Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er til staðfestingar á brbl., þau brbl. hafa gegnt sínu hlutverki, tilefni það, sem þau áttu að þjóna, er ekki lengur fyrir hendi, en það er lagt hér fyrir hv. Alþ. af formlegum ástæðum og samkv. boði stjórnarskrárinnar, 28. gr. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Mér þykir hlýða, þegar dregur að lokum þessarar 1. umr. frv. okkar alþfl: manna um eignarráð á landinu, gögnum þess og gæðum, að fara ofurlítið á ný yfir gagnrök og aðfinnslur andmælenda frv. Vík ég fyrst að þeim andmælum hv. þm. Steinþórs Gestssonar, að hann sjái ekki, þótt annað sé staðhæft í grg. frv., að frv. byggist á líkri hugsun og samþykkt 120 þjóða á Habitatfundinum í Vancouver í Kanada s.l. sumar varðandi landnot og yfirráð yfir þeim. Ég held að hver sem skoðar málið vel sjái betur. Rauði þráðurinn í tilvitnuðum greinum Habitatfundarins í grg. frv. er einmitt að eignarráð og yfirstjórn einstaklingsins skuli vera víkjandi fyrir eignarráðum og yfirstjórn samfélagsins þegar hagsmunir einstaklings og hagsmunir þjóðfélagsheildarinnar eða stórra hluta þjóðfélagsins rekast á. Þetta er og rauði þráðurinn í frv. okkar alþfl.- manna nú og var í þáltiIl. okkar um þessi efni undanfarin þing. Þar undirstrikum við sérstaklega vatnsaflið, jarðhitann, lóðir og lendur undir þéttbýli og veiðirétt í ám og vötnum. Þetta eru ekki verðmæti sem framtak einstaklingsins hefur skapað. Þetta eru ýmis gögn og gæði landsins sjálfs eða hafa orðið verðmæt af samfélagslegum sökum, þarf samfjármagn þjóðarinnar til að beisla og njóta eða þarf að setja undir stjórn samfélagsins í einni eða annarri mynd til að forðast óheppilegar afleiðingar mannlegs eðlis, svo sem eignar- og auragirndar. Næst vil ég víkja að ræðu hv. þm. Jóns G. Sólness sem ræddi m.a. um það, að hann væri á móti þessu frv. okkar alþfl.-manna m.a. af tveim ástæðum: hann teldi að það bryti í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar um eignarrétt og hann væri á móti því m.a. af því að það væri hindrun í vegi einstaklinga til að skapa verðmæti. Hvaða verðmæti? spyr ég. Er það sköpun verðmæta af hálfu jarðeiganda að jarðhiti finnst í landi hans og hann selur virkjunarréttinn fyrir of fjár til einhvers þéttbýlisstaðar í nágrenni sínu? Er það sköpun verðmæta að selja ofurverði vatnsafl sem talinn eigandi getur í engu nýtt sér nema fjármagn alþjóðar virki það og vinni? Er það sköpun verðmæta jarðeiganda að kauptún eða kaupstaður vaxi upp á landareign hans og hann stórhagnist síðan á sölu lóða og lendna? Er það sköpun verðmæta af hálfu eiganda þegar veiðijarðir fara í geipiverð vegna þess að það verður eftirsótt tómstundagaman að veiða lax eða silung? Ég segi nei. Um hitt getum við hv. þm. Jón G. Sólnes verið sammála, að það sé æskilegt að menn fái notið arðsemi vinnu sinnar, atorku, framtakssemi og hagkvæmni, og ég tel ekki að þetta frv., ef að lögum verður, hindri menn í slíku. En víkjum þá að hinum andmælum hv. þm., að frv. gangi þvert á 67. gr. stjórnarkrárinnar hvað eignarrétt áhrærir. Ég bendi fyrst á að hér er yfirleitt gert ráð fyrir bótum í einhverri mynd fyrir öllum eignarhvörfum úr hendi einstaklingsins til alþjóðar. Svo er um land, veiði, jarðhita ofan viss dýpis, hins vegar ekki afréttarlönd nema sönnuð eign einstaklings sé á, ekki vatnsafl. ekki jarðhita neðan viss dýpis né námur. Ég bendi á að þetta er yfirleitt eign sem ýmist hefur í hugum þjóðarinnar verið skoðuð sem almenningseign, svo sem afréttir, eða eign sem var nánast ekki til í hugum fólks þegar 67. gr. stjórnarskrárinnar var samin. Þetta finnst mér veigamikið atriði. Getur gamalsett lagagr. um eign endalaust náð yfir nýjar og nýjar eignir, ný og ný eignarverðmæti? Mér finnst slíkt a.m.k. afar hæpið. Mér er það ljóst að hér eru á ýmsa lund sett fram ný sjónarmið um eignarráð. Ég er upp með mér af orðum hv. þm. Odds Ólafssonar, sem orðaði það svo að yrði þetta frv. að lögunum, þá yrði það mesti áfangasigur í átt til sósíalisma hér á landi. Það er áfangasigur í átt til jafnréttis. Slík orð úr munni eins virtasta manns þessarar hv. d. þykja mér athyglisverð, því að flokksofstækis hef ég aldrei kennt í munni hans, heldur sannsýni. Mér fannst ræða hv. 2. þm. Vestf. ekki yfirveguð. Hann hóf mál sitt með því að staðhæfa að í frv. væri ráðist einvörðungu á landsyfirráð bænda. Samkv. 3. gr. frv. er einmitt tekið fram að bændum skuli frjálst að eiga jarðir til eigin búrekstrar meðan þeir kjósa það heldur en t d. erfðafestu. En í 11. gr. er hins vegar tekið fram að lóðir og lendur í þéttbýli skuli eign viðkomandi sveitarfélags. M.ö.o.: sé frv. lesið niður í kjölinn gerir það ráð fyrir bændum einum sem jarðeigendum fyrir utan ríki og sveitarfélög. Þá hafði hv. þm. áhyggjur af, að norðlendingum, vestlendingum, austlendingum og sunnlendingum yrði þungt í skauti að leita landyfirráðá og landnota alltaf til skrifstofu í Reykjavík. En ég bendi á að í 2. gr. frv. er tekið þannig til orða: „Umráðaréttur eigna þessara er í höndum Alþingis, en það getur með sérstökum lögum veitt sveitarfélögum, félagssamtökum og einstaklingum tiltekinn rétt til gagna og gæða lands og miða, enda fari það ekki í bága við hag almennings.“ Þarna er auðsjáanlega verið að benda á að yfirráð og við skulum segja úthlutun á jarðarafnotum geti verið í höndum t.d. sveitarfélaga hingað og þangað um land ef Alþ. sýnist að afhenda þeim það eða veita þeim þann umráðarétt með sérstökum lögum. Þá fann hv. þm. frv. til foráttu að það mætti kaldhæðnislegt kalla að þar væri svo til ætlast að t.d. þeir vestfirðingar, sem á undanförnum árum hefðu orðið að ganga slyppir og snauðir af jörðum þar, skyldu nú bótalaust verða að láta þær í ríkiseign. Enn hefur hv. þm. lesið frv. illa. Í 4. gr. 2. málsgr., stendur einmitt: „Sömuleiðis skal ríkinu skylt að kaupa af bændum hús og ræktun á jörðum, sem fara úr byggð vegna óbyggis eða afbýlis.“ M.ö.o.: vestlendingarnir, sem hafa orðið að yfirgefa jarðir sínar vegna afbýlis eða óbyggis undanfarið og ekkert fengið fyrir þær, gætu, ef þetta frv. yrði að lögum. fengið þessar eignir sínar bættar. Annars hefur mig furðað á hve andmælendur mikla fyrir sér óhagræði bænda af frv. þessu ef að lögum verður. Í mínum huga mun meginhluti hænda hafa hag af því, en að vísu þeir fáu, sem annars kynnu að eiga kost á braskverði fyrr jarðir sínar, hljóta óhag. Hitt er meginmálið, að vatnsaflið, jarðhitinn, almenningar, þéttbýlislönd og veiðiréttur skuli alþjóðareign, að það, sem annars kynni að fara í braskverð í höndum einstaklinga af því að alþjóð þarf að nota það og njóta þess, það sé í eitt skipti fyrir öll lýst alþjóðareign. Þetta er megininntak frv. Við skulum ekki láta neina reykjarmekki villa okkur sýn um þetta, að hér er hagur alþjóðar settur ofar hag einstaklings: Og það er trú mín að meginþorra þjóðarinnar, þegar hann gjörhugsar málið, finnst að þetta séu rétt stefnumörk.



