Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá hv. 10. þm. Norðvest., Sigurjóni Þórðarsyni, dagsett 5. nóvember: „Þar sem ég fer í fæðingarorlof í tvær vikur frá og með 29. nóvember 2004 óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varaþingmaður Frjálslynda flokksins í Norðvest., Steinunn K. Pétursdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Steinunn K. Pétursdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Að loknum atkvæðagreiðslum um fjögur fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um skiptingu tekna milli ríkis og sveitarfélaga í ljósi nýgerðra kjarasamninga. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson en hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þeirra tíðinda sem áttu sér stað í gær þegar hv. þm. Hjálmar Árnason, sem því miður er ekki kominn til fundar, lýsti því yfir í ljósvakamiðlum og í Morgunblaðinu í morgun að hann vildi endurskoða allt ferlið í kringum stuðninginn við Íraksstríðið svokallaða og væri opinn fyrir því að fara í gegnum allt stafróf málsins og talar þar með mjög í anda þess sem við í stjórnarandstöðunni höfum gert allt frá byrjun, allt frá 20. mars fyrir hálfu öðru ári, þegar innrásin var gerð. Vekur það alveg sérstaka athygli að hér talar formaður þingflokks Framsóknarflokksins og forustumaður í hópi þingmanna þess flokks á Alþingi. Hann lætur þess að vísu getið í prentmiðli í morgun, Morgunblaðinu, að hann tali fyrir sjálfan sig en ekki fyrir hönd þingflokksins. Engu að síður hljóta það að teljast tíðindi þegar stjórnarliðar eru að týna tölunni í þeim staðfasta stuðningi við innrásina í Írak forðum daga. Það er líka eftirtektarvert að hv. þm. lætur þess getið - og kemur hann nú í salinn og komi hann fagnandi. Ég vil sérstaklega nota tækifærið og hæla honum fyrir það pólitíska þrek sem hann sýnir með þeim hætti að láta samvisku sína ráða för. En hann segir í Morgunblaðinu í morgun orðrétt, með leyfi forseta: „Ég er ekki með neinar samþykktir á bak við mig, enda engar samþykktir um þetta gerðar á vegum flokksins, hvorki í upphafi né síðar.“ Þetta eru tíðindi út af fyrir sig. Framsóknarflokkurinn hefur ekki á einu og hálfu ári gert nokkra samþykkt um stuðning við Íraksstríðið eða ekki stuðning og það vekur auðvitað sérstaka athygli. Ég vil að lokum hæla hv. þm. og vænti þess að hann sé fyrstur af fleirum sem komi í lið okkar stjórnarandstæðinga í þessum efnum.

Herra forseti. Það er alveg ljóst, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, að það er engin breyting á stefnu íslenskra stjórnvalda að því er varðar Írak. Við fögnum því að Saddam Hussein er farinn frá. Við styðjum lýðræðisuppbygginguna í Írak og við styðjum að vinna á grundvelli samþykktar Sameinuðu þjóðanna nr. 1546, um endurreisn í Írak. En ég held að það sé kominn tími til að Samfylkingin geri grein fyrir hvaða stefnu hún hefur í sambandi við þessi mál.  Eitt sinn var sú tíð að lýðræðisflokkarnir á Íslandi studdu það sem vestrænar þjóðir voru að gera. Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn. 

Forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því ekki þó hann hefði fullt tilefni til þess hvort hann er sammála hv. þm. Hjálmari Árnasyni, formanni þingflokks Framsóknarflokksins, um að upplýsingarnar sem veittar voru við upphaf stríðsátaka hafi verið fáfengilegar, villandi og rangar. Þó hefðu honum verið hæg heimatökin að gera það því hæstv. forsætisráðherra hefur sjálfur lýst því yfir í viðtölum. Það má m.a. lesa um það í greinargerð með tillögu sem hefur verið flutt á þinginu um breytingu á þeirri stefnu sem þeir tveir hæstv. ráðherrar sem hér sitja hlið við hlið, höfðu reyndar stólaskipti á milli, tóku í upphafi Íraksstríðsins en hvorugur ráðherranna sá sér fært, og er þó annar undanskilinn vegna forfalla, en hinn, hæstv. forsætisráðherra, sá sér ekki fært að vera við fyrri umr. um þá tillögu. Hann hefur því engu svarað um það. Hann hefur ekki skýrt það fyrir þinginu hvernig stendur á þessu, hvort þær voru rangar eða hvort þær voru réttar. Hann spyr aðra, forsætisráðherrann sem tók þá afstöðu einn saman án nokkurs leyfis og sennilega þvert á landslög, sennilega þannig að hann ætti að segja af sér þessi maður vegna þess að hann hefur brotið þingskapalögin sem eru landslög. Hann hefur ekki skýrt það fyrir okkur og hann kemur upp í stólinn og segir okkur ekki einu sinni hvort hv. þm. Hjálmar Árnason er skilinn við flokkinn eða hvort hann er enn þá í heitum ástartengslum við hann. Maður hlýtur að spyrja hv. formann Framsóknarflokksins að því hvort maður af þessu tagi, maður eins og hv. þm. Hjálmar Árnason, geti verið áfram í nefndum eða ekki, því ekki virðist hann tala sjálfur þessi Hjálmar og hefur kannski verið settur í bann eins og títt er um menn í þingliði framsóknarmanna, þá sem ekki eru með í liðinu hverju sinni.

Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hrósa hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir hugrekkið, fyrir að voga sér, andspænis þeim herrum sem hafa farið með eldi og brennisteini gagnvart þeim flokksmönnum Framsóknarflokksins sem hafa leyft sér að hafa sjálfstæða skoðun, að lýsa því yfir að það komi til greina að endurskoða stuðninginn við innrásina í Írak. Egill Helgason spyr hv. þm. að því í sjónvarpsþætti, með leyfi forseta: „En finnst þér koma til greina að taka okkur af þessum lista?“ Og hv. þm. Hjálmar Árnason svarar: „Ég segi bara já við því.“ Þetta er djarflega mælt og ég hrósa hv. þm. fyrir það. Hann mun fá tækifæri til að láta þá afstöðu koma fram í þinginu því það vill svo til að hér er til umræðu í frestun í þinginu tillaga frá okkur þremur formönnum stjórnarandstöðuflokkanna nákvæmlega um þetta, að Ísland verði með táknrænum og formlegum hætti tekið af þessum lista. Það er alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir. Samfylkingin var á móti innrásinni. Munurinn á forsætisráðherra Íslands á annan bóginn og forsætisráðherra Dana á hinn bóginn er sá að forsætisráðherra Dana hleypur ekki á flótta undan umræðunni eins og hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson. Það hefur ekki verið hægt að leiða umræðuna til lykta í þinginu vegna þess að íslenski forsætisráðherrann þorir ekki í hana. Það sama er ekki hægt að segja um hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur ekki skirrst við að fara í hana. Munurinn á Dönum og okkur er sá að í danska þinginu fá menn að ræða þetta. Hér fá menn ekki að ræða þetta og spurt er um stefnu íslenskra stjórnvalda. Hún er kannski ekki til formlega því það var engin ákvörðun tekin í þingflokkum stjórnarinnar og engin umræða fór fram í ríkisstjórninni heldur. Það hefur komið fram.

Herra forseti. Það á sér hvergi í heiminum stað umræða af þessu tagi nema hér. Að taka landið af listanum yfir staðfastar þjóðir sem landið var á áður en til stríðsins kom, það fer enginn svona vitleysisumræða fram nema hér. Og hv. þm. Hjálmar Árnason var í þætti þar sem var yfirgengilega vitleysisleg umræða. Hann sýndi mikið þrek að vera í þættinum jafnlengi og hann var og talaði manna skynsamlegast í þættinum. Ég tel að allt of mikið sé úr orðum hans gert þó að hann segi í þætti af þessu tagi að hann geti skoðað alla hluti og alla þætti. Hvað er að því að þingmaður lýsi slíku yfir? Ég tek bara dæmi af sjálfum mér. Ég fór á Landspítalann og það var skorið úr mér krabbamein og ég þurfti að samþykkja það fyrir fram áður en það var gert. Það var ekki nákvæmlega vitað hvað út úr því mundi koma. Hvað mundu menn segja uppi á Landspítala ef ég kæmi þangað til að taka til baka samþykki mitt fyrir uppskurði? Það yrði bara litið á mig sem hvert annað fífl vegna þessarar umræðu. Vitanlega dettur engum þetta í hug nema Samfylkingunni að fara þessa leið. Og þegar menn tala um að þarna hafi einhverjir menn skrökvað. Það er algerlega ljóst að leyniþjónusta Breta og Bandaríkjamanna voru ekki með nægilega markvissar og skynsamlegar skýringar og upplýsingar. En búið er að rannsaka það í báðum ríkjunum með lýðræðislegum hætti og viðurkennt bæði af stjórn og stjórnarandstöðu að hvorug ríkisstjórnin laug nokkru til og við byggðum auðvitað á því. Við vildum að krabbameinið Saddam Hussein yrði skorið í burtu og síðan hæfist endurhæfing. Það eru allir með endurhæfingunni í Írak nema Samfylkingin á Íslandi. Norðmenn sem ekki voru með standa núna með því sem er að gerast í Írak. En Samfylkingin er eins og gamall afturhaldskommatittsflokkur og ætlar sér aldrei að verða stór og getur þess vegna ekki stutt verðugt verkefni eins og þetta.

Herra forseti. Það er spurning hvort sómi Alþingis er fólginn í því að ræða þetta alvarlega mál á þeim nótum sem hér er gert og með myndlíkingum af því tagi sem notaðar eru. Það sem þetta mál snýst um er auðvitað tvíþætt, annars vegar atburðirnir í mars 2003, hvernig það gerðist að Ísland birtist á lista hinna vígfúsu þjóða, að fá það rannsakað og upplýst hvernig sú ákvörðun var tekin, af hverjum og hvers vegna lögboðið samráð við utanríkismálanefnd Alþingis var ekki virt. Fyrir því höfum við barist, stjórnarandstæðingar, það mál hefur verið á dagskrá í utanríkismálanefnd frá því í haust og þar er núna til umfjöllunar tillaga um að þessir hlutir verði upplýstir. Hinn þáttur málsins snýr að því sem áfram er að gerast í Írak. Það er útbreidd skoðun meðal heimsbyggðarinnar að þar fari nú fram hreinir stríðsglæpir, t.d. það sem gerðist í borginni Falluja. Lögfræðingar, bæði austan hafs og vestan, velta fyrir sér hvort möguleiki verði á því að fá bandaríska ráðamenn kyrrsetta, tekna höndum, ef þeir ferðast til Kanada eða Evrópu og láta þá svara til saka gagnvart ákærum um stríðsglæpi. Þetta er málið en ekki fliss og fíflalæti af því tagi sem við urðum vitni að hér áðan. Það að Ísland skuli hafa verið dregið inn í það að styðja ólögmætt árásarstríð og bera síðan jafnvel með áframhaldandi stuðningi sínum við þessar aðgerðir samábyrgð á stríðglæpum er ekki mál sem ég hef geð í mér til að hlæja yfir hér í þingsal, herra forseti. Auðvitað væri það fagnaðarefni ef stjórnarsinnar væru að byrja að sjá að sér í þessu máli, eins og kannski mátti ætla af hv. þm. Hjálmari Árnasyni í nefndum sjónvarpsþætti hafi hann verið með fullri meðvitund sem við hljótum að gera ráð fyrir. Það kemur samt fyrir lítið á meðan höfuðpaurarnir tveir sem einir hafa borið ábyrgð á þessu allan tímann, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, sjá ekki að sér.

Herra forseti. Ef það að opna hér umræðu um Írak og tilurð Íraksinnrásarinnar hinn 20. mars þýðir að ég verði hér uppnefndur afturhaldskommatittur, kratinn úr Hafnarfirði, verður svo að vera. Það breytir ekki hinu að ég mun halda áfram að halda á lofti þessari umræðu hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Ef menn kjósa að fara í gamla kaldastríðshaminn um komma, krata og íhald og allt það hér verður það líka svo að vera. Það liggur algjörlega ljóst fyrir í hverju þessi umræða er fólgin og hún er tekin í þjóðþingum um alla Evrópu, núna síðast í breska þinginu eru menn að reyna að grafast fyrir um það hvort ákvörðun hafi verið tekin af yfirvegun og samkvæmt réttustu upplýsingum hverju sinni. Og hver var það annar en þessi maður, hæstv. forsætisráðherra, sem viðurkenndi á góðri stundu að hann hefði gert mistök en er nú ekki maður til þess að gera það úr þessum stóli hér, sem þó hv. þm., formaður þingflokks hans, gerir með viti bornum hætti? Hafi hann aftur hrós fyrir. Ég var hér að vekja athygli á því að menn eru farnir að horfast í augu við veruleikann eins og hann var fyrir hálfu öðru ári og hafði vonast til þess að menn væru komnir úr þessu fari kalda stríðsins. Því miður er ekki svo. Það veit hver einasti maður og það er búið að staðfesta hér mörgum sinnum að Samfylkingin styður vitaskuld Sameinuðu þjóðirnar í uppbyggingu í Írak. Það gefur augaleið, landið er í rjúkandi rúst eftir þau átök sem þar hafa farið fram og vitaskuld er það skylda okkar allra að freista þess að byggja þar upp með viti bornum hætti. 
             Ég hafði, virðulegi forseti, von til þess að þessi umræða  
            

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir lofið en hygg að það hafi kannski verið örlítið oflof hjá ágætum vini mínum, og bið hann um að oftúlka ekki orð mín. Hvert er hlutverk stjórnmálamanna? Er það ekki hlutverk okkar allra sem höfum gefið okkur í stjórnmál að vilja skoða mál og fara yfir þau? Erum við ekki stöðugt að gera það, í hverju einasta máli? Ég tel, og hef sagt það, ekkert óeðlilegt fyrir okkur að skoða aðdraganda þessa máls. Ákveðnar forsendur komu fram sem síðar reynast ekki réttar. Á þeim tíma sem þær komu fram trúðu menn því að slíkar forsendur væru réttar. Það er líka rétt, herra forseti, að minna á að við sem smáríki höfum í 50 ár verið háð upplýsingum frá mörgum bandamönnum okkar og á þeim upplýsingum höfum við byggt ákvarðanir okkar. Ef forsendur eru ekki réttar er eðlilegt að við förum yfir það hvernig við ætlum að bregðast við til framtíðar. Það sem mestu máli skiptir, virðulegur forseti, er að við öxlum ábyrgð okkar eins og öryggisráðið hefur samþykkt um uppbyggingu hjá stríðshrjáðri þjóð. Við getum ekki frekar en bandamenn okkar í austri og vestri dregið okkur út úr því uppbyggingarstarfi. Við hljótum að axla þá ábyrgð. Þetta eru þeir hlutir sem er eðlilegt að fara yfir og eðlilegt að skoða. Það er hlutverk okkar sem stjórnmálamanna.

Hæstv. forseti. Ef rétt er eftir haft sem varla verður lengur dregið í efa þar sem þingflokksformaður Framsóknar mælir að Framsóknarflokkurinn hafi engar samþykktir gert um aðildina að Íraksstríðinu er hann þar með annar þingmaður flokksins sem staðfestir það. Kristinn H. Gunnarsson hefur staðfest það áður, og fékk frekar bágt fyrir. Það er algjörlega ljóst að mikill meiri hluti íslensku þjóðarinnar var andvígur því að við færum inn í Írak og styddum þar aðgerðir. Það þýðir ekki að við munum ekki sem þjóð leitast við að reyna að bæta með einhverjum hætti fyrir þær ógurlegu hörmungar sem þar hafa átt sér stað. Það er algjörlega rétt sem hér hefur verið orðað að það er orðið stórt spurningarmerki hvort Bandaríkjamenn séu ekki að fremja stríðaglæpi í Írak eins og málin hafa þróast þar á undanförnum dögum og vikum. Sífellt fleiri rök falla sem sagt að því að ákvörðunin sem tekin var af forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna hafi verið tekin af þeim tveimur. Ég lít svo á, ef rétt er eftir haft, sem ég hirði ekki en var sagt í þessum ræðustól áðan, eftir formanni þingflokks Framsóknarflokksins, að engar samþykktir hafi verið gerðar í Framsóknarflokknum, tel ég að verið sé að byggja undir þau rök enn frekar að málið hafi allt átt uppruna sinn á þann hátt að það hafi ekki verið lýðræðisleg ákvörðun og meiri hluti fyrir henni.

Herra forseti. Ég heyri á þingmönnum Samfylkingarinnar að þeir vilja fyrst og fremst ræða um fortíðina í þessum efnum. Gott og vel, þeir mega ræða hana mín vegna. Það sem skiptir hins vegar máli er hvaða afstöðu þingmenn Samfylkingarinnar hafa gagnvart því sem nú er að gerast í Írak. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að flokkurinn styddi ályktun 1546 frá Sameinuðu þjóðunum sem gerir ráð fyrir viðveru liðsins í Írak, liði Bandaríkjanna, Breta og Dana. Á þá að skilja það svo að Samfylkingin styðji lýðræðisuppbygginguna í Írak og veru hersins í Írak? Það lá fyrir þegar ríkisstjórnin tók afstöðu til þessa máls á sínum tíma að við lofuðum því að styðja uppbyggingu í Írak. Samfylkingin tönnlast stöðugt á því að það eigi að taka okkur af einhverjum lista. Hvað þýðir það að taka sig af þeim lista? Það þýðir að láta af stuðningi við uppbygginguna í Írak …  
             Ef Samfylkingin styður það vitum við það og þá eru þingmenn Samfylkingarinnar að segja að þeir hafi svipaða afstöðu til málsins og sósíaldemókratar í Danmörku. 

