Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að gert verður hlé á þingfundi milli kl. 13 og 15 fyrir matarhlé og þingflokksfundi. Kl. 15 í dag fer fram umræða utan dagskrár um matvælaöryggi og tollamál. Málshefjandi er hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Mig langar til að ræða málefni Landhelgisgæslu Íslands við formann allsherjarnefndar. Eins og flestir vita stendur Landhelgisgæslan mjög höllum fæti vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar. Hún býr við mikinn fjárskort og getur tæplega sinnt sínu lögbundna hlutverki. Nú gerðist það síðast í sumar að engin þyrla Gæslunnar var til reiðu þegar útkall barst og þurfti því að senda einkaþyrlu á slysstað. Mér finnst þetta mjög skrýtið í ljósi þess að Landhelgisgæslan hefur það hlutverk að halda hér uppi öryggi og sjá um mengunarslys og síðast en ekki síst að vera stóri björgunaraðilinn fyrir sjómenn á hafi úti. Nú er vetur í vændum og við vitum öll hvað það þýðir, mikla áhættu fyrir sjómenn að vera á hafi úti sem skapar mikið öryggisleysi fyrir þá atvinnugrein. Mig langar til að spyrja formann allsherjarnefndar: Á að gera gangskör að því að laga til í rekstri ríkisins þannig að hægt sé að leggja meira fjármagn til Gæslunnar til að hún geti sinnt sínu lögbundna hlutverki? Hvernig sér ríkisstjórnin þetta fyrir sér? Verður það áfram háð mikilli óvissu hvernig Gæslan er rekin? Við vitum til dæmis að Gæslan sendi frá sér bæði flugvélina og skipið til starfa annars staðar. Er þess að vænta að aukið fjármagn verði lagt til Landhelgisgæslunnar? Mig langar til að leggja þessar spurningar fyrir formann allsherjarnefndar, sér í lagi vegna þess að við sátum í fyrravetur saman í hóp sem átti að fjalla um málefni Landhelgisgæslunnar. Ekkert kom út úr þeim starfshópi svo ég viti til og hann hefur óformlega verið lagður niður. Ég óska eftir að fá svör við þessum spurningum.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ekkert hafi komið út úr þeirri vinnu sem þingmenn lögðu á sig ásamt starfsmönnum Landhelgisgæslunnar og þáverandi dómsmálaráðuneytis. Í kjölfarið hóf Landhelgisgæslan meðal annars að leita fyrir sér á erlendum vettvangi með leigu á tækjum sínum og það með ágætisárangri. Þannig hafa ein þyrlan og flugvélin verið notaðar á Miðjarðarhafi og ef ég man rétt skilaði það um það bil 800 millj. kr. tekjum á síðasta ári. Það munar um þá fjárhæð. Það er ekki, eins og hv. þingmaður komst að orði, vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar sem Landhelgisgæslan býr við þröngan kost. Það er einfaldlega vegna stöðunnar í efnahagsmálum, stöðu ríkissjóðs. Allar okkar sameiginlegu stofnanir búa við þröngan fjárhag og það er kannski ástæða til að upplýsa hv. þingmann um að það árar ekkert sérstaklega vel hjá ríkissjóði Íslands og hefur ekki gert undanfarin tvö eða þrjú ár. Þannig er það. Vonandi getum við sett meira fjármagn í þennan rekstur. Það sem mér finnst skipta miklu máli í þessu er að í samræmi við þingsályktunartillögu tíu þingmanna Suðurkjördæmis á að ráðast í flutning Landhelgisgæslunnar á Suðurnesin. Það er ótvírætt að þar er til reiðu húsnæði og það fer ekki á milli mála að til lengri tíma litið fæli það í sér stórkostlegan sparnað fyrir ríkissjóð, skilaði öflugri og betri rekstri fyrir Landhelgisgæsluna og hún yrði betur í stakk búin til að sinna sínu mikilvæga öryggishlutverki. Og það á ekki bara við um þá sem stunda sjóinn. Hátt í helmingur útkalla Landhelgisgæslunnar er vegna slysa inni í landi þannig að það skiptir máli fyrir landsmenn alla að vel sé á þessum málum haldið og að við séum með fjórar þyrlur til taks í þessum efnum. Því miður getum við það ekki núna en það er einfaldlega vegna þess að við erum blönk.

Virðulegi forseti. Sitt sýnist hverjum um áætlanir Kínverjans Huangs Nubos á Grímsstöðum á Fjöllum. Nubo hefur lýst því yfir að hann sækist hvorki eftir nýtingu auðlinda á landsvæðinu né er hann áhugasamur um virkjun Jökulsár á Fjöllum. Við yfirferð á stöðu lagarammans má sjá að viðkomandi þarf leyfi fyrir þeim framkvæmdum sem hann hefur lýst áhuga á. Bygging hótels eða annarra mannvirkja þarf að vera í samræmi við skipulagsáætlanir sveitarfélaganna og eru háðar afgreiðslu Skipulagsstofnunar. Nýting vatns umfram það sem telst til heimilis eða bústarfa er háð sérstöku nýtingarleyfi. Orkustofnun gefur út það leyfi en jafnframt þarf viðkomandi leyfi frá skipulagsyfirvöldum, framkvæmdaleyfi, leyfi frá heilbrigðisyfirvöldum o.fl. Þá gildir hér á landi ströng löggjöf um nýtingu jarðhita og jarðefna en ég ítreka að viðkomandi aðili hefur lýst því yfir að hann hafi ekki áhuga á nýtingu jarðhita, vatns eða jarðefna. Frú forseti. Eigandi jarðarinnar þarf opinber leyfi fyrir flestum þeim framkvæmdum sem hann hefur lýst yfir og fjallað hefur verið um opinberlega. Við þetta má svo bæta að ríkið mun eftir sem áður eiga 25% af jörðinni í óskiptri sameign sem þýðir að allar meiri háttar ákvarðanir þarf að bera undir ríkisvaldið. Mitt mat er að stjórnvöld og viðkomandi fjárfestir eigi að funda og finna út í sameiningu með hvaða hætti verður farið í uppbyggingu á Grímsstöðum á Fjöllum og með hvaða hætti landið verði skipulagt til móttöku ferðamanna. Um leið á að gæta að því að við uppbyggingu verði leitað til íslenskra aðila, svo sem hönnuða eða verktaka, því að ég held að það sé mjög mikilvægt að freista þess að reyna að leysa þetta mál með hagsmuni atvinnugreinarinnar í huga og þessa landsvæðis á norðausturhorninu sem telst kalt í atvinnulegu tilliti. Ég spyr hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur hvort hún telji ekki vert að leita lausna í málinu, að nú eigi að hugsa lausnamiðað og stuðla að innspýtingu erlends fjármagns í ferðaþjónustuna, 

Frú forseti. Jú, ég svara hv. þm. Magnúsi Orra Schram því að ég tel réttast og farsælast að leita lausna í þessu máli. Það á að vera almenn regla, og allar þjóðir eiga að vita það, að landið sé opið fyrir fjárfestingum. Það er hin algilda regla. Ákveðinn rammi og lög gilda í landinu sem menn fara eðlilega eftir. Ef menn fara eftir þeim lögum á ekki að skipta máli hvort menn koma frá Evrópusambandinu, Kína, Japan eða Indlandi. Það á ekki að skipta neinu máli. Það sem vekur mig hins vegar til umhugsunar er að það virðist skipta máli hvaða ráðherrar eru í ríkisstjórn hverju sinni, hvaða flokki þeir tilheyra. Þá virðist vera hipsumhaps hvernig eigi að afgreiða þetta. Það er umhugsunarefnið í þessu máli. Ég er innilega sammála hv. þingmanni og ég greini það að hann vill hafa landið opið og frjálst. Ég trúi því, eins og ég tel að margir hér inni geri, að opið hagkerfi sé betra og farsælla fyrir borgaraleg og félagsleg mannréttindi og efnahagslegar framfarir en lokað hagkerfi. Ég trúi því, og ég trúi ekki öðru en að fleiri hér inni séu sammála mér í því, alveg eins og að tiltölulega hindrunarlaus samskipti og viðskipti milli þjóða leiða frekar til farsældar fyrir þjóðina en girðingar og múrar. Við höfum haft vonda reynslu af girðingum og múrum fram til þessa. Ég tel eindregið að við eigum að leita lausna í þessu máli. Við þurfum að fara að skapa störf, við þurfum að skapa verðmæti og það gerist ekki án fjárfestinga, innlendra sem erlendra. Það þýðir ekki að hafa þetta yfirbragð sem ríkisstjórnin hefur með forsætisráðherra sem segir: Við þurfum hugsanlega að þjóðnýta ákveðnar eignir. Landbúnaðarráðherra vill ekki einu sinni tala við ESB þótt ESB viti að leita þurfi sérlausna í landbúnaði fyrir Íslendinga. Síðan erum við með innanríkisráðherra sem segir: Lok, lok og læs á Kínverja. Mér finnst þetta ekki boðlegt. Mér finnst þetta ekki rétt yfirbragð til að segja: Komið og fjárfestið á Íslandi. Við eigum að segja: Landið er opið fyrir fjárfestingum. Það er ákveðinn 

Hefur þú rætt þetta við formann Sjálfstæðisflokksins?


            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Því miður hefur umræðan um þessa fjárfestingu verið afar neikvæð. Hún hefur reyndar verið um margt merkileg. Ég spyr mig af hverju í ósköpunum ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hefur ekki nú þegar komið fram og sagt að hún sé reiðubúin til viðræðna við þennan erlenda fjárfesti. Ég held að það séu viðbrögðin sem allir þeir sem lýsa áhuga á að fjárfesta og byggja upp ferðaþjónustu hér á landi eigi að fá frá íslensku ríkisstjórninni. Við erum að tala um land sem hefur verið til sölu í meira en tvö ár. Við erum að tala um mann sem er reiðubúinn að fjárfesta gríðarlega í ferðaþjónustunni og þær fyrirætlanir ganga alveg í takt við fyrirætlanir sveitarfélagsins Norðurþings á þessu svæði. Hann hefur lýst því yfir, eins og komið hefur fram í dag, að hann muni afsala sér vatnsréttindum. Hann ætlar að efla innviði svæðisins. Hann leggur ríka áherslu á náttúruvernd og það sem mér finnst mikilvægast er að hann hefur ítrekað lýst því yfir að hann vilji vinna þetta í samvinnu við heimamenn. Ég veit að því miður duga ekki góð orð hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, það þarf vilja frá ríkisstjórninni í heild sinni. Nú þarf annaðhvort forsætisráðherra eða fjármálaráðherra að stíga fram og segja að þau séu reiðubúin að koma til viðræðna við þennan erlenda fjárfesti. Þetta skiptir svæðið gríðarlega miklu máli sem hefur því miður verið skilið eftir 

Frú forseti. Mig langar að blanda mér í umræðuna um hugsanleg kaup kínverska auðkýfingsins Huangs Nubos á Grímsstöðum á Fjöllum. Ég tel afar brýnt að horft verði til þessa kosts með opnum huga og að þess verði leitað með öllum leiðum að leiða saman þennan ágæta fjárfesti og stjórnvöld bæði syðra og í Norðurþingi til að fá úr því skorið hvort þessi möguleiki stenst almennar reglur og löggjöf hér á landi og þær væntingar sem heimamenn gera til þessa svæðis. Það er afskaplega brýnt að Íslendingar horfi til aukinnar fjölbreytni í uppbyggingu atvinnulífs hér á landi. Einsleitni í atvinnulífi er böl mjög víða um land þar sem karlastörf eru ríkjandi í sjávarútvegi, landbúnaði og fleiri greinum, svo sem þeim er tengjast áliðnaði. Þess vegna er það ákveðið afturhald að hafna hugmyndum sem þessum sem einmitt leiða til frekari fjölbreytni í atvinnulífi. Þá erum við einnig að horfa til þess að einn framsæknasti atvinnuvegur landsmanna, ferðaþjónustan, þarf einmitt á því að halda að hún dreifist betur yfir landið og betur yfir árið. Hugmyndir sem lúta að uppbyggingu ferðaþjónustu á Grímsstöðum á Fjöllum eru sniðnar að því sóknarfæri sem helst og mest blasir við ferðaþjónustu hér á landi. Þess vegna er afar brýnt að skella ekki skollaeyrunum við þessum hugmyndum heldur opna landið fyrir erlendum fjárfestingum svo fremi þær lúti að almennum, góðum reglum sem taka á þeim þáttum er lúta að erlendri fjárfestingu. Við verðum vitaskuld að svara mörgum spurningum er lúta að því hversu stóran part útlendingar eiga að kaupa af Íslandi. Hér er um að ræða 0,3% af landinu. Við þurfum á erlendri fjárfestingu að halda og ef hún stenst íslenskar kröfur eigum við ekki að hafna henni. 

Innrásarvíkingar.

Virðulegi forseti. Ég held að við ættum bara að anda rólega yfir þessum áhuga Kínverja eða annarra aðila á fjárfestingum. Það er ekkert sjálfgefið í þessu máli frekar en mörgum öðrum. Það þarf að skoða þetta vandlega en við eigum ekki að slá þetta út af borðinu, alls ekki. Ef það er hægt að finna á þessu lausn sem við getum öll sætt okkur við, eða flest, eigum við að sjálfsögðu að fagna þessari fjárfestingu. Hér var örlítið rætt um girðingar og tollamúra. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir nefndi þetta. Það vill gjarnan verða þannig þegar við ræðum um tolla í þingsal eða á Íslandi að þá er eins og við séum eina landið í heiminum með tolla til að stýra inn- og útflutningi eða hvernig við orðum það. Það vill svo skemmtilega til, hv. þingmenn, að flest ríki eru með einhvers konar tolla. Ég ætla að ræða aðeins þær upplýsingar sem komu fram í svari sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fékk um afskriftir í bankakerfinu og þá staðreynd að lítill hluti þessara afskrifta er vegna heimilanna í landinu. Það liggur fyrir svart á hvítu að það hefur verið og er enn verulegt svigrúm til þess að leiðrétta lán heimilanna. Hins vegar hefur verið farin sú leið að afskrifa hjá fyrirtækjum. Það kann að vera að það hafi verið nauðsynlegt og sé gott líka að leiðrétta lán fyrirtækja en mér sýnist sem verið sé að afskrifa lán langt umfram það sem væri hægt að ætlast til varðandi heimilin. Það sem ég er að reyna að segja, frú forseti, er að við eigum núna að gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar sem aldrei fyrr að sest verði yfir þær fjölmörgu tillögur sem hafa verið lagðar fram í þinginu um hvernig hægt er að leiðrétta lán heimilanna. Það er ekki of seint að gera það. Við eigum að vinda okkur í þetta því að krafan er nú sem aldrei fyrr. Þær leiðir sem ríkisstjórnin lagði upp með virka ekki fullkomlega og því verðum við að fara í þetta mál.

Frú forseti. Ég er komin upp til að taka undir með Gunnari Braga Sveinssyni þingmanni um leiðréttingar á lánum heimilanna sem eru mjög brýnar en hefur ekki verið ráðist í. Þau sértæku úrræði sem ríkisstjórnin hefur lagt fram eru svo sértæk að þau henta ekki neinum, það er bara svoleiðis. Þetta mátti sjá mjög glöggt í yfirlýsingu sem Samtök fjármálafyrirtækja sendu frá sér þar sem þau sögðust hafa afskrifað á annað hundrað milljarða. Við nánari rýningu kom í ljós að mestmegnis voru fjármálafyrirtækin að skila ránsfeng, fé sem þau höfðu í raun tekið sér vegna ólögmætra lána. Það er ekki afskrift, það er bara leiðrétting. Við sáum líka í sömu tilkynningu að þær afskriftir sem þó hafa orðið eru langmest af sokknum kostnaði, þ.e. vegna 110%-leiðarinnar sem varðar veðlausar skuldir. Það er gífurlegt svigrúm í bönkunum og það fengum við staðfest með hagnaðartölum Arion banka sem hagnaðist á fyrstu mánuðum þessa árs um 10,2 milljarða. Allir endurreistu bankarnir hafa sýnt gífurlega góða afkomu síðan í hruni og jafnvel betri en 2007. Þetta er ekki eðlilegt og þetta er á ábyrgð okkar.

Forseti minnir á hefðbundin ávarpsorð 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér vöktu athygli á því að góð afkoma bankanna hefur fram til þessa verið fyrst og fremst vegna þess að menn hafa reiknað upp lán en ekki út af hefðbundinni bankastarfsemi. Ég ætla hins vegar ekki að ræða það hér, ég ætla að ræða þá eignarskatta ríkisstjórnarinnar sem bera nafnið auðlegðarskattar. Ein ágæt vinkona mín sagði við mig að hún skildi ekki þetta orðskrúð  
             Ég spurði hæstv. ráðherra um þetta í skriflegri fyrirspurn sem ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér. Það kom í ljós að í það minnsta það fólk sem greiðir þennan skatt hefur alla jafna ekki miklar launatekjur. Þetta er tekið upp í Morgunblaðinu í dag af blaðamanni sem hefur látið löggiltan endurskoðanda fara yfir og sýna hvernig þetta virkar. Í örstuttu máli er það þannig - og nú hvet ég hv. þingmenn Samfylkingar til að hlusta - að í sjálfu Evrópusambandinu eru einhverra hluta vegna flest lönd búin að leggja eignarskatta af vegna þess að það hefur verið afskaplega erfitt að greina á milli eignarskatta og eignarnáms. Ég spurði hæstv. ráðherra skriflega: „Hefur ráðuneytið kannað hvers vegna auðlegðarskattur hefur verið afnuminn í sumum Evrópulöndum?“ Svarið var mjög einfalt. Það var: Nei. Það var ekki skoðað hvað varð um framkvæmd þessa skatts þannig að ég spyr hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort það sé einhver vilji fyrir því að fara aðeins yfir þær forsendur 

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál að skoða skattkerfið bæði hér á landi og annars staðar og bera saman. Ég óttast ekki að við Íslendingar verðum undir í þeim samanburði ef það er markmið í sjálfu sér að vera lægst. Staðreyndin er sú að innan OECD-landanna er skatthlutfall á Íslandi tiltölulega lágt. Varðandi auðlegðarskattinn sérstaklega held ég að þingmaðurinn gæti líka skoðað það að víða í Evrópu er einmitt kallað eftir því að skattar verði frekar hækkaðir ef eitthvað er. Meira að segja á Ítalíu þar sem forsætisráðherrann Berlusconi ræður ríkjum, sem kannski er hv. fyrirspyrjanda kunnugur, er verið að tala um að leggja á sérstakan auðlegðarskatt. Staðreyndin er sú að auðlegðarskatturinn er lagður á hreina eign umfram um það bil 100 millj. kr. hjá þeim sem telja fram saman. Frítekjumarkið í auðlegðarskatti er 75 millj. kr. fyrir einhleyping og 100 millj. kr. hjá hjónum eða samsköttuðum. Hlutfallið er síðan 1,5%. Í einföldu máli má þá segja að auðlegðarskatturinn fyrir hjón er 15 þús. kr. á hverja milljón í hreinni eign umfram 100 millj. kr. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að ég tel það ekki skattpíningu. Ég tel það sanngjarna hlutdeild þeirra sem búa við best kjör til að kosta samneysluna sem er nauðsynleg í samfélagi okkar. Ég tel að þessi skattur sé sanngjarn og réttlátur og að það eigi ekki að stíga þau skref að taka hann til baka, miklu frekar að þróa hann áfram.

Frú forseti. Þann 17. janúar sl. ritaði ég forsætisnefnd bréf og fór þess á leit að hún óskaði eftir því að ríkisendurskoðandi gæfi Alþingi skýrslu um ríkisábyrgðir og fjárhagslegar skuldbindingar ríkisins sem ekki koma fram í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ástæða þessarar beiðni er sú að í vaxandi mæli hefur framkvæmdarvaldið tilhneigingu til að fela slík útgjöld og slíkar skuldbindingar, t.d. með einkaframkvæmd. Þessari beiðni fylgdi listi yfir hugsanlegar ríkisábyrgðir og skuldbindingar, þar á meðal yfirlýsingu ráðherra og ákvæði í samningum við AGS um að það væri ríkisábyrgð á innstæðum. Svo er ekki, það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum. Í öðru lagi var Icesave-samningurinn samþykktur sem lög. Sem betur fer er þjóðin búin að bjarga því máli en hann var samþykktur sem lög án þess að getið væri um það í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í þriðja lagi er ríkisábyrgð á innlánum í Straumi og SPRON og lánum til Sögu Capitals, VBS og ýmissa annarra fjármálafyrirtækja sem ég vildi gjarnan að ríkisendurskoðandi skoðaði. Ég hef ekki séð stafkrók um þetta í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þá er það skuldbinding vegna B-deildar LSR, þar vantar 400 milljarða og ríkisábyrgð á tryggingum á réttindum í A-deildinni. Réttindin eru nefnilega tryggð með ríkisábyrgð. Svo er það bygging háskólasjúkrahúss sem menn eru að fara út í sem enginn virðist eiga að borga og loks tónlistarhúsið Harpa sem eins háttar um. Það er mjög mikilvægt, frú forseti, að skattgreiðendur viti hvað stendur til að borga í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt fyrir börn þessa lands og alla borgarana að vita hvað þeir eiga eftir að borga af því sem er búið að ákveða. Ég spyr frú forseta hvort þessi skýrsla sé væntanleg, hvort þessi erindi hafi verið komin til ríkisendurskoðanda og hvort hún hafi fylgt málinu eftir.

Erindið hefur borist ríkisendurskoðanda og málið er í hans höndum.

Frú forseti. Fyrir fáum dögum lét forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, sér um munn fara ummæli um framgöngu Breta og Hollendinga í svokallaðri Icesave-deilu, ummæli sem eru þess efnis að ég get ekki látið hjá líða að gera þau að umtalsefni á þessum vettvangi. Forseti lýðveldisins sakaði stjórnvöld beint eða óbeint um að hafa beygt sig fyrir ótækum kröfum Breta og Hollendinga. Mátti á honum skilja að þar með hefðu stjórnvöld brugðist því hlutverki sínu að gæta þjóðarhagsmuna. Með þessum hætti gengur forseti lýðveldisins inn í umræðu sem var til lykta leidd með þjóðaratkvæðagreiðslu, hann gengur inn á umræðuvettvang eftir að málið hefur verið til lykta leitt, m.a. fyrir hans eigið tilstilli þegar hann neitaði að samþykkja lög um það samkomulag sem stjórnvöld lögðu upp með við Breta og Hollendinga. Málið allt er auðvitað umdeilt og það má deila um hvort þessar lyktir séu til farsældar fyrir þjóðina. Við gætum átt yfir höfði okkar málshöfðun og það er ekki alveg útkljáð. Málið kann því að hafa eftirköst en engu að síður var það til lykta leitt. Það hefur komið í ljós að eignir Landsbankans duga fyrir kröfum Breta og Hollendinga og vel það þannig að maður getur líka spurt sig hvort við höfum til einskis þjáðst í umræðunni í tvö ár. En það er að minnsta kosti skýrt að þær forsendur stóðust sem stjórnvöld lögðu upp með fyrir samkomulagi sínu, þ.e. að eignirnar dygðu vel fyrir kröfum. Forseti Íslands er ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum samkvæmt stjórnarskrá Íslands 

Frú forseti. Umræðan sem þau áttu áðan, hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir og Róbert Marshall, um framtíðarstöðu Landhelgisgæslunnar var tímabær og þörf. Fyrir nokkrum mánuðum fluttum við tíu þingmenn Suðurkjördæmis tillögu þar sem við lögðum til að Landhelgisgæslan yrði flutt til Reykjanesbæjar. Þannig mundi ríkisvaldið sýna í verki stuðning við eflingu atvinnulífs þar suður frá þar sem er gríðarleg þörf á hvers konar atvinnuuppbyggingu en um leið, og skiptir ekki minna máli, væri Gæslunni fundinn framtíðarstaður. Um er að ræða mikið, gott og öflugt húsnæði þar sem Landhelgisgæslan getur flutt og sameinað alla starfsemi sína á einum stað. Þetta eru sem sagt þrenns konar markmið: Í fyrsta lagi að efla atvinnulíf á Suðurnesjum innan þess atvinnusvæðis þannig að sama starfsfólk geti að sjálfsögðu gegnt störfunum áfram. Í öðru lagi að ná fram hagræðingu og sparnaði í rekstri stofnunarinnar með því að sameina allt á einn stað. Í þriðja lagi að efla verulega rekstur og stöðu Landhelgisgæslunnar eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda að væri mikil þörf á. Þennan flutning ætti að sjálfsögðu að hefja sem allra fyrst. Ef tillaga okkar um að flytja Gæsluna suður eftir verður ekki afgreidd núna á septemberþinginu verður hún endurflutt þegar í upphafi októberþingsins. Það var gerð tilraun til að reikna sig frá þessu markmiði með mjög óljósum og þokukenndum leiðum og ótrúverðugum og ég held að við eigum að halda ótrauð áfram að stefna að þessu markmiði til að efla Gæsluna, ná fram hagræðingu og sparnaði og efla um leið atvinnu, mannlíf og félagslíf suður með sjó og nýta það mikla húsnæði sem er að finna á Vallarheiðinni og er tilvalið til að sameina undir einu þaki alla starfsemi Landhelgisgæslunnar.

Virðulegur forseti. Ég vil rétt í upphafi taka undir orð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Ég ætla ekki að endurtaka þau sjónarmið sem þar komu fram varðandi Landhelgisgæsluna en ég vil líka minna á að enn er ólokið því verkefni að sameina Varnarmálastofnun og Landhelgisgæsluna og enn búa starfsmenn þessara stofnana, og þá sérstaklega gömlu Varnarmálastofnunarinnar, við þá gríðarlegu óvissu að vita ekki hvert framtíðarfyrirkomulag þeirrar starfsemi verður. Þetta er að verða ríkisstjórninni til mikillar hneisu. Mig langar líka aðeins að blanda mér í umræðuna um fjárfestingu erlendra aðila og þá sérstaklega frá Kína á Grímsstöðum á Fjöllum. Ég fagna því að erlendir fjárfestar hafi áhuga á að fjárfesta á Íslandi vegna þess að ég hef satt að segja orðið mjög hrædd um það á undanförnum tveimur til þremur árum að erlendir fjárfestar hafi alls engan áhuga á að koma hingað. Hvers vegna? Vegna þeirra viðbragða sem allar þeirra hugmyndir hafa fengið. Það mátti ekki flytja inn sjúklinga til læknismeðferðar á einkasjúkrahúsi. Það voru einkaaðilar, það mátti ekki. Það mátti ekki setja upp viðhaldsstöð til að gera við óvopnaðar herflugvélar. Það var einkaframtak og þar að auki her, það mátti ekki. Hvaða skilaboð sendum við þegar menn hrökkva af hjörunum í hvert sinn sem erlendur fjárfestir kemur hingað? Það eru röng skilaboð. Ég er ósammála þeim. Það er eitt sem hefur verið mikið rætt í umræðunni um Grímsstaði og það er stærð þess lands sem verið er að kaupa. Ég vil í því samhengi minna á að hér hefur verið unnið til margra ára að því að kortleggja allar þjóðlendur ríkisins, það land sem er sannarlega í almannaeigu. Það var farið af stað í þá vinnu  
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. 
            

Virðulegi forseti. Umræðan um Grímsstaði á Fjöllum og hugsanleg kaup kínversks auðjöfurs á þeirri landareign hefur mér fundist vera á miklum villigötum á undanförnum dögum. Í raun og veru snýst málið ekki um þetta einstaka tilvik heldur hvort við erum fylgjandi erlendri fjárfestingu eður ei í íslensku atvinnulífi. Ég er almennt talað fylgjandi erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi með ákveðnum undantekningum. Á þessum tímapunkti þurfum við hins vegar að fá svarað ákveðnum lagalegum spurningum í sambandi við þetta mál, eins og spurningunni um hvort þessi tiltekna fjárfesting sé í samræmi við þau lög sem gilda um fjárfestingar útlendinga hér á landi. Baldur Guðlaugsson, fyrrverandi ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, sem er mjög kunnugur þessu máli, fjallaði um það í mjög athyglisverðri grein í Morgunblaðinu í dag þar sem hann vekur athygli á ýmsum þáttum sem ég held að þurfi að rata inn í þessa umræðu. Í fyrsta lagi er ákvæði í lögum um erlenda fjárfestingu sem kveður á um bann við fjárfestingu erlendra ríkja. Hann vekur athygli á því að þessi spurning hljóti að koma upp varðandi þessa tilteknu fjárfestingu Kínverjans hér á landi vegna samsetningar kínversks þjóðfélags, eins og við þekkjum, þar sem blandast saman viðskipti og stjórnmál, stjórnsýsla og viðskipti. Við þurfum auðvitað að fá úr þessum málum skorið. Í lögunum um erlenda fjárfestingu er gert ráð fyrir því að þetta mál sé á höndum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þarf nefnilega að svara spurningunum sem upp koma í þessu máli áður en hæstv. innanríkisráðherra getur kveðið upp úr um það. Þegar niðurstaðan er komin varðandi lagaheimildir fjárfestingarinnar þá fyrst geta menn farið að velta fyrir sér hinum pólitísku spurningum. Okkur er öllum ljóst að í ríkisstjórninni er bullandi ágreiningur um þær pólitísku spurningar sem eru um þetta mál, eins og nánast öll önnur. 

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, með síðari breytingum. Er um að ræða fjögur álit frá hv. efnahags- og skattanefnd. Ég ritaði undir nefndarálit 3. minni hluta og þar segjum við í lokin að hér gæti verið um að ræða ein alvarlegustu hagstjórnarmistök í gjörvallri Íslandssögunni. Við leggjum til að frumvarpið verði alls ekki samþykkt. Það er ekki að ástæðulausu sem þessi orð falla, frú forseti. Gjaldeyrishöft eru sett til að lækna ákveðin mein og það er svipað og að gefa sjúklingi heróín, það læknar sársaukann, minnkar hann í bili, en menn þurfa að gæta sín vel á því að gera það ekki of lengi því að þá verður sjúklingurinn háður lyfinu og það verður sífellt erfiðara að lækna og aflétta lyfinu. Ég held að við séum núna komin í þá stöðu að það sé orðið erfitt að aflétta gjaldeyrishöftunum. Gjaldeyrishöftin hafa mjög hamlandi og skaðleg áhrif á til dæmis fjárfestingar útlendinga. Þær hafa líka mjög skaðleg áhrif á fjárfestingar Íslendinga vegna þess að menn hugsa að ef hér verða gjaldeyrishöft lengi séu þeir hamdir í athafnasemi sinni þar sem þeir geta ekki flutt umsvif sín til útlanda. Síðan byrja borgararnir að finna alls konar leiðir fram hjá gjaldeyrishöftunum, hvernig þeir geti brugðist við. Alls konar svindl kemur upp. Sumum tekst að komast fram hjá ákvæðum laganna. Þess vegna höfum við eiginlega stöðugt þurft að breyta þessum lögum til að fylla upp í gloppur sem klókir borgarar hafa fundið á þeim til að komast fram hjá þeim. Það er nefnilega mikið í húfi og mikill hagnaður sem menn geta fengið. Það sem menn hafa talað um ef við afléttum gjaldeyrishöftunum nú þegar - ég vil minna á það, frú forseti, að þau voru ætluð til skamms tíma. Hæstv. efnahagsráðherra sagði það í ræðu sinni þegar hann flutti málið að þau ætti að standa í stuttan tíma. Þeim ætti að minnsta kosti að létta þegar AGS færi af landi brott. Það sagði hann í framsöguræðu sinni og í trausti þess samþykkti ég þessi gjaldeyrishöft á sínum tíma. Ég hélt að þeim yrði aflétt eins fljótt og hægt væri. Nú er lagt til að festa þau í sessi í fjölda ára. Hvaða afleiðingar hefur það? Það hefur þær afleiðingar, frú forseti, að þeir sem eiga að vinna að því að aflétta höftunum geta slakað á, þeir geta andað léttar og sagt: Jæja, nú hef ég þetta langan tíma til að aflétta höftunum. Ef við mundum aflétta höftunum á morgun gæti ýmislegt gerst. Menn vita ekki fyrir fram hvað muni gerast. Þetta er líkindareikningur, frú forseti. Hvað kemur inn í þann líkindareikning? Það eru væntingar borgaranna um framtíðina, hvernig gjaldeyririnn muni þróast í framtíðinni. Hér kom fram í umræðunni í gær, og ég leiðrétti það aftur og aftur, að gengið mundi falla ef höftunum yrði aflétt. Það er alls ekki víst. Sumir segja að gengið muni falla fyrstu vikurnar og mánuðina og síðan rísa aftur. Já, en almáttugur, þá fellur það ekki neitt vegna þess að ef menn hafa þá trú að gengið muni rísa aftur kaupa þeir að sjálfsögðu krónur á þeim tíma, þeir sem það geta. Sú hugsun að það sé einhvern veginn vitað að gengið muni falla og svo muni það rísa segir okkur að það muni ekkert falla. Ef menn vita að það muni rísa og ná sömu stöðu aftur fellur það ekki neitt. Það eru ákveðnar líkur á því að gengið á krónunni muni jafnvel styrkjast við afnám gjaldeyrishaftanna vegna þess að laun, eignir og skuldir á Íslandi eru orðnar fáránlega lágar miðað við til dæmis evrulandið, miðað við dollaralandið, miðað við stöðu erlendis. Skuldir hafa lækkað mjög mikið vegna þess að krónan hefur veikst. Sparisjóðseignir hafa lækkað mjög mikið, fasteignir hafa lækkað mjög mikið í evrum o.s.frv. Þetta er orðið mjög eftirsóknarvert fyrir erlenda aðila og þá Íslendinga sem hafa búið lengi erlendis að hoppa hingað inn og kaupa ódýrar eignir ef höftunum er aflétt. Það vinnur á móti því að gengið falli. Hér er sýknt og heilagt talað um skuldara, frú forseti, það talar enginn um að sparifjáreigendur eru núna að tapa í stórum stíl í bönkunum, 80% af innstæðum eru óverðtryggðar og hæstu vextir eru 2,5%. Svo eru þeir skattlagðir og það í 5% verðbólgu. Sparisjóðsinnstæður rýrna núna í hverjum einasta mánuði og það talar enginn um það. Menn hafa haft áhyggjur af því að verðtryggð lán muni hækka, að ef gengið fellur og verðlag hækkar hækki verðtryggð lán. Menn hafa ekki áhyggjur af framfærslu fjölskyldunnar sem líka verður miklu erfiðari. En við skulum snúa okkur að verðtryggingunni. Það er dálítið athyglisvert, frú forseti, að í sögu mannkynsins hefur gjaldmiðillinn yfirleitt verið verðtryggður. Einu sinn var notast við vaðmál og kýrverð, myntin bundin við verð á ákveðnum vörum, t.d. einni kú eða vaðmáli. Síðan kom gullið til sögunnar og dollarinn var lengi vel viðmið. Lengst af hefur dollarinn verið bundinn við gull, þ.e. hann er verðtryggður miðað við verð á gulli. Hann var verðtryggður þangað til bindingunni var aflétt upp úr 1970 og eftir það höfum við haft óverðtryggðar myntir. Þangað til höfðum við eiginlega verðtryggðar myntir um allan heim. Ég vildi koma því að að áhrifin á verðtrygginguna þurfa ekki endilega að vera slæm, ekki ef menn koma um leið með góða efnahagsstefnu, virkilega framtíðarsýn, að svona viljum við sjá Ísland eftir 5–15 ár og að við ætlum að nota ákveðnar eignir sem landið á til að borga niður skuldir ríkissjóðs. Ríkissjóður á gífurlegar eignir sem menn hafa ekkert rætt um að selja, ég er að tala um Landsvirkjun sem mætti kljúfa niður í mörg fyrirtæki og selja einstök eftir að hafa gert við þau samning um leigu á auðlindinni, t.d. í 40 ár. Eftir 40 ár gætum við komið og selt auðlindina aftur. Þetta gætum við gert og haft svona framtíðarsýn, auk þess sem ríkissjóður á að vera rekinn með afgangi og einstaklingar, fyrirtæki og aðrir eiga yfirleitt ekkert að kaupa nema staðgreiða það. Það er tvennt sem ég tel að einstaklingar eigi að taka lán fyrir, fasteignin sem þeir búa í sem er langtímafjárfesting og námið sem þeir fara í sem er líka langtímafjárfesting. Fyrir hvoru tveggja eiga menn að taka lán. Allt annað á einstaklingurinn yfirleitt að staðgreiða. Ef þetta yrði tekið upp og ríkissjóður rekinn með afgangi, sveitarfélögin sömuleiðis og fyrirtækin rækju sig með áhættufé en ekki lánsfé yrðu Íslendingar eftir svona 10–15 ár orðnir skuldlausir og þá hyrfi allur vandi vegna gjaldmiðils. Það hefur enginn áhyggjur af gjaldmiðli þegar Ísland verður orðið skuldlaust erlendis. Þá verður ekki hægt að gera neitt áhlaup á krónuna eða hvaða mynt sem við munum hafa tekið upp á þeim tíma. Það sem meira er, við getum hreinlega keypt þá mynt. Ef við ættum innstæður í útlöndum tækjum við bara upp evru ef okkur langaði til dæmis til þess, við gætum keypt hana, þyrftum ekki að spyrja Evrópusambandið eða nokkurn einasta mann. En ég bendi á að um leið og við tækjum upp erlenda mynt yrði fólk að sýna miklu meiri aga í fjármálum. Það gæti ekki lengur tekið 100% lán fyrir íbúð. Það gæti ekki keypt sér bíl með 100% láni. Það er fráleitt þannig að það að taka upp erlenda mynt með þessum hætti, eða hvaða hætti sem er, þýði að um leið þurfi menn að taka upp mikinn aga í fjármálum. Það er einmitt það sem vantar svo illilega hér á landi, agi í fjármálum, en kannski hefur hrunið kennt okkur að það er betra að eiga innstæðu en skulda og sérstaklega að vera í vanskilum.

Frú forseti. Í ræðu hv. þingmanns kom mjög greinilega fram hvaða áhrif gjaldeyrishöftin hafa haft á íslenskt efnahagslíf og munu hafa í fyrirsjáanlegri framtíð. Ég velti fyrir mér hvaða mat hv. þingmaður leggur á þá stöðu sem við erum í í dag, hvernig við gætum aflétt þessum höftum og hvort við hefðum getað verið í allt annarri stöðu ef stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum hefði verið með þeim hætti sem við höfum talað fyrir og margir aðrir í samfélaginu, að skapa fleiri störf, vera með virka atvinnustefnu og sýna auk þess aga í ríkisfjármálum. Reyndar kom það að nokkru leyti fram hjá hv. þingmanni. Ríkisstjórnin hefði getað hagað sér með öðrum hætti á sviði efnahagsmála á undangengnum tveimur árum. Ég vil nefnilega kenna arfavitlausri stefnu stjórnarinnar um þá stöðu sem við erum í í dag. Horfum á tugmilljarða króna fjárfestingu sem gæti til að mynda verið búin að eiga sér stað í sjávarútveginum sem hefur verið haldið í algjörri spennitreyju. Sú atvinnugrein veit eiginlega ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér. Þess vegna hafa forustumenn í þessari stærstu atvinnugrein landsins haldið að sér höndum og þess vegna hefur fjárfesting í greininni verið tugum milljarða króna lægri en ella hefði orðið. Allt er þetta ástæða þess að við stöndum í þessum sporum í dag. Ef við höldum áfram með þessa stefnu, að óvissa ríki um grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar auk þess sem viðhorf stjórnarinnar drepur niður nýfjárfestingu í virkjanamálum og annarri atvinnuuppbyggingu, spyr ég: Munum við þá ekki sjá fram á það að höftin verði fest áfram í fyrirsjáanlegri framtíð?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það var ein fullyrðing um að við mundum hafa gjaldeyrishöftin áfram. Ég vona svo sannarlega að það verði ekki. Ég vona sannarlega að skynsemin nái undirtökunum hjá hæstv. ríkisstjórn og menn hafi hugrekki og framtíðarsýn til að geta aflétt höftunum.

Rétt.

Mikilvægast fyrir það að aflétta höftunum er framtíðarsýnin, að segja þjóðinni: Svona ætlum við að hafa þetta, þangað stefnum við. Um leið og menn segja það kemur traustið á bæði efnahagslífið og krónuna sem er því miður mjög þverrandi. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er eins og að þessari hæstv. ríkisstjórn sé illa við fjárfestingar, illa við það að eitthvað sé gert. Án fjárfestingar er engin atvinna og það er einmitt það sem við þurfum mest á að halda. Atlagan að sjávarútveginum einmitt núna - ég hef miklar efasemdir um eignarhald á kvóta. Ég hef lagt fram tillögu um að dreifa honum á þjóðina - en einmitt núna eiga menn ekki að gera það. Þegar þjóðin er að koma út úr efnahagshruni eiga menn ekki að standa í svoleiðis æfingum. Það er hægt að gera eftir fimm eða tíu ár. Vandinn við eignarhaldið á kvótanum hleypur ekki frá okkur. Hv. þingmaður nefndi ýmislegt fleira sem ríkisstjórnin er að gera í óþökk fjárfestinga. Ég held að fyrst og fremst þurfi að breyta viðhorfi hæstv. ríkisstjórnar til fjárfestinga. Nýjasta dæmið er með þennan Kínverja sem vill kaupa stóra jörð og kemur með alveg nýjar hugmyndir. Þar birtust mjög neikvæð viðbrögð. Menn eiga að horfa á þetta efnislega og fara í gegnum kosti og galla, hættur og annað slíkt málefnalega, en ekki vísa hugmyndinni alfarið á bug eins og heyrst hefur hjá sumum hv. þingmönnum.

Frú forseti. Eins og vitum hefur krónan fallið gríðarlega mikið frá efnahagshruninu árið 2008. Það er í sjálfu sér ekki undarlegt en í ljósi stöðu gjaldmiðilsins í dag og þess að nú ætla menn að festa það í lög að höftin verði viðvarandi fram til áramóta 2015/2016, má þá ekki gera ráð fyrir því að gengi krónunnar verði enn veikara um áramótin 2015/2016? Höft kalla í eðli sínu fram veikingu á gjaldmiðlinum og það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann leggja mat á það, ef við fylgjum óbreyttri þeirri efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið, hver staða gjaldmiðilsins verður mögulega undir lok þessa tímabils. Nú eru aðilar í atvinnulífinu farnir að venjast þessum höftum, menn finna sér því miður alltaf einhverjar glufur til að komast fram hjá þeim, og nú heyrum við sögur um að heilu atvinnugreinarnar auki umtalsvert umsvif sín og starfsemi utan marka haftanna, þ.e. á erlendri grundu. Verðmætaaukningin á sér þá stað þar, þ.e. fyrir utan hagkerfi okkar, sem leiðir til minni umsvifa hér og minni tekna í okkar hagkerfi. Það er vissulega mikið áhyggjuefni og það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann lýsa því hér hvort hann hafi ekki áhyggjur af því, líkt og ég, að menn muni í síauknum mæli reyna að koma sér fyrir utan kerfisins, utan haftanna. Þar af leiðandi verður þá minna til skiptanna fyrir ríkissjóð og samfélagið og minni verðmætasköpun sem við hljótum öll að stefna að því að auka í kjölfar hrunsins í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt mál.

Frú forseti. Hv. þingmaður velti þarna upp mjög athyglisverðri spurningu, þeirri hvort höftin veiki gengið á krónunni sem þeim er þó ætlað að styrkja. Hvað segja höftin við bæði Íslendinga og erlenda menn? Þau segja að stjórnvöld treysti ekki krónunni. Það þarf að setja hana í höft til að hún falli ekki enn meira. Það segir að það er ekki traust á krónunni hjá stjórnvöldum og afleiðingin er sú að það er heldur ekki traust á krónunni hjá almennum borgurum, innlendum og erlendum. Þetta gerir það að verkum að gengið getur fallið meira í höftum en án þeirra. Síðan spurði hv. þingmaður hvort gjaldeyrishöftin þurrkuðu ekki upp atvinnulífið. Að sjálfsögðu gera þau það.  Menn sjá líka tilviljanakennda framkvæmd og gífurlegar breytingar á skattalögum þannig að gjaldeyrishöftin í sjálfu sér þurrka sannarlega upp atvinnulífið. Innlendir aðilar sem eiga krónur, og þeir eru einhverjir, reyna náttúrlega með öllum ráðum að koma krónunum sínum út, vera ekki bundnir í þessum gjaldeyrishöftum. Allir þessir ferðamenn sem eru á gangi um bæinn þurfa að skipta evrum úti um allt og dollurum. Ég sá í Hagkaupum um daginn að á undan mér var kona sem borgaði með evrum. Hvað varð um þær?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ágæta ræðu um gjaldeyrishöftin. Hann sakaði núverandi ríkisstjórn um skort á framtíðarsýn og ég er ekki alveg sammála því. Framtíðarsýnin er áætlun AGS og ríkisstjórnarinnar um afnám hafta og hún felur í sér að ákveðnu magni aflandskróna verði leyft að fara út úr hagkerfinu á löngu tímabili og til þess að koma í veg fyrir að þetta útstreymi leiði til gengislækkunar á að hækka stýrivexti. Með öðrum orðum erum við á leiðinni í vaxtahækkunarferli til þess að geta afnumið þessi gjaldeyrishöft sem reyndar á að setja í lög með því frumvarpi sem við ræðum núna. Það á að setja í lög hvernig útfærslan er nákvæmlega á gjaldeyrishöftunum en á sama tíma er gert ráð fyrir að þau verði afnumin með áætlun sem felur í sér vaxtahækkunarferli. Frú forseti. Ég mundi gjarnan vilja fá álit hv. þingmanns á þessari áætlun. Hvað finnst honum um þær fyrirætlanir að vextir fari hér hækkandi? Hvaða áhrif telur hann að það muni hafa á íslenskt atvinnulíf? Ég vil jafnframt fá að vita hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að þetta sé alröng aðferðafræði við að losa okkur undan gjaldeyrishöftunum sem hafa verið hér og voru reyndar sett af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar.

Frú forseti. Ég verð alltaf stoltari og stoltari af því hvað minn flokkur hefur gífurleg og ægileg áhrif löngu eftir að hann er hættur að stjórna. Hann virðist enn þá hafa áhrif. Það eru komin þrjú ár frá hruni og sú hæstv. ríkisstjórn sem nú starfar er búin að starfa í tvö ár þannig að það er dálítið undarlegt að vera endalaust að kenna Sjálfstæðisflokknum um það sem menn eru að gera og búnir að vera að gera undanfarin tvö árin. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að einhver framtíðarsýn sé í samningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hann var bara þriggja ára neyðaráætlun og henni er lokið. Svo er spurningin: Hver er framtíðarsýnin eftir það? Ég get sagt hv. þingmanni hvernig ég sé framtíðarsýnina. Það eru tvær sýnir: Annar flokkurinn vill inn í Evrópusambandið og ekkert annað. Inn í Evrópusambandið skal Ísland fara og ekkert annað, það er framtíðarsýnin. Ekki er hægt að tala um neitt annað en Evrópusambandið, það er alveg sama hvað maður talar um, hvort sem það er um veðrið, ferðaþjónustu, gjaldeyri eða hvað það nú er, það er ekkert nema Evrópusambandið. Framtíðarsýn hins flokksins er stöðnun og kyrrstaða, skattlagning og meiri skattlagning og enn meiri skattlagning og ofan á allt saman ætlar hann að skera niður þegar fólkið fer úr því að vera í opinberri þjónustu og yfir á atvinnuleysisskrá af því að það er enga atvinnu að hafa. Hann virðist vera á móti framkvæmdum yfirleitt, af öllum toga. Það á bara alltaf að gera eitthvað annað. Og einmitt þegar einhver maður kemur og ætlar að gera eitthvað annað, byggja fimm stjörnu hótel uppi í eyðimörk, er það ekki nógu gott heldur. 

Frú forseti. Það virðist vera sem framtíðarsýn Vinstri grænna, að mati hv. þingmanns, sé ansi lík framtíðarsýn forustu Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. hvað varðar að það ber ekki að halda áfram með umsóknina um aðild að ESB og að það eigi að fara varlega í að hleypa hér inn fjárfestum utan EES-svæðisins. En ég ætla ekki að gera þetta mál eða erlenda fjárfestingu að aðalefni andsvarsins. Mig langar örlítið til að ræða betur um lausn hv. þingmanns á gjaldeyrishöftunum. Hann talar um að það eigi að afnema gjaldeyrishöftin, helst sem allra fyrst, og að það afnám gæti jú falið í sér gengislækkun og það yrði auðvitað erfitt fyrir skuldsett heimili að sjá lánin hækka ef slík gengislækkun verður vegna þess að verðtryggð lán taka á sig allar verðhækkanir. Gengislækkun þýðir hækkun á verðlagi innan lands þar sem 35% af matarkörfunni eru innfluttar vörur. Ég er ekki sammála mati hv. þingmanns um að tafarlaust afnám á gjaldeyrishöftunum muni ekki íþyngja skuldsettum heimilum sem nú þegar ná ekki endum saman. Ég vil því fá nánari útlistun hjá hv. þingmanni á því hvernig hann ætlar að tryggja að fólk, sem er núna komið með skuldsettar eignir sem nema frá 90% og upp í 110% af verðmæti eignarinnar, haldi áfram að greiða af skuldum sínum eftir afnám hafta með hans aðferð.

Frú forseti. Fyrst ætla ég að svara þessu með vaxtahækkunarferlið. Í gjaldeyrishöftum þarf ekkert háa vexti. Seðlabankinn ætti náttúrlega meðan gjaldeyrishöftin standa að lækka vexti til að setja atvinnulífið í gang. Með gjaldeyrishöftum er maður lokaður frá umheiminum og getur lækkað vexti án þess að óttast að hér streymi út gjaldeyrir, hann fer ekkert út, heldur mundi það í hæsta lagi auka framkvæmdir. Það er alröng aðferð að hækka vextina í gjaldeyrishöftunum en um leið og gjaldeyrishöftin yrðu lækkuð ættu menn að fara í vaxtahækkunarferli ef þörf er á. Varðandi stöðu heimilanna og greiðslumat heimila þegar menn taka lán og öll lán eru núna meira og minna verðtryggð, engin gengistryggð lengur, er í flestum tilfellum miðað við að húsnæðiskostnaður sé um þriðjungur af útgjöldum heimilisins. Afgangurinn, tveir þriðju, er líka mjög veigamikill. Bleiurnar hækka í verði ef gengið hækkar, ekki bara lánið. Menn gleyma þessu alltaf, að öll neysla hækkar ef neysluverðsvísitalan hækkar.

Hvernig á þá að borga lánin?

Þess vegna þurfum við að tryggja að krónan falli ekki og við þurfum að trúa því og við þurfum að koma með stefnu sem segir eigendum þessarar snjóhengju sem hangir yfir okkur og allir óttast svo ógurlega: Bíðið andartak, þetta lagast. Þeir eru nefnilega búnir að bíða í þrjú og þeir munu bíða áfram. Þeir munu ekki skipta krónunni fyrir evrur á hvaða gengi sem er, kannski einstaka krónueigendur en þá mun krónan taka litla dýfu fyrst og ég er viss um að margir muni fylla upp í þá dýfu með því að kaupa krónur af því að þeir vita að hún mun styrkjast á eftir. Það er nefnilega þannig að ef menn hafa góða framtíðarsýn, sem menn treysta, mun gengið ekki falla öllu meira. Það er nú þegar mjög lágt.

Frú forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða um það hvernig við ætlum að haga efnahagsmálum þjóðarinnar til næstu ára, til áramóta 2015/2016, hvernig umhverfi atvinnulífsins og íslensks almennings verður þegar kemur að peningamálum og aðgengi og frelsi til athafna. Það vekur því mikla athygli að við skulum sitja hér í salnum þrír þingmenn Framsóknarflokksins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir  Ég ætla bara að minna á eitt ákvæði í því en þar átti að lögfesta ákvæði þess efnis að ef fólk vogaði sér að koma hingað til lands með klink í vasa, nokkrar evrur eða dollara, og gleymdi að skila því til viðkomandi fjármálastofnunar lá við því mikil refsing, sekt eða jafnvel fangelsisvist ef brotið yrði stórfellt. Þvílíkt ímyndunarafl sem hæstv. ráðherrar hafa og ríkisstjórn að leggja fram frumvarp sem felur þetta í sér, fyrir utan að ákvæðið hefði orðið mjög atvinnuskapandi því að það eftirlit sem mælt var fyrir í fyrra frumvarpinu eða því frumvarpi sem nú hefur verið breytt hefði leitt af sér að stórfjölga hefði þurft starfsmönnum í gjaldeyriseftirliti Seðlabankans og hjá hinum og þessum fjármálastofnunum. Það stóð jú til að rannsaka sérstaklega hvort fólk hefði yfir höfuð efni á því að kaupa sér gjaldeyri til að fara utan. Þetta frumvarp hefur því að mörgu leyti verið einstakt í umræðunni í þinginu, ég efast um að jafnilla unnið frumvarp hafi komið inn á þing á seinni árum og má meiri hluti nefndarinnar eiga það að þessu frumvarpi hefur þó verið breytt í rétta átt. Með lögfestingu gjaldeyrishafta árið 2008 stóð til að þau mundu gilda í um tvö ár. Það var varað við því þá að með setningu gjaldeyrishafta gæti verið erfitt að losna úr þeim vítahring vegna þess að höft kalla á meiri höft og nú stöndum við á haustmánuði ársins 2011 og erum að tala um að framlengja gjaldeyrishöftin fram til áramóta 2015/2016. Í þessu felast mjög alvarleg skilaboð frá ríkisstjórninni um stöðu efnahagsmála. Ef við höfum ekki trú á efnahagskerfinu og þeirri efnahagsstefnu sem við höfum fylgt eigum við þá að ætlast til þess að þeir aðilar sem vilja fjárfesta í íslensku atvinnulífi eða íslenskur almenningur hafi trú á þeim gjaldmiðli sem við búum við?

Að sjálfsögðu ekki.

Að sjálfsögðu ekki, segir hv. þm. Pétur Blöndal, og þess vegna er þessi umræða svo mikilvæg, grundvallarumræða um það hvert við stefnum. Gjaldeyrishöft koma í veg fyrir að einstaklingar og lögaðilar geti farið í aðgerðir sem eru nauðsynlegar til að koma á fót heilbrigðum fjármálamarkaði á ný. Þetta kemur í veg fyrir aðgengi íslensks atvinnulífs að hagstæðum lánskjörum og fleira mætti nefna. Þetta ástand leiðir það af sér að fjárfesting í íslensku atvinnulífi minnkar til muna og þar af leiðandi horfum við upp á að 16 þús. Íslendingar eru án atvinnu og um 25 þús. störf hafa glatast frá hruni. Það er fátt sem bendir til þess, frú forseti, að við séum að snúa þessari óheillaþróun við. Það er ótti minn og margra annarra að verði þessi ákvæði felld í lög sendum við frá okkur þau skilaboð að þetta ástand verði viðvarandi fram til áramóta 2015/2016 með þá reynslu í farteskinu að við höfum verið að ganga á bak orða okkar varðandi afléttingu gjaldeyrishaftanna ítrekað á undangengnum árum. Þau áttu fyrst að vera til tveggja ára, síðan voru þau framlengd og því næst voru þau hert og endalaust er verið að reyna að bæta í þá leku dós sem gjaldeyrishöftin eru. Aðilar aðlaga sig einfaldlega að þeim aðstæðum sem uppi eru og nú höfum við í efnahags- og skattanefnd fengið fréttir af því að fjölmargir aðilar í íslensku atvinnulífi hafi ákveðið að auka umsvif sín erlendis utan við gjaldeyrishöftin þannig að sá virðisauki sem þar mun verða til verður fyrir utan íslenskt efnahagslíf. Það eru mjög alvarleg tíðindi sem við, hv. þingmenn, verðum að hlusta á vegna þess að þróun sem þessi mun stórauka á þann vanda sem blasir við okkur og skilaboðin eru slæm. Við þurfum ríkisstjórn sem segir: Stefnan er þessi. Við þurfum ríkisstjórn og stjórnvöld sem segja: Við gefumst ekki upp, við ætlum að sækja fram! Hvernig gerum við það? Við gerum það ekki með þeirri stefnu sem hefur verið ástunduð á undangengnu tveimur og hálfu ári sem hafa eingöngu miðast við að vera í sífelldum varnarleik. Við horfum enn þá upp á það að lítil og meðalstór fyrirtæki í landinu hafa ekki fengið úrlausn sinna mála, sú vinna gengur allt of hægt. Við horfum upp á skuldug heimili sem hafa ekki fengið leiðréttingu á stökkbreyttum skuldum sínum, að við tölum nú ekki um undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar. Horfum á sjávarútveginn sem gæti núna á undanförnum tveimur árum verið búinn að fjárfesta fyrir tugi milljarða króna í uppbyggingu á innviðum sínum sem hefði leitt það af sér að þúsundir beinna og afleiddra starfa við þá atvinnugrein hefðu skapast. En hvað gerir ríkisstjórnin þá? Hún kemur fram með hugleiðingar og hugmyndir um að gjörbylta öllu umhverfi sjávarútvegsins. Það eru 30 þús. manns sem með einum eða öðrum hætti hafa sitt lifibrauð af sjávarútvegi, það er ekkert öðruvísi. Þá kemur hin rómantíska ríkisstjórn og boðar allsherjar uppstokkun á umhverfi sjávarútvegsins. Nú er ég ekki að segja það að ekki megi breyta lögum um stjórn fiskveiða. Ýmsu má breyta í þeim efnum en sú mikla bylting sem ríkisstjórnin boðaði hefur leitt það af sér að menn hafa eðlilega haldið að sér höndum í fjárfestingum í þessari atvinnugrein sem hefur svo leitt það af sér að þúsundir starfa hafa tapast á þessu sviði. Eigum við að fara yfir fleira úr afrekaskrá ríkisstjórnarinnar þegar kemur að stöðu efnahagslífsins í dag? Við skulum bara taka breytingar á skattkerfinu sem dæmi. Ég man þegar ríkisstjórnin tók við á árinu 2009 og var að semja fjárlög ársins 2010. Þá var komið fram með grundvallarbreytingar á skattkerfinu um mánaðamótin nóvember/desember það ár og þær breytingar áttu að eiga sér stað 1. janúar árið eftir, þ.e. eftir um það bil mánuð. Við höfðum hér í þinginu nokkra daga til að fjalla um grundvallarbreytingar á skattkerfinu. Það var varað við þeim úr öllum áttum - aðilar vinnumarkaðarins, endurskoðendur, starfsfólk á skattstofum og fleiri og fleiri vöruðu við því að breyta skattumhverfi íslensks atvinnulífs og heimila með þeim hætti sem gert var. Þar voru gerð mikil mistök við lagasetningu sem hafa leitt það af sér að Alþingi hefur á undangengnum tveimur árum þurft að leiðrétta ýmsar vitleysur sem þá voru gerðar en varað var við, eins og ég sagði áðan. Hvað hefur þetta leitt af sér? Jú, hvati til fjárfestingar í íslensku atvinnulífi í kjölfar þessara breytinga minnkaði. Það var verið að flækja skattkerfið, gera það ógagnsærra og skilaboð stjórnvalda á þessu tveimur og hálfa ári hafa verið þau að hér sé mjög óstöðugt umhverfi fyrir íslenskt atvinnulíf sem hefur leitt það af sér að fjárfesting hefur minnkað stórum, hefur ekki orðið eins mikil og hún hefði annars getað orðið. Mig langar líka að vitna til þeirra tækifæra sem okkur bjóðast við að virkja til að mynda náttúruauðlindir okkar á norðausturhorni landsins eða á Suðurlandi. En við vitum að mikil andstaða er hjá ríkisstjórnarflokkunum, alla vega hluta þeirra, gagnvart þeim áformum. Þegar ríkisstjórnarmeirihlutinn styðst einungis við einn mann er eðlilegt að fátt eða lítið gerist í þeim efnum þrátt fyrir að við höfum haft gríðarlega möguleika á undangengnum tveimur árum til að nýta þau tækifæri. Þessi ár hafa fjarað út og leitt til þess að 16 þús. Íslendingar eru án atvinnu. Við erum í sögulegu hámarki þegar kemur að atvinnuleysi og atvinnuleysi er eitt það versta böl sem hægt er að gera nokkrum manni og hefur mikil áhrif á fjölskyldur. Nú er svo komið að fjöldi þeirra sem hafa verið án atvinnu í meira en eitt ár er yfir 5 þús. manns. Þetta er mikið tjón fyrir íslenskt samfélag og hefur valdið miklum erfiðleikum á mörgum stöðum eins og ég vona að við þekkjum flest. Af hverju er ég að segja þetta? Ég er að segja að umhverfi efnahagsmála og framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar þegar kemur að því veldur því að erfiðara er núna en ella hefði orðið að aflétta höftunum með skjótvirkum hætti. Værum við á fullri ferð í uppbyggingu í sjávarútvegi, í orkufrekum iðnaði, búin að gera skattumhverfi íslensks atvinnulífs með þeim hætti að fjárfesting væri aukin á þeim slóðum eða ef við hefðum farið í vitrænar breytingar á íslenska skattkerfinu sem hefðu hvatt til fjárfestingar en ekki latt, einfaldað kerfið en ekki flækt, þá værum við ekki í þessum sporum í dag. Það er gömul tugga að ræða um þessa ríkisstjórn sem flestallt virðist ætla að verða að ógæfu. En það versta er að sú ógæfa á ekki bara við um ríkisstjórnina, sú ógæfa leiðir það af sér að í dag eru erfiðleikar margra fyrirtækja og þúsunda íslenskra fjölskyldna staðreynd. Ef menn ætla að samþykkja frumvarp með þeim skilaboðum að við ætlum að hafa gjaldeyrishöft hér á landi til áramóta 2015/2016, hafandi séð fortíðina þar sem menn hafa ekki staðið við áætlanir um afléttingu haftanna, er ekki um glæsilega framtíðarsýn að ræða hér. Gjaldeyrishöft til lengri tíma litið veikja gjaldmiðilinn sem þýðir að kaupmáttur hér á landi mun þar af leiðandi minnka. Ég hélt að við værum komin með nóg af þeirri þróun sem blasir nú við mörgum íslenskum fjölskyldum. Þetta dregur líka úr samkeppnishæfni landsins, samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Höftin, eins og þau eru, virka þannig á íslenskt atvinnulíf að krafturinn minnkar, hvatinn til að vera með starfsemi sína utan haftanna - menn reyna að finna einhverjar leiðir til þess - leiðir til þess að verðmætasköpunin sem þar á sér stað mun ekki skila sér í íslenskan ríkissjóð eða til íslenskra sveitarfélaga ef því er að skipta. Þetta leiðir af sér vandamál og erfiðleika og við þurfum að koma í veg fyrir að það verði samþykkt. Það er undarlegt, frú forseti, að enginn stjórnarliði skuli vera á mælendaskrá í því grundvallarmáli sem við ræðum hérna. Við erum að ræða um afkomu hverrar einustu fjölskyldu hér á landi fram til áramóta 2015/2016, við erum að ræða um starfsumhverfi íslensks atvinnulífs og það er eins og við séum að ræða um eitthvert létt dægurmál. Menn verða að sýna þessu máli þá virðingu að um sé að ræða grundvallarmál, við erum að ræða framtíðarsýn. Ef enginn stjórnarliði ætlar að taka þátt í þessari umræðu, hvað þá einhver ráðherra í ríkisstjórninni, er það bara dæmi um eitt: Framtíðarsýnin er engin. Ríkisstjórnin virðist eingöngu snúast um það að halda lífi í sjálfri sér frá degi til dags. Menn geta ekki horft mánuð fram í tímann, ekki tvö ár fram í tímann. Nei, menn ætla að hanga á völdunum og láta þetta mál fara hér umræðulaust í gegn, alla vega af hálfu stjórnarliðsins, og það eru mjög slæm skilaboð 

Virðulegi forseti. Það er stundum dálítið erfitt að átta sig á samhengi hlutanna þegar maður hlýðir á ræður hv. þingmanna hér úr ræðustól Alþingis  Næsta mál sem var síðan tekið til umfjöllunar á þinginu er það frumvarp sem við ræðum nú. Það gengur út á að lögfesta gjaldeyrishöft út árið 2015. Þá veltir maður fyrir sér þessu samhengi sem ég vék að. Hvernig fer það saman að annar ríkisstjórnarflokkurinn lýsi yfir mikilvægi þess að opna landið fyrir erlendum fjárfestingum fyrir um hálftíma síðan en mæli síðan fyrir frumvarpi sem gengur í þveröfuga átt? Getur hv. þm. Birkir Jón Jónsson útskýrt fyrir mér hvernig þetta tvennt gengur upp og hvernig það samræmist hvort öðru, annars vegar áform Samfylkingarinnar um að selja Grímsstaði á Fjöllum og hins vegar að festa hér gjaldeyrishöft út árið 2015? Ég hef lesið umsagnir Samtaka atvinnulífsins, Kauphallarinnar, Viðskiptaráðs Íslands og Landssamtaka lífeyrissjóða og allir eru sammála um að áhrif þessa frumvarps séu þau að það komi í veg fyrir fjárfestingar á Íslandi sem við þurfum svo 

Frú forseti. Það er með meira krefjandi spurningum sem ég hef fengið hér á Alþingi að útskýra stefnu Samfylkingarinnar, sérstaklega í því samhengi sem hv. þingmaður setti fram, að hér í morgun var komið fram með miklum lúðraþyt um að opna landið og auka fjárfestingar í atvinnulífinu og svo hálftíma síðar rætt um mjög metnaðarfull áform um akkúrat hið gagnstæða, þ.e. að loka landinu í gjaldeyrishöftum fram til ársloka 2015, það nær jafnvel til ársbyrjunar 2016. Ég hef dálitlar áhyggjur af því og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeim áhyggjum með mér að í ljósi þess að árið 2008 voru sett gjaldeyrishöft hér á landi sem áttu að gilda í tvö ár var árið 2010 ákveðið að herða gjaldeyrishöftin og framlengja og nú er komið árið 2011 og það á sem sagt að lengja þau enn frekar í til ársloka 2015. Í ljósi þess að stjórnvöld hafa ekki staðið við þær áætlanir sem settar hafa verið fram í fortíðinni hafa menn þá einhverja ástæðu til að ætla, sérstaklega miðað við hversu langt fram í tímann þetta er, að það verði eitthvað frekar farið að þessari áætlun? Mega menn ekki búast við því að undir árslok 2015 verði lengt enn frekar í höftunum? Eins og við þekkjum eftir kreppuna upp úr 1930 þá stóðu hér yfir gjaldeyrishöft, sem áttu bara að vera tímabundin, í fimm eða sex áratugi. Það er því meira en að segja það að vinda ofan af því ástandi sem nú er í gildi. Ég held að það verði alltaf erfiðara og erfiðara eftir því sem ástandið varir lengur. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann deili þeim áhyggjum með mér, og þá kannski sérstaklega ef óbreytt stjórnarfar verður við lýði, að við horfum þá til enn frekari og hertari gjaldeyrishafta til 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birki Jóni Jónssyni er kannski vorkunn að vera beðinn um að útskýra málflutning þingmanna Samfylkingarinnar sem stangast svo hróplega á á innan við klukkutíma hér úr ræðustól þingsins og í almennri umræðu á þinginu. Það var kannski ekki sanngjarnt af mér að biðja hann um að útskýra  Hv. þingmaður spurði mig að því hvort ég hefði ekki áhyggjur af því að gjaldeyrishöftin yrðu framlengd eftir árið 2015. Ég get alveg lýst því hér yfir að ég hef verulegar áhyggjur af því að með óbreyttri stjórnarstefnu og óbreyttri ríkisstjórn verði ekki staðið við það að afnema gjaldeyrishöftin. Þessari ríkisstjórn hefur lánast að svíkja nánast öll þau loforð sem hún hefur gefið. Eins og staðan er hefur ríkisstjórnin ekki trúverðuga áætlun um það með hvaða hætti hún ætlar að losa um gjaldeyrishöftin. Ég held að framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins hafi lýst þessu ágætlega á fundi um gjaldeyrishöftin sem haldinn var hér í Reykjavík í gær þar sem hann líkti gjaldeyrishöftunum við Íraksstríðið, þ.e. það var auðvelt að komast inn, það var auðvelt að ráðast inn í landið og steypa harðstjóranum af stóli en síðan vissu menn ekkert hvernig þeir áttu að koma sér út úr þeim vanda 

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð umræða um afstöðu Samfylkingarinnar sem virðist vera tvískipt og fara eftir því um hvað er verið að ræða hverju sinni, alla vega þegar kemur að erlendum fjárfestingum í landinu og gjaldeyrishöftunum. Mitt svar við því hvers vegna Samfylkingin er tvískipt eða talar tveimur tungum er sú að hún er búin að átta sig á því að stefna hennar eða lausn hennar á gjaldmiðilskreppunni sem felst í því að taka upp evru gengur ekki upp. Hún reynir að fela það með stuðningi sínum við innleiðingu gjaldeyrishafta sem eru mun strangari en ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar innleiddu í nóvember 2008. Frú forseti. Ég er ekki komin hingað til að ræða sérstaklega Samfylkinguna og afstöðu hennar í ýmsum málum heldur afstöðu Framsóknarflokksins eða tillögur Framsóknarflokksins til afnáms gjaldeyrishafta. Framsóknarflokkurinn lagði fram eins og við öll vitum mjög framsækna og góða efnahagsáætlun vorið 2009 sem ég nota hvert tækifæri til að hæla vegna þess að þar var m.a. lagt til að farið yrði í leiðréttingu á skuldum heimilanna, almenna leiðréttingu sem fæli í sér 20% yfirfærslu, en þar var jafnframt talað um að aflétta höftunum eða sérstaklega að koma út aflandskrónunum í gegnum uppboðsmarkað. Nú er þessi áætlun AGS og ríkisstjórnarinnar um afnám haftanna þannig að það er komið á uppboðsmarkaði sem hefur ekki virkað vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru ekki koma hér inn með sitt erlenda fjármagn. Ég velti því þá fyrir mér hvað framsóknarþingmenn telja ráðlegt að gera ef uppboðsmarkaðurinn virkar ekki.

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og þau fallegu orð sem hv. þingmaður hafði um störf og stefnu Framsóknarflokksins nú sem fyrr. Þetta er mikilvæg spurning sem hv. þingmaður varpar hér fram. Rétt er að hafa í huga að aðstæður á erlendum mörkuðum hafa leitt það af sér að þessi áætlun um afnám haftanna og þær aðgerðir sem Seðlabankinn hefur gripið til í þeim efnum eins og hv. þingmaður benti á hefur ekki skilað sér sem skyldi. Það sem ég hef talað fyrir og ég er svo sem ekki fylgjandi því að með því að smella fingri afléttum við gjaldeyrishöftunum, við þurfum að hafa vaðið fyrir neðan okkur í þeim efnum. Hins vegar tel ég þörf á mjög greinargóðri og einbeittri stefnu þar sem menn setja það fyrir framan sig með tímasetningum í hvaða áföngum við ætlum að stefna að því að aflétta þessum höftum. En ég verð líka að lýsa þeim áhyggjum mínum og ég spyr hv. þingmann á móti hvernig henni lítist á að framkvæma með skjótum hætti breytingar á gjaldeyrishöftunum, minnka höftin eftir atvikum, ef engin breyting verður á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður hefur verið mjög einbeitt í málflutningi sínum við að gagnrýna það stefnuleysi sem blasir við okkur þar. Við höfum talað um úrlausn í skuldamálum lítilla og meðalstórra fyrirtækja, í málefnum heimilanna. Við horfum upp á þúsundir íslenskra heimila sem eru bundin í klafa skulda og hvað leiðir það af sér? Það leiðir til minni aukningar eftirspurnar í efnahagskerfinu þannig að við höfum verið á síðustu tveimur árum í spíral niður á við og því miður virðist ríkisstjórnin vera búin að gefa það út núna að það verði ekkert meira að gert. Hvert stefnum við þá og hvað er þá til ráða?

Frú forseti. Ég er sammála greiningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar á þessum neikvæða spíral sem við erum komin í vegna þess að efnahagsstefnan hefur frá hruni verið röng. Efnahagsáætlun AGS tók ekki mið af þörfum fyrirtækja og heimila. Þess vegna var farið í það þegar AGS kom hingað inn að hækka vaxtastigið sem gerði náttúrlega algerlega út um alla fjárfestingu í atvinnulífinu. Síðan var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á móti almennum leiðréttingum lána heimilanna sem þýddi það að eftirspurn í hagkerfinu varð miklu minni en annars hefði orðið. Mín lausn á gjaldeyrishöftunum gengur út á það að lækka hér vexti verulega og hafa þá í samræmi við stöðu eða efnahagsreikning fyrirtækja og heimila. En til að koma í veg fyrir mikla gengislækkun þarf að takmarka útstreymi fjármagns og það er bara hægt, frú forseti, með því að leggja skatt á útstreymið. Margir telja að það sé ekki hægt vegna þess að við erum bundin af alþjóðasamningum en ef við kynnum þetta sem leið til að afnema höftin á krónunni og leið til að koma krónunni inn á frjálsan gjaldeyrismarkaði trúi ég því, frú forseti, að nágrannaþjóðirnar eða þær þjóðir sem eiga við okkur viðskipti muni sætta sig við þessa leið. Þess vegna tek ég undir orð sem hv. þm. Bjarni Benediktsson lét falla í gær um nauðsyn þess að endurskoða peningastefnu Seðlabankans og endurskoða hana þannig að hún verði í samræmi við það sem ég lýsti áðan.

Frú forseti. Við tölum í einum kór, ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir, þegar kemur að þessum málum. Auðvitað veldur það manni vissum áhyggjum ef við mundum halda áfram óbreyttri stefnu og ætla að afnema höftin ef því mundu fylgja miklar vaxtahækkanir Seðlabanka Íslands vegna þess að við erum með skuldugustu heimili í veröldinni liggur við. Hvað mundi það þýða ef vextir þeirra færu að rjúka aftur upp og greiðslubyrðin þar af leiðandi hækka allverulega? Ég tel að það sé full ástæða til að við setjumst niður og skoðum peningamálastefnuna og hugum að einhverri endurskoðun á henni. Mér heyrist að það gæti verið samkomulag um það á þinginu að gera alla vega þá tilraun að setjast niður og fara yfir hvaða áhrif það mundi hafa færu menn í að aflétta höftunum. Miðað við núverandi stefnumörkun mundi Seðlabanki Íslands trúlega stórhækka stýrivextina sem leiddi það af sér að kjör almennings og rekstrarumhverfi fyrirtækja hér á landi mundu versna til mikilla muna og er ástandið nógu erfitt samt. En eins og hv. þingmaður nefndi hefur ríkisstjórnin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn verið á móti þeirri stefnumörkun að ráðast í almennar leiðréttingar á stökkbreyttum lánum skuldugra heimila og lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það er staðreyndin í dag og þess vegna er staðan með þeim hætti sem raun ber vitni. Við sjáum það líka í nýlegum afkomutölum sumra bankanna, sem eru reknir með milljarða og jafnvel milljarðatuga hagnaði núna í þessu árferði, að það hefði greinilega verið eitthvert lag til þess að koma til móts við þá erfiðu stöðu sem íslenskar fjölskyldur og íslenskt atvinnulíf standa frammi fyrir. Á meðan ekkert er gert í þeim efnum fara hjól atvinnulífsins, svo ég noti þann frasa, ekki af stað fyrir alvöru og þar af leiðandi aukast ekki tekjur ríkis og sveitarfélaga og þess vegna erum við í þessari stöðu.

Virðulegi forseti. Það er dæmalaust að við skulum standa hér á haustdögum árið 2011 og ræða enn frekari þrengingar á gjaldeyrishöftum, sér í lagi þar sem hin frjálslynda Samfylking er í ríkisstjórn sem ekkert aumt má sjá og ekki getur hugsað til þess að brjóta nokkrar Evrópureglur. Ég hef nefnilega velt því fyrir mér undanfarna daga og í vor þegar þetta mál var á dagskrá að þetta er hreint og klárt brot á EES-samningnum. Frú forseti. Ég á 20 mínútur, þetta er fyrsta ræða.

Forseti mun þá breyta ræðutíma hv. þingmanns.

Eins og alþjóð veit er fjórfrelsið einkenni EES-samningsins, og markmið og meginreglur hans eru að samstarfssamningurinn sem við köllum EES-samninginn skuli stuðla að stöðugri og jafnri eflingu viðskipta og efnahagstengsla samningsaðila við sömu samkeppnisskilyrði og eftir sömu reglum með það fyrir augum að mynda einsleitt Evrópuefnahagssvæði sem við köllum í daglegu tali EES-svæðið. Til að ná þessu markmiði voru settar inn í fyrsta hluta samningsins þær skilgreiningar að þetta fæli í sér að það skyldu vera frjálsir vöruflutningar, frjálsir fólksflutningar, frjáls þjónustustarfsemi og síðast en ekki síst frjálsir fjármagnsflutningar. Gjaldeyrishöft eru ekki til þess fallin að það eigi sér stað frjálst flæði fjármagns á milli landa, enda segir í 40. gr. EES-samningsins, með leyfi forseta, 4. kafla III. hluta sem fjallar um fjármagn: „Innan ramma ákvæða samnings þessa skulu engin höft vera milli samningsaðila á flutningum fjármagns í eigu þeirra sem búsettir eru í aðildarríkjum EB eða EFTA-ríkjum né nokkur mismunun, byggð á ríkisfangi eða búsetu aðila eða því hvar féð er notað til fjárfestingar. Í XII. viðauka eru nauðsynleg ákvæði varðandi framkvæmd þessarar greinar.“ 41. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Gengar greiðslur í tengslum við þjónustustarfsemi, vöruflutninga, fólksflutninga eða fjármagnsflutninga milli samningsaðila innan ramma ákvæða samnings þessa skulu lausar við öll höft.“ Í 42. gr. segir: „1. Ef beitt er innlendum reglum um fjármagnsmarkað og lánsviðskipti í fjármagnsflutningum sem höftum hefur verið létt af samkvæmt ákvæðum samnings þessa skal það gert án mismununar.“ Ég ætla að fara yfir þetta í ræðu minni, þetta brot á jafnræði bæði eftir þjóðerni sem og gagnvart öðrum ríkjum EES-samningsins. Þegar lög nr. 134/2008, um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með síðari breytingum, voru sett strax eftir hrunið, lögin sem urðu til þess að hér voru tekin upp gjaldeyrishöft, kom í ljós að farið hefur verið yfir þessar alþjóðlegu skuldbindingar sem hræðsla var við að gjaldeyrishöftin mundu brjóta á. Þar er sérstaklega tiltekinn samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið þar sem kveðið er á um frjálst fjármagnsflæði. Það er rökstutt með því að hér hafi skapast mikið neyðarástand og að greiðslujöfnuður væri í hættu. Í frumvarpinu er vísað í 40. gr. og 41. gr og þar segir, með leyfi forseta -

Forseti vill að gefnu tilefni upplýsa hv. þingmann um að þetta er framhald 2. umr. Þann 7. júní talaði þingmaðurinn sínar 20 mínútur og á því eingöngu 10 mínútur í dag.

Þá er það meðtekið, frú forseti. Þegar umræða um mál sem koma inn í september er svo mikið dreifð er ekki nema von að þingmenn tapi sjálfir aðeins áttum í því hvað þeir eiga mikinn tíma eftir. Þá verð ég að fara hraðar yfir þetta en ég ætlaði. Í frumvarpinu kemur fram að vegna neyðarástands hér á landi hafi gjaldeyrishöftin verið sett á og það var líka leitað álits hjá Efnahags- og framfarastofnuninni, OECD, sem og Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Í fljótu bragði var komist að því að þetta mundi ekki brjóta gegn frjálsu flæði fjármagns á þessari stundu, en síðan eru liðin þrjú ár og hér er lagt til að lengt verði í gjaldeyrishöftunum til 31. desember 2015. Hér er ekkert neyðarástand lengur. Hér er ekki sú brýna neyð sem var þegar gjaldeyrishöftin voru sett á og það væri óskandi að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra væri nú í þingsal til að ræða þessi mál við þingmenn. Mig hefði langað að beina þeirri spurningu til hans hvort búið væri að fá samþykki hjá ESA fyrir þessari lagasetningu. Þau eru ófá, frumvörpin sem hafa farið til ESA. Líklega er Alþingi Íslendinga að verða stærsti einstaki kúnninn hjá Eftirlitsstofnun EFTA því að hér eru samþykkt lög nánast í hverjum mánuði sem enda hjá úrskurðarnefndinni sem um ræðir. Það er mjög alvarlegt en hæstv. ráðherra er ekki hér til að svara þessari spurningu sem ég beini til hans. Það er grundvallaratriði að ESA viti af því að hér er verið að framlengja höftin og vita hvort þeir eru búnir að gefa grænt ljós á það. Annars fer þetta í úrskurðarferli og verður þá jafnvel dregið til baka. Auðvitað tengist þessi umræða um gjaldeyrishöftin líka skýrt því svari sem ég fékk frá efnahags- og viðskiptaráðherra í gær um innflutning á aflandskrónum. Það vill þannig til að Seðlabankinn treysti sér ekki til að svara þessu og vísaði í bankaleynd þar sem hann telur sig ekki þurfa að upplýsa um hverjir hafa fengið að flytja inn aflandskrónur til fjárfestinga hér á landi og um hvaða fjárhæðir er að ræða. Ég óskaði eftir því að svarið yrði sundurliðað eftir innlendum og erlendum einstaklingum og innlendum og erlendum fyrirtækjum. Eina svarið frá Seðlabankanum var að hér voru fluttir inn árið 2010 tæpir 12 milljarðar kr., heildarfjárhæð innstreymis. Ég get ekki fundið rökstuðning hjá Seðlabanka Íslands fyrir því af hverju bara árið 2010 kemur fram í svarinu og því hef ég lagt framhaldsspurningu fyrir efnahags- og viðskiptaráðherra sem verður vonandi dreift í þinginu í dag. Þar fer ég fram á að vita um heildarfjárhæð innstreymis gjaldeyris frá því að gjaldeyrishöftin voru sett og allt til dagsins í dag, sundurliðað eftir árum. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hverjir það eru - við fáum náttúrlega ekki svör við því hverjir fá þá undanþágu að flytja inn aflandskrónur, en samkvæmt 15. gr. laga um gjaldeyrismál kemur fram að Seðlabankanum sé óheimilt að gefa það upp hverjir þetta eru og það þurfi að fá dómsúrskurð til að vita það. Þetta skiptir mjög miklu máli í íslensku atvinnulífi og þetta er klárt brot á jafnræðisreglu fyrst gegnsæið er ekki meira. Það er undir seðlabankastjóra og seðlabankastjórninni sjálfri komið hverjir eru útvaldir til að mega nota aflandskrónur hér á landi. Það hlýtur að vera um nokkra einstaklinga eða nokkur fyrirtæki að ræða fyrst þessi upphæð var um 12 milljarðar árið 2010. Það er bagalegt að þetta skuli ekki vera gegnsærra og það skapar mjög mikla tortryggni hjá þeim aðilum sem eiga aflandskrónur að sumir fá og aðrir ekki. Þessar ákvarðanir Seðlabankans eru algjörlega órökstuddar enda er í áliti frá Viðskiptaráði Íslands tekið undir þessa tortryggni. Í því segir, með leyfi forseta: „Hægt er að fá undanþágu frá gjaldeyrishöftunum við ákveðnar aðstæður. Hins vegar er það ferli langt og óskýrt auk þess sem oft og tíðum virðist gæta misræmis í úrskurðum [Seðlabankans]. Dæmi eru um að meðferð mála hafi tekið um eitt ár hjá Seðlabankanum, sem verður að teljast óásættanlegt. Þá eru úrskurðir um undanþágur ekki birtir sem gerir það að verkum að markaðsaðilar geta ekki gert sér grein fyrir því hvaða forsendur teljast nægjanlegar eða nauðsynlegar svo undanþága sé veitt. Veldur þetta óvissu varðandi það hvað teljist heimilt í raun og er til þess fallið að skekkja samkeppnisstöðu í rekstri.“ Það gefur augaleið að þetta skekkir mjög samkeppnisstöðu aðila á markaði. Sú ákvörðun að framlengja gjaldeyrishöftin til 2015 á sér líklega grunn í því að Samfylkingin er í ríkisstjórn og eins og flestir vita er markmið Samfylkingarinnar að koma íslensku þjóðinni inn í ESB. Það liggur fyrir að hæstv. utanríkisráðherra hefur talið að samningar ættu að liggja fyrir árið 2013 og þá hjálpar þetta til við að pína fólk til að vera jákvætt gagnvart Evrópusambandinu og evrunni sjálfri. Ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á þessu frumvarpi og verði það að lögum verður fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar 

Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir velti upp áhugaverðum fleti á gjaldeyrishöftunum sem felst í því að innleiða boð og bönn um hverjir mega skipta krónum, sérstaklega aflandskrónum, yfir í gjaldeyri og hverjir ekki. Við vitum öll að þessi áætlun um afnám gjaldeyrishafta felur í sér að Seðlabankinn handvelur næstum því aðila sem fá að fara inn á uppboðsmarkaðinn með aflandskrónurnar sínar. Margir munu fara í þessa biðröð aflandskrónueigenda sem gæti orðið löng og tekið langan tíma. Ókostur við gjaldeyrishöft í formi boða og banna er einmitt þessi hætta á spillingu, það að einhverjum sé veitt leyfi, hvort sem stofnun eins og Seðlabankinn á í hlut eða bara stjórnmálamenn, til að eiga viðskipti á markaði. Ég hef þar af leiðandi talað frekar fyrir gjaldeyrishöftum í formi skattlagningar vegna þess að það er erfiðara að mismuna fólki á þeim grundvelli. Þegar maður er með gjaldeyrishöft í formi reglna og laga reynir maður fyrst og fremst að takmarka magnið. Það gerir maður með því að velja þá sem koma inn á markaðinn en þegar maður er með skatt á útstreymi fjármagns ræður í raun og veru verðið því hverjir koma inn á markaðinn. Þeir sem eru tilbúnir að fara út á lægsta verðinu fara fyrstir inn á markaðinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur kærlega fyrir innleggið. Ég var akkúrat að benda á þetta, að þegar einhver aðili eða stofnun hefur það vald að geta valið á milli aðila án þess að þurfa að rökstyðja þá ákvörðun sem út úr því kemur er alltaf mikil hætta á spillingu eða við skulum bara segja, svo við séum heiðarleg, að það vekur að minnsta kosti upp mikla tortryggni milli þeirra aðila sem standa í sömu sporum. Það er ekki nóg með að umræðan komi til með að vera um þetta heldur er þetta líka klárt brot á jafnræði. Þegar ekki er upplýst um hverjir fá til dæmis að koma inn á markaðinn með þessar aflandskrónur er verið að mismuna öðrum sem óska eftir því að koma inn. Í 15. gr. laga um gjaldeyrinn sem ég fór aðeins yfir áðan eru líka ströng ákvæði um að ef einhver vildi láta reyna á það samkvæmt jafnræðisreglum hverjir fá að koma inn með aflandskrónur skuli dómari úrskurða um það. Þá er Seðlabankanum skylt að veita fyrir dómi eða lögreglu sjálfri upplýsingar samkvæmt lögunum. Þarna þarf dómsúrskurð og þarna þarf hreinlega að höfða dómsmál til að komast að hinu sanna vegna bankaleyndar Seðlabanka. Ef við skoðum þetta í samhengi við það kosningaloforð Samfylkingarinnar að hér skyldi allt vera gagnsætt og uppi á borðum er það í hrópandi ósamræmi. Ef eitthvað er hefur leyndarhyggjan aukist svo til muna að hér er vart orðið líft lengur. Upplýsingar eru af svo skornum skammti hjá hinu opinbera að þingmenn fá ekki einu sinni upplýsingar um það sem þeir eiga rétt á.

Frú forseti. Ég er ekki lögfræðingur en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lögfræðimenntun og þar af leiðandi vil ég í þessu seinna andsvari mínu spyrja hana út í lögfræðileg atriði sem ég hef haft efasemdir um. Er þingið ekki að fara inn á valdsvið Seðlabankans með því að leiða í lög frumvarp sem lögfestir framkvæmd gjaldeyrishaftanna? Samkvæmt lögum um Seðlabanka Íslands fer hann með framkvæmd peningamálastefnunnar en ekki Alþingi. Með lögleiðingu þessa frumvarps erum við að taka fram fyrir hendurnar á Seðlabankanum og setja í lög hvernig Seðlabankinn eigi að framkvæma peningamálastefnuna að hluta til, a.m.k. hvað varðar gjaldeyrishöftin sjálf. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann um afstöðu Framsóknarflokksins til gjaldmiðilskreppunnar sem gjaldeyrishöftin eiga að leysa, a.m.k. tímabundið. Er það stefna Framsóknarflokksins að við verðum með krónuna næstu árin eða er það stefna Framsóknarflokksins að við tökum upp nýja íslenska krónu, annan gjaldmiðil? Hvaða gjaldmiðil ættum við þá að taka upp? Hvaða gjaldmiðill mun með öðrum orðum henta íslenska hagkerfinu best? Frú forseti. Ég veit að hv. formaður Framsóknarflokksins hefur leitað til Norðmanna eftir láni til að standa straum af skuldbindingum Íslands og ég velti fyrir mér hvort formaðurinn hafi jafnframt leitað eftir samstarfi við Norðmenn um lausn á gjaldmiðilskreppunni.

Virðulegi forseti. Fyrst að fyrri spurningunni, um það hvort Alþingi sé ekki að fara inn á valdsvið Seðlabankans með lagasetningu þessari því að þessi gjaldeyrishöft byggðu á reglum Seðlabankans þar til frumvarpið kom fram. Það má alveg færa fyrir því rök að Alþingi sé að seilast inn á valdsvið Seðlabankans en rökin fyrir þessu frumvarpi voru þau að reglurnar væru hriplekar. Það er búið að fara svo fram hjá þeim reglum að mér var sagt að ástæða þessa frumvarps væri fyrst og fremst sú að lögfesta yrði reglurnar vegna yfirvofandi hættu á dómsmálum vegna þessara hripleku reglna og sérstaklega líka þessa ójafnræðis milli aðila. Auðvitað hlýtur nú á vetrarmánuðum að koma fram dómsmál þar sem aðilar fara hreinlega fram á að fá á hreint hverjir einkavinir Seðlabankans eru, þeir sem fá að flytja inn aflandskrónur, og hverjir eru úti í kuldanum. Eins og komið hefur fram taka þessir úrskurðir mjög langan tíma hjá Seðlabankanum og sumu er hafnað og sumir fá að vera inni í hitanum og nota sínar aflandskrónur. Það skekkir mjög bæði erlenda fjárfestingu og kaup á íslenskum fyrirtækjum og samkeppnisstöðu og rekstur fyrirtækja á markaði. Um gjaldmiðilskreppuna sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á og spurninguna um hvað Framsóknarflokkurinn sjái fyrir sér, hvort við viljum halda í íslensku krónuna, taka upp nýja íslenska krónu eða jafnvel taka upp norska krónu, er það rétt að formaður Framsóknarflokksins leitaði eftir samstarfi við Norðmenn fyrir nokkrum missirum. Það sem við erum þó fyrst og fremst að glíma við er vanhæf ríkisstjórn sem sér ekkert nema evruna. Þá ætla ég að segja fyrir mig sem framsóknarmann að ég sé fyrir mér að við höldum íslensku krónunni. Hún kemur til með að duga okkur mjög vel, þ.e. ef ríkisstjórnin hefur það að markmiði að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Þau eru heilbrigðisvottorð á góða efnahagsstjórn 

Virðulegi forseti. Alþingi Íslendinga hefur á síðustu missirum og árum eytt töluverðum tíma í að ræða hinar og þessar leiðir sem kenndar hafa verið við önnur lönd. Mikil og heit umræða var á sínum tíma um sænsku leiðina. Nýverið var fjallað um hina svokölluðu austurrísku leið og hún lögfest í íslenskum refsirétti. Hér er til umfjöllunar enn ein leiðin sem merkja má ríki sem er sem betur fer liðið undir lok, en það er hin svokallaða austur-þýska leið. Ástæðan er sú að með þessu frumvarpi ætlar ríkisstjórnin að innleiða á Íslandi og lögfesta til 2015 gjaldeyrishöft sem ríkisstjórn austur-þýska alþýðulýðveldisins hefði verið fullsæmd af, kommúnistastjórnin þar í landi.  Það er mjög hjákátlegt að fylgjast með umræðu stjórnarliða í stjórnmálum þessa dagana á Alþingi. Við ræddum fyrr í dag ýmis málefni undir liðnum Störf þingsins. Þá komu hér þingmenn Samfylkingarinnar eins og hvítskúraðir kórdrengir og lýstu háleitum áformum sínum og vilja til þess að opna landið fyrir erlendum fjárfestum í tengslum við áhuga kínverskra kaupahéðna á því að fjárfesta í landsvæði á Grímsstöðum á Fjöllum.  
             Núna, einum og hálfum tíma síðar, stöndum við hér og ræðum tillögur hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar, Árna Páls Árnasonar, um að leggja á gjaldeyrishöft, að lögfesta þau til ársins 2015. Það er nú allur viljinn sem ríkisstjórnin hefur til þess að opna landið, þ.e. að skella á gjaldeyrishöftum til ársins 2015. Ef „rekkord“ þessarar ríkisstjórnar, ef svo má segja, er skoðað er ég ekki sérstaklega bjartsýnn á það með óbreyttri ríkisstjórn og óbreyttri stjórnarstefnu að áformin um að aflétta gjaldeyrishöftunum um áramótin 2015/2016 haldi vegna þess að ef þessir stjórnarherrar verða áfram við völd er allt eins líklegt að gjaldeyrishöftin verði framlengd enn frekar. Það er m.a. vegna þessa frumvarps sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hlýtur þann vafasama sess í íslenskum stjórnmálum að vera líklega versta ríkisstjórn Íslandssögunnar. Hún leggur hér upp með gjaldeyrishöft sem allir sem máli skipta mæla gegn og alls staðar er varað við, í öllum kennslubókum á sviði hagfræðinnar. Í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar, sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur H. Blöndal leggja fram og hafa mælt fyrir, er vísað í litlu gulu hænu hagfræðinnar. Það segir strax í upphafsorðunum, með leyfi forseta: „Í inngangskafla kennslubóka um alþjóðaviðskipti er yfirleitt að finna almenn varnaðarorð um skaðsemi gjaldeyrishafta. Höftum er gjarnan komið á til að bregðast við ástandi sem vísir menn telja að geti leitt til ófarnaðar vegna gengisfalls gjaldmiðilsins. Nauðsynlegt sé að hefta frelsi borgaranna til að eiga viðskipti með gjaldmiðilinn. Innleiðing hafta ber með sér að erlendir gjaldmiðlar séu eftirsóknarverðari en sá innlendi að mati ríkisstjórnar og seðlabanka. Tiltrú á gjaldmiðilinn hverfur sem gerir alla hagstjórn erfiða.“ Með því að leggja fram slíkt frumvarp gefst ríkisstjórn Íslands upp gagnvart því verkefni sem henni var falið, að koma á eðlilegu markaðshagkerfi og hífa landið upp úr þeim ólgusjó sem hér hefur verið eftir hrun. Lögfesting gjaldeyrishafta til ársins 2015 felur í sér algjöra uppgjöf. Það er þannig séð fyrir ríkisstjórnina að hafa það á ferilsskrá sinni að hafa lagt slíkt til en það er langverst fyrir fyrirtækin og fólkið í landinu, enda er það nú svo að þegar maður les þær umsagnir sem borist hafa þinginu mælir nánast enginn með því að sú leið sem frumvarpið mælir fyrir um verði farin. Mikil varnaðarorð eru höfð uppi, t.d. af hálfu Samtaka atvinnulífsins sem hafa hagsmuna að gæta í málinu eins og allir landsmenn. Varnaðarorð þeirra eru alvarleg og ber að taka þau til gagngerrar skoðunar. Mér sýnist þó að meiri hlutinn á hinu háa Alþingi hafi ekki gert það. Í umsögn Samtaka atvinnulífisins segir m.a., með leyfi forseta: „Nútímaatvinnulíf verður að búa við frjálst fjármagnsflæði og óheftan aðgang að erlendum fjármagnsmörkuðum og geta sótt sér bæði lánsfé og eigið fé. Íslenskt atvinnulíf getur því ekki búið við gjaldeyrishöft til lengri tíma. Þau valda efnahagslífinu skaða; fjármagnskostnaður þjóðarinnar hækkar, þau draga úr tiltrú á hagkerfið og takmarka aðgang landsins að fjármagni. Áætlun um gjaldeyrishöft í fimm ár er allt of metnaðarlítil og seinkar lífskjarabata alls almennings í landinu. Áætlunina skortir að auki skýr markmið sem getur reynst stjórnvöldum skjól til að fresta nauðsynlegum ákvörðunum er lúta að afnámi haftanna. […] Eitt af lykilatriðum til að efla trú á landinu og efla fjárfestingar er að höftin hverfi og að íslenskur fjármagnsmarkaður tengist útlöndum á eðlilegan hátt. Metnaðarfull áætlun um afnám gjaldeyrishafta væri yfirlýsing um að stjórnvöld hefðu trú á hagkerfinu og íslensku krónunni.“ Framlagning þessa frumvarps er hins vegar skýr yfirlýsing núverandi ríkisstjórnar um að hún hefur hvorki trú á hagkerfinu né íslensku krónunni og þaðan af síður sinni eigin efnahagsstjórn. Þá segir í umsögn Samtaka atvinnulífsins, með leyfi forseta: „Gjaldeyrishöftin fela í sér að fyrirtæki hér á landi geta ekki átt samstarf við erlend fyrirtæki á jafnréttisgrundvelli. Atvinnulífið getur ekki fjárfest erlendis og höftin stöðva framþróun og nýsköpun í fyrirtækjunum. Höftin gera það erfiðara en ella að fá erlent fjármagn til fjárfestinga inn í landið.“ Að sjálfsögðu mæla Samtök atvinnulífsins gegn því að frumvarpið verði samþykkt. En þeir eru ekki einir um það, Kauphöll Íslands tekur undir með Samtökum atvinnulífsins og leggur fram tillögur um aðferðafræði við afnám haftanna á sex til níu mánuðum í tölusettum liðum. Ég botna ekkert í því hvers vegna þær tillögur sem fram hafa komið frá Páli Harðarsyni og Magnúsi Kristni Ásgeirssyni, forstjóra og lögfræðingi Kauphallarinnar, sem birtust í tímaritinu Vísbendingu árið 2011 hafa ekki verið teknar til gagngerrar skoðunar innan ríkisstjórnarflokkanna. Ríkisstjórnin veit greinilega ekkert hvert hún á að fara í tengslum við afnám gjaldeyrishafta en hún hefur ekki einu sinni burði í sér til að leita til þeirra manna sem sérþekkingu hafa á þessu sviði og hafa lagt fram „konkret“ tillögur um hvernig við getum unnið okkur út úr þessum höftum. Það er miklu betra að mati ríkisstjórnarinnar að við hjökkum bara í sama farinu og höldum okkur við austur-þýsku leiðina, a.m.k. til ársins 2015. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, Orri Hauksson, hitti naglann á höfuðið í umræðu um gjaldeyrishöftin á fundi í gær þar sem hann líkti gjaldeyrishöftunum við stríðið í Írak; það hefði svo sem verið auðvelt að fara í gjaldeyrishöftin eins og inn í Írak, en þegar menn voru komnir inn höfðu þeir enga áætlun um hvernig þeir ætluðu að koma sér út. Það sama á við um ríkisstjórnina í tengslum við gjaldeyrishöftin. Virðulegi forseti. Ég hef því miður ekki langan tíma til stefnu en það eru fjölmargar aðrar umsagnir þar sem varað er við því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það felur svo sannarlega í sér einhver mestu hagstjórnarmistök sem gerð hafa verið á Íslandi verði frumvarpið að lögum. Þetta er líklega eitt versta ef ekki versta frumvarpið sem ég hef séð síðan ég steig hingað inn fæti og ég skora á alla þá þingmenn sem vilja færa 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma með tvær spurningar. Í fyrsta lagi: Hverjar telur þingmaðurinn líkurnar á því að einhverjir aðilar láti reyna á rétt sinn varðandi það að fá að nota aflandskrónur hér á landi þar sem það þarf dómsúrskurð og dómsmál til þess að rjúfa þá þagnarskyldu sem Seðlabankinn hefur sett sér varðandi þær upplýsingar? Í öðru lagi langar mig til að spyrja þingmanninn út í 13. gr., n-lið, þar sem hin svokallaða 80% regla er. Í reglum um gjaldeyrismál og nú í ofangreindu frumvarpi segir m.a. að fyrirtæki sem hafa yfir 80% af tekjum og 80% af gjöldum sínum erlendis geti fengið undanþágu frá reglunum sem nú er verið að breyta í lög. Hver er skoðun þingmannsins á því og um hvaða fyrirtæki er hugsanlega að ræða sem þetta undanþáguákvæði nær yfir? Fram kemur í umsögn Viðskiptaráðs Íslands að það sé hvati fyrir fyrirtæki til að breyta rekstri sínum og að þeir sem hafa hærri tekjur erlendis en 80% auki vægi erlends rekstrar á kostnað rekstrar hér á landi þar sem kostnaður viðkomandi fyrirtækis færist þá í auknum mæli út fyrir landsteinana vegna þessara reglna. Viðskiptaráð segir að með þessum reglum sé ekki aðeins verið að draga úr erlendri fjárfestingu hér á landi heldur beinlínis að hvetja fyrirtæki til að fara úr landi með rekstur sinn til að uppfylla þetta skilyrði til að fá undanþágu.

Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað stórar spurningar sem hv. þingmaður beinir til mín en sú fyrri laut að því hvort ég teldi að einhverjir aðilar mundu láta reyna á rétt sinn gagnvart þeim reglum sem við fjöllum um. Það finnst mér blasa við. Það blasir við að þeir sem hafa hagsmuni af því að flytja fjármagn sitt til landsins sem þeir hafa komist yfir með löglegum hætti hljóta að gera ágreining um að þeim sé bannað það. Í gjaldeyrishöftum felst takmörkun eða skerðing á eignarrétti manna, rétti manna til þess að ráðstafa eigum sínum með þeim hætti sem þeir vilja. Að sama skapi felst í gjaldeyrishöftum skerðing á atvinnufrelsi manna. Hvort tveggja er varið af ákvæðum stjórnarskrár og það þarf mikið til að koma til að þau réttindi sem þar eru tryggð séu skert. Eins og fram kom í máli mínu í gær, og kemur auk þess fram í fræðiritgerð sem Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður skrifaði í Lögmannablaðið að ég hygg í desember 2010, voru reglur Seðlabankans eins og þær voru settar ekki birtar í samræmi við ákvæði laga þar um og ákvæði 29. gr. stjórnarskrárinnar fyrr en eftir 26. október 2010. Þeir sem þurftu að sæta gjaldeyrishöftunum og þeim reglum sem þau hvíldu á á þeim tíma og urðu fyrir tjóni kunna að vera í þeirri stöðu að eiga einhvers konar rétt gagnvart Seðlabankanum eða íslenska ríkinu fyrir þá skerðingu 

Virðulegi forseti. Ég veit að tíminn hleypur hratt í þessum andsvörum en þingmaðurinn svaraði ekki spurningu minni um 80% leiðina, hvaða fyrirtæki gætu hugsanlega fallið undir þá undanþágu sem felst í n-lið 13. gr. Hv. þingmaður kemur kannski að því síðar. Hefur þingmaðurinn eitthvað hugsað það sem hann fór yfir í ræðu sinni, þ.e. hvers vegna aðila hér á landi greinir svo á um leiðir til afnáms haftanna? Hér er lagt til með lagasetningu að lögleiða reglur Seðlabankans til 31. desember 2015 á meðan aðrir aðilar í samfélaginu telja að hægt sé að létta höftunum á sex til níu mánuðum. Hvers vegna er himinn og haf á milli þessara aðila? Er ekki hægt að fara einhverja aðra leið og taka tillit til aðstæðna? Hverja telur þingmaðurinn vera ástæðu Seðlabankans fyrir því að fara þá grófu leið sem er nú til umfjöllunar á Alþingi í stað þess að grípa 

Virðulegi forseti. Varðandi síðari spurninguna sem hv. þingmaður varpaði fram í fyrra andsvari sínu varðandi 80% regluna í n-lið 13. gr. í frumvarpinu verð ég að segja að ég hef svo sem ekki kortlagt hvaða fyrirtæki það eru sem falla undir það ákvæði. Hins vegar er þar um að ræða undanþáguheimild sem er mjög hættuleg og veldur a.m.k. hættu á því að í kerfinu þrífist spilling. Ég er sammála þeirri túlkun hv. þingmanns að með því að útfæra regluna með þessum hætti felist í því hvati fyrir íslensk fyrirtæki til þess að afla sér tekna erlendis frekar en hérlendis. Þar með er ríkisvaldið með beinum hætti að flæma rekstur íslenskra fyrirtækja, a.m.k. að hluta, til útlanda og verður þar af leiðandi af skatttekjum og starfsemi sem 

Virðulegi forseti. Ein helstu rök stjórnarliða fyrir því að nauðsynlegt sé að festa í lög framkvæmd gjaldeyrishaftanna eru þau að hætta sé á að refsiákvæðin standist ekki fyrir dómstólum. Ég vil því, virðulegi forseti, leita álits hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar á þeim rökum vegna þess að þau hafa vafist svolítið fyrir mér. Ég geri mér grein fyrir að við þurfum einhvers konar gjaldeyrishöft og er ekki tilbúin að aflétta þeim alveg strax eins og margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa gefið í skyn að sé nauðsynlegt. Þess vegna er ég ekki búin að móta skoðun mína á því hvort ég sitji hjá við afgreiðslu þessa frumvarps eða ekki og þá með þeim rökum að nauðsynlegt sé að hafa það á hreinu hvað er löglegt og hvað ólöglegt varðandi framkvæmd haftanna. Frú forseti. Ég ætla jafnframt að spyrja hv. þingmann út í stefnu Sjálfstæðisflokksins um lausn á þessari gjaldmiðilskreppu af því að hún er ekki alveg ljós í mínum huga. Hver er stefna Sjálfstæðisflokksins varðandi afnámið? Á að leyfa frjáls viðskipti á morgun? Ef við viljum fara þannig að, hvernig á að koma í veg fyrir gengisfall krónunnar, sem hv. þm. Pétur Blöndal viðurkenndi að mundi sennilega gerast? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að slíkt gengisfall mun þýða aukna verðbólgu og aukin verðbólga fer inn í verðtryggð fasteignalán og slíkt gengisfall mundi þá þýða mikla erfiðleika fyrir skuldsett heimili.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því einmitt að stjórnarliðar og fylgismenn frumvarpsins hafa haldið því fram að nauðsynlegt sé að lögfesta reglur um gjaldeyrishöft vegna þess að refsiákvæði reglnanna sem Seðlabankinn setti standist ekki, þau haldi ekki fyrir dómi muni á þau reyna í málum þar sem krafist er refsingar yfir mönnum sem eru taldir hafa brotið gegn gjaldeyrishaftareglum Seðlabankans. Þetta er alveg rétt. Það er auðvitað vandinn við þær reglur sem Seðlabankinn setti. Seðlabankinn setti reglur um hvernig þessum málum ætti að haga og í þeim reglum eru refsiákvæði. En það vill nú þannig til að þó svo að Seðlabankinn sé merkilegur og sá sem þar stýrir núna málum telji sig hafa mikil völd fer Seðlabankinn ekki með lagasetningarvald í þessu landi. Hann hefur engar heimildir að íslenskum stjórnlögum til að setja reglur sem fela í sér refsiheimildir, það er annarra að gera það. Seðlabankinn er ekki ríki í ríkinu sem fer með eitthvert reglusetningarvald sem byggt verður á fyrir dómstólum. Þess vegna eru menn að reyna að festa þessi ákvæði í lög. Það er einmitt þetta ákvæði sem Reimar Pétursson hæstaréttarlögmaður bendir á í fræðigrein sinni sem ekki hefur verið neitað, þ.e. að refsiákvæði reglna Seðlabankans voru í fyrsta lagi óskýr og óljós og í öðru lagi ekki réttilega birt og þar af leiðandi yrði ekki á þeim byggt. Þetta er leki sem verið er að reyna að setja undir í þessu máli. Hv. þingmaður segist ekki vilja aflétta gjaldeyrishöftunum og hefur áhyggjur af krónunni. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann á móti: Hefur hún kynnt sér þær tillögur sem Páll Harðarson, forstjóri Kauphallarinnar, hefur sett fram í grein í Vísbendingu 

Virðulegi forseti. Jú, ég hef kynnt mér tillögu Páls Harðarsonar um afnám gjaldeyrishaftanna. Hann kom m.a. á fund hv. efnahags- og skattanefndar og lýsti þeirri aðferðafræði sem hann vildi að yrði notuð við afnám haftanna. Ég er hins vegar ekki jafnbjartsýn á stöðu efnahagsmála og Páll Harðarson og hef áhyggjur af því sem ég fjallaði um áðan að gengi krónunnar muni falla og að jafnframt sé nauðsynlegt að afnema verðtrygginguna til að koma í veg fyrir aukna skuldsetningu heimila og fyrirtækja en það er ekki inni í áætlun hans. Ég vil því spyrja: Er það stefna Sjálfstæðisflokksins að skattleggja á einhvern hátt útstreymi til að koma í veg fyrir gengisfall og setja þak á verðtrygginguna eða jafnvel afnema hana á því tímabili sem við erum að afnema höftin?

Virðulegi forseti. Það hefur svo sem ekki verið á stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins, ef ég man hana rétt, að skattleggja útstreymi. En menn hljóta auðvitað að skoða allar leiðir sem eru í stöðunni ef þær eru til þess fallnar að afnema gjaldeyrishöftin. Það sem við viljum númer eitt, tvö og þrjú er að losna við þessi gjaldeyrishöft vegna þess að þau eru gríðarlega skaðleg bæði fyrir einstaklinga og fyrirtækin í landinu. Til að það sé hægt að gera kem ég að annarri spurningu sem ég átti eftir að svara og hv. þingmaður varpaði hér fram. Það þarf náttúrlega einhverja alvöruefnahagsáætlun og aðgerðaáætlun. Það þarf að keyra hagkerfið í gang til að hér verði framleiðsla og tekjur og eitthvað fari að gerast til þess líka að við fáum einhverja raunverulega mælingu á styrk krónunnar. Ég er ekkert mjög svartsýnn á gengi krónunnar, ég held að það geti ýmislegt gerst ef gjaldeyrishöftin yrðu tekin af á morgun. 

Frú forseti. Ég held að það sé erfitt að byrja þessa utandagskrárumræðu sem ég ætla að eiga við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nema hann sé í salnum. Ég geri ráð fyrir að  Ég geri ráð fyrir að þessu verði þá bætt við tíma minn. Ég óskaði eftir því að fá að ræða matvælaöryggi og tolla við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Eftir að álit umboðsmanns Alþingis lá fyrir um að tollkvótar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna innflutnings á landbúnaðarafurðum stönguðust á við stjórnarskrána spratt eðlilega upp mikil umræða um tolla og fæðuöryggi í landinu. Við skulum muna að þegar innflutningsbann á búvörum var afnumið vegna aðildar okkar Íslendinga að GATT árið 1995, þ.e. innflutningsbannið var tekið af, skuldbatt landið sig til að hleypa inn erlendum búvörum sem næmu um 3% af innanlandsneyslu, m.a. til að auka samkeppni og fjölbreytni en ekki síst til að lækka verð til neytenda. Úrvalið jókst vissulega eitthvað en verðið til neytenda hefur lítt lækkað. Frá því að innflutningsbannið var afnumið hefur neysla á búvörum aukist margfalt, sem er jákvætt, og breyst en enn miðast tollumhverfið við neysluna eins og hún var fyrir 20 árum, þ.e. tollumhverfið og viðmiðanirnar eru enn þá eins og var fyrir 20 árum og ekkert tillit er tekið til breyttra lífs- og neysluhátta Íslendinga. Þvert á móti hefur hæstv. landbúnaðarráðherra slegið um sig í nafni fæðuöryggis, hækkað múra og aukið hindranir þannig að allt í einu blossar upp gamaldagsumræða um kjötskort í landinu. Allir gera sér grein fyrir mikilvægi fæðuöryggis en eins og ráðherrann og fylgisveinar hans hafa beitt því er það ekkert annað en fyrirsláttur að mínu mati til að viðhalda gamaldagshaftakerfi sem ekki þorir að nýta sér kosti fjölbreytni og samkeppni, hvað þá að horfast í augu við breyttar neysluvenjur og auknar kröfur af hálfu neytenda. Það er verið að slá ryki í augu fólks með því að ala á óþarfaótta í sambandi við fæðu- og matvælaöryggi. Ef menn vilja í alvöru ræða matvælaöryggi lands eins og okkar sem er háðara en flest önnur lönd viðskiptum við erlend ríki felst fæðuöryggi frekar í frjálsum viðskiptum í opnu hagkerfi við aðrar þjóðir og nánu alþjóðlegu samstarfi en að loka landinu fyrir fjárfestingum og innflutningi á búvörum. Það er í raun það sem landbúnaðarráðherra er að gera með geðþóttaákvörðun sinni. Ég spyr: Af hverju er til dæmis ekki hægt að leyfa Íslendingum að njóta ávaxtanna af árstíðabundinni uppskeru, jafnvel þótt hún sé erlend? Hversu fáránlegt er það að þegar verðið fellur úti hækkar það hér þegar íslensk uppskera kemur á markað? Íslenskar afurðir verða að vinna þennan slag á öðrum forsendum en verði einu og sér. Af hverju tölum við ekki um íslenska framleiðslu, umhverfisvænan lífsstíl sem felst í því að borða mat úr eigin umhverfi í stað þess að flytja hann heimshorna á milli? Leggjum frekar áherslu á uppruna og ýtum þannig enn undir þróun sem er hafin í sölu á matvælum beint frá býli og reynum að verða meðvitaðri um hvað við setjum ofan í okkur. Við þurfum að auka neyslu á grænmeti og ávöxtum. Flestir hafa væntanlega þá skoðun að betra sé að vita hvaðan kjötið kemur og hvernig meðferðin á því hefur verið. Landbúnaðarvörur okkar eru stórkostlegar og eiga ekki að þurfa að óttast breytingar. Við sjáum víða vaxtarsprotann í íslenskum landbúnaði. Margir hafa að undanförnu bent á Vallanesbúið eða ýmsa aðra nýsköpun og vöruþróun víða um land. En landbúnaðarráðherra hefur mikið vald með eins manns þingmeirihluta ríkisstjórnarinnar og getur að mínu mati misbeitt valdi sínu freklega eins og hann gerði vorið 2009 þegar hann breytti innflutningstollum í verðtolla í stað magntolla sem þeir höfðu verið áður. Hversu fáránlegt er að það er dýrara að flytja inn tollkvótann en vörur með almennum ofurtollum eins og það er í dag? Skítt með neytendur. Og það sem verra er, hæstv. ráðherra er með þessu brölti sínu búinn að eyðileggja fyrir íslenskum landbúnaði. Það er algjörlega óviðunandi að hann skipi með hegðun sinni neytendum og bændum í andstæð lið - óþolandi - þ.e. andstæð lið sem eiga þá í hatrammri deilu. Bændur hafa ekki beðið um og eiga ekki skilið að vera settir í þessa aðstöðu, hvað þá neytendur. Landbúnaðurinn er að óþörfu kominn í varnarstöðu í stað þess að njóta þeirra sóknarfæra sem fylgja opnara og gegnsærra kerfi, kerfi sem er ekki háð duttlungum ráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherrann að þrennu: 1. Ætlar hann ekki að hafa frumkvæði að því við fjármálaráðherra sem yfirmann tollamála að tollalögum verði breytt og að farið verði að áliti umboðsmanns Alþingis? Annars er minnsta mál fyrir mig að koma með lagabreytingartillögu sem uppfyllir skilyrði stjórnarskrár í þessu efni. 2. Ætlar ráðherra að beita sér fyrir breytingum á landbúnaðarkerfinu, þar með talið tollum sem taka tillit til breyttra neysluhátta okkar Íslendinga? Eða vill ráðherra algjörlega óbreytt kerfi? 3. Ætlar ráðherra að auka frelsi innflutnings á búvörum? Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti svarað þessum spurningum mínum skýrt og skorinort.

Frú forseti. Til að gera grein fyrir stöðu þeirra mála sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir reifar hér vil ég fyrst nefna að aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni var staðfest með lögum 1995. Með þeim var breytt tollalögum, lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og lögum um dýrasjúkdóma í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland gekkst þá undir. Afnumdar voru viðskiptatakmarkanir með landbúnaðarvörur og þær umreiknaðar í tollabindingar sem skyldu takmarka hámark tolla af viðkomandi afurðum, enn fremur skuldbindingar um að leyfa svokallaðan lágmarksaðgang fyrir tilteknar landbúnaðarafurðir sem er tilgreindur sem magn tiltekinnar afurðar á hverju ári. Ísland samþykkti að binda grunntaxta tolla fyrir einstakar landbúnaðarafurðir við tiltekna prósentu að hámarki eða fasta upphæð á kíló, magntoll, sem tilgreindur er í SDR vegna þess sjónarmiðs að verðbólga á Íslandi var og hefur verið mun meiri en í viðskiptalöndum okkar. Í texta laganna frá 1995 segir: „Tollur á vörur frá aðildarríkjum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar má eigi vera hærri en þær tollabindingar sem tilgreindar eru í viðaukum IIA og IIB [sem eru skrár um tollabindingar fyrir einstakar afurðir] […]. Miðist tollabinding bæði við verð og magn skal hámarkstollur miðast við þá bindingu sem hærri álagningu leyfir.“ Þá bauð Ísland lágmarksaðgang fyrir tilteknar afurðir sem var um 3% af innanlandsneyslu við upphaf samningsins en hækkaði í 5% á fimm árum. Ísland skuldbatt sig við að á þann innflutning skyldu tollar vera 32% af grunntaxta tollabindingar samkvæmt viðaukum IIA og IIB eins og ég nefndi áðan. Ég legg áherslu á að þetta eru samningsskilyrði. Í samningi Íslands við Alþjóðaviðskiptastofnunina er flokkun á afurðum húsdýra mjög fábrotin og mun fábrotnari en er í gildandi tollskrá. Þetta leiðir til að verulegs mismunar gætir milli tollálaga á lágmarksinnflutning sömu dýraafurðar séu magntollar og verðtollar bornir saman. Þetta kemur skýrt fram ef tollur af nautakjöti er skoðaður. Allt beinlaust nautakjöt fer undir sama gjaldflokk sem er kr. 935 kr./kg, þ.e. 114%. Sé beitt magntolli sem felur í sér krónutöluálagningu verður að greiða 935 kr. við innflutning á kíló af ódýrustu tegund, svo sem hakki, þ.e. sama og lagt væri á úrvalslundir. Sé hins vegar lagður á verðtollur skal hann vera 114% og endurspeglar því fullkomlega verðmæti innflutningsins. Þetta segir okkur að magntollar hvetja til innflutnings á svokallaðri lúxusvöru en verðtollar hvetja til innflutnings á afurðum á lágu verði, auk þess sem hagkvæmni við innflutning skilar sér þá betur. Staðreyndin er sú að ef tollverð fyrir beinlaust nautakjöt sem ég hef tekið hér dæmi um er lægra en 820 kr./kg borgar sig fyrir neytandann að innflutningurinn fari fram á verðtollum, en magntollum sé það hærra. Ákvörðun mín um að taka frekar upp verðtolla en magntoll vorið 2010 byggði á þessum forsendum meðal annars, auk þess sem vitað var að ekki var tilgengilegur gjaldeyrir í landinu fyrir lúxusvarningi sem magntollaleiðin gefur forskot. Það er vitaskuld óvanalega dýr matvara sem kostar í heildsölu 2.000 kr./kg sem er það dæmi sem vikið var að í fjölmiðlum fyrir skemmstu. Ef við tökum aftur á móti mið af því hvað gerist með nautakjöt sem kostar 400 kr./kg í heildsölu erlendis snýst dæmið algjörlega við. Frú forseti. Ég kem betur að spurningum hv. þingmanns. Ég vil þó minna hv. þingmann á að í lok hrunsins, hrunsins sem hv. þingmaður átti ekki hvað síst aðild að í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum í bullandi frjálsræði, 

Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur í yfirlýsingu heitið því í tengslum við gerð kjarasamninga að beita sér fyrir lækkun vöruverðs, ekki síst matvæla, m.a. með lækkun tolla og vörugjalda. Tilgangur tolla á matvæli er sá að tryggja stöðu innlendra framleiðenda og matvælaöryggi til lengri tíma. Þessi stefnumótun birtist meðal annars hjá alþjóðanefnd um framtíð matvæla og landbúnaðar sem hefur einmitt lagt áherslu á að þjóðir heims eigi að vernda sína innlendu framleiðslu gegn þeirri hnattvæðingu sem sumir telja, m.a. Vandana Shiva sem hélt hér fyrirlestur fyrir fullu Háskólabíói á dögunum, að hafi markvisst grafið undan þeim aðferðum sem þjóðir beita til að auka efnahagslegt sjálfstæði sitt, t.d. tollvernd og innflutningskvóta. Þegar þjóðir ákveða að beita tollvernd ber að sjálfsögðu að líta til þess hvaða framleiðslugreinar það eru sem þarfnast verndar. Innflutning og tollálögur matvæla á að takmarka af þeim vörum sem ekki er hægt að framleiða innan lands. Spurningin er hins vegar hvenær of langt sé gengið í því að vernda innlenda framleiðendur á kostnað neytenda sem eiga þeirra hagsmuna að gæta að geta keypt matvæli á viðráðanlegu verði. Fáar þjóðir verja hlutfallslega meira fé til landbúnaðar en við Íslendingar og óvíða er rekin harðari verndarstefna með tilheyrandi tollum, kvótum og höftum. Heildarframlög ríkisins til landbúnaðar voru nálægt 11 milljörðum kr. á síðasta ári og við getum spurt okkur hvernig tollvernd og niðurgreiðslur hafi komið íslenskum neytendum til góða eða tryggt matvælaöryggi þjóðarinnar til lengri tíma. Það er ekki ýkja langt síðan í ljós kom að kjötbirgðir væru takmarkaðar í landinu, m.a. vegna þess að menn hafa flutt út íslenskt niðurgreitt lambakjöt í stað þess að setja það á innanlandsmarkað og láta neytendur njóta góðs af birgðastöðu  Frú forseti. Niðurgreiðslur 

Forseti áréttar við hv. þingmenn að virða tímamörk í svo stuttum ræðutíma 

Virðulegi forseti. Þetta er sérkennileg umræða og mörgu snúið á haus. Hvað matvælaöryggi varðar þá er lægsta tíðni matarsýkinga hér í heiminum, eftir því sem ég best veit, og í okkar litla og vel upplýsta landi eru miklar upplýsingar um uppruna vöru, vistvænt umhverfi og atvinnuhætti. Varðandi fæðuöryggi hins vegar framleiðum við aðeins um 50% af þeim hitaeiningum sem við þurfum. Önnur samanburðarlönd segja að það sé allt of lágt hlutfall. Við þurfum því að framleiða meira, auka og styrkja innlenda framleiðslu á öllum sviðum, ekki síst matvælaframleiðslu. Þannig verða til fleiri störf, útflutningur verður meiri og gjaldeyrir og einnig er um gjaldeyrissparnað að ræða. Tollar og önnur höft eru notuð af öllum þjóðum, öllum ríkjum, til að vernda framleiðslu sína og störf. Ég vil spyrja fyrirspyrjanda sem og aðra fulltrúa þingflokka sem hér hafa talað hvort við viljum ekki vernda og styrkja innlenda framleiðslu okkar, fjölga störfum, spara gjaldeyri, auka útflutning og skapa gjaldeyri. Hér hefur líka verið rætt um verð til neytenda og matvælaverð. Það hefur komið fram á síðastliðnum þremur árum hafa innflutt matvæli hækkað á bilinu 50–75% og hægt er nú reyndar að taka dæmi um einhverja banana upp á 162%. Á meðan hefur innlend framleiðsla aðeins hækkað um 7–35% og reyndar er hægt að benda á vörur sem hafa lækkað um 8%. Því má spyrja hvort hér sé of langt gengið í tollum. Auðvitað þarf að ganga varlega um þær dyr en það hlýtur að vera frumskilyrði okkar að vernda þá framleiðslu sem við höfum, það hlýtur að vera leiðin fram á við, ekki bara á matvælasviðinu heldur á öllum öðrum sviðum atvinnulífsins. Það er leiðin fram á við. Þannig styrkjum við Ísland og framleiðum meiri gjaldeyri og sköpum 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu og skeleggum spurningum hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og legg til að ómetanleg svör hæstv. landbúnaðarráðherra verði færð á spjöld sögunnar sem fyrst. Hér er verið að ræða tolla og innflutning og ýmislegt hvað varðar matvæli og fæðuöryggi á Íslandi. Ég lýsi eftir einhvers konar millileið sem er náttúrlega heppilegust fyrir Íslendinga, þar sem íslenskir bændur geta haldið áfram að framleiða þær vörur sem ekki er hægt að flytja inn með góðu móti, eins og t.d. lambakjöt og jafnvel hluta af nautakjöti, en að leyfður verði tollalaus innflutningur á þeim vörum sem ekki er hægt að framleiða hér. Þar á ég ekki síst við ýmsar tegundir af grænmeti sem eru mjög dýrar á Íslandi og osta og þess háttar. Það er eðlismunur að labba inn í matvöruverslun í nágrannalöndunum og á Íslandi hvað varðar vöruúrval. Sú bábilja sem alltaf er haldið á lofti um að matur í nágrannalöndunum sé skemmdur og eitraður miðað við íslensk matvæli er náttúrlega bara hlægileg. Fólk borðar mat í öllum nágrannalöndunum og kemst ágætlega af. Það sem þarf að gera hér er að losa um þessi sérhagsmunatök á íslenskum landbúnaði. Tryggja þarf að það séu bændurnir sem fái það verð sem þeir þurfa fyrir vöruna en að það fari ekki allt í milliliðina. Það þarf að gera skelegga þjóðhagsáætlun til að nýta þann jarðvarma sem við höfum til matvælaframleiðslu. Það skapast miklu fleiri störf í matvælaframleiðslu við nýtingu jarðhita en t.d. í stóriðju. Hér er búið að snúa öllu þessu kerfi á haus og það er orðið óhagkvæmt, það er orðið dýrt fyrir neytendur, dýrt fyrir ríkið og skattgreiðendur, vegna þess að sérhagsmunir hafa ráðið ferðinni allan tímann. Þetta er bara enn eitt af þeim kerfum sem Íslendingar hafa búið sér til sem er komið út í horn og komið í ógöngur og virðist vera ómögulegt að losna úr. Ég krefst þess einfaldlega að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum sem beint hefur verið til hans en tali ekki hér 

Frú forseti. Mig langar að nota þessar tvær mínútur til að segja stutta sögu af tómötum og gúrkum. Tollar á tómötum og gúrkum og nokkrum öðrum tegundum grænmetis voru felldir niður á Íslandi 2002. Það er dálítið fróðlegt að skoða hvað gerðist við það. Framleiðsla á innlendum tómötum jókst um um það bil 60% eftir að tollarnir voru lagðir niður, úr tæpum 1.000 tonnum í 1.600 tonn. Framleiðsla á innlendum gúrkum jókst um 40% við afnám tolla. Tekið var upp annars konar styrkjakerfi við grænmetisbændur við sama tilefni, en sagan sýnir auðvitað að það er engan veginn öruggt að tollar verndi innlenda framleiðslu á einhlítan hátt. Þegar afnám tollanna varð tóku grænmetisbændur sig náttúrlega saman, þeir bjuggu til slagorð sem heitir „Veljum íslenskt“ og bjuggu til hóp sem heitir íslenskir garðyrkjubændur og styrktu samkeppnisstöðu sína. Markaðshlutdeild innlendrar gúrku jókst úr 80% í 90% við afnám tolla. Þessi litla saga af tómötum og gúrkum sýnir okkur auðvitað að við eigum óhrædd að nálgast uppstokkun í landbúnaði og spurningar varðandi matvælaöryggi með það að markmiði að nútímavæða allt þetta umhverfi. Ég held að eitt það besta sem gæti komið fyrir íslenskan landbúnað í heild sinni, vegna þess að gæði hans eru mikil, væri afnám tolla og breytt, skynsamlegra, nútímalegra styrkjakerfi í landbúnaði. Ég held að það væri það langbesta sem gæti komið fyrir.

Virðulegi forseti. Eins og flestir vita hefur íslenskur landbúnaður búið við tollvernd um áratugaskeið. Hins vegar gerðum við samninga á grundvelli WTO og reyndar líka tvíhliða samninga við ESB um afnám tolla á tilteknu magni af búfjárafurðum. Menn buðu síðan í þann innflutning, buðu tiltekna greiðslu til ríkisins fyrir að fá að flytja inn þetta magn. Því miður var ákveðinn misbrestur á framkvæmdinni. Menn tíðkuðu það að bjóða í þetta magn, flytja það síðan ekki inn og þurftu þar af leiðandi ekki að borga tollana. Ég breytti þessu í minni tíð sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Uppboðið á tilteknu magni fór fram þannig að þeir sem buðu í urðu skilyrðislaust að greiða tollana fyrir það sem þeir höfðu boðið í eða leggja fram viðhlítandi tryggingar. Þetta fyrirkomulag reyndist vel. Að sönnu var nokkur innflutningur á þessum afurðum en það ógnaði ekki matvælaöryggi Íslendinga né stöðu íslensks landbúnaðar. Ég tel að sú aðferð sem hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók upp, að taka upp verðtolla í stað magntolla, hafi ekki verið til bóta fyrir íslenskan landbúnað. Hún á m.a. sinn þátt í því að magna neikvæða umræðu gegn íslenskum landbúnaði og sú neikvæðni hefur tröllriðið umræðunni í sumar. Það er mjög að ósekju en miklu veldur meðal annars sá sem upphafinu veldur. Við hrunið 2008 féll auðvitað gengi íslensku krónunnar og samkeppnisstaða íslensks landbúnaðar styrktist. Þess vegna var að mínu mati ekkert tilefni til að gera þær breytingar sem hæstv. ráðherra gerði. Fyrir utan það að sem betur fer skapaði þessi gengisfelling nýja samkeppnisstöðu fyrir íslenskan landbúnað á erlendri grundu. Það er fagnaðarefni. Ég vil segja þó þetta að lokum. Að mínu mati á ekki að gera einhliða breytingar á tollumhverfi landbúnaðarins. Slíkar breytingar á ekki að gera nema með gagnkvæmum hætti til þess að opna aukið aðgengi fyrir landbúnað okkar inn á erlenda markaði. Það þjónar hagsmunum okkar. Áratugum saman hefur stefna íslenskra stjórnvalda verið sú að framkvæma þetta þannig. Sú stefna er sanngjörn og þjónar íslenskum hagsmunum. Við eigum að halda henni áfram.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér matvælaöryggi og tollamál. Matvælaöryggið er hverri þjóð gífurlega mikilvægt. Það sýndi sig vel þegar bankahrunið dundi yfir Ísland, þá kölluðu stjórnvöld strax eftir upplýsingum um hve miklar birgðir af innlendri matvælaframleiðslu væri til í landinu. Þegar gjaldeyrir er takmarkaður verðum við að geta treyst því að fæðuöryggi sé tryggt með öruggum hætti fram í tímann. Stjórnvöldum ber því að standa vörð um innlenda matvælaframleiðslu, svo einfalt og sjálfsagt er það. Mikil umfjöllun hefur verið undanfarið um tolla á innfluttum landbúnaðarvörum og blásið upp að skortur hafi ríkt í innlendri kjötframleiðslu í sumar. Það var fullyrðing sem hefur ekki staðist nánari skoðun. Tollar eru ekki séríslenskt fyrirbæri. Flest lönd standa vörð um landbúnað sinn og hafa tolla. ESB leggur líka tolla á innflutt lambakjöt frá Íslandi sem er flutt til ESB umfram gagnkvæma tollfrjálsa samninga við Ísland. Evrópuríkin leggja einnig talsvert háa tolla á búvörur sem fluttar eru inn frá ríkjum utan Evrópusambandsins. Þar má nefna tolla á matvæli frá Asíulöndum, svo sem hrísgrjón og fleira. Landbúnaðarframleiðsla er hverri þjóð mjög mikilvæg. Í 19. gr. EES-samningsins skuldbundu samningsaðilar sig til þess að halda áfram viðleitni sinni til að auka frjálsræði með landbúnaðarafurðir. Ísland og ESB gerðu með sér gagnkvæmt samkomulag á grundvelli þessa ákvæðis sem tók gildi 2007. Þar er kveðið á um tollalækkun, tollkvóta eða afnám tolla á tilteknum búvörum. Álit umboðsmanns Alþingis á skattlagningarheimildum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er í skoðun hjá þeim ráðuneytum sem í hlut eiga en unnið hefur verið út frá núgildandi lögum. Ég tek undir það álit umboðsmanns Alþingis að brýnt sé að skattheimildir framkvæmdarvaldsins séu skýrar í lagatexta.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að ég er hjartanlega ósammála þeirri röksemd sem hér hefur farið á loft um matvælaöryggi. Við skulum hafa það algjörlega á hreinu að lokist landið mun öll matvælaframleiðsla í landinu væntanlega stöðvast á tveimur vikum enda byggir sú framleiðsla á aðföngum erlendis frá. Mér sýnist umræðan heilt yfir sýna vel í hversu mikil vandræði við erum komin með hið íslenska landbúnaðarkerfi. Ráðherra er kominn í ógöngur með reglugerðir sínar. Bændur er læstir í fátæktargildru. Ríkisstuðningur við greinina er margfaldur við það sem gerist erlendis. Samt greiða neytendur hátt verð fyrir afurðir. En samt standa menn hér og lofa og prísa þetta kerfi. Að mínu viti þarf að ráðast í heildarendurskoðun á íslensku landbúnaðarkerfi. Þar ber að viðurkenna fyrst og fremst að styðja þarf við og styrkja íslenskan landbúnað rétt eins og Evrópusambandið hefur nú viðurkennt með áliti sínu frá því í gær. Þeir sem kalla eftir endurskoðun gera það vegna þess að þeir vilja styrkja íslenskan landbúnað. En við þurfum að opna kerfið og losa bændur undan ánauðinni. Það á að stuðla að nýsköpun og aukinni arðsemi í greininni til hagsbóta fyrir bændur og neytendur. Dæmi um það sem vel hefur tekist til má sjá í sögu bændanna á Vallanesi. Þar eiga bændur gott samband við neytendur enda vilja neytendur gæðavöru sem þeir vita hvaðan kemur og hvernig er búin til. Það hafa nánast verið viðtekin sannindi í íslenskum landbúnaði að ekki sé hægt að framleiða búvöru án ríkisstyrkja. Þess vegna vekur það athygli að bygg og útiræktað grænmeti er framleitt í Vallanesi án styrkja. Vallanesfólkið hugsar augljóslega út fyrir rammann. Að mínu viti á ráðherra landbúnaðarmála að gera það sömuleiðis. 
            

Virðulegi forseti. Eru alþingismenn í alvörunni að tala um að afnema tolla á innflutningi á hráu kjöti eða öðrum búvörum? Hafa þeir sem tala fyrir því úr ræðustól Alþingis reiknað hversu mörg störf tapast, hversu margir verða atvinnulausir? Það væri gaman að fá það frá hæstv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem ég þakka þó fyrir að hafa tekið upp þessa umræðu. Hversu mikill gjaldeyrir skyldi nú glatast ef við færum að flytja inn matvörur í gríð og erg? Getur verið að það sé betra fyrir hagkerfið í heild sinni að við eyðum þeim krónum sem hér verða til í innlenda framleiðslu, á hvaða stigi sem hún er? Getur verið að þannig spörum við gjaldeyri sem svo leiðir til þess að við getum haldið uppi öflugu velferðarkerfi í landinu? Er þetta ekki lykilatriði í þessu öllu saman? Af hverju skyldi það vera að ríki um allan heim verndi og styðji matvælaframleiðslu sína? Evrópusambandið sjálft er með tolla. Þeir vilja ekki hleypa búvörum frá Afríku tollalaust inn til sinna landa. Af hverju skyldi það nú vera? Ég gæti trúað því að Afríka gæti framleitt þessar vörur á margfalt ódýrari hátt en ríki Evrópusambandsins. Það hlýtur að vera þannig, virðulegi forseti, að mikilvægara er og verður að tryggja að matvælaframleiðsla sé fyrir hendi á Íslandi og í öðrum löndum. Sú staða má alls ekki koma upp að við fórnum matvælaframleiðslunni fyrir skammtímagróða og þegar eitthvað bjátar á. Fæðuöryggið er það sem við verðum að hafa á Íslandi og ég tel það mikilvægara okkur sem búum hér 

Frú forseti. Það verður ekki þannig, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson heldur fram, að öll matvælaframleiðsla leggist af ef innflutningur verður leyfður. Það er ekki á þeim nótum sem þessi umræða ætti að fara fram. Ég fagna því sem hv. þm. Magnús Orri Schram sagði um að kerfið væri komið í ógöngur, það er komið út í horn og það þarf að stokka það upp, en það þarf að sjálfsögðu að stokka það upp með það í huga að hér verði áfram innlend matvælaframleiðsla en á öðrum forsendum en í dag. Með innflutningi á matvælum, hvort sem um er að ræða kjöt, grænmeti eða annað, á að sjálfsögðu að fylgja upprunavottorð. Íslenskir neytendur eiga að geta séð það í kjötborðum þeirra verslana þar sem þeir versla hvaðan kjötið kemur. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er það ekki í dag? Menn kaupa nautakjöt úti í búð og hafa ekki hugmynd um hvaðan það er. Það er vegna þess að landbúnaðarráðherra hefur ekki beitt sér fyrir reglugerð þannig að það yrði merkt og Íslendingar gætu þá keypt sér íslenskt nautakjöt ef þeir vildu. Það þarf að vera rekjanleiki fyrir neytendur. Ég hef engar efasemdir um að Íslendingar mundu í langflestum tilfellum kaupa íslenskar vörur svo fremi þeir hefðu möguleika á að greina á milli þeirra og annarra. Því er hægt að koma á með einfaldri reglugerðarbreytingu. Þetta þarf líka að komast í gagnið hvað varðar erfðabreytt matvæli og merkingar á þeim, en enn einu sinni hefur hæstv. landbúnaðarráðherra gengið á hagsmuni neytenda í því máli með því að fresta reglugerð um merkingar á erfðabreyttum matvælum til áramóta. Þetta er ótrúleg framganga hjá manni sem þykist bera hag neytenda fyrir brjósti. Fæðuöryggi er byggðamál og líka hagsmunamál almennings. Möguleikar á innlendri framleiðslu verða að vera fyrir hendi, en fæðuöryggi byggist að stórum hluta á því að viðskipti við útlönd eigi sér áfram stað. Þar verðum við að tryggja jafnvægi og við verðum að koma á betra jafnvægi en því ójafnvægi sem er til staðar í dag í kerfinu.

Frú forseti. Umræðan hér er merkileg, en einna merkilegast þykir mér þó að hæstv. ráðherra hafi ekki á sínum fimm mínútum getað svarað einföldum spurningum mínum til hans. Ég ítreka þær hér með. Hún er líka merkileg, umræðan sem hefur átt sér stað í þessum ræðustól af hálfu þingmanna. Fæðuöryggi. Ekkert land í heiminum er jafnháð samskiptum við útlönd og Ísland.  Það sem ég vil líka  
             Við þurfum að horfast í augu við það að við erum með hátt verð á búvörum hér. Samkeppni hefur ekki aukist. Fjölbreytni hefur ekki aukist út af þeim fáránlegu breytingum sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur beitt sér fyrir. Það þarf að skoða kerfið. Verum ekki feimin við að horfast í augu við það. Hagsmunir neytenda, hagsmunir bænda og hagsmunir samfélagsins alls fara saman í því að endurskoða kerfið með það í huga að auka fjölbreytni og samkeppni.

Frú forseti. Ég verð eiginlega að hryggja hv. þingmann með því að segja að hann fer með eintómar rangfærslur. Hv. þingmaður ætti að gera sér grein fyrir því. Matvælaverð hér, sérstaklega á matvælum sem framleidd eru hér á landi, er með því lægsta sem gerist í heiminum með tilsvarandi vörur, a.m.k. í Norður-Evrópu. Verð á þessum vörum hefur hækkað minna en á öðrum matvörum.  
             Af því að hv. þingmaður  Varðandi spurningar hv. þingmanns um viðbrögð mín við því áliti umboðsmanns Alþingis hvort heimild sé til þess að víkja frá hámarkstollum og breyta þeim eins og hefur verið gert samkvæmt lögum, líklega frá 2005, er það mál í skoðun. Skipaður hefur verið starfshópur viðkomandi ráðuneyta, míns ráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og utanríkisráðuneytis, og reyndar á forsætisráðuneytið þar líka aðild að, þannig að farið verður í gegnum þau mál. Einhver minntist hér á gúrkur og tómata, það er alveg hárrétt að framleiðsla á þeim hefur aukist en það var fyrst og fremst fyrir það að menn tóku upp raflýsinguna með miklu markvissari hætti en áður. Það var mjög gott. Já, fæðuöryggi þjóðar er hluti af sjálfstæði hennar. Vissulega erum við háð erlendum aðföngum í þeim efnum en rúmlega 50% af orkuneyslu landsmanna eru innlend framleiðsla. Hún er að vísu sérhæfð, en þeim mun mikilvægara er að standa vörð um hana og þar með um fæðuöryggið. Eins og við vitum er greiðsluafkoma landsins ekki slík að við getum sett íslenska landbúnaðarframleiðslu og matvælaframleiðslu í hættu bara til að opna fyrir takmarkalausan innflutning. 
            

Frú forseti. Við höldum nú áfram umræðu um framlengingu gjaldeyrishafta. Mjög lítið breytt tillaga liggur hér fyrir þrátt fyrir að samið hafi verið um það við þinghlé í vor að ríkisstjórnin reyndi að gera endurbætur á þessu frumvarpi sínu. Það hefur ekki gerst, við erum hér enn í sömu sporum og þar sem skilið var við málið þrátt fyrir að reyndar sé búið að fella út, það var gert í vor, nokkur atriði sem voru hreint út sagt fáránleg. Þó er enn þá margt fáránlegt í þessu. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það hversu undarlegt og í raun súrrealískt það er að hér skuli ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna mæla fyrir ströngustu gjaldeyrishöftum sem sést hafa í Evrópu frá falli Berlínarmúrsins og á sama tíma kemur þetta sama fólk hér upp og vill fella niður alla tolla á innflutning matvæla. Hvernig fá menn þetta til að koma heim og saman? Á sama tíma og hér eru boðuð gríðarlega ströng gjaldeyrishöft og ótrúleg einangrunarstefna ætla menn að fella niður alla innflutningstolla. Þetta kemur ekki heim og saman, enda er rökstuðningurinn býsna gloppóttur. Menn líta algjörlega fram hjá því að íslenskt matvælaverð er með því allra lægsta í Evrópu. Þar vitna ég bara í skýrslur Evrópusambandsins sjálfs, Eurostat, sem reglulega kannar og ber saman matvælaverð í Evrópu. Hvers vegna gjaldeyrishöftin? Væntanlega vegna þess að það er skortur á erlendum gjaldeyri í landinu. Rökstuðningurinn er að við getum ekki aflað nægs gjaldeyris til að standa undir skuldum nema með gjaldeyrishöftum. Og er þá eðlilegt að á sama tíma skuli menn ekki hafa varið sumrinu í að bæta þetta frumvarp um gjaldeyrishöftin heldur í linnulausar árásir á íslenskan landbúnað sem sparar þjóðinni yfir 40 milljarða kr. af erlendum gjaldeyri á hverju ári? Það vill nefnilega nánast undantekningarlaust gleymast þegar menn vega að íslenskum landbúnaði að það er ekki nóg að líta bara til útflutningstekna, gjaldeyristekna. Það þarf líka að líta á hina hliðina, sparnaðinn. Hver væri staða okkar til þess að afnema gjaldeyrishöft, hver væri staða íslensku krónunnar, ef búið hefði verið að innleiða þær breytingar sem menn boða nú hvað varðar landbúnaðinn fyrir efnahagshrunið? Sér í lagi er ég með ýmsa sósíaldemókrata í huga. Ég hélt að þessi umræða hefði verið til lykta leidd með efnahagshruninu þegar við sáum svart á hvítu hversu miklu máli það skiptir að framleiða okkar eigin vörur og spara gjaldeyri. Það er ekki hægt annað en að setja þetta í samhengi við þessa umræðu um gjaldeyrishöftin nú. Menn óttast að afnám haftanna muni leiða til verulegs falls á gengi krónunnar. En hver eru rökin fyrir því? Fyrst og fremst virðast rökin byggjast á hræðslu, að menn séu svo hræddir um að þegar höftin verði afnumin muni þeir sem eiga krónur skipta þeim í stórum stíl yfir í erlenda mynt. Það kann að vera að slíkt gerist í fyrstu. En menn geta þá tapað gríðarlega miklum peningum á því að ganga of langt í að kaupa erlendan gjaldeyri allt of háu verði. Það er nefnilega ekki víst að til lengri tíma litið mundi gengi krónunnar veikjast ef gjaldeyrishöft yrðu afnumin, a.m.k. hlýtur að vera eðlileg krafa þegar menn leggja fram frumvarp sem þetta að þeir séu búnir að leggja raunhæft mat á það hvernig gjaldmiðillinn mundi þróast ef ekki kæmi til lagasetningar. Við skulum hafa í huga að lögin um gjaldeyrishöft áttu aðeins að vera til bráðabirgða. Á sama hátt og ýmsir nýir skattar ríkisstjórnarinnar og skattahækkanir áttu bara að vera til bráðabirgða, en voru það auðvitað ekki, áttu gjaldeyrishöftin bara að vera til bráðabirgða. Hættan er nefnilega sú að þegar menn fara að aðlaga sig höftunum verður erfiðara og erfiðara að afnema þau og þetta sjáum við að er þegar byrjað að gerast. Hvernig ætla menn að afnema höftin eftir fimm ár ef þeir gátu það ekki eftir tvö ár? Það skortir mjög á skýringar á því. Umfram allt eru gjaldeyrishöft, ég tala nú ekki um að ákveða að gjaldeyrishöftin eigi að vara í að minnsta kosti fimm ár í viðbót, yfirlýsing stjórnvalda um að þau hafi ekki trú á íslensku efnahagslífi. Þegar stjórnvöld eru búin að gefa út yfirlýsingu um að þau hafi ekki sjálf trú á eigin gjaldmiðli og eigin efnahagslífi, hvers vegna eiga þá aðrir að gera það? Hver hættir sér í fjárfestingu í landi þar sem stjórnvöld senda út slík viðvörunarmerki? Ég held að það sé því rétt að endurskoða þetta frumvarp í heild, draga það til baka núna og búa til nýtt plan um það hvernig við afnemum gjaldeyrishöftin. Í því verður líka að felast fullkomin endurskoðun peningamálastefnu landsins. Hún hefur ekki virkað. Hún virkaði ekki árin á undan hruninu. Sama stefna hefur verið rekin af sömu mönnum í meira en áratug og hefur ekki skilað tilætluðum árangri, sama hvaða aðstæður hafa verið uppi, hvort sem það hefur verið þensla eða kreppa, efnahagsuppgangur eða efnahagshrun. Þessi leið hefur ekki virkað. Er þá ekki tímabært að endurskoða peningamálastefnuna og samhliða því að hún verður endurskoðuð og ný peningamálastefna mynduð að endurskoða þetta frumvarp um gjaldeyrishöft? Við verðum vissulega að spara gjaldeyri og við verðum að framleiða meiri gjaldeyri. Þess vegna er svo grátlegt að þessi tvö og hálft ár, nærri þrjú, sem liðin eru frá efnahagshruninu hafi ekki verið nýtt til þess að efla útflutningsgreinarnar eða innlenda framleiðslu. Það voru nefnilega öll tækifæri til þess á meðan gjaldmiðillinn var svona veikur, svona lágt skráður og í gjaldeyrishöftum. Það hefur verið mikill áhugi á því að fjárfesta á Íslandi. Fyrir liggja fjárfestingarhugmyndir frá tugum erlendra og innlendra aðila, stór verkefni. Allir setja þó tvennt fyrir sig, þetta strandar allt á tveimur atriðum. Í fyrsta lagi er pólitíska óvissan, sérstaklega varðandi skattstefnuna. Þegar ríkisstjórn er á tveimur árum búin að hækka og breyta sköttum 100 sinnum og boðar að það sé rétt byrjunin eru ósköp fáir sem þora að fjárfesta við þær aðstæður. Hitt er óvissa um orkusköpun. Ef þessi tvö atriði yrðu leyst, ef menn kæmust einhvern tímann að niðurstöðu um það hvernig þeir ætluðu að nýta þau tækifæri sem hér eru til að framleiða umhverfisvæna orku, þá umhverfisvænstu í heimi, og kæmu á lágmarksstöðugleika í stjórnarfari landsins, lágmarksstöðugleika í skattkerfinu, væri ekkert því til fyrirstöðu að hér gæti fjárfesting aukist mjög hratt, ekki hvað síst í útflutningsgreinum. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar gætu þá jafnframt aukist mjög hratt. Við þær aðstæður er miklu auðveldara en ella að afnema gjaldeyrishöftin og gera það hratt. Tækifærið hefur því ekki verið nýtt, tíminn hefur ekki verið nýttur til að undirbúa afnám gjaldeyrishafta. Tvö og hálft, þrjú ár hafa farið til spillis. Það er ekki seinna vænna að snúa við þessari stefnu og hefja undirbúning afnáms gjaldeyrishafta, m.a. með því að auka framleiðslu í landinu. Eins og ég nefndi áðan eru tækifærin og áhuginn til staðar. Við sjáum það á áhuga erlendra fjárfesta á að kaupa hér fasteignir og land, en það er það eina sem menn þora að fjárfesta í hér. Þeir treysta því þó að fasteignir verði ekki teknar eignarnámi, treysta því að ekki verði fundinn upp 30% fasteignaskattur. Atvinnuskapandi verkefni og ný framleiðsla er það flókið og það mikil áhætta í því fólgin að menn treysta sér ekki í það meðan stjórnvöld auka stöðugt á óvissuna. Verði breyting þar á, verði dregið úr óvissunni, er ekkert því til fyrirstöðu að auka hér framleiðslu og útflutning hratt og afnema gjaldeyrishöft.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það sé nauðsynlegur liður í því að afnema höftin að til staðar sé sannfærandi efnahagsplan og þá líka nauðsyn þess að peningastefna landsins fari í fullkomna endurskoðun eins og hv. þingmaður tók til orða. Ég vil af þessu tilefni fá álit hv. þingmanns, formanns Framsóknarflokksins, á þeirri niðurstöðu sem varð í vor og þeim efndum sem orðið hafa hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þegar þetta mál var sett í hlé á vorþinginu. Þá var gert samkomulag milli flokka, stjórnarandstöðu og stjórnar, um að ákveðin vinna færi af stað í sumar, einmitt í þá veru sem hv. þingmaður var að nefna hér áðan. Gert var samkomulag um það í efnahags- og skattanefnd, allir nefndarmenn sammála, að í sumar, áður en þingfundir hæfust, skyldi óska eftir úttekt, eins og segir, með leyfi forseta: „Skyldi óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess. Meta þarf hvort lögfesting þessi veitir Seðlabanka nægjanlegan sveigjanleika til að bregðast skjótt við leka á gjaldeyrishöftum samhliða losun þeirra samkvæmt þeirri áætlun sem fyrir ætti að liggja.“ Ég kannast ekki við að nokkur vinna af þessum toga hafi farið fram í efnahags- og skattanefnd í sumar. Ég hef ekki orðið vör við það hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, ég hef ekki séð að mikið fari fyrir því að slík vinna sé í gangi í ráðuneytinu. Ég spyr hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvort hann sé sammála mér í því að það þurfi hreinlega að gera hlé á þessari umræðu núna og fara í þá vinnu sem kallað var eftir strax í vor, vinnu sem allir flokkar hér á Alþingi, hygg ég, eru reiðubúnir til að taka þátt í til að greiða fyrir þessu máli, greiða fyrir því að höftunum sé aflétt eins fljótt og auðið er - hvort hann sé sammála mér í því að nauðsynlegt sé að gera hlé á þessari umræðu, að málið sé kallað aftur inn í efnahags- og skattanefnd og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra geri það sem mælt var fyrir um þegar þinginu var lokið í vor og við afgreiðum 

Frú forseti. Þetta er alveg rétt. Það voru gefin fyrirheit um að unnið yrði betur í þessu máli og það lagfært. Það hefur ekkert gerst í því í allt sumar. Hvers vegna skyldi það vera? Það er vegna þess að menn voru svo uppteknir í allt sumar við tvennt; annars vegar ótrúlega mikla og vel skipulagða herferð gegn íslenskum landbúnaði, helstu gjaldeyrissparnaðargrein okkar Íslendinga, og hins vegar að koma í veg fyrir alla nýja gjaldeyrisöflun. Þetta skýtur óneitanlega skökku við. Á sama tíma og menn hafa á engan hátt reynt að lagfæra þetta frumvarp, um ótrúleg gjaldeyrishöft og einangrunarstefnu, hafa þeir vegið að gjaldeyrissparnaði þjóðarinnar og framtíðargjaldeyrisöflun. Sjávarútvegurinn er í algjöru uppnámi. Ætla menn að afnema gjaldeyrishöft einhvern tímann með íslenskan sjávarútveg, helstu gjaldeyrisöflunargreinina, í uppnámi? Ég sé ekki hvernig menn ætla að gera það. Ætla þeir að afnema gjaldeyrishöft með helstu gjaldeyrissparnaðargreinina, landbúnað, í algjöru uppnámi? Ég sé ekki heldur hvernig menn ætla að fara að því. Það sem þarf, eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á, er framtíðarsýn, plan sem menn þora að fjárfesta í. Grundvöllur slíks er stöðugleiki. Stjórnvöld verða að vinna sér inn tiltrú - þá trú að þau muni halda rekstrarumhverfi hér tiltölulega stöðugu og jafnframt að sýna fram á, og það er vel hægt, og raunar auðvelt, að rekstur íslensks samfélags til lengri tíma litið geti gengið mjög vel. Við erum að framleiða gríðarlega mikil verðmæti og flytja út og einnig að framleiða mikil verðmæti fyrir innlendan markað. Það er engin ástæða til þess að gjaldmiðill slíks lands, með svo sterka framleiðslu og svo mikinn útflutning, ætti að þurfa að vera í höftum. Kannski telja einhverjir ágætt að hér sé 

Virðulegi forseti. Það er alveg ófært að hér sé til umfjöllunar frumvarp sem á að festa höftin í sessi til 1. janúar 2016 og það er líka ófært að samkomulag sem gert er á milli flokka á þingi, eins og gert var í vor, um að gera hlé á umræðunni og fara í ákveðna vinnu við það hvaða annað plan væri hægt að fara í til að aflétta höftunum hratt og vel - þetta samkomulag var gert af hálfu formanna flokkanna hér á þingi, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra væntanlega líka, undir forustu efnahags- og viðskiptaráðherra skyldi maður ætla. Það er algerlega ófært að við séum aftur komin með þetta mál á dagskrá algjörlega óbreytt og jafnkolómögulegt og það var þá og ekki er staðið við það sem sagt hefur verið. Ef þetta er fyrirheit um það sem koma skal hér í vetur á þinginu þá blæs nú ekki mjög byrlega. Það var sáttarhugur í stjórnarandstöðunni í vor  Ég vil bara ítreka, og það gleður mig mjög að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sé mér sammála um það, að ekkert annað er hægt í stöðunni en gera hlé á þessari umræðu og menn standi við það sem sagt er og gert er og hér stendur þetta nú svart á hvítu á blaði.

Frú forseti. Auðvitað er ekkert vit í öðru en gera hlé á þessari umræðu þannig að stjórnarflokkarnir geti staðið við fyrirheit sín um að lagfæra málið. Ég er hræddur um að ef meiri hluti þingsins samþykkir frumvarpið eins og það er verði í framtíðinni litið á það sem stórkostleg mistök, hugsanlega einn stærsta liðinn í því að koma í veg fyrir efnahagslega endurreisn landsins á meðan tækifærin voru til staðar. Með þeirri einangrunarstefnu sem boðuð er í frumvarpinu er verið að festa í sess í þá neikvæðu keðjuverkun sem við höfum upplifað nú í tvö og hálft ár eða rúmlega það. Við verðum að ná að brjótast út úr þessari neikvæðu keðjuverkun, og eins og ég fór yfir hérna áðan eru öll tækifæri til staðar til þess. Gjaldmiðillinn er lágt skráður. Það kann að vera að hann falli til að byrja með eitthvað meira. En þegar við lítum á grunnforsendur íslensks efnahagslífs, þær auðlindir og þá framleiðslugetu sem hér er til staðar, erum við að framleiða miklu meira en næg verðmæti til að lyfta gjaldmiðlinum aftur. En hann lyftist ekki ef engin fjárfesting fær að eiga sér stað í landinu. Ef menn fá ekki tækifæri til að ráða nýtt fólk í vinnu og framleiða meiri verðmæti, hver þorir að fjárfesta í landi þar sem í gildi eru ströngustu gjaldeyrishöft sem sést hafa frá falli Berlínarmúrsins? Jafnvel þó að stjórnvöld segi: Ja, við erum svo sem búin að loka fyrri fjárfesta inni, en þið, nýju fjárfestar, komið með peningana ykkar og við skulum lofa að hleypa ykkur út. Það trúir enginn slíkum málflutningi, sérstaklega ekki frá ríkisstjórn sem aftur og aftur hefur svikið gefin fyrirheit.

Frú forseti. Ég ætla að taka undir þær óskir frá formanni Framsóknarflokksins og varaformanni Sjálfstæðisflokksins að hlé verði gert á þessari umræðu, sérstaklega í ljósi þess að hér er verið að brjóta samkomulag sem gert var á síðasta vori. Í greinargerð frá efnahags- og skattanefnd, með leyfi frú forseta, segir: „Efnahags- og skattanefnd mun áður en nefndafundir og þingfundir hefjast í september óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess. Meta þarf hvort lögfesting þess veiti Seðlabanka Íslands nægilegan sveigjanleika til að bregðast skjótt við leka í gjaldeyrishöftum samhliða losun þeirra samkvæmt áætluninni.“ Nú er það ljóst, og ég held að það sé óumdeilt, að þetta hefur ekki verið gert. Í ljósi þess hve málið er mikilvægt hvet ég frú forseta, og líka í ljósi þess hversu greinilegt brot þetta er á því samkomulagi sem gert var í vor, að þessari umræðu verði frestað og forustumenn þingflokka eða forustumenn stjórnmálaflokkanna komi saman og ræði þessi mál.

Frú forseti. Ég vil benda á sama atriði og hv. þingmaður sem talaði hér síðast. Mér líður stundum, frú forseti, eins og manni sem siglir í skipi um skerjagarð og búið að draga fyrir alla glugga. Þannig er þjóðfélaginu stýrt í dag,  Óskað var eftir því í hv. efnahags- og skattanefnd að fram færi úttekt á því hvað mundi gerast eftir því hvort frumvarpið um lögbindingu mundi verða fest í sessi eða ekki. Það var ekki gert. Við höldum áfram að sigla með byrgt fyrir alla glugga.

Frú forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalög. Mig langar í upphafi máls míns að taka undir með þeim sem hér töluðu áðan, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og hv. þm. Pétri Blöndal, um samkomulagið sem náðist um meðferð á þessu máli. Ég vil byrja á því að lesa seinustu klausuna í greinargerð sem lögð var fram á vorþingi en þar segir, með leyfi frú forseta: „Efnahags- og skattanefnd mun áður en nefndafundir og þingfundir hefjast í september óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess. Meta þarf hvort lögfesting þess veiti Seðlabanka Íslands nægilegan sveigjanleika til að bregðast skjótt við leka í gjaldeyrishöftum samhliða losun þeirra samkvæmt áætluninni. Þá þarf að meta nauðsyn slíkrar lagasetningar með tilliti til væntinga markaðarins um afnám hafta og trúverðugleika áætlunarinnar.“ Þá spyr maður sig óneitanlega hvar þessi vinna sé stödd, frú forseti. Hvar eru þau gögn og sú vinna sem átti að liggja fyrir áður en umræðan sem hér fer fram byrjaði? Þetta er auðvitað í samræmi við mörg vinnubrögðin hér. Boðað er samráð, boðað er að taka upp ný vinnubrögð og flokkarnir eigi að vinna saman að lausn vandans. Mikið var talað um það í atkvæðagreiðslu í gær, frú forseti, að góður áfangi hefði náðst og allir flokkar hefðu komið að borðinu. Svo er samkomulag sem þetta brotið strax. Mörgu venjulegu fólki kann að finnast að gjaldeyrishöftin hafi kannski ekki mikil áhrif á daglegt líf þess en með óbeinum hætti hafa þau áhrif á okkur öll. Með óbeinum hætti eru gjaldeyrishöftin mjög slæm fyrir fólkið í landinu. Ég ætla að rekja það hér á eftir í máli mínu. Gjaldeyrishöftin hafa gríðarlega neikvæð áhrif á uppbyggingu atvinnulífs í landinu. Við heyrum í mjög vaxandi mæli að fyrirtæki séu að flytja starfsemi sína og höfuðstöðvar úr landi. Það alvarlegasta er að gerast núna, frú forseti, að það eru ekki einungis stóru fyrirtækin sem eru að fara heldur eru lítil og meðalstór fyrirtæki einnig farin að velta því fyrir sér að flytja úr landi, eru komin með innflutnings- og útflutningsfyrirtæki starfrækt erlendis og hagnaðurinn látinn myndast í þeim í stað þess að það sé gert í íslensku hagkerfi. Þetta hefur gríðarlega neikvæð áhrif fyrir atvinnulífið, ég nefni atvinnuleysið eins og það er í dag og fólksflutninga burt frá landinu. Síðastliðin tvö ár hafa um 7 þúsund manns farið af landi brott. Þetta eru gríðarlegar tölur. Til samanburðar má geta þess að fyrir 120 árum þegar Íslendingar héldu til Vesturheims fóru um 15 þúsund manns. Á síðustu árum er þannig farinn um helmingurinn af þeim fjölda sem fór til Vesturheims á sínum tíma. Stærsta ástæðan fyrir því að fólk fer úr landi er atvinnuleysið. Fólk leitar á nýjar slóðir. Fólk leitar þangað þar sem það hefur betri lífskjör og getur náð endum saman. Þess vegna er svo mikilvægt að öll umgjörðin í kringum atvinnulífið sé byggð upp með jákvæðum hætti. Þau skilaboð sem við sendum þeim sem reka fyrirtæki í landinu og ráða fólk til starfa verða að byggja á framtíðarsýn og á einhverjum raunverulegum grundvelli. Ef við skoðum frumvarpið sem hér er lagt fram er í því verið að festa gjaldeyrishöftin í sessi með lögum. Ef maður skoðar einstakar greinar frumvarpsins og breytingartillögur sem fylgja því getur þetta ekki leitt nema til eins. Við munum á hverju einasta ári, frú forseti, fara dýpra og dýpra inn í vandann í stað þess að vinna okkur út úr honum og hann mun ávallt stækka. Það er orðið svo að það á að fara að leita á Íslendingum að gjaldeyri þegar þeir koma til landsins. Annars vegar verða hundar sem leita að eiturlyfjum og hins vegar sérstök sveit manna sem mun leita að gjaldeyri hjá fólki sem kemur til landsins. Ef fólk hættir skyndilega við ferð til útlanda þarf það að skila gjaldeyrinum. Hvað mun þetta leiða af sér? Hverjar verða girðingarnar á næsta ári? Hvað ætlum við að gera í því ef einstaklingur fer inn á Amazon og kaupir tvö Rolex-úr og flytur þau til landsins og fer svo utan og selur þau ári seinna? Eða bifreiðar - mun verða tekið á því að menn vinni þannig? Þetta mun bara kalla á það að í þinginu mun á hverju ári koma frekari löggjöf á þessu sviði þar sem reynt verður eftir mesta megni að girða fyrir lekann sem fylgir gjaldeyrishöftunum. Það er það sem við sjáum gerast. Að vísu hefur aðeins verið dregið í land en engu að síður er alveg ljóst að engin trúverðug stefna er til framtíðar í þessu máli. Ég vil koma aðeins inn á þætti sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi áðan og eru mjög mikilvægir í þessari umræðu. Það er að um leið og við skoðum gjaldeyrisstefnuna förum við yfir það heildstætt og mjög markvisst hvernig við getum aukið gjaldeyrismyndun í landinu, með því að ýta undir gjaldeyrisskapandi framleiðslu og atvinnustarfsemi, og eins gjaldeyrissparandi framleiðslu og atvinnustarfsemi. Grunnurinn að því að ná að byggja upp til framtíðar og geta með einhverju móti til lengri tíma aflétt höftunum er að við séum sjálfbær hvað þetta snertir. Menn leggja hér fram áætlanir um hvernig við munum vinna okkur út úr þessum vanda og hvernig eigi að afnema höftin en það trúir enginn þessum áætlunum, ekki einu sinni þeir sem leggja þær fram. Frú forseti. Hvernig eiga þeir sem reka atvinnustarfsemi í landinu og reka fyrirtækin að trúa því að gjaldeyrishöftin séu ekki komin til að vera á sama tíma og þau eru lögfest í þinginu, á sama tíma og forustumenn ríkisstjórnarinnar og jafnvel þeir sem mæla fyrir frumvarpinu, eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, trúa ekki einu sinni sjálfir á að hægt sé að afnema höftin? Hvernig getum við tekið trúanlega áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna þegar þau skilaboð eru send þingheimi, almenningi og fyrirtækjum? Talað er um að afnema þurfi höftin en í sömu setningunni er sagt að ekki sé hægt að afnema höftin nema - nema hvað? Nema að við tökum upp evru. Það sé eina leiðin til að afnema höftin  Af því ég minntist áðan á hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þá er mjög sérstakt að horfa upp á það að æðsti maður efnahagsmála á Íslandi skuli ganga fram eins og hann hefur gert, bæði í innlendum og erlendum fjölmiðlum. Mig langar, með leyfi frú forseta, að vitna í viðtal við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í byrjun ágúst í franska dagblaðinu Le Monde. Þar segir: „Spurður að því hverjir séu hagsmunir Íslands að því að ganga í ESB segir Árni það vera rökrétt að vera fullgildur aðili að sambandinu. Það dragi úr óstöðugleika okkar og auki samkeppnishæfni. En fyrst og síðast sé hagnaðurinn fólginn í sterkari gjaldmiðli, evrunni, sem muni veita „óendanlega meiri stöðugleika.““ Í sama viðtali og í fleiri viðtölum hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra látið hafa eftir sér að það séu annaðhvort gjaldeyrishöft um aldur og ævi eða evra. Þetta er vandinn sem við stöndum frammi fyrir í dag en það er ekki vilji til þess að leysa hann. Flestir gera sér grein fyrir því að peningastefnuna þarf að taka til gagngerrar endurskoðunar. Margir eru þeirrar skoðunar að það sé jákvætt að taka umræðuna um hvort við eigum að taka upp annan gjaldmiðil. Hins vegar erum við í þeim vanda stödd í dag að við erum búin að læsa okkur ofan í leið Samfylkingarinnar í þessu máli. Við erum búin að læsa okkur ofan í leið stjórnmálaflokks sem einungis nýtur stuðnings rúmlega fimmtungs þjóðarinnar, sem miðar að því að taka upp evru. Á sama tíma fara áhyggjur flestra nágrannaríkja okkar af þeim gjaldmiðli vaxandi. Það er ekki svo að ekki hafi verið vilji til að ræða þessa gjaldeyrisstefnu til lengri tíma litið. Mig langar að vitna til tillögu til þingsályktunar sem sá sem hér stendur flutti á meðan hann var hluti af þingflokki Vinstri grænna, ásamt hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur sem þá var þingflokksformaður Vinstri grænna. Mig langar, með leyfi frú forseta, að lesa upp úr ályktuninni og hvað hún fól í sér: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera víðtæka úttekt á helstu framtíðarkostum Íslands í gjaldmiðilsmálum, sem verði liður í því að renna stoðum undir sjálfbæra þróun íslensks samfélags. Teymi erlendra og innlendra sérfræðinga úr ólíkum áttum og af mismunandi fagsviðum verði fengið til að gera úttektina og skal það: a. leggja heildstætt mat á kosti og galla íslensku krónunnar sem framtíðargjaldmiðils landsins og útlista þá þætti hagstjórnar og regluverks sem þá þurfa að vera fyrir hendi.“ - Þetta felur í sér gagngera endurskoðun á peningastefnunni, frú forseti. „b. gera rannsókn á því með hvaða hætti íslenska krónan hefur gagnast eða íþyngt þjóðarbúinu við að vinna sig út úr yfirstandandi kreppu og hagsveiflum fyrri tíðar og til samanburðar rekja reynslu annarra sambærilegra hagkerfa sem hafa lent í harkalegri kreppu en eru hluti af stærra myntsvæði, svo sem evru; c. leggja heildstætt mat á kosti og galla upptöku annarrar myntar fyrir íslenskt hagkerfi til lengri og skemmri tíma, svo sem evru, bandaríkjadals, norskrar eða sænskrar krónu.“ Frú forseti. Því miður náði þessi tillaga ekki fram að ganga. Fleiri hafa flutt sambærilegar tillögur hér og hefur verið vitnað til þeirra í umræðunni. Það er með ólíkindum að við skulum standa hér, á þessum tímapunkti, þetta löngu eftir hrun bankakerfisins, og hvar eru við? Við erum á byrjunarreit í þessu máli. Mig langar að vitna til fjölmargra sem rætt hafa um þetta því fyrir tveimur árum kallaði samfélagið eftir umræðu um þessi mál á víðum grunni, án þess menn horfðu svona gríðarlega þröngt á málið. Núna þegar evran er komin í vanda, peningastjórnin í vanda, ríkisstjórnin er að festa gjaldeyrishöft í sessi langt inn í framtíðina, erum við á algjörum byrjunarreit. Mig langar, frú forseti, að nefna nokkrar greinar sem ritaðar voru árið 2009, því þá var umræðan mjög lifandi og frjó. Hér t..d. grein eftir Kára Arnór Kárason sem birt var á Smugunni 24. mars 2009. Hún ber yfirskriftina „Á að kasta krónunni? Vandaða umræðu í stað gleðipillu.“ Hún fjallar um hvaða möguleika við höfum í þessu efni. Hér er grein eftir Ársæl Valfells og Heiðar Guðjónsson, „Einhliða upptaka er lausn á gjaldeyrisvanda“, birt í Morgunblaðinu 8. janúar 2009. „Tökum upp Bandaríkjadal“, grein eftir Þórlind Kjartansson sem birtist í Fréttablaðinu 8. apríl ágúst 2009. Grein eftir Ragnar Þórisson, „Upptaka norsku krónunnar strax“, í Morgunblaðinu 6. september 2009. „Gæti danska krónan verið svarið?“, grein eftir Bergþór Konráðsson í Morgunblaðinu 21. ágúst 2008. Svona mætti áfram telja. Það er engin svona umræða í dag. Þessa umræðu þarf að taka vegna þess að við erum á byrjunarreit. Ræða þarf peningastefnu Seðlabankans, á hvaða vegferð við erum þar og hvaða grundvallarbreytingar við þurfum að gera á henni. Sá sem hér stendur er ekki með svörin á reiðum höndum. En ég fullyrði að þeir sem leggja fram þetta frumvarp í dag og mæla hvað harðast fyrir því eru ekki búnir að líta mjög heildstætt og vítt á þessa hluti. Við þurfum að ræða hvað við ætlum að gera á meðan við erum með íslensku krónuna. Ætlum við að byggja á henni til framtíðar? Hverju þurfum við að breyta í peningastefnu okkar til þess? Ætlum við í framtíðinni að horfa hugsanlega til annarra gjaldmiðla? Hvaða gjaldmiðla? Ég las nýlega mjög áhugaverða grein um möguleikann á því að taka upp fjölmyntahagkerfi vegna þess hve íslenska hagkerfið væri lítið. Það er hellingur af hugmyndum í mótun en ég fullyrði, frú forseti, að við erum að læsa okkur ofan í farvegi sem mun einungis koma niður á atvinnulífinu og fólkinu í landinu. Það er engin heildstæð yfirsýn í þessu máli, ekki nokkur. Hér munum við, eins og ég hef rakið í máli mínu, á hverju einasta ári reyna að setja fyrir lekann sem fylgir höftunum og grafa okkur dýpra og dýpra niður. Getur verið, eins og sumir hafa nefnt, að það sé gert meðvitað? Getur verið að einmitt þetta slagorð „höft áfram eða evra“ sé slagorð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og fleiri þingmanna Samfylkingarinnar og ekki megi skoða þessi mál og fara að vinna sig út úr þessum vanda vegna þess að þetta er eina slagorðið sem eftir er í slagnum, í baráttu Samfylkingarinnar fyrir því að koma Íslandi í Evrópusambandið þvert gegn þjóðarvilja? Það er að minnsta kosti ljóst að þeir sem reka fyrirtæki í landinu hafa gríðarlegar áhyggjur af þróun mála. Það er alveg ljóst að í þessu máli sem og öðrum, þegar spurt er hverjar líkurnar eru á því að ungt fólk sé tilbúið að búa áfram á Íslandi og hér verði ekki áfram fólksfækkun, er stefnan í þessum málaflokki gríðarlega mikilvæg. Í ljósi samkomulagsins sem gert var í vor, og ég byrjaði á að ræða hverju hefði verið lofað í því, vonast ég svo innilega til þess að fólk úr öllum flokkum sjái ljósið og sé tilbúið til að rifja upp það samkomulag og fara eftir því, því það er gríðarlega alvarlegt, frú forseti, ef við erum að festa okkur ofan í þeim farvegi sem þetta frumvarp felur í sér.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn frumvarpið um gjaldeyrishöft og ljóst er að stjórnarandstaðan hefur sýnt málinu mikinn áhuga. Sama verður ekki sagt um stjórnarliða sem hafa gert allt annað en að fjölmenna í ræðustól til að ræða þetta stóra og mikilvæga mál. Ég á bágt með að trúa því að allir stjórnarþingmenn séu jafnákafir í að láta þetta frumvarp ná fram að ganga og þeir sem hér eru, þ.e. hæstv. ráðherra og örfáir aðrir þingmenn, því að flestir sjá að þetta mun frekar hafa skaðleg áhrif en vera til góðs. Það sem vekur líka athygli mína, frú forseti, er að hvorki hæstv. ráðherra né formaður efnahags- og skattanefndar eru viðstaddir umræðuna. Vil ég gera athugasemd við það, virðulegi forseti, og óska eftir því að forseti athugi hvernig standi á því og væri mjög gott ef þeir ágætu aðilar gætu verið viðstaddir þegar við ræðum málið. Það hefur ýmislegt komið í ljós við umræðuna, m.a. það að ekki er búið að vinna alla þá vinnu sem átti að vinna varðandi málið í sumar, þ.e. fara betur yfir það, vinna skýrslur og greinargerðir. Það virðist vera eftir ef marka má fylgiskjöl sem eru með frumvarpinu. Ég held því að það væri í sjálfu sér langbest fyrir þingið og fyrir málið að það yrði tekið af dagskrá eða að viðræður hæfust nú þegar um hvernig gera mætti málið þannig úr garði að hægt væri að klára það á þinginu því að ljóst er að andstaða hefur verið við að klára það eins og það lítur út nú. Hægt er að fara ýmsar leiðir í því. Mikilvægast er að menn setjist niður og reyni að tala sig inn á að klára það á skynsamlegan hátt, ekki eins og það lítur út núna því að við það er allt of mikil andstaða. Orðið gjaldeyrishöft er í sjálfu sér mjög lýsandi orð. Það þýðir að verið er að hefta eitthvað og verið er að hefta að gjaldeyrir geti farið úr landi. Það er fleira sem fylgir því. Í þessu tilviki virka höftin þannig að þeir sem hugsanlega vilja koma hingað til lands og fjárfesta velta því vitanlega fyrir sér hvað það þýðir ef núverandi ríkisstjórn ákveður að framlengja höft um fimm ár og engin vissa sé fyrir því að það verði ekki gert aftur nái sú ríkisstjórn að vera áfram við völd, sem við að sjálfsögðu vonum að guð gefi að verði ekki. Þar af leiðandi er mikil óvissa um stjórnmálaástandið eða viðhorfið til fjárfestinga þegar farið er fram með þessu móti. Við þingmenn eigum samtöl við fólk úr atvinnulífinu og þá er stýra fyrirtækjum og samtökum í atvinnulífinu. Eitt af því sem nefnt er sem er til vandræða varðandi fjárfestingar er einmitt það að erfitt er að útskýra fyrir útlendingum hvað þessi gjaldeyrishöft þýða, hvað þau eiga að vera lengi, hvað í þeim felst o.s.frv. Því er mjög mikilvægt, frú forseti, að menn lengi ekki í þessum höftum þannig að þau valdi meira tjóni en þau hafi búið til af góðum kostum, ef ég má orða það þannig, þetta er kannski ekki vel orðað. Hins vegar verðum við að líta til þess að þrjú ár eru að verða frá hruni þegar líklega var réttlætanlegt að setja þessi höft á tímabundið. En alvaran felst í þessari framlengingu. Ég hef spurt að því, og ekki fengið svör, hvers vegna í ósköpunum sú leið er einfaldlega ekki farin að taka þær reglur sem Seðlabankinn setti niður og eru í gildi í dag og lögfesta þær tímabundið til einhvers tíma? Á meðan væri unnið frekar í málinu og það skoðað hvort þörf sé á þessu eða ekki. Ég hefði talið að það væri hin rétta leið, að höggva á þennan hnút með því að gera þetta tímabundið, þ.e. fara styttri leiðina í einhverja mánuði eða ár eða eitthvað slíkt, þannig að við séum ekki að senda þau skilaboð að þessi höft eigi að vera til langs tíma. Það er ekki gott og mun hafa skaðleg áhrif. Það er voða freistandi og ósköp eðlilegt að blanda inn í þetta umræðu um gjaldmiðla og framtíðina í þessum málum þegar hæstv. efnahagsráðherra talar gjarnan ekki um krónuna án þess að segja að valið standi milli krónu í höftum eða evrugjaldmiðilsins. Miðað við hvernig staðan er í Evrópu, sem er vitanlega alvarleg og er ekki góð fyrir okkur Íslendinga heldur, má alveg fullyrða í því sambandi að miðað við stöðu evrunnar líti krónan nú bara þokkalega út þegar horft er á heildarmyndina. Fram hefur komið og er nauðsynlegt að ítreka það að fullur vilji er til þess hjá þingmönnum sem hér hafa talað, og ég ítreka það enn og aftur að það er nánast eingöngu stjórnarandstöðuþingmenn sem hafa talað í þessari umræðu, að skoða gjaldmiðlamálið í heild sinni og velta öllum steinum við. Í þá útréttu hönd ættu stjórnarliðar vitanlega að taka og setja af stað vinnu við það verkefni, allt til þess að koma í veg fyrir að við þurfum - við þurfum þess náttúrlega ekki - að búa við þessi höft til lengri tíma. Fram kom hjá mörgum þingmönnum í umræðum í gær og í dag að grundvallarforsendur fyrir því að hafa samþykkt höftin voru þær að þau yrðu til skamms tíma. Því er eðlilegt að margir þingmenn sem tóku þátt í því séu annarrar skoðunar í dag þegar verið er að lengja í höftunum. Ég nefndi atriði í gær sem ég hef kannski ekki miklar áhyggjur af en finnst í raun alveg fáránlegt og ætla að nefna það enn og aftur til að undirstrika að ástæða er til að skoða það enn frekar. Í breytingartillögum með frumvarpinu er lagt til að ákvæði um skilaskyldu á gjaldeyri verði breytt. Hluti af því er jákvæður í rauninni, að skila afgangsgjaldeyri þegar heim er komið, en að þurfa að skila gjaldeyri ef viðkomandi þarf að hætta við ferð finnst mér mjög sérstakt, því að mjög margir, ég segi ekki flestir en mjög margir kjósa að fara þá ferð skömmu síðar eða í það minnsta eitthvað seinna. Töluverður kostnaður fylgir því að kaupa gjaldeyrinn aftur. Ég fæ ekki séð að fólk eigi að fá endurgreiddan kostnaðinn við að skila honum. Þetta er dæmi sem ég held að sé óþarft. Ég sé ekki neinar tölur í þeim gögnum sem ég hef með frumvarpinu um hversu umfangsmikil viðskipti, ef ég má orða það þannig, eða umfangsmikill þessi gjaldeyrir er sem verður til með þeim hætti að þeir sem ætla utan nýti hann ekki vegna veikinda eða að fella þurfi ferð niður. En í slíkum tilfellum hefði átt að sleppa þessu. Þá hefði verið einu atriðinu færra til að takast á við hérna í þinginu. Frú forseti. Í grunninn vil ég segja í þessari umferð að ég vil eindregið mælast til þess að leitað yrði leiða til að ná þessu máli á þann stall að um það geti náðst þokkaleg sátt. Ég get ekki séð að sátt sé um það eins og það lítur út núna. Því er vel þess virði að setjast niður og athuga hvort það séu lausnir, ekki síst í ljósi þess sem búið er að segja og skrifa um málið. Boltinn er hjá stjórnarliðum. Ég vona að hér á eftir komi eitthvert vink, ef ég má orða það svo, um að hægt sé að setjast niður og ná einhverri lendingu um hvernig við klárum umræðurnar um málið. Framlenging á höftum í því formi sem verið er að leggja til er ekki til góðs. Það mun skaða samfélag okkar til lengri tíma, og skamms tíma, því að þetta hefur áhrif þegar í dag. Frú forseti. Ég ítreka að æskilegt er að ráðherra og formaður efnahags- og skattanefndar séu viðstaddir umræðuna.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um gjaldeyrismál og tollalög, með síðari breytingum. Ég ætla að leyfa mér að gera hið sama og aðrir þingmenn hafa gert og vitna í samþykkt frá síðastliðnu vori. Þar stendur, með leyfi forseta: „Efnahags- og skattanefnd mun áður“ - og ég ítreka „áður“ - „en nefndarfundir og þingfundir hefjast í september óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess. Meta þarf hvort lögfesting þess veiti Seðlabanka Íslands nægilegan sveigjanleika til að bregðast skjótt við leka í gjaldeyrishöftum samhliða losun þeirra samkvæmt áætluninni. Þá þarf að meta nauðsyn slíkrar lagasetningar með tilliti til væntinga markaðarins um afnám hafta og trúverðugleika áætlunarinnar.“ Frú forseti. Ekkert af þessu hefur gengið eftir. Hvernig á maður þá að geta treyst því sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans og þeim breytingartillögum sem fyrir liggja? Þar stendur, með leyfi forseta, og er ég þá að vitna í það sem lofað var hér að vori, sem sett var í greinargerð: „Í 9. lið stendur að lagt sé til að efnahags- og viðskiptaráðherra gefi þinginu skýrslu árlega um framgang áætlunar um losun gjaldeyrishafta þegar ekki einu sinni hefur verið hægt að standa við þá greinargerð sem samþykkt var hér sem lögskýring með frumvarpi til laga frá því í haust.“ Það hlýtur líka að vekja furðu, frú forseti, að í dag kl. 15.25, fyrir um það bil klukkutíma, er haft eftir Má Guðmundssyni seðlabankastjóra, sem er þátttakandi í gerð þess frumvarps sem hér liggur fyrir, að brýnt sé að losna við gjaldeyrishöftin þar sem kostnaðurinn vegna þeirra vaxi með tímanum. Þetta kemur fram í erindi sem seðlabankastjóri flutti á fundi Félags löggiltra endurskoðenda um tilurð gjaldeyrishafta og áætlun um afnám þeirra. Þetta var í dag einhvern tímann um þrjúleytið. Þá veltir maður fyrir sér: Er einhver tímasett áætlun til, í frumvarpinu eða frá Seðlabanka Íslands, um það hvernig við ætlum að afnema gjaldeyrishöftin? Ó, nei. Getur það verið vænlegt til árangurs að hafa ekki tímasetta áætlun um afnám gjaldeyrishafta þegar við erum svo með seðlabankastjóra sem segir í dag að brýnt sé að losa höftin? Hvaða viðmið ætla menn að hafa í slíkri áætlun? Liggja þau fyrir? Nei. Hvað liggur fyrir? Það liggur fyrir að eitthvert mat Seðlabanka Íslands á að ráða för; mat sem er frekar óljóst. Frú forseti. Þetta mál er klúður. Það er með ólíkindum að ekki skuli staðið við gerða samninga sem koma fram sem greinargerð með frumvarpinu sem við samþykktum í vor. Það er með ólíkindum að meiri hluti ríkisstjórnarflokkanna skuli fara fram með þessum hætti. Þegar mál eru tekin út eða umræðu um þau er frestað vegna loforða, og sett í greinargerð, um annars konar vinnulag og vinnubrögð og ekki er við það staðið hvernig eigum við þá sem stöndum hér, erum hér í stjórnarandstöðu, að ganga almennt til samninga um lok mála á Alþingi? Ef við erum ekki þeirrar skoðunar að málið eigi að fara í gegn eins og það liggur fyrir erum við vænd dagsdaglega um málþóf. Virðulegur forseti. Í þessu máli er mér persónulega, sem þingmanni Suðvesturkjördæmis, slétt sama um það að vera vænd um málþóf, þetta mál er meira og brýnna en svo að ekki eigi að ræða það. Samhliða því að ræða um að festa gjaldeyrishöft í sessi, eða losun gjaldeyrishafta, þarf líka að taka til gagngerrar endurskoðunar peningamálastefnu Seðlabanka Íslands. Ég gagnrýndi það þegar breytingar á lögum um Seðlabankann voru gerðar síðast á Alþingi, og þá einkum og sér í lagi til að fækka bankastjórum, koma einhverjum frá og setja annan í staðinn, að menn hefðu ekki kjark til að taka á lögum um Seðlabanka í heild sinni. Ég legg enn fram þá gagnrýni hér. Það er algjörlega ljóst að það er okkur Íslendingum nauðsyn að fólk, þjóðin, samfélagið allt, akademían, almenningur, þingmenn og allir aðrir, ræði um nýja peningamálastefnu. Þrátt fyrir þá sem eru hlynntir því að aðildarviðræðum við Evrópusambandið verði fram haldið, er algjörlega ljóst að við tökum evruna ekki upp á næstu missirum. Þess vegna verður að taka peningamálastefnu Seðlabanka Íslands til gagngerrar endurskoðunar og hvert við viljum stefna þar til nýr gjaldmiðill verður hugsanlega tekinn upp. Við ræðum hér dagsdaglega um að brýnt sé að koma af stað framkvæmdum í landinu, að brýnt sé að ríkisstjórnin, löggjafinn, búi til þannig umhverfi í skattamálum og öðru að atvinnulíf geti blómstrað og fjárfestingar farið af stað, jafnt innlendar sem erlendar. Virðulegur forseti. Er það ekki algjör andstæða að ræða erlendar fjárfestingar annars vegar og gjaldeyrishöft hins vegar? Það hlýtur að vekja furðu. Evrópusambandið hefur komið til tals, aðildarviðræður og fleira í þeim dúr. Flestir þeir sem hér hafa talað eru stjórnarandstæðingar sem fara hamförum gegn Evrópusambandinu og sjá ekkert gott í aðildarviðræðum í einu eða neinu sem að því lýtur. Sú sem hér stendur er og verður þeirrar skoðunar að ljúka eigi aðildarviðræðum við Evrópusambandið og gefa þjóðinni tækifæri til að gera út um þann samning og segja já eða nei þegar hann liggur fyrir. En mér er til efs að gjaldeyrishöftin, eins og þau eru hér og nú, eins og við ætlun að halda þeim áfram og framfylgja þeim til ársins 2015 - þar sem frumvarpið felur í sér margháttaðar hömlur á fjármagnsflutninga til og frá landinu og mismunar í mörgum tilvikum innlendum og erlendum aðilum, er spurning af minni hálfu hvort þetta fái staðist samninginn um Evrópska efnahagssvæðið um frjálst flæði fjármagns. Við vitum að frjálst flæði fjármagns skiptir máli fyrir fyrirtækin í landinu. Það hlýtur líka að vekja furðu sem stendur, að ég held, í 4. lið, að þegar menn velta fyrir sér 13. gr. e, þar sem er að finna víðtækt bann við fjárfestingum í fjármálagjörningum sem útgefnir eru í erlendum gjaldeyri, og einnig í g-lið, þar sem innlendum aðilum er óheimilt að framlengja lánveitingar eða lántökur ef samkomulagið hefur orðið um önnur kjör en upphaflega. Maður veltir fyrir sér hverra hagur er hafður að leiðarljósi þegar þessar greinar tvær eru annars vegar. Ekki er það hagur fyrirtækjanna í landinu, það er nokkuð ljóst. Ekki er það hagur fólksins í landinu, einstaklinganna, sem hugsanlega vilja hafa það frelsi sem stjórnarskráin leyfir manni, að stunda þá atvinnu sem maður kýs. Þessi lög um gjaldeyrishöft ganga þvert gegn því. Það hlýtur að vera umhugsunarefni, frú forseti, hverra hagsmuna þeir sem leggja fram frumvarp af því tagi sem hér er eru að gæta. Getur verið að eitthvað sé til í því sem Páll Harðarson hefur sagt, að þar sem ýmis fyrirtæki séu í skjóli fjármálakerfisins komi höftin sér vel og þess vegna gangi hægar að leysa úr skuldavanda ýmissa fyrirtækja, vegna þess að þau eru í skjóli hafta og skjóli fjármálafyrirtækja eða kerfisins? Ef bankarnir vissu í dag að höftum yrði aflétt eigi síðar en 1. janúar 2012, gæti maður þá hugsanlega séð aðra forgangsröðun, skjótari afgreiðslu á skuldavanda fyrirtækjanna  Það er líka ótrúlegt einkenni þessarar ríkisstjórnar, og meiri hlutans hér á löggjafarvaldinu, að brjóti menn lög og reglugerðir með einum eða öðrum hætti þá er einhvern veginn ekki hægt að nálgast þann verknað og taka á þeim verknaði, heldur þarf að þrengja að öllum öðrum samhliða. Hér stunda einhverjir gjaldeyrisbrask. Það er algjörlega klárt. Það hefur alltaf verið þegar gjaldeyrishöft eru annars vegar, jafnt hér sem annars staðar. Hvers vegna getur löggjafinn þá ekki tekið á þeim sem það stunda í stað þess að þrengja að hinum venjulega borgara í einu og öllu hvað þetta varðar? Hvaða skilaboð eru það til samfélagsins og til einstaklinganna í þessu landi að þeirra hagur, þeirra athafnir, skuli heftur af því til eru þeir sem einhverra hluta vegna geta komist upp með að brjóta lög og reglur? Meira að segja Seðlabanki Íslands hefur innan sinna vébanda eftirlit með kortanotkun Íslendinga - hugsanlega vegna þess að einhverjir einhvers staðar í kerfinu eru að færa á kortum sínum fjármuni á milli landa, takandi út einhvers staðar o.s.frv.

Ógeðfellt.

Já, kann að vera, en að það þýði eftirlit með kortanotkun Íslendinga almennt er með öllu óásættanlegt. Það er líka annað sem tengist þessu og við sem hér sitjum á löggjafarvaldinu hefðum kannski átt að taka á fyrr og styðja þá löggjöfina um þá sem braska með gjaldeyri. En Seðlabanki Íslands hefur ekki löggjafarvaldið. Seðlabanki Íslands getur ekki ákveðið refsiaðgerðir. Það er kannski um það sem hluti af þessu snýst að binda í lög reglugerð Seðlabankans um gjaldeyrishöft og um gjaldeyrisviðskipti til þess að tryggja það í framtíðinni væntanlega, vegna þess að ekki verða lögin afturvirk, að Seðlabankinn geti beitt refsiaðgerðum. Frú forseti. Í frumvarpinu eru einnig greinar sem er vel þess virði að skoða. Þau fyrirtæki sem eru í eigu ríkis og sveitarfélaga fá undanþágu frá þessu - við getum tekið orkugeirann, Orkuveitu Reykjavíkur, og fleiri slík dæmi, Landsvirkjun - en önnur fyrirtæki sem eru í sama geira, sem eru í eigu einkaaðila, þurfa að sæta allt öðru verklagi. Maður hlýtur líka að spyrja, frú forseti: Stenst það yfir höfuð? Ég held ekki. Síðan er enn eitt í þessu, það er í 3. gr. sem á að verða 13. gr., það er n-liðurinn. Ég spyr hvort sú grein geti hugsanlega gert það að verkum að þau fyrirtæki á Íslandi sem eru með 70% eða 80% tekna sinna í erlendum gjaldeyri muni einfaldlega fara með höfuðstöðvar sínar úr landi. Þá spyr maður sig enn og aftur, frú forseti: Hagsmuna hverra er verið að gæta með gjaldeyrishöftunum? Hagsmuna hverra? Að mínu mati er margt í frumvarpinu sem kallar á það, eins og einhver sagði hér áðan, að við frestum þessari umræðu, köllum frumvarpið aftur inn, stöndum við gefin loforð frá því vor, förum betur yfir verkefnið og spyrjum ágætan seðlabankastjóra, sem kl. hálffjögur í dag sagði að brýnt væri að losna við höftin - en við erum hér að fara að binda í lög til 2015 eða 2016 eitthvað sem hann og þeir í Seðlabankanum meðal annarra báðu um hér ekkert alls fyrir löngu: Í hvaða raunveruleikaþætti erum við stödd?  
             Frú forseti. Eitt af því sem er skemmtilegt við að vera í pólitík er að menn eru ekki alltaf sammála. Menn hafa fyrir sér markmið en leiðin að þeim er ólík. Ríkisstjórnin og sá meiri hluti löggjafarvaldsins sem fylgir henni hefur allt aðra skoðun á leiðum að markmiðum en ég sem sit í stjórnarandstöðu og er hægri maður en ekki vinstri maður. Ég vil frelsi. Ég vil ekki höft. Ég vil kjark. Ég vil ekki vonleysi. Ég vil að við stöndum við það sem við höfum lofað og klárum okkur af því að koma íslenskri þjóð út úr þeim vanda sem við blasir. Við gerum það ekki með höftum. Ég segi eins og góður maður sagði: Það hefur aldrei neinn talað sig út úr kreppu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir einstaklega kröftuga og efnismikla ræðu og þá þætti sem hún fór inn á. Í ræðu minni í morgun var ég með sömu hugrenningar og þingmaðurinn um að þessi gjaldeyrishöft væru mun líklegar brot á EES-samningnum en ekki. Við munum það úr Icesave-umræðunni þegar Samfylkingin trommaði að ef við mundum ekki samþykkja Icesave mundi EES segja EES-samningnum upp. Við munum það. Þá benti ég sífellt á að eina brotið á EES-samningnum væru gjaldeyrishöftin. Ég var að undra mig á því hér í morgun af hverju hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra væri ekki við þessa umræðu því að hann fer með yfirumsjón þessara mála. Mig langaði til að beina til hans þeirri spurningu hvort ESA vissi yfir höfuð af þessari lagasetningu því að þeir þurftu að samþykkja lagasetninguna árið 2008 þegar gefin var heimild fyrir lögum nr. 134/2008 þegar gjaldeyrishöftin voru sett á. Það er mjög fróðlegt að lesa greinargerðina með þeim lögum því að þar er einmitt velt upp spurningum um alþjóðlegar skuldbindingar ríkisins og þau borin saman við EES-samninginn. Rætt var við Efnahags- og framfarastofnunina og Alþjóðaviðskiptastofnunina. Allt var það gert á grunni þess að hér ríkti neyðarástand. Mig langar til að spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur: Til hvers verður hægt að grípa ef þetta frumvarp verður að lögum og ESA kemur til með að segja að þau séu brot á EES-samningnum? Í hvaða stöðu verðum við þá? Er það ekki hneisa fyrir Alþingi Íslendinga að setja lög sem nánast er 

Virðulegi forseti. Jú, ég get tekið undir það. Það er hneisa fyrir Alþingi Íslendinga að setja lög sem síðar eru rekin til baka vegna þess að innan þessara laga gætir atriða og áhrifa sem ekki standast. Við samþykktum það í vor að fram færi lagaleg úttekt á þessu frumvarpi og einstökum greinum þess. Í mínum huga þýddi það og þýðir að kanna hefði átt hvort þessi lög stæðust ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og þær greinar sem oft hafa verið nefndar, þ.e. 2. gr., 3. gr., 41. gr. og 45 gr., í ljósi þess að við höfum undirgengist þann samning, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, og hvort þetta frumvarp standist þær greinar lagalega. Við báðum um það og samþykktum það á þinginu í vor. Við því hefur sá aðili sem beðinn var um það ekki orðið. Þess vegna ítreka ég það sem ég sagði áðan og tek undir með þeim sem hafa nefnt það að það verði að kanna áður en við festum okkur í því að samþykkja eitthvað, eða meiri hluti löggjafarvaldsins festir sig í að samþykkja eitthvað sem okkur verður síðan gert að endurskoða fljótlega vegna þess að það stangast á við aðrar samþykktir sem við höfum gert.

Virðulegi forseti. Nú væri fínt að hafa lagaskrifstofu Alþingis. Nú væri fínt að hafa hér eitthvert apparat innan þingsins til að styðja við það sem hefur verið samþykkt áður. Nú hefur komið í ljós eftir að þetta frumvarp kom á dagskrá, sem var samþykkt hér í vor með þessu samkomulagi sem þingmaðurinn fór yfir, að málið er ekki þingtækt. Hér erum við búin að standa bráðum í tvo daga að ræða þetta mál og það er ekki þingtækt vegna þess að sú endurskoðun sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór yfir var ekki unnin í sumar. Þessari ríkisstjórn mistekst allt. Málið er ekki þingtækt, frú forseti, með þessar upplýsingar í farteskinu er ekki annað hægt en að slíta þingfundi og taka málið af dagskrá. Að lokum af því að eitt andsvar er eftir hjá þingmanninum sem var með framsöguræðu: Hvers vegna telur hún að ríkisstjórnin leggi ofurkapp á að vera bæði með belti og axlabönd 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk og hv. þingmenn í hliðarsal að hafa hljóð.

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað því af hverju ríkisstjórnin telur skynsamlegt að vera bæði með belti og axlabönd því að - svo að ég leiki mér nú aðeins - það er ekki einu sinni smart. Ég ítreka í ljósi orða seðlabankastjóra frá því fyrr í dag um losun gjaldeyrishafta og nauðsyn þess vegna þess að kostnaðurinn við þau verði sífellt meiri og meiri: Ég held að þegar plástur er tekinn af sé betra að taka hann hratt af og finna mikið til einu sinni en taka plásturinn af í skömmtum og finna til í marga daga eða mörg ár.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem farið var vítt og breitt yfir sviðið. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því er varðar endurskoðun á peningamálastefnunni sem hún kom inn á í ræðu sinni. Gefum okkur að önnur ríkisstjórn væri við völd í landinu sem vildi afnema gjaldeyrishöftin á mun skemmri tíma en hér er kveðið á um, þá mundi Seðlabankinn væntanlega samkvæmt peningamálastefnu bankans - við getum nokkurn veginn gefið okkur það - stórhækka stýrivexti samhliða slíku ferli. Það mundi þá leiða til þess að þær fjölskyldur í landinu sem eru hvað skuldugastar í heiminum mundu þurfa að greiða fyrir það mjög háar fjárhæðir í ljósi þess að fjármagnskostnaður þeirra mundi hækka allverulega. Segjum sem svo að af þessari ástæðu einni, fyrir utan rekstrarumhverfi atvinnulífsins sem er mjög erfitt þar sem afla þarf lánsfjár á mjög óhagstæðum vöxtum eins og við þekkjum, vildi sú ríkisstjórn aflétta þessum höftum þá væri þetta væntanlega ekki æskilegar afleiðingar þeirrar stefnu. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi velt þessu fyrir sér þegar hún mælir fyrir því að við eigum að skoða peningamálastefnuna upp á nýtt, vonandi þá þvert á flokka. Ég tel að þetta sé eitt atriði sem við þurfum að hafa í huga, a.m.k. við sem í orðu kveðnu viljum og ætlum okkur í framtíðinni að aflétta gjaldeyrishöftum hér á landi, vegna þess sem hefur komið svo skýrt fram í dag að ef þessi áform ríkisstjórnarinnar verða að veruleika er verið að færa íslenskt efnahagslíf og íslenskt þjóðlíf aftur um áratugi, því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Í fyrsta lagi þegar ég segi að það þurfi að endurskoða peningamálastefnuna er ég þeirrar skoðunar að þar eigi allir að koma að. Þar eigi allir stjórnmálaflokkar að koma að. Þar þurfi ýmis hagsmunasamtök að koma að, jafnt hagsmunasamtök heimila sem hagsmunasamtök atvinnulífsins. Það er algjörlega ljóst ef gjaldeyrishöftin eru afnumin einn, tveir og þrír án nokkurra tímasetninga og viðmiða getur skellurinn orðið verulegur fyrir skuldsett heimili og fyrirtæki. Samhliða því hljóta menn í umræðu um aðra peningamálastefnu en er akkúrat núna að ræða verðtrygginguna. Menn hljóta að ræða ýmislegt annað sem tengist hruninu sem við gengum í gegnum, eins og skuldavanda heimilanna. Menn verða þá að grípa til einhverra mótvægisáhrifa svo að heimili og fyrirtæki hér fari ekki á annan endann. Ég sagði í ræðu minni að engin tímaáætlun væri sýnileg í þessu frumvarpi um afnám gjaldeyrishafta. Það er verið að festa þau í sessi. Mér finnst það persónulega vera uppgjöf stjórnvalda gagnvart þeim gjaldmiðli sem við höfum. Ég hefði kosið að í þessu frumvarpi og umræðunni almennt væri tímasett áætlun með skýrum markmiðum um hvar, hvenær og hvernig við ætluðum þá að fara í afnám gjaldeyrishaftanna, að teknu tilliti til skuldastöðu heimila og fyrirtækja, og að við horfðum aðeins inn í framtíðina. Það finnst mér við ekki gera. Ég er hins vegar eins og sumir segja með skoðun á þessum málum en hef kannski ekki þá grunnfagþekkingu sem þarf til þess að segja hér og nú nákvæmlega hvers konar peningamálastefnu ég kýs.

Frú forseti. Eins og alþjóð veit gegnir hv. þingmaður líka mikilvægu starfi á vettvangi Alþingis, er einn af varaforsetum þingsins, ekki svo að skilja að hv. þingmaður sé það hér og nú heldur starfar sem þingmaður þegar hún situr ekki í sæti hæstv. forseta. Mig langar samt að spyrja hv. þingmann, sem hefur á sínum tíma sem þingmaður reynt að gæta að virðingu þingsins, hvort þessi umræða sé ekki farin að minna okkur ansi óþyrmilega á fræga umræðu um svokallað Icesave-mál sem stóð hér yfir í rúm tvö ár þar sem við fórum ítrekað yfir að ekki hefði verið staðið við skriflega samninga milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Nú stefnir allt í að við þurfum að þrátta um það fram á kvöld hvort hér hafi samkomulag verið svikið þótt það standi í greinargerð með breytingartillögu sem lögð var fram í vor. Ég spyr hvort hv. 

Virðulegi forseti. Mér finnst við ekki vera að þrátta. Það vill nú svo til að þeir sem hafa komið og rætt málin, í það minnsta í dag og að stærstum hluta í gær, eru þeir sem eru andvígir því sem hér stendur.

Það er rétt.

Þeir sem hér hafa talað hafa flestir verið sammála um að við þyrftum að gera betur en stendur í þessu frumvarpi. Við eigum von á stjórnarþingmanni hér á eftir sem hugsanlega kemur með þá sýn sem stjórnarliðar hafa. Ég tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og þar sem við erum nú svo heppin að í forsetastóli situr formaður viðskiptanefndar held ég að það væri kjörið fyrir forsetann að fresta þessari umræðu og hvetja til þess að málið verði aftur tekið upp í viðskiptanefnd og rætt, m.a. vegna orða seðlabankastjóra í dag.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar áðan sem var um margt athyglisverð, ekki síst vegna þess að hún gekkst fúslega við því að hér væri verið að halda uppi málþófi. Hún sagðist ekkert kveinka sér undan því þó að borið væri á hana að hér væri verið að stunda málþóf, án þess að markmiðið með því væri sérstaklega útskýrt. Hér stöndum við þó frammi fyrir því að vera að fjalla að grunni til um lög sem voru sett á árinu 2008 til að ná ákveðnum markmiðum í efnahagsmálum, frekari útfærslu á þeim. Það frumvarp sem við ræðum hér fjallar í raun og veru um hvernig á að afnema gjaldeyrishöftin en ekki bindingu þeirra inn í eilífðina. Hv. þingmaður velti því sömuleiðis fyrir sér í ræðu sinni áðan hverra hagsmuna væri verið að gæta með því að leggja þetta frumvarp fram á þingi og benti á að hún vildi fara aðrar leiðir að markmiðinu. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi um þau höft sem sett voru haustið 2008, í nóvember 2008 ef ég man rétt: Hvert var markmiðið með þeim og hverra hagsmuna var verið að gæta? Telur hv. þingmaður að verið sé að gæta hagsmuna einhverra annarra í dag en gætt var með því frumvarpi sem var að lögum gert haustið 2008? Ég held nefnilega að við séum í grunninn að tala um sama mál því að síðar kom í ljós, þegar reyndi á þá lagasetningu sem samþykkt var í nóvember 2008, að þau lög héldu ekki, þau voru hriplek, þau stóðust ekki mál. Reynt var að gera bót á þeim og lagt fram frumvarp sem náði sem betur fer fram að ganga en í andstöðu við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ef ég man rétt. Þeir lögðust gegn þeim breytingum sem þó snerust um að tryggja það að þeirra eigin lagasetning næði fram að ganga.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa blandað hæstv. forseta inn í þessa umræðu þar sem hún er formaður viðskiptanefndar en málið er að sjálfsögðu í efnahags- og skattanefnd. Ég er hins vegar fullviss um það að ef frú forseti væri formaður þar hefði hún brugðist við og tekið málið af dagskrá  Gjaldeyrishöftin voru sett 2008. Rétt. Þá stóð íslenska bankakerfið, íslenska þjóðin, frammi fyrir gífurlegum vanda. Þess vegna voru gjaldeyrishöftin sett á. Við þá lagasetningu var jafnframt talað um að taka þau af eins fljótt og auðið væri. Núverandi ríkisstjórn hefur setið síðan í apríl 2009.  Ríkisstjórnin hefur samhliða þessu sagt, nú síðast á mánudaginn, að allt gangi hér betur en meira að segja var lagt upp með. Hér séu hlutir til náinnar framtíðar að verða mjög glæstir og góðir.  Aflandskrónur sem verið er að tala um 

Forseti. Mér þykir það leitt að hv. þingmaður svaraði held ég ekki nema einni af þeim spurningum sem ég beindi til hennar. Ég spurði m.a. að því hvort hv. þingmaður héldi því fram að stjórnvöld í dag væru að verja einhverja aðra hagsmuni en stjórnvöld sem settu lögin á í nóvember 2008 og þá hvaða hagsmuni hv. þingmaður teldi að við værum að verja. Það er ekki rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að verið sé að festa í gildi gjaldeyrishöft í landinu um óráðna framtíð heldur fjallar frumvarpið um afnám gjaldeyrishafta. Verið er að byggja á áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem gefin var út fyrr á þessu ári. Um það snýst frumvarpið. Það er vissulega rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að hér ríkti neyðarástand haustið 2008. Í ræðum þingmanna Sjálfstæðisflokksins í gær kom fram að enginn gerði sér grein fyrir því hvað biði okkar í framtíðinni. Menn gerðu sér ekki grein fyrir því þá. Ég vitna sérstaklega í ræðu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar sem orðaði það svo að það hefði ekki nokkur 

Frú forseti. Ég skal svara spurningu þingmannsins sem hann spyr mig, af því að ég spyr hverra hagsmuna verið sé að gæta. Í neyðaráætluninni og neyðarlögunum sem sett voru og síðan gjaldeyrishaftalögunum sem sett voru 2008 var verið að bregðast við algjöru hruni íslenska bankakerfisins og þar af leiðandi hruni íslensks efnahagslífs í framhaldi, við höfum glímt við það síðan. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir og vitnar í orð annars þingmanns: Það gerði sér enginn grein fyrir því. Ég ætla ekki og hef aldrei ætlað öðrum stjórnmálamönnum að ganga annarra hagsmuna en þeirra sem þeir eru kosnir til. Mér þykir hins vegar að í frumvarpinu sé þannig gengið fram í ákveðnum greinum að ég get ekki séð að verið sé að gæta t.d. hagsmuna fyrirtækjanna í landinu og þar af leiðandi fjölskyldnanna. Ég get ekki séð að svo sé. Mér finnst frekar að verið sé að setja fótinn fyrir en að leiða til lykta verkefni sem við þurfum nauðsynlega á að halda.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að búið er að upplýsa í þingsal að ekki hefur verið staðið við samkomulag um að skila inn lagalegri og hagfræðilegri úttekt sem átti að kynna í tengslum við þetta frumvarp áður en gengið væri frá því nú á septemberþingi. Ég vil þess vegna spyrja virðulegan forseta hvort það sé ekki ætlun forseta að stöðva umræðuna og ræða eitthvað annað á meðan sú úttekt er kláruð og hv. efnahags- og skattanefnd geti þá komið saman til þess að fara yfir það, eins og var ekki bara munnlegt samkomulag um heldur skriflegt. Menn geta haft allar skoðanir á umræðunni og málinu en er einhver á móti því að samkomulag sé virt og þetta sé unnið faglega eins og lagt var upp með? 

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fylgja eftir þeirri ósk sem var borin upp fyrr í dag af hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og er nú ítrekuð af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Við þingmenn erum með í höndunum frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalög sem afgreitt var á vorþingi. Þar kom fram í greinargerð að samkomulag væri um að halda skyldi nefndafundi áður en þingfundir hæfust nú í september og fram færi mat á frumvarpinu sem nú er verið að ræða. Að mínu mati, frú forseti, er málið ekki þingtækt af þessum sökum því að ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt með þetta samkomulag og engar nefndir hafa fundað um þetta mál og hvað þá heldur að úttekt hafi verið gerð á frumvarpinu. Ég fer því fram á það við frú forseta að umræðan verði stöðvuð, 

Hæstv. forseti. Mér finnst óhjákvæmilegt að taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem fela í sér mjög málefnalegt innlegg til þess hvernig dagskrá fundarins er háttað. Hér stendur yfir umræða um tiltekið mál, framhald umræðu sem átti sér stað í vor. Þegar henni var hætt í vor var það gert á tilteknum forsendum sem fram koma í þingmálinu sem hér hefur verið vitnað til. Ljóst er að ekki hefur verið efnt það sem að var stefnt á þeim tíma. Þess vegna er eðlilegt að málið sé sett á ís svo ráðrúm gefist til að standa við þau atriði sem fram koma í þingskjali 1750, á þessu löggjafarþingi, og eðlilegt er að þeirri ósk sé beint til forseta að gera hlé á málinu á meðan botn fæst í það.

Frú forseti. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með fundarstjórn forseta á þessum degi. Staðreyndin er sú að þingmenn hafa hver á fætur öðrum komið hingað upp og innt forsetann eftir svörum við því hvort hún hyggist beita sér fyrir því að gert verði hlé á þessum fundi til að ræða þá staðreynd að ekki hefur verið staðið við samkomulag sem er skjalfest á þskj. 1750. Það er ekkert hægt að draga það í efa og þess vegna fer ég fram á það við frú forseta að hún svari í það minnsta þeim fyrirspurnum sem við þingmenn höfum ítrekað lagt fram. Það er hálfkjánalegt að koma hingað upp skipti eftir skipti og fá ekkert svar frá hæstv. forseta um þá beiðni okkar að þessari umræðu verði frestað og menn ræði þessi mál. Það er þinginu ekki til sóma að horfa upp á umræðu sem þessa, sérstaklega þegar við höfum það skjalfest að stjórnarliðar eru því miður að ganga á bak orða 

Frú forseti. Ég ætla að vera jákvæðari en síðasti hv. ræðumaður og vonast til þess að allir sýni sanngirni í þessu máli. Ég legg til að alþingismenn allir, ríkisstjórnin og aðilar sem að þessu máli geta komið utan þings vinni að sameiginlegum reglum til að afnema gjaldeyrishöftin, það er enginn maður hlynntur gjaldeyrishöftum. Ég legg til að við leggjum öll saman krafta okkar. Í hv. efnahags- og skattanefnd er fjöldi af sérfræðingum, óvenjumargir sérfræðingar og margir sérfræðingar utan þings sem hafa lagt sitt til málanna. Ég legg til að nú vinnum við öll að þessu máli í tvo til þrjá mánuði og afnemum svo gjaldeyrishöftin sem allir hafa lýst yfir að séu af hinu illa. Ég vil leggja til við frú forseta að hún taki þessari vel meintu tillögu minni af velvild.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að æskilegt væri að fá svör við þessum spurningum. Málið er mjög einfalt, þetta er skjalfest, þetta er á þskj. 1750 frá 139. löggjafarþingi, það eru ákveðin gögn sem eiga að liggja fyrir. Á þeim forsendum var málinu frestað í vor og við áttum að fá þessi gögn áður en nefndafundir og þingfundir hæfust á ný. Ég er ekki að gera lítið úr öðrum málum þegar ég segi að þetta mál sé mjög stórt. Það er alveg sama úr hvaða stjórnmálaafli hv. þingmenn koma, ég trúi ekki öðru en að þeir vilji fá þessar úttektir. Ég trúi því ekki að hv. stjórnarþingmenn ætli í alvöru að afgreiða málið án þess að vera komnir með þessar úttektir, það er fullkomlega útilokað. Þeir hefðu ekki skrifað undir samkomulagið öðruvísi, þeir hljóta að hafa verið að meina þetta. Ég fer því vinsamlegast fram á það við virðulegan forseta að 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að tími hans er liðinn. Tímamæling fer fram á borði forseta þegar klukkan í ræðupúlti bilar. Hv. þingmaður hefur lokið 

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því að hér sé einhver blekkingaleikur með klukkuna. Við erum búin að venjast hér ákveðinni leið. Ef það er svo að það er einhver allt önnur tímataka á borði virðulegs forseta en er hér í borðinu er það ekki gott. Ég vil hvetja virðulegan forseta til þess að halda reglur sem hafa verið í gildi mjög lengi. Ég er búinn að vera hér það lengi að ég kann (Forseti hringir.) á þessa klukku.

Að gefnu tilefni vill forseti upplýsa að þegar klukka í ræðupúlti virkar ekki, og það kemur nokkuð oft fyrir, fer tímataka fram hér á stóli forseta.

Frú forseti. Ég treysti því að ég verði látin vita þegar ég á að víkja úr ræðustól ef ég verð hér þaulsetin. Ég vil eins og aðrir gera athugasemd við fundarstjórn forseta af sömu ástæðu og áður hefur verið nefnd. Ég vil þó bæta við að í gær flutti ég ræðu í þessu máli. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var viðstaddur, sat hér í sæti sínu. Ég spurði hæstv. ráðherra hvað liði þeirri vinnu sem sett hefði verið af stað og hefði átt að inna af hendi í sumar. Ég átti von á að hæstv. ráðherra mundi svara því. En hann var fljótur að setja á sig hlaupaskóna og hafði væntanlega öðrum hnöppum að hneppa. Ég fékk ekkert svar við þessu. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verði kallaður til umræðunnar þannig að við getum fengið 

Virðulegi forseti. Þegar þessi liður í þingstörfum er notaður eru þingmenn oft að bera upp óskir og spurningum beint til forsetans sem situr á forsetastóli. Þessi liður gæti verið mun styttri ef þingmenn fengju svör við þeim málum sem verið er að spyrja um. Hér er þess farið á leit að þetta mál verði tekið af dagskrá þar sem það er ekki þingtækt vegna atriða sem koma fram á þingskjali sem var samþykkt í vor, að um þetta mál ætti að vera samráð og gerð úttekt á því í sumar og það afgreitt áður en þing kæmi saman. Ég spyr enn á ný: Hvað ætlar forseti að gera við þessari málaleitan okkar þingmanna? Það er ljóst að málið er ekki þingtækt og það verður að vísa því til efnahags- og skattanefndar. Hér er verið að eyða dýrmætum tíma þingsins í að ræða mál sem er raunverulega ekki hægt að hafa á dagskrá. Ég óska eftir skýrum svörum frá forseta.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að tala í síma utan þingsalar.

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að ítreka þau vonbrigði mín með fundarstjórn hæstv. forseta, að hún skuli ekki virða viðlits þær spurningar sem við margir þingmenn höfum ítrekað lagt fram í dag, um það hvort hæstv. forseti sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að þessari umræðu verði frestað þannig að forustumenn þingflokka eða stjórnmálaflokka geti rætt um þá stöðu sem uppi er. Mér er til efs að hægt sé að finna þá sveitarstjórn í þessu landi þar sem forseti bæjarstjórnar er spurður spurninga að hann mundi leyfa sér að svara ekki spurningum bæjarfulltrúa. Á hvers lags samkomu erum við hér? Hvað stendur í vegi fyrir því, frú forseti, að sjálfsögðum spurningum sé svarað um það hvernig við ætlum að halda þingstörfum áfram. Þetta er farið að minna óþægilega mikið á annað mál sem tók tvö og hálft ár, sem eingöngu var vegna stífni. Menn hefðu getað klárað það mál á mun skemmri tíma eins og við þekkjum, ég ætla ekkert að minnast á hvaða mál það er. Ég skora á frú forseta að verða við tilmælum og áskorunum okkar 

Fleiri hafa ekki óskað eftir því að ræða fundarstjórn forseta og vill forseti því bregðast við óskum sem hann hefur hlýtt á hér frá þingmönnum. Enn er mikill áhugi á að ræða þetta mál, svo mikill að á meðan þessum umræðum um fundarstjórn stóð bættust tveir ræðumenn á listann og eru þeir nú tíu. Forseti hefur einnig hlustað á óskir um að kalla til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og það mun verða kannað.

Virðulegi forseti. Já, við ræðum enn gjaldeyrishöft og mig langar eilítið að blanda mér inn í þá umræðu. Gjaldeyrishöftunum var komið á í kjölfar neyðarráðstafana vegna bankahrunsins árið 2008. Útfærslan fólst í því að innleiða tímabundnar en jafnframt víðtækar hömlur á fjármagnshreyfingar til og frá landinu með það að markmiði að tryggja stöðugleika krónunnar. Mikil hætta var yfirvofandi á því að mikið fjármagn mundi flæða úr íslenska hagkerfinu með skelfilegum afleiðingum fyrir land og þjóð, fyrirtæki og heimili. Almennt bar mönnum saman um það á sínum tíma að höftin hafi verið nauðsynleg. Þau voru sett við erfiðar aðstæður sem menn hvorki þekktu áður né höfðu upplifað og til að hafa stjórn á stöðu mála voru gjaldeyrishöftin innleidd. Þau voru innleidd á þann hátt að Seðlabankanum voru gefnar rúmar heimildir til þess að kveða nánar á um það hvernig þau ættu að vera, standa og virka. Sem sagt, löggjafinn lagði það í hendur Seðlabankans að útfæra reglurnar, móta reglur um gjaldeyrishöftin. Að mati Seðlabankans, sem hefur haldið utan um gjaldeyrishöftin og útfærslu þeirra, viðhald, eftirlit o.s.frv., er nú komið að áríðandi tímapunkti og að skjóta þurfi styrkari stoðum undir framkvæmdina. Í efnahags- og skattanefnd hefur komið skýrt fram í máli seðlabankastjóra að lögfesting reglna sé ekki ætlað að tefja áætlun um afnám eða losun haftanna, en að teknu tilliti til trúverðugleika og alþjóðlegra skuldbindinga sé rétt að ætla verkefninu um losun hafta raunsæjan tímaramma. Það er því mat Seðlabankans að besta leiðin til að geta lagt fram raunhæfa áætlun um afnám hafta, til að það geti orðið að veruleika í íslenska hagkerfinu, sé að setja lög um gjaldeyrishöftin og áætla þeim rúman tímaramma. Gert er ráð fyrir að heimildin gildi til loka ársins 2015 en það hlýtur að vera markmið okkar allra sem hér störfum að gjaldeyrisviðskipti leiði ekki til alvarlegs efnahagshruns á nýjan leik. Stíga þarf varlega til jarðar enda óstöðugleiki í gengi krónunnar stórhættulegur fyrir heimili og fyrirtæki í landinu. Því má segja að gjaldeyrishöft séu birtingarmynd þeirrar stöðu sem við erum í. Segja má að lögfesting reglnanna sé liður í áætlun um losun hafta og geti rennt frekari stoðum undir þau viðskipti sem þurfa að eiga sér stað til að við getum losað höftin. Þannig hefur það komið skýrt fram af hálfu stjórnarmeirihlutans, af hálfu þeirra sem bera mál þetta fram, að höftin eigi ekki að vara að eilífu. Engan langar til þess að þau vari hér áfram en besta leiðin til að eiga von á því að geta losað þau í náinni framtíð er að lögfesta reglur sem um þau hafa verið. Það er liður í losun haftanna. Þetta er mat okkar bestu sérfræðinga. Seðlabankinn hefur sagt: Við óskum eftir þessari nálgun á verkefnið, með því náum við bestri hjálp og aðstoð við að losa höftin. Svo mæla sérfræðingarnir. Mér finnst umræðan hafa svolítið mótast af þeirri staðreynd að verið er að skjóta sendiboðann. Því miður erum við sum hér inni í þeirri stöðu að takast á við viðamiklar björgunaraðgerðir vegna efnahagshrunsins. Við höfum þurft að takast á við flókin og erfið verkefni og ekki kannski oft vinsæl, svo sem að hækka skatta eða skera niður þjónustu og ég vil segja að mæta inn í þennan sal og mæla fyrir því að gjaldeyrishöft verði lögfest og þau látin gilda til ársins 2015. Ekki er ég að vorkenna þeim sem að þessu standa því að við teljum, þeir sem standa á bak við álit meiri hluta nefndarinnar, að þetta sé nauðsynlegur liður í því að geta losað höftin. Höft og haftastefna er ekki sú pólitík sem mig langar að berjast fyrir, þó svo að það hafi komið sterklega fram í umræðum fyrr í dag að sumir stjórnmálamenn aðhyllist höft og haftastefnu en ég er ekki þeirrar skoðunar. Þess vegna er það að sjálfsögðu þungt að þurfa að koma fram með þetta mál. En eins og ég er að reyna að benda á með skýrum og einföldum hætti er það mat sérfræðinga, sem eru að reyna að losa höftin, að umrædd leið sé besta leiðin til þess. Á það verðum við að treysta. Seðlabanki Íslands leggur fram þá ósk að svona verði farið með málið. Þannig má segja að höftin séu birtingarmynd þeirrar stöðu sem við erum í. Að mínu viti markaði hrunið endalok tilraunarinnar með íslensku krónuna. Ljóst er að við höfum tvo valkosti ef við viljum búa við hina íslensku krónu. Annaðhvort að hafa krónu í höftum til lengri tíma litið eða setja krónuna á markað þannig að verð hennar ráðist af framboði og eftirspurn. Það reyndi hin íslenska þjóð árin 2003–2009 með skelfilegum afleiðingum, sífelldri styrkingu með tjóni fyrir útflutningsgreinar og hingað flæddi inn fjármagn vegna þess að fólk flúði hina íslensku vaxtabyrði. Ef við ætlum að búa áfram við gjaldeyrishöft þurfum við að horfa fram á háa innlenda vexti og töluvert flökt í gengi ef krónan verður laus.  Þess vegna er það að sjálfsögðu ekki björt og skemmtileg framtíðarsýn að horfa fram á höft. En eins og ég rakti áðan er það birtingarmynd þeirrar stöðu sem við erum í með okkar krónu. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Hver er valkosturinn, hver er framtíðarsýnin, hvert vilja menn fara, hvert vilja menn stefna? Eru stjórnmálamenn á Alþingi þeirrar skoðunar að við eigum að setja krónuna aftur á hinn almenna markað þar sem verð hennar ræðst af framboði og eftirspurn? Eru menn fylgjandi þeirri línu? Það væri áhugavert að heyra hver valkostur þeirra er sem hingað hafa komið og lýst yfir þeirri skoðun að gjaldeyrishöft séu hið versta mál. Hvernig ber að haga málum myntarinnar áfram? Erum við að tala um krónu í höftum um langa framtíð eða ætlum við að setja hana á markað? Sá stjórnmálaflokkur sem ég er í og heitir Samfylking er þeirrar skoðunar að við aðild að ESB sé komin raunhæf lausn á myntmálum þjóðarinnar til lengri tíma litið.  Mér þætti vænt um að fá að halda áfram með ræðu mína og vitna í Gylfa Zoëga prófessor sem segir í grein sinni „Hugleiðingar um peningamálastefnu“ sem birtist í tímaritinu Tímarit um viðskipti og efnahagsmál vorið 2010, en þar segir, með leyfi forseta: „Við inngöngu í ERM II lýsir viðkomandi land því yfir að það festi gengi gjaldmiðils síns við evru á ákveðnu föstu gengi. Þó er möguleiki á að breyta því gengi ef samkomulag næst um það á milli viðkomandi ríkis og Seðlabanka Evrópu. Þá er ákvarðað fyrir fram hvað gengi gjaldmiðlanna má sveiflast mikið og er yfirleitt miðað við +/–15% en skilyrðin má þrengja með samkomulagi beggja aðila. Þetta fyrir fram ákveðna svigrúm setur um leið þá ábyrgð á herðar seðlabanka viðkomandi lands og Seðlabanka Evrópu að grípa inn í ef gengi gjaldmiðilsins sveiflast út fyrir þessi mörk. Sé svo er viðkomandi seðlabönkum skylt að grípa inn í til að styrkja eða veikja gengi viðkomandi gjaldmiðils gagnvart evru með viðeigandi hætti. Slík inngrip má þó takmarka ef þau vinna gegn verðstöðugleika, sem er helsta markmið Seðlabanka Evrópu.“ Gylfi heldur áfram: „Evrópska gjaldmiðilssamstarfið ERM II er ferli sem er hugsað þannig að það auðveldi nýjum aðildarríkjum ESB að taka upp evruna án þess að það raski evrópska myntsamstarfinu um of, jafnframt því sem viðkomandi land nái að aðlagast fyrirkomulagi fasts gengis. Ef Ísland gengi í ESB er ekkert sem hindrar það að ganga strax í ERM II og það mundi í raun þýða að landið þyrfti að fylgja fastgengisstefnu gagnvart evrunni.“ Það má ljóst vera af þessum orðum Gylfa Zoëga að um leið og þjóðin er búin að segja já, ef henni hugnast svo að segja já við aðildarsamningi ESB, getur hún um leið gengið í ERM II og notið skjóls  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða ósk þingmannsins um að fá að ljúka sinni ræðu.

Þakka þér, forseti. Þetta er sá valkostur sem ég er fylgjandi. Þetta er sá valkostur sem ég tel vera raunhæfan í þeirri vandasömu stöðu sem við erum í. Eins og ég rakti áðan í ræðu minni eru gjaldeyrishöft birtingarmynd þeirrar stöðu sem við erum í með mynt okkar. Eini raunhæfi kosturinn sem við höfum til lengri tíma litið er að skipta út þeirri mynt fyrir aðra og það er ekki svo langt í að við getum notið skjóls af þeim gengisstöðugleika sem felst í evru segi þjóðin já við ESB. Það væri hins vegar áhugavert að vita hver skoðun og stefna annarra flokka er í þessum málaflokki. Hvaða skoðun hafa framsóknarmenn á því hvernig haga beri myntmálum til lengri tíma litið, innan hafta eða utan? Hvaða skoðun hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins á því hvaða stefnu ber að marka? Það væri áhugavert að heyra í fulltrúum Sjálfstæðisflokksins sem hafa kvatt sér hljóðs í þessari umræðu: Hver er leiðin til lengri tíma litið? Hvaða stefnu ætla þingmenn Sjálfstæðisflokksins að fylgja? Ég man til þess að í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar 2009 birtust heilsíðuauglýsingar með formanni flokksins þar sem sagði í fyrirsögn: Trúverðug leið að upptöku evru. Ég prentaði þessa auglýsingu út og hef hana hér í A5 riti fyrir þingmenn, ég get jafnvel skilið hana eftir í púltinu þannig að menn geti þá glöggvað sig á henni. Þar segir, og vitnað er til orða formannsins, með leyfi frú forseta: „Tökum upp evru í samstarfi við AGS. Sjálfstæðisflokkurinn telur að leita eigi eftir samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að íslensk stjórnvöld og IMF (AGS) vinni að því í sameiningu að í lok efnahagsáætlunar Íslands og sjóðsins geti Íslendingar tekið upp evru sem gjaldmiðil í sátt og samvinnu við Evrópusambandið.“ Undir þetta ritar Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins. 
             Þetta voru sem sagt skilaboð Sjálfstæðisflokksins þegar farið var síðast í kosningar. Þá fóru menn inn í fyrirtækin í Garðabænum eða heimilin í Hafnarfirði og sögðu: Okkar leið er sú að við teljum að taka beri upp evru í samstarfi við AGS. Hvar er stefna Sjálfstæðisflokksins í dag? Hafa menn horfið af leið? Voru menn að nálgast kjósendur á fölskum forsendum?  
            

Það er rangt, hv. þingmaður.

Hér búum við við gjaldeyrishöft. Ég hef farið ofan í það ítarlega í ræðu minni að þau eru birtingarmynd þeirrar stöðu sem við erum í gagnvart íslensku krónunni. Þeir sem við treystum til að losa okkur undan oki haftanna hafa sagt: Vinsamlegast lögfestið þessar reglur og gefið okkur rúman tímaramma til þess að fara í afnám hafta. Hvað ætlum við svo að gera þegar höftin eru frá? Það er aðeins einn stjórnmálaflokkur í þessu húsi sem hefur lagt fram trúverðuga leið til að leysa það vandamál. 

Virðulegi forseti. Þarna fengum við heldur betur samfylkingarmessuna, hvað Samfylkingin vill gera í gjaldmiðlamálum, það er að ganga beinustu leið inn í Evrópusambandið. En það er ekki rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að við gætum tafarlaust komist inn og sótt um evru vegna þess að Evrópusambandið snýst um lögfræði en ekki hagfræði. Hér þarf að uppfylla Maastricht-skilyrðin, hv. þingmaður, og við erum svo sannarlega langt í burtu frá því að geta uppfyllt þau. Hvers vegna ættu aðrar þjóðir innan Evrópusambandsins að fara að veita afslátt? Alveg er það líka einkennilegt, eins og Samfylkingin er einangruð á þingi og situr í ríkisstjórn, að aldrei talar neinn þingmaður frá þeim flokki nema spyrja þingmenn annarra flokka hvað þeir ætli að gera. Samfylkingin er í ríkisstjórn, frú forseti. Þar sem evran er svo hugleikin þingmanninum langar mig til að spyrja hann vegna mikils áhuga Samfylkingarinnar á kínverskri fjárfestingu: Hefur Samfylkingunni ekki dottið í hug að taka upp kínverskt júan?

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni er evrópska gjaldmiðilssamstarfið ERM II ferli sem er hugsað þannig að það auðveldi ríkjum að taka upp evruna, það er aðlögunarferli að því að taka upp evruna. Meira þarf í raun og veru ekki að segja um það mál. Kostir evrunnar eru fullkomlega til staðar þó svo að hún eigi í vandamálum í dag. Kostir evrunnar fyrir íslenska þjóð, fyrir íslenskt samfélag eru fullkomlega til staðar og standa eftir óáreittir þó svo að evran sé í vandamálum og styrkist eða veikist, vegna þess að stærstur hluti utanríkisviðskipta Íslendinga er við þjóðir sem eru innan evrunnar, sem þýðir að sveiflist evran upp eða niður sveiflumst við með. Hin íslenska þjóð, hinn íslenski almenningur getur tekið lán í þeirri mynt og ekki þurft að búa við gengisóstöðugleika. Stór hluti verðbólgunnar er vegna gengisóstöðugleika og þess vegna verður helsti verðbólguhvatinn tekinn úr sambandi. Kostir evrunnar fyrir Íslendinga standa eftir hvað svo sem verður um styrkleika eða veikleika evrunnar.

Virðulegi forseti. Allt er þetta kunnuglegt, allt er þetta byggt upp á blekkingum frá Samfylkingunni og þessar ræður hafa verið haldnar margar eins og þingmaðurinn fór yfir áðan. Það er eins og Samfylkingin haldi að hér hverfi lán og allt verði gott við það eitt að ganga í Evrópusambandið og tekin verði upp evra. Verðtryggðu lánin hverfa ekki. Evran er í gríðarlegri kreppu núna og ekki fyrirséð með það hvernig fer með hana. Talað er um norður-evru og suður-evru. Hvað er þingmaðurinn að fara með því að segja að þetta bjargi öllu á Íslandi? Talandi um það á hinn bóginn að framlengja verði gjaldeyrishöft til 1. janúar 2016, hvorki meira né minna. Hv. þingmaður á eftir að svara því hvort Samfylkingin sé spennt fyrir að taka upp kínverskt júan. En mig langar til að spyrja um eitt vegna þess að þingmaðurinn kom inn á það áðan, hann taldi að gjaldeyrishöftin væru brot á EES-samningnum, 40. og 41. gr., sem snýr að frjálsu flæði fjármagns. Er þingmaðurinn ekki hræddur um að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið verði sagt einhliða upp af hálfu sambandsins?

Virðulegi forseti. Jú, vissulega óttast ég að ef höftin verða til langs tíma og ef við erum ekki með plan um hvernig við ætlum að losa þau, þá verði EES-samningurinn í uppnámi. Þess vegna tel ég mjög skynsamlegt að til staðar sé trúverðugt plan um að losa höftin. Sá aðili sem er í vinnu fyrir hönd löggjafans um að losa höftin hefur óskað eftir því að reglurnar verði lögfestar og að rúmur tímarammi verði gefinn til að losa um höftin. Það er skýrasta birtingarmynd þess um að við þurfum, já, - jafnbitur og beiskur og sá kaleikur er - að gangast í það að lögfesta þessar reglur, lögfesta þessi lög svo að hér séu gjaldeyrishöft til vonandi miklu, miklu skemmri tíma en rúm heimild gefur til kynna.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir að koma hér einn samfylkingarmanna og taka þátt í umræðunni, það er virðingarvert. Hins vegar verð ég að lýsa miklum vonbrigðum með þessa ræðu sem mér fannst einkennast af gamaldagssmjörklípuaðferðum vegna þess að það var ekki verið að fjalla um það mál sem við erum að ræða í dag, þ.e. gjaldeyrishöftin sem Samfylkingin ætlar að lögfesta út árið 2015. Þingmaðurinn sagði að það væri mat bestu sérfræðinga að þetta væri besta leiðin. Ég spyr: Hefur þingmaðurinn lesið umsagnirnar? Ég vísa t.d. í umsögn Kauphallarinnar sem segir allt annað. Ég leyfi mér að fullyrða að þar séu sérfræðingar. Þetta eru íþyngjandi úrræði og það er ekki búið að sýna fram á að önnur tiltæk ráð hafi verið til staðar. Þá spyr ég þingmanninn að því atriði sem við höfum verið að ræða í dag: Hvers vegna var ekki unnin sú lögfræðilega og hagfræðilega úttekt sem boðuð var þegar samkomulag náðist hér fyrir þinghlé? Hvers vegna mætum við til þings algjörlega á sama stað og við vorum þegar við skildum seinast við?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu minni ber Seðlabankinn ábyrgð á afnámi hafta. Hann hefur kynnt þá áætlun sem hann leggur til grundvallar til að losa megi hér höft með sem skjótustum hætti. Hann varð fyrir eilitlu áfalli með það vegna óstöðugleika á erlendum fjármálamörkuðum og það er ljóst að sú áætlun mun að einhverju leyti dragast á langinn. Seðlabankinn hefur hins vegar það hlutverk samkvæmt lögum að bera ábyrgð á stöðugleika og verðbólgu. Þau sjónarmið koma þá greinilega til grundvallar í mati hans á því að þessi leið sé skynsamlegust. Aðrir umsagnaraðilar sem komu fram fyrir nefndina höfðu reyndar skiptar skoðanir á því hvernig haga bæri málum. Þeir hafa ekki sama ábyrgðarhlutverk og Seðlabankinn í þessum efnum, bera ekki ábyrgð á verðbólgu eða stöðugleika, og virðast því horfa öðruvísi á málið. Ég skal víkja að samkomulaginu í seinna svari.

Virðulegi forseti. Varðandi samkomulagið þannig að það sé kristaltært um hvað var samið í vor ætla ég að lesa úr framsöguræðu formanns efnahags- og skattanefndar þegar mælt var fyrir frumvarpinu sem framlengdi núgildandi höft til 30. september, með leyfi forseta: „Það varð niðurstaða samninga við þinghlé að nauðsynlegt væri að nýta sumarið til að fara vel yfir þetta mál, kalla eftir óháðum lögfræði- og hagfræðiálitum, bæði um hvort frumvarpið eins og það er tryggi Seðlabanka Íslands nægilegt svigrúm til þess að setja fyrir leka á höftunum, þ.e. undanskot, eða sniðgöngu við höftin, en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lagt mikla áherslu á að Seðlabankinn þurfi að hafa mikið og gott svigrúm í því efni. Það hefur bankinn haft.“ Þetta er það sem um var samið hér fyrir þinghlé. Það getur ekki verið skýrara, bæði í greinargerð með frumvarpinu og í framsögu hv. þingmanns. Ég spyr: Hvers vegna hefur þessi úttekt ekki verið gerð og þessi álit ekki verið sköffuð?

Virðulegur forseti. Í greinargerð með frumvarpi sem samþykkt var á Alþingi síðastliðið vor, sem tók á frestun haftanna, segir að efnahags- og skattanefnd muni óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á stöðu gjaldeyrishaftanna. Hins vegar greinir þingmenn nokkuð á um hvað felist í þessu orðalagi. Menn reyna hér í hliðarsölum að ná samkomulagi um það hvernig við getum hagað þessari umræðu áfram. Ég held að það sé hyggilegt að þess verði freistað að ná samkomulagi um hvernig við vinnum úr málinu með skynsemi að leiðarljósi. Meira er í raun og veru ekki um það mál að segja að svo komnu. Menn greinir á um hvað orðið „úttekt“ inniheldur og hvort úttekt hafi farið fram eða ekki. Menn eru ekki allir alveg á sömu skoðun um það með hvaða hætti menn túlka þetta orðalag. Það er miður að það hafi ekki verið skýrar orðað svo að við þyrftum ekki að takast á um það. En vonandi leysist það hér í hliðarsölum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Magnúsi Orra Schram er nokkur vorkunn að reyna að tala sig út úr þessu klúðurmáli. Varðandi álitin eða úttektirnar, sem áttu að fara fram í sumar og fóru ekki fram, held ég að þurfi ekki mikinn skilning á íslensku máli eða því sem venja er hér í þinginu til þess að átta sig á því hvað felst í lögfræðilegri og hagfræðilegri úttekt. Það er ekkert rosalega flókið. Það er einhvers konar skýrsla, einhvers konar álitsgerð eða eitthvað þess háttar. Í framsöguræðu formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Helga Hjörvars, var talað um álit. Ég held að eitthvað meira hafi falist í því, 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að menn greinir eilítið á um það hvernig ber að túlka orðið „úttekt“. Fyrir nefndina komu í ágústmánuði hagfræðingar frá virtu ráðgjafarfyrirtæki og fyrir nefndina komu lögmenn, lögfræðingar frá virtum aðilum, og fjölluðu um málið. Er það úttekt eða er það ekki úttekt? Slíkt orðastagl held ég að sé ekki hyggilegt í þeirri stöðu sem við erum komin. Við eigum bara að ræða þetta og reyna að komast að lausn um málið sem báðir aðilar geta sætt sig við. En það vekur hins vegar athygli mína að hingað hafa komið sjálfstæðismenn án þess að minnast einu orði á þá ágætu auglýsingu sem birtist fyrir rúmum tveimur árum þar sem þeir lögðu til trúverðuga leið að upptöku evru. Menn hafa ekki fjallað neitt um það á hvaða forsendum þeir nálguðust verkefnið þá. Af hverju fáum við ekki að heyra eitthvað um framtíðarlausn Sjálfstæðisflokksins á verkefninu sem við tökumst á við? 
            

Hæstv. forseti. Í sambandi við úttektar- eða álits-spurninguna finnst mér nú hv. þm. Magnús Orri Schram hafa gripið í eitthvert grennsta hálmstrá sem ég hef séð í rökræðum hér í þinginu. Nóg um það. Varðandi það sem menn sögðu fyrir kosningarnar 2009, þegar við vorum á upphafsskrefum samstarfs okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, stendur það sem þar sagði. Síðan hefur auðvitað mjög margt breyst. Var ekki tilkynnt um það um daginn að samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn væri liðið undir lok eða komið að endamörkum? Var ekki tilkynnt um það? Það má segja að þeir möguleikar sem menn veltu upp í kosningabaráttunni 2009 séu sumir einfaldlega horfnir vegna þess að atburðarásin hefur verið önnur en við lögðum upp með á þeim tíma og lögðum til á þeim tíma. Það má segja að vatnið sé runnið undir brúna, svo að ég noti vonda þýðingu á ensku máltæki.

Virðulegi forseti. Menn saka mig um smjörklípur. Það er náttúrlega eilítið sérstakt að menn nálgist verkefnið með þessum hætti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki fundið þingsályktunartillöguna frá Sjálfstæðisflokknum um að sú leið verði skoðuð að taka upp evru í samstarfi við AGS. Ég man a.m.k. ekki til að hafa heyrt af henni.  
             Það eina sem ég er hér að lýsa -  
            

Frú forseti. Ég hafna alfarið þeim alhæfingum sem fram koma í máli hv. 7. þm. Suðvesturkjördæmis, Magnúsar Orra Schrams, um að ég sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins hafi einhvern tímann farið fram á fölskum forsendum og logið að kjósendum og vísa ég því til föðurhúsanna. Ég vil hins vegar spyrja ágætan þingmann varðandi þá áætlun sem hér liggur fyrir um afnám gjaldeyrishafta. Á bls. 22 í áætlun Seðlabankans stendur að áætlunin sem lögð er fram sé ólík hinni fyrri að því leyti að hún snúist að mestu um skipulegar aðgerðir til þess að koma óstöðugum krónueigendum í hendur langtímafjárfesta snemma í ferlinu. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að í þeim útboðum sem fram hafa farið hafi fengist nægar upplýsingar þar sem aðeins var rætt við þá sem eiga aflandskrónur en ekki aðra krónueigendur.

Virðulegi forseti. Fimm dögum fyrir síðustu kosningar birtu sjálfstæðismenn heilsíður í blöðunum þar sem þeir sögðu að trúverðug leið að upptöku evru væri þeirra kosningamarkmið. Þeir nálguðust kjósendur sína á þeim forsendum. Þeir vildu taka upp evru í samstarfi við AGS. Fram hjá því verður ekki litið og menn geta því miður ekki - eins og ég virði hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að góðu einu - vikið sér undan þeirri ábyrgð. Þess vegna er ég að óska eftir liðsinni þeirra í þeirri baráttu að marka hér trúverðuga stefnu til lengri tíma í gjaldmiðilsmálum okkar. Ég sakna félaga minna í Sjálfstæðisflokknum sem töluðu þannig í kosningabaráttunni að þeir mundu vilja skoða þennan möguleika alvarlega af ábyrgð en nálgast nú ekki verkefnið af ábyrgð. Það er það sem ég er að benda á. Ég sakna þess vegna þess að við erum skoðanabræður í svo mörgu. En þarna virðist Sjálfstæðisflokkinn skorta hugrekki til að takast á við málefni sem þeir notuðu á sínum tíma til að nálgast kjósendur sína.

Ég mótmæli enn og aftur þeirri fullyrðingu ágæts 

Hver laug?

Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji og sé því sammála að sú áætlun sem hér liggur fyrir sé vænleg til árangurs þar sem hún er hvorki greind sérstökum viðmiðum né heldur tímasett. Ég held að það muni skipta máli. Svo svaraði hv. þingmaður ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hans í andsvari mínu af því hann er svo upptekinn af því að halda áfram að segja hvað Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki gert. Það verður að vera hans verkefni. Ég sagði í ræðu minni að það þyrfti að skoða peningamálastefnuna og lagði áherslu á að allir flokkar þyrftu að koma að því, sérfræðingar úr atvinnulífi og aðrir. Það er því rangt að enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hafi lagt fram neina lausn í því hvernig við eigum að nálgast verkefnið.

Virðulegi forseti. Ég þakka skemmtileg andsvör og áhugaverðar umræður í þingsal. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að mér mundi líka það betur ef áætlun Seðlabankans um afnám hafta væri metnaðarfyllri, ef menn mundu ganga harðar fram og taka ákveðnari skref í þá átt. Eftir því sem fram kom í nefndinni eru vissir áfangar áætlunarinnar meðvitað ekki tímasettir. Menn telja að það henti betur hinni andlegu baráttu við eigendur jöklabréfanna að áætlunin sé ekki tímasett, það sé farsælla til árangurs. Það get ég upplýst hér, enda er það ekkert leyndarmál. Menn eru í stríði. Togstreita er um með hvaða hætti eigi að fá aðila til að losa þessi jöklabréf og skynsamleg leið til þess er að tímasetja ekki áfangana.

Virðulegi forseti. Komið hefur fram ósk um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sitji hér í Alþingishúsinu meðan þessi mál eru á dagskrá en hann hefur ekki enn komið í hús. Ég minntist á það í ræðu minni fyrr í dag að ég væri með spurningar fyrir ráðherrann sem lytu að því hvort búið væri að bera þetta nýja frumvarp undir erlenda aðila sem við stöndum í þjóðréttarlegum skuldbindingum við. Ráðherrann hefur ekki séð sér fært að koma þrátt fyrir óskir þar um. Tilkynnti forseti hér á stóli áðan að verið væri að reyna að fá hann í hús. Það er mjög alvarlegt að ráðherrann skuli ekki vera hér og er kannski merki um að það samkomulag sem var gert á milli stjórnarflokkanna í vor áður en þingi var slitið, um að þetta ætti að fara í skoðun og í nefnd, gildir ekki. Ráðherrann þorir þá kannski ekki að láta sjá sig í húsinu, ég skal 

Forseti vill upplýsa að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er erlendis og er ekki væntanlegur til landsins fyrr en á föstudagsmorgni.

Virðulegi forseti. Þar sem málið er ekki þingtækt er enn frekar ástæða til að taka það af dagskrá þegar upplýst er í lok annars dags umræðunnar að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er ekki á landinu. Hví var þessu máli ekki frestað til föstudags þannig að ráðherrann gæti verið viðstaddur þessa umræðu? Margt er skrýtið í kýrhausnum og þetta sýnir vel þá óstjórn sem ríkisstjórnin fer fyrir og ósamkomulagið á öllum sviðum. Ja, það var gott að það kom í ljós, þegar farið er að skyggja úti, að hæstv. ráðherra er ekki á landinu. Í greinargerð með lögunum nr. 134/2008, hinum svokölluðu gjaldeyrishaftalögum, sem sett voru áður en ég var kosin á þing, var farið nákvæmlega yfir þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Íslendingar þurftu að taka tillit til þegar gjaldeyrishaftalögin voru sett. Ég fór yfir það í dag. Til dæmis var skoðað hvort það frumvarp mundi brjóta á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, hvort það mundi brjóta á samþykktum sem Ísland er aðili að hjá Efnahags- og framfarastofnuninni og hvort Alþjóðaviðskiptastofnunin mundi gera athugasemdir. Þetta er mjög ítarlega gert í þessari greinargerð. Þess ber að geta að þá ríkti neyðarástand á Íslandi. Þegar þetta er skoðað nú, þegar íslenskt efnahagslíf er komið fyrir vind, þegar við höfum fengið lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og gjaldeyrisfjármögnun virðist vera í lagi - gjaldeyrisvaraforðinn okkar dugar út árið 2016, að sögn seðlabankastjóra - er mjög einkennilegt að farið skuli af stað með að lögleiða gjaldeyrishöftin til ársbyrjunar 2016, í ljósi þess sem maður les í 4. kafla EES-samningsins. Í 2. og 3. mgr. 43. gr., sem kveður á um að hindrun megi vera á frjálsu flæði fjármagns á milli landamæra, segir, með leyfi forseta: „Leiði fjármagnsflutningar til röskunar á starfsemi fjármagnsmarkaðar í aðildarríki EB eða EFTA-ríki getur hlutaðeigandi samningsaðili gripið til verndarráðstafana á sviði fjármagnsflutninga. Breyti þar til bær yfirvöld samningsaðila gengisskráningu sinni þannig að alvarlegri röskun á samkeppnisskilyrðum valdi geta hinir samningsaðilarnir gert nauðsynlegar ráðstafanir um mjög takmarkaðan tíma til að vinna gegn áhrifum breytingarinnar.“ Þarna kemur fram að það eru mjög þröng skilyrði sem má nota til að beita gjaldeyrishöftum. Í 4. tölulið 43. gr. segir, með leyfi forseta: „Eigi aðildarríki EB eða EFTA-ríki í örðugleikum með greiðslujöfnuð eða alvarleg hætta er á að örðugleikar skapist, hvort sem það stafar af heildarójafnvægi í greiðslujöfnuði eða því hvaða gjaldmiðli það hefur yfir að ráða, getur hlutaðeigandi samningsaðili gripið til verndarráðstafana, einkum ef örðugleikarnir eru til þess fallnir að stofna framkvæmd samnings þessa í hættu.“ Þetta var ákvæði sem Íslendingar byggðu upphaflegu neyðarlögin 2008 á. Þetta er ekki í gildi í dag, á engan hátt, en á þessu virðist vera byggt í þessu lagafrumvarpi. Ég tel að það sé skýrt brot á EES-samningnum að þetta frumvarp sé lagt hér fram, og að EES-samningurinn sé í verulegri hættu. Ég tel að ef frumvarpið verði gert að lögum, með þessari veikburða ríkisstjórn, þurfi ESA að taka það tafarlaust til úrskurðar á nýjan leik og ríkisstjórnin verði rekin heim með það eins og svo mörg önnur.

Virðulegi forseti. Mér finnst það athyglisverð niðurstaða hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að gjaldeyrishöftin brjóti í bága við EES-samninginn. Ég held reyndar að flestir séu þeirrar skoðunar. Mér finnst það athyglisvert í ljósi þess að ég lagði til í nóvember 2008 að við tækjum upp skatt á útstreymi fjármagns sem form af gjaldeyrishöftum. Mikið var hlegið að þessari tillögu á þeim tíma, en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom hér inn og áttaði sig sem betur fer á því að á einhvern hátt þyrfti að stoppa gengishrap krónunnar og setti í stað skatts á útstreymið gjaldeyrishöft í formi boða og banna. Þetta eru þau gjaldeyrishöft sem nú á að herða með því frumvarpi sem liggur fyrir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé hennar skoðun að fyrirliggjandi frumvarp, um hert gjaldeyrishöft, muni valda okkur erfiðleikum með ESB-umsóknina, sem er í ákveðnu ferli. Ég undrast það reyndar að Samfylkingin skuli ekki hafa áhyggjur af því að herðing á gjaldeyrishöftunum dragi á einhvern hátt úr hraðanum á umsóknarferlinu sem við erum nú þegar í. Eftir því sem ég skoða betur sögu þessara gjaldeyrishafta og þeirra aðgerða sem farið hefur verið í eftir hrun verð ég alltaf meira og meira undrandi á því að við höfum ekki leitað til Norðurlandanna eftir aðstoð við að leysa gjaldmiðilskreppuna. Nú veit ég að formaður Framsóknarflokksins fór til Noregs til að leita eftir láni fyrir Icesave, eða fyrir skuldbindingum ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Þar sem svo stuttur tími var hjá mér í ræðunni áðan langar mig líka aðeins til að minnast á undanþáguákvæði sem gjaldeyrishaftalögin byggðu á 2008. Þá var byggt á 3. tölulið 45. gr. þar sem leyft er að hindra flæði fjármagns á milli landamæra þegar það reynist óhjákvæmilegt vegna þess að það verður að fara leynt eða þolir ekki bið. Þarna var virkt ákvæði sem var notað í lagasetningunni 2008. Í 4. tölulið kemur svo fram að þær ráðstafanir að hindra þetta og setja gjaldeyrishöft á skuli hafa í för með sér eins litla röskun á framkvæmd samnings þessa og kostur er og mega ekki vera víðtækari en brýnasta nauðsyn krefur til að ráða bót á þeim skyndilega vanda sem komið hefur upp. Á þessu er frumvarpið sem nú er lagt fram, árið 2011, byggt. Þetta er skýrt brot á EES-samningnum. Það er gott að hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á tenginguna við ESB-umsóknina. Það er alveg undarlegt að í þeim málum sem hafa snert ESB hér í þinginu hafa samfylkingarþingmenn alltaf komið fram og fullyrt að hitt og þetta væri brot á EES-samningnum. Við fengum nú heldur betur að kynnast því í Icesave-deilunni sem við áttum í í nánast tvö ár. Ég sagði alltaf þá: Það er hvergi verið að brjóta EES-samninginn nema með gjaldeyrishöftunum. Það hefur svo sannarlega komið í ljós. Það hefur enginn getað fest hendi á að EES-samningurinn hafi verið brotinn nema með þessum gjaldeyrishöftum. Það er kannski ekki nema von að Norðurlöndin séu ekki tilbúin til að styðja við okkur því að þau eru öll meðlimir í Evrópusambandinu að Noregi undanskildu. Formaður Framsóknarflokksins fór til Noregs og fékk þar mjög gott veður, en því miður eru sósíaldemókratar þar í ríkisstjórn og fara með forsætisráðuneytið. Við vitum að sósíaldemókratar í Evrópusambandinu vilja fá Noreg inn eins og Ísland, þannig að það var fyrst og fremst pólitísk ákvörðun hjá norsku ríkisstjórninni að hjálpa okkur ekki. Forsætisráðherrann 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að við skulum ekki hafa leitað meira eftir aðstoð frá Norðurlöndunum. Það komu að vísu hingað í byrjun nóvember 2008 embættismenn frá Noregi til að ræða við íslenska embættismenn og ráðherra um hvernig Noregur gæti hugsanlega aðstoðað Ísland út úr þessari fjármálakreppu. Ég hef því miður ekki miklar fregnir af hvað síðan varð um þennan embættismannahóp, en fann fréttatilkynningu þess efnis að stuttu seinna hefðu forsætisráðherrar Norðurlandanna ákveðið að styðja Ísland í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er nú kannski rannsóknarefni fyrir fræðimenn að athuga hvað gerðist þarna á þessum tveimur vikum. Hvers vegna drógu Norðmenn til baka þá fyrirætlun sína að aðstoða Íslendinga við að komast út úr fjármálakreppunni án þess að fara til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Ég verð nú að geta þess að ég er ekki mikið fyrir samsæriskenningar en eftir því sem ég skoða þessa atburðarás betur hallast ég að því að það hafi verið afar mikilvægt fyrir annan stjórnarflokkinn að trufla á engan hátt ESB-umsóknina og tryggja að enginn fýsilegri kostur en upptaka evrunnar væri í boði. Frú forseti. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún sé sömu skoðunar og ég á því að aðildarumsóknarþörf Samfylkingarinnar hafi þrengt mjög valkosti Íslands hvað varðar upptöku norræns gjaldmiðils.

Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá neinum sem fylgist með fréttum og umræðum á Alþingi að það er hárrétt sem þingmaðurinn sagði að Samfylkingin leggur allt kapp á að koma íslenskri þjóð inn í Evrópusambandið og það má ekkert skyggja á þá fyrirætlanir. Það er alveg ljóst. Það var athyglisverð þessi lýsing sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hafði af fundi norrænna embættismanna varðandi það að við gætum hafið samstarf við Norðurlöndin. Íslendingar og Norðmenn eiga mikilla sameiginlegra hagsmuna að gæta á norðurslóð. Ég vildi gjarnan sjá að Norðmenn kæmu til að hjálpa okkur við olíuleit og rannsóknir á Drekasvæðinu. Hægt væri að gera framvirkan samning, og þá jafnvel að auka gjaldeyrisvaraforðann okkar eða á einhvern hátt að borga upp þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er búinn að sturta yfir íslenska þjóð og Seðlabankann. Það er margt í spilunum. Komið var fram með nýtt slagorð í þinginu í dag sem mér finnst mjög einkennandi fyrir Samfylkinguna, „áfram króna í höftum eða evra“. Þetta frumvarp sýnir að áfram á krónan að vera í höftum og svo á líklega vera búið að troða þjóðinni inn í Evrópusambandið 2016 þegar þetta er orðið að veruleika hér og þetta frumvarp fellur úr gildi. Því fyrr má nú vera tímalengdin á því sem Samfylkingin sér fyrir sér að binda krónuna í höftum. Það er ákveðin andleg kúgun sem á sér stað með þessu frumvarpi, það er ekki hægt að segja annað, því að seðlabankastjóri talaði á fundi í dag og sagði að það yrði mjög skammt þar til höftunum yrði létt. Hæstv. seðlabankastjóri er farinn að tala mjög í andstöðu við sjálfan sig og svo er Alþingi að grípa með freklegum hætti, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á í ræðu sinni í dag, inn í ákvarðanir Seðlabankans með því að lögfesta þessar reglur sem Seðlabankinn hefur sett sér. Það er inngrip inn á svið annars stjórnvalds.

Hæstv. forseti. Ég minnist þess þegar þetta mál var til umræðu hér á þingi í vor að við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir áttum nokkur orðaskipti út af tengslum eða meintum tengslum málsins sem nú er til umræðu og Evrópusambandsumsóknarinnar. Ég vildi í tilefni af því og í tilefni af því að hér fannst stjórnarliði, þingmaður úr Samfylkingu, sem var tilbúinn að tala í þessu máli, hv. þm. Magnús Orri Schram, spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvort hún hefði ekki sama skilning og ég á ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams hér áðan, að hann sæi ekki fyrir sér möguleika á því að afnema höftin á gjaldeyrismarkaði nema við gengjum í Evrópusambandið. Ræðu hans skildi ég með þeim hætti. Ég vildi spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem manna mest hefur fjallað um Evrópusambandsmál í þinginu, hvort hún væri ekki sama sinnis, hvort hún hefði ekki sama skilning á ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og ég. Það skýrir auðvitað stuðning Samfylkingarinnar við þetta mál. Þetta er eins konar gaffall sem er verið að setja á okkur í þinginu og þjóðina í þessu sambandi: Annaðhvort búið þið við þessi ferlegu gjaldeyrishöft áfram - að eilífu - eða að þið farið með okkur í Evrópuleiðangurinn, samþykkið aðild að Evrópusambandinu og takið með tíð og tíma upp evru. Þetta vildi ég spyrja hv. þingmann um. Ég ætlaði að koma fleiri sjónarmiðum að en geri það í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Jú, ég hef sama skilning og hv. þm. Birgir Ármannsson varðandi innihald ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams. Það má eiginlega draga þá tæplega 20 mínútna ræðu saman í eina setningu, eins og ég sagði áðan. Skilaboðin voru: Áfram króna í höftum eða evru. Það var alveg skýrt hvert þingmaðurinn var að fara. Það er líka alveg skýrt hvert hin einangraða Samfylking í íslensku samfélagi er að fara. Það vita það allir að Samfylkingin dregur þennan Evrópuvagn þó að 65% landsmanna séu á móti því að við förum þangað inn. Meira að segja er kominn meiri hluti hjá þjóðinni fyrir því að draga umsóknina til baka, en Samfylkingin heldur áfram. Nú kristallast áhugi Samfylkingarinnar á að komast í samfélag þjóða í Evrópu í því að vilja ekki gera neitt í gjaldmiðilsmálum okkar annað en að setja krónuna í höft til ársins 2016.

Hvað viljið þið gera?

Hvers vegna er Samfylkingin ekki,  Við höfum tillögur, hv. þm. Mörður Árnason. Það er líka málflutningur Samfylkingarinnar að skjóta alltaf úr salnum: Hvað ætlið þið að gera? Samfylkingin er í ríkisstjórn og er búin að vera í ríkisstjórn í fjögur ár. Þetta er Evrópuleiðangurinn. Þetta er leiðin sem þeir ætla að fara. Það á að binda íslenska krónu í gjaldeyrishöftum þó að forstjóri Kauphallarinnar segi að það sé hægt að aflétta höftunum á sex til níu mánuðum. Til þess er ekki pólitískur vilji hjá Samfylkingunni og Vinstri grænir hlaupa á eftir og hlýða og taka þátt í þessu. 
             Þetta frumvarp er skandall. Það er ótrúlegt að það skuli vera hér til umræðu því að við höfum margoft bent á það í umræðunni í dag að lagatæknilega er ekki í lagi að hafa það hér vegna formgallans sem er á því varðandi samkomulagið sem gert var.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir deilum mati okkar á því hvað býr að baki stuðningi Samfylkingarinnar við þetta frumvarp. Það á að halda hér höftunum þangað til við verðum aðilar að Evrópusambandinu samkvæmt ósk Samfylkingarinnar. Samfylkingin sér engar aðrar leiðir til að afnema höftin en að við gerumst aðilar. Það er þeirra þrönga sýn á þetta. Þá veltir maður fyrir sér og ég bið hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að leiða aðeins hugann að því og svara ef hún getur: Á hvaða vegferð er Vinstri hreyfingin – grænt framboð? Ekki segist Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilja aðild að Evrópusambandinu. Hverjar eru skýringarnar á því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður þetta þingmál þegar hún hefur ekki sömu sýn og Samfylkingin, að Evrópusambandsaðild færi okkur lausn á málinu? Ég velti þessu töluvert fyrir mér. Ekki hefur umræðan undanfarna tvo daga hjálpað mér mikið í því sambandi vegna þess að lítið hefur sést til hv. þingmanna Vinstri grænna í þessari umræðu. Ég minnist þess að hv. þm. Lilja Mósesdóttir telst ekki með eins og hún sjálf veit manna best og þó að hún hafi verið kjörin á þing fyrir Vinstri græna sagði hún skilið við þann flokk fyrir nokkru 

Virðulegi forseti. Þetta er eiginlega besta spurning sem ég hef fengið í dag. Einmitt, hvar eru vinstri grænir? Hvar eru hinir týndu þingmenn Vinstri grænna og hvar er stefna Vinstri grænna? Hvar er stefnan sem þeir lögðu upp með fyrir kosningar, að þeir vildu ekki inn í Evrópusambandið og höfnuðu því alfarið? Síðar hefur komið í ljós að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir voru búin að semja um að ganga þá leið að sækja um aðild að Evrópusambandinu fyrir kosningar 2009 þegar Vinstri grænir gengu fram með stefnuna „aldrei ESB“ og fengu ómælt fylgi út á það slagorð - aldrei ESB! Hvar Vinstri grænir standa nákvæmlega gagnvart þessari umræðu er bara eins og í öðrum málum. Vinstri grænir sjást ansi lítið hér því að Samfylkingin keyrir mál af mikilli hörku í gegnum þingið, þá er ég að tala um þessi ESB-mál sem snúa að umsókninni, því að ekki má styggja björninn í austri. Það er einhvern veginn þannig að vinstri grænir eru orðnir kúgaðir í þessu samstarfi. Kannski hentar það þeim mjög vel t.d. út af því sem er að gerast í Seðlabankanum. Við vitum hver er fjármálaráðherra, hæstv. Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra og formaður Vinstri grænna. Honum hentar mjög vel að vera með puttana í framkvæmdum varðandi fjármálagjörninga hér á landi. Það kom í ljós í svari mínu hér í gær í sambandi við Seðlabanka Íslands að það hafa verið fluttar inn aflandskrónur fyrir tæpa 12 milljarða, bara á árinu 2010. Það má ekki upplýsa hvaða aðilar það eru sem fá að nota aflandskrónur hér á landi. Það er sveipað dulúð. Það hefur oft verið svo með vinstri menn að þeir vilja hafa málin með þeim hætti til að geta togað í spotta hér og þar til að hygla vinum sínum. Það eru náttúrlega kratarnir í Vinstri grænum sem fyrst og fremst fylgja þessum frumvörpum Samfylkingarinnar eftir. Ég held að ég hafi þetta mitt 

Forseti vill geta þess að samkomulag er um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Gert verður kvöldmatarhlé milli kl. 19.30 og 20.

Frú forseti. Við ræðum hér áfram þrjú eða fjögur nefndarálit úr hv. efnahags- og skattanefnd. Því miður er formaður nefndarinnar og framsögumaður meiri hluta efnahags- og skattanefndar ekki viðstaddur. Ég óska eftir því af því ég ætla að ræða þetta nefndarálit að frú forseti óski eftir nærveru hv. þm. Helga Hjörvars þó að ég viti að það kunni að brjóta ákveðna friðhelgi á heimili hans. Þetta er afskaplega ófjölskylduvænn tími til að ræða þingmál - það er kvöldmatur á flestum heimilum í landinu. Ég spyr hvort hans sé að vænta.

Það skal upplýst, hv. þingmaður, að hv. þm. Helgi Hjörvar hefur fjarvist í dag.

Nú, þá getur orðið vandi að ræða málið, alla vega nefndarálit hans og þeirra sem á því eru. Ég ætla þá að ræða nefndarálit 1. minni hluta. Í salnum er hv. þm. Lilja Mósesdóttir sem skrifaði undir það. Ég hef í sjálfu sér ekkert mikið við það að athuga og er að mörgu leyti sammála því sem hún segir. En ég ætla að ræða um gjaldeyrishöftin almennt og geta þess að umræða um gjaldeyrishöft er umræða um framtíð Íslands. Það er bara svo einfalt. Ég man þá tíð að gjaldeyrishöft voru náttúrulögmál. Þau voru nánast bara eitthvað sem var. Engum datt í hug að afnema gjaldeyrishöftin, það var ekki hægt. Maður upplifði að sjálfsögðu alla spillinguna í kringum þau. Nú getur maður sagt frá því í brandarastíl eins og ég sagði í 1. umr. við þetta mál. Það er mjög margt sem virkar sem hreinn brandari í dag en ég sé það koma upp aftur, frú forseti, í stórum stíl. Það var mjög mikið svindl í gangi þá og núna er að koma upp heilmikið svindl í kringum gjaldeyrishöftin vegna þess að þau bjóða upp á svindl. Síðan er smásmugulegt eftirlit með borgurunum. Við stefnum í einhvers konar sovétkerfi þar sem stóri bróðir er að kíkja ofan í vasa hjá túristum sem koma til landsins o.s.frv. Þetta er því mjög hættulegt kerfi á allan máta. Ég var í verslun um daginn, stórmarkaði. Á undan mér voru túristar sem tala þýsku. Konan tjáði manninum - ég skil þýsku og hlustaði óvart á það - að hún hefði gleymt kortinu sínu heima, hvort hún mundi ekki lenda í vandræðum. Hún sagðist þá bara borga með evrum, þau ættu evrur. Þau komu að kassanum og borguðu með evrum. Yfir borðið sigldi 50 evruseðill. Ég velti fyrir mér: Hvað varð eiginlega um þennan 50 evruseðil? Stúlkunni á kassanum var náttúrlega í lófa lagið að stinga honum bara í vasann og borga sjálf reikninginn - kaupa sem sagt gjaldeyri. Það merkilega, frú forseti, er að ég upplifði allt í einu nokkuð sem ég hafði upplifað áður, um 1960 eða 1970. Þá var þetta nákvæmlega eins. Þá gengu menn að túristum hérna niðri í bæ og spurðu hvort þá vantaði ekki krónur og seldu krónur og keyptu gjaldeyri. Það var varla brotist inn í hús í gamla daga að ekki væri sagt að stolið hefði verið svo og svo miklum gjaldeyri. Öll heimilin í landinu voru með gjaldeyri heima hjá sér. Hvað halda menn að sé að gerast niðri í bæ núna? Bærinn er fullur af túristum með evruseðla, dollaraseðla o.s.frv. Margir borga reyndar með korti. Ég geri ekki ráð fyrir að þeir fari að kaupa krónur á markaði eða úti á götu en ef gengið er pínulítið hagstæðara en á kortunum þeirra má vel vera að þeir geri það, ég átta mig ekki á því. Þetta er allt of stuttur tími, frú forseti. Ég ætlaði að fara í gegnum það hvernig gjaldeyrishöft þurrka atvinnulífið upp og hamla fjárfestingum og koma í veg fyrir sköpun atvinnu og valda doða og vonleysi og siðspillingu sem ég er búinn að nefna hérna í nokkrum dæmum. Seðlabankastjóri telur líka brýnt að losa gjaldeyrishöftin. Ég kemst ekki inn á það, frú forseti, þannig að ég þarf víst að ræða þetta aftur ítarlegar.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað bagalegt, eins og kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að hér séu hvorki til staðar formaður meirihlutaálitsins, hv. þm. Helgi H. Hjörvar, né hæstv. ráðherra efnahagsmála.

Ég er hérna.

Hv. þm. Mörður Árnason er hérna og við verðum bara að láta það duga að hann svari fyrir allan meiri hlutann. Það hefur náttúrlega verið átakanlegt að sjá bæði hversu fáir stjórnarliðar eru hér og taka þátt í umræðunni. Nú er þetta knappur tími til að spyrja djúpra spurninga um hvaða leiðir menn vildu fara en ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal er vel að sér í þessum fræðum og hann gæti kannski upplýst okkur í almennum orðum hvaða leiðir menn ættu að fara í stað þeirrar leiðar sem hér er boðuð með því að binda gjaldeyrishöftin til svona langs tíma og lýsa því í raun yfir samhliða að menn hafi enga trú á krónunni sem gjaldmiðli. Reyndar hafa þeir fáu stjórnarliðar sem hafa talað um þetta, bæði í þinginu og kannski ekki síður úti í samfélaginu, látið einskis færis ófreistað til að tala niður krónuna. Því verður þetta auðvitað ótrúverðug leið sem menn virðast ætla að fara, að festa gjaldeyrishöftin í fimm ár og segja að það verði að hámarki til þess tíma en svo eigi að vinna að því að losa þau á þeim tíma. Mig langar kannski að heyra svona í almennu yfirliti hvaða leiðir þingmaðurinn teldi vænlegri að fara en þá leið sem hér er farin og ég geri mér grein fyrir að hann getur ekki farið djúpt í það á tveimur mínútum.

Frú forseti. Ég tel að það eigi að myndast samstaða meðal allra þingmanna, allra flokka á þinginu, um leiðir til að leysa þetta vandamál. Samstaða allra þingmanna að ákveðinni lausn mundi gefa þeirri lausn þann trúverðugleika og það traust sem þarf.

Hvaða lausn?

Þetta hefur verið reynt í hv. félagsmálanefnd með góðum árangri varðandi frumvörpin um skuldavanda heimilanna og umboðsmann skuldara. Ég held að þetta sé hægt. En þar sem lausn á svona vanda er fyrst og fremst sálfræðileg …  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa þeim sem í ræðustól er hljóð til að ljúka máli sínu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í spurningu minni geri ég mér ljóst að á tveimur mínútum geta menn kannski ekki útfært þetta til hlítar. En af því að hv. þm. Mörður Árnason hefur ítrekað kallað hér fram í þá tókst undir hans stjórn fyrir nokkrum dögum að ná ágætri sátt þingsins þar sem allir aðilar komu einmitt að lausn máls í sambandi við Árósasamninginn og fullgildingu hans. Það er kannski það sem hv. þm. Pétur Blöndal átti við, að menn ættu að vinna saman en standa ekki í karpi hér um það sem allir eru ósáttir við, ég held að enginn vilji í raun og veru tala fyrir þessum gjaldeyrishöftum. Það var upplýst fyrr í dag að samkomulag hefði orðið í efnahags- og skattanefnd í vor þegar við fjölluðum um þetta mál að í sumar færi fram lögfræðileg og hagfræðileg úttekt á þessu frumvarpi um hvaða áhrif það hefði á samfélagið og hvernig við gætum kannski í kjölfarið mótað leiðina til þess að losa um gjaldeyrishöftin. Samtímis átti að kanna hvort þær hugmyndir sem væru í frumvarpinu dygðu Seðlabankanum til að gera það sem honum er ætlað á meðan gjaldeyrishöftin eru. Nú er líka ljóst að þessi vinna fór ekki fram. Mig langar að heyra álit þingmannsins á því hvort hann sé ekki sammála mér um að umræðan hér sé svolítið sérkennileg og að við ættum einmitt að fara í það far sem hann nefndi áðan, að leita hinnar sameiginlegu lausnar, menn ættu setjast niður, hugsanlega lögfesta þetta til áramóta eða hversu lengi það er sem er í dag og fara í þá úttekt og könnun sem ríkisstjórnin ætlaði að gera í sumar eða hver það var sem ætlaði að taka það að sér, hvort það var efnahags- og skattanefnd eða hæstv. ráðherra, og þá gætum við 

Frú forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að slík tillaga og breytingartillaga er á leiðinni - hún er á leiðinni inn í þing og flutt af mér - um að þessu máli verði frestað til áramóta og þingi, hæstv. ríkisstjórn, hagsmunaaðilum og sérfræðingum yrði boðið upp í þann dans að móta leiðir þannig að hægt sé að afnema gjaldeyrishöftin á stuttum tíma, örstuttum tíma, sem ég held að eiginlega allir séu sammála að sé nauðsynlegt. Hv. þm. Mörður Árnason kallaði hér fram í nokkrum sinnum: Hvaða leiðir, hvaða leiðir?

Já.

Ég skal bara koma með þær leiðir. Ég lagði það til haustið 2008 að tekinn yrði upp annar gjaldeyrismarkaður við hliðina á þeim sem Seðlabankinn hefði, þ.e. aflandskrónumarkaðurinn sem núna fer fram um alla Evrópu og er afskaplega óskilvirkur. Óskilvirkur vegna þess að hann er ekki einn, þeir eru margir úti um allt og gengið rokkar fram og til baka. Ég lagði til að þetta yrði flutt til Íslands. Þá var ég formaður efnahags- og skattanefndar. Ég lagði þetta til. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði þvert nei, við leyfum ekki tvöfalt gengi. Nákvæmlega eins og þeir hafa verið á móti hugmynd hv. þm. Lilju Mósesdóttur um að skattleggja sölu á gjaldeyri, sem er nákvæmlega það sama, tvöfalt gengi. Það gæfi ríkissjóði miklar tekjur, bæði tilfellin, og mundi hægt og rólega færa saman þessa tvo markaði þannig að það myndaðist eitt gengi. Þá getum við aflétt höftunum eins og ekkert sé. Þetta lagði ég til. Þetta er ákveðin leið, hv. þingmaður, sem hér hefur kallað fram í. Ég hef komið með margar tillögur um lausnir og ég býst við að það séu til sérfræðingar í landinu sem geta búið til leiðir til að afnema gjaldeyrishöftin, almáttugur.

Frú forseti. Ég ætla að taka undir áhyggjur hv. þm. Péturs Blöndals um að við séum að festast í menningu gjaldeyrishafta og að samfélag okkar sé að breytast í samfélag sem við höfðum hérna fyrir u.þ.b. 80 árum, eða 1930. Frú forseti. Ég átti afa sem var þá ungur, hann var fæddur 1911. Hann hafði áhuga á að fara í verkfræðinám til Svíþjóðar á þessum tíma og átti til þess pening, hafði unnið sem rafvirki í Reykjavík og safnaði peningum til að fjármagna nám sitt. Hann fékk ekki leyfi til að skipta þessum peningum yfir í sænskar krónur þannig að tækifæri hans til að öðlast verkfræðimenntun var eiginlega tekið af honum. Hann tilheyrði heldur ekki stjórnmálaflokki sem var við völd og réði því í raun og veru hverjir fengu að skipta íslenskum krónum yfir í annan gjaldmiðil. Frú forseti. Ég á son sem er á svipuðum aldri og afi minn var árið 1930, hann er um tvítugt. Sonur minn hefur áhuga á að fara til Kanada í nám. Nú hef ég áhyggjur af því að þessi gjaldeyrishöft muni koma í veg fyrir að hann geti eða hafi efni á því að fara til náms. Þá er sagan að endurtaka sig aftur, fjölskyldusaga hans, harmleikurinn sem gerðist hérna 1930 er sem sagt að endurtaka sig núna 2012 þegar hann hefur lokið sínu stúdentsprófi.

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Lilja Mósesdóttir hafa lýst skelfilegum afleiðingum gjaldeyrishafta á mjög raunsannan hátt. Þetta var nefnilega svoleiðis. Svo fengu aðrir leyfi til að flytja inn jeppa og þeir seldu leyfið dýrum dómum og græddu á öllu saman, sem er líka mjög skelfilegt. Gjaldeyrishöft leiða okkur út í mjög mikið fen sem enginn veit í rauninni hvernig við komumst til baka úr. Það þarf að fara að skoða ofan í vasa og veski. Það þarf að fara að skoða millifærslur. Mér skilst að uppi í Seðlabanka sitji núna fólk alla daga og skoði greiðslukort Íslendinga, skoði færslur af kortum Íslendinga til að athuga hvort þeir hafi eytt of miklu. Þar með sér starfsfólkið í rauninni hvernig einstaklingurinn eyddi peningunum. Var hann einhvers staðar á einhverri krá? Var hann á dýrum veitingastað? Eða var hann að kaupa í einhverri fataverslun sem þykir fínni eða líka ódýrari? Hvort tveggja er saga til næsta bæjar. Þetta er náttúrlega alveg óþolandi, frú forseti, að svona staða skuli vera til og við séum að búa hana til og við ætlum að framlengja hana. Ég get fullyrt að um leið og búið er að samþykkja þessi lög, sem ég vona að verði ekki, segja embættismennirnir í Seðlabanka: Guði sé lof, nú getum við slappað af. Þeir eru nefnilega hræddir við að taka svona ákvörðun vegna þess að um leið og þeir taka ákvörðun um að aflétta höftunum bera þeir ábyrgð á afleiðingunum sem geta verið þær að krónan falli eitthvað tímabundið eða eitthvað annað. Það er oft betra að gera ekki neitt, því að ef maður gerir ekki neitt ber maður ekki ábyrgð á því sem þetta gerði. Þetta er einmitt hættan, að um leið og við samþykkjum þessi lög verði ekkert gert þangað til í árslok 2015. Og hvað halda menn að gerist þá, frú forseti? Það mun gerast þá að það kemur fram tillaga á Alþingi um að framlengja þetta í þrjú ár í viðbót.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir áhyggjur sem komu hér fram í umræðunni varðandi afstöðu þingflokks Vinstri grænna. Nú er því þannig háttað að við hv. þm. Pétur Blöndal sitjum saman í efnahags- og skattanefnd. Þar sitja líka fulltrúar þingflokks Vinstri grænna, hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég hafði áhuga á að sitja í hv. efnahags- og skattanefnd sem fulltrúi Vinstri grænna en það var ekki áhugi á því þannig að ég þurfti að semja við Hreyfinguna um að fá sæti í þessari nefnd. Þess vegna finnst mér ástæða til að vita hver afstaða þessara þingmanna þingflokks Vinstri grænna er því að hún er mér ekki ljós. Þingflokkur Vinstri grænna virðist treysta þessu fólki til að hafa betri stefnu í málum sem koma fyrir nefndina en ég hef haft fram til þessa. Ég vona því, frú forseti, að þessir tveir þingmenn og fulltrúar Vinstri grænna komi hér upp og tjái skoðanir sínar á gjaldeyrishöftunum. Frú forseti. Ég hef eins og aðrir í umræðunni áhyggjur af því að verið sé að bjóða okkur upp á krónu í höftum og það er meginástæða þess að ég hef tekið þátt í þessari umræðu. Ég sé ekki hvernig sú áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna sem á að innleiða hér muni tryggja það að við getum afnumið höftin. Áætlunin gengur út á það að vextir verði hækkaðir. Ég tel að sú 

Frú forseti. Ég tek undir þessar áhyggjur hv. þingmanns. Ég óskaði eftir því í byrjun ræðu minnar að formaður nefndarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, væri viðstaddur umræðuna vegna þess að þó að það sé ekki mikið bitastætt í nefndaráliti meiri hlutans kemur ýmislegt þar fram. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit formanns nefndarinnar og kannski ekki síður Vinstri grænna sem skrifa undir þetta, sem eru hv. þingmann Þuríður Backman og Auður Lilja Erlingsdóttir, og hvaða skoðun þau hafa á því þegar stendur hér, með leyfi frú forseta: „Samstaða virðist vera um að stefna beri að losun hafta en menn greinir á um með hvaða hætti, hversu hratt og í hve stórum skrefum.“ Hvað meina menn eiginlega með þessu? Þetta er það sem ég ætlaði að spyrja formann nefndarinnar að. Er verið að tala um 15 ár, 20 ár, 30 ár? Hvernig ætla menn að losna út úr því dýi sem þá er búið að skapa? Því að eins og ég kom hérna inn á og hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur sagt: Gjaldeyrishöftin búa til siðspillingu. Þau búa til möguleika fyrir ákveðin fyrirtæki til að græða heilmikið. Ég man þá tíð að innflutningsfyrirtæki voru með tvöfalda reikninga. Þau fluttu kannski inn ísskáp og þá var hann verðmetinn svo og svo margar evrur í einum reikningi og miklu færri evrur í öðrum reikningi. Það var það sem greitt var í raun og veru en hærri reikningurinn fór til gjaldeyrisyfirvalda sem veitti þá gjaldeyrisyfirfærslu sem var óþarflega há og viðkomandi aðili græddi heilmikið á þessu. Þetta er líka möguleiki á siðspillingu sem er til staðar þegar gjaldeyrishöft eru. Ég held að við séum að fara út í mjög mikið fen vegna þess að eftir smátíma hafa þessir aðilar virkilega hagsmuni af því að viðhalda gjaldeyrishöftunum, þeir sem hafa komist upp á lag með að græða á þeim.

