Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég sé mig knúinn til að inna aftur eftir því sem ég spurðist fyrir um hér fyrir nokkrum mínútum síðan. Það var um þau mál sem hér voru tekin út af dagskrá, mál nr. 3 og 4, hvort það megi ekki skilja úrskurð hæstv. forseta á þá lund að þessi mál verði tekin á dagskrá á morgun, þau verði fyrstu mál á dagskrá fundarins á morgun? Ég fékk engin svör við þessu hjá hæstv. forseta áðan en ég óska eftir svörum við þessu.

Forseti stefnir að því við fyrsta tækifæri að taka mál á dagskrá sem ekki hafa verið á dagskrá í dag. Það verður farið yfir það að loknum þessum fundi hér hvaða mál verða sett á dagskrána. Öðruvísi er ekki hægt að svara því.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér um ræðir eru ákvæði um leiðréttingar varðandi innheimtu virðisaukaskatts, ýmis ákvæði sem hafa komið fram í framkvæmdinni að séu ófullnægjandi og þarf leiðréttingar á. Ég held að hér sé tekið á og hér sé um að ræða réttlætismál, m.a. varðandi endurgreiðslu á aðföngum til skógræktar þar sem er réttlætismál sem þarf fram að ganga. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þetta frv. og tel nauðsynlegt að það nái fram að ganga ásamt öðrum frv. auðvitað sem varða tekjuhlið fjárlaga eða ríkissjóðs. Ég vil einnig taka fram að það er náttúrlega alveg út í hött hjá hæstv. fjmrh. að hafa í hótunum og telja að það sé einhver sérstök árás Framsfl. á bændur landsins þótt formaður þingflokks Framsfl. fari fram á að farið sé eftir samningum við þingstörf, það er auðvitað langt í frá. Þetta frv. á ekki að vera neitt deilumál og auðvitað á að vera hægt að afgreiða það og koma því til nefndar með skikkanlegum hætti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við ákvæði þessa frv. Hér er um leiðréttingar að ræða og sumar af þeim eru áríðandi leiðréttingar á misræmi og óréttlæti sem átt hefur sér stað í innheimtu virðisaukaskatts. Ég vona að frv. nái fram að ganga en allar hótanir í tengslum við þetta eru óþarfar og það vil ég láta koma fram við þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Ég verð eiginlega að furða mig á úthaldsleysi stjórnarandstöðunnar. Öðruvísi mér áður brá með þessa ágætu þingmenn sem enn eru hér í salnum. Það var nú meiri kraftur í þeim og er nú oftast heldur en hér í kvöld. Ég hefði haldið eins og sagt var hér rétt áðan að það væri kannski tími til kominn að menn færu að æfa sig. Við höfum ekki verið með kvöldfundi í langan tíma en þegar loksins kemur að því þá brestur blessaða hv. þm. úthaldið. En það skortir samt ekki að hér komi þingmenn upp, t.d. hv. þm. Jóhannes Geir talaði fyrir nokkrum mínútum síðan og kvartaði nánast alla ræðuna undan því hvað það væri lítill tími eftir, lítill vinnutími eftir í þinginu. Rétt áður var hörð barátta um það að taka mál út af dagskrá því menn treystu sér ekki í umræður. Rökin voru einhverjir formgallar sem eru ekki staðfestir af hæstv. ráðherra að séu á frv. en sá sem bar fram þá kvörtun hafði klukkutíma eða tveim tímum áður mælt fyrir þáltill. þar sem var farið með gjörsamlega rangt mál. Þetta er auðvitað málflutningur sem er fyrir neðan allar hellur og ekki einu sinni stjórnarandstöðunni samboðið. Síðan er ætlast til þess og ekki hægt að mati stjórnarandstöðunnar eða hv. þm. Jóhannesar Geirs að mæla fyrir 3. og 4. dagskrármáli vegna þess að það vantar frv. frá hæstv. dómsmrh. Ég hef ekki séð það fyrr að tveir ráðherrar geti staðið hér á sama tíma í ræðupúlti Alþingis og mælt fyrir málum en það er einhver ný aðferð sem hv. þm. Framsfl. eru væntanlega að boða. Ég ítreka það að mér finnst úthald hv. stjórnarandstæðinga ákaflega lítið í dag og man þá tíma sem þetta þótti snemmt hjá þeim.  En ég er hins vegar ekkert hissa á því að hv. þingflokksformaður Framsfl. skyldi hafa komið hér upp og reynt að tefja framgang þessa máls sem hér er á dagskrá vegna þess að það þekkja auðvitað allir afstöðu Framsfl. til virðisaukaskattskerfisins sem er nú við lýði. Þetta er flokkurinn sem berst fyrir því að koma matarskattinum á aftur svo að um leið og flokkurinn heyrir orðið virðisaukaskattur þá má hann ekki einu sinni vera að því að líta á frv., hann hleypur upp í ræðustól og mótmælir. Og hverju mótmælir hann svo? Hann mótmælir leiðréttingu og hann mótmælir því að hagsmunum bænda sé borgið. Svo mikið liggur þeim á, blessuðum hv. þm. Framsfl., í æðiskastinu gegn virðisaukaskattinum, þeim er svo umhugað um það að koma matarskattinum á að þeir gjörsamlega gleyma sér. Þessi líka bændaflokkur. Hér er frv. sem er fyrir hagsmuni bænda en þeir bara gleyma sér.

Þetta er rosalegt.

Þetta er rosalegt, hv. þm., en það verður enn þá verra fyrir þá hv. kjósendur sem lenda í því ef þjóðin verður fyrir því óláni að Framsfl. komist til valda að lenda í því að matarverð muni hækka í landinu eftir yfirlýsta stefnu formanns Framsfl. héðan úr stól Alþingis, að hann mundi koma á aftur einu þrepi í virðisaukaskatti. Það eru auðvitað afar slæm tíðindi. Á sama tíma er haldið landsþing eða landsfundur eða hvað sem flokkurinn kallar þetta nú þar sem meginþemað á landsfundinum er bág staða heimilanna í landinu. Á sama tíma boða þeir hækkað matvælaverð. Á sama tíma er fulltrúi þeirra í borgarstjórn Reykjavíkur að koma á holræsaskatti. Þetta er nú aðstoð Framsfl. við bágstöddu heimilin. Þetta er glæsilegt. Ég bara vara þá við sem hugsanlega eru að hlusta á þessa umræðu, kjósið ekki Framsfl., því ef lítið er í buddunni í dag þá verður ekkert ef þeir komast til valda. Nákvæmlega ekki neitt. Hæstv. forseti. Ég vil fagna sérstaklega 4. gr. frv. sem hér er til umræðu því það álag sem lagt hefur verið á virðisaukaskattsgreiðendur sem einhverra hluta vegna hafa ekki getað greitt á gjalddaga hefur verið slíkt að hér á árum áður hefði verið kallað okurvextir og einhverjir aðilar úti í bæ hefðu verið kærðir fyrir. 2% á dag og upp í 20% er ekkert annað en okurvextir. Ég fagna því auðvitað þegar menn taka skref í áttina að réttlætinu þó að mér þyki þetta í rauninni ekki nóg því 1% á dag eru líka okurvextir og þekkjast hvergi nokkurs staðar annars staðar en hjá íslenska ríkinu. Hvergi nokkurs staðar. Hvers vegna í ósköpunum á að refsa mönnum með þessum hætti? Af hverju má ekki almennt vaxtastig í landinu gilda þarna? En ég fagna því engu að síður að menn eru að taka skref í þessa átt og ég vona að hv. nefnd muni íhuga það hvort ekki megi taka aðeins stærra skref og fara t.d. niður í 0,5% og verðum við samt vel yfir vaxtastiginu í landinu. Í öðru lagi þá sakna ég þess reyndar að hafa ekki hæstv. fjmrh. hér vegna þess að úr því að við erum að gera breytingar á virðisaukaskattslögunum þá vildi ég gjarnan sjá fleiri breytingar á þeim en mér þykir svolítið erfitt að bera fram spurningar í þá veru án þess að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur. Á meðan ég doka eftir hæstv. fjmrh. þá er rétt að geta þess varðandi þau mál sem áttu að vera á dagskrá og þann furðulega málflutning sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Helgasyni, eins og ég byrjaði að tala um rétt áðan, að innflutningur á áfengi til Íslands er frjáls. Því verða menn að átta sig á. Hann er frjáls í dag. Í dag getur hver einasti maður sem á annað borð hefur leyfi til að flytja inn og jafnvel fleiri flutt inn áfengi inn í tollvörugeymslu og selt það þaðan inn í veitingahús til einstaklinga. Að vísu í gegnum ÁTVR en það má flytja það inn. Þannig að það er alveg furðulegt að menn skuli vera með þessi miðaldasjónarmið enn þann dag í dag og það var ágætt dæmi sem hæstv. fjmrh. tók hér fyrr á fundinum um eldspýturnar.

Hvar koma þær inn í virðisaukaskatt?

Það er tekinn virðisaukaskattur af eldspýtum. Skilur hv. þm. það ekki? Þannig að það er alveg augljóst að það kemur inn í þetta mál. Sá sem selur eldspýtur og ekki greiðir á gjalddaga hann þarf að borga 2% á dag.

Þetta er sérstaklega alvarlegt með eldspýturnar.

Já, það er mjög alvarlegt mál. Hæstv. forseti, ég fagna komu hæstv. fjmrh. Ég ætlaði að segja það, hæstv. ráðherra, að úr því að verið er að breyta lögunum um virðisaukaskatt þá vildi ég sjá fleiri breytingar gerðar þar á. Það sem ég er með í huga er að þeir aðilar sem greiða virðisaukaskatt eigi að fá að greiða hann þegar greiðsla berst. Í dag er það þannig að aðilar selja vöru á lánskjörum t.d., það getur verið í sex mánuði, eitt ár, eða eitthvað slíkt. En þeim ber að skila virðisaukaskattinum innan tiltekins tíma. Án þess að þeir hafi fengið peningana frá kaupandanum þá ber þeim engu að síður að leggja út þessa fjármuni fyrir hönd kaupandans til ríkissjóðs þannig að ríkissjóður er með allt á hreinu. Nú getur það farið þannig að það verða aldrei skil, það verði aldrei gert upp af hálfu kaupandans, engu að síður ber seljandanum að greiða til ríkissjóðs þessa fjárhæð. Þetta er atriði sem ég vil að sé litið á og mun óska eftir því í hv. efh.- og viðskn. að menn taki til skoðunar. Það er auðvitað ekkert réttlæti í því að seljandi þurfi að reiða af hendi fjármagn til ríkissjóðs sem kaupandi á að reiða af hendi.

Þú átt bara ekkert að lána kaupandanum virðisaukaskattinn.

Ég hef áður heyrt annarleg sjónarmið hv. þm. Jóhanns Ársælssonar úr viðskiptaheiminum þannig að þetta innskot frá þingmanninum kemur mér ekki mjög á óvart og skil ég það ósköp vel að hann hefur kosið það að vera þingmaður frekar en t.d. kaupmaður enda er hann ágætis þingmaður.

Virðulegi forseti. Þessi ræða hv. 5. þm. Reykv., Inga Björns Albertssonar, var um margt svo þokukennd, a.m.k. sá þáttur ræðunnar sem sneri að stefnu Framsfl. í virðisaukaskattsmálinu að ég hefði vel getað haldið að menn hefðu verið komnir langt af stað í þessari brennivínsumræðu sem átti að fara fram í kvöld. Auðvitað er það hart fyrir hv. þm. Inga Björn sem lofaði kjósendum því fyrir síðustu alþingiskosningar að Sjálfstfl. ætlaði að lækka skatta alveg stórkostlega. Fara með tekjuskattinn niður úr 39,79% í 35% eða um 9.150 millj. kr. en nú er hann kominn upp í 42%. Það hefur ekki staðið til af hálfu Framsfl. og um það var mótuð og mörkuð skýr stefna á flokksþingi flokksins í lok nóvember að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Framsfl. er hins vegar tilbúinn til að taka upp samstarf við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun á skattkerfinu, m.a. með það að markmiði að lækka jaðarskattana. Þessi ríkisstjórn, sem hv. þm. hefur stutt, hefur komið hlutunum þannig fyrir að núna er jaðarskattur meðal launafólks í landinu, unga fólksins sem tiltölulega nýlega hefur lokið námi, nýlega hefur komið þaki yfir höfuðið, er orðið 75%. Það er von að hv. þm. vilji ekki ræða um þessa hluti en rugli um þetta virðisaukaskattsmál sem kemur þessu máli ekkert við og Framsfl. hefur markað skýra stefnu um á sínu flokksþingi og það þarf hv. þm. að kynna sér áður en lengra er haldið í umræðunum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson talaði um að ræða mín hefði verið þokukennd um stefnu Framsfl. í virðisaukaskattsmálum. Það má vel vera að honum hafi þótt það, það er stundum sárt þegar komið er við kaunin í mönnum. En stefna Framsfl. í virðisaukaskattsmálum var ekkert þokukennd hér þegar hv. þm. Halldór Ásgrímsson, formaður flokksins, lýsti því yfir að það væri hans stefna og hans vilji að það yrði eitt þrep í virðisaukaskatti. Nú segir hv. þm. að það eigi ekki að hækka virðisaukaskattsþrepið og þá hlýtur að eiga að lækka hitt til móts við þá stefnu sem hv. formaður flokksins hefur að hafa bara eitt þrep og það er þá athyglisvert ef svo er. Þá held ég að Framsfl. sé farinn að lofa heldur betur upp í ermina á sér. Ég vil biðja hv. þm. að færa orðum sínum stað hvar ég lofaði skattalækkun. Ég er ansi hræddur um að hv. þm. hafi hlustað oft á hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson þegar hann er að vitna í eitthvert blað sem gefið var út í prófkjörsslagi Sjálfstfl. í Reykjavík fyrir síðustu kosningar. Þar voru spurningar um skattana og hvort að þingmenn ætluðu að lækka þá skatta sem vinstri stjórnin hafði sett á. Það voru tveir þingmenn sem svöruðu því á þann hátt, annars vegar ég og hv. þm. Geir Haarde, að við það yrði ekki ráðið. Þannig að ég óska eftir því að hv. þm. færi orðum sínum stað. Það er ekki við mig að sakast þó að hv. þingmenn séu svolítið ruglaðir í þessari virðisaukaskattsumræðu. Ég skil það ósköp vel. En ég fæ þær upplýsingar héðan úr ræðustól að landsþing eða landsfundur Framsfl. hafi sennilega komið vitinu að þeirra mati fyrir formann flokksins í þessum málum vegna þess að það muna það allir sem hér eru hvaða yfirlýsingu hann gaf um virðisaukaskattinn. Hún var alveg skýr.

Virðulegi forseti. Ég býst við því og gef mér það að hv. þm. hafi ekki fyrir kosningarnar 1991 sagt skilið við Sjálfstfl. því það er klárt að Sjálfstfl. mótaði þá stefnu á landsfundi sínum þá að fara með tekjuskatt einstaklinganna niður í 35%. Og það að ganga fram undir merkjum Sjálfstfl. í þeirri kosningabaráttu með loforð frá landsfundi hlýtur auðvitað að merkja það að hv. þm. hafi ætlað að standa við gefin loforð sem einn af þingmönnum flokksins þegar inn á Alþingi væri komið. Ég vil benda hv. þm. á það að það sem skiptir höfuðmáli þegar menn eru að ræða um skatta og skattastefnu þá getur menn greint á um það hvernig skuli beita skattkerfinu til tekjujöfnunar. Við framsóknarmenn teljum að það eigi að beita því til tekjujöfnunar þannig að það aðstoði þá sem við erfiðustu og lökustu kjörin búa. Það lá fyrir í desember í fyrra úttekt frá Þjóðhagsstofnun á því að sú leið sem við framsóknarmenn vildum fara þá skilaði þeim sem verst voru settir meiri kaupmætti en sú leið sem valin var. Nú er það hins vegar staðreynd að sú leið sem við framsóknarmenn vildum fara var ekki farin og sett tvö þrep í virðisaukaskattinn og það er ekki okkar tillaga nú að hækka virðisaukaskattsþrepið aftur. Aftur á móti viljum við núna leita annarra leiða í gegnum vaxtabótakerfið, barnabótakerfið, skattleysismörkin til þess að jafna lífskjörin í landinu og höfum mótað skýra stefnu um það.

Hæstv. forseti. Ef hv. þm. veit það ekki enn þá, þá ritar hann undir eiðstaf þegar hann gerist þingmaður. Þegar hann gerir það þá sver hann þess eið að hann muni fylgja samvisku sinni. Hv. þm. var að lýsa því yfir áðan að samviskan gilti engu heldur væri það fyrst og fremst það sem væri samþykkt á landsfundi hans flokks.

Það getur farið saman.

Það hlýtur að vera nákvæmlega það sem hv. þm. var að segja. Það getur farið saman, segir hv. þm. Jóhannes Geir, og það má vel vera að svo sé.

Oftast . . .

Nú segir hann oftast. Það má sem sagt velja um hvenær fer eigi eftir samviskunni og hvenær eftir flokkslínunni. Þetta er afar athyglisverð stefna en hún er reyndar mjög kunnugleg. Þetta eru mjög fallegir og fínir frasar sem Framsfl. ber fram en það býr ekki mikið meira á bak við þá og ég er ansi hræddur um að kjósendur muni sjá í gegnum það. Varðandi þær leiðir sem Framsfl. vildi fara í virðisaukaskattskerfinu þá vil ég spyrja hv. þm.: Hvernig hefðu barnlausar fjölskyldur komið betur út úr því? Hvernig hefðu sjúkir komið betur út úr því? Hvernig hefðu aldraðir, hvernig hefðu einstæðir komið betur út úr því? Hvernig hefðu þeir yfirleitt sem eiga ekki börn til að mynda komið betur út úr slíkum hlutum? Ég held að tillögur Framsfl. höfði til tiltekins afmarkaðs hóps en eins og þetta var gert kemur matarskatturinn öllum til góða. Því ef framsóknarmenn vita það ekki þá er það einu sinni þannig að enn þann dag í dag kaupa allar fjölskyldur mat til þess að nærast á.

Virðulegi forseti. Það er alveg stórmerkilegt með hv. 5. þm. Reykv. að hann skuli tryllast ef það er í fyrirsögn frv. eitthvað um áfengismál. Þá tryllist hann hér og fer hamförum í ræðustól út í Framsfl. og virðisaukaskatt. Ég vil benda hv. þm. á af því að hann hefur haldið lærðar ræður um Framsfl. og stefnu hans hér í kvöld og loforð sín og viðureignina við samvisku sína fyrir kosningar að hann hefur stutt ýmsar aðgerðir í þessari ríkisstjórn sem hafa komið fremur illa við láglaunafólk svo ekki sé meira sagt, t.d. að lækka skattleysismörkin. Það má náttúrlega hrópa hér í ræðustól um aldraða og sjúka en ég veit ekki betur en hv. þm. hafi samþykkt hér alls konar þjónustugjöld á þetta fólk, gjöld sem við framsóknarmenn höfum reyndar verið á móti en hann hefur ekki verið neitt samviskumórauður af því að samþykkja þessar álögur á þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Það hefur ekki skort slíkar tillögur hjá þessari hæstv. ríkisstjórn sem hv. þm. hefur stutt í flestum tilfellum þó að hann sé nú búinn að taka þá ákvörðun að fara ekki í framboð aftur undir hennar merkjum. Þá ákvörðun skil ég vel í sjálfu sér.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson telur það að ég tryllist um leið og er minnst á áfengi og ég fari að ræða um áfengismál undir frv. um virðisaukaskatt. Ég vil minna hv. þm. á að sá hv. þm. sem á undan mér talaði heitir Jóhannes Geir Sigurgeirsson og hann eyddi hluta ræðu sinnar einmitt í þau mál og ég varð ekki var við það að hv. þm. gagnrýndi flokksbróður sinn fyrir það. Eða eru, hv. þm., til séra Jónar og Jónar hjá yður? Ég spyr. Ég spyr hv. þm. af því að hann er að tala um þjónustugjöldin og annað slíkt og það er í anda þeirra framsóknarmanna: Ef Framsfl. kemst til valda og ætlar að beita sér með þeim hætti sem hann hefur lýst í virðisaukaskatti ætlar hann þá að afnema þessi þjónustugjöld? Ætlar hann að hækka skattleysismörkin? Ætlar hann að lækka tekjuskattsprósentuna? Ég spyr þá menn sem svona tala: Ætla þeir að gera þetta? Ætla þeir að leiðrétta allt þetta ranglæti sem hefur verið sett á? 
             Og ég vil líka biðja hv. þm. um það áður en hann sakar mig um stuðning við hin og þessi mál að skoða nú aðeins atkvæðagreiðslurnar því að það hefur komið fyrir, hv. þm., að sá sem hér talar hefur ekki stutt öll þau mál sem til álaga eru á almenning og láglaunafólkið í landinu.

Og í hvort skiptið réð samviskan?

Ég hef alla tíð, hv. þm., og það er auðvitað ykkur framsóknarflokksmönnum líka ókunnugt, farið eftir minni samvisku og ég ætla að leyfa mér að gera það áfram. 

Ekki ávarpa beint, forseti vill benda á það. Ekki tala beint til þingmanna í salnum.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu munum við framsóknarmenn ef við komumst til áhrifa í næstu ríkisstjórn leitast við að leiðrétta margs konar ranglæti sem hefur verið samþykkt í löggjöf á þessu kjörtímabili.

Það var spurt beint um þrjú atriði.

Þar er af nógu að taka og m.a. hef ég enga trú á öðru en við munum leiðrétta þá afspyrnu vitlausu ráðstöfun sem það var að lækka skattleysismörkin. Við munum líka leitast við að taka á skattsvikurunum í landinu og ná inn tekjum frá þeim 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. gott boð að leyfa mér að krossa við á réttum stað. Ég tel mig hafa gert það hingað til og ég hygg að ég muni gera það áfram. Þetta var svolítið athyglisvert svar hjá hv. þm. Nú erum við að berjast við ríkissjóðshalla upp á milljarða og aftur milljarða og þá koma hv. þm. Framsfl. upp og segja: Þegar við komumst til valda þá gerum við þessar leiðréttingar í virðisaukaskattskerfinu, við ætlum að hækka skattleysismörkin, við ætlum að lækka þjónustugjöldin og hvernig ætla þeir svo að taka á halla ríkissjóðs? Ja, það skiptir bara engu máli. Það er nákvæmlega kominn þessi kosningabragur í hv. þm. Nú er bara lofað og nú er bara lofað og nú er bara lofað. Skattleysismörkin, jú, jú, upp með þau. Þjónustugjöldin, niður með þau. Við ætlum að ná í skattsvikarana sem enginn hefur getað náð í núna og við ætlum að fjármagna þetta allt með því. Hugsið ykkur málflutninginn. Og hvað ætla þeir svo að gera með ríkissjóðshallann?  Ég segi aftur eins og ég sagði hér fyrr: Guð hjálpi þjóðinni ef Framsfl. kemst til valda. Ég er ansi hræddur um að það verði nú aldeilis flór til að moka úr þegar þeir fara aftur frá með þessa stefnu sem hér er boðuð. Nei, hæstv. forseti. Ég verð að segja það að ég skil ekki málflutning hv. þm. í kvöld. 

Þetta er allt að verða það sama hjá ykkur öllum.

Mér þykir afar merkilegt að hv. þingmenn Framsfl. skuli hér trekk í trekk koma um leið og sá sem hér stendur í það minnsta minnist á virðisaukaskattinn og þeir eru svo fullir iðrunar að það er með ólíkindum og þeir eru í slíkum vandræðum með að koma sér út úr þessari flækju að sá sem hér stendur skilur ekkert í því.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að sú umræða sem hér á sér stað að næturlagi er þinginu til lítils sóma. Hér er um alvarlegt mál að ræða sem reyndar skortir allar skýringar á og okkur er boðið upp á það að hæstv. fjmrh. fer á hundavaði í gegnum þetta frv. og fann ekki ræðu sína og mér finnst þetta sannast að segja til lítils sóma. Það hefur verið kvartað yfir því að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum borið því við að það væri málaskortur í þinginu. Það er ekki vegna þess að við séum endilega að biðja um einhverja vitleysu úr ríkisstjórninni inn á okkar borð heldur vitum við hvað það er sem þarf að afgreiða fyrir jól og það er áhyggjuefni þegar skattafrumvörpin líta ekki dagsins ljós og þegar við vitum það, við sem eigum sæti í efh.- og viðskn. og reyndar það fólk sem situr í fjárln., hversu skammt sú vinna er komin og nú ætti hv. 5. þm. Reykv. að hlusta því að þetta er mergurinn málsins.

Ég er að hlusta.

Ég vil líka koma því á framfæri við þennan hv. þm. að mér voru borin þau skilaboð fyrr í kvöld að gert hefði verið samkomulag um það að hér yrði kvöldfundur, ekki næturfundur. Að mínum dómi erum við komin inn í nóttina og þess vegna er það mitt mat að verið sé að ganga á það sem þingflokksformenn höfðu ákveðið. Ég kannast ekki við annað en þessi hv. þm. hafi oft tekið undir það að vinnutími í þinginu væri eðlilegur. Hann hefur oft farið hér í ræðustól þegar það hefur gerst að fundir hafa teygst inn í nóttina. Þetta er ekki eðlilegur vinnutími og það er engin ástæða til að vera að ræða þetta mál að næturlagi. Það er nægur tími til þess t.d. á morgun. Til þess að hægt væri þá að fá einhverjar skýringar á frv. Ég vil benda á að með þessu frv. fylgir engin umsögn frá fjármálaskrifstofu fjmrn. eins og venjulega fylgir frumvörpum og ég spyr bara: Hvað þýðir þetta? Hvað kostar þetta? Og ég ætla að fara hérna aðeins í gegnum það. Það er verið að gera ákveðnar breytingar á virðisaukaskattskerfinu og samkvæmt því sem ég hef séð þá sýnist mér þær vera fremur eðlilegar og að hér sé verið að ganga til móts við ýmsa aðila, en hvað kostar þetta? Hvað þýðir þetta? Það er ekki svo auðvelt að sjá það í frv. Það kemur fram í athugasemdum við lagafrv. að í fyrsta lagi er verið að leggja til að rýmkaðar verði heimildir til að endurgreiða virðisaukaskatt aðilum sem selja notuð ökutæki í atvinnuskyni. Hvað er þarna um háa upphæð að ræða, hæstv. fjmrh.? Í öðru lagi er lagt til að álag vegna vangreiðslu á virðisaukaskatti verði lækkað. Hversu mikið álag er þetta? Hversu miklir peningar eru það sem koma inn í ríkissjóð vegna vangreiðslu og hvað þýðir það ef álagið er lækkað? Ég er ekki að draga í efa þann tilgang frv. að aðlaga þessa prósentulækkun verðbólgu en hvað er þetta mikið? Hvað þýðir þetta? Sama gildir um aðrar greinar. Hvaða aðilar eiga hér í hlut? Það kemur fram í athugasemdum við 1. gr. að innihald hennar geti t.d. átt við þá sem stunda fiskeldi og skógrækt og að hér sé verið að lögfesta skýringarreglur sem hafa verið í framkvæmd við innheimtu virðisaukaskatts. Ég spyr: Eru fleiri aðilar og hvaða aðilar eru það sem þarna um ræðir? Eru það fyrst og fremst bændur eða á þetta við um aðra? Varðandi framkvæmd greinarinnar þá segir í athugasemdunum að þeir aðilar sem eiga að fá þessa rýmkun þurfi að uppfylla ákveðin skilyrði sem eru tíunduð í frv. Síðan er sagt: ,,Gert er ráð fyrir að aðili sýni fram á að hann uppfylli framangreind skilyrði svo sem með rekstraráætlun.`` Hvernig er þetta hugsað í framkvæmd? Ef við tökum bændur sem dæmi, hvar eiga þeir að leggja fram þessa rekstraráætlun? Eiga þeir að leggja þetta inn til skattyfirvalda eða hvernig er framkvæmdin á þessu? Mér finnst að það vanti allar skýringar og hugsanlega voru einhverjar skýringar í þeirri ræðu sem við fengum ekki að heyra. Ég skal ekki um það segja. En sannleikurinn er nú sá, virðulegur forseti, að þetta frv. hefði vissulega gefið tilefni til að ræða nokkuð um virðisaukaskattskerfið, stöðu þess og þær breytingar sem hafa verið gerðar á því og það hvaða afleiðingar þær breytingar hafa haft hingað til, hverju þær hafa skilað í ríkissjóð og hverju þær hafa valdið í tekjumissi. Ég hugsa þar ekki síst um þann virðisaukaskatt sem var lagður á bækur og tímarit og bókaútgefendur kvarta sáran undan. Hverju hafa þær breytingar sem við gerðum á sl. ári, bæði á virðisaukaskatti á matvæli og það sem sneri að gistingu og slíku, skilað og hvernig virkar kerfið? Ég hefði gjarnan viljað fá upplýsingar um þetta og talið ástæðu til að ræða þessi mál nokkuð ítarlega í tengslum við þetta frv. en aðalatriðið er þó að skilja hvað í þessu frv. felst og um hvað er þarna verið að tala og hversu mikið þessar breytingar kosta ríkissjóð. En ég ætla nú að hlífa þeim fáu þingmönnum sem eru í húsinu við lengri ræðuhöldum og ekki síst ráðherranum sem mér sýnist þurfa á hvíld að halda. En ég vil að endingu mótmæla því, virðulegur forseti, að umræða um jafnalvarlegt mál og virðisaukaskatt skuli fara hér fram að næturlagi. Látum nú vera ef umræðan hefði byrjað í dag eða að við værum að reyna að ljúka 2. umr. eða eitthvað slíkt, en að byrja umræðu eftir miðnætti um mál af þessu tagi finnst mér ekki vinnubrögð sem sæma hinu háa Alþingi. Ég get ekki annað en lýst yfir vanþóknun minni á þessum vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Það verða af minni hálfu ekki mörg orð um þetta frv. Það má til sanns vegar færa og ég get tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni, að málið hefði kannski mátt koma betur útbúið fyrir þingið með upplýsingum og öðru slíku. Ég geri þó að því leyti greinarmun á þar sem hér á í hlut frv. sem er, að ég held í öllum greinum eða a.m.k. flestum, ívilnandi gagnvart þeim sem í hlut eiga. Ber þá kannski fremur skylda til að taka viljann fyrir verkið en endranær þó smíðin sé ekki fullkomin. Ég vil til að mynda láta það koma strax fram að ég tel að sú lagfæring sem gerð er á 5. gr. virðisaukaskattslaganna með 1. gr. þessa frv. sé þörf og reyndar sjálfsögð í því tilviki sem mér er nú efst í huga þar sem er sú furðulega staða sem upp kom þegar af því fréttist að skattstjóri Austurlandsumdæmis hefði fellt úrskurð um að skógarbændur á Héraði fengju ekki að draga virðisaukaskatt af aðföngum frá rekstrarkostnaði sinna búa. Satt best að segja lét ég segja mér, ég segi nú ekki þrisvar eins og Njáll en að minnsta kosti tvisvar þó, að þetta væri virkilega svona vegna þess að ég fæ með engum móti komið því heim og saman að hægt sé að flokka þá atvinnustarfsemi sem þar er á ferðinni, samanber lög sem um hana eru, þ.e. lög um Héraðsskóga, þannig að hún fullnægi ekki kröfum um atvinnurekstur eins og hann er skilgreindur í skattalögum. Ég leyfi mér að halda fram að menn hafi ekki athugað mjög vandlega lögin um Héraðsskóga og aðdraganda þess máls þar sem er algjörlega skýrt og hefur verið frá upphafi að um nytjaskógrækt í atvinnuskyni væri að ræða að sjálfsögðu. Lögin kveða m.a. rækilega á um það hvernig með hagnað af starfseminni skuli farið þegar til afrakstursins kemur og hvernig honum verði ráðstafað o.s.frv. En þetta virðist engu að síður vera niðurstaðan að þarna hafi menn með einhverjum, mér óskiljanlegum, hætti ákveðið að þetta væri ekki atvinnustarfsemi af því tagi að hún fullnægði kröfum um að draga mætti aðföng frá rekstrarkostnaði. Hvort sem það á þá að þýða að skatturinn líti svo á að menn séu að þessu af hugsjónamennsku án þess að ætla sér nokkurn ábata eða eitthvað af því tagi þá breytir það svo sem engu. Ef þetta er framkvæmdin skattalega séð þá stendur Alþingi frammi fyrir því, sem ég tel ekki leika vafa á að var ótvíræður vilji manna, að ganga frá þessari löggjöf sem og reyndar tel ég allri nytjaskógrækt sem t.d. er styrkt sem slík einnig undir öðrum ákvæðum. Þá á ég við þá nytjaskógrækt á bújörðum sem styrkt er með framlögum frá Skógrækt ríkisins. Þó um hana séu ekki sérstök lög eins og í tilviki Héraðsskóga þá tel ég ósköp einfaldlega að Alþingi hljóti að lögfesta þann vilja sinn að þetta sé atvinnustarfsemi eins og önnur slík þó lengri tími líði í þessu tilviki frá því að til uppskerunnar er stofnað þangað til að hún fellur til og afraksturinn kemur fram í formi verðmæta en í kannski mörgum eða flestum öðrum tilvikum þar sem í hlut á nytjaskógrækt á Íslandi, það er út af fyrir sig ljóst. Ég veit ekki betur en þegar sé viðurkennt að þetta ferli getur hlaupið á allt frá dögum, vikum, mánuðum og upp í mörg mörg ár. Í ýmsum tilvikum í dag er það svo að fyrirtæki fá að draga frá virðisaukaskatt vegna aðfanga eða fjárfestinga eða útgjalda sem leiða ekki til verðmæta í formi endurseljanlegrar vöru fyrr en mörgum árum seinna. Mér fannst þetta því auðvitað og finnst enn alveg ótrúlegur úrskurður. Ég treysti því að orðalag 1. gr. sé þá fullnægjandi gagnvart þessu og ég tel að það þurfi að vera alveg ljóst og þurfi að undirstrika í nál. þegar þetta verður afgreitt að með þessu er Alþingi að lögfesta með ótvíræðum hætti að þessi frádráttur megi falla til. Þá er eitt eftir enn í sambandi við þetta mál sem ég vil vekja athygli á. Ég er kannski ekki að krefjast efnislegra svara hjá hæstv. fjmrh. nú en það er að ég tel ekki ganga annað en að heimila eftiráuppgjör á þessum virðisaukaskatti sem fallinn er til til að mynda hjá skógarbændum á Héraði með mjög sambærilegum hætti og menn hafa gert þegar virðisaukaskattur var gerður upp nokkur ár aftur í tímann hjá gistiþjónustu þegar hún fékk á sig virðisaukaskatt. Ég sé ekki af gildistökuákvæðum frv. að það sé gert ráð fyrir öðru en að þetta öðlist gildi um næstkomandi áramót og gæti þá þýtt, sýnist mér, að eingöngu sá virðisaukaskattur á aðföngum sem til fellur frá og með gildistökunni yrði síðan frádráttarbær. Það tel ég algjörlega ófullnægjandi niðurstöðu í þessu máli og að það verði að fara yfir það a.m.k. þannig að eftir að umfang þessarar nytjaskógræktar varð umtalsvert á síðustu 3--4 árum geti menn fengið þennan virðisaukaskatt endurgreiddan uppsafnaðan eða a.m.k. innan einhverra marka þannig að það verði ásættanlegt. Í tilviki ferðaþjónustunnar var valin sú leið að uppsafnaður virðisaukaskattur vegna fjárfestinga sem stofnað hafði verið til á árunum 1990 til og með gildistöku, eins og það átti reyndar að vera, þó nú þurfum við að bæta árinu 1993 við, var viðurkennd. Allar fjárfestingar á árunum 1990--1992, að báðum árum meðtöldum, mynduðu stofn til endurgreiðslu á þessum uppsafnaða virðisaukaskatti. Ég tel lágmark að þetta yrði sambærilegt gagnvart skógarbændunum og mun fylgja því eftir í efh.- og viðskn. að þannig verði frá málinu gengið. Þetta eru alls ekki stórar fjárhæðir því plöntukaupin þarna eru kannski af stærðargráðunni 20--30 millj. í heild í Hérðasskógaátakinu og velta þessa verkefnis um 50 millj. á ári eða svo og þar af stór hluti vinnulaun eðli málsins samkvæmt. Það skekkir því ekki mikið heildardæmið þó þetta sé gert upp með þessum hætti. Síðan vil ég jafnframt að lokum, hæstv. forseti, taka fram að ég tel að sú breyting sem er lögð til í 7. gr. sé eðlileg og alveg sjálfsögð. Það gæti ekki komið til álita að það yrði gat á árinu 1993. Úr því að menn heimiluðu endurgreiðslu þessa uppsafnaða virðisaukaskatts í ferðaþjónustunni fyrir árabilið 1990--1992 þá gengi náttúrlega ekki að standa síðan þannig að þessu að árið 1993 dytti hins vegar niður en fjárfestingar á yfirstandandi ári mynda að sjálfsögðu með eðlilegum hætti stofn til frádráttar við uppgjör virðisaukaskatts eftir að skattlagning er komin á greinina. Það þarf að lagfæra þetta og ég treysti því að menn séu að tala um sæmilega rýmilega fjárhæð sem þarna eru lagðar til, 10 millj. kr. ef ég hef tekið rétt eftir. Að öðru leyti, virðulegur forseti, ætla ég ekki með tilliti til aðstæðna að fjölyrða frekar um þetta mál. En ég tek undir það sem fleiri hafa sagt að vissulega er svo margt í sambandi við virðisaukaskattsmál og álagningu, innheimtu og annað sem fullkomin ástæða væri til að ræða hér og verður þá að treysta því að til þess gefist tækifæri þegar þetta mál og eða önnur skattafrv. sem eiga eftir að koma verða til umfjöllunar á næstu dögum eða vikum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel að frv. sem er til umræðu sé alls ekkert óskýrt. Ég get alls ekki fallist á það. Eftir að hafa lesið framsöguræðu mína, sem hefur fundist, þá er þar bara vísað til athugasemdanna og ef maður les . . .  Vandamálið kemur hins vegar upp þegar verið er að kaupa aðföng sem geta hvort heldur verið til nytja í framtíðarrekstri eða til annarra nota sem venjuleg heimili gera, þ.e. að koma sér upp einhverjum trjálundi sér til skemmtunar og öðrum til yndis. Þetta hefur valdið þessum erfiðleikum og hér er verið að reyna að finna reglu svo hægt sé að taka inn í kerfið þá aðila sem geta sýnt fram á að þeir ætli að stunda ákveðinn rekstur í ábata- og atvinnuskyni. Þetta á sérstaklega við í iðnrekstri, í fiskirækt, ræktun alls konar þar sem framleiðslan tekur mjög langan tíma. Málið er auðvitað sér í lagi viðkvæmt þar sem mjög auðvelt er að blanda þessu saman við venjuleg heimilisnot, heimilisiðju og slíkt, eins og ég nefndi áðan. Það sem er síðan talið upp í athugasemdunum við 1. gr. eru þau skilyrði sem verið er að setja, þ.e. að þetta sé atvinnustarfsemi, þetta sé eðlilegt starfsins vegna og að fjárfestingin standi í beinum tengslum við væntanlega sölu hans á skattskyldri vöru og þjónustu. Síðan er gert ráð fyrir því að með rekstraráætlun sé sýnt fram á það að þetta sé alvaran sem standi á bak við skráninguna og þar með heimildina til að taka innskattinn og fá hann greiddan. Þetta er ekki flóknara en það og ég veit að þeir bændur sem ætla að stunda nytjaskógrækt á Íslandi munu að sjálfsögðu hafa einhverjar rekstraráætlanir um það hvenær þeir munu upp skera með sínu skógarhöggi. Meiningin er nú í sjálfu sér ekki flóknari en þessi. Það er sjálfsagt að líta á hvert atriði fyrir sig. Vandamálið varðandi það sem hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, nefndi um það hvort þetta ætti að virka aftur fyrir sig, er og mér finnst sjálfsagt að líta á það, en vandamálið er það að ég hugsa að ríkissjóður hafi lagt kannski mestan part fjármagnsins til svo að staðan gæti verið þannig. Ég ætla ekki að fullyrða neitt að þeir bændur sem eru að snúa sér að skógrækt, a.m.k. sums staðar, hafi fengið bein framlög frá opinberum aðilum en síðan er tekinn virðisaukaskattur sem þeir hafa þurft að borga sjálfir. Það kann að vera hluti af þeirri skýringu að menn hafi ekki haft alveg fulla samúð með því að geta síðan tekið virðisaukaskattinn og fengið hann endurgreiddan af því að þarna var keypt fyrir opinber framlög. Auðvitað á það í sjálfu sér ekki að skipta öllu máli, en ég er að nefna þetta af því að þá þarf auðvitað að taka tillit til þess hvernig á hefur verið haldið hingað til og ég bið hv. nefnd og nefndarmenn um að skoða það í leiðinni. Í sambandi við 2. og 3. gr. þá er það nú ekki flókið mál því það er einungis verið að bæta tryggingafélögunum við þá sérreglu sem þingið samþykkti í fyrra, þeir hv. þingmenn sem hér sitja, um bílaleigurnar, þ.e. það megi reikna 19,5% rúmlega af söluverði bílanna. Þannig er fundinn út sá hluti söluverðsins sem kalla má virðisaukaskatt, sem í raun og veru skiptir ekki máli þegar um einstaklinga sem eru ekki skráningarskyldir er að ræða því að þeir bera endanlega skattinn, en hefur þýðingu þegar um er að ræða fyrirtæki eins og tryggingafélög og bílaleigu sem stunda viðskipti með bíla og þá þarf að vera ljóst að virðisaukaskatturinn sé hluti af söluverðinu og það þarf að finna það út. Þetta er ekki flóknara en það. 4. og 5. gr. held ég að séu nú auðskiljanlegar og 7. gr. er, eins og við höfum áður fjallað um, eingöngu til að bæta nýju ári og nýrri upphæð við. Þetta er bráðabirgðaákvæði sem verið er að breyta með þessum hætti. Þegar spurt er um kostnaðinn þá er það nú venjulega svo að það er kannski tiltekin einhver tala í almennum athugasemdum, en ég skal reyna að gera mitt besta. Það er ekki verri ágiskun en annarra. Ég geri það og finnst sjálfsagt að reyna það hér. Í 1. gr. er náttúrlega ómögulegt að segja nákvæmlega hver kostnaðurinn er. Það hefur lítið á þetta reynt. Þetta er ný starfsemi. Sjálfsagt kostar þetta ríkissjóð einhverja peninga, en þá þarf eiginlega að mæla það til hvers hefðu peningarnir ella verið notaðir. Þannig að ég held að það sé ekki á vísan að róa, en það er sjálfsagt tiltölulega auðvelt að finna hvað þetta eru mikil kaup. Ég held að þetta séu ekki mjög stórar og miklar upphæðir og ljóst er að þetta mun skila sér síðar, þó eftir kannski 10, 20, 30 ár og þá mun koma í ríkiskassann og veitir sjálfsagt ekkert af fyrir þá sem þá verða hér á hinu háa Alþingi. Ég tel að það sé enginn kostnaður í sjálfu sér af 2. og 3. gr. og þegar litið er á 4. gr. um lækkun á álaginu þá verðum við að meta það hvort þeir sem láta yfir sig ganga að fá álag upp í 20% séu þeir sem borga endanlega virðisaukaskattinn eða hvort þeir eru hreinlega farnir á hausinn og borga aldrei hvorki skattinn né álagið. Sem betur fer hefur ríkinu tekist á undanförnum mánuðum að rukka dálítið inn af þessu þannig að þetta álag hefur skilað sér, en ég held að það væri ekki rétt af okkur að reikna alltaf með því í okkar reikningum að menn séu vanskilamenn. Sjálfsagt getur þetta skipt einhverjum nokkrum milljónum króna en ekkert sem er orð á gerandi. Varðandi 7. gr. þá skal þess getið að þar eru 10 milljónirnar alveg tilteknar og við getum álitið sem svo að þær fari allar út, það má búast við því. Þannig að það er örugg tala í þessu. Ef við lítum síðan á 6. gr. þá kann að vera að þar séu einhverjar upphæðir sem þarf að nefna. Þetta er fyrst og fremst gert fyrir ferðaútveginn, þ.e. að útlendingar geti fengið frádrátt frá virðisaukaskatti af þjónustu sem þeir fá hér á landi eftir tilteknum reglum, enda taki þetta eingöngu til virðisaukaskatts af þeim aðföngum sem virðisaukaskattsskyldir aðilar geta talið til innskatts. Þetta er auðvitað gert til þess að hjálpa til við ráðstefnuhald útlendinga hér á landi, svo að ég taki eitt dæmi. Það má segja að við verðum auðvitað fyrir einhverju tekjutapi, en því aðeins verðum við fyrir tekjutapi af þessu að fólkið hefði komið hvort heldur skatturinn er tekinn eða honum skilað. Og við búumst við því að það verði verulegur vöxtur af þessari þjónustu sem ætti þá að skila sér í meiri tekjum annars staðar því að þetta fólk er ekki undir venjulegum kringumstæðum hluti og starfsemi þeirra hluti af íslensku efnahagslífi. Því miður get ég ekki frekar nálgast kostnaðinn við þetta, en það er sjálfsagt að nefndin kalli til sín fólk úr fjmrn. og fái fyllri upplýsingar um þessi atriði. Ég vil einungis segja hér að lokum að ég er þakklátur fyrir það að þessi umræða gat átt sér stað og málið kæmist til nefndar, en skal viðurkenna það að þetta er frv. sem aðrir hafa fyrst og fremst ýtt á og er frá skattalegu og innheimtulegu sjónarmiði ekki frv. sem ég er að troða í gegnum þingið vegna þess að þetta sé hluti af tekjuáætlun ríkissjóðs og ég sé að afla nýrra tekna, heldur þvert á móti má búast við því að það renni einhverjir peningar úr ríkissjóði. Þess vegna, fyrr í kvöld, sagði ég að mín vegna hefði þetta mátt frestast, en ég held að það sé öllum til góðs að fá þetta mál til nefndar og láta hana skoða það og ég þakka fyrir ágæta samvinnu hér við 1. umr. málsins.

Hæstv. forseti. Ég bar fram eina spurningu til hæstv. fjmrh. sem sneri að skilum á virðisaukaskatti og hún var efnislega á þá leið hvort ráðherrann treysti sér til þess að beita sér fyrir því að skil á virðisaukaskatti yrðu gerð samhliða því sem greiðsla bærist fyrir vöru eða þjónustu. Mér þætti vænt um að fá svar við þeirri spurningu.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara þessari fyrirspurn. Ég er nú ekki sérfræðingur í þessum efnum en ég hygg að svarið liggi í því að grundvallaratriðið er það að skattinn á að greiða um leið og afhending vörunnar á sér stað en ekki þegar greiðslan kemur. Hugmyndin er auðvitað einnig sú að fyrsta greiðslan sé þá skattgreiðsla og það eigi ekki að vera í valdi þeirra sem eiga viðskipti saman að geta frestað greiðslu á skatti sem á að lenda hjá ríkissjóði. Þannig að ég tel að það sé ekkert óeðlilegt við það að menn verði skattskyldir um leið og varan er afhent til þess aðila sem á að nota hana þótt greiðslan fari fram síðar, enda er ætlast til þess að skattlagningin eigi sér stað um leið og afhendingin á sér stað. Ég býst við að þetta séu rök þeirra manna sem semja skattalögin, en skal viðurkenna að ég er ekki fræðimaður á því sviði.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg sammála þessu. Ég tel að þetta sé skattlagning sem þeim sem selja vöru eða veita þjónustu er gert að innheimta fyrir ríkissjóð. Fyrir mér er þetta réttlætismál. Innflytjandinn eða sá sem selur vöru eða þjónustu á auðvitað að fá sína greiðslu, en það sem hann tekur að sér að innheimta fyrir ríkissjóð á auðvitað að koma frá kaupandanum. Þess vegna finnst mér eðlilegt að skilin á virðisaukaskatti fari fram þegar greiðsla komi fram en að seljandinn sé ekki að leggja út fyrir kaupandann þá fjármuni sem virðisaukaskattinum nemur. Ég veit að vísu ekki hvernig þetta er í öðrum löndum og ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra veit það, en það væri athyglisvert að heyra það ef hann vissi það. En þetta er, eins og ég segi, réttlætismál og hefur oft verið rætt innan verslunar sérstaklega, að þessu ætti að breyta með einum eða öðrum hætti og ég tel að það sé reyndar ekki flókið mál. Ég skil auðvitað afstöðu skattyfirvalda í málinu, en ég tel þau ekki rétt. Ég tel að það eigi að vera kaupandinn sem greiðir þennan skatt en ekki seljandinn.

Geir H. Haarde, 8. þm. Reykv., Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 13. þm. Reykv., Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv.

Virðulegi forseti. Í dag er 6. des. og samkvæmt starfsáætlun þingsins þá telst mér til að það séu níu til tíu dagar eftir fram að jólahléi. Staðan hér í þinginu er þannig að 2. og 3. umr. um fjárlög eru eftir og nú hefur 2. umr. fjárlaga verið frestað um heila viku. Það eru eftir 2. og 3. umr. um lánsfjárlög. Það eru eftir 2. og 3. umr. um aukafjárlög. Og síðast er það að nefna að skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar eru ekki komin fram og við höfum enn þá ekki séð frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem oftast kemur fram á fyrstu dögum desembermánaðar. Ég vil spyrja hæstv. forseta hverju þetta sæti, hvaða skýring er á því að skattafrumvörpin eru ekki komin fram og hvernig stjórn þingsins sér fyrir sér að störfum verði háttað fram til jóla miðað við þessa slæmu stöðu sem við stöndum frammi fyrir. Ég held að þó oft hafi verið knappur tími, alla vega á þeim árum sem ég hef setið hér, þá hafi staðan sjaldan verið svartari en núna og við hljótum að spyrja hvernig stjórn þingsins ætlar að leysa þetta mál og hvaða skýring er á þessu ástandi. Er þetta fast í ríkisstjórnarflokkunum eða hvað er að gerast?

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. 15. þm. Reykv. að þetta er í raun algjörlega óviðunandi ástand og ég vil leyfa mér að segja algjör vanvirða við Alþingi að þau fylgifrv., sem þurfa að fylgja fjárlagafrv. tekjumegin, skuli ekki vera komin fram enn þá þegar samkvæmt starfsáætlun eru eftir níu starfsdagar til jóla. Það er algjörlega óviðunandi ástand. Mér er óhætt að segja að á fjórða ár sem ég hef setið í efh.- og viðskn. þá hefur nefndin lagt sig fram um málefnaleg og vönduð vinnubrögð og lagt sig fram um að mæta þeim breyttu kröfum sem eru gerðar til Alþingis. En það er eitt sem hefur algjörlega brugðist varðandi þessa þætti og það er framganga ríkisstjórnar. Að ætla okkur að afgreiða það sem þarf að fylgja fjárlagafrv. varðandi breytingar á skattalögum, afgreiða það á tveimur, þremur fundum, geta ekki sent málið út til umsagnar, verður eins og stundum hefur verið að kalla stóra hópa saman til umsagnar er algjörlega óviðunandi. Ég ítreka það að þetta er í raun algjör vanvirða við Alþingi og það verða að verða breytingar á þessum vinnubrögðum. Virðulegi forseti. Ég flutti í fyrra frv. um framlagningu skattamála í þá veru að þau yrðu að koma fram með verulegum fyrirvara. Það fékk umræðu í þinginu en náði hins vegar greinilega ekki að breyta neinu í vinnubrögðum ríkisstjórnar og ég sé mig því knúinn til þess að leggja það fram aftur og fá fram í þinginu málefnalega umræðu um þessa þætti.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. sem töluðu á undan mér að vinnubrögð í þinginu eru mjög sérkennileg um þessar mundir og það vekur vaxandi athygli að ekkert bólar á þeim frumvörpum sem fylgja eiga fjárlagafrv. Ég vil fyrst og fremst beina spurningum mínum til hæstv. fjmrh. og spyrja hann að því hvaða frv. það eru sem hann hyggst flytja nú í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna og hvenær þessi frv. koma inn í þingið vegna þess að ég sé ekki betur en það standi svo á að ef þessi frv. koma ekki í þessari viku og ekki verði möguleiki á að mæla fyrir þeim og vísa þeim til nefndar fyrir 10. des. nk., þ.e. fyrir vikulokin, þá verði að sjálfsögðu mjög tvísýnt sem hægt er að afgreiða þau fyrir jól. Vægast sagt mjög tvísýnt, ef ekki útilokað með öllu. Næsta vika fer bersýnilega að verulegu leyti í fjárlagavinnuna. Það er greinilegt að 2. umr. fjárlaga fer ekki fram í þessari viku heldur færist yfir í næstu viku og það var upplýst á fundi þingflokksformanna áðan að væntanlega færi það svo að sú umræða yrði ekki fyrr en í næstu viku. Þá er 3. umr. eftir. Það er nokkuð augljóst að hv. efh.- og viðskn. verður að hafa góðan tíma til þess að fjalla um þau frv. sem væntanleg eru. Því spyr ég: Koma þessi frv. ekki örugglega á næstu dögum, fyrir vikulokin, þannig að hægt sé að vísa þeim til nefndar áður en vikan er öll?

Herra forseti. Það er vissulega ástæða til þess að ræða störf þingsins vegna þess að ástandið í þeim efnum er, eins og hér hefur fram komið, óvanalega slæmt. Það hefur komið fram að 2. umr. um fjárlög hafi verið frestað um viku. Það liggur fyrir. Þar er í sjálfu sér ekki við meiri hluta fjárln. að sakast heldur ástandið í ríkisstjórninni þar sem ekki hafa komið fram þær ákvarðanir sem til þarf til þess að koma þessari umræðu að, hvorki um fjáraukalög né fjárlög. Það kom reyndar fram í viðtali í útvarpi í gær við hv. formann þingflokks Sjálfstfl. að bollaleggingar um kosningar í sumar hefðu tafið verk hjá ríkisstjórninni  Það hefur einnig komið fram hjá hv. þm. Alþfl. í haust að þeir hafa ekki sagt það opinberlega að þeir samþykki þá tilhögun að framlengja ekki hátekjuskattinn. Ég spyr: Er komið samkomulag í því máli við Alþfl.? Er frv. væntanlegt um þá framlengingu eða er það ekki væntanlegt? Ég hef ekki heyrt þingmenn Alþfl. lýsa því yfir að þeir samþykki tekjuhlið fjárlaga eins og hún er. Þess vegna spyr ég: Hefur Alþfl. samþykkt hátekjuskattinn? Er ekkert frv. væntanlegt um framlengingu hans?

Auðvitað mun hann gera það.

Sennilega. En ég veit ekki.

Virðulegi forseti. Ég get vissulega tekið undir það sem hér hefur komið fram um ástandið í þeim málum sem hér þarf að leggja fram og 2. umr. fjárlaga. En það sem ég hef fyrst og fremst áhyggjur af og vissi ekki hvort mundi tilheyra því að ræða undir þessum lið er sjúkraliðaverkfallið sem nú hefur staðið alllengi og tvisvar sinnum orðið tilefni utandagskrárumræðu á Alþingi. Deilan virðist ekki vera að leysast enn þá og það er ljóst að því lengra sem líður án þess að lausn finnst því erfiðara verður ástandið á þeim stofnunum þar sem sjúkraliðar starfa. Núna í hádegisfréttum var viðtal við landlækni um það alvarlega ástand sem er orðið og mun auðvitað versna eftir því sem lengra líður. Af því að hæstv. fjmrh. er staddur hér í salnum þá finnst mér tilvalið að spyrja hann að því hvað líði samningagerð við sjúkraliða. Hafa ekki bæði hann og hæstv. heilbrrh. lagst á eitt um að reyna að leysa þetta mál? Fyrrv. heilbrrh. hefur lýst því yfir opinberlega að hann telji að það vanti ekkert nema vilja til að leysa málið. Því spyr ég hæstv. fjmrh.: Hvað líður lausn þessa máls?

Virðulegur forseti. Á fundi formanna þingflokka í hádeginu voru menn að reyna að gera sér grein fyrir hvað væri fram undan í störfum þingsins. Það kom skýrt fram að það er búið að fresta 2. umr. um fjárlagafrv. þar til í næstu viku. Það er verið að hugsa um að hafa á föstudaginn umræðu um fjáraukalög ef það verður hægt. Það er raunverulega ekkert sem liggur fyrir um það hvað menn ætla að gera á miðvikudag og fimmtudag vegna þess að staðreyndin er sú að þingið, það er ágætt fyrir þingið að eyða þessum tíma í dag og næstu daga í umræður um það hvað er að gerast hjá ríkisstjórninni og þau mál sem hér eiga eftir að koma inn, vegna þess að ríkisstjórnin er einfaldlega ekki tilbúin með þau mál sem leggja á fyrir þingið og það eru, eins og fram hefur komið, sárafáir dagar eftir. Það er þess vegna knýjandi hér og nú að fá svör hjá hæstv. fjmrh. og forseta þingsins við því hvernig ríkisstjórnin og forsetar þingsins hafa hugsað sér að ljúka þingstörfum fyrir jól.

Virðulegi forseti. Fyrst örstutt um verkfall sjúkraliða. Þó ég sjái ekki að það sé beinlínis um störf þingsins þá er sjálfsagt að greina frá því að það hafa verið haldnir einir 38 samningafundir. Það liggja fyrir tilboð af hálfu samninganefndar ríkisins og sjúkraliðafélagið hefur lagt fram skýrar kröfur að sínu leytinu til. Ég tel að samninganefnd ríkisins reyni fyrir sitt leyti allt sem hægt er til að ná samkomulagi í þessari viðkvæmu deilu. Ég átti fund með formanni sjúkraliðafélagsins og framkvæmdastjóra í hádeginu og það voru hreinskilnar viðræður og ég mun í framhaldi af þeim ræða við mína samninganefndarmenn og vænti þess að það fari jafnframt fram viðræður innan Sjúkraliðafélags Íslands til þess að freista þess að hægt sé að koma deilunni í þann farveg sem helst gæti skilað árangri. Vegna annarra atriða sem hér hafa verið nefnd þá er það nú vonum síðar að háttvirt stjórnarandstaða skuli standa hér upp og kvarta undan því að ekki komi frv. frá ríkisstjórninni. Ég hef satt að segja átt von á því á undanförnum dögum þannig að það kemur ekkert á óvart. Ég vil taka undir það að mér finnst ríkisstjórnin vera mjög sein á ferðinni með sín frv. Ég vil segja það hér að það er gert ráð fyrir því að frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum komi fram síðar í þessari viku. Þessi mál eru til umræðu núna í þingflokkum stjórnarflokkanna og verða væntanlega kláruð á fundum á morgun. Skattafrv. mun koma fram. Ég tek það skýrt fram að það er ólíkt með frv. nú og oftast áður að það er ekki gert ráð fyrir miklum breytingum í sköttum og á tekjuhliðinni og þess vegna er um einfaldar breytingar að ræða. Loks vil ég segja frá því að það liggur fyrir frv. um virðisaukaskatt og sjálfsagt má búast við frv. um vörugjald sem ekki þarf að afgreiðast fyrir áramót.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 6. des. 1994: ,,Með vísan til 3. mgr. 55. gr. laga um þingsköp Alþingis leyfi ég mér að óska eftir því fyrir hönd þingflokka Alþb., Framsfl. og Samtaka um kvennalista að umræðutími við 1. umr. um frv. til laga um heimild til sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf., verði tvöfaldaður vegna mikilvægis málsins og skýrslu Ríkisendurskoðunar um einkavæðingu í tíð núverandi ríkisstjórnar.`` Undir bréfið skrifar Kristín Ástgeirsdóttir. Forseti mun verða við þeirri beiðni sem fram kemur í bréfi hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, fyrir hönd þingflokka Alþb., Framsfl. og Samtaka um kvennalista. Ræðutími verður því tvöfaldur vegna mikilvægis málsins að mati beiðenda.

Virðulegi forseti. Hér er í rauninni á ferðinni einfalt frv., frv. til laga um heimild til sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf. Þetta er 242. mál þingsins og er að finna á þskj. 283. Frv. er afar einfalt, eins og ég sagði fyrr. Frvgr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Fjármálaráðherra er heimilt að selja öll hlutabréf ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf.`` Heyrir nú ræðumaður ekki í sjálfum sér lengur.

Forseti óskar eftir því að hv. þm. gefi ræðumanni gott hljóð.

Frv. er ekki lengra, Það er gildistökugrein 2. gr., en í athugasemdum við frv. er farið yfir sögu málsins og einkum og sér í lagi lýst hvernig staðið var að sölu þess hluta sem heimilt var að selja af hlutabréfum í þessu fyrirtæki með þeim lögum sem samþykkt voru og eru nr. 75/1994. Fyrirtækið Lyfjaverslun Íslands hf. var formlega stofnað hinn 1. júlí og tók þá við rekstrinum. Við sölu þeirra bréfa var stuðst við verðmat Kaupþings, en í því verðmati var lagt til að gengi hlutabréfanna yrði 1,34. Sú niðurstaða var yfirfarin af öðru verðbréfafyrirtæki, Handsali hf., sem staðfesti þessa niðurstöðu, og ákveðið var að bjóða hlutabréfin til sölu á því gengi. Ekki þarf að taka fram hvernig sú sala gekk. Hún gekk framar öllum vonum. Í raun höfðu undirbúningsaðilar talið að hægt væri að selja 20--60% hlutabréfanna á tilteknum tíma, en eftirspurn reyndist af ýmsum ástæðum mun meiri, sem trúlega er vegna þess að það skortir slík bréf á hlutabréfamarkaðnum um þessar mundir. Það er einmitt helsta ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég hef óskað eftir því með þessu frv. að heimild verði gefin til að selja það sem eftir er af hlutabréfunum af því að ég tel að ríkið, sem er eigandi bréfanna, muni fá betra verð fyrir bréfin nú heldur en ef dráttur verður á sölunni. Það stóð til, eins og kemur fram í fjárlagafrv., að leita eftir heimild í fjárlögum íslenska ríkisins, en þá hefði ekki verið hægt að selja þann hluta bréfanna sem enn er í eigu ríkisins fyrr en eftir áramótin, a.m.k. ekki hægt að staðfesta söluna þótt auðvitað sé hægt að hugsa sér það að selja bréfin með þeim fyrirvara að Alþingi samþykki síðar. Slíkt þekkist af fordæmum frá fyrri tímum. Á bls. 3., sem er fskj. með þessu frv., kemur fram skýring Kaupþings á því hvers vegna svo mikill áhugi var á bréfunum. Það var í fyrsta lagi hagstæð greiðslukjör, almennur áhugi á fyrirtækinu og vænting um góða arðsemi. Í þriðja lagi skattafsláttur, sem að sjálfsögðu gildir fyrir öll sambærileg bréf í öðrum fyrirtækjum einnig og loks að fjölmiðlar tóku vel við sér og auglýstu þessa sölu mjög rækilega. Ég vil bæta því við að ég hygg að menn leggi nokkurt traust á sölu eins og þessa þegar ríkið er annars vegar og um er að ræða ábyrga aðila eins og Kaupþing og Handsal, sem hafa lagt mat á gengi bréfanna eftir að hafa kynnt sér ítarlega rekstur fyrirtækisins í fortíðinni og nútíðinni og lagt mat á hugsanlega arðgjöf í fyrirtækinu á næstu árum. Auðvitað ber að segja frá því að það er talsverð áhætta fólgin í kaupum á þessum bréfum. Ég vil einnig taka fram að sala á þessum bréfum markast af því að verulegu leyti að í lögum nr. 75/1994 er gert ráð fyrir því að fyrirtækið lendi ekki í höndum samkeppnisaðila og ríkisstjórnin tekur að sér samkvæmt lagagrein að koma í veg fyrir að fyrirtækið lendi í höndum slíkra aðila. Til þess að tryggja það sem best var ákveðið að fara þá leið sem farin var að reyna eftir fremsta megni að gera eignaraðild að fyrirtækinu eins breiða og víðtæka og hægt væri. Komi til þess að þetta frv. verði samþykkt, sem ég á satt að segja von á að skilningur sé á á hinu háa Alþingi, þá er hugmyndin sú að salan fari fram með þeim hætti að leitað verði eftir áskrift á tilteknum tíma og kannað hve margir óska eftir kaupum og síðan verði ef óskirnar eru mun meiri heldur en framboðið á bréfunum, þá fari salan þannig fram að hver og einn fái hlufallslega það sem í boði er. Þetta fyrirkomulag tíðkast reyndar víða í öðrum löndum og okkur þykir eðlilegt að reyna það hér til þess að tryggja að sem allra flestir fái notið þess að gerast hluthafar í þessu félagi. Ég skynja það svo, virðulegi forseti, að ósk um að hafa lengri tíma í þessari umræðu hljóti að helgast af því að menn vilji gjarnan ræða önnur og skyld málefni og þá sérstaklega þá skýrslu sem liggur fyrir og Ríkisendurskoðun sendi nýlega frá sér um störf einkavæðingarnefndar og um sölu á eignum ríkisins á tilteknu árabili, nánar tiltekið árunum 1991 til miðs yfirstandandi árs. Ég fagna því satt að segja að slíkt skuli gert og tel fulla ástæðu til þess. Mér var kunnugt um það að forustumenn Framsfl. höfðu óskað eftir umræðum utan dagskrár um málið. Þeir féllu frá því vegna þess að þessi umræða var fyrirhuguð og ég á von á því að umræða geti þá orðið um þau mál undir þessum dagskrárlið á hv. Alþingi. Mig langar til þess að rifja upp, af því að ég hef heyrt þá gagnrýni að undir það hafi verið gengist á sínum tíma að selja ekki þessi bréf strax, og víkja umræðum sem áttu sér stað þegar málið kom úr nefnd á fyrra þingi. Þá kom fram fyrirspurn frá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur um það hvernig ráðherra hygðist bregðast við um framhaldið. Í svari mínu, sem flutt var 29. apríl, kom fram að um það væri ekkert hægt að segja á þeirri stundu því að það lægi ekkert fyrir í einstökum atriðum hvernig ráðuneytið hugsaði sér sölu fyrirtækjanna. Og síðan orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þessi lagaheimild kemur og það fyrsta sem verður gert til að undirbúa stofnun hlutafélagsins og um söluna hefur ekki enn þá verið neitt ákveðið enda finnst mér það ekki vera viðeigandi að ég sé á þessu stigi málsins að ræða við einhverja aðila um að undirbúa sölu til ákveðinna aðila. Ég vil að það komi skýrt fram að um það hefur ekkert verið rætt við einn eða neinn og ég áskil mér þann rétt að það fari fram með þeim hætti sem ég tel vera best viðeigandi, með vönduðum hætti, og þá er ég tilbúinn til þess að sjálfsögðu að svara fyrir það hvernig það mun ganga fyrir sig á hinu háa Alþingi næsta haust ef sala fer fram áður en þingið kemur saman.`` Þetta var svar bæði um sölu fyrri hluta bréfanna, en í svarinu felst líka að það hafi ekkert legið fyrir um sölu síðari hluta bréfanna. Einungis lá fyrir, eðlilega, að það þyrfti að bera slíkt mál undir Alþingi áður en af sölunni yrði. Það er misskilningur og ég hef kannað það að um það hafi verið samið í sjálfu sér að eignaraðild ríkisins skyldi standa einhvern tiltekinn tíma. Niðurstaðan í hv. nefnd var, eftir því sem ég best veit, sú að helmingur bréfanna skyldi seldur strax eða það væri heimild til þess en hinn helmingurinn ekki fyrr en eftir að Alþingi hefði samþykkt þá sölu. Það var ekki tiltekinn neinn ákveðinn tími í því sambandi og ég tel satt að segja að sá tími sé nú kominn vegna þess að í ljós hefur komið að mikill áhugi er hjá almenningi fyrir þessum bréfum. Ég tel afar mikilvægt að þetta fyrirtæki verði frá upphafi almenningshlutafélag í besta skilningi þess orðs. Þess vegna er um það beðið í frv. að afgangurinn megi seljast nú fyrir áramótin. Varðandi skýrslu Ríkisendurskoðunar sem mig langar til þess að gera örlítið að umtalsefni vil ég segja að hún er mjög góður dómur um það hvernig tekist hefur til í einkavæðingu ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst, eins og kemur fram í skýrslunni, að gífurlegur munur er á framkvæmd sölu opinberra eigna, ríkiseigna, nú og áður. Skýrsla Ríkisendurskoðunar er í raun dæmi um þetta enda byggir skýrslan fyrst og fremst á bókunum einkavæðingarnefndar sem hefur haldið mjög góða skrá yfir það sem hefur gerst um sölu ríkiseigna á meðan nefndin hefur starfað. Það er hins vegar rétt að augu fjölmiðla og hugsanlega einhverra hv. þm. hafa beinst að örfáum atriðum sem Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemd við. Þeim atriðum hefur reyndar verið svarað af hálfu formanns einkavæðingarnefndar og ég tel að þau svör hafi verið efnisleg og hafi sýnt fram á að á þeim tíma sem ákvarðanir voru teknar hafi ekki verið hægt að búast við því að teknar væru aðrar og betri ákvarðanir. Við verðum að hafa það í huga þegar rætt er um störf Ríkisendurskoðunar að það er ávallt auðveldara að meta hluti eftir á. Þegar verið er að selja eignir eða ganga frá kaupum og sölum, gera samninga um sölu, þá verða menn að taka ákvarðanir á þeirri stundu sem þarf að gera en Ríkisendurskoðun, eins og aðrir þeir sem leggja mat á hluti síðar, nýtur þeirra forréttinda að sjálfsögðu að geta þá í ljósi þess sem á undan hefur gengið lagt mat á gang mála. Það er einkum eitt atriði sem menn hafa deilt um. Það er sala á Íslenskri endurtryggingu. Ég ætla ekki að gerast langorður um það mál, en þar hefur ágreiningurinn fyrst og fremst staðið um það hvort hægt væri að miða söluna við upplausnarbyrði fyrirtækisins, en því hefur verið svarað þannig af hálfu einkavæðingarnefndarinnar að ekki er hægt að bæta við það svar og ég vil taka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið af hálfu forráðamanna nefndarinnar. Það er ljóst af lestri skýrslu Ríkisendurskoðunar að vel hefur verið staðið að málum. Auðvitað er það svo að Ríkisendurskoðun sér ástæðu til að benda á nokkur atriði sem betur hefðu mátt fara og kemur með ýmsar ábendingar sem ég veit að einkavæðingarnefnd mun að sjálfsögðu ræða og taka tillit til ef ástæða er til. Ástæðan fyrir því, eins og ég sagði áður, að Ríkisendurskoðun getur gert svo ítarlega skýrslu er sú að framkvæmdanefndin hefur haldið vel utan um þetta mál. Öll gögn eru til og fundargerðir eru haldnar með þeim hætti að skýrsla Ríkisendurskoðunar er nánast úrdráttur úr fundargerðum nefndarinnar. Framkvæmdanefnd var reyndar gefinn kostur á að lesa skýrslu Ríkisendurskoðunar áður en hún birtist og gerði ýmsar athugasemdir sem flestar voru teknar til greina áður en skýrslan var gefin út. Ég vil þess vegna taka það fram að ég tel að þessi skýrsla sér fyrst og fremst dómur um góð störf einkavæðingarnefndarinnar þótt auðvitað sé það svo í þessu verki eins og öllum öðrum að í einstaka tilvikum megi gera hluti öðruvísi og betur en þeir voru gerðir á sínum tíma. Þá er aðalatriðið að nefndin taki tillit til slíkra ábendinga og lagi framkvæmdina í framtíðinni. Í skýrslunni er því haldið fram að sala ríkisfyrirtækja hafi skilað ríkissjóði 826 millj. kr. Hér er um nettótölu að ræða því að þegar heildartalan er gefin, þá mun sala ríkisfyrirtækja á þessu tímabili skila líklega nálægt 2 milljörðum. Þá er tekið tillit til eignasölu ríkisins, söluandvirðis í eignum Ríkisskipa, Menningarsjóðs og þeirra hlutabréfa sem þegar hafa verið seld í Lyfjaverslun Íslands. Það vekur dálitla athygli að í niðurstöðum skýrslunnar er ekki getið um það sem hins vegar kemur fram í skýrslunni sjálfri, að ekki ber eingöngu að líta á eignasöluna sem slíka heldur þarf einnig nauðsynlega þegar þessi mál eru til umræðu að skoða það hvað ríkið sparaði mikla peninga á því að selja viðkomandi fyrirtæki. Til þess að taka það dæmi sem oftast er tekið og sýnir þetta mjög vel, þ.e. Skipaútgerð ríkisins, þá rifja ég það upp að á árinu 1991 hygg ég að það fyrirtæki hafi fengið beint úr ríkissjóði líklega um það bil 140 millj. kr. en sé tekið meðaltal líklega tíu árin þar á undan og þau færð upp til núvirðis þá lætur nærri að árlegt framlag ríkisins hafi verið 360 millj. kr. til fyrirtækisins. 1 millj. á dag alla daga ársins, jafnt þá virku sem þá helgu. Það er auðvitað árangur fyrir ríkið að losa sig við útgjöld af þessu tagi og ber auðvitað að telja það til tekna eða lægri útgjalda þegar menn eru að meta áhrif og árangur af starfi eins og starfi einkavæðingarnefndarinnar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er nokkuð rætt um verklag og verklagsreglur og þar er sagt réttilega að ríkisstjórnin hafi sett sér verklagsreglur, reyndar að tillögu einkavæðingarnefndarinnar, og það er talið mjög til fyrirmyndar. Ég vek athygli á því að Ríkisendurskoðun telur að þær reglur séu afar góðar og gagnlegt að eftir þeim sé farið. Reyndar skal það tekið fram að Ríkisendurskoðun hélt því fram á sínum tíma þegar hún gagnrýndi sölu á SR-mjöli að ekki hefði verið nægilega vel farið að þeim reglum þá. Ég ætla ekki að rifja þá umræðu hér upp en því var svarað á þeim tíma hvernig á því stóð, enda var undirbúningur þeirrar sölu frá þeim tíma áður en reglan var sett í ríkisstjórninni sem var 12. okt. 1993. Fyrst ég nefni SR-mjöl harma ég það að þrátt fyrir þá hörðu gagnrýni sem Ríkisendurskoðun hefur orðið fyrir vegna skýrslu sinnar um SR-mjöl þá hefur Ríkisendurskoðun ekki séð ástæðu til þess að breyta í neinu áliti sínu á því máli í þessari skýrslu. Mér er þó kunnugt um að ýmsar mjög réttmætar athugasemdir hafi verið gerðar við fyrri skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á því fyrirtæki.  Ég ætla ekki að gagnrýna það út af fyrir sig en það vekur athygli þeirra sem þekkja til að í skýrslu Ríkisendurskoðunar er ekki fjallað um Lyfjaverslun Íslands, þótt ég telji að tækifæri hafi verið til, og það er ekki heldur fjallað um mögulegar breytingar á Brunabótafélagi Íslands sem nefndin vann heilmikið að en það mál fékk aðra niðurstöðu en til stóð á tímabili. Þá er ekki heldur fjallað um undirbúningsvinnu sem Ríkisendurskoðun hafði aðgang að um breytingu á formi Búnaðarbankans og Landsbankans, en ríkisstjórnin ákvað að fresta því máli sem kunnugt er. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er nokkuð fjallað um markmið einkavæðingar og það má helst skilja á Ríkisendurskoðun að það skorti skýr markmið. Þegar grannt er skoðað kemur í ljós að þau markmið sem Ríkisendurskoðun setur fram fara nákvæmlega saman við það sem einkavæðingarnefnd hefur sett fram og ríkisstjórnin frá sínum sjónarhóli. Það er ekkert einfalt að setja fram markmið með einkavæðingu því að markmiðið eru mörg og stundum ólík. Það er ekki heldur hægt að gera upp á milli ákveðinna markmiða nema þá skoðað sé hvað sé verið að einkavæða, hvaða eignir sé verið að selja þá stundina. Ég vil nefna sem markmið með einkavæðingu að það er verið að draga úr umfangi ríkisins. Ríkisstjórnin er að efla einkaframtak og styrkja samkeppni. Það er verið að bæta fjárhag ríkisins, það er verið að efla hlutabréfamarkað og auka hlutafjáreign almennings og starfsmanna svo að nokkur mikilvæg atriði séu nefnd varðandi markmiðssetninguna. Öll þessi markmið hafa verið höfð í huga í einkavæðingarstarfi ríkisstjórnarinnar. Svo að ég taki næst á því að Ríkisendurskoðun hefur bent á að eðlilegt sé í útboðsgögnum að skýra rækilega hvaða sjónarmið ráði ákvörðun við val á kaupendum þá vil ég í því sambandi benda á að ég tek undir þetta og tel að standa eigi að málum með þeim hætti en auðvitað verður sá fyrirvari að vera fyrir hendi að ríkið geti áskilið sér sem seljandi rétti til að hafna öllum tilboðum eða taka hvaða tilboði sem er. Auðvitað er það svo með ríkið eins og alla aðra aðila að það er ekki hægt á öllum stundum að sjá fyrir hið óvænta. Ég ætla ekki að fjölyrða hér mikið um Íslenska endurtryggingu. Ég kemst þó ekki hjá því að rifja upp að umræður um þetta fyrirtæki fóru fram á hinu háa Alþingi vorið eftir söluna og nefnd hafði málið til meðferðar þannig að sú nefnd gat auðvitað rækilega kynnt sér kaupin og gerði það reyndar og í umræðum á Alþingi og í nefndarstarfinu er hvergi að sjá að nein óánægja hafi komið upp af hálfu hv. þingmanna um þetta mál. Þvert á móti er ástæða til þess að benda á að sumir hv. þingmenn voru mjög ánægðir með það hvernig að þessum málum hafði verið staðið og lýstu því reyndar yfir að þeir hefðu kynnt sér málið og talað við stjórnarmenn í fyrirtækinu. Það er auðvitað einfalt að koma síðan nokkrum árum síðar og segja: Það hefði átt að standa öðruvísi að sölunni. Þessu hefur öllu verið svarað, á það bent að eftir að sala fór fram af hálfu ríkisins til tryggingarfélaganna, þá var hlutur Eimskipafélags Íslands seldur í þessu fyrirtæki á nákvæmlega sama gengi og ríkið seldi á á sínum tíma. Allt þetta styður það að í raun hafi verðlagningin á hlut ríkisins í fyrirtækinu sem reyndar var sameignarfélag verið rétt þótt auðvitað sé það hins vegar rétt að ágóði fyrirtækisins á því ári sem þá var að líða hafi verið meiri en árin þar á undan. Það er eðli slíkrar starfsemi að stundum er ágóðinn mikill, stundum lítill og jafnvel getur eitt tjón leitt til þess að ágóðinn hverfi út í veður og vind. Og það er ástæða til þess að segja það hér þegar minnst er á endurtryggingarfélög að á sínum tíma starfaði endurtryggingarfélag Samvinnutrygginga. Það félag fór á hausinn á sínum tíma og það hefur ekki enn þá verið gert upp, 10 árum seinna. Fyrir 10 árum síðan fór endurtrygging Samvinnutrygginga á höfuðið og það eru liðin 10 ár síðan án þess að að sé búið að gera þrotabúið upp. Af hverju er ég að rifja það upp hérna? Ég er að sýna fram á hvað það er haldlítið að benda á að það eigi að selja hluti í slíkum fyrirtækjum á upplausnarvirði því að upplausnarvirðið er það að finna út hvers virði hlutur viðkomandi í fyrirtækinu er ef fyrirtækið er leyst upp. Það má ekki heldur gleyma því þegar rætt var um sölu á þessu tiltekna fyrirtæki að þá var það tilgangur sölunnar að tryggja það eins vel og hægt var að fyrirtækið héldi áfram starfsemi sinni og að fyrirtækið starfaði hér á landi. Ég segi þetta af því gefna tilefni að í skýrslum Ríkisendurskoðunar og reyndar hefur það komið fram síðar og kannski fremur síðar í orðum ríkisendurskoðanda að það hafi verið líkast til réttara að leysa fyrirtækið uppi og leyfa fyrirtækjunum að beina viðskiptum sínum til annarra og þá væntanlega erlendra aðila. Ég er ekki að gagnrýna ríkisendurskoðanda fyrir þessi sjónarmið. Ég er einungis að benda á að það sjónarmið Ríkisendurskoðunar þurfi ekki að vera það eina rétta. Reyndar hefur umræða orðið talsverð um Ríkisendurskoðun á undanförnum vikum og mánuðum. Því hefur stundum verið haldið fram að ég hafi hætt mér út á þverhnípið í þeim umræðum. Ég tel svo ekki vera. Ég hef haldið því fram að það sé afar brýnt að trúverðugleiki hvíli á þeirri stofnun af því að þetta er stofnun sem tilheyrir Alþingi og Alþingi þarf á því að halda. Ég ætla ekki að ræða um það mál hérna en ég kemst ekki hjá því að nefna viðtöl við tvo ráðuneytisstjóra, bæði ráðuneytisstjóra fjmrn. og ráðuneytisstjóra sjútvrn., Árna Kolbeinsson, sem benda einmitt á það að Ríkisendurskoðun í núverandi mynd undir stjórn Alþingis er ung stofnun og er að fóta sig áfram sín fyrstu skref og það geta þess vegna komið upp atriði sem verður að afsaka sem byrjunarörðugleika og það verður að taka tillit til slíks þegar menn fjalla um stofnunina. Það er í raun og veru mjög fróðlegt að lesa eftir þessa tvo menn sem hafa mikla reynslu í íslenskri stjórnsýslu þegar þeir fjalla um Ríkisendurskoðun. Og ég vil enn og aftur taka það fram að ég er ekki að gagnrýna Ríkisendurskoðun. Ég er einungis að benda á hve erfitt það er fyrir Ríkisendurskoðun að sinna þeim störfum sem alþingismenn, þar á meðal ráðherrar, hafa beðið Ríkisendurskoðun um að sinna og ætla ég nú ekki að fara út í það þegar menn halda að það sé hægt að fá upp á skrifað siðferðisvottorð hjá slíkri stofnun. Í reynd finnst mér að stundum hafi verið gengið allt of langt í þá átt að biðja Ríkisendurskoðun um að kanna, leggja mat á og segja álit sitt á hlutum sem í raun og veru eru ekki útreiknanlegir í orðsins fyllstu merkingu. Virðulegi forseti. Ég hef nokkuð rætt hér um skýrslu Ríkisendurskoðunar sem ég tel vera góða, mjög góða, enda byggist hún fyrst og fremst á gögnum frá einkavæðingarnefndinni. Auðvitað er sumt sem má gagnrýna en þegar í heild er skoðað það sem kemur fram í þessari skýrslu þá kemur í ljós að Ríkisendurskoðun leggur blessun sína á störf einkavæðingarnefndar að langmestu leyti. Það er kannski ekki úr vegi þegar rætt er um einkavæðingu og sölu fyrirtækja að rifja það upp að sú var tíðin að Ríkisendurskoðun skrifaði skýrslur um sölu fyrirtækja og gagnrýndi slíka sölu mjög harkalega. Við höfum dæmi um slíkt fyrirtæki sem var að hluta til selt í tíð fyrri ríkisstjórnar en að hluta til í þessari ríkisstjórn. Þetta er fyrirtækið Þormóður rammi og áður en lengra er haldið vil ég taka það fram að ég er ekki að segja það sem ég ætla að segja hér til þess að gagnrýna einstakar persónur. Persónur og leikendur koma reyndar ekki þessu máli við, heldur er ég að sýna fram á hvernig vinnubrögðin hafa breyst í tímans rás vegna þess að það hefur verið tekið skipulegar á málum en áður. Það er athyglisvert að á sínum tíma gagnrýndi Ríkisendurskoðun söluna á Þormóði ramma fyrir það að almennra jafnræðissjónarmiða hafi ekki verið gætt í nægilega ríkum mæli við sölu hlutabréfa ríkisins í Þormóði ramma, m.a. vegna þess að sala hlutabréfanna var ekki auglýst opinberlega. Nú eru öll hlutabréfin í Þormóði ramma að sjálfsögðu auglýst til sölu í dagblöðum. Þetta er mikill munur. Á sínum tíma var jafnframt gagnrýnt af hálfu Ríkisendurskoðunar að það hafi ekki verið opinberlega greint frá þeim skilmálum og skilyrðum sem sett voru fyrir sölunni og í reynd gagnrýndi Ríkisendurskoðun tengsl á milli söluaðila og þeirra sem keyptu. Og þeir sem muna þessa gagnrýni geta einnig rifjað það upp fyrir sér að þá kom fram fyrirspurn um kaup frá 100 einstaklingum á Siglufirði en þeirri fyrirspurn var ekki ansað. Núna var gefin út ítarleg útboðslýsing þar sem allir skilmálar og skilyrði fyrir sölu voru kynntir. Einstaklingum er gefinn forgangur að bréfunum með því að takmarka sölu til hvers aðila um 250 þúsund. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar á sínum tíma kom í ljós að fyrirtækið þá hafði verið selt á 150 millj. kr. til ákveðins aðila á Siglufirði. Það var veittur margra ára greiðslufrestur á mjög lágum vöxtum. Ríkisendurskoðun taldi að virði hlutabréfanna hefði verið 250--300 millj. kr., helmingi hærri upphæð heldur en hlutabréfin fóru á. Og Ríkisendurskoðun gagnrýndi einnig að fjmrh. sjálfur og aðstoðarmaður hans hefðu séð um söluna en ekki einhverjir aðrir aðilar. Þessu hefur öllu verið breytt núna. Það eru löggilt verðbréfafyrirtæki sem sjá um söluna. Hlutabréfin eru verðmetin og öll hlutabréfin í Þormóði ramma voru staðgreidd og það er engin athugasemd gerð núna við sölu á þessum hlutabréfum. Svona mætti áfram telja. Og ég tek það skýrt fram að ég er ekki að gagnrýna þáv. fjmrh. Ég er aðeins að sýna fram á hvernig í raun vinnubrögðin hafa breyst og sýna fram á það sem í raun stendur í skýrslu Ríkisendurskoðunar að það er sagt skýrum stöfum að einkavæðingarnefndin hafi staðið sig ágæta vel í sínu starfi. Það er meginniðurstaða skýrslunnar þótt auðvitað sé hægt að benda á nokkur atriði sem betur hefðu mátt fara. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara ítarlegar í skýrslu Ríkisendurskoðunar þótt ástæða hefði verið til. Ég tel hana mjög góða og gagnlega og ég tel að ýmsar ábendingar sem þar er að finna eigi fullt erindi til ríkisstjórnarinnar og einkavæðingarnefndarinnar og mun beita mér fyrir því að þær ábendingar verði teknar fyrir þar. Að lokum vil ég þó koma að því máli sem hér er til umræðu og óska eindregið eftir því að hv. Alþingi samþykki þá breytingu sem lögð er til í frv., þ.e. að heimilt sé að selja hlut ríkisins sem eftir er. Ástæðan er einföld. Hún er sú að ég tel að sú sala geti gengið hratt fyrir sig og hún þjóni þeim tilgangi sem er einn aðaltilgangur sölunnar að um víðtæka eignaraðild sé að ræða að fyrirtækinu. Það verði sett á stofn almenningshlutafélag í bestu merkingu þess orðs. Í lok ræðu minnar, virðulegi forseti, og harma ég nú að geta ekki notað allan þennan tíma sem ég á eftir sem eru 26 mínútur og gef öðrum þann tíma eftir, þá óska ég eftir því að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. í trausti þess að hún undir góðri forustu formanns síns afgreiði málið fljótt og vel.

Virðulegi forseti. Síðustu orð hæstv. fjmrh. voru mjög athyglisverð þar sem hann sagði að með þessu frv. væri stefnt að því að eignaraðild fyrirtækisins yrði mjög almenn, þ.e. þetta yrði almenningshlutafélag. Og viðbrögðin þegar selt var síðast gæfu tilefni til þess. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort hann telur að þau kjör sem boðin voru við sölu hlutabréfanna, þ.e. að það væri hægt að kaupa hlutabréf fyrir 250 þús., borga aðeins 50 þús. kr. út nú fyrir áramót, fá við það skattaafslátt í framhaldi af því, hvort það muni ekki fyrst og fremst vera hugsað hjá þeim sem það gera að þurfa ekki að greiða nema 50 þús. út og ná þarna góðum skattafslætti, selja síðan hlutabréfin einhverju fyrirtæki sem verulega hefur hug á því að eiga þessi hlutabréf í framtíðinni. Ég veit að það er yfirlýst og var yfirlýst í frv. sem samþykkt var hér í fyrra að það væri stefnt að dreifðri eignaraðild og það var jafnvel talað um að ríkissjóður mundi eiga þessi hlutabréf eitthvað lengur. Nú er það svo að þetta fyrirtæki var ekki stofnað fyrr en 1. júlí sl. þannig að ríkissjóður er ekki búinn að eiga þetta mjög lengi, en mér sýnist að einmitt með þessum kjörum sem sett eru þarna upp muni það leiða til þess að eignaraðildin verði alls ekki dreifð því að þeir einstaklingar sem þarna eru að fjárfesta munu fljótlega losa sig við þessi bréf.

Virðulegi forseti. Þessi fsp. byggist á misskilningi sem ég skal skýra. Í fyrsta lagi er skattafslátturinn almennur, hann gildir ekkert fyrir þetta fyrirtæki fremur en önnur. Í öðru lagi er þegar um greiðslukjör er að ræða, sem ekki allir velja, bréfið ekki afhent fyrr en greiðsla hefur að fullu komið fyrir. Það er því ekki hægt að framselja bréfið til annars aðila, selja það, fyrr en bréfið er að fullu greitt. Alveg ljóslega. Loks vil ég segja það að samkvæmt íslenskum skattalögum er ekki hægt að notfæra sér frádráttarheimildina nema að ákveðnu marki og það verður síðan að bæta við hlutabréfaeign hvers og eins ef hann ætlar að notfæra sér hana ár eftir ár. Misskilningurinn liggur í því að fyrir þá sem fá lán er útilokað að selja bréfið fyrr en það lán, við getum kallað það lán ef það er á þessum greiðslukjörum, fyrr en bréfin verða greidd upp því bréfinu er haldið eftir sem handveði þar til greiðsla er komin að fullu.

Virðulegi forseti. Það mun vera rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta gildir ekki fyrr en eftir nokkra mánuði, þ.e. ekki á næsta ári, að menn fá þennan skattafslátt. Það þarf að eiga hlutabréfin yfir tvenn áramót. En það breytir ekki því að menn geta fljótlega farið að huga að því og í síðasta lagi eftir tvö ár að selja þessi hlutabréf til miklu, miklu stærri aðila sem mundi þá safna eignaraðildinni saman. Ég sé því ekki hvernig hæstv. ráðherra ætlar að tryggja það að þetta verði eitthvert almenningshlutafélag í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég er þakklátur fyrir að hafa komið því til skila nákvæmlega að það er ekki hægt að selja bréfin strax, það er ekki hægt að selja þau fyrr en búið er að greiða síðasta eyrinn á þessum greiðslukjörum þannig að það sé ljóst. Í öðru lagi er spurst fyrir um hvort ekki sé hætta á því að einhver aðili kaupi bréfin. Það getur auðvitað gerst í tímans rás en hér skulum við hafa í huga að hugsanlegir eignaraðilar að þessu fyrirtæki gætu verið 2.000 talsins. Það þarf ansi mikla skipulagsgáfu til þess að ná þeim saman með mjög skjótum hætti þó auðvitað sé hugsanlegt að slíkt geti gerst í tímans rás. Ég get ekki séð til hvaða ráða á að grípa yfirleitt í íslenskum rekstri til að koma í veg fyrir að slíkt geti gerst. En þessi aðferð sem hér er notuð var talin best til þess fallin að ekki yrði um samruna fyrirtækja að ræða í þessari grein. Að allra síðustu vil ég benda á að þetta fyrirtæki er ekki eitt af stærstu fyrirtækjunum í greininni. Fyrirtækið er reyndar stórt en ekki eitt af stærstu fyrirtækjunum. Þvert á móti hygg ég að bæði starfsmenn fyrirtækisins sem eru eigendur og þeir fjölmörgu sem festa kaup í þessum hlutabréfum séu að gera það til þess að eiga hlutabréfin enda hefur komið í ljós að á íslenskum hlutafjármarkaði hefur tiltölulega lítið verið selt af hlutabréfum miðað við það sem gengur og gerist hjá öðrum þjóðum. En ég skal viðurkenna að það er auðvitað aldrei hægt að útiloka það langt fram í tímann að slíkt gerist ekki.

Hæstv. forseti. Það er að einu leyti jákvætt að frv. þetta er hér fram komið og það er vegna þess að þar með gefst færi á að ræða frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar og meðferð hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. á þessu máli og fleiri einkavæðingarmálum sem uppi hafa verið. Að öllu öðru leyti er með öllu ástæðulaust að vera að sýna þetta plagg hér og eðlilegast að því verði vísað til föðurhúsanna, en ekki til efh.- og viðskn. og hæstv. ríkisstjórn láti nú staðar numið í einkavæðingarafrekum sínum enda nóg að gert. En fyrir hitt er ég þakklátur að fá tækifæri til að ræða þetta mál á nýjan leik áður en þetta þing lýkur störfum og kjörtímabilinu lýkur. Það fór nú svo á þingi sl. vetur, hæstv. forseti, að við í minni hlutanum urðum ekki öll samferða í afstöðu til þessa frv. Sá sem hér talar, ásamt með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, við drógum til baka stuðning okkar við þau áform sem ríkisstjórnin var þá að kynna um einkavæðingu Lyfjaverslunar ríkisins. Ég verð að segja alveg eins og er að ég sé svo sannarlega ekki eftir því að hafa endurskoðað hug minn til þess máls á sl. vetri þegar ég sá hvernig hæstv. ríkisstjórn hugðist standa að málum. Það er svo til marks um það að þessari ríkisstjórn er ekki treystandi, við hana er ekki hægt að semja, það er ekki komandi nálægt því að miðla málum með hæstv. ríkisstjórn og núv. meiri hluta á þinginu, að þakkirnar sem þeir stjórnarandstæðingar sem þó studdu málið við afgreiðslu þess í fyrra á grundvelli þeirrar málamiðlunar að ekki yrði seldur nema helmingur af fyrirtækinu fá þennan rýting í bakið fáeinum mánuðum síðar. Að sjálfsögðu ætlar hæstv. ríkisstjórn ekkert að gera með það samkomulag sem hún gerði við Framsfl., ef svo má þá kalla það því það mun hafa verið Framsfl. einn af stjórnarandstöðunni sem studdi málið, því nú flytur hún nokkrum mánuðum síðar frv. um að selja afganginn, ef sölu skyldi þá kalla. Staðreyndin er sú, hæstv. forseti, í fyrsta lagi að hæstv. ríkisstjórn er í fæstum tilvikum að selja ríkisfyrirtæki, hún er að afhenda ríkisfyrirtæki. Hún stendur fyrir útsölu á eignum almennings í landinu. Hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, er orðinn einhver mesti útsölustjóri, útsölumeistari sem Íslandssagan hefur alið. Útsölustjóri ríkisins væri í raun og veru meira réttnefni á hæstv. fjmrh. en sá titill sem honum dags daglega ber. Og afrek útsölustjórans, hæstv. fjmrh., má m.a. sjá í þessu máli. Staðreyndin er sú og hefur margsannast í þessu máli og fleirum að það er annað sem hæstv. ríkisstjórn gengur til en það að selja ríkisfyrirtæki hæstbjóðanda fyrir fullt verð. Það er ekki alltaf aðalatriðið, það er ekki mergurinn málsins. Það er tilgangurinn sem helgar meðalið hjá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. ríkisstjórn er alveg sama hvernig hún kemur fyrirtækjunum út bara ef það getur heitið einkavæðing. Og þó að það kosti að þverbrjóta þurfi allar skynsamlegar reglur og vinnubrögð eins og átt hefur sér stað endurtekið við söluna á SR-mjöli og fleiri fyrirtækjum, þá er það í lagi að mati hæstv. ríkisstjórnar því tilgangurinn helgar meðalið. Niðurstaðan er sú sem almenningur í landinu má horfa upp á að eignir þjóðarinnar sem byggðar hafa verið upp jafnvel með áratuga rekstri fyrirtækja, í sumum tilvikum fjárframlögum úr ríkissjóði, í öðrum tilvikum í gegnum gjaldskrá fyrirtækjanna sem almenningur hefur borið í formi þjónustugjalda eða viðskipta við þessar stofnanir eða þá með ábatasömum og skynsamlegum rekstri þar sem ríkið hefur leyft eign sinni að ávaxtast og margfaldast í verðmæti og byggjast upp í myndarleg fyrirtæki eins og í tilviki SR-mjöls, þá er allt í einu af hálfu þessarar ríkisstjórnar tekin upp sú stefna að fara með þessar eignir á útsölu. Vegna þess að tilgangurinn helgar meðalið. Hæstv. ríkisstjórn liggur svo mikið á að sýna fram á að hún hafi náð einhverjum árangri í því að koma með góðu eða illu fyrirtækjum úr eigu ríkisins að það er látið ráða ferðinni. Upp koma aðstæður eins og þær sem hér er fjallað um að það er haldin útsala á 50% eignarhlut ríkisins í einu af svona snyrtilegri gróðafyrirtækjum landsins sem verið hefur um langt árabil, Lyfjaverslun Íslands hf. Fyrirtæki sem er með þannig markaðsstöðu og hefur þannig sambönd og þannig stöðu að það er með nokkuð tryggan hagnað upp á 50--100 millj. á ári. Það er nánast áskrifandi að hagnaði upp á 60--80 millj. á ári. Vel upp byggt fyrirtæki með miklar eignir er selt þannig, verðlagt af einhverjum snillingum á einhverjum verðbréfamörkuðum úti í bæ og síðan selt með þannig lánskjörum og fyrirkomulagi að það er ekki hægt að kalla það annað en útsölu. Í fyrsta lagi vekur það mikla athygli að verðbréfaaðilarnir eða hverjir það nú voru þessir snillingar sem voru á góðum launum án efa hjá ríkinu við það að verðleggja fyrirtækið, finna það út að markaðsverðið sé í raun heldur undir eigin fé fyrirtækisins, þ.e. að 300 millj. kr. nafnverð hlutabréfa er ákveðið að selja á genginu 1,34 þó að eigið fé sé um 430 millj. Ég spyr í fyrsta lagi: Hvar er verðlagningin á viðskiptavild og stöðu þessa fyrirtækis? Hvar er hún? Hvar eru peningarnir sem eru borgaðir fyrir það að þetta er eina dreypilyfjaverksmiðja landsins sem hefur þar af leiðandi nokkuð öruggan markað hjá öllum sjúkrahúsum fyrir öll stungulyf? Einhver vildi sjálfsagt þiggja að komast í þá aðstöðu. Hvar sér þess stað í verðlagningunni á bréfunum? Hvergi, því þetta er ekki nema rétt tæplega, gengi bréfanna gerir ekki nema rétt rúmlega það að vega upp mismuninn sem er á nafnverði hlutabréfanna og eigin fé fyrirtækisins. Þannig er nú það. Ég fæ ekki séð annað en með því sé markaðsstaðan einskis metin, viðskiptavildin einskis metin, hún er gefin. Svo mikið fyrir þessa miklu snillinga sem hafa lagt mat á verð fyrirtækisins. Það er kannski ekki rétt að skammast út í hæstv. fjmrh. fyrir það út af fyrir sig. Hann ber ekki faglega ábyrgð á niðurstöðu Verðbréfaþingsins eða framkvæmdanefndar um einkavæðingu, eða Kaupþing sem það hét víst þetta batterí sem þarna var á spenanum við að verðleggja fyrirtækið. En það er þá í öllu falli hlutverk fjmrh. að leggja pólitískt mat á hvort fýsilegt sé við þessar aðstæður að selja hlutinn og það tel ég orka mjög tvímælis. Í öðru lagi eru þau kjör sem þarna bjóðast þegar lögð eru saman í fyrsta lagi lánskjörin sem þarna eru boðin, í öðru lagi sú staðreynd að menn eiga kost á skattafrádrátt út á hlutabréfakaupin og í þriðja lagi sú staðreynd að fyrirtæki getur síðan tekið til við að borga þessum nýju hluthöfum sínum arð strax frá byrjun, þá náttúrlega er alveg augljóst mál að það er verið að framkvæma útsölu á fyrirtækinu og ekkert annað vegna þess, eins og ég segi, að væntanlega helgar tilgangurinn meðalið. Síðan er hér, hæstv. forseti, alveg kostulegt fylgiskjal, fskj. I, með þessu frv. frá framkvæmdanefnd um einkavæðingu. Þessum mikla snillingahópi sem ríkisstjórnin hefur hrúgað saman til þess að gefa fyrirtæki þjóðarinnar, koma þeim út með góðu eða illu eða einhvern veginn, selja þau á hálfvirði eða með einhverjum öðrum afslætti ef svo ber undir, eins og hæstv. fjmrh. hefur orðið heimsfrægur fyrir að taka sér í munn að geti verið réttlætanlegt. En þar eiga þeir náttúrlega að gleðjast yfir því og fagna þeim miklu tíðindum að það hefur orðið mikil eftirspurn eftir þessum bréfum og komast að þeirri stórkostlegu niðurstöðu í þessu fskj. að í fyrsta lagi sé ljóst að hin hagstæðu greiðslukjör höfðu hvetjandi áhrif á flesta kaupendur. Þetta kalla ég einhvern mesta salómonsdóm sem lengi hefur fallið og kemst næst þeim hinum fyrri og eina og sanna salómonsdóm. Að það sé líklegt að hin hagstæðu greiðslukjör hafi haft áhrif á kaupendurna, hvatt þá frekar til kaupanna en hitt. Þetta finnst mér mjög skarplega athugað og merkilegt að mennirnir skyldu ekki átta sig á því áður en þeir buðu upp á þessar hagstæðu greiðslur. Í öðru lagi er talið að þetta sé til marks um að þarna hafi verið um áhugaverðar fjárfestingar að ræða og megi vænta góðrar arðsemi af hlutabréfunum. Hvers vegna skyldi það nú vera? Jú, það er vegna þess að fyrirtækið hefur verið rekið með 60--80 millj. kr. gróða að meðaltali um langt árabil og það er vegna stöðu sinnar á markaðnum nánast áskrifandi að þessum hagnaði. Það er náttúrlega ekki nema von að mönnum detti í hug að þetta sé góð fjárfesting. En er þá ekki að sama skapi verið að selja verðmætan hlut? Jú, ég skildi halda það og það ætti þá að endurspeglast í söluverðinu. En því er ekki fyrir að fara því í raun og veru fær ríkið ekki nema rétt að nafninu til eigið fé út úr fyrirtækinu við að selja það eins og ég hef hér sýnt fram á. Því samkvæmt stofnefnahagsreikningi sem settur var upp fyrir hið nýja fyrirtæki, Lyfjaverslun Íslands hf., var eigið fé félagsins um 430 millj. kr. Þannig að sala á hlutafénu öllu á nafnvirði upp á 300 millj. á genginu 1,34 það getur hver reiknað það út fyrir sig að það lafir í því og tæplega þó að ríkið fái eigið féð út við söluna. Síðan kemur í þriðja lagi enn meiri speki í niðurstöðu einkavæðingarnefndarinnar í fylgiskjali 1, þ.e. að ljóst sé að fjölmargir hafi keypt bréfin í þeim tilgangi að njóta skattafsláttar vegna hlutabréfakaupa á næsta ári. Þetta er mjög skarplega athugað og alveg örugglega rétt. Fjölmargir hafa áttað sig á því í landinu að þeir fái þennan skattaafslátt og það hefur ýtt undir þá að fá þarna 75 þús. kr. eða hvað það er, svona eins og hjálp við að eignast þessa eign. Auðvitað er þetta þannig, hæstv. forseti, að það er með miklum ólíkindum hvernig að þessum hlutum er staðið. Í fjórða lagi er talið að kynningin hafi tekist mjög vel og náð athygli fjölmargra einstaklinga. Það er auðvitað alveg rétt, það er hvergi til sparað. Það er borið fé í þá sem að þessu vinna og helt fé í auglýsingar og kynningu vegna þess að tilgangurinn helgar meðalið. Þetta snýst ekki um það að ríkið geri góðan bissness, það er ekki aldeilis það sem þetta snýst um, að ríkið fái sem mest fé út úr þessu. Það liggur bæði fyrir í framkvæmdinni eins og að henni er staðið, það liggur fyrir í yfirlýsingum ráðherra á kjaftafundum, að tilgangurinn skuli helga meðalið, aðalatriðið sé að einkavæða bara til að einkavæða svo megi hitt mæta afgangi svo sem hvernig að því er staðið og hvað fyrir fyrirtækin fáist. Þannig eru nú málin vaxin, hæstv. forseti, og er auðvitað með miklum ólíkindum. Það er þessi einkavæðingarkredda sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með með miklum og sverum yfirlýsingum bæði í stjórnarsáttmála og ræðum hér í byrjun kjörtímabilsins. Það átti að fara svo geyst í þetta að í fyrstu tveimur fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. var gert ráð fyrir tekjum af einkavæðingu upp á 1.200 millj. kr., ef ég man rétt, eða a.m.k. milljarð, í fyrstu tvö skiptin. Ég held að niðurstaðan . . . 

1.100 millj. til að hafa þetta rétt.

Ja, þetta var einhvers staðar á bilinu 1--1,5 milljarðar í fyrstu tvö skiptin, hæstv. fjmrh. Það er nú ekki mikið milli vina. Það þætti a.m.k. ekki mikið ef það væri verið að gefa þann skiptamun við afhendingu ríkisfyrirtækis.

Ekki mikið á milli einkavina.

Það er ekki mikið á milli einkavina svona nokkur hundruð milljónir þegar þetta á í hlut. En hver varð svo niðurstaðan? Hæstv. fjmrh. skóf upp einhverjar 50--100 millj. tvö fyrstu árin og er samtals að nálgast 800 millj. eða komin í 800 millj. á miðju þessu ári. Það eru nú öll afrekin. Þessum 800 millj. hefur verið náð með því meira og minna að afhenda fyrirtækin. Enda er þetta auðvitað orðið þannig að ríkisstjórnin er komin í mikla örvæntingu yfir því að hún hafi litlum árangri náð í þessum efnum og nú á að setja margfaldan kraft í útsöluna á síðustu mánuðum, halda brunaútsölu á öllum þeim fyrirtækjum sem hægt er að koma með einhverjum hætti út á markaðinn. Þannig að ég spái því að þær þyki ekki merkilegar áramóta- og nýársútsölurnar hjá versluninni hér í bæ þegar þær koma til og farið verður að reyna að selja afdankaðan jólavarning borið saman við útsölur hæstv. fjmrh. og brunaútsölur hans á ríkisfyrirtækjum á næstu mánuðum. Síðan er það þannig, hæstv. forseti, að það er afar fróðlegt að fara hér ofan í skýrslu sem nýlega er komin út frá Ríkisendurskoðun um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins á árunum 1991--1994. Og það er nú svo að eins og ónefndir menn lesa Biblíuna með mismunandi hætti þá geta menn greinilega lesið þessa skýrslu með mismunandi hugarfari. Hæstv. fjmrh. las út úr henni mikinn stuðning við sig og frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar í einkavæðingarmálum, taldi þetta harla góða einkunn sem þarna væri gefin og glæsilega. En við skulum þá líta aðeins nánar á það hvort þetta er allt þannig, að Ríkisendurskoðun í allri sinni hógværð, og kem ég nú betur að ummælum hæstv. ráðherra um þá stofnun síðar, telji þetta allt vera til fyrirmyndar. Ég held ekki. Ríkisendurskoðun er m.a. að undirstrika þau atriði sem leggja þurfi áherslu á. Hún er væntanlega ekki að því að ástæðulausu. Við framkvæmd á þessum hlutum þar er í raun og veru um lítt dulbúna harða gagnrýni á frammistöðu ríkisstjórnarinnar að ræða vegna þess að Ríkisendurskoðun sér að þessara sjónarmiða hefur ekki verið gætt. Til að mynda þess sem hún nefnir fyrst, að áður en sala eigi sér stað þurfi að liggja skýrt fyrir hver séu markmiðin með sölunni, til hvers er verið að þessu, en það hefur verið gert í fæstum ef nokkrum tilvikum hjá hæstv. ríkisstjórn vegna þess að það eru engin skilgreind efnisleg markmið á ferðinni á bak við einkavæðinguna. Þetta er bara kredda, þ.e. af því bara. Af því bara að Margrét Thatcher og hennar fylgifiskar í íhaldskreddunni fundu það út að það ætti að einkavæða þá ætlar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson líka að gera það. Auðvitað, því þaðan er hugmyndafræðin fengin að láni. Þetta sér Ríkisendurskoðun og lýsir eftir markmiðunum með því að selja fyrirtæki eða selja það ekki. Margt fleira mætti þarna nefna í helstu niðurstöðum stofnunarinnar en ég ætla að víkja aðeins að eins og þremur dæmum um það hvernig staðið hefur verið að sölu eða málum í sambandi við einkavæðinguna hjá hæstv. ríkisstjórn. Það fyrsta nefndi reyndar hæstv. fjmrh. sjálfur, þ.e. söluna á Íslenskri endurtryggingu hf. Það óvenjulega gerðist að undir dagskrármáli sem hæstv. fjmrh. var að mæla fyrir þá hljóp hæstv. fjmrh. yfir í skýrslu sem alls ekkert er hér á dagskrá í raun og veru og fór að verja hendur sínar vegna ummæla um sölu Íslenskrar endurtryggingar. Að sjálfsögðu er ég tilbúinn í þá umræðu undir þessum dagskrárlið, það er bara alveg sjálfsagt mál. Þar segir nú í fyrsta lagi að það sé skoðun Ríkisendurskoðunar að eignarhluta ríkisins í fyrirtækjum beri undantekningarlaust að auglýsa áður en þeir eru seldir. Það var ekki gert þegar þessi afhending á Íslenskri endurtryggingu fór fram til tryggingarfélaganna. Í öðru lagi segir að útreikningar bendi til þess að líklegt upplausnarvirði fyrirtækisins í árslok 1992 hafi verið 144 millj. kr. hærra en hið endanlega söluverð þess. Þá fer hæstv. fjmrh. út í hvað hér? Út í það að fara út í langa þvælu um að það sé ekki sanngjarn mælikvarði, upplausnarverðið. En hann horfir fram hjá niðurstöðunni sem Ríkisendurskoðun dregur af þessu mati sem er: ,, . . . að miðað við þessa forsendu og reyndar fleiri sem eru tilgreindar, sýnist engu að síður sem hagsmunum ríkisins hefði verið betur gætt með því að selja hlut ríkissjóðs í fyrirtækinu ekki að svo stöddu.`` Þannig var besta hagsmunagæslan fyrir ríkið, þ.e. hætta við söluna, eiga fyrirtækið áfram. En það kom ekki til greina vegna þess að tilgangurinn helgar meðalið. Þó það liggi fyrir að það sé ekki hagstætt ríkinu að selja við tilteknar aðstæður þá skal það samt gert þó það kosti útsölu, þó það kosti minna endurgjald. Ég held að þetta dæmi með Endurtrygginguna sem engin knýjandi nauðsyn af neinu tagi lá til að selja og augljóslega hefði verið betra annaðhvort að leysa upp eða eiga áfram þá var það samt valið að selja hana og það með þessum hætti. Það segir allt sem segja þarf um það hvað hér er á ferðinni. Í öðru lagi er ákaflega fróðlegur en því miður stuttur kafli um fyrirtækið Rýni hf. Það er sennilega dregið af sögninni að rýna, þegar menn rýna í eitthvað, ætla að sjá eitthvað sem er í skugga. En þannig er, hæstv. forseti, að eitt af þjóðþrifafyrirtækjunum sem hæstv. ríkisstjórn stofnaði var hlutafélagið Rýni hf., sem var stofnað í kjölfar ákvörðunar stjórnvalda um að færa eftirlit með framleiðslu sjávarafurða frá Ríkismati sjávarafurða til skoðunarstofa í einkaeign. Með öðrum orðum, stofnun Rýnis hf. var holdgetið skilgetið afkvæmi einkavæðingarbröltsins í eftirlitsiðnaðinum. En það er eins og kunnugt er einhver blómlegasti iðnaður á Íslandi um þessar mundir og eiginlega eina greinin í íslenskum iðnaði sem dafnar, það er eftirlitsiðnaðurinn, sem þessi ríkisstjórn hefur verið með afbrigðum dugleg við að þenja út með stofnun skoðunarstofa og fiskistofa og alls konar eftirlitsbattería, í einkarekstri að sjálfsögðu ef nokkur kostur er, þá hefur eftirlitsiðnaðurinn þanist þannig út að í honum hafa skapast mörg hundruð störf og það er kannski jákvætt í sjálfu sér eins og hæstv. ríkisstjórn hefur að öðru leyti leikið atvinnulíf landsmanna. En sem sagt þetta fór nú svona og svona með Rýni hf. Þetta varð ekki mikil ferð til fjár þessi fyrirtækjarekstur hæstv. ríkisstjórnar. Þannig fór, eins og segir á bls. 13, með leyfi forseta, í skýrslu Ríkisendurskoðunar: ,,Það kom hins vegar fljótlega í ljós að ýmsar forsendur sem gengið var út frá stóðust ekki. M.a. af þeim sökum var tekin ákvörðun um að selja fyrirtækið enda töldu stjórnvöld ekki ástæðu til að hafa með höndum þann rekstur sem einkaaðilar væru færir um að sinna.`` En til hvers var þá fyrirtækið stofnað, hæstv. fjmrh.? Til þess að selja það aftur? Er þetta til þess að fá fleiri prik í einkavæðingunni, stofna fyrirtæki til að geta svo selt þau? Það er auðvitað ágætis aðferð ef menn eru alveg í vandræðum. Niðurstaðan er sem sagt að með sölunni náði ríkið aðeins að endurheimta hluta þeirra fjármuna sem ráðstafað hafði verið til fyrirtækisins. Tap af rekstri og sölu Rýnis hf. nam þannig um 16 millj. kr. Það var nú allt sem ríkisstjórnin hafði upp úr krafsinu í þessu einkavæðingarbrölti að hún tapaði 16 millj. kr. á fyrirtækinu. Þetta er lítil en fróðleg saga um það út í hvaða ógöngur og vitleysu ríkisstjórnin hefur leiðst í þessu brölti sínu, þó hitt sé auðvitað miklu mun lakara að viðskiptavinir eftirlitsfyrirtækjanna eru að borga það dýrum dómum að þessi einkavæðing eftirlitsbransans hefur reynst mjög dýr og vitlaus og þjóðin ber það í hærri skoðunargjöldum á bifreiðum, í hærri gjöldum fyrir sjávarútveginn og útflutningsgreinarnar í sambandi við eftirlit, vottanir, skoðunarstofur og hvað sem það nú heitir allt saman og margfalt kerfi í staðinn fyrir einfalt áður. Þannig er það. Það er t.d. þannig hjá fiskeldisfyrirtækjum að þau þurfa í raun og veru í aðalatriðum þreföld vottorð til að koma framleiðslu sinni á markað þar sem einföld vottorð dugðu áður, með tilheyrandi kostnaði. Það er afraksturinn af bröltinu, einkavæðingunni í eftirlitsiðnaðinum. Í þriðja og síðasta lagi, hæstv. forseti, langar mig til að nefna SR-mjöl. Langþyngsti og harðasti áfellisdómurinn sem ríkisstjórnin verður fyrir er í umfjöllun Ríkisendurskoðunar um SR-mjöl. Um það hefur auðvitað komið út alveg sérstök skýrsla og það er rétt, hæstv. fjmrh., að Ríkisendurskoðun hefur ekki séð ástæðu til að draga álit sitt og niðurstöður sínar þar til baka. Svo kemur hæstv. fjmrh. hér og harmar það. Er hæstv. fjmrh. virkilega með þessum hætti að reyna að blanda sér í störf Ríkisendurskoðunar, reyna að hafa áhrif á það að hún standi ekki á niðurstöðum sínum? Hvað fólst í orðum hæstv. ráðherra hér áðan? Fyrir furðuleg ummæli hans um stofnunina hér, þegar hæstv. ráðherra í skjóli þinghelgi skýtur sér hér á bak við ummæli einhverra ráðuneytisstjóra, gagnmerkir sem þeir mega vera, og fer með lítt dulbúnum dylgjum á hendur Ríkisendurskoðun og segir að stofnunin sé svo ung, nánast bara eins og óviti, að hún sé væntanlega ekki fullmeðvituð um gerðir sínar því hún sé svo ung undir Alþingi. Síðan sagði hæstv. ráðherra að það kæmu þar af leiðandi upp aðstæður sem yrði að afsaka. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé ekki hlutverk hæstv. fjmrh. hér í þessum ræðustól að vera að biðjast afsökunar á Ríkisendurskoðun. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé hlutverk fjmrh. að vera maður til að taka niðurstöðum Ríkisendurskoðunar og rökræða þær þá en ekki fara að biðjast afsökunar á þeim fyrir hönd stofnunarinnar. Það eru aðrir sem fara með málefni Ríkisendurskoðunar, fyrst og fremst stofnunin sjálf í anda þess óhæðis sem hún verður að búa yfir til að geta sinnt starfi sínu. En ég verð að segja alveg eins og er að þessi ummæli hæstv. fjmrh. hér fundust mér einhver þau kúnstugustu sem ég hef lengi heyrt, þessi ummæli um Ríkisendurskoðun, og það er mín trú að þeirra muni lengi minnst. Að ráðherra sem liggur undir þungri gagnrýni, ráðherra í ríkisstjórn sem hefur sætt ámæli og ítrekuðum aðfinnslum vegna framgöngu sinnar í málum af þessu tagi, að hann bregðist við með þessum hætti, það var mjög sérkennilegt. Það er að sjálfsögðu allt annað mál þó að hæstv. fjmrh. sé ekki sáttur við einhverjar ályktanir eða niðurstöðu hjá Ríkisendurskoðun. Menn hafa að sjálfsögðu þann rétt að hafa sína skoðun á málinu og vera ósammála henni í einstökum atvikum ef svo ber undir. Það er allt annar hlutur en að umgangast stofnunina með þeim hætti sem hér var gert. Hæstv. forseti. Ég tel að niðurstaðan sé ein og hin sama hvort sem heldur er þessara þriggja dæma, sem ég hef tekið úr skýrslu Ríkisendurskoðunar, um afhendingu og útsölur á ríkisfyrirtækjum, sem er náttúrlega réttnefni á plagginu, eða hvort við lítum á það hvernig Ríkisendurskoðun hefur staðið að þessu með Lyfjaverslun ríkisins, nú Lyfjaverslun Íslands. Niðurstaðan er sú að tilgangurinn helgar meðalið. Hún er sú að það skipti ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. meira máli að þjóna kreddunni. Og hvar eru kratarnir hér í dag, hæstv. forseti, fyrir utan þann sem er bundinn í forsetastóli? Það eru ekki margir hér til að svara fyrir þátttöku Alþfl. í málinu. Það væri fróðlegt að fá að sjá þó ekki væri nema eins og einn krata hér í dag fyrir utan hæstv. forseta sem eðli málsins samkvæmt getur ekki geisað mikið inn í umræðuna nema fá einhvern til þess að leysa sig af. Ég lýsi eftir því: Er Alþfl. sáttur við það hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu? Niðurstaðan er sú að ríkisstjórnina skiptir meira máli að þjóna kreddunni, að halda útsölu á fyrirtækjunum, að afhenda bara einhvern veginn eigur almennings hvað sem fæst fyrir þær heldur en í fyrsta lagi verðið. Verðið er aukaatriði borið saman við hitt, bara að einkavæða, af því bara, af því að Thatcher gerir það. Í öðru lagi er starfsemin sem í hlut á aukaatriði,  Sem sagt, allt þetta er aukaatriði í augum ríkisstjórnarinnar. Verðið sem fæst fyrir eignirnar, starfsemin sem í hlut á, fólkið sem vinnur þar. Nei, það er kreddan, það er af því bara. Einkavæða af því bara sem skiptir öllu máli. Það er meginniðurstaðan. Auðvitað er það svo, hæstv. forseti, að maður tekur ekki nema mátulega alvarlega að hæstv. ríkisstjórn sé að burðast við að koma með þessi mál inn í desembermánuði þegar 5--6 vikur eru eftir af þinghaldinu og er þó næsta einkavæðingarmál hér á eftir af sama toga, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sem á að eyðileggja. Ég bind svo sannarlega vonir við að nú verði punkturinn settur yfir i-ið og ekki verði um frekari einkavæðingar að ræða sem Alþingi heimili, a.m.k. á þessu kjörtímabili, og síðan komist heilbrigðari viðhorf að í þessum að í þessum efnum á hinu næsta. Auðvitað er það svo að verkaskipting ríkis, sveitarfélaga og einkarekstrarins á á hverjum tíma að vera til endurskoðunar og endurmats. Sumar af þeim breytingum, sem gerst hafa á þessu kjörtímabili, gætu frá því sjónarmiði séð verið fullkomlega eðlilegar og ég gæti stutt þær. Ég tel til að mynda að það hafi í sjálfu sér verið allt í besta lagi að einkaaðilar tækju við rekstri eins og Gutenberg, ríkisprentsmiðjunnar sálugu, og Jarðborana sem ríkið átti með Reykjavíkurborg. Allt í góðu lagi fyrir mig og ég er fullkomlega tilbúinn til að ræða það enda sé þá þannig að því staðið að í fyrsta lagi fáist sanngjarnt og raunhæft verð fyrir fyrirtækin þannig að hin opinbera eign, eign almennings í landinu sé ekki gefin, ekki fyrir borð borin. Í öðru lagi skaðist starfsemin ekki og í þriðja lagi sé um þetta gott samkomulag við starfsfólk. En ýmsir aðrir þættir í þessu ofstæki ríkisstjórnarinnar eru mun alvarlegri þegar í hlut á viðkvæm starfsemi og þegar þessum þáttum er ekki sinnt eins og ég hef þegar gert grein fyrir, verðinu og högum starfsfólksins. Ég held að lokum, hæstv. forseti, að það megi verða þeim mönnum umhugsunarefni sem trúðu á að hægt væri að gera málamiðlun eða semja við þessa ofstækismenn í einkavæðingu sem hér eru á ferð í ríkisstjórninni eins og í raun og veru fólst í afgreiðslu frv. hér í fyrra. Ég held að menn ættu að hugsa sig um. Það er ekki mikið komandi nálægt mönnum sem standa þannig að málum eins og hér ber raun vitni. Ég vona að eitthvað hafi fokið í þá framsóknarmenn við þá framkomu sem þeim er sýnd nokkrum mánuðum eftir að þeir voru ginntir til að standa að afgreiðslu þessa máls með ríkisstjórninni um að selja helming fyrirtækisins en ekki nema helming, þá er hér flutt frv. blygðunarlaust í kjölfar útsölunnar um að halda útsölu á hinum helmingnum. Ég óska hverjum þeim til hamingju sem ætlar að ganga í það verk með ríkisstjórninni að halda þessa brunaútsölu á leifunum af Lyfjaverslun ríkisins. Veskú segi ég bara.

Virðulegi forseti. Á bls. 14 í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir að Ríkisendurskoðun hafi talað við ýmsa þá sem starfa í fyrirtækjum sem áður voru ríkisfyrirtæki og þar segir að nefnd hafi verið þessi atriði til sögunnar: Meiri ábyrgðartilfinning stjórnenda og starfsmanna í sambandi við rekstur og afkomu fyrirtækisins sem þeir starfa hjá. Skjótvirkari ákvarðanataka. Stjórnendur einkavæddra fyrirtækja, sem rætt var við, töldu að ríkisfyrirtæki hefðu liðið fyrir seinvirka ákvörðunartöku sem hefði m.a. valdið stöðnun og leitt til úreltra vinnubragða. Nokkuð var um að stjórnarmenn í ríkisfyrirtækjum væru taldir hræddir við að taka áhættu. Meiri sveigjanleiki í starfsmannavali ásamt því að geta umbunað starfsmönnum fyrir vel unnið verk, annaðhvort í formi hærri launa eða annarra hlunninda. Allt er þetta talið upp sem árangur þess að menn hafi farið í einkavæðingu á tilteknum fyrirtækjum og þegar lesið er um áhrif og árangur og það sem sagt er í þessari skýrslu eins og t.d. um einkavæðingarnefndina sjálfa á bls. 7 þar sem segir: ,,Að mati stofnunarinnar eru þessar reglur [sem einkavæðingarnefndin starfar eftir] vel til þess fallnar að stuðla að vönduðum framgangsmáta þegar kemur að sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins.`` Þegar þetta er haft í huga ætla ég að spyrja hv. þm. sem er þekktur andstæðingur einkavæðingar, einn af fáum sem er fullur af heilagri vandlætingu þegar um er að ræða einkavæðingu: Er hann sammála þessum viðhorfum sem þarna koma fram? Er hann sammála þeim viðhorfum sem koma fram í skýrslunni að í megindráttum hafi einkavæðingarstefnan gengið vel og skilað árangri eins og þarna er sagt og víðar í skýrslunni?

Hæstv. forseti. Hér er vitnað með þeim hætti í skýrsluna af hálfu hæstv. fjmrh. að engu tali tekur. Hér er eingöngu verið að fjalla um einn afmarkaðan átt málsins sem er hin stjórnunarlega hlið í fyrirtækjunum. Auðvitað er ljóst að forstjórar vilja gjarnan hafa sem frjálsastar hendur. Þeir vilja til að mynda geta haft launamuninn í fyrirtækjunum eins mikinn og þeim sýnist. Ég skil vel að þeir óski eftir slíku frelsi, vilji ekki vera bundnir þeirri jafnlaunastefnu, ef svo skyldi kalla, sem felst í hinu opinbera launakerfi. Hvað er verið að segja þarna? Það er verið að segja að þeir muni geta borgað toppunum enn hærra kaup en væntanlega þeim á gólfinu enn þá lélegra kaup. Þannig vilji þessir snillingar, sem þarna hefur verið talað við, hafa það. Ég gef ekki mikið fyrir þá filósófíu, það segi ég alveg eins og er. Og ég gef ekki mjög mikið fyrir þessi rök. Ég tel að fjölmörg mjög vel rekin ríkisfyrirtæki afsanni þessi rök í sumum tilvikum. Þau geti átt við í öðrum. Ég leyfi mér að lýsa eftir því einkafyrirtæki sem er til að mynda í heildina tekið miklu betur rekið en Póstur og sími sem er að skila ríkissjóði 840 millj. í hagnað og sem er að byggja upp mjög fullkomið fjarskiptakerfi í landinu, sem heldur uppi nútímalegum og góðum fjarskiptum á Íslandi á einhverju lægsta verði sem þekkist í Evrópu við þær aðstæður sem hér er við að glíma í þeim efnum, fámenna þjóð í stóru landi. Mér er sem ég sjái allar silkihúfurnar í einkaframtakinu gera það betur og eru þar ekki að klúðra málum og lenda ekki í afbrotum líka. Svona röksemdafærsla, að það sé eitthvert lögmál að einkarekstur sé alltaf betri en ríkisrekstur, að menn hugsi alltaf skýrara ef hf. stendur fyrir aftan, ég gef bara ekkert fyrir það, ekki neitt. Þetta veltur á þeim mönnum sem þarna bera ábyrgð, hvernig þeir stjórna, hversu vel þeir eru starfi sínu vaxnir. Við höfum séð skandala og hneyksli í einkarekstri ekkert síður en í opinberum rekstri. Auðvitað er þar líka misjafn sauður í mörgu fé. Þetta eru engin rök í sambandi við frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum. Hér er að vísu eingöngu verið að ræða um einn afmarkaðan þátt málsins sem er stjórnunarhliðin þannig að þessi tilvitnun hæstv. fjmrh. var algerlega út í loftið.

Virðulegi forseti. Ég ákvað að spyrja hv. þm. til þess að leiða það í ljós að grundvallarafstaða hans er gegn einkavæðingu. Nú er það svo að um heim allan hafa þjóðir, ríkisstjórnir reynt að gera það sem þær geta til þess að koma á einkavæðingu. Í raun er það svo að á vegum stofnunar eins og IMF er sagt að þær þjóðir sem eru að reyna mest að einkavæða séu þær þjóðir þar sem lífskjörum hefur farið mest fram. Hv. þm. sagði hér að hann vonaðist til þess að sjá á næsta kjörtímabili heilbrigðari viðhorf, eins og hann orðaði það, en einkavæðingarviðhorfin. Ég held að full ástæða sé til þess að leiða þetta hérna fram vegna þess að þeir sem skilja að einkavæðing getur verið af hinu góða vita að það er gagnlegt að fá fólk til þess að gerast þátttakendur í atvinnulífinu með því að eignast hlut og einmitt á slíkum grundvelli og á markaðskerfinu hafa lífskjörin batnað. Það hefur heldur betur farið fram hjá hv. þm. ef það hefur farið fram hjá honum að á undanförnum árum og á síðasta áratug reyndar og fram á þennan dag hafa einmitt þau kerfi sem hafa byggt mest á miðstýringu, kerfi sem ég veit að hv. þm. er reyndar mjög hrifinn af, hafa verið að fara yfir um vegna skilningsleysis á því að það á að reyna að koma fyrirtækjum til almennings og gera almenning ábyrgan fyrir því sem er að gerast og reyna að knýja fram atvinnulífið með þeim hætti. Þetta hafa flestallir skilið, jafnt í hægri sem vinstri stjórnum í Vestur-Evrópu. Þetta skildu ekki gömlu kommúnistarnir í Moskvu en nú hafa nýir valdhafar tekið við og um allan heim hefur vaxið skilningur á því að þetta er nauðsynleg forsenda þess að við getum bætt lífskjörin. Hér uppi á Íslandi stendur einn þingmaður Alþb. upp, 4. þm. Norðurl. e., og segist bíða eftir heilbrigðari viðhorfum. Þetta þurfti að koma fram. Þetta hefur komið fram í umræðunni og ég tel að það sé afar gott og brýnt að það hafi gerst.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég kann afar vel við vin minn hæstv. fjmrh. í þessum ham þegar hann er kominn aftur á kaldastríðsárin og málefnaleg rökræða af hans hálfu er í þessu formi sem hún var hér áðan. Vitnaleiðslur hæstv. fjmrh., eins og hann þurfi sérstaklega að standa í yfirheyrslum á vitninu Steingrími J. Sigfússyni til þess að fá fram hversu fornaldarlegar skoðanir hann hafi í viðhorfum til opinbers rekstrar og einkarekstrar, þær eru harla kostulegar. Staðreyndin er sú, hæstv. fjmrh., að ég hef hingað til getað talað fyrir mig sjálfan og ekki þurft hjálp til, hvorki frá hæstv. fjmrh. né öðrum. Ég leyfi mér að stinga upp á þeirri verkaskipting hér eftir sem hingað til að hæstv. fjmrh. svari fyrir sig og ég fyrir mig, hæstv. fjmrh. reyndi að verja sínar gerðir og ég standi fyrir mínum skoðunum. Það skal ég gera. Staðreyndin er auðvitað sú að það er kjaftæði að ég hafi verið einhver sérstakur andstæðingur einkavæðingar sem slíkrar. Ég tók m.a. fram í næstu ræðu á undan þeirri heimskulegu sem hæstv. fjmrh. hélt hér áðan að ég hefði ekkert athugavert séð við það að viss fyrirtæki væru einkavædd eins og Jarðboranir og Gutenberg og Ferðaskrifstofa Íslands þess vegna. Það hef ég margsagt og það liggur fyrir. Þetta eru því ekki merkileg vísindi sem hæstv. fjmrh. uppgötvar hér. En ég hef spurt í hverju tilviki, til hvers? Ég tel að það ráðist af eðli starfseminnar hvort skynsamlegt sé að hún sé rekin af einkaaðilum í ágóðaskyni eða ekki. Ég er á móti einkavæðingu í velferðarþjónustunni, það er rétt. Ég mun ekki samþykkja að t.d. einkaaðilum verði hleypt inn í viðkvæma þjónustu við almenning í velferðarkerfinu til þess að græða á því. Það stríðir gegn lífsskoðunum mínum. Það á ekkert skylt við einhvern afdankaðan kommúnisma eða miðstýringu ,,a la`` Evrópubandalagið eða eitthvað því um líkt. Það er bara mín grundvallarskoðun að ekki eigi að gera sér slíka hluti eins og heilbrigði fólks eða menntun að féþúfu. Og það skulum við ræða á þeim grunni og með rökum, hæstv. fjmrh., en ekki þessari afdönkuðu Heimdallarútúrsnúningatækni sem hér var uppi áðan hjá hæstv. fjmrh. Svo bið ég um orðið, hæstv. forseti, því ég hef mikinn hug á því að ræða þetta frekar við hæstv. fjmrh.

Virðulegur forseti. Það kemur nokkuð á óvart að hér skuli vera komið á dagskrá strax á þessu haustþingi frv. um Lyfjaverslun Íslands hf. þar sem eitt síðasta málið sem við afgreiddum á vorþinginu var heimild til ríkisstjórnarinnar að breyta Lyfjaverslun ríkisins í Lyfjaverslun Íslands hf., breyta fyrirtækinu í hlutafélag og með fylgdi heimild til þess að selja helming hlutafjárins á almennum markaði. Þetta segi ég, virðulegi forseti, í tilefni orða hæstv. fjmrh., lokaorða í hans ræðu áðan þegar hæstv. ráðherra var með brýningarorð til þess sem hér stendur, formanns efh.- og viðskn., að sjá nú til þess að þetta fengi skjóta og góða afgreiðslu.  Ég vil leyfa mér að minna eilítið á það hvernig það mátti til koma að þetta mál komst fram í tímaþröng. Það komst fram með því að við framsóknarmenn sömdum um það að styðja þetta mál því við skildum rökin fyrir því að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Við féllumst á að styðja málið þar sem við komum því inn að það yrði einungis helmingurinn af hlutafénu seldur án þess að til kæmi heimild frá Alþingi. Á þeim tíma datt mér ekki í hug að samkomulag við hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn væri ekki meira virði en nú er að koma í ljós því ég geri engan greinarmun á því hvort þetta er selt í einu lagi með því móti að það hefði allt verið sett í sölu 17. nóv. eða helmingurinn þá og síðan eigi að koma og biðja um lagaheimild fyrstu daga í desember til þess að klára alla söluna fyrir áramót. En það mun vera hugsunin á bak við þetta að klára að selja þetta að fullu fyrir áramót. Ég tel að þarna sé bæði verið að koma aftan að þeim sem studdu þetta mál á síðasta vori og sömuleiðis sé ekki verið að gæta hagsmuna ríkisins. Það eru vægast sagt furðuleg rök sem stundum koma upp hjá hæstv. ríkisstjórn þegar rætt er um sölu á eignum ríkisins. Það veitti ekkert af að það kæmi einn og einn inn í þinglið Sjálfstfl., ég tala nú ekki um inn í ráðherrahópinn sem hefði einhvern snefil af viti á því hvernig kaupin ganga á eyrinni hjá fyrirtækjum sem eru á almennum markaði. Það vekur eilitla athygli þegar litið er á einkavæðingarnefndina, þar eru gegnar og góðar persónur, en ég spyr: Hvaðan hafa þeir einstaklingar reynslu af hinum almenna markaði utan úr atvinnulífinu íslenska? Enga. Ekki nokkra. Ég tel reyndar að tillögur og málflutningur ráðgjafa ríkisstjórnarinnar og reyndar þá ríkisstjórnarinnar sjálfrar mótist mjög af þessu. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að við framsóknarmenn skildum rökin fyrir því að breyta Lyfjaversluninni í hlutafélag, m.a. vegna þeirra samstarfsverkefna sem Lyfjaverslun ríkisins og nú Lyfjaverslun Íslands hf. er að fara í og er komin í á erlendri grundu. Ég vil til viðbótar við þetta segja að það er mín skoðun að lyfjaverslun hafi eilitla sérstöðu vegna þess að það er einu sinni þannig að 70% af andvirði allra lyfja sem eru í verslun hér á landi eru greidd af ríkinu. Þess vegna tel ég að það beri að skoða hvort ekki sé æskilegt að ríkið eigi áfram ítök í einu fyrirtæki á þessum markaði. Ég hef að vísu kynnt mér það um þau álitamál sem uppi voru í fyrra varðandi birgðahald á dreypilyfjum og birgðahald fyrir almannavarnir að um þau mál hefur verið samið og ég tel að þau séu eftir atvikum komin í eðlilegt horf. En ég ítreka það, virðulegur forseti, að ég kann ekki við þessi vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstjórn, hjá hæstv. fjmrh., og vitna til þess aftur og enn á hvern hátt hæstv. ráðherra kom þessu máli í gegn á vorþinginu. Ég vitna til þess líka að það var með stuðningi okkar framsóknarmanna að Áburðarverksmiðju ríkisins var breytt í hlutafélag á síðasta vori og fyrir því taldi ég og tel enn að séu full rök og séu í raun meiri líkur fyrir því að það takist að halda þeirri starfsemi hér á landi áfram eftir að sú breyting var komin í gegn. Virðulegur forseti. Ég vil síðan fara nokkrum orðum um þau sjónarmið sem ég hef sett fram varðandi einkavæðingu. Ég viðurkenni þau rök að í mörgum tilfellum er æskilegt að breyta um rekstrarform þannig að reksturinn sé í sama formi og annar rekstur í landinu. Það er hins vegar mín skoðun og hún er staðfest í skýrslu Ríkisendurskoðunar að það hafi vantað skýrari markmið hjá stjórnvöldum um það hvaða tilgangi breyting á fyrirtækjum í eigu ríkisins á að þjóna. Þetta dæmi sem við stöndum frammi fyrir núna sýnir að þar er engu að treysta. Það var búið að ná fram því markmiði að breyta rekstrarformi Lyfjaverslunarinnar. Hún hafði þar af leiðandi alla möguleika til þess að vinna á almennum markaði. Eignaraðildin var orðin það dreifð með sölu helmingsins að hún komst inn á almennan markað þannig að það var ekki það sem þurfti á að halda. Ég vil leyfa mér að fullyrða að eftir þær viðtökur sem salan á hlutabréfunum fékk í síðasta mánuði mundi ekki nokkur maður úti á hinum almenna markaði ákveða það að selja samstundis afganginn af fyrirtækinu á sama verði. Hvað þýðir það? Hvað þýðir þessi mikla eftirspurn eftir hlutabréfum í fyrirtækinu? Að mínu mati þýðir hún m.a. að það er verið að selja á undirverði. Ef eftirspurnin er svona mikil þá hljóta að vera yfirgnæfandi líkur á því að á eftirmarkaði hækki verðgildi þessara hlutabréfa. Ég veit ekki hvað yrði gert og hvaða örlög stjórnandi einkafyrirtækis fengi sem ryki út í aðgerðir sem þessar. Ég er nánast viss um það að hann fengi fyrirmæli frá sinni stjórn um það að bíða og sjá til hvaða verð þessi bréf mundu taka á almennum markaði. Og með því, ef það er einlægur vilji og trú hæstv. ráðherra að það eigi að selja þetta, þá væri hægt að ganga úr skugga um það hvort ekki fengist fyrir bréfin hærra verð. Virðulegur forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna óbeint í skýrslu sem var verið að kynna fyrir helgina um fjárreiður ríkisins, Ný uppbygging ríkisreiknings og fjárlaga. Í henni eru margar nýjungar sem ég tel vera til bóta. Í stuttu máli snýst málið um það að færa uppsetningu á ríkisreikningi og allri fjármálameðferð ríkisins nær því sem gerist á hinum almenna markaði og á því tel ég vera fulla þörf. Ég ætla m.a. að setja það inn í það samhengi varðandi einkavæðingu núv. ríkisstjórnar þar sem það hefur verið sett inn í fjárlög hvort sem það eru 1.100 millj. eða 1.500 millj., við skulum halda við okkur 1.100 millj., fjmrh.

1992.

1.100 millj. árið 1992.

1.500 millj. árið 1993.

1.500 árið 1993.

500 árið 1994.

Já. Þá eru markmiðin upp á 3,1 milljarð á þessum þremur árum. Þá er dæmið sett þannig upp að ef þetta hefði náðst þá hefði verið hægt að lækka ríkissjóðshallann sem þessu næmi, þ.e. 1.100 millj. eitt árið, 1.500 annað og 500 það þriðja. En hvernig liti þetta út ef um hefði verið að ræða fyrirtækið ríkissjóð, ef hann hefði lotið sömu lögmálum og önnur fyrirtæki á hinum almenna markaði? Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. að því. Ef ríkissjóður lyti sömu uppgjörsreglum og hin almennu fyrirtæki hefði hæstv. ráðherra þá getað sett þetta upp á þennan hátt og skráð það inn á rekstrarreikning fyrirtækisins ríkissjóður það ár sem salan fór fram? Nei, það hefði ekki verið hægt. Og þarna komum við að veilunum í þessu öllu saman að það er ekkert horft á annað en fjárlög og niðurstöður fjárlaga. Það er ekkert horft á hvað þetta þýðir gagnvart þeim eignum sem Alþingi og ríkisstjórn bera ábyrgð á. Þannig getur ríkissjóður verið að selja fyrirtæki, selja eignir í raunverulegu bullandi tapi, langt undir því sem búið var að leggja í viðkomandi fyrirtæki eða eign en slegið því svo upp í fjárlögum að af þessu sé einhver hundruð milljón króna gróði. Þetta mundi ekki gerast svona í almennu fyrirtæki. Það yrði skoðað í hverju eignin stæði í efnahagsreikningi og ef það væri verið að selja undir því verði þá kæmi ekki inn á rekstrarreikninginn andvirði sölunnar heldur kæmi tapið sem næmi því hvað salan væri lægri heldur en bókfært verð eignarinnar. Þetta held ég að sé eitt af stóru vandamálunum í meðferð á opinberu fé og opinberum eigum í dag að það er ekki horft á það hvernig menn fara með eignirnar. Þess vegna finnst mér það kannski stóra gatið í þessum tillögum sem voru lagðar fram í síðustu viku að þar eru ekki settar fram nógu góðar tillögur að mínu mati um samhengi annars vegar eignabreytinga og eigna ríkisins og hvernig það síðan kemur fram í rekstrarreikningi ríkisins. En í þessu máli eins og öðrum, og það á við varðandi sölu þessara ríkisfyrirtækja á þessu kjörtímabili, þá hefði ekkert veitt af því að sjónarmiða utan úr hinum almenna rekstri hefði gætt meira við þessa vinnu. Það er athyglisvert að í þeim flokki sem gjarnan á góðri stund telur sig vera málsvara atvinnulífsins, Sjálfstfl., skuli vera jafnlítið um slík sjónarmið innan búðar og þar skuli vera jafnfátæklegt af mönnum með almenna reynslu úr atvinnulífinu og raun ber vitni. Ég ætla, virðulegur forseti, að koma að skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins. Ég byrja á að vitna óbeint í ræðu hæstv. fjmrh. áðan. Þar kom greinilega fram það sjónarmið sem hefur að undanförnu endurspeglast í ummælum hæstv. ráðherra um skýrslu Ríkisendurskoðunar. Hæstv. ráðherrum þykir gott að vitna í það sem kemur þeim vel en gagnrýna síðan harðlega allt annað. Ég held, virðulegur forseti, að það sé ekki svo að bara það sé rétt í þessum skýrslum sem kemur viðkomandi ráðherra vel en hitt sé allt gagnrýni vert. Ég trúi því reyndar að ríkisendurskoðandi og hans fólk vinni þessar skýrslur samviskusamlega. Það var afar athyglisvert að heyra fjmrh. lýsa eiginlega yfir hneykslun sinni yfir því áðan á því að Ríkisendurskoðun skyldi ekki vera búin að draga til baka skýrslu sína um sölu á SR-mjöli. Ég held að framkvæmdarvaldinu væri nær að sýna þessari stofnun þó ung sé eilítið meiri virðingu en kemur fram í þessum orðum. Ég get hins vegar tekið undir það með hæstv. ráðherra að það gengur ekki ef einstakir ráðherrar ætla að nota Ríkisendurskoðun til að gefa syndaaflausn. Það hefur aldrei verið hlutverk hennar. Það var einnig athyglisvert að heyra þá skoðun hæstv. ráðherra áðan að Ríkisendurskoðun ætti ekki að leggja mat á neitt annað en tölulegar upplýsingar og tölulegar staðreyndir sem ég skildi þannig að hæstv. ráðherra væri að gagnrýna Ríkisendurskoðun þar sem hún leggur huglægt mat og/eða kallar eftir pólitískri stefnumörkun sem Ríkisendurskoðun finnst ekki vera skýr. Það er einmitt það sem kemur fram í þessari skýrslu ef ég má vitna í skýrsluna, með leyfi forseta. Hér stendur: ,,Það sem að mati Ríkisendurskoðunar hefur helst torveldað framkvæmd þessara mála er að markmiðssetning stjórnvalda hefði mátt vera skýrari. Þetta á ekki síst við um það atriði hvort hámarka skuli tekjur af sölu eða hvort önnur sjónarmið, ósamrýmanleg þessu, eigi að hafa meira vægi.`` Þetta er nokkuð hörð gagnrýni af hálfu Ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun er að segja með þessari setningu að markmið einkavæðingar ríkisstjórnarinnar sé óljóst. Undir það tek ég eins og ég sagði fyrr í minni ræðu. Það er ekki hægt að treysta hæstv. ríkisstjórn í þessum málum vegna þess að hún grautar öllu saman. Það er allt í sama potti hvort sem ástæðurnar eru þær eins og var með Lyfjaverslunina að það var augljóslega nauðsynlegt að breyta henni í hlutafélag. Það er hins vegar annað mál og óskylt að hve miklu máli á að selja hana. Þessu hefur ríkisstjórnin öllu grautað saman og tilraunum, eins og við framsóknarmenn gerðum á síðasta ári, til að koma einhverju viti í þetta er umsvifalaust klúðrað. Það eru ekki traustvekjandi vinnubrögð. Þeir aðilar sem svona vinna eru langt frá því að mínu mati að vera traustvekjandi samstarfsaðilar í pólitík. Ég verð nú bara að segja það. Ef ég held síðan aðeins áfram og vitna í þessa skýrslu af handahófi þá segir á bls. 11, með leyfi forseta, þar sem rætt um Þróunarfélag Íslands hf.: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar vekur þessi sala upp þá spurningu hvort stundum sé of hratt farið í sakir við sölu fyrirtækja í eigu ríkisins. Í sumum tilvikum kann að vera skynsamlegra að bíða með sölu í þeirri von að hærra verð kunni að bjóðast síðar.`` Hér er Ríkisendurskoðun að segja að í þessu tilfelli hafi menn flýtt sér svo mikið við söluna að væntanlega hafi menn ekki fengið það fyrir þessa eign sem hægt hefði verið að öðrum kosti. Ef ég held áfram þá kem ég að Íslenskri endurtryggingu hf. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Miðað við þessa forsendu sýnist engu að síður sem hagsmuna ríkisins hefði verið betur gætt með því að selja hlut ríkissjóðs í fyrirtækinu ekki að svo stöddu.`` Hér kemst Ríkisendurskoðun að þeirri niðurstöðu að betra hefði verið að selja ekki og þannig hefði hagsmuna ríkissjóðs verið gætt sem best. Þriðja tilvitnunin sem ég ætla að grípa hér niður í, með leyfi forseta, er um SR-mjöl hf.: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati Verðbréfamarkaðar Íslands hf. benti til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en nam söluverði bréfanna.`` Hér er bara sagt beinum oðrum: Fyrirtækið var selt á undirverði. Ég ætla þá næst, virðulegur forseti, að leyfa mér að vitna í þessa skýrslu á öðrum stað og kannski er þar sem hæstv. ríkisstjórn svíður undan. Ríkisendurskoðun gerist svo ósvífin, sjálfsagt að mati ríkisstjórnarinnar, að vitna í hvítbók ríkisstjórnarinnar. Þar stendur, með leyfi forseta, og tekur Ríkisendurskoðun það beint upp úr hvítbókinni, Viðeyjarsáttmálanum: ,,Markmið þessara ráðstafana [hér er verið að ræða um einkavæðinguna] er að breyta hagkerfi okkar í nútímahorf og losa það úr viðjum pólitískrar ofstjórnar. Þær miða einkum að því að farið sé vel með það fé sem þjóðin leggur í sameiginlegan sjóð.`` Nú, virðulegur forseti, ætla ég að leyfa mér að endurtaka þessa setningu: ,,Þær miða einkum að því að farið sé vel með það fé sem þjóðin leggur í sameiginlegan sjóð. Þannig veitist stjórnvöldum raunverulegt svigrúm til að sinna af kostgæfni þeim félagslegu markmiðum sem þau hafa sett sér.`` Þetta er í hvítbókinni og því betur tilheyrir þetta sögunni von bráðar. En hver er svo reyndin? Hvað segir Ríkisendurskoðun? Hvað segja þær tilvitnanir sem ég las upp áðan? Þær segja allar þrjár að ríkisstjórnin brást því hlutverki sínu að varðveita eigur ríkissins. Í öllum þessum þrem tilfellum kemst Ríkisendurskoðun að þeirri niðurstöðu að hagsmuna ríkisins hefði verið betur gætt með öðrum hætti en þarna var gert. Í tveim tilfellunum að bíða með söluna og í því þriðja að menn fóru fram með svo miklu offorsi fyrir síðustu áramót að það láðist að verðmeta og setja raunverulegan verðmiða á SR-mjöl. Því var ruslað út á nokkrum dögum fyrir síðustu áramót. Sem síðan sýndi sig nokkrum vikum seinna og hlýtur að hafa komið algerlega í bakið á hæstv. sjútvrh., að allur hamagangurinn að koma þessu út fyrir áramótin byggðist á því að nýju eigendurnir þurftu að nota hagnað frá árinu 1993, skipta honum upp með sér til þess að borga með fyrir fyrirtækið. Minnir þetta á fræga sölu á Olís fyrir nokkrum árum. Að mínu mati er þessi ferill ekki mjög glæsilegur. Það er athyglisvert að lesa upp úr þessari hvítu bók, með leyfi forseta: ,,Markmið þessara ráðstafana er að breyta hagkerfi okkar í nútímahorf og losa það úr viðjum pólitískrar ofstjórnar.`` Hvenær skyldi þetta hafa verið skrifað? Ætli það hafi verið í byrjun viðreisnar? Var þetta á þeim tíma eða kannski enn þá fyrr? Nei, þetta var skrifað árið 1991, þegar búið var næstu ár á undan að gera grundvallarbreytingar á okkar fjármálakerfi og okkar hagkerfi þannig að á þeim tíma stóð ekkert það eftir sem gaf ástæðu til að gefa út yfirlýsingu af þessari stærðargráðu. Staðreynd málsins er nefnilega sú að umfang ríkisrekstrar hér á landi umfram það sem er hið lögboðna hlutverk ríkisins og snýr að þeirri samhjálp sem nánast allir eru sammála um að halda uppi er ekkert mikið og var í upphafi ferils þessarar ríkisstjórnar mun minna en í til að mynda löndum eins og Frakklandi. Maður skilur eiginlega ekki þessa stóru yfirlýsingu. Það voru engin þau tilefni til hinnar stóru einkavæðingar hér á landi. Enda kom í ljós að það stóð ekkert á bak við fyrirheit sem gefin hafa verið í fjárlögum um stóra sölu á ríkiseignum. Málið liggur allt þannig fyrir að mínu mati að hér er sígandi lukka best. Það ætti að eiga við í því máli sem hér er til umræðu að nú þegar búið er að selja helminginn og þau bréf komin út á frjálsan markað þá væri langsamlega skynsamlegast bæði út frá framtíðarhagsmunum fyrirtækisins og út frá hagsmunum ríkisins að doka nú við, leyfa þessum bréfum að taka verð á almennum markaði og sjá síðan til með framhaldið. Að mönnum gefist tóm til að velta því fyrir sér hvort ástæða sé til að ríkið hverfi að fullu og öllu út úr fyrirtækjarekstri með lyf og framleiðslu á lyfjum. En eins og ég sagði fyrr þá er hægt að færa fyrir því rök að það geti verið skynsamlegt að ríkið sé þar að einhverju leyti inn í einfaldlega vegna þess, eins og ég sagði áður, að greiðsla fyrir lyf kemur 70% úr ríkissjóði. Virðulegur forseti. Það mætti síðan í framhaldi af þessu vitna í umræðu um aðra hluti, til að mynda einkavæðingu ríkisbankanna. Ég gríp aftur niður í gögn frá núv. ríkisstjórn. Í framsöguræðu hæstv. forsrh. á Alþingi hinn 6. des. 1991, vegna frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1992, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Undirbúin verði sala á hluta ríkisins í Ferðaskrifstofu Íslands, Bifreiðaskoðun Íslands, Endurvinnslunni hf., Gutenberg hf. og Sementsverksmiðjunni. Búnaðarbanka Íslands verður breytt í hlutafélag í upphafi næsta árs og hafin sala á hlut ríkisins í honum.``  Það sama á við um ríkisbankana og reyndar Póst og síma hvað mín sjónarmið snertir að ég get séð full rök fyrir því að breyta um rekstrarform á þessum fyrirtækjum, gera þau öll að hlutafélögum. Ég er hins vegar algjörlega andvígur því að þau séu seld og sé engin rök fyrir því. Að fenginni reynslu mundi ég ekki treysta mér til að vinna að þessum málum undir forustu ráðherra í núv. ríkisstjórn þar sem tilgangurinn helgar meðalið. Þar sem tilgangurinn er ekki sá að gera þessi fyrirtæki sveigjanlegri og hæfari til rekstrar heldur þar sem tilgangurinn er sá að selja þau. Ég hef sagt áður að ég gæti alveg hugsað mér að sjá nýtt rekstrarform sem héti ríkishlutafélag og væri hlutafélag sem lyti öllum sömu lögmálum og hlutafélög en hefði það í sínum samþykktum og markmiðum að vera áfram að fullu í eigu ríkisins. Ég held að reynsla okkar nágranna sýni að ríkið kemst ekkert undan ákveðinni ábyrgð á fjármálamarkaðnum og miðað við aðstæður í okkar litla þjóðfélagi þá held ég að skynsamlegt væri að ríkið ætti þessa banka áfram. Það er síðan aftur álitamál og skoðunarmál hvort það ætti að sameina þá í einn ríkisbanka, en ég ætla ekki að fara út í þá umræðu hér. Virðulegi forseti. Ég ætla að nefna hér eitt mál sem kom mér eilítið á óvart hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann sá ekkert athugavert við það að Jarðborunum ríkisins væri breytt í hlutafélag. Ég sé í sjálfu sér ekkert athugavert við það en ég sé ýmislegt athugavert við framkvæmd þess máls. Þar gerðist það að fyrirtækinu var breytt í hlutafélag og hefur með aðstoð ríkisins eftir að sú breyting átti sér stað náð algerri einokunarstöðu hér á landi. Ég fylgdist eilítið með því þegar núv. ríkisstjórn beitti áhrifum sínum, þegar forsrn. beitti áhrifum sínum inni í Byggðastofnun sem hafði eignast eina samkeppnistækið sem til var í landinu og gat veitt Jarðborunum ríkisins einhverja samkeppni, þegar formaður einkavæðingarnefndar beitti sér fyrir því, væntanlega í umboði forsrh., að Byggðastofnun seldi Jarðborunum ríkisins eina tækið sem var til í landinu og gat keppt við þá, bor sem hafði unnið á vegum einkaaðila í nokkur ár og m.a. í upphafi haft veruleg áhrif á verðlagningu á jarðborun hér og reyndar á varanlegan hátt en ríkisfyrirtækið, á seinni stigum orðið hlutafélag, beitti afli sínu með ósæmilegum undirboðum og að lokum beitti ríkið afli sínu til þess að afhenda þessu einkafyrirtæki sínu eina tækið sem til var í landinu og gat keppt við það. Þarna finnst mér að sé um að ræða dæmi þar sem einkavæðing hefur algerlega snúist yfir í andhverfu sína. Ég átta mig reyndar ekki á því hvort hægt hefði verið að bregðast við þessu í dag með nýjum samkeppnislögum en þau munu væntanlega ekki hafa verið komin í gildi þegar Byggðastofnun var nánast þvinguð til þess að selja Jarðborunum ríkisins þetta tæki. Það eru því ýmsar hliðar á þessu máli, virðulegi forseti. En að lokum segi ég það sem mína skoðun að það verður að vera algerlega á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar og þess meiri hluta sem styður hana að koma málum hér áfram varðandi breytingu á lögum um Lyfjaverslun ríkisins miðað við forsögu málsins. Miðað við það samkomulag sem við framsóknarmenn töldum okkur hafa gert við hæstv. fjmrh. á síðasta vori þá endurtek ég það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar: Ég mundi ekki í sporum hæstv. ráðherra vera með þau frýjunarorð sem hann var með hér áðan. Ég get hins vegar sagt það hér og nú að að sjálfsögðu mun ég ekki sem formaður nefndarinnar þvælast fyrir afgreiðslu málsins. En hæstv. ráðherra verður að eiga það við sína menn og ég verð að segja alveg eins og er að miðað við hvernig samstarf gengur á því heimili, stjórnarheimilinu, þá finnst mér afar litlar líkur á að þetta mál komist fram og raunar afar lítil rök til þess að vera að taka þetta mál í vinnu þingsins fram yfir skattafrumvörpin ef og þegar þau koma fram.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það skýrt fram vegna orða hv. síðasta ræðumanns að ég kannast ekki við það, ég skal ekki útiloka að það sé einhver misskilningur af minni hálfu, að ég hafi rofið samkomulag eða farið í bakið á einhverjum þegar ég legg þetta frv. fram sem hér er til umræðu. Ég rakti það í minni framsöguræðu að í umræðum sem urðu, bæði á þingi og eins á milli manna, var á það fallist að frv. var breytt í nefnd, frv. var breytt á þann veg að ekki var heimilt að selja allan hlut ríkisins heldur skyldi ráðherra vera heimilt að selja helming hlutabréfanna strax en til þess að selja síðari helminginn yrði að leita samþykktar Alþingis. Hugmyndin var í upphafi að gera það þannig að setja það í 6. gr. fjárlaga eins og venja er til um og skýrt kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að oft hefur verið gert. Það var og gert. Það kom fram í því frv. eins og eðlilegt má teljast. Ástæðan fyrir því að nú er lagt fram sérstakt frv. er sú að salan gekk betur en nokkur þorði að vona og það er niðurstaða þeirra sem um þessi mál hafa fjallað að það sé heppilegt að nota tækifærið núna þegar markaðurinn er með þessum hætti til þess að selja seinni partinn. Ég kannast ekki við það að ég hafi nokkurn tíma gert samkomulag, hvorki við framsóknarmenn né aðra, um að lofa því að koma ekki með frv. þessa efnis fyrr en eftir einhvern tiltekinn tíma. Það mál vel vera að það hafi verið í huga einhverra framsóknarmanna eðlilegt og eðlileg niðurstaða, en ég kannast ekki við það að ég hafi gert það samkomulag. Af því að ég hafði heyrt þetta þá talaði ég við einn fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni, reyndar fyrrum formann nefndarinnar. Hann kannaðist ekki við að slíkt samkomulag hefði verið gert og vann hann í nefndinni að þessu máli eins og menn vita. Hér er áreiðanlega um einhvern misskilning að ræða og það var alls ekki meiningin að fara í bakið á einum eða neinum. Þetta vil ég taka skýrt fram.

Virðulegur forseti. Nú talar hæstv. ráðherra um misskilning. Ég vísa því algerlega til föðurhúsanna og spyr á móti: Hver skildi þetta þannig að það gæti komið upp sú staða að lögð yrði fram beiðni um að selja seinni hlutann af fyrirtækinu samhliða því að salan á fyrri hlutanum færi fram? Það datt bara ekki nokkrum manni slíkt í hug.

Það hefur ekki verið gert.

Það hefur ekki verið gert, segir hæstv. ráðherra. Að sjálfsögðu hefur það verið gert og ég geri engan greinarmun á því þó að það gerist tveim vikum eftir að sala fer fram. Það er verið að tala um það að selja fyrirtækið allt saman núna á því verði sem sett var á fyrri hlutann. Og rökin eru að mínu mati að hluta til fjarstæðukennd. Rökin eru þau þar eð fyrri hluti fyrirtækisins rauk út á þessu verði þá eigi að selja það allt á því verði. Nú bið ég hæstv. fjmrh. að fara út á hinn almenna markað, inn í fyrirtæki sem eru að sýsla við og selja eigur sínar, og athuga hvort einhverjum manni þar dytti í hug að gera þetta. Hvers vegna seldust bréfin svona vel? Ef við lítum á það út frá markaðssjónarmiðum, sem ég vil trúa að ráði, þá er það vegna þess að menn álita að þau séu boðin á góðu verði. Það hníga öll rök að því miðað við þessa skjótu og snöggu sölu að þau séu á undirverði. Allir þeir sem væru að huga að að fara vel með sínar eigur vildu bíða og sjá hvaða verð þessi bréf tækju á almennum markaði áður en rokið yrði til þess að selja afganginn. Það á ekki við um ríkið. Vegna þess að útsalan gekk vel á 50% þá á að selja hin 50% líka. Þetta kalla ég, virðulegi forseti, hundalógík.

Virðulegi forseti. Ég kom hér í ræðustólinn til þess að segja það og ætla að endurtaka það að ég kannast ekki við að gert hafi verið neitt samkomulag um að ekki mætti leggja fram frv. um að selja síðari hluta bréfanna fyrr en eftir einhvern tiltekinn tíma, það kannast ég ekki við. Það er rangt að halda því fram að það sé verið að selja eitthvað samhliða þegar ljóst er að fyrri hlutinn, þ.e. helmingurinn sem má selja samkvæmt lögum, hefur þegar verið seldur fyrir nokkrum vikum. Það er ekki samhliða sala. Það er sala sem hefur þegar átt sér stað. Það getur vel verið að verðið á hlutabréfunum hækki eða lækki innan tíðar, það er eðli markaðarins sem bara ræður því. En það er áreiðanlega víst að á þessari stundu er mjög heppilegt að selja bréf í þessu fyrirtæki. Það eru margir sem vilja fá bréf, m.a. vegna þess að fá bréf eru á boðstólum og þess vegna vill fólk kaupa þessi bréf. Það er engin trygging fyrir því að ríkið fái betra verð þótt síðar verði. Í öðru lagi, og það er líka mikilvægt í þessu sambandi, þá varð um það samkomulag, gott samkomulag hélt ég, að það ætti að reyna að hafa sem víðtækasta eignaraðild að þessu fyrirtæki til að freista þess að það lenti ekki í höndum keppinautanna. Ég tel það svo mikils virði að nota þetta markaðsástand núna að ástæða sé til að koma inn með þetta frv. Það sem hins vegar hefur ruglað þessa umræðu og ég ætla ekkert að kvarta undan því, það er ekkert óeðlilegt, er að um sama leyti kemur fram skýrsla Ríkisendurskoðunar um allt aðra hluti, þ.e. það er hvergi minnst á sölu þessara bréfa í þeirri skýrslu. Umræðan hérna snýst að langmestu leyti um það. Það er svo allt annað mál og það verður auðvitað að taka sinn tíma og hefði tekið tíma þótt þetta frv. hefði ekki komið fram. Það eru engin frýjunarorð af minni hendi að óska eftir því að málið fái snögga afgreiðslu. Það er þvert á móti nauðsynlegt ef frv. er einhvers virði. Ef frv. nær ekki fram fyrir jól þá er alveg eins gott að styðjast við heimildina í 6. gr. fjárlagafrv.

Virðulegur forseti. Um það hvernig bar að skilja þá brtt. sem samþykkt var við frv. í fyrra. Auðvitað ber að skilja það þannig að fyrir henni hafi verið efnisleg rök, að það væri ekki ástæða til að selja fyrirtækið allt í einu. Það sem er hins vegar verið að gera núna og ríkisstjórnin stefnir að er að hefja sölu fyrirtækisins seinni hluta nóvembermánaðar 1994 og hafa lokið henni fyrir áramót. Sem sagt selja það allt saman í einu. Það eru staðreyndir málsins. Að sjálfsögðu voru fyrir því efnisleg rök að við sem studdum frv. töldum að það væri ekki skynsamlegt að selja fyrirtækið allt í einu, m.a. þau að tryggja að það félli ekki í hendur samkeppnisaðila. Ef hæstv. ráðherra er svona mikið í mun að tryggja það, þá er ein pottþétt aðferð til þess og það er að hætta við frekari sölu á fyrirtækinu og láta standa eftir 50% eignaraðild ríkisins. Það er hin eina trygging sem hægt er að setja fyrir þessu og ég sé í sjálfu sér ekkert sem mælir á móti því að svo væri nú um sinn. Öðrum markmiðum um að breyta rekstrarforminu, gera það sveigjanlegra, gera það hæft til þess að taka þátt í erlendu samstarfi hefur verið náð og það voru þau markmið sem ég lagði höfuðáherslu á varðandi framlagningu þessa máls. En nú, virðulegi forseti, er þetta mál komið inn í það að þetta er orðinn hluti af trúarbrögðunum. Nú helgar tilgangurinn meðalið. Það á að selja sölunnar vegna.

Hæstv. forseti. Þar sem þetta mál er flutt af hálfu hv. heilbr.- og trn. var samkvæmt þingsköpum ekki gerð tillaga um að málið færi til nefndar að lokinni 1. umr. og um það var mjög gott samkomulag. Í framsögu minni fyrir málinu og í umræðum um málið við 1. umr. gerði ég ítarlega grein fyrir efni þessa frv. Ástæðulaust er að fara yfir það aftur núna. Ég vil samt geta þess að þetta mál hefur nú verið rætt á tveimur fundum hv. heilbr.- og trn. eftir að 1. umr. lauk þrátt fyrir að málinu hafi ekki verið vísað þangað formlega. Ég vil láta það koma fram að þeir hv. þm. sem standa að flutningi frv. með fyrirvara hafa ítrekað fyrirvara sinn þar í þeim umræðum sem þar hafa farið fram. Samt hefur ekkert það komið fram í umræðum og vinnu nefndarinnar sem gefur tilefni til að breyta um innihald frv. Því vænti ég að áfram geti verið góð samstaða að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi. Hér er stórt og alvarlegt vandamál við að etja sem verður að finna lausn á. Þetta er flókið mál en það sem er haft að leiðarljósi er að staðfesta í megindráttum þá skipan sem hefur gilt hér á landi um langt árabil um sölu dýralyfja á vegum dýralækna. Ég bind því vonir við að sú skipan, sem frv. kveður á um og við höfum góða reynslu af, og frv. til lyfjalaga í upphafi á síðasta þingi síðasta vetur gerði ráð fyrir, megi verða að lögum að lokinni 3. umr. Virðulegur forseti. Ég hef ekki meira um þetta mál að segja að sinni en óska eftir að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umræðu er flutt af heilbr.- og trn. vegna vandkvæða, sem fram hafa komið í kjölfar nýrra lyfjalaga, og snerta framkvæmd laganna um afgreiðslu og sölu dýralyfja og þjónustu dýralækna við bændur í þeim efnum. Sú sem hér talar, nefndarmaður í heilbr.- og trn., er með fyrirvara hvað þetta frv. varðar, bæði hvað varðar að gera dýralækna að lyfsölum með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir og einnig að það standist samkeppnislög. Við umræðu um lyfjalögin sl. vor kom fram í máli ráðherra að gert væri ráð fyrir að dýralæknar fengju heimild til að kaupa lyf í heildsölu til að nota í sjúkravitjunum en ekki einungis héraðsdýralæknar eða apótek eins og var í eldri löggjöf. Gert væri ráð fyrir að þeir hefðu síðan heimild til að selja dýralyf á allt að hámarksútsöluverði sem ákveðið væri af lyfjagreiðslunefnd. Ein meginregla við setningu nýrra lyfjalaga var að skilja á milli hagsmunatengsla þeirra aðila sem vísa á lyf og þeirra sem selja þau. Þetta frv., sem hér er til umræðu, gerir dýralækna að lyfsölum og þar með er brotið gegn þeirri meginreglu. Þann ágreining sem upp hefur komið um túlkun laganna milli ráðuneytis og dýralækna og bitnað hefur harkalega á bændum tel ég að eðlilegast hefði verið að leysa með undanþágu frá meginreglunni en ekki með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Túlkun ráðuneytis á 30. gr. gildandi lyfjalaga er eftirfarandi samkvæmt bréfi dags. 2. nóv. 1994 og ég leyfi mér að vitna í það, með leyfi forseta: ,,Hvað varðar lækna, tannlækna og dýralækna er átt við þau lyf sem þessir aðilar þurfa nauðsynlega á að halda vegna læknisverka sinna. Hér er átt við lyf sem sjúklingur er meðhöndlaður með eða fær afhent af lækni, tannlækni, dýralækni á eigin stofu eða í sjúkravitjunum. Um er að ræða lyf sem eru notuð þegar hefja verður meðferð tafarlaust, t.d. í sjúkravitjunum, og sjúklingur fær fáeina skammta af lyfi til að nota þar til mögulegt er að fá lyfið afhent úr lyfjabúð. Þessi heimild nær einnig til bóluefna og annarra forvarnarlyfja, svo sem flúortaflna og flúorlausna til tannverndar. Viðkomandi læknir, tannlæknir eða dýralæknir eða yfirlæknir heilsugæslustöðvar ber ábyrgð á slíkum lyfjakaupum í heildsölu auk þess sem þau eru háð eftirliti Lyfjaeftirlits ríkisins. Í 30. gr. lyfjalaga nr. 93/1994 segir að þóknun fyrir lyfjaafhendingu dýralækna skuli ákveðin af lyfjaverðlagsnefnd í samráði við yfirdýralækni, sbr. 40. gr. Þar sem tilvísuð 40. gr. heyrir undir þann kafla sem frestað hefur verið til 1. nóv. 1995 telur ráðuneytið að allir dýralæknar hafi leyfi til að kaupa lyf í heildsölu til notkunar á eigin stofum og í sjúkravitjunum, sbr. 30. gr., og að þóknun dýralækna fyrir lyfjaafhendingu sé fram til 1. nóv. 1995, sú álagning sem lyfjaverðlagsnefnd ákveður, sbr. 33. gr. lyfjalaga, nr. 108/1984, sbr. bráðabirgðalög nr. 112/1994, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Nokkur ágreiningur hefur verið í sumar um túlkun laganna. Dýralæknar hafa þannig viljað túlka lögin mjög þröngt og hafa viljað líta þannig á að þeir gætu nánast enga lyfjaþjónustu veitt bændum að því er virðist til þess að hleypa málinu upp og ná þannig fram breytingu á lögunum. Dýralæknar hafa einnig haldið því fram að þeir geti ekki sent þau lyf til bænda sem þeir telja að þeir þurfi nauðsynlega á að halda. Ráðuneytið hefur hins vegar verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegar heimildir til dýralækna væru til staðar í nýju lyfjalögunum.`` Hinn fyrirvari minn lýtur að því að frv. standist samkeppnislög. Í áliti Samkeppnisstofnunar til heilbr.- og trn. segir svo, með leyfi forseta: ,,Það fyrirkomulag að dýralæknum sé heimilt að selja lyf í smásölu hefur að mati Samkeppnisstofnunar þann ókost í för með sér að sami aðili gefur út lyfseðil og selur lyf. Að hluta til er þessum hagsmunaárekstri mætt með því að mælt er fyrir um að lyfjaverðsnefnd ákvarði hámarksverð á öllum dýralyfjum í smásölu. Eftir sem áður geta dýralæknar haft fjárhagslega hagsmuni af sölu lyfjanna. Sýnist þetta ekki samrýmast þeirri hugsun sem er að baki meginreglu 2. mgr. 21. gr. lyfjalaga, nr. 93/1994, um að læknar, tannlæknar og dýralæknar megi ekki vera eigendur, hluthafar eða starfsmenn lyfjabúða. Þetta fyrirkomulag er til þess fallið að vekja tortryggni og óheppilegt út frá almennum hæfiskröfum. Auk þess gerir þetta dýralæknum erfiðara fyrir að rækja starfa sinn af fyllstu óhlutdrægni og samviskusemi. Samtímis getur þetta fyrirkomulag orðið til þess að lyfsalar njóti ekki samkeppnislegs jafnræðis við dýralækna. Í því sambandi skal vakin athygli á að skv. 24. gr. lyfjalaga, nr. 93/1994, er lyfsölum skylt að hafa á boðstólum lyf, sem selja má hér á landi, og hæfilegar birgðir miðað við ávísanir m.a. dýralækna sem starfa á viðkomandi svæði. Samkeppnisstaða dýralækna og lyfsala verður með öðrum orðum ekki jöfn og því stríðir frv. eins og það liggur fyrir gegn markmiðum samkeppnislaga. Á hinn bóginn kunna að vera til rök fyrir þessari skipan mála, svo sem á grundvelli byggðasjónarmiða. Samkeppnisstofnun tekur ekki afstöðu til slíkra sjónarmiða. Stofnunin telur þó réttara að þeim verði mætt beint í formi undantekningar frá meginreglunni um að sami aðili skuli ekki gefa út lyfseðla og selja lyf. Í því sambandi væri unnt að mæla fyrir um að dýralæknum væri heimilt að selja lyf frá starfsstofu sinni í þeim umdæmum þar sem ekki er lyfjabúð eða lyfjaútibú á staðnum.`` Ég vil að þessir fyrirvarar mínir komi fram við umfjöllun málsins og tel raunar að það hefði þurft lengri umfjöllun í hv. heilbr.- og trn. til að ná um það fullri sátt og þá hefðu hv. nefndarmenn væntanlega getað staðið að málinu án fyrirvara. Hins vegar er brýnt að leysa þetta mál til þess að ágreiningur um túlkun laganna milli dýralækna og heilbrrn. bitni ekki á þeim sem eiga að njóta þjónustunnar.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram við 1. umr., er ég einn þeirra þingmanna sem hef fyrirvara við þetta frv. sem hv. heilbr.- og trn. flytur hér. Ég vil aðeins ítreka þá fyrirvara mína sem að stærstum hluta eru samhljóða þeim fyrirvörum sem fram komu hjá þeim ræðumanni sem var að ljúka ræðu sinni. Við vorum fjórir hv. þm. sem skrifuðum undir frv. með fyrirvara. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég vísa aðeins í þá ræðu sem ég flutti við 1. umr. um málið. Fyrirvararnir eru fyrst og fremst gagnvart því að ekki liggur fyrir svo óyggjandi sé að þetta frv. standist grundvallaratriði samkeppnislöggjafar og einnig að lausasölulyfin, sem samkvæmt úrskurði heilbr.- og trmrn. eiga að vera óháð verðlagsákvæðum, ef þau eiga að standast EES-samninga sem Alþingi hefur samþykkt, skuli nú eiga að lúta verðlagsákvæðum. Vissulega er það öryggisatriði og sett þannig fram til þess að hægt sé að stýra verðlagningu á lausasölulyfjum og til þess að mæta þeirri umræðu sem varð innan nefndarinnar um það að verð dýralyfja gæti orðið mjög hátt, sérstaklega lausasölulyfja, ef breytt væri því fyrirkomulagi sem núgildandi lyfjalög kveða á um. Til þess að mæta því og setja undir þann leka eins og það var orðað eiga lausasölulyfin að vera háð verðlagsákvæðum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í vor stangast það á við EES-samninginn því að lausasölulyf fyrir menn máttu ekki vera undir verðlagsákvæðum og ég get ekki séð að önnur ákvæði gildi varðandi lausasölu dýralyfja. Ég hef reyndar leitað eftir því á milli umræðna hvort svo sé og ekki fengið það staðfest. Ég hef hvergi getað fengið það staðfest að heimilt sé að láta lausasölulyf ef þau eru fyrir dýr vera háð verðlagsákvæði, en lausasölulyf ef þau eru fyrir menn, þá séu þau fyrir utan verðlagsákvæði. Ég ítreka fyrirvara mína gagnvart frv. og hefði talið skynsamlegast að beitt væri undanþáguákvæði og meginreglan væri sú að lyf yrðu seld í lyfjabúð. Það var nánast eina atriðið sem nefndin varð sammála um við umfjöllun um lyfjalög á síðasta þingi og ekki kom fram nein gagnrýni við umræður á að lyfjasalan færi fram í lyfjaverslunum. Það færi ekki saman að ávísa og selja lyf. Þar var þó eitt grundvallaratriði sem við vorum sammála um og ég hefði gjarnan viljað sjá því grundvallaratriði haldið í lyfjalögunum, en því miður, svo verður ekki við samþykkt þessa frv. Engu að síður til þess að leysa þann hnút sem hefur myndast tókum við þá ákvörðum sem höfum þennan fyrirvara að standa að samþykkt frv. því að önnur leið virtist ekki fær.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir ýmsar þær athugasemdir sem hafa komið fram hjá þeim sem hafa fyrirvara um þetta mál. Ég ætla hins vegar ekki að fjalla efnislega frekar um þetta frv., enda var ég fjarstödd endanlega afgreiðslu málsins úr hv. heilbr.- og trn. en varamaður sat þá fyrir mig hér á hinu háa Alþingi. Ég hlýt þó að segja að mér finnst afar sérstakt að fjórir nefndarmenn séu með fyrirvara í frv. sem nefndin sjálf flytur. Enn fremur finnst mér það nokkuð sérstakt og hef ekki raunar séð það fyrr að þessir fyrirvarar komi fram í greinargerð frv. en þar segir í lok greinargerðar, með leyfi virðulegs forseta: ,,Guðrún J. Halldórsdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Sigríður A. Þórðardóttir gera fyrirvara við frv. þetta og munu gera grein fyrir þeim við umræður um málið.`` Mér skilst að þetta hafi verið nokkurt umhugsunarefni hjá nefndadeild hvernig ætti að leysa úr þessu máli og hvernig með skyldi fara, með þessa fyrirvara þar sem Alþingi starfar nú í einni deild og því bara ein deild sem fjallar um heilbrigðis- og tryggingamál. Ég held að það væri kannski rétt að skoða þetta betur og athuga hvort ekki væri hægt að viðhafa önnur vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Við þessa umræðu hafa talað þeir hv. þm. sem voru með fyrirvara við það frv. sem hér er til umfjöllunar. Mér þykir því rétt að gera grein fyrir því hvaða ástæður liggja að baki að ég sem einn af nefndarmönnum í hv. heilbr.- og trn. skrifaði undir þetta frv. án fyrirvara. Mér finnst mikilvægt að því sé líka haldið til haga hér við þessa umræðu. Fyrir því eru fjórar meginástæður. 1. Ég held að allir nefndarmenn hafi verið sammála um að nauðsynlegt væri að tryggja sambúð bænda og dýralækna þannig að þeir sem þurfa á þjónustunni að halda geti búið við hana og þeir sem þjónustuna eiga að veita treysti sér til að veita hana. Svo var komið eins og gildandi lög eru nú að við þessar aðstæður treysti hvorugur aðilinn sér lengur við að búa, þ.e. hvorki bændur né dýralæknar. 2. Önnur ástæðan er sú að með þeim breytingum sem boðaðar eru og gerðar eru með þessu frv. eins og það liggur hér fyrir er gerð grundvallarbreyting á gildandi lyfjalögum. Sú grundvallarbreyting snýr að dýralæknunum þannig að það er ekki gert ráð fyrir að þar eigi nein samkeppni að ríkja eins og menn vilja halda fram að sé í gildandi lyfjalögum og það sé andi laganna. Það er hins vegar tómur misskilningur og ég ætla ekki við þessa umræðu að færa aftur rök fyrir því. Það gerði ég hér við 1. umr. Það er ekkert sem heitir að hægt sé að koma við samkeppni á þessum markaði. En þessi grundvallarbreyting er gerð þannig að það á ekki að ríkja samkeppni um lyfsölu dýralækna og það verða menn að hafa í huga þegar menn eru hræddir um að það sé verið að brjóta einhvern anda í þeim lögum sem til staðar eru. Það er verið að breyta þessu ákvæði að þessi samkeppni á ekki að vera til staðar um sölu dýralyfja. 3. Af þessum sökum eiga ekki lengur við þær viðvaranir sem Samkeppnisstofnun var með er sneru að því að þetta gengi hugsanlega gegn anda laganna vegna þess að það er ákveðið að verð dýralyfja skuli fara eftir ákvörðun lyfjaverðsnefndar. Þetta er enn ein undirstrikunin á því að það á ekki að vera nein samkeppni um sölu dýralyfja. Í öðru lagi kemur það líka skýrt fram í áliti Samkeppnisstofnunar að þarna sé um svo sérstakan markað að ræða að byggðasjónarmið eigi og verki mjög sterkt á samkeppnissjónarmiðið væri það til staðar þannig að það eru auðvitað rök fyrir þessu líka. 4. Þá tel ég að breytingin sem gerð er á lyfjalögunum með þessu frv. og snýr að dýralæknum og lyfsölu þeirra eigi ekki að skapa fordæmi varðandi þá einstöku heilsugæslulækna sem nú hafa með hendi lyfsölu í landinu úti í hinum dreifðu byggðum vegna þess að í gildandi lögum eru úrræði til sem tryggja að hægt sé að halda áfram dreifingu á lyfjum á þeim stöðum eftir 1. nóv. 1995 þegar heilsugæslulæknarnir missa lyfsöluna úr sínum höndum. Þá er gert ráð fyrir að stjórnir heilsugæslustöðvanna geti séð um þessa sölu áfram þannig að þarna er ekki verið að skapa neitt fordæmi og það er ekki með neinum hætti verið að útbúa ástand sem aftur geti komið upp er snýr að þessum heilsugæslulæknum. Þetta eru þessi fjögur atriði sem mér þykir rétt að halda hér til haga í þessari umræðu. Þegar flestir hv. þm. þeirrar nefndar sem flytur þetta frv. eru að gera grein fyrir sínum fyrirvörum, þá finnst mér líka rétt að þeir þingmenn sem skrifa undir frv. án fyrirvara geri grein fyrir því hvers vegna þeir skrifa undir frv. án nokkurs fyrirvara. Telji hins vegar Samkeppnisstofnun það vera hlutverk sitt þegar þetta hlutverk hefur orðið að lögum sem ég vonast til að það verði að þurfa að kanna þennan þátt sérstaklega af því að um svo mikla hagsmunaárekstra sé að ræða, þá vil ég benda þeirri ágætu stofnun á, sem ég tel að hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna, að snúa sér nú að örlítið stærri málum áður en þessi smámál verði tekin til skoðunar, en það eru þau atriði er snúa að þeim hagsmunaárekstrum sem augljóslega eru til staðar í dag milli lækna og lyfsala bara hér í höfuðborginni og skoða hverjir eru eigendur þess húsnæðis sem stór hluti lækna er nú með til afnota og eru í nábýli við þær lyfsölur sem viðkomandi lyfsalar eiga.

Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd vegna þessa máls sem hér er til umfjöllunar. Ég er einn af þeim sem undirrita þetta mál án nokkurs fyrirvara og tel því að ég þurfi ekki að gera langa grein fyrir máli mínu, en nokkuð hefur komið fram það sem um var rætt í heilbr.- og trn. En það er nú kannski svo að þegar þetta mál kom til umræðu og fulltrúar bænda komu m.a. á fund hv. heilbr.- og trn. þá lá það í augum uppi að lyfjalögin höfðu verið sett þannig að þau voru ekki aðlæg að bændum eins og þau hljóðuðu og með það í huga að við erum kannski oftar en ekki hér á hinu háa Alþingi að setja lög sem ekki eru aðlæg að fólkinu en eru ætluð til þess að hið gagnstæða sé, þá hef ég þó verið þeirrar skoðunar að sú breyting sem hér er verið að gera á lyfjalögum sé þess efnis og af hinu góða og séu því aðlæg að bændum og þeirra starfsháttum. Það er í hæsta máta óeðlilegt þegar dýralæknir kemur til bónda og þarf að skoða hans búfénað og skrifar lyfseðil að bóndi þurfi að aka á eftir dýralækni 70 eða 100 km til þess að ná í þau lyf sem dýralæknir hefði annars getað haft í fórum sínum. Þannig hefur þetta verið í gegnum árin og ég sé ekki neina ástæðu til breytinga þar á til óhagræðis fyrir bændur og þess vegna skrifaði ég undir þetta álit heilbr.- og trn. án nokkurs fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég gerði grein fyrir mínum fyrirvörum við síðustu umræðu svo að ég ætla ekki að ítreka það mjög, en ég vildi samt undirstrika það að orsökin fyrir því að ég skrifaði undir eða var fús til þess að skrifa undir þetta frv. og vera með því var sú að ég taldi mig vera vissa um það að þetta væri ósk neytendanna og ég álít að frumvörp eigi fyrst og fremst að þjóna þörfum fólksins, þ.e. hins almenna neytanda, en ekki einhverra annarra. Þess vegna var ég fús til að standa að þessu frv. Ég hef þegar rætt mína fyrirvara á þessu, en ég vil aðeins undirstrika enn aftur sem ekki hefur verið komið inn á af öðrum. Ég álít að það þurfi að standa a.m.k. í reglugerð með þessu frv. hvaða skilyrði dýralæknirinn þarf að uppfylla um geymslu, vörslu og afgreiðslu dýralyfjanna. Það verða að vera skýr ákvæði um það að ekki sé farið verr með eða á annan hátt með þessi lyf heldur en lyf sem gefin eru okkur tvífætlingunum sem erum að setja þessi lög.

Hæstv. forseti. Á þskj. 137 flyt ég ásamt þm. Birni Bjarnasyni, Petrínu Baldursdóttur, Önnu Ólafsdóttur Björnsson og Jóhanni Ársælssyni eftirfarandi till. til þál. um áætlun um að draga úr áfengisneyslu: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera nú þegar markvissa áætlun um hvernig megi ná markmiði Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem ríkisstjórnin samþykkti árið 1986, um að draga úr áfengisneyslu um 25% frá þeim tíma til ársins 2000.`` Á fundi ríkisstjórnarinnar 20. mars 1986 var eftirfarandi tillaga Ragnhildar Helgadóttur þáv. trmrh. um íslenska heilbrigðisáætlun samþykkt en hún hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin samþykkir að vinna að landsáætlun í heilbrigðismálum með hliðsjón af stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem nefnd er heilbrigði allra árið 2000 í þeim tilgangi að stórauka forvarnir gegn sjúkdómum og slysum ásamt örorku og ótímabærum dauðsföllum af þeirra völdum. Áætlunin skal taka mið af vörnum gegn langvinnum sjúkdómum og því að búa hinn vaxandi fjölda aldraðra undir gott heilsufar í ellinni. Forgangsverkefni í áætluninni skuli miðast við íslenskar aðstæður. Áhersla verður lögð á að kynna og efla heilbrigða lífshætti eftir því sem unnt er með stjórnvaldsaðgerðum og er óskað samstarfs við önnur ráðuneyti um framkvæmd verkefnisins. Heilbrrh. mun leggja drög að áætluninni fram í ríkisstjórninni innan tíðar.`` Hér samþykkti þáv. ríkisstjórn að vinna að heilbrigðismálum á grundvelli stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, en eins og áður hefur komið fram var eitt af grundvallaratriðum hennar að stefna að því að draga úr áfengisneyslu um 25% frá því ári og fram til ársins 2000. Í framhaldi af þessari samþykkt ríkisstjórnarinnar skipaði þáv. heilbr.- og trmrh., Ragnhildur Helgadóttir, starfshóp til þess að gera tillögur um aðgerðir sem væru aðkallandi og svo kostnaðarlitlar að unnt væri að hrinda þeim í framkvæmd mjög fljótlega. Á grundvelli þeirra tillagna lagði ráðherra fram skýrslu um íslenska heilbrigðisáætlun fyrir þinglok árið 1987. Þessi skýrsla var ekki lögð fram í formi þáltill. en sett fram þau markmið sem ríkisstjórnin taldi að rétt væri að stefna að í fyrsta áfanga. Þar er m.a. fjallað um skaðleg áhrif áfengis og segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Enda þótt heildarnotkun áfengis á Íslandi sé minni en í flestum löndum er það staðreynd að óæskileg heilsufarsleg áhrif áfengisneyslu eru mikil á Íslandi. Þess vegna verður að vinna að því að minnka heildaráfengisneyslu og útrýma ofneyslu.`` Síðan var í lok næsta kjörtímabils, á þingi 1990--1991, lögð fram og samþykkt þingsályktun um íslenska heilbrigðisáætlun. Þessi samþykkt var gefin út árið eftir, 1992, til dreifingar fyrir almenning og segir svo í 9. tölul. þessarar heilbrigðisáætlunar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Draga þarf úr almennri neyslu áfengis og útrýma ofneyslu. Leggja skal sérstaka áherslu á upplýsingastarfsemi og hefja áróður gegn slæmum drykkjusiðum. Upplýsa þarf um heilsufarslegar afleiðingar áfengisnotkunar og auka ráðgjöf, m.a. til að greina áfengisvanda á byrjunarstigi. Stofna þarf til samvinnu milli heilbrigðisyfirvalda og félagasamtaka með það að markmiði að draga úr áfengisneyslu. Verð áfengra drykkja ætti að hækka stig af stigi næstu fimm ár umfram almennar verðhækkanir.`` Í þessu plaggi eru einnig upplýsingar um ástand mála þá, í júlí 1992, og þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Margt má betur fara. Kannanir sýna að um 30% fullorðinna Íslendinga reykja samanborið við 40--50% fyrir fáum áratugum og um 80% neyta áfengis.`` Og enn fremur: ,,Sjúkrahús landsins eru um 40 talsins og þar eru rúm fyrir 3.700 manns. Ár hvert dveljast um 70 þúsund manns á sjúkrahúsum og meðallegutími eru 18 dagar. Eru þá ekki meðtalin um 950 rúm á áfengismeðferðarstofnunum og stofnunum fyrir þroskahefta.`` Ég veit ekki af hverju þarna eru teknar saman áfengismeðferðarstofnanir og stofnanir fyrir þroskahefta, en sennilega mun rúmafjöldi skiptast nálægt því til helminga þar á milli, a.m.k. lágu fyrir upplýsingar um það fyrir nokkrum árum að fjöldi rúma á áfengismeðferðarstofnunum væri a.m.k. 400. En það á ekki síður við í dag en 1992 það sem stendur í yfirskriftinni að margt megi betur fara í þessum málefnum. Það ætti ekki að þurfa að fara mörgum orðum um það við hv. alþm. því að í svo mörgum myndum blasir það slæma ástand við. Því kynnast m.a. þeir þingmenn sem sitja fundi fjárln. því að á hverju hausti koma fulltrúar margra félagasamtaka þangað, fulltrúar sem hafa á stefnuskrá sinni að hjálpa þeim sem minna mega sín í þjóðfélaginu eða hafa orðið undir í lífsbaráttunni. Erindi þeirra er að óska eftir misjafnlega háum upphæðum frá ríkisvaldinu til stuðnings því mikla sjálfboðastarfi sem þeir vinna fyrir hugsjónir sínar. Og þar er stór hópur þeirra sem á einhvern hátt er að glíma við afleiðingar áfengis- og fíkniefnaneyslu. Það gera sjálfsagt ekki nærri allir sér grein fyrir því hversu margþættar þær afleiðingar eru. Væri fróðlegt, og nauðsynlegt reyndar, að taka saman glöggt yfirlit yfir þær og jafnframt það fórnfúsa sjálfboðaliðastarf sem unnið er til bjargar. Það bætist við þá opinberu starfsemi sem unnin er m.a. í þeim fjölda á sjúkra- eða meðferðarstofnunum sem ég nefndi áðan. En ef dregin væri upp nægilega skýr mynd af þessum raunveruleika, þó erfitt sé sjálfsagt að koma honum fyrir í samþjöppuðu formi, þá væri ótrúlegt að margir hefðu kjark til að halda því fram að það væri bara gróði fyrir þjóðfélagið að auka áfengisneysluna. Þegar bent er á hinar geigvænlegu afleiðingar sem blasa við í þjóðfélaginu, svo sem vaxandi ofbeldi, margvísleg slys með limlestingum á öllum stigum og jafnvel dauðsföllum, upplausn heimila, sundruð hjónabönd þar sem afleiðingarnar bitna þyngst á börnum, þá segja flestir: Auðvitað viljum við gera allt sem við getum til þess að draga úr þessum voða, en því miður varir það hjá of mörgum aðeins þangað til kemur að því sem mestu máli skiptir, þ.e. að sýna þann vilja sinn í verki. Það hljóta allir að viðurkenna að börnin ráða því ekki í hvaða heim þau eru fædd eða alin upp á bernsku- og unglingsárum. Að sjálfsögðu eru það foreldrarnir sem skapa hið nánasta umhverfi barnsins og unglingsins. Því miður virðist það vera mikill meiri hluti foreldra sem telur það allt of mikla fórn fyrir börnin sín að sýna þeim í verki að þeir telji áfengisneyslu til tjóns með því að neyta þess ekki. En reyndar er það ekki einhlítt að foreldrar geri slíkt. Það kom m.a. fram hjá ungum manni sem kom fyrir skömmu á fund fjárln. og lýsti þar þrautagöngu sinni vegna áfengisneyslu í fáum orðum. Foreldrar hans neyttu ekki áfengis en samt sökk hann svo djúpt af neyslu vímuefna að hann var á barmi örvæntingar. Hann sagðist auðvitað hafa byrjað á áfengi en síðan tóku önnur vímuefni við líka og allar tilraunir til að losna varanlega undan því oki urðu árangurslausar þangað til trúin kom honum til hjálpar. Í þessu sambandi er fróðlegt að geta þess að það eru ekki aðeins fíkniefni sem fylgja í kjölfar áfengisneyslu barna og unglinga. Í könnun sem gerð var í 8.--10. bekk 49 grunnskóla í nóvember 1991 kom fram að það reykja aðeins 1% þeirra nemenda sem aldrei drekka áfengi, 7% þeirra sem örsjaldan drekka, 28% þeirra sem drekka við og við og 54% þeirra sem drekka vikulega. Þessi skýra staðreynd sýnir hvern þátt aukin drykkja barna og unglinga síðan bjórsalan hófst á í vaxandi reykingum þeirra. Að sjálfsögðu er það fleira en meðferð áfengis á heimilum sem hefur áhrif á afstöðu barna og unglinga til þess. Utan heimilis er það félagsskapurinn sem þau lenda í og er gjarnan mótaður af tíðarandanum. Það kemur m.a. fram í nýlegri könnun sem gerð var á vegum skólarannsóknarstofnunar. Og fáum blandast hugur um að dýrkun áfengisneyslu er mikil í samfélaginu. Fjölmiðlarnir ganga oft svo langt að segja að þeir séu að skemmta sér sem lenda í þeirri ógæfu að fremja voðaverk, enda er tíðarandinn gjarnan sá að það sé ekki hægt að koma saman á mannamót, hvort sem þau eru fámenn eða fjölmenn, án þess að áfengi leiki þar aðalhlutverkið. Frá upphafi til loka þarf það að vera í boði. Það munu líka allir hafa orðið varir við það að þeir sem neyta áfengis vilja að aðrir geri það einnig og oft býr líka gróðasjónarmið og hagnaðarvon að baki áróðri og sölumennsku. Það virðist ekki hafa mikil áhrif til varnaðar þó skýrt komi fram að áfengisneyslan fer ekki í manngreinarálit þegar um er að ræða hverjir verða þar undir. Við sjáum oft myndir í blöðum af frægum leikurum og öðrum listamönnum sem sagt er að hafi beðið þar lægri hlut með sundruðum hjónaböndum og margháttuðum slysum og sama gildir einnig um aðra á öllum stigum þjóðfélagsins. Það er því óhætt að fullyrða að ekkert eitt sem í mannlegu valdi stendur að hafa áhrif á veldur eins miklum þjáningum og neysla áfengis og annarra vímuefna sem í kjölfarið fylgja. En hvað er þá til ráða? Eigum við að gefast upp og segja að áfengisneyslan sé aðeins eins og hvert annað náttúrulögmál sem við getum engin áhrif haft á? Fáum eða engum mun detta í hug að með lagasetningu þýði að banna áfengisneyslu. Hins vegar getur komið fram í lagasetningu á margvíslegan hátt hvort ríkisvaldið vill að einstaklingar taki þátt í þeirri rússnesku rúllettu sem áfengisneysla tvímælalaust er þar sem allt of margir verða sárir eða falla í valinn. Á síðustu árum hefur víða risið svonefnd heilsubylgja þar sem fólk er í vaxandi mæli að hugsa um áhrif þess sem neytt er á heilsu sína. Hérlendis er líka farið að tala um að þarna gefist okkur nýir möguleikar með framleiðslu hollra afurða og möguleikar á að bjóða fólki að koma hingað til endurnæringar á lífi og sál. Það er með þessum rökum sem ég hef nú nefnt sem þáltill. um að minnka áfengisneyslu er flutt og í þeim tilgangi gert að Alþingi lýsi yfir vilja sínum til að draga með öllum tiltækum ráðum úr þeirri vá sem vímuefnin valda hvort sem það markmið næst að áfengisneyslan árið 2000 verði 25% minni en árið 1986 eins og þá var sett fram. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. heilbr.- og trn.

Hæstv. forseti. Bara rétt aðeins innskot. Ég get tekið undir það með hv. flm. að það er þarft verk að berjast gegn ofneyslu áfengis. Ég held að það hljóti að vera markmiðið fyrst og fremst og það held ég að eigi að gera með stöðugri fræðslu en ekki með fordómum. En ég var svona að glugga í greinargerðina undir ræðu frsm. og mig langar til að gleðja hann með ákveðnum upplýsingum sem ég fyrir tilviljun hafði á borði mínu. Það kemur fram í greinargerðinni þar sem rætt er um könnun sem Ása Guðmundsdóttir og dr. Tómas Helgason stóðu fyrir og rituðu síðan grein, en um það segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Það sem veldur áhyggjum er hversu mjög drykkja þeirra sem neyta áfengis hefur aukist eftir að bjórsalan var leyfð. Gagnstætt vonum jókst neysla sterkra drykkja verulega.`` Af því að ég var með þetta á borði mínu, upplýsingar um sölu á áfengi á Íslandi fyrstu níu mánuði ársins, þá get ég sagt að þetta er fullyrðing sem ekki stenst vegna þess að á fyrstu níu mánuðum og þá er maður að horfa til sterku drykkjanna, það eru drykkir sem eru yfir 22% að styrkleika, þá t.d. fer koníak og brandí niður um 5%, viskí fer niður um 0,5%, brennivín fer niður um 24,5%, vodka fer niður um 8,7%, gin fer niður um 5%, sjénever fer niður um tæp 13%, romm fer niður um rúmlega 7%. Það er því ljóst að neysla sterkra drykkja er á mikilli niðurleið og tel ég að það ætti að gleðja þá sem vilja berjast gegn of mikilli neyslu sterkra drykkja. Á hinn bóginn verður að viðurkenna að sala á áfengu öli hefur farið mjög vaxandi. Til að gæta sannmælis jókst salan í bjór á þessu sama tímabili um 28% sem er auðvitað veruleg aukning. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Mig langar einnig að spyrja um tvö önnur atriði í greinargerðinni. Á bls. 2 segir í efstu línu, með leyfi forseta: ,,Seljendur sterkra drykkja hafa síðan runnið á peningalyktina og hafið að auglýsa vöru sína sumir hverjir.`` Ég óska eftir skýringum á þessu. Ég hef orðið var við það að seljendur bjórs, sterks öls, hafi snúið á kerfið í þessum málum, en ég kannast hvorki við það að umboðsmenn sterkra drykkja né léttra heldur hafi farið þá leið, einungis umboðsmenn þeirra sem selja bjór. Síðan segir hér í lokin á bls. 3, þar sem rætt er um markvissar aðgerðir sem gætu m.a. falist í eftirfarandi. Þar segir í lið 1 að þess megi geta að í Frakklandi þar sem áfengisframleiðsla er mikilvægur atvinnuvegur er bannað að heimila veitingastöðum við hraðbrautir að selja áfengi. Þetta vil ég bara segja að er beinlínis rangt vegna þess að þetta þekki ég af eigin raun, ég hef ferðast töluvert þarna um, ekið mikið um og stoppað mikið á þessum stöðum, meira að segja gist á þessum stöðum og þetta stenst engan veginn þann veruleika sem ég hef upplifað á hraðbrautum í Frakklandi.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu tek ég undir með hv. 5. þm. Reykv. að það er gleðilegt að eitthvað dregur úr áfengisneyslu. En því miður hafa komið of margar fréttir um það að ekki muni öll áfengisneysla koma fram í skýrslum. Það var athyglisvert sem kom fram í sambandi við þá könnun, sem ég var að tala um að hefði verið gerð á neyslu unglinga, að unglingar sumir hverjir eru ekki farnir að telja áfengt öl sem áfengi. Þegar það stendur í ísskápnum við hliðina á mjólk og öðrum matvörum hættir það að verða í augum þeirra sem áfengi. Það hafði komið fram að sumir hverjir litu ekki lengur á áfenga bjórinn sem áfengi. Um auglýsingarnar vil ég aðeins segja að ég held að það fari ekki fram hjá neinum að mjög mikið birtist á prenti um áfengi. Það er æ algengara að í blöðum og tímaritum komi lýsingar á því hvaða áfengi eigi að nota og jafnvel gefnar út bækur með leiðbeiningum um það. Auðvitað eru þetta allt saman auglýsingar um áfengi þannig að það fer ekki á milli mála, hversu mikinn þátt sem umboðsmennirnir eiga í þessum útgáfum, að þetta er auðvitað allt í þeirra þágu.

Virðulegi forseti. Í greinargerðinni segir að umboðsmenn, seljendur, hafi runnið á peningalyktina varðandi auglýsingar á sterkum drykkjum. Í svari hv. þm. kemur fram að hann á við það þegar rætt er um mataruppskriftir og mælt með ákveðnu víni sem passar við tiltekinn mat, þetta við kæfu, annað við fisk og hitt við kjöt og eitthvað slíkt. Hann nefndi einnig bækur og væntanlega hefur hann þá hugann við blöð líka. Ég get engan veginn séð hvernig menn ætla að komast fyrir þessa hluti. Þetta er eðlileg fræðsla hjá fólki og það var einmitt það sem ég hóf mál mitt á hér áðan að það ætti einmitt að fræða fólk um það hvernig það á að nota áfengi. Auðvitað er ekki hægt að stöðva það að hér séu skrifaðar upplýsandi greinar t.d. um sögu ákveðinna drykkja. Þetta er bara fræðsluefni, þetta er kennt hér í t.d. í veitingaskólunum og á auðvitað ekki að vera nokkrum manni skaði að því að kynna sér slíka hluti. Ég held að á þennan hátt komumst við aldrei fram hjá því sem ég vil kalla fræðslu og hætta fordómum gegn áfengi heldur kenna fólki frekar hvernig það á að umgangast áfengi. Auðvitað er rétt hjá hv. þm. að þær tölur sem Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins gefur út um neyslu eru bara tölur um selt áfengi á Íslandi og reyndar vantar töluvert upp á það því að það vantar það sem er selt til sendiráða t.d. og til skipanna. En það er líka rétt hjá hv. þm. að inn í þessa tölu vantar stóran lið sem er auðvitað brugg og annan lið sem er smygl. Þetta tvennt eru stórir þættir og þess vegna er myndin, sem dregin er upp af neyslunni, auðvitað ekki rétt. En það er líka athyglisvert að á sölu- og neyslutölum frá ÁTVR er miðað við aldur sem er langt undir lögaldri hvað varðar áfengisneyslu. Það er auðvitað íhugunarefni hvaðan þeir fá þá slíkar tölur.

Virðulegi forseti. Ég kem hér til þess að lýsa yfir stuðningi við tillöguna eins og hún er sett fram þó að mér finnist ýmislegt í greinargerðinni orka tvímælis. Mér finnst tillgr., og það er hún sem skiptir máli, vera þess efnis að það er sjálfsagt og eðlilegt að styðja hana. Ég vil meina það að þó að e.t.v. sé hægt að sporna gegn áfengisneyslu eða minnka neysluna með því að fækka útsölustöðum eða veitingahúsum með vínveitingaleyfi sé það e.t.v. ekki rétta leiðin. Það er ekki rétta leiðin að auka boð og bönn, heldur fyrst og fremst fræðslu. Forvarnastarfið og fræðslan, 3. liðurinn sem nefndur er á bls. 3 í greinargerð finnst mér skipta langmestu máli því að áfengið sjálft er ekki endilega bölvaldur ef farið er með það á réttan hátt. Það er hins vegar með hvaða hætti við neytum áfengis og þær drykkjuvenjur sem tíðkast meðal unglinga og fullorðinna sem eru vandamálið. Fyrir skömmu heimsótti ég stofnun sem er hvorki stór né viðamikil, því miður kannski, en ég held að hún eigi eftir að vinna mjög gott og þarft verk ef Alþingi veitir stuðning til þess, það er Fræðslumiðstöð um fíkniefnavarnir sem staðsett er á Grensásvegi. Þar er unnið að því að skipuleggja forvarnastarf og fræðslu um skaðsemi vímuefna ýmiss konar. Ég kom þarna í fyrsta skipti og fannst starfsemin afar áhugaverð. Við höfum sett tiltölulega litla peninga í forvarnastarf. Mig minnir að áfengisvarnanefnd eða áfengisvarnaráð hafi fengið í kringum 20 millj. Það getur skakkað einhverjum milljónum til eða frá, en það er eitthvað nálægt því. Það segir sig sjálft að ef áfengisvarnaráð á að sinna forvarnastarfi m.a. í skólum landsins verður ekki mikið gert fyrir þessa upphæð enda hefur reynslan orðið sú að foreldrar hafa tekið höndum saman, myndað samtök eins og samtökin Vímulaus æska. Stöðvum unglingadrykkju, átakið sem þar er farið í gang, er að langstærstum hluta fjármagnað eftir öðrum leiðum en með framlögum frá ríkinu. Mér skilst að það sé þannig að t.d. við átakið Stöðvum unglingadrykkju sé einn starfsmaður og hann verði að sjá alfarið um það sjálfur að afla tekna til þess að hægt sé að greiða laun eða greiða fyrir auglýsingar eða annað sem þetta átak lætur frá sér fara. Ýmis félagasamtök eins og templarasamtökin hafa fengið einhverja smástyrki á hverju ári og auðvitað önnur æskulýðsfélög, sem hafa unnið mjög gott starf í forvarnastarfinu og í fræðslu um skaðsemi áfengis og annarra fíkniefni. Ég held að við ættum að einbeita okkur að því að setja þessa starfsemi alla á einn stað t.d. hjá Fræðslumiðstöð um fíkniefnavarnir, skipuleggja starfsemina um allt land þannig að hægt sé að afla þeirra upplýsinga sem til þarf. Þær liggja ekki fyrir og hefur reynst afar erfitt að fá að vita hvert raunverulegt ástand er. Hefur drykkja meðal unglinga aukist mjög mikið á undanförnum árum? Eru einhverjar tölur til? Eru einhverjar skýrslur til? Og þá byrjar gangan á milli stofnana til þess að fá þessar upplýsingar staðfestar og það er afar erfitt. Starfsmenn fræðslumiðstöðvar sögðu mér að það sem þeir væru að gera núna og hefðu verið að gera sl. ár væri fyrst og fremst að safna saman þeim upplýsingum sem liggja á hinum ýmsu stöðum m.a. um áfengis- og fíkniefnaneyslu unglinga. Ég tek undir tillöguna og tel hana mjög þarfa. Úr þessu verður líklega ekki hægt að afgreiða hana fyrir afgreiðslu fjárlaga en það þarf jafnframt að taka ákvörðun um að setja fjármagn í forvarnastarfið, í fræðslustarfið, því ef við byrjum strax að fræða unglingana og vinna með þeim held ég að þetta verði ekki það vandamál sem áfengið er í dag. Við höfum eytt gífurlegum fjármunum og þó ekki nærri nógu miklum í meðferðarstarfið á undanförnum árum og það sýnir okkur hve vandamálið er stórt. Til þess að koma í veg fyrir að vandamálið stækki enn meira og helst að það verði minna ættum við að leggja fyrst og fremst áherslu á að fræða unglingana og veita til þess fjármagn. Sem betur fer, og mig langar bara til að segja það hér þó að ég telji það aldeilis ekki til fyrirmyndar, ég tek það fram, af því að hv. flm. var að segja frá því að ekki mætti selja vín við hraðbrautir í Frakklandi, þá kom mér það mjög á óvart er ég var í Danmörku nú í haust og kom inn á bensínstöð að þar fór fram kynning á rauðvíni. Um leið og menn voru að taka bensín á bifreiðar sínar gátu þeir fengið að smakka rauðvín. Þá hugsaði ég einmitt að þó að við séum alltaf mjög óánægð með ástandið eins og það er hér er það ekki orðið svona slæmt og þetta er náttúrlega ekki til fyrirmyndar. En þessir siðir virðast vera uppi hjá nágrannaþjóðum okkar og alls ekki til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í kynningu hæstv. forseta þá er hér til umræðu frv. til laga um heimild til sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf. og það felur í sér að fjmrh. sé veitt heimild til þess að selja það sem eftir er af hlutabréfunum í Lyfjaverslun Íslands, þ.e. þau hlutabréf sem eru í eigu ríkisins. Ég vil aðeins í upphafi ræðu minnar rifja upp aðdraganda málsins þó að það hafi reyndar verið gert hér áður en það gerðist í meðferð málsins á síðasta þingi að ég tók þá ákvörðun að snúast gegn því að breyta Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag. Sú afstaða mín réðist fyrst og fremst af annars vegar starfsmannamálum og öllu því sem óljóst var í þeim efnum og hins vegar af skýrslu Ríkisendurskoðunar og þeirri miklu umræðu sem varð um söluna á SR-mjöli. Ég hef ekki breytt skoðun minni á þessum málum. Ég get ítrekað það enn einu sinni að ég tel að einkavæðing eigi vissan rétt á sér. Ríkisvaldið á ekki að vera í atvinnurekstri þar sem um er að ræða samkeppni við hugsanlegan fjölda fyrirtækja eða í rekstri sem ekki snertir beinlínis almannahag og aðrir geta sinnt en einstaka sinnum kann að vera nauðsynlegt að ríkisvaldið sjái til þess að samkeppni sé til staðar. Við hljótum að velta því fyrir okkur varðandi þá einkavæðingu sem hér hefur átt sér stað hvort hún hafi orðið til þess að skapa aukna samkeppni eða hvort þar sé í raun verið að færa einokunaraðstöðu til annarra. Nú er sala þessara fyrirtækja með ýmsu móti. Hér var fyrr í umræðunni nefnt dæmi um það að Jarðboranir, sem hétu Jarðboranir ríkisins á sínum tíma, væru komnar með algjöra einokunaraðstöðu á markaðnum. Þetta getur auðvitað ekki verið tilgangurinn með einkavæðingu. Einkavæðingarmarkmiðin hljóta í fyrsta lagi að vera þau að draga úr ríkisumsvifum þar sem það á við og hins vegar að bæta samkeppni á markaði og ég ætla að fara á eftir ofan í þessi einstöku dæmi sem nefnd eru í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Við hljótum að velta fyrir okkur alveg sérstaklega markmiðunum með einkavæðingu. Hvaða markmið hefur ríkisstjórnin sett sér með einkavæðingu og hafa þau markmið náð fram að ganga? Ég vil sérstaklega vitna til skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 8 þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Marka þarf ákveðna stefnu varðandi breytingar sem gera þarf á fyrirtækjum áður en þau eru seld enda ekki sjálfgefið að ríkisfyrirtæki séu að óbreyttu góð söluvara.`` Ég vil meina að þessu hafi ekki verið framfylgt og ég spyr: Hvaða markmið settu menn sér varðandi Lyfjaverslun ríkisins og hvaða markmið er hæstv. fjmrh. að setja varðandi þessa seinni sölu sem á að fara fram? Hvaða markmiðum á að ná? Hvaða stefnu er verið að marka með þessari sölu? Nú efast ég ekki um eftir reynsluna af sölunni á fyrri helmingi hlutabréfanna í eigu ríkisins að Lyfjaverslun Íslands eins og hún heitir sé nokkuð góð söluvara þó að auðvitað vakni spurningar um það hvort þarna hafi átt hlut að máli fólk sem var að ná sér í hlutabréf til þess að fá skattafslátt. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram að ég held að það væri réttara að bíða með söluna, sjá hvernig þróunin verður, sjá hvort hugsanlega megi fá meira fé fyrir hlutabréfin og sjá hvað gerist eftir áramót. Ætlar fólk að losa sig við þessi bréf? Því að auðvitað á ríkið að reyna að fá sem allra mest fyrir þessar eignir sínar. Varðandi þau atriði sem snerta þetta mál sérstaklega, Lyfjaverslun Íslands, þá er fyrsta spurningin sem vaknar sú hvort það verð, hvort það mat sem lagt hefur verið á fyrirtæki sé rétt og hvort þar hafi verið nógu vel að verki staðið. Því er haldið fram í frv. og hæstv. fjmrh. hefur haldið því fram að þar hafi verið staðið vel að verki en það er erfitt að átta sig á því þegar svona skammt líður á milli og þegar svona mikil harka er í því að selja fyrirtækið þá er erfitt að átta sig á því hver þróunin er varðandi verðið á þessum hlutabréfum. Það stendur í núgildandi lögum um Lyfjaverslun Íslands að það eigi að leggja skýrslu fyrir Alþingi varðandi birgðastöðu fyrirtækisins og það var jú eitt það mikilvægasta í tengslum við umræðuna um lyfjaverslunina hvað yrði um öryggishlutverkið sem lyfjaverslunin átti að sinna. Ég hlýt að spyrja um það hér hvernig þeim málum er nú háttað. Hafa verið gerðir samningar við fyrirtækið eða við önnur lyfjafyrirtæki varðandi þetta öryggishlutverk? Það kom fram í umræðunni fyrr í dag að slíkir samningar hefðu verið gerðir. Ég hef ekki heyrt um það og vildi gjarnan að hæstv. fjmrh. upplýsti okkur um það. Síðan er kannski ein af stóru spurningunum varðandi þessa breytingu sú hvað hefur orðið um starfsfólkið. Hvað hefur orðið um kjör starfsfólksins? Hefur starfsfólki fækkað? Hafa laun lækkað við þessa breytingu? Því var haldið fram af fulltrúum stéttarfélaga og fulltrúum starfsfólks að kjörin mundu rýrna við það að starfsfólkið yrði að ganga í önnur stéttarfélög. Við vitum að það eru málaferli í gangi á vegum BSRB út af fyrri einkavæðingarmálum og ég ítreka það hér að mér finnst rétt að staldra við og bíða eftir úrslitum í þeim málaferlum varðandi starfsfólkið áður en lengra er haldið því að sá dómur sem væntanlega mun falla gildir auðvitað alveg jafnt um starfsmenn Lyfjaverslunar Íslands eins og um starfsfólk SR-mjöls. Þetta er jú einn stóri þátturinn í þessu máli öllu saman, hvaða áhrif hefur einkavæðingin haft. Það segir á bls. 14 í skýrslu Ríkisendurskoðunar að velta þeirra 10 fyrirtækja sem ríkisstjórnin hefur þegar selt hafi numið um 4,6 milljörðum kr. síðasta árið sem þau voru í ríkiseign og að þar hafi starfað liðlega 340 manns. Mér þætti fróðlegt að vita það hversu margir starfa núna hjá þessum fyrirtækjum. Hefur það komið fram sem spáð var að þetta þýddi að það væri verið að vísa fólki út í atvinnuleysi og versnandi kjör? Það er í rauninni athyglisvert miðað við þá miklu áherslu sem núv. ríkisstjórn hefur lagt á einkavæðingu hversu illa hún hefur gengið. Ég hef margoft rifjað þá sögu upp hér, þau miklu áform sem hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin hafði í þeim efnum og vitnaði til í skýrslunni þar sem m.a. er vitnað í það í ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann taldi að það væri hægt að selja fyrirtæki fyrir allt að 2 milljarða kr. á ári. Þetta kemur fram á bls. 17 í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta. Þetta sýnir hvað þessi einkavæðingaráform voru óraunhæf enda kom það fram strax á fyrsta ári að þetta gekk ekki eftir. Það var áætlað á þessum þremur árum sem liðin eru af kjörtímabilinu að selja ríkisfyrirtæki fyrir 2,1 milljarð kr. ef tekið er mið af fjárlagafrv. en samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar hefur salan skilað ríflega 800 millj. kr. Þetta er mjög slælegur árangur og það er ýmislegt sem veldur. Það er ekki það að menn hafi endilega staðið það slælega að verki heldur hafa aðstæður ráðið þar um margt. Það er mjög athyglisvert að lesa skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem hún fer í gegnum þessa einkavæðingu lið fyrir lið en Ríkisendurskoðun er fyrst og fremst að leggja mat á hina fjárhagslegu hlið þó að reyndar sé komið inn á stöðu starfsmanna og þau vandamál sem upp hafa komið í því sambandi, t.d. varðandi lífeyrisréttindi, biðlaun, stéttarfélagsaðild og fleira, þá er það fyrst og fremst hin fjárhagslega hlið sem Ríkisendurskoðun er að leggja mat á. Þar er kannski ekki síst áhugavert að líta á hin minni dæmi sem hér eru tekin því þessi einkavæðingardæmi eru afar mismunandi stór. Langstærsta málið er salan á Síldarverksmiðjum ríkisins sem líka er jafnframt það mál sem hefur verið gagnrýnt hvað harðast, fyrst og fremst hvernig að því var staðið af hálfu ríkisstjórnarinnar og af hálfu nefndarinnar, einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar. En ég fór sérstaklega að skoða mál sem við höfum rætt töluvert mikið á hinu háa Alþingi, t.d. söluna á Menningarsjóði sem var afar umdeilt mál. Og þá vaknar spurningin: Hvað hefur orðið um þjónustuna sem þessi fyrirtæki áttu að veita? Er veitt sama þjónusta? Hafa aðrir tekið við henni eða hvernig er þeim málum háttað? Hefur þessi einkavæðing í raun og veru breytt einhverju, hefur hún einhvers staðar orðið til þess að bæta þá þjónustu sem ríkið veitti áður? Eins og ég sé t.d. Menningarsjóð, sem ég endurtek að er lítið dæmi í þessu öllu saman, þá fæ ég ekki séð að það hafi nokkur tekið við hlutverki hans. Hann veitir núna smástyrki til bókaútgáfu en á sama tíma hefur ríkisstjórnin ráðist mjög harkalega að bókaútgáfu í landinu með 14% virðisaukaskatti þannig að í rauninni er þarna um tvöfalda árás að ræða. Ég get ekki séð að þarna hafi þjónusta á nokkurn hátt verið bætt við almenning í landinu. --- Hæstv. fjmrh., ég var að velta fyrir mér því hvað orðið hafi um þá þjónustu sem ríkið veitti í gegnum sum af þessum fyrirtækjum sem það hefur selt. Ég vil nefna annað af þessum minni dæmum sem er hönnunardeild Húsnæðisstofnunar. Ég vil taka það fram að ég var algjörlega sammála því að leggja hana niður. Ég held að þar hafi verið um óeðlilegan rekstur að ræða og þess verið dæmi að menn sátu beggja vegna borðsins, voru annars vegar að hanna hús og selja sínar teikningar og hins vegar í sömu stofnun að fylgjast með framkvæmd á byggingum þeirra húsa sem þar höfðu verið hönnuð. Mér þætti forvitnilegt að fá að vita hvort eitthvað hefur í rauninni breyst. Teiknistofan var seld og starfsfólkið keypti og ég spyr: Hefur Húsnæðisstofnun eitthvað breytt starfsháttum sínum? Leitar hún til annarra arkitekta? Það væri fróðlegt að fá að vita það og þar með fylgir auðvitað sú spurning: Hefur einkavæðingin breytt einhverju í þessu efni? Við hljótum eins og ég nefndi áðan að spyrja okkur að því hver markmiðin eru og hverju einkavæðingin skilar. Það er ekki bara tilgangurinn að ná inn einhverjum peningum í ríkissjóð sem reyndar er mjög umdeilanlegt hvort hafi skilað því sem átti að skila. Það hljóta líka að vera spurningar um þjónustuna og um það hvort einkavæðingin breytir einhverju í raun og veru. Ég ætla ekki að fara djúpt í önnur dæmi vegna þess að margt af þessu tel ég hafa verið eðlilegt eins og söluna á hlutabréfunum í Gutenberg og Ferðaskrifstofu Íslands svo að dæmi séu tekin. En því er ekki að leyna að það kemur fram býsna hörð gagnrýni af hálfu Ríkisendurskoðunar á það hvernig staðið hefur verið að málum og ekki bara varðandi SR-mjöl heldur fleiri mál. T.d. er gagnrýnt hér að sala hafi ekki verið auglýst, t.d. á Ferðaskrifstofu Íslands á sínum tíma. Það kemur víða fram og sú krafa er gerð, sem er reyndar komin inn í verklagsreglur ríkisstjórnarinnar, að ávallt beri að auglýsa sölu hlutabréfa. Það kemur líka fram að stundum hefur verið selt undir því sem átti að vera markmiðið að ná fram eins og þegar bréfin í Þróunarfélagi Íslands voru seld. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 11 segir einmitt, með leyfi forseta: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar vekur þessi sala [þ.e. sala á Þróunarfélagi Íslands] upp þá spurningu hvort stundum sé of hratt farið í sakir á sölu fyrirtækja í eigu ríkisins. Í sumum tilfellum kann að vera skynsamlegra að bíða með sölu í þeirri von að hærra verð kunni að bjóðast síðar.`` Þetta er einmitt spurningin sem við stöndum frammi fyrir núna varðandi Lyfjaverslun Íslands hvort ekki sé rétt að bíða og sjá hver þróunin verður. Það atriði sem fær langsamlega mesta umfjöllun og mesta gagnrýni í þessari skýrslu eins áður er auðvitað salan á SR-mjöli. Hæstv. fjmrh. eyddi nokkrum tíma í það í sinni ræðu að rifja það mál upp og þá gagnrýni sem reynt var að svara af hálfu ríkisstjórnarinnar en auðvitað er augljóst að með því að endurtaka gagnrýni sína hér er Ríkisendurskoðun að leggja áherslu á það að hún hefur ekkert tekið til baka af gagnrýni sinni á þá málsmeðferð. Ég held einmitt að það mál hafi verið til þess að herða á verklagsreglum og menn hafa eflaust gætt því betur eftir það. En það er ekki síst það mál og bæði það hvernig staðið var að verðmati á fyrirtækin og svo sölunni sem veldur auðvitað mikilli tortryggni gagnvart þessum einkavæðingaráformum. Það er kannski ekki ýkja mikið meira um þetta að segja. Ég vil aðeins draga það fram aftur að mér finnst mjög mikilvægt að við reynum að átta okkur á áhrifum einkavæðingarinnar og þá ekki aðeins á ríkissjóð eða rekstur ríkisins því að í sjálfu sér hefur salan á þessum tíu fyrirtækjum haft afar lítil áhrif á rekstur ríkisins. Það eru kannski helst Ríkisskip sem voru rekin með miklu tapi sem munar eitthvað um en þar á móti kemur auðvitað sú spurning sem ég hef nokkrum sinnum nefnt hér í ræðu minni hvað orðið hefur um þjónustuna, hvort þjónustan sérstaklega við landsbyggðina hefur ekki versnað í kjölfar þessarar sölu. Mér hefur nú heyrst landsbyggðarþingmenn halda því fram hér. Síðan er það sú hlið sem snýr að starfsfólkinu. Ég held að við hljótum að verða að átta okkur á því hvaða áhrif einkavæðingin hefur haft og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort hann hafi séð einhverjar tölur eða hvort hann hafi látið gera úttekt á því hver starfsmannaþróun hefur orðið hjá þeim fyrirtækjum, sem hafa verið seld, því að það hlýtur að vera nauðsynlegt að fá slíkar upplýsingar til þess að hægt sé að leggja mat á einkavæðinguna. Ég er ekki búin að lesa skýrslu Ríkisendurskoðunar frá orði til orðs en ég hef farið nokkuð í gegnum hana og ég hef hvergi rekist á þessar upplýsingar. Það hefur ekki verið kannað hvað gerst hefur í fyrirtækjunum eftir að þau voru seld sem hlýtur auðvitað að vera stór spurning í þessu öllu saman. Varðandi sjálft frv. vil ég aðeins segja að mér finnst vera farið hér allt of hratt í þessa sölu og ég er ekki hissa á því að framsóknarmenn sem ákváðu í vor að styðja frv. eftir að samkomulag hafði náðst um það einmitt að deila sölunni með þessum hætti, þ.e. selja fyrst helminginn og bíða síðan átekta og koma til Alþingis og leita heimildar. Ég held að ekki hafi nokkur maður búist við því að það yrði farið svona hratt. Menn yrðu hreinlega að átta sig betur á stöðunni og vega það og meta hvenær væri hægt að fá sem mest fé fyrir þessar eignir. Hér er auðvitað um eignir almennings að ræða sem ber að fara með af fyllstu gát. Ég legg því til að hæstv. fjmrh. hægi nú á sér. Ég skil það auðvitað vel að hann vilji fá peninga í ríkiskassann. Ekki er staðan góð, en hér er um verðmætar eignir að ræða. Hér er um mikilvægt fyrirtæki að ræða og þessi mál snúa auðvitað bæði að starfsfólki og almenningi og ég ítreka þá spurningu mína hvað gert hefur verið vegna öryggishlutverks þessa fyrirtækis.

Virðulegi forseti. Ég mun geyma flest atriði þar til síðar en það er eitt sem ég kýs að koma með í umræðuna nú þegar og það snertir það öryggi sem hv. þm. ræddi um og samninga milli fjmrn. og Lyfjaverslunar Íslands. Sá samningur var gerður 21. október á grundvelli laganna og liggur fyrir og hann tryggir að það liggi ætíð fyrir þriggja mánaða birgðir af sérstökum lyfjum sem tiltekin eru. Í öðru lagi skuldbindur Lyfjaverslunin sig til að haga framleiðslugetu fyrirtækisins þannig að unnt sé að starfrækja verksmiðjuna á vöktum allan sólarhringinn komi til neyðarástands. Í þriðja lagi er hægt að starfrækja bakvaktakerfið vegna almannavarna og í fjórða lagi tekur Lyfjaverslunin þátt í neyðaræfingum. Fyrir þetta borgar ríkið 2,9 millj. kr. á ári og samningurinn er uppsegjanlegur með eins árs fyrirvara af beggja hálfu. Undir samninginn rituðu fulltrúar Lyfjaverslunar Íslands, fulltrúar fjmrn. og vottar voru fulltrúar Almannavarna annars vegar og heilbr.- og trmrn. hins vegar. Ég tel því að þetta sé í mjög góðum farvegi og ég skal ganga eftir því að samningurinn verði sendur nefndinni þegar málið verður tekið fyrir þar.

Hæstv. forseti. Það er sannarlega ýmislegt sem ég tel að þurfi að taka til umræðu í tengslum við það frv. sem er nú til umræðu um heimild til sölu á hlutabréfum ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf. Ég vil fyrst segja það almennt að ég tel að það sem menn verði að huga að og horfa til þegar ríkisfyrirtæki eru seld eða fyrirtæki í eigu opinberra aðila sé að menn hafi skýra markmiðssetningu í því efni og það sé alveg ljóst hvert stjórnvöld stefna, hvað þau ætla sér þegar fyrirtækin eru seld ef menn telja á annað borð að það sé skynsamlegt að gera það. Við framsóknarmenn höfum fjallað og ályktað um það sem oft hefur verið kallað einkavæðing. Við gerðum það á flokksþingi okkar og þar mótmæltum við m.a. þessum fljótfærnislegu ákvörðunum ríkisstjórnarinnar sem hafa einkennt að verulegu leyti málsmeðferð hennar, hæstv. ríkisstjórnar, við einkavæðingu á þessu kjörtímabili. Hins vegar teljum við að einkavæðing geti verið réttlætanleg og geti átt sér stað sé markmiðssetningin skýr og séu aðstæður þannig í þjóðfélaginu að þær leyfi að ríkisfyrirtæki séu seld. Eitt af því sem við teljum að þurfi sérstaklega að hafa í huga í því sambandi þegar gengið er til slíkrar einkavæðingar er að hagsmuna þjóðarheildarinnar sé gætt sérstaklega og þess sé einnig gætt að allir aðilar njóti sambærilegrar þjónustu. Mig langar í sambandi við það að nefna sérstaklega það sem ríkisstjórnin hóf sína einkavæðingu á, ef hægt er að kalla einkavæðingu, að leggja niður Skipaútgerð ríkisins og hæstv. fjmrh. hældi sér nokkuð af hér áðan og taldi það hafa gefist vel. Náttúrlega er fyrst til að taka í því sambandi að við sölu á þeim eignum sem urðu eftir á rústum þess fyrirtækis þegar búið var að leggja það niður stóðu eignirnar ekki einu sinni fyrir skuldbindingunum og þeim skuldum sem á þessum eignum hvíldu sem ríkið þurfti að fá inn í kassann við þá einkavæðingu. Auk þess sýnist mér samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar að út af standi um 90 millj. kr. Í öðru lagi ræddi hæstv. fjmrh. um það hér áðan þegar hann mælti fyrir frv. í upphafi að það væri gríðarlegur sparnaður af hálfu ríkisins að losna við þann kostnað sem ríkið hefði auðvitað haft af rekstri skipaútgerðarinnar á ári hverju eða greitt með þeirri starfsemi. Þá má auðvitað segja það eins og með svo margt annað í opinberum rekstri að hægt er að spara með því að leggja niður þjónustu. Auðvitað er hægt að spara í skólum með því að loka þeim. Það er hægt að spara á sjúkrahúsum með því að loka eða hætta þjónustunni. Gott dæmi er um það núna í sambandi við sparnaðaraðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í sjúkrahúsamálunum þar sem menn hæla sér af því að það náist líklega að reka St. Jósefsspítalann í Hafnarfirði með halla upp á 6--7 millj. í staðinn fyrir 17 eða 20 eða jafnvel 30 sem áætlað var í ársbyrjun. Og hvernig er það gert? Það er með því að hætta starfseminni, með því að banna læknum að vinna. Það er auðvitað ákaflega einfalt að hagræða og spara í opinberum rekstri með því móti. Þetta dæmi er raunhæft varðandi sjúkrahúsin og liggja fyrir skjalfestar upplýsingar um það hjá fjárln. að þannig hafi sparnaðurinn t.d. náðst í sjúkrahúsinu í Hafnarfirði að draga úr þjónustunni. Aftur að Skipaútgerðinni. Þar er náttúrlega alveg ljóst að þjónusta hefur gerbreyst og þjónusta hefur minnkað við þá landshluta sem áður nutu þjónustu Skipaútgerðarinnar. Mig langar aðeins að nefna sem dæmi um það að á norðausturhorninu þar sem Skipaútgerðin veitti nokkrum smærri stöðum mjög góða þjónustu hefur þjónustan flust til. Hún hefur flust af sjónum á vegina. Þar er nú mikill þungaakstur stórra vöruflutningabíla sem flytja vörur til og frá útflutningshöfnunum. Það þýðir náttúrlega að vegirnir eru að eyðileggjast. Þá hefði kannski verið rétt að nota eitthvað af þessum sparnaði sem hæstv. fjmrh. er að hæla sér af til þess að laga svolítið vegakerfið svo að það geti tekið við þessari þjónustu. En það er ekki heldur svo. Við erum í þeirri klípu að við stöndum frammi fyrir gífurlegum kröfum um uppbyggingu þjóðvegakerfisins. Sparnaðurinn er því ekki alveg einsýnn ef það þýðir að þjónusta er verri á einhvern annan hátt eða dregið er úr henni og þá ekki heldur mætt þeim nýju vinnubrögðum sem á að nota í staðinn fyrir þá þjónustu sem áður var veitt. Ég tel að þetta sé það sem við þurfum að huga fyrst að þegar gengið er til einkavæðingarinnar eða að því að selja opinberar stofnanir, að fyrir þeim sjónarmiðum sem ríkið hefur tekið að sér og verið að þjóna með rekstri þessara stofnana áður sé sæmilega vel séð áfram. Við þurfum líka að gæta að því að nægjanleg og eðlileg samkeppni sé fyrir hendi á hinum frjálsa markaði. Það hafa svo sem vaknað spurningar varðandi sölu á því fyrirtæki sem hér er til umræðu um hvernig séð yrði fyrir þjónustunni og samkeppninni og hvort það yrði tryggt að Lyfjaverslun ríkisins færi ekki í hendur þeirra aðila, einstaklinga eða fyrirtækja, sem hafa verið samkeppnisaðilarnir á markaðinum áður. Í þriðja lagi höfum við framsóknarmenn lagt áherslu á það í okkar ályktunum að starfsfólkinu séu gefnir möguleikar á því að gerast eignaraðilar að þeim fyrirtækjum sem ríkið er að selja eða losa sig við og í fjórða lagi að markaðsaðstæður séu þannig að eðlilegt verð fáist fyrir eignirnar og sem minnst röskun verði á annarri atvinnuuppbyggingu. Það er kannski stóra spurningin núna. Eru í þjóðfélaginu í dag, eins og við vitum að ástandið hefur verið á undanförnum árum, markaðsaðstæður og aðstæður einstaklinga og almennings til þess að gerast eignaraðilar að slíkum fyrirtækjum réttar eða eru þær fyrir hendi eins og þær skyldu bestar vera? Ég leyfi mér að efast um að svo sé og ég leyfi mér að óttast það líka að þeir aðilar sem geta keypt ríkisfyrirtæki, ég tala nú ekki um þegar kaupverðið er farið að skipta mörg hundruðum millj. kr., sé ekki almenningurinn, séu ekki starfsmennirnnir, séu ekki einstaklingarnir í þessu þjóðfélagi heldur tiltölulega fámennur hópur sterkra fyrirtækja eða fjársterkra einstaklinga. Í því felst einkavæðingin sem við stjórnarandstæðingar höfum stundum leyft okkur að kalla einkavinavæðingu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta eru dæmi um nokkur atriði sem ég tel að þurfi að vera undirstöðuatriðin og lögð til grundvallar þegar rætt er um einkavæðingu eða sölu ríkisfyrirtækja. Ef lesið er og gluggað í hvítbók hæstv. ríkisstjórnar, stefnuyfirlýsingu hennar, þá eru markmiðin sem ríkisstjórnin setti sér í upphafi fyrst og fremst að bæta afkomu ríkissjóðs og bæta skuldastöðuna, draga úr skuldunum. Kannski hefur það tekist að einhverju leyti með sölu á Ríkisskipum þó að það dygði samt ekki til þess að losna við allar skuldirnar og ríkið stæði uppi með halla í því uppgjöri þegar öllu var til skila haldið. Það eitt að bæta afkomuna er náttúrlega ekki merkilegt markmið ef það er gert á þann hátt sem ég var að lýsa áðan að fyrst og fremst er dregið úr þjónustu en ekki þá séð fyrir því að þjóðfélagsþegnarnir búi við sambærileg skilyrði eftir sem og áður og að hagsmunum þjóðarheildar sé gætt. Síðan virðist það koma inn í forsendur hæstv. ríkisstjórnar þegar haldið er áfram að vinna við þessa sölu ríkisfyrirtækjanna að það sé meginmarkmiðið að ríkið dragi sig út úr atvinnurekstri og það beri að dreifa eignaraðildinni eða koma fleiri aðilum að þessum fyrirtækjum. Það kann að vera gott markmið líka út af fyrir sig ef gætt er heildarsjónarmiðanna. En það er ekki endilega sjálfgefið og nauðsynlegt að ríkið eigi að draga sig út úr atvinnurekstri, það sé prinsippið ef ekki eru önnur sjónarmið höfð í heiðri sem ég hef drepið á hér á undan. Ríkisstjórnin og sú nefnd sem unnið hefur að einkavæðingunni setti sér verklagsreglur og í þeim er út af fyrir sig ýmislegt gott að finna. Þar eru ákveðin markmið sett fram og heitið ákveðnum vinnubrögðum til þess að fylgja við sölu fyrirtækjanna en spurningin er hins vegar sú: Hefur þessum verklagsreglum verið fylgt og hvenær voru þær settar? Ætli það hafi ekki verið búið þá þegar að selja æðimörg af þeim fyrirtækjum sem nú þegar hafa verið seld þegar verklagsreglurnar voru settar og samþykktar í ríkisstjórninni 12. okt. 1993? Það er ekki fyrr en þá sem hæstv. ríkisstjórn staðfestir þessar reglur sem eiga að vera viðmiðið og eru m.a. eitt af því sem Ríkisendurskoðun gagnrýndi í sinni skýrslu og öðrum skýrslum sem Ríkisendurskoðun hefur frá sér sent um sölu einstakra fyrirtækja, að verklagsreglurnar hafi ekki verið skýrar og kannski ekki alltaf farið nægjanlega vel eftir þeim. Síðan má einnig nefna að það virðist svo sem á stundum sé hrapað nokkuð skyndilega að því að selja fyrirtækin og þá ráði meira einhverjar dagsetningar en það markmið að fá út úr fyrirtækinu það mesta fé og þá bestu skilmála sem ríkið ætti að sætta sig við. Okkur virðist að hægt sé að finna ýmis dæmi þess, ekki kannski síst söluna á SR-mjöli hf. Þá hafi dagsetningar, t.d. áramótadagsetningar, skipt máli til þess að geta staðið við einhver stefnumið ríkisstjórnarinnar um að geta sagt að svo og svo mikið hafi náðst að einkavæða á viðkomandi ári og sé þá fyrst og fremst selt sölunnar vegna en ekki með það að í huga að gæta sem ýtrast hagsmuna ríkissjóðs og þá auðvitað hagsmuna skattgreiðendanna og almennings í landinu. Það er að sjálfsögðu óásættanlegt að standa þannig að málunum. Nú virðist því miður einu sinni enn eiga að hrapa að sölu. Nú er uppi eitthvert ógurlegt kapphlaup um að það sé lífsspursmál að selja, helst fyrir áramót, það sem óselt er af hlutabréfum ríkisins í Lyfjaverslun Íslands hf. Langar mig þá aðeins að koma nánar að því frv. sem hér er til umræðu. Ég hefði, virðulegi forseti, gjarnan viljað að hæstv. fjmrh. gæfi sér tíma til þess að fylgjast með þessum umræðum þó að ég viti að hann hefur sjálfsagt í mörgu að snúast, en ef honum er svo mikið kappsmál eins og virðist vera og hæstv. ríkisstjórn að losna við þetta fyrirtæki og selja þau hlutabréf sem ríkissjóður á eftir í Lyfjaversluninni, þá finnst mér að hann ætti að sýna þeim hv. þm. sem eru að ræða þessi mál og hafa skoðanir á þeim og hafa kannski athugasemdir fram að færa við það hvernig að málum er staðið þann heiður að hlýða á mál okkar. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að ráðherra komi skjótlega í salinn aftur. Ég sé reyndar að hann er hér í hliðarherbergi. Ég ætla þá aðeins að ræða um þetta frv. nánar og efnisatriði þess. Hér er því t.d. haldið fram og fullyrt í greinargerð að gengi hlutabréfanna væri 1,34, það var sú viðmiðun sem hlutabréfin skyldu seld á. Ef tekið er tillit til þess hvernig salan fór fram og hvernig skilmála ríkið veitti þeim sem voru að kaupa, þá skilst mér að segja megi að gengið sé nær því að vera 1,20 en ekki 1,34 því að um það bil 90% þeirra sem keyptu þau hlutabréf sem boðin voru til kaups fengu þau á skilmálum þar verulegur hluti kaupverðsins var lánaður á vaxtalausum lánum sem hlýtur að þýða að þetta gengi hlutabréfanna, sem var þó gert ráð fyrir í verðmætamati Kaupþings, skilar sér ekki. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh. um það hvort hann telji að þeir einstaklingar sem eru að leggja fjármuni í kaup á Lyfjaverslun ríkisins séu endilega með það að markmiði að efla og styrkja atvinnulífið og að þetta sé gert af áhuga fólksins til að taka þátt í atvinnurekstri og hvort nauðsynlegt sé að hvetja svo til sölu á hlutabréfum í fyrirtæki sem menn telja kannski að geti haft nokkra hagnaðarvon í för með sér að ástæða sé til þess að gefa þeim einstaklingum sem þarna eru að kaupa kost á skilmálum af því tagi sem þarna var boðið upp á. Ég leyfi mér að efast um að það sé almennt ásættanlegt að lána kaupverð hlutabréfa með þessum hætti til tveggja ára án vaxta. Það á alveg eins við um söluna á SR-mjöli sem mér skilst að hafi verið hliðstæð. Þar var, ef ég man rétt, einnig meginhlutinn af söluandvirðinu lánaður til allt að tveggja ára vaxtalaust og hæstv. fjmrh. leiðréttir mig þá ef það er rangt munað hjá mér að þannig hafi verið að því máli staðið. Síðan aðeins nánar um málsmeðferðina þegar verið var að fjalla um breytinguna á Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag og afstöðu okkar framsóknarmanna til þess máls. Ég lýst því yfir við 1. umr. um málið að út af fyrir sig værum við tilbúnir til þess að taka þátt í þessari umræðu og vinna að því að fyrirtækið yrði gert að hlutafélagi ef tilteknum ákveðnum skilyrðum yrði fullnægt. Við yrðum fullvissaðir um að staðið yrði við þann öryggisþátt, sem hæstv. fjmrh. var reyndar að lýsa áðan, að gert yrði samkomulag um það við þetta fyrirtæki hvernig það gegndi sínum skyldum og uppfyllti þær kröfur sem við höfðum áður gert til þess og það héldi áfram að vera þátttakandi í því að tryggja t.d. lyfjaafgreiðslu á tímum þegar Almannavarnir þyrftu að grípa inn í og það gegndi áfram sínu mikilvæga hlutverki á því sviði. Einnig að þetta fyrirtæki næði ekki einokunaraðstöðu gagnvart t.d. sjúkrahúsunum í landinu varðandi framleiðslu á lyfjum sem það framleiddi eitt og ekki önnur fyrirtæki. Síðar kom svo upp reyndar hugmynd um að hugsanlega mætti breyta starfsemi Lyfjaverslunarinnar þannig að það væri aðeins hluti af henni seldur eða lagður niður, þ.e. sá þátturinn sem var beinlínis í samkeppni við aðra aðila á lyfjamarkaðinum. Það varð hins vegar ekki niðurstaðan heldur var ákveðið að breyta fyrirtækinu í hlutafélag eins og menn þekkja og raun ber vitni og lögin um það samþykkt með ákveðnum skilyrðum sem við framsóknarmenn töldum vera grunn að því að við gætum stutt söluna. Það var m.a. að ekki yrði seldur nema helmingur hlutafjárins öðruvísi en leita samþykkis Alþingis fyrir sölunni að nýju. Einnig var ákvæði til bráðabirgða í lögunum sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra skal leggja fyrir Alþingi skýrslu um hvernig birgðahaldi fyrir Almannavarnir ríkisins, sem Lyfjaverslun ríkisins annaðist, verði háttað eftir stofnun hlutafélagsins skv. 1. gr. þannig að fullnægjandi öryggissjónarmiða sé gætt.`` Hæstv. ráðherra gerði reyndar grein fyrir því hér áðan að það hefði þegar verið gerður samningur við fyrirtækið nýlega, núna í októbermánuði sl., en þinginu ekki enn verið gerð grein fyrir því og hefði það þó verið eðlilegt, en vonandi verður úr því bætt og þá komi skýrt fram hvað þar var á ferðinni og hvort Alþingi eða þeir sem studdu frv. með þessum skilyrðum telji að fullnægjandi sé frá því gengið. Reyndar var það nú svo að sumum þingmönnum sem tóku til máls um þetta mál í vor fannst að þó að frv. hefði e.t.v. skánað aðeins í meðferðinni þá væri svo sem ekkert tryggt um framhaldið og gæti verið að fljótlega yrði ráðist í það að selja afganginn af fyrirtækinu eða seinni helming hlutafjárins. Hv. þm. Páll Pétursson lét m.a. þau orð falla í umræðum í vor að ekki væri ólíklegt að því yrði lætt inn í 6. gr. fjárlaga kannski þegar um næstu jól og virðist hv. þm. hafa tekist að spá nokkuð um framtíðina hvað það varðaði að hæstv. fjmrh. hugsaði sér að gera aðra herferð að málinu. En það var alveg örugglega ekki skilningur okkar sem að þessu máli stóðum og leyfi ég mér að vitna m.a. til ræðu hv. 1. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, sem hann flutti við 2. umr. um frv. í vor þar sem hann sagði, með leyfi forseta: ,,Gengið var til móts við þær skoðanir að ekki væri rétt að selja meira en helming hlutabréfa í fyrirtækinu og að frekari sala væri háð samþykki Alþingis. Ég vil taka það skýrt fram að ég skil það svo og vildi gjarnan heyra útskýringar hæstv. fjmrh. í því sambandi að engin frekari áform séu um það á þessu stigi að leita eftir heimildum Alþingis til frekari sölu.`` Síðar í ræðu sinni nefndi hann að rætt hefði verið um að við mundum sjá til um nokkurn tíma hvernig til tækist og hvernig hinu nýja félagi mundi vegna eftir sölu þess hluta hlutafjárins sem heimilað var samkvæmt gildandi lögum og reynsla yrði fengin á starfsemina áður en lengra yrði gengið. Með þessu frv. sem hér er flutt teljum við að nokkuð hafi verið gengið á svig við þessi viðhorf og þetta sjónarmið sem kom skýrt fram hjá ýmsum þingmönnum í umræðunni í fyrra og m.a. í þessari ræðu sem ég var að vitna til. Við hljótum því að verða að lýsa því yfir hér og nú að við urðum fyrir miklum vonbrigðum með það hvernig hæstv. fjmrh. hugsar sér að standa að málinu núna og getum ekki lýst yfir stuðningi við þessa málsmeðferð eins og hún er sett fram í ljósi þess sem við sögðum í fyrra og vonuðumst til að staðið yrði við af hálfu hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórnar. Virðulegur forseti. Mig langar þá að fara örfáum orðum um skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins sem ég er reyndar aðeins búinn að nefna áður í ræðu minni og hefur verið nefnt af nokkuð mörgum hv. þm. sem tekið hafa til máls á undan mér. Var boðað af okkar hálfu að við mundum gjarnan vilja að þau mál yrðu rædd einnig í tengslum við þetta frv. Ég verð að segja að ég get ekki alveg verið sammála hæstv. fjmrh. um að skýrsla þessi sé fyrst og fremst stimpill á það hversu vel hafi tekist til við einkavæðingu hæstv. ríkisstjórnar þó svo að kannski sé ekki sagt að allt sé ómögulegt og allt hafi gengið miður hvað það varðaði en vissulega er hér að finna ýmsar athugasemdir við framkvæmd málsins og við framkvæmd á sölu einstakra fyrirtækja. Ég hef þegar farið nokkrum orðum um söluna á Ríkisskipum, það var nú reyndar ekki sala á fyrirtækinu sem slíku heldur reyndar sala á eignum þess fyrirtækis eftir að rekstur þess hafði verið lagður niður og langar að nefna nokkur önnur dæmi hér sem eru dregin fram þar sem ég tel að ekki hafi verið staðið að málinu eins og æskilegt hefði verið og í samræmi við þær verklagsreglur sem ríkisstjórnin samþykkti þó seint væri eða í október 1993. Þar má t.d. nefna Þróunarfélag Íslands. Það er getið um að þar var alls ekki náð þeim hugmyndum um verðlagningu fyrirtækisins sem menn höfðu ímyndað sér og meira að segja framkvæmdanefndin sjálf hugsaði sér að verð gæti verið á bilinu 135--140 millj. kr., fyrirtækið er metið á 150--165 millj. en söluverðið ekki nema 130 millj. Það má kannski segja að þetta sé bitamunur en ekki fjár, hér sé ekki um stórar upphæðir að ræða sem ber í milli en þó er í verklagsreglunum talað um það varðandi söluna að meta skuli hvert tilboð og hafna þeim tilboðum sem ekki eru talin fullnægjandi og hlýtur það að verða að skoðast í hvert skipti hvort eignaraðilarnir þá og ríkisstjórnin sem fer með það umboð geti sætt sig við það og geti réttlætt það fyrir þjóðfélagsþegnunum, fyrir eigendum þessara fyrirtækja, að þau séu seld á því verði sem um er að ræða hverju sinni. Mig langar einnig að fara örfáum orðum um fyrirtækið Íslenska endurtryggingu hf. sem Ríkisendurskoðun gerir nokkrar athugasemdir við hvernig staðið var að málsmeðferð þar. Ég vil láta það koma hér skýrt fram að þegar frv. um að breyta Íslenskri endurtryggingu í hlutafélag var til umræðu á hv. þingi þá gerði ég grein fyrir því að ég gæti fylgt þeirri stefnu að gera fyrirtækið að hlutafélagi og þá þar með að gera það markaðshæft. Ég lýsti því einnig yfir að ég hefði fylgst með málinu í gegnum stjórnarmenn í því fyrirtæki. Hitt vil ég láta koma skýrt fram að í þeirri umræðu var engin umræða uppi um sölu þess fyrirtækis eða að fyrirtækið hefði þá þegar verið selt og kemur það skýrt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég hef ekki sjálfur farið yfir þau gögn eða lesið mér til í þingtíðindum en það kemur skýrt fram að það hafi ekki verið rætt um það þegar verið var að samþykkja lögin í aprílmánuði 1993 að sölusamningur hafi þá þegar verið gerður, að vísu með fyrirvara um það að lögin yrðu staðfest. Ég hef í dag aflað mér upplýsinga úr gögnum heilbr.- og trn. um það mál. Þar kemur ekki heldur fram að það hafi nokkurn tímann komið fram í nefndarstarfinu að búið væri að selja fyrirtækið, með þó þessum fyrirvörum, áður en lögin voru samþykkt. Í umsögnum sem nefndinni bárust um málið sem flestar voru jákvæðar og tóku undir að það væri eðlilegt að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag er hvergi nokkurs staðar minnst á það að búið sé að selja fyrirtækið og eru þó þessar umsagnir allar skrifaðar í mars og apríl 1993 en fyrirtækið var selt í desember 1992. Svoleiðis að þó að hér í umræðunni hafi verið lýst fylgi við þá skoðun og þá stefnu að gera þetta að hlutafélagi og þá síðar trúlega að selja það á markaði, þá var það hvergi komið fram að það kynni að vera uppi álitamál um það hvernig að sölunni var staðið og ágreiningur um verð eða a.m.k. uppi mikið álitamál um það verð sem fyrir þetta fyrirtæki fékkst. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti, og eyða í örfáum mínútum vegna þess að ég tók þátt í þeirri umræðu og lýsti stuðningi við að fyrirtækið yrði gert að hlutafélagi og er það út af fyrir sig alveg í samræmi við það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að við framsóknarmenn höfum í ýmsum tilvikum fylgt því að ríkisstofnanir væru seldar. Við teljum að það sé ekki aðalmálið heldur það hvernig staðið er að slíkri sölu og þeirri tímasetningu sem valin er til þess að selja ríkisfyrirtækin. Þá má auðvitað einnig fara nokkrum orðum um söluna á SR-mjöli þó það sé e.t.v. að bera í bakkafullan lækinn því svo oft áður hefur verið rætt um það ágæta fyrirtæki í þingsölum. Mig langar þó að bæta við þá umræðu aðeins því að eftir að dómur féll í málinu fór Ríkisendurskoðun yfir dóminn og bar hann saman við þær athugasemdir sem Ríkisendurskoðun hafði á sínum tíma látið frá sér fara og fengið alvarlegar ákúrur fyrir hjá hæstv. fjmrh. sem, m.a. í umræðum á Alþingi, lýsti því yfir að hann hefði áhyggjur af trúverðugleika stofnunarinnar og teldi jafnvel að stofnunin hefði með þeirri skýrslu skaðað sig verulega eða stórkostlega eða hvernig sem hann tók nú til orða á þeim tíma. En þá er það nú svo að æðimörgum athugasemdum Ríkisendurskoðunar er fylgt eftir og þær eru í raun staðfestar í þeim dómi sem féll um málið í Héraðsdómi Reykjavíkur vegna þessarar sölu. Ég ætla ekki á þessu stigi, virðulegur forseti, að eyða tíma í að lesa það upp en er með skjal fyrir framan mig sem Ríkisendurskoðun sendi Alþingi 6. júní 1994 og dró þar einmitt saman þær athugasemdir sem hún hafði gert við söluna og málsmeðferð og hvernig að því var staðið og bar þær saman við niðurstöður dómsins. Ég vil aðeins að lokum leyfa mér að árétta það aftur að ég held að það sé afar mikilvægt þegar við stöndum frammi fyrir svokallaðri einkavæðingu eða sölu á ríkisfyrirtækjum að þá sé þess gætt að unnið sé samkvæmt almennum sanngjörnum leikreglum og þess sé gætt, sem reyndar kemur hér fram í verklagsreglum ríkisstjórnarinnar og einkavæðingarnefndarinnar, að fyrirtækin séu ávallt auglýst, almennar aðferðir séu viðhafðar við söluaðferðina, að sölu sé ekki skilyrðislaust tekið hvernig svo sem verðið er og markmiðið sé ekki að selja eða einkavæða, markmiðið sé að gera betur en áður hafi verið gert og markmiðið sé að þjónusta betur þjóðfélagsþegnana og að við veljum réttan tíma þegar svona einkavæðingaráform eru viðhöfð. Veljum þá þann tíma þegar við teljum að aðstæður séu bestar í þjóðfélaginu. Ég leyfi mér að efast um það að það ástand hafi ríkt nú að undanförnu að fjármunum fjármagnseigenda í þjóðfélaginu hafi alltaf verið best varið með því að kaupa ríkisfyrirtækin. Þeim hefði e.t.v. verið betur varið með því að efla ýmsa aðra atvinnustarfsemi og skapa ný og fleiri atvinnufyrirtæki í landinu.

Virðulegi forseti. Það er fyrst og fremst eitt atriði sem ég vil nefna og ítreka enn á ný. Það varðar skilning á því hvenær og hvernig mátti breyta lögum til þess að ná fram heimild til sölu á helmingi hluts í Lyfjaverslun Íslands sem eftir stóð þegar búið var að selja fyrri hlutann. Í svari mínu sem hv. þm. nefndi sagði ég að á þeirri stundu sem það svar var gefið hefðu engin áform verið uppi um sölu á fyrirtækinu, hvorki fyrri partinum né síðari partinum. Ég hygg að ég hafi endurtekið þetta síðar í annarri ræðu af sama tilefni því ég hef lesið þessar umræður. Það er hins vegar rétt að hv. þm. Halldór Ásgrímsson orðaði sína hugsun en þótt hann segi það hér í ræðustól má ekki skilja það svo að ég sé bundinn af henni og það hefði orðið einhver samningur á milli okkar um það að ég hafi skuldbundið mig til þess að ríkið ætti fyrirtækið í tiltekinn tíma. Það var ekki hugmyndin. Mitt svar laut eingöngu að því að segja: Við samþykkjum að leita eftir heimild Alþingis þegar selja þarf síðari hlutann og það eru engin áform uppi um það hvernig að þeirri sölu, né fyrri hlutanum, verður staðið, enda hefði ég ekki talið það vera siðlegt að það hefði legið fyrir á þeim tíma án þess að ég segði nákvæmlega frá því. Varðandi dóm héraðsdóms vil ég eingöngu segja þetta: Í þeim dómi, sem fjallaði reyndar um sérstakt deilumál á milli tveggja aðila, er eingöngu vikið að einu atriði af átta sem gerðar voru athugasemdir við vegna skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það sem ég segi er þetta: Ég tel að Ríkisendurskoðun skuldi einkavæðingarnefndinni og sölunefndinni skýringar á ýmsu því sem fram kom í þeirri skýrslu hennar og þess vegna var ég hissa á að sjá niðurstöðuna óbreytta í þessari nýju skýrslu.

Virðulegur forseti. Út af ummælum hv. 1. þm. Austurl. hér í vor þegar frv. var afgreitt sem lög, þá er mér það ljóst að skilningur eða skoðun einhvers einstaks hv. þm. hér í ræðustól getur ekki bundið hendur hæstv. ráðherra eða hæstv. ríkisstjórnar til lengri tíma. En hér var fyrst og fremst skilningur hv. þm. á því og skýring á því af hverju hann léði þessu máli sinn stuðning og Framsfl. reyndar allur eða þingmenn hans í hv. þingi studdu frv. eins og það var endanlega afgreitt hér, en með ákveðna skoðun eða ákveðin sjónarmið að leiðarljósi. Það var það sem lá að baki hjá okkur og við teljum að það sé ekkert nú í stöðunni sem réttlæti það eða geri það að verkum að eðlilegt sé að fara fram með því offorsi sem okkur virðist hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn nú fara varðandi einkavæðingu á þessu fyrirtæki eða sölu á helmingi af hlutafé fyrirtækisins og getum þess vegna ekki veitt málinu nú þann stuðning sem við gerðum þó í vor með ákveðnum skilyrðum sem okkur finnst nú ekki vera staðið við. Varðandi síðan skýrslu Ríkisendurskoðunar þá leyfir ekki tími í örstuttu andsvari að fara yfir þau atriði sem ég var hér að nefna áðan eða tæpa á, að ég teldi að dómurinn eins og hann liggur hér fyrir hafi í raun stutt, og ég styðst þar við þetta bréf eða erindi Ríkisendurskoðunar til Alþingis, skýrslu Ríkisendurskoðunar og álitaefni sem hún setti fram í upphafi í veigamiklum atriðum.

Virðulegur forseti. Annað atriði sem ég vil gera athugasemd við í ræðu hv. þm. snertir sölu á hlut ríkisins í Íslenskri endurtryggingu. Ég trúi því að sjálfsögðu sem hv. þm. sagði um bækur hv. heilbr.- og trn. en það kemur mér mjög á óvart að ekki skyldi liggja fyrir vitneskja í nefndinni um sölu fyrirtækisins þegar um söluna höfðu farið fram blaðaskrif í desember strax og salan átti sér stað og skýrslur lágu fyrir um þetta efni. Það segir mér kannski fyrst og fremst að menn hafi ekki fylgst nægilega með því hvað var að gerast og það undrar mig reyndar stórkostlega að nefndin skuli ekki hafa spurst fyrir um það því að auðvitað var stjórnarmönnunum öllum, ráðuneytinu sem fór með málið, heilbr.- og trmrn., og einkavæðingarnefndinni og öllum sem stóðu að frv. ljóst að búið var að selja fyrirtækið rétt fyrir jól og í stóru viðtali við Morgunblaðið er þetta eitt af helstu atriðunum sem þar kemur fram að það sé búið að selja fyrirtækið og það var reyndar gert með vitneskju Ríkisendurskoðunar því formaður einkavæðingarnefndar hringdi í ríkisendurskoðanda og það er allt til skjalfest frá báðum aðilum og ræddi við hann um það hvernig hægt væri að ganga frá sölunni áður en Alþingi hefði samþykkt frv. Þess vegna kemur mér þetta mjög á óvart þó ég rengi alls ekki hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég get auðvitað svo sem ekkert fullyrt um það af því að ég á ekki og ég átti ekki sæti í hv. heilbr.- og trn. hvað þar kann að hafa verið rætt á fundum. En í þeim gögnum sem fyrir liggja hjá nefndinni og eftir nefndarstarfið er hvergi að finna neina umræðu um það að fyrirtækið hafi þá þegar verið selt. Það er ekki í umsögnunum sem ég hef allar hér fyrir framan mig og eru dagsettar, eins og ég sagði áðan, í mars og apríl 1993 þó að fyrirtækið hafi verið selt í desember 1992. Einnig staðfestir umræðan í hv. þingi það að þingmönnum hefur a.m.k. ekki verið það ofarlega í huga að búið væri að selja fyrirtækið ef það er enginn þingmaður sem tekur þátt í umræðunni þegar verið er að samþykkja frv. og gera það að lögum sem lætur það koma fram í sínu máli að fyrirtækið hafi þá þegar verið selt. Það skiptir kannski ekki öllu máli, hæstv. forseti, hvernig um þetta hefur verið fjallað í nefndinni. En það sem ég vildi draga fram í máli mínu áðan var að þó að ég hafi þá áður lýst stuðningi við það að einkavæða þetta fyrirtæki eða selja það, gera það að hlutafélagi og selja hlutaféð, þá var, a.m.k. þegar umræðan fór fram hér, það ekki í mínum huga og kom ekkert fram í umræðunni þá um verðlagninguna á fyrirtækinu eða hvernig skyldi staðið að sölunni. Það er auðvitað það sem Ríkisendurskoðun er að gagnrýna í sinni skýrslu og mér sýnist að megi taka undir ýmislegt af því sem þar kemur fram, að þar hafi kannski verið staðið að sölu með öðrum hætti en æskilegast hefði verið. Þar er um að ræða framkvæmdaatriði og alveg óskylt því sem ég hef margoft sagt áður hér í umræðunni og umræðum um hliðstæð mál, að ég geti verið fylgjandi því að selja einhver ríkisfyrirtæki.

Hæstv. forseti. Einkavæðingin er á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar og skyldi nú engan undra sem man fáein ár aftur í tímann þegar bókin Uppreisn frjálshyggjunnar kom út og margir af þeim sem eiga aðild að þessari ríkisstjórn og styðja hana skrifuðu greinar sínar í þá bók. Einkavæðingin er út af fyrir sig kannski ekki aðalátakaefni þessa máls sem hér liggur fyrir heldur finnst mér það meira vera hvernig þessi hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að þeirri einkavæðingu sem hún hefur staðið fyrir. Ég tel að þar hræði sporin mikið. Mer finnst að þessi hæstv. ríkisstjórn hafi einskis svifist í því að reyna að koma einhvers konar einkavæðingu í framkvæmd og þar hafa meðulin svo sem ekki verið valin kostgæfulega stundum. Mér sýnist að þar á bæ sé ekki t.d. haft í heiðri það sem ég tel að eigi að liggja til grundvallar því hvort það sé verið að einkavæða rekstur eða fyrirtæki, þ.e. hvort um sé að ræða starfsemi sem hafi einhvers konar einokun á markaðnum. Það getur verið með ýmsum hætti, bæði vegna fjarlægðar landsins og líka vegna smæðar markaðarins og það er það sem ég held að í mörgum tilfellum þurfi að hafa í huga þegar verið er að velta því fyrir sér hvort það eigi að einkavæða starfsemi. Ég hef ekki á móti því að rekstur af flestu tagi sé í höndum einkaaðila, en það þarf auðvitað að vera hægt að tryggja að sá rekstur sé þá rekinn í einhverju eðlilegu starfsumhverfi þar sem aðrir einstaklingar eða fyrirtæki hafa möguleika til þess að bjóða fram sína þjónustu á sambærilegum grundvelli og sá aðili sem veitir þessa þjónustu hefur. Hæstv. forseti. Þegar rætt var um Lyfjaverslun ríkisins 14. apríl á þessu ári, þá sagði ég eftirfarandi orð, með leyfi forseta, og ég sé ástæðu til þess að endurtaka þau hér: ,,Ég kem í þennan ræðustól fyrst og fremst í þeim tilgangi að láta það koma fram að ég er andvígur þessu frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins. Aðalástæðan fyrir því að ég er andvígur þessu frv. er sú að ég treysti ekki þessari ríkisstjórn fyrir húshorn með hf. upp á vasann í neinu félagi. Reynslan af einkavæðingu hæstv. ríkisstjórnar er með þeim endemum að það er ekki hægt að halda áfram nema það verði einhvers konar stefnubreyting hjá ríkisstjórninni og að það verði algerlega ljóst og klárt með hvaða hætti eigi að standa að einkavæðingu á hennar vegum.`` Ég endurtek þessi orð hér vegna þess að ég sé ekki að hæstv. ríkisstjórn hafi breytt vana sínum í þessum efnum. Og þó að hér láti hæstv. fjmrh. af þeim verklagsreglum sem einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar hefur komið sér upp og að þær eigi að tryggja að farið sé skynsamlega að við einkavæðingu fyrirtækja, þá minni ég á það að þessar verklagsreglur höfðu verið samþykktar af hæstv. ríkisstjórn þegar einkavæðing Síldarverksmiðja ríkisins fór fram. Og mig undrar það nú ekki þó að það ergi hæstv. fjmrh. að Ríkisendurskoðun skuli vera við sama heygarðshornið með gagnrýni sína á sölu á því fyrirtæki vegna þess að auðvitað braut hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar hennar þessar verklagsreglur í mörgum atriðum þegar salan á SR-mjöli fór fram. Það er ástæða til þess að rifja það upp að þegar salan á SR-mjöli hf. stóð til þá var að tillögu stjórnar SR-mjöls, þá skipaði hæstv. sjútvrh. með bréfi dags. 13. október starfshóp til að annast undirbúning og sölu á hlutabréfum í félaginu. Í skipunarbréfi til starfshópsins sagði m.a. um verkefni hans: ,,Skal hópurinn standa að undirbúningi í samræmi við tillögur stjórnar og með hliðsjón af verklagsreglum við framkvæmd einkavæðingar.`` Þarna var því skýrt komið á framfæri að það ætti að hafa þessar einkavæðingarreglur eða verklagsreglur um einkavæðingu til hliðsjónar við einkavæðingu SR-mjöls hf. En það var auðvitað ekki gert og Ríkisendurskoðun er að benda á það hér á bls. 7 í sinni skýrslu, þar segir nefnilega: ,,Ríkisendurskoðun er sammála þeim sjónarmiðum sem fram koma í verklagsreglum um framkvæmd einkavæðingar sem samþykktar voru af ríkisstjórn sl. haust. Að mati stofnunarinnar eru þessar reglur vel til þess fallnar að stuðla að vönduðum framgangsmáta þegar kemur að sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins.`` Síðan koma áherslur Ríkisendurskoðunar sem flestar fara saman við þær áherslur sem eru í verklagsreglum einkavæðingarnefndarinnar og Ríkisendurskoðun er í raun og veru að snupra hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. með því að leggja málin fyrir með þessum hætti. Ég tel að það sé einsýnt og hljóti að vera augljóst hverjum þeim manni sem hefur fylgst með sölunni á SR-mjöli hf. að þarna var ekki farið að þeim reglum sem þarna eru settar fram, enda spyr ég hæstv. fjmrh.: Er hann tilbúinn að halda því fram að það eigi að standa að einkavæðingu ríkisfyrirtækja með sama hætti og gert var þegar salan fór fram á SR-mjöli? Mér þætti vænt um að fá það hér staðfest úr því að hæstv. fjmrh. hristir höfuð sitt yfir því sem ég er hér að segja. Það væri þá a.m.k. skýrt í hugum þeirra sem hlýða á þessa umræðu að hæstv. fjmrh. telji að það hafi allt verið með felldu í sambandi við söluna á SR-mjöli hf. Ég vil aðeins fara yfir það mál vegna þess að ég tel að það sé eitt af allra stærstu málum sem hér hafa raunverulega verið til afgreiðslu á hv. Alþingi á undanförnu kjörtímabili. Þetta stóra fyrirtæki sem var búið að vera í eigu ríkisins í 63 ár var selt fyrir fáeinar krónur um síðustu áramót og með þeim eindæmum að það er ekki vafi á því að enginn einkaaðili hefði nokkurn tímann látið sér detta til hugar að selja fyrirtækið með þeim hætti sem gert var. Geti hæstv. fjmrh. komið því heim og saman hvernig staðið var að því að selja þetta fyrirtæki við verklagsreglur sem hér hafa verið til umræðu frá einkavæðingarnefndinni og ríkisstjórnin hefur lagt blessun sína yfir þá segi ég nú bara að óhætt sé að fleygja þeim verklagsreglum á haugana því þær gera þá ekki það gagn a.m.k. að tryggja Íslendingum að það sé farið með eðlilegum hætti með eigur þeirra sem seldar eru frá ríkinu. Það er hverjum manni ljóst sem hefur fylgst með stöðu fyrirtækisins SR-mjöls hf. að þar varð viðsnúningur algjör á rekstri fyrirtækisins og það var mikill hagnaður af rekstri fyrirtækisins á árinu 1993. Á fyrri hluta ársins var reksturinn í góðu jafnvægi en á síðari hluta ársins var mikill gróði af rekstri fyrirtækisins, yfir 220 millj. Fyrirtækið hafi verið rekið, eins og ég sagði áðan, í 63 ár í eigu ríkisins og hafði auðvitað gengið á ýmsu eins og gengur í sjávarútveginum en ríkið hafði aldrei lagt peninga til þessa fyrirtækis. Það hafði aldrei verið gert. Hins vegar tók hæstv. ríkisstjórn þá ákvörðun þegar hún ákvað að selja fyrirtækið að það þyrfti að leggja því til peninga svo það væri hægt að selja það. Það tel ég að hafi verið rangt mat á stöðu fyrirtækisins. En aðalatriðið að mínu viti var þó það að það var mjög heimskulegt af eigendum fyrirtækis eins og SR-mjöls hf. að fara í það að selja það einmitt á þeim tíma sem það var að byrja að skila hagnaði eins og raunin var, eftir langt erfiðleikatímabil þar sem ekki hafði mátt veiða loðnu og verð á mörkuðum hafði líka verið lágt. Hæstv. ráðherra talaði áðan um það í sambandi við umfjöllun um SR-mjöl að það væri ástæða til þess að gleðast yfir því að menn fengju skatta af fyrirtækjum sem ríkið væri búið að selja, m.a. ætti að reikna sér gróðann af því. Mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi nokkuð reynt að átta sig á því hvað hann fái mikinn skatt af rekstri SR-mjöls á næstunni. Honum hlýtur að vera kunnugt um að til þess að hann fái einhverja aura frá SR-mjöli þá þarf að vera a.m.k. 100 millj. kr. hagnaður af því fyrirtæki á hverju ári. Fyrr kemur ekki peningur í ríkissjóð frá því fyrirtæki á næstu árum. Það svo sem ærir kannski óstöðugan að fara aftur yfir þá hluti hér, þ.e. stöðu SR-mjöls þegar það var selt en ég læt mér nægja að benda á örfá atriði sem skipta máli í þeirri umræðu en það er það að fyrirtækinu voru lagðar til 520 millj. frá ríkinu. Þetta fyrirtæki var í miklum hagnaði eins og ég sagði áðan á þessum tíma og þá var hagnaður á fyrirtækinu upp undir 230 millj. á ársgrundvelli. Þegar fyrirtæki er selt um áramót þá eru raunskuldir fyrirtækisins ekki nema u.þ.b. 542 millj. Eigið fé fyrirtækisins er þá talið vera um 1.311 millj. og hafði vaxið um yfir 300 millj. á fimm mánuðum en það hafði vaxið úr 23 millj. um næstu áramót á undan í þessar 1.311 millj. sem fyrirtækið var komið í þarna um áramótin 1993. Þannig að það hljóta allir menn að sjá að þarna var á ferðinni mjög athyglisverð þróun hjá þessu fyrirtæki og það að þetta fyrirtæki skyldi eiga varasjóð um áramótin upp á 660 millj. kr. og að raunskuldir fyrirtækisins væru ekki nema rúmlega hálfur milljarður hlýtur að vera sönnun um það að þarna hafi menn farið illa með fé sem ríkið átti. Það er fleira sem bendir til þess sem ég er hér að segja. Það var nú þannig að það voru nokkrir aðilar sem höfðu áhuga á að kaupa SR-mjöl þegar það var til sölu og það voru líklega 14 aðilar sem sendu inn tilboð um það að taka þátt í að kaupa fyrirtækið. Niðurstaðan af því var að með miklum hraða var þetta afgreitt um áramótin og þeim aðilum sem höfðu áhuga á að kaupa fyrirtækið var ekki gefið tækifæri nema einum til samningagerðar. En það var slíkur hraði á afgreiðslu málsins að það þurfti greinilega að afgreiða það fyrir áramótin eins og ég sagði áðan og ríkisstjórnin hefur lagt einhvers konar ofuráherslu á að það yrði hægt að skrifa einkavæðingarreikninginn fyrir árið 1993 en ekki 1994. Það tókst hins vegar ekki vegna þess að það var af tæknilegum ástæðum ekki hægt að ganga frá málinu með fullnægjandi hætti. En hvað gerist síðan í framhaldi af þessu? Það gerist að einn af þeim sem bauð í fyrirtækið, þ.e. Andri hf., kærði meðferð málsins. Í þeirri kæru er sem sagt verið að kæra ýmislegt í meðferð þessa máls en kærunni var síðan hafnað og sá sem rekur fyrirtækið, Haraldur Haraldsson, sem höfðaði þetta mál til riftunar á kaupsamningnum vísaði þessu máli áfram í dómskerfinu en síðan var fallið frá áfrýjun málsins. --- Nú tel ég að sé ástæða fyrir hæstv. fjmrh. að hlusta á mál mitt vegna þess að mig langar til að spyrja hann álits á því hvers vegna Andri hf. féll frá málsókn á hendur ríkinu í þessu máli. Skyldi það geta verið að það hafi eitthvað tengst öðru máli sem SR-mjöl sótti á hendur Andra hf. og var fallið frá á sama tíma og dregin til baka kæra í því máli líka? Ég tel að það geti verið. Forsaga málsins er sú að Síldarverksmiðjur ríkisins tóku þátt í rekstri fyrirtækis sem hét Ísmjöl hf. Þetta fyrirtæki var samstarfsfyrirtæki um það að flytja út mjöl frá Íslandi. Andri hf. tók að sér að reka þetta fyrirtæki, Ísmjöl hf., fyrir eigendurna. Andri hf. stóð ekki við þá samninga sem höfðu verið gerir um rekstur fyrirtækisins og þess vegna hófust málaferli við Andra hf. út af þessu máli. Þegar síðan Andri hf. ákveður að taka þátt í því að byggja loðnuverksmiðju á Austfjörðum þá var hann allt í einu kominn í öðruvísi aðstöðu heldur en áður. Þá þurfti hann á friði að halda. Hann þurfti að fá að byggja verksmiðju fyrir austan til þess að fara í samkeppni við SR-mjöl hf. Og af einhverjum ástæðum varð það að samkomulagi milli þessara tveggja aðila að fella niður málshöfðanir hvor á hendur öðrum. Skyldi það geta verið að sjútvrn. ætti einhvern hlut að þessu máli? Ég spyr hæstv. fjmrh. einfaldlega vegna þess að Andri hf. hefur auðvitað þurft á að halda velvild í sjútvrn. vegna aðstöðu sinnar.

Hver á hlut að framförum á Fáskrúðsfirði, ekki stjórnarandstaðan?

