Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1384, um undirbúning að gerð nýs kennslu- og einkaflugvallar, frá Svandísi Svavarsdóttur.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Í eldhúsdagsumræðum hér í gærkvöldi bar mikið á því að þingmenn úr öllum flokkum ræddu leiðir til þess að bæta ásýnd þingstarfa, tryggja að við næðum meiri árangri í störfunum, tryggðum betur víðtæka sátt um meginlínur í þingstörfunum og kæmum í veg fyrir hið hráa meirihlutaræði sem hér hefur tíðkast allt of lengi. Hæstv. fjármálaráðherra rakti í ræðu sinni áhuga á ýmsum stjórnarskrárbreytingum sem ég er ánægður með að heyra að hann styður. Í beinni útsendingu í viðtali við Ríkisútvarpið í gærkvöldi ræddum við forsætisráðherra umræður kvöldsins og þá tók hæstv. forsætisráðherra ágætlega í þá hugmynd mína að mikilvægasta framlag okkar til að bæta þingstörfin með stjórnarskrárbreytingum væri að þriðjungur þings gæti komið málum í þjóðaratkvæði. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé sama sinnis, hvort við getum reynt að ná saman um það á næstu vikum að samhliða því sem unnið er áfram á vettvangi stjórnarskrárnefndar um breytingar sem fela í sér þjóðareign á auðlindum og möguleika almennings á að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslum tryggjum við þriðjungi þingmanna líka þennan rétt. Þar með getum við lagt grunn að samningum um breytingar á þingsköpum sem meðal annars fælu í sér styttingu ræðutíma og annars konar breytingar á þingstörfunum sem mundu auðvelda dagskrárvald forseta o.s.frv.

Herra forseti. Hugmyndir um að einn þriðji þings eða eitthvert annað hlutfall minni hlutans geti sent mál til þjóðaratkvæðagreiðslu hafa komið fram í átökum þingsins í vetur og stundum áður. Þær hafa komið fram eins og ég hef upplifað þetta vegna þess að það er ekki til staðar réttur í stjórnarskránni fyrir fólkið í landinu til að kalla eftir því að mál sem hér eru leidd til lykta gangi til þjóðaratkvæðis. Verði slíkur réttur færður í stjórnarskrána þannig að eitthvert tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um lög frá Alþingi með ekki ósvipuðum hætti og hefur gerst á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar fyndist mér mun minni þörf fyrir slíkan rétt til handa minni hlutanum á þingi. Ég verð að segja að sama skapi að mér fyndist þá minni ástæða til að viðhalda því sem er að finna í 26. gr. stjórnarskrárinnar, rétti forsetans til að vísa málum til þjóðarinnar. Hvers vegna ættum við annars að hafa áhyggjur af því að slíkur réttur væri ekki til staðar ef tilskilið hlutfall kosningarbærra manna kallar ekki eftir því að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram? Hver er þá skaðinn af því að forsetinn hafi ekki það vald? Hvers vegna og undir hvaða kringumstæðum ætti forsetinn að beita því valdi að senda mál til þjóðaratkvæðis ef þjóðin kallar ekki eftir því? Hvaða réttlætingu gæti forsetinn notað og vísað til til þess að senda mál við þær aðstæður til þjóðaratkvæðis? Ég spyr að sama skapi: Hvenær ætti þriðjungur þings að beita þeim rétti þegar enn hefur þá ekki reynt á hvort tilskilinn fjöldi kosningarbærra manna kallar eftir því? Þetta er eiginlega mitt svar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég er sammála honum um að ef í stjórnarskrá kemur ákvæði um rétt tiltekins hluta þjóðarinnar til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu og minni hluta þings til að vísa málum í þjóðaratkvæðagreiðslu er auðvitað fráleitt að áfram verði fyrir hendi málskotsréttur forseta. Þá er hann óþarfur. Ég ætla að freista þess að útskýra fyrir hæstv. ráðherra hvern ávinning ég sé í því að þriðjungur þingmanna geti, til viðbótar við einhvern hluta þjóðarinnar, kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er þá sú staðreynd að með því styðjum við við þingræðið. Við tryggjum að ríkisstjórn á hverjum tíma leitar eftir víðtækari samstöðu um þingmál en hún gerir ella vegna þess að hún veit að minni hlutinn hefur þetta vald, hún undirbýr málin betur og freistar þess að fá meira en tvo þriðju með sér á málin. Með því móti drögum við úr átökum á þinginu 

Herra forseti. Það er ekki svo að engin rök séu með því að minni hluti þings geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um mál, en þetta þarf allt að vega og meta hvað á móti öðru. Þar sem slíkum rétti er til að dreifa, eins og í Danmörku, hefur það heyrt til algerra undantekninga að honum sé beitt. Þá mundi einhver segja að það væri vegna þess að menn hafi leitað málamiðlana. Samt hafa menn þar tekist mjög harkalega á um ákveðin málefni. Við skulum líka horfast í augu við að það kann að skapast freistnivandi í erfiðum málum sem þarf að leiða til lykta á grundvelli fulltrúalýðræðis og með hangandi yfir sér rétt fólks til að kalla eftir þjóðaratkvæði um málið. Þá kann að vera freistandi að vísa málum til þjóðarinnar við ákveðnar aðstæður og það skal ekki gert lítið úr þeirri stöðu sem þannig kann að rísa. En aðalatriðið er að 

Herra forseti. Mig langar að beina fyrirspurn minni til hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með samgöngumál. Það er sá málaflokkur sem við þingmenn fáum hvað oftast fyrirspurnir um, ekki síst núna þegar samgönguáætlun hefur tvisvar verið lögð fram án þess að hún hafi verið afgreidd. Og bara til upprifjunar þá var samgönguáætlun til fjögurra ára lögð hér fram í fyrra, í lok marsmánaðar. Hún fékk verulega umfjöllun hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Að mig minnir lauk þeirri umfjöllun þó ekki. Ný og endurskoðuð fjögurra ára samgönguáætlun kom fram, lögð fram af hæstv. innanríkisráðherra núna undir lok þings, þ.e. í lok maí. En nú liggur fyrir að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur lokið umfjöllun sinni, hún leggur raunar til verulegar breytingar, verulegar viðbætur við þá áætlun sem hæstv. ráðherra lagði fram. Minni hlutinn styður þær viðbætur, að því er mér hefur skilist, en leggur til að auki aðrar viðbætur. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra um svör við fyrirspurnum í ljósi þess að við munum ekki ljúka þessu máli, og við vitum að beðið er eftir þeim um land allt. Sjálf hef ég öðlast gríðarlega þekkingu á veganúmerum í gegnum allar þessar fyrirspurnir frá fólki um land allt sem spyr mig hvað eigi nákvæmlega að gera við þjóðveg 30 og þjóðveg 643, og svo mætti lengi telja. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um í fyrsta lagi er: Eigum við von á því að þessi áætlun verði þá lögð fram strax í haust þannig að unnt verði að ljúka henni? Og í öðru lagi, því að um það er líka töluvert spurt: Eigum við þá ekki von á því að hæstv. ráðherra leggi fram endurskoðaða áætlun með viðbótum meiri hlutans eða verður sett í gang einhver ný vinna í ráðuneytinu til þess að vinna úr tillögum meiri hlutans? Það finnst mér mikilvægt. Það er að minnsta kosti það sem framkvæmdaþyrsta landsmenn þyrstir í að vita.

Virðulegi forseti. Það er nú reyndar svo að þetta er í þriðja sinn sem samgönguáætlun er lögð fram og nær ekki fram að ganga. Ég lét það þó fylgja þegar ég mælti fyrir henni mjög seint nú í vor, og bað þingið afsökunar á því hversu seint hún væri fram komin, að það væri ekkert víst að hægt væri að afgreiða hana. Af minni hálfu var það því alltaf ljóst, í ljósi þess hve seint hún kom fram, að það væri alveg eins líklegt að hún næði ekki fram að ganga. Eins og við þekkjum fara umtalsverðir peningar í samgöngumál og í þeirri samgönguáætlun sem þarna var lögð fram var um að ræða töluverða viðbót við fjármagn til samgöngumála, sérstaklega þó á síðari hluta tímabilsins. En sá ljóður er alltaf á tillögum um samgönguáætlun að hún er aldrei fjármögnuð fyrr en fjárlagafrumvarpið hefur verið samþykkt. Og kannski sjáum við það betur núna þegar líða tekur á haustmánuðina og þegar samgönguáætlun verður lögð fram að nýju, sem ég ráðgeri snemma í haust, þá munum við að sjálfsögðu vera búin að sjá að minnsta kosti hvernig árið 2016 lítur út. Það er mjög ólíklegt að ég muni leggja fram samgönguáætlun, að minnsta kosti þegar litið er til fyrri hluta tímabilsins, þar sem um er að ræða einhverjar óskatölur í henni sem ekki standast síðan fjárlög. Við vitum að það er mikil fjárfestingarþörf í samgöngum. En allar þær óskir sem landsmenn hafa og hafa birst í þinginu og sem ég hef heyrt, og ég hef sjálf miklar óskir, get ég ekki uppfyllt í þeirri tillögu sem ég mun leggja fram, það er alveg ljóst. Ég tel hins vegar mikilvægt að þegar hún kemur fram, og ég vonast svo sannarlega til þess að það verði mjög snemma á haustmánuðum, muni ég einnig geta lagt fram tólf ára samgönguáætlun. Þá fær maður kannski betri yfirsýn yfir þennan málaflokk næstu árin. Mér finnst hins vegar mikilvægt, og ég held að það mundi horfa til bóta að hún rímaði betur við áætlanir í ríkisfjármálum þannig að hún sé ekki einhver óskalisti heldur raunveruleg áætlun um aðgerðir sem hægt er að fara í.

Herra forseti. Þarna tæpir hæstv. innanríkisráðherra á mjög mikilvægu máli, sem er samspil laga og annarra samþykkta þingsins við fjárlög. Þar hefur stundum verið misbrestur á og stundum láta menn eins og fjárlög séu öllu öðru yfirsterkari, eins og sjá mátti í málflutningi í nýlegum dómi sem féll um túlkun fyrir heyrnarlausa þar sem um er að ræða stjórnarskrárvarin réttindi sem ekki er hægt að segja að lúti fjárlögum. Ég skil klemmu hæstv. innanríkisráðherra, sem er með þessa ályktun til þingsályktunar, og síðan þarf að samrýma ályktunina fjárlögum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar og þær upplýsingar sem hún gaf hér. Það er auðvitað mjög bagalegt að þetta sé í þriðja skipti sem afgreiðslu samgönguáætlunar er frestað, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra sagði það líka skýrt hér að áætlunin mætti ekki vera óskalisti. Þá langar mig að spyrja: Er ráðherra sammála þeim breytingum sem meiri hluti 

Virðulegi forseti. Ég er sammála ýmsu í þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn kom fram með og ég er sammála ýmsum öðrum tillögum sem heyrst hafa frá ýmsum þingmönnum hér og sveitarstjórnarmönnum og fleirum. Ég get bara ekki uppfyllt allar þær óskir sem þarna birtast, og svo sannarlega ekki á næsta ári. Við vitum til dæmis um þá fjárþörf sem er í, ekki bara vegakerfinu, heldur líka í hafnarframkvæmdum. Ég get bara nefnt sem dæmi að í þessari áætlun var gert ráð fyrir 900 millj. kr. í hafnarframkvæmdir fyrir árið 2016. Við vitum að flestar hafnir landsins voru byggðar þegar mikill vöxtur var í fiskveiðistjórn á sjötta áratugnum og þær voru þiljaðar á þeim tíma. Nú er komið að því að það þarf að stálþilja meira og minna allar stórar hafnir í landinu. Þessir fjármunir munu hvergi nærri duga í slíka hluti, þannig að fjárþörfin er svo víða. Við getum tekið líka flugvelli víða um land þar sem einnig er mikil fjárfestingarþörf, þannig að kerfið er stórt og það er dýrt. Það þarf að forgangsraða. En það er alveg útilokað fyrir ráðherra samgöngumála að standa að öllum þeim óskalistum sem fram hafa komið.

Virðulegur forseti. Það hefur verið eins konar þumalputtaregla í íslenskri samfélagsumræðu um nokkurt skeið að ef maður vill hleypa upp fundi talar maður um málefni Reykjavíkurflugvallar. Það hefur stundum gerst í þessum sal að færst hefur mikill hiti í umræðu um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar. Mig langar að freista þess að eiga yfirvegaða og rólega og huggulega umræðu um framtíðarmöguleika á flugvallarstæði í nágrenni Reykjavíkur eða í Reykjavík. Nú er nýútkomin mjög góð og vönduð skýrsla frá Rögnunefndinni svokölluðu þar sem farið er yfir þá möguleika sem helstir eru í stöðunni. Auðvitað er gengið út frá ákveðnum forsendum í skýrslunni, til dæmis er gengið út frá þeirri forsendu að fjárfesta þurfi í innanlandsflugi og það geti verið gott fyrir landsmenn og aðra sem hingað koma að samtvinna meira millilandaflugið og innanlandsflugið. Margir sem nota innanlandsflugið nota það til þess að fara í millilandaflug, bara svo dæmi sé tekið. Miðað við þessa fjárfestingu, miðað við áætlaða fjölgun ferðamanna til landsins kemst nefndin að þeirri niðurstöðu að flugvöllur í Hvassahrauni sé hagkvæmasti kosturinn. Auðvitað færum við ekki flugvöllinn þangað fyrir kl. 17 í dag, heldur tekur það dálítinn tíma, þannig að nefndin gerir líka ráð fyrir að farið verði í aðgerðir til að styrkja grundvöll Vatnsmýrarflugvallar þangað til sú færsla á sér stað. Í skýrslunni segir að í Hvassahrauni séu möguleikarnir bestir til stækkunar og veðurskilyrði séu mjög svipuð og í Vatnsmýri. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um viðhorf hennar til skýrslunnar, hvernig henni líst á niðurstöður skýrslunnar og hver verði næstu skref af hálfu ráðuneytisins.

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að þessi skýrsla sé komin fram og nefndarstarfi lokið. Við vitum að deilur um Reykjavíkurflugvöll hafa verið viðvarandi, eins og hv. þingmaður nefndi, og málið hefur á margan hátt verið mjög erfitt innan höfuðborgarinnar og jafnframt hefur verið mikill núningur milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar, sem aldrei er gott. Við vitum að málið hefur verið þungt í vöfum. Í þessari skýrslu svokallaðrar Rögnunefndar finnst mér felast mikil langtímahugsun í flugvallarmálum, sem ég held reyndar að sé mjög mikilvæg. Ég held að þegar flugrekstur er skipulagður verði að horfa til langs tíma, það verði að horfa til þeirra gríðarlegu fjárfestinga sem þar eru undir. Það þarf líka að horfa til þeirra fjárfestinga sem þegar eru fyrir hendi í flugvallarrekstri. Þegar litið er til ríkisins er það nú þannig að ríkið rekur Keflavíkurflugvöll. Það stendur fyrir verulegum fjárfestingum þar nú um stundir og er ekki ólíklegt að ríkið muni þurfa að fara í verulegar fjárfestingar á Keflavíkurflugvelli. Þegar litið er til framtíðarhugsunar eins og þarna kemur fram verður því líka að líta til þess að ríkið hefur mjög miklar fjárhagslegar skuldbindingar vegna millilandaflugs á Keflavíkurflugvelli. Þar til annar flugvöllur er fyrir hendi og verður tilbúinn, og það kemur fram í niðurstöðu Rögnunefndarinnar, verður Reykjavíkurflugvöllur auðvitað þar sem hann er í öruggum rekstri. Þá er það skylda mín sem yfirmanns flugmála hér á landi að tryggja að það öryggi sé fyrir hendi og alveg ljóst. Ég mun ekki geta hugsað mér að bera ábyrgð á neinum afslætti í því efni meðan ég sit í þessum stól. Þetta þarf að hafa í huga. Svo liggur líka fyrir að það er stefna þessarar ríkisstjórnar að flugvöllurinn skuli vera í Reykjavík. Það þekkjum við allt saman. Nú er bara komið að því að taka við þessum 

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Það er alveg ljóst að auðvitað verður Reykjavíkurflugvöllur þarna, hann færist ekki strax. En það er einmitt verið að reyna að horfa til langs tíma og einnig er verið að horfa til langs tíma í aðalskipulagi Reykjavíkur. Mér finnst stundum þeir hagsmunir gleymast í þessu að borgin vill haga uppbyggingu sinni þannig að byggðin verði þéttari, og það er skynsamlegt að mínu mati. Það þýðir heilbrigðari lífsstíl, umhverfisvænni lífsstíl og þar fram eftir götunum. Það er mikið hagsmunamál sem þarf líka að meta til fjár í þessu, en Rögnunefndin hefur skilað skýrslu sem mér finnst mjög þarft og yfirvegað innlegg í þessa umræðu alla. Mér finnst mjög athyglisvert að hún kemst að þeirri niðurstöðu að miðað við þær fjárfestingar sem þarf til að byggja upp innanlandsflugið svo það nýtist landsmönnum og ferðamönnum henti Vatnsmýrin ekki, það sé miklu dýrara að  Má ég biðja um viðhorf hæstv. ráðherra bara til þeirrar staðhæfingar sem mér finnst koma fram í skýrslunni?

Virðulegur forseti. Það er nefnilega þannig að menn hafa haft ólíkar skoðanir milli ríkis og borgar á þessum flugvallarmálum. Við vitum að sjónarmið meiri hlutans í Reykjavík er mjög eindregið, og reyndar fleiri, að flugvöllurinn skuli víkja úr Vatnsmýrinni, það kemur fram í aðalskipulagi, en ríkið hefur haft önnur sjónarmið. Það hefur lengi verið vandræðalegt, að mér hefur fundist, hversu illa mönnum hefur tekist að ná saman þótt sjónarmiðin séu ólík. Það verður alltaf þannig að annars aðilinn getur ekki bara ráðið öllu, þarna verður að koma einhver önnur niðurstaða, held ég. Það er líka mjög mikilvægt að menn tali bara hreint út um hvernig hlutirnir eru og reyni ekki að fela þá og mála þá einhverjum öðrum litum. Þar er það bara þannig að sjónarmið ríkisins hefur verið það að Reykjavíkurflugvelli sé ágætlega borgið þar sem hann er þar til annar flugvöllur er tilbúinn, hvenær sem það verður. Varðandi það sem þingmaðurinn spurði sérstaklega að er það líka þannig í niðurstöðunni að menn tala um sjónarmið millilandaflugsins samanber innanlandsflugið, hvernig það geti tengst saman. Þá verðum við líka að líta til þeirrar gríðarlegu fjárfestingar sem ríkið 

Forseti. Það er rétt að minna á að málskot þjóðarinnar sjálfrar er fyrir aðhald almennings gagnvart löggjafarsamkomunni. Því þarf réttur þjóðarinnar að vera raunhæfur og virkur án allra þröskulda. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hver hans sýn sé á hve hátt hlutfall þjóðarinnar þurfi til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslum og hvort hann telji aðra þröskulda réttlætanlega en að til dæmis 10% eða 15% þjóðarinnar geti kallað eftir slíku. Ef málskotsrétturinn verður jafnframt réttur þriðjungs þingmanna er það ávinningur þingheims. Þá þarf þingið að vinna meira saman á þverpólitískum grunni og meiri hlutinn þarf að eiga meira samráð um meiri háttar mál. Þessi málskotsréttur er í raun og veru bara til þess að bæta vinnubrögð á þingi. Þessi tvö verkfæri eru í eðli sínu ólík. Er hæstv. ráðherra sammála mér um það? Þessi verkfæri eru með mjög ólíkan tilgang aðhalds, og hvað er þá að því að bæði verkfærin verði hluti af stjórnarskrá sem hluti af þeirri lýðræðisveislu sem eldhúsdagsumræðurnar leiddu í ljós? Þar mátti greina vilja hjá nánast öllum flokkum innan þings til að hrinda í framkvæmd alvörulýðræðisumbótum. Í ljósi orðræðunnar í gær langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér framhald endurskoðunar á stjórnarskránni umfram þær örfáu breytingar sem hafa verið til umfjöllunar að undanförnu.

Herra forseti. Þetta er mikilvægt en um leið dálítið vandmeðfarið umræðuefni í stuttri umræðu. Ég ætla að leyfa mér að vekja athygli á því hér, sem við höfum ekki verið að ræða í dag, að það getur skipt máli fyrir heildarniðurstöðuna hver þátttakan er þegar upp er staðið. Það hefur mér alltaf þótt mæla með því að það þurfi greinilegan og ákveðinn vilja þjóðarinnar til að kalla eftir þjóðaratkvæði. Með því er ég að segja að ég hef verið frekar hallur undir það að 5–10% væru ekki nóg, það þyrfti kannski að vera nær 20%, sem sagt skýr krafa þjóðarinnar um að fá mál til sín. Hættan er sú að ef við mundum byggja á 5%-reglunni eða 10%-reglunni og fá síðan í framhaldinu mjög laka þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni væri sú niðurstaða á engan hátt lýðræðislegri eða skýrari en sú sem er dregin fram á grundvelli fulltrúalýðræðis þar sem er almenn þátttaka í kosningum til þingsins. Þessir hlutir vegast á í mínum huga, þ.e. krafan um það hversu einbeitt eða ákveðið ákall kemur frá þjóðinni. Það má hugsa sér, a.m.k. á meðan við erum með kjördæmaskiptinguna sem við byggjum á í dag, að eitthvert lágmark úr hverju kjördæmi þurfi að kalla eftir þjóðaratkvæði. Það er dálítið flókið að þræða öll atriðin sem þarf að horfa til í svona stuttu svari en þetta er það sem ég er að hugsa um, krafa um lágmarkshlutfall kosningarbærra manna annars vegar og hins vegar þátttökukrafa í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Önnur atriði sem mér finnst þurfa að skoða núna við endurskoðun á stjórnarskránni eru umhverfisákvæði í stjórnarskrá, auðlindaákvæði í stjórnarskrá, framsalsákvæði þar sem við tökum af skarið um það hvar mörkin liggja varðandi heimildir þingsins til að framselja vald til alþjóðlegra stofnana. Um það hefur rétturinn verið að þróast á undanförnum árum og áratugum án þess 

Forseti. Ég geri mér grein fyrir því að það er erfitt að svara svo flóknum álitamálum á stuttum tíma en það var opnað svolítið á þessa umræðu í umræðunum í gær. Það sem ég hef áhyggjur af og mig langar til að árétta er að um leið og við erum komin með þröskuld um hve hátt hlutfall eigi að mæta dregur mjög úr lýðræðisréttinum. Það hefur sýnt sig í öðrum löndum. Þá væri maður frekar tilbúinn að hækka þröskuldinn um hve margir þurfa að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Hitt yrði mjög flókið í útfærslu og nánast ómögulegt. Ráðherrann nefndi aðeins þau atriði sem vitað er að stjórnarskrárnefnd er að skoða og því spyr ég hvort ráðherrann sé mótfallinn heildarendurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins.

Herra forseti. Það hefur verið mikið grundvallaratriði fyrir mér í umræðu um ákvæði stjórnarskrár um þjóðaratkvæði eða minni hluta þings til að kalla eftir þjóðaratkvæði að við byggðum á samspili fulltrúalýðræðisins annars vegar og hins vegar rétti fólks til að koma með beinum hætti að ákvarðanatöku. Ég er með því að segja að fulltrúalýðræðið hefur gefist okkur vel þó að við getum þroskað beina lýðræðið áfram samhliða því. Varðandi heildarendurskoðun á stjórnarskránni hef ég verið þeirrar skoðunar að hún þarfnist í raun og veru ekki heildarendurskoðunar enda hafa sumir kaflar stjórnarskrárinnar tiltölulega nýlega, a.m.k. í ljósi þess hversu gömul stjórnarskráin er, verið endurskoðaðir. Heilu kaflarnir hafa komið inn, eins og mannréttindakaflinn. Það er ekki svo langt síðan þegar borið er saman við það hve langt líður á milli þess að margar aðrar stjórnarskrár eru skoðaðar. Það á sér langan aðdraganda í til dæmis 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór hér mikinn í gær þegar þetta mál var á dagskrá. Má segja að hann hafi hjakkað svolítið í gamla farinu og gaf tilefni til þess að því yrði svarað sem þar kom fram. Hann taldi að svokallaða auðlindarentu væri mjög auðvelt að finna og færði fyrir því ákveðin rök. Þessu heldur hv. þingmaður fram þrátt fyrir að hafa sjálfur stýrt vinnu í fjögur ár við að reyna að komast að hinu eina sanna varðandi auðlindarentu. Sú vinna hefur síðan haldið áfram og hefur þar með staðið yfir í sex til sjö ár. Niðurstaða okkar helstu sérfræðinga á þessum vettvangi er sú að það sé útilokað finna hina einu sönnu auðlindarentu í sjávarútvegi, þ.e. einhvern umframhagnað sem verður til af því að hafa aðgang að takmarkaðri auðlind. Menn þurfa að finna einhverja sanngjarna gjaldtöku sem komið getur frá íslenskum sjávarútvegi til samfélagsins umfram það sem önnur atvinnustarfsemi greiðir almennt. Það hlýtur þó að leiða hugann að því hvernig við ætlum að tryggja samspil þeirrar gjaldtöku af sjávarútvegi og annarra atvinnugreina sem nýta náttúruauðlindir landsins, svo sem ferðaþjónustu og orkuiðnaði. Það hlýtur að vera verkefni okkar í framtíðinni. Því var einnig haldið fram af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hægt væri að innheimta miklu hærri veiðigjöld. Sjálfur hafði hann hugmyndir um að þar væri um að ræða upphæðir sem gætu numið allt að 25 milljörðum kr. Það er náttúrlega engin samkvæmni í slíkum málflutningi, virðulegur forseti, þegar því er haldið fram á sama tíma og lögð er fram tillaga um að veita aukinn afslátt af veiðigjöldum, eins og tillaga Vinstri grænna ber með sér sem lögð hefur verið fram við frumvarpið. Fólk verður að tala skýrt. Fólk verður að hætta að blekkingum. Það er alveg lágmarkskrafa að það sé einhver heiðarleiki í umræðunni á Alþingi þegar kemur að þessum málum sem öðrum. Við fórum vel yfir það, margir þingmenn, í eldhúsdagsumræðum í gær hversu mikilvægt það væri fyrir Alþingi að stunda heiðarleg og gagnsæ vinnubrögð til þess að endurheimta það traust sem við viljum öll að þjóðin hafi á þessari mikilvægu stofnun. Það felst ekki í þeim málflutningi sem stundaður hefur verið um íslenskan sjávarútveg. Það vantar algerlega tillögur frá Vinstri grænum og reyndar hafði formaður Samfylkingarinnar líka orð á því að verið væri að gefa eftir milljarða verðmæti sem hægt væri að nota í uppbyggingu velferðarkerfisins með þeim lækkunum á veiðigjöldum sem átt hafa sér stað, eins og það var orðað. Sú lækkun er út af fyrir sig orðum aukin, vegna þess að á þessu kjörtímabili hafa verið innheimt hærri veiðigjöld en nokkru sinni á síðasta kjörtímabili, þó að áform síðustu ríkisstjórnar í orði hafi verið þau að fara í einhverja vegferð sem var svo óralangt frá öllum raunveruleika. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að forustumenn þeirra stjórnmálaflokka sem svo tala komi fram með tillögur um hvað stöndugri og sterkari fyrirtækin í íslensku sjávarútvegi eigi að borga í veiðigjöld. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segi fólki það fyrir austan, á Vopnafirði og Þórshöfn, í Neskaupstað og á Reyðarfirði, hversu mikið hann ætlar að taka í skatta af þeim uppsjávarfyrirtækjum sem byggt hafa upp þar gríðarlega öflug og stór fyrirtæki og eru burðarásar í atvinnulífi þess kjördæmis. Það má líka nefna Dalvík og Akureyri í þessu samhengi. En þar komum við að tómum kofanum. Þetta er ekkert annað en orðagjálfur, marklaust orðagjálfur. Ábyrgðarlaust. Algerlega ábyrgðarlaust. Svo er komið hér með yfirboð á afslátt til meðalstórra fyrirtækja sem er reyndar hærri í þessu frumvarpi en hann hefur nokkru sinni verið, líka í samanburði við það sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Það er eitt sem verður að hafa í huga í þessu samhengi og er skýrt dæmi í huga okkar allra sem höfum áhuga á atvinnuþróun í landinu. Við fáum fréttir af Actavis þessa dagana þar sem 300 manna framleiðsluvinnustaður mun hverfa af landi brott innan tveggja ára. Það er vegna hagræðingar í rekstri alþjóðafyrirtækis. Það er heppilegra fyrir þá að stunda ekki framleiðsluna eins og hún hefur verið byggð upp hér á landi þar sem eldavélin er hreinlega of lítil fyrir þá mörgu potta sem elda þarf í á hverjum tíma. Það þarf sem sagt alltaf að vera að skipta um potta á eldavélinni og það tekur tíma. Framleiðslueiningin verður flutt til Búlgaríu, en hjá þessu stóra og öfluga fyrirtæki verða reyndar eftir um 400 störf í landinu sem snúa að lyfjaþróun, lyfjamarkaðssetningu, leyfisveitingum á alþjóðamarkaði og fjármálastjórnun. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá fyrirtækinu stendur ekki til að flytja þá starfsemi, miklu frekar munu menn horfa til þess að styrkja hana. Auðvitað hefði maður viljað sjá að rekstrarumhverfi svona framleiðslufyrirtækja væri með þeim hætti á Íslandi að þetta fyrirtæki hefði kosið að stækka eininguna á Íslandi og segja: Heyrðu, þarna getum við byggt upp stærri eldavél sem tekur stærri potta og getur afkastað meira. Það er því miður ekki niðurstaðan núna, vonandi tekst okkur samt að nýta það áfram, vonandi koma tækifæri, án þess að það sé nokkuð í hendi, sem nýta áfram þann sérhæfða starfskraft sem byggst hefur upp í þessu fyrirtæki. En setjum það svo í samanburð við sjávarútveg sem við ræðum hér núna og þá auknu gjaldheimtu sem vinstri flokkarnir tala alltaf um sem sjálfsagða á þessa atvinnugrein. Setjum það í samhengi. Er eitthvert vandamál fyrir íslenskan sjávarútveg að flytja fulla framleiðslu sína á fiskafurðum til útlanda? Til Búlgaríu eða annarra landa í Evrópu? Jafnvel Kína? Bandaríkjanna? Er það eitthvert vandamál? Nei, það er ekkert vandamál, virðulegur forseti. Norðmenn búa slíkar við aðstæður í sjávarútvegi sínum. Vegna slakrar samkeppnisstöðu þeirra í fullvinnslu sjávarafurða á vinnslan sér stað í mjög litlum mæli í Noregi í samanburði við okkur. Fiskurinn er í miklum mæli fluttur óunninn úr landi. Viljum við skapa slíkt umhverfi hér? Gríðarleg bylting stendur fyrir dyrum í vinnslu á bolfiski þar sem talið er að rekstrareiningarnar muni á næstu árum fara úr því að vera heppilegar eða sjálfbærar, í kringum tvö til þrjú þúsund tonn af vinnslu, upp í 10 þúsund tonna vinnslu. Við munum sjá gríðarlega framlegðaraukningu verða til í íslenskum sjávarútvegi við slíka tæknivæðingu og við munum sjá miklu færri hendur framleiða miklu meiri verðmæti en nokkru sinni áður í bolfiskinum. Við höfum stigið þau skref í uppsjávargeiranum nú þegar. Viljum við bjóða þeirri hættu heim að slíkar verksmiðjur verði reistar á erlendum vettvangi af því að við erum að skapa hér umhverfi sem fælir þessa vinnslu úr landi? Nei, virðulegur forseti. Ég vil það ekki. Ég mun berjast með kjafti og klóm gegn því að slík þróun eigi sér stað á Íslandi. En það er nákvæmlega það sem liggur í þeim orðum þegar menn tala um að hin öflugri fyrirtæki í íslenskum sjávarútvegi geti verið skattlögð undir drep, geti borgað hér 25–30 milljarða í aukaskatt. Það er greinilega verið að tala um að leggja þennan skatt á örfá fyrirtæki í greininni, sem eru reyndar burðarásar greinarinnar og skapa gríðarleg verðmæti fyrir íslenska þjóð. Menn verða að fara að sýna einhverja ábyrgð og einhvern heiðarleika í þessari umræðu. Það er algjör lágmarkskrafa, og hætta þeim blekkingum sem haldið hefur verið fram gagnvart íslenskri þjóð um það hvað hægt er að gera gagnvart íslenskum sjávarútvegi. Það er nefnilega of seint í rassinn gripið, virðulegur forseti, ef við förum að missa þá starfsemi úr landi. Ég kalla eftir því að þingið fari að sýna ábyrgð og festu í þessu. Og ég kalla eftir því að við tökum málefnalega umræðu um það með hvaða hætti við getum hagað starfsumhverfi þessarar greinar, að við tökum saman höndum um það, ábyrgðarfullir aðilar í íslenskri pólitík úr öllum flokkum, að sætta sjónarmið og skapa hér umhverfi sem mun í framtíðinni skila enn meiri verðmætum fyrir samfélag okkar.

Hæstv. forseti. Þegar frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld er komið til 3. umr. og umræða er komin að lokum vil ég segja í byrjun að því miður gat ég ekki verið við 2. umr. og atkvæðagreiðslu sem hefur verið um þetta mál og þær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur lagt fram, vegna þess að ég tók að mér, fyrir hönd virðulegs forseta Alþingis, að fara á fund forseta Vestnorræna sambandsins í Færeyjum síðustu tvo daga. Því vil ég nota tækifærið hér við 3. umr. og fara aðeins yfir frumvarpið, það mál sem enn einu sinni er til umræðu og mun vafalaust verða á komandi árum. Það er líka mjög gott, eins og ég átti kost á, að heimsækja frændur okkar Færeyinga og ræða þau mál sem þar voru á dagskrá. Það var kannski enn mikilvægara að geta sest niður með þeim og rætt við þá meðal annars um fiskveiðistjórn, um veiðigjöld, hvernig kvótum er úthlutað og bera það saman, þ.e. sem við erum að gera og frændur okkar Færeyingar. Það var til dæmis mjög ánægjuleg kvöldstund þegar við skiptumst á skoðunum við kollega okkar um uppboð á makrílkvóta, sem átti sér stað árið 2011, og lesa stóra og mikla skýrslu sem norskur sérfræðingur hefur skrifað fyrir færeyska jafnaðarflokkinn og tók saman 80 síðna skýrslu um það og ýmislegt fleira í fiskveiðistjórnarmálum. Sitt sýnist hverjum. Þar eru líka deilur eins og hér, hvernig úthluta á kvótum, hvernig á að veiða, hvernig á að fá sem mestan arð út úr þeim veiðum, hvaða rekstrarskilyrði eiga fyrirtækin að hafa og til hve langs tíma o.s.frv. Þetta var mjög ánægjulegt samtal. Ég kem miklu fróðari heim um hvað þeir eru að hugsa og hvaða umræða er þar. Þeir sögðu líka að þeir væru fróðari eftir samtal okkar um hvað við erum að gera á Íslandi og vitna oft í fiskveiðistjórnarkerfi okkar og miklar umræður voru einmitt um álagningu veiðigjalda eins og við erum að ræða hér og nú, hvaða aðferð er notuð og hvernig menn sjá þetta í framtíðinni. Ég hef áður sagt, virðulegi forseti, að allir flokkar sem eiga sæti á Alþingi hafa ályktað um það að sjávarútvegurinn sem fær úthlutað fiskveiðiheimildum, veiðir fiskinn sem þjóðin á í sjónum, sem er sameiginleg auðlind, allir flokkar hafa ályktað um það að fyrir það skuli greiða hóflegt veiðigjald. Allir flokkar. En í nefndaráliti, sem ég skrifa upp á ásamt hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur, er líka fjallað um það hvaða aðferðafræði við ættum að nota. Ég vildi, til að taka saman á einn stað, draga fram það sem kemur fram í nefndarálitinu hvernig veiðigjöld hafa þróast í gegnum árin, en þau eru í raun og veru fyrst lögð á fiskveiðiárið 2002/2003. Í nefndaráliti okkar er hægt að sjá þessa þróun. Í nefndarálitinu dreg ég líka fram þau gögn sem við höfum, sem talið er að séu bestu gögn um afkomu veiða og vinnslu, þ.e. tölfræðin sem Hagstofan tekur saman og hefur gert í áratugi. En eins og Hagstofan segir sjálf, og ég er í raun og veru sammála því, var þessi tölfræði aldrei hugsuð sem skattstofn til að leggja á veiðigjöld. Þess vegna hafa verið gerðar breytingar sem við erum að vinna okkur að og tekur tvö ár í viðbót, að ná betur í rauntímaupplýsingar til að leggja á hóflegt veiðigjald. Síðan verði hér á Alþingi vonandi samkomulag milli allra flokka hvað hóflegt veiðigjald er, hvað þjóðin á að fá í greiðslu fyrir nýtingu á þessari sameiginlegu auðlind. Ég ætla ekki að eyða tíma í að segja að auðvitað á það að eiga við um aðrar auðlindir landsins. Minni þó á að við erum að fá, allir Íslendingar, í raun og veru auðlindagjald á okkar orku á hverjum einasta degi með mjög lágu og sögulega lágu orkugjaldi, sama hvort það er fyrir rafmagn eða heitt vatn. Það er auðlindagjald sem þjóðin fær af orkunni eins og er í dag. En við vitum og höfum heyrt upplýsingar um hvað Landsvirkjun mun gefa af sér í arð á komandi árum sem verður þá aukaarður hvað þetta varðar. En aftur að fiskveiðistjórn og veiðigjaldi. Þau bestu gögn sem menn telja sig hafa og veiðigjaldsnefnd notar í útreikningum sínum við útreikning á afkomustuðlum og áætluð veiðigjöld eru niðurstöðutölur frá Hagstofunni, sem þó eru allt að tveggja ára gömul gögn. Þannig erum við að takast á um það hérna núna að leggja á veiðigjald fyrir komandi fiskveiðiár eftir þeim útreikningum og niðurstöðum sem koma út úr veiðum og vinnslu árið 2013. Þar er afkoman fyrir árið 2013 sem betur fer miklum mun betri en fyrir árið 2012 þar sem hreinn hagnaður greinarinnar var árið 2012 um 46 milljarðar kr., en árið 2013 var hann kominn upp í 61 milljarð. Þannig að skattstofninn sem við erum að leggja á núna eru þessar afkomutölur og vinna veiðigjaldsnefndar vegna ársins 2013. Það hef ég áður sagt að er ekki góður grunnur til að leggja á. Að leggja á veiðigjöld verður að vera virkt í raun og veru miðað við daginn í dag eða það sem er að gerast á viðkomandi ári. Ef ástand er gott á mörkuðum og fiskast vel og mikil og góð sala er á háu verði, sem á náttúrlega alltaf að vera keppikefli okkar og er, þá greiðir greinin hærra veiðigjald. Gerist hins vegar eitthvað á mörkuðum eins og ýmislegt bendir til núna, t.d. hvað varðar makríl út af ástandi í Úkraínu og Rússlandi, þá getur verð fallið og þá er auðvitað mjög eðlilegt að veiðigjöld verði lægri það árið. En ef þetta mundi gerast í sumar, sem ég vona auðvitað að gerist ekki hvað varðar sölu og afurðaverð fyrir makríl, þá kemur til lægri veiðigjalda eftir tvö fiskveiðiár. Við sjáum auðvitað að það gengur ekki. Virðulegi forseti. Síðan kemur annar þáttur inn í þetta og verður alltaf deiluefni, það er hverjir geta borgað veiðigjald. Það hefur alltaf komið fram í vinnu atvinnuveganefndar alveg frá því kerfinu var breytt og nýtt veiðigjald lagt á fyrir árin 2013/2014, ef ég man rétt, að hið sérstaka veiðigjald kom þá fyrst inn, þá hefur alltaf þurft að taka tillit til þeirra þátta og ræða það. Þess vegna segi ég að mjög mikilvægt er að við reynum að þróa okkur í átt að því að verða sammála um hver stofninn eigi að vera, og það verður þá kannski ákvörðun hér á Alþingi hvert gjaldið er. En stóru, sterku fyrirtækin hafa sagt, og kom fram á aðalfundi hjá einu af stærstu fyrirtækjunum, þ.e. HB Granda, þar sem stjórnarformaður þess, Kristján Loftsson, sagði á aðalfundi að það fyrirtæki gæti greitt sín veiðigjöld og væri ekkert óánægt með það, en bætti því auðvitað við að það væri vonandi þáttur í því að skapa meiri sátt um greinina. Þannig var það þegar var verið að vinna þetta á sínum tíma, við sáum töflu yfir 25 stærstu fyrirtæki sem greiða ábyggilega 85–90% af gjaldinu í dag. Þau eru kannski aflögufær. En þá kemur vandamálið að nota sömu aðferðafræði fyrir þá sem eru með 50 tonn, 100 tonn, 200 tonn eða 500 tonn. Þó svo að ég vilji nú ekki eingöngu taka undir það og segja að samþjöppun hafi átt sér stað í greininni vegna veiðigjaldanna, ég vil ekki taka svo djúpt í árinni og tel að menn séu frekar að nota sér það sem afsökun fyrir það að selja sig út úr greininni, þá má það ekki verða þannig að álagning veiðigjalda verði alltaf það flöt og eins fyrir alla, jafnt allra stærstu, smáu og meðalstóru, að það geti leitt til samþjöppunar í greininni. Það held ég að sé ekki okkur til góðs. Vafalaust yrði það mjög hagkvæmur og góður rekstur ef öll fiskveiði færi fram í gegnum eitt fyrirtæki, en það verður vonandi aldrei. Þess vegna var í breytingartillögu okkar minni hlutans sett inn aukin upphæð og hækkuð úr 300 milljónum, sem er áætlað í dag að fari í svokallað frítekjumark eða afslátt upp í 500 milljónir eða aukið um 200 milljónir og útfært á þann hátt sem þarna er. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég gat ekki tekið þátt í þeirri vinnu og útfærslu við það, en stend að sjálfsögðu bak við það og vona að það sé bara hin besta leið sem valin var með aðstoð góðra manna. En ég ætla líka að segja það, virðulegi forseti, og það er það sem við gagnrýnum mjög í nefndaráliti okkar hvað málið kom seint fram og í raun og veru hefur ekki verið unnið mikið með það, það var fjórar vikur í atvinnuveganefnd og þá var ekkert unnið með málið. En það sem ég er að segja einfaldlega, virðulegi forseti, er að okkur alþingismenn skortir betri gögn til að vinna með álagningu veiðigjalda til að reyna að komast að niðurstöðu hvað sé hóflegt veiðigjald hvers fiskveiðiárs. Þetta eru mjög flóknir útreikningar og gögn eru yfirleitt þannig að maður er ekki viss um hvort allur afli er kominn inn. Stundum vantar kannski stóran hluta af loðnu, stundum vantar aukninguna sem hefur verið í þorskveiðum og öðru slíku, þannig að það er svolítið flókið mál að finna þetta út. Vonandi verður það þannig að okkur takist að færa okkur fram á við í átt til betri sátta þannig að við förum að komast að sameiginlegri niðurstöðu um gjaldstofninn, hver afkoman er og þá stendur eftir hvað á að borga. En eins og sagt er í nefndaráliti, þá er það svo ef ég man rétt að á þessu fiskveiðiári er veiðigjald, heildarveiðigjald, sem greitt er til ríkisins af öllum fyrirtækjum, jafnt stórum sem smáum, í kringum 17,2% af hreinum hagnaði, eða EBT, veiða og vinnslu árið 2012 samkvæmt töflunni. Ef sú sama tala væri núna væri það hærra út af auknum afla og síðast en ekki síst miklu betri afkomu, sem er ánægjulegt að geta talað um, sem er milli áranna 2012 og 2013. En grundvallaratriðið og það stærsta sem ég vildi nefna, virðulegi forseti, er að ég held að við séum áfram að færa okkur í átt að því að hafa kerfið klárt sem við ætlum að vinna eftir. Það er mikilvægt. Þá stendur eftir gjaldið. Í stuttu máli er það þetta sem ég vildi koma hérna á framfæri við 3. umr. málsins, en ítreka það sem ég sagði áðan að í þessari töflu eru fróðlegar upplýsingar hvernig þetta gjald hefur verið lagt á, eins og kemur þar fram, uppreiknað miðað við vísitölu neysluverðs, þá voru heildarveiðigjöldin fiskveiðiárið 2012/2013 um 10,4 milljarðar kr. og höfðu þá hækkað úr rúmum 4 milljörðum árið þar á undan. Þar er auðvitað stærst inni að sérstaka veiðigjaldið kom þar inn og almenna gjaldið var hækkað líka. Það var á okkar erfiðleikaárum sem þetta var gert. En ég minni líka á að þarna var töluvert mikið að breytast í umhverfi sjávarútvegsins, bæði hvað varðar skuldalækkun, auðvitað þannig að við vorum að fá miklu meira fyrir afurðir okkar út af hruni krónunnar, en almenningur fær svo aftur hinar afleiðingarnar af hruni krónunnar, þ.e. að allt verður dýrara í landinu. Hinn gullni meðalvegur er vandrataður í þessu eins og svo mörgu öðru. En aðalatriðið er að hér er tekist á um það hvert gjaldið skuli vera á næsta ári. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það var fróðlegt að ræða við frændur okkar Færeyinga um hvernig þetta er gert. Það var líka athyglisvert að hlusta á hvernig þeir hugsa til okkar og horfa til þess hvort þeir eigi að gera eitthvað svipað. Þetta vildi ég láta koma fram á þessu síðasta stigi við þessa síðustu umræðu um veiðigjöldin. Ég segi líka, virðulegi forseti, miðað við það að meiri hlutinn þarf að fara að gera breytingartillögur út frá því kerfi sem meiri hlutinn setti á síðasta ári, að fara þurfi að breyta því, þá er ég alveg 100% sannfærður um að þetta á að vera til eins árs en ekki þriggja ára. Hvað ætla menn að gera ef árið 2014 breytist mikið frá því sem var 2013, 

Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir lokaorð síðasta hv. ræðumanns Kristjáns L. Möllers. Mér finnst alveg óborganlegt að núverandi ríkisstjórn ætli að ganga frá veiðigjöldunum með þessum hætti til þriggja ára og talsvert inn á næsta kjörtímabil þegar hún hefur sjálft í hvert einasta skipti í þrjú ár í röð þurft að breyta með handafli veiðigjöldunum og gerir núna, breytir með handafli veiðigjöldunum þó að þau ættu að ákvarðast á grunni þeirrar aðferðafræði sem hún vill festa í lög til þriggja ára. Það segir sína sögu. Að öðru leyti ætlaði ég örstutt að svara hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem auðvitað hélt sig við sinn hatt hér í ræðu áðan og fór nokkuð mikinn, sakaði aðra um tvískinnung og ef ekki hræsni, að menn mundu flæma sjávarútveginn jafnvel úr landi, hann færi bara á eftir Actavis ef svo héldi sem horfði eða ef menn gengju óhóflega að honum í gjaldtöku. Hv. þingmaður stillir því þannig upp að það sé mótsögn í því hvað minni hlutann varðar að leggja til vel útfærða breytingartillögu um afslátt til lítilla og meðalstórra útgerða en telja jafnframt að greinin geti í heild borið hærri veiðigjöld. Þetta telur hv. þingmaður vera mótsögn, tvískinnung, hræsni, eitthvað af því tagi.  Hv. þingmaður taldi að það væri skortur á því að menn þyrðu að kannast við stefnu sína í þessum málum og vísaði til þess að menn væru kannski ekki að veifa því í sjávarbyggðunum á Vopnafirði eða Þórshöfn eða Dalvík að þeir teldu að sjávarútvegurinn gæti greitt hærri almenn veiðigjöld ef þau væru skynsamlega útfærð. Það á að minnsta kosti ekki við um þann sem hér talar. Á sjávarútvegsráðstefnunni 20.–21. nóvember síðastliðinn var ég beðinn af aðstandendum ráðstefnunnar að halda erindi og reyna að svara spurningunni: Hvað er sanngjarnt auðlindagjald? Ég stillti reyndar spurningunni upp svona: Hvað er sanngjarnt auðlindagjald gagnvart hverjum? Vegna þess að það snýr í tvær áttir. Sanngirnin snýr bæði að sjávarútveginum, auðvitað, að honum sé ekki ofboðið með gjaldtökunni, en sanngirnin snýr líka að þjóðinni, eiganda auðlindarinnar sem eðlilegt er að geri tilkall til hluta af rentunni. Ég var ekki að fela niðurstöðu mína í þeim efnum. Í mjög ítarlegu erindi, ég get sent hv. þingmanni a.m.k. glærusýninguna sem fylgdi eða ég studdist við, lagði ég að ég tel býsna traustan staðreynda- og fræðigrunn að því, með því að fara yfir afkomu sjávarútvegsins undanfarin ár með því að skoða framlegðina, með því að skoða eiginfjárþróunina og með því að skoða horfurnar, að 16 milljarðar plús í auðlindagjöld miðað við núverandi afkomu væri hóflegur skerfur til þjóðarinnar - 16 milljarðar plús væru hóflegur skerfur til þjóðarinnar - og við það stend ég. Framlegðin verður sjálfsagt um 80 milljarðar á þessu ári og 16 milljarða auðlindagjöld skilja þá eftir um 65 milljarða í framlegð, fjármunamyndun í greininni, á móti kemur líka einhver lækkun tekjuskatts eftir því sem auðlindagjaldtakan er hærri, og hver ætlar að halda því fram að 65 milljarðar í framlegð sé ekki prýðileg útkoma fyrir greinina heilt yfir séð? Vegna þess að aldrei hefur íslenskur sjávarútvegur í sögu sinni fyrr en árið 2009/2010 séð framlegðartölur af því tagi. Hann hefur búið við einstakt góðæri núna og er að gera áttunda árið í röð. Það er ánægjulegt, það er gleðilegt, það er gott fyrir okkur öll, en við skulum ekki láta segja okkur draugasögur í myrkri. Íslenskur sjávarútvegur er ekkert á leið úr landi þó að hann skilaði hóflegri auðlindarentu til þjóðarinnar.

Virðulegur forseti. Ég og hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon erum algjörlega sammála um það að munur er á rekstrarumhverfi fyrirtækja eftir mismunandi útgerðarformi í landinu. Ég held að við séum sammála um að við viljum halda fjölbreytni í íslenskum sjávarútvegi. Staðreyndin er aftur sú að það yfirboð sem birtist í tillögu Vinstri grænna, breytingartillögu þeirra við þetta frumvarp, snýr að því að gefa aukinn afslátt til meðalstórra fyrirtækja, eins og það er lagt fram. Þetta mun ekki koma minnstu fyrirtækjunum til góða neitt umfram það sem gert er ráð fyrir í afsláttarfyrirkomulagi, sem er ríflegra en áður, sem núverandi meiri hluti leggur fram. Þá veltir maður því fyrir sér hvað verið er að nálgast og hvar mörkin liggja og hversu mikið af þessari framlegð verður til í fullvinnslu afurðanna á Íslandi. Það er það sem þetta snýst um. Þannig er að tíu fyrirtæki á Íslandi í sjávarútvegi framleiða 61% af EBITDA. Önnur 35 fyrirtæki framleiða um 29% af EBITDA. Með öðrum orðum eru innan við 50 fyrirtæki með um 90% af EBITDA. Nú er hv. þingmaður farinn að slá af, hann er farinn að gefa afslátt af fyrri hugmyndum sem hljóðuðu upp á 25 milljarða og kominn niður í 16 plús, sá plús er auðvitað óræður en á sér væntanlega rætur að rekja í vinnslu afurða. Blasir það ekki við, Actavis-dæmið er til marks um það, að ef of miklar álögur eru lagðar á framleiðsluna hér á landi, fullvinnslu afurða, getur hún flutt úr landi? Væri til of mikils mælst að hv. þingmaður legði þá fram tillögu um það hvað þessi fyrirtæki, þau örfáu fyrirtæki, þurfa að borga í viðbót í veiðigjöld og kynni þjóðinni og þeim fyrirtækjum hvað hann telji þau geta borgað umfram það sem er verið að 

Herra forseti. Breytingartillaga minni hlutans núna og það hvernig hún er útskýrð eða rökstudd er algerlega í anda þess að menn horfast í augu við mismunandi stöðu og mismunandi greiðslugetu mismunandi flokka útgerðaraðila. Ég held að það sé alveg nákvæmlega rétt hugsun sem breytingartillaga hv. þingmanna Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og Kristjáns L. Möllers boðar að auka nokkuð í stuðninginn og leyfa honum að teygja sig nokkru lengra upp í hóp millistórra fyrirtækja. Það held ég að sé algerlega rétt áhersla. Hún styður auðvitað mjög vel við bakið á minnstu einingunum og stuðningurinn teygir sig síðan talsvert langt upp í hóp millistærra fyrirtækja. Eða er það ekki það sem menn eru að tala um og það sem menn hafa áhyggjur af, að þar liggi vandinn? Ég held að ég hafi gert ágætlega grein fyrir sjónarmiðum mínum í þessum efnum og það standi ekkert sérstaklega upp á mig í þeim efnum. Eða hefur hv. þingmaður séð marga aðra flytja hálftíma erindi með milli 20 og 30 glærum og útlistað nákvæmlega, nokkurn veginn í smáatriðum, röksemdirnar fyrir því að sjávarútvegurinn hafi vel burði til að greiða auðlindagjald af þessari stærðargráðu, 16 milljarða plús, ekki afmarkað hugtak, enda eðlilegt þegar menn ræða þetta undir þessum formerkjum. Ég ræddi reyndar það bil sem ég teldi vera þarna í erindi mínu, gætu verið 18–22 eða eitthvað á þeim nótum. Niðurstaðan er einfaldlega sú, og horfum á stóru myndina og fjármunamyndunina, á afkomuna, á styrk sjávarútvegsins sem ánægjulega er búinn að endurheimta að fullu sinn fjárhagslega styrk eins og hann var bestur fyrir hrun, að miðað við núverandi góða afkomu er 16–18 milljarða auðlindagjaldtaka hófleg. Ég minni á og vek athygli á orðinu „hófleg“. Það er hófleg hlutdeild eiganda auðlindarinnar, þjóðarinnar, fyrir sinn skerf.

Virðulegur forseti. Gríman fer af. Nú er komin aukaálagning á 16 milljarðana sem var talað um áðan, þeir eru orðnir 18 eða 22 og það munar miklu. Það munar ansi miklu hvort við erum að tala um 22 milljarða eða 16. Hversu mikill hluti af því er að verða til við fullnaðarframleiðslu afurða á Íslandi, sem hefur vaxið mjög mikið og á stóran þátt í því hversu íslenskur sjávarútvegur hefur eflt stöðu sína? Er ekki hætta á því að mati hv. þingmanns að við munum horft á sama dæmi og er að gerast núna hjá Actavis, 300 manna framleiðslueining, búið er að fjárfesta í starfsfólki, búið að fjárfesta í húsnæði, búið að fjárfesta í öllum tækjabúnaði, þekkingin er til staðar, reynslan er til staðar, að fyrirtæki sjái sér samt hagkvæmni í því að flytja framleiðsluna til Búlgaríu? Er ekki hætta á því að við lendum í sömu stöðu og Norðmenn sem, reyndar á öðrum forsendum, flytja miklu meira af óunnu hráefni úr landi en við, að við lendum í því sama ef við ætlum að fara of mikið inn í vinnsluhluta greinarinnar til þess að reikna út eðlilega auðlindarentu? Blasir þá ekki við að menn munu skoða það að flytja þessar framleiðslueiningar úr landi? Er það ekki hætta ef við förum of langt? Ég ítreka aftur spurningu mína til hv. þingmanns, sem telur að hálftími hjá honum í mjög ítarlegu erindi leiði allan sannleika í ljós í þessu, má ég biðja hann að bæta öðrum hálftíma við og reikna þetta niður á fyrirtæki, þannig að hann komi með það svart á hvítu hvað hann telji þau fyrirtæki sem hér eiga undir geta greitt í veiðigjöld og eigi að greiða í veiðigjöld samkvæmt yfirferð hans.

Herra forseti. Ég hef satt best að segja engan áhuga á því að eiga orðaskipti við hv. þm. Jón Gunnarsson í formi útúrsnúninga um þessi mál. Ég er hins vegar áhugamaður um þetta mál og vil málefnalega og uppbyggilega umfjöllun um auðlindagjöld og skattalegt fyrirkomulag þegar kemur að nýtingu sameiginlegra auðlinda. Við eigum því miður þó nokkuð í land, Íslendingar, varðandi það að þróa rétt okkar í þeim efnum eins og flestar þróaðar þjóðir í kringum okkur hafa gert. Dæmi: Norðmenn, Kanadamenn, sem eru komnir með tiltölulega mótaða löggjöf um gjaldtöku vegna aðgangs einkaaðila að sameiginlegum auðlindum þjóðanna. Það er það sem við þurfum að gera hér. Auðlindarentuhugsunin er alls staðar að ryðja sér til rúms í þessum efnum. Þegar Ísland var í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem kom tvisvar sinnum með öflugar sendinefndir utanaðkomandi sérfræðinga og sinna eigin manna til Íslands til að ræða við okkur um m.a. skattamál, þá bentu þeir sérstaklega á þetta og sögðu: Land eins og Ísland, svona ríkt af náttúruauðlindum, þarf að sjálfsögðu að leggja í vinnu í að móta sína löggjöf á því sviði hvað varðar eðlilega gjaldtöku fyrir nýtingu auðlindanna. Þeir hafa ítrekað bent á það og þeir hafa gagnrýnt að núverandi ríkisstjórn skyldi ganga jafn bratt í það að lækka veiðigjöldin og hún gerði. Er hætta á því að íslensk fiskvinnsla eða hluti af starfsemi íslenska sjávarútvegsins fari til Búlgaríu eða eitthvað annað út í lönd út af svona gjaldtöku? Nei, ég held satt besta að segja að það séu hverfandi líkur á því einfaldlega vegna þess að íslenskur sjávarútvegur finnur sér hvergi betri starfsskilyrði en hér. Okkar háþróaða fiskvinnsla er samþætt við útgerðina og vinnur að verulegu leyti ferskt hráefni á markað. Halda menn að menn tækju þorskinn ísaðan í land á Akureyri, flygju honum til Búlgaríu til að flaka hann og svo til baka til Bretlands á markað? Það er auðvitað er eins og hver önnur fjarstæða og styrkur okkar liggur m.a. í þessari samþættingu og það höfum við umfram Norðmenn að við erum með samþætta grein. Þeir sem selja á markaði fóðra aðra aðila sem yfirleitt kaupa þann fisk til að vinna hann og mikið ferskt. 