Herra forseti. Fyrst og fremst vegna ræðu hv. 2. þm. Vestf, s.l. mánudag finn ég mig nú til knúinn að fjalla lítils háttar um mismuninn sem er á frv. alþfl.-manna hér í d. og frv. því sem við alþb.- menn höfum lagt hér fram um stjórnarskrárbreytingu varðandi eignarrétt á landinu. Á ýmsa lund eru þessi frv. tvö samhljóða, en eigi að síður er á þeim í öðrum greinum grundvallarmunur. Fljótt á lítið grunnhyggnum augum hv. 2. þm. Vestf. virðist honum þessi tvö frv. nokkurn veginn samkynja. Þannig fer gjarnan þeim sem slíkum augum lítur tvo fleti úr fjarska og sér glampa á þá, að hann hyggur hvort tveggja vera stöðuvötn, en þegar betur er að gáð kemur í ljós að annað er stöðuvatn, en hitt er sandbleyta. Hv. þm. þyrfti að temja sér að skyggnast miklu dýpra í málin. Meginmunurinn á þessum tveimur frv. er sá, að með frv.-flutningi um breyt. á stjórnarskrá varðandi eignarhald á landi fylgir einarður vilji til þess að stuðla að nauðsynlegum breytingum. Frv. það til l., sem hér er nú til umr., er flutt af báðum hv. þm. Alþfl., er raunar með frumvarpssniði, en sá augljósi formgalli á, að það brýtur í bága við orðanna hljóðan í 67. gr. stjórnarskrárinnar. Því fer víðs fjarri að ég vilji halda því fram, að hv. flm. hagi málatilbúnaði sínum þannig með eins konar klókskap eða undirhyggju. En óneitanlega setur þessi annmarki nokkurn galla á mál þeirra sem eigi að síður er vissulega efnislega vert þinglegrar meðferðar. Hv. þm. Helgi F. Seljan vakti athygli á því við umr. um frv. fyrr í vikunni að miklum breytingum hefði þetta þingmál Alþfl. tekið frá því að það sá fyrst dagsins ljós í mynd þáltill. fyrir fjórum þingum. Þetta er rétt. Hér hefur orðið veruleg breyting á. Tíminn er mikill græðari, svo sem menn vita, einkum ef sá, sem rispaðist, stillir sig um sinn að rífa ofan af sárinu. Ég hygg að frv. þeirra alþfl.-manna nú sé fyrir miskunn liðinna ára komið nokkurn veginn í það horf sem stefna flokks þeirra og viðhorf til íslenskra landnytja og landbúnaðarmála skipaði því strax í upphafi eða öllu heldur hefði skipað því strax í upphafi ef þetta mál hefði ekki á sínum tíma í sinni upprunalegu mynd dregist af tilviljun og óheppni í gegnum krapastíflur í ónefndri á norður í landi. Í eðli sínu er frv. þetta þó, eins og ég sagði áður, í nokkrum grundvallaratriðum frábrugðið frv, okkar alþb.- manna um stjórnarskrárbreytingu, og sá mismunur ber náttúrlega keim af þeim mismun sem er á flokkunum tveimur og viðhorfi þeirra til ýmissa meginmála, og þá náttúrlega fyrst og fremst ber þessi mismunur keim af þeim mun sem er á viðhorfum þessara tveggja flokka til mála sem lúta að vernd landsgæða og hag bænda, sem að okkar áliti á að fara saman og hlýtur að fara saman. Ég hygg að hv. þm. Steinþór Gestsson hafi haft rétt fyrir sér þegar hann sagði við umr. á mánudag um frv. þetta að í löggjöf landsins fyndist hingað og þangað lagaákvæði sem nægja mundu til þess hvað orðanna hljóðan áhrærir að reisa skorður sem þörf er á t.d. við jarðabraski og tryggja almannanot af landsgæðum, þegar þjóðarþörf krefur, og tryggja ábúðarrétt, stemma stigu við landníðslu, rányrkju og landsspjöllum og flest hvað annað það sem frv. Þetta miðar að á leið sinni til bóta. Í löggjöf okkar finnast einnig ákvæði um ýmiss konar almannanytjar á landi í einkaeign, bæði forn og ný. Enn þá eru í gildi ævaforn ákvæði í slíka átt, önnur hafa fyrir skemmstu verið úr lögum numin. Það er ekki ýkjalangt síðan í lögum var sá almannaréttur að taka fisk úr hvaða veiðivatni sem væri, væri hans neytt á bakkanum. Það er ekki ýkjalangt síðan það var í lögum að hver þegn landsins mátti leggja net eða nætur í landi annars manns, að því tilskildu að hann væri sannanlega ekki í vegi fyrir veiðarfærum landeiganda eða bónda og gyldi fjórðung í landsskuld. Enn eru ýmis ákvæði í lögum sem tryggja slíkan rétt hins almenna þegns, og í löggjöfinni getur að finna ýmis ákvæði sem vel má túlka á þann veg t.d., svo vikið sé að veiðiréttarmálunum, að sala stangarveiðileyfa í hendur útlendingum, þar sem innlendir menn eru sniðgegnir, sé lögbrot, og ýmis höft hafa verið sett við frjálsum ferðum þegnanna um lönd og lendur, hvort heldur þau eru í mynd hliðlausra gaddavírsgirðinga eða auglýsinga sem efalítið eru brot í sjálfu sér á ævafornum lýðréttindum íslendinga. En þar verða aftur á móti ekki sakfelldir þeir menn sem strengdu þennan gaddavír eða sömdu auglýsingarnar, heldur þeir sem hafa látið líða hjá af sinnuleysi eða dugleysi að endurskoða lagabókstaf þann er lýtur að eignarhaldi á landi, að endurskoða hann eftir því sem breyttir tímar krefjast. Við skulum horfast í augu við þá staðreynd, að mikill meiri hluti landsmanna býr nú í kaupstöðum, bæjum eða þorpum við landleysi. Þar er nú komið saman það afl. það pólitíska afl, sem nægir langt umfram það sem til þarf að breyta allri íslenskri löggjöf. Þessi hópur þarfnast lands til annarra nytja en búskapar, lands til að ganga á, lands til að skoða og lands til að njóta með unaðssemdum þess. Hver einasti íslendingur á þess háttar hlut í gjörvöllu landinu sem hafinn er langt yfir eignarrétt einstaklings að þessu leyti. Það eru þau sérréttindi að vera íslendingur. Í staðinn er hann svo krafinn um ýmiss konar þegnskap við land sitt sem birtist í sköttum og skyldum sem menn inna af höndum með ákaflega misjafnlega glöðu geði, og fer þá nokkuð eftir því hvernig þeim hefur auðnast að njóta þessara hlunninda sem þeir eiga í landi sínu, hversu vel hefur verið að þeim búið til þess og hversu vel þeir læra að njóta þeirra. Því má segja að með endurskoðun og umskrifun hinna ýmsu lagaákvæða, sem fjalla um eignarhald á landi og þegnrétt, til landsins, í líkingu við það sem kveðið er á um í þeim tveimur lagafrv, sem liggja nú fyrir þessari hv. d., einnig í frv. Alþfl. með þeim göllum sem á því eru, en fyrst og fremst í lagafrv. okkar alþb.