Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram að hver þingflokkur fær til umráða 30 mínútur, sem skiptast í tvær umferðir, 15–20 mínútur í þeirri fyrri og 10–15 mínútur í þeirri seinni. Röð flokkanna verður þessi: Alþb., Framsfl., Alþfl., BJ, Sjálfstfl., SK. Ræðumenn verða fyrir Alþb. í fyrri umferð: Svavar Gestsson, 3. þm. Reykv., og Helgi Seljan, 2. þm. Austurl., og í þeirri síðari Guðmundur J. Guðmundsson, 7. þm. Reykv. - Fyrir Framsfl. talar Steingrímur Hermannsson forsrh. í fyrri umferð og Alexander Stefánsson félmrh. í þeirri seinni. Ræðumenn Alþfl. verða Kjartan Jóhannsson, 3. þm. Reykn., í fyrri umferð og Jón Baldvin Hannibalsson, 5. þm. Reykv., í síðari umferð. Af hálfu Bandalags jafnaðarmanna talar Guðmundur Einarsson, 4. landsk. þm., í fyrri umferð og Stefán Benediktsson, 8. þm. Reykv., í þeirri seinni. Fyrir Sjálfstfl. talar Albert Guðmundsson fjmrh. í fyrri umferð og Sverrir Hermannsson iðnrh. í þeirri síðari. Af hálfu Samtaka um kvennalista talar Kristín Halldórsdóttir, 7. landsk. þm., og Málmfríður Sigurðardóttir, 3. landsk. þm., í fyrri umferð en í þeirri síðari Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, 11. þm. Reykv. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls 1. flm., Svavar Gestsson, hv. 3. þm. Reykv., og talar af hálfu Alþb.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um vantraust á ríkisstj. Steingríms Hermannssonar. Till. er flutt af stjórnarandstöðuflokkunum fjórum og munu talsmenn hinna flokkanna gera grein fyrir sínum sjónarmiðum í umr. hér á eftir. Það er óvenjulegt að till. um vantraust á ríkisstj. komi fram jafnsnemma á valdaferli ríkisstj. og hér gerist. Í þetta skipti er það öll stjórnarandstaðan, fjórir um margt ólíkir þingflokkar, sem stendur að till. Þar með eru flokkarnir þeirrar skoðunar að ríkisstj. eigi að fara frá og að efnt skuli til kosninga strax og fært þykir eða ný stjórn mynduð. Fyrir hönd Alþb. tek ég fram að við erum ekki reiðubúin til myndunar ríkisstj. án kosninga. Við teljum óhjákvæmilegt að þjóðin fái að kveða upp úrskurð sinn áður en ný ríkisstj. verður mynduð því að sá úrskurður verður vafalaust á allt annan veg en varð í síðustu alþingiskosningum. En það sem veldur till. um vantraust á ríkisstj. er sú staðreynd að stefna hennar hefur beðið skipbrot. Strandkapteinninn heitir Steingrímur Hermannsson og stýrimaðurinn Þorsteinn Pálsson. Sá síðarnefndi rær nú að sögn lífróður við að koma sér í stól. Barátta hans og forustu Sjálfstfl. snýst þessa dagana um stóla en ekki stefnur, enda má segja að það eina sem eftir standi af ríkisstj. séu stólarnir. Stefnu hennar treystir enginn lengur. Ég mun nú rekja nokkur dæmi um stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum og hvernig fyrir þeim þáttum er komið. 1. Ríkisstj. sagðist ætla að tryggja fulla atvinnu. Staðreyndin er sú að stöðvun hefur blasað við framleiðslunni um allt land og fyrirtækjum hefur aftur og aftur verið lokað. Ríkisstj. hefur svikið þetta fyrirheit um fulla atvinnu og atvinnuöryggi. Hún hefur lagt þyngri og þyngri gjöld á atvinnuvegina með hækkun vaxta, hækkun farmgjalda og hún hefur svikist um að lækka olíuna eins og lofað var að kæmi til framkvæmda 1. nóv. s.l. Í staðinn er nú rætt um það í stjórnarráðinu að hækka olíu næstu daga um 10–15% til fiskiskipanna. 2. Ríkisstj. ætlaði að koma á jafnvægi í peningamálum. Staðreyndin er sú að viðskiptabankarnir eru skuldugri en nokkru sinni fyrr við Seðlabankann og erlenda banka. Fjármagnið sogast út úr bönkunum og þar með frá atvinnulífinu og einstaklingum sem skipta við bankakerfið yfir á okurlánamarkaðinn, sem er nú blómlegri en áður með allt að 18% raunvexti á fjármagninu. 3. Ríkisstj. ætlaði að hækka öll húsnæðislán í 80%. Það loforð hefur verið svikið, en í staðinn verður fólk að bíða mánuðum lengur en áður eftir afgreiðslu á lánum frá Húsnæðisstofnun, sem hefur jafnvel orðið að loka afgreiðslum sínum á þessu ári. Samt hefur verið tekið erlent lán til þess að bjarga húsnæðiskerfinu í fyrsta sinn í sögunni. 4. Ríkisstj. hefur lækkað skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, á fyrirtækjum og gróðaaðilum, en hún hefur lagt sömu skatta á sjúklinga sem þurfa að kaupa lyf og læknishjálp. 5. Ríkisstj. ætlaði að lækka erlendar skuldir. Þær hafa hækkað og eru nú í fyrsta sinn í sögunni notaðar til þess að fjármagna rekstur ríkissjóðs, jafnvel uppgjör barnsmeðlaga milli ríkisstofnana. 6. Forsrh. lofaði því að lækka vexti er hann flutti stefnuræðu sína hér í fyrra niður í 10% í lok þessa árs. Vextir eru einhverjir þeir hæstu í heimi núna og húsbyggjendur og þeir sem hafa keypt íbúðir eru að kikna undir vaxtaokinu samhliða þeim vanda sem óstjórn húsnæðismála skapar þessu fólki að öðru leyti. 7. Ríkisstj. varð að taka erlent lán til þess að standa undir ríkisrekstrinum á þessu ári. Ríkisstj. hefur hent út úr ríkissjóði 1/2–1 milljarði kr. Þegar ríkisstj. boðar skattalækkunarleið reyndist engin innistæða vera til fyrir henni eins og fjmrh. lýsti margoft yfir. Ríkissjóður er þannig í óreiðu og ólestri. 8. Ríkisstj. segist hafa tekið við 130% verðbólgu. Staðreyndin er sú að verðbólgan síðasta heila árið áður en stjórnin tók við var um 86%. Hækkunin frá því stafaði af því að núv. ríkisstj. hleypti öllum hækkunum lausum og hún reiknar verðbólguhámarkið frá því sem var eftir að hún hafði sjálf setið í nokkrar vikur. Á sama hátt og forsrh. landsins reynir að kenna fyrri ríkisstj. um verðhækkanaskriðuna sem hans eigin stjórn hleypti af stað gerir hann tilraunir til þess að kenna fyrri ríkisstj. um skerðingu kaupmáttar. Staðreyndin er sú að þá skertist kaupmáttur launa um sama hlutfall og nam lækkun þjóðartekna, en eftir að ríkisstj. Steingríms Hermannssonar tók við hefur kaupmáttur launa hrapað margfalt á við lækkun þjóðartekna. Þegar forsrh. reynir að bjarga sér frá skömminni með því að kenna fyrrv. ríkisstj., sem hann var reyndar í sjálfur, um allan vandann er það til marks um það að forsrh. er rökþrota, fölsuð línurit breyta þar engu um. Það stendur ekki steinn yfir steini í efnahagsstefnu ríkisstj. og dýrtíðin blasir við hverju heimili og sú staðreynd er ærin ástæða til að samþykkja vantraust á ríkisstj. En auk þess, sem hér hefur verið nefnt, mætti bæta við í þessa vantraustsumr. mörgum öðrum málaflokkum, eins og t.d. álmálinu og utanríkismálunum. Í álmálinu hefur ríkisstj. selt Alusuisse syndaaflausn og samið um raforkuverð sem er langt undir framleiðslukostnaði. Þar var ekki samningsharkan eins og gagnvart opinberum starfsmönnum. Jafnframt er ljóst að tekjuauka Landsvirkjunar af samningunum á ekki að nota til þess að lækka húshitunarkostnað, eins og ríkisstj. hafði lofað. Í utanríkismálunum blasir við ofstækisfull vígbúnaðarstefna þar sem í fyrsta sinn er rætt um það í fullri alvöru hvernig Ísland muni notað til þátttöku til að verja Bandaríkin í kjarnorkustríði. Þó að menn hafi greint á um varnir landsins og öryggismál, ætti þó öllum að vera ljós nauðsyn þess að við stöndum saman um að varðveita lífið og halda fram hlut þess gegn dauðanum. Ég er sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er sammála utanríkisstefnu á forsendum friðar og lífs en ekki stríðs, þó að ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. kjósi að ganga lengra í útþenslu hernámsins en nokkur önnur stjórn hefur gert hér á landi. Herra forseti. Það sem blasir við núna sem brýnast verkefni íslenskra stjórnmála er að allt verði gert sem unnt er til þess að tryggja kaupmátt þeirra kjarasamninga sem gerðir hafa verið, til þess að tryggja fulla atvinnu og til þess um leið að halda aftur af gengislækkuninni og verðbólguholskeflunni, sem núv. ríkisstj. ætlar bersýnilega að láta steypast yfir landslýðinn á næstunni. Með tilliti til þess vanda, sem ríkisstj. hefur skapað, leggur Alþb. áherslu á eftirfarandi atriði: 1. Ríkisstj. ber að miða allar sínar ákvarðanir í efnahagsmálum við að tryggja kaupmátt þeirra kjarasamninga sem gerðir hafa verið að undanförnu. Hér er átt við ákvarðanir í vaxtamálum, verðlagsmálum. gengismálum og aðra þá þætti efnahagsmála sem beinlínis snerta kaupmátt launanna. 2. Alþb. telur að tafarlaust eigi að lækka vexti og banna um leið okurvextina á hinum svokallaða frjálsa markaði. Með þessu móti er komið til móts við launafólk og þannig bættur kaupmáttur þess um leið og svigrúm atvinnufyrirtækjanna er aukið verulega, þar sem vaxtakostnaðurinn er sums staðar stærsti útgjaldaliðurinn. Ljóst er að fjöldi fyrirtækja í verslun og þjónustu getur borgað það kaup sem nú er samið um án þess að velja því af sér út í verðlagið. Það hafa þessi fyrirtæki þegar sannað með yfirborgunum á undanförnum mánuðum. 3. Alþb. vill sérstakt eftirlit með innflutningsversluninni þar sem hvatt er til hagkvæmari innkaupa um leið og birtar verði niðurstöður kannana á innflutningsverði eins og birst hafa um smásöluverð. stöðva ber hækkanir opinberra aðila. 4. Alþb. telur að lækka eigi farmgjöld skipafélaganna sem eru einhver þau hæstu í heimi. Með þessu móti væri stuðlað að lækkun vöruverðs til landsins og auknum tekjum útflutningsatvinnuveganna sem að mestu leyti standa undir okrinu á farmgjöldunum. 5. Alþb. vill afnema hægri skattana eins og sjúklingaskattinn og standa vörð um þá félagslegu ávinninga sem fyrri ríkisstj. beitti sér fyrir. Við höfnum þeirri stjórnarstefnu sem ýtir undir það að konur sæti verri kjörum en karlar, að fatlaðir og sjúkir beri hærri gjöld en aðrir, að börn njóti lakari þjónustu í dagvistun og skólum landsins en verið hefur. 6. Alþb. er reiðubúið að taka þátt í að afla tekna til að standa undir ráðstöfunum sem treysta stöðu útflutningsatvinnuveganna, draga úr verðbólgu og stuðla að bættum kaupmætti. Við bendum á eftirfarandi: 1. Hagnaður Seðlabankans verði gerður upptækur og fjármunirnir notaðir í þágu útflutningsatvinnuveganna. 2. Lagður verði skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og kanna ber hvort ekki sé rétt að leggja tímabundinn veltuskatt á þau fyrirtæki sem mest hafa grætt á undanförnum þremur misserum frá því að þessi ríkisstj. tók við. 3. Leggja ber veltuskatt á banka eins og gert var 1982 og um leið á að fella niður lög þau um lækkun bankaskattanna sem núv. ríkisstj. knúði fram við þinglok s.l. vor. 4. Ég tel einnig sjálfsagt að breytt verði reglum um skattfrelsi vaxtatekna. Þar með verði vaxtatekjur allar framtalsskyldar og skattskyldar eftir ákveðnum reglum. Með þessu móti má einnig skapa aðhald að okurlánastarfseminni, enda verði opinberum aðilum gert skylt að skrá öll skuldabréf á nafn svo að unnt verði að fylgjast með því hverjir það eru sem raka saman milljónum á milljónir ofan í neðanjarðarhagkerfinu. Með þeim ráðstöfunum, herra forseti, sem hér hefur verið gerð grein fyrir væru peningar fluttir til frá milliliðum, þjónustu og verslun og gróðaaðilum yfir til framleiðslunnar. Með þessum aðgerðum má vinna þrennt í senn. halda kaupmætti kjarasamninganna hærri en ella, veita viðnám gegn verðbólgu og tryggja fulla atvinnu. Alþb. er ábyrgur stjórnmálaflokkur, ábyrgt gagnvart kjósendum sínum og hagsmunum launafólks í landinu. Í stjórn tökum við þátt í að leysa málin þó þau geti verið erfið og í stjórnarandstöðu látum við okkur ekki nægja að gagnrýna, við flytjum einnig tillögur til úrbóta eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Þessar tillögur fjalla um róttækar umbætur á þjóðfélaginu, aðgerðir sem eru framkvæmanlegar hér og nú. Þetta er pólitísk leið til að tryggja kaupmátt launanna, eina svarið sem í rauninni dugir. Herra forseti. Forsrh. líkir ríkisstj. við slökkvilið. Hann ætlar henni að slökkva þá elda sem ríkisstj. hefur sjálf kveiki að undanförnu með harðýðgi og lögbrotum. En vissulega mun ríkisstj. ekki takast að kæfa þá baráttuglóð sem fer um samfélagið þessa daganna. Hún lifir, sú glóð, og yljar og kveikir til samstöðu, samúðar og samvinnu til að berjast fyrir því nýja Íslandi jafnréttis, lýðræðis, raunverulegs frelsis mannsins, menningar og þjóðfrelsis. Launamenn. sem eiga sér glóð, snúa nú baki við kaupránsflokkunum tveimur. Þessu fólki er ljóst að það er ekkert náttúrulögmál að verðbólgubálið æði af stað vegna þeirra takmörkuðu kauphækkana sem samið var um. Hér hefur verið sýnt fram á að unnt er að vernda kaupmáttinn og veita viðnám gegn verðbólgu í senn ef stjórnvöld vilja. Þessu fólki er líka ljóst að vandinn sem skapaðist við samdrátt þjóðarteknanna er ekki siðferðislegur vandi, spurningin um það hver á að bera byrðarnar. Það er siðlaust að leggja þær á fatlaða, aldraða og öryrkja. Það er til marks um siðferðisstig samfélags hvernig búið er að þeim sem hafa erfiðastar aðstæður. Ríkisstj. hefur sýnt að hún skilur ekki þá staðreynd. Hún hefur ekki skilning á því hvað er siðleysi, því sjálf er hún siðleysið uppmálað. Þess vegna þarf hún að fara frá sem fyrst. Hún er stærsta efnahagsvandamálið á Íslandi um þessar mundir. Hún er reyndar þegar á flótta. Nú er að reka flóttann. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Nú eru 17 mánuðir síðan tjaldið var dregið frá þjóðlífssviðinu og 10 þjóðfrægir söngvarar gengu prúðbúnir inn á sviðið og hófu stórfenglegan söng í hetjuóperunni miklu, sem ýmist gengur undir nafninu efnahagsundrið undursamlega eða gátan mikla gengur upp. Mikilfenglegur var kórinn í upphafi, sem hófst svo, lækkun verðbólgu lausn allra meina. Og blíðróma bakraddir ómuðu: Erfið er tíð og allir skulu fórna og enn lægra: Ógnvaldurinn eini, öllu veldur meini, launin ljót og há. Og þegar lófatakið kvað við hófst kynngimagnað kórlag: Reiðum upp hjör og rýrum kjör. Verðbólguþrúguð þjóðin tók enn undir því að hún vildi allt til vinna að sjá bjarta tíð með blóm í haga. Óperan mikla héli sinn gang sem vera bar, en oft var textinn torkennilegur. Vinum sínum skal maður í raun reynast ef ríkir eru. Og í beinu framhaldi af því: Ég leitaði litla mannsins sem loksins í Stigahlíð fannst. Og 11. aðalsöngvarinn bættist í hópinn og skipaði sér við hlið hetjutenórsins með björtum barítón og saman sungu þeir: Í sáttmálaleik er saman gott að una, í svart/hvítu er best að greina tilveruna. En að því búnu var honum vísað út af sviðinu. Og kórinn söng frelsissönginn við lag Friedmans: Frelsið er vídeóvætt, vextir og álagning frjáls, en kaupið skal fast í fjötrum. Og þegar alvaran utan frá barst inn á sviðið var ítrekað sungið: Frelsi gróðans fyrst og síðast helsi á þá sem múðra og mögla. Alveg sér í lagi var aðdáunarvert hversu framsóknarkvartettinn tileinkaði sér tóngæði og innileik í textaflutningi. Gáleysishjal á viðsjárverðri tíð eða hvað? En fólkið í landinu hefur séð í gegnum sápuóperuna, fundið afleiðingar hennar á eigin heimilisreikningum og nú springa sápukúlurnar á sviðinu hver af annarri. Alvaran er vissulega ærin og ógnvekjandi fyrir verðmætasköpunina í landinu, fyrir byggðina í landinu, fyrir vinnandi fólk. Við höfum drýgt dáð, undrið mikla er okkar, er hrokafullt andsvarið sem fólkið hefur fengið. Með því að heimta hærri laun eruð þið að eyðileggja allt. Við erum að flytja og færa til og fólkið á að fylgja fjármagninu. Verið þið ekki að strita og streða í fáránlegu fiskislori, verið þið ekki að hokra með kindur og kýr, verið ekki að ástunda þessa iðjusemi í framleiðslunni. Þangað liggja ekki farvegir fjármagnsins, hljómar söngur frjálshyggjunnar. Beint og óbeint eru vinnuframlag og verðmætasköpun fólksins lítilsvirt með þessum hætti, með þessari ótvíræðu einstefnu á einkagróðanum, þar sem það ýkjukennda verðmætamat ræður ríkjum að vídeóleigan skapi meiri þjóðararð en fiskiskipið, pylsusjoppan sé þjóðhagslega arðbærari en bújörðin. Svo brenglar fjármagnshyggjan og brjálar allt. Byggðaröskunin er eðlileg afleiðing, gott ef ekki æskileg. Við höfum afrekað, er sagt með stolti og stærilæti. Fólkið í landinu, bændur, sjómenn, launafólk í fiskinum og iðnaðinum, í þjónustustörfum samneyslunnar, þetta fólk hefur unnið afrek, það hefur fórnað, enda voru því gefin glæst loforð ef þolinmæði og biðlund yrðu sýnd. En þegar þolinmæðin var loks á þrotum af því að árangurinn var hvergi finnanlegur í lífskjörum, aðstöðu og aðbúnaði var svarið aðeins eitt. Engir peningar til, komið þið með peningana. Hrokinn og hortugheitin leyndu sér hvergi og viðbrögðin verkfallsdagana segja allt sem þarf. Og hverjir skyldu votta traust söngvurum sápuóperunnar miklu? Er það máske öryrkinn sem fékk ríkulegan skerf skerðingar á sínar tæpu tryggingabætur, öryrkinn, sem oft þarf að leita læknis og fékk þar á sig 170% hækkun á s.l. vori, og þarf á lyfjum að halda sem hækkuðu um 140% á s.l. vori? Er það máske einstæða foreldrið, sem aðeins hefur fyrir l5rýnustu nauðþurftum, sem hækkað hafa ótæpilega, einstæða foreldrið, sem þurfti að fá bankalán fyrir fyrirframleigunni, sem sífellt hækkar von úr viti og þarf að borga okurvexti af lánum sínum? Er það-máske bónuskonan í frystihúsinu á landsbyggðinni þar sem óttinn og öryggisleysið liggur í lofti og þó að unnið sé daglangt eftir afkastahvetjandi kerfinu góða er afraksturinn lítið annað en langvarandi vinnusjúkdómar? Ekki skín henni neinn ljómi af lystihöllum verslunar og viðskipta í Reykjavík sem þó voru og eru reistar fyrir hennar fé. Er það máske húsbyggjandinn eða húskaupandinn sem fékk loforðin fögru um gull og græna skóga, löngu háu lánin hans Alexanders sem allir þekkja, eða hvað? Er það máske landsbyggðarfólkið sem sér fjármagnið hverfa úr byggðunum frá grunngreinunum beint í braskið hér syðra? Eða er það máske kennarastéttin eftir hina ótvíræðu traustsyfirlýsingu frá fjmrh.? Sú stétt hefur a.m.k. að sögn ekki mikið annað við að vera en votta stjórnarherrum virðingu og traust. Það er sannarlega auglýst eftir trausti fólksins í landinu. En frá hinum breiða fjölda horft, þá má finna þá sem þakka og votta vegsemd og traust. Þeir sem fengu sinn hlut ríkulega sem aðrir fórnuðu, þeir fjármagnseigendur sem fengu hinar einu sönnu skattalækkanir á síðasta þingi, okrararnir sem græða á tá og fingri og eru í samkeppni við ríkisstj. um það hvorir megi sín betur í að féfletta þá sem í vanda eiga, stórlaxarnir í verslun og viðskiptum sem fengu álagninguna sína alfrjálsa og fá nú að taka lán í útlöndum á lágum vöxtum, þeir hljóta að hneigja sig og þakka. Stigahlíðarfólkið í víðustu merkingu, sem fær nú allar utanlandsreisurnar sínar án gjaldtöku til samfélagsins, fólkið sem sleppur við allar kvaðir um þátt í hinum sameiginlega rekstri þjóðarbúsins. Og ekki má gleyma garminum honum Katli. Þeir sem með frelsishjal á vörum tala fyrir frjálsu útvarpi, stundum kennt við þjóðina alla, þeir munu vissulega lýsa einlægri aðdáun og fyllsta trausti á þá sem telja lögbrot þeirra æðra lögmál. Vonandi hefur nú launafólkið á Íslandi kennt söngvurum sápuóperunnar sína lexíu, en af þeim er einskis góðs að vænta. Hér þarf einfaldlega að snúa snarlega af braut. Aftur þarf að hefja í öndvegi þá atvinnustefnu sem byggir á auðlindum sjávar og lands í innlendri eign. Fjármunina þarf að færa til á ný frá afætum ýmiss konar, sem nú blómstra, til þeirra grunngreina, sem allt byggist á, og fólksins sem þar vinnur. Það eru vissulega til fjármunir í þessu þjóðfélagi en þeir hafa aldrei verið í eins ríkum mæli á röngum stöðum og í dag. Þeir fjármunir blasa hvarvetna við á höfuðborgarsvæðinu og gnæfa við himin. Frjálshyggja ær fer um báknið ógurlega, samneysluna okkar, sem hefur fært okkur aukið öryggi, velferð og jöfnuð. En frjálshyggjan á annað bákn, sem hún vill enn frekar þenja út á kostnað hins, á kostnað almennings. Það bákn er þannig uppbyggt að hinn sterki og meiri háttar skal einn fá frelsi. Hinir eiga að taka við molunum sem falla af frelsisborði viðskiptanna. Hið nýja, eflda bákn skal byggja á siðlausri og blindri gróðafíkninni einni saman. Byggingariðjan við það bákn er í fullum gangi og byggingarnefndin leggur sína fullu blessun þar yfir, enda sjálf ríkisstjórn Íslands. Félagshyggjufólk þarf vissulega að vera vel á verði. Það þarf að snúast af alefli og fullri alvöru gegn þessum eyðandi öflum sem nú ætla að brjóta niður þjóðskipulag jafnaðar og velferðar. Launafólk hefur nú sýnt samtakamátt sinn, það mikla afl sem það á. Ekki síður hér þarf það að taka í taumana. Frelsi fjöldans felst nefnilega ekki í því að líða auglýsingaútvarp gróðaaðila. Það felst heldur ekki í því að fá bjórkrár og búlur á hverju götuhorni. Það felst enn síður í frelsi fárra til að hirða arðinn af annarra striti. Það fæst ekki undir merkjum grimmdar samkeppni þar sem auðsvonin er öllu ofar sett. Og talandi um frelsi fjöldans, frelsi þjóðar felst ekki í því að selja land sitt til afnota fyrir erlenda byssubófa til að kynda undir vígbúnaðarbrjálæðið og vá dauðans. Frelsi þjóðar felst heldur ekki í því að veita erlendum auðhringum aðgang að auðlindum okkar, gefa þeim aðgang að ódýrri orku og enn ódýrara vinnuafli eins og draumar ýmissa eru um. Góðir Íslendingar. Margur verður af aurum api. Apar frjálshyggjunnar hafa í raun ráðið atlögunni að launafólki að undanförnu. Apar frjálshyggjunnar sveifla sér nú í gróðatrjánum og á þá skín sól stjórnarherranna í stórri velþóknun. Íslensk þjóð hlýtur að höggva þessi tré og fá þeim, sem þar sveifla sér nú, önnur og þjóðnýtari verkefni ef unnt er. Velferðarþjóðfélagið þarf að þróast enn frekar í jafnréttis- og jafnaðarátt. Sem ein stór fjölskylda ber okkur að þjappa okkur saman, virða rétt hvers annars, hjálpa hverju öðru. Ríkisstj., sem reiðir sig á apana í frumskógi frjálshyggjunnar, á ekki erindi við íslenska þjóð. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ég skal ekki fara mörgum orðum um ræðu síðasta hv. þm. Hann hefur lengi verið einn helsti skemmtikrafturinn í hópi þm. og hann brást heldur ekki að þessu sinni. Ég vil að vísu taka undir það með hv. þm. að félagshyggjufólk þarf ætíð að standa á verði um velferðarþjóðfélagið og félagshyggjuna, en það verður ekki gert með því að frjósa fastir í aldagömlum hjólförum. Vitanlega þarf félagshyggjufólk eins og annað fólk að fylgjast með því sem gerist og því sem breytist í þjóðfélögunum í kringum okkur. Ég vona hins vegar að menn hafi hlustað vandlega á ræðu hv. 1. flm. vantraustsins, Svavars Gestssonar. Ég gerði það a.m.k. og vildi þá leita að einhverjum góðum rökstuðningi fyrir vantrausti á ríkisstj. nú. Ég heyrði ekkert annað en kokhraustan stjórnarandstæðing halda því fram að ríkisstj., sem hann er svo mikið á móti, væri vond og að sjálfsögðu væri hann einn fær um að ráða málum þjóðarinnar. Að vísu var það afar athyglisvert að hlusta á hv. þm. halda því fram að Alþb. væri ábyrgur stjórnmálaflokkur. Ég er ekki viss um að honum hafi tekist að sannfæra þjóðina um það. En hvers vegna er þá vantraustið flutt? Er vantraustið flutt vegna þess að ríkisstj. hefur óumdeilanlega tekist að færa verðbólgu úr u.þ.b. 130% niður í 15% á rúmlega einu ári? Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Svavar Gestsson að halda því fram að verðbólgan hafi verið um 86% þegar ríkisstj. tók við. Þetta eru opinberar tölur, tölur sem Hagstofan hefur birt, tölur sem voru byggðar á síðustu þremur mánuðum fyrir ríkisstjórnarskiptin. Verðbólgan var þá 130% og allir vita að íslenskir atvinnuvegir hefðu aldrei staðist þá verðbólgu. Það vita allir og einnig þessi hv. þm. að atvinnulífið hefði stöðvast og fjöldaatvinnuleysi hefði orðið. Frá þessu hefur ríkisstj. bjargað þjóðinni. Er vantraustið flutt þess vegna? Er vantraustið flutt vegna þess að í raun og veru hefur ríkisstj. bjargað þjóðinni frá þeirri hættu að glata sínu efnahagslega sjálfstæði? Ég leyfi mér að fullyrða að þjóð, sem er með erlendar skuldir sem nema um það bil 60% þjóðarframleiðslu, hefði ekki lengi staðist það að atvinnulífið stöðvaðist og atvinnuleysi yrði, að tekjur fengjust ekki til að standa undir erlendum skuldum. Ætli við værum þá ekki í hópi Suður-Ameríkuþjóða? Er það þess vegna sem hv. þm. flytur vantraustið? Er það vantraust á ríkisstj. fyrir að hafa bjargað frá þessari holskeflu? Hv. þm. leyfir sér að halda því fram að atvinnuleysi hafi skapast. Þó sýna opinberar tölur að atvinnuástand hefur verið mjög viðunandi, atvinnuleysi u.þ.b. 1%, eða aðeins lítið eitt hærra en það var þegar hann gegndi ráðherrastörfum. Að sjálfsögðu hafa atvinnufyrirtæki hingað og þangað um landið stöðvast, eins og gerðist í þá tíð. En er hv. þm. að halda því fram að atvinnuleysi hefði ekki orðið þegar sjávarútvegsfyrirtæki stöðvuðust t.d. á Eyrarbakka, Bíldudal, Þórshöfn o.s.frv.? Vitanlega var þá gripið til ráðstafana til að endurreisa þau fyrirtæki og endurskapa atvinnuna og það hefur þessi ríkisstj. einnig gert. Einstök fyrirtæki lenda ætíð í erfiðleikum og við því verður ekki gert. Af ýmsum ástæðum gera þau það. Nei, atvinnuöryggi hefur verið gott þrátt fyrir hrakspár hv. stjórnarandstæðinga og ekki síst þessa þm., sem lesa má í þskj. frá s.l. vetri þegar hann hélt því fram, og endurtekið var á síðum Þjóðviljans, að atvinnuleysi hér yrði gífurlegt, varla reiknanlegt, það yrði svo mikið í kjölfar ráðstafana ríkisstj. Þetta hefur reynst algerlega rangt. Ef þetta veldur hv. þm. vonbrigðum, þá ætti hann að fela þau vonbrigði. Hv. þm. talar mikið um það að kaupmættinum sé rænt og hann er að reyna að afsaka það, sem hann alls ekki þarf að gera, að kaupmátturinn féll á árinu 1982. Hann leyfir sér meira að segja að kalla línurit, sem birtist og dreift hefur verið nú á borð þm. í útgáfu kjararannsóknarnefndar nr. 65, falsrit, hann segir að það sé falsað. Þetta rit og þær tölur sem því fylgja sýna svo að alls ekki verður um deilt að kaupmátturinn féll frá miðju ári 1982 og þar til ríkisstj. tók við um a.m.k. 15% eða svona nærri 2/4–3/4 af því sem kaupmátturinn hefur fallið. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að vitanlega féll þessi kaupmáttur vegna þess að þjóðartekjur voru fallandi. Sá kaupmáttur verður aldrei varinn sem ekki hefur þjóðarframleiðslu og þjóðartekjur að baki nema menn vilji taka erlend lán, en það vildi hv. þm. ekki frekar en allir í þeirri ríkisstj. gera. Við vitum allir að erlendar skuldir þjóðarinnar eru orðnar of háar. Hv. þm. segir gjarnan að fólkið hafi greitt herkostnað við að koma verðbólgunni niður þrátt fyrir það að hann hefur nú fengist til að viðurkenna að kaupmátturinn hlaut að falla þegar þjóðartekjur falla. En þegar hann segir að stolið hafi verið fjórðu hverri krónu úr umslagi launþegans, þá getur hann þess aldrei að við Íslendingar höfum nú gengið í gegnum lengsta samdráttarskeið sem við höfum orðið að þola í 30 ár. Þá getur hann þess aldrei að þjóðartekjur hafa fallið um u.þ.b. 9%. Þá getur hann þess aldrei heldur að við Íslendingar höfum því miður lifað oft og lengi við viðskiptahalla eða m.ö.o. safnað erlendum skuldum. Hann getur þess aldrei að erlendar skuldir, sem eru um 60%, mega ekki aukast. Þessi þjóð getur ekki haldið áfram á þessari braut. Þessi þjóð getur ekki haldið uppi kaupmætti með viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Frá því hefur þessi ríkisstj. einnig bjargað þjóðinni. Ríkisstj. hefur spornað við því að erlendar skuldir aukist. Erlendar skuldir á þessu ári hafa ekki aukist nema u.þ.b. 1% og það er minni aukning erlendra skulda en verið hefur í áratug hingað til. Hv. þm. getur þess heldur ekki að krónurnar, sem mennirnir fá í launaumslögin nú, eru ólíkt meira virði en þær sem þeir fengu eftir vísitöluhækkanir verðbólguáranna. Á fundi ekki alls fyrir löngu gat ég þess að vísitöluhækkanir launa hefðu allar verið uppétnar af verðhækkunum á einum mánuði. Þá stóð upp einn skynsamur maður og sagði: Þetta er rangt, ég fylgdist vandlega með þessu og ég leyfi mér að fullyrða að verðbætur launa voru búnar eftir tvær vikur. Það er þess vegna sem kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur minnkað miklu minna en kaupmáttur kauptaxta m.a. Hv. þm. heldur því fram að ríkisstj. muni ekki kappkosta að varðveita þann kaupmátt sem raunhæfur er. Hann hefur að vísu, sýnist mér, dregið það nokkuð í land, hann mælir ekki gegn því að kaupmátturinn hljóti eitthvað að falla. Í sjónvarpinu s.l. þriðjudag heyrðist mér hins vegar hann segja hvað eftir annað að vitanlega ætti að varðveita þann kaupmátt sem um hefði verið samið. Ég spurði hv. þm. að því þá hvort hann teldi ekki að bændur ættu að fá svipaða tekjuhækkun og launamenn hafa fengið og sjómenn sömuleiðis sama og menn hafa fengið í landi. Eftir nokkra hringsnúninga viðurkenndi hann það, að svo hlyti að verða. En ég vil þá gjarnan spyrja hv. þm. að því hvort hann telji að landbúnaðarverð hljóti þar með ekki að hækka. Launakostnaðurinn í vinnslu og framleiðslu landbúnaðarafurða er u.þ.b. 40% heildarkostnaðar. Mér sýnist ljóst að landbúnaðarvörur hljóti að hækka a.m.k. sem því nemur. Er þá önnur kostnaðarhækkun ekki með talin. Eða telur hv. þm. t.d. að byggingarkostnaður hljóti ekki að hækka með útseldri vinnu? Útseld vinna hlýtur að hækka eins og launin hafa hækkað. Ég sá nýlega í blöðum t.d. að bækur muni hækka um allt að 15%. Þetta eru allt saman hækkanir sem ríkisstj. ræður ekki við og þetta eru allt saman hækkanir sem munu byrja að draga til baka þann kaupmátt sem um hefur verið samið. Ég heyrði að hv. þm. viðurkenndi að sjómenn hlytu að fá svipaða launahækkun. Launahækkun og kostnaðarhækkun í fiskvinnslunni þar með verður orðin á bilinu 15–18%. Hv. þm. heldur því fram að þetta eigi að bæta með því að draga úr milliliðakostnaðinum. Ég tek undir það með hv. þm. að sjálfsagt er að leggja áherslu á það. En dettur nokkrum heilvita manni það í hug að unnt sé að draga svo úr þeim 25%, sem eftir eru af kostnaði fiskvinnslunnar, að unnt sé að mæta slíkum kostnaðarhækkunum hjá fiskvinnslunni í heild? Nei, vitanlega dettur engum heilvita manni það í hug og ekki einu sinni hv. þm. Ríkisstj. mun leggja áherslu á að þær ráðstafanir, sem nauðsynlegt verður að grípa til, tryggi atvinnuöryggi. Undir það vil ég taka með hv. þm., enda er þetta fyrsta atriðið á stefnuskrá ríkisstj. og hefur tekist vel. Því verður haldið áfram. Ég er þeirrar skoðunar að atvinnuöryggi sé eitt hið mikilvægasta fyrir Íslendinga. Íslendingar hafa lengi byggt tekjur sínar á mikilli atvinnu. Atvinnuleysi væri því ákaflega skaðlegt. Ég tek einnig undir það með hv. þm. að að sjálfsögðu ber að leggja áherslu á að ýmsir milliliðakostnaðir lækki, eins og t.d. farmgjöldin. Það er auðveldast að gera með því að bjóða út flutningana. Ég get t.d. upplýst að nýlegt útboð SH á flutningum á fiski mun leiða til mjög verulegrar lækkunar. Þá leið á tvímælalaust að fara. Staðreyndin er hins vegar sú að fragtgjöldin hækkuðu mest árið 1982 vegna þess að þau eru, eins og hv. þm. sagði, bundin í erlendum gjaldeyri og gjaldeyrir féll mest á því ári. Ég vil einnig taka undir það með hv. þm. að gæta verður þess á meðan verðbólgualda gengur yfir að vextirnir fylgi henni ekki upp. Vitanlega verður það gert. En ég spyr hv. þm.: Treystir hv. þm. sér til að lækka þá vexti sem t.d. eru nú á erlendum lánum? Treystir hv. þm. sér til þess að lækka t.d. dollaravextina sem eru 9.5% umfram verðbólgu? Staðreyndin er vitanlega sú að fjármagn í íslensku atvinnulífi er gífurlega mikið háð erlendum vöxtum, eins og erlendu skuldir þjóðarinnar bera glöggan vott um. Ég tek einnig undir það með hv. þm. að halda verður verðlagi niðri eins og frekast er kleift. Nýlegt yfirlit, sem ég fékk frá Hagstofu og Verðlagsstofnun, var lagt fram á ríkisstjórnarfundi í dag og sýnir athyglisverðar niðurstöður. Það sýnir að hækkun á því, sem hefur verið losað undan verðlagseftirliti, er umtalsvert minni en á því sem er undir verðlagseftirliti eða undir hámarksverðlagi. Ég held satt að segja að hv. þm. mættu skoða þetta. Þetta sýnir okkur að næg samkeppni, en þannig eru þau lög sem farið er eftir, leiði til verðlækkunar. Góðir Íslendingar. Alþb. ætlar að koma ríkisstj. frá. Það beitti sér fyrir því í verkföllunum og var mörgum saklausum einstaklingnum fórnað í því skyni, fyrst prenturum og síðan opinberum starfsmönnum. Það tókst ekki. Þetta vantraust er flutt á fyrstu dögum þingsins og átti að innsigla slíkan sigur. Það sem Alþb. hefur tekist er að kynda eld verðbólgunnar á ný. Ríkisstj. mun taka á þessum málum af festu. Ríkisstj. mun kappkosta að treysta atvinnuöryggi, treysta rekstrargrundvöll atvinnuveganna, tryggja þann kaupmátt sem raunverulegur er og mun gera sérstakar ráðstafanir til þess að þeir, sem lökust hafa kjörin, beri sem mest úr býtum. Ríkisstj. leggur áherslu á að slökkva þann verðbólgueld sem Alþb. reynir að kynda.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Þrátt fyrir kokhreysti hæstv. forsrh. fer ekkert milli mála að ríkisstj. er gersamlega trausti rúin. Neyðarópin vegna stöðu ríkisstj. berast meira að segja innan úr stjórnarflokkunum sjálfum, bæði í þeirra eigin málgögnum og í málflutningi einstakra þingmanna. Það er mála sannast að ríkisstj. hefur algerlega misst tökin á efnahagsmálunum og hún hefur efnt til úlfúðar í þjóðfélaginu í stað þess að stilla til friðar. Þessi ríkisstj. hefur gersamlega brugðist og þess vegna er þetta vantraust flutt og þess vegna á að samþykkja þetta vantraust. Ef við svipumst um á sviði efnahags- og atvinnumála blasir gjaldþrot ríkisstjórnarstefnunnar við. Sjávarútveginum hefur verið siglt meira og minna í strand. Mörg fyrirtæki hafa gerist upp og önnur eru við það að gefast upp. Fólk missir atvinnuna í hrönnum. En ríkisstj. situr með hendur í skauti og hefst ekki að. Þetta er alvarlegt ábyrgðarleysi hjá ríkisstj. sem bitnar á miklum fjölda fólks. Í landbúnaðarmálum hefur keyrt út í slíkar ógöngur að margir bændur vita ekki sitt rjúkandi ráð. Viðskiptahalli og halli á ríkissjóði blasir við þrátt fyrir allar yfirlýsingar um jafnvægi. Landið er sokkið dýpra í fen erlendra skulda en nokkru sinni fyrr. Byrðunum af óstjórninni núna er velt yfir á börn okkar, yfir á komandi kynslóðir. Dýpra geta menn varla sokkið. Þannig, herra forseti og góðir hlustendur, er í grófum dráttum mynd hinna almennu efnahagsmála og þar stendur ekki steinn yfir steini. En jafnframt hefur ríkisstj. lagt efnahag margra heimila launafólks í rúst. Ráð ríkisstj. hefur sífellt verið að skerða kjör launafólks og hún hefur engin önnur ráð kunnað. Það merkilega er hins vegar að á sama tíma og margt launafólk berst í bökkum sjáum við að aðrir raka saman peningum, nýjar lúxuskerrur, sem kosta milljón eða meir, hafa rúllað hér inn á göturnar í sumar og haust. Stórbyggingar á vegum ríkisins og milliliða rísa eins og ekkert hafi í skorist. Þ. á m. má nefna seðlabankahús, útvarpshús, mjólkurstöðvar, verslunarhallir og afgreiðslumusteri olíufélaganna. Það eru til nógir peningar fyrir þessari óþarfafjárfestingu á sama tíma og ekki má borga lífvænleg laun. Fólkinu í landinu er í raun skipt upp í tvær þjóðir: hinn mikla fjölda sem verður sífellt fátækari og hina sem vaða í peningum. Frjálshyggju- og peningamagnspostularnir hafa talað mikið um frelsi. Við höfum fengið að sjá þeirra frelsi. Það er frelsi til þess að raka saman peningum. Það er frelsi til ofsagróða. Það frelsi hafa þeir fengið innleitt og árangurinn blasir við. Hann blasir við í sligun undirstöðuatvinnuveganna, í auknu misrétti í þjóðfélaginu og í byrðum á launafólki. En það frelsi sem felst í efnahagslegu sjálfstæði einstaklingsins hafa þeir fótum troðið. Frjálshyggjupostularnir í Sjálfstfl. og Framsfl. skilja ekki það frelsi og vilja ekki skilja það að án efnahagslegs sjálfstæðis er enginn frjáls. En það er einmitt þetta frelsi, frelsi frá efnahagslegum fjötrum, frá öryggi og frá óttanum um afkomuna, sem er langmikilvægasta frelsið. Misskiptingin, það misrétti sem birtist í því að sumir græða á tá og fingri og vaða í peningum meðan fjöldi launafólks á varla til hnífs og skeiðar, er eitt höfuðvandamálið sem við okkur blasir. Á þessu vandamáli verður að taka. Réttlætiskennd okkar krefst þess og meðan misréttið er ekki lagað verður engin stöðugleiki í íslensku efnahagslífi. Einmitt með því að stemma stigu við peningamokstri gróðaaflanna og með því að stemma stigu við skattsvikunum fæst svigrúm til að bæta kjör fólksins. Slíkri leiðréttingu fylgir engin verðbólga. Og með því að draga úr fjárfestingu milliliðanna og ríkisins, sem við blasir hvarvetna, fæst líka svigrúm til að bæta kjör launafólks og draga úr erlendri skuldasöfnun. Það mun ekki heldur hafa nein verðbólguáhrif. Það er á þessum verkefnum sem ríkisstj. ætti að taka og ætti að hafa tekið fyrir löngu. En það hefur hún látið undir höfuð leggjast. Núv. ríkisstj. fékk óskabyr í upphafi síns starfsferils. Fólk var orðið slituppgefið á þeirri verðbólgu sem Alþb. og Framsfl. hvolfdu yfir þjóðina í seinustu ríkisstj. og sem betur fer hefur verðbólgan hjaðnað, en árangurinn náðist með því einu að skerða kjör launafólks. Ríkisstj. lagði ekkert af mörkum sjálf. Í því brást hún algerlega. Það sýndu allir þolinmæði framan af og ríkisstj. fékk tækifæri til að sýna og sanna stefnu sína. Og það liggur nú fyrir. Það liggur fyrir hvers konar ríkisstj. við höfum fengið, hvað hún vill, hvað hún getur og hver stefna hennar er í reynd. Hafi einhver verið í vafa um það í upphafi hvers konar ríkisstj. væri í landinu liggur það nú ljóst fyrir að hún er hreinræktuð hægristjórn, yst til hægri á litrófi stjórnmálanna. Við skulum rekja feril þessarar ríkisstj. í grófum dráttum. Hún byrjaði á því að skerða kjör launafólks, en jafnframt afnam hún samningsréttinn - og það var ótætisbragð, en menn undu því um sinn. Næstu aðgerðir ríkisstj. voru í raun að ráðast gegn þeim sem síst mega sín í þjóðfélaginu. Þegar kom að því að spara á vegum ríkisins sá ríkisstj. það eitt til ráða að ráðast gegn sjúkum, gegn ellilífeyrisþegum og gegn börnum. Gjald fyrir læknisvitjanir var stórhækkað, gjald fyrir lyf var margfaldað og kaupmáttur ellilífeyris var rýrður sérstaklega. Meðan matvæli hækkuðu um allt að 80% hækkuðu grunnlífeyrisgreiðslur almannatrygginga einungis um 14%. Fyrir hverjar 100 kr. sem ríkisstj. ætti nú að greiða í ellilífeyri til að viðhalda kaupmætti hjá gamla fólkinu greiðir hún einungis 80 kr. 20 kr. af hverjum 100, sem gamla fólkið á í rauninni rétt á, hefur ríkisstj. stungið í eigin vasa. Og áfram var haldið. Námslán voru skert. Jöfn aðstaða til menntunar skipti ekki lengur máli. Og það var ráðist gegn hinu almenna skólakerfi. Það var skorið niður og reyndar gerðar tilraunir til að skera það enn frekar niður en þó tókst. Sömu sögu er að segja í húsnæðismálum. Húsnæðismálasjóðurinn er nánast gjaldþrota og umsækjendur verða að bíða mánuðum saman eftir því að fá úrlausn. Allar yfirlýsingar um að efla og bæta húsnæðislánakerfið fuku lönd og leið. Þetta voru ráð ríkisstj. þegar þurfti að spara. Myndin er ófögur. Það var ráðist gegn hverju félagsmálasviðinu á fætur öðru. En sagan er ekki öll. Þar næst fann ríkisstj. það helst til ráða að hækka vexti upp úr öllu valdi. Með því voru grundvallaratvinnuvegirnir sligaðir og launafólk þrautpínt. Og af skattamálum er sömu sögu að segja. Í þeim efnum valdi ríkisstj. að þyngja skattana á einstaklingum og draga þannig enn frekar úr kaupmætti þeirra meðan skattar á fyrirtækjum voru stórlækkaðir. Í öllum þessum verkum hefur ríkisstj. fylgt fordæmi annarra hægristjórna víðs vegar í Evrópu. Hún hefur reynst miskunnarlaus sú ríkisstj. sem við höfum, hreinræktuð hægristjórn. En við höfum reyndar fengið fleira að sjá. Þegar launafólk þoldi ekki kjaraskerðinguna lengur og bað um aukinn kaupmátt birtist viðhorf ríkisstj. til launafólksins enn einu sinni. Í upphafi gerði ríkisstj. allt sem hún gat til að hræða fólk frá því að sækja bætt kjör. Yfirlýsingar Þorsteins Pálssonar um að þjóðfélagið mundi sporðreisast ef kjörin yrðu eitthvað bætt eru öllum í fersku minni. Hann sagði reyndar að kjörin ættu enn frekar að rýrna. Og í verkfalli BSRB sýndi ríkisstj. launafólkinu enn hug sinn. Ríkisstj. efndi til úlfúðar í stað þess að stilla til friðar. Hún magnaði til átaka og hún dró verkfallið vísvitandi á langinn. Markmiðið var augljóslega að reyna að brjóta á bak aftur þessi almennu samtök launafólks. Fyrir bragðið varð baráttan í verkfalli opinberra starfsmanna ekki einungis fyrir bættum kjörum, heldur líka og jafnframt fyrir réttindum til þess að semja um kjör sín, fyrir rétti félagasamtaka launafólks. Ríkisstj. hefur með þessari framkomu sinni sýnt og sannað að hún er ekki hætishót betri en íhaldsstjórn Tatchers í Bretlandi. Ríkisstj. ræðst gegn þeim sem minnst mega sín og ríkisstj. er að brjóta niður þá velferð sem við Íslendingar höfum verið að byggja upp á liðnum áratugum. Hún brýtur þá velferð niður með sama hætti og hægri flokkar um alla Evrópu hafa myndast við að brjóta niður velferðina í sínum þjóðfélögum. Ríkisstj. ræðst gegn öryggi gamla fólksins og hún fótumtreður þá samhygð og félagshyggju sem felst í því að hinir betur settu styðji hina ver settu. Ekki boðuðu ríkisstjórnarflokkarnir þetta fyrir kosningar. Um þessi áform sín voru þeir heldur fáorðir fyrir kosningar. Ég veit að þeir fengu ekki kjörfylgi sitt út á það að þeir ætluðu að ráðast gegn þeim sem minnst mega sín. Þeir hefðu aldrei fengið þetta kjörfylgi, sem þeir fengu, ef þeir hefðu skýrt frá því fyrir kosningar að þessi væru áformin. Ég er þess fullviss að þjóðin hafnar þessari stefnu ríkisstj. afdráttarlaust og eindregið. Við Alþfl.