Forseti. Mig langaði að lýsa yfir ánægju með að þetta frumvarp verði að lögum síðar í dag. Tjáningarfrelsið er einn af hornsteinum lýðræðissamfélags og það er gríðarlega mikilvægt að við færum lögin okkar fram til nútímans. Þetta ákvæði laga er sannarlega barn síns tíma og má segja að þessi breyting á lögum sé viðbragð íslensks samfélags við árásunum á ritstjórnina hjá Charlie Hebdo. Það gleður mig mjög að við höfum ákveðið sem þjóð að styrkja tjáningarfrelsið í stað þess sem gerst hefur sums staðar, að gerðar hafa verið tilraunir til þess að skerða tjáningarfrelsið í kjölfar þessara voðalegu atburða. Það má segja að þegar þessi lög verða lögfest séum við öll á Íslandi Charlie Hebdo.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um verndarsvæði í byggð frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar við 3. umr. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju eftir að því var vísað til hennar eftir 2. umr. Nefndin fjallaði sérstaklega um 5. tölulið. 12. gr. frumvarpsins sem kveður á um brottfall hverfisskipulags úr skipulagslögum, nr. 123/2010, en þau áform voru nokkuð gagnrýnd af hálfu umsagnaraðila. Það er mat meiri hlutans er að ekki sé nauðsynlegt að fella brott ákvæði um hverfisskipulag til að frumvarpið nái markmiðum sínum. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að ákvæði um hverfisskipulag haldi gildi, en til einföldunar að tilvísun um varðveislugildi byggðar verði felld úr ákvæðinu. Það er mat meiri hlutans að mikilvægt sé að sá ráðherra sem fer með þjóðmenningarmál, og þar með hlutverk sem lýtur að verndarsvæðum í byggð, og sá ráðherra sem fer með skipulagsmál hafi með sér samráð um framkvæmd málefna sem lúta að verndarsvæðum í byggð og skipulagi. Sú vinna tæki m.a. til undirbúnings að setningu reglugerða varðandi skipulag og verndarsvæði í byggð, þannig að vinna sveitarfélaga varðandi verndarsvæði í byggð og skipulag samræmist sem mest og best. Slík samvinna er að auki til þess fallin að undirbyggja frekar að framkvæmd laganna nái markmiðum þeirra. Meiri hluti nefndarinnar vekur athygli á því að hugtakanotkun og orðskýringar er varða hverfisskipulag eru ekki ítarlegar í skipulagslögum, nr. 123/2010. Meiri hlutinn telur því brýnt að verði þetta frumvarp að lögum fari fram endurskoðun á 37. gr. skipulagslaga, með það í huga að skýrar sé kveðið á um hverfisskipulag og í hverju það felist. Af hálfu meiri hluta nefndarinnar er áréttað að ákvæði skipulagslaga, nr. 123/2010, um húsakönnun er óbreytt og ekki er lögð til nein breyting á því fyrirkomulagi, samanber álit nefndarinnar við 2. umr. á þingskjali 1440. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Undir nefndarálit meiri hlutans rita hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Elsa Lára Arnardóttir, Vilhjálmur Árnason og Ásmundur Daðason. Verði fyrirliggjandi breytingartillaga að lögum mun 5. mgr. 37. gr. skipulagslaga verða sem hér segir: Þegar unnið er deiliskipulag í þegar byggðu hverfi skal lagt mat á varðveislugildi svipmóts byggðar og einstakra bygginga sem fyrir eru með gerð húsakönnunar. Þegar unnið er að slíku hverfisskipulagi er heimilt að víkja frá kröfum um framsetningu sem gerðar eru til deiliskipulagsáætlana í nýrri byggð og leggja frekar áherslu á almennar reglur um yfirbragð byggðarinnar auk almennra rammaskilmála. Reglur um málsmeðferð deiliskipulags gilda um hverfisskipulag eftir því sem við á. Þá finnst mér eðlilegt að fara yfir það hér að við meðferð málsins hefur aðkoma almennings að ákvörðunum um verndarsvæði í byggð verið styrkt verulega, enda samræmist það markmiðum frumvarpsins og aðkoma almennings er mikilvæg til þess að markmiðin náist. Hugtakanotkun hefur verið samræmd og bætt og með þeim breytingum sem nú eru lagðar til varðandi húsakönnun og hverfisskipulag ásamt breytingum varðandi hverfisvernd, er samþykkt var við 2. umr., er samspil frumvarpsins við skipulagslög bætt. Eru þær breytingar til þess fallnar að vinna sveitarfélaga samkvæmt frumvarpinu gangi greiðlega og nái markmiðum þess.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 41/2013, um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum nr. 41/2013 í þá veru að fella brott fjárhæð sem þar er lögfest enda hefur komið í ljós að kostnaður við gerð vegtengingarinnar er meiri en áður var talið. Meiri hlutinn bendir á að því frumvarpi sem varð að lögum nr. 41/2013 fylgdi umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins eins og venja er. Þar var bent á að í frumvarpinu væri kveðið á um að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra fengi heimild til að semja annars vegar við Vegagerðina um gerð vegtengingar við iðnaðarsvæðið og hins vegar við hafnarsjóð Húsavíkurhafnar um fjárframlag í formi víkjandi láns. Í umsögninni var bent á að uppbygging og rekstur samgönguinnviða heyrðu undir verksvið innanríkisráðherra og að lánsfjármál væru á hendi fjármála- og efnahagsráðherra. Á 143. löggjafarþingi lagði meiri hluti atvinnuveganefndar til breytingu á lögunum í því skyni að framlengja gildistíma þeirra um eitt ár og var einnig lagt til að heimild til að semja við hafnarsjóðinn um víkjandi lán heyrði undir þann ráðherra sem fer með lánsfjármál ríkissjóðs, þ.e. fjármála- og efnahagsráðherra. Frumvarp nefndarinnar var samþykkt, samanber lög nr. 131/2014. Þar sem samgönguframkvæmdir almennt falla undir málefnasvið innanríkisráðherra kom til umræðu í nefndinni hvort heppilegra væri að svo væri einnig í þessu tilviki, þ.e. að innanríkisráðherra fari með forræði þeirrar framkvæmdar sem heyrir undir lögin. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það rita hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Haraldur Einarsson. Hv. þm. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins vegna ferðar sinnar fyrir hönd forseta þingsins til Færeyja, en hann er nú, eins og fram hefur komið, mikill áhugamaður um þetta mál. Virðulegi forseti. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að benda enn og aftur á þann tvískinnung sem er í málflutningi vinstri flokkanna á þingi. Hér erum við að tala um orkufrekan iðnað, uppbyggingu á Bakka, sem við fögnum flest. Þar er reyndar gengið lengra í ívilnunarframlögum af hálfu hins opinbera en í nokkru öðru slíku verkefni sem hér hefur farið af stað og er langt umfram þau ívilnunarlög sem nú eru samþykkt á þessu þingi fyrir almennt fjárfestingarumhverfi slíkra fyrirtækja. Þetta verkefni kom hér inn á þing á síðasta kjörtímabili, það var stutt af þáverandi ríkisstjórnarflokkum, Vinstri grænum, Samfylkingu, Bjartri framtíð og fleirum. En svo kemur að því að við ræðum hér rammaáætlun og þá nauðsynlegu tengingu sem hún hefur við sambærileg verkefni sunnan heiða, og þá fer allt í lás. Ég hef reynt að draga fram þennan tvískinnung í málflutningi flokkanna í þessari umræðu og vil ítreka það hér.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar sem við í Bjartri framtíð stöndum að. Björt framtíð studdi ekki fjárveitingu til Bakka á sínum tíma vegna vinnubragðanna sem við gagnrýndum og við gagnrýnum einnig þessi vinnubrögð hér og nú. Með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa upp úr minnihlutaálitinu: „Minni hlutinn er ekki andsnúinn áframhaldandi uppbyggingu á Bakka en telur hins vegar ámælisvert að fella brott þá fjárhæð til verkefnisins sem upphaflega var samþykkt á Alþingi enda glatast þar með nauðsynlegt aðhald í ríkisfjármálum. Upphaflega var lögfest 1.800 millj. kr. framlag til að gera vegtengingu milli Húsavíkurhafnar og iðnaðarsvæðisins á Bakka miðað við verðlag ársins 2012. Nú er ráðgert að verkefnið kosti 3.100 millj. kr. Því er ljóst að ekki var vandað nægilega vel til undirbúnings í upphafi. Jafnframt er engin trygging fyrir því að framkvæmdirnar verði ekki enn kostnaðarsamari með tilheyrandi byrði á fjárhag ríkisins. Með því að fella fjárhæðina brott úr lögunum, líkt og meiri hlutinn hefur lagt til, er framkvæmdarvaldinu ekki veitt nægilegt aðhald. Það er sérstaklega ámælisvert þegar reikningurinn fyrir umframkostnaði sem þessum er sendur skattgreiðendum landsins. Minni hlutinn telur vinnubrögð sem þessi óásættanleg og getur því ekki stutt frumvarpið.“

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir nefndarálit frá bæði meiri hluta og minni hluta. Það ber að segja í upphafi að ég tek undir hvert orð frá hv. þm. Eldari Ástþórssyni sem kemur fram í nefndarálitinu. Eins og við vitum lítur þetta út fyrir mér sem opinn stóriðjutékki frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni umhverfisverndarsinna, því að farið var af stað með þetta verkefni á síðasta ári. Eins og við vitum eru Vinstri grænir á móti allri stóriðju nema stundum, en farið var í stóriðju í tíð síðustu ríkisstjórnar og það var akkúrat í heimakjördæmi hv. þingmanns. Það er óásættanlegt hvernig verkið stendur. Ég tek það fram að ég styð alla atvinnuuppbyggingu, hringinn í kringum landið, en svona áætlanagerð gengur náttúrlega ekki þegar litið er til ríkisfjármála. Hér var farið fram á það upphaflega í lögum nr. 41/2013 að veita ráðherra heimild og það skrýtna í þessu máli er að farið var með þetta verkefni inn í atvinnuvegaráðuneytið, en á þeim tíma var hv. Steingrímur J. Sigfússon atvinnuvegaráðherra. Samkvæmt fjárreiðulögum ríkisins er einungis hægt að veita heimild á fjárlögum handa fjármálaráðherra, þannig að ég gerði miklar athugasemdir við þessa lagasetningu við 1. umr. málsins. Ég vil að þetta verkefni fari á sinn stað, eins og kemur fram í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins við þetta lagafrumvarp og lög sem nú er verið að breyta með þessu máli. Í þeirri umsögn kom fram og var bent á að uppbygging og rekstur samgönguinnviða heyrði undir verksvið innanríkisráðherra og að lánamál ríkisins væru á hendi fjármála- og efnahagsráðherra. Samt var farin sú leið á síðasta kjörtímabili að setja þetta verkefni undir atvinnuvegaráðuneytið. Þetta eru alveg dæmalaus vinnubrögð og skrýtið að þetta skuli hafa farið svona í gegnum þingið, sem minnir okkur á það enn einu sinni að hér verður að koma á stofn lagaskrifstofu Alþingis þannig að svona slys verði ekki. Við vitum að síðasta ríkisstjórn skar niður á ýmsum viðkvæmum stöðum í grunnþjónustunni til að hafa svigrúm fyrir önnur verkefni, sem ég hef stundum kallað gæluverkefni, og það sem gerðist var að einhvern veginn varð að finna svigrúm hvað varðar að setja þetta til dæmis ekki inn í samgönguáætlun, því að þetta eru jarðgöng, að vísu fyrir þungaflutninga. Verkefnið var hvergi hýst hjá fagaðilum. Vegagerðin vill ekki koma nálægt þessu máli og kom á fund fjárlaganefndar og frábað sér ábyrgð á þessari framúrkeyrslu og þessum göngum vegna þess að þetta er ekki inni á borði Vegagerðarinnar, sem er alveg hreint með ólíkindum. Svo vakna menn upp við það einhvern tíma í lok síðasta árs að verkefnið er nú þegar farið úr 1.800 milljónum, eins og frumvarpið gerði ráð fyrir, í 3.100 milljónir. Það hefur nú þegar hækkað um 70% og verkefninu er ekki lokið. Það hafa komið einhverjar eftiráskýringar um að þetta sé á jarðskjálftasvæði og þarna hafi jarðlög verið með öðrum hætti en áætlað var. Þá segi ég enn og aftur: Ef verið er að fara af stað í svona verkefni verður að rannsaka allt til hlítar áður en verkefninu er hleypt af stað hér í þinginu með lagasetningu. Það var einnig bent á að varla væri hægt að tala um þetta sem víkjandi lán, eins og kom fram í upphaflega frumvarpinu, heldur væri þetta beinn ríkisstyrkur og þá spyr ég eftir ríkisstyrkjareglum ESA þegar kostnaður hefur hækkað um 70%. Þetta er eins og annað, það er verið að veita opna heimild til að hægt sé að klára þetta verkefni. En 70% framúrkeyrsla er óásættanleg þegar verið er að reyna að hemja ríkisreksturinn og draga úr kostnaði og þá koma svona stórir gúmmítékkar, sem farið var í á síðasta kjörtímabili, algerlega ófjármagnaðir. Ég vildi segja þetta. Ég talaði fyrir því í 1. umr. að þessu verkefni yrði falinn staður á réttum stað í innanríkisráðuneyti og í fjármálaráðuneyti fyrst verið væri að opna lögin og gera á þeim lagabætur. Það virðist ekki hafa unnist tími til þess þar sem þinglok bar brátt að. Það sést náttúrlega á frumvarpinu að hv. atvinnuveganefnd er látin flytja málið til að það fái hér hraðari málsmeðferð, en þegar nefndir flytja mál rétt fyrir þinglok í umboði ríkisstjórnar er oftast ekki gert ráð fyrir því að því sé vísað til nefndarinnar á milli 1. og 2. umr. Að minni ósk fór þetta mál aftur inn í atvinnuveganefnd. Ég hef talað við nefndarmenn þar og þeir segja að ekki hafi unnist tími til að fara í þær aðgerðir að færa verkefnið á réttan stað til að lagakerfi okkar virki og sambærileg mál séu hýst á réttum stöðum, í þessu tilfelli jarðgöng sem eiga að vera í innanríkisráðuneytinu, heyra undir Vegagerðina o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég varð að koma þessu á framfæri en ég beini því til allra aðila sem að málinu koma að þessu verkefni verði valinn staður því að svona lagað gengur ekki, að hægt sé að taka framkvæmdir undan þeim ráðuneytum sem eiga að fóstra málið og setja undir eitthvert ráðuneyti bara eftir því hvaða persóna situr í viðkomandi ráðherrastól. Eins og ég hef sagt tala ég mjög fyrir lagabótum og ábyrgum ríkisrekstri. Mig langar að lesa aðeins upp úr nefndaráliti minni hlutans sem hv. þm. Eldar Ástþórsson skilaði inn í þetta mál, með leyfi forseta: „Upphaflega var lögfest 1.800 millj. kr. framlag til að gera vegtengingu milli Húsavíkurhafnar og iðnaðarsvæðisins á Bakka miðað við verðlag ársins 2012. Nú er ráðgert að verkefnið kosti 3.100 millj. kr. Því er ljóst að ekki var vandað nægilega vel til undirbúnings í upphafi. Jafnframt er engin trygging fyrir því að framkvæmdirnar verði ekki enn kostnaðarsamari með tilheyrandi byrði á fjárhag ríkisins. Með því að fella fjárhæðina brott úr lögunum, líkt og meiri hlutinn hefur lagt til, er framkvæmdarvaldinu ekki veitt nægilegt aðhald. Það er sérstaklega ámælisvert þegar reikningurinn fyrir umframkostnaði sem þessum er sendur skattgreiðendum landsins.“ Ég ætla að gera þessi orð að mínum í þessu máli, því að í upphafi skal endinn skoða. Það verða að vera raunhæfar kostnaðaráætlanir við öll verkefni sem ríkið fer í og ekki endalaust hægt að sækja í vasa skattgreiðenda fyrir verkefnum, þó að þau séu mjög brýn eins og þetta verkefni, því að ég styð atvinnuuppbyggingu. Svo ætla ég líka að taka undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar að í þessu máli sést hræsni Vinstri grænna og Samfylkingar varðandi orkufrekan iðnað og rammaáætlun, því að mikið þjóðþrifamál var stoppað í þinginu, ramminn, þar sem gerð var tillaga um að farið yrði t.d. í nýtingu í Þjórsá en þessir sömu flokkar stoppuðu það mál og meiri hlutinn kom því ekki í gegn vegna þingsamkomulags. En sums staðar má byggja upp orkufrekan iðnað, sums staðar má byggja upp stóriðju en augljóslega er ekki sama hvaða kjördæmi á að njóta þeirra ávaxta og þeirra hagrænu áhrifa sem slík uppbygging hefur í för með sér.

Herra forseti. Nokkur orð fyrst um almenna stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til iðnaðar- og atvinnuuppbyggingar, ekki til að reyna að svara bullinu sem hér hefur verið haft uppi af hálfu tveggja síðustu hv. þingmanna, heldur bara þingtíðindanna og sannleikans vegna. Við höfum ekki lagst gegn öllum iðnaði eða orkunýtingu í landinu.  Við höfum oft verið hædd og spottuð fyrir að tala um eitthvað annað í atvinnumálum en álbræðslu og menn gerðu gjarnan kröfu til okkar um það hér á árunum nokkuð sposkir á svip og spurðu: Hvað er þetta „eitthvað annað“? Menn töluðu eins og einu úrlausnir í atvinnumálum væru stóru pakkalausnirnar. En hvað hefur gerst á Íslandi síðustu fimm til sjö ár, eða frá hruni skulum við segja? Það er einmitt „eitthvað annað“ en álbræðslur sem eru að keyra Ísland upp úr öldudalnum. Það er vissulega ágætur gangur í mörgum af undirstöðugreinum raunhagkerfisins eins og það var, í sjávarútvegi, landbúnaði, matvælaiðnaði, en það er líka mikill uppgangur annarra greina sem voru sjaldnast nefndar þegar menn voru með stóriðjugleraugun á nefinu. Umfram allt annað er það auðvitað ferðaþjónustan, sem í þessum skilningi má sjálfsagt kalla eitthvað annað, sem drifið hefur vöxtinn áfram. En það hafa líka góðir hlutir gerst á sviði iðnaðar- og orkunýtingar og það er von að mönnum sé það sárt, stóriðjupostulunum sjálfum, hversu margir góðir hlutir úr tíð síðustu ríkisstjórnar komast í farveg og eru núna að líta dagsins ljós, algerlega í anda þeirrar stefnu að það væri gott fyrir okkur að sjá aukna fjölbreytni á þessu sviði, sjá fleiri lítil og meðalstór fyrirtæki, sjá nýjar iðngreinar koma inn í landið í staðinn fyrir að bæta við þær sem fyrir voru. Og hvað hefur gerst? Við höfum séð myndarlega uppbyggingu í gagnaverum. Við sjáum nú að minnsta kosti tvö kísilver fara af stað og ýmsan frekari iðnað og það er ánægjulegt,  Margt fleira mætti auðvitað nefna sem verið hefur ánægjulegt að fylgjast með, eins og til dæmis kraftinn í skapandi greinum, ef við notum nú það samheiti yfir ýmsar hugvitsgreinar, hönnun, menningu, arkitektúr eða hvað það er. Alls konar starfsemi er að blómgast og er í vaxandi mæli að verða útflutningsstarfsemi sem við getum í grófum dráttum flokkað undir hinn stóra geira skapandi greina, enda var við hann stutt og reynt að hlúa að því að einstakar greinar hans gætu dafnað, stofnaðir voru sjóðir til stuðnings hverri grein fyrir sig og stuðningur var við útflutningsverkefni og landkynningarverkefni og annað í þeim dúr. Það er ánægjulegt að sjá hvernig sú þróun hefur verið. Hún er farsæl fyrir okkur. Það birtist í því að þrátt fyrir gríðarlega góðan gang í íslenskum sjávarútvegi og bestu stöðu hans sennilega nokkru sinni áttunda góðærið í röð, þá er hann ekki lengur númer eitt þegar kemur að gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins. Það er ekki vegna þess að honum hafi gengið illa, nei. Það er vegna þess að öðrum greinum, þ.e. fyrst og fremst ferðaþjónustunni og flugsamgöngum hefur gengið svo gríðarlega vel að þær eru orðnar svo þó nokkru munar stærsti nettógjaldeyrisskapandi þjóðarbúsins með á fjórða hundrað milljarða kr. í gjaldeyristekjum. Það er glæsilegt. Þessu hefðum við sennilega fá trúað fyrir 10–20 árum og vorum við þó mörg bjartsýn á framtíð ferðaþjónustunnar. Það var ég strax fyrir óralöngu síðan þegar ég var ferðamálaráðherra í tæp þrjú ár og trúði algerlega á að ferðaþjónustan og landið hefðu allt sem þyrfti til að geta gert okkur að einni af stóru þjóðunum á heimsvísu sem ferðamannaþjóð í skilningnum: umsvif greinarinnar borið saman við fólksfjölda á Íslandi og það hefur gerst. Við erum orðin „per definition“ mjög stór ferðamennskuþjóð með 330 þúsund íbúa og 1,2–1,3 milljónir erlendra ferðamanna eða erlendra gesta á ári. Þá að Bakka, herra forseti. Ég vona að Húsvíkingar og Þingeyingar fylgist með ræðuhöldunum og ég veit reyndar að þeir gera það margir. Ég þarf þess vegna ekki að svara sérstaklega hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur eða hv. þm. Jóni Gunnarssyni eða þess vegna ekki hv. þm. Eldari Ástþórssyni, en ég tek þó fram að mér finnst málefnalegra að segja sig frá því að styðja málið á þeim forsendum sem hann leggur fram og stendur við og Björt framtíð gerði á sínum tíma þó að það væru auðvitað vonbrigði. Ég tel að það hafi ekki verið rétt niðurstaða hjá þeim að styðja ekki við þetta góða mál af því einu að ekki væri nákvæmlega hægt að reikna út upp á krónur og aura hvert framlag ríkisins í nauðsynlega innviðauppbyggingu þyrfti að vera. En hvernig er þetta mál? Menn hafa horft til orkunnar í Þingeyjarsýslum um áraraðir og ýmsar tilraunir og ýmis áform hafa verið á prjónunum um að hefja nýtingu þeirra. Heimamenn vilja að sjálfsögðu helst sjá nýtingu á að minnsta kosti hluta orkunnar á sínu svæði og það er líka hagkvæmt. Þá þarf ekki að flytja hana um langan veg og þá þarf ekki að byggja upp eins dýr flutningsmannvirki landshluta á milli o.s.frv. Þá bætist það við að því miður er það þannig að Húsavík og Suður-Þingeyjarsýsla eru svæði sem átt hafa í mikilli vörn undanfarin býsna mörg ár. Reyndar mætti segja að það sé á margan hátt kraftaverk hversu vel Húsavík hefur þó staðið af sér mikil áföll sem byggðin hefur mátt þola í sjávarútveginum þegar kaupfélag, mjólkursamlag og mikil starfsemi varð gjaldþrota, þegar tilraunir til að byggja upp aðra atvinnustarfsemi í staðinn, eins og harðviðarþurrkun, reyndust mjög kostnaðarsamar og gengu ekki upp. Og þannig mætti lengi telja. Húsavík hefur staðið þetta af sér en hún hefur ekki vaxið og íbúasamsetningin er orðin óhagstæð í þeim skilningi að samfélagið er aldrað. Það sama á við víðast hvar í uppsveitum Suður-Þingeyjarsýslu. Ef við horfum til dæmis á meðalaldur íbúa á því svæði þá er hann hár, börn eru hlutfallslega fá í skólum o.s.frv. og við vitum öll hvað það þýðir byggðalega, það er byggðarlag í vörn og það er ekki bjart fram undan nema eitthvað boði betri tíð. Þess vegna hefur ekki verið erfitt að reyna að leggja Húsvíkingum og Þingeyingum lið í því að koma einhverjum raunhæfum, og ég endurtek: raunhæfum áformum um uppbyggingu af stað. Ég á ekki erfitt með það og átti ekki erfitt með það. Ég skammast mín ekki fyrir það, ég er þvert á móti stoltur af því, stoltur af því öllu saman og gleðst virkilega yfir því þegar ég ek núna um Húsavík og sé framkvæmdirnar fara af stað, ég gleðst virkilega yfir því. En það var hár þröskuldur yfir að komast að sannfæra menn um að þarna væri staður til að setja sig niður með uppbyggingu, það lá alveg fyrir. Svæðið er það sem oft er kallað kalt í þeim skilningi. Það er langt frá suðvesturhorninu, þetta er tiltölulega lítið samfélag og þó að Akureyri sé í þessu færi er það engu að síður þannig að menn horfa til margra þátta innviðanna og slíkra hluta þegar þeir velta því fyrir sér hvort þarna sé skynsamlegt að setja sig niður. Veruleikinn er sá að ef við höfum opið hús og bjóðum mönnum að velja hvar þeir vilja vera á Íslandi með hvaða starfsemi sem er, þá velja þeir Keflavíkurflugvöll og nágrenni eða Reykjavík og nágrenni. Öll svona uppbygging verður þar nema við höfum einhverja stefnu um að þannig ætlum við ekki að hafa Ísland. Við viljum reyna að hlúa að byggð og skapa vaxtarmöguleika og tækifæri í öllum landshlutum og sérstaklega horfa til svæða sem verið hafa og eru í mikilli vörn, eins og Húsavík og Suður-Þingeyjarsýsla og hluti af Norður-Þingeyjarsýslu, þó að betur hafi gengið þar á norðausturhorninu eins og á Þórshöfn og Vopnafirði, og svo aftur á Akureyri og í Eyjafirði, það er kraftmikið svæði sem ekki þarf að hafa sömu áhyggjur af. En þarna á milli, á milli Miðnorðurlands og Miðausturlands, hefur verið svæði sem verið hefur í vörn og því erum við vonandi að breyta með þessu. Það munu gerast mjög góðir hlutir á þessu svæði þegar Vaðlaheiðargöng verða komin í gagnið, þegar uppbyggingin á Bakka er um garð gengin og þar er orðinn öflugur 120 manna vinnustaður með hátt menntunarstig og afleidda starfsemi. Fleira mun gerast því að um leið og ísinn hefur verið brotinn og iðnaðarsvæðið er orðið eitt af þeim ákjósanlegustu í norðanverðri Evrópu, því að það verður það með glæsilegri tengingu við höfnina og orku í upplandinu, munu margir verða áhugasamir um að setja sig þar niður. Það er búið að brjóta ísinn. Það er búið að leggja í nauðsynlegar innviðafjárfestingar og það er það sem hér er verið að ræða, þ.e. nauðsynlegar innviðafjárfestingar til að opna upp nýjan valkost fyrir staðsetningu lítilla og meðalstórra iðnfyrirtækja á Íslandi, fjölga valkostunum, bæta þeim fjórða við, eða hvað við viljum kalla það, þannig að það séu ekki bara Suðurnes, Reykjavík og Grundartangi og Reyðarfjörður sem komi til greina. Þetta hefur þjóðhagslegt gildi. Mun ríkið fara illa út úr þessu? Er þetta dýrt? Jú, jú, svona innviðafjárfesting kostar pening. Segjum að það fari í 3–4 milljarðar í það. En hvað halda menn að ríkið fái í tekjur af 500–800 manns sem verða þarna við störf og borga skatta á næstu tveimur árum og síðan 120 manna vinnustaður með hátt menntunarstig og góð laun í framhaldinu? Það verður ágætt. Þetta er fjárfesting í innviðum sem mun skapa mikil þjóðhagsleg verðmæti og hagvöxt. Reiknað var út á sínum tíma miðað við þáverandi aðstæður í hagkerfinu að þetta gæti haft allt að 0,5% hagvöxt í för með sér, bara þessar framkvæmdir, því að þær eru umtalsverðar. Það er bygging Landsvirkjunar á Þeistareykjum, það er bygging Landsnets á línu þaðan og niður til Húsavíkur, það eru framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga í innviðunum og svo bygging verksmiðjunnar sjálfrar og allt sem henni tengist. Hér er því um myndarlega meðalstóra fjárfestingu að ræða. Er það þá ægilegt áfall að vegtengingin frá höfninni, tenging hafnarinnar við iðnaðarsvæðið, reynist nokkru dýrari en fyrsta lauslega mat Vegagerðarinnar gerði ráð fyrir? Já, í þeim skilningi er alltaf vont þegar slíkir hlutir breytast en það er ekki stóráfall fyrir ríkið. Eða er einhver að tala um að hætta við?  Menn vita hvað getur verið við að glíma þegar farið er í jarðgangagerð grunnt í landinu og þar sem bergþrýstingurinn er lítill og þá verða menn að vera undir það búnir og það getur þurft að styrkja göngin mikið. Þau þurfa líka að vera stór og vel útbúin til að þjóna tilgangi sínum, þ.e. flutningaæðin frá vonandi stækkandi iðnaðarsvæði á Bakka í framtíðinni og niður á höfnina. En um leið verður þarna mjög glæsileg aðstaða, góð tenging með eins kílómetra jarðgöngum. Ekki verða þau ófær á veturna sökum snjóa. Ég er sannfærður um það enda hef ég heyrt marga fagaðila segja að þarna muni verða eitt mest spennandi iðnaðarsvæði af sínu tagi fyrir lítil og meðalstór iðnfyrirtæki. Augljóslega verða þau það því að þarna verður ekki troðið niður einhverjum risum, en þarna gætu nokkur fyrirtæki með mjög auðveldum hætti komist fyrir á þeirri lóð sem nú þegar er búið að afmarka til iðnaðaruppbyggingar nyrst í landi Norðurþings. Það er ákaflega er gott ef það gerist með jöfnum og rólegum skrefum en ekki einhverjum kollsteypum þannig að þetta verði góð þróun sem unnt er að hafa góð tök á, sem samfélagið sjálft ræður sem mest við og sem hefur sem minnst jafnvægisleysi í för með sér hvað varðar búsetuþróun, húsnæðis- og fasteignamarkað o.s.frv. Þingeyingar eru alveg staðráðnir í að læra af mistökum sem aðrir hafa gert og forðast að lenda í því að skilja eftir nokkrar tómar blokkir í bjartsýniskasti þegar svona framkvæmdir ganga um garð, heldur takast á við þetta af yfirvegun og vanda það allt saman. Ég er bjartsýnn á að það muni verða. Ég er, eins og forseti væntanlega heyrir, alveg ákaflega ánægður með stöðuna á þessu máli, stoltur af því á alla enda og kanta og alveg hundsama um tuðið í þeim sem hér hafa verið að væla út af þessu máli.

Virðulegur forseti. Hér var flutt tímamótaræða sem í öllu eðlilegu samhengi ætti að vera forsíðufrétt í fréttatímum fjölmiðla, tímamótaræða um uppbyggingu stóriðju á grundvelli orkuframkvæmda, mjög umdeildra, á Þeistareykjum eða jarðvarmavirkjana í Mývatnssveit sem fyrrverandi formaður Vinstri grænna hefur mært hér í hástert og ég gæti ekki verið meira sammála hv. þingmanni um það sem hann ræddi hér. Þetta hefði getað verið ræða flutt úr mínum munni, þannig að ég sé nú bara fyrir mér að við getum haft náið og gott samstarf um þessi mál vonandi í framtíðinni. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Við þurfum að fjölga eggjunum. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um staðsetningar, við eigum að horfa til landsbyggðarinnar og styrkja byggð í landinu á grundvelli orkuframleiðslu, algerlega sammála. Og ég sé fyrir mér áframhaldandi uppbyggingu á Bakka í tengslum við orkuframleiðslu við Mývatn, umdeildum jarðvarmavirkjunum við Mývatn. Þetta er ánægjulegur stuðningur við orkuframkvæmdir við orkufrekan iðnað. Ég vil því spyrja hv. þingmann að gefnu tilefni hvort hann sé þá ekki jafnmikill stuðningsmaður Silicor, verksmiðjunnar við Grundartanga, Thorsil, kísilmálmverksmiðjunnar við Helguvík. Reyndar er það þannig með járnblendið að því fylgir átta sinnum meiri mengun á framleitt tonn en í álinu. Það er ágætt að halda því til haga að stuðningur Vinstri grænna er orðinn mjög opinber við það og mengunin er ekki lengur vandamál í þeirra huga. Ég vil spyrja hv. þingmann um væntingar íbúa á mjög köldu svæði í Norðvesturkjördæmi, Skagaströnd, Blönduósi, Sauðárkróki, að þar sé mögulega að koma álverksmiðja, tiltölulega lítil álverksmiðja sem ekki þarf nema rétt um 200 megavött sem er reyndar svolítið meira en er við Húsavík. En ef þeir fá ekki annað, getur þá þingmaðurinn stutt þá í Norðvesturkjördæmi, á því kalda svæði, í þeim efnum? Og þá er rétt að minnast á þingsályktunartillögu allra þingmanna í Norðvesturkjördæmi um stuðning við slík verkefni. Velkominn í hópinn, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Takk fyrir og bless. Ég er ekki í hópi með Jóni Gunnarssyni þegar kemur að afstöðu til stóriðjustefnu og hv. þingmanni verður ekki kápan úr því klæðinu, þótt ég hafi fært góð rök fyrir því að styðja þessa framkvæmd og sé stoltur af henni, að þar með sé ég orðinn honum sammála um alla stóriðju alls staðar undir hvaða formerkjum sem er. Það er ekki þannig, það er langur vegur frá því. En þegar þetta mál á í hlut, þá lágu hlutir þannig að Þeistareykir voru þegar í nýtingarflokki, að á Þeistareykjum var þegar búið að bora og það var þar af leiðandi orðið vatn undir brúna að deila um það hvort þar ætti að virkja eða ekki. Það var löngu ákveðið og útgefin öll leyfi, rannsóknir farnar af stað, búið að leggja vegi, bora nokkrar holur o.s.frv. þannig að menn horfðust að sjálfsögðu í augu við það. Stuðningur við það er ekki ávísun á að maður komi til með að styðja það að Bjarnarflag verði virkjað. Sem betur fer er það núna í endurmati og ný sveitarstjórn í Skútustaðahreppi hefur einmitt sérstaklega lagt á það áherslu að þar þurfi að fara mjög varlega, Landsvirkjun hefur viðurkennt það og fallist á að endurskoða fyrri áform um virkjun í Bjarnarflagi vegna nálægðar við byggð og vatn og var reyndar þegar búin að ákveða að fara þá ekki nema í hálfa virkjun ef hún færi yfir höfuð af stað, þannig að áherslunum var breytt og ákveðið að byrja á Þeistareykjum. Mjög góð niðurstaða í því máli. Og til að fara aðeins lengra, þá er stuðningur minn við þetta og frekari uppbyggingu á Bakka fyrir lítil og meðalstór og helst sem umhverfisvænust fyrirtæki ekki ávísun á það að ég ætli einhvern tíma á meðan ég dreg andann að styðja virkjun í Skjálfandafljóti og láta Aldeyjarfoss hverfa. Það er ekki svo, hv. þm. Jón Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Nú kannast ég aftur við tóninn. Nú var vindhaninn kominn af stað. Nú var farið að blása úr annarri átt og vindhaninn tók allt aðra stefnu. Hann er ekkert sammála um það að byggja eigi upp orkufrekan iðnað á Grundartanga, í Helguvík eða annars staðar á landinu til styrktar þeim byggðum sem þar eru, nei, þetta á bara við Húsavík. Þar má setja upp verksmiðju sem framleiðir það sem átta sinnum meiri mengun fylgir framleiðslu á tonn en á öðrum stöðum. Hann svaraði ekki spurningum mínum um hin verkefnin. Hann gaf það eiginlega í skyn að hann styddi þau bara alls ekki. Þarna kristallast tvískinnungurinn sem er í málflutningi hv. þingmanns. Hann fór hér alveg offari um daginn þegar ég spurði í sakleysi mínu hvort það gæti verið þannig að kjördæmið skipti máli í þessu. Ég geri ekkert lítið úr því þó að þingmenn séu mjög áfram um framfarir í sínum kjördæmum. Það er bara í hæsta máta eðlilegt að menn séu það. En það verður ákveðið jafnræði að vera ef þingmanninum er einhver meining í því sem hann sagði í fyrri ræðu sinni, að landsbyggðina eigi að styrkja með uppbyggingu á orkufrekum iðnaði. Orkufrekur iðnaður spannar stórt svið og fjölbreytt. Gagnaverin eru eitt af því til dæmis, mjög áhugavert. En allt á það sammerkt að framleiða þarf orku. Meira að segja ef við ætlum að auka rafbílavæðingu í landinu, sem ég tel að við séum sammála um flest hér, þá mun það krefjast mikillar orku. Tvískinnungurinn blasir við okkur. Það er ekki sama hvar þetta er, það er ekki sama um hvað er að ræða. Flutt var hástemmd ræða um Bakka og Húsavík og gert lítið úr málflutningi okkar hinna og gefið í skyn að við værum eitthvað á móti því, við höfum stutt það mál alla leið og munum gera það. Ég vonast til þess að koma muni enn frekari verkefni, stærri og fjölbreyttari, í Þingeyjarsýslum 

