Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti landbn. sem lagt er fram á þskj. 600 um frv. til laga um breytingar á lögum um afréttarmálefni, fjallskil o.fl. Hæstv. landbrh. gerði grein fyrir efni frv. við 1. umræðu og er því ástæðulaust að fara sérstaklega yfir frv. Nefndin gerir heldur engar breytingar við frv. sem slíkt en áréttar í nál. á þskj. 600 nauðsyn þess að það verði afgreitt. Til fundar við nefndina komu Jón Höskuldsson, skrifstofustjóri í landbrn., og Ólafur Dýrmundsson, ráðunautur frá Bændasamtökum Íslands. Með frv. er Bændasamtökum Íslands gert að taka við þeim verkefnum sem Búnaðarfélag Íslands eru falin í lögum um afréttarmálefni, fjallskil o.fl., sbr. lög nr. 130/1994, um sameiningu Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda í ein heildarsamtök bænda. Þá er enn fremur nauðsynlegt að endurnýja umboð markanefndar sem allra fyrst vegna úrgáfu á markaskrám í sýslum landsins á þessu ári. Í tengslum við slíka útgáfu koma jafnan fram ýmis álitamál, en það er einmitt slík nefnd sem er úrskurðaraðili þegar slíkt kemur fram. Tveir nefndarmanna voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, Árni M. Mathiesen og Margrét Frímannsdóttir. Aðrir nefndarmenn undirrita þetta álit án fyrirvara. Ég vil að lokum gera það að tillögu minni að þetta mál gangi áfram til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá allshn. um till. til þál. um stefnumótun er varðar aukið umferðaröryggi og framkvæmdaáætlun. Nefndin fjallaði um málið og fékk gesti á sinn fund og umsagnir bárust líka á fund nefndarinnar. Við umræður um þáltill. komu fram nokkrar ábendingar um greinargerðina sem henni fylgdi. Greinargerðin er yfirlit yfir flest atriði í umferðaröryggisstarfinu og þarf stöðugt að endurskoða hana, helst árlega. Á þessu ári hyggst dómsmrn. fá Umferðarráð til að endurskoða skýrsluna um umferðaröryggisáætlun til ársins 2000 og koma með nýjar áherslur í umferðaröryggismálum. Hagsmunaaðilum verður þá gefinn kostur á að koma með tillögur og athugasemdir til Umferðarráðs um þau atriði er þeir telja brýnt að séu tekin til athugunar í skýrslunni. Til allshn. bárust fjölmargar athugasemdir við greinargerðina m.a. frá Ökukennarafélagi Íslands um ökunám og leiðbeinendaakstur og verða þessar athugasemdir og tillögur væntanlega teknar til athugunar við endurskoðun á áhersluatriðum fyrir næstu þáltill. Á vegum dómsmrn. er verið að endurskoða reglugerð um ökupróf og ökukennslu í samræmi við Evrópusambandsreglur um ný evrópsk ökuskírteini. Ráðuneytið hefur m.a. verið að vinna tillögur um reglur fyrir æfingaakstur í samvinnu við Ökukennarafélagið og Umferðarráð og væntanlega verða þær reglur til að stuðla að bættu ökunámi en vonast er til að reglurnar taki gildi næsta haust. Í athugasemd með þessari tillögu eru talin upp 22 atriði sem nefndin sem undirbjó tillöguna leggur til að hafi forgang í umferðaröryggisstarfinu. Kom fram í umræðum í nefndinni að ýmis þessara atriða eru þegar komin til framkvæmda eða langt komin. Allshn. leggur til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu að við 2. málsl. bætist: í samvinnu við ökumenn og samtök þeirra. Allir fulltrúar allshn. undirrita þetta nál. Jóhanna Sigurðardóttir, sem sat fundi sem áheyrnarfulltrúi, er samþykk þessu áliti.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að spyrja út í nefndarstarf hjá allshn. varðandi þetta mál. Í umræðum í nóvember sl. kom fram í máli hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur að það yrði kannað hvort unnt væri að setja öryggisbelti í öll sæti í hópferðabifreiðum. Mig langar að vita hvort einhverjar upplýsingar um þetta málefni hafi borist til allshn. og eins hvort eitthvað hefur verið hugað að því að lögleiða skyldu um öryggisbelti í skólabifreiðum. Í skýrslunni sem unnin var varðandi umferðaröryggisáætlun til ársins 2001 kemur fram á bls. 39, með leyfi forseta: ,,Rétt þykir að setja öryggisbelti í öll sæti skólabíla og æskilegt er að öryggisbelti verði enn algengari í hópbifreiðum.`` Það eru eingöngu þessi atriði sem ég er að velta fyrir mér hvort eitthvað hafi komið fram um í starfi nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að þessi þáltill. er afmörkuð, þ.e. ákveðinn texti sem þar er um að ræða en síðan er í greinargerðinni vitnað til þessarar skýrslu. Þar eru talin upp 22 atriði sem áætlað er að koma til framkvæmda. Það er hins vegar rétt að það komi fram að það voru ýmis atriði rædd í nefndinni í tengslum við greinargerðina við meðferð þessa máls. Þar á meðal var spurt hvort hægt væri að setja belti í langferðabifreiðar. Það var upplýst á fundi nefndarinnar, að því er ég man best, að Evrópusambandið væri búið að gera tillögur um slíkar reglur sem mundu gilda um allar nýjar langferðabifreiðar. Við eigum því von á því að það muni komast einhver skriður á þau mál er snerta aukið öryggi varðandi langferðabifreiðar. Væntanlega mundi þá það sama gilda um akstur skólabifreiða en það var ekki rætt sérstaklega. Ýmis mál sem tengjast umferðaröryggi voru rædd í nefndinni. Þar á meðal um notkun hjólreiðahjálma. Þar kom m.a. fram að nú þegar nota um 60--70% barna og unglinga hjólreiðahjálma og er það mjög athyglisvert. Þannig að það voru ýmis atriði sem voru rædd í tengslum við þessi mál. Einnig var spurst fyrir um þetta atriði sem hv. þm. vakti hér athygli á.