Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Matthías Á. Mathiesen) Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 178, mælir sjútvn. einróma með því, að frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþykkt óbreytt. Þarf engum orðum um þetta að fara. Hæstv. sjútvmrh. gerði í ræðu sinni við 1. umr. grein fyrir frv. og n. er því sammála og leggur til, að frv. verði vísað til 3. umr.

Frsm. (Matthías Á. Mathiesen) Hæstv. forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 177, tók sjútvn. fyrir frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta fyrir Íslands hönd alþjóðasamþykkt um að fyrirbyggja óhreinkun sjávar af völdum olíu og setja reglur um frekari varnir gegn slíkri óhreinkun sjávar. Nefndin mælir einróma með því, að frv. nái fram að ganga, og leggur til, að því verði vísað til 3. umr.

Frsm. meiri hl. (Pétur Sigurðsson) Hæstv. forseti. Sjútvn. hv. d. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. telur óráðlegt að gera veigamiklar breytingar á þessu frv., sem er orðið til vegna samstöðu margra hagsmunahópa. Við gerum að vísu breytingu á einni gr. frv., 9. gr. Þar viljum við undirstrika betur en gert er í frv., að hver og einn í verðlagsráði hafi neitunarvald, og enn fremur, að í yfirnefndinni eigi fulltrúi Landssambands ísl. útvegsmanna engra þeirra hagsmuna að gæta, sem fallið gætu saman við hagsmuni fiskkaupenda. Með þessu má segja, að í sjálfu sér sé ástæðulaust að karpa um innbyrðisskiptingu í sjálft verðlagsráð. Hins vegar sagði ég við 1. umr., að sú skipting, sem frv. kveður á um, geti orðið ástæða fyrir tortryggni frá hendi sjómanna, sem eins og aðrir landsmenn vita, að Landssamband ísl. útvegsmanna er ekki eingöngu byggt upp af fiskseljendum, heldur fiskkaupendum líka. Hins vegar er það skoðun okkar í meiri hl. sjútvn., að við viljum ekki setja frv. í hættu fyrir þetta atriði vegna þess, hversu tryggilega er um búið, að í yfirnefndinni sé um raunverulega fiskseljendur að ræða, ef hún þarf að taka til starfa. Ef frv. þetta verður að lögum, er hér um stórt og mikið hagsmunamál sjómannastéttarinnar að ræða og gamalt baráttumál hennar. Sjómenn verða með samþykkt þess nú í fyrsta sinn aðilar að samningum um fiskverð. En það má segja, að það sé ekki aðeins hagsmunamál íslenzkra sjómanna, heldur er það vissulega hagsmunamál íslenzku þjóðarinnar, sem verið er að tryggja með þessu frv., því ef það verður samþykkt, eru líkindi á því og miklar vonir við það bundnar, að komizt verði hjá ágreiningi, sem leitt getur til hins alvarlegasta ástands í útgerðarmálum þjóðarinnar, eins og við höfum því miður dæmi fyrir. Meiri hl. sjútvn. mælir með, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem er á þskj. 180.



Herra forseti. Frv. Það, sem nú liggur fyrir til 2. umr., á þskj. 174, um verðlagsráð sjávarútvegsins, er flutt af hæstv. ríkisstj. Frv. var útbýtt í hv. deild föstudaginn 8. þ.m. Þegar sama dag á aukafundi var það tekið fyrir til 1. umr. Urðu þá um það nokkrar umr., en ekki langar, en málið síðan afgr. til 2. umr. og vísað til sjútvn. Af hálfu hæstv. ráðh., sem mælti fyrir frv., var þess óskað sérstaklega, að málinu væri hraðað. Næsta dag, laugardaginn 9. þ. m., var svo frv. tekið fyrir á fundi sjútvn. Á þeim fundi var frv. afgreitt frá n., og hefur hún ekki haldið aðra fundi um málið. Það kom fram á þessum fundi, að meiri hl. n., hv. frsm meiri hl., sem hér talaði áðan, hv. 3. þm. Reykn. og hv. 5. þm. Vestf., vildi afgreiða frv. og mæla með því með tilteknum breytingum, sem þeir lýstu á fundinum og nú eru fram komnar í áliti meiri hl. En meiri hl. lýsti jafnframt yfir því, að hann mundi ekki mæla með víðtækari breytingum á frv. Ég hreyfði því þá í n., að ég teldi þörf á að gera meiri breytingar og víðtækari á frv. heldur en meiri hl. hefur lagt fram. En undir það var ekki tekið. Ég skýrði þá frá því í n., að ég mundi gefa út sérstakt nál., sem nú hefur verið prentað og liggur fyrir á þskj. 188 ásamt brtt. frá mér á þskj. 189. Ég vil vekja athygli á því, að sjútvn. og þm. yfirleitt hafa haft mjög stuttan tíma til að athuga þetta mál, eins og ég hef reyndar áður lýst nánar. Ég tel, að það hefði verið æskilegt, að sá tími hefði getað verið lengri, en skal þó ekki um það sakast, þó að hæstv. ríkisstj. óski eftir að hraða málinu, eins og nú standa sakir og áliðið er orðið. En það hefði verið mjög æskilegt að geta haft rýmri tíma til athugunar á þessu nýmæli og m.a. ráðrúm til þess að afla ýmissa upplýsinga í sambandi við málið. En þegar frv, var útbýtt hér í deildinni s.l. föstudag, voru þm. í rauninni ókunnugir þessu máli, þó að einhverjir kunni að hafa haft hugmynd um, að einhver undirbúningur hefði farið fram, sem ég man þó ekki eftir að legið hafi fyrir. Áður en ég kem að því að lýsa þeim brtt., sem ég hef borið fram, og áliti mínu á þessu máli, vil ég fara nokkrum orðum um aðdraganda þessa máls. Þegar hæstv. ríkisstj, á öndverðu ári 1960 hóf aðgerðir sínar í efnahagsmálum, m.a. með því að beita sér fyrir stórfelldari breytingu á skráningu erlends gjaldeyris en menn almennt hafði grunað, þá var það ótvírætt gefið í skyn af hennar hálfu, að niður væru fallin opinber afskipti af kaupgjaldsmálum hvers konar og af verðlagningu sjávarafurða. Þar átti að verða um svokallaða frjálsa verðmyndun að ræða. Einhvers staðar í latínubókum stendur spakmæli, sem á vora tungu hefur verið útlagt þannig: „Ekkert mannlegt er mér óviðkomandi.“ En hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir fyrir tæpum tveimur árum, að ýmislegt mannlegt mundi verða henni óviðkomandi. Hún sagði m.a.: það skal vera oss óviðkomandi, þó að deilur verði um kaup og kjör milli stéttanna og hvernig kaupgjald verður, og það skal vera oss óviðkomandi, hvert verðlag verður á sjávarafla og hvort sjósókn kann að stöðvast um lengri eða skemmri tíma, af því að þetta verð fæst ekki ákveðið, - það skal vera oss óviðkomandi. Síðan þetta var, hefur ýmislegt gerzt í þessum málum, sem virðist sýna, að þetta hafi verið nokkuð hæpinn ásetningur hjá hæstv. ríkisstj. á sínum tíma, þó að hann væri sjálfsagt vel meintur. Þá er þess m.a. að geta, að í vertíðarbyrjun í fyrra urðu stórdeilur hér við sjávarsíðuna m.a. um fiskverð og alltilfinnanleg framleiðslustöðvun af þeim orsökum. Þar var um mikinn vanda að ræða. Á ofanverðu þingi í fyrra var lagt fram frv. hér í þessari hv. d., flutt af hv. 4. þm. Austf. (LJós) og hv. 6. Þm. Sunnl. (KGuðj), varðandi einmitt þau mál, sem nú eru hér til meðferðar. Segir svo m.a. í 2. gr. þessa frv., með leyfi hæstv. forseta: „Fiskverð í hverjum verðflokki“ - það er áður búið að tala um þessa verðflokka - „skal ákveðið af nefnd fisksölu- og fiskkaupaaðila. Ráðherra skipar nefndina eftir tilnefningu eftirtalinna aðila þannig: A. Af hálfu fisksöluaðila: 3 fulltrúar tilnefndir af Landssambandi ísl. útvegsmanna. 3 fulltrúar tilnefndir af Alþýðusambandi Íslands. B. Af hálfu fiskkaupenda: 3 fulltrúar tilnefndir af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. 1 fulltrúi tilnefndur af Sambandi ísl. samvinnufélaga. 1 fulltrúi tilnefndur af Samlagi skreiðarframleiðenda. 1 fulltrúi tilnefndur af Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Nefndin starfar undir handleiðslu sáttasemjara ríkisins í vinnudeilum. Nú næst ekki samkomulag milli nefndarmanna um fiskverðið, og tekur þá sáttasemjari ríkisins sæti í nefndinni og fellir hún úrskurð þannig skipuð.“ Þetta er 2. gr. í frv. um þessi mál, sem flutt var á síðasta þingi af hv. 4. Þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl., og sýnir það glöggt, að hér á Alþingi voru menn orðnir þess sinnis, að einhverra aðgerða væri þörf í þessum málum og að það dygði ekki til lengdar, sem ríkisstj. hafði fyrirhugað, að láta sem svo, að þessi mál skyldu vera hinu opinbera óviðkomandi. Þetta frv., sem ég nú hef nefnt, varð ekki útrætt á síðasta þingi. En síðan hafa ýmis tíðindi gerzt enn í efnahagsmálum. Á s.l. sumri varð almenn kauphækkun í landinu, og síðar var gengisskráningu breytt á ný með brbl., í byrjun ágústmánaðar, svo sem kunnugt er. Nú er aftur að því komið, að vetrarvertíð hefjist hér á Suðvesturlandi og að komast þurfi að einhverri niðurstöðu um verð á sjávaraflanum. Hæstv. ríkisstj. virðist í s.l. mánuði hafa gert sér grein fyrir því, að hér væri opinberra aðgerða þörf og þær aðgerðir yrði að gera í tíma, því að 9. nóv. s.l. skipaði hæstv. sjútvmrh. 8 manna nefnd, sem átti að hafa það hlutverk samkvæmt erindisbréfi: í fyrsta lagi að ræða og gera tillögur um frambúðarfyrirkomulag á ákvörðun fiskverðs og síldarverðs, í öðru lagi að gera tillögur um, hvernig með skuli fara, ef ekki næst samkomulag með aðilum, sem hlut eiga að ákvörðun slíks verðs, og í þriðja lagi að gera tillögur um greiðslu kostnaðar, sem af slíkri verðákvörðun leiði. Þessi 8 manna nefnd var þannig skipuð, að í henni voru fulltrúar frá ýmsum samtökum, sem eiga hagsmuna að gæta í sambandi við verð sjávarafla, ýmist sem fiskkaupendur eða fiskseljendur. Talið var, að í nefndinni væru 4 fulltrúar frá þeim, sem selja sjávarafla, og aðrir 4 frá þeim, sem kaupa sjávarafla. Þessi nefnd er talin hafa haldið 10 fundi í nóvembermánuði, og hinn 29. nóv. skilaði hún áliti sínu til sjútvmrn. Í þessari 8 manna nefnd frá fiskkaupendum og fiskseljendum virðist hafa náðst allvíðtækt samkomulag um ýmislegt, sem þetta mál varðar. Allir nefndarmenn virðast hafa verið sammála um, að löggjafar væri þörf um þetta efni. Þeir virðast einnig hafa verið sammála um stofnun verðlagsráðs, sem skipað yrði annars vegar fulltrúum fisksöluaðilanna, sem sé sjómanna og útgerðarmanna. Þá virðast nefndarmenn einnig hafa verið sammála um, að sú verðákvörðun skyldi gilda, sem samkomulag yrði um milli allra þeirra fulltrúa fiskkaupenda og fisksöluaðila, sem aðild ættu að verðlagningu samkv. frv., og einnig að öðru leyti virðast þessir 8 nefndarmenn hafa verið sammála um ákvæði þess frv. yfirleitt, sem þeir lögðu fyrir ríkisstj., að tveim atriðum undanskildum, sem ég nú kem að. Þessi tvö atriði, sem náðist ekki fullt samkomulag um í 8 manna nefndinni, voru: Í fyrsta lagi, hve margir fulltrúar skyldu vera í verðlagsráði og hversu mikil skyldi vera aðild einstakra aðila að ráðinu. En þetta tvennt er raunar í nánum tengslum, því að fjöldi fulltrúa í ráðinu í heild fer eftir því nokkuð, hve mikil aðild hverjum aðila er ætluð. Þetta var annað atriðið, sem áttmenningarnir urðu ekki sammála um. Í bréfinu til ríkisstj. frá 29. nóv. segir svo: „Minni hl. n., Tryggvi Helgason, var hins vegar hlynntur því, að fulltrúar fisksöluaðilanna væru 8 og væru jafnmargir fulltrúar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og frá sameinuðum samtökum sjómanna, þó þannig, að Alþýðusamband Íslands skipaði 2 fulltrúa og Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands sinn fulltrúann hvort. Var sú till. felld,“ segir í bréfinu. „Minni hl. n., Guðmundur Oddsson, lagði til, að fulltrúar fisksöluaðila yrðu 6, en sú tillaga var felld með 3:2 atkv.“ Till. meiri hl. um skipun verðlagsráðsins, sú sem tekin er upp í stjórnarfrv. í 1. gr., var að lokum samþ. í þessari 8 manna undirbúningsnefnd með 5:3 atkv. Um hana er sem sagt ekki nærri fullt samkomulag í nefndinni, því að 3 greiða atkv. á móti henni. Hins vegar er þess að geta, að þeir þrír, sem í minni hlutanum voru, þeir voru ekki innbyrðis sammála um það, hvaða tillögu þeir skyldu bera fram, að því er virðist. Hér er um að ræða annað atriðið, sem virðist ekki hafa verið samkomulag um í undirbúningsnefndinni. Hitt atriðið, sem varð ekki samkomulag um í undirbúningsnefnd, var skipun og úrskurðarvald yfirnefndar, sem gert er ráð fyrir að taki til starfa, ef ekki næst í verðlagsráðinu fullt samkomulag um fiskverð. Þá er gert ráð fyrir, að þessi yfirnefnd taki til starfa. Einn maður í undirbúningsnefndinni lagði til, að önnur skipun yrði höfð á þessum málum, þannig að ekki væri um yfirnefnd að ræða, heldur væri þannig að farið, ef verðlagsráð næði ekki einróma samkomulagi, að þá færi fram sáttatilraun, sáttasemjari tæki málið í sínar hendur og reyndi að ná sáttum milli þeirra fulltrúa verðlagsráðs, sem eru frá fiskseljendum, og hinna, sem eru frá fiskkaupendum, og að sáttasemjari bæri svo, ef þar til kæmi, fram miðlunartillögu, sem borin væri undir meðlimi þeirra samtaka, sem um er að ræða. Þannig var málið afgreitt til hæstv. ríkisstj. með bréfi, sem undirritað er af öllum nefndarmönnum 8, þó þannig, að einn nefndarmanna, fulltrúi Alþýðusambandsins, skrifar undir með fyrirvara, þar sem hann gerir grein fyrir brtt. sínum, og sömuleiðis ritaði minni hl. ráðuneytinu sérstakt bréf um afstöðu sína, sem dagsett er 30. nóv. eða daginn eftir. Eins og ég sagði áðan, virðist mér, að um þetta frv., sem hér liggur fyrir og er í raun og veru að mestu leyti shlj. þeim tillögum, sem meiri hl. n. stóð að, hafi náðst í undirbúningsnefndinni, þar sem fulltrúar aðilanna áttu sæti, allvíðtækt samkomulag, en þó engan veginn hægt að segja, að það samkomulag sé fullt samkomulag um sum atriðin. Nú er það skoðun mín, að unnt ætti að vera að breyta þessu frv. á þá leið, að málið yrði líklegra til þess að bera árangur, njóta allsherjarstuðnings, ef að lögum yrði, og það er óneitanlega mjög mikils virði, ef lánast mætti að gera þessa löggjöf svo úr garði, að þeir aðilar flestir og helzt allir, sem við hana eiga að búa, sættu sig við hana og ekki væri um verulega óánægju að ræða, því að um það þarf ekki að ræða langt mál, að það er mikill veikleiki í löggjöf sem þessari, ef hún nýtur ekki fyrir fram mjög mikils stuðnings og almenns stuðnings þeirra, sem hlut eiga að máli. Tillögur mínar á þskj. 189 eru að verulegu leyti við þetta miðaðar, að breyta vissum atriðum í frv. á þá leið, að ætla megi, að víðtækara samkomulag verði um og lögin verði þannig líklegri til árangurs. En jafnframt hef ég farið yfir greinar frv., eftir því sem tími hefur verið til, og gert tillögur, sem mér virðist ótvírætt að séu til bóta, þó að tilgangur þeirra sé kannske ekki beinlínis sá, sem ég hef nú nefnt. Skal ég þá koma að því að lýsa stuttlega þessum tillögum, sem fyrir liggja á þskj. 189. En um rökstuðning fyrir þeim, að því leyti sem hann kemur ekki fram í því, sem ég nú segi, vísa ég til nál. 1. minni hl. á þskj. 188. 1. brtt. mín á þskj. 189 er við 1. gr. frv. Ég geri þar ráð fyrir í fyrsta lagi, að fjölgað verði um tvo menn í verðlagsráði. Er þá fyrst gert ráð fyrir því, að fulltrúum fisksöluaðilanna verði fjölgað um einn, þannig að Alþýðusamband Íslands fái tvo fulltrúa í stað þess, sem gert er ráð fyrir í frv., að það hafi aðeins einn fulltrúa. Ef þessi breyting verður samþykkt, verða fulltrúar þeirra samtaka, sem sjómenn standa að, jafnmargir fulltrúum útvegsmannasamtakanna. Það virðist mér sanngjarnt og það held ég að mælist miklu betur fyrir en hitt, sem í frv. stendur, þar sem gert er ráð fyrir, að annar aðilinn hafi fleiri fulltrúa en hinn. Þó að þeir eigi að vísu sameiginlegra hagsmuna að gæta í þessu verðlagsráði, mun mönnum eigi að síður finnast sanngjarnt, að sjómenn, sem eiga um það bil helming aflans samkv. hlutaskiptareglum eða ekki fjarri því, hafi jafnmarga fulltrúa og útvegsmennirnir, og ekki líklegt, að útvegsmenn út af fyrir sig hafi nokkuð á móti þeirri skipan. Ég hef talið rétt, að Alþýðusamband Íslands fengi þennan fulltrúa, sem ég geri ráð fyrir að bætt verði við fulltrúatölu fisksöluaðilanna. Mér hefur verið tjáð það, og m.a. kom það fram frá forseta Alþýðusambandsins, sem hér talaði í deildinni við 1. umr., að í Alþýðusambandinu mundu vera öllu fleiri sjómenn en í þeim samtökum samtals, sem hér voru ætlaðir 2 fulltrúar. Um þetta hef ég ekki sjálfur neinar tölur, en mér þykir þetta ekki ólíklegt og hef því gert þessa tillögu. Í öðru lagi legg ég til, að inn í 1. gr. komi ákvæði um fjölgun fulltrúa fiskkaupenda um tvo. Nýlega hafa verið stofnuð sérstök félög fiskvinnslustöðva í einstökum landshlutum, annað, sem nær yfir Norður- og Austurland, eða félagstakmörkin eru nálægt takmörkum þessara landshluta, og nefnist Félag fiskvinnslustöðva á Norður- og Austurlandi, hitt, sem tekur yfir Vestfirði og heitir Félag fiskvinnslustöðva á Vestfjörðum. Mér finnst eðlilegt og sjálfsagt, að þessum nýju samtökum í landshlutunum verði gefinn kostur á að eiga fulltrúa í verðlagsráðinu og koma þar fram með sín sjónarmið og sína sérþekkingu á þessum málum. En til þess að raska ekki skipulagi, sem hér er um að ræða í sambandi við verkaskiptingu í verðlagsráðinu í heild, hef ég lagt til, að fulltrúum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna verði fækkað um einn og verði tveir í stað þriggja, enda er það svo, að aðilar í Félagi fiskvinnslustöðva á Norður- og Austurlandi og Félagi fiskvinnslustöðva á Vestfjörðum eru margir hverjir jafnframt aðilar að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Hins vegar er ekkert ósamræmi í því, þó að þeim sé ætlað að eiga þarna fulltrúa jafnframt því, sem Sölumiðstöðin á fulltrúa, því að á öðrum stað er gert ráð fyrir, að Sjómannasambandið, sem er í Alþýðusambandi Íslands, eigi fulltrúa í ráðinu, jafnframt því sem sjálft Alþýðusambandið á fulltrúa, og er það alveg sambærilegt. Þetta eru þær breytingar, sem ég geri ráð fyrir að gerðar verði á verðlagsráðinu. Í þriðja lagi legg ég svo til, að bætt verði inn í þessa grein ákvæðum, sem eiga að tryggja það, að fulltrúar í verðlagsráði eigi ekki hagsmuna að gæta, sem fara í bága við hagsmuni aðila, sem þeir eru fulltrúar fyrir. Að þessu var nokkuð vikið í umr., og ég sé, að hv. meiri hl. sjútvn, hefur gert brtt. um þetta efni. Sú brtt. er nokkuð öðruvísi orðuð, og brtt. mín er ekki einhliða, heldur er hún látin eiga jafnt við báða aðila, sem ég tel eðlilegt og rökrétt. Næsta brtt. mín er við 2. gr. frv. og er í raun og veru afleiðing af brtt. við 1. gr. í frv. er gert ráð fyrir, að verðlagsráðið starfi í flokkum eftir því, um hvers konar verðlagningu er að ræða. Einn verðlagningarflokkurinn starfar að verðlagningu fiskafurða almennt, annarra en síldarafurða, fiskafla almennt, annars en síldarafla. Annar verðlagningarflokkur starfar að verðlagningu Norðausturlandssíldar og þriðji flokkurinn að verðlagningu Suðvesturlandssíldar. Fulltrúar fisksöluaðilanna eiga sæti í öllum þessum flokkum, en aðeins í hverjum flokki hluti af fulltrúum fiskkaupendanna. Af fjölguninni samkv. 1. gr. leiðir það, að í þessum verðlagningarflokkum verða 16 menn, en ekki 14. Brtt. við 3. gr. er einnig afleiðing af brtt. við 1. gr. og er sams konar. Hún fjallar um verðlagninguna á fiskafla almennt, annars en síldarafla. Þar geri ég ráð fyrir, að félög fiskvinnslustöðvanna á Norður- og Austurlandi og Vestfjörðum eigi sinn fulltrúann hvort. 4. brtt. er við 4. gr., og í henni felast tilsvarandi breytingar og á ákvæðunum um verðlagningu síldar, sem veidd er við Norður- og Austurland, og síldar, sem veidd er við Suður- og Suðvesturland, eins og það er orðað í frv. En í frv. er svo að orði komizt, að þegar ákveðið skuli verð á síld, sem veidd er við Suður- og Suðvesturland, skuli verðlagsráð skipað sem þar segir. Ég hef leyft mér að orða þetta öðruvísi og þannig, að ákvæðin séu um síld, sem veidd er við Suður- og Vesturland, því að óneitanlega er nokkur síld veidd við Vestfirði og þarf þá sjálfsagt að verðleggjast eins og önnur síld. En mér virðist, að samkv. orðalagi frv. gildi ákvæði þess ekki um þá síld, sem veiðast kann út af Vestfjörðum, nema þá með lögskýringum. Þess vegna hef ég talið réttara að orða þetta á þá leið. Ég vil einnig nota tækifærið til þess að vekja athygli á því, sem ég held að meiri hl. hafi ekki athugað, að á einum stað í frv., í 3. gr., er talað um aðila í staðinn fyrir fulltrúa. Þyrfti það að athugast, ef greininni yrði ekki breytt. Þar segir: „sjö fulltrúum fisksöluaðila samkv. 1. gr. og sjö aðilum fiskkaupenda“ o.s.frv. Ég kem þá næst að brtt. minni við 9. gr., tölulið 5 í brtt. á þskj. 189. Þessi grein fjallar í frv. um það, hversu með skuli fara, ef ekki næst samkomulag í verðlagsráði, að þá skuli vísa ágreiningsatriðinu til yfirnefndar með þeim hætti, sem nánar er ákveðið í þeirri grein í frv. Ég legg til, að þessi grein, 9. gr., verði orðuð svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú næst ekki samkomulag í verðlagsráði um verð í einstökum atriðum eða verð sjávarafla í heild um tilskilinn tíma, og skal þá skipa fimm manna yfirnefnd þannig: 1) Tveir tilnefndir af fisksöluaðilum í verðlagsráði, annar úr hópi fulltrúa L.Í.Ú., en hinn úr hópi sjómannafulltrúa. 2) Tveir tilnefndir af fiskkaupendum í verðlagsráði og a.m.k. annar þeirra af þeim aðila, sem ágreiningur er við. 3) Oddamaður, sem verðlagsráð kemur sér saman um.“ Þessi upptalning á fulltrúum í yfirnefndinni er óbreytt í brtt. minni frá því, sem hún er í frv. Svo held ég áfram í brtt.: „Nú næst ekki samkomulag í verðlagsráði um oddamann, og skal þá að fengnu samþykki meiri hluta fulltrúa fisksöluaðila og meiri hluta fulltrúa fiskkaupenda oddamaður tilnefndur af hæstarétti: Ef yfirnefnd verður fullskipuð, fellir hún fullnaðarúrskurð um ágreiningsatriði, og ræður einfaldur meiri hluti atkvæða úrslitum.“ Í þessari brtt. felst það, að ágreiningi í verðlagsráðinu skuli vísað til yfirnefndar, sem úrskurði ágreininginn, ef hún verður fullskipuð samkvæmt greininni: Ég sé ekki ástæðu til þess, að gerð sé aths. við það, að komið verði upp yfirnefnd, sem samkomulag er um í verðlagsráði, hvernig skipa skuli. Ég sé ekki, að menn geti í rauninni haft á móti því, að slík yfirnefnd starfi, sem verðlagsráðið tilnefnir sjálft og er sammála um oddamann í. Það sýnist mér að allir ættu að geta fallizt á við nánari athugun, að það sé ekkert athugavert við það, að slík yfirnefnd starfi, og hef ég ekki gert við það neina efnislega brtt. Ef yfirnefndin verður þannig skipuð, þá starfar hún og úrskurðar verðið samkvæmt minni brtt. En svo kemur vandinn, ef fulltrúarnir í verðlagsráði verða ekki sammála um oddamanninn í yfirnefndinni. Þá fæst ekki þessi oddamaður, nema hann sé tilkvaddur af einhverjum aðila, og málið er þá strandað, ef það er ekki gert í frv., eins og það liggur hér fyrir, er gert ráð fyrir, að þegar hér er komið, verði oddamaðurinn innan tveggja sólarhringa, frá því að ákvörðun var tekin um vísun ágreinings til yfirnefndar, tilnefndur af hæstarétti. Ég held, að það væri líklegra til æskilegs árangurs í þessu máli, að hér væri nokkur varúð viðhöfð, áður en oddamaðurinn er tilnefndur, og hef ég lagt til í brtt. minni, að hæstiréttur skipi ekki oddamanninn, nema það hafi verið samþykkt, að hann skuli skipaður, af meiri hluta beggja aðila í verðlagsráði. Í þessu verðlagsráði, eins og það er skipað, þegar það fjallar um verðlagningu og þegar þessi hugsanlegi ágreiningur verður, eiga sæti 16 fulltrúar, 8 frá fiskkaupendum, þ.e.a.s. frá fiskvinnslustöðvunum, og 8 frá fiskseljendum, þ.e.a.s. frá útgerðarmönnum og sjómönnum. Þetta eru tveir aðilar, sem væntanlega hafa gagnstæðra hagsmuna að gæta í þessu tilfelli, þessir 8 fulltrúar fiskkaupendanna og 8 fulltrúar fiskseljendanna. Nú legg ég til, að oddamaðurinn verði ekki skipaður, nema ekki aðeins fulltrúar annars aðilans eða meiri hluti þeirra hafi samþykkt, að oddamaðurinn sé skipaður, heldur einnig meiri hluti fulltrúa frá hinum aðilanum. Þá sýnist mér, að tryggingin fyrir því, að menn uni allvel þeirri niðurstöðu, sem verður, sé orðin mun meiri en ef hægt er t.d. að skipa oddamann gegn vilja allra fulltrúa annars aðilans, eins og frv. gerir ráð fyrir. Þar er um allt annað að ræða. Þetta er það, sem felst í brtt. minni við 9. gr. Og ég vil vænta þess, að hv. þm. taki til gaumgæfilegrar athugunar, hvort menn geta ekki í raun og veru yfirleitt fallizt á þetta fyrirkomulag. Ef menn vilja setja löggjöf um þetta mál, telja þörf á því, - og um það virðist yfirleitt ekki vera ágreiningur, að það þurfi að setja einhverja löggjöf um þessa verðlagsákvörðun og að ástandið sé ekki æskilegt, eins og það er, - þá ættu menn að geta orðið einhuga um að gera þá löggjöf þannig úr garði, að af henni geti orðið einhver árangur, svo að ekki verði fyrirhöfnin ein og kostnaðurinn við framkvæmdina. Ég hef svo gert brtt. við 10. gr. Það er 6. töluliður á þskj. 189. 10. gr. fjallar um það, að ákvörðun verðlagsráðs skuli vera bindandi sem lágmarksverð, þegar afli er seldur, og að enginn megi selja sjávarafla undir því verði o.s.frv., sem ákveðið hefur verið. Hins vegar sýnist mér ekki vera í þessari grein ákvæði um það, hve lengi úrskurðurinn skuli vera bindandi. Ég hef lagt til, að hann gildi, hvort sem um er að ræða úrskurð verðlagsráðs eða yfirnefndar, ekki lengur en eina vertíð eða veiðitímabil. Um þetta sýnist mér að þurfi að vera ákvæði. Það geta kannske verið skiptar skoðanir um það, við hvaða tíma eigi að miða, hvað lengi úrskurðurinn eigi að vera bindandi, en ég hef nú leyft mér að leggja þetta til. Síðasta brtt. mín er svo við 11. gr. frv. Sú gr. fjallar um það, að sjútvmrh. ákveði verðlagsráðsmönnum þóknun fyrir störf þeirra og að sú þóknun greiðist úr fiskimálasjóði ásamt öðrum kostnaði við ráðið og starfsemi þess. Á öðrum stað í frv. segir, að verðlagsráð geti ráðið sér framkvæmdastjóra og annað starfsfólk, sem annist dagleg störf. Þarna er gert ráð fyrir sérstakri stofnun og starfsemi, enda þurfi til þess samþykki ráðh., sem virðist vera eðlilegt. Ég verð að segja, að mér finnst það ekki eðlileg tilhögun, að þessi kostnaður, hvort sem hann verður mikill eða lítill, - og hann gæti trúlega orðið þó nokkur, - að hann verði greiddur úr fiskimálasjóði. Mér finnst það eðlilegt, að sá kostnaður, hver sem hann verður, verði greiddur úr ríkissjóði, eins og oft er gert, þegar nefndir starfa að svona málum. Ég held, að fiskimálasjóður sé þess ekki umkominn að taka á sig þennan kostnað. Hann mun ekki vera aflögufær. Þessi stofnun hefur mikilsverðu hlutverki að gegna - a.m.k. tel ég það - í þágu uppbyggingar atvinnulífsins við sjávarsíðuna víðs vegar um landið, og hann hefur litlar tekjur. Og ég veit eiginlega ekki, hvernig á því stendur, að þeim, sem um þetta frv. fjölluðu, hefur dottið í hug að fara að leggja til, að þessi fjárvana stofnun færi að greiða slíkan kostnað. Ég held, að það sé eitthvert athugaleysi, sem því veldur, og legg til, að því verði breytt. Ég hef þá gert grein fyrir áliti mínu á þessu máli, sem hér liggur fyrir, og einnig gert grein fyrir þeim brtt., sem ég hef leyft mér að flytja, og skal ég því láta máli mínu lokið.

Frsm. 2. minni hl. (Geir Gunnarsson) Hv. forseti. 1. umr. um frv. Það, sem hér liggur fyrir um verðlagsráð sjávarútvegsins, var hespuð af sama daginn og það var lagt fram á Alþ., hinn 8. þ.m., án þess að þm. gæfist nokkur kostur á að kynna sér efni þess áður. Fer þó ekki á milli mála, að hér er um mikilvægt mál að ræða, sem aðstaða þyrfti að gefast til að athuga vel og íhuga, áður en samþykkt yrði. Ætlunin mun hafa verið, að sjútvn. tæki frv. fyrir einnig sama daginn og það var lagt fram. Það tókst þó ekki, en fundur var haldinn daginn eftir, þ.e.a.s. s.l. laugardag. Á þeim fundi kom í ljós, að enginn frekari frestur fékkst til að athuga frv. og bera undir viðkomandi þingflokka þær brtt., sem fram kynnu að koma í nefndinni, eða reyna til þrautar, hver samstaða gæti orðið í henni, heldur var sýnt, að ekki var ætlunin, að nefndin héldi nema þennan eina stutta fund um frv. Og þegar var ákveðið, að það skyldi tekið fyrir á næsta þingfundi. Það er því skoðun mín, að sjútvn. hafi engan veginn athugað þetta frv. sameiginlega svo sem þurft hefði og viðhlítandi væri. Á hinum stutta fundi n. kom í ljós, að fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, meiri hluti nefndarinnar, vildu samþykkja frv. að mestu óbreytt, gera á einum stað orðalag ótvíræðara en það er í frv. og setja eitt skilyrði, sem fulltrúar í yfirnefnd þyrftu að uppfylla. Hins vegar var svo að sjá, að jafnvel sá nm., sem við 1. umr. vildi fjölga fulltrúum sjómanna í nefndinni og lýsti því yfir, að hann mundi flytja brtt. þess efnis, væri nú fallinn frá þeirri kröfu sinni og að ríkisstj. ætlaði sér ekki að heimila neinar breytingar, sem máli skiptu. Þá kom það enn fremur fram á fundinum, að minni hl. vill gera á frv. veigameiri breytingar. Ekki er þó hægt að segja, að þær brtt. hafi verið ræddar í nefndinni. Þar sem hér er um mjög veigamikið og mikilsvert mál að ræða, hlýtur það að vekja furðu, hversu mjög afgreiðslu þess er hraðað í þinginu og hversu lítið tóm er gefið til þess að kanna til hlítar, hverjir möguleikar eru á samstöðu um óhjákvæmilegar breytingar á frv. Reyndar mætti e.t.v. segja fremur, að málsmeðferðin styðji þá skoðun, að sú regla sé að verða föst og óhagganleg hér á hv. Alþ., að sá tími, sem veittur er til afgreiðslu mála, sé í öfugu hlutfalli við mikilvægi þeirra. Sú nefnd, sem undirbjó frv., virðist hafa skilað af sér störfum fyrir s.l. mánaðamót, en málið er þó 8 daga að taka á sig það mót, sem það hefur í frv., en þeim, sem endanlega eiga að staðfesta það og móta lagasetninguna, er ekkert tóm gefið til athugunar í málinu. Nú hefur það verið tekið til 2. umr., en nál. mitt og brtt. eru enn í prentun og verður naumast útbýtt fyrr en einhvern tíma seinna í dag eða jafnvel þegar lokið verður 2. umr. Svo sem alþjóð er kunnugt, hefur það á ákveðnum tímabilum verið eitt einkenni á útgerðarmálum þjóðarinnar, að flotinn hefur í upphafi vertíðar legið óhreyfður í höfn, stundum tímum saman, vegna ágreinings um fiskverð milli fiskkaupenda og fiskseljenda. Aðilar að þeim deilum voru til skamms tíma annars vegar fiskkaupmenn eða fiskkaupendur og hins vegar útgerðarmenn sem fiskseljendur. Eftir að sú skipan komst á launamál sjómanna, að hlutur þeirra reiknast af sama verði og útgerðarmenn fá fyrir fiskinn, hafa eðlilega orðið háværari kröfur þeirra um, að þeir fengju beina aðild að samningum um fiskverð, þar sem hagsmunir þeirra í launamálum eru beint tengdir fiskverðinu, sem um semst milli fiskseljenda og fiskkaupenda. Þetta frv. er m.a. flutt til þess að ákveða, hver skuli vera hlutdeild sjómanna í þessum samningum. Þegar við 1. umr. kom í ljós, að ýmsum þykir hlutur sjómanna fyrir borð borinn í þessum efnum, þar sem þeim eru ætlaðir færri fulltrúar í samninganefndinni en útgerðarmönnum. Jafnvel einn fylgismaður ríkisstj. lýsti því yfir, að hann mundi ekki sætta sig við svo skarðan hlut sjómanna. Því miður virðist nú sem kippt hafi verið í taumana á æðri stöðum og fylgjendur ríkisstj. verði undantekningarlaust að sætta sig við, að hlutdeild sjómanna í samningum um fiskverðið verði ekki meiri en frv. gerir ráð fyrir. Í aths. við frv. er tekið fram, að það sé flutt í þeim tilgangi að koma verðákvörðunum á ferskum sjávarafla í fastari skorður en verið hefur um mörg undanfarin ár, „svo að komizt verði hjá ágreiningi, sem leitt getur til hins alvarlegasta ástands í útgerðarmálum þjóðarinnar,“ eins og þar segir orðrétt. Um það verður ekki deilt, að ágreiningur um fiskverð milli útgerðarmanna og fiskkaupenda hefur margsinnis valdið stórfelldu tjóni. Um skeið mátti það heita föst regla, að róðrar hæfust ekki í stærstu verstöðvum landsins, fyrr en allmjög var tekið að líða á vertíð ár hvert. Þetta einkenni á útgerðarmálum hvarf með öllu á tíma vinstri stjórnarinnar, þó að ekkert verðlagsráð hafi verið stofnað. Þá leystust þessi mál án þess, að flotinn stöðvaðist, og öll stjórnarár vinstri stjórnarinnar var fiskiskipaflotinn gerður út án þess að stöðvast einn einasta dag vegna ágreinings um fiskverð eða kjaramál sjómanna eða útgerðarmanna. Eftir að núv. ríkisstj. tók við, sótti strax í sama horfið og fyrir tíma vinstri stjórnarinnar. Það er því svo að sjá, að helztu forsvarsmenn „frjálsra viðskipta“ í efnahagslífinu eigi erfitt með að útfæra kenningar sínar án þess að lenda í strandi. Eitt hið fyrsta, sem núv. ríkisstj. lýsti yfir við valdatöku sína, var það, að stefna hennar væri sú, að viðskiptaaðilar og aðilar að samningum um kjaramál skyldu leysa mál sín án afskipta opinberra aðila. Það hefur hins vegar komið í ljós, að framkvæmd þessarar kenningar leysir ekki þann ágreining, „sem leitt getur til hins alvarlegasta ástands í útgerðarmálum þjóðarinnar“. Þeim, sem nú fara með stjórn sjávarútvegsmála, hefur reynzt algerlega um megn að haga svo málum sjávarútvegsins, að verðlags- og kjaramál þessarar atvinnugreinar leysist án sérstakra aðgerða opinberra aðila. Þess vegna er í frv. Þessu gert ráð fyrir því, að opinber aðili höggvi á hnútinn með gerðardómi, ef á þarf að halda. Þannig á að ná þeim tilgangi frv. að leysa úr ágreiningnum. Frv. þetta er undirbúið af nefnd fulltrúa fiskkaupenda og fiskseljenda, útgerðarmanna og sjómanna, og því hefur verið haldið fram, að það byggist á víðtæku samkomulagi þessara ólíku aðila. Svo er þó ekki, eins og kemur í ljós, þegar athuguð eru störf nefndarinnar. Í tilhögun veigamestu atriðanna byggist frv. á meirihlutaákvörðunum innan nefndarinnar, þar sem fjölmennustu stéttasamtök þjóðarinnar eru andvíg þeim einstöku tillögum, sem gerðar eru og teknar eru upp í frv. Annars vegar er um að ræða samkomulag þessara aðila, samkomulag um nauðsyn þess, að stofnun með hlutdeild fiskkaupenda og fiskseljenda, útgerðarmanna og sjómanna, hafi með höndum verðlagningu á sjávarafla. Hins vegar eru hin fjölmennustu stéttasamtök svo aftur á móti andvíg frv. í heild óbreyttu. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að sérstök stofnun, verðlagsráð sjávarútvegsins, ákvarði verð á sjávarafla. Eru sjómönnum ætlaðir 3 af fulltrúum fisksöluaðila í verðlagsráði, en útgerðarmönnum 4. Þessi mismunur er algerlega óeðlilegur og óviðunandi fyrir sjómenn, sem eiga sem næst helming þess afla, sem ráðið verðleggur. Á síldveiðum eiga sjómenn að fá í sinn hlut rúmlega helming aflans. Á smærri bátum, sem öfluðu nær 20% af heildarfiskaflanum, öðrum en síld, eiga sjómenn meiri hluta aflans. Og einn hv. þm. taldi hér á þingi fyrir skömmu, að eitt af því, sem gerði togaraútgerð ókleifa, væri sú staðreynd, að áhöfnin fengi 51% af aflanum í sinn hlut. Það er því sýnilegt, að við ákvörðun á hlutdeild sjómanna að verðlagsráði, þar sem þeim eru ætlaðir 3 menn, en útgerðarmönnum 4, ræður eitthvað annað en sanngirni og vilji til að leysa ágreining. Það hlýtur á allan hátt að teljast eðlilegt og sjálfsagt, að fulltrúar sjómanna í verðlagsráði séu ekki færri en útgerðarmanna. Viðbrögð aðila úr liði hæstv. ríkisstj. við 1. umr. um þetta mál sýna líka ljóslega, að menn finna strax, hversu hér er ósanngjarnlega að farið, þótt nú kunni að hafa tekizt að bæla niður alla viðleitni til sanngirni í þeim herbúðum. Ég flyt hér á þskj., sem enn hefur ekki verið útbýtt, tillögu um, að fulltrúum fiskseljenda í verðlagsráði verði fjölgað úr 7 í 8, þannig að fulltrúar sjómanna verði 4 og fulltrúar Alþýðusambands Íslands 2 í stað eins. Að öðrum brtt., sem ég flyt við frv., mun ég koma síðar. Ég tel það algert skilyrði, til þess að lög um verðlagsráð sjávarútvegsins geti náð tilgangi sínum, að þau njóti trausts þeirra, sem eiga launakjör sín að miklu leyti undir ákvörðunum þess. Ef fulltrúatala sjómanna á að verða lægri í verðlagsráði en fulltrúatala útgerðarmanna, þótt sjómenn eigi aflann fyllilega að hálfu, hlýtur það að verða til þess að draga úr trausti þeirra á verðlagsráði og getur jafnvel orðið til þess, að þeir álíti, að þessari stofnun sé beinlínis komið á fót til þess að hlunnfara þá. Þess ber sérstaklega að gæta í þessu sambandi, að útgerðarmenn, sem samkv. frv. eiga meiri hluta fulltrúa fisksöluaðila í verðlagsráðinu, eru margir hverjir að meira eða minna leyti fiskkaupendur, jafnhliða því sem þeir gera út og selja fisk. Tel ég, að ekki verði hjá því komizt að setja undir þennan leka með einhverju móti, og flyt því brtt. þess efnis, að það skilyrði sé sett fyrir setu fulltrúa útgerðarmanna í verðlagsráði, að þeir séu ekki félagsbundnir í samtökum fiskkaupenda og hafi engra hagsmuna að gæta varðandi fiskkaup, sem andstæðir geti talizt hagsmunum fiskseljenda. Samkomulag mun að líkindum vera með sjávarútvegsnefndarmönnum um, að þetta skilyrði skuli gilda varðandi fulltrúa í yfirnefnd. Ég fyrir mitt leyti tel fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt, að það gildi gagnvart öllum fulltrúum útgerðarmanna í verðlagsráðinu sjálfu. Erfitt mun að vísu reynast að tryggja í framkvæmd, að þessu skilyrði sé fullnægt, þótt takast kunni að orða skilyrðið svo, að vel fari. Og einmitt það, hversu erfitt mun í framkvæmd að tryggja, að fulltrúar útgerðarmanna eigi ekki einhverra hagsmuna leynt eða ljóst að gæta í sambandi við fiskkaup, styður enn frekar og gerir eðlilegri kröfur sjómanna, að þeir fái jafnmarga fulltrúa í verðlagsráðið og útgerðarmenn. Svo sem ég gat um áðan, tel ég, að því aðeins komi verðlagsráð að því gagni, sem því er ætlað, að það njóti trausts allra þeirra, sem eiga hagsmuni sína undir ákvörðunum þess. Gagnvart sjómönnum a.m.k., sem eiga erfitt um vik vegna starfa sinna að fylgjast nógu vel með kjaramálum sínum, tel ég, að nauðsyn beri til, að útreikningar verðlagsráðs séu birtir þegar að lokinni verðákvörðun, og flyt ég brtt. við 6. gr. þess efnis. Í 6. gr. eru ýmsir aðilar skyldaðir til þess að viðlögðum dagsektum að láta verðlagsráði í té allar upplýsingar varðandi sölu eða vinnslu sjávarafurða, sem að gagni mega koma við störf verðlagsráðs. Ég tel eðlilegt, að verðlagsráði sé skylt að birta opinberlega sundurliðaða útreikninga þá, sem liggja til grundvallar verðákvörðunum hverju sinni. Launþegar hafa haft ástæðu til þess að draga í efa gildi þeirra útreikninga, sem atvinnurekendur hafa birt um getu atvinnuveganna til greiðslu launa, og er þar skemmst að minnast, að atvinnurekendur lýstu því yfir alllöngu fyrir síðasta verkfall, að atvinnuvegirnir gætu engar kauphækkanir á sig tekið. En ríkisstj. lýsti því yfir, er verkfall var hafið, að 3% kauphækkun gætu atvinnuvegirnir borið, og síðar, er á leið verkfallið, að 6% kauphækkun gæti orðið raunhæf kjarabót. Í útreikningum verðlagsráðs þurfa að koma fram þeir kostnaðarliðir, sem mestu ráða um verðlagningu sjávarafurða: vinnulaun, vextir, veiðarfærakostnaður, viðhald, afskriftir, tryggingar, farmgjöld, svo og markaðsverð afurða. Þá flyt ég brtt. þess efnis, að aflaverð breytist sjálfkrafa í réttu hlutfalli við breytingu á gengi íslenzkrar krónu. Í frv. virðist vera miðað við, að ákvarðanir verðlagsráðs gildi jafnan í eitt ár í senn og aldrei skemur en eitt veiðitímabil. Ég tel sjálfsagt, að ef til kemur röskun á gengi íslenzkrar krónu og þar með um leið breyting á útflutningsverði sjávarafurða og erlendum kostnaði, þá taki verð á ferskum sjávarafla hliðstæðum breytingum. Í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að náist ekki fullt samkomulag í verðlagsráði um verð á ferskum sjávarafla, sé ágreiningsatriðum vísað til sérstakrar yfirnefndar, sem skipuð sé tveimur fulltrúum fisksöluaðila, tveimur fulltrúum fiskkaupenda og einum aðila, sem viðsemjendur komi sér saman um, en verði tilnefndur af hæstarétti, ef yfirnefnd kemur sér ekki saman um skipun hans. Þannig skipuð felli yfirnefndin fullnaðarúrskurð um ágreiningsatriðin. Þetta ákvæði tel ég óviðunandi og flyt brtt. í þá átt, að lögin verði í samræmi við tillögur fulltrúa Alþýðusambands Íslands í þeirri viðræðunefnd fiskseljenda og fiskkaupenda, sem undirbjó frv. Í þeirri brtt. er gerðardómi hafnað, en þess í stað lagt til, að náist ekki samkomulag í verðlagsráði í tæka tíð fyrir vertíð, skuli ríkissáttasemjari taka upp störf með ráðinu og hafa heimild til að bera fram miðlunartill., sem félög fiskkaupenda og fiskseljenda greiði atkvæði um í félagssamtökum sínum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að gerðardómur eða yfirnefnd verði þannig skipuð, að það er undir hælinn lagt, hvort Alþýðusamband Íslands kemur til með að eiga þar fulltrúa. Getur því svo farið, að ákvörðun yfirnefndar fjalli um fiskverð á svæðum, þar sem sjómenn eiga enga aðild að fulltrúunum í yfirnefnd. M.a. með tilliti til þess, hvernig gert er ráð fyrir að yfirnefnd sé skipuð, má búast við því, að slík ákvæði um gerðardóm við ákvörðun aflaverðs leiði til þess, að sjómannafélög treystist ekki til þess að eiga neitt á hættu um, að ákvörðun gerðardómsins verði endanleg ákvörðun um launakjör þeirra, og þau muni því grípa til þess að hafa samninga lausa, þegar verðákvörðun fer fram, svo að þau eigi þess kost að jafna of lágt fiskverð með því að fá hækkaða hlutfallstölu af aflaverðmæti til sjómanna. Fulltrúi Alþýðusambands Íslands í samninganefndinni, sem vann að undirbúningi þessa frv., getur þess sérstaklega í séráliti sínu, að í þeim viðræðum, sem fram hafi farið milli fulltrúa sjómannasamtakanna innan Alþýðusambands Íslands og fulltrúa Landssambands íslenzkra útvegsmanna um sameiginlega nefnd þessara félagasamtaka til að semja við fiskkaupendur um fiskverð og skírskotað er til í grg. með frv., hafi aldrei verið minnzt á gerðardóm til ákvörðunar á fiskverði. Sú ákvörðun kemur því inn á síðara stigi málsins, þegar víðtækari nefnd fjallar um málið. Ákvörðunin um gerðardóm hlýtur að kalla á þau viðbrögð sjómannafélaganna, sem ég hef að framan lýst, og verður því engan veginn til þess að stuðla að því að leysa úr ágreiningi, heldur má við því búast, að hann komi fram, eftir að úrskurður yfirnefndar hefur fallið, í mynd kjaradeilu sjómanna og útgerðarmannafélaga um aflaprósentuna. En e.t.v. er ætlun ríkisstj. að komast hjá þeim ágreiningi með sérstökum ráðstöfunum, sem bíða þá síns tíma. A.m.k. eru orðnar háværar raddir innan stjórnarliðsins um breytingar á vinnulöggjöfinni í þá átt, að sjómannafélögunum verði ekki heldur unnt að rétta hlut sinn með kjarabaráttu við atvinnurekendur. Með brtt. minni við 9. gr. frv. er gert ráð fyrir, að úrslit um verðlagningu sjávarafurða verði ekki ráðin með gerðardómi, heldur verði miðlunartillaga, sem fram kæmi í yfirnefnd, lögð fyrir viðkomandi félög fiskkaupenda og fiskseljenda til ákvörðunar í lýðræðislegri atkvæðagreiðslu. Ég lít svo á, að til þess að komið verði í veg fyrir ágreining eða úr honum dregið, þurfi þeir aðilar, sem hætta er á að deili, að búa við jafnrétti í samningum og yfir þeim eigi alls ekki að vofa hótun um bindandi valdboð. Til þess að tryggja betur jafnréttið hef ég því lagt til, að fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna verði jafnmargir í verðlagsráði, og til lausnar á ágreiningnum tel ég að fara eigi að till. fulltrúa Alþýðusambands Íslands um starf sáttasemjara í deilum um fiskverð og lýðræðislegar kosningar í stéttarfélögum. Þar sem búast má við, að sú skipun fáist ekki samþ. af þeim aðilum, sem meirihlutavald hafa á Alþingi, legg ég til til vara, að ótvírætt skuli frá því gengið, að fulltrúi sjómanna í yfirnefnd skuli vera fulltrúi Alþýðusambands Íslands í verðlagsráði, annar þeirra, ef þeir verða tveir. Fulltrúi Alþýðusambands Íslands getur komið fram fyrir hönd allra sjómanna, en hins vegar tekur Farmannasambandið til mjög takmarkaðs hóps og Sjómannasambandið aðeins til mjög takmarkaðs svæðis sunnan- og suðvestanlands, og við ákvarðanir á fiskverði varðandi önnur svæði ættu sjómenn þar enga aðild að ákvörðun yfirnefndar, ef Alþýðusamband Íslands á þar ekki fulltrúa. Ef ekki fást fram þær breytingar, sem hér hafa verið tilgreindar, a.m.k. varðandi fulltrúatölu sjómanna í verðlagsráði og svo varðandi gerðardóminn í 9. gr., þá tel ég, að frv. verði svo gallað, að ekki sé unnt að samþ. það. Á því er hin brýnasta þörf að tryggja sjómönnum aðild að fiskverðssamningum, en sú ráðstöfun verður að byggjast á jafnrétti þeirra á við aðra fiskseljendur. Og á því er brýn nauðsyn, að aflaverð sé ákveðið, áður en vertíð hefst, róðrar þurfi hvorki að falla niður, vegna þess að ekki hafi náðst samkomulag um verð, né heldur róið án þess að samkomulag hafi náðst um fiskverð, því að erfitt mun sjómönnum reynast að fá sanngjarnt verð á þann afla, sem þegar hefur verið á land dreginn án þess að vera verðlagður fyrir fram. Lög um verðlagsráð sjávarútvegsins gætu orðið til báta, ef þau stuðluðu að skilningi milli þeirra aðila, sem verið er að forðast að deili, og til þess að þau lög, sem eiga að stuðla að því, að komizt verði hjá ágreiningi, nái þeim tilgangi sínum, má á engan aðilann halla. Eins og frv. er úr garði gert, tel ég, að það nái ekki yfirlýstum tilgangi. Misrétti um fulltrúatölu í verðlagsráði stuðlar ekki að því, að komizt verði hjá ágreiningi, og gerðardómur dregur ekki heldur úr ágreiningi og stuðlar ekki að því, að tilgangur laganna náist. Gerðardómur er valdboð, en ekki lausn á ágreiningi. Ég legg því til, að samþ. verði brtt. Þær, sem ég flyt á sérstöku þskj., og frv. síðan samþ. Þannig breytt, en fellt, ef þær ná ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta ummæli hv. síðasta ræðumanns, er hann sagði, að ég hefði sagt í ræðu við 1. umr., að ég vildi fjölga í verðlagsráði. Þetta er mesti misskilningur. Ég sagði, að ég hefði gjarnan viljað, að það yrði jafnað þarna á milli sjómanna og útgerðarmanna, ekki með fjölgun, heldur með því að fækka um einn útgerðarmann. Þessa skoðun hef ég haft, og ég hef hana enn. Ég tel, að þetta væri heppilegra en að hafa þarna 4 og 3, eins og ég er búinn að segja tvisvar hér í ræðu um þetta mál, til þess að fyrirbyggja óþarfa tortryggni. Hins vegar með þeim breyt., sem við leggjum til að gerðar verði á 9. gr., tel ég, að það sé þannig um hnútana búið og tryggt, að skoðanir sjómannanna geti alltaf komið þannig fram, að þeirra hagsmuna verði gætt í hvívetna. Mér heyrðist á ræðu hv. síðasta ræðumanns, að það væri ekki aðallega um að ræða hjá honum í hans brtt., hvort þarna ætti að tryggja hagsmuni sjómanna eða fiskimanna í kringum landið, heldur væri það, hvort Alþýðusambandið fengi þarna mann inn, einum fleiri en er. Ég tók það fram við 1. umr. og vil undirstrika það enn, að Sjómannasambandið er fullgildur aðili innan Alþýðusambandsins. Alþýðusambandið kemur til með að eiga þarna tvo menn af þremur, - þetta eru hvort tveggja landssambönd, - og Farmannasambandið, sem er landssamband allra yfirmanna á fiskiskipum, á þarna einn mann. Og þetta hlutfall á milli yfirmanna og undirmanna í þessari n. er sama hlutfallið og kemur fram í aflaskiptingunni á skipunum. Að ég vilji ekki fjölga í ráðinu um einn sjómannafulltrúa, - ég vil undirstrika það líka, að ég tel það óráðlegt. Ég þekki mörg dæmi þess, að eftir því sem fleiri eru í þessum nefndum, því stirðara gengur að ná samkomulagi, það verður erfiðara. Og enn ein ástæðan er sú, að kostnaður við þetta ráð á að greiðast úr fiskimálasjóði. Það hefur verið bent réttilega á það, að sá sjóður hafi ekki of mikið fé. Með því að fara að bæta við fleiri mönnum í þetta ráð, þá er verið að auka kostnaðinn við það, sem ég sé ekki nokkra ástæðu til, þegar hægt er að ná því fram, sem þarf að ná fram, með færri fulltrúum en eru jafnvel í frv. nú. Ég tók það fram í framsöguræðu minni hér áðan, við þessa umr., að ég teldi, að það væri heppilegra, að þarna yrði fækkað um einn útgerðarmann, þannig að það yrðu jafnmargir aðilar frá sjómönnum og útgerðarmönnum. Hins vegar tók ég það líka fram, að ég vildi ekki fara að setja málið í hættu með því að koma með brtt. við það, sérstaklega þó ekki eftir að við værum búnir að ná þó fram þessari breytingu á 9. gr., sem meiri hl. var samþykkur, vegna þess að ég tel, að framgangur þessa máls sé svo mikið hagsmunamál fyrir íslenzka fiskimenn, að það þurfi að ná fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir vonbrigðum mínum yfir því, að mér sýnist, að meiri hl. hv. sjútvn., fulltrúar þeir í n., sem styðja ríkisstj., hafi sýnt lítinn vilja til þess að ganga til móts við þær skoðanir, sem hér höfðu komið fram í umr. um þetta mál frá minni hálfu og ýmissa annarra og miðuðu að því að reyna að styrkja grundvöllinn undir þessari lagasetningu, þannig að telja mætti einhverjar líkur til þess, að lög um þetta efni gætu komið að því gagni, sem tilætlunin er. Það er augljóst, að það hefur verið lítið gert að því að reyna að ná samkomulagi um ágreiningsefnið. Sjútvn. hefur aðeins haldið einn stuttan fund um málið, og þó að það liggi fyrir, að málið hefur legið svo skamman tíma fyrir þinginu, að þm. hafa haft sáralítinn tíma til þess að kynna sér málið og ég ætla þingflokkarnir varla nokkurn tíma til þess að ræða það, þá virðast ekki hafa verið tök á því að fá n. til þess að eyða nema hluta úr einum degi í það að athuga þessi ágreiningsefni, en það virðist vera aðalatriðið að strunsa hér áfram og reyna að berja eitthvað það í gegn í málinu, sem menn mega þó alveg reikna með, að ekki komi að haldi, því að það er alveg gefið mál, að þegar á að semja um jafnstórkostlegt hagsmunamál eins og það, sem hér er um að ræða, þá gengur það ekki, - það hefur reynslan kennt mönnum, - það gengur ekki með því að reyna að spyrna einhverju í gegn með ofbeldi. Hér er um sterka hagsmunaaðila að ræða, sem eiga hlut að máli. Hér er verið að fjalla um launakjör í stórum stíl, og það er ofur eðlilegt, að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, vilji láta taka nokkurt tillit til sinna sjónarmiða, ef þeir eiga að una því skipulagi, sem á raunverulega að úrskurða um það, hver kjör þeirra eiga að verða. Það þarf ekki að rekja það hér fyrir mönnum, hvernig aðdragandi málsins hefur verið hér í þinginu. 1. umr. fór fram á mjög óvenjulegan hátt. Mönnum hafði hreinlega ekki gefizt kostur á því að lesa frv. yfir, þegar það var tekið fyrir í skyndi og drifið í gegnum 1. umr. til nefndar. En við það var þó unað, þó að nokkrar aths. kæmu fram út af þessu. En þá var líka þeim mun meiri þörf á því, að reynt yrði í n. þeirri, sem fjallaði um málið, að komast að samkomulagi um ágreiningsefnin. En það hefur ekki orðið, þrátt fyrir það, hvernig málið kom inn í þingið og 1. umr. um málið var. Og 2. umr. er svo tekin hér fyrir með svo miklum hraða, að nál, eru ekki öll komin fram, og þær till., sem boðaðar eru, eru ekki komnar fram, þegar málið er rætt. Ég hafði sagt það hér við 1. umr. málsins, að ég teldi afar eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. vildi leggja áherzlu á að fá þetta mál afgreitt, og ég vil fyrir mitt leyti ekki koma í veg fyrir það, að málið verði afgr. nú á þessum dögum fyrir jólin. En það er líka reynsla, sem menn hafa kynnzt hér á Alþingi, að það gengur ekkert fljótar að fá mál hér í gegn með því að brúka þjösnaskap heldur en að leita eftir eðlilegu samkomulagi. En mér sýnist, að vinnubrögðin öll í þessu máli séu með því marki, að á mjög tillitslausan hátt skal reyna að spyrna málinu í gegn án þess eiginlega að hlusta á aðra en þá, sem þykjast skipa hér öruggan meiri hluta á þinginu. Það er alveg augljóst, að meiri hl. sjútvn. hefur ekki fengizt til þess að leggja til breyt. á frv. nema þær, sem eru í sjálfu sér mjög veigalitlar, breyta sáralitlu frá því, sem er í frv., eins og það liggur fyrir. Þar er að vísu ákvæði sem nokkurs virði er, en ekki er það þó nema mjög takmarkað, um það, að þess skuli þó reynt að gæta, að fulltrúar þeir, sem skipaðir eru í yfirnefndina innan verðlagsráðsins og eiga að vera fulltrúar frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna sem fiskseljenda, hafi ekki andstæðra hagsmuna að gæta og fái ekki að koma þarna fram sem fulltrúar fiskseljenda, þótt þeir séu í raun og veru kannske meira sem fiskkaupendur. Þetta atriði er tekið upp í till. meiri hl. sjútvn., og er það að vísu til bóta. En svo takmarkað er þetta ákvæði, að það er ekki einu sinni látið ná til þess, að sams konar regla skuli gilda um fulltrúana frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, sem koma fram sem fulltrúar seljenda einnig í sjálfu verðlagsráðinu. Virðist ekkert vera við það að athuga, þó að þeir fulltrúar, sem mæta í verðlagsráði sem fulltrúar fiskseljenda frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, hafi meiri hagsmuna að gæta sem fiskkaupendur. En í yfirnefndinni er þó ekki ætlazt til þess, að þessir fulltrúar geti verið. Mér sýnist, að einmitt þetta atriði sýni það og sanni bezt, sem reyndar mátti lesa auðveldlega út úr þessu frv., að sjálft verðlagsráðið, eins og það er hugsað samkvæmt þessu frv., er raunverulega ekki hugsað sem samningsaðili um verðlagninguna á nýjum fiski. Það er varla gert ráð fyrir því, þegar svona er staðið að málinu, að það verði þetta 14 manna ráð, 7 fulltrúar frá hálfu fiskseljenda og 7 frá hálfu fiskkaupenda, - það er varla gert ráð fyrir því, að þeir eigi raunverulega að semja um fiskverðið, þegar menn vilja ekki einu sinni taka það fram, að þessir 7 fulltrúar fiskseljenda skuli örugglega hafa hagsmuni seljenda, en ekki kaupenda. Aðalatriðið er sýnilega það, að þetta verðlagsráð á að hafa valdið til þess að skipa aðra nefnd, svonefnda yfirnefnd 5 manna, þar sem 2 fulltrúar eru frá hvorum aðila, fiskseljendum og fiskkaupendum, og síðan oddamaður frá hæstarétti, - til þess er beinlínis ætlazt, að það sé þessi yfirnefnd, sem á að semja um eða ákveða fiskverðið. Verðlagsráðið virðist bara vera rammi utan um allt saman, án þess að ætlazt sé raunverulega til þess, að það vinni sjálft samkomulagsverkið. Og einmitt þegar svona er að málinu staðið, eins og var auðvitað veruleg hætta á að yrði samkvæmt því, sem frv. hljóðar sjálft, þá sjá menn, hversu áríðandi það er að búa þannig um hnútana, að þessi yfirnefnd sé raunverulega frambærilegur aðili fyrir þá, sem á að semja fyrir. En hvernig er svo hugsað að skipa þessa yfirnefnd? Jú, það er hugsað að skipa hana þannig, að í henni eiga að vera 2 fulltrúar frá hálfu fiskseljenda. Annar þeirra á að vera fulltrúi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, en hinn á að vera úr hópi fulltrúa sjómanna. Hvaða aðilar geta þar komið til greina? þar getur komið til greina fulltrúi frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, eða yfirmönnunum á fiskibátunum og fiskiskipunum, þar getur einnig komið til greina fulltrúi frá Sjómannasambandi Íslands og svo í þriðja lagi fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands. En hvað er Sjómannasamband Íslands og hvað er Alþýðusamband Íslands í þessum tilfellum? Sjómannasamband Íslands, sem þarna er lagt að jöfnu við Alþýðusamband Íslands, er aðeins hluti stéttar innan Alþýðusambandsins og lítill hluti innan Alþýðusambandsins sem heildar. Í Sjómannasambandinu er að vísu Sjómannafélagið hér í Reykjavík og nokkur önnur félög hér á Suðvesturlandi, sjómannadeildirnar á Akranesi, í Keflavík og Grindavík. Þetta eru aðilarnir, sem standa að Sjómannasambandi Íslands. En hins vegar eru öll félögin á Austurlandi, á Norðurlandi og Vestfjörðum og þeir, sem fara með umboð meira en helmingsins af fulltrúunum hér á Suðvesturlandi. Þeir eru innan Alþýðusambands Íslands, og Alþýðusambandið verður að koma fram fyrir þeirra hönd. Það er því alveg eins líklegt, að svo geti farið, að í þessari yfirnefnd verði t.d. fulltrúi frá Sjómannasambandi Íslands eða frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, þessi fulltrúi af hálfu sjómanna, eða m.ö.o., að örfá félög hér á suðvesturhorninu eigi fulltrúann í þeirri endanlegu samninganefnd, sem fyrir hönd sjómanna víða um landið á að semja um fiskverðið. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að sjómannafélögin á Austurlandi, Norðurlandi, Vestfjörðum og í Vestmannaeyjum, svo að við tökum þessi dæmi, mundu hiklaust telja, að hér væri komin á laggirnar nefnd, sem ætti að semja um fiskverðið, stóran hluta af kjaramálum þeirra, án þess að þau eigi nokkra hlutdeild í þessum fulltrúum. Svo virðist hæstv. sjútvmrh. halda, að það sé hægt að setja upp stofnun eins og þessa og tala um, að hér sé verið að koma á laggirnar stofnun, sem eigi að semja um fiskverð á milli aðila þeirra, sem hlut eiga að máli, sjómanna annars vegar og fiskkaupenda hins vegar. Sannleikurinn er sá, að annar aðilinn fær ekki að koma fram að samningaborðinu. Hann er útilokaður. Það eru vitanlega með öllu haldlaus rök, sem komu fram hjá hv. frsm. meiri hl. sjútvn., að telja, að ef í þessari yfirnefnd lenti fulltrúi Sjómannasambandsins, þá sé það um leið fulltrúi Alþýðusambands Íslands, vegna þess að Sjómannasambandið sé innan Alþýðusambandsins. Vitanlega mundu sjómannafélögin á Austurlandi aldrei geta snúið sér sérstaklega til þess fulltrúa, sem væri frá Sjómannasambandi Íslands, því að þau hafa ekkert með það samband að gera. Það samband getur vitanlega aldrei komið fram nema fyrir meðlimi sína. Það er ekki fullgildur aðili fyrir félögin innan Alþýðusambands Íslands. Hefði meiri hl. sjútvn. gengið þó inn á það, þegar vald yfirnefndarinnar er hugsað svona mikið, að það er raunverulega yfirnefndin, sem á að ákveða um fiskverðið, en ekki verðlagsráðið sjálft, - hefði meiri hl. sjútvn. gengið inn á það, að fulltrúi sjómanna í yfirnefndinni hefði átt að vera fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, langsamlega stærsta aðilanum, sem hér á hlut að máli, sem er auðvitað einnig ábyrgur fyrir Sjómannasambandið, því að Sjómannasambandið getur leitað til fulltrúa Alþýðusambands Íslands, því að Sjómannasambandið er innan Alþýðusambandsins, þá hefði þó meiri hl. sjútvn. sýnt nokkurn lit á því að vilja gefa þeim aðilum kost á því að sitja við samningsborðið, sem hér á að semja fyrir. En meiri hl. sjútvn. virðist ekki hafa skilið, að þess sé þörf. Á það hefur réttilega verið bent hér áður, að ákvörðun fiskverðs í þessum efnum er á margan hátt mjög flókið málefni, því að aðstæður eru mjög mismunandi á hinum ýmsu stöðum við landið. Það eru ekki sömu sjónarmið, sem koma fram í þessum efnum hjá sjómönnum og reyndar ekki heldur fiskkaupendum t.d. á Austurlandi og Vestfjörðum eins og koma fram hér við Suðurlandið eða Suðvesturlandið. Samsetningur aflans er með allt öðrum hætti, þess afla, sem dreginn er á land aðallega á sumrin, og hins, sem dreginn er á land á veturna. Og við höfum oft orðið varir við, að það er full nauðsyn á því að hlusta á sérstöðu þeirra víða úti á landi í þessum efnum, en fara ekki einvörðungu eftir því, sem forustumenn heildarsamtakanna hér syðra oft og tíðum segja um þessi mál. Ég álít af þessum ástæðum þeim mun meiri nauðsyn á því, að það sé alveg tryggt, að við hið eiginlega samningaborð í þessum efnum sé einmitt fulltrúi frá Alþýðusambandinu, sem getur komið þar fram sem fullgildur aðili fyrir félögin úti um allt land, en ekki þeir aðilar, sem koma hér fram miklu takmarkaðra, eins og Sjómannasambandið og reyndar einnig Farmanna- og fiskimannasambandið, því að þar er ekki heldur um að ræða, að þar séu félagsbundnir yfirleitt nema yfirmennirnir á stærri fiskiskipunum. Mikill hluti yfirmanna á hinum smærri fiskibátum, miðlungs og smærri, stendur fyrir utan þau samtök. Mér finnst bæði þetta atriði og önnur í frv. bera þess mjög vott, að tilhneigingin til þess að halla raunverulega á hlut sjómannanna er mjög áberandi í uppbyggingu þessa verðlagsráðs. Og tilhneigingin til þess raunverulega að búa þannig um hnútana, að fiskkaupendur hafi hér miklu sterkari aðstöðu og betri aðstöðu, skín út úr allri uppbyggingunni. Nú er það einmitt vitað, að málið hefur verið þannig á undanförnum árum, að í félagssamtökum íslenzkra útgerðarmanna, Landssambandi ísl. útvegsmanna, hafa einmitt verið hörkudeilur um það, að fiskseljendurnir innan þeirra samtaka hafa talið sinn hlut fyrir borð borinn þar af of miklum áhrifum fiskkaupenda. Því þurfti einmitt að búa vel um hnútana, að í öllu þessu væri þess vandlega gætt, að fulltrúar útgerðarmanna, sem eiga að teljast fulltrúar fiskseljenda, hefðu hér hreinna hagsmuna að gæta sem fulltrúar fiskseljenda, en þetta er vanrækt í öllum aðalatriðum í sambandi við uppbygginguna á þessu kerfi. Nú er annað atriði varðandi skipun þessarar yfirnefndar, sem mér þykir vera mjög óákveðið, eins og tillögur koma hér fram um. Þar segir, að tveir fulltrúar fiskseljenda, sem eiga að vera í yfirnefndinni, skuli vera tilnefndir af fulltrúum fiskseljenda í verðlagsráðinu. Hvað þýðir það? það þýðir, að fulltrúi sjómanna á að tilnefnast af þeim 7 mönnum í verðlagsráðinu, sem eru fulltrúar fiskseljendanna. M.ö.o.: útgerðarmennirnir fjórir í verðlagsráðinu eiga að geta haft atkvæði um það, hvaða fulltrúi sjómanna lendir í yfirnefndinni. Á sama hátt er það, að fulltrúar sjómanna í verðlagsráðinu eiga að geta haft áhrif á það, hvaða fulltrúar frá L.Í.Ú. eru í yfirnefndinni. Þetta tel ég mjög óheppilegt, því að það er ekkert um að villast, að það er ekki hér fullkomin samstaða að öllu leyti á milli fulltrúa sjómanna annars vegar og fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna hins vegar, allra sízt ef í þeim hópi mega líka vera menn, sem hafa hagsmuni fiskkaupenda. Ég tel, að þessu þyrfti að breyta. Í brtt. þeim, sem 1. minni hl. sjútvn., hv. 3. þm. Norðurl. e., flytur, koma fram ýmsar breytingar, sem mundu vera mjög til bóta. Í tillögum beggja minni hlutanna, 1. minni hl. og 2. minni hl., er lagt til, að í sjálfu verðlagsráðinu verði fjölgað um tvo menn, einn af hálfu fiskseljenda og einn af hálfu fiskkaupenda, og þar er gert ráð fyrir því, að Alþýðusamband Íslands fái að velja tvo menn í verðlagsráðið í staðinn fyrir einn áður. Þessa tillögu tel ég til bóta, því að ég tel, að það sé réttmætt, að hlutur sjómanna og útgerðarmanna sé jafn í þessari nefnd, en ekki misjafn, eins og hann var settur upp í frv. Þá gerir 1. minni hl. ráð fyrir því í sinni brtt., að reynt verði að koma í veg fyrir, að inn í verðlagsnefndina slæðist menn frá hálfu útgerðarmanna og reyndar af hálfu beggja aðila, sem hafi andstæða hagsmuni við þá, sem þeir eru fulltrúar fyrir í nefndinni, og ég tel, að það sé líka verulega til bóta. Þessar tillögur ná ekki aðeins til yfirnefndarinnar, heldur einnig til verðlagsráðsins sjálfs, sem er eðlilegt að verði hér hugsað sem raunverulegur samningsaðili, en ekki bara sem einhver undirnefnd, sem á að kjósa aðra raunverulega samninganefnd. Þá gerir 1. minni hl. sjútvn. ráð fyrir því í sínum tillögum, að samtök fiskkaupenda á Austur- og Norðurlandi og fiskkaupenda á Vestfjörðum fái að eiga fulltrúa í verðlagsráðinu, þegar samið er um fiskverðið, og þá alveg sérstaklega fyrir þau veiðitímabil, sem við koma þessum svæðum. Ég tel, að þetta sé réttmætt og eðlilegt og beri að samþykkja þessa tillögu. Það er rétt að athuga það, að fiskkaupendur á Austurlandi og Norðurlandi hafa myndað með sér samtök, - frystihúsaeigendurnir í þessum landshlutum, á Austur- og Norðurlandi, og aðrir þeir, sem kaupa fisk, hafa myndað með sér samtök, sem hafa það yfirlýsta markmið að vera samningsaðilar við þá, sem selja fisk á þessu svæði. Ég álít, að það sé réttmætt að ganga ekki fram hjá þessum samtökum. Þó að hægt sé að segja, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða önnur landssamtök geti komið fram fyrir þeirra hönd, þá sé ég enga ástæðu til þess, að stjórn Sölumiðstöðvarinnar, sem situr í Reykjavík, sé að tilnefna þar 3 menn, en hún gæti vel sætt sig við að skipa þar nokkru færri, en taka aftur tillit til þessara samtaka, sem eru þegar stofnuð og mundu án efa geta látið koma fram í sambandi við þessa samninga ýmislegt varðandi sérstöðu fiskkaupenda á þessum svæðum. Þá verð ég einnig að segja það um till. 1. minni hl., hv. 3. þm. Norðurl. e., um skipun yfirnefndar og um þau tilfelli, þegar grípa þyrfti til oddamanns í yfirnefndinni, að ég álít, að þar sé þó reynt að finna samningaleið, sem vel ætti að vera hægt að sameinast um, þó að ég fyrir mitt leyti kysi miklu fremur þá tillögu, sem 2. minni hl. leggur fram og fram hafði komið í áliti Tryggva Helgasonar í undirbúningsnefndinni, þar sem gert er ráð fyrir því, að það verði raunverulega verðlagsráðið sjálft, sem eigi að ganga til samninga og eigi að hafa samningaskylduna í þessum efnum og samningaábyrgðina og aðeins þegar verðlagsráðið er komið í þröng, þá geti það leitað til sáttasemjara, sem verði milligönguaðili í verðlagsráðinu, og að sáttasemjari, ef allt um þrýtur, hafi sama vald og hann hefur nú í almennum vinnudeilum til þess að leggja fram sáttatillögu. Ég fyrir mitt leyti hefði kunnað bezt við þetta og tel, að þessi skipan hefði tryggt það bezt, að aðilarnir hefðu skilið það, að á þeim hvíldi sú skylda að reyna að semja um málið, því að það er einmitt aðalatriðið að reyna að knýja fram samninga, sem síðan geta staðið, á milli aðila. En fáist menn ekki til þess að fallast á þá leið, þá álít ég, að sú skipan, sem kemur fram í till. 1. minni hl. sjútvn., komi vel til greina sem samningsgrundvöllur, því að þar er þó ekki gert ráð fyrir því, að gripið verði til oddamanns í yfirnefndinni, nema meiri hluti beggja aðila, sem ganga til samninga, hafi fallizt á það að kalla til oddamann. Hafi meiri hluti fiskseljenda og meiri hluti fiskkaupenda fallizt á að kalla til oddamann, þá er þó óneitanlega orðinn verulega mikill grundvöllur fyrir því að hlíta úrskurði oddamanns. Ég álít, að meiri hl. sjútvn. hefði vissulega átt að reyna að taka þessa tillögu og íhuga hana, og ég vil alveg sérstaklega beina því til hæstv. sjútvmrh., hvort hann treystir sér ekki til þess að athuga einmitt um samkomulagsmöguleika í sambandi við afgreiðslu þessa máls á grundvelli þessarar tillögu. Þá koma fram brtt. til viðbótar við það, sem hér hefur verið greint frá, frá 2. minni hl., þar sem er lagt til, að birta skuli alla útreikninga, sem úrskurður um verðlagningu er byggður á. Ég tel þetta mjög eðlilegt og sanngjarnt. Ef kallaður hefur verið til oddamaður í yfirnefnd og upp hefur verið kveðinn úrskurður um verðlagninguna, þá er eðlilegt, að rökstuðningur sé birtur fyrir úrskurðinum, og sanngjarnt að sýna aðilum, á hverju hin endanlega ákvörðun hefur verið byggð, alveg talnalega séð. Ég tel þessa tillögu mjög til bóta. Þá er einnig þar um að ræða tillögu, sem gerir ráð fyrir því, að verði um gengisbreytingu að ræða á verðlagstímabili, þá breytist fiskverðið á verðlagstímabilinu í samræmi við gengisbreytingu, sem kann að verða. Þetta er líka mjög eðlilegt og alveg hliðstætt því í raun og veru, sem ýmsir aðrir aðilar búa við. Því er haldið fram, að grundvöllur þess, hvert fiskverðið skuli vera á hverjum tíma, eigi að vera markaðsverðið erlendis, það er beinlínis tekið fram, og ef markaðsverðið erlendis breytist skyndilega, vegna þess að verðgildi krónunnar breytist, þá er sanngjarnt að breyta líka fiskverðinu á viðkomandi tímabili. Ég held, að slíka tillögu eigi að samþykkja, hún sé aðeins í fullu samræmi við yfirlýstan vilja í þessum efnum. Eins og hefur komið fram í þessum umræðum, er nú alveg augljóst, að frjálsa leiðin, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði að byggja stefnu sína á í þessum efnum, hefur farið út um þúfur. Það er alveg greinilegt, að sú yfirlýsing ríkisstj., sem hún gaf, þegar hún tók fyrst við völdum, að hún ætlaði ekki að skipta sér af samningum á milli útgerðarmanna og sjómanna varðandi kjör þeirra almennt séð, - það er greinilegt, að ríkisstj. hefur sannfærzt um það, að þetta hefur ekki getað gengið, enda er auðvitað reynslan ólygnust í þessum efnum. Hún hefur sýnt, að það hefur ríkt, síðan þessi stefna ríkisstj. var tekin upp, hreint öngþveitisástand varðandi þessi mál. En það er rétt, sem hér hefur verið bent á, að á tímum vinstri stjórnarinnar urðu aldrei stöðvanir í sjávarútvegi okkar vegna þess, að ekki hefðu verið gerðir samningar á milli þessara aðila í tæka tíð. En þá var þetta einmitt leyst á þann hátt, að ríkisstj. tók að vísu upp milligöngu, en hún leitaðist við að fá rétta aðila að málinu til þess að semja. Þá var samið um fiskverð, sem gilda skyldi á milli sjómanna annars vegar og útgerðarmanna hins vegar og á milli útgerðarmanna og fiskkaupenda að öðru leyti. Það var reynt að semja við rétta aðila í þessum efnum og ekkert skorazt undan því að semja jöfnum höndum við fulltrúa Farmanna- og fiskimannasambandsins, við fulltrúa frá Sjómannasambandinu, við fulltrúa frá Alþýðusambandinu og fulltrúa frá hinum ýmsu aðilum, sem komu fram fyrir hönd útgerðarmanna og fiskkaupenda. Þá leystist málið með því, að menn horfðust í augu við staðreyndir í þessum efnum, og það var reynt að leita samninga á milli þeirra, sem semja þurftu. En það var ekki gengið að málinu eins og nú er hugsað samkvæmt þessu frv., því að það er ætlazt til að setja upp nefnd manna, sem á að ákveða verð, án þess að þeir aðilar, sem eiga beinan hlut að máli, komi fram í þeirri nefnd sem samningsaðilar. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, að það væri hætta á því, ef sjómenn teldu rétt sinn fyrir borð borinn í sambandi við þessa samningagerð, að þá gripu þeir til þess að segja upp sínum almennu kjarasamningum og knýja þá fram breytingar, jafnvel með vinnustöðvun, ef til hennar þyrfti að grípa, knýja þá fram breytingar á hlutaskiptakjörunum. Ég veit, að ein ástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. er nú að reka á eftir því, að þetta mál verði afgreitt fyrir jól, er sú, að hún vill reyna að draga úr hættunni á því, að það komi til rekstrarstöðvunar í upphafi næstu vertíðar. En hefur þá hæstv. ríkisstj. athugað það, að sjómannafélögin í landinu eru öll búin að segja upp kjarasamningum sínum nú? Hlutaskiptakjarasamningarnir eru lausir í dag, um það á eftir að semja, m.a. vegna þess, að sjómenn töldu, að þeir fengju ekki það verð fyrir fiskinn, sem þeir hefðu átt að fá. Það er því alveg gefið mál, að ríkisstj. losnar ekki undan hættunni af rekstrarstöðvun á komandi vertíð með því að ætla að þjösna þessu máli í gegnum þingið. Ef það verður afgreitt í því formi, að sjómannafélögin í landinu geti yfirleitt ekki sætt sig við það, þá liggur það opið fyrir á borðinu hjá þeim, að þau geta gripið til stöðvunar, þar sem þau eru búin að segja upp sínum almennu kjarasamningum, og reyna þá að knýja fram breytingar á hlutaskiptakjörunum. En mér sýnist, að vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í þessum efnum hafi einmitt borið þess vitni, að hún hafi ekki áttað sig á, hvernig þessi mál liggja fyrir í raun og veru. Með brbl. þeim, sem ríkisstj, setti nú í sumar varðandi ýmsar fylgiráðstafanir með gengislækkuninni, var ákveðið, að þá skyldi stórhækka útflutningsgjöld á sjávarafurðum. Þau voru hækkuð með brbl. úr 2.9% upp í 7.4%. Þar var ákveðið, að þessari hækkun útflutningsgjaldanna skyldi m.a. varið til þess að borga vátryggingar fiskiskipanna í landinu, og að öðru leyti átti hækkunin að renna í sérstaka stofnsjóði vegna sjávarútvegsins. Það er enginn vafi á því, að ein meginástæðan til þess, að sjómannafélögin í landinu sögðu upp kjarasamningunum í haust, var einmitt sú, að þessi brbl. ásamt með gengislækkuninni röskuðu þeim samningsgrundvelli, sem byggt var á í seinustu samningum á milli útgerðarmanna og sjómanna. Þar var ákveðið, að sjómenn skyldu fá rétt fiskverð, eins og það var orðað, eða sama fiskverð í sinn hlut og eigendur bátanna fengju, og þá var mjög fagurlega um það talað, að á þann hátt fengju eigendur bátanna, eigendur fiskiskipanna og sjómenn sameiginlega hagsmuni varðandi fiskverðið, báðir vildu vinna að því að fá sem hæst fiskverð. En svo grípur hæstv. ríkisstj. þannig inn í málið, að hún byrjar á því með brbl. að taka nokkra útgjaldaliði hjá útgerðinni sjálfri og taka þá fyrst af óskiptu, leggja á sérstök útflutningsgjöld, sem vitanlega verða til þess, að fiskverð í landinu hlýtur að lækka. Sjómenn fá ekki það fiskverð, sem þeir eiga að fá og áttu að fá samkv. samkomulagi við útgerðarmenn, og það er það, sem rekur þá til þess að fara að segja upp sínum kjarasamningum, hafa allt laust, því að þeir vitanlega vilja ekki una við það að búa við ranglátt fiskverð miðað við þann samningsgrundvöll, sem þeir hafa lagt. Þetta sýnir, að það þarf að fara að með allri varúð í þessum efnum, það þarf að reyna að búa þannig um hnútana, að fiskverðið sé ákveðið sem réttlátast, án þess að áður sé búið að skekkja það með því að taka fyrst tiltekna kostnaðarliði t.d. hjá öðrum aðilanum og leggja á óskiptan hlut. Og það þarf að búa þannig um hnútana, að þeir aðilar, sem hér eiga raunverulega hlut að máli, séu beinir samningsaðilar að því að ákveða fiskverðið, þeir séu ásáttir um það, hvernig það hefur verið ákveðið. Frv., eins og það liggur hér fyrir, þar sem til viðbótar við brbl. frá því í sumar, sem raunverulega röskuðu grundvellinum, er á ný ákveðið, að bera skuli fyrir borð hagsmunaaðstöðu sjómanna, það vitanlega framkallar beinar vinnustöðvanir í þessum efnum. Það leysir engan vanda, en framkallar stöðvanir. Ég held því, að það gæti vel farið svo, eins og á málinu hefur verið haldið, bæði varðandi setningu brbl. frá því í sumar og eins í sambandi við uppbyggingu verðlagsráðsins, að þá sé veruleg hætta á því, að þó að verðlagsráðið að vísu geti ákveðið eitthvert fiskverð, þá komi almennar vinnustöðvanir eftir sem áður. Ég held því, að hæstv. ríkisstj. ætti að athuga það vandlega, áður en hún afgreiðir þetta mál endanlega, að það muni vera heillavænlegast fyrir hana að reyna að vinna að því að taka sanngjarnt tillit til hagsmuna sjómanna varðandi uppbyggingu verðlagsráðsins og einmitt reyna að standa þannig að málunum, að sem mestur friður geti verið um sjálfa kjarasamningana á milli sjómanna og útgerðarmanna og síðan sé hægt að leysa viðbótarvandann við samningaborðið varðandi sjálft fiskverðið. Ég skal ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri, en vildi enn beina því að lokum til sjútvn., að hún taki þær tillögur, sem hér eru fram komnar, til nýrrar athugunar og þær ábendingar, sem hér hafa komið fram, til þess að athuga um það, hvort ekki eru einhverjar líkur til þess, að skapa megi a.m.k. meiri samstöðu um afgreiðslu málsins en virðist vera eins og málið liggur fyrir nú.

Frsm. 1. minni hl. (Gísli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vera langorður að þessu sinni, enda hef ég hér ekki tilefni til andsvara, því að það hefur ekki verið deilt á þær brtt., sem ég hef flutt við þetta frv. En ég vildi vekja athygli á því, athygli hæstv. ríkisstj. og hv. formanns sjútvn., ef hann væri hér, að mér sýnist allt útlit fyrir eftir að hafa hlýtt á þær umr., sem farið hafa fram í dag í hv. deild, að unnt ætti að vera að ná samkomulagi í d. um afgreiðslu þessa máls. Ég veitti því athygli, þegar hv. frsm. meiri hl. var að tala í dag, að hann gerði í rauninni engar athugasemdir við brtt. mínar aðrar en þær, að það muni tefja málið, ef farið yrði að samþykkja nokkrar verulegar breyt. á frv., og sagðist þess vegna vera mótfallinn þessum tillögum. Það var líka svo, að í sjútvn. voru þessar tillögur í raun og veru ekki ræddar að neinu ráði, ekki tekin afstaða gegn þeim þar af meiri hl., heldur tók meiri hl. þegar á fyrsta fundi þá almennu afstöðu, að hann teldi ekki rétt að gera neinar verulegar breytingar á frv., og með svipuðum rökstuðningi og hv. frsm. hafði hér uppi í dag. Nú vil ég aðeins benda þeim, sem að þessu frv. standa, á, að það er ekki víst, að það þurfi að taka lengri tíma að afgreiða mál með nokkrum breytingum, ef samkomulag er um þær og málið í heild, heldur en að afgreiða mál án breytinga, ef þar er ekki samkomulag fyrir hendi. En ég vil þá koma að því, að mér virtist einnig á ræðu hv. 4. þm. Austf., sem er formaður þingflokks Alþb. og talaði hér í dag, að hann ræddi þannig um málið, að frá hans hálfu væri samkomulagsvilji. Mér sýndist eftir þessar umr., að þá væri það mjög líklegt, að ná mætti samkomulagi um afgreiðslu málsins á grundvelli þeirra brtt., sem ég hef flutt á þskj. 189. Erindi mitt hér upp í ræðustólinn var aðallega að vekja athygli á þessu og beina því sérstaklega til hæstv. ríkisstj. og hv. formanns sjútvn., hvort þessir aðilar sæju ekki ástæðu til þess, áður en lengra er farið, að athuga það, hvort ekki er hægt að ná allsherjar samkomulagi um málið hér á þingi á grundveili þessara tillagna. Ef það mætti svo fara, að málið yrði afgreitt með samkomulagi, þá tel ég, að það væri vænlegra til árangurs, og ég hygg, að það mundi gleðja þjóðina, ef hún fengi þær fréttir héðan af Alþingi, að samkomulag hefði orðið, þó að ekki væri nema um eitt deilumál.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Það mál, sem hér er til umr., er vafalaust mjög mikilvægt, og ef dæma á af reynslu undanfarinna ára, þá er það með stærri málum, sem hér hafa nú verið rædd. Hins vegar lízt mér, að þetta mál, eins og það nú kemur fyrir Alþingi, muni ekki leysa þann vanda, sem því er ætlað að gera. Eins og hér hefur verið drepið á áður í ræðum, er þetta mál, sem rætt hefur verið mjög í samtökum sjómanna á undanförnum árum, og í sambandi við samninga, sem gerðir voru í vertíðarbyrjun í fyrra, þegar öllum grundvelli samninga var mjög breytt, þá voru einmitt þessi mál mjög á dagskrá. Í samræmi við það hefur svo nefnd, skipuð af ýmsum aðilum, sem hér eiga hlut að máli, unnið að þessu máli nú undanfarið, og árangur þess er það frv., sem hér liggur fyrir. Sú gagnrýni, sem fram hefur komið á frv., er aðallega við tvær greinar þess, þá greinina, sem kveður á um skipan verðlagsráðsins, og síðan um 9. gr., sem felur í sér ákvæði um gerðardóm eða yfirnefnd, ef ekki næst samkomulag í sjálfu verðlagsráðinu. Það er alveg augljóst, eins og hér hefur verið fram tekið áður og ég þarf ekki að hafa mörg orð um, að hlutur stærsta aðilans, sem hér á hlut að máli, þ.e. Alþýðusambandsins, - hlutur þess í skipan verðlagsráðsins er tvímælalaust fyrir borð borinn. Hér er gert ráð fyrir því, að útgerðarmennirnir hafi fjóra menn, en fulltrúar sjómannanna samanlagt þrjá. Sjálf þessi skipan, að hafa ekki jafna tölu, felur strax í sér ábendingu um, að hér sé ekki ætlunin að láta alla njóta jafnréttis, og eins og kemur fram í áliti Tryggva Helgasonar, þá held ég, að segja megi, að hlutur allra, sem hér eiga hlut að máli, sé sæmilega tryggður, nema hlutur Alþýðusambandsins. Það fer ekki á milli mála, að Alþýðusambandið eða þau sjómannafélög innan Alþýðusambandsins, sem hafa ekki viljað ganga undir merki Sjómannasambands Íslands, sem eru samtök nokkurra félaga hér við Faxaflóa og í Grindavík, þau félög hafa innan sinna vébanda svo mikinn meiri hluta allra sjómanna, sem hér eiga hlut að máli, að um það þarf ekki að deila. Þessum hópi er ætlað að hafa þarna einn fulltrúa eða jafnt og hinum samtökunum, sem eru tvímælalaust miklu fámennari og ráða yfir miklu minni hluta af þeim afla, sem að landi er dreginn. Og samanlagt eiga svo sjómannasamtökin að hafa einum fulltrúa færra en samtök útgerðarmannanna. Síðan eru engar skorður við því, að í hópi útgerðarmannanna, þeirra fulltrúa, sem L.Í.Ú. á að tilnefna í ráðið, séu menn með beina hagsmuni fiskkaupenda. Hins vegar hefur nú komið fram í brtt. frá hv. nefnd, að í yfirnefndina verði ekki skipaður maður með slíka hagsmuni. En í verðlagsráðinu eiga þessir menn að geta verið sem fulltrúar þeirra, sem selja aflann. Það er, held ég, alveg augljóst, að þegar þannig er í pottinn búið, þá er ekki eðlilegt, að samkomulag geti orðið. Ég vil fullyrða það, að af hálfu þess fulltrúa, sem var í undirbúningsnefndinni frá Alþýðusambandi Íslands, var fullkominn vilji til þess að ná samkomulagi um skipan þessara mála og einnig í miðstjórn Alþýðusambandsins, sem örlítið gat kynnt sér þessi mál á undirbúningsstigi þess og samþykkti að öllu afstöðu fulltrúa síns í undirbúningsnefndinni. En það virtist eins í þeirri nefnd og nú hér á Alþ., að þessum málum þyrfti að flýta svo mikið, að ekki væri gefið tóm til að reyna til hins ýtrasta að ná samkomulagi. Meðan málið var á viðræðu- og undirbúningsstigi í n., var svo þessu frv. varpað þar inn í raun og veru nokkurn veginn fullbúnu og tók, held ég, mjög litlum breytingum í nefndinni eftir það. Um skipan yfirnefndarinnar vildi ég aðeins segja það, að ég held, að það sé fráleitt að útkljá þessi mál með gerðardómsákvæðum, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég held, að það komi ekki til, að með því skapist um þessi mál sá friður, sem áreiðanlega er ósk allra, sem hér eiga hlut að máli. Það er eitt út af fyrir sig, og ég óska gjarnan eftir að fá það upplýst, hvort það er raunverulega ætlun ríkisstj. eða þeirra, sem standa að þessu máli, að halda fast við skipanina í yfirnefndina. Það er ætlazt til þess, að fiskseljendur sameiginlega skipi tvo menn, annan úr hópi sjómannanna og hinn úr hópi útgerðarmannanna, og á sama hátt hinn aðilinn tvo menn einnig. Er það ætlunin, er raunverulega ætlazt til þess, að útvegsmennirnir kjósi sjómanninn, sem í yfirnefndina á að fara, og svo kjósi sjómennirnir útvegsmanninn, sem í yfirnefndina á að fara? Þetta atriði vildi ég gjarnan fá upplýst. Ég trúi því satt að segja ekki, að það sé ætlunin að hafa þennan hátt á skipan málanna, en samkvæmt orðanna hljóðan í því frv., sem fyrir liggur, skyldi maður halda, að þetta væri ætlunin. Ég ætla ekki að orðlengja um þá skipan, sem fulltrúi Alþýðusambandsins gerir ráð fyrir í sinum tillögum að höfð yrði á gangi málanna í staðinn fyrir yfirnefndina. Það hefur verið gert áður, og ég er alveg sannfærður um, að sú leið er miklu vænlegri til þess, að það náist raunveruleg niðurstaða, sem sjómennirnir geti sætt sig við, og komi þá í veg fyrir þær styrjaldir, sem verið hafa um þessi mál oft í vertíðarbyrjun og margar vertíðir hafa tafizt æði mikið vegna. Hitt er svo annað mál, hvort í raun og veru hefði ekki átt að fara hér allt aðra leið. Hins vegar hefur gefizt ákaflega lítið tóm til þess að íhuga þessi mál og sannprófa, hvaða leiðir væru færar. Ég hef starfað nú að undanförnu nokkuð í nefnd, sem er ekki óskyld þessari, þ.e.a.s. í verðlagsnefnd landbúnaðarvara. Ég er alveg sannfærður um það af því starfi, sem ég hef þar verið í, að það er röng skipan að hafa yfirnefnd eins og þar er og eins og hér er gert ráð fyrir. Ákvæði um slíkar yfirnefndir eða gerðardóm, einhvern þriðja aðila, sem sjálfir samningsaðilarnir geta áfrýjað til, hljóta að verða til þess, að þeir, sem raunverulega eiga að semja, leggi ekki að sér sem skyldi. Og útkoman getur orðið líkt og nú varð um verðlagningu landbúnaðarvara. Ég held, að það sé ekki æskilegt, að slíkt komi upp. Ég hef sagt við þá menn, sem ég hef þar starfað með frá bændasamtökunum, að athuga bæri, hvort ætti ekki að leggja yfirnefndina niður hreinlega og ef ekki næst samkomulag í sex manna nefndinni að fara þá leið, að sjálfu framleiðsluráðinu væri heimilað að skrá verð á landbúnaðarvörunum. Á sama hátt held ég, að nú hefði átt að fara í raun og veru aðrar leiðir en gert er og kemur fram í þeim tillögum, sem fyrir liggja. Spurningin er sú, hvort ekki hefði verið rétt, að verðlagsráðið skyldi reyna til hins ýtrasta og sennilega með milligöngu sáttasemjara á einhverju stigi málanna, en ef ekki næðist samkomulag á þann hátt, þá yrði bókstaflega samtökum sjómanna og útgerðarmannanna, fiskseljendanna, heimilað að verðskrá fiskinn og ráðherra hefði því aðeins heimild til þess að breyta þeirri verðskráningu, að það væri sannað mál, að þessi samtök hefðu farið út fyrir allt hið mögulega, ef svo mætti segja, og það þætti sannað, að verðskráningin væri ekki í neinu samræmi við það, sem markaðsverðið t.d. væri og alveg nauðsynlegur tilkostnaður. Þetta er háttur, sem Norðmenn hafa á þessum málum. Þar er sjómönnunum eða samtökum fiskimannanna, Norges fiskelag, sem eru samtök bæði sjómannanna og einnig útgerðarmannanna, fengið þetta vald í hendur. Það hefur aldrei komið fyrir, að norskur ráðherra, sem hefur vald til þess að breyta slíkri verðlagsákvörðun, hafi notað vald sitt, vegna þess að þessi samtök, þegar þeim er veitt slík heimild og annað eins vald fengið í hendur þeirra, þá held ég, að það séu miklu minni líkur til þess, að þau misnoti það vald, heldur en annars væri. Hér hafa komið fram tillögur frá 1. minni hl. n., sem hafa verið ræddar. Ég verð að segja, að ég er ekki ánægður með allt, sem þar er, en tel það þó vera til mikilla bóta frá því, sem er í frv. og tillögum hv. meiri hl. nefndarinnar. Ég er hins vegar alveg sannfærður um það, að ef vilji væri til þess að reyna að afgreiða þetta mál með samkomulagi milli aðilanna, þá eru þær tillögur, sem þar eru lagðar fram, áreiðanlega góður umræðugrundvöllur. Það finnst mér þó vanta í þær tillögur, sem ég álít að þurfi að tryggja, svo framarlega sem yfirnefnd á ekki að verða, - ja, ég vildi næstum því segja markleysa ein, að fulltrúa svo langsamlega meiri hluta þeirra sjómanna, sem hér eiga hlut að máli, sé tryggt sæti í yfirnefndinni einnig. Ef það verður ekki, tel ég, að það séu ekki mikil líkindi til þess, að þessi mál verði til þess, að verulegur friður fáist. Hefur verið bent á það hér, að ef þvinga á fram fiskverð á þennan hátt og ofan í vilja samtakanna og sterk rök þeirra, þá er auðvitað sú leið opin og blasir auðvitað við hverjum manni, að kjarasamningarnir verða hreyfðir því meir. Það verður reynt að jafna metin með sjálfum kjarasamningunum, þ.e.a.s. hlutaskiptasamningunum. Það er alveg augljóst mál, að verðlagning, sem sjómenn væru sannfærðir um að væri ranglát, hlýtur að leiða til þess, að kjarasamningarnir verða því meir á hreyfingu og deilan snýst þá um sjálf hlutaskiptin, sjálf kjörin, frá því að vera barátta um fiskverð. Ég vil taka mjög eindregið undir með hv. síðasta ræðumanni um það, að þetta mál verði ekki hespað hér í gegn á þennan hátt, heldur raunverulega reynt að ná samkomulagi um afgreiðslu þess og um þá skipan, sem allir, sem hér eiga hagsmuna að gæta, vilja koma á þessi mál, þannig að það verði tryggt, að sjómenn hafi réttláta hlutdeild í ákvörðun um fiskverð og tryggður verði sá friður, sem menn mjög gjarnan æskja eftir að verði um málin í vertíðarbyrjun.



Herra forseti. Ég vildi fyrst segja nokkur orð um vinnubrögðin og þau atriði, sem kvartað hefur verið um af þeim, sem talað hafa í þá átt, að málið væri afgreitt með of miklum hraða eða óeðlilegum hraða. Það er rétt, að það hefur verið flýtt afgreiðslu málsins eins og frekast hefur verið talið fært, en það er af ástæðum, sem greint hefur verið frá og ég tel alveg fullkomlega eðlilegar. Það var skipuð nefnd allra aðila, sem hér eiga hlut að máli, til þess að finna lausn og semja frv., og það gerði nefndin á tiltölulega mjög stuttum tíma og skilaði áliti um mánaðamótin síðustu eða upp úr þeim. Síðan var málið rætt í ríkisstj. og loks borið hér fram í frumvarpsformi mikið til alveg eins og meiri hl. þessarar undirbúningsnefndar gekk frá því. Það er að vísu rétt, að málið var tekið til 1. umr. sama daginn og því var útbýtt hér á þinginu, en síðan eru nú liðnir þrír dagar. Má því segja, að menn hafi fengið fullkomið tækifæri til þess að kynna sér málið, og verður þess vegna ekki sagt, að svo óeðlilegur hraði hafi verið hafður á afgreiðslunni, að öllum ætti ekki að hafa gefizt tóm til þess að kynna sér það í einstökum atriðum. En hitt vænti ég líka, að hv. þdm. skilji, að ef þetta frv. og þessi ráðstöfun á að koma að gagni við fiskverðsákvörðunina nú í vertíðarbyrjun, þá verður afgreiðsla málsins að fást fyrir þinghlé, og þar sem gera má ráð fyrir því, að nú verði annadagar á næstunni allar götur fram til þess dags, sem þinginu verður frestað, þá tel ég ekki óeðlilegt, að því sé nú fylgt eftir hér á kvöldfundi og reynt það, sem hægt er, til þess að afgreiða það héðan úr þessari hv. deild eins fljótt og nokkur möguleiki er á, því að eins og ég segi, ef frv. eða ákvæðin í því eiga að koma til framkvæmda um áramótin, þá verður málið að afgreiðast fyrir þinghlé. Ýmsar aðfinnslur hafa hér komið fram, en þó kannske ekki meiri en vænta mátti. Það var líka svo, að langsamlega meiri hluti þeirra 8 manna, sem undirbjuggu frv. og voru frá flestum þeim aðilum, sem eiga hlut að máli, voru sammála um þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Aðeins einn hv. nm. skilaði ágreiningi um tvö atriði, enda hafa þessi tvö atriði orðið meginuppistaðan í þeim aðfinnslum, sem hafa komið fram um frv. Hv. 3. Þm. Norðurl. e. (GíslG) vildi gera nokkuð úr því, að ríkisstj. hefði með þessu frv. hvikað frá yfirlýstri stefnu sinni um það að hafa ekki afskipti af kaup- og kjaramálum eða afgreiðslu þeirra. Hann taldi, að með því að fara þessa leið, sem hér er gert ráð fyrir, væri stjórnin að ganga frá þessu stefnuskráratriði sínu. Ég get ekki fundið, að þessi athugasemd hans hafi við rök að styðjast, því að hvað er það, sem verið er að gera með þessu frv.? Það er í fyrsta lagi verið að leggja til, að sá háttur verði hafður á, að aðilarnir komi sér saman um málin. Og ef sá háttur verður hafður og tekst, þá er það náttúrlega í fyllsta máta rangt, að ríkisstj, sé að blanda sér í málið. Ef hins vegar ekki tekst samkomulag, þá er gert ráð fyrir úrskurðaraðila, sem er 5 manna nefnd með oddamanni, sem hæstiréttur tilnefnir og gera má ráð fyrir að eigi að vera fullkomlega hlutlaus í þeim átökum, sem þar eiga sér stað. Það er þess vegna engin ástæða til þess að segja, að ríkisstj. hafi viljað fá fingur með í þeirri verðlagsákvörðun, sem þannig er gerð. Það er allt annað mál, þegar hv. 4. Þm. Austf. (LJós) var að semja eða taka þátt í samningum milli útgerðarmanna og fiskkaupenda á sinni tíð um verð, þá var það beinlínis ráðherrann sjálfur, sem stjórnaði þeim umr. og beitti sér fyrir lausn á þann hátt, sem hann taldi að bezt hentaði. Það er bein íhlutun ríkisvaldsins. En íhlutun ríkisvaldsins kemur hvergi fram í þessu frv. á annan hátt en þann að byggja upp það kerfi, sem hér er gert ráð fyrir að notað verði. Og íhlutun ríkisstj. eða Alþingis, ef nokkur er, þá er hún sú ein að slá föstu, hvernig kerfi skuli unnið eftir, þegar fiskverðsákvörðunin er tekin, en ekki hitt, að hafa nein bein áhrif á það, hvaða verð verður ákveðið. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, af því að bæði þessi hv. ræðumaður, hv. 3. þm. Norðurl. e., og hv. 4. þm. Austf. töldu, að ríkisstj. hefði gengið frá þessu stefnuskráratriði sínu með þeim tillögum, sem hér liggja fyrir. Ríkisstj. hefur alls ekki gert það, heldur hefur hún þvert á móti reynt að koma því þannig fyrir, að allir aðilar, sem hér eiga einhverra hagsmuna að gæta, séu með í verðlagsákvörðuninni. Þegar hv. 4. þm. Austf. var sjútvmrh. og beitti sér fyrir samningagerð á milli aðilanna, hafði hann ekki þar neina fulltrúa sjómanna til þess að semja við. Og ekki datt honum í hug heldur að gera tillögur um það, að þeir væru teknir inn í þessa samningsgerð. Það voru útgerðarmenn og fiskkaupendur, sem þá sömdu. Hv. 4. Þm. Austf. vildi líka telja, að það væri greinilegt á þessu frv., að það væri ekki ætlazt til þess, að verðlagsráðið semdi, heldur sé beinlínis gert ráð fyrir því, að málinu verði vísað til yfirdómsins og þar verði úrskurðurinn felldur. Ekki veit ég, á hverju hv. þm. byggir þessa skoðun sína, en ég held, að hún sé alveg fráleit, því að ég vildi ætla, að í flestum tilfellum ætti samkomulag einmitt að geta tekizt í verðlagsráðinu og mál ekki að fara til yfirnefndarinnar. Hv. 2. landsk. þm. (EðS) skýrði nokkuð frá reynslu sinni í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða og taldi það ekki vera til fyrirmyndar. En hann gat þess ekki, viljandi eða óviljandi, að einmitt í því ráði hefur ákvörðun um verðlag á landbúnaðarafurðum langoftast tekizt með samkomulagi á milli neytendafulltrúanna og framleiðendanna. Mér hefur verið tjáð, að það hafi komið fyrir aðeins tvisvar eða þrisvar á öllum þeim tíma, sem þessi verðlagsnefnd hefur starfað, að máli hafi verið vísað til yfirdómsins til úrskurðar, en í langsamlega flestum tilfellunum hefur verðákvörðunin farið fram í verðlagsráðinu sjálfu með fullu samkomulagi á milli aðilanna, og ég vildi líka vænta þess, að svo gæti orðið í þessu tilfelli. Ég sé enga ástæðu til þess að ætla, að verðlagsráðið geti ekki komið sér saman um hlutina, og hygg að það vilji heldur koma sér saman um þá en eiga hinn óvissa úrskurð yfirdómsins yfir sér. Hann er óáfrýjanlegur, og þess vegna getur það oltið á ýmsu, hversu það er heppilegt fyrir aðilana, að málið gangi þá leiðina. Í því er vissulega nokkur áhætta fyrir báða aðila í þá átt, að úrskurður yfirdómsins gangi þeim ekki í vil. Það er ekkert um það vitað fyrir fram, hvernig sá hlutlausi úrskurðaraðili fellir sinn dóm. Hann kannar öll gögn og kveður síðan upp dóminn, en báðir aðilar vita jafnlítið um það fyrir fram, hvort sá dómur gengur þeim í vil eða hvorum hann gengur í vil. Ég held þess vegna, að það verði alltaf tilhneiging hjá aðilunum til þess að reyna að ná samkomulagi, því að þá vita þeir, um hvað samkomulagið er, en eiga ekkert í óvissu með það, hvernig yfirdómurinn muni fella sinn úrskurð. Þau tvö atriði, sem minni hl. undirbúningsnefndarinnar gerir grein fyrir í áliti sínu, sem prentað er sem fskj. með frv., eru margrædd hér. Annað atriðið er um skipun verðlagsráðsins, sérstaklega það atriði, að í því eigi ekki sæti nema einn fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, sem sé þar sá aðilinn, sem langmestu hagsmunanna hafi að gæta, það sé of lítið og þeim beri að fjölga úr einum og upp í tvo og um það hafi verið fluttar tillögur. Ég held, að í sjálfu sér sé hér meira reynt til þess að þennan hlut tortryggilegan en að nokkur hætta sé hér á ferðinni fyrir Alþýðusamband Íslands. Í verðlagsráði þarf nefnilega að vera samkomulag allra aðila, og hver einasti meðlimur þess hefur þess vegna neitunarrétt og getur komið í veg fyrir það samkomulag, sem honum fellur ekki. Hvort sem fulltrúar Alþýðusambandsins eru því einn eða tveir, hafa þeir það í hendi sér að samþykkja eða hafna, eftir því sem hugur þeirra stendur til, og fer það í engu eftir því, hvort fulltrúarnir eru einn eða tveir eða fleiri, því að sá fulltrúi hefur einn réttinn til þess að koma í veg fyrir, að það sé gerð sú samþykkt þar eða samkomulag, sem hann er andvígur. Ég held þess vegna, að það sé meira kannske hvað ég á að kalla það - metnaðarmál fyrir Alþýðusambandið að hafa þarna fleiri menn í ráðinu en hin sjómannasamtökin, en raunverulega hafi það ekki neina þýðingu fyrir samkomulagið í verðlagsráði, því að hann hefur það í hendi sér, fulltrúi Alþýðusambandsins, eins og aðrir fulltrúar í ráðinu, að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og getur komið í veg fyrir, að nokkur samþykkt verði þar gerð, sem honum er á móti skapi. Það hefur verið gerð tilraun til þess í umr. hvað eftir annað að reyna að gera þá fulltrúa sjómannasamtakanna, sem eru ekki frá Alþýðusambandinu, meira eða minna tortryggilega. Það hefur verið sagt, að ekki væri hægt að una því, að sá maður, sem frá Alþýðusambandinu yrði valinn, ætti ekki sæti í yfirdómnum. Ég er aftur fyrir mitt leyti þess fullviss, að allir sjómannafulltrúarnir, sem þarna eiga sæti, séu á sinn hátt jafngóðir og jafntrúir málstað sjómannanna, sem þeir eiga að gæta. Ég vildi ekki ætla það, að fulltrúi Farmanna- og fiskimannasambandsins eða fulltrúi Sjómannasambandsins væri nokkuð verr til þess fallinn að gæta þeirra hagsmuna heldur en fulltrúi Alþýðusambandsins. Það má vel vera, að fulltrúi Alþýðusambandsins hafi fleiri aðila á bak við sig en hinir. En ég sé ekki neina ástæðu til þess, að farið sé eftir ákveðinni höfðatölureglu, heldur sé unnið með trúmennsku og réttsýni að framkvæmd málsins, og það vil ég ætla að mennirnir geri alveg jafnt, hvort sem þeir eru fulltrúar sjómannasamtakanna eða Farmannasambandsins eða Alþýðusambandsins. Ég held þess vegna, að þetta sé meira deila um keisarans skegg og sé engin ástæða til þess að rifta því samkomulagi, sem virtist hafa ríkt um þessa skipun hjá miklum meiri hl. nefndarinnar. Ég veit ekki, ef þessu væri breytt, hvort þá mundu ekki koma kvartanir eða tillögur frá hinum aðilunum, sem hafa staðið að samningu frv., um það að breyta skipun ráðsins, og ég er ekkert viss um, að það mundi nást frekar samkomulag um verðlagsráðið, þó að þessar tillögur minni hl. í nefndinni yrðu samþykktar. Ég held, að fyrir því sé vel séð í frv., að tryggður verði réttur sjómannanna til þess að hafa áhrif á fiskverðið í fyrsta sinn í sögunni. Það er með þessu verið að gera tilraun til þess að verða við þeim óskum, sem fram hafa komið frá sjómannasamtökunum og vissulega eru eðlilegar, um það, að fulltrúar þeirra fái að taka þátt í þessari verðákvörðun, og það er gert með þeirri skipun, sem hér er lagt til að verði komið á. Hitt atriðið, sem gert hefur verið að umtalsefni og ágreiningur virðist vera um, er það, hvort skipa eigi málum þannig, að úrskurðaraðili geti ákveðið verðið að lokum, ef ekki næst samkomulag. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 2. landsk, þm., ég held, að hann hafi orðað það þannig, að enginn vegur væri til að leysa málið með gerðardómi. Ég veit nú ekki, ef gerðardómsleiðin yrði ekki farin, hvað þá ætti að geta komið í staðinn með svipuðum árangri. Það hefur verið stungið upp á af minni hl. í undirbúningsnefndinni og sú tillaga verið tekin upp hér af 2. minni hl. hv. sjútvn., að sáttasemjari tæki málið að sér, ef ekki næðist samkomulag, og gerði tilraun til sátta. En við vitum nú, sem höfum fylgzt með vinnudeilum oft áður, að það getur orðið erfitt að ná árangri á þann hátt. Það getur kostað langvarandi vinnustöðvanir og erfiðleika, sem þetta frv. á að koma í veg fyrir. Ef ekki verður neinn aðili til þess að úrskurða, þá er engin trygging fyrir því, að nein bót verði ráðin á því ástandi, sem nú ríkir, að fiskverðsákvörðun fáist tekin áður en drátturinn hefur orðið svo skaðlegur, að erfiðleikum hefur valdið. Ég held, að ef ekki verður horfið að því að hafa neinn úrskurðaraðila í málinu, þá séum við hér um bil eins á vegi staddir og við vorum áður, að það sé engin trygging fyrir, að nein fiskverðsákvörðun verði tekin fyrr en komið er í óefni. Þetta hefur hv. 1. minni hl. sjútvn. líka tekið til greina og leggur til, að í meginatriðum verði hafður sá háttur, sem frv. gerir ráð fyrir. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 2. landsk., taldi, að málefnum landbúnaðarins og málefnum sjávarútvegsins mundi sennilega betur komið, ef framleiðendur sjálfir ákvæðu verðið einir, skráðu það einir. Ég efast um, að sú lausn mundi vera heppileg og um hana gæti orðið meiri friður en um þá lausn, sem hér er stungið upp á. Einhliða ákvörðun þessa verðs af öðrum aðilanum getur leitt til þess, að hinn aðilinn neiti að kaupa á því verði, og þá stöndum við enn og aftur í sömu sporunum og við stóðum áður. Þessi háttur að hafa aðila til úrskurðar eða gerðardóm, ef maður vill heldur kalla það því nafni, er ekki nýmæli. Það kom fram hér frv. á Alþingi í fyrra, sem hv. þm. sjálfsagt muna eftir og hér hefur verið nefnt. Það var flutt af hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, og hv. 6. þm. Sunnl., Karli Guðjónssyni. Í þessu frv. er gert ráð fyrir gerðardómi. Þar segir, eins og hér hefur verið lesið og ég þarf raunar ekki að endurtaka: „Nú næst ekki samkomulag nefndarmanna um fiskverðið, og tekur þá sáttasemjari ríkisins sæti í nefndinni, og fellir hún úrskurð þannig skipuð.“ Ég sé ekki neinn mun á þessu og þeim gerðardómsákvæðum, sem í þessu frv. eru, sem við erum hér með til umr., annan en þann, að sáttasemjari ríkisins á að vera oddamaðurinn og skera úr, en í þessu frv., sem hér liggur fyrir nú, er gert ráð fyrir, að hæstiréttur tilnefni oddamann. Og sannast sagna get ég ekki séð á því nokkurn verulega mun. Efast ég ekki um, að hæstiréttur muni nefna mann, sem bæði sé hæfur til þess, þ.e.a.s. hafi nægilega þekkingu til að bera, og sé hlutlaus í verðákvörðuninni, vilji aðeins gera það réttasta, sem hann kann og veit, og sé þess vegna enginn munur á honum og sáttasemjara, sem kannske hefur þá ekki þau nánu kynni af sjávarútveginum, sem þessi maður þarf að hafa til brunns að bera, sem hér verður gerður að oddamanni, auk þess sem ég af öðrum ástæðum tel ekki heppilegt, að sáttasemjara ríkisins sé blandað í deiluna á þennan hátt, að hann sjálfur taki með valdboði ákvörðun um afgreiðslu málsins, heldur sé það maður, sem er ekki dags daglega í sáttasemjarastörfum, sem það geri. Þetta eru meginatriðin, sem ágreiningur hefur verið um og koma fram í brtt., sem fram hafa verið bornar. Þó að það séu nokkrar tillögur fleiri, þá eru þær ekki veigamiklar, og ég mun þess vegna ekki gera þær frekar að umtalsefni. Í tillögum meiri hl. sjútvn. er gert ráð fyrir því að tryggja það, svo að öruggt megi telja, að þeir, sem í yfirnefndinni eiga sæti af hálfu útgerðarmanna, hafi ekki hinna sömu hagsmuna að gæta og fiskkaupendur. Það tel ég mjög veigamikið atriði og legg eindregið til, að sú breyting verði samþykkt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Ég vil eindregið leyfa mér að vænta þess, að frv. verði afgreitt hér eins fljótlega í þessari hv. d. og mögulegt er, þannig að það nái fullnaðarafgreiðslu fyrir jól og nefndin, skipuð eins og frv. gerir ráð fyrir, geti þá tekið til starfa við sitt þýðingarmikla verkefni.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég skal ekki ræða um brtt. minni hl., vegna þess að þeir hafa skýrt þær nægilega vel, og svo veit ég það af fenginni reynslu, að það muni lítið verða með brtt. gert frá stjórnarandstöðunni, því að bæði er það, að hún hefur nú sennilega litlu að miðla, enda er það illa þegið, sem hún vill fram bjóða. En viðvíkjandi brtt. meiri hl. skal ég játa, að hún er til bóta að mínu áliti. Það er bætt inn í 9. gr. orðunum: „og má hann ekki eiga aðild að fiskkaupum, vera félagsbundinn eða hafa hagsmuna að gæta í samtökum fiskkaupenda þeirra, sem tilnefna menn í verðlagsráðið samkv. B-lið 1. gr.“ þetta þýðir, að það á að vera trygging fyrir því, að sá fisksöluaðili, sem mætir frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, megi ekki eiga neinn þátt í fiskkaupum. En úr því að þetta þarf að vera tekið fram viðvíkjandi þessum eina manni, hlýtur að vera einlægast að taka það fram gagnvart öllum mönnunum, sem Landssambandið á að tilnefna. Og ég álít, að þess sé þörf. Í 1. gr. segir: „af hálfu fisksöluaðila“. En maðurinn getur í raun og veru bæði verið fisksöluaðili að einhverju leyti og átt þó meiri hagsmuna að gæta gagnvart fiskkaupum. Og við vitum það í Landssambandinu, að það er mikill meiri hluti af aðilunum, sem verka sinn fisk sjálfir. Ég álít því, að þetta hefði átt að vera fram tekið um alla fulltrúana. Það ætti a.m.k. ekki að koma að sök. Ég álít enn fremur, að það væri sanngjarnt og skynsamlegt að ákveða það gagnvart þeim fulltrúum, sem Landssambandið á að útnefna, að það sé sinn úr hverjum landsfjórðungi. Það er talsverður munur á aðstöðu og jafnvel gæðum fisksins eftir því, í hvaða landsfjórðungi er. Og ég sé ekki, að það ætti að vera nokkrum erfiðleikum bundið að framkvæma það. Það getur vel verið, að það mætti koma sér saman um þetta innan samtaka L.Í.Ú., en það er á engan hátt betra en það sé ákveðið í lögunum, fyrst lög eru á annað borð samin um þetta efni. Við vitum það, að fiskurinn er mjög misstór og gæði hans eru talsvert mismunandi, og ég held, að fjölmennari nefndin verði fyrst og fremst til að skýra málin, hver komi með sín sjónarmið, en í flestum tilfellum verði það yfirnefndin, sem taki endanlega ákvörðun. Ég álit, að það væri mikið til bóta, að þessir menn væru sinn úr hverjum landsfjórðungi. Ég er hálfhissa á því, að jafnvitur maður og hv. 12. Þm. Reykv. (PS) er, skuli ekki sjá, að það er sanngirniskrafa, að sjómenn hafi jafnmarga fulltrúa og fulltrúar Landssambandsins eru. Ég er ekki að segja, að það skipti miklu máli, og ef þessir fjórir menn frá Landssambandinu eru allir einhliða fiskseljendur, þá get ég viðurkennt að það muni ekki skipta miklu máli í framkvæmdinni. En þetta er bara atriði, sem hægt er að skapa óánægju út af, og þess vegna er alveg ástæðulaust að vera að gefa höggstað á sér þannig, alveg ástæðulaust að vekja nokkra óánægju að því leyti til. Hitt má deila um, hvort ástæða væri til að hafa fulltrúana svona marga. Og í sjálfu sér hefur það ekki svo mikið að segja, að fulltrúarnir séu 4 frá Landssambandinu, nema þeim sé dreift út á landsbyggðina, þannig að tryggt sé, að hver fjórðungur hafi sinn fulltrúa. Þá þyrfti líka að fjölga fiskkaupendum. Ég skal játa það, að ég er þakklátur sjútvmrh. fyrir að hafa hraðað þessu frv. svona. Ég tel frv. á margan hátt til bóta, og eftir því sem frumsamin frumvörp eru, þá er frv. skynsamlega samið, þó að ég álíti, að það séu ýmis atriði, sem væri ástæða til þess að breyta. Það er alls ekki verið að ráðast á efni frv. eða verkið í sjálfu sér. Það er ósköp eðlilegt, þegar farið er að hugsa um hlut, að þá komi fram einhver smáatriði, sem væri æskilegra að breyta. Svo er um 10. gr. Þar er ákvæði, sem hljóðar svo: „Ákvarðanir verðlagsráðs eru bindandi sem lágmarksverð, og má enginn selja sjávarafla undir því verði, sem ákveðið hefur verið samkvæmt ákvæðum þessara laga.“ Þetta þýðir, að það er óheimilt að selja fiskinn fyrir minna verð en þetta. Og það má kæra manninn, ef hann gerir það. Nú hefur það komið í ljós, t.d. með samningi, sem gerður var um fisk á s.l. ári, að það var ekki hægt að selja fyrir þetta verð, og ég veit til, að fiskurinn var seldur fyrir 20–30 aurum lægra verð en samkomulagið sagði til um. Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvmrh., af því að ég veit, að það er vel gefinn maður, hvað aumingja útgerðarmaðurinn á nú að gera við fiskinn, ef hann getur ekki selt hann fyrir þetta verð og hefur enga aðstöðu til að vinna hann. Á hann að fleygja fiskinum, eða á hann að leggja bátnum, jafnvel þótt hann gæti nú haft um þúsund krónur á dag fyrir að vera á færaveiðum, þótt hann fengi eitthvað lægra fyrir fiskinn? Hvað á aumingja útgerðarmaðurinn að gera, ef honum er alveg óheimilt að selja fiskinn fyrir lægra verð? Ég held, að þetta ákvæði geti orðið dálítið óþægilegt. Ég hygg, að það hafi komið víða fyrir á s.l. sumri, að menn fengju ekki þetta skráða verð fyrir fiskinn eða það verð, sem hafði náðst samkomulag um, einkum smáfiskinn að sumrinu. Hvað á aumingja útgerðarmaðurinn að gera? Á hann að fleygja fiskinum eða á hann hreint og beint að hætta að veiða hann? Ég álít, að það væri miklu viturlegra að orða 10. gr. Þannig: Ákvarðanir verðlagsráðs eru bindandi sem lágmarksverð á sjávarafla við útreikning á kaupi til sjómanna. - Þetta samkomulagsverð þarf fyrst og fremst að vera trygging fyrir sjómennina viðvíkjandi kaupútreikningi, en það er alveg ómögulegt að slá því föstu, að það geti ekki í vissum tilfellum þurft að selja hann undir skráðu verði. Það er gersamlega ómögulegt. Svo getur viljað til, að hægt sé að selja fiskinn hærra en skráða verðið er. Það er engan veginn útilokað. Það er nefnilega ómögulegt að banna útgerðarmanninum í vissum tilfellum að selja fiskinn eitthvað lægra, og það er ómögulegt að banna honum heldur að selja hann eitthvað hærra, enda er það ekki gert í þessum lögum. Við vitum, að frystihúsin eru misjafnlega vel rekin, þannig að það getur borgað sig fyrir einn frystihúseiganda að kaupa fiskinn hærra verði en annan, og ef það borgar sig fyrir hann, þá gerir hann það. En það er ekki að búast við, að menn kaupi fisk til lengdar, ef það er til skaða fyrir fiskvinnslustöðina. Annars er þetta ekki svo alvarlegt ágreiningsatriði, að það sé gerandi of mikið úr því. Og ég er satt að segja hálfhissa á fulltrúa sjálfstæðismanna í sjútvn. og fulltrúa okkar að geta ekki komið sér saman um þessa hluti, því að ágreiningurinn er ekki það mikill, og ég er sannfærður um, að þeir hefðu getað þetta, ef þeir hefðu reynt það. En það er oft svo, þegar tveir vitrir menn koma saman, að þá kemur þeim jafnvel verr saman en tveimur meðalgreindum mönnum, og það hlýtur að liggja í því, að þeir þykjast hvor öðrum vitrari. Hinu er ég aftur á móti ekkert undrandi yfir, þó að fulltrúar Alþb. séu dálítið myrkfælnir við þetta. Ég er hreint ekki hissa á því, því að vitanlega er verið að leiða þá þarna í hina verstu gildru, því að næsta trappan verður vitanlega það, að ef ómögulegt er að semja við sjómenn um hlutaskiptin, þá verður settur gerðardómur í það og svo tröppu af tröppu. Ég er ekkert hissa á, þó að þeir láti ekki festa sig í slíkri gildru eins og tófuhvolp í boga.

Karl Guðjónsson Hæstv. forseti. Sjútvmrh. hæstv., sem hér talaði fyrir skömmu um málið, lagði á það mjög ríka áherzlu, að gangi þess yrði hraðað hér í þinginu, til þess að það yrði örugglega afgr. fyrir þinghlé, og það verðlagsráð, sem væntanlega skapast upp úr samþykkt frv., gæti tekið til starfa í tæka tíð, til þess að fiskverð yrði ákveðið, áður en vertíðarveiðar ættu að hefjast. Ég skil að sjálfsögðu mætavel þessa ósk hæstv. ráðh. og er henni fyrir mitt leyti samþykkur. En ég get samt ekki stillt mig um það í tilefni af henni að vekja hér aðeins athygli á því, að það er að verða býsna mikið um það hjá okkur, að Alþingi fái tillögur eða lagafrv. til meðferðar rétt af formsástæðunum einum og allar athuganir, sem gerðar eru hér á þessum plöggum, þegar þannig stendur á, séu nánast taldar vera tímasóun og annað ekki. Það er af öllum viðurkennt t.d. í sambandi við þetta frv., að undirbúningsnefnd þarf tíma til að semja svona frv. Þegar hún hefur skilað því, þarf ríkisstj. einnig tíma til að athuga þær tillögur, sem gerðar hafa verið. Það er einnig viðurkennt að þegar slíkt verðlagsráð væri komið á laggirnar, muni það þurfa tíma. Það er bara Alþingi, sem þarf ekki tíma. Það er bara Alþingi, sem er í rauninni að spilla málum, ef það tekur sér tíma til þess að athuga þau gaumgæfilega og reyna að búa tryggilega um þá hnúta, sem þó eru hnýttir óumdeilanlega á Alþingi með lagasetningu, til þess að lögin geti orðið þjóðinni til framdráttar og hagkvæm. Nú skal það fúslega játað, að það hefur verið hafður jafnvel enn þá meiri hraði á sumum öðrum málum hér en þessu. En mér þykir samt sem áður ástæða til að vekja athygli á þessu, og að svo miklu leyti sem ég gæti mælt fyrir munn Alþingis í þessum efnum, þá vil ég vekja athygli á því, að Alþingi er sú stofnun, sem þjóðin hefur kosið sér til þess að ráða ýmsum málum til hlunns, og það er ekki nema eðlilegt, að sú stofnun, ekki síður en aðrir, þurfi sinn tíma til að undirbúa mál, ekki sízt þau mál, sem miklu varða um hluti eins og t.d. vinnufrið í landinu. En það er óumdeilanlegt, að þetta mál getur verkað nokkuð til þess, hvort hér verður í þeirri grein, sem það fjallar um, um vinnufrið að ræða eða ekki. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, vil ég ekki gera hér neitt, sem torveldar það, að þessi skipan, sem fyrirhuguð er, komist á. Ég hef að vísu margt við þetta frv. að athuga, og mun ég drepa á það hér á eftir. Engu að síður þykir mér vert að láta það koma fram strax, að ég tel, að jafnvel þótt frv. yrði samþ. óbreytt eða lítið breytt, eins og það hefur nú komið frá meiri hl. sjútvn., þá tel ég, að það væri til bóta frá þeirri skipan málanna, sem verið hefur að undanförnu, þegar ríkisvaldið hefur talið sér framleiðslumál sjávarútvegsins óskyld, að því er þau atriði varðar, sem hér er fjallað um. En það hefur ríkisstj. óneitanlega gert fram til þessa, og vildi ráðh. að vísu ekki kannast við, að hér væri um stefnubreytingu að ræða hjá ríkisstj. Hér er þó greinilega um skref til þeirrar áttar að ræða, hvort sem maður á að kalla það stefnubreytingu eða eitthvað annað, og tel ég, að það sé reyndar eitt af því fáa, sem heldur horfi til réttrar áttar í þeirri lagasetningu, sem ríkisstj. hefur einkum beitt sér fyrir. Það er óumdeilanleg staðreynd, að í fyrra, þegar við hv. 4. þm. Austf. (LJós) lögðum fram hér frv. sem hér hefur nokkuð borið á góma og ég mun víkja örlítið nánar að síðar, þá var það mjög haft á orði af málsvörum ríkisstj., að það væri ekki vert, að ríkisvaldið blandaði sér í samningsmál þeirra stétta, sem með framleiðsluna færu, en það var í því tilfelli samningur útgerðarmanna og fiskkaupenda. Þá voru sjómenn ekki komnir með í þá samninga, eins og þó hefði að sjálfsögðu verið eðlilegt, þar eð þeir voru eigendur að verulegum hluta af því fiskmagni, sem selja átti. Á undanförnum árum hefur það gengið þannig til, að veiðitímabil hafa hafizt, án þess að samningar væru til um fiskverðið, og það hefur að vísu ekki gengið mjög greiðlega að láta slík veiðitímabil hefjast. Á því hafa orðið meiri og minni truflanir, vegna þess að ekkert var gert til þess, að samningar kæmust á um fiskverðið. Þannig var t.d. í fyrravetur verkbann af hálfu útgerðarmanna í ýmsum verstöðvum fram eftir vetri, og tapaðist við það verulegur afli, sem annars hefði fallið þjóðinni í skaut. En einnig eftir að úr tók að greiðast í því efni, kom það fyrir í allmörgum verkalýðsfélögum, að þau samþykktu ekki þá samninga, sem samninganefnd þeirra hafði þó fyrir sitt leyti samþykkt, vegna þess að í gildi var gengin sérstök verðflokkun á nýjum fiski, svokallað ferskfiskeftirlit ríkisins, þar sem farið var eftir reglum um fiskverð, sem enginn aðili hafði fjallað um í samningum um fiskverð, a.m.k. enginn þeirra aðila, sem sjómenn töldu sig eiga neins staðar við þau samningaborð, þar sem þeim málum var ráðið til hlunns. Hæstv. sjútvmrh. hélt því fram, að með samþykkt þess frv., sem hér liggur fyrir, væri hlutur sjómanna gerður miklum mun betri en hann var í sjávarútvegsmálaráðherratíð hv. 4. þm. Austf., því að þar hafi sjómenn aldrei verið kallaðir að samningaborði um fiskverð. Hér er því í fyrsta lagi til að svara, að þá var skipan mála öll önnur en nú. Þá höfðu sjómenn sérstakan fiskverðssamning við útgerðarmenn, en sömdu ekki sjálfir við fiskkaupendur, þ.e.a.s. Þeirra fiskkaupendur voru útgerðarmennirnir sjálfir, og um það var fjallað í sérstökum samningi. Það er á hinn bóginn alveg rangt hjá hæstv. sjútvmrh., að við þær samningagerðir, sem gerðar voru undir handleiðslu sjútvmrn. á þeim tíma, hafi sjómenn ekki verið til kvaddir. Þeir voru einmitt þar til kvaddir oft og iðulega, og það urðu minni tafir og reyndar engar teljandi tafir á framleiðslu landsmanna fyrir þá sök í sjávarútvegsmálaráðherratíð 4. þm. Austf., vegna þess að ekki hefðu náðst samningar, og er þar ólíku saman að jafna eða því, sem síðar hefur gerzt í þeim efnum. Hér hefur af mörgum aðilum verið bent á það sem einn megingalla þessa frv., að sjómönnum sé ætluð minni aðild að þessum samningum af seljenda hálfu heldur en útgerðarmönnum, enda þótt það standi ómótmælt, að sjómennirnir eru eigendur a.m.k. helmings þess fiskmagns, sem þannig verður væntanlega samið um. Það hefur hvergi, svo að ég hafi orðið þess var, verið í þessum umr. dregin fram nein réttlæting fyrir því, að sjómenn ættu vegna eignarhluta síns í fiskinum að eiga færri aðila við samningaborðið við fiskkaupendur heldur en útgerðarmenn, enda er upplýst, að hér er ekki farið að réttum hlutföllum í fisksölunni, þar sem sjómennirnir eru eigendur að a.m.k. helmingi fiskmagnsins. Hér hefur einnig verið bent á, að það sé óeðlilegt, að Alþýðusamband Íslands tilnefni ekki nema einn aðila að þeim fiskverðssamningum, sem fram fara væntanlega á vegum verðlagsráðs sjávarútvegsins. Hér hefur verið bent á marga þá hluti, sem sanngjarnir hljóta að teljast og hníga að því, að Alþýðusambandinu beri fleiri fulltrúar en aðeins einn. Ég vil taka undir þær röksemdir, sem í þá átt hafa farið. Ég vil auk þess benda á það, sem hv. 5. Þm. Norðurl. v. (BP) sagði hér í ræðu rétt áðan, að það væri eðlilegt, að af hálfu Landssambands ísl. útvegsmanna yrði það tilskilið, að fulltrúar þess sambands yrðu ekki allir úr einum og sama landshlutanum, heldur væri eðlilegt, að þar væri sinn maðurinn úr hverjum landsfjórðungi, sökum þess að nokkur aðstöðumunur væri eftir því, hvar útgerð væri staðsett. Þetta tel ég vera rétta ábendingu hjá 5. Þm. Norðurl. v., og hún á einnig við að því er varðar fulltrúa sjómannasamtakanna. Nú er því svo háttað, að Sjómannasamband Íslands er eingöngu samband sjómanna hér við Faxaflóa, önnur sjómannasamtök eru ekki í því. Það er þess vegna engum blöðum um það að fletta, að fulltrúi Sjómannasambands Íslands mundi verða úr röðum sjómanna hér við Faxaflóa. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefur einnig sínar aðalstöðvar hér í Reykjavík, og þótt það sé að vísu landssamband, þá sýnist mér nokkuð einsýnt, að þar muni fyrst og fremst gæta áhrifa héðan frá Faxaflóasvæðinu, og teldi ég ekki óeðlilegt, að þessi sambönd bæði, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandið, mundu tilnefna sem sína fulltrúa í verðlagsráð aðila, sem ættu bólfestu hér við Faxaflóa. Í Alþýðusambandi Íslands eru hins vegar sjómannasamtökin um allt land, og er það býsna þröngt olnbogarúm, sem Alþýðusambandinu er ætlað, að skipa aðeins einn fulltrúa í þessa nefnd. Ég teldi það vera nokkurn veginn lágmark, að það ætti þess kost að skipa þar tvo og að þeir yrðu sinn úr hvorum landsfjórðungi og þá væntanlega hvorugur þeirra af því svæði, þar sem Sjómannasamband Íslands starfar, en það er, eins og ég hef áður tekið fram, Faxaflóasvæðið. Ég vil þá aðeins víkja að því, að það hefur orðið hér nokkurt umræðuefni, að menn líta það nokkuð tortryggnum eða a.m.k. misjöfnum augum, að frv. um verðlagsráð sjávarútvegsins felur það í sér, að til þess getur komið, að felldur verði úrskurður af eins konar gerðardómi. Í því sambandi hefur mjög verið til þess vitnað, að í frv., sem ég hef áður minnzt á, um verðflokkun á nýjum fiski, sem við hv. 4. Þm. Austf. fluttum hér í fyrra, var gert ráð fyrir því, að til þess gæti komið, að slíkur gerðardómur yrði settur á laggirnar og hann yrði látinn fella úrskurð. Ég vil hins vegar taka það alveg sérstaklega fram, að hér er gerólíku saman að jafna. í frv. Því, sem við hv. 4. Þm. Austf. fluttum, var fjallað um verðflokkun á nýjum fiski, en það var einmitt hún, sem þá hafði orðið til þess, að fiskiflotinn í mörgum höfnum landsins stóð aðgerðalaus, og sjómenn vildu ekki samþykkja það, að þeir væru undir þá verðflokkun gefnir, sem í lögunum um ferskfiskeftirlit var gert ráð fyrir að til greina gæti komið og forráðamenn Landssambands íslenzkra útvegsmanna og forráðamenn fiskkaupenda höfðu talað um og gert að sínum till. og reyndar var þar róið út á alla vertíðina í fyrravetur, án þess að útvegsmenn eða sjómenn hefðu í rauninni nokkra samningsaðstöðu. Í frv. segir, eftir að þar hafði verið lagt til, að sett yrði upp samninganefnd um þessi atriði og að ferskfiskeftirlitinu skyldi vera óheimilt að verðflokka fisk eftir öðrum reglum en þeim þremur, að í fyrsta gæðaflokki skyldi vera óskemmdur fiskur, sem sagt fiskur, sem væri fyrsta flokks vara og hæfur væri sem fyrsta flokks útflutningsvara, í öðrum flokki skyldi vera sá gallaður fiskur, sem væri ekki útflutningshæfur sem fyrsta flokks frosinn fiskur, en samt nægilega góður til þess að vera verkunarhæfur í saltfisk eða í skreiðarverkun, og í þriðja flokki skyldi vera sá fiskur, sem væri óhæfur til verkunar til manneldis, en væri hins vegar unninn í mjöl eða dýrafóður. Þá sagði: „Nú næst ekki samkomulag nefndarmanna um fiskverð, og tekur þá sáttasemjari ríkisins sæti í nefndinni, og fellir hún úrskurð þannig skipuð.“ það er rétt, hér er um að ræða, að í þessu tilviki lögðum við til, að endir yrði bundinn á þá togstreitu, sem hélt flotanum í höfn á hávertíð, með þessum hætti, sem í frv. segir. En við tókum það greinilega fram, að þetta legðum við ekki til sem neina frambúðarskipun. Við lögðum það til í sjálfu frv., að það gilti aðeins til ársloka 196I, en þá tæki að sjálfsögðu við önnur skipan málanna, sem væri ekki gerð undir þeirri knýjandi nauðsyn, sem var, þegar við fluttum frv. Og í grg. frv. sjálfri segir: „Frv. þetta er flutt af því sérstaka tilefni, að skapazt hefur hið alvarlegasta ástand í atvinnulífi þjóðarinnar vegna ágreinings um verðflokkun á nýjum fiski: Við frambúðarskipan málanna tókum við það greinilega fram, að eðlilegt væri, að samið væri um þetta með það löngum fyrirvara, að ekki þyrfti að grípa til neins konar gerðardómsákvæða, og það kom skýrt og greinilega fram við alla meðferð málsins. Hér er því ekki hægt að fá á neinn samjöfnuð, því að það frv., sem hér er fjallað um, er á hinn bóginn til þess ætlað að verða ekki fyrir liðandi stund, heldur í framtíð ákvarðandi um skipan þeirra mála, sem hér um ræðir. Ég get hins vegar fúslega gengizt inn á, að það sé ekki stór eðlismunur á því, hvort sáttasemjari ríkisins eða maður tilnefndur af hæstarétti fjallar um verðlagsmál í sjávarútvegi. En það var samt ekki að tilefnislausu eða að ástæðulausu, að við gerðum einmitt till. um sáttasemjara ríkisins. Það var með sérstöku tilliti til þess, að þar yrði fenginn maður, sem talizt gæti hlutlaus og þegar væri kominn inn í málin, þekkti til málanna, en það var lagt til, að n., eins og við lögðum til að hún yrði skipuð, starfaði undir handleiðslu sáttasemjara ríkisins, og það hefði þess vegna tekið lengri tíma, ef það hefði átt að fá einhvern málunum ókunnugan til þess að setjast í þau, þegar sú nefnd hefði gefizt upp á að semja um málin, ef til þess hefði komið. Eini hlutlausi aðilinn, sem þá var tiltækur, var sáttasemjari ríkisins sjálfur, og frv. var flutt og til komið af því sérstaka tilefni, eins og í því sjálfu segir, að framleiðslan var stöðvuð, vegna þess að sjómenn og útgerðarmenn áttu um það að velja að sækja sjóinn, afhenda fiskkaupendum fiskinn óumsamið og eiga það svo geymt til vertíðarloka, hvaða verð þeir ættu að fá fyrir hann. Þetta skapaði þjóðinni þegar framleiðslutap, og auðvitað bíður hún þess ekki bætur enn sem komið er, að sá dráttur skyldi hafður á, sem þarna var. Hefði okkar frv. Þá verið samþ., er ég ekki í vafa um, að það hefði orðið til þess, ef það hefði verið gert með álíka miklum hraða og nú er ætlazt til að Alþingi samþykki þetta frv., að bjarga miklum verðmætum á land, sem raun varð á að eftir lágu í hafsins djúpi, þegar veiðitímabili því, sem hér var fjallað um, var lokið. Það voru sem sagt helztu röksemdir ríkisstj., þrátt fyrir það að mikil áherzla var á það lögð, að þetta mál yrði ekki látið bíða og dankast, eins og gert var, að það væri ekki eðlilegt, að ríkisvaldið blandaði sér í deilur, sem þá stóðu. En nú hefur sem sagt ríkisstj. nokkuð lært, og fagna ég því. Hún á að vísu langt í land með að verða góð ríkisstj. En það væri mikill ávinningur, ef hún reyndi að tileinka sér nokkra lærdóma úr þeim frv., einnig þeim, sem fjalla um önnur efni en fiskverð, sem við í stjórnarandstöðunni höfum hér flutt, því að það má hún vita, að þrátt fyrir allt það ágæti, sem hún kann að telja sér, þá er hún ekki lengra komin á þroskabrautinni en það, að hún getur ýmislegt af stjórnarandstöðunni lært.

Lúðvík Jósefsson Hv. forseti. Það voru nokkur atriði, sem fram hafa komið í umr., síðan ég talaði hér síðast, sem mig langaði til að víkja hér nokkuð að. Það er þá fyrst ræða hæstv. sjútvmrh. hæstv. ráðherra afsakaði það nokkuð, hvernig haldið hefði verið á þessu máli varðandi vinnuhraða allan, og gerði það aðallega með því, að mikil nauðsyn væri á að afgreiða málið nú fvrir jól. Ég hafði lýst því hér yfir, að ég teldi mjög eðlilegt og sjálfsagt að stuðla að því, að það yrði gert, en ég sé ekki, að það sé nein ástæða til þess að haga afgreiðslu málsins eins og gert hefur verið hér, bæði við 1. og 2. umr. málsins, þó að það sé takmarkið að afgr. málið fyrir jól. Enn þá á Alþingi eftir að sitja að störfum í nokkra daga, svo að það mætti vel takast, þó að reynt yrði meira en gert hefur verið til þess að ná samkomulagi um afgreiðslu málsins. Þá vil ég einnig benda hæstv. ráðh. á það, að ef nokkur á sök á því, að málið er orðið nokkuð tæpt um afgreiðslu, þá er það einmitt hann sjálfur og hæstv. ríkisstjórn. Það kemur sem sagt í ljós, að það er ekki fyrr en 9. nóv. sem hæstv. sjútvmrh. skipar þá undirbúningsnefnd, sem samið hefur þetta frv. og hann játar hér í þessum umr. að hafi unnið rösklega að málinu og skilað sínum störfum tiltölulega fljótlega. En það er nærri heilt ár síðan við þm. úr stjórnarandstöðunni höfðum bent á það hér á Alþingi, að það væri knýjandi nauðsyn að reyna að finna einhverja lausn á þessum málum, varðandi verðlagningu á nýjum fiski, eins og þessum málum væri nú orðið komið í okkar landi. Og það máttu allir sjá, að bæði á vetrarvertíðinni 1960 og einnig á vetrarvertíðinni 1961 voru þessi mál í mesta ólestri, því að það er vitanlega að vera í mesta ólestri, að sjómenn og útgerðarmenn skuli ekki fá að vita um það, hvaða verð þeir eiga að fá fyrir fiskinn, fyrr en í vertíðarlok, eins og var á vetrarvertíðinni 1960. Það var komið fram um miðjan aprílmánuð eða seinni part aprílmánaðar, þegar tilkynnt var það verð, sem var á fiski á þeirri vertíð. En það var einmitt þá, sem hið nýja fyrirkomulag núv. hæstv. ríkisstjórnar byrjaði í þessum efnum, að það átti að vera frjálsa leiðin, það áttu aðeins að vera beinir samningar á milli sjómanna og útgerðarmanna, á milli fiskseljenda og fiskkaupenda, án allra afskipta ríkisvaldsins. En framkvæmdin tókst bara svona til. Þetta endurtók sig um síðustu áramót og þá með þeim afleiðingum, að framleiðslustöðvanir urðu mjög tilfinnanlegar af þessum ástæðum. En eigi að síður er það ekki fyrr en 9. nóv. nú á þessum vetri, að hæstv. ráðh. skipar undirbúningsnefnd í málinu, og svo skilar þessi undirbúningsnefnd störfum til hæstv. ríkisstj. 30. nóv. Það kemur fram í nál. Því, sem fylgir með frv. 30. nóv. er ríkisstj. skilað till. nefndarinnar, en það er ekki fyrr en seinni hluta dags 8. des., eða 9–10 dögum síðar, sem hæstv. ríkisstj. er búin að athuga málið að sínu leyti og leggur það fyrir Alþingi. Hæstv. ríkisstjórn þurfti 9 daga eða þar um bil til þess að athuga till. nefndarinnar, og verð ég þó að búast við því, að hæstv. sjútvmrh. hafi nokkuð fylgzt með því, hvaða tillögur nefndin var að gera. En málið er tekið þannig fyrir hér á Alþingi til 1. umr., að ég fullyrði, að enginn alþm. hefur getað haft tíma til þess að lesa frv. yfir, frá því að það var lagt fram og þar til það var tekið fyrir. Og það var ekki beinlínis á dagskrá þess fundar, sem auglýstur hafði verið, það var settur sérstakur aukafundur til þess að taka málið þá fyrir. Þetta var vitanlega alveg óvenjulegt, að standa svona að afgreiðslu málsins. En þó að á þetta væri bent, undu menn þó við það í trausti þess, að reynt yrði í nefnd þeirri innan þingsins, sem ætti að fjalla um málið, að ná samkomulagi um þau ágreiningsmál, sem vitað var að voru til staðar. En þá var það, sem enginn tími virtist heldur vera til þess að reyna að ná samkomulagi, og það er kannske það versta í sambandi við afgreiðslu málsins. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að með samþykkt þessa frv. væri verið að auka á réttindi sjómanna stórkostlega frá því, sem áður hefði verið, því að þeir hefðu aldrei verið aðilar að samningum um fiskverð. Þetta er mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh. Málið er hins vegar þannig, að sjómenn höfðu ár eftir ár samið um tiltekið fiskverð, svonefnt skiptaverð, þannig að þeir vissu algerlega fyrir fram um það, hvaða fiskverð átti að leggja til grundvallar við útreikning á þeirra kaupi. Þetta höfðu þeir samið um ár eftir ár, og á meðan uppbótafyrirkomulagið var, þá var samið við fulltrúa sjómanna á hverju ári, og það var ekki aðeins samið við félög háseta, heldur var einnig samið við fulltrúa frá félögum yfirmanna. En það, sem gerðist til breytinga á rétti sjómanna í þessum efnum, var það, að um síðustu áramót gengu sjómenn inn á að falla frá skiptaverðinu, sem kjör þeirra voru miðuð við, og breyta hlutaskiptakjörum sínum, lækka aflahlutinn, sem sjómenn áttu að fá, en í staðinn áttu þeir að fá fullnaðarfiskverð, það sama og útgerðarmenn fengju fyrir sinn fisk á hverjum tíma. Þegar þessi breyting var gerð, var alveg augljóst, að það varð að reyna að koma hér á einhverju skipulagi í stað þess, sem áður var, þannig að sjómenn ættu beina hlutdeild að samningum um fiskverð, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, var vitanlega spor í rétta átt til þess að reyna að koma þessu þannig fyrir. En eins og ég hef bent á í þessum umr., er svo illa á málinu haldið, að hér er að verulegu leyti gengið fram hjá því að gefa réttum aðilum aðstöðu til þess að fá að semja um fiskverðið. Ég hef bent á, að það eru allar líkur til þess, að svo verði á málinu haldið, að t.d. Þeir fjölmörgu sjómenn, sem eru innan Alþýðusambands Íslands, fái ekki við endanlega ákvörðun fiskverðsins að hafa neinn fulltrúa af sinni hálfu. Það eru langmestar líkur til þess, að frá Alþýðusambandinu verði enginn fulltrúi í sjálfri yfirnefndinni, eins og frá málum er gengið í þessu frv., og verði því málið afgr. á þennan hátt, þá er sá vandi ekki leystur, sem átti að leysa, að skapa eðlilegan samningagrundvöll á milli réttra aðila. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvmrh. sagði, að hann teldi, að í langflestum tilfellum ætti það að verða svo, að samningar um fiskverðið ættu að takast í sjálfu verðlagsráði, í ráðinu, sem á að vera skipað 14 fulltrúum, 7 af hálfu fiskseljenda og 7 af hálfu fiskkaupenda. En jafnhliða því, sem hæstv. ráðh. sagði þetta, að hann teldi, að það væru langmestar líkur til þess, að í þessu ráði yrði samið um verðið, þá sagði hann, að hann teldi, að meiri hluti sjútvn. gerði mjög veigamikla breytingu að einu leyti til, en það væri að tryggja það með nýju orðalagi, að fulltrúarnir frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, eða sá fulltrúi, sem á að vera frá Landssambandi ísl. útvegsmanna í yfirnefndinni, mætti ekki hafa fiskkaupasjónarmið. Hvaða þýðingu hefur það að breyta um stöðu þessa manns í yfirnefndinni, ef menn trúa því í raun og veru, að það eigi alltaf að semja um fiskverðið í verðlagsráðinu sjálfu? Ætli væri þá ekki nær að hafa fyrirkomulagið þannig að ákveða, að þeir fjórir fulltrúar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem eru í sjálfu verðlagsráðinu, sem ráðherra segist trúa á að muni semja yfirleitt oftast nær um fiskverðið, þeir skuli, þessir 4 fulltrúar í sjálfu verðlagsráðinu, ekki hafa sjónarmið eða hagsmuni fiskkaupenda? það hefði verið veigamikið atriði að taka það fram fyrir þann, sem trúði á, að þar yrði samið. En hæstv. ráðh., sem trúir á það, að verðlagsráðið sjálft muni oftast semja, getur vel hugsað sér það, að þar megi áfram vera í hópi fiskseljenda menn, sem hafa meiri hagsmuni sem fiskkaupendur. Kemur ekki hér einmitt að því, sem ég hef bent á áður, að það er greinilegt, að í sambandi við uppbyggingu þessa verðlagsráðs er beinlínis hallað á hlut sjómanna í flestum greinum, en reynt að koma málunum þannig fyrir, að hagur fiskkaupenda sé settur þar fyrir ofan? Nei, hið rétta er, að það eru auðvitað ekki verulega miklar líkur til þess, eins og verðlagsráðið er upp byggt, að þetta 14 manna ráð semji um fiskverðið. Það eru mjög litlar líkur til þess, vil ég segja, að það verði það, sem semur um það. En það hefði eigi að síður allmikið gildi að ákveða, að þeir 4 fulltrúar, sem koma frá hálfu Landssambands ísl. útvegsmanna sem fulltrúar fiskseljenda í verðlagsráðið, séu aðilar, sem hafa ekki sjónarmið fiskkaupenda, vegna þess að þessir aðilar eiga að standa að því að velja menn í undirnefndina, sem á raunverulega að ráða um verðlagningu. Þessir menn fá því allmikið vald, þannig séð. Nei, þegar þannig er haldið á máli, að það er gert ráð fyrir því, að hver og einn aðili af 14 í verðlagsráði geti vísað málinu til þessarar undirnefndar eða yfirnefndar eða hvað sem hún er kölluð, þá er það nokkurn veginn gefið mál, að málið mun alltaf lenda til þessarar sérstöku fimm manna nefndar. Það þarf ekki nema einn aðila í hópi 7 fiskkaupenda til þess að koma málinu þangað, og það þarf ekki heldur nema einn aðila í hópi 7 fiskseljenda til þess að koma málinu í hendur yfirnefndarinnar. Þetta atriði leiðir vitanlega til þess, að það verður yfirnefndin, sem fjallar um endanlegu ákvörðun fiskverðsins. Af því er það einmitt, að það skiptir öllu máli, eins og ég hef bent hér á áður, að vita um það, hvernig á raunverulega að velja þessa yfirnefnd, hvernig verður hún raunverulega skipuð. Eru einhverjar líkur til þess, að hún verði skipuð þannig, að þeir fulltrúar, sem eiga hér hagsmuna að gæta, vilji fallast á þessa yfirnefnd sem sinn umboðsaðila, og það séu einhverjar líkur til þess, að þeir sætti sig við úrskurð þessarar yfirnefndar? Vegna þess spurði ég um það fyrr í þessum umr., og hv. 2. landsk, þm. (EðS) spurði einnig um það, og ég átti von á því, að hæstv. sjútvmrh. svaraði þeirri spurningu, hvernig bæri að skilja orðalag frv. og till. meiri hl. sjútvmn. um val á mönnum í þessa yfirnefnd. Það stendur þar, að fulltrúar fiskseljenda í verðlagsráði, en það eru 4 menn frá L.Í.Ú. og 3 frá sjómönnum, eigi að tilnefna 2 fulltrúa, annan úr hópi L.Í.Ú., en hinn úr hópi sjómanna. Ef má skilja þetta eins og orðalagið er þarna að fullu og öllu, þá þýðir þetta, að það eru raunverulega 4 fulltrúar L.Í.Ú. sem skipa meiri hluta í hópi fiskseljenda, sem geta ákveðið, hvaða menn fara í yfirnefndina, hvaða fulltrúi á að koma frá sjómönnum og hvaða fulltrúi á að koma frá L.Í.Ú. Ber að skilja þetta svona, eða ber að skilja þetta á hinn veginn, að þessir þrír fulltrúar sjómanna í verðlagsráði eigi út af fyrir sig að velja þann fulltrúa, sem á að koma úr þeirra hópi í yfirnefndina, og að fulltrúar Landssambandsins fjórir eigi út af fyrir sig að velja einn úr sínum hópi sem fulltrúa L.Í.Ú. í yfirnefndina? Um þetta var hæstv. ráðh. spurður, en hann svaraði ekki. Nú vil ég enn einu sinni endurtaka þessa spurningu og vænti þess, að hæstv. ráðh. svari því hér alveg skýrt og greinilega, hvernig ber að skilja þetta að hans dómi. Ber að skilja þetta svona, að fulltrúar fiskseljenda, þessir 7 aðilar í verðlagsráðinu, eigi að velja þessa tvo menn, þannig að meiri hluti í þeirra hópi geti tilnefnt mennina? Ef hitt kynni að vera meiningin, þá tel ég, að það þurfi að breyta orðalaginu, eins og það er í frv. nú. En einmitt vegna þess, hvað yfirnefndin er mikilvæg í þessum efnum, því að það verður hún, sem á að fjalla um verðlagninguna, það er alveg augljóst mál, þá skiptir miklu máli að vita um það, hvernig þessi yfirnefnd verður valin. Svo er hitt atriðið, að það skiptir vitanlega höfuðmáli fyrir t.d. sjómannasamtökin í landinu almennt séð, að það sé tekið fram alveg skýrt, hvaða fulltrúi eigi að vera í þessari yfirnefnd, sem eigi raunverulega að fjalla um málið af hálfu sjómanna. Það er eðlilegt, að það sé fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, sem spennir yfir allt landið sem samtök, en hitt eru miklu takmarkaðri samtök. Ef svo yrði látið ganga, að fulltrúi t.d. frá Farmannasambandinu eða fulltrúi frá Sjómannasambandinu yrði í yfirnefndinni, þá er enginn vafi á því, að mikill meiri hluti af sjómannafélögunum í landinu, sem hafa verið samningsaðilar fyrir hönd sjómanna fram til þessa, mundi telja, að þau hefðu engan aðila við þetta samningaborð. Það er ekkert annað en að grafa hausinn niður í sandinn að þykjast ekki sjá og skilja, að þetta hlýtur að fara svona. Það þýðir vitanlega ekkert að segja við sjómannafélögin á Austurlandi og Norðurlandi og Vestfjörðum, þó að í þessari yfirnefnd kynni að vera fulltrúi frá Sjómannasambandi Íslands, að þau, félögin þar fyrir austan, norðan og vestan, eigi þar nokkurn fulltrúa af sinni hálfu. Þau eru ekki í Sjómannasambandinu og geta ekki snúið sér til þess sem slíks aðila. Það eru vitanlega engin rök í því hjá hæstv. sjútvmrh. að tala um, að hinir fulltrúar sjómanna, eins og fulltrúi frá Farmannasambandinu eða fulltrúi frá Sjómannasambandinu, eins og þetta séu ekki góðir fulltrúar sjómanna, segir ráðherra. Hvað ætil hæstv. ráðh. hefði sagt við því eða hvað halda menn að sjómenn t.d. almennt hefðu sagt við því, ef almennum hásetafélögum í landinu hefði verið boðið upp á það í samningum hingað til, að einhver fulltrúi frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands ætti að semja fyrir þeirra hönd, hvort heldur er um fiskverð eða annað? Nei, það var ekkert óeðlilegt og vissulega réttlátt, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands ætti einn fulltrúa í sjálfu verðlagsráðinu og að Sjómannasamband Íslands ætti einn fulltrúa í verðlagsráðinu, á móti t.d. tveim fulltrúum frá Alþýðusambandi ef sjálft verðlagsráðið hefði síðan verið byggt þannig upp, að því hefði raunverulega verið ætlað að semja um fiskverðið, en ekki aðeins að tilnefna aðra nefnd til samninganna. Þá tók ég eftir því, að hæstv. sjútvmrh. hefur bitið sig mjög fast í, að það verði að ganga þannig frá þessum málum, að það sé alveg öruggt, að einhver úrskurðaraðili sé til að lokum, verði ekki samkomulag í verðlagsráðinu eða yfirnefndinni, þá verði til einhver úrskurðaraðili, einhver oddamaður, einhver gerðardómur til þess að leysa málið endanlega. Og honum finnst, að ef tekinn yrði upp sá háttur, sem 2. minni hl. sjútvn. leggur til, að sáttasemjari yrði kvaddur til þess að reyna að koma á samningum á milli aðila og sáttasemjari ríkisins fengi aðstöðu til þess að leggja fram miðlunartillögur, sem aðilar yrðu að greiða atkv. um, þá finnst hæstv. ráðherra, að það sé of mikil hætta á því, að málið leysist ekki og allt lendi út í stöðvun. En grundvöllur þessa máls er sá að reyna að knýja aðila til þess að ná samningum, en ekki að fá einhvern aðila til þess að höggva á einhvern hnút og það kannske á þann hátt, að aðilar láti ekki sansast og grípi þá til annarra ráða. Ég hef bent á, að það er alveg augljóst, að sjómannasamtökin í landinu eiga þá leið opna og munu nota hana, að sé þeim ákveðið ósanngjarnt fiskverð að þeirra dómi, þá segja þau upp hinum almennu hlutaskiptasamningum, og það verður stöðvun eftir sem áður út af hlutaskiptakjörunum. Úrskurður, sem aðilar geta ekki sætt sig við í þessum efnum, leysir því ekki sjálfan vandann. Samkomulag eitt getur leyst vandann í þessum efnum. Þá reyndi hæstv. sjútvmrh. að rökstyðja sitt mál með því, að ég ásamt hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) hafi flutt hér um alveg hliðstætt efni frv. áður, þar sem gert hefði verið ráð fyrir gerðardómi. Hv. 6. Þm. Sunnl. hefur þegar bent á það hér í þessum umr., að það frv., sem hér liggur fyrir, og það, sem við fluttum, eru í stórum atriðum ekki sambærileg. Okkar frv. var ekki almennt um verðlagningu á fiski, heldur var það fyrst og fremst um verðflokkun á fiski, hvernig skyldi flokka fiskinn niður í verðflokka, og það var flutt, eins og greinilega stóð í grg. Þess, í tilefni þess, að þá stóðu málin svo illa, að það tókst ekki að koma á kjarasamningum í fjölmörgum verstöðvum, vegna þess að upp voru risnar deilur um það, hvernig ætti að flokka fiskinn í verðflokka. Það voru uppi harðar deilur um það, hvað skyldi kalla 1. flokk og hvað 2. flokk sem gæðaflokk og verðflokk, og það þurfti vitanlega að leysa þessa deilu og bað alveg sérstaklega, eins og þá var komið málum, þar sem komið var fast að vertíð. Við bentum á það, að okkar frv. væri eingöngu bráðabirgðalausn á vandamáli, sem þá lá fyrir, og meginefni frv. var um það, hvernig skyldi flokka fiskinn í verðflokka, og sá úrskurður, sem þar átti að kveðast upp, var fyrst og fremst um, hvernig verðlagið skyldi verða út af fyrir sig á hverjum verðflokki. En hér er um allt annað atriði að ræða. Hér er um það að ræða að setja upp stofnun, sem á að vera til frambúðar og á að ákveða endanlegt fiskverð, sem hlutaskiptakjör verða byggð á og launakjör sjómanna byggjast því að mjög miklu leyti á. Það er því alveg gefið mál, að verði þannig gengið frá þessum málum, að sjómenn geti ekki sætt sig við þann grundvöll, sem hér er lagður, þá hlýtur það að leiða til þess, að þeir heyja deilur sínar um kjör sín, eins og ég hef sagt, um kjarasamningana sjálfa, um hlutaskiptakjörin, í stað þess að deila um sjálft fiskverðið. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að ætlunin væri með þessu frv. einmitt að koma í veg fyrir vinnustöðvanir. En hann hefur í þessum umr. gersamlega forðazt að ræða um þá hættu, sem á því er einmitt, að það fyrirkomulag, sem hann leggur til í þessu frv. á verðlagningu á fiski, kunni einmitt að leiða til vinnustöðvana. Einn aðilinn í undirbúningsnefndinni, sem vann að undirbúningi frv., fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, bendir beinlínis á það í sinni grg., að verði þessi skipan höfð á málinu, sem lagt er til í þessu frv., þá sé veruleg hætta á því, að þá rísi upp deilur um hlutaskiptakjörin. Ég vildi sérstaklega óska eftir því, að hæstv. sjútvmrh. upplýsti það, sem ég hef spurt hér um varðandi skipun undirnefndarinnar, áður en atkvgr. fer fram um málið. Ástæðan til þess, að ég spyr sérstaklega um þetta atriði, er sú, að ég hef haft nokkra von um, að það kynni að hafa verið meiningin, að yfirnefndin ætti að veljast þannig, að fulltrúi sjómanna í yfirnefndinni yrði valinn af þeim einum í verðlagsráðinu sjálfu og að fulltrúi Landssambandsins í yfirnefndinni ætti að veljast eingöngu af fulltrúum Landssambandsins í verðlagsráðinu. Ég hef haft allverulega von um, að þetta kynni að vera meiningin, þó að orðalagið sé svona, og af því inni ég enn fastar eftir því, að hæstv. ráðh. svari þessari fsp., sem hér hefur komið fram bæði frá mér og öðrum, því að sé ætlunin sú að halda sér við það orðalag, sem segir í frv. í þessum efnum, og þá túlkun, sem er í beinu framhaldi af því orðalagi, þá tel ég, að nokkurn veginn hafi verið þrædd versta leiðin í öllum þeim atriðum, sem ágreiningurinn er sérstaklega um, þá hafi þetta verið gert nokkurn veginn eins bölvað og hægt var að hugsa sér það. Ég teldi allmikinn mun á, ef þetta væri á hinn veginn, þó að ég telji það vera fjarri því, að það leysi hér allan vanda. Það þarf að gera hér miklu meiri breytingar á. Að lokum vænti ég þess, að hæstv. ráðh. svari þessari fyrirspurn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. og þá sérstaklega til þess að svara þeirri spurningu, sem hv. 4. þm. Austf. (LJós) og raunar fleiri hafa borið hér fram, um það, hvernig kjósa beri í yfirnefndina. Mér láðist að svara þessu, það féll úr huga mínum, þegar ég talaði áðan, annars hefði ég alveg eins getað svarað því þá og ég get nú, að mér hefur aldrei dottið annað í hug en að sjómannafulltrúarnir ættu einir hlut að því, hvaða sjómaður yrði kosinn í yfirnefndina, og útgerðarmennirnir einir að tilnefna sinn fulltrúa þar. Ef það er talið eðlilegt eða nauðsynlegt, að þetta komi skýrar fram en í frv. felst, þá tel ég, að það mætti að sjálfsögðu gera, en mér finnst það óeðlilegt að hugsa sér þetta öðruvísi. Með yfirlýsingum hér ætti þetta að vera nokkurn veginn tryggt, en ef það er talið, að betur færi á því að taka af öll tvímæli um þetta í lögunum, hef ég síður en svo neitt á móti því. - Ég vænti, að með þessu sé fsp. hv. þm. fullsvarað. En þá vildi ég líka, úr því að ég kem hér aftur, fara nokkrum orðum um röksemdafærslur hv. þm. um val útgerðarmanns í yfirnefndina og hvaða skilyrði hann verði að uppfylla, sem tæki ekki til fulltrúanna í verðlagsráði. Hv. þm. taldi óeðlilegt, að ekki yrði gerð sama krafa til fulltrúa útgerðarmanna í verðlagsráði og gerð er í yfirnefndinni, þ.e.a.s. þessi fulltrúi hafi enga kaupendahagsmuni. En þetta er, finnst mér, allt annars eðlis, hvernig málin eru afgreidd í verðlagsráði og hvernig þau eru afgreidd í yfirnefndinni. Ákvæðið um það, að útgerðarmaður skuli ekki hafa kaupendahagsmuna að gæta, er miklu óþarfara og að mínu viti alveg óþarft í verðlagsráðinu, en alveg sjálfsagt í yfirnefndinni. Það kemur til af því, að í verðlagsráði eru mál ekki afgreidd með atkvgr., þau eru því aðeins afgreidd í verðlagsráði, að um þau sé fullt samkomulag. Hins vegar eru í yfirnefndinni málin afgreidd með atkvgr., og meiri hluti atkvæða ræður þar úrslitum, og verður þess vegna þar að gera miklu strangari kröfur en í sjálfu verðlagsráði. Hver einasti aðili í verðlagsráðinu getur stöðvað afgreiðslu máls og þá náttúrlega alveg eins, þó að einhver af útgerðarmönnunum í ráðinu hefði einhverra annarra hagsmuna að gæta en sjómennirnir, og er það þess vegna alveg á valdi þeirra að stöðva afgreiðsluna, en það er ekki hægt í yfirnefndinni. Þess vegna eru það að mínu áliti aðrar kröfur, sem þarf að gera í yfirnefnd en í verðlagsráðinu sjálfu. Um það, hvernig þessi mál verða afgreidd skv. frv., hvort það verður verðlagsráðið eða yfirnefndin, sem kemur til með að ráða málinu til lykta, það er náttúrlega ákaflega erfitt að segja á þessu stigi málsins. Getur reynslan ein skorið úr um það. Ég lét í ljós þá skoðun og þá trú, að langsamlega mestar líkur væru til þess, að verðlagsráðið gæti komið sér saman um afgreiðsluna og þyrfti ekki að vísa málinu til yfirnefndar, m.a. vegna þess, að áfrýjun til yfirnefndar fylgir nokkur áhætta fyrir báða aðila og þess vegna sé til allmikils að vinna fyrir þá báða að fá málunum ráðið til lykta í sjálfu verðlagsráðinu án þess að áfrýja því til yfirnefndar. Þannig hefur reynslan orðið í verðlagsráði landbúnaðarafurða að langsamlega mestu leyti, með þeim fáu frávikum, sem ég nefndi áðan, og ég hef enga ástæðu til þess að ætla annað en það sama geti orðið í verðlagsráði sjávarútvegsins, þannig að málin verði að mestu leyti afgreidd þar, en ekki hjá yfirnefnd. - Annað held ég að hafi ekki verið, sem ég þurfti að svara hv. þm.