Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál um tímareikning á Íslandi er komið frá Nd., og var um það góð samstaða í þeirri d. Ég leyfi mér því að vænta einnig góðrar samstöðu hér í þessari hv. d. og skjótrar afgreiðslu málsins, en mál þetta er flutt af hálfu ríkisstj. eftir till. þeirra vísindamanna, sem hafa með útreikning tímans að gera, eins og nánar er gerð grein fyrir í grg. þeirra sérfræðinganna dr. Trausta Einarssonar, prófessors, og dr. Þorsteins Sæmundssonar. Meginefni málsins er að hverfa frá því skipulagi, sem við höfum haft hér að breyta klukkunni tvisvar á ári og taka upp það fyrirkomulag, að sumartíminn, sem svo hefur verið kallaður, verði í gildi hér að staðaldri, en það þýðir það, að klukkunni mundi eftir okkar gamla lagi verða flýtt í vor og sá tími yrði svo áfram staðaltími hér, en það jafngildir því að telja stundir árið um kring eftir miðtíma Greenwich, eins og segir í 1. gr., en miðtími Greenwich er einnig kallaður heimstími, og mundi þá ísl. staðaltími jafnframt samsvara „universal time“, eins og það er orðað. Það er gerð ítarleg grein fyrir þessu máli í fskj., sem fylgja frv., frá þeim vísindamönnum, sem gert hafa till. um þetta til ríkisstj., og vil ég leyfa mér að vitna til þess, því að ég hygg, að það sé ekki mikið álitamál, að kostir þess að breyta til, eins og hér er gert ráð fyrir, séu töluvert þyngri á metunum en þeir ókostir, sem því fylgja og eru nokkrir. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér aðeins örfá orð og fylgja úr hlaði þeirri brtt., sem ég hef flutt ásamt þremur öðrum hv. þdm. á þskj. 285, en þessi till. hljóðar á þá leið, að 1. gr. frv., 5. mgr., verði breytt og orðist hún þannig: „Heimili síldarútvegsnefndar, varnarþing og aðalskrifstofa skal vera á Siglufirði.“ Eins og hv. þdm. er kunnugt, fluttum við fjórir, þeir sömu þingmenn, sem að þessari brtt. stöndum, sérstakt frv. um breyt. á l. um síldarútvegsnefnd. Þetta frv. var flutt, að mig minnir, um mánaðamótin nóv.-des. Það eru liðnir þrír mánuðir síðan það frv. kom fram hér í d. og var rætt og vísað til n., en síðan hefur ekkert til þessa frv. spurzt og ekkert komið frá hv. sjútvn. um það, hvernig hún afgreiði þetta frv. eða hvort hún ætli sér að afgreiða það. Þessi brtt., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru alveg samhljóða þessu frv., sem við fluttum þarna fyrir jólin, og þetta er kannske nokkuð óvenjulegur háttur, að vera að flytja brtt. alveg sama efnis og frv., sem liggur fyrir frá okkur, þessum sömu flm., en við gerum það til þess að reyna að koma þessum sjónarmiðum okkar á framfæri og fá um þau atkvgr. í d., eins og við teljum okkur eiga rétt á, úr því að frv. hefur ekki komizt lengra áleiðis. Ég vil taka það fram um efni þessa frv., eins og hér kemur fram í þessari brtt., að það er tiltölulega einfalt. Um þetta mál urðu einmitt miklar umræður á opinberum vettvangi um það leyti, sem þetta frv. var flutt, þannig að ég vil segja, að öll aðalatriði þess máls lágu frá upphafi nokkuð ljóst fyrir, þannig að ég held, að það hefði ekki átt að taka hv. sjútvn. langan tíma að komast að niðurstöðu um, hvernig hún vildi afgreiða áðurgreint frv. Um efni þessarar brtt. skal ég ekki orðlengja hér, ég get algerlega vísað til framsöguræðu minnar, sem ég hélt hér fyrir jólin, þegar frv., sem er samhljóða þessari brtt., var flutt. Það skýtur nokkuð skökku við, ef ætti að fara að flytja aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar frá Siglufirði og hér í þéttbýlið að þarflausu, að því er séð verður, og einmitt á þeim tíma, þegar verið er að undirbúa byggðaáætlanir fyrir landsbyggðina, þannig að hér væri vissulega stigið skref aftur á bak, og reyndar, eins og kom fram í fyrri framsöguræðu minni, er skv. gildandi reglugerð skylt að hafa heimili síldarútvegsnefndar á Siglufirði. Og maður á erfitt með að átta sig á, hvað í því felst, að ríkisstofnun skuli hafa heimili á tilteknum stað, ef það er ekki ætlazt til þess, að aðalskrifstofa stofnunarinnar sé þar. Ég vil aðeins undirstrika það, að með þessu orðalagi hér í brtt., að heimili síldarútvegsnefndar, varnarþing og aðalskrifstofa skuli vera á Siglufirði, er ekki á nokkurn hátt verið að mæla gegn því, að síldarútvegsnefnd hafi einnig skrifstofur annars staðar, þar sem nefndin telur henta, svo sem eins og í Reykjavík og á Seyðisfirði, en aðeins undirstrikað, að aðalskrifstofan eigi að vera á Siglufirði, eins og hún hefur verið í áratugi og ekki hefur komið að sök.



Herra forseti. Þetta mál er nú flutt af n. og hefur þess vegna ekki formlega verið vísað til n. Eigi að síður tel ég heppilegt, að n. fjalli um þetta mál nokkru ítarlegar en gert hefur verið til þessa, m.a. af því, að það hafa komið fram brtt. við frv. og jafnvel hafa verið boðaðar fleiri brtt., og það væri æskilegt, að nm. gætu athugað þetta nokkru nánar og það væri kannað, hvort hægt væri að einhverju leyti að samræma þær till., sem fram hafa komið til breytingar á því frv., sem fyrir liggur. Mér fyndist þess vegna eðlileg vinnubrögð, að málinu væri frestað að sinni og sjútvn. d. tæki málið til yfirvegunar.



Herra forseti. Út af því, sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni, vildi ég upplýsa sem einn af nm., að n. hefur tekið þetta mál aftur til umræðu á fundum sínum, og það varð niðurstaða n. að láta málið ganga áfram, en nm. hefðu, eins og þeir skýrðu frá í upphafi, óbundnar hendur um afstöðu til einstakra till., sem fyrir liggja í sambandi við frv. og afgreiðslu málsins í heild. Þessi brtt., sem hv. 3. landsk. var að gera hér grein fyrir áðan, hefur verið allmikið rædd í blöðum og víðar, í félögum síldarsaltenda bæði fyrir norðan, austan og sunnan, og það liggja því fyrir skoðanir þessara aðila um þetta mál. Síldarútvegsnefnd gerði á sínum tíma grein fyrir afstöðu sinni til málsins og afskiptum og þar kom fram m.a., eins og vitað er, að síldarútvegsnefnd hefur starfrækt tvær skrifstofur í tæpa tvo áratugi, þ.e. á Siglufirði og í Reykjavík, en áður hafði nefndin aðeins skrifstofu á Siglufirði. Skrifstofan á Siglufirði hefur m.a. haft umsjón með söltun og útflutningi saltaðrar síldar frá Norður- og Austurlandi og séð um innkaup og dreifingu á tunnum, salti og ýmsum öðrum síldarsöltunarvörum fyrir það söltunarsvæði. Skrifstofan í Reykjavík hefur hins vegar annazt hliðstæð störf að því er söltun á Suður- og Vesturlandi snertir. Auk þess hefur skrifstofa nefndarinnar í Reykjavík haft umsjón með söltun og útflutningi á þeirri vetrarsíld, sem söltuð hefur verið á Austur- og Norðurlandi síðustu árin. Skrifstofa nefndarinnar á Siglufirði hefur séð um rekstur Tunnuverksmiðja ríkisins á Siglufirði og á Akureyri. Skv. l. þeim um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar, sem tóku gildi 21. apríl 1962, er gert ráð fyrir, að nefndin hafi skrifstofur á Siglufirði og í Reykjavík, en ekkert tekið fram um það, á hvorum staðnum skuli vera aðalskrifstofa nefndarinnar. Í hinum nýju l. segir, að ráðh. muni með reglugerð setja nánari fyrirmæli um framkvæmd laganna. Í reglugerðinni frá 1952 er tekið fram, að heimili og varnarþing nefndarinnar sé á Siglufirði, og verður að sjálfsögðu engin breyting á því gerð, nema nýja reglugerðin kveði á um annað. Svo sem kunnugt er, hefur svo til öll sölustarfsemi nefndarinnar um alllangan tíma verið undirbúin í Reykjavík, enda eru flestir nefndarmenn búsettir í Reykjavík eða nágrenni. Einnig skal á það bent, að samningaviðræður þær, sem farið hafa fram hér á landi við fulltrúa erlendra síldarkaupenda, hafa um langt árabil farið fram í Reykjavík, enda er Reykjavík betur sett hvað samgöngur snertir, bæði við umheiminn og innanlands, en nokkur annar staður á landinu. Síldarútvegsnefnd hafa borizt endurteknar óskir frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi um það, að aðalskrifstofa nefndarinnar fyrir Norður- og Austurland verði í Reykjavík, og segir svo í samþykkt félagsins, með leyfiforseta: „Aðalfundur Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi telur nauðsynlegt, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun Norður- og Austurlandssíldar, en skrifstofur verði þó áfram á Siglufirði og Austurlandi.