- manna, sé aðeins stefnt að því að færa í skynsamlegt nútímahorf þá lagasetningu sem hæfði sennilega sæmilega því samfélagsformi sem nú er gengið fyrir ætternisstapa í tímans rás. Hér á ég ekki við neins konar fræðilega skilgreiningu á þjóðfélagi okkar, heldur aðeins þá staðreynd, að á þeim öldum, þegar þjóðin lifði nær öll á landbúnaði og hver maður átti beina eða óbeina eignaraðild að bújörð, þá voru réttindin til almenninga og öll lagaákvæði um gagnkvæm réttindi til lands og landsnytja raunar gagnkvæmur afnotaréttur nær allra landsmanna, þar sem einn hafði nokkuð að bjóða í staðinn fyrir það sem hann hlaut. Við þá breytingu, sem síðan hefur orðið á þessu samfélagi okkar, hvort sem mönnum er hún ljúf eða leið, að mikill meiri hluti fólks lifir nú af öðru en landbúnaði og hefur ekki þinglýst eignarhaldi á landi, hafa hin gagnkvæmu réttindi tekið á sig fullóhlutkennda mynd. Hin augljósa skynsemd fornra lagaákvæða hefur orðið að sögulegri skýringu - aðeins að sögulegri skýringu með litilli naglfestu í félagslegri reynd samtímans. Ég efast ekki um að hv. þm. Steinþór Gestsson gerir sér ljósa grein fyrir þörfinni sem er á því að endursmíða löggjöfina sem varðar eignar- og yfirráðarétt á landi, ekki síst með tilliti til hagsmuna bændastéttarinnar sjálfrar. Sú hætta vofir nefnilega yfir vegna hinna gjörbreyttu pólitísku valdahlutfalla að þessi breyting kunni að verða gerð án verulegs tillits til hagsmuna bændastéttarinnar, en að dómi okkar alþb.- manna kann líf þjóðar okkar að liggja við, að þannig verði einmitt á málunum haldið að þessar lagabreytingar verði gerðar með þeim hætti að staða bændastéttarinnar verði efld með þeim hætti, en hún ekki veikt með þeim hætti. Af þeim sökum teljum við nauðsynlegt að koma mynd á óskepi sem sett er saman úr ýmsum ósamstæðum brotum nú og við notast þegar kveðið er á um yfirráðarétt og eignarhald á landi, - komið verði á þessa lagasetningu þess háttar mynd sem samsvarar kröfum tímans núna og yrði að sjálfsögðu jafnt og ekki síður miðuð við hag bændastéttarinnar heldur en annarra stétta. Og er ég þá enn kominn þar í máli mínu sem er ræða hv. 2. þm. Vestf. s.l. mánudag sem varð, eins og ég sagði áðan, þess valdandi að ég tek nú til máls, í stað þess, sem ég hafði ætlað mér, að geyma mér ræðuhöldin um eignarhald á landi uns frv. okkar alþb.-manna um stjórnarskrárbreytinguna kæmi til umr. En þar til annað kemur í ljós, - annað verra kemur í ljós, sem ég vona að ekki verði, - þá ætla ég að hv. þm. hafi fyrst og fremst tekið til máls um þetta frv. á mánudaginn var af óstýrilátri tjáningarþörf eða fremur til þess að láta ljós sítt skína en af því að hann hafi hugleitt vandamálið, sem hér er til umr., eða aflað sér fróðleiks um það fyrir utan eigið hugskot. Þetta sakaði svo sem ekki. Hann kastaði sér drengilega út í umr., snöggt og fast, skaut svo sem eins og einar tvær kerlingar á yfirborðinu og liggur nú á hinum bakkanum, ekki votur til stórra lýta. Það sem lýtur að einkaeignarrétti á Íslandi hefur verið til umfjöllunar hér á hv. Alþ. um áratugaskeið. Hér hafa verið samin frv. og þál.- till., að því er ég hef spurt og lesið mér til um, löngu áður en nokkur þeirra hv. þm., sem eiga sæti í þessari d., kom inn fyrir gráa veggi þessa virðulega húss. Og sá stjórnmálaflokkur, sem hefur næst komist því að vandlega undirbúnu máli og með töluverðu starfi að afnema gersamlega einkarétt á öllu Íslandi, er einmitt stjórnmálaflokkur hv. 2. þm. Vestf. Á árunum 1938 og 1939 töldu ýmsir af fremstu bændaleiðtogum Framsfl. í þingliðinu að málefnum landbúnaðarins væri sú hætta búin orðið af jarðabraski og að vandamál kynslóðaskiptanna, sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson kom ítarlega inn á í ræðu sinni á mánudaginn, - vandamál kynslóðaskiptanna hvað jarðnæði snertir væri orðið slíkt að þörf væri algerrar breytingar á þessu sviði. Páll Zóphóníasson samdi árið 1939 lagafrv. þar sem kveðið var á um það, að allt Ísland milli fjalls og fjöru, hver einasti þverþumlungur lands með lóðum og lendum, í bæjum sem í sveit, skyldi vera þjóðareign, en réttur bænda til bújarða í staðinn tryggður með, ef svo má segja, járnbentum erfðafestulögum, þar sem bændur misstu einskis í við breytinguna nema réttarins til að selja land. Þetta frv. var að vísu aldrei lagt fram og komu þar til ýmsar ástæður, e.t.v. fyrst og fremst sú, að heimsstyrjöldin brast á með þeim djúpstæðu breytingum sem hildarleikurinn hafði á pólitískt líf á Íslandi, þó e.t.v. öllu fremur eða a.m.k. samtímis sú ástæða, að ónefnd pólitísk ætt á Íslandi með mikið fjárafl að baki hafði eignast margar hlunnindajarðir sem hún með ærnum tilkostnaði vildi gjarnan halda og hafði. þegar til kastanna kom, bolmagn til þess að vefjast nokkuð fyrir þessu máli. Og enn fleiri ástæður álíka lágu til þess að frv. þetta sá aldrei dagsins ljós. En til mun það vera enn þá í handriti í sinni upprunalegu mynd. Ekki var það, eins og flokkurinn hét þá, Sameiningarflokkur alþýðu - sósíalistaflokkurinn, sem að þessu frv. stóð, og ekki heldur hinn gamli og veðurbarði Alþfl., það var Framsfl., og meginástæðurnar eru þær hinar sömu sem liggja að baki þessara tveggja frv. nú. Og þar sem ég kom nú að þröskuldinum sem varð í vegi fyrir þessu máli á sínum tíma, þar sem veiðiréttarmálin ern, þá er ég einnig kominn að þeim mismun á frv. tveimur, sem hér liggja frammi, sem mestu máli skiptir, því að í þessum mismun, viðhorfunum til veiðiréttarmálanna, speglast nefnilega sá grundvallarmunur, ef gjör er gáð, sem er á viðhorfum Alþfl. og Alþb. til íslensks landbúnaðar og bændastéttarinnar. Hv. 2. þm. Vestf. fann þá skýringu eina, að hér kæmi það fram á hvaða mið Alþfl. og Alþb. reru til atkvæðaveiða. Þetta er rangt og eins það sem veit að Alþfl. í þessu máli eins og Alþb. Í vitund hv. þm. er pólitíkin atkvæðaveiðar. Raunar þótt það komi ekki þessu máli við, heyri ég formann Framsóknarfélagsins í Mývatnssvelt lýsa yfir því opinberlega á framboðsfundi í síðustu kosningum að að hans áliti væri pólitík ekkert annað en atkvæðaveiðar. Hefði hv. 2. þm. Vestf. verið viðstaddur, þá hefði hann efalítið hrópað: heyr, heyr 1 Ég svaraði því þá til, sem ég mun svara til nú, að pólitísk barátta væri svolítið annað, siðlitlir spraðabassar stunda að vísu atkvæðaveiðar í pólitíkinni af álíka hvötum og línfrómir fjármálamenn stunda brask undir yfirskini almennrar fésýslu. Siðgæðið á bak við þessi viðhorf er svona álíka. E.t.v. er auðveldast að útskýra þann mikla mun, sem endurspeglast í afstöðu okkar alþb.- manna og alþfl.-manna til veiðiréttarins, með því að leggja í það fyrirtæki að flytja nokkurra klukkutíma ræðu um mismunandi viðhorf til því nær samhljóða yfirlýsingar þessara tveggja flokka um sósíalísk markmið. En það viðfangsefni verður að bíða annarrar tíðar og annars staðar. En til grundvallar þeim mismun liggja miklu merkilegri ástæður heldur en þær sem hv. 2. þm. Vestf. getur sér til um þegar hann nefnir orðið atkvæðaveiðar - miklu merkilegri ástæður, og enn segi ég það: jafnt af hálfu Alþfl. sem Alþb. Þar er á ferðinni fullkomin alvara. Í stuttu máli, ef við víkjum að þeim ágreiningi sem endurspeglast í mismunandi viðhorfi til veiðiréttarins í þessum tveimur frv., þá kemur hér fram í þessu frv. að Alþfl. vill leysa það óþolandi ástand, - og ég tek undir það, geri það að mínum orðum, - það er óþolandi ástand sem nú ríkir, að íslendingar skuli sviptir óvefengjanlegum forgangsrétti til unaðssemda landsins með gögnum, gæðum og hlunnindum, þ. á m. og í þessu tilfelli og fyrst og fremst veiðiréttarins í ánum okkar með þeim hætti að þessi gögn séu höfð á alþjóðlegu uppboði með þeim hætti að erlendir auðmenn geti bolað okkur burt af árbökkunum með peningavaldi sínu. Þetta vandamál vill Alþfl. leysa með þeim hætti, að ríkið taki þennan rétt algerlega í sínar hendur og verði þá sennilega veiðirétturinn og öll meðferð hans í höndum eins aðila í einhvern rn. eða einhverri sérstakri stofnun sem yrði þá sennilega staðsett í Reykjavík. og þó er það ekki ljóst af frv. Alþfl. Við alþb-menn viljum að veiðirétturinn fylgi jörðunum svo sem verið hefur eða öllu heldur svo sem á að vera samkv. íslenskum lögum, sem hafa þó verið sniðgengin í vaxandi mæli, en er eigi að síður bundið í lögum. Grundvallaratriðið, sem fyrir okkur vakir, er að árnar verði best varðveittar með frjósemi sinni og fiskigengd af þeim sem við árbakkann búa vetur og sumar og æskilegt að verndun þessara verðmæta, sem er svo auðvelt að spilla, verði tengd hagsmunum þeirra sem við þau búa. Hér má tilgreina þau rök, að vaxandi veiðisæld í íslenskum ám hin síðari ár sé afleiðing að verulegu leyti ræktunarstarfs sem unnið er af bændum og félögum þeirra að meginþætti, en einnig í samstarfi við áhugamenn um stangarveiði. Hér liggur og til grundvallar sú alvara á bak við þetta viðhorf okkar alþb: manna, - sú alvara sem er í ákvæði því er greinir frá í okkar frv. um stjórnarskrárbreytinguna, að bændum, sem það vilja, verði frjálst að eiga bújarðir sínar með gögnum og gæðum. Við erum tortryggnir á það, að veiðiréttarmálum alþýðu í þessu landi, neytendanna, yrði betur borgið með því að yfirstjórn veiðivatnanna yrði undir einum hatti, hvort sem það yrði nú í rn. í Reykjavík eða annars staðar, Í slíku felst hvorki trygging fyrir því, að veiðiárnar verði ekki skemmdar af völdum orkufrekra pólitíkusa, né því, að þær verði ekki settar 'í erlent brask. Þó er hitt þyngst á metunum, að við teljum að þar með yrðu veiðiárnar og veiðivötnin svipt umhyggju og natni og vörslu þeirra manna sem næst þeim sitja, og yrði varsla ánna og veiðivatnanna ekki tengd eðlilegum hagsmunum mannanna sem sitja hið næsta þeím, þá yrði jafnvel kölluð yfir þessi vötn ákveðin hætta af völdum mannanna sem þarna sitja. Reynslan hefur orðið sú erlendis, að þar sem yfirráð veiðivatnanna og eignarhald er í höndum ríkisins, þar hafa veiðiárnar verið skemmdar. Það má vísa til ástandsins í Bandaríkjum Norður-Ameríku, sjálfu höfuðvígi einkaeignarréttarins. Þar er veiði í ám og vötnum ríkiseign. Þar hafa veiðiárnar verið eyðilagðar með þeim hætti að teknir hafa verið fram yfir af hálfu ríkisvaldsins hagsmunir þeirra aðila sem vildu nota árnar skefjalaust til raforkuframleiðslu eða sem skolpræsi. Þessi hefur reyndin orðið í velflestum þeim löndum þar sem eignarrétturinn og algjör yfirráðaréttur þessara gæða hefur verið í höndum fyrirhyggjulítils ríkisvalds sem hefur tekið fyrst og fremst mið af öðrum hagsmunum en hagsmunum þess fólks sem yndi gat haft af þessum gæðum. Af hálfu okkar er til þess ætlast að veiðiréttur fylgi erfðafestuábúð ekki síður en ábúð eignarjarða. En þá er enn vissulega óleyst vandamálið sem ég drap á áðan, vandamálið á hinni síðustu tíð hinnar gróskumiklu brasknáttúru Íslandssögunnar, það vandamál sem leitt hefur til þess að erlendum auðmönnum hefur verið leyft að bola íslendingum burt frá þessum gæðum landsins, hvernig þeim hefur verið látið haldast uppi að gera við á íslendinga sem enn hafa þann dug í sér sem til þess þarf að vera utanhúss og reyna að njóta gæða þessa lands í blíðu og stríðu. Og að minni hyggju þarf að koma til löggjöf sem taki af allan vafa um það að íslendingar eigi að sitja fyrir veiðileyfum í íslenskum ám. að verð veiðileyfanna eigi að miðast við almenna kaupgetu í landinu og að tryggt verði, svo að eigi verði hjá því smogið, að íslendingar þurfi ekki að keppa við útlendinga með fárframlögum um þau útivistargæði landsins sem hver og einn þeirra er í raun og veru til horinn. Ég hef verið að vænta þess að íslenskir bændur ættu sjálfir að því frumkvæðið að skipa veiðiréttarmálunum í slíkt horf. En dragist það úr hömlu, þá mun ég vissulega eiga hlut að því eftir getu að sett verði nauðsynleg löggjöf til þess að tryggja almennan þegnrétt okkar á þessu sviði. En ég er frómt frá sagt meira en uggandi um það hvernig þessi mál kynnu að skipast undir handleiðslu eins embættismanns. Ég er uggandi um það að hlutdeild hins einstaka þegns á þessu landi kynni að verða verr komin undir slíkum skrifstofuhatti jafnvel heldur en hún er nú í þessum tvístraða hópi bændanna. Ég hef fullkomna ástæðu til þess að ætla að veiðiréttareigendur og þó kannske fyrst og fremst bændur, því að ég vil gera dálítinn greinarmun á þessum tveimur hugtökum, - að bændur geri sér nú orðið ljósa grein fyrir því, að bæjarbúar, hinir landlausu bæjarbúar, muni ekki una þessu ástandi lengur. Ég hygg að þeir vinni nú að því, svo að við notum orðtak úr erlendri bók sem nokkuð hefur verið vitnað í á liðnum árum, - að þeir vinni nú að því að gera íslenskum veiðimönnum eða íslenskum almenningi þess háttar tilboð sem hægt er að ætlast til að hann sjái hag sinn í að þiggja varðandi þetta atriði, sem sagt að íslendingum verði tryggt það, að þeir þurfi ekki framvegis að keppa um þessi gæði við erlenda auðmenn, og þeim verði tryggt það, að þessi gæði verði föl íslendingum á verði sem markast af innlendum aðstæðum. En hvað um það, ég hefði e.t.v. átt í þessu sambandi að fjalla um almennar búskaparnytjar lands á Íslandi og þá stöðu landbúnaðarins jafnframt og markmið hans og hagsmunamál bændastéttarinnar. Þegar við færum að fjalla um þau atriði út frá þessum grundvallarsjónarmiðum sem ég hef drepið á, þá kynnu efalítið að koma í ljós fleiri ágreiningsatriði sem skilja á milli okkar alþb.- manna og alþfl.- manna. Ég hygg að við alþb.