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð almenns efnis viðvíkjandi þessu máli, því að mér virðist, að með því sé ríkisstj. enn að breyta allmikið frá þeirri stefnu, sem hún hafði upphaflega sett sér, og að þetta mál komi til með að tákna nýtt stig í þeirri þróun, sem virðist vera að verða ofan á í stefnu ríkisstj. þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum, var það hennar yfirlýsta stefna í sambandi við mál, sem snertu atvinnu- og verzlunarlíf í landinu, að þar skyldi frelsið ríkja, þar skyldu andstæðir hagsmunir og barátta fá að gerast og andstæðir hagsmunahópar fá að eigast við, án þess að ríkisstj. og ríkisvaldið skipti sér af því. Fagnaðarboðskapurinn, sem fluttur var þá, var sá, að nú ætti að létta af íslenzku þjóðinni sífelldum afskiptum ríkisvaldsins, sem hefðu verið meira eða minna í 30 ár, þannig að alls staðar væri það ríkisvaldið, sem skipti sér af hlutunum og kæmi til og ákvæði málin, en ekki þannig, að borgararnir ættust við út frá mismunandi hagsmunasjónarmiðum og í þeirra glímu yrði endanlega ákveðið, hvað ofan á yrði. Mér sýnist, að þetta frv. hæstv. ríkisstj. sé hugsað til þess að koma í staðinn fyrir þá frjálsu verðmyndun og í staðinn fyrir þá baráttu, sem eigi sér stað á milli hinna andstæðu hagsmunaheilda, stéttanna í þjóðfélaginu, ríkisvaldið eigi að skakka leikinn og ákveða niðurstöðuna. Ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að athuga þetta dálítið vel og gera okkur þetta ljóst, til þess að við sjáum, hvert verið er að stefna. Það var áður talað svo um, í sambandi við það, sem gert var um landbúnaðarmálin og verðlagsráðið, sem þar var sett í desember síðasta árs, að raunverulega væri landbúnaðurinn eins og eins konar eyja, þar væri, eins og sumir sjálfstæðismenn orðuðu það, Framsóknarpólitíkinni haldið áfram. M.ö.o.: landbúnaðurinn átti að vera eitthvað út af fyrir sig, sem þær gömlu reglur ættu að gilda um, en hið nýja frelsi ætti að innleiðast á öllum hinum sviðunum, í verzluninni, sjávarútveginum og öðru slíku. Og hver er nú reynslan, sem hæstv. ríkisstj. hefur af þessum kenningum sínum eftir eitt ár? Ég verð að virða henni það til vorkunnar á vissan hátt, að hún dregur réttar ályktanir út af þessari reynslu. Reynslan er sú, að þetta frelsi geti ekki gengið, að það dugi ekki, að þessir hagsmunahópar í þjóðfélaginu, að þessar andstæðu stéttir séu látnar eigast einar við, það verði að koma þarna til aðili, ríkisvaldið sjálft, sem geri út um hlutina. Þetta er niðurstaða hæstv. ríkisstj. M.ö.o.: allt, sem hún hafði boðað, allur frelsisboðskapurinn nú í upp undir tvö ár, þetta sé allt saman orðin tóm og staðreyndirnar, sem ríkisstj. hafi rekið sig á, knýi hana til þess að endurskoða allt mat sitt. Svo kemur hins vegar spursmálið um, hvernig ríkisstj. endurskoðar þetta mat og til hvaða aðferða hún grípur, þegar hún sér, að hennar gömlu kenningar, hennar gamli frelsisfagnaðarboðskapur dugir ekki. Þar verður dálítið ljótt upp á teningnum. Það fyrsta raunverulega, sem maður áttar sig á, þegar maður sér þetta frv. um verðlagsráð, er, að nú á að fara þannig að, að það á að kveða upp dóm um, hvaða verð sjómennirnir og fiskseljendurnir skuli fá. En sá dómur á að vera mjög takmarkaður. Hann á einvörðungu að gilda um það, sem eftir er, þegar ríkisvaldið á einn eða annan máta er búið að taka sitt. M.ö.o.: það er upplýst og gefið, að hlutir eins og vextirnir, hlutir eins og útflutningsgjöldin, hlutir eins og vátryggingargjöldin, þetta allt saman á ekki að vera neitt samningsatriði, þessu á að stjórna ofan frá, þetta á að verða ákvarðað af ríkisvaldinu, um þetta á ekki að semja. Það á ekki að semja við ríkisvaldið og ekki að semja við bankana. Útgerðarmennirnir og sjómennirnir fá ekki aðstöðu til þess, að bankarnir séu þarna einn aðilinn, sem samið sé við. Þeir ættu þó sannarlega að vera samningsaðili. Ríkisstj. reynir að koma sér út úr þessu þannig, að hún sé ekki samningsaðili, sem þarna er samið við. Útflutningsgjald á hún að mega leggja á og taka af óskiptu, án þess að sjómenn eða útgerðarmenn geti þar nokkuð um samið. Ég vil vekja athygli á því, hvert verið er að fara með þessu. Ríkisbankarnir, vátryggingarfélögin, ríkisstj. sjálf og aðrir aðilar eru látnir eftir sem áður hafa þá aðstöðu, að þeir raunverulega taka sinn hluta af óskiptu. Þeir eru ekki viðsemjendur. Þeir eiga að vera eins og hátt yfir þetta allt hafnir. Þeirra hlutur á að vera á þurru landi. En um það, sem eftir er, þegar þeir hafa með þessum hrammi hrifsað til sín, um það eiga hinir að slást. Þetta er í raun og veru það fyrsta, sem maður tekur eftir í sambandi við þetta, því að ég er hræddur um, að þegar komið er að yfirdómnum og þegar svo langt væri komið, að hæstiréttur ætti að útnefna þarna einn mann til þess að vera oddamaður, ef þetta frv. nær fram að ganga, þá muni sá oddamaður ganga út frá því, að þessir hlutir séu fastir og ákveðnir, þessu verði ekki haggað, um þetta skuli ekki samið. Þar kemur strax það, sem ég álít að sé nokkur galli þarna á, og það er, að hæstv. ríkisstj. skuli smokka sjálfri sér út úr þessu og reyna að blekkja fólk með því að telja mönnum trú um, að fulltrúi hæstaréttar eða einhver slíkur aðili ætti að heita þarna eins konar óhlutdrægur fulltrúi. Ég held, að það hefði verið betra, að hæstv. ríkisstj. hefði sjálf tekið á sig þá pólitísku ábyrgð, ef hún vill setja svona lög, að vera þarna oddamaður. Hún hefði aðstöðu til þess sem samningsaðili, ef eitthvað ætti að semja í yfirdómnum, að reyna að semja út á við. Hún hefði aðstöðu til þess að segja, þegar ekki væri hægt að koma þessu saman: Ja, ég skal þá slaka til á vöxtunum, ég skal þá slaka til á útflutningsgjaldinu. - Og er það ekki það, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að gera að undanförnu? Hefur hún ekki einmitt verið að slaka til á þessu? Hefur hún ekki verið að breyta ýmislega til um þessa hluti? Ég mundi að vísu ekki vilja gefa henni valdið til þess að eiga að útkljá þetta, en að svo miklu leyti sem ætti að reyna að heyja sáttasemjarastarfið í þessum yfirdómi með einhverjum árangri, þá hefur það verið reynslan á síðustu 15 árum, sem ríkisstj. hefur haft afskipti af þessum málum, að það hafi þó reynzt einna skást, að ríkisvaldið sjálft, ríkisstj. beint tæki þarna þátt í. Það munu vera fáir sjútvmrh. á síðustu 15 árum, sem hafa ekki orðið um hver áramót einmitt að skipta sér af þessum hlutum, og ég held, að það sé alls ekki rétt af einni ríkisstj., sem með völdin fer í þessu landi, að reyna að smokka sér út úr því að eiga að semja um þessa hluti. Hún er sá aðili, sem þarna hefur valdið, hún er sá aðili, sem þarna hefur stærsta hlutinn. Hún og ríkisbáknið og þeir aðilar, sem ríkisvaldið raunverulega skammtar meira eða minna svo og svo stóran hlut, það eru aðilarnir, sem geta látið þarna undan, og aðilarnir, sem hafa verið að láta undan undanfarið. Hæstv. núv. sjútvmrh. hefur verið að slaka til í þessum efnum viðvíkjandi vátryggingargjöldum og öðru slíku. Það gerir fulltrúi hæstaréttar ekki, þegar hann kemur þarna inn í. Þess vegna er alveg greinilegt, ef ein ríkisstj. ætlar að smokka sér út úr því að reyna að vera sjálf þarna eins konar sáttasemjari, þá er hún þar með að reyna að binda þann endi á þessar deilur, að það sé útkljáð, eftir því sem hún hefur hugsað sér það, með eins konar fyrirskipun svo að segja frá oddamanninum, hvernig þetta skuli vera, og oddamaðurinn raunverulega valdalaus með að geta hnikað þarna nokkuð til. Ríkisstj. virðist með þessu móti vera að forða á þurrt land þeim hlut, sem hún hefur getað notað á undanförnum 15 árum til að reyna einmitt að miðla málum með, þeim hlut, sem ríkisvaldið sjálft hefur fengið í sinn hlut eða útvegað vátryggingarfélögunum og öðrum slíkum. Ég held að það sé ákaflega óheppileg þróun, sem er að gerast með þessu móti. Það verður aldrei komizt hjá því í okkar landi, að ríkisstj. í svona litlu landi, með atvinnuveg, sem leggur til 97% af öllum útflutningnum, skipti sér af þessum hlutum. Og niðurstaðan, sem hæstv. ríkisstj. hefur komizt að, af því að boða hér í tvö ár þennan fagnaðarboðskap frelsisins, er, að þetta frelsi geti ekki gengið. En það á hún bara að horfast í augu við, að það þarf ríkisafskipti til þess að ráða fram úr þessu, en ekki að reyna að setja nein ný gerðardómslög um slíkt. En hvað er það nú raunverulega, sem á bak við býr? Þessar hugmyndir mínar eru fyrst og fremst formlegs eðlis, það sem af er. Hvað er það, sem á bak við býr þarna? Það var eitt, sem fékkst ekki hreyft við, þegar frelsið mikla var boðað, það voru útflutningshringirnir. Það átti að vera frelsi víðast hvar annars staðar, en þeir áttu að standa óskertir, og vald ríkisstj. yfir útflutningnum átti að standa óskert. Hvað er nú raunverulega það, sem nú hefur gerzt? það, sem hefur gerzt, er það, að um leið og verið er að fleygja þessari frelsiskápu, sem verið var að skrýða allt þetta ástand hér hjá okkur í, þá á nú raunverulega að fara að koma fram alræði þeirra hringa, sem ráða um útflutninginn. Og það er raunverulega það alræði, sem fulltrúi hæstaréttar á að leggja sína blessun yfir. Hann á ekki að hafa neitt með það að gera, hvernig er um sölu íslenzkra afurða erlendis, hvað miklu er stolið undan, hvað mikið er fest. Hann á ekkert að hafa um það að segja, þó að 300–400 millj. kr. séu teknar frá fiskkaupendunum hér á Íslandi og festar í Ameríku, Hollandi eða Englandi. Fulltrúi hæstaréttar kemur aldrei til með að líta á þau mál. Einokunin á útflutningnum á að vera eins og eitthvað, sem óhugsandi sé að semja um eða að ræða um í sambandi við þessi mál, og það er hrifsað burt, svo að skiptir hundruðum millj. kr., af fiskframleiðendunum á Íslandi. Það má hvergi koma þarna nærri. Þarna eru það bara hinir svonefndu fiskkaupendur, hraðfrystihúsin og slíkir annars vegar og fiskframleiðendurnir, sjómenn og útgerðarmenn hins vegar, sem eiga að eigast við. M.ö.o.: alræði þeirra hringa, sem hafa farið með völdin í þessum efnum á undanförnum árum, á að festa í sessi og ríkisstj. á með fulltrúa hæstaréttar þarna í að þvo hendur sínar af þessu. En engu að síður á ríkisvaldið, m.a. með fulltrúa hæstaréttar sem sinn fulltrúa, að ákveða allt þetta. Það er náttúrlega engum vafa bundið, að því meira sem valdið er þannig fært yfir í hendur ríkisvaldsins, því harðari hlýtur baráttan um sjálft ríkisvaldið að verða. Það er eðlileg afleiðing af þessu. Það er máske rétt að minna á það í þessu sambandi líka, að á sama tíma og verið er að gera á þennan hátt ráðstafanir til þess að skapa verðlagsráð og ákveða verð með slíkum yfirdómi á fiskinum, þá er hins vegar verið að stefna að því að afnema verðlagsákvæði viðvíkjandi því, sem verið er að selja í landinu, ýmsum nauðsynjavörum almennings. Hvernig stendur á, að hæstv. ríkisstj. rekur svona þveröfuga pólitík á tveim sviðum, í stað þess að reyna að koma á alls staðar frjálsri verðlagsmyndun, að hún skuli sums staðar afnema hana, en á öðrum sviðum aftur á móti vera að ryðja henni braut? Skyldi það vera vegna þess, að hún er að þjóna hagsmunum atvinnurekendanna á báðum sviðunum? Með því að ákveða með yfirdóminum verðlagsákvarðanirnar hvað fiskinn snertir á að þjóna hagsmunum stóratvinnurekendanna, söluhringanna og annarra slíkra. Hins vegar með því að afnema verðlagsákvæðin í sambandi við neyzluvöruna, þá er verið að þjóna hagsmunum heildsalanna og kaupmannanna í slíku. M.ö.o.: með hverju skrefi, sem hæstv. ríkisstj. stígur, eins og nú með þessu frv., er verið að gera ríkisvaldið æ meir áberandi að fulltrúa fyrir atvinnurekendurna í landinu. Og það er einmitt verið að vinna af hálfu þeirrar ríkisstjórnar, sem boðaði það, að hún mundi láta alla verðmyndun afskiptalausa, verðlagsmyndunina fara frjálst fram. Það yrði kannske fróðlegt, þegar farið yrði að ræða þessi mál nánar eða þegar farið yrði að framkvæma þetta mál, að bera saman það, sem gert var, þegar ríkið hóf afskipti sín af þessum málum með fiskábyrgðinni í des. 1946, og hvaða verð það var, sem þá var ákveðið til handa sjómönnum og tryggt af hálfu ríkisins, og hvaða verð var hins vegar, sem hraðfrystihúsin og slíkir þá fengu. Ég skal ekki fara nákvæmlega út í það, en grunur minn er sá, að það komi fram hvað snertir það verð, sem sjómönnunum er ætlað, svipað og það, sem orðið hefur viðvíkjandi þróuninni um kaup verkamannsins, að það sé hlutfallslega allmiklu lægra verð, sem sjómaðurinn, hinn raunverulegi fiskframleiðandi, eigi nú að fá í sinn hlut, heldur en það, sem hraðfrystihúsin, - svo að ég tali nú ekki um aðra, sem öruggar taka sinn hlut en þau, - eiga að fá í sinn hlut. Ég vil taka hér undir það, sem þegar hefur komið fram í umræðunum undanfarið, að gert verði það, sem hægt sé, eins og líka till. 2. minni hl. sjútvn. ganga út á, til að reyna að tryggja rétt sjómannanna og þar með sérstaklega Alþýðusambands Íslands, fulltrúa sjómannaheildarinnar og allrar sjómannastéttarinnar í landinu, og skal ekki fjölyrða um það. En ég vil vekja athygli á, að með því að stofna til þessara samninga, sem kallað er, og að lokum yfirdóms í viðureigninni milli fiskiðnaðarfyrirtækjanna annars vegar og fiskframleiðendanna hins vegar, þá heldur ríkisstj. Þeirri aðstöðu að geta tekið þann hluta, sem henni þóknast, af fiskinum og fiskverðinu áður. Ríkisstj. hefur þá aðstöðu í fyrsta lagi að taka til handa aðilum, sem eru utan við þetta hvort tveggja, fiskiðnaðinn og sjálfar fiskveiðarnar, það sem henni þóknast með útflutningsgjöldum, með bankavöxtum og öðru slíku. Og það er ekki gert að neinu samningsatriði. Það er látið eins og það væri eitthvert óhagganlegt náttúrulögmál. Og jafnframt heldur ríkisstj. þeirri aðstöðu að geta, ef henni þóknast, veitt útgerðarmönnunum eftir á, eða fiskiðnaðinum líka eftir á, þegar búið væri að semja um þessa hluti, sérstök fríðindi, raunverulega á kostnað heildarinnar og kostnað sjómannanna, við skulum segja á kostnað bankanna og fleiri slíkra, þegar búið væri að semja, og skapa þannig alveg sérstaka aðstöðu fyrir atvinnurekendurna í landinu, eins og oft hefur verið gengið á lagið með á undanförnum árum. Ríkisstj. hefur oft undanfarið gert það að greiða vátryggingargjöld og annað slíkt af óskiptu, og vafalaust standa þeir möguleikar opnir eftir sem áður að lækka vexti og annað, það eru engir samningar um slíkt. M.ö.o.: eftir að búið væri að semja á þeim grundvelli, sem ríkisstj. hér gengur út frá, er hægt að veita sérstök fríðindi öðrum aðilanum, atvinnurekstrinum, með því að lækka vextina, lækka vátryggingargjöldin og ýmislegt annað slíkt. Ég vil vekja athygli á þessu, vegna þess að eðlilegt væri, að samið væri um þetta fyrir fram. Ég skal vissulega viðurkenna, að það væri líka hægt að þrengja að þessum aðilum, í þessu tilfelli fiskiðnaðinum og þeim, sem reka veiðiskipin, með því að hækka máske vexti, með því að láta hækka vátryggingargjöld og annað slíkt. En ég vil bara vekja athygli á þessu vegna þess, að það eru í raun og veru engir venjulegir og frjálsir samningar, sem fara fram með þessu móti, meira að segja meðan enn þá er þó verið á samningsstiginu og áður en kemur að yfirdóminum. Það, sem kemur út, ef svona frv. er samþ., er, að atvinnurekendur og verkamenn, verkamennirnir á sjónum í þessu tilfelli, sjómennirnir, þeir eiga að deila, þeir eiga að skipta því, sem eftir er, þegar voldugasti aðilinn í landinu er búinn að taka sitt. Ríkisvaldið, söluhringarnir, og aðrir slíkir, dauða höndin, sem liggur nú á atvinnurekstri Íslands og sýgur til sín stærsta hlutinn, hún á að halda sínum hrammi föstum á sjávarútveginum, það á að beygja sjávarútveginn undir það alræði, sem þarna er um að ræða. Það hefur verið upplýst hér áður, sérstaklega af hv. 4. Þm. Austf. (LJós), hver sá hlutur er, sem þannig er tekinn á þurru landi, hvernig bankavextirnir eru 9–10% nú orðið, margfaldir á við það, sem tíðkast nokkurs staðar erlendis, hvernig vátryggingarfélögin fá margfalt meira en tíðkast úti, hvernig söluhringarnir, sem selja út úr landinu, taka um þrefalt hærri próvisjón og gefa erlendis heldur en tíðkast t.d. í Noregi, hvernig ríkið tekur sjálft í sinn hlut útflutningsgjald, hvernig allt upp undir 25% af verðmæti fisksins fer í þennan dauða hlut, hvernig fjórðungur af öllu fiskandvirðinu er tekinn, áður en atvinnurekendur og verkamenn, áður en fiskiðnaðurinn og fiskveiðendurnir eiga að fara að skipta sín á milli. Og þetta er ekkert smáatriði í þessu efni. Ef hæstv. ríkisstj. hefði viljað taka að einhverju leyti sinn frelsisboðskap upp og segja: það er öllum aðilum hér á Íslandi heimilt að taka lán, eins og þeim þóknast og hvar sem þeir vilja, til þess að reka atvinnuvegi hér á Íslandi, þeim er heimilt að selja út úr landinu hvert sem þeir vilja án afskipta ríkisstj., - þá hefði máske ýmislegt getað komið út úr þessum hlutum, þá hefði máske ýmsu verið rutt burt, sem hér er af rotnuðu fyrirkomulagi í sambandi við sjávarútveginn. En ekkert af slíku hefur verið gert. Frelsið hefur aldrei náð það langt þessi tvö ár, sem frelsið var boðað á þessu sviði. Það hefur meira að segja verið upplýst, þó að ekki hafi það fengizt rannsakað, að svo að hundruðum millj. kr. skiptir af því, sem fiskveiðendur hafa framleitt, er þegar fest erlendis af voldugum söluhringum þar og fæst ekki hreyft við því. Það hefur kannske vaxið á tímum þessarar ríkisstj. Ég er hræddur um, að sá aðili, sem þarna tekur til sín drýgsta hlutinn, ríkisvaldið og þeir voldugu hringar, sem standa meira eða minna undir verndarvæng þess, þeir hefðu átt að dragast inn í þessa samninga þarna með og þeir hefðu átt að fá að hafa þá sveðju yfir sínu höfði, að þeirra einokunaraðstöðu í þjóðfélaginu yrði grandað, svo framarlega sem þeir stæðu sig ekki betur í því að létta undir með íslenzkum sjávarútvegi heldur en þeir hafa gert. Það, hve erfiðlega gengur, og það, hve erfitt hefur verið að semja milli atvinnurekenda og verkamanna í sjávarútveginum, er vegna þess, hve stór þessi hlutur er, sem tekinn er á þurru landi af þessari dauðu hönd, og það er þarna fyrst og fremst, sem hefði þurft að ráðast á, en hefur ekki verið gert. Ég álít, að ríkisstj. sé, með því að halda hlífiskildi einmitt yfir þessum aðila, að framkvæma með þessu frv., ef að lögum verður, það að reyna að skapa eins konar alræði fyrir þessa hringa í íslenzkum sjávarútvegi og rýra enn kjör sjómanna og kjör fiskveiðenda, til þess að geta viðhaldið öllum þeim gífurlega þunga, sem allt bákn þessara hringa og ríkisvaldsins sjálfs er og hefur verið að sliga sjávarútveginn. Sem sagt, í staðinn fyrir að létta einhverju af öllum þessum þunga af sjávarútveginum, sem hann er svo að segja að sökkva undir, á nú að gera ráðstafanir til þess að rýra rétt sjómanna, til þess að geta rýrt hlut sjómannanna á eftir. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, en það spáir engu góðu, þegar svona er farið að. Og hafi ríkisstj. rekið sig á það á undanförnum árum, eins og hún virðist hafa gert og vera að draga vissar ályktanir af því, að hennar boðskapur og hennar tilraunir, hennar dýru tilraunir með íslenzkt atvinnulíf, þær hafi reynzt illa, af því að þær hafi verið byggðar á fölskum forsendum, þá er ég hræddur um, að hún eigi eftir að reyna það sama, þegar hún skyndilega hverfur burt frá frelsinu, sem hún var að boða áður, og ætlar nú að fara að grípa til einræðisskipulags í þessum efnum.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Þar sem ég aðhyllist þá skipan þessara mála, sem greinir í brtt. þeirri, sem hér verður til atkv. upp borin næst á eftir þessari, ef þessi verður felld, segi ég nei.