Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. á þskj. 28, og leggur meiri hl. n. til, að hún verði samþ. óbreytt. Eins og fram kemur í áliti n. á þskj. 258, var leitað umsagnar um till. hjá Búnaðarfélagi Íslands, landnámsstjóra Pálma Einarssyni og Stéttarsambandi bænda. Stjórn Búnaðarfélags Íslands lýsti yfir stuðningi sínum við till. og tjáði sig fyrir sitt leyti reiðubúna til þátttöku af hálfu félagsins til samstarfs við að vinna að hagfræðilegum upplýsingum á því sviði, sem till. fjallar um. Stjórnin bendir á, að það verði þó ekki gert nema með nokkuð auknu fjárframlagi frá því opinbera. Landnámsstjóri sendi n. allýtarlega álitsgerð, þar sem hann leggur til, að till. verði samþ. Hann bendir m.a. á, að stofnanir landbúnaðarins, Búnaðarfélag Íslands eða Stéttarsamband bænda, þurfi að hafa hagfræðilega stofnun, sem annist rannsókn allra hagfræðilegra atriða, sem landbúnaðinn varða. Áætlanir og rannsóknir á þessu sviði verða umfangsmiklar og erfiðar viðfangs, ekki sízt vegna þess, að búin eru hlutfallslega smá og margar rekstrareiningar. Stéttarsamband bænda tekur undir efni till., en leggur til. að búreikningaskrifstofu ríkisins verði falið að leysa það hlutverk af hendi, sem till. gerir ráð fyrir. Þurft þá að hækka fjárframlag til stofnunarinnar. Eins og ég hef tekið fram, mælir meiri hl. n. með því, að till. verði samþ. óbreytt. Það er án eða mjög til bóta. að þeir, sem eru að hefja búskap, geti átt kost á leiðbeiningum um það, hvers konar búskapur er fjárhagslega hagkvæmastur, miðað við aðstæður á hverjum tíma, og hvernig framkvæmd um uppbyggingu búsins verði haganlegast fyrir komið. Mál þetta þarf að athuga í samráði við helztu stofnanir landbúnaðarins, því að án efa koma margar leiðir til greina. Það fyrirkomulag ber að velja, sem auðveldast verður í framkvæmd og hagkvæmast.



Herra forseti. Með l. nr. 118 frá 21. des. 1952, um lausn ítaka af jörðum, var svo kveðið á, að á næstu sex mánuðum, eftir að l. tækju gildi, skyldu héraðsdómarar birta tvisvar í Lögbirtingablaðinu áskorun til þeirra, sem teldu sig eiga ítök í jörðum innan lögsagnarumdæmisins, um að lýsa ítaksrétti sínum innan 12 mánaða frá birtingu áskorunar. Í lýsingunni frá héraðsdómara skyldi greina efni ítaksins, hagnýtingu þess að undanförnu og eftir því sem unnt væri, hversu það væri til komið. Ef ítaki var lýst, bar héraðsdómara skylda til að senda eiganda eða ábúanda jarðar þeirrar, er ítaki var lýst í, eftirrit af lýsingunni. Vefengdu þeir lýsinguna, skyldi úr þeim ágreiningi skorið skv. l. um landamerki frá 1919. Kæmi engin vefenging fram innan 12 mánaða frá því, að jarðeiganda og ábúanda var send tilkynningin, skyldi það metið svo sem þeir viðurkenndu, að lýsingin væri rétt, og skyldi þá þinglýsa ítakslýsingunni á varnarþingi viðkomandi jarðar, hefði það ekki áður verið gert. Væri ítakinu hins vegar ekki lýst samkv. framangreindu, féll það úr gildi og bar að afmá það úr veðmálabók. Lög þessi voru sett með það fyrir augum að koma reglu á ítök í bújörðum og gefa jarðeigendum tækifæri til að leysa þau af, ef svo bæri undir. Eftir framkvæmd l. áttu veðmálabækurnar að geta orðið nokkuð örugg heimild um ítaksrétt í jörðum. L. ná þó ekki til skógarítaka né til lax- og silungsítaka í ám og vötnum og eigi til annarra fasteigna en jarða. Ekki munu vera fyrir hendi öruggar upplýsingar um framkvæmd l., en þess munu dæmi, að bændur telji sig hafa misst réttar sakir vanlýsingar, sem stafaði af ókunnugleika um lagasetninguna. Flm. þessarar tíu. telja því eðlilegt, að fram fari athugun á framkvæmd l. að þessu leyti, og ef í ljós kemur, að einhverjir hafi orðið fyrir óeðlilegri réttarskerðingu af þessum sökum, verði leitað ráða til að bæta hlut þeirra. Ég legg til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 240 ásamt tveimur hv. þm. Alþfl., þeim Benedikt Gröndal og Jóni Þorsteinssyni, að leggja fram till. til þál. um námskeið í vinnuhagræðingu fyrir trúnaðarmenn verkalýðsfélaga. Efni till. er, að Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Iðnaðarmátastofnun Íslands að halda kynningarnámskeið í vinnuhagræðingu og grundvallarreglum ákvæðisvinnu fyrir trúnaðarmenn verkalýðsfélaga. Ber að halda slík námskeið í samráði við samtök launþega, eftir því sem nauðsynlegt reynist. Kerfisbundin hagræðing í atvinnurekstri, rasjónalisering, á sér ekki langa sögu. Hinar tæknilega þróuðu þjóðir hafa þó gert sér far um að hagnýta sér þessa nýju verkmenningu síðustu áratugina, og er talið, að hún hafi átt meiri þátt í efnahagsvexti þessara þjóða en flest annað. Orðið rasjónalisering hefur hér á landi verið þýtt: vinnuhagræðing. Ég tel þetta á ýmsan hátt óheppilega þýðingu, því að merking orðsins er miklu víðtækari. Með orðinu er átt við sérhverja kerfisbundna ráðstöfun, sem miðar að því að auka framleiðnina. Til þess að ná þessu marki hefur smátt og smátt myndazt sérstök fræðigrein, sem tekið hefur í þjónustu sína nýja tækni rannsóknaraðferða og mælinga. Í þessu, sem hér verður sagt, mun ég nota orðið hagræðing um rasjónaliseringu almennt, þ.e.a.s. um sérhverja ráðstöfun til betri nýtingar á framleiðsluþáttunum almennt, en nota orðið vinnuhagræðing aðeins um þann hátt hagræðingar, sem fjallar um betri nýtingu vinnuaflsins, svo sem betri og nýjar vinnuaðferðir, betra skipulag á sjálfum framleiðslustörfunum, er miðar að auknum afköstum með minni fyrirhöfn fyrir verkamanninn. Aðrir þættir hagræðingar eru meira á fjármagns- og verzlunarsviðinu, svo sem skynsamleg fjárfesting, skynsamleg innkaup og birgðahald, endurbætur á skipulagi fyrirtækja, sölufyrirkomulagi, nýtingu efnis, orku o.s.frv. Ég vil taka þetta skýrt fram, því að reynsla er fengin fyrir því, að almenningi hættir til að ætla, einkum meðan eðli hagræðingarstarfseminnar er lítt þekkt, að tilgangur hennar sé fyrst og fremst að auka vinnuhraðann, en því fer fjarri. Tilgangur hagræðingar í atvinnurekstri er betri nýting framleiðsluþáttanna almennt, en markmið þess þáttar hagræðingar, sem ég hér hef nefnt vinnuhagræðingu, er fyrst og fremst að finna beztu vinnuaðferðina, spara óþarfa flutninga, óþarfar hreyfingar, erfiðustu átökin og hvers konar tímatafir vegna skipulagsleysis. Markmiðið er m.ö.o. að létta störfin og auka afköstin. Að vísu má segja, að launakerfin séu þessu náskyld og jafnvel einn þátturinn. Tekin hafa verið upp ýmis launakerfi, sem miða greiðslur meira við þá vinnu, sem einstaklingurinn afkastar, en þann tíma, sem hann er á vinnustaðnum. Svo er t.d. um beina ákvæðisvinnu, en þá á líka verkamaðurinn að fá fulla greiðslu fyrir það, sem hann afkastar umfram það normala. í þessu sambandi kemur að sjálfsögðu til álita, hvað einstaklingurinn vill á sig leggja til að auka lífskjör sín eða stytta vinnutímann. Hér vaknar strax sú spurning, hvernig stendur á því, að það getur borgað sig fyrir atvinnurekandann að greiða fulla greiðslu fyrir vinnuafköst umfram það normala, jafnvel þó að ákvæðisvinnan hafi í sjálfu sér í för með sér aukið umstang fyrir hann og aukakostnað, svo sem greiðslu til vinnurannsóknarmanna, sem ákveða meðalafköstin, eftirlit með vinnuafköstum og vinnugæðum, sem jafnan fylgir ákvæðisvinnu, og eins vegna þeirrar venju, að sá hluti starfsfólksins, sem ekki nær normal-afköstum fær að jafnaði eftir sem áður greitt fullt tímakaup. Í þessu sambandi er rétt að benda á, að vinnan er aðeins einn þáttur framleiðslukostnaðarins. Ef verkamaðurinn eykur t.d. vinnuafköstin um 20%, þá mundi hin aukna framleiðsla ekki aðeins geta borgað vinnuþættinum, þ.e.a.s. verkamanninum, 20% hærra kaup, heldur mundi hún einnig gefa atvinnurekandanum 20% hækkun á nýtingu fjárfestingarkostnaðarins. T.d. mundi vélin, sem verkamaðurinn vinnur við, skila 20% meiri nýtingu, og ýmiss konar fastur kostnaður yrði hlutfallslega minni hluti af heildarútgjöldum fyrirtækisins. Ég vona, að það hafi komið skýrt fram, að vinnuhagræðing er aðeins einn þáttur hagræðingarinnar í þeim atvinnugreinum, þar sem vinnan er stærsti kostnaðarliðurinn, er hún mikilvægasti þátturinn, en í öðrum atvinnugreinum kunna að vera aðrir kostnaðarliðir, sem vænlegra er að spreyta sig á, aðrir þættir hagræðingar. En það er vissulega hægt að framkvæma róttækar hagræðingarráðstafanir án þess að taka upp ákvæðisvinnu eða auka vinnuhraðann. Sá þáttur hagræðingar, sem kallaður er vinnuhagræðing, er í sjálfu sér alveg óháður ákvæðisvinnu, þó að nota megi mælitækni vinnuhagræðingarinnar m.a. til þess að tímamæla og ákveða réttlátan grundvöll ákvæðisvinnu. Markmið vinnuhagræðingar er fyrst og fremst að finna beztu vinnuaðferðina, spara óþarfa flutninga, óþarfar hreyfingar, erfiðustu átökin og hreyfingarnar, og koma í veg fyrir hvers konar skipulagsleysi og tímatafir, sem ekki er annað en sóun á verðmætum og kemur ekki aðeins starfsfólki og atvinnurekanda í koll, heldur bitnar það á sinn hátt á þjóðfélaginu öllu. Vinnurannsóknir, eins og þær eru framkvæmdar í dag, eru árangurinn af þróun, sem hófst vestur í Ameríku um síðustu aldamót. Þar var lagður grundvöllurinn að þeirri mælitækni, sem enn í dag er notuð við vinnurannsóknir, þó að ýmsar framfarir á þessu sviði hafi að sjálfsögðu átt sér stað síðan. Og þar var jafnframt lagður grundvöllurinn að kerfisbundnum rannsóknum á vinnuhreyfingum, þ.e.a.s. athugun á því, hvaða líkamlegar hreyfingar væru fljótvirkastar og kostuðu minnsta áreynslu fyrir starfsmanninn. Frá þessum tíma í byrjun aldarinnar er sögufræg vinnurannsókn, sem framkvæmd var í múrverkinu, nánar tiltekið á vinnuaðferðum varðandi múrsteinshleðslu. Múrsteinshleðslan var gamalt handverk, og eins og oft vili verða í gamalgrónu handverki, lærði hver af öðrum á unga aldri, og vinnubrögðin héldust að mestu eða öllu óbreytt í áratugi og mönnum þótti ekki líklegt, að það væri hægt að koma við neinni nýbreytni til bóta á þessu sviði. Rannsökuð voru á kerfisbundinn hátt öll þau atriði, sem menn gátu látið sér til hugar koma að hefðu áhrif á vinnuafköst eða þreytu múrarans. Á þann hátt fannst sú vinnustelling og þær vinnuaðatæður, sem bezt hæfðu. Ákveðinn var skynsamlegasti hæðamismunurinn milli hleðslusteinsins, sem hlaðið var úr, steinlimsins og veggsins, sem verið var að hlaða. Skipulagt var vinnupallafyrirkomulag, sem gerði það kleift að halda hinni hagkvæmustu vinnuaðstöðu, þd að veggurinn hækkaði. Á þann hátt losnaði múrarinn við það að eyða kröftum sínum í að beygja sinn 70–80 kg kroppsþunga niður að tánum á sér til þess að taka upp 1–2 kg stein og ef til vill koma honum fyrir í seilingarhæð. Augljóst var, að hér hafði vinnuafli verið sóað, vinnuafli eytt til einskis og starfið kostað meiri líkamlega áreynslu en þörf var á. Með þeim breytingum, sem komið var á, fækkaði vinnuhreyfingum múrarans úr 18 niður í 5. Vinnuafköstin jukust að meðaltali úr 120 í 350 steina á klst., án þess að múrarinn þyrfti að leggja meira að sér en áður, og var jafnvel óþreyttari eftir en áður. Þó að hér væri um einhvern kostnaðarauka að ræða við útbúnað, var verðmæti framleiðslunnar miklum mun meira en þeim kostnaði nam. Hér var um stórfellda framleiðsluaukningu að ræða, sem leitt hefði getað til lægri húsaleigu og hærri launa hjá múrurunum. Í Evrópu verða Þjóðverjar fyrstir til að tileinka sér þessi nýju vinnuvísindi, þessa nýju hagræðingartækni. Fastri stofnun var komið á þar í landi á árinu 1924 til þess að vinna að rannsóknum á þessu sviði, halda námskeið í vinnurannsóknum og gefa út bækur og fræðslurit. Á Norðurlöndum var ekkert gert að ráði á þessu sviði fyrr en eftir 1930, þó að einstöku fyrirtæki og einstöku menn hafi að sjálfsögðu verið farnir að gefa málinu gaum nokkru áður. Svíar urðu fyrstir á ferðinni, en á hæla þeim komu Norðmenn og aðrar Norðurlandaþjóðir. Markmjöl nýtízku vinnurannsókna má í grófum dráttum skipta í þrennt: 1) Að endurbæta skipulag vinnurásarinnar og vinnuskilyrði. 