Herra forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér komu fram hjá hæstv. forsætisráðherra. Það eru merkileg tíðindi sem maður gat lesið út úr orðum hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar, að Alþýðuflokkurinn gamli sé aftur kominn með töluverð ítök í Samfylkingunni og styðji núna veru hersins í Írak. Það hefur maður ekki getað skilið á umræðunum að undanförnu. Þá spyr maður: Fyrst þið styðjið núna veru hersins í Írak, berið þið ábyrgð á öllu því sem sá her gerir, eins og þið hafið verið að gefa í skyn gagnvart mér og hæstv. forsætisráðherra? Að sjálfsögðu ekki, ekki frekar en við að öðru leyti til þó að þið hafið gefið annað í skyn. En það er fagnaðarefni og ég vil þakka klókindi hv. þm. Hjálmars Árnasonar að starta þessari umræðu og ná því fram hér að því sé lýst yfir í fyrsta skipti - meðan því er ekki mótmælt - að núna, frá og með þessum tíma, styðji Samfylkingin veru herliðs Bandaríkjamanna, Breta og bandamanna í Írak. Það er mjög merkilegt að þetta skuli hafa náðst fram og ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni þennan laglega hælkrók til að fá þessa niðurstöðu fram.

Herra forseti. Fjárhagsleg staða sveitarfélaganna er ákaflega alvarleg um þessar mundir. Á síðasta ári nam samanlagt tap á rekstri þeirra um 2,6 milljörðum kr. Þá var 71 sveitarfélag rekið með tapi. Staðan á 23 þeirra var þannig að í október taldi eftirlitsnefnd sveitarfélaga ástæðu til að skoða fjárhagsstöðu þeirra nánar. Sveitarfélögin kvarta nú sáran undan því að það gangi ekki neitt í samningum við ríkið í tekjustofnanefnd og að af ríkisins hálfu séu þar einungis embættismenn sem hafi hvorki leiðsögn né raunverulegt umboð hæstv. ráðherra til að semja. Eitt af mikilvægustu verkefnunum sem við stjórnmálamenn stöndum frammi fyrir er að stækka sveitarfélögin og flytja til þeirra frekari verkefni vegna þess að það felur í sér aukna valddreifingu og aukið lýðræði. Ég óttast hins vegar að fólkið okkar í sveitarstjórnunum treysti ekki lengur ríkisvaldinu eftir skæklatogið um tekjuskiptinguna og að það sé því um þessar mundir að draga nokkuð hratt úr möguleikunum á því að kjósa um frekari sameiningar. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði á aukalandsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga að þau yrðu að líta í eigin barm og kanna hvað ylli því að útgjöld þeirra yxu hraðar en tekjur. Þetta er erfitt að skilja öðruvísi en svo að hæstv. ráðherra telji að það sé í besta falli slök fjármálastjórn og í versta falli óráðsía sem valdi þessari bágu fjárhagsstöðu sveitarfélaganna núna. Ja, heyr á endemi. Er þetta sami Árni og fyrir örfáum missirum kvartaði undan því að skattkerfisbreytingar ríkisins drægju bótalaust úr tekjum sveitarfélaganna? Sá Árni sem þau vísu orð mælti var varaformaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og ég spyr: Getur hæstv. ráðherra nokkuð upplýst um það hvar sá ágæti Árni er niður kominn? Varla er það sá sami Árni og situr þarna í stól félagsmálaráðherra og ber nú ábyrgð á málefnum sveitarfélaga. Staðreyndin er sú, herra forseti, að ríkisstjórn og Alþingi hafa breytt lögum sem rýra núna fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna og þau hafa gert það án þess að bæta þeim upp kostnaðinn. Lagabreytingin sem leiddi til þess að það varð auðveldara en áður að stofna einkahlutafélög var að sönnu í sjálfu sér jákvæð en hún kostaði sveitarfélögin í tekjum 1,2–1,4 milljarða. Auknar húsaleigubætur leggja sig á hundruð milljóna. Kröfur um aukna þjónustu í grunnskólum hafa leitt til meiri kostnaðar en við áttum von á og gerðum ráð fyrir við yfirfærsluna. Svo eru ýmsar aðrar breytingar sem ýmsir hv. þingmenn eins og hv. þm. Gunnar Birgisson hafa talið hér upp sem má rekja til lagaákvæða sem hafa valdið útgjöldum. Auðvitað viðurkenni ég að þar er ekki bara við núverandi ríkisstjórn að sakast. Ef hæstv. ráðherra tæki sig þó til og reiknaði þetta allt væri hann líklega kominn að þeirri upphæð sem þarf til að reka sveitarfélögin á sléttu núna. Ríkisvaldið er þess vegna beinlínis í skuld við sveitarfélög í landinu en bæði félagsmálaráðherra og fjármálaráðherra láta eins og þeir séu staddir í miðju leikriti eftir Dario Fo, og þeir arga bara: Við borgum ekki, við borgum ekki. Á sama tíma og ríkisstjórnin reynir að kaupa sér fylgi með því að sáldra út loforðum um skattalækkanir upp á 39 milljarða á þessu kjörtímabili er varla hægt að láta túskilding með gati renna til sveitarfélaganna. Hvernig eiga sveitarfélögin að bregðast við þessu, herra forseti? Ég óttast að skilningsleysi og níska ríkisvaldsins gagnvart sveitarfélögunum neyði þau til að hækka gjöld og álögur eða grípa til niðurskurðar á velferðarþjónustu sinni. Það skal þá vera á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar. Herra forseti. Nýlega voru gerðir samningar við grunnskólakennara og það verður að segjast að staða sveitarfélaganna mun ekki batna með þeim kjarasamningum sem eru fram undan í vetur. Hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður bæjarráðs í Kópavogi, reifaði fyrr í þessum mánuði fjárhagsstöðu sveitarfélaganna eins og hún kynni að líta út eftir samningalotu vetrarins ef ríkisstjórnin gerði ekkert, og hann sagði, með leyfi forseta: „Ég óttast neyðarástand hjá sveitarfélögunum, neyðarástand eftir að menn verða búnir að fara í gegnum alla þessa kjarasamninga.“ Herra forseti. Það er ekki formaður Samfylkingarinnar sem mælir þessi orð. Það er einn helsti leiðtogi Sjálfstæðisflokksins á sveitarstjórnarstiginu sem mælir þessi varnaðarorð. Ég spyr þess vegna hæstv. félagsmálaráðherra: Telur hann ekki í ljósi stöðunnar að sveitarfélögin þurfi aukið fjármagn til að sinna lögboðnum verkefnum sínum? Telur hann ekki að það sé sanngjarnt að bæta sveitarfélögunum upp kostnað vegna lagabreytinga og aukinna verkefna? Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að gera það og hvernig ætlar hann að gera það? Það eru spurningarnar sem brenna á vörum okkar í þessari umræðu hér í dag.

Hæstv. forseti. Ríkisvaldið hefur að undanförnu sannarlega komið til móts við óskir sveitarfélaga um auknar tekjur. Á síðustu árum hafa tekjustofnar sveitarfélaga verið styrktir verulega, m.a. með hækkun útsvarsheimilda og auknu framlagi ríkisins í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Að tillögu tekjustofnanefndar sem lauk störfum á árinu 2000 voru útsvarsheimildir rýmkaðar með hækkun hámarksútsvars. Hækkun útsvarsins hefur skilað sveitarfélögum tekjuauka sem nemur vel yfir 5 milljörðum kr. á ári miðað við núverandi verðlag. Þá hefur framlag ríkissjóðs í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga aukist umtalsvert á síðustu árum, að hluta til vegna aukinnar hlutdeildar í skatttekjum ríkissjóðs en einnig vegna þess að ríkissjóður tók á sig tekjuskerðingu sveitarfélaga á landsbyggðinni þegar breytingar voru gerðar á viðmiði fasteignaskatts árið 2000. Ríkissjóður hefur auk þess veitt samtals 2,9 milljarða kr. í viðbótarframlög til jöfnunarsjóðs frá árinu 1999, nú síðast með 400 millj. kr. framlagi sem úthlutað verður sérstaklega til þeirra sveitarfélaga sem standa höllum fæti fjárhagslega. Einnig má minna á að ríkissjóður hefur veitt um 200 millj. kr. á ári í stuðning til sveitarfélaga vegna fráveituframkvæmda. Undanfarnar vikur hafa einnig verið gerðar ýmsar breytingar á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem ýmist munu spara sveitarfélögunum árleg útgjöld eða auka við þá fjármuni sem jöfnunarsjóður hefur til ráðstöfunar. Með frumvarpi til breytinga á lögum um húsnæðismál eru felld á brott ákvæði um ábyrgðir sveitarfélaga á viðbótarlánum með framlagi úr varasjóði viðbótarlána. Miðað við áætlun um viðbótarlán á þessu ári er um að ræða nálægt 300 millj. kr. lækkun á útgjöldum sveitarfélaganna ár hvert. Í frumvarpinu eru einnig ákvæði sem heimila að raunvextir á höfuðstóli varasjóðs viðbótarlána verði veittir til aukningar á söluframlögum vegna félagslegs íbúðarhúsnæðis. Áætlað er að hér geti verið um að ræða a.m.k. 60 millj. kr. árlega. Í frumvarpi til breytinga á lögum um Lánasjóð sveitarfélaga eru felld á brott ákvæði um framlag jöfnunarsjóðs til lánasjóðsins. Hér er um að ræða ríflega 250 millj. kr. árlega sem jöfnunarsjóðurinn getur þá nýtt til hækkunar á öðrum framlögum sjóðsins. Hæstv. forseti. Samtals er hér um að ræða ríflega 600 millj. kr. á ári. Það er því fráleitt að halda því fram að ríkið hafi ekkert gert til að laga fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Eins og margoft hefur komið fram undirritaði ég ásamt fjármálaráðherra og formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga viljayfirlýsingu í september sl. Þar er m.a. kveðið á um að meðal verkefna tekjustofnanefndar sé að skoða sérstaklega þau sveitarfélög á svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega. Nefndin skal jafnframt meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geta til úrbóta. Í þessu felst viðurkenning á því að sveitarfélögin í landinu standa misjafnlega að vígi fjárhagslega og að rétt sé að fram fari skoðun á vanda þeirra sveitarfélaga. Ríki og sveitarfélög eru sammála um að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er. Að sama skapi er eðlilegt að niðurstöður tekjustofnanefndar liggi fyrir áður en rætt er um varanlegar aðgerðir til að bregðast við vanda. Í viljayfirlýsingunni frá því í september eru nefnd ýmis atriði sem stjórnarandstaðan hefur minna rætt um. Eitt þeirra er að með henni eru tryggðir fjármunir í gegnum jöfnunarsjóð til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu. Er þar um að ræða allt að 2,4 milljarða kr. á næstu fimm árum sem m.a. verður veitt í skuldajöfnunarframlög. Þar eru miklir fjármunir á ferðinni sem ættu að hvetja sveitarfélög til sameiningar. Í tekjustofnanefnd hafa einnig verið ræddar ýmsar áhugaverðar leiðir sem miða að því að hemja útgjaldavöxt hjá sveitarfélögunum og koma á aukinni formfestu í samstarfi og samráði ríkis og sveitarfélaga. Meðal annars hefur verið rætt um aukið vægi eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga og mikilvægi þess að þessi tvö stjórnsýslustig, ríki og sveitarfélög, komi sér saman um langtímamarkmið í efnahagsstjórn og aðgerðir til að hefta útgjöld hins opinbera. Ég tel mjög mikilvægt að menn haldi áfram á þessari braut, þ.e. að leita leiða til að leysa fjárhagsvanda sveitarfélaga án þess að auka heildarútgjöld hins opinbera. Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að stökkva til þess að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga á nokkurra ára fresti og bæta við milljörðum kr. í hvert sinn. Ríki og sveitarfélög verða að eiga reglulegt samráð sem er í gagnsæjum farvegi. Þetta er hagsmunamál okkar, bæði ríkis og sveitarfélaga. Við verðum að horfa á hlutina í samhengi. Við erum að tala um sömu íbúana, sömu hagsmunina, sama heildarreikninginn. Menn mega ekki slíta hlutina í sundur og úr samhengi eins og allt of oft er gert. Við megum ekki leyfa okkur slíka nálgun. Ríkissjóður er ekkert ótæmandi og ef endalaust er gengið í hann er aðeins hægt að brúa bilið með því að seilast í vasa skattgreiðenda. Við verðum að horfa heilstætt á þjóðarbúskapinn og taka höndum saman um að hemja vöxt opinberra útgjalda.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er alveg gáttaður á málflutningi hæstv. félagsmálaráðherra, bæði hér í þessum ræðustóli og eins á því sem ég heyrði af ræðu hans á aukalandsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hæstv. félagsmálaráðherra talar eins og hann hafi verið fjármálaráðherra í 100 ár og talar af mikilli íhaldssemi um það að standa verði á bremsunum, ekki megi auka útgjöldin, það gangi ekki að sveitarfélögin komi með reglubundnu millibili og heimti meiri peninga og þau verði að líta í eigin barm. Svo fer hann með talnaþulu sem á að sýna að í raun og veru sé þetta allt í lagi af því að samtals hafi ráðstafanir af ríkisins hálfu þýtt 600 millj. til sveitarfélaga. Hvað með t.d. skattkerfisbreytingar sem kosta sveitarfélögin á annan milljarð á hverju einasta ári vegna fjölgunar einkahlutafélaga? Hvað með öll hin málin, hæstv. félagsmálaráðherra, þar sem sannarlega hallar á sveitarfélögin í samskiptum við ríkið? Ég get skilið hæstv. fjármálaráðherra, að hann tali sem íhaldsmaður og á bremsunum gagnvart því að peningarnir streymi úr kassanum hjá honum, en að hæstv. félagsmálaráðherra, ráðherra málefna sveitarfélaganna, skuli vera ef eitthvað er heldur verri en fjármálaráðherra í viðhorfum sínum - það undrar mig mjög. Þá er ekki von á miklum árangri. Það er ekki von á góðu ef fagráðherrann í ríkisstjórninni er eiginlega aftan við fjármálaráðherrann í vörninni gagnvart því að ekki fari peningar til sveitarfélaganna. Veruleikinn er eins og hann er, hæstv. félagsmálaráðherra. Hallarekstur sveitarfélaganna, afkoma þeirra, kröfurnar sem á þau standa um þjónustu, ýmiss konar útgjaldaaukning sem sveitarfélögin sjálf hafa ekkert um að segja. Þetta er allt saman veruleiki, hæstv. félagsmálaráðherra, sem við verðum að horfast í augu við. Það tjáir ekki að berja höfðinu við steininn með þessum hætti. Það er nóg að hafa einn fjármálaráðherra til að standa á bremsunum. Hæstv. félagsmálaráðherra, ráðherra málefna sveitarfélaganna, þarf ekki að ganga í lið með honum.

Virðulegi forseti. Það má eiginlega skipta fjárhagsvanda sveitarfélaganna í þrjá hluta, í fyrsta lagi að sveitarfélögin hafa aukið þjónustuna, þ.e. bætt búsetuskilyrðin, t.d. með aukningu í þjónustu í grunnskólum, dægradvöl, félagsmiðstöðvar o.fl., í íþróttamálum, byggt knatthús, skautahallir - það kostar allt peninga og aukna þjónustu - og í menningu og listum hafa sveitarfélögin líka lagt mikla fjármuni, bæði til stofnkostnaðar og reksturs. Í öðru lagi eru það kjararsamningar sem núna hafa verið gerðir við grunnskólakennara og margir eiga eftir að koma á eftir, við leikskólakennara og aðra opinbera starfsmenn. Þessir kjarasamningar, eins og ég hef sagt í þessum stól, virðulegi forseti, eru mjög glannalegir og geta leitt til verðbólgu í landinu, upptöku kaupmáttar en ekki aukningar, því miður. Það getur orðið mjög dýrkeypt fyrir sveitarfélögin. Í þriðja lagi, eins og hv. málshefjandi kom hér að, eru tekjustofnarnir milli ríkis og sveitarfélaganna. Þar eru ýmsir hlutir sem hafa verið útgjaldaaukandi fyrir sveitarfélögin eða haft í för með sér minnkandi tekjur, svo sem eins og einstaklingsrekstur sem er breytt í einkahlutafélög, húsaleigubætur, félagslegar íbúðir og mörg önnur atriði, lagalegs eðlis sem bæði hafa verið tekin á þinginu og reglugerðarbreytingar í ráðuneytunum. Að mínu mati er lykilatriði að ganga frá þessum málum áður en lengra verður haldið varðandi frekari verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Það er lykilatriði að ganga frá þeim atriðum fyrst. Eðlilegar breytingar á kjarasamningum milli ára þola sveitarfélögin. Þetta er atriði númer eitt sem þarf að ganga frá. Hitt geta síðan sveitarfélögin átt við sjálf sig, þ.e. aukið þjónustustig sem kostar líka fjármuni þannig að þetta er þríþætt eins og ég kom að, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Stjórnarmeirihlutinn getur ekki vikið sér undan því að efla núverandi tekjustofna sveitarfélaga til að þau geti með eðlilegum hætti sinnt lögbundnum og nauðsynlegum verkefnum sínum. Kostnaður sveitarfélaganna fer sífellt vaxandi vegna nýrra verkefna og laga sem valda nýjum álögum og vegna þess að ríkið hefur ákveðið að minnka kostnaðarþátttöku sína í sameiginlegum verkefnum. Krafa fólks um þjónustu sveitarfélaga hefur aukist hin síðari ár. Auk þess hafa ný umhverfisviðhorf sjálfkrafa valdið auknum kostnaði, svo sem fráveitumál og friðlýsing landsvæða. Um 70 sveitarfélög voru rekin með halla á síðasta ári, m.a. af fyrrgreindum ástæðum, og einnig hefur vandi sumra sveitarfélaga vegna annarra þátta vaxið, svo sem vegna aukins kostnaðar við rekstur grunnskólans og í sumum tilfellum vegna stóraukins kostnaðar af húsaleigubótum. Sveitarfélögin hafa verið að taka á sig aukin verkefni án þess að tekjustofnar hafi fylgt með. Því verður að efla tekjustofna þeirra áður en þau taka við nýjum verkefnum, t.d. er líklegt að öldrunarmál og málefni geðfatlaðra færist í auknum mæli til sveitarfélaganna. Eldri fjárhagsvandi og ný verkefni verða ekki leyst á vegum sveitarfélaganna án nýrra tekjustofna, eins og þessi umræða og margar fyrri umræður um fjárhagsvanda sveitarfélaganna hafa leitt í ljós. Sveitarfélögin í landinu eru 101 og er stefna stjórnvalda að fækka þeim í liðlega 40. Í þeim tilgangi var sett á fót þverpólitísk sameiningarnefnd sveitarfélaga. Í tillögum sameiningarnefndar er nefnt að öflugri sveitarfélög verði betur í stakk búin til að uppfylla kröfur til sveitarstjórnarstigsins og atvinnulífsins og taka að sér ný verkefni. Það verður aldrei hægt að leysa vanda landsbyggðarinnar með því einu að sameina sveitarfélögin. Ríkisstjórnin verður að viðurkenna vanda sveitarfélaganna í verki en ekki orði.

