Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil aðeins fyrir hönd fjvn. óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr.

Forseti (JPálm): Skv. þingsköpum eiga hinar svonefndu eldhúsumræður að fara fram við frh. 1. umr. um fjárlfrv., en nú er áformað að fresta þeim til 3. umr., og bið ég hv. Alþ. um afbrigði til þess, að svo megi verða.



Herra forseti. Snemma á þessu þingi fluttum við nokkrir þm. þáltill hér í Sþ. um afnám sérréttinda í áfengiskaupum. Þetta mál var til athugunar í allshn., og fyrir nokkru kom nál. frá minni hl. n. Hins vegar hefur þess verið getið í nál. um annað mál, sem er til meðferðar í sömu n., að nál. væri ekki að vænta frá meiri hl. n. um þessa till. og því ekki eftir neinu að bíða, hvað álit snertir. Fyrir nokkrum dögum minntist ég á það í samtali við forseta, hvort hann mundi vilja taka þessa till. á dagskrá jafnhliða till. til þál. um ráðstafanir til að draga úr áfengisnautn. Nú hefur þetta ekki verið gert, og leyfi ég mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hvort hann sjái sér fært að taka þessa till. okkar á dagskrá á fyrsta fundi hér eftir, þar sem önnur mál en fjárl. verða á annað borð tekin fyrir.



Ég hef líka hugsað mér að hreyfa svipuðu máli og hv. þm. V-Húnv. og vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann sjái sér fært að láta koma til umr. till. um áfengismál, sem komnar eru frá ýmsum þm. Enn fremur vil ég spyrja hæstv. menntmrh., hverju það sætir, að fæðingarstofnunin tekur ekki til starfa, þar sem hún er fyrir löngu tilbúin. Það er búið að ráða lækni, en húsið stendur tómt, en mikil þörf er á, að það verði notað. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðh. sjái ástæðu til vegna málefnisins að svara þessu. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. Árn., sem er formaður allshn., hverju það sætir, að frv. um lyfjabúðir situr þar fast. Þetta er stórt mál fyrir þingið og bæinn og vekur eftirtekt, og þess er krafizt af n., að hún gefi fulla skýringu á, hvers vegna málið er þannig komið. Þá vildi ég spyrja hv. þm. Barð., sem er form. fjvn., hvenær von væri á nál. um till. um markaðsleit í Bandaríkjunum. Það er mjög aðkallandi og ekki ástæða til, að slíkt mál verði svæft.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. S-Þ. í sambandi við afgreiðslu þáltill. um markaðsleit í Bandaríkjunum skal ég upplýsa, að n. hafði þetta mál til umr. nú síðast í dag á fundi og ákvað að reyna að ganga frá málinu á næsta fundi. Hún þurfti að leita umsagnar ýmissa aðila um þetta mál, en vegna margvíslegra anna í sambandi við afgreiðslu fjárl., hefur ekki verið unnt að afgreiða þessa till. fyrr. Vænti ég, að n. geti skilað þessu nál. bráðlega.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. S-Þ. sagði um fæðingardeildina, er það að segja, að hún er ekki enn þá tilbúin. Ef hv. þm. vill vita meira um það, þá verður hann að flytja skriflega fsp.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. S-Þ. viðvíkjandi till. um lyfjabúðir þá er það mál til athugunar í n., og býst ég við, að þeirri athugun verði fljótt lokið. Það er nú svo, að þau málefni, sem berast n., þó að góð þyki við fyrstu sýn og þyki einföld, þá er það ætíð svo, þegar þau eru athuguð nánar, að þau koma ekki strax aftur frá n., þar með talin allshn.



Ég get ekki sannfærzt af því, sem hæstv. ráðh. hefur sagt, að þetta hús sé ekki enn þá tilbúið. Það sjá allir, hvernig það er að utan, og það er búið að ráða lækni. Það er varla hægt að skilja það öðruvísi en það sé af ódugnaði hjá menntamálastjórninni að láta húsið standa svona. Annars geri ég ráð fyrir því, að þm. Rvíkurbæjar láti það meira til sín taka en ég. Ég vil svara hv. 1. þm. Árn., form. allshn., því, að það er mér sjálfum kunnugt, að hvaða leyti það var erfitt að fjölga lyfjabúðum úr 2 í 4. Bærinn heimtar þetta, og það er rangt af hv. þm., sem er sjálfur greindur maður, að halda, að það sé erfiðleikum bundið. Það er bara af silakeppshætti í n.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. S-Þ. um langan drátt hjá allshn. að skila áliti um till. varðandi fjölgun lyfjabúða í Rvík. Ég veit ekki, hvað langt er síðan málinu var vísað til n., en það er margfalt lengri tími en það, sem eðlileg athugun ætti að taka. Ef ekki koma skýlaus loforð frá heilbrigðisstjórninni, þá er ekki öllu lengur þolandi annað en að flytja á þessu þingi frv., þar sem hún sé skylduð til að veita leyfi til þessa. Ég hef skorað á allshn. að skila áliti sem fyrst til þess að fá úr þessu skorið, og mér skildist í viðtali við form. n., áður en fundur hófst, að von væri á áliti, áður en langt um líður. Einnig vil ég beina því til n., að hún skili áliti um hina till., sem sami þm. flytur varðandi fæðingarstofnunina í Rvík. Mér skilst, að n. ætli ekki að skila áliti um það, heldur sofna á því, og tel ég það illa farið. Eins og í þeim málum er ástatt, þá er fullkomin nauðsyn á, að fram komi opinber grg. um það, hvernig á þeim óskiljanlega drætti stendur. Ég vil skýra frá því, að í fyrra sumar var farið fram á það að fá keyptar þvottavélar, sem herinn hafði í Kamp Knox, og var þá talið óhjákvæmilegt annað en að fá þessar vélar, til þess að fæðingardeildin gæti tekið til starfa. Féllst bæjarstjórnin á þetta, svo að það stæði ekki fyrir því, að hún gæti tekið til starfa. Um leið og þetta var, þá var farið fram á að fá upplýsingar frá aðalframkvæmdamanni í þessu máli, landlækni, hvenær vænta mætti, að hún tæki til starfa, ef Rvíkurbær seldi þessar þvottavélar 17. júní s.l. Nú eru 8 mánuðir síðan. Þá skrifaði landlæknir að lokum staðfest ummæli um. að nái ríkisstjórnin í þvottavélarnar og komi ekkert óvænt fyrir, ætti fæðingardeildin að taka til starfa í haust. Nú er komið fram undir miðjan marz, og hún er ekki enn tekin til starfa, og hæstv. ráðh. upplýsir, að hún sé ekki enn fullbúin. Ég spyr, hvað óvænt hafi komið fyrir, þannig að opnun stofnunarinnar hefur dregizt meira en hálft ár. Mér finnst allur gangur þessa máls vera þannig, að fullkomin nauðsyn sé á að fá skriflega grg. um, hvernig ástatt er um þetta mál, og skora á allshn. að skila áliti um þessa till. hv. þm. S-Þ., en sofna ekki á henni.



Herra forseti. Ég bjóst ekki við því, að farið yrði að ræða efni þessara till., sem liggja hjá allshn., en fyrst svo er mjög kallað eftir áliti um þessar tvær till., þá get ég sagt það viðvíkjandi hinni fyrri, um lyfjabúðir, að n. er með það til athugunar, hvernig heppilegast er að afgr. málið. Það er nú svo með jafneinfalt mál, sem ekki þarf margar umr., að þá getur það enn tekizt, að málið fái þinglega afgreiðslu. N. mun, hvað þetta mál snertir eins og önnur, gera sér grein fyrir því, sem hún leggur til málsins og afgreiðslu slíkra mála. Viðvíkjandi hinu málinn, sem hv. þm. Snæf. minntist á, fæðingardeildinni, þá er það að segja um það málefni, að ef n. hefði afgr. það á þeim tíma, sem hún er búin að fá, og eftir upplýsingum um, hvernig ástatt er um það mannvirki, þá hygg ég, en skal þó ekki fullyrða það beinlínis, en hygg, að afgreiðsla málsins hefði þá verið sú, að Alþ. hefði vísað því til ríkisstj., eins og þá stóð á. Allshn. kvaddi á sinn fund þá ráðh., sem þessi mál heyra undir, og landlækni og húsameistara, og þá kom í ljós, að húsnæðið var ekki nærri tilbúið. Og get ég reyndar búizt við, að því sé ekki lokið enn, eða ef svo er, þá nýlega. Hins vegar virðist mér eftir skýringum, sem gefnar voru um húsið, að það hafi tafizt vegna þess, að illa gengi að fá nema smátt og smátt, seint og síðar meir, það efni, sem þyrfti til stofnunarinnar frá útlöndum. N. getur nú kynnt sér á ný, hvað líður byggingunni og hvort hún er tilbúin. En um það mál má segja, að eftir því, sem kom fram af hálfu heilbrigðisstj., landlæknis og ráðh., þá mundi hún taka til starfa, þegar það þætti forsvaranlegt. Og þá er ekki tilefni hjá Alþingi til þess að gera ályktun um málið. Ég skal svo fyrir hönd n. kynna mér á ný, hvað þessu máli líður, og að því athuguðu er það svo nefndarinnar að taka sínar ákvarðanir.

Forseti (JPálm): Út af beiðni hv. þm. V-Húnv. og hv. þm. S-Þ., þá bjóst ég við, að hv. allshn. hefði ætlazt til, að till. þeirra kæmu til umr. um leið og brtt. n. við þáltill. á þskj. 30, en get fallizt á að taka hverja till. fyrir sig á dagskrá.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að það er furðulegur áróður, sem hv. þm. S-Þ. heldur uppi um fæðingardeild landsspítalans. því að ég hélt, að það væri svo innangengt milli hans og húsameistara ríkisins, að honum ætti að vera fullkunnugt, að húsið er enn ekki fullgert. Ég vil, út af þeim áróðri, sem haldið er hér uppi um þetta mál, óska þess, að n. kynni sér málið og leggi þær upplýsingar, sem hún fær, fyrir hv. þd.



Ég þakka hæstv. forseta fyrir undirtektir hans varðandi till. þá, er ég minntist á áðan. Það tíðkast nú mjög að bera fram skriflegar fyrirspurnir, svo að ekki liður svo víka, að ekki komi fram eitthvað af því tagi, auk þess, sem munnlegar fyrirspurnir eru bornar fram. Hér eru nú á dagskrá 2 fyrirspurnir frá hv. þm. S-Þ., samtals í 13 liðum, en það hefur hv. þm. víst ekki þótt nóg, því að hann hefur nú munnlega gert fyrirspurn til hæstv. forseta og aðra til eins af hv. þdm. Þar sem skriflegar fyrirspurnir eru aðeins gerðar til ríkisstj., þá vil ég nú beina þeirri munnlegu fyrirspurn til hv. þm. S-Þ., hvort hann hafi athugað hvað Suður-Þingeyingar eigi að meðaltali um langan veg að sækja til lyfjabúða. Það væri fróðlegt að fá að vita, hvaða landsmenn eiga lengst til lyfjabúða og lækna að sækja og hvernig ástandið í þessum málum er úti um landið yfirleitt.



Herra forseti. Hv. frsm. er ekki við látinn, en ég hygg, að málið megi ganga áfram fyrir því, því að n. var sammála um að leggja til, að till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir. Hef ég ekki meira um það að segja, en get vitnað til nál. um þetta atriði. Vil ég vænta þess, að þingið geti samþ. þessa till.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins segja það, að hæstv. ráðh. hafa svarað skýrt og skilmerkilega og bætt úr því, sem Alþ. hefur látið sér yfirsjást, að láta þetta mál koma til ákvörðunar á þinglegan hátt. Kannske hefur bréf forsrh. frá 1941 um, að gera mætti á Bessastöðum umbætur eins og þyrfti, villt valdamenn. Engin slík heimild hefur þó verið gefin og það, sem gert hefur verið, er því á ábyrgð þeirra, sem það hafa gert. Nú er þessari miklu aðgerð á Bessastöðum lokið. Það er stór póstur, en ég endurtek að það, sem ég átel, er aðferðin og Alþ. og fyrrverandi stjórnir eiga sökina á því, að þannig hefur verið að farið, og málið ekki fengið þinglega meðferð, þótt verið geti, að fjárveiting hefði ekki fengizt fram, ef hennar hefði verið leitað. Nú er þó til mikið og fullskapað heimili handa æðsta manni þjóðarinnar. Ég vil skjóta því til hæstv. atvmrh. og hæstv. forsrh., hvort ekki hafi vaxið sá stórhugur í sambandi við þetta mál, að sú smán verði ekki viðhöfð lengur að þm. séu húsnæðislausir og þurfi að keppa við skólapilta um stofur úti í bæ. Það hefur mikið verið lagt í Bessastaði og myndarlega gengið þar frá, en það stendur enn upp á okkur að búa eins myndarlega að alþingismönnum og stjórnarráðinu.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, er þannig gerð, að óþarft virðist að fjölyrða um hana, því að þar er mjög einfalt mál, sem mörgum mun virðast vera sjálfsagt. Þessu máli hefur verið hreyft áður hér á þingi, því að erfðal. eru nú orðin mjög úrelt og margar breyt. þar á orðnar, sem allir sjá, er það athuga. Áður á tímum fylgdist að erfðaréttur og framfærsluskylda. Nú má heita, að framfærsluskyldan sé horfin nema þar, sem skyldleiki er allra nánastur, en erfðarétturinn er nærri því eins og hann var áður langt fram í aldir. Þau fyrirmæli, sem gilda um erfðarétt okkar, eru í Norsku lögum og þó aðallega í tilskipuninni frá 1850. Margt af þessum fyrirmælum er orðið mjög svo úrelt. Nokkru eftir að þessi till. var lögð fram, barst mér rit. sem dr. Björn Þórðarson hefur skrifað og nýlega er komið út um þetta efni. Sýnir hann fram á með dæmum, hvað þetta er orðið afskaplega úrelt, þar sem arfur getur dreifzt þannig, að þótt hann nemi allur tugum þúsunda, þá geta erfðahlutarnir orðið milli 10 og 20 kr. Ég geri ráð fyrir, að þótt þessi endurskoðun hafi ekki farið fram hjá fyrrv. stj., þá muni hæstv. núv. stj. taka þessu máli mjög vel. Ég vil eindregið óska þess, að málið nái fram að ganga. En af því að nú er mjög liðið á þingtímann, mun ég ekki gera till. um, að málið fari í n. Ég tel það óþarft, þar sem málið er mjög einfalt. Þess vegna geri ég ekki uppástungu um n., nema hæstv. stj. sjái einhverja ástæðu til þess.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Dal. fyrir að hreyfa þessu máli, af því að ég er honum mjög sammála um, að erfðal. þurfa gagngerrar endurskoðunar. Ég tel svo ástatt um málið, að ég sé ekki ástæðu til, að það fari til n., en vil þó hafa þann fyrirvara, þótt það sé ekki berum orðum fram tekið, að ég mundi telja mér heimilt að verja einhverju fé úr ríkissjóði til að greiða fyrir aðstoð, sem rn. fengi við slíka endurskoðun, því að starfsmenn stjórnarráðsins eru svo störfum hlaðnir, að hæpið er að ætla þeim að vinna að endurskoðun heilla lagabálka, og það er hæpið, að stjórnarráðið hafi næga sérfróða menn, sem hafi tóm til að semja slíka lagabálka. Það hefur verið venja, þegar slíkir lagabálkar hafa verið samdir, að til þess hafa verið kvaddir sérfróðir menn, sem hefur þá verið greitt nokkuð fyrir það úr ríkissjóði. Ég vil lýsa yfir, jafnframt því sem ég gleðst yfir, að till. er fram komin og vona, að hún verði samþ., að ég mundi telja mig hafa, þó að það sé ekki sagt berum orðum, heimild til að verja hæfilegu fé úr ríkissjóði í þessu augnamiði.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða efni þessarar fsp. mikið. Hæstv. forseti hefur tekið hana á dagskrá vegna þingskapa. En mér þykir ástæða til þess að minna hæstv. forsrh. á það, að fjvn. hefur fengið ósk frá hæstv. ríkisstj. um það, að n. starfaði helzt nótt og dag, svo að lokið yrði þingstörfum fyrir páska. Síðan heldur hæstv. forsrh. langar ræður um það, hvað þessi nagli og þessi sementspoki kosti, þegar aðkallandi mál bíða. Og hæstv. atvmrh. talar um það, hve margar kýr séu í fjósi á Bessastöðum, hve margir graðhestar og naut séu þar. Jafnframt sendir hæstv. ríkisstj. þm. skilaboð um það að vinna eins og þrælar. Það er misskilningur, ef stj. heldur að þinginu verði með þessu háttarlagi lokið fyrir páska.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég vil taka fram, að fyrirkomulag þessarar till. og það, að hæstv. forseti ákvað tvær umr. um hana, sýnir, að gert er ráð fyrir, að fé verði greitt úr ríkissjóði til þessarar endurskoðunar. Ég vil einnig beina því til hæstv. stj., hvort ekki væri rétt að athuga, þó að það sé ekki tekið fram í till., hvort ekki væri rétt að setja nánari reglur um fjárhag ómyndugra, sem hefur verið talið mjög vandasamt atriði, og þyrfti kannske að setja um það efni sterkari fyrirmæli en nú eru í gildi. Ég vil aðeins beina þessu til hæstv. stj., af því að það efni er náskylt því máli, sem hér er til umr., en það liggur í hlutarins eðli, þar sem tvær umr. hafa verið ákveðnar um till., að þá er gert ráð fyrir, að nokkurt fé verði greitt fyrir að starfa að endurskoðun þessara laga.

Flm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um þessa till. Eins og þskj. ber með sér, þá er þessi till. um að fela stj. að láta undirbúa heildarlagasetningu um embættisbústaði og leggja niðurstöðurnar fyrir Alþingi í lagafrv. þegar að athugun lokinni. Það er kunnugt, að til eru ýmiss konar lagafyrirmæli um embættisbústaði, og er mikil þörf að samræma þau. Í l. um byggingu prestsseturshúsa er ákveðið, að kostnaður við það skuli greiddur að öllu leyti úr ríkissjóði, og líka hvaða leigukjörum prestar skuli sæta. Það eru líka til l. um byggingu íbúðarhúsa fyrir héraðslækna, og er þar ákveðið, að viðkomandi hérað skuli greiða 3/5 kostnaðar, en ríkið 2/5. Enn fremur hefur í seinni tíð verið ákveðið að byggja yfir héraðsdómara að öllu leyti fyrir ríkisfé, en engin ákvæði um, hvaða húsaleigu þeir skuli greiða. Enn fremur eru til ákvæði um bústaði skólastjóra við barnaskóla og aðra slíka heimangönguskóla. Það er þetta misræmi, sem þessi till. fer fram á að lagfæra og að athugað sé um leið. hvað mikið ríkissjóður getur tekið á sig í þessum efnum. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að till. verði vísað til síðari umr. og fjvn.



Snemma á þinginu flutti ég till. til þál. um yfirfærslu á gjaldeyri til námsmanna erlendis, þar sem skorað var á ríkisstj. að hlutast til um, að gjaldeyrisyfirvöld láti námsmönnum þeim, er nú stunda eða vilja stunda nám erlendis í gagnlegum fræðum, nægilegan gjaldeyri í té, miðað við framfærslukostnað og námskostnað í hverju landi. Jafnframt, að ríkisstj. hlutaðist til um, að skipuð yrði nefnd þriggja manna til þess að vera gjaldeyrisyfirvöldunum til ráðuneytis varðandi yfirfærslur til námsmanna, einn tilnefndur af menntamálaráði, annar af háskólaráði og hinn þriðji af skólum þeim, er rétt hafa til þess að brautskrá stúdenta. Hv. allshn. tók till. vel, kynnti sér málið og taldi ekki ástæðulaust að telja þennan gjaldeyri til brýnustu nauðsynja. N. taldi þó ekki rétt að skipa sérstaka n., en lagði til, að menntamálaráði yrðu sendar umsóknirnar og það yrði þannig ráðunautur gjaldeyrisyfirvaldanna í þessum málum. Allshn. mælti með till. með þessari breyt. Málið var tekið fyrir á síðasta fundi Sþ. fyrir jólaleyfi. Hv. þm. Ísaf. (FJ) og hæstv. menntmrh. (EystJ) héldu því þá fram, að það væri ekki heppilegt, að gjaldeyrisyfirvöldin sendu menntamálaráði umsóknirnar, því að það yrði þungt í vöfum. Nokkrar umræður urðu um málið og varð því ekki lokið, heldur tekið af dagskrá. Síðan hafa ég og nokkrir þm. rætt málið, og málið hefur líka verið rætt við hæstv. menntmrh., og hefur okkur komið saman um að bera fram brtt. við brtt. n. þess efnis, að viðskiptanefnd hafi samráð við menntamálaráð um veitingu þessara gjaldeyrisleyfa. Það yrði auðvitað samkomulagsatriði milli gjaldeyrisyfirvaldanna og menntamálaráðs, hvernig þessu yrði hagað. Málið hefur verið rætt við form. allshn., og hann er ekki á móti þessari lausn. Ekki heldur hæstv. menntmrh. Fleiri orð sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta mál. Ég vil bara vekja athygli á því, að allshn. er öll sammála um það, að gjaldeyrir til námsmanna erlendis sé nauðsyn, er taka þurfi fullt tillit til, og að heppilegt sé, að menntamálaráð sé ráðgjafi í þessum málum. Námsmönnum er vel borgið, ef menntamálaráð gefur upplýsingar um þarfir þeirra. Ég vil því fyrir hönd okkar fjórmenninganna óska þess, að till. verði samþ.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég átti þátt í því að fresta till. fyrir jólin og hét því þá að gangast fyrir betra samstarfi menntamálaráðs og viðskiptanefndar um þessi mál. Ég hef haldið fundi með þessum aðilum, og samkomulag hefur orðið um, hvernig þessu skuli hagað. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa hér kafla úr bréfi, er staðfestir þetta samkomulag. „2) Viðskiptanefnd og menntamálaráð komi sér saman um reglur um yfirfærslur til námsmanna, hversu mikið skuli yfirfært til hvers námsmanns í hverju landi um sig. 3) Viðskiptanefnd og menntamálaráð hafi sérstaklega samráð um veiting gjaldeyrisleyfa og styrkja til nýrra nemenda. 4) Fyrst og fremst séu veittir styrkir og gjaldeyrisleyfi til þeirra, sem leggja stund á efni, sem eigi verða numin hér á landi, en teljast þó nauðsynleg. 5) Sendiráðum Íslands sé falið að afla upplýsinga um meðalkostnað við námsdvöl í hinum ýmsu löndum, sem unnt sé að leggja til grundvallar við veiting styrkja og gjaldeyrisleyfa“ - samkvæmt framansögðu. Ég skal taka fram út af síðasta liðnum, að þarna yrði um að ræða nýjar upplýsingar, sem krafizt yrði. Það eru eldri upplýsingar, sem byggt er á til bráðabirgða. En ráðgert er, að þetta verði endurskoðað, eftir að nýjar upplýsingar koma fram.



Síðan yfirlýsing kom um það frá hæstv. ríkisstj. fyrir jólin, að hún skyldi reyna að hafa áhrif á afgreiðslu þessara mála, hefur í raun og veru ekki verið deilt mikið um annað efnislega í sambandi við þetta mál en það, hvort tekið skyldi tillit til þess við yfirfærslu á gjaldeyri til námsmanna erlendis, hvort þeir, sem þar stunda nám, hafa fjölskyldur fram að færa í löndum þeim, sem þeir stunda nám í. En ekki hefur enn fengizt fram, að til þessa skuli taka tillit. Það hefur staðið sífelld barátta milli þessara manna og gjaldeyrisyfirvaldanna um þetta, án nokkurrar leiðréttingar. Nú sé ég ekki, að þetta atriði sé tekið upp í bréfinu, sem hæstv. ráðh. las hér áðan. Og ég óska ákveðið eftir því, að hæstv. menntmrh. lýsi yfir, að með orðunum: „miðað við framfærslukostnað“ þá sé það skilningur þeirra, sem með þessi mál hafa að gera, að átt sé við, að tekið skuli tillit til þess, hvort námsmenn hafi fjölskyldur fram að færa eða ekki, en að ekki sé aðeins miðað við að greiða sem svarar þeim kostnaði, sem nægir til þess að framfleyta námsmönnunum sjálfum. Ég benti á það við fyrri hluta þessarar umr., að það væri ranglátt að slíta í sundur heimili námsmanna, sem hafa byrjað nám í þeirri góðu trú, að þeir mættu hafa konu sína með sér, hver fyrir sig, og þau börn, sem þeim hlotnast á námstímanum. En nú hafa þessir námsmenn orðið að slíta heimilin í sundur, sem ég tel óverjandi, að til sé stofnað af gjaldeyrisyfirvöldunum.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vil beina athygli hv. alþm. að því, að rn. hefur ekkert vald til að ákveða yfirfærslur í þessum gjaldeyrismálum. Það heyrir undir allt aðra aðila. Viðleitni rn. hefur hnigið í þá átt að setja reglur um náið samstarf á milli viðskiptan., þ. e. þeirra gjaldeyrisyfirvalda, sem hafa síðasta orðið í þessu, og menntamálaráðs. Að þessu lúta þessar reglur, að tryggja þetta, samkv. því, sem þar segir. - Hins vegar er það rétt hjá hv. þm. Barð., að í þessu bréfi segir ekkert um það. hvort gagnvart þessum framfærslukostnaði skuli tekið tillit til lífeyris fjölskyldna. Og um það er erfitt, að mér skilst, að setja nokkrar almennar reglur. Og til þess að valda ekki neinum vonbrigðum eftir á í þessu sambandi, get ég ekki lýst yfir öðru en því, að þetta sýnist vera opið eftir þessum reglum. En það, sem hér hefur verið lesið, tryggir ekkert í þessu. Í þessu getur ráðuneytið ekkert tryggt. Þetta er á valdi gjaldeyrisyfirvaldanna og fer eftir þeim reglum, sem þau setja.



