Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 2 frá 1. febr. 1980, um breytingu á lögum nr. 5 frá 13. febr. 1976, um útflutningsgjald af sjávarafurðum og breyting á lögum nr. 81 21. des. 1981. Útflutningsgjald af sjávarafurðum var 6% þar til því var breytt í upphafi árs 1979. Það var þá þáttur í fiskverðsákvörðun. Með lögum, sem þá voru sett, var útflutningsgjald lækkað í 5% og hélst svo það ár, 1979. Í tengslum við fiskverðsákvörðun um áramótin 1979–1980 varð að ráði að hækka útflutningsgjald að nýju úr 5% í 5.5% og með lögum þá ákveðið að svo skyldi standa til síðustu áramóta. Það ákvæði féll úr lögum um síðustu áramót og er útflutningsgjald því nú orðið 6% á ný. Í tengslum við þá fiskverðsákvörðun, sem tekin var um áramótin, varð hins vegar að samkomulagi með öllum hagsmunaaðilum að óska eftir því og bóka sem fyrirvara fyrir fiskverðsákvörðun, að útflutningsgjald yrði óbreytt frá því sem það hefur verið undanfarin tvö ár, eða 5.5%. Staðfesting á þessu felst í frv. þessu, 1. gr. þess. Fellt er úr lögum það ákvæði sem segir að útflutningsgjaldið skuli vera 5.5% í tvö ár, 1980 og 1981. Lögin gilda því áfram með 5.5% útflutningsgjaldi. Í þessu frv. er jafnframt farið fram á heimild í 2. gr. til þess að fella hin ýmsu ákvæði, sem um útflutningsgjald gilda, úr allmörgum lögum saman í einn lagabálk og gefa út að nýju. Fyrir slíkri heimild munu vera mörg fordæmi. Þá er auk þess í ákvæði til bráðabirgða tekin upp sú breyting á útflutningsgjaldi sem ákveðin var fyrir áramótin af loðnumjöli og loðnulýsi, að hún gildi fyrir sölu á þeim afurðum einnig nú eftir áramót, enda er mikið af þeim birgðum, sem unnar voru fyrir áramótin; enn í landinu. Þarna er sem sagt aðeins um framlengingu á því ákvæði að ræða á meðan þær birgðir eru í landinu. Ég sé út af fyrir sig, herra forseti, ekki ástæðu til að fara mörgum fleiri orðum um þetta frv. Ég hygg að það skýrist allvel af því sem fram kemur í grg. og aths. með frv. Ég vil hins vegar geta þess, úr því að útflutningsgjaldið er til umr., að hinir ýmsu sjóðir, sem njóta útflutningsgjaldsins, standa yfirleitt vel. Þannig stendur t. d. hin almenna deild Aflatryggingasjóðs vel, verðjöfnunardeildin má segja að standi í járnum og áhafnadeildin stendur vel. Sömuleiðis má segja um Tryggingasjóð fiskiskipa að staða hans er góð. Aftur á móti er þörf á því að auka fjármagn til úreldingarstyrkja og þá um leið til aldurslagatryggingar. Ég skipaði því fyrir nokkrum vikum nefnd til að gera tillögur um hvernig það mætti verða. Sú nefnd hefur fjallað allnokkuð um þessi mál og sett á blað ýmsar hugmyndir um eflingu úreldingarsjóðs og jafnvel sameiningu úreldingarsjóðs og aldurslagatryggingar, sem ekki hefur verið tekin endanleg afstaða til. Í kjölfar þess starfs kann að teljast rétt að breyta eitthvað ráðstöfun á útflutningsgjaldi. Um það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun og eins og er eru engar breytingar á útflutningsgjaldi fyrirhugaðar. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég mæli nú fyrir frv. til l. um flutningssamninga og ábyrgð við vöruflutninga á landi. Frv. þetta á sér þann aðdraganda, að forsvarsmenn landflutningamanna, þ. e. Landvara, vöktu athygli á því, að hér á landi eru engin ákvæði um hvernig gera skuli samninga um slíka flutninga, hver er ábyrgð þeirra, sem flytja, og ábyrgð þeirra, sem senda. Ég varð við ósk þeirra og skipaði nefnd til að kanna þetta mál. Í nefndina voru skipaðir Ólafur S. Valdimarsson skrifstofustjóri samgrn., sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Jónas Þór Steinarsson framkvæmdastjóri Félags ísl. stórkaupmanna og Stefán Pálsson framkvæmdastjóri Landvara. Nefndin vann vel að þessu máli. Hún komst fljótlega að þeirri niðurstöðu, að ekki væru tök á því að setja með reglugerð eða með öðrum boðum rn. ákvæði um slíka flutninga, heldur væri nauðsynlegt að flytja um málið sérstakt frv. og fá slíkar skyldur og ábyrgðir settar í lög. Mér þótti því rétt að þessari niðurstöðu fenginni að fela þessari sömu nefnd að semja slíkt frv. Það liggur nú fyrir hv. deild. Ég tel ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um þetta frv. út af fyrir sig. Meginefni frv. kemur fram m. a. í þeirri kaflaskiptingu sem er í frv. I. kafli fjallar um gildissvið frv. og er vert að vekja athygli á því, að frv. nær eingöngu til flutninga innanlands og flutninga á landi. II. kafli fjallar um flutningssamninga, þ. e. hvað fram skuli tekið í slíkum samningum, og er það allítarlega sundurliðað, einkum í 6. gr. frv., einnig um ýmis atriði sem fram skuli tekin í fylgibréfum sem með sendingunni eru útbúin. Þá er III. kafli frv. sem fjallar um ábyrgð flytjanda, þ. e. frá því að hann tekur við vörunni til flutnings og þar til hann skilar henni af sér, og sömuleiðis þá í þeim tilfellum að varan er ekki sótt eða sérstakar tafir verða af óviðráðanlegum ástæðum á flutningi vörunnar. IV. kafli fjallar um ábyrgð sendanda. Er þar rakið í fjórum greinum, hvaða upplýsingar sendanda er skylt að láta flytjanda í té, og sömuleiðis fjallað um varúðarráðstafanir með tilliti til brothætts varnings eða hættulegs varnings sem fluttur er. Þá er V. kafli frv. sem fjallar um ábyrgð móttakanda á svipaðan hátt og ég hef rakið í mjög lauslegu máli bæði fyrir flytjanda og sendanda. Eins og ég sagði í upphafi míns máls er frv. þetta mjög nýtt af nálinni, getum við sagt. Slík ákvæði um flutningssamninga hafa ekki verið hér í lögum. Fullkomin samstaða er um málið með flytjendum og sendendum, sem áttu fulltrúa í þessari nefnd, og reyndar fleirum, að brýna nauðsyn beri til að hafa slík ákvæði í íslenskum lögum. Því hef ég fallist á að flytja þetta frv. sem ég tel hið þarfasta. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um viðbótarlán til íbúðabyggjenda og íbúðakaupenda. Frv. þetta er af sömu rót runnið og frv. sem við þm. Alþfl. í þessari hv. deild fluttum á síðasta þingi um bætt kjör íbúðabyggjenda og íbúðakaupenda og sparifjáreigenda. Megintilgangur þessa frv. er að gefa íbúðabyggjendum og íbúðakaupendum kost á langtímaláni í stað þeirra skammtímalána sem tíðkast hafa á undanförnum árum. Með því er fólki gert kleift að fjármagna íbúðabyggingar og íbúðakaup með eðlilegri hætti en hingað til. Þetta frv. gerir ráð fyrir viðbótarlán að upphæð 200 þús. kr., sem komi að verulegu leyti í stað ýmiss konar skammtímalána sem nú eru veitt lánþegum og eru þeim afar óhagstæð vegna þungrar greiðslubyrði. Sem dæmi um þá greiðslubyrði, sem nú viðgengst, getum við tekið kaup á íbúð fyrir 600 þús. kr. Það mun ekki vera sérlega stór íbúð, en ekki hinnar minnstu gerðar heldur, en einmitt af því tagi sem margt ungt fólk verður að reyna að komast yfir. Útborgun á fyrsta ári, ef þetta væri á almennum markaði eldri íbúða, yrði að líkindum um 480 þús. kr. - og ég spyr: Á hvers konar lánum eiga menn kost til þess að mæta kaupum af þessu tagi? Jú, menn eiga kost á láni hjá Húsnæðisstofnun, G-láni, sem nemur 80 þús. kr., og við skulum hugsa okkur að þessi ungu hjón ættu líka kost á einu lífeyrissjóðsláni upp á 120 þús. kr. Þá þyrfti eigið framlag eða viðbótarfjárþörf, sem mæta þyrfti vegna útborgunarinnar, að vera 280 þús. kr. Þetta er mikið fé. Með hvaða hætti ætli fólk geti mætt þessari útborgunarþörf upp á 280 þús. kr.? Eins og málið er í pott búið eiga menn yfirleitt ekki annarra kosta völ en að taka verðtryggð lán. Mér er kunnugt um að verðtryggð lán er næsta ókleift að fá til lengri tíma en fjögurra ára. Ég hef leitað mér upplýsinga um það. Þannig standa mál eins og sakir standa. Til þess að auðvelda þetta reikningsdæmi skulum við gera ráð fyrir að þessi ungu hjón eigi 80 þús. kr. þannig að um það sé að ræða að taka 200 þús. kr. að láni til að mæta þeirri viðbótarfjárþörf sem hér er um að ræða til þess að komast yfir þessa íbúð, - 200 þús. kr., verðtryggð til fjögurra ára með 2.5% vöxtum. Árleg greiðslubyrði, miðað við verðlag eins og það er núna, mundi vera af þessu láni 51.250 kr. Heildargreiðslubyrðin af þeim lánum, sem þessi ungi hjón hefðu tekið á sig, mundi nema 63.700 kr., sem sagt 12.500 eða því sem næst af húsnæðisstjórnarláninu og lífeyrissjóðsláninu og 51.200 kr. af hinu verðtryggða láni. Það er fróðlegt að bera þessa tölu, árlega greiðslubyrði upp á 63.700 kr., saman við atvinnutekjur verkamanna eins og þær eru nú miðað við verðlag frá des. til febr. Atvinnutekjur verkamanna á ári eru samkv. þessu verðlagi áætlaðar 157.600 kr. samkv. opinberum gögnum. Sú greiðslubyrði, sem hér er um að ræða, nemur þannig 40.4% af þessum atvinnutekjum verkamanna. Sé miðað við atvinnutekjur iðnaðarmanna er um að ræða 37.5%. 37–40% af árstekjum þarf til að standa undir þeirri greiðslubyrði sem hér um ræðir. Allir sjá vitaskuld að þetta er óhugsandi. Allir sjá að þetta er ekki hægt, og þó er í þessu dæmi gert ráð fyrir að þessi ungu hjón ættu 80 þús. kr. til að leggja inn í íbúðarkaupin þegar í upphafi. Ef það frv., sem ég mæli hér fyrir, yrði að lögum yrði myndin verulega mikið öðruvísi. Þá yrði þessi árlega greiðslubyrði samtals 22.700 kr. Sem hlutfall af atvinnutekjum iðnaðarmanna og verkamanna yrði hún 13–14% af árstekjunum í stað þess að vera 37–40%. Þetta hlutfall, 13–14% , er eðlilegt og ætti að geta verið bærilega viðráðanlegt. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að meðan við bjuggum við það vaxtakerfi sem var hér á árum áður, þar sem menn þurftu ekki að greiða raunvirði þess fjár til baka sem menn höfðu tekið að láni, gaf gengið að lækka hlutfall langtímalána í sambandi við íbúðakaup niður úr öllu valdi. Þá gátu menn staðið undir greiðslubyrðinni af slíkum lánum jafnvel þó þeir þyrftu að taka svo hátt hlutfall að láni sem hér er gert ráð fyrir til skamms tíma og eins og við búum nú við. En það kerfi hefði vitaskuld sprungið. Fjármagnsmarkaðurinn hefði ekki þolað það. Húsnæðiskerfið hefði sprungið. Hitt trúi ég að sé viðurkennt af öllum, að það sé algert siðleysi að ætla mönnum ekki að greiða til baka sömu verðmæti og þeir fá að láni. Við Alþfl.-menn höfum barist fyrir því að verðtryggingar- og raunvaxtastefnan væri viðurkennd, að vísu oftast nær einir flokka, með því að segja það hreint út að sú stefna sé rétt. En í reynd hafa aðrir flokkar viðurkennt þessa stefnu með því að þeir hafa fylgt þessari stefnu í framkvæmd og þar á meðal núv. ríkisstj. En við sögðum það líka, Alþfl.-menn, að hluti af þessari stefnu, hluti af verðtryggingar- og raunvaxtastefnunni hlyti að vera að lengja lánstíma og jafna greiðslubyrði. Ef það yrði ekki gert mundi stefnan ekki ganga upp. Það er í þessu átriði sem núv. ríkisstj. hefur gersamlega brugðist. Það er eins og henni standi nákvæmlega á sama um fólkið í landinu, sérstaklega unga fólkið, og það er eins og þessi ríkisstj. ætli aldrei að geta gert sér ljóst að það er nauðsynlegt fyrir þetta fólk að geta komið sér fyrir með eðlilegum hætti og það eru villimannlegar aðfarir sem nú tíðkast í lánamálum til húsbyggjenda og íbúðakaupenda, í lánamálum ungs fólks. Það eru villimannlegar aðfarir sem eru eiginlega til marks um að siðvæðingin sé á heldur lágu stigi hér á landi. Við teljum brýna nauðsyn bera til þess, Alþfl.-menn, að á þessu verði breyting og hér verði tekin upp eðlileg lánakjör. Því er þetta frv. flutt. Nú kunna menn að spyrja: En er þá til fé til að mæta viðbótarlánum af þessu tagi? Ég vil fyrst benda á það, að auðvitað getur það unga fólk, sem leggur í íbúðakaup af því tagi sem ég hef hér lýst, ekki staðið undir greiðslunum af þeim lánum sem það tekur. Ráðið er að fara í banka 2 til að greiða af láninu sem tekið var í banka 1, fara í banka 3 til að greiða af láninu sem tekið var í banka 2 og þannig koll af kolli. Með þessum hætti verja menn stórum hluta af vinnutíma sínum til þess að sitja hjá bankastjórum og afla sér nýrra og nýrra lána til að standa undir þeim lánum sem þeir hafa áður tekið. Það er ekki einungis illa með tíma þessa unga fólks farið, heldur líka með heilsu þess. Það fyrirkomulag, sem hér viðgengst nú, þýðir í rauninni að heimilin eru brotin niður og menn búa við eilífa streitu og óvissu um hvernig þeir muni bjarga sér til næsta dags. Ég trúi því, að sú streita sé þeim a. m. k. jafnþungbær og sú streita sem virðist vera að heltaka þennan sal þessa stundina ef marka má allt það pískur og þau hlaup sem hér eiga sér stað eins og stendur. Ég held að það væri ráð fyrir hv. deild að koma nú til móts við þetta unga fólk, sýna af sér manndóm og koma lánskjörunum í það form að viðunandi geti talist. Trú mín er sú, að heildarútlánaþörfin í bankakerfinu sé alls ekki eins mikil og mönnum virðist við fyrstu sýn vegna þess, eins og ég rakti, að það er tekið lán á lán ofan úr bankakerfinu til að standa undir þessum greiðslum. Af hálfu lántakendanna er sífellt verið að endurnýja þessi skammtímalán til að geta staðið undir þeim. Í annan stað vil ég benda á að 3/4 hlutar sparnaðarins í landinu koma frá almennum launþegum, en einungis 1/4 frá fyrirtækjunum, en útlánunum er þannig varið, að 3/4 hlutar fara til fyrirtækjanna í landinu, en einungis 1/4 til launþeganna. Ég tel að launþegarnir eigi þarna mjög verulegan rétt til aukinnar lánafyrirgreiðslu. Menn kunna þá að spyrja: Er eðlilegt að skipa þessum málum með lögum? Svarið er já. Þegar svo er komið sem nú horfir er ekki annað til ráða og það er ekkert óeðlilegt við það. Ég skal t. d. benda mönnum á að í Noregi er bönkum skylt að lána mönnum til húsbygginga - og það sem meira er: launþegar búa við allt öðruvísi aðstöðu en ýmsir forsvarsmenn ríkisins til að fá lánafyrirgreiðslu í bankakerfinu. Það má leiða að því rök, að atvinnurekendur og ríkisvald hafi betri aðstöðu til þess en almennt launafólk að þrýsta á um hagsmuni sína í bankakerfinu, m. a. fyrir áhrif kunningsskaparins og m. a. fyrir áhrif þess að launþegar eru bundnir í vinnu sinni. Það er einmitt af þessum sökum sem ástæða er til þess fyrir kjörna fulltrúa, sem skipa Alþingi, að tryggja sérstaklega hagsmuni almennings í samskiptum við bankakerfið og setja reglur um hverjar séu lágmarksskyldur bankakerfisins við almennt launafólk, skyldur bankanna að koma til móts við það þegar það er að koma sér fyrir. Ég tel að það sé bæði rétt og nauðsynlegt af siðferðilegum ástæðum að koma til móts við launafólkið í þessum efnum. En ég vil líka benda á það, að ef ekki verður gripið til ráðstafana af þessu tagi má búast við að hér dynji yfir húsnæðisskortur á komandi árum. Ég skal styðja það fáeinum tölum úr opinberum gögnum um hver þróunin hefur verið í íbúðabyggingum á undanförnum árum. Á árinu 1979 voru veitt lán á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins til 4854 íbúða, en á árinu 1981 er áætlað að fjöldi lána, og þá eru alls konar íbúðir taldar með: nýbyggingar, eldri íbúðir, íbúðir fyrir aldraða og öryrkja, viðbyggingar og heilsuspillandi húsnæði, orkusparandi breytingar og verkamannabústaðir og Framkvæmdanefndaríbúðir, - á árinu 1981 er þessi tala samkvæmt áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins frá því 14. des. komin niður í 3728 lán. Þetta er fækkun sem nemur 1100 íbúðum á tveimur árum og gerist á sama tíma og þjóðinni er þó enn að fjölga þótt landflótti sé mikill. Og ekki tekur betra við ef litið er á hvernig hugmyndin er að veita fé til húsnæðislánakerfisins á komandi ári samkv. gildandi lánsfjáráætlun. Á liðnu ári - árinu 1981 - voru alls um 400 millj. kr. til ráðstöfunar í þennan málaflokk. Nú er hugmyndin að auka ráðstöfunarféð í 642 millj. kr. Aukningin hjá Byggingarsjóði ríkisins er einungis 73.7 millj. kr., úr 300 upp í 373.7 millj. kr., en hins vegar er aukningin í verkamannabústöðunum úr 100 millj. upp í 268 millj. kr. Nú er það góðra gjalda vert að auka fé til félagslegra íbúða. En hv. þm. sjá væntanlega að það er gert á kostnað Byggingarsjóðs ríkisins og lánsfjárhlutfallið í byggingum verkamannabústaða er mun hærra en það sem gerist á hinum almenna íbúðamarkaði. Þetta þýðir að sú fjárhæð, sem ætluð er til lánveitinga á næsta ári samkv. þessari formúlu, hrekkur ekki fyrir jafnmörgum lánum og á árinu 1981, og hafði þeim þó fækkað um 1100 á tveimur árum frá 1979, heldur mun fækkun íbúðalánanna nema um 550. Þá mundi á þremur árum hafa fækkað um 1650 íbúðir eða um þriðjung á þremur árum, og þó að landflótti sé mikill er þjóðinni samt enn þá að fjölga. Orsökin fyrir því, að hér eru ekki veitt fleiri lán, er auðvitað sú, að fólk treystir sér ekki til að eignast íbúðir, treystir sér ekki til þess að byggja með sama hætti og áður. Á þessu verður að verða bragarbót og í þeim tilgangi er þetta frv. flutt. Eins og ég gat um í upphafi er það að miklu leyti samhljóða frv. sem við þm. Alþfl. fluttum fyrir ári. Ég vil að lokum segja það, að þeir menn, sem um efnahagsmál hugsa og verðbólgumál, en gleyma þessum þætti, gleyma mjög veigamiklum þætti í mótun efnahagsmálastefnunnar. Með því að koma ekki til móts við ungt fólk með þessum hætti er líka verið að auka þrýsting á verðbólgu hér á landi vegna þess að menn sjá það þá sem bjargræði út úr þessum ógöngum. Hvenær sem menn sjá verðbólguna sem bjargræði eykur það þrýstinginn á að hún haldi áfram. Þess vegna er hér líka um að ræða mikilvægt efnahagsmál - mál sem allir þm. ættu að láta sig varða, - auk þess sem hér er um gífurlegt réttlætismál að ræða. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. þessu vísað til hv. fjh.- og viðskn.