“ Var samþykkt þessi í félaginu gerð samhljóða af öllum félagsmönnum á aðalfundi félagsins. Á þessum aðalfundi og í stjórn félagsins eru, eins og kunnugt er, einnig Siglfirðingar og innan saltendafélaganna hefur ekki verið neinn ágreiningur um það, að aðalskrifstofa nefndarinnar verði í Reykjavík, enda, eins og hér er á bent, eru allar aðstæður beztar hér fyrir slíka starfsemi, sem sé alla aðalstarfsemi þessarar atvinnugreinar. Það, sem síldarútvegsnefnd hefur því ætlað að gera, er að verða við þessum einróma tilmælum síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. Við 1. umr. málsins kom fram, að síldarútvegsnefnd hefði sagt upp starfsfólki skrifstofunnar á Siglufirði einungis. Þetta er ekki rétt, vegna þess að mér er kunnugt um það, að öllu starfsfólki síldarútvegsnefndar var sagt upp, bæði hér á skrifstofunni í Reykjavík og einnig fyrir norðan, og það var skýrt svo frá nefndarinnar hálfu, að það væri vegna fyrirhugaðrar breytingar á starfsemi nefndarinnar. Ég vildi láta þetta koma hér sérstaklega fram, að gefnu tilefni, út af þeirri brtt., sem hér hefur verið skýrt frá. Að öðru leyti vildi ég segja það um þetta mál og vísa til þess, sem ég hef áður sagt, að ég hefði talið eðlilegast varðandi þessa starfsemi, að síldarútvegsnefnd hefði verið lögð niður, þegar verðlagsráðið tók að ákveða verðlag síldarinnar, og að þá heiðu tekið við sölu síldarinnar svipuð sölusamlög eða samtök eins og eiga sér stað í sambandi við saltfiskinn og freðfiskinn og að verulegu leyti líka í sambandi við skreiðarframleiðsluna. Ég teldi það í alla staði eðlilegast, að sami háttur yrði á hafður með sölu saltsíldarinnar eins og á sér stað með hinar starfsgreinarnar. Um þetta hefur ekki náðst samkomulag, en á meðan slík breyting verður ekki framkvæmd, teldi ég eðlilegast, að frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþ. óbreytt. Framleiðendur fá þá nokkuð aukinn rétt í nefndinni með því að fá einn fulltrúa til viðbótar, og ég tel, að sjómenn hafi þegar - á meðan nefndin er skipuð eins og nú á sér stað - fengið sinn fulltrúa til þess að fylgjast með fyrir sína hönd. Hitt er svo annað, sem ég vil taka sérstaklega fram, þegar verið er að ræða þetta mál, að það ber að viðurkenna, að það hefur átt sér stað mjög gola samstarf á milli starfsmanna síldarútvegsnefndar og beggja félaga síldarsaltenda og síldarframleiðenda á undanförnum árum, og ég er ekki í neinum vafa um, að það hefur á ýmsan hátt greitt fyrir margvíslegu hagræði í sambandi við sölu og verkun síldarinnar, hvað þarna hefur verið um gott samstarf að ræða. Ég þekki sérstaklega til þess, sem veit hér að Suðvesturlandsframleiðslunni, því að Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi, sem nú er orðið 16–17 ára gamalt, hefur alla tíð frá stofnun haft mjög náið samband við aðalframkvæmdastjóra síldarútvegsnefndar hér á Suðvesturlandi, og það vil ég viðurkenna, að hann hefur gætt hagsmuna síldarsaltenda hér á Suðvesturlandi mjög vel, og allt samstarf framleiðendafélagsins og skrifstofunnar hefur verið með ágætum. En enda þótt það sé, teldi ég að hitt væri eðlilegra, að hér væri tekið upp sölusamlag á þessari framleiðslugrein eins og öðrum, en á meðan slíkt liggur ekki fyrir eða ekki fæst samkomulag um þá breytingu, mundi ég telja til bráðabirgða, að heppilegast væri að samþykkja frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, óbreytt.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða þetta frv. að öðru leyti en snertir þá brtt., sem ég hef borið fram ásamt þremur öðrum hv. þdm. og ég gerði hér að umtalsefni í minni fyrri ræðu. En það er einkum tvennt, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., sem ég vildi gera aths. við. Hann sagði, eins og reyndar hefur komið fram áður, að með því að leggja drög að því að leggja skrifstofu síldarútvegsnefndar á Siglufirði - aðalskrifstofuna - niður og flytja hana til Reykjavíkur, væri ekki verið að gera annað en fara eftir eindregnum óskum síldarsaltenda og þá vitnaði hv. þm. fyrst og fremst til samþykkta, sem gerðar hafa verið í Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. Út af fyrir sig álít ég, að þegar síldarútvegsnefnd ákveður, hvar aðalskrifstofa hennar skuli vera, svo framarlega sem það er á hennar valdi og ekki bundið í lögum eða reglugerð, þyrfti nefndin að líta á fleira en samþykktir þessa félagsskapar. Það lítur anzi vel út, að þetta félag heitir Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, en menn mega bara ekki gleyma því, að það eru síldarsaltendur, sem eru búsettir hér í Reykjavík og nágrenni, sem eru ákaflega öflugir í þessum félagsskap. Þessi félagsskapur heldur fundi sína hér í Reykjavík. Þessi félagsskapur á fulltrúa í síldarútvegsnefnd, og það er Reykvíkingur, þannig að þó þeir geti flíkað þessu nafni, Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, verður maður að átta sig á því, að ítök manna hér í Reykjavík og nágrenni eru ákaflega sterk í þessum félagsskap. Og raunverulega er ekkert við það að athuga, að Reykvíkingar og aðrir hér á Faxaflóasvæðinu stundi síldarsöltun í öðrum landshlutum, ég er ekkert að finna að því, en menn geta fengið svolítið rangar hugmyndir um þetta, þegar talað er um, að síldarsaltendur fyrir norðan og austan óski þessa eindregið. Þá er líka annað, sem hv. ræðumaður drap á. Síldarútvegsnefnd segir: Við höfum ekki bara sagt upp fólkinu á Siglufirði, heldur á öllum okkar skrifstofum, við erum að undirbúa hagræðingu og breytingar. Þetta er alveg rétt, fólkinu hefur verið sagt upp annars staðar líka. Hins vegar hefur ekkert komið fram um það, svo ég viti, frá síldarútvegsnefnd, hvers konar hagræðingu og hvers konar breytingar þarna er um að ræða, nema að þeir ætla sér að flytja aðalskrifstofuna frá Siglufirði til Reykjavíkur. Hvað eiga að vinna margir menn á hverri skrifstofu og hver eiga nánar tiltekið að vera þeirra verkefni og hvort þeir ætla sér að spara eitthvert mannahald með einhverri hagræðingu, það hefur ekki, svo ég viti, komið neitt fram um þetta, og maður veit, að það er auðvitað algengt, þegar fyrirtæki ætlar sér að losa sig kannske við einhverja starfsmenn, að þá er miklu fleirum sagt upp en þörf er á, til þess svona að milda þetta fyrir þá, sem eiga að hætta, og gera þetta svona fallegt á yfirborðinu. Einhvern veginn hefur maður það nú á tilfinningunni, að það sé eitthvað slíkt, sem vakir fyrir síldarútvegsnefnd, þetta hagræðingartal sé meira og minna út í bláinn. Það sé bara til þess að fela það, sem þeir eru að gera með því að svipta Siglufjörð lögmætum rétti til að hafa þar aðalskrifstofuna, þar sem hún hefur verið frá upphafi, og það verður í raun og veru að teljast ærið undarlegt, úr því að miðstöð fyrir útflutta saltsíld og sölumeðferð hennar hefur strax frá því á árinu 1935, þegar síldarútvegsnefnd hóf starf sitt, verið á Siglufirði, að Siglufjörður geti ekki gegnt þessu hlutverki enn þann dag í dag. Það get ég alls ekki fallizt á.