Herra forseti. Út af þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. vildi ég biðja hæstv. forseta að slíta ekki þessari umr. Ég mun bera fram brtt. í þessu máli, þar sem þetta sé alveg ákveðið, svo að hv. alþm. gefist kostur á að greiða atkv. um það efnislega, hvort íslenzk yfirvöld ætlast til þess, að slitnar séu sundur fjölskyldur þeirra námsmanna, sem stunda nám erlendis fyrir íslenzku þjóðina. Það hefur hvað eftir annað komið fram hjá hæstv. ráðh., að hann vilji ekki gefa yfirlýsingar um það, að þannig skuli að farið, að þetta verði ekki gert. Og þegar hæstv. ráðh. segir, að það standi ekki í hans valdi, þá er það misskilningur. Það stendur í valdi ríkisstj. að skipta um þau gjaldeyrisyfirvöld, sem ekki vilja hegða sér eins og siðaðir menn. Þess vegna óska ég þess, að hæstv. forseti slíti ekki umr. þessari nú, því að ég mun bera fram brtt., til þess að það fái að sýna sig, hvað eigi að líða gjaldeyrisyfirvöldunum í landinu í þessum efnum, og hvort hv. alþm. vilja láta svelta þá, sem gifta sig á meðan þeir stunda nám erlendis, og til þess að úr því verði skorið, hvort hæstv. menntmrh. vill vera með í hópi þeirra, er það vilja gera.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er ljóst, að það stendur ekki í valdi menntmrh. að ráða neinu um það, hvernig þessum gjaldeyri er úthlutað. Það er misskilningur, ef hv. þm. álítur það. Þetta er alveg á valdi gjaldeyrisyfirvaldanna. Hitt hef ég reynt, að koma á sem beztri samvinnu á milli menntamálaráðs og gjaldeyrisyfirvaldanna um þetta mál, og ég hef ástæðu til þess að halda, að nú þegar hafi orðið verulegur árangur af þeirri viðleitni. Og e. t. v. á hann eftir að verða enn meiri, sérstaklega í því efni, að menn geti treyst á eitthvað visst í þessu efni. Áður hafa þessi mál verið nokkuð á reiki, og það er það versta. Það er betra að fá nauman skammt og vita, að hann sé viss, heldur en að hafa þessi mál mjög á reiki, eins og verið hefur. - Ég tel því, að engin ástæða sé fyrir hv. þm. Barð. að kasta neinu að mér í þessu sambandi, eins og ég tel mig nú hafa útskýrt. Hins vegar vil ég taka fram, að ég vil ekki vekja neinar falsvonir með því að tala um, að ég muni koma því til vegar, að yfirfært verði þannig, að sérstakar yfirfærslur verði veittar til þeirra námsmanna erlendis, sem hafa fjölskyldum fyrir að sjá. Ég vil ekki þannig tala með hálfkveðnum orðum hér, og svo yrði ekkert úr því. Og ég hygg, að hv. þm. Barð. geti virt það við mig að vera ekki hér með neitt slíkt spilirí.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Þessi þáltill. á þskj. 372, sem flutt er af átta þm. í Nd., er um það að skora á ríkisstj. að breyta reglugerð frá 21. des. 1946 um áhættugjöld samkv. 113. gr. l. um almannatryggingar þannig, að þau lækki um helming, og að þessi lækkun verði gerð, áður en iðgjöld fyrir 1948 eru innheimt. Ég get að mestu látið nægja að vísa, til þeirrar grg., sem till. fylgir. Eins og þar er bent á, kom fram í umr. um fyrirspurn, sem gerð var hér á þingi um upphæð áhættugjalda og slysabætur hjá Tryggingastofnun ríkisins 1947, að á því ári höfðu iðgjöldin numið 5 millj., en slysabætur 2 millj. Það kom því fram, að óráðstafað var nálægt 3 millj. af þeim gjöldum, sem lögð voru á 1947, og þó að það kunni að vera eftir að draga þar frá einhvern hluta af kostnaðinum við rekstur stofnunarinnar, þá er sjáanlegt af þessu, að innheimt hefur verið 1947 miklu hærri upphæð samkvæmt 113. gr. en þörf var fyrir til að mæta þeim gjöldum, sem iðgjöldin eiga að vega á móti. Auk þess kom það fram, að frá 1946 er afgangssjóður hjá slysatryggingunum rúmlega 2 millj. Við flm. teljum, að fengnum þessum upplýsingum. að sjálfsagt sé að lækka iðgjöldin. Ýmsir eru þeirrar skoðunar, og ég er einn af þeim, að þessi gjöld séu innheimt með mjög óviðeigandi aðferðum að ýmsu leyti, þar sem greiðslurnar eru á engan hátt miðaðar við efnahag gjaldendanna, en það er önnur saga, og sé ég ekki ástæðu til að ræða það mál í sambandi við þessa till. Hitt ættu allir að vera sammála um, að ekki er ástæða til að taka af atvinnurekendum miklu hærri upphæð ár eftir ár en þörf er fyrir til þess að mæta þeim kostnaði, sem Tryggingastofnun ríkisins ber í sambandi við slysfarir. Ég tel eðlilegt, að þessi till. fari til n. til athugunar, og legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og allshn.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mjög mörg orð um þetta mál, a. m. k. að svo stöddu. Þn. fékk margar till., sem snerta áfengi og áfengisneyzlu í landinu, og meiri hl. hennar varð ásáttur um að bera fram brtt. við þáltill. á þskj. 30. Ég skal fyrst taka fram af hálfu meiri hl. n., að hann lítur svo á, að það sé ekki hægt með öllu fyrirvaralaust að fyrirskipa stórkostlega skömmtun og takmörkun af hálfu löggjafarvaldsins án þess að séð sé fyrir tekjum ríkinu til handa í stað þeirra miklu fjárhæða, sem ríkið hlýtur að missa við slíkar ráðstafanir, ef maður má miða við þá reynslu, sem fengin er nú í þessum efnum síðustu ár. Hins vegar hygg ég mér sé óhætt að fullyrða, að meiri hl. n. telur, að mjög alvarlega horfi í þessum efnum hjá þjóðinni, hvað áfengisneyzlan er mikil og hvernig með áfengi er farið. En þó að þannig sé ástatt um málið, verða þeir, sem bera ábyrgð á fjárreiðum ríkisins, að hafa í huga, að það er ekki hægt með skyndiráðstöfunum fyrirvaralaust að ganga svo frá þessu máli, að ekki sé ríkinu séð farborða með þennan tekjumissi, sem það verður fyrir. Af hálfu okkar meiri hl. er það líka fullkomin alvara, að á þessu máli verði þannig tekið, að þær ráðstafanir, sem settar verða, komi að tilætluðum notum. Það hefur enga þýðingu í þessu máli, að gerðar séu aðrar ráðstafanir en þær, að áfengisneyzla meðal þjóðarinnar minnki stórkostlega. Ég ætla, að það mætti tæplega minna vera en áfengisneyzla minnkaði upp undir það um helming. Af minni hálfu get ég tekið fram, að mín vegna mætti neyzlan gjarnan minnka miklu meira, því að ég hef ekki trú á því, að það sé gott að neyta áfengis að neinu ráði. Með þetta fyrir augum, þetta viðhorf til málsins, þýðir ekkert að leggja hér til annað en það, sem maður ætlar, að komi að einhverju gagni. Þjóðin er ekki betur á vegi stödd, þótt við gerum hér einhverjar ályktanir í þessu máli, sem hafa á engan hátt það í sér fólgið, að neyzla áfengra drykkja meðal þjóðarinnar minnki verulega við það. Það er þá ekki nema að sýnast og þjóðin ekki betur komin með þess konar vinnubrögðum. - Það er tæplega hægt að hugsa sér, að þetta mundi hafa í för með sér minni skerðingu fjármuna fyrir ríkissjóð á ári en 10–20 millj., og ef það á að skella því á fyrirvaralaust, án þess að gera neinar ráðstafanir, þá held ég, að það geti valdið ekki litlum erfiðleikum, og mér skilst, að af hálfu okkar hér, sem eigum að sjá fjármálum ríkisins farborða, séu slík vinnubrögð ekki viðhlítandi og því beri að haga framkvæmd þessa máls, sem annarra, í fullri ábyrgð. Eins og hv. þm. sjá á þessum till., vakir það fyrir meiri hl., að tekin verði upp skömmtun, að l. um héraðabönn komi til framkvæmda, að sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess að uppræta leynisölu, sem nú á sér stað í stórum stíl. Af hálfu okkar meiri hl. vil ég og taka fram, að fyrir okkur vakir það, að hæstv. ríkisstj. undirbúi þessi l. með þeim ráðum, sem hún getur við komið, þannig að Alþ. geti á sínum tíma fljótlega tekið ákvarðanir einmitt í þessum efnum, sem leiði það af sér, að neyzla áfengra drykkja meðal þjóðarinnar minnki stórkostlega frá því, sem nú er. Ég get svo sagt persónulega, að ég hef ekki minnstu trú á takmörkunum í þessum efnum nema tekin verði upp skömmtun á áfengi. Í fyrra, þegar þessi mál lágu fyrir Alþ., komu meðmæli frá bindindismönnum með héraðabönnum einum. Ég hef ekki minnstu trú á slíkum ráðstöfunum út af fyrir sig. Ég hygg, að þessar ráðstafanir verði að haldast í hendur. Ég vil svo taka það fram, - og hygg, að flestir líti þar líkt á, - að það er mikið alvörumál, hve mikill hluti uppvaxandi æsku er hneigður til þess að hafa áfengi um hönd og því miður oft í of stórum stíl. Ég hygg, að skemmtanalífið gerist nú oft með þeim hætti, sem veldur vafalaust þeim, sem þátt taka í því, máske aðeins stundargleði, en á þann hátt stundargleði, sem varir vafalaust stutt og skilur eftir sínar minningar, sem ég hygg, að séu jafnvel nokkuð galli blandnar, eins og oft hefur verið, ef mikið hefur verið haft um hönd af áfengum drykkjum á gleðisamkomum. Þetta er þjóðfélagsmein, sem nauðsynlegt er að reyna að bæta og laga og þolir ekki bið. Viðvíkjandi þeim atriðum, sem ekki hafa verið tekin upp, eins og t. d. það atriði, sem fyrir liggur í till., að áfengi sé ekki veitt í veizlum, vil ég segja það, að ég held, að það sé tæplega hægt fyrir Alþ., það sé tæpast tilhlýðilegt að leggja á bann við slíku meðan ríkisvaldið heldur uppi sölu áfengra drykkja, að lagt sé bann við því að hafa vín um hönd í opinberum veizlum, sem haldnar eru hjá æðstu stjórnarvöldum landsins. Þetta ber ekki þannig að skilja, að ég telji það neitt sáluhjálparatriði af minni hálfu, en mér finnst þetta engin háttvísi af hálfu hins opinbera. Það annast þessa sölu, útvegar þessa vöru, en bannar hana svo í veizlum, sem æðsta stjórn landsins heldur. Slíkt væri í alla staði mjög óviðeigandi. Þá er það viðvíkjandi 2. tölul. þessarar till., þar sem lagt er til að koma á þeirri skipan, að engir fái áfengi undir útsöluverði, en þó haldist sú venja, sem verið hefur um þetta efni gagnvart æðstu stjórnarvöldum landsins. Í þeim lið er vitaskuld engin bindandi ákvörðun og kemur því málinu ekkert við, heldur er það tekið þar inn í til þess að gera ekki mörg mál úr raunverulega einu máli, og það, að meiri hl. n. fellst á þessa till., stafar af því, að þing eftir þing er nú farið að gera þessi svokölluðu sérréttindi að umræðuefni, og verður að játa, að þær umr., sem fram hafa farið um þessi mál, hafa hvorki verið skemmtilegar né þinginu til sóma, og það er af þessum ástæðum, að meiri hl. kemur inn á þau mál, til þess að þurfa ekki að endurtaka þing eftir þing umr. um mjög lítið atriði. Ég sé svo ekki að svo vöxnu máli ástæðu til að segja um þetta fleiri orð. Ég vil vænta þess, ef Alþ. getur á þessar till. fallizt, að þá geri hæstv. ríkisstj. þær ráðstafanir, sem í till. felast, fljótt og vel. Hv. minni hl. n. mun gera grein fyrir afstöðu sinni, og fyrir fram skal ég ekkert minnast á hana.

Frsm. minni hl. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Ég get verið sammála hv. frsm. meiri hl. allshn. (JörB) um það, að lítil þörf sé á að hefja langar umr. um þetta mál, svo mjög sem það er þaulrætt bæði utan og innan þingsins. Ég get þó ekki komizt hjá að fara nokkrum almennum orðum um þær till., sem fyrir liggja, m. a. vegna þess, að mér þótti rétt, þegar málið var í fyrstu lagt fyrir hæstv. Alþ., að spara ræðuhöld, og hafði því mjög stutta framsögu í málinu. Eins og hv. þm. er ljóst, er um tvö atriði að ræða í þáltill. á þskj. 30. Í fyrsta lagi er lagt til, að ríkisstj. sé falið að láta l. nr. 26 frá 1943, um héraðabönn, koma til framkvæmda eigi síðar –stendur hér í till. - en 1. jan. 1948, sem að sjálfsögðu yrði að breytast í framkvæmd, ef till. yrði samþ., af því að nokkur tími er liðinn síðan hún var borin fram. Í þessu sambandi vil ég aðeins minna hæstv. Alþ. á þá staðreynd, að héraðabönn á Íslandi eru ákveðin í gildandi l. Það er m. ö. o. lögboðið, að ekki skuli hafa áfengisútsölur í neinu héraði landsins nema samkvæmt ákvörðun meiri hl. kjósenda innan héraða. Nú er hægt að deila óendanlega um það, hvort þessi löggjöf er heppileg eða óheppileg, og skal ég ekki enn einu sinni skorast undan að taka þátt í umr. um það efni við þessar umr., en mun ekki fara út í slíkt að fyrra bragði. Vil ég aðeins minna á það, að l. um héraðsbönn eru enn í gildi, og er 2. gr. þeirra svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur ríkisstjórnin, að lög þessi kunni að brjóta í bága við milliríkjasamninga, og skal hún þá gera þær ráðstafanir, er hún álítur nauðsynlegar til þess að samrýma þá samninga ákvæðum laganna. Að því loknu öðlast lögin gildi, enda birtir ríkisstjórnin um það tilkynningu.“ Þær grunsemdir voru sem sé uppi, þegar l. um héraðabönn voru sett, að svo kynni að fara, að fróðir menn álitu, að l. brytu í bága við milliríkjasamninga, en Alþ. gaf ríkisstj. skýr fyrirmæli um það, að ef hún kæmist að þeirri niðurstöðu, skyldi hún breyta þeim samningum til samræmingar við l. og síðar auglýsa, að l. kæmu til framkvæmda. Nú eru liðin 5 ár síðan þetta gerðist, og er vissa fengin fyrir því, að allar ríkisstj., sem setið hafa að völdum síðan, hafa a. m. k. samanlagt haft nægan tíma til þess að gera upp við sjálfar sig þessi atriði, sem sé í fyrsta lagi, hvort l. brjóti í bága við milliríkjasamninga, og ef svo væri, þá að gera á þeim samningum nauðsynlegar breytingar. Ég vil undirstrika það, að svona getur þetta ekki öllu lengur gengið, og er annaðhvort tveggja að gera að framkvæma þessi l. eða að fella þau úr gildi. Er því rétt, að vilji þ. komi, fram í þessum efnum og ákveði og sjái um, hvað gera skuli, og tel ég, að hér þurfi ekki lengur umhugsunar við. Í öðru lagi er lagt til í þessari þáltill., að gefin verði út reglugerð um skömmtun áfengis. Ég get sagt það hér, sem ég hef sagt áður á Alþ., að ég hef haft og hef enn takmarkaða trú á skömmtun áfengis, en verð að viðurkenna þá staðreynd, að þann tíma, sem skömmtun áfengis var reynd snemma á stríðsárunum, kom í ljós, þrátt fyrir hversu ófullkomin hún var, að hún dró allmikið úr áfengisneyzlunni. Sú skömmtun var tekin upp af sérstökum ástæðum og undir sérstökum kringumstæðum, og það er staðreynd, að hún dró verulega úr sölu áfengis. Ég hygg líka, að þegar svo gegndarlaus sala áfengis á sér stað eins og nú, geti ekki hjá því farið, að skynsamlega framkvæmd skömmtun á áfengi mundi draga úr sölu þess og neyzlu. Tel ég nauðsynlegt, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að slíkt megi verða, og ég hika ekki við að fullyrða, að slík yrði reyndin á, ef áfengisskömmtun yrði upp tekin, þótt ég sé mjög í vafa um gildi hennar þegar til lengdar lætur. Þá er og annað atriði, sem veldur því, að ég er fylgjandi samþykkt þessarar þáltill., og það er, að þeir menn, sem áhuga hafa fyrir héraðabönnum og kunnugastir eru á þeim svæðum, þar sem helzt kæmi til mála að loka áfengisútsölum, hafa látið í ljós þá skoðun sína, að ef skömmtun yrði upp tekin jafnhliða lokun vínútsölu, væri áreiðanlega hægara um að ná árangri að lokum. Ég hef fallizt fyllilega á þessar röksemdir, og þær vega nokkuð mikið á metaskálunum hjá mér og valda því, að ég get eindregið mælt með samþykkt þessarar till. eins og nú standa sakir. Sá mjög svo undarlegi háttur hefur nú verið hafður á af hv. meiri hl. allshn. að taka til meðferðar í brtt. sínum við þáltill. á þskj. 30 önnur þingmál. Ég hygg, að þetta sé með fádæmum, ef ekki einsdæmum, og efa ég mjög, að þetta geti heitið þingleg meðferð. En eigi að síður veldur þetta því, að ég kemst ekki hjá að minnast nokkuð á tvær af þeim till., sem sé um afnám sérréttinda í áfengiskaupum og um afnám vínveitinga á kostnað ríkisins. Ég vík fyrst máli mínu að till. um afnám sérréttinda í áfengiskaupum. Ég skal viðurkenna, að þetta er ekkert sérstakt bindindismál, og geri ekki ráð fyrir því, að samþykkt þeirrar till. mundi orka neinu um bindindissemina í landinu yfirleitt, en hitt sýnist mér augljóst, að það er illa viðeigandi, að vissir opinberir starfsmenn séu launaðir á þann hátt að njóta þeirra fríðinda að fá áfengi keypt frá opinberri verzlun við margfalt lægra verði en almenningur. Sé það svo að áliti Alþ., að þessir menn þurfi að halda uppi risnu, er eina leiðin sú, að það hafi kjark í sér til að veita hlutaðeigandi mönnum fé til að standa straum af slíkri risnu, því að eins og þessu er nú fyrir komið, er þetta ekki annað en feluleikur og það í alla staði óviðeigandi feluleikur og við búið, að það fari í vöxt, að þessir embættismenn verði látnir fá fleiri vörutegundir við ódýrara verði en aðrir frá fleiri og fleiri stöðum. Hefur og verið á það bent, að vissir opinberir starfsmenn eigi aðgang að ódýrara tóbaki, ódýrari bílum o. fl., og ég verð að segja það, að um þetta allt eigi að fara á eina lund og afnema öll slík fríðindi. Hv. meiri hl. er sammála. mér um, að rétt sé að afnema þennan sið, en þó ekki að öllu leyti, því að hann vill, að honum sé haldið áfram hvað snertir ríkisstj. og forseta Íslands. Get ég ekki fallizt á slíka undantekningu og sýnist, að hér eigi eitt yfir alla að ganga og að þessi fríðindi eigi að afnema með öllu. Ég endurtek það, að þurfi ríkisstj. og forseti Íslands á því að halda að nota þessa vöru í risnuskyni, eigi að horfast í augu við að greiða hana því verði, sem almenningur verður að greiða fyrir hana, og veita fé til þess. Hvað forsetann snertir, skiptir þetta engu máli, því að ég veit ekki betur en að honum sé greiddur allur risnukostnaður samkvæmt reikningi. Hvað hina till. snertir, gegnir þar allt öðru máli, því að þar er um mjög þýðingarmikið bindindismál að ræða. Sé það svo, að valdhafarnir, ríkisstj. og Alþ., óski þess í raun og sannleika, sem ég vil ekki efa, að úr áfengisneyzlu dragi í landinu, sýnist mér, að einna myndarlegasta átakið, sem þessir aðilar gætu gert, væri að gefa sjálfir hið góða fordæmið og afnema drykkjusiðina úr samkvæmum sínum. Það eru orð að sönnu: Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram, að áfengisnotkun sé meira misnotuð í opinberum samkvæmum en öðrum, nema síður sé. Ég hef reynt að fylgjast með þessu, og ég tel síður en svo, að ríkið fari í þessum efnum verr að ráði sínu en fjölmargir aðrir aðilar. Þess vegna er afstaða mín til, þessa máls mótuð af því einu, að ég tel, að ríkisvaldið eigi í þessum efnum að gefa hið góða fordæmi. Skal ég svo láta útrætt um efnishlið þessara till. og mun þá víkja nokkrum orðum að þeirri afgreiðslu, sem hv. meiri hl. vill hafa á málinu. Afgreiðslan, sem hann óskar eftir, er sú að vísa málinu til ríkisstj. Hún á síðan að athuga ýmsar leiðir og leggja till. sínar fyrir Alþ., þegar unnt er, - ekki endilega næsta Alþ., heldur eitthvert Alþ., þegar ríkisstj. telur sér henta. Ég verð nú að segja það, að frá árinu 1930 hef ég átt viðskipti við allar þær ríkisstj., sem að völdum hafa setið, einmitt um áfengismál, að undantekinni núv. ríkisstj., og rætt við þær um þessi mál fyrir hönd bindindisstarfseminnar í landinu og Stórstúku Íslands. Get ég lýst yfir því, að afstaða þeirra allra í þessum málum hefur verið nákvæmlega sú sama. Þær hafa sem sé sagt: Þetta er alvarlegt vandamál og eitthvað þarf að gera til þess að draga úr áfengisneyzlunni. En síðan hafa þær ekki bent á neinar leiðir eða gert neinar ráðstafanir til úrlausnar þessu mikla vandamáli. Þá er annað sameiginlegt með þeim öllum; þær hafa sagt: Áfengissalan er svo veigamikill þáttur í rekstri ríkisbúsins, að það er annað en gaman að draga þennan tekjustofn saman og vinna að minnkun á áfengissölunni, því að hún gefur okkur svo miklar tekjur. - Nú skal ég segja það, að traust mitt til núv. hæstv. ríkisstj. er ákaflega takmarkað, en afstaða mín í þessum efnum er nákvæmlega hin sama til annarra ríkisstj. ég hef hvorki fyrr né nú treyst nokkurri ríkisstj. til að vinna að úrlausn þessara mála og veit fyrir víst, að það mun engan árangur bera að fela henni þau til meðferðar. Ég ætla því, að hv. þm. megi af þessu vera ljóst, að ég get ekki fylgt því að vísa málinu til hæstv. ríkisstj., og ég veit, að hv. þm. hafa rætt þessi mál það mikið, að þeir munu fyllilega hafa gert málið upp við sig. Ég get ekki heldur komizt hjá að minna á það, að ekki svo fáir þeirra hv. þm., sem hér eiga sæti á þ., hafa óhikað sagt skoðun sína á þessu máli. Áður en síðast var gengið til kosninga, voru margir hv. þm. spurðir um afstöðu sína í þessum málum, og gáfu margir þeirra svör þar að lútandi. Hygg ég, að þeim væri nú hollt að endurskoða hug sinn um, hvað þeir sögðu þá. Ég ætla líka að minna á það, að árið 1946 voru mættir hér fulltrúar frá bæjarstjórnum víðs vegar að af landinu til þess að ræða áfengismálin. Þessir fulltrúar gengu á fund þáv. ríkisstj. og báru fram við hana ýmsar óskir, m. a. um að loka áfengisútsölunum á Siglufirði og í Vestmannaeyjum vissan tíma ársins, og jafnframt lögðu þeir sérstaka áherzlu á, að ríkisstj. léti l. um héraðabönn koma til framkvæmda. En þegar sýnt þótti, að þessar viðræður við ríkisstj. mundu lítið gagn gera, var það ráð tekið, að farið var til þm., sem þá voru staddir hér í bænum á stuttum þingfundi, og var þeim boðið upp á að undirskrifa svo hljóðandi till., sem margir þeirra skrifuðu undir: „Við undirritaðir alþm. óskum hér með að mæla með eftirfarandi tillögum, sem fulltrúar tilnefndir af bæjarstjórnum, bæjarráðum eða bæjarstjórum lögðu fyrir ríkisstj. 15. þ. m.: 1. Að áfengisútsölunum á Siglufirði og Akureyri verði lokað nú þegar og til 1. okt., eða þar til síldveiði er að fullu lokið og aðkomufólk farið frá Siglufirði. Lokunin verði framkvæmd samkvæmt beinni fyrirskipun ríkisstjórnarinnar. 2. Að áfengisútsölunni í Vestmannaeyjum verði lokað á komandi vetrarvertíð, og áfengisútsölunni á Ísafirði frá 15. sept. til 15. nóv. n. k. 3. Að ríkisstjórnin gefi sem allra fyrst út tilkynningu um það, að lögin um héraðabönn öðlist gildi.“ Nú ætla ég ekki að lesa upp, hvaða hv. þm. undirrituðu þessar till., en þeir voru mikill meiri hl. þm. Ýmsir höfðu þó fyrirvara um 3. lið, þ. e. um héraðaböndin, en ég vil sérstaklega taka það fram, að hv. frsm. meiri hl. var ekki í þeirra hópi, sem undirrituðu með fyrirvara, heldur undirritaði hann skilyrðislaust þessa áskorun um að láta l. héraðabönn koma til framkvæmda. Og ef svo væri, að þessir hv. þm. væru búnir að gleyma þessu plaggi, sem þeir hafa sjálfir undirritað, gæti ég sýnt þeim það. Ég á þá aðeins eftir að minnast á eitt atriði í ræðu hv. frsm. meiri hl., sem var þungamiðjan og mergurinn málsins í ræðu hans, en það var þetta: Það má ekki gera ráðstafanir til þess að draga skyndilega úr áfengissölunni vegna afkomu ríkissjóðs. Ég bið bara guð að hjálpa ykkur! Ég sé nú, að margir hv. þm. brosa, en það ættu þeir ekki að gera, því að þetta sjónarmið er algerlega ósæmilegt. Ég ætla ekki - fremur venju - að fara að útskýra það með sterkum litum, hvað íslenzka þjóðin uppsker af notkun og sölu áfengis. Við þekkjum allir það margfalda böl og þá meinsemd, sem áfengið er rót að, og það er vafamál, hvernig lokareikningarnir standa, ef tekjur og útgjöld ríkissjóðs verða beinlínis gerð upp vegna áfengisnotkunarinnar. Ég vil benda hv. þm. á þá staðreynd, að hverjum þeim eyri, sem varið er til áfengiskaupa, er á glæ kastað - og verra en það. Og er ríkið þannig á vegi statt, að það þurfi að fá þegnana til þess að kasta peningum í sjóinn eða verra en það til þess að geta innheimt tekjur í ríkissjóð? Ég ætla hins vegar, að þegnarnir séu betri skattþegnar og kostnaður ríkisins af lögregluliði, hegningarhúsum, sjúkramálum o. fl. væri stórfellt minni, ef unnt væri að minnka til muna sölu áfengis. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar, en vænti, að þ. láti ekki undir höfuð leggjast að sýna vilja sinn og lit í þessu máli og að atkvgr. skeri þar úr, því að það er ekki sæmandi að humma málið fram af sér. Og í trausti þess, að hæstv. forseti greiði skörulega fyrir málinu, skal ég stytta mál mitt og lofa að takmarka ræður mínar, nema sérstakt tilefni gefist, en tel aðalatriðið að fá vilja þingsins fram í þessu máli.



