Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér er um mjög stórt mál að ræða, þar sem er vegáætlunin, og ég teldi miklu eðlilegra, að um þetta stóra mál færu fram tvær umr. heldur en ein, og ég vil gera það að till. minni, að það verði tvær umr. ákveðnar um vegáætlunina, en ekki ein.



Herra forseti. Á föstudagskvöldið í vikunni sem leið var útvarpað umr. hér á Alþingi. Ákveðið var, að hver þingflokkur skyldi hafa 45 mínútna ræðutíma, en allir flokkarnir notuðu lengri tíma. Hjá einum flokki var ræðutími 47 mínútur, hjá öðrum 48 og þeim þriðja 49 mínútur. En fjórði flokkurinn fór verulega fram úr þessum tíma. Ræðumenn hans töluðu samtals í 54 mínútur. Það hefur oft komið fyrir áður, að ræðumenn í útvarpsumr. hafa notað lengri ræðutíma en leyfilegt er, og fer þá jafnan svo, að tíminn verður ójafn hjá flokkunum. Þetta er mjög aðfinnsluvert, því að með þessu háttalagi hafa menn rangt við. Ég geri þetta að umtalsefni utan dagskrár, til þess að koma á framfæri þeirri áskorun til hæstv. forseta Alþingis, að þeir komi fram siðabót í þessu efni. Trúlegt þætti mér, að forsetar gætu gert þetta í samvinnu við formenn þingflokkanna. Annars verða forsetar hiklaust að beita valdi sínu til að kveða þennan ósið niður. Ég vil skora á forsetana að gera þær ráðstafanir, sem að gagni koma, til Þess að framvegis noti enginn þingflokkur lengri ræðutíma í útvarpsumr. á þinginu en fyrir fram ákveðið og leyfilegt er.

Forseti (SI): Út af ummælum hv. þm. skal ég aðeins geta þess, að við Þessar útvarpsumr. fengu allir flokkarnir tilkynningu eftir fyrri umr. um, hvernig ræðutíma þeirra væri háttað í fyrri umferðinni og að öðru leyti. Ég er nú ekki með þessar tölur fyrir framan mig, en það ber dálítið á milli. Mér telst til, að sá flokkurinn, sem lengst talaði, hafi farið 6 mínútur yfir, en að sjálfsögðu er rétt að verða við tilmælum ræðumanns um að reyna að ráða bót á þessu framvegis. Á sama fundi var fram haldið einni umr um till.



Herra forseti. Hér var farið fram á það, að hver einstakur liður yrði borinn upp sérstaklega. Ég held, að eðli málsins samkv. geti það ekki verið eðlilegur málsgangur, að fyrst sé borin upp ein setning, sem alls ekki getur staðið sjálfstætt, hún síðan felld og þar með ályktað, að allir liðirnir séu fallnir þar með. Sem sagt, forseti framkvæmir nákvæmlega það, sem hann var ekki beðinn um að gera. Ég held, að það liggi í augum uppi, að það sé ekki hægt að greiða atkv. eftir óskum okkar nema á einn veg, þ.e.a.s. bera upp hvern lið fyrir sig ásamt þessum tiltekna formála, þ.e.a.s. fyrst sé t.d. borið upp: „Alþingi ályktar að lýsa yfir því , að þessi eru grundvallaratriði íslenzkrar utanríkisstefnu: 1. Að íslenzka þjóðin haldi fullu sjálfstæði sínu, stjórnarfarslegu sem efnahagslegu," og síðan sé greitt atkv. um þetta og síðan hinn næsta lið ásamt með formálanum. Vil ég því óska eftir því, að forseti verði við tilmælum okkar um það að endurtaka atkvgr.

Forseti (SI): Ég sé ekki, að þessi till. hafi neinn tilgang, eftir að búið er að fella þennan formála. Það komu fram tilmæli um, að hann væri borinn upp sérstaklega.



Herra forseti. Ég hlýt að vekja athygli hæstv. forseta á því , að hér hafa farið fram alger þingsafglöp. Á þennan hátt er vitanlega ekki hægt að bera upp hvorki þetta mál né önnur í þinginu og hefur aldrei verið gert hér áður. Ef forseti léti hér staðar numið við atkvgr. um málið, jafngilti það því, að hér hefði engin atkvgr. farið fram um þá till., sem fyrir liggur. Ég hlýt því að gera kröfu til þess, að forseti láti hér fara fram atkvgr. um till. á þinglegan hátt, eins og þingsköp segja til um, en slíta ekki út úr á þennan hátt aðeins formála, sem er fyrir hverjum einstökum lið. Þetta væri svipað því, að forseti tæki í frv. aðeins fyrstu setninguna Í 1. mgr. og bæri þá setningu upp. Slíkt hefur vitanlega aldrei þekkzt. Hér á vitanlega að bera upp þessa till., og ég geri hiklausa kröfu um það, að samkv. þingsköpum verði till. borin upp. Hins vegar er það margföld venja hér, að einstakir töluliðir eða heilar málsgr. séu bornar upp út af fyrir sig í till., og það gefur auðvitað alveg auga leið, að það er ekki hægt að bera upp þennan fyrri hluta, þar sem stendur: „Alþingi ályktar að lýsa yfir því , að þessi eru grundvallaratriði íslenzkrar utanríkisstefnu“, og síðan kemur ekkert meira. Þetta er alveg óframkvæmanlegt. Ég óska eftir því, að hæstv. forseti endurtaki nú atkvgr. og fari hér rétt að, að till. verði borin upp þannig, að hver einstakur töluliður verði borinn upp út af fyrir sig, því að ella, ef forseti héldi við það, sem gert hefur verið, hefur verið komið í veg fyrir það, að atkvgr. færi hér fram um till., sem flutt er. Og það er út af fyrir sig sérstakt mál hér á þingi.

Forseti (SI): Eins og ég hef tekið fram, hafa tillöguliðirnir enga þýðingu, ef inngangurinn er felldur, og ég tel, að með þeirri atkvgr. hafi vilji þingsins um till. í heild greinilega komið fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e., Ingvari Gíslasyni, að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 439, sem er svo hljóðandi: „1) Eru lögin um atvinnuleysistryggingar í endurskoðun? Ef svo er, er árangurs af þeirri endurskoðun að vænta á þessu þingi? 2) Hefur verið tekið tillit til þess við endurskoðun laganna, að verzlunarmannasamtökin eiga nú aðild að Alþýðusambandi Íslands, og þeim tryggð þátttaka í atvinnuleysistryggingasjóði á sama hátt og öðrum verkalýðsfélögum?“ Núgildandi lög um atvinnuleysistryggingar eru að meginefni til frá 7. apríl 1956. í 4. gr. þessara l. er sérstaklega tekið fram, að félög skrifstofu- og afgreiðslufólks í verzlunum skuli ekki teljast til verkalýðsfélaga og því eigi hlutgeng sem aðilar að lögunum. Nú hefur hins vegar sú skipan orðið á, að samtök þessa fólks hafa verið viðurkennd fullgildir aðilar að Alþýðusambandi Íslands og þar með sem verkalýðsfélög. En einmitt það atriðið að vera í Alþýðusambandinu virðist hafa ráðið um það, þegar lögin um atvinnuleysistryggingar voru sett, hverjir skyldu eiga aðild að lögunum, þ.e.a.s. að atvinnuleysistryggingasjóði. Með því að verzlunarmannastéttin hefur nú hlotið inngöngu í Alþýðusambandið, virðist sjálfsagt og eðlilegt, að verzlunarmannastéttin öðlist réttindi til þess að vera hlutgeng að atvinnuleysistryggingasjóði, enda er ríkur áhugi fyrir því meðal stéttarinnar. Af framangreindum ástæðum eru þessar fsp. fram bornar, svo að kannað sé, hvort á þetta sjónarmið hafi verið litið við endurskoðun, þar sem heyrzt hefur, að l. hafi þegar verið endurskoðuð. Dreg ég eigi í efa, að hæstv. félmrh. gefi um þetta efni greinargóðar upplýsingar.



