Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú hefst umræða utan dagskrár um skýrslu auðlindanefndar. Málshefjandi er hv. þm. Sverrir Hermannsson. Hæstv. sjútvrh., Árni M. Mathiesen verður til andsvara. Það er samkomulag um það hvernig umræðunni verður hagað. Í fyrstu umferð hafa málshefjandi og ráðherra hvor um sig 12 mínútur og talsmenn annarra þingflokka átta mínútur hver. Í 2. og 3. umferð hefur einn þingmaður frá hverjum flokki fjórar mínútur. Við lok umræðunnar hafa málshefjandi fimm mínútur og ráðherra átta mínútur. Áætlað er að umræðan standi í röska eina og hálfa klukkustund.

Herra forseti. Mönnum er sjálfsagt í fersku minni tilurð hinnar svonefndu auðlindanefndar. Þegar nálgaðist síðustu kosningar ruku menn í stjórnarflokkunum upp með nokkrum andfælum og tóku til að smíða þann blekkingavef sem ofinn var allar götur fram yfir þær kosningar og heppnaðist með ágætum. Þar var þrifin upp tillaga Alþb. sáluga um auðlindanefnd og hún sett á laggirnar og menn þekkja erindi hennar. Hér er um eitt mikilvægasta málefni þjóðarinnar fyrr og síðar að ræða. Þegar þessi skýrslugerð lá fyrir í september og þegar Alþingi hafði komið saman gerði Frjálslyndi flokkurinn, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, fyrirspurn um það til þess sem þessi skýrsla var afhent hvort ætlunin væri að taka hana til umræðu á Alþingi af hans hálfu. Svo var ekki. Þá var gerð fyrirspurn um það til stjórnar þingsins hvort hæstv. sjútvrh. hygðist taka þetta til umræðu og gera Alþingi grein fyrir skýrslunni en því er einnig neitað. Auðvitað vildu þeir ekkert með það hafa að tala við Alþingi um þetta mál. Að sjálfsögðu er ekkert hundrað í hættunni, eins og hæstv. sjútvrh. nefndi það, þó þetta dragist von úr viti úr allri hömlu því á meðan búa sægreifarnir um sig, handhafar gjafakvótans og byggðir landsins brotna saman. Þessi skýrsla, þessi álitsgerð er þegar hún er rýnd niður í kjölinn, skálkaskjól fyrir hæstv. ríkisstjórn til þess að halda óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi og skáka sjávarauðlindinni endanlega til hinna örfáu útvöldu. Það verð ég að segja að það er nokkur haldhæðni örlaga að undir þessa skýrslu skulu skrifa þingmenn Vestmannaeyja, sérstakur, og Hríseyjar eins og nú hljóða fréttir frá þessum stöðum um þá ógn sem yfir dynur vegna þess kerfis sem hér er í framkvæmd. Því hefur verið haldið mjög hátt á lofti að samkomulag og samstaða sé um niðurstöðu þessarar nefndar. Ég vil, með leyfi forseta, rifja upp það sem segir á bls. 43 um afstöðu til þeirra tveggja meginleiða sem nefndin fitjar upp á að færar séu í sambandi við framkvæmd laganna og kerfis sem þá yrði komið á: ,,Tekið skal fram að einstakir nefndarmenn hafa mismunandi skoðanir á því hvora þessara leiða sé æskilegra að fara ... Einnig eru skiptar skoðanir um það hversu hátt veiðigjald eða fyrningarhlutfall skuli vera ...`` Og samkomulagið er ekki meira en svo að þrír nefndarmannanna af níu undirrita þetta með fyrirvara og hafna fyrningarleiðinni, þeirri leið sem er þó eina leiðin sem fær er til þess að auðlindin gangi til frjáls markaðar sem einu sinni var meginatriði í stefnuskrá míns gamla flokks, Sjálfstfl. Þeirri leið er hafnað. Um hana er ekkert samkomulag a.m.k. því að jafnskjótt sem þessi álitsgerð var lögð fyrir hæstv. forsrh. héldu lénsherrarnir í LÍÚ blaðamannafund og tilkynntu um sitt val, enda er ég ekki í nokkrum minnsta vafa um það að löngu fyrr var búið að semja á bak við tjöldin um þessa leið, löngu fyrr. Um hvað er þá samkomulag og samstaða ef svo telst vera yfirleitt? Það er ekki nema önnur leiðin eftir og það er veiðigjaldsleiðin. Það er að vísu leið formanns framkvæmdastjórnar Samfylkingarinnar, kjörleið hans, þessa sem fyrir utan venjulega úthlutun og gjafakvóta fékk svonefndan skipstjórakvóta eins og bráðum mun koma á daginn þegar svarað verður fyrirspurn sem ég hef lagt fram, skipstjórakvóta upp á svona 2,5 milljarða kr. Það er val sægreifanna. Sú leið er þeirra val, að fá að borga afnotagjald, auðlindagjald sem svarar svona eins og þeir kalla kostnaðarhlutdeild, þ.e. sem rekstur hins opinbera vegna nýtingar auðlindarinnar nemur. Þetta er þeirra val og menn skulu sjá til hvort það verður ekki niðurstaðan. Það fer ýmsum fréttum af átökum innan hinnar svonefndu kvótanefndar sem einu sinni var kölluð ,,sáttanefnd``. Um hvað skyldi vera tekist á þar? Um það fyrst og fremst og síðast að það á að þröngva smábátakerfinu, krókabátakerfinu, inn undir kvótabraskskerfið og það stendur líka í þessari auðlindaálitsgerð að það sé tillaga þeirra að fella þetta í sama kerfi. Það stendur hér og ég mun vitna til þess þó síðar verði. Teljist samkomulag um eitthvað í þessari álitsgerð þá er það um veiðigjaldsleiðina og það er kjörleið þeirra sem ráða ferðinni. Ég leyfi mér að vitna í skýrsluna á bls. 30. Þar segir án þess að ég vitni orðrétt eða lesi það upp, að nefndin sé þeirrar skoðunar að byggja eigi stjórn fiskveiða áfram í meginatriðum á núverandi grunni. Mér er alveg hulin ráðgáta hvernig fulltrúar Samfylkingarinnar fá sig til þess að skrifa undir þvílíkt. Hér gengur í salinn Jóhann Ársælsson sem ég minnist að hafa séð eftir í rituðu máli að hann nefndi þessa útlistun ,,úldinn kött í sekk sem ekki yrði keyptur``. Misminnir mig að þessu leyti? Ó nei. Og það er eftir að sjá hvort menn ná ekki áttum í þessu máli. Málinu var skákað, eins og ég sagði áðan, frá kosningunum síðustu og það heppnaðist svo til alveg og formaður vinstri grænna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var fyrstur til að taka undir það að við þyrftum engar áhyggjur að hafa af þessu máli, það væri komið á rétta leið, væri á réttu róli eins og það var nefnt af því ríkisstjórn hefði lofað bót og betrun sem ekkert var nema yfirskin, fals og ósannindavaðall. Menn minnast kannski forsendnanna fyrir þessu kerfi, hagkvæmni, hagræðing, verndun fiskstofna fyrst og fremst. Hvernig hefur úr ræst? Allir aðalfiskstofnar við strendur landsins hafa stórlega skroppið saman síðan þetta kerfi komst á. Ætla menn að þræta gegn því? Þeir menn hljóta að hafa búið síðustu árin hinum megin á sjöstjörnunni sem dettur í hug að bera brigður á það, allir. Hagkvæmnin lýsir sér kannski í fréttum af afkomu ÚA á Akureyri í gær, 700 millj. kr. tapi. Þessi aðferð átti að minnka veiðiflotann. Hann hefur stækkað mikið á þessu tímabili. Lýsir hagræðingin og hagkvæmnin sér kannski í því að sjávarútvegurinn stefnir lóðbeint á höfuðið með ofboðslegri skuldasöfnun sem nálgast 200 milljarða kr.? Er þetta hagkvæmin? Hagkvæmni einstakra manna lýsir sér í því að þeir selja þessa auðlind fyrir eigin reikning og stelast burt með peningana skattlaust til útlanda eins og séð var vel fyrir af hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni sem stundar það í hjáverkum að vera formaður efh.- og viðskn. á löggjafarsamkundunni, í hjáverkum við það að vera framkvæmdastjóri illmúruðustu eiginhagsmunaklíku landsins. Þetta er hagkvæmnin og þetta er af uppbyggingu nytjastofnanna að segja. Og svo er talað um reynslu annarra þjóða. En það má ekki taka reynslu Færeyinga sem dæmi. Þeim var fengin í hendur fiskveiðistjórn af Dönum, sú sama sem við höfum í dag. Af hverju hættu þeir við hana aðallega eftir þrjú ár? Af því að kerfið felur í sér botnlaust brottkast. Og hvað segja menn hér? Menn þræta gegn þessu, að þetta eigi sér ekki stað. Einn þekktasti fiskiskipstjóri landsins, Hrólfur Gunnarsson, telur að þetta nemi 200 þús. tonnum. Jafnstaða þorskafla á Íslandsmiðum var í 22 ár, frá 1950--1972, 438 þús. tonn á ári á 43 þús. ferkílómetra þorskslóð. Nú höfum við 750 þús. ferkílómetra og við höfum ekki náð nema helmingnum af þessum afrakstri, nema það sé fólgið í því að hinum helmingnum sé hent? Það er hent fiski fyrir milljarða. Á því leikur ekki nokkur minnsti vafi. Á öllum fiskiskipahöfnum landsins er það ástundað undir drep eins og kostir gefa að skjóta öllu undan þeim lögum og reglum sem gilda. Til hvers? Til þess að menn bjargi lífi sínu, afkomu og æru. Til þess að verða ekki uppiskroppa eins og Vestfirðingar eru að verða, eins og Hríseyingarnir eru að verða og hvarvetna í kringum landið, að yfirgefa sínar eignir verðlausar. Þetta er afleiðingin. Og þessi dæmalausa nefnd segir að ekkert bendi til þess og ekkert sanni að um brottkast sé að tefla. Hún segir að þessi aðferð ætti ekki sérstaklega að leiða til þess að samþjöppun yrði í greininni. Hvar hafa þeir menn verið sem upp á þetta skrifa? Þessi tími endist ekki til neins að sjálfsögðu. Enda er það ekki ætlunin að menn fái að ræða þetta í rólegheitum. Enda er svo komið um málfrelsið á hinu háa Alþingi að það þarf sérstaklega að taka það til umræðu þar sem menn eru í ani við að koma frá sér setningum áður en skekin er að þeim skella með ofsalegum geðsveiflum eins og dæmi sanna.

Herra forseti. Auðlindanefndin svokallaða skilaði álitsgerð sinni til forsrh. í lok septembermánaðar síðasta haust. Nefndin hafði þá starfað óslitið frá því á miðju ári 1998 eða frá því að Alþingi samþykkti ályktun um kosningu hennar og hlutverk. Samkvæmt umboði nefndarinnar, eins og það var skilgreint í ályktun Alþingis, átti starf hennar fyrst og fremst að beinast að tveimur viðfangsefnum. Í fyrsta lagi nýtingu auðlinda sem eru eða kunna að vera þjóðareign, skilgreiningu þessara auðlinda og hvernig með þær skuli farið. Í öðru lagi gjaldtöku af þessum auðlindum til að standa undir rannsóknum á þeim og stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu þeirra svo og til að tryggja að afrakstur sameiginlegra auðlinda skili sér á réttmætan hátt til þeirra sem hagsmuna hafa að gæta. Margt hefur verið rætt og ritað um skýrslu auðlindanefndar frá því að hún kom út. Þeir bjartsýnustu segja að hér hafi verið höggvið á þann gordíonshnút sem sjávarútvegsmálin voru að þeirra mati komin í, aðrir að hér sé kominn grunnur að byggja á en eftir sé að útfæra mikilvæga þætti. Svo heyrast líka þær raddir að ekkert hafi breyst, verið sé að blekkja þjóðina. Auðlindanefndarskýrslan sætti í öllu falli tíðindum og þá ekki síst vegna þess að nefndarmenn náðu saman um þær tillögur sem þar eru settar fram. Þá eru nefndarmenn sammála um að aflamarkskerfið eigi áfram að vera hornsteinn íslenskrar fiskveiðistjórnar sem er sannarlega mikilvægur útgangspunktur. Í mínum huga skiptist þessi skýrsla í þrennt. Í fyrsta lagi eru í henni vegvísar um auðlindamál íslenskrar þjóðar í heild og lagt til að í stjórnarskrá verði bætt ákvæði þannig að eignarhald á auðlindum sem ekki eru í einkaeign verði í þjóðareign. Ég tel að þessi mál eigi að skoða í heildarsamhengi og að Alþingi eigi að gera það að mestu leyti óháð því hverju fram vindur í endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða. Annar hluti skýrslunnar og sá stærsti fjallar um gjaldtöku á sjávarútveginn vegna nýtingar hans á auðlindum sjávar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að greiða eigi fyrir afnotin en hún setur jafnframt skilyrði fyrir gjaldtökunni. Slík greiðsla stuðli að því að sátt geti tekist um stjórn fiskveiða, segir í álitinu, enda verði sú gjaldtaka ákveðin með hliðsjón af afkomuskilyrðum og uppbyggingu sjávarútvegsins og þeirri óvissu sem hann á við að búa, m.a. vegna ófyrirsjáanlegra breytinga á aflabrögðum og vegna alþjóðlegrar samkeppni, þar á meðal þau skilyrði sem sjávarútvegur annarra þjóða býr við. Þetta er mikilvægt ásamt þeirri forsendu nefndarinnar að gjaldtakan verði hófleg. Tekið er fram að veita eigi núverandi handhöfum aflahlutdeilda aðlögunartíma, bæði vegna íþyngjandi breytinga og með tilvísun til áunninna atvinnuréttinda. Aðlögunartíminn fari eftir því hvaða gjaldtökuleið verði valin, áhrifum hennar á tekjuskiptingu innan greinarinnar og hve mikil gjaldtakan verður. Gjaldtökuleiðirnar sem nefndin leggur til og gerir ekki upp á milli eru tvær, fyrningarleið eða veiðigjaldsleið. Báðar hafa þær áhrif á verðmæti sjávarútvegsfyrirtækja, veðhæfni þeirra og stöðu greinarinnar í heild. Verið er að taka fjármuni út úr hagkerfi sjávarútvegsins, með öðrum orðum að minnka það. Til að gera sér grein fyrir hvað sjávarútvegurinn gæti greitt í auðlindagjald lítur auðlindanefndin til rekstraryfirlita Þjóðhagsstofnunar fyrir 1997 og 1998 og ársreikninga fyrirtækja sem skráð eru á Verðbréfaþingi. Í tölum Þjóðhagsstofnunar kemur fram að hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnsliði var 9 milljarðar 1997 og rúmir 10 milljarðar 1998 en það er tap á reglulegri starfsemi upp á 1,2 milljarða tæpa 1997 og 2 milljarða 1998. Fyrirtækin í sjávarútvegi á Verðbréfaþingi voru með tæpan þriðjung heildartekna sjávarútvegsins 1998. Í hópnum má ætla að séu þau fyrirtæki sem mestum hagnaði skila. Gefi menn sér þó að allur sjávarútvegurinn sé að gera það jafngott og þau má ætla að heildarhagnaður sjávarútvegsins 1999 fyrir afskriftir og fjármagnsliði hafi verið 15,5 milljarðar kr. og hagnaður af reglulegri starfsemi fyrir utan skatta 3 milljarðar. Þessar tölur segja mikið. Þær sýna að miðað við afkomuskilyrði núna er að mati auðlindanefndar ekki mikið svigrúm til gjaldtöku. Fyrirtækin nú eru að gera upp árið 2000. Upplýsingar um afkomu þeirra liggja því ekki fyrir en þó má segja að afkomuviðvaranir þær sem sjávarútvegsfyrirtæki á Verðbréfaþingi hafi birt gefi vísbendingar um að afkoma ársins 2000 verði lakari en gert hefur verið ráð fyrir í áætlunum. Auðlindanefndin tekur fram að erfitt sé að ákvarða auðlindarentuna svokölluðu og segir einnig afar erfitt að ákveða gjöld sem eigi að standa undir kostnaði ríkisins vegna sjávarútvegsins. Það fari eftir því hvað er tekið með í reikninginn og hvernig kostnaðurinn er skilgreindur. Áhrif af gjaldtökunni á verðmæti sjávarútvegsfyrirtækja eru í þessari skýrslu nefnd auðsáhrif og greind þannig frá beinum áhrifum sem felast í auðlindagjaldsgreiðslum hvers tímabils. Þessi tvenns konar áhrif eru kortlögð í skýrslunni. Þar geta menn séð áhrif mismunandi hárra gjalda svart á hvítu. Auðlindanefndarskýrslan hefur nú verið í opinberri umræðu í liðlega fjóra mánuði og m.a. hefur mikil áhersla verið lögð á það að með því að nefndarmennirnir níu styddu hana allir fælist að hér væri kominn grunnur að þjóðarsátt. Í skýrslunni kemur skýrt fram að nefndin gerir ekki upp á milli þeirra tveggja leiða sem bent er á varðandi gjaldtöku vegna nýtingar á auðlindum sjávar. Það er hluti af þeirri sátt og samstöðu um meginlínurnar í málinu að ekki skipti máli hvor leiðin verði farin. Það olli mér talsverðum vonbrigðum á fyrstu dögum eftir skýrsluna að það virtist sem fulltrúar flokka sem áttu fulltrúa í nefndinni væru að hlaupa frá þessu markmiði en ég vona að sú hafi ekki verið raunin og vona að það sé ekki merki um að þeir sem komu að nefndarstarfinu og samherjar þeirra hér á Alþingi ætli sér eftir á að setja ný skilyrði fyrir sáttinni sem boðuð var með hinu sameiginlega áliti nefndarinnar. Sjávarútvegurinn hefur í fyrirsjáanlegri framtíð áfram það hlutverk að afla íslensku þjóðarbúi helmings tekna af útflutningi okkar, vöru og þjónustu. Enn verður ekki séð að aðrar greinar geti tekið það hlutverk ef sjávarútvegsfyrirtækin lamast eða missa flugið. Þá þarf þjóðin í heild að taka á sig byrðar versnandi lífskjara. Til þess má ekki koma og þess vegna þarf að finna leiðir og komast að niðurstöðu í framhaldi af tillögum auðlindanefndar sem tryggja að svo verði ekki. Þriðji hluti skýrslunnar í mínum huga er kaflinn um fiskveiðistjórnarkerfið í heild. Þar koma fram afar athyglisverðar tillögur. Nefndin mælir eindregið gegn því að framsal á kvóta verði takmarkað, enda sé flutningur á aflaheimildum til fyrirtækja sem best geta nýtt þær ein helsta leiðin til aukinnar hagkvæmni í greininni. Hvað varðar sérstakar eða breyttar skattareglur til að ríkið nái auknum hlut af ágóða af kvótaviðskiptum leggst nefndin gegn því að slíkar breytingar verði gerðar enda muni auðlindagjaldið koma í staðinn. Þegar rætt er um dreifða eignaraðild er bent á að tækniþróun og gjörbreytt skilyrði á fjármagnsmarkaði séu meginorsakir breytinga á skipulagi sjávarútvegsfyrirtækja frekar en kvótakerfið. Þegar kvótaþakið hafi verið leitt í lög hafi það byggst á þeirri skoðun að kvótakerfið væri aðalorsök samþjöppunarinnar og henni fylgdi hætta á byggðaröskun og yfirdrottnun fárra. Bent er á að íslenskur sjávarútvegur sé í harðri samkeppni og stærstu fyrirtækin í greininni fjarri því að vera stór á alþjóðlegan mælikvarða. Þarna eru leidd rök að því að afnema kvótaþakið. Mér þykir nefndin samkvæm sjálfri sér í þessum efnum. Þegar lagt er til að leggja aukin gjöld á greinina verður jafnframt að gera sjávarútveginum kleift að afla þeirra tekna sem þarf til að greiða gjaldið. Þarna kemur fram skilningur á því að fyrirtækin geti ekki skilað hagnaði til að greiða veiðigjald ef þau eru með aðra höndina bundna fyrir aftan bak. Hv. þm. Sverrir Hermannsson gerði að umtalsefni við upphaf umræðunnar hver hefði verið tilurð auðlindanefndarinnar og rakti það til einhverra klækja eða refskaps af hálfu stjórnarflokkanna. Hann minntist á það í framhjáhlaupi að þáv. formaður Alþb. var 1. flm. tillögunnar um auðlindanefndina.  Hv. þm. nefndi einnig í ræðu sinni að hagkvæmni og verndun fiskstofna hefði verið grunnur kvótakerfisins eða núverandi fiskveiðistjórnarkerfis og það er að sönnu rétt. En hann dró mjög í efa að vel hefði til tekist. Ég er honum ósammála í þessu. Sýnt hefur verið fram á það með mjög skýrum rökum að framleiðni greinarinnar jókst stórlega bæði í framhaldi af löggjöfinni 1983 og löggjöfinni 1990. Jafnframt tel ég að stærðir uppsjávarfiskstofna okkar og að fjögurra ára vel heppnað klak, stærstu klakárgangar þorskstofnsins, séu ekki merki um misheppnað fiskveiðistjórnarkerfi. Að lokum, herra forseti, vitnaði hv. þm. Sverrir Hermannsson í auðlindaskýrsluna á bls. 43 þar sem rætt er um samstöðu nefndarinnar og fór ekki alveg rétt með þar sem hann sagði og vitnaði beint: ,,æskilegt að fara``, en orðrétt í skýrslunni er sagt: ,,æskilegra að fara``. Og það er munur á þeirri merkingu sem orðin standa þarna og í þeirri niðurstöðu að nefndin er samhljóða um hvaða leiðir eigi að fara og þá skipti ekki máli hvor leiðin af þeim tveimur sem nefndar hafa verið, veiðigjaldsleiðin eða fyrningarleiðin, er farin. Það ætti að nást um það jafnvíðtæk sátt.

Herra forseti. Þetta var sérkennileg ræða hjá hæstv. sjútvrh. Hann flutti okkur þau tíðindi að auðlindanefnd hefði verið starfi sínu vaxin og þetta væri merk skýrsla sem hefði komið fram. En hvað vantaði í ræðu hæstv. ráðherra? Það vantaði stefnu. Hver er afstaða hæstv. ráðherra t.d. til þeirra tveggja tillagna sem koma fram um gjaldtöku og aðferðir í skýrslu auðlindanefndarinnar? Hver er afstaða hæstv. ráðherra til tímasetningar? Hvenær ætlar hann að fara að gera eitthvað í málinu? Herra forseti. Saga auðlindamálsins er að verða sagan endalausa. Eins og staðan er í dag samkvæmt ræðu hæstv. ráðherra eru þær fréttir helstar af gangi þessa máls að nákvæmlega ekkert er að frétta. Þetta endurspeglar í reynd ekki neitt annað en það sem hv. þm. Sverrir Hermannsson kallaði hérna áðan algert viljaleysi ríkisstjórnarinnar til að gera alvöruuppskurð á stjórnkerfi fiskveiða. Fregnir hafa komið fram um það, herra forseti, að litlar líkur séu á því að það takist að endurskoða kvótalögin á þessu ári. Ég tel, herra forseti, að viðbrögð hæstv. sjútvrh. við þeim tíðindum séu þess eðlis að vægast sagt sæti þau viðbrögð tíðindum í sjálfu sér. Hann sagði af því tilefni í forsíðufrétt Dags í síðustu viku að það væri nú svo sem ekki hundrað í hættunni þó að endurskoðun kvótakerfisins tefðist eins og um eitt ár. Áhugi hæstv. ráðherra á að leysa þetta erfiða vandamál er sem sagt svo stórkostlegur að honum er alveg sama þó ekkert gerist, þó frestist um heilt ár að leggja fram frv. Hæstv. ráðherra talar eins og hann hafi engan sérstakan áhuga á að málið komist fyrir alvöru á dagskrá fyrr en á næsta ári. Þegar þar að kemur verður, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði hérna áðan, enn auðveldara að vefa áfram vef blekkinganna. Þá er enn auðveldara að fresta málinu lengra, enn auðveldara að fresta því fram yfir kosningar. Ég velti fyrir mér, herra forseti. Er það kannski tilgangur ríkisstjórnarinnar? Hæstv. ráðherra verður að tala skýrt og ég spyr hann úr þessum ræðustóli: Kemur til greina af hans hálfu að fresta endurskoðun laganna fram yfir næstu kosningar? Í þeirri skýrslu sem við erum að ræða hér, herra forseti, var meginniðurstaðan tillaga um ákveðna grundvallaraðferð til að deila út réttinum til að nytja takmarkaðar auðlindir í sameign þjóðarinnar. Leiðin sem auðlindanefndin lagði til fól í sér að menn byðu á jafnræðisgrundvelli í réttinn til að nýta viðkomandi auðlind um takmarkaðan tíma. Þetta varð meginniðurstaða nefndarinnar. Þetta var leiðin sem menn lögðu til að yrði farin til að úthluta takmörkuðum gæðum eins og jarðefnum, jarðhitaréttindum í eigu ríkisins, farsímarásum og líka á sviði auðlinda sjávar. Að vísu var líka tekin með fráviksleið sem fólst í þessari veiðigjaldsleið en það breytir ekki hinu að að mínu viti var eitt merkasta framlag auðlindanefndarinnar sameiginleg niðurstaða um nákvæmlega þessa leið til að útdeila takmörkuðum gæðum í sameign samfélagsins. Nú virðist mér hins vegar, herra forseti, að í hverju málinu á fætur öðru sé ríkisstjórnin að taka ákvarðanir sem ganga beinlínis í berhögg við niðurstöðu auðlindanefndarinnar. Í fyrsta lagi rifja ég upp að auðlindanefndin lagði til að varðandi farsímarásir yrði farin leið uppboðs en hæstv. samgrh. hefur tekið þveröfuga afstöðu til þess hvernig eigi að deila út leyfum varðandi þriðju kynslóð farsíma. Í öðru lagi var það meðal tillagna nefndarinnar að beitt yrði hagrænum aðferðum til að draga úr brottkasti. Hæstv. sjútvrh. hefur valið allt aðra leið. Í þriðja lagi get ég ekki, svo fremi sem ég skil sæmilega íslenskt mál, skilið tíðindin af kvótanefndinni öðruvísi en svo að þar sé álit auðlindanefndarinnar í reynd komið út af borðinu. Ég tel því óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. sjútvrh. sem er kominn hingað til að svara fyrir skýrsluna í heild, ekki bara sjávarútvegsmálin: Er búið að ákveða að hafa tillögur auðlindanefndarinnar að engu? Herra forseti. Önnur ákaflega merkileg tillaga frá nefndinni var að í stjórnarskrána yrði bætt sérstöku auðlinda\-ákvæði. Þetta þótti mér mjög þörf tillaga. Þar yrði skýrð út réttarstaða eigandans, þ.e. þjóðarinnar sem samkvæmt ákvæðinu verður ævarandi eigandi auðlindanna sem verða aðeins látnar tímabundið í té til nýtingar svo fremi að sanngjarnt gjald renni til þjóðarinnar í staðinn. Um leið var líka skýrð réttarstaða þeirra sem vilja nýta auðlindir hafsins. Ég held, herra forseti, ef menn vilja koma festu á umhverfi sjávarútvegsins, ef menn vilja eyða þeirri óvissu sem hefur ríkt allt of lengi um eign og afnotarétt af auðlindum hafsins, að ekkert sé betra en einmitt að taka upp ákvæði af þessu tagi í stjórnarskrána. Mér finnst hins vegar sem ákaflega mikið tómlæti hafi ríkt af hálfu hæstv. ráðherra og raunar ríkisstjórnarinnar allrar gagnvart þessu tiltekna ákvæði sem ég tel reyndar eitt merkasta framlag nefndarinnar og ég spyr þess vegna hæstv. sjútvrh.: Mun hann á þessu kjörtímabili beita sér fyrir því að lagt verði fram frv. um að ákvæði af þessum toga verði tekið upp í stjórnarskrána? Herra forseti. Þrátt fyrir ákaflega mikinn áróður talsmanna gjafakvótakerfisins hefur þjóðin ekki bifast í þeirri sannfæringu sinni að í því felist gríðarlegt ranglæti. Samfylkingin hefur þess vegna lagt fram ákaflega skýrar og afdráttarlausar tillögur sem miða að því að afnema gjafakvóta. Tillögur okkar falla undir það sem í skýrslunni er kallað fyrningarleiðin og tillögur okkar gera ráð fyrir því að undið verði ofan af gjafakvótakerfinu í áföngum þannig að á hverju ári verði tekinn tíundi hluti kvótans og leigður á markaði og eftir 10 ár verði búið að taka allt kerfið í sundur. Mér sýnist að ekki sé langt á milli þeirra hugmynda sem hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur flutt hér og þeirra skýru tillagna sem Samfylkingn hefur sett fram. Tillögur okkar ganga sem sagt út á það, herra forseti, að allir þegnar samfélagsins hafi sömu möguleika til að verða sér úti um veiðiheimildir og þar með er jafnræði tryggt og það er það sem skiptir máli. Þetta tryggir líka að aflaheimildir munu aldrei komast úr sameign þjóðarinnar. Þetta tryggir líka að hinn raunverulegi eigandi, þjóðin, fær greitt leigugjald og þessi aðferð opnar líka greinina. Hún tryggir nýliðun og gerir það líka að verkum að byggðarlögin sem liggja næst miðunum munu njóta nálægðar við miðin. Auðvitað mundi þetta kerfi leiða til þess að allir yrðu að sönnu að greiða gjald en þegar allar veiðiheimildir eru komnar á markað mun verðið að sjálfsögðu lækka og eins og segir í skýrslu auðlindanefndar, með leyfi forseta: ,,Enginn mun bjóða hærra verð en hann telur ásættanlegt í ljósi mats hans á líklegri arðgjöf í framtíðinni.`` Það verða ekki því stjórnmálamenn heldur greinin sjálf sem ræður gjaldinu. Af því að byggðamál hafa jafnan komið til umræðu er rétt að geta þess að tillögur Samfylkingarinnar gera líka ráð fyrir því að hægt sé að taka sérstakt tillit til sjávarbyggða þar sem við mikla atvinnuörðugleika er að etja vegna skorts á afla til vinnslu með því að heimila sérstakt útboð á aflahlutdeildum til útgerða sem skuldbinda sig til að landa fiski til vinnslu á viðkomandi stað. Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði á dögunum að þetta mál, stjórnkerfi fiskveiða, væri þverpólitískt mál og hann hefur sagt margt vitlausara en það. Ég held að á Alþingi væri hægt að skapa þverpólitíska samstöðu um lausn sem byggir á einhvers konar afbrigði á þeirri meginreglu sem kom fram í skýrslu auðlindanefndar og sem Samfylkingin fylgir. Ég vil því að lokum spyrja hæstv. sjútvrh.: Getur hann ekki fallist á þá tillögu að Alþingi verði einfaldlega falið þetta mál til úrlausnar og látið verði á það reyna hvort sjútvn. þingsins getur ekki náð þverpólitískri samstöðu um það?

Herra forseti. Hér er vissulega hreyft mikilsverðu máli og ég tek undir að þörf hefði verið og rétt að taka skýrsluna til umræðu fyrr en gert hefur verið og fyllsta ástæða til að Alþingi fjallaði um efni hennar sem er ákaflega viðamikið og skiptir miklu máli fyrir fólk um land allt. Skýrsla auðlindanefndarinnar hefur ekki verið afgreidd formlega í Framsfl. og ég á von á því að það verði gert á næstunni. Fram undan er flokksþing og þar munu menn taka afstöðu til þessarar skýrslu og þeirra tillagna sem í henni eru. Ég vil segja um þessa skýrslu að ég staldra auðvitað fyrst við þá tillögu sem gerð er af hálfu nefndarinnar allrar og verður ekki annað séð en allir standi að, tillögu sem er að finna á bls. 27, um að taka sérstakt ákvæði inn í stjórnarskrá þar sem kveðið verði á um þjóðareign náttúruauðlinda og landsréttinda og um afnotarétt eða hagnýtingarrétt á þessum auðlindum gegn gjaldi eins og segir í þessum texta, með leyfi forseta: ,,... að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.`` Ég vil segja um þennan texta sem ég held að sé kannski grundvöllurinn að tillögum nefndarinnar að ég er sammála honum í öllum meginatriðum og tel rétt að hvetja menn til þess að hrinda efni hans í framkvæmd með lagasetningu á Alþingi. Það er eins og fram hefur komið tvennt sem greinist síðan í tillögum nefndarinnar um útfærsluna á þessu. Það er annars vegar svonefnd fyrningarleið og hins vegar önnur leið sem byggir á óbreyttu kerfi gegn vægu gjaldi eða gjaldtökuleið. Ef menn velta fyrir sér að framlengja núverandi kerfi þar sem engar breytingar yrðu aðrar en þær að þeir sem í dag hafa veiðiheimildir undir höndum mundu hafa þær áfram til mjög langs tíma gegn hóflegri greiðslu og að hrint verði í framkvæmd þeir breytingum sem nefndin mælir með og veruleg krafa er uppi um af hálfu útgerðarmanna að afnema takmarkanir á framsali, þá erum við í þeirri stöðu að verið er að ákveða með lögum að afhenda réttindi á fyrir fram ákveðnu verði en síðan veita þeim sem réttindin fá heimild til þess að selja þessi réttindi á markaðsverði og innheimta þann hagnað sem er á milli markaðsverðs annars vegar og ákveðins verðs hins vegar. Þá þurfa menn að velta því fyrir sér hvort það fyrirkomulag sé eðlilegt til lengri tíma litið. Ég vil lesa upp úr ályktun síðasta flokksþings Framsfl. sem veitir ákveðnar vísbendingar um afstöðu manna gagnvart þessari spurningu en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Framsóknarmenn telja óeðlilegt að einstakir aðilar skuli hafa komist upp með að fénýta endurnýjanlegar auðlindir í eigin þágu. Nauðsynlegt er að skattkerfinu verði beitt til að koma í veg fyrir að slíkt gerist í framtíðinni.`` Því er ljóst að þarna er um að ræða ákaflega mikið álitaefni, að hve miklu leyti veita á útgerðarmönnum heimild til þess að innheimta tekjur af öðrum útgerðarmönnum því að framsalið hefur enga þýðingu nema fyrir hendi séu einhverjir aðrir útvegsmenn sem vilja taka veiðiheimildirnar á leigu af þeim sem hafa þær fyrir. Það beinir sjónum manna að öðru atriði sem leiðir af þessum vanda sem er mismunandi samkeppnisstaða útvegsmanna innan greinarinnar þar sem hluti útvegsmannanna býr við það forskot að þurfa ekki að greiða fyrir veiðiheimildirnar nema lítið fé og annar hluti útvegsmanna býr við þá stöðu að hann þarf að greiða hinum hlutanum verulegt fé til þess að fá að gera út. Þessi samkeppnisskilyrði eru algerlega ójöfn. Það sér hver maður að erfitt er að réttlæta til frambúðar slíkt kerfi. Það hefur líka í för með sér að byggðarlög sem hafa orðið illa úti og misst frá sér veiðiheimildir sínar eru í þeirri stöðu að útvegsmenn í þeim ná ekki vopnum sínum og geta ekki byggt upp stöndugar útgerðir nema með því að greiða óheyrilegt fé til annarra útvegsmanna á öðrum stöðum. Ég hlýt að spyrja: Hvar er réttlætið í því, herra forseti? Þó að ég hafi fram að þessu ekki verið stuðningsmaður þess að taka upp markaðstengt úthlutunarkerfi þá er ég heldur ekki stuðningsmaður þess að það kerfi sem við notum í dag leiði til þess að blómlegar byggðir hnigni jafnt og þétt eftir því sem árin líða. Ég hlýt því að gera þá kröfu að menn breyti löggjöfinni á þann hátt að menn standi a.m.k. jafnfætis þannig að þeir sem lifa og starfa í þessum sjávarplássum eigi þann möguleika til framtíðar litið á jafnréttisgrundvelli. Þess vegna segi ég, herra forseti, að sú leið að framlengja núverandi ástand er ekki viðunandi. Það verður að breyta þessu ástandi og því verður ekki breytt nema að innkalla veiðiheimildirnar af þeim sem hafa þær fyrir og endurúthluta þeim á jafnréttisgrundvelli. Ég sé enga aðra leið í þessum efnum til að jafna stöðu manna og gera mönnum kleift að komast úr þeirri stöðu að vera leiguliðar annarra útgerðarmanna í öðrum landsfjórðungum. Herra forseti. Hér er um mikið mál að ræða. Ég þekki útvegsmenn vestur á fjörðum sem voru togarasjómenn og þegar sá togari var seldur í annan landsfjórðung ásamt kvóta sínum þá vildu mennirnir á togaranum hafa vinnu áfram við það sem þeir höfðu unnið. Þeir vildu búa áfram þar sem þeir hafa búið þannig að þeir gripu til þess ráðs að kaupa sér bát, kvótalausan. Þeir hafa reynt að hafa ofan af fyrir sér og sínum með því að gera út þann bát og leigja til sín allan þann kvóta sem þeir veiða. Útgerðardæmið lítur þannig út að þeir veiða fyrir 45 millj. kr. á ársgrundvelli. Þar af greiða þeir um 30 millj. kr. í leigugjald til þess sem á kvótann. Ég get ekki með nokkru móti, herra forseti, fallist á að framlengja slíkt kerfi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sverri Hermannssyni fyrir að hefja umræðu utan dagskrár um svo mikilsvert mál sem skýrsla auðlindanefndar er. Nýting sameiginlegra auðlinda okkar Íslendinga er einn helsti ásteytingarsteinninn í samfélaginu í dag. Ég vil ekki gera lítið úr skipan auðlindanefndar árið 1998. Ég tel að það hafi verið heillavænlegt skref. Ég tel að vinna auðlindanefndar, þ.e. greiningin í skýrslu hennar, sé mjög góð og þar sé hægt að byggja á grunnvinnunni. Allt öðru máli gildir svo um niðurstöður, um þær er eins og gengur ágreiningur. Hér er lögð fram skýrsla sem tekur á öllum þeim sameiginlegu auðlindum sem við þurfum að takast á um hvernig skuli stjórna. Nýting fiskimiðanna umhverfis landið og það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við hefur leitt af sér ótrúlegar breytingar á samfélaginu á örskömmum tíma og auðsöfnunar á fárra manna hendur sem er afleiðing hagræðingar og byggðahruns víða um land. Þjóðin sættir sig ekki lengur við stjórnkerfi fiskveiða sem í krafti hagræðingar getur í einni svipan girt fyrir afkomumöguleika fólks. Við nýtingu sameiginlegra auðlinda landsins verður að gæta byggðasjónarmiða, þar má markaðsvæðingin ekki ráða ein. Auðlindanefnin, eins og fram hefur komið, var ekki með sameiginlega niðurstöðu. Rætt var um fyrningarleið eða veiðleyfisgjald. Menn greinir líka á um hvort vera eigi, í framhaldi af fyrningarleið, frjáls markaður eða byggðakvóti svo dæmi sé tekið. Málið snýst nefnilega um notkun stjórnvalda á skýrslunni. Sú vinna er eftir. Grunnur skýrslunnar er góður en notkunin á skýrslunni, sú stefna sem við ætlum að taka, er algjörlega eftir. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Það er ekki við það unandi ef við fiskveiðistjórnarkerfið reynist ekki betur en svo að hinn almenni borgari komist í þá stöðu að þurfa að fara í mál við stjórnvöld ríkisins til að gæta réttar síns. Við höfum upplifað það. Við skulum taka annað mál sem er mikið í umræðunni og af þessum meiði. Það eru þjóðlendumálin. Það gengur náttúrlega ekki að landeigendur séu settir í þá stöðu að þurfa að gæta réttar síns gagnvart ríkinu, gagnvart ásælni ríkisins, herskara lögfræðinga sem eru sendir út af örkinni af stjórnvöldum út af þjóðlendumálum. Við getum tekið fyrir hvert sviðið á fætur öðru sem farið er í gegnum í þessari skýrslu. Við skulum bara taka orkugeirann. Þar er annað mál í uppsiglingu sem kann að valda nákvæmlega sömu vandamálum í samfélaginu og stjórnkerfi fiskveiða. Við höfum í undirbúningi, það er ekkert launungarmál, lagasetningu um gjörbreytingu á orkugeiranum þar sem heimilt verði að keyra rafmagn inn á línufyrirtæki á frjálsum markaði. Okkur láðist að fara í gegnum þá umræðu sem grunnurinn er lagður að í þessari auðlindaskýrslu. Það er í mínum huga mergurinn málsins. Ef við víkjum aðeins að fiskveiðistjórnarkerfinu aftur þá sakna ég þess að ekki skuli rætt um það afar nákvæmlega á grunni þessarar auðlindanefndarskýrslu. Evrópusambandið fer t.d. í gegnum mjög gagnrýna umræðu um sitt fiskveiðistjórnarkerfi sem stendur, það sem þeir kalla grænu blöðin. Þar eru menn settir í þá stöðu að þeir þurfa að setja sér markmið. Þar fara menn yfir nýjan grunn að fiskveiðistjórninni og þar er farið yfir atriði sem reyndar er mjög vel fjallað um í þessari skýrslu hér. Þar eru tekin fyrir atriði eins og náttúran, vistvænar veiðar, hvert beri að stefna á þeim grunni. Þar er fjallað um samsetningu flotans og fara jafnvel í það sem ekki hefur mikið verið talað um, svæðisbundna útgerð. Þá eru menn komnir á nákvæmlega sama reit og hér heima fyrir, að tala um byggðabundinn kvóta að einhverju leyti. Þetta er í umræðunni þar á bæ. Vegna þess hve við höfum verið bundin af því að tala um útgerðina sem bisness og afkomuna, þó ég geri ekki lítið úr því, þá höfum við alls ekki rætt þessi mál í þaula hér í þinginu út frá þessari skýrslu þannig að mönnum mætti vera ljóst hvert einstakir þingmenn og þingflokka stefna í þessum málum. Það þarf auðvitað að gera. Við höfum ekki gert það. Vinnan á grunni skýrslunnar hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið átti að sætta menn. Hins vegar hefur verið hlaupið yfir um átta kafla í því dæmi og þess vegna gengur vinnan eins og raun ber vitni og það er vont mál. Þess vegna er mikið fagnaðarefni frá mínum bæjardyrum séð að skýrsla auðlindanefndar skuli rædd í þinginu. Ég held að við þyrftum miklu meiri tíma til að fara í gegnum öll þessi mál. Staðreyndin er sú að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. keyrir blint einkavæðingarstefnu á öllum sviðum. Afleiðingarnar hafa verið að koma í ljós og eru auðvitað komnar í ljós í sjávarútveginum. Við stöndum frammi fyrir, eins og ég sagði áðan, nákvæmlega jafnstórum spurningum þegar kemur að orkugeiranum og auðlindanýtingu að öðru leyti. Þess vegna þarf að ræða þessi mál þótt því hafi hingað til verið sleppt eins og menn vita. Við sem við viljum fara aðrar leiðir höfum áhyggjur af þessu. Ég og flokkur minn teljum nauðsynlegt að gera grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það verður að treysta rétt byggðarlaganna, sjávarbyggðanna með grunnrétti sem þeim yrði tryggður með fyrningarleið og byggðatengdum kvóta. Útfærslan á því er samningsatriði en það verður ekki gert með okkar vilja og vitund að svæla fólkið af landsbyggðinni með öflum hagræðingarinnar og frjálshyggjunnar. Þar eru menn að mínu mati að hagræða sig í hel og missa oft áttir þegar talað er um þessi mál í því samhengi.

Herra forseti. Í skýrslu auðlindanefndar er vikið að eignarréttindum, að nytjastofnar séu þjóðareign og að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmni í nýtingu nytjastofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Nýmæli í textanum er þjóðareign sem á að tryggja að nytjastofnar í sjó verði aldrei eign fyrirtækja eða einstaklinga. Vestfirðingar hafa löngum haft frekar litlar mætur á kvótakerfinu enda framkvæmdin þannig að atvinnuréttur og eignir fólks í sjávarbyggðum hafa glatað verðgildi sínu. Fiskveiðrétturinn er seldur burt af þeim eina aðila sem fékk aflahlutdeildina í óveiddum fiski í sjónum, eiganda fiskiskipsins, útgerðarmanni eða mönnum í viðkomandi sjávarbyggð. Sjómennirnir og fiskvinnslufólkið verður réttlaust þegar útgerðin selur burt kvótann. Kvótinn er seldur öðrum, oftast burt úr byggðinni. Nú er eitt togaraútgerðarfyrirtæki starfandi á Vestfjörðum. Vestfirskir sjómenn hafa reynt að bjarga því sem bjargað verður með því að ná fótfestu í veiðkerfi smábátanna. Vestfirðingar eiga nánast allt sitt undir því að fá áfram að búa við það frelsi sem verið hefur við lýði í krókakerfi smábátanna. Hingað til hefur kvótabrasksstefna stjórnvalda verið sannkölluð eyðibyggðastefna. Byggðastefnan hefur eingöngu snúið að því að bregðast við þeim vanda sem eyðibyggðastefna kvótabraskskerfisins hefur valið íbúum landsbyggðarinnar. En hvernig ætlar auðlindanefndin að taka á vanda kvótabrasksins í þessari skýrslu? Jú, á bls. 50 segir m.a.: ,,Hins vegar er æskilegt að bæði kerfin séu byggð á sömu meginreglum, þ.e. framseljanlegum aflahlutdeildum. Það er því lagt til að allir krókabátar verði settir á aflamarkskerfi og að aflahlutdeildir verði framseljanlegar ... Nefndin mælir eindregið gegn því að við þessu sé brugðist með því að takmarka framsal á kvóta ...`` Á Vestfjörðum eru nú um 1.700 íbúar sem hafa lifibrauð sitt af fiskveiðum á krókabátum í smábátakerfinu sem gerðir eru út í aflahámarkskerfi í þorski eða sambærilegu kerfi. Á suðursvæði Vestfjarða, frá Brjánslæk til Bíldudals, eru 450 íbúar með beina hagsmuni af sjómennsku og beitningu á aflahámarksbátunum. Þá er gert ráð fyrir að fjórir séu í fjölskyldu hvers sjómanns eða beitningamanns. Á svæðinu frá Þingeyri til Súðavíkur hafa 1.000 íbúar afkomu sína að mestu leyti af veiðum í aflahámarkskerfi smábátanna. Á Ströndum eru sambærilegar tölur 150 íbúar. Við þetta má síðan bæta krókabátum í 23 daga kerfinu sem á sl. fiskveiðiári lönduðu alls 4.300 tonnum á Vestfjörðum. Um 200 Vestfirðingar hafa afkomu sína og fjölskyldutekjur af 23 daga kerfinu. Af minni bátum Vestfirðinga, undir 30 brúttólestum að stærð, hafa 200--300 íbúar lifibrauð sitt, þ.e. 2.000--2.100 íbúar Vestfjarða lifa beinlínis af veiðum smærri fiskiskipa. Sum fiskiskipin undir 30 tonnum eru því miður kvótalaus eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék að í góðri ræðu sinni. Hjá eina togaraútgerðarfyrirtækinu sem eftir er á Vestfjörðum, Hraðfrystihúsinu Gunnvöru, starfa á togurum sennilega um 100 sjómenn í 60--70 stöðugildum. Ef gert er ráð fyrir að fjórir séu í fjölskyldum þeirra sjómanna þá eiga 400 íbúar á Vestfjörðum afkomu sína af fiskveiðum togaranna beint. Það liggur þess vegna ljóst fyrir að eigi að byggja útfærsluna á veiðkerfi smábáta á skýrslu auðlindanefndar þá yrði náðarhöggið greitt. Ríkisstjórninni mun þá takast með eyðibyggðastefnu sinni að leggja af byggð þar sem plágur fyrri alda náðu ekki að drepa niður frumkvæði og kraft íbúanna.

Herra forseti. Staða íslensks sjávarútvegs er að mörgu leyti einstök. Á sama tíma og aðrar þjóðir Evrópu deila um hvernig skuli skipta á skattgreiðendur byrðum af rekstri sjávarútvegsins deilum við hér á landi um hvernig arðinum af sjávarútveginum skuli skipt milli þeirra sem taka áhættuna í rekstri sjávarútvegsins og hinna sem enga áhættu taka. Svo miklar deilur hafa risið um þetta mál að það stofnar rekstrarumhverfi sjávarútvegsins í hættu og hefur leitt til þess að menn hafa leitað úr þessari atvinnugrein. Óvissan og óróinn í kringum sjávarútveginn er þegar farinn að valda því að hlutabréf í sjávarútvegsfyrirtækjum eru fallandi og ungt fólk forðast þessa atvinnugrein, sækir hvorki í skipstjórnarnám né í sjávarútvegfræði. Íslenskur sjávarútvegur er einn best rekni sjávarútvegur í heimi hér og framleiðni íslenskra sjómanna meiri en annars staðar gerist. Jafnframt er rétt að minna á að sjávarútvegur er burðarásinn í atvinnulífi landsbyggðarinnar sem á nú undir högg að sækja sem aldrei fyrr. Allt hið sérkennilega og innantóma tal um byggðakvóta leiðir hjá sér þá meginstaðreynd í sjávarútvegi og fiskvinnslu að kvótinn er nú þegar hjá byggðunum. Sérstakur byggðakvóti sem úthlutað væri af stjórnmálamönnum verður ekki til nema aðeins með því að taka kvótann frá byggðarlögunum þar sem hann er nú. Hvers vegna hefur sjávarafli sótt til Dalvíkur eftir leiðum markaðskerfisins? Er það ekki vegna þess að á Dalvík er frábært frystihús sem menn sjá sér hag í að setja meiri afla í gegnum? Ætla þeir góðu aðilar sem vilja byggja upp sérstakan byggðakvóta að taka aflann með einhverjum fyrningarleiðum af Dalvíkingum og úthluta honum annað? Ég held að það sé rétt að menn horfist í augu við þetta. Þegar rætt er um að ná sátt um fiskveiðistjórnina með sérstakri gjaldtöku á handhafa veiðiheimilda, en 90% þeirra eru á landsbyggðinni, er vandinn þessi: Hvernig er þetta hægt án þess að spilla sjávarútveginum sem atvinnugrein og veikja enn frekar stöðu landsbyggðarinnar? Það er deginum ljósara að gjald á sjávarútveginn er gjald á landsbyggðina. Þetta er viðurkennt í skýrslu auðlindanefndarinnar þó lítið fari fyrir þeirri viðurkenningu. Það er einnig ljóst að fylgjendur auðlindagjalds krefjast í raun enn meiri hagræðingar og samþjöppunar veiðiheimilda en nú er. Það er best að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Ef meiningin með gjaldtöku er að veikja ekki sjávarútveginn sem atvinnugrein þá felst í kröfunni um auðlindagjald aukinn þrýstingur á frelsi til hagræðingar og framleiðniaukningar. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir er vandleyst, þ.e. að leysa þetta mál án þess að sjávarútvegurinn bíði af því skaða og án þess að breytingarnar verði enn ein áþjánin sem lögð er á landsbyggðina. Það verður að viðurkenna að svigrúmið til þess er afar lítið eins og málið hefur verið lagt fyrir af auðlindanefndinni. Ég vil vekja athygli á því að hingað hefur hver þingmaðurinn á fætur öðrum, ég nefni sérstaklega hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson, komið upp til að lýsa því yfir að ástæða sé til að taka veiðiheimildirnar af landsbyggðinni þar sem þær eru nú, fyrna þær, láta borga fyrir þær og útdeila þeim aftur. Láta menn sér virkilega til hugar koma að slíkar aðferðir muni verða til að styrkja landsbyggðina?

Herra forseti. Auðlindanefnd var falið að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að vera í þjóðareign. Kjarninn í tillögum nefndarinnar er nýtt stjórnarskrárákvæði þar sem annars vegar er kveðið á um réttarstöðu eigandans, þ.e. þjóðarinnar, og hins vegar er fjallað um öryggi afnotaréttarins til handa þeim sem fá að nýta auðlindina á hverjum tíma. Í þeirri tillögu sem fyrir liggur segir, herra forseti, með þínu leyfi: ,,Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. ... Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt og á grundvelli sjálfbærrar þróunar og skal arði af þeim varið til þess að vernda auðlindirnar, rannsaka þær og viðhalda þeim, svo og til hagsældar fyrir þjóðina að öðru leyti.`` Herra forseti. Þetta var grunnurinn að öðrum tillögum auðlindanefndar. Auðlindanefnd lagði til að úthlutun þeirra réttinda sem þarna er fjallað um yrði með uppboði þar sem samkeppni um réttindin er næg en ella með samningum þar sem reynt væri að meta hugsanlegan auðlindaarð. Herra forseti. Það er alveg ljóst miðað við þær deilur og þá dóma sem verið hafa allt of tíðir á undanförnum árum að það er nauðsynlegt bæði að skýra réttarstöðu eigenda auðlindarinnar og ekki síður hitt að þeim sem hafa afnot af þessari auðlind eða öðrum sé algerlega ljóst hver er réttur þeirra og líka hverjar eru skyldur þeirra. Það var svolítið merkilegt, herra forseti, að hlýða á ræður annars vegar frummælanda og hins vegar hæstv. ráðherrans. Þær báru sama svipinn. Báðir tóku úr samhengi og tóku til og lýstu sérstaklega því sem þeim hentaði. Hvorugur minntist á stjórnarskrárákvæðið, hvorugur taldi það þess virði að nefna sem grundvöll annarra tillagna. Hæstv. ráðherra vék þannig að ákvæðinu þó að það væri að mestu leyti óháð því sem gerðist með endurskoðun laga. Herra forseti, þessi málflutningur kallar á viðbrögð. Það kemur nefnilega nokkuð á óvart ef endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða getur nú farið fram án tillits til þess grundvallar sem auðlindanefndin leggur með tillögu sinni um stjórnarskrárákvæði um eignarhald og réttarstöðu eigenda og notenda auðlindarinnar. Hæstv. ráðherra virðist gleyma því að tillaga auðlindanefndar er heildstæð tillaga sem sátt náðist um í nefndinni á þeim grundvelli. Enginn ætlar að hlaupast undan þeim merkjum en ekki er hægt að ganga að því sem vísu, herra forseti, að sú sem hér stendur styðji einstök atriði valin af hæstv. ráðherra eða annarri nefnd eftir að allt hefur verið slitið úr samhengi og það á ekki bara við um þá sem hér stendur. Það á einnig við um þann flokk sem hún situr fyrir á Alþingi.

Herra forseti. Út af fyrir sig er eðlilegt að taka til umræðu það mikilvæga mál sem við erum að ræða í dag og ég þakka hv. frummælanda fyrir að hafa haft frumkvæði að því. Við höfum búið við kerfi sem við höfum verið að reyna að betrumbæta í gegnum árin. Okkur hefur tekist misjafnlega við það, oftast sæmilega og stundum vel en stundum illa. Menn hafa líka umgengist þetta kerfi með mismunandi hugsunarhætti. Ég tel að Norðlendingar hafi umgengist þetta kerfi með allt öðrum hætti en t.d. Vestfirðingar og að því leyti til stendur Norðurland betur en Vestfirðir núna. Skýrsla auðlindanefndar er fyrst og fremst safn hugmynda. Ég get t.d. fallist á hugmyndina um ákvæði í stjórnarskrá, þó með hliðsjón af hefðarrétti sem sveitarfélögin kunna að hafa unnið sér. Ég hef alltaf verið andvígur veiðileyfagjaldi. Það er fyrst og fremst skattur á sjávarbyggðir og landsbyggðarskattur. Ég gæti miklu frekar fallist á einhverja fyrningarleið eða einhverja útfærslu á fyrningarleiðinni. Í síðustu lotu hafa vegist á hagsmunir útgerðar og sjómanna og hámarksarður hlutabréfaeigenda því að eignarhaldið hefur færst mjög mikið til í þessari grein. Hagsmunir fiskverkafólks og hagsmunir sveitarfélaganna þar sem fiskverkafólkið hefur búið eða hagsmunir útgerðarstaðanna hafa verið bornir fyrir borð og við höfum fyrir augum okkar sár dæmi um einmitt þetta. Í Bolungarvík og Vestmannaeyjum ríkir eins og stendur allt of mikið atvinnuleysi. Þar hafa orðið áföll og hópur af fólki er atvinnulaus. Einungis þriðjungurinn af botnfiskafla sem berst að landi í Bolungarvík er unninn á staðnum. Tveir þriðju hlutar aflans eru keyrðir í burtu. Í Vestmannaeyjum er sagan svipuð. Einungis 37% af þeim botnfiskafla sem Vestmanneyingar flytja að landi er unninn í Vestmannaeyjum. 34% fer beint út í gámum. Menn hafa verið að hugsa um hámarksarð útgerðar og hámarksarð sjómanna en það þarf ekki að fara saman við hagsmuni sveitarfélaga eða hagsmuni fiskverkafólks í landi. Breyttir útgerðarhættir hafa líka stuðlað að óhagstæðri byggðaþróun og flutningum fólks til höfuðborgarsvæðisins. Þegar heimilisfaðirinn er langdvölum úti á sjó í þessum löngu úthöldum er freisting fyrir fjölskylduna að flytja sig til. Fiskstofnarnir eru eign íslensku þjóðarinnar, ekki eign útlendinga. Menn hafa verið að snúa út úr þessu hugtaki en þeir eru ekki eign útlendinga. Útgerðirnar hafa veiðiheimildirnar að láni. Þær hafa ekki fengið þær til varanlegrar eignar. Skotar áttu við mikinn byggðavanda að stríða. Þeir festu hluta kvótans á sveitarfélögin og sneru byggðaþróuninni við. Ég tel að við ættum að íhuga svipaða leið, fyrna eitthvað og taka einnig væntanlega aukningu og festa á sveitarfélögin.

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Sverri Hermannssyni, fyrir að taka skýrslu auðlindanefndar til umræðu, álitsgerð sem ásamt fylgiskjölum fyllir væna bók. Hér er tekið á málum í sögulegu, efnahagslegu og jafnvel heimspekilegu ljósi og sannast sagna kom mér á óvart hve sterkur frjálshyggjutónn er í skýrslunni. Hér segir t.d. á þá leið að eignarréttarskipun eða fullkominn séreignarréttur öllu heldur sé líklegastur til að tryggja þjóðhagslega bestu nýtingu þeirra umhverfisgæða sem eignarrétturinn nær til. Í niðurstöðum segir að nokkuð hafi þokast í þá átt hér á landi á undanförnum árum að fella umhverfisgæði undir séreignarskipan. Menn fagna þessu sérstaklega. Ég man ekki betur en við værum nýlega að samþykkja lög sem voru mjög umdeild og gengu í þá átt að færa auðlindir þjóðarinnar, t.d. auðlindir í jörðu í séreignarform og mjög hörð gagnrýni var gegn þessu. Mér finnst þessi hugsunarháttur líka byggja á tímaskekkju frá þeim tíma þegar bóndinn var á sínum stað eða útgerðarmaðurinn og ekki hreyfanlegur. Nú er fjármagnið hreyfanlegt. Það sem menn hafa einmitt áhyggjur af er að séreignarfyrirkomulagið stuðli að því að gengið sé á gæði náttúrunnar en hún sé ekki varin sem skyldi. Þessi skýrsla tekur til auðlinda almennt. Hins vegar er eðlilegt að menn staðnæmist sérstaklega við sjávarútveginn í ljósi þess hvernig núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hefur leikið mörg byggðarlög í landinu og hvert misrétti hefur þrifist í skjóli þess. Hæstv. sjútvrh. benti réttilega á að mörg sjávarútvegsfyrirtæki ættu við miklar skuldir að stríða og vildi hann vara við því að setja á þau auknar álögur. Staðreyndin er hins vegar sú að útgerðin býr við miklar álögur og þeir sem hafa ekki fengið kvótann eða veiðiheimildir á silfurfati þurfa iðulega að greiða fyrir slík gæði en ekki ríkinu eða handhöfum almannavalds heldur einstaklingum. Við búum því við slíkt kerfi og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram á Alþingi tillögur til að uppræta þetta misrétti. Við lögðum fram tillögu um bann við leigu á kvóta. Við lögðum einnig fram róttæka tillögu um breytingar á þessu kerfi með sólarlagsákvæðum þannig að núverandi kvótakerfi, sem heimilar brask og verslun með kvóta, verði lagt af og ný skipan tekin. Þar er í fyrirrúmi hjá okkur að tryggja hag sjávarbyggðanna og tryggja vistvænar smábátaveiðar. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að við búum nú við kerfi sem má engan veginn framlengja og við eigum að skapa um það sátt á Alþingi að finna leið út úr þessum vanda. Það er góðra gjalda vert að reiða fram skýrslu af þessu tagi en hér skortir engu að síður þá stefnu sem þarf að taka til að leiða okkur frá því ófremdarástandi sem engin þjóðarsátt ríkir um.

Virðulegi forseti. Í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu kemur fram að grundvallaratriði fyrir því að leggja á auðlindaskatt í einhverri mynd sé umframhagnaður í sjávarútvegi, þ.e. einhver auðlindarenta sé til staðar sem hægt sé að skattleggja. Til þess að slík auðlindarenta skapist eða umframhagnaður þarf fiskveiðistjórnarkerfið að leyfa hagkvæmni í rekstri fyrirtækjanna, hagkvæmni í rekstri greinarinnar. Að öðrum kosti skapast aldrei þessi fiskveiðiarður. Hvort menn ná í þennan fiskveiðiarð með auðlindaskatti eða með svokallaðri fyrningarleið er fyrst og fremst spurning um aðferð til þess að ná inn þessum umframhagnaði. Að sumu leyti mundi fyrningarleiðin styrkja eignarréttarlega stöðu þeirra nýtingarrétta sem felast í kvótanum og að því leyti til væri hún í einhverju formi æskilegri. En varðandi þennan svokallaða gjafakvóta sem hér verður mörgum að umræðuefni vil ég segja að mér finnst sú umræða að mörgu leyti á villigötum. Fjölmörg fyrirtæki í sjávarútvegi starfa á Verðbréfaþingi. Hlutabréf í þessum fyrirtækjum hafa gengið kaupum og sölum á háu verði. Ríkið, undir forustu Alþb. á sínum tíma, einkavæddi jafnvel eitt sjávarútvegsfyrirtæki og seldi það á eðlilegu verði að því er sagt var, og ég veit ekki til þess að þeir sem fjárfestu í því hafi fengið neinn gjafakvóta með því. Eða þegar þeir sem fjárfestu í Útgerðarfélagi Akureyringa á sínum tíma og keyptu hlutabréf af bæjarsjóðnum á Akureyri, ég veit ekki til þess að þeir hafi fengið neinn gjafakvóta. Eða þeir sem voru nýlega að kaupa hlutabréf í Samherja fyrir 3 milljarða, voru þeir að fá einhvern gjafakvóta? Enda snýst málið um það að fyrirtæki sem starfa við þessi skilyrði þurfa að ná þvílíkri hagkvæmni í rekstrinum að þau geti staðið undir því verði sem menn hafa verið að greiða fyrir þessi hlutabréf. Það þýðir ekki að koma hér og tala um það annars vegar að það eigi að leggja auðlindaskatt á í einhverju formi og hins vegar að það megi síðan ekki hagnast á rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Og það þýðir ekki að tala um að leggja auðlindagjald á einhvern umframhagnað ef ekki má síðan eiga viðskipti með aflahlutdeildir eða aflamark eða viðskipti með fyrirtæki yfirleitt. Það er athyglisvert að menn koma hérna og tala jafnvel um 10% fyrningu á ári. Þá erum við að tala um 12 milljarða gjaldtöku á greinina. Er slík tillaga lögð fram vegna þess að menn haldi að umframhagnaður í sjávarútvegi sé 12 milljarðar? Hafa menn t.d. skoðað reikninga Útgerðarfélags Akureyringa núna og fundið það út að 10% af útflutningsverðmæti þess fyrirtækis sé umframhagnaður? Það þýðir náttúrlega ekkert að koma hingað og tala um einhverjar prósentur í fyrningu hvort sem það eru 3% sem mundu skila 6 milljörðum, 5% sem mundu skila 8,5 milljörðum, og segja svo á hinn veginn að sjávarútvegurinn megi þá ekki skipuleggja sig þannig að hann geti grætt þessa peninga. Þá eru menn bara að drepa málum á dreif og tala ekkert um málið eins og það liggur fyrir. Fólki er að fækka í sjávarútvegi enda er það nauðsynlegt vegna þeirrar hagræðingar sem er í gangi. Og ef menn hafa raunverulegan áhuga á framþróun byggðar í landinu þá mundu menn vera að tala um það hvernig byggðirnar eigi að bregðast við og byggja upp nýja atvinnustarfsemi í stað sjávarútvegsins.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur um margt verið mjög merk. Hún endurspeglar það hversu mörg og margvísleg sjónarmið og viðhorf eru uppi í umræðu um sjávarútveg. Við erum vitaskuld að tala um helstu atvinnugrein þjóðarinnar. Og það endurspeglast kannski best í því, af því að sá er hér stendur átti sæti í auðlindanefnd, að frummælandi eða upphafsmaður þessarar umræðu, hv. þm. Sverrir Hermannsson, sagði einvörðungu það sem honum hentaði í þeirri umræðu, dró út úr skýrslunni það sem honum hentaði að draga út. Og hæstv. sjútvrh. svaraði á sama hátt, tók til umræðu það sem honum hentaði með hugsanlega framtíðarmöguleika á nýtingu þessarar skýrslu í huga. Það er því ekki nema von þegar Alþingi samþykkir að skipa nefnd til þess að fara yfir þessa hluti að ekki sé sjálfgefið að menn komist að niðurstöðu sem öllum hugnist. Mér þótti ekki síður merkilegt að hlýða á hv. talsmenn Frjálsl. fl. í þessari umræðu sem hafa verið einhvers konar einsmálsflokkur, að það þeir skuli ekki einu sinni í þessari umræðu koma fram með þau viðhorf sem þeir hafa þó sjálfir í þessum málum. Það helsta sem kom fram í málflutningi þeirra beggja hv. þingmanna var að líklega væru hugmyndir Samfylkingarinnar skástar í þessum efnum. Það er allt og sumt sem þessir hv. þingmenn höfðu til málanna að leggja. Það hefur líka verið merkilegt að hlýða hér á hv. þingmenn Framsfl. Þeir eru á engan hátt samstiga hv. sjútvrh. þannig að mér heyrist af þessari umræðu að hún endurspegli það ágætlega að sérhver flokkur á hinu háa Alþingi er með sína stefnu í þessum málum. Og svo eru menn undrandi á því að ekki geti allir fallist á þau sjónarmið eða þau viðhorf sem nefndin setti frá sér. Kannski var líka eina samkomulagið í þessari nefnd samkomulag um að þessar auðlindir --- og við vorum náttúrlega að fjalla um miklu fleiri auðlindir en einungis sjávarútveginn --- að þessar sameiginlegu auðlindir skyldu vera í þjóðareign, að þær skyldu nýttar þannig að þær mundu aldrei lenda í höndum einhverra útvalinna eða fárra. Samkomulag var um það í nefndinni að þegar kæmi til þess að úthluta þessum auðlindum þá yrði greitt gjald fyrir það. Þetta er vitaskuld lægsti samnefnari sem má segja að hafi falist í samkomulagi nefndarinnar. Það kemur líka fram í skýrslu auðlindanefndarinnar að ágreiningur var í nefndinni um hvor leiðin skyldi farin af þeim tveimur sem síðan voru lagðar til. Sumir voru með bókanir og aðrir ekki. En það þarf engan snilling til að sjá að áherslumunur er verulegur. Niðurstaðan varð samt sem áður sú, þrátt fyrir að á margvísleg sjónarmið reyndi, að menn skyldu greiða gjald af nýtingu sameiginlegra auðlinda. Og það var kjarni máls í þeirri niðurstöðu sem við komumst að. Þetta verða menn að hafa í huga. Það er líka þannig að þegar við fjöllum um helstu atvinnugrein þjóðarinnar getum við hv. þingmenn ekkert leyft okkur að haga okkur ætíð þannig í umræðunni að ekkert mark sé á okkur takandi. Við þurfum að leita leiða til þess að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu því að það er einu sinni þannig að þessi atvinnugrein skiptir okkur meiru enn sem komið er en nokkur önnur. Og við getum ekki leyft okkur að segja ætíð það sem við höldum að einhverjum finnist að við eigum að segja. Við þurfum einhvern veginn að leita niðurstöðu og leita að sátt. Menn eru sammála um að það þarf að stjórna þessum veiðum. Menn eru sammála um að það gengur ekki að leyfa hér frjálsar veiðar miðað við þá afkastagetu sem er í fiskiskipaflotanum. Það verður alltaf erfitt að komast að niðurstöðu. En við eigum a.m.k. að reyna að komast að niðurstöðu og ég er einn af þeim sem standa að þeirri niðurstöðu sem auðlindanefndin sendi frá sér.

Herra forseti. Kjarni málsins kom að mínu viti vel fram í orðum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar sem sagði hér áðan að aðilar hefðu keypt hlut í útgerðarfyrirtæki fyrir 3 milljarða króna og það væri að sönnu ekki gjafakvóti eða hvað? Ég held nefnilega að menn eigi að velta fyrir sér þessari athugasemd. Hvað hefðu menn verið tilbúnir til að borga fyrir þessi hlutabréf ef fyrirtækið þyrfti að borga fyrir veiðiheimildirnar í stað þess að hafa þær undir höndum að miklu leyti án þess að þurfa að borga nokkuð fyrir þær?  Ég held nefnilega að þetta atriði hv. þm. varpi að mörgu leyti ljósi á vandann í þessu máli, þann vanda sem þessi mismunandi samkeppnisaðstaða skapar og þann vanda sem hún leiðir af sér milli byggðarlaga og milli fyrirtækja. Ég held, og það var ég að segja í fyrri ræðu minni, að menn verði að stefna að því að jafna aðstöðu fyrirtækja að þessu leyti. Og það gera menn ekki með því að framlengja óbreytt kerfi. Það gera menn aðeins með því að innkalla veiðiheimildirnar í áföngum og jafna þannig aðstöðu fyrirtækja. Ég er á þeirri skoðun að skynsamlegast sé að hluti veiðiheimildanna sé á forræði sveitarfélaga. Það eigi ekki allt að vera á forræði ríkisins heldur verði hluti þeirra að vera á forræði sveitarfélaganna. Ég tel að það megi hugsa sér að innkalla um þriðjung til fjórðung veiðiheimildanna, 3--5% á ári, og láta sveitarfélögin hafa það til úthlutunar hjá sér sem þau bjóði út og hafi heimild til að setja skilmála sem tryggja eiga atvinnustarfsemi í viðkomandi sveitarfélagi. Ég held að það verði að vera þannig til þess að menn tryggi stöðu byggðarlaganna, að þá hafi byggðarlögin eitthvað undir höndum til að tryggja sína stöðu. Ég er sammála hæstv. félmrh. í þeim áherslum sem hann dró upp að þessu leyti í sinni ræðu. Menn kunna að segja að þarna sé þá verið að frysta eitthvert tiltekið byggðamynstur, eitthvert tiltekið ástand. Já, það er verið að leitast við að gera það. Og þá segi ég á móti að vilji menn gera breytingar á byggðunum, fækka sjávarplássunum þá verða menn að koma með lausnir í stað þess sem þeir taka í burtu. Það er engin hemja að opinber stjórnvöld kippi fótunum undan fólki með lögum og aðferðum, leikreglum í þjóðfélaginu og gefi mönnum þá engan kost á öðru starfi á þeim slóðum þar sem þeir sækja sína vinnu. Annað er ekki boðlegt hvorki á Íslandi né annars staðar en að gefa mönnum möguleika á nýjan leik.

Herra forseti. Það er nokkuð merkilegt að þessi auðlindaskýrsla skuli fyrst nú vera að koma hér til umræðu á Alþingi og það er ástæða til að þakka hv. þm. Sverri Hermannssyni fyrir að taka málið upp. Það er alveg ljóst að það er mikið óunnið í þessu máli. Og þó að skýrsla auðlindanefndar geti kallast ákveðið innlegg eða skref í þetta mál --- og það er rétt hjá hv. málshefjanda að ég var einn af þeim sem lýstu ánægju með hana sem slíka og hef kannski verið of bjartsýnn á það sem í kjölfarið mundi fara --- þá er alveg jafnljóst að mikið verk er óunnið í þessu efni. Ég hafði frá upphafi kannski fyrst og fremst tvo meginfyrirvara á þessari skýrslu og þeir lúta annars vegar að aðferðinni eða útfærslu þeirra hugmynda sem þar eru um gjaldtöku og þá hvert slíkt gjald skyldi renna því það skiptir líka máli að svo miklu leyti sem það er greitt, og svo að sjálfsögðu á hinu að ég er ekki tilbúinn til þess að skrifa upp á í grundvallaratriðum óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi. Það finnst mér vera að sínu leyti megingalli auðlindanefndarskýrslunnar að hún skilar í raun auðu í þeim efnum. Nú, gott og vel. Við getum sagt að það sé hlutverk endurskoðunarnefndarinnar. En það er þá eins gott að það fari að bóla á einhverju af þeim bæ. Sú meginniðurstaða út af fyrir sig sem menn gerðu að miklu umfjöllunarefni, að einhver samræmd, hófsamleg gjaldtaka á auðlindum til lands og sjávar í sameiginlegri eigu kæmi til sögunnar, fannst mér aldrei vera stór tíðindi í sjálfu sér, kannski eins og 10% af þessu máli. Eftir eru þá 90% og það sem öllu máli skiptir og það er sú grundvallarstefna sem þetta síðan byggir á og er útfært samkvæmt. Og eins og ég segi þá líður tíminn. Kjörtímabilið er senn hálfnað og það er eins gott að menn fari að koma sér til verka ef á að standa við þau loforð og fyrirheit frá því fyrir kosningar að leita sátta um sjávarútvegsstefnuna. Það bólar lítið á því enn þá. Ég er fyrir mitt leyti orðinn algerlega sannfærður um það að eigi minni sjávarbyggðirnar við strendur landsins að eiga sér framtíð þá verður með einhverjum hætti að tryggja þeim lágmarksaðgang, lágmarksgrunnréttindi í þessum efnum. Það þarf ekki að þýða kollsteypur í útgerðarmunstri eða þróun sjávarútvegsins, síður en svo. Fyrst og fremst þarf að tryggja að menn hafi einhvern lágmarksaðgang og standi ekki uppi allslausir þegar sviptingar verða í sjávarútveginum. Það er stórkostlegt að heyra þingmenn eins og hv. þm. Tómas Inga Olrich tala um að í vændum sé mikið óréttlæti ef eitthvað slíkt verði gert, það eigi að fara að taka eitthvað af mönnum. En bíðum við. Á einhver þetta í dag? Er verið að tala fyrir þeim sjónarmiðum að nákvæmlega núverandi handhafar kvótans eigi hann og það sé sérstakt ranglæti að Alþingi Íslendinga, á grundvelli þess að um sameiginlega auðlind þjóðarinnar er að ræða, kunni að hrófla við einhverju? Er meira réttlæti fólgið í því ástandi að sum byggðarlög og sumar fiskvinnslur eigi nægar ókeypis veiðiheimildir fyrir sig en önnur byggðarlög og aðrar fiskvinnslur ekki neitt, ekki eitt einasta kíló? Er réttlætanlegt að markaðurinn flytji 4 þús. tonn frá Hrísey en stjórnvöld megi ekki koma með eitt einasta kíló til baka? Það er óréttlæti að mati hv. þm. Tómasar Inga Olrichs og sjálfsagt einnig hæstv. forseta Halldórs Blöndals. Nei, herra forseti. Ég held að menn verði að horfast í augu við þetta eins og það er. Spurningin snýst um það hvort við viljum tryggja einhverja lágmarksjafnstöðu í þessum efnum hjá þeim sem byggt hafa upp sjávarútveginn á Íslandi og eiga allt sitt undir honum, húsin sín, störfin sín vítt og breitt í byggðum landsins. Eða viljum við láta markaðinn sópa þessu saman í um 4--6 fyrirtæki á jafnmörgum stöðum á landinu? Það er það sem er að gerast, herra forseti.

Herra forseti. Ég gat þess og ég hygg að við getum verið sammála um það að þetta er eitt mesta örlagamál íslensku þjóðarinnar. En hvar skyldu foringjar stjórnarliða vera staddir? Hvaða virðingu sýna þeir hinu háa Alþingi með fjarveru sinni? Það getur vel verið að hæstv. utanrrh. treysti sér ekki til að vera hér ef hann skyldi verða spurður út úr um það hvernig hann hefur mulið sjávarauðlindina undir fjölskyldufyrirtæki sitt. En þetta er víst að dómi forsetadæmisins vítavert orðalag. Ég skal að gefnu tilefni upplýsa það sem kom fram í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur, að ég er í grundvallaratriðum sammála því sem hér segir í álitsgerð auðlindanefndar um hið nýja stjórnarskrárákvæði sem þar er lagt til. En ekki einu sinni um þetta atriði varð öll nefndin sammála. Byltingarsinninn Ragnar Árnason gerir sérstaka bókun í þessu efni og er andvígur ákvæðum í stjórnarskrá sem lúti að því að náttúruauðlindir megi ekki selja eða láta af hendi til einstakling eða lögaðila. Það er skýr fyrirvari en í umræðum um þessa skýrslu láta menn eins og þeir hafi ekki lesið hana. Ég skil vel að þingmaður ættaður úr Vestmannaeyjum sé órólegur undir þessari umræðu og því að honum skyldi verða það á að skrifa upp á þetta dæmalausa plagg. Hann er kannski ekki fulltrúi allra Vestmanneyinga, kannski ekki launþeganna þar sem þurfa að vinna í fiskvinnslunni eða sjómannanna. Það er svo annað mál. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði um auðlindarentuna og hagkvæmnina sem yrði að vera til svo hægt væri að standa undir henni og það kemur í ljós að Sjálfstfl. er líka á móti þessari leið og þá vitum við hvað við tekur því alltaf lætur Framsfl. teyma sig á foraðið þótt ég sé hins vegar mjög ánægður með þau orð sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lét falla. Við skulum víkja að hagkvæmninni. Hver er hún þegar það kostar 3 kr. á kg fyrir krókabátana að sækja fiskinn, mesta úrvalsefni sem gefst og 30 kr. fyrir stórsköfuna sem er búin að slétta Halann eins og stofugólf? Það er víða hægt að bera niður þegar menn tala um hagkvæmni í þessu sambandi. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich, sérstakur þingmaður Samherja á Akureyri, talaði um að hjá öðrum þjóðum væru reiddir fram stórkostlegir styrkir til sjávarútvegsins, því væri ekki að heilsa hér. Hann lét þess auðvitað ekki getið að stórfurstarnir fá þetta allt saman gefins. Hvað er að í Hrísey? Það er verst að hæstv. forseti vor er ekki viðstaddur en ég hef lesið að úr mundi rakna fyrir Hríseyingum ef leyfi fengist til að stunda laxeldi í Eyjafirði því að upplagt væri að leggja þann afla á land, eftir 5--6 ár þegar hann er vaxinn, til vinnslu í Hrísey. Hins vegar er það talið beint afbrot að sækja aflaheimildir annað því að þá væri verið að taka þær af öðrum. Það minnir á það sem Gróa sagði: Ólyginn sagði mér, en ég hafði áður sagt honum. Það var nefnilega búið að gefa þetta áður. Hvað um hina dreifðu eignaraðild? Ekki átti það að heita að vera gjafafé þegar menn voru að kaupa í Samherja fyrir 3 milljarða. Af hverjum var keypt? Á hverja dreifðust þeir 3,1 milljarður, með leyfi? Hjón og tvö börn. Það er rétt að við óbreytt ástand verður ekki unað en að því stefna þessir háu herrar. Ég vil aðeins að lokum, herra forseti, þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur leitt ýmislegt í ljós og sveigt þá sem maður átti ekki von á til fylgis við gjörbreyttar áherslur í þessu efni. Frá því að kvótakerfið hélt innreið sína í íslenskum sjávarútvegi undir forustu stórkvótagreifans Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. utanrrh., hefur LÍÚ-klíkan og Kristján Ragnarsson ráðið öllu um skipan og framkvæmd þeirra mála eins og fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson staðfestir rækilega í endurminningum sínum.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, þingflokksformaður vinstri grænna, sagði að skapa þyrfti sátt um sjávarútvegsmálin. Um það snýst þessi umræða, um það snýst þessi skýrsla og um það snýst vinna nefndar sem tók við málinu í framhaldi af niðurstöðu auðlindanefndarinnar. Sú vinna mun væntanlega koma fram í þingmáli hvort sem það verður á þessu þingi eða næsta. Um það get ég ekki sagt. Það mun síðan fara til hv. sjútvn. þannig að Alþingi mun fá málið til umfjöllunar á endanum eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti að vita mætavel. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir að mikið sé óunnið en hann vill fá að sjá niðurstöðuna strax. Hann er formaður vinstri grænna. En einmitt sá flokkur sem þeir fara fyrir, hv. þm. Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon, á mann í þessari nefnd. Það er hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og hann segir líka að mikil vinna sé eftir. En þeir hafa þó möguleika á að taka þátt í vinnunni og leggja hönd á plóginn. Ég ætla að vona að það muni ekki standa upp á þá að sinna þeirri vinnu og hjálpa til við að ná sáttinni. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir nefndi það að ég hefði ekki minnst á stjórnarskrána í ræðu minni. Það er rangt. Ég sagði hins vegar að stjórnarskrána og hlutverk hennar í þessu ætti að skoða almennt en ekki sérstaklega bara vegna sjávarútvegsmálanna. Ég held að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir leggi ofuráherslu einmitt á þann hluta þessa máls, sem sennilegast verður ekki afgreiddur á sama tíma og breytingar á sjávarútvegsstefnunni vegna þess hvernig breytingum á stjórnarskránni er hagað, til að undirbúa það að geta hlaupist undan merkjum, undan sáttinni og þykir mér það mjög miður. 
             Hv. þm. Össur Skarphéðinsson saknaði tillagna  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnar í ummæli höfð eftir mér í dagblaðinu Degi. Hann leyfir sér að sjálfsögðu, eins og virðist vera plagsiður, að taka ummælin úr samhengi og vitna einungis í helminginn af því sem sagt er. Í þessu viðtali kemur fram að ég vilji auðvitað sjá niðurstöðu í þessu máli sem fyrst því að meðan við eyðum tímanum í það þá sinnum við ekki öðrum mikilvægum málum. Málið er hins vegar ekki þannig vaxið að þó það tefjist örlítið sé einhver voði fyrir dyrum. Við erum ekki með fiskveiðistjórnarkerfið í einhverjum stórkostlegum vandræðum. Markmiðið, eins og fram hefur komið hjá mörgum þingmönnum í umræðunni, er að ná meiri sátt í málinu. Markmiðið er ekki að laga kerfi sem í grundvallaratriðum er til óþurftar. Ég endurtek það, svo að hv. þm. Össur Skarphéðinsson misskilji það ekki, að ég vil fá niðurstöðu í málið sem fyrst. Það fer auðvitað eftir því hvernig miðar í þeirri nefnd sem m.a. hans flokkur á fulltrúa í. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson heldur því fram, eins og reyndar kom fram hjá fleiri þingmönnum, að ég og hv. þm. Sverrir Hermannsson veljum úr skýrslunni það sem okkur hentar best. Þetta er 200 blaðsíðna skýrsla og ég er að reyna að greina niðurstöður hennar. Á ég að fara yfir hvert einasta orð í skýrslunni? Ég reyni að greina meginniðurstöðu skýrslunnar, mikilverðustu atriðin í skýrslunni sem varða sjávarútveginn, atriðin sem sátt virðist um. Ég get ekki betur séð en að þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fer sjálfur að greina skýrsluna þá komist hann að sömu niðurstöðu og ég, alla vega mjög svipaðri niðurstöðu. Ég trúi því að hann muni standa við sáttina sem náðist við gerð skýrslu auðlindanefndar. Herra forseti. Þegar stefnan og tillögur hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar koma fram þá verða þær byggðar á niðurstöðum skýrslu auðlindanefndar. Ég treysti því þeir aðilar sem að skýrslunni stóðu standi að þeirri sömu niðurstöðu og hlaupist ekki undan þeim merkjum sem þeir hafa reist.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Frv. er á þskj. 334 og er 297. mál þingsins. Með frv. eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar er verið að lagfæra annmarka í lögunum og samræma ákvæði þeirra, einkum varðandi fiskræktar- og fiskeldismál. Hins vegar er um að ræða breytingar sem gerðar eru til að ákvæðin samræmist betur lögmætisreglunni um heimildir til töku skatta og þjónustugjalda. Herra forseti. Í fyrstu þremur greinum frv. er kveðið á um breytingar er varða málsmeðferð í fiskræktar- og fiskeldismálum. Með breytingunum er lagt til að málsmeðferðin verði einfölduð án þess þó að draga úr fagmennsku við framkvæmdina. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að veiðimálastjóri afgreiði undanþágubeiðnir til framlengingar á sjóbirtingsveiði með hliðsjón af umsögn rannsóknaraðila. Áður var gert ráð fyrir að leggja slíkar undanþágubeiðnir fyrir veiðimálanefnd. Ekki þykja tök á því þar sem nefndin hittist með nokkurra mánaða millibili og afgreiða þarf beiðnirnar með stuttum fyrirvara. Í 2. gr. frv. er lagt til að 11. mgr. 23. gr. laganna verði felld niður en hún fjallar um heimild ráðherra til að ákveða með sérstakri reglugerð að innheimt skuli gjald af framkvæmdaraðila vegna kostnaðar embættis veiðimálastjóra af málsmeðferð 23. gr. laganna. Í 3. gr. frv., herra forseti, er breyting til að leiðrétta ákvæði núgildandi laga. Fyrir breytingu laganna sem gerð var 1998 mælti veiðimálastjóri með staðsetningu rekstrarleyfis til fiskeldis og landbrh. gaf leyfið. Samkvæmt núgildandi lögum skal veiðimálastjóri gefa leyfið út. Auk þess sem hann mælir með staðfestingu leyfisins er lagt til að felld verði niður meðmælaskylda veiðimálastjóra við veitingu leyfisins. Í 4. gr. frv., herra forseti, er lagt til að skilgreint verði betur hvaða gjald er átt við og hver eigi að greiða það. Eru þessar breytingar gerðar til að ákvæðin samrýmist betur lögmætisreglunni. Í 5. gr. frv. er síðan lagt til að við 92. gr. laganna bætist ný málsgrein sem fjallar um hvenær greiða eigi gjöld í Fiskræktarsjóð og til hverra úrræða Fiskræktarsjóður geti gripið sé gjald ekki greitt. Virðulegi forseti. Ekki verður við þessa umræðu ítarlegar farið í að skýra einstakar greinar frv. en vísað til greinargerðar og athugasemda við einstakar greinar sem er að finna í þingskjalinu. Ég legg til að að lokinni umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Hér virðist vera um einfalt frv. að ræða sem lagt er fram til að lagfæra annmarka í lögum og samræma ákvæði þeirra. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að veiðimálastjóri geti gefið undanþágu varðandi lengingu veiðitíma göngusilungs. Áður hafði umsagnarhlutverkið verið flutt til veiðimálanefndar. Þetta var mjög snúið og frá mínum bæjardyrum séð er sú einföldun til bóta sem hér er lögð til. Það á jafnframt við um 3. gr. þar sem lagt er til að afnumið verði að veiðimálastjóri mæli bæði með staðfestingu rekstrarleyfis og gefi leyfið út. Í staðinn er lagt til að veiðimálastjóri gefi út rekstrarleyfi og öðlist starfsemin þar með réttindi. Mér finnst þetta vera einföldun og til bóta. Að öðru leyti er skýrt í frv. hvað varðar möguleika til skattlagningar og töku þjónustugjalda frá því sem var í fyrri lögum. Það virðist líka horfa til bóta. Einnig er í 5. gr. frv. sett inn ákvæði til að skýra þær heimildir sem Fiskræktarsjóður hefur til aðfarar ef ekki er staðið við greiðslu þeirra gjalda sem ákveðin eru í lögum. Við fyrstu sýn virðist mér þetta vera gott frv. og vel ásættanlegt. Að sjálfsögðu á eftir að fara mun betur yfir það í landbn. og kann þá sitthvað að koma í ljós en ég mun taka þátt í þeirri yfirferð og móta mér frekari skoðun á frv. í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, nr. 25/1993. Frv. er á þskj. 322 og er 291. mál þingsins. Með frv. eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar er lagt til að felld verði niður dýrasjúkdómanefnd sem aldrei hefur verið skipuð. Hins vegar er lagt til að núgildandi sjúkdómaskrá verði breytt í þá átt að aðlaga hana alþjóðlegum stöðlum. Í 4., 7., 8., 9. og 10. gr. frv., herra forseti, er verið að gera breytingar til samræmingar því að dýrasjúkdómanefnd verði lögð niður. Lagt er til að ákvæði laganna um dýrasjúkdómanefnd, sem aldrei hefur verið skipuð, verði felld niður og skyldur hennar að hluta færðar yfir til yfirdýralæknis og að hluta til dýralæknaráðs sem skipað er af landbrh. skv. 4. gr. laga nr. 66/1998, um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Í 1., 2., 3., 5. og 6. gr. frv., herra forseti, er verið að gera breytingar til samræmis breytingum á 11. gr. sem kveður á um nýja viðauka við lögin, viðauka 1A, 1B og viðauka 2. Með breytingunni er lagt til að tilkynningarskyldum sjúkdómum verði skipt í tvo flokka: viðauka 1A og viðauka 1B í stað viðauka 1 áður. Tilgangur þessarar skiptingar er að greina betur á milli mjög alvarlegra smitsjúkdóma (A-sjúkdóma), sem krefjast skilyrðislaust niðurskurðar, og annarra smitsjúkdóma (B-sjúkdóma) sem krefjast annars konar viðbragða eftir aðstæðum. Viðauki 2 (C-sjúkdómar) hefur einnig verið tekinn til ítarlegrar endurskoðunar. Hann nær nú yfir alla skráningarskylda sjúkdóma að kröfu OIE, en auk þess finnast þar smitsjúkdómar sem talið er mikilvægt að fylgst sé með hvað varðar dreifingu og útbreiðslu hér innan lands. Nauðsynlegt er, herra forseti, að núgildandi sjúkdómaskrá verði aðlöguð alþjóðlegum stöðlum. Leitast er við að samræma listann í takt við reglur Alþjóðadýrasjúkdómastofnunarinnar í París (OIE), en hingað til hefur þess ekki verið gætt. Ísland hefur í áratugi verið eitt af aðildarríkjum OIE og hefur því ákveðnum skyldum að gegna í sambandi við skráningar og tilkynningar dýrasjúkdóma sem vart verður hér á landi. Þessi breyting greiðir fyrir allri skráningarvinnu um leið og hún einfaldar öll samskipti við erlend ríki á sviði dýraheilbrigðis. Til þess að hægt sé að aðlaga íslenska sjúkdómaskráningu að leikreglum OIE er lagt til að ákveðnir sjúkdómakóðar fylgi öllum sjúkdómaheitum. Kóðar þessir eru þannig upp byggðir að með sjúkdómabókstafnum, þ.e. A, B eða C fylgir þriggja stafa talnaruna, til dæmis A010 sem er gin- og klaufaveiki, B059 sem er garnaveiki og C615 sem er bótulismi. Í nokkrum tilvikum er kóðinn án bókstafs, en það eru sjúkdómar sem ekki finnast á lista OIE. Þá er gefinn innlendur kóði svo auðvelda megi tölvufærslu og skilvirkni, til dæmis má taka I013 sem stendur fyrir fjárkláða. Hér er bókstafnum I (fyrir Ísland) bætt fyrir framan þriggja stafa talnarunu. Virðulegi forseti. Ekki verður við þessa umræðu ítarlega farið í að skýra einstakar greinar frv. en vísað til greinargerðar og athugasemda við einstakar greinar sem er að finna í þingskjalinu og auðvitað mun landbn. taka þetta mál til umfjöllunar, fara yfir efni þess og vinna það þinglega. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða enn eitt aðlögunarfrv. þar sem verið er að aðlaga gildandi sjúkdómaskrár að alþjóðlegum stöðlum. Mér sýnist við fyrstu yfirferð á frv. að það hafi verið löngu tímabært. Einnig er heimild til skipunar sjúkdómanefndar felld niður og virðist náttúrlega vera borðleggjandi að það sé mikið þarfaverk því að sú sjúkdómanefnd hefur aldrei verið skipuð. Þess vegna hlýtur það að vera sjálfsagt mál að aðlaga þessar skrár eins og hér er gert að reglum Alþjóðadýrasjúkdómastofnunarinnar í París. Ég tala nú ekki um þar sem við höfum okkar sérstöku kóða þar sem hæstv. landbrh. vitnaði í sem 1013 en mér sýnist með mínum skástu gleraugum að sé I013 og minnir þetta mig á þegar Ljósvíkingurinn var að glíma við 111 meðferð á skepnum sem bar vott um grimmt og guðlaust hjarta. Auðvitað er ekki svo hér því að I013 stendur fyrir fjárkláða. En mér líst svo á að þetta sé hið besta mál og auðvitað verður nánar farið yfir þetta allt saman í hv. landbn. En mig langar að bera fram spurningu af því að við höfum hæstv. landbrh. í skotlínunni. Spurningin fjallar um sjúkdóminn B115 sem heitir kúariða. Mikið hefur verið talað um að ekki hafi verið lagastoð fyrir ákveðnu atriði í auglýsingu landbrn. varðandi bann við að flytja nautakjöt til landsins frá löndum þar sem upp hafa komið kúariðutilfelli á síðustu sex mánuðum. Mikið var talað um að lagastoð vantaði fyrir þessu atriði í auglýsingunni. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. landbrh.: Væri kannski lag að setja með einhverjum hætti slíka stoð í frv. til laga um breytingu á lögum um dýrasjúkdóma, því að mér sýnist að í þeim löndum sem við miðum okkur gjarnan við, virðist ekki vanta lagastoðir þegar slíka vá ber að dyrum?

Hæstv. forseti. Ég þakka ágæta ræðu hv. þm. og segi að auðvitað verður þetta mál unnið í nefndinni. Hv. þm. minntist á kúariðuna og þær tölur sem stæðu fyrir því. Ég ætla ekki að fara langt út í þá umræðu. Þetta er andstyggilegur sjúkdómur sem leikur kollega íslenskra bænda grátt í Evrópu og víða um veröld og er harmleikur sem ég vona að þeir nái sem fyrst tökum á og allir þeir sem betur standa að vígi þurfa að gæta hagsmuna sinna og verja sig. Hv. þm. spurði hvort einhverja slíka lagastoð hefði vantað. Nú er ég búinn að margútskýra þetta mál úr þessum ræðustól og hef sagt sem svo: Hvað heimilaði GATT-samningurinn á sínum tíma? GATT-samningur var grundvöllur 140 þjóða til að auka flæði á landbúnaðarvörum eftir ákveðnum leiðum alveg eins og EES-samningurinn heimilaði annað sem við höfum kannski enn þá meiri áhyggjur af og verðum að skoða, þ.e. iðnaðarvörur, kjötmagn o.s.frv. En það sem hefur komið út úr þeirri athugun sem ég lét gera er það að yfirdýralæknir fór í þessu máli bæði að samningum og lögum. Hitt var ljóst að það kom enn fremur út úr því að reglugerðin og auglýsingin gengju í rauninni lengra en samningurinn og lögin. Þess vegna hafði yfirdýralæknir farið þá leið gegnum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina að vera þar í netsambandi við þá, fá frá þeim nýjustu upplýsingar um dýr o.s.frv., fyrir utan hitt að niðurstaðan mun vera sú að í einhverju vísindasamfélagi í kringum þetta komast menn að einhverri vísindalegri niðurstöðu um hvað sé hættulegt og hvað er ekki hættulegt. Þar stöndum við frammi fyrir því að það sem hér gerðist var löglegt og það var samkvæmt samningnum. Því er það svo nú að þeir tveir lögmenn sem eru að vinna þetta mál fyrir ríkisstjórnina eru að yfirfara GATT-samninginn og lögin sem þingið setti á sínum tíma, hvort hægt sé að herða það þannig að við þurfum t.d. ekki að sæta því samkvæmt GATT-samningi að hingað komi vöðvar frá landi þar sem greinst hefur kúariða. Þetta er verið að fara yfir. Af því hv. þm. sagði að mörg önnur lönd gerðu alla hluti þá vil ég taka enn einu sinni fram að Ísland er sem betur fer með þrengsta nálaraugað í þessu samfélagi GATT-þjóðanna og hefur sett sér þar skýrari og strangari reglur en aðrir. Við höfum t.d. ekki gert það sem allar hinar þjóðirnar munu gera, að leyfa flæði á kjöti í heilum og hálfum skrokkum eða kjöt á beinum. Við höfum ekki leyft það hingað. Við höfum fallist á þessa vísindalegu leið. Við tökum ekki frá hvaða landi sem er og hér er alla daga í hverjum mánuði verið að hafna innflutningi á kjöti einhvers staðar að í veröldinni. Fram að þessum tíma hafa menn trúað því að þetta væri nokkuð frjálst og áhættulaust væri að flytja kjöt hingað frá alls konar þjóðlöndum en menn hafa nú áttað sig á að bæði vill íslenski neytandinn það ekki og að auki getur það verið hættulegt. Í sjálfu sér hef ég ekki meira um þetta að segja. Verið er að fara yfir lögin, hvort hægt sé að herða þau þannig að við getum staðið enn fastar og þrengt nálarauga okkar hvað þetta varðar. Þeir lögfróðu menn munu skila áliti sínu fyrir 1. mars, ef ég man rétt, þannig að þá kemur sú niðurstaða fram. Ég sem landbrh. mun auðvitað strax kynna hv. landbn. þá niðurstöðu sem hefur eðlilega fylgst með þessu máli, bæði haft áhyggjur af málinu og viljað gera allt til þess að vernda bæði íslenska neytendur og íslenskan landbúnað. Það styttist því í að þessar upplýsingar liggi fyrir.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér kemur svolítið á óvart hve mjög þeir íslensku vísindamenn og embættismenn sem fjalla um þetta mál vísa til vísindalegra niðurstaðna um þetta mál. Ég hef reynt að kynna mér þetta af bestu getu og mér skilst að það sé einmitt vandamálið í þessu að það er enginn klár vísindalegur grunnur til að standa á. Þegar sagt er t.d. að óhætt sé að flytja inn vöðva þá greinir vísindamenn mjög á um hvort það sé óhætt, hvort mikill munur sé á því að flytja inn vöðva eða flytja inn hálfa og heila skrokka. Ég verð að segja að mér finnst þurfa að nýta það tækifæri sem gefst þegar við erum að flytja svona frv. til laga um breytingu á lögum dýrasjúkdóma til að skjóta þar inn ákvæði ef það kann að vera svo að það vanti lagastoð fyrir þessu sem mér fannst vera fyrirmyndarákvæði í auglýsingunni. Eins og hæstv. ráðherrann hefur upplýst eru lögfróðir menn að kanna þetta mál. Ég vil biðja hæstv. ráðherrann að skila því til þeirra að það séu sérstök tilmæli héðan hvort hægt sé að skjóta einhverju því ákvæði inn í þessi lög sem gefi umrædda lagastoð.

Hæstv. forseti. Nú snýr þetta kannski ekki að tilmælum. GATT-samningur var gerður. WTO-samningar eru að fara í gang. Hv. þm. tilheyrir flokki sem ég ætla ekkert að sakast hér við, sem stóð auðvitað að því hér og var í ríkisstjórn á þeim tíma sem GATT-samningarnir voru gerðir. Þeir voru gerðir á þessum grundvelli sem ég hef verið að lýsa. Ég get tekið undir með hv. þm. að auðvitað fannst mér auglýsingin til fyrirmyndar og hefði viljað sjá málið standa þannig. En það kemur í ljós að auglýsingin stendur ekki samkvæmt GATT-samningnum eða lögunum. Menn hafa samið um aðra hluti og það er hin vísindalega niðurstaða. Nú mega Íslendingar í samfélagi þjóðanna ekki hafna vísindalegum niðurstöðum. Við höfum sótt mál okkar í fiskimjölinu á grundvelli vísindalegra niðurstaðna. Við teljum okkur í málefninu um sauðfjárriðu hafa staðið okkur betur en allar aðrar þjóðir og ég er klár á því að þar höfum við verið að gera mjög rétta hluti. Við verðum að gæta okkar á því að við erum þarna í samstarfi við 140 þjóðir á grundvelli samnings sem gerður var. Við þurfum núna að fylgjast með því sem er að gerast í veröldinni. Kannski er hún á allt annarri leið. Ég trúi því hún sé það á mörgum sviðum en hún var fyrir sjö, átta árum. Ég finn það a.m.k. hér innan lands. En aðalatriðið er að vita hvort við eigum nýjan og öruggari fótstall samkvæmt samningnum og getum þess vegna þrengt lögin.

Hæstv. forseti. Ég veit að hjörtu okkar hæstv. landbrh. slá að mörgu leyti í takt í þessu efni. Við höfum ævinlega verið mjög samstiga varðandi þetta mál. En það eru, eins og hæstv. ráðherrann tiltók hér, 140 lönd í GATT og mörg þeirra hafa séð tilefni til að þrengja gríðarlega reglur og banna jafnvel alveg innflutning vegna kúariðunnar og þá einkum og sér í lagi vegna þess að þær vísindalegu niðurstöður sem við tökum auðvitað tillit til, ef þær liggja fyrir, eru í þessu tilfelli ekki fyrirliggjandi. Það er vandinn við þennan vandræðasjúkdóm. Við höfum ekki nægilega traustan vísindalegan grunn til að standa á. Ég verð að segja að mér finnst a.m.k. sanngirnismál að á þeim grundvelli getum við sett sérstakar reglur sem gera mögulegt að stoppa innflutning þegar það mikill vafi eins og nú er leikur á hinum vísindalega grunni.

Hæstv. forseti. Málið er ekki það að mörg lönd hafi verið að banna. Hins vegar er leið í þessum samningum sem er þess eðlis að menn geta tekið sér bann stuttan tíma til að fara nýjar leiðir og þá á vísindalegum grundvelli. Mér er sagt að margar þjóðir horfi öfundaraugum til þess þrönga nálarauga sem Íslendingar hafa náð í samningum. Þess vegna hafi þær treyst sér til þess að banna og meta það og ætla að leggja það til gagnvart skjólstæðingum sínum og löndum sínum að íslenska leiðin verði farin. Við sem höfum þrengsta nálaraugað eigum því í sjálfu sér enga aðra leið í samningnum en hinar þjóðirnar margar eiga, íslensku leiðina sem er sérleið og viðurkennd. Hinar þjóðirnar eru allar með innflutning heimilan þar til hann verður bannaður. Við erum með hann bannaðan þar til hann verður leyfður. Við höfum sem betur fer ákveðið að við flytjum ekki inn í heilum og hálfum skrokkum heldur í vöðvum af því vísindin hafa sagt að það sé minni áhætta og sumir vísindamennirnir segja að það sé engin áhætta. Ég ætla ekki að taka svo djúpt í árinni úr þessum stól. Ég er sama sinnis og hv. þm. Ég vil að landið og neytandinn njóti vafans og við eigum að fylgjast með umræðunni. Við eigum að leita okkur að nýrri stöðu til þess að geta farið enn varlegar. En ég geri það jafnan að fagna þeirri samstöðu sem er nú bæði meðal neytenda og bænda og ég vil segja stjórnmálamanna, að fara þarna að sem mestri varúð. Auðvitað ætla ég ekkert að gleyma kaupmönnunum sem mér finnst að hafi sýnt mikla ábyrgð og innflytjendunum við þessar aðstæður. Málið vinnst auðvitað hér á þinginu í vetur.

Herra forseti. Þetta litla frv. um ákveðnar lagfæringar á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim hafa af ósköp skiljanlegum ástæðum gefið tilefni til að ræða aðeins þá atburði sem mest hafa verið á dagskrá í sambandi við sjúkdómavarnir að þessu leyti hér á landi að undanförnu og mætti ýmislegt um það segja. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst það í raun mjög merkilegt, nánast alveg dæmalaust að það skuli ekki liggja fyrir alveg óyggjandi og skýrt hvað Ísland getur gert og hvað ekki á grundvelli þeirra alþjóðasamninga sem við erum búnir að vera aðilar að um árabil og að það skuli þurfa að standa þannig á einmitt nú um stundir að lögspekingar séu að skoða það. Hvernig í ósköpunum stendur á því að þeir hlutir hafa ekki verið skýrari en raun ber vitni? Ég verð að segja að ég tel að landbn. sjálf hljóti að fara rækilega ofan í saumana á þessu máli fyrir sitt leyti og á sjálfstæðum óháðum forsendum vegna þess, með fullri virðingu fyrir framkvæmdarvaldinu, að því er málið ákaflega skylt. Ég held að það sé bæði þarft og gott og hollt að landbn. beiti sér fyrir vandaðri yfirferð á þessum málum. Með því er ég ekkert að gera lítið úr góðum vilja framkvæmdarvaldsins. En það hefur með þessi mál að gera og það er að leggja mat á eigin verk í raun og veru með lögfræðilegum úttektum og álitsgerðum sem má auðvitað setja spurningarmerki við, þ.e. hvort það eigi að vera þannig að landbrn. ræður eiginlega lögfræðing utan úr bæ til þess að skoða sjálft sig. Þannig hef ég nú skilið að þetta sé, að Eiríkur Tómasson sé meira og minna í verkum fyrir landbrn. að skoða landbrn. og hvernig það hefur staðið að málum í samskiptum sínum við yfirdýralæknisembættið o.s.frv. og á hvaða stoð reglugerðir byggja eða byggja ekki, hvað okkur er heimilt samkvæmt GATT-samningunum og hvað ekki. Herra forseti. Ég held því að það sé mikil ástæða til þess að fara mjög rækilega yfir framkvæmdina í þessum efnum. Mér virðist því miður að við höfum verið dálítið andvaralaus í þessum efnum og það er alveg skiljanlegt. Við höfum talið okkur vera nokkuð vel varin og nokkuð örugg og menn hafa gengið út frá því að það væri svo að hér væru reglurnar mjög strangar og sú var tíðin að um það var ekki deilt. En kannski höfum við verið of værukær í ljósi þess sem nú er að koma í ljós. Kannski hafa menn ekki alltaf staðið á ýtrasta rétti sínum til þess að fara þarna með gát og láta heilbrigði íslenskra búfjárstofna og öryggi neytenda sitja algjörlega í fyrirrúmi. Ég var aldrei í neinum minnsta vafa, herra forseti, um að samkvæmt GATT-samningunum væri okkur heimilt að stöðva innflutning á hráu kjöti ef einhver minnsti grunur léki á að í því gæti verið fólgin sjúkdómahætta. Það var aldrei minnsti efi um það í mínum huga varðandi aðild okkar að GATT-samningunum á þeim forsendum sem við gerðumst aðilar að Úrúgvæ-niðurstöðu í GATT-ferlinu. Og ég veit ekki betur --- það eru þá nýjar upplýsingar --- en að þeir menn sem um það véluðu mest fyrir Íslands hönd á þeim tíma, eins og fyrrverandi yfirdýralæknir og fleiri menn, hafi verið sömu skoðunar. Það eru mér alveg nýjar fréttir ef menn hafa einhvern tímann fyrr en þá nú á seinni árum gefið sér einhverjar aðrar niðurstöður. Það kann að vera að nýir menn, nýr ráðuneytisstjóri í landbrn. eða einhverjir aðrir slíkir, hafi tilhneigingu til að lesa öðruvísi úr þessum pappírum. En mér er ekki kunnugt um að það hafi verið gert af þeim sem þá stóðu mest í þessu fyrir Íslands hönd, sem voru sennilega að öðrum mönnum ólöstuðum þeir Brynjólfur Sandholt, fyrrverandi yfirdýralæknir, og Guðmundur Sigþórsson, skrifstofustjóri landbrn. Ég kom talsvert að þessu máli á sínum tíma. Þetta Úrúgvæ-ferli tók mörg ár. Það hófst 1986 ef ég man rétt. Það er kennt við upprunastað sinn í Úrúgvæ þegar viðræðulotan fór af stað. Margar árangurslausar tilraunir voru gerðar á árunum 1989--1991 til að ljúka þessu ferli. En þær tókust ekki. Það er sem sagt ekki fyrr en í tíð ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. sem þetta er til lykta leitt og kemur hér fyrir þingið. Þá urðu miklar umræður um þetta og þær hafa að hluta til verið rifjaðar upp, m.a. í greinaskrifum hv. þm. Egils Jónssonar. Og ef ég man rétt þá var sömuleiðis þar á ferðinni staðfesting á því að það væri enginn vafi í hugum manna sem að þessu komu á þeim tíma að í höndum Íslands væru algjörlega ótvírætt heimildir til þess að stöðva eða banna innflutning á hrámeti ef ástæða væri til þess eða rök fyrir því á grundvelli heilbrigðis og hollustu. Þess vegna snúa nú lögin eins og frægt er. Það var deiluefni hér, sem hefði í raun ekki átt að vera deiluefni um efnisatriði, hvort menn hefðu þetta þannig að innflutningurinn sé bannaður á grundvelli almennrar reglu en síðan heimilt að veita undanþágu frá því banni, eða að þessu er snúið við og sagt að innflutningurinn sé heimill á grundvelli almennrar reglu, en það sé hægt að banna hann ef ástæða er talin til. Um þetta var nú þrætan að miklu leyti og var ekki mjög frjó satt best að segja. En aðalatriði málsins er auðvitað hvort ekki sé ótvírætt að Ísland hafi á grundvelli þeirrar sérstöðu sem alltaf var talað fyrir, alveg frá byrjun þátttöku Íslendinga í viðræðunum, þ.e. vegna okkar sérstöku stöðu og landfræðilegrar einangrunar og þess að landið væri laust við mjög marga alvarlega smitsjúkdóma sem væru að skjóta upp kollinum í nálægum löndum þá yrðum við að geta samið um miklu strangari takmarkanir í þessum efnum, eins og t.d. algjört bann við innflutningi lifandi dýra, nema þá að undangenginni einangrun o.s.frv., og möguleikum á því að banna innflutning á hrámeti, nema þá þegar hægt væri að leyfa hann að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Á þetta var strax af Íslands hálfu lögð mikil áhersla og ástæðan var m.a. sú að í raun hafði sú vernd sem íslensk framleiðsla bjó við verið í skjóli þeirra innflutningsbanna sem í gildi höfðu verið og þar af leiðandi höfðu ekki verið fyrir hendi stýritæki eða jöfnunartæki af því tagi sem þekkt var orðið víða erlendis, að innflutningsverndin var falin í tollmúrum o.s.frv. GATT-samningarnir leiddu til breytinga að þessu leyti eins og mönnum er kunnugt. Innflutningsverndin var umreiknuð yfir í stuðningsígildi eða tollvernd og sá takmarkaði innflutningur sem við erum samningsbundin að leyfa á lægri tollum er svo á grundvelli þessara breytinga og heimildin síðan til að auka tollverndina til að stuðnings innlendri framleiðslu. Þetta þekkja menn, herra forseti, og óþarft að þylja þetta frekar yfir þeim sem hér eru viðstaddir. Ég er bara að rifja þetta upp vegna þess að allt hékk þetta nú saman með tilteknum hætti. Og það er alveg ljóst að þessi mikla sérstaða Íslands borið saman við eiginlega velflest önnur lönd sem þátt tóku í þessum viðræðum og einhverju máli skipta í viðskiptum með matvæli og búvörur, var þessi. Undantekningin á hinum endanum er kannski Nýja-Sjáland sem vissulega er landfræðilega einangrað og er í sömu stöðu og við hvað það varðar að verja sinn landbúnað fyrir hættu af smitsjúkdómum, og að nokkru leyti Ástralía, en þar var því þó ólíku saman að jafna að Nýsjálendingar og að nokkru leyti Ástralir eru ein stærsta útflutningsþjóð í heimi á þessu sviði og hagsmunir þeirra voru því gríðarlegir í því að ná niður tollmúrum og opna markaði fyrir sína framleiðslu. Þeir voru þar af leiðandi að mörgu leyti að velja meiri hagsmuni fyrir minni þegar þeir urðu að semja sig inn í tiltekinn ramma í þessum efnum. Staða Íslands var gjörólík. Það sem skipti máli frá upphafi af Íslands hálfu var að geta varðveitt þessa sérstöðu sína, að taka ekki óþarfa áhættu varðandi hollustu og heilbrigði landbúnaðarframleiðslu okkar og verja okkur fyrir hættunni á smitsjúkdómum. Ég held að það sé líka alveg augljóst mál, og hæstv. ráðherra kom reyndar aðeins inn á það hér, að tímabundnum aðgerðum getum við beitt. Það er alveg á hreinu að þessir samningar rúma tímabundnar og bráðaaðgerðir ef ástæða þykir til. Það er því enginn vafi t.d. á því í mínum huga að við hefðum í október eða nóvembermánuði sl. haft alla stöðu til þess að ákveða tímabundið innflutningsbann, bara algert innflutningsbann á hráu kjöti til landsins. Okkur hefði verið stætt á því að viðhalda því í nokkra mánuði enda um mjög óverulega hagsmuni nokkurs aðila að ræða í þeim efnum, þ.e. innflytjendur á þennan markað eiga þar náttúrlega svo hverfandi hagsmuni. Það væri þá fyrst og fremst kannski spurning um pólitískt eða táknrænt mál sem hefði getað leitt til þess að einhverjir hefðu getað orðið óánægðir með slíka aðgerð af okkar hálfu. Ég veit heldur ekki betur en að í þessum samningi eins og velflestum sambærilegum alþjóðasamningum séu beinlínis beint tekin fram svona neyðarákvæði, þ.e. einhvers konar ,,force majeure``-ákvæði. Og jafnvel þó þau séu ekki inni í samningunum þá held ég að það sé viðurkennd regla í þjóðarétti að ríki hafa leyfi til að bera fyrir sig slíkan rétt ef mjög ríkar ástæður teljast vera fyrir því. Ef sem sagt almannaheill, öryggi borgara eða landsins er talið ógnað af einhverju ástandi þá fylgir einfaldlega fullveldisréttinum í þjóðarétti möguleiki á að grípa til slíkra aðgerða. Ég held að það sé alveg sama hvernig á það er litið að ef við hefðum talið, sem ég held að sé full ástæða til að gera, verulega alvarlegar aðstæður uppi í landbúnaði okkar og matvælaöryggi og fæðuöryggi landsmanna þá gætum við gert slíka hluti. Í ljós hefur komið, eins og hefur verið að gerast síðustu mánuðina, að menn hafa vanmetið stórfellt útbreiðslu t.d. kúariðunnar og nú reikna Danir með því að þeir eigi eftir að horfa framan í 100--200 tilfelli á ári núna næstu árin. Það er gjörbreytt staða hjá þeim frá því fyrir nokkrum mánuðum síðan. Þetta reikna þeir einfaldlega tölfræðilega út frá því magni innflutnings á lífdýrum og þeim viðskiptum sem þeir hafa staðið í með þessar vörur. Norðmenn bíða með öndina í hálsinum og spyrja Dani hverjar líkurnar séu á því, þó ekki væri nema tölfræðilega, að kúariða komi upp þar vegna þess tiltekna innflutnings sem þar hefur verið. Og Danir svara auðvitað að tölfræðilega séu verulegar líkur á því að þeir fái fyrstu tilfellin núna innan tiltölulega skamms tíma. Staðan er að vísu betri þar en sums staðar annars staðar því þeir reikna með að geta rakið alla þá gripi sem komið hafa inn í landið. Við erum sem betur fer ekki í þessari hættu hvað varðar viðskipti með lifandi dýr. En það er engu að síður ástæða til að fara varlega. Og það sem gerðist með fóðurvörurnar, mögulegan innflutning á nautshúðum og annað í þeim dúr, er líka mjög óheppilegt. Ég veit ekki hvort þessi innflutningur á nautshúðum er seinni tíma vandamál tilkomið vegna þess að menn hafa lagst svo mikið undir húðir upp á síðkastið. Það liggja allir undir feldi. Nú er ekki orðið hægt að hugsa neina hugsun nema skríða fyrst undir feld, þá væntanlega nautshúð. Gárungarnir segja meira að segja að verðið á nautshúðum sé þegar farið að hækka af þessum ástæðum. Framsfl. getur nú ekki hugsað ráð sitt með neinum hætti, ekki hvort menn eiga að fara í varaformannsframboð eða að gera eitthvað annað, öðruvísi en að skríða fyrst undir feld. Það er vonandi að það komi íslenskum landbúnaði til góða en valdi ekki auknum innflutningi og aukinni hættu á smitsjúkdómum. Herra forseti. Af því þessi umræða var hafin þá vildi ég aðeins koma með þessar hugleiðingar mínar inn í málið og slæ botninn í þetta með því að endurtaka það sem ég sagði fyrr. Ég sé alla ástæðu til þess að landbn. Alþingis, sem ég veit ekki til þess að hafi haft neitt yfirmáta mikið að gera fram að þessu --- það eru að vísu að koma til hennar núna nokkur frv. frá hæstv. ráðherra --- en það er drjúgur hluti eftir af vetrinum og ef mönnum vinnst vel væri að mínu mati alveg hægt að setja í gang myndarlega yfirferð á þessum málum af hálfu landbn. Það væri full þörf á að gera það og að landbn. og þingið allt fylgdist mjög vel með framvindu þessara mála og það yrði gerð grein fyrir því hér inn í þingið í formi einhvers konar skilagreinar frá landbn. Svoleiðis er unnið að þessum málum einmitt þessa mánuðina á hinum þjóðþingunum. Það vill svo til að ég kannaði það sérstaklega núna fyrir fáeinum dögum síðan hvernig staða mála væri bæði í Danmörku og Noregi. Þar eru þær þingnefndir, sérstaklega í Danmörku, sem með þessi mál fara með viðamikið prógramm í gangi sem lýtur bæði að störfum í þinginu og lýtur líka að samskiptum út á við við samtök og hagsmunaaðila. Danir eru með þetta allt saman í einni mjög öflugri nefnd sem heitir fødevare- og madsikkerhedsnævn, þ.e. nefnd sem fer með allt sem lýtur að fóðurvörum og matvælahollustu og heilnæmi. Það er að mörgu leyti mjög góð skipan mála. Þar er þetta allt sameinað á einum stað í einni mjög öflugri nefnd og hún tekur þessi mál alvarlega og stendur sjálf fyrir mjög viðamiklu starfi um þessar mundir að gefnu tilefni. Ég held að við mættum gjarnan taka okkur það til fyrirmyndar í einhverjum mæli og líta svo á að landbn. og eftir atvikum þá í samstarfi við aðrar þingnefndir eins og heilbrn., tæki þessi mál virkilega fyrir á dagskrá á næstunni.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. að ég hygg að það séu alveg full rök í hverju tilfelli til þess að fresta eða segja hina frægu setningu ,,obbobbobb, bíðiði nú við``. Ég held að það sé nú alveg ljóst að við höfum fullt leyfi til þess og grípa þannig til tímabundinna aðgerða og vara við. Ég saknaði þess kannski í þessu máli að það skyldi ekki gert. En hins vegar er eins og hv. þm., sem er nú mjög reyndur, veit að bann er dálítið viðamikil aðgerð því að pólitíkin er líka dálítið hörð á veraldarvísu og getur snúist upp í andhverfu sína. Þar verða menn því að meta mjög stöðu sína. Svo verðum við auðvitað að treysta á þessa litlu samhentu þjóð. Það er eins og skáldið sagði: Svo henti lítið atvik einu sinni, sem okkur, þessa gömlu fjandmenn, sætti: Nú erum við allir samherjar um að við viljum fara varlega. Allir Íslendingar hygg ég vilja fara með fullri gætni þannig að það er fagnaðarefni. Hv. þm. þarf svo sem ekkert að gera lítið úr því þó ég fengi færan lögmann til að fara yfir þessi mál til að vita um stöðu mína. Ég get tekið undir með honum að það er mjög mikilvægt að landbn. vinni vinnu sína og hún fer áreiðanlega yfir þessi mál. Auðvitað höfum við tekist á um margt í þessu í gegnum tíðina. Ég man eftir, hvort sem það var nú í tíð hv. þm. sem landbrh. eða eftir að hann var hættur, að við Egill Jónsson, sem þá var formaður, sátum yfir því að setja í gat í lögunum þar sem orðið var heimilt að flytja rotmassa til Íslands frá Bretlandi. Okkur leist satt að segja ekkert á þá stöðu. Við höfum því alltaf verið að upplifa eitthvað nýtt í þessum málum. Hv. þm. veit að án nokkurrar umræðu fluttu menn hér inn ný nautgripakyn, Limousin og Aberdeen Angus. Nú eru menn bara á allt annarri ferð og allt annarrar skoðunar í svona málum. Veröldin er á mikilli ferð, hv. þm. og sumt af því, vonandi allt, verður okkur til hagsbóta.

Herra forseti. Þetta er í svo andlægum stíl að ég ætla að reyna að trufla það ekki, enda ekki mikið tilefni til svara af minni hálfu. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að ég hef haft gaman af því að heyra ýmsa tala um innflutning á búvörum núna síðustu mánuðina miðað við það sem áður hefur verið. Ég fagna því. Ég held að þessi umræða hafi þrátt fyrir allt leitt það gott af sér að menn eru minntir á hvað þeir hafa í innlendu framleiðslunni sem menn eru tiltölulega öruggir með og sem betur fer hefur enn ekkert komið fram sem gefur okkur tilefni til að óttast. Og það eru mikil verðmæti og mikil gæfa í því fólgin. Þess þá heldur ber okkur að fara varlega og með ýtrustu varúð. Við verðum þá líka um leið að gera okkur grein fyrir því að við höldum þar á verðmætu fjöreggi sem ekki má kasta rýrð á, ekki gera neitt sem grefur undan trúverðugleikanum. Ég er síður en svo að gera lítið úr lögfræðilegum störfum Eiríks Tómassonar, það má enginn skilja það svo. Ég var eingöngu að draga athyglina að því að það er út af fyrir sig ekki endilega eina aðferðin sem menn hafa til að gera úttekt á framkvæmd í tilteknum málaflokki að framkvæmdarvaldið sjálft velji sér og ráði einn tiltekinn lögfræðing til að skoða sjálft sig. Það eru auðvitað ýmsar aðrar leiðir mögulegar og færar í því eins og t.d. sú sem ég var að hvetja til, a.m.k. jafnframt, að þingnefndin fari á sjálfstæðum og óháðum forsendum yfir það sem þarna er að skoða í þessum efnum. Það er auðvitað löng saga af alls konar tilraunum manna til að flytja ýmislegt inn. Ég man eftir þessum rotmassamálum og stóð m.a. í að stöðva innflutning á rotmassa. Og það getur vel verið að þurft hafi að skjóta einhverri sterkari lagastoð undir það síðar meir og ég þakka góðum mönnum fyrir það sem þeir hafa gert. En ég man þó svo mikið að sá innflutningur sem var á rotmassa og byggði m.a. á húsdýraúrgangi frá Bretlandi var stöðvaður í minni tíð.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 639, en um er að ræða frv. til laga sem mun hafa í för með sér breytingar á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Frumvarp þetta um breyting á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, er lagt fram í þeim tilgangi að setja skýrari og ítarlegri ákvæði í IX. kafla laganna um fiskeldi og hafbeit. Ljóst er að löggjöf um fiskeldi hefur lengi verið ábótavant hér á landi. Núgildandi löggjöf um þennan málaflokk er fábrotin og gefur stjórnvöldum ekki nægjanlegt svigrúm til að hafa afgerandi áhrif á mótun og starfsemi atvinnugreinarinnar. Í löggjöfina vantar ýmis ákvæði sem eðlilegt og nauðsynlegt má telja að þar sé að finna. Með frumvarpi þessu er leitast við að setja fram skýrari reglur um starfsemi fiskeldis og styrkja og treysta þau ákvæði laganna sem ætlað er að sporna gegn aukinni hættu á fisksjúkdómum, óæskilegri blöndun fiskstofna og öðrum vistfræðilegum vandamálum. Með lögum nr. 50/1998 voru gerðar nokkrar breytingar á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, sem höfðu þetta markmið en náðu eingöngu til hafbeitar. Sömu sjónarmið eiga hins vegar í mörgum tilvikum við um annars konar fiskeldi, einkum sjókvíaeldi þar sem alltaf fylgir því nokkur hætta á að eldisfiskur sleppi úr kvíum. Hæstv. forseti. Ég mun nú víkja að helstu breytingum sem frv. mun hafa í för með sér á ákvæðum laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Helstu nýmæli í frv. eru þessi: 1. Landbrh. veitir rekstrarleyfi til fiskeldis- og hafbeitar samkvæmt frv., en samkvæmt gildandi lögum veitir veiðimálastjóri rekstrarleyfi. Veiðimálastjóri verður hins vegar umsagnaraðili um veitingu rekstrarleyfa ásamt fleiri aðilum. 2. Settar eru skýrar og afdráttarlausar reglur í frv. um á hvaða grunnsjónarmiðum landbrh. ber að byggja í meðferð umsókna um reksrarleyfi til fiskeldis eða hafbeitar. Samkvæmt því ber landbrh. við ákvörðun um veitingu rekstrarleyfis að leggja til grundvallar bæði sjúkdómstengd og vistfræðileg sjónarmið sem kunna að fylgja starfsemi fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Þetta kemur ekki skýrlega fram í gildandi lögum. 3. Settar eru skýrari og ítarlegri reglur í frv. um hvaða upplýsingar og gögn skuli fylgja umsókn um rekstrarleyfi m.a. um eignaraðild, fagþekkingu umsækjenda, stærð stöðvar, framleiðslumagn, eldistegundir, eldisaðferðir, matsskyldu framkvæmdar samkvæmt lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, starfsleyfi samkvæmt ákvæðum annarra laga sem varða slíka starfsemi, áætlun um fjármögnum mannvirkja og annars búnaðar, rekstraráætlun leyfa til mannvirkjagerðar o.fl. Jafnframt er gert ráð fyrir að landbrh. geti óskað eftir að aðrar upplýsingar og gögn verði lögð fram. 4. Samkvæmt frv. verður óheimilt að gefa út rekstrarleyfi til fiskeldis eða hafbeitar fyrr en ákvörðun um matsskyldu framkvæmdar eða úrskurður um mat á umhvefisáhrifum liggur fyrir, sbr. lög nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Jafnframt skal rekstrarleyfi vera í samræmi við úrskurð um mat á umhverfisáhrifum. 5. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að stofnuð verði sérstök nefnd, fiskeldisnefnd, sem landbrh. skipar. Gert er ráð fyrir að fjórir menn eigi sæti í nefndinni. Einn skipaður án tilnefningar, einn samkvæmt tilnefningu sjútvrh., einn samkvæmt tilnefningu Hafrannsóknastofnunar og einn samkvæmt tilnefningu veiðimálastjóra. Nefndinni er ætlað að vera til ráðgjafar og stefnumótunar um fiskeldi, bæði á landi og í sjó og sinna öðrum verkefnum sem henni eru falin, með gildandi lögum á hverjum tíma. 6. Landbrh. ber við meðferð umsókna um rekstrarleyfi að leita umsagnar dýralæknis fisksjúkdóma, fiskeldisnefndar, fisksjúkdómanefndar og veiðimálastjóra, auk veiðimálanefndar. Einnig ber landbrh. að leita umsagnar Veiðimálastofnunar um hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði gefi tilefni til aukinnar hættu á erfðablöndun. Samkvæmt gildandi lögum ber veiðimálastjóra eingöngu að leita umsagnar veiðimálanefndar og í undantekningartilvikum Veiðimálastofnunar. Ákvæði þetta um fleiri umsagnaraðila er sett til að tryggja enn betur að umsóknir um veitingu rekstrarleyfa fái eins faglega umfjöllun og kostur er. 7. Nýmæli er í frv. að rekstrarleyfi skuli gefið út til fimm ára, en landbrh. getur einnig ákveðið skemmri gildistíma rekstrarleyfis. Eðlilegt þykir að takmarka gildistíma rekstrarleyfis með þessum hætti, þar sem takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir hjá stjórnvöldum um þessa atvinnugrein og því eðlilegt að stjórnvöld endurskoði reglulega ákvarðanir sínar um rekstrarleyfi og önnur atriði er varða slíka starfsemi. 8. Rekstrarleyfi tekur samkvæmt frv. ekki gildi fyrr en veiðimálastjóri og dýralæknir fisksjúkdóma hafa gert úttekt á fiskeldis- og hafbeitarstöð. Samkvæmt núgildandi lögum er óheimilt að gefa út rekstrarleyfi fyrr en veiðimálastjóri hefur gert úttekt á fiskeldis- og hafbeitarstöð. Ákvæði þetta hefur hins vegar ekki reynst raunhæft í framkvæmd þar sem rekstraraðilar eru almennt ekki tilbúnir að leggja fjármuni í fjárfestingar við að byggja stöðvarnar fyrr en rekstrarleyfi er fengið. Því er þessi breyting lögð til. 9. Sett eru ákvæði um skilyrði sem nauðsynlegt þykir að landbrh. setji eða geti sett í rekstrarleyfi til fiskeldis eða hafbeitar. Landbrh. getur m.a. takmarkað stærð og/eða framleiðslumagn stöðvar. Einnig er þar að finna ákvæði um að ef fyrirliggjandi gögn veiti ekki nægilegar upplýsingar til að leggja mat á sjúkdómstengda og vistfræðilega þætti, geti landbrh. lagt fyrir umsækjanda að láta í té frekari upplýsingar m.a. að framkvæma tilteknar rannsóknir á hvort starfsemi fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar hafi í för með sér aukna hættu á fisksjúkdómum og/eða óæskilegri blöndun fiskstofna. Gert er ráð fyrir að landbrh. geti tekið ákvörðun um slíka rannsóknarskyldu áður en rekstrarleyfi er gefið út. Enn fremur er gert ráð fyrir að rekstrarleyfi kunni að vera gefið út í takmarkaðan tíma og rannsóknarskylda sé lögð á leyfishafa á gildistíma rekstrarleyfis. Niðurstöður slíkra rannsókna kunna að verða lagðar til grundvallar við ákvarðanir um hvort framlengja skuli gildistíma rekstrarleyfis, hvort heimila skuli aukningu í framleiðslumagni o.fl. 10. Nýmæli er í frv. um gjaldtökuheimild fyrir útgáfu rekstrarleyfa svo og ákvæði um að embætti veiðimálastjóra skuli hafa eftirlit með fiskeldis- og hafbeitarstöðvum og um gjaldtöku fyrir slíkt eftirlit. 11. Nýmæli er um að landbrh. sé heimilt að fella rekstrarleyfi úr gildi ef breytingar verða á eldistegundum og/eða framleiðslumagni. Gert er ráð fyrir að landbrh. meti hverju sinni hvort ástæða sé til að fella rekstrarleyfi úr gildi og leggi þá til grundvallar hvort brostnar forsendur séu fyrir rekstrarleyfinu. 12. Einnig er í frv. mikilvægt ákvæði um að ef fiskeldis- eða hafbeitarstöð hefur ekki hafið starfsemi að því marki sem gert er ráð fyrir í rekstraráætlun innan 12 mánaða frá útgáfu rekstrarleyfis, geti landbrh. fellt rekstrarleyfi úr gildi. Sama gildir ef rekstraráætluninni er ekki fylgt eftir þann tíma. Ákvæði þessu er ætlað að sporna gegn því að fiskeldis- og hafbeitarstöðvar eða aðrir aðilar afli sér rekstrarleyfa ef ekki eru fyrirhugaður raunverulegur rekstur á grundvelli leyfisins. Fiskeldi er takmörkuð auðlind og því nauðsynlegt að lögfesta slíkt ákvæði. 13. Enn fremur er í frv. nýmæli um að skylt sé að tilkynna embætti veiðimálastjóra ef fiskeldisstöð missir út eldisfisk og að ítrekaðar slysasleppingar geti leitt til þess að landbrh. taki rekstrarleyfið til endurskoðunar eða felli það jafnvel úr gildi, svo og ákvæði um að ef fiskeldisstöð hefur ekki byrjað veiði innan 12 klukkustunda eftir að hún missti út eldisfisk, geti veiðimálastjóri gefið út almenna heimild til veiða á svæðinu. 14. Þá er í frv. ákvæði um að fiskeldis- og hafbeitarstöðvum sé óheimilt að hefja starfsemi og að óheimilt sé að flytja eldisfisk eða seiði í fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar fyrr en rekstrarleyfi er fengið. Landbrh. getur veitt undanþágu frá þessu ákvæði. 15. Bann er við flutningi eldistegunda sem ekki eru tilgreindar í rekstrarleyfi milli fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Einnig er bann við flutningum og sleppingum lifandi fisks og fróvgaðra hrogna milli ótengdra vatnasvæða. Veiðimálastjóri getur veitt undanþágu frá þessum ákvæðum. Í núgildandi löggjöf eru ekki skýr ákvæði um þetta, en mjög mikilvægt er að slík ákvæði séu í lögum, þar sem slíkur flutningur getur falið í sér verulega aukna hættu á fisksjúkdómum og óæskilegri blöndun fiskstofna. 16. Þá er í frv. nýmæli um að kynbættan eldislax megi eingöngu nýta til fiskeldis og lagt bann við því að hann sé nýttur til fiskræktar eða hafbeitar. Veiðimálastjóri getur veitt undanþágu frá þessum ákvæðum í vísindalegum tilgangi. 17. Einnig er í frv. ákvæði um bann við innflutningi á notuðum eldisbúnaði. Nauðsynlegt er að lögfesta slíkt ákvæði þar sem innflutningur á notuðum eldisbúnaði getur haft í för með sér verulega hættu á sjúkdómum. 18. Framsal, leiga og veðsetning á rekstrarleyfi er óheimil samkvæmt frv. en í samræmi við það verða rekstrarleyfi bundin við þær fiskeldis- og hafbeitarstöðvar sem fá rekstrarleyfi gefin út. Hér er átt við að óheimilt sé að selja, leigja eða veðsetja rekstrarleyfi. Þetta ákvæði kemur þó ekki í veg fyrir að eigendaskipti geti orðið að fiskeldis- eða hafbeitarstöð, ef sami lögaðili með sömu kennitölu, er áfram handhafi rekstrarleyfisins. Með banni við framsali, leiguveðsetningu o.fl. er því átt við að óheimilt sé að selja rekstrarleyfi til annarra lögaðila eða einstaklinga en fengu leyfið útgefið. Samkvæmt því verður hægt að selja fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar sem fengið hafa útgefið rekstrarleyfi, en einstaklingur sem rekur fiskeldis- eða hafbeitarstöð í eigin nafni, getur hins vegar ekki framselt rekstrarleyfið með því að selja það eða leigja reksturinn. 19. Loks eru í frv. víðtækar heimildir fyrir landbrh. til að setja reglugerðir og aðrar stjórnvaldsreglur til að stýra eldisstarfseminni, m.a er þar mikilvægt ákvæði um að landbrh. geti takmarkað eða bannað fiskeldi eða hafbeit eða ákveðnar eldisaðferðir í einstaka fjörðum, flóum eða landsvæðum sem teljast sérlega viðkvæm gagnvart slíkri starfsemi, svo og ákvarðað heildarframleiðslu á hverju svæði. Samhliða lögfestingu þessa ákvæðis er gert ráð fyrir að fellt verði brott ákvæði 3. mgr. 15. gr. núgildandi laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, sem fjallar um svipað efni en gengur mun skemur en það ákvæði sem hér er lagt til að verði lögfest. 20. Þá er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að allar fiskeldis- og hafbeitarstöðvar skuli endurnýja rekstrarleyfi sín innan árs eftir að frv. verður að lögum. Á fskj. með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frv. og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginefni frv. en hér er um mikilvægt mál að ræða. Það er von mín að frv. muni leiða til þess að styrkja og treysta starfsemi fiskeldis hér á landi. Jafnframt er það von mín að frv. muni stuðla að því að lægja þær öldur sem staðið hafa um þessa atvinnugrein og verða til farsældar fyrir starfsemi fiskeldis hér á landi í framtíðinni. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. landbrh. varðandi það frv. sem hann fylgir hér úr hlaði. Um afskaplega mikilvægt mál er að ræða og sannarlega von til að það frv. sem hér um ræðir komi til með að lægja þær öldur sem hafa risið hátt í samfélaginu í umræðunni um þauleldi á fiski og þær laxeldisstöðvar sem hafa nú þegar sótt um starfsleyfi. Af því tilefni langar mig til að spyrja hæstv. landbrh.: Er það ekki rétt skilið hjá mér að það leyfisveitingaferli sem nú þegar er hafið fari eftir þessum lögum, ef þau öðlast gildi, segjum bara á vordögum, er þá ekki hægt að treysta því að þær stóru stöðvar sem nú eru komnar í eins konar leyfisveitingaferli mundu heyra undir þessa löggjöf verði hún samþykkt frá Alþingi eigi síðar en á vordögum?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. þau orð sem hún lét falla um frv. og erum við þá sammála um að mikilvægt er að lægja öldurnar og vinna þetta mál vel í þinginu. Landbn. mun vissulega gera það og bera þar hitann og þungann og fara yfir málið. Ég vil segja um spurningu hv. þm. að þingmaðurinn má treysta því að þau leyfi, verði þau gefin út áður en lögin verða sett, munu auðvitað styðjast við það frv. sem hér kemur fram. Það er vilji þess sem hér stendur og ríkisstjórnarinnar, ég held það sé líka vilji þeirra sem ætla að fara út í þessa atvinnustarfsemi, að ramminn verði strangur. Þeir vilja vanda sig og skynja að þeir þurfa auðvitað að fara að reglum og hafa bundið vonir við þetta frv. Ég held því að það sé alveg ljóst að starfsleyfin miða að því að fara að þeim ströngu skilyrðum sem sett eru í frv. sem ég vona að verði lögfest núna í apríl.

Herra forseti. Ég þakka þessi svör og tel það sannarlega hið þarfasta mál að öll þau leyfi sem nú eru komin í einhvers konar undirbúning lúti þeim skilyrðum sem þessi lög koma til með að setja. Á hitt vil ég þó minnast, herra forseti, að ég hefði talið fulla þörf á því eins og hefur reyndar komið fram í ræðum mínum á Alþingi, að þauleldi á fiski af þeirri stærðargráðu sem virðist nú í undirbúningi í fjörðum landsins, hefði verið látið lúta mati á umhverfisáhrifum og þætti fengur að því að heyra hæstv. landbrh. fara um það einhverjum orðum hvernig hann líti á þau mál, hvort hann sjái einhverja leið til þess að fram fari einhvers konar vísindalegt mat eða rannsókn sem leiddi í ljós áhrif af því eldi sem nú er í undirbúningi í stórum stíl, hvort hægt væri að hugsa sér að einhver rannsókn gæti farið fram á því hver áhrif eldis af þessu tagi yrðu á náttúrulega villta laxastofna. Um það hafa deilur staðið í samfélaginu og ótti manna byggir á því að eldi af því tagi sem er í undirbúningi geti skaðað varanlega þá villtu laxastofna sem lifa hér við land enn þá og við getum vonandi borið gæfu til að þeir laxastofnar njóti nægilegrar verndar til að þeir haldi áfram að skila okkur þeirri björg í bú sem þeir hafa gert hingað til. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Eru líkur á því að hægt verði að láta fara fram einhvers konar yfirlitsrannsókn á hvaða áhrif eldi af því tagi sem hér um ræðir hefur á okkar villtu laxastofna?

Hæstv. forseti. Mér sýnist að ýmsar umsóknir sem eru að koma fram muni fara í umhverfismat. Ég vil hins vegar leggja upp úr því að þetta er atvinnustarfsemi sem fer í gang. Aðalatriðið er að allt öryggi sé fullkomið og vísindalega sé staðið að málum og fylgst með. Sumir kalla það lifandi umhverfismat. Ég vil líka leggja áherslu á að ég tel að það séu ekkert margir firðir á Íslandi sem koma til greina í þessu efni, t.d. út frá þeirri verndun sem hv. þm. minntist á, hinna gjöfulu fiskveiðiáa með sín hlunnindi og þau ævintýri sem höfðar til margra í veröldinni, þannig að þá náttúru megum við ekki skemma. Út frá því sjónarmiði og veðráttu okkar eru firðirnir því mjög fáir sem koma til greina. En það sem er mikilvægast fyrir okkur í þessu efni er að læra af reynslu stórþjóðanna sem eru nú orðnar stórveldi í fiskeldi eins og Skotland og Noregur, þær eiga sína mistakasögu. Þær bjuggu við öðruvísi tæknibúnað o.s.frv., þannig að við getum mikið lært af mistökum þeirra. Þessar þjóðir vilja miðla okkur af þekkingu sinni og eru að því. Við eigum því að geta staðið öðruvísi að þar sem við förum með þessa atvinnustarfsemi í gang og eigum þá á þessu sviði að vera fremstir þjóða með öryggi gagnvart náttúrunni.

Herra forseti. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram í orðaskiptum að brýn þörf sé á þessari löggjöf og hún sé til mikilla bóta frá því sem er um þessar mundir eða hefur gilt, enda er satt best að segja frekar óvenjulegt að sjá tekið svo til orða í upphafssetningum greinargerðar með stjórnarfrv. Það er í rauninni ekki verið að gefa gildandi lagaramma um þessa starfsemi mjög háa einkunn. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er lagt fram í þeim tilgangi að setja skýrari og ítarlegri ákvæði í IX. kafla laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum, um fiskeldi og hafbeit.`` --- Síðan kemur: --- ,,Ljóst er að löggjöf um fiskeldi hefur lengi verið ábótavant hér á landi. Núgildandi löggjöf um þennan málaflokk er fábrotin og gefur stjórnvöldum ekki nægjanlegt svigrúm til að hafa afgerandi áhrif á mótun og starfsemi atvinnugreinarinnar.`` Ég ætla ekkert að vefengja þessi orð og tek þau bara gild og er þeim í sjálfu sér sammála. En þar með er líka heilmikið sagt um þá stöðu sem var fyrir hendi til að leyfa fiskeldi í stórum stíl að fara af stað fyrr en þeirri vinnu væri lokið sem hér er núna loksins að hefjast á löggjafarsamkomunni. Er ekki spurningin sú hvort þetta eru ekki m.a. mjög sterk rök fyrir því að ótímabært hafi verið og okkur hafi skort grundvöllinn til að taka stórar og bindandi ákvarðanir fyrr en þessari vinnu var lokið. Ég tek undir það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi áðan að að sjálfsögðu er það skoðun okkar að atvinnurekstur í þetta stórum stíl með umtalsverðum umhverfisáhrifum eins og stórfellt sjókvíaeldi, ég tala nú ekki á erlendum stofni er, hefði átt að sæta umhverfismati. Og átti auðvitað að hlutast til um að það yrði gert hvað sem lagalegri stöðu þess líður. Enginn vafi er á því í mínum huga að stjórnvöld hafa fullnægjandi stöðu til þess að mæla fyrir um slíkt þó það sé ekki skylda samkvæmt lögum. Spurningin er bara um hvaða stefnu menn vilja hafa í því máli. Í öðru lagi, herra forseti, vekur þetta orðalag sem þarna var vitnað til og svo þau ákvæði 3. gr. frv. sem lúta að hættu á áhrifum á vistkerfi og lífríki, spurningar um hvernig þetta verður framkvæmt og hvernig hæstv. ráðherra skilur þennan texta því nú hlýtur það að teljast hinn æðri skilningur sem fram kemur hjá höfundi frv., þ.e. hæstv. ráðherra. Hvaða afleiðingar hefði þessi lagatexti haft ef hann hefði legið fyrir í lögum síðasta vor þegar hæstv. ráðherra leyfði tilraunaeldi við Stapann? Hvaða afleiðingar hefði þessi texti haft nú síðla hausts þegar umhvrh. leyfði fyrir sitt leyti að stórfellt laxeldi færi af stað án umhverfismats? Hefði slíkt komið til greina ef þessi texti hefði verið orðinn að lögum? Ég ætla að vitna í 3. tölul. 3. gr., herra forseti, en þar segir að 62. gr. laganna skuli orðast svo --- en í 1. tölul. er fjallað um rekstrarleyfi landbrh., í 2. tölul. um umsóknina og í 3. tölul. segir, með leyfi forseta: ,,Við meðferð umsóknar um rekstrarleyfi til fiskeldis eða hafbeitar skal landbúnaðarráðherra leggja mat á sjúkdómstengda og vistfræðilega þætti sem kunna að fylgja starfsemi fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar.`` --- Ég kýs að túlka þetta þannig að séu einhverjar líkur á að slíkt geti verið fyrir hendi, þá beri að líta á þessa þætti. --- ,,Veiti fyrirliggjandi gögn ekki nægilegar upplýsingar til að leggja mat á þá [þ.e. þættina væntanlega] getur landbúnaðarráðherra lagt fyrir umsækjanda að láta í té frekari upplýsingar áður en rekstrarleyfi er veitt, þar á meðal að framkvæma á eigin kostnað rannsóknir á hvort fyrirhuguð starfsemi fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar feli í sér aukna hættu á fisksjúkdómum og/eða óæskilegri blöndun fiskstofna, svo sem merkingar á fiski, samantekt á veðurfars- og haffræðilegum upplýsingum, samantekt á öðrum hagsmunum í veiðimálum og fiskeldi á svæðinu, mat á stöðu fiskstofna í helstu ám á svæðinu og mat á fari laxfiska í nágrenni fyrir hugaðrar eldisstöðvar.`` Þarna er nú ekki verið að telja upp neitt smáræði. Ég get ekki betur séð, herra forseti, en verið sé að telja upp mjög viðamiklar rannsóknir, sjálfstæðar rannsóknir og upplýsingaöflun. Að minnsta kosti að slíkt sé tekið saman ef það er fyrir hendi, ef ekki, þá séu slíkar grundvallarrannsóknir gerðar. Ef við gefum okkur, herra forseti, að þetta sé réttur skilningur sem ég legg í þetta eða rétt túlkun, þá kemur auðvitað aðalspurningin: Vantar ekki í öllum aðalatriðum þessar upplýsingar? Vantar þær ekki gagnvart t.d. því að leyfa sjókvíaeldi í stórum stíl á erlendum stofni? Ég óttast að svarið sé jú. Það liggi mjög lítið fyrir af því sem talið er upp í textanum. Hvað ætlar ráðherra þá að gera sjálfum sér samkvæmur? Er hann ekki þeirrar skoðunar að þetta sé gott frv. og æskilegt sé að framkvæmdin komist í þennan farveg? Og er þá ekki, herra forseti, afar hæpið að reyna að segja okkur að það hafi verið í lagi að sleppa þessu öllu gagnvart þeirri starfsemi sem búið er að hleypa af stað eða verið er að hleypa af stað áður en þessi lög taka gildi? Eða verður það kannski ekki gert? Verður þessi bókstafur látinn gilda um þau mál sem eru í farvatninu? Þá sýnist mér alveg ljóst að menn fari ekkert að slátra fiski úr þeim kvíum á allra næstu missirum. Þetta verður auðvitað að mínu mati, herra forseti, að vera annaðhvort eða. Menn geta ekki annars vegar sleppt þessu af stað og hins vegar ætla svo að setja í lög miklar neglingar gagnvart því hversu vanda skuli alla málsmeðferð á komandi tímum. Það er gott og blessað. En hvað með það sem er þó að gerast akkúrat núna þessi missirin og er auðvitað mjög stórt, þar sem kannski nokkrar stöðvar eru að fara af stað með sjókvíaeldi á erlendum stofni í stórum stíl? Og ekkert af þessu hefur gilt sem hér er verið að setja í lögin. Ég endurtek að mér sýnist vera nokkuð rækilega um þetta búið, þ.e. ef framkvæmdin verður sú að menn taka þennan bókstaf alvarlega og fara eftir honum og túlka óvissu náttúrunni í hag í þeim skilningi að orðin t.d.: ,,sem kunna að fylgja starfsemi fiskeldis- eða hafbeitarstöðvar`` séu túlkuð á þann veg að ef einhverjar líkur eru á því að það gæti --- það þarf ekki að sanna að svo sé eða leiða út af fyrir sig endilega mjög sterkar líkur að því að sú yrði endilega niðurstaðan --- en ef vafinn er uppi, þá skuli hann túlkaður náttúrunni eða vistkerfinu í hag. Og sama gildi um mat á gögnum. Þar skiptir máli hvort menn telja að fyrirliggjandi gögn séu nægjanleg og láti þar við sitja, eða beiti þessum viðbótarmálsliðum 3. tölul. 3. gr. og láti fara fram viðamiklar rannsóknir eða draga að öll þessi gögn sem þar eru talin upp. Það er, eins og ég segi, ekki verið að tala um lítið, þ.e. að meta það rækilega hvort fyrirhuguð starfsemi feli í sér aukna hættu á fisksjúkdómum, það er ekki lítið, það stendur nú í ýmsum. Norðmenn og Skotar hafa verið að rífast talsvert um þetta fram á síðustu ár. Og að fara út í svo viðamiklar aðgerðir eins og merkingar á fiski eru náttúrlega gagnslausar nema endurheimtan sé síðan skoðuð og unnið úr þeim merkjum, samantekt á veðurfars- og haffræðilegum upplýsingum, samantekt á öðrum hagsmunum í veiðimálum og fiskeldi á svæðinu, stöðu fiskstofna í helstu ám á svæðinu og mat á fari laxfiska í nágrenni fyrirhugaðrar eldisstöðvar. Liggur fyrir eitthvert mat á göngu laxfiska á fjörðum við vestanvert landið eða út af Austfjörðum? Liggur það fyrir? Ég veit ekki til þess að það hafi verið metið sérstaklega. Þarna hlýtur að vera átt við mat á göngumunstrinu svipað og gert hefur verið t.d. í nágrenni Elliðaánna, þar sem menn hafa kortlagt nokkuð nákvæmlega göngu Elliðaárlaxins á leið sinni upp í árnar. Það kom á daginn eins og menn muna kannski að hann gengur hringinn í Grafarvoginum og gerðu menn sér það að veiðiskap hér á ákveðnum tíma þar til það var stoppað. Segja má að vegir laxins séu ekki síður órannsakanlegir en fleiri fyrirbæra dettur mér í hug af því ég horfi framan í hv. þm. Hjálmar Jónsson. Gönguleiðir laxins eru --- það þekkja þeir sem eitthvað þekkja til á fjörðum --- oft býsna sérstakar og ég legg þá merkingu í þessi orð að þetta eigi allt saman að skoða. Ég vildi gjarnan heyra hæstv. landbrh. fara aðeins betur yfir þetta samhengi því það er í rauninni að hluta til sambærilegur hlutur og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði um. Mér sýnist það skipta alveg sköpum fyrir upphaf slíkrar starfsemi ef hún er að koma til í stórum stíl eða í einhverjum mæli. Verður hún felld undir þetta, sætir hún þessari vönduðu málsmeðferð sem hér er í rauninni verið að leggja til eða sleppa einhver nokkur fyrstu fyrirtækin undan því? Og liggur ekki allur rökstuðningur fyrir í málinu sjálfu um hversu óheppileg sú niðurstaða yrði? Ef maður á að reikna með að menn vilji vera sjálfum sér samkvæmir, menn telji þörf á þessari lagasetningu, menn ætli að vanda framkvæmdina, menn ætli ekki að taka þarna óeðlilega áhættu, ber þá ekki að tryggja það í reynd með því að menn dragi andann nokkrum sinnum og fari ekki af stað í stórum stíl fyrr en þessum ákvæðum er fullnægt? Herra forseti. Ýmis önnur nýmæli eru í frv. og ég held að þau séu flest til bóta. Það má deila um einstök atriði eins og leyfisveitingar eða framkvæmd af því tagi. Á slíkt að vera hjá veiðimálastjóra eða landbrh.? Á að vera stjórnsýslustofnun á því sviði sem fer með þá hluti eða á ráðherrann að gera það sjálfur? Auðvitað gildir það í sjálfu sér, það er framkvæmdalegs eðlis, en það varðar líka að einhverju leyti ábyrgðina, hvar hún á að liggja. Samskipti og landamæri sjútvrn. og landbrn. eru líka gamalt þrætumál í þessu efni. Á eftir er á dagskrá frv. sem ég skil svo, ég réð það eftir að hafa grúskað í því í um stund, að það ætti að heyra undir sjútvrh., það var reyndar ekki tekið skýrt fram því báðir ráðherrarnir koma fyrir í lagatextanum, þ.e. landbrh. og sjútvrh. En ég skildi það svo að eldi nytjastofna, sem ber að skilja nytjastofnana sjálfa, heyri undir sjútvrh. Líffræðilegu mörkin liggi þá þar að ef um ferskvatnsfiska eða þá sem hrygna í fersku vatni er að ræða, þá heyri sá fénaður undir landbrh. Einhvern veginn þannig er þetta væntanlega hugsað. Þarna eru einnig ákvæði sem ég tek undir og er tvímælalaust rétt að hafa eins og þau að stórfellt tap á eldisfiski sé tilkynningarskylt. Og að fiskeldis- og hafbeitarstöðvum sé óheimilt að flytja til eldisfisk eða seiði af tilteknum stofni. Það er hlutur sem menn eru auðvitað í vaxandi mæli að átta sig á að mönnum varð stórlega á í messunni á ákveðnum áratugum á fyrri öld, að menn grautuðu saman erfðaefni ólíkra stofna í stórum stíl og voru sleppandi seiðum í ár þvers og kruss, þvert á þann erfðabanka sem geymdur var í stofni hverrar ár. Nú hafa menn lært nokkuð af þessu og að sjálfsögðu ber að taka slíkt í löggjöfina. Það síðasta, herra forseti, sem ég ætlaði að nefna er meira til gamans en þó af nokkurri alvöru. Það er bæði lagaákvæðið sjálft en þó ekki síður hvernig um það er búið í greinargerð með tillögunni. Mér finnst menn vera dálítið gamansamir í landbrn. því í lok greinargerðarinnar segir --- það er gott að menn skemmti sér við eitthvað --- um heimildir ráðherra til að gefa út reglugerðir. Ég tel að þetta sé annaðhvort óvenjulegur kjarkur eða þá gamansemi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Loks eru í frumvarpinu víðtækar heimildir fyrir landbúnaðarráðherra til að setja reglugerðir og aðrar stjórnvaldsreglur til að stýra eldisstarfseminni, ...`` o.s.frv. Mér finnst þetta vera gamansemi, herra forseti. Heldur réttara hefur verið talið að menn reyndu að halda aftur af sér í þessum efnum og hemja græðgi sína í galopnar og víðtækar reglugerðarheimildir, en það er ekki að sjá á þeim húmoristum í landbrn. að þeir skrifi upp á þann jús og þeir segja það hér blákalt í lokin, eða öllu heldur hæstv. ráðherra því ég auðvitað veit að hann hefur legið yfir því að semja greinargerðina, að loks séu í frv. víðtækar heimildir fyrir ráðherra til að setja reglugerðir. Þá það, herra forseti, en þetta kíkir landbn. sjálfsagt á eins og fleira.

Hæstv. ráðherra. Þetta var skemmtileg ræða hjá hv. þm. og hún rifjaði upp þann tíma í lífi mínu þegar mér datt í hug hvort ég ætti að verða prestur og las Biblíuna af innlifun, en þar segir einmitt um ræðuna: Ræða þín skal vera já, já og nei, nei. Allt sem er umfram það er af hinu illa. --- Mér fannst þetta koma glöggt fram í ræðu hv. þm. Stundum er nú gott að fara undir feld og hugsa ráð sitt, en stundum er Loðgrímur góður og þetta var góð ræða hjá hv. þm. og ég tek undir margt sem hann sagði. Ég fagna stuðningi hans við málið og tek undir margt sem hann segir um hvernig hann vilji fara að þessu, rækilega umbúið, túlka óvissu náttúrunni í hag. Þetta hef ég allt saman sagt í málinu og þess vegna er framlagning þessa frv. auðvitað mikil alvara, hv. þm. Og sannleikurinn er sá að hv. þm. hefur verið landbrh. meðan fiskeldi hefur verið í sjónum. Þá var enginn að hugsa um svona lög eða reglur. Nú hefur heimurinn farið enn einn hring og við stöndum á nýjum tímapunkti. Fiskeldi hefur verið í kjördæmi hv. þm., bæði í Eyjafirði og ekkert síður í Kelduhverfinu. Við þurfum auðvitað að huga að því að setja nýjar reglur þar sem það hefur verið. Minn vilji er sá og ég hef rakið það áður að menn verða að vanda sig í þessu verki. Það er enginn tími til að liggja lengi undir feldinum, ég er kominn undan honum og við erum á fullu að vinna í málinu. Við hér á Alþingi Íslendinga treystum bæði landbn. og hv. þm. vel til þess að verða okkur til aðstoðar til að við getum fylgt þessu eftir í þeim anda sem við báðir styðjum, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Það helsta biblíulega í texta mínum var þetta með að vegir laxins væru órannsakanlegir eins og fleiri fyrirbæra, og átti ég þá auðvitað við almættið. En varðandi laxeldi hér fyrr á tímum og í minni tíð sem landbrh., þá voru gerðar og höfðu á árunum þar á undan verið gerðar einhverjar fremur óburðugar tilraunir til sjókvíaeldis á laxi af innlendum stofni, þær gengu ekki vel, m.a. vegna kynþroskavandamála í þeim stofni. Það var einnig í minni tíð að ákvörðun var tekin um að norska laxinum yrði ekki sleppt í sjó og að þeir sem hann fengu að halda yrðu að gera það í landstöðvum. Til þess samkomulags, reyndar heiðursmannasamkomulags, hefur oft verið vitnað í umræðum um þess mál að undanförnu. Það var vegna þess að menn vildu ekki taka áhættu á erfðamengun og vildu fara með mikilli gát hvað varðaði meðferð þessa erlenda stofns í sjónum. Varðandi meginspurningu mína þá vona ég að ráðherra noti seinni svarrétt til að svara henni úr því að hann gerði það ekki í fyrri umræðunni. Það er um lagaskilin. Hvernig sér hæstv. ráðherra lagaskilin fyrir sér gagnvart þeim umsóknum og leyfum sem eru í farvatninu? Mun ekkert sjókvíaeldi á erlendum laxi fara af stað í stórum stíl við Ísland fyrr en það hefur sætt þeirri málsmeðferð sem lögin mæla fyrir um eða munu einhverjar umsóknir, einhver leyfi sleppa við það? Þetta er punctum saliens, einföld spurning: Hvernig sér ráðherra þetta fyrir sér? Hyggst hann bíða með að gefa út frekari leyfi? Getur hann tryggt að engin starfsemi hefjist fyrr en hún hafi uppfyllt öll skilyrði væntanlegra laga?

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé enn andvígur því að þessi dýrmæti norski lax sem hann stóð vörð um á sínum tíma og er hér auðæfi í landinu, góður eldisfiskur, fari ofan í sjókvíar sem verða jafn vel varðar og lagt er til í þessu frv. Hv. þm. minntist áðan á fiskeldi undir Vogastapa. Það er auðvitað skiptieldi. Það átti auðvitað að vera komið upp um áramót en því miður hafa orðið smáhnökrar í því. Eigi að síður hefur það sannað að fiskeldi á hér gríðarlega möguleika. Auðvitað má velta því fyrir sér hvort það sé rétt staðsett en sums staðar getur skiptieldi komið til greina, að það sé komið upp áður en vetrarveðrin skella á og þar verður auðvitað að fylgja ströngum leikreglum. Ég legg hér fram frv. Starfsleyfin verða sjálfsagt gefin í vetur en líka með hliðsjón af því að vilji ráðherrans sem fer með málið liggur fyrir. Það verður fylgst með því sem gerist hér í þinginu og það er engin ástæða til að ætla annað en að farið verði að þeim ströngu skilyrðum sem hér eru lögð til.

Herra forseti. Enn þykja mér svörin svolítið loðin. Það er ekki kveðið á um lagaskilin í frv. Um þau er ekkert sagt og mér finnast svör hæstv. ráðherra vera fremur opin í þeim efnum. Það er eins og látið sé að því liggja að endanleg rekstrarleyfi verði gefin út í vetur þrátt fyrir að frv. liggi hér fyrir og sé til umfjöllunar á þinginu. Hæstv. ráðherra hefur uppi um það góðar væntingar að tekið verði eitthvert mið af því sem hér er í textanum. En það er auðvitað ekki það sama og segja að nú verði engin frekari leyfi veitt, beðið eftir því að lögin taki gildi og síðan fari hver einasta ákvörðun eftir það fram í samræmi við texta laganna og þar með talið þennan 3. tölul. 3. gr. Þá væri auðvitað fyrir þeim hlutum séð. Þannig fór, herra forseti, að ég fékk frekar loðin svör og lítil en hins vegar spurningu í staðinn. Spurning hæstv. ráðherra var um hver væri afstaða mín til lax af erlendum stofni, til þess að setja hann í sjókvíaeldi í stórum stíl. Ég tel að það sé mjög stór og afdrifarík ákvörðun fyrir það fyrsta og að menn hljóti náttúrlega þar af leiðandi að vanda allan umbúnað þeirrar ákvörðunartöku í samræmi við það. Ég tel að 

Er hann í Kelduhverfinu?

Sá lax? Hann er væntanlega í Ísnó eða í Rifósi.

Er hann alinn nálægt þingmanninum?

Hæstv. landbrh. veit væntanlega best sjálfur hvar lax af norskum stofni er alinn í landinu. Ætli það sé ekki aðallega á þremur stöðum sem hann hefur verið í eldi núna síðustu árin. Erfðafræðilega er þetta erlendur stofn, framandi gestur í lífríki okkar. Um það er engin spurning þannig að það hlýtur að teljast umtalsverð hætta á erfðamengun í íslenska laxastofninum ef þarna yrði blöndun. Það þarf í raun ekki að segja meira um það til að átta sig á hversu stór og afdrifarík slík ákvörðun er.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þetta frv. til laga um breyting á lögum um lax- og silungsveiði sem hér liggur fyrir. Segja má að þetta sé langþráð mál og hefðu þessi ákvæði, sem eru þó þetta skýr, betur legið fyrir þegar þau álitamál komu hér upp fyrr á þessu ári sem mikill styr hefur staðið um. Segja má að með þessu frv. séu sett mun skýrari og ítarlegri ákvæði um fiskeldi og hafbeit en áður hafa verið í íslenskum lögum. Auk þess er kveðið á um leyfiskostnað og eftirlit og áætlað að innheimta þarna gjöld sem muni á árinu 2002 skila 8 millj. kr. sem standa eiga undir kostnaði af eftirliti. Mér finnst þetta allt í góðum anda sem við höfum rætt hér fyrr í dag. Það eru ýmis ágæt nýmæli í þessu frv. en þó finnst mér margt þar gefa tilefni til að fara mjög nákvæmlega yfir það í hv. landbn. Þó verð ég að segja að ég mun beita mér fyrir því að þetta mál verði afgreitt sem fyrst vegna þess að ég tel að mikil bót verði að því. Ég vona að það gefist tækifæri til þess hjá hæstv. ráðherra að bíða með frekari afgreiðslur og leyfisveitingar á rekstrarleyfum meðan þetta mál er til umfjöllunar í þinginu svo við stöndum ekki frammi fyrir því, loksins þegar lögin eru tilbúin, að búið verði að fylla alla firði af norskum laxi og þá verði um að ræða leyfi sem mjög snúið verði að afturkalla. Helstu nýmæli í þessu frv. virðast mér að útgáfa rekstrarleyfa færist til landbrh. Samkvæmt gildandi löggjöf á veiðimálastjóri að gefa út þessi rekstrarleyfi. Það má svo sem ræða það, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði hér, hvort sé heppilegra. Ég tel hins vegar að það sé heppilegra að hafa málið hjá ráðherra, sérstaklega þegar við bætist að þegar farið er með umsóknir um rekstrarleyfi þá ber landbrh. að leita umsagna víða, t.d. hjá dýralækni fisksjúkdóma, fiskeldisnefnd, fisksjúkdómanefnd og veiðimálastjóra auk veiðimálanefndar, Veiðimálastofnun o.s.frv. Þetta er nokkuð ítarleg upptalning. Í ákvæði þessu er einnig upptalning á ýmsum þeim gögnum sem ber að skila með slíku rekstrarleyfi. Mér finnst, þegar ég les þetta í gegn, alls ekki borðleggjandi að ýmislegt hefði farið í gegn, sem þótt hefur viðunandi hingað til eða á liðnu ári, ef þessi lög hefðu verið í gildi. Þessi rekstrarleyfi skulu gefin út af landbrh. til fimm ára. Þó hefur hæstv. landbrh. möguleika til að gefa leyfið út í styttri tíma. Segja má, og hefur verið nefnt fyrr í umræðunni, að landbrh. hefur víðtækar heimildir til að setja reglugerðir og aðrar stjórnvaldsreglur samkvæmt þessum lögum. Það er náttúrlega eitt af því sem þarf að athuga í hv. nefnd, hvort ástæða er til að takmarka eitthvað þessar reglugerðarheimildir. Það kemur líka fram hér að það er óheimilt að gefa út rekstrarleyfi fyrr en ákvörðun um matsskyldu eða úrskurður um mat á umhverfisáhrifum liggur fyrir. Ég fagna því auðvitað sérstaklega en þar er vísað til laga nr. 106/2000. Það er líka sett undir ákveðna brotalöm sem verið hefur í öðrum lögum sem gilt hafa um veiði, þ.e. að framsal er bannað samkvæmt þessum lögum. Frjáls leiga og veðsetning á rekstrarleyfi er bönnuð en þó kemur svolítið sérkennileg setning í lagaskýringum: ,,Þetta ákvæði kemur þó ekki í veg fyrir að eigendaskipti geti orðið að fiskeldis- eða hafbeitarstöð ef sami lögaðili með sömu kennitölu er áfram handhafi rekstrarleyfisins.`` Þarna eru sem sagt einhver kennitöluviðskipti leyfileg og ég verð að segja að þetta er t.d. ein af þeim smugum sem mér finnst við þurfa að kanna náið í hv. nefnd. Í frv. er einnig heimild til gjaldtöku sem er líka nýmæli. Þar er ýmislegt fleira sem ég skauta yfir, ekki síst það sem komið hefur fram fyrr í umræðunni. Í 4. gr. er það nýmæli að fiskeldisstöðvum sem missa út eldisfisk sé skylt að tilkynna það embætti veiðimálastjóra og að ítrekaðar slysasleppingar geti leitt til endurskoðunar á rekstrarleyfi og jafnvel fellt það úr gildi. Einnig er tiltekið í þessu ákvæði að ef fiskeldisstöð hefur ekki byrjað veiði innan 12 klukkustunda eftir að hún missir út eldisfisk geti veiðimálastjóri gefið út almenna heimild til veiði á svæðinu með sömu skilyrðum og gilda um stöðina sjálfa. Þarna finnst mér að geti hugsanlega orðið mikið líf í tuskunum, þ.e. ef fiskeldisstöðin getur ekki sannað að hún sé byrjuð veiði innan þessara 12 tíma. Þá geti nú ýmsir brugðið undir sig betri fætinum með veiðistangirnar sínar til að veiða út á þetta ákvæði. Í frv. er og ákvæði sem ég fagna ákaflega, að ef fiskeldis- eða hafbeitarstöð hefji ekki starfsemi í samræmi við rekstraráætlun, innan 12 mánaða eftir útgáfu rekstrarleyfis, sé landbrh. heimilt að fella rekstrarleyfið úr gildi. Það hefur verið mikil umræða um að ákveðnir aðilar séu að slá sig niður á alla mögulega staði í kringum landið og sæki þar um rekstrarleyfi og hyggist einhvern tíma í fjarlægri framtíð eða kannski aldrei hefja rekstur. Mér finnst þetta ákvæði koma nokkuð vel í veg fyrir slíkt. Það stendur hér í b-lið 5. gr., það tengist 62. gr. laganna, að embætti veiðimálastjóra skuli hafa eftirlit með starfsemi fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Það hvarflar að mér hvort ekki geti orðið árekstur þarna, við það sem getið er um í 7. gr., um þessa sérstöku nefnd, fiskeldisnefnd sem sæti eiga í fjórir menn skipaðir af landbrh. til fjögurra ára í senn. Hlutverk þeirrar nefndar er að vera til ráðgjafar og taka þátt í stefnumótun um fiskeldi bæði á sjó og landi. Mér finnst að þarna geti hlutverkin skarast nokkuð en það stendur líka í greinargerð eða lagaskýringum að nefndinni sé ætlað að tryggja samráð og samræma sjónarmið landbrn. og sjútvrn., m.a. um fiskeldi á landi og í sjó. Í c-lið sömu greinar er talað um að lögfest sé að kynbættan eldislax megi eingöngu nýta til fiskeldis og bann er lagt við því að hann sé nýttur til fiskiræktar eða hafbeitar. Þá vísað til þess að það sé stórvarasamt, hann geti sloppið og jafnvel kynblandast öðrum tegundum. Ég talaði fyrr í dag við fiskeldisfræðing sem taldi miklar líkur á að einmitt þetta hefði þegar gerst, þessi lax hefði sloppið og líkur væru á að kynblöndun hefði orðið. Ég vil ítreka að það er mikilvægt að þetta frv. fái góða og hraða afgreiðslu hjá hv. landbn. Ég vil fara þess að leit við hæstv. landbrh. að meðan málið er til umfjöllunar í nefndinni verði ekki veitt frekari leyfi til fiskeldis á laxi af erlendum stofni.

Herra forseti. Þessi umræða er fyrir margra hluta sakir athyglisverð. Í fyrsta lagi vegna afstöðu þingmanna, hvort þeir eru þess hvetjandi að hér verði almennt tekið upp fiskeldi í stórum stíl eða hvort þeir telji að of mikil hætta fylgi slíkum atvinnurekstri til að hægt sé að fallast á að svo verði gert. Þá ber að minnast að þegar Stofnfiskur var settur á fót á sínum tíma, áður Silfurgen, var tekin ákvörðun um að hefja frameldi á norskum laxi til þess að gefa Íslendingum möguleika á fiskeldi á alþjóðlegum mörkuðum í alþjóðlegri samkeppni. Slíkt var auðvitað óhjákvæmilegt á þeim tíma. Eins og þeir vita sem hafa kynnt sér þessi mál er gersamlega útilokað að hugsa sér að nota óræktaðan íslenskan lax til laxeldis með góðum árangri. Við erum þess vegna að tala um það hvort við viljum nota norska eldislaxinn til fiskeldis við strendur Íslands. Um það snýst málið og ekkert annað. Ég hygg að ég fari rétt með það að allur lax sem alinn hefur verið hér á landi síðustu ár, a.m.k. síðasta áratuginn, sé norskur eldislax. Svo einfalt er það. Í ljósi þess er sjálfsagt að velta því fyrir sér hvort við viljum taka þá áhættu að heimila eldi á laxi af þeim stofni hér við strendur landsins. Ég hef heyrt á ýmsum þingmönnum að þeir vilji gefa í skyn að það sé varhugavert og gera mikið úr hættunni við slíkt eldi. Þá værum við jafnframt að taka ákvörðun um að halda okkur við landeldi og má um leið velta því fyrir sér, sem kom fram í frammíkalli hjá hæstv. landbrh., hvort laxeldið hjá Rifósi í lóninu í Kelduhverfi fullnægi þeim skilyrðum sem þeir vilja setja sem harðast ganga fram í að við eigum að tryggja að norskur eldislax sleppi ekki í sjóinn, þeir sem ekki vilja taka slíka áhættu. Ég sé ekki betur en þeir hljóti að setja mjög ströng skilyrði og þá hlýtur maður að velta fyrir sér framhaldi laxeldis t.d. í Lóni í Kelduhverfi. Einnig væri algerlega útilokað, svo ég taki annað dæmi, að halda áfram því laxeldi sem er nú í smáum stíl í Eyjafirði, ég tala nú ekki um ef menn láta sig dreyma um að hægt yrði að nota norskan eldislax til að halda uppi atvinnu í sjávarplássum eins og í Hrísey sem hér hefur verið til umræðu upp á síðkastið. Fróðlegt væri að fá um það svör hér á Alþingi hvort þeir þingmenn sem glaðast hafa talað um atvinnumálin þar séu reiðubúnir til að fallast á að gefa Samherja leyfi til að framleiða þar 800 tonn af eldislaxi. Það kemur auðvitað inn í þetta mál. Í mínum huga er óhjákvæmilegt að velta því fyrir sér hvernig við alþingismenn getum hagað löggjöf sem skapaði atvinnuvegunum slíkt rekstrarumhverfi með almennum aðgerðum að einhver rekstur geti risið á landsbyggðinni annar en sá sem þar er núna. Ég hlustaði á það úti í Hrísey að einn ágætur þingmaður stakk upp á að 1% yrði tekið af aflahlutdeild hvers skips á ári. Ef við hugsum okkur að það séu 10 togarar á Akureyri, þá ætlaði þessi hv. þm. að fækka um einn togara á Akureyri á hverjum 10 árum. Ef við tökum það sem annar hv. þm. sagði í ræðustól í dag, að fyrningin ætti að vera 10% á ári, þá jafngildir það því að gera einn togara Akureyringa upptækan á hverju ári. Þannig er umræðan um sjávarútvegsmálin hér. Þetta er rekstrarvitið sem í henni er lagt til grundvallar. Við höfum velt fyrir okkur hvaða möguleikar séu á því að skjóta nýjum stoðum undir atvinnurekstur á Austfjörðum. Sumir þingmenn hafa í mín eyru talað um að þeir geti ekki hugsað sér álver í Reyðarfirði, sömu menn og ekki gátu hugsað sér álver í Hvalfirði né í Straumsvík. Það eru menn sem geta ekki hugsað sér stórvirkjanir. Það eru menn sem ekki vildu að við gerðum samninga um hið Evrópska efnahagssvæði. Það eru menn sem voru á móti frjálsum viðskiptum. Það eru menn sem vildu ekki afnema einkarekstur Ríkisútvarpsins, t.d. á sjónvarpsrekstri, vildu ekki Stöð 2, vildu ekki frjálst útvarp. Þegar við horfum á þetta kemur í ljós að það eru alltaf sömu mennirnir sem vilja þetta afturhaldsþjóðfélag, þar sem ekki er frjáls fjölmiðlun og reynt er að hamla heilbrigðum rekstri með hvers konar opinberri íhlutun. Þeir tala þó manna hæst þegar verið er að gera almennar kröfur eða einstakar kröfur og vilja þá að ríkið borgi hvað eina og stundum miklu meira en góðu hófi gegnir. Nú stöndum við frammi fyrir spurningum, þegar við tölum um byggðir landsins: Eru alþingismenn meðmæltir því að við heimilum laxeldi, t.d. í Mjóafirði eða Berufirði? Vilja alþingismenn stuðla að því að þetta leyfi verði veitt þannig að þegar í stað sé hægt að hefja þetta eldi? Vilja menn koma til móts við Austfirðinga með þessum hætti til að treysta þar atvinnurekstur? Eða vilja menn alltaf og stöðugt vera á öfugum nótum, þráast við, standa á móti sjálfsbjargarviðleitninni í byggðum landsins? Þetta er eftirtektarvert. Það skulu menn hafa í huga að ef menn tala á móti norskum eldislaxi þá eru menn að tala á móti fiskeldi í stórum stíl á Íslandi. Þá eru menn á móti því að laxeldi á Íslandi sé rekið þannig að það standist samkeppni á alþjóðlegum mörkuðum. Um það snýst málið. Þess vegna er ég auðvitað þakklátur hæstv. landbrh. fyrir að taka þetta mál upp hér. Ég vil um leið og ég þakka honum fyrir vekja athygli á þeim málflutningi sem hér hefur verið uppi hafður í dag, þeim málflutningi sem hefur verið uppi hafður hér í sambandi við þetta mál, t.d. þegar sagt er að það sé leikur með kennitölur að hægt sé að selja fyrirtæki. Hver vill leggja fjármagn í fyrirtæki sem ekki má selja? Hver vill það? Hér á móti mér er 3. þm. Vesturl., hv. þm. Jóhann Ársælsson, mikill rekstrarmaður. Ætli hann vilji ekki geta selt atvinnurekstur sinn þegar þar að kemur eða látið hann ganga í erfðir? Ætli það sé ekki svo þegar menn fjárfesta að þeir hugsi um hvernig þeir geti komist út úr rekstrinum? Ég hygg að svo sé og veit að svo er. Ef rekstur stendur höllum fæti verða menn að hafa möguleika til að afla viðbótarfjár með hlutafjárútboði eða öðru slíku. Ýmsar aðrar ástæður geta verið til þess að menn vilji auka hlutafé í fyrirtækjum sínum. Í annan stað vil ég segja: Stundum getur verið nauðsynlegt að víðtækar heimildir séu til útgáfu reglugerða ef sá rekstur sem í hlut á er nýr, er viðkvæmur eða þegar bregðast þarf skjótt við. Þess vegna er ég mjög ánægður yfir að gert skuli ráð fyrir því í þessu frv. að heimildir til reglugerðarútgáfu séu víðar. Auðvitað er það rétt sem hér kom fram að menn hafa gert margvíslegar vitleysur á liðnum árum og áratugum í sambandi við fiskeldi og fiskrækt, bæði hér á landi og í öðrum löndum. Aðalatriðið er hins vegar þetta: Ef menn vilja ekki norska eldislaxinn í sjó, þá vilja menn ekki laxeldi í stórum stíl á Íslandi. Þá verður sá draumur sem nú er á Austurlandi að martröð.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér fannst hæstv. forseti Alþingis koma hér enn á skjóttum. Hann vísaði í ræður þingmanna sem talað hafa í dag eins og hann hefði bara skellt við þeim algerlega skollaeyrum og skilið þær sínum skilningi. Ég hefði viljað að hann hlustaði kannski aðeins betur áður en hann kom hér til að gera manni upp skoðanir. Ég fagnaði sérstaklega þessu frv. vegna þess að ég er hlynnt því að við nýtum þá möguleika sem við höfum á Íslandi. En ég vil að það séu skýr lög og reglugerðir sem setji okkur ákveðinn ramma þannig að ekki sé anað út í einhverja vitleysu áður en málin eru könnuð ítarlega. Mér finnst einmitt að þetta frv. tali máli skynseminnar. Hér er gert ráð fyrir ítarlegri könnun sem ég saknaði að fór ekki fram í ákveðnum málum fyrr í vetur. Hér er gert ráð fyrir að sú könnun fari fram og þess vegna fagnaði ég frv. sérstaklega. Hæstv. forseti Alþingis talaði um að ég hefði haft óvirðuleg orð um kennitöluskipti. Það eina sem ég talaði um var að æskilegt væri að athugað yrði nánar í hv. landbn. hvað þetta þýddi. Ég setti það ekki inn í frv. að bannað væri að framselja, leigja eða veðsetja rekstrarleyfið. Það var ekki ég heldur er það sett fram í frv. sem hæstv. forseti Alþingis er væntanlega að leggja lið sitt og er til umræðu hér í dag.

Herra forseti. Ég hlýt að biðjast afsökunar úr því að ég hef misskilið hv. 9. þm. Reykn., Sigríði Jóhannesdóttur. Ég heyri að hv. þm. er sammála mér um að nauðsynlegt sé að fiskeldisstöðvar geti gengið kaupum og sölum og einnig að hv. þm. er sammála mér um að nauðsynlegt sé að stuðla að því að laxeldi í stórum stíl geti orðið við strendur landsins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. heldur áfram að gera mér upp skoðanir og segir að við séum sammála um ákveðna agnúa á þessu frv. Það er öðru nær. Ég fagnaði einmitt því sérstaka nýmæli í þessu frv. að framsal, leiga og veðsetning á rekstrarleyfi er óheimil. Ég hélt að það væri komið beint frá hjarta hæstv. forseta Alþingis sem ég veit ekki betur en styðji þá ríkisstjórn sem leggur fram þetta frv. með því nýmæli að framsal, leiga og veðsetning á slíku rekstrarleyfi er óheimil.

Herra forseti. Síðara andsvar hv. þm. virðist benda til þess að ég hafi skilið hana rétt. Það má kannski segja að það sé jákvætt fyrir minn skilning. Mér þykir á hinn bóginn leiðinlegt að hv. þm. skuli ekki vilja láta laxeldisfyrirtæki lúta sömu grundvallarreglum og annar rekstur í landinu.

Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal, virðulegur forseti vor, fór um víðan völl í umræðunni og lagði ekki síst út af utandagskrárumræðu sem var á dagskrá fyrr í dag og eins fundi sem var norður í Hrísey fyrir nokkru síðan. Ég tók eftir því að starfandi forseti sýndi mikið umburðarlyndi og gerði engar athugasemdir við það þó að ræðumaður viki talsvert frá dagskrármálinu. Ég tel það út af fyrir sig vera umburðarlynda og sanngjarna fundarstjórn. Annað vil ég segja, að mér þætti betra að hv. þm. nafngreini þá stjórnmálamenn sem hann er svona að láta liggja að að hann sé að fjalla um þegar hann talar um að þingmaður hafi sagt þetta hér eða hinn hafi sagt annað þar. Ég var að giska á að í einu tilviki ætti hv. þm. Halldór Blöndal við mig og í öðru tilviki hafi hann átt við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem ég held að hafi nefnt þessa 10% tölu í umræðum fyrr í dag. Mér finnst betra fyrir málefnaleg skoðanaskipti og meiri reisn yfir því að menn nafngreini þá einstaklinga og vitni beint til þeirra sjónarmiða sem þeir hafa sett fram, enda er þá væntanlega yfirleitt um að ræða einstaklinga sem eru menn til að standa við skoðanir sínar. Hv. þm. Halldór Blöndal nefndi laxeldi í Eyjafirði og spurði hvort við værum tilbúnir til að heimila það í stórum stíl til þess að hægt væri að vinna úr fiskinum í Hrísey. Hv. þm. veit kannski ekki hvers vegna þær hugmyndir m.a. voru lagðar til hliðar. Það var vegna þess að aðrir hagsmunir sem það hefði rekist á töldust vera svo ríkir að það væri ekki réttlætanlegt, m.a. ört vaxandi lúðueldi og miklar vonir sem bundnar eru við það, sem sækir fæðu í Eyjafjörð fyrir ungviðið og auðvitað ýmsir aðrir hagsmunir. Náttúrulegu laxastofnarnir víða um land eru aðrir hagsmunir sem verður að líta til. Það sem ég hef fyrst og fremst verið talsmaður fyrir er að menn fari varlega og vandi stefnumótun og ákvarðanatöku. Mér fannst einmitt hv. þm. Halldór Blöndal koma hér af gamla skólanum og vilja ryðja öllu slíku til hliðar af því að nú væru mögulega í sjónmáli störf og einhver umsvif í atvinnurekstri og þá ætti að ýta öllu svona umhverfiskjaftæði til hliðar. Eða hvert er hv. þm. að fara? Vill hann viðhafa venjuleg varúðarsjónarmið í þeim efnum eða ekki?

Herra forseti. Mér þótti athyglisvert hjá hv. þm. að ekki megi ræða stefnur stjórnmálaflokka án þess að nafngreina sérstaklega hvaða þingmaður viðkomandi stjórnmálaflokks hafi orðað hlutina. En það er rétt sem hv. þm. sagði. Hann hafði orð á því í Hrísey að rétt væri að taka 1% af aflaheimildum allra skipa á hverju ári og af því leiðir að á tíu árum, væri sú tillaga samþykkt, mundi fækka um einn togara á Akureyri ef þeir eru tíu. Í annan stað vil ég segja að Stofnfiskur var á sínum tíma styrktur mjög og settur á fót meðan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var landbrh. ef ég man rétt. Þau rök lágu því til grundvallar að nauðsynlegt væri að verja af ríkisins hálfu mjög miklum fjármunum, verulegum fjármunum, til framræktunar á norskum laxi til að gera það mögulegt að hann yrði ræktaður við strendur landsins og á landstöðvum. Nú er á hinn bóginn komið í ljós að hv. þm. hefur miklar efasemdir um að þarna hafi verið stigið rétt skref. Ekki gat ég heyrt annað á ræðu hans nú en hann vilji hægja mjög á ferðinni og hvetja til þess að leyfi til laxeldis í Mjóafirði verði ekki gefið nú á þessum vikum, sem auðvitað þýðir að þessi rekstur hlýtur þá að tefjast um eitt ár a.m.k. Það er með vissum hætti innlegg í byggðamál Austfirðinga.

Herra forseti. Bara til að því sé til haga haldið fyrir þingtíðindin þá gengu hugmyndir mínar, sem ég reifaði á þessum Hríseyjarfundi, út á að mögulega mætti skapa svigrúm til að byggðatengja einhvern lágmarksgrunnrétt í veiðum með fyrningu, t.d. eins og 1% veiðiheimilda í fimm ár. Ég lagði út af því dæmi. Lengra var ekki gengið í þessum vangaveltum þannig að tíu prósenta dæmi eða tíu ára dæmi hv. þm. er að því leyti ekki á réttum rökum reist því það er ekki í samræmi það sem ég sagði þarna. Síðan getum við rætt þau mál betur. Varðandi þessa ákvörðun um norska eldislaxinn þá er það rétt að þegar Stofnfiskur var settur á fót var honum ætlað það hlutverk að kynbæta eldislax, reyndar bæði af innlendum og erlendum stofni. Norski laxinn var staðreynd og búinn að vera í landinu nokkurt árabil. Vonir manna við laxeldi á Íslandi voru þá fremst bundnar við landstöðvar. Það var ekki verið að taka neina nýja viðbótaráhættu með því að kynbæta eldisstofna með því að ala í þeim landstöðvum sem búið var að byggja. Menn kannast væntanlega við þau stórfelldu áform sem verið höfðu uppi. Byggðar voru allmargar stöðvar sem ætlað var að ala lax á landi svo næmi 500--1.000 tonnum á ári eða jafnvel meira. Síðan fór þetta allt eins og það fór en það er önnur saga. Menn verða fyrst að gera það upp við sig hvort þeir meina eitthvað með tali um að þeir vilji framkvæma mat á umhverfisáhrifum, að menn vilji viðhafa varúðarreglur í sambandi við villta náttúru og lífríki landsins. Út frá því verða menn síðan að taka á einstökum málum sem koma upp. Ef menn ætla alltaf að nota þá aðferð sem mér heyrist hér talað fyrir, að vera í orði kveðnu með þau sjónarmið uppi að það beri að viðhafa varúðarreglu og það beri að ástunda umhverfisvernd en víkja því svo til hliðar um leið og það rekst á einhverja hagsmuni í einhverjum einstökum tilvikum, með þeim rökum að það sé á Austfjörðum í dag eða Vesturlandi á morgun eða það vanti vinnu hér eða það komi tekjur þar. Til hvers er þetta þá? Verða menn ekki að reyna að hafa einhvern grundvöll undir sinni stefnu í þessum efnum sem menn eiga síðan að vera menn til að standa við?

Herra forseti. Það er mjög gott að þessu sé vel til skila haldið sem hv. þm. talaði um, að hann vilji taka 1% af aflaheimildum í fimm ár og byggðatengja, óafturkræft 5%. Það er ekki lítið sem hinir ýmsu útgerðarmenn og útgerðarfélög um landið eiga að bera og þeir sem hafa fest fjármuni sína í þeim fyrirtækjum á hlutabréfamarkaði. Þetta er auðvitað mjög fróðlegt. Í annan stað vil ég segja að við sem búum í landinu hljótum að taka áhættu hverju sinni. Við búum hér með náttúrunni og verðum að lifa með henni. Eins og sakir standa hafa menn bundið miklar vonir við það, m.a. fyrir austan land, að laxeldi geti breikkað atvinnugrundvöllinn og komið í staðinn fyrir minnkandi sjósókn, treyst byggðirnar. Ég er einn af þeim sem hafa gert sér vonir um það. Þess vegna er ég líka einn þeirra sem hafa verið þess hvetjandi að menn gæfu slíkt leyfi. Nú má auðvitað lengi tala um að halda eigi áfram að rannsaka og að halda eigi áfram að rannsaka. Ég geri mér vel grein fyrir því. En það sem ég hef líka vakið athygli á er að það eru oft sömu mennirnir sem ekki vilja leyfa laxeldið, sem ekki vilja virkja, sem ekki vilja álver, sem ekki vilja frjálsa verslun, sem ekki vilja annað en ríkisútvarp og ríkissjónvarp og vilja takmarka fréttaflutning eins og þessi hv. þm. vildi á sínum tíma. Það er þetta þrönga sjónarhorn, þetta afturhaldssjónarhorn sem skýtur allt of oft upp kollinum í ræðuflutningi hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar. Það væri fróðlegt að reyna að ímynda sér hvernig væri umhorfs á Íslandi ef hans hugmyndir hefðu alltaf náð fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu en mig langaði til að spyrja hæstv. landbrh. tveggja eða þriggja spurninga. Veit hæstv. forseti hvort landbrh. hefur möguleika á að hlýða á mál mitt?

Forseti mun grennslast fyrir um hæstv. ráðherra.

Ég held að hæstv. forseti, hv. þm. Halldór Blöndal sé horfinn úr salnum. En ég vil samt segja meðan ég bíð hæstv. landbrh. að mér fannst margt í ræðu hans með sama brag og ég hef oft heyrt hjá honum, að þeir sem hafi öðruvísi skoðanir á hlutunum eða hafa sett fram hugmyndir um að öðruvísi eigi að standa að undirbúningi mála séu ævinlega á móti landsbyggðinni eða atvinnulífinu í landinu. Hv. þm. Halldór Blöndal orðaði það svo áðan að menn sem væru á móti því að veita þessi leyfi þegar í stað væru nánast óalandi og óferjandi, ef ég skildi orð hv. þm. Hann talaði um menn sem væru á móti fiskeldi og nefndi sérstaklega í því sambandi frjálsa verslun. Hann ræddi einnig um það að einhverjir hefðu verið að leggja til, að hv. 3. þm. Norðurl. e. hefði verið að leggja það til, að veiðiheimildir yrðu teknar af þeim sem nú hefðu þær og þær gerðar að einhvers konar tryggingu fyrir byggðarlögin. Þessu var hv. þm. ekki mjög hrifinn af. Í samhengi við það að hann nefndi að menn hefðu verið á móti frjálsri verslun þá er kannski ástæða til að rifja það upp að hv. þm. Halldór Blöndal er afar mikið á móti frjálsri verslun með veiðiheimildir, nema sú verslun fari fram milli þeirra sem hafa þær undir höndum núna. En eigandi þessara veiðiheimilda, þ.e. þjóðin sjálf, á þar hvergi nærri að koma. Þá skal ekki ríkja frelsi í verslun með þessar veiðiheimildir, alls ekki fyrr en þær eru komnar í hendur þeirra sem eiga að heita útgerðarmenn. Nú er hæstv. landbrh. genginn í salinn og ég ætla þess vegna að hverfa frá þeirri Hríseyjarumræðu sem hélt áfram áðan og snúa mér að því sem ég ætlaði að segja. Mér fannst nefnilega svör hæstv. landbrh. dálítið loðin þegar kom að því að reyna að koma hv. þingmönnum sem hér sitja í salnum í skilning um hvernig hæstv. ráðherra ætlar að standa að því að veita þau leyfi sem fyrir liggur að hann mun þurfa að veita áður en þessi lög taka gildi ef lagafrv. sem hér liggja fyrir til umræðu verða að lögum. Hann orðaði það þannig, ef ég man rétt, að það yrði litið sterklega til frv. sem hér lægju fyrir við þessa umfjöllun. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra þurfi að fara að þeim lögum sem eru í gildi, verði því miður fyrst og fremst að horfa til þeirra laga og hafi ekki ótakmarkað reglugerðarvald þegar hann á að veita þessi leyfi. Það liggur fyrir að þau fyrirtæki sem hér um ræðir hafa fengið þá niðurstöðu að þau megi setja upp laxeldi upp á 8 þús. tonn. Nú spyr ég hæstv. ráðherra hvernig og á grundvelli hvaða laga hann getur takmarkað þau leyfi sem hann þarf að veita. Til hve langs tíma telur hann að hann að gefa þurfi leyfin? Varla getur hann vísað til ákvæða í þessum frv. hvað það varðar. Það hlýtur að þurfa að byggja slíka ákvörðun á þeim lögum sem fyrir eru. Hvernig verða leyfin veitt, til hve langs tíma og hve víðtæk mega þau vera? Þegar þessi frv. eru síðan orðin að lögum, ef ég skil málið rétt, mun líða heilt ár þar til þau virka gagnvart leyfum sem hafa áður verið gefin út. Ég spyr þess vegna: Munu ákvæði þessara laga geta hrundið þeim leyfisveitingum sem þá liggja fyrir og hafa verið gefin út á grundvelli laga sem nú eru í gildi? Ég vil svo taka undir þau varnaðarorð að menn verði að hafa í huga hvaða hættur geti helstar verið fram undan varðandi þessi mál. Það er ekki svo langt að líta til baka til að muna eftir loðsilungsævintýrinu sem Íslendingar lentu í, þar sem bæði loðdýrarækt og fiskeldi misfórst með þeim afleiðingum að hér töpuðust gífurlegir fjármunir. Stjórnvöld lánuðu þá peninga og hvöttu bæði einstaklinga og fyrirtæki til að hefja bæði með fiskeldi og loðdýrarækt. Margir sitja sárir enn í dag eftir það ævintýri. Það má með sanni segja að það hafi komið skýrt fram að menn höfðu ekki skoðað sig nógu vel um áður en lagt var í þann leiðangur. Þess vegna þarf að huga vel að því sem hér er á ferð og ástæða til að skoða það vel. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um annað. Hér liggur fyrir annað frv. um eldi fiska í sjó og þar hefur niðurstaðan greinilega orðið sú að skipta eigi því eldi sem fram fer í sjó á milli tveggja ráðuneyta. Hvort það hefur orðið bardagi eða bræðrabylta hjá þeim, hæstv. sjútvrh. og hæstv. landbrh., veit ég ekki en mér finnst það skondið og sé ástæðu til að spyrja hvort menn hafi ekki verið í dálitlum vafa um hvort heppilegt væri að hæstv. landbrh. hefði yfirumsjón með þessu eldi í einum firðinum en í næsta firði við stjórnaði hæstv. sjútvrh. Kannski ræki sama fyrirtækið eldisstöðvar í tveimur samliggjandi fjörðum. Maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé ekki óheppilegt og hvort ekki hefði verið eðlilegra að skipa þessu öðruvísi. Þriðja atriðið sem mig langar að tala um er eignarhaldið á leyfunum eins og talað var um í dag, þ.e. að veita eigi fyrirtækjunum leyfi og þau megi ekki veðsetja leyfin eða framselja þau. Þó liggur fyrir að fyrirtæki sem er hlutafélag og fær slíkt leyfi getur skipt gersamlega um eigendur án þess að það reyni nokkurn tíma á þessi ákvæði. Séu verðmæti fólgin í þessum leyfum, þ.e. telji þeir sem vilja inn í þennan rekstur mikils virði að fá leyfi til að reka svona fyrirtæki, þá munu þeir borga fyrir það. Leyfin sem hafa gengið kaupum og sölum, t.d. í Noregi, hafa verið seld fyrir himinháar fjárhæðir. Hæstv. ráðherra lýsti því áðan að hann teldi tiltölulega fáa firði í landinu koma til greina fyrir slíkt eldi. Þessi réttindi, þessi leyfi, þessi aðstaða sem hið opinbera mundi veita þeim sem fara út í slíkt getur orðið mjög mikils virði. Ákvæðin sem hér eru sett inn um að ekki megi framselja leyfin munu alls ekki skipta neinu máli hvað varðar hlutafélög. Þau geta skipt máli hvað varðar einstaklinga sem fá slík leyfi en ég get ekki séð að það skipti neinu máli hvað varðar hlutafélög. Ég beini því til hv. nefndar að menn ræði þetta í alvöru, kynni sér hvernig farið hefur verið að í Noregi, kynni verðlagið á þessum leyfum og reyni að átta sig á því hvort ekki eigi að fara aðra leið en hér er lögð til. Ég beini því til hv. nefndarmanna að skoða möguleikann á, þegar ákvörðun hefur verið tekin um að í einhverjum firði eða á einhverju svæði megi hafa slíkt eldi, að þeim sem hafa áhuga á slíku verði gefinn kostur á að leysa það á markaði hverjir fái leyfin um tiltekinn tíma og þar séu hlutirnir á hreinu. Ég tel vafasamt þó ég skilji alveg hvað menn eru að hugsa með þessum ákvæðum en ég er allt að því sannfærður um að menn muni ekki ná þessum markmiðum, einfaldlega vegna þess hve mikil verðmæti eru í húfi. Þeir sem leggja út í þennan rekstur munu stofna hlutafélög um hann og geta selt þetta hlutafé hvenær sem er. Það verða engar hömlur á slíku. Þetta voru vangaveltur mínar í þessu máli, hæstv. forseti. Að öðru leyti vil ég fagna þessu frv. Það er ljóst að það er nauðsyn að setja lög um þessi efni. Ég held að þetta frv. sé að mörgu leyti vel unnið, mér hefur a.m.k. sýnst það við yfirlestur á því og tel að það sé ekkert nema gott um frv. í heild að segja. Ég hef hins vegar þessar athugasemdir sem ég hef sett fram og beini þeim til hæstv. ráðherra og síðan til hv. nefndar.

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf sagt að mikilvægt sé að hafa góð gleraugu og gagnrýnin augu. Það er mikilvægt að hafa nöldrið sitt, eins og maðurinn sagði forðum, að menn reyni að rýna í textann og gera betur. Ég er þakklátur fyrir það. Ég vil segja við hv. þm. að ég hef sem landbrh. leitað leiða og sátta í þessu máli. Ég hef átt marga fundi með þeim sem vilja fara í stórhuga fiskeldi. Ég hef líka átt marga fundi með mönnunum í hinni frjálsu náttúru, eigendum laxveiðijarða o.s.frv. Þannig er alveg klárt að vilji minn, sem ég legg hér fram, er skýr. Þeir gera sér grein fyrir því. Þeir gera sér grein fyrir því að þessa leið beri að varða af miklu öryggi hvað sem líður þeim veiku og gildandi lögum. Við stöndum í rauninni ekki á neinum grunni. Það hefur ekkert verið unnið í þessum málum árum saman. Nú er þetta uppi aftur og þá verðum við að vanda okkur. Það getur vel verið að landbn. verði fljót að afgreiða þetta mál. Hún getur unnið hratt ef hún vill þannig að kannski gerist það á nokkrum vikum. Þetta er viljinn og auðvitað verða leyfin bundin þessu. Ég held að menn séu sáttir við það. Hvað varðar stærð þá held ég að það hvarfli ekki að neinum, miðað við reynslu annarra þjóða, að fara í 8 þús. tonna eldi, einn, tveir og þrír. Hvort það verða 3 eða 4 þús. skal ég ekkert segja um. Við ætlum að reyna að læra af mistökum annarra og fara aðrar leiðir. Hvað eignarhaldið varðar þá er það ljóst. Ég útskýrði hér áðan hvað ég ætti við og hef ekki tíma til að svara því aftur. Það er ekki bann við að menn selji fyrirtækin en samt sem áður á þarna að vera öruggt aðhald fyrir þá sem eru að gutla þetta í sjónum.

Hæstv. forseti. Ég gerði svo sem ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hefði leitað sátta og í þessu kæmi fram ýmislegt sem náðst hefði eftir mikla umræðu. Ég er hins vegar á þeirri skoðun og ég endurtek það að eignarhaldið getur orðið mikils virði. Ég hef svo sem ekki mikið að athuga við að það verði mikils virði. Ég tel hins vegar, það er stefna sem við í Samfylkingunni höfum haft að leiðarljósi við alla umræðu um slíka hluti, að fara þurfi ákveðnar leiðir þegar ríkið úthlutar einhverju sem getur orðið mikils virði. Þá eiga menn að meta það á markaði, ef fleiri vilja, hverjir eigi að hljóta þá náðarmola sem detta af borðum t.d. hæstv. landbrh. í þessu tilfelli. Ég fagna því hins vegar að hæstv. ráðherra telur sig hafa það í hendi sinni að ákveða hve mikið umfang verður á þessu eldi núna á hverjum stað. Ég tel, þrátt fyrir að ég bindi vonir við að þessi atvinnuvegur geti hjálpað landsbyggðinni, að það sé til góðs að menn fari ekki hratt af stað. Fiskeldisfyrirtæki upp á 3--4 þús. tonn eru býsna stór þrátt fyrir allt þó að þau fari ekki upp í 8 þús.

Hæstv. forseti. Ég nefndi það áðan að ég hef leitað sátta. Ég er samt ekki að segja að þær hafi endanlega náðst. Það verður sjálfsagt aldrei í stórpólitísku máli þar sem menn hafa sterkar tilfinningar og skoðanir. Ég er ekki að boða að sátt hafi náðst. Ég held að menn virði hins vegar alla þá varúð sem ég hef viljað sýna og kemur fram í þessu frv. og ekki síður vilja þingsins í þessu máli þegar það verður afgreitt. Ég bind auðvitað vonir við að menn geti markað leið sátta í því. Hv. þm. leiðir sjálfsagt rök að gjaldtöku og auðlindagjaldi ef ég skildi hann rétt. Það er heimild í þessu frv. til slíks. Aðalatriðið og spurningin er auðvitað hvernig þetta heppnast hér. Eigum við möguleika á að taka þátt á heimsmarkaði? Við erum matvælaþjóð, höfum reynslu í fiskveiðum og erum frábær matvælaþjóð, einnig í landbúnaðinum. Spurningin er: Hvernig tekst til? Aðalatriðið er að fá í þetta raunverulega atvinnurekendur sem vilja og geta. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel að þessi atvinnustarfsemi geti ekki verið hér í mjög mörgum fjörðum, hvorki veðráttunnar vegna né hins sem við verðum að standa vörð um, þ.e. hinnar villtu náttúru. Hún á eins og ég hef sagt að njóta vafans í málinu. Þess vegna verður umgjörðin, eftirlitið og reglurnar sem settar eru um uppbygginguna að vera skýrar. Það verður að fylgja þessu vel eftir.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra kallaði þetta auðlindagjald sem ég sagði áðan að þyrfti að koma til til þess að hægt væri að velja með sanngjörnum hætti þar sem jafnræði gilti þá sem fengju að hljóta hnossið, þ.e. ef það er mikils virði að fá að nýta sér aðstöðu til þess að ala upp fisk í firði eða einhvers staðar í kringum landið. Menn mega svo sem kalla þetta auðlindagjald. Ég tel hins vegar að það skipti miklu meira máli en hvað kemur út úr slíku gjaldi, þ.e. hversu hátt það verður skiptir miklu minna máli heldur en það að sanngjarnar leikreglur gildi og að stjórnvöld þurfi ekki að handvelja þá sem hljóta hnossið eða molana sem falla af borðum ríkisins. Ég vil leggja áherslu á að ef það er svo að hægt sé að hafa fiskeldi í tiltölulega mjög fáum fjörðum á Íslandi, þá verða menn að ganga í það að skilgreina það og velja og skoða og síðan verði mönnum gefinn kostur á því að keppa um það á eðlilegum markaði hverjir fái að reka fiskeldisstöðvar á þeim stöðum sem verða fyrir valinu.

Herra forseti. Markmið þess frv. sem ég mæli fyrir er eins og fram kemur í 1. gr. þess að stuðla að ábyrgu eldi nytjastofna og tryggja verndun villtra nytjastofna. Til þess þarf í fyrsta lagi að tryggja gæði framleiðslunnar og í öðru lagi að koma í veg fyrir hugsanleg spjöll á villtum nytjastofnum og lífríki þeirra og í þriðja lagi að tryggja hagsmuni þeirra sem nýta slíka stofna. Frumvarp þetta er lagt fram í tengslum við frumvarp til laga um breytingar á lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970, með síðari breytingum. Ein mikilvæg breyting í frv. þessu er að lagt er til að mynduð verði fiskeldisnefnd er verði til ráðgjafar og til stefnumótunar í fiskeldi, bæði á landi og í sjó. Ákvæði laga um lax- og silungsveiði varðandi fiskeldi taka einungis til ferskvatnsfiska. Við stjórnun á auðlindum er mikilvægt að samræma ólíka hagsmuni, t.d. hagsmuni af fiskveiðum, af eldi á vatnafiski og af eldi nytjastofna sjávar. Til að tryggja samræmda stefnumótun og framkvæmd reglna varðandi fiskeldi er mikilvægt að þeir ráðherrar sem að þessum málum koma, þ.e. landbrh. og sjútvrh., hafi aðgang að sambærilegum upplýsingum og njóti sambærilegrar ráðgjafar. Ekki er í gildi löggjöf um eldi nytjastofna sjávar sem sambærileg er þeirri sem gildir um eldi vatnafiska og er brýnt að úr því verði bætt. Fiskeldisnefndinni er m.a. ætlað að vera sjávarútvegsráðherra til ráðgjafar við þá vinnu sem fram undan er við framangreindar úrbætur. Ákvæðum þessa frumvarps er ætlað að brúa bilið þar til allsherjarendurskoðun hefur farið fram á þessu sviði. Landbrh. flytur, eins og ég gat um áðan, frv. um breyting á lögum um lax- og silungsveiði. Helstu nýmæli þess frv. er að leitast er við að setja fram skýrari reglur um starfsemi fiskeldis og styrkja og treysta þau ákvæði laganna sem ætlað er að sporna gegn aukinni hættu á fisksjúkdómum og óæskilegri blöndu fiskstofna og öðrum vistfræðilegum vandamálum. Við samningu þessara frv., þ.e. frv. landbrh. um breyting á lögum um lax- og silungsveiði og frv. þess sem ég mæli hér fyrir um eldi nytjastofna sjávar, hafa landbrn. og sjútvrn. haft náið samráð til að tryggja samræmi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Ég fæ möguleika á því að ræða þetta mál í sjútvn. og ætla ekki að fara yfir einstakar greinar núna. Við vorum að ræða annað mál á undan sem er af nákvæmlega sama tagi. En mig langar til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort ekki hafi komið til umræðu í tengslum við umfjöllun um þetta frv. sem hér liggur fyrir að sú heildarendurskoðun sem hann nefndi áðan gengi þá út á að skoða í alvöru að allt fiskeldi yrði undir einu ráðuneyti, a.m.k. það sem fram fer í sjónum. Mér finnst það dálítið undarlegt varðandi fiskeldi sem færi fram, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, í fjörðum sem liggja hlið við hlið, að annars vegar væri hæstv. sjútvrh. með yfirumsjónina en hæstv. landbrh. í næsta firði jafnvel þó að sama fyrirtækið ræki báðar stöðvarnar. Er þetta ekki tvíverknaður og er ekki ástæða til þess, ef þessi endurskoðun á að fara fram, að menn skoði það í alvöru að koma þessu undir einn hatt? Ég geri ráð fyrir því að hæstv. landbrh. sé fastheldinn á það sem hann hefur komið krumlunum yfir. En það mun þá reyna á hæstv. sjútvrh., þ.e. hvort honum muni ekki takast að ná til sín þeim verkefnum sem þarna eru. Ég tel þetta skipta máli vegna þess heildareftirlits sem þarf að fara fram. Ég geri ráð fyrir því að hvort sem er verði reynt að samræma það og samnýta starfskrafta hvað þetta allt saman varðar og þá aðila sem um þetta fjalla. En mér finnst einhvern veginn einmitt núna þegar menn eru farnir að ræða um þetta eldi í stórum stíl og binda við það miklar vonir, að þá hefði verið ástæða til þess að skoða vandlega hvernig framtíðin eigi að vera þannig að það verði þá eitthvert samræmi. Það skiptir örugglega máli líka út frá því hvaða stöðvar er hægt að staðsetja. Það geta orðið árekstrar á milli þeirra sem vilja reka fiskeldi sem heyrir undir sjútvrh. og annarra sem vilja reka fiskeldi sem muni þá heyra undir landbrn. Að öðru leyti vil ég fagna því að hér er þó lagt af stað og tel mikla ástæðu til þess að menn ýti undir og reyni með öllum ráðum að sjá til þess að eldi sjávardýra hefjist hér þannig að við sitjum ekki þar langt á eftir. Ég tel að það geti komið að því fyrr en seinna að þetta hafi veruleg áhrif á fiskveiðar okkar og markaði okkar erlendis því að menn allt í kringum okkur eru með mjög miklar fyrirætlanir um fiskeldi og jafnvel eldi á þorski á næstu árum og það getur haft veruleg áhrif á rekstur sjávarútvegsins hér. Ég tel að full ástæða sé til þess að ganga hart fram í því að öll skilyrði séu til staðar og aðilar eigi þá möguleika á því að komast í þennan rekstur og að það verði ekki tafið vegna þess að stjórnvöld hafa ekki staðið sig í þeim undirbúningi sem þarf að verða. Þessu vildi ég koma til skila og fyrst og fremst spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki yrði farið yfir þetta í heild í þeirri endurskoðun sem hann nefndi áðan að væri fram undan. Það er áreiðanlegt að það getur skipt verulegu máli upp á framtíðina og maður talar nú ekki um ef menn fara að takast á um aðstöðuna í kringum landið til þess að ala fisk.

Herra forseti. Aðeins örfá orð af minni hálfu. Ég get í aðalatriðum tekið undir ræðu síðasta ræðumanns. Ég er í þeim hópi sem hefur bundið miklar vonir við það að í eldi sjávarfiska kynnu að vera fólgnir miklir möguleikar fyrir okkar Íslendinga og að þar gætum við orðið í fararbroddi í stað þess að verða aftaníossar annarra, ef svo má að orði komast, sem líklegast er nú orðin staðreynd hvað laxeldi varðar. Við erum þar langt á eftir þeim þjóðum sem mest hafa sótt fram í þeim efnum og njótum auðvitað þá að einhverju leyti góðs af því brautryðjendastarfi sem þar hefur verið unnið. En við erum líka þeim skrefum aftar á ferðinni í markaðsaðgangi og öðru slíku sem til þarf. Möguleikar okkar hins vegar til eldis sjávarfiska ættu að geta verið góðir og a.m.k. í einu tilviki, þar sem lúðueldi á í hlut hafa Íslendingar þegar náð miklum árangri akkúrat þar sem flöskuhálsinn í því eldi hefur verið, þ.e. í seiðaframleiðslunni. Ég ætla ekki að eyða tíma hér, nenni því ekki einu sinni, í að ræða um landamæri milli landbrn. og sjútvrn. og skipulagið á þessu. Það er hálfvandræðalegt allt og við þekkjum það. En það er eins og það er og kannski er best að vera ekki að eyða kröftunum í landamæradeilur af því tagi heldur stuðla fremur að því að lögin séu eftir föngum samræmd og það sé ekki meiri skörun eða tvíverknaður í gangi en ástæða er til. Út af fyrir sig má svo sem nota þessa líffræðilegu skilgreiningu sem byggt hefur verið á. Það sem ég ætla að segja um þetta frv. er, herra forseti, og ég neyðist því miður til að segja það að þegar ég fór að skoða það betur varð ég þeim mun óánægðari með þessa smíð og ég tel að eiginlega sé ekkert annað að gera en að endursemja meira og minna þetta frv. Það er svo illa orðað, herra forseti. Það er alveg ómögulegt að afgreiða þetta svona. Það verður einhvern veginn að reyna að tryggja að frumvarpstextar séu á sæmilegu mannamáli, með boðlega framsetningu, og að hugsunin sem þar á að vera til staðar sé skiljanleg. Ég verð bara að segja í fullri hreinskilni við hæstv. ráðherra sem ber þetta fram að þetta er ekki nógu gott. Hvað þýðir t.d. þessi fyrsta setning á mannamáli: ,,Markmið þessara laga er að stuðla að ábyrgu eldi nytjastofna ...``? Hvað er ábyrgt eldi nytjastofna? Að hverju snýr ábyrgðin? ,,Stuðla að`` hefur aldrei þótt sérstaklega góður lagatexti. Þetta eru svona viljayfirlýsingar. Það er mikið af þeim þarna, ,,stuðla að``, ,,leitast við``. Þarna hefðu menn a.m.k. í markmiðsgrein átt að reyna að setja fram megininntak þessara laga skýrar og afdráttarlausar auk þess sem ég tel að það eigi að koma fram þegar ný löggjöf er sett að þessu leyti að málið heyri undir sjútvrh. En það þarf eiginlega að finna það út með því að lesa sig aftur í 3. gr. Bæði landbrh. og sjútvrh. koma fyrir í lagatextanum því að í 4. gr. er fjallað um fiskeldisnefnd sem landbrh. skipar þannig að ef menn eru ekki þeim mun betur að sér í þessum efnum og hafa misst af því að heyra hæstv. sjútvrh. mæla fyrir málinu þá gætu þeir lent í vandræðum með að átta sig á undir hvern þetta mál heyrir. Það er ágætisvenja að í löggjöf sé tekið fram í 1. gr. undir hvern málið heyrir. Í öðru lagi þetta með ábyrgt eðli nytjastofna og þetta að ,,stuðla að`` o.s.frv. Þarna hefði ég viljað sjá menn umorða hlutina. Það er þó betra að segja að markmið þessara laga sé að tryggja eftir því sem kostur er, eða eitthvað í þeim dúr. Og ábyrgt eldi nytjastofna á væntanlega að merkja að staðið sé að eldi nytjastofna með ábyrgum hætti. ,,... tryggja verndun villtra nytjastofna.`` Gott og vel. Það er reyndar svo, herra forseti, að hér eru ákveðin vandræði á ferðinni í hugtakanotkun og það er heldur klúðurslegt að sjá setningu eins og neðst í 2. gr.: ,,Ferskvatnsfiskar teljast ekki til nytjastofna`` --- að vísu er svo bætt við: ,,samkvæmt þessum lögum.`` En það er hálfvandræðalegt að þurfa að orða þetta svona. Var engin leið að finna þarna betri afmörkun og tala þá bara um sjávarfiska? Eitt atriði enn, herra forseti, sem ég kann ekki við stendur í þriðju línu í 1. gr: ,,Skal í því skyni leitast við að tryggja gæði framleiðslunnar, koma í veg fyrir hugsanleg spjöll á villtum nytjastofnum`` --- til hvers þessi upptalning? --- ,,og lífríki þeirra ...`` Bíðum nú við, lífríki villtra nytjastofna, lifa þeir í sjálfstæðu lífríki? Er ekki bara verið að tala hér um að við ætlum að reyna að koma í veg fyrir umhverfisslys, að við ætlum að koma í veg fyrir skaða í vistkerfinu, í lífríkinu. Ég átta mig ekki á því að hægt sé að tala um sjálfstætt eða sérstakt lífríki nytjastofna sjávar eins og það sé eitthvað einangrað frá öðru í lífríkinu. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta nöldur, herra forseti, sem einhver kann að kalla svo. En þegar ég var búinn að lesa þetta nokkrum sinnum og reyna að átta mig á bæði merkingu og orðanotkun þarna var mér nóg boðið og ég ákvað að gera athugasemd. Ég tel að þarna hefðu menn þurft að vanda betur frumvarpssmíð. Að sjálfsögðu er þingnefnd ætlað að fara yfir þessa hluti og vonandi betrumbætir hún þetta og er til þess bær og til þess fær. Ég efa það ekki. En það er dálítið til umræðu þessa dagana að lagasetning sé ekki nægilega vönduð og oft óskýr og þá skiptir auðvitað máli að vandað sé til alls ferlisins allt frá því að frumvarpsdrög eru samin og þangað til umfjöllun um þau lýkur og þau verða að lögum. Ég tel að við þingmenn eigum að taka skeytasendingar utan að alvarlega um að stundum sé misbrestur á því að hér sé nægjanlega vel að verki staðið og eitt af því sem á að vanda er málfar þó að það hafi kannski ekki endilega mikil réttarfarsleg áhrif eða breyti í miklum mæli inntaki laganna eða merkingu. Málfar og framsetning eru hlutir sem á líka að hyggja að.

Herra forseti. Ég þakka ágætar undirtektir hv. þingmanna. Varðandi stöðu fiskeldisins í stjórnkerfinu er það út af fyrir sig rétt sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er ekki um að ræða óumdeilda stöðu ef svo má að orði komast. Um það hefur mikil umræða spunnist á síðustu tveimur áratugum. Ég held hins vegar ekki að sú staða hafi beinlínis staðið greininni fyrir þrifum. Að vissu leyti eru þar eðlileg mörk látin ráða, annars vegar vatnafiskar og hins vegar nytjastofnar sjávar og því ráða þar auðvitað ferðinni tengsl landbúnaðarins og landeigenda við laxveiðiárnar og fiskeldi sem hófst í kringum þær með klaki á seiðum til sleppinga í ár og vötn sem síðan varð að sjókvíaeldi og hafbeit. Ég held varðandi þær umræður og deilur sem verið hafa um hættu á erfðamengun í laxveiðiám að það hefði jafnvel getað orðið enn erfiðra og viðkvæmra mál ef eldi laxfiska hefði verið skipt á milli tveggja ráðuneyta eins og er í Noregi, þ.e. þar sem sleppingar í ár og vötn væru hjá landbrn. eða umhvrn. en eldi í sjó væri hjá sjútvrn. Ég held að það þurfi ekki að standa okkur neitt fyrir þrifum og sameiginleg aðkoma ráðherranna tveggja í fiskeldisnefndinni er einmitt hugsuð til að koma í veg fyrir að vandamál eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson minntist á í sinni ræðu verði eldinu til trafala þannig að ekki sé hægt að leysa úr slíkum vandamálum fljótt og vel. Ég hef því ekki áhyggjur af þessu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór fögrum orðum um möguleika til eldis sjávarlífvera. Þeir eru vissulega fyrir hendi hjá okkur þó að ég vilji vara við ofurbjartsýni í því. Við verðum að fara varlega í þessum efnum og undirbúa vel þá hluti sem við gerum þar. Við höfum forskot í eldi vissra tegunda, bæði lúðu og sæeyra. Við þurfum að fara varlega með það og nýta okkur það vel til að byggja á í framtíðinni. En ofurbjartsýni í einhverja átt getur valdið okkur erfiðleikum. Varðandi nöldrið sem hv. þm. nefndi svo sjálfur, þá veit ég að það er vel meint og því er ekki illa tekið og sjálfsagt er að hv. sjútvn. fari yfir það. Svona til þess að útskýra a.m.k. eitt af því, þ.e. ábyrgt eldi nytjastofna, þá er hér um svipaða eða nánast sömu orðanotkun og farið er að nota í sjávarútvegi þegar talað er um ábyrgðar fiskveiðar. Það má segja að ábyrgar fiskveiðar í alþjóðlegri umræðu séu að vissu leyti að taka við eða séu ákveðið framhald af sjálfbærum veiðum. Ráðstefnan sem við Íslendingar munum standa að ásamt FAO næsta haust er einmitt undir kjörorði ábyrgra fiskveiða. Í því ljósi held ég að þetta eigi að skiljast fullkomlega. Varðandi önnur atriði vonast ég til þess að þau verði skoðuð í nefnd og telji menn að bæta megi úr er auðvitað sjálfsagt að svo verði gert.