Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000 frá meiri hluta fjárln. Í ræðu minni við 2. umr. um frumvarpið kom fram að fjallað hefði verið um nokkur mál í nefndinni sem frestað yrði til 3. umr. að taka ákvörðun um. Umfjöllun um þau mál er nú lokið. Þar er fyrst til að taka að lögð hefur verið fram endurskoðuð tekjuáætlun og samkvæmt þeirri áætlun lækka tekjur frá frumvarpinu um 1,1 milljarð kr. Þar er þyngst á metunum að áætlaður söluhagnaður lækkar um 3,8 milljarða og tekjuskattur lögaðila lækkar um 2,6 milljarða frá áætlun og fjármagnstekjuskattur um 380 millj. frá áætlun. Aftur hækkar tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðslan um 2,7 milljarða frá áætlun samkvæmt rekstrargrunni, en þetta eru stærstu liðirnir í tekjuáætluninni. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstökum þingskjölum. Þær varða 1. gr. frumvarpsins, samanber sundurliðun 1 og 2, 5. gr. fjárlaga fyrir árið 2000, um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, og 7. gr. fjárlaga fyrir árið 2000, þ.e. heimildagrein. Breytingar á sundurliðun 2 samkvæmt þessum brtt. nema alls 452,1 millj. kr. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu og ég mun nú fjalla nánar um þær. Forsætisráðuneyti. Gerð er tillaga um 12,2 millj. kr. aukafjárveitingu vegna uppgjörs kostnaðar auðlindanefndar, en nefndin var kosin á Alþingi í kjölfar þingsályktunar í júní 1998. Forsætisráðuneyti annaðist þjónustu við nefndina, þar með talið greiðslu kostnaðar við nefndarstarfið. Heildarkostnaður við nefndarstarfið er 22,7 millj. kr. Stafkirkja í Vestmannaeyjum. Lögð er til 3 millj. kr. aukafjárveiting vegna uppgjörs á framkvæmdum við byggingu stafkirkju í Vestmannaeyjum. Smíði kirkjunnar lauk með vígslu í ágúst sl. Nú liggja fyrir drög að uppgjöri sem gera ráð fyrir 52,5 millj. kr. heildarkostnaði sem er 3 millj. kr. umfram fyrri áætlun. Menntamálaráðuneyti. Háskóli Íslands. Lagt er til að gjöld og sértekjur skólans verði hækkuð um 4,9 millj. kr. til samræmis við leiðréttingu á tekjum af sóknargjöldum á lið 06-735 Sóknargjöld við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2001. Símenntun og fjarvinnsluverkefni. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. aukafjárveitingu til símenntunarmiðstöðva til að bregðast við símakostnaði. Menntamálaráðuneytið gengur frá úthlutun af liðnum. Sinfóníuhljómsveit Íslands. Lagt er til að Sinfóníuhljómsveit Íslands verði veitt 10,2 millj. kr. til að gera upp gamla skuld við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ýmis íþróttamál. Gerð er tillaga um að veita sérstakan 12 millj. kr. styrk til að gera upp halla sem varð á landsmóti hestamanna á Melgerðismelum í Eyjafjarðarsveit sumarið 1998. Hestaveira sem kom upp í fyrsta sinn hér á landi nokkrum vikum fyrir mótið setti allar fjárhagsáætlanir úr skorðum. Aðsókn varð minni en gert hafði verið ráð fyrir og áætlanir um tekjur stóðust því ekki. Utanríkisráðuneyti. Lögð er til 77,3 millj. kr. hækkun vegna aukins kostnaðar á ýmsum sameiginlegum útgjöldum sendiráða og fastanefnda. Hlutdeild ráðuneytisins í greiðslu skólagjalda, flutnings starfsmanna, sjúkrasjóðs og tungumálanáms hefur aukist á undanförnum árum umfram það sem áætlanir gerðu ráð fyrir. Lagt er til að 43 millj. kr. verði felldar niður af liðnum 1.85 Friðargæsla. Útflutningsráð Íslands. Lögð er til 9 millj. kr. viðbótarfjárveiting. Í endurskoðaðri áætlun um ríkistekjur af markaðsgjaldi er gert ráð fyrir auknum tekjum og því er farið fram á ráðstöfun þeirra í samræmi við lög. Félagsmálaráðuneyti. Lögð er til 5 millj. kr. hækkun á fjárveitingu Vinnueftirlits ríkisins í kjölfar endurskoðunar á áætlun um ríkistekjur af hlutdeild í tryggingagjaldi. Gerð er tillaga um 12,5 millj. kr. fjárveitingu til Götusmiðjunnar -- Virkisins til þess að ganga frá þjónustusamningi við félagsmálaráðuneytið í samræmi við aukið umfang. Gerð er tillaga um 8 millj. kr. aukafjárveitingu til Styrktarfélags vangefinna. Upphæðinni er ætlað að gera kleift að ljúka þjónustusamningi við félagsmálaráðuneytið sem er á lokastigi. Jöfnunarsjóður fær 1,4% af skatttekjum ríkisins og samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun hækka tekjur ríkisins af beinum og óbeinum sköttum um 3 milljarða kr. Framlag af beinum og óbeinum sköttum hækkar því um 30 millj. kr. Heildarframlag af skatttekjum mun því skila sjóðnum tæplega 2.300 millj. kr. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Slysatryggingar. Kaup og aflahlutur sjómanna. Gerð er tillaga um 33 millj. kr. fjárveitingu til greiðslu á kaupi og aflahlut sjómanna. Greiðslur þessar eru fjármagnaðar með slysatryggingagjaldi á laun sjómanna en færast jafnframt sem ríkistekjur. Afkoma ríkissjóðs er því óbreytt eftir sem áður. Landlæknir. Yfirstjórn. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. aukaframlag til að bregðast við uppsöfnuðum rekstrarvanda embættisins en fjármál þess hafa verið endurskipulögð. Enn fremur verður gerð tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2001 til sama verkefnis. Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Gerð er tillaga um 41,4 millj. kr. aukafjárveitingu til að leiðrétta framlag til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla sjúkrahússins samkvæmt mati Ríkisendurskoðunar á síðasta ári. Mat Ríkisendurskoðunar var byggt á upplýsingum stjórnenda sjúkrahússins um fjárhagsstöðu þess. Í ljós hefur komið að ónotað framlag til stofnframkvæmda hafði verið talið með rekstrartekjum sjúkrahússins og uppsafnaður halli árið 1999 var því lægri sem fjárveitingunni nemur. Tæki og búnaður. Lagt er til að Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri verði veittar 11 millj. kr. upp í kostnað vegna nýrrar vararafstöðvar sem nauðsynlegt reyndist að kaupa í tengslum við framkvæmdir í nýrri álmu sjúkrahússins. Ríkisspítalar. Lögð er til 173,4 millj. kr. aukafjárveiting til að leiðrétta framlag til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla sjúkrahússins samkvæmt mati Ríkisendurskoðunar á síðasta ári. Mat Ríkisendurskoðunar var byggt á upplýsingum stjórnenda sjúkrahússins um fjárhagsstöðu þess. Í ljós hefur komið að ónotað framlag til stofnframkvæmda hafði verið talið með rekstrartekjum sjúkrahússins og uppsafnaður halli árið 1999 var því lægri sem fjárveitingunni nemur. Sjúkrahús í Reykjavík. Ýmis skipulags- og rekstrarverkefni. Lagt er til 150 millj. kr. aukaframlag til að standa undir kostnaði við sameiningu Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Gerð verður tillaga um tímabundið 150 millj. kr. framlag til sama verkefnis í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2001, en þessi tillaga verður væntanlega gerð við 3. umr. Framkvæmdasjóður aldraðra. Stofnkostnaður og endurbætur. Endurskoðuð áætlun um ríkistekjur árið 2000 gerir ráð fyrir 15 millj. kr. tekjuauka af gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra skv. 12. gr. laga um málefni aldraðra. Lagt til að sú fjárveiting renni í sjóðinn. Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands. Lögð er til 6 millj. kr. aukafjárveiting til stofnunarinnar vegna skemmda á vatnsveitu og bilana á gömlum heitavatnslögnum sem urðu vegna skriðufalla í nágrenni stofnunarinnar. Heilsuverndarstöðin í Reykjavík. Gerð er tillaga um 12,5 millj. kr. aukafjárveitingu til að leiðrétta framlag til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla Heilsuverndarstöðvarinnar samkvæmt mati Ríkisendurskoðunar á síðasta ári. Það mat var byggt á upplýsingum stjórnenda Heilsuverndarstöðvarinnar um fjárhagsstöðu hennar. Í ljós hefur komið að ónotað framlag til endurbóta á Miðstöð mæðraverndar hafði verið talið með rekstrartekjum og uppsafnaður halli árið 1999 var því lægri sem fjárveitingunni nemur. Heilbrigðisstofnun Austurlands. Lagt er til að veitt verði 15 millj. kr. aukaframlag til að standa undir kostnaði við stofnun Heilbrigðisstofnunar Austurlands og samhæfa starfsemi heilbrigðisstofnana á svæðinu undir eina yfirstjórn, 5 millj. kr. á heilsugæslusvið og 10 millj. kr. á sjúkrasvið. Fjármálaráðuneyti. Gerð er tillaga um að fjárheimild vegna fjármagnstekjuskatts sem ríkissjóður greiðir af eigin vaxtatekjum og söluhagnaði eigna verði lækkuð um 380 millj. kr. Skýrist það af því að gert er ráð fyrir að sala á eignum ríkisins verði minni á árinu en fyrirhugað var í fjárlögum. Undir liðnum Ýmislegt undir fjmrn. 1.71 er lögð til aðstoð vegna snjóflóðs á Flateyri. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. aukafjárveitingu sem varið verði til uppbyggingar og endurnýjunar gatna á Flateyri við Önundarfjörð. Uppbygging nútímalegs gatnakerfis í þorpinu hafði einkum farið fram í efri hluta þess á árunum áður en snjóflóðið féll. Þar er byggð nú lítil og nýtist sú fjárfesting því lítið eða ekki. Við flutning byggðarinnar niður á eyrina mæðir meira en áður á götum sem eru í afar lélegu ásigkomulagi og er fjárveitingin ætluð til að byggja upp og lagfæra götur á neðanverðri eyrinni. Þá er liðurinn 1.75 Aðstoð vegna jarðskjálfta á Suðurlandi. Gerð er tillaga um að framlag vegna jarðskjálfta á Suðurlandi verði hækkað um 150 millj. kr. en í frumvarpinu hefur þegar verið gert ráð fyrir framlagi að fjárhæð 200 millj. kr. Meginhluti framlagsins er ætlaður til að útvega þeim bráðabirgðahúsnæði sem misstu hús sín í jarðskjálftunum. Eftir nánara mat hefur komið í ljós að útvega þarf meira húsnæði til bráðabirgða en í fyrstu var gert ráð fyrir. Þá hefur orðið tjón hjá sveitarfélögum og fyrirtækjum á svæðinu. Loks þarf að mæta nokkrum kostnaði hjá rannsóknastofnunum vegna aukinnar vöktunar og rannsókna. Á móti þessum auknu útgjöldum kemur síðan andvirði húsanna þegar þau verða seld. Þá eru Ýmis verkefni undir samgrn. Lögð er til 10 millj. kr. viðbótarfjárveiting til vetrarsamgangna og vöruflutninga vegna samnings um áætlunarflug. Samgönguráðuneytið gerði samkomulag við Flugfélag Íslands byggt á útboði um flug á Norðurlandi frá 1. september til ársloka 2000. Samkomulagið kveður á um að greidd verði 80% af andvirði hagstæðasta tilboðs á samningstíma, eða tæplega 13,4 millj. kr. Miðað við þær fjárveitingar sem ráðuneytið hefur til ráðstöfunar á árinu vantar 10 millj. kr. fjárveitingu vegna samningsins. Þá er það viðskrn. Þar er gerð tillaga um 7,4 millj. kr. lækkun gjalda til Fjármálaeftirlitsins í samræmi við endurskoðaða rekstraráætlun fyrir árið 2000. Um er að ræða lækkun launakostnaðar miðað við áætlun fjárlaga þar sem ráðningu sérfræðinga hefur verið frestað. Jafnframt er gert ráð fyrir að ríkistekjur af eftirlitsgjaldi til fjármögnunar á starfseminni aukist um 6,9 millj. kr. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt. sem fluttar eru við frv., en undir frhnál. skrifa: Jón Kristjánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Árni Johnsen, Hjálmar Jónsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason og Kristján Pálsson. Að lokum vil ég gera grein fyrir einni brtt. sem ég flyt við fjáraukalagafrv. á þskj. 422 um að við bætist nýr fjárlagaliður 00-610 Umboðsmaður Alþingis. Það er vegna tækja og búnaðar 2 millj. kr. Af vangá féll þessi tillaga niður þegar við kynntum og settum upp nefndarálitið. Þess vegna flyt ég hana hér í eigin nafni en ekki nafni nefndarinnar. Þetta er fjárfesting vegna tækja og búnaðar, en erindið hafði því miður fallið niður þegar við settum upp okkar nál. Ég legg þetta fram til umræðu.

Herra forseti. Við 2. umr. var nokkuð deilt um það hvort nægileg tilefni væru til þess að allar þær útgjaldatillögur sem væri að finna í frv. til fjáraukalaga ættu þar heima. Þingmenn Samfylkingarinnar vísuðu sérstaklega til ákvæðis í 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins þar sem segir að einungis ófyrirséð atvik geti valdið því að hægt sé að grípa til sérstakra ráðstafana sem felast í tillögum af þessu tagi. Ég minnist þess að ýmsir þingmenn stjórnarliðsins voru ekki alveg sammála okkur. Hins vegar gerðist það að hv. þm. Pétur H. Blöndal tók undir með okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar í þessu efni. Og það sem meira var, hv. þm. og varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, tók ekki bara undir með okkur að slíkt kynni að hafa gerst heldur sagði hv. varaformaður fjárln. að það væri lausung í fjáraukalögum upp á hundruð millj. kr. Herra forseti. Nú gæti ég tínt til ákveðnar tillögur eins og t.d. þá sem varðar landlækni þar sem verið er að gera tillögu um að greiddur verði upp uppsafnaður halli. Ég er algjörlega sannfærður um að embættið þarf á þessu að halda. En það er með engu móti hægt að kalla uppsafnaðan halla ófyrirséð atvik. Ég held því að enn séum við komin út á þessa hálu braut. Enn erum við á gráu svæði og hér kann að vera að við séum enn einu sinni að leggja til tillögur á fjáaukalögum sem ganga á svig við 33. gr. fjáraukalaga. Við við 2. umr. varpaði ég einni spurningu sem tengist þessu til hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem hann náði ekki að svara þá. Ég ætla að spyrja hann aftur þessarar spurningar. Er hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., sammála varaformanni sínum, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni í því að í fjáraukalagafrv. sé að finna lausung upp á hundruð milljóna og þá með vísan til laga um fjárreiður?

Herra forseti. Til mín var beint fyrirspurn um hvort að í fjáraukalagafrv. væri að finna lausung upp á mörg hundruð millj. kr. Ég vil nú ekki taka svo djúpt í árinni. Hins vegar erum við efnislega sammála um það, bæði hv. 7. þm. Reykv. og varaformaður fjárln., að fjáraukalög eiga að taka á ófyrirséðum útgjöldum, að það beri að nálgast það verkefni.

Herra forseti. Það fer okkur vel í Samfylkingunni að taka að okkur hlutverk uppalandans gagnvart hv. stjórnarþingmönnum í fjárln. Við erum nú annað árið í röð búin að berjast fyrir því að menn taki á fjáraukalögunum eins og mælt er fyrir um í lögum um fjárreiður ríkisins. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur sömuleiðis tekið þátt í þessu uppeldishlutverki og nú gerist það að hv. þm. Jón Kristjánsson segir þrátt fyrr allt að hann sé sammála okkur og sínum ágæta varaformanni, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, í þessu efni. Það skiptir ákaflega miklu máli. En auðvitað er það viðurhlutamikið þegar það gerist í umræðu eins og um daginn að varaformaður fjárln. segir það hreint út að að því er varðar þau fyrirmæli sem lögð eru fyrir fjárlaganefndina í fjárreiðulögunum frá 1997, þá sé að finna í þessu fjáraukalagafrv. lausung upp á hundruð milljóna. Það eru ákaflega mikil tíðindi. Hv. þm. Jón Kristjánsson orðaði það svo að hann vilji ekki taka svo djúpt í árinni. Með þessu er hv. þm. í reynd að segja að eitthvað kunni nú að vera til í því sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum verið að segja um þetta efni og eitthvað kunni hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson líka að hafa til síns máls þó hv. formaður fjárln. vilji ekki taka svo djúpt í árinni að segja að það sé lausung upp á hundruð millj. Það skiptir þó máli er að mér sýnist að loksins séum við þingmenn Samfylkingar og vinstri grænna að ná hér ákveðnum árangri, þ.e. okkur hefur tekist að ala hv. þingmenn stjórnarliðsins þannig upp að þeir lofa a.m.k. bót og betrun. Ég vænti þess, herra forseti, að þær undirtektir við þennan hluta máls okkar sem hafa komið frá bæði varaformanni og formanni fjárln., séu merki um að á næstu árum náum við betri samstöðu um að reka fjárreiður ríkisins samkvæmt þeim lögum sem Alþingi setti einmitt til þess að koma í veg fyrir svona hluti eins og ég nefndi áðan.

Herra forseti. Ég vil nú ekki svipta hv. 7. þm. Reykv. ánægjunni af uppeldishlutverki sínu í fjárln. Þó vil ég minna hann á eitt, að sjálf lögin um fjárreiður ríkisins voru sett á síðasta kjörtímabili og þá var nú Samfylkingin ekki til, þ.e. þegar þau voru sett. Það voru núverandi stjórnarflokkar sem leiddu það og beittu sér fyrir því og með ágætu samstarfi allra flokka. Ég tek það fram.  En varðandi þessar breytingartillögur þá held ég að þær séu flestar því marki brenndar að þar eru framlög sem ekki voru fyrirsjáanleg. Og varðandi halla, af því að eitt embætti var nefnt þarna, þá finnst mér það réttlætanlegt að hluti halla sem tilkominn er á þessum árum, bæði á síðasta ári og yfirstandandi ári, sé leiðréttur á fjáraukalögum vegna þess að hann er tilkominn á yfirstandandi ári. Mér finnst það ekki óeðlilegt af því að viðkomandi stofnun er að okkar mati búin að taka á sínum málum og gera rekstraráætlanir sem við teljum að muni koma málefnum hennar í lag. Þess vegna tel ég að þetta 30 millj. kr. framlag til landlæknisembættisins sé verjanlegt í þessu ljósi. Mér finnst að það eigi að vera reglan að búið sé að taka á málefnum viðkomandi stofnunar ef leiðrétta á slíkan halla.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. fyrsta minni hluta fjárln. við 3. umr. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000. Við lokaumræðu um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2000 er eðlilegt að horfa til baka og bera saman forsendur fjárlaganna og áætlaða útkomu ársins. Fjárlög ársins gerðu ráð fyrir að útgjöld næmu 193,2 milljörðum kr. og tekjur 209,9 milljörðum kr. Tekjujöfnuður var því áætlaður 16,7 milljarðar kr. Nú liggur fyrir að útgjöld aukast um rúma 8,2 milljarða kr. umfram fjárlög og að tekjur verði 224,1 milljarður kr. sem er 14,2 milljörðum kr. hærri fjárhæð en gert var ráð fyrir. Tekjujöfnuður er því áætlaður tæpir 23 milljarðar kr. Útgjöld ríkissjóðs hafa aukist að raungildi um rúma 50 milljarða kr. frá árinu 1994. Áætlað var að ríkissjóður tæki á árinu löng lán sem næmu 5,0 milljörðum kr. Nú er ljóst að lántökur verða mun meiri eða sem nemur 25,5 milljörðum kr. Ástæður þessa eru þær sem minni hlutinn benti á í fyrra við umræður um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2000, þ.e. veik gjaldeyrisstaða vegna mikils viðskiptahalla. Ríkissjóður hefur ekki getað greitt niður erlend lán vegna stöðu gengisins og hefur því þurft að taka ný erlend lán til að gera upp þau eldri. Ekki þarf að fara mörgum orðum um efnahagsforsendur fjárlaga fyrir árið 2000. Þær brugðust nær allar eins og fram kom í nefndaráliti 1. minni hluta við 2. umr. um fjáraukalagafrumvarpið. Tekjuauki ríkissjóðs endurspeglar þá þenslu sem verið hefur á árinu. Þannig er áætlað að tekjuskattur einstaklinga hækki um rúm 14% frá árinu 1999 og að virðisaukaskattur aukist um 10% á milli ára. Gert er ráð fyrir að tekjur af reglulegri starfsemi ríkissjóðs, án sölu eigna o.fl., hækki um 8,4% milli ára. Allt eru þetta hækkanir langt umfram forsendur fjárlaga. Viðskiptahallinn hefur aukist um 14 milljarða kr. á árinu og stefnir í að verða 54 milljarðar kr. í árslok. Gangi það eftir verður halli á viðskiptajöfnuði 6,5% til 8,0% af landsframleiðslu í fjögur ár í röð. Ekki eru dæmi um svo mikinn halla í jafnlangan tíma frá 1970. Þjóðhagsstofnun spáir því að hallinn verði svipaður á næsta ári eða um 8% af landsframleiðslu og nemi þá tæplega 60 milljörðum kr. OECD, sem gerþekkir íslenskt efnahagslíf, er þó miklu svartsýnni fyrir hönd íslensks efnahagslífs. Stofnunin spáir því að viðskiptahallinn í ár verði miklu meiri en Þjóðhagsstofnun telur, eða 70 milljarðar kr. sem jafngildir 9,1% af landsframleiðslunni. OECD spáir svo að á næsta ári aukist viðskiptahallinn enn, eða í 10% af landsframleiðslu. Þessi mikli viðskiptahalli og skuldasöfnunin sem honum fylgir hefur aukið jafnt og þétt þrýstinginn á gengi íslensku krónunnar og hefur Seðlabankinn hvað eftir annað þurft að grípa inn í. Í þjóðhagsáætlun Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 2001 er varað við afleiðingum af svo miklum og langvarandi viðskiptahalla en þar segir m.a.: ,,Mikill og langvarandi viðskiptahalli þjóða hefur því stundum verið undanfari skarprar gengislækkunar.`` Við slíkar aðstæður er mikil hætta á að verðbólga aukist enn frekar. Gert er ráð fyrir að hrein skuldastaða þjóðarbúsins verði um 78% af landsframleiðslu í lok þessa árs eða 11,2% hærri en um síðustu áramót. Reiknað er með að hrein skuldastaða hækki í 85% af landsframleiðslu fyrir lok næsta árs. Óhjákvæmilega hefur þessi þensla og væntingar landsmanna aukið á skuldasöfnun heimilanna og er áætlað að skuldir þeirra nemi um 600 milljörðum kr. í árslok samanborið við 510 milljarða kr. í árslok 1999. Þannig mun hlutfall milli skulda og ráðstöfunartekna heimilanna aukast verulega milli ára. Ekki má mikið út af bregða í efnahagsstjórninni til að illa fari hjá mörgum heimilum við slíkar aðstæður. Við 3. umr. um frumvarpið leggur meiri hlutinn til útgjaldahækkanir að upphæð 452,1 millj. kr. Stærstu liðirnir lúta að heilbrigðisstofnunum. Um er að ræða leiðréttingar á rekstrargrunni ársins 1999 eins og það er orðað í greinargerð. Samtals nema þær leiðréttingar tæpum 230 millj. kr. Auk þess eru veittar 150 millj. kr. til að mæta kostnaði við sameiningu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík. Í greinargerð Ríkisendurskoðunar sem birt var í nóvember sl. var gert ráð fyrir að halli á sjúkrastofnunum næmi um 600 millj. kr. í árslok 2000 þannig að enn virðist einhver vandi heilbrigðisstofnana eiga að bíða 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2001. Því er ljóst að þær lagfæringar sem gerðar voru á rekstrargrunni sjúkrastofnana við gerð fjárlaga fyrir árið 2000 hafa ekki haldið að öllu leyti. Að undanförnu hafa komið upp nokkur slæm dæmi um aðhaldsleysi við stjórn ríkisfjármála bæði vegna lélegrar áætlanagerðar og skorts á eftirliti. Nöturlegt dæmi um þetta eru nýlegar upplýsingar um framkvæmdir við Þjóðmenningarhúsið. Þær framkvæmdir eru alfarið á ábyrgð forsætisráðuneytisins eins og Ríkisendurskoðun hefur bent á. Við 1. umr. um fjáraukalagafrumvarpið óskuðu fulltrúar Samfylkingarinnar eindregið eftir skýringum fjármálaráðherra á þeim mistökum sem urðu í tengslum við framkvæmdir í Þjóðmenningarhúsinu. Engin svör bárust. Við umfjöllun fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2000 kom hins vegar fram að í sumar óskaði forsætisráðuneytið eftir því að Ríkisendurskoðun gerði rannsókn ,,á því hvað fór úrskeiðis þannig að læra mætti af mistökunum`` eins og segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um málið. Tilurð skýrslunnar var upplýst í minnisblaði frá forsætisráðuneytinu til fjárlaganefndar eftir að óskað hafði verið eftir skýringum á því á fundi nefndarinnar með fulltrúa forsætisráðuneytisins hvað hefði valdið því að framkvæmdirnar höfðu farið 100 millj. kr. fram úr heimildum á fjárlögum ársins. Það er einkar athyglisvert að þrátt fyrir að upplýsingar hafi legið fyrir í forsætisráðuneytinu frá því í ágúst hafði ráðuneytið ekkert frumkvæði að því að upplýsa fjárlaganefnd um málið. Þetta er ámælisvert og enn eitt dæmið um skort á upplýsingum til nefndarinnar. Fyrir 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2000 óskuðu fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd eftir að fá í hendur téða skýrslu. Hún barst þó ekki fyrr en að lokinni umræðunni. Í skýrslunni kemur m.a. fram að strax í janúar sl. var ljóst í hvað stefndi því þá þegar var verkið komið um 70 millj. kr. umfram fjárheimildir. Þessar upplýsingar komu fram á fundi sem m.a. fulltrúi forsætisráðuneytisins sat. Að mati Ríkisendurskoðunar áttu þessar upplýsingar að vera næg ástæða til viðbragða. Ekkert var aðhafst og örfáum mánuðum síðar taldi forsætisráðherra framkvæmdirnar vera til fyrirmyndar vegna þess m.a. að allar áætlanir hefðu staðist. Herra forseti. Það eru athyglisverð ummæli sem höfð voru eftir hæstv. forsrh. við vígslu Þjóðmenningarhússins, en hæstv. forsrh. sagði m.a. við það tækifæri, með leyfi forseta: ,,Gott var það að menn gátu skotið á rétta áætlun í upphafi og hún hefur haldið nokkurn veginn alveg.`` Herra forseti. Hún hefur haldið nokkurn veginn alveg samkvæmt ummælum hæstv. forsrh. Ef upplýsingastreymið innan forsætisráðuneytisins er með þessum hætti er erfitt að gera þá kröfu til ráðuneytisins að það hafi frumkvæði að því að upplýsa fjárlaganefnd um jafnalvarlega framúrkeyrslu og varð við framkvæmdirnar í Þjóðmenningarhúsinu. Fleira var merkilegt við janúarfundinn því þá fyrst voru lögð fram gögn um fjárhagsstöðu verksins þrátt fyrir að forsætisráðuneytið ætti að fá árlega skýrslu um stöðu verksins samkvæmt skipunarbréfi hússtjórnarinnar. Slík skýrsla var aldrei gerð af hálfu hússtjórnarinnar og aldrei kallaði forsætisráðuneytið eftir þessum upplýsingum á verktímanum þótt ráðuneytið sjálft hefði ákveðið að þessar upplýsingar ættu að vera fyrir hendi. Allt bendir til þess að framkvæmdirnar við Þjóðmenningarhúsið geti verið skólabókardæmi um hvernig ekki eigi að standa að slíkum framkvæmdum. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir frhnál. 1. minni hluta fjárln. Undir frhnál. rita Einar Már Sigurðarson, Gísli S. Einarsson og Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2000 kemur nú til 3. umr. Vísað er til nefndarálits 2. minni hluta við 2. umr. um almenn atriði og tillögur að þingræðislegri vinnu við fjárlagagerðina og það jafnframt að útgjöld séu samþykkt fyrir fram með fjáraukalögum. Aðeins bráða- eða neyðartilvik réttlæta aðra tilhögun. Samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins ber framkvæmdarvaldinu að kynna aukna fjárþörf fyrir fjárlaganefnd strax og hún er ljós og leita heimildar á fjáraukalögum. Áður hefur verið bent á þær ástæður að Alþingi hafi samþykkt lög, t.d. á vorþingi, sem krefjast útgjalda á því sama ári og getur því verið nauðsynlegt að bregðast strax við með samþykkt fjáraukalaga. Því er hér ítrekað það mat 2. minni hluta að fjárreiðulögum verði illa framfylgt nema til komi sú breytta tilhögun að Alþingi samþykki fjáraukalög í lok vorþings og svo aftur í upphafi haustþings ef nauðsyn krefur. Ekki skiptir máli í þessu sambandi hvort meiri hluti ríkisstjórnarinnar sé nægur til að tryggja ákvarðanir framkvæmdarvaldsins heldur er hitt aðalatriðið að farið sé að lögum og ákvarðanir um aukin útgjöld teknar á þingræðislegan hátt. Samkvæmt þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir að rekstrartekjur ríkissjóðs á árinu 2000 verði um 224 milljarðar kr. en þær voru áætlaðar á fjárlögum um 210 milljarðar kr. og hafa því aukist um 14 milljarða kr. frá fjárlögum. Rekstrargjöld samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2000 voru áætluð liðlega 193 milljarðar kr., en samkvæmt þeim tillögum sem nú liggja fyrir við 3. umr. fjáraukalaga eru þau áætluð rúmir 200 milljarðar kr. og rekstrarafgangur ársins um 23 milljarðar kr. Samkvæmt fjárlögum ársins 2000 var rekstrarafgangur áætlaður 17 milljarðar kr. Ljóst er að meiri þensla hefur verið í efnahagslífinu en ráð var fyrir gert á árinu 2000 frá samþykktum fjárlögum ársins. Standist þær áætlanir sem fylgja fjáraukalagafrumvarpinu mun landsframleiðsla aukast nokkru meir en ætlað var, eða úr 2,9% í 3,6%. Jafnframt eykst kaupmáttur ráðstöfunartekna samkvæmt áætlun fjárlaga, eða um 1,5%. Atvinnuleysi er lítið á landsmælikvarða, eða um 1,5% af mannafla. Herra forseti. Þær efnahagsforsendur sem víkja hvað mest frá áætlun fjárlaga eru fjárfestingar. Gert er ráð fyrir aukningu úr 2,7% í 11,1%. Innflutningur vöru og þjónustu eykst úr 1,9% samkvæmt áætlun fjárlaga í um 7% og ef olía er ekki tekin með er aukningin 4,4%. Ýmislegt bendir til að aukningin í innflutningi verði meiri í árslok en hér er spáð um. Viðskiptahallinn hefur verið nálægt 7% af landsframleiðslu og nálgast 8% en nýjustu spár benda til að hann verði á bilinu 57--60 milljarðar kr. eða hartnær tvöfalt meiri en fjárlög ársins gerðu ráð fyrir. Hinn mikli viðskiptahalli og útflæði fjármagns hefur leitt til þess að ríkissjóður hefur ekki getað greitt niður skuldir erlendis án þess að veikja gengi krónunnar. Þrátt fyrir góðan rekstrarafgang er takmarkað hægt að greiða niður innlendar skuldir án þess að valda aukinni þenslu á innlendum peningamarkaði. Stefna ríkisins og jafnframt skilaboð til Seðlabankans er að halda genginu innan settra vikmarka. Hreyfingar á gengisvísitölu krónunnar samsvara um 9% gengisfellingu á þessu ári. Samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar frá 5. október sl. verða skuldir ríkissjóðs í árslok 2000 um 214 milljarðar kr. og hafa þá lækkað um 12 milljarða kr. á árinu. Erlendar skuldir nema um 119 milljörðum kr. og hækka um tæpan milljarð króna. Skuldir sveitarfélaganna hafa vaxið mjög á undanförnum árum og á þessu ári er gert ráð fyrir að þær aukist úr 46,8 milljörðum kr. í 50,3 milljarða kr. Skuldastaða sveitarfélaganna er afar misjöfn sem og möguleikar þeirra til að standa við skuldbindingar sínar. Þrátt fyrir sérstakt tekjujöfnunar- og fólksfækkunarframlag á fjáraukalögum og nokkra lagfæringu á tekjustofnum sveitarfélaga á næsta ári er staða sumra sveitarfélaga afar bág. Skuldir einstakra sveitarfélaga og lágar tekjur á íbúa er ein mesta ógnun við samfélagsþjónustuna og jafnvægi í búsetu í landinu. Brýnt er að aukinn jöfnuður verði í tekjum og gjöldum hins opinbera. En nú hallar verulega á sveitarfélögin. Eðlilegt hefði verið að ráðstafa auknum rekstrarafgangi ríkisins á þessu ári til þeirra sveitarfélaga sem verst standa, t.d. með því að létta skuldbindingum af sveitarfélögum sem bágast standa vegna félagslega húsnæðiskerfisins. Allur ójöfnuður og mismunun af þessum toga leiðir til spennu og óstöðugleika í efnahags- og atvinnulífi. Hrein erlend skuldastaða þjóðarbúsins var um 419 milljarðar kr. í árslok 1999 eða um 78% af landsframleiðslu en samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar frá í október verður hrein skuldastaða þjóðarbúsins í árslok 2000 531 milljarður kr. eða 85% af landsframleiðslu og hefur þá á góðæristímanum frá 1995 farið úr 236 milljörðum kr. eða um 51% af landsframleiðslu. Samkvæmt hagtölum Seðlabankans hafa innlán aukist um tæpa 30 milljarða kr. á árinu til októberloka. En á sama tíma hafa útlán aukist um 204 milljarða kr. Ljóst er því að lánastofnanir hafa fjármagnað útlán sín að langmestu leyti með erlendum lántökum enda hefur erlend skuldastaða þeirra versnað á sama tíma um tæpa 182 milljarða kr. Nettó erlend skuldastaða innlánsstofnana nemur í októberlok 327,5 milljörðum kr. en var 95,5 milljarðar kr. í árslok 1998 og 145,8 milljarðar kr. í árslok 1999. Herra forseti. Þessar tölur sýna hvað í rauninni hefur verið að gerast í íslensku efnahagslífi á þessu ári. Það er því ljóst að ýmislegt hefur farið á annan veg en þjóðhagsáætlun og stefna ríkisins í efnahagsmálum gerðu ráð fyrir. Mörg af þeim atriðum sem hér eru til útgjaldaauka við 3. umr. fjárlaga má segja að séu eðlilegar og nauðsynlegar leiðréttingar og er í sjálfu sér ekkert við að athuga annað en að þær sem búið er að gera skuldbindingar um hefðu átt að vera bornar fram fyrr. En aðrar eru ekki af þeim toga, hefðu mátt bíða afgreiðslu fjárlaganna sjálfra eða átt að koma þar inn. Ég nefni t.d. framlög til auðlindanefndar undir lið forsrn. þar sem gert er ráð fyrir að verja 12,2 millj. kr. í aukafjárveitingu vegna þess liðar. Samtals er heildarkostnaður við auðlindanefndina 22,7 millj. kr. Í fyrsta lagi vekur það athygli, herra forseti, að ekki skuli hafa verið gerð kostnaðaráætlun fyrir störf nefndarinnar fyrir fram, nákvæmar en hér birtist, og í öðru lagi vekur hinn mikli kostnaður við störf auðlindanefndarinnar líka athygli og er fyllilega ástæða til að nánar sé gerð grein fyrir hverjir eru að fá þessar greiðslur, þ.e. hvernig þessi kostnaður er til kominn. Þá, herra forseti, verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með framlög til menntamála, en það hefði verið vel við hæfi að á fjáraukalögum til uppgjörs í lok ársins hefði verið gert ráð fyrir auknum framlögum til framhaldsskólanna, því ljóst er að að þeir taka ekki til starfa að nýju nema til komi aukin fjárframlög til þeirra. Það hefði þá sýnt hug ríkisstjórnarinnar og hug Alþingis í verki að þau vildu koma að lausn framhaldsskóladeilunnar og eflingu framhaldsskólans með því að veita fjármagn til þeirra til að styrkja og efla starfið nú ef það gæti farið í gang fyrir áramót. Herra forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir frhnál. 2. minni hluta fjárln. og vísa að öðru leyti til nál. 2. minni hluta við 2. umr. fjáraukalaganna.

Herra forseti. Ég vildi koma að skýringum á tveimum atriðum varðandi nál. Talað er um frávik á fjárfestingum. Það frávik sem er í fjárfestingum er nær eingöngu fjárfesting erlendis sem hefur verið hér til umræðu við sendiráðið í Japan en ekki eru margar hækkanir á fjárfestingum innan lands á þeim vettvangi í þessum brtt. við 1. og 2. umr. Það er rétt að sveitarfélögin eru mjög skuldsett. Hins vegar vil ég láta það koma fram að það á ekkert endilega við um öll sveitarfélög landsbyggðarinnar. Stóru sveitarfélögin, sem hafa miklar tekjur, eru sum hver jafnskuldsett. Það er afleiðing af byggðaröskuninni vegna þess að þau hafa lagt í miklar fjárfestingar vegna fólksfjölgunarinnar. Varðandi svo aftur félagslega húsnæðiskerfið eiga þeir erfiðleikar við á landsbyggðinni eins og oft hefur komið fram í umræðunni en niðurstaða liggur ekki fyrir í því máli enn þá þannig að það kæmist inn í fjáraukalögin ef sú niðurstaða útheimtir bein framlög úr ríkissjóði.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni fjárln. fyrir þá skýringu sem hann gefur á hækkun á fjárfestingarliðnum á árinu og það er þá einmitt fjárfesting í sendiráðum erlendis, sá milljarður sem gert hefur verið ráð fyrir á fjáraukalögum og hefur verið mælt hér fyrir. Ég hef áður lýst því, herra forseti, að ég tel að þrátt fyrir vilja okkar til að styrkja utanríkisþjónustuna sé í fyrsta lagi óeðlilegt að þetta komi inn á fjáraukalög og í öðru lagi tel ég að þessi liður sé afar óeðlilega hár og fénu hefði mátt verja til annarra betri og brýnni verkefna. Varðandi stöðu sveitarfélaganna er alveg hárrétt sem hv. formaður fjárln. bendir á að þessi mikla byggðaröskun hefur leitt þar til mismununar í tekjum og líka skuldastöðu sveitarfélaganna. Þau sveitarfélög sem fá íbúana til sín lenda í miklum kostnaðarauka til að búa í haginn en þau fá þá líka nýja gjaldendur. Í framtíðinni eiga þau að öllum líkindum auðveldara með að standa skil á þeim framkvæmdum en hin sveitarfélögin sem missa af íbúum sínum og eiga aftur á móti í verulegum erfiðleikum og munu trauðla sjá fram á hvernig þau geti þá staðið við skuldbindingar sínar. Ég lagði áherslu á það í framsögu minni að það þyrfti að koma til móts við þau sveitarfélög sem búa við tekjumissi, fólksfækkun og miklar ábyrgðir í skuldum og kvaðir til að sinna samfélagsþjónustu sinni. Það hefði fyllilega verið tilefni til þess í fjáraukalögum, svo brýn er sú staða og alvarleg.

Herra forseti. Ég held að við hv. 5. þm. Norðurl. v. getum verið sammála um að ein áhrifamesta aðgerðin í fjármálum sveitarfélaga sé að sporna við byggðaröskun. Það gekk eins og rauður þráður í gegnum starf nefndar um tekjustofna sveitarfélaganna, upplýsingar um hve þessi byggðaröskun hefur haft mikil áhrif á rekstur sveitarfélaga, bæði þeirra sem taka við fólki og þeirra sem missa frá sér gjaldendur. Í þessum fjárlögum og fjáraukalögum eru margs konar ráðstafanir til að reyna að sporna við byggðaröskun. Ég ætla ekki að rekja það núna. En það finnst mér vera eitt brýnasta verkefnið og það er brýnasta verkefnið í fjármálum og þjónustu sveitarfélaganna að sporna við fólksflutningum innan lands fram yfir það sem eðlilegt má teljast. Það verða alltaf einhverjir flutningar fólks en þeir hafa verið allt of miklir að undanförnu. Það ættu allir að vera sammála um og ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það.

Herra forseti. Ég tek eindregið undir það með hv. formanni fjárln. Það er einmitt veika hliðin sem birtist okkur við framkvæmd fjármála og fjárlaga og í efnahagsstjórninni á þessu ári að ekki hefur tekist að koma á því jafnvægi sem við vildum koma á. Það skapar þenslu og það skapar spennu og það skapar óróleika sem við erum líka að glíma við í hinum almennu efnahagsmálum. Það er áfram eitt brýnasta viðfangsefnið að skapa jöfnuð á milli landsmanna, óháð búsetu og einmitt að leiðrétta, þó ekki sé nema félagslega íbúðakerfið. Það er alveg furðulegt að ekki skuli vera komin nein lausn á þeim vanda sem er hvað erfiðastur fyrir sveitarfélögin vítt og breitt um landið.

Herra forseti. Ég bið um orðið um fundarstjórn af því ég taldi mig nokkuð augljóslega hafa beðið fyrstan um orðið í umræðunni. Þannig háttar til að ég hafði hugsað mér að reyna að komast að framarlega í umræðunni af vissum, persónulegum ástæðum. Ég þóttist sjá að a.m.k. starfsmaður hæstv. forseta tók eftir því að ég bað um orðið um leið og forseti tilkynnti að umræðan væri að hefjast og ég varð ekki var við að aðrir gerðu það fyrr en nokkru síðar að hv. 7. þm. Reykv. bað um orðið. Ég tek þetta líka upp vegna þess, herra forseti, að mér hefur stundum virst að farið væri að bregða við á þinginu við skipulag umræðu að vikið væri frá þeirri tiltölulega afdráttarlausu reglu, 56. gr. þingskapa, að forseti gefi þingmönnum færi á að taka til máls í þeirri röð sem þeir beiðast þess þegar dagskrármál er tekið fyrir. Frá þessu eru ákveðin frávik. Að sjálfsögðu mæla menn fyrir nál., meiri og minni hluta eftir atvikum. Ráðherrum er sömuleiðis heimilt að komast fram fyrir eða inn í umræðu þegar þeir óska eftir því að koma inn í hana, önnur tilvik lúta fyrst og fremst að því ef forseti kýs að raða stjórnarsinnum og stjórnarandstæðingum upp þannig að þeir skiptist á að mæla fyrir sjónarmiðum, með eða á móti málum, og svo ef menn beiðast þess að gera athugasemdir, bera af sér sakir eða ef óskað er eftir rétti til að veita andsvör. Að sjálfsögðu er forsetum oft vandi á höndum þegar margir biðja um orðið samtímis en mér virtist ekki vera svo í þessu tilviki og ákvað því að gera athugasemd við fundarstjórn forseta að þessu leyti, af þessu gefna tilviki. Hafi ég misskilið þetta eða það farið fram hjá mér að aðrir hafi verið búnir að biðja um orðið á undan mér og þá í raun og veru áður en umræðan hófst, biðst ég velvirðingar á þessari athugasemd, en ég geri þetta líka vegna þess, herra forseti, að mér finnst stundum hafa gætt nokkurrar tilhneigingar í þá átt að láta umræður að breyttu breytanda ekki fara fram samkvæmt þessari sterku hefð og venju sem hér er og er bundin í 56. gr. þingskapa. Það tel ég að eigi í aðalatriðum að gera, herra forseti. Í aðalatriðum eigi að sjálfsögðu að virða þessa ótvíræðu reglu laganna og þótt kannski megi að einhverju leyti deila um túlkun á þeim heimildarákvæðum sem þarna eru til að víkja frá nema þá þannig hátti til að forsetum sé ekki unnt að greina í hvaða röð menn biðja um orðið þá sé þessi regla látin standa. Það er t.d. alls ekki gott ef menn mundu lenda inn á þá braut að menn færu að skrá sig á mælendaskrá með einhverjum hætti eins og fyrir fram eða leggja fram lista eða annað því um líkt, því hugsunin á bak við þetta er líka sú að menn séu til staðar í þingsalnum þegar umræðan hefst og biðji þá um orðið sjálfir og persónulega og fái orðið í þeirri röð.

Herra forseti. Auðvitað er forsetadæminu oft vandi á höndum með að raða á mælendaskrá. Ég hef tekið eftir því í gegnum veru mína hér að menn hafa notað ýmsar reglur og sjálfum hefur mér fundist sem það skapist tilteknar hefðir. Í umræðu eins og þessari sem er nú ein af þeim sem tengist ríkisfjármálunum og er þess vegna ein af stærri umræðunum í þinginu þá hefur það gjarnan verið þannig, hefur mér fundist, að þeir sem eru í viðkomandi fagnefnd, þ.e. fjárln., komi í umræðuna gjarnan í flokkaröð eftir að framsögumenn nál. hafa lokið framsögu sinni. Nú var það þannig, ég get gengist við því, herra forseti, af því ég var sá sem var næstur á mælendaskrá, að ég hafði nefnt það við félaga minn, Guðmund Árna Sefánsson, hæstv. forseta, þegar við gengum inn í salinn að ég vildi gjarnan tala sem fyrst í umræðunni. Hins vegar er mér enginn vandi á höndum með að liðka til fyrir hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Eins og kom fram hjá hv. þm. er hann tímabundinn annars staðar og þarf að tala sem fyrst, ég hef tíma til þess að vera lengur í umræðunni og ætlaði hvort eð er að vera við hana alla. Það er því algjörlega sársaukalaust af minni hálfu að hleypa hv. þm. fram fyrir mig í þessu efni. Að öðru leyti get ég ekki útskýrt nákvæmlega hvernig þeir ágætu hæstv. forsetar sem stýra fundum setja reglur sínar um þetta. Svona hefur mér nú virst þetta vera. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vel má vera að það þurfi að vera fastmótaðar reglur um fleiri hluti eins og t.d. óundirbúnar fyrirspurnir. Þar má segja að sé að skapast eins konar ólympísk keppni um hver er fyrstur til að koma fram með beiðnir um fyrirspurnir af því tagi. Herra forseti. Ég ítreka að það er algjörlega sjálfsagt af minni hálfu að hleypa hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fram fyrir mig og ef einhverjir fleiri þingmenn í salnum eru tímabundnir þá mega þeir líka vera á undan mér.

Í tilefni þessarar orðræðu hv. þm. vill forseti taka fram að stundum getur verið allt annað en auðvelt að greina í hvaða röð hv. þm. biðja um orðið. Sú venja er fest í sessi fremur en hitt að ákvarða miðað við samsetningu þingsins, þ.e. stærð þingflokka, sjónarmiða með og á móti í hefðbundnum umræðum eins og utandagskrárumræðu þar sem fleiri vilja tala en fá tímans vegna í venjubundnum umræðum eins og fjárlagaumræðu eða öðrum föstum liðum á hinu háa Alþingi. Þetta hefur þróast í þessa veru þó að vissulega sé 56. gr. þingskapa ákaflega skýr svo langt sem hún nær hvað varðar fyrirkomulag þessara mála. En forseti vill taka undir það að ástæða er til að skoða þessi mál og önnur er lúta að þingsköpum. Það er ekki góður blær á því heldur að hér upphefjist mikil tímakeppni um hver sé annaðhvort fyrstur á pennann, sé fyrstur til að dreifa nál., fyrstur í þessu eða fyrstur í hinu. Forseti tekur undir að full er ástæða til þess að forsn. og formenn þingflokka ræði það hvað þetta mál varðar sem rætt er og önnur sem stundum orka tvímælis í þingsköpum. En það er hv. 3. þm. Norðurl. e. sem ræðir þingsköp. Hann ræðir raunar um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Þetta hét einu sinni að ræða þingsköp og ég kynni því betur að því hefði verið haldið en svona er þetta nú af því að um getur verið að ræða hluti sem varða ekki eingöngu það hvernig forseti heldur á málum, heldur líka þær reglur sem hér er um að tefla. Nú er það að sjálfsögðu þannig að það er nauðsynlegt fyrir greiðan framgang þingstarfanna að sem skýrastar reglur ríki um mál og ef þær eru óljósar eða ekki til staðar, þá mótast vissulega hefðir eins og er að gerast kannski með nýlegt fyrirkomulag eins og óundirbúnar fyrirspurnir. En hér er ekki slíku til að dreifa, herra forseti, og af þeim ástæðum er athugasemd gerð. Hún er gerð af grundvallarástæðum, þetta er prinsippmál, en ekki á öðrum nótum, vegna þess að 56. gr. þingskapanna er alveg skýr. Hún er skýr í því efni að forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þetta þýðir að við upphaf umræðunnar þegar forseti tilkynnir að umræða hefjist, þá en ekki fyrr, eiga menn kost á því að biðja um orðið og fá það þá yfirleitt í þeirri röð sem þeir beiðast þess. Hugsunin er líka sú, eins og ég vék að hér áðan, að þeir sem eru mættir til umræðunnar og eru í þingsalnum njóta þess og fá orðið umfram aðra sem kynnu að koma til hennar síðar. Það er ekki ætlunin að menn geti sent inn skilaboð eða skráð sig utan að frá inn á mælendaskrána, a.m.k. ekki þannig að þeir hafi þar forgang umfram aðra. Af þessum ástæðum tók ég málið upp, herra forseti, og líka vegna hins sem forseti reyndar sjálfur kom aðeins inn á. Mér hefur þótt fara að bera á því í seinni tíð að vikið væri frá þessari afdráttarlausu reglu 56. gr. laga um þingsköp Alþingis. Ég legg áherslu á orðið lög, herra forseti. Þetta er ekki eitthvað sem við höfum í okkar höndum að sveiga eða beygja eftir okkar höfði. Við getum ekki mótað hefðir um framgang umræðna á þingi sem ganga gegn skýrum ákvæðum þingskapa. Það er ekki hægt því þá værum við að brjóta lög sem við höfum sjálf sett okkur hér á þinginu. Ég tók þetta ekki síður upp, herra forseti, af þessum ástæðum en þeim sem lúta í sjálfu sér að aðstæðum í þessari tilteknu umræðu. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð fyrir utan það að ég þakka að sjálfsögðu drenglyndi hv. 7. þm. Reykv. Það vill svo vel til að ég þarf ekki að þiggja boðið. Ég gef mér að hv. 7. þm. Reykv. haldi hér ekki lengri ræðu en svo að ég megi vel koma því við að hlýða á hans gáfulega mál og flytja svo mitt mál á eftir. Ef forseti gerir því ekki breytingar á mælendaskránni, sem í raun og veru felst í athugasemd minni að ég tel að forseti ætti að gera, þá mun ég bíða þess að forseti gefi mér orðið, en þakka drengilegt boð hv. 7. þm. Reykv.

Fyrri málsgrein. 56. gr. laga um þingsköp Alþingis hljóðar þannig: ,,Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann.`` Forseti hefur svo sem ekki miklu við þessa umræðu að bæta enda verður hún tæplega til lykta leidd hér hvað þetta mál varðar eða önnur álitamál sem uppi hafa verið og uppi munu verða að óbreyttu um þingsköpin. Að íhuguðu máli og vegna gagntilboða hv. þingmanna hvors í annars garð hefur forseti komist að þeirri niðurstöðu, geri enginn við það sérstaka athugasemd, að næstur taki til máls hv. 3. þm. Norðurl. e.