-menn fordæmum þessa stefnu ríkisstj. og það misrétti sem ríkisstj. hefur verið að magna í þjóðfélaginu á undanförnum misserum. Á liðnum árum fengum við að reyna þá ríkisstj. sem Alþb. og framsókn mynduðu hér með tilstyrk nokkurra sjálfstæðismanna. Árangurinn af því var nánast sagt ömurlegur. Erlendum skuldum var hlaðið upp og ríkisstj. steypti yfir okkur óstöðvandi óðaverðbólgu, langt um meiri en nokkru sinni áður hefur gerst. Þessa stefnu viljum við aldrei aftur, en núverandi stjórnarstefna er jafnforkastanleg á sinn hátt og þjóðin hafnar henni með sama hætti og hún hafnaði þeirri stefnu sem birtist í samstjórn Alþb. og framsóknar á síðasta kjörtímabili. Við Íslendingar viljum að byggt sé upp þjóðfélag efnahagslega sjálfstæðra einstaklinga þar sem menn geta búið við öryggi um hag sinn og sinna. Við Íslendingar viljum að það ríki stöðugleiki í efnahagsmálum og heilbrigt efnahagslíf. Verkefnin á þessu sviði blasa hvarvetna við. En ríkisstj. sinnir þeim ekki. Meðal hinna stærstu er að sjá til þess að hér á landi séu greidd lífvænleg laun fyrir alla vinnu. Sannleikurinn er sá að með óráðsíu, rangri fjárfestingu, jafnt einkaaðila og hins opinbera, hafa lífskjörin verið stórlega rýrð, bæði á undanförnum árum og að því er varðar stöðu okkar í dag. Staða atvinnuveganna hefur verið þrengd að sama skapi með rangri stjórnarstefnu. Verkefni okkar nú á að vera að byggja upp atvinnuvegi sem greiða og geta greitt lífvænleg laun. Mér er ljóst að það kostar vissulega mikið og skipulegt átak og ný tök í atvinnumálum. Það kostar einhverjar þrautir, en það verk verður að vinna. Sannleikurinn er sá ef við náum því ekki að hér séu sambærileg kjör og í grannlöndum okkar, þar sem svipaðar þjóðartekjur eru, þá er mikil vá fyrir dyrum, þá er hætta á að bresti á landflótti á Íslandi og atgervisflótti. Þess vegna verður að gera allt sem hægt er til að byggja upp atvinnuvegi sem geta greitt og greiða lífvænleg laun. Á sama hátt er það nauðsynlegt nú að allt sem mögulegt er sé gert til þess að standa vörð um þann kaupmátt sem náðist í nýafstöðnum samningum. Sé sú leið farin, sem við Alþfl.menn höfum bent á, að draga úr misréttinu og draga úr óþarfafjárfestingu og færa þannig fé til launafólksins má ná miklum árangri í þessum efnum. Á sama hátt verður að ráðast gegn skattsvikunum og hamla skattsvikum til þess að ríkissjóður hafi bærilega afkomu og þá fæst líka aukið svigrúm til þess að bæta kjör launafólksins í landinu. Verkefnið á jafnframt að vera að draga úr misréttinu sem hefur magnast hjá núverandi ríkisstj. Sú ríkisstj., sem nú situr, hefur komið íslensku þjóðfélagi á vonarvöl. Núv. ríkisstj. mun ekki taka á atvinnumálunum og misréttinu í þjóðfélaginu með þeim hætti sem nauðsynlegt er til þess að tryggja hér réttlátt þjóðfélag sem byggt er á skynsamlegri atvinnustefnu. Þessi ríkisstj. getur það ekki vegna þess að í ríkisstjórnarflokkunum hafa gróðasjónarmið milliliðanna náð undirtökunum og af þeim sökum munu vandamálin einungis magnast áfram með sama hætti og þau hafa verið að magnast hingað til. Það er þess vegna sem þetta vantraust er flutt, vegna þess að það er þjóðþrifamál að ríkisstj. fari frá, vegna þess að án þess að ríkisstj. fari frá horfum við upp á áframhaldandi ógöngur. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég lýsi vantrausti á þessa ríkisstjórn í kvöld af þremur höfuðástæðum. Sú fyrsta er að ríkisstjórnin hefur misboðið réttlætiskennd og sjálfsvirðingu þjóðarinnar. Önnur ástæðan er sú að ríkisstjórnin hefur algerlega brugðist í því hlutverki sínu að búa hér í haginn fyrir framtíðina í efnahagslegu og atvinnulegu tilliti. Þriðja ástæðan er sú að ríkisstjórnin er hrunin. Hún nýtur hvorki trausts fólksins í landinu né þingmanna sinna og stjórnarflokkarnir virðast hættir að treysta hver öðrum. Um hvað fjalla stjórnmál? Fjalla þau um það hvort einhver þrep í skattstiga eigi að vera 30 eða 35%? Fjalla þau um það hvort húsnæðislán eigi að greiðast á einum, tveimur eða þremur gjalddögum? Um hvað talar fólkið á götunni? Þegar ég ræði skattamál við kunningja minn þá ræðum við kannske um skattprósentuna en það kemur enginn glampi í augun á honum. Glampinn kemur þegar talið berst að þeim sem enga skatta greiða, svíkjast um að greiða til velferðarkerfisins sem hjúkrar sjúkum og öldruðum og menntar börnin okkar. Þegar ég ræði húsnæðismál við hann erum við sammála um að auðvitað sé greiðslufyrirkomulag lánanna óviðunandi, en það kemur enginn glampi í augun á honum. Hann kemur þegar talið berst að kynslóðamisréttinu. Fæstir þeirra sem byggðu fyrir 1975 skilja vandkvæði unga fólksins í dag. Nú leggur fólk ekki hart að sér í 3 eða 4 ár til þess að eignast húsnæði. Ef það á annað borð eignast húsnæði þarf það að fórna til þess allri ævinni við núverandi ástand. Ég þekki fullorðin hjón. Þau eiga fjögurra ára gamlan bíl. Á næsta ári verður húsbóndinn að hætta að vinna og láta ellilífeyrinn og eftirlaunin nægja. Þá verða þau að selja skrjóðinn sinn eins og þau segja, og það kemur þessi sami glampi í augun á þeim. Svona er ástandið eftir samanlagt 110 ára starfsævi þeirra. Verðlaun samfélagsins til handa gamla fólkinu, fólkinu sem hefur komið okkur öllum á legg, eru að halda því við hungurmarkið. Hver er samnefnarinn úr þessum dæmum, um skattamálin, húsnæðismálin og lífeyrismálin? Samnefnarinn er óréttlæti. Ójöfnuðurinn á milli kynslóða og starfsstétta er orðinn óbærilegur. Við þekkjum fleiri dæmi. Kynjamisréttið er eitt. Misrétti til náms er annað dæmi. Fólk vill ekki láta beita sig óréttlæti. Það er höfuðhlutverk ríkisstjórnar að gæta jafnaðar og réttlætis. Þessu hlutverki hefur ríkisstj. brugðist. Þess vegna hefur þjóðin lýst vantrausti á hana og þær niðurstöður birtust okkur fyrir skemmstu í skoðanakönnunum og verkfallsaðgerðum. Ég sagði í byrjun að ríkisstjórnin hefði misboðið sjálfsvirðingu fólksins. Hvað hefur sjálfsvirðing með þetta mál að gera? Hvað er sjálfsvirðing? Hluti sjálfsvirðingar er staðföst vissa einstaklingsins um það að vera metinn að verðleikum, að samfélagið hafi trú og traust á því sem hann tekur sér fyrir hendur. Þess vegna er það árás á sjálfsvirðingu opinberra starfsmanna þegar fjármálaráðuneytið lýsir því yfir á haustdögum að það hafi ekki ætlað sér að greiða þeim mannsæmandi laun. Það er árás á sjálfsvirðingu kennara þegar fjármálaráðherrann, ráðherra sem á að þjóna öllum landsmönnum en ekki sérvisku sinni einni, lýsir því yfir að kennarar séu ekki launa sinna verðir vegna þess að þeir vinni ekki eins og menn. En þó er stærsta árásin á sjálfsvirðingu fólksins sú staðreynd að fjöldi fólks, duglegs heilbrigðs fólks, getur ekki með fullri vinnu séð fyrir nauðþurftum heimila sinna, svo að við tölum ekki um þá sem búa við sjúkdóma eða skerta starfsorku. Framkoma ríkisstjórnarinnar við þetta fólk er árás á sjálfsvirðingu þess. Ameríski heimspekingurinn John Rawls, sem fyrir rúmum 10 árum síðan skrifaði bókina Kenning um réttlæti, telur sjálfsvirðinguna til grundvallarlífsgæða. Hann setur hana á bekk með frelsi, mannréttindum, heilbrigði og öðru slíku. Ég tel þetta rétt. Árás ríkisstj. á sjálfsvirðingu fólks og réttlætiskennd er skýring á því að meiri hluti landsmanna skildi og studdi launabaráttu opinberra starfsmanna. Þetta eru líka ástæðurnar fyrir því að borgarstarfsmenn felldu samningana. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að ríkisstj. er að missa stuðning fólksins í landinu. En ráðamenn leita annarra skýringa. Þeir segja að kommarnir hafi verið að æsa fólkið upp. Þeir segja að Kristján Thorlacius hafi komið með svo mergjaðan áróður gegn borgarsamningunum í einum hádegisfréttatíma um það leyti er fólk gekk til atkvæða um samningana og það hafi ráðið úrslitum. Þeir segja að fólk skilji ekki nauðsyn aðhalds og sparnaðar í efnahagsmálum. Þeir stjórnmálamenn, sem í grunnhyggni og einfeldni leggja slíkan dóm á hlutina, ættu að vara sig. Það eru að gerast merkilegir hlutir í íslenskri pólitík. Í æ ríkara mæli er fólk farið að láta skoðanir sínar frekar en flokksskírteinin ráða gerðum sínum. Fólkið í landinu þekkir muninn á réttu og röngu, réttlæti og óréttlæti. Þessi stóri dómur hefur þegar fellt sinn úrskurð. Þetta var um það hvernig ríkisstjórnin hefur vegið að réttlætiskennd og sjálfsvirðingu fólksins í landinu. Snúum okkur nú að framtíðinni. Á næstu 15 árum, þ.e. til aldamóta. mun gífurlegur fjöldi ungmenna koma á vinnumarkaðinn, líklega nærri 20 þúsund manns. Vegna samdráttar og breyttra atvinnuhátta, svo sem aukinnar sjálfvirkni og tölvuvæðingar, munu landbúnaður og sjávarútvegur ekki taka við auknum fjölda fólks á komandi árum. Þvert á móti mun störfum þar fara fækkandi, jafnvel svo að þúsundum skiptir. Það er því brýnt að nýr atvinnurekstur komi í staðinn. Hvað þarf að gera til að bæta lífskjörin til frambúðar? Í fyrsta lagi þarf að hyggja að ýmsum gömlum fyrirtækjarekstri og uppræta þar ýmis rótgróin vandamál íslensks þjóðarbúskapar, sem eru m.a. fjáraustur í ríkisrekinn hallærisfyrirtæki, glórulausar fjárfestingar í sjávarútvegi og landbúnaði. millifærslur og ölmusugjafir. Í þessum tilfellum er í engu sinnt sjálfsögðum kröfum um arðsemi og heilbrigðan rekstur fyrirtækja sem framtíðarþróun öflugs efnahagslífs verður að byggjast á. Þessi rekstur er heldur ekki samboðinn fólki sem vill standa á eigin fótum. Það er staðreynd að atvinnurekendur og launafólk á Íslandi eru orðin langþreytt á því að þurfa að vera bónbjargarmenn við borð stjórnmálamannanna. Þetta fólk vill bera ábyrgð á gerðum sínum. Það þarf að byggja ný fyrirtæki undir forsjá fólksins í landinu. Þessi fyrirtæki eiga að byggja á framtaki einstaklinga og frjálsum samtökum þeirra. Þau þurfa að fá að bera arð til nýsköpunar og fjárfestingar og til að greiða aðstandendum sínum eðlilegan hagnað. Með slíkum atvinnurekstri er hægt að endurreisa lífskjörin í landinu. Kunnáttumenn telja að Vesturlönd muni hafna stóriðjukostinum í síauknum mæli en snúa sér frekar að nýtæknigreinum eins og tölvutækni. líftækni. fjarskiptatækni, geimtækni og þess háttar. Þessi staðreynd ætti að vera Íslendingum til umhugsunar, sem um árabil hafa fylgt þeirri stefnu að nýting fallvatna til stóriðju væri eina von þeirra til aukinnar hagsældar. En á Vesturlöndum er stóriðjan því að verða stefna gærdagsins. En hvað gerum við í þessum málefnum framtíðarinnar? Það er heldur lítið. Við erum á kafi í gömlu iðnbyltingunni og við erum að skuldbreyta í landbúnaði og sjávarútvegi svo milljónahundruðum skiptir. Byltingamenn stóriðjudrauma okkar eru á ferðalögum um allan heim til að laða hingað atvinnuhætti gærdagsins. En þeir eru því miður einni iðnbyltingu á eftir. Ef við ætlum okkur hlut í framtíðinni verðum við að kaupa hlutabréf í henni strax í dag. Við gerum það með því að segja námsfólki okkar frá möguleikunum og með því að segja þeim frá hugmyndum okkar um lífshætti morgundagsins. Það gerum við t.d. með því að styrkja rannsóknir á íslenskum möguleikum. Rannsóknarmönnum okkar mundi muna stórkostlega um fjárstyrk sem ekki næmi meiru en ferðastyrkjum og dagpeningum stóriðjunefndarinnar. Við skulum fara að þurrka móðuna af framrúðunni áður en 21. öldin rennur upp. Ef við horfum einungis í baksýnisspegilinn gætum við orðið heiminum nokkurs konar Árbæjarsafn í atvinnuháttum. Undirstaða þessarar framtíðar er þekking og hugvit eins og áður sagði. Bismarck sagði einu sinni að framtíðin væri þeirra þjóða sem ættu bestu skólana. Þjóð sem á í efnahagsörðugleikum og býr sig undir sókn til bættra lífskjara, ætti því að styrkja skólakerfi sitt og bæta aðbúnað nemenda og kennara. Maður skyldi því halda að það væri stjórnvöldum landsins ærið umhugsunarefni að kennslustörf eru hér á öllum stigum skólakerfisins að verða láglaunastörf. Menn skyldu spyrja sig hvort þannig sé tryggt að þjóðin njóti bestu leiðsagnarinnar inn í 21. öldina, sem verður öld menntunar, þekkingar og hugvits. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur að vísu uppgötvað framtíðina. En á sama tíma veldur hún samdrætti í skólakerfi landsins, hún veldur því að kennarar flýja störf sín og það er undir mati ríkisbankastjóranna komið hvaða námsmenn hefji nám hér á næstu árum á æðri menntastigum. Námslánakerfið, sem átti að vera efnalitlu fólki trygging til að geta sótt sitt nám, er það ekki lengur. Nú verður unga fólkið að mæta hjá bankastjórunum og þeir, sem ekki eiga nógu álitlega ábyrgðarmenn fyrir víxlana, fara ekki í skóla. Þetta er enn eitt dæmið um óréttlætið sem magnast hefur í tíð þessarar stjórnar. En þetta er líka dæmi um það að peningamálastefna skammsýnnar ríkisstj. kemur í veg fyrir að þjóðin fái að njóta gáfna og starfskrafta sumra sinna bestu manna. Ríkisstjórnin vanrækir skóla- og menntakerfið. Þess vegna m.a. lýsi ég vantrausti á hana. Henni finnst menntun fólksins dýr, en það er ekki þorandi að leyfa henni að sýna okkur hvað fáfræði þjóðarinnar muni kosta. Herra forseti. Ég lýsi vantrausti á þessa ríkisstj., eins og ég hef sagt í ræðu minni, vegna þess að hún hefur misboðið réttlætiskennd og sjálfsvirðingu fólks og hún hefur svikist um að byggja hér upp atvinnuhætti fyrir framtíðina. En þetta vantraust nær um leið til stjórnarhátta síðustu áratuga á Íslandi. Öllum ríkisstj. hefur mistekist að gæta réttlætis. Allar ríkisstj. hafa verið að baslast í sjávarútvegi og landbúnaði, sem þrátt fyrir ellefu hundruð ára aðlögunartíma virðast ekki kunna fótum sínum forráð. Allar ríkisstj. hafa byggt hérna upp óvirki og lamandi kerfi flokksítaka og sérhagsmunavörslu. Í stofnunum ríkisins út um allan bæ eru skrifborð og á stólbökum hanga jakkar. En hvað eru eigendur jakkanna að gera? Þótt einhvern tíma hafi verið ástæða til að setja upp stofnanir til að sinna ýmsum verkefnum fyrir þessa þjóð er full ástæða til þess að endurskoða hvort ýmsri slíkri starfsemi sé ekki hægt að sinna nú á tímum á annan hátt. Stefán Benediktsson þm. BJ flutti nýlega tillögur um að ríkið hætti þátttöku í eða legði niður ýmsar af þeim stofnunum sem hér hafa hrannast upp á undanförnum áratugum. Viðbrögð þm. voru býsna forvitnileg. Einn þm. Alþb. lagði þær að jöfnu við árás á velferðarkerfið. Hann setti sem sé samasemmerki á milli Jarðborana ríkisins og dagvistarheimila eða framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins og sjúkrahúsa eða húsameistara ríkisins og barnaskóla. Það er nefnilega svo að kerfiskarlarnir bæði innan þings og utan eru löngu hættir að greina á milli þeirra stofnana, sem milliliðalaust varða velferð einstaklinga, menntun þeirra og heilbrigði, og ýmiss konar skriffinnskustofnana sem hugsanlega áttu einhvern tíma rétt á sér en eru nú orðnar eins og steinrunnar tröllkerlingar í dagrenningu. Þessar stofnanir skipta tugum og rekstur þeirra kostar milljónahundruð. BJ vill standa dyggan vörð um það velferðarkerfi fólksins í landinu sem hér hefur risið upp í samvinnu allra flokka á undanförnum áratugum. Nú eru gerðar að því kerfi áður óþekktar atrennur. En sú varðstaða bandalagsins nær ekki tilvelferðarstofnana pilsfaldakapítalistanna og kerfiskarlanna. Herra forseti. Ég minntist hér fyrr í ræðu minni á ýmis atriði er varða uppbyggingu atvinnuvega á Íslandi. Þýðing sjávarútvegsins fyrir okkur Íslendinga markast fyrst og fremst af þeirri staðreynd að 70–80% af gjaldeyristekjum okkar aflast vegna sölu ýmiss konar sjávarafurða. Þessi gjaldeyrisöflun verður að gerast á sem hagkvæmastan hátt fyrir alla þjóðina. Svo mikilvæga atvinnugrein er ekki hægt að reka eins og félagsmálastofnun. Þar verður að minnka íhlutun ríkisvaldsins, afskipti þess af verðlagsmálum greinarinnar verða að hætta. Til greina kæmi að breyta gjaldeyrismeðferð. Sölukerfin þarf að opna og það þarf að kanna miklu meira en nú er gert hvort íslensk kunnátta í sjávarútvegi og íslensk fyrirtæki geti ekki haslað sér völl erlendis. Herra forseti. Í upphafi máls míns nefndi ég þriðju höfuðástæðuna fyrir því að ég stæði hér að flutningi vantrauststillögu í kvöld. Hún var sú að ríkisstj. hefði glatað trausti fólksins í landinu og þm. sinna og að innviðir hennar væru að hrynja. Um þessi atriði þarf í raun ekki að hafa svo mörg orð. Þan skýra sig af fréttum undanfarinna daga þar sem stjórnarþm. hafa vegist á. Framsfl. virðist að talsverðu leyti kominn með annan fótinn út fyrir borðstokkinn og Páll Pétursson þingflokksformaður framsóknarmanna hefur lýst andstöðu sinni við flestallt sem ríkisstj. hefur gert frá því í vor, t.d. í peningamálum, launamálum og útvarpsmálum, svo nokkur dæmi séu nefnd. Hæstv. forsrh. er hættur í pólitík og er kominn í einkastríð við hv. þm. Svavar Gestsson. Það er orðið dálítið þreytandi fyrir þjóðina, fyrst í sjónvarpinu um daginn og nú í kvöld, að hlusta á þetta uppgjör. Ég legg til að ráðh. taki hv. þm. Svavar Gestsson með sér í næstu ferð á kjördæmisþing framsóknarmanna í Austurlöndum nær og þeir geri út um sín mál úr fyrri ríkisstj. án þess að þjóðin þurfi að horfa upp á það. Sjálfstfl. er sýnilega ekki í neinu ástandi til þess að vera aðili að ríkisstj. Menn voru farnir að venjast því að hann væri klofinn, en nú er hann sundraður, tvístraður. Hann er eins og brotinn spegill á baðherbergisgólfi. Þessum stóra flokki ólíkra sjónarmiða og ólíkra hagsmuna var áður haldið saman af sterkum forustumönnum, töframönnum, sem voru þyngdarpunkturinn í flokksstarfinu og allra augu mændu til. Nú er þessi stóri flokkur að vakna úr álögum, nú horfa hinir almennu flokksmenn ekki út fyrir raðir sínar til sterkra foringja, heldur horfa þeir inn á við og þeir horfa hver á annan og segja: Er ég í flokki með honum? Og kennararnir í Sjálfstfl. segja: Er ég virkilega í flokki með fjmrh.? Og launþegarnir segja: Erum við í flokki með strákunum uppi í Garðastræti? Þetta er eins og upprisa af Þyrnirósarsvefni. Raunveruleikinn blasir við og hann er sár. En það er augljóst að þessi flokkur getur á engan hátt verið aðili að ríkisstj. eins og fyrir honum er komið. BJ lýsir vantrausti sínu á þessa ríkisstj., á þá stjórnarhætti sem hafa komið okkur í þær þrengingar sem við erum nú í og á það stjórnkerfi sem hefur aldrei átt neinar lausnir á vandamálum samtímans. Tilvist BJ, hvert einasta prósent í fylgi þess, er raunar ein allsherjar vantraustsyfirlýsing á ríkjandi stjórnarháttu. - Góða nótt.



Herra forseti. Ég furða mig á málefnafátækt síðasta ræðumanns sem þurfti að grípa til þess að ráðast á mig persónulega og sem fjmrh. Ég vísa þeim ummælum öllum á bug sem ómerkum og er fyllilega reiðubúinn til þess að bera saman mitt lífshlaup og hv. þm. Guðmundar Einarssonar hvað snertir störf mín fyrir aldraða, fatlaða, einstæða foreldra og íslenska íþróttaæsku og æskumenn yfirleitt. Ég veit ekki til þess að hann hafi komið nálægt neinum slíkum málum eða öðrum góðgerðamálum. Það er með ólíkindum að hlýða á málflutning stjórnarandstæðinga við þessar umr. Nú, þegar á miklu veltur að landinu sé stjórnað af festu og af ábyrgð, er lagt til að ríkisstj. verði felld með vantrausti og þjóðinni stefnt út í algjöra óvissu um framhaldið. Stjórnarandstaðan hefur þó ekki getað boðið þjóðinni neinn annan kost um stjórn landsins, hvað þá að stjórnarandstaðan hafi boðið almenningi upp á sameiginlega stefnu ef tækist að koma stjórninni frá. Slíkur málatilbúningur, vantraustsumræður sem greinilega hafa það eitt markmið að koma flm. með flutning sinn í Ríkisútvarpið, dæmir sig auðvitað sjálfur. Sú staðreynd sem stjórnarandstaðan sættir sig ekki við er að núv. ríkisstj. er ríkisstjórn fólksins og fólkið treystir henni. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í maí 1983 steðjuðu að geigvænleg vandamál á sviði efnahagsmála. Ríkisstj. tók þegar föstum tökum á þeim vanda sem við blasti. Meginorsakir þess vanda voru þær að þjóðartekjur landsmanna höfðu minnkað stórlega án þess að fyrri ríkisstj. tæki í taumana og aðlagaði þjóðarbúskapinn tekjufallinu. Því höfðu safnast gífurlegar erlendar skuldir, viðskiptahallinn var mjög mikill og verðbólga meiri en nokkurn tíma hefur þekkst á Íslandi. Við blasti algjört þrot í atvinnulífinu og þar með stórfellt atvinnuleysi. Einnig blasti við gífurlegur halli á ríkissjóði. Ríkisstj. tók þegar til hendinni og lagði til atlögu við öll þessi vandamál samtímis. Það hefur vissulega kostað fórnir, en árangurinn er kominn í ljós. Sú neyðaráætlun sem Alþb. boðaði fyrir kosningar í fyrra hefur reynst óþörf, þó ástandið væri vissulega slæmt, því stjórnin hefur haft góð tök á málunum. Fráfarandi ríkisstj. vann gegn fólkinu. Árangur núv. ríkisstj. er góður því hann náðist í samstarfi við fólkið í landinu. Verk núv. ríkisstj. hafa beinst að tveim meginverkefnum. Hið fyrra var að takast á við þau gífurlegu vandamál sem blöstu við efnahags- og atvinnumálum þegar stjórnin tók við og hið síðara að skapa skilyrði fyrir nýsköpun í íslensku atvinnulífi sem er forsenda þess að hér ríki stöðugleiki í efnahagsmálum og að þjóðin búi við aukna hagsæld. Ríkisstj. hefur því gert ráðstafanir í fjárlögum 1985 sem munu stuðla að uppbyggingu nýrra atvinnutækifæra um langa framtíð. Verðbólgan í landinu er nú orðin minni en hún hefur verið í meira en áratug. Það er í sjálfu sér meiri kjarabót en margur gerir sér grein fyrir. Þeir kjarasamningar sem gerðir hafa verið að undanförnu setja að vísu nokkuð strik í reikninginn. En þess er þó að vænta að það efnahagslega jafnvægi, sem blasti við að óbreyttu, náist þegar um mitt næsta ár. Það hefði verið mikið ábyrgðarleysi af ríkisstj. að hlaupa frá þeim vandamálum sem nú steðja að og frá þeim árangri sem náðst hefur. Engar líkur eru á því að ósamstæð ríkisstjórn smáflokka og upplausnarafla geti náð betri árangri en sú stjórn sem nú situr. Hvað sem áróðursmeistarar rauðliða segja til að villa fólki sýn stendur núv. ríkisstj. sterk og samstæð heild sem mun hvergi hopa frá vandamálum líðandi stundar. Með samstöðu ykkar, góðir vinir, sigrum við hvaða stjórnarandstöðu sem ræðst á hagsmuni heildarinnar. En vitaskuld hefur almenningur í landinu orðið að færa fórnir. Þær fórnir stafa ekki af því að efnahagsstefna ríkisstj. hafi verið röng. Þær fórnir stafa eingöngu af því að þjóðin hefur haft úr minnu að spila en áður. Efnahagsstefna ríkisstj. snýst á hinn bóginn um það að tryggja varanlega hagsæld í landinu til lengri tíma. þannig að kjör allra landsmanna geti batnað. Allir sjá í hendi sér að þegar þjóðin eyðir meiru en hún aflar verður að grípa í taumana. Og þegar tekjur minnka og þjóðin heldur áfram að eyða um efni fram kemur auðvitað að skuldaskilunum. Það var það sem gerðist á síðasta ári. Þjóðin var að gera upp gamla reikninga og greiða fyrir umframeyðslu undanfarinna ára. Það er mikill misskilningur að halda því fram að barátta ríkisstj. og almennings í landinu við verðbólguna hafi í sjálfu sér haft í för með sér kjaraskerðingu. Það er miklu nær lagi að halda því fram að kjaraskerðing hafi orðið í landinu vegna minnkunar þjóðartekna þrátt fyrir aðgerðir ríkisstj. gegn verðbólgunni. En þjóðin hefur sýnt það að hún var og er reiðubúin til að takast á við endurreisnarstarfið með ríkisstj. Ríkisstj. var og er ljóst að þjóðin gerir kröfur til stjórnarinnar og ætlast til þess að hún í störfum sínum beri sinn hlut af þeim byrðum sem nauðsynlegar voru og eru til endurreisnar og uppbyggingar efnahagslífs landsmanna. Þetta hefur ríkisstj. gert. Ríkisstj. hefur tekist að skapa atvinnuvegunum þau skilyrði, þrátt fyrir versnandi ytri aðstæður, að full atvinna er í landinu. Þetta er mikilvægt atriði sem menn verða að hafa í huga þegar rætt er um fórnir í þessu sambandi. Ekkert þeirra ríkja, sem búa við svipað hagkerfi og við Íslendingar og nú státa að nýju af hvað mestum hagvexti. hefur náð því marki án þess að til hafi komið mikið atvinnuleysi. Ríkisstj. hefur tekist með ráðstöfunum sínum að tryggja kjör lífeyrisþega og annarra sem njóta bóta frá tryggingakerfinu. Enn fremur hefur ríkisstj. í gegnum skattakerfið bætt kjör hinna lægst launuðu. Ríkisstj. hefur aukið framlög til félagsmála, sérstaklega með auknum framlögum til húsbyggingarsjóða ríkisins, og í fjárlagafrv. fyrir 1985 er gert ráð fyrir tvöföldun framlaga til þessara málaflokka. Ríkisstj. hefur tekist, þrátt fyrir aukin framlög til trygginga og félagsmála, að draga úr heildarumsvifum ríkisins sem hlutfalls af þjóðarframleiðslunni. Ef borinn er saman hlutur ríkisins í þjóðarframleiðslunni á árinu 1983 og í ár kemur í ljós að ríkið tekur rúmlega 1 milljarð kr. minna til sín í ár en var á árinu 1983 þrátt fyrir að þjóðarframleiðslan hafi dregist saman milli áranna. Á næsta ári verður enn stigið skref til að minnka ríkisumsvif, eins og fram kemur í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ríkisstj. hefur ekki setið aðgerðarlaus. Hún hefur unnið dyggilega að velferð þjóðarinnar í nútíð og til framtíðar og mun gera það svo lengi sem þjóðin treystir okkur. Sá mikli árangur, sem náðst hefur í að draga úr verðbólgunni á s.l. einu og hálfu ári, hefur skapað heilbrigðan grundvöll fyrir nýsköpun í íslensku atvinnulífi þar sem vinnusemi, framtak og eðlileg arðsemi njóta viðurkenningar. Í samkomulagi stjórnarflokkanna frá því í sept. s.l. eru settar fram markvissar tillögur til uppstokkunar á núverandi sjóðakerfi og verulegum fjármunum mun verða ráðstafað á árinu 1985 til stórátaka í nýsköpun atvinnufyrirtækja. Þá hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um að söluskattur á aðföngum til sjávarútvegsins verði felldur niður. Þetta er ein af fjölmörgum ráðstöfunum sem ríkisstj. hyggst framkvæma til að tryggja rekstrargrundvöll þessa undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar. Þessi ákvörðun veldur ríkissjóði tekjutapi sem nemur tæpum 4000 millj. kr. á árinu 1985. Ríkissjóði verður ekki bætt þetta tekjutap með auknum sköttum, heldur verður að mæta þessu tekjutapi með lækkun útgjalda. Aðgerðir þessar eru mikilvægt skref í þá átt að auka þjóðartekjur landsmanna á ný, en án þess verður hagur heimilanna í landinu ekki bættur. Undanfarnar vikur hafa átt sér stað mikil átök í þjóðfélaginu. Þeim er nú sem betur fer lokið með samkomulagi og vinnufriður vonandi tryggður til loka næsta árs. Hitt er annað mál að þeir samningar, sem gerðir hafa verið, fara langt fram úr þeim markmiðum sem ríkisstj. hafði sett sér fyrir næsta ár. Þær launahækkanir, sem um er samið, eru verulega meiri en hægt er að búast við að þjóðarbúskapurinn fái risið undir. Þetta er því miður dapurleg staðreynd og okkur Íslendingum ætlar seint að lærast að sníða stakk eftir vexti. Afleiðingar þessa verða vafalaust þær að verðbólga verður töluvert meiri en ríkisstj. hafði sett sér að markmiði, en þó er von til þess að um mitt næsta ár náist jafnvægi á ný og því starfi verði haldið áfram að koma verðbólgunni niður í það sem hún er í okkar helstu nágranna- og viðskiptalöndum. Ríkisstj. mun hér eftir sem hingað til kosta kapps um að tryggja og treysta atvinnuöryggið í landinu. Upphafsaðgerðir hennar í fyrra beindust að því að forða fjöldaatvinnuleysi - og það tókst. Stjórnin mun að sjálfsögðu leggja áherslu á að þeir kjarasamningar, sem gerðir hafa verið, kippi ekki stoðunum undan atvinnulífinu og stefni þar með atvinnu fjölda manna í hættu. En þau átök, sem átt hafa sér stað, leiða einnig hugann að fánýti hefðbundinnar verkfallsbaráttu. Launafólkið, sem þátt tók í verkfallinu, verður lengi að vinna upp tekjutapið, sem verkfallinu fylgdi, og hæpið að það vinnist upp á samningstímanum. Tap þjóðarbúsins og óþægindi alls almennings eru ómæld og kjarasamningarnir, sem knúnir voru fram á endanum, skila fólki í raun ekki meiru en því sem hægt hefði verið að semja um án átaka. Ég hef ekki hugsað mér að vera langorður um framkvæmd verkfalls opinberra starfsmanna, en vil aðeins segja að óhjákvæmilegt virðist að gera breytingar á þeim lögum sem um þessi mál gilda, m.a. til þess að komast hjá harkalegum deilum um valdsvið t.d. kjaradeilunefndar. Enn fremur tel ég nauðsynlegt að aðilar efli til muna samstarf sín á milli á samningstímanum og miðli upplýsingum til hvers annars. Þannig ætti mönnum að vera ljósari staða hvers aðila þegar að samningum kemur. Það er jafnþýðingarmikið fyrir ríkið sem atvinnurekanda og fyrir önnur atvinnufyrirtækjum að hafa í þjónustu sinni starfsfólk sem er sátt við vinnu sína og þann sem unnið er fyrir. Án þess getur ríkið ekki veitt þá þjónustu sem því er ætlað að veita þegnum þessa lands, og þeir eiga kröfur á. Stjórnarandstaðan reyndi að gera sér mat úr vinnudeilunum, en mistókst það. Leiðtogar hennar höfðu ekkert jákvætt til málanna að leggja um lausn þessarar deilu og forusta Alþb. getur ekki á heilli sér tekið af óánægju yfir því að deilurnar skuli nú til lykta leiddar með samningum. Oft var þess krafist í nýafstaðinni kjaradeilu að tryggt yrði með nýjum samningum að kaupmáttur launa héldist sá hinn sami og var á seinasta ársfjórðungi 1983. En aldrei, aldrei fóru samningamenn BSRB fram á að fá þann kaupmátt sem var í stjórnartíð Alþb., aldrei. Ég veit að þjóðin hafnar forsjá þessara manna. Þeir hafa áður fengið sín tækifæri og misnotað þau hrottalega. Það mun þessi ríkisstj. ekki gera. Sú vantrauststillaga sem nú er til umr. er dæmigerð fyrir sýndarmennsku stjórnarandstöðunnar og henni ber að hafna. Góðir áheyrendur. Land okkar, Ísland, er sem hugljúf móðir sem gerir vel við börnin sín. Ungir Íslendingar eru tápmiklir og hraust fólk, verðugir arftakar aldamótakynslóðar, svo enginn þarf að kvíða framtíð þjóðarinnar. Þjóðin nýtur trausts meðal erlendra þjóða. Látum nú ekki fámenna hópa innan hinnar íslensku fjölskyldu sá óánægju meðal okkar. Stöndum vörð um frið innan fjölskyldunnar og göngum saman mót bjartri framtíð undir forustu ríkisstjórnar fólksins. Ég legg til að vantraustið á ríkisstj. verði fellt. Göngum síðan til starfa sátt og glöð. - Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í kvæðinu Blysför segir Davíð Stefánsson skáld frá Fagraskógi: Þeir, sem gefa þjóðum lög, þurfa mikið veganesti, verða að skynja dulin drög, drauma fólksins, hjartaslög, bænir þess og bresti. Þeim er skylt að eygja í anda inn í framtíð sinna landa, miða þó sín miklu tök við manndóm sinn og æðstu rök. Löggjafar, sem lítið skilja, lúta aldrei fólksins vilja, koma öllu á vonarvöl, verða sjálfir - þjóðarböl. Betur verður ekki orðuð meginástæða þess að núv. ríkisstj. er nú rúin trausti landsmanna. Þessi ríkisstj. hefur allt frá upphafi ferils síns virst gjörsamlega úr tengslum við almenning í landinu. Það verður henni að falli. Ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstfl. undir forsæti Steingríms Hermannssonar hefur gert sig seka um valdahroka og miskunnarleysi gagnvart almennu launafólki. Hún hefur gert sig seka um algjört skilningsleysi á neyð hinna verst stöddu í þjóðfélaginu. Hún hefur þyngt byrðar hinna veikustu, lagt aukin útgjöld á sjúka og aldraða. Hún hefur stöðvað uppbyggingu í dagvistarmálum. Hún hefur brugðist vonum húsbyggjenda sem trúðu loforðaflaumnum í kosningabaráttunni fyrir tæpum tveimur árum. Hún hefur vegið að menntakerfinu, veigamestu undirstöðu þess að hér sé áfram sjálfstæð þjóð. Hún hefur ráðist að rótum velferðarþjóðfélagsins sem hefur verið að byggjast upp hér í landinu okkar undanfarna ártugi. Hún hefur grafið undan tiltrú fólksins í landinu, svipt það sjálfstrausti og trú á framtíðina. Þess vegna vantreystir Kvennalistinn þessari ríkisstjórn. Núverandi ríkisstjórn hafði óskabyr fyrstu mánuði ferils síns. Þjóðin var orðin skaðbrennd af eldtungum verðbólgubálsins og vildi flest til vinna að sjá þær slokkna. Almennt launafólk var reiðubúið að sætta sig við kjaraskerðingar og rýrari kost ef það mætti verða til hjálpar við endurreisn efnahagslífsins og uppbyggingu atvinnulífsins. Nú finnst þessu fólki það hafa verið svikið. Það ætlaði aldrei að standa eitt að niðurgreiðslu verðbólgunnar. Þolinmæði þess er þrotin. Ríkisstjórnin notaði ekki tækifærið sem fólkið lagði henni upp í hendurnar - eða hvar er sú alhliða uppbygging atvinnulífsins sem svo oft hefur verið minnst á? Hvar er nýsköpunin margumtalaða? Hverjar eru þær ráðstafanir í atvinnumálum sem svo nauðsynlegar eru samhliða samdrætti í fiskveiðum og vinnslu? Hvað hefur þessi stjórn gert í þeim efnum? Enn bíða landsmenn eftir því að tekið verði á vanda sjávarútvegsins sem er og verður áfram meginundirstaðan undir efnahagslífi okkar. Enn er verið að velta fyrir sér sömu atriðum og mörg undanfarin ár. Olían er of dýr, orkuverðið of hátt, skipin eru of mörg, fiskarnir of fáir, flutningskostnaður er of hár. En ríkisstjórnin kann engin ráð. Meginundirstaða íslensks efnahagslífs berst svo í bökkum að fólkið sem vinnur við sjávarútveginn hefur ekki mannsæmandi laun þrátt fyrir gengdarlausa vinnu. Ríkisstjórnin hefur ekki tekið á vanda sjávarútvegsins og hún hefur ekki sýnt neina tilburði til uppbyggingar á öðrum sviðum atvinnulífsins heldur. Þess vegna treystir þjóðin ekki þessari ríkisstjórn. Það sást best í nýafstöðnum kjaradeilum. Ríkisstjórnin vildi ekki hækka laun fólksins, en boðaði skattalækkanir sem kjarabót. Kannske var sú leið nokkuð góð, með vissum annmörkum þó, því hún hefði ekki nýst þeim sem lægst hafa launin og því litla sem enga tekjuskatta. Samt var þessi lausn líklega með því skársta sem þessi ríkisstj. hefur haft fram að færa. En þessi lausn kom of seint. Margir vildu reyna þessa leið, en meiri hluti launafólks treysti ekki ríkisstj. Það óttaðist að stjórnvöld tækju þá kjarabót aftur í formi nýrra skatta. Og það hefðu þau áreiðanlega gert. Ríkisstj. ónýtti sjálf þessa leið með því að boða aukna neysluskatta í stað lækkunar tekjuskatta. Og hún hefur lýst vantrausti á sjálfa sig með því að hóta nú fólki að taka aftur það sem nýbúið er að semja um í samningum sem hún er sjálf aðili að. Hver treystir þá þessari ríkisstj. þegar hún gerir það ekki einu sinni sjálf? Skoðanakannanir hafa sýnt ört minnkandi fylgi við ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks sem hefur þó yfirburðaaðstöðu hér á Alþingi. En þessar skoðanakannanir hafa líka sýnt annað. Þessi ríkisstj. hefur alltaf notið mun minna fylgis kvenna en karla. Konur treysta ekki þessari ríkisstj. og skyldi engan undra þegar litið er til þess sem hún hefur gert og ekki síður til þess sem hún hefur ekki gert. Hvað hefur þessi ríkisstj. gert fyrir konur? Spyrjum heimavinnandi húsmæður, konurnar í fiskvinnslunni sem búa við síversnandi atvinnuöryggi, spyrjum kennarana og fóstrurnar, spyrjum konurnar sem að stærstum hluta fylla láglaunahópana. Konur eru búnar að fá nóg af skilningsleysi stjórnvalda á kjörum þeirra. Þær eru löngu búnar að fá nóg af ráðh. sem ræða um lífskjör þeirra og vinnuframlag af fullkomnu skilningsleysi og vanþekkingu. Þær þekkja kjörin af eigin raun. Umræður um kjaramál hafa nú allra síðustu árin leiðst inn á undarlegar og vafasamar brautir. Nú er ekki lengur litið á tekjur einstaklinga, heldur er klifað á afkomu fjölskyldnanna, ráðstöfunartekjum heimilanna, eins og það er kallað. Konur hafa leitað út á vinnumarkaðinn í stórauknum mæli síðustu árin, ýmist viljugar eða nauðugar. Konur hafa í vaxandi mæli menntað sig til ákveðinna starfa og þarf ekki að rökstyðja það mörgum orðum að bæði þeim sjálfum og þjóðfélaginu í heild er nauðsynlegt og ákjósanlegt að sú menntun nýtist. Þær konur eru því miður einnig fjölmargar sem hafa ekkert val um það hvort vinnuframlag þeirra á sér stað inni á heimilinu eða úti á hinum launaða vinnumarkaði. Vegna þeirrar láglaunastefnu sem rekin er í landinu hafa konur í sívaxandi mæli orðið að taka þátt í öflun heimilisteknanna og ekki þarf að tíunda aðstæður einstæðra foreldra. Viðbrögð stjórnvalda við þessum aðstæðum eru þau að láta sem þeim komi þetta ekki við. Þau daufheyrast við kröfum um lengingu fæðingarorlofs og öryggi barnanna meðan foreldrarnir afla teknanna. Og þau býsnast yfir kostnaði við umönnun sjúkra og aldraðra. Slíkt telst ekki til sjálfsagðra mannréttinda að mati stjórnvalda, ef marka má orð hæstv. fjmrh. hér áðan þar sem hann líkti málefnum fatlaðra, sjúkra og aldraðra við góðgerðastarfsemi. Og ráðamenn nota neyðarvörn fólksins sem afsökun fyrir lágum launum þess. Lág laun einstaklinga eru réttlætt með því að yfirleitt séu tveir sem afla heimilisteknanna. Slíki er bæði rangt og ósanngjarnt. Heimilistekjur gefa e.t.v. einhverja mynd af ástandi á íslenskum heimilum, en það er fullkomlega óeðlilegt og óréttlátt að draga slíka viðmiðun inn í umræður um launamál. Konur, sem að stærstum hluta fylla hóp hinna lægst launuðu, verða að eiga von um betri kjör og möguleika á að breyta þeim. Heimilisaðstæður eru því miður hverfular, traustustu heimili leysast upp, hjónaböndum er slitið. makar falla frá. Hvaða gildi hafa þá fjölskyldutekjur? Þegar slíkar breytingar kollvarpa tekjuöflun heimilanna blasir fátæktin við og þá eru það konurnar sem verða verst úti. Hið brothætta afkomuöryggi kvenna verður að styrkja. En að því verðum við sjálfar að vinna. Reynslan sýnir að aðrir gera það ekki fyrir okkur. Konur eru vaxandi afl í þjóðfélagi okkar. Þær reyndust skeleggar í nýlokinni kjarabaráttu og sýndu þar þrautseigju og dugnað. Framganga þeirra þar hlýtur að verða öllum konum hvatning að vinna að bættum kjörum sínum og barna sinna. Sterk viðleitni kvenna nú til að rétta hlut sinn er mikið fagnaðarefni og staðfestir að konur vilja ekki lengur vera meðsekar um áhrifaleysi sitt. Konur þekkja sinn vitjunartíma. En ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks þekkti ekki sinn vitjunartíma. Hún nýtti ekki tækifærið sem þjóðin gaf henni. Þess vegna lýsum við vantrausti á þessa ríkisstjórn. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar ný ríkisstjórn sest að völdum hlýtur nokkur eftirvænting að ríkja meðal þegnanna. Hvað mun hún gera? Hvernig mun hún reynast? Mun hún hlúa áfram að því velferðarþjóðfélagi sem hér hefur þróast undanfarna áratugi? Ég hef verið að fletta stefnuyfirlýsingu þeirri sem hæstv. ríkisstj. gaf út þegar hún settist í ráðherrastóla. Þetta er fyrir margra hluta sakir fróðlegt plagg. Bæði fyrir það sem þar er sagt og það sem ekki er sagt. Og í því sambandi vil ég benda á að þar stendur ekki eitt orð um uppeldismál, skólamál eða menntamál yfirleitt. Við Íslendingar höfum haft það orð á okkur að við séum vel menntuð þjóð. Við höfum verið stolt af því áliti. Og við höfum gert okkur Ijóst hve miklu varðar að grunnþættir menntunarinnar séu í góðu lagi, bæði hvað varðar skipulag og framkvæmd, og sömuleiðis að aðstaða til menntunar sé sem jöfnust hvar sem er á landinu, bæði hvað varðar grunnskólamenntun og framhaldsmenntun. Þetta hafa fyrri stjórnvöld einnig gert sér ljóst. Og því voru grunnskólalögin sett og þess vegna hafa fjölbrautaskólar og menntaskólar risið úti um landsbyggðina og það er vel. En núverandi hæstv. ríkisstj. virðist ekki gera sér grein fyrir því hversu mjög framtíð þjóðar okkar er undir því komin að eiga vel menntað fólk. Atvinnuuppbygging í framtíðinni hlýtur í miklu meiri mæli en áður hefur verið að grundvallast á vísindamönnum til rannsóknarstarfa svo og margs konar sérmenntuðu og tækniþjálfuðu fólki. En ríkisstj. er stefnuyfirlýsingu sinni trú og hefur menntamálin að hornreku. Hún þrengir á allan hátt að menntunarmöguleikum ungs fólks í landinu. Hún hefur veli viðhalds- og rekstrarkostnaði grunnskólanna yfir á sveitarfélögin án þess að nýir tekjustofnar komi á móti. Dæmi eru þess að allt að 90% útsvarsálagningar eins sveitarfélags fari til skólamála. Fámenn sveitarfélög hljóta að kikna undan þeirri fjárhagslegu byrði. Ef til vill segja einhverjir að þarna muni Jöfnunarsjóður sveitarfélaga koma til hjálpar. Ég vil upplýsa að í fjárlögum þeim sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir að lögboðið framlag til hans verði skert um 140 millj. Og það er ekki gert endasleppt við menntamálin. Á síðastliðnu vori kom bréf frá menntmrn. til allra námsstjóra og skólastjóra við grunnskólann. Boðskapur þessa tilskrifs var í stuttu máli að skera skildi niður kennslustundafjölda um 2.5% og annan skólakostnað, svo sem gæslu, akstur og laun við mötuneyti, um 5%. Ég get nefnt það sem dæmi um hvernig þessi sparnaðarherferð bitnar á þeim sem minnst mega sin að í Norðurl. e. er framlag til sérkennslu skorið niður um 3/4 af áætlun. Trúlega er þetta svipað í öðrum landsfjórðungum. Þannig er búið að þessum okkar minnstu bræðrum. Þá má minnast á fleira af svipuðu tagi, svo sem skert fjárframlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, Háskóli Íslands fær aðeins lítinn hluta af því fé sem hann fer fram á til launa og rekstrar. Fjárbeiðni hans til nýbygginga er synjað með öllu og öll rannsóknastarfsemi er í algjöru fjársvelti. Kennarar hafa um árabil búið við sultarlaun, svo sem yfirleitt er um þær vinnustéttir þar sem konur eru fjölmennar. Kjörum þeirra er svo komið að talað er um flótta í stéttinni. Þeir fengu að vísu nokkrar úrbætur í nýafstöðnum samningum, en ennþá er langt frá því að kjör þeirra séu viðunandi. Þannig er búið að þeim sem eiga að sjá um menntun uppvaxandi æsku og þannig er búið að menntamálum í þjóðfélaginu yfirleitt. En meðan fjárveitingavaldið daufheyrist við öllum beiðnum námsstjóra, skólastjóra og rektora um fé til bráðnauðsynlegra námsgagnakaupa og brýnna framkvæmda og svarar öllum á þá leið að ekkert fé sé til, þá fer hæstv. menntmrh. í ferðalag út um heim með fimm manna föruneyti. Að vísu er látið í veðri vaka að þessi för sé boð, en hitt mun þó raunar sannara að þetta ferðalag kosti menntmrn. Og gagnsemi þessa ferðlags liggur ekki í augum uppi fyrir venjulegu fólki. En ekki er að undra þótt tómahljóð sé í fjárhirslunni ef þetta er dæmigerð forgangsröðun verkefna á þeim bæ. Og ég spyr: Er þessi stjórnun menntamála það sem kjósendur báðu um fyrir einu og hálfu ári? Samtök um kvennalista leggja áherslu á að stuðla beri að jafnri aðstöðu til náms hvar sem er á landinu. Einmitt nú, þegar gildi menntunar fer vaxandi, er brýnt að slaka hvergi á kröfum. Lykilatriði í uppbyggingu atvinnulífsins er menntun og við vörum við afleiðingum þess að þrengja að menntakerfinu. Slíkt getur valdið óbætanlegu tjóni fyrir menningu þjóðarinnar og nýja atvinnuhætti. Sparnaðarráðstafanir ríkisstj. hafa í ýmsum tilvikum komið harkalega niður og einnig þar sem síst skyldi. Siðmenning þjóðar er oftlega metin eftir því hverja aðbúð hún veitir lítilmagnanum, hverrar aðstoðar aldraðir, sjúkir og öryrkjar eiga kost. Við vitum hvernig hæstv. ríkisstj. hefur tekið á þeim málum. Það er ekki vansalaust að fólkið sem hefur byggt upp íslenskt atvinnulíf af þeim skörungsskap að Íslendingar teljast nú sjötta ríkasta þjóð veraldar hefur nú varla til hnífs og skeiðar og hefur engin efni á að greiða þá heilbrigðisþjónustu sem það þarfnast, svo rýr er sá ellilífeyrir sem skammtaður er úr sameiginlegum sjóðum okkar og þeirra. Sparnaðaraðgerðir hæstv. ríkisstj. hafa nú þegar leitt til þess að hér eru að spretta upp einkaskólar og sjálfstæðar heilbrigðisstofnanir. Við treystum ekki stjórnvöldum sem vanrækja menntun uppvaxandi æsku, vanrækja aðbúnað aldraðs fólks og telja að sjúklingar eigi að fá læknishjálp í hlutfalli við tekjur. Hæstv. ríkisstj. hefur gengið illa að skipta því sem til skiptanna er og erfitt er að sjá hvers konar réttlætissjónarmið vaka fyrir henni. Ég hef lýst því hvernig sparnaður hennar kemur fram í menntamálum og heilbrigðismálum, en það eru til hlutir sem ekkert virðist þurfa að spara til og það sanna nýútkomnir ríkisreikningar berlega. Í ráðuneytisreikningum eru óskilgreindir liðir við skrifstofuhald sem nefnast ýmis starfsmannagjöld eða ýmis rekstrargjöld. Risnugjöld eru aftur á móti hvergi svo að ætla má að í þessum liðum sé sá þáttur falinn. Hjá einu ríkisfyrirtæki fara þessir kostnaðarliðir, ýmis útgjöld, fram úr fjárlögum um rúmar 63 millj. á síðasta ári og fleiri dæmi má nefna þó að í minna mæli sé. Hjá hinum ýmsu ráðuneytum leikur þessi kostnaður á bilinu frá 2 millj. og upp í tæpar 10 millj. Það er fjmrn. okkar sem þarna á metið í því að fara fram úr fjárlögum hvað varðar ýmis starfsmannaútgjöld og ýmis rekstrargjöld. Ráðuneytum stjórna þeir sem segja okkur að engir peningar séu til og allir þurfa að spara. Hvernig væri að skylda ráðuneytin til þess að sundurgreina þessa „ýmsu útgjaldaliði“ svo að við sjáum hvernig þeir fara að því að spara? Til hvers eru fjárlög ef slíkum gjaldaliðum eru engin takmörk sett? Sveinn Björnsson fyrrum forseti mótaði fyrsta sendiráð Íslendinga erlendis. Í endurminningum sínum segir hann, með leyfi hæstv. forseta.: „Ég gerði mér það ljóst í upphafi, að íburður og óhófleg risna yrði ekki til þess að auka virðingu lítillar þjóðar.“ Það er trú mín að ráðamönnum okkar væri holli að íhuga þessi orð. Sú stjórn sem nú situr hefur berlega sýnt að hún er ekki í neinum tengslum við hversdagslíf almennings í landinu. Hún hefur engan skilning á högum hans né þörfum. Á erfiðum tímum hefur hún reynst okkur illa og við treystum henni ekki til að sýna hagsýni, ráðdeild né framsýni þó að betur ári. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég held að það sé ekkert um það að deila að með ráðstöfunum ríkisstj. þegar hún tók við völdum. þá var kjaraskerðingin það harkaleg að í raun og veru gerði hún nær allt launafólk að láglaunafólki. Ég held að það fari heldur ekkert á milli mála að skerðingin hafi verið milli 25 og 30% hvort sem laun voru há eða mjög lág. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsrh. - og nú nýtur hann þess að hér er ekki sjónvarp - að veifa plaggi hér og í sjónvarpi og byggja málflutning sinn á því að hann dregur línu á röngum stað. Skv. þessu plaggi, sem hæstv. forsrh. flaggaði hér áðan og í sjónvarpi. má sjá að kjaraskerðing er um 8% í tíð fyrrv. ríkisstj., það sem af er því ári, en 27 eftir að tekið er við. Ég get spjallað seinna um þetta við hæstv. forsrh. og er ósmeykur við það. Það sem af er þessu ári varð nokkurt atvinnuleysi víða um land - á nokkrum stöðum alvarlegt ástand svo að teknir séu staðir eins og Akranes og Selfoss þar sem atvinnuleysi virtist vera viðvarandi. Einnig var mjög minnkandi vinna víða og samdráttur í tekjum, t.d. á Akureyri svo að tekið sé bara eitt dæmi. Aftur á móti var atvinna mjög góð og spenna á vinnumarkaði í Reykjavík og stór-Reykjavíkursvæðinu, sér í lagi á s.l. sumri. Ekki er ég að harma það, öðru nær. En þetta kom þannig út að meginhluti hvers konar verslunar- og þjónustustarfsemi rakaði saman gróða. Fyrir árið 1983 voru nokkur fyrirtæki sem skiluðu yfir 100 millj. kr. hagnaði, m.a. vegna þess að skattareglum fyrirtækja hafði hljóðlega verið hagrætt á þann veg að tekjuskattar þeirra lækkuðu um helming. Sú breyting fór mun hljóðlegar en auglýsingar ríkisstj. um tekjuskattslækkun launafólks. Byggingarframkvæmdir hafa aldrei verið meiri á stór-Reykjavíkursvæðinu en á þessu ári. Það er alltaf verið að tala um seðlabankabyggingu. Ekki gerist ég talsmaður hennar, en a.m.k. 15 stórhýsi hafa verið í byggingu á stór-Reykjavíkursvæðinu á vegum opinberra aðila. hálfopinberra aðila og auðugra fyrirtækja. Þetta á ekki síst við um fyrirtæki landbúnaðarins, svo að minnt sé nú á orð forsrh. Það er verið að byggja eina stærstu mjólkurstöð á Norðurlöndum og Sláturfélag Suðurlands er að byggja hér hús sem slagar upp í seðlabanka. Íbúðarhúsabyggingar hafa sjaldan verið fleiri á Reykjavíkursvæðinu,-ekkert nema gott um það að segja. en þær hafa verið nokkuð undarlegar. Dregið hefur verið úr fjárveitingum til verkamannabústaða og aldrei hafa menn þurft að bíða lengur eftir húsnæðismálalánum. En á þessum íbúðabyggingum á Reykjavíkursvæðinu er það eftirtektarvert að stórum og dýrum einbýlishúsum hefur fjölgað. Ekki hef ég á móti því að byggð séu fleiri einbýlishús, því verður hver og einn að ráða sjálfur, en það sem athygli vekur er að mjög margir þeirra sem standa í að byggja þessi stóru og dýru einbýlishús eru menn sem skv. skattaframtölum eru algerir öreigar. Stigahlíðarævintýrið var slys þar sem hluti kaupenda voru algerir öreigar skv. skattaframtali. Þetta varð að blaðamáli, en þær eru margar Stigahlíðarnar á Íslandi þótt þær fari hljótt. Á sama tíma og þessi þróun á sér stað á Reykjavíkursvæðinu hafa íbúðarhúsabyggingar í heilum landshlutum stöðvast og í sjávarplássum með mikla gjaldeyrissköpun hefur jafnvel ekki verið byrjað á einu einasta húsi á þessu ári. Í tugum kaupstaða og kauptúna eru tugir íbúða og húsa til sölu vegna þess að íbúarnir ætla að flytja suður eins og það heitir. Ég heyrði það á miðju sumri að menn töluðu um ákveðna gámakaupstaði og gámakauptún. Ég spurði hvað þetta þýddi. Jú, skilurðu það ekki? sögðu vinir mínir. Þetta eru staðir þar sem 10.–15. hvert hús eru gámar sem fólk er að fylla með búslóð sinni því að það er að flytja „suður“. Þessi þróun er hvorki holl fyrir íslenskt atvinnulíf né stór-Reykjavíkursvæðið. En fjarri fer því að hjá öllum á Reykjavíkursvæðinu hafi ríkt gullöld og gleðitíð. Mjög margir vinna þar eftir hinum lágu kauptöxtum þar sem með öllu er vonlaust annað en bæði hjónin vinni úti og dugar ekki til. Hins vegar er því ekki að neita að margir, aðallega í verslunargreinum, þjónustu og byggingariðnaði, voru verulega yfirborgaðir meðan aðrir voru á kauptaxta klipptum og skornum. Það er höfuðlygi að verðbólga hér á landi sé aðeins 15%. Vera má að slíkt megi reikna út eftir sérstökum formúlum sérfræðinga, en verðlag á ýmsum nauðsynjavörum og hvers konar smávörum hefur sífellt farið hækkandi. þannig að almennir kauptaxtar duga verr frá viku til viku. Tíminn leyfir ekki upptalningu í þessum efnum, en vill einhver útskýra það hvernig á því getur staðið að eitt venjulegt tvinnakefli skuli kosta 50 kr., þ.e. 5 þús. kr. skv. gömlu myntinni? Vill einhver halda því fram að þetta sé í samræmi við kaupþróunina í landinu? Vextir hafa stórhækkað. Þetta bitnar ekki einungis á þeim sem eru að byggja, heldur einnig þeim sem keypt hafa eða byggt íbúðir á undanförnum árum, ekki síst ungu fólki. Yfir þetta fólk hafa hrunið fjárskuldbindingar sem það hefur ekki minnstu möguleika á að standa undir. - Það koma bara gluggaumslög heim til mín. sagði barnið. Ég spyr ykkur öðru fremur, ungt fólk, kannist þið nokkuð við nauðsyn þess að taka lán til að greiða lán? Kannist þið við það að vextir og afborganir hækki sífellt og að því meiri vinnu sem þið leggið á ykkur, því innar komist þið í vítahring skattakerfisins? Kannist þið við misréttið í launamálum, misréttið í skattamálum. þar sem kunningi ykkar lifir flott og er skattlaus meðan þorri ykkar launa fer í skattahítina? Haldið þið að það sé hugsanlegt eitthvert samband milli þeirra sem stinga söluskattinum í eigin vasa og hluta þeirra manna sem byggja stóru og dýru einbýlishúsin? Það er álitið að fjórðungur til fimmtungur söluskattsins fari fram hjá ríkinu. Hann fer ekki til þín, almenni launamaður. Vitanlega kallar slíkt misrétti á að fólk rísi upp gegn þessu ástandi. Heldur nokkur maður, utan ráðh., að BSRB heyi mánaðarverkfall með algerri samstöðu fólks úr öllum stjórnmálaflokkum ef því ofbyði ekki misréttið og ranglætið í þjóðfélaginu? Það er ekki nóg með að hluti ráðh. í ríkisstj. sé meira og minna í