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessum atriðum, sérstaklega hvað varðar öryggisbelti í skólabifreiðar vegna slysa á skólabörnum við umferðaróhöpp skólabíla. Foreldrar sem hafa miklar áhyggjur af þessu máli hafa haft samband við mig. Ég vona að þetta nái fram að ganga þegar þær reglur sem þingmaðurinn minntist á taka gildi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá samgn. á þskj. 612 sem fjallar um frv. til laga um flutninga á skipgengum vatnaleiðum vegna aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Einar Hermannsson frá Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða og Jón Birgi Jónsson ráðuneytisstjóra frá samgönguráðuneyti. Með frumvarpinu er tryggður gagnkvæmur frjáls aðgangur skipa, sem skráð eru í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, að skipgengum vatnaleiðum innan svæðisins og geta í því falist umtalsverðir hagsmunir fyrir íslenska kaupskipaútgerð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nál. skrifa allir nefndarmenn nema Árni Johnsen sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Í nál. segir að í þessu litla frv. geti falist miklir hagsmunir fyrir íslenska kaupskipaútgerð. Það er öruglega ekki ofmælt vegna þess að þetta frv. felur fyrst og fremst í sér gagnkvæman rétt. En þannig háttar til á Íslandi að það eru sennilega ekki miklir möguleikar á því að erlend skipafélög sækist eftir því að sigla upp hinar íslensku ársprænur. Hins vegar geta falist verulegir hagsmunir í því fyrir íslensk skipafélög að geta farið um fljót Evrópu. T.d. hefur verið upplýst í samgn. að möguleikar til að sigla beint um evrópsku stórfljótin og skipaskurðina séu þarna opnaðir með vissum hætti. Eins og málum háttar í dag þarf að umskipa vöru í ýmsum evrópskum höfnum og flytja síðan ýmist með bílum eða öðrum skipum upp evrópsku fljótin og skipaskurðina. Talið er að þessi flutningaaðferð, að flytja vörur með skipum upp skipaskurðina og fljótin, sé mjög vistvæn sem kallað er. Ég veit að ýmsir hv. þm. munu þekkja það hugtak. Því er talið að þessi flutningaleið verði mun meira notuð á næstu árum en t.d. hefðbundinn flutningur á landi. Það er talið að það verði meiri ásókn í að fara þarna um fljótin og skipaskurðina sem bera hins vegar takmarkaða umferð. Þá er kannski komið að aðalatriðinu. Talið er að þetta þýði í framtíðinni að aðgangurinn að þessum skipgengu vatnaleiðum verði takmarkaður og e.t.v. verði tekin ákvörðun um að setja þar á einhvers konar kvóta, hvort sem það verða sóknarkvótar eða einhverjir aðrir kvótar á heimildir skipafélaga til að sigla um skipgengar vatnaleiðir. Þess vegna geta í því falist nokkrir hagsmunir fyrir Íslendinga að hafa helgað sér nokkurn rétt með því að stunda siglingar á þessum vatnaleiðum. Í þessu felast sem sagt nokkrir hagsmunir fyrir okkur Íslendinga. En eins og ég nefndi áðan felast fyrst og fremst í þessu hagmunir okkar í sókn út á við. Hins vegar felast engar kvaðir í þessu. E.t.v. má því segja sem svo að nú sé loksins fundið það litla sannleikskorn sem fólst í þeim stóru orðum að með EES-samningnum hafi allt fengist fyrir ekkert.

Herra forseti. Loksins, loksins. Það eru orðin sem mér koma í hug eftir að hafa hlustað á þessa glæsilegu framsöguræðu fyrir einhverju vitlausasta máli sem hefur rekið á fjörur þingsins. Ég verð að segja að hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni mæltist alveg óvanalega vel. Það var eins og hér væri á ferðinni alvörumál. Ég hlýt auðvitað að taka undir að það er gaman að finna loksins eitthvað í þessum samningi um EES sem fellur undir það sem hér var einu sinni gert mikið grín að, að menn fengju ,,allt fyrir ekkert``. Það er líka gaman að það skuli vera hv. þm. sem finnur loksins þetta atriði þar sem Íslendingar eru að fá allt fyrir ekkert. Það var nefnileg einmitt þetta mál sem varð hér hálfgerð hornreka á síðasta kjörtímabili vegna þess að þáv. hæstv. samgrh., sem er sami einstaklingurinn og gegnir því starfi í dag, hafði allt á hornum sér gagnvart þessu máli. Honum þótti það óþarfi á þeim tíma. En nú eru bersýnilega nýir menn komnir til valda í íslenskum samgöngumálum og formaður samgn. hins háa Alþingis heitir nú Einar K. Guðfinnsson. Væntanlega er það hann sem hefur svipt hulunni frá augum hins skilningssljóa hæstv. samgrn. í þessu máli. Ég verð enn og aftur að lýsa ánægju minni með framsöguræðuna og óska hv. þm. til hamingju. Með þessari ræðu hefur hann markað söguleg spor. Það er hann sem stýrir þessu merka máli í gegnum þingið. Þess hlýtur að vera skammt að bíða eftir þessa ræðu að við getum farið að kalla hann hæstv. samgrh. Það sem ég vil þó fetta fingur út í er að hann skuli voga sér að tala um íslenskar ársprænur þegar hann er réttilega að sýna fram á að sennilega muni engir útlendingar af tæknilegum orsökum sækjast eftir því að sigla upp hin tígulegu og mikilúðlegu íslensku fljót. Ég minni hann þó á að það var eigi að síður svo að menn sóttust eftir því hér áður fyrr. Og ég minni hann á að erlendir konungar vildu forðum halda langskipum hér í eyjum í norðurhöfum til þess m.a. að geta siglt upp íslensk fljót og látið skellur sínar skakast að íslenskum smábændum. Nú er það loks löglegt. Herra forseti. Ef ég hefði meiri tíma, hefði ég farið með af því tilefni þjóðsöng Grímseyinga sem lýtur einmitt að því. En aftur, hv. þm., til hamingju með þessa glæsilegu ræðu og þennan mikla áfanga í samgöngusögu Íslendinga.