Virðulegi forseti. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru í uppnámi vegna þess að ríkið kemur fram af fullkominni ósvífni við sveitarfélögin. Ríkið hefur stöðugt og með margvíslegum hætti verið að velta byrðum yfir á sveitarfélögin án nokkurs samráðs við þau og neitar svo að skila til baka þeim mörgu milljörðum sem hirtir hafa verið af sveitarfélögunum. Má ætla að um sé að ræða 2–3 milljarða króna og það sem þyngst vegur eru sívaxandi útgjöld vegna húsaleigubóta sem aukist hafa um þriðjung á tveimur árum og skattalagabreytingin frá 2001 sem fjölgaði einkahlutafélögum verulega. Þessu til viðbótar er um að ræða verulegar skerðingar á tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem mun skipta hundruðum milljóna kr., þ.e. um 300 millj. á þessu kjörtímabili, bara vegna áformaðra breytinga á sköttum. Þá er ótalið hvernig ríkið veltir útgjöldum yfir á sveitarfélögin en vegna mikilla skerðinga á lífeyrisþegum og atvinnulausum á undanförnum árum hafa þessir hópar þurft að leita til sveitarfélaganna. Hefur fjárhagsaðstoð til þeirra blásið út sem aldrei fyrr af þeim sökum. Það er líka sannarlega athyglisvert að á síðustu sex árum hefur skattbyrði einstaklinga aukist í tekjuskatti og útsvari um 15% en aðeins 1% af því runnið til sveitarfélaganna, þ.e. 700 millj. á sama tíma og ríkið tók til sín 8 milljarða í auknum sköttum. Félagsmálaráðherra verður að gera sér grein fyrir að áform hans um sameiningu sveitarfélaga eru í fullkominni hættu vegna þess hvernig ríkið hefur ráðist að tekjum þeirra. Sveitarfélögin telja sig þurfa um 5 milljarða viðbótartekjur til að geta sinnt verkefnum sínum en halli í rekstri sveitarfélaganna var um 3 milljarðar á síðasta ári. Ríkisvaldið ber fulla ábyrgð á því að mörg sveitarfélög þurfa nú að hækka skatta og gjöld á íbúa sína á sama tíma og ríkið hefur svigrúm til skattalækkana. Þetta er fullkomlega óásættanlegt og á þessu ber hæstv. ráðherra ábyrgð.

Virðulegur forseti. Sveitarfélögin á Íslandi hafa margoft rætt um það hve mikilvægt er að efla sveitarstjórnarstigið með því að sameina sveitarfélög. Bæði á 16. og 17. landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga var ályktað um þessi mál og þá var rætt um að hin frjálsa aðferð ætti að vera við lýði, þ.e. að sveitarfélögin ættu að sameinast með kosningum en ef árangur næðist ekki ætti að leita annarra leiða. Það verður auðvitað að túlka þetta sem svo að menn vilja reyna hina frjálsu aðferð en takist hún ekki komi til greina að setja lágmarkstölu, hækka hana og setja í lög þannig að sveitarfélögin sameinist þannig. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur unnið í þessum anda og reynt að efla sveitarstjórnarstigið með því að setja á stofn vinnu. Þar eru þrjár nefndir, þ.e. verkefnisstjórn, síðan er það nefnd sem vinnur að sameiningu sveitarfélaga og svo svokölluð tejustofnanefnd. Með því plani sem er búið að setja upp á að fækka sveitarfélögum allverulega eða niður í u.þ.b. 40. Það er búið að vinna að þessum málum í geysilangan tíma og nú eru komnar góðar tillögur sem á að kjósa um í lok apríl. Það kemur í ljós að um 60 sveitarfélög hafa ekki bolmagn til að sinna sínum lögboðnu verkefnum á sviði fræðslu- og félagsmála án samvinnu við önnur sveitarfélög þannig að það er brýnt að sameina sveitarfélögin. Þannig getum við eflt allar byggðirnar á Íslandi. Þetta er mikið byggðamál. Við verðum að hafa í huga að verið er að sameina fyrir íbúana en ekki fyrir ríkið, og ríkið hefur ákveðið að leggja fram háar upphæðir, 2,4 milljarða, til að efla sveitarfélögin í því að sameinast. Við þessa vinnu má segja að sum sveitarfélög hafi viljað setja vinnuna í þann farveg að spyrða saman sameiningarkosningarnar og niðurstöðu varðandi núverandi tekjustofna sveitarfélaga. Ég vara mjög við því. Ég tel að það sé svo mikið hagsmunamál að sameina sveitarfélög að sveitarfélögin eigi ekki að stoppa vinnuna af varðandi tekjustofnana. Auðvitað á að skoða þá og kannski er hægt að styrkja jöfnunarsjóð varanlega með upphæð. Það er búið að losa um 600 millj. nú þegar en það á ekki að spyrða þetta algjörlega saman.

Herra forseti. Á nýafstöðnu landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga sem haldið var föstudaginn 26. nóvember sl. var eftirfarandi ályktun samþykkt samhljóða, með leyfi forseta: „XVIII. landsþing Sambands íslenskra sveitarfélaga, haldið 26. nóvember 2004, lýsir fullum stuðningi við störf fulltrúa sambandsins í tekjustofnanefnd og hvetur ríkisvaldið til þess að koma á móts við sjónarmið þeirra í nefndinni. Landsþingið telur að ekki séu forsendur til þess að færa ný verkefni til sveitarfélaga fyrr en núverandi tekjustofnar þeirra hafa verið styrktir með hliðsjón af þeim lögskyldu og venjubundnu verkefnum sem þeim ber að sinna.“ Ég hygg að mörgum hafi þótt þetta vera hógværlega til orða tekið en þó fast og ákveðið, ekki síst í ljósi þess að tekjustofnanefndin hefur nánast verið óstarfhæf nú í meira en hálft ár vegna stífni af hálfu ríkisvaldsins. Það að etja sveitarfélögum áfram í sameiningarviðræður undir því yfirskini að það eigi að ná fram hagræðingu í rekstri og að hægt sé að flytja ný verkefni til þeirra er fullkomin óráðsía gagnvart sveitarfélögunum eins og þau nú standa. Sveitarfélögunum er mikilvægt nú að beita öllum kröftum sínum til að ná viðunandi niðurstöðu í samningum við ríkisvaldið um réttláta skiptingu tekna og gjalda til þeirra verkefna sem nú eru þegar á borðum og ábyrgð sveitarfélaganna. Þetta samband ríkis og sveitarfélaga þar sem ríkið telur sig geta svelt sveitarfélögin á eigin forsendum, geta skammtað þeim úr hnefa á eigin forsendum, er í hæsta máta óeðlilegt, ósanngjarnt og fullkomlega siðlaust. Þessir aðilar tveir, ríki og sveitarfélög, bera sameiginlega ábyrgð á þeim verkefnum sem við viljum að samfélagið axli og vinni sameiginlega 

Hæstv. forseti. Umræða, samráð og samningar um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa verið og verða væntanlega viðvarandi viðfangsefni þessara tveggja stjórnsýslustiga. Nú um stundir er í gangi átak til eflingar sveitarstjórnarstigsins. Í því skyni að sem mestur og bestur árangur næðist voru skipaðar þrjár nefndir til að fjalla um það átak, verkefnisstjórn, sameiningarnefnd og tekjustofnanefnd. Samkvæmt viljayfirlýsingu frá 17. september sem undirrituð var af fjármálaráðherra, félagsmálaráðherra og formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga ber tekjustofnanefnd að fjalla um sveitarfélög og svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega. Hún á að skoða ástæður vandans og gera tillögur til úrbóta. Hún mun taka afstöðu til þess hvort rýmka beri núverandi tekjustofna, athuga um nýja tekjustofna, athuga hvort ójafnræði sé á milli sveitarfélaga um tekjuöflun og einnig hvort nýir tekjustofnar til jöfnunarsjóðs, m.a. í tengslum við fækkun undanþágna frá fasteignaskatti, komi til greina. Bág fjárhagsstaða einstakra sveitarfélaga virðist geta átt sér ýmsar ástæður. Sveiflur í íbúaþróun og breytingar á atvinnulífi ráða miklu en einnig fjárfestingar og almennt hvernig staðið er að rekstri sveitarfélaga. Þess vegna er mikilvægt að tekjustofnanefnd nái að gera sér grein fyrir rótum vandans og móti tillögur sínar samkvæmt því. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur mikið hlutverk varðandi fjármál sveitarfélaga og nú hefur verið ákveðið, samkvæmt þeim tillögum sem samþykktar hafa verið hér á Alþingi við fjáraukalögin, að bæta í sjóðinn 400 millj. kr. Á undanförnum árum hefur verið bætt í sjóðinn án lögskyldu 2,1 milljarði og stefnt er að því að leggja í hann allt að 2,4 milljörðum 

Virðulegur forseti. Líklega hefur flest það sem ég hafði hugsað mér að minnast á í þessari umræðu í dag komið fram en við vitum það öll, og sennilega hæstv. forseti manna best, að sjaldan er góð vísa of oft kveðin. Það er fullljóst að efla þarf núverandi tekjustofna sveitarfélaganna til muna eða hugsanlega fjölga þeim til að þau geti sinnt þeim verkefnum sem þeim er ætlað samkvæmt lögum. Komið hefur fram í þessari umræðu að stór hluti sveitarfélaga er rekinn með halla af ýmsum ástæðum og sýnt þykir að rekstrarvandi þeirra muni ekki leysast nema með aðkomu ríkisvaldsins. Líklegt er að félagsmál margs konar muni í auknum mæli færast inn á borð sveitarfélaganna þó að ljóst sé að þau geti alls ekki tekið við nýjum verkefnum nema tekjustofnar þeirra verði efldir. Líklega vegur þyngst rekstur grunnskólanna en við þeim rekstri tóku sveitarfélögin af ríkinu án þess að tryggt væri að tekjustofnar sem ætlaðir voru til verksins væru nægjanlegir. Áætluð er fækkun sveitarfélaga úr rétt um 100 í liðlega 40, eins og komið hefur fram. Almennt eru íbúar landsbyggðarinnar jákvæðir gagnvart sameiningum en á hinn bóginn er lítill sem enginn áhugi á að taka við auknum verkefnum fyrr en núverandi tekjuskipting hefur verið leiðrétt. Það er fullljóst að bregðast þarf við þeim mikla vanda sem blasir við fyrr en síðar og tvímælalaust þarf að aðstoða verst settu sveitarfélögin sem fyrst, og það áður en rætt er um frekari sameiningar. Lausn fjárhagsvandans felst ekki í því að sameina. Lausnin felst í styrkingu þeirra tekjustofna sem sveitarfélögin hafa nú þegar og þar undan getur ríkisstjórnin ekki skotið sér.

Hæstv. forseti. Í ljósi nýgerðra kjarasamninga og þess aukna vanda sem kostnaður vegna þeirra skapar sveitarfélögunum vil ég rifja upp að hæstv. félagsmálaráðherra hefur ítrekað látið að því liggja að vanda sveitarfélaganna megi að hluta til rekja til þess að þau hafi ekki nýtt sér tekjustofnana sína. Í svari við fyrirspurn minni sem hæstv. ráðherra svaraði fyrir tveimur vikum eða svo afsannast þessi kenning alveg. Þar sést að 1.100 millj. vantar upp á að útsvarið sé fullnýtt á árinu 2003 en af þeirri upphæð eiga einungis fimm sveitarfélög, þ.e. Reykjavík, Kópavogur, Seltjarnarnes, Garðabær og Reykjanes, rúman milljarð, 100 millj. eru eftir í svigrúm handa hinum sveitarfélögunum. Þetta er gjörnýting og sýnir að vandinn er almennur hjá sveitarfélögunum hvað varðar tekjustofnana. Fasteignagjöldin eru miklu erfiðari til að nýta. Samt er það svo að af þeim 3,6 milljörðum sem upp á vantar að sveitarfélögin nýti sér fasteignagjöldin að fullu eiga sömu áðurtalin sveitarfélög að við bættum Hafnarfirði 2,6 milljarða. Það er því ekki lítil ósvífni og haldlaus rök í málinu að benda sveitarstjórnunum á það með almennum hætti, eins og hæstv. ráðherra hefur margítrekað gert, að hækka gjöldin. Það er létt í vasa fyrir fólkið í Snæfellsbæ, svo að maður taki dæmi, að benda því á að menn geti hækkað gjöldin á Seltjarnarnesi. Það er fullkomið ábyrgðarleysi af hálfu stjórnvalda að útdeila skattbreytingum upp á 22 milljarða án þess að jafna tekjunum um leið á milli ríkisins og sveitarfélaganna. Nú er staðan sú að svigrúmið til skattbreytinga hefur verið nýtt að fullu, a.m.k. ef matarskatturinn kemur til viðbótar. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur núna talað. 

Hæstv. forseti. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að það er fjárhagsvandi hjá mörgum sveitarfélögum og þá sérstaklega á landsbyggðinni. Því hljótum við að fagna þeirri viljayfirlýsingu sem samþykkt var þann 17. september sl. af hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. félagsmálaráðherra og formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem segir að verkefni tekjustofnanefndar séu þau að hún skuli skoða sérstaklega þau sveitarfélög og þau svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega, meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geti til úrbóta. Jafnframt eru aðilar samkomulagsins sammála um að þeirri vinnu verði hraðað eins og kostur er. Við horfum á mörg sveitarfélög sem glíma við mjög erfiða fjárhagsstöðu. Við getum tekið sem dæmi byggðir við utanverðan Eyjafjörð, Siglufjörð, Ólafsfjörð og Dalvík. Á Ólafsfirði verður ekki farið í neinar opinberar framkvæmdir á vegum bæjarfélagsins á næsta fjárhagsári. Það er alveg ljóst að við svo búið getum við ekki unað, við þurfum að styrkja sveitarfélögin í landinu og því fagna ég viljayfirlýsingunni sem ég vitnaði áðan til. Hins vegar vil ég nefna það hér að ég tel að aldrei muni ríkja fullt traust milli ríkis og sveitarfélaga á meðan sveitarfélögin hafa ekki aðkomu að lagafrumvörpum er varða fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Staðið hefur yfir reynsluverkefni milli ríkisins og sveitarfélaganna hvað þetta varðar, annars vegar sem snertir félagsmálaráðuneytið og hefur gengið mjög vel og hins vegar umhverfisráðuneytið. Hæstv. forseti. Það ber að efla sveitarstjórnarstigið í landinu og ég lýsi fullum stuðningi við hæstv. félagsmálaráðherra í þeim efnum. Sterk sveitarfélög standa vörð um sterka byggð og því er hér um mjög mikilvægt mál að ræða. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessum brýna vanda. Sterk sveitarfélög móta sterka byggð og hér er um mjög mikið byggðamál að ræða sem brýnt er að ræða í sölum Alþingis.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður sagði að sterk sveitarfélög væru undirstaða sterkrar byggðar. Til að sveitarfélögin séu sterk teljum við að það þurfi að stækka þau til þess að hægt sé að flytja frekari verkefni til þeirra. Um þetta held ég að flestir þingmenn í þessum sölum séu sammála. Hæstv. ráðherra er sammála því líka. Ég heyri hins vegar á þeim sveitarstjórnarmönnum sem ég hef rætt við að þeir eru orðnir svo úrkula vonar um að það sé hægt að fá skilning hjá framkvæmdarvaldinu fyrir því að verkefnaflutningnum þurfi að fylgja skynsamleg ráðstöfun fjár að þeir eru eiginlega búnir að fá upp í kok. Þeir eru ekki reiðubúnir í sama mæli og áður að ræða stækkun sveitarfélaga og þar með þennan flutning sem við teljum svo mikilvægan. Mér fannst sem hæstv. ráðherra kæmi hérna með sitt gamalkunna plástrabox sem við erum farin að kannast við í þinginu. Hæstv. ráðherra ætlar að setja einn plástur upp á 100 millj. þarna, annan upp á 200 millj. þarna og þann þriðja upp á 300 millj. þarna. Samtals, þegar hann telur alla plástrana saman, er hann með í boxinu 600 millj. en það er ekki nóg. Það hrekkur fjarri því nógu langt til þess að það sé hægt að ná markmiði hæstv. ráðherrans. Markmiðin voru hins vegar tvíþætt og ég fagna þeim. Markmiðið sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra var í fyrsta lagi að ljúka vinnu í tekjustofnanefndinni og hún átti m.a. að ræða bætur til sveitarfélaganna vegna skattkerfisbreytinganna sem hinn ungi varaformaður Sambands íslenskra sveitarfélaga talaði um hér fyrir nokkrum missirum, út af húsaleigubótum og út af ýmsu öðru. Síðan sagði ráðherra: Það er ekki hægt að ræða um varanlega breytingu á skiptingu tekna milli sveitarfélaga og ríkisvalds fyrr en það starf er frá. Þá verð ég að spyrja hæstv. ráðherra: Er hann að opna á það hér að þegar tekjustofnanefndin hefur lokið sínu verki verði farið í að ræða varanlega breytingu á tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga?