- menn munum flestir vera þeirrar skoðunar að stuðla beri að því að bújörðum fjölgi, ekki að því að búin stækki og bændum fækki. Fjárhagslegur gróði einstakra bænda er ekki markmið að okkar mati í landbúnaði, heldur hitt, að þeir verði sem flestir, íslendingarnir sem búi framfærslubúi. Í vitund okkar er landbúnaður ekki fremur en önnur störf „bisness“ heldur bjargræðisvegur sem getur ekki aðeins og á ekki aðeins að veita þeim, sem við hann vinna, sæmilega framfærslu, heldur einnig þessi undarlegu gæði sem eru kölluð lífsfylling. Ég veit ekki í raun og veru hvort mig stoðar mikið að fara að reyna að útskýra fyrir hv. 2. þm. Vestf. þann mismun sem að minni hyggju er á þessu tvennu: „bisness“ og lífsfyllingu. Það má vel vera að hann geri sér eins ljósa grein fyrir þeim mismun og ég eða jafnvel enn þá greinilegri. Þó vil ég vekja athygli hans á því, að flokkur hans hefur öðrum fremur eignað sér forustuna fyrir því sem nefnt hefur verið stundum þróun landbúnaðarins á Íslandi síðustu áratugina. en stundum líka verið nefnt hnignunarskeið landbúnaðarins á Íslandi síðustu áratugina með versnandi félagslegri stöðu bóndans. Og svo aðeins lítils háttar í lokin: Íslensk pólitík er e.t.v. á því plani sem raun ber vitni í dag vegna þess. að ónefndur stjórnmálaflokkur, sem hv. 2. þm. Vestf. styður, misskilur eðli hennar og telur að pólitísku hlutverki þess flokks verði best gegnt með einhvers konar spilamennsku. - einhvers konar spilamennsku sem hirtist í ómerkilegu atkvæðasýsli, - að þessi flokkur hefur tekið afstöðu til meginmála, ekki vegna þjóðfélagslegs, pólitísks eða siðgæðislegs mats á gildi þeirra mála, heldur með tilliti til þess hvers konar völd afstaða til hinna einstöku mála, svo sem hersetumálsins, landhelgismálsins, ásælni erlendrar stóriðju í íslenska orku, - hvers konar völd sú afstaða, sem flokkurinn tekur hverju sinni, getur fært mönnum hans. Ég held að þessi afstaða eigi sinn þátt í því að sívaxandi fjöldi fólks í þessu landi er farinn að líta á flokk þennan, að ég segi ekki eins og líknarbelg látinna hugsjóna, heldur kannske öllu fremur eins og belg mjög gljúprar pólitískrar sannfæringar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af ummælum hv. 4. landsk. þm., Braga Sigurjónssonar, í ræðu hans áðan, þar sem hann tilgreindi þær ástæður sem honum fannst koma fram í máli mínu sem andstöðugrundvöllur við þetta frv. Ég minntist aldrei á ákveðna grein í stjórnarskránni, og ég þakka hv. þm. fyrir þá fræðslu sem fólst í ræðu hans þar sem hann miðlaði mér af sínum fróðleik. Hins vegar vakti ég athygli á því, að í tveimur greinum frv. eru ákvæði um tilhögun á endurgreiðslu fyrir þau verðmæti sem á að taka af þegnunum, frábrugðin þeirri venju og þeim skilningi sem ríkir og hefur ríkt meðal almennings um meðferð slíkra mála. Ég hefði nú álítið í sambandi við þessi mál, án þess að ég ætli að fara fram á það, að það hefði ekki verið úr vegi fyrir hv. þm., til þess að fá algerlega úr þessu skorið, að hann hefði óskað skýlauss úrskurðar forseta d. um það, hvert væri álit forseta um ákvæði frv. sem ég hef gert hér að umræðuefni. Annað var það sem hv. þm. tiltók að hefði átt að vera grundvöllur að andstöðu minni við frv., að ég teldi að frv. sem slíkt stæði á móti sköpun einstaklinga á verðmætum. Ég kannast ekki við það að ég hafi viðhaft þau orð í máli mínu í sambandi við þetta frv. Það, sem ég gerði að umræðuefni, var að mínu mati sú hvimleiða venja svokallaðra vinstri manna hér á hinu háa Alþ. og í þessari d. að nota sem lítilsvirðingartákn um starfsemi þeirra einstaklinga og fyrirtækja sem hafa að atvinnugrein að fást við fésýslu eða öflun fjármuna, - þá er það alltaf í máli þessara manna, sem ég var að lýsa hér, að velja slíkum starfsmönnum heitin braskarar, prangarar, mangarar, kaupahéðnar, sem allt er samkvæmt venjulegri málvenju lítillækkandi. Það var þetta sem ég var að átelja í máli mínu á mánudaginn var, því að ég taldi og það er mín skoðun að starfsemi þeirra manna, sem fást við verðmætasköpun og fjármunamyndun í þessu þjóðfélagi, sé engu síðri fyrir þjóðfélagsheildina heldur en ræktun, það megi líkja slíkri starfsemi við ræktun, og ég gerði nánari grein fyrir því. Hins vegar eyddi ég nokkrum orðum um ákvæði 3. gr. þessa frv. sem sneri að ákvæðum um meðferð bújarða bænda. Hv. þm. talaði um að andstæðingar frv. hefðu áhyggjur af því að frv. mundi valda bændum óhagræði. Það er miklu meira en það að frv. valdi bændum óhagræði, það gengur alveg þvert á vilja og lífsskoðun meginhluta íslensku bændastéttarinnar, þá skoðun sem er almennt ríkjandi innan bændastéttarinnar í dag og hefur verið kynslóð fram af kynslóð. Það hefur alltaf verið draumur bóndans að vera eigandi sinnar bújarðar, að vera sjálfseignarbóndi. Það hefur verið hans takmark. Þetta er svo náið og skylt þjóðareðli íslenska bóndans og hans lífsskoðun, að ég held að það megi telja að það sé undantekning, tilheyri algerri undantekningu, að bændur vilji vera leiguliðar, hvort heldur það er hjá einstaklingum, stofnunum eða jafnvel ríkinu sjálfu. Og í máli mínu hér á mánudaginn var rifjaði ég upp einmitt til stuðnings þessari skoðun minni þær miklu deilur og þau miklu átök sem áttu sér stað á árunum þegar í gildi voru vissar hömlur í sambandi við greiðslu jarðræktarstyrks. Hv. þm. gerði nokkra bragarbót núna í síðustu ræðu sinni, því að þá kom hann beint fram og gaf okkur alveg fulla yfirlýsingu hvað fælist í þessu frv., eða a.m.k. lagði ég þann skilning í það, þegar hann fór að vitna til ræðu hv. 2. þm. Reykn. þar sem hann hafði viðhaft þau orð að samþykkt þessa frv. mætti skoða sem mesta sigur í átt til sósíalisma á Íslandi. Þá vitum við það. Hv. þm. sagðist vera ákaflega stoltur yfir þessum ummælum. Þá vitum við það, hver er tilgangur með þessu frv. Þarna er talað beru máli. Þetta er leiðin til sósíalisma í okkar þjóðfélagi. Og þegar sósíalisminn er kominn, hvað er þá orðið af eignarréttinum og hvað er þá orðið af heimild einstaklingsins til eins eða annars? Ég hélt, að það lægi nokkuð ljóst fyrir hvert endanlegt stefnumark sósíalismans væri, og ég segi fyrir mitt leyti, að ég hefði gjarnan kosið að hv. flm. hefði verið það hreinskilinn að hann hefði sett þessi orð í grg. þessa frv. að það væri álit hans að með samþykkt þess væri unninn einhver mesti sigur í átt til sósíalisma á Íslandi. Ég hefði gjarnan viljað láta það koma fram í þingfréttum útvarpsins, þannig að landslýður allur hefði getað fengið að heyra það á öldum ljósvakans hvað væri stefnumarkmið þessa frv. Ég vil aðeins láta það koma hér fram, að orð hv. þm. í þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan, voru ákaflega þörf áminning til mín og ég vona annarra þeirra hv. þm., sem eru á móti sósíalisma, að vera vel á verði. Ég ætla a.m.k. að vera það vel vakandi á verðinum, að ég ætla að greiða atkv. á móti því að þetta frv. komist til 2. umr. Ég mun greiða atkv. á móti því nú þegar við I. umr.