Herra forseti. Ég mun ekki flytja langt mál. Það sem ég ætla að ræða er í fyrsta lagi lítillega almennar aðstæður við afgreiðslu þessara fjáraukalaga. Í öðru lagi lítillega um framkvæmdakostnað við svonefnt Þjóðmenningarhús og að síðustu mæla fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni og Þuríði Backman en þær lúta að heimildum til handa ríkinu um að selja eignarhlut í tiltekinni jörð Skógræktar ríkisins og reyndar að fella niður aðra slíka heimild gagnvart annarri jörð. Mér þætti gott ef það væri athugað hvort hæstv. landbrh. væri einhvers staðar nálægur þinghúsinu eða sá sem gegnir fyrir ráðherra. Ég sá að hann var ekki viðstaddur atkvæðagreiðsluna í dag. Ef svo er ekki skal ég ekki gera um það kröfur að umræðan truflist af þeim sökum. En ég hefði talið ástæðu til þess að einhver forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar, fyrir utan virðulegan formann fjárln. sem hér er okkur öllum til mikillar ánægju, væri jafnframt viðstaddur umræðuna. Ég þykist vita, herra forseti, að það hafi verið nokkur óánægja með viðveru hæstv. ráðherra þegar fjárlagafrv. var til umræðu. A.m.k. var sá sem hér stendur þeirrar skoðunar að sú frammistaða ríkisstjórnarinnar væri ekki til þess að hrósa sér af og mér virðist allt stefna í það sama nú og ég hlýt að lýsa nokkurri óánægju.

Forseti vill geta þess vegna fyrirspurnar um viðveru hæstv. landbrh. að hann hefur fjarvistarleyfi í dag.

Og ríkisstjórnin öll kannski?

Ekki er það nú svo.

Nei. Herra forseti. Það þarf svo sem ekki að fara mörgum orðum um þær aðstæður sem eru að verða nokkuð vel þekktar á þessum vetrardögum þegar fjárlög og fjáraukalög eru til umfjöllunar á Alþingi. Það hafa orðið miklar umræður um stöðuna í efnahagsmálunm, þá óvissu sem þar hefur verið að dragast upp. Forsendur fjáraukalagaafgreiðslunnar, sem taka mið af þróun mála á árinu sem er að líða og senn kveður okkur og öldin þar með, hafa auðvitað verið að skýrast eftir því sem líður að lokum ársins og það er ljóst að þenslueinkennin hafa haldist og þau endurspeglast í áframhaldandi gríðarlegum viðskiptahalla og jafnvel vaxandi umfram það sem vonir höfðu staðið til og hann vex fyrst og fremst vegna þess að tekjur aukast ekki í neinum mæli í átt við það sem menn höfðu gert sér vonir um annars vegar og eyðslan heldur áfram og lítið minni hins vegar. Þar af leiðandi dregur heldur í sundur milli útgjalda þjóðarbúsins út á við og tekjuöflunar þess á hina hliðina. Afkoma ríkissjóðs hlýtur að teljast ágæt eins og jafnan endranær við sambærilegar aðstæður. Það má fletta aftur á bak í spjöldum sögunnar og ég hygg að það komi nokkuð skýrt fram að þegar viðskiptahalli er umtalsverður við útlönd, mikill innflutningur er og mikil velta af þeim sökum þá hagnast ríkissjóður á því ástandi. Þegar síðan dæmið snýst við, þá getur snögglega slegið á tekjur ríkissjóðs þegar útgjöldin halda jafnvel áfram að aukast en tekjurnar vaxa ekki að sama skapi. Ég hef áður velt því fyrir mér hvenær eða hvort horfur væru á því að við kæmumst í þann punkt í kúrfunni eða hagsveiflunni að farið gæti að halla undan fæti og hlutföllin snúast við. Það er umtalsverð útgjaldaþensla í pípunum eins og aukning ríkisútgjalda upp á líklega eina 9 milljarða kr., ef ég hef lesið rétt samkvæmt þessu fjáraukalagafrv., er til marks um og það er nokkuð ljóst að slík útgjaldaþensla gufar ekki upp þó að tekjur ríkissjóðs hættu skyndilega eða tiltölulega snögglega að aukast vegna þess að samdráttur hæfist í hagkerfinu og þá kárnar gamanið hjá hæstv. fjmrh. og hjá ríkissjóði. Þá verða skyndilega talsvert aðrar aðstæður uppi til þess að ná endum saman en verið hafa hér um skeið þar sem þensla og vaxandi viðskiptahalli og að nokkru leyti vaxandi verðbólga hafa þýtt að tekjuaukinn hefur verið ívið á undan útgjaldaaukanum og þar hefur myndast bil sem hefur verið ríkissjóði hagstætt um afkomu. En eins og ég segi, herra forseti, þá sýnir sagan okkur að þetta getur snúist við tiltölulega snögglega, jafnvel innan eins fjárlagaárs og því miður verður að segjast eins og er að ýmis merki gætu bent til þess þó við vissulega vonum að svo fari ekki, að slík vatnaskil gætu orðið í efnahagslífinu og ríkisfjármálunum á næsta ári. Að öðru leyti, herra forseti, vísa ég til ágæts nál. 2. minni hluta fjárln., hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem hann mælti fyrir áðan. Í þriðja lagi vil ég segja nokkur orð um framkvæmdir við svokallað Þjóðmenningarhús sem ákveðið var fyrir nokkru síðan að svo skyldi heita. Nú hafa verið að koma fram upplýsingar, herra forseti, sem eru býsna svakalegar um umframkostnað í því verki sem hefur farið heldur hressilega úr böndunum þegar haft er í huga að ekki er þó um ,,stærra`` verk að ræða en raun ber vitni. Kostnaðaráætlanir voru þar samtals upp á rétt um 300 millj. kr. en kostnaðurinn fer þriðjung fram úr þeirri tölu og endar í rétt tæpum 400 millj. Þetta er allmikið frávik á þó ekki stærra verki og er þó afstætt hvað er stórt og hvað ekki þegar svona hlutir eru á ferðinni. Ýmsum þykir sjálfsagt vel í lagt að endurbætur á einu stykki húsi, þó merkilegt sé og sögufrægt, kosti fjármuni af þessari stærðargráðu þegar haft er í huga að til viðhalds og varðveislu menningarsögulegra verðmætra húsa og mannvirkja vítt og breitt um landið er verið að verja hreinum smáaurum samanborið við jafnvel þessa upphæð svo ekki sé talað um annað meira. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að hér virðist alveg óvenjulega losaralega hafa verið haldið á málum. Það fer ekki vel á því og allra síst þegar í hlut á sjálft forsrn. sem er hér ábyrgðaraðili. Það má auðvitað endalaust deila um það hverjir eigi að bera ábyrgðina af slælegum verkum, húsbændurnir eða hjúin, en hin endanlega stjórnsýslulega ábyrgð er hjá því ráðuneyti sem málefnið heyrir undir og á hvers vegum framkvæmdirnar eru unnar jafnvel þó um eitthvert framsal niður á lægra stjórnsýslustig eða til undiraðila sé að ræða sem þá er í raun og veru ábyrgðinni varpað yfir á. Ábyrgðin af þeirri gjörð er í öllu falli ráðuneytisins og undan því verður ekki vikist. Þetta er slæmt, herra forseti. Þetta mælist illa fyrir. Þegar sömu aðilar, æðstu embætti ríkisins, eru á sama tíma að reyna að hvetja til aðhalds og ráðdeildar og vandaðra vinnubragða, þá er það afar óheppilegt að svona takist til þegar í hlut eiga sumar æðstu stofnanir eða yfirstjórn ríkisins, Alþingi, forsrn., forsetaembættið eða aðrir slíkir sem lenda í því að fara út fyrir heimildir fjárlaga og eyða umfram það sem ákveðið hafði verið. Auðvitað er það svo, herra forseti, og það vitum við að þegar í hlut á endurgerð gamalla húsa þá er áætlanagerð oft erfið. Að breyttu breytanda eru síður ástæður til þess eða afsakanir fyrir því þegar í hlut eiga nýframkvæmdir sem á að vera hægt að bjóða út eða standa þannig að málum við að kostnaðaráætlanir haldi betur en við endurbætur þar sem oft er erfitt að sjá fyrir fyrr en út í verkin er komið hvernig leysa eigi einstök mál sem varða varðveislu húsa sem ekki má breyta o.s.frv. Þennan fyrirvara verður því að hafa á og sérstaklega þegar í hlut eiga friðuð hús eða menningarsögulega verðmæt hús sem menn vilja ekki raska og er markmið í sjálfu sér að varðveita á tiltekinn hátt. En nú er Landsbókasafnshúsið gamla sem nú skal kalla Þjóðmenningarhús þó ekki eldra en svo, og það ætti að vera það vel þekkt hvernig að framkvæmdum mætti standa í húsum af þessu tagi, enda var ekki um að ræða nein vandamál sem tengdust a.m.k. ytra útliti hússins sem allir voru sammála um að hafa í upprunalegri mynd, að það er erfitt að skilja að þetta skuli þurfa að fara svona úr böndunum. Fyrir utan slælega verkstjórn og óljósa ábyrgð á einstökum þáttum virðist fyrst og fremst vera við að sakast þrákelknislega ákvörðun um að drífa framkvæmdirnar áfram og kosta jafnvel til miklum fjármunum þannig að verkinu lyki innan einhverra marka sem menn sjálfir settu sér og það fjármunum sem ekki voru fjárheimildir fyrir. Það er auðvitað mjög mikið umhugsunarefni, herra forseti, ef menn geta tekið sér sjálfir vald til þess að ákveða að hraða framkvæmdum af einhverjum metnaðarástæðum til þess að opna mannvirkin á tilteknum vígsludegi jafnvel þó að það kosti umframeyðslu fjármuna sem ekki eru til heimildir fyrir samkvæmt lögum. Eru menn þá ekki komnir út á ansi þunnan ís? Reyndar er það svo ef við rifjum það upp hvenær mestu framúrkeyrsluhneyksli hafa orðið við framkvæmdir af ýmsum toga, þá er það gjarnan í tengslum við ákvarðanir af þessu tagi, oftar enn ekki pólitískar ákvarðanir ofan frá um að keyra framkvæmdirnar áfram hvað sem tautar og raular til þess að opna þær á einhverjum tilteknum pólitískt völdum degi. Frægast að endemum er sennilega framkvæmdin við byggingu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar í Keflavík sem kostaði þjóðina stórfé. Forustumenn Sjálfstfl. ákváðu að hana skyldi opna fyrir alþingiskosningar 1987 hvað sem tautaði og raulaði og hversu miklum peningum sem þyrfti til að kosta, enda kostaði það ómælt og það er vitað og liggur fyrir í skýrslum og úttektum, bæði Ríkisendurskoðunar og fleiri aðila, að herkostnaðurinn af þessu varð mikill fyrir þjóðarbúið. Því miður lyktar það pínulítið af hinu sama hér, herra forseti, að umframeyðslan vegna framkvæmda við Þjóðmenningarhúsið stafi af slíkum þrákelknislegum ákvörðunum. Loks, herra forseti, ætla ég að mæla fyrir brtt. sem hér er flutt við 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2000 af þremur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, þ.e. hv. þm. Jóni Bjarnasyni og Þuríði Backman auk mín. Við leggjum til að gerðar verði tvær breytingar á 4. gr. frv. Nú hefði verið ástæða til að hafa eins og eitt stykki hæstv. ráðherra til svara fyrir ríkisstjórnina. Ég sé ekki annað, herra forseti, en að hér stefni í mikið hneyksli og ótrúlega afgreiðslu mála ef svo heldur sem horfir, að til standi af hálfu meiri hlutans að afgreiða tölulið 4.36 og tölulið 4.37 óbreytta eins og þeir liggja fyrir í þingskjalinu eftir 2. umr. um fjáraukalög. Ég er að tala um heimildarákvæði í 4. gr. fjáraukalagafrv. Þar eru lagðir til nokkrir nýir liðir sem bætast við sambærilega grein í gildandi fjárlögum þar sem fyrir eru ýmsar heimildir til framkvæmdarvaldsins til að kaupa og selja eignir o.s.frv. eins og kunnugt er. Töluliður 4.36 hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Að selja eignarhluta Skógræktar ríkisins í jörðinni Straumi í Hafnarfirði.`` Og töluliður 4.37: ,,Að selja eignarhluta Skógræktar ríkisins í jörðinni Hvítsstöðum, Álftaneshreppi, Mýrasýslu.`` Þá er rétt að hafa í huga að í fjárlagafrv. sem hér var tekið til 2. umr. og atkvæðagreiðslu fyrr í dag ganga þessar heimildir aftur, væntanlega í því skyni að verði þær ekki notaðar á þessu ári þá verði þær til staðar á næsta ári. En þar er orðalag þeirra þó nokkuð öðruvísi. Í tilviki jarðarinnar Straums er orðalagið með eftirfarandi hætti í fjárlagafrv.: ,,Að selja eignarhlut Skógræktar ríkisins í jörðinni Straumi í Hafnarfirði, Gullbringusýslu og verja andvirðinu í þágu Skógræktar ríkisins, Jarðasjóðs og Jarðeigna ríkisins samkvæmt nánari ákvörðun landbúnaðarráðherra.`` Þetta orðalag, herra forseti, boðar ekki gott og lofar ekki góðu um hvernig ætlunin er að nýta heimildina samkvæmt fjáraukalagafrv. ef jörðin yrði nú seld fyrir áramótin en þar er alls ekki mælt fyrir um hvernig fjármununum skuli varið. Ef svo vill má alveg eins skilja orðalagið þannig að þessir fjármunir skuli renna beint í ríkissjóð. Þá sé ég ekki annað, herra forseti, en að forkastanlegir hlutir séu að gerast. Það er vegna þess að báðar jarðirnar sem ég hef nefnt, þ.e. Straumur í Hafnarfirði og jörðin Hvítsstaðir í Borgarfirði, voru gefnar í þágu skógræktar. Það er ljóst að vilji eigendanna og sú kvöð sem í raun og veru fylgir gjöfinni var að andvirði jarðanna yrði varið í þágu skógræktar. Herra forseti. Það er ekki hægt að kalla það annað en siðlaust ef menn ætla ekki að virða afdráttarlausan vilja sem gefendur verðmæta af þessu tagi láta fylgja gjöf sinni. Ef menn vilja ekki taka við gjöfinni með þeim skilmálum sem henni fylgja þá geta menn auðvitað gert það. Þá eiga menn líka að gera það þegar hún er afhent eða boðin. En að ætla sér að hverfa frá því sem gefendur, hugsjónamenn, hafa látið fylgja með gjöfum af þessu tagi, sem þeir ákveða að ráðstafa í tilteknu skyni en fela viðkomandi opinberri stofnun að annast það að nýta andvirði jarðarinnar í þágu slíks málefnis, þá er ekki við það unandi. Nú vill svo til að a.m.k. í öðru tilvikinu var um ótvíræð ákvæði í gjafabréfi að ræða. Þannig er enginn vafi á því hvernig meiningin var að ráðstafa þessum jörðum. Í öðru lagi veitir Skógrækt ríkisins af því að fá þessa fjármuni til sinna þarfa. Að mínu mati á ekki að koma til greina að ráðstafa jarðnæði og verðmætum sem hið opinbera hefur á sinni hendi til skógræktar öðruvísi en í það verkefni eða halda því jarðnæði áfram í höndum Skógræktarinnar eða annarra aðila sem eftir atvikum væru kannski komnir til sögunnar og sinntu verkefnum á sömu sviðum. Mér finnst vel koma til greina, ef Skógræktin þarf á þessum fjármunum að halda til annarra uppbyggingarverkefna, að hún losi einhverjar eignir eða fjármuni út úr jörðum eða öðrum verðmætum og færi þær yfir í önnur brýn verk sem aðstæður kalla á en það á ekki að ljá máls á því að fara að flytja þessa fjármuni til annarra þarfa eða hirða þá í ríkissjóð. Það er ekki verjandi. Því miður hafa slíkir hlutir stundum gerst eða a.m.k. átök orðið um slíka hluti. Ljóst er að ríkið hefur stundum ráðstafað eignum, sem að verulegu leyti voru til komnar með áheitum og söfnunum meðal almennings í þágu góðra málefna, til annarra hluta á seinni stigum. Það hefur því miður gerst. Ég þekki dæmi um slíkt. Hér er að mínu mati brugðið frá þeim óskum sem fylgdu viðkomandi gjöfum, um að andvirði þeirra skyldi ráðstafað til þessa hugsjónastarfs. Þar er svo ljótur svipur á, að virða það ekki ef það stendur til, að ég trúi ekki að menn ætli að láta það yfir sig ganga. Það er auðvitað ljóst að Skógræktin leggst alfarið gegn þessu af skiljanlegum og eðlilegum ástæðum. Hver yrði niðurstaðan af því, herra forseti, ef þetta er ítrekað gert með þessum hætti? Hún verður auðvitað sú að menn hætta að treysta opinberum stofnunum fyrir verkefnum af þessu tagi. Hver kærir sig um að eiga það á hættu að afdráttarlausir skilmálar gjafa eða gjafabréfa séu ekki virtir ef svo háttar til? Herra forseti. Ég fer í fyrsta lagi fram á skýringar á því hvað þarna er að gerast. Er það virkilega ætlun meiri hlutans að afgreiða þetta svona og stendur hugur manna til að afgreiða síðan orðalag fjárlagafrv. óbreytt, þá reyndar ekki í samræmi við það sem hér er, samanber misræmið þar á sem ég hef þegar vikið að? Er ekki hægt að ná um það samstöðu áður en afgreiðslu þessara mála lýkur að þetta verði lagað þannig að ekki stefni í þá óhæfu að gjafaskilmálar og gjafabréf látinna heiðursmanna sem ráðstöfuðu eigum sínum til hugsjónastarfs af þessu tagi verði vanvirt? Ég harma, herra forseti, að hæstv. landbrh. skuli ekki vera hér til svara því að ætlunin er að hann fái þessar rúmu heimildir í hendur ef af óbreyttri afgreiðslu fjárlagafrv. verður. Samkvæmt þessu ákvæði fjáraukalaganna geta menn gert það við þessa fjármuni sem þeim sýnist.

Herra forseti. Það er skilningur meiri hluta fjárln. að þetta fjármagn eigi að ganga til Skógræktar ríkisins. Það er ólíklegt að þessar heimildir verði notaðar á þessu ári og þess vegna eru þær inni á fjárlögum á næsta ári. Hins vegar höfum við ekki gengið endanlega frá þessu orðalagi, erum með þetta í skoðun. Við höfum, af ástæðum sem hv. þm. nefndi, beðið um upplýsingar um kvaðir sem fylgdu þessum jörðum. Í öðru tilfellinu gæti verið um mjög miklar eignir að ræða, við vitum það ekki, varðandi Straum. Það er mikil óvissa um hve verðmæta eign er þar að ræða. Hluti af því landi gæti verið mjög verðmætur. Við höfum þetta mál til skoðunar varðandi fjárlagagerðina á næsta ári. Það er ólíklegt að þessi heimild verði notuð á þessi ári en málið kom til í tengslum við umræðu um að styrkja stöðu Skógræktar ríkisins. Meiri hluti fjárln. telur að svo beri að gera.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni fyrir svörin. Mér finnst mikilsvert að það liggi fyrir að fjárln. skilji það svo að þessum fjármunum verði eingöngu varið, ef ég má leyfa mér að túlka það svo, til þess að bæta fjárhag Skógræktar ríkisins og annað standi ekki til. Ég treysti því, í ljósi þeirrar lögskýringar sem þá liggur fyrir í formi yfirlýsingar formanns fjárln., að ekkert annað yrði uppi á teningnum ef til þess kæmi að heimildin yrði notuð innan fjárlagaársins. Ég mæli náttúrlega eindregið með því og vonast til að fjárln. komist að þeirri niðurstöðu að breyta orðalagi heimildargreinarinnar í fjárlagafrv. þannig að þegar það kemur til afgreiðslu í lok vikunnar eða svo þá verði búið að ganga skýrt og skilmerkilega frá því að orðalagið sé í samræmi við vilja gefendanna á sínum tíma þannig að óyggjandi sé að ekkert gerist þarna sem setja mundi ljótan blett á þau samskipti, verða mönnum til leiðinda eða gefa slæmt fordæmi hvað aðra sambærilega hluti varðar.

Herra forseti. Ég ítreka að þessi beiðni er eitt af þeim erindum sem við erum að skoða í okkar vinnu. Ég vona að við fáum þessar upplýsingar í hendur á allra næstu dögum enda skammur tími til stefnu. Ég hef ekki öðru að bæta við það sem ég sagði áðan um þetta efni.