Hæstv. forseti. Við stöndum í þessari umræðu annan daginn í röð. Um er að ræða framhald 2. umr. um frumvarp ríkisstjórnarinnar, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, um framlengingu gjaldeyrishafta. Það hefur komið fram í umræðum í dag að málið ber að á annan hátt en til stóð í vor. 2. umr. um frumvarpið hófst í vor, á vorþingi, en henni laun í byrjun júní, snemma í júní, þegar um það náðist samkomulag að áður en umræðunni yrði haldið áfram, áður en málið yrði til lykta leitt hér í þinginu, yrði kallað eftir óháðum lögfræði- og hagfræðiálitum, úttektum. Orðalagið „úttekt“ er notað í greinargerð með frumvarpinu sem fól samkomulagið í sér. „Álit“ er orðið sem hv. formaður efnahags- og skattanefndar, Helgi Hjörvar, notaði í ræðu sinni. Það var sem sagt forsenda þess að áfram yrði haldið með málið að sumarið yrði nýtt til að kalla eftir óháðum lögfræði- og hagfræðiúttektum, annars vegar á núverandi stöðu gjaldeyrishaftanna og hins vegar á möguleikunum í sambandi við afnám þeirra. En í sumar gerðist ekkert. Það gerðist ekkert í málinu. Samkomulagið sem gert var í vor var svikið, annaðhvort af ásetningi eða fyrir sakir gleymsku, í einhverju klúðri. Hvort tveggja er slæmt. En það skiptir ekki máli núna. Það sem skiptir máli er að þegar þessar upplýsingar hafa komið fram, þegar þessi sjónarmið hafa komið fram, er ótækt fyrir okkur að halda þessari umræðu áfram nema leitað verði eftir þeim lögfræði- og hagfræðiálitum sem allir voru sammála um í vor að væru nauðsynleg til að unnt væri að halda áfram með málið. Við eigum því að taka málið af dagskrá og leita þeirra upplýsinga, þeirra úttekta, þeirra álita, sem eftir var spurt áður en áfram er haldið með málið. Í því sambandi er fyrst og fremst ein leið tæk þannig að unnt verði að fá óháð, vel unnin og greinargóð lögfræði- og hagfræðiálit áður en málið er leitt til lykta, og það er að fara að þeirri tillögu sem hv. þm. Pétur Blöndal vísaði til hér áðan, að hann hygðist leggja fram, um einhvers konar frekari framlengingu núgildandi hafta, núgildandi haftalaga, kannski um einhverra mánaða skeið í mesta lagi, fram í desember eða janúar eða eitthvað svoleiðis, þannig að tími gefist til að vinna þau faglegu álit sem um er talað og tími gefist til að búa til trúverðuga stefnu til að losa okkur út úr höftunum. Því eins og þessi umræða hefur þróast, bæði í vor og nú í þessari viku, virðist enginn vilja viðhalda höftunum. Allir sem hér hafa talað hafa tjáð sig með þeim hætti að þeir vilji losna við höftin þar sem uppi er ágreiningur um aðferðina við það. Þá segi ég: Í stað þess að afgreiða þetta frumvarp, samþykkja tillögu ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnarflokkanna, um að framlengja höftin til 2015, eigum við að taka okkur nokkra mánuði, framlengja núgildandi reglur, kannski til áramóta í mesta lagi, og nota þann tíma til að komast að einhverri vitrænni niðurstöðu í þessu. Ég segi eins og mjög margir hafa sagt í þessari umræðu: Það er algjörlega óviðunandi fyrir íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili að horfa upp á gjaldeyrishöft sem jafnvel munu standa í fjögur ár í viðbót. Það er algjörlega óviðunandi. Þau hafa þegar verið í gildi í nærfellt þrjú ár. Það er allt of langur tími. Tíminn til 2015 er alveg skelfilegur sem viðbót við þann tíma sem þegar er liðinn. Það er algjörlega óviðunandi að gjaldeyrishöft sem samþykkt voru sem tímabundin neyðarráðstöfun í nóvember 2008 eigi að gilda í sjö ár. Það er algjörlega ótækt. Það stenst ekki neina skoðun. Bara til upprifjunar var frá því gengið, og um það talað, þegar gjaldeyrishöftin voru sett á, að þau ættu að gilda í lengsta lagi í tvö ár, frá nóvember 2008 talið. Auðvitað var um það talað, bæði af hálfu sérfræðinga og stjórnmálamanna, að leita yrði leiða til að afnema höftin fyrr, þessi tvö ár yrðu ekki notuð út í ystu æsar. En það tókst ekki. Sama var uppi á teningnum þegar lög sem framlengdu og hertu á höftunum 2010 voru samþykkt. Þá var líka sagt að nauðsynlegt væri að framlengja þau, en hins vegar yrði allra leiða leitað til að klára málið fyrr en tímafrestirnir sögðu til um. Það sama er sagt núna. Það er sagt: Jú, jú, lögin eiga að gilda til 2015, höftin eiga að gilda til 2015, en við munum afnema þau fyrr. Reynslan gefur okkur hins vegar ekki tilefni til að taka mark á slíkum yfirlýsingum, því miður. Ég tek því undir þau orð sem komið hafa fram í mörgum ræðum hér í dag og í gær, það eru skelfileg skilaboð til íslensks atvinnulífs, til íslensks almennings og til þeirra erlendu aðila sem hugsanlega vilja eiga viðskipti við Ísland, að horfa fram á gjaldeyrishöft í fjögur ár í viðbót. Ég fullyrði að þetta er með alvarlegustu vandamálum sem við glímum við núna, það eru gjaldeyrishöftin. Þau eru með alvarlegustu vandamálum sem við glímum við í efnahagsmálum. Og þau eru ein helsta hindrunin, held ég, fyrir því að við náum okkur aftur á strik í efnahags- og atvinnumálum. Gjaldeyrishöftin eru verulegur hemill á það að íslenskt atvinnulíf nái að taka við sér. Ég vil ljúka þessari ræðu á sama stað og ég byrjaði. Burt séð frá því sem liðið er eigum við að staldra við, setja málið í þann farveg að framlengja höftin og núgildandi löggjöf um nokkurra mánaða skeið, fárra mánaða skeið. Við eigum alls ekki að samþykkja það frumvarp sem liggur fyrir eins og það er, heldur framlengja núgildandi fyrirkomulag í nokkra mánuði, kalla eftir þeim lögfræði- og hagfræðiálitum sem við teljum okkur þurfa og reyna að ná saman, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hafði ágæt orð um hér áðan, ná sem víðtækastri sátt og ná sem víðtækastri samstöðu um trúverðuga leið út úr þessu. Það er lykilatriði. Vissulega eru engar töfralausnir til í þessu sambandi. Allar leiðir sem miða að því marki að ná okkur út úr gjaldeyrishöftunum hafa óvissu í för með sér, hafa áhættu í för með sér. Áður en við tökum slíkar ákvarðanir verðum við því að fá þá bestu faglegu ráðgjöf sem við eigum kost á í því sambandi. Við verðum að stíga skrefin af yfirvegun, en við eigum hins vegar alls ekki að fallast á frumvarpið sem hér liggur fyrir. Í því felst gríðarleg uppgjöf gagnvart vandamálinu þegar lagt er til að haftafyrirkomulagið, sem sett var til að bregðast við bráðavanda í nóvember 2008, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ágæta ræðu. Hann minntist á að það eitt og sér að setja þessi lög, um fimm ára framlengingu gjaldeyrishaftanna, hefði neikvæð áhrif á viðskipti við útlönd og seinkaði erlendri fjárfestingu eða drægi úr henni og drægi hreinlega úr áhuga þeirra sem eru í viðskiptum við okkur og þeirra sem hefðu áhuga á að fjárfesta hér á landi. Ég get tekið undir það. Umræðan hefur snúist um það að við þurfum að hafa gjaldeyrishöft til að fá skjól fyrir þeim breytingum sem við þurfum að gera innan lands til þess að erlend fjárfesting verði enn fýsilegri og að viðskipti við útlönd verði öflug. Mig langar í því sambandi að spyrja hv. þingmann hvernig honum sýnist að núverandi stjórnvöld séu að vinna þá vinnu, það hlýtur að vera vinna sem þarf að fara í samhliða því að gefa út yfirlýsingu um að hér verði í það minnsta skjól í fimm ár en síðan eigi allt að verða gott allt í einu. Stuðla stjórnvöld að þessu þegar þau til að mynda tala krónuna niður daginn út og daginn inn - hvort það sé líklegt til að auka tiltrú erlendra fjárfesta á fjárfestingu hér, skattstefnan sem verið hefur og fleira mætti nefna. Ef þingmaðurinn hefur tíma til væri svo sem 

Hæstv. forseti. Fyrirspurnir hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar eru afar margþættar. Hann verður að virða mér það til vorkunnar ef ég næ ekki að koma inn á öll atriðin í þessu stutta svari. Svo að ég byrji nú á þeim stað þar sem hann endaði þá er það hárrétt að forsenda þess að hér komist á eðlilegt ástand á gjaldeyrismarkaði, ef við getum kallað það svo, er tiltrú á efnahagslífinu hér innan lands, tiltrú á möguleikum íslensks atvinnulífs, tiltrú á því að hér verði gott og vaxandi hagkerfi. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn ekki staðið í stykkinu hvað það varðar. Þegar hv. þingmaður vísaði til þess að af hálfu þeirra sem vilja viðhalda höftunum séu þau hugsuð sem einhvers konar skjól meðan verið sé að koma hlutunum í lag, horfi ég til baka síðustu tvö ár og hugsa með mér: Hafi átt að nýta gjaldeyrishöftin sem skjól hafa þau ár verið afar illa nýtt. Ég vona að þetta svari þeim þætti fyrirspurnar hv. þingmanns sem að þessu sneri. Það er mikilvægt að breyta um stjórnarstefnu til að auka tiltrú á íslensku atvinnulífi, það hjálpar okkur óneitanlega mjög mikið í sambandi við afnám gjaldeyrishaftanna. Um það þarf enginn að velkjast í vafa.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Birgir Ármannsson deilum þeirri skoðun að hægt hefði verið að halda betur á málum þau tvö og hálft ár sem ríkisstjórnin hefur bráðum setið, tvö og hálft ár rúmlega ef við teljum minnihlutatímabilið með. Skilaboðin sem ríkisstjórnin hefur því miður verið að senda til atvinnulífsins, hvort sem um innlenda aðila eða áhugasama erlenda fjárfesta er að ræða, eru á þann veg að hér sé dálítið varasamt að vera, hér sé ótryggt ástand og pólitískur óstöðugleiki. Við erum oft og tíðum, og ég hef nú rætt það í öðrum málum, að ræða hér mál sem mikill ágreiningur er um og eru kannski stór. Það stór að nauðsynlegt væri, til að þau skapi þjóðhagslega ró og hafi veruleg áhrif, að um þau ríki nokkur sátt. Það er kannski óeðlilegt að taka svona mikla pólitíska karpumræðu um nánast hvaða mál sem er, það er miklu vænlegra til árangurs að menn nái samkomulagi í sátt og samlyndi. Í ljósi þess að ekki hefur verið farið í þá óháðu úttekt sem sátt náðist um í vor - hv. þingmaður vék að því í upphafi ræðu sinnar, reyndar aðeins undir lokin líka - er svolítið sérkennilegt að við skulum eftir sem áður standa hér dag eftir dag og ræða þetta mál. Ég velti því fyrir mér hvort það sé hreinlega ekki útópískt að við séum að karpa hér um mál sem við ættum öll að vera sammála um að fresta. Við ættum öll að vera sammála um að gera umrædda úttekt áður en við förum út í málefnalega umræðu um hvort þetta frumvarp sé skynsamlegt eða ekki. Það vantar þessi álit, óháðu álit, bæði lögfræðileg og hagfræðileg, og eins það hvort Seðlabankinn hafi þau tæki og tól sem til þarf. Ég vil því spyrja þingmanninn, svona í lokaspurningu, hvort það sé ekki hinn eðlilegasti máti að við hreinlega tökum þetta mál af dagskrá  
            

Hæstv. forseti. Jú, að sjálfsögðu. Að sjálfsögðu. Raunar var það sá farvegur sem ég og fleiri héldum að málin væru komin í eftir þá niðurstöðu sem náðist í júní. Þann 11. júní, hygg ég að hafi verið, var lagt fram frumvarp, sem hv. þingmenn þekkja, sem fól í sér að bætt var eilítið við gildistíma núgildandi hafta til að ráðrúm gæfist í sumar til að skoða málið, til að tækifæri gæfist til að fara í faglega úttekt og þá um leið einhverja vinnu við að leiða málin til lykta þannig að sem víðtækust samstaða gæti náðst á hinum pólitíska vettvangi. Nú liggur fyrir, þremur mánuðum síðar, að ekkert hefur gerst. Við stöndum í sömu sporum hér í dag og í byrjun júní þrátt fyrir að málin hafi lent í strandi þá. Menn voru sammála um að losna úr þeirri blindgötu, því öngstræti, með tilteknum aðferðum. Nú, þegar málið kemur aftur á dagskrá þingsins, erum við enn stödd á sama stað og ekkert hefur verið gert í millitíðinni. Er þá nokkuð annað að gera en að taka málið af dagskrá? Er þá nokkuð annað að gera en að leiða menn að borðinu og búa til einhverja aðgerðaáætlun varðandi þessar lögfræðiúttektir, hagfræðiúttektir og síðan nauðsynlegt pólitískt samráð? Kannski þurfum við tíma til áramóta til þess, en þá eigum við líka bara að framlengja höftin til áramóta, ekki til ársloka 2015.

Forseti. Ég þakka þingmönnum hér í ræðustól undanfarinn hálftíma eða klukkutíma fyrir fágæta innsýn sem mér hefur veist, sem er að hlusta á þessa umræðu í fyrsta sinn, ég hef ekki mikið verið við hana áður, í hugarheim stjórnarandstæðinga og í frjósemi þeirra í efnahagsmálum og hagstjórn.

Takk fyrir.

Fram hafa t.d. komið tvær athyglisverðar tillögur frá Sjálfstæðisflokknum um framhald þess máls sem við erum að ræða. Annars vegar sú tillaga Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, fyrir kosningarnar 2009, að við ættum að losa okkur úr gjaldeyrishöftunum og úr þeim vandræðum sem við erum í í gjaldmiðilsmálum með því að taka upp evru eða tengja okkur við hana með einhverjum hætti. Því miður hafa þeir sjálfstæðismenn sem hér hafa talað ekki tekið undir þessa tillögu Bjarna Benediktssonar í umræðunni og hún bíður þess vegna þess að hann komi hingað sjálfur og skýri út hvernig hann ætlar að fara að þessu. Hin tillagan frá Sjálfstæðisflokknum er tillaga Péturs H. Blöndals sem líka mun hafa nokkurn aldur og vera orðin mjög þroskuð innan Sjálfstæðisflokksins. Hún snýst um það að hér sé tvöfaldur gjaldmiðill, hér séu tveir gjaldeyrismarkaðir, annar frjáls, ef ég skil hann rétt, hinn ófrjáls. Athyglisverð tilraun, væntanlega eitthvað svipað og með olíuna, þ.e. lituð olía og ólituð olía, að öðrum megin sé sumsé litaður gjaldeyrir og ólitaður hinum megin. Ég er ekki mjög verseraður í þessum gjaldmiðilsmálum, er bara eins og hvur annar almenningur í því, en mér þykir þetta athyglisvert. Ég tek eftir að hv. ræðumaður sem ég er í andsvari við tekur undir hvoruga þessara leiða sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur þó sett fram. Ég vil spyrja hann sérstaklega um afstöðu hans til beggja leiða, til tillögu hv. þm. Bjarna Benediktssonar 

Hæstv. forseti. Ég hef veitt því athygli að hv. þm. Mörður Árnason hefur verið töluvert við þessa umræðu upp á síðkastið og hefur þar af leiðandi heyrt nokkuð af þeim orðaskiptum sem hér hafa farið fram. Hann hefur þá væntanlega heyrt viðbrögð mín við sambærilegri spurningu sem hv. þm. Magnús Orri Schram bar upp áðan varðandi sjónarmiðið um tenginguna við evruna í tengslum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem formaður Sjálfstæðisflokksins reifaði vissulega og kynnti fyrir kosningarnar 2009. Ég er þeirrar skoðunar og hygg að það sé víðtæk skoðun, ekki bara innan Sjálfstæðisflokksins heldur alls staðar í þinginu, að margt hafi breyst á rúmum tveimur árum, margt hefur breyst. Það sem kann að hafa verið í stöðunni vorið 2009 getur verið gerbreytt í dag. Með sama hætti geta hugsanlega verið möguleikar fyrir hendi nú sem menn sáu ekki vorið 2009. Ég held að það hljóti raunsæismaður eins og hv. þm. Mörður Árnason að viðurkenna. Við erum á þessari stundu að reyna að finna leiðir út úr gjaldeyrishaftafyrirkomulagi sem við teljum óviðunandi. Það er hægt að fara ýmsar leiðir. Við erum reiðubúin að setjast niður og finna möguleika í því sambandi í samstarfi við flokk hv. þingmanns og aðra flokka á þingi. Við teljum að það sé gríðarlega brýnt að komast út úr þessu haftafyrirkomulagi. Ég verð að játa að ég er tilbúinn að skoða flestar leiðir í því sambandi en ekki að samþykkja umyrðalaust gjaldeyrishöft 

Forseti. Ég tók eftir að hv. þingmaður hafnaði leið hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, og minntist ekki á tillöguna um litaða gjaldeyrinn sem er frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og er afar athyglisverð fyrir okkur sem ekki höfum sama vit á gjaldeyrismálum og Pétur H. Blöndal. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafni henni líka, hafi gert það með þögninni. Þá stendur eftir sú tillaga þingmannsins og málsvara Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, hefur mér virst, að við eigum að hugsa málið. Við eigum að leita til sérfræðinga og prófessora og leiða saman hina og þessa í nokkra mánuði meðan við hugsum málið. Er það það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að vanrækja tvö síðustu ár þrátt fyrir þessar ágætu tvær tillögur sem hafa komið frá tveimur forustumönnum hans? Hefur hann ekki hugsað málið? Hefur hann virkilega enga tillögu um það hvaða leið við eigum að fara út úr þeim vanda sem hér stendur enn þótt margt hafi breyst á þessum tveimur árum? Margt hefur sem betur fer batnað á þessum tveimur árum. Öfugt við hv. þingmann hef ég ákveðna leið út úr þessum vanda. Því miður er ríkisstjórnin ekki sammála um hana gjörvöll en batnandi mönnum er best að lifa í því efni. Hún er leið hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins. Hún er sú að við tengjum íslensku krónuna við evruna með inngöngu í Evrópusambandið og tökum síðan upp þann gjaldmiðil, losum okkur úr gjaldeyrishöftunum, losum okkur við verðtrygginguna og verðbólguna í leiðinni. Ég er ekki að segja að paradís upphefjist á jörðu en það er auðvitað lausnin, það er eina lausnin sem íslenskur stjórnmálaflokkur er með út úr þeim vanda sem við ræðum eins og nú er ástatt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hefur, eins og aðrir hv. þingmenn úr Samfylkingunni sem hafa tjáð sig í þessari umræðu, bara eitt svar við öllum spurningum sem spurðar eru í þinginu. Það er alveg sama hvaða mál er til umræðu og alveg sama hvaða fletir eru á því máli, alveg sama hvaða spurninga er spurt, alltaf er svarið ESB.  Mikið óskaplega hlýtur það stundum að vera þægilegt að lifa í veruleika sem er jafnþröngur og sá að það dugi bara að koma hér í ræðustól Alþingis og fara með möntruna um Evrópusambandið og evruna og þar með hverfi öll vandamál - kannski ekki öll, hv. þingmaður viðurkenndi það að kannski mundu einhver vandamál standa eftir  Nei, ég játa að ég sé Evrópusambandið og evruna ekki sem lausn í þessu sambandi. Ég held að við færum úr öskunni í eldinn. Ég gæti farið yfir það í löngu mál. Ég held að það sé ákveðið pólitískt raunsæi að koma ekki hingað eins og hv. þingmaður og predika eina lausn á þessu vandamáli heldur vera tilbúinn að hlusta á sérfræðinga, sem ég vek athygli á að hefur verið vanrækt í þessu máli undanfarna mánuði þó að þingið hafi lagt upp með að það skyldi gert. Það hefur verið vanrækt. Þrír mánuðir eru dottnir niður dauðir vegna þess að efnahags- og skattanefnd og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra létu ekki fara fram þær úttektir sem átti að gera. Þrír mánuðir eru dauðir út af því. Ég er alveg tilbúinn að samþykkja framlengingu haftanna um þrjá mánuði ef það má verða til þess annars vegar að við getum fengið þessa sérfræðiráðgjöf og hins vegar 

Virðulegi forseti. Ég ætla að lesa upp úr aðsendri grein hæstv. forsætisráðherra sem birtist í Fréttablaðinu í morgun, með leyfi forseta: „Á fyrsta ársfjórðungi þessa árs bjó aðeins eitt land innan OECD við meiri hagvöxt en Ísland og ýmislegt bendir til þess að hagvöxtur ársins 2011 kunni að vera vanmetinn. Störfum fjölgar á ný og það dregur úr atvinnuleysi, en miðað við tölur í júlí hefur það ekki verið lægra síðan í desember 2008. Kaupmáttur launa hefur ekki verið hærri frá hruni og kaupmáttur lægstu launa hefur hækkað hlutfallslega mest þannig að jöfnuður í tekjuskiptingu hefur aukist.“ Frú forseti. Þetta eru allt forsendur sem hægt er að nota til þess að afnema gjaldeyrishöftin en þess í stað leggur hæstv. forsætisráðherra til ásamt ríkisstjórn sinni að við herðum á gjaldeyrishöftunum og samþykkjum fyrirliggjandi frumvarp þess efnis. Ég velti því fyrir mér hvers vegna Samfylkingin talar tveimur tungum í þessu máli, annars vegar um nauðsyn þess að herða höftin og hins vegar um að hér séu allar forsendur fyrir því að afnema höftin. Ég er farin að trúa því að ástæðan sé einmitt sú sem hv. þm. Birgir Ármannsson gat um fyrr í umræðunni, að markmiðið sé að okkur Íslendingum standi aðeins til boða króna í höftum eða upptaka evrunnar. Ég verð að lýsa undrun minni yfir því að ekki hafi verið staðið við loforð í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem segir, með leyfi forseta: „Peningastefnunefnd Seðlabankans verður falið að fara yfir kosti og galla þess að breyta peningastefnunni, meta kosti þjóðarinnar í gjaldmiðilsmálum og gera tillögu til stjórnvalda með hliðsjón af því mati. Jafnframt verður óskað eftir mati Seðlabankans á því hvernig best verði dregið úr vægi verðtryggingar í íslensku efnahagslífi.“ Á meðan ég var hluti af þingflokki Vinstri grænna margítrekaði ég þá samþykkt sem fram kemur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar án þess að ég fengi nokkur svör um hvers vegna ekki lægi fyrir mat Seðlabankans á kostum og göllum þess að breyta peningastefnunni og á þeim kostum sem þjóðin hefur í gjaldmiðilsmálum. Nú er staðan sú að hér á að innleiða harðari gjaldeyrishöft á sama tíma og Seðlabankinn ætlar að fara í hægum skrefum í átt að því að afnema gjaldeyrishöftin. Afnámið felst í því að bjóða ótilteknum eigendum aflandskróna að koma inn á svokallaðan uppboðsmarkað og selja aflandskrónurnar með miklum afslætti. Afslátturinn hefur numið um 30%. Sá afsláttur fer síðan að mestu leyti til lífeyrissjóðanna sem eru tilbúnir til að koma inn í hagkerfið og skipta erlendum eignum sínum yfir í aflandskrónur á hagstæðara gengi en því skráða. Gróði lífeyrissjóðanna af þessum viðskiptum hefur verið um 45 kr. á meðan ríkið hefur fengið 8 kr. af þessum 30% afslætti. Til þess að tryggja að afnám gjaldeyrishaftanna leiði ekki til gengishraps krónunnar - en það er einmitt ástæðan fyrir því að við erum með gjaldeyrishöft - ætlar Seðlabankinn að fara í nokkurs konar vaxtahækkunarferli og hefur reyndar byrjað á því með hækkun stýrivaxta úr 4,25% í 4,5%. Það vaxtahækkunarferli er ein ástæða þess að ég er sammála þingmönnum í stjórnarandstöðunni um nauðsyn þess að við endurskoðum peningastefnuna áður en við höldum áfram. Ég er jafnframt sammála því að við eigum aðeins að framlengja höftin, eða að herða gjaldeyrishöftin, fram að áramótum með því skilyrði að þá liggi fyrir betri peningamálastefna en sú sem Seðlabanki Íslands hefur mótað og sem hann virðist ætla að fara eftir við afnám haftanna. Peningamálastefnan sem við þurfum að taka upp þarf að felast í því að vera með tvenns konar þjóðhagsvarúðartæki: Annars vegar þarf einhvers konar afnám verðtryggingar til að koma í veg fyrir að gengislækkunin sem verður við afnám gjaldeyrishaftanna leiði til aukinnar verðbólgu og hækkunar á skuldum heimilanna. Hins vegar þurfum við að innleiða þjóðhagsvarúðartæki sem hluta af peningastefnunni en það er skattur á allt útstreymi fjármagns. Við þurfum að tilkynna að verði útstreymið of mikið verði gripið til skattsins til að tempra það og þannig komið í veg fyrir gengislækkun. Það er hugmynd sem ég hef lagt til áður og er eitt form af tvöföldu gengi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur verið á móti. Því var ekki hægt að innleiða þennan skatt á meðan við vorum í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en nú er engin hindrun í vegi fyrir því að gera slíkt. Afnám gjaldeyrishafta án þess að hafa þennan skatt sem tæki til þess að draga úr gengishruni er mjög hættulegt og ógnar í raun grundvelli heimila sem eru með fasteignaskuldir og aðrar verðtryggðar skuldir. Við þurfum sem sagt að endurskoða peningastefnuna frá grunni áður en við framlengjum gjaldeyrishöftin til ársloka 2015 og við þurfum að hugsa það algjörlega upp á nýtt … 
            

Forseti vill biðja hv. þingmann um að finna hentugan stað til að gera hlé á ræðu sinni þar sem þegar hefur verið tilkynnt um að kvöldmatarhlé verði í þinginu milli klukkan 19.30 og 20.00. Hv. þingmaður mun þá halda áfram ræðu sinni eftir það hlé.

Takk fyrir það, hæstv. forseti. Það hefði náttúrlega verið betra að fá að ljúka við ræðuna, það er alltaf erfitt að koma til baka eftir kvöldmatarhlé og reyna að muna hvar maður er staddur í ræðunni. En hæstv. forseti, ég mun reyna að taka saman það sem ég hef sagt nú þegar að afloknu kvöldhléi.

Herra forseti. Ég er komin aftur í ræðustól til að klára ræðu mína. Áður en við fórum í matarhlé lofaði ég að gera grein fyrir helstu atriðum ræðu minnar fram að þeim tíma. Gagnrýni mín á þeirri lausn gjaldmiðilskreppunnar sem er í boði núverandi ríkisstjórnar gengur út á að núverandi ríkisstjórn sé að bjóða okkur upp á krónu í höftum. Fyrir liggur frumvarp þar sem herða á höftin og framlengja þau til ársloka 2015. Ég hef þá trú að við þurfum að framlengja þau jafnvel enn lengur og grunar að sú sé jafnvel ætlun annars stjórnarflokksins, þ.e. Samfylkingarinnar, því að einhver hefur komist að því að sennilega verði hægt að taka upp evruna árið 2017. Það er einmitt lausn Samfylkingarinnar á gjaldmiðilskreppunni. Ég hef aftur á móti lagt til aðra lausn og hún er sú að við tökum upp sænska krónu. Ástæðan er sú að rannsóknir hagfræðinga sýna að hagsveiflur hér á landi og hagsveiflur í Svíþjóð eru mjög sambærilegar. Þegar sænska krónan er veik er yfirleitt niðursveifla hér og við þurfum á veikum gjaldmiðli að halda þegar samdráttur er í efnahagslífinu. Og síðan öfugt; þegar sænsk króna er sterk hefur í gegnum tíðina verið þensla í íslensku hagkerfi og þá skiptir máli að vera með sterkan gjaldmiðil. En því er ekki þannig varið með evruna. Það er afskaplega sjaldan sem evran er nær því að vera veik þegar við þurfum á veikum gjaldmiðli að halda og sterk þegar við þurfum sterkum gjaldmiðli að halda. Frú forseti. Það er svo skrýtið að aldrei hefur verið borin fram formleg beiðni til Norðurlandanna um að fá að taka upp einhvern norrænan gjaldmiðil eða að minnsta kosti að fá að ræða um möguleika þess að taka upp sænska krónu eða norska krónu. Annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, hefur einmitt verið í stjórn frá hruni og maður veltir því fyrir sér hvort hún hafi áhyggjur af því að einhver betri möguleiki bjóðist á lausn gjaldmiðilskreppunnar en upptaka evrunnar. Hún hafi því ekki sýnt því neinn áhuga að koma á formlegum samskiptum við Norðurlöndin um upptöku norræns gjaldmiðils. En það er ekki bara gjaldmiðilsleiðin sem ég er gagnrýnin á varðandi lausn gjaldmiðilskreppunnar, þá leið að taka upp evru þegar við erum búin að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Ég tel jafnframt að við séum á rangri braut og þá sérstaklega Seðlabanki Íslands með áætlun hans um afnám gjaldeyrishaftanna. Sú áætlun gerir ráð fyrir því að hluta af aflandskrónunum verði hleypt út úr hagkerfinu í gegnum uppboðsmarkaði og til að koma í veg fyrir gengishrap krónunnar verði stýrivaxtahækkunum beitt, stýrivextir sem sagt hækkaðir. Þetta sáum við einmitt gerast í ágúst þegar Seðlabankinn hélt tvisvar uppboð til að hleypa aflandskrónunum út, í fyrra skiptið til að kaupa aflandskrónur og í hitt skiptið til að hleypa þeim út. Við það veiktist krónan. Reyndar voru aðrar ástæður líka fyrir því að krónan veiktist, verðhækkanir erlendis gerðu það að verkum að hún veiktist töluvert fyrri hluta þessa árs og Seðlabankinn brást við eins og venjulega með vaxtahækkun. Við búum við vaxtastig í dag sem er töluvert hærra en í flestum öðrum löndum. Ég nefni sem dæmi Bretland þar sem stýrivextir eru ekki nema 0,5% en verðbólga er á sambærilegu stigi og hér á landi eða um 5%. Þar eru engar fyrirætlanir um að fara í einhvers konar vaxtahækkunarferil. Seðlabanki Íslands ætlar að afnema gjaldeyrishöftin með uppboðsmörkuðum og vaxtahækkunum þannig að við megum búast við enn hærri vöxtum. Þess vegna er niðurstaða mín að það sé mjög brýnt að við fáum sérfræðinga til liðs við okkur til að móta nýja peningamálastefnu sem felst í því að vextir taki mið af stöðu heimila og fyrirtækja og við afnám á gjaldeyrishöftum verði innleiddur skattur á útstreymi fjármagns og verðtryggingin fryst eða jafnvel afnumin.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Þar sem ætlunin með frumvarpinu er að framlengja gjaldeyrishöftin til ársloka 2015, langar mig í fyrsta lagi að spyrja hv. þingmann hvort það komi ekki spánskt fyrir sjónir, í ljósi orða seðlabankastjóra í Morgunblaðinu í dag en hann telur að afnema verði höftin hið fyrsta eða mun fyrr. Hann segir að samkvæmt sínum áætlunum verði það gert mun fyrr en þarna er lagt til. Fyrsta spurning mín til hv. þingmanns er því þessi: Erum við ekki að gefa röng skilaboð með því að ætla að hafa lögin svona lengi í gildi? Mig langar í öðru lagi að spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um að lesa í greinargerð að fara eigi fram ítarleg lögfræðileg og hagfræðileg úttekt á frumvarpinu og hvort henni finnist nóg að gert í þeim efnum.

Herra forseti. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af því að við förum ekki nógu hratt í afnámið. Það sem ég hef mestar áhyggjur af er hvaða áhrif afnámið hefur á stöðu fyrirtækja og heimila. Ég vil sjá peningamálastefnu sem tryggir það að við gengisfall krónunnar hækki ekki lán fyrirtækja og heimila. Þess vegna legg ég mikla áherslu á að við innleiðum skatt á útstreymi og afnemum að einhverju leyti verðtrygginguna. Við sendum að vissu leyti vafasöm skilaboð með því að framlengja hert gjaldeyrishöft til ársloka 2015. Við erum í sjálfu sér að gefa skilaboð um að þau verði hér til frambúðar eða þar til hagkerfið uppfyllir Maastricht-skilyrðin. Ég hef áhyggjur af þeim skilaboðum.

Herra forseti. Ég held að komið hafi komið fram í umræðunni hjá þingmönnum, reyndar aðallega úr röðum stjórnarandstöðunnar, að brýnt sé að endurskoða peningamálastefnuna og ég tek að mörgu leyti undir þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur viðrað hér. Mig langar enn og aftur að spyrja hv. þingmann, af því að við höfum það skjalfest í frumvarpi til laga á þskj. 1750 frá efnahags- og skattanefnd í vor að nefndin mun, með leyfi forseta: „óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess.“ Rætt er um að það eigi að gerast áður en þingfundir hefjast í septembermánuði. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji að verið sé að brjóta það samkomulag sem gert var í vor og hvort ekki sé nauðsynlegt að við áttum okkur á öllum þeim afleiðingum sem þetta frumvarp hefur, áður en við samþykkjum það.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að samkomulag sem gert var í júní við stjórnarandstöðuna um að fram fari hagfræðileg og lagaleg úttekt hafi verið brotið. Mér finnst mjög brýnt að sú úttekt fari fram og hv. þingmenn í efnahags- og skattanefnd noti þá úttekt til að móta helstu drættina í nýrri peningamálastefnu. Í dag gengur peningamálastefnan fyrst og fremst út á gengisstöðugleika, sama hver er staða fyrirtækja og heimila í landinu. Um leið og verðlag hækkar erlendis, vegna þess að Seðlabanki Bretlands er að prenta peninga, þá hækka vextir hér þrátt fyrir að mjög lítið sé um fjárfestingar í atvinnulífinu og að meiri hluti skuldsettra heimila eigi í erfiðleikum með að standa við skuldbindingar sínar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ræðu hennar. Hún er ein af þeim þingmönnum sem hafa bent á lausnir á gjaldeyrishaftavandanum og felast þær í skattlagningu á útstreymi gjaldeyris. Hún fór yfir það í ræðu sinni að þetta hefði verið leið sem Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hugnaðist ekki, hann hafi raunverulega lagst gegn henni þegar samningurinn við hann var í gildi og sjóðurinn var hér á landi. Nú er sjóðurinn horfinn á brott og þess vegna langar mig til að varpa þeirri spurningu til þingmannsins hvers vegna hafi ekki verið tekið jákvæðar í þá lausn sem hún hefur lagt til. Hún þekkir hagfræðina afar vel og vísar til reynslu annarra þjóða í skattlagningu útstreymis á gjaldeyri, eins og þessum jöklabréfum. Einnig vil ég spyrja hvort ekki sé hægt að fara blandaða leið með afnám haftanna í skrefum. Forstjóri Kauphallarinnar hefur talað um sex til níu mánuði. Hver er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin leggur til þá leið að binda 

Herra forseti. Svarið við því af hverju ekki var tekið vel í þá tillögu að leggja á skatt er sú stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að styðja ekki tvöfalt gengi. Markmið sjóðsins er að tryggja frjálst flæði fjármagns milli landa og sjóðurinn telur að skattlagning dragi úr slíku flæði. Þess vegna gátu þeir ekki samþykkt slíka tillögu. Það var reyndar Alþjóðabankinn sem gerði fyrst tillögu um skatt til að koma í veg fyrir gengishrun gjaldmiðils. Það var í Indónesíu þegar fjármálakreppan reið yfir Suðaustur-Asíu. Sú skattlagning var þannig að skatturinn var mjög hár hjá þeim sem vildu fara strax út úr hagkerfinu og síðan lækkaði hann umtalsvert ef fólk fjárfesti 

Virðulegi forseti. Mig langar þá að velta upp þeirri spurningu hver sé munurinn á því að hafa gjaldeyrishöft eða skatt á útstreymi. Samkvæmt þessu er það sami hluturinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur það markmið að hafa frjálst flæði fjármagns á milli landa en alls ekki er um slíkt að ræða þegar gjaldeyrishöft eru í gildi. Flæðið væri jafnvel frjálsara við skattlagningu því þá hefðu þessir aðilar val um að yfirgefa myntsvæði okkar eða vera áfram þar til annaðhvort skattur er lækkaður eða umhverfi breytist. Mig langar líka til að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur um það að ekki virðist vera mikill þrýstingur á jöklabréfum miðað við hvað síðara útboð Seðlabankans fór raunverulega illa. Lagt var af stað með ákveðnar forsendur og þær fóru út um þúfur. Seðlabankastjóri lét síðar hafa eftir sér að þetta hefði ekki komið honum á óvart. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna var þá farin þessi leið? Þetta eru spurningar sem mig langar til að fá svör við.

Herra forseti. Gjaldeyrishöft geta annaðhvort verið í formi lagasetningar eða í formi skatts. Í sjálfu sér er enginn munur á þessu tvennu, nafnið er hið sama. Það sem aðgreinir þetta tvennt er að þegar maður beitir gjaldeyrishöftum í formi lagasetningar er verið að reyna að takmarka magnið sem fer út úr landinu en ef maður leggur á skatt er verið að nota verðið til að tempra útstreymi. Ástæðan fyrir því að ekki var mikill áhugi hjá aflandskrónueigendum að fara hér út í sumar er óvissan um verð hlutabréfa á erlendum mörkuðum. Þau hafa lækkað gífurlega í ágúst - og hækkað. Það eru miklar sveiflur þannig að flestir fjárfestar halda að sér höndum. Aflandskrónueigendur eru verndaðir af gjaldeyrishöftunum alveg eins og við sem höfum tekjur okkar í íslenskum krónum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hana í fyrra andsvari hvort hún deili þeirri skoðun sem fram hefur komið, að krónuútboð Seðlabanka Íslands séu ekki til þess hönnuð að afla margvíslegra og mikilla upplýsinga á eins skömmum tíma og mögulegt er vegna þess að við þau kemur ekki fram hvað öðrum en aflandskrónueigendum finnst.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að útboðin tvö sem voru í sumar gefi okkur sama sem engar upplýsingar vegna þess að það var mjög lítið eða takmarkað magn í boði, en þegar magnið á þeim fjármunum sem eiga að fara út úr hagkerfinu er takmarkað fást ekki réttu upplýsingarnar um verðið. Auk þess held ég að margir aflandskrónueigendur hafi haldið að sér höndum vegna þess að þetta var í fyrsta skipti sem fram fór útboð eftir bankahrunið og margir vildu bara sjá á hvaða verði þessar aflandskrónur voru keyptar. Þær voru keyptar á 218 kr., lífeyrissjóðirnir fengu síðan þessar krónur á 210 og 8 kr. runnu til ríkissjóðs.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Slíkt krónuútboð er samt komið aftur í þá áætlun Seðlabanka Íslands sem nú liggur fyrir um afnám gjaldeyrishafta. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann um 5. mgr. g-liðar í 3. gr. (ný 13. gr. g), eins og þar stendur, um að heimila framlengingu lána á milli innlendra og erlendra aðila sem tekin voru fyrir setningu hafta, þ.e. að þau næðu einnig til endurfjármögnunar. Þessu hafnar efnahags- og viðskiptaráðuneytið og Seðlabanki Íslands vegna erfiðleika við að reisa skorður við því að innlendir aðilar auki skuldsetningu sína við erlenda aðila. Mig langar að spyrja hv. þingmann hver hennar skoðun er á röksemdafærslu ráðuneytis og seðlabankastjóra við að heimila ekki að þetta nái til endurfjármögnunar.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að Seðlabankinn vilji beina þessum fyrirtækjum og einstaklingum inn á innanlandsmarkað þar sem hefur verið offramboð, má eiginlega segja, af lánsfjármagni og fá þá til að endurfjármagna erlend lán í íslenskum krónum. Önnur ástæða fyrir því að þeir vilja ekki leyfa þessa endurfjármögnun með erlendum gjaldeyri er skortur á gjaldeyri. Þjóðarbúið er mjög skuldsett og það er í raun og veru umframeftirspurn eftir gjaldeyri og ríkið þarf að tryggja sér gjaldeyri til að standa skil á skuldbindingum sínum. Afstaða Seðlabankans segir mér að seðlabankastjóri hafi áhyggjur af endurfjármögnun ríkisins á erlendum lánum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er ein spurning sem mig langar að bera undir hv. þingmann. Hvað finnst henni um það þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talar úr þessum ræðustól og hvar og hvenær sem er um að krónan sé ónýtur gjaldmiðill? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái það fyrir sér að meðan sá aðili sem fer fyrir og ber ábyrgð á efnahagsstjórn landsins talar með þessum hætti hafi einhver annar trú á gjaldmiðlinum okkar, fyrst við höfum það ekki sjálf. Hvaða áhrif telur hún það hafa á að komast út úr gjaldeyrishöftunum? Síðan tek ég undir með hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að búa til nýja peningamálastefnu. Stýrivaxtahækkanir sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni voru reyndar líka fyrir hrun og voru stýrivextir komnir mjög hátt til að reyna að draga úr þenslunni. Finnst henni stýrivextirnir virka eðlilega þegar við erum með verðtrygginguna?

Virðulegi forseti. Það sem við sáum gerast þegar stýrivextirnir voru hækkaðir í ágúst var að fjárfestarnir fóru að selja íslensk ríkisskuldabréf. Það er það sem gerist þegar vextir á bankabókum hækka sem þeir eiga að gera þegar stýrivextir eru hækkaðir. Þá vilja fjárfestar í raun og veru fá meiri ávöxtun á verðbréfin sín og ef þeir fá það ekki selja þeir verðbréfin og fara með peningana yfir í bankabækur. Strax við þessa vaxtahækkun varð skortsala á íslenskum ríkisskuldabréfum, sem er mjög alvarlegt mál vegna þess að ríkissjóður er rekinn með miklum halla sem hefur þurft að fjármagna með útgáfu ríkisskuldabréfa. Ef þetta vaxtahækkunarferli sem er hluti af afnámi gjaldeyrishafta á að leiða til þess að ríkissjóður lendi í vandræðum með að endurfjármagna sig og fjármagna hallann þá erum við illa stödd. Það mun þá þýða hærri vaxtakostnað og meiri niðurskurð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og tek undir þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur af því ef skortsala íslenskra ríkisskuldabréfa eykst. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hún teldi evruna ekki heppilegan gjaldmiðil og færði fyrir því ágætisrök. Hennar hugmynd var að tala við aðrar Norðurlandaþjóðir. Mig langar að beina spurningu til hv. þingmanns um það sem sumir hagfræðingar hafa haldið fram, að taka upp eða innleiða til að mynda bandaríkjadollar. Margir fræðimenn eða a.m.k. nokkrir hafa haldið því fram að það væri góður kostur í stöðunni. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Telur hún skynsamlegt að taka einhliða upp gjaldmiðilinn, telur hún það raunhæft eða verður að gera það í samstarfi við aðrar þjóðir?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að svara spurningu sem ég náði ekki að svara í fyrra svari mínu, þ.e. hvað mér finnist um fullyrðingar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að krónan sé ónýtur gjaldmiðill. Mér finnst þær mjög alvarlegar og mér finnst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vera í mótsögn við sjálfan sig þegar hann sakar stjórnarandstöðuna um að vera með bölsýni því að slíkar yfirlýsingar eru ekkert annað en bölsýni og hafa áhrif á hegðun fjárfesta á gjaldeyrismörkuðum, með öðrum orðum þeir vilja síður kaupa ónýtan gjaldmiðil. Gengi krónunnar getur þar af leiðandi veikst og er jafnvel veikara en það þyrfti að vera. Varðandi bandaríkjadollar þá hentar evran í raun og veru betur íslensku hagkerfi. Það sýna rannsóknir hagfræðinga og það sama gildir um kanadíska dollara. Við þyrftum í raun ef við ætluðum að taka upp þessa gjaldmiðla að umbreyta algerlega útflutningi okkar 

Herra forseti. Ég hef ræðu mína í kvöld á því að undrast það að við ræðum á öðrum degi gjaldeyrishöft og breytingar á gjaldeyrismálum og tollalögum. Í salnum er einn stjórnarliði. Í dag, þann tíma sem ég hef setið hér og reyndar líka í gær, hefur verið verulegur skortur á stjórnarliðum til að verja þessa leið. Ég held að það sé rétt hjá mér að enginn þingmaður Vinstri grænna hefur tekið til máls til að útskýra af hverju við þurfum að fara þessa leið og mér finnst það eiginlega ámælisvert að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu eða nokkur sá sem undirritað hefur nefndarálit meiri hlutans. Engu að síður heldur umræðan áfram. Þetta er eins og með nokkur önnur mál sem verið hafa til umfjöllunar í þingsölum, stjórnarliðið hendir bara einhverju fram. Menn virðast ekki hafa mikla sannfæringu fyrir því að þetta sé rétta leiðin og vilja þar af leiðandi ekki vera bendlaðir við málið eða að þurfa að verja frumvarpið og nefndarálitið sem liggja hér frammi. Málið var fyrst rætt í lok vorþingsins og er umræðu haldið áfram núna. En hér stöndum við, stjórnarandstæðingar, og biðlum til stjórnarliðanna um að hlusta á það sem við höfum fram að færa. Við vitum ekki hvort það virkar. Við fáum engin viðbrögð. Við leitum eftir því að í stórum málum eins og þessu sé breiðari samstaða um aðgerðir, að fleiri trúi því og geti staðið við það að þetta sé hin rétta leið fyrir okkur. En auðvitað er það umdeilanlegt eins og margt annað. Komið hefur fram í fjölmörgum yfirlýsingum og ræðum frá hæstv. forsætisráðherra - það kom ágætlega fram í máli hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrr í kvöld - á fleiri en einum vettvangi að það séu svo mörg batamerki á efnahagslífinu og atvinnulífinu að það ættu í raun að vera öll skilyrði fyrir því að afnema gjaldeyrishöftin. Í stað þess stöndum við frammi fyrir frumvarpi til laga sem á að festa þau í sessi til 1. janúar 2016 og herða þau. Það er ekkert annað en tvískinnungur. Hæstv. forsætisráðherra reynir búa til stöðu með yfirlýsingum sínum sem ekki er til, hún teiknar upp einhvers konar mynd af efnahagslífinu sem er ekkert annað en froða en treystir henni síðan ekki betur en svo að hún setur upp belti og axlabönd í efnahagsmálum og segir að það þurfi að viðhalda gjaldeyrishöftunum og herða þau til að ekki fari illa. Það hljómar síðan mjög sérkennilega að heyra hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og reyndar ýmsa aðra ráðherra og þingmenn, einkum Samfylkingarinnar, tala niður krónuna. Þeir sleppa engu tækifæri til að gera það, eins og fram hefur komið í ýmsum ræðum og fjölmiðlum. Það er ekki líklegt til árangurs ef menn ætla að búa til þær aðstæður að hægt sé að afnema gjaldeyrishöftin, ef menn róa á sama tíma að því öllum árum að veikja krónuna og tiltrú manna á hana hér innan lands og þeir veikja líka trú erlendra fjárfesta á efnahagsástandinu í landinu. Margir líta þannig á krónuna að hún sé slæm og bera hana saman við erlenda gjaldmiðla eins og dönsku krónuna, dollara og pund og þýska markið, sem er reyndar svolítið sérkennilegt því að ef við tökum 100 ára sögu þýska marksins áður en það breyttist í evru er margt áhugavert sem hægt er að skoða þar. Sumt er kannski til eftirbreytni fyrir okkur í því skyni að byggja upp efnahagslífið eins og Þjóðverjar gerðu eftir síðustu dýfu sína fyrir margt löngu. Til eru fleiri mælikvarðar á að meta styrk gjaldmiðils sem gegna því hlutverki að auka viðskipti og auðvelda þau manna í millum. Í því sambandi má nefna þau lífskjör sem þjóðin býr við. Ef við horfum 100 ár aftur í tímann á dönsku krónuna var íslenska þjóðin ein sú fátækasta í Evrópu. Nú, 100 árum síðar, er krónan kannski dálítið mikið minna virði núna en íslenska þjóðin er ein sú ríkasta í Evrópu og í heiminum. Þó að við teljum að ýmislegt bjáti á í augnablikinu vitum við líka að tækifærin og þær auðlindir sem við búum við í landinu eru slík að við hljótum að teljast auðug þjóð. Það er m.a. vegna krónunnar. Ef við tölum um gjaldmiðla þá hefur verið talsverð umræða um hvort eina lausnin sé sú að taka upp annan gjaldmiðil. Evran kom fyrst upp í hugann á vormánuðum 2009 og kannski eftir hrunið 2008 þó að einnig væru nefndir til aðrir gjaldmiðlar eins og dollari, norsk og sænsk króna o.s.frv. Nú eru allt aðrir tímar en þegar menn tóku ákvarðanir um að sækja um aðild að Evrópusambandinu með minnsta mögulega meiri hluta í þinginu og talsverðum átökum. Nú eru allt aðrar aðstæður hér innan lands en ekki síður á meginlandi Evrópu. Ef við ræðum til hvers gjaldmiðlar eru og hvernig þeir eiga að endurspegla efnahagslíf hverrar þjóðar eða þess svæðis sem gjaldmiðillinn þjónar má leiða að því sterk rök að evran sé alls ekki sá gjaldmiðill sem hentar okkur best þar sem hún er bundin við þýska hagkerfið og hagkerfi okkar er á margan hátt talsvert öðruvísi en hið þýska. Hagkerfi okkar er miklu líkara til að mynda því norska, því færeyska eða því grænlenska og jafnvel því kanadíska. Ef upp kemur sú staða að við finnum olíu verður efnahagslíf okkar enn líkara norska kerfinu en það er í dag. Við byggjum afkomu okkar að stóru leyti á nýtingu náttúruauðlinda eins og þær þjóðir sem ég nefndi áður. Ég hef nefnt áður í þessum ræðustól að ef menn ætluðu að fara að endurskipuleggja alla gjaldmiðla heimsins, ég tala ekki um ef evran hrynur, hún verður einhvers konar gjaldmiðill ríkustu þjóða Norður-Evrópu, svo verður til annars konar evra í Suður- og Austur-Evrópu - ef menn horfa svæðisbundið á hvernig skynsamlegt er að gjaldmiðlar séu væri kannski ekkert óeðlilegt að við færum að velta fyrir okkur hvort væri til einhver Norður-Atlantshafskróna sem byggði staðfestu sína á sömu hlutum og íslenska efnahagskerfið og að stóru leyti það norska, að einhverju leyti það kanadíska og að sjálfsögðu bæði hagkerfi Grænlendinga og Færeyinga. Allir eru sammála um að gjaldeyrishöftin séu slæm og ég held að allir vilji losna við þau. Það er hins vegar margt sérkennilegt sem kemur fram þegar sú umræða hefst; af hverju framlengja á höftin um fimm ár og herða þau enn frekar, þá ætlar sami stjórnarmeirihluti t.d. að afnema innflutningstolla á allar landbúnaðarvörur og væntanlega á allar aðrar vörur þannig að Ísland sé algerlega óvarið hvað varðar innlendan iðnað, matvælaframleiðslu og annað. Sú framleiðsla og sá iðnaður á að lifa þar af á heimsmarkaðsverði og eiga allt sitt undir því hvernig hákarlarnir úti í hinum stóra heimi haga sér á hverjum tíma, en á meðan á að binda allt í gjaldeyrishöftum. Á sama tíma og við ætlum að hafa gjaldeyrishöft til að búa til skjól til að skapa þær aðstæður að samfélagið finni stöðugleika; krónan styrkist, atvinnulífið eflist og fjárfestingar og hagvöxtur aukist, eru skattahækkanir á skattahækkanir ofan sem gera það að verkum að fyrirtækin ná sér engan veginn á strik. Reyndar spila fleiri hlutir þar inn í, eins og pólitískur órói. Fulltrúar tækni- og hugverkaiðnaðarins komu á þingflokksfund hjá okkur framsóknarmönnum í dag og fjölluðu um framtíðarsýn og stefnumótun. Það er sláandi að gjaldeyrishöftin eru það sem þvælist einna mest fyrir þeim greinum þannig að það er ekkert samhengi í hlutunum í þessum málum frekar en svo mörgum öðrum. Það er augljóst að sú áætlun sem ríkisstjórnin hefur stuðst við gengur ekki upp og virðist vera löngu úr sér gengin. Það hefði verið löngu tímabært að staldra við, líta upp og velta fyrir sér hvernig það plan hefur virkað. Það hefur reyndar komið í ljós að Samfylkingin hafði ekkert annað plan en að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það hefur engin önnur lausn komið fram og þeir hafa ekki verið til umræðu um að endurskoða þá áætlun. En það er augljóst að þjóðin er ekki á sama máli um það efni samkvæmt skoðanakönnunum og það er ekki skynsamlegt að halda áfram á sömu braut þegar ekki gengur betur en raun ber vitni að uppfylla allar þær áætlanir sem menn hafa sett sér. Þá er skynsamlegast og eðlilegast að staldra við og búa til nýtt plan, henda plani A og taka upp plan B. Í umræðunni liggja fyrir fjölmörg nefndarálit sem dæmi eru um að menn eiga erfitt með að ná saman í þessu máli. Umræðan í vor endaði reyndar á því að nefndin sjálf sendi frá sér breytingartillögur og síðan greinargerð þar sem hún lagði til að sumarið yrði notað til að fá óháða aðila til að líta yfir málið og gera lagalega og hagfræðilega úttekt. Eins átti að kanna hvort úrræðin í frumvarpinu mundu nægja Seðlabankanum til að ná fram markmiðum sínum varðandi gjaldeyrishöftin eða hvort það dygði að gera einhverja einfaldari hluti. Í því skyni voru gjaldeyrishöftin sem eru í dag framlengd í vor til septemberloka. Það hljómar skynsamlega við þessar aðstæður, herra forseti, að við gerum hlé á þessari umræðu og setjum málið í þann farveg sem menn settu málið í í vor en luku því ekki þar sem þær úttektir sem ég nefndi voru ekki gerðar. Við stöndum á nákvæmlega sama stað og við stóðum þegar umræðunni lauk í byrjun júní. Það væri því skynsamlegast að mínu mati að gera hlé á umræðunni og finna lausn á því hvernig við getum náð saman um að ljúka málinu. Tilfinning mín fyrir því er sú, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt til, að núverandi gjaldeyrishöft verði framlengd til áramóta, 31. desember í ár, og að tíminn fram að því verði notaður til að gera óháðar úttektir og kanna hvað við getum gert í þessum efnum. Einnig hafa komið fram aðrar tillögur og það er sjálfsagt mál að skoða þær og setja þær inn í þennan pakka, þ.e. hvort hægt sé að losa gjaldeyrishöftin hraðar en gert er í þeirri áætlun sem er í frumvarpinu. Í stað þess að við stöndum hér og tölum út í tómið til að reyna að fá stjórnarliðana til að hlusta væri þetta auðvitað miklu skynsamlegri og skilvirkari leið, við eyddum tímanum þá í að klára önnur mál sem liggja fyrir þessum septemberstubbi. Það var tilgangurinn með þessu septemberþingi að koma saman í hálfan mánuð eftir sumarhlé og klára mál sem menn gleymdu, illu heilli, og ljúka öðrum sem ekki náðist tími til að klára en nokkur sátt var um. Þetta er skammur tími, tvær vikur. En þess í stað erum við í hverju málinu á fætur öðru að karpa um hvort skynsamlegt sé að taka stórar og miklar ákvarðanir án þess að menn séu búnir að komast að niðurstöðu eða kanna til hlítar hvort þetta sé skynsamlegasta leiðin eður ei, þeir vaða bara af stað. Það er auðvitað ekki skynsamlegt. Í gær eða í fyrradag náðist þó ágæt sátt um mál sem var djúpstæður ágreiningur um milli stjórnarliða og stjórnarandstöðu, þ.e. um fullgildingu Árósasamningsins. Þar sáu menn ljósið, að skynsamlegt væri að ljúka því máli með samkomulagi. Ég tel að þetta mál sé þess eðlis að það sé mjög mikilvægt að á bak við það sé stærri meiri hluti en sá minnsti mögulegi. Ég vil líka leyfa mér að trúa því að innan stjórnarliðsins sé verulegur ágreiningur eða í það minnsta áhyggjur af því hvort þetta sé rétta leiðin. Það hefur líka verið nefnt í þessari umræðu að ræða þurfi fleiri hluti eins og t.d. að endurskoða peningastefnuna, og ég tek undir það heils hugar. Ég tel að sú peningastefna sem við höfum fylgt bráðum í áratug hafi ekki skilað því sem hún átti að skila. Hún átti án efa stóran þátt í þenslunni og því bóluhagkerfi sem hér skapaðist. Það hjálpaðist auðvitað fleira að en ég held að sú stefna hafi átt stóran þátt í því. Við virðumst þó ætla að halda tryggð okkar við þá vonlausu stefnu og halda áfram á sömu braut. En í samfélagi kreppunnar þar sem vaxtahækkanir og takmarkað aðgengi að lánsfé fyrir framkvæmdir og ekki síður takmarkað traust á þeim sem ætla að fara í framkvæmdir er það sem mun verða okkar helsti akkillesarhæll ef við ætlum að halda tryggð við þá peningastefnu. Hún var slæm í uppganginum en ég held hún sé enn verri í kreppunni. Ég ætlaði að nota hluta af tíma mínum til að fara yfir nefndarálit 2. minni hluta sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson undirritar þar sem hann fór yfir hvað hefði að hans mati komið fram í nefndinni og þeim álitum og umsögnum sem til nefndarinnar var skilað, en ég sé að það gengur nokkuð hratt á tíma minn þannig að ég hyggst nota næstu ræðu mína til að fara yfir það. Ég vil í lokin á þessari ræðu enn og aftur hvetja stjórnarliða til að koma til móts við okkur í minni hlutanum varðandi þetta mál. Ég bið þá um að velta því fyrir sér hvort það sé ekki skynsamlegra að fara þá leið sem við samþykktum og samkomulag varð um í nefndinni í vor að áður en við lögleiddum enn stífari gjaldeyrishöft til lengri tíma mundum við fá óháð álit, lögfræðileg, hagfræðileg og álit annarra sérfræðinga á því. Þeir mundu þá geta metið hvort þau höft sem eru í dag nægi Seðlabankanum eða hvort það þurfi að breyta þeim á einhvern hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdir og ræðu. Mig langar að spyrja hann hvort hann deili þeirri skoðun með mér að sú aðferð löggjafans sem beitt er í þessu frumvarpi sé vafasöm því að frumvarpið sjálft felur í sér langa upptalningu á fjármagnshreyfingum sem lýstar eru ólögmætar. Síðan er, undir settu stjórnvaldi Seðlabanka Íslands, veitt nánast ótakmörkuð heimild til að veita undanþágu frá bannákvæðum. Spurningin er hvort þetta framsal löggjafarvaldsins er, eins og margir telja, í andstöðu við ákvæði 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins, samanber lög nr. 33/1944, og hvort líka megi ætla að brotið sé gegn grundvallarreglu stjórnarskrárinnar um jafnræði og eignarrétt, þ.e. 65. og 72. gr., sem felur það í sér að borgarar eigi rétt á að hömlur á eignarréttindum þeirra ráðist af lögum fremur en geðþóttaákvörðun stjórnvalda við beitingu undanþáguheimilda. Mig langar þar að auki að spyrja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson í beinu framhaldi hvort eðlilegt geti verið að löggjafarvaldið framselji vald með þessum hætti og síðan að sami aðili sjái um reglusetningu, veitingu undanþága, eftirlit og rannsókn brota. Það er Seðlabanki Íslands sem fær þetta ótrúlega vald og Alþingi virðist í þann veginn að framselja það til þessarar undirstofnunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrirspurnirnar. Þær voru sumar reyndar nokkuð stórar og sjálfsagt er erfitt að svara þeim til hlítar á þessum tíma. Mér finnst allar þær spurningar er spretta upp og varða það hvort þetta frumvarp, og reyndar svo mörg önnur, varði brot á stjórnarskrá þess eðlis að við virðumst ekki hafa lært nóg af hruninu eins og við ætluðum. Þar sem við hv. þingmaður áttum sæti í þingmannanefndinni sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis á sínum tíma þá var einmitt talsvert fjallað um að styrkja þyrfti Alþingi, til að mynda með því að búið væri að fara yfir öll þau frumvörp sem hér kæmu inn. Í því sambandi ræddum við um lagaskrifstofu - og lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga um að koma slíkri skrifstofu á fót í þinginu - til að ganga úr skugga um að svona hlutir komi ekki hingað inn þannig að við séum ekki daginn út og daginn inn í stórum málum að velta því fyrir okkur hvort einstök ákvæði frumvarpa brjóti stjórnarskrána eður ei. Á sama hátt má spyrja, varðandi það framsal sem hv. þingmaður lýsti í frumvarpinu frá löggjafanum til Seðlabankans, um Seðlabankann. Hann fékk vægast harða útreið í rannsóknarskýrslu Alþingis og við sem í nefndinni sátum samþykktum að eðlilegt væri að á einhverjum tímapunkti yrði gerð stjórnsýsluúttekt á stöðu Seðlabankans, hvernig honum tækist að höndla það sem hann ætti að gera. Þess vegna orkar það mjög tvímælis og er sérkennilegt að við, án þess að hafa gengið úr skugga um að svo sé, ætlum að fara að varpa verkefnum af þessu tagi yfir á hans herðar, án þess að hafa í raun hugmynd um hvort hann sé í stakk búinn til að ráða við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum þau svör sem hann gaf við þessum spurningum mínum, sem kannski voru viðamiklar. Mig langar í framhaldinu af því sem hann sagði um þá þingnefnd sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis, og lagði fram tillögur um hvernig við ætluðum að reyna að læra af því sem gerðist í hruninu, að spyrja hv. þingmann hvort það sýni ekki svart á hvítu hvað við höfum lítið lært og hvað stofnanirnar, sem að hluta til brugðust í hruninu, hafa lítið lært, þegar ágætur seðlabankastjóri, sem talar um að brýnt sé að losa höftin, segir á fundi í dag: Heimild er í lögum til að láta gjaldeyrishöftin gilda til ársloka 2015. En Már segir markmiðið vera að losa um höftin mun fyrr. Við erum enn, sem enn erum löggjafinn, að ræða hvort festa eigi þessi gjaldeyrislög til 2015 og á sama tíma segir Seðlabankinn að heimild sé í lögum til að gera slíkt.

Herra forseti. Ég hjó eftir þessu sama í dag og ætlaði reyndar aðeins að fjalla um það í ræðu minni en hafði ekki tíma til þess. Þetta hljómaði mjög sérkennilega og það verður að segjast eins og er að þegar maður sér svona og heyrir styrkir það mann ekki í þeirri trú að Seðlabankinn sé til að mynda orðin sú stofnun sem við ætlum að hann sé, embættismannakerfið þar sé ekki eins og við trúum að það eigi að vera. Ég er líka sannfærður um, og hef svo sem oft komið í pontu til að ræða það, að við hér í þingsal höfum heldur ekki tekið nóg til okkar af þeim ályktunum og niðurstöðum, sem við þó samþykktum 63:0. Ég held að það sé helst því um að kenna að við höfum ekki einbeitt okkur nægilega að verkefninu. Við trúum því kannski, eins og áður var, eins og var fyrir hrun, að einhver annar sé að vinna verkið. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á það að svo virtist sem menn hefðu gefist upp við að ná tökum á efnahagsstjórninni. Mig langar að bera undir hv. þingmann atriði sem mér finnst vera staðfesting á þeirri uppgjöf allri. Í meirihlutaáliti frá hv. efnahags- og skattanefnd stendur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn áréttar að höftin eigi ekki að vara að eilífu og markmið sé að afnema þau í áföngum, því fyrr því betra.“ Það er ekki meira en þetta. Það er enginn metnaður, enginn þrýstingur á stjórnvöld eða Seðlabankann að gera þetta með ákveðnum hætti eða ná ákveðnum árangri, heldur það eitt að þetta eigi ekki að vara að eilífu. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti tekið undir það með mér að þetta sé í raun staðfesting á uppgjöf ríkisstjórnarinnar við stjórn efnahagsmála. Það er alveg ljóst að ef gerð er skýrari og skjótvirkari áætlun en hér er mælt fyrir veitir það stjórnvöldum aðhald og eykur um leið trúverðugleika efnahagsstefnunnar. Þá verða menn að fara að skapa hagvöxt, búa til störf, hætta að þvælast fyrir allri uppbyggingu, ná tökum á ríkisfjármálum og koma hjólum atvinnulífsins í gang. En eins og hv. þingmaður fór ágætlega yfir í ræðu sinni þá er það einmitt það sem hæstv. ríkisstjórn hefur algerlega mistekist. Sú óeining sem þar er innan veggja ræður miklu. Ef Samfylkingin fær að halda áfram Evrópusambandsumsókninni geta Vinstri grænir þvælst fyrir allri atvinnuuppbyggingu og það er svona kaup kaups, það er í raun fórnarkostnaður þjóðarinnar fyrir að hafa þessa ríkisstjórn. Ég vil bera það undir hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þessar hugleiðingar mínar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kemur inn á nokkra af þeim þáttum sem ég nefndi í ræðu minni er varða efnahagsstjórnina sjálfa og hvort þetta allt beri þess merki að ríkisstjórnin hafi gefist upp í stjórn efnahagsmála. Að einhverju leyti er það uppgjöf. Það kom kannski fram í síðustu orðum hv. þingmanns hvað er helst að. Reyndar hefur það smátt og smátt komið í ljós, og var notað áður en gengið var til kosninga, að ef minnihlutastjórnin fengi meiri hluta þá væri hennar helsta verkefni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru í kjölfarið, og þar með væri búið að leysa efnahagsvandamálin. Það var plan A. Ég lít frekar svo á að ríkisstjórnin neiti að horfast í augu við að það plan gengur ekki upp. Það var kannski alltaf dálítið sérkennilegt en við þær aðstæður sem voru veturinn 2008–2009 og vorið 2009 horfðu menn hálfvonleysislega til framtíðarinnar og óttaslegnir og leituðu að haldreipi. Síðan hefur svo margt annað gerst, bæði innan lands sem og í alþjóðaefnahagsmálum, ekki hvað síst í Evrópu og hvað varðar evruna. Þessi áætlun er vonlaus en ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við það. Kannski er það vegna þess að þeir telja að ef þeir fari að rugga þeim bát sé ríkisstjórnarsamstarfið búið, að það hangi saman á því einu að Samfylkingin fái að sækja um aðild að Evrópusambandinu og Vinstri grænir fái að koma fram með öfgastefnu sína með því að vera á móti atvinnuuppbyggingu og eitt og annað í þeim dúr. Þetta eru bara vangaveltur, við getum ekki fullyrt neitt um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég held hins vegar að þetta séu ekki neinar vangaveltur um þá stöðu sem hæstv. ríkisstjórn er í. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða skoðanir hann hefur á því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra láti hafa það eftir sér, úr þessum ræðustóli, í blöðum og fjölmiðlum, að gjaldmiðill landsins sé ónýtur, að krónan sé ónýt. Hvað finnst honum um það að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mæli fyrir umræddu frumvarpi, um að reyna að afnema gjaldeyrishöftin á næstu fimm árum, með þeim fullyrðingum að krónan sé ónýt? Hvaða trúverðugleiki er á bak við það? Kannski endurspeglast sá trúverðugleiki í því að nánast enginn stjórnarliði hefur tekið þátt í umræðunni, eða örfáir. Er það trúverðugt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra ætli að afnema gjaldeyrishöftin á fimm árum en haldi því fram á sama tíma að gjaldmiðillinn sé ónýtur?

Virðulegi forseti. Það er svo sem alveg rétt, þetta eru ekki bara vangaveltur, það er margt sem bendir til að þetta sé hárrétt ályktað hjá okkur þingmanninum. Ég veit ekki hvaða ólán það er sem hangir yfir okkur að ráðherrar efnahags- og viðskiptamála skuli margir hverjir, allt síðan árið 2007, hafa það sem aðalhobbí að tala niður íslensku krónuna. Það er ekki bara sá síðasti. Ég held það séu allir sem hafa setið í þessum stóli. Það hljómar mjög ótrúverðugt þegar sá aðili sem fer með stjórn efnahagsmála notar hvert einasta tækifæri til að tala niður þann gjaldmiðil sem er í landinu á þeim tíma og mærir einhvern annan gjaldmiðil þó að þeir sem við hann þurfa að búa séu allir óttaslegnir. Það er mjög sérkennilegt. Það sem skortir í þessa umræðu um gjaldeyrishöftin og afnám þeirra er að ef menn ætla að losa höftin, og komast út úr vítahring haftanna, verða menn að hafa trú á því sem menn eru að gera. Þá trú skortir.

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hvatti stjórnarmeirihlutann til að koma til móts við óskir stjórnarandstöðunnar um að fram fari lagaleg og hagfræðileg úttekt á peningamálastefnunni. Ég er sammála nauðsyn slíkrar úttektar en ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að slík úttekt þurfi að fela í sér þrjú atriði. Í fyrsta lagi mat á markmiðum peningastefnunnar sem hefur breyst frá hruni í það að vera gengisstöðugleiki en var fyrir hrun verðstöðugleiki. En það er ekki mikill munur á þessum tveimur markmiðum vegna þess að gengið hefur mikil áhrif á verðbólguna þannig að um leið og gengið verður óstöðugt verður meiri verðbólga. Í öðru lagi þarf þessi úttekt að leggja áherslu á eða skoða hvaða tæki Seðlabankanum beri að nota til að ná þeim markmiðum sem honum verða sett af þinginu, hvaða önnur tæki en vaxtabreytingar Seðlabankinn eigi að nota. Ber að nota tæki eins og t.d. skatta á útstreymi fjármagns og frystingu verðtryggingar? Í þriðja lagi, hvaða kosti hefur það fyrir Ísland að taka upp nýjan gjaldmiðil? Það eru sem sagt þessi þrjú atriði sem ég mundi gjarnan vilja að hv. þingmaður segði mér hvort hann væri sammála mér um að væru mikilvæg að sérfræðingar skoðuðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kemur inn á mat á markmiðum peningastefnunnar. Ég ætlaði reyndar áðan að hafa tíma til að fjalla aðeins um álit hennar á frumvarpinu og fjalla m.a. um peningastefnuúttekt. Ég tek fyllilega undir þessa þrjá þætti sem nefndir voru um að nauðsynlegt sé - og það er nokkuð augljóst - að fram fari mat á þessum markmiðum, bæði í ljósi þess að það mistókst að viðhalda stöðugu verðlagi, verðbólgan var út og suður þrátt fyrir alla þessa stýrivexti, og eins hvort hægt sé að nota sömu peningastefnu til að viðhalda stöðugu gengi. Varðandi önnur tæki sem Seðlabanki Íslands hefur var einmitt fjallað um það í þingmannanefndinni sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis, að hluti af þeirri stjórnsýsluúttekt, sem nauðsynlegt væri að færi fram á Seðlabankanum, væri einmitt til þess að fara yfir hvaða tæki og tól Seðlabankinn hefði og síðan þá hvort hann beitti þeim tólum og tækjum. En sú skoðun hefur ríkt á Íslandi að Seðlabankinn hafi einungis þann möguleika á að hækka stýrivexti og geti eiginlega ekkert annað gert. Ég held að það sé reyndar ekki rétt, en til þess þarf að fara yfir bæði lagaumhverfið, regluverkið og síðan hvernig Seðlabankinn hagar sínu máli. Um kosti þess að taka upp nýjan gjaldmiðil þá held ég að það hljóti að vera hluti af þessu. Við eigum nefnilega að einblína á það í nokkur ár að meta það hvernig við styrkjum krónuna og höfum hana stöðuga, af því að það er augljóst að við höfum hana um einhvern tíma. En við verðum að móta okkur líka einhverja langtímasýn um hvernig við ætlum síðan að hafa það eftir 20, 30 eða 50 ár.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að hv. þingmaður er sammála mér um að það skipti máli að úttektin feli í sér þessa þrjá þætti, þ.e. að endurskoða markmið peningastefnunnar, þannig að eitthvað annað verði til viðmiðunar en gengisstöðugleiki og verðbólgumarkmið en þau hafa ekki reynst atvinnulífinu og heimilunum mjög vel. Það er fyrst og fremst verið að einblína á breytingar á annaðhvort genginu eða verðbólgunni en ekki stöðu heimila og fyrirtækja og síðan þarf að skoða þau tæki önnur en vaxtahækkanir sem Seðlabankinn getur beitt. Og einnig er brýnt að finna varanlega lausn á gjaldmiðilskreppunni. Það gerum við ekki nema skoða alla kosti, ekki bara upptöku evrunnar heldur alla aðra kosti, eins og t.d. upptöku nýrrar íslenskrar krónu eða bandaríska dollarans, sem dæmi.

Virðulegi forseti. Ég held að í þingmannahópnum öllum séu mjög margir - ég ætla að leyfa mér að halda því fram að þeir finnist líka innan stjórnarliðanna - sem eru sammála þessari umræðu okkar og því mati sem fram þurfi að fara á Seðlabankanum, gjaldeyrishöftunum, þessu frumvarpi og þeim breytingum sem við ætlum að gera þar á. Það sem þvælist hins vegar fyrir er að hluti þingmanna, fyrst og fremst þingmenn Samfylkingarinnar, hefur í rauninni bundið sig við aðeins eina leið, eina áætlun, eitt plan og það er að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Þeir hafa á mjög þröngsýnan hátt útilokað alla aðra kosti. Ég held hins vegar að það sé nokkuð víðtæk skoðun, og ekki síst meðal landsmanna, að skoða eigi fleiri kosti. Menn verði að leysa málin til skamms tíma en horfa líka lengra fram í tímann og reyni að átta sig á hvað sé skynsamlegasta leiðin. Ein leiðin til skamms tíma litið gæti verið stjórnsýsluúttekt ásamt óháðri úttekt þar sem þessir þættir kæmu inn í.

Herra forseti. Við ræðum breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum eða hin svokölluðu gjaldeyrishöft þegar klukkan er núna farin að ganga tíu á miðvikudagskvöldi og það er ekki að ástæðulausu sem við ræðum þetta grundvallarmál í þaula. Því miður eru það nær eingöngu þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa kvatt sér hljóðs í dag. Stjórnarliðar hafa ekki séð mikla ástæðu til að ræða þessi mál mikið en ég vil þó geta þess að hv. þm. Magnús Orri Schram flutti alllanga og ítarlega ræðu í dag, sem ég var þó ekki að öllu leyti sammála eins og ég ætla að koma að seinna. Staðreyndin er sú að þegar menn ætla að festa í lög að gjaldeyrishöft verði til loka ársins 2015 teljum við mörg að í því felist mjög alvarleg skilaboð um hvert íslenskt samfélag stefnir á næstu árum. Við þurfum ekki að horfa langt aftur í tímann. Það er ekki ýkjalangt síðan hér voru gjaldeyrishöft um áratugaskeið, hátt í 60 ár, sem áttu einungis að vera í örfá ár þegar þau voru sett á sínum tíma. Nú stefnir í, verði frumvarpið samþykkt, að gjaldeyrishöft verði við lýði á Íslandi frá árinu 2008 til ársins 2015 eða í sjö ár. Það sem veldur manni meiri áhyggjum er að fyrri plön ríkisstjórnarinnar um hvenær afnema eigi höftin hafa ekki staðist. Menn hafa framlengt þær ákvarðanir sí og æ. Því má gera ráð fyrir og færa fyrir því sannfærandi rök að við séum með hinni miklu lengingu að festa höftin enn frekar í sessi og þá jafnvel til áratuga og slíka framtíðarsýn á ég mér ekki fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Við ræðum oft um vinnubrögð og ég hélt að við hefðum lært eitthvað af vinnubrögðum í mikilvægum málum sem snerta þjóðarhagsmuni. Vil ég þá nefna Icesave-málið sérstaklega þar sem við þurftum sí og æ í minni hlutanum á Alþingi að kalla eftir því að staðið yrði við það samkomulag sem gert var um málsmeðferð þess máls. Nú finnst mér ég vera farinn að upplifa sömu vinnubrögðin aftur í grundvallarmáli sem snertir starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja til næstu ára og síðast en ekki síst til þess umhverfis sem íslenskar fjölskyldur eiga að lifa í næstu árin. Í vor þegar Alþingi gerði hlé á þingfundum var gert svofellt samkomulag sem var staðfest á þingskjali 1750 og var dreift í þinginu þar sem stóð m.a., með leyfi forseta: „Efnahags- og skattanefnd mun áður en nefndafundir og þingfundir hefjast í september óska eftir lagalegri og hagfræðilegri úttekt á frumvarpi ráðherra og einstökum greinum þess. Meta þarf hvort lögfesting þess veiti Seðlabanka Íslands nægilegan sveigjanleika til að bregðast skjótt við leka í gjaldeyrishöftum samhliða losun þeirra samkvæmt áætluninni.“ Þetta er alveg skýrt. Þarna var samkomulag á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um málsmeðferðina í þessu mikilvæga máli. Þessi ítarlega, hagfræðilega og lögfræðilega greining hefur enn ekki farið fram. Það sem við höfum óskað eftir er að menn standi við það samkomulag sem var gert, enda er það nauðsynlegt í þágu þjóðarinnar að við förum ítarlega yfir það, hagfræðilega og lagalega, hvaða áhrif það frumvarp sem við ræðum muni hafa á allt umhverfi efnahagsmála hér á landi á komandi árum. Það kann að líta þannig út og sumir stjórnarliðar geta látið í það skína að við séum að stunda eitthvert málþóf, en ég segi nei við því. Við erum að reyna að ná því í gegn sem samþykkt var í vor með samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu, að við mundum vanda til verka þegar kemur að þessu brýna hagsmunamáli þjóðarinnar. Eigum við ekki að læra eitthvað af sögunni? Hafa menn ekki gert mikil mistök í mjög stórum hagsmunamálum sem hafa snert íslensku þjóðina í heild sinni talandi um Icesave-málið? Þar þurftum við að berjast fyrir hagsmunum þjóðarinnar. Því er mjög mikilvægt að frumvarpinu verði breytt áður en það verður samþykkt sem lög frá Alþingi. Það veitir svo sannarlega ekki af vegna þess að það er vanreifað.

Virðulegi forseti. Menn tala oft fjálglega um vinnubrögð á þinginu og menn tala um að það skipti afskaplega miklu máli að vanda til verka. Ég vildi spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson hvernig honum finnist að staðið hafi verið að málum í þessu stóra máli, hvort hv. þingmaður sé tilbúinn til að skrifa upp á það að staðið hafi verið við það samkomulag, sem er hvorki meira né minna en skriflegt, ef ég man rétt á þskj. 55 -  Ég verð að segja fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að mér finnst afskaplega skrýtið að hér standi menn upp, og sérstaklega eru það stjórnarliðar sem koma hingað og tala fjálglega um fagleg vinnubrögð, að vanda til verka o.s.frv., en það er eins og þeir gleymi því um leið og þeir stíga úr ræðustólnum. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta fullkomlega fyrir neðan allar hellur, í fyrsta lagi að menn vinni þetta stóra mál ekki betur en raun ber vitni og í annan stað að menn séu að heykjast eða ekkert að heykjast, menn eru brattir og ætla að svíkja það samkomulag sem er hvorki meira né minna en skriflegt. Það er ekki gert sérstaklega fyrir stjórnarandstöðuna heldur fyrir þjóðina að við vinnum þetta almennilega. 

Nei, ég vil biðja ræðumann að virða tímamörk, hér er komið töluvert langt fram yfir tímann og þess vegna er slegið í bjöllu.

Herra forseti. Ég vil staðfesta það að samráðið sem hv. þingmaður hefur haft á tilfinningunni að hafi verið meira í þessu máli við þingflokk Framsóknarflokksins en þingflokk Sjálfstæðisflokksins er einfaldlega ekki fyrir hendi. Samráðið hefur því miður verið mjög takmarkað eða nær ekkert í þessu máli og vinnubrögðin eftir því. Auðvitað er manni misboðið að þurfa að koma hér upp og lýsa þessum vinnubrögðum, að sjálfsögðu gerir maður sér grein fyrir því að þetta eru vinnubrögð sem munu trúlega ekki auka virðingu og veg Alþingis. Það er náttúrlega alveg magnað að hafa þurft að koma hér upp ásamt hv. þingmanni oft í dag og óska eftir því að forseti þingsins beiti sér fyrir því að gert verði hlé á þessari umræðu, málið verði tekið til nefndar og rætt þar og menn reyni að komast til niðurstöðu í þessum málum og einhverri sameiginlegri lausn. Það er ekki virt viðlits, það er ekki samþykkt að við reynum að breyta vinnubrögðunum hér. Þess í stað verðum við að reyna að færa rök fyrir máli okkar að stjórnarþingmönnum flestum, því miður, fjarstöddum. Hingað kemur einn og einn og ræðir við okkur í einstaka andsvari og maður kann virkilega vel að meta það en að sama skapi er þetta ekki til eftirbreytni. Maður veltir því fyrir sér á hvaða leið til að mynda flokkur eins og Samfylkingin er sem hefur talað fyrir því að við eigum að opna landið fyrir fjárfestingu. Mig minnir að það hafi síðast verið gagnvart mjög metnaðarfullu ferðaþjónustuverki á norðausturhorni landsins. Síðast í morgun var rætt um það og þingmenn Samfylkingarinnar hvöttu til þess að það yrði litið jákvæðum augum en sama dag, hálftíma eftir að sú umræða fór fram, tala þingmenn Samfylkingarinnar og mæla fyrir því að setja á gjaldeyrishöft hér á landi til ársloka ársins 2015. Þetta er náttúrlega þvílíkur 

Virðulegi forseti. Ég vildi óska þess að sá virðulegi forseti sem hér er og þeir sem við höfum spjallað við í dag mundu setja sama metnað í það að við fengjum þessar upplýsingar og að berja í þessa blessuðu bjöllu. Ef sami kraftur væri í hvoru tveggja væri þessi úttekt fyrir lifandis löngu komin hingað og við þyrftum ekki að vera að ræða um eitthvað sem er ekki til staðar og enginn veit neitt um, vegna þess að hv. þingmenn Samfylkingarinnar og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hafa svikið hér samkomulag. Maður hlýtur að spyrja: Hvers konar verkstjórn er í ríkisstjórninni þegar menn geta ekki einu sinni staðið við einfalt samkomulag? Ég vil spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson að öðru. Nú er Samfylkingin að reyna að keyra okkur inn í eins hörð gjaldeyrishöft og mögulegt er með allra handa njósnastarfsemi í Seðlabankanum og alls konar tiktúrum. 

Enn á ný áminnir forseti hv. þingmann um að virða ræðutímann.

Herra forseti. Svo ég svari síðustu spurningu hv. þingmanns um hvort þetta frumvarp sé sérstaklega til þess fallið að knýja okkur inn í Evrópusambandið eða taka upp evruna, þá tel ég svo ekki vera. Ég vil bara árétta það að þó að menn færu í það ferli er það margra ára ferli að koma sér inn í myntsamstarf Evrópu. Ég hvet til þess að við horfum á allar mögulegar lausnir í þeim efnum en hins vegar hef ég sagt það, og ég veit að hv. þingmaður hefur hlustað á það í ræðum mínum á undan, að við erum í þeirri stöðu hér í efnahagsmálum og atvinnumálum að ríkisstjórnin hefur leitt til þess að það verður erfitt að afnema höftin í einni sviphendingu. Það er því miður þannig en við þurfum að breyta efnahagsstefnunni og ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það og fleiri, trúlega allir í salnum nema kannski hæstv. forseti, að það er þörf á stefnubreytingu og meira að segja held ég að hæstv. forseti geti tekið undir með okkur, sumum, í einhverjum hlutum í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson undirritar, frá 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar um það frumvarp sem við ræðum núna segir, með leyfi virðulegs forseta: „Það er skoðun 2. minni hluta að áætlun Seðlabanka Íslands um afnám gjaldeyrishafta og frumvarpið í heild hvíli á veikum stoðum.“ Það væri fróðlegt fyrir okkur að heyra aðeins betur um hvað hv. þingmaður er að fjalla hérna vegna þess að eins og mér hefur fundist þetta frumvarp líta út var reynt að róa fyrir allar víkur til að koma í veg fyrir að nokkur erlendur gjaldeyrir gæti sloppið út úr landinu óséður. Meira að segja var gengið svo langt, eins og við munum, í upphaflega frumvarpinu að gert var ráð fyrir því að þegar menn færu í gegnum vopnaleitartækin í Leifsstöð yrði um leið séð til þess að menn skiluðu þeim aurum og seðlum sem þeir ættu í erlendri mynt. Nú hefur að vísu verið horfið frá þessu og kannski er það hluti af því að stoðir þessara gjaldeyrishafta hafa verið veiktar. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður var að vísa til þess, ég geri þó tæplega ráð fyrir því. Hins vegar er það svo, eins og hv. þingmaður nefndi áðan og hefur svo sem staðið upp úr mörgum í umræðunni, að hættan í þessum gjaldeyrishöftum felst óskaplega mikið í því að óafvitandi festast menn í þeim. Ekki að það sé endilega ætlunin að það gerist heldur verði menn að aðlaga sig þeim breyttu aðstæðum sem gjaldeyrishöftin skapa og þá fara menn að vinna og haga sér í samræmi við það og smám saman grafa menn sig djúpt ofan í holuna. Ég held þess vegna að það sé ákaflega mikilvægt fyrir okkur að heyra frá hv. þingmanni, sem situr í efnahags- og skattanefnd, hvað hann á við með því þegar hann segir að þetta frumvarp hvíli á veikum stoðum. Er hann að vísa til þess að frumvarpið sjálft sé mótsagnakennt, að hugmyndafræðin sem að baki búi sé veik og umdeilanleg eða til hvers er hv. þingmaður að vísa?

Herra forseti. Ég hef ásamt mörgum öðrum verið gagnrýninn á það hvernig Seðlabankinn hefur staðið að verkum frá hruni. Ég vil minna á það og þessu til staðfestingar að við framsóknarmenn komum fram með í efnahagstillögum okkar í febrúarmánuði 2009 m.a. tillögur að uppboðsmarkaði með gjaldeyri. Rúmlega tveimur árum síðar dettur Seðlabankanum í hug að fara út í slíkar framkvæmdir, rúmum tveimur árum síðar. En það var ekki fyrst þá sem Seðlabankanum datt slíkt í hug. Hann hafði ýjað að því að fara í slíkar framkvæmdir fram að því en það varð ekkert af því. Það vantar alla festu og það vantar í raun og veru alla framtíðarsýn þegar kemur að skipan peningamála og efnahagsmála í landinu. Þess vegna sagði ég og það ekki að ósekju að ég telji að áætlun Seðlabanka Íslands um afnám þessara hafta hvíli í heild á veikum stoðum. Þar á ég annars vegar við hvernig Seðlabankinn hefur hagað störfum sínum allt frá hruni og hins vegar þetta frumvarp sem birtist hér um líkamsleit á fólki, að ef fólk kæmi til landsins með klink í vasa eða nokkra peningaseðla og gleymdi að skila því í viðkomandi bankastofnun lægi við því einhver stórkostleg sekt eða jafnvel fangelsisvist. Það þarf náttúrlega þvílíkt ímyndunarafl til að setja svona hugmyndir og svona hugmyndafræði á blað að það er langsótt að nokkrum heilvita manni detti svona í hug, enda fékk þetta frumvarp þá umfjöllun úti í samfélaginu að fólk átti ekki til orð. Það er því eðlilegt að fólk spyrji sig: Á hvaða leið eru stjórnvöld ef haldið er áfram á þessari vegferð? Ég hef svarað því þannig að ég telji að verið sé að færa Ísland aftur um marga áratugi ef menn halda áfram á þessari leið.

Virðulegi forseti. Af því að talað er svo jöfnum höndum um Seðlabankann og íslensk stjórnvöld, þ.e. íslensku ríkisstjórnina, vil ég auðvitað að segja að þetta frumvarp hlýtur að vera borið fram á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Hitt getur verið að Seðlabankinn setji fram hugmyndir sínar um það hvernig bankinn vilji sjá afnám gjaldeyrishaftanna. Fyrir liggur núna yfirlýsing frá seðlabankastjóra um að hann mundi gjarnan vilja og teldi að það ætti að gerast miklu hraðar en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ábyrgðin á þessu máli hlýtur að hvíla á herðum ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin ber þetta fram, það er hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem ber frumvarpið fram með stuðningi ríkisstjórnarinnar og með, skyldi maður ætla, stuðningi þess nauma þingmeirihluta sem ríkisstjórnin þó lufsast áfram með. Þess vegna hljótum við að varpa ábyrgðinni á þessu máli algerlega á ríkisstjórnina. Það getur vel verið að einhverjar þessara hugmynda eigi uppruna sinn í Seðlabankanum eða annars staðar en þeir aðilar verða auðvitað ekki dregnir til ábyrgðar fyrir það sem stendur í þessu frumvarpi. Það er auðvitað þannig að þó að Seðlabankinn komi fram með hugmyndir er það ríkisstjórnarinnar að leggja sitt sjálfstæða mat á þetta mál. 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er það á endanum ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig á þessum málum er haldið. Þess vegna hefur fjarvera ríkisstjórnarinnar vakið athygli mína og margra annarra hér í kvöld, fjarvera ríkisstjórnarinnar og þingmanna stjórnarflokkanna sem bera ábyrgð á framgangi þessa máls. Það hefur verið með ólíkindum að fylgjast með hversu lítinn þátt þingmenn stjórnarinnar hafa tekið í umræðunni. Ég vil hins vegar segja það að Seðlabankinn þarf sitt aðhald og við stjórnmálamenn, rétt eins og allir aðrir í samfélaginu, þurfum að veita mikilvægri stofnun eins og Seðlabankanum málefnalegt aðhald. Ef við getum lært eitthvað af hruninu og hvernig fór þar þá var það skortur á gagnrýnni hugsun. Gagnrýni í sjálfu sér er ekki slæm og menn eiga að þora að spyrja óþægilegra hluta og að þeim verði þá bara svarað. Ég tel að enginn sem kemur nálægt þessum málum sé yfir gagnrýni hafinn og það sé mikilvægt að við höldum áfram að spyrja gagnrýnna spurninga.

Herra forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir þau orð hv. þingmanns að við höfum ekki stundað málþóf í dag heldur þvert á móti, herra forseti, höfum við stundað eitthvað sem Samfylkingin kallar samræðupólitík. Við höfum rætt hérna öll þau atriði sem við erum óánægð með og reynt að finna hvernig við leysum eða bregðumst við þessari óánægju. Og, herra forseti, ég verð að lýsa því yfir að ég er mjög óánægð með að hér skuli ekki vera fleiri stjórnarliðar til að heyra þær leiðir sem við viljum fara til að koma þessu frumvarpi í gegn en þó þannig að því fylgi lausnir sem við getum sætt okkur við. Lausnir sem við höfum rætt hérna og komið okkur saman um í stjórnarandstöðunni eru þær að gerð verði úttekt, lagaleg og hagfræðileg úttekt á peningamálastjórnuninni og við höfum komið okkur saman um, alla vega ég og nokkrir framsóknarmenn, að sú úttekt eigi að fela í sér þrjú atriði sem eru úttekt á markmiði peningastefnunnar, þeim tækjum sem Seðlabankanum ber að nota og jafnframt þeim kostum sem þjóðin hefur varðandi gjaldmiðilinn. Herra forseti. Ég óttast að þessi fjármálakreppa verði álitin tímabil hinna glötuðu tækifæra í sögunni. Ástæðan fyrir því er sú að frá hruni hefur verið keyrð nokkurs konar einstefnupólitík sem hefur falist í því að Ísland eigi að vera með krónu í höftum þar til hægt verði að taka upp evruna. Ég vil því spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson hvort hann sé sammála því að það sé hætta á að við séum á tímabili 

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á í upphafi andsvars síns áðan að sú umræða sem farið hefur fram í dag og í gær um þessi mál hefur verið mjög gagnleg. Eins og hv. þingmaður minntist á, sem er eitt gott hugtak sem við rekjum til Samfylkingarinnar, þá hafa hér átt sér stað mjög gagnleg samræðustjórnmál. Fólk hefur komið þvert á flokka, reyndar því miður sárafáir úr röðum ríkisstjórnarflokkanna, og varpað fram hugmyndum sínum um það hvernig við getum komið okkur út úr því ástandi sem við erum föst í um þessar mundir. Við höfum rætt hér um mögulega endurskoðun á peningamálastefnunni, við höfum rætt um mögulega áhættu sem mundi verða af afnámi haftanna í fáum skrefum og við höfum líka rætt um þá hættu, sérstaklega í ljósi sögunnar, sem er fyrir hendi um hvað það þýðir að festast í höftum varanlega til áratuga. Þegar hv. þingmaður spyr mig hvort ég meti það svo að síðustu mánuðir og væntanlega þá síðustu tvö til þrjú árin séu tími glataðra tækifæra þá tel ég að svo sé. Við höfum haft mikil tækifæri í grundvallaratvinnugreinunum sem hafa verið settar í uppnám með breytingum á skattkerfum, með yfirvofandi breytingum til að mynda á sjávarútvegskerfinu og andúð á ýmislegri fjárfestingu í iðnaði. Við höfum horft á tíma glataðra tækifæra, enda er það ekki að furða að 16 þúsund Íslendingar séu án atvinnu og að við höfum glatað um 25 þúsund störfum. Ef við hefðum mögulega stundað þau vinnubrögð á þessum vinnustað, eins og við höfum verið að gera hér, velta upp kostum og göllum einstakra leiða, værum við kannski í öðrum sporum en við erum í dag.

Herra forseti. Eins og oft áður erum við hv. þm. Birkir Jón Jónsson sammála um að tímabilið frá hruni hafi einkennst af tíma hinna glötuðu tækifæra, því miður. Þetta er alla vega niðurstaða mín eftir að hafa litið yfir farinn veg. Þessi glötuðu tækifæri felast m.a. í því að okkur hefur ekki tekist, þrátt fyrir nafngift ríkisstjórnarinnar, að byggja hér upp norrænt velferðarkerfi. Ástæða þess er sú að við höfum ekki hallað okkur nógu þétt upp að öðrum Norðurlandaþjóðum. Ég hefði viljað sjá okkur ræða og fara formlega fram á aðstoð t.d. Norðmanna varðandi lánveitingar og jafnframt ræða við þá og Svía um upptöku norræns gjaldmiðils. Því miður var sú leið ekki farin heldur fórum við til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem er þekktur fyrir það að endurreisa 

Herra forseti. Ég hafði svo stuttan tíma til að rifja upp ár hinna glötuðu tækifæra, en ég gleymdi náttúrlega því máli sem við höfum barist hvað mest fyrir, og hv. þingmaður hefur verið mjög dyggur stuðningsmaður við líka ásamt okkur framsóknarmönnum, en það var í ársbyrjun árið 2009 sem við ræddum um sanngjarna leiðréttingu á stökkbreyttum höfuðstól skuldugra heimila og fyrirtækja. Hver er staðan í dag? Íslensk heimili eru of skuldsett sem kemur niður á greiðslugetu þeirra og í íslensku atvinnulífi hefur gengið allt of hægt að vinna úr skuldastöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja þrátt fyrir gefin loforð ríkisstjórnarinnar. Það er mjög margt sem við hefðum getað gert betur á þessu tímabili. Það hefðum við mögulega getað gert með því að stunda öðruvísi vinnubrögð hér en mér sýnist að meiri hlutinn hafi því miður lítið sem ekkert lært á þeim tveimur og hálfa ári sem liðið er frá hruni.

Virðulegi forseti. Ég sé að hv. þm. Birki Jóni Jónssyni er brugðið þegar hann gengur hér úr ræðupúltinu af því að allt í einu er kominn stjórnarliði í salinn, hann hefur hrokkið við við það.  Það vekur svo sem enga furðu að upplifa það að stjórnarliðar taki ekki þátt í umræðunni hér, það hefur oft verið þannig og ég þykist vita að margir hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi mikið óbragð í munni að þurfa að samþykkja þetta mál. Ég verð að viðurkenna að ég er dálítið hugsi yfir þeim hugmyndum komu fram í frumvarpinu í upphafi. Þær hugmyndir sem þar voru hljóta að vekja menn til umhugsunar um hvar við erum í raun og veru stödd, þ.e. að gera ráð fyrir að fólk sem ferðast til útlanda þurfi að skila gjaldeyri þegar það kemur til landsins aftur. Ef það gerir það ekki má það sæta refsivist, jafnvel fangelsisvist, sektum og þar fram eftir götunum. Hugmyndafræðin á bak við þetta er alveg hreint með ólíkindum. Sem betur fer er þó búið að taka marga þessara annmarka út í meðförum efnahags- og skattanefndar. Hins vegar vekur það mig til umhugsunar þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggur málið fram og mælir fyrir því með þessum hlutum inn í. Það þarf að fara kannski áratugi aftur í tímann til að geta ímyndað sér að einhverjum hafi komið þetta til hugar. Svo langar mig að fjalla aðeins um það þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segir hér og hvar og hvenær sem er, úr þessum ræðustól og í viðtölum við fjölmiðla, að gjaldmiðillinn sé ónýtur, íslenska krónan sé ónýt. Það sé ekkert fram undan nema að ganga í Evrópusambandið þó að hann viti og sjái það í skoðanakönnunum að við erum ekkert að fara í Evrópusambandið. En eina lausnin sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sér og hæstv. ríkisstjórn eða a.m.k. meiri hluti hennar er að ganga í Evrópusambandið. Það á að leysa öll vandamál, krónan sé ónýt. Og það vita allir að þangað erum við ekki að fara sem betur fer. Þá veltir maður fyrir sér trúverðugleika þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggur hér fram frumvarp um það hvernig afnema eigi gjaldeyrishöftin þegar hann heldur því fram persónulega að gjaldmiðillinn sé ónýtur. Hvað þýða svona yfirlýsingar ef við förum að hugsa um það? Og heldur einhver, mér dettur það alla vega ekki í hug, að erlendir krónueigendur eða svokallaðir jöklabréfaeigendur hafi trú á því að fjárfesta hér og gera eitthvað þegar efnahags- og viðskiptaráðherra landsins segir að gjaldmiðillinn sé ónýtur? Hvernig eiga þá aðrir hafi trú á honum? Þetta er maðurinn sem ber ábyrgð á efnahagsstjórn landsins og á að þekkja innviði hagkerfisins best af öllum, hafa mestar upplýsingar og mestan aðgang, og hann talar með þessum hætti. Ég efast um og er hugsi yfir trúverðugleikanum við að leggja svona plan fram, enda er þetta frumvarp að mínu viti algjör uppgjöf. Þetta er bara uppgjöf og er ekki til annars fallið en að staðfesta það að hæstv. ríkisstjórn er búin að gefast upp á því að ná tökum á efnahagsmálunum og peningamálastefnunni, hefur gefist algjörlega upp og það blasir við öllum. Það sjá allir nema hæstv. forsætisráðherra og stjórnarliðar sumir hverjir. Ég efast um að allir vilji viðurkenna það. Hæstv. forsætisráðherra ber sér á brjóst og segir að hér sé allt í stakasta lagi og myljandi uppsveiflu þó að allt sé hér í frosti. Fjárfesting akkúrat ekki nein, kaupmátturinn að rýrna, fólk að flytja úr landi en allt í blússandi uppsveiflu, segir hæstv. forsætisráðherra. Ég vildi ekki, virðulegi forseti, vera sjúklingur á spítala þar sem hæstv. forsætisráðherra væri læknir og mundi skilgreina sjúkdóm minn með sama hætti, að þegar lífið væri að fjara út væri bara allt á blússandi uppleið og maður væri að jafna sig. Þannig er þetta. Það kemur einmitt mjög skýrt fram, virðulegi forseti, í umsögn frá Kauphöllinni þar sem vitnað er í grein í Vísbendingu sem bæði forstjóri og aðstoðarforstjóri Kauphallarinnar skrifuðu. Ég hvet fólk sem hlýðir á þessa umræðu að lesa þessa umsögn því að hún er mjög sláandi og segir í raun og veru allt sem segja þarf. Mig langar að fá að vitna í þessa umsögn, með leyfi forseta: „Eins og rakið er í fyrrgreindri grein í Vísbendingu telur Kauphöllin ljóst að gallar fyrirliggjandi áætlunar um losun gjaldeyrishafta séu margvíslegir. Áætlunin byggi þannig á takmörkuðum upplýsingum, er seinvirk, flókin og óskilvirk þegar kemur að öflun gagnlegra viðbótarupplýsinga. Enn fremur má nefna að áætlunin er ekki tímasett að öðru leyti en því að hún miðar að því að höftum verði viðhaldið til 31. desember 2015. Ekki er ljóst hvað það er sem ræður þessu tímamarki en telja verður nauðsynlegt að veita stjórnvöldum aðhald með nánari tímasetningu aðgerða og skýrari viðmiðum. Setja þarf tímaramma um áætlunina sem talinn er í mánuðum fremur en árum. Skýr og skjótvirk áætlun veitir stjórnvöldum ekki einungis aðhald heldur er einnig til þess fallin að auka trúverðugleika efnahagsstefnunnar. Núverandi áætlun og frumvarpið sem á henni byggir hafa þveröfug áhrif.“ Þetta sem ég vitna hér í í umsögn Kauphallarinnar er ekki eins og menn segja stundum, stjórnarliðar, eitthvert svartsýnisraus í stjórnarandstöðunni. Aldeilis ekki. Hér eru ekkert síður sérfræðingar á ferð en þeir sem sömdu þau lög sem við erum að fjalla um. Virðulegi forseti. Þessi grein er staðfesting á því að þetta er algjör uppgjöf af hálfu stjórnvalda við að ná tökum á efnahagsmálunum. Síðan langar mig að vitna örstutt annars staðar í álitið sem er mjög sláandi. Þar segir, með leyfi forseta: „Loks leggur Kauphöllin áherslu á að nauðsynlegt sé að tryggja jafnræði varðandi afgreiðslu mála um beiðni um undanþágur.“ - Ég bið virðulegan forseta að taka nú eftir: „Vitað er um tilfelli þar sem sams konar mál hafa fengið mismunandi afgreiðslu.“ Er það virkilega þetta sem við viljum fara að lögfesta hér, að það sitji ekki allir við sama borð? Það er verið að mismuna fyrirtækjum, það er verið að mismuna einstaklingum. Þetta er algjörlega óþolandi og ólíðandi. Það má ekki verða að þetta verði samþykkt svona sem löggjöf frá Alþingi. Það skekkir í fyrsta lagi samkeppnisstöðu fyrirtækjanna, setur ekki alla við sama borð, og það er hlutur sem við getum ekki farið að lögfesta árið 2011. Þetta minnir mann á versta kommúnistaríki þar sem þeir aðilar sem hafa aðgang að vissum stofnunum í stjórnkerfinu fá að fara fram fyrir aðra og njóta forgangs. Ég trúi því og treysti að allir hv. þingmenn, hvar í flokki sem þeir eru, geti ekki leyft sér að samþykkja þetta. Ég ætla það engum og trúi því ekki að nokkur einasti hv. þingmaður hafi það að markmiði að gera þetta. En þessi fullyrðing stendur eftir og er ekki hrakin í meirihlutaáliti efnahags- og skattanefndar. Það stendur hér að vitað sé um dæmi þar sem sambærileg mál hafi fengið mismunandi afgreiðslu. Að mínu mati er það algjörlega óþolandi og ólíðandi og ég held að ég hljóti að ganga út frá því að allir hv. þingmenn geti verið sammála mér um það. Ef svo er ekki stefnum við ekki í annað en að verða einhvers konar kommúnistaríki sem margir hv. þingmenn virðast eiga þá heitustu ósk að verði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég er kannski á svipuðum slóðum og ég var í andsvari mínu við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, a.m.k. í einu máli sem er mér mjög hugleikið í ljósi þess að við stöndum hér þegar klukkan er að verða tíu á miðvikudagskvöldi. Maður fer þá að rifja upp margar andvökunætur í tengslum við Icesave-málið svokallaða þar sem við óskuðum eftir því að menn settust niður þvert á flokka til að reyna að leysa það mál í stað þess að standa hér sólarhringum saman og karpa um málið og eiginlega í einræðu vegna þess að stjórnarliðar í því máli tóku ekki mjög mikinn þátt samanborið við stjórnarandstæðinga rétt eins og í þessu máli. Við höfum beðið forseta þingsins um að gera hlé á þessum fundi til að menn geti sest niður þvert á flokka til að reyna að finna einhvern grundvöll fyrir því að ljúka þessu máli með sómasamlegum hætti. Fyrir því höfum við fært rök á þskj. 1750 sem dreift var á þinginu þegar þingið kom saman í júnímánuði og þá varð samkomulag um að gerð yrði ítarleg lögfræðileg og efnahagsleg greining á því frumvarpi sem við ræðum hér. Nú hefur komið fram að slík ítarleg greining liggur ekki fyrir. Ég vil því fá skoðun hv. þingmanns á þeim vinnubrögðum í ljósi þess hversu umfangsmikið mál þetta er. Er það forsvaranlegt að við afgreiðum málið sem lög frá Alþingi sem munu snerta vinnuumhverfi íslensks atvinnulífs og fjölskyldna næstu árin í grundvallaratriðum? Er það forsvaranlegt án þess að slík greining liggi fyrir? Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum hvort honum finnist vinnubrögð meiri hlutans í þessu máli Alþingi til sóma.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að slík vinnubrögð eru náttúrlega ekki neinum til sóma hvar sem þau væru unnin, og síst á hinu háa Alþingi. Það gefur augaleið því að hv. þingmaður vitnar hér í þingskjal þar sem gert er ráð fyrir að fram fari lögfræðileg og efnahagsleg úttekt og greining á frumvarpinu. Svo koma svör um það að einhverjir tveir aðilar hafi verið kallaðir á fund. Auðvitað er það einskis virði að gera þetta svona. En því miður er það svo með hæstv. ríkisstjórn að það er nánast sama hvað samið er um, það virðist oft og tíðum ekki standa. Það er ekki borin mikil virðing fyrir því sem samið er um. Hægt er að nefna stöðugleikasáttmálann og margt annað. Ég man eftir aðila sem kom á þingflokksfund hjá okkur í sambandi við stöðugleikasáttmálann sem sagði frá því að stjórnarþingmaður hefði verið spurður að því á einhverjum fundi hvers vegna ekki hefði verið staðið við ákveðna hluti í stöðugleikasáttmálanum og þá var svarið að það hefði aldrei staðið til að standa við þetta. Þannig eru viðbrögðin. Auðvitað væri miklu skynsamlegra, eins og hv. þingmaður bendir á og farið hefur verið fram á af stjórnarandstöðunni, að menn hættu þessu karpi og reyndu að setjast niður til að vinna gagn fyrir þjóðina. Það er ekki verið að semja fyrir stjórnarandstöðuna, við verðum auðvitað að hugsa um hag þjóðarinnar. Og það veit hv. þingmaður miklu betur en ég, af því að ég hef bara verið hér stutt, að þau vinnubrögð eru miklu betri. Hv. þingmaður er búinn að vera hér síðan rétt eftir fermingu, ef ég veit rétt, kom mjög ungur inn á þing svo það gefur augaleið að hann þekkir það betur. Það er auðvitað skynsamlegra að menn setjist niður, stjórn og stjórnarandstaða, þá fæst oft góð lending í mál og góður árangur næst og tekið tillit til allra. Auðvitað hastar ekki að klára þetta á einhverjum vikum. Við þurfum að fara yfir stöðuna, menn þurfa að setjast niður og fara yfir og endurskoða peningamálastefnuna í heild. Það er það sem gera þarf.

Herra forseti. Hv. þingmaður endaði andsvar sitt á því að ræða um framtíðina og að við ættum að horfa til hennar þegar kemur að málum sem þessum. Þetta er alveg hárrétt. Hv. þingmaður var sammála því að þau vinnubrögð að vera ekki búin að fá ítarlega lagalega úttekt og efnahagslega úttekt á frumvarpinu eru einfaldlega ófullnægjandi vinnubrögð. Maður veltir því fyrir sér þegar farið er í stefnumótun hvort ekki sé betra að sú stefnumótun fari fram á grundvelli upplýsinga, rannsókna sem farið hafa fram, sem virðist vanta algjörlega í þetta frumvarp. Síðan vantar náttúrlega framtíðarsýn hjá ríkisstjórninni þegar kemur að stefnu í peningamálum, efnahagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar. Ég og hv. þingmaður höfum haldið margar keimlíkar ræðu um það hve atvinnusköpun er gríðarlega mikilvæg á Íslandi í dag þegar við horfum upp á mikið atvinnuleysi og að mörg störf hafa glatast á síðustu tveimur og hálfa árinu. Einn hv. þingmaður, Lilja Mósesdóttir, orðaði það ágætlega áðan hvað megi kalla þennan tíma, að þetta séu ár hinna glötuðu tækifæra. Tækifærin hafa svo sannarlega verið til staðar en við höfum því miður búið við ríkisstjórn sem er bæði sundurlynd, það er ekki mikil samheldni á þeim bænum, og reyndar er það svo innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þar logar nú allt stafnanna á milli. Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum í ljósi þess að maður heyrir um það að sum fyrirtæki, m.a. í útflutningsstarfsemi, séu farin að finna sér leið fram hjá höftunum, vilji ekki vinna innan þeirra, sem segir okkur það að verðmætasköpunin fari þá fram utan þess kerfis, utan íslensks efnahagslífs. Getur hv. þingmaður sagt mér hvernig hann sjái þá ástandið fyrir sér árið 2015?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður biður mig að spá. Ég sé fyrir mér að vonandi verði farinn að vænkast hagurinn, það verði komin önnur ríkisstjórn sem muni nýta tækifærin og þá muni ekki vera, eins og hv. þingmaður orðaði það réttilega áðan, ár hinna glötuðu tækifæra sem hafa verið síðan núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við. Auðvitað er það alveg rétt sem hv. þingmaður bendir hér á og er margbúið að ræða í umræðunni og kemur fram í nefndarálitum frá minni hlutnum, auðvitað bregðast fyrirtæki við með þeim hætti að fara úr landi ef þau hafa tækifæri til þess. Það þýðir að menn færa starfsemina burtu sem gerir það að verkum að við töpum störfunum hér heima. Aðilar í hugverkaiðnaðinum, margir hverjir, og í framleiðslunni hafa tök á að gera það. Það hefur reyndar verið gert, stór fyrirtæki hafa farið. Það eru hinar dapurlegu staðreyndir þegar þetta er gert. Það gefur augaleið. Svo virðist sem hæstv. ríkisstjórn vilji aldrei viðurkenna þær staðreyndir sem blasa við og menn sjá að eru að gerast, eins og til að mynda það sem kom fram í fréttunum í kvöld um auðlegðarskattinn, að fólk sem getur farið bregst þannig við. Það mun auðvitað fara úr landi til að losna undan þeirri ánauð að þurfa að borga skatta, fólk sem hefur jafnvel engar tekjur. Það er fyrirséð að nánast allt sem hæstv. ríkisstjórn er að gera er eintóm vitleysa og mun bara dýpka efnahagsvandann. Það er rétt sem hv. þingmaður segir um ástandið í ríkisstjórninni sem er með þeim hætti að þar eru sífellt innbyrðis víg. Það gefur augaleið að þegar menn standa í slíku stríði innbyrðis verður væntanlega minni árangur af því sem verið er að gera. Auðvitað þurfa menn að nýta alla krafta í það en ekki í að smala villiköttum, eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það á sínum tíma. En það varð nú til þess, eins og einn hv. þingmaður orðaði það þegar hann hætti sem ráðherra, að heimilskettirnir voru settir út en villikettirnir teknir inn. Ég tel að það hafi verið mikil mistök 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um fullnustu refsinga. Það nýmæli er í þessu frumvarpi að með því er Fangelsismálastofnun gefin heimild til þess að leyfa fanga að ljúka afplánun hluta refsingar utan fangelsis, þ.e. 12 mánaða óskilorðsbundinni fangelsisrefsingu eða lengri, enda hafi hann á sér búnað svo að unnt sé að fylgjast með ferðum hans. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að úrræðið er ætlað til þess að aðlaga fanga að samfélaginu á ný eftir dvöl í fangelsi og er því ekki talin þörf á að það eigi við um dómþola með skemmri refsingu en í 12 mánuði. Þeir sem uppfylla skilyrði þess að dveljast á áfangaheimili Verndar og afplána refsingu undir rafrænu eftirliti í kjölfarið geta því farið þangað allt að átta mánuðum fyrr en áður. Þannig getur sá er situr í fangelsi í 12 mánuði farið 30 dögum fyrr á Vernd og 30 dögum fyrr út úr fangelsi en áður og er þá undir rafrænu eftirliti í 30 daga við lok afplánunar en fer síðan á reynslulausn. Nefndin fékk athugasemdir um að ekki væri nægilega skýrt kveðið á um að afplánun undir rafrænu eftirliti gæti verið 30 dagar hið minnsta eins og fram kemur í skýringum. Nefndin telur rétt að taka fram að ekki er ætlunin að fram fari eitthvert mat á þessum tíma því að þegar um 12 mánaða óskilorðsbundna fangelsisrefsingu er að ræða á afplánun undir rafrænu eftirliti að vera 30 dagar. Nefndin leggur því til þá breytingu á frumvarpinu að þetta verði skýrt tekið fram. Ég ætla ekki að fara mjög náið yfir helstu atriði þessa máls. Ég vil bara geta þess að verið er að boða þá nýjung að fangar geti afplánað hluta refsingar sinnar eins og áður með samfélagsþjónustu en líka með rafrænum búnaði. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ekki þyki rétt að ákveða fyrir fram hvernig búnaður verður notaður en að um geti verið að ræða rafrænan búnað, ökklaband eða annan viðlíka búnað sem fullnægir skilyrðum ákvæðisins, t.d. farsíma sem búinn er myndavél og staðsetningartæki. Samkvæmt frumvarpinu er það lagt í hendur Fangelsismálastofnunar að ákveða nánar hvers konar búnaður kemur til greina og mæla fyrir um eftirlitið að öðru leyti. Annars staðar á Norðurlöndum er algengast að notast sé við svokölluð ökklabönd en slíkt eftirlit er mjög kostnaðarsamt þar sem tækjabúnaðurinn er mjög dýr og stofnkostnaður því hár. Þá kemur einnig fram í greinargerð það mat fangelsisyfirvalda að í ljósi smæðar samfélagsins og reynslunnar af þeim föngum sem dvelja á Vernd sé unnt að hafa eftirlitið einfaldara hér á landi. Lagt er til að þeir sem fá að nýta úrræðið verði með farsíma með innbyggðum staðsetningarbúnaði og myndavél sem taki lifandi myndir af viðmælanda og sendi til þeirra sem sjá um eftirlitið. Ég vil fjalla örlítið um þá heimild Fangelsismálastofnunar sem felur í sér að hluti af ólaunuðu samfélagsþjónustunni geti falist í viðtalsmeðferð eða viðurkenndu námskeiði, enda nemi sá hluti aldrei meira en einum fimmta samfélagsþjónustunnar að jafnaði. Í nefndinni kom fram að þessi námskeið þurfi að vera uppbyggjandi fyrir fanga og t.d. til þess fallin að aðstoða við vandamál tengd geðrænum erfiðleikum. Nefndin telur eðlilegt að miðað sé við það að verið sé að vinna að betrun fanga með þessu og undirbúa þátttöku þeirra í samfélaginu og að áhersla verði lögð á að aðstoða fanga við að vinna úr persónulegum vandamálum, t.d. andlegum erfiðleikum, eða aðstoða þá við að leysa úr áfengis- eða fíkniefnavanda. Nefndin fékk upplýsingar um að annars staðar á Norðurlöndum væri verið að skoða að setja þak á þær sektarfjárhæðir sem unnt er að afplána með samfélagsþjónustu og telur nefndin eðlilegt að það verði skoðað enda óeðlilegt að unnt sé að afplána með ólaunaðri samfélagsþjónustu í tiltölulega stuttan tíma tugmilljóna sektarkröfur. Ég staldra við þetta vegna þess að ég tel það afar mikilvægt og kannski sérstaklega sú áhersla sem lögð er á betrun fangelsisvistarinnar. Sérstaklega er tiltekið að ef fangar eða brotamenn eiga við áfengis- eða vímuefnavanda að stríða geti hluti af refsingunni verið tekinn út í meðferð við slíku. Ég held að það sé mjög jákvætt. Ég held reyndar líka að hugmyndafræðin á bak við þá breytingu sem hér er boðuð í heild sé mjög jákvæð vegna þess að við erum að stíga skref í þá átt að leggja aukna áherslu á að skila föngum sem betri manneskjum út í samfélagið aftur. Ég held að allir hljóti að geta verið sammála um að til lengri tíma litið sé það mjög jákvætt, ekki bara vegna hamingju þeirra einstaklinga sem þar um ræðir heldur líka vegna þess að það minnkar líkurnar á því að þeir fremji brot að nýju og valdi þar með samfélaginu skaða og kostnaði sem hlýst af fangelsisvist. Ég held að þetta sé eitthvað sem við eigum að huga að í auknum mæli, sérstaklega þegar um er að ræða mjög unga einstaklinga sem brjóta af sér í fyrsta sinn. Við heyrum reglulega fréttir af ungu fólki sem hefur í dómgreindarleysi og í mjög mörgum tilfellum langt leitt af fíkniefnaneyslu tekið að sér að gerast burðardýr fyrir harðsvíraða glæpamenn sem passa sig á því að vera í bakgrunninum þegar um slíkt framferði er að ræða. Ungmennin eru síðan vistuð í sjö eða átta ár í fangelsi. Ég held að það sé skelfilegt. Ég get ekki ímyndað mér að 18, 19, 20 ára gömul ungmenni bíði þess nokkurn tíma bætur að vera lokuð inni í svo langan tíma. Ég tel miklu eðlilegra að leita annarra leiða, reyna eftir fremsta megni að koma til móts við þarfir þessara ungmenna og endurhæfa þau, t.d. með meðferðarúrræðum sem fælu í sér að þeim yrði gert kleift að leita sér menntunar og vera þátttakendur í samfélaginu en þyrftu kannski að sæta einhvers konar eftirliti eða vikulegum prófum þar sem neysla væri athuguð. Ef þau héldu sig á beinu brautinni væri hægt að hafa þau úti í samfélaginu og reyna eftir fremsta megni að gera þau að þátttakendum. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta mál. Ég legg einfaldlega áherslu á það sem ég hef áður sagt, að um er að ræða framfaraskref. Verið er að rýmka reglur um fullnustu dóma utan fangelsa, lögfesta nýtt fullnustuúrræði, þ.e. rafrænt eftirlit með dómþolum sem afplána óskilorðsbundna refsingu, og hækka þá hámarksrefsingu sem unnt er að fullnusta með samfélagsþjónustu. Undir það nefndarálit sem ég mæli fyrir rituðu auk undirritaðs hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Vigdís Hauksdóttir, Þór Saari og Sigurður Kári Kristjánsson, með fyrirvara öll, en jafnframt hv. þm. Mörður Árnason.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall, framsögumanni allsherjarnefndar í þessu máli, fyrir ágæta yfirferð. Ég ætlaði ekkert að tefja þetta mál, það er orðið ansi framorðið. Mér finnst málið vera mikið til bóta. Þetta er mannúðlegt mál og nálgast kannski það sem við viljum hafa fangelsin, eða sum okkar, sem betrunarhús, þ.e. að menn komi betri út en þeir fóru inn. En það sem gleymist í þessu og hefur ekki verið nefnt eru ættingjarnir. Ættingjar sakamanns hafa yfirleitt ekkert til saka unnið en eru dæmdir og líða fyrir það, stundum eiginlega meira en hinn sakfelldi sem hverfur inn í fangelsið og er laus við slíkt umhverfi. Ættingjarnir; konur, börn, eiginmenn o.s.frv., líða fyrir. Það hefur ekkert verið rætt um það en þetta úrræði gagnast þeim hvað mest að mér sýnist. Ég er með eina spurningu: Hvað telur hv. þingmaður að þetta geti haft áhrif á marga fanga? Hins vegar er mjög langur biðlisti eftir því að komast í fangelsi og það getur verið allt að því harmleikur þegar maður er búinn að vinna sig upp og sýna góða hegðun í þrjú eða fjögur ár kannski að þá skuli hann allt í einu settur í fangelsi. Það ferli getur jafnvel eyðilagt allan bata. Býst hv. þingmaður við að þetta stytti þennan biðtíma sem er ekki beint æskilegur?

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður kemur inn á, að auðvitað auðveldar þetta í mjög mörgum tilfellum föngum að vera í nánari samskiptum við sína nánustu og það er gríðarlega mikilvægt í því skyni að hafa afplánun manneskjulegri ef svo má að orði komast. Ég er ekki með tölur um það hversu mörgum þetta mun gagnast eins og staðan er. Við fjölluðum eitthvað um fjölda fanga þegar við tókum þetta fyrir og úr nefnd. Ég get aflað upplýsinga um það með skjótum hætti. Við tókum þetta úr nefnd í vor þannig að ég er ekki með það í kollinum. En það er alveg ljóst að það hafa verið langir biðlistar eftir því að geta hafið afplánun og mjög margir eru eiginlega með líf sitt í óþægilegri biðstöðu og geta ekki gert neinar ráðstafanir vegna þess að þeir bíða þess að hefja afplánun sem þeir vita ekki nákvæmlega hvenær getur hafist. Hér er vissulega verið að fjölga þeim úrræðum sem Fangelsismálastofnun hefur yfir að ráða og óneitanlega stytta biðtímann og er það vel.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég geta þess að ég er einn þeirra þingmanna sem rita undir það nefndarálit sem hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, hefur að mestu leyti gert grein fyrir. Ég undirritaði álitið með fyrirvara og mig langaði að nota tækifærið í þessari ræðu til að víkja að þeim þáttum sem ég var hugsi yfir við meðferð þessa máls. Það liggur í hlutarins eðli að þingmaður sem undirritar nefndarálit er almennt jákvæður gagnvart efni frumvarpsins. Þó vil ég nefna nokkur atriði sem mér finnst skipta máli í tengslum við þetta frumvarp um breyting á lögum um fullnustu refsinga og snýr fyrst og fremst að rafrænu eftirliti annars vegar og hins vegar að samfélagsþjónustu. Í nefndarálitinu segir að með frumvarpinu sé lagt til að reglur um fullnustu dóma utan fangelsa verði rýmkaðar. Þar er í fyrsta lagi lagt til að lögfest verði nýtt fullnustuúrræði, rafrænt eftirlit, með dómþolum sem afplána óskilorðsbundna refsingu, og í öðru lagi að hækkuð verði sú hámarksrefsing sem unnt er að fullnusta með samfélagsþjónustu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég er ánægður með að verið sé að fella inn í lög um fullnustu refsinga þetta nýja fullnustuúrræði sem snýr að rafrænu eftirliti. Ég tel að það sé góð viðbót við þau úrræði sem fyrir eru í lögum. Ágætlega er gert grein fyrir þessu úrræði í nefndarálitinu, það er að segja því sem snýr að rafræna eftirlitinu. Í nefndarstarfinu var nokkuð fjallað um þann búnað sem hægt væri að nota við rafrænt eftirlit. Í greinargerð með frumvarpinu, eins og segir í nefndaráliti, kemur fram að ekki þyki rétt að ákveða fyrir fram hvernig búnaður verði notaður en að um geti verið að ræða rafrænan búnað, ökklaband eða annan viðlíka búnað sem fullnægi skilyrðum ákvæðisins, t.d. farsíma sem búinn er myndavél og staðsetningartæki. Samkvæmt frumvarpinu er það lagt í hendur Fangelsismálastofnunar að ákveða nánar hvers konar búnaður kemur til greina og mæla fyrir um eftirlitið að öðru leyti. Þá segir að á Norðurlöndunum sé algengast að notast sé við ökklaband en slíkt eftirlit sé mjög kostnaðarsamt þar sem tækjabúnaðurinn er mjög dýr og stofnkostnaðurinn því hár. Þá kemur einnig fram í greinargerð það mat fangelsisyfirvalda að í ljósi smæðar samfélagsins og reynslunnar af þeim föngum sem dvelja á Vernd sé unnt að hafa eftirlitið einfaldara hér á landi. Lagt er að til að þeir sem fá að nýta úrræðið verði með farsíma með innbyggðum staðsetningarbúnaði og myndavél sem taki lifandi myndir af viðmælanda og sendi til þeirra sem sjá um eftirlitið. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar hef ég verið talsmaður þess að tekið sé upp rafrænt eftirlit í stað annarra úrræða. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það snúi ekki eingöngu að þeim sem hafa hlotið dóma fyrir refsivert athæfi, þeim sem hafa hlotið óskilorðsbundna dóma, heldur hef ég talið að skynsamlegt væri að beita einnig rafrænu eftirliti á fyrri stigum máls, sem eins konar millibili milli gæsluvarðhalds og farbanns. Farbannsúrræðið er ágætt sem slíkt en að mínu mati væri það í mörgum tilfellum árangursríkara að láta menn sæta rafrænu eftirliti við rannsókn mála til að koma í veg fyrir að þeir flýi land áður en mál þeirra kemur til efnislegrar umfjöllunar fyrir dómstólum. Efasemdir mínar hvað þennan þátt málsins varðar sneru að búnaðinum. Ég játa að ég er enginn sérfræðingur á því sviði. Ökklaböndin hafa reynst vel, bæði í Bandaríkjunum og á Norðurlöndunum, eins og komið hefur fram í þeim skýrslum sem liggja fyrir og getið er um í nefndarálitinu. Ég þekki bara ekki nákvæmlega hver framkvæmdin hefur verið á því að láta við það sitja að dæmdur maður gangi um með farsíma og geri grein fyrir sér með myndatökum af sjálfum sér. Í þessum heimi er það þannig að þeir sem eru á Vernd eru viðkvæmir fyrir. Ef þeir fara út af þeirri línu sem þeim er ætlað að vera á fara þeir oft í félagsskap þar sem eru einstaklingar sem tilbúnir eru að taka að sér viðvik fyrir lítið sem gæti þá gagnast viðkomandi. En í nefndinni var upplýst um að þessi búnaður ætti að vera nægjanlegur til að tryggja að sá árangur sem að er stefnt með frumvarpinu næðist. Fyrirvari minn lýtur að því að ég hef ekki þekkingu til að meta hvort sú tæknilega útfærsla sem kemur fram í frumvarpinu sé sú heppilegasta. En ég er þó í grundvallaratriðum fylgjandi því að þetta úrræði verði fellt inn í lögin. Hitt atriðið, sem ég vildi nefna í ræðu minni og umfjöllun um þetta mál, snýr að samfélagsþjónustu. Í nefndarálitinu, á bls. 4, segir að nefndin hafi einnig fjallað um þá tillögu sem frumvarpið felur í sér, um rýmkun heimilda til að afplána refsingu með ólaunaðri samfélagsþjónustu. Samkvæmt frumvarpinu verði lagt til, ef almannahagsmunir mæla ekki gegn því, að fullnusta allt að tólf mánaða óskilorðsbundið fangelsi með ólaunaðri samfélagsþjónustu í minnst 40 klst. og mest 480 klst. Í gildandi lögum er úrræðið miðað við sex mánaða óskilorðsbundið fangelsi þannig að um verulega rýmkun er að ræða. Fram komu athugasemdir við meðferð málsins frá Dómarafélagi Íslands varðandi þessa breytingu, um að það sé hlutverk dómstóla að skera endanlega úr um réttindi og skyldur í einkarétti svo og um refsiverða háttsemi og ákvarða viðurlög við brotum. Dómarafélagið bendir á að samfélagsþjónusta er þekkt viðurlagategund víða um heim. Við setningu laga um samfélagsþjónustu á Íslandi, nr. 55/1994, hafi verið litið til og að nokkru leyti byggt á reynslu þeirra Norðurlanda sem tekið höfðu úrræðið upp. Lögin séu þó frábrugðin lögum nágrannaríkjanna að því leyti að ákvörðun um samfélagsþjónustu er hér í höndum framkvæmdarvaldsins en ekki dómsvaldsins, það er að segja Fangelsismálastofnunar. Dómstólar á Íslandi geta því ekki dæmt einstakling til samfélagsþjónustu heldur er það stofnun á vegum stjórnvalda, Fangelsismálastofnun, sem fer með þetta úrræði. Þannig er framkvæmdarvaldinu heimilt að taka upp refsiákvarðanir dómstóla og ákveða einstaklingum önnur viðurlög en dómstólar hafa gert. Dómarafélagið bendir á að ákvörðun um samfélagsþjónustu sé í eðli sínu dómsathöfn og að skilgreina beri hana sem tegund refsingar. Félagið tekur fram að reynslan af samfélagsþjónustu hér á landi sé almennt talin góð og ekki verði annað séð en að Fangelsismálastofnun hafi farist vel úr hendi að sjá um framkvæmd mála. Félagið telur þó að það breyti því ekki að efasemdir hafi komið fram um að núverandi fyrirkomulag standist stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu um réttláta málsmeðferð og þá staðreynd að ákvörðun um refsingu sé í eðli sínu dómsathöfn en ekki athöfn framkvæmdarvaldsins. Það kemur fram í nefndarálitinu að meiri hluti nefndarinnar taki þessar athugasemdir, og reyndar fleiri athugasemdir Dómarafélagsins, alvarlega og það tel ég að sé mikilsvert. Í nefndarálitinu segir að nefndin telji nauðsynlegt að skoða hvort rétt sé að gera breytingar á lögum hvað þetta atriði varðar og raunar fleiri. Í breytingartillögum er reyndar mælt fyrir því að í stað þess að miða við tólf mánaða óskilorðsbundið fangelsi sé viðmiðið fært niður í níu mánuði og ég tel að það sé skynsamleg breyting. En ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt í fyllingu tímans, eftir að þetta frumvarp, svo breytt, hefur verið samþykkt og reynsla er komin á framkvæmdina, að menn setjist yfir það hvort ástæða sé til að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi. Færa má rök fyrir því að það sé eðlilegt að Fangelsismálastofnun taki ákvarðanir eins og þær sem hér um ræðir, meðal annars vegna þess að starfsmenn Fangelsismálastofnunar eru í geysilega góðu sambandi við þá aðila sem hér um ræðir, þekkja hagi þeirra og hvar þeir eru staddir í lífinu á hverjum tíma, á meðan dómararnir sjálfir eru það ekki endilega. Fyrirvari minn við nefndarálitið laut að öðru leyti að þessu atriði. Ég ætla svo sem ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég tel að í grunninn sé það ljómandi fínt en tel ástæðu til að gera grein fyrir þessum tveimur fyrirvörum.

Hæstv. forseti. Þeir fyrirvarar sem ég gerði við frumvarpið eru í öllum atriðum samhljóða þeim sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, gerði grein fyrir og þarf ég ekki að fjalla nánar um þau atriði. Ég vildi þó segja, eins og hv. þingmaður, að ég held að þær breytingar sem eru í frumvarpinu séu til bóta. Ég held að það sé eðlilegt, þegar við veltum fyrir okkur fullnustu refsinga, að við skoðum og reynum nýjar leiðir eins og hið svokallaða rafræna eftirlit um leið og við stígum ákveðið skref í að víkka út skilyrði samfélagsþjónustu, sem ég tel að góð reynsla sé af. Að sönnu er ekki gengið jafnlangt, miðað við breytingartillögur nefndarinnar, og gert var í upphaflegu frumvarpi hæstv. innanríkisráðherra. Það er með öðrum orðum samhljóða niðurstaða nefndarinnar að stíga varfærnara skref en hæstv. innanríkisráðherra lagði til í upphafi. En þetta úrræði og útfærsla þess hlýtur áfram að vera til skoðunar. Ég styð það skref sem hér er stigið með þeirri breytingu sem hv. allsherjarnefnd hefur komist að en tel að við þurfum jafnframt að huga að fyrirkomulagi þessara mála. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði grein fyrir þeim mismunandi sjónarmiðum sem snúa að ákvörðun um samfélagsþjónustu, hvort hún eigi að liggja hjá stofnun framkvæmdarvaldsins, þ.e. hjá Fangelsismálastofnun, eða hjá dómstólum. Eins og hann rakti má færa rök fyrir hvoru tveggja. Nefndin er á þessu stigi ekki tilbúin að fara í róttæka breytingu á þessu þó að tillögur hafi komið fram um það frá umsagnaraðilum. Hins vegar held ég að mikilvægt sé að sú umræða fari fram áfram. Það eru ákveðin lögfræðileg rök sem hníga að þeirri leið sem Dómarafélagið leggur meðal annars til, þ.e. að ákvörðun um samfélagsþjónustu verði tekin af dómstólum en ekki af stofnun framkvæmdarvaldsins. Á móti koma hagkvæmnisrök og ákveðin reynslurök sem tengjast því að hafa óbreytt fyrirkomulag. Það er því ekki verið að gera róttækar breytingar í þessum efnum en ég tek fram að ég er tilbúinn í áframhaldandi umræður um þetta sem hugsanlega geta leitt til breytinga þegar fram líða stundir. Fullnusta refsinga er viðkvæmur málaflokkur eins og bæði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og formaður hv. allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, hafa gert grein fyrir. Það er mikilvægt að við höfum fjölbreytt úrræði sem geta nýst einstaklingum sem búa við mjög mismunandi aðstæður. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er skref í áttina að því að auka möguleikana í því sambandi og er þar af leiðandi jákvætt. Þó að það tengist ekki efni þessa frumvarps með beinum hætti vil ég ekki láta hjá líða að nefna að þrátt fyrir að frumvarpið nái fram að ganga, og muni væntanlega nýtast einhverjum hópi sem hlotið hefur, eða á eftir að hljóta, refsingu fyrir dómstólum, þá breytir það ekki því að ástand fangelsismála hér á landi er ekki nægilega gott. Við því þarf að bregðast og ég er þeirrar skoðunar að bregðast þurfi hratt við. Þar er ég að vísa til þess að hvort sem okkur líkar betur eða verr er óhjákvæmilegt að fjölga fangelsisrýmum í landinu. Við þurfum að fjölga bæði gæsluvarðhaldsrýmum og eins vistunarrýmum til lengri tíma. Það er afar mikilvægt að þingmenn séu meðvitaðir um að hjá því verður ekki komist. Þá ætla ég ekki að svo stöddu að blanda mér í deilur um það hvar nýtt fangelsi á að rísa eða hvernig standa eigi að þeirri framkvæmd að öðru leyti. Ég vildi árétta það sjónarmið að því miður er staðan sú að þörf er á fjölgun fangelsisrýma og við því þurfum við að bregðast. Það er staðreynd sem er ekki ánægjuleg á neinn hátt en undan því verður, að mínu mati, ekki vikist.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1551 um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum. Hér er á ferð innleiðing tiltekinna þátta ESB-tilskipunar frá árinu 2006 nr. 46 um góða stjórnarhætti félaga sem eru á skipulegum verðbréfamarkaði og innleiðing á reglugerð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2007 nr. 1569 um eftirlit ársreikningaskrár með félögum utan EES-svæðisins sem skrá verðbréf á markaði hér á landi. Um þetta mál er það að segja, frú forseti, að allir nefndarmenn í hv. viðskiptanefnd eru sammála því nefndaráliti sem ég mæli fyrir. Varðandi þær breytingartillögur sem nefndin gerir og fylgja á sérstöku skjali, þskj. 1552, leit nefndin til þess að Kauphöllin, Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð Íslands hafa gefið út leiðbeiningar um stjórnarhætti og því hafa flest félög á markaði hérlendis birt yfirlýsingu um stjórnarhætti sína í ársreikningi eins og tilskipunin mælir fyrir um. Tillagan sem nefndin gerir um breytingu er að yfirlýsing um stjórnarhættina skuli koma fram í skýrslu stjórnar í stað þess að hún birtist í sérstökum kafla í ársreikningi. Þetta er í samræmi við það sem verið hefur. Í 2. mgr. 1. gr. eru talin upp þau atriði sem eiga að koma fram í yfirlýsingunni um góða stjórnarhætti en fram kom við umfjöllun í nefndinni að upptalning ákvæðisins gengi skemur en sambærileg upptalning í leiðbeiningum um stjórnarhætti fyrirtækja sem ég nefndi áðan að útgefnar hafa verið af Viðskiptaráði Íslands, Kauphöll og Samtökum atvinnulífsins. Þar er mælt fyrir um atriði sem eiga að koma fram í svokallaðri stjórnarháttayfirlýsingu. Nefndin leggur til að greinin mæli fyrir um lágmarkskröfur til þeirra félaga sem hún nær til þannig að orðunum „að lágmarki“ verði bætt við inngangsmálslið 2. mgr. Í fyrri málslið 1. töluliðar 2. mgr. 1. gr. er kveðið á um að félög skuli vísa til þeirra reglna um stjórnarhætti sem þau fylgja eða fylgja ber samkvæmt lögum og hvar þær eru aðgengilegar. Nefndin leggur til að þetta ákvæði verði útvíkkað þannig að félög geti þess einnig í yfirlýsingunni hvað það er annað sem tengist stjórnarháttum sem þau fylgja eða ber að fylgja samkvæmt lögum, svo sem tilmæli eða handbækur. Enn fremur að ef út af er brugðið skuli skýrt frá því hver frávikin eru. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég rakti og eru á sérstöku þingskjali. Frú forseti. Ég hef lokið við að fara yfir tillögur og nefndarálit á þskj. 1551 en undir það rita auk þeirrar sem hér stendur Magnús Orri Schram, Guðlaugur Þór Þórðarson, Valgerður Bjarnadóttir, Birkir Jón Jónsson, Björn Valur Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Skúli Helgason og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég eins og margir aðrir hef fylgst með ársreikningum félaga undanfarin þrjú, fjögur ár. Það er með ólíkindum að hv. viðskiptanefnd skuli ekki taka á því vandamáli að hér var eign upp á 7.000 milljarða kr. í hlutafélögum samkvæmt upplýsingum ríkisskattstjóra sem hvarf niður í 50 milljarða, þetta var í árslok 2007, og niður í mínus 1.400 milljarða árið 2009. Sem sagt, úr fimmfaldri þjóðarframleiðslu niður í núll og svo niður í mínus einfalda þjóðarframleiðslu. Allt samkvæmt ársreikningum, undirrituðum af endurskoðendum og samkvæmt fyllstu reglum Evrópusambandsins. Finnst fólki þetta ekkert skrýtið? Ég vil spyrja hv. formann viðskiptanefndar hvort hún hafi ekki tekið á þessu og rætt þetta. Enn fremur er enn þá inni ákvæðið, sem við tókum upp illu heilli samkvæmt tilmælum frá ESA, um að fyrirtæki mættu lána starfsmönnum sínum fyrir kaupum á hlutabréfum sem þýðir ekkert annað en það að fyrirtækið eykur eigið fé sitt, peningarnir fara í hring. Það lánar starfsmanninum, og lánið telst eign í fyrirtækinu, til kaupa á hlutabréfum sem ekki telst skuld. Þetta notuðu bankarnir til að ná sér í marga tugi milljarða sem eigið fé rétt fyrir lokin en engin tilraun er gerð til þess í hv. nefnd að breyta þessu. Þetta stendur enn þá þarna, ótakmarkað. Það er hægt að lána einum starfsmanni 2 milljarða kr. til kaupa á hlutabréfum þar sem peningarnir fara í hring. Ég spyr hv. formann viðskiptanefndar hvort þetta hafi verið rætt í nefndinni.

Frú forseti. Svo sannarlega hafa þær aðferðir og sá upptaktur í aðdraganda hrunsins sem hv. þm. Pétur Blöndal lýsti verið til umræðu í viðskiptanefnd allt frá hruni og jafnvel fyrr. Í þessu litla frumvarpi sem við ræðum er hins vegar verið að innleiða mjög gamlar eða til þess að gera gamlar reglur frá Evrópusambandinu, frá árinu 2006 og árinu 2007. Það er mikið rétt hjá hv. þingmanni að í þeim er ekki tekið á þeim atriðum sem hann nefndi, annars vegar að endurskoðendur virðast hafa skrifað upp á ársreikninga sem voru fullir af lofti og eins og hann lýsti rýrnuðu síðan ár frá ári þegar meira að segja viðskiptatækifæri voru verðlögð og talin til eigna og tekna. Ég vil leyfa mér að trúa því að þetta gerist ekki lengur. En ég kann hins vegar ekki lausn á því hvernig hægt er að koma lögum eða böndum yfir slíkt ef menn vilja hafa þennan háttinn á áfram. Það er enn beðið eftir heildarendurskoðun á lögum um fjármálafyrirtæki. Við erum með lán til starfsmanna, sem hv. þingmaður talaði um, til kaupa á hlutabréfum og hvernig bankarnir bólgnuðu út í aðdraganda hrunsins. En hér erum við sem sagt að ræða um ársreikninga almennt allra félaga sem eru með skráð verðbréf á opinberum markaði hér á landi og ekki eingöngu fjármálafyrirtæki.

Frú forseti. Það vill svo til að ákvæðið sem ég nefndi gildir um hlutafélög almennt, meira að segja einkahlutafélög líka. Það gildir sem sagt fyrir allan markaðinn. Þetta var sett á að beiðni ESA og fór umræðulaust í gegnum Alþingi af því að það kom að beiðni ESA og ég er búinn að biðjast afsökunar á mínum hlut í því að skrifa undir það nefndarálit sem sagði nánast ekki neitt. Hér er verið að ræða um góða stjórnarhætti, það truflaði mig vegna þess að ég fullyrði að ársreikningar sýna ekki rétta stöðu fyrirtækja og eru þeir þó haldreipi lítilla hluthafa, lánveitenda og birgja fyrirtækja. Þeir horfa á ársreikninginn og sjá, t.d. hjá Kaupþingi, ég nefni það sem dæmi, gífurlegan hagnað, gífurlegar eignir. Einu ári seinna er fyrirtækið gjaldþrota. Hvað varð um eignirnar? Þær voru ekki til. Ég hef flutt í tvígang frumvarp um gegnsæ hlutafélög. Það er ekki einu sinni rætt. Ég tel að menn þurfi og verði að taka á þessum alvarlega vankanti um ársreikninga, þeir eru hreinlega rangir og hægt er að fara fram hjá þeim. Hægt er að sýna eigið fé sem ekki er til með því að fara í margar kynslóðir fyrirtækja þar sem eitt fyrirtæki á í öðru og það á í þriðja og fjórða og það fjórða á í því fyrsta, þannig að peningurinn fer í hring. Þetta er mjög alvarlegt og hefur ekki verið lagað og meðan það er ekki lagað og 40 eða 50 þúsund heimili í landinu hafa tapað hlutafé bótalaust er ekki von til þess að menn fari að fjárfesta aftur í hlutabréfum, svo einfalt er það. Ég skora á hv. formann viðskiptanefndar að nefndin ræði þetta í hörgul og finni á þessu lausn.

Frú forseti. Ekki er búið að laga allt sem aflaga fór í aðdraganda hrunsins, það er mikið rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og það eins þótt menn hafi beðist afsökunar á sínum þætti í þeim aðdraganda, eins og hann upplýsti okkur um að hann hefði gert, einn fárra þingmanna, vil ég meina. En hv. þingmaður var jú formaður efnahags- og viðskiptanefndar um árabil  Það er mikið rétt líka að menn töpuðu gríðarlega miklu hlutafé í hruninu og það er ekki neinn hlutabréfamarkaður kominn hér á aftur. Spurningin er hins vegar: Var þetta heilbrigður markaður? Og er kappsmál að byggja hann upp með sama hætti? Ég er ekki viss um að svo sé. Eitt er víst að eftirlitskerfið í kringum fjármálamarkaðinn þarf að herða og endurskipuleggja. Það hefur verið reynt. Hv. viðskiptanefnd hefur allt frá hruni haft gríðarlega mörg, flókin og þung mál til umfjöllunar sem hafa miðað að því. En eins og ég sagði áðan hefur ekki enn verið farið í heildstæða endurskoðun á þeim lögum og eftirliti en þó er sífellt verið að bæta lögin. Þar kemur tvennt til, bæði reynslan frá hruninu hér heima en einnig nýtt regluverk frá Evrópusambandinu þar sem menn eru að draga lærdóm af því sem aflaga fór hinum megin hafsins.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður hv. viðskiptanefndar, fór yfir er hér fyrst og fremst um að ræða að innleiða tilskipun. Þessi tilskipun er ekki byltingarkennd, það er ekki hægt að halda því fram og óhætt að segja að það megi nálgast þetta út frá því sjónarmiði. Ég held hins vegar að það væri einnar messu virði að fara yfir athugasemdir hv. þm. Péturs Blöndal í nefndinni, það væri kjörið að gera það á milli umræðna. Þau sjónarmið sem hann hefur haft hér uppi hafa svo sannarlega verið áberandi í umræðunni eftir hrun en ekki var sérstaklega farið yfir þau í tengslum við þetta mál. Nú ætla ég ekki að kveða upp úr með það hvort hægt sé að leysa þau mál sem hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir og eru auðvitað ekki lítil. Þetta er ákveðinn galli, ekki bara í ársreikningum heldur í rauninni í uppbyggingu fyrirtækja og var áberandi í bönkunum. Hv. þingmaður hefur verið óþreytandi við að vekja athygli á þessu í tengslum við frumvarp sitt um gagnsæ hlutafélög sem ég er einn af flutningsmönnum að með honum. Ég held að stærsta einstaki lærdómurinn sem við getum dregið af bankahruninu sé sá að við eigum að viðhafa gagnrýna hugsun. Við erum öll sammála um að það borgi sig frekar að fara betur yfir málin en að klára þau mjög hratt. Við lentum í gríðarlegum vanda vegna þess að við sáum ekki fyrir afleiðingar sumra tilskipana. Af mörgu er að taka en ætli það hafi ekki verið tilskipunin um innstæðutryggingarnar sem var okkur dýrust. Kannski var ekki hægt að ætlast til þess að þeir sem lögfestu hana á sínum tíma sæju afleiðingarnar fyrir, en við fórum með þessa meingölluðu tilskipun Evrópusambandsins gagnrýnislítið, held ég að ég megi segja, í gegn. Við skulum þakka guði fyrir að breytingartillaga hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Ögmundar Jónassonar var ekki samþykkt. Það hefði verið mesti skaði sem hefði getað komið fyrir íslenska þjóð en sem betur fer felldu skynsamir þingmenn hér þá tillögu. Hvað sem því líður þá er innleiðing þessarar tilskipunar meinleysisleg, eins og hv. þingmaður Álfheiður Ingadóttir fór yfir. Það væri þó alveg þess virði að fara yfir sjónarmið hv. þm. Péturs Blöndal og ég held að það væri skynsamlegt að hv. viðskiptanefnd gerði það á milli umræðna.

Frú forseti. Það mál sem við ræðum hérna er í sjálfu sér ekki stórvægilegt.  Verið er að innleiða ákveðna tilskipun frá Evrópusambandinu og það er svo sem allt í lagi. En ég vil nota tækifærið af því hún fjallar um ársreikninga og góða stjórnarhætti, að benda á það að ársreikningar eru bara ekki réttir. Það hefur ekkert að gera með Ísland, frú forseti, þó menn reyni endilega að klína hruninu einhvern veginn á fyrrverandi ríkisstjórnir eða eitthvað slíkt og fara alltaf í skotgrafir. Þetta er ekki spurning um skotgrafir. Svona er þetta um allan heim, ársreikningar eru ekki réttir um allan heim. Ég fullyrði það. Það sem gerðist á Íslandi gæti gerst nákvæmlega á sama hátt í Þýskalandi eða Japan þar sem innri samflétting fyrirtækja er orðin þvílík. Enginn veit hver á í hverju. Ég nefni sem dæmi að Deutsche Bank á í Dresdner Bank. Ég veit ekki hvað mikið. Og Dresdner Bank á í Deutsche Bank. Ef báðir bankarnir mundu víxla á eigin hlutabréfum og kaupa eigin hlutabréf til baka mundu efnahagsverðmæti þessara hlutabréfa hverfa úr atvinnulífinu, úr efnahagsreikningi bankanna vegna þess að eigin hlutabréf eru verðlaus. Þau hlutabréf sem Deutsche Bank á í sjálfum sér eru verðlaus. Menn geta gefið út eigin hlutabréf eins og þeim dettur í hug, það breytir engu. Bara þetta litla dæmi sýnir að hlutdeild þessara tveggja banka í Þýskalandi er einskis virði, þ.e. það sem er verðminna af báðum hlutdeildum. Þetta er ekki bara eitt dæmi. Deutsche Bank á í velflestum stærstu fyrirtækjum heims og velflest stærstu fyrirtæki í heimi eiga í Deutsche Bank. Það er því mjög mikil samfléttun á eignarhaldi. Það er allt saman verðlaust. Það kom í ljós á Íslandi. Og mér finnst það svo dapurlegt að Evrópusambandið skuli ekki skoða með stækkunargleri hvað gerðist eiginlega á Íslandi því hér kristallast ákveðinn galli í hlutabréfaforminu sjálfu þegar hlutafélög eiga í hlutafélögum. Ég vil nefna dæmi: Eitthvert fyrirtæki eða hlutafélag á í Landsbankanum og eigandi þess hlutafélags er hlutafélag í Lúxemborg og eigandi þess hlutafélags er hlutafélag á Tortóla og Landsbankinn lánar hlutafélaginu á Tortóla til að kaupa í fyrirtækinu í Lúxemborg og það fyrirtæki kaupir í Landsbankanum. Peningurinn fer í hring. Hann sést hvergi. Hann sýnir eigið hlutafé í Landsbankanum og í öllum þessum fyrirtækjum en peningurinn fór í hring og engin aukning hefur orðið á peningum í öllu dæminu. Það sem þarf að gera er það sem er gert í Frakklandi. Þar þarf að upplýsa um alla eigendur sem eru lögpersónur að sérhverju hlutafélagi. Það kalla ég gegnsæ hlutafélög. Upplýsa þarf um þá þannig að hægt sé að rekja það þegar peningar fara í hring og að stjórnendur beri á því ábyrgð að það gerist aldrei. Þá gæti ég með björtum hug farið að fjárfesta aftur. Þá gætu aðrir Íslendingar farið að fjárfesta í hlutabréfum og sparað í hlutabréfum, sparað í atvinnulífinu. En á meðan menn geta leikið nákvæmlega sama leik og áður, að hola fyrirtækin innan, þora menn ekki að fjárfesta. Og það vill svo til að hinn vondi fjármagnseigandi, þ.e. sparifjáreigandinn sem leggur til hliðar, sá sem sparar, sá sem neitar sér um hluti, sýnir ráðdeild og sparsemi og kaupir annaðhvort hlutabréf eða leggur inn í banka, hann er sá sem stendur undir atvinnulífinu, annaðhvort með lánum eða með áhættufé. Þess vegna er allt stopp. Ég ætla að biðja menn um að átta sig á því að traustið byggir á því að þessir litlu hlutafjáreigendur sem töpuðu - samkvæmt upplýsingum sem ég fékk töpuðu 60 þúsund manns 80 milljörðum - fjárfesti aftur. En á meðan minningin lifir fjárfesta þeir ekki aftur nema búið sé að breyta forsendunum og einhverjir útrásarvíkingar geta ekki holað fyrirtækin aftur að innan. Þeir sem báru mesta tjónið af hruni bankanna voru nefnilega hluthafarnir, litlu hluthafarnir sem höfðu lagt fram raunverulega peninga. Nú er ljóst að 80 milljarðar höfðu hækkað heilmikið áður, menn höfðu ekki lagt fram þá upphæð í upphafi en engu að síður höfðu þeir lagt fram töluvert mikla peninga. Þeir töpuðust. Þegar menn vita að það sé hættulegt að leggja peninga í hlutafélög og að það sé lítið að marka eða ekkert að marka ársreikninga, sem við erum einmitt að ræða hér, þá geta menn ekki búist við neinu. Og birgjar meira að segja, þeir sem selja fyrirtækjum vörur, horfa líka á ársreikningana, þeir eru líka hvekktir því margir þeirra sáu ársreikninga sem voru dúndurgóðir en ekkert var svo á bak við. Ekkert. Ég held að sú nefnd á Alþingi sem fjallar um þetta verði að taka þetta mjög föstum tökum vegna þess að þetta er undirstaða þess að hér fari í gang fjárfestingar frá einkaaðilum. Þetta er undirstaða þess að menn kaupi hlutabréf. Það er undirstaða þess að hér skapist atvinna. Það er undirstaða þess að þeir Íslendingar sem flutt hafa til útlanda snúi til baka.

Frú forseti. Hv. þm. ræðir hér um krosseignatengsl, um ábyrgð endurskoðenda um kaupréttarákvæði og reglur þar um, um verðlaus hlutabréf eða hlutabréf sem töpuðu verðgildi sínu, um eigendur, um framsetningu ársreikninga og að ekkert sé að marka þá, hvorki hér né annars staðar í heiminum. Allt kann þetta að vera rétt og vera þörf umræða. Það sem við ræðum hins vegar hér er mjög einfalt og lítið frumvarp sem leiðir í lög reglur sem nú þegar hafa verið í gildi hér samkvæmt leiðbeiningum frá Kauphöllinni og fleirum, eins og ég rakti. Þetta snýst um tvennt. Annars vegar að árlega skuli birta yfirlýsingu um stjórnarhætti félags í skýrslu stjórnar eins og nefndin leggur til. Talið er upp hvað skuli koma fram í þeirri yfirlýsingu, m.a. tilvísanir í reglur, leiðbeiningar og handbækur um stjórnarhætti, hvar þessar reglur sé að finna og upplýsingar um hvar þær eru aðgengilegar almenningi, einnig að ef félagið víkur frá reglum eða öðru skuli greina frá ástæðum fráviksins. Sama gildi um móðurfélag. Þetta er annað atriðið og er ósköp einfalt eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi. Hitt atriðið er að ársreikningaskrá skuli hafa eftirlit með því hvort ársreikningur félags sem er utan Evrópska efnahagssvæðisins sem saminn er samkvæmt bindandi opinberum fyrirmælum heimaríkis sé hliðstæður ákvæðum þessara laga. Annað er ekki í þessu frumvarpi, hv. þingmaður. Ég vona að við getum lokið 2. umr. um þetta og leitt frumvarpið í lög eins einfalt og það er og tekið svo málfund um efnahagsmálin í víðu samhengi við annað tækifæri.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég á biðja hv. þingmann afsökunar á því að hafa tafið umræðu. Hér er rætt um ársreikninga og góða stjórnarhætti. Ég benti á það strax í upphafi ræðu minnar að þetta væri innleiðing á tilskipun Evrópusambandsins og hefði ekkert voða mikið gildi. En það sem mér finnst verst er að við erum að ræða um ársreikninga og góða stjórnarhætti og menn taka ekki á því sem virkilega skiptir máli. Hv. viðskiptanefnd tekur ekki á því sem skiptir máli. Samt er æpandi reynsla af hruninu á Íslandi sem segir manni að það er ekki endilega að marka ársreikninga. Það á að vera að marka ársreikninga. Það er bara þannig. Þeir eru það eina sem hluthafinn, litli hluthafinn, og birgjar fyrirtækja og lánveitendur hafa í höndunum. Lánveitendur, erlendir lánveitendur að mestu leyti, töpuðu ómældu fé á Íslandi. Þeir hafa heldur ekki reynt að læra af reynslunni. Maður er dálítið hissa á því. Þetta voru ekki litlir peningar. Nei, ég kem hér í ræðustól, frú forseti, og leyfi mér það, af því við erum að ræða um góða stjórnarhætti og ársreikninga, það er ekki oft, að ræða um eitthvað annað en nákvæmlega það frumvarp sem hér er verið að ræða. Ég ræddi eiginlega meira um það sem vantaði, það sem ekki kemur fram.

Frú forseti. Hv. viðskiptanefnd hefur, frá því ég tók sæti í henni 1. febrúar 2009, lítið gert annað en að fjalla um tillögur að breytingum á lögum um fjármálafyrirtæki, á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög, einmitt til þess að draga lærdóm af hruninu, eins og hv. þingmaður er að nefna. Verið er að breyta lögum og herða regluverk og eftirlit. Á dagskrá á eftir er eitt slíkt frumvarp, reyndar tvö. Tekið hefur verið á krosseignatengslum, á ábyrgð endurskoðenda, gerð krafa um að settar verði reglur um kaupréttarákvæði. Hert hefur verið á reglum um hæfi stjórnarmanna og setu þeirra í stjórnum annarra eftirlitsskyldra fyrirtækja. Fjallað hefur verið um framsetningu ársreiknings og áhættustýringu. Það er búið að breyta lögum um fjármálafyrirtæki, ég veit ekki hversu oft frá því hrunið varð, en ég mun láta taka það saman og skal gjarnan fara yfir það með hv. þingmanni hversu mikla vinnu þingið hefur þó lagt í þennan málaflokk. Það kann vel að vera og er eflaust rétt að það sé ekki nóg að gert. Ég viðurkenni fúslega að við bíðum enn eftir heildarendurskoðun á lögum um fjármálafyrirtæki sem við höfum vonast eftir að liti hér dagsins ljós, reyndar í fyrrahaust, fyrir einu ári síðan ef ég man rétt. En kannski fáum við þau núna þegar nýtt þing kemur saman. Ég mun láta taka saman yfirlit yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið í kjölfar hrunsins á vegum viðskiptanefndar vegna ummæla hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég þakka þetta rausnarlega tilboð. Vandinn er sá að þegar menn skoða ársreikning eins hlutafélags líta menn á eigendur, á dótturfélög, en aldrei á dótturfélag dótturfélaga. Og aldrei á móðurfélag móðurfélags. Menn líta ekki á allan strúktúrinn upp úr og niður úr sem sýnir einmitt veiluna sem var á Íslandi. Þegar keðja af hlutafélögum myndast er hætta á ferðum. Það þarf því virkilega að breyta um hugsun. Endurskoðandi skoðar bara hlutafélagið eitt sér, lítur bara á dótturfélög og bara á eigendur í fyrsta ættlið. En við sáum í rannsóknarskýrslu Alþingis, því mikla og merka plaggi, mjög skrautlegar myndir af raðeignarhaldi og krosseignarhaldi hlutafélaga þvers og kruss, þannig að ekki var nokkur leið að sjá í gegnum það. Einmitt þetta notuðu menn til að spóla upp eigið fé sem ekki var til staðar og sýndu eigið fé sem plataði lánveitendur, birgja og sérstaklega litla hluthafa sem voru með stóru hluthöfunum. Þessu verður að breyta. Það verður að laga þetta, frú forseti. Menn verða að taka á honum stóra sínum og finna á þessu einhverja lausn. Annars verður viðvarandi tortryggni gagnvart ársreikningum og góðum stjórnarháttum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 1664, áliti 1. minni hluta viðskiptanefndar. Undir álitið skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Valgerður Bjarnadóttir og Skúli Helgason. Guðlaugur Þór Þórðarson, Eygló Harðardóttir, Björn Valur Gíslason og Margrét Tryggvadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Megintilgangur þessa frumvarps er að innleiða í íslenskan rétt ákvæði tilskipunar 2009/111/EB/ að því er varðar tiltekna þætti eigin fjár, stórar áhættur, fyrirkomulag eftirlits og áhættustýringar. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að allmörg ákvæði þessarar tilskipunar munu verða innleidd með reglum Fjármálaeftirlitsins en ekki með lögum og í fylgiskjali við frumvarpið er yfirlitstafla yfir ákvæði tilskipunarinnar um hvernig þau verða innleidd. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á 2. gr. laga um fjármálafyrirtæki þar sem er að finna skýringar á hugtökum. Helsta breytingin þar er skilgreining á hugtakinu „verðbréfun“. Fyrir þingtíðindi, frú forseti, vil ég leyfa mér að lesa þá skýringu hér en hún hljóðar svo: „Með verðbréfun er átt við viðskiptasamning eða kerfisfyrirkomulag þar sem lánaáhætta tengd ákveðinni kröfu/kröfusafni er lagskipt í hluta (e. tranches) með þeim hætti að greiðslur samkvæmt samningnum eða kerfisfyrirkomulaginu eru háðar afkomu af kröfu/kröfusafni og forgangsröðun laganna ákvarðar dreifingu taps á líftíma viðskiptasamningsins eða kerfisfyrirkomulagsins.“ Lagt er til að við lög um fjármálafyrirtæki bætist fjórar nýjar greinar þar sem kveðið er á um skiptingu áhættu við útgáfu fjármálagerninga milli útgefanda og fjárfestis. Fjallað er um það hvar áhættan liggur við útreikning á eiginfjárþörf þegar um ræðir verðbréfun í ákveðnum tilvikum, og mælt er fyrir um að ef þau fjármálafyrirtæki sem talin eru upp í 1. mgr. eru hvorki útgefandi, umsýsluaðili né upphaflegur lánveitandi beri þau ekki útlánaáhættu í formi verðbréfunar nema verðbréfunin uppfylli reglur Fjármálaeftirlitsins. Í b-lið 3. gr. er fjallað um upplýsingaskyldu varðandi verðbréfun. Í 1. mgr. c-liðar 3. gr. er kveðið á um að Fjármálaeftirlitið skuli setja nánari reglur um verðbréfun og í 2. mgr. er mælt fyrir um að ef þær eru brotnar beri Fjármálaeftirlitinu að krefjast að minnsta kosti 250% hækkunar á áhættuvog við eiginfjárútreikning. Þá er í d-lið kveðið á um að Fjármálaeftirlitið skuli einu sinni á ári birta niðurstöður athugana sinna á framfylgni reglna þessara tveggja liða sem ég hér nefndi. Helsta breytingin, frú forseti, sem felst í 4. gr. frumvarpsins, er að felldur skuli brott 3. málsliður 1. mgr. 30. gr. laganna þar sem mælt er fyrir um að samtala fyrir stórar áhættur megi ekki fara yfir 800% af eiginfjárgrunni en með stórri áhættu er átt við áhættu sem nemur 10% eða meira af eiginfjárgrunni. Þetta ákvæði var nokkuð rætt í nefndinni. Fram kom að ekki hefði gert gagn við mat á samþjöppunaráhættu að mælt væri fyrir um að samtala fyrir stórar áhættur mætti ekki fara yfir 800% af eiginfjárgrunni. Reyndar kom fram fyrir nefndinni að samanlögð áhætta í bankahruninu hefði kanski ekki verið nema um 200%. Í stað þess að nema ákvæðið á brott, eins og lagt er til í frumvarpinu, leggur 1. minni hluti til að hlutfallið verði lækkað um helming og verði 400%, sem sé að samtala fyrir stórar áhættur megi ekki fara yfir 400% af eiginfjárgrunni. Frú forseti. Nokkuð var rætt um hæfisskilyrði því að með lögum nr. 75/2010 voru gerðar allmiklar breytingar á 52. gr. laga um fjármálafyrirtæki, um hæfisskilyrði stjórnar og framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja. Meðal annars var lögfest að stjórnarmenn fjármálafyrirtækja og annarra eftirlitsskyldra aðila mættu ekki vera starfsmenn, lögmenn eða endurskoðendur annars eftirlitsskylds aðila eða félaga í nánum tengslum. Því er mælt fyrir um fortakslaust bann við því að lögmenn sem sitja í stjórn fjármálafyrirtækis sinni lögmannsstörfum fyrir aðra eftirlitsskylda aðila. Telja verður að ekki sé þörf á svo víðtæku banni hvað lögmenn varðar sem eiga sæti í stjórn fjármálafyrirtækja og á við um starfsmenn og endurskoðendur þar sem hættan á hagsmunaárekstrum er minni í þeim tilvikum þegar lögmaður starfar fyrir annan eftirlitsskyldan aðila. Því er lagt til í 5. gr. frumvarpsins að lögmönnum sem eiga sæti í stjórnum fjármálafyrirækja verði óheimilt að sinna lögmannsstörfum fyrir önnur fjármálafyrirtæki í stað þess að mæla fyrir um bann við störfum fyrir aðra eftirlitsskylda aðila, en með eftirlitsskyldum aðilum er átt við alla þá sem heyra undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins, samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998. Það var nokkuð rætt um það í nefndinni hvort útvíkka ætti þetta ákvæði og það sjónarmið kom fram að það ætti að gera það að skilyrði að hagsmunaárekstrar væru sannanlegir eða líklegir jafnframt því sem rætt var um það hvort ákvæðið næði til erlendra stjórnarmanna í fjármálafyrirtækjum. Fyrsti minni hluti leggur ekki til breytingu á 5. gr. en beinir því til efnahags- og viðskiptaráðherra að farið verði heildstætt yfir hæfisreglur eftirlitsskyldra aðila með hagsmunaaðilum. Þetta eru tilmæli til ráðuneytisins. Frú forseti. Með lögum nr. 75/2010 var enn fremur lögfest ný málsgrein þar sem kveðið er á um að í ársreikningi fjármálafyrirtækis skuli tilgreina upplýsingar um launagreiðslur og hlunnindi til stjórnarmanns og framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækis og einnig heildargreiðslur til lykilstarfsmanna fjármálafyrirtækis. Í því frumvarpi sem við hér ræðum í 7. gr. er lagt til að sama regla eigi við um lykilstarfsmenn og stjórnarmenn og framkvæmdastjóra þannig að tilgreindar verði í ársreikningi launagreiðslur þeirra og hlunnindi. Nokkuð var rætt um það í nefndinni hvað réttlætti það að birta opinberlega upplýsingar um launagreiðslur umræddra lykilstarfsmanna. 1. minni hluti telur að ekki hafi tekist að sýna fram á nauðsyn þess að greinin nái fram að ganga og leggur til að hún falli brott. Frú forseti. Það var talsvert rætt um refsiákvæði eða viðurlagaákvæði þessara laga því að í 8. og 9. gr. frumvarpsins er lögð til viðbót við þær greinar sem varða stjórnvaldssektir annars vegar, sem er 110. gr., og hins vegar refsingu, þ.e. 112. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Í 8. og 9. gr. þessa frumvarps er lögð til viðbót við þessar greinar í þá veru að Fjármálaeftirlitinu verði ekki aðeins heimilt að sekta eða refsa þeim sem hafa brotið gegn ákvæðum laganna heldur einnig hafi viðkomandi brotið gegn reglum sem settar eru á grundvelli laganna. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður til dæmis kveðið á um það í 110. gr. laganna að Fjármálaeftirlitið geti lagt stjórnvaldssektir á hvern þann sem brýtur gegn þeim ákvæðum laganna sem þar eru talin upp og eftir atvikum reglum settum á grundvelli þeirra. Við umfjöllun um málið var gerð athugasemd við orðalagið „eftir atvikum“ og það talið geta falið í sér hættu á því að Fjármálaeftirlitið teldi sig hafa frjálst val um setningu reglna sem geti varðað viðurlög. Til að taka af allan vafa leggur 1. minni hluti til að orðin „eftir atvikum“ falli brott. Frú forseti. Í nefndaráliti er rifjað upp að gerðar voru samræmdar breytingar á viðurlagaákvæðum um efnahagsbrot, með lögum nr. 55/2007 og 52/2007, í kjölfar skýrslu nefndar sem til þess var skipuð. Fram kom, við umfjöllun um málið í nefndinni, að tilefni væri til að fara á ný yfir viðurlagakafla laga um fjármálafyrirtæki og eru það önnur tilmæli sem fram koma í þessu nefndaráliti. Í nefndarálitinu er vísað til 69. gr. stjórnarskrárinnar þar sem í 1. mgr. felst meðal annars að refsiverðri háttsemi skuli lýst í settum lögum og að í lögum beri að tilgreina með skýrum og fyrirsjáanlegum hætti hvaða háttsemi varðar refsingu. Í ljósi aukinna heimilda Fjármálaeftirlitsins og mikilla breytinga á fjármálamarkaði frá setningu laga nr. 55/2007 hvetur 1. minni hluti viðskiptanefndar efnahags- og viðskiptaráðherra til þess að láta fara fram úttekt á viðurlagakafla laga um fjármálafyrirtæki, en þær eru í 110. og 112. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem er að finna á þingskjali 1665, og ég hafði áður gert grein fyrir því hverjir rita undir þetta nefndarálit ásamt þeirri sem hér stendur. Leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem þar eru.

Virðulegi forseti. Hér er verið að fara yfir í títtnefndar tilskipanir. Hv. formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fór nokkuð ítarlega yfir þær breytingar sem þarna er um að ræða. Ég ætla ekki að endurtaka það allt saman enda er engin ástæða til þess. Það er hins vegar með þetta mál eins og það sem við ræddum áðan, þ.e. ársreikningana, þessi mál tengjast því að við viljum bæta regluumhverfið og það umhverfi sem er hjá fjármálafyrirtækjum í landinu. Hér er ýmislegt sem er til bóta og ég ætla að tilgreina það sérstaklega. Ég vil vekja athygli á því að núna verður sérstaklega gerð grein fyrir því í ársreikningi hvað liggur til grundvallar kaupaukagreiðslum eða kauprétti, eða eins og maður segir á íslensku; hvernig á að reikna út. Þar er hugsunin sú t.d. að ef menn gera eins og mér skilst að hafi verið gert fyrir hrun, þ.e. að borga starfsmönnum jafnvel kaupauka fyrir að veita lán - menn voru á prósentum við að lána; því hærra lán sem menn veittu, því hærri laun fengu þeir, sem er einn galnasti hvati sem ég hef nokkurn tímann heyrt um - verður það tekið fram í ársreikningi. Þá ættu vonandi öll viðvörunarljós að lýsa. Einnig eru tilgreindar ýmsar launagreiðslur. Það verður þó vonandi ekki þannig að menn forðist vera tilgreindir, þ.e. að þeir vilji ekki vera lykilstarfsmenn og stjórnendur vegna þess að þá verði upplýst um launagreiðslur þeirra og þeir sæki þess vegna í önnur störf. Þá er nú til lítils unnið. Síðan er eitt atriði sem hv. þingmaður fór yfir og taka átti út, þ.e. að ekki ætti að vera meiri áhætta en 800% af eiginfjárgrunni. Í stað þess að taka ákvæðið burtu eins og lagt er til í frumvarpinu, leggur 1. minni hluti til að hlutfallið lækki um helming og verði 400%. Það má kannski segja, og það er allt saman rétt hjá hv. þingmanni, að það sé alltaf verið að bíða eftir heildarendurskoðuninni. En það breytir því ekki að við erum alltaf að breyta lögunum en tökum ekki á stóru þáttunum eins og nauðsynlegt er. Það er svolítið varhugavert að vera alltaf í einhverjum bútasaumi en klára ekki stóra málið sem snýst í þessu tilfelli bara um áhættuna. Hér um að ræða samþjöppunaráhættu og passa þarf að áhættan fari ekki yfir 800% af eiginfjárgrunni, það verði 400%. Við erum ekki búin að skoða það nægilega vel. Það kemur nákvæmlega inn á það sem við ræddum áðan, sem er kjarni málsins, þ.e. lykiltölur, ársreikningar og það sem menn nota til viðmiðunar í rekstri. Mikilvægt er að það gefi sem gleggsta mynd af starfsemi félagsins af áhættu sem leynist í starfsemi félaga. Ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal í umræðunni á undan um að það er eitthvað sem ekki þolir bið. Þrátt fyrir að það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að við erum búin að breyta mörgum af lögunum um fjármálafyrirtæki eigum við eftir að taka á stórum málum eins og þessum. Við eigum eftir að taka á því hvort þetta sé skynsamlegt og hvernig eigi að skipta upp í fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. Við eigum eftir að fara yfir það og ganga frá lagasetningu um hámarkseign í fjármálafyrirtækjum sem mikið hefur verið rætt eftir hrunið. Ég nefni það sem ég man eftir í svipinn. Það er örugglega eitthvað sem ég gleymi í þessum efnum, enda hef ég þá afsökun, þótt ég sé nú ekkert ofsalega kvöldsvæfur maður, að ég er búinn að vera í þingstörfum frá því snemma í morgun og klukkan er að verða hálftólf nú þegar við ræðum þessi mikilvægu mál. Í örstuttu máli tel ég að það sé margt gott í þessu máli, ég held ekki neinu öðru fram. En við þurfum að fara yfir ansi mikilvæga þætti málsins. Ég held að sé skynsamlegt hjá 1. minni hluta að taka þetta ekki út eins og lagt var upp með í frumvarpinu heldur að breyta því eins og kemur fram í greinargerðinni og hv. formaður nefndarinnar fór ágætlega yfir. En betur má ef duga skal. Ég hef ekki vissu fyrir því að við séum búin að girða fyrir þær hættur sem ollu okkur vandræðum og eru hluti af ástæðunni fyrir að hér varð bankahrun eins og í öðrum löndum. Við þurfum því að gera betur hér. Ég hef áhyggjur af því að við vísum alltaf í heildarendurskoðunina sem ég veit ekki hvort er yfirleitt á leiðinni. Við erum búin að ýta málunum á undan okkur frá því að við byrjuðum að fjalla um þau eftir hrun. Það dugar ekki endalaust því að meðan við gerum það ýtum vandanum á undan okkur þó svo að ekkert bendi til þess á þessari stundu að nýtt bankahrun verði hér einn, tveir og tíu, eða annars konar hrun, þó að ástandið sé mjög alvarlegt á erlendum mörkuðum. Það bárust fréttir af því í dag að ótrúlegir hlutir áttu sér stað. Til dæmis tóku Svisslendingar upp á því að tengja svissneska frankann við evruna til að hjálpa til í gjaldeyrismálunum, og ýmislegt annað hefur gerst sem ég ætla ekki að fara yfir núna. Það eru viðsjárverðir tímar á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og það kemur okkur öllum við. Það er mjög brýnt fyrir okkur að klára þau mál sem ég nefndi áðan.

Frú forseti. Maður allt að því skammast sín fyrir að taka þátt í umræðum svona seint því að það tefur umræðuna að sjálfsögðu. En það er mikilsvert mál sem við ræðum nú. Við ræðum um lög um fjármálafyrirtæki, hvorki meira né minna, nokkuð sem stendur undir atvinnulífinu og fólk treystir fyrir innlánum sínum, sparnaði sem það er búið að klóra undan blóðugum nöglunum í allri kreppunni, jafnvel fólk sem er með lágar tekjur. Þess vegna skiptir verulegu máli, jafnvel þótt klukkan sé orðin svona margt, að menn ræði það pínulítið. Hér er talað um eiginfjárþátt A. Í grunninn er það hlutafé sem félagið á. Ég ræddi áðan um það hvernig fyrirtæki geti átt hvert í öðru og búi til eigið fé. Ég er búinn að sýna fram á það með dæmum hvernig hægt sé að búa til eigið fé. Það var búið til eigið fé. Þetta er andsvar við því, hv. þingmaður sem ræðir hér um þessa hluti. Ég spyr hann að því hvort hann hafi áttað sig á því að þessi 800% sem breyta á í 400% af eiginfjárgrunni, eru prósenta af þeim eiginfjárgrunni sem byggir á eigin fénu sem hægt er að búa til. Þess vegna er svo mikilvægt að menn fari í gegnum það hvernig þetta eigið fé er virkilega metið. Eru þetta lánveitingar? Telst lán sem fyrirtækið veitir til einhvers fyrirtækis í Lúxemborg eða annars staðar, til eigin fjár sem hefur svo farið í hring og endað sem hlutafélag í viðkomandi fyrirtæki? Það er allt saman tómt mál að tala um á meðan menn vita af veilunni og taka ekki á henni. Þess vegna er skrýtið að tala um lækkun úr 800% niður í 400% þegar það er af einhverjum grunni sem er hugsanlega ekki til. Í hruninu var þetta eigið fé sannarlega einskis virði.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi ætlaði ég ekki og mun ekki skamma hv. þm. Pétur H. Blöndal fyrir að ræða þessi mikilvægu mál. Það skiptir í rauninni engu máli hvað klukkan er, það er afskaplega mikilvægt að fara yfir þau. Af hverju er hv. þm. Pétur Blöndal að skamma mig fyrir það sem ég lagði áherslu á áðan? Við erum ekki á þessu nefndaráliti. Ég lagði áherslu á að þetta væri eitthvað sem við ættum eftir að fara yfir. Það sýnir veikleikann í þessu frumvarpi eins og þeim frumvörpum sem við höfum rætt. Ég ætlaði bara að taka undir með því sem hv. þingmaður talaði um og ég hef margoft talað um. Ég sagði að það væru margir mjög stórir þættir sem við ættum eftir að fara yfir. Bankahrunið varð á Íslandi og í öðrum löndum í október 2008. Núna er, ef ég hef ekki rangt fyrir mér, september 2011 og við erum ekki enn þá búin að taka á þeim málum sem við erum öll sammála um að sé mjög mikilvægt að taka á. Þótt það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að búið er að breyta mjög miklu höfum við kannski tekið á því sem skiptir minna máli og skilið eftir stóru málin. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Ég er ekkert stóryrtur vegna þess að ég held og vona að við séum sammála, í það minnsta um markmiðin. Ég held að það skipti máli að við ræðum þetta málefnalega og ég er ekki að ásaka einn eða neinn. Ég hef bara bent á það frá því að við byrjuðum að fara í lögin um fjármálafyrirtæki að við þyrftum að taka á þessum stóru málum, m.a. því sem hv. þm. Pétur Blöndal vísar í, en líka annað 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Allsherjarnefnd hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund fulltrúa úr innanríkisráðuneytinu og fengið umsögn frá Sálfræðingafélagi Íslands. Með þessu frumvarpi er lagt til að breyting verði gerð á bráðabirgðaákvæði laganna þannig að heimilt verði að víkja frá skilyrði ákvæðisins um að umsókn um bætur vegna tjóns sem leiða má af broti sem framið var fyrir 1. júlí 1996 skuli hafa borist bótanefnd fyrir 1. júlí 1997 ef veigamikil rök mæla með því. Frumvarpið er lagt fram til að bregðast við athugasemdum umboðsmanns Alþingis um að ekki væri jafnræði með þeim sem orðið hafa fyrir tjóni vegna brota sem framin voru 1. janúar 1993 til 30. júní 1996 og þeirra sem hafa orðið fyrir tjóni sem leiðir af broti sem framið er 1. júlí 1996 eða síðar. Samkvæmt 3. mgr. 6. gr. laganna er unnt að víkja frá skilyrðum um að tjón hafi án ástæðulauss dráttar verið kært og gerð krafa um greiðslu skaðabóta úr hendi brotamanns og að krafa hafi borist bótanefnd innan tveggja ára frá því að brot var framið ef brot er framið við gildistöku laganna 1. júlí 1996 eða síðar. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði laganna þarf umsókn um bætur vegna tjóns sem leiðir af broti sem framið er fyrir 1. júlí 1996 hins vegar að berast innan árs frá gildistöku laganna. Síðarnefndur frestur rann því út 1. júlí 1997 og er ekki heimilt að víkja frá því skilyrði samkvæmt lögunum. Allsherjarnefnd telur nauðsynlegt að fullt jafnræði sé milli réttinda einstaklinga til greiðslu bóta sem falla undir gildissvið laganna hvenær sem brot hefur verið framið þannig að unnt sé að víkja frá skilyrðum laganna um fresti þegar veigamikil rök mæla með því. Það er góð samstaða um þetta mál í allsherjarnefnd og leggur nefndin því til að frumvarpið verði samþykkt.