Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. um það, að norskum manni, Arndís Valderhaug, bakara í Dalvík við Eyjafjörð, verði veittur ríkisborgararéttur. Þeim hv. þdm., sem sæti áttu í d. fyrir síðustu kosningar, er kunnugt um þetta mál, því að á fyrra þinginu 1937 bar ég fram samskonar till. og skýrði þá frá því, hvernig ástatt er í þessu efni. Það var víst á þinginu 1935, að þessi maður sótti um ríkisborgararétt og sendi öll skjöl þar að lútandi hingað til mín. Ég afhenti þessi skjöl hv. allshn. Nd., en gætti þess ekki að láta skrásetja þau á skrifstofunni, og þegar til átti að taka, gat ég ekki fengið þessi skjöl, og hefi ekki geta fengið þau síðan. En við það var kannazt í fyrra af ýmsum, sem áttu sæti þá í allshn. þessarar hv. d., að þeir minntust þess, að hafa séð þessi skjöl, þegar þau lágu fyrir hv. allshn. Nd.. og þar á meðal veit ég, að hv. 2. þm. S.-M. minnist þess, að hafa séð þau þá, en hann á nú sæti í hv. allshn. þessarar d. Það, sem olli því. að þessi maður fékk ekki veittan ríkisborgararétt, þegar hann sótti um hann, var það, að hann var þá ekki búinn að vera það langan tíma hér á Íslandi, sem áskilinn er. Hann mun hafa flutzt hingað til lands árið 1928, og er því á þessu ári búinn að vera 10 ár í landinu. Hann talar íslenzka tungu og er giftur íslenzkri konu. Hann er búinn að starfa hér lengi við íslenzkt fyrirtæki. Ég veit náttúrlega ekki, hvort hv. n. óskar þess að athuga þetta betur og fá málið þess vegna tekið af dagskrá, en ég sé engan veg annan en annaðhvort að taka fullnaðarákvörðun um þennan mann nú eða hitt, að gera honum aðvart um að útvega sér aftur öll þau skjöl, sem hann var með töluverðri fyrirhöfn búinn að útvega sér frá föðurlandi sínu, Noregi, en það mundi að sjálfsögðu baka honum talsverða fyrirhöfn og auk þess kostnað, sem ég tel í rauninni alveg óþarft, þar sem þetta var áður upplýst í þinginu, þó að það liggi ekki skjalfest fyrir nú, að hann vantaði ekkert til þess að fullnægja öllum skilyrðum nema það, að hafa verið nógu lengi hér á landinu, en á þessu ári er hann einmitt búinn að fullnægja því skilyrði, eins og ég gat um áðan. Á fyrra þinginn 1937 segir frsm. allshn. þessarar hv. d., Magnús heitinn Guðmundsson, einmitt um þennan mann, að hann fyrir sitt leyti muni ekki setja sig upp á móti því, að hann fái ríkisborgararétt, og ég býst við, að hann hafi sagt það sökum þess, að hann var búinn að ganga úr skugga um, að það er rétt, sem ég hefi fram tekið. Ef hv. n. treystir sér ekki til þess að mæla með þessu nú, eða ef hún mælir á móti það á þessu stigi málsins, þá vænti ég þess, að málið verði þá heldur tekið af dagskrá í dag, ef ske kynni, að frekari upplýsinga væri hægt að afla um þetta.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Við 2. umr. málsins lá fyrir brtt. við þetta frv. frá hv. þm. Vestm., en eftir tilmælum mínum var hún tekin aftur til 3. umr., og var ástæðan sú, að allshn. hafði ekki átt kost á að kynna sér skjöl þau, er fyrir lágu og fylgdu umsókninni. Að vísu hafði ég átt kost á að sjá skjölin, en n. í heild hafði ekki átt þess kost. Nú hefir n. athugað þessi gögn, og hún sér ekkert því til fyrirstöðu. að þessi brtt. verði samþ. og þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur, og leggur því til að brtt. verði samþ. Út af brtt. hv. 1. þm. Eyf. vil ég taka . það fram, að það er rétt hjá honum, að á þinginu 1935 lá fyrir umsókn um ríkisborgararétt frá þessum Valderhaug bakara í Dalvík, og ég minnist þess, að þar að lútandi plögg lágu fyrir hv. Nd., og ég sá þau. Sé ég ekki annað en að það væri eina ástæðan til þess, að umsókninni var vísað frá, að maðurinn hafði ekki dvalið nógu langan tíma hér á landi. en að öðru leyti munu skjöl hans hafa verið í fullu samræmi við það, sem krafizt er í l. í þessu efni. Ég geri ráð fyrir, að margir hv. þdm. muni eftir þeim umr., sem urðu um þetta atriði á fyrra þinginu 1937, og þá athugði n. einnig, hvort hægt væri að taka manninn upp í það frv., sem lá fyrir, en hún var á einu máli um það, að það væri ekki hægt, vegna þess að hann hefði þá ekki uppfyllt dvalaskilyrðið, en ég sé, að það hafa verið fleiri en frsm. n., Magnús sálugi Guðmundsson, sem litið hafa þannig á, að áður hafi legið fyrir sönnunargögn fyrir því, að ekkert væri því til fyrirstöðu, að þessi maður fengi ríkisborgararétt, þegar hann væri búinn að uppfylIa dvalarskilyrðið. Nú kemur það fram. eftir því sem hv. 1. þm. Eyf. heldur fram, að í ár er þessi maður búinn að uppfylla þetta 10 ára dvalarskilyrði, og það er einnig staðfest af umsögn Magnúsar heitins Guðmundssonar í þingræðu á þingi 1937. Þetta er hálfgert leiðindamál. Það er dálítið leiðinlegt, að það skuli koma fyrir, þó að það megi að einhverju leyti gefa hv. 1. þm. Eyf. sök á því, að töluvert áríðandi skjöl glatist í þinginu, en ég býst við, að orsökin sé sú ein. að hv. þm. gætti þess ekki að láta skrásetja skjölin á skrifstofunni. Hann heldur því fram, að hann hafi afhent n. skjölin.

Það er viðurkennt

. Þá er skiljanlegt, að þetta hafi getað komið fyrir, því að skrifstofan gengur alltaf eftir þeim skjölum, sem hafa borizt henni og liggja hjá n., en hún getur ekki gengið eftir þeim skjölum, sem ekki hafa borizt henni, og þá er hætt við, að þessi skjöl hafi lent með skjölum einhvers hv-. þm. í allshn. Nd. og flutzt burt úr þinginn. Héðan af má því telja, að það sé ógerningur að hafa upp á þeim. Það væri a. m. k. hrein tilviljun, ef það tækist. Hinsvegar er það víst, að það kostar viðkomandi umsækjanda töluvert mikla fyrirhöfn og ef til vili fé líka, að afla sér þessara skjala aftur. Ég lít svo á, að það sé ekki nauðsynlegt, og það er vegna þess, að ég hefi sjálfur fjallað um málið áður. Það væri þá það eina, sem ástæða væri til, að fram yrði tekið á ný, að hann fengi nýtt hegningarvottorð, því að það er möguleiki fyrir því. að maðurinn hafi brotið af sér siðan 1935, en ég fyrir mitt leyti sé enga ástæðu til þess að hanga fast í því. Allshn. hefir að vísu minnzt á þetta atriði, og það síðast í morgun, en hefir ekki tekið neina fasta ákvörðun, og ég geri ráð fyrir, að mér sé óhætt að lýsa yfir því, að nm. hafi þar alveg óbundnar hendur um atkvgr., en hinsvegar held ég, að það hafi ekki mikla þýðingu að taka málið af dagskrá nú. Ég held, að það verði ekki fengnar neinar frekari upplýsingar en nú liggja fyrir. Og ég fyrir mína parta er ákveðinn í að mæla með því, að brtt. verði samþ., m. a. vegna þess. að ég tel, að það sé nokkurskonar skylda, sem hvílir á þinginu, að láta þennan mann ekki verða fyrir sérstökum óþægindum vegna mistaka, sem hér hafa átt sér stað. Ég skal láta þess getið, að ég álit, að það hafi enga þýðingu fyrir framgang frv., þótt málið sé tekið út af dagskrá nú, það þurfi ekki að tefjast svo mikið, en ég sé bara enga ástæðu til þess. Annars eru hér viðstaddir allshn.-menn, og ef einhver þeirra óskar eftir að fá málið aftur til athugunar, set ég mig ekki á móti því. Fundarhlé. Eg byrja þá þar, sem frá var horfið áðan. Allshn. hefir í þriðja lagi borizt umsókn á milli umr. frá dómsmrn. um veiting ríkisborgararéttar. Maður þessi er 21 eins árs gamall, fæddur í Canada af íslenzkum foreldrum. Árið 1934 fluttist hann hingað til Íslands, ásamt foreldrum sínum og tveimur bræðrum, svo að fjölskyldan er nú öll búsett hér á landi. Þar sem l. um veitingu ríkisborgararéttar mæla svo fyrir, að 10 ára búsetuskilyrðið skuli ekki gilda fyrir þá umsækjendur, sem eru fæddir af íslenzkum foreldrum, telur n., að rétt sé að verða við þessari umsókn, og