2) Að endurbæta sjálfar vinnuaðferðir einstaklingsins. 3) Að ákveða þann tíma, sem eðlilegt er að fari í það að framkvæma ákveðið verk, og ákveða á þann hátt grundvöll réttlátrar launagreiðslu. Skal ég nú með örfáum orðum víkja nokkru nánar að hverju um sig. Til þess að komast að raun um, hverju helzt er ábótavant í skipulagi vinnurásarinnar og virkri samvinnu einstakra aðila eða vinnuheilda, eru framkvæmdar svokaltaðar tímatapsrannsóknir. Tímatapsrannsóknir eru framkvæmdar á þann hátt, að vinnurannsóknamaðurinn fylgist með einum eða fleiri starfsmönnum og skrásetur atlan daginn, jafnvel dag eftir dag, hvert einasta atriði, sem fyrir kemur, og mælir tímann, sem eyðist í hvert atriði um sig, skrásetur, hve mikið af tímanum fer í virka framleiðslu, hve mikið fer í að bíða eftir efni, hve mikið fer í bilanir og hvers konar tafir, sem fyrir geta komið. Með því að skrásetja allt og tímamæla fer ekkert á milli mála um það, hvernig vinnudagurinn eyðist. í ljós koma öll þau skipulagsatriði, allir þeir skipulagsgallar, gallar á vélum, verkfærum og efni, sem tefja framleiðslustörfin og afköst hins einstaka starfsmanns. Tímatapsrannsóknin leiðir í ljós staðreyndina um það, hvernig skipulag vinnunnar er. Þegar skipulagsgallarnir liggja ljóst fyrir, er að sjáifsögðu næsta verkefnið að ráða bót á þeim. Ef endurbæta á vinnuaðferðir einstaklinganna, eru notaðar vinnuaðferðarrannsóknir. Er þá rannsökuð legund og röð vinnuhreyfinga, sem framkvæmdar eru, og reynt að skipuleggja þær vinnuhreyfingar, sem hagkvæmastar eru, til orku- og tímasparnaðar. í þessu sambandi þarf einnig að athuga hin tæknilegu hjálparmeðul, vélar og verkfæri. Er stjórntækjum vélarinnar hagkvæmlega fyrir komið? Eru notuð réttu verkfærin? Er sjálfur vinnuútbúnaðurinn og vinnuaðstaðan eins og bezt verður á kosið? Slíkar rannsóknir leiða að jafnaði til þess, að hægt er að auka vinnuafköstin án þess að auka vinnuhraðann eða erfiðið, og er raunar að því stefnt að draga úr erfiðinu, minnka erfiðið, en auka afköstin, eftir því sem unnt reynist. Ef taka á upp nýja vinnuaðferð, ber að meta hana út frá þremur sjónarmiðum: Í fyrsta lagi vinnuheilsufræðilegu sjónarmiði, í öðru lagi tæknilegu sjónarmiði og í þriðja lagi fjárhagslegu sjónarmiði. Hið vinnuheilsufræðilega sjónarmið gerir kröfu til þess, að aðferðin hafi ekki óheppileg áhrif á starfsmanninn, svo sem óheppileg gerð véla og verkfæra, sem veldur ónauðsynlega mikilli orkueyðslu eða einhliða áreynslu. Hér koma einnig til greina önnur heilsufræðileg atriði, svo sem loftræsting, lýsing, ónauðsynlegur hávaði, hristingur o.fl. Hið heilsufræðilega sjónarmið er með öðrum orðum, að aðferðin hafi ekki í för með sér óheppilegar afleiðingar fyrir heilsu starfsmannsins eða líðan og að tekið sé tillit til þess, að starfsmaðurinn fái nauðsynlegt tóm til afslöppunar og hvíldar. Tæknilega sjónarmiðið snýr að sjálfum framleiðslutækjunum og gæðum framleiðslunnar. Framleiðslan má ekki hafa verri eiginleika en áskilið er, og óþarfi er að eyða tíma og fyrirhöfn og kostnaði í það að gera hana betri og nákvæmari en þörf er á í hverju tilfelli. Fjárhagslega sjónarmiðið metur svo og vegur annars vegar tilkostnað við breytingarnar og hins vegar ávinninginn af þeim. Við slíkar rannsóknir á vinnuaðferðum ber að sjálfsögðu að hafa í huga að reyna að hagnýta það, sem fyrir hendi er, svo sem vélar, verkfæri, gólfflöt, húsrými og annað, sem litinn eða engan kostnað hefur í för með sér að hagnýta. En að sjálfsögðu kemur einnig til greina að gera róttækari breytingar, svo sem að kaupa vélar eða kaupa nýjar og fullkomnari vélar, en ekki á að ráðast í slíkt nema að undangengnum útreikningum um það, hvað er fjárhagslega hagkvæmt og skynsamlegt. Þegar tekin hefur verið upp ný vinnuaðferð, þarf að sjálfsögðu að gera allnákvæma verklýsingu, þannig að hægt sé að kenna starfsfólkinu þessa nýju aðferð og þjálfa hana, þannig að þeim árangri verði náð, sem til er ætlazt. Þetta er líka nauðsynlegt, ef vinna á verk í ákvæðisvinnu, því að ákvæðisvinnumatið verður auðvitað að byggjast á alveg ákveðinni aðferð og þeim vinnuaðstæðum, sem fyrir hendi eru. Þriðja markmiðið með vinnurannsóknum er svo að ákveða þann tíma, sem eðlilegt má telja að nauðsynlegur sé til þess að framkvæma ákveðið verk. Hér er um að ræða að ákveða hlutlægan og réttlátan grundvöll undir ákvæðisvinnu. Um nauðsyn þess að nota tímamælingar við að ákveða réttlátan grundvöll, skal ég aðeins nefna eitt dæmi, enda eru „slumpakkorð“ fordæmd af kunnáttumönnum á þessu sviði. 40 fagmenn fengu sem verkefni að reikna út eða áætla, hve langan tíma þyrfti til að framkvæma ákveðið trésmíðaverk. Sá lægsti áætlaði, að verkið væri 22 mínútna verk, en sá hæsti, að það tæki 100 mínútur. Af þessum 40 fagmönnum voru það ekki nema 8, sem áætluðu tímann það nákvæmlega, að frávikið væri ekki meira en 10% frá því, sem tímamælt var, þ.e.a.s. 10% hærra eða 10% lægra en ákveðið var með tímamælingum. 32 af 40 áætlunum voru taldar algerlega óhæfar sem grundvöllur fyrir ákvæðisvinnumat. 22,5% áætluðu tímann of lágt, en 57,5% of hátt. Það kom einnig í ljós, að menn höfðu mjög ónákvæmar hugmyndir um það, hvað tæki langan tíma að vinna verk í vélum, sem þeir þekktu vel, enda þótt vinnuhraði verkamannsins hefði í því sambandi engin áhrif, heldur aðeins ganghraði vélarinnar. Dæmið sýnir á sannfærandi hátt, hve nauðsynlegt það er að tímamæla ákvæðisvinnu. Ákvæðisvinnu er ætlað að örva framleiðnina, a.m.k. að örva til þess, að starfsfólkið noti starfstímann eftir því, sem búast má við miðað við erfiði verksins, en í ákvæðisvinnumatinu á að taka tillit til þess tíma, sem fólki er nauðsynlegur til persónulegra þarfa og hvítdar, ef verkið er erfitt, og er það samningsatriði. Sérfræðingar vara við því, að tekin sé upp ákvæðisvinna, áður en vinnurannsóknir hafa farið fram og vinnuaðferðir endurbættar, og þeir vara við „slumpakkorðum“. Þeir leggja áherzlu á, að ákvæðisvinnumatið eigi að vera rétt og sanngjarnt. Of lág akkorð örva ekki til framleiðni og þeir segja, að of há akkorð geri það ekki heldur, því að þá myndist ótti við það að þau verði lækkuð, og samtök myndast um það á vinnustaðnum að sýna ekki of góðan árangur, auk þess sem of há og þó einkum misjöfn akkorð valda óánægju og árekstrum. Af því, sem hér hefur verið rakið, má sjá, hve stórkostlega þýðingu vinnurannsóknir geta haft fyrir atvinnulífið. Þær leiða til þess, að ástandið á vinnustaðnum er athugað nánar. í Ljós koma ýmsir gallar á skipulagningu og vinnuskilyrðum, sem menn með öðrum hætti veita ekki athygli, af því að þeir venjast ástandinu eins og það er og hefur verið og gera sér naumast ljóst, að í neinu sé ábótavant. Það er ekki aðeins, að menn með þessum hætti finni, hvað er að, heldur verða einnig orsakirnar að því, sem aflaga fer, ljósar, og möguleikar skapast til þess að ráða bót á vandanum. Á þennan hátt er hægt að bæta vinnuskilyrðin fyrir starfsfólkið með það fyrir augum annars vegar að bæta heilsufar þess og skapa því meira öryggi og hins vegar með tilliti til þess að nýta vinnuaflið til hagnýtrar framleiðslu á sem skynsamlegastan hátt, án þess að sóa starfskröftum vegna skipulagsleysis og óþarflega erfiðra vinnubragða. Auk þess eru, eins og að hefur verið vikið, vinnurannsóknir nauðsynlegar til þess að ákveða réttiáta ákvæðisvinnu. Þá er ekki síður mikilvægt við vinnurannsóknir, að á grundvelli þeirra er hægt að gera skynsamlegar og rökstuddar áætlanir um það, hvaða fjárfestingar sé æskilegt að ráðast i. Hér á landi virðast menn yfirleitt ganga út frá því sem gefnu, að það borgi sig alltaf að kaupa nýjustu og dýrustu vélar, sem tök eru á, og halda, að það eitt horfi til framfara. Það er að vísu rétt, að oftast eða a.m.k. oft heppnast þetta og gefst vel, en það er engan veginn víst, að saman fari aukin afköst og aukin framleiðni. Því er haldið fram, að lífskjör almennings hér á landi séu betri en víðast hvar annars staðar. Þessi góðu lífskjör byggjast þó fyrst og fremst á mikilli atvinnu og óhóflega löngum vinnutíma, sem varla verður unað við til lengdar. Vafasamt má telja, að unnt reynist að ráða bót á þessu á skömmum tíma, nema launþegasamtökin taki upp nýja þætti í kjarabaráttu sinni, er miði að aukinni framleiðni og tryggi raunhæfar kjarabætur og styttan vinnutíma. Varla er að efa það, að launþegasamtökum frændþjóða vorra á Norðurlöndum hefur orðið meira ágengt í kjarabaráttunni en íslenzkum launþegasamtökum, a.m.k. undanfarin 15 ár, enda þótt kauphækkanir hafi orðið hér margfalt meiri en þar. Launþegasamtök þessara landa hafa á ýmsan hátt lagt inn á nýjar leiðir. Má þar t.d. nefna hagstofnanir launþegasamtakanna, sem hafa sérfræðinga í þjónustu sinni, er fylgjast með þróun efnahagsmála og halda uppi víðtækri fræðslustarfsemi fyrir meðlimi samtakanna og gæta hagsmuna þeirra. Það er vandasamt fyrir hinn almenna launþega og jafnvel fyrir forustumenn verkalýðsfélaga að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvenær líklegt er, að kauphækkunarleiðin leiði til kjarabóta. Atvinnurekendur kvarta alltaf, þegar á kauphækkanir er minnzt, og óábyrg stjórnarandstaða gerir að jafnaði lítið til þess að leiðbeina fólki, nema síður sé. Það er því atger nauðsyn, að launþegasamtökin haldi uppi eigin hagstofnun, er sé þess umkomin að vega og meta aðstæður hverju sinni og líkur fyrir því, að kauphækkanir leiði til kjarabóta. Ég vildi segja, að þetta væri fyrsta einkennið á þroskaðri, ábyrgri og jákvæðri verkalýðshreyfingu. En fyrst það virðist vera svo nauðsynlegt,.ð launþegar ákveði kröfur sínar með hliðsjón af framleiðsluaukningunni eða þó öllu heldur framleiðniaukningunni, þá vaknar sú spurning, hvort verkalýðssamtökin geti ekki beitt kröftum sínum og samtakamætti alveg sérstaklega til þess, að ráðstafanir séu gerðar, er miði að því að auka framleiðnina, svo að meira komi til skiptanna. í þessu sambandi má á það benda, að frændþjóðir okkar eru á þessu sviði einnig til fyrirmyndar. Auk þeirra hagstofnana, sem launþegasamtök þessara þjóða hafa komið á hjá sér, hafa þau einnig komið á fót sérstökum tæknistofnunum samtakanna, og er það ekki síður athyglisvert. Þessar tæknistofnanir hafa á að skipa sérfræðingum í hagræðingartækni, er aðstoða samtökin og gæta hagsmuna þeirra í samningum við atvinnurekendur um það, hvernig vinnuhagræðing, vinnurannsóknir og ákvæðisvinna verði bezt nýtt til aukinnar framleiðni og bættra lífskjara. Auk þess eru hundruð trúnaðarmanna verkafólks á vinnustað þjálfaðir á sérstökum námskeiðum til þess að gæta hagsmuna þess í sambandi við framkvæmd vinnuhagræðingar og útreikning tímamældrar ákvæðisvinnu. Í Noregi eru þessir trúnaðarmenn sumpart þjálfaðir æ samtökunum sjálfum, en þó aðallega í sérstakri ríkisstofnun, Statens teknologisk institut. Norsku verkalýðssamtökin gerðu árið 1945 samning við atvinnurekendur um samstarfsnefndir eða framleiðslunefndir við stærri fyrirtæki, og er þeim ætlað það hlutverk að gera till. um aðgerðir, er miða að aukinni framleiðni til hagsbóta fyrir atvinnureksturinn og þá, sem við hann starfa. Á árinu 1947 gerðu þessir aðilar með sér samning um það, hvernig hagnýta bæri hagræðingartækni til aukinnar framleiðni, og er ýtarlega gengið frá réttindum og skyldum beggja aðila í sambandi við framkvæmd vinnurannsókna og fyrirkomulag ákvæðisvinnu. Má telja báða þessa samninga merk spor í átt til atvinnulýðræðis, og telja norsk verkalýðssamtök, að þeir samningar hafi átt mikinn þátt í aukinni framleiðni og bættum lífskjörum norsku þjóðarinnar undanfarin ár. Enn má nefna, að þessir sömu aðilar gerðu samning um það 1958 að stytta vinnutímann í norska iðnaðinum úr 48 í 45 klst., en standa jafnframt að sameiginlegu átaki til aukinnar framleiðni, svo að unnt yrði að gera þetta án lækkunar á dagkaupi, og reyndar hækkaði það nokkuð á árinu. Eftir á lýstu báðir aðilar, verkalýðssamtökin og atvinnurekendur, því yfir, að þessi ráðagerð hefði tekizt. Um árangurinn af vinnuhagræðingu erlendis mætti nefna mörg dæmi, sem of langt yrði upp að telja. Ég vil aðeins geta þess almennt, að sérfræðingar í þessum efnum segja, að alls staðar megi með þessari nýju rannsóknartækni bæta vinnubrögð og skipulag og auka framleiðsluna. Telja þeir, að yfirleitt megi reikna með 20–30% aukningu, ef gagnger athugun er framkvæmd og hagræðing hafi ekki áður verið framkvæmd eða beitt í fyrirtækinu, og að reikna megi með meiri framleiðsluaukningu, ef skiputagi og vinnubrögðum sé verulega ábótavant. Hér á landi er þessi starfsemi á algeru byrjunarstigi. Mér er þó kunnugt um, að nokkuð hefur verið unnið að þessu hjá Rafmagnsveitum ríkisins, og talið er, að vinnustundafjöldi við línulagningu hafi lækkað um 25–28%. í nokkrum hraðfrystihúsum hefur dálítið verið að þessu unnið og komið á tímamældri ákvæðisvinnu við borðavinnu og handflökun. Við flökun er lögð miklu meiri áherzla á nýtingu hráefnisins en afköstin eða vinnuhraðann og notað bónuskerfi eða uppbótakerfi, en ekki bein ákvæðisvinna. Hefur þetta verið gert sums staðar á Vestfjörðum með góðum árangri og reyndar víðar. Vegna þess, hve fiskflökin eru miklu verðmætari en hráefni til mjölvinnslu, er greidd 10% kauphækkun fyrir hvert 1% nýtingar umfram málsnýtingu, en ekki nema 10% kauphækkun fyrir 20% afkastaaukningu umfram staðatafköst. Hér er fyrst og fremst verið að verðlauna efnisnýtingu, en ekki vinnuhraða, þar sem 1% aukning á nýtingu efnis jafngildir 20% afkastaaukningu hvað kauphækkun snertir, í iðnfyrirtæki einu hér í Reykjavík er mér kunnugt um, að tekið hefur verið upp bónuskerfi við framleiðslustörf. í fyrirtækinu var áður unnið 9 klst. dag. Nú er vinnutíminn styttur ofan í 8 klst., en starfsmennirnir þá svipuð vinnulaun og þeir hefðu annars fengið fyrir 10 klst. Því er ekki að leyna, að hagræðingarstarfsemi er ýmsum vandkvæðum bundin, einkum í fyrstu, og kemur þar margt til. Að sjálfsögðu er hagkvæmara að beita henni í stórum fyrirtækjum, því að um nokkurn rannsóknarkostnað er að ræóa. Hér á landi er skortur á sérfræðingum á þessu sviði, og má því búast við, að nokkur dráttur verði á því, að þessi vinnuvísindi verði nýtt sem skyldi. Það er í sjálfu sér athugunarefni, hvort ekki væri ástæða til þess að gera opinberar ráðstafanir til þess að hraða þróun þessara mála, því nauðsynlegt er, að bæði atvinnurekendur og verkalýðsfélögin geti notið aðstoðar sérfræðinga í þessu efni. Gagnvart starfsfólki má í fyrstu búast við ýmsum erfiðleikum og jafnvel andstöðu. Er hér að nokkru um að ræða óttann við hið óþekkta, og að nokkru er þetta, tilfinningalegs eðlis. Einkum eldra fólk er lítið hrifið af því að breyta vinnuaðferðum sinum og vinnuvenjum, og búast má við staðbundnum ágreiningsefnum, einkum út af ákvæðisvinnu. Af þessum ástæðum öltum ráðleggja sérfræðingar eindregið, að ekki sé byrjað á vinnuhagræðingu í fyrirtækjum nema að undangenginni fræðslu og kynningarstarfsemi og í fullu samráði við trúnaðarmenn verkafólksins. Enda er fengin örugg reynsla fyrir því, að hagræðingin ber ekki tilætlaðan árangur, nema því aðeins að starfsfólkið fallist á hana og leggi henni lið. Það er því nauðsynlegt, að verkafólkið njóti frá upphafi aðstoðar sérstakra trúnaðarmanna á vinnustað, sem eru sérstaklega þjálfaðir á þessu sviði og eru þess umkomnir að gæta hagsmuna verkafólksins og stuðla að því, að þessi nýja verktækni verði nýtt til aukinnar framleiðni og bættra lífskjara. Er þessari þáltill. ætlað að stuðla að því. Ég legg svo til, að umr. verði frestað og mátinu vísað til allshn.



Herra forseti. Frsm. þeirrar till., sem hér var til umr., gerði ýtarlega og glögga grein fyrir henni og bar fram margvislegan fróðleik um nauðsyn og gildi vinnuhagræðingar fyrir atvinnulífið. Ég er honum í einu og öllu sammála að því er þetta mál snertir og skal ekki eyða tíma þingsins í að bæta neinu við það. En í tilefni af því, að það hefur stundum komið hér fram í umr. ekki alls fyrir löngu hnútukast í garð íslenzkra verkalýðssamtaka yfir því, að á forustumönnum verkalýðssamtakanna stæði í sambandi við þessi mál, og væru því samtökin dragbítur á eðlilega þróun í þessum efnum, og með því að ég tel, að verkalýðshreyfingin íslenzka sé algerlega höfð fyrir rangri sök í þessum efnum, þá vil ég blanda mér nokkuð í þessar umr. Ég tek það að vísu fram, að frsm. till. hafði ekkert slíkt hnútukast frammi í garð verkalýðshreyfingarinnar, vitnaði aðeins í það, að erlend verkalýðssamtök væru komin allnokkuð áleiðis í þessum efnum og jafnvel lengra en við. Það skal fúslega játað, enda er þar um að ræða þjóðfélög, sem eru komin lengra áleiðis í tækniþróun en íslenzka þjóðfélagið, og samstarf hefur þegar hafizt, t.d. í okkar næstu nágrannalöndum, milli vinnuveitendasamtaka og verkalýðssamtaka á þessu sviði, en það er nauðsynleg forsenda þess, að nokkuð þokizt verulega í áttina. Ég vil, til þess að skýra afstöðu íslenzkra verkalýðssamtaka til þessara stórmála, rekja í fyrsta lagi, hvernig afstaða mín sem forseta Alþýðusambandsins hefur komið fram gagnvart þessum mátum, í annan stað, hvernig miðstjórn Alþýðusambandsins hefur árið 1962 markað sína afstöðu til þessara mála, í þriðja lagi, að við höfum rætt við forsrh. á árinu 1961 og einnig á árinu 1962 um samvinnu ríkisvalds við verkalýðshreyfinguna um það að greiða fyrir sérmenntun manna úr röðum verkalýðshreyfingarinnar, til þess að við gætum orðið hlutgengir aðilar á móti vinnuveitendasamtökum og atvinnurekendum til að þoka þessum málum áfram. Og að síðustu vil ég upplýsa um niðurstöðu síðasta Alþýðusambandsþings, sem kom skýrt fram í tveimur ályktunum, sem þingið gerði varðandi þessi mál. Og þetta er alls ekki svar við neinum ásökunum frá hendi frsm. nú, heldur ásökunum, sem hér voru bornar fram ekki atts fyrir löngu í sambandi við annað mál, sem ég taldi óréttmætar ásakanir í garð verkalýðshreyfingarinnar. Það hefur oft verið um það talað, að það væri kannske bót flestra meina í íslenzku atvinnulífi og til þess að draga úr kaupgjaldsþrætum að koma hér á ákvæðisvinnu, og þetta hefur hver tuggið upp eftir öðrum að lítt hugsuðu máli og talið, að þetta væri einhvers konar nýmæli í íslenzku atvinnulífi, að koma á ákvæðisvinnu, akkorðsvinnu. En það er svo fjarri því, að svo sé. Hitt er rétt, að við erum ekki komnir eins langt í því að taka upp það launagreiðslu- og vinnuform, ákvæðisvinnuna, eins og sumar nágrannaþjóðir okkar, eins og t.d. Norðmenn, en þetta er sem sé atkunnugt fyrirbæri í okkar atvinnulífi. Í fyrsta lagi er ekki hægt að segja annað en hlutaskiptafyrirkomulag, sem hér hefur viðgengizt frá alda öðli, sé eins konar ákvæðisvinnuform sjómannsins. Hann fær þar ekki greiðslu eftir vinnustundum eða miðað við ákveðinn vinnutíma, heldur eftir vinnuafköstum og vinnuárangri. Það má því segja, að allir hlutarsjómenn á Íslandi séu ákvæðisvinnumenn, vinni upp á akkorð, og það er ekki lítill þáttur í íslenzku atvinnulífi, sem þannig fellur undir eitt form af mörgum af ákvæðisvinnuformunum. Þá er það og kunnugt, að meðan saltfiskurinn var okkar aðalútflutningsvara, fór fiskþvottur langsamlega oftast fram samkv. akkorðssamningum í ákvæðisvinnu, og það voru einkanlega konur, sem þvoðu fisk í akkorði. Það var verulegur þáttur í fiskverkuninni á þeim tíma. Enn kunnugra er það, að meginþættir í störfum við síldarverkun fara fram hvarvetna á landinu í ákvæðisvinnu. Síldarsöltunin og fjöldamargir aðrir starfsþættir eru inntir af hendi í ákvæðisvinnu, eftir ákvæðisvinnuákvæðum stéttarfélagasamninga. Öll vinna við rækju og rækjuiðnað hér á landi. allt frá því að sú atvinnugrein hófst árið 1934 eða 1935, hefur farið að öllu leyti fram samkv. ákvæðisvinnusamningum. Þá eru flest stéttarfélög nú komin inn á það að hafa ákvæðisvinnuákvæði í sínum samningum um ræstingarstörf, en að nokkru leyti fara þau fram í tímavinnu, og er þá oft nokkuð frjálst val atvinnurekenda, hvort þeir óska, að þessi ræstingarstörf fari fram eftir tímavinnukaupinu eða ákvæðisvinnutöxtunum. Allt þetta sem ég nú hef nefnt viðvíkjandi ákvæðisvinnu, er búið að fá á sig mismunandi tanga reynslu. En hér er um að ræða vinnuframkvæmd samkv. samningum hinna almennu verkalýðsfélaga, og má af því sjá, að ákvæðisvinnuform er þar ekkert nýmæli og nær ekki yfir litinn hluta af íslenzku atvinnulífi. Þá skal ég enn fremur geta þess, að eftirtalin iðnfélög hafa í samningum sínum ákvæði um akkorð, um ákvæðisvinnu. Það er í fyrsta lagi Múrarafélag Reykjavíkur, í annan stað Málarafélag Reykjavíkur, í þriðja lagi Trésmíðafélag Reykjavíkur, í fjórða lagi félagið Skjaldborg, það er félag, sem nær yfir fataiðnaðinn, þar hefur verið langmest unnið eftir ákvæðisvinnusamningum. Sveinafélag húsgagnabólstrara vinnur nú að langmestu leyti í ákvæðisvinnu. Iðja, félag verksmiðjuólks, hefur og ákvæðisvinnuframkvæmd að sumu leyti samkv. stéttarfélagssamningum og að öðru leyti eftir ákvörðun atvinnurekenda, sem er ekki gott form á ákvæðisvinnu. Og ýmis fleiri stéttarfélög hafa ákvæði í sínum stéttarfélagssamningum um að framkvæma vinnu í ákvæðisvinnu. Á s.l. ári skrifaði Iðnaðarmálastofnunin A.S.Í. bréf og óskaði eftir afstöðuyfirlýsingu af hendi Alþýðusambandsins viðvíkjandi ákvæðisvinnu. í því bréfi, sem Alþýðusambandið þá sendi Iðnaðarmálastofnuninni, sagði, að Alþýðusambandið væri þeirrar skoðunar, að ákvæðisvinna ætti í mörgum starfsgreinum fullan rétt á sér. En í bréfinu sagði enn fremur: „Þó viljum vér hafa allan fyrirvara á um svokölluð slumpakkorð, en þau hafa jafnvel í sumum tilfellum verið mjög óhagstæð fyrir launþega, svo að ekki sé meira sagt, enda bönnuð í nokkrum kjarasamningum.“ - Hér er um þá staðreynd að ræða, að svokölluð slumpakkorð, sem oft hafa verið ákvörðuð einhliða af atvinnurekendum, hafa í vissum kjarasamningum verið bönnuð, en það er einasta neikvæða afstaðan, sem alþýðusamtökin mér vitanlega hafa tekið gagnvart akkorðsvinnu. Síðan sagði: „Vér teljum, að ákvæðisvinnu mætti koma á við mun fleiri störf en nú.“ Af þessu held ég, að það sé ljóst, að A.S.Í. hefur ekki beitt sér á móti því, að farið væri inn á í ríkari mæli en hingað til að framkvæma verk í akkorði. Fallizt er á, að e.t.v. feli það fyrirkomulag í sér þann möguleika, að áhugi vaxi fyrir því að auka afköst, og það geti, þegar þetta á við vinnuformið og atvinnugreinina, í senn aukið þjóðartekjur og hlutdeild hins vinnandi fólks í arði vinnunnar. Ef akkorðsgreiðsla á kaupi og akkorðssamningar um vinnu í framkvæmd hefðu þann spora í sér, að bæði þjóðin og einstaklingurinn gætu af því hagnazt og þjóðarverðmæti aukizt við það, þá er þar um að ræða yfirburði yfir t.d. launagreiðslufyrirkomulag tímakaupsins, sem mjög hefur verið ráðandi í okkar launakerfi. Þá vil ég geta þess til þess a.m.k. að sanna það, að þegar menn hafa hér verið að fullyrða í ræðum á Alþingi, að vissir forustumenn verkalýðssamtakanna hafi beitt sér á móti akkorðsvinnu og vinnurannsóknum og vinnuhagræðingu og þess konar, þá er a.m.k. ekki ég í hópi þeirra, því að á ráðstefnu um stjórnunarmál, sem haldin var að Bifröst í Borgarfirði dagana 31. ágúst til 2. sept. 1961, flutti ég erindi að beiðni formanns þeirra samtaka og ræddi m.a., enda var þess óskað, um vinnuhagræðingu og launagreiðsluform eins og tímavinnukaup og ákvæðisvinnu. Og þá sagði ég um þessi efni m.a., með leyfi hæstv. forseta, það, sem nú fer hér á eftir: „Þegar þróun íslenzkra atvinnuvega er höfð í huga, þarf enginn að undrast það, að tæknilegur undirbúningur fyrirtækja hér á landi sé eða hafi oft verið ófullkominn, að verkstjórn hafi verið tilviljunarkennd og óvísindaleg, né heldur - að verkkunnátta og þjálfun verkamannsins í þjónustu vélvæddra atvinnuvega hafi oft verið ófullkomin og í molum. öllum þessum sviðum þurfum við sannarlega mikilla úrbóta við. Allt þetta hlýtur svo að vera hjá fyrstu kynslóð, sem elst upp við iðnvæðingu og véltækni á byrjunarstigi, enda hefur það verið svo. Við höfum í þessum efnum verið áþekkust barni, sem er að hætta að skríða og er að stíga fyrstu sporin. Auðvitað eru þau spor hæg og hikandi og engin festa fengin í öruggan gang. Hér á íslenzk þjóð því mikið nám fyrir höndum. Hér erum við langt á eftir mörgum öðrum þjóðum, og auk þess er þróunin svo ör, að það væru út af fyrir sig ærin verkefni að fylgjast með, hvað þá þegar við þurfum að ná þeim þjóðum, sem nú eru á undan okkur. Hér þarf því tvennt að gerast: að opna alla glugga fyrir tæknilegri þekkingu og velja þróttmikið og námfúst fólk til að tileinka sér leyndardóma tæknifræðinnar hjá sérhverri þeirri þjóð, sem fremst stendur á hverju sviði. Oss koma ekki á óvart þær upplýsingar byggðar á amerískum rannsóknum, að 85–90% af afkastaaukningu starfsmanns á klst. í Bandaríkjunum á tímabilinu frá 1871–1951 stafi af tæknilegum framförum. Þetta þekkjum við sjálfir, þegar við berum t.d. saman afkastaaukningu íslenzka fiskimannsins frá því um 1870 og þar til nú. Hvað er það annað en tæknifræðilegar framfarir og umbætur, sem valda því, að íslenzki fiskimaðurinn er nú, samkv. viðurkenndum atþjóðlegum skýrslum, hinn afkastamesti í heimi? Það skal fúslega viðurkennt af mér, að tæknifræðin sé vaxtarbroddurinn eða frumaflið, þegar um er að ræða þá möguleika til stóraukinnar þjóðarframleiðslu og með réttlátri tekjuskiptingu einnig til bættra lífskjara hins vinnandi manns. Ekkert er sjálfsagðara en að forustumenn atvinnumála, sérstaklega í iðnaðinum, afli sér hins fultkomnasta tæknibúnaðar við rekstur sinn og beiti jafnframt fyllstu nútímaþekkingu við staðsetningu véla og hvað eina með það fyrir augum, að framleiðni þeirra verði sem mest. Því fer og fjarri, að verkalýðshreyfingin hafi nokkuð við það að athuga, þó að farið sé inn á nýjar brautir til hagfelldrar og vísindalegrar hagnýtingar vinnuaflsins, þó að því tilskildu, að þess sé ávallt gætt, að heilsa verkamannsins biði ekki hnekki við og að hann fái ávallt sína réttmætu hlutdeild í auknum afrakstri vinnunnar. Bæði tæknileg hagræðing og hagræðing vinnuafls verða að vera sameiginlegt verkefni atvinnurekenda og verkafólks, ef góðs árangurs skal vænta. Og víst væri það alrangt af verkamönnum að beita sér gegn bættum vinnubrögðum. Þeir eiga einmitt að vera virkir þátttakendur í vísindalegri teit eftir sífellt betri og fullkomnari vinnubrögðum í hverju starfi með betri starfsárangur að takmarki. Er þá komið að vinnurannsóknum og framkvæmd þeirra. Á því sviði hygg ég, að miklu varði, að þær séu framkvæmdar á þann veg, að verkamanninum sé vel ljóst, að í framleiðslustarfinu gegni hann ekki aðeins hlutverki dauðrar vélar, sem ætlunin sé að hagnýta betur, heldur sé markmið rannsóknanna aukin hagsæld og heill atvinnurekenda og verkamanna sem jafnrétthárra aðila, er hvort tveggja stefni að sama marki, fullkomnari þjónustu beggja við þjóðfélagið. Vakni andúð eða tortryggni h já verkamönnum, eru slíkar rannsóknir lítt framkvæmanlegar og jafnvel verr af stað farið með þær en heima setið. Til þess að hjá slíku verði komizt, tel ég öfluga og víðtæka fræðslustarfsemi nauðsynlega, áður en hafizt sé handa um almennar vinnurannsóknir.“ Það var nákvæmlega þetta, sem frsm, till. vék hér að áðan og sagði, að hann teldi einnig, að það væri höfuðforsenda, að fræðslustarfsemi færi fram og samráð væri haft við verkafólkið, sem á vinnustaðnum er og á að taka þátt í rannsóknunum, því að annars gæti einmitt farið miklu verr en ekki. Við erum hárnákvæmlega sammála um þetta, og lét ég þetta í ljós á sumrinu 1961 og hef ekki breytt skoðun um það síðan. Þá sagði ég enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum vil ég segja það, að verkalýðshreyfingin hefur að sjálfsögðu enga fordóma gagnvart launagreiðslukerfum, sem sums staðar hafa rutt sér til rúms meira en hér og ýmsir hafa trú á að geti glætt hvöt verkamannsins til að afkasta meira verki. Hér er einkum um að ræða launagreiðslukerfi fyrir ákvæðisvinnu eða föst laun fyrir ákveðna verkeiningu og vinnuverðlaun fyrir umframafköst. Slík launagreiðslukerfi hafa vafalaust ýmsa kosti og henta vel við ýmis störf, t.d. í fjöldaframleiðslu. En ekki dylst mér heldur, að einnig þessi launagreiðslukerfi hafa ýmsa annmarka og verður auk þess tæplega við komið við ýmis störf. Þannig mun tímagreiðslufyrirkomulagið, sem hér hefur verið algengast, að mínu áliti síður en svo verða lagt til hliðar.“ Ég þarf víst ekki að gera nánari grein fyrir minni persónulegu afstöðu. Hún var látin þarna í ljós á sumrinu 1961 að viðstöddum fjölda atvinnurekenda, sem þá samkomu sátu. En þegar hnútukast er haft í frammi við forustu verkalýðshreyfingarinnar í heild, þá er a.m.k. hægt að afsanna það, að forusta Alþýðusambandsins á síðustu árum sé sönn að sök um það að vera með þrjózku eða stífni eða hafa ekki fullan vilja á að greiða fyrir vinnurannsóknum, heldur sé fús til að taka upp ný launagreiðslukerfi, ef því er að skipta, þó að því verði ekki neitað, að a.m.k. um alla verklega hagræðingu í atvinnufyrirtækjunum verði það að vera að frumkvæði atvinnurekandans, en ekki verkafólksins. Verkafólkið hefur engan rétt til þess að skipa vélum á annan hátt í verksal en atvinnurekandinn vilt vera láta. Það er því frumskilyrðið, að framkvæmdin verði á herðum atvinnurekendanna, og ég hygg, að það verði ekki sagt með neinum sanni, að þar sem atvinnurekandi hefur haft vilja til að framkvæma undirbúning að vinnurannsóknum og vinnuhagræðingu, hafi nokkurn tíma staðið á verkafólki eða samtökum þess. Miðstjórn A.S.Í. taldi ástæðu til þess á s.l. ári að marka afstöðu sína til þessara mála og gerði það með ályktun, sem birt var á prenti nokkru síðar, og þar er örstuttur kaflí, sem fjallar um þetta, og vil ég - með leyti hæstv. forseta - lesa hann, það er afstaða til vinnurannsókna og hagræðingar í atvinnulífinu: „Miðstjórnin lýsir sig fylgjandi því, að reyndar verði nýjar leiðir til hagfelldrar og vísindalegrar hagnýtingar vinnuafls og atvinnutækja, þó að því tilskildu, að á undan fari hlutlausar vinnurannsóknir, enda sé þess ávallt vandlega gætt, að heilsa verkamannsins bíði ekki hnekki við og verkamaðurinn hljóti ávallt sína réttmætu hlutdeild í auknum afrakstri vinnunnar. Miðstjórnin telur, að bæði tæknileg hagræðing í atvinnulífinu og hagræðing vinnuafls verði að vera sameiginlegt úrlausnarefni verkafólks og atvinnurekenda, til þess að af þeim megi vænta góðs árangurs. Mestu máli skiptir að dómi miðstjórnar, að allar vinnurannsóknir séu framkvæmdar á þann veg, að verkamanninum sé vel ljóst, að í framleiðslustarfinu gegni hann ekki hlutverki dauðrar vélar, sem ætlunin sé að nýta betur, heldur sé markmið rannsóknanna aukin hagsæld og heill verkafólks og atvinnurekenda sem jafnrétthárra aðila, er hvorir tveggja stefni að sama marki, nefnilega fullkomnari þjónustu beggja við þjóðfélagið.“ Þetta er hin yfirlýsta stefna miðstjórnar A.S.Í. En þessi mál voru enn fremur tekin fyrir á síðasta Alþýðusambandsþingi, því að þetta eru mikilsverð mál að áliti íslenzkrar verkalýðshreyfingar og mikið verk þar að vinna, og þar var gerð ályktun um þessi mál. Þau atriði í ályktun um launamál, sem um þetta fjalla, vil ég - með leyfi hæstv. forseta - leyfa mér að lesa nú. Þessi atriði í ályktuninni eru svo hljóðandi: „Nú er svo komið, að verkalýðshreyfingin stendur enn í þeim sporum, að henni er óhjákvæmilegt að leggja til nýrrar atlögu fyrir hækkuðum launum og bættum kjörum, enda hefur nú þegar fjöldi verkaláðsfélaga og þar með öll stærstu verkalýðsfélög landsins sagt upp samningum í þeim tilgangi. í þeirri kaupgjaldsbaráttu, sem nú er fram undan, telur þingið, að meginverkefnin séu þau, að laun samkv. samningum sambandsfélaganna verði samræmd og hækkuð og tryggilega frá því gengið, að sú hækkun, sem fram næst, verði varanleg og að raunverulegur vinnutími verði styttur án skerðingar heildartekna. Þingið telur, að á næstu tímum bert að beita öllum tiltækilegum ráðum til þess að tryggja árlegar, raunverulegar kjarabætur að leiðum réttlátari tekjuskiptingar og á grundvelli aukinnar þjóðarframleiðslu og vaxandi framleiðni. Því telur þingið rétt að fela væntanlegri miðstjórn sambandsins að leita fyrir sér við samtök atvinnurekenda um heildarsamninga um framkvæmd vinnurannsókna og vinnuhagræðingar, er hafi að markmiði aukna framleiðslu og auknar þjóðartekjur. Í slíkum samningum telur þingið nauðsynlegt, að tryggt verði, að verkalýðsfélögin ráði framkvæmdum þessara mála fyllilega til jafns við atvinnurekendur, og þess þannig stranglega gætt, að þær leiði ekki af sér aukið erfiði eða ofþjökun verkafólksins. Áður en slíkur samningur tekur gildi, skal miðstjórnin bera hann undir sambandsfélögin eftir þeim leiðum, sem hún telur henta.“ Hér tók Alþýðusambandsþing afstöðu á sama hátt og miðstjórnin hafði áður gert og ég hafði talað persónulega fyrir löngu um þessi mál. svo að ég finn ekki neinn úr forustuliði íslenzkrar verkalýðshreyfingar, sem hægt sé að saka með rétti og sönnu um það að hafa vafizt eða þvælzt fyrir þessum málum eða orðið atvinnurekendum til tafa í því að bæta vinnubrögð í atvinnurekstrinum og auka með þeim hætti þjóðartekjur. Önnur ályktun var einnig gerð á síðasta Alþýðusambandsþingi, og hefur Stjórnunarfélag Íslands tekið þá ályktun til birtingar í riti, sem Stjórnunarfélagið hefur nálega gefið út: Sú ályktun er aðeins örfáar línur, en er svo hljóðandi, með leyft hæstv. forseta. - hún var gerð einróma á Alþýðusambandsþinginu í nóv. 1962: „Þar sem greinilegt er, að fram undan er veruleg breyting á vinnutilhögun í þá átt, að upp verði tekin ákvæðisvinna byggð á vinnurannsóknum, leggur 28. þing A.S.Í. fyrir væntanlega miðstjórn að gera nauðsynlegar ráðstafanir til, að nægilega stór hópur manna, sem verkalýðshreyfingin getur treyst, verði sérmenntaður á sviði vinnurannsókna.“ Það var einmitt undir lok síns máls, sem frsm. till. lagði áherzlu á, að bað bæri til þess mikla nauðsyn, að verkalýðshreyfingin eignaðist sérfróða menn í þessum efnum, til þess að vera gagnaðilar gagnvart atvinnurekendum um undirbúning og framkvæmd þessara mála. Þarna hefur verið gerð um þetta ályktun, og hún er að verulegu leyti byggð á því, að í undirbúningsviðræðum, sem nefnd frá Alþýðusambandinu átti við ríkisstj. Íslands á tveimur síðustu árum, var einmitt að þessu vikið, hvað ríkisstj. segði um það að taka þátt í kostnaði, sem að því mundi leiða fyrir verkalýðshreyfinguna að eignast sérmenntaða menn á þessu sviði. Það er af þessum undirtektum ríkisstj. að segja, að forsrh. Ólafur Thors sagði, að þetta væri mjög athyglisvert og ríkisstjórnin skyldi sannarlega hugleiða það, hvort hún tæki ekki að sér einmitt fjárhagslegu hliðina á þessu máli, því að það væri trú ríkisstj., að þannig væri hægt að vinna mikið með því að taka upp ný launagreiðslukerfi og koma af stað hagræðingu og vinnurannsóknum í atvinnulífinu. Eftir þessu hefur svo verið leitað nokkrum sinnum, en enn þá ekki orðið mikið af efndum. En ég treysti því þó enn alveg fyllilega, að þegar kemur að því, að atvinnurekendur og verkalýðssamtökin velji menn til þess, hvort sem það verður með þeim hætti að senda þá erlendis á þær stofnanir, sem beztar eru á þessu sviði, til þess að sérmennta trúnaðarmenn fyrir atvinnurekendur og verkalýðssamtök, eða með því að fá erlenda sérfræðinga hingað heim til þess að annast kennslu á þessu sviði, þá trúi ég því og treysti því, að hinar góðu undirtektir hæstv. forsrh. í þessum mátum, sem verkalýðshreyfingin hóf umr. um við hann fyrir nálægt tveimur árum, verði efndar. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað. Og það með mörgu öðru sýnir það, að verkalýðshreyfingin hefur alls ekki verið sofandi eða áhugataus í þessu efni, heldur verið knýjandi afl í því að styðja að framkvæmd þessara mála, hvort sem hefur verið um vísindalega vinnuhagræðingu og vinnurannsóknir að ræða ellegar þá um ný launagreiðslukerfi, eins og t.d. aukna ákvæðisvinnu í atvinnulífinu. Þess vegna lýk ég máli mínu með því að segja, að það gleður mig, að þessi till. er komin fram, því að hún er stuðningur við þau mál, sem verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur unnið að og vitjað fá hraðari framkvæmd á en hægt hefur verið til þessa. Ég mun því lýsa eindreginni afstöðu fyrir mitt leyti, og veit, að ég geri það einnig fyrir hönd A.S.Í., er ég mæli fastlega með samþykkt þessarar till. og vona, að framkvæmd fylgi.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, er flutt af varamanni Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi, Einari Sigurðssyni, og fjallar um smíði og rekstur farþega- og vöruflutningaskips fyrir Austurland, 700–900 rúmlestir. Strandsiglingum til Austurlands eða Austfjarða er nú haldið uppi af Skipaútgerð ríkisins, og ég býst við, að það muni flestum hv. a1þm. kunnugt, að yfirleitt ríkir altmikil óánægja með þá þjónustu, sem Skipaútgerðin veitir. T.d. berast oft til okkar þm. Austurl. kvartanir um ófullnægjandi skipakomur, og fjölmargar samþykktir hafa borizt frá sveitarstjórnum með áskorunum til alþm. að beita sér fyrir betra ástandi í strandsiglingum. En þetta ástand hefur aft verið rætt meðal alþm. Austurl. ag einnig við forstjóra Skipaútgerðarinnar. Það virðist liggja orðið nokkuð ljóst fyrir, að sá skipakostur, sem nú er í strandsiglingum, sé óhentugur og óhagkvæmur. Er það raunar ekki undarlegt, þar sem skipin eru tekin að eldast og smíðuð við allt aðrar aðstæður en nú eru. Annars vegar hefur til komið stóraukið vegakerfi - aukið og bætt - og flugsamgöngur, sem hafa gerbreytt þörfinni með farþegarými skipanna, þannig að mjög hefur dregið úr fólksflutningum með ströndunum, en hins vegar hefur stóraukizt viðskiptalíf í landinu, sem hefur stóraukið aðra flutningaþörf. En þegar jafnframt er á það litið, að stórfelldur halli er á rekstri Skipaútgerðarinnar, er alveg ljóst, að hér er um mál að ræða, sem þarf að taka til úrbóta, í stuttu máli: hagkvæmari þjónustu í strandsiglingunum. Þessi þáltill. markar ákveðið svið, þ.e. um sérstakt skip fyrir Austurland með hraðsiglingum til Reykjavíkur. til frekari rökstuðnings fyrir því vísa ég til þeirrar grg., sem fylgir þáltill. Sams konar mál hafa verið flutt, sem snerta Vestfirði, og ég treysti því, að sú n., sem fær till. til athugunar og ég vildi leggja til að yrði allshn., þar sem hún mun hafa fengið aðrar hliðstæðar till., - ég vil vænta þess, að hún afgreiði málið svo fljótt, að till. geti fengið afgreiðslu á þessu þingi. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um málið. Ég legg til, að umr. verði nú frestað og till. vísað til allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég álít, að það sé mikil nauðsyn á því að endurskoða strandferðirnar, og vafalaust er skipakostur sá, sem þær annast, ekki lengur hentugur né fullkominn og þyrfti að breyta þar til. Ég vil því taka undir þær óskir hv. frsm. fyrir þessari till., að n. sú, sem þessari uppástungu verður vísað til, tæki strandferðamálin til íhugunar og gerði till. um endurskoðun þeirra upp úr þeim till., sem lagðar hafa verið fram varðandi strandferðirnar nú á þessu þingi. Ég vil leggja mikla og þunga áherzlu á eitt atriði í því sambandi, sem ég tel vera mjög mikilsvert, og það er, að kosin verði á Alþingi mþn. til þess að undirbúa og íhuga þessi mál og gera tili. um þau, en ekki verði sá háttur á hafður, sem nú er farið að tíðka til mikils tjóns fyrir málin, að ríkisstj. skipar efndirnar, velur í þær einvörðungu menn úr gæðingaliði sínu og bætir máske einhverjum embættismönnum við, sem út af fyrir sig er góðra gjalda vert. En þeir, sem eiga ekki því láni að fagna að styðja ríkisstj. - eða fremur hafa ekki lent í því óláni að styðja hana, eru hvergi látnir koma þar nærri. Síðan, þegar búið er að skoða málin á þessa lund og aðeins sjónarmið þeirra, sem styðja ríkisstj., fengið að koma til greina og svo embættismannanna, þá er málunum venjulega kastað inn í þingið, og þeir, sem að þeim standa, setja metnað sinn í að taka ekkert til greina af því, sem aðrir þm. en þeir, sem stjórnina styðja, leggja til málanna. Þetta er að verða slíkt ófremdar- og vandræðaástand, að ég vil leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á því. Alveg fram á síðustu ár var yfirleitt sá háttur hafður á, að man. voru kosnar í stærri mél, - það var að vísu ekki undantekningarlaust, en oftast gert þannig, að mþn. voru kosnar á Alþingi í hin stærri mál, og þá komu miklu fleiri sjónarmið til greina, og á allan hátt var það miklu lýðræðislegra en sá háttur, sem nú er á hafður. Ég skal t.d. í þessu sambandi benda á fyrirkomulagið á endurskoðun vegamálanna, sem eru einhver allra þýðingarmestu samgöngumálin á landi. Ég hugsa, að það sé algert einsdæmi á Íslandi, sem gripið var til hér nú fyrir ekki mörgum missirum, að setja niður n. til þess að endurskoða samgöngumálin á landi og haga henni þannig, að stjórnarandstæðingar væru rækilega úttlokaðir frá því að eiga þar nokkurn fulltrúa. Ég hugsa, að þetta sé hér um bil dæmalaust. Ég vil mjög eindregið skora á menn að breyta hér til og taka upp þann hátt að nýju að kjósa mþn. í þessi mál, eins og endurskoðun á samgöngumálum á sjó, þótt frá þeirri reglu hafi nú verið horfið um sinn í sambandi við ýmis málefni. Ég segi alls ekki, að það hafi verið allsherjarregla, sem aldrei hefur verið vikið frá, að hafa mþn. þingkosnar, en yfirleitt var það stefnan áratugum saman á Alþingi að haga því þannig, og ég held, að um mál eins og strandferðirnar væri lífsnauðsyn að hafa mþn., sem væri kjörin af Alþingi. Hv. frsm. benti á, að óánægja hefði komið fram varðandi fyrirkomulag strandferða á Austurtandi. Þetta er hverju orði sannara. Það ríkir mikil óánægja, bæði út af ferðum Herðubreiðar og eins í sambandi við fyrirkomulag á siglingum hinna stærri skipa, og við höfum verið að reyna að fá lagfæringar á þessu, en þær tilraunir hafa nánast engan árangur barið. Því er borið við, að fjárveitingarnar til strandferðanna séu svo takmarkaðar, að það verði að miða ferðirnar við, að hallinn verði ekki meiri eða sem minnst umfram það, sem fjárl. gera ráð fyrir. Þetta er t.d. borið fram sem ástæða fyrir því, að Herðubreið er látin sigla austur um og síðan norður um í striklotu, að ég held frá Þórshöfn frekar en Raufarhöfn, viðkomulaust allar götur til Reykjavíkur í staðinn fyrir að láta hana snúa við og veita Austfirðingum þjónustu í bakaleiðinni. Það er ekki gert, heldur er hún látin sigla í striklotu frá annaðhvort Þórshöfn eða Raufarhöfn, að ég held, og beina leið til Reykjavíkur viðkomulaust. Og þegar við missiri eftir missiri reynum að fá þetta lagfært, þá, er sagt: Það er ekki hægt, því að það mundi auka hallann á skipinu að láta það fara eðlilega leið til baka aftur til Reykjavíkur og veita Austfirðingum þjónustu. Það fjármagn má ekki leggja fram. Það er bannað að fara þá leið, vegna þess að það sé of dýrt. Þetta stafar af því, að fjárveitingar til strandferða hafa verið skornar stórkostlega niður, og þetta er mjög meinlegt og mjög bagalegt. Og ég vildi skora á þá, sem að þessari þáltill. standa t.d., sem eru félagar okkar þarna að austan, að þeir vildu vinna að því, að þangað til þessi mál eru komin til frambúðar í betra horf með nýjum skipum, þá reyni menn að beita áhrifum sínum til þess, að fjárveitingar til strandferðanna fáist auknar, þannig að skipin geti þjónað fólkinu á þá lund, sem eðlilegt getur tafizt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Ég tek undir með hv. frsm., að þær till., sem liggja frammi um strandferðir, endurskoðun á þeim, verði samræmdar, og ég legg mjög mikla áherzlu á, að það gæti orðið samkomulag um, að það yrði mþn. kosin í þessi mál. Og það er enn eitt, sem ýtir líka mjög undir, að mþn. verði kosin í þessi mál, að það eru miklar athuganir á þessum málum sífellt í framkvæmd, að því er ég bezt veit, á vegum ríkisstj. Og það eru kvaddir til erlendir sérfræðingar með ;meiru, og hefur á því gengið nú missirum saman, að slíkar skoðanir hafi farið fram. En ég legg þyngstu áherzlu á, að það, sem unnið hefur verið að þessu, og þær athuganir, sem kunna að hafa verið gerðar á þennan hátt af mönnum nú þegar, sem ríkisstj. kaan að hafa kvatt til, og t.d. erlendum mönnum, allt slíkt gangi gegnum hreinsunareld mþn., áður en til framkvæmda komi. Ég vil því enn einu sinni undirstrika nauðsyn þess, að það náist samkomulag um þá leið í málinu að kjása milliþinganefnd.



Herra forseti. Með till. þessari er hreyft miklu nauðsynjamáli Austfirðinga. Það fer ekkert á milli mála, að þaðan hafa að undanförnu borizt margar og miklar umkvartanir um það, að ekki væri sinnt svo samgöngumálum fjórðungsins sem þörf er á. Það þekkjum við allir, sem erum þm. fyrir Austurlandskjördæmi. En það er aðallega eitt atriði, sem fram kemur í þessari till., sem mér finnst vera þess eðlis, að rétt sé að vekja athygli á því nú strax, og ég held, að stefni ekki í æskilega átt til lausnar á þessum málum. í till. er gert ráð fyrir því, að byggt verði sérstakt skip fyrir Austfjarðasamgöngur og það verði af stærðinni 700–900 rúmlestir brúttó. Ef að slíku ráði yrði horfið, er ekki um það að villast, að það yrði stigið spor aftur á bak frá því, sem nú hefur verið um skeið í samgöngumálum Austfirðinga, að því er viðkemur fólksflutningum. Þau skip, sem haldið hafa. uppi fólksflutningum til Austurlandsins, milli Reykjavíkur og Austurlandsins, eru miklum mun stærri en hér er gert ráð fyrir. Og það er afar hæpið, að hægt sé að gera skip af þessari stærð þannig, að það geti í rauninni talizt fyrsta flokks fólksflutningaskip á leiðinni Reykjavík–Austurland, sem er tvímælalaust ein erfiðasta samgönguleiðin hér meðfram ströndum landsins, þar sem lengst er á milli hafna, og þar af leiðandi verður ferðin þannig, að hún verður erfiðust fyrir farþega. Þetta atriði hafði einmitt komið fram í athugunum um þessi mál áður, þegar mþn. starfaði hér fyrir nokkrum árum og fjallaði um þessi mál, og það er því engin tilviljun, að till. þá miðuðust einnig við það að halda sér við, að ekki yrði gengið út frá minni skipum en Heklu og Esju til fólksflutninga, en hins vegar yrði um vöruflutningaskip að ræða af minni gerð. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram í þessum umr., að það er mikil þörf á því, að gerð sé ýtarleg athugun á þessum málum í heild, og það væri mjög æskilegt, að skipuð yrði einmitt mþn. til þess að fjalla um þessi mál, - þar sem öll sjónarmið gætu komið fram og reynt yrði síðan að velja þá leiðina til úrlausnar, sem hagkvæmust verður talin. En hjá því verður ekki heldur komizt að minna á, þegar þessi mál eru rædd, að það er ekki það, sem háir okkur nú fyrst og fremst varðandi lélegar skipasamgöngur við Austurland, að við höfum ekki skipastól til að leysa þetta. Sannleikurinn er sá, að skipin Hekla og Esja eru fyrirmyndarskip til að halda uppi þessari þjónustu. Og reynslan hefur líka sýnt það, að að því leyti til, sem þeim er beint á þessa siglingu, hafa þan alveg nóg að gera. Vandinn er hins vegar sá, að stjórnarvöld landsins hafa ekki viljað eyða því til, sem hefur þurft að eyða til í þessum efnum, að halda skipunum úti í þessum siglingum. Annað skipið er tekið alltaf úr þessum ferðum um langan tíma á hverju ári og beint í aðra átt, venjulega utanlandssiglingar, án þess þó að slíkar sigtingar hafi fært útgerðinni mikinn hagnað. Ég vil því leggja áherzlu á það, að skipakosturinn er að verulegu leyti til, en hann hefur hins vegar ekki verið nýttur til þess að halda uppi þeirri þjónustu, sem hér er verið að ræða um. Hitt er svo að vísu ekki nema sjálfsagt, að gerð sé athugun á því, hvort eða hvernig sú breyting ætti að verða, þegar skipt verður um minni skipin, sem Skipaútgerð ríkisins á, sem eflaust er kominn tími til að skipta um, og hvernig þá þau skip eiga að vera, sem keypt verða í staðinn til almennra vöruflutninga. En því verða menn að gera sér grein fyrir, að vöruflutningar og fólksflutningar samrýmast ekki að öllu leyti. Ég vil því taka undir þá till., sem hér hefur komið fram um það, að sú n., sem fær þessa till. til athugunar, beiti sér einmitt fyrir því, að það verði kosin mþn. í strandferðamálin, þar sem strandferðavandamál Austfirðinga eins og annarra komi til athugunar. Ég held, að það yrði farsælast fyrir okkur, til þess að valin verði sú leiðin til lausnar í þessum efnum, sem bezt ætti að gefast. En ég fyrir mitt leyti vara við því að hverfa að því ráði að byggja sérstakt 700 tonna skip, sem ætti að halda uppi fólksflutningum á milli Reykjavíkur og Austurlandsins, því að það yrði að mínum dómi að stíga skref aftur á bak stórlega frá því, sem verið hefur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér þáltill: um farmgjöld. Efni till. er það, að Alþingi feti ríkisstj. að hlutast til um, að reglur um farmgjöld, sem settar eru af verðtagsyfirvöldum, verði þannig, að flutningsgjöld á vörum til landsins séu ávallt jöfn til allra hafna á landinu. Sé um að ræða framhaldsflutning frá upphaflegri innflutningshöfn, verði kastnaður af slíkum flutningi innifalinn í aðflutningsgjaldinu til landsins, svo að tryggt sé, að allar helztu nauðsynjavörur geti jafnan verið með sama verðlagi hvar sem er á landinu. Tildrög þess, að þessi till. er flutt, eru þau, að nokkru fyrir síðustu áramót ákvað Eimskipafélag Íslands að breyta í verulegum atriðum um framkvæmd á flutningi á vörum til landsins og á innheimtu farmgjalda. Sá háttur hefur verið á, um alllangan tíma, að verðlagsyfirvöld hafa ákveðið hámarksfarmgjöld á ýmsum vörum, sem fluttar eru til landsins. Þessi hámarksfarmgjöld hafa verið framkvæmd þannig, að sá aðili, sem flytur vöruna til landsins, hefur jafnframt verið skyldaður til þess að annast á sinn kostnað framhaldsflutning vörunnar frá fyrstu innflutningshöfn til annarra hafna úti á landi, þegar svo hefur staðið á, að til slíks hefur þurft að koma. Þannig hefur þessu t.d. verið háttað nú um nokkurra ára bil með flutning á flestöllum kornvörum til landsins, fóðurvörum, sykri ag mörgum fleiri vörutegundum. Þessar vörur hafa allajafna verið fluttar fyrst hingað inn til Reykjavíkur, en síðan hefur nokkur hluti innflutningsins verið fluttur áfram og þá venjulega með öðrum skipum til hafna úti á landi. En það skipafélagið, sem flutt hefur vörurnar til landsins, hefur tekið á sig kostnaðinn af framhaldsflutningsgjöldunum. Nú hefur Eimskipafélagið sem sagt ákveðið einhliða að breyta um tilhögun í þessum efnum, annast að vísu áfram flutninginn á vörum til landsins og taka þau farmgjöld, sem verðtagsyfirvöldin ákveða í þeim efnum, en neita hins vegar að taka á sig kostnaðinn af framhaldsflutningi á þeim hluta vörunnar, sem flytja þarf út á land. Þetta hefur orðið til þess, að kornvörur, fóðurvörur, sykur og aðrar slíkar vörur eru þegar orðnar verulega hærri í verði úti á landi en þær eru hér í Reykjavík. Mér er kunnugt um, að verðlagsyfirvöldin hafa haft þessi mál til athugunar að undanförnu og m.a. haft samráð við ríkisstj. um, hvað gera ætti í þessu máli. En ríkisstj. mun enn ekki hafa gefið verðlagsyfirvöldunum neitt ákveðið svar við því, hvernig við þessu skyldi bregðast. Reynslan er þegar orðin sú, að þessar vörur eru orðnar hærri í verði úti á landi og brauðgerðarhús t.d. utan Reykjavíkur gera kröfur um það til verðlagsyfirvaldanna að fá að hækka brauðverð allt á stöðum utan Reykjavíkur vegna þess, að innflutningsverð vörunnar til þeirra sé hærra en það er til brauðgerðarhúsanna hér í