Herra forseti. Ég skal gefa sama loforð og hv. 6. þm. Reykv., að tefja ekki þessar umr., og það því fremur, þar sem svo undarlega vill til, sem ég býst þó ekki við, að hefði verið vænzt af mér, að ég er þessum hv. þm. að mörgu leyti sammála. Ég er t. d. sammála því, sem hann sagði nú síðast, að hæstv. Alþ. væri sæmra að gefa skýrari yfirlýsingu um vilja sinn í þessu máli en hér virðist standa til. Hv. 6. þm. Reykv. var eitthvað að minnast á spurningar, sem frambjóðendum hefðu verið sendar við síðustu alþingiskosningar, um hvaða afstöðu þeir hefðu í áfengismálunum. Mig rámar eitthvað í þetta, og ég minnist þess, að ég svaraði þessum spurningum engu, því að þær voru frá mönnum. sem mér komu ekkert við. Ekki veit ég, hvað aðrir þm. hafa gert í þessu. Eins og mönnum er kunnugt, reyndi ríkisstj. um tíma ráð, sem stungið er upp á í þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, en það var, að áfengi skyldi skammtað. Árið 1941 var tekin upp skömmtun á áfengi, og stóð hún alllangan tíma. Allir hljóta að sjá, að ástandið í áfengismálunum breyttist mikið við þessa ráðstöfun til hins betra. Ölvun á almannafæri minnkaði stórlega, og landsreikningarnir sýna, að mikið dró úr sölu áfengis, svo að hún hefur ekki verið jafnlítil um fjöldamörg ár. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 30, felur í sér ákveðnar ákvarðanir um tilhögun á áfengismálum þjóðarinnar. Fyrra ákvæðið er um það, að ríkisstj. skuli láta l. um héraðabönn koma til framkvæmda. Síðari liður till. er svo um það, að tekin skuli upp skömmtun á áfengi. En hvernig snýst svo meiri hl. hv. allshn. við þessari till.? Ég hygg, að það eigi ekki fyrir mörgum þskj. að liggja að verða fræg, en þó skil ég varla annað en að nál. meiri hl. allshn. á þskj. 319 verði nokkuð frægt. Samkvæmt áliti n. má Alþingi ekki láta í ljós vilja sinn um lausn þessa máls, heldur á ríkisstj. að fá það til undirbúnings og athuga, hvort ekki reynist fært að framkvæma till., en þó sérstaklega með tilliti til þess, að ríkissjóður missi ekki við það neitt af tekjum sínum. Ég er sannfærður um, að ekki verður hægt að draga úr áfengissölunni, ef sjá á ríkissjóði fyrir tekjum, nema þjóðin greiði í ríkissjóð eftir einhverjum öðrum leiðum en þeirri að kaupa áfengi. Ég hef áður lýst yfir því, að ég hef ekki mikla trú á héraðabönnum, og ég var á móti l. um það, þegar þau voru sett. Ég veit ekki betur en við höfum nokkurs konar héraðabönn, þar sem víða eru stór svæði í landinu, þar sem engin áfengisverzlun er. Mér er ekki kunnugt um, að á þessum stöðum sé drukkið neitt minna en annars staðar á landinu, þar sem hægara er að ná í vín. Ég minnist þess, að þegar till. um héraðabönn var til umr. hér, rökstuddi 1. flm. hana m. a. með því, að þegar Djúpbáturinn færi vestur á firði frá Ísafirði, væri eftir komu hans þar mikil ölvun og almenn. Þarna er þó nokkurs konar héraðabann, sem auðvitað kemur ekki að gagni, þar sem áfengisútsala er á Ísafirði. Og jafnvel þótt héraðabann væri einnig á Ísafirði, væri áreiðanlega hægurinn á fyrir Ísfirðinga að fá nóg vín með Esju og öðrum skipum. Öðru máli væri þó að gegna, ef skömmtun fylgdi með. Þá ættu leynisalar örðugra með að birgja sig upp af víni. Mér virðist, að þótt þessi tvö atriði, héraðabönn og áfengisskömmtun, séu ekki nein fullnaðarlausn á áfengismálum, þá styðja þau hvort annað, og það er álit mitt, að Alþ. ætti að geta tekið fullnaðarákvörðun gagnvart þeim. Svo að ég nú víki aftur að nál. meiri hl. allshn., þá tekur hann fram, að fela skuli ríkisstj. að sjá um, að 1. um héraðabönn komi til framkvæmda. Eins og hv. 6. þm. Reykv. benti á, eru þetta landslög og ríkisstj. því skylt að láta þau koma til framkvæmda. Það er embættisskylda hennar. Mér finnst það undarlegt að eiga nú að fara að samþykkja hér till. um að fela ríkisstj. að gera það, sem henni ber að gera lögum samkvæmt. Ég verð einnig að taka undir það með hv. B. þm. Reykv., að seinni liður brtt. n. á þskj. 319 sé næsta undarlegur, en hann fjallar um það að skora á ríkisstj. að koma á þeirri skipan, að engir fái áfengi undir útsöluverði, þó að óbreyttri þeirri venju, sem gilt hefur áður um þetta gagnvart æðstu stjórnarvöldum landsins, þeim sem með framkvæmdarvaldið fara. Efni þessa liðs er í sjálfu sér ekkert undarlegt, heldur það, að liðurinn skuli eiga að koma inn í till. um ráðstafanir til að draga úr áfengisnautn í landinu. Ég hygg, eins og hv. 6. þm. Reykv., að það mundi ekki draga neitt úr áfengisnautn í landinu, þó að þessir 11 menn, sem fengið hafa áfengi með lægra verði en aðrir, yrðu allir sviptir þeim fríðindum. Það hefði kannske einhver áhrif á útgjöld ríkissjóðs, en engin á vínnautnina. Hv. frsm. meiri hl. játaði líka, að hvað þennan lið snertir, þá væri þar ekki um neitt bindindismál að ræða, og þetta væru ekki ráðstafanir til að draga úr áfengisnautn. En hvers vegna er þá verið að setja slíkt inn í till. um ráðstafanir til að draga úr áfengisnautn? - Hv. frsm. gat þess, að hann aðgreindi ekki lengur allar þessar till., sem fyrir hendi eru í bindindismálunum. En því ekki að gera það og taka forseta Alþingis undan þeim ákvæðum, sem gilt hafa um kaup á áfengi með lægra verði? Það væri miklu eðlilegra en að vera að setja þetta inn í till. þá, sem hér liggur fyrir. Mér þykir heldur leiðinlegt að tala um þetta, af því að ég á hér hlut að máli, en ég get lýst yfir því, að ég hef hingað til getað keypt það brennivín, sem mér hefur sýnzt að kaupa, án þess að ég fengi það með lækkuðu verði. - Ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa tekið eftir því, og ég bið þá að taka eftir því, að þessi fríðindi, hið svo kallaða „forsetabrennivín“, er stjórnarráðstöfun frá tímum Jóns Magnússonar forsrh., að því er snertir forsetana. Með 2. lið brtt. á þskj. 319 er lagt til, að Alþ. lögfesti þessa venju, því að þar er skorað á ríkisstj. að láta þessi fríðindi haldast gagnvart æðstu stjórnarvöldum landsins, þeim er með framkvæmdarvaldið fara. Nú er það áreiðanlegt, að forseti Sþ. mundi stundum heyra undir þetta, - sem sagt þegar forseti lýðveldisins er erlendis eða forfallaður.