Virðulegi forseti. Það fór eins og mig grunaði að það veitti ekki af að flytja nokkuð ítarlega ræðu um þetta mikilvæga mál til að upplýsa hv. þm. um hvað það snerist því að hann virðist enn þá vera staddur á hinni fornu og fræknu söguöld þegar hér voru langskip og knerrir. En þetta hefur mikið breyst eins og mörgum öðrum er væntanlega ljóst. Nú sigla miklu stærri skip á milli landa og þess vegna eru hagsmunirnir orðnir dálítið aðrir. Af því að við hv. 15. þm. Reykv. erum að tala um sögulegar yfirlýsingar í ræðum okkar, þá var það sögulegast í ræðu hv. þm. að hann tók undir það með mér að loksins hefði fundist sannleikskornið um hinn mikla samning um hið Evrópska efnahagssvæði þar sem allt hefði fengist fyrir ekki neitt. Það væri það sem við værum að sjá í þessu frv. sem skapaði Íslendingum ótvíræðan rétt til að sigla um hin glæsilegu fljót og skipagengu vatnaleiðir Evrópu en við þyrftum hins vegar ekkert að láta í staðinn. Þetta er það sem er sögulegt við frv. Það hefur þó síðbúið sé sannað hin fleygu orð. Það er það sem mun koma þessu máli í sögubækurnar en hvorki lítilfjörlegur atbeini minn að þessu máli né heldur hinn glæsilegi atbeini hv. þm. sem hefur með þessum þætti markað djúp spor í samgöngusögu landsins með því að skilja mikilvægi málsins sem hafði öðrum dulist við 1. umr. en þá tók enginn til máls.

Herra forseti. Ég vil taka undir nánast allt sem hv. þm. sagði. Ég vil nota þetta tækifæri til að rifja það upp að þegar hugtakið ,,allt fyrir ekkert`` spratt upphaflega fram í þessum sölum, var verið að ræða um fræga fiskitegund. Það var fiskurinn langhali sem átti að leyfa útlendum mönnum að veiða við Ísland en reyndist ekki vera til. Það kom síðar í ljós að þessa tillögu áttu ágætir íslenskir fiskifræðingar sem vissu að það var sennilega ekki hægt að finna hann. Það hefur verið minn flokkur sem hefur reynt að tosa flokk hv. þm. fram í nútímann. Samt megum við aldrei gleyma því að viðhorf okkar fornu áa voru jafnan góð og menn eiga að hafa þau í heiðri. Og af því að hv. þm. talaði um knerri og langskip, rifjast einmitt upp fyrir mér þjóðsöngur Grímseyinga. Ég tel rétt að fara með svo sem eitt erindi hans í þessum umræðum: Þú varst fyrr af mönnum metin meira en eyðisker, kóngar úti í öðrum löndum ágirnd fengu á þér. Einn þá sendi biðilsbréfið beina leið á þing, þá var happ að Ísland átti Einar Þveræing.

Virðulegi forseti. Mér hefði fundist það mjög vel við hæfi af því að við erum að ræða þetta merkilega mál, Evrópska efnahagssvæðið út frá öðru sjónarhorni, að hv. þm. hefði líka farið með annað þekkt kvæði sem tengist óneitanlega einum frumkvöðli þess máls, ,,Það mælti mín móðir``. En að öðru leyti vil ég ekki fjalla mjög ítarlega um þetta. Það er komið að lokum þessarar efnismiklu umræðu um þetta merkilega mál. Ég vil hins vegar vekja athygli hv. þm. á því að gerðar hafa verið grundvallarbreytingar á frv. frá því að það var lagt fram í stjórnartíð fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar sem hv. þm. átti að aðild að. En málið var þá gamalt baráttumál hans, hygg ég. Þá var gert ráð fyrir því að það væri líka um að ræða gagnkvæmnisákvæði varðandi flutninga með járnbrautum. En með harðfylgi sennilega hæstv. þáv. utanrrh. var fengin viðvarandi undanþága frá því að þurfa að hafa þann hortitt í frv.

Eins og tilkynnt hafði verið hefst nú utandagskrárumræða. Málshefjandi er Ágúst Einarsson. Landbrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 50. gr. þingskapa, 1. mgr., þ.e. hálftíma umræða. Efni umræðunnar er ákvörðun samkeppnisráðs um verðmyndun hjá Osta- og smjörsölunni og Mjólkursamsölunni og úrelding Mjólkursamlags Borgfirðinga.