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka þessa umræðu. Hún er af sama toga og þrjár eða fjórar fyrri umræður á þessu haustþingi. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefnir hér þær tölur er ég nefndi í fyrri ræðu minni. Ég verð nú að fara fram á það við þingmanninn að hann taki sig á í hugarreikningnum því að 600 millj. eru eingöngu vegna þeirra aðgerða sem ákveðnar hafa verið á þessu ári og nýtast sveitarfélögunum á hverju ári héðan í frá. Þar að auki er talað um árlegt framlag í jöfnunarsjóð undanfarin ár og á þessu ári og auknar heimildir sveitarfélaganna á undanförnum árum til innheimtu útsvars þannig að milljarðarnir sem þetta telur á hverju ári, hv. þingmaður, eru ansi margir, á föstu verðlagi ársins í fyrra 21 milljarður frá árinu 1999. Menn verða hins vegar að hafa það í huga að að störfum eru tekjustofnanefnd og eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga sem fara yfir tekjugrundvöll sveitarfélaganna, einkum þeirra sem höllum fæti standa fjárhagslega. Og það er rétt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson benti hér á, þessi vandi er misjafn. Hann kemur misjafnlega niður á sveitarfélögunum og það er nákvæmlega þess vegna sem mjög rík ástæða er til þess, hæstv. forseti, að fara nákvæmlega ofan í það hvaða sveitarfélög standa höllum fæti, hvers vegna og hvernig hægt sé að bregðast við þeim vanda. Það er um það sem það verkefni snýst sem við nú vinnum, ríkisvaldið með sveitarfélögunum, það er um það sem vinna tekjustofnanefndarinnar snýst og um það eru ríki og sveitarfélög sammála.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpi þessu er með því kveðið á um hækkun margvíslegra gjalda í lögum um aukatekjur ríkissjóðs sem flest hver hafa haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 1997 eða jafnvel lengur. Lagt er til að gjöldin hækki að jafnaði um 10%, þó þannig að fjárhæðir gjalda standi eftir atvikum á heilu eða hálfu hundraði. Þessi hækkun er í takt við forsendur í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir næsta ár og er talin skila um 200 millj. kr. á ársgrundvelli í ríkissjóð. Til samanburðar má nefna að vísitala neysluverðs hefur hækkað um tæplega 34% frá árinu 1997 til áætlaðs meðalverðlags á mælikvarða neysluvísitölu fyrir árið 2005. Jafnframt er í frumvarpi þessu kveðið á um eftirfarandi fjögur atriði sem ég vil nefna: Í fyrsta lagi er lagt til að breytt verði ákvæðum um gjaldtöku vegna vegabréfsáritana til samræmis við skuldbindingar Íslands á grundvelli Schengen-samstarfsins. Eru þær skuldbindingar þess efnis að við allar útgáfur vegabréfsáritana skuli taka sama gjald á svæðinu öllu. Er gjaldið 35 evrur sem samsvarar u.þ.b. 3 þús. kr. Í öðru lagi er lagt til að fyrir leyfi til niðurjöfnunar sjótjóns beri að greiða 5 þús. kr. eins og fyrir önnur atvinnuréttindi og tengd réttindi. Sú stétt manna sem annast niðurjöfnun sjótjóna hér á landi er fámenn og í hópinn bætist einn nýr á 10–15 ára fresti. Störfin eru hins vegar mikilvæg og krefjast sérnáms og sérþekkingar. Eðlilegt þykir því að slíkir menn hljóti löggildingu til starfans enda er kveðið á um löggildingu þeirra í lögum nr. 74/1938, um löggilta niðurjöfnunarmenn sjótjóns. Í þriðja lagi er lagt til að gjald fyrir skráningu erlendra félaga verði hækkað til samræmis við gjald fyrir skráningu hlutafélaga og samvinnufélaga. Gjaldið fyrir skráningu erlendra félaga er í dag 50 þús. kr. en verður 165 þús. eftir þessa breytingu. Rökin fyrir þessari samræmingu eru þau að sérstök vinna hlýst af skráningu erlendra félaga eins og t.d. Evrópufélaga (evrópskra hlutafélaga) og er hún ekki minni en við skráningu innlendra hlutafélaga. Er því lögð til samræming að þessu leyti til. Í fjórða lagi er lagt til að hjá Umferðarstofu verði 1.500 kr. gjald lagt á númeraplötur á bifreiðar. Hér er eingöngu um breytt fyrirkomulag að ræða og verður kostnaðarverð númeraplatna óbreytt hjá Umferðarstofu og þar með einnig söluverð til bifreiðaeigenda við skráningu. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Þetta frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra mælir fyrir er önnur hlið af skattheimtunni, það er verið að færa í notendagjöld ákveðna tekjustofna á vegum ríkisins. Hluti af þessu verður að því sem við köllum eftirlitsiðnaðinn eða þær álögur sem lagðar eru á bæði einstaklinga og atvinnurekstur með öðrum hætti en beinum skattgreiðslum. Það sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í er að ég átta mig ekki alveg á þessum tengslum gerðar númeraplatna og Fangelsismálastofnunar. Um 14. grein stendur hér, með leyfi forseta: „Á undanförnum árum hafa tekjur af framleiðslu og sölu númeraplatna á bifreiðar fjármagnað hluta af rekstrarkostnaði Fangelsismálastofnunar. Tekjurnar ráðast fyrst og fremst af fjölda nýskráninga á ári hverju og hafa því sveiflast töluvert milli ára í takt við bifreiðainnflutning. Fyrirkomulag þessarar tekjuöflunar hefur þannig valdið töluverðum sveiflum í afkomu Fangelsismálastofnunar …“ og það held ég að öllum sé skiljanlegt. Hvernig tengist þetta? Voru það fangar sem unnu við þessar númeraplötur eða með hvaða hætti tengdist þessi númeraplatnagerð Fangelsismálastofnun í fyrsta lagi, og í öðru lagi: Er hér verið að færa aukin gjöld yfir á bifreiðaeigendur? Er verið að hækka það gjald sem bifreiðaeigendur þurfa að greiða fyrir númeraplöturnar með þessum lagabreytingum?

Herra forseti. Hér er ekki um það að ræða að aukin gjöld séu lögð á þessa vöru, númeraplöturnar. Eins og þingmaðurinn gat um á þetta mál sér nokkra sögu. Þegar breytt var um númerakerfi hér á bifreiðum, sem mun hafa verið frá og með ársbyrjun 1989 ef ég man rétt, var jafnframt farið inn á þær brautir að framleiða númerin austur á Litla-Hrauni undir handarjaðri fangelsisyfirvalda. Þar með sköpuðust Fangelsismálastofnun ákveðnar sértekjur og fangarnir fengu störf sem að mörgu leyti hentuðu ágætlega á þeim vettvangi. Hins vegar, eins og fram kemur í greinargerðinni, eru sveiflur í fjölda þeirra platna sem seljast á ári hverju og ræður innflutningur bifreiða þar mestu um. Hér er verið að fara út í tiltekna millifærslu í samræmi við það sem áður hefur verið lagt til í fjárlagafrumnvarpi þar sem gert er ráð fyrir að sértekjur Fangelsismálastofnunar lækki um 60 millj. og stofnunin fái þá í staðinn fjárveitingu sem því nemur með beinum hætti. Svo er tilfærsla innan Umferðarstofu sem gerir það að verkum að hið nýja gjald á númeraplöturnar sem rennur þá í ríkissjóð mætir fjárveitingunni sem ég gat um. Þannig er þessari fléttu lokað og málið vonandi upplýst en hér er ekki um að ræða aukna tekjuöflun, eins og þó var að öðru leyti um að ræða í þessu frumvarpi. Þar er um það að ræða að hækka þessi gjöld almennt um 10 af hundraði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar. Eins og ráðherrann rakti hér á þetta sér svolítið sérstæða sögu. Ég minnist þess að hafa heyrt að því hafi verið fagnað að þetta viðfangsefni sem slíkt hefði verið vistað á Litla-Hrauni og að fangarnir hefðu haft verkefni vinna. Ég vil þá bara inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvernig þessari verkefnavinnu sé nú háttað. Kannski veit ráðherrann það ekki vegna þess að þetta er sjálfsagt á forsjá fangelsismálaráðherrans, en hvernig er þessari vinnu háttað nú? Ég held að það sé gríðarlegt hagsmunamál í sjálfu sér að verkefni séu unnin hjá Fangelsismálastofnun sem fangar geta haft bæði verklegan og fjárhagslegan ávinning af að vinna. Mér þætti mjög slæmt ef þessi breyting sem hér er verið að gera yrði til þess að þau verkefni yrðu tekin af vistmönnum í fangelsum. Ég held að það væri nær að byggja þar upp aukin verkefni í sjálfu sér. Til að við ljúkum þessari sögu, herra forseti, með hæstv. fjármálaráðherra: Hvernig er þessari vinnu háttað nú og hvernig er nú almennt vinnu háttað hjá föngum, hvort sem er á Litla-Hrauni eða annars staðar?

Herra forseti. Ég er ekki viss um að ég sé rétti maðurinn til að svara síðari hluta spurningar þingmannsins um almenn störf þeirra sem lúta frelsissviptingu. En hvað númeraplöturnar varðar verður það óbreytt, sú framleiðsla verður áfram á Litla-Hrauni. Það sem breytist er verðlagningin á plötunum frá Fangelsismálastofnun til Umferðarstofu. Hugmyndin er sú að í stað þess að framleiða þessar plötur og selja þær með álagningu verði þær seldar eingöngu á kostnaðarverði en stofnunin sem hafi notið þessara sértekna fái beint framlag úr ríkissjóði sem nemur þeirri tekjuminnkun sem þar er um að tefla. Á móti er síðan lagt þetta gjald á númeraplöturnar hjá Umferðarstofu og það rennur í ríkissjóð. Þar með er hringnum lokað. Ávinningurinn er sá að Fangelsismálastofnun býr þá ekki lengur við sveiflukenndar tekjur sem ráðast af því hversu margir bílar eru fluttir inn í landið. Það held ég að sé eðlileg breyting vegna þess að starfsemi Fangelsismálastofnunar er allt annars eðlis en svo að tekjur stofnunarinnar eigi að sveiflast til og frá með einhverri slíkri utanaðkomandi stærð.

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í umræðu um aukatekjur ríkissjóðs, en það er eitt þriggja frumvarpa sem verða væntanlega rædd í dag, er varða það að auka tekjur ríkisins. Það er vissulega athyglisvert að við skulum ræða í dag frumvörp sem kalla til baka nokkur hundruð milljónir af skattalækkununum sem voru boðaðar í síðustu viku, og ef mér skjöplast ekki þá er ekki ólíklegt að í dag munum við fjalla um frumvörp sem gera ráð fyrir allt að 700 millj. kr. tekjuauka til ríkisins. Það sem liggur fyrir í þessu frumvarpi, og stingur aðeins í stúf, og kemur fram í greinargerð með því, er röksemdafærslan fyrir hækkuninni sem mér finnst vert að við tökum aðeins til umfjöllunar. Hún er sú að ástæða sé til að hækka þessi gjöld fyrst og fremst af því að þau hafi ekki hækkað í langan tíma, þ.e. að flest þeirra hafi ekki hækkað frá 1997, þótt einhver þeirra hafi hækkað frá þeim tíma. En spurningin sem mig langar að varpa fram í umræðuna er hvort sjálfkrafa þurfi að hækka öll gjöld hafi þau ekki hækkað í einhvern tíma, þ.e. hvort fjárþörf ríkisins sé þannig háttað að skylt sé að hækka alla tekjustofna sem hægt sé að hækka hafi þeir ekki hækkað í einhvern tíma. Það er ekki að ástæðulausu, virðulegi forseti, að ég velti þessari spurningu upp en kannski ekki síst vegna þess að þegar maður ber saman fjárlagafrumvörpin, þ.e. það sem nú er til afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi og var lagt fram 1. október, og fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2004, þá sjáum við tekjuaukningu í þeim upp á ein 7%, þ.e. milli ára. Tekjuaukningin er upp á 7% sem er í raun 2% umfram það sem gert er ráð fyrir í öllum hagvaxtarspám. Þetta þýðir með öðrum orðum, virðulegi forseti, að ríkið tekur nú stærri hluta landsframleiðslunnar til sín en það hefur nokkurn tíma gert áður. Það er því ekki að ástæðulausu að menn spyrji hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé full ástæða til að hækka sjálfkrafa alla tekjustofna einvörðungu vegna þess að þeir hafi ekki verið hækkaðir fyrr. Þetta er spurning sem mér finnst vera ástæða til að ræða hér á hinu háa Alþingi af því að röksemdafærslan fyrir hækkuninni er engin önnur en að þetta hafi ekki hækkað þennan tíma. Síðan er hægt að velta fyrir sér hvað er verið að hækka og það er ýmislegt, t.d. má nefna dómsmálagjöld. Þau gjöld falla á endanum, oftar en ekki, á þá sem eru verst settir, þ.e. á þá sem ekki geta greitt skuldir sínar og er af þeim sökum stefnt fyrir dómstóla, það eru væntanlega þeir sem þurfa að blæða fyrir þessar hækkanir. Þess vegna vil ég mótmæla þessari framsetningu, að það eitt skuli réttlæta hækkun að hún hafi ekki orðið í langan tíma, og eins og ég nefndi áðan þegar hæstv. fjármálaráðherra þurfti að bregða sér frá, sérstaklega í ljósi þess að ríkisvaldið er nú að hækka tekjur sínar milli þessara tveggja ára í fjárlagafrumvörpum - því að menn eru hálfsmeykir við að bera annað saman - að í fjárlagafrumvörpum fyrir árið 2004 og 2005 hækka tekjurnar um u.þ.b. 7% sem er verulega umfram hagvöxtinn, sem segir að ríkið tekur nú meira til sín en nokkru sinni. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, þessi röksemdafærsla ekki ganga upp. Ég sit í þeirri nefnd sem mun fá málið til umfjöllunar og þá munum við fara mjög vandlega yfir það sem er hér á ferðinni, en maður getur ekki látið hjá líða að vekja athygli á því að bara á þessum degi er hugmyndin sú að tala fyrir auknum tekjum í ríkissjóð upp á - ja ekki fjarri því að dagurinn gæti endað í allt að 700 milljónum eða svo. Þetta er nokkuð annað en ýmsir þingmenn töluðu um í síðustu viku og fögnuðu ógurlega yfir væntanlegum skattalækkunum, en ræddu lítið, hvorki hvað ríkið væri farið að taka miklu meira til sín, né að á leiðinni væru frumvörp sem gerðu fjárhæðirnar sem þá var talað um heldur lægri en þá var um rætt. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu en mun fara vel yfir frumvarpið þegar það kemur til nefndarinnar og þá munum við fara nánar í einstaka liði þess. En ég ítreka það að mér finnst röksemdafærslan sem hér er notuð fyrir þessum hækkunum ekki halda, hvorki vindi né vatni.