Ég vil biðja hv. frammíkallanda að gera mér það ekki upp að ég sé að velta því fyrir mér hvort menn séu í stjórn eða stjórnarandstöðu þegar er verið að ræða þetta mál. Þetta mál er miklu stærra heldur en svo að ég geti verið að hugsa á þeim nótum. Ég tel að þetta sé eitthvert stærsta mál sem hefur verið á ferðinni hjá hæstv. ríkisstjórn og hefur verið rætt í Alþingi á þeim tíma sem ég hef setið á þingi. Ég tel að í þessu máli hafi mönnum skotist svo illa með meðferð fjármuna ríkisins að það sé vítavert að það skuli vera þegar upp er staðið niðurstaðan að ríkið fái sem svarar á milli 100 og 200 millj. fyrir eigur sínar í þessu stóra ríka fyrirtæki sem SR-mjöl er, það er niðurstaða sem hlýtur að vekja mikla athygli og verða til umhugsunar fyrir kjósendur þessa lands þegar þeir ganga næst að kjörborðinu. Mér finnst, hæstv. forseti, að það sé ástæða til þess að taka það fram að umræðan sem hefur farið fram á nýliðnu hausti um það hvort bera eigi fram vantraust á einstaka ráðherra hafi gert gott að því leytinu til að hún hefur a.m.k. sannfært mig um að það voru mistök bæði mín og annarra sem gagnrýndu þessa sölu á sl. vetri að leggja ekki fram vantraust á þá ráðherra og ríkisstjórnina fyrir hvernig hún stóð að þessu máli því þar tel ég að hafi verið farið verst með fjármuni ríkisins, a.m.k. af þeim málum sem ég þekki til. Eins og ég sagði áðan þá lýsti ég því yfir í fyrra við umræðuna um sölu á Lyfjaverslun ríkisins að ég treysti hæstv. ríkisstjórn ekki fyrir húshorn með hf. upp á vasann vegna þeirrar reynslu sem var af þessu máli. Ég endurtek það hér að ég tel að það sé engin ástæða til þess að gefa hæstv. ríkisstjórn leyfi til að selja afganginn af hlutabréfunum í þessu fyrirtæki. Ekki bara vegna þess að það sé ekki hægt að treysta hæstv. ríkisstjórn til að standa að þessari sölu, við vitum nokkurn veginn hvernig meiningin er að standa að henni, heldur líka vegna þess að þetta fyrirtæki hefur verið lengi í eigu ríkisins og ég sé ekki að það sé nein ástæða til þess að flýta sér um of við að selja fyrirtækið að öllu leyti. Við getum alveg beðið um svolítinn tíma og séð hvernig það reynist að reka þetta fyrirtæki sem hlutafélag og við skulum láta ríkið halda áfram að eiga það mikinn hlut í þessu fyrirtæki að það sé hægt að skipta sér af rekstri þess og taka þátt í breytingum á honum ef til þarf að koma. Nú hefur komið frá ríkisstjórninni tillaga um það að selja það sem eftir er af eigum ríkisins í Bifreiðaskoðun Íslands. Það er eitt af þessum hörmungarmálum sem staðið hefur verið að á hv. Alþingi og það er þó ekki þessi hæstv. ríkisstjórn sem byrjaði þann leik heldur var það sú ríkisstjórn sem sat þar á undan og henni skaust nú heldur betur, því miður, við undirbúning þess máls. En sú hv. ríkisstjórn sem nú situr hefur ekki bætt um betur. Ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að selja síðari hlutann af þeim hlutabréfum sem ríkið átti í þessu fyrirtæki. En hvernig er staða þess fyrirtækis? Staðan er sú að þetta fyrirtæki hefur einokunaraðstöðu á markaðinum og það eru litlar líkur, því miður, mjög litlar líkur á því að það sé að breytast. Hvað hefur það þá í för með sér? Það hefur það í för með sér að þessu fyrirtæki er sleppt lausu á neytendur, þ.e. bifreiðaeigendur í landinu með þessa einokunaraðstöðu. Spor þess fyrirtækis hræða nú þegar þrátt fyrir að ríkisstjórnin eigi að geta haft áhrif á rekstur fyrirtækisins og ákvarðanir enn þá en það hefur ekki dugað til. Nú eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar að selja það sem eftir er af hlutabréfunum, og hvað mun það þýða? Mun það ekki þýða það að þetta fyrirtæki mun halda áfram að ganga þá götu sem það hefur gert, að leggja niður þjónustuna út um allt land því að það eina sem þetta fyrirtæki virðist vera að hugsa um er hvað verður mikið eftir af gróða í kössum þess. Það hefur engu máli skipt þó að mönnum hafi verið boðið upp á að aka jafnvel hundruð kílómetra til þess að geta farið með bílana sína í skoðun. Ég tel að það sé ekki rétt að selja hlut ríkisins í því fyrirtæki nú eins og ástatt er öðruvísi en það sé þá séð til þess að með einhverjum hætti verði hafin samkeppni við þetta fyrirtæki eða þá að þessu fyrirtæki verði gert með einhverjum hætti að veita eðlilega þjónustu. Hugmyndir á þessum bæ eru með ólíkindum. Það var t.d. ætlast til þess að Vestmanneyingar færu með bílana sína upp á Hellu til þess að láta skoða þá. Það hefur verið ætlast til þess að allir Snæfellingar og íbúar langleiðina vestur á firði keyrðu til þess að láta skoða bílana sína í Borgarfirði og allt annað hefur verið eftir þessu. Ég tel að það sé full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því ef menn ætla að halda áfram einkavæðingu þar sem menn taka ekki tillit til möguleika viðkomandi reksturs til þess að fá á sig einhvers konar samkeppni og ég tel að það sé full ástæða til þess að fresta því að selja hlut ríkisins í þessu fyrirtæki beinlínis af þeim ástæðum að menn hafa ekki séð hver árangurinn verður af þessari breytingu á rekstrinum og ég held að það sé full ástæða til þess vegna þeirra mála sem hafa verið uppi á undanförnum árum að fylgjast með grannt hvernig rekstur þessa fyrirtækis breytist og leyfa samkeppnisaðilunum að fá tækifæri til þess að sýna sína möguleika til að keppa við þetta fyrirtæki áður en það verður endanlega selt og ríkið hættir að eiga möguleika til þess að hafa áhrif á rekstur þess.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að láta það koma fram hér og nú í þessu andsvari mínu að það er aldeilis rangt sem látið var að liggja í ræðu hv. þm. að eitthvert samband væri á milli þess að Andri hf. hætti við að áfrýja máli sínu gagnvart ríkinu og þess að sjútvrn. eða fjmrn. hefði beðið um slíkt eða að einhver fyrirgreiðsla lægi þar að baki. Þetta er algerlega á ábyrgð og algerlega ákvörðun fyrirtækisins sjálfs. Það kann að sjálfsögðu að vera og ég kannast við það að það geta verið aðstæður á milli þessara tveggja fyrirtækja sem hafa ráðið einhverju um það, þ.e. SR-mjöls annars vegar og Andra hins vegar, en að opinberir aðilar eins og sjútvrn. eða fjmrn. blandist inn í það mál, svo er ekki. Það veit ég og við höfum aðeins fengið að fylgjast með þessu máli þegar okkur var skýrt frá því bréflega að Andri hefði ákveðið að áfrýja ekki málinu þannig að það er aldeilis rangt til getið að halda að ákvörðun Andra byggist á því að sjútvrn. hafi beðið um slíkt eða haft áhrif á þetta og svo eigi að hygla fyrirtækinu með einhverjum hætti síðar. Það er algerlega úr lausu lofti gripið ef skilja má hv. þm. ræðumann með þeim hætti sem ég hef hér gert.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé einsýnt að það geti ekki verið annað en einhvers konar samband á milli þess þegar þessi tvö fyrirtæki draga málshöfðanir sínar til baka hvort gegn öðru og það hljóti að vera einhvers konar samkomulag um það að berjast á markaðnum en ekki með lagakrókum, en hvaða hlut eða hvort ráðuneytið á einhvern hlut að þessu máli, það ætla ég ekkert að dæma eitt né neitt um. Auðvitað var ráðuneytið og hæstv. sjútvrh. og auk þess hæstv. fjmrh. eða forsrh. í hans forföllum alveg í kafi á því að afgreiða þessi mál á sínum tíma og við vitum það að Andri hf. tekur ákvörðun um það að fara í það að byggja þessa verksmiðju sem segir ekki lítið um það hvers virði í raun og veru SR-mjöl hf. er með sínar fjórar verkmsiðjur að menn skuli leggja út í að byggja nýja verksmiðju upp á heilan milljarð króna til þess að fara í þessa samkeppni. Það segir ekki lítið um það hvaða fjármuni menn hafa haft þarna á milli handanna og selt fyrir litla peninga.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til þess að ítreka það enn á ný að það er ekkert samband á milli þessa máls og einhvers konar aðildar að sjútvrn. eða fjmrn. að einhverri fyrirgreiðslu fyrir SR-mjöl annars vegar eða Andra hins vegar. Við vitum að það er samkomulag á milli þessara aðila um ýmis mál og við vitum að ákvörðun Andra um að aðhafast ekkert og fara ekki í áfrýjun með mál sitt gagnvart ríkinu kann að tengjast því en það þýðir engan veginn það að sjútvrn. eða fjmrn. hafi haft afskipti af því máli eða séu með einhverjar skuldbindingar. Síður en svo. Það er mjög umhendis fyrir fyrirtæki að standa í málaferlum við ríkið, ekki síst þegar það er haft í huga að ríkið er líklegt til þess að vinna málið eins og kom fram í þessu máli sem snerti Andra og ríkisvaldið. Ég tek það skýrt fram, það er mjög erfitt að halda slíkum málaferlum úti, það kann að vera dýrt og ég hygg að það hafi fyrst og fremst ráðið afstöðu Andra hf. þó að það sé annarra en mitt að segja til um það. Hitt get ég staðhæft að það er ekkert sem ég þekki til, hvorki hjá sjútvrn. né fjmrn. sem hægt er að bendla við þetta mál eins og hv. þm. virðist enn á ný ætla sér að gera.

Hæstv. forseti. Málaferli Andra hf. gengu út á það að fá það dæmt að það hefði verið ólöglega staðið að öllu þessu máli og á hverjum hefði sá áfellisdómur þá hrinið? Hefði það ekki verið á hæstv. ríkisstjórn og ráðherrum hennar? Ég held það. Það er þess vegna engin spurning að það að draga þetta til baka, þessi málaferli, og að Andri hf. skyldi um leið fá dregin til baka málaferli á hendur sér vegna Ísmjöls hf. hlýtur að verða að leggjast út með þeim hætti og skiljast að Andri hf. hafi átt töluverða möguleika á því að fá dæmt sér í vil í þessu máli því að fyrir hvað voru menn að kaupast á um? Ég get ekki skilið þessi mál öðruvísi og ríkið er náttúrlega aðili að málinu með beinum hætti og hagsmunir ríkisins eða ríkisstjórnarinnar hljóta að liggja beint á þessu borði í þessum málaferlum við Andra hf. Og þegar Andri hf. síðan nær samkomulagi við SR-mjöl um það að báðir falli frá sinni málssókn þá segir það býsna skýra sögu um það hvað er á ferðinni. Fundarhlé. --- 18:56

Virðulegi forseti. Þegar verið var að ræða fyrir þinglok sl. vor og samþykkja frv. til laga um að breyta Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag voru það ákveðin atriði sem voru rædd í þeim umræðum sem urðu til þess að samkomulag náðist og það voru fleiri en stjórnarliðar sem ákváðu að samþykkja það frv. Þau atriði hafa verið rifjuð nokkuð upp í umræðunni og er alveg greinilegt að ekki á að fara eftir því sem þar var talað um. Mér finnst rétt að rifja aðeins upp að það koma m.a. fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins nokkur atriði sem Ríkisendurskoðun bendir á að þurfi að vera til staðar þegar verið er að einkavæða og selja ríkisfyrirtæki. Ég ætla aðeins að taka nokkur atriði úr þeim ábendingum sem mér finnst skipta mestu máli og ég vil biðja hæstv. fjmrh. að hlusta eftir því og vita hvort hann telur að við þeim atriðum sé orðið með þessu frv. Með leyfi forseta, segir hér: ,,Áður en sala á sér stað þarf að liggja skýrt fyrir hver séu markmiðin með sölunni þannig að hægt sé að ganga úr skugga um með óyggjandi hætti hvort þau hafi náðst.`` Í öðru lagi að lögfesta þurfi reglur sem kveða í meginatriðum á um hvernig standa beri að sölu á eignum ríkisins. Þriðja sjónarmiðið sem ég tel rétt að nefna er að gefa þarf hæfilega rúma tímafresti þegar fyrirtæki eru boðin til sölu og nauðsynlegt er að eftir hverja eignasölu sé útbúið uppgjör sem sýnir söluverð og ráðstöfun eigna, uppgjör skulda og kostnað samfara sölunni. Því er ég að nefna þessi atriði hér sérstaklega að ég tel að þegar ákveðið var að stofna hlutafélag um Lyfjaverslun ríkisins þá hafi markmiðið eða tilgangur frv. fyrst og fremst verið að einkavæða, sem sagt fyrst og fremst verið að breyta Lyfjaversluninni í hlutafélag og afla heimilda fyrir sölu. En markmiðið í sjálfu sér, hvert var markmiðið fyrir ríkið, hvert var markmiðið til hagsbóta fyrir íbúa landsins? Ég tel ekki að það hafi komið nægilega skýrt fram. Í öðru lagi að lögfesta reglur sem kveða í meginatriðum á hvernig standa beri að sölu á eignum ríkisins. Það var að vísu búið að setja verklagsreglur sem ríkisstjórnin setti sér en það kemur fram í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar um það hvernig staðið hefur verið að sölu á fyrirtækjum að eftir þeim verklagsreglum hefur ekkert alltaf verið farið eftir að þær voru settar og nægir þar að nefna SR-mjöl. Það er því spurning og ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort það sé ekki í bígerð að fara eftir því sem hér er kveðið á um að mjög eðlilegt sé að lögfesta reglur um hvernig eigi að standa að sölu á eignum ríkisins. Nú er það svo að fasteignir ríkisins, jarðir og fasteignir, eru aldrei seldar nema samkvæmt lögum en það er ekki mikið sem kveður á um það hvernig skuli standa að sölu á hlutabréfum þannig að þarna þarf greinilega að gera betur. Það er einnig þessi ábending að gefa hæfilega rúma tímafresti. Ég tel að það hafi ekki alltaf verið gert og mér þætti ágætt ef hæstv. ráðherra svaraði því hvort hann telur að það hafi alltaf verið gert og nægir þar einnig að nefna SR-mjöl. Síðan í fjórða lagi að það sé nauðsynlegt eftir hverja eignasölu að útbúa uppgjör sem sýnir söluverð og ráðstöfun eigna, uppgjör skulda og kostnað samfara sölunni. Það hefur að vísu verið metið nokkuð í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar en ég hefði talið mjög eðlilegt í þessu máli sem við erum að ræða núna um Lyfjaverslun Íslands að það væri metið eftir einhvern tíma, t.d. 2--3 ár, hvernig til hefur tekist með þá sölu sem þegar er búin að fara fram áður en ákveðið væri að fara að selja það sem eftir er. Einnig kom fram í 4. gr. frv. um hlutafélag um Lyfjaverslun Íslands sem var rætt í fyrra að við sölu hlutabréfanna skuli þess gætt að samkeppni verði tryggð á sviði dreifingar og framleiðslu lyfja. Það átti að vera eitt af þeim markmiðum sem sett voru í lögunum. Það er kannski rétt að rifja það aðeins upp sem ég spurði um áðan í andsvari mínu við ræðu hæstv. ráðherra í upphafi þessa máls hvort hann teldi að það yrði hægt að gæta þess að samkeppni væri tryggð, þ.e. hvort hann héldi að það yrði áfram dreifð eignaraðild eða hvort þeir sem núna eru að fjárfesta í þessum hlutabréfum mundu selja þau mjög fljótlega aftur. Eftir því sem af svari hans mátti ráða þá fannst honum það ekki trúlegt að það mundi verða selt mikið aftur og ekki mikil hætta á því þó að hann gæti auðvitað ekki spáð fyrir um það með neinni vissu. Það er því kannski rétt að rifja líka upp eina ábendingu í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem segir svo um hvernig hafi farið með sölu á fyrirtækjum og þátttöku almennings í þeim kaupum í Bretlandi, en oft er vitnað til þess lands þegar verið er að einkavæða fyrirtæki. Það segir svo í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: ,,Í Bretlandi, þar sem mikil áhersla var lögð á þátttöku almennings í hlutafjárkaupum þegar ríkisfyrirtæki voru einkavædd, hafa vaknað efasemdir um árangurinn. Ýmsar aðgerðir sem var ætlað að hvetja smærri fjárfesta til að kaupa hlutabréf eru mjög dýrar og það hefur komið í ljós að þessir aðilar hafa selt bréfin fljótlega aftur. Að meðaltali var þriðjungur bréfanna seldur fyrsta mánuðinn eftir kaupin og tæpur þriðjungur næstu mánuði á eftir. Árið 1989 áttu einstaklingar 20% breskra hlutabréfa samanborið við yfir 50% í upphafi sjöunda áratugarins. Meiri hluti hlutabréfa þar í landi er nú í eigu ýmissa fjármálastofnana.`` Þannig er full ástæða til þess að efast um það að því markmiði verði náð sem segir hér í 4. gr. að við sölu hlutabréfanna skuli þess gætt að samkeppni verði tryggð á sviði dreifingar og framleiðslu. Það er sem sagt mikil hætta á því að þó að hugsanlega verði dreifð eignaraðild núna þegar verið er að selja þessi hlutabréf þá geti þau fyrirtæki sem eru ráðandi á lyfjamarkaðinum fest kaup á þessu eða einhver sterk fjármálafyrirtæki. Og þá er nú það sjónarmið farið fyrir bí sýnist mér. Það er því ekki nema eðlilegt að það gæti nokkurrar tortryggni þegar verið er að ræða hér um að selja það sem eftir er af þessum hlutabréfum svo fljótlega eftir að búið er að selja helminginn af þeim og ekki mjög langt síðan þetta fyrirtæki var stofnað eða breytt í hlutafélag þannig að enn hefur ekkert sést um það hvernig þessari eignaraðild verður háttað og hvernig áhrifin verða af þessu í framtíðinni. Það hefði því, eins og ég sagði áðan, verið mjög eðlilegt að bíða með eins og reiknað var með raunar í umræðunni í fyrra að það yrði ekki seldur nema helmingurinn af þessum bréfum. Það er líka hægt að rifja það upp sem skrifað var í apríl sl. um einkavæðingu fyrirtækja en það sagði í leiðara DV 6. apríl sl. þar sem verið er að ræða einkavæðingu og fyrst nefnt að ríkissjóður hafi selt sinn hlut í SR-mjöli. Síðan er því haldið fram að það sé gagnrýni á þetta vegna þess að það séu fullyrðingar um að forréttindamönnum hafi verið hyglað í þeirri sölu sem ég held að margir efist nú reyndar ekkert um. ,,En hvað sem þeirri fullyrðingu líður`` --- segir hér, með leyfi forseta, ,,þá blasir það við að SR-mjöl hefur verið rekið með hagnaði og raunar var arður greiddur út skömmu eftir að sala átti sér stað. Í hópi kaupenda voru fjársterkir aðilar sem nú þegar eru eigendur að mörgum af sterkustu fyrirtækjum landsins.`` Það var óneitanlega merkilegt þegar staðið var að þessari sölu því nokkrum dögum síðar var það upplýst að hægt var að greiða allmikinn arð af þessu fyrirtæki. Sama gerðist einnig með söluna á Þormóði ramma sem fór fram sl. vor að arður af hlutabréfunum var greiddur nokkrum dögum eftir sölu. Það er því greinilegt að það hefur verið búið að reikna það vel út áður en þeir aðilar keyptu þetta að þeir gætu fengið þetta greitt aftur sem út var lagt í bili a.m.k. með þeim arði sem greiddur yrði nokkru síðar. Nú var það auðvitað fyrirhugað að selja þessi fyrirtæki til þess að minnka yfirbyggingu ríkisins, eða ég geri fastlega ráð fyrir því, ég ætla ekki hæstv. fjmrh. annað en að hann hafi þarna verið að huga að eða a.m.k. ekki ætlað sér annað en að huga að rekstri ríkisins og gera hann hagstæðari en það er hægt að velta því fyrir sér í sambandi við söluna á SR-mjöli hvort svo verður í raun og veru. Því er einnig hægt að velta fyrir sér í framhaldi af þessu frv. sem hér liggur frammi. Hingað til hafa SR-verksmiðjurnar sjálfar verið með þau hafnarmannvirki sem þær hafa þurft á að halda. Það hefur hins vegar komið í ljós að þeir aðilar sem nú standa að rekstri SR-verksmiðjanna úti um landið líta svo á að þeir þurfa ekki lengur að reka sín hafnarmannvirki sjálfir heldur leita þeir nú á náðir Alþingis með það að komast inn á hafnaáætlun til þess að fá framlag til nýrra bryggja í sambandi við sín fyrirtæki. Samkvæmt því sem við höfum fengið upplýsingar um í fjárln. þá er fyrirhugað að leggja fram framlag til löndunarbryggju á Siglufirði og einnig framlag til löndunarbryggju á Seyðisfirði í tengslum við verksmiðjur SR. Þannig að það er alveg greinilegt að ríkið var nú ekki að koma því af sér að sjá um allt sem til þurfti í kringum þessar verksmiðjur því þær sáu sjálfar um þessar framkvæmdir og gátu staðið undir því. Ríkið þurfti ekki að leggja þessu til en nú er aftur á móti ætlast til þess að það sé inni í hafnaáætlun að byggja bryggjur sem þarf við þessar verksmiðjur. Virðulegi forseti. Ég taldi rétt að vekja athygli á því í þessari umræðu hvort þau markmið sem hafa verið sett eða áttu að vera með þessum einkavæðingarmálum hafi náðst. Hefur það virkilega náðst að það sé einhver sparnaður fyrir ríkið að losna við þessi fyrirtæki? Það er nú ekki hægt að segja að þau hafi verið seld með neinum gróða því þau hafa nánast flest verið gefin, það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að heildarsala á þessum fyrirtækjum á þessu kjörtímabili er eitthvað í kringum 800 millj. kr. allt í allt sem búið er að hafa upp úr þessu þennan tíma þannig að ekki eru það stórar upphæðir. Í sumum tilfellum hefur ríkið ætlað sér að einkavæða til að þurfa þá ekki að standa í atvinnurekstri en mér er spurn hvort það hefði nokkuð skaðað þó að ríkið hefði staðið áfram í þessum atvinnurekstri, a.m.k. ekki farið mjög skarpt í einkavæðingu heldur skoðað það mál hvað væri hagstæðast til lengri tíma litið og hvað væri betra, ekki bara út frá því að einkavæða einkavæðingarinnar vegna heldur vegna þess að þetta væri hagstætt bæði fyrir ríkið og íbúa landsins. Ég tel að þeirra sjónarmiða hafi ekki verið gætt. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi þá tel ég að hér hafi ekki verið hugsað nægilega vel um hag ríkisins og landsmanna allra. Þessi fyrirtæki mörg hver sem hafa verið seld hafa ekki verið neinn baggi á ríkinu, síður en svo. Þau hafa skilað ágætum hagnaði á undanförnum árum og nægir að minna á það fyrirtæki sem við erum að ræða sem hefur skilað um 60 millj. kr. árlega. Virðulegi forseti. Ég hef komið því á framfæri sem ég taldi rétt að bæta inn í umræðuna og ég vænti þess að hæstv. ráðherra geti svarað því að einhverju leyti.

Virðulegi forseti. Það eru eitt eða tvö atriði sem mig langar til að svara strax í þessu andsvari. Í fyrsta lagi efast hv. þm. um að samkeppnin sé tryggð og ég verð að viðurkenna að ég get ekki gefið neina ábyrgðartryggingu fyrir því að svo verði ekki vegna þess að bréfin verða að sjálfsögðu til sölu, en ég vil hins vegar andmæla því að það séu rök í málinu sem gerst hefur í Bretlandi vegna þess að í Bretlandi hefur það gerst sem réttilega er sagt í skýrslunni að bréf hafa lent í höndunum á fjármálastofnunum. Það er oft þannig að stór fyrirtæki og fyrirtæki sem eiga í mikilli samkeppni eru í eigu fjármálastofnana og með því er hægt að tryggja fyllilega samkeppni því að aðalatriðið var að þessi bréf lentu ekki í höndum keppinautanna, þ.e. fyrirtækja sem væru í sömu grein. Þótt að því drægi að fjármálastofnanir keyptu einhver bréf þá er engin hætta í því fólgin. Þvert á móti og reyndar var um það hugsað í upphafi hvort ástæða væri til að selja kannski í heilum pakka ef ekki hefði náðst svona dreifð sala og bjóða þá stóran hluta til fjármálastofnana sem oft er gert þegar svona háttar til, t.d. lífeyrissjóða. Á þetta vildi ég benda. Þegar rætt er um hagnað og skatta og þess háttar mega menn ekki gleyma því að í sumum tilvikum er um stórkostlegan sparnað að ræða eins og margoft hefur verið sagt þegar minnst er á Ríkisskip í því sambandi, en á 10 ára tímabili lagði ríkið til í beinhörðum peningum sem svarar 1 milljón á dag alla daga, jafnt virka sem helga eins og áður kom fram í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég hefði talið eins og ég sagði áðan réttara að fylgja þessu eftir með því að vera ekki að selja þetta allt saman í einu heldur skoða hvaða áhrif það hefði þegar búið er að selja núna helminginn af fyrirtækinu og reyna þannig að tryggja það að fyrirtækið skilaði því verkefni sem því er ætlað að gera. Ég tel að það sé engan veginn hægt með því að flýta sér svo mjög við að selja þetta eins og nú er fyrirhugað með þessu frv. Hvað varðar Skipaútgerð ríkisins þá er það rétt að hún var rekin með miklum halla en hún þjónaði líka ákveðnum byggðarlögum sem núna standa uppi þannig að þau eiga að treysta á samgöngur á landi. Nægir þar að nefna eitt hérað úr mínu kjördæmi sem er Árneshreppur úr Ströndum þar sem vegasamgöngur eru þannig að á þær er ekki að treysta nema kannski 3--4 eða mesta lagi 5 mánuði yfir árið. Síðan Ríkisskip hætti að starfa hefur verið Vegagerðin styrkt frá mánuði til mánaðar eina ferð í mánuði til þess að halda þarna uppi flutningum, en það er ekkert tryggt í þeim efnum og þeir sem þarna búa vita ekkert hversu lengi því verður við haldið og lítið sem ekkert er gert í því að bæta þann veg sem núna á að koma í staðinn fyrir þær samgöngur sem Skipaútgerðin hélt uppi.

Virðulegi forseti. Þegar rætt er um sölu á þessu fyrirtæki, þ.e. síðari hluta hlutabréfanna, þ.e. þeirra sem eftir eru í eigu ríkisins, þá verður að hafa það í huga að ákvörðun ríkisstjórnarinnar að freista þess að fá þetta frv. fram byggist á því að nú séu góð og hagstæð markaðsskilyrði af því að fá bréf séu í boði og þess vegna sé almenningur tilbúinn til að kaupa þessi bréf og því mun fleiri sem vilja gera það, þeim mun betra því að þá verður dreifðari eignaraðild. Þetta er hugmyndin að baki þessu frv. Það stóð alltaf til að reyna að selja afganginn á næsta ári eins og fram kemur í fjárlögum. Vegna fyrirspurnar í aðalræðu hv. þm. um samantekt á tillögum um ábendingu Ríkisendurskoðunar, sem kemur fram á bls. 43 í skýrslunni, þá vil ég láta það koma fram sem mitt álit af því að spurt var að að langmestu leyti eru þetta atriði sem ég tel sjálfsagt að hafa að leiðarljósi og eru reyndar höfð að leiðarljósi í flestum tilvikum. Um það hvort eigi að lögfesta reglur finnst mér það vel koma til greina og ég tel að flestallt sem kemur fram í upptalningunni á bls. 43 séu atriði sem hiklaust eigi að taka og nota til hliðsjónar við frekari störf í einkavæðingu enda hefur starfsemi einkavæðingarnefndarinnar og sala ríkiseigna sem fer fram á vegum hennar og fjmrn. stöðugt farið fram. Það er sífellt verið að taka upp nýjar og betri reglur, ný og betri vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. segir að nú sé hagstætt að selja bréf og þess vegna vilji ríkisstjórnin halda áfram þessari sölu. Ég held að ég hafi séð það í Morgunblaðinu í dag að það væri nokkuð truflandi fyrir hlutabréfamarkaðinn að ríkið væri að beita sér fyrir svona sérstökum ákvæðum við sölu hlutabréfa. Það nánast ruglaði markaðinn vildi forsvarsmaður Landsbréfa halda fram. Hann taldi að þetta ylli miklum sveiflum í sölu hlutabréfa og gæti haft þau áhrif að verðið félli jafnvel mjög mikið eftir áramótin. Ég hefði haldið að það væri ekki það sem hæstv. ríkisstjórn væri að vinna að, að koma í veg fyrir að stöðugleiki ríkti á þessum markaði og hún vildi helst að stöðugleiki ríki í þjóðfélaginu, en það virðist ekki vera samkvæmt því sem forstöðumenn þessara hlutabréfasjóða álíta nú. Þeir álíta að þetta hlutabréfaútboð verði til þess að stöðugleikinn minnki og jafnvel að þessi hlutabréf muni síðan lækka snögglega og jafnvel önnur líka.

Frú forseti. Það er eitt gott við þetta frv. Það er leitað opinskátt eftir heimild Alþingis til þess að selja þessi hlutabréf og það er út af fyrir sig lofsvert. Alþingi veitir sennilega þessa heimild. Meiri hlutinn hefur þingræðislegan rétt til þess að hafa rangt fyrir sér og þar af leiðandi hefur ríkisstjórn sem styðst við þingmeirihluta náttúrlega góða von um að koma frv. eins og þessu í gegnum þingið. Þó að það væri svo að efi læddist að einhverjum af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar þá reikna ég með því að það færi fyrir þeim eins og þegar þeir létu hafa sig til þess að taka ábyrgð á öllum ráðherrum ríkisstjórnarinnar með því að vísa frá vantrausti á þá. Þetta er orðið agað lið nema rétt einstaka maður. Einkavæðingarsaga hæstv. ríkisstjórnar er í sannleika sagt alveg hroðaleg. Ráðherrar hafa purrkunarlaust afhent útvöldum eignir almennings á spottprís og oft án þess að leita heimildar Alþingis. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 247 frv. til laga um bann við sölu á eignum ríkisins án lagaheimilda. Þar segir í 1. gr. að fjmrh. eða viðkomandi ráðherra sé óheimilt að selja eftirtaldar eignir ríkissjóðs, ríkisstofnana eða sjóða í ríkiseign nema samkvæmt heimild í almennum lögum eða fjárlögum: a. fasteignir, b. hlutabréf eða eignarhluti í félögum, c. skip eða flugvélar, d. listaverk, listmuni eða söfn sem geyma menningarverðmæti, e. aðrar eignir sem hafa verulegt verðgildi. Þetta frv. er byggt á 40. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir, með leyfi forseta: ,,Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.`` Nú eru þær sölur sem viðgengist hafa á undangengnum árum án lagaheimilda náttúrlega miklu stórfelldari en þó einhverjar fasteignir séu afhentar þannig að það er sannarlega þörf á þessu lagafrv. Ég vonast eftir að það verði gert að lögum í vetur. Því er hins vegar ekki til að dreifa eins og ég sagði um þetta frv. Hæstv. fjmrh. er sá maður að leita eftir lagaheimild í sérstökum lögum til að mega selja þessi hlutabréf. Enda var náttúrlega svo frá gengið við lagasetninguna í fyrra að fjmrh. yrði að leita samþykktar Alþingis ef hann vildi selja meira en helming af bréfunum. Ég bjóst reyndar við að þessi heimild yrði fengin á 6. gr. fjárlaga í ár. Ég vitna til Alþingistíðinda frá 26. okt. 1993. Eins og hæstv. 1. þm. Norðurl. e. rifjaði upp þá fór ég um það nokkrum orðum að ég byggist við að sjá á heimildargreininni annað haust heimild til að selja þessi bréf, þrátt fyrir það að stjórnarandstaðan hleypti þessu lagafrv. í gegn í trausti þess að þessi bréf yrðu áfram í eigu ríkisins. Ég þekkti nefnilega vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar. Þau ganga í stuttu máli fyrir sig með þeim hætti að fyrst er ríkisfyrirtæki breytt í hlutafélag. Það er ekki gert til að fá betri stjórn á hlutafélagi, nei það er síður en svo þó að stundum sé látið að því liggja með mjög ósæmilegum hætti af hálfu hæstv. ráðherra og talsmanna þessarar einkavinavæðingar að stjórnendur verði eitthvað betri ef þeir eru stjórnendur hlutafélags heldur en ríkisfyrirtækis. Þar með er náttúrlega ráðist með mjög ómaklegum hætti á fjölmarga ágæta forstöðumenn ríkisfyrirtækja sem hafa stjórnað þeim með mikilli prýði og þeim er gert það að þeir séu svo eigingjarnir og sérgóðir að ef þeir eigi hlut í fyrirtækinu sjálfir eða séu stjórnendur hlutafélags þá fari þeir að stjórna miklu betur. Þetta eru kaldar kveðjur til ágætra og prýðilegra stjórnenda. Nei, þegar ríkisstjórnin er að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög þá er það í fyrsta skrefi einkum gert til þess að stjórnarflokkarnir geti yfirtekið stjórnarsætin, ráðið stjórnum fyrirtækjanna alfarið. Í öðru skrefi eru hlutabréfin seld sérvöldum gæðingum hæstv. ríkisstjórnar og oftast á spottprís og síðan er ráðist á næsta fyrirtæki. Það hefur verið gerð skýrsla af Ríkisendurskoðun um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins. Hæstv. fjmrh. var nú bara nokkuð ánægður með þessa skýrslu hér fyrr í dag í ræðu sinni. Þetta er nú svona ámóta og þegar hæstv. fyrrv. heilbrrh., Guðmundur Árni Stefánsson, var að skoða skýrslu Ríkisendurskoðunar um sitt siðferði og sín mál, þá var hann bara prýðilega ánægður með hana. Þetta eru nú menn sem kunna að bera sig vel. Auðvitað er þessi skýrsla, þó hún sé hógværlega orðuð hjá Ríkisendurskoðun, samfelldur áfellisdómur á framkvæmd einkavæðingar á vegum ríkisstjórnarinnar.  Reynslan af einkavæðingunni er náttúrlega hroðaleg. Það er að vísu ekki eingöngu við núv. hæstv. ríkisstjórn að sakast. Það hafa verið gerð tilhlaup til einkavæðingar fyrr, m.a. af ríkisstjórnum sem ég hef stutt og það er ekkert til að vera stoltur af. Ég nefni einkavæðingu Útvegsbankans. Það var nú ansi fjármálalega sniðug aðgerð fyrir ríkið hjá hæstv. fyrrv. viðskrh., Jóni Sigurðssyni. Ég nefni einkavæðingu Bifreiðaeftirlitsins. Ansi hefur það nú komið vel út fyrir fólkið í landinu að einkavæða Bifreiðaeftirlitið. Ég nefni söluna eða öllu heldur gjöfina á Þormóði ramma sem gerðist skömmu fyrir síðustu kosningar og Ríkisendurskoðun gerði um ágæta og sannverðuga skýrslu. Það er ekki til þess að vera stoltur af eða hvetja til frekari einkavæðingar. Hér hefur borið á góma Skipaútgerð ríkisins. Að vísu slapp ríkið væntanlega við einhver fjárútlát upp í taprekstur Skipaútgerðar, en jafnframt var líka minnkuð þjónustan, jafnframt var líka aukið álagið á þjóðvegakerfi landsins. Ég er ekkert viss um að það hefði verið óskynsamlegra fyrir samfélagið að borga ofurlítið með strandsiglingum Ríkisskipa heldur en að eyðileggja Skipaútgerðina. En einn aðili hagnaðist á því að leggja Ríkisskip niður og það var Eimskipafélag Íslands og það má kannski meta það nokkurs fyrir ríkisstjórnina. Það var ráðist á Síldarverksmiðjur ríkisins. Hér liggur fyrir okkur skýrsla um sölu ríkisins á SR-mjöli. Það væri náttúrlega efni í langa ræðu að fjalla um hvernig farið var að í því máli og það er ljót saga og sýnir hvað ranglátir ráðsmenn ríkisins geta farið illa að ráði sínu. Ég nefni Rafmagnseftirlitið, ég man ekki hvort nokkur hefur tekið Rafmagnseftirlitið til umræðu hér í dag.  Ég man ekki hvort menn hafa minnst á skipasölur hér í dag. Nýverið var afhent skip, Geir goði, með alveg einstökum kjörum á Suðurnesjum. Þar var útvalinn viðtakandi sem fékk skipið fyrir ekkert eða svo gott sem. Það fylgdi því töluverður kvóti. Menn hafa verið að tala hér um endurtrygginguna og málefni dagsins er náttúrlega Lyfjaverslun ríkisins. Ég sagði áðan að ég hefði séð það fyrir í fyrra og látið þess getið við 1. umr. málsins um Lyfjaverslun ríkisins hvernig mundi fara, þ.e. að heimildar yrði leitað fyrir næstu áramót til að selja það sem eftir væri af bréfunum. En það var eitt sem ég hafði ekki hugarflug til að sjá, ímyndunarkrafturinn var ekki nægur til þess að sjá fyrir mér greiðslukjörin, söluskilmálana. Það er nánast borgað með þessum bréfum. Það er út af fyrir sig ekkert undarlegt þó þau seljist þegar ríkið lánar fyrir þeim með þeim hætti sem gert var um daginn og það er nánast að það sé borgað með þessum bréfum. Þó er þarna um arðbæra eign að ræða sem hefur verið lagt í stórfé af almannafé að byggja upp á síðustu tímum. Mér leikur nokkur forvitni á að vita hvað eignir kolkrabbans hafa vaxið á stjórnartíma hæstv. ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Ég hygg að þar sé ekki um neinar smásummur að ræða og það kann að vera að það væri rétt að leggja vinnu í að að rifja það upp. Sjálfsagt eru aðstandendur kolkrabbans ánægðir með þessa ríkisstjórn og tilbúnir að leggja einhverja aura í kosningasjóð fyrir þá ríkisstjórn sem hefur fóðrað þá svona vel. Hæstv. fjmrh. er nú lífsreyndur maður og þegar hann var að ryðja sér til rúms í íslenskri pólitík þá talaði hann um ekki einasta leiftursókn gegn lífskjörunum heldur vildi hann líka báknið burt og enn er hann við kolann. Hann var svona á sinn máta nokkuð eins og Jóhannes skírari, hann var svona fyrirrennari og upphafsmaður að þessu með . . .  En það sem ég var að segja var það að Jóhannes skírari var svona fyrirrennari meistarans og kannski koma enn þá svakalegri menn í stól fjmrh. á næstunni, þó ég voni að svo fari ekki.  En ég legg sem sagt til, frú forseti, að þetta frv. verði ekki afgreitt á þessu þingi. Að vísu, eins og ég sagði í upphafi, þá hefur meiri hlutinn þingræðislegan rétt til þess að hafa rangt fyrir sér. En ég held að það væri öllum fyrir bestu að þetta frv. dagaði uppi á þessu þingi, hér kæmi ný ríkisstjórn með vandaðri viðhorf til þess sem henni er trúað fyrir, sem færi betur með eignir almennings heldur en þessi gerir. Og ég reikna ekki með því, ef sú lukka væri yfir okkur, að þannig ríkisstjórn yrði mynduð hér í landi að hún mundi ganga til að selja það sem eftir er af hlutabréfum ríkisins í Lyfjaverslun Íslands, því ég tel það mjög skynsamlegt að ríkið hafi einhver tök á lyfjaverslun í landinu.

Virðulegi forseti. Það eru kannski tvö atriði sem ég vildi nefna, sem komu fram í ræðu hv. þm., en hann er nú reyndar sérfræðingur í því að tala um það sem kemur ekki málinu við. Annað atriðið er þetta. Hv. þm. heldur því fram að það hafi engan tilgang að breyta opinberum fyrirtækjum í hlutafélög nema þá að ætlunin sé að selja þessi fyrirtæki. Þetta er rangt. Ég get nefnt dæmi t.d. um bankana sem eru í samkeppni við aðra banka, að það hefur þýðingu að vera í hlutafélagsformi því hlutaféð er skráð á höfuðstól með þeim hætti að það hefur skattalega þýðingu. Í öðru lagi þá hefði þetta komið sér ákaflega vel við sameiningu Landsbankans og Samvinnubankans því þá hefði ekki þurft að losa um fé í Landsbankanum til að kaupa Samvinnubankann, það hefði verið hægt að sameina að nokkru leyti bankana og skilja eftir fjármuni í bankanum. Í öðru lagi hélt hv. þm. því fram að sala á Geir goða væri einhver einkavæðing, öðru nær. Það hefur komið mjög skýrlega fram og það veit ég að hv. sessunautur hans getur staðfest, en hann er í fjárln., að þetta mál hefur verið skýrt mjög rækilega fyrir fjárln. Þetta er innheimtumál. Ríkið fékk hverja einustu krónu sem ríkið átti hjá þessum aðilum sem var verið að ná í peninga hjá, sem skulduðu opinber gjöld. Það var ekkert markmið að taka skip eða kvóta af þessum eigendum, þetta voru fyrri eigendur og núverandi eigendur skipsins. Það hefði verið gagnrýnisvert ef ríkið hefði afhent eða selt öðrum jafnvel utan byggðarlagsins kvótann og skipið. Þetta var innheimtumál og það var staðið að því eins og hverju öðru innheimtumáli, þótt fréttamaður Ríkisútvarpsins sæi ástæðu til þess að taka þetta mál upp í pólitíska horninu og reyna að gera það ótrúverðugt. Leiðrétting hefur komist til skila og m.a. til nefndarinnar og ég veit að hv. sessunautur hv. þm. getur sagt honum hvernig sú leiðrétting var.

Frú forseti. Fyrst þetta með Geir goða. Þar var verið að mata gæðinga. Þar var verið að afhenda skip, sem komið var í eigu ríkisins, á miklu lægra verði heldur en verðmæti þess og kvótans sagði til um. Það er það sem skiptir máli í þessu sambandi. Það er svo sem ágætt ef þessi kvóti verður eftir í byggðarlaginu ef hann þá verður þar eftir. Hann er að vísu á ráðstöfunarrétti núverandi eigenda. Ég held að megintilgangurinn með að breyta í hlutafélag, hæstv. fjmrh., sé sá að komast hjá því að þingið kjósi stjórnina og koma fyrirtækjunum alfarið undir flokksstjórn sjálfstæðismanna og e.t.v. fær að dingla þar með einn og einn krati.

Virðulegi forseti. Það er svona spurning hvort það tekur því að koma hér í stólinn og reyna að koma sannleikanum til skila þegar hv. frændi minn þingmaðurinn á í hlut. En ég ætla að endurtaka það og segja það skýrum orðum að það er að mínu viti ekkert athugavert við það hvernig farið var með innheimtumálið sem snerti Geir goða og eigendur þess skips, akkúrat ekkert. Þvert á móti ef hefði verið farið öðruvísi að þá hefði það verið aðfinnsluvert. Þetta vil ég segja í fyrsta lagi. Þetta er venjulegt innheimtumál. Ríkið fékk sitt, fyrri eigendur sátu uppi með skipið eðlilega og skip og kvóti eru á sínum stað. Í öðru lagi um hlutafélag. Ég ætla að reyna einu sinni enn. Það er alveg ljóst að það hefur þýðingu fyrir sum opinber fyrirtæki að vera í hlutafélagsformi vegna samkeppninnar. Svo segir hv. þm. að hann haldi að tilgangurinn sé að ríkisstjórnin eða ákveðnir ráðherrar vilji koma gæðingum sínum inn í stjórnir þessa hlutafélags. Það er einu sinni þannig að það eru til hlutafélög á Íslandi sem ríkið á aðild að og sem þingið kýs stjórn í. Það er því ekkert útilokað að þingið kjósi í stjórn hlutafélags sem er rekið alfarið í nafni ríkisins og í eigu ríkisins eða að hluta til í eigu ríkisins, hvort tveggja þekkist. Það er meira að segja þannig að þegar um sameignarfélög er að ræða eins og t.d. Landsvirkjun þá kýs þingið í stjórn Landsvirkjunar. Meira að segja hv. þm. hefur verið kosinn í stjórn Landsvirkjunar þó hann hafi ekki stutt þá ríkisstjórn sem þá var við völd. Þetta ætti kannski hv. þm. aðeins að hugsa um þegar hann lætur aðra eins vitleysu koma út úr sér og hann gerði í svari við andsvari.

Frú forseti. Það er áreiðanlega hentugt fyrir hæstv. fjmrh. að vera svona viss um sannleikann. Ekki var Pílatus alveg með hann á hreinu en hæstv. fjmrh. er alveg með hann á hreinu. Hann heldur því fram að það hafi ekkert verið athugavert við söluna á Geir goða og það er hraustlega mælt. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þau hlutafélög eru til í landinu þar sem er þingkjörin stjórn, en ekki hefur það verið línan hjá hæstv. núv. ríkisstjórn. Það er kannski rétt að taka það fram að þegar ég tók fyrst sæti í stjórn Landsvirkjunar þá sat hér að vísu ríkisstjórn sem ég studdi.

Hæstv. forseti. Ég lofaði hæstv. fjmrh. því að ég skyldi ekki svíkja hann um almennar umræður um einkavæðingarmál úr því að hann hóf þær fyrr í umræðunni í dag og tók sér m.a. fyrir hendur að lýsa inn í minn hugarheim og tala fyrir mína hönd og mínar skoðanir í þeim efnum. Ég er bæði þakklátur fyrir það og feginn að fá þetta tækifæri til að ræða þessi mál lítillega á almennum nótum við hæstv. fjmrh. um leið og við ræðum áfram þetta mál um einkavæðingu og útsölu á eftirstandandi 50% eignarhlut í Lyfjaverslun Íslands. Þannig er nú að það var hæstv. fjmrh. sem kom með þennan kaldastríðstón inn í umræðuna og stillti þessu upp í gamalkunnar andstæður austurs og vesturs, lýðræðissinna og einræðissinna, frjálslyndrar hugsunar og þröngsýnnar o.s.frv. og var að sjálfsögðu sólarmegin í öllu saman sjálfur að eigin mati, en sá sem hér talaði sérstakur fulltrúi afturhaldsins í þessum efnum. Í grófum dráttum var þessi einfalda og notalega heimsmynd hæstv. fjmrh. svona. Nú má hann hafa hana í friði og vera sæll með hana fyrir sér enda hefur hann upplýst þjóðina um það í sjónvarpsviðtali að hann sé í góðu skapi þrátt fyrir alla erfiðleikana, verkföll og óáran af ýmsu tagi og er það vel. Í stuttu máli sagt varðandi mín viðhorf til þessara mála, þó að þau hafi reyndar oft komið fram í umræðum áður, þá hef ég sjálfur átt þátt í því og stutt í einstökum tilvikum frumvörp til breytinga á fyrirtækjum sem áður hafa verið í eigu hins opinbera og ekkert talið athugavert við það þegar eðli þeirrar starfsemi eða breyttar aðstæður hafa kallað á slíkt. Þessu til sannindamerkis gætu menn flett upp í þingtíðindum bæði þegar breytingar á Ferðaskrifstofu ríkisins og fleiri mál voru hér til umræðu. Ég hef hins vegar verið ófeiminn við það, jafnvel þegar mesta tískubylgjan í einkavæðingarfárinu gekk yfir, að krefjast þess að menn rökstyddu sín sjónarmið í þessum efnum, menn færðu fram einhver haldbær rök fyrir því að breyta eignarhaldi eða rekstrarformi fyrirtækja en gæfu sér það ekki fyrir fram á grundvelli einhverrar kreddu að það væri ævinlega og alltaf og alls staðar rétt og betra að fyrirtæki hyrfu úr eigu hins opinbera án tillits til mikilvægis eða eðlis þeirrar starfsemi sem þau hefðu með höndum. Ég skrifa með öðrum orðum ekki upp á einkavæðingu af því bara, bara af því að það eigi að einkavæða út í bláinn og út í loftið og held að margt sé enn sem komið er a.m.k. á þann veg farið hjá okkur Íslendingum í okkar tiltölulega og litla einangraða hagkerfi og miðað við okkar sérstöku aðstæður að við þurfum að hafa vitið fyrir okkur í þessum efnum og ekki ana áfram í einhverri blindri trú á erlendar kennisetningar um einkavæðingu. Mér finnst einkavæðingarkreddan bera hæstv. fjmrh. ofurliði iðulega. M.a. teldi ég skynsamlegt að fara mjög gætilega í breytingar á rekstrarformi þessa fyrirtækis sem hér á í hlut, Lyfjaverslunar ríkisins.

Íslands.

Íslands sem nú heitir, hf. meira að segja. Hitt er svo annað og öllu verra ef ofstækið ber menn svo algerlega ofurliði við framkvæmd málsins, menn stytta sér svo hrikalega leið hvað vönduð vinnubrögð snertir að ríkið verður af stórkostlegum fjármunum í þeim efnum og menn sitja eftir með hálfvirði fyrir fyrirtækin og niðurstaðan orðin í raun og veru sú að menn hafa haldið útsölu á eigum almennings í landinu til að þjóna þeirri kreddu sinni um að koma fyrirtækjum úr ríkiseigu og með þeim rökstuðningi eða á þeim grundvelli að tilgangurinn helgi meðalið. Það er auðvitað óskaplega nöturlegt, hæstv. forseti, en það er það sem blasir hér við og Ríkisendurskoðun er að segja í harkalegri gagnrýni sinni á ríkisstjórnina fyrir frammistöðu hennar í mörgum málum sem hér eiga í hlut. Í öðru lagi, hæstv. forseti, geta menn náttúrlega ekki verið að fjalla um dóm reynslunnar með þeim hætti að tína bara út það sem þeim er jákvætt. Auðvitað má segja að það sé lofsverð viðleitni hjá hæstv. fjmrh. að reyna að lesa stuðning við sig út úr þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar. Enn hreystilegra var það þegar hæstv. fyrrv. heilbrrh. eða félmrh. las siðferðisvottorð út úr úttekt Ríkisendurskoðunar á sínum embættisferli þannig að margt má reyna í þessum efnum. En ég tel samt að reynslan sé ólygnust í þessu og menn eigi að skoða það hlutlægt og fordómalaust hvernig þessi einkavæðing hafi gefist þar sem hún hefur farið fram. Staðreyndin er sú að einkavæðingarfárinu er að slota alls staðar í heiminum nema hér. Meira og minna er þetta þannig. Í Bretlandi er það t.d. almenn viðtekin niðurstaða í breskum stjórnmálum sem menn deila ekki lengur um að Bretar hafi á köflum farið algeru offari í ofstæki Thatchers-tímans í þessum málum. Það hafi bakað breska ríkinu og breskum almenningi stórkostlegt tjón hvernig menn stóðu þar að málum í sumum tilvikum. Ég meira að segja leyfi mér að efast um að nokkur einasti íhaldsmaður í Bretlandi mundi lengur mæla með því að farið yrði út í einkavæðingu og einokunarstarfsemi eins og var gert þegar verst lét, þegar menn fóru út í það að einkavæða t.d. veitufyrirtæki sem eru með þá haganlegu aðstöðu að þau eiga einu lagnirnar í einu tilteknu byggðarlagi og enginn annar getur komið vatni í hús eða rafmagni inn fyrir veggi nema sá sem á dreifikerfið, en samt var sú starfsemi einkavædd og sú aðstaða sett í hendur einkaaðilum sem voru að reka sína starfsemi í hagnaðarskyni, að mjólka peninga út úr því. Sama mætti segja um einkavæðingu sums staðar á sviði fjarskipta þar sem hún hefur illa til tekist að yfirburðaaðstaða, markaðsráðandi eða einokunaraðstaða fyrirtækja á því sviði býður einfaldlega ekki upp á að slík starfsemi sé einkavædd. Í öllu falli er alveg ljóst að taka verður þá upp mjög strangt og stíft eftirlit með þeim sem í þá aðstöðu komast. En hæstv. ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hefur ekki verið að hafa áhyggjur af því. Nei, heldur skal bara einkavæða af því bara að það var ákveðið hér áður fyrr að svo skyldi gera og niðurstaðan er auðvitað ömurleg. Ég tel að það sé mikill skaði, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin skuli nudda áfram með þessi mál á þessum grunni og ekki fást til málefnalegrar umræðu um það hvað er skynsamlegt að gera í þessum efnum og hvað ekki. Ríkisstjórnin er að hluta til þegar komin á flótta með sum sín áform. Það hefur ekkert orðið úr breytingu á ríkisbönkunum sem betur fer. Þar hafa menn þó haft vit á því að hætta við vitleysuna, fara ekki út í ógöngur eins og þær meðan hæstv. fjmrh. var í vandræðum með að svara því hver ætti að kaupa eitt stykki Búnaðarbanka á 10 milljarða eða hvað það nú væri, þá væri svo sem ekkert að því að selja hann bara á hálfvirði ef ekki vildi betur til, það yrði bara að hafa það. Menn hættu við að einkavæða Þvottahús Ríkisspítalanna. Það er frægt mál sem hér var flutt þing eftir þing, með endemum vitlaust frv., og fram á það var sýnt aftur og aftur af mönnum sem þekktu þar til og höfðu komið nálægt stjórn þeirra mála að það væri hreinasta óráð að láta sér detta í hug að afhenda einkaaðilum þá starfsemi, þá aðstöðu að komast í einokunaraðstöðu gagnvart því að þvo þvottinn af spítölum ríkisins. Og menn sem betur fer vitkuðust og hættu við það, en ég spyr: Hvers vegna má þá ekki taka fleiri slík einkavæðingaráform til endurskoðunar og vega það og meta í rólegheitum hvað hafi vel tekist og hvað ekki og leita jafnvel að einhverri pólitískri samstöðu um hvað sé skynsamlegt að sé áfram á hendi ríkisins en hvað geti orðið samstaða um að setja í hendur einkaaðila? Það er alveg greinilegt að þessi hæstv. ríkisstjórn með framgöngu sinni, m.a. í þessu máli, er að hafna öllu samstarfi við þá sem hafa verið svo auðtrúa, liggur mér við að segja, að halda að það væri hægt að gera við hana eitthvert samkomulag um þá hluti eins og Framsfl. sem lét á síðasta þingi hafa sig í að trúa því að ríkisstjórninni væri alvara með þeirri málamiðlun að selja bara helminginn af Lyfjaversluninni og sjá svo til. En hvað var svo gert? Það var haldin brunaútsala á þessum 50% sem lagaheimildir voru til að koma út, haldin brunaútsala á þeim með því í fyrsta lagi að fyrirtækið var metið lágt. Í öðru lagi standa mönnum vaxtalaus lán til boða, fá skattafrádrátt og allt þetta og svo er óðara rokið til með frv. um að fá að halda útsölu á hinum helmingnum. Og svo segja þessir snillingar, hæstv. ráðherrar og aðrir talsmenn stjórnarliðsins, að það sé verið að gera þetta að almenningshlutafélagi. Ég held það sé rangnefni. Ég held að það sem samkvæmt minni málvitund kallast almenningur á Íslandi í dag sé ekki sá sem hagnast á þessum kostaboðum ríkisstjórnarinnar. Það eru þeir sem eiga peninga sem eru að fá enn meiri peninga út úr þessum kostagjöfum sem ríkisstjórnin er að afhenda mönnum. Það eru ekki verkamenn og láglaunafólk á Íslandi sem eru að njóta þessara gylliboða, sem labba sig hér inn og kaupa hlutabréf fyrir 500 þús. kr. sisona þó að 250 þúsund kall sé lánaður á góðum kjörum. Það fólk sem mest þyrfti á því að halda að fá góð kjör af hálfu ríkisstjórnarinnar er ekki að fá þannig kveðju frá henni. Nei, en það gæti verið að einn og einn maður, sem er að fá þá sendingu frá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að það verði felldur niður á honum hátekjuskatturinn á næsta ári, gæti nýtt sér þetta tilboð. Skyldi það nú ekki vera að kratarnir væru að stuðla að slíkum hlutum í þágu þessara sérkennilegu jafnaðarstefnu sem rekin er í þeirra nafni og er ábyggilega orðin heimsmet og mannkynssagan á vonandi ekki eftir að ala sér annað eins eintak af krataflokki og þetta sem við sitjum með uppi á Íslandi, þ.e. það brotið sem er undir forustu hæstv. utanrrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar um þessar mundir. Það er með miklum endemum, virðulegur forseti, hvernig að þessum hlutum hefur verið staðið. Staðreyndin er líka sú að ætla að fara í umræðu um þessi mál á þeim grunni sem hæstv. fjmrh. gerir, að fara að draga upp einhverja svart/hvíta pólitíska mynd af viðhorfum manna til þessara hluta, ja, það væri hægt að ræða talsvert um það, hæstv. fjmrh. Hvernig er það ef farið er yfir söguna í þessum efnum? Hefur Sjálfstfl. verið eitthvað meiri einkavæðingarflokkur en aðrir flokkar á Íslandi? Hvað meinar hann í raun og veru þegar hann er í aðstöðu til þess þar sem honum eru hagsmunirnir kærir? Hann hugsar náttúrlega um sig og sína, sínar valdastofnanir í þjóðfélaginu, sín fyrirtæki, sínar fjölskyldur. Það er fínt að einkavæða hluti ef það er hægt að koma þeim yfir til réttra aðila. En ef þeir eru að mati íhaldsins á góðum stað, t.d. hjá Reykjavíkurborg, þá er ekki verið að rjúka upp til handa og fóta. Staðreyndin er t.d. sú að Reykjavíkurborg hefur rekið meiri opinbera starfsemi og opinber umsvif í fjölmörgum greinum í samkeppni við einkaaðila en flest ef ekki öll önnur sveitarfélög í landinu undir stjórn íhaldsins hörmulega lengi eins og allir vita þangað til núna að loksins var brotið í blað í annað skiptið og borgin tekin af íhaldinu. Það var frægt að hér rak íhaldið pípugerðir og tryggingafélög og guð má vita hvað sem mörg önnur sveitarfélög höfðu lagt niður og látið einkaaðila sjá um undir traustri forustu þáv. borgarstjóra, núv. hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar og datt ekki í hug að einkavæða það á meðan hann réði þar ríkjum. Þannig að við gætum út af fyrir sig rætt hvað er í nösunum á mönnum og hvað ekki í þessum efnum, hæstv. forseti, ef út í það væri farið. Sama á við um fyrirtæki sem oft er dregið inn í þessa umræðu af einhverri furðulegri áráttu, Skipaútgerð ríkisins. Gæti það ekki hugsast að einn og einn hæstv. ráðherra sem það fyrirtæki heyrði undir á fyrri tíð hafi komið úr Sjálfstfl.? Jú, ætli það sé ekki hugsanlegt, m.a. að þeir hafi ráðið ríkjum í samgrn. um alllangt árabil á fyrri áratug og ekki hróflað við Skipaútgerð ríkisins. Samt er málum stillt upp eins og það sé eitt af hinum miklu tímamótaafrekum Sjálfstfl. að hafa lagt niður það fyrirtæki með margvíslegum afleiðingum sem ekki eru allar góðar eins og hér var minnt á af síðasta ræðumanni, m.a. þeim að fjölmörg byggðarlög búa við stórskerta þjónustu, eru komin 50 eða 75 ár aftur í tímann hvað snertir samgöngur á sjó. Þó svo það spari eitthvert fé, hæstv. fjmrh., og þar hafi þurft að taka til varðandi rekstur og var reyndar búið að gera heilmikið í þeim efnum, eins og m.a. sást á þeim tölum sem hæstv. ráðherra las upp. Borið saman við hallann á skipaútgerðinni sl. 10 ár, sem að stórum hluta var á ábyrgð ráðherra Sjálfstfl., var búið að ná heilmiklum árangri á síðustu árum. En það er ekki aðalatriðið heldur hitt að menn verða að skoða alla myndina, hæstv. fjmrh., ekki bara velja sér það úr textum eða úr safni sögunnar sem er þeim hagstætt og sleppa öllu hinu. Á það var bent að það væri hreystilega gert af hæstv. fjmrh. að lesa þessa skýrslu þannig að út úr henni kæmi sérstakur stuðningur við hann. Ég tók þrjú dæmi um hið gagnstæða í dag og vitna til þess. Hæstv. fjmrh. var líka að tala um áhrif og árangur af einkavæðingu í því formi að það kæmi til svo miklu betri stjórnun í fyrirtækjunum. Gott ef það átti ekki að skilja hann svo í andsvari áðan að svo mundi lýðræðið hreinlega stóraukast eða hvað? Staðreyndin er náttúrlega sú að hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að þessu í andstöðu við stjórnarandstöðuna sem í hvert skipti hefur lagt til að ef stórt fyrirtæki væri gert að fyrirtæki sem áður hefði verið ríkisfyrirtæki og lotið þingkjörinni stjórn þá yrði því áfram kjörin stjórn. En hvað hefur meiri hlutinn gert? Hann hefur fellt allar slíkar hugmyndir og valið þá leið að láta ráðherra viðkomandi flokks, gjarnan Sjálfstfl., handvelja hina nýju stjórn þannig að þangað væri hægt að raða flokksbræðrum og einkavinum. Það er nú móverkið sem Sjálfstfl. er að reisa í kringum þessa einkavæðingu, það er öll dreifingin. Það eru valdir fimm sjálfstæðismenn, stundum eru það fjórir sjálfstæðismenn og einn krati sem eru settir í það að stjórna fyrirtækjunum, handvaldir af viðkomandi ráðherra, gjarnan hafður þar a.m.k. einn ættingi svona til að fjölskyldan fái nú sitt og þar með er réttlætinu fullnægt að mati þessara manna.  Ég vil aðeins láta það sjónarmið mitt koma hér fram, hæstv. forseti, að ég tel ekki lýðræðislega framför í því fólgna að breyta fyrirtæki sem rekið hefur verið sem ríkisfyrirtæki, er þar með á stjórnsýslulega ábyrgð viðkomandi ráðherra, yfir í hlutafélag og handvelja því svo stjórn. Að kasta burt þingkjörnum stjórnum þar sem allir flokkar áttu möguleika á að eiga aðild að fyrirtækinu, fá upplýsingar um rekstur þess en taka um leið þátt í og bera ábyrgð á stjórn þess fyrirtækis, að kasta því út og handvelja einhverja menn þar í staðinn. Fyrirtæki eins og Sementsverksmiðja ríkisins, Áburðarverksmiðja ríkisins, eru þær betur staddar í dag með einlitum flokksstjórnum stjórnarflokkanna þó einn og einn framsóknarmaður kunni að hafa slæðst þar með? Ég spyr. Væri kannski ekki þeim fyrirtækjum betur borgið, til að mynda Áburðarverksmiðjunni sem horfir núna inn í mjög óvissa framtíð og væntanlega verður slegin af á næstu missirum, það er einn fórnarkostnaðurinn af EES-samningunum, ætli væri ekki frekar unnt að slá einhverri skjaldborg um hana og byggja upp samstöðu í þjóðfélaginu og á þingi um að verja þau störf sem þar eru í hættu ef á bak við stæði þverpólitísk samstaða um fyrirtækið. En slíka samstöðu vill ekki hæstv. núv. ríkisstjórn, hún vill eyðileggja allt slíkt, henda því út, offorsið er slíkt að koma sínum gæðingum á jötuna. Hæstv. forseti. Ég held í ljósi þess að nú er eftir virkur starfstími á þessu þingi fáeinar vikur að við höfum margt og raunar flest þarfara að gera en það að eyða kvöldum og nóttum í þessi vitlausu einkavæðingarfrv. ríkisstjórnarinnar. Og ég hvet, hæstv. ríkisstjórn, hæstv. fjmrh. sem er ekki alls varnað eins og kunnugt er, að hugsa nú vel sinn gang og velta því nú fyrir sér: Er ekki tíma þingsins betur varið í það að taka til við að ræða og afgreiða þau mál sem þarf að afgreiða væntanlega eins og fjárlögin, eins og tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar? Ætli það verði ekki nógur starfi þó við séum ekki að eyða tíma okkar í vitleysu af þessu tagi? Ég held að frammistaða ríkisstjórnarinnar varðandi útsöluna á Lyfjaverslun Íslands hafi ekki verið slík að það sé uppörvandi að veita henni heimild til að gefa afganginn af fyrirtækinu. Ég segi nú alveg eins og er að mér finnst það jaðra við ósvífni, hæstv. forseti, að láta sér ekki nægja að halda útsölu á helmingnum af hlut ríkisins í þessu fyrirtæki þó hitt þurfi ekki að fylgja í kjölfarið nokkrum mánuðum síðar. Ég vona svo sannarlega, hæstv. forseti, að menn geti náð samkomulagi um að þingið hafi annað og mikilvægara við tíma sinn að gera en að eyða vinnu í þessi frv. umfram það þó, sem er rétt og skylt, að ræða þau sem þau eru hér fram komin en þá sé rétt að vísa þeim til nefndar í fullkomnu samkomulagi um að þau megi þar sofa svefni hinna réttlátu og vakna seint og vonandi aldrei til lífsins, að minnsta kosti ekki í því formi sem þau eru nú og alla vega að ekki verði um frekari einkavæðingaraðgerðir að ræða á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar sem vonandi og næsta örugglega, hæstv. forseti, teygir senn upp tærnar.

Virðulegi forseti. Ég skil alveg hæstv. fjmrh. þó hann vilji eyða nokkrum tíma þingsins á þessum tíma í að ræða eitt einkavæðingarfrv. það er nefnilega ekkert annað við tímann að gera vegna þess að þingið er starfslaust. Það er starfslaust vegna þess að hæstv. ríkisstjórn kemur sér ekki saman um neitt. Þá er jafngott á meðan ekki koma fram nein fylgifrv. við tekjuhlið fjárlaga og tímanum ágætlega varið í að ræða eitt minni háttar einkavæðingarfrv. sem er lagt fram til að bæta við afrekaskrá hæstv. fjmrh. og Sjálfstfl. í þeim efnum sem er nú ekki beysinn það sem af er og heldur skrautlegur er þessi ferill orðinn allur. Það var satt að segja farið af stað með miklu brambolti í þessum efnum og væri hægt að tala langt mál um þau fögru fyrirheit sem hæstv. fjmrh. og ráðherrar Sjálfstfl. hafa gefið sínum mönnum því nú skyldu þeir selja ríkisfyrirtæki sem aldrei fyrr. Það náðust reyndar góðir áfangar í þessu og góðar gjafir hafa verið gefnar, m.a. SR eins og rakið hefur verið í umræðum á undan. En margt hefur líka farið úrskeiðis og mörg áform hafa farið út um þúfur í þessu efni, t.d. þau áform að selja bankana sem voru fróm áform um en ekki náðist samkomulag um í ríkisstjórninni frekar en margt annað. Hér er sem sagt tímanum eytt þegar fer að nálgast jólin í það að reyna að koma í gegn frv. um að selja afganginn af hlutabréfunum í Lyfjaverslun ríkisins, helst fyrir jól. Það hefur margoft verið rakið í þessum umræðum í dag að með sölu ríkisfyrirtækja verði að vera ákveðið markmið. Ég tek undir að það skiptir miklu máli að ákveðið markmið sé um það hvaða tilgangur er með sölunni. Það er svo að Framsfl. hefur þá stefnu að ríkið eigi ekki endilega að  Í umræðum hér í dag hefur borið á góma hvað eftir annað skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins frá 1991 til 1994. Hæstv. fjmrh. gerði þessa skýrslu að umræðuefni í dag og satt að segja finnst mér að hæstv. fjmrh. vilji hlusta á Ríkisendurskoðun og taka mark á álitum hennar þegar það kemur ríkisstjórninni og hans ráðuneyti vel en þegar það kemur honum ekki vel og ríkisstjórninni þá séu þessar álitsgerðir lítils virði. Mér finnst hæstv. fjmrh. lesa þessa skýrslu á nokkuð sérstakan hátt. Það er rétt að það sem kemur honum vel er það sem jákvætt er í henni varðandi hans ráðuneyti og hans embættisfærslur, það er gott í skýrslunni. Það sem er neikvætt er ekkert að marka. Það er tekið skýrt fram í þessari skýrslu að markmið með einkavæðingu eigi að vera skýrt mörkuð. Það stendur á bls. 8 í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Ljóst má vera að framkvæmdanefnd um einkavæðingu hefur unnið ötullega að framkvæmd á stefnu stjórnvalda í einkavæðingarmálum. Það sem að mati Ríkisendurskoðunar hefur helst torveldað framkvæmd þessara mála er að markmiðssetning stjórnvalda hefði mátt vera skýrari. Þetta á ekki síst við um það atriði hvort hámarka skuli tekjur af sölu eða hvort önnur sjónarmið, ósamrýmanleg þessu, eigi að hafa meira vægi.`` Þetta er fínt orðað í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Hér er auðvitað verið að ýja að því að þessi fyrirtæki hafi verið seld við vægu verði og önnur sjónarmið en að gæta hagsmuna ríkisins hafi ráðið meiru. Ef þetta er lesið eftir orðanna hljóðan þá er ekkert hægt að lesa annað út úr þessu. Það brýtur í bága við það grundvallaratriði sem ég nefndi áðan að það á að gæta hagsmuna ríkisins við þessar sölur. Það getur verið réttlætanlegt að hafa önnur sjónarmið í huga um atvinnuuppbyggingu, rekstraröryggi og aðra slíka hluti en það er í engu tilfelli réttlætanlegt að setja þessi fyrirtæki á útsölu og selja þau fyrir slikk ef svo má að orði komast. Það eru fleiri tilvitnanir í þessari skýrslu sem er auðvitað áfellisdómur yfir vinnubrögðum við þessar sölur þó að hæstv. fjmrh. beri sig vel og segi að þessi skýrsla sé góð og telji að einkavæðingarnefnd hafi unnið verk sitt ötullega. Hún hefur vissulega gert það. Einkavæðingarnefnd hefur rótast í þessum málum og gert ýmis tilhlaup, sum hafa farið út um þúfur, önnur ekki. Það hefur í sumum tilfellum tekist að selja þessi fyrirtæki ákveðnum aðilum og það hefur orðið nýtt orð til eða nýtt orð náð vinsældum sem er ,,einkavinavæðing``. Það hefur orðið til í tengslum við þessar sölur á ríkisfyrirtækjum. Hér er t.d. á bls. 9 rætt um sölu á Ferðaskrifstofu Íslands hf. og þar segir: ,,Hlutabréf ríkisins í fyrirtækinu voru seld starfsmönnum þess á tæpar 19 millj. kr. . . . Bréfin voru ekki boðin öðrum aðilum til kaups þar sem forkaupsréttarákvæði voru talin rýra sölugildi þeirra á almennum markaði og stjórnvöld höfðu áhuga á að starfsmenn eignuðust allt fyrirtækið.`` Síðan segir: ,,Það er mat Ríkisendurskoðunar að réttara hefði verið að auglýsa bréfin opinberlega til sölu eins og verðbréfafyrirtækið sem hafði með þetta mál að gera virðist hafa gengið út frá. Forkaupsréttur sem starfsmönnum var lögum samkvæmt tryggður hefði átt að nægja til að gæta hagsmuna þeirra við sölu fyrirtækisins.`` Það er einnig á bls. 11 rætt um sölu Þróunarfélags Íslands. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar vekur þessi sala upp þá spurningu hvort stundum sé of hratt farið við sölu fyrirtækja í eigu ríkisins. Í sumum tilfellum kann að vera skynsamlegt að bíða með sölu í þeirri von að hærra verð kunni að bjóðast síðar.`` Ég veit ekki hvað er hægt að kveða skýrar á um flumbruganginn í þessum málum heldur en hér er gert af Ríkisendurskoðun. En þetta er sjálfsagt eitt af því sem flokkast að mati hæstv. fjmrh. undir að vera vitleysa. Það hefur einnig verið rakið hér af næsta ræðumanni sem talaði á undan mér um Þvottahús Ríkisspítalanna sem var gert tilhlaup til að selja, rætt um við fjárlagagerð hér ítrekað að selja þetta fyrirtæki en allt í einu rann upp ljós fyrir einkavæðingarnefnd að þetta væri óráð og var hætt við slíkt. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um söluna á SR-mjöli. Það mál hefur verið rakið og ég ætla ekkert að vera að tefja tímann með því að endurtaka það. Það stendur í þessari skýrslu á bls. 13, með leyfi forseta: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls og mati Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka (VÍB) benti til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en nam söluverði bréfanna.`` Hér er náttúrlega sagt svo ekki verður um villst að þetta fyrirtæki hafi verið selt undir verði. Hér er einnig talað um söluna á Þormóði ramma á Siglufirði og það bregður svo við þegar rætt er um þá sölu þá telur hæstv. fjmrh. að Ríkisendurskoðun hafi lög að mæla. Ég ætla ekki að leggja dóm á það mál, það var rætt hér á sínum tíma, en ég vil ítreka það að salan á Þormóði ramma er undir sömu sök seld og aðrar sölur hér að það þarf að gæta hagsmuna ríkissjóðs þegar farið er með eigur almennings og þær boðnar til sölu að fá fyrir þær eðlilegt verð. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg fleiri orð. Ég held að það væri ráð fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera hlé á og hugsa sig um, fresta þessum áformum, því þessi ferill er allur orðinn með eindæmum. Ég ætla ekki að rekja mál eins og sölu Skipaútgerðar ríkisins. Þar var rokið til og sala Skipaútgerðar ríkisins hefur það í för með sér að nokkur byggðarlög úti á landsbyggðinni eru komin svona 50 ár aftur í tímann í samgöngumálum. Það kann að hafa sparað ríkinu eitthvert fé en hins vegar er það fólkið úti á landsbyggðinni sem þarf að borga það fé til baka. Í sumum tilfellum í hærra vöruverði. Ég held því að það ætti að setja punkt aftan við þennan feril, leggja þetta frv. til hliðar, það er nóg að gert í bili og það er nógur tíminn til þess að leggja þetta mál undir dóm kjósenda. En ég skil hæstv. fjmrh. að því leyti að hann þarf að friða frjálshyggjuliðið í Sjálfstfl. með einhverju og þetta er svona smábiti í viðbót sem hann hyggst rétta þeim áður en gengið verður til kosninga í vor. En ég held að það sé engin ástæða til þess að rétta þetta fram til þeirra, hvorki nú né síðar og það eigi að endurmeta þessi áform, gera eins og sagt er í skýrslu Ríkisendurskoðunar, setja skýrari reglur um þessi mál, greina markmiðin með þessum sölum betur. Það liggur ekkert á því að afgreiða þetta frv. og það má vel liggja og bíða nýrrar ríkisstjórnar hver sem hún verður nú. Það var nú svo að það var mikið tilhugalíf í umræðum nýlega hjá hv. 9. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv. þar sem hæstv. utanrrh. talaði um, eins og sagt er í sveitinni, að væru tilhleypingar á ferð þannig að enginn veit nú hver samfylgdin verður eftir kosningar í þessum efnum. Það getur alveg farið svo að það verði flokkur hv. 4. þm. Norðurl. e. sem verður í sænginni hjá Sjálfstfl. eftir kosningar. Ég hygg nú að svo geti farið.

Hvað hefur þingmaðurinn fyrir sér?

Ég hef fyrir mér ýmsar orðræður í umræðum um málið og ég hef fyrir mér ýmsar meldingar sem hafa farið fram um slíka hluti. Það er nú svo að þó að hv. 4. þm. Norðurl. e. segi að það séu framsóknarmenn í stjórnum ýmissa ríkisfyrirtækja og segir frá því með nokkurri öfund þá hefur ýmsum ýmsum verið hent út úr þessum stjórnum og m.a. hefur þeim verið hent út sem hafa verið kallaðir framsóknarmenn í Sjálfstfl. eins og hv. 3. þm. Austurl. sem var hent út úr stjórn Áburðarverksmiðjunnar  mikla virðingu fyrir þeirri stétt að sjálfsögðu, en ég er ekki viss um að hv. 3. þm. Austurl. hafi verið eins ánægður með þetta eða borið eins mikla virðingu fyrir þessari ráðstöfun.

Hann samþykkti þetta nú samt.

Þessar sölur ríkisfyrirtækja eru auðvitað einn þáttur í því að treysta valdastöðu ýmissa aðila hér í þjóðfélaginu, treysta valdastöðu Sjálfstfl. Það er alveg ljóst. Og þó að kannski hafi fyrir slysni einhverjir framsóknarmenn slæðst inn í einhverjar stjórnir þá skiptir það ekki sköpum í þessum efnum. En mergurinn málsins er að þetta frv. má liggja að skaðlausu. Það er nóg gert í einkavæðingunni í bili og örugglega hefur ríkissjóður ekki hagnast á henni, það hafa einhverjir aðrir gert.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð, atriði sem ég gleymdi í dag. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni að mál er að linni í einkavæðingaráformum ríkisstjórnarinnar og það hefur komið fram hjá mörgum ræðumönnum. En annað af því sem hefur náttúrlega vakið athygli okkar hér í þessari umræðu er hin algera þögn Alþfl. sem hér ríkir og við hljótum að spyrja hver sé afstaða Alþfl.

Hvar er hann?

Ja, það væri fróðlegt að vita, það sést ekki einn einasti alþýðuflokksmaður.  En hitt atriðið sem ég ætlaði aðeins að gera að umtalsefni er atriði sem hæstv. fjmrh. kom inn á í ræðu sinni í dag varðandi áhrif og árangur af einkavæðingu eins og þau atriði eru skýrð í skýrslu Ríkisendurskoðunar og það er nefnilega mjög athyglisvert sem þar kemur fram. Ríkisendurskoðun talaði við aðila sem hafa tekið við þessum fyrirtækjum sem hafa verið seld og þar koma fram atriði sem hljóta að vera umhugsunarverð fyrir ríkisstjórnir og stjórnendur ríkisstofnana. Nú ætla ég ekki að draga í efa að menn hafi látið í ljós þessar skoðanir við fulltrúa Ríkisendurskoðunar. Hér segir á bls. 14, með leyfi forseta, --- ég ætla að beina spurningu til hæstv. fjmrh. --- að hjá þessum aðilum hafi komið fram að þær breytingar sem orðið hafi hafi m.a. komið fram í meiri ábyrgðartilfinningu stjórnenda og starfsmanna í sambandi við rekstur og afkomu fyrirtækisins sem þeir starfa hjá og í öðru lagi skjótvirkari ákvarðanatöku. Stjórnendur einkavæddra fyrirtækja sem rætt var við töldu að ríkisfyrirtæki hefðu liðið fyrir seinvirka ákvarðanatöku sem hefði m.a. valdið stöðnun og leitt til úreltra vinnubragða. Nokkuð var um að stjórnarmenn í ríkisfyrirtækjum væru taldir hræddir við að taka áhættu. Þetta þykja mér afar athyglisverðar fullyrðingar og umhugsunarverðar fyrir ráðherra og stjórnendur ríkisstofnana og ég mundi halda að nú væri það hlutverk fjmrh. og annarra ráðherra að gera úttekt á þessu. Er það virkilega þannig að ríkisfyrirtæki líði fyrir seinvirka ákvarðanatöku og þau séu stöðnuð og stundi úrelt vinnubrögð? Þetta er ekki fallegur dómur yfir ríkisfyrirtækjum og þetta kallar auðvitað á ítarlega skoðun. Er það virkilega svo að þessi fyrirtæki sem sum hver voru rekin með dágóðum hagnaði, þar hafi gætt stöðnunar og seinvirkra vinnubragða. Eru þær stjórnir, sem Alþingi er að kjósa yfir ýmsar ríkisstofnanir, seinvirkar til ákvarðana? Hvað er eiginlega verið að fullyrða hér? Þetta eru engar smáfullyrðingar sem koma hér fram þegar maður rýnir betur í þetta. Ég held að þetta sé mjög umhugsunarvert reyndar bæði fyrir Alþingi og eins og ég hef nefnt hér ráðherra og stjórnendur ríkisstofnana og væri mikil þörf á að kanna þetta betur. Nú hafa menn mikið rætt um gæðastjórnun og hæstv. fjmrh. hefur staðið fyrir ráðstefnum um stjórnun ríkisfyrirtækja og eftir því sem ég best veit hefur fjmrn. undirbúið endurbætur í þessum efnum og þetta er eins og ég nefni hér mjög til þess að skoða betur ef þetta reynist satt. Mér finnst þetta reyndar að mörgu leyti ótrúlegt vegna þess að við vitum að margar ríkisstofnanir eru mjög vel reknar og skila miklum ágóða inn í ríkissjóðs og hér hefur t.d. verið nefndur Póstur og sími sem dæmi um slíkt en mér þætti ástæða til þess að skoða þetta betur. Ég vil líka benda á það að á sömu blaðsíðu þar sem Ríkisendurskoðun er að tala um áhrif og árangur af einkavæðingu, þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bein þátttaka hins opinbera í atvinnurekstri hefur aldrei verið mjög víðtæk hér á landi`` og ég tek það sem svo að þetta er skoðun Ríkisendurskoðunar að væntanlega í samanburði við aðrar þjóðir er ekki hægt að segja sem svo að þátttaka ríkisins í atvinnurekstri sé mikil. Víða er hún væntanlega meiri og við þekkjum það að í ýmsum löndum fóru menn þá leið að þjóðnýta t.d. námur, járnbrautakerfi og ýmislegt annað. Það var á tímabili á 2., 3. og 4. áratug þessarar aldar sem það gekk yfir mikil þjóðnýtingaralda og menn sögðu sem svo að þessar auðlindir væru þjóðareign og að flutningakerfi ætti að reka í þágu almennings og þau ættu að vera í eigu almennings en einkavæðingn hefur nú m.a. beinst að þessum sviðum atvinnulífsins. En mér þætti fróðlegt að vita hvort hæstv. fjmrh. er sammála þessari fullyrðingu vegna þess að hann hefur verið og var talsmaður þess að báknið viki burt og hefur beitt sér fyrir einkavæðingu. Maður spyr sig auðvitað að ef það er svo að atvinnurekstur hins opinbera á Íslandi sé lítill miðað við það sem gerist hjá öðrum þjóðum, er þá einhver ástæða til þess að vera að einkavæða? Ég tók það fram í dag að mér finnst að finna í þessari skýrslu ýmis dæmi um einkavæðingu sem fyllilega á rétt á sér en mergurinn málsins er sá að menn þurfa að greina milli þess hvenær ríkið er í óeðlilegri samkeppni við aðila úti í þjóðfélaginu eins og mér finnst t.d. að embætti húsameistara ríkisins sé og nefni ég þá stofnun enn einu en það er einhvern veginn þannig að á þeirri stofnun má alls ekki snerta. Það er ekki hróflað við þeirri stofnun og væri nú fróðlegt að fá skýringu á því hvernig á því stendur. En hins vegar eru svo fyrirtæki, sem þjóna öllum almenningi, fyrirtæki sem eru þau einu sinnar tegundar á landinu og slík fyrirtæki er eðlilegt að reka í ríkiseign og ég vil nefna þar sem dæmi Sementsverksmiðju ríkisins sem er sú eina sinnar tegundar og er ekki í neinni samkeppni og hvers vegna á þá að vera að einkavæða? Er þá ekki eðlilegt að ríkið reki slík fyrirtæki sem þjóna öllum almenningi á landinu? Ég vildi aðeins bæta þessu hér við umræðuna, virðulegi forseti, og vænti þess að fá svör við þessum atriðum frá hæstv. fjmrh.

Hæstv. forseti. Fáein orð í viðbót í þessari umræðu. Í fyrsta lagi vil ég koma því að hér að ástæðan fyrir því að hér var nefnt í frammíkalli að framsóknarmenn fengju stundum að vera með í vinahópnum þegar verið væri að skipa í þessar stjórnir sem handvalið er í frá hendi ríkisstjórnarinnar er sú að það vakti athygli mína og fleiri að bæði í stjórn SR-mjöls hf. og líka í stjórn Sementsverksmiðju ríkisins voru valdir framsóknarmenn en ekki menn úr öðrum flokkum nema ríkisstjórnarflokkunum.

Það er bara hæfni þeirra.

Hæfni framsóknarmanna er alkunn og nær auðvitað yfir öll mörk þannig að skýringin er þar fyrir hendi.  Mig langar aðeins til þess að nefna það sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu á fyrirtækjum í eigu ríkisins á bls. 14 sem reyndar síðasti ræðumaður kom að áðan en þó dálítið með öðrum hætti. Það er nefnilega sagt að Ríkisendurskoðun hafi kannað hvað stjórnendur fyrirtækjanna teldu að hefði breyst og það hefur komið fram í þessum viðtölum, stendur hér í bókinni, að sala á fyrirtækjum hafi leitt til ýmiss konar breytinga og m.a. voru eftirtalin atriði nefnd til sögunnar sem voru hér lesin upp áðan um meiri ábyrgðartilfinningu stjórnenda og starfsmanna í sambandi við rekstur og afkomu fyrirtækisins sem þeir starfa hjá, skjótvirkari ákvarðanatöku, stjórnendur einkavæddra fyrirtækja sem rætt var um, töldu að ríkisfyrirtæki hefðu liðið fyrir seinvirka ákvarðanatöku sem hefði m.a. valdið stöðnun og leitt til úreltra vinnubragða o.s.frv. Nú ætla ég ekki að lesa þetta allt saman en mig langar til þess að spyrja hæstv. fjmrh. sem hér er staddur hvort hann sé þeirrar skoðunar að Sementsverksmiðja ríkisins hf., sem er alfarið í eigu ríkisins og hefur ekkert hlutafé í henni verið selt, hvort það sé mjög seinvirk ákvarðanataka og hvort það sé einhver sérstök ástæða til þess að stjórna fyrirtækinu öðruvísi heldur en hefur verið gert á undanförnum missirum. Þar hefur farið fram verulega mikil hagræðing og það hefur ekki verið skirrst við það að láta það koma mjög hart niður á starfsmönnum fyrirtækisins þannig að þeim hefur mörgum verið sagt upp og þeir látnir hætta og ég tel að það sé fráleitt að halda því fram að sú stjórn hafi ekki látið ákvarðanirnar ganga fyrir sig þrátt fyrir að þetta fyrirtæki hafi ekki verið selt og sé í eigu ríkisins. Mig langar til þess að heyra í hæstv. ráðherra með það hvort hann telji að það hafi verið hægt að gera betur en þarna hefur verið gert og hvort hann sjái ástæðu til þess að það hefði verið gengið lengra en stjórn fyrirtækisins hefur þó gert á undanförnum missirum til hagræðingar. Síðan gleymdi ég einu í ræðu minni áðan og það var það að ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um það og biðja hann að útlista það betur fyrir þeim hv. þm. sem fylgjast með umræðunni hvernig standi á því ósamræmi sem mér finnst vera í málflutningi hæstv. ráðherra og því sem stendur í helstu niðurstöðum Ríkisendurskoðunar í þessari bók sem við höfum hér undir höndum. Bókin er bara frá því í nóvember í ár en þar heldur Ríkisendurskoðun því fram að það séu u.þ.b. 800 millj. kr. sem ríkissjóður hefur haft upp úr krafsinu af einkavæðingu fram að þessu. Ég heyrði ekki betur en hæstv. ráðherra nefndi miklu hærri tölu áðan og ég bið hann að endurtaka þá tölu eða koma mér með öðrum hætti í skilning um það að samræmi sé milli þess sem hann talar um í þessu sambandi og því sem stendur í skýrslunni. Ég held að ástæða sé til þess að það komi fram ef þarna er einhver mikill ágreiningur á ferðinni milli hæstv. ráðherra og Ríkisendurskoðunar um það sem ríkið hefur haft upp úr krafsinu við að selja ríkisfyrirtæki á þessum tíma. Mig langar síðan til þess að nefna svolítið söluna á Rýni hf. Það er eitthvert allra mesta met í hagræðingu sem hefur líklega nokkurn tímann verið slegið. Það er þessi halarófuhagræðing sem ríkisstjórnin gekkst fyrir í sjávarútveginum sem fólst í því að koma á stofn sjö eða átta skoðunarstofufyrirtækjum og starfsmenn þessara skoðunarstofufyrirtækja keyra í halarófu allt í kringum landið og skoða bæði skip, báta, frystihús og fiskvinnslustöðvar um allt heila landið. Auðvitað benti stjórnarandstaðan ítrekað á það þegar þessi mál voru til umfjöllunar að þetta mundi verða glötunarleið sem þarna væri verið að fara, þetta mundi kosta miklu meira fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda og að lokum kæmi að því að við yrðum að setja upp ríkisfyrirtæki til þess að fylgjast með þessum skoðunarstofum til þess að erlendir aðilar mundu sætta sig við stimpla okkar og eftirlit með framleiðslu afurðanna. Hvað hefur komið á daginn? Þegar hafa komið athugasemdir frá erlendum aðilum um að þessi einkavæddu fyrirtæki væru ekki nægileg trygging fyrir erlendu kaupendurna fyrir því að þessi vara væri nægilega vel skoðuð og menn heimta sem sagt og vilja að opinberir aðilar taki ábyrgð á eftirliti með framleiðslu sjávarafurða sem verið er að kaupa frá Íslandi. Sem sagt, menn eru komnir þarna í hring og nú þarf að fara að setja aftur upp ríkisstofnun til þess að hafa eftirlit með þeirri einkavæðingaruppfinningu sem þarna er á ferðinni. Þetta var auðvitað skelfileg glötunarbraut sem þarna var gengin. Hverjir verða svo að borga? Það verður aldrei gengið til baka að öllu leyti í þessu. Ég geri ekki ráð fyrir því að það verði þannig að menn leggi niður þessa einkavæddu starfsemi. Ég á ekki von á því. Ég á von á því að það verði frekar á hinn veginn að einu apparatinu í viðbót verði bætt við á vegum ríkisins til þess að fylgjast með og búið verði að auka þennan kostnað um helming eða meira þegar upp verður staðið og allt verða þeir aðilar auðvitað að borga sem þurfa á þjónustunni að halda. Síðan er kapítuli út af fyrir sig hvernig ríkið fór síðan út úr því að stofna þetta fína fyrirtæki sem það ætlaði að reka í samkeppni við einkaaðilana og ævintýrið kostaði litlar 16 millj. bara í útlögðum peningum sem þarna kemur fram. Auðvitað glataðist allt hitt líka sem ríkið var búið að byggja upp í því að reka þessa starfsemi ár eftir ár og lá auðvitað í þjálfun starfsmanna og þekkingu á öllu þessu sviði. Þetta er allt glatað og er ekki reiknað til verðs í skýrslunni. En nú er einkavæðingareftirlitsnefnd ríkisstjórnarinnar í gangi og væri gaman að því ef hæstv. ráðherra gæti sagt okkur eitthvað frá því hvar þessi mikla athugun stendur á svokölluðum eftirlitsiðnaði í landinu. Það er nefnd í málinu sem hæstv. forsrh. skipaði og hæstv. starfandi forsrh., sem hefur hlaupið í skarðið á meðan hæstv. forsrh. er í Kína og öðrum löndum að bjarga heiminum, hlýtur að geta sagt okkur hvernig gangi að endurskoða eftirlitsiðnaðinn í landinu og hvort við eigum von á einhverjum nýjum hugmyndum um það hvernig eftirlitsiðnaðinum verði best borgið. Kannski fáum við að sjá einhverja nýja halarófuhagræðingarhugmynd sem kannski eykur hagvöxtinn eitthvað svipað og þessi sem við höfum fylgst með frá því að þessi frv. voru lögð fyrir þingið á sínum tíma. Mig langar svo að lokum að nefna dálítið betur en ég gerði í ræðu minni í dag hvernig þessum málum lauk, þ.e. SR-mjöls málinu og þeim lokum málsins sem snúa að Andra hf. Ágreiningurinn var um söluna, stendur á bls. 19 í því skjali sem við höfum hér, sem leiddi til þess að Haraldur Haraldsson höfðaði mál til riftunar á þeim kaupsamningi sem gerður var. Héraðsdómur kvað upp dóm í málinu þann 3. júní 1994. Dómurinn taldi að jafnræðisreglu stjórnsýslulaga hefði ekki í öllum atriðum verið gætt sem skyldi. Hins vegar þótti ekki hafa verið sýnt fram á að frávikin hvert fyrir sig eða í heild sinni hefðu verið svo alvarleg að þau ættu að leiða til ógildingar á söluferlinu. Var því dómkröfum stefnanda hafnað. Síðan kemur í lokin: Fallið hefur verið frá áfrýjun málsins. Það var ekkert einhlítt í dómsniðurstöðunni sem þarna er verið að segja frá. Mörg atriði voru athugaverð að mati dómsins og forráðamenn Andra áfrýjuðu málinu. Hvað gerðist síðan í framhaldinu? Forráðamenn í Andra sömdu um það við forráðamenn SR-mjöls, sem voru orðnir nýir eigendur SR-mjöls, að falla frá þessum málarekstri. Hvers vegna? Ætli það þurfi að segja nokkrum lifandi manni það að þarna hafi ekki verið kaup kaups með einhverjum hætti? Hvor aðilinn hljóti að hafa fengið eitthvað fyrir sinn snúð? Það þarf ekki að segja mér það a.m.k. Um hvað snerist málið? Það snerist um það hvort það væri hægt að rifta þeirri sölu sem þarna var á ferðinni. Nú er ég ekki að halda því fram að forráðamenn Andra hf. hafi verið eitthvað vissir um það að málinu fengist riftað. Síður en svo. Þeir gátu náttúrlega ekki verið vissir um það úr því að Héraðsdómur féll þeim ekki í vil en þeir höfðu ástæðu til að halda að vafi væri í málinu eftir dóm Héraðsdóms. Málið sneri bæði að þessum nýju eigendum, SR-mjöli hf., sem töldu hagsmunum sínum ógnað ef salan yrði ógilt, og ríkinu og hæstv. ráðherrum sem tóku þá ákvörðun að selja eigendum SR-mjöls fyrirtækið. Ef Hæstiréttur hefði fellt þann dóm að gjörningurinn hefði allur verið ólöglegur hefði það verið mikill áfellisdómur yfir ráðherrunum og hæstv. ríkisstjórn. Mér er nær að halda að sá dómur hefði ekki orðið hæstv. ríkisstjórn í vil. A.m.k. finnst mér allt ferli málsins vera með þvílíkum eindæmum að ekki hefði átt að geta gerst að Hæstiréttur hefði talið að þarna hefði verið í lagi með hlutina. Ég geri þá játningu að lokum að ég tel að bæði ég og aðrir sem fjölluðum um þetta mál á hv. Alþingi höfum brugðist í því að bera ekki fram vantraust á ríkisstjórnina og ráðherra hennar, a.m.k. þá sem áttu beina aðild að því að málið fór með þessum hætti, salan á SR-mjöli hf.  Ef hæstv. ráðherra væri nú svo vænn að svara spurningu minni frá því í dag um það hvort hann telji virkilega að verklagsreglum einkavæðingarnefndarinnar hafi verið fylgt við söluna á SR-mjöli hf. þá þætti mér mjög vænt um að fá það svar vegna þess að sé það skoðun hæstv. ráðherra þá held ég að það þurfi að skoða mjög vandlega verklagsreglurnar eða skoða hæstv. ráðherra vandlega.

Virðulegi forseti. Mig langar í lok umræðunnar að víkja að nokkrum atriðum sem komið hafa fram. Ég skal játa að ég tel að umræðan hafi verið gagnleg í alla staði. Hún hefur reyndar ekki fjallað eingöngu um frv. sem liggur fyrir heldur ekki síður og kannski frekar um skýrslu Ríkisendurskoðunar og út af fyrir sig harma ég það ekki. Ég tel að sú skýrsla eigi það skilið að hún sé rædd hér og ekkert að því. Kannski er ástæða til þess í upphafi máls að ræða örlítið um Ríkisendurskoðun og Alþingi, rétt aðeins til að ég geti komið á framfæri skoðun minni á því hvernig verklagsreglur Alþingis eiga að vera. Menn hafa rætt nokkuð um verklagsreglur einkavæðingarnefndar og ég hygg að flestir séu sammála Ríkisendurskoðun að þær séu mjög til fyrirmyndar. En við veltum kannski of sjaldan fyrir okkur verklagsreglum Alþingis, ekki síst þegar rætt er um endurskoðun og hlutverk Ríkisendurskoðunar í störfum Alþingis. Mín skoðun er sú, og ég held að ríkisendurskoðandi sé henni sammála, að tími sé kominn til að breyta háttum og verklagi Alþingis með þeim hætti að það starfi fastanefnd, kosin nefnd, á Alþingi sem fari yfir skýrslur Ríkisendurskoðunar og gefi út álit til þingsins um skýrslurnar. Það álit gæti verið í ábendingarformi, tilmælum, til stjórnvalda til framkvæmdarvaldsins. Það gæti verið í formi þingsályktana, í formi laga eða réttara sagt frv., í formi ábendinga eða tilmæla til annarra nefnda þingsins o.s.frv. Þessi háttur er reyndar viðhafður í Noregi og var tekinn þar upp þegar þingið þar féll frá því að hafa svokallaða yfirskoðunarmenn ríkisreikninga en það er stjórnarskrárbundið ákvæði að halda í það form sem er reyndar afgamalt og ég held að öllu leyti úrelt. Ég nefni þetta hérna vegna þess að ég held að það hafi talsverða þýðingu að það skapist hér ákveðin hefð og að þeir sem hafi það verkefni með höndum af hálfu Alþingis að fara yfir þessar skýrslur geti með eða móti eða með sín sjónarmið komið með þingskjöl sem byggjast á áliti þeirra á skýrslunum og rætt þess vegna skýrslurnar með þeim hætti hér í sölum Alþingis. Þetta nefni ég hér vegna þess að það ríkir ávallt sú óvissa þegar skýrslan er lögð fram hvernig eigi að taka því sem þar stendur. Ríkisendurskoðandi getur ekki komið hér í þingsali og varið sitt mál, hvorki sótt né varið reyndar, svo að ég hygg að það sé full ástæða til þess fyrir forseta þingsins og reyndar fyrir okkur öll sem störfum hér á hinu háa Alþingi að kanna hvort þetta sé hin rétta aðferð, hin rétta verklagsregla þegar fyrir liggja skýrslur á borð við þessa hér. Auðvitað kann að vera að ekki þurfi að ræða með sama hætti allar skýrslur, sumar skýrslur eru umbeðnar af hálfu viðkomandi ráðherra og það kann að vera að það eigi að fara öðruvísi með slíkar. Ég nefni þetta hér vegna þess að mér finnst stundum við ekki sjá fyrir í okkar kappi þegar við erum að takast á um efni þessarar skýrslu þá tölum við svona um þessar skýrslur eins og guðfræði eins og þegar prestar eru að rífast um hvað standi í hinni helgu bók. Í raun og veru er ekki sá sem skrifaði skýrsluna viðstaddur hann er einhvers staðar svona óræður einhvers staðar fyrir utan og ofan Alþingi og segir ekki neitt, þ.e. ríkisendurskoðandi, einhvers konar guðleg ára sem fylgir þessu embætti. Ég held að það sé kominn tími til þess að hverfa frá þessum háttum. Ég held að það sé kominn tími til að taka upp nútímahætti eins og tíðkast annars staðar, þessar skýrslur séu teknar fyrir af hálfu þingmanna, ríkisendurskoðendur, þeir sem þar starfa, komi á fund nefndanna og standi fyrir sínum málum þannig að það sé hægt að gefa út álit með eða á móti þeim skýrslum sem liggja fyrir og spyrja þá út úr. Þetta nefni ég hér í upphafi vegna þess að umræðan í dag er dæmigerð umræða fyrir skýrslur Ríkisendurskoðunar og ég segi: Ég tel að þessi skýrsla sé vitnisburður um að vel hafi verið staðið að einkavæðingu ríkisstjórnarinnar. Ég tel að þessi skýrsla sé til merkis um að það hafi orðið miklar framfarir í því að selja eignir ríkisins miðað við það sem áður tíðkaðist. Það eru auðvitað undantekningar frá því. Það er eðli endurskoðunar, jafnt Ríkisendurskoðunar sem annarrar endurskoðunar, að fyrst og fremst fletta upp þeim atriðum sem má gera athugasemdir við. Það er auðvitað eðli slíkrar skoðunar. En ég bendi á að flestallt sem stendur í þessari skýrslu rennir stoðum undir það að einkavæðingarnefndin hafi staðið sig vel, hún hafi markað góða stefnu og í raun og veru væri þessi skýrsla ekki jafngóð og hún er nema vegna þess að einkavæðingarnefndin heldur bókhald, færir bækur með þeim hætti að það er auðvelt verk að tína upp þau efnisatriði sem hér eru hvert og eitt. Á þetta vil ég benda hér í upphafi til umhugsunar fyrir okkur öll.

Er ekki eðlilegt að hún haldi bókhald yfir gerðir sínar?

Jú það er mjög eðlilegt í ljósi þess sem hefur verið að gerast. Fyrir örfáum árum síðan var staðið að sölu fyrirtækja með þeim hætti að jafnvel ráðherrar sjálfir eða aðstoðarmenn þeirra seldu það yfir borðið án auglýsinga án þess að nokkuð væri fært um það í bækur neins staðar.

Enda er það vítavert.

Það er ég sammála hv. þm. um en ég er að benda á að nú er öldin önnur.  Það hefur nokkuð verið rætt hér um Rýni hf. Ég skal viðurkenna það fúslega að þetta fyrirtæki þekki ég nánast ekki neitt. Þetta fyrirtæki var stofnað til að tryggja samkeppni skoðunarstofa og að vinnsluleyfishafar í sjávarútvegi ættu aðgang að óháðum skoðunarstofum, fleiri óháðar skoðunarstofur voru hins vegar stofnaðar og töpuðu þær allar nokkrum fjármunum. Þessi sala leiddi til sameiningar á fyrirtækjum í þessari grein. Ég bendi á að þáttur þessa fyrirtækis er ekki hluti af vinnu einkavæðingarnefndarinnar. Það eru til bréfaskipti á milli fyrirtækisins eða sjávarútvegsins og einkavæðingarnefndar en einkavæðingarnefndin kom ekki að sölu þessa fyrirtækis eða stofnun fyrirtækisins. Á þetta vil ég benda. Ég get út af fyrir sig, þegar rætt er um þetta fyrirtæki, tekið undir að það er full ástæða til að taka á eftirlitsiðnaðinum eins og hann leggur sig og sjálfsagt berum við öll nokkra sök í þeim efnum að hafa sífellt aukið eftirlit, bæði opinbert eftirlit og annað. Oft er það þannig þegar um eftirlitsstofnun er að ræða þá skapast hjá okkur falskt öryggi því að besta eftirlitið er auðvitað eftirlitið sem felst í því að hver og einn hafi eftirlit með því sjálfur sem hann er að gera eða hafi þann aga við sín störf sem t.d. markaðurinn gefur. Það er alltaf besta eftirlitið þegar menn starfa þannig að þeir geta mælt sinn árangur sjálfir og fá umbun verka sinna eða að þeir fá refsingu þegar þeir hafa svikist um, það er alltaf besta eftirlitið hvar sem er. En stundum viljum við hafa þetta með þeim hætti að einhver stofnun sé sett á laggirnar til að sjá um að það sé í lagi, venjulega er það gert með stikkprufum, en það er engin allsherjartrygging fyrir því að hlutirnir séu gerðir vel. Það var sett á fót nefnd til að taka eftirlitsiðnaðinn fyrir og gera tillögur þar að lútandi. Ég hef séð bráðabirgðaskýrslu frá þessum hópi en ég held að ég fari rétt með að það liggi ekki frv. fyrir, ég skal þó athuga það mál því ég get ekki svarað því sérstaklega hér. Ég ætla ekki heldur að ræða það sem ég mundi nú vilja kalla þráhyggju varðandi Andra hf. og SR-mjöl hf. og að það séu einhver afskipti ráðuneyta af því máli. Ég hef sagt það hér áður að þetta er í besta falli misskilningur, í besta falli misskilningur. Það geta náttúrlega verið einhver viðskiptaleg sjónarmið sem ráða því að niðurstaðan varð sú að hverfa frá áfrýjun en það er ekki gert að undirlagi ráðuneytanna. Hins vegar veit ég til þess af því að ég fékk að fylgjast með þessu máli að það voru send til mín bréf og það var gert vegna þess að viðkomandi aðilar vildu segja opinberum aðilum frá því hvað þeir voru að gera. Það var ekkert frumkvæði af hálfu fjmrn. og ég hef kannað að svo var ekki heldur af hálfu sjútvrn. Ég þori nú ekki að nefna orðið dylgjur en mér dettur það stundum í hug þegar svonalagað er sagt þegar verið er að reyna að gefa eitthvað annað í skyn en raunveruleikinn er. Hv. 3. þm. Vesturl. spurði um það hvers vegna mismunandi tölur séu uppi um tekjur af einkavæðingunni. Ég skal aðeins fjalla um það. Ríkisendurskoðun segir að sala ríkisfyrirtækja hafi skilað ríkissjóði 826 millj. kr. Einkavæðingarnefndin heldur því fram að í heild hafi sala ríkisfyrirtækja skilað 1.904 millj. og þá er talið með söluandvirði eigna Ríkisskipa, Menningarsjóðs og þau hlutabréf í Lyfjaverslun ríkisins sem þegar hafa verið seld, þegar hafa verið seld upp á 200 millj. kr. Þar fyrir utan er ekkert reynt að meta það í þessum tilvikum t.d. hvað hefur sparast í raun í rekstri ríkisins vegna þess að fyrirtæki hafa verið leyst upp eða seld og enn einu sinni nefni ég nafn Skipaútgerðar ríkisins. Þetta veldur þessum mun og ég kemst vonandi síðar að því að ræða þetta örlítið nánar. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., ræddi nokkuð um nýlega skýrslu um fjárreiður ríkisins sem hefur inni að halda nýskipan í ríkisrekstri þar sem verið er að taka á ríkisreikningi og skyldum efnum. Ákaflega merkileg skýrsla að mínu viti sem kemur til með að hafa áhrif hér á næstu árum og er til skoðunar og verður til skoðunar í nefndum þingsins einkum fjárln. og efh.- og viðskn. Það sem hann sagði var að það gæti breytt einhverju þar um ef þau vinnubrögð væru nú viðhöfð sem þar koma fram einkum vegna þess að þar á að líkja eftir fyrirtækjum, setja upp efnahagsreikning. Ég held að ég verði að hryggja hv. þm. með því að ég tel að það mundi ekki verða mikil breyting vegna færslu á tekjum af eignum.

Það sagði ég líka í ræðu minni.

Gott, þá hef ég misskilið hv. þm. En staðreyndin er nefnilega sú að samkvæmt niðurstöðum ríkisreikninganefndar verður erfitt að setja eignir ríkisins upp í efnahagsreikning eins og hjá fyrirtæki og bókfærðar tekjur af þeim hlutafélögum sem ríkissjóður hefur selt, það er munur á söluverði og bókfærðu verði. Þannig hefur þessi nýja framsetning ríkisreiknings engin áhrif á bókfærðar tekjur af sölu hlutafélaga. Það gerist ekki. En vissulega væri æskilegt að slíkt hefði getað gerst ég skal taka undir það. Hv. þm. minntist á ræðu forsrh. hinn 6. des. 1991 þegar rætt var um þá upphæð og um Búnaðarbankann. Það er alveg rétt það fór heilmikil vinna fram um Búnaðarbankann og hvernig breyta mætti Búnaðarbankanum í hlutafélag. Því sleppir Ríkisendurskoðun alveg í sinni skýrslu og mér finnst það vera miður vegna þess að ég held að það væri gagnlegt fyrir hv. þm. að hafa þá umræðu í skýrslunni þó ekkert hafi orðið úr sölunni og verði væntanlega ekki á þessu kjörtímabili jafnvel þótt frv. komi fram um það að breyta bankanum í hlutafélag. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurðist fyrir um það hvert væri markmiðið með sölu Lyfjaverslunar Íslands. Ég skal reyna að svara þeirri fyrirspurn eins og ég sé þessi markmið. Í fyrsta lagi eru markmiðin að ná breiðri eignaraðild með sölunni, koma þessu fyrirtæki í hendur á sem flestum, reyna að koma í veg fyrir að samruni verði milli fyrirtækja í þessari grein þannig að eðlileg samkeppni sé tryggð, að reyna að ná nýju fjármagni inn í fyrirtækjarekstur á Íslandi frá almenningi og stækka hlutabréfamarkaðinn. Allt eru þetta markmið með þessari sölu. Það er ekkert eitt markmið öðru æðra en auðvitað höfum við það að leiðarljósi að fá sem mest í hlut ríkisins þó það sé eitt og sér ekki eina markmiðið. Það er ekkert leyndarmál að við ætluðum að bjóða síðari hluta bréfanna út á útboðsgrunni með því hreinlega að bjóða út og biðja um hæsta tilboð jafnvel í öll bréfin eða í einhver bréf, nokkra pakka. En vegna þess hve vel tókst til með fyrri hlutann töldum við rétt að halda þessu áfram til að tryggja að eignaraðildin yrði dreifð. Þetta vil ég taka fram. Það var líka spurt um það hvernig stæði á því að ég hefði nefnt á sínum tíma 2 milljarða á ári. Það er vegna þess að erlendir og innlendir aðilar sem komu að málinu töldu það og gáfu álit sitt um að það væri hægt með því að skoða opinber fyrirtæki og það fjármagn sem er í umferð og væri til ráðstöfunar til kaupa á hlutabréfum, þar á meðal fjármagn frá lífeyrissjóðunum. Þá var gert ráð fyrir að þeir mundu fylgja þeirri reglu að 5% gæti gengið til hlutabréfakaupa en einmitt formaður Framsfl. gerði það að stórmáli, stórmáli á landsþingi flokksins fyrir skömmu að nota ætti þetta fjármagn til að byggja upp atvinnulífið. Þá segi ég að það gildir einu hvort um er að ræða kaup á ríkisfyrirtækjum eða hvort það er verið að byggja upp ný fyrirtæki, frá mínum sjónarhóli er það svo. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði hvað hefði orðið um þjónustuna og starfsfólkið. Ég get því miður ekki gefið hér neinar upplýsingar um hvort jafnmargir starfa hjá þessum fyrirtækjum, ég býst við að sums staðar sé fleira fólk, annars staðar færra, og hvar er þjónustan? Ég nefni dæmi í því sambandi. Ég hygg og það hefði einhver orðið hissa fyrir nokkrum árum að heyra mig segja það að þjónusta Máls og menningar sé betri en þjónusta Menningarsjóðs. Ég held að svo sé. Og það var spurt um Húsnæðisstofnun. Ég get ekki heldur svarað þeirri fyrirspurn öðruvísi en svo að sannarlega hefur verið sparað hjá Húsnæðisstofnun vegna þeirra aðgerða sem þar fóru fram.

Það var ekki spurningin.