því flytur hún hér skrifl. brtt. um það, að þessum umsækjanda verði bætt inn í frv. Ég skal geta þess, að það eina, sem vantar á þessi skjöl, sem eiga að fylgja umsókninni, er hegðunarvottorð frá Canada. En þar sem umsækjandinn er ekki nema 17 ára. þegar hann flytzt til landsins, og þar sem fyrir liggja vottorð trúverðugra manna í Reykjavík um hegðun þessa manns, og einnig liggur fyrir vottorð um það frá viðkomandi yfirvöldum, að umsækjandinn hafi hvorki sætt ákæru eða verið hegnt fyrir lagabrot, þá telur n. þetta svo stórt atriði, að ekki beri að visa manninum frá. Ég vil svo fyrir hönd n. afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. um það, að viðkomandi manni verði bætt inn í frv.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. við frv., frá allshn. „Inn í frv.gr. bætist: Magnús Már Sigurðsson, verkamaður í Reykjavík, fæddur 1 Canada“. Brtt. er skrifl. og auk þess of seint fram komin og þarf því leyfi d., til þess að hún megi koma til meðferðar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Út af þeim umr., sem farið hafa hér fram um brtt. á þskj. 215, vildi ég segja örfá orð um mína skoðun á henni, og ég hygg e. t. v. tveggja annara í allshn. Það er að vísu rétt, sem hv. frsm. n. gat um. að nm. hefðu óbundin atkv. um þessa till. En á fundi í n. í morgun kom það nokkurn veginn fram í ummælum manna, að þeir ættu erfitt með að mæla með till. um veiting ríkisborgararéttar, án þess að hafa nokkur skjöl fyrir sér um það, hvort viðkomandi maður ætti hann með lögum eða ekki. Ég lít svo á. að það minnsta, sem hægt sé að krefjast, þegar um beiting ríkisborgararéttar er að ræðu, sé það. að öll lögákveðin skjöl liggi fyrir Alþingi á hverjum tíma. Hitt er aukaatriði í mínum augum, hvort einhver maður kann að eiga þennan rétt eða ekki. Það eru álitin svo mikil hlunnindi fyrir útlendinga að fá ríkisborgararétt hér á landi, að árið 1935 var hert allmikið á 1. um það, hvenær menn fá þennan rétt og hvenær þeir missa hann. Og þeir, sem um ríkisborgararétt sækja, verða að uppfylla ákveðin skilyrði, til þess að Álþingi megi veita þeim hann. Ég vil á engan hátt draga það í efa, að þessi umræddi maður, sem hv. till.- maður skýrði frá, eigi þennan rétt, og að hv. flm. hafi skýrt rétt frá öllum málavöxtum. þó að ég verði að játa, að ég minnist þess ekki, að umr. hafi orðið um hann í allshn. á þeim tíma, sem skjölin eiga að hafa legið fyrir henni. En það hefir viljað svo til, að þessi skjöl hafa glatazt. Og frá mínu sjónarmiði liggur ekkert annað fyrir en það, að gera verði kröfu til þess, að viðkomandi maður afli sér lögmætra gagna, áður en tekin er ákvörðun um það, hvort hann fær ríkisborgararétt. Það er sagt, að þetta valdi umræddum manni óþæginda og kostnaðar. Óþægindin eru þau, að hann verður að biða einu árinu lengur eftir að fá réttinn en ella. Um kostnaðinn, sem af þessu kann að leiða, skal ég ekkert segja, en mér þætti ekki nema eðlilegt, að Alþingi yrði að borga þann kostnað á sínum tíma, fyrir að hafa glatað gögnunum. Nú er hér um norskan ríkishorgara að ræða, og hygg ég, að engin líkindi séu til þess, að maðurinn verði kallaður heim til sins föðurlands, þótt hann biði eitt ár enn. Mér skilst, að hann eigi hér fast starf og hafi myndað sér heimili, og séu allar líkur til þess, að maðurinn muni dvelja hér til frambúðar. Það er því engu tapað, þótt hann bíði eftir því, að hann geti lagt fram þau skilríki, sem l. krefjast. Þetta er mín afstaða. Ég legg til, að till. verði felld, ef flm. vill ekki taka hana aftur með það fyrir augum, að koma með öll tilheyrandi skjöl á næsta þingi. Ég er mótfallinn því, að málið verði tekið af dagskrá núna, vegna þess að ég býst ekki við, að það gerist neitt á tveimur dögum, sem geti raskað afstöðu minni.



Ég verð að segja það, að eftir því, hvernig þetta mál ber að með þennan mann, sem ég ber fyrir brjósti, þykir mér hart að tefja þetta fyrir honum í heilt ár, þar sem hann á enga sök á því sjálfur, að öll gögn þessu viðvíkjandi liggja ekki fyrir. Og ég verð að halda því fram, að ég beri ekki mikla sök á því, þótt mér hafi láðst að láta skrásetja þetta á skrifstofu Alþingis. Það liggur þannig í þessu, að þetta mál kemur fyrst fram á þinginu 1935, sem var tvískipt. há er frv. um veiting ríkisborgararéttar tekið fyrst fyrir 9. marz, og gengur í gegn í Nd. á fyrri hl. þingsins. En svo er það aftur tekið fyrir hér síðari hluta þings, og þá ekki fyrr en 26. nóv. Á tímabilinu milli þinghlutanna er það svo sem skjölin glatast hjá allshn. Nd. En hér er það tekið fram af frsm. allshn. í Ed., Magnúsi sáluga Guðmundssyni, að þær aðrar beiðnir, sem n. hafi haft til meðferðar og ekki tekið upp í till. sínar, hafi hún ekki séð sér fært að taka til greina vegna þess. að umsækjendurnir hafi ekki verið búnir að dvelja hér nógu lengi, og nefnir engar aðrar ástæður. Einn af þessum mönnum, sem n. þá treysti sér ekki til að mæla með, var einmitt sá, sem hér um ræðir. Ég álit því, að það sé nokkurn veginn sannað mál, að í þessu tilfelli sé öllum skilyrðum fullnægt raunverulega, þótt það liggi ekki skjalfest fyrir. Þessar upplýsingar er að finna í umræðuparti í þingtíðindum frá 1935. Ég man glöggt eftir þessu og hv. 1. þm. S.-M. sömuleiðis, og ég veit, að formaður allshn. 1935 mundi vel eftir þessu í fyrra, og var þá reiðubúinn til að votta, að skjölin hefðu legið fyrir n. og að ekkert hafi verið við þau að athuga annað en þetta, að n. þótti maðurinn ekki vera búinn að dvelja hér nógu lengi. Eftir að hafa heyrt hinar góðu undirtektir frsm. allshn., vil ég óska þess, að till. verði borin undir atkv., hvernig sem með þá atkvgr. fer.

*Magnús Jónsson: Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að atkvgr. um málið væri frestað. Allshn. ræddi að vísu dálitið um málið, en þó var fremur lítill tími til þess, og sérstaklega lágu þar ekki fyrir þær umr. frá fyrri þingum, sem nú hafa verið dregnar hér fram. Ég fyrir mitt leyti vildi frekar geta athugað þetta vandlega, áður en ég tek afstöðu til þessarar brtt., og af því að þetta mun vera 3. umr., þá álít ég heppilegt, að allshn. gæti nú haft tækifæri til að athuga og taka afstöðu til þessarar beiðni.

Forseti (EÁrna): Það hefir komið fram ósk um það frá einum manni úr allshn., að atkvgr. verði frestað. Vil ég verða við þeirri beiðni og tek málið af dagskrá.