Herra forseti. Áður en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þarf að yfirgefa okkur af fullkomlega skiljanlegum ástæðum þá verð ég nú að segja, fyrst að hv. þm. ómakaði sig hingað upp í ræðustól til að velta fyrir sér því sem gerst hefði varðandi Safnahúsið og hvar ætti nú að deila ábyrgðinni á því, að mér fannst hv. þm. furðu blíðmáll við hæstv. forsrh. Þó að hægt sé að segja að hluti ábyrgðarinnar liggi hjá hússtjórninni og hluti hjá Framkvæmdasýslu ríkisins þá er auðvitað alveg ljóst að meginábyrgðin liggur hjá forsrn. Ef ég mætti benda hv. þm. á það að lesa sér til á bls. 20 og yfir á bls. 21 í skýrslunni um Safnahúsið þá kemur þar fram að það er ekki bara hin stjórnsýslulega ábyrgð sem hvílir á herðum hæstv. forsrh. samkvæmt forminu heldur birtist þar svart á hvítu að ef hæstv. forsrh. hefði farið sjálfur eftir þeim reglum sem hann setti í erindisbréfi til hússtjórnarinnar þá hefði að öllum líkindum, svo vísað sé til þess sem Ríkisendurskoðun segir á bls. 21., mátt koma í veg fyrir að þessi ósköp hefðu gerst. Ef við sem þykjumst ætla að reyna að stjórna ríkinu í gegnum fjárlögin, förum þannig að fjárlögunum, þá verður maður auðvitað að segja að eftir höfðinu dansa limirnir. Hvernig í ósköpunum á hv. Alþingi að geta gengið að stofnunum ríkisins og skammað forstöðumenn fyrir að fara ekki að fjárlögum þegar svona háttar til? Það blasir við, herra forseti, að undir forustu hæstv. forsrh. er farið meira en 100% fram úr fjárheimildum á þessu ári, farið 100 millj. kr. fram úr framkvæmd sem var samkvæmt greiðsluáætlun metin á 297 millj. kr. Herra forseti. Ég ætla að ræða lítillega síðar í máli mínu ástæður þess að ekki er hægt að kalla umframkeyrsluna varðandi Safnahúsið annað en rakið hneyksli. Ég ætla að reifa lítillega hvar ég tel að ábyrgðin liggi á því máli og spyrja hæstv. ráðherra, sem málið varðar, nokkurra spurninga. Nú er það þannig, herra forseti, að ég hef aldrei verið frekur á ráðherra og mér kemur ekki til hugar að láta reka þá hér eins og dilka til réttar. Hins vegar er það þannig að í umræðunni í dag og í umræðu um fjárlagafrv. á dögunum blandast efnahagsmálin og stjórn efnahagsmála. íslenska ríkisins eðlilega mjög inn í málið. Hér hefur hv. þm. Einar Már Sigurðarson flutt góða tölu þar sem hann hefur einmitt reifað hvernig ríkisfjármálin tengjast stjórn efnahagsmála og hvernig við í Samfylkingunni teljum að á undangengnum árum hafi verið gerð töluverð mistök í þeim efnum. Hv. þm. Jón Bjarnason og flokksbróðir hans, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, gerðu þetta allir. Um daginn þegar við ræddum fjárlagafrv. varpaði ég allmörgum spurningum til hæstv. fjmrh. Ég hygg að það sé einsdæmi sem þá gerðist að við þá umræðu varpaði hæstv. fjmrh. ekki fram einni einustu setningu. Hæstv. fjmrh. var áberandi sökum fjarveru sinnar. Þó var það þannig að fjölmörgum spurningum var varpað til hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að óska eftir því að hæstv. fjmrh. verði færður með valdi í salinn. Ég ætla hins vegar að leyfa mér í tengslum við þá þróun sem menn hafa rætt varðandi efnahagsmálin að beina örfáum spurningum til hæstv. ráðherra og geri þá ráð fyrir því að þeir fulltrúar hans sem hér eru staddir í salnum, önnum kafnir við að rita niður hugleiðingar sínar, muni koma þeim spurningum á framfæri. Ég mun þá ef ekki tekst í þessari ræðu, herra forseti, að særa fram svör, notfæra mér rétt minn til þess að halda fleiri ræður og minni síðan á að hægt er að halda langar ræður við 3. umr. fjárlaga. En mér finnst ekki hægt, herra forseti, þegar menn ræða þá þróun og þær blikur sem eru á lofti á himnum efnahagsmála þá skuli hæstv. fjmrh. bókstaflega fela sig. Herra forseti. Menn hafa rætt þá þróun sem hefur orðið á allra síðustu vikum og mánuðum varðandi efnahagsmálin. Það hefur komið fram að allt það sem við í Samfykingunni höfum sagt að mundi gerast, hefur gengið eftir. Stundum er erfitt, herra forseti, að vera spámaður og jafnvel erfitt að vera spámaður í eigin föðurlandi. Við þingmenn Samfylkingarinnar sögðum það fyrir fyrir allmörgum missirum að þróun efnahagsmála mundi verða með þeim hætti að viðskiptahallinn mundi aukast. Ég hef margsinnis rifjað það upp og hæstv. fjmrh. hefur jafnoft og við höfum haldið þessu fram með gildum rökum neitað því staðfastlega. Hæstv. fjmrh. hélt því fram langt fram á þetta haust að ekkert væri að í efnahagsmálum og engin hætta stafaði af viðskiptahallanum. Nú er það svo að hæstv. fjmrh. er auðvitað vorkunn. Hæstv. forsrh. hefur margsinnis sett fram þá fullyrðingu að viðskiptahallinn væri ekki eins og viðskiptahallinn var í gamla daga, ekki illkynja heldur góðkynja halli sem stafaði ekki af fjárfestingum hins opinbera, heldur stafaði hann af einkaneyslu og fjárfestingum fyrirtækja. Ábyrgðin lægi þess vegna annars staðar en hjá íslenska ríkinu. Nú er það hins vegar þannig, herra forseti, að það þarf alltaf að fjármagna viðskiptahalla. Við þurfum með einhverjum hætti að geta orðið okkur úti um gjaldeyri til að fjármagna viðskiptahallann. Nú blasir við að íslenska bankakerfið hefur fengið sér ákaflega mikið af lánum á erlendri grund sem hefur leitt til þess að einstakar stofnanir eru vafalaust komnar að endimörkum lánagetu sinnar þar og að því kemur að íslenska ríkið, þ.e. Íslendingar sem samfélag, mun líka komast að takmörkum lánagetu sinnar. Þá spyr ég, herra forseti: Hvernig eigum við þá að fjármagna viðskiptahallann? Það gerðist í umræðu um daginn, herra forseti, að ég átti orðastað við hv. þm. og formann fjárln., Jón Kristjánsson. Hv. þm. sagði þá í fyrsta skipti og raunar fyrstur stjórnarliða að viðskiptahallinn væri óviðunandi og hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., sagði jafnframt að viðskiptahallinn væri beinlínis skaðlegur. Nú er það þannig, herra forseti, að í þessum sal er enginn fulltrúi Sjálfstfl., enginn ráðherra og raunar enginn fulltrúi Framsfl. heldur. Það er eins og þeir kinoki sér við að sitja undir ræðum af þessu tagi þar sem verið er að benda á það sem þeim hefur mistekist. En út af þeim orðum sem ég hef rifjað upp og féllu af vörum hv. þm. Jóns Kristjánssonar vil ég spyrja hæstv. fjmrh. sem ég veit að er í húsinu: Er hæstv. fjmrh. sammála þeim orðum hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln., að viðskiptahallinn sé beinlínis skaðlegur? Ef hæstv. fjmrh. er þeirrar skoðunar, er hann þá ekki um leið að taka undir með þeim varnaðarorðum Samfylkingarinnar sem ráðherrarnir allir hafa hingað til skellt skollaeyrum við? Í umræðum um ríkisfjármál og stjórn efnahagsmála hafa þingmenn, bæði stjórnarliðsins og stjórnarandstöðunnar, kastað á milli sín skoðunum á því hvað veldur þeim blikum sem nú sjást á himni íslenskra efnahagsmála. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln., var búinn að finna sektarlamb. Sektarlambið að hans mati, herra forseti, var Seðlabankinn. Er það þannig að Sjálfstfl. og forusta Sjálfstfl. séu þeirrar skoðunar að það sé Seðlabankanum að kenna að nú er líklegt að til tíðinda geti dregið í íslenskum efnahagsmálum á næstunni? Það er nauðsynlegt, herra forseti, að þetta komi fram, ekki síst vegna þess að yfirmaður Seðlabankans er formaður Sjálfstfl. Í úttekt sem Efnahags- og framfarastofnun Evrópu gerði kom í ljós að íslenski Seðlabankinn var í 70. sæti yfir þá seðlabanka í heiminum sem voru ósjálfstæðastir. Með öðrum orðum er íslenski seðlabankinn ekki sjálfstæð stofnun, hann starfar undir ráðherra. Enginn maður þarf að halda því fram að Seðlabanki Íslands taki ákvarðanir um vexti og vaxtahækkanir án þess að það sé borið undir ríkisstjórnina. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. svari því í þessari umræðu hvort hann sé sömu skoðunar og talsmaður Sjálfstfl. í efnahagsmálum í þessum sal, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, um að stefna Seðlabankans í vaxtamálum sé orsök þess efnahagsvanda sem nú blasir við? Þetta er nauðsynlegt að komi fram. Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerði að umræðuefni þá skýrslu sem forsrn. óskaði eftir að gerð yrði um framkvæmdir við Þjóðmenningarhúsið. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór lauslega yfir það mál. Það sem er e.t.v. merkilegast við það af hálfu okkar þingmanna Samfylkingarinnar er sú staðreynd að við sem sitjum í fjárln., þrír þingmenn Samfylkingarinnar, höfðum ekki hugmynd um að á miðju sumri hafði hæstv. forsrh. beðið um sérstaka úttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar á framkvæmdum við Safnahúsið í þeim tilgangi eins og segir, með leyfi forseta, í inngangi Ríkisendurskoðunar í skýrslunni: ,,... var óskað rannsóknar á því hvað fór úrskeiðis þannig að læra mætti af mistökunum.`` Ekki er ofmælt í þessari skýrslu að hér sé um mistök að ræða og er nauðsynlegt að ræða það. En áður vil ég fordæma að við þingmenn stjórnarandstöðunnar óskuðum eftir því að skýrslan kæmi í hendur okkar fyrir 2. umr. um frv. til fjáraukalaga. Þá fyrst urðum við þess áskynja, þegar okkur var fengið í hendur minnisblað frá forsrn. um þessar framkvæmdir, að ráðuneytið hafði óskað eftir því að Ríkisendurskoðun gerði skýrslu um málið. Við, eins og ég sagði, herra forseti, óskuðum eftir því að fá skýrsluna í hendur fyrir umræðuna, hér væri um lykilgagn að ræða. Hins vegar fór svo að ekki var orðið við bón okkar, við fengum ekki skýrsluna í hendur fyrr en þeirri umræðu var lokið. Það þykja mér ekki góð vinnubrögð, herra forseti. Mér þykja það ekki heldur góð vinnubrögð að skýrslu af þessu tagi sé í reynd stungið undir stól því ekki er hægt að segja annað en henni sé stungið undir stól þegar fjárln. Alþingis fær ekki einu sinni að vita af henni og einstakir nefndarmenn sem í henni sitja eiga ákaflega erfitt með að verða sér út um skýrsluna og þurftu nánast að toga hana út með töngum. Herra forseti. Það er spurning hvernig þingið á að fara með skýrslur af þessu tagi. Þarna er um að ræða framkvæmd sem fór algerlega úr böndunum. Þarna er um að ræða framkvæmd sem var klárlega á forræði forsrn. Þarna er því um að ræða framkvæmd sem við þurfum að læra af. Við þurfum að sýna það svart á hvítu hvers vegna þessi mistök urðu. Við þurfum að læra hvernig við getum komið í veg fyrir að þau gerist aftur. Spurningin er hvaða tök hið háa Alþingi hefur til þess að gera það. Nú liggur þessi skýrsla fyrir og eins og ég sagði, henni var nánast stungið undir stól. Ég vil því spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson, formann fjárln., hvort hann muni verða við þeirri bón sem á morgun mun koma fram í fjárln. frá þingmönnum Samfylkingarinnar um að skýrslan verði rædd í nefndinni og að síðan, að lokinni umræðu í nefndinni, verði gefið út nál. sem verði tekið til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég tel að það sé algerlega nauðsynlegt. Þegar maður les skýrsluna og reynir að grafast fyrir um hvað fór úrskeiðis er alveg ljóst að deila má ábyrgðinni í þrjá staði. Í fyrsta lagi á hússtjórnina, í öðru lagi á Framkvæmdasýslu ríkisins og í þriðja lagi á forsrn. Nú ætla ég, herra forseti, að færa rök fyrir þessu. Hússtjórnin var klárlega sá aðili sem átti að sjá um kaup verka og var þess vegna ábyrg formlega gagnvart ráðuneyti sínu, þ.e. forsrn. Hins vegar er það þannig að hússtjórninni er nokkur vorkunn. Það er einfaldlega þannig að í skýrslunni kemur fram að hússtjórnin óskaði eftir því að sett yrði á laggir sérstök byggingarnefnd. Það kemur líka fram í skýrslunni að samkvæmt þeim reglum sem settar hafa verið um opinberar framkvæmdir í sérstakri handbók þar að lútandi er hefð að þegar um framkvæmdir af þessu tagi er að ræða á að setja niður byggingarnefnd og þá er það jafnan starfsmaður og eftirlitsmaður Framkvæmdasýslunnar sem er ritari nefndarinnar. Þetta hefur gefist ákaflega vel. Ég spyr því annaðhvort hæstv. fjmrh., sem er staddur einhvers staðar í húsinu, eða hv. formann fjárln.: Hver var það sem hafnaði þeirri bón hússtjórnarinnar að sett yrði á laggir byggingarnefnd? Ef sú nefnd hefði verið sett á laggir er alveg ljóst að upplýsingaflæðið, milli Framkvæmdasýslunnar og hins vegar verktakanna á annan vænginn og hinn vænginn hússtjórnarinnar, hefði verið miklu betra. Þá hefði mátt koma í veg fyrir þessi mistök. En eins og ég sagði þótt hússtjórnin beri klárlega sinn hlut af ábyrgðinni er ekki hægt annað en vorkenna henni svolítið vegna þess að hún gerði sér grein fyrir vanmætti sínum og reynsluleysi í þessum efnum og óskaði eftir því að sett yrði á byggingarnefnd. Þeirri ósk var hafnað. Spurt er: Hver var það sem tók ábyrgðina á því að hafna því? Það er líka ljóst að Framkvæmdasýslan ber töluvert stóran hluta ábyrgðarinnar. Það var hins vegar þannig að Framkvæmdasýsla ríkisins framseldi í raun arkitektastofu hér í bæ umboð sitt sem eftirlitsaðili, þannig að fenginn var einkaaðili til að fylgjast með framkvæmdinni og sjá um þá upplýsingagjöf sem þurfti milli allra þeirra sem tengdust framkvæmdinni. Það er ákaflega fróðlegt að lesa það að verklýsing þessa eftirlitsaðila var tiltölulega nákvæm. Þar kemur t.d. fram að eftirlitsaðilinn átti að halda reglulega verkfundi með verktaka og hönnuðum. Eftirlitsstofan átti jafnframt að undirbúa skriflega viðbótarsamninga milli verktakanna og hússtjórnarinnar og bera þá undir hússtjórnina eða verkkaupandann til samþykktar. Sá aðili átti jafnframt að sjá til þess að magn og umfang einstakra þátta í framkvæmdinni og kostnaður væri í samræmi við verksamninginn. Það var alveg skýrt tekið fram í verklýsingunni að ekki mátti samþykkja reikninga vegna vöru, þjónustu og ýmissa verka nema eftirlitsstofan væri búin að gefa samþykki sitt. Það var sem sagt alveg ljóst að þarna var um að ræða þann aðila sem átti að annast milligöngu á milli verktaka vegna þeirra miklu breytinga sem urðu á verkinu meðan á framvindu þess stóð og átti jafnframt að skýra útboðsgögnin. Nú er það þannig að í verklýsingunni kemur líka fram að það yrði að gera viðbótarsamninga um allar breytingar sem reyndist nauðsynlegt að gera. En ekki eru til nein skrifleg gögn um slíka samninga, né heldur um þær ákvarðanir sem þessu tengjast. Þarna hefur eftirlit verið algerlega í molum og fram kemur að arkitekt hússins var sá aðili sem í reynd réð framvindu breytinga en hann telur jafnframt samkvæmt þeirri skýrslu sem Ríkisendurskoðun hefur lagt fram að eftirlitsstofan úti í bæ hefði alltaf fengið fullnægjandi upplýsingar um ákvarðanir sem voru teknar varðandi breytingar. Með öðrum orðum er alveg ljóst að þarna hefur ábyrgðinni verið svo þunnt smurt að enginn hefur vitað hvað annar var að gera. Þegar maður les þetta þá er í fyrsta lagi alveg ljóst að Framkvæmdasýsla ríkisins ber ábyrgð á mistökum þessarar eftirlitsstofu. En ég vil hins vegar spyrja hæstv. fjmrh.: Þegar maður les þessa sorgarsögu, þegar maður les að Ríkisendurskoðun telur að eftirlitsstofan sem fengin var til þess að annast þessa hluti hafi brugðist illilega, á þá ekki ríkið skaðabótakröfu á hendur þessum eftirlitsaðila? Ég held að það sé nauðsynlegt að þetta liggi skýrt fyrir, herra forseti. Og ef hæstv. fjmrh. getur ekki svarað því þá tel ég að hér séu komin ærin rök fyrir því að við þingmenn sem sitjum í fjárln. fáum þetta mál tekið fyrir í nefndinni til rækilegrar umfjöllunar. Ég tel að það geti varla verið að einkaaðila úti í bæ sé fengið svona viðamikið hlutverk og væntanlega greitt fyrir það ærið fé sem mistekst jafn hrapallega og hér er rakið í þessari skýrslu, án þess að það sé alveg ljóst að hann hlýtur að bera einhvers konar ábyrgð gagnvart skattborgurunum sem greiða honum féð í gegnum framkvæmdarvaldið. Ég tel að ef ekki er tekið á þessu máli, a.m.k. kannað hver staða ríkisins sé gagnvart þessu, þá sé verið að gefa ákaflega slæmt fordæmi. Herra forseti. Það kemur líka fram í þessari skýrslu að hússtjórnin var ábyrg gagnvart forsrn. Og forsrn. bar auðvitað að kanna stöðu mála hjá þessari stjórn, ekki síst eftir að það var fram komið að ljóst var að framkvæmdin var að fara úr böndum og kostnaður var orðinn miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir. En eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson rakti í framsögu sinni, þá var það a.m.k. í byrjun þessa árs sem það var ljóst. Herra forseti. Forsrn. sendi bréf til hússtjórnarinnar þar sem henni var falin yfirumsjón með verkinu og samkvæmt því átti ráðuneytið að fá árlega skýrslu um stöðu verksins. Hins vegar liggur fyrir að engin slík skýrsla var gerð. Ríkisendurskoðun segir að ef slík skýrsla hefði verið gerð hefði það kallað á reglulegt kostnaðaruppgjör, mat á greiðslustöðu og af sjálfu leiðir þá að menn hefðu skynjað miklu fyrr hvert stefndi. Ríkisendurskoðun tekur svo djúpt í árinni, herra forseti, að hún segir, með leyfi forseta: ,,Líklegt er að ef þessar upplýsingar hefðu legið fyrir árlega hefði fyrr verið tekið á fjárhagsvanda verksins. Forsætisráðuneytið kallaði ekki eftir þessum upplýsingum á verktímanum sem það sjálft hafði ákveðið að ættu að vera fyrir hendi.`` Herra forseti. Þarna liggur stærstur hluti sakarinnar í þessu efni. Ábyrgðin liggur að stærstu leyti hjá forsrn. Hér kemur það fram í rannsókn Ríkisendurskoðunar að forsrn. setur sjálft ákveðnar reglur til hússtjórnarinnar. Samkvæmt þessum reglum á að gefa skýrslu um stöðu verksins. Slík skýrsla hefði leitt til þess að menn hefðu getað fylgst reglulega með kostnaðinum. Ríkisendurskoðun er þeirrar skoðunar að ef forsrn. hefði kallað eftir þessum upplýsingum sem það hafði sjálft skipað hússtjórninni að gera, þá hefði þetta ekki gerst. Herra forseti. Þetta snýst um aga, ekki agavald, heldur aga. Þetta snýst um það að við sem erum í forustu setjum öðrum gott fordæmi. Við höfum hér hv. þm. á Alþingi haldið margar ræður um nauðsyn þess að ýmsar stofnanir og ýmsir forstöðumenn fari að fjárlögum. Svo gerist það að æðsti yfirmaður framkvæmdarvaldsins, hæstv. forsrh., bilar í þessu efni. Hann fer ekki eftir sínum eigin reglum. Herra forseti. Hvernig getum við krafist þess af forstöðumönnum stofnana, hvernig getum við krafist þess af stofnununum sjálfum að þær fylgi fjárlögunum, að þær fylgi þeim reglum sem settar eru, þegar forsrn. sjálft gerir það ekki einu sinni?

Herra forseti. Ég vil árétta þau orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um þá skýrslu sem hann vitnaði til, Framkvæmdir við Þjóðmenningarhús, sem var gerð í ágúst 2000. Við umræður í fjárln. þegar rætt var um þá miklu auknu fjárþörf til þess að ljúka þessu húsi, þegar rætt var um hvað hefði farið úrskeiðis og hvernig mætti fara yfir það mál, þá var ekki minnst á að Ríkisendurskoðun hefði þá þegar unnið skýrslu um málið. Skýrslunni hefur enn í sjálfu sér ekki verið dreift, hvorki til fjárln. né --- hv. þm. Gísli S. Einarsson gefur til kynna að henni hafi nú verið dreift. En við umræðu innan fjárln. var henni ekki dreift og henni hefur ekki enn formlega verið dreift. Ég verð að mótmæla svona vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Það liggur alveg beint við að líta svo á að það hafi verið meint ætlan að leyna þessari skýrslu fyrir fjárln. og Alþingi. Hún var gerð í ágúst og umræðan um þessa framkvæmd er búin að standa hér frá framlagningu fjárlagafrv. og hún er nú á ferðinni en ekki í formlegri dreifingu. Henni hefur ekki enn verið formlega dreift. Var ætlunin að leyna þessu alveg, því sem hér er á ferðinni, þessari lélegu stjórn á framkvæmdum við Þjóðmenningarhús sem hlýtur að skrifast á ábyrgð forsrn.?

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur lög að mæla. Það var ekki um neitt annað að ræða en tilraun til að fela þessar staðreyndir sem lágu þó fyrir. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þegar þessi mál komu til umræðu í fjárln. þá gat þess ekki nokkur maður að búið væri að skrifa heila skýrslu um þann skandal sem í þessu felst. En hver skyldi skýringin vera, herra forseti? Ég er algjörlega sannfærður um að ekki voru félagar okkar úr stjórnarliðinu að leyna okkur skýrslunni. Þeir vissu ekki um hana. Herra forseti. Það sem hér er að gerast er einfaldlega það að í ágúst var gerð skýrsla um þetta hneyksli þar sem farið var 100 millj. fram úr þeirri heimild sem var fyrir þetta ár, þar sem ein tiltekin framkvæmd við eitt af gæluverkefnum ríkisstjórnarinnar fór 100 millj. kr. fram úr greiðsluáætlun. Fyrir liggur skýrsla um málið og enginn fær að vita um það. Það er ekki fyrr en fjárlaganefndarmenn krefjast rækilegra skýringa á framvindu málsins að minnisblað kemur fram þar sem minnst er á skýrsluna. Þá fyrst kemur fram í dagsljósið að Ríkisendurskoðun er búin að gera skýrslu um þetta. Og þegar sú skýrsla er lesin, þá auðvitað skilst það vel af hverju menn vilja ekki ræða þetta fyrir opnum töldum fyrr en við höfum knúið það fram núna. Það er auðvitað vegna þess að þar kemur það fram svart á hvítu að ef forsrn. hefði farið eftir þeim reglum sem það sjálft setti þá hefði þetta aldrei gerst.

Herra forseti. Ástæða er til þess að halda örlítið áfram umræðu um þessa skýrslu sem svo mjög hefur verið rædd í fjölmiðlum og menn hafa verið með ljósrit af. Málið bar þannig að í hv. fjárln. að menn töluðu um að rétt væri að láta gera sérstaka úttekt á þessu máli varðandi Þjóðmenningarhúsið. Þá kom í ljós að gerð hefði verið þessi skýrsla í ágúst. Það var svolítið merkilegt, herra forseti, að þegar fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. báðu um þessa skýrslu þá tók það heila fjóra sólarhringa að fá hana hingað niður á Alþingi. Þegar skýrslan svo loksins barst þá kom með henni fylgibréf sem hljóðaði upp á það að þessi skýrsla hefði í ógáti farið með öðrum bréfum út í bæ og það væri skýringin á því að skýrslan kom ekki fyrr en fjórum dögum eftir að beðið var um hana. Þessari skýrslu, eins og hér hefur komið fram, hefur heldur ekki verið dreift meðal fjárlaganefndarmanna. Hún barst til okkar í Samfylkingunni, fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln., þannig að við skoðuðum skýrsluna og sáum að ekkert var í henni annað en það sem ætti að koma fram fyrir alþjóð. Ég tek að sjálfsögðu undir þá ósk sem hér er komin fram af hálfu formanns Samfylkingarinnar og fulltrúa í fjárln., Össurar Skarphéðinssonar, að skýrslan verði rædd í fjárln. og um hana verði gert nál. sem síðan verði tekið fyrir á Alþingi og rætt á eðlilegan máta. Herra forseti. Við þessa umræðu um fjáraukalög hefur það legið alveg skýrt fyrir að a.m.k. innan fjárln. er þverpólitísk samstaða um að um meðferð fjármuna ríkisins skuli fara að fjárreiðulögum. Og fjárreiðulögin kveða alveg skýrt á um það hvernig og hver eigi að sæta ábyrgð og hvernig eigi með þessi mál að fara. Herra forseti. Það hefur verið sagt í fjölmiðlum, nú síðast í gær, að alþingismenn séu lítt vakandi fyrir því eftirlitshlutverki sem þeir gegna um að farið sé að lögum. Herra forseti. Ég get ekki annað en notað þetta tækifæri sem ég hef hér til þess að mótmæla svona umsögnum þar sem ítrekað kemur fram að alþingismenn eru einmitt svo vel vakandi fyrir hinum ýmsu afbrigðum sem koma fram í þjóðfélaginu að þeir taka þessi atriði upp, ýmist í utandagskrárumræðum eða undir hinum ýmsu liðum sem til umræðu eru á Alþingi hverju sinni. Af því að það á erindi í fjárlagaumræðuna og jafnvel fjáraukalagaumræðuna þá geri ég það að umtalsefni að í gær var nefnt að hv. Alþingi væri sofandi fyrir umferðaröryggismálum og léti sig þau engu varða. Ég mótmæli slíkum umsögnum. Sá sem hér stendur og talar, herra forseti, hefur á nokkrum síðustu árum hvað eftir annað rætt um umferðaröryggismál og lagt fram tillögur þar að lútandi sem því miður hafa ekki komist í gegn. Menn hafa ekki tekið eftir því. Ég vil þá víkja aftur að fjárreiðulögunum. Í síðustu sex umræðum um fjárlög og fjáraukalög hefur sá er hér stendur gert kröfu til þess að stofnanir ríkisins fari að fjárreiðulögum og ég ítreka það hér með. Ástæða er til þess rétt einu sinni enn, virðulegur forseti, að nefna það að mér þykir miður að ráðherrar skuli ekki almennt vera viðstaddir umræður um fjárlög og fjáraukalög. Þó þykir mér meira miður, herra forseti, að sumir hæstv. ráðherrar skuli leyfa sér að boða til fundar úti á landi á sama tíma og fram fer atkvæðagreiðsla um fjárlög og umræða um fjáraukalög. Þetta finnst mér ólíðandi, herra forseti, og ég bið virðulegan forseta að taka þetta atriði til umræðu og athugunar varðandi samskipti þingsins og hæstv. ríkisstjórnar, að það eigi ekki að koma til greina að hæstv. ráðherrar boði til funda um einhver málefni úti á landi á sama tíma og afgreiðsla mikilsverðustu mála Alþingis fer fram. Herra forseti. Við höfum verið að ræða um ábyrgð og hver beri ábyrgð á hlutunum og vísað var til þessarar skýrslu um framkvæmdir við Þjóðmenningarhús. Nýkomið er út, virðulegur forseti, nefndarálit um ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanna ríkisins. Þar liggur alveg skýrt fyrir hvað nefndin er að leggja til um hvernig eigi að fara með og hvernig ráðherravaldið liggur. Ég vil byrja á því að segja, virðulegur forseti, að ekkert í þessari skýrslu, ekkert í þessu nefndaráliti gengur lengra en fjárreiðulögin í því að segja um hver beri ábyrgð og hvernig skuli með hana fara. Ég ætla samt, með leyfi forseta, að vitna í grein sem varðar forræði og boðvald ráðherra. Þar stendur: ,,Stjórnsýslulegt, stjórnunarlegt og rekstrarlegt forræði ráðherra felur í sér að hann er æðsti embættismaður stjórnsýslukerfis ráðuneytisins og hefur boðvald yfir öðrum starfsmönnum. Allar ákvarðanir ráðuneytisins eru teknar í nafni ráðherra og starfsmenn þess hafa ekki sjálfstæðar stjórnunarheimildir.`` Þeir hafa ekki sjálfstæðar stjórnunarheimildir. Þetta sýnir, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherrar bera ábyrgð á þeim aðgerðum sem framkvæmdar eru í þeirra ráðuneytum, hverjar sem þær eru þegar til kastanna kemur, jafnvel þó að þeir hafi framselt eitthvert vald til einhverra aðila. Herra forseti. Ég get ekki annað en óskað eftir leyfi til þess að vitna í þessari sömu skýrslu þar sem fjallað er um 49. gr. fjárreiðulaga: ,,Í 49. gr. fjárreiðulaga er fjallað eingöngu um rekstrarlega ábyrgð. Með ákvæðunum eru forstöðumenn gerðir ábyrgir fyrir því að fjárhagsráðstafanir séu í samræmi við heimildir.`` Herra forseti. Við hvaða heimildir? Heimildir sem veittar eru með fjárlögum sem samþykkt eru á Alþingi. Með leyfi forseta stendur hér: ,,Þeir bera einnig ábyrgð á því að ársreikningar séu gerðir í samræmi við fjárreiðulögin og að staðið sé við skilaskyldu á þeim til ríkisbókhalds.`` Herra forseti. Ég hef ástæðu til að lýsa nokkrum áhyggjum af þessum lið, þessari grein, þar sem fjárlög eða lokafjárlög eru til afgreiðslu á Alþingi fyrir árið 1998. Hvenær, hvenær skyldu þau nú vera til afgreiðslu? Þau eru til afgreiðslu á morgun. Lokaafgreiðsla fjárlaga fyrir 1998 á að liggja fyrir og taka til afgreiðslu á morgun. Betra er seint en aldrei, má segja. En það er samt ekki í neinu samræmi við þau ákvæði fjárreiðulaga sem ég var að vitna í. Að lokum varðandi fjárreiðulög og ábyrgðir vil ég, með leyfi forseta, vitna ég enn í nefndarálit um ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanna ríkisins. Þar segir um 38. gr. starfsmannalaga: ,,Forstöðumaður ber ábyrgð á að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunarinnar séu í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt.`` Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að nefna rétt einu sinni enn þessa skýrslu um framkvæmdir við Þjóðmenningarhús, þar sem ég er að vitna í að fjármunir skulu nýttir á árangursríkan hátt. Vel getur verið að þetta misskiljist, að mestur sé árangurinn þegar mestum fjármunum er eytt. Kannski skilja menn þetta þannig að mestur árangur sé þegar mestum fjármunum er eytt. Ég skil þetta ekki þannig, heldur svo að fjármunirnir nýtist sem best og að farið sé að þeim heimildum sem veittar hafa verið. Virðulegur forseti. Í þessari grein stendur einnig: ,,Ráðherra getur gripið til aðgerða gagnvart forstöðumanni standi hann ekki undir þessari ábyrgð, þ.e. ef útgjöld stofnunar fara fram úr fjárlagaheimildum, verkefnum stofnunar er ekki sinnt sem skyldi eða þjónusta hennar telst óviðunandi. Aðgerðirnar geta falist í áminningu eða lausn frá embætti ef um er að ræða ítrekaða eða stórfella vanrækslu á skyldum.`` Ekki ætla ég að segja að um stórfellda vanrækslu hafi verið að ræða heldur að menn hafi verið að gera rangar áætlanir og fylgt þeim og útfært þær á rangan máta án þess að hafa til þess heimildir. Um það er ég að fjalla fyrst og fremst, virðulegur forseti. Þá aftur að því fjáraukalagafrv. sem við erum nú að taka til lokaafgreiðslu og umræðu. Ég hef áhyggjur af því, virðulegur forseti, að þeir fjármunir sem gerð er tillaga um að veita í heilbrigðiskerfið núna við lokaumræðu eða með lokatillögum til fjáraukalaga af hálfu meiri hluta fjárln., dugi ekki til að ná endum saman. Virðulegur forseti. Ég ber fyrir mig í því máli greinargerð frá Ríkisendurskoðun um áætlaða rekstrarstöðu heilbrigðisstofnana í árslok 2000. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt áætlun heilbrigðisstofnana gera þær ráð fyrir að fjárþörf umfram fjárheimildir fjárlaga fyrir árið 2000 nemi um 880 millj. kr. Á grundvelli mats á afkomuhorfum heilbrigðisstofna, telur stofnunin [þ.e. Ríkisendurskoðun] að fjárþörf þeirra stefni í að verða allt að einum og hálfum milljarði króna.`` Herra forseti. Sé þetta rétt, þá erum við að afgreiða fjáraukalög án þess að koma á móti raunverulegri fjárþörf í þessum stofnunum. Það hefur margsinnis verið sagt hér, virðulegur forseti, að það eigi að leiðrétta skekkjur ef um skekkjur er að ræða. Ég óttast að svo sé ekki og geri mér þá kannski vonir um að með fjárlagatillögu fyrir árið 2001 fylgi þeir fjármunir með að hugsanlegt sé að rekstrargrunnur þessara stofnana verði leiðréttur á þann veg að þær eigi möguleika á að veita þá þjónustu sem þeim er ætlað. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2000 var skilgreint mjög nákvæmlega af hálfu fjárln. og í samráði við heilbrrn. og stærstu stofnanir heilbrigðiskerfisins hvaða þjónustu ætti að veita, hversu mikla og hversu miklum fjármunum ætti að verja til hennar. Það er alveg morgunljóst að það þarf að veita samsvarandi fjármuni fyrir árið 2001 og gott betur vegna þeirra villna sem voru í grunni, svo það leiði ekki til þess að þjónusta dragist saman í verulegum mæli, ekki einvörðungu hjá Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi í Reykjavík, heldur einnig hjá hinum ýmsu heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum úti á landi. Við það get ég ekki unað, virðulegur forseti. Ég vil nefna þetta hér og geri mér vonir um að í tillögum sem verða til núna á milli 2. og 3. umr. um fjárlög verði komið a.m.k. rækilega á móti þeim kröfum eða óskum sem ég hef verið að setja hér fram. Ég hef áhyggjur af því sem kemur fram í upplýsingum frá Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi. Ég vitna þar til greinar í Morgunblaðinu í síðustu viku eftir Margréti Björnsdóttur þar sem hún bendir á að haldi fram sem horfir muni biðlistar lengjast, biðlistar eftir hjartaaðgerðum, biðlistar eftir erfiðum liðaðgerðum o.s.frv. Þetta þýðir í raun að það á að halda áfram að vera með hluta af þessum stofnunum lokaða. Það gengur ekki, herra forseti, að mínu mati. Við verðum að nýta bæði tækni og búnað sem til staðar er til þess að veita þá þjónustu sem kallað er eftir. Það mætti lýsa yfir ánægju ef deildir væru lokaðar vegna þess að ekki væri kallað eftir þjónustunni. En því er ekki að heilsa, herra forseti. Langir biðlistar eru eftir aðgerðum og fjöldi manna í samfélaginu líður kvalir og þarf að taka inn ógn af lyfjum sem er samfélagslega mjög dýrt. Um þetta er ég að ræða og gagnrýna og ég vona að menn taki það þannig að það sé gert málefnalega. Það er ekki verið að ráðast að ríkisstjórn sérstaklega öðruvísi en að biðja um að gerð sé úttekt á því hversu mikla þjónustu við verðum að veita. Ég hef áhyggjur af því að við gerum það ekki í dag. Við veitum ekki þá þjónustu sem nauðsyn er á. Herra forseti. Það er komið að lokum ræðu minnar í þessari umræðu. Ég vil þakka fyrir ágætt samstaf við meiri hluta fjárln. um fjáraukalög. Ég vil þakka því starfsfólki sem við höfum þurft að leita til, bæði hjá Ríkisendurskoðun og starfsfólki sem starfar hjá fjárln. fyrir mjög góða aðstoð og mikla samvinnu. Ég ítreka það að ég þakka hv. formanni fjárln. og varaformanni greið svör sem við höfum fengið hjá þeim við spurningum okkar og einnig, þó að stundum hafi reyndar gengið treglega að fá upplýsingar frá ráðuneytum, þá þakka ég einnig fyrir að það hefur allt komið um síðir. Ég læt hér með lokið ræðu minni um fjáraukalög fyrir árið 2000, en lýsi enn áhyggjum mínum af því að ekki liggja fyrir tillögur um nægjanlegar úrbætur í málefnum sem lúta að heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Fyrir nokkrum árum, nú orðið nokkuð mörgum árum, var borgarstjóri hér í Reykjavík sem var ábyrgur fyrir ýmsum framkvæmdum og áætlanagerð um þessar framkvæmdir, talsvert fjárfrekar framkvæmdir á borð við Ráðhúsið og Perluna. Í báðum þessum tilvikum var keyrt mjög harkalega fram úr áætlunum. Þessi borgarstjóri var einhvern tímann spurður að því hvernig menn hefðu borið sig að. Ég minnist þess að sjá borgarstjórann fyrrverandi fyrir framan Perluna segja og lýsa því á myndrænan hátt að menn hefðu sett puttann upp í loftið. Viðkomandi maður er ekki lengur borgarstjóri í Reykjavík. Núna er hann hæstv. forsrh. Íslands og hann er einnig ábyrgur fyrir áætlanagerð og framkvæmdum. Nú hefur komið í ljós að puttinn er á sínum stað, puttinn er bara rekinn upp í loftið. Það sama hefur gerst með Þjóðmenningarhúsið og Ráðhúsið á sínum tíma að menn setja niður tiltekna dagsetningu. Það var meira að segja sett á ákveðna klukkustund hvenær ætti að opna Ráðhúsið á sínum tíma og síðan keyra menn samkvæmt því og ljúka verkinu, óháð öllum kostnaði. Nú hefur þetta gerst aftur, upphæðirnar eru heldur minni en það er ekki síður alvarlegt mál sem gerst hefur með Safnahúsið hér í Reykjavík en gerðist á sínum tíma með Ráðhúsið og Perluna. Hvað Safnahúsið snertir er framúrkeyrslan um 100 millj., húsið kostar um 100 millj. meira en fjárheimildir voru fyrir. Herra forseti. Það kemur reyndar fram í fjáraukalagafrv. að fleiri aðilar en forsrn. eitt hafa farið fram úr áætlunum. Í 1. umr. um fjáraukalögin kom t.d. fram að utanrrn. færi fram á 50 millj. kr. hækkun til aðalskrifstofu og eins og sagði í greinargerð, með leyfi forseta, er í fyrsta lagi sótt um 30 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum kostnaði, m.a. vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu, ráðgjafar og annarra útgjalda á árunum 1998--2000. Um er að ræða ófyrirséðan kostnað vegna varnarsamstarfs Íslands og Bandaríkjanna. Við 1. umr. fjáraukalaga kemur í ljós að Alþingi þarf að samþykkja 50 millj. kr. viðbótarframlag til aðalskrifstofu utanrrn. vegna uppsafnaðs kostnaðar. Við 1. umr. var rætt um 20 millj. kr. fjárveitingu vegna umframkostnaðar við þátttöku í heimssýningunni í Hannover. Í þriðja lagi var óskað eftir 958 millj. kr. aukafjárveitingu sem skiptist á þrjú verkefni. Í fyrsta lagi var óskað eftir 800 millj. kr. fjárveitingu til kaupa á lóð og húsnæði fyrir sendiráð í Tókíó og eins og segir, með leyfi forseta: Ríkisstjórnin ákvað í febrúar 2000 að opna sendiráð í Japan á næsta ári og --- síðan er þessi upphæð til þess að standa straum af þessum kostnaði. Í öðru lagi var farið fram á 110 millj. kr. fjárveitingu til kaupa á lóð og húsnæði fyrir sendiráð í Ottawa og síðan má telja til enn fleiri liði. Þetta var við 1. umr. fjáraukalaga, þetta voru fyrstu tillögurnar sem Alþingi bárust í tengslum við þessa löggjöf. Síðan kom þáttur númer tvö, 2. umr. Nú skulum við aftur líta á utanrrn. sem áður hafði óskað eftir 20 millj. kr. viðbótarfjármagni til Hannover, vegna heimssýningarinnar í Hannover. Við 2. umr. er óskað eftir 18 millj. kr. til viðbótar, þá á að reiða fram 18 millj. kr. til viðbótar til þessa verkefnis. Enn er óskað eftir aukningu á framlögum til sendiráða. Lögð er til 23 millj. kr. hækkun á fjárheimild vegna uppgjörs á byggingarkostnaði sendiráðs Íslands í Berlín, sem sagt viðbótarframlag. Þetta var við 2. umr. Herra forseti. Nú erum við stödd í 3. umr. og enn kemur meiri fjárbeiðni frá utanrrn. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Lögð er til 77,3 millj. kr. aukafjárveiting vegna aukins kostnaðar við sendiráð og fastanefndir.`` Síðan er það tilgreint örlítið nánar: ,,Hlutdeild ráðuneytisins í greiðslu skólagjalda, flutnings starfsmanna, sjúkrasjóðs og tungumálanáms hefur aukist á undanförnum árum umfram það sem áætlanir gerðu ráð fyrir.`` Með öðrum orðum, 77,3 millj. til viðbótar núna við 3. umr. Síðan mætti telja fleiri liði til þar sem utanrrn. óskar eftir viðbótarframlagi. Nú er viðbótarframlagið til heimssýningarinnar í Hannover sem sagt orðið 38 millj. kr. Það er byrjað á 20 millj. og síðan við 2. umr. koma 18 millj. til viðbótar. Svo ég endurtaki það, 50 millj. kr. til aðalskrifstofu við 1. umr. Síðan er bætt í, 77,3 millj. koma núna við 3. umr. Það eru því fleiri aðilar sem sýna litla ráðdeild með ráðstöfun fjármuna en forsrn. sem hefur keyrt þó svo harkalega fram úr að öllum blöskrar. Herra forseti. Ég ætla alls ekki að halda langa ræðu. Ég vildi vekja athygli á því sem hér er að gerast, hvernig við hverja umræðuna er hlaðið á fleiri fjárveitingabeiðnum og ég hef aðeins stöðvast við utanrrn. eitt. Ég ætla ekki að halda neina ræðu um verðmætamat þessarar ríkisstjórnar sem felldi það við atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga, að veita 800 millj. kr. framlag til húsnæðismála en staðreyndin er sú að hér er að skapast fullkomið neyðarástand á húsnæðismarkaði. Á sjötta hundrað manns er á biðlistum á suðvesturhorninu, 300 í bráðri neyð. Á sama tíma er verið að skera niður framlagið til stuðnings félagslegu leiguhúsnæði. Að sönnu koma auknar lánveitingar en félagslegur stuðningur er minni. Dregið er úr hinum félagslega stuðningi. Þetta var fellt. Þetta er sama upphæð og menn ætla að verja til kaupa á sendiráði í Tókíó. Síðan koma menn alltaf upp og segja: Ja, það er svo dýrt að kaupa sendiráð í Tókíó. Mér finnst sannast sagna, herra forseti, að í gegnum þessi fjárlög og þessa umræðu sé að koma í ljós mjög óhugnanleg viðhorf sem bera vitni um það að hér er að skapast ekki aðeins misskipting heldur brenglað verðmætamat. Þetta er sama þingið og er búið að verja á annan milljarð til hátíðahalda vegna kristnihátíðar. Ég gagnrýndi þessar upphæðir þegar þetta var upphaflega rætt í þinginu og fannst þetta vera hneyksli sem væri þess vert að ræða í kirkjum landsins. Það var aldrei rætt, ekki hef ég orðið var við þá umræðu. Þetta eru sömu aðilar og skera síðan niður fjárveitingu og stuðning við þá sem búa við erfið kjör í landinu. Hér sjáum við þetta og ætlast er til þess að við samþykkjum fjáraukalög með 800 millj. kr. framlagi í eina sendiráðsbyggingu --- þetta er svo dýrt, segja þeir. Ja, ég veit það ekki, það er kannski dýrt að halda sig í allra fínustu hverfunum í Tókíó, það má vel vera, en það þarf enginn að segja mér að það kosti 800 millj. kr. að slá upp íbúð utan um sendiráðsstarfsemi í Tókíó. Það þarf enginn að segja mér það, ekki nokkur maður. Herra forseti. Mér finnst þetta æðiundarlegt verðmætamat sem hér kemur fram. Í þessu sambandi vil ég líka minna á að við ræddum um framlag til einstakra félagasamtaka, svona til að styrkja lýðræðislegt starf almannasamtaka og ég vakti athygli á hve litlum fjármunum væri varið til þessa starfs eða alls rúmum 39 millj. og 600 þús. kr. Ég held að það væri mjög brýnt að þetta framlag yrði aukið og það verulega. Herra forseti. Mér finnst að við þessa umræðu komi fram brenglað verðmætamat og röng forgangsröðun hjá ríkisstjórninni. Fyrst hæstv. menntmrh. er staddur hér væri fróðlegt að hann upplýsti Alþingi um hvað fjármálastjóri Þjóðminjasafnsins, sem var látinn fara, var ábyrgur fyrir mikilli framúrkeyrslu. Finnst honum þá ekki það sama eiga að gilda um aðra aðila sem eru ábyrgir fyrir miklu meiri framúrkeyrslu, t.d. 100 millj. kr. framúrkeyrslu á Þjóðmenningarhúsinu? Mér finnst að hæstv. menntmrh. skuldi þjóðinni skýringar á þessu ef honum finnst að aðrar reglur eigi að gilda gagnvart embættismönnum sem keyra þarna fram úr en hæstv. ráðherrum sem eru ábyrgir fyrir þessari miklu framúrkeyrslu á Þjóðmenningarhúsinu eins og raun ber vitni. Ég bíð spenntur eftir að heyra skýringar hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Hv. þm. gerði fjárveitingar til utanrrh. að umræðuefni. Varðandi heimssýninguna í Hannover, að það hafa verið brtt. bæði í fjáraukalagafrv. og við 2. umr., þá eru skýringar á því að fjárveitingin í frv. var með fyrirvara um að það ætti eftir að selja sýningarskálann og brtt. er í ljósi þess að sýningarskálinn hefði verið seldur. Þá er það uppgjör á heimssýningunni. Ég vil að það komi fram. Varðandi svo stefnumörkunina almennt, þá hef ég margsinnis tekið það fram í umræðunni að það er fullkomlega óeðlilegt að bera saman einskiptisfjárveitingar til fjárfestinga þó miklar séu í sendiráðum erlendis og framlög til rekstrar í velferðarkerfinu. Einnig er rangt að það hafi verið niðurskurður í velferðarkerfinu. Meiri peningum er varið til velferðarmála nú en áður þó auðvitað megi betur gera á mörgum sviðum, ég dreg ekkert úr því. Við bætum umræðuna ekkert með því að blanda saman einskiptisfjárveitingum til fjárfestinga og hvort við bætum inn í rekstrarkostnað ríkissjóðs varanlegum fjármunum. Við höfum verið að gera það og við stefnum að því að gera betur í þessum efnum.

Herra forseti. Ég efast ekkert um að það eru skýringar á þessu öllu saman. Það eru skýringar á því að það þarf að koma við eina umræðu með beiðni um viðbótarfjármagn til Hannover-sýningarinnar upp á 18 milljónir og síðan aftur upp á 20 milljónir. Ég efast ekkert um að það eru skýringar á þessu. Ég efast heldur ekkert um að það eru skýringar á því að menn ætla að verja 800 millj. kr. til sendiráðskaupa í Tókíó. Auðvitað eru skýringar á þessu. Skýringin kann að vera sú að menn vilja byggja á fínasta og flottasta stað og halda sig í svona hámarkssnobbi. En þegar hv. þm. talar um að það sé vafasamt að bera þessa liði saman, sendiráðsbyggingu í Tókíó við framlag til öryrkja þá mótmæli ég því. Þetta sýnir einfaldlega verðmætamat sem er brenglað og ranga forgangsröðun hjá þessari ríkisstjórn. Það er það sem það sýnir og nauðsynlegt að draga það fram í dagsljósið. Og síðan varðandi það að verið sé að auka framlag til velferðarmála almennt þá er það nú bara spurning um reikningsaðferðir og hvernig menn nálgast það. Staðreyndin er sú að veltan í samfélaginu hefur aukist stórlega á undangengnum árum. Við höfum verið að afla betur, Íslendingar, og þá þurfum við í því ljósi að skoða hlutfallstölur, þ.e. hvort við erum að auka hlutfallslega framlag til velferðarmála frá því sem áður var. Og þegar það dæmi er gert upp koma því miður ekki fram fagrar tölur fyrir ríkisstjórnina og því síður fyrir þjóðina.

Herra forseti. Ég endurtek það að mér finnst mjög skýr greinarmunur á því hvort um er að ræða einsskiptisfjárveitingar, hvort sem þær eru til hátíðahalda eða fjárfestinga og fjárveitingar sem ekki eru þá endurteknar til þeirra hluta, eða hvort um varanlegar fjárveitingar er að ræða. Það er alveg ljóst, og við getum rakið það síðar, að veruleg aukning hefur orðið á fjárframlögum til ýmissa velferðarmála. Það er hægt að telja upp breytingar sem horfa til mikilla bóta, t.d. hin nýju lög um fæðingarorlof svo ég taki eitt dæmi o.s.frv. Hins vegar hjó ég eftir því að hv. ræðumaður sagði um fjárfestingar í sendiráðum að hann tryði því ekki að þetta væru raunhæfar tölur og það mætti lækka þennan kostnað hugsanlega með því að kaupa einhvers staðar annars staðar, sjálfsagt í úthverfi, í Tókíó. Ég er ekki kunnugur þar og skal ekkert um það segja. Allar upplýsingar um þetta liggja fyrir, mjög greinilegar skýrslur um það m.a. --- þess vegna er þetta á fjáraukalögum --- að þarna sé hagstætt tilboð yfir alla starfsemi sendiráðsins, íbúðir sendiherra, sendiráðsritara og sendiráðið sjálft og þurfi að vinda bráðan bug að því að ákveða að taka og borga inn á. Þess vegna eru þessar upphæðir á fjáraukalögum. Þetta liggur allt saman fyrir.

Herra forseti. Ég vil bara mótmæla því að það eigi að gera skýran greinarmun á því annars vegar þegar um er að ræða fjárveitingar til forréttindahluta samfélagsins sem alltaf má keyra fram úr öllum áætlunum og það er alltaf bætt upp, alltaf komið með viðbótarfjármagn, þ.e. annars vegar á þessum hluta samfélagsins, skjólstæðingum ríkisstjórnarinnar og svo hins vegar öryrkjum og þeim sem eiga í erfiðleikum í húsnæðismálum eða í heilbrigðiskerfinu. Ég mótmæli þessu. En auðvitað er þetta ákveðin pólitísk stefna sem við hljótum að takast á um í næstu kosningum sem því miður eru ekki fyrr en eftir allt of langan tíma. Hv. þm. Jón Kristjánsson vék sérstaklega að framlagi til barnabóta og barnafólks. Það er undarlegt hve duglegir framsóknarmenn eru að halda þessari firru fram.

Ég talaði um fæðingarorlof.

Staðreyndin er sú að framlag til barnafólks er minna nú, bæði í krónum talið og sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, en það var fyrir aðeins örfáum árum. Hv. þm. Jón Kristjánsson leiðréttir mig og segir að ég hafi misheyrt þetta, að hann sé að tala um framlag til fæðingarlofsmála og undir það skal ég taka. Það er rétt. Það hefur verið bætt og þar hefur verið samþykkt löggjöf sem er vissulega mikið framfaraskref. Undir það tek ég.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um Blindrabókasafn Íslands, nr. 35/1982, með síðari breytingum, frá menntmn. Frumvarpið er byggt á tillögum stjórnar Blindrabókasafns Íslands sem byggjast á þeirri reynslu sem fengist hefur af gildandi lögum. Í máli fulltrúa Blindrabókasafnsins kom fram að þörf væri orðin á því að breyta lögunum til samræmis við þær breytingar sem orðið hafa á starfsháttum safnsins og nefndi hann sem dæmi að farið væri að notast við fleiri miðla en lögin gerðu ráð fyrir. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að árið 1984, á fyrsta starfsári safnsins, voru útlán rúmlega 23 þúsund en 1998 voru þau 46 þúsund. Við umfjöllun um málið kom fram að starfsemi bókasafnsins hefði enda vaxið mjög og safnið í auknum mæli farið að þjónusta aðra en blinda, svo sem aldraða, lesblinda og aðra sem eiga við lestrarörðugleika að stríða. Þá kom fram að miðlun námsefnis hefði stóraukist hjá safninu og mikil aukning hefði orðið á því sviði í þjónustu við lesblinda. Nefndin vill leggja áherslu á mikilvægi þess að Blindrabókasafnið sinni þjónustu við lesblinda grunnskólanemendur jafnt sem framhaldsskólanemendur. Nefndin mælir með því að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem tilgreind er á þskj. 368 og er til komin vegna breytingar á nafni fagfélagsins úr Bókavarðafélagi Íslands í Upplýsingu -- Félag bókasafns- og upplýsingafræða. Herra forseti. Menntmn. er einhuga í afstöðu sinni til frv.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, þskj. 342, 300. mál. Þetta er í sjálfu sér ekki flókið frv., aðeins ein grein og síðan gildistökuákvæði. Í 1. gr. segir: ,,Í stað orðanna ,,tölvunefndar, sbr. lög um skráningu og meðferð persónuupplýsinga.`` í 2. mgr. 24. gr. laganna kemur: persónuverndar, sbr. lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.`` Á 125. þingi voru samþykkt lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Í 46. gr. laga nr. 77/2000 er ákvæði sem breytir ákvæðum í öðrum lögum þar sem vísað er til eldri laga, nr. 121/1989. Við breytingu á lyfjalögum, sbr. lög nr. 108/2000, bættist nýr málsliður við 2. mgr. 24. gr. lyfjalaga þar sem kveðið er á um að lyfsölum sé skylt að afhenda Tryggingastofnun ríkisins rafrænar upplýsingar um af greiðslu lyfja, að fengnu samþykki tölvunefndar, sbr. lög um skráningu og meðferð persónuupplýsinga. Hér er lagt til að tilvísun 2. mgr. 24. gr. lyfjalaga, til laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, verði breytt þannig að tilvísun til laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga komi í staðinn enda munu eldri lögin falla úr gildi 1. jan. nk. Síðan er gert ráð fyrir að breyting þessi taki gildi 1. jan. 2001 sem er í samræmi við gildistöku laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, á þskj. 343, 301. mál. Í 1. gr. segir: ,,Í stað orðsins ,,lánskjaravísitölu`` í 2. mgr. 5. gr. laganna kemur: vísitölu neysluverðs.`` 2. gr. er gildistökuákvæði. Við meðferð frumvarps um sjúklingatryggingu sem varð að lögum nr. 111/2000, var í meðförum þingsins og þingnefndar gerð sú breyting að viðmiðun í 2. mgr. 5. gr. laganna var fyrir handvömm breytt úr neysluverðsvísitölu í lánskjaravísitölu. Hér er lagt til að þessu verði breytt aftur í það form sem var í upphaflega frumvarpinu, þ.e. að í stað þess að vísa til lánskjaravísitölu verði vísað til vísitölu neysluverðs. Gert er ráð fyrir að breyting þessi taki gildi 1. jan. 2001 sem er í samræmi við gildistöku laga um sjúklingatryggingu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 2001 en í það frv. hefur, eins og stundum áður, verið safnað þeim lagabreytingum sem gjaldaáætlun fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Er það m.a. gert til þess að leggja áherslu á þann samnefnara þeirra að stuðla að aðhaldi í ríkisfjármálum og halda jafnvægi í ríkisbúskapnum. Við undirbúning frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 var miðað við að ríkisfjármálin styddu við stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og aðhalds yrði áfram gætt á sem flestum sviðum ríkisfjármála. Sterk staða ríkissjóðs hamlar gegn innlendri eftirspurn og stuðlar að auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þannig er nú gert ráð fyrir að samanlagður lánsfjárafgangur á árunum 2000 og 2001 nemi um 60 milljörðum kr. --- 60 þúsund millj. kr. Þá hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir skipulagsbreytingum til að styrkja undirstöður atvinnulífsins og þannig treyst afkomu heimilanna. Mikilvægt er að hvergi verði vikið af þeirri leið og tryggt áframhaldandi traust á stefnu ríkisstjórnarinnar. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 eru tillögur um frestun ýmissa verkefna og framkvæmda sem áformaðar voru á næsta ári. M.a. er gert ráð fyrir að 800 millj. kr. framkvæmdum samkvæmt vegáætlun verði frestað. Slíkar ráðstafanir eru í eðli sínu ekki til vinsælda fallnar sé til skamms tíma litið en eru engu að síður nauðsynlegar ef halda á aftur af innlendri eftirspurn. Ýmis ótvíræð merki eru nú um það að úr eftirspurn dragi í hagkerfinu. Það kemur m.a. fram í minni vexti veltuskatta ríkissjóðs, minni einkaneyslu og fækkun umsókna um húsnæðislán. Til að áframhald verði á þessari þróun hagkerfisins í átt til jafnvægis á næsta ári er því gert ráð fyrir óbreyttri stefnu í ríkisfjármálum og aðhaldi að útgjöldum. Eins og ég hef áður sagt eru þær breytingar sem leita þarf eftir í frv. sem þessu orðnar mun færri en áður. Kemur það sumpart til af því að þörf á sérstökum ráðstöfunum af þessu tagi eru minni nú en stundum áður en aðalástæðuna hygg ég þó vera þá að gangskör var fyrir nokkrum árum gerð að því að afnema þá tilhögun sem fest hafði rætur allt of víða í íslenskri löggjöf að lögbinda framlög og útgjöld til ýmissa viðfangsefna ýmist með eða án sérstakra tekjustofna. Enda þótt sú tilhögun kunni að vera réttlætanleg í einhverjum tilvikum er þó mikilvægt að þau heyri til algjörra undantekninga. Það kemur til af því að þegar skattfé er ráðstafað með þessu móti er fjárveitingarþáttur fjárstjórnarvalds Alþingis í raun fyrir fram bundinn þegar að fjárlagagerðinni kemur. Með því móti er grafið undan áhrifum þess hagstjórnartækis sem þinginu er fengið með fjárstjórnarvaldi fjárlaga, tækis sem það á að geta beitt með virkum hætti við heildarhagstjórn þjóðarbúsins til að gæta aðhalds í ríkisrekstri og ná jafnvægi í ríkisbúskap án þess að bjástra um leið við að skera niður lögmæt útgjöld og ná mörkuðum tekjustofnum í ríkissjóð á ný svo sem á flótta undan eigin ákvörðunum. Af þessum sökum hef ég á liðnum árum beitt mér fyrir því að þessi tilhögun væri afnumin markvisst og framlög til þessara viðfangsefna þess í stað metin í tengslum við gerð fjárlaga og þannig tengd þeirri útgjaldastefnu sem þar er mörkuð á hverjum tíma. Þær breytingar sem hér er leitað eftir lúta annars vegar að framlögum til Endurbótasjóðs menningarbygginga og hins vegar að framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ákvæðum um lögbundin framlög til þessara sjóða hefur ekki verið breytt varanlega fram til þessa vegna þess að til hefur staðið að endurskoða viðkomandi lög eða tekjustofna þeirra. Útgjöld samkvæmt sömu lögum hafa aftur á móti tekið þeim breytingum sem markmið fjárlaga hafa krafist hverju sinni, ýmist með tímabundnum ákvæðum í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum eða með sérstakri tímabundinni lagasetningu. Í frv. sem hér er til umræðu er lagt til að markaðar tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra af erfðafjárskatti og erfðafé ríkissjóðs verði afnumdar og sjóðnum þess í stað ákveðnar tekjur úr ríkissjóði á fjárlögum. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár er lagt til að fjárveiting til sjóðsins verði hin sama og hann hefði annars fengið úr erfðafjársjóði að frádreginni þeirri skerðingu er boðuð hefur verið í 6. gr. fjárlagafrv. og oft rædd í þessum sal. Í þessu samhengi skal þess getið að félmrh. hefur lagt fyrir Alþingi frv. til nýrra heildarlaga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þar er gert ráð fyrir að málefni fatlaðra færist til sveitarfélaga í upphafi árs 2002 og verði samþætt almennri félagsþjónustu. Við yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaga og þar með samruna málefna fatlaðra og félagsþjónustu sveitarfélaga er einsýnt að hlutverki Framkvæmdasjóðs fatlaðra er lokið og verkefni hans verði meðal verkefna félagsþjónustu sveitarfélaga eins og aðrar skyldur sveitarfélaga á þeim vettvangi. Í ljósi þess er eðlilegt að erfðafjársjóður verði lagður niður og að tekjur af erfðafjárskatti renni framvegis í ríkissjóð enda er ekkert rökbundið samhengi á milli tekna af erfðafjárskatti og útgjalda til stofnkostnaðarverkefna. Á hinn bóginn er ekki lagt til að lögum um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga verði breytt varanlega enda er gildistími þeirra laga bundinn við árslok 2004, þá renna þau lög út. Þar að auki hefur ríkisstjórnin boðað að álagning eignarskatta verði tekin til endurskoðunar og má því búast við að lögin komi jafnvel til endurskoðunar fyrr en 2004. Eðlilegt er að við þá endurskoðun verði framlög til endurbóta á menningarbyggingum ákvörðuð í fjárlögum í samræmi við þau verkefni sem til úrlausnar eru hverju sinni og markmið stjórnvalda í ríkisfjármálum á hverjum tíma. Að þessu mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. er efni þessa frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 2001 tvíþætt. Annars vegar er um að ræða að skerða ráðstöfun á tekjum sem standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana og stuðla að verndun gamalla bygginga í eigu ríkisins. Hins vegar er með þessu frv. verið að klippa algjörlega á samhengi Framkvæmdasjóðs fatlaðra og hvernig hann hefur verið fjármagnaður og þá uppbyggingu á þjónustu við fatlaða. Hæstv. ráðherra hafði nokkur orð um markaða tekjustofna. Mér fannst hann ekki gera mikið með gildi slíkra markaðra tekjustofna en ég held að flestir, sem eitthvað hafa komið nálægt Framkvæmdasjóði fatlaðra og þeirri uppbyggingu sem þar hefur verið á síðustu tveim áratugum, séu sammála um gildi Framkvæmdasjóðs fatlaðra á síðustu tveim árum. Ég hygg að þegar ný lög um Framkvæmdasjóð fatlaðra tóku gildi fyrir um tveim árum var raunverulega forsendan fyrir uppbyggingu framkvæmdasjóðsins og flestir sammála um það að hann hafi staðið fyrir gífurlega mikilli uppbyggingu á þjónustu fatlaðra um allt land sem væri örugglega ekki eins langt á veg komin ef þess sjóðs hefði ekki notið við. Ég vildi halda því núna til haga þegar verið er raunverulega að slá alveg af þennan mikilvæga sjóð sem gegnt hefur mjög þýðingarmiklu hlutverki í uppbyggingu á framkvæmdum fyrir fatlaða. Ríkisstjórnin hefur staðið fyrir gífurlegri skerðingu á framlagi til Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem nemur um 1.500 millj. á síðustu fimm árum. Sjóðurinn hefur verið algjörlega vanburðugur til að taka á þeirri uppbyggingu sem nauðsynleg var og þörf var á í þessum málaflokki. Reyndar ef við lítum á komandi ár þá erum við sennilega að tala um einhvers staðar á bilinu 1.800--1.900 millj. sem hafa verið slegnar af í erfðafjárskatti sem lögum samkvæmt átti að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þetta vekur líka spurningu um af hverju verið er að slá af þennan skatt sem rennur í þennan sjóð á þessum tímapunkti. Áform eru um flutning á málefnum fatlaðra yfir til sveitarfélaga og samkvæmt frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem liggur fyrir þinginu, á sá flutningur að komast til framkvæmda að rúmu ári liðnu en ég hygg að það sé nú ekkert sem segir það á þessum degi að sú dagsetning standi. Einnig má geta þess að a.m.k. samtök fatlaðra, Landssamtökin Þroskahjálp, hafa verið að skoða rétt sinn í því sambandi, hvernig farið hefur verið með framkvæmdasjóðinn á umliðnum árum og hafa verið að velta því fyrir sér að reyna að sækja það mál fyrir dómstólum. Á hverju er byggt í því sambandi? Í fyrsta lagi er byggt á því að þegar verið var að setja öll þessi verkefni á Framkvæmdasjóð fatlaðra sem lögin kveða á um, sem eru margvísleg verkefni, þá var auðvitað tekið mið af þeim tekjum sem Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur. Þá er lögfræðilega spurningin sem við stöndum frammi fyrir kannski sú: Er hægt að slá af framlög sem eiga að fara í uppbyggingu á framkvæmdum samkvæmt lögum en láta síðan öll ákvæði í lögunum standa eftir sem kveða á um skyldu ríkisins til að veita viðkomandi þjónustu sem lögin kveða á um sem ég sagði áðan að væru mjög margvísleg. Ég ætla ekki að eyða þeim stutta tíma sem ég hef til þess að fara í gegnum það. Þetta er álitaefni sem ég veit að samtök öryrkja hafa verið að velta fyrir sér vegna þess að ef verið er að kippa úr sambandi framlögum og fjármagni til þess að standa að uppbyggingunni hefði þá ekki á sama tíma átt að fella úr gildi einhver tímabundin ákvæði sem kveða á um þjónustuna ef verið er að taka burtu undirstöðuna sem er framlög til þjónustunnar? Ég held að ástæða sé til þess að fara nokkrum orðum um Framkvæmdasjóð fatlaðra, þ.e. þá framtíð sem við stöndum frammi fyrir og það sem kom fram í gær á blaðamannafundi sem hæstv. félmrh. boðaði til ásamt fulltrúum í hússjóði Öryrkjabandalagsins. Og það er ástæða til þess að fagna því ef um er að ræða samkomulag sem hægt er að byggja á og treysta að eyði þeim biðlistum sem safnast hafa upp gegnum árin með þeirri yfirlýsingu sem gengið var frá í gær. Þegar við lítum til þessarar yfirlýsingar þá er fyrst og fremst um viljayfirlýsingu að ræða. Maður veltir fyrir sér hvaða gildi hún hefur. Þetta er viljayfirlýsing sem standa á næstu fimm árin og það á að flytja þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna. Nú spyr ég hæstv. ráðherra um þetta: Er hæstv. ráðherra að binda sveitarfélögin með þessum samningum og hefur hann þá tryggt og mun hann tryggja að sambærilegt fjármagn fari yfir til sveitarfélaganna ef þau yfirtaka reksturinn, segjum eftir eitt ár? Er það tryggt? Er sú yfirlýsing sem undirrituð var í gær gerð í samkomulagi við sveitarfélögin? Ég spyr vegna þess að ég veit ekki til að sveitarfélögin hafi verið aðili að því samkomulagi. Er þessi viljayfirlýsing líka gerð í samkomulagi við Landssamtökin Þroskahjálp sem eru náttúrlega stór aðili að uppbyggingu í sambandi við sambýli sem þessi viljayfirlýsing lýtur að? Ég held að mjög nauðsynlegt sé að fá það fram í þessari umræðu þegar verið er að slá algjörlega af það fjármagn sem þessi sjóður hefur haft eða átti að hafa á umliðnum árum, þó að það hafi ekki gerst eða átt sér stað í tíð þessarar ríkisstjórnar. Fyrri ríkisstjórn stóð þó þannig að málum að þegar hluta af fé sjóðsins var varið í rekstur var tryggt að allt fé erfðafjársjóðs ætti að ganga inn í Framkvæmdasjóð fatlaðra, en hann ætti ekki að sæta slíkri skerðingu sem hann hefur gert í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hér er þjónusta við fatlaða talin kosta 4,4 milljarða. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra félagsmála: Er um að ræða fullkomið samkomulag bæði við samtök öryrkja og sveitarfélögin um þessa fjárhæð? Liggur það alveg fyrir að með þessari fjárhæð séu sveitarfélögin í stakk búin til að taka yfir þessa þjónustu og geti sinnt öllum þeim verkefnum sem kveðið er á um núna í lögum um málefni fatlaðra? En eru geysilega víðfeðm og mörg og ég ætla ekki að telja upp hér. Ég spyr um það, bæði gagnvart sveitarfélögunum og félagasamtökum. Ég vil þó nefna eitt atriði, herra forseti, vegna þess að í þessu frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, í kaflanum Framkvæmdasjóður fatlaðra lagður niður, segir: ,,Auk framangreindra stofnframkvæmda`` --- sem búið er að telja upp --- ,,er Framkvæmdasjóði fatlaðra heimilt að veita fé til eftirfarandi verkefna: Styrk til framkvæmdaraðila til að koma á fót félagslegum íbúðum. Allt að 10% af ráðstöfunarfé sjóðsins til lagfæringa á aðgengi opinberra bygginga. Allt að 25% af ráðstöfunarfé sjóðsins til meiri háttar viðhaldsframkvæmda á þeim heimilum og þjónustustofnunum sem veitt hefur verið fé til að koma á fót.`` Af því að við erum aðeins að tala hér um samkomulag um uppbyggingu á sambýlum og húsnæðismálum þá spyr ég um atriði sem ekki falla undir þann þátt: Er tryggt í því heildarsamkomulagi sem gert er við sveitarfélögin að þau geti líka staðið að þeim þáttum sem ég hér nefni? Þá er ástæða til þess að nefna félagslegar íbúðir og núna væntanlega, eftir að hæstv. ráðherra hefur lagt niður félagslega íbúðakerfið, hygg ég að öryrkjar og samtök öryrkja treysti nokkuð á uppbyggingu á leiguíbúðum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það mál ekki enn í uppnámi, þ.e. varðandi leiguíbúðirnar, eða hefur náðst samkomulag milli sveitarfélaganna um það hvernig eigi að standa að uppbyggingu á leiguíbúðum og hafa verið ákveðin vaxtakjör á lánum til leiguíbúða? Ég spyr vegna þess að félagasamtök eins og Öryrkjabandalagið og Landssamtökin Þroskahjálp byggja mikið á því að hægt sé að koma á fót leiguíbúðum og að staðið verði að niðurgreiðslu á vöxtum eins og gert hefur verið. En ég get ekki betur séð en að á fjárlögum eigi að hætta allri niðurgreiðslu á vöxtum á leiguíbúðum. Ég spyr hvort eitthvert samkomulag sé við Samband sveitarfélaga og félagasamtök sem hafa staðið í uppbyggingu á leiguíbúðum. Um þetta atriði vildi ég sérstaklega spyrja. Síðan er náttúrlega alveg nauðsynlegt að nefnd sú sem fær frv. til umfjöllunar, þ.e. efh.- og viðskn., fái þessa viljayfirlýsingu og hefði hún nú kannski átt að vera hér á borðum þingmanna þegar við erum að fjalla um þetta mál til þess að auðvelda umfjöllun og umræður. Það sem hér er raunverulega að gerast, og ég ætla ekki að gera lítið úr, er að það er verið að færa verkefni sem eru á vegum ríkisins yfir til frjálsra félagasamtaka. Það er sem sagt verið að treysta frjálsum félagasamtökum fyrir þeim verkefnum sem ríkið á að hafa samkvæmt lögum. Þá verðum við að vera aldeilis örugg á því að þannig sé staðið að málum að verkefni fylgi með þegar raunverulega er verið að afhenda uppbygginguna til frjálsra félagasamtaka eins og hússjóðs Öryrkjabandalagsins. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir, af því að mér skilst að samkomulagið sé með þeim hætti, að reksturinn eigi alfarið að vera hjá ríkinu en uppbyggingin, þ.e. stofnframkvæmdirnar, eigi að vera hjá Öryrkjabandalaginu? Ég geri ráð fyrir að ríkið ætli sér alfarið að fjármagna þessar stofnframkvæmdir gegnum leigu, ríkið ætli sem sagt að borga leiguna fyrir þessi sambýli. Ég get ekki séð annað en ríkið sé raunverulega að dreifa fjármagnskostnaði á langt tímabil sem það annars hefði getað fjármagnað strax ef fjármagn hefði verið til staðar í Framkvæmdasjóði fatlaðra. Það sýnist mér vera að gerast með þessu. Þá veltir maður fyrir sér: Hve mikið er áætlað að fari í leigu til Öryrkjabandalagsins af stofnverði sambýlanna? Ég hef aðeins verið að skoða það á þessum klukkutímum hvað hér getur verið um mikið að ræða og mér sýnist að það séu kannski 9--10% af stofnverði sem geti farið í leigu. Og ef um er að ræða sérhæfð sambýli þá kosta þau ekki undir 80--90 millj. þannig að það er kannski verið að borga 7 millj. í leigu á ári fyrir sambýli sem kostar kannski 80--90 millj. hvert. Mér skilst að hér sé um að ræða a.m.k. fimm sérhæfð sambýli sem nefnd eru í þessari yfirlýsingu og nærri tvo tugi venjulegra sambýla. Við erum því að tala um gífurlega mikla uppbyggingu. Ég segi að 9--10% af stofnverði sé sá leigukostnaður sem ríkið er raunverulega að taka á sig en það var áður helmingi minna þegar við miðuðum bara við 1% vexti eða innan við 5% af stofnverði. Ríkið er því að taka á sig mjög mikinn rekstrarkostnað með því að haga uppbyggingunni með þessum hætti. Ef Öryrkjabandalagið eða hússjóðurinn á ekki að fara halloka út úr þessu dæmi þá mun verða alveg gífurlega mikil aukning í rekstri í húsnæðismálum fatlaðra og á þessum sambýlum sem er þá verið að færa yfir til sveitarfélaganna. Við erum að slá framkvæmdasjóðinn af. Ég tel að við séum raunverulega að því með því frv. sem hæstv. forsrh. mælti fyrir, þ.e. þau lögbundnu framlög sem í hann fara. Ég spyr líka: Hver hefur eftirlit með uppbyggingu á þessu húsnæði fatlaðra sem núna verður í umsjón hússjóðs Öryrkjabandalagsins? Mun ríkisvaldið hafa eftirlit með þeirri uppbyggingu á einhvern hátt? Í raun og sann greiðir ríkisvaldið uppbygginguna þó að það sé gert gegnum leigu eða reksturinn. Verður eitthvert opinbert eftirlit með uppbyggingunni og framkvæmdunum eða verður þetta alfarið á vegum hússjóðsins? Mun þá hússjóðurinn ráða því hvaða byggingaraðilar fara í þessar framkvæmdir eða verður skylda að fara með þær í útboð? Við erum náttúrlega að tala um miklar framkvæmdir á næstu árum. Ég held að ríkisvaldið sé fyrst og fremst að dreifa kostnaðaruppbyggingu sambýlanna á framtíðina, inn í nokkra óvissu, eftir að ríkið hefur á góðæristímum skert verulega framlög til uppbyggingar á framkvæmdum í þágu fatlaðra. Við erum því að sigla inn í mikla óvissutíma þar sem verið er að dreifa þessum fjármagnskostnaði, sem er mjög mikill þarna, á framtíðina. Væntanlega verður eftirlit með gæðum á þessu húsnæði tryggt. Nú er ekkert auðvelt að finna t.d. notað húsnæði í svona sérhæfð sambýli þannig að væntanlega þarf að byggja þessi sérhæfðu sambýli frá grunni. Þá vaknar spurning: Hver hefur eftirlitið með búsetugæðum í þessu sambandi? Ég hef því nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra. Liggur fyrir samkomulag við sveitarfélögin um að þau taki við þessu samkomulagi þannig að samtök fatlaðra geti treyst á að það standi þó að verkefnið fari til sveitarfélaganna? Hefur líka verið haft samráð við Landssamtökin Þroskahjálp sem eiga mikið undir því komið að þetta heppnist nú vel? Ef ég skil málið rétt er tekið á kostnaði eða útgjöldum sem ráðast þarf í vegna langveikra barna. Ég fagna því sérstaklega að á því skuli tekið vegna þess að Samfylkingin hefur látið sig það mál mjög varða. Hér var samþykkt tillaga sem við beittum okkur fyrir um stefnumótun í málefnum langveikra barna þar sem við lögðum til að farið yrði að eins og í tilviki fatlaða, þ.e. að öll þjónusta við þá sem áður heyrði undir mörg ráðuneyti yrði samhæfð. Mér finnst að þar hafi verið vel að verki staðið af hálfu félmrn. og heilbrrn. og það fellur væntanlega undir menntmrn. að bregðast skjótt við þeirri tillögu sem samþykkt var á Alþingi í því máli og ber að fagna því að á málinu sé tekið eins og hér er gert. Ég spyr: Er þá ekki um viðbótarframlag að ræða, herra forseti, til þessa nýja málaflokks, þ.e. til langveikra barna, vegna þess að væntanlega er ekki verið að taka það af þeim fjármunum sem hefðu ella farið í uppbyggingu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra? Hér er væntanlega um að ræða hreina viðbót, herra forseti, og ég spyr hæstv. ráðherra að því þegar við erum að tala um 300 millj., ef ég skil málið rétt, af þessu fjármagni til uppbyggingar á þjónustu við langveik börn. Ég spyr líka: Er fullt samkomulag um þá uppbyggingu sem um er að ræða í þessu sambandi við þau samtök sem vinna að verkefnum sem snúa að langveikum börnum? Hefur verið haft samráð við þau félagasamtök? Herra forseti. Af því að tími minn er búinn hef ég ekki tíma til þess að ræða um menningarsjóðinn, sem ég ætlaði að gera, en mun þá hugsanlega nota tíma minn á eftir til þess að fjalla um hann

Herra forseti. Ég var að vona, eftir að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur haft svo góða framsögu um afstöðu Samfylkingarinnar og sett fram allmargar spurningar til félmrh. um hinn nýja samning við Öryrkjabandalagið, að hann kæmi hér og svarað ýmsum af þeim spurningum áður en umræðan héldi lengra áfram. Hann hefur kosið að gera það ekki þannig að ég áskil mér allan rétt til að koma í ræðustól á ný þegar hann hefur svarað þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar og bregðast við þeim eftir því sem þurfa þykir. En eins og ég segi hefði verið miklu betri ásýnd á þessu máli ef hæstv. félmrh. hefði komið og farið yfir samninginn eins og þingmaðurinn lagði til. Þetta frv. er tvíþætt eins og fram kemur í umsögn um það. Annars vegar er hið hefðbundna ,,þrátt-fyrir``-ákvæði í 1. gr., sem varðar tekjur af sérstökum eignarskatti sem renna eiga til Þjóðarbókhlöðu og endurbóta menningarbygginga, þ.e. að allar tekjur umfram ákveðna fjárhæð, í þessu tilfelli 480 millj. kr., skuli renna í ríkissjóð á næsta ári. Auðvitað þekkjum við það og hefur verið nokkuð algengt, sérstaklega á samdráttartímum, að þessir fastbundnu tekjustofnar til ákveðinna verkefna hafa verið skertir og það hefur átt við jafnframt á liðnum árum um framkvæmdasjóðinn og erfðafjárskattinn og þó mismunandi eftir því hverjir hafa stjórnað í landinu. Þrátt fyrir að fólk hafi þurft að taka þær ákvarðanir að skerða lögbundin framlög til ákveðinna þátta er ég alveg sannfærð um að í flestum tilvikum hefur ríkt von í brjóstum þeirra um að þegar betur áraði væri hægt að tryggja að framlögin rynnu til þeirra verkefna sem þeim var ætlað samkvæmt lögum. En nú hefur það gerst enn og aftur að hingað inn hafa komið frumvörp í tengslum við umræðu um fjárlög, ekki með ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum, heldur þar sem framlögin hafa hvert af öðru verið afnumin þar sem þessi sérstaki lögbundni tekjustofn til ýmissa verkefna hefur verið aftengdur með lögum. Núna, mitt í góðærinu, ákveður ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. að nú skuli því endanlega ljúka að erfðafjárskatturinn eigi að renna í framkvæmdasjóð. Ekki er beinlínis verið að leggja framkvæmdasjóðinn niður með lögum en raunverulega er verið að afnema hann þar sem hinn lögbundni tekjustofn er sleginn af. Það er svo merkilegt, herra forseti, að í gær var 3. desember, alþjóðadagur fatlaðra, og væntanlega í tilefni þess dags setti hæstv. félmrh. fram þá viljayfirlýsingu sem hér hefur verið gerð að umtalsefni við Öryrkjabandalagið að reyna að mæta þörf fatlaðra fyrir sambýli á næstu fimm árum þar sem 209 manns séu á biðlistum eftir slíku húsnæði. Það er í dag, daginn eftir 3. desember, alþjóðadag fatlaðra, að við stöndum á hv. Alþingi og fjöllum um frv. þar sem verið er að slá af tekjustofninn í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Herra forseti, mér finnst þetta nokkuð kaldhæðnislegt og mér finnst að dagurinn í dag eyðileggi svo sannarlega ljómann sem féll um stund á hæstv. félmrh. þegar hann undirritaði viljayfirlýsinguna við Öryrkjabandalagið. Það er umhugsunarefni að alveg öfugt við það sem áður var þegar menn beinlínis neyddust til þess að skerða lögbundna tekjustofna, að það er í bullandi góðæri sem menn í þessari ríkisstjórn ákveða að aftengja alla sérstaka tekjustofna. Hæstv. forsrh. orðaði það svo að það að vera með slíka eyrnamerkta tekjustofna til sérstakra verkefna græfi undan hagstjórnartækinu sem fjárlögin væru. Sem sagt það á bara að ákveða í hverjum fjárlögum hvað menn ætla að gera í hverju verkefni og það má alls ekki vera með lögbundna tekjustofna eða tryggja uppbyggingu með tekjustofnum, alveg sama á hvaða sviði það er. Þannig les ég orð hæstv. forsrh. og satt best að segja er ég ekkert undrandi yfir ræðum hans. Þetta er í takt við annað hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Ég verð að segja, herra forseti, af því að fyrst og fremst snýr þetta mál að erfðafjárskattinum og framkvæmdasjóðnum og þar með uppbyggingu í málefnum fatlaðra, að ekki hefur verið mikil reisn yfir aðgerðum hæstv. félmrh. í málefnum fatlaðra og Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið skorinn við trog í góðærinu öll þau ár sem hann hefur stjórnað í félmrn. Þess vegna er það fyrst og fremst táknræn aðgerð þegar hann stendur að því að afnema erfðafjárskattinn sem tekjustofn fyrir framkvæmdasjóðinn. Þess vegna er á vissan hátt áhugavert og stúdíunnar virði að um leið og hann afnemur tekjustofninn fyrir framkvæmdasjóðinn skuli hann gera þennan samning eða vera með þessa viljayfirlýsingu við Öryrkjabandalagið. Sérstaklega finnst mér það vera áhugavert vegna þess að sami hæstv. ráðherra hefur oftar en einu sinni lýst því yfir úr þessum ræðustól að hann geri ekki skuldbindandi samninga fram í tímann. Hann muni ekki koma með bindingu á fjármagni til einhverra verkefna eða gera samninga um útgjöld fram í tímann þegar hann verði e.t.v. ekki sjálfur eða flokkur hans í ríkisstjórn. En nú hefur það gerst vegna þess að hæstv. ráðherra hefur enga tryggingu fyrir því að verða áfram eða að flokkur hans við völd í félmrn. að rúmum tveimur árum liðnum, en hann er að gera hér milljarða samning fimm ár fram í tímann. Ég er ekki andvíg því að ráðherrann geri slíkan samning en ég vek athygli á því að þetta er þvert á yfirlýsingar sem hann hefur gefið úr þessum ræðustól. Hann hefur notað þetta í umræðu um mál þar sem hann hefur ekki haldið áfram með verkefni sem hafa verið gerðir samningar um í félmrn. Þá hefur hæstv. félmrh. gjarnan nefnt að ósæmilegt sé að gera samninga fram yfir þann tíma sem maður sjálfur sé við völd og farið hörðum orðum um þá sem það hafa gert. En nú getum við hin boðið hæstv. félmrh. velkominn í hópinn. Ég veit ekki hvort á að orða það þannig að hann þori að gera samning fram í tímann og vera með framtíðarsýn, það á ekki beinlínis við vegna þess að samningur hæstv. félmrh. virðist vera þannig að hann sé að tryggja það að aðrir haldi meira um taumana á þessum útgjöldum en ráðuneyti hans. En, herra forseti, af því að spurt hefur verið um stofnframkvæmdirnar sem verða hjá Öryrkjabandalaginu og hvernig þeir þættir verði framkvæmdir og spurt hefur verið um leiguna og e.t.v. aukna rekstrarþætti við þessa framkvæmd, ætla ég, herra forseti, að láta nægja þær athugasemdir sem hafa komið fram af minni hálfu og hlusta á hæstv. félmrh. lýsa fyrir okkur samningnum eða viljayfirlýsingunni sem hann hefur sent frá sér um samstarf við Öryrkjabandalagið. Mér finnst fara vel á því af því að við höfum svo oft rætt þessi mál á hv. Alþingi og úr þessum ræðustól, að hæstv. félmrh. fari mjög skilmerkilega yfir það í hverju samningurinn er fólginn, ekki síst gagnvart þeim sem hlýða á umræðu á Alþingi og að þeir sem fylgjast með umræðu eða lesa hana síðar skilji um hvað er rætt hér. Þess vegna mun ég koma frekar síðar þegar hæstv. ráðherra hefur talað.

Herra forseti. Við ræðum hér hinn árlega bandorm eða ráðstafanir í ríkisfjármálum sem fylgir fjárlagafrv. Enn einu sinni er verið að ræða Framkvæmdasjóð fatlaðra sem hefur árvisst í tíð þessarar ríkisstjórnar verið skorinn niður, a.m.k. má segja að markaðir tekjustofnar sem hafa átt að renna til hans hafi verið skornir niður. Að þessu sinni eru tekjur sem koma til erfðafjársjóðs 607 milljónir en aðeins 235 milljónir skila sér til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Reyndar er með þessu frv. lagt til að tekjur af erfðafjárskatti og erfðafé renni framvegis í ríkissjóð í stað þess að þessar tekjur fari til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég minni á það að Samfylkingin gerði tillögu um það í fjárlagaumræðunni að allar markaðar tekjur skyldu að þessu sinni renna til Framkvæmdasjóðs fatlaðra en ekki urðu menn við því. Aftur á móti verð ég að segja eins og er að ég fagna því samkomulagi sem hæstv. félmrh. gerði í gær í þá veru að eyða biðlistum. Ég tel að það sé mjög jákvætt. Hins vegar er það staðreynd að ef ríkisstjórnin hefði staðið við það að markaðir tekjustofnar færu til Framkvæmdasjóðs fatlaðra undanfarin ár, en það eru um 1,5 milljarðar sem hafa verið hafðir af sjóðnum á undanförnum árum í tíð þessarar ríkisstjórnar, þá stæðu menn ekki frammi fyrir þeim vanda sem við stöndum í dag þar sem mjög stór hópur fatlaðra er á biðlistum eftir úrræðum. En engu að síður er þetta jákvætt skref. En það er auðvitað, eins og komið hefur fram í máli þeirra ræðumanna sem töluðu ásamt mér frá Samfylkingunni, hv. þingmanna Rannveigar Guðmundsdóttur og Jóhönnu Sigurðardóttur, verið að vísa kostnaðinum á komandi kynslóðir. Það er verið að vísa þessu yfir á framtíðina. Vissulega er þarna engu að síður verið að stíga jákvætt skref til að leysa þann vanda sem málum var komið í. Ófremdarástand hefur verið í þessum málum, það þekkir hæstv. félmrh. jafn vel og við hin sem höfum verið að vinna í þessum málaflokki og það var orðið mjög brýnt að taka á því. Aftur á móti er rétt að verið er að færa kostnaðinn að hluta til yfir á frjáls félagasamtök sem áður var á vegum ríkisins og á að vera á vegum ríkisins samkvæmt lögum þó svo að ríkið taki að sér reksturinn. Vissulega verður að segjast eins og er að þegar til umfjöllunar er niðurskurður á mörkuðum tekjustofnum til þessa málaflokks, þ.e. málefna fatlaðra, þá er auðvitað ákveðinn uggur í brjósti okkar þingmanna sem fjöllum um frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem á að fara að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna. Menn óttast vissulega að fjármagn muni ekki fylgja þjónustunni þar sem þarna er stöðugt verið að skera niður. Herra forseti. Hér liggja fyrir nokkrar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra, sem ég ætla ekki að endurtaka, frá þeim sem töluðu á undan mér. Ég ítreka að ég mun taka aftur til máls þegar hæstv. ráðherra hefur svarað þeim fyrirspurnum ef þau svör gefa ástæðu til frekari spurninga.

Herra forseti. Þegar ég kom í félmrn. var, ef ég man rétt, 40% af fé framkvæmdasjóðsins varið til rekstrar. Ég beitti mér fyrir því að þarna yrðu gerð skil og rekstrarverkefnum létt af framkvæmdasjóðnum og það sem merkt væri framkvæmdasjóði færi að langmestu leyti til framkvæmda. Á þeim tíma sem ég hef verið félmrh. hefur enginn málaflokkur í félmrn. fengið meira fé eða vaxið hraðar en málefni fatlaðra. Það fé sem varið er til málefna fatlaðra nú er miklu meira en það var þegar ég tók við. Gerðar hafa verið nákvæmar úttektir. Kostnaðarnefnd hefur gengið frá niðurstöðu sem ég er með hér í höndum. Hún er dagsett í október þessa árs. Í kostnaðarnefndinni sátu Sturlaugur Tómasson deildarstjóri í félmrn., sem var formaður, Hallgrímur Guðmundsson í fjmrn. og Karl Björnsson bæjarstjóri á Selfossi. Þeir kostnaðarmátu það frv. sem hér liggur fyrir Alþingi um félagsþjónustu sveitarfélaga. Jafnframt liggur fyrir skýrsla starfshóps um biðlista eftir þjónustu svæðisskrifstofa um málefni fatlaðra. Formaður í þeirri nefnd var Sturlaugur Tómasson, deildarstjóri í félmrn. Aðrir í nefndinni voru Björn Sigurbjörnsson, forstöðumaður Svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra í Reykjavík, Hallgrímur Guðmundsson í fjmrn., Þór Þórarinsson, sem er forstöðumaður svæðisskrifstofunnar á Reykjanesi og Bragi Mikaelsson, bæjarfulltrúi í Kópavogi. Mat þeirra er að um 0,5% íbúa landsins þurfi á sérhæfðri þjónustu að halda og mat kostnaðarnefndarinnar er að kostnaður vegna þjónustu við fatlaða og rekstur húsnæðismála þeirra verði tæplega 4,1 milljarður, þ.e. að til viðbótar þurfi 565 milljónir frá núverandi fjárveitingum til þess að veita öllum þá þjónustu sem lögin gera ráð fyrir. Þar að auki eru önnur kostnaðaráhrif í frv., m.a. þjónusta við langveik börn, metin á 300 milljónir. Þetta eru samtals 4,4 milljarðar eða 1,16% af útsvarsstofninum. Nú er staðan sú að á sambýlum búa 877 einstaklingar eða í sjálfstæðri búsetu með frekari liðveislu eða á vistheimilum. Þeim hefur fjölgað um 42 frá árslokum 1997. Íbúum á sambýlum hefur fjölgað um 55, þeim sem njóta frekari liðveislu hefur fjöglað um 16. En aftur á móti hefur fækkað á vistheimilum um 29 og þar koma til útskriftir af Kópavogshælinu. Nú vantar 134 búsetu á sambýlum og 75 frekari liðveislu. 17% þeirra sem eru á biðlistum eftir búsetu í Reykjavík njóta skammtímavistunar reglulega og 30% á Reykjanesi. Það er rétt að árétta það að margir þeirra sem skráðir eru á biðlista njóta dagþjónustu eða skammtímaþjónustu. Ef við lítum á hvaða fólk er á biðlistunum og í mestri þörf, þá eru í þyngsta fötlunarflokknum, eldri en 21 árs, þrír einstaklingar. Sjö einstaklingar eru í fötlunarflokki sex, eldri en 21 árs. Samtals tíu þyrftu því að komast á sambýli, eldri en 21 árs, í tveimur þyngstu flokkunum. Þar að auki eru 18 einstaklingar í fimmta flokki, eldri en 21 árs. Í Reykjavík eru án dagþjónustu í dag 29. Þar af búa á sambýlum 14. Innan skamms verður hægt að bjóða upp á dagþjónustu fyrir alla sem á henni þurfa að halda í Reykjavík. Á Reykjanesi eru 11 án dagþjónustu og þar af búa fjórir á sambýlum. Án þjónustu á þessum svæðum eru 22 einstaklingar. Við Helgi Hjörvar, formaður hússjóðs Öryrkjabandalagsins, undirrituðum sameiginlega viljayfirlýsingu í fyrradag. Eins og umræður hafa þróast hér tel ég rétt að lesa hana, með leyfi forseta. Hún hljóðar svo: ,,Félagsmálaráðuneytið og hússjóður Öryrkjabandalagsins hafa ákveðið að hefja formlegt samstarf í húsnæðismálum. Markmiðið er að mæta þörf fatlaðra fyrir sambýli í samræmi við skýrslu starfshóps félagsmálaráðuneytisins frá nóvember 2000 um búsetu fatlaðra. Samstarf aðilanna verður fólgið í því að hússjóður Öryrkjabandalagsins lætur í té húsnæði fyrir sambýli sem Íbúðalánasjóður veitir lán til að hluta og félmrn. tekur að sér að reka. Hússjóður Öryrkjabandalagsins verður eigandi húsnæðisins en félmrn. annast allan rekstur sambýla, þar með talda greiðslu leigu. Stefnt er að því að þörf fyrir sambýli verði mætt á næstu fimm árum. Flytjist málefni fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga hinn 1. janúar 2002 gerir hússjóður Öryrkjabandalagsins ekki athugasemdir við að sveitarfélögin taki við rekstri umræddra sambýla, þar með talda greiðslu leigu. Þörfin fyrir ný sambýli er nú nánast eingöngu í Reykjavík og á Reykjanesi og mun samstarf aðilanna taka mið af því.`` Undir þetta skrifuðum við Helgi Hjörvar, formaður hússjóðs Öryrkjabandalagsins, og ég. Vinnuferlið verður það að samningar verða gerðir um hvert sambýli og það er von okkar að fyrstu samningarnir líti dagsins ljós alveg á næstu dögum. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með þessum byggingarframkvæmdum, en útboð eru á valdi Öryrkjabandalagsins. Hvernig þeir fara að því að byggja húsin er á þeirra valdi. Hins vegar geri ég ráð fyrir því að yfirleitt muni þeir fara útboðsleiðina. Í morgun kynnti ég þessa viljayfirlýsingu á fundi með stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga, það var samráðsfundur ríkis og sveitarfélaga í morgun, og það voru síður en svo gerðar neinar athugasemdir þar við þennan gjörning og ég held að flestir fagni honum. Varðandi Landssamtökin Þroskahjálp þá hafa þeir þroskahjálparmenn fylgst með þróun málsins og verið mjög hvetjandi þess að þessi leið yrði farin. Ég tel að hér sé verið að stíga mikið heillaspor. Öryrkjabandalagið er alveg örugglega áhugasamt um að leysa þetta verkefni vel og myndarlega af hendi og ég tel að það sé veruleg trygging fyrir því að okkur takist að komast fyrir biðlistana vegna þessa samnings.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir viðbótarframlögum nú við afgreiðslu fjárlaga við 3. umr. til þess að hægt sé að standa við þetta samkomulag og hversu há fjárhæð þurfi að koma inn nú til viðbótar við 3. umr. til þess að hægt sé að standa við samkomulagið. Í annan stað, þegar hæstv. ráðherra vísar í að reksturinn kosti 4,1 milljarð og vísar í nefnd sem var að skoða þetta mál sem komst að þessari niðurstöðu, var þá gert ráð fyrir svona miklum fjármagnskostnaði inni í rekstrinum eins og nú verður þegar ríkið þarf að fara að borga svo mikla leigu, leigu sem á að standa raunverulega undir stofnkostnaði? Það hlýtur að þýða að reksturinn mun blása mjög mikið út frá því sem nú er, og um það spyr ég: Er inni í þessu fjármagnskostnaður sem verður mjög mikill þegar leigan bætist við, þ.e. sá þáttur hennar sem snýr að stofnkostnaði við framkvæmdir? Ég held að það sé mikilvægt að fá það upp gefið hvort hér sé ekki um gamlar tölur að ræða sem ekki tóku mið af þessari fjármögnun sem nú hefur verið kynnt í þessari viljayfirlýsingu. Ég spurði ráðherrann líka hvort gert væri ráð fyrir öllum framkvæmdum sem núna eru í lögum um málefni fatlaðra, hvort þessi tala nái yfir það allt saman. Ég spurði líka ráðherrann hvort hann telji að sú dagsetning standist sem talað er um í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, þ.e. að yfirtaka á rekstri málefna fatlaðra muni eiga sér stað um þarnæstu áramót.

Herra forseti. Ég hygg að nefndin hafi tekið tillit til stöðunnar eins og hún er í dag, eða var fyrir fáum dögum, því að þetta er ný skýrsla. Ég þori ekki að fullyrða það að óathuguðu máli en ég hygg að hún hafi gert það. Varðandi aðrar spurningar. Ég mun ekki bera fram brtt. við fjárlagafrv. við 3. umr. Gert er ráð fyrir viðbót í málaflokkinn til að taka í rekstur ný sambýli og ég vonast eftir að það geti dekkað það. Ef vel gengur og kemur fram á árið er hugsanlegt að ég muni gera tillögu um að taka eitthvað á fjáraukalög ef svo vildi verkast til að láta ekki standa á því. 

Herra forseti. Ég skil vel að hæstv. ráðherra ætlar ekki að gera þetta í óþökk samtaka fatlaðra eða sveitarfélaganna. Þýðir þetta að ekki sé komið samkomulag um dagsetninguna varðandi flutninginn eftir eitt ár við sveitarfélögin? Í annan stað verður að fá úr því skorið, og því mun ég beita mér fyrir í efh.- og viðskn., hvort hinn mikli fjármagnskostnaður sem verður með þessu fjármögnunarfyrirkomulagi verður tekinn inn í þessa tölu, 4,1 milljarð, sem ég er reyndar sannfærð um að sé ekki miðað við orð ráðherrans þegar hann segir að þetta hafi verið niðurstaðan fyrir nokkrum dögum og við erum að sjá þessa viljayfirlýsingu nú um helgina. Í annan stað er ég ansi hrædd um það, herra forseti, eftir þessi orð ráðherrans að hann ætlar ekki að beita sér fyrir neinu viðbótarfjármagni við 3. umr. fjárlaga vegna þessa samkomulags eða viljayfirlýsingar að hér sé í reynd á ferðinni marklaust plagg vegna þess að við framkvæmum ekkert, hvorki í uppbyggingu né rekstri, nema því fylgi fjármagn. Svo einfalt er málið. Ef allt í einu er verið að tala um að leysa biðlistana á fimm árum, fækka jafnt og þétt, byrja væntanlega á næsta ári, kostar það töluvert í viðbótarrekstri. Ég nefndi það að hvert einasta sérhæft sambýli, og það er verið að tala um fimm, kostar 80--90 millj. að koma á fót fyrir utan reksturinn. Ég er ansi hrædd um að það þurfi að fara að fara vandlega ofan í það af hálfu efh.- og viðskn. sem fær þetta mál til umfjöllunar og af hálfu félmn. sem er með félagsþjónustufrv. til skoðunar hvað er raunverulega á ferðinni. Er þetta bara allt sýndarmennska sem er verið að setja á borðið í þeirri viljayfirlýsingu sem var verið að samþykkja? Ég hef a.m.k. ekki vitað annað, herra forseti, þegar verið er að fara í framkvæmdir og rekstur en að þá kosti það peninga en það á greinilega ekkert að setja til viðbótar núna við fjárlagaafgreiðsluna inn í reksturinn til að auka þjónustuna við fatlaða. Það verður svo sannarlega skoðað núna við meðferð fjárlagafrv. hvort hér sé eintóm sýndarmennska á ferðinni af hálfu hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Í fjárlagafrv. er fjármagn til að taka í rekstur nokkur ný sambýli á árinu. Ég vænti þess að það verði notað til að taka þau í notkun ef tekst að byggja á árinu, ef framkvæmdahraði verður slíkur að þau komist í gagnið verði ekki látið stranda á því. Ég held að óþarfi sé að væna Öryrkjabandalagið um nokkra sýndarmennsku. Það er eindreginn vilji Öryrkjabandalagsins sem ég hef orðið glögglega var við að standa að þessu máli af myndarskap.

Herra forseti. Það er alveg óþarfi að vera að snúa út úr málflutningi mínum. Ég var ekki að bera á Öryrkjabandalagið að það væri með neina sýndarmennsku í málinu varðandi viljayfirlýsinguna heldur hæstv. ráðherra. Ég nefndi sérstaklega, hæstv. ráðherra, þar sem hann lætur ekki framlag eða ætlar ekki að láta framlag fylgja þessari yfirlýsingu til að hægt sé að auka við þjónustu við fatlaða á næsta ári. Ég er alveg viss um allan heiðarleika hjá Öryrkjabandalaginu í því efni en ég efast um eftir þessi orðaskipti, herra forseti, að ráðherrann ætli að standa við hlut sinn í þessu máli.

Herra forseti. Það á við um tilteknar stofnanir og málaflokka að þeim hefur verið afmarkaður ákveðinn tekjustofn með lögum til að standa straum af ákveðnum verkefnum. Svo að dæmi sé tekið hefur verið til Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins en hann hefur haft tekjur af aðflutningsgjöldum sjónvarpstækja, ef ég man rétt, og eins og nafnið ber með sér hefur sjóðurinn verið hugsaður til að standa straum af tilkostnaði við húsbyggingar Ríkisútvarpsins. Þetta frv. fjallar ekki um þennan sjóð. En ég er að nefna þetta sem dæmi um afmarkaða tekustofna. Þetta frv. fjallar hins vegar um tvo tiltekna sjóði, um framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, sem hefur haft lögbundna tekjustofna, erfðafjárskatt og erfðafé, sem hefur runnið til sjóðsins og síðan er það Endurbótasjóður menningarstofnana sem hefur fengið til ráðstöfunar sérstakan eignarskatt og hefur honum verið ætlað að standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana og fleira. Þetta frv. gengur út á tvennt í reynd: Að skerða núna framlög til þessara sjóða og afnema síðan með lögum þessa sjálfvirkni. Menn segja sem svo að það sé bókhaldslega eðlilegt að gera þetta þannig enda sé staðreyndin sú að framlag til þessara sjóða hafi verið skert árlega af Alþingi og hvers vega ekki ganga götuna til enda og afnema þessa millilendingu og hafa lögin í samræmi við framkvæmdina. Bókhaldslega séð kunna að vera nokkur rök fyrir þessu. Síðan má líta á málið frá öðrum sjónarhóli og spyrja hvort það hafi verið snjallt að hafa þetta fyrirkomulag við að tryggja þessum málaflokkum framlag, Framkvæmdasjóði fatlaðra af erfðafjárskatti og erfðafé og Endurbótasjóði menningarbygginga af eignarskattinum. Ég held að nokkur rök séu fyrir því að halda sig við þetta fyrirkomulag. Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið skertur árlega eins og ég nefndi áðan og við umræðuna hefur komið fram að hann hefur verið skertur um 1.500 millj. kr. á síðustu fimm árum. Er það vegna þess að ekki sé þörf á þessu framlagi til að reisa sambýli og aðrar stofnanir fyrir fatlaða? Nei, það er þörf á þessu framlagi og það hefur komið m.a. fram í máli hæstv. félmrh. og ég hygg að það sama eigi við um hinn sjóðinn einnig, Endurbótasjóð menningarbygginga. En hvers vegna er ríkisstjórninni umhugað um að gera þessa lagabreytingu? Það er vegna þess að þetta kallar á mjög óþægilega umræðu á hverju ári. Hún verður að hafa fyrir því að skerða framlagið til þessara sjóða og það er svolítið erfitt að horfast í augu við Alþingi og þjóðina og samtök fatlaðra sem verða fyrir þessum skerðingum eða þessar skerðingar bitna harðast á. Þetta frv. er því ekki bara bókhaldslegt frv., þetta snýst ekki bara um bókhald og skynsemi í bókhaldi. Þetta er pólitískt frv. Þetta er frv. sem er sett fram til að ríkisstjórnin komist út úr pólitískum erfiðleikum sem hún þarf að horfast í augu við á ári hverju þegar hún skerðir framlag til þessara málaflokka. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleiri sem hafa fjallað um þetta mál að áður en við tökum endanlega afstöðu til þess þurfum við að skoða málið heildstætt, við þurfum að skoða málin með tilliti til verkefna þessara sjóða. Fyrr getum við ekki tekið endanlega afstöðu til málsins. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta á þessu stigi. Þetta frv. mun fara til efh.- og viðskn. og fá þar umfjöllun. Ég á þar sæti og mun taka þátt í þeirri umfjöllun. Aðeins örfá orð um samkomulagið sem félmrn. og Öryrkjabandalagið hafa gert. Einnig það þarf að skýra nánar. Mér finnst ekki alveg ljóst hvað er að gerast en eftir því sem ég fæ skilið orð hæstv. félmrh. og fréttir af þessu samkomulagi --- og reyndar las hæstv. félmrh. samkomulagið eða hluta af því upp hér áðan --- mun það vera svo að hússjóði Öryrkjabandalagsins er lánað fé. Samkvæmt formúlum sem unnið er eftir núna verður þetta fé væntanlega á markaðsvöxtum en síðan mun félmrn. leigja sambýlin eða húsnæði sem Öryrkjabandalagið kemur til með að reisa fyrir þetta fé eða öllu heldur hússjóður Öryrkjabandalagsins. Þá fer maður að spyrja sig um þessa vegferð fjármagnsins, hverjir eru kostir og gallar á því að láta peningana fara alla þessa leið og hver komi til með að verða tilkostnaður ráðuneytisins og ríkisins þegar upp er staðið. Það er eins með þetta samkomulag og þetta frv. Þetta kallar á nánari skoðun og umfjöllun í nefndum en við eigum eflaust eftir að fá síðan nánari umræðu um samkomulagið sem hæstv. félmrh. og aðrir hafa gert að umræðuefni.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi að þetta væri pólitískt mál og það eru flest mál sem hingað koma. En hann nefndi það í því samhengi að mönnum þætti óþægilegt að lenda í því að þurfa að skerða framlög, jafnvel þegar menn væru að auka þau frá ári til árs, væru menn að skerða þau samkvæmt vissum bundnum framlögum. Ég velti því máli fyrir mér í þessu samhengi: Er ekki miklu þægilegra fyrir okkur að einhverjir þingmenn löngu fyrir okkar daga, áður en nokkurt okkar er hingað komið, hafi ákveðið að setja í lög að framlög til fatlaðra skuli fara eftir því hvort efnamenn deyja á tilteknu ári, hvernig erfðafjársjóði víkur við á hverju ári? Er það ekki hið þægilegasta að segja: Það kemur okkur ekki við. Það fer bara eftir því hvernig árar hjá erfðafjársjóði hvað við ætlum að styrkja málefni fatlaðra mikið. Ég tel fullkomlega óeðlilegt að menn taki ekki einmitt pólitíska afstöðu til þess, hver og einn á hverju ári og takist á um það hvað menn ætli að leggja í þetta mikilvæga svið en segi ekki bara: Það voru einhverjir karlar og kerlingar löngu á undan okkur sem fundu það út að framlög til fatlaðra skyldu alltaf tengjast því hvað gengi af fjármunum inn til þessa sérstaka sjóðs, erfðafjársjóðs sem er ekki í neinum tengslum við málefni fatlaðra. Þetta var bara ákveðið svona. Eitthvað skyldi ganga inn í þennan sjóð. Ég segi því ekki að við séum að forðast pólitískar umræður. Þvert á móti er þetta hætt að lúta einhverjum lögmálum sem einhverjir allt aðrir menn ákváðu fyrir langa löngu heldur farið að lúta pólitískum lögmálum og ég hygg að það sé gott fyrir jafnáhugasaman og öflugan pólitískan talsmann eins og hv. þm. sem talaði hér síðast.

Herra forseti. Ég sagði áðan að bókhaldslega kynnu að vera ákveðin rök fyrir breytingunni. Ég skal alveg skrifa upp á það. Hins vegar er hægt að horfa á þetta frá öðrum sjónarhóli eins og ég nefndi, þ.e. út frá hagsmunum þeirra málaflokka sem hér er um að ræða. Annars vegar erum við að tala um Framkvæmdasjóð fatlaðra, til uppbyggingar á sambýlum og stofnunum fyrir þá. Komið hefur fram að framlagið hefur verið skert um 1.500 millj. kr. á síðustu fimm árum. Ég tel að þessum fjármunum hefði verið betur varið til uppbyggingar á stofnunum fyrir fatlaða en annarra verkefna. Ég held að við þurfum að íhuga hvort ríkisvaldið hefði betur farið að þeim lögum sem sett voru á sínum tíma. Ég tek að vissu leyti undir með hæstv. forsrh. Það eru ákveðin rök fyrir því að beint framlag sé ákvarðað af þinginu hverju sinni til þessara málaflokka. Hins vegar, þegar málin eru skoðuð til enda, hefði málefnið og málaflokkurinn verið betur settur með þessum hætti. Þannig þurfum við að hugsa þetta mál.

Herra forseti. Erfðafjársjóður hefur reyndar vaxið mikið á undanförnum árum. Hann var skyndilega orðinn hagstæð trygging en á árum fyrr var hann það ekki. Hann var lengi vel frekar veikur sjóður og óx hægt en í seinni tíð, eftir því sem eignamyndun verður hjá íslenskum fjölskyldum og fólki, verður sjóðurinn skyndilega burðugri en menn sáu fyrir þegar þeir komu honum á fót. Þetta er breytingum háð og hefur ekkert með málefni fatlaðra að gera. Ég tel að jafnmikilvægur málaflokkur og málefni fatlaðra eigi að vera umræðuefni hér sem skipti mönnum í fylkingar og flokka og menn eiga að takast á. En þá eiga menn ekki að segja: Við viljum fá meiri peninga í þennan málaflokk af því að það stendur svo vel á hjá erfðafjársjóði. Það finnst mér vera skökk nálgun í málinu. Ég held reyndar að það sé ekki mjög mikill ágreiningur um þetta efni milli okkar hv. þm.

Herra forseti. Í grundvallaratriðum er ég ekki ósammála hæstv. forsrh. en út frá hagsmunum fatlaðra er ég honum hins vegar ósammála. Það er rétt sem hann bendir á að þessi tekjulind hefur verið hagstæð trygging fyrir fatlaða upp á síðkastið. Einmitt þess vegna spyr maður hvort rétt sé að nema úr gildi og skera á þessa hagstæðu tryggingu sem fatlaðir hafa notið. Ég er að mótmæla því. Ríkisstjórninni hefur hins vegar fundist óþægilegt að standa frammi fyrir því á ári hverju að skerða þetta lögboðna framlag til málefna fatlaðra. Þess vegna segi ég að þetta frv. sé pólitískt í eðli sínu. Ríkisstjórnin vill koma málum þannig fyrir að hún geti skorið niður framlag til þessara málaflokka án þess að mikið fari fyrir því og ég mótmæli þeirri aðferð.

Hæstv. forseti. Frá því að ég kom inn á þing árið 1996, það er ekki lengra síðan, hafa orðið mikil átök um þetta árlega frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þeirra skerðinga sem þar eru ævinlega á markaða tekjustofna. Frv. hefur með árunum styst mjög vegna þess að þessum útgjöldum hefur verið markaður annar farvegur með tímanum. Í dag erum við samt að fjalla um frv. sem og um skerðingu á tveimur mörkuðum tekjustofnum. Í fyrsta lagi er þar tillaga sem fjallar um skerðingu á sérstökum eignarskatti sem lagður er á til að standa straum af endurbótum á húsakosti menningarstofnana og fleira. Ég verð að segja að þekking mín nær svo skammt að ég veit ekki hvað þetta ,,og fleira`` þýðir. Af því að hæstv. ráðherra er staddur hér á staðnum, hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála í landinu, þá vildi ég gjarnan fá útskýringu á því hvað ,,og fleira`` þýðir í þessu sambandi. Eignarskattar hafa vaxið mjög á undanförnum árum. Samkvæmt fjárlögum árið 2000 var gert ráð fyrir að eignarskattur einstaklinga t.d. væri tæpir 2,4 milljarðar kr. en í frv. fyrir árið 2001 er gert ráð fyrir að hann verði um það bil 3,5 milljarðar. Áætlunin fyrir árið 2000 kveður reyndar á um að hann sé 2,8 milljarðar. Tekjustofninn er því greinilega í nokkrum vexti. Þessi sérstaki eignarskattur er náttúrlega viðbótareignarskattur og ekki alfarið allur eignarskattur. Ég hefði haldið að þessum viðbótareignarskatti, en hann mun allur á þessu ári nema um 630 millj. kr., væri vel varið í að standa straum af endurbótum á menningarstofnunum í landinu en þar er ærin þörf. Þar hefur þó árlega verið skorið niður, a.m.k. svo lengi sem ég man eftir. Á þessu ári er samt gert ráð fyrir að þessi tekjustofn, 630 millj., verði skertur um 150 millj. sem muni renna í ríkissjóð. Mér er spurn: Hversu mikið var sótt í Endurbótasjóð menningarstofnana fyrir þetta ár? Voru umsóknirnar kannski svo lágar að ekki sé ástæða til að nýta þetta fjármagn, 630 millj., til endurbóta á menningarstofnunum í landinu? Hvað þá með liðinn ,,og fleira``, hæstv. forseti? Var ekkert sótt í hann? Ég spyr og vonast til að fá skýr svör um þessi mál. Ég tel víst að umsóknir í þennan sjóð hafi numið hærri upphæð en þeim 480 millj. sem hér er gert ráð fyrir að renni til hans. Varðandi umræður sem hafa átt sér stað um tekjur af erfðafjárskatti og hvort þær eigi allar eða skertar að renna til málefna fatlaðra þá vil ég segja að kannski er ekki óeðlilegt að þeim framlögum væri komið fyrir með öðrum hætti. Hins vegar hefur verið erfitt fyrir fatlaða að róa á vísan með framlög til mála sinna. Við vitum það að enn eru stórir hópar algerlega utanveltu í þessu kerfi. Ég þekki persónulega mjög fatlaða einstaklinga sem komnir eru yfir tvítugt og hafa verið fjölskyldu sinni mikil byrði en ekkert viðunandi úrræði fundist fyrir þá í kerfinu. Þar á ég við vistunarúrræði til frambúðar. Ég verð að segja að mér finnst ekki ástæða, meðan svo er komið, til að skerða þennan sjóð sérstaklega. Ég hefði kosið að a.m.k. nú í góðærinu hefði þetta framlag eins og það er í þessum markaða tekjustofni verið látið halda sér. Kannski mætti segja að þegar þörfum allra hafi verið sinnt þá megi taka til við að skerða framlögin. Ég held að það sé alls ekki tímabært, herra forseti, að ráðast til atlögu við sjóðinn. Ég tel að framtíð fjárframlaga til þessara mála sé stefnt í mikla óvissu með því að taka skrefið sem hér hefur verið afráðið.

Herra forseti. Hv. þm. spurði hvað orðin ,,og fleira`` stæðu fyrir í grg. með frv. sem hér er til umræðu. Því vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa 1. gr. laganna um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, en þar segir svo: ,,Myndaður skal sjóður sem varið skal til að standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana, stuðla að verndun gamalla bygginga í eigu ríkisins og bygginga sem vernda þarf að mati Þjóðminjasafnsins og samkvæmt tillögum þess. Þá skal verja sjóðnum í upphafi til þess að ljúka byggingu Þjóðarbókhlöðunnar. Sjóðurinn er í vörslu menntmrn.`` Eins og hv. þm. sér þegar þessi texti er lesinn í grg. frv. þá falla orðin ,,stuðla að verndun gamalla bygginga í eigu ríkisins og bygginga sem vernda þarf að mati Þjóðminjasafnsins`` undir skammstöfunina ,,o.fl.`` í greinargerðinni. Síðan er í grg. með fjárlagafrv. útlistað nákvæmlega hvaða aðilar fá fé úr þessum sjóði á næsta ári miðað við tillögurnar sem liggja fyrir. Þar er stærsta verkefnið Þjóðminjasafnið og endurbygging þess sem tekur stærstan skerf, 200 millj. kr. af því ráðstöfunarfé sem er til reiðu á næstu ári. Þessar upplýsingar liggja allar skýrar og glöggar fyrir og ég vona að ég hafi svarað fyrirspurn hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég verð þó að segja að þegar ljóst er fyrir hvað orðin ,,og fleira`` standa þá blasi enn betur við að ekki er ástæða til að skerða þennan sjóð að sinni. Hlutverk sjóðsins er að stuðla að varðveislu gamalla bygginga. Í þeim málum er brýn þörf og þyrfti mun meira fjármagn en varið er hér á landi til að varðveita gamlar byggingar sem hafa umtalsvert menningargildi.

Herra forseti. Ég fékk að vita, meðan þessi orðaskipti fóru fram milli síðasta hv. ræðumanns og hæstv. menntmrh., að hér ætti að gera matarhlé og halda áfram með fund að loknu kvöldmatarhléi. Ég vil vekja athygli forseta á því að á fundi forseta með þingflokksformönnum í dag gerði ég athugasemdir við að við yrðum á fundi í kvöld. Við erum sammála um að allt stefni í að það verði fundur annað kvöld. Þá verða mjög stór og mikil mál á dagskrá. Dagskrá dagsins í dag var hins vegar með þeim hætti að ekki var ástæða til að ætla að þörf væri á kvöldfundi. Við erum að ljúka umræðu um ríkisfjármálin hér og þá er eitt mál eftir á dagskrá. Þess vegna kem ég hér, herra forseti, vegna þess að það frv. er um flóttamenn. Ég gerði líka alvarlega athugasemd við að það frv. væri sett á dagskrá örfáum dögum áður en heildarfrv. um málefni flóttamanna kæmi fyrir þingið. Ég er andvíg því að halda uppi fundi fram á kvöld með matarhléi bara vegna þess að dómsmrh. geri um það kröfu að þetta litla frv. fari á dagskrá, þrátt fyrir að fyrir liggi að heildarfrv. um málefni flóttamanna muni lagt fyrir þingið eftir nokkra daga. Að sjálfsögðu á að ræða þessi mál saman. Það er hægt að afgreiða frv. sem hér er á dagskrá fyrr en heildarfrv. en það á að taka þau saman á dagskrá. Það er alveg ljóst að ella verður tvítekin sú mikla umræða um flóttamenn sem brýnt er að taka upp í þessum sal. Eftir slíku frv. hefur verið kallað árum saman. Herra forseti. Mér finnst það bruðl og allt að því ósvífni þegar aðeins eitt frv. er eftir á dagskránni að gera hér matarhlé og halda hérna uppi máltíðum fyrir þingmenn bara út af frv. um flóttamenn sem dómsmrh. gerir kröfu um að sé sett á dagskrá. Ég er mjög ósátt við þetta. Tvær athugasemdir voru gerðar við þetta á fundinum í dag. Við stóðum að þeim athugasemdum, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Það er ömurlegt að verða vitni að því að svona skuli haldið á málum. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta framferði.

Hér er lítils háttar misskilningur á ferðinni því að hæstv. dómsmrh. hefur nákvæmlega enga kröfu gert á forseta þingsins varðandi þetta mál né annað.

Svo hafði mér verið sagt.

Varðandi það að aðeins eitt dagskrármál sé eftir þá er það einfaldlega ekki rétt. Fimm af dagskrármálunum eru órædd enn þá. Tvö þeirra verða tekin út af dagskrá en þrjú tekin til umræðu á eftir. Það lá ljóst fyrir strax í morgun á fundi forsætisnefndar og á fundi forseta með þingflokksformönnum að mér var tjáð, að dagskránni yrði lokið. Reiknað var með að fundur stæði ekki langt fram á kvöldið. Forseti mun gera stutt matarhlé á eftir.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli formanns þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Staðreyndin er sú að formenn þingflokka komu saman til fundar um hádegisbilið og ræddu þinghaldið, þar á meðal þingfundi í dag. Ég stóð í þeirri trú að boðað yrði til fundar formanna þingflokka þegar liði á daginn til að ræða um þinghaldið og hversu lengi skyldi haldið áfram í dag. Ég vil gera að tillögu minni, herra forseti, að gert verði örstutt hlé og þingflokksformenn komi saman til að ræða framhald þessa þingfundar.

Því miður er sá forseti ekki í húsinu sem fundaði með þingflokksformönnum í dag. Forseta finnst rétt að klára umræðuna um þetta mál og gera síðan hlé á fundinum og þá geta þingflokksformenn spjallað saman.

Herra forseti. Ég verð að sjálfsögðu við því þegar hæstv. forseti gefur mér orðið. Ég geri ráð fyrir að það verði fundur með þingflokksformönnum á eftir. Ekki veitir af. Það virðist vera eitthvert tengslaleysi á milli manna hér. Herra forseti. Málið sem hér er til umræðu tekur á sig nýjar og nýjar myndir. Það er miklu fróðlegra en ég hafði gert mér í hugarlund. Samningur hæstv. félmrh. við Öryrkjabandalagið er í raun og veru allur annar en ég sá fyrir mér út frá takmörkuðum fréttum. Ég vil fyrst, herra forseti, benda á það sem fram kemur í fjárlagafrv. sjálfu. Á bls. 403 kemur fram að heildarfjármagn í málaflokk fatlaðra fyrir árið 2001 er 3.775,6 millj. kr. En miðað við upplýsingar frá hæstv. félmrh. telur starfshópur sem hann hefur skipað að þörf sé fyrir 4,1 milljarð. Það vantar því ekki nema um 325 millj. til að fylla þá tölu nema þá að áætlunin sé fullkomlega úrelt, að hún sé á allt öðru gengi, ef hægt er að nota það orð, en upphæðin sem tilgreind er hér. Hafi starfshópurinn skilað fyrir svo löngu síðan að tölurnar séu úreltar þá getum við ekki notast við tölur eins og 4,1 milljarð, þá erum við að tala um eitthvað allt annað eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Herra forseti. Ég hef afskaplega gaman af því þegar hæstv. félmrh. ræðir málefni fatlaðra. Hann kemur mjög oft inn á sömu þættina en með afar takmörkuðum hætti. Hann byrjaði ræðu sína á því að þegar hann kom í félmrn. hefðu 40% af Framkvæmdasjóði fatlaðra farið til rekstrar og hann, hæstv. félmrh., hafi gert kerfisbreytingu, gert skil á milli þess sem rennur til framkvæmda úr sjóðnum og hins sem rennur til rekstrar en það verið flutt til ríkisins. Þetta er afar takmörkuð lýsing. Málið er að árið 1992 voru sett mjög framsækin lög um málaflokk fatlaðra. Í þeim lögum fólst að í stað þess að byggja dýrar stofnanir ætti að gera sem flestum fötluðum kleift að búa utan stofnana. Það átti að gera þeim unnt að búa utan stofnana með nýjum úrræðum, með liðveislu af ýmsu tagi. Að hluta var sú liðveisla á kostnað ríkisins og hluta á kostnað sveitarfélaganna. Einnig átti að gera fötluðum kleift að búa sjálfstætt í íbúðum ef þeir hefðu getu til með ákveðnum stuðningi. Þetta voru gífurlegar breytingar frá því sem áður gilti. Ég þarf víst ekki að minna á, a.m.k. ætti ekki að þurfa að minna hæstv. forsrh. á, hversu ólíkir tímar voru á árunum 1992--1995 borið saman við góðærið frá 1996--2000. Einmitt vegna þess að unnið var að þvílíkum kerfisbreytingum í stuðningi við fatlaða átti að veita umtalsvert fé til þessara nýju úrræða. Þá var ákveðið að hluti þeirra yrði á kostnað framkvæmdasjóðsins enda var veitt til hans mikið fé. Í stað þess að rýra framkvæmdasjóðinn og láta síðan á það reyna hvað ríkið kærði sig um, ef við notum þau orð, þá var ákveðið að heimila að 25% gætu runnið úr sjóðnum til þessara nýju úrræða meðan þau væru að festast í sessi. Þetta var mjög merkilegt. Í þessu fólst mikil framsýni sem og í lögunum öllum sem þá voru samþykkt. Þau voru þeirri ríkisstjórn sem þau setti til mikils sóma. Hæstv. ráðherra segir líka: Enginn málaflokkur hefur vaxið meira en málaflokkur fatlaðra. Eðlilega ekki. Það er ljóst að á meðan ekki er búið að fullnægja þörf fyrir úrræði í þessum málaflokki kallar hvert einasta verkefni á nýja framkvæmd. Það er alveg ljóst að hverri framkvæmd fylgir í kjölfarið ákveðinn fjöldi stöðugilda og rekstur. Þess vegna mun málaflokkurinn vaxa þar til við höfum náð því jafnvægi sem þarf til að geta sinnt þeim sem þurfa sérhæfð úrræði, hvort sem það er rétt eða rangt að sá hópur telji um það bil 0,5% íbúa landsins. En ráðherrann hefur líka sagt annað. Hann hefur leyft sér að halda því fram að í þeim vexti sem hann hafi stuðlað að í málaflokknum felist tilflutningur stöðugilda og þjónustu frá Kópavogshælinu. Þar hefur mér alltaf sýnst að ráðherrann skorti ákveðna þekkingu í stærðfræði. Þannig er að ef það er upphæð í félmrn. sem fer til málaflokks fatlaðra og upphæð í heilbrrn. sem fer í félagsleg úrræði fyrir fatlaða þá kosta félagslegu úrræðin upphæðirnar tvær samanlagt. Ef úrræði heilbrrn. eru flutt í sama pottinn hjá félmrn. þá er upphæðin í heild hin sama. Hún hefur bara færst til félmrn. Þess vegna getur málaflokkurinn ekki hafa vaxið sem því nemur, þ.e. tilflutningnum frá heilbrrn. til félmrn. Nei, herra forseti. Hann vex ekki sem því nemur heldur er verið að samræma þjónustu og flytja til útgjöld frá einu ráðuneyti til annars. Þannig er það. Það var fróðlegt að heyra að hverju nefnd ráðherrans komst að niðurstöðu um, þ.e. að að meðtalinni þjónustu við langveik börn kosti málaflokkurinn ekki meira en 4,4 milljarða. Því er það ekki síður undarlegt að ráðherrann skuli kasta fyrir róða erfðafjárskattinum sem tekjustofni fyrir Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það sem er athyglisverðast, herra forseti, er hins vegar viljayfirlýsingin. Loksins liggur ljóst fyrir hvað verið er að gera. Það á að leggja niður Framkvæmdasjóð fatlaðra. Hann á ekki lengur að fjármagna sambýli og ríkissjóður ætlar ekki lengur að eiga húsin sem sambýlin eru í. Nei, Íbúðalánasjóður á að lána til sambýlanna og öðrum, fötlunarsamtökum, er ætlað að eiga húsin. Ríkissjóður ætlar að sjá um reksturinn þar um sinn áður en hann varpar því yfir til sveitarfélaganna, hálfsveltum málaflokki væntanlega eins og með skólann. Þá mega sveitarfélögin taka við og mega sennilega einhvern tímann í framtíðinni hækka útsvarið meira, vera vondi karlinn sem hækkar skatta. Ég er með eina spurningu til ráðherrans. Ég ætla að láta mér nægja að leggja fyrir hann eina spurningu: Með hvaða vöxtum mun Íbúðarlánasjóður lána til þeirra húsa sem hússjóður Öryrkjabandalagsins mun leita lána til og hvaða vextir verða almennt á lánum til bygginga leiguíbúða hjá Íbúðalánasjóðnum í framtíðinni? Ég ætla, herra forseti, að láta mér nægja þessa tvíþættu spurningu. Ég endurtek að það er frábært að hlusta á félmrh. lýsa framtíðarsýn sinni í þessum málaflokki. Ekkert minna en það.

Herra forseti. Það er dálítið leiðinlegt að þurfa að vera að endurtaka ár eftir ár sömu ræðuna og hlusta á sömu vitleysuna hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur.

Ég kann ræðuna.

Já, ég veit að hv. þm. kann ræðuna. Hún stóð fyrir því í kosningabaráttu vorið 1995 að ákveða útskrift 42 vistmanna af Kópavogshælinu án þess að fyrir lægju nokkrir peningar, hvorki frá heilbrrn. né öðrum. Fyrir bragðið lengdust biðlistar og við höfum talið okkur skuldbundin að klára þessar útskriftir þó ekki hafa komið neinir peningar frá heilbrrn. til að dekka kostnaðinn sem af þessu hefur hlotist. Það liggur fyrir í frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga sem ég mælti fyrir, líklega fyrir tæpum hálfum mánuði, að fyrirhugað er að leggja Framkvæmdasjóð fatlaðra niður þegar félagsþjónustufrv. tekur gildi 2002. Framkvæmdasjóður fatlaðra heyrir því senn sögunni til. Það er ekki meiningin að Íbúðalánasjóður fjármagni að öllu leyti þessar húsbyggingar. Öryrkjabandalagið reisir þessi hús en áskilur sér rétt til að sækja um lán í Íbúðalánasjóði fyrir einhverjum hluta kostnaðarins. Öryrkjabandalagið tekur að sér að reisa þessi hús og við munum taka þau á leigu eftir því sem um semst við Öryrkjabandalagið. Vextir af leiguíbúðalánum hafa ekki enn verið ákveðnir. Það á enn eftir að ganga formlega frá því og þar af leiðandi get ég ekki upplýst um það. Varðandi það hvort við séum að tala um úreltar kostnaðartölur eða ekki, þá er gengið frá þessari skýrslu 10. október í haust, þ.e. eftir að fjárlagafrv. kom fram. Ég tel því að hér sé um að ræða tölur sem er fyllilega treystandi.

Herra forseti. Það er rétt að ég ásamt þáv. heilbrrh. stóð að því að stefna að útskrift fatlaðra af Kópavogshæli. Án peninga, segir hæstv. félmrh. sem hefur rýrt Framkvæmdasjóð fatlaðra árum saman og lítið gert með útskriftir af Kópavogshæli en það mun ég ræða við hann þegar fyrirspurn til hans verður svarað, væntanlega fyrir jól. Hins vegar er ljóst að stöðugildi fylgdu frá Kópavogshæli og þau eru ígildi fjármagns í þessum málaflokkum. Herra forseti. Íbúðalánasjóður á ekki að öllu leyti að lána fyrir húsum. Það þýðir að hússjóðurinn á annaðhvort að leggja út fyrir þeim sjálfur eða fá lán annars staðar og vextir hafa ekki enn verið ákveðnir. Félmrh. talar enn í véfréttastíl. Hann hefur núna gert samning til fimm ára og varpað ábyrgðinni á aðra enda þorir sá sem situr á stóli félmrh. ekki að horfa fram í tímann og ganga út frá því að sjóðir sem komið hefur verið á laggir með lögum standi áfram. Herra forseti. Af því að ég held að hæstv. félmrh. viti það ekki þá er starfsmannahúsið í Kópavogshæli eiginlega ekki lengur íbúðarhæft. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að félmrh. er alveg sama um það.

Herra forseti. Á fundi þingflokksformanna um hádegisbilið í dag var ákveðið að þegar liði á daginn mundu þingflokksformenn koma saman til fundar til að ræða þinghaldið og m.a. þá ósk sem fram hafði komið frá einum þingflokksformanni um að hér yrði kvöldfundur. Aðrir þingflokksformenn gerðu athugasemdir við það og líka við þau mál sem sett höfðu verið á dagskrá. Fyrir stundu var vakin á þessu athygli undir þessum sama dagskrárlið. Ég kveð mér nú hljóðs um fundarstjórn forseta. Ég skildi hæstv. forseta, sem þá sat í forsetastól, þannig að gert yrði hlé til að ræða þessi mál og þingflokksformenn kæmu saman til að ræða um framhald þingsins. Við höfum nú lokið alllangri umræðu um ríkisfjármálin og sú ósk hefur komið fram frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, og ég tekið undir það sjónarmið, að nú verði gert hlé á þinghaldinu, að við komum aftur saman til fundar í fyrramálið en ekki verði framhald á umræðunni hér.

Orðaskiptin hér áðan fóru reyndar fram hjá forseta. Það urðu vaktaskipti en mér er tjáð að hæstv. forseti á undan mér hafi talað um að gera matarhlé. Forseti gerir nú hlé á þessum fundi til kl. 8.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um skráningu skipa, nr. 115/1985, með síðari breytingum. Samgn. stendur öll að þessu áliti. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á sinn fund Helga Jóhannesson frá samgrn. Í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að skrá kaupskip þurrleiguskráningu þegar skilyrðum laganna um eignarráð er ekki fullnægt en aðili, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna, hefur hins vegar umráð skipsins með samningi. Tilgangur frv. er að rýmka heimildir til að skrá kaupskip á íslenska skipaskrá og leggur nefndin til að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um till. til þál. um rannsóknir á ferjuaðstöðu við Bakkafjöru undan Vestmannaeyjum. Nefndin hefur fjallað um málið á fundum sínum. Umsagnir bárust nefndinni frá Veðurstofu Íslands, Vegagerðinni, Siglingastofnun og Landhelgisgæslunni. Í tillögunni er gert ráð fyrir að samgrh. hlutist til um það við Siglingastofnun að hún hefji sem fyrst rannsóknir við Bakkafjöru og á öðrum aðstæðum í tengslum við ferjuleið frá Vestmannaeyjum að Bakkafjöru. Í umsögn Siglingastofnunar kom fram að stofnunin væri reiðubúin að taka þetta verkefni að sér. Allir nefndarmenn sem viðstaddir voru afgreiðsluna standa að þessu. Hv. þm. Jón Bjarnason skrifar undir með fyrirvara. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Hér er til síðari umræðu till. til þál. um rannsóknir á ferjuaðstöðu við Bakkafjöru undan Vestmannaeyjum eins og hv. formaður samgn. hefur mælt fyrir. Eins og fram kemur í nál. rita ég undir það með fyrirvara. Fyrirvari minn er fólginn í því að þær undirbúningsrannsóknir sem þarna þarf að ráðast í kosta fjármagn. Til slíkra rannsókna þarf að ætla fjármagn með eðlilegum hætti á fjárlögum á hverjum tíma en ráðast ekki í þær án þess að veitt hafi verið fjármagn til þess sérstaklega eða þá að Siglingamálastofnun telji að hún geti lagt til af því fé sem hún hefur til umráða. Ég tek að öðru leyti undir nauðsyn þess að kanna möguleikana á því að ferjur, skip eða bátar, komi þarna að landi. Suðurströndin er hafnlaus eða lélegar hafnir þar á löngum köflum og því er full ástæða til að hugað verði að því hvernig þar megi bæta úr. Gott væri ef hægt væri að koma þar upp ferjuhöfn milli lands og eyja. Herra forseti. Fyrirvari minn lýtur því að að sjálfsögðu verði ekki ráðist í þessar rannsóknir nema til þeirra sé ætlað fjármagn. Annars er þetta hið besta mál.