Herra forseti. Það er ekkert að undra þó að menn ræði þetta frv. nokkuð. En furðulegra er að heyra það í röðum andstæðinga frv., að býsnast er yfir að efni þess hafi tekið breytingum, og það sé komið í frv.-form. Þetta er búið að vera þáltill. sem er búin að ganga hér á þingi í fjögur ár og ósköp eðlilegt að við tökum tillit til margra skoðana og umr. sem fram hafa farið um málið. Og það eru undarleg vinnubrögð þm. ef ekki á að hlusta á margvíslegar skoðanir og skoðanamyndun í landinu, heldur berja hausnum við steininn. Ja, þeir mega sitja lengi á þingi, sumir þm., ef þeir ætla að hafa þessa skoðun. Auðvitað taka menn afstöðu eftir sannfæringu sinni og móta hana. Hér er gerð ákveðin till. að setja þetta mál í frv.-form, og ég veit ekki betur en að frv. fari hér í n. til þess að verða rætt og taka breytingum eftir því sem til tekst. Og þetta frv. er auðvitað háð alveg sömu lögmálum og öll önnur frv. í því efni. En ég ætla að byrja á því að svara síðasta ræðumanni, einfaldlega af því að hann hefur fengist við peningamál áratugum saman. En nokkrir hafa fengist við jarðir líka áratugum saman. Ég vil segja það sem landlaus maður hver er munurinn á því fyrir mig að eiga jörð metna á milljón eða eiga milljón í banka, síðan eru gerðar opinberar framkvæmdir með tugmiljóna og hundraða milljóna styrk, jörðin tífaldast, en á sama tíma er verðbólga og mín milljón verður ónýt. Má ég taka einfalt dæmi af heimili foreldra minna sem reistu sér íbúðarhús fyrir 50 árum. Eftir ákveðinn árafjölda var útidyrahurð endurnýjuð sem kostaði nákvæmlega það sama og húsið kostaði í upphafi. Er þetta það sem hv. síðasti ræðumaður vill? En á sama tíma get ég nefnt jarðir í Þingeyjarsýslu sem hafa tugfaldast og eru taldar í millj. kr. og tugum millj. kr. Ein vísa í Þingeyjarsýslu gengur, þar er þessi síðasta hending: „Allt er þetta Reykjahlíð.“ Já, allt er þetta Reykjahlíð. Hvað á Reykjahlíð mikið? Það væri gaman að sjá þá pappíra. En að sögn viturra manna á hún jafnmikið land og Árnessýsla er. Já, allt er þetta Reykjahlíð - og eigum við að halda því áfram? Í útvarpinu um daginn var fróðlegt erindi eins af bestu vísindamönnum okkar, og erindið fjallaði um vatnið. Já, hvað verður nú um blessað vatnið? Jú, það fellur niður í Vatnajökul, það fer svo sína leið, - og hvar haldið þið að það komi upp? Jú, það kemur upp í Húsavík þar sem ég er fæddur og sleit barnsskónum og var fram yfir þrítugt. Þá er það búið að vera nokkur hundruð ár á leiðinni. Hver á vatnið? Reykjahlíð, ekki Húsavík. Reykjahlíð getur gert skörð í jarðskorpuna og hirt það samkv. þessari kenningu sem við erum að reyna að berjast á móti. Það má líka segja frá öðrum dæmum hér á Reykjanesinu. Í ákveðnum holum kemur þar upp sjór að meiri hluta, en hann kemur upp heitur. Hver á sjóinn? Já, hver á sjóinn? Ég ætla ekki að nefna neinn eiganda. Ég tel bara að ég eigi minn þátt í sjónum og allir hv. þm., þó að ríkisvaldið hafi borað niður og fái hann upp heitan. Þetta er vandamál, þetta er vandamál sem snýr að þjóðinni í dag. Það var alveg rétt staðhæfing sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það hefur verið aðalsmerki íslenska bóndans að vera bjargálna og vera sjálfseignarbóndi. Það getur hann verið áfram. En má ég minna á annan útvarpsþátt í nafni Búnaðarfélags Íslands fyrir helgina, á mánudaginn var, ef ég man rétt? Ungur maður var þar í viðtali við fréttamenn og ég gat ekki heyrt betur en það væri honum gersamlega ofviða að kaupa jörð og búa á jörðinni. Ég gat ekki heyrt betur. Eru málin í lagi? Ég vil spyrja andmælendur frv. að því: Eru málin í lagi? Þarf engra breytinga við? Ég held nú að hinir ágætustu talsmenn landbúnaðarins hér í þessari d. geri sér grein fyrir því að málin séu ekki almennt í lagi. Er þetta mikið vandamál. Við flytjendur frv. gerum okkur grein fyrir að hér er mikið vandamál, og það er ósköp eðlilegt að menn skiptist á skoðunum um hvernig á að leysa þessi vandamál. En ég held að allir hljóti að viðurkenna þá staðreynd, að þróun þessara mála varðandi landbúnað, kaup og sölu á jörðum og verðmæti þeirra er ekki á réttri leið, ég segi: er ekki á réttri leið. Má ég nefna annað dæmi, sem tengist heimabyggð síðasta ræðumanns, af jörð í Þingeyjarsýslu. Við jörðinni tóku tveir bræður, og þeir ákváðu að annar færi í burtu og það skyldi fara fram sala á jörðinni. Hún var 1200 þús. kr. Svo líða fram þrjú ár, þá kvænist sá sem eftir er. Konan er þar um nokkra stund, en þá verður hún óróleg og vill flytja burt. Þetta fréttir laxveiðifélag á Akureyri. Hvert var þá verð jarðarinnar skyndilega? Ekki 1200 þús., nei, þá fór það að tugfaldast. Ekki ætlaði laxveiðifélagið að fara að búa. Jörðin átti að fara í eyði, en það var möguleiki á laxveiðihlunnindum sem þeir væntu sér svo góðs af að þeir settu jörðina upp fyrir alla möguleika nokkurs manns að nýta hana. Er þetta sú þróun sem menn vilja? Ég segi bara: Þetta er hættuleg þróun. Þarna er ungur maður sem vill nýta jörðina og búa á jörðinni og reyndar tókst að búa á jörðinni í dag. En það er alger óvissa hver framvindan verður. Hinir tveir eigendurnir, sem voru, hafa skipt um. Nú er jörðin í eigu eins manns, og hann er í miklum vanda staddur hvernig hann á að fara með jörðina, því að ef hann selur jörðina fyrir þetta geipiháa verð; þá fer meiri hlutinn í skatta. Þess vegna var það mikið nauðsynjamál fyrir hann að fá mann til að búa á jörðinni, og málið leystist í bili, en ekki er séð hvernig framvindan verður. En