Herra forseti. Það er ágætt að við getum verið sammála um eitthvað og ég tek undir þessi síðustu orð hv. þingmanns. Það er gott að hann áttar sig á því að bæði er það nauðsynlegt og líka fullkomlega réttlætanlegt að ganga lengra í ívilnunum þegar verið er að koma af stað starfsemi á svæðum sem fjær liggja, eru kaldari í byggðalegum skilningi. Varðandi afstöðu mína til annarrar stóriðjuuppbyggingar sem hv. þingmaður saknaði að ég svaraði einhverju um, eins og á Grundartanga og í Helguvík, þá sagði ég að vísu ekki eitt orð um það í andsvari mínu og hv. þingmaður hefur þar af leiðandi engar forsendur til að gera mér upp afstöðu í þeim efnum. Ég tek ekki afstöðu til þessara hluta á kjördæmaforsendum. Framkvæmdir fóru af stað eða voru í undirbúningi á síðasta kjörtímabili, t.d. tvö gagnaver, annað í Hafnarfirði, hitt í Reykjanesbæ, kísilver, ég skrifaði undir einhvern samning um það og var undanfari þess sem nú er að rísa í Helguvík. Það var í Helguvík, ekki í Norðausturkjördæmi, og ég held að ég þurfi ekki að sitja undir því sem stjórnmálamaður að ég hafi verið í sérstöku kjördæmapoti í gegnum tíðina. Mínir kannski fyrstu og erfiðustu slagir sem nokkurn veginn fullburða stjórnmálamanns voru þegar ég var ráðherra á hinni öldinni, hvað var það? Það voru Vestfjarðagöng. Það voru Hvalfjarðargöng og það var bygging nýs Herjólfs. Ekki var það í Norðausturkjördæmi. Sumum fannst það reyndar skrýtið að ég væri að hálfdrepa mig pólitískt á því að berjast fyrir stórframkvæmdum í fjarlægum landshlutum, en það var af því að ég var og er þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að styðja miklu betur og búa betur að Vestfjörðum, þá hefði ekki verið jafn óhagstæð og neikvæð þróun og þar hefur verið. Nóg er nú kvótakerfið þó að hitt bætist ekki við, að stjórnvöld hafa oft og tíðum sýnt þeim takmarkaðan stuðning. Ég legg niður nákvæmlega sömu forsendur þegar ég met það hvort ég er stuðningsmaður einhverrar atvinnuuppbyggingar hvort sem það er í Norðausturkjördæmi eða annars staðar. Það gildir um Grundartanga, það gildir um Norðvesturkjördæmi, það gildir um Suðurnes að það sé ásættanlegt frá þjóðhagslegu en fyrst og fremst umhverfislegu sjónarmiði að ekki séu færðar óverjandi fórnir gagnvart náttúru landsins þegar slík atvinnuuppbygging fer af stað og þar fram eftir götunum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við förum að samþykkja þetta frumvarp hér á Alþingi, það eru virkilega góð tíðindi. Þetta eru góð tíðindi fyrir Húsvíkinga, þetta eru góð tíðindi fyrir íbúa Þingeyjarsýslna, þetta eru góð tíðindi fyrir íbúa Eyjafjarðarsvæðisins, þetta eru góð tíðindi fyrir íbúa Norðurlands og landsins alls, þetta eru góð tíðindi. Og breið samstaða hefur verið um þetta verkefni. Mig langar þó að rekja ferlið í stuttu máli. Ég tel að við hefðum getað verið farin af stað þó nokkru fyrr. Það er einfaldlega þannig að þetta verkefni eitt og sér hjálpar það mikið við hagvöxt alls landsins að allir þeir sem búa á Íslandi eiga að hafa það betra og það er akkúrat það sem við viljum gera. Við viljum nota okkar umhverfisvænu orku til að byggja upp atvinnutækifæri, byggja upp vinnu, til að reyna með einhverjum hætti að minnka brottflutning eða atvinnuleysi á köldum svæðum og þetta glæsilega verkefni er hluti af því. Ég verð líka að minnast á Vaðlaheiðargöng. Vaðlaheiðargöng hafa alla tíð verið hluti af þessu verkefni, að tengja saman Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur þannig að þetta verði allt saman eitt atvinnusvæði. Þær framkvæmdir hafa nú heldur betur verið gagnrýndar en þegar menn verða búnir að sameina sjúkrahúsin undir Heilbrigðisstofnun Norðurlands og þegar þessi uppbygging fer af stað, þá sjá menn hversu gríðarlega mikill ávinningur verður af Vaðlaheiðargöngum. Við erum að tala um að svæðið sem hefur verið kalt í atvinnulegu tilliti ætti að braggast til muna. Ég verð þó aðeins að bregðast við nokkrum atriðum úr ræðu félaga míns úr Norðausturkjördæmi, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég verð að viðurkenna að mér hefði fundist mátt vera aðeins bjartara yfir honum hér í ræðustól þegar hann ræddi um jafn jákvæða og góða framkvæmd. Mér fannst hann svona fullgramur á tímum, en hann sagði undir lokin að hann væri mjög jákvæður og þetta væri allt saman í rétta átt, og hafði ég nú hlustað vel. En hann má alveg eiga það eins og aðrir að hann lagði sitt af mörkum og það myndaðist breið samstaða stjórnar og stjórnarandstöðu undir lok síðasta kjörtímabils að farið yrði í þessa samninga. Þetta voru góðir samningar, góðir fyrir samfélagið og þeir sem stóðu að því eiga allan heiður skilið. Mig langar núna til að hrósa sérstaklega bæjarstjórninni á Húsavík, núverandi og fyrrverandi. Það sem gerðist var í rauninni það að menn fóru hægt af stað. Menn byrjuðu á réttum enda og lögðu grunninn. Ýmsir steinar voru í veginum en menn létu það ekki á sig fá. Samstaða Þingeyinga, Eyfirðinga og fleiri aðila hefur gert það að verkum að verkefnið er að verða að veruleika. Það eru margir sem eiga mikið en mig langar sérstaklega að nefna fyrrverandi bæjarfulltrúa Húsvíkinga, Gunnlaug Stefánsson, sem ég held að öðrum fremur og kannski að öðrum ólöstuðum hafi átt mikinn þátt í því hversu skynsamlega var haldið á þessu verki. Hann gerði sér far um að kalla til aðila úr öðrum stjórnmálaflokkum og þrátt fyrir mikinn og góðan kosningasigur í þarsíðustu sveitarstjórnarkosningum vildi hann frekar hafa fleiri um borð í staðinn fyrir að ráða málum. Ég held að það hafi verið skynsamlegt og ég held líka að það hafi verið í þeim samvinnuanda sem framsóknarmenn og fleiri vilja stuðla að. Ég verð þó að minnast á eitt atvik sem ég held því miður að hafi tafið verkefnið, en það var ákveðið hér, að mig minnir á árinu 2008, varðandi verkefnið að hér yrðu unnin einstök möt, en þá var síðan ákveðið að fara í svokallað sameiginlegt umhverfismat. Sveitarstjórnir og fleiri bentu á að það mundi væntanlega tefja verkefnið og því miður varð það raunin. Ég held að þau tvö ár sem voru nefnd hafi því miður ræst. Ég held líka að ágætt sé að halda því til haga að í skýrslu um ríkisbúskapinn frá árinu 2009–2013 var ætíð gert ráð fyrir að þessi framkvæmd gæti farið af stað. Og þessi 0,5% hagvöxtur sem mun væntanlega skila sér út í samfélagið er eitthvað sem við hefðum getað séð fyrr og þessi 0,5% hagvöxtur er ígildi margra milljarða í tekjur fyrir ríkissjóð. Það hefði verið hægt að setja þá fjármuni fyrr í heilbrigðiskerfið, í menntakerfið, í samgöngubætur. En því miður hafa ýmis ljón verið í veginum. Hér var nefnt að einhvern tíma hefðu menn stefnt að því að fara í álver. Ég studdi heimamenn í þeirri viðleitni. Ég studdi það vegna þess að þá var ekki verið að tala um 120 manna vinnustað heldur var verið að tala um töluvert meira, mig minnir um 300 manna vinnustað, og mengunin, hlutfallslega af þeirri framkvæmd, var mun minni en í dag og það er ágætt að halda því til haga. Menn bentu líka á að tækninni hefði fleygt það mikið fram að hún hefði jafnvel getað orðið enn þá meiri. Ég óttaðist ekki þensluna á svæðinu. Ég held að heimamenn hafi unnið mjög skynsamlega, alveg eins og þeir hafa unnið í þessu verkefni allan tímann. Þeir hefðu ekki ætt af stað í stórframkvæmdir, byggingar og annað. Ég held að þeir hefðu aldrei hugsað það þannig að ráðlegt væri að byggja einhverjar stórar blokkir sem mundu hugsanlega standa auðar að framkvæmdatíma loknum. Hér hefur aðeins verið minnst á Bjarnarflag og Þeistareyki. Ég held að það sé rétt að aðeins hafi verið hinkrað með Bjarnarflag. Ég held að menn geri sér kannski ekki almennt grein fyrir því en þeir sem fara í gegnum Reykjahlíðina í Skútustaðahreppi við Mývatn sjá að þar er lítil virkjun, mig minnir um tvö megavött, þ.e. Bjarnarflagsvirkjun. Í rauninni er verið að tala um virkjun á þegar röskuðu svæði en að sjálfsögðu eftir ábendingar um niðurdælingu vatns og það hversu nálægt þetta er byggð þá finnst mér Landsvirkjun hafa staðið mjög skynsamlega að þeim málum. Það kom mér reyndar verulega á óvart að menn skyldu vera jafn áfjáðir í að fara í Þeistareykjavirkjun vegna þess að ég hélt að út frá umhverfissjónarmiðum og fagurfræðilegum sjónarmiðum - Þeistareykjavirkjun er á ofsalega fallegu svæði þar sem var gönguskáli - mundu menn kannski vilja skoða það, þ.e. að þeir sem hafa barist gegn þessu skyldu hafa meira um það að segja, en skynsemin varð ofan á og Þeistareykjavirkjun er stór hluti af því að þetta verður að veruleika. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á Skjálfandafljót og að það hefði þurft að virkja Skjálfandafljót til að koma álveri af stað. Ég hafna því alfarið. Það hefur aldrei nokkurn tíma verið minnst á það í þessari framkvæmd að það ætti að fara að virkja Skjálfandafljót og ef það hefur verið gert, þá hefur það verið langt fyrir minn tíma. Það kemur ekki til greina að virkja Skjálfandafljót, kemur ekki til greina. Ég veit að þær hugmyndir koma væntanlega fram í einhverri skýrslu. Annar hv. þingmaður benti mér á að skýrsla hefði verið gerð árið 1994 af hv. fyrrverandi þingmanni, Sighvati Björgvinssyni, og þar hafi kannski verið galnar hugmyndir, hvort væri jafnvel hægt að skrúfa frá Dettifossi og virkja hann, sem er líka algerlega útilokað í mínum huga. En svo fóru menn að tala um þetta „eitthvað annað“ og á sínum tíma þegar menn voru spurðir út í það, þá var því stundum fleygt fram að einhver þingmaður hefði nefnt að það væri til dæmis hægt að opna bakarí á Egilsstöðum, ég held að það hafi nú kannski verið ósanngjörn umræða. En líka var bent á að hægt væri að styrkja lögregluna og heilbrigðisþjónustuna og síðasta ríkisstjórn lagði af stað með mikil áform um að skera niður um 40% í heilbrigðisþjónustunni og sameina lögregluembætti, sem reyndar hefur náðst samstaða um í dag. En gegn því var barist, gegn því var heldur betur barist í tíð síðustu ríkisstjórnar og við í Framsóknarflokknum lögðumst hart gegn því og ég held að okkur hafi tekist vel upp að minnka þann niðurskurð um allt að helming. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli. Ég held að þegar menn nefndu að hægt væri að fjölga hafi ekki hvarflað að nokkrum manni að hinn sami maður og nefndi það sem þetta „eitthvað annað“ skyldi svo fara í að skera það niður. Þá er bent á ferðaþjónustuna. Og skyldum við þá kannski ekki gefa krónunni það kredit að hún á einhvern þátt í því að hér hefur ferðamönnum stórfjölgað? Okkur tókst sem betur fer í hruninu að lækka gjaldmiðilinn okkar. Með því tókst okkur að koma í veg fyrir stórfellt atvinnuleysi, guðsblessun að við vorum ekki með evruna þá, og okkur tókst líka, þótt þröngt hafi verið í búi, að gera það að verkum að ferðamenn vildu einmitt koma. Og ætli Eyjafjallajökull hafi ekki hjálpað okkur töluvert? Eftir á að hyggja var það gos kannski einhver besta auglýsing sem Íslendingar gátu fengið og við náðum að benda á að hér væri fallegt landslag, gott að koma og ódýrt af því að hægt var að fella gengi gjaldmiðilsins. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég vil segja það að lokum að hér hefur verið aðeins imprað á því að jarðgöngin eigi heima á samgönguáætlun. Um þetta hefur verið deilt og við svo sem samþykktum það fyrir okkar leyti að framkvæmdin yrði þar inni við svo búið, en ég held samt að það ætti að endurskoða það. Þetta er ekki samgöngumannvirki í þeim skilningi að það sé ætlað fyrir almenning. Þetta er fyrir iðnaðinn fyrst og fremst, þetta er iðnaðarframkvæmd. Það eru skilyrði í samgönguáætlun fyrir því að þær framkvæmdir sem þar eru séu hugsaðar fyrir almenning, séu hugsaðar fyrir allt fólk eins og það leggur sig. Ég sé í áliti meiri hlutans að aðeins er velt vöngum yfir því hvar þetta eigi heima. Við settum þetta í samgönguáætlun en hún verður væntanlega endurskoðuð í haust og þá held ég að við þurfum að taka alvarlega umræðu um hvort ekki sé rétt að þessi framkvæmd eigi heima í iðnaðarráðuneytinu. Það eru sérstök lög um framkvæmdina og hennar verður svo getið sérstaklega á fjárlögum, en allar aðrar samgöngubætur eigi þá heima á samgönguáætlun. En að lokum. Til hamingju Þingeyingar, Húsvíkingar, Eyfirðingar, Norðlendingar og allir Íslendingar með þessa góðu framkvæmd. Hún mun skila hagvexti. Hún mun koma í veg fyrir brottflutning og atvinnuleysi fólks á köldu svæði. Það er gott mannlíf, gott að koma á Húsavík og þegar framkvæmdirnar fara af stað munum við væntanlega sjá enn betra samfélag þar sem atvinnuöryggi á að vera tryggara.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls um þetta ágætismál við þessa umræðu. Ég gerði það þegar málið var flutt af meiri hluta atvinnuveganefndar, sem eru allir í nefndinni nema einn. Þetta mál snýr að uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka, eins og lögin heita, um breytingu á því að talan 1.800 millj. kr. plús verðbætur, sem fest var í lög, er felld úr gildi. Verður tekið á þessu máli á fjárlögum hvers árs og samkvæmt ívilnunarsamningi sem er í gildi hvað þetta verk varðar, en það er sem betur fer að fara í gang og ég fagna því mjög. Ég sé mig tilknúinn til að koma hingað og ræða kostnaðaráætlunina vegna mikillar gagnrýni hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur varðandi það mál. Grundvallaratriðið er að vafalaust hefur kostnaðaráætlunin við verkið verið unnin samkvæmt bestu vitneskju þeirra sem búa til slíkar áætlanir, þ.e. kostnaðaráætlunin sem lá frammi þegar þessi lög voru samþykkt. Líklega var unnið að þeim lögum á haustdögum eða rétt fyrir jól 2012, en þau voru svo samþykkt á vordögum 2013. Það er auðvitað bagalegt og vont að sú áætlun skuli ekki standast eða réttara sagt; við frekari hönnun, rannsóknir og fleira kom í ljós að verkið er dýrara. Það gerist oft í svona tilfellum og eins og ég sagði við 1. umr. er ekki verið að eyða voðalega miklum peningum í rannsóknir og annað slíkt þegar verið er að gera fyrstu kostnaðaráætlun við verk. Eða halda menn til dæmis að þær kostnaðaráætlanir sem liggja núna frammi um framkvæmd við ýmsa flugvelli sem komið gætu í stað Reykjavíkurflugvallar eða við breytingar á Reykjavíkurflugvelli, þær grófu kostnaðaráætlanir sem þar eru settar inn, séu einhver heilagur vísdómur og ef til þeirrar hönnunar kæmi að þær tölur tækju ekki breytingum? Af hverju halda menn að settur sé inn 20% óvissuþáttur? Það er bagalegt að þetta skuli kosta meira en auðvitað verður að standa við það. Það var dálítið sérstakt á sínum tíma þegar hæstv. ríkisstjórn gerði ívilnunarsamning út af þessu verki, það var vísbending frá ríkisvaldinu um áhuga þess á því að þarna ætti að fara í uppbyggingu, að háhitasvæðin í Þingeyjasýslu yrðu nýtt og byggt upp á iðnaðarsvæðinu við Bakka. Þessi ívilnunarsamningur hefur að sjálfsögðu nýst mjög í öllu þessu ferli. Ef við hefðum ekki farið þá leið og ef þetta væri gert á hefðbundinn hátt, þ.e. ef aðilar að samkomulagi, sveitarfélög og aðrir, ætluðu að framkvæma, þá er kannski verið að ræða um ívilnunarsamninginn í heild. Venjan var nefnilega sú að hann kæmi alltaf síðastur, en þarna var brotið í blað og ívilnunarsamningur gerður áður en þó með skýrum fyrirvara um að hann tæki ekki gildi fyrr en búið væri að skrifa undir samninga, og það er búið núna. Vegagerðin hefur fært rök fyrir því hvers vegna kostnaðaráætlunin hefur hækkað. Það eru ýmsar ástæður fyrir því og verður líka að hafa í huga að ívilnunarsamningurinn og þeir peningar sem ríkið þarf að leggja fram í þessu eru auðvitað bara hlutur sem við þurfum að taka þátt í gagnvart öðrum þjóðum og alveg sérstaklega þegar verið er að byggja upp atvinnu langt frá höfuðborgarsvæðinu eins og þarna er um að ræða. Það þarf að styrkja meira uppbygginguna á landsbyggðinni. Ég er alveg sannfærður um að þessi ívilnunarsamningur og þær upphæðir sem settar eru fram frá ríkinu muni koma ríflega til baka til ríkissjóðs í formi skatta og aukins hagvaxtar og annars sem kemur í framhaldi af því. Við erum sem sagt að skapa meiri fjölbreytni. Ég man þá tíð þegar talað var um álver á Bakka við Húsavík, stórt og mikil álver, og ég man það líka þegar ég sannfærðist um að Landsvirkjun gæti aldrei lofað svo mikilli orku sem þyrfti í það á ákveðnum tímabilum vegna þess að þá voru menn að hefja framkvæmdir á Þeistareykjasvæðinu og byrja að virkja það svæði. Ekki er hægt að segja nákvæmlega til um hvað jarðvarmasvæði gefur af sér til langs tíma hvað vatnsafl varðar. Mér fannst því á ákveðnum tímapunkti það algerlega falla um sjálft sig að byggja þarna stórt álver. Þá kom þessi hugmynd upp í tíð hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, en þá var samningurinn við Alcoa um byggingu álvers tekinn út og opnað fyrir þessar framkvæmdir með góðum stuðningi heimamanna. Það ber þennan ávöxt núna, þýska fyrirtækið hefur hafið framkvæmdir við uppbyggingu kísilsvers á Bakka sem veita mun 140 manns atvinnu á komandi árum og allt að 750 störf meðan á byggingartímanum stendur. Það er gott og ánægjulegt að það skuli ætla að takast. Hér hefur lítils háttar verið rætt um atvinnustefnu ákveðinna flokka og hv. þm. Jón Gunnarsson fór mikinn í því þegar hann talaði um rammaáætlun. Sá sem hér stendur hefur ekki verið alltaf á móti atvinnuuppbyggingu, sama hvaða nafni hún nefnist. Ég tel hana vera nauðsynlega þróun þó að ég vilji líka stýra því að farið sé að lögum og gert á hefðbundinn hátt. Þess vegna er rammaáætlun verkfæri sem samþykkt var hér á sínum tíma og Þeistareykir voru í nýtingarflokki. Þess vegna er Landsvirkjun að vinna að því að selja orku til þeirra sem vilja kaupa hana og það á góðu verði. Ég hef verið sannfærður um að gott verð fáist þannig að þar breytum við þá orkunni í útflutningstekjur um leið og við sköpum mikla atvinnu. Ég nefndi kostnaðaráætlunina hérna áðan, sem sjá má í skýrslunni um framtíð innanlandsflugs sem svokölluð Rögnunefnd var að skila af sér. Af því að ég hafði skrifað það á minnisblað hjá mér má ég til með að nefna að kostnaðaráætlunin sem var um uppbyggingu Hörpu hér í Reykjavík - stóðst hún? Nei. Er það til eftirbreytni? Nei. Ekkert af þessu er til eftirbreytni. Auðvitað eigum við að geta treyst áætlunum og unnið með nákvæmari áætlanir. Við höfum tekið dæmi um Vaðlaheiðargöng, en þar hefur orðið 10% hækkun á því verki bara vegna vísitölu. Við skulum því aðeins átta okkur á því hvernig menn áætla í þessu kerfi okkar varðandi vísitölur og annað slíkt. Vaðlaheiðargöngin voru nauðsynleg framkvæmd og meðal annars út af uppbyggingunni á Bakka. Þar voru þau sjónarmið sett fram að styrkja innviðina, eins og síðasta ríkisstjórn gerði með ívilnunarsamningi sínum, og að hefja framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng til að byggja upp Miðnorðurlandið og Norðurlandið allt sem eitt stórt atvinnusvæði. Innviðabygging, sem við eru alltaf að tala um, er sem sagt þarna í framkvæmd og því ber að fagna. Mér finnst ekki vera voðalega mikill ágreiningur um þetta mál þó að sumir þingmenn hafi hátt, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, sem virðist líka það best þegar hún kemur í ræðustól að geta skammað fyrrverandi ríkisstjórn og alveg sérstaklega hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, fyrrverandi hæstv. ráðherra í nokkrum ráðuneytum. Ég ætla að sleppa því en vil enda með því að segja, virðulegur forseti, að það var ekki meiri ágreiningur um málið á vordögum 2013 en svo að níu þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiddu frumvarpinu atkvæði sitt, sex þingmenn Framsóknarflokksins greiddu frumvarpinu atkvæði sitt, tveir voru fjarverandi. Þá voru þingmenn Framsóknarflokksins bara átta, held ég. En nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins voru fjarstaddir. Það nefni ég nú bara til marks um þá samstöðu sem var um málið á sínum tíma vegna þess að frumvarpið var samþykkt með 33:5 atkvæðum, níu greiddu ekki atkvæði og 16 voru fjarverandi eða með fjarvist. Um málið var gott samkomulag, eins og ég tel að sé núna þó svo að ég taki eftir því að nokkrir hv. þingmenn vilja helst nota það sem eitthvert ádeiluefni við fyrrverandi ríkisstjórn af því að það var í raun og veru dálítið sérstakt að ákveðin tala skyldi vera bundin í lög varðandi þessa framkvæmd. Að lokum, virðulegi forseti. Ég styð þetta mál og er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu. Ég fagna því mjög að loksins sé hafin atvinnuuppbygging í landi Bakka við Húsavík vegna þess að búið er að tala um það svo lengi sem ég hef verið þingmaður á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en vil koma á framfæri nokkrum punktum í þessu máli. Eins og hefur komið fram er minni hlutinn eða fulltrúi Bjartrar framtíðar með sérálit í þessu máli og gagnrýnir undirbúning. Það var þannig að á sínum tíma sátu þingmenn Bjartrar framtíðar hjá í þessu máli. Þeir greiddu ekki atkvæði með því en voru ekki á móti því og það var með þeim rökum að kannski væri undirbúningi ábótavant eða það vantaði frekari gögn. Nú var það auðvitað þannig að verið var að hanna meðal annars göng og meira fyrir þetta iðnaðarsvæði án þess kannski að það lægi fyrir hvort fyrirtækið mundi raunverulega koma. Ég hef því vissan skilning á því að þetta hafi verið aðeins laust í reipunum, að menn hafi ekki farið að setja 100 milljónir í ítarlegar rannsóknir. Það má líka segja að það að setja einhverja ákveðna tölu í frumvarpið hafi verið mistök en mér finnst samt rétt að reyna með einhverjum hætti að meta kostnaðinn við svona framkvæmdir og ívilnanir. Kannski er rétt að taka fram í leiðinni að fulltrúar Bjartrar framtíðar greiddu atkvæði með Vaðlaheiðargöngunum, sem einhverra hluta vegna eru gríðarlega umdeild þótt það verði auðvitað notendur ganganna, þeir sem búa á þessu svæði, sem greiða þau upp. Í versta fellur eitthvað smotterí á ríkið en ríkið verður þá búið að eignast mjög mikilvæg jarðgöng fyrir svo að segja engan pening. Ég skil því ekki alveg hversu umdeild þessi göng eru. Það er líka rétt að minna á það að örugglega öll stóriðja eða orkufrekur iðnaður, fyrirtæki í þessum bransa á Íslandi, hafa fengið ívilnun á einhvern hátt, hvort sem það hefur verið með sérsamningum eða ívilnunum eins og á Bakka, og langflest þessara fyrirtækja eru í kringum höfuðborgarsvæðið. Mér finnst það svolítið þreytandi að um leið og á að gera eitthvað úti á landi verður einhvern veginn allt vitlaust. Ég styð þetta mál, ég hefði gjarnan viljað að kostnaður hefði legið betur fyrir og að farið hefði verið í ítarlegri greiningu á þessum göngum, þ.e. hönnun er of dýr en það getur verið réttlætanlegt að setja peninga í hönnun til að fá skýrari mynd af því hvað hlutirnir kosta. Ég vil að endingu segja frá því að ég fór til Hirtshals um daginn og fór þar í eitt stærsta sædýrasafn í Evrópu þar sem er eitt stærsta fiskabúr í Evrópu. Ég hugsaði með mér að það væri stórmerkilegt að vera með svona flott safn í þessum litla bæ svo fjarri höfuðborginni. Stemningin hér er að allt það merkilegasta verður að vera þar sem flestir eru og þetta mundi líklega aldrei vera gert á Íslandi. Við getum ekki einu sinni komið okkur saman um það að beinagrindin sem fannst, að ég held af steypireyði, verði sett upp í hvalasafninu á Húsavík, af því að auðvitað á hún að vera í Reykjavík. Ég komst svo að því að þetta sædýrasafn hefði fengið stuðning Evrópusambandsins og þar kom byggðastefna Evrópusambandsins til sögunnar. Ég velti því stundum fyrir mér af hverju landsbyggðin er alveg sérstaklega mikið á móti Evrópusambandinu vegna þess að mér finnst byggðastefna Evrópusambandsins mun betri en sú byggðastefna sem okkur hefur hlotnast að móta á Íslandi. Ég styð málið sem sagt. Það verður ekki aftur snúið núna og ég vona að þetta verði til heilla fyrir svæðið. Það vita þeir sem fylgst hafa með að Húsvíkingar hafa reynt ýmislegt í gegnum árin, framleiddu m.a. stórfallegt plankaparkett á tímabili. Það var því miður aðeins áður en plankaparkett komst í tísku. Ég hafði augastað á slíku parketti en því miður var þeirri framleiðslu hætt áður en ég hafði kost á að kaupa það. En þeir eiga skilið að þarna verði flott uppbygging og þetta eykur fjölbreytni í atvinnulífi á svæðinu. Ég krossa því fingur og vona að þetta verði allt hið besta mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Fiskistofu og ýmsum öðrum lögum (gjaldskrárheimild), frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jóhann Guðmundsson, Ástu Einarsdóttur, Baldur P. Erlingsson og Margréti Sæmundsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Sigurjón Ingvason frá Fiskistofu og Kolbein Árnason og Friðrik Friðriksson frá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Fiskistofu, Hafnasambandi Íslands, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Samtökum atvinnulífsins, og Útvegsbændafélagi Vestmannaeyja. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á gjaldtökuheimildum Fiskistofu vegna eftirlits og veittrar þjónustu stofnunarinnar en gjaldtökuheimildir hennar er nú að finna víða í lögum. Lagðar eru til einfaldari og skýrari gjaldtökuheimildir og að gjöld verði ákvörðuð í meira mæli en áður með gjaldskrá auk þess sem til grundvallar ákvörðun gjaldanna liggi raunverulegur kostnaður sem hlýst af starfrækslu verkefna stofnunarinnar í samræmi við almenn sjónarmið um innheimtu þjónustugjalda. Þá eru lagðar til nokkrar nýjar gjaldtökuheimildir sem vikið er að í athugasemdum, samanber 1., 2., 6., 9. og 11.–15. tölulið 2. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins, en þar er um að ræða gjöld vegna úttekta, útgáfu leyfa og vottorða og gjöld vegna sérvinnslu upplýsinga og aðgangs að gagnasöfnum. Aðrar gjaldtökuheimildir er þegar að finna í lögum og lúta breytingar frumvarpsins annars vegar að því að fella þær inn í lög um Fiskistofu eða vísa til gjaldskráa samkvæmt a-lið 1. gr. frumvarpsins (5. gr. laganna) í viðeigandi lögum. Líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið og kom einnig fram fyrir nefndinni munu nýjar gjaldtökuheimildir 2. mgr. a-liðar 1. gr., sem áður er vísað til, leiða til aukins kostnaðar fyrir aðila starfandi í sjávarútvegi. Að mati nefndarinnar ber að fara varlega í að leggja auknar opinberar álögur á sjávarútveginn líkt og aðrar atvinnugreinar ef hægt er, en hins vegar liggur fyrir í þessu máli að ekki hafa verið til staðar gjaldtökuheimildir fyrir alla þá þjónustu og eftirlit sem Fiskistofu ber að sinna lögum samkvæmt. Hefur það leitt til þess að kostnaður vegna þessa hefur verið greiddur með fé sem tekið hefur verið frá öðrum verkefnum stofnunarinnar. Fiskistofa gegnir mikilvægu hlutverki og nauðsynlegt er að starfsemi stofnunarinnar sé fullfjármögnuð miðað við þau verkefni sem henni eru falin af löggjafanum. Að öðru leyti er skýrari framsetning og afmörkun á kostnaðarliðum sem falla undir gjaldtökuheimildir til bóta. Nefndin leggur til nokkrar tæknilegar orðalagsbreytingar auk breytingar á gildistökugrein frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma í nefndaráliti þessu. Undir þetta rita Jón Gunnarsson, formaður og framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Jóhanna María Sigmundsdóttir. Kristján L. Möller og Eldar Ástþórsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Við flytjum frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er lagt fram þar sem svokallað makrílfrumarp var dregið til baka og ég í fjarveru formanns nefndarinnar, sem ætlaði að flytja þetta en er á fundi, ætla að lesa þá greinargerð sem fylgir með þessu frumvarpi: „Með frumvarpi þessu er lagt til að lögfest verði ákvæði sem heimili að því aflamagni sem dregið er frá heildarafla í hverri tegund fyrir úthlutun aflamarks, skv. 3. og 5. mgr. 8. gr. laganna, verði skilað í tilteknum tegundum bolfisks, samkvæmt sérstakri tilgreiningu eigenda veiðiskipa. Um skiptaverðmæti skal byggt á þorskígildum. Sams konar ákvæði og tillagan hefur að geyma var í eldri lögum en féll niður við setningu laga nr. 70/2011, um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Lögð er til breyting á 9. gr. laganna í þá veru að veita Fiskistofu heimild til að færa viðmiðun aflareynslu milli fiskiskipa að hluta eða öllu leyti þegar skipastóll er endurnýjaður. Með orðalaginu „breyting á skipastól“ er meðal annars átt við það þegar skip eru seld innan lands og einnig þegar útgerð fækkar skipum og sameinar þannig veiðireynslu og veiðiheimildir tveggja eða fleiri skipa. Lagðar eru til breytingar á tveimur ákvæðum til bráðabirgða í lögunum. Annars vegar er lagt til að framlengd verði um eitt ár undanþága frá hámarksaflahlutdeildarreglu fyrir báta með leyfi til veiða með krókaaflahlutdeild í ákvæði til bráðabirgða V. Hins vegar eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða VIII. Lagt er til að heimild ráðherra til að ráðstafa síld, þ.e. sumargotssíld og norsk-íslenskri síld, gegn greiðslu endurgjalds verði framlengd til næsta fiskveiðiárs. Jafnframt er lagt til að ráðherra fái heimild til að ráðstafa 2.000 lestum af makríl til smábáta. Þá er lagt til að verð þeirra aflaheimilda sem falla undir 1. mgr. ákvæðisins lækki úr 16 kr. í 8 kr.“

