Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út á s.l. sumri, en aðalefni þessara brbl, var að breyta lánakjörunum á 1. áfanga hinna svonefndu Breiðholtsíbúða til hagsbóta fyrir kaupendur. Þessu frv. var vísað til heilbr.– og félmn. og hefur n. athugað það og varð sammála um, að mæla með samþykkt þess, þó með breytingu á fyrirsögn frv., en í fyrirsögn þess hafði aðeins verið vísað til heildarlaganna um Húsnæðismálastofnun ríkisins, en láðst hafði að vísa einnig til þeirra breytinga á þessum heildarlögum, sem voru þó forsendur fyrir byggingu þessara svonefndu Breiðholtsíbúða, þar sem kveðið var á um hin sérstöku lánakjör til þeirra. Einstakir nm. áskildu sér þó rétt til þess að flytja brtt. við frv. eða styðja brtt., er fram kynnu að koma. Upphaf þessa máls má rekja til yfirlýsingar, sem ríkisstj. gaf út um húsnæðismál hinn 9. júlí 1965, en í þessari yfirlýsingu segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þeir meðlimir verkalýðsfélaga, sem fá kost á að kaupa nær 200 íbúðir á ári, sem að framan greinir, skulu eiga kost á allt að 80% lánum út á verðmæti íbúðanna að meðtöldu gatnagerðargjaldi. Útborgun sé þannig hagað, að 5% greiðast ári áður en inn er flutt, en síðan 5% á ári í 3 ár. Lán húsnæðismálastjórnar út á íbúðir þessar sé afborgunarlaust, meðan á útborgunartíma stendur.“ Þetta ákvæði var síðan lögfest, að vísu ekki orðrétt, en mjög svipað efnislega. Það var síðan lögfest með lögum frá því í des. 1965, l. nr. 97 frá 27. des. Þegar svo kom að því, að 1. áfangi Breiðholtsíbúðanna var byggður og það þurfti að fara að beita þessu ákvæði, kom í ljós, að það var ekki heppilegt að skipta þannig lánunum, að útborguninni væri ekki lokið, þegar íbúðarkaupandinn flytti inn. Eftir að hann hafði fengið íbúðina afhenta og afsal fyrir henni, þá var hann eiginlega með tvenns konar skuldir. Annars vegar þurfti hann að greiða 5% á ári tvö fyrstu árin og auk þess að borga stóra lánið. Þá var þetta auðvitað mjög erfitt fyrir íbