Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Gíslason): Allshn. hefir haft frv. þetta til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Hinsvegar hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, en hann er aðeins um eitt atriði frv., en það er, að niður úr 1. gr. verði fellt á tveimur stöðum orðið „sjóða“. Um þetta hefi ég því leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 72. Ástæðan fyrir því, að ég ber fram brtt. þessa, er sú, að ég vil vekja athygli á því, hvort rétt sé að lögfesta það, að ákvæði frv. nái til jarða, sem eru eign opinberra sjóða. Frv. það, sem hér er um að ræða, er lagt fyrir Alþingi samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Námulögin frá 1909 taka eingöngu til þjóðjarða og kirkjujarða, eða m. ö. o. eingöngu til jarðeigna ríkissjóðs. Hvorki á þinginu 1909 eða síðar, svo mér sé kunnugt um, hefir það sjónarmið verið uppi, að rétt sé að takmarka á nokkurn hátt umráðarétt eða ráðstöfunarrétt einstakra manna yfir málmum eða öðrum verðmætum efnum, sem finnast kunna í landareignum þeirra. Nú er það svo, að sjóðir, sem stofnaðir eru með gjöfum og framlögum einstakra manna, hlíta að lögum sömu reglum sem gilda í viðskiptum manna á milli eftir borgaralegum rétti. Sjóðir, sem gefnir eru, eru ekki eign ríkissjóðs, og ef tala má um eignarrétt yfir sjóðum í venjulegri merkingu þess orðs, þá virðist mér helzt að álykta, að þeir séu eigendur sjóðanna, sem njóta eiga ávaxtanna af þeim. Afskipti ríkisstj. af sjóðunum eiga að lögum ekki að vera önnur en þau, að hafa eftirlit með því, að fyrirmælum gefendanna um meðferð sjóðanna sé fylgt, m. a. á þann hátt, að þeir, sem sjóðunum stjórna, hvort heldur sem það eru félög eða einstaklingar, gæti þess vandlega að geyma fé þeirra á öruggum stöðum og á þann veg, sem gefendurnir hafa fyrir mælt. Í skipulagsskrám allra sjóða er mælt fyrir um það, hverjir skuli hafa stjórn þeirra á hendi, ásamt óskoruðum rétti um yfirráð yfir eignum þeirra, aðeins með þeim takmörkunum, sem sett kunna að vera af stofnendunum, og þeim reglum ber að sjálfsögðu að hlíta eins og öðrum ákvæðum skipulagsskránna. Með þeirri löggjöf, sem hér er farið fram á að setja, sé ég ekki betur en verið sé að ganga inn á ráðstöfunarrétt sjóðanna, a. m. k. hvað námuréttindin snertir, með því að lögfesta það, að úrslitavaldið í þeim málum sé tekið af stjórnendunum og afbent ríkisvaldinu, en með því er í raun og veru verið að breyta með lögum ákvæðum allra gildandi skipulagsskráa að því er snertir ráðstöfunarrétt yfir þessum tilteknu réttindum. Ástæðan fyrir því, að ég tel þetta ekki rétt, er sú að ég tel það skyldu löggjafarvaldsins að virða rétt gefendanna í öllum atriðum, því ef horfið yrði að því, að löggjafar- og framkvæmdavaldið fari að breyta almennt út af fyrirmælum stofnendanna, þá myndi það án efa verða til þess að draga úr áhuga manna fyrir því að gefa fé sitt til almenningsheilla, en um það munu allir sammála, að þjóðfélagi okkar sé þess full þörf að fá sem flesta og öflugasta sjóði til þess að halda uppi margháttaðri menningar- og umbótastarfsemi, sem ríkinu sjálfu væri jafnvel ofviða að halda uppi sökum fjárskorts. Þetta eru í stuttu máli rök þau, er ég hefi fram að færa fyrir brtt. minni. Ég hefi viljað bera hana fram til þess m. a. að gefa hv. þdm. tækifæri til þess að greiða atkv. um þetta atriði frá því sjónarmiði, sem ég nú hefi skýrt. Hvað mig sjálfan snertir, þá tel ég mér ekki fært að stuðla að því með atkv. mínu að skapa það fordæmi í íslenzkri löggjöf, sem stefnt er að í frv. hvað þetta atriði snertir.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Eins og sjá má á nál., þá boðar hv. 11. landsk. brtt. þá, sem hann var að enda við að tala fyrir. Það, sem brtt. ræðir um, var rætt í allshn., en meiri hl. hennar gat ekki orðið sammála tillögumanni um að fella þessi orð niður úr 1. gr. frv. Annars kom það til umr. í n., enda þótt hún kæmi ekki með tillögu í þá átt, að helzt bæri að skerpa svo ákvæði laganna, að íhlutun hins opinbera um þessi mál næði einnig til jarða í eign einstaklinga. Og það held ég að öllum hljóti að vera ljóst, að bráðabirgðalögin, sem sett voru síðastl. sumar, voru fyrst og fremst sett til þess að kveða skýrt á um það, hversu víðtækur sá réttur væri, sem gert er ráð fyrir í námulögunum, að einstaklingar hafi. Verði það því ofan á, að ríkisvaldið grípi fram í með afskipti af jörðum einstaklinga í þessu efni, hví skyldi þá ekki einnig mega hafa slíka íhlutun að því er snertir jarðir opinberra sjóða? Annars hefi ég rætt um þetta við hæstv. forsrh., og hefir hann tjáð mér, að á þessu þingi myndi koma fram frv., þar sem farið væri fram á frekari íhlutun hins opinbera um þessi mál. Af því, sem ég nú hefi tekið fram, ætti öllum að vera það ljóst, að sú stefna er uppi, að ríkisvaldið láti sig mál þessi meira skipta hér eftir en hingað til. Eins og nál. ber með sér, þá hefir meiri hl. allshn. tekið þá ákvörðun, að ákvæði frv. nái einnig til þeirra jarða, sem eru í eign opinberra sjóða, því að hún telur svo skammt á milli þeirra og hinna, sem eru í eign hins opinbera, að þar verði vart á milli gert Ég hefi ekki nákvæma skýrslu um það, hversu margar þær jarðir eru, sem teljast eign opinberra sjóða, en eftir því, sem ég hefi komizt næst, þá munu 19 sjóðir hafa ráð yfir 36 jörðum. Um hitt er vitanlega ekkert hægt að segja, hvort í landi þessara jarða kunni að finnast dýrmætir málmar. Hv. 11. landsk. vill láta fella niður úr frv. ákvæðin, sem snerta jarðir hinna opinberu sjóða, eins og þegar hefir verið tekið fram, og færir þau rök fyrir máli sínu, að með þessum ákvæðum frv. sé gengið um of á hugsun gefendanna, eða það, sem fyrir þeim hafi vakað með gjöfinni. En þetta er hreinasti misskilningur hjá hv. þm. Ég býst nfl. við, að fyrir gefendum jarðanna hafi það vakað fyrst og fremst, að þær gætu orðið sem mest verðmæti fyrir sjóðina, sem þær mynda, til þess að sjóðirnir yrðu sem öflugastir og þess umkomnir að inna af hendi það hlutverk, sem þeim var ætlað af gefendunum. Líti maður og til fossalöggjafarinnar, þá verður ekki um það deilt, að réttur einstaklinganna yfir vatnsorkunni er mjög takmarkaður gagnvart hinu opinbera. Hið sama hlýtur því að gilda um verðmæti, sem finnast kunna í jörðu, eins og t. d. málma o. fl.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Búnaðarmálastjóri hefir með bréfi frá 13. marz sent Alþingi óskir búnaðarþings um breyt á l. um búfjárrækt frá 1931. Þessar óskir búnaðarþings hafa legið frammi í lestrarsal og hlotið þar númerið 134. Óskir búnaðarþings um breyt. á l. hefir landbn. tekið upp og fært í þann búning, sem þær nú liggja fyrir í á þskj. 62. Þar er um 3 brtt. að ræða, sú fyrsta við 11. gr. laganna og er um það, hve mikinn árlegan styrk nautgriparæktarfélögin geti fengið úr ríkissjóði, og er þannig, að félög, sem engar fitumælingar gera á mjólk, geti fengið 1 kr. styrk, reiknað á árskú, eða ef fitumælingar eru gerðar sjaldnar en þrisvar. Áður var þeim félögum reiknuð 1,50 í styrk á reiknaða árskú. Séu fitumælingar gerðar minnst þrisvar sinnum, sé styrkurinn kr. 1,80 á árskú. Sá styrkur var áður ákveðinn 2 kr. En þrjár mælingar gefa samt ekki fullnægjandi upplýsingar um fitumagn mjólkurinnar. Þegar 3 mælingar voru taldar nógar, var ástandið þannig, að það vantaði mjólk til að fullnægja markaðinum fyrir neyzlumjólk. Síðan þessi l. voru samþ., hefir viðhorfið að nokkru breytzt, bæði af því, að meðalnyt mjólkurkúnna hefir hækkað um 200 kg. á ári frá því, sem þá var, og svo vegna þess, að þeim hefir fjölgað um 1/3. Einnig hefir meiri mjólk komið á markaðinn vegna þess, að menn, sem áður höfðu engin ráð með að koma mjólkinni frá sér, hafa nú vegna bættra vegasambanda getað selt mjólk sína. Nú er markaðinum fyrir neyzlumjólk líka fullnægt og meira en það, því að úr nokkrum hluta mjólkurinnar hefir orðið að vinna afurðir, og þá er það undir því komið, hve mjólkin er feit, hvað mikið fæst úr henni af verðmætum afurðum. Þess vegna þarf að vinna að því að fá mjólkina bætta, fá hana feitari, en til þess er nauðsynlegt að gera fitumælingar það oft, að vissa fáist um fitumagn mjólkurinnar úr hverri kú, svo taka megi tillit til þess í kynbótastarfinu. Til þess að hvetja menn til þessa höfum við borið fram þessa brtt. við 11. gr., sem felst í 1. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir, að styrktarstigin verði þrjú. Styrkur til þeirra félaga, sem gera engar mælingar eða færri en þrjár, lækkar úr kr. 1,50 í 1,00 á árskú. Þau félög, sem koma undir þetta, eru ekki mörg, en samt nokkur, sem engar mælingar hafa gert. Þar næst er gert ráð fyrir þremur fitumælingum á ári. Þær gefa mikilsverðar bendingar, en styrk til þeirra á líka að lækka, úr kr. 2.00 í 1.811. Svo er þriðja stigið fyrir þau félög, sem gera 6 fitumælingar eða fleiri. Úr því að mælingarnar eru orðnar 6, má fara að byggja á þeim, hvað mjólkin rannverulega er feit, og þá má fara að velja kýr til að ala undan lífdýr eftir því, hvað mjólkin er feit. Þau félög, sem gera 6 mælingar, geta fengið kr. 2.50 styrk á árskú. Ennþá er ekki hægt að segja um, hvort þetta veldur auknum kostnaði fyrir ríkissjóð. Það yrði aldrei mikil hætta á, að allir færu að gera fitumælingar sex sinnum á ári, svo að hækkun styrksins til þeirra næmi nokkru stórfé, heldur mundi hún vinnast upp með lækkuninni hjá þeim, sem sjaldan mæla. - Þetta var um breyt., sem felst í 1. gr. frv. Breytingin í 2. gr. er ósköp lítil. Í 43. gr. búfjárræktarlaganna er talað um, hvað margt hver félagsmaður megi eiga í kynbótafénu, –enginn einstakur má eiga þar fleiri ær en 30. En nóg þykir að binda þetta við það, að enginn einstakur megi eiga meira en helming af kynbótafé búsins. Ég sé ekki ástæðu til að útiloka þá, sem sem eiga yfir 30 ær, allt hvað það er ekki yfir helming. Búnaðarþing taldi þessa brtt. hiklaust til bóta. Þá er loks brtt. við 13. gr. Í 1. línu hennar er prentvilla, „sauðfjárrekstrarbú“, sem á að vera: sauðfjárræktarbú, og vildi ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hún yrði leiðrétt án þess að sérstaka brtt. þurfi til. Búfjárræktarlögin mæla svo fyrir, að sauðfjárræktarbúin megi vera átta. tvö í hverjum fjórðungi, og að þessi bú skuli njóta 800 kr. styrks á ári móti 400 kr. annarstaðar frá. Brtt. gerir ráð fyrir að lækka 800 kr. framlagið í 600 kr. Við það sparast 8x200 = 1600 kr. Þessi sparnaður er veginn upp í brtt. með því, að veita skuli allt að 2000 kr. til að verðlauna sauðfjárræktarbúin samkv. nánari ákvæðum í reglugerð, þar sem fara yrði eftir því, hve góðum árangri þau ná af starfi sínu og hve mikið selst af kynbótaskepnum þaðan. Eftirspurnin eftir þeim er einhver bezti mælikvarði á árangur búsins. Kostnaðarauki af þessu er aðeins 400 kr. á ári, og má vænta, að það verði til þess að gera samkeppni milli búanna, en það getur aftur orðið til að láta þau ná betri árangri. Þetta eru þær brtt., sem búnaðarþing óskar, að nái fram að ganga, og búfjárræktarnefnd þess stóð að þeim einhuga. Þar sem búnaðarþingið er skipað 25 kjörnum fulltrúum bænda, er vitað, að það fer ekki fram á annað en það, sem horfir til virkilegra bóta. Kostnaður er óverulegur. Ég vildi því mælast til, að hv. þdm. létu þetta fara óbreytt og liðlega gegnum deildina.



Það er ekki siður hér að fjölyrða mjög um mál við 1. umr. Ég get þó ekki látið hjá líða að benda á, hvernig þetta mál ber hér að. Eins og hv. þdm. er fullkunnugt, hefir mikið verið talað um vandræði bæjar- og sveitarfélaga að standast útgjöld sín. Alþingi 1935 skoraði á ríkisstj. að undirbúa löggjöf, sem úr þessu bætti. Stjórnin skipaði til þess nefnd þriggja manna, þar á meðal var ég. Nefndin skilaði áliti og lagði frv. fyrir Alþingi 1936. Það náði að vísu ekki fram að ganga þá, ekki fyrr en árið eftir, ég held á haustþinginu 1937, að samþ. var með nokkrum breyt. frv. um tekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga. En Adam var ekki lengi í Paradís. Nú virðist vera komin tilhneiging til þess hjá þm. að draga úr því, sem þá var veitt kaupstöðunum. Þetta mál hefir þann einkennilega aðdraganda, að fyrst er komið fram frv. af hv. þm. N.-Þ. (GG) um að rýmka nokkuð rétt sveitarfélaga til þess að fá tekjur af síldarverksmiðjum, sem þar eru starfræktar, þannig að í stað þess að gjaldið, sem þau taka af andvirði seldrar framleiðslu megi ekki fara yfir 25% af heildartekjum viðkomandi sveitarfélags, eins og núg. lög ákveða, skuli það mega nema allt að 50% að heildartekjum þess. En þessari rýmkun á tekjuöflun er svo í Nd. snúið við og samþ. brtt., sem felur í sér stórfellda skerðing á tekjunum, sem sé, að ekki megi innheimta fasteignaskatt af verksmiðjunum eins og öðrum fasteignum í bæjum. Ég tel það fjarri lagi að afnema fasteignaskatt af þessum fasteignum, sem notaðar eru til atvinnurekstrar. M. a. vil ég benda á, að atvinnurekstur einstakra manna stendur ekki vel að vígi í samkeppni við fyrirtæki, sem af er létt þessum gjöldum. Ef á annað borð á að fara að taka aftur af því, sem Alþingi er búið að veita fyrir liðugu ári síðan, hefði þó verið réttara að gera þá brtt. við frv. hv. þm. N-Þ. að fella niður gjaldið, sem þar er lagt til, að rýmkað sé um. Það hefði líka verið að ganga hreinna til verks, en náð líkum tilgangi, sem sé að snúa frv. alveg við með einni brtt. Mér finnst það meir en óviðkunnanleg aðferð, og hefði verið miklu réttara að flytja sérstakt frv. um afnám fasteignagjaldsins af verksmiðjunum. Nú er það svo, að þeirri breyt. er eingöngu stefnt gegn einum kaupstað, Siglufirði, sem átt hefir erfitt uppdráttar og verið gert ákaflega rangt til fyrir nokkrum árum, þegar núgildandi útsvarslöggjöf var sett og teknir af bæjarfélaginu möguleikar til að leggja útsvör á þá, sem stunda þar atvinnu um bjargræðistímann. Ég vonast til þess. að nefndin, sem fær þetta frv. til athugunar, hugsi sig vel um, hvort það á að fara lengra. Ég legg til að það verði annaðhvort fellt eins og það er eða breytt í það horf, sem það hafði upphaflega frá hv. flm. (GG). Ef frv. ætti lengri lífdaga fyrir höndum, vildi ég benda mjög alvarlega á þessi sjónarmið, sem nefndin verður að íhuga, og á forsögu þessa máls.

* Flm. (Magnús Gíslason): Á Austfjörðum hefir um langt skeið verið mikil og megn óánægja yfir þeim samgöngum, sem þessi landshluti hefir átt við að búa, og fyrir því höfum við hv. 9. landsk. leyft okkur að koma fram með þáltill. á þskj. 47, til þess að reyna að fá bót á þessu ástandi. Við förum fyrst og fremst fram á það, að strandferðunum verði framvegis hagað þannig, að ferðir verði jafnan hálfsmánaðarlega á milli Austfjarða og Reykjavíkur árið um kring, og í öðru lagi förum við fram á það, að hið nýja strandferðaskip verði notað til milliferða á sumrum, komi við á helztu höfnum Austfjarða, bæði á leið til lands og frá landi. Eins og kunnugt er, þá er vart um aðra samgönguleið að ræða frá þessum landsfjórðungi en sjóleiðina. Það er að vísu bílfært til Reykjavíkur, en sú samgöngubót hefir mesta þýðingu fyrir samgöngurnar á milli Norðurlandsins og Austfjarða, en minni þýðingu fyrir samgöngurnar við Reykjavík, því eins og kunnugt er, þá er þessi leið ekki fær sökum snjóa, nema 2–3 mán. ársins. Um ferðir frá Austurlandi til Reykjavíkur, sem telja má, að almennt séu farnar, er ekki aðrar að ræða en sjóleiðina sunnanlands. Það má segja, að menn geti farið með strandferðaskipunum norður um, en það ferðalag tekur eina 10 daga og er mjög kostnaðarsamt, og er því sú leið alls ekki farin. Í till. er lagt til, að nokkuð verði bætt úr þessu. Sem stendur er aðeins einu strandferðaskipi ætlað að halda uppi þessum ferðum, sem sé Súðinni. Að vísu skilja menn þetta svo, að það sé bráðabirgðaástand, þar sem skipaútgerð ríkisins hefir nú annað skip í smíðum. Ef bæta á samgöngur milli Austurlands og Suðurlands, verður að hafa í huga, hvernig þeim var háttað meðan bæði Esja og Súðin voru þar í förum, en samkv. áætlun þeirra fyrir árið 1938 fóru skipin 10 hringferðir vestur um land og 11 hringferðir austur um land. Auk þess 4 ferðir austur um til Siglufjarðar, þar