Herra forseti. Þessi spurning er í tvennu lagi. Fyrri hluti hennar hljóðar svo: „Eru lögin um atvinnuleysistryggingar í endurskoðun, og ef svo er, er árangurs af þeirri endurskoðun að vænta á þessu þingi?“ Þessu get ég svarað þannig, að í l. nr. 29 1956, um atvinnuleysistryggingar, var svo ákveðið í 22. gr., að lögin skyldu endurskoðuð í samráði við verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda eftir 2 ár. En með l. nr. 4 20. jan. 1959 var frestur þessi til endurskoðunar á l. framlengdur um 2 ár. Í samræmi við þessi lagaákvæði skipaði félmrh. nefnd til að endurskoða gildandi lög um atvinnuleysistryggingar með bréfi, dags. 28. sept. 1960. Í nefndina voru þessir menn skipaðir: Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem skipaður var formaður n., Björgvin Sigurðsson framkvstj., Eðvarð Sigurðsson alþm., Guðmundur Vignir Jósefsson skrifstofustjóri og Óskar Hallgrímsson framkvstj. N. lauk störfum 14. marz 1964, þ.e.a.s. fyrir um það bil mánuði, og hefur nú skilað frv. til l. um atvinnuleysistryggingarnar til ríkisstj. Samkomulag varð ekki í n. um frv. og gerðu tveir nm. ágreining með sérstakri bókun og sérstaka grein fyrir afstöðu sinni. Þetta frv. til breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar var strax þegar það barst mér sent öllum ráðh. í ríkisstj. til athugunar, og það er enn hjá þeim, en hefur ekki verið tekið til meðferðar og varla að búast við, að það verði tekið til meðferðar og afgreiðslu í ríkisstj. hað fljótt, að málið geti komið til kasta Alþingis að þessu sinni, alveg sérstaklega vegna þessa ágreinings, sem í n. varð og þarf sérstakrar athugunar við. Síðari hluti fsp. er svo hljóðandi: „Hefur verið tekið tillit til þess við endurskoðun 1., að verzlunarmannasamtökin eiga nú aðild að A.S.Í., og þeim tryggð þátttaka í atvinnuleysistryggingasjóði á sama hátt og öðrum verkalýðsfélögum?“ Þessu get ég svarað á þann hátt, að í frv. n. er lagt til, að verzlunarfólk fái aðild að atvinnuleysistryggingunum framvegis. En einn nm. hefur þó tjáð sig andvígan þessu ákvæði frv. Ég vænti, að með þessu sé fsp. að fullu svarað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir greinargóðar og glöggar upplýsingar um það, sem fsp. mín hljóðaði um. Fyrst það, að lögin um atvinnuleysistryggingar hafi þegar verið endurskoðuð og í frv. því, sem samið hefur verið nú og lagt fyrir ríkisstj., felist það, að verzlunarmannasamtökin verði fullgildur aðili að atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta þykir mér mjög vænt um að heyra, og ég veit, að verzlunarmannastéttin öll er mjög ánægð með það, að þetta nái fram að ganga sem fyrst. Ég get skilið það, fyrst einhver ágreiningur er enn uppi um þetta, að þá verði erfitt fyrir ríkisstj. að leggja frv. fyrir á þessu þingi, en ég vil mega vænta þess og vona það, að við sjáum fram á, þó ekki innan langs tíma, að við verzlunarmenn fáum aðild að atvinnuleysistryggingasjóði. Atvinnuleysistryggingasjóðir eru þegar orðnir starfandi víða um hinn menntaða heim og hafa verið starfandi lengi, sérstaklega á Norðurlöndum. Þetta eru orðnar öflugar stofnanir viða. Það var sannarlega ánægjulegt, þegar atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður hér á landi. Það eru einmitt svona sjóðsstofnanir, svipaðar og þessi, sem geta verið og eru lyftistöng og bjargráð fyrir ýmiss konar framkvæmdir í landinu, hjálpað til við uppbygginguna á verulegan hátt. Og með það fyrir augum sérstaklega finnst mér ég horfa fram á það, að atvinnuleysistryggingasjóður ætti að vera mikil lyftistöng, sérstaklega undir smáíbúðabyggingar, því að óneitanlega er það víst, að þetta verður mjög öflugur sjóður innan skamms og er reyndar þegar orðinn, og því meira eflist hann, ef verzlunarmannasamtökin yrðu tekin sem aðili að sjóðnum. Ég skal aðeins nefna það sem dæmi, að það mundi þýða árlega aukningu á sjóðnum, eins og nú er, ef verzlunarmannasamtökin væru þar með, um 20 millj. kr. En þetta gæti einmitt orðið til þess að hjálpa til við hvers konar þjóðnýta uppbyggingu, sem alls staðar er fjárvana, til að geta notið sin eins og skyldi. - Svo þakka ég enn þá hæstv. ráðh, fyrir svörin.