Herra forseti. Aðeins út af vangaveltum hv. þingmanns, þá er það auðvitað matsatriði hverju sinni hvenær á að hækka tekjustofna og hversu mikið og hvað á að ganga langt í tekjuöflun á grundvelli tiltekinna tekjustofna. Lögin um aukatekjur ríkissjóðs, sem áður voru bara í reglugerð um aukatekjur ríkissjóðs og hækkuð samkvæmt ákvörðun fjármálaráðherra, yfirleitt milli jóla og nýárs ár hvert, þau eru ekki hreyfð neitt sérstaklega reglulega og það hefur ekki verið hróflað við flestum ákvæðum þeirra í nokkuð mörg ár, þ.e. frá 1997, áður en núverandi fjármálaráðherra tók við starfi. Hitt er annað mál að ég tel ekkert athugavert við að breyta upphæðum eins og þeim sem hérna er um að tefla annað slagið eitthvað í takt við verðlagsþróunina, þó það sé miklu minna núna, vegna þess að við eigum að taka sjálf ákvarðanir hér á Alþingi, þingmenn, um það hversu há gjöldin eigi að vera en ekki láta tilviljanakenndar breytingar í verðlagi ráða hvernig það gerist. Það er auðvitað þannig að við þurfum að afla ríkissjóði tekna, þó að vissulega sé svigrúm til skattalækkana þá þurfum við að halda áfram að afla ríkinu tekna og það er rétt að meiningin er að taka fyrir nokkur þingmál um það efni í dag. En það er allt í samræmi við forsendur sem hafa legið fyrir frá því 1. október um tekjuáætlun fjárlaga. Sama er að segja um þetta mál, það hefur legið fyrir síðan í haust að það er eðlilegt að afla 200 millj. kr. með breytingum varðandi aukatekjur ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir að það sé vissulega matsatriði hvenær á að hækka gjöld og hvenær ekki. Það mat verður væntanlega að byggja á fjárþörf ríkisins og þeim verkefnum sem ríkið er að sinna. Að sama skapi verða menn einnig að ræða það á hverja þau gjöld eigi að falla, og á hverja ekki. Þar hafa menn mismunandi sjónarmið uppi og skiptast jafnvel í stjórnmálaflokka á grunni þeirra. En það sem ég var að gagnrýna er að í raun og veru er enginn rökstuðningur fyrir því hvers vegna nákvæmlega þessi gjöld eru hækkuð en ekki önnur. Það er erfitt að takast á í rökrænum umræðum um slíkt þar sem einungis segir að þau hafi ekki hækkað lengi. Ég var að vekja athygli á að útgangspunkturinn í þessu hlýtur að vera hver fjárþörf ríkisins er, hvaða verkefni ríkið ætlar að ráðast í og hvers vegna þarf að fara í þessar hækkanir. Þetta hljóta að vera grundvallaratriði í þessu og þá vakna einnig spurningar: Af hverju þarf að leggja þessi gjöld á þá sem síst skyldi eins og hér er ætlunin að hækka dómsmálagjöld sem leggjast fyrst og fremst á þá sem ekki geta staðið undir skuldbindingum sínum? Það er þetta sem ég vildi vekja athygli á og um leið taka undir að vissulega er gott að ákvarðanatakan um þessi gjöld sé hér á hinu háa Alþingi. En það er mjög mikilvægt að þegar hæstv. ríkisstjórn kemur inn með hugmyndir og tillögur af þessum toga þá séu þær vandlega rökstuddar, ekki einungis vísað til þess að tekjuáætlun geri ráð fyrir einhverju heldur greint hvers vegna þetta er gert og hvaða kostnaður fellur til sem þeim er ætlað að standa undir.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra um endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs, þ.e. breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs. Það er í sjálfu sér skondið eða svolítið kátbroslegt að hér er rætt um hækkun á sköttum, það er verið að leggja til að ýmis gjöld sem lögð eru á einstaklinga sem stunda ákveðna starfsemi og fyrirtæki þeirra verði hækkuð, en á hinn bóginn erum við með frumvarp í þinginu sem felur í sér að lækka skatta og skerða tekjur ríkissjóðs. Maður sér að það er greinilega ekki mikið samhengi í hlutunum nema helst í stefnu ríkisstjórnarinnar um að auka gjöld og álögur á notendur hinnar ýmsu þjónustu og rétthafa til þess að mega stunda ákveðin störf. Sú stefna kemur jafnt niður á þeim sem hafa miklar tekjur og breið bök og á hinum sem hafa minni ráðstöfunartekjur. Þetta er sem sagt hluti af eftirlitsiðnaðinum sem hefur byggst hvað hraðast upp á síðustu árum og missirum, að fyrst eru settar kvaðir á um að það verði að fá leyfi fyrir öllu mögulegu, gott og vel, en síðan er ekki skilgreint hvaða þjónusta eða ábyrgð á að felast í viðkomandi leyfi eða viðkomandi gjaldi. Þá kemur eftirlitið til að fylgjast með því að viðkomandi starfi eins og hann hefur verið að borga fyrir í leyfisgjaldi. Samtök atvinnulífsins hafa gagnrýnt þessa stefnu ríkisvaldsins undanfarið, að færa stöðugt aukna gjaldtöku yfir á einstaklinga og atvinnulíf án þess að skilgreind þjónusta eða ábyrgð fylgi. Síðan er nokkurs konar sjálftökuréttur að senda eftirlitsmennina á eftir til að fylgjast með að staðið sé rétt að öllu og kostnaðurinn sem viðkomandi fyrirtæki þurfa að bera af eftirlitinu stendur fyrir utan þann kostnað. Þar sem megnið af þeim aðilum sem gefa út leyfin og hafa rétt til þess að sinna eftirlitinu eru staðsettir á höfuðborgarsvæðinu þýðir það að eftirlitsmaðurinn fer héðan vestur á firði eða norður í land og viðkomandi fyrirtæki verður að borga kostnaðinn, ferðir, dvalarkostnað og annað þvíumlíkt sem er stöðugt meira íþyngjandi. Lítum aðeins á þau atriði sem talað hefur verið um í frumvarpinu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur gert hækkun á dómsmálagjöldum að umtalsefni, gjöld sem leggjast yfirleitt jafnt á alla þolendur án þess að skilgreint sé hvaða þjónusta er að baki gjöldunum. Þetta er því bein skattheimta sem verið er að framkvæma þar. Sem dæmi er verið að hækka kröfur á opinberum skiptum á dánarbúum, fyrir kröfu um opinber skipti til fjárslita milli hjóna og fyrir opinber skipti til slita á félagi. Það eru líka ýmis önnur gjöld hér, eins og leyfi til sjúkraliða, matartækna, lyfjatækna, fótaaðgerðafræðinga, leyfi til hnykkja o.s.frv. Verið er að hækka leyfisgjöldin, sem er einfaldlega skattur á viðkomandi einstaklinga sem sinna þessum störfum. Tökum t.d. leyfi til viðskiptafræðinga, leyfi til fasteigna- og skipasala, leyfi til leigubifreiðaaksturs. Hérna er beinlínis verið að hækka leyfisgjöldin. Hverjir eiga svo að bera leyfisgjöldin? Verða það ekki neytendur þessarar þjónustu? Verið er að varpa kostnaðinum með því að hækka gjöldin á almenna notendur sem þiggja þjónustuna. Verið er að herða skattstefnu ríkisstjórnarinnar með því að láta einstaklinga borga í formi þjónustugjalda. Hér stendur t.d. að verið sé að hækka, með leyfi forseta: „Hótelleyfi, veitingahúsaleyfi, leyfi fyrir skemmtistað, leyfi fyrir næturklúbb,“ - gott og vel - „kaffihús, dansstað og krá.“ Einnig er verið að hækka leyfi fyrir gistiheimili, veitingastofuleyfi, greiðasöluleyfi, leyfi til að selja gistingu á einkaheimilum, gistiskálaleyfi, veisluþjónustuleyfi, veitingaverslunarleyfi og gjald fyrir endurnýjun á leyfi. Verið er að hækka leyfisgjöldin án þess að nokkuð fylgi með hvað sé fólgið í þjónustunni. Hvað ætlar ríkið að gera í staðinn annað en að innheimta leyfin? Síðan er sendur her af aðilum til þess að fylgjast með og annast eftirlitið á stöðunum. Þar kemur gríðarlegur kostnaður viðkomandi aðila. Ef það stæði í leyfisveitingunum að innifalið væri ein heimsókn á ári eða tveggja ára fresti til að taka út kostnað vegna heimsóknarinnar, þ.e. laun, ferðakostnaður og dvalarkostnaður þess sem færi í úttektina væri þó eitthvað inni. Það er ekkert slíkt þannig að sá kostnaður fellur allur á viðkomandi. Mér finnst alveg ótækt að setja á gjöld og hækkun á gjöldum án þess að menn skilgreini jafnframt hvað þau eigi að innibera. Við heyrum sögur af bátaflotanum.

Og leyfi til rekstrar á skotvopnaverksmiðju, 3 þús. kr.

Já, jafnmikið og að fá kindabyssuleyfi. Leyfið til að reka skotvopnaverksmiðju er jafnhátt og leyfið til að bera kindabyssu. Sjáið þið samhengið í þessu. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti að endurskoða þetta rugl, alla vega samhengi hlutanna í þessu. Hér er t.d. eitt sem gæti verið mjög athyglisvert fyrir hæstv. utanríkisráðherra: Leyfi til þess að fara með sprengiefni og annast sprengingar kostar bara 6 þús. kr., en almennt skotvopnaleyfi 3 þús. kr. Samhengi hlutanna er því, eins og hv. 2. þm. Norðaust. benti á, býsna skondið. Hins vegar er komið hérna brennuleyfi á 5 þús. kr. Hvað á að brenna? Ég veit ekki hvort menn séu að fara aftur á brennuöldina, en brennuleyfi kostar 5 þús. kr. Það kemur ekkert fram hvað er innifalið í brennuleyfinu, hvort því fylgir eftirlit, trygging eða hvað. 
             Frú forseti. Mér finnst farið mjög mikið aftan að hlutunum í skattheimtunni. Menn gefa bara út lista, taka gjald fyrir þetta, taka leyfisgjald fyrir hitt og þetta án þess að það sé nokkuð skýrt hvað sé innifalið. Samtök atvinnulífsins hafa einmitt í tillögum sínum bent á að þetta sé orðið verulega hamlandi fyrir frumkvöðulsstarf í atvinnulífinu, að fyrst þurfi menn að borga hátt leyfisgjald áður en þeir geta farið í gang með lítinn rekstur. Síðan kemur allur eftirlitsiðnaðurinn í halarófu á eftir. Beinn kostnaður af eftirlitsiðnaðinum er á milli 7 og 8 milljarðar kr. sem menn greiða að hluta til til ríkisins og að hluta til til eftirlitsstofnana. Væri ekki rétt að skilgreina einhverja ákveðna þjónustu í gjaldinu þannig að þegar menn greiddu veitingahúsaleyfi þyrfti viðkomandi ekki að kaupa þá þjónustu? Það munar um að borga 20 þús. kr. fyrir leyfi og til viðbótar allt eftirlitið í litlum veitingahúsarekstri eða gistihúsarekstri úti um land og borga svo ferðakostnað og uppihaldskostnað þeirra sem koma og líta eftir. Það ættu að vera lágmark ein til tvær heimsóknir innifaldar í gjaldinu. Frú forseti. Ég gat ekki orða bundist því það er ekkert samræmi í þeim gjaldtökum sem hér eru á ferðinni, hvorki áhættur eða skyldur ríkisins. Maður skyldi ætla að einhver grundvöllur væri á bak við gjaldheimtuna, umfang rekstursins og ábyrgð gagnvart samfélaginu og þá ábyrgð sem ríkisvaldið tekur á sig með því að veita leyfið. En eins og þetta birtist hér er þetta púra skattheimta og ávísun fyrir eftirlitsiðnaðinn til þess að raka saman fé á bæði stórum og smáum á meðan ríkisvaldið situr eins og lítill púki í horninu og rakar að sér leyfisgjöldum.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp um ýmsar gjaldtökur ríkisins. Það er ýmislegt sem vekur furðu þegar maður flettir því, t.d. er á bls. 16 talað um gjöld vegna sérstakrar þjónustu starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Þar í 5. lið er talað um millifærslu fjármuna til og frá útlöndum. Þar er gjaldtaka fyrir millifærslu fyrir allt að 50.000, 3.000, fyrir millifærslu á bilinu 50.000 til 200.000, 7.500 kr. og fyrir millifærslu yfir 200.000 skal greiða 3,75% af millifærðri fjárhæð. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra um skýringu á þessum lið og hvort ekki sé fullt tilefni til að endurskoða ýmislegt þar. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði áðan, að ástæða væri til að fara yfir allar gjaldtökurnar í rólegheitum og skoða þær. Ég vil líka gjarnan benda á að við framsetningu málsins hefði verið eðlilegt að nefna í greinunum strax í upphafi, með einu orði, hvaða gjöld væri átt við í hverjum lið en það kemur svo sem fram í skýringunum á eftir. Almennt eru stóru línurnar í þessu þær að ríkið er að taka inn 200 millj. kr. í auknum tekjum og er liður í gjaldtökum ríkisins, eins og fram hefur komið. Ef við ræðum þetta í samhengi við það sem við ræddum í fyrra við afgreiðslu fjárlaganna og ég minnist þess hvaða orð ég hafði um það í þessum ræðustól þegar við lögðum upp með það í fjárlagafrumvarpinu á síðasta ári, fyrir árið 2004, að taka inn í ýmsum gjöldum upphæð sem mig minnir að hafi legið á bilinu 3–3,5 milljarðar. Í dag er verið að tala um frumvörp sem búa til tekjur fyrir um 600–700 milljarða. Það vill svo skemmtilega til að þær upphæðir sem voru teknar inn í nýjum málum í fjárlagafrumvarpinu í fyrra og viðbótartekjurnar hér stemma nokkurn veginn við 1% skattalækkun í núverandi fjárlagafrumvarpi, um 4 milljarðar kr. Hvort það sé algjör tilviljun skal ég ekki segja um, en gjaldtökurnar sem verið er að ræða hækka á nokkurra ára fresti, ekki reglulega og fram kemur að frá 1997 eða lengur hafi dregist að uppfæra ákveðin gjöld. Ég hefði almennt talið að ástæða væri til þess að skoða alla gjaldaflokkana og eyða vinnu í það. Vonandi fer hv. nefnd með því hugarfari í vinnuna. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi áðan að taka upp sérstaka gjaldtöku vegna manna sem hefðu réttindi til að meta sjótjón. Það kann vel að vera að það eigi rétt á sér, en ekki held ég að muni mikið um það, hæstv. fjármálaráðherra, þó það bætist við einn á fimm ...  En sá þáttur sem ég held að þurfi að eyða svolítilli vinnu í í nefndinni er að skoða gjöldin og samræmingu þeirra og hvort þau eigi öll enn þá við eða hvort menn eru í sjálfkrafa uppfærslu eins og það sem ég nefndi í 5. lið á bls. 16 í skýringu varðandi gjöld vegna sérstakrar þjónustu starfsmanna utanríkisþjónustunnar, þegar verið er að taka sérstakt gjald til ríkisins fyrir millifærslu á fé. Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að nefndin eyði dálitlum tíma í að fara yfir þetta og beri þetta saman til nútímans og raunveruleikans.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendingarnar. Það var hér eitt atriði sem hann spurði um, og kannski ekki alveg að ástæðulausu, um IX. kafla þessara laga, 15. gr., um gjöld vegna sérstakrar þjónustu starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Hann spurði um gjaldtöku fyrir millifærslu fjármuna til og frá útlöndum. Ég hygg að þessi ákvæði séu frá þeim tíma ættuð þegar millifærsla fjármuna var meira mál en hún er í dag. Ég held reyndar að það sé orðið sjaldgæft, jafnvel mjög sjaldgæft, að einstaklingar þurfi að leita atbeina utanríkisþjónustunnar að slíkri millifærslu. Þó kunna þess að vera dæmi og það er þá þess vegna sem lagaheimild er fyrir því að taka gjald fyrir slíka aðstoð, enda er það ekki beint hlutverk utanríkisþjónustunnar að taka slíkt viðvik af fólki sem nú orðið er mjög lítið mál fyrir hvern og einn að sinna, jafnvel í heimabanka sínum. Það má vel vera, hv. þingmaður, að það sé rétt að ákvæði sem þetta ætti jafnvel að hverfa með tímanum. Er það þá ágæt ábending til þingnefndarinnar að fara í gegnum þetta.

Frú forseti. Við ræðum núna frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88 frá 1990, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram, með leyfi forseta: „Í frumvarpi þessu er að finna tillögu að hækkun margvíslegra gjalda sem flest hver hafa haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 1997 eða lengur. Lagt er til að gjöldin hækki um 10% að jafnaði, þó þannig að fjárhæð þeirra standi, eftir atvikum, á hálfu eða heilu hundraði. Til samanburðar má nefna að vísitala neysluverðs hefur hækkað um tæplega 34% frá árinu 1997 til áætlaðs meðalverðlags á mælikvarða neysluvísitölu fyrir árið 2005. Þessi hækkun er í takt við forsendur í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005 og er talin skila um 200 millj. kr. á ársgrundvelli.“ Ég get tekið undir það sjónarmið sem kemur fram í athugasemdum með lagafrumvarpi þessu, að nauðsynlegt sé fyrir okkur að endurskoða aukatekjur ríkissjóðs. Helst ættum við að gera það mun reglulegar en hér er verið að leggja til, þ.e. ef það væri svo í flestum tilvikum að þessi gjöld hefðu haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 1997. Þegar maður fer að skoða lögin um aukatekjur ríkissjóðs sér maður að á þeim hafa orðið talsvert miklar breytingar frá árinu 1997. Þannig tóku gildi lög nr. 28/1998, 159/1998, 8/1999, 26/1999, 29/1999, 55/2000, 59/2001, 145/2002 og 72/2003. Á þessum lögum um aukatekjur ríkisins hafa sem sagt orðið talsvert miklar breytingar frá árinu 1997. Í ljósi þess texta sem kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið er fróðlegt að velta fyrir sér hvort það séu þá eingöngu einhvers konar orðalagsbreytingar í öllum þessum breytingum á lögum eða hvort þarna er um að ræða að verið sé að breyta fjárhæðunum eða setja inn nýja gjaldaliði og þá um leið nýjar fjárhæðir. Það tæki allt of langan tíma að fara að skoða öll þessi lög frá 1998 og 1999 þannig að ég læt duga að skoða á handahlaupum lög frá árunum 2000, 2001 og 2002. Þar koma inn ansi mörg atriði sem eru ný eða verið er að fara í breytingar á upphæðum. Í lögum nr. 55/2000 eru miklar upptalningar, m.a. um leyfi fyrir alls konar starfsemi tannfræðinga, matarfræðinga, náttúrufræðinga o.s.frv., og þar stendur: „Fyrir endurnýjun framantalinna leyfa og skírteina skal greiða 1.000 kr.“ - Þetta gerist á árinu 2000 en samt sem áður hækkar þessi upphæð núna um 10%. Rétt til að kíkja í hin lögin eru hér lög frá 26. maí 2001. Þar kemur t.d. inn útflutningsleyfi, 1.200 kr., leyfi til skoteldasýningar, 5.000 kr., og brennuleyfi, 5.000 kr. Þetta gerist á árinu 2001, samt er verið að hækka þetta um 10% núna í því frumvarpi til laga sem við fjöllum hér um. Á árinu 2001 koma einnig inn ýmsir liðir varðandi útgáfu vegabréfa. Þar segir t.d. í 5. gr.: „Á eftir 2. tölul. koma þrettán nýir töluliðir, svohljóðandi: 3. Fyrir útgáfu diplómatískra vegabréfa og þjónustuvegabréfa: a. Fyrir 18–66 ára 4.600 kr.“ Þetta gjald hækkar núna um 10%. Svona gæti maður í raun haldið áfram að telja nokkuð lengi. Því verð ég að segja að textinn í athugasemd með lagafrumvarpinu eins og það er lagt fram núna er í besta falli villandi þar sem segir að flest hver þessara gjalda sem verið er að leggja til að hækki hafi haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 1997 eða lengur. Það kemur þvert á móti í ljós að mörg þessara gjalda hafa komið inn ný eða verið hækkuð á árunum 2000, 2001, 2002 og 2003. Því held ég að þegar efnahags- og viðskiptanefnd fer yfir þetta þurfi hún að skoða sérstaklega hvaða gjöld það eru sem hafa haldist óbreytt frá árinu 1997 og kannski eðlilegt að þau taki nú 10% hækkun en skoða þá um leið hvaða gjöld eru nýrri, hvaða gjöld hafa breyst á árunum 2000, 2001 og 2002 og hvort ástæða sé til að þau hækki nú um 10% eins og hér er lagt til. Þegar maður rennir hratt í gegnum þessi lög sýnist mér reyndar full þörf á að fara einmitt í hortittaleit, fara í leit varðandi það hvaða liðir eru þarna inni í lögum sem engin ástæða er til að hafa inni. Í tilefni af orðaskiptum hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og hæstv. fjármálaráðherra varðandi gjöld vegna sérstakrar þjónustu starfsmanna utanríkisþjónustunnar um að þetta væri gamall hortittur í lögunum er þessu breytt í lögum nr. 59/2001. Þar segir í 6. gr., með leyfi forseta: „Gjöld vegna sérstakrar þjónustu starfsmanna utanríkisþjónustunnar. […] Greiða skal gjöld fyrir sérstaka þjónustu er starfsmenn utanríkisþjónustunnar veita svo sem hér segir: 1. Fyrir aðstoð við útvegun vottorða […] 2. Fyrir þýðingar […] 3. Fyrir milligöngu um birtingu stefnu […]“ Og akkúrat það sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson var að tala um: „5. a. Fyrir millifærslu allt að 50.000 kr. 3.000 kr.“ o.s.frv. Það kemur reyndar mjög á óvart ef það kostar orðið meira að millifæra 200 þús. kr. en að millifæra 50 þús. kr. Ég hélt að millifærsla væri sama aðgerðin, sama hver upphæðin væri. „c. Fyrir millifærslu yfir 200.000 kr. skal greiða 3,75% af millifærðri fjárhæð […]“ Það er ekki lítið. Þetta er upp undir sömu vextir og Íbúðalánasjóður er að heimta núna af 40 ára lánum. Til að gæta allrar sanngirni segir líka í greininni „[…] en þó ekki hærra en 37.500 kr.“ Jafnvel þó að menn væru að færa milljónir á milli mundi ríkissjóður ekki rukka þá um 3,75%. 200 millj. kr. eru ekkert litlir fjármunir og það er það sem hér er verið að leggja til að gjöldin hækki. Mat fjármálaráðuneytisins á ársgrundvelli er að þetta þýði 200 millj. í auknar tekjur. Við hlustuðum á hæstv. félagsmálaráðherra í morgun berja sér á brjóst yfir því að verið væri að bæta við heilum 400 millj. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Nú væru sveitarfélögin í góðu lagi, það þyrfti ekki að hafa miklar áhyggjur af þeim. Þarna er bara helmingurinn af því sem verið er að tala um að setja í jöfnunarsjóðinn sem ríkissjóður ákveður á einu bretti með aukatekjum að hækka og taka í ríkissjóð. Ég held, frú forseti, að aðalverkefni efnahags- og viðskiptanefndar hljóti að vera að fara yfir tvennt varðandi þetta frumvarp til laga, annars vegar hvaða liðir eiga heima þarna inni, hvaða liðir eru orðnir of gamlir og hvaða liðir eiga í raun og veru ekkert heima inni í gjaldskrá ríkisins, og hitt, eins og ég nefndi áðan, hvaða liðir eru frá árinu 1997 eins og athugasemdin segir og eðlilegt að taki hækkun allt að 10% en líka hvaða liðir eru þarna yngri. Kannski er engin ástæða til að huga að mikilli hækkun á gjöldum sem sett voru 2001 eða 2002.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um afnám hinna sérstöku laga nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna. Á undanförnum árum hefur annað slagið komið til skoðunar og umræðu, jafnvel hér á Alþingi, hvort þörf væri fyrir sérstök lög um Lífeyrissjóð sjómanna og hefur fram komið sú skoðun að það gæti staðið sjóðnum fyrir þrifum að reglur um hann væru bundnar í sérstök lög. Í ljósi þess að sjóðurinn er um flest eðlislíkur öðrum lífeyrissjóðum verður að telja eðlilegra að hann starfi á grundvelli hinna almennu laga um þessi málefni, nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, og síðan sinna eigin samþykkta eins og flestir lífeyrissjóðir gera. Athugun fjármálaráðuneytisins hefur leitt það í ljós að þetta væri hin heppilegasta skipan hvað varðar málefni Lífeyrissjóðs sjómanna. Því er við að bæta, virðulegi forseti, að ráðuneytinu hefur borist erindi frá Lífeyrissjóði sjómanna þess efnis að farið er fram á að ráðuneytið beiti sér fyrir afnámi þessara laga. Í samræmi við framangreint er með frumvarpi þessu lagt til að lögin nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna, verði afnumin. Hygg ég að þessu máli tengist áform á vegum lífeyrissjóðsins um að sameinast hugsanlega öðrum öflugum lífeyrissjóði í framtíðinni. Ég vil láta þess getið að í núgildandi lögum um Lífeyrissjóð sjómanna kemur fram að iðgjöld sjóðfélaga og launagreiðenda skuli hvíla sem svokallað lögveð á hlutaðeigandi skipi og ganga þannig fyrir öllum öðrum veðum. Ákvæðið kom upphaflega inn í lög um Lífeyrissjóð togarasjómanna, nr. 49/1958, með breytingu sem gerð var með lögum nr. 34/1960. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefur sú sérstaða lífeyristrygginga sjómanna, að hafa á þeim tíma verið lögboðin, skipt sköpum við afgreiðslu ákvæðisins um lögveð á sínum tíma. Frá gildistöku framangreinds lagaákvæðis um lögveð hefur mikið vatn runnið til sjávar í lífeyrismálum hér á landi. Þannig hefur á grundvelli allsherjarsamkomulags aðila vinnumarkaðarins náðst sátt um skipan lífeyriskerfis fyrir alla launamenn í landinu. Um það efni gilda nú lögin sem ég gat um áðan, þ.e. lög nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Er nú svo komið að öllum launamönnum er skylt að greiða í lífeyrissjóð af launum sínum og framangreind sérstaða lífeyristryggingar togarasjómanna því ekki lengur fyrir hendi. Á undanförnum árum hafa verið settar almennar reglur um innheimtu lífeyrisiðgjalda og ábyrgð á vangoldnum iðgjöldum við gjaldþrot vinnuveitanda. Í almennu lífeyrislögunum er sérstaklega fjallað um eftirlit með greiðslu iðgjalda en ríkisskattstjóraembættið skal hafa með höndum eftirlit með því að lífeyrisiðgjald sé greitt vegna hvers manns sem skyldutrygging lífeyrisréttinda nær til. Þá er þess að geta að samkvæmt ákvæðum laga um Ábyrgðasjóð launa, njóta kröfur lífeyrissjóðs um lífeyrisiðgjöld, sem fallið hafa í gjalddaga á ábyrgðartímabilinu, ábyrgðar sjóðsins. Samkvæmt framansögðu þykja því ekki vera rök til þess að viðhalda umræddu ákvæði um lögveð. Því er lagt til að það falli brott með afnámi laganna um Lífeyrissjóð sjómanna, en um það efni gildi þá hin almennu lagaákvæði í lögunum um skyldutryggingu lífeyrissjóða og starfsemi lífeyrissjóða. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Oft hefur nú verið tekið til við það á hv. Alþingi að gera breytingar ef þurft hefur á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. En frumvarpið sem hér birtist er hins vegar um það að fella þau lög algjörlega úr gildi og láta hina almennu reglu laga um starfsemi lífeyrissjóða í landinu frá 1997 taka yfir varðandi starfsemi Lífeyrissjóðs sjómanna. Auðvitað hefur Lífeyrissjóður sjómanna að hluta til starfað undir þeim lögum eins og aðrir lífeyrissjóðir og m.a. hafa ákvæði þeirra laga verið notuð á undanförnum árum til þess að knýja fram breytingar í þá veru að skerða réttindi í sjóðnum á grundvelli þess sem í hinum almennu lögum um lífeyrissjóði segir, þ.e. að sjóður skuli eiga fyrir skuldbindingum sínum og að stjórn viðkomandi lífeyrissjóðs beri að aðhafast eða koma með tillögur ef hún telur að svo verði ekki. Í samræmi við hina almennu löggjöf hefur það komið upp í lífeyrissjóði sjómanna, að ég hygg á undanförnum árum tvisvar sinnum, að taka til við að breyta innunnum réttindum í Lífeyrissjóði sjómanna. Virðulegur forseti. Ef ég man rétt féll nýverið dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í máli sjómanns varðandi Lífeyrissjóð sjómanna. Hann dæmdi það ólögmæta aðgerð að taka réttindi af sjómanninum. Ég hygg að nokkrir sjómenn hér á landi sem urðu fyrir sams konar skerðingu og umræddur maður eigi rétt á lagfæringu í Lífeyrissjóði sjómanna. Hins vegar er ekki víst að allir þeir sem slíkt ákvæði gæti náð til séu í stakk búnir til að sækja þann rétt eða hyggist sækja hann. Það er svo annað mál. Ég vildi aðeins láta þessa getið vegna þess að oft höfum við í hv. Alþingi því miður þurft að skerða réttindin í Lífeyrissjóði sjómanna. Lífeyrissjóður sjómanna er að mörgu leyti nokkuð sérstakur að ýmsu leyti. Ég held að við getum alla vega nefnt eitt sérstakt atriði sem hefur verið viðvarandi í Lífeyrissjóði sjómanna og reyndar einhverjum öðrum lífeyrissjóðum sem hafa að meiri hluta haft sjómenn innan sinna vébanda. Það er hin mikla greiðslubyrði sem fallið hefur á lífeyrissjóðina vegna örorkuþáttarins sem hefur komið til og iðulega fylgt sjómannsstarfinu. Þetta tengist slysatíðni og því miður hefur örorkan oft verið algengari hjá undirmönnum en yfirmönnum vegna eðlis starfsins og hversu hættulegt það getur verið að starfa á dekki fiskiskipa. Um 45%, ef ég man rétt, af öllum greiddum útgjöldum eða bótum Lífeyrissjóðs sjómanna hafa verið kostnaður vegna örorku. Að þessu leyti held ég að Lífeyrissjóður sjómanna sé nokkuð sérstakur. Reyndar eru einnig til lífeyrissjóðir, t.d. í Vestmannaeyjum, ef ég man rétt, með 42–43% miðað við síðustu tölur sem ég sá og einhverjir aðrir, t.d. Lífeyrissjóður Austurlands og Lífeyrissjóður Bolungarvíkur, svo einhverjir séu nefndir, bera einnig hlutfallslega mjög mikla byrði vegna örorkuþáttarins. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að hinir einstöku lífeyrissjóðir úti um landið hafa tekið upp ýmis ákvæði varðandi lífeyrisrétt sjómanna sem hafa verið í lögum um Lífeyrissjóð sjómanna og notað þær reglur. Ég ætla því ekki að segja hér já einn, tveir og þrír við því að fella þessi lög niður. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé nú ekki nokkuð óvanalegt að mæla fyrir þessu frumvarpi alveg undir mánaðamótin nóvember/desember og ætlast til að það verði að lögum 1. janúar á næsta ári. Hæstv. forseti. Ég hefði haldið að rétt væri rétt að gaumgæfa þetta mál. Það getur vel verið að starfsmenn í fjármálaráðuneytinu og reiknimeistarar aðrir hafi komið að því að skoða þessi mál vel. En ég tel að til þess að fara í gegnum þetta þá þurfi menn að skoða ýmsa þætti. Ég nefni m.a. örorkuþáttinn sem einn þeirra þátta sem er öðruvísi í Lífeyrissjóði sjómanna en mörgum öðrum lífeyrissjóðum. Ef ég man rétt þá var Lífeyrissjóður, ég held, Búnaðarbankans með lægstu örorkuna af öllum lífeyrissjóðum. Mig minnir að það hafi verið 8%, Þetta er mjög mismunandi. Vera kann rétt að ekki finnist lengur rök til að viðhalda lögveði í skipum fyrir þessum iðgjöldum vegna þess að Ábyrgðasjóður launa tekur yfir þessa ábyrgð eins og á öðrum launum nú orðið og að hin gamla regla sem sett var um Lífeyrissjóð togarasjómanna um lögveð í skipum eigi því ekki lengur við. Að því gefnu að greiðslur í lífeyrissjóði séu jafn vel tryggðar fyrir og eftir breytinguna þá ætla ég fyrir fram ekki að tjá mig andvígan henni. En ég segi enn og aftur að ég tel að þessi mál þurfi miklu nánari skoðunar við áður en við klárum þessa lagasetningu, fyrir jól væntanlega ef markmiðið er að lögin taki gildi 1. janúar 2005. Á meðan ég hef ekki meiri upplýsingar um málið en koma fram í þessu stutta frumvarpi þá hef ég allan fyrirvara á um þetta. Vera kann að til standi viðræður um sameiningar þessara lífeyrissjóða, sem ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi nefnt í ræðu sinni. Við vitum að fram fóru einhverjar viðræður milli Lífeyrissjóðs sjómanna og Lífeyrissjóðsins Einingar um sameiningu að mig minnir. Það kann vel að vera að það þjóni markmiðum allra að lífeyrissjóðirnir stækki og verði öflugri. Samkvæmt upplýsingum mínum er þó ekkert sérstakt í farvatninu varðandi þessi sameiningarmál sem knýr á um þann hraða sem lagt er upp með í afgreiðslu málsins hér. Ég held ég hafi heyrt það nýlega í fréttum að menn væru búnir að leggja þessi sameiningaráform til hliðar og sæju ekki ástæðu til að fara í þau að svo komnu máli. Í samþykktum Lífeyrissjóðs sjómanna stendur að Lífeyrissjóði sjómanna sé heimilt að leita eftir samruna við aðra lífeyrissjóði. Í 3. gr. samþykkta sjóðsins segir, með leyfi forseta: „Stjórn sjóðsins er heimilt að semja við stjórnir annarra lífeyrissjóða um samruna. Stjórnin skal gæta þess að réttur sjóðfélaga sjóðsins verði ekki skertur við samrunann og jafnframt að hann sé ekki bættur á kostnað sjóðfélaga hinna sjóðanna.“ Ég átta mig nú ekki á því hvað þurfi meira en þetta til þess að menn geti sameinast. Ég vildi fá það upplýst frá hæstv. fjármálaráðherra í þessari umræðu hvaða atriði hafi komið upp sem e.t.v. gætu stoppað sameiningu ef menn hafa áhuga á henni. Ég sé ekki að neitt í starfsreglum Lífeyrissjóðs sjómanna komi beinlínis í veg fyrir það að öðru leyti en því að þeir gera kröfu um að staða manna í Lífeyrissjóði sjómanna versni ekki og jafnframt að við sameiningu sé allt bara metið á réttum grundvelli. Það er líka rétt að minna á að við sem störfuðum á þessum kjarasamningum sjómanna í gegnum árin og eigum talsvert af okkar réttindum í Lífeyrissjóði sjómanna, álitum að á sínum tíma hefði myndast ákveðin bótaábyrgð af ríkinu til þess að greiða tilteknar skuldbindingar varðandi hina svokölluðu 60 ára reglu í Lífeyrissjóði sjómanna því sett voru lög um hana á hv. Alþingi án þess að tekjur fylgdu með á sínum tíma. Það er náttúrlega ekkert venjulegt að hér skuli vera hægt að segja lög um skyldur án þess að tryggja samsvarandi tekjur. Á þetta mál er búið að reyna og því miður hefur það farið svo að Hæstiréttur hefur talið að Lífeyrissjóður sjómanna eigi engan bótarétt í því máli. Þær kröfur mundu þar af leiðandi falla á sjóðfélaga. Ef ég man rétt þá var krafa gerð upp á 1,4 milljarða kr. á hendur ríkinu vegna 60 ára reglunnar á sínum tíma. En að gengnum dómi Hæstaréttar í þessu máli þá lendir þetta á sjóðfélögum nema hægt verði að finna því einhvern annan farveg sem ég átta mig nú ekki alveg á hver ætti að vera - ef til vill Mannréttindadómstóll Evrópu - um að ekki sé hægt að setja lög á menn nema borga ákveðna upphæð fyrir aðra. Það tel ég nú að hafi verið niðurstaða lagasetningarinnar hér árið 1981 um 60 ára regluna, ef ég man rétt, sem varð til þess að hún var tekin upp án þess að neinar tekjur kæmu samhliða. Um þetta hafa staðið deilur og eins og ég sagði áður hefur fallið hæstaréttardómur í þessu máli og ekki rétt að lengja málið mikið með því. Ég nefndi áðan örorkuþáttinn og fór með hann eftir minni. Ég fann hins vegar töflu í fórum mínum frá árinu 2001 þar sem farið er yfir örorkuþáttinn í nokkrum lífeyrissjóðum þar sem sjómenn eru þó nokkur hluti gjaldenda. Í þeirri töflu segir, með leyfi forseta, að Lífeyrissjóður Austurlands beri 45% af örorkulífeyri sjóðfélaga sinna miðað við árið 2001, af þeim lífeyri sem hann greiddi út. Þessi tafla miðaðist við að greiddur hefði verið út lífeyrir fyrir 321 milljón. Lífeyrissjóður Vestmannaeyja greiddi einnig 45% í örorkuþáttinn af lífeyri sem hann greiddi út þá sem var 243 milljónir. Lífeyrissjóður sjómanna greiddi 43% í örorkuþáttinn af 975 millj. kr. greiðslu sýnist mér vera. Það er því auðséð að lífeyrissjóðir sem sjómenn eru aðilar að bera mikinn kostnað af örorkuþættinum og þeir eru talsvert öðruvísi samsettir að þessu leyti en aðrir lífeyrissjóðir. Ég held að menn þurfi að skoða þetta vandlega, hvað við erum að gera, hvort þetta samræmist þeim markmiðum að gæta hagsmuna þeirra sem eiga réttindi sín í Lífeyrissjóði sjómanna því að við hljótum að vera að horfa til þess í þessu sambandi. Það getur ekkert annað fengið að ráða för við breytingu á lögum að þessu leyti en að við verjum hagsmuni sjómanna og lífeyrisþega sem eiga rétt í lífeyrissjóðnum. Því vara ég við því, hæstv. forseti, að við förum í einhverja fljótaskrift í þessu máli ef svo góðar upplýsingar liggja fyrir að allur vafi sé tekinn af um það að menn skaðist ekki við þessa lagasetningu. Þá kann vel að vera að það verði hægt að afgreiða málið en ég vara við því að við flýtum okkur og ég sé heldur ekki ástæðuna fyrir því að við klárum þetta mál á einum mánuði og mig mundi langa til að heyra rök hæstv. fjármálaráðherra fyrir því að málið gangi svo hratt fram sem frumvarpið gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Rétt til að svara spurningu hv. þm. þá held ég að í sjálfu sér sé ekki eftir neinu að bíða með að ljúka þessu máli. Það er oft þannig að þegar ákveðnar grundvallarbreytingar í umgjörð eða lagaumhverfi eru á ferðinni getur verið gott að útrýma óvissunni og ljúka slíku máli um leið og það er hægt. Ég veit ekki betur en að þetta mál sé í góðri sátt við þá sem ráða för í Lífeyrissjóði sjómanna, bæði útgerðarmennina og sjómennina sem hvorir tveggja skipa fulltrúa í stjórn sjóðsins. Ég hef skilið það svo að þeir líti þannig á að það sé hagsmunamál fyrir sjóðinn að hin sértæku lög sem um hann gilda, og sem við þekkjum svo vel á Alþingi vegna breytinga sem við höfum þurft að ráðast í, eins og hv. þm. nefndi, falli brott en í staðinn gildi almenna lífeyrissjóðalagaumhverfið um þennan sjóð eins og alla aðra. Þess vegna hefði ég talið heppilegt að ljúka málinu sem fyrst nema annað komi í ljós í umfjöllun nefndarinnar sem fram undan er.