Herra forseti. Landbúnaðarmál eru í ólestri og skipulag þeirra veldur neytendum og bændum verulegu fjárhagstjóni. Þannig er 46% meiri stuðningur við landbúnað hérlendis en innan Evrópusambandsins og 70% meiri stuðningur hérlendis en að meðaltali innan OECD. Þessi stuðningur veldur auk lakari lífskjara m.a. því að minna er varið til heilbrigðis- og menntamála. Þessi steingelda og hættulega stefna ríkisstjórnarflokkanna hefur leitt til miklu hærra matarverðs hér en er í Evrópu. Nú nýverið kærði Bónus hf. Osta- og smjörsöluna til samkeppnisráðs og óskaði eftir að samkeppni fengi notið sín með lækkun vöruverðs að markmiði. Niðurstaða samkeppnisráðs var ótvíræð, þ.e. að Osta- og smjörsölunni beri að veita eðlilegan afslátt á vörum sem eru ekki verðlagðar af fimm manna nefnd og að þar verði að fara að samkeppnislögum. Annað mál sem tengist Osta- og smjörsölunni og Mjólkursamsölunni lýtur að sambærilegri kæru Bónuss hf. og varðar vörur sem falla undir búvörulög. Þar kemst samkeppnisráð að athyglisverðri niðurstöðu sem er að 7., 13. og 18. gr. búvörulaga um verðlagsnefndir landbúnaðarins brjóti gegn markmiði samkeppnislaga. Hér er um mjög alvarlegan niðurstöðu að ræða. Það er ljóst að samkeppnislög eru sett til að tryggja lægra verð og eru neytendum hagkvæm. Búvörulögin brjóta í bága við þau og einokunarsamtök landbúnaðarins halda uppi ólögmætri verðlagningu og verðsamráði við verðlagningu búvara. Það er mjög alvarlegur hlutur ef þrenging í sérlögum eins og búvörulögin eru, tekur af lög um eðlilega viðskiptahætti. Verðlag á matvælum hérlendis er mun hærra en í nágrannalöndum og stuðningur opinberra aðila meiri. Hvar liggur þá munurinn? Hvar er ríkidæmi bænda? Einkennast kjör bænda af velmegun og ofgnótt? Nei. Síður en svo. Það er víða fátækt og þrengingar í sveitum og það er vegna rangs kerfis. Það var eitt mesta framfaraspor Íslandssögunnar þegar einokun var aflétt hérlendis í verslun fyrir rúmum 200 árum. En samt teljum við að okkur sé farsælt að halda viðskiptaháttum einokunar áfram í landbúnaði. Þetta er skaðlegt og einnig heimskulegt vegna þess að með þessu fyrirkomulagi er kjörum bænda og neytenda haldið niðri. Annað dæmi um ranga stefnu í landbúnaðarmálum blasir við þegar úrelding Mjólkursamlags Borgfirðinga er skoðuð. Þar er varið 227 millj. af almannafé til að úrelda mjólkurbúið. Tillögur hagræðingarnefndar voru að raunveruleg hagræðing ætti að eiga sér stað. Það var ekki gert heldur var húsið boðið út til málamynda. Hér eru brotin venjuleg viðskiptalögmál. Ég tel að þetta mál sýni misbeitingu ríkisvaldsins í verndaðri atvinnugrein til að hygla tilteknum fyrirtækjum. Þetta er sósíalismi andskotans eins og Vilmundur landlæknir mun hafa sagt. Það er brýnt að þessum stjórnarháttum linni hérlendis. Í tilefni framansagðs vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. landbrh. Bónus hf. sendi erindi til samkeppnisráðs um viðskiptahætti Osta- og smjörsölunnar og Mjólkursamsölunnar, m.a. hvað varðar verðlagningu á vörum sem falla undir ákvæði búvörulaga. Samkeppnisráð telur í svari sínu að tilteknar greinar búvörulaganna brjóti gegn markmiði samkeppnislaga. 1. Er ráðherra sammála áliti samkeppnisráðs? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingum á búvörulögum þannig að þau verði í samræmi við samkeppnislög? Vegna erindis Bónuss hf. til samkeppnisráðs um viðskiptahætti Osta- og smjörsölunnar kemur fram að ráðið telur að Osta- og smjörsalan eigi að bjóða viðskiptavinum sínum eðlilegan magnafslátt af vörum sem eru verðlagðar utan verðlagskerfis búvörulaga. 1. Er ráðherrann sammála ákvörðun samkeppnisráðs? 2. Mun ráðherrann beita sér fyrir að ákvörðun samkeppnisráðs verði virt, ekki síst í ljósi þess að viðskipti Bónuss hf. við Osta- og smjörsöluna eru um 400 millj. kr. á ári og þar af eru 240 millj. vegna vörukaupa sem falla undan verðlagsákvæðum. Við ákvörðun um úreldingu Mjólkursamlags Borgfirðinga þar sem greitt var í úreldingarstyrk var leitað að kaupanda að eigum mjólkursamlagsins með átta daga tilboðsfresti. Þriggja spurninga er spurt varðandi það efni. 1. Telur ráðherra eðlilega staðið að málum í ljósi hins stutta tilboðsfrests? 2. Af hverju fór ráðherrann ekki að tillögum hagræðingarnefndar varðandi þetta mál? 3. Er ráðherrann reiðubúinn að beita sér fyrir endurskipulagningu í mjólkurframleiðslu þannig að samkeppnislög móti umgjörð atvinnugreinarinnar?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson hefur beint til mín nokkrum viðamiklum spurningum um stór og mikilvæg mál þannig að það er erfitt að svara þeim svo tæmandi verði á svo skömmum tíma sem hér er gefinn til umræðu. Fyrst er að það segja að við höfum lengi búið við aðra verðlagningarhætti eða aðferðir í landbúnaði en á hinum frjálsa og almenna markaði. Um það gilda ákveðnir samningar sem gerðir hafa verið við bændastéttina og í framhaldi af því lagasetning sem Alþingi hefur sett. Fyrst spyr hv. þm. um álit samkeppnisráðs um verðlagningu mjólkurvara. Þetta álit sem er númerað nr. 3/1996 barst ráðuneytinu með bréfi fyrir 10 dögum eða 19. febrúar. Það er nú í skoðun í ráðuneytinu. Þar er hreyft mörgum athugasemdum en sannleikurinn er sá að samkeppnislögin eru þess eðlis að þau eru eins konar yfirlitslög, stefnumótandi, en búvörulögin taka til sérstakra ákvæði sem varða búvöruverðlagninguna. Víða í samkeppnislögunum má finna ákvæði þar sem það er áréttað að búvörulögin séu undanþegin ákvæðum samkeppnislaganna sem slíkra. Það er einnig undirstrikað í greinargerð með frv. um samkeppnislögin á sínum tíma og í athugasemdum um einstakar greinar. Að lokum kemur það fram í ræðu hæstv. þáv. viðskrh. þegar hann mælir fyrir samkeppnislögunum að ákvæði um verðlagningu búvara séu bundin öðrum lögum en samkeppnislögunum. Þessi lagaágreiningur ef má kalla það svo er til skoðunar í landbrn. Hér tel ég að sé um flókin mál að ræða sem sé nauðsynlegt fyrir ráðuneytið að skoða ítarlega og fara vel yfir áður en ráðherra gefur upp endanlegt álit sitt á niðurstöðunni. Ég vil þess vegna segja við hv. þm. þegar hann spyr tvisvar í spurningum sínum hvort ráðherra sé sammála áliti samkeppnisráðs og hins vegar hvort hann hyggist beita sér fyrir breytingu á búvörulögunum, að það hlýtur að verða að gerast í samkomulagi við bændastéttina. Þessi lagasetning byggir á ákveðnum samningum og við munum að sjálfsögðu fylgja þeim eftir. Landbrn. ber að fylgja búvörulögunum eftir eins og þau eru svo lengi sem þeim hefur ekki verið breytt. Ég vil eiga fullt samkomulag um þetta við viðkomandi aðila. Ég vil minna á að í þeim samningum sem ég hef þegar staðið að um endurskoðun á búvörusamningum hvað varðar sauðfjárframleiðsluna, þá hefur ákvæðum um verðlagningu verið breytt þannig að þegar er farið að stíga ákveðin skref í þá átt að aðlaga þessa verðlagningu að þeim kröfum sem almennt gerast á markaði. Um spurningu nr. 2 sem varðar ákvörðun samkeppnisráðs vil ég aðeins segja að þar er enn fremur um að ræða lögfræðileg álitamál sem beint er til fyrirtækisins sem slíks en ekki til ráðuneytisins. Ráðuneytinu hefur ekki einu sinni borist það álit formlega því að það er ekki ætlað ráðuneytinu. Ég spyr í fyrsta lagi: Er ekki eðlilegt að fyrirtækið sem slíkt fái möguleika á því eins og lög samkeppnisráðs kveða á um að skoða sín mál? Reyndar eru í lögunum áfrýjunarákvæði þannig að ég tel að Osta- og smjörsalan verði að fá að skoða sín mál áður en kveðnir er upp dómar af mér eða öðrum hér í þessum ræðustóli. Það er spurt um vald ráðherrans. Hvort ráðherra vilji beita sér fyrir að þessi ákvörðun sé virt. Það er í raun ekki í hans verkahring. Osta- og smjörsalan er umboðsverslun og það hlýtur að verða að taka tillit til þess í málinu. Því miður virðast þær tölur sem byggt er á í álitinu rangar samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Osta- og smjörsölunni. Kannski er það ekki mitt mál, en það hlýtur að rýra bæði kæruna og álit stofnunarinnar ef rangt er farið með tölur. Viðskiptatölur frá seinasta ári eru, samkvæmt upplýsingum Osta- og smjörsölunnar, umtalsvert lægri en kveður á um í kærunni. Síðan er spurt hér um stórmál, úreldingu Mjólkursamlagsins í Borgarnesi. Ég vil taka það fram að auðvitað var tilgangurinn fyrst og fremst sá að leita hagræðingar í mjólkuriðnaði. Hv. þm. spyr hvort ráðherra hafi ekki viljað fylgja eftir tillögu nefndarinnar. Ég tel að í öllum meginatriðum hafi tillögum hennar verið fylgt. T.d. er munurinn á endanlegri úreldingarupphæð, sem varð 227 millj. kr., ekki meiri en 4 millj. Nefndin gerði tillögu um að úreldingarféð yrði 223 millj. kr. svo þar ber ekki mikið í milli. Veittur frestur var bundinn í samningi sem báðir málsaðilar voru búnir að skrifa undir. Ráðherra gat því ekki breytt þeirri dagsetningu nema með því að rjúfa samninginn eða krefjast þess að hann væri tekinn til endurskoðunar. Það taldi ég ekki rétt að gera. Álit Ríkiskaupa sem svar við beiðni Sólar hf. staðfestir líka að að hér hafi verið eðlilega að máli staðið. Varðandi síðasta lið spurningarinnar áskil ég mér rétt til að svara honum í seinni tíma mínum við þessa umræðu þar sem tími minn nú er þrotinn.

Herra forseti. Á tveimur mínútum verða svo stóru máli vart gerð fullnægjandi skil. Ég vil þó taka undir allt það sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði. Varðandi síðara málið sem hann spurði um vil ég vekja athygli á að þarna er verið að leggja fyrirtæki til úr ríkissjóði á þriðja hundrað milljónir króna og eignirnar sem áttu að standa á bak við það framlag, til þess að hefja samkeppni við önnur fyrirtæki sem ekki njóta slíkra vildarkjara. Þetta geta ekki talist eðlilegir viðskiptahættir og ég gagnrýni það mjög harðlega. Ég vildi spyrja forustumenn Sjálfstfl. sömu spurninga og forstjóri Sólar spurði þá í viðtali við Morgunblaðið. Er það virkilega svo að þessi flokkur sem orðar sig við frjálst framtak ætli að líða þetta? Þeirri spurningu hefur enn ekki verið svarað en ég vænti þess að henni verði svarað í umræðum á eftir. En það var fleira, herra forseti, sem hefur verið borið á borð hæstv. landbrh. og raunar ráðherra samkeppnismála líka vegna þess að föstudaginn 16. febrúar fengu þeir í hendur ákvörðun samkeppnisráðs um samkeppnishindranir Félags eggjaframleiðenda. Ég verð að segja eins og er að ef það mál var alvarlegt sem hér var tekið upp varðandi Osta- og smjörsöluna, er hitt miklu alvarlegra. Þar kemur fram að samtök eggjaframleiðenda hafa með ólögmætum hætti þráfaldlega brotið samkeppnislög og beitt fyrir sig búvörulögum sem samtökin hafa túlkað að því er virðist eftir vild hverju sinni eins og við hefur átt fyrir þeirra hagsmuni. Í niðurstöðu samkeppnisráðs segir, með leyfi forseta: ,,Efni þeirra gagna sem reifuð voru hér að framan gefa ótvírætt til kynna að Félag eggjaframleiðenda hefur haft skýran og einbeittan vilja til að ræða um, stuðla að og framkvæma aðgerðir sem hvað alvarlegastar þykja jafnt í íslenskum sem í erlendum samkeppnisrétti.`` Það kemur líka fram að þessar aðgerðir hafa valdið því að egg eru 110--115% hærri í verði hér á Íslandi en í nálægum löndum. Þetta er gersamlega óviðunandi. Það er líka gersamlega óviðunandi að hæstv. landbrh. og hæstv. ráðherra samkeppnismála skuli ekki bregðast tafarlaust við og ráða bót á þessu sem ekki verður gert nema með því að fella alifuglaframleiðslu og afurðir alifuglaræktar út úr búvörulögunum þannig að samkeppnislög nái ótvírætt til slíkrar framleiðslu. Ég mun beita mér fyrir því að slíkt mál verði flutt á Alþingi þar sem ég hef orðið var við að hæstv. landbrh. er seinn til svara um þau efni og hæstv. ráðherra samkeppnismála virðist ekki hafa skoðað þau.

Herra forseti. Ég tel að ég hafi enn málfrelsi hér sem þingmaður og mér leyfist að fjalla um það mál sem er til umræðu. Ég tel að hv. fyrirspyrjandi hafi flutt dágott innlegg til þess að koma sér inn í Alþfl. á ný, ef Alþfl. vill þá yfirtaka restina af Þjóðvaka. Hann talaði eins og besti krati enda hefur aðalmaður þeirra í þinginu, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, farið viðurkenningarorðum um hv. þm. Ágúst Einarsson. Hv. þm. spurði um álit landbrh. á niðurstöðu samkeppnisráðs og ég blanda mér í þessa umræðu vegna þess að afstaða mín til álits samkeppnisráðs varðandi Osta- og smjörsöluna er alveg á hreinu. Ég tel að samkeppnisráð hafi með umfjöllun sinni um mál Bónuss gegn Osta- og smjörsölunni skákað sér út úr alvarlegri umræðu um samkeppnismál. Það sem samkeppnisráð sagði var í stuttu máli að verð á vörum Osta- og smjörsölunnar skyldi hækkað til annarra en Bónuss/Hagkaups. Ég er ekki sammála því að þeir sem versla við aðra söluaðila en Hagkaup og Bónus eigi að þurfa að greiða meira fyrir vörurnar til þess að niðurgreiða fyrir Bónus/Hagkaup. Ég held að samkeppnisráði væri nær að líta á matvörumarkaðinn hér á landi og taka eftir því að Hagkaup/Bónus er orðið gjörsamlega markaðsráðandi á matvörumarkaðnum og komið í einokunaraðstöðu.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. 4. þm. Vestf. að tíminn til að ræða þetta mikilvæga mál er stuttur. En í ljósi breyttra aðstæðna og viðhorfa sem rutt hafa sér til rúms í atvinnulífi samtímans hvort heldur er hérlendis eða erlendis þar sem lykilorðin eru jöfn rekstrarskilyrði og nýleg samkeppnislög hafa að markmiði að efla virka samkeppni í viðskiptum og vinna þannig að hagkvæmari og betri nýtingu á framleiðsluþáttum þjóðfélagsins, skýtur augljóslega skökku við að hæstv. landbrh. skuli beita þeim aðferðum við meðferð á sölu ríkiseigna sem raun ber vitni. Það, að hæstv. landbrh. felur Ríkiskaupum að selja eignirnar, hlýtur að þýða að eftir úreldingu þeirra fer hæstv. landbrh. með eignarhald á þeim og því eru þær eignir ríkisins. Sala eignanna fór fram samkvæmt ákvæðum í reglugerð nr. 651 frá 1994, um ráðstöfun eigna ríkisins, sem sett er með stoð í lögum um opinber innkaup. Markmið og tilgangur þeirra laga er að tryggja hagsmuni ríkisins í hvívetna. Það verður því að segjast eins og er að við þá málsmeðferð sem hér var höfð uppi af hálfu hæstv. landbrh. voru hagsmunir ríkisins, skattgreiðenda, ekki hafðir að leiðarljósi. Úreldingarstyrkur upp á 227 millj. kr. þegar markaðsvirði eignarinnar er metið á 258 millj. kr., sem þýðir að eignirnar eru afhentar til baka á 31 millj. kr., getur ekki þjónað hagsmunum skattgreiðenda. Sú tilraun sem gerð var til að selja eignirnar var aðeins til málamynda, a.m.k. ef tekið er mið af viðtali sem Morgunblaðið hafði við Þóri Pál Guðjónsson kaupfélagsstjóra ellefu dögum áður en auglýsing um sölu eignanna birtist í Morgunblaðinu. Þar lýsir hann því yfir að hlutafélag í eigu Kaupfélags Borgfirðinga, Mjólkursamsölunnar í Reykjavík, Osta- og smjörsölunnar og Mjólkurbús Flóamanna muni kaupa eignirnar að nýju. Það er því alveg ljóst að við sölu þessa hafa allt aðrir hagsmunir verið hafðir að leiðarljósi en hagsmunir skattgreiðenda og ríkisins þó svo að lög kveði skýrt á um þá hagsmuni skuli hafa að leiðarljósi við sölu á ríkiseignum. Örfá orð í lokin, herra forseti. Mér virðist að sú hagræðing sem stefnt hefur verið að í mjólkuriðnaðinum, sem er vernduð starfsgrein, muni leiða til þess að fjármunir sem notaðir eru til hennar muni á endanum hafna hjá fyrirtækjum sem eru í óheftri samkeppni. Það er með öðrum orðum verið að færa fjármuni frá starfsemi fyrirækja sem eru í verndaðri atvinnugrein yfir til fyrirtækja sem eru í óheftri samkeppni.

Herra forseti. Það er ekki langur tími sem við höfum til að tjá okkur um þetta mál hér í dag. Ég vil í upphafi segja að það hefur lengi verið mín skoðun að aukin og frjáls samkeppni í framleiðslu og sölu á landbúnaðarvörum væri öllum aðilum til góða og þá ekki síst bændum. Hvað varðar úreldingu Mjólkursamlagsins í Borgarnesi tel ég ljóst að þær reglur sem ráðherra hefur sett um þetta efni og framgangsmátinn við þessa úreldingu eru allt annað en viðunandi. Ég tel mjög brýnt að það verði haldið áfram að úrelda mjólkurstöðvar því þær eru of margar og of smáar. En þá verðum við að gera það á viðunandi hátt. Ég vil því leggja til við hæstv. landbrh. að hann skoði þær reglur sem gilda um úreldingu í sjávarútvegi þar sem úreldingarsjóðurinn eignast úreltar eignir, selur þær síðan sjálfur og ber ábyrgð og eignarhald á þeim. Hvað varðar gagnrýni hv. þm. Sighvats Björgvinssonar á Sjálfstfl. þá er það stórt orð, Hákot. Það er holur hljómur í gagnrýni Alþfl. á okkur sjálfstæðismenn varðandi þær málamiðlanir sem við þurfum að gera í þessari ríkisstjórn með Framsfl. Sjálfir geta þeir ekki einu sinni gert upp við sig hvort þeir ætli að styðja af heilum hug sjálfsagða breytingu á rekstrar- og viðskiptaumhverfi Pósts og síma, þ.e. að breyta því í hlutafélag.

Herra forseti. Það er mjög áríðandi að upplýsa þingheim um þær rangfærslur sem hafðar hafa verið uppi í fjölmiðlum um að Kaupfélag Borgfirðinga sé í samkeppni við einkafyrirtækin með 227 millj. kr. af opinberu fé að vopni. Þessi áróður virðist sprottinn úr einum anga Hagkaupsveldisins, Sól hf., en framkvæmdastjóri þess fyrirtækis talar af mikilli vandlætingu um þessa meintu meðferð á almannafé. Það væri e.t.v. fróðlegt að fara ofan í saumana á því hversu mikið af almannafé hefur tapast á því fyrirtæki með nauðasamningum og afskriftum skulda og hversu hátt verð núverandi eigendur fyrirtækisins hafa greitt fyrir þær eignir sem eru bundnar í því. Sannleikurinn er sá að Kaupfélag Borgfirðinga rekur enga starfsemi, hvorki á sviði mjólkuriðnaðar né safagerðar, í húsakynnum fyrrum Mjólkursamlags Borgfirðinga. Hluta hússins leigir hlutafélag að nafni Engjaás ehf. sem greiðir þar sína húsaleigu og hefur engan aðgang að þeim tækjum sem fyrrum voru notuð þar til mjólkurvinnslu, hvað þá þeim fjármunum sem greiddir voru Kaupfélagi Borgfirðinga vegna úreldingarinnar. Þetta hlutafélag hefur sitt hlutafé eins og Sól hf. og önnur hlutafélög og býr að öllu öðru leyti við sömu aðstöðu og samkeppnisaðilarnir. Herra forseti. Ég held því ekki fram að mjólkuriðnaðurinn sé hafinn yfir gagnrýni frekar en aðrir hlutar landbúnaðarkerfisins og þar er margt sem betur mætti laga að nútímasjónarmiðum um samkeppni. En þessi umræða sem hv. þm. Ágúst Einarsson flytur hér inn á Alþingi er mjög áróðurskennd og firrt og ber öll einkenni þeirrar umfjöllunar um landbúnaðarmál sem verið hefur í þjóðfélaginu undanfarin missiri og er runnin undan rifjum þeirra afla í þjóðfélaginu sem vilja beygja bændur og fyrirtæki þeirra og gera að þrælum fákeppnivaldsins í smásöluversluninni. Annað mál eru svo reglur um úreldingu sem einnig er umhugsunarefni þegar þær leiða til þess að nýjustu og fullkomnustu fjárfestingar í atvinnugrein eru teknar úr notkun. Úrelding ætti auðvitað að miða að því að hjálpa þeim fyrirtækjum sem eru að verða undir vegna þess að þau fylgja ekki kröfum tímans um afköst og gæði til þess að hasla sér völl á nýjum vettvangi.

Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að stórmarkaðir eins og Hagkaup/Bónus og fleiri hafa náð árangri í að lækka vöruverð og haft mikil áhrif á íslenska verslun og vöruverð. En allt orkar tvímælis þá gert er. Ég velti því fyrir mér hvernig litla en mikilvæga matvörubúðin fer að því að lifa þetta stríð af, ef stórmarkaðirnir fá miklu lægra verð hjá matvælaframleiðslufyrirtækjunum. Við getum nefnt hér Hagabúðina, Melabúðina og smáverslanir um land allt. Blasir kannski við að verðið verði hækkað til þeirra? Stórinnkaup hjá heildsölu þýða hækkað verð til kaupmannsins á horninu, eins og hér hefur komið fram. Það ber að varðveita heilbrigða viðskiptahætti á öllum sviðum, en skoðum málið í heild sinni. Sá stóri á að slá af sinni álagningu en ekki gera kröfu til að sá litli kaupi inn á hærra verði. Og hvað er að gerast í heiminum? Það eru fleiri stærri og merkilegri en við. Hvaða umræða fer fram í Bandaríkjunum og Frakklandi? Í Morgunblaðinu í gær stendur á forsíðu: ,,Bannað að selja með tapi.`` Þar segir, með leyfi forseta: ,,Franska stjórnin samþykkti í gær að leggja fyrir þingið frumvarp til laga um bann við því að verslanir selji vörur með tapi. Er frumvarpinu beint gegn svokölluðum ,,tilboðum`` stórmarkaðanna og jafnframt ætlað að standa vörð um litlar verslanir og framleiðendur. Stórmarkaðir í Frakklandi og víðar laða til sín viðskiptavini með sérstökum tilboðum, t.d. með því að bjóða nautasteikina á 60--70 kr. kg í tiltekinn tíma og vegna þess hve stórir þeir eru á markaðnum þá geta þeir ráðið miklu gagnvart framleiðendum. Telja sumir að þeir hafi stundum misnotað það vald sitt.`` Í framhaldi af þessu, hæstv. forseti, skulum við rifja upp söguna. Hagkaup/Bónus hirða t.d. oft lífsbjörgina af kartöflubændum, fella kílóverð þeirra niður í 8 kr. þótt það kosti 45 kr. að framleiða kartöflur. Við þekkjum bókastríðið. En við ættum að vera sammála um eitt. Tökum málið upp í heild sinni og skoðum það út frá neytendum, út frá sjónarmiði framleiðenda og smáverslunarinnar á Íslandi sem er mikilvægur hlekkur og má ekki deyja út í þessari blindu samkeppni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru veigalítil. Raunverulega kom ekkert fram í máli hans nema það eitt að hann hefur enga stefnu. Hann vildi skoða eitthvað nánar. En þó kom fram ein stefna sem hann er fulltrúi fyrir, þ.e. að breyta engu og halda óbreyttu kerfi við eins og hægt er. Það er ekki rétt með farið hjá hæstv. ráðherra að hann hafi farið að tillögum nefndarinnar sem minnst hefur verið á. Það er viðtal við tvo nefndarmenn, Guðmund Gylfa Guðmundsson og Björn Arnþórsson, í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum þar sem fram kemur gagnrýni á þessa málsmeðferð. Ég rifja líka upp ummæli Páls Kr. Pálssonar sem talaði um að þessi aðgerð hvað varðar Borgarnes væri lögleg og siðlaus. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson lét einnig falla þung orð. Athyglisverðast í þessari umræðu er að Sjálfstfl. lætur Framsfl. tala algerlega í þessu máli. Hins vegar kom afstaða ríkisstjórnarinnar mjög skýrt fram hjá hæstv. ráðherra Páli Péturssyni. Hann talaði um að samkeppnisráð skákaði sig út úr almennri umræðu með sinni afstöðu. Hann gaf skýra yfirlýsingu. Nú er samkeppnisráð ekki að gera annað en leggja lögfræðilegt mat á þessa stöðu. Ráðherrann vill greinilega að búvörulögin hafi forgang fram yfir samkeppnislög varðandi þessi tilteknu ákvæði. Hans afstaða er skýr og afstaða ríkisstjórnarinnar endurspeglaðist í málflutningi hans. Ég lít á ummælin um mig um að ég sé hinn versti krati sem hrós úr munni hæstv. ráðherra. Hv. þm. Árni Mathiesen ræddi um aukna samkeppni. Hv. þm. Árni Mathiesen hefur ekkert með landbúnaðarstefnu þessarar ríkisstjórnar að gera. Hún er mótuð af Framsfl. og reyndar meiri hluta Sjálfstfl. Fyrst þyrfti því hv. þm. að geta unnið skoðunum sínum meira fylgi innan síns eigin flokks áður en hann viðrar þær hér í ræðustól. Það kom greinilega fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni og reyndar hv. þm. Þorvaldi T. Jónssyni, en sérstaklega hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni, að þeir eru fjandsamlegir stórmörkuðum. Þeir eru fjandsamlegir markaðslausnum, frjálsri samkeppni og fleiri hlutum sem menn hafa verið að þróa um ártuga skeið í öllu efnahagsumhverfi. Það er augljóst hvaða afstöðu þessir menn vilja hafa. Þeir vilja reyra enn fastar þetta kerfi skömmtunar. Þeir eru fulltrúar þess. Þeir bjuggu það til. Þeir eru ánægðir með það og þeir ætla að verja það fram í rauðan dauðann alveg sama hvað líður hagsmunum bænda og neytenda.

Hæstv. forseti. Það eru örfá atriði sem komu fram í umræðum einstakra hv. þm. sem ég vil nefna. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talaði t.d. um sölu á ríkiseignum og að það hefði verið greinilegt að eignir sem voru keyptar á 227 millj. hefðu verið seldar á 31 millj. Þetta verður að leiðrétta. Hér er ekki um sölu að ræða og það var ekki heldur um kaup að ræða. Úreldingarféð var ekki kaup á neinum eignum. Ríkið eignaðist aldrei þessar eignir og varð aldrei þinglýstur eigandi þeirra. Hagræðingarféð er til að fá viðkomandi fyrirtæki til þess að skipta um atvinnustarfsemi, að hætta að vinna úr mjólkurafurðum og fara í einhverja aðra starfsemi. Væntanlega hefur engum dottið í hug að þessar eignir yrðu ekki notaðar til áframhaldandi atvinnustarfsemi. Fólkið sem vann þar og vinnur enn hefur a.m.k. miklar væntingar til þess svo að þetta verður að leiðrétta. Og frádrátturinn sem hv. þm. nefndi, um 30 millj. kr., var helmingurinn af því matsverði sem samkomulag varð um milli ráðherra og Kaupfélags Borgfirðinga. Það segir í reglunum að heimilt sé að draga allt að helming af þessu verði frá úreldingarfénu. Þegar ég segi við hv. þm. Ágúst Einarsson að ég hafi farið svo til í öllu að tillögum nefndarinnar, þá er munurinn á tillögum hennar og því sem endanlega varð samkomulag milli mín og forsvarsmanna kaupfélagsins, 4 millj. kr. Þetta liggur fyrir, hv. þm. Síðan svar við lokaspurningu hv. þm. sem varla er tími til: Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir endurskipulagningu í mjólkurframleiðslu þannig að samkeppnislög móti umgerð atvinnugreinarinnar? Nú verð ég aftur að ítreka það sem fram kom í máli mínu í upphafi og hv. þm. sagði að hefðu verið veigalítil svör og lítils virði, lítið ætti að gera og skoða betur, að ég hef lýst því yfir bæði nú og áður að ég vil athuga þessi mál í samráði við bændastéttina og í samráði við landbúnaðinn sem atvinnugrein. Sú stefna á að ráða ferðinni. Ég hef líka minnt á það áður að við höfum stigið fyrstu skrefin til þessarar breytingar í samningunum um sauðfjárræktina. Þar höfum við stigið skref sem eru veigamikil til breytinga á verðlagsmálum í þessari atvinnugrein og e.t.v. mótandi fyrir það sem kann að vera framhaldið í þessu efni. Ég mun reyna að stuðla að því að slíkar óhjákvæmilegar breytingar verði í sem nánustu samráði við bændastéttina og verði sem sársaukaminnstar. Ég býst við því að þær geti þýtt erfiðleika fyrir stéttina og þá sem vinna úr landbúnaðarafurðum og hafa afkomu sína af landbúnaði. Þess vegna þarf að skoða þetta allt saman í heild og í samhengi við aðra hluti eins og hér hefur ítrekað komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum.