Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um iðnlánasjóð á þskj. 314 er liður í þeirri ákvörðun ríkisstj., sem lýst var yfir við byrjun þessa þings, að efla stofnlánasjóði atvinnuveganna og koma meiri samræmingu í efnahagsskipunina, sem m.a. væri í því fólgin að skapa meiri tengsl á milli þeirra stofnana, sem veittu fjárfestingarlán, og viðskiptabankanna og peningastofnana og fulltrúa atvinnulífsins. Aðalefni þessa frv. stefnir að því að styrkja verulega iðnlánasjóðinn frá því, sem verið hefur. Megintilgangurinn er að hafa hliðsjón af aðstöðu iðnaðarins í dag. Hann stendur að vissu leyti á vegamótum. Í ýmsum iðngreinum eiga sér stað mjög örar og miklar tæknibreytingar. Ný viðhorf skapast við aukið verzlunarfrelsi í landinu og áform ríkisstj. um breytingar á tollalöggjöfinni, sem hún hefur lýst yfir, að hún muni gera. Hún hefur í því sambandi gert það ljóst, að hún muni veita iðnaðinum ákveðinn aðlögunartíma í því sambandi, og verður nánar gerð grein fyrir stefnu ríkisstj. í tollamálum við annað tækifæri bráðlega á þessu þingi. Til þess að mæta þessum nýju viðhorfum iðnaðarins m.a. og hlaupa þar undir bagga af hálfu hins opinbera eru þau ákvæði 2. gr. þessa frv. að koma upp nýjum lánaflokkum í iðnlánasjóði, sem hafa þann sérstaka tilgang að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum, er að mati sjóðsstjórnarinnar teldust stuðla verulega að því að auka framleiðni og bæta aðstöðu iðnfyrirtækja til þess að aðlaga sig nýjum viðhorfum vegna breyttra viðskiptahátta, svo sem tollabreytinga og fríverzlunar. Til þess að slík hagræðingarlán kæmu að verulegu gagni, var það skoðun ríkisstj., að þau þyrftu að vera til viðbótar hinum almennu lánum og með hagkvæmari kjörum, sem fælist þá í því, að þau yrðu bæði til lengri tíma og með lægri vöxtum og jafnvel afborgunarlaus fyrstu árin, þegar erfiðleikarnir í þessu sambandi eru mestir. Ef þetta átti að takast, þurfti að efla iðnlánasjóðinn. Í því sambandi er honum veitt 100 millj. kr. ný lántökuheimild, en ríkið ábyrgist skuldbindingar sjóðsins samkv. l., og jafnframt er gamla lántökuheimildin, sem var 100 millj. kr., hækkuð upp í 150 millj. kr. En af þeirri almennu lántökuheimild hafa nú verið notaðar 66.5 millj. kr. Jafnvel þó að hinum nýja lánaflokki væri útvegað lánsfé, gat hann tæplega undir því risið að veita það lánsfé með lægri vöxtum og til lengri tíma og afborgunarlaust fyrst í stað, nema sérstakar ráðstafanir væru gerðar til að mæta þeim byrðum, sem þannig væru lagðar á iðnlánasjóð að lána út fé með hagkvæmari kjörum en hann sjálfur kynni að fá það lánað. Í þessu skyni og jafnframt til þess að styrkja iðnlánasjóðinn almennt er ákvæði 1. gr. frv., en í því felst að breyta ríkissjóðsframlaginu, sem verið hefur 2 millj. kr., í 10 millj. kr. Með þessu móti styrkist sjóðurinn verulega á skömmum tíma og verður þess umkominn að taka á sig nokkrar byrðar vegna mismunar á lánum, sem sjóðurinn tekur og kann að veita. Með þessari verulegu eflingu iðnlánasjóðs er haldið áfram þeirri þróun, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, því að eftir að lögin frá 1963 voru sett um iðnlánasjóð, hefur orðið gerbylting í starfsemi hans og aðstöðu hans til lánveitinga. Kemur þetta greinilega fram af þeim upplýsingum, sem gefnar eru í grg. frv. Framlög ríkissjóðs hafa aldrei verið há til iðnlánasjóðs, aðeins nokkrir tugir þús. fyrst í stað og aldrei hærri en 2 millj. kr., sem byrjað var á 1960, og þannig hafa framlög ríkissjóðs til iðnlánasjóðs í heild numið um 20 millj. kr. En með l. frá 1963 var iðnlánasjóði veitt ný tekjuöflun með iðnlánasjóðsgjaldinu, 0,4% iðnlánasjóðsgjaldi, sem iðnaðurinn sjálfur greiðir, og það hefur orðið veruleg tekjulind fyrir sjóðinn, var á fyrsta árinu, hluta af ári 1963, 4.2 millj. kr., árið 1964 12.9 millj. kr. og s.l. ár 15.9 millj. kr. Og það má ætla, að þetta gjald verði á þessu ári 17-18 millj. kr. Iðnlánasjóðsgjaldið hefur þannig, frá því að það var upp tekið 1963, veitt iðnlánasjóði 33 millj. kr. Á sama tíma hefur ríkisstj. veitt iðnlánasjóði atbeina um lánsfé, og hefur iðnlánasjóður fengið lánað af svokölluðu PL-480 fé 50.5 millj. kr. síðustu árin og úr bankakerfinu 16 millj. kr. á s.l. ári eða samtals 66.5 millj. kr. Með þessari eflingu iðnlánasjóðs hefur alveg skipt um möguleika hans til útlána og ráðstöfun á fé sjóðsins. Hann var þannig bær um að lána á s.l. ári rúmar 58 millj. kr., 50 millj. kr. 1964 og 38 millj. kr. 1963, eða milli 140 og 150 millj. kr. á þessum þremur síðustu árum. Áður hafði sjóðurinn verið vanmegnugur. 