sem snúið var við sömu leið til baka, og þar að auki eina ferð til Austfjarða eingöngu. Þannig voru farnar alls 15 ferðir frá Reykjavík sunnanlands til Austfjarða, og 16 ferðir frá Austfjörðum sunnanlands til Reykjavíkur. Á þessu ári hafa skip Eimskipafélagsins siglt til Norður- og Vesturlands og komið á allar helztu hafnir þar. Til þess að gera sér grein fyrir því, hve nauðsynlegt er að bæta úr samgöngunum, verður að athuga þær á árinu 1938. Eins og kunnugt er, eru það aðallega fólksflutningar, vöruflutningar og póstflutningar, sem strandferðaskipunum er ætlað að annast. Áður voru póstflutningarnir þannig, að landpóstur kom einu sinni í mánuði til Austurlands, en fyrir nokkru var þessu breytt svo, að þær ferðir voru lagðar niður og strandferðaskipunum falið að annast þær. Þetta hefir, hvað Austurland snertir, orðið til mikils óhagræðis vegna þess, að nú liður lengra á milli þess, sem menn geta fengið póst frá Reykjavík og komið pósti þangað heldur en áður var. Þannig var þessu svo varið síðastl. vetur, að samkv. áætlun átti Súðin að koma frá Reykjavík 13. desember, og var það síðasta ferðin á því ári. Samkv. áætlun þessa árs var ekki hægt að fá póst aftur frá Reykjavík fyrr en með ferð, er féll þann 24. janúar, eða sjö vikum síðar. Hvað snertir fólksflutninga, þá eru þeir alltaf að aukast frá Austfjörðum til Reykjavíkur. Til þess liggja margar ástæður, en fyrst og fremst það hörmungarástand, sem hefir ríkt - og ríkir enn - í atvinnulífi á Austfjörðum undanfarin ár. Fjöldi fólks hefir orðið að leita sér atvinnu í Vestmannaeyjum og verstöðvunum hér sunnanlands. Er það þýðingarmikið fyrir þetta fólk að komast suður á hæfilegum tíma og heim aftur þegar vertíð er lokið. Sama gegnir um skólafólk, sem mjög margt sækir skóla hingað suður. Því er mikið hagsmunamál að komast heim þegar skólum lýkur, svo það þurfi ekki að kosta sig hér meðan það bíður ferðar, e. t. v. í hálfan mánuð til 3 vikur. Einnig hefir öll verzlun færzt meira og minna til Reykjavíkur, í stað þess að áður fyrr fengu Austfirðingar vörur sínar beint frá útlöndum, og hefir því þörf fyrir þessar samgöngur einnig aukizt mjög hjá kaupsýslumönnum, sem nú verða að fara árlega hingað til að kaupa nauðsynjavörur, og eftir að verzlunarhömlurnar komu á, að tala við innflutnings- og gjaldeyrisnefndina til að fá þar innflutningsleyfi, því oft hefir ekki reynzt nóg að skrifa henni. Loks eru svo Austfirðir verr settir en aðrir landshlutar vegna þess, að þar er ekkert fullkomið sjúkrahús. Því er fjöldi fólks, sem ekki getur fengið þar lækningu, einkum þegar um skurðlækningar er að ræða, og verða því að fara hingað. Á Austurlandi eru heldur engin röntgentæki, svo að þeir, sem e. t. v. ekki þurfa beinnar læknishjálpar, verða samt að fara hingað til að vita, hvað að þeim gengur. Hvað vöruflutningana snertir, flyzt minna og minna af vörum beint til Austurlandsins síðan verzlunarhömlurnar voru settar á, og ýmsar vörur, svo sem vefnaðarvörur, járnvörur og isenkram, eru alls ekki fluttar til Austurlands, heldur beint til Reykjavíkur. Sama er að segja um allar einkasöluvörurnar. Við þetta bætist, að ekkert af skipum Eimskipafélagsins, sem til Austurlands kemur, siglir beint til Hamborgar. svo að allar vörur, sem koma frá meginlandi Evrópu, verða að fara hingað fyrst. Úr þessu verður margskonar óhagræði fyrir þá, sem vörurnar eiga, og kostnaðarauki. Skipin koma e. t. v. erlendis frá daginn eftir að Esja eða Súðin hafa farið austur, og þá hafa vörurnar orðið að liggja hér til næstu ferðar. Ég hygg, að hv. þm. sé ljóst, að úr þessari samgönguþörf verði ekki bætt með 15–16 ferðum á ári. Er það því engin fjarstæða, sem við förum fram á með þáltill., að ferðunum verði fjölgað upp í 24–26, eða svo, að ferð falli á hálfsmánaðar fresti. Hvernig ferðunum skuli að öðru leyti haga, höfum við ekki farið út í, en búumst við, að skipaútgerð ríkisins sjái fyrir því, en við álítum, að með 2 skipum, öðru hraðskreiðu, ætti að vera hægt að fullnægja samgönguþörfinni. Hvað snertir samgöngur við útlönd, eru þær alls ófullnægjandi, eins og gefur að skilja, þar sem aðalskipið, sem þar er til vöruflutninga, er Lagarfoss, sem samkv. áætlun er gert ráð fyrir að fari 8 ferðir á ári. Í þá átt er ekki farið lengra í kröfunum en að hið nýja millilandaskip komi við á Austfjörðum á ferðum sínum til og frá landinu. Við höfum ekki séð ástæðu til að fara sérstaklega fram á, að skip Eimskipafélagsins komi við á Austfjörðum, en gerum ráð fyrir, að hæstv. Alþingi og hv. samgmn. beiti áhrifum sínum við Eimskip, svo sem bezt má verða. Það, sem vakir fyrir okkur, er að fá strandferðaskipin til að koma það oft til Austfjarða, að góðar samgöngur fáist við Reykjavík og að hæft verði nokkuð úr samgönguþörfinni við útlönd, einkum með það fyrir augum, að hægt verði að koma ísfiski í verð á Englandsmarkaðinum, og eins og atvinnulíf Austfjarða stendur nú höllum fótum, er það stórt bjargráð, að hagkvæmar ferðir fáist til útlanda, svo mögulegt væri að selja þangað ísaðan fisk, en það er ekki hægt nú. Á Austfjörðum eru víða góð kolamið og í maí og júní má oft veiða þar stórýsu, sem nú er góður markaður fyrir. Smáútvegurinn á Austfjörðum hefir borið sig illa undanfarið, sem og víðar á landinu, en dragnótaveiðin hefir þó verið bezt. Fengist dragnótaveiðitíminn lengdur, er von um, að atvinnan og afkoman geti batnað, ef beinar ferðir fengjust með aflann til Englands. Ég geri ráð fyrir, að einhverjar mótbárur kunni að koma fram gegn þessari till., og þá einkum í sambandi við ferðirnar til útlanda og frá, vegna þess, að menn setji fyrir sig tímatöfina, sem að því yrði, að skipin sigldu fyrst til Austfjarða. En ég sé ekki, að svo mikil ástæða sé til að óttast það. Mér segja siglingafróðir menn, að töfin fyrir skipin muni ekki verða meiri en einn sólarhringur, ef komið er við á helztu höfnum Austurlands. Þær liggja tiltölulega skammt úr siglingaleið, enda ekki um stóra töf að ræða. Hinsvegar þykist ég vita, að þeim útlendingum, sem til landsins koma, mundi síður en svo þykja neitt að því að koma sem fyrst að landi, því margir vilja vera sem allra stytzt á sjónum, og stytzta siglingaleiðin frá Englandi til Íslands er einmitt til Austfjarða. Svo er eitt atriði í sambandi við þetta, sem ég vildi vekja athygli á. Ég þykist vita, að ríkisstj. stofni til þessara ferða ríkisskipsins með það fyrir augum að auka ferðamannastraum hingað