Hæstv. forseti. Ég hef ákveðnar efasemdir um að við eigum að flýta okkur hratt í þessu máli. Ég verð hins vegar að segja að ég hef ekki kynnt mér síðasta kjarasamning sem sjómenn og útvegsmenn skrifuðu undir alveg út í hörgul en þar var verið að breyta ýmsu er varðar inngreiðslur í lífeyrissjóð o.s.frv. Mér er sagt að það kunni að skipta máli varðandi þessa lagabreytingu hvort það gengur eftir sem þar var undirskrifað. En það vitum við ekki, hæstv., fjármálaráðherra, fyrr en 31. desember. Samningurinn er í atkvæðagreiðslu og við vitum ekki hver niðurstaðan af þeirri atkvæðagreiðslu verður. Þar af leiðandi, ef ég skil málið rétt eftir mínum munnlegu upplýsingum, getur skipt talsverðu máli eins og litið er á þetta mál af hálfu sjómannaforustunnar, hvort við erum tala um lífeyrisumhverfi sem tengist núverandi kjarasamningi sem er í atkvæðagreiðslu eða hvort hann yrði felldur. Meðal annars þess vegna held ég að menn þurfi að skoða málið vandlega og flýta sér ekki um of því að niðurstaðan af þessu er auðvitað sú að samningurinn er í atkvæðagreiðslu og það kann að vera að sá lagarammi sem við erum að ræða hér geti jafnvel haft áhrif á þá atkvæðagreiðslu. Ég held að menn ættu að skoða þetta vandlega og ég sé ekkert í þessu máli sem þurfi að hraða svo mjög að við eigum að lögfesta það fyrir fram án þess að vita þá niðurstöðu.

Frú forseti. Ég kem hér í andsvar við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson af því að ég veit að hann býr yfir mikilli þekkingu á málinu og kannski þekkja hann og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að öðrum þingmönnum ólöstuðum, þetta mál mest af eigin raun. Þeir hafa staðið í kjarabaráttu fyrir sín stéttarfélög og þekkja það. Þess vegna langar mig til að víkja aðeins að því sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom að í lok ræðu sinnar og spyrja: Eru lífeyrissjóðirnir ekki hluti af viðkomandi kjarasamningum með beinum eða óbeinum hætti? Við höfum rætt hér á undanförnum þingum hina miklu fjárvöntun sem er í Lífeyrissjóði sjómanna og haft áhyggjur af því og að það væri hans stærsta vandamál að geta staðið við eðlilegar skuldbindingar og réttindi gagnvart sjómönnum. Sjómenn eru sú stétt sem við vitum að býr við hvað mesta áhættu eins og hv. þm. kom inn á með örorkuna við sjómennskuna. Er það ekki meginmál hvernig hægt er að styrkja Lífeyrissjóð sjómanna eða þann lífeyrissjóð sem um er að ræða, er ekki staðan sú að það vanti fjármagn í hann? Sér hv. þm. nokkuð í þessu frumvarpi um að verið sé að styrkja fjárhag lífeyrissjóðsins? Hv. þm. kom líka inn á og bar saman Lífeyrissjóð sjómanna og aðra lífeyrissjóði eins og Lífeyrissjóð Austurlands og Lífeyrissjóð Vestmannaeyja, að mig minnir. Er ekki svo að sjómenn eru líka í fleiri en einum lífeyrissjóði? Erum við ekki að taka á einhverju mjög afmörkuðu máli sem hv. þm. dró í efa að við vissum á hvaða vegferð væri? Ég leyfi mér að spyrja hv. þm. aðeins um þessi atriði þar sem ég veit að hann þekkir þessi mál svo vel.

Hæstv. forseti. Ég skal reyna að svara þessum spurningum eins og ég get. Í fyrsta lagi er það alveg rétt hjá hv. þm. að tengsl sjómanna við réttindi í lífeyrissjóði, inngreiðslur og annan rétt, eru í kjarasamningum, og einmitt í síðasta kjarasamningi var verið að breyta verulega ákvæðum er snúa að lífeyrisgreiðslum sjómanna og hafði staðið lengi í þrefi um það, og var m.a. einn af ásteytingarsteinunum fyrir því hversu lengi dróst að gera kjarasamning. Menn eiga því eftir að sjá hvort hann verður samþykktur eins og hann lítur út því að það voru auðvitað líka nokkrar fórnir af hendi sjómanna við að ná þessum samningi þó að ég telji að það sé ávinningur í honum. Það er líka algjörlega rétt hjá hv. þm. að það eru margir lífeyrissjóðir sem hafa sjómenn innan sinna vébanda eða allnokkrir. Ég nefndi áðan Lífeyrissjóð Austurlands, Lífeyrissjóð Vestmannaeyja og Lífeyrissjóð sjómanna og nefna má Lífeyrissjóð Vestfjarða og Lífeyrissjóð Bolungarvíkur og vafalaust eru þeir fleiri. Það er sammerkt með þessum sjóðum, ef ég veit rétt, að þeir eru allir með mikla greiðslubyrði varðandi örorkuþáttinn og þar af leiðandi hafa þeir á undanförnum árum verið að taka mið af m.a. starfsreglum og lögum Lífeyrissjóðs sjómanna, því að sá sjóður hefur starfað eftir sérstökum lögum og verið brautryðjandi í því að taka upp ýmis réttindi eins og m.a. 60 ára regluna sem aðrir sjóðir tóku svo upp eftir honum, sem var reyndar lagasetning frá Alþingi og ég fór yfir áðan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir upplýsingarnar. Þær vekja mann einmitt til umhugsunar um hvort ekki þurfi að taka á málinu með mun heildstæðari hætti. Það má vel vera að þau afmörkuðu lög sem við erum að ræða, um breytingu á Lífeyrissjóði sjómanna, geti á ýmsan hátt verið góðra gjalda verð. En þar er verið að taka á ákvæðum að mínu mati sem hljóta líka að gilda hliðstætt um lífeyrissjóði sjómanna sem eru að taka réttindi samkvæmt öðrum lífeyrissjóðum. Mér sýnist því mjög brýnt að taka heildstætt á málinu, ekki hvað síst á fjárhagsvanda Lífeyrissjóðs sjómanna og að auka og styrkja rétt sjómanna sem mér finnst eins og ég hef greint í umræðunni að sé allt of veikur fyrir þá, bæði hvað varðar örorkumat eins og hv. þm. minntist á og að þessi stétt verður að hætta störfum mun fyrr á lífsleiðinni. Það sýnir sig að menn verða að hætta sjósókn almennt mun fyrr en menn í öðrum störfum og þess vegna verði þessi lífeyrissjóður að vera sterkur. Ég vil spyrja hv. þm. áfram hvort ekki séu hliðstæð atriði í öðrum lífeyrissjóðum sem eru með sjómenn innan sinna vébanda og hefði þá verið ástæða til að taka þetta heildstætt, ef hv. þm. veit það?

Hæstv. forseti. Ég held því ekki fram að ég viti alla skapaða hluti um Lífeyrissjóð sjómanna en hv. þm. spurði áðan um ávöxtunina og hvernig sjóðurinn hefði ávaxtað sig. Ávöxtunin á þessu ári stefnir sennilega í að vera góð, hún var góð á síðasta ári og á árinu þar áður en mjög slök tvö ár þar á undan, ef ég man rétt. En það er talið að lífeyrissjóðir þurfi að meðaltali að vera með 3,5–4% raunávöxtun eigna sinna til þess að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem þeir hafa tekið á sig. Eins og ég gat um áður hefur tvisvar verið tekið til við að skerða réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna og síðast var m.a. hin svokallaða 60 ára regla gerð hlutlaus með því að menn gátu tekið áfram lífeyri sextugir en tóku hann þá skertan að mig minnir upp á 24%, eru komnir á slétta stöðu 65 ára en fara síðan að vinna sér inn ávinning frá 65 ára og upp í sjötugt með því að fresta töku lífeyris og eiga ef þeir taka hann sjötugir að vera komnir með 24% ávinning umfram 65 ára aldursmörkin. Það er rétt hjá hv. þingmanni að margir sjómenn eru ekki til starfanna á sjó eftir sextugt, þótt blessunarlega séu til dæmi um að sjómenn haldi góðri heilsu. Það er m.a. einn þátturinn sem skoða þarf við þessar lagabreytingar, þ.e. aldurssamsetningin í Lífeyrissjóði sjómanna og í öðrum lífeyrissjóðum sem hafa sjómenn innan sinna vébanda. Ég er ekki viss um að hún sé eins og í almennu lífeyrissjóðunum.

Virðulegi forseti. Það er vissulega af mörgu að taka í þessu mikla máli sem oft hefur verið rætt um í sölum Alþingis. Lög um Lífeyrissjóð sjómanna urðu til árið 1957. Þá hétu þau lög um Lífeyrissjóð togarasjómanna. Árið 1960 komu síðan farmenn inn í sjóðinn, sem upp úr því fékk nafnið Lífeyrissjóður togarasjómanna og undirmanna á kaupskipum. Síðan var gerður samningur árið 1970 um að fiskimenn kæmu inn í þennan sjóð og greiddu þeir aðeins af 25% kauptryggingu á meðan aðrir sem voru fyrir í sjóðnum greiddu af heildarlaunum sínum. Það var nokkur aðdragandi að því að sjómenn kæmu inn í lífeyrissjóðinn en þess ber að gæta að margir sjómenn voru mjög andsnúnir því að fara í lífeyrissjóðinn. Þar má t.d. nefna fiskimenn á smærri bátum. Togarasjómenn töldust þeir sem voru á togurum yfir 400 tonnum og stærri en bátasjómenn, á skipum undir þeirri stærð, komu ekki inn í þennan sjóð fyrr en árið 1970 og greiddu þá, eins og ég sagði áðan, óverulegan hlut í lífeyrissjóðinn, því miður aðeins af kauptryggingu sinni eins og ég gat um áðan. Það hefur valdið leiðindum og deilum í umræðum sjóðfélaga á milli. Þegar komið hefur að greiðslu lífeyris þá hefur hann verið jafnmisjafn og aðkoma sjómanna að lífeyrissjóðnum. Bæði voru bátasjómenn andsnúnir því að fara inn í lífeyrissjóðinn og svo, eins og ég gat um áðan, vildu sjómenn úti á landi ekki ganga í Lífeyrissjóð sjómanna. Þess vegna er um marga lífeyrissjóði að ræða sem sjómenn greiða til iðgjöld sín enn í dag og þess vegna, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og Jón Bjarnason komu inn á, erum við ekki að fjalla um alla sjómenn þegar við tölum um Lífeyrissjóð sjómanna. Þegar litið er á lög um Lífeyrissjóð sjómanna þá eru þar aðeins sex greinar um lög um Lífeyrissjóð sjómanna en um 20 reglugerðargreinar fjalla um lífeyrissjóðinn. Það er kannski til marks um hvernig stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna hefur þurft að leita víða fanga og taka mið af reglugerðum annarra lífeyrissjóða við að útbúa ramma utan um starfsemi sína. Hér var komið inn á örorku sjómanna og þau vandamál sem við hafa blasað varðandi stöðu sjóða með sjómenn innan sinna vébanda. Hvað áhrærir Lífeyrissjóð sjómanna þá er það rétt, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom inn á, að 43% þeirra upphæða sem greiddar eru úr Lífeyrissjóði sjómanna eru vegna örorku, 42% vegna lífeyris og 15% eru ekkna- og barnabætur. Sé það skoðað að enn skuli slysatíðni á sjó vera með þeim hætti sem hún er núna, að á fimmta hundrað sjómanna, af rúmlega þremur þúsundum í starfi, skuli slasast árlega þá sjá menn náttúrlega að eitthvað er að. Ég er sannfærður um að þegar lífeyrissjóðirnir voru stofnaðir þá reiknuðu menn ekki með því að svo mundi fara að örorkuþáttur lífeyrissjóðanna yrði slíkur. Menn stofnuðu lífeyrissjóði til að búa öldruðum gott ævikvöld en reyndin er sú að örorkan hefur orðið öllum lífeyrissjóðum í landinu íþyngjandi og einkum sjóðum sjómanna og fiskverkunarfólks. Umhverfið hefur breyst. Með lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingar lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrisjóða, tel ég að nokkuð hafi verið komið til móts við að tryggja starfsemi lífeyrissjóðanna og rétt þeirra til innheimtu ef atvinnurekendur greiddu ekki í sjóðina af launum eins og til er ætlast. Þegar talað er um hvort rétt sé að flýta þessum lögum eða að menn vilji hafa varann á sér þá er það í sjálfu sér ekki óeðlilegt. En hinu er þó ekki að leyna að það eru ekki mörg ár síðan fjölgað var í stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna þannig að nú sitja þar níu fulltrúar, allra stéttarfélaga eða samtaka sjómanna og útgerðarmanna. Þau senda nú bréf og óska eftir því að lög um Lífeyrissjóð sjómanna verði nánast afnumin og sjóðurinn starfi á sama grunni og með sama hætti og aðrir lífeyrissjóðir í landinu. Ég minnist þess að það eru ekki mörg ár síðan tekið var fram í lögum um Lífeyrissjóð sjómanna hvert væri heimili hans og varnarþing. Heimili Lífeyrissjóðs sjómanna skyldi þá vera innan Tryggingastofnunar ríkisins. Það þótti mönnum miður þegar á leið og var því lögum um Lífeyrissjóð sjómanna breytt þannig að heimili og varnarþing væru í Reykjavík. Hins vegar var ekki tíundað frekar hvert heimilisfangið væri, sem var náttúrlega mjög óeðlilegt að í lögunum skyldi standa þannig. Hér var komið nokkuð inn á 60 ára regluna. Það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig í sögu íslenskrar verkalýðshreyfingar vegna þess að algengt var á þeim sama tíma að allir þeir sem gerðu kjarasamninga í kringum árin 1975–1977, að fólk fengi lægri launahækkanir en vísitala sagði til um og fengu í staðinn hækkun á greiðslum í sjúkrasjóði sína og orlofssjóði. Jafnvel voru til stéttarfélög sem fengu hækkanir vegna svokallaðs félagsheimilagjalds. Á þeim tíma voru sjómenn í kjarasamningum og þá var rætt um hvort og með hvaða hætti sjómenn gætu komið að slíkum félagsmálapökkum með sama hætti. Einnig var nokkuð rætt um vinnutímaákvæði og fleira sem illmögulegt þótti að koma inn í kjarasamninga sjómanna. Úr varð að gengið var til samninga með loforð þáverandi stjórnvalda um að ef ekki yrði hækkun á kauptryggingu fiskimanna eða hækkun á fiskverði, sem þá var ákveðið af svokallaðri sex manna nefnd, þá mundu sjómenn fá félagsmálapakka, eins og ég gat um áðan, þ.e. möguleika á að hætta sjómennsku eftir 25 ára starf við 60 ára aldur. Hins vegar var aldrei formlega gengið frá því við stjórnvöld hver skyldi borga þann reikning og þær háu upphæðir sem mundu renna úr Lífeyrissjóði sjómanna. Því var lofað en orð voru ekki látin standa. Farið var í mál við ríkisvaldið og eins og fram hefur komið felldi Hæstiréttur þá kröfu. Hún var ekki talin eiga sér neina stoð. Ég hef ekki áttað mig á því, virðulegi forseti, sem fram kom í máli Guðjóns Arnars Kristjánssonar, að þau ákvæði sem hér er um að ræða, þær lagabreytingar, geti haft áhrif á atkvæðagreiðslu sjómanna sem nú stendur yfir vegna nýgerðs kjarasamnings. Ef svo er þá er eðlilegt að þetta mál fái að anda. Hins vegar er það rétt, eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á, að það er ekki ástæða til að draga málið frekar en þörf er á, með tilliti til óska fulltrúa útgerðar og sjómanna sem biðja um að þessi lög verði afnumin og þeim sköpuð sömu starfsskilyrði og umhverfi og aðrir lífeyrissjóðir starfa eftir, lífeyrissjóðir sem sjómenn eru innan víða um land eins og fram kom áðan, í Vestmannaeyjum, á Austurlandi, Vestfjörðum og fyrir norðan líka. Ég tek undir, virðulegi forseti, þær óskir sem hér hafa verið lagðar fram af hálfu stjórnar Lífeyrissjóðs sjómanna, með tilliti til þess hóps sem þar situr við stjórnarborðið. Ég tel rétt að unnið verði hratt og vel í þessu máli.

Forseti. Tveir ágætir spekingar úr þingsalnum, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og Guðmundur Hallvarðsson, hafa flutt ræður sínar um Lífeyrissjóð sjómanna. Ég ætla ekki að bæta miklu við þær hugleiðingar en kem til að nota þetta tækifæri til að ræða eilítið við þá og fjármálaráðherrann um hvernig kjör sjómanna hafa verið rýrð með tilteknum ríkisstyrk sem ég hygg að hafi staðið í um hálfa öld og gengur undir nafninu sjómannaafsláttur. Þá er átt við afslátt þann á tekjuskatti sem í orði kveðnu er veittur sjómönnum af tekjum þeirra. Hann er auðvitað ekki annað en styrkur til útgerðarinnar sem atvinnugreinar. Þannig var það líka í upphafi þótt ég kunni ekki að rekja það með staðfestum dæmum eða tölum. Afslátturinn á sér það upphaf að á sínum tíma, ég hygg að það hafi verið á sjötta áratugnum eða jafnvel þeim fimmta, fengust menn trauðla á sjó vegna þeirra kjara sem í boði voru. Það ráð var að lokum tekið að ríkið bætti kjör þeirra með þessum skattafslætti. Í fyrra lagði hæstv. fjármálaráðherra fram frumvarp um að afnema þennan afslátt og þótt deila megi um hvort það hafi verið skynsamlegt, ef ráðherrann yfir höfuð meinti eitthvað með því, á þeim tíma sem hann lagði frumvarpið fram, þá var það frumvarp að sjálfsögðu framhald af ákveðinni umræðu í samfélaginu öllu um að þessi svokallaði afsláttur væri óeðlilegur og í ósamræmi við skattkerfið sem við værum að búa til og einnig í ósamræmi við umhverfið sem við höfum á 10–20 síðustu árum búið atvinnulífinu. Í því felst að það standi sjálft uppi sem fjárhaldsmaður og þegar það leiti til opinberra aðila sé alveg skýrt að um styrki sé að ræða sem standist alþjóðlegar reglur og almenna skynsemi í hagstjórn og atvinnulífi. Undir þetta hafa forustumenn í atvinnulífinu, bæði atvinnurekendur og verkalýðsleiðtogar, tekið og fylgt þessu fram, enda hefði þetta ekki verið gerlegt án þeirra. Nú má spyrja sig í hvaða tilgangi þetta hafi í raun og veru verið lagt fram því að hæstv. fjármálaráðherra er frægur fyrir ákveðin klókindi þó að hann sé iðulega bjartur í framan, eins og lítill drengur á sólardegi uppi í sveit. Vera kann að allt hafi þetta verið gert til þess að ríkið ætti eitthvað uppi í erminni þegar kom að þeim samningum sem nú er sem betur fer lokið og ber í leiðinni að fagna. Þetta er í fyrsta sinn í a.m.k. tvo áratugi ef ekki lengur sem sjómönnum og útgerðarmönnum hefur tekist að semja sín í milli án afskipta ríkisins. Það kunna að hafa verið klókindi hjá hæstv. fjármálaráðherra, a.m.k. liggur fyrir að liður í þessum samningum var að fjármálaráðherra lofaði því fyrir sína hönd, ríkisstjórnarinnar og þess þingmeirihluta sem hann hefur hér að þetta yrði ekki gert á, ég man ekki hvort heldur var, á samningstímabilinu eða kjörtímabilinu, að reynt yrði að afnema þennan sjómannaafslátt. Ég skal ekki segja um þær aðstæður sem voru uppi við þessa samningagerð, hvort þá var mögulegt að gera það sem ég tel að hefði átt að gera, og tel að eigi að gera, að ríkið verður einhvern tíma að koma að samningum sjómanna og útgerðarmanna þannig að þetta mál leysist, að útgerðarmenn taki að sér að borga sjómönnum það fé sem felst í sjómannaafslættinum. Hann á, eins og ég sagði áður, uppruna sinn í því að vera styrkur til útgerðarmanna og það er hann, hann er ríkisstyrkur til útgerðarinnar. Eitt af því sem menn hafa ekki komið auga í umræðu um þennan sjómannaafslátt - og ég veit að margir hafa á honum aðrar skoðanir en ég læt í ljósi hér, til þess eru skoðanir að maður láti þær í ljósi - er það hvernig það kemur út fyrir sjómenn sjálfa að búa við þessa sérstöku tegund af tekjum. Það sýnir sig auðvitað gagnvart lífeyrissjóðnum og gagnvart lífeyri sjómanna að það er ekki hagfellt fyrir sjómenn að búa við þetta. Ég spurði fjármálaráðherra í fyrra um sjómannaafslátt og fékk ágæt svör, a.m.k. við þremur af fjórum spurningum, og þar á meðal kom fram að heildartala sjómannaafsláttarins, árið 2002 hygg ég að það hafi verið, var um 1.267 millj. kr. Ef við tökum bara einfaldan reikning má reikna með að hefðu þetta verið tekjur sjómanna hefðu þeir væntanlega borgað 10% af þessu fé, við skulum segja það, 6% og svo 4%, í lífeyrissjóð, og þar með hefðu Lífeyrissjóði sjómanna bæst 127 millj. kr. á þessu ári. Ég spurði fyrst um árið 1994 og síðan áfram að þeim endimörkum sem fjármálaráðuneytið treysti sér til og þetta er upphæðin. Þetta hefur reyndar verið hærra, var hærra áður, 1994 t.d. er upphæðin 1.553 millj. og með sama reikningi má auðvitað taka 10% af því og segja að þetta vanti í Lífeyrissjóð sjómanna. Það er fróðlegt að velta þessu fyrir sér. Mér sýnist líka - nú hef ég þann fyrirvara að ég var að reikna sjálfur sem maður á náttúrlega ekki að gera - að þetta kunni að vera 12 þús. á ári á mann miðað við þær upplýsingar fjármálaráðherra að heildarfjöldi sem nýtur þess arna hafi verið 8.834 á árinu 2002. Ef maður er enn þá grófari getur maður sagt að starfsævi sjómanns, sem leggur sjómennskuna fyrir sig, kunni að vera um 25 ár, styttri en annarra vegna þess hvað þetta starf er erfitt og hvað þarf til að sinna því, og ef svo er kynnu það að vera um 300 þús. kr. sem vantar í lífeyrissjóðinn fyrir hvern sjómann á þessum 25 árum. Ég held að þetta dæmi sýni ágætlega hvað sjómannaafslátturinn er vondur liður í almennum kjörum sjómanna og sé enn eitt dæmið um þörfina á því að leggja hann niður. Fjórða spurningin sem ég spurði hæstv. fjármálaráðherra á sínum tíma - ég spurði hve margir fengju þetta og hvernig vinnudagar hefðu skipst á milli ýmissa greina, en eins og við vitum eru beitningamenn í landi með þetta og líka t.d. menn á farskipum, í strandsiglingum, ferjum og sanddæluskipum. Síðan spurði ég um fjárhæð afsláttar eftir flokkum og loks spurði ég hvernig afslátturinn á þessum tíma skiptist eftir einstökum atvinnufyrirtækjum. Þetta var skrifleg spurning og skriflegt svar og því er rétt að nota tækifærið, þar sem hæstv. fjármálaráðherra mun vera einhvers staðar í húsinu, og finna að því við hann að hann skuli ekki hafa getað svarað því með öðru en þessu hér, með leyfi forseta: „Ekki er unnt að skipta sjómannaafslættinum eftir einstökum atvinnufyrirtækjum.“ Nú kann þetta að hafa verið mikið mál á þeim tíma sem hér er spurt um en við eigum fullkominn rétt á því að fá þessum ríkisstyrk skipt eftir einstökum atvinnufyrirtækjum. Hann er veittur atvinnufyrirtækjunum, hann er ekki veittur sjómönnum. Þessi afsláttur er ekki einhver ölmusa til sjómanna, heldur einmitt öfugt, þetta er styrkur til útgerðarinnar í landinu sem hún á að kannast við. Í sama mund og hún er að berjast gegn ríkisstyrkjum í samkeppnislöndunum á hún líka að kannast við þennan ríkisstyrk og takast á við það að koma honum inn í sínar eigin launagreiðslur, þar á meðal greiðslurnar til Lífeyrissjóðs sjómanna.

Frú forseti. Mönnum hættir dálítið til þegar verið er að ræða um sjómenn að ræða um þann hóp sem einan og sér án tillits til hvernig hann skiptist. Að tala um að á annan áratug hafi ekki tekist samningar milli sjómanna og útgerðarmanna er náttúrlega ekki rétt. Það er sjómannastétt sem heitir farmenn. Farmenn á varðskipum, hafrannsóknaskipum, sanddæluskipum og kaupskipaflotanum hafa gert kjarasamninga. Við erum hér að einangra málið við fiskimenn. Það er rétt að halda því til haga og í sjálfu sér óþarft að deila um það. Hv. þm. Mörður Árnason er ekki sá eini sem talar eins og að öll sjómannastéttin hafi ekki gert kjarasamninga á annan áratug. Í annan stað vildi ég segja að það að ætla að skipta sjómannaafslættinum upp og halda því fram að hann sé ekki til sjómannanna sjálfra heldur sé þetta styrkur til útgerðarinnar er náttúrlega rangt. Sjómannaafslátturinn byggist á því hversu lengi viðkomandi sjómaður hefur verið skráður til sjós. Það er á nafn viðkomandi sjómanns sem sjómannaafslátturinn birtist í formi skattafsláttar. Ég get ekki séð fyrir mér að hægt sé að blanda saman einhverjum iðgjöldum í Lífeyrissjóði sjómanna annars vegar og tengja þau við sjómannaafsláttinn, enda þekkist það hvergi. Það er líka rétt að taka fram að sjómannaafslátturinn er ekkert séríslenskt fyrirbrigði. Hann er alls staðar á Norðurlöndunum og í öðrum löndum Evrópu þekkist hann líka. Hér hefur hv. þm. Mörður Árnason farið yfir upphæðir og nefnt tölur máli sínu stuðnings. Ég efa þær ekki eða þau svör sem hann vitnar í að hæstv. fjármálaráðherra hafi veitt honum en ég held að það væri afar vont mál að ætla að fara í þessar hrókeringar með sjómannaafsláttinn.

Já, ég tek undir það, forseti, að það eru fleiri en útgerðir sem njóta þessa. Ég held þó að það hafi verið þannig í upphafi, og enn er það þannig að um milljarður af þessum 1,2–1,3 milljörðum sem ég nefndi áðan er veittur útgerðum fiskiskipa. Hins vegar vitum við líka með þennan tekjuauka eða þennan ríkisstyrk að hann hefur farið í ýmislegt annað, svo sem til jöfnunar, þar á meðal til ríkisfyrirtækja og annarra fyrirtækja sem hafa sett tré á flot eða eitthvað annað það sem á flot kemst og jafnvel þarf ekki að fara á flot. Eins og ég segi njóta fyrirtæki sem ráða menn í landi líka þessa afsláttar. Menn þurfa ekki að vera sárir yfir því, það er hinn mikli misskilningur sjómanna og leiðtoga þeirra að vera sárir yfir því, þegar um þetta er talað og líta á það sem einhverja árás á sjómenn að segja að þetta sé ekki ölmusa til þeirra. Sögulega er þetta ríkisstyrkur til útgerðarmanna og síðan hefur eitthvað af honum flust annað, á flutningaskipin auðvitað og síðan ýmis önnur skip sem sóttu á þessi mið vegna þess að ríkið reyndist vera viljugt til þess undir stjórn ýmissa hæstvirtra fjármálaráðherra að styrkja fleiri en útgerðirnar einar í staðinn fyrir að fella niður þennan ríkisstyrk til þeirra. Útgerðarmenn hafa ævinlega átt nokkuð auðvelt með að komast upp í bólið til hæstvirtra fjármálaráðherra og til þeirra ríkisstjórna sem hér hafa verið. Það er sem sé að mínu viti kominn tími til að við hættum þessu og förum að taka upp skynsamlegar og eðlilegar reglur sem auðvitað felast í því að þessar tekjur fari inn í launin til sjómanna sjálfra og þar á meðal inn í lífeyrissjóð þeirra.

Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið. Það eru nokkur orð bara í tengslum við frumvarpið sem má telja nokkurt tímamótafrumvarp miðað við allar þær umræður sem gegnum tíðina hafa farið hér fram oft og iðulega og lengi um málefni Lífeyrissjóðs sjómanna. Hér er nú komið frumvarp þar sem lagt er til að sérlög um sjóðinn falli niður. Að sjálfsögðu er ekki ástæða til að ríghalda í sérlög um þennan lífeyrissjóð ef engar sérástæður eða sérákvæði gera það nauðsynlegt að hafa að einhverju leyti sérstaklega búið um málefni sjóðsins í lögum. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að fara að gerast dómari í því og treysti því að þeir sem þetta hafa undirbúið og skoðað hafi farið með fullnægjandi hætti í gegnum það. Ég kemst samt ekki hjá því sögunnar og hefðarinnar vegna að minna á það í tengslum við þetta frumvarp að sá hlutur ríkisins sem ætlunin var að kæmi til sögunnar í tengslum við upptöku svonefndrar 60 ára lífeyristökureglu stendur alltaf út af, sá sem mikið var um rætt á sinni tíð. Það er sjálfsagt staðreynd að menn hafi fyrir nokkru gefist upp á því að halda ríkinu við efnið og reyna að sækja að fullu uppgjör á þeim samskiptum. Ég man þó eftir fylgiskjali með þingmáli fyrir ekkert ýkja mörgum árum þar sem þessi hlutur framreiknaður var af stærðargráðunni 1.200 millj. eða svo sem talið var að vantaði inn í sjóðinn vegna innleiðingar 60 ára reglunnar á sínum tíma og þess sem upp á vantaði að sjóðnum væri bætt það í tekjum sem svaraði þeim réttindum sem mynduðust á því tímabili sem reglan var við lýði og hafði áhrif á stöðu sjóðsins. Því var svo breytt eins og kunnugt er og í raun og veru heyktust menn á því að reyna að tryggja mönnum eiginlegan 60 ára lífeyristökurétt, eins og best sést á því að menn borga að öllu leyti fyrir það sjálfir í formi skertra réttinda ef þeir hefja töku lífeyris fyrr en hin almenna regla segir til um. Það er á mannamáli einfaldlega uppgjöf á því að tryggja þessari stétt þann möguleika að fara fyrr á eftirlaun en almennt gerist. Fyrir því eru áfram nákvæmlega sömu efnisrök og voru á sínum tíma vegna eðlis sjómannastarfsins og ýmislegs sem í því er fólgið. Mér hefur alltaf sárnað að þessi niðurstaða skyldi verða á þennan veg. Ég er enn þeirrar skoðunar og ekkert sem ég hef skoðað í gegnum tíðina í þessu máli hefur breytt því áliti mínu að þarna hafi ríkið ekki staðið við sinn hluta af samkomulaginu. Það hafa svo sem verið gerðar ýmsar tilraunir til að koma í einhverjum mæli til móts við stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna. Til sjóðsins hafa runnið fjármunir þegar skipt hefur verið einhverjum sameiginlegum eignum sem orðið hafa til innan sjávarútvegsgeirans eins og við munum.  Eitt tel ég að menn verði að fara vandlega yfir áður en þeir taka þá ákvörðun að fella endanlega úr gildi sérlög um sjóðinn, að þar með er slíkt tæki ekki í höndum manna lengur að um Lífeyrissjóð sjómanna geti að einhverju leyti gilt sérreglur. Ég hélt satt best að segja að það gæti ekki verið neitt sérstakt vandamál þó að áfram giltu sérstök lög um einhverja afmarkaða þætti sem vörðuðu málefni Lífeyrissjóðs sjómanna. Það mætti vel gera þá breytingu á núgildandi lögum að byrja á því að taka fram að um Lífeyrissjóð sjómanna skuli gilda lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum eftir því sem við á. Það kynni vel að mega fella að verulegu leyti úr gildi og einfalda mjög löggjöfina sem er í raun og veru alveg heildstæð löggjöf um lífeyrissjóð með því einfaldlega að láta hin almennu lög gilda en eftir sem áður gætu einhver afmörkuð sérákvæði staðið eftir. Ég sé ekki að það þyrfti að vera neitt sérstakt vandamál. Ef menn telja hins vegar enga ástæðu til slíks ætla ég eða þeir sem ég tala fyrir að sjálfsögðu ekki að standa gegn því en þetta er hlutur sem mér hefði samt fundist ástæða til að menn færu rækilega yfir. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það verða ekki bæði tryggð með lögum einhver sérákvæði um sjóðinn en að hinu leytinu slík lög felld úr gildi og hin almenna löggjöf lífeyrissjóðanna látin alfarið gilda. Ég ímynda mér að það gætu áfram átt eftir að reynast vissar séraðstæður sem menn kynnu að vilja geta brugðist við með sérstakri útfærslu á lífeyrisréttindum sjómanna að einhverju leyti. En kannski er engin ástæða til slíks lengur og ef til vill hægt að sjá fyrir öllu slíku sem kynni að koma upp í samþykktum sjóðsins á grundvelli hinnar almennu löggjafar. Aðalerindi mitt við þessi tímamót, virðulegi forseti, var að minna á að þessi hlutur stendur alltaf þarna eftir. Ég er alveg viss um að ef sú ákvörðun verður tekin að fella endanlega úr gildi öll sérákvæði um lífeyrismálefni sjómanna eru endanlegar lyktir málsins að aldrei framar verða reistar kröfur um einhverjar sérstakar aðgerðir eða sérstaka þátttöku ríkisins í því að tryggja stéttinni lífeyrisréttindi sem full rök geta þó verið fyrir. Ég er ekki sérstakur talsmaður þeirra sjónarmiða að það geti ekki verið réttlætanlegt og verðskuldað að búa einhvern veginn að einhverju leyti sérstaklega að kjörum sjómannastéttarinnar á Íslandi, hvort sem það er með sjómannafrádrætti eða sérreglum um lífeyrismálefni.