Hæstv. forseti. Um það frumvarp sem hér er til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum (tilfærsla á viðmiðun aflavinnslu, ráðstöfun makríls, framlenging bráðabirgðaákvæða o.fl.) sem flutt er af meiri hluta atvinnuveganefndar, vil ég segja þetta: Við í minni hlutanum ákváðum að vera ekki flutningsmenn að þessu frumvarpi sem auðvitað tengist vinnu nefndarinnar varðandi bæði makrílfrumvarp og veiðigjöld, þar sem ekkert var rætt um það í fjórar vikur. Meðal annars þess vegna var ákveðið að standa ekki að því að flytja þetta frumvarp. Við sögðum líka að breytingarnar hefðu að sjálfsögðu átt að koma sem frumvarp um breytingar á þessum lögum frá ráðherra. En gott og vel. Þetta tekur svolítið mið af því ástandi sem hefur verið. Mál hafa komið seint inn, mál hafa verið unnin seint og ef til vill þess vegna hefur ráðherrann hugsað sem svo að það væri of langt ferli að flytja þetta sem hefðbundið strjórnarfrumvarp, sem færi þá leið í gegnum ríkisstjórn o.s.frv. Í 1. gr. frumvarpsins, sem er breyting á 4. mgr. 8. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, er í raun verið að hverfa aftur til gamla horfsins þar sem frádráttarliðir, eða svokölluð 5,3%, eru tekin og farið aftur í það kerfi sem var viðhaft, sem á að auðvelda uppboð tegunda og skipti í þennan litla pott sem svo má kalla. Ég held að þessi breyting sé til góða og rétt sé að fara aftur í það form sem var. Í öðru lagi er þarna verið að tala um að heimila tilfærslu á viðmiðun aflareynslu og annarra réttinda er tengjast veiði milli fiskiskipa, þ.e. að þegar skip eru seld sé heimilt að taka aflaheimildir frá og selja skipið beint. Mig minnir að einu sinni hafi komið fram upplýsingar við smáumræðu sem átti sér stað og tekið var dæmi um að ef verið væri að selja tvö uppsjávarskip, sem hafa í raun og veru makrílheimildir og ef þetta hefði ekki verið í gildi, þá hefði þurft að selja viðkomandi skip með makrílheimildum. Menn hefðu hins vegar getað gert það öðruvísi, og það var oft og tíðum gert þannig eða hefði verið hægt að gera miðað við gildandi lög, og það er að selja skipin úr landi. Þá hefði makrílkvóti ekki verið seldur með og þess vegna verið hægt að kaupa skipin inn í landið degi seinna. Ég held að þetta sé líka til bóta þannig að menn séu ekki með sniðgönguleiðir eða æfingar fram hjá lögum og reglum, þetta sé líka til góða hvað það varðar. Í þriðja lagi er hér enn einu sinni verið að framlengja ákvæði um svokallaðan afla sem má vera á einni útgerð. Þetta hefur stundum verið kallað Stakkavíkurákvæðið. Í nefndinni voru færð rök fyrir því sem má fallast á enn einu sinni. Ég segi fyrir mitt leyti að ég held að það eigi alls ekki að framlengja þetta lengur. Það eigi að koma fram á hinu háa Alþingi að þetta sé algjör lokafrestur til 1. september 2016. Þetta snýst sem sagt um það að menn eru að fylla kvótaþakið í litla kerfinu og hefur yfirleitt verið kallað Stakkavíkurákvæðið. Það má taka dæmi úr annarri atvinnugrein sem var um uppskipti hjá Orkuveitu Reykjavíkur. Það þurftum við að framlengja, ef ég man rétt, tvisvar eða þrisvar út af svipaðri ástæðu og sett var þarna fram, þ.e. að verið væri að vinna í skuldamálum, eða lánamálum réttara sagt, hvað þetta varðar. Þess vegna ítreka ég það sem ég segi: Ég mun styðja þessa grein en í síðasta skipti. Ég held með öðrum orðum að það eigi að koma skýrt fram, eins og ég sagði áðan, að þetta ákvæði gildi ekki lengur. Nú verða menn að nota þann tíma sem þarna er gefinn til að uppfylla þau ákvæði laga sem eru um hámarkshludeild. Síðan er þarna í lokin gerð enn ein breyting til að úthluta síld og makríl til smábáta. Talin var þörf á því að setja hana þarna fasta inn og má segja að með því að samþykkja þetta sé skotið lagastoð undir það að taka 2 þúsund lestir af makríl og auka við smábátaflotann úr 7.500 tonnum í kannski 9.500 tonn, en það úthlutast á ákveðinn hátt sem kemur fram í reglugerð um stjórn makrílveiða sem ráðherra hefur gefið út og er fyrir þetta fiskveiðiár. Að síðustu sé ég að þarna er komið inn að upphæðin sem varðar greiðslu fyrir síldina er lækkuð úr 16 kr. í 8 kr. gagnvart smábátum. Ef ég man rétt lagði ráðuneytið til í fyrra meiri hækkun heldur en þarna var, nefndin féllst á 16 kr. en nú er sem sagt meiri hluti nefndarinnar að lækka það niður í 8 kr. Ég verð að segja alveg eins og er, þótt ég hafi taugar til smábáta og smábátaútgerðar, að 8 kr. er kannski fullnægjandi gjald og 16 kr. of mikið miðað við stöðuna, miðað við að þetta eru í raun og veru síldveiðar og sumir veiða þetta eingöngu fyrir sig í beitu, en mig vantar rökstuðninginn fyrir því hvers vegna gjaldið er lækkað. Ef hv. þingmaður sem mælir hér fyrir frumvarpi meiri hlutans er með svör á reiðum höndum hvað það varðar væru þau vel þegin inn í umræðuna. Að lokum vil ég segja enn einu sinni að ástæðan fyrir því að ég er ekki einn af flutningsmönnum er sú að við í minni hlutanum töldum að best væri að meiri hlutinn afgreiddi öll þau mál sem hann var að vinna með. Ég tek þó fram að sumir þessara hluta eru þannig að ég lýsi yfir stuðningi við það hér við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Ég tek undir flest af því sem hv. þm. Kristján L. Möller segir um þetta frumvarp sem er, eins og fram kom, frá meiri hluta atvinnuveganefndar, sem ég gleymdi að taka fram áðan. Varðandi gjaldtökuna er ég þeirrar skoðunar og var þeirrar skoðunar í nefndinni að þær 16 kr. sem síldin var seld á á síðasta ári væri fullhátt gjald, bæði miðað við veiðigjöld og eins miðað við afkomu og verð á mörkuðum á síld og þegar þetta frumvarp kemur inn varðandi makrílinn, þar sem fram kemur að makríllinn eigi að vera 8 kr. Síðan voru lagðar 10 kr., sem menn muna kannski eftir, sem átti að vera sérstakt gjald á makríl þegar hann væri aflahlutdeildarsettur, sem var reyndar ekki gert. Í veiðigjaldafrumvarpinu eru 8 kr. á makrílinn, þannig að þetta samsvarar því. Okkur fannst það rétt og ég skil það þannig að þessar 8 kr. séu þá það sem nemur í rauninni veiðigjaldi af þessum tegundum. Þetta er kannski málamyndagjald en auðvitað er þetta töluvert hátt og 16 kr. eru, held ég, allt of hátt þegar tekið er mið af því að verð á mörkuðum gæti verið á bilinu 40–70 kr. Þá sjáum við að 16 kr. er of hátt og við þurfum að fara varlega í því. Við vorum með sérstök afsláttarkjör til smábáta í veiðigjaldafrumvarpinu og ég held að þetta sé sanngjörn greiðsla og sambærileg á milli þessara tegunda. Við getum auðvitað deilt um það hvort hún eigi að vera 8 kr. en ég held að á þessum báðum tegundum ætti að vera sama gjald, eins og hér kemur fram. Ég vona að þetta sé nægjanlegt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um samstarf við Færeyjar og Grænland um leiðir til að draga úr útblæstri brennisteins frá skipum. Utanríkismálanefnd hefur fengið á sinn fund formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, framkvæmdastjóra ráðsins auk fulltrúa frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að efna til samstarfs við stjórnvöld Færeyja og Grænlands um leiðir til að draga úr útblæstri brennisteins frá skipum í þeim tilfellum þar sem mengunina má rekja til notkunar á svartolíu. Því verði beint til landanna að þróa og koma í framkvæmd áætlunum fyrir skilvirka og umhverfisvæna orkunotkun með því að krefjast þess að notað sé eldsneyti sem mengar minna og tækjabúnaður sem fjarlægir brennisteinsagnir úr eldsneyti skipa. Tillagan byggist á ályktun nr. 2/2014, sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 3. september 2014 í Vestmannaeyjum en þar er áskorun þessa efnis beint til ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands. Í greinargerð með tillögunni koma ekki fram upplýsingar um hvaða reglur gilda um losun brennisteins frá skipum í vestnorrænu löndunum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að tilskipanir Evrópusambandsins um leyfilegt innihald brennisteins í skipaolíu gilda á EES- svæðinu. Þær tilskipanir hafa verið innleiddar á Norðurlöndunum og var innleiðingu á síðustu tilskipun um þetta efni nýlega lokið hérlendis, samanber reglugerð nr. 124/2015, um brennisteinsinnihald í tilteknu fljótandi eldsneyti. Í reglugerðinni er kveðið á um að brennisteinsinnihald í skipaeldsneyti, þar með talið svartolíu sem notuð er eða sem ætluð er til nota í skipum eða bátum, sem notað er hér á landi og í mengunarlögsögu Íslands skuli vera að hámarki 2,0% (m/m), að undanskildu eldsneyti til skipa sem nota viðurkenndar aðferðir til að draga úr losun í lokuðu kerfi. Stefnumótun íslenskra stjórnvalda liggur skýrt fyrir í þessum málaflokki og hefur viðmiðið um 2% hámark brennisteinsinnihalds í skipaeldsneyti verið í gildi frá 2007. Fram kom í máli gesta að hvetja mætti færeysk og grænlensk stjórnvöld til að setja sambærilegar reglur um takmörkun brennisteinsinnihalds í skipaeldsneyti. Enn fremur væri mikilvægt að hvetja Grænlendinga og Færeyinga til aukinnar þátttöku í norrænum verkefnum á sviði mengunarvarna, m.a. Marina-verkefninu um minni útblástur og notkun vistvænnar orku á sjó, sem ýtt var úr vör í febrúar 2014. Nefndin telur eðlilegt að ríkisstjórn Íslands deili upplýsingum um hérlenda stefnumótun og aðgerðir til að draga úr brennisteinsútblæstri með landsstjórnum Færeyja og Grænlands og eigi við þær samstarf á þessu sviði. Nefndin gerir tillögu um eina orðalagsbreytingu fyrir skýrleika sakir og leggur til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu. Breytingin fylgir í nefndaráliti. Í stuttu máli segir þar að í stað orðsins „sjósiglingar“ í lok tillögugreinarinnar komi orðið fraktflutninga, og er það skýrt í tillögunni. Undir þetta rita þann 22. apríl síðastliðinn hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Ásmundur Einar Daðason, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Katrín Jakobsdóttir, Óttarr Proppé, Össur Skarphéðinsson, með fyrirvara, en Silja Dögg Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrir skörulega og greinargóða framsögu um ákaflega flókið efni. Ég hef alltaf stutt með ráðum og dáð samstarf vestnorrænu þjóðanna. Ég held að það eigi að ýta undir það með öllum þeim hætti sem við getum. Það kom eigi að síður fram hjá hv. þingmanni að ég rita undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Ástæðan er sú að ég er þeirrar skoðunar að ekki sé sjálfgefið að allar þær tillögur sem berast okkur úr hinum vestnoræna samstarfsvettvangi hingað til þingsins eigi að samþykkjast. Í sumum tilvikum hefur mér þótt sem þau mál sem tillögurnar lúta að séu þegar í framkvæmd komnar. Í þessu tilviki á ég nokkuð erfitt með að sjá að þetta skipti einu eða neinu fyrir hið íslenska samfélag. Ástæðan er sú, eins og mér fannst hv. þingmaður rekja, að við höfum innleitt hér þær gerðir og tilskipanir sem Evrópusambandið fer eftir í þessum efnum. En ég get hins vegar algerlega fallist á það til að vera í takt við hinar vestnorrænu þjóðirnar tvær, að við leggjum þetta líka inn til okkar þings og ýtum undir áhersluna sem gefin er þessu máli með því að samþykkja þetta líka hér. Það kann vel að vera og er líklegt að með því sé málinu gefið aukið vægi hjá þeim, en ég tel að það sem óskað er eftir í þessari tillögu sé meira og minna allt til framkvæmda komið hér á landi. Það breytir engu um það að ég skrifaði undir nefndarálitið og mun styðja tillöguna og líka breytingartillöguna.

Virðulegi forseti. Ég tel mig knúinn til að svara hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í þessu máli. Það er vissulega rétt að Ísland hefur þegar innleitt tilskipun og hrint í framkvæmd kröfum um lækkað brennisteinsinnihald, en Ísland er á ákveðnu svæði í Norður-Atlantshafi þar sem þessi lönd eru næstu nágrannar og það skiptir okkur máli hvað þessi lönd gera vegna þess að útblástur er því miður ekki staðbundinn. Útblástur kann að dreifast í umhverfi okkar. Þessi lönd hafa óskað eftir samstarfi í Vestnorræna ráðinu og ég tel að okkur beri skylda til að styðja þessi lönd með þeim hætti sem við getum og í þessum efnum tel ég að um sameiginlegan ábata sé að ræða fyrir þau lönd sem þarna eru. Ef við teljum á annað borð að of hátt brennissteinsinnihald í útblæstri sé skaðlegt umhverfi þá er það jafn skaðlegt hjá næstu nágrönnum og það er hjá okkur. Því vil ég halda til haga. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um að heimila fulltrúum Vestnorræna ráðsins að senda fyrirspurnir til ráðherra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Ingu Dóru Markussen, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, og Elínu Flygenring frá utanríkisráðuneyti. Þá óskaði utanríkismálanefnd álits forsætisnefndar og forsætisnefnd fól lagaskrifstofu Alþingis að kanna lagalegan þátt málsins og koma þeirri niðurstöðu á framfæri við utanríkismálanefnd. Nefndinni barst minnisblað frá lagaskrifstofu Alþingis sem fylgir með nefndarálitinu sem fylgiskjal. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að heimila fulltrúum Vestnorræna ráðsins að senda fyrirspurnir til ráðherra í tengslum við vinnu ráðsins eða um málefni sem snerta vestnorræna samvinnu. Fyrirspurnir verði sendar á skrifstofu Vestnorræna ráðsins sem sendi þær áfram til viðeigandi ráðherra. Ráðherrann svari fyrirspurn fulltrúa í síðasta lagi átta vikum eftir að hafa fengið hana í hendur. Fram kemur í greinargerð með tillögunni að hún byggist á ályktun nr. 1/2014 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 3. september 2014 í Vestmannaeyjum en þar er áskorun þessa efnis beint til ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands. Með tillögunni vill Vestnorræna ráðið efla samstarfið milli vestnorrænu landanna með því að veita kjörnum fulltrúum ráðsins möguleika á að leggja fram fyrirspurnir til stjórna landanna þriggja og gefa fulltrúunum þar með betri möguleika á að fylgjast með eða beina athygli að þeirri vinnu stjórnanna sem snýr að vestnorrænum málefnum eða samstarfi. Vísað er til þess að á vettvangi Norðurlandaráðs geta kjörnir fulltrúar ráðsins lagt fram fyrirspurnir til ríkisstjórna aðildarlandanna samkvæmt 57. gr. Helsingforssamningsins og að eðlilegt sé að fulltrúar í Vestnorræna ráðinu hafi sama rétt gagnvart stjórnvöldum í vestnorrænu löndunum. Nefndin telur eðlilegt og æskilegt að fulltrúum Vestnorræna ráðsins gefist kostur á að senda fyrirspurnir til stjórnvalda vestnorrænu landanna. Ekki er starfandi vestnorræn ráðherranefnd eins og norræna ráðherranefndin, en engu að síður væri æskilegt að formbinda fyrirkomulag þeirra fyrirspurna sem lagðar eru til í tillögunni. Í minnisblaði lagaskrifstofu Alþingis kemur fram að slíkt verði ekki gert með breytingu á stofnsamningi Vestnorræna ráðsins enda sé hann samstarfssamningur þriggja þjóðþinga um þingmannasamstarf en ekki þjóðréttarsamningur eins og Helsingforssamningurinn. Grunnur samvinnu Vestnorræna ráðsins og stjórnvalda á Vestur-Norðurlöndum er samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar Íslands, landsstjórnar Færeyja, landsstjórnar Grænlands og Vestnorræna ráðsins frá 15. apríl 2002. Ef til vill væri rétt að leggja til endurskoðun á samstarfsyfirlýsingunni þar sem settur yrði grundvöllur fyrir fulltrúa Vestnorræna ráðsins til þess að senda fyrirspurnir til ráðherra aðildarríkjanna í tengslum við vinnu ráðsins eða um málefni sem snerta vestnorræna samvinnu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa þann 15. júní 2015 hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Óttarr Proppé framsögumaður, Anna María Elíasdóttir, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Katrín Jakobsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson. Auk þess kemur fram að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Ég hef lokið máli mínu.

Forseti. Ég er Charlie Hebdo.

Frú forseti. Ég er líka Charlie Hebdo.

Virðulegi forseti. Ég er Charlie Hebdo.

Virðulegi forseti. Hér á eftir, við 3. umr., munum við greiða atkvæði um breytingartillögu við frumvarp um verndarsvæði í byggð sem felur það í sér að ákvæði um hverfisskipulag í skipulagslögum haldi gildi sínu, en til einföldunar að tilvísun um varðveislugildi byggðar verði felld úr ákvæðinu. Þá finnst mér eðlilegt að fara yfir það hér að við meðferð málsins hefur aðkoma almennings að ákvörðunum um verndarsvæði í byggð verið styrkt verulega enda samræmist það markmiðum frumvarpsins og er aðkoma almennings mikilvæg til að markmiðin náist. Þá hefur hugtakanotkun verið samræmd og bætt og með þeim breytingum sem nú eru lagðar til varðandi húsakönnun og hverfisskipulag, ásamt breytingum varðandi hverfisvernd sem samþykkt var við 2. umr., er samspil hverfismatsins við skiplagslög skýrt.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð fögnum þessari breytingartillögu sem kemur í veg fyrir að hverfisskipulagið falli úr skipulagslögum, en það hefði verið stórslys og algerlega tilefnislaust. Það breytir því ekki að við munum leggjast gegn þessu frumvarpi þar sem við teljum að það sé óþarft og að markmiðum laganna væri hægt að ná í gegnum skipulagslög og lög um minjavernd.

Virðulegi forseti. Ég mun greiða atkvæði með breytingartillögunni sem forðar því stórslysi að hverfisskipulagsákvæði falli út úr lögunum. Frumvarpið er hins vegar alveg ótrúlega illa úr garði gert og alveg sérstakt undrunarefni að sjálfskipaðir talsmenn einkaframtaks í landinu, sjálfstæðismenn, skuli geta greitt atkvæði með svo víðtækum inngriparétti ráðherra í almennan eignarrétt í landinu. Það er algerlega ótrúlegt að sjá það afturhvarf til ráðherraræðis sem er að finna í þessu frumvarpi þannig að jafnvel þó að fagmenn telji ekki ástæðu til friðunar svæða og byggða geti ráðherra samt ákveðið að leggja það fyrir Minjavernd að mæla fyrir um friðun. Það er alger öfugsnúningur frá þeim meginreglum sem við höfum verið að þróa íslenskt stjórnarfar í áttina að og alveg ótrúlegt að sjá Sjálfstæðisflokkinn styðja svona mál.

Frú forseti. Ég verð að taka undir það sem hér var sagt. Vissulega hefur frumvarpið batnað í meðförum nefndarinnar og þar á hv. framsögumaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, stóran þátt, en það breytir því þó ekki eins og hér hefur verið rakið að frumvarpið er óþarft. Það er fyrst og fremst til að uppfylla markmið sem kemur fram í sáttmála ríkisstjórnarflokkanna og hefur ekkert að gera með neina þörf sem snýr að þessum málum. Ég tek undir það, mér finnst mjög sérstakt að sjá hér þrautreynt sveitarstjórnarfólk, sem finnst það í lagi að ganga svona gegn áliti sveitarstjórna sem hafa látið vel í sér heyra hvað þetta mál varðar. Við getum því ekki greitt þessu frumvarpi atkvæði okkar, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég tel að sú breytingartillaga sem hér hefur verið gerð á milli 2. og 3. umr. hafi, í það minnsta fyrir mig, verið grundvallaratriði til að hægt væri að veita þessu frumvarpi stuðning. Hér er hverfisverndin tryggð hjá sveitarfélögum og í skipulagslögum en ég hefði kosið eins og margur annar að þessi mál væru enn og aftur á sama stað og þau hafa verið. En í ljósi þess að hverfisverndin og hverfisskipulagið er komið inn með þessum hætti þá hyggst ég styðja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Í 78. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að sjálfsákvörðunarrétturinn sé hjá sveitarfélögunum nema annað sé ákveðið í lögum. Það er akkúrat það sem við erum að gera hér og nú. Við erum að ákveða með lögum hvort ráðherra geti haft eitthvað um það að segja hvernig megi vernda byggðaheildir eða húsaheildir og ég tel það vera jákvætt. Á síðasta kjörtímabili var stigið sambærilegt skref þegar 7. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun var samþykkt, en þar verða sveitarfélög að laga sig að þeim ákvörðunum sem eru teknar á Alþingi. Ég nefni þetta um leið og ég fagna frumvarpinu vegna þess að sú mýta hefur einhvern veginn verið á kreiki um að skipulagsvaldið sé heilög kýr og við því megi ekki hrófla.

Virðulegi forseti. Það er nú kannski svolítið lýsandi fyrir það ástand sem hefur verið ríkjandi hér á þingi að meira að segja á allan hátt jákvætt mál eins og þetta, sem snýst um að setja Ísland nokkurn veginn á sama stað og nágrannalöndin hafa verið áratugum saman í þessum málaflokki, að jafnvel slíkt mál geti orðið tilefni alls konar útúrsnúninga og upphrópana. Hvað varðar aðkomu ráðherra, og það er nú rétt að ítreka það vegna þess að hv. þm. Árni Páll Árnason leit algerlega fram hjá því hér áðan að auðvitað snýr þetta verkefni fyrst og fremst að sveitarfélögunum, en hvað varðar aðkomu ráðherra sem hv. þingmaður og einhverjir fleiri hafa séð ofsjónum yfir, þá er hún algerlega í samræmi við það sem er í sambærilegum lögum, lögum um náttúruvernd, lögum um menningarminjar o.s.frv. og í samræmi við það sem er í þeim lögum sem hefur verið stuðst við og notast við í nágrannalöndunum, svoleiðis að þetta var ys og þys út af engu, raunar ys og þys út af einhverju sem er bara á allan hátt jákvætt.

Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram af minni hálfu hef ég ekki á neinu stigi stutt þetta mál, gerði það ekki í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar því var hleypt af stokkum og var ekki einn um þá afstöðu. Um er að ræða milljarða stuðning úr vösum skattgreiðenda til tiltekins stóriðjufyrirtækis við Bakka í Þingeyjarsýslu. Þessir milljarðar verða nú enn fleiri, það á enn að bæta í og andstaða mín gegn þessu máli eykst fyrir vikið. Þessir fjármunir voru samkvæmt síðasta fjárlagafrumvarpi settir undir samgöngumál, teknir af samgöngufé. Þetta á ekkert skylt við samgöngumál og hefur ekki verið á samgönguáætlun. Þetta er fjárstuðningur úr vösum skattgreiðenda við tiltekið stóriðjufyrirtæki. Ég er andvígur þessu máli og mun greiða atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Ég styð alla uppbyggingu hvar sem er á landinu en mér er skylt að benda á það í þessu máli að þegar verkefninu var hleypt af stað árið 2012 var áætlað að jarðgöng á Bakka mundu kosta 1.800 millj. kr. Nú er komið í ljós að nú þegar er búið að ráðstafa 3.100 millj. kr. í þetta verkefni og er það ekki lokatala. Nú þegar hefur verkefnið hækkað um 70% og þetta fé er sótt í vasa skattgreiðenda. Það er að mínu mati óásættanlegt að fara af stað með verkefni með svo slaka áætlunargerð og þegar hækkunin er með þessum hætti. Ég hef farið yfir það í ræðum mínum hvernig verkefninu var lýst á sínum tíma, en það var merkilegt að heyra orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar þar sem hann staðfesti það raunverulega að hann er umhverfisverndarsinni eins og flokkur hans vill vera. 
            

Virðulegi forseti. Það er mikið gleðiefni að við skulum vera að samþykkja þetta mál í dag. Um að ræða stuðning við svæði sem er hefur verið kalt í atvinnulegu tilliti, atvinnuleysi og fólksflótti. Það hlýtur að vera öllum fagnaðarefni að við skulum geta staðfest þá samninga sem hluti af síðustu ríkisstjórn náði með aðstoð okkar framsóknarmanna að koma áfram. Við hljótum að gleðjast yfir því að þetta skuli vera að verða að veruleika. Um er að ræða nýtingu á umhverfisvænni orku. Við erum að nýta orkuna í heimabyggð. Heimamenn hafa haldið gríðarlega vel á spöðunum, unnið þetta frá grunni á skynsamlegan hátt og ég ætla að leyfa mér að fagna því með þeim að þetta verkefni sé að verða að veruleika.

Virðulegur forseti. Við sjálfstæðismenn höfum stutt þetta mál, uppbyggingu atvinnulífs í Þingeyjarsýslum. Þrátt fyrir að hér sé um að ræða ívilnanir sem eiga sér ekki fordæmi í sögu stóriðjuframkvæmda á Íslandi teljum við verkefnið réttlætanlegt í ljósi staðsetningar þess og þeirrar miklu eflingar sem það mun hafa á nærbyggð sína. Ég hef áður í umræðunni vikið að því hversu mikill tvískinnungur er í málflutningi margra þingmanna Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og jafnvel Pírata þegar kemur að þessu máli. Það verður mjög gaman að fylgjast með því hvernig hv. þingmenn þessara flokka greiða atkvæði, sérstaklega með tilliti til þess hvernig meðhöndlun rammaáætlun hefur fengið, sem er grunnurinn að því að byggja upp hér sunnan heiða. 

Virðulegur forseti. Ég studdi þetta mál ekki þegar það kom hingað inn 2012 og það sem hér er á ferðinni er síðan viðbót, það er leiðrétting upp á 1,3 milljarða vegna þess að það vantaði upp á í áætlanagerð frá opinberum aðilum. Það er gagnrýnisvert. Það er óneitanlega sérstakt að verða vitni að því þegar þingmenn koma hingað upp og fagna því sérstaklega að áætlanir hafi verið svona brogaðar og það sé fagnaðarefni að eyða þurfi 3,2 milljörðum meira í verkefnið. Ég studdi þetta ekki 2012 og ætla ekki að gera það núna.

Hæstv. forseti. Ég studdi þetta mál ekki 2012 en gerði það 2013 og styð það líka núna. Það er mikill munur á. Þarna var á vegum síðustu ríkisstjórnar verið að gera ívilnunarsamning sem var gerður langt fram í tímann með fyrirvara um að hann tæki ekki gildi nema af framkvæmdum yrði. Nú er það orðið ljóst, sem betur að, að framkvæmdir eru hafnar á svæðinu. Það er auðvitað bagalegt þegar þarf að bæta í vegna þess að kostnaðaráætlun hefur ekki staðist eða nýjar upplýsingar koma fram sem gera verkið dýrara. 

Ég vil biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni orðið.

Loksins er atvinnuuppbygging að hefjast annars staðar en hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er gert með þessum ívilnunarsamningi, það er gert með þessari uppbyggingu og hún mun skila sér vel til atvinnuuppbyggingar á svæðinu. Ég segi já við þessari tillögu. 
            

Forseti. Ég vil bara halda því til haga að ég var ekki samþykk þessu máli á síðasta kjörtímabili og ég er ekki samþykk því núna.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að koma inn á nefndarálit minni hlutans sem ég stóð einn að í atvinnuveganefnd. Þar segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn er ekki andsnúinn áframhaldandi uppbyggingu á Bakka en telur hins vegar ámælisvert að fella brott þá fjárhæð til verkefnisins sem upphaflega var samþykkt á Alþingi, enda glatast þar með nauðsynlegt aðhald í ríkisfjármálum.“ Við erum sem sagt að gagnrýna það að nú er verið að senda tékkann fyrir þessu til ríkisins og það er ekkert sem veitir því aðhald að það komi ekki bara annar tékki á næsta ári. Við getum þess vegna ekki stutt þetta mál.

Frú forseti. Ríkið hét stuðningi við uppbyggingu tiltekinna innviða og það var mikilvæg forsenda, ein af mikilvægum forsendum þess að þetta verkefni gæti orðið að veruleika. Ríkið hét því að leggja fram fjármuni og fara með sveitarfélaginu í framkvæmdir, hafnarbætur og tengingu hafnarinnar við iðnaðarsvæðið norðan Húsavíkurhöfða. Hér er um langtímafjárfestingu í innviðum að ræða, hafnarbætur og vegabætur, og ég tel að það sé ekki ósanngjarnt að ríkið leggi af mörkum til slíkrar framtíðar innviðauppbyggingar á svæði sem vonandi getur síðan á þeim grunni blómgast og dafnað. Það eru vissulega vonbrigði að upphaflegt kostnaðarmat Vegagerðarinnar reyndist vanmat en að hluta til er líka á ferðinni uppfærsla til verðlags frá árinu 2012. Ég styð þetta mál að sjálfsögðu, því að ég teldi skrýtið ef menn ætluðu að hverfa frá stuðningi við það og þar með kollvarpa því nú þegar það er komið af stað. Ég neyðist til að segja það, frú forseti, þótt mér leiðist sá samanburður, að ég velti því fyrir mér hvort menn væru að fara svona af hjörunum, sumir hverjir, ef þetta væri umframkostnaðar vegna svo sem eins og einna mislægra gatnamóta í Reykjavík.