Herra forseti. Það er ánægjulegt til þess að vita, ef sú breyting, sem fyrirhuguð er á l. um atvinnuleysistryggingar, nær fram að ganga, að verzlunarmannasamtökin eignist þar aðild að. Það er þó ekkí sérstakleg þakkarvert, að þessi breyting verði á þessu gerð. Þar með er ólögum hrundið, sem verzlunarmenn hafa átt við að búa nú í ein 8 ár. Þegar verkalýðsfélögin sömdu um atvinnuleysistryggingasjóð, eða raunar var það að frumkvæði þeirrar sáttanefndar, sem skipuð var árið 1955 í sambandi við lausn þeirrar miklu vinnudeilu, sem þá var í aprílmánuði, voru verzlunarmenn ekki aðilar þar að. Þeir sömdu þá í kjölfarið í maímánuði sama ár og áttu þá um það að velja að fá aðild að atvinnuleysistryggingum eða að fá stofnaðan lífeyrissjóð. Þeir tóku þann kostinn, sem ég hygg að þá hafi verið rétt, að velja sinn lífeyrissjóð, sem hefur orðið þeim til mikils framdráttar, sér í lagi í sambandi við íbúðabyggingar. Fljótlega kom þó í ljós, að verzlunarmenn reistu sínar kröfur og töldu sig eiga rétt á að eiga aðild að atvinnuleysistryggingum með tilliti til þess, að Ýmis verkalýðsfélög, svo sem Iðja, fengu þá fljótlega kröfum sínum um lífeyrissjóð framgengt. Það mun hafa verið, að mig minnir, árið 1957. Þegar við í kjarabaráttunni 1957 sendum þessa kröfu fram, vísuðu vinnuveitendur einfaldlega til þess, að í 1., sem sett voru um atvinnuleysistryggingar, stæði, að „félög skrifstofufólks og afgreiðslufólks í verzlunum teljast ekki til verkalýðsfélaga“, og er þetta eitt makalausasta ákvæði, sem ég man eftir að hafa séð í íslenzkri löggjöf. Þess vegna og þar af leiðandi var ekki um það að ræða, að við gætum með frjálsum samningum við vinnuveitendur náð þessari sanngirniskröfu okkar fram, og við það hefur setið, að enn í dag höfum við ekki eignazt þessa aðild, og mér heyrðist á hæstv. félmrh., að enn um hríð verðum við að bíða eftir að fá þessu sanngirnismáli okkar fram komið. Ég vil svo að lokum taka fram, að það er sannfæring mín, að þegar þetta kemur til kasta hins háa Alþingis, breytingar á 1., þá muni þetta okkar sjálfsagða réttlætismál ná fram að ganga og við verzlunarmenn eignast fulla aðild að atvinnuleysistryggingasjóði.