Hann er þá í skjóli forsetans

. Ég vil taka undir þá ósk, sem beint var til forseta utan dagskrár, að hann láti taka á dagskrá það, sem 2. liður brtt. á þskj. 319 fjallar um, og lýsi ég yfir því, að ég mun greiða atkvæði með honum. - Ég get svo látið máli mínu lokið að þessu sinni.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hreyfði þessu máli í fyrra, en þá taldi ríkisstj., að ráðunautur hennar í klakmálum þyrfti að athuga betur landið norður þar. Nú hefur hann víst haft betri aðstöðu til þess. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort loka eigi Laxá fyrir laxgengd, þegar verið er að reisa þar orkuver, sem kostar tugi milljóna. Þessi á mun vera allra bezta laxveiðiá í landinu, og er búið að spilla mjög aðstöðunni með þeirri virkjun, sem komin er, en með samþykkt þessarar till. mundi verða úr því bætt, ef undinn er að því bráður bugur nú. Þau hlunnindi, sem þannig fengjust, mundu verða til afar mikils hagnaðar í framtíðinni, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en vildi heyra frá landbrh., hvaða upplýsingar hann hefur um málið.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Ég hef rætt um þetta mál við ráðunaut ríkisstj., og gerði hann þær athuganir, sem nauðsynlegar voru til undirbúnings þessu starfi. Fór hann í sumar norður og kvaðst þá mundu ganga frá þessum athugunum. Hann hefur ekki sent mér niðurstöðurnar af þessum rannsóknum, en ég geri ráð fyrir, að hann hafi þær hjá sér og geti lagt þær fyrir þá n., sem þetta mál fer til.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Það hefur vaknað hér á Alþ. allmikill áhugi á því, að minnisvarði Páls Stígssonar, sem stóð að Stóradómi, væri ekki fluttur úr Bessastaðakirkju, og urðu allmiklar umræður um málið, en bak við þær umr. stóð prófessor og dr. Guðbrandur Jónsson, sem lætur sér mjög annt um fornminjar, og varð þetta allt til þess að vekja áhuga manna á fornminjauppgrefti, sem grunur lék á, að hann hefði verið riðinn við. Guðbrandur Jónsson hefur nú játað að hafa tekið bein Jóns Arasonar fyrir 30 árum úr Hólakirkjugarði og flutt þau hingað til Rvíkur og ráðstafað þeim. Þegar ég fékk vitneskju um þetta, sneri ég mér til fornminjavarðar og innti hann eftir upplýsingum um málið. Hann sagðist hafa verið erlendis 1918, eða árið sem Guðbrandur gróf upp beinin, og kvað hann Pálma Pálsson hafa gegnt störfum sínum á meðan. Til hans kom Guðbrandur Jónsson og bað um leyfi til þess að rannsaka grunn hinnar gömlu Hóladómkirkju. Ekki segist þjóðminjavörður vita til þess, að hann fengi til þess leyfi þáverandi ráðherra, Jóns heitins Magnússonar. Síðan segir hann, að Guðbrandur hafi komið með mannabein með sér suður, sem hann annars hafði ekkert leyfi til að taka, og hafi beinin síðan að mestu verið í hans vörzlu, og áleit fornminjavörður, að Guðbrandur hefði e. t. v. sent eitthvað af beinunum til Ameríku, en mundi síðan hafa ráðstafað þeim eitthvað öðruvísi. Allar þær upplýsingar, sem fyrir liggja um málið, gera skýringar Guðbrands mjög ósennilegar. Hann segist hafa haft leyfi frá Jóni Magnússyni, og ætti að athuga, hvort í skjölum ráðuneytisins fyndist eitthvað um það. Sonur Pálma Pálssonar segist aldrei hafa heyrt föður sinn tala um það leyfi. Þá er ósennilegt, að legið hafi fyrir vitneskja Sigurðar Sigurðssonar, skólastjóra á Hólum, sem þá var, því að Helga dóttir hans, sem þá var vön sð sýna gestum kirkjuna, sagðist aldrei hafa heyrt föður sinn minnast á, að beinin hefðu verið tekin. Má því gera ráð fyrir, að allar skýringar Guðbrands séu rangar og að hann hafi tekið beinin í leyfisleysi. Hafa merkir Skagfirðingar, t. d. sumir, sem verið hafa þm. þeirra, ekkert vitað um málið. Svo mikil leynd hefur hvílt yfir því. Sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira að svo stöddu, en bíð svars hæstv. ráðherra.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Fyrsta spurningin er um það, hvenær beinin hafi verið grafin upp og flutt. Ráðuneytinu hefur borizt bréf frá Guðbrandi Jónssyni, sem segir, að hann hafi grafið upp beinin árið 1918, og svo heldur hann áfram: „Ég undirritaður gerði það með fullu leyfi ráðherrans, sem þá var, Jóns sálugs Magnússonar, og Pálma heitins Pálssonar, sem þá var í þjóðminjavarðar stað, vegna þess að þáverandi þjóðminjavörður, prófessor Matthías Þórðarson, var að ég held, erlendis.“ Hann segir enn fremur: „Við sóknarnefnd Hólakirkju átti ég aftur á móti ekki tal um málið, enda átti hún ekki aðild að því.“ Í bréfinu segir Guðbrandur enn fremur: „En þegar ég rakst á beinin - og orðalagið: „ég rakst á“ bendir til þess, að hann hafi farið til þess að athuga grunn kirkjunnar - „þá átti ég ítrekað tal við ofangreinda tvo menn, sem báðir leyfðu mér að taka þau upp og flytja þau hingað suður. Ég tek það fram, að ég gekk svo frá staðnum, þar sem beinin lágu, að hægt væri að koma þeim aftur fyrir nákvæmlega á sínum fyrri stað, og var það svo vandlega gert, að ég efast ekki um, að allt muni vera þar í jörðinni eins og ég gekk frá því. Þegar til Reykjavíkur kom, var mér sagt af ráðherranum, að ég mætti ráðstafa beinunum eftir vild, og ég kom þeim þá fyrir í geymslu hjá þjóðminjaverði. Hafa þau legið þar æ síðan, unz ég tók þau aftur í mínar hendur fyrir tveimur árum og skilaði þeim þá í Kristskirkju í Landakoti, en þar var gert að þeim sómasamlegt skrín, sem nú er geymt í skrúðhúsi kirkjunnar, enda er það sízt óvirðulegri geymsla en bein annarra fyrri tíðar manna fá í þjóðminjasafninu og læknadeild háskólans.“ Þetta eru þær athugasemdir, sem Guðbrandur Jónsson gefur um beinin og hvernig þeim hafi verið ráðstafað. - Enn fremur segir hann, og er þá komið að 2. og 3. lið spurningarinnar: „Bein þessi hafa aldrei farið út fyrir landsteinana, og aldrei hafa verið gerðar tilraunir til anthropometriskra mælinga á þeim, meðal annars af því, að leifarnar voru of litlar til þess, að hægt væri að gera á þeim slíkar mælingar.“ Ég hef látið athuga, hvað um þetta kynni að finnast í ráðuneytinu, og hafa engar bréfagerðir varðandi leyfi til uppgraftar beinanna fundizt, hvorki samþykkt né synjun. - Viðvíkjandi meðferð beinanna að öðru leyti hefur ráðuneytið fengið skýrslu frá fornminjaverði og bréf frá sóknarpresti Landakotskirkju, svo hljóðandi: „Að gefnu tilefni leyfum vér oss að tilkynna hinu háa dóms- og kirkjumálaráðuneyti, að bein þau, sem álitin eru vera bein Jóns biskups Arasonar og sona hans og grafin voru upp úr Hólakirkjugarði 1918 af prófessor Guðbrandi Jónssyni, eru í vörzlu Kristskirkju í Landakoti, og voru þau afhent kirkjunni 1945 af prófessor Guðbrandi Jónssyni, með leyfi þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra og herra biskupsins yfir Íslandi og þjóðminjavarðar, eftir því, sem fyrrnefndur prófessor tjáði oss. Beinin eru geymd í loftþéttu skríni undir kór kirkjunnar.“ Varðandi þau leyfi, sem hér er talað um, fannst ekkert í vörzlu ráðuneytisins, og biskupinn kannast ekki við eitt né neitt um þetta, en afstaða þjóðminjavarðar er ljós með bréfi, er ég nú skal lesa frá honum, svo hljóðandi: „Sem svar við eftirgrennslan yðar, hæstvirtur menntamálaráðherra, um mannabeinaleifar þær, sem sumir hafa talið bein Jóns biskups Arasonar og sona hans tveggja, leyfi ég mér að senda yður afrit af tveimur bréfum fyrrv. þjóðminjavarðar, sem hafa að geyma svör við sams konar fyrirspurnum frá biskupi landsins. Af hálfu þjóðminjavarðar eða þjóðminjasafnsins er í raun og veru ekki annað að segja um mannabein þessi en það, sem felst í þessum tveimur bréfum. Staðgöngumaður þjóðminjavarðar gaf Guðbrandi Jónssyni leyfi til að leita eftir grunnmúrum gamalla kirkjubygginga, en til þess að grafa eftir beinum í Hólakirkjugarði gaf hann ekki leyfi, enda sjálfsagt aldrei um það beðinn, þar sem þjóðminjavörður hefur ekki vald til að leyfa eða banna slíkt. Frá 1918 til 1945 voru bein þessi geymd á safninu fyrir Guðbrand Jónsson, en hafa aldrei verið afhent því til eignar og eru safninu á þann hátt óviðkomandi. Ég vil að lokum leyfa mér að benda á, að það er með öllu ósannað og að líkindum ósannanlegt, að hér sé um að ræða bein Jóns Arasonar og sona hans, þó að ekki sé loku fyrir skotið, að svo geti verið.“ En um þetta segir í þessum bréfum frá fyrrverandi þjóðminjaverði: „Varðandi þær mannabeinaleifar, sem Guðbrandur Jónsson tók úr kirkjugarðinum á Hólum í Hjaltadal sumarið 1918, er hann að fengnu leyfi Pálma yfirkennara Pálssonar, er þá gegndi fyrir mig störfum í fjarveru minni erlendis, gjörði „útgrepti norður á Hólum í þeim tilgangi að finna grunnmúrana undan hinum fornu kirkjum þar“, sbr. bls. 217-221 í ritgjörð hans „Dómkirkjan á Hólum“, sem prentuð var í Safni til sögu Íslands, V. bindi, nr. 6. Beinaleifar þessar eru enn geymdar þar, sem þær voru látnar, er hann afhenti mér þær eftir heimkomu mína, nefnilega í kistu einni í þjóðminjasafninu, en hafa ekki verið tölusettar meðal þeirra mannabeinaleifa og hluta, er tilheyra því.“ Enn fremur segir fyrrverandi fornminjavörður síðar frá því, að Guðbrandur hafi tekið beinin aftur og geymi þau í Landakotskirkju. Þetta er það, sem ég frekast veit samkvæmt gögnum, sem ráðuneytinu hafa borizt. - Viðvíkjandi fjórðu spurningunni er það að segja, að ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu til þess, hvað gera skuli í málinu.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Af þessum upplýsingum ráðherra og grein Guðbrands Jónssonar er sýnilegt, að allar skýringar Guðbrands eru ósannar. Hann byrjar á því að segja, að leyfi Jóns Magnússonar hafi verið fyrir hendi til að grafa upp beinin, en það kemur fram, að hann hefur aðeins haft leyfi til að athuga kirkjugrunna. Hlyti enda að finnast leyfi Jóns Magnússonar, ef til væri, því að svo nákvæmur embættismaður sem hann var hefði aldrei gefið leyfið öðruvísi en skriflegt. Í bréfi sínu til ráðh. sleppir hann skröki sínu um viðtal sitt við Sigurð Sigurðsson  Það er eitt atriði, sem hæstv. ráðh. þyrfti að upplýsa betur, en það er varðandi bréf fornminjavarðar til biskups. Árið 1943 hafði biskupinn fengið hugboð um beinaflutninginn og skrifaði hann þá forsrh. og fornminjaverði um málið, og gefur þá fornminjavörður skýrslu, en forsrh., sem þá var Björn Þórðarson, sinnti ekki málinu. Og eftir að biskupinn snýr sér til þjóðminjavarðar til þess að fá upplýsingar um málið, þá ber Guðbrandur Jónsson það fram, að biskupinn hafi gefið sér leyfi til að ráðstafa beinunum. Sýnir þetta bezt málflutning Guðbrands, sem allur er ein ósannindaþvæla. Ráðh. segir, að ríkisstj. hafi ekki enn tekið afstöðu til málsins, og skal ég því skýra frá því, að ég hef flutt till., sem verður líklega útbýtt á morgun, þess efnis, að Alþ. leggi svo fyrir, að beinin verði flutt norður og hafizt verði handa um að skila aftur til kirkna. úti á landi þeim góðu gripum, sem fluttir hafa verið hingað á þjóðminjasafnið, og að komið verði í veg fyrir, að menn eins og Guðbrandur Jónsson leiki sér að helgum minjum þjóðarinnar. Ef sú till. nær fram að ganga, má segja, að ráðsmennska Guðbrands hafi þó að einhverju leyti orðið góðs valdandi.



Herra forseti. Þegar ég varð skólastjóri á Hólum árið 1920, vissi hver maður í Skagafirði um þetta beinamál. Og 1918, þegar Guðbrandur vann að greftinum, var Sigurður skólastjóri heima allt sumarið. Í minni skólastjóratíð, laust eftir 1920, komu nokkrir Akureyringar í heimsókn, þar á meðal ritstjóri Íslendings, Gunnlaugur Tryggvi, og sagði ég honum frá beinunum og kvaðst halda, að þau hefðu verið tekin í heimildarleysi. Skömmu síðar kom löng grein í Íslendingi, sem hv. þm. S-Þ. las, - því að honum var hún kunnug, er hann nokkru síðar gisti hjá mér að Hólum, - þar sem athafnir Guðbrands voru taldar óheppilegar og óviðeigandi. Síðan kom í Íslendingi önnur grein um málið, skrifuð af Guðbrandi Jónssyni, þar sem hann telur sig hafa haft fullar heimildir til að grafa upp beinin, og féllu þá niður blaðaskrif um málið. Þetta er því ekki í fyrsta skipti, sem mál þessi eru opinberlega rædd, og skil ég ekki, hví hv. þm. S-Þ. hefur ekki tekið málið fyrr upp, t. d. meðan hann sjálfur var kirkju- og kennslumálaráðherra.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Það er kunnugt, að einn þm. Reykv. flutti hér á Alþingi fsp. um það, hversu mikið viðgerðir hefðu kostað á Bessastaðakirkju. Í þeim umr. kom fram, að mörgum þótti mikið hafa verið lagt til Bessastaðakirkju. Það er nú búið að ræða þennan lið í kostnaðinum við endurreisn Bessastaða, en mér þótti rétt að spyrja um meira. Ég vildi fá að vita, hversu tilkostnaðurinn væri orðinn mikill vegna forsetasetursins alls. Það er ekki nema eðlilegt, að hlynnt sé að forsetabústaðnum, en ég sé ekki betur en sú mikla viðgerð, sem fram hefur farið á Bessastaðakirkju, hafi farið fram utan fjárl. Ég veit ekki annað en allur sá rausnarlegi tilkostnaður, sem orðinn er vegna þjóðhöfðingjans okkar á Bessastöðum, hafi ekki verið áætlaður á fjárl., en mér finnst, að rétt sé að fá það upplýst, hversu mikið fé hafi þegar farið til staðarins, og með fsp. þessari er bætt úr þessu, og í sambandi við þetta hef ég hugsað mér að hreyfa öðru máli, en það er, að þingmenn fari að hugsa fyrir byggingu nýs þinghúss og stjórnarráðs. Aðbúnaður forsetans þarf að vera góður, en engu síður aðbúnaður Alþingis og ríkisstjórnar. Í skýrslu þeirri, sem hæstv. ráðh. mun nú gefa, ætlast ég til þess að fá upplýst, hversu mikið fé Sigurði Jónassyni var greitt, er hann afsalaði landinu Bessastaði, og hversu mikið endurbætur á jörð og húsum hafa kostað. Á Bessastöðum er nú rekinn mjög óheppilegur búskapur, sem vart mun borga sig. Við hv. þm. Borgf. og ég lögðum til á sínum tíma, að á Bessastöðum yrði rekið fyrirmyndar hestabú, sem mikil þörf var fyrir og líkur bentu til, að mundi vera hægt að reka hallalaust. Ég skal svo ekki ræða málið frekar fyrr en hæstv. ráðh. hafa svarað fsp.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Áður en ég svara þeim liðum fsp., sem nánast falla undir forsrn., vil ég skýra frá því, að á fundi í júní 1941 hafði þáverandi ríkisstj. ákveðið, að þjóðhöfðingi landsins skyldi hafa aðsetur að Bessastöðum. Og eftir að forsetinn, þáverandi ríkisstjóri, hafði tekið við völdum, þá ritaði þáverandi forsrh., Hermann Jónasson, forsetanum bréf um þetta, sem dags. er 18. júní 1941. Ég les hér kafla úr þessu bréfi. Þar segir svo: „Jafnframt hefur ríkisstj. samþykkt samkvæmt samtali forsætisráðherra við yður að fara þess á leit, að þér, hæstvirtur ríkisstjóri, látið í samráði við þann húsameistara, sem séð hefur um endurbætur á húsum á Bessastöðum, halda umbótum þessum og breytingum áfram, svo sem telja verður nauðsynlegt, til þess að húsið verði hæfilegur bústaður ríkisstjóra. Enn fremur var samþykkt að óska þess, að þér létuð gera þær umbætur á staðnum að öðru leyti, sem nauðsynlegar eru til samræmis við húsabæturnar. Þá er og gert ráð fyrir því, að reist verði hús á jörðinni fyrir ráðsmann og starfsfólk. Óskar ríkisstj. þess, að þér látið í samráði við umræddan húsameistara reisa slíka byggingu: Þetta bréf sýnir ljóslega, hvert upphafið var að umbótum á Bessastöðum. Ég er þess fullviss, að bæði Alþ. og ríkisstj. vilja láta gera þær umbætur á Bessastöðum, að sæmandi sé þjóðhöfðingja vorum, og að nauðsynlegt sé að útbúa dvalarheimili hans svo, að sæmandi sé virðingu og sjálfstæði ríkisins. Fyrst eftir að bústaður forseta var tilbúinn, heyrði hann undir forsrn., en árið 1944 ákvað þáverandi forsrh., Björn Þórðarson, að sá rekstur Bessastaða, sem búið snerti, skyldi falla undir landbrn., en að öðru leyti undir forsrn. Af þessum ástæðum, að þessu var skipt niður á tvö ráðuneyti 1944, finnst mér rétt, að ég svari fyrirspurnarliðunum 1–5 og c-lið 7. spurningarinnar, en að hæstv. landbrh. svari þeim atriðum, sem snerta búreksturinn. Ég álít, að þar sem hér er um að ræða umr. um aðsetur þjóðhöfðingja landsins og mál, sem snertir stöðu hans, þá eigi þær að fara fram með þeim hætti og svo virðulega, að samboðið sé því, sem ber, þegar um aðsetur þjóðhöfðingja vors er að ræða. Ég vík nú að fyrirspurnunum. 1. Hverju sætir það, að aldrei eru tekin í fjárlög útgjöld ríkisins við endurbyggingu Bessastaða? Þegar ríkisstjórn og þingmeirihluti ákvað 1941, að þjóðhöfðinginn skyldi sitja á Bessastöðum, duldist engum, að miklu fé þurfti að verja til endurbyggingar staðarins. En hvorki þá né síðan mun hafa verið tekin í fjárlög heimild eða fjárveiting til framkvæmda þar. Að sjálfsögðu hefur Alþingi þó ætlazt til, að bústaður þjóðhöfðingjans yrði með myndarbrag og fé varið úr ríkissjóði til umbóta á staðnum. Hins vegar er mér ekki kunnugt um, hvers vegna þessi útgjöld hafa ekki verið tekin á fjárlög, og engin sérstök gögn til skýringa á því hef ég séð í forsrn. Getur það að sjálfsögðu komið til athugunar, hvort breyta eigi til í þessu efni. Hv. fjvn. hefur heldur ekki séð ástæðu til að eiga frumkvæði að því að taka þennan kostnað á fjárlög og hefur t. d. hv. þm. S-Þ. ekki séð ástæðu til þess, en hann átti lengi sæti í fjvn., og var um skeið formaður hennar. 2. Hve mikið greiddi ríkissjóður Sigurði Jónassyni í sambandi við burtför hans af jörðinni? Í bréfi til Sigurðar Jónassonar, forstjóra, dagsettu 31. maí 1941, skýrði þáverandi forsrh., Hermann Jónasson, frá því, að hann hefði borið fram á Alþ. till. um heimild handa ríkisstj. til kaupa á bústað í næsta nágrenni Reykjavíkur handa væntanlegum ríkisstjóra Íslands. Ef till. verði samþ., sé ætlunin að leita eftir kaupum á Bessastöðum á Álftanesi í þessu skyni. Spyrst ráðh. fyrir um, hvort jörðin muni föl og þá við hvaða verði. Sigurður Jónasson svarar bréflega 13. n. m. kveðst hann eigi hafa hugsað sér að selja Bessastaði fyrst um sinn, mundi og mat sitt á jörðinni þykja allhátt, einkum ef ríkissjóður ætti í hlut, en hann sé sömu skoðunar og þeir, er telji Bessastaði vel fallna til að vera aðsetursstað æðsta manns þjóðarinnar. Bjóði hann því forsrh. f. h. ríkisins Bessastaði að gjöf ásamt Lambhúsum, Skansi og þriðjungi Breiðabólsstaðaeyra með þeim skilyrðum, að honum sé greiddur kostnaður sá, er hann hafi haft af jarðræktarframkvæmdum á jörðinni og húsabótum. Ríkissjóður kaupi alla áhöfn, verkfæri, áhöld og innanstokksmuni, og þar sem kostað hafi verið allmiklu til túns og garða, en sláttur byrjaður, fái hann að mestu sumartekjurnar af garðrækt og heyskap að frádregnum kostnaði. Alls er þetta virt af Sigurði Jónassyni á 120.000 kr. Í fylgiskjölum er fjárhæð þessi sundurliðuð þannig: a. Kostnaður við land mælingauppdrátt af Bessastaðalandi kr. 3.000.00 b. Jarðabætur o. fl. 1940–1941 - 21.922.46 c. Kostnaður við viðgerð húsa: Árið 1940 kr. 23.123,89 Árið 1941 - 19.649,98 - 42.773,87 d. Áhöfn: 25 kýr, 2 kvígur, 5 kálfar (vetrungar), 1 naut, 4 hestar - 17.550,00 e. Verkfæri, búsáhöld og innanstokks- munir samkv. sérstakri skrá - 12.000,00 f. Afrakstur garða og hey skapar sumarið 1941 að frádregnum kostnaði - 22.753,87 kr. 120.000.00 Auk þess voru matarbirgðir, samkv. sundurliðuðum reikningi, fyrir - 2.659,38 Samtals kr. 122.859,38 Jarðeigninni skyldi fylgja sparisjóðsinnstæða, er jafngilti áhvílandi skuldum og vöxtum af þeim til 13. júní 1941. Með bréfi forsrn., dags. 18. júní 1941, er Sigurði Jónassyni tjáð, að ríkisstj. hafi á fundi sínum þann dag ákveðið að veita hinni höfðinglegu gjöf viðtöku með greindum skilmálum. Samkvæmt framansögðu voru Sigurði Jónassyni forstjóra goldnar kr. 122.659,38 í sambandi við viðtöku Bessastaða. 3. Hve mikið fé hefur ríkið lagt til Bessastaða á síðustu árum til vega, sæsíma, síma og raflagna? Hinn 9. marz 1942 gerði forsrn. samning við rafveitu Hafnarfjarðar um rafmagn til Bessastaða. Fyrir afnot af lágspennulínu, er lögð var til bráðabirgða, skyldi greiða kr. 2.000,00 Fyrir lagningu háspennulínu og byggingu spennistöðvar á staðnum skyldi greiða 80% af kostnaði við verkið samkv. stofnkostnaðarreikningi gerðum í samráði við rafmagnseftirlit ríkisins. Rafveitan annast viðhald mannvirkjanna og gæzlu ráðuneytinu að kostnaðarlausu. Stofnkostnaður háspennulínu og spennistöðvar varð kr. 47.849,91. Af þeim kostnaði greiddi ráðuneytið Samtals 38.279,93 kr. 40.279,93 Í samningi þessum eru einnig ákvæði um, eftir hvaða verðskrám skuli selja rafmagn til Bessastaða. Vegagerð og fegrun umhverfis . . . . . . kr. 389.952,54 Stofnkostnaður sæsíma o. fl. að Bessastöðum 1942 . . . . . . . . . . . . . . . . . . – 59.870,00 4. Hve mikið hefur ríkið greitt fyrir viðgerð eða nýbyggingar eftirtalinna húsa á Bessastöðum: a. Fyrst er forsetahúsið, viðgerð 1941–1943: Timbur o. fl. kr. 28.901,51 Sement, járn o. fl. - 23.525,87 Miðstöð, vatn o. fl. - 16.413,32 Málning - 25.838,00 Rafmagn - 64.369,37 Járn- og blikkvörur - 19.930,35 Steinsmíði - 6.165,00 Veggfóðrun og gólfdúkar - 5.567,59 Ýmislegt - 14.616,33 Flutningur á efni og verkafólki - 16.639,89 Vinnulaun - 130.319.91 Verkfræðistörf - 802,00 kr. 363.089,14 Í þessari fjárhæð er talin mikil jarðvinna umhverfis húsið, er framkvæmd var 1942–1943. Greiðslur til húsameistarans, Gunnlaugs Halldórssonar, verða greindar sérstaklega. Í öðru lagi er móttökusalur, byggður 1944. Forsrn. gerði samning við Almenna byggingar- félagið h/f um byggingu móttökusalarins. Er hann dagsettur 22. febr. 1944. Skyldi verkið kosta miðað við uppdrætti Gunnlaugs Halldórssonar kr. 231.500.00 Frávik frá samningnum skyldi greiða sérstaklega. Sú fjárhæð reyndist - 11.750.00 Raflögn kostaði - 5.170,25 Samtals kr. 248.420,25 Greiðslur til húsameistarans Gunnlaugs Halldórs- sonar verða greindar sérstaklega. Á fundi fjvn. 18. jan. 1944 var mælt gegn því með 5:4 atkv. að ráðizt yrði í bygginguna, en á fundi nefndarinnar 9. n. m. leggur n. með 5:4 atkv. samþykki sitt á þessar byggingarfyrirætlanir ríkis- stjórnarinnar. b. Starfsmannahús, byggt 1941–1942: Byggingarkostnaður kr. 177.828,43 Íbúð fyrir fjósamann, kostnaður - 63.494,00 c. Gömlu útihúsin, endurbyggð 1944 -1945 : Timbur o. fl. kr. 57.709,26 Sement og sementsvörur - 14.987,75 Vatnslögn o. fl. - 9.523,24 Asbest (á þak og innanhúss) - 19.424.45 Járnvörur - 5.539,18 Rafmagn - 33.315,53 Gólfdúkar o. fl. - 8.407,92 Málning - 10.398,77 Flutningur (efnis og verkafólks) - 26.417,39 Járnvörur - 5.025,88 Ýmislegt - 4.167,39 Fæðiskostnaður (gr. búinu) - 6.902,00 Vinnulaun (trésmíði, múrvinna, verkamannavinna) - 134.292,23 Samtals kr. 33B.292,99 d. Fjós og hlaða, byggt 1943–1944: Timbur o. fl. kr. 60.828,30 Járn- og blikkvörur - 19.581,91 Sement og sementsvörur - 38.616,70 Vatnslögn - 8.602,22 Asbest á þak - 9.481,32 Rafmagn - 39.884,50 Flutningskostnaður - 31.122,22 Fæðiskostnaður (greiddur búinu) - 5.108,00 Mjaltavélar o. fl. - 9.698,02 Ýmislegt - 6.980,69 Súgþurrkunarkerfi með rafhitun - 60.000,00 Vinnulaun (trésmíði, múrvinna, verkamannavinna) - 213.506,56 Verkfræðistörf - 4.700,00 Samtals kr. 508.190,44 e. Alifuglahús, hesthús. búvélageymsla o. fl. (byggt 1947): Timbur o. fl. kr. 22.728,94 Sement. járn o. fl. - 32.703,14 Járnvörur o. fl. - 15.410,22 Rafmagn - 35.068,17 Jarðýtuvinna - 4.050,00 Asbest - 4.684,89 Vatnslögn - 3.617,38 Flutningskostnaður - 22.317,83 Ýmislegt - 15.473,15 Fæðiskostnaður (gr. búinu) - 17.354,10 Útungunarvél - 8.025,82 Vinnulaun (trésmíði, múrvinna, verkamannavinna - 185.328,71 Verkfræðistörf (Bolli Thoroddsen) - 1.371,65 Samtals kr. 368.134,00 Í þessari fjárhæð er innifalinn kostnaður við lagfæringar umhverfis öll útihúsin, steypta stétt milli fjóss og hesthúss, veg frá útihúsum gegnum túnið með girðingu báðum megin o. m. fl. Þess skal getið, að Gunnlaugur Halldórsson gerði teikningu að húsi þessu, en vegna utanfarar gat hann eigi veitt byggingunni forstöðu, svo sem öðrum byggingarframkvæmdum á Bessastöðum,. að kirkjusmíðinni undanskilinni. Ýmiss konar viðhaldskostnaður á Bessastöðum 1941–1948 hefur numið um 300.000 kr. 5. Hve mikil húsameistaralaun hefur ríkissjóður greitt fyrir hverja byggingu, sem tilgreind er í 4. lið? Gunnlaugur Halldórsson hefur annazt húsameistarastörf við umræddar byggingar, og hafa greiðslur til hans verið sem hér segir: Forsetahúsið, skipulag gatna, garða o. fl. 15.000,00, þar af vegna hússins kr. 12.000,00 Móttökusalurinn - 14.336.0 Starfsmannahús - 4.562,00 Gömlu útihúsin, endurbygging o. fl. - 3.500,00 Fjós og hlaða, nýbygging - 7.479,00 Hænsnahús, hesthús, bifreiðaskýli og vélageymsla, ekkert greitt ennþá. Samtals kr. 41.877,50 Enn fremur hefur Gunnlaugi Halldórssyni verið greitt sem hér segir: Eftirlit með húsbyggingu á Bessastöðum kr. 6.950,00 53 bifreiðaferðir @ 15/00 - 795,00 Húsameistarastörf sem hafin voru í tíð fyrrverandi eiganda - 2.500,00 Teikning af gripahúsi. sem aldrei var byggt 1.684,00 Samtals kr. 11.929,00 7. c. Hve miklu fé hefur ríkissjóður varið til húsbúnaðar í öll hús staðarins? Til húsbúnaðar handa forseta hefur verið varið kr. 257.975,94 Fyrir húsbúnað í íbúð ráðsmannsins hafa verið greiddar - 27.462,96 Samtals kr. 285.438,90 Þá hef ég gefið svar við þeim af fyrirspurnunum, sem heyra undir forsrn., en hæstv. landbrh. mun gefa svar við þeim atriðum, sem snerta búreksturinn og heyra undir landbrn. Ég enda svo mál mitt með því að minna hv. þm. á það, að umr. um svona mál sem snerta aðbúnað þjóðhöfðingja vors, eigi að fara fram á virðulegan hátt og í samræmi við það málefni, sem hér um ræðir.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Eins og hæstv. forsrh. gat um, mun ég gefa upplýsingar um þau atriði fsp. hv. þm. S-Þ., sem snerta búreksturinn að Bessastöðum. Svara ég fyrst 6. lið fyrirspurnarinnar. Til framræslu, nýræktar og sjóvarnargarða hefur verið varið: 1941–1943 kr. 10.876,55 1944 - 8.942,32 1945 samkv. reikn. búsins - 1.083,88 - samkv. sérstökum reikn. - 217.843,55 1946 - 19.620,77 1947 kr. 10.918,02 ÷ jarðabótastyrkir greiddir vegna jarðabóta 1946, kr. 3.918,02 - 7.000,00 Samtals kr. 265.347,07 Jarðabótastyrkur mun eigi hafa verið greiddur á jarðabætur unnar 1945 og þær aldrei mældar sem jarðabætur. Í kostnaði við jarðabætur 1945 mun vera innifalin allmikil vinna við að laga til túnbrekkuna suðaustan við forsetabústaðinn og kirkjuna. Verður sá kostnaður eigi aðgreindur, þótt hann sé venjulegum jarðabótum óviðkomandi. Þá var það 7. liður a. Til bústofnskaupa á Bessastöðum hefur verið varið sem hér segir: Þá er það b-liður, til hvers konar verkvéla. Til búvélakaupa hefur verið varið sem hér segir: 1942 ...... kr. 1.200,00 1943 ...... - 810,00 1944 ...... - 13.082.09 1945 ...... - 4.112,04 1946 ...... - 45.882,01 1947 ...... - 11.404,65 Samtals kr. 76.490,79 Varðandi búvélakaupin 1946 er það að segja, að það ár var keypt beitisdráttarvél, notuð, lítill vörubíll, notaður og þreskivél. Það er rétt að geta þess, að sökum þess, hve búið átti lítinn vélakost, var við hinar miklu fyrirhleðslu- og nýræktarframkvæmdir 1945 keypt vinna með beitisdráttarvél með jarðýtu fyrir 40000 kr. Hefði búið þá betur átt sína eigin jarðýtu. Þá er það 8. liður: Hve stórt er búið nú, og hver er meðaluppskera, bæði heyfengur og garðmeti? Bústofn 1. jan. 1948 var sem hér segir: Mjólkurkýr 31 Naut 1 Uxar 3 Kvígur 5 Hestar 3 Hænsn 450 Uppskeran 1946 og 1947 var þannig: 1946 1947 Taða (hestar) 1050 1190 Kartöflur (tunnur) 200 50 Korn (tunnur) 45 25 Loks er það 9. og síðasti liðurinn: Hver hefur orðið hagnaður eða tekjuhalli á búrekstrinum á Bessastöðum hvert ár, síðan ríkið hóf þar búrekstur? Samkvæmt reikningum staðarins hefur tekjuafgangur og rekstrarhalli verið þannig árin 1941–1947 : 1941–1942 tekjuafgangur . kr. 20.548,56 1943 - - 1.089,53 1944 - - 7.033,88 1945 rekstrarhalli - 23.663,05 1946 - - 15.451,87 1947 - - 24.485,05 Reikningurinn 1947 er óendurskoðaður. Á árunum 1941–1944 hefur því tekjuafgangur alls orðið 28.671,97 kr.

