Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ásamt hv. 2. landsk. hef ég borið fram þetta frv. til breyt. á núgildandi lögum um tollskrá. Því fylgir nokkuð ýtarleg greinargerð, sem ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi kynnt sér. Þó tel ég rétt að vekja með nokkrum orðum athygli á þeim breyt., sem yrðu á tollskránni með samþykkt þessa frv. Það má segja, að tvær höfuðástæður séu fyrir frv., önnur er þörfin á að lækka verð á ýmsum nauðsynlegustu vörum, hin að vinna móti dýrtíðaraukningunni almennt, en það er kunnugt, að tollar með þeirri verzlunarálagningu, sem á þá hleðst, eru mikill dýrtíðarauki. Þegar núgildandi tollskrá var samþykkt á Alþingi 1939, vakti ég athygli á því, að þar væru gerðar miklar breytingar til hækkunar frá því, sem verið hafði, hún væri miðuð við minnsta innflutning, sem verið hefði um langt skeið, en þá hafði sérstaklega verið reynt að draga úr innflutningi af tímabundnum gjaldeyrisástæðum, og er þær hömlur hyrfu, mundu tollar þeir, sem tollskráin tæki af almenningi, fara geysilega fram úr því, sem látið var í veðri vaka. Í samræmi við þá skoðun, - sem nú hefur sannazt -, fluttum við Alþflm. till. um breyt. á tollskránni, og í samræmi við það, sem fulltrúi Alþfl. í milllþinganefnd hafði lagt til. Vildum við lækka „skála“ hennar um 20%, þó þannig, að leyft væri að hækka hann aftur sem því nam - eða um 25% - fyrir eitt ár í senn, er brýna nauðsyn bæri til. jafnframt vildum við, að tollar á ýmsum nauðynjum yrðu lækkaðir að mun. Þetta fékkst ekki samþykkt. Í þeim umr. benti ég einnig á óréttmæti þess að taka toll af farmgjöldum, sem þá var sýnt að mundu hækka mjög af styrjaldarástæðum. Áður hafði tollur verið miðaður við fob: verð vörunnar á útflutningshöfn, en siðan 1939 við cif-verð hennar, þar sem farmgjald, vátryggingarkostnaður o.fl. hefur hleypt upp verði hennar. Það ákvæði fékkst sett í lögin, að ekki skyldi innheimta verðtoll af hækkuðu flutningsgjaldi vegna styrjaldarorsaka, og í heimild til hæstv. ríkisstj. um dýrtíðarráðstafanir var á síðasta aðalþingi gert ráð fyrir, að létta mætti tollum af nauðsynjum. Ekkert slíkt hefur verið gert, en fullur tollur tekinn af hinum geysilegu farmgjöldum og vátryggingargjöldum, og get ég ekkert um það sagt, hvað veldur. Eftir undirtektum þá að dæma virtist okkur, að auðveldara mundi að taka einstaka vöruflokka út úr tollskrá eða lækka þá, en breyta ekki „skala“. Í frv. er ekki gert ráð fyrir, að tollur sé afnuminn á skömmtunarvörum: kornvörum, kaffi eða sykri, því að í frv., sem Alþfl. flytur í Nd. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni, er lagt til, að þær vörur séu algerlega undanþegnar tolli. Það er gert í samræmi við ákvæðin, sem um þær nauðsynjar voru sett í heimildarl. á síðasta aðalþingi. En raunar hefði ég talið réttara að taka ákvæðin upp í þetta frv., og munum við flm., ef fylgi er fyrir því, taka til athugunar að breyta Frv. í þá leið, áður en það fer héðan úr hv. d. Vörur þær, sem við viljum fella niður toll af, eru fyrst og fremst allt byggingarefni. Ekki verður um það deilt, hve mikil þörf er á að byggja í stórum stíl, einkum í kaupstöðum landsins. Byggingarefni er orðið mjög dýrt, og valda því bæði aukinn framleiðslukostnaður, gífurleg farmgjöld og vátryggingargjöld og álagning eftir því. Af flestum þeim vörum er tekinn 10% verðtollur af cif-verði, en álagninguna á þau 10% slyppu þeir einnig við, sem byggja, ef frv. gengur fram. Þá er tollur af lyfjum og lyfjavörum. Sú tollalækkun létti á sjúkrasamlögunum, sem eiga flest erfiðan fjárhag, en mundu því ekki þurfa að hækka gjöld samlagsmanna, svo sem nú er gert. Í þriðja lagi leggjum við til að fella niður toll af tilbúnum skófatnaði og efni til hans. Þessi tollur er hár, enda skófatnaður orðinn geysidýr. Hins vegar er ekki hreyft við tolli á vefnaðarvöru, því að hún mun að miklu leyti koma undir sérákvæði 18. gr. tollalaganna og tollur af henni ekki verða mjög tilfinnanlegur. Þá er að fella niður toll af smíðajárni og öllu, sem þarf til viðgerðar skipa og annars slíks. Ef viðgerðir hafa verið unnar erlendis, hefur ekkert þurft að greiða af þeim í ríkissjóð og ekkert af skipum, sem byggð eru erlendis, ef þau ná vissri stærð. Innlendar viðgerðir og smíði eru hátt tollaðar, og það hefur skapað óviðunandi misrétti og legið þungt á útgerðinni. Við álítum ekki rétt að refsa mönnum fyrir að gera við skipin heima og íþyngja þessum iðnaði, enda er nú ekki hægt að fá viðgerðir annars staðar. Loks leggjum við til, að tollur á nýjum og þurrkuðum ávöxtum, sem er 30% eða 50%, skuli lækkaður í 8%. Mönnum mun í fersku minni, hvernig fór um sölu og dreifingu n þeim ávöxtum, sem komu hér fyrir skemmstu og urðu svo dýrir, að mikill þorri fólks hafði ekki efni á að kaupa þá. Ég beld, að það sé orðið viðurkennt, að ekki eigi að torvelda innflutning þeirrar fæðutegundar, - það sé skylda löggjafans að gera ekki neinar ráðstafanir til að hindra hann eða gera ávextina óþarflega dýra. Auðvitað má deila um, hvort ekki sé gengið fram hjá einhverju, sem enn brýnna hefði verið að lækka toll á. Að sjálfsögðu erum við flm. fúsir að ræða þau efni við hvern, sem er, og eins það, er breytt kynni að vera sú skoðun, sem fram kom á þingi 1939. að ekki mætti, lækka „skala“ tollskrárinnar. Við c-liðinn í ákvæðum um stundarsakir leggjum við til að bæta því, að til 1. júlí 1943 skuli einungis innheimta verðtoll af andvirði varanna kominna um borð í skip á útflutningshöfn. Það er hin eldri regla, sem taka verður upp til að bæta úr ranglætinu síðan 1939. Við förum fram á, að þetta gildi aðeins eitt ár í bráð, þyki illa líta út með fjáröflun ríkisins að ári, má kippa að sér hendinni. Helmingur af cif.- verði þungavöru eins og sements er nú fólginn í farmgjöldunum og þá helmingur tolls og álagningar líka. Það munar um minni verðhækkun. Í 10. gr. tollalaga eru ákvæði um, að innheimta skuli toll af farmgjöldum og vátryggingargjaldi, eins og það er á hverjum tíma og án tillits til þess, hvort það er greitt eða ekki. Nú veit ég, að ýmsir menn hafa tekið á sig þá áhættu að vátryggja ekki vörusendingar og hafa þó orðið að greiða toll af vátryggingarupphæð, þeirri sem engin var, eins og hún hefði orðið á hverjum tíma. Þetta tel ég ranglæti. Vátrygging nemur nú 4–10% af verði vörunnar, svo að um nokkrar fjárhæðir og talsverða vöruhækkun er þarna að ræða. Ef frv. okkar nær samþykki, kæmi slíkt ekki fyrir. Ég held okkur sé óhætt að gera ráð fyrir allmiklum áhrifum til lækkunar á vöruverði, ef breyt. okkar ganga fram. Lækkun tolla er eitthvert öruggasta ráðið, sem beitt verður gegn dýrtíðinni. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir því, að tolltekjur ríkisins urðu á síðasta ári tæpar 24 millj. kr. Meginhlutinn af þessari gífurlegu fjárhæð befur lagzt á skömmtunarvörur, byggingarvörur og annað efni til smiða. Ekki er hægt að gera ráð fyrir minnu en 20-30% álagning, svo að með henni nemur þetta 30–36 millj. kr. skatti á höfuðnauðsynjar almennings. Ef það er svo rétt, sem haldið er fram af hagfræðingum, að það kosti um 700 þús. kr.- eða ekki miklu meira að lækka dýrtíðarvísitölu um stig, er auðsætt, hversu gífurleg áhrif mætti hafa á dýrtíðina með þessum tollalækkunum. Lækkunin kæmi að vísu ekki eingöngu á þær vörur, sem ráða vísitölu, en verði þó mjög drjúg á metunum gegn þeim öflum, sem knýja fram hækkun hennar. Af þessum höfuðástæðum væntum við, að frv. verði tekið með fullri velvild og viðurkenningu í hv. d. Ég óska, að málinu verði vísað til fjhn.