og hafa af fjárhagslegan hagnað. Mér er sagt, að þeir útlendingar, sem hingað koma, fari til Þingvalla, Gullfoss og Geysis, og fari svo úr landi eftir nokkra daga. Nú væri hægt að auka hagnaðinn af komu útlendinga til landsins með því að láta þá fara á land á Austfjörðum og fara þaðan landveg til Reykjavíkur. Til þess yrði skipaútgerð ríkisins auðvitað að hafa til taks góð farartæki og sjá fyrir sæmilegum gististöðum á leiðinni, en það ætti ekki að verða mjög erfitt. Þá get ég og hugsað mér, að ef flugferðir innanlands komast bráðlega í sæmilegt horf, sem ég vona að verði, þá mundi margur útlendingurinn, sem kæmi til Austfjarða, vilja fara í flugvél til Reykjavíkur. Álít ég, að mörgum finnist það hagkvæmt að nota sjóferðina til landsins, en fljúga svo strax frá Austfjörðum til Reykjavíkur, eða hvert á land, sem vill. Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta meira að sinni, en vænti, að hv. þm. mæti þessum tillögum okkar með velvilja og skilningi og telji fært að veita málinu þann stuðning, sem þarf til að fá þessar samgöngur bættar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefi ekki kvatt mér hljóðs til að hefja andmæli gegn rökstuðningi hv. 1. flm., en mér virðist málið þannig vaxið, að það geti orðið æðivíðtækt, ef við förum að ræða samgöngumál okkar yfirleitt í sambandi við það. Ég ætla mér ekki þá dul að andmæla réttmæti rökstuðnings hv. þm., sem bar í sér margt rétt og satt að því er það snertir, að Austfirðir eiga við skarðan hlut að búa í þessu máli. En svo að hægt sé að ræða þetta mál og ráða fram úr því svo, að vel megi við una, álít ég, að það þurfi að rannsakast af þeim mönnum, sem bezt skyn bera á það, og það hefir komið mér til að segja þessi orð. Eins og till. er vaxin, virðist mér það fljótræðislegt mjög að samþ. hana hér í hv. d. án þess að fram fari slík athugun, og ég álít réttara, að n. hér í hv. d. fái tækifæri. til að kynna sér alla málavexti um það, hvort mögulegt sé að koma á þessum samgöngum við útlönd með viðkomu á Austfjörðum. Ég skal ekki lengja umr. með því að skýra mitt álit, en ég vil leggja til, að umr. verði frestað, og ég hygg, að réttast væri, að hv. samgmn. fengi málið til athugunar áður en umr. lýkur. Það vill svo vel til, að Austfirðingafjórðungur á að mestu leyti sem fulltrúa alla meðlimi samgmn., svo ég geri ráð fyrir, að málið mæti þar fullum velvilja og að athugað verði þar, hvað hægt er að gera, svo að Austfirðingar megi vel við una. Ég get sparað mér að fara nánar út í málið þar til það kemur úr n., en till. mín til hæstv. forseta er sú, að málinu verði frestað og vísað til samgmn.

*Árni Jónsson: Ég hefi ekkert við ræðu hv. 1. flm. að bæta, en sú till., sem hér hefir komið fram, er tilefni þess, að ég stóð upp. Það er síður en svo, að ég ætli að fara að hleypa neinu kappi í málið nú, enda erum við flm. alls ekki óánægðir með það, að till. þessi verði samþ. og málinu frestað og vísað til athugunar til samgmn., ekki sízt af því, að n. er þannig skipuð, að við verðum fyrirfram að vænta hinnar mestu velvildar af hennar hálfu í garð þessa máls. Við flm. fellum okkur því vel við það, að umr. verði frestað og málinu vísað til samgmn. til athugunar.