þetta er ágæt búskaparjörð, og væri leitt til þess að vita í miðri Þingeyjarsýslu ef hún færi í eyði út af þessari ágætu hugsun út af fyrir sig að skapa sér sem besta laxveiði. Það er gott að eiga kost á góðri laxveiði, en ekki með þessari forsendu. Hafi menn betri lausn á þessum málum, þá komi þeir fram með hana, þá komi þeir fram með till. um það. Þessi þróun mála, eins og við flm. höfum verið að reyna að skýra og hefur oft komið fram á Alþ., er ekki á réttri leið. Ég vil þá a.m.k. heyra nákvæma og góða útskýringu á því að menn telji það rétt eins og stefnt hefur verið undanfarin ár. Ég vil spyrja að öðru: Hvers vegna eru fleiri jarðir í eyði nú en verið hefur jafnvel nokkurn tíma á Íslandi eða a.m.k. um mjög langt tímabil? Það er komið svo í sveit hins margumrædda þm., 2. þm. Vestf., að visst byggðarlag þar á við stórkostleg vandræði að etja vegna þess bve margar jarðir hafa farið í auðn og ekki er í raun og veru hægt að gera þar ítölu. Sumir þessara manna hafa, eins og hann gat réttilega, orðið að yfirgefa jarðir sinar án þess að fá nokkuð í staðinn eða fá sáralítið í staðinn. Væri nú þetta frv. eða andi þess frv. í gildi, kæmu þessir menn ekki slyppir og snauðir eftir áratugabaráttu og það góða baráttu, það vil ég taka fram, margir hverjir örugglega. Þá kæmu þeir ekki slyppir og snauðir. Er slæmt að tryggja mönnum þetta eftir áratuga baráttu á erfiðum stað á landinu? Ég held varla.  Það hefur verið mikið rætt um veiðiréttinn hér og hversu viðkvæmur hann er, og það er rétt. En skynsamir voru fornmenn í gamla daga. Þeir voru ekkert blávatn, ef svo má til orða taka, vegna þess að í Grágás segir að lax skuli hafa möguleika á því að ganga upp. Og á einu umdeildasta svæði þessa lands, sem er í Árnessýslu, - og hefur verið sagt að öll veiðimál á Íslandi væru í lagi ef við gætum tekið Árnessýslu undan, - þá var réttur tryggður til þess að lax færi alllangt upp í land og er svo enn og blessunarlega vel. Sjávarbændur og bændur neðar við stóru fljótin auðvitað telja sig missa nokkuð af sínum eignarrétti. En hvers vegna? Vegna hagsmuna þeirra bænda, er ofar búa, og núna allra veiðimanna. Sama mætti segja um Laxamýrarbændur. Raunverulega gætu Laxamýrarbændur hirt svo til allan lax, sem kæmi í Laxá, með réttu móti. Hvert yrði þá verðmæti Laxár og alls þess mikla vatnasvæðis sem ofar er? Hvert yrði verðmætið? Þá hefði margt öðruvísi farið á Íslandi ef það hefði verið frjálst, svo að ég nefni nú engin sérstök dæmi sem snerta suma nokkuð. Nei, hér hafa menn orðið að viðurkenna staðreyndir, og það var þegar gert í Grágás. Það er svo gamalt. Menn hafa orðið að viðurkenna staðreyndir til þess að geta búið hér á Íslandi, en ekki berja hausnum við steininn. Það er t.d. skemmtileg hugarfarsbreyting hjá veiðiréttareigendum, að þegar ég ásamt nokkrum fleiri fyrir nokkrum árum taldi það rétta þróun að sala veiðileyfa færi fram í höndum Búnaðarfélags Íslands eða í sameiginlegri skrifstofu, svo að þessi markaður væri ekki braskmarkaður hingað og þangað, þá var það talið guðlasti næst að setja fram þessa skoðun. En það var á s.l. ári eða ári fyrr sem sömu menn eða menn í nafni sömu samtaka töldu þetta einu réttu þróunina úr því sem komið væri. Hann minntist hér á það, hv. 5. þm. Norðurl. e., að þeir, er næst byggju ám, ættu að hafa hag af því að fara sem best með þær. Þetta er rétt svo langt sem það nær. En hvað skeður hér varðandi einn hóp útlendinga sem kom í ákveðna á úti á landi? Þeir komu með rækju sem beitu og þeir hirtu um 11/2 tonn af laxi á stuttum tíma rétt framan við nefið á ábúendum, af því að þeir voru búnir að kaupa veiðiréttinn. Þeir sögðu: Þetta höfum við keypt, gerið þið svo vel, þetta eru okkar vinnubrögð. Þetta er ekki hægt. Áin hefur ekki jafnað sig enn þá. Mönnum getur því líka skjátlast þó að skarpir séu og búi rétt við hlunnindin. Sem betur fer eru flestir hændur svo vakandi að þeir gera sér grein fyrir því, að það er hollt og skynsamlegt að fara varlega með þennan mikla og dýrmæta rétt og gá að því að oftekin veiðibráð og veiðigræðgi hefnir sín síðar meir. En það er athyglisvert, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. drap á, að jafnvel í Bandaríkjunum er veiðiréttur og eignarréttur yfir vötnum og ám í hendi ríkisins. En hann hefði mátt telja upp 10 önnur nálæg ríki með þessu sama, nákvæmlega þessu sama, sem næst okkur eru hér á jarðskorpunni. En það var ekki alveg rétt sem hann sagði um Bandaríkin, þó að sumt væri rétt, að vegna iðnvæðingarþróunar hafi sum veiðivötn og veiðiár skemmst. Það vill nefnilega svo til að ég sá í vor klukkutíma þátt um þróun veiðimála í Bandaríkjunum og þar var aðalmaðurinn oft nefndur Bing Crosby, söngvarinn frægi og veiðimaður. Það eru hvorki meira né minna en 21 millj. manna þar sem fást við veiðar og eru í þeirra veiðisamtökum, - 21 millj. manna. Þetta var frábært upplýsingastarf um veiðar í Bandaríkjunum og meðferð á ám og vötnum, og það skal viðurkennt og það er rétt, að m.a. vegna þrýstings frá veiðimannasamtökunum hefur hið opinbera gert gífurlegt átak til að vernda vötn og ár. Þetta gildir einnig í Kanada, að það er komið svo að gífurlega strangar reglur gilda þar um allt affall frá orkustöðvum og borgum svo að það renni ekki út í ár og vötn til spillingar.

Það veiddust 35 laxar í Bandaríkjunum í fyrra.

Veiddust 35, já, það þarf nú að segja öðrum en mér það eftir að vera búinn að sjá aðalskrárnar og upplýsingarnar þarna, að það hafi veiðst 35 laxar.

Ég var að tala um Atlantshafslaxinn.

Já, það þarf nú ekki að segja mér þetta, ég var í Kanada í vikuferð -  Hvernig á að leysa vandamál landbúnaðarins? Það verða sjálfsagt margar skoðanir uppi nm það. Við gerum hér ákveðna till. Menn geta valið á milli með hvaða hætti menn vilja búa, og það er mjög eðlilegt og rökrétt. En hitt vil ég undirstrika, að sú þróun, sem hefur átt sér stað undanfarna áratugi, er í þá átt að hún á eftir að enda með gífurlegu vandamáli fyrir þá sem vilja taka við í sinni fjölskyldu - og séu ættingjar margir enn meira vandamál. Þetta viðurkenna raunar allir. En ágreiningur er um að leysa þetta vandamál. Við teljum, flm. og Alþfl., að það sé ekki hægt að komast hjá því að ríkisvaldið komi til liðs við það fólk sem vill búa vegna breyttra aðstæðna og þeirrar þróunar, sem hefur átt sér stað undanfarið, og tilfærslu í þjóðfélaginu, eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. réttilega drap oft á í ræðu sinni. Hinn mikli fjöldi, sem er kominn hér á mölina, hlýtur að eiga, eins og hann orðaði það, einhvern rétt og jafnvel svo mikinn rétt að hann geti notið þessa ágæta lands. Annað er ekki sæmandi. Og það eru auðvitað breyttar aðstæður og breyttar forsendur fyrir þessari kröfu - fullkomlega réttmætu kröfu. Hvað um þjóðargjöfina sem Alþingi ályktaði sameiginlega um á Alþingi 1974? Hvað um þjóðargjöfina? Á annan milljarð er sett til að græða upp landið, auðvitað að mestu leyti frá þéttbýlisfólkinu, hinu réttlausa og landlausa þéttbýlisfólki sem má hvergi stiga fæti á jörð. Ef við eigum að taka sumar tilkynningar alvarlega sem koma í útvarpi og blöðum, þá má maður ekki einu sinni ganga sér til hressingar jafnvel hér í nágrenni Reykjavíkur vegna ofríkistilkynninga sumra manna. Sem betur fer hlusta engir á þessar tilkynningar og menn fara út í fjallaloftið sér til heilsubótar og hressingar og ánægju. En samt sem áður telja menn sér sæmandi að gefa út svona tilskipanir. Það er eitt dæmi sem ég vil nefna hér. Menn gerðu það að gamni sínu fyrir 6 árum að setja fisk í vatn uppi á fjöllum austan við Húsavík sem heitir Höskuldsvatn. Húsvíkingar höfðu haft ítölu í kringum þetta vatn svo langt sem nokkur maður vissi og bæði ég og 5. þm. Norðurl. e. leikið sér í kringum þetta vatn og vissum ekki að það væri nokkuð sérstakt í því til lífs í dag. Svo s.l. sumar fara menn að gá að hvort fiskurinn hafi gengið vel fram. Þá er þetta afbragðs fiskur og vatnið fullt af fiski. En þá kemur upp vandamál. Þá voru nefnilega ungir bændasynir þarna með áhuga á grúski sem fóru að leita í gömlum doðröntum. Hver skyldi nú eiga umhverfið kringum vatnið? Og nú eru hin hörðustu átök á milli húsvíkinga og tveggja annarra jarða og þykjast allir eiga landið og fiskinn sem í það var látinn, sem var fluttur þangað vegna áhuga ákveðinna einstaklinga, sérstaklega tveggja manna, til reynslu. Fram undan eru hörð átök í því efni. Þurfum við nú ekki löggjöf til að leysa svona mál fyrst einstaklingarnir bera ekki þroska til þess að leysa þau sjálfir? Ekki veit ég hvernig sýslumaður ætlar að úrskurða eignarrétt á þessum fiskum sem verða svona skyndilega eftirsóttir. En menn hafa sést þarna læðast kringum vatnið þegar lítið bar á og reyna að finna út í hvaða stefnu frá síðasta staur jarða sinna vatnið lægi, og verður fróðlegt að sjá hvernig lýkur er endanleg niðurstaða fæst, ef hún þá kemur öðruvísi en Alþ. grípi hér í taumana. Sennilega eiga eftir að koma upp ýmiss konar svona vandamál, og okkur er ekki sæmandi annað en finna flöt á þessu vandamáli og fara um það réttum höndum og með réttum ákvörðunum. Menn hafa sagt hér að eitt aðalatriðið í mótleik á móti þessu frv. væri það, að við tækjum ekki tillit til eignarréttar í stjórnarskránni. Ef svo er, þá má laga það í frv. Ég segi bara: ef svo er, þá má laga það og koma með ákvæði er tekur af allan vafa í því efni. En ég tel að svo sé ekki, alveg eins og ég held því fram að það hafi engin ríkisstj. og því síður Alþ. nokkurt val um það að rýra sparifé landsmanna á þessu ári um því sem næst 10 milljarða vegna stjórnleysis og heigulsháttar, - um hvorki meira né minna en 10 milljarða kr. Það er eignaupptaka sem á sér stað þegjandi og hljóðalaust, þó að í öðru formi sé. Það getur vel verið að sumum finnist það óviðunandi að kalla þá menn, er vilja hafa ágóða af jörðum fyrir litið starf og fyrst og fremst vegna atbeina hins opinbera, kalla þá menn braskara, eins og hér var orðað, og mangara. Mér er alveg sama hvað þessir menn eru kallaðir. Þeir ætla að fá stórar upphæðir án eigin tilverknaðar sérstaklega, fyrst og fremst vegna opinberra aðgerða og fjármagns úr ríkissjóði og fjármagns úr vasa almennings. Og móti þessu viljum við koma. Við viljum hefta þetta og við viljum hafa hér í lögum skýr ákvæði um að þetta eigi sér ekki stað. Mér er kunnugt um að viss bæjarfélög hér í nágrenni höfuðborgarinnar eru í gífurlegum vanda út af verðhækkunum á landi vegna opinberra aðgerða. Sú verðhækkun nemur mörg hundruð milljónum á tiltölulega takmörkuðu svæði. Kannske eru einhverjir menn svo efnaðir að þeir geti borgað næstum því hvaða verð sem vera skal fyrir að fá húslóð eða eitthvert afdrep. En almenningur í landinu er ekki svo efnaður. En það er fé almennings sem gerir lóðirnar svona verðmætar. Og á hann svo engan rétt? Á hann svo engan rétt, nema bara ánægjuna af að borga? Ég samþykki ekki að þetta geti verið rétt stefna. Hvað sem líður öllum átökum um heildarstefnur í landinu, þá er þessi stefna alröng og óverjandi með öllu á þessu herrans ári, hvað þá ef hún heldur áfram óbreytt, - gersamlega óverjandi með öllu, enda veit ég að fyrr eða síðar mun megintúlkun þessa frv. sigra. Spurningin er aðeins um það, hvaða ár það verður. Og ég er viss um að það á ekki langt í land að megintilgangur þessa frv. fái hljómgrunn hjá íslensku þjóðinni. Ég er alveg viss um það, af því að menn gera sér grein fyri því að málin eru ekki í lagi og þróunin er á þann hátt og í þá átt að hún getur ekki haldið áfram öðruvísi en Alþ. gripi hér inn í til úrlausnar. Ég aðeins skora á andmælendur þessa frv. að koma með betri lausn á málinu. Auðvitað skulum við flm. hlusta á það vel og ræða það í bróðerni. En ég held að allir hljóti að verða sammála um það, að hér er vandi á ferðinni sem verður að leysa fyrr eða síðar með löggjöf frá Alþingi. Annað er ekki viðunandi. Þetta er svo gífurlegt vandamál.