Eru þá reiknaðir vextir af stofnkostnaði?

Nei. Á árunum 1945–1947 hefur hins vegar orðið tekjuhalli, er nemur 63.599,97 kr. Tekjuhallinn á búinu nemur því tæpum 35.000 kr. fyrir allt tímabilið. Ég sé svo ekki ástæðu til að svara þessu frekar.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég er dálítið undrandi yfir ræðu hv. þm. Barð. Eins og það er skylda fjvn. að starfa vel, eins og hún hefur gert og gerir, eins er það líka skylda stj. að gefa þær upplýsingar er þm. krefjast. Ég vænti þess, að sú litla stund, sem þetta mál hefur tekið, hafi ekki þær afleiðingar, að þingstörfum verði ekki lokið á þeim tíma, sem ætlað er.



Herra forseti. Ég missti af því, hvað upphæðin var há, sem lögð hefur verið í Bessastaði alls 

Ég get upplýst, að það eru um 4 millj. kr.

Það vakti fyrst og fremst athygli mína, að þessu hefur öllu verið varið utan heimilda frá Alþ. Það var athyglisverð yfirlýsing. Við eltum hér ólar við 5–6 þús. kr. til ýmissa framkvæmda, og svo er því lýst yfir, að 4 milljónum hafi verið varið úr ríkissjóði til framkvæmda á þessum eina stað, án þess að leitað væri til Alþ. Þetta eru upplýsingar, sem eru athyglisverðar, og það þarf að athuga vel það pólitíska ástand, sem þær gefa mynd af. Ein upphæð vakti athygli mína: 368000 kr. til hænsnahúss eða var ekki svo?

368134 kr.

Jafnframt er yfirlýst, að á búinu séu 400 hænsni.  Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en það er athyglisvert, að stj. í þingræðislandi skuli taka sér þetta vald.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér inn í þessar umr. Það er á mörkum, að fsp. hv. þm. S-Þ. geti talizt þinghæf. Allar þessar umr. eru með þeim hætti, að ég efast um, að þær gætu farið fram í nokkru nágrannalandi okkar. Ég sé ekki betur en að hv. þm. S-Þ. misnoti algerlega þann rétt, er var veittur á síðasta Alþ. með lögum, er heimila þm. að bera fram fsp. og vekja athygli á þýðingarmiklum málum. Mér virðast fsp. á þskj. 420 og á þskj., sem útbýtt hefur verið í dag frá hv. þm. S-Þ., séu á mörkum þess að vera þinghæfar. Ef þannig heldur áfram, þarf að taka til endurskoðunar fyrirspurnatímana. Hv. þm. S-Þ. misnotar líka áberandi rétt þm. til þess að bera fram till. og grg. með þeim. Frá honum kemur hver till. af annarri með grg., sem eru heilar blaðagreinar, er ekki koma málinu við, en gerðar eru til þess að fá þær endurprentaðar í blöðunum, eins og stundum hefur tekizt. Annars kvaddi ég mér nánast hljóðs til þess að tala um ummæli hv. þm. Borgf. út af alifuglarækt á Bessastöðum. Ég er nokkuð kunnugur þessum málum, og það er rétt, að alifuglahúsið varð hneykslanlega dýrt, en ég vil geta þess, að þetta er eina byggingin á Bessastöðum, auk kirkjubyggingarinnar, sem Gunnlaugur Halldórsson hefur ekki gert, og hann hefur enga umsjón haft með þessum framkvæmdum. Hann teiknaði að vísu þessa byggingu, en var fjarverandi, er byggingarframkvæmdir hófust. Húsameistari ríkisins, Guðjón Samúelsson, ber því ábyrgð á þessu. Þetta mun hv. þm. S-Þ. hafa frétt of seint og vakti því ekki athygli á því.  Annars get ég tekið undir það með hv. þm. Borgf., að það er vítavert, að þessar framkvæmdir skuli hafa átt sér stað án heimildar fjárveitingarvaldsins.