höfuðstaðnum. Hér er vitanlega um mjög alvarlegt mál að ræða. Hér komi upp hið mesta misrétti á milli manna í landinu, ef þetta yrði látið viðgangast, auk þess sem þessi breyting frá hálfu Eimskipafélagsins þýðir raunverulega það, að Eimskipafélagið er að taka sér á þennan hátt hærri farmgjöld í þessum tilfellum en það hefur búið við fram til þessa og verðlagsyfirvöldin höfðu ætlað því. Ég hef því leyft mér að flytja þessa þáltill. í von um það, að Alþingi vildi fela ríkisstj. að taka upp þetta mál við verðlagsyfirvöldin og hlutast til um, að sama framkvæmd yrði höfð á í þessum efnum og verið hefur nú um margra ára skeið, en það er, að innifalinn sé raunverulega kostnaðurinn af framhaldsflutningi í aðflutningsgjaldi vörunnar til landsins, þannig að það sé hægt að tryggja, að sams konar innflutningsverð sé á hinum ýmsu stöðum á landinu á öltum helztu nauðsynjavörum almennings. Mér sýnist, að það sé full þörf á því, að hv. Alþ. skerist hér í leikinn og geri samþykkt um þetta, því að langur tími er nú liðinn síðan verðlagsstjóri leitaði til viðskmrh. um það, hvað gera skyldi í þessu máli og enn hefur ekkert gerzt annað en það, að verðmismunurinn er kominn til framkvæmda. Ég tel því, að það ætti að greiða fyrir samþykkt þessarar till. hér á Alþingi sem fyrst, því að ekki vil ég trúa öðru um þm. almennt en að þeir vilji standa að því, að framkvæmd þessara mála verði með svipuðum hætti og hefur verið um margra ára skeið. Um þessa till. mun hafa verið ákveðin aðeins ein umr. Ég legg því til, að umr. verði frestað og till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Varamaður minn, Unnar Stefánsson, hefur lagt fram fsp. til ríkisstj. varðandi undirbúning að brúargerð á Ölfusá við Óseyrarnes, á þskj. 324. Tilefni fsp. er, að þessi hv. þm. flutti fyrir tveimur árum till. til þál. um undirbúning brúarbyggingar við Óseyrarnes. Í grg. með till. var upplýst, að brú á Óseyrarnesi hefur verið tekin í brúalög árið 1953 og vegurinn að henni í tölu þjóðvega á árinu 1955. Og samkv. umsögn vegamálastjóra kom bað fram, að engin tæknileg vandkvæði væru á byggingu þessara mannvirkja. Einhverjar byrjunarathuganir höfðu farið fram, en ekki ha8ði verið lögð vinna í nákvæma athugun eða kostnaðaráætlun. Fjvn. fékk ti41. til athugunar og féllst á það sjónarmið flm., að með byggingu hafnar í Þorlákshöfn skapaðist nýtt viðhorf í atvinnumálum íbúanna á Eyrarbakka. Stokkseyri og í nálægum sveitum, og taldi n. vafalaust, að hagkvæmt væri að tengja fyrirhugaða höfn við þessi byggðarlög, Taldi fjvn. með hliðsjón af þessu, að sú samgöngubót, sem þáltill. fjallaði um, ætti að koma til athugunar ásamt öðrum mikilvægum vega- og brúargerðum, og var málinu á þeirri forsendu vísað til ríkisstj. Vitað er, að hér er um dýrt mannvirki að ræða, en mjög brýnt fyrir þessi byggðarlög og ekki sízt nauðsynlegt fyrir þau að fá úr því skorið, hvort vænta má framkvæmda í náinni framtíð. Þeim er nauðsynlegt að fá úr þessu skorið, því að ef athugun leiddi í ljós, að ekki væri enn tímabært að leggja í þetta mannvirki, er nauðsynlegt að hefjast handa um aðrar ráðstafanir til að efla atvinnulíf og tryggja framtíð þessara gömlu, þéttbýlu byggðarlaga, t.d. með auknum framlögum til hafnarbóta, og bættrar aðstöðu til útgerðar, er hæfði aðstæðum. Þess vegna er fsp. fram borin, en hún er á þá leið, hvað gert hafi verið til framkvæmda á þáltill. um undirbúning brúargerðar á Ölfusá við Óseyrarnes.



Herra forsati. Það er alveg rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að það er nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvort hugsanlegt er að gera brú í Óseyrarnesi á næstu tímum, tæknilega eða kostnaðarins vegna, og í tilefni af því hefur vegamálastjóra verið skrifað um þetta mál og Lagt fyrir hann að gera athuganir á þessu máli. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp bréf frá vegamálastjóra, sem hann hefur skrifað í tilefni þessarar fsp. Vegamálastjóri segir: „Rn. hefur hinn 2. þ. m, sent mér til umsagnar fsp. Unnars Stefánssonar alþm. á þskj. 324 til samgmrh. um ofangreint mál. Með bréfi, dags. 15. an. 1982, sendi rn. mér til umsagnar teikningu af brú á Ölfusá hjá óseyrarnesi, sem gerð hafði verið af fyrirtækinu Hochtief í Essen að beiðni hreppsnefndar Eyrarbakkahrepps og fyrir milligöngu Gísla Sigurbjörnssonar forstjóra. Með bréfi til rn., dags. 25. jan. 1982, var send umsögn um teikningar Hochtiefs og þar gerð grein fyrir því, að þær væru alls ekki nothæfar sem grundvöllur undir áætlun um brú yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi. Einnig var þar vikið að ýmsum atriðum, sem talið var nauðsynlegt að rannsaka ýtarlega í sambandi víð áætlunargerð um brú á Ölfusá hjá áseyrarnesi. Með bréfi rn., dags. 31. jan. 1962, var lagt svo fyrir, að hefja skyldi rannsóknir þær og athuganir, sem nauðsynlegar væru taldar til undirbúnings áætlana um brúargerð á Ölfusá hjá óseyrarnesi og nánar voru tilgreindar í bréfi mínu til rn., dags. 25. jan. Var lögð áherzla á það, að þeim athugunum yrði hraðað, svo sem unnt væri. Samkv. ofangreindum fyrirmælum rn. var raforkumálastjóra ritað hinn 7. febr. 1982 og þess farið á leit, að vatnamælingadeild raforkumálaskrifstofunnar léti setja upp sjálfritandi vatnshæðarmæli við Ölfusárós hið allra fyrsta. Var þetta gert í júnímánuði 1982. Síðan hafa verið framkvæmdar samfelldar vatnshæðarmælingar á þessum stað og einnig fylgzt með ísalögum á ánni. Mestu sveiflur á vatnsborði, sem mældar hafa verið til þessa, eru 2 m. Það skal þó tekið fram, að síðan vatnshæðarmælirinn var settur, hafa ekki verið nein teljandi ísalög á ánni eða jakastíflur myndazt þar. Þar sem brúarstöplar í Ölfusárósi munu auka mjög hættuna á klakastíflum þar, þegar áin ryður sig, má jafnframt búast við því, að áin geti flætt allmikið upp á bakka sína ofan við ósinn. Þar sem landið upp með ánni er mjög flatlent, er nauðsynlegt að fá árbakkana og landið kortlagt sérstaklega. Á uppdráttum í 1:50000 með 20 m hæðarlínum, er engin leið að sjá, hve langt vatnið muni fara. Landmælingar Íslands eiga frumdrög að kortum, sem teiknuð hafa verið eftir ljósmyndum í 1:25000, og eru kort þau með 10 m hæðarlínum. Þessi kort eru þó hvergi nærri nógu nákvæm til þess að sjá dreifingu vatns upp á bakkana. Var því á s.l. vetri leitað til fyrirtækisins Forverks h/f um kostnaðaráætlun um að kortleggja árbakkana alveg frá ósum ag upp fyrir Arnarbæli á hálfs annars til tveggja km breiðu belti í 1:5000 með 1 m hæðarlínum. Kostnaður við slíka kortagerð auk loftmyndatöku og nauðsynlegra mælinga á landi í því sambandi var áætlaður 400–500 þús. kr. eftir því, hve breitt belti yrði tekið. Þegar þessar upplýsingar lágu fyrir s.l. sumar, var álitið, að kostnaður við þessa kortagerð væri of mikill miðað við nota;gildi kortanna og fá mætti nathæfar upplýsingar með einfaldari hætti með því að láta hallamæla bakkana og landið upp frá þeim og nota kortin, sem til eru í 1:25000 með 10 m hæðarlinum. Væntanlega verður hægt að fá mælingamenn í sumar til þess að framkvæma nauðsynlegar hallamælingar meðfram bökkum Ölfusár og þá jafnframt tæki og menn til botnrannsókna í ósnum, þó að það sé engan veginn vist, en sennilegt má það þó telja. Miðað við, að nægjanlegt starfslið fáist til þess að ljúka þeim athugunum og mælingum, sem að framan greinir, í sumar, þá, þykir mér sennilegt, að á næsta ári verði hægt að leggja fram frumdrög að kostnaðaráætlun um brú á Ölfusá hjá Óseyrarnesi.“ Þetta er það, sem vegamálastjóri hefur að segja, og eins og bréfið ber með sér, hefur hann gert það, sem í hans valdi hefur staðið á s.l. ári, eftir að rn. lagði fyrir hann að láta þessar athuganir fara fram. Það er enginn vafi á því, að brú hjá Óseyrarnesi er mjög kostnaðarsamt fyrirtæki, og hefur verið gizkað á, að sem lágmark væri hægt að tala um 25 millj. og sem hámark 60 millj. Úr þessu þarf vitanlega að fá skorið, áður en ákvörðun er tekin um það, hvort ráðizt verður í þessa framkvæmd. Og það er enginn vafi á því, að íbúar Eyrarbakka og Stokkseyrar óska eftir svörum við þessu sem allra fyrst. Það er enginn vafi á því, að íbúar á Eyrarbakka og Stokkseyri telja, það miklu máli skipta fyrir þau byggðarlög, að það verði gert eitthvað til að bæta lendingarskilyrði í þeim plássum, og það jafnvel þótt hafizt verði handa við þessa brúargerð. Þess vegna, er það, að það þarf, um leið og rannsókn fer fram á þessari brú, að láta fara fram nákvæma rannsókn á því, hvað unnt er að gera í lendingarbótum fyrir Eyrarbakka ag Stokkseyri og hversu mikinn kostnað það hefur í för með sér. Og það gæti svo farið, að íbúar á Eyrarbakka og Stokkseyri segðu sem svo: Vitanlega viljum við fá brúna. En ef ekki er unnt að hefjast handa fljótt og ekki er unnt að byggja brúna, á meðan unnið er að hafnargerð í Þorlákshöfn, og ekki hægt að vinna að lendingarbótum á Eyrarbakka og Stokkseyri samtímis, þá býst ég við, að margir íbúar á Eyrarbakka og Stokkseyri segðu sem svo: Við viljum, að það verði unnið að lendingarbótum, áður en hafizt verði handa um brúargerðina. Og það hefur heyrzt á ýmsum þar eystra, að þeir hafi það mikla trú á því, að gera megi lendingarbætur fyrir tiltölulega lítið fé á þessum stöðum, og það sé það, sem þurfi að koma sem allra fyrst, þótt þeir jafnframt óski eftir brúnni. Hæstv. forseti. Ég held, að ég hafi þá svarað fyrirspurninni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgmrh. fyrir greinargóð svör, og ég fagna því að hafa heyrt það, að nokkur undirbúningsvinna hefur farið fram þegar í vetur og að fyrirhugað er að halda því áfram í sumar, svo að væntanlega er ekki langt undan að fá úr því skorið, hvort lagt verður í þessar framkvæmdir eða ekki. Það þarf ekki að minna á þá þýðingu, sem þessi byggðarlög, Eyrarbakki og Stokkseyri, hafa fyrr meir haft fyrir Suðurlandsundirlendi sem verzlunarmiðstöð og útgerðarstöð. Ýmsar opinberar ráðstafanir hafa verið gerðar síðustu áratugina, sem hafa eflt nýja þungamiðju á þessu sviði, en frá þessum fyrri tíma eru á Stakkseyri og Eyrarbakka margvísleg verðmæti, bæði frá þeim tíma og síðar, og það er nú einu sinni svo, að það er bágt að standa í stað og annaðhvort munar eitthvað aftur á bak eða nokkuð á leið. Ég vil því alveg sérstaklega fagna þeim ummælum ráðh., að hann tók undir það sjónarmið, sem kom fram hjá mér, að a.m.k., ef ekki yrði af þessu mannvirki, þá yrði nauðsynlegt að gera aðrar ráðstafanir til eflingar þessum byggðarlögum, og nefndi þar einmitt lendingarbætur, eins og ég hafði að vikið. - Ég þakka fyrir svörin.



Herra forseti. Vegna fjarveru hv. 1. flm. vil ég leyfa mér að mæla nakkur orð um þessa fsp., sem er í tveimur liðum. Í fyrri liðnum er spurt um, hvað líði athugun þeirri, er framkvæmd skyldi samkv. þáltill. þeirri, er samþ. var á Alþingi 27. maí 1980, um möguleika til starfrækslu verksmiðjanna á Djúpuvík og á Ingólfsfirði. Þessar verksmiðjur voru einu meiri háttar atvinnufyrirtækin á þessum stöðum. Það var því mikið áfall fyrir fólkið, sem þar á heima, þegar aflinn brást ár eftir ár, þar til að síðustu eigendur gátu ekki lengur starfrækt verksmiðjurnar, sem höfðu verið meðal beztu og afkastamestu verksmiðja hér á landi. Nú hefur síldaralinn aukizt á ný með bættri tækni. Auk þess nýtum við nú betur aflann en nokkru sinni áður í salt, frystingu og niðursuðu. Vegna, þess að skipin fá meira fyrir aflann í salt eða frystingu, vitja þau ógjarnan fara með aflann á staði, þar sem ekki er hægt að nýta hluta hans þannig. Þó hafa nokkrar verksmiðjur gripið til þess ráðs að taka við afla veiðiskipanna í önnur skip og flytja til sín, og hefur það gefið allgóða raun. Í þessu sambandi dettur mér í hug, að erlendis er nú farið að flytja vatn, lýsi og olíur í svokölluðum sæslöngum úr plasti. Talið er, að þessir flutningar séu mun ódýrari eða allt að helmingi ódýrari en með skipum. Mér er kunnugt um, að íslenzkur verkfræðingur telur, að ekkert vandamál sé að flytja síld á þennan hátt. Auk þess væri hægt að flytja lýsi, ef á lægi, eða nota, þær sem varageyma, ef lýsisgeymar fylltust, sem stundum hefur valdið löndunarstöðvun. Væri vissulega vert fyrir okkur að gefa þessu gaum. Þarna væri væntanlega ekki hætta á, að síldin kastaðist til, eins og komið hefur fyrir í skitunum. Aðalatriðið er, að Leitað sé allra ráða til að nýta verksmiðjurnar eða það, sem eftir er af þeim, þar sem þær eru, því að þótt auðið sé að flytja tækin, fara alltaf mikil verðmæti forgörðum, sem ekki koma. að notum nema þar, sem þau eru nú, og enginn veit, hvenær síldin fer aftur á fornar síldarslóðir. Um annan lið fsp. gegnir öðru máli. Á Vestfjörðum frá Patreksfirði að Djúpi eru skilyrði allvíða góð til söltunar og frystingar á síld, og hefur nakkuð verið saltað og fryst á undanförnum árum, þó miklu minna en unnt hefði verið, ef hægt hefði verið að losna við afganginn í bræðslu, þannig að skipin gætu verið viss um að losna við allan aflann, ef þau kæmu þangað. Mikill áhugi er nú fyrir vestan að bæta úr þessu. Er þegar byrjað að breyta fiskimjölsverksmiðjum á nokkrum stöðum, svo að þær geti unnið úr nokkru magni af síld, og í athugun að auka afköstin enn frekar eða byggja nýjar og stærri verksmiðjur. Enn er ótalið, að búið er að reisa verksmiðju í Álftafirði, sem vonir standa til að geti soðið niður síld í stærri stíl en áður hefur verið gert hér á landi. Og á Ísafirði eru starfandi þrjár niðursuðuverksmiðjur, sem hafa allmikla reynslu í niðursuðu. Um líkurnar á því að fá síld vil ég aðeins segja þetta: Það hefur fengizt síld í frystingu á vorin og stundum í salt á haustin, og að vetrinum er oft ekki lengra eða verra að fara af vetrarsíldveiðum undan Jökli til Vestfjarða heldur en til Reykjavíkur eða hafnanna sunnanvert við Faxaflóa. Áður voru stórar síldarverksmiðjur bæði á Hesteyri og á Flateyri og fengu árum saman nóg af síld. Það mun þar að auki skoðun fiskifræðinga, að síldin fari af miðunum, t.d. undan Jökli, áfram vestur og norður fyrir land. Þó að ekki hafi nema stundum orðið vart við hana á þeirri leið, hefur það kannske meðfram verið vegna þess, að skip hafa ekki verið til staðar. Það hefur verið hætt vetrarsíldveiðum og ekki byrjaðar aðrar sumarsíldveiðar, þegar síldin hefur verið á ferðinni á þessum slóðum. Um smásíldina til niðursuðu er það að segja, að hún hefur veiðzt árlega, þegar hægt hefur verið að selja hana, sem aðallega hefur verið í beitu. Við fyrirspyrjendur höfum viljað vekja athygli hæstv. ríkisstj. og Alþingis á þessu máli og væntum þess, að hæstv. ráðh. greiði fyrir því, að kamið verði til móts við útgerðarmenn og sjómenn í þessum landshluta með síldarleit og leiðbeiningar á þeim tíma, sem fiskifræðingar telja líklegastan til árangurs.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér er spurt um framkvæmd á, var barin fram og samþ. á Alþingi 1960 og hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því fyrir næstu síldarvertíð, hvernig stuðla megi að starfrækslu síldarverksmiðlanna á Ingólfsfirði og Djúpuvík í framtíðinni. Enn fremur verði athugað, hvar heppilegast sé að koma upp síldarverksmiðjum og feitfiskbræðslum í sambandi við fiskimjölsverksmiðjur.“ Á s.l. Alþingi var borin fram fsp. af hv. 4. landsk. þm., sem - með Leyfi hæstv. forseta - hljóðaði svo: „Hvað hefur ríkisstj. gert til framkvæmdar á till. til þál., sem samþ. var á Alþingi 27. maí 1960, um síldariðnað á Vestfjörðum?“ Þessari fsp. var þá svarað og skýrt frá því, að ríkisstj. hefði haft samband við eigendur síldarverksmiðjanna á Ingólfsfirði og á Djúpuvík, strax eftir að þáltill. 1980 var samþ., og þeir inntir eftir því, hvað gera þyrfti til að halda þessum verksmiðjum gangandi, ef til þyrfti að taka. Þeir gerðu báðir grein fyrir því, hvað til þess þyrfti, og nefndu upphæðir í því sambandi, en hvorugur óskaði eftir að hefja þessar framkvæmdir, á meðan ekki væri meira vitað til síldarinnar heldur en þá var. Þessi bréf, ætla ég, að ég hafi lesið upp í fyrra, þegar fsp. kom þá fram um framkvæmd þáltill., ég sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það hér nú. Þá var einnig síldarverksmiðjum ríkisins skrifað og þær inntar eftir því, hvort þær gætu og vildu hugsa, sér að taka að sér framkvæmdir í því máli, sem þáltill. fjallaði um. Svar barst frá þeim, og ætla ég, að ég hafi einnig lesið það upp í fyrra, þegar málið var hér til umr. eða um það spurt, en aðalniðurstaðan hjá síldarverksmiðjum ríkisins var þessi, með leyfi hæstv. forseta: Vegna aflabrests þess, sem verið hefur á síldveiðisvæðinu vestan Skaga s.l. 17 ár, telur stjórn síldarverksmiðja, ríkisins ekki fært að mæla með því, að síldarverksmiðjur ríkisins leggi í kostnað við að stuðla, að starfrækslu síldarverksmiðjanna á Ingólfsfirði og Djúpuvík. Og svo er endanleg niðurstaða síldarverksmiðjanna þessi: Telur verksmiðjustjórnin, að beina þurfi framkvæmdum að þeim stöðum, þar sem líklegast er, að um verulega vinnslu síldar geti orðið að ræða. Eins og öllum er kunnugt, hafa, síldveiðarnar aukizt ákaflega mikið s.l. tvö ár og gífurleg fjárfesting verið um hönd höfð til að reyna, að taka við þeirri síld, sem á land bærist, til bræðslu, ef ekki væri hægt að vinna hana öðruvísi. Í þeirri veru hafa síldarverksmiðjurnar á Austfjörðum verið stækkaðar og þeim fjölgað. Á s.l. ári voru síldarverksmiðjurnar í Faxaflóa einnig endurbættar mjög verulega og nýjar stofnaðar. En þó verður það að segjast, að þrátt fyrir alla þessa aukningu hefur ekki tekizt að verða við öllum þeim óskum, sem fram hafa, komið á þeim svæðum, þar sem ógrynni af síld hefur verið vaðandi og ekki hægt að fullnýta þess vegna. M.ö.o.: viðfangsefnin í síldariðnaðinum hafa öll verið á þeim stöðum, þar sem veiðin hefur verið mest og veiðimagnið hægt að auka eða líkur til þess að væri hægt að auka, það, og hefur ríkisstj. - þess vegna talið rétt, að þannig yrði í mólin faríð og á þeim haldið, að fyrst. yrði leitazt við að verða við óskum þeirra manna, sem búsettir eru eða hafa sína starfsemi um hönd rétt við þau mið, þar sem síldin er vaðandi, en láta. hitt mæta afgani. Það verður að segjast eins og það er, þar sem engin síld hefur verið til verksmiðjuvinnslu, svo að nokkru verulegu hafi numið, að segja má, þar hafa ekki verið stofnaðar verksmiðjur. Ein verksmiðla hefur verið starfandi fyrir vestursvæðið að norðan, það er síldarverksmiðjan á Skagaströnd, en í hana hefur ekki tekizt að fá, nema mjög takmarkað magn af síld og það ekki heldur, þó að þessi aukning hafi átt sér stað á heildarveiðimagninu, sem orðið hefur á s.l. ári og árinu 1981. Ég fyrir mitt leyti tel sjálfsagt ag eðlilegt, að tekið sé undir það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði í niðurlagi sinnar ræðu hér áðan, að leitazt verði við að kanna til hlítar, hvort ekki sé hægt að finna eitthvert síldarmagn á þessum slóðum, meira en verið hefur, og hafa vissulega verið uppi nokkris tilburðir um það, þó að betur hafi kannske mátt vera. En á meðan málin standa svo, að sums staðar á landinu er mikið síldarmagn vaðandi og of fáar verksmiðjur til að vinna það, þá, hefur ríkisstj. talið, að þau bæri að sinna óskunum fyrst, en láta hitt heldur bíða., þangað til sýnt væri, að í þær verksmiðjur, sem þar eru byggðar, væri hægt að fá einhverja þá veiði, sem líklegt væri að gæti staðið undir kostnaðinum.



Herra forseti. Ég vil þakka, hæstv. sjútvmrh. fyrir greið svör í þessu máli. Ég skil það vel, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins og eigendur síldarverkverksmiðjanna á Djúpuvík og Ingólfsfirði, sem voru orðnir langþreyttir á af1aleysi þarna og sennilega búnir að halda þar út tilraunum til síldveiði lengur en þeim hefur verið kleift fjárhagslega, þeir séu þess vegna ekki færir um eða treysti sér ekki til að hefja þarna tilraunir, fyrr en eitthvað er komið í ljós um möguleika á afla þarna. Ég vildi aðeins benda á það t.d. með Skagastrandarverksmiðjuna og raunar þessar verksmiðjur líka, að það gæti hent sig, að hægt væri að fá þarna betri nýtingu á því síldarmagni, sem til fellur, á meðan við getum ekki byggt síldarverksmiðjurnar jafnört og síldin veiðist fyrir austan. Þarna eru þó til verksmiðjur, og það hefur komið í ljós, að það er hægt að flytja með sæmilega góðum árangri síld í verksmiðjur við Eyjafjörð a.m.k. og að nokkru leyti Siglufjörð líka, og ef það er rétt, að hugsanlegt sé að fá þarna enn þá ódýrari aðferðir til síldarflutninga, þá væri hugsanlegt, að það væri hægt að flytja í þessar verksmiðjur eitthvað af þeim afgangi, sem verksmiðjurnar fyrir austan ráða ekki við. Þá vil ég enn fremur þakka hæstv. ráðh, fyrir góðar undirtektir undir mál útvegsmanna og sjómanna fyrir vestan. Þeir hafa verið aðstoðaðir núna„ þegar þar eru að rísa upp verksmiðjum og líkur til, að reynt verði við síldveiðar á þeim tíma, sem líklegastur er þar, og treysti ég því, að það verði meira unnið að því en hægt hefur verið undanfarið, einmitt með tilliti til þess, að nú eru möguleikar á að nýta, þá, síld, sen þar kynni að veiðast, betri en áður hefur verið. Það er að vísu rétt, að það em ákaflega gott að fá síld í bræðslu. En þó er miklu meira um vert að fá hana, að svo miklu leyti sem það er unnt, nýtta til manneldis, því að það gefur bæði miklu hærra verðmæti fyrir veiðiskipin, sem veiða síldina, og þó enn þá mun hærra útflutningsverðmæti. En til þess eru, eins og ég gat um áðan, þó nokkrir möguleikar einmitt á Vestfjörðum, ef þar kynni að veiðast meiri síld nú á næstunni en verið hefur undanfarið.