1962 voru heildarútlán 13.9 millj. kr., 1961 9.7 millj., 1960 4.2 millj. og áður þaðan af minna, á árunum 1956-1959 rúmar 2 millj. kr. á ári. Í þessu sambandi er veigamikið að gera sér grein fyrir, að Framkvæmdabanki Íslands hefur verulega aukið útlán sín til iðnaðarins á s.l. árum. Ég vek sérstaklega athygli á þessu vegna þess, að fyrir þinginu liggur frv. um, að Framkvæmdabankinn verði lagður niður og við verkefnum hans taki Framkvæmdasjóður Íslands, og Framkvæmdasjóði Íslands er ætlað það hlutverk að lána fjárfestingarlánasjóðunum fé. Þá verður að ætla, að hliðsjón verði höfð af lánveitingum Framkvæmdabankans til iðnlánasjóðs, þegar að því kemur að taka ákvarðanir um það á næsta ári, hvað Framkvæmdasjóðurinn telur eðlilegt að lána til iðnlánasjóðsins. En Framkvæmdabankinn hefur lánað til iðnaðar á s.l. 5 árum þetta frá 24 og upp í nærri 43 millj. kr. Það er miklu meira hlutfallslega en lánað var til iðnaðar á fyrstu árum bankans, því að heildarlán bankans til iðnaðar, frá því að hann var stofnaður 1953, eru 207.8 millj. kr., og af því verður ljóst, að fram til ársins 1962 hafa þá aðeins verið lánaðar tæpar 8 millj. kr. til iðnaðarins á 9 ára tímabili, frá því að bankinn hóf starfsemi sína. Þetta er veigamikið atriði að leggja áherzlu á í sambandi við þær ákvarðanir, sem síðar kunna að verða teknar um lánveitingar Framkvæmdasjóðsins til stofnlánasjóða atvinnuveganna og þá iðnlánasjóðs. Ég held ekki, að ég þurfi að hafa miklu fleiri orð um þetta frv. og skýrt sé fram komið, hvað fyrir ríkisstj. vakir með flutningi þess. Það er í stórum dráttum að efla iðnlánasjóðinn almennt verulega og efla hann alveg sérstaklega með hliðsjón af þeim viðfangsefnum, sem iðnaðurinn þarf nú að horfast í augu við. Íslenzkur iðnaður hóf göngu sína sem veikur stofn á þeim tímum, þegar hér voru mikil verzlunarhöft, skömmtun og takmarkaður gjaldeyrir landsmanna. Og það verður tæpast talið, að þetta hafi verið hollar aðstæður til þess að vaxa upp við. Hitt er ljóst, að iðnaðurinn er einmitt af þessum sökum og var að ýmsu leyti vanbúinn að taka á móti auknu verzlunarfrelsi og þar af leiðandi aukinni verzlunarsamkeppni. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að fram til þessa hafa engir tollar verið afnumdir, sem iðnaðinum eru til óhagræðis. Hann hefur þurft að mæta vissum erfiðleikum í sambandi við aukna fríverzlun og þar af leiðandi aukna samkeppni, en tollarnir, sem lækkaðir hafa verið fram til þessa, eru iðnaðinum eingöngu til hagræðis. Það hafa verið lækkaðir tollar á vélum til iðnaðarins úr 35% niður í 25% og niður í 15%. Það hafa verið gefnar heimildir til þess að létta af tollum á innflutningi dráttarbrauta, og tollum hefur verið létt af innfluttum vélum til niðursuðu fiskafurða til útflutnings. Fram til þessa hafa þess vegna þær aðgerðir, sem átt hafa sér stað í tollamálunum, eingöngu verið iðnaðinum til hags. Hvernig hins vegar iðnaðinum muni takast að mæta aukinni erlendri samkeppni við aukna fríverzlun og minnkandi tollvernd, skal ég ekki segja um. Það er augljóst mál. að eftir því sem okkur auðnast að létta af tollunum, sköpum við möguleika til ódýrari vöru í landinu, sem ætti að stuðla að því að draga úr verðbólgunni hérlendis. Við höfum dæmi um það frá Noregi, að aukin fríverzlun þar, meira verzlunarfrelsi og algert afnám tollverndarinnar varð til þess, að iðnaðurinn tók stórstökk fram á við til aukinnar þróunar og miklu meiri en menn höfðu gert sér vonir um eða talið, að þeir gætu búizt við. Nú skal ég ekki fullyrða um það, að aðstæðurnar séu með öllu þær sömu hér hjá okkur og Norðmönnum, og brestur mig kunnugleika til þess. Ríkisstj. vill þess vegna fara hér með gát, veita iðnaðinum ákveðinn aðlögunartíma og á þann hátt, að hann viti, hversu langur hann er og að hverju stefnir, og á sama tíma að veita iðnaðinum sérstakan stuðning, eins og hún hefur reyndar heitið honum með aukningu og eflingu stofnlánasjóðs iðnaðarins, iðnlánasjóðs. Það hefur komið greinilega í ljós frá samtökum iðnrekenda, að þeir telja sig reiðubúna til þess að mæta aukinni erlendri samkeppni og telja í raun og veru ekki nema til góðs eins, að aukin fríverzlun skapist hér á landi, og það muni stuðla að því að skapa meiri samkeppni, skapa betri framleiðslu og til lengdar verða til þess að styrkja þessa atvinnugrein. Hins vegar hafa þeir bent á, að þeir þurfi vissan aðlögunartíma og telji nauðsynlegt, að það opinbera veiti þeim vissa aðstoð og vissa hjálp, m.a. á því sviði, sem þetta frv. fjallar um. Ég vona, að ríkisstj. mæti með þessu frv. óskum, sem fram hafa komið af hálfu iðnrekenda og fyrirsvarsmanna þeirra og frv. megi verða til þess að styrkja og efla íslenzkan iðnað sem eina af okkar aðalatvinnugreinum. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Þetta frv. staðfestir það, sem ég og fleiri hafa haldið hér fram, að sú breyting, sem gerð var á iðnlánasjóðslögunum 1962, hafi gengið of skammt. Það sést bezt á því, að nú leggur hæstv. ríkisstj. fram frv., þar sem gert er ráð fyrir verulega meiri eflingu iðnlánasjóðs en á þinginu 1962. Ég hygg samt, að það sé ekki ofmælt, þó að sagt sé, að hér sé einnig of skammt gengið. Ég vil í því sambandi benda hv. þd. á annað frv. um iðnlánasjóð, um breyt. á l. um iðnlánasjóð, sem nýlega hefur verið lagt fram í þessari hv. d. Þar er gert ráð fyrir verulega meiri aukningu á starfsfé iðnlánasjóðs en í þessu frv. Meginmunurinn á þessu frv. og því, sem ég og nokkrir aðrir þm. hafa flutt, er sá, að í þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka framlag ríkisins til iðnlánasjóðs úr 2 millj. í 10 millj. kr., en í því frv., sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum hv. þm., er gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs verði jafnhátt tekjum þeim, sem sjóðurinn fær af gjaldi því, er iðnaðurinn greiðir til hans samkv. 1. tölul. í 5. gr. laganna. Eins og upplýst er í grg. þessa frv., námu þessar tekjur, þ.e. það, sem iðnaðurinn greiðir sjálfur til sjóðsins, á s.l. ári um 15 millj. kr., en gert er ráð fyrir, að þær nemi á þessu ári, eins og hæstv. ráðh. upplýsti hér rétt áðan, milli 17 og 18 millj. kr. Samkv. okkar frv. mundi því framlag ríkisins til iðnlánasjóðs hækka í 17-19 millj. kr. á þessu ári, í stað þess að það hækkar aðeins um 10 millj. og þó má gera ráð fyrir, að þessi munur verði enn þá meiri á næstu árum. Ef þróunin verður eitthvað lík því, sem hún hefur verið, kemur þetta gjald, sem iðnaðurinn greiðir til sjóðsins, til með að hækka árlega. Hér er að sjálfsögðu um talsverðan mun að ræða. En með þessu er þó ekki öll sagan sögð, og það sjá menn bezt með því að líta í það frv. um fiskveiðasjóð, sem ríkisstj. hefur lagt fram nokkurn veginn samtímis því frv., sem hér liggur fyrir. Í frv. um fiskveiðasjóð er gert ráð fyrir, að ríkisframlagið verði jafnhátt og tekjur fiskveiðasjóðs verða af útflutningsgjaldi hverju sinni. Það hefur verið krafa iðnaðarmanna, bæði iðnrekendasambandsins og Landssambands iðnaðarmanna, að iðnaðurinn nyti í þessum efnum jafnréttis við aðra atvinnuvegi, að til stofnlánasjóðs hans yrði greitt jafnhátt tillag og iðnaðurinn sjálfur greiðir til sjóðsins, alveg eins og á sér stað bæði í sambandi við fiskveiðasjóð og stofnlánadeild landbúnaðarins. Þessi tvö frv., sem ég nú nefndi, þetta frv. og frv. ríkisstj. um fiskveiðasjóð, sem lagt er fram nokkurn veginn samtímis, sýnir, að hér er verið að gera upp á milli atvinnuvega. Iðnaðurinn er ekki látinn hafa sama rétt og sjávarútvegurinn. Það er enn haldið áfram þeirri gömlu venju að líta á hann sem einhvern 2. flokks atvinnuveg við hliðina á sjávarútvegi og landbúnaði. Þessu þarf vissulega að breyta, því að iðnaðurinn er þegar orðinn svo þýðingarmikill hér á landi og á þó eftir að verða þýðingarmeiri, að það er ekki nema sjálfsagt jafnréttismál, að honum sé í hvívetna tryggð sams konar aðstaða og öðrum öndvegisatvinnuvegum þjóðarinnar. Þess vegna felst í því frv., sem ég og nokkrir aðrir þm. hafa lagt fram um iðnlánasjóð, ekki aðeins það, að það er lagt til, að ríkisframlagið verði verulega hærra, heldur einnig það, sem er ekki síður mikilvægt, að iðnaðinum sé í þessum efnum tryggð jafnréttisaðstaða við aðra atvinnuvegi. Ég vildi því vænta þess, fyrst hæstv. ríkisstj. hefur nú fallizt á það að gera nokkrar endurbætur á tekjuöflun iðnlánasjóðs, að hún gangi svo langt, að sjóðnum verði í þessum efnum veitt full jafnréttisaðstaða við aðra atvinnuvegi. Þá er rétt að víkja að því, að í þessu frv. ríkisstj. felst sú nýbreytni, að gert er ráð fyrir sérstakri lántöku fyrir sjóðinn og verði því fé, sem honum aflast þannig, varið til sérstakra hagræðingarlána. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að fyrir nokkru hafa framsóknarmenn í Ed. lagt fram frv. um framleiðnilánadeild við Framkvæmdabanka Íslands, sem er ætlað líkt hlutverk og þetta. Það frv. hefur reyndar verið áður flutt hér á Alþ., en ekki náð þá fram að ganga. Samkv. því frv. er ætlazt til, að tryggðar verði 800 millj. kr. 10 næstu árin til að veita atvinnuvegunum svipuð hagræðingar- og framleiðnilán og gert er ráð fyrir í þessu frv., að iðnlánasjóður verði gerður fær um að veita iðnaðinum að nokkru leyti. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt að taka þetta upp, ekki aðeins í sambandi við iðnaðinn, heldur líka aðra atvinnuvegi, og þess vegna megi það, sem hér er lagt til í sambandi við iðnlánasjóð, ekki verða til þess að torvelda framgang frv. framsóknarmanna um framleiðnilánadeildina. Það er tvímælalaust jafnmikil þörf fyrir framgang þess máls, þó að það atriði verði samþ., sem felst í þessu frv. um sérstök hagræðingarlán. Þá vil ég víkja að því, sem ég tel ekki síður þýðingarmikið, að þó að unnið sé að því að bæta úr stofnlánaþörf iðnaðarins, eins og gert er með þessu frv. að nokkru leyti, er ekki síður þörf að bæta úr rekstrarlánaþörf hans. Hún er kannske enn þá meiri og tilfinnanlegri en jafnvel sjálf stofnlánaþörfin. Í því sambandi vil ég minna á till., sem við nokkrir framsóknarmenn höfum flutt á þingi nú og reyndar oft áður, þess efnis, að Seðlabankinn endurkaupi hráefna- og framleiðsluvíxla af iðnaðinum með líkum hætti og hann kaupir slíka víxla af sjávarútvegi og landbúnaði. Það þarf ekki að rekja það, því að það er öllum hv. þm. kunnugt, hve stórkostlega rekstrarkostnaður atvinnuveganna hefur aukizt á undanförnum árum, og það hefur að sjálfsögðu aukið þörf þeirra fyrir rekstrarlán. Þó að rekstrarlán til iðnaðarins hafi nokkuð farið hækkandi á undanförnum árum, nægir það hvergi nærri til að mæta þessari vaxandi þörf. Auk þess kemur það til viðbótar, að þegar íslenzkar iðngreinar þurfa að fara að keppa við erlendar iðngreinar í vaxandi mæli, eykst þessi lánaþörf enn meira, sem liggur í því, að erlend iðnaðarfyrirtæki geta veitt kaupendunum oft og tíðum svo og svo langa lánsfresti, en það getur íslenzkur iðnaður ekki gert, nema hann fái tilsvarandi aðstoð frá ríkisvaldinu eða bönkunum til þess að veita slík lán. Ég hygg þess vegna, að það, sem nú sé kannske einna mest aðkallandi hjá iðnaðinum, auk þess sem bætt er úr þörf hans fyrir aukin stofnlán, sé einmitt þetta, að það sé bætt úr hinni miklu þörf hans fyrir stóraukin rekstrarlán og það verður ekki gert með öðrum hætti en þeim, að Seðlabankinn leysi úr þessum vanda hans, líkt og hann leysir úr vanda sjávarútvegs og landbúnaðar. Því hefur að vísu verið haldið fram hér í d. eða í sameinuðu þingi, að það sé í raun og veru búið að bæta úr þessari þörf með einhverjum reglum, sem Jóhannes Nordal hefur samið um, að Seðlabankinn veiti iðnaðinum slíka aðstoð eða endurkaupi af honum slíka víxla. En þær reglur eru svo furðulega saman settar og skringilega útbúnar, að þær velta iðnaðinum enga úrlausn í þessum efnum, og þess vegna tekur því ekki, að á þær sé minnzt. Það þarf allt annað og miklu meira að gera fyrir iðnaðinn í þessu sambandi heldur en felst í þessum reglum Jóhannesar Nordals. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að skora á hæstv. ríkisstj. að vinna nú einnig að því að leysa úr rekstrarlánaþörf iðnaðarins með því að fallast á þá till., sem fyrir þinginu liggur í þessum efnum og í raun og veru er ekki annað en endurnýjun á gömlum þingvilja, því að till. um þetta efni var einmitt samþ. hér fyrir 8 árum eða nokkru áður en vinstri stjórnin fór frá völdum og hefði vafalaust verið framkvæmd þá, ef sú stjórn hefði farið lengur með völd og sá ráðh., sem fór með bankamálin í þeirri stjórn, hefði ekki sýnt sérstaka tregðu í því að framkvæma þetta mál. En það er sannarlega kominn tími til þess, að þingviljinn fái að njóta sín í þessum efnum, því að ég trúi ekki öðru en hann sé fyrir hendi og Seðlabankanum sé ekki látið haldast það uppi að sýna þá tregðu í þessum efnum, sem skaðar nú iðnaðinn kannske meira en nokkuð annað.



Herra forseti. Það eru eflaust allir sammála um, að það er mikil þörf fyrir að auka lánastarfsemina við iðnaðinn, bæði hvað snertir stofnlán og eins rekstrarlán. Hins vegar geta að sjálfsögðu verið deildar skoðanir um, hve mikið eigi að gera hverju sinni. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að það frv., sem hér liggur nú fyrir, er til bóta og stefnir í rétta átt í þessum efnum, bæði með auknu framlagi af ríkissjóðs hálfu og einnig með því, að heimildir til lána eru verulega rýmkaðar. Alþb. mun þess vegna styðja þetta mál og veita því brautargengi hér í þinginu, og ég tel óþarft að hafa um það mörg orð, en vil aðeins lýsa yfir, að Alþb. mun styðja þetta frv.



Herra forseti, Ég vil þakka hv. 3. landsk. þm., sem hefur lýst því yfir fyrir hönd Alþb., að það muni styðja þetta frv. og fylgja því fram, og tel ég það mikið til gildis, að um það skapist sem mest samstaða og beztur skilningur í þinginu. Ég sé ástæðu til þess að taka tvö atriði fram í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Reykv.. og það er aðeins til leiðréttingar, að öðru leyti skal ég ekki fara sérstaklega út í þá ræðu. Hv. þm. sagði, að þetta frv. sýndi það, að verið væri enn að gera upp á milli atvinnuveganna, og það væri meginefni málsins, að skv. þessu frv. nyti iðnaðurinn ekki jafnréttis við sjávarútveg og landbúnað, þar sem ríkissjóðsframlagið væri afmarkað 10 millj. kr., en ríkið legði fram á móti útflutningsgjaldi til fiskveiðasjóðs jafnháa upphæð og jafnháa upphæð til stofnlánasjóðs landbúnaðarins gegn framlagi bændanna þar. Þetta eru ekki sambærilegar aðstæður, og það fær ekki staðizt, að það sýni, að hér sé um misrétti að ræða milli atvinnuveganna, og þetta verða menn að gera sér ljóst. 1% gjaldið hjá bóndanum er tekið af tekjum bóndans og fer ekki undir nokkrum kringumstæðum inn í verðlagið. Verði útflutningsafurða okkar geta útflytjendurnir ekki ráðið, þeir eru þar háðir samkeppninni á hinum erlenda markaði og að þessu leyti einnig er ósambærileg aðstaða útflutningsins og iðnaðarins. Það er engum greiði gerður með því að reyna að villa sýn í þessu sambandi. Hv. þm. sagði, að fyrirsvarsmenn iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna hefðu gert kröfur um það, að iðnaðurinn fengi að þessu leyti að njóta jafnréttis, og það er rétt, að bæði þessi samtök hafa gert ályktanir þess efnis, að til þess að njóta jafnréttis við sjávarútveg og landbúnað þurfi framlag ríkissjóðs að vera jafnt iðnlánasjóðsgjaldinu. Ég hef rætt við fyrirsvarsmenn beggja þessara aðila, Landssambands iðnaðarmanna og iðnrekenda, og leitt þeim fyrir sjónir, að þetta er ekki sambærilegt og krafa þeirra er byggð á misskilningi, og ég veit ekki betur en þeir hafi fallizt á þessi sjónarmið við nánari athugun. Þetta vildi ég benda á, og ég vona, að hv. þm. fallist einnig á þessa skoðun, því að ég tel ekki, að við gerum iðnaðinum á nokkurn hátt gagn með því að telja honum trú um, að hann njóti ekki jafnréttis vegna einhverra aðstæðna, sem í sjálfu sér sýna ekki eða sanna ekki, að hann njóti ekki jafnréttis, eða að honum sé eitthvað mismunað miðað við aðrar stéttir. Hér er ólíku saman að jafna og ég er sannfærður um það, að hv. 5. þm. Reykv. við nánari athugun áttar sig á því. Hann lagði mikla áherzlu á það, hv. 5. þm. Reykv., að rekstrarlánaþörf iðnaðarins mundi vera erfiðasta viðfangsefnið nú, hér væri verið að bæta verulega úr stofnlánaþörfinni. Ég get fallizt á það, að rekstrarlánaþörfin er mjög mikil og rekstrarlánaskortur er sjálfsagt mikill í þessari atvinnugrein, eins og reyndar í öllum atvinnugreinum í okkar fátæka eða fjármagnsrýra landi, en iðnaðurinn, held ég, að þarna sé alls ekki verr settur en aðrar atvinnugreinar. Ég hef látið gera könnun á því og rannsaka hlut iðnaðarins í viðskiptalánum bankanna, rekstrarlánunum, og hann heldur fyllilega sínum hlut til móts við aðrar atvinnugreinar, landbúnað, sjávarútveg og verzlun, og í því felst einnig, þar sem hann heldur sínum hlut hlutfallslega, þar sem lán hans hafa hlutfallslega ekki minnkað, heldur frekar aukizt sum árin, miðað við aðrar atvinnugreinar, að það hefur verið mjög mikil aukning á rekstrarlánum til iðnaðarins. Heildarútlán bankanna jukust eitthvað úr 7-8 hundruð millj. kr. á s.l. ári, í 1500 millj. kr., og í þessari gífurlegu útlánaaukningu fær iðnaðurinn fullkomlega sinn hlut, miðað við það, sem áður hefur verið. En það er rétt, að sjálfsagt finnst mörgum, sem þar fjalla um, að rekstrarlánin séu rýr, og það er alveg sama sagan í hinum atvinnugreinum okkar og af skiljanlegum ástæðum, sem öllum þm. eru fyllilega ljósar. Hv. þm. sagði, að eina leiðin til að bæta úr rekstrarlánaþörfinni, þá væntanlega fram yfir það, sem nú er, væri, að Seðlabankinn endurkeypti hráefnavíxla, eins og hann orðaði það, iðnaðarins. Ég hef gert áður grein fyrir því hér á þessu þingi, að Seðlabankinn hefur talið sig reiðubúinn til að endurkaupa víxla af iðnaðinum eftir vissum reglum, sem hann hefur sett, og því er haldið fram, að þessar reglur séu þannig, að það rúmist ekki innan þeirra marka neitt sem nemur til endurkaupa frá iðnaðinum. Mér er kunnugt um það, að Seðlabankinn er að endurskoða þessar reglur. Ég hef rætt um það við stjórn Iðnaðarbankans og komið á sérstökum viðræðum milli bankastjóra Iðnaðarbankans og Seðlabankans um þetta efni. Sjálfur hef ég haldið því fram, að þetta atriði mundi aldrei leysa neitt verulega úr rekstrarlánafjárþörf iðnaðarins. Ég hef gert það alyeg hiklaust og einart og varað iðnrekendur og iðnaðinn við því að gera sér of miklar vonir, þó að hafin væru endurkaup á víxlum iðnaðarins hjá Seðlabankanum, því að aðstaða iðnaðarins er algerlega ósambærileg við sjávarútveg og landbúnað. Og hér er enn verið að villa mönnum sýn af þeim mönnum, sem sí og æ eru að tala um, að þetta sé atriðið til að leysa úr rekstrarlánaþörf iðnaðarins.? Ég hef hins vegar stutt eftir fremsta megni að því, að það væri hægt að koma í kring endurkaupum á lánum viðskiptabankanna til iðnaðarins, og ég hef beinlínis sagt við stjórn Iðnaðarbankans: Útbúið þið slíka víxla, sem eru sambærilegir við afurðavíxla sjávarútvegs og landbúnaðar, og farið þið til Seðlabankans og bjóðið þeim að kaupa þessa víxla, og látið þið mig vita, ef þeir kaupa ekki. Þeir hafa ekki getað komið í kring svona víxlum, og enginn seðlabanki endurkaupir viðskiptavíxla, fyrr en viðskiptabankarnir eru búnir að lána slíka víxla. Rekstrarlánaþörf iðnaðarins er fyrst og fremst fullnægt með venjulegum viðskiptavíxlum og með reikningslánum, hlaupareikningslánum og yfirdrætti á hlaupareikningi, en það hefur verið mjög takmarkað. Því hefur verið lýst yfir, að ef iðnaðurinn framleiðir til útflutnings og lagerar hér upp vörur til útflutnings, þá getur hann fengið endurkeypta víxla, sem lánaðir eru út á þennan lager, eins og aðrar útflutningsgreinar. Það liggur fyrir. Það liggur einnig fyrir, að það gætu orðið til hagræðis í stærsta iðnrekstrinum hér endurkaup á afurðavíxlum, hjá mjög stórum iðnfyrirtækjum, sem liggja með stóra og verðmæta lagera, fyrst og fremst einnar tegundar, við skulum segja eins og stórar veiðarfæragerðir, sem þyrftu að liggja með miklar birgðir á milli vertíða af veiðarfærum, og þar er atriði, sem hægt væri að lána út á. Og undan því hefur ekki verið kvartað, að sú eina veiðarfæragerð, sem starfar hér, hafi ekki fengið nægjanleg rekstrarlán út á þessar afurðir sínar. Á sama hátt hef ég haldið því fram, að í skipasmíðunum mætti koma við endurkaupum til hagræðis fyrir íslenzkar skipabyggingar, vegna þess að það sé líklegt, að ef þær komast verulega í gang, þá þurfi skipasmíðastöðvarnar að liggja með stóra lagera, sem þær þurfa að geta gripið til eftir hendinni, og lagera, sem hægt væri að kontrolera. Þannig mætti lána út á sjálft hráefnið. En ég held, að það verði í mjög fáum tilfellum, sem aðstaða skapast til að lána út á framleidda vöru iðnaðarins, sem ekki er til útflutnings, heldur á innlenda markaðinn, að hún verði svo í stórum stíl, að þetta geti skipt nokkru verulegu máli. Ég hefði gaman af, ef hv. 5. þm. Reykv. vildi benda á einhverja fyrirmynd þess, hvað hann vildi í þessu sambandi um endurkaup, og þá er hægt að taka það upp. Þetta hefur aldrei verið skilgreint nánar hér í þinginu. Það hefur verið leitað eftir leiðum til þess að gera þetta af bankastjórum Iðnaðarbankans í samráði við bankastjóra Seðlabankans, og því miður held ég, að niðurstaðan verði sú, að hér verði ekki sú hjálparhella, sem sumir hafa vænzt, og þá er auðvitað ekki um annað að ræða, ef iðnaðurinn nýtur ekki nægilegra rekstrarlána, en að reyna að auka þau almennt með meiri víxlakaupum til iðnaðarins, hærri reikningslánum og meiri yfirdrætti, eins og gengur og gerist. Ég segi þetta nú aðeins vegna þess, að mér finnst ekki ráðlegt að vera stöðugt að tala um hluti og láta hilla undir, að eitthvað sé hægt að líðsinna og hjálpa atvinnugreinum, ár eftir ár og láta í það skína, að það sé einhver óvild og þjösnaskapur annaðhvort hjá Seðlabankanum eða stjórnvöldum að öðru leyti, að slík hjálp kemur ekki til greina. Það er mjög vafasamt, að okkar litla, margþætta íslenzka iðnaði verði nokkurn tíma að verulegu leyti gagn að þessu. Ég endurtek: ef það er iðnaður til útflutnings, þá verður það vafalaust að gagni. Ef það er stóriðja, stórrekstur hér innanlands, sem annaðhvort liggur með stóra hráefnalagera eða stóra lagera af framleiðsluvöru, þá kynni það einnig að koma að gagni, og þá er opin leið, eins og nú er, ef viðskiptabankarnir lána út á þetta, taka veð í þessu með sama hætti og hjá sjávarútvegi og landbúnaði, að slíkir víxlar verði endurkeyptir af Seðlabankanum. Að öðru leyti virðist ekki vera neinn ágreiningur um þetta mál, og þykir mér vænt um það, en þessum tveimur atriðum vildi ég aðeins víkja að til áréttingar og til þess að við skildum betur, hvað fyrir hinum vakir, og það kæmi ljóst fram í raun og veru, hvernig aðstaðan er þessum tveimur tilfellum, sem ég hef sérstaklega gert að umræðuefni.



Herra forseti. Ég get verið stuttorður, því að það voru ekki nema tvö atriði, sem hæstv. ráðh. minntist á, og ég skal halda mig við þau. Annað atriðið var það, að ráðh. hélt því fram, að það væri ekki rétt að bera saman stofnlánasjóði atvinnuveganna hvað snerti gjöld þau, sem viðkomandi atvinnuvegir greiddu til þeirra, það væri ekki hægt að bera saman útflutningsgjaldið, sem rynni í fiskveiðasjóð, og bændaskattinn, sem rynni til stofnlánadeildar landbúnaðarins, og það gjald, sem iðnaðurinn er látinn greiða í iðnlánasjóð. Ég man ekki betur en þegar upphaflega var lagt til á Alþ., að þetta gjald væri lagt á iðnaðinn, og ég held, að það hafi verið fyrirrennari hæstv. ráðh. í iðnaðarráðherrasætinu, núv. forsrh., sem mælti fyrir því máli, - ég man ekki betur en því væri haldið fram þá, að hér væri verið að leggja til, að iðnaðurinn greiddi sambærilegt gjald í sinn stofnlánasjóð og aðrir atvinnuvegir væru látnir greiða í stofnlánadeild landbúnaðarins og fiskveiðasjóð, svo að þessi skýring hæstv. ráðh. kemur mér því dálítið spánskt fyrir sjónir, vegna þess að hún er ekki í samræmi við það, sem upphaflega var sagt um þetta gjald. Eða á að skilja þetta svo, að þetta sé framkvæmt þannig, að t.d. iðnfyrirtækin borgi þetta gjald ekki sjálf, heldur megi láta það ganga inn í verðlagið? Ég hygg, að þetta sé framkvæmt a.m.k. þannig, að þar sem er um verðlagseftirlit að ræða eða verðlagshöft, þá fái iðnfyrirtækin ekki þetta tekið inn í verðlagið, og þess vegna sé um alveg hliðstætt gjald að ræða og t.d. bændurnir greiða. En ef það hefur orðið einhver breyting á þessu frá því, sem skýrt var frá hér í upphafi, þegar þetta gjald var lagt á, þá er gott að fá það upplýst. En mér sýnist a.m.k., að á þeim ályktunum, sem samtök iðnaðarmanna hafa verið að samþykkja á undanförnum fundum sínum, hafi sá skilningur komið fram, að þau teldu, að iðnfyrirtækin greiddu þetta gjald, en ekki neytendur, og þess vegna væri hér um hliðstætt gjald að ræða og aðrir atvinnuvegir greiða í sína stofnlánasjóði. En það er rétt að fá upplýst til hlítar, hvort þetta gjald er tekið af iðnaðinum eða hvort það er tekið af neytendum og er þess vegna allt annað en túlkað hefur verið. Ég skal játa það, að ef svo er komið í framkvæmdinni, að iðnaðurinn greiði þetta raunverulega ekki, heldur aðrir aðilar, þ.e.a.s. þeir, sem borga vöruna, þá er hér ekki um sambærilegt mál að ræða. En þá hafa líka iðnaðarmannasamtökin ekki heldur sótt málin á réttum grundvelli, og þá hefur þetta ekki heldur verið rétt skýrt fyrir Alþ., þegar gjaldið var upphaflega lagt á og hæstv. núv. forsrh. mælti fyrir þeirri álögu. Hitt atriðið, sem hæstv. ráðh. ræddi um, var rekstrarfjárskortur iðnaðarins, og hann játaði. að iðnaðurinn byggi við nokkurn rekstrarlánaskort. Mér fannst hann gera samt heldur litið úr því, a.m.k. miðað við það, sem iðnrekendur halda sjálfir fram, og hann lýsti því yfir sem sinni skoðun, að það væri útilokað að bæta úr þessu með því að taka upp endurkaup á hráefna- og framleiðsluvíxlum. En það fór samt þannig hjá hæstv. ráðh., að hann svaraði sér eiginlega sjálfur og á þann veg, að þetta væri rangt hjá honum, því að hann nefndi sjálfur þó nokkuð mörg tilfelli, þó nokkuð margar iðngreinar, þar sem væri tiltölulega auðvelt að framkvæma þetta, eins og t.d. skipasmíðastöðvar, eins og vélsmiðjur, eins og veiðarfæragerðir o.s.frv., eða öll þau fyrirtæki, sem þurfa að liggja með verulega lagera, og þess vegna er hægt að finna út og mæla, hver lánsþörf þeirra er í sambandi við þetta, og leggja á það mjög svipaðan mælikvarða og hjá sjávarútvegi og landbúnaði. Þetta gildir vitanlega um fjölmörg iðnfyrirtæki, margar iðngreinar aðrar. Það er þess vegna ekki eins erfitt að framkvæma þetta og hæstv. ráðh. vill í öðru orðinu vera láta, þar sem hann játar það í hinu orðinu, að það sé tiltölulega auðvelt að framkvæma þetta hjá tilteknum iðngreinum, enda er alveg víst, að iðnrekendur eru ekki slíkir bjálfar, að þeir séu að gera þessar kröfur ár eftir ár og geri sér ekki grein fyrir, að þetta sé framkvæmanlegt. Og ég er alveg viss um það. að ef hæstv. ráðh. fengi um þetta, þótt ekki væri nema litla lexíu hjá núverandi sessunaut sinum, þá ætti hann að geta sannfærzt um þetta.



Herra forseti. Mál þetta hefur hlotið afgreiðslu í Ed. Það hefur farið fram að tilhlutan dómsmrn. töluvert víðtæk athugun á meðferð dómsmála í landinu. Það hefur lengi verið uppi gagnrýni um, að það sé of mikill seinagangur í meðferð dómsmálanna, og á Alþ. 1964 var samþ. ályktun um að beina því til stjórnarinnar að athuga möguleika á því að hraða meðferð dómsmála. Um það, hvort seinagangur er á meðferð dómsmála eða ekki, lágu hins vegar ekki fyrir nein gögn í dómsmrn., engin „statistik“ yfir þessa hluti. Ég hlutaðist þess vegna til um það haustið 1964, að dómsmrn. ritaði öllum dómurum landsins og lagði fyrir þá að gera grein fyrir, hvernig gangur dómsmála hefði verið, hvað þau hefðu verið lengi til meðferðar, dómsmál. á árunum 1961, 1962 og 1963. Það tók nokkuð langan tíma að fá svör við þessum spurningum, en þau bárust á sínum tíma til rn. og voru sundurliðuð í einkamál og opinber mál og á annan hátt, eftir því sem fyrir hafði verið lagt. Úr þessu var svo á s.l. hausti unnið, úr þessum upplýsingum, og gerðar um það skýrslur. Þær skýrslur fela í sér töluvert miklar upplýsingar um meðferð dómsmálanna í landinu. Nú hef ég látið ráðuneytið skrifa dómurunum að nýju og biðja þá um að gera áframhaldandi skýrslur um gang málanna 1964 og 1965. Eftir að þær skýrslur hafa borizt, sem ætti að vera í vor, - ég held það hafi verið til 1. maí, sem frestur er, - þá höfum við yfirlit yfir meðferð dómsmála í landinu, bæði einkamála og opinberra mála, um 5 ára skeið. Úr þessum skýrslum er áreiðanlega hægt að lesa mjög verulegar vísbendingar um það, hvar skórinn kreppir og hvort þörf er löggjafar, sem ég reyndar geri nú ekki ráð fyrir að verði í verulega stórum mæli, eða þá bæta þurfi úr í framkvæmdinni með betri aðbúnaði að dómurum og dómaraembættunum, til þess að málin geti gengið fljótar fram, og af hvaða höfuðsökum málin dragast. Ég mun fyrir næsta þing gera þingheimi nánari grein fyrir niðurstöðum þeirra rannsókna, sem hér hafa átt sér stað, og skal ég ekki á þessu stigi málsins fara nánar út í það. En það þótti ástæða til þess að flytja þetta frv., sem snertir vissa grein opinberra mála. Þó að það sé sannast, að yfirleitt er ekki seinagangur á, það sýna skýrslur, að það er ekki neinn seinagangur á opinberum málum, það eru þá helzt hin stærri sakamál. sem dragast, þegar um er að ræða umfangsmiklar reikningslegar endurskoðanir, sem taka mjög langan tíma, - en fjöldi umferðarmála og ýmissa minni mála er orðinn svo gífurlega mikill, að það virðist þörf á því að skapa þeim einhvern auðveldari farveg til þess að geta gengið fljótar í gegn, og að því stefnir þetta frv. Það eru þrjú atriði má segja, sem eru meginefni frv. Lögreglustjórum eru heimilaðar sektargerðir fyrir brot gegn umferðarlögum, áfengislögum og lögreglusamþykktum allt að 5000 kr. sektum, og þá er sakborningi í sjálfsvald sett, hvort hann gengst undir sektarákvörðun lögreglustjóra, og ef hann gerir það, er máli hans þar með lokið, geri hann það ekki, gengur málið fyrir dómstóla. Með þessu móti gerum við ráð fyrir, að það sé hægt að draga töluvert mikið úr þeim málum, sem fyrir dómstólana þurfa að fara, en þau fá engu að síður sína fullkomnu afgreiðslu. Þessi heimild hefur verið áður um sektargerðir, en í mjög litlum mæli. Það hafa verið heimildir til sektarákvörðunar fyrir lögreglumann, sem stendur vegfaranda að broti gegn umferðarlögum eða lögreglusamþykkt, og sektarupphæðin var þá takmörkuð við 300 kr., og sú sektarupphæð er nú hækkuð upp í 1000 kr. að hámarki í þessum lögum. Þá er annað veigamesta atriðið eða breyting á gildandi ákvæðum í þessu frv. að heimila dómara ákvörðun allt að eins árs ökuleyfissviptingar án málshöfðunar. Það hefur ekki verið um að ræða hingað til sviptingu ökuleyfis nema með dómi. En ef brotið er skýlaust sannað og sakborningur játast undir ákvörðunina, þá er með þessu frv. heimiluð ökuleyfissvipting allt að einu ári, án þess að það gangi fyrir dóm, og verður þá með sátt á milli dómarans og viðkomandi aðila, sem fellst á að láta svipta sig ökuleyfinu í eitt ár, án þess að málið þurfi að ganga til dóms. Það er enginn vafi á því, að í fjöldamörgum tilfellum er aðilum alveg fullkomlega ljóst, að þeir vinna ekkert á því að draga málið og láta það fara til dóms, brotið er algerlega skýlaust, og í umferðarlögunum er ákvæði um það, að ef áfengismagnið er svo og svo mikið, þá verður að svipta mann ökuleyfi, ég held, að það sé 0.5 %, ef ég man rétt, og ef það er yfir 1.2 %, þá missir viðkomandi ökuleyfi a.m.k. í eitt ár, svo að þetta er aðilum ljóst. Ökumaður veit að hverju hann gengur, það er búið að standa hann að brotinu, honum er í langflestum tilfellum ljóst sjálfum, að það er skýlaust, það er búið að mæla áfengismagnið í blóðinu, og það liggur fyrir og hann veit það sjálfur, að hverju hann gengur. Ég hygg, að með þessu móti verði hægt að draga mjög mikið úr þeim fjölmörgu málum, sem hafa svo farið til dóms, svo að þau hafa beðið í dómi. Viðkomandi hefur kannske ekki verið sviptur ökuleyfinu til bráðabirgða, en heldur sínu ökuleyfi, ekur í eitt ár, á annað ár, í sumum tilfellum kannske lengur, þá loksins fellur dómur í þessu blessaða máli um það, að nú skuli hann sviptur ökuleyfi um svo og svo langan tíma. Það er út af fyrir sig mjög slæmt að geta ekki sem allra fyrst látið framkvæma þau viðurlög, sem eiga að koma fram í sambandi við misfellur í umferðinni, og þetta mundi stefna að því og einnig gera greiðari gang á afgreiðslu málanna. Það mætti segja, að málin kannske hlytu ekki þá athugun, sem þau þyrftu, með þessu móti. En það eru í frv. einnig reglur um afskipti saksóknara ríkisins af sektargerðum lögreglustjóra og lögreglumanna, sem ég vék að áðan, og eru þá ríkissaksóknara gefnar rýmri heimildir en áður til þess að grípa inn í, ef honum finnst einhverjar misfellur í framkvæmd þessara ákvæða. Ég vil leyfa mér að vona, að þær stuðli að nokkrum umbótum í sambandi við umferðarmálin, þær breytingar, sem lagt er til að gerðar verði, og leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.