Nei, ég veit að það var ekki spurningin en ég get því miður ekki svarað spurningunni eins og ég var búinn að taka fram. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir fletti í síðari ræðu sinni upp á bls. 14 í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem haft er eftir fyrrv. starfsmönnum ríkisins, nú starfsmönnum, aðallega stjórnendum fyrirtækja sem áður voru í eigu ríkisins, og þeir komust að þeirri niðurstöðu m.a. að hjá opinberum fyrirtækjum væri ákvarðanataka seinvirk o.s.frv. Síðan var spurt út frá því. Ég held að þetta sé umhugsunarvert og þetta er ekkert séríslenskt fyrirbæri, þetta kemur fram í skoðunum alls staðar þar sem slíkar breytingar hafa átt sér stað. Í raun og veru höfum við í fjmrn. einmitt verið að taka á þessum málum. Við höfum kallað það nýskipan í ríkisrekstri. Einn þátturinn er þessi einkavæðing. Annar þáttur er að fjölga og auka útboðsstarfsemina. Í þriðja lagi höfum við skoðað rækilega einingarkostnað hjá ýmsum opinberum fyrirtækjum og í fjórða lagi höfum við gert svokallaða þjónustusamninga sem byggjast á því að það er ekki einungis skammtað fé til fyrirtækja og stofnana heldur er jafnframt ákveðið hvað við viljum fá út úr þessum fyrirtækjum, hvert er markmiðið með þeim. Til hvers erum við að reka þessi fyrirtæki og til hvers ætlumst við af starfsfólki og stjórnendum. Síðan er gerður samningur um það að þessu sé skilað og fyrirtækin, starfsfólk og stjórnendur, fá tiltekið frelsi til þess að ná þessum markmiðum. Þetta er gert vegna þess að svona hagar markaðurinn sér venjulega, fyrirtæki á almennum markaði, og við teljum að opinber fyrirtæki geti lært heilmikið af því. Með því er ekki verið að segja að stjórnun í öllum opinberum fyrirtækjum sé ómöguleg en það má líka bæta hana og fyrirtæki á almennum markaði geta ýmislegt lært af opinberum fyrirtækjum. Ég er sammála því sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að afskipti hér á landi af atvinnulífinu hafa í reynd verið lítil miðað við það sem annars staðar hefur gerst. Íslensk fyrirtæki hafa verið smá og dreifð og aðallega í frumgreinum eins og landbúnaði og sjávarútvegi. Iðnbyltingin heimsótti okkur mjög seint, hér er ekki um stóran iðnrekstur að ræða eins og var t.d. í Bretlandi o.s.frv. þannig að afskiptin voru önnur, öðruvísi og minni. En afskiptin voru þó komin upp t.d. í verslun og það er skrýtið að segja að fyrir örfáum árum stóðum við í því á Alþingi að afnema einkaleyfi ríkisins á sölu á eldspýtum. Á meðan hvaða verslun eða innflytjandi gat flutt inn kveikjara var bannað að flytja inn eldspýtur nema ef ríkið gerði það. Við hlæjum að þessu núna. Það eru örfá ár síðan menn stóðu í mikilli baráttu að reyna að koma þessu í gegn. Karl Steinar hældi sér af því og ég held að hann hafi komist á þing a.m.k. tvö kjörtímabil út á þetta. Það var spurt um húsameistara ríkisins. Ég get tekið undir það að ekki sé ástæða til þess að á vegum ríkisins sé verið að teikna hús enda tel ég að húsameistari ríkisins eigi ekki að teikna hús. En það getur verið ástæða til þess að hafa aðila hjá ríkinu til að sjá um þessi mál og láta síðan aðra teikna húsin. Það var spurt um Sementsverksmiðjuna og reyndar gerðu það fleiri aðilar. Í fyrsta lagi vil ég segja að Sementsverksmiðjan er í samkeppni. Hún hefur bara þá yfirburðastöðu að vera með betra verð en þeir sem geta flutt inn. Það er enginn sem bannar innflutning á sementi. Enginn. Það getur hver sem er flutt inn sement og það er gert. En Sementsverksmiðjan er það vel rekin að það getur enginn keppt við hana af neinni alvöru. Þannig að hún starfar í raun á venjulegum markaðslögmálum ef frá er skilinn jöfnuður á flutningi um landið sem auðvitað gildir jafnt fyrir innflutt sement eins og sement framleitt á Akranesi.

En Jarðboranir ríkisins?

Ég þekki ekki þá sögu sem hv. þm. kom hér með um það og er því öllu ókunnugur sem hann minntist á í sinni ræðu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði að það væri verið að snupra fjmrh. í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég mótmæli því. Það sem snýr að fjmrn. í þessari skýrslu er fyrst og fremst Gutenberg, Þormóður rammi, Framleiðsludeild ÁTVR og Lyfjaverslun Íslands. Ég hef ekki séð neinar athugasemdir gerðar við þessar sölur í skýrslunni sem hér hefur verið til umræðu. Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði að við værum með útsölu, við værum að selja ríkiseignir á slikk. Má ég benda hv. þm. á það að verðmatið sem liggur til grundvallar t.d. sölu á því fyrirtæki sem hérna á að vera að ræða er tvöfalt. Það er í fyrsta lagi verðmat Kaupþings. Í öðru lagi er farið yfir það af Handsali hf. Þetta eru fyrirtæki sem eru vön því að verðleggja þessa hluti. Það hefur auðvitað takmarkaða þýðingu að vera að tala um hlutafé og eigið fé. Það virðist vera hinn ríkjandi misskilningur í umræðunni að þetta hafi alla þýðingu um verðmæti fyrirtækisins. Við skulum taka dæmi. Ef við lítum á hlutaféð í Lyfjaverslun Íslands þá eru það 300 millj. Eigið fé eru 450 millj. Gengi hlutabréfanna er 1,34. Það þýðir að ef við seljum öll hlutabréfin á því gengi þá eru það 402 millj. sem fást fyrir það, fyrirtæki sem er með eigið fé upp á 450 millj., þ.e. 0,93 er hlutfallið. Tökum Flugleiðir sem er ágætt fyrirtæki líka. Þar var hlutfallið í upphafi ársins 0,5 og er núna 0,8 eða eitthvað þar um bil. Þetta eru upplýsingar sem ég aflaði mér í dag. Þetta segir okkur þetta hlutfall en þetta segir okkur ekkert um verðmæti fyrirtækjanna einfaldlega vegna þess að þegar litið er á verðmæti fyrirtækjanna þá er það framtíðartekjuvirðið fyrst og fremst sem menn eru að leita að sem eru fjárfestar í fyrirtækjum. Þessu er vandlega lýst af hálfu einkavæðingarnefndarinnar og í raun er orðabók með þessari skýrslu sem ég hygg að við hv. þm. ættum kannski að lesa til þess að átta okkur betur á þessu. Hv. þm. Jón Kristjánsson las síðan um markmiðin, hver væru markmiðin, þau væru ekki skýr. Ég ræddi það í fyrstu ræðu minni hver markmiðin væru og svaraði þessari spurningu þá. Síðan fletti hann upp á bls. 9 og las, og reyndar efst á bls. 10, og var að fjalla um Ferðaskrifstofu Íslands og sagði: ,,Það er mat Ríkisendurskoðunar að réttara hefði verið að auglýsa bréfin opinberlega til sölu eins og verðbréfafyrirtækið sem hafði með þetta mál að gera viðist hafa gengið út frá. Forkaupsréttur sem starfsmönnum var lögum samkvæmt tryggður hefði átt að nægja til að gæta hagsmuna þeirra við sölu fyrirtækisins.`` --- Og áfelldist síðan einkavæðingarnefndina fyrir að hafa ekki gert þetta. Sannleikurinn er einmitt sá að þetta var lögbundið, að starfsmennirnir gætu keypt fyrirtæki, búið að vera í lögum langa lengi. En flettið núna upp á bls. 63 því þar kemur skýring hjá sjálfri Ríkisendurskoðun um þetta tiltekna atriði, og ég ætla að lesa það, með leyfi forseta: ,,Reyndar má ætla, þó svo á það hafi ekki reynt, að sú staðreynd að fyrir hendi væri í fyrirtækinu tiltölulega fámennur og samstæður meiri hluti, hafi að vissu leyti takmarkað sölumöguleika á hlutabréfum til utanaðkomandi aðila.`` Þetta er staðreynd málsins og ég veit að þetta skilur fyrrv. samgrh. sem hafði á sínum tíma nokkur afskipti og kynntist þessu máli, að auðvitað getur það verið erfitt að selja einhverjum minni hluta í fyrirtæki þar sem starfsmennirnir hafa meiri hluta. Og vegna þeirrar staðreyndar var gengið í málið að þessu leyti. Ég er ekkert að segja að það hefði kannski átt að auglýsa fyrirtækið, ég er ekkert á móti því, en ég er að benda á að það er ekki hægt að lesa bara á bls. 9 en fletta ekki síðan upp í heildartextanum. Það er ekki góður málflutningur. Virðulegi forseti. Ég hef rætt hér vítt og breitt um ýmislegt af því sem hefur komið fram. Ég veit að mér tekst ekkert að sannfæra alla um gildi einkavæðingar né um hitt að einkavæðingarnefndin og ríkisstjórnin hafi staðið sig vel enda væri til of mikils ætlast af mér ef það væri. Ég vil þó segja það í lokin sem er mitt álit að það getur ekki farið fram hjá nema blindum manni hverjar breytingar hafa orðið í tíð núv. ríkisstjórnar við sölu á fyrirtækjum. Gífurleg bylting í verklagsreglum hefur orðið og hvernig hefur verið gengið að þessum málum með skipulögðum hætti. Það er ekki hægt að líta á Ríkisendurskoðunarskýrsluna öðruvísi en sem vott um einmitt þetta. Auðvitað eru gerðar athugasemdir og auðvitað hefði verið hægt að gera margt betur. En það sem skiptir máli er að það er sífellt verið að reyna að gera þetta betur og betur og það er það sem ég held að þessi skýrsla sýni fyrst og fremst. Ég leyfi mér svo að lokum, af því að það er búið að fjalla nokkuð ítarlega um heimildina til að selja þennan hluta í Lyfjaverslun Íslands hf. að vonast til þess að nefndin skoði þetta mál og ég hef ekkert á móti því að nefndin skoði í leiðinni rækilega aðra þætti. Ég mun senda hv. nefnd samninginn sem gerður var við ráðuneytin og Almannavarnir og vonast til þess að það liðki til við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra sífellt víkja sér undan því að svara þeirri spurningu hvort hann telji að það hafi verið staðið að sölu SR-mjöls hf. í samræmi við verklagsreglur einkavæðingarnefndarinnar. Ég hef ítrekað spurt að þessu og hef ekki fundið að hæstv. ráðherra hafi svarað. Ég ætla að reyna að endurtaka þessa spurningu einu sinni enn og biðja hæstv. ráðherra að segja okkur það hvort hann telji að það hafi veri fari að reglunum við söluna á SR-mjöli hf. Hæstv. ráðherra er yfir sig ánægður með það hvernig hafi tekist að þróa einkavæðinguna á tíma ríkisstjórnarinnar og það hlýtur að vera hægt að fá þá a.m.k. álit hans á einu máli af því sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að á þessu tímabili og hann getur útlistað það fyrir okkur hvort þar hafi líka vel tekist til. Hann talar um gífurlega byltingu í verklagi og verklagsreglurnar eru það sem ég er að spyrja um. Ég bið hæstv. ráðherra að víkja sér ekki unda því að svara þessu því ég tel að þetta sé stærsta málið sem hefur verið glímt við og það sé full ástæða til þess að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því hvort hann telji að þarna hafi verið vel og eðililega staðið að hlutunum.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að ég svaraði ekki þessari fyrirspurn einfaldlega vegna þess að ég hygg að henni hafi verið svarað, a.m.k. hafi verið reynt að svara henni í mjög langri umræðu um skýrslu Ríkisendurskoðunar um SR-mjöl á sínum tíma. Það var farið vandlega í gegnum þetta mál þá og því var lýst hvernig upphaf þessa máls um SR-mjöl mátti rekja aftur fyrir þann tíma sem reglurnar voru settar í ríkisstjórninni. Ég get alveg viðurkennt það að ég hefði kosið að sjútvrh. hefði afhent einkavæðingarnefndinni þetta mál til frekari úrvinnslu. Niðurstaðan varð hins vegar sú að hann kaus að setja sérstaka sölunefnd yfir þetta mál og hafa forræði málsins enn frekar í sinni hendi heldur en ella hefði orðið og þess skal getið að auðvitað hafa viðkomandi ráðherrar forræði mála yfir þeim fyrirtækjum sem þeim er trúað fyrir samkvæmt stjórnsýslureglum og ýmsum lögum. Ég hefði kosið það og ég tel að það hefði orðið affarasælla vegna þess að í einkavæðingarnefndinni og á hennar vegum eru starfandi aðilar sem höfðu þá ýmsa reynslu. Hins vegar voru í sölunefndinni menn sem höfðu ágæta reynslu af þessum málum og ég held að eftir á að hyggja sé hægt að segja að tiltölulega vel hafi tekist til um þessa sölu. En ég er alls ekki að halda því fram að hvert og eitt einasta tilvik hafi verið með þeim hætti að við mundum endurtaka það nákvæmlega eins í dag. Við erum að læra í þessum efnum. Hver einasta sala, ekki síst stór sala eins og þarna átti sér stað, verður þess valdandi að við fáum nýja reynslu, reynslu sem við söfnum í sarpinn og myndar enn betri verklagsreglur morgundagsins.

Hæstv. forseti. Það kom að því að hæstv. fjmrh. svaraði og svarið var skýrt og greinilegt. Hæstv. sjútvrh. fór ekki að vilja hæstv. fjmrh. í þessu máli. Hæstv. sjútvrh. hafði málið á sínu borði og hélt hjá sér. Það er hæstv. sjútvrh. sem ber ábyrgðina á því hvernig farið var að og þetta er ný reynsla fyrir hæstv. fjmrh. sem hann ætlar fyrst og fremst að nýta til framtíðarinnar til að gera hlutina öðruvísi í framtíðinni heldur en hæstv. sjútvrh. stóð fyrir að gera við einkavæðinguna á SR-mjöli hf. Ég held að þetta séu út af fyrir sig svör sem ég geti sæmilega við unað að fá. Ég tel að það sé mjög gagnlegt og þinginu sérstaklega mikilvægt að vita það að hæstv. fjmrh. vill standa betur að einkavæðingunni en gert var í sambandi við SR-mjöl málið og ég vona sannarlega að hæstv. fjmrh. fái þá að ráða því í framtíðinni, a.m.k. í þeirri litlu framtíð sem hann á eftir í stóli hæstv. fjmrh. að það verði ekki farið að með líkum hætti og gert var við söluna á SR-mjöli hf.

Í tilefni andsvarsins vil ég taka fram að það lá ekki í mínum orðum að hæstv. sjútvrh. hefði á þessum tíma farið gegn mínum vilja. Það sem ég sagði einungis var: Ég tel og hefði talið að það hefði verið betra að einkavæðingarnefndin fengist við þetta mál heldur en að sjútvrh. setti upp sérstaka sölunefnd. Það hef ég sagt. Í því felast engar ávirðingar á hæstv. sjútvrh. heldur einungis mitt álit sem er það og það er reyndar álit Ríkisendurskoðunar einnig að það sé heppilegt og eðlilegt að einum aðila séu falin þessi mál. Og ég skil Ríkisendurskoðun þannig að þegar hún segir að það eigi að leita eftir sérfræðingum innan kerfisins til að sjá um söluna þá sé hún fyrst og fremst að hugsa um einkavæðingarnefndina. Mitt álit byggist á því og ég held að ég sé sammála Ríkisendurskoðun ef ég skil hana rétt að það sé heppilegast að láta þennan aðila og hver sem hann verður í framtíðinni sem hefur yfir þessari sérfræði að búa sjá um eignasölur á borð við þá sem þarna fór fram.

Hæstv. forseti. Ég tek nú undir það að þetta er orðin allmikil og að mörgu leyti merk umræða. Ég vil í fyrsta lagi taka undir það með hæstv. fjmrh. að ég tel út af fyrir sig þarft að það verði skoðað hér í rólegheitum hvernig rétt sé að fara með samskiptin við Ríkisendurskoðun og meðferð þeirra mála sem frá Ríkisendurskoðun koma hér á þingi. Gjarnan má það skoðast í samhengi við umræður sem uppi eru um hugsanlega breytingu eða niðurlagningu embætta yfirskoðunarmanna ríkisreikninga. Ég held að það væri að mörgu leyti eðlilegra heldur en sá háttur sem hér hefur verið hafður á að hinar einstöku skýrslur koma með mismunandi hætti til umræðu eða ekki o.s.frv., að hér væri föst nefnd starfandi sem fengi allt það efni sem frá Ríkisendurskoðun kemur til skoðunar og eftir atvikum gerði síðan grein fyrir áliti sínu eða mati af þeim niðurstöðum og legði tillögur fyrir þingið. Þannig að ég vil taka undir að það sé þarft að skoða. Í öðru lagi þá kom það fram sem reyndar hefur áður legið fyrir að ríkisstjórnin hefur sett á fót eftirlit með eftirlitsiðnaðinum sem hefur blómgast mjög í hennar tíð og verður fróðlegt að sjá nefndarálit þeirrar nefndar. Í þriðja og síðasta lagi hlýt ég að gera athugasemdir við þennan draumaheim sem hæstv. fjmrh. hefur búið sér til að lifa í að í niðurstöðum skýrslu Ríkisendurskoðunar felist einhver glæsileg fyrsta einkunn til handa hæstv. ríkisstjórn fyrir frammistöðuna í einkavæðingarmálum. Ég get með engu móti lesið þá einkunnargjöf út úr þessari skýrslu og mundi miðað við mína tilfinningu sem manns, sem hef þó prókúru í kennslu- og uppeldisfræðum, telja að þetta væri slök önnur einkun í mesta lagi sem ríkisstjórnin fengi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þetta andsvar því samkvæmt einkunnabók sem hann var að gefa út þá hefur þó ríkisstjórnin náð prófinu og það er nú umfram allt að ná prófi, svoleiðis að ég get verið honum þakklátur fyrir þennan dóm sem hann hefur látið falla. Ég er ekki sammála honum, ég tel að ríkisstjórnin eigi að fá hærri einkun, en ég hlýt samt að segja að þegar jafnharður prófdómari og hv. þm. á í hlut þá hlýtur viðkomandi ríkisstjórn að vera nokkuð sæl með niðurstöðuna.

Hæstv. forseti. Það fer nú fyrst og fremst eftir því hversu rismikill metnaður manna er hvað þeir sætta sig við að fá í einkunn. Ekki væri ég ánægður með það farandi með vandasamt mál af þessu tagi að rétt skríða á prófinu. Og hæstv. ráðherra veit nú hvað það þýðir ef ríkisstjórn fær falleinkunn. Það er tæplega til nema einn lýðræðislegur skilningur á því hvað gerist ef ríkisstjórn fellur á prófi, þá fer hún frá. Enn sem komið er hefur nú þjóðinni ekki hlotnast sú gæfa að ríkisstjórnin hyrfi frá. Ég hins vegar tel að það sé út af fyrir sig ekki ástæða til að þrátta um það að menn séu eitthvað að reyna að læra af reynslunni. Ég ætla ekkert að gera lítið úr því í sjálfu sér að ríkisstjórnin sé eftir ítrekaðar ákúrur og harða gagnrýni vegna þess hvernig hún hefur staðið að mörgum málum að reyna að betrumbæta þau vinnubrögð. Ég segi nú bara skárra væri það nú, skárra væri það nú þó menn reyndu að láta ekki hluti gerast eins og þá sem áttu sér stað í sambandi við söluna á SR-mjöli og fleiri slík mál sem hér hafa verið til umræðu. Þannig að ég ætla að sjálfsögðu ekki að gera lítið úr því eða vefengja það að ríkisstjórnin sé með þessum verklagsreglum og öðru slíku á grundvelli athugasemda og aðfinnslna frá Ríkisendurskoðun og fleiri aðilum að reyna að lappa upp á vinnubrögðin í þessum málum. Ég segi bara skárra væri nú, ég endurtek það. Ég vek athygli á því að í raun og veru er verið að reyna að smíða þá hluti eftir á. Fyrst er vaðið af stað í einkavæðingarvitleysuna, að vísu ná menn litlum árangri, svo reka menn sig á veggina, stanga þá, og verða uppvísir að því að vinnubrögðin eru engan veginn nógu vönduð og þá er eftir á farið úr í það að reyna að búa til einhverjar verklagsreglur, setja sér markmið og enn þarf að bæta þar ýmislegt eins og Ríkisendurskoðun bendir á í sínum athugasemdum. Þannig að ég veit ekki hvort það er hægt að segja ríkisstjórn til hróss að hún sé undir lok kjörtímabils á síðustu lífdögum sínum sem betur fer að reyna að taka sig eitthvað saman í andlitinu í þessum efnum. Ég tel það ekki mikið til að hæla sér af.

Virðulegur forseti. Hv. þm. heldur því fram að litlu sé Vöggur feginn að una við slaka aðra einkunn að hans áliti. Af því að ég veit að hv. þm. er búinn að tala sig dauðan í málinu og að auki er ekki hægt að koma hér aftur upp til andsvara því að þeim er lokið þá getur hann beðið með svar við minni spurningu þar til honum gefst kostur á að svara því sem síðar verður örugglega þegar við ræðum áfram um einkavæðingarmálin en það er spurningin um það hvaða einkunn hann gefur fyrrv. ríkisstjórn og þá einkum fjmrh. fyrir söluna á Þormóði ramma og Siglósíld.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að síðustu orð hæstv. ráðherra fundust mér afar ómakleg gagnvart 4. þm. Norðurl. e., því eins og við vitum hefði hann hefði hann haft nokkur tök á viljað eiga tækifæri á að verja sinn formann og fyrrv. fjmrh. Þannig að hér var ómaklega að málum staðið, hæstv. ráðherra.  En það voru nokkur atriði í ræðu hæstv. fjmrh. sem ég vildi gera athugasemdir við. Það er fyrst þegar hæstv. ráðherra fór því betur, það sýnir að hann fylgist með, að vitna í flokksþing okkar framsóknarmanna og í þá atvinnustefnu sem við settum þar fram. Þar sem málið er þeim sem hér stendur nokkuð skylt þar sem ég stýrði þeirri nefnd sem vann að þessu á flokksþinginu þá langar mig til að fá nánari útskýringar hjá hæstv. ráðherra á því sem hann átti við. Hæstv. ráðherra sagði að það gilti einu ef lífeyrissjóðirnir færu nú að verja hugsanlega einhverjum 5% af sínu ráðstöfunarfé til kaupa á hlutafé þá gilti einu hvort þeir keyptu ríkisfyrirtæki sem ríkið væri að selja eða hvort þeir fjármunir færu í uppbyggingu á nýrri atvinnustarfsemi. Ég vil eiginlega gera þarna eilítinn greinarmun á milli og spyr þá hæstv. ráðherra hvort hann hugsi dæmið þannig ef þetta skiptir engu að þeir fjármunir sem ríkissjóður mundi þá spara á sínum rekstrarreikningi samkvæmt þeim uppgjörsreglum sem við búum enn við og munum því miður búa við áfram, hvort þeim fjármunum yrði þá varið beint til nýsköpunar í atvinnulífinu. Á hann við það að þeir mundu þá koma til nýsköpunar í stað þess sem annars kæmi frá lífeyrissjóðunum? Ég geri mér að vísu fulla grein fyrir því að þarna losnar um ákveðna peninga en ég hef nú skilið hæstv. ráðherra þannig að þá fjármuni hafi ráðherra ætlað sér að nota til að spara í ríkisrekstrinum og það sé ekkert gefið að þeir peningar sem þannig sparast færu allir óskiptir í nýsköpun. Ég skildi því eiginlega ekki samhengið þarna á milli að fullu eða hvort trúin á einkavæðinguna er svona algjör. Aðeins varðandi Ríkisendurskoðun og þegar hæstv. ráðherra ræddi um að hér töluðu menn um Ríkisendurskoðun eins og guðlega áru. Það gerum við nú ekki hér. Mér hefur hins vegar fundist að hæstv. ráðherra hafi lesið upp úr áliti Ríkisendurskoðunar og lagt út af því eins og menn leyfa sér stundum að leggja út af guðspjöllunum. Hæstv. ráðherra lagði út af áliti Ríkisendurskoðunar út af þeim þáttum sem voru honum þóknanlegir. Svo ef einhverjir falla í þessa gryfju hér þá á hæstv. ráðherra það alveg sammerkt með þeim. Því miður hefur það gerst dálítið varðandi viðhorf ríkisstjórnar og einstakra ráðherra til álita Ríkisendurskoðunar að það hefur verið á þessa bókina lært að það eru gripnir upp einstaka kaflar sem eru þeim þóknanlegir úr skýrslunum og þeim er hampað og sagt það er í lagi og gott en annað er slæmt. Og á öðru ætti Ríkisendurskoðun nánast að biðjast afsökunar. En það sem varð aðallega þess valdandi að ég kom hér upp voru orð hæstv. ráðherra í þá veru að það væri blindur maður sem sæi ekki að á þessu kjörtímabili hefði verið breyting varðandi vinnubrögð við sölu ríkisfyrirtækja. Það væri illa komið fyrir hæstv. ríkisstjórn ef ekki hefði orðið á breyting einfaldlega vegna þess að á þessum árum höfum við verið í sameiningu á Alþingi að betrumbæta og smíða upp á nýtt þau tæki sem þurfa að vera til í þjóðfélaginu til þess að einkavæðing geti farið fram á þann hátt sem hæstv. ráðherra var að ræða um, hér væri einhver fjármagnsmarkaður fyrir hendi sem gæti gert það að verkum að hlutabréf tækju verð á almennum markaði. Þetta er ekkert nýtt í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar. Grunnurinn að þessu mestöllu var lagður af hálfu fyrri ríkisstjórna. Það hefðu því verið meiri ósköpin ef núv. hæstv. ríkisstjórn hefði ekki getað fikrað sig eftir þeirri braut áfram. Það var eitt af meginverkefnum efh.- og viðskn. Alþingis á tveimur fyrri árum þessa kjörtímabils að smíða upp á nýtt allar verklagsreglurnar um verðbréfamarkaðinn og Kaupþingið og allt þetta bixerí. Það væri illa komið fyrir ríkisstjórninni ef ekki hefði verið ákveðin þróun hvað þetta snertir á þessum árum.  En það sem upp úr stendur er að ríkisstjórnin hefur nánast ekki náð nokkru af þeim markmiðum sem hún setti sér í upphafi kjörtímabilsins varðandi einkavæðingu. Ég segi kannski því betur vegna þess að því miður hefur það orðið eins og ég sagði í dag og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að ríkisstjórninni hefur algjörlega mistekist að skilja á milli þeirra tilfella þar sem væri ástæða til að selja ríkisfyrirtæki og þeirra þar sem væri ástæða til að breyta forminu, gera það nútímalegra og sveigjanlegra sem hefur gert það að verkum að hæstv. ríkisstjórn er ekki treyst í málinu. Allir stóru þættirnir standa eftir sem þó hafa verið einhvern tímann á kjörtímabilinu höfð um stór orð um að breyta. Þar nefni ég ríkisbankana, Póst og síma og fjárfestingarlánasjóðina. Um allt þetta hafa hæstv. ráðherrar, einstakir ráðherrar og forsrh., haft uppi stór orð að ætti öllu saman að breyta í hlutafélag, þeir hafa að vísu sjaldnast verið sammála, ráðherrar ríkisstjórnarinnar, og að selja allt bixeríið líka. Það eru stóru mistök hæstv. núv. ríkisstjórnar, að hafa ekki náð að gera skörp skil, eins og ég sagði áðan, á milli þess sem eru fullar efnislegar ástæður til að selja og hins sem geta verið fullar efnislegar ástæður til að breyta rekstrarformi á en vera þó ekkert að flýta sér með sölu, hafa það í huga að ríkið ætti þær stofnanir áfram. Þær þeirra sem menn teldu að ætti að einhverju leyti að selja, að því á að standa þannig að mínu mati að byrja á því að setja lítinn hluta af bréfum í viðkomandi fyrirtækjum á markað og láta þau mynda verð. Nægilega mikið magn samt til þess að þau nái að mynda verð á markaði og þá komumst við fram hjá þessari stöðugu deilu um það hvort það sé verið að gefa eigur ríkisins. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er á stundum einföldun að taka nafnverð hlutabréfa versus eigin fé. En ef menn vilja fá hið raunverulega verð þá er ekkert annað til ef menn trúa, sem ég reyndar geri, að hér þróist verðbréfamarkaður eða hlutabréfamarkaður en að láta þau mynda þar verð. Þá komast menn fram hjá þessum stöðugu deilum. Í því máli sem hér er verið að ræða er það mín bjargfasta skoðun að hagsmunum allra aðila sé best gætt með því að láta staðar numið, láta duga að selja helminginn, og því betur er það mjög dreifð eignaraðild, og sjá síðan til í framhaldinu hvaða verð þessi bréf fá á markaðinum og gefa sér þá um leið tíma til að átta sig á því hvort ástæða er til, sem ég tel reyndar nokkur rök fyrir, að ríkið eigi áfram í einu lyfsölufyrirtæki innan lands. Það væru verklagsreglur sem mér fyndist að væri fullur sómi að. Ekki það að hella sér út í að selja allt saman núna bara vegna þess að fyrri helmingurinn seldist vel sem getur, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni í dag, gefið vísbendingar um það, í það minnsta eru það hin venjulegu tákn sem menn telja sig sjá að góðar viðtökur, mikil sala og biðröð eftir bréfum þýði að hægt væri að selja viðkomandi eign á hærra verði. En í stað þess á að hella sér út í það einn, tveir og þrír að selja afganginn.

Virðulegi forseti. Það sem ég átti við þegar ég sagði að það gilti einu hvort fólk keypti opinber fyrirtæki eða lífeyrissjóðir og aðrir settu peninga í fyrirtæki til þess að stofna til atvinnu og búa til störf var að það skiptir mjög miklu máli að fjölga eigendum fyrirtækjanna. Það má ekki gleyma því að það er hægt að nýta féð sem ríkið fær af sölunni til nota fyrir atvinnulífið eins og gert er að hluta til við þá fjármuni sem fást inn núna. Þeir eru notaðir til rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Þar kannski þarf einmitt að eiga sér stað vöxtur til þess að byggja upp það atvinnulíf sem við ætlum síðan að láta færa okkur bætt lífskjör. Ég tek undir það, ef ég skil hv. þm. rétt, að það er full ástæða til þess að breyta mörgum opinberum fyrirtækjum í hlutafélög og það er engin ástæða til að selja þau. Við höfum ekki selt Sementsverksmiðjuna, við höfum ekki enn þá selt Áburðarverksmiðjuna. En ég bendi á að á Norðurlöndum starfa yfirleitt öll opinber fyrirtæki, sem eru fyrirtæki eins og þau sem eru á markaði, í hlutafélagsformi. Það er auðvitað ekki út í bláinn sem það er gert, það er gert vegna þess að það hefur þýðingu. Þetta vildi ég að kæmi fram sem andsvar ef það má kalla andsvar við því sem kom fram í ræðu hv. þm.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra sagði að ef ríkið væri að selja sín fyrirtæki og þau væru til sölu á almennum markaði og þaðan kæmi fjármagn, m.a. frá lífeyrissjóðunum, þá gerði það það að verkum að ríkið gæti þá lagt eitthvað til nýsköpunar í staðinn. Það er alveg rétt. Hann nefndi þróunarstarf. --- Virðulegur forseti. Ef ég man rétt þá voru það fyrirheit ríkisstjórnarinnar að 10% af . . . , var það ekki?  Varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði einnig um að í nágrannalöndunum væru flest opinber fyrirtæki sem væru í samkeppni á markaði í formi hlutafélaga. Það er væntanlega rétt en í því kristallast það sem ég sagði í ræðu minni áðan, að hæstv. ríkisstjórn hefur algjörlega mistekist að leiða þetta sjónarmið fram því öllum hugmyndum um að breyta í hlutafélag, nánast öllum hugmyndum, hafa fylgt hugmyndir jafnharðan um sölu. Hæstv. samgrh. fékk sérfræðinga til landsins til að gæla við það á hvað væri hægt að selja Póst og síma ef búið væri að breyta því í hlutafélag. Hæstv. ríkisstjórn talaði alltaf um það í sama orðinu að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög og selja í það minnsta annan þeirra. Þetta segi ég hér því ég held að það hafi efnislega þýðingu í umræðunni að ríkisstjórninni hefur mistekist að greina á milli þessara þátta einkavæðingarinnar: sölu á einstökum þáttum ríkisrekstrarins og hins að í ákveðnum tilfellum væri gott að breyta um rekstrarform.

Virðulegi forseti. Það má vera að ríkisstjórninni hafi mistekist ýmislegt sem hún hefur ætlað sér en ég held að í flestum tilvikum hafi þó gengið vel í einkavæðingunni en ég býst ekki við að ég sannfæri hv. þm. um það. En það er einn mjög mikilvægur munur á einkavæðingu hérlendis og víða í nágrannalöndunum og hann er sá að víðast hvar hefur einkavæðing verið notuð til þess að ná erlendu fjármagni til viðkomandi landa. Þetta kynnti ég mér mjög rækilega. Ég hef heimsótt mjög mörg verðbréfa- og fjármagnsfyrirtæki í nágrannalöndunum, Bretlandi sérstaklega, og þeir voru alltaf jafnundrandi þegar ég sagði að þetta væri ekki markmiðið. Markmiðið væri hins vegar að koma upp markaði hér á landi m.a. og vissulega væri verðbréfamarkaður mikilvægt tæki til þess að fá síðan erlenda fjárfesta inn í atvinnulífið og við þurfum vissulega á því að halda. En það var ekki meginmarkmið beint að fá erlenda eignaraðild inn í þau fyrirtæki sem hið opinbera var að selja í fyrsta umgangi. Hins vegar gæti slík sala örvað hlutabréfamarkaðinn, verðbréfamarkaðinn, gert hann þannig úr garði að það væri kominn mælikvarði á verðmæti fyrirtækjanna sem gerði þau kannski spennandi kost, ekki eingöngu þau sem eru opinber heldur þau sem kannski lengi hafa verið á einkamarkaði fyrir erlenda fjárfesta því okkur veitir ekki af því að fá erlent áhættufjármagn inn í landið.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það að okkur veitir ekkert af því að fá erlent áhættufé inn í atvinnureksturinn. Annað fannst mér athyglisvert hjá hæstv. ráðherra. Hann tók eiginlega undir einn af meginköflunum í ræðu minni áðan um að það væri eðlilegt að bréf í svona fyrirtækjum sem væri verið að selja næðu að mynda verð á verðbréfamarkaði. En það er einmitt það, virðulegur forseti, sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei þolinmæði til að bíða eftir. Hún hafði það ekki í SR-mjöl málinu. Hún hefur það ekki í lyfjaverslunarmálinu. Hún hefur aldrei þolinmæði til þess að bíða eftir því því það liggur svo mikið á að selja. Þar sem hæstv. ráðherra nefndi ferðir sínar til annarra landa og eina landið sem hann nefndi var Bretland, þá er alveg rétt þar hafa menn verið með miklar æfingar í einkavæðingu í opinberum rekstri og viðurkenna nú orðið sjálfir, og það meira að segja forkólfar Íhaldsflokksins, að þar hafi menn gengið lengra en nokkurn tímann var skynsemi í.

Þá hyggst forseti taka fyrir 3. og 4. dagskrármál sameiginlega en um það hefur komið fram beiðni frá hæstv. fjmrh.

Um fundarstjórn forseta.

Um það að taka þetta sameiginlega?

Um fundarstjórn forseta.

Forseti hyggst afgreiða það mál fyrst að 3. og 4. dagskrármál verði tekin sameiginlega á dagskrá. Það er enginn sem hreyfir andmælum við því . . .

Jú, ég óska eftir því að fá að athuga málið.

Má ég ekki koma minni athugasemd á framfæri?

Jú, en forseti hafði hugsað sér að afgreiða þetta mál fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því að þessi frumvörp, hvort sem væri annað eða bæði verði tekin á dagskrá nú. Það er vegna þess að ég tel að þessir pappírar sem hér hafa verið lagðir fram af hæstv. fjmrh. séu alls ekki umræðuhæfir. Ég man ekki eftir því að hafa séð svona pappíra lagða hér fram. Í fylgiskjali sem fylgir með 255. máli segir: ,,Með frv. þessu eru gerðar breytingar á lögunum um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf sem fela í sér afnám á einkarétti ríkisins til innflutnings á áfengi.`` Þetta er alrangt. Að vísu fer ekkert á milli mála hvað ríkisstjórnin vill gera ef við lesum þessa ófullkomnu greinargerð sem fylgir frv. En í 1. gr. þess stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eftirfarandi breytingar verða gerðar á 1. gr.: a. 1. mgr. orðast svo: Innflutningur til landsins á vínanda og áfengi, sem í er meira en 2,25% af vínanda að rúmmáli, fer eftir ákvæðum áfengislaga, nr. 82/1969.`` Í þeim lögum segir um þetta atriði í 3. gr. þeirra, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórninni einni er heimilt að flytja hingað til lands áfenga drykki eða áfengisvökva, hverju nafni sem þeir nefnast.`` Hér fer ekkert á milli mála að samkvæmt áfengislögum er þetta algjörlega bannað. Það er því ekki nokkur stafur fyrir því að með þessu frv. sé verið að afnema einkarétt. Hér er annaðhvort um vísvitandi blekkingar að ræða eða einhverja klæki til þess að koma þessu áfram. Sama gildir um hitt frv. en þar segir svo í athugasemdum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þessi breyting kemur í kjölfar afnáms á einkaleyfi ÁTVR til innflutnings á áfengi.`` Jafnvel þó þetta frv. væri samþykkt þá væri ekki búið að afnema einkarétt ÁTVR á áfengi. Hér er því algjör vitleysa í frv. Ég hlýt að mótmæla því að fara að ræða svona frv. hér um miðja nótt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vitnaði til kostnaðarmats fjmrn., það er auðvitað mat sem er lagt á kostnaðinn á frv. Það er ekki hægt að taka það mat og segja að það sem þar er sagt sé efnisatriði frv. Það er hárrétt hjá hv. þm., það þarf meira til en þessi frumvörp. Það liggur í hlutarins eðli og það hefur margoft verið sagt og komið fram og liggur fyrir hér að það þarf að leggja þriðja frv. fram. Það er bara þannig að fjmrh. fer ekki með það mál, það er dómsmrn. sem fer með það mál. Það sem þar á sér stað er einfaldlega það að lögum sem hv. þm. vitnaði til er breytt til samræmis við þá stefnu sem kemur fram í þessum frv. Það skal tekið fram að sú þriggja manna nefnd sem vann að þessum málum --- ég heyri að allir bindindismenn ætla að ræða þetta mál í kvöld og ég fagna því að sjálfsögðu, en vil þó taka fram að í frv. er um enga breytingu að ræða á áfengisstefnunni, ekki nokkra breytingu. Ég vil einungis segja að þeir sem komu að samningu þessara þriggja frv. voru fulltrúar úr dómsmrn. og fjmrn. og forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Að sjálfsögðu er gengið út frá því að þriðja frv. komi en það frv. get ég ekki flutt einfaldlega vegna þess að það er í lögsögu dómsmrh. og það veit ég að hv. þm. skilur því hann var sjálfur eitt sinn dómsmrh. Það er ekki hægt að gera þetta öðruvísi. Ég vil eingöngu segja það, virðulegi forseti, að menn geta haft skoðun á því hvenær sólarhringsins menn vilja fást við áfengismál. Mér finnst ekkert fara illa á því að takast á við slík mál að kvöldi til. Ekki síst vegna þess að í dag kvartaði stjórnarandstaðan yfir því að það vantaði mál frá stjórninni til að ræða. Klukkan er að verða tólf að kvöldi, við höfum rætt eitt lítið frv. sem er upp á tvær greinar, önnur greinin var gildistökugrein. Við erum búin að vera allan daginn að því og nú loksins þegar á að fara að ræða annað frv. dagsins þá standa allir upp og neita að ræða frv. Hvar eru þessir hv. þm. sem í dag heimtuðu fleiri frv. til að ræða og koma svo að kvöldi til og segja: Við erum ekki tilbúnir til að ræða stjórnarfrv. Hvers konar framkoma er þetta eiginlega?

Forseti vill taka fram að það hafa ekki margir þingmenn staðið upp enn þá til þess að mótmæla að málið verði tekið fyrir.

Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir það að mér finnst voðalega stutt taugin í hæstv. fjmrh. Hér stendur upp einn þingmaður og gerir gilda efnislega athugasemd við það með hvaða hætti þessi mál eru fram borin, bendir á augljósan galla í framsetningu málsins og í greinargerðum beggja frv. Það er beinlínis villandi eins og þetta er fram sett, en þá rýkur hæstv. fjmrh. upp og gefur sér það að menn ætli sér unnvörpum að fara að standa í einhverju ströggli gegn þessu máli. Mér finnst þetta óþarflega bráðræðislegt allt saman hjá hæstv. fjmrh. og eins og hann væri hálfpirraður á því að hafa fengið mikla umræðu um það mál sem hann var með á dagskrá næst á undan. Ég hefði kallað það ágætt dagsverk að búið er að útkljá 1. umr. um það mál. Ég leyfi mér að óska eftir því, hæstv. forseti, að umræðu um þessi stóru mál verði frestað og hún verði tekin fyrir á nýjum degi á eðlilegum fundartíma og ég vil færa fyrir því nokkur rök. Hér er á ferðinni stórmál. Það er alveg augljóst mál í mínum huga að um þessi mál hljóta að verða miklar umræður vegna þess að þau koma inn á grundvallaratriði í sambandi við stefnumótun í áfengismálum. Alla vega er það ljóst af minni hálfu að ég mun nýta mér ræðutíma minn til þess að fjalla um þessi mál og ég vek athygli á því að óskað hefur verið eftir tvöföldum ræðutíma um fyrra dagskrármálið eða jafnvel þau bæði. Við þær aðstæður tel ég óeðlilegt að slengja þeim saman í umræðu. Ég tel eðlilegt að sá tími sem óskað hefur verið eftir að fá til að ræða málið nýtist til að ræða fyrra málið, sem er grundvallarmálið, hitt er meira eins og afleiðing af því, frv. til laga um að leggja á sérstakt gjald við innflutning. Ég óska þess vegna eftir því að forseti hagi þessu þannig að hinn tvöfaldi ræðutími verði nýttur í umræðu um 3. dagskrármál og það verði rætt fyrst og sérstaklega. Í öðru lagi að sú umræða fari fram á nýjum fundi á eðlilegum fundartíma. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, þá óska ég eftir því að þegar sú umræða fer fram þá verði hæstv. heilbrrh. viðstaddur umræðuna.  hæstv. fagráðherrar þurfi að vera viðstaddir umræðuna til að hægt sé að eiga við þá orðastað um afleiðingar af því að fara út í þær skipulagsbreytingar sem er verið að boða í frv. Mín ósk er fyrst og fremst, hæstv. forseti, að fundinum verði frestað eða umræðum um þessi mál. Í öðru lagi að þau verði rædd sitt í hvoru lagi og í þriðja lagi að þessir tveir hæstv. ráðherrar verði viðstaddir þegar og ef umræðan fer fram. Skyldi það verða niðurstaða forseta, sem ég hef enga trú á, að það verði haldið áfram með þessa umræðu nú þá óska ég eftir því að þessir tveir ráðherrar verði sóttir.

Forseti hefur tekið þá ákvörðun að taka þessi mál ekki á dagskrá í kvöld og vonast þá til að hv. þm. sem hafa óskað eftir að ræða fundarstjórn forseta falli frá orðinu.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að hæstv. forseti hafi ákveðið að taka þessi tvö mál af dagskrá vegna þeirra efnislegu athugasemda sem fram komu hjá hv. þm. Jóni Helgasyni. Málið var ekki og er ekki þannig búið að hægt sé að taka þessi frv. til umræðu. Ég lít svo á að forseti þingsins hafi tekið þessa ákvörðun á grundvelli þeirra athugasemda. Þegar forseti þingsins hélt fund með formönnum þingflokka á hádegi í dag var gengið út frá því að það gæti orðið kvöldfundur í kvöld. Nú er klukkan að verða 12. Það stefnir í að verða næturfundur ef menn ætla að halda áfram umræðu í þinginu. Það kom skýrt fram á þessum fundi hjá forseta að það stæði aðeins til ef komið yrði fram yfir kvöldmat þegar það kæmi að því að ræða önnur mál en Lyfjaverslun Íslands og þau áfengislagafrv. sem hérna hefur verið talað um þá yrðu þau ekki tekin til umræðu. Ég held að þeir hv. þm. sem þetta vissu hafi ekki undirbúið sig undir umræðuna um virðisaukaskattinn sem nú stendur til að taka til umræðu og því mótmæli ég því.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð sérkennilegt þegar maður hefur í huga þær umræður sem fóru fram í dag þar sem kvartað var undan því að ekki væru komin fram stjórnarfrv. þegar menn segjast nú að kvöldi til ekki vera tilbúnir til að ræða þau frv. sem hafa legið fyrir þinginu í nokkra daga. Þetta er þeim mun furðulegra þegar þessi frv. eru skoðuð því helsta efnisatriði í því frv. sem nú átti að fara að ræða er að koma til móts við óskir bænda sem hafa kvartað yfir því að í virðisaukaskattslögum sé ekki heimild til þess að draga frá skatt við kaup á aðföngum vegna skógræktar. Þetta hefur verið stórmál sem hefur verið tekið upp í þinginu og aftur og aftur hamrað á því að ríkisstjórnin hafi ekkert gert í málinu. Þetta er stærsta efnisbreytingin. Að öðru leyti er verið að lina þjáningar þeirra sem hafa þurft að sætta sig við það að borga mjög háa dráttarvexti. Það er verið að lækka dráttarvexti af því að verðbólgan hefur lækkað. Allt eru þetta ívilnandi ákvæði að öðru leyti en því að það er ein formleg breyting, þ.e. tæknileg breyting vegna þess að Hagstofan hefur breytt um greiningu. En ég skil það svo að það sé vilji hv. þm. Framsfl. og það sé formaður þingflokksins sem í kvöld lýsir því yfir að hann vilji ekki ræða þetta frv. og það eru vissulega kaldar kveðjur til bænda.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan inna eftir því vegna þeirra tveggja mála sem voru tekin út af dagskrá, 3. og 4. mál, hvort ekki megi skilja úrskurð forseta á þann veg að þessi mál verði fyrst á dagskrá fundarins á morgun. Í öðru lagi vil ég segja að ég skil ekki þessar áhyggjur manna af að gefa innflutning frjálsan sérstaklega í ljósi þess að innflutningur á áfengi til landsins er í dag frjáls. Það geta allir flutt inn áfengi í dag til Íslands.

Forseti vill benda á að nú er hv. þm. kominn út í efnislega umræðu um frv. Það á að ræða fundarstjórn forseta.

Ég vil líka segja það vegna þess sem hv. þm. Jón Helgason sagði áðan og vitnaði til fylgiskjals með frv. að þá leyfði sá hv. þm. sér sjálfur að leggja fram þáltill. í dag með algjörlega villandi og röngum upplýsingum í. Svo kemur hann hér upp stórhneykslaður út af stjórnarfrv. með sama galla, að því er hann metur, og var á hans eigin máli. Ég vil að lokum segja það, hæstv. forseti, að ef stjórnarandstaðan er að kvarta undan því og hefur áhyggjur af því daglega að það sé orðið stutt til jóla og lítill tími eftir til umræðu, af hverju notum við þá ekki tímann núna og förum í þessar umræður? Hvað hafa menn að hræðast?

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Þetta er 257. mál þingsins á þskj. 300. Ég vísa til athugasemda með frv. og mun gera örstutta grein fyrir hverri grein fyrir sig og mun fara mjög fljótt yfir sögu. 1. gr. frv. er ætlað að ná til þeirra tilvika þegar langur tími líður frá því að aðföng eru keypt og þar til að uppskorið er í atvinnurekstri. Ástæðan fyrir því að þessi tillögugrein er í frv. eru óskir sem hafa komið fram um það frá bændum að lögum verði breytt vegna úrskurðar sem féll hjá skattstjóranum á Egilsstöðum þess efnis að ekki mætti draga frá virðisaukaskatt af plöntum til skógræktar sem innskatt á móti útskatti. Með þessu orðalagi sem er sett í lögin telur fjmrn. að komið sé til móts við sjónarmið bænda og annarra þeirra sem kaupa með virðisaukaskatti aðföng til starfsemi þótt mjög langur tími líði þar til útskattur fæst á þeim tilteknu vörum sem framleiddar eru með þeim aðföngum sem nefnd eru. Í 2. gr. er verið að útvíkka reglu sem sett var í þessi lög á síðasta þingi og ná þau nú til tryggingafélaga þar sem heimilt er að ákvarða skattverð með þeim hætti sem áður var ákveðið um bíla sem seldir eru af bílaleigu. 3. gr. er um sama efni. Í 4. gr. er lækkað álag sem fellur á skuld vegna vangoldins virðisaukaskatts en í dag er álagið 2% á hverjum degi sem líður fram yfir eindaga og síðan allt að 20%. Í frv. er lagt til að sett verði reglan 1% fyrir hvern dag og hæst 10%. Ástæðan er sú að verðbólga er nú mun minn en hún var þegar lögin voru sett og ekki ástæða til þess að hafa álagið jafnmikið og raun ber vitni, nægilegt sé að miða við 10% til að hvetja gjaldendur til að standa skil á lögbundnum greiðslum á gjalddaga. Í 5. gr. er vísað til atvinnuvegaflokkunar Hagstofunnar en engin efnisbreyting á sér stað þótt þessari tilvísun sé breytt. Eins og sumir vita hefur farið fram breyting á flokkun Hagstofunnar þegar verið er að breyta virðisaukaskattslögum. Nú nýverið flutti ég framsöguræðu þegar vísað var til nefndar frv. til laga um breytingar á lögum um tryggingagjald þar sem fjallað var um sama efni og veit ég að hv. þm. í hv. efh.- og viðskn. kannast við að þar var eingöngu verið að breyta lögum vegna þess að flokkun Hagstofunnar hafði breyst. Þetta ákvæði er um sama atriði. Í 7. gr. er verið að leggja til að tekið verði tillit til þeirra sem fóru í fjárfestingu á árinu 1993 vegna gistirýmis en samkvæmt lagareglu sem samþykkt var rétt fyrir jól á síðasta þingi var heimilað að leggja 75 millj. kr. til að greiða virðisaukaskatt af fjárfestingu gistirýma sem voru utan við kerfið á nokkrum umliðnum árum. Hér er verið að leggja til að 10 millj. bætist við vegna ársins 1993 þar sem nokkur vandkvæði hafa komið upp varðandi þessi atriði. Þetta eru helstu atriði þessa frv. Ég skal viðurkenna, virðulegur forseti, að ég fer ekki nákvæmlega ofan í saumana á hverju atriði fyrir sig en það er vegna þess að ég hef týnt framsöguræðu minni og hafði hana ekki handbæra þegar ég tók hér óvænt til máls í þessu máli. En eitt er ljóst að meginatriðin í þessu frv. eru til ívilnunar fyrir þá sem greiða skatt og auk þess er um að ræða tæknilega breytingu á tilvísun vegna breytinga á flokkun Hagstofunnar á atvinnuvegum landsmanna. Þetta vona ég, virðulegur forseti, að skýri þetta mál sem ég hélt að væri beðið eftir og ég lýsi ánægju minni með það að virðulegur forseti skuli taka það hér á dagskrá og vænti þess að hv. þm. geti lokið umræðunni hér á stuttum tíma. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Að öllu venjulegu hefði það ef til vill ekkert komið að sök þótt hæstv. ráðherra hefði týnt ræðu sinni, að minnsta kosti ekki ef málið hefði verið lagt fram með þeim fyrirvara að sú nefnd sem á að fjalla um málið hefði haft einhvern tíma til að skoða það. En óneitanlega í þeirri tímaþröng sem er svona rétt fyrir jólin og virðist ætla að verða verri núna en nokkru sinni fyrr, og ég ítreka það sem ég sagði í umræðunni um störf þingsins í dag, er það algjör vanvirðing ríkisstjórnar við Alþingi hvernig staðið er að framlagningu mála sem tengjast tekjuhlið fjárlaga. Þessi mál hafa á umliðnum árum verið að komast í skárra horf með útgjaldahliðina, fjárlögin sjálf, en það sígur alltaf á verri hlið með tekjuöflunarhliðina og breytingarnar á skattalögunum. Það bara verður að verða á þessu breyting. Það er hvorki hægt að bjóða Alþingi né þeim hagsmunaaðilum úti í þjóðfélaginu sem við þurfum að kalla til og þurfa eðli máls samkvæmt að fjalla um þetta, það er ekki hægt að bjóða þessum aðilum upp á þessi vinnubrögð lengur. Hér verða, virðulegur forseti, að verða grundvallarbreytingar á starfsháttum Alþingis. Ég lagði fram í frumvarpsformi í fyrra að það yrði að leggja skattafrumvörp fram á Alþingi minnsta sex mánuðum áður en þau tækju gildi sem þýddi í raun að breytingar sem ætti að gera um áramót yrði að vinna á vorþingi á undan en ekki í síðustu vikunni fyrir jól. Þá hefðu þingmenn haustþingið fyrst og fremst til að fjalla um útgjaldahliðina og laga hana að þeim tekjuramma sem þá væri til staðar. Hvort þetta sé eina leiðin sem hægt er að setja fram vil ég ekkert segja um en ég ítreka það að þarna verður að verða á breyting. Og að við skulum síðan standa frammi fyrir því hér að hæstv. ráðherra hafi ætlað að fara að taka þennan tíma sem enginn er orðinn rétt fyrir jólin til að mæla fyrir tveim frv. um breytingar á innflutningi á áfengi þar sem ljóst lá fyrir að það var ekkert hægt að afgreiða málin öðruvísi en að þriðja frv. frá dómsmrh., sem er erlendis, kæmi fram líka. Við vitum ekkert um það hvort það kemur til með að verða lagt fram fyrir jól. Og að vera að fara svona með tíma Alþingis þessa síðustu daga fyrir jól það er nú, virðulegur forseti, alveg til þess að setja kórónuna á þessa vitleysu. Auðvitað hefðum við átt í dag í síðasta lagi að vera að ræða um fylgifrv., tekjujöfnunarfrv. sem eiga að fylgja fjárlögum. En eins og nú stefnir þá verður það ekki fyrr en einhvern tímann um eða upp úr miðri næstu viku, hugsanlega svona einum eða tveimur dögum áður en Alþingi átti að fara heim samkvæmt starfsáætlun. Þetta vil ég að komi fram af því að hér kemur eitt frv. sem er þó ekki beint eitt af tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar en sem frv. um breytingu á skattalögum þá er væntanlega talið eðlilegt og æskilegt að það afgreiðist fyrir áramót til þess að það komi inn með öðrum þeim breytingum sem þar verða. Ég ætla ekki að fara efnislega í þetta frv. grein fyrir grein. Útskýringarnar á greinunum hverri fyrir sig er væntanlega að finna í týndri ræðu hæstv. fjmrh. og vonandi kemst hún til skila einhvern tímann í þingtíðindin eða þá efnisatriðin til okkar í hv. nefnd. En mér sýnist þó við fljótan yfirlestur að hér sé verið að leiðrétta ýmis af þeim atriðum, sumum ekki mjög stórum, sem hafa rekið á fjörur okkar í vinnu nefndarinnar. Í 4. gr. er að vísu rætt um lækkun á viðurlögum eins og hæstv. ráðherra sagði vegna lækkunar á verðbólgu, það er kannski hluti af skýringunni. Hins vegar er ljóst að þetta voru afar há viðurlög sem þarna voru fyrir og vandséð hvaða tilgangi þau þjónuðu eins og þau eru þar sett fram. Við höfum heyrt um virðisaukaskattinn á skógarplöntur sem skattstjórar hafa neitað að taka innskatt til greina á og í frv. eru fleiri leiðréttingaratriði í þessa veru. Vonandi fáum við eitthvert tækifæri til að skoða þetta í nefnd. Þó vil ég vekja athygli á því, virðulegur forseti, að samkvæmt starfsáætlun Alþingis núna á þessum drottins degi --- og ég hef ekki séð henni breytt formlega enn þá og öll þessi frv. bíða eftir afgreiðslu og bíða eftir að komast hér inn í þingið og síðan að verða afgreidd út úr nefndinni --- þá er eftir samkvæmt starfsáætlun þingsins tveir reglulegir fundartímar til jóla, samtals góðir fjórir klukkutímar. Ég býst að vísu við að efh.- og viðskn. muni bregðast við eins og við höfum gert og talið skyldu okkar í þessari stöðu í umliðnum jólatörnum að vinna í hverri lausri stund sem finnst. En það stendur eftir að samkvæmt starfsáætluninni núna þegar öll þessi mál eru óafgreidd og ekki einu sinni komin inn í þingið þá eru eftir sem nemur rúmum fjórum klukkutímum af nefndarstarfi á þessu haustþingi.