*Magnús Gíslason: Ég þykist sjá, að frv. stefni aðallega í þá átt að gera tollfrjálsar ýmsar vöruteg., sem nú eru tollaðar, einkanlega byggingarefni og fleira. En það verður álitamál, hvort tollar, sem eru á þessum efnivörum, eigi að hverfa alveg. það yrði a.m.k. að teljast óeðlilega stórt spor að ganga svo langt. Ég vil fyrst og fremst beina því til fjhn., að hún taki tollskrárl. til athugunar um leið og hún athugar þetta frv. Ég vil í sambandi við þetta mál minnast á það, að árið 1933 var gert viðskiptasamkomulag við brezku stjórnina, þar sem ákveðið var, að tollar af vissum vörutegundum mættu ekki hækka á meðan samningurinn gilti. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að samningur þessi gildir enn, en fyrir atbeina stj. hefur tekizt svo til, að brezka stjórnin hefur fallizt á að láta ákvæ3i þessa samnings ekki koma til framkvæmda á meðan styrjöldin stendur yfir. Um leið og þessi samningur fellur úr gildi koma ákvæði gömlu tollskrárinnar aftur í gildi, sem í sumum tilfellum eru hærri heldur en það, sem gilt hefur samkv. brezk-íslenzka samkomulaginu. Þá vaknar sú spurning, hvort ekki er nauðsynlegt að breyta þeim tollaákvæðum, hvort þau þykja ekki fullhá o.s.frv. Ég vil svo vænta þess, að hv. fjhn. hafi samvinnu við rn. um þessi mál.



Ég vil þakka hv. 11. landsk. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið í sambandi við brezka samninginn. En ég vildi leyfa mér að spyrja hv. 11. landsk. hvort tollur af vefnaðarvöru hefur ekki verið innheimtur á s.l. ári. eins og samningurinn væri í fullu gildi. Annars geri ég ráð fyrir því, að fjhn. hafi um þetta viðræður við ráðuneytið, það hefur alltaf verið þannig, þegar fjhn. hefur haft til athugunar breyt. á tollskránni, og ég geri ekki ráð fyrir, að hún bregði út af þeim vana nú.



Ég get upplýst hv. þm. um það, að tollar hafa hingað til verið innheimtir samkv. tollskránni, þ.e.a.s., eftir þeim tollaákvæðum, sem ákveðin eru í brezka samningnum og hafa verið notuð til þess að innheimta tolla af vörum, sem á annað borð teljast til þessa samnings. Þá hafa og ný tollaákvæði verið framkvæmd. þegar Alþ. hefur fallizt á að breyta tollaákvæðunum.

Forseti (EÁrna): Áður en atkvgr. fer fram um 4. mál á dagskrá, vil ég taka það fram, að ég þekki þess engin dæmi, að brtt. hafi komið fram við frv. eftir að umr. hefur verið lokið. Samkvæmt þingsköpum er því ekki hægt að taka þessar till. til atkvgr. Til þess þyrfti að taka upp umr. að nýju, en til þess er engin heimild samkv. þingsköpum. Brtt. á þskj. 134 geta því ekki komið til atkv.



Við umr. um þessi mál hefur það farið svo, að bæði málin hafa verið rædd jöfnum höndum, (50–55. mál). En af því að ég hygg, að gætt hafi nokkurs misskilnings, þegar umr. fóru fram um hitt málið, þá hef ég leyft mér að bera fram brtt. við það frv. nú, og geri ég það með skírskotun til þess, að bæði frv. hafa verið rædd jöfnum höndum. Ég vildi gera grein fyrir þessum till., ef hæstv. forseti vildi úrskurða, að till. mættu koma til atkv., þegar atkvgr. fer fram um seinna málið. Þar sem misskilnings hefur gætt um meðferð málsins og þm. hafa lagzt á móti því, að málinu yrði frestað, svo að hægt væri að koma með brtt., þá hef ég talið rétt að freista þess að fara þessa leið. Það er vitanlegt, að það frv., sem hér um ræðir og sem er skoðað af læknanemum, sem nokkurs konar kúgunarfrv., er fram komið af því, að n. bjóst ekki við því, að frv. yrði breytt frá því, að allshn. hafði gengið frá því. - Brtt. mín er á þá leið, að í stað 300 kr. komi 500 kr. Eins og þetta er í frv. allshn., hef ég skilið það svo, að á þessar 300 kr. eigi ekki að greiða fulla dýrtíðaruppbót, heldur eigi þetta að vera nokkurs konar trygging fyrir því, að þessir læknar eigi að hafa a.m.k. 300 kr. í laun, en að það mundi verða samkomulagsatriði við viðkomandi héraðslækni, hvort hann greiddi þetta eða ríkissjóður. Þess vegna er það, að þó að farið sé upp í 500 kr., er ekki þar með sagt, að það verði hrein útgjöld fyrir ríkissjóð, heldur dragi viðkomandi héraðslæknir þetta. úr sínum vasa. Nú vil ég í annan stað geta þess, að það er ekki nema sanngjarnt að hækka þessa upphæð, þar sem vitanlegt er, að sendisveinar bera úr býtum 300 kr. á mánuði og í öðru lagi, að þau embætti, sem stj. hefur skipað í, þau hafa verið launuð með 600 kr. á mánuði auk uppbótar og þar að auki mánaðar sumarfri, svo að í sjálfu sér er ekki farið langt, þó að miðað sé við 500 kr. Í öðru lagi hef ég í brtt. mínum bætt lítils háttar við gr., og skoða ég það einungis sem framkvæmdaratriði, sem landlæknir yrði að skera úr. En ég álít, að einmitt þetta atriði gæti orðið mjög til þess að gera þessa menn fúsari til þess að takast þessi embætti á hendur. Ég skal að lokum geta þess, að ég hef í dag rætt við allshn. um þessar brtt. minar, þannig að öllum nm. eru þær kunnar. Ég vil svo að lokum mælast til þess við hæstv. forseta, að hann verði við þeirri ósk minni að taka brtt. mínar til umr. hér í deildinni.

Forseti (EÁrna): Ég vil vekja athygli hv. þdm. á því, að þetta mál, sem síðasti ræðum. gerði að umtalsefni, er ekki til umr. nú, og ég vil biðja hv. þm. að halda sig eingöngu við efni þess frv., sem nú er til umr., þ.e. 3. mál dagskrárinnar. Það er þegar lokið umr. um 4. málið. En þegar að því máli kemur, verð ég að taka ákvörðun um þær brtt., sem fyrir liggja um það mál.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Það hefur ekki komið fram neitt sérstakt hér í hv. d., sem ég hef ástæðu til að andmæla. En hæstv. forseti lýsti því af forsetastóli við fundarsetningu, að lögð hefðu verið fram á lestrarsal mótmæli gegn þessu frv. frá félagi læknanema við háskólann. Það er rétt, sem hæstv. forseti tók fram, að á miðvikudaginn, síðast þegar hitt læknafrv. (nr. 50) var til umr., þá var þetta mál rætt líka, og ég gerði það vegna þess, að þessi mál eru mjög nátengd. En ég skal reyna að haga orðum mínum svo, að þau eigi nú aðeins við þetta frv., sem fyrir liggur. Þessi andmæli, sem komu fram frá félagi læknanema við háskólann og hafa verið lögð fram á lestrarsal hv. þm. til athugunar, þau eru komin fram gegn þessu frv., sem fyrir liggur. Og þó að ég hafi ekki séð þau nú, eru þau mér nokkuð kunn af umr. við sendinefnd frá, þessu félagi, sem heimsótti nokkurn hluta allshn. á miðvikudaginn var. Sérstaklega eru tvær ástæður færðar fyrir þessum andmælum, að með þessu frv. sé lögð þvingun á læknanema, sem þeir vilji ekki sætta sig við, og það einkum vegna þess, að gert sér ráð fyrir að neyða þá til þess að gegna störfum úti í héruðum, þar sem laun séu óviðunandi, sem verði til þess að tefja fyrir þeim um tíma að ná því takmarki, sem þeir keppa að. Þessi andmæli gefa mér tilefni til þess að rifja nokkuð upp þær ástæður, sem fram eru færðar, hvernig búið er að þessum læknum í útkjálkahéruðunum, og þá sérstaklega að því, er launakjörin snertir. Og eftir þeim beztu heimildum, sem ég hef aflað mér, vil ég skýra þetta fyrir hv. deild. Reykjarfjarðarhérað hefur verið og er nú læknislaust, og útlit er fyrir, að það verði læknislaust. Launin í þessu héraði eins og í öðrum héruðum í sama flokki eru þessi: Grunnlaun eru ákveðin í launal. 3500 kr. og aldursuppbót með 3–4 ára fresti, að ég hygg, 300 kr. og 300–400 kr., þannig að eftir h.u.b. 10 ár eru þau komin upp í 4500 kr. En allmörg undanfarin ár hefur þetta verið praktiserað þannig, að þeir, sem í héruðin fara, fá strax aldursuppbótina, þannig að launin eru ekki 3500 kr., heldur 4500 kr. Þeir, sem gegna embættum í þessum héruðum, fá svo dýrtíðaruppbót samkv. l., sem gilt hafa um nokkur ár, 25% á, að mig minnir, 4400 kr. Og reikni maður það, þá eru launin komin í 5600 kr. Eftir gildandi ákvæðum um verðlagsuppbót og eins og verðlagsuppbótin er ákveðin í dag, þá fá þeir svo 83% verðlagsuppbót á öll launin. Og þegar það er tekið með í reikninginn, þá eru launin komin upp í rúmar 10000 kr. Ég fæ ekki betur séð, en þetta séu sómasamleg laun sem byrjunarlaun og að sú ástæða sé því fallin, sem læknanemar hafa gegn þessari kvöð, að þetta sé svo illa launað, að ómögulegt sé að hlíta því. Ég skal geta þess, að í Reykjarfjarðarhéraði hafa verið gerðar sérstakar ráðstafanir að því, er snertir lyf og lækningatæki. Þau munu vera þar til á staðnum og verða afhent lækninum, þegar hann tekur héraðið. Ég get nefnt eitt enn, að í flestum þessum héruðum eru læknisbústaðir, sem læknar fá til afnota með mjög vægum kjörum. T.d. í Reykjarfjarðarhéraði er læknisbústaður, og leigan, sem læknirinn á að borga fyrir hann, er 1000 kr. á ári. Slík kjör mundu vera talin góð í Reykjavík. Sama er að segja um hin önnur læknishéruð, sem eru í þessum flokki. Launin eru þau sömu og aldursuppbót í þeim flestum, t.d. Hróarstungulæknishéraði. Og kjör læknisins um húsaleigu eru alls ekki lakari þar en í Reykjarfjarðarlæknishéraði. Þá er að athuga hina mótbáruna, kúgunina til þess að gegna þessu starfi í allt að 6 mánuði og að verða við það fyrir töfum á braut sinni að settu takmarki, þ.e. því að verða læknar þar, sem meira er að hafa upp úr sér heldur en í þessum útkjálkahéruðum. Ég gæti þá látið mér detta það í hug, að það, sem menn keppa þá að, sé að verða praktiserandi læknar í Reykjavík eða öðrum bæjum, og það væri það, sem væri hér verið að stefna að að tefja þá frá. Ég er nú ókunnugur í Reykjavík og veit því ekki, hvernig það er fyrir lækna, sem koma frá prófborðinu, að komast að sem praktiserandi læknar í Reykjavík. Mér hefur verið sagt, að hér séu 60 læknar í Reykjavík. Ég veit það ekki fyrir víst, en gæti vel trúað því. En hvað sem því líður, þá er það víst, að það er býsna mikið af læknum hér í Reykjavík. Ég hef verið að reyna að grennslast eftir, hvað þessir praktiserandi læknar mundu hafa í tekjur á ári. Mér er sagt, að það sé ákaflega misjafnt, og er það sjálfsagt rétt. Aðalpraksísinn geri ég ráð fyrir, að sé bundinn við Sjúkrasamlag Reykjavíkur. Og mér hefur verið sagt, að það væri óhætt að telja það fullkomið meðallag, ef læknir gæti haft 1000 númer frá sjúkratryggingunni. Mér hefur líka v erið sagt - en ég þekki það ekki af reynslu - að fyrir hvert númer væru greiddar 14 kr. Þetta eru þá föst laun þessara manna. Þetta er mér sagt, að megi telja miðlungs fastar tekjur þessara manna, 14000 kr. Ef maður svo tekur 14000 kr. laun fyrir lækni hér í Reykjavík og ber saman við 10000 kr. laun læknis - í Reykjarfjarðarhéraði, þá held ég, að læknirinn í Reykjavík sé verr settur fjárhagslega heldur en læknirinn í Reykjarfjarðarhéraði. Því að þegar læknirinn í Reykjavík er búinn að greiða fyrir húsnæði handa sér, lækningastofu og kostnað við bíl, annaðhvort sem hann á sjálfur eða hann hefur samið við bílstjóra um að vera alltaf til taks, þegar hann þurfi á að halda, sem hann verður annars að gera, þá held ég að kjörin verði lakari fyrir lækninn í Reykjavík heldur en fyrir lækninn í Reykjarfjarðarhéraði. Þess vegna held ég, að ef þessi samanburður er gerður með fullri alvöru og vilja á að leita hins rétta, þá falli það þannig, að það sé síður en svo, að það sé verið að gera þeim mönnum óleik, sem þessi l. taka til, ef frv. verður samþ., með því að láta þá fara í þessi útkjálkahéruð. Ég geri nú ráð fyrir, að sumir praktiserandi læknar hafi meiri fastar tekjur en þetta, sem ég til tók. En ég geri ráð fyrir, að nýútskrifaðir læknar, sem koma beint frá skólaborðinu, geti ekki náð þeim launum strax, og ekki fyrr en eftir langa og stranga baráttu. Ég held því, að þessi andmæli frá Félagi læknanema við háskólann séu komin fram af misskilningi. Og mér er fyllsta alvara, þegar ég held því fram, að við, sem leggjum, fram þetta frv. hér, séum ekki að gera þeim með því óleik, heldur þvert á móti að opna augu þeirra fyrir því, að fyrir þá eru möguleikar að komast strax frá prófborðinu að stöðu, þar sem þeir geta unnið að þeim hugðarmálum, sem þeir hafa fyrir sig lagt. Og ég held, að það taki þá miklu lengri tíma en 6 mánuði að vinna sig upp í það að verða praktiserandi læknar, hvort sem er í Reykjavík eða í öðrum kaupstöðum landsins, til þess að ná í sultarlaun, sem kölluð eru, þegar um útkjálkahéruðin er að ræða. Ég held, að það geti tekið þá 6 ár. Og ég vil í fullri einlægni telja þessa menn á að fara út í héruðin og þjóna þar, ekki aðeins 6 mánuði, heldur 6 eða allt upp í 10 ár. Því að ég hef þá trú, að þeir verði þá orðnir sæmilega fjárhagslega stæðir menn og komnir vel á, veg á braut sinni. Ég hygg, að andstaðan gegn þessu frv. sé á misskilningi byggð, og get ég því ekkí með beztu sannfæringu tekið gagnrök til greina á móti því. Ég held, að hér sé verið að vinna þarft verk fyrir þá menn, sem algerlega misskilja þetta mál. Ég taldi rétt, áður en málið færi úr d., að þessi samanburður kæmi fram, því að það hefur alltaf klingt gegnum allar þessar umr., að það væri ekki von, að læknar fengjust í þessi afskekktu héruð, vegna þess að launin fyrir að vera þar væru svo lág. Nei, ég hygg, að það sé eitthvað annað, sem gerir það að verkum, að andstaða er svo mikil gegn þessu frv. Og ég er sannfærður um, að eru sönn orð þess reynda læknis, sem ég hef minnzt á í umr. um þessi mál, sem sagði, að það mundu ekki vera launakjörin, sem gerðu það að verkum, að læknar fengjust ekki í þessi afskekktu héruð. En hvað því veldur, veit ég ekki. Ég held, að það sé algerlega misskilinn greiði við Iæknastéttina yfirleitt, að vera sífellt með þennan launabarlóm fyrir hennar hönd. Því að ég hygg, að það hafi komið fram fullur skilningur á því, bæði hjá heilbrigðisstjórninni og líka úti um land, að það eigi að búa vel að læknum, og ég álft, að það sé mjög sæmilega gert. Ég vona þess vegna, að hv. d. láti þetta frv. ganga fram og fylgja. hinu læknafrv. Því að ef þetta frv. gengur fram, hygg ég,. að bót verði að samþ. hins frv. á þskj. 80.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál. Ég lýsti því við 2. umr. málsins, að ég hefði heldur ímugust á þessu litla frv. Og mér finnst eiginlega hálfilla til fundið, að það skyldi vera látið fylgja á eftir hinu frv. á þskj. 80, sem vissulega beinist þó að því að bæta þarna úr þörf, og hefði átt að láta nægja með það, en ekki koma með þegnskyldufrv. um leið, því að ég gæti hugsað mér, að það kannske spillti fyrir framgangi þessara mála yfirleitt. Hv. frsm. allshn. hefur nú sýnt fram á, að læknar í þessum afskekktu héruðum hafi í raun og veru alls ekki slæm laun, eftir því sem gengur og gerist hér á landi. Ég skal ekki véfengja hans útreikning. Ég hélt ekki, að 25% uppbótin gamla væri reiknuð af svo háum launum, en ég tek þetta trúanlegt. Einu sinni mun hún hafa verið reiknuð af 2500 kr. Við skulum segja, að útreikningur hv. frsm. sé réttur á þessu, og þá eru um 10000 kr. laun lækna á þessum stöðum sennilega lífvænleg. Og þá eru það sennilega aðrar ástæður, sem gera það að verkum, að læknar fást ekki í þessi héruð, heldur en beinlinis að þeir komist ekki af fjárhagslega. Ég get ekki sagt, hvers vegna þetta er, en þetta er staðreynd. Og ég get ekki búizt við því, að það' sé hægt að reka læknana út í héruðin, sem eru læknislaus. Þeir hljóta að vita, hvaða laun þeir muni hafa, og héruðin ganga illa út, og það af einhverjum orsökum. Og læknar verða sjálfsagt ekki sannfærðir í þessu efni með þingræðum. Ég get vel trúað, að þetta sé óskynsamlegt af þeim að fara ekki í þessi héruð. En mér er illa við að lögþvinga menn til þess að gera það, sem þeir vilja ekki gera. Og það er lögþvingun að meina manni að vera þar, sem hann vill vera.

Það er aðeins í 6 mánuði

. Ef það ætti aðeins að vera í 8 mánuði, sem sami læknir væri í slíkum héruðum. sem um er að ræða, þá væri lítið gagn að og mikil týning fyrir sjúklingana, sem við það yrðu að búa, miðað við lengri dvöl lækna á sama stað. Ég er yfirleitt á móti þessari lögþvingun, jafnvel þótt hægt sé að sanna, að þessir menn hafi viðunanleg lífskjör í þessum útkjálkahéruðum. Ég vil ekki slíka þvingun, nema miklu meiri þjóðfélagsnauðsyn krefji heldur en hér er um að ræða. Því að það er óreynt, hvort. ekki megi fá lækna í þessi héruð þannig, að eitthvað komi þar á móti. Vill ríkið vinna það til að, greiða það fé, sem til þess þarf að fá menn í þessar stöður? Það er leiðin, sem ríkið og einstaklingar yfirleitt verða að fara til þess að fá menn í þær stöður, sem menn vilja síður taka að sér en aðrar, að bæta þeim upp í launagreiðslum til þess að fá menn í störfin. Þetta er það, sem gerir mismun á launakjörum nauðsynlegar, vegna þess að það er alls ekki annað ráð, sem þjóðfélagið hefur að grípa til, en að búa svarað þeim, sem eiga að taka að sér störfin, sem menn vilja síður en önnur taka að sér, að menn taki þau. Ég get trúað, að það ráði nokkru um það t.d., hvort læknar vilji heldur vera í Reykjavík eða Reykjarfjarðarhéraði, að það er náttúrlega mikill munur á því að ganga hér um göturnar eða ferðast í erfiðu héraði eins og Reykjarfjarðarhéraði. Ég býst við, að þeir, sem hér eru inni, ef þeir ættu að velja á milli, að þeir tækju þá stöðuna, sem er hægari. Og í þessum efnum geta komið fleiri ástæður til greina. Það er ekki allt miðað við tóma peninga hjá læknunum. Það getur verið, að þeir vilji vera þar, sem mörg sjúkdómstilfelli koma fyrir, og þar, sem þeir því ekki forpokast, ef svo mætti segja, í sinni grein. Það getur verið samfara miklum ferðalögum og því, að lítið sé leitað læknis, að þeir fái lítil verkefni. Og ég, hef heyrt lækna kvarta undan því, að í afskekktum héruðum fari þeim ákaflega mikið aftur. Og það ræður nokkru líka, í hvers konar félagsskap menn eru. Mönnum þykir skemmtilegra að vera þar, sem þeir geta hitt starfsbræður sína, og þar, sem þeir geta haft góðan bókakost. Og fleira kemur til greina. Þetta ætti þjóðfélagið að jafna upp með því að láta þá sækjast eftir einhverju góðu í afskekktari héruðunum, og þá sérstaklega launum. Ég sé ekki annað ráð í lýðfrjálsu landi. Það hafa verið einhver umtöl um það að bæta kjör þessara afskekktustu lækna að einhverju leyti. En mér er sagt, að ekki sé búið að ráðstafa þessu enn á neinn hátt. Ég hefði viljað, að það hefði verið þaulprófað að reyna aðrar leiðir í þessu máli, áður en farið væri inn á þessa lögþvingunarleið. Og þó að þetta sé ekki nema heimild, þá er hæstv. Alþ. þó með henni, ef samþ. verður, búið að leggja það í hendur ríkisstj., hvort ríkisstj. notar þá heimild eða ekki. Og verði svo gert, sýnist mér, að það gæti orðið mikið misrétti gert milli manna. Nú væri t.d. ekkert afskekkt hérað læknislaust, og þá yrði að veita nýútskrifuðum læknum læknisleyfi, sem annars ættu að fara eftir þessum ákvæðum í héruðin. Svo losnar eitthvert hérað, sem ekki er eftirsótt, og þá er einhver læknir skyldaður til að þjóna þar. Þessi þvingunarákvæði kæmu því niður á sumum, en öðrum ekki. Þá gætu skæðar tungur kannske sagt, að það væri framkvæmt eftir því, hvernig stæði í bólið þessa eða hins valdarnannsins, að skikka menn til þess að fara í útkjálkahéruðin. Ég veit ekki, hvernig þetta yrði í framkvæmdinni. Ég get hugsað mér, að þegar miðaldra maður, eins og menn eru, þegar þeir eru búnir að ljúka sérfræðinámi, er búinn t.d. að sérhæfa sig í augnlækningum og hann yrði þá að vera 6 mánuði þjónandi læknir í Reykjarfjarðarhéraði t.d., að hann sæi kannske ekki ástæðu til að ráða sig af dögum fyrir það. En ákaflega væri ósanngjarnt að skylda hann til þess. Ég get búizt við, að ef þessi ákvæði verða samþ. um þessa skyldukvöð lækna, þá sjái kandidatar sér það ráð vænst að bjóða sig fram til þessara starfa að loknu námi, og ættu þeir þá að mega ljúka þessari skyldukvöð af þá, ef til hennar kæmi fyrir þá, hvern fyrir sig, en að þeir þyrftu ekki að fara út í langt sérnám þannig að eiga þá þetta sverð alltaf yfir höfði sér. Mér er ekki ljóst, hvers vegna hv. allshn. hefur borið fram þetta frv., eftir að hún bar hitt frv. fram. Ég sé ekki, að samband sé svo mikið á milli þessara frv. tveggja. Hitt frv. fer fram á mjög skynsamlega hluti, þó að vel geti verið, að eitthvað þurfi að breyta því. En þetta frv. er aðskotadýr, sem ekkert kemur því máli við. Þetta frv. getur staðizt alveg eitt sér, og hitt frv. getur líka staðizt alveg eitt sér.



Herra forseti ! Ef maður lítur yfir þessi tvö frv., þetta, sem hér liggur fyrir, sem er 55. mál á þskj. 92 og er til umr., og hitt, nr. 50 á þskj. 80, þá lit ég svo á, að þau séu bæði til þess að bæta úr vissum annmarka, sem komið hefur í ljós á undanförnum árum, sem lýsir sér í því, að af tveimur ástæðum hafa komið til með að standa laus nokkur læknishéruð í landinu, sumpart vegna þess, að læknar hafa farið úr þeim alfarnir, og sumpart vegna þess, að þeir hafa af ýmsum ástæðum þurft að fara úr þeim um stundarsakir vegna veikinda, t.d. til þess að láta skera sig upp, og hafa þá læknishéruðin staðið læknislaus um lengri eða skemmri tíma. Ef við athugum þetta um þrjú ár aftur í tímann, þá sjáum við, að læknishéruð hafa staðið læknislaus sem nemur 24 til 38 mánuðum á ári samanlagt. Sum hafa staðið um hálfan mánuð læknislaus, önnur um langan tíma. Það er þess vegna þörf á að finna leið til þess að finna lækna, sem geta farið út í þessi héruð, af hvaða orsökum sem það svo er, að þau verða læknislaus um tíma. Nú ætlast frv. á þskj. 80 til þess, að fjórir aðstoðarlæknar séu launaðir, til þess að til þeirra megi grípa, ef þörf gerist, allt að fjóra mán. á ári, eins og nánar er tilgreint í frv. Þessi tími samanlagður mundi vera helmingur af þeim tíma, sem héruðin hafa staðið minnst læknislaus síðustu 3 árin. Það frv. bætir ekki úr meiru. En löggjafinn á að ráða bót á því, sem á vantar, með því að setja í l. heimild fyrir því, að menn, sem lokið hafa læknisprófi, verði látnir hlaupa í skörðin samkv. frv. því, sem fyrir liggur á þskj. 92, og þjóna fyrir þá lækna, sem þurfa að fara úr héruðum sínum um lengri eða skemmri tíma, af hvaða ástæðum sem það er. Ég veit ekki, hversu margir kandidatar útskrifast að jafnaði úr læknadeildinni á ári, en geri þó ráð fyrir, að það nægi að binda þetta ákvæði við 4 mánuði, en þurfi ekki að fara með það upp í 6 mánaða skyldu til að þjóna læknishéruðum í slíkum tilfellum. Í frv. er þá líka heimild til að hafa tímann breytilegan. Mér skilst, að bæði þessi frv. saman gefi dálitla tryggingu fyrir því, að hægt verði að fá menn til að þjóna í héruðunum í bili, t.d. þegar læknir er veikur. En það er ekki auðvelt, ef þarf t.d. að skera upp lækni, sem er austur á Austfjörðum, að fá lækni úr sínum praksís hér í Reykjavík til að þjóna þar eystra á meðan, fara t.d. til Hornafjarðar eða Þórshafnar, en á báðum þeim stöðum hefur nú í vetur orðið læknislaust í bili vegna veikinda læknanna þar. Þess vegna held ég, að það sé nauðsynlegt að samþ. bæði frv. Og þá gæti ég haft von um, að með því fyndist leið til að ná í vinnukraft lækna til þess að láta þá hlaupa í skörðin, þegar læknislaust yrði í héraði að öðrum kosti, þó að ég viðurkenni það, að það er ákaflega ófullnægjandi fyrir héruðin, sem annars um langan tíma verða að vera læknislaus, að fá þjónustu frá slíkum hlaupamönnum. Það fæst með þessu fullnægjandi læknisþjónusta í tvo eða þrjá mánuði fyrir héruðin, sem annars yrðu læknislaus. En fyrir héruð eins og Reykjarfjarðarhérað, sem hefur staðið læknislaust í 3–4 ár, af því að læknar fást ekki til að sækja um það, yrði þetta ófullnægjandi. Ég álit þess vegna, að það sé sjálfsagt að samþ. frv., sem hér liggur fyrir, og að bæði þessi frv. eigi að samþ., og að með því munum við ekki nema svona nokkurn veginn hafa menn til þess að fara í skörðin fyrir þau héruð, sem verða annars læknislaus tíma á árinu, lengri eða skemmri.

*Magnús Gíslason: Mér þykir rétt að gera grein fyrir því, hvers vegna ég hef gerzt flm. að þessu frv. Það er sökum þess, að ég lít svo á, að hitt frv., á þskj. 80, um heimildina til að greiða 4 aðstoðarlæknum laun úr ríkissjóði, mundi ekki ná tilgangi sínum, nema með því móti, að þetta ákvæði verði sett í l. Ég álit, að fyrir svo lág laun, 300 kr. á mánuði, auk dýrtíðaruppbótar, mundi að öðrum kosti ekki vera hægt að fá menn til að taka að sér þessi störf. En hitt þóttist ég sannfærður um, eins og mér reyndar heyrist flestir hv. þm. vera, sem talað hafa í málinu, að full nauðsyn væri á því að koma einhverri breyttri skipun á þessi mál til þess að fyrirbyggja, að héruð yrðu læknislaus, og veita læknum kost á að fara að heiman úr héraði sínu um tíma, þegar þeir þurfa á því að halda. Aðalmótspyrnan gegn þessu frv. virðist mér vera byggð á því, að því er haldið fram, að hér sé um þvingunarl. að ræða gagnvart læknanemum, sem eru búnir að taka próf og vera á spítala, að vera svo skyldaðir til að gegna slíku embætti fyrir lág laun. Enda þótt ég viðurkenni, að það séu talsverðar búsifjar fyrir þessa menn að bæta við sig 6 mánaða vinnu í læknishéraði samkv. þessu frv., áður en lækningaleyfi er veitt, þá álít ég, að þeir séu ekki verr settir en aðrir kandidatar frá háskólanum. Vil ég í því sambandi benda á lögfræðinga, sem verða að vinna í þrjú ár hjá bæjarfógetum eða dómurum til þess að geta orðið skipaðir í dómaræmbætti. Og þeir, sem ætla að gerast málaflutningsmenn fyrir undirrétti, verða að leysa af hendi prófraun, þ.e. flytja nokkur mál fyrir undirrétti, sem getur tekið nokkurn tíma að afljúka, vegna þess að ungir menn geta átt erfitt með að fá svo vandasöm mál til flutnings, að talizt geti prófhæf. Það getur þannig dregizt um ótakmarkaðan tíma, að þeir geti fengið rétt til að verða málaflutningsmenn. Hitt má deila um, hvort 300 kr. á mánuði sé sómasamleg borgun handa þessum mönnum. En í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að landlæknir skuli semja við héraðslækna um víst og kjör aðstoðarlækna. Og það er gert ráð fyrir því, að þeir fái frítt uppihald á þeim stöðum, þar sem þeir dvelja. Auk þess er alls ekki útilokað, að landlæknir geti samið við einstaka héraðslækna, sem þessir aðstoðarlæknar dveljast hjá, um, að þeir fái einhverja launauppbót frá héraðslækninum sjálfum. Á þeim tímum, sem nú eru, er ekki hægt að segja, að 300 kr. á mánuði sé mikið kaup, þegar ýmsir handiðnamenn hafa slíkt kaup á viku. Hins vegar þykir mér fulllangt gengið í þessari brtt. frá hv. þm. Hafnf. (BSn), að færa þetta kaup í 500 kr. á mánuði. En ég vil gera brtt. um það til samkomulags, að launin verði hækkuð úr 300 kr. í 400 kr. á mánuði, ef brtt. yfirleitt verða bornar undir atkv.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þetta mál, sem um er rætt að ráða bót á með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er orðið ákaflega mikið vandamál. Og ég hef ekki trú á því, að það sé hægt að ráða bót á þessu nema með því að samþ. bæði frv., þetta, sem er til umr., og hitt á þskj. 80, ef það er þá hægt með því. Ég held, að þegar rætt er um laun, eins og nú var gert í sambandi við þessa aðstoðarlækna, þá geri maður rétt í því að miða ekki við þann tíma, sem nú er, og þá óhemju eftirspurn eftir vinnuafli. Þetta eru laun, sem við erum að ákveða fyrir eðlilega tíma. Og það er heldur ekki nein þvingun í sambandi við ákvæðin, sem í frv. felast um aðstoðarlækna, heldur er þar um að ræða embætti eins og venjuleg embætti, sem eru auglýst og menn geta sótt um, ef menn óska þess að fá þau. En það er vitanlega gert ráð fyrir, og á þeirri hugsun byggist frv. á þskj. 80, - að þessar 300 kr. á mánuði frá ríkinu séu ekki laun, heldur peningagreiðsla, sem ríkið innir af hendi til þess að létta undir með þeim læknum, sem vilja fá sér aðstoðarlækni, þó að aðallæknirinn dvelji sjálfur í héraðinu, ef honum þykir, t.d. fyrir aldurs sakir, of erfitt að gegna læknishéraðinu einn, eða ef hann þarf að víkja sér frá um stundarsakir. Það er ekki ætlazt til, að þessar 300 kr. séu öll þau laun, sem aðstoðarlæknirinn fær, heldur er gert ráð fyrir því, að landlæknirinn semji um það og læknarnir, sem aðstoðarlæknana hafa, greiði eitthvað líka frá sér til aðstoðarlæknanna. Og það má búast við, að þetta verði fyrst og fremst í þeim héruðum, þar sem mikið er að gera og því aukatekjurnar verulegar. Og ef brtt., sem bornar eru hér fram, hefðu verið þannig, að hægt hefði verið að greiða atkv. sérstaklega um kaflann, þar sem lagt er til, að ágóðinn af lyfjasölunni skiptist milli lyfjaeiganda og viðkomandi læknis, þá hefði ég greitt því atkv. En ef brtt. verða samþ. yfirleitt, skil ég ekki annað en það verði að skilja það svo, að þessar 400 kr. verði að greiða úr ríkissjóði. Og verði brtt. samþ. við frv. um kauphækkunina, geri ég ráð fyrir, að nokkur vafi geti verið á því, að frv. komist gegnum, þingið. Og ég sé ekki betur heldur en landlæknir geti einmitt, og hann muni þurfa á því að halda, með þeim samningum, sem hann tæki þarna upp, náð því sama eins og gert er ráð fyrir í brtt., að þessi laun verði 400–500 kr. á mánuði, og jafnframt, að aðstoðarlæknarnir fái hagnað af lyfjasölu, sem mér finnst eðlilegt og blátt áfram hyggilegt fyrir þann lækni, sem lætur af starfi, vegna þess að læknirinn, sem tekur við, hefur þá jafnframt hagsmuna að gæta í sambandi við þann lyfjaforða, sem er til, þegar hann tekur við. Þó að þetta frv. verði samþ., geri ég ráð fyrir, að með því verði ekki hægt að ráða bót á öðru en því, að læknar geti, eins og aðrir menn, ef þeir þurfa, vikið sér frá starfi sínu um hríð, annaðhvort vegna veikinda eða til að taka sér nokkra hvíld. En þó að frv, verði samþ., geri ég ekki ráð fyrir, að það ráði bót á þeim læknaskorti, sem hefur verið nú um skeið til að þjóna í sumum héruðum landsins. Þó að ráðh. fái þessa heimild til að setja skilyrði fyrir ótakmörkuðu lækningaleyfi, að umsækjendur hafi gegnt aðstoðarlæknisstörfum hjá héraðslækni um allt að 6 mánaða tíma, þá er ekki hægt að segja, að það sé fullkomin lausn á þessu máli. Það er ekki fullkomin lausn á því vandamáli, sem læknisleysi er, þó að hérað, t.d. á Austurlandi eða vestur á Vestfjörðum, fái ungan mann í sex mánuði sem lækni til sín, sem er þvingaður til að gegna þar störfum. Því getur maður ekki neitað. En ég álít, að það sé samt sem áður rétt að samþ. þetta, því að þetta er þó betra heldur en alls ekki neitt til úrlausnar í málinu. Og ég sé ekki betur en að þessi kvöð, sem með þessu væri lögð á læknana, sé þolanleg. Og hún verður að vera það. En þegar ríkið heldur uppi menntaskóla og háskóla og veitir ríflega styrki til læknamenntunar sem annarra mennta í landinu, þá er það sjálfsögð og réttmæt krafa af ríkisins hálfu til læknastéttarinnar, að stórir hlutar af landinu séu ekki læknislausir. Og þeir, sem á þessum svæðum búa, vita bezt, hve óbærileg sú aðstaða er. Ég veit til þess, að í þeim héruðum, þar sem læknar hafa ekki verið undanfarið, hafa komið fyrir dauðaslys fyrir þá sök eina, að læknar hafa ekki verið við höndina til þess að afstýra því. Það er þess vegna, að mínu áliti, ómögulegt fyrir þjóðina annað en að leggja þessa kvöð á læknanemana, til þess að því sjónarmiði, sem þjóðfélagið hefur með þessari sem annarri menntun, verði fullnægt. Því að ef það er ekki gert, þá nær þessi stórkostlegi kostnaður, sem lagður er í að mennta menn til læknisstarfa eða annars, ekki tilgangi sínum, og er slíkt óviðunandi fyrir þjóðfélagið til lengdar. Nú er það samt sem áður skoðun mín, að þetta sé ekki góð lausn á málinu, og að sérstaklega sé hún ófullnægjandi fyrir héruð, sem búast má við, að verði aðallega að njóta þessara ungu, óreyndu lækna. Og það er einmitt í afskekktustu héruðunum, þar sem erfiðast er að ná í aðstoð handa ungum lækni, ef hann ekki dugar. Og oft eru ungir læknar, sem nýlega hafa lokið námi og nýlega komnir úr skóla, ekki eins fallnir til erfiðra ferðalaga eins og þeir, sem eru vanir þeim. Það þarf oft vel harðnaða menn til ferðalaga í þessum afskekktu héruðum í misjöfnu veðurfari að vetrinum og þar, sem ekki er hægt að ná í annan lækni, ef út af ber. Ég viðurkenni sjónarmið þess hv. þm. (BSn), sem sérstaklega ber hér hag læknastéttarinnar fyrir brjósti, að kjör þeirra manna, sem taka að sér læknisstörf í afskekktum héruðum, þar sem lág eru laun og litlar aukatekjur, eru náttúrlega þau, að ég er alveg fús til þess að taka, upp næstu daga og vikur, ef ég hef tækifæri til þess, viðræður við læknafélagið og landlækni um það, hvernig er hægt að gera kjör þeirra lækna, sem færu í afskekktu héruðin - ef það sýnir sig, að það atriði standi í vegi fyrir því, að læknar fáist í læknislausu héruðin - þannig, að þau verði nokkurn veginn sambærileg við kjör þeirra lækna, sem hafa þau betri. Ég hef ekki enn rannsakað það mál. Og ef sanngjörn lausn á því atriði málsins leysir þann vanda, sem við erum að reyna að bæta úr með þessari skyldukvöð, sem gert er ráð fyrir, að á læknastéttina verði lögð, þá geri ég ráð fyrir, að heimildin, sem ráðh. yrði veit:t með þessari lagasetningu, ef frv. verður samþ., komi miklu síður og ef til vill þá ekki til framkvæmda. En hæstv. Alþ. getur tæpast gengið frá þessu máli öðruvísi en hér er gert ráð fyrir, vegna þeirra héraða, sem engan lækni hafa og hafa ekki haft nú um nokkur ár, sum þeirra. Því að læknafélagið verður þá, og læknastéttin yfirleitt, að koma með framrétta hönd til heilbrigðisstjórnarinnar til að leysa þann stórkostlega vanda í þessu efni, sem þjóðfélagið getur ekki búið við til lengdar. Það er ekki hætta á því, að ég taki ekki til greina launasjónarmiðið, sem hv. þm. Hafnf. (BSn) hefur haldið hér fram. En takist með samningum um það samt sem áður ekki að fá lækna út í útkjálkahéruðin, þá verður ekki hjá því komizt að grípa til þessara þvingunarráðstafana, þó að alltaf sé illt að beita þess háttar ráðstöfunum.

*Bjarni Snæbjörnsson: Herra forseti ! Ég vil fyrst af öllu þakka hæstv. forsrh. fyrir þau ummæli, sem hann hafði hér, að hann væri fús til að semja við læknafélagið og landlækni til þess að samræma launakjör læknanna. Mér þykir vænt um að heyra, að hann er fús til að ræða þetta og fús til framkvæmda í málinu. Hingað til hefur það verið svo, að stj. hefur legið á þessu máli, en eftir þessa yfirlýsingu hef ég fulla von um, að það rætist úr þessu máli. En ég vil taka það fram í því sambandi, að hæstv. ráðh. minntist á, að læknafélagið verði að finna einhverja leið til þess að leysa þetta spursmál; að hægt sé að fá lækna út í fámennu héruðin og afskekktu, þá er það svo, að Læknafélag Íslands og formaður hess. hafa hvað eftir annað gert till. sínar við ríkisstj. og landlækni um, það, sem mætti verða til umbóta í þessu máli. En þessum till. hefur aldrei verið sinnt og aldrei verið gert neitt til þess að ráða bót á þessu máli. T.d. árið 1941 var landlækni skrifað, 4. marz, þar sem læknafélagið bar fram ýmsar till. til úrbóta í þessu efni. Þykir mér rétt að rifja upp ýmis atriði, sem þar voru lögð til málanna. Í þessu bréfi stendur m.a.: „Vér teljum því óhjákvæmilegt að bæta kjör lækna í lökustu héruðunum á einhvern hátt, til þess að nokkur von sé til, að þau fáist setin til lengdar af vel menntuðum, dugandi læknum. Dettur oss þá helzt í hug þessi atriði: 1. Hækka launin svo, að þeim verði öðrum fremur unnt að afla sér síðar framhalds- og viðhaldsmenntunar, þar sem gera má ráð fyrir, að lækniskunnátta þeirra líði smám saman meira tjón í hinum minni héruðum en þeim stærri, að sama skapi og þeim gefst af eðlilegum ástæðum minni kostur á að halda henni við með læknisreynslu. 2. Þeim verði séð fyrir ódýru. húsnæði. 3. Lökustu héruðunun verði lögð til öll nauðsynleg verkfæri, sem jafnan fylgi héraðinu, en læknum sé skylt að viðhalda. 4. Lyfjabúr séu af ríkinu á sama hátt lögð hverju héraði, sem læknar síðan haldi við og skili við burtför sína í hendur eftirmanna sinna eða umboðsmanna heilbrigðisstjórnarinnar, í sama ástandi og þeir tóku við. Þessi tvö síðustu atriði mundu mjög hjálpa til þess, að læknar fengjust í lökustu héruðin, þar sem þeir að öðrum kosti jafnan verða að leggja í mikinn stofnkostnað og hleypa sér í stórskuldir, er þeir fyrst taka að sér héruð. Er engin furða þótt þeim hrjósi hugur við því, þar sem allflestir munu koma skuldum hlaðnir frá hinum langa námstíma sínum: Þetta eru till., sem mér sýnist, að væri vel hægt að framkvæma. En þær hafa, sem sagt; legið í salti hjá landlækni eða ríkisstj, meira en ár, og á þeim tíma hefur ekkert verið gert til þess að bæta úr þessu. Þegar þess vegna stjórn Læknafélags Íslands hvað eftir annað hefur komið fram með till, til landlæknis og ríkisstj. í þessu efni og ekkert hefur samt verið gert í málinu, þá er ekki nema eðlilegt, að stjórn læknafélagsins taki það svo, að það sé sama, hve oft hún beri fram till. sínar, landlæknir taki þær samt ekki til greina, og þá sé ekki vilji fyrir því hjá viðkomandi yfirvöldum að gera neitt fyrir læknana annað en að kúga þá til að gera það, sem þarf að gera. Því að það kemur berlega fram, hvað vakað hefur fyrir hv. allshn., þegar hún bar fram þetta seinna frv. um málið. Það er einmitt það, sem kom svo skýrt fram bæði hjá hv. frsm. allshn. (IngP) og líka hv. 11. landsk. (MG), að þeir voru sannfærðir um það, að ef þessi lítilfjörlegu laun væru höfð eins og til er tekið í frv. á þskj. 80, þá þyrfti að þvinga lækna til þess að fara í héruðin. Þá er spurningin þessi: Er ekki skynsamlegra og skemmtilegra að hafa launin hærri og þurfa ekki að þvinga læknana til þessa? Nú er þetta misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ef það væri sett í frv. á þskj. 80 og það samþ., að launin skyldu vera 500 í stað 300 kr. á mánuði til þessara aðstoðarlækna, þá yrði að greiða það allt úr ríkissjóði. Það er alls ekki þar með sagt. Það er til tekið í frv., að ríkissjóður greiði allt að 300 kr. á mánuði. En það getúr verið; að héraðslæknirinn vilji greiða eitthvað af þessum launum til þess að fá lækninn. Ef þetta á að vera 300 kr. fast gjald og svo á að semja við héraðslæknana um greiðslur til viðbótar, verður kapphlaup um það að fá þessa aðstöðu. Mér virðist, að það væri miklu heppilegra að hafa föstu launin 500 kr., eins og gert er ráð fyrir í brtt. mínum. Annars finn ég ekki ástæðu til að svara neinu af því, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. Hann talaði um málið af miklum skilningi, og mér skildist á honum eins og hv. 11. landsk., að þeir væru fúsir til þess að greiða atkv. með því að lofa þessum brtt. mínum að koma fram, ef hæstv. forseti vildi gefa samþykki sitt þar til. Ég get ekki látið hjá líða að minnast nokkrum orðum á ræðu hv. frsm., enda þótt hv. 1. þm. Reykv. hafi nokkuð rætt málið. Hv. frsm. reiknaði út, hvað læknarnir í útkjálkahéruðunum hefðu í laun, og bar það saman við laun sjúkrasamlagslæknanna hér í Rvík, sem hann sagði, að hefðu 14 þús. kr. á ári, en hinir 10 þús. kr. Honum finnst ekki nema fullkomlega vel borgað að fá 14 þús. kr. laun hér í Rvík á móti 10 þús. kr. í útkjálkahéraði úti á landi og gerir ráð fyrir því, að læknir hér í Reykjavík sé sízt betur settur með sínar 14 þús. kr. En það er fleira, sem kemur til greina í þessu efni en aðeins launin sjálf. Það er svo ólíku saman að jafna. sem mest getur verið að vera læknir hér í Rvík eða í afskekktu héraði úti á landi. Hér í Rvík njóta læknar ýmissa fríðinda og þæginda, sem alls ekki koma til greina úti á landi. Þeir fá t.d. mánaðar sumarfrí, auk þess sem þeir hafa vissa frídaga. Þetta kemur auðvitað ekki til greina í afskekktu læknishéraði, þar verður læknirinn að vera til taks, hvenær sólarhringsins sem er, allan ársins hring. Hann hefur ekki einn einasta dag sem vissan frídag. Hann verður að leggja á sig erfið ferðalög í hvaða veðri, sem er, og hvenær sem er. Fyrir þetta eiga þeir svo að hafa 10 þús. kr., og það telur hv. frsm. ágæt laun. Nei, það, sem þarf að gera í þessu máli, er það að launa þessi embætti reglulega vel, svo að læknar fáist í þau og geti orðið fjárhagslega sjálfstæðir, þegar þeir hafa unnið þar nokkurt skeið. Ég er þeirrar skoðunar, að ef brtt. mínar mættu koma til atkv., þá mundu þær verða til þess að læknakandidatar mundu verða miklu fúsari til þess að fara í þessa staði og það alveg án þvingunar.

*Erlendur Þorsteinsson: Ég skal ekki tefja umr. mikið og jafnframt halda mig við þetta frv. Það er fullkomlega rétt, að það er nokkur þvingun lögð á læknanemana, ef beitt verður þeirri heimild, sem hér er gert ráð fyrir. Hins vegar hefur það komið í ljós, að nauðsyn er mikil á því að bæta úr því læknaleysi, sem sums staðar á sér stað, og má í því sambandi gera ráð fyrir, að grípa verði til ráðstafana, sem undir venjulegum kringumstæðum mætti kalla neyðarráðstafanir. Ef það er rétt, sem hv. þm. Hafnf. heldur fram, að ekki þurfi að beita þessum ákvæðum, mun þeim að sjálfsögðu ekki verða beitt. En það mun fljótlega sýna sig, hvort ástæða verður til þess að beita þessari heimild. Ég mun greiða atkv. með því að veita þessa heimild í trausti þess, að henni verði ekki beitt nema brýna nauðsyn beri til.