fleira að tryggja láglaunafólki stórkostlega skattalækkun. Þessi verulega hækkun persónufrádráttar í fyrra, leit engan veginn illa út, a.m.k. ekki á pappírnum. En það skyldi fleira gert láglaunafólki til hagsbóta. Sjálfum skattstiganum var breytt, og einnig það var gert í þeim yfirlýsta tilgangi að lækka verulega skatta á lágtekjum og meðaltekjum og sér í lagi hjá fjölskyldufólki. Skattþrepunum var í fyrra fækkað úr 6 niður 3. Raunar var það ekki gert í þeim tilgangi að létta byrðar skattborgaranna, heldur til þess að gera skattálagninguna einfaldari í framkvæmd og þægilegri. Með fækkun þrepanna breikkuðu þau lítið eitt, en aðallega náðist þessi fækkun með því að setja hámarksálagninguna, 30%, langtum neðar en áður var. Nú komust menn í hámark með það, sem var umfram 50 þús. kr.; en áður þurfti til þess 90 þús. kr. En hvað sem um þetta var, skyldu skattar lækka á árinu og sérstaklega skyldu þeir lækka á lágtekjufólki. því var lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að þetta væri megintilgangurinn með breytingunum, sem þá voru gerðar. Stjórnarandstæðingar hér á þingi leyfðu sér þá að hafa uppi gagnrýni og draga í efa, að svo mundi reynast í framkvæmd sem hæstv. ríkisstj. boðaði. En aðvörun stjórnarandstæðinga var í engu anzað og hv. stjórnarlið fór sínu fram. Það var slegið á bumbur og almenningi tilkynnt, að nú væri að vænta mikilla skattalækkana á árinu 1964. Almenningur trúði þessu og gerði sér miklar vonir um léttbærari skattheimtu, enda var áróður hafður í frammi óspart af málgögnum hæstv. ríkisstj. Svo rann upp sá stóri dagur á s.l. sumri, þegar álagningu skatta var lokið og skattborgurum gerð kunn úrslitin. Þá brá svo við, að gleðivíman hvarf hjá flestum og þeir þóttust hér illa sviknir. Skattarnir lækkuðu nefnilega ekki, heldur stórhækkuðu þeir. Fyrst í stað reyndu málgögn hæstv. ríkisstj. að lægja þessa óánægjuöldu almennings, og þau reyndu meira að segja að telja fólki trú um, að raunverulega væri um lækkun að ræða, en ekki hækkun á sköttunum. En fólkið hafði skattseðlana fyrir framan sig, og þetta tókst ekki. Óánægjan með þessa skattpíningu á árinu 1964 fór vaxandi, eftir því sem leið á sumarið og haustið, og að lokum sáu hæstv. ráðh. sig tilknúða að viðurkenna opinberlega mistök sín í þessu efni og lofa bót og betrun. Eitthvað hlfði farið úrhendis í sambandi við skattalagabreytinguna í apríl 1964, og hæstv. fjmrh. lofaði því hátíðlega og opinberlega, að þetta skyldi leiðrétta á næsta þingi. Þannig er þessi saga, og nú er komið fram loks á þessu þingi frv., sem eiga að fela í sér efndir þeirra loforða, sem hæstv. ríkisstj. gaf landsmönnum á s.l. ári. Þessi frv. voru lögð fram á Alþ. í gær, svo að enn hefur ekki gefizt mikill tími til athugunar á því, hvernig nú verði við stóru orðin staðið. Það er ljóst, að persónufrádráttur á að hækka að þessu sinni um 23% frá í fyrra. Reynslan sýndi, að þá var hann ákveðinn allt of lágur, allt að 30%, og með hliðsjón af því efast ég nú stórlega um, að 23% hækkun dugi til leiðréttingar. Raunar skiljum við ekki, hvers vegna persónufrádrátturinn í því frv., sem hér liggur fyrir, skuli ekki hafa verið hækkaður um 30%, eins og tilfellið er þó með persónufrádrátt við útsvarsálagningu samkv. nýframlagða frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Ég hefði talið fulla þörf á því, að persónufrádrátturinn hefði orðið jafnhár eða a.m.k. 30%. En einhverra hluta vegna er hér gerður skilsmunur á og hækkun persónufrádráttarins höfð lægri hér. En hvað sem er um þessa hækkun á persónufrádrættinum, tel ég þó breytinguna, sem fyrirhuguð er á skattstiganum, enn þá hæpnari. Skattþrepunum er haldið óbreyttum að tölu í þessu frv., þau voru 3 síðan í fyrra og eiga að vera það áfram. Álagningarprósentan er lækkuð lítið eitt á öllum þrepum og einnig á hæstu tekjunum. Þrepin eru breikkuð örlítið, og þó komast menn, að ég hygg, nærri jafnfljótt í hámark álagningarprósentu og í fyrra, a.m.k. ef miðað er við dýrtíðaraukninguna, sem síðar hefur orðið. Þegar allt kemur til alls, hygg ég, að það muni koma í ljós, að þessi skattstigabreyting, sem fyrirhuguð er í frv., verði skattgreiðendum ekki til mikilla hagsbóta og sízt þeim, sem hafa lágar tekjur eða miðlungstekjur. Að mínum dómi hefði þurft að fjölga þrepunum og það helzt upp í 6 aftur, hafa lága álagningarprósentu, mjög lága álagningarprósentu á lægstu tekjur og hækka hana síðan smám saman í mörgum þrepum. Það er ekki ósennilegt, að það hafi verið fækkun þrepanna að kenna, frekar en nokkru öðru einstöku atriði, að skattar hækkuðu á síðasta ári í stað þess, að þeir áttu að lækka. Ég verð að segja, að við fyrstu sýn gefur þetta frv, ekki tilefni til mikillar bjartsýni, og verði það að lögum óbreytt, er skattgreiðendum áreiðanlega hollast að gera sér ekki miklar vonir í ár um léttari skattabyrði, en á síðasta ári. Frá því segir í aths. við lagafrv. þetta, að hæstv. fjmrh. hafi falið ríkisskattstjóra að endurskoða nokkra þætti gildandi l. um tekju- og eignarskatt í því skyni að gera lagfæringar til hagsbóta fyrir gjaldendur. Ríkisskattstjóri varð við þessu, og niðurstaðan er þetta frv. En mér er nú spurn í þessu sambandi: Var ekki ástæða til að athuga fleiri þætti í skattalöggjöfinni en gert var í þessu sambandi? Ef tilgangurinn var sá að bæta hag tekjulágra gjaldenda, var vissulega ástæða til að mínu áliti að endurskoða fleiri þætti en gert var. Hvað er t.d. um sköttun fyrirtækja og félaga? Tvívegis eða oftar í tíð hæstv. ríkisstj. hefur fyrirtækjum og félögum verið ívilnað stórlega í skattálagningu. Í bæði skiptin eða öll skiptin gerðist það að sjálfsögðu á kostnað hins almenna gjaldanda. Hefði ekki verið ástæða til fyrir hæstv. fjmrh: að biðja ríkisskattstjóra að endurskoða þann þátt laganna og kanna, hvort fyrirtæki og félög séu þess ekki umkomin nú að bæta á sig örlitlu af skattabyrðinni? Mér hefði ekki fundizt óeðlilegt, að þessi þáttur hefði verið athugaður samtímis hinum öðrum þáttum, sem rannsakaðir voru. Það þarf ekki að dyljast neinum,, að ef ætlunin er að létta skattaálögur á hinum efnaminni í þjóðfélaginu, verða einhverjir að taka á sig auknar byrðar. Félög og fyrirtæki eiga a.m.k. ekki að gera það samkv. þessu frv. Hátekjumenn eiga ekki heldur að gera það. Þeir eiga frekar að lækka í sköttum, en hækka, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. Þetta vekur hjá mér illan grun um að nú, líkt og í fyrra, sé verið að leika sér að tölum frekar, en að gera alvarlegar ráðstafanir til lækkunar á sköttunum. Skattstiga er breytt, skattþrepum er breytt, aðrar tölur eru settar í staðinn fyrir hinar gömlu. Þetta er allt og sumt, sem gerist. Þess er hins vegar vandlega gætt, að skattar lækki ekki á miðlungsborgaranum né á hinum fátæka. Þannig reyndist þetta í fyrra og mér sýnist fljótt á litið, að sama leikinn eigi að leika í ár.

Á 69. fundi í Ed., 13. apríl, mælti forseti (SÓÓ): Þá eru ekki fleiri mál á dagskrá þessa fundar: Vegna páskahátíðarinnar, sem í hönd fer, verður nú gert nokkurt hlé á fundum Alþingis. Þetta verður síðasti fundur hv. Ed. fyrir páska. Ég vil leyfa mér að óska utanbæjarþm. góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og ykkur öllum, hv. þdm., fjölskyldum ykkar og öllu starfsliði Alþingis óska ég gleðilegrar páskahátíðar. Megum við svo öll hittast heil að þinghléi loknu.



Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir hlýleg orð í garð okkar þm. og ég vil leyfa mér og ég veit, að hv. þdm. taka þar undir; að óska honum og hans fjölskyldu gleðilegra páska og óska þess, að við megum hann heilan sjá hér að páskaleyfi loknu. Bið ég þingmenn um að taka undir þessi orð með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (SÓÓ): Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir hlý orð í minn garð og minnar fjölskyldu og endurtek óskir mínar til hv. þm.