útlöndum, heldur virðast þeir lifa í allt annarri veröld en fólkið í landinu. Þegar Verkamannasambandið hélt formannafund í júní og gekk frá útlinum í launakröfum sínum var því rækilega lýst yfir af þessu sambandi, sem hefur 25 þús. manns innan sinna vébanda, að allar verðlækkanir yrðu metnar sem kauphækkanir. Við vorum að benda ríkisstj. á að verðlækkanir, skattalækkanir og aðrar slíkar lækkanir yrðu metnar til jafns við hærri laun, en þeir ráðherrar sem heima sátu hlustuðu ekki. Þetta var þeim framandi boðskapur. Röskum mánuði síðar voru allir vextir stórhækkaðir og bankar lýstu því yfir að innheimtuaðgerðir yrðu hertar. Hinn ráðuneytislausi formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, lýsti því yfir að þetta væri bylting, ein besta aðgerð í sögu peningamála á Íslandi frá landnámstíð. Lélegur byltingarmaður Þorsteinn Pálsson. Byltingin hans bitnaði á launafólki með miklar fjárskuldbindingar og hún bitnaði á útgerð sem á við erfiðleika að etja. Það skal engan undra þó þessi maður vilji verða ráðh. Í upphafi samningaviðræðna lagði Verkamannasambandið áherslu á að sett yrði þak á gengislækkanir þannig að þær færu ekki fram úr ákveðnu marki á samningstímanum. Við lögðum mjög eindregið til að þar sem vísitala væri afnumin á laun yrðu aðrar vísitölur einnig afnumdar, t.d. lánskjaravísitala, byggingarvísitala og aðrar sjálfvirkar hækkanir í kerfinu, vextir yrðu lækkaðir, sérstakar ráðstafanir gerðar vegna fólks sem hefði miklar fjárskuldbindingar vegna íbúðarhúsnæðis. Við lögðum til að opinberar hækkanir yrðu takmarkaðar við einhverja ákveðna prósentutölu, en yfirleitt hafa ríki og borg verið fyrst til að hækka sína taxta. Ekki síst lögðum við til skattalækkanir á launafólki og við lögðum til verðlækkanir á almennum nauðsynjavörum. Þessar ráðstafanir hefðu ekki aukið verðbólguna, heldur þvert á móti dregið úr henni. En hvað um þetta tvöfalda launakerfi sem við vildum afnema? Í því fólst að taxtar frá 10 500 kr. á mánuði upp í 12 900 kr. á mánuði yrðu afnumdir, meira að segja afnumdir í áföngum, - ja þvílíkt hneyksli! En ríkisstj. hlustaði aldrei á nein rök fyrir verðlækkunarleið til kjarabóta fyrr en einhvern tíma um miðjan október að forsrh. og Þorsteinn Pálsson, hinn ráðuneytislausi, buðu fram 1100 millj. kr. skattalækkun án þess að það tilboð hefði verið rætt í ríkisstj. Tíminn til þess að vinna úr þessu tilboði var því mjög skammur og mikið verk að vinna. Þetta átti að bjóða í sumar eftir að Verkamannasambandið hafði sett fram sitt boð. Þá hefði það náð fram að ganga, enda er það sannfæring mín að meiri hluti launþega sé hlynntur skattalækkunarleiðinni. Ríkisstj. ætti ekki að ásaka verkalýðshreyfinguna fyrir verðbólgusamninga. Hún hafnaði öllum verðlækkunarleiðum og valdi sjálf þessa leið og ætlar síðan að nota hina nýju samninga til þess að magna upp gengislækkanir og nota allar hugsanlegar ráðstafanir til að taka allar kauphækkanir til baka og meira til. Hún ætlar sér enn að skerða kaupmáttinn meira en hann hafði verið skertur fyrir þessa samninga. Virðulegur og réttlátur forseti Alþingis hefur sent mér nótu um að tími minn sé búinn. Að sjálfsögðu hlýði ég réttlátum forseta Alþingis. En ég vil benda á að ríkisstj. er búin að glata trausti hins almenna fólks í landinu. Hún getur þybbast eitthvað við að segja af sér. En ég treysti einhverjum góðum manni til að kenna henni kvæðið sem endar einhvern veginn á þessa leið: Það vinnur aldrei neinn sitt dauðastríð.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Undur og stórmerki hafa gerst á Alþingi. Sú sundurlausasta stjórnarandstaða sem hér hefur setið hefur orðið sammála um eitt einasta mál: að flytja vantraust á ríkisstj. Það er vissulega ástæða til að hvetja áheyrendur til að leggja eyrun við málflutningi stjórnarandstöðunnar af þessu tilefni. Þið hafið nú þegar heyrt gagnrýnina og brigslyrðin í garð ríkisstj. og þeirra flokka sem að henni standa. En það fer minna fyrir útlistunum á þeim ráðum sem stjórnarandstöðuflokkarnir þykjast hafa til lausnar þeim mikla vanda sem við blasir. En vel að merkja, kemur það nokkuð á óvart? Hver býst í raun og veru við því að Alþb. t.d. geti sett fram heilsteypta stefnu í efnahags- og atvinnumálum? Bandalag þar sem allir logar í illdeilum á milli þeirra sem aðhyllast forsjá ríkisins á öllum sviðum, þjóðnýtingu og samyrkjubú, og hinna sem telja sig lýðræðisjafnaðarmenn. Á milli þessara hópa er hyldýpisgjá sem forusta Alþb. vill ekki og þorir ekki að brúa vegna þess að þá þurfa þeir heiðursmenn að svara spurningum um það hvort Alþb. er kommúnistaflokkur eða bara venjulegur krataflokkur. Þessari grundvallarspurningu þora forustumenn Alþb. ekki að svara vegna þess að ef þeir gera það leysist þetta bandalag, sem ranglega er kennt við alþýðuna, upp í frumeindir sínar og eftir standa sértrúarhópar sem dýrka þá Lenín, Stalín og Trotski. Þetta er ástæðan fyrir því að okkur framsóknarmönnum gekk svo illa að fá Alþb.-menn til að takast á við efnahagsvandann í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. En það eru fleiri sem þykjast hafa góð ráð og telja sig hafa efni á að standa að þessu vantrausti. Við framsóknarmenn áttum hér á árum áður ágæta vopnabræður. Með þeim lögðum við grundvöllinn að því velferðarþjóðfélagi sem Íslendingar búa nú í. Þetta voru baráttuglaðir hugsjónamenn sem vildu að alþýða þessa lands, bændur og verkamenn, tækju höndum saman við að byggja upp atvinnuvegina, vinna bug á atvinnuleysi, gefa börnum alþýðuheimilanna kost á góðri menntun og búa þannig um hnútana að réttur þeirra, sem hefðu lokið langri starfsævi, eða fatlaðra væri ekki fyrir borð borinn. Þessir menn kölluðu sig Alþfl.-menn og voru í flokki sem hét Alþfl. Að mati okkar framsóknarmanna var það allt annar flokkur en sá sem nú flaggar því nafni. Alþfl. dagsins í dag er stefnulaus flokkur óánægjuafla í þjóðfélaginu sem nærist á neikvæðu umtali um menn og málefni. Eru forustumenn slíks flokks líklegir til átaka þegar á reynir? Ég þarf ekki að svara þeirri spurningu. Þjóðin hefur reynsluna frá haustdögunum 1979, þegar Alþfl. hljóp úr ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. En það eru fleiri en Alþb. og Alþfl. sem telja sig hafa ráð undir rifi hverju í efnahags- og atvinnumálum. Til sögunnar má telja flokka sem hvor um sig voru stofnaðir í kringum eitt mál og eru í raun og veru ekki stjórnmálaflokkar í venjulegum skilningi þess orðs, þ.e. þeir hafa ekki fullmótaða stefnu í helstu málaflokkum sem komu til kasta Alþingis. Það var því ekki fýsilegur valkostur fyrir Framsfl. að eiga samvinnu við núv. stjórnarandstöðu um landsstjórnina að afloknum kosningum á seinasta ári. En eftir margra vikna árangurslaust þref við tilraunir til að mynda starfshæfa ríkisstj. hafði hæstv. forsrh., Steingrímur Hermannsson, forgöngu um að mynda samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. Við framsóknarmenn höfum reynslu af samstarfi við Sjálfstfl. og vissum að slíkt samstarf hefur ekki verið vinsælt meðal okkar kjósenda. Svo mikið ber á milli flokkanna. En þegar þjóðarhagur býður og hættuástand er þjóðfélaginu, eins og var vorið 1983, þá erum við framsóknarmenn reiðubúnir að taka þær ákvarðanir og gera þær ráðstafanir sem þarf til varnar því velferðarþjóðfélagi sem við höfum átt stóran þátt í að byggja upp þótt slíkt kynni að valda flokknum tímabundnum óvinsældum. Ástandinu vorið 1983 hefur margoft verið lýst, en sannleikurinn er sá að fólk er furðufljótt að gleyma, eins og nýgerðir kjarasamningar bera með sér. Þess vegna er ástæða til að minna enn þá einu sinni á það hvert stefndi þetta vor. Stefnuleysi Alþb., neikvæð stjórnarandstaða veturinn 1982–83, kom í veg fyrir að hægt væri að takast á við þann efnahagsvanda, sem upp kom á seinni hluta árs 1982. Afleiðingin varð óðaverðbólga sem náði 130% árshraða á tímabilinu frá febr. til maí 1983. Atvinnuvegir landsmanna stefndu hraðbyri í strand með fjöldaatvinnuleysi sem afleiðingu. Það var undir þessum kringumstæðum sem framsóknarmenn sáu sig knúða að taka höndum saman við Sjálfstfl. og koma í veg fyrir þá hrollvekju sem var í augsýn. Eins og alltaf þegar um samsteypustjórn er að ræða þurfa aðilar að slá af. En það voru þó tvö málefni sem við settum á oddinn: Að verðbólgan yrði kveðin niður og að tryggð yrði full atvinna í landinu. Frá þessu hefur ekki verið hvikað. Verðbólga síðustu 12 mánuði er um 13–14% og atvinnuleysið í ágúst var 0.7% eða það langlægsta í allri Vestur-Evrópu. Þessi árangur ríkisstj. hefur vakið mikla og verðskuldaða athygli heima og heiman. Á næstu árum er meiri þörf fyrir átak í atvinnumálum en nokkru sinni fyrr. Stærri árgangar ungs fólks koma inn á vinnumarkaðinn en áður. Endurskipuleggja verður atvinnureksturinn til þess að ná fram meiri hagkvæmni þannig að atvinnulífið geti staðið undir launahækkunum án þess að velja þeim út í verðlagið. Við venjulegar aðstæður skapast jafnan mörg ný atvinnutækifæri vegna framtakssemi einstaklinga og fyrir samvinnu þeirra. Svo mun einnig verða nú. Hins vegar þarf að gera svo stórt átak nú að það er engin von að það verði gert án forustu eða þátttöku ríkisvaldsins, ef nauðsynlegur árangur á að nást. Nýjum atvinnugreinum þarf að ýta úr vör og það gerist ekki án margvíslegrar aðstoðar og aðgangs að fjármagni. Til þess að ná þeim lífskjörum, sem Framsfl. telur nauðsynlegt að keppa að, verður mikill hluti nýrra starfa að vera á framleiðslusviðinu. Við framsóknarmenn vörum við þeirri skoðun að hefðbundnir atvinnuvegir þjóðarinnar bjóði ekki upp á frekari möguleika í sókn til bættra lífskjara. Við Íslendingar erum fyrst og fremst matvælaframleiðendur og höfum sérstöðu á því sviði, bæði hvað varðar hráefni og reynslu. Stórkostlegir möguleikar eru fyrir hendi í vinnslu og markaðsmálum, t.d. með útflutningi í neytendaumbúðum og sölu á ferskum fiski. Stórátak í vinnslu- og sölumálum í matvælaiðnaði ætti að geta orðið álíka lyftistöng fyrir þjóðarbúið og útfærsla landhelginnar á sínum tíma. Þess vegna ber að leggja áherslu á að tengdar greinar. svo sem líftækniiðnaður. þróist samhliða matvælaiðnaði eins og gerst hefur í nágrannalöndum okkar. Eitt af þeim atriðum í sambandi við nýsköpun í atvinnulífinu, sem nauðsyn ber að athuga sérstaklega að mínu mati, er að afla framleiðsluleyfa fyrir fjölmargar vörutegundir sem nú er fluttar tilbúnar til landsins. Á sama hátt verði kannaðir möguleikar á uppbyggingu samsetningarverksmiðja hér á landi, t.d. í rafeindaiðnaði og jafnvel í bílaiðnaði. Á vegum félmrn. vinnur starfshópur. Honum er ætlað gera úttekt á áhrifum nýrrar tækni á atvinnuvegi landsmanna og leggja á ráðin um það hvernig bregðast eigi við þeim gífurlegu þjóðfélagsbreytingum sem örtölvutæknin leiðir af sér. Við framsóknarmenn erum þeirrar skoðunar að þessi nýja tækni opni smáþjóð eins og okkur margvíslega möguleika sem áður voru lokaðir. Þess vegna eigum við Íslendingar að leggja höfuðáherslu á hagnýtingu þessarar nýju tækni. Stjórnarandstaðan hefur jafnan upp þann áróður að núv. ríkisstj. hafi það markmið að brjóta niður félagslegar umbætur í landinu. Þessu er slegið fram án þess að rökstuðningur fylgi. Ríkisstj. hefur stóraukið framlög til félagsmála langt umfram það sem áður hefur þekkst. Þetta eru staðreyndir. Ég nefni húsnæðismálin sem hafa verið mikið til umr. hér á Alþingi. Hv. 3. þm. Reykv. Svavar Gestsson skildi þannig við þann málaflokk í fyrrv. ríkisstj. að húsbyggjendur í landinu voru ráðþrota. Vísa ég þar til hins fræga Sigtúnsfundar. Núv. ríkisstj. varð að byrja á því á miðju ári 1983 að gera sérstakar ráðstafanir til að rétta hlut húsbyggjenda. Milli 500 og 600 millj. kr. var bætt við húsnæðiskerfið 1983 í þessu skyni einu. Ég tel rétt að gefa hér smá sýnishorn af því hvernig þessi mál hafa þróast í samanburði við stjórnarár hv. 3. þm. Reykv., Svavars Gestssonar. Heildarútlán byggingarsjóðanna voru sem hér segir: 1981 398 millj. kr., 1982 633 millj., 1983 1 milljarður 101 millj. og 1984 miðað við 1. okt. s.l. 1 milljarður 315 millj. kr. Hámarkslán til fjögurra manna fjölskyldu 1981 var 129 þús. kr., 1982 205 þús., 1983 583 þús. og 1984 667 þús. Hver skyldi samanburður á hlutfalli tekna byggingarsjóðanna af ráðstöfunarfé hafa verið, sem talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa hrópað að núv ríkisstj. hafi sett í rúst? Ég tek árið 1982, síðasta stjórnarár hv. þm. Svavars Gestssonar. sem dæmi. Framlag ríkissjóðs árið 1982 var 19.2%. 1983 43.4%, tekin lán til sjóðanna 1982 50.8%. 1983 39%. Næsta ár, 1985, hækkar framlag ríkissjóðs um 100% úr 400 millj. í 800 millj. Ráðstöfunarfé sjóðanna 1985 er áætlað 2.2 milljarðar kr. Þessa dagana stendur yfir útborgun lána að fjárhæð 180 millj. kr. og nú er unnið að fjármögnun útlána fyrir desembermánuð n.k. Annar mikilvægur flokkur félagsmála er málefni fatlaðra. Á allra síðustu árum hafa orðið miklar framfarir í málefnum þeirra. Á þessu ári verða opnaðar 14 nýjar stofnanir fyrir fatlaða og á næsta ári, 1985. koma í rekstur átta nýjar stofnanir til viðbótar. Hér er um að ræða sambýli, þjónustumiðstöðvar, verndaðir vinnustaðir og skammtíma vistun. Ég legg áherslu á þá stefnu að þjónusta og stofnanir fyrir fatlaða verði byggð upp sem næst þeim sem þurfa á þeim að halda. Ríkisstj. er sammála um forgang þessara mála. Fjármagn til málefna fatlaðra hefur margfaldast sem gleggst sést á því að 1982 eru útgjöld félmrn. 7 millj. kr. til þessa málaflokks. Í ár 1984 verða til rekstrar 151 millj. auk þess hefur Framkvæmdasjóður 60 millj. til umráða. Í fjárlagafrv. ársins 1985 er gert ráð fyrir að til málefna fatlaðra renni 217 millj. til rekstrar og 60 millj. til Framkvæmdasjóðs. Þrátt fyrir þessar staðreyndir segir stjórnarandstaðan að ríkisstj. sýni fötluðum fjandskap og taki ekkert tillit til þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Verkefnum Vinnumálaskrifstofunnar hefur fjölgað mjög mikið síðustu misseri, t.d. samfara aðild Íslands að sameiginlegum vinnumarkaði Norðurlanda. Ljóst er því að hana verður að efla enn frekar svo að hún geti sinnt því þjóðfélagslega hlutverki sem henni er ætlað, en það er að stuðla að betri nýtingu mannafla og atvinnutækja í þjóðfélaginu. Nýafstaðnar kjaradeilur leiða hugann að öðru vinnumarkaðsmáli sem aðilar vinnumarkaðarins verða að hafa frumkvæði og forustu um að ræða og leysa. Það er endurskoðun laga um stéttarfélög og vinnudeildur sem eru frá árinu 1938. Í nútíma þjóðfélagi, sem býr yfir svo mikilli þekkingu á öllum sviðum, hlýtur að vera hægt að koma sér saman um aðrar leiðir til að skipta þjóðartekjunum en með verkföllum sem valda öllum aðilum tjóni. Galli núverandi fyrirkomulags er að mínu mati sá helstur að það leiðir til þess að þeir aðilar, sem eru í betri aðstöðu til að þvinga fram kröfur sínar, fá mest, en hinir, sem eru í raun verst settir í þjóðfélaginu, bera minnst úr býtum og sitja alltaf eftir. Um þetta eru allir sammála. En enginn gerir neitt, í að breyta þessu vitlausa skipulagi. Það er mitt mat að farsælast sé að aðilar vinnumarkaðarins annist sjálfir umbætur á þessari löggjöf sem er svo mikilvæg fyrir heildina. Herra forseti. Í byrjun sept. s.l. var endurnýjað samkomulag stjórnarflokkanna um aðgerðir í efnahagsog atvinnumálum og um breytingar á stjórnkerfinu. Stefnan var þannig ákveðin og sköpuð umgjörð efnahagsmála fyrir árið 1985 þar sem miðað er við að verðbólga í lok ársins verði ekki yfir 10%, atvinnuöryggi verði tryggt, svigrúm verði skapað til aukinnar framleiðslu, framleiðni og nýsköpunar í atvinnulífinu, m.a. með sérstöku fjármagni, 500 millj., á árinu 1985. Ríkisstj. vinnur að uppstokkun í aðalatvinnugreinum þjóðarinnar, sjávarútvegi og landbúnaði, sem miði að því að styrkja stöðu þeirra, m.a. breytingu á sjóðakerfi þessara atvinnugreina. Uppsafnaður söluskattur í rekstrargjöldum verður endurgreiddur frá næstu áramótum og olíuverð lækkað. Aukin verði fjölbreytni í framleiðslu sjávarútvegs og nýtingu fiskistofna og úrvinnslu aukaafurða í fiskiðnaði. Markaðsleit og markaðsstarfsemi verði stóraukin og samræmd. Ísland án atvinnuleysis, Ísland án verðbólgu eru tvö mikilvæg verkefni sem ríkisstj. og þjóðin öll þurfa að sameinast um að vinna að. Núv. ríkisstj. hefur sannað það á stuttum valdatíma sínum að hægt er að framkvæma þessi tvö markmið. Þess vegna er fram komin vantrauststillaga tímaskekkja og hrein rökleysa. Góðir áheyrendur. Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.



Herra forseti. Hv. seinasti ræðumaður veittist að okkar jafnaðarmönnum fyrir að hafa laumast undan ábyrgð í ríkisstjórn 1979. Það heitir á máli annarra en framsóknarmanna að standa við stefnu sína. Það geta þeir ekki af auðskiljanlegum ástæðum, þeir hafa enga. Hæstv. forsrh. sagði hins vegar í sjónvarpi í fyrrakvöld að hann sæi eftir því mest á ævinni að hafa ekki forðað sér í tæka tíð úr faðmlagi Alþb. í ríkisstjórn 1983. Það gat hann að sjálfsögðu ekki. Hann var límdur við ráðherrastólinn, hafði enga stefnu til að standa við. Þeir eru sjálfum sér samkvæmir, framsóknarmennirnir. Herra forseti. Pólitík er að vilja. Ef við vitum hvað við viljum getum við í sameiningu breytt þjóðfélaginu. Minnumst þess að það er ekki ranglæti hinna illviljuðu sem er verst. Það versta er afskiptaleysi hinna góðviljuðu. Hvernig vill Alþfl. breyta þjóðfélaginu? Fyrst: Hver eru vandamálin sem okkur skiptir mestu að finna nú lausn á? Ég nefni tvö. S.l. tvö ár höfum við sameiginlega orðið fyrir tekjumissi vegna minna sjávarfangs, óhagstæðari aflasamsetningar og markaðserfiðleika sem má áætla á bilinu 5–6 milljarða kr. Þetta er tap sem þarf að jafna niður á þjóðina. Hitt vandamálið þarfnast skýringa. Bestu hagfræðingum okkar ber saman um að við erum nú a.m.k. 25 milljörðum kr. fátækari en við værum ef verðbólgunni hefði ekki verið sleppt lausri s.l. áratug, ef erlendu lánin, sem við slógum eins og nýríkir flottræflar í innkaupaleiðangri, hefðu skilað okkur lágmarks arði. Þetta var áratugur hinna glötuðu tækifæra. Ef Kröfluflokkarnir þrír hefðu aldrei fengið að reisa íslensku hugviti níðstöng við Kröflu, allir í skuld, sem kostar okkur á ári jafnmikið í vexti og afborganir og að reka Háskóla Íslands, ef seinustu tuttugu Steingrímstogararnir hefðu aldrei verið keyptir, ef Alþb. hefði ekki í fimm ár haft af okkur 2.5 milljarða í erlendum gjaldeyri fyrir tapaða orkusölu, ef við hefðum varið þeim 13 milljörðum sem við höfum greitt með offramleiðslu og milliliðakerfi landbúnaðarins s.l. sex ár öðruvísi, ef við hefðum í tæka tíð stöðvað fjárflóttann frá heilbrigðu atvinnulífi í bankahallir, sláturhús, undanrennumusteri, verslunarhallir og villur hinna nýríku, ef við hefðum ekki hegðað okkur eins og nýríkir olíufurstar í gleðihúsi, þá værum við nú 25 milljörðum kr. ríkari en við erum. Þá spyrði enginn hvort íslenskir atvinnuvegir gætu greitt mannsæmandi laun fyrir heiðarlegt vinnuframlag. Pólitík er að vilja, sagði ég. Þetta sýnist vera það sem meiri hlutinn vildi. Við jafnaðarmenn vöruðum við í tæka tíð. Okkur var ekki trúað þá. Áður en við segjum hvernig við viljum nú leysa vandann skulum við fyrst líta á hvernig hæstv. ríkisstj. hefur reynt að leysa hann. 1. Hún hefur ekki hróflað við rótum vandans. Þær liggja í hinu pólitíska fyrirgreiðslukerfi kerfisflokkanna, þessu samábyrga velferðarkerfi fyrirtækjanna sem okkur hefur reynst svo dýrt, enda eru það ær og kýr framsóknarmanna og hluta Sjálfstfl. 2. Ríkisstj. brást við 6 milljarða tekjutapi þjóðarbúsins með því að færa 7–8 milljarða úr launaumslögum fólksins til fjármagnseigenda. Launþegar í landinu hafa því þegar greitt fyrir skakkaföllin og 40% í viðbót upp í skuldirnar frá stjórnartíð þeirra félaga, Steingríms og Svavars. 3. Ríkisstj. hefur horft aðgerðarlaust á hið hripleka tekju- og söluskattskerfi. Því til viðbótar hefur hún lækkað skattbyrði fyrirtækja um 1–2 milljarða, annarra fjármagnseigenda um 600–700 millj. á sama tíma hefur skattbyrði launafólks vegna beinna skatta, útsvara og óbeinna skatta hækkað um rúma 2 milljarða. Og meira: Hluti útgerðar og fiskvinnslu er sokkinn í skuldir. Ríkisstj. býður smávegis greiðslufrest og ný lán. Það er eins og að lengja hengingaról hins dauðadæmda. Skuldafjötrar, hengingaról, á það að vera líflínan? Herra forseti. Þessi pólitík stjórnarflokkanna hefur afhjúpað alvarlega bresti í undirstöðum íslensks samfélags. Gliðnunin, sem byrjaði á verðbólguáratugnum, er að verða að óbrúanlegri gjá. Nú er svo komið að landið byggja tvær þjóðir. Það er aðeins önnur þjóðin sem ber byrðarnar fyrir hina. En það er til önnur þjóð í þessu landi. Hún hefur engar fórnir fært. Hún skammtar sér sjálf lífskjör. Hún greiðir ekki sinn hlut í sameiginlega sjóði landsmanna. Hún lifir um efni fram. Hún styður hæstv. ríkisstj. Það er þessi þjóð sem byggir í Stigahlíðinni. Þessar tvær þjóðir eru nú í þann veginn að segja sig úr lögum hvor við aðra. Nú spyr ég ykkur, þúsundirnar sem kusuð Sjálfstfl. í seinustu kosningum: Vissuð þið hvað þið vilduð? Sáuð þið fyrir hvað þið hrepptuð? Var þetta það sem þið vilduð? Hver er niðurstaðan? Einn kjósandi Sjálfstfl., kannske fyrrverandi, frá seinustu kosningum orðar það svo: „Staðreyndin er sú að fólki er nóg boðið. því er misboðið, því er ofboðið.“ Pólitík er að vilja, sagði ég. Ég er hér málsvari Alþfl., flokks íslenskra jafnaðarmanna. Hvað viljum við? Hvernig viljum við breyta þessu þjóðfélagi? 1. Við viljum brjóta á bak aftur spillt fyrirgreiðslu- og skömmtunarkerfi kerfisflokka og hagsmunasamtaka í lánasjóðum og bankakerfi. Í staðinn viljum við leysa úr læðingi áræði, hugvit og atorku nýrrar kynslóðar og brjóta okkur braut í nýjum vaxtargreinum framtíðaratvinnuveganna. 2. Við viljum afnema velferðarkerfi fyrirtækjanna. Við erum tilbúnir að draga úr ríkisrekstri þar sem hagkvæmnisrök sýna að sá rekstur væri betur kominn í höndum annarra. Við viljum enga bakdyraþjóðnýtingu tapsins. 3. Vegna þess að jafnaðarmenn voru og eru baráttumenn fyrir þeim afskiptum ríkisvaldsins sem stuðla að tekjujöfnun og félagslegu öryggi viljum við forðast að atvinnulífið lendi á framfæri skattgreiðenda. Það á þvert á móti að skila þeim verðmætum sem samfélagið óskar að verja til sameiginlegrar þjónustu. 4. Þegar fullyrt er að atvinnulífið geti ekki greitt laun sem nægja til framfærslu fjölskyldu er okkar svar einfalt: Breytum því. Hvernig? Með því að færa fjármuni írá þeim sem hafa makað krókinn til hinna sem hafa fært fórnir. Við viljum ekki líða það að allsnægtir og örbirgð þrífist hlið við hlið í okkar litla samfélagi. enda mun slíkt þjóðfélag ekki fá staðist. Hvernig á að gera þetta? 1. Við viljum afnema tekjuskatt á launatekjur allt að 35 þús. kr. á mánuði. Fyrir því höfum við barist á hverju þingi í áratug. Nú vildu allir þá Lilju kveðið hafa. 2. Við erum reiðubúnir að mæta tekjumissi ríkisins af þeim sökum með niðurskurði ríkisútgjalda og sölu ríkisfyrirtækja þar sem það styðst við hagkvæmnisrök. 3. Við erum eini flokkurinn á Alþingi sem hefur s.l. tvö ár haldið uppi látlausri umræðu um skattsvikin, þetta krabbamein íslensks þjóðfélags. og aðgerðir gegn þeim. Tillögur okkar í þeim efnum liggja fyrir lið fyrir lið og fleiri eru í smíðum. Ég skal nefna tvö dæmi: Við viljum afnema undanþágur frá söluskatti að mestu leyti. Við viljum taka söluskatt af innflutningi í tolli. Í svari við fsp. minni á Alþingi s.l. þriðjudag upplýsti hæstv. fjmrh. að tekjuauki ríkissjóðs af slíkum aðgerðum gæti numið 8 milljörðum kr., tvöföldun á núverandi tekjustofnum söluskatts. Því til viðbótar má slá föstu að bæta mætti við 2–4 milljörðum kr. vegna stórbættrar innheimtu. Þannig vinnst allt í senn: 1. Ríkissjóður fær auknar tekjur í stað þess að vera rekinn á erlendum lánum. 2. Unnt er að verja hluta af þessum fjármunum til þess að lækka söluskattinn verulega og þar með vöruverð, sem þjóðin bíður eftir. 3. Hækkun matvæla, sem nú eru undanþegin söluskatti, má mæta með því að endurgreiða barnafjölskyldum ríflegar fjölskyldubætur af stórauknum tekjum. Í næstu viku munum við Alþfl.-menn leggja fram till. um nýjan stighækkandi eignarskatt til tveggja ára. Hverjir eiga að greiða hann? Þau fyrirtæki og stóreignamenn sem á verðbólguáratugnum nutu stórkostlegrar eignatilfærslu frá almenningi í skjóli verðbólgu, neikvæðra vaxta og hins hripleka skattakerfis. Tekjunum á að verja til þess að gera stórátak í húsnæðismálum unga fólksins sem nú hefur verið úthýst eða sætir afarkostum á leigumarkaði. Þetta, herra forseti, væru kjarabætur í ósvikinni mynt án verðbólgu. Þetta væru umbætur í réttlætisátt. Stefnu okkar jafnaðarmanna má draga saman í þessum niðurstöðum: að létta skattbyrði launafólks, að uppræta skattsvik forréttindahópa, að tryggja lækkun verðlags, að létta skuldabyrði húsbyggjenda, að lækka vexti og fjármagnskostnað atvinnulífs og einstaklinga, að auka jöfnuð og réttlæti í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég hef hér nefnt dæmi um hvað við jafnaðarmenn viljum gera, hverju við viljum breyta. Nú er röðin komin að þér sem mál mitt heyrir. Hvað vilt þú? Hverju vilt þú breyta? Ég beini máli mínu til ykkar, þúsundanna sem kusuð Sjálfstfl. í góðri trú fyrir seinustu kosningar og til ungu kynslóðarinnar í landinu sem þessi ríkisstj. lofaði gulli og grænum skógum í húsnæðismálum og hefur nú allt svikið. Leyfist mér að leiða fram eitt vitni þeirra þúsunda sem hafa orðið fyrir sárum vonbrigðum með hinn nýja Sjálfstfl. þeirra Þorsteins Pálssonar. Alberts Guðmundssonar og Davíðs Oddssonar. Þorgeir Ibsen skólastjóri í Hafnarfirði segir í viðtali við Morgunblaðið: „Sú ríkisstj., sem sat á undan þessari, var vond ríkisstj.“ Ég er sammála. „Þessi, sem nú situr, fór vel af stað.“ Það er dálítið til í því. „En nú hefur hún brugðist hrapallega. m.a. með þeim afleiðingum að misrétti og ranglæti í þjóðfélaginu er nú meira en verið hefur um langt skeið.“ Herra forseti. Þetta er vantraust á hæstv. ríkisstj. flutt af kjósendum Sjálfstfl. sem hafa orðið fyrir sárum vonbrigðum. Ríkisstj. þekki ekki sinn vitjunartíma, því miður. Þess vegna er hennar tími liðinn. Ég spyr, herra forseti: Hvaða samleið á maður sem svona hugsar með þeim Sjálfstfl. sem orðinn er í hans eigin orðum „að gullastokki til að fá útrás fyrir hégómlegan metnað og valdagræðgi forréttindahópa í þjóðfélaginu?“ Ég skora á ykkur sem standið í sömu sporum og Þorgeir 1bsen skólastjóri, þúsundum saman, að hugsa það til enda. Eigið þið ekki samleið með íslenskum jafnaðarmönnum? Þarf ekki þetta þjóðfélag á að halda sameiningarafli jafnaðarhugsjónarinnar - ekki aðeins í orði heldur líka í verki? Og ég spyr þig, ungi Íslendingur: Átt þú ekki samleið með eina flokknum á Alþingi sem varaði við afleiðingum af framferði kerfisflokkanna á ártug hinna glötuðu tækifæra, sem hefur lagt einn flokka fram framkvæmanlegar tillögur um skilvirki og réttlátt skattakerfi, sem þorir í stjórnarandstöðu að leggja fram tillögur um að skattleggja hina ríku til að bæta fyrir misgerðir þjóðfélagsins við hina ungu? Hugsið þið málið, unga fólk á Íslandi. Sumir segja, herra forseti, að Alþfl. sé of veikur. Þá er það ykkar, kjósendur góðir, að breyta því, því að pólitík er að vilja, eins og Gunnar Thoroddsen heitinn sagði, og að framkvæma. Íslenskir jafnaðarmenn halda senn flokksþing sitt. Við eigum nú brýnna erindi við þjóðina en nokkru sinni fyrr. Þess vegna þurfum við að taka af tvímæli um það hverjir við erum, hvar við stöndum og hvað við viljum. Í því efni skiptir þetta mestu: Við eigum að hasla okkur völl vinstra megin við miðju í hinu íslenska flokkakerfi. Við eigum að gera Íslendingum ljóst að við erum róttækur umbótaflokkur í efnahagsmálum. Við eigum að vísa á bug öllum hugmyndum um samruna og kosningasamstarf við Alþb., þó ekki væri nema vegna hörmulegrar reynslu þessarar þjóðar af ríkisstjórnarþátttöku þess flokks. Við eigum að taka af tvímæli um að við erum ekki gamaldags ríkisforsjárflokkur. Við erum róttækur umbótaflokkur, en ekki kerfisflokkur. Við viljum virkara lýðræði og valddreifingu í þessu þjóðfélagi. Um slíka stefnu eigum við að vera reiðubúnir til stjórnarsamstarfs við öfl sem undir þá stefnu vilja taka. Herra forseti. Við lýsum ábyrgð á hendur þeim einstaklingum sem á örlagastundu s.l. vor rufu einingu íslenskra jafnaðarmanna og bera ábyrgð á hörmungum þjóðarinnar undir núverandi stjórnarstefnu. Það voru mistök. Enn er hins vegar ekki of seint að bæta fyrir þau mistök og það vex hver af því sem reynir slíkt. Við skulum vona að sameiginlega beri jafnaðarmenn gæfu til þess. Herra forseti. Í Gerplu Laxness segir frá landstjórnarmanni, Ella kóngi Engilsaxa, sem svo var heillum horfinn að hann tegldi fogla í friði, en seldi upp í ófriði og bauð aldrei liði út nema til að herja á eigin þegna. Þá kemur mér hann í hug, Ella kóngur, þegar ég horfi úr þessum ræðustól á núverandi landstjórnarmenn, hæstv. forsrh. Steingrím Hermannsson, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson og aðstoðarmann þeirra, hv. 1. þm. Suðurl. Þeir tegldu fogla í friði sumarsins, en þeir seldu upp stjórnarstefnunni í ófriði haustmánaða og nú er svo fyrir þeim komið að þeir geta ekki einu sinni boðið út liði gegn þegnum sínum lengur því að það er brostinn flótti á liðið. Góðir Íslendingar. Þennan flótta þurfum við að reka heim til föðurhúsa. Við skulum ekki láta okkur vaxa það í augum. Minnumst orða Þorgeirs Ibsens, þess sem ég vitnaði til áður, hins óánægða - og sáróánægða - sjálfstæðismanns, þegar hann lýsti flokknum sem einu sinni var flokkur Bjarna Benediktssonar og Ólafs Thors. Nú horfir hann á þennan flokk og lýsir honum svo, með leyfi forseta: „Nú virðist mér að hann sé farinn að líkjast stórum slöttólfi. Hann er mikill vexti, en linkulegur, garmurinn. Og er það mikið harmsefni því að vissulega hefur flokkurinn fram til þessa átt erindi við þjóðfélagið.“ Herra forseti. Víst var sú tíð, en hún er núna fátíð. Nú þurfum við frjálslyndir menn á Íslandi, raunverulegir jafnaðarmenn á Íslandi, að taka höndum saman um að fylla upp í þetta tómarúm. Það er framtíðarverkefni íslenskra jafnaðarmanna.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég vil byrja orð mín á því að taka undir orð hæstv. fjmrh., þau skáldlegu orð þegar hann sagði: Látum ekki fámenna hópa sá óánægju meðal vor. Ég er sammála. Þessi ríkisstj. hefur þegar sáð nægilega mikilli óánægju í þessu þjóðfélagi. Ráðherrar eru loforðaglaðir í kvöld. En halda þeir virkilega að þjóðin viti ekki að stjórnartími þeirra er ekki að hefjast? Hann hófst fyrir rúmu einu og hálfu ári síðan og hann er á góðri leið með að renna út. Ræða hæstv. forsrh. var táknræn fyrir störf þessarar ríkisstj. Forsrh. hefur engar skoðanir sjálfur að flytja. Nei, hann flytur eingöngu tölur og niðurstöður frá Seðlabanka, Hagstofu og Þjóðhagsstofnun. Þetta eru að vísu merkar upplýsingar en þetta er ekki pólitík. Herra forseti. Það þótti að vísu létt verk og löðurmannlegt að berja á veslingnum honum Katli skræk. Og það er líklega hverjum manni ljóst að það er í senn létt verk og þá líklega næsta löðurmannlegt fyrir þann vaxandi fjölda stjórnarandstöðumanna, sem hér sitja þing, að lýsa vantrausti sínu á þessari ríkisstjórn, ríkisstjórn sem á skemmri tíma en áður þekkist á dögum lýðveldisins hefur rúið sig trausti almennings og bakað sér óvinsældir sem ná langt út fyrir öll landamæri flokkanna. Það er ekki erfitt að lýsa vantrausti á forsrh., sem segir eitt í dag og annað á morgun eða þýtur til útlanda þegar mest ríður á. Það er ekki erfitt að lýsa vantrausti á fjmrh. sem sýnir þvermóðsku og mannfyrirlitningu í samningamálum og opinberar jafn ljóslega vanþekkingu sína eins og raun ber vitni. Það er ekki erfitt að lýsa vantrausti á félmrh. sem leikur húsbyggjendur og aðra lántaka svo grátt að hundruð heimila standa nú frammi fyrir gjaldþroti. Það er ekki erfitt að lýsa vantrausti á menntmrh. sem ætlar að tengja atvinnulíf, heimili og skóla með þeim hætti að gera fólki ógerlegt að stunda nám, þannig að nemendur verði annaðhvort að fara heim eða út að vinna. Það er ekki erfitt að lýsa vantrausti á heilbr.- og trmrh., sem ætlar að bæta heilbrigði landsmanna með því að gera þeim ókleift, sérstaklega þeim öldruðu, að standa undir læknis- og lyfjakostnaði. En það er engin ástæða til að hafa þessa rullu yfir því að þjóðin veit þetta allt saman mætavel. Og þjóðin hefur þegar fellt sinn dóm. Við erum ekki hér til þess að lýsa yfir vantrausti á íslenska þjóð, heldur til þess að lýsa yfir vantrausti á þá kollsigldu ríkisstjórn sem enn lafir í stjórnartaumunum. Það eru ekki einstakir ráðherrar sem okkur ber að lýsa vantrausti á, heldur ríkisstjórnin öll. Ríkisstjórnin sjálf er reyndar búin að gefa út yfirlýsingu um eigið vantraust. En ríkisstjórnin gengur þeirrar trúar að hún geti bætt sig með því að skipta um ráðherra. Ég fullyrði að það er allt annar vandi sem þessi ríkisstjórn á að glíma við. Íslensk þjóð gerir kröfu til þess að ráðamenn hennar, þing og ríkisstjórn, glími við þann vanda sem þjóðin sjálf býr við. Þessi ríkisstjórn hefur enn engan vanda leyst. Þótt verðbólgan hafi lækkað hafa atburðir undanfarandi vikna sýnt okkur að stjórnarhættir hennar hafa þvert á móti aukið á vandann. Þegar þessi ríkisstjórn tók við embætti fór enginn í grafgötur um þann efnahagsvanda sem við blasti. Hún leyfði sér samt að stjórna landinu í eitt og hálft ár án þess að hafa neina efnahagsstefnu, ekki einu sinni á pappírnum. Hún gekk á rétt launafólks með valdi og borgaði niður verðbólguna með launum þess. En það fylgdu engar aðgerðir í kjölfarið, engar ráðstafanir til þess að réttlæta þær fórnir sem voru færðar. Þessi ríkisstjórn er eins og aðrar enn að sólunda almannafé í fjárfestingarslys. Þessi ríkisstjórn er enn eins og aðrar að hygla skjólstæðingum sínum. Þessi ríkisstjórn hefur opinberað sig sem andstæðingur þjóðarinnar í kjaramálum. Þessi ríkisstjórn rekur enn þá óbyggðastefnu í landbúnaði, sem ríkt hefur hér í fjölda ára. og stundar enn þá niðurgreiðslur á útflutningi á ofbeit. Þessi ríkisstjórn lítur á verðbólguna sem náttúruöfl. Hvað er að þessari ríkisstjórn? Þessa ríkisstjórn skortir hugmyndaflug, áræði og framkvæmdavilja. Þeir vinna og þeir tala í raun eins og bókhaldarar í steinrunnu stjórnkerfi, stjórnkerfi sem þekkir ekki eða viðurkennir ekki nema tvenns konar efnahagsaðgerðir, þ.e. sjóðasukk og gengisfellingu. Það hlýtur hverjum manni að vera orðið ljóst að meðan þessu stjórnkerfi verður ekki breytt, þá verða allir, sem við völdum taka, að bókhöldurum og kontóristum þessa kerfis. Stjórnmál eru ekki skrifstofustörf. Stjórnmál eru ekki heldur vísindi. Stjórnmál eru barátta fyrir framkvæmdum og hugsjónum og stjórnmál þarfnast áræðis. Stjórnarflokkana skortir áræði. Þeir ætla ekki að leggja niður sjóðakerfið. Nei. þeir ætla að steypa öllum sjóðunum í einn. Það er auðveldara að stjórna, það er auðveldara að sinna skrifstofustörfunum þannig. Þeir ætla ekki að selja ríkisbankana. Nei, þeir ætla að sameina þá. Þannig er auðveldara að stjórna þeim úr skrifstofustólnum. Þeir ætla ekki að dreifa valdi til sveitarfélaga. Nei, þeir vildu helst að landið væri allt saman eitt sveitarfélag. Þá væri hægt að stjórna því úr einum skrifstofustól. Þessi ríkisstjórn starfar ekki á grundvelli hugmynda og hugsjóna. Nei, hún er á kafi í snarreddingum og kemst aldrei til að stjórna. Hvernig er hægt annað en að vantreysta ríkisstjórn sem kemur fram við fólk, talandi eins og kontóristaklíka? Kassinn er tómur. segja þeir. Halda þeir að almenningur viti það ekki að ríkissjóður er aldrei tómur? Halda þeir að almenningur viti það ekki að mestur hluti peninga í þessu þjóðfélagi rennur í gegnum þennan ríkiskassa? Halda þessir menn virkilega að hægt sé að mæla efnahag og efnahagsvanda á tommustokk? Við hverja halda þessir menn að þeir séu að tala? Herra forseti. Hverjir styðja þessa ríkisstjórn? Eru það stjórnarflokkarnir? Er það Sjálfstæðisflokkurinn? Hvar er þá flokkurinn sem ætlaði að spara og draga saman? Hvar er flokkurinn sem ætlaði að hagræða og spara í rekstri? Hvar er flokkurinn sem ætlaði að draga úr erlendum lántökum? Hvar er flokkurinn sem var kosinn út á þessi mál í síðustu kosningum? Er þessi flokkur enn þá stjórnarflokkur? Styður þessi flokkur enn þá þessa ríkisstjórn? Ég þarf ekki að spyrja að því hvort Framsóknarflokkurinn styðji þessa ríkisstjórn því að flestallir þingmenn hans eru búnir að koma hér í stól á undanförnum vikum og lýsa yfir vantrausti á þessa ríkisstjórn. Þeir hafa gagnrýnt og fordæmt hverja einustu aðgerð hennar síðan í vor. Verkefni þessarar ríkisstjórnar liggja í hrönnum fyrir fótum hennar. Hvenær ætlar hún að snerta við einhverju þessara verkefna? Það er sama hvert litið er. Alls staðar er hægt að taka til hendinni. Skattamál hafa mikið verið til umræðu núna á undanförnum vikum og því liggur náttúrlega beint við að benda ríkisstjórninni á það sem verkefni. því að hún virðist ekki hafa séð það. Hvernig væri nú að einfalda skattheimtu, spara í skattheimtu, gera hana einfaldari og ódýrari, t.d. bara með því að afnema þá 15 gjaldaliði sem nú eru greiddir af launum fólks? Þá á ég við tekjuskatt, útsvar. kirkjugarðsgjald, sjúkratryggingagjald, sóknargjald, gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, slysatryggingagjald atvinnurekenda, lífeyristryggingagjald, atvinnuleysistryggingagjald, launaskatt og vinnueftirlitsgjald. Einnig lífeyrissjóðsiðgjald, stéttarfélagsgjald og framlag í sjúkra- og orlofssjóði. Leggja mætti eitt gjald á öll laun, eitt álagshlutfall. Taka mætti upp staðgreiðslu. Lífeyrisréttindi, áunnin starfsréttindi og réttindi til sjúkragjalds og orlofs og réttur til atvinnuleysisbóta gætu tengst þessu greidda gjaldi, en tilfærslur eins og barnabætur og húsnæðishjálp vegna launþega færu síðan í gegnum tryggingakerfið. Með þessu hyrfu tekjutryggingarvandkvæði og grundvöllur gæti skapast til þess að hafa fast hlutfall milli hæstu og lægstu launa. Heildarinnheimta gæti lækkað sem næmi mismun tilkostnaðar við rekstur gamla og nýja kerfisins. Fámenn þjóð hefur ekki efni á flóknum leikreglum í fábrotnu efnahagslífi. Við erum ekki að biðja um að þessi ríkisstj. skipti sér meira af hlutunum, heldur minna. Það er ærið verkefni. Það er hart að þurfa að benda þessum mönnum á að stjórnartími er til að stjórna. Úrræðin, sem beita á. eiga að vera tilbúin áður en stjórnarstarf hefst. Það er enginn tími að leita lausna þegar starfið er hafið. Ég veit að þessi orð eru töluð fyrir daufum eyrum. Ég veit að þessi ríkisstj. mun engu breyta í þessum málum frekar en svo mörgum öðrum sem henni var falið að leysa. Ég veit að þessi ríkisstj. hefur ekki kjark til þess að reyna nýjar leiðir í stjórn efnahagsmála hér á landi. Ég veit að hún þorir ekki að ráðast á skattsvindlið. Ég veit að hún þorir ekki að draga úr íhlutun sinni í líf og hagi fólks. Ég veit að hún þorir ekki að afnema sjóðakerfið. Ég veit að hún þorir ekki að lækka tolla, aðflutningsgjöld eða skatta og reyna þannig einu sinni í sögu íslenskrar þjóðar hvernig íslensk þjóð bregst við bættum kjörum og auknum umráðum yfir eigin fé. Og af því ég veit þetta og af því ég veit að íslensk þjóð veit þetta líka, þá vantreysti ég þessari ríkisstj. Ég styð þessa tillögu um vantraust vegna þess að ég veit að það er hægt að gera betur. Og ég vil að þessi þjóð eignist betri kjör og betra mannlíf en hún býr við nú. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fjölfróður maður, Stefán Benediksson, en ekki óskeikull. Ósköp hafði það undarleg áhrif og dapurleg á mig að heyra Kjartan Jóhannsson, núv. formann Alþfl., tala um að einhverjir aðrir séu gjörsamlega trausti rúnir. Svavar Gestsson ber fram vantraust á ríkisstj. á ýmsum forsendum sem hann býr sér til og þuldi hér upp áðan fyrir hlustendur. Það er sama hvenær Svavar formaður Alþb. gerir gagnrýnishróp að öðrum. Allt hittir það hann sjálfan fyrir. Hann,gagnrýnir núv. ríkisstj. fyrir erlenda skuldasöfnun. í ríkisstjórnartíð hans hækkaði hlutfall erlendra skulda úr 30% af þjóðarframleiðslu í 60% og má heita óbreytt síðan formaðurinn hraktist úr stjórn. Alþb.-formaðurinn minntist á skattaálögur núv. ríkisstj. Í hans stjórnartíð hækkuðu skattar um 11 þús. kr. á hvert mannsbarn sem lífsanda dró í landinu. Heyrði ég rétt að verðbólgupostuli Alþb. minntist á skort á jafnvægi í peningamálum nú? Tölur eru til um það að í hans stjórnartíð hafi erlendur gjaldeyrir hækkað fimmfalt. Var Svavar formaður Alþb. að ræða um að núv. ríkisstj. rændi launþega kaupmætti þeirra? Hvernig tókst honum til þegar hann stjórnaði landinu með Hjörleifi og Ragnari Arnalds? Fjórtán sinnum krukkuðu þeir í kaup launþega, þrisvar sinnum 1979, fjórum sinnum 1980, þrisvar sinnum 1981 og fjórum sinnum 1982. Samtals skertu þessir herrar kaup launþega um nær 50% með þessum aðgerðum sínum. Var Svavar Gestsson að tala um háa vexti? Hvernig lék hann og félagi hans Ragnar Arnalds sparifjáreigendur í landsstjórnartíð sinni? Ég hef ekki tölur fyrir ríkisstjórnarár þeirra út af fyrir sig, en á tímabilinu 1972–1980 er talið að sparifjáreigendur hafi verið rændir um 2 340 millj. kr. með þeirri vaxtapólitík sem þá var rekin. Hvert var það stefnuskráratriði sem allir flokkar og flokksbrot settu öllu öðru ofar í síðustu alþingiskosningum? Allir sem einn lýstu þeir yfir því sem grundvallarstefnu að vinna bug á verðbólgunni, ella væri allt annað unnið fyrir gýg. Hvað er orðið um þessi kosningaloforð stjórnarandstöðustóðsins, Kvennalista, BJ, Alþfl. og Alþb.? Nú eru þeir svardagar allir grafnir og gleymdir. Alþb.-formaðurinn taldi að landið hefði rétt einu sinni verið selt með gerðum samningum um álverið í Straumsvík. Í Ed. kom í dag til 1. umr. nýr samningur við Svisslendinga um álverið í Straumsvík. Með þeim samningi er ákveðið að orkuverð hækki tvöfalt að lágmarki og þrefalt að hámarki. Sérfræðingar telja að samningurinn muni gefa í aðra hönd að meðaltali 500 millj. kr. á ári eða 2 500 millj. kr. á næstu fimm árum. Ef þessi samningur hefði gilt fimm ár Alþb. í ríkisstj., sem fór með forsvar í orkumálum, hefði hann gefið okkur 1 800 millj. kr. aukalega. 1 800 millj. kr. fyrir utan vexti er reikningurinn sem íslenska þjóðin þarf að senda Alþb. fyrir hina körgu kreddumennsku sem það beitti í málinu og stefndi í algjöra sjálfheldu. Bráðabirgðasamningurinn um orkuverð til stóriðjunnar frá því í sept. í fyrra gjörbreytti orkuverðsmyndun til almennings. Orkuverð hefur haldist óbreytt frá 1. ágúst 1983. Hinn 1. ágúst 1984 hafði raungildi orkuverðsins skv. framfærsluvísitölu lækkað um tæp 16%. Áfram verður stefnt að lækkun orkuverðsins til almennings og markið sett á lækkun um fjórðung þótt hinir nýju verðbólgusamningar Alþb. séu vissulega ljón á veginum. Að endurskipulagningu orkumála er nú unnið í hagkvæmni- og sparnaðarskyni svo og úttekt á rekstri ríkisfyrirtækja og lætur árangur ekki á sér standa. Í tíð fyrrv. ríkisstj. voru öll fyrirtæki sem heyra undir iðnrn. rekin með bullandi tapi. T.d. stefndi Landsvirkjun í 400 millj. kr. taprekstur á síðasta ári, og öllu var alltaf mætt með erlendum lántökum, svo og vegna ýmissa verkefna sem hér verða ekki talin upp, þar sem beisla átti íslenska hugvitið, eins og það þá var nefnt. Öllu slíku verður miskunnarlaust hætt ef úttektir sýna að ekki skili arði. Það er meginstefna að ríkið sé ekki að vasast í atvinnurekstri nema tímabundið til að hindra atvinnuleysi. Þess vegna er unnið fullum fetum að sölu ríkisfyrirtækja með góðum árangri. Um stöðu iðnaðar er það að segja að hagur hans hefur farið batnandi hin síðari misseri, framleiðsla og framleiðni aukist, atvinnutækifærum fjölgað og framfarir orðið á flestum sviðum. Í undirbúningi er stórátak í markaðsmálum og vöruþróun og til þess ætlaðir fjármunir í mjög auknum mæli. Ríkisstj. vinnur nú að því að skoða allar aðstæður eftir gerð nýrra kjarasamninga. Enn einu sinni hafa verið gerðir verðbólgusamningar. Flestir hefðu eftir á sjálfsagt kosið að samningagerðin hefði verið með öðrum hætti og leið skattalækkana valin í stað stórfelldra launahækkana, sem menn óttast nú að muni síður en svo leiða til varanlegra kjarabóta, nema ríkisvaldið geti fundið leiðir til að draga úr verðlagshækkunum og tryggja með þeim hætti kaupmátt launa. Víst skal það játað að það voru djarfar ráðstafanir sem ríkisstj. gerði í fyrrasumar. En hitt verða menn líka að játa að þær báru þann tilætlaða árangur að ná tökum á verðbólguþróuninni. Nú skal ég gera þá játningu að ríkisstj. varð of sein til á þessu ári að átta sig á því að boginn var of þaninn. Hitt játa ég hins vegar ekki, að allur árangurinn í slagnum við verðbólguna sé runninn út í sandinn. Þvert á móti er enn unnt að tryggja í senn velfarnað og stöðugleika í fjármálum og atvinnumálum, en þó því aðeins að stjórnvöld sýni þá dirfsku sem til þarf. En um þau úrræði er nú einmitt fjallað í ríkisstj. og stjórnarflokkum. Þessar hugmyndir eru ekki alveg nýjar þótt þær séu djarfar. Þannig markaði þingflokkur Sjálfstfl. mjög ítarlega stefnu í efnahags- og atvinnumálum í febrúarmánuði 1981 eftir brbl. frægu þá, um áramótin. Menn komust að þeirri niðurstöðu að ríkið yrði að vera þátttakandi í baráttu gegn verðbólgu því að atvinnuvegirnir og alþýða gæti ekki án aðstoðar ríkisins tekið á sig þær byrðar sem væru samfara því að koma verðbólgunni á viðunandi stig. Við sjálfstæðismenn sögðum þá að ríkið yrði að slaka á klónni, það yrði að létta skattheimtu bæði að því er varðaði beina skatta og ekki síður neysluskattana, sem ætíð hefði verið úrræðið til þess að rétta við fjárhag ríkisins, og rýra þau kjör sem samið hafði verið um í frjálsum samningum, að ógleymdri allri vísitölufölsuninni þar sem allar þær vörur voru teknar út sem ekki voru þungar í vísitölugrunninum og á þær hlaðið stanslausum sköttum. Við stjórnarmyndunina í fyrra var ákveðið að fyrsti liður í svokölluðum mildandi aðgerðum ætti að vera sá að lækka verulega tolla og skatta á brýnustu lífsnauðsynjar heimilanna til að vega upp að nokkru óhjákvæmilegar kjaraskerðingar. Því miður var þetta aðeins gert í litlum mæli, allt of litlum skal ég játa, því að nú fyrr á þessu ári hefði einmitt átt að grípa til þessa úrræðis í samráði við launþegasamtökin til að hindra að knúðar yrðu fram allt of miklar launahækkanir. Sjálfsagt þýðir ekkert að loka augunum fyrir því að gengi krónunnar er fallið, og það verulega, ef ekki verða gerðar víðtækar ráðstafanir til að hindra að kauphækkanir fari viðstöðulaust út í verðlagið. En áhrif nauðsynlegrar gengisbreytingar má að sjálfsögðu vega upp að verulegu leyti með niðurfellingu vörugjalda og lækkun tolla, þannig að innflutt vara þurfi lítið að hækka, og þá einkum brýnustu nauðsynjavörur sem nú eru mjög hátt tollaðar. Mjög æskilegt væri að þessi breyting gæti tekið gildi fljótt, t.a.m. um næstu áramót, og jafnframt yrði af fremsta megni spyrnt við hækkunum á þjónustu og vöruverði til þess tíma þegar lækkanir yrðu að veruleika. Ekki yrði komist hjá því að vextir yrðu hér á landi eitthvað sambærilegir við það sem gerist í nágrannalöndunum, enda ber brýnustu nauðsyn til að auka innlendan sparnað. Og auðvitað ljá menn ekki fjármuni sína til annarra án þess að fá sanngjarnt endurgjald fyrir. Nú segja menn sjálfsagt að veruleg hækkun á neyslusköttum til að hamla gegn verðhækkunum mundi leiða til halla á fjárlögum og vera má að hann yrði einhver. En ég hygg þó að of mikið sé úr þessu gert. En jafnvel þótt einhver halli yrði á fjárlögum er það engin goðgá þegar verið er að vinna bug á þeim skaðvænlega sjúkdómi sem verðbólgan er. Þennan halla á að vega upp með inniendum lántökum og það ætti að reynast auðvelt þegar sparnaður eykst og hagur atvinnuvega og heimilanna batnar. Enn er þess að gæta að nú er ákveðið að taka upp virðisaukaskatt í stað söluskatts. Það er með virðisaukaskattinn eins og önnur mannanna verk að hann hefur vissulega sína ágalla. Kostirnir eru þó miklu meiri, enda er hann nú fyrir alllöngu kominn í stað söluskatts í nágrannalöndum okkar. Virðisaukaskattur mundi leggjast á fleiri vörutegundir og þjónustu en söluskatturinn gerir, en verða miklum mun lægri prósentutala. En þar að auki er um að ræða að vissu marki sjálfvirkt aðhald að skattgreiðslunum því að einn skattgreiðandinn gætir annars, ef svo má að orði kveða. þar sem skatturinn leggst einungis á verðmætisaukningu á hverju vinnslu- og þróunarstigi. Gegn hvers konar skattsvikum verður snúist af alefli. Eins og ég sagði áðan eru öll þessi atriði nú rædd í stjórnarflokkunum og má vænta þess að ekki muni líða á löngu þar til heilsteyptar tillögur koma fram. Vissulega er hér um djarfar áætlanir að ræða. en fyllsta ástæða er til að ætla að þær beri þann tilætlaða árangur að varðveita kaupmátt launa eins og frekast er unnt, samhliða því sem hagur atvinnuveganna batnar og nýtt átak mun verða gert í atvinnumálum almennt, sérstaklega þó í nýjum greinum, t.a.m. fiskiræktinni, en enginn efi er á því að þar eru gífurleg tækifæri og þar er hægt að byggja upp öflugan atvinnurekstur á skömmum tíma, sem gæti farið að skila þjóðinni mjög miklum verðmætum innan nokkurra ára, enda ekki vansalaust að við skulum hafa dregist langt aftur úr nágrannalöndum okkar þótt aðstæður séu betri til fiskiræktar hér en þar, og miklu betri. En til þess að árangur náist svo unnt verði að efla nýja og eldri atvinnuvegi og tryggja fjárhagslegt öryggi heimilanna og einstaklinga þarf að verða breyting í peningamálum. Hér hafa menn trúað því að unnt væri að ráða við verðbólgu með því að takmarka seðlamagn í umferð. Raunin hefur orðið öll önnur eins og hver einn veit nú og skilur. Þess vegna er unnið að því í bankakerfinu að aflétta skömmtunarstjórninni og koma á svipuðum háttum á lánamarkaði og er í öðrum löndum og var hér raunar allt fram á síðasta áratug. Peningamagnskenningin svonefnda hefur alls staðar beðið skipbrot, bæði hér og erlendis. Það er mikill misskilningur, sem við höfum heyrt utan að okkur síðustu vikurnar og hér í kvöld, að stjórnarflokkarnir væru að gefast upp á því verkefni sínu að kveða verðbólguna í kútinn og efla atvinnuvegi sem síðan gætu staðið undir sífellt batnandi lífskjörum. Þvert á móti er nú kappsamlega að þessu unnið og hygg ég að ég hafi í fáum orðum gert mönnum nokkra grein fyrir þeim kostum sem fyrir hendi eru. En væntanlega er öllum ljóst að ríkisstj. er ekki ráðalaus. Þvert á móti ræðir hún þau úrræði sem til bjargar munu verða. Menn skulu því ekki halda að nein kreppa eða afturför sé fram undan í íslensku þjóðlífi. Þvert á móti höfum við öll skilyrði til þess að efla bæði atvinnuvegi vora og bæta hag landsmanna allra. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur nú setið að völdum í rúma 17 mánuði og á þessum 17 mánuðum hefur henni tekist að gera slíkan usla í ríkinu með vanhugsuðum og óréttlátum stjórnaraðgerðum að menn vita ekki lengur sitt rjúkandi ráð, einkum þeir sem í ríkisstj. sitja. Á ríkisstjórnarheimilinu er daglega spurt margra spurninga, eins og: Eigum við að halda áfram að vera saman í stjórn eða eigum við að stokka upp í stjórninni? Eigum við að halda áfram með sömu stjórnarstefnu eða eigum við að reyna eitthvað annað? Hefðum við kannske átt að leggja meiri áherslu á skattalækkunarleiðina í samningunum eða hvað? Og hvað eigum við að gera núna í kjölfar samninganna? Eigum við að fella gengið, hækka eða lækka vexti o.s.frv., o.s.frv.? Þannig er nú spurt í hæstv. ríkisstj., eins og menn geta lesið um í blöðum og heyrt í fjölmiðlum. Spurningarnar eru óteljandi, en svörin engin enn sem komið er þótt hæstv. iðnrh. tali hér stórkarlalega eins og hans er vandi til. Þótt ráðaleysi hæstv. ríkisstj. hafi e.t.v. aldrei verið meira en nú á þessum haustdögum er það síður en svo nýtt af nálinni. Fyrir réttu ári var alþjóð birt svokölluð svört skýrsla um ástand íslenska þorskstofnsins og þá þegar var ljóst að undir eins yrði að leita nýrra leiða í íslenskum atvinnumálum. Fyrirsjáanlegur var gríðarlegur samdráttur í undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútvegnum. Þetta var okkur öllum ljóst fyrir heilu ári. Og hvað gerir ríkisstj.? Hún tekur sér tíu mánaða umhugsunarfrest um málið og loksins 6. sept. s.l. sendir hún frá sér plagg sem hún nefndi: Samkomulag stjórnarflokkanna um aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum. Þær tilögur sem þar var að finna voru ákaflega lauslegar og á þeim var ekki nokkur leið að sjá hvernig ríkisstj. hugsaði sér að láta atvinnu- og efnahagsmáladæmi þjóðarinnar ganga upp, enda hefur þessu samkomulagi ekki verið flíkað síðan, heldur hefur það legið í þagnargildi í ráðaleysiskistu ríkisstj. Eitt var þó alveg ljóst af þessu samkomulagi og það var að launafólki í landinu var ætlað að halda áfram að greiða niður verðbólguna. En í grein 2.6. í skjalinu segir, með leyfi forseta: „Í fjárlagafrv. verður miðað við að kauptaxtar verði að meðaltali um 5% hærri en þeir verða nú í árslok.“ Þótt nýsköpun atvinnuveganna hafi verið óljós lá ljóst fyrir að halda átti áfram með þá launaskerðingarstefnu sem þessi ríkisstj. hefur rekið ótrauð allan sinn valdaferil. Allt tal hennar um að láta skattalækkanir koma á móti áframhaldandi kjaraskerðingu var hjóm eitt því ríkisstj. lagði aldrei fram neinar tillögur um hvernig hún ætlaði að mæta því tekjutapi sem ríkissjóður yrði fyrir ef þessi leið væri farin. Og svo urðu menn hissa þegar verkföll skullu á. Og hæstv. fjmrh. fór á kostum eins og menn vita og heimsfrægt er orðið. Hann lét eftir sér hafa hverja yfirlýsinguna á fætur annarri sem ekki var hægt að skilja nema á þann veg að það fólk sem fór í verkfall til að krefjast mannsæmandi launa væri helstu óvinir lands og þjóðar, virti ekki lög og reglur og hygðist rústa íslenskt lýðræði. Sá hinn sami fjmrh. greiddi hins vegar ekki opinberum starfsmönnum laun sín eins og lög gera ráð fyrir og hefur sjálfur viðurkennt hér á Alþingi að hafa hindrað lögregluna í að sinna skyldustörfum sínum og rannsaka meint lögbrot vegna útvarpsreksturs svo sem henni er skylt að gera samkv. lögum. Það er ekki fólkið í landinu sem stendur fyrir því að rústa íslenskt lýðræði. Það er ríkisstj. sem það gerir með þessari framkomu sinni. Og það er ríkisstj. sem ber ábyrgð á því langa verkfalli sem opinberir starfsmenn stóðu í. Það gerir hún vegna stefnu sinnar í launamálum, vegna þeirra þungu byrða sem hún hefur lagt á herðar þeirra sem síst mega við því og vegna þess að hún hefur ekkert gert til að stöðva þá peningasöfnun sem á sér stað annars staðar í þjóðfélaginu - annars staðar en hjá launafólki. Ríkisstj. hafði í upphafi ferils síns töluvert fylgi við stefnu sína. Landsmenn voru tilbúnir til að leggja nokkuð á sig til að ná niður verðbólgunni. En það er þetta blóðuga misrétti, þessi hrapallega misskipting þeirra verðmæta sem til skiptanna eru og úrræðaleysi ríkisstj. í atvinnu- og efnahagsmálum sem gerir það að verkum að hún nýtur ekki lengur fylgis meiri hluta landsmanna. Herra forseti. Góðir hlustendur. Þessi ríkisstj. hefur talað hátt um frelsi; frelsi í útvarpsmálum, frelsi þess sterkari til að gera það sem honum best líkar. En hverjar eru hugmyndir hennar um frelsi í launamálum? Þær eru dálítið aðrar. Í tíð þessarar ríkisstj. hafa mönnum verið skömmtuð laun með lögum og ekki spurt um frelsi í þeim efnum, t.d. frelsi til að hafa fyrir nauðþurftum með því að vinna fulla vinnu. Ekki hefur verið spurt um frelsi til að lífa mannsæmandi lífi af ávöxtum vinnu sinnar. Og hvað hyggst ríkisstj. nú gera í kjölfar samninga sem ganga þvert á efnahagsstefnu hennar? Við því hafa ekki enn fundist nein svör. Við hlustuðum á hæstv. forsrh. hér áðan og í máli hans var engar tillögur til úrbóta að finna, enda ekki um auðugan garð að gresja í úrræðasmiðju ríkisstj. En þótt engin úrræði séu sýnileg hjá ríkisstj. er margt sem er og hefði verið hægt að gera. Það hefði t.d. verið hægt að leggja áherslu á krónutöluhækkun launa í stefnumarkandi samningum við opinbera starfsmenn í stað prósentuhækkunar, eins og við Kvennalistakonur höfum þráfaldlega bent á. Þannig hefðum við getað tryggt töluverða hækkun lægstu launa sem var lífsspursmál fyrir þá sem ekki gátu séð sér og sínum farborða af vinnulaunum sínum. Það var og er enn hægt að dreifa byrðunum réttlátar með því að skattleggja þá sem í dag maka krókinn og engan speking þarf til að sjá að gera það býsna gott og vel það í skjóli þessarar ríkisstj. Þannig er hægt að afla fjár til félagslegra úrbóta og nýrrar atvinnuuppbyggingar sem tryggja bættar aðstæður landsmanna allra. Það er einnig hægt að spara ríkisfé og fjárfesta það á margvíslegan annan máta en nú er gert og afla þannig landsmönnum öllum aukinna tekna. Svo eitthvað sé nefnt má t.d. verja því fé sem nú fer í að byggja Blönduvirkjun fyrir svissneska auðhringinn Alusuisse - og þar er ekki um smáar upphæðir að ræða - til að byggja upp nýjar atvinnugreinar byggðar á innlendu hráefni og innlendri þekkingu á þeim stöðum þar sem atvinna er nú að leggjast niður sökum margvíslegra erfiðleika í sjávarútvegi. Það má gera ótalmargt til að tryggja hag lands og þjóðar, en það er einfaldlega ekki gert. Stefna þessarar ríkisstj. leyfir það ekki. Stefna þessarar ríkisstj. leyfir ekki að jafnt sé látið yfir alla landsmenn ganga í baráttunni við verðbólguna. Hún leyfir ekki að tryggð sé afkoma og félagslegt öryggi allra landsmanna. Hún leyfir ekki skattlagningu milliliða og annarra sem hagnast af núverandi efnahagsástandi. Hún leyfir ekki að allir landsmenn sitji við sama borð án tillits til kynferðis, aldurs eða hvar þeir búa á landinu. Hún leyfir ekki að nýrra leiða sé leitað í atvinnuuppbyggingu og látið af gamla stóriðjudraumnum sem fyrir löngu er orðinn að martröð. Og núna síðustu vikurnar virðist hún ekki leyfa svo óyggjandi sé að lög séu haldin í landinu. Slík ríkisstjórnarstefna á ekki rétt á sér og því lýsa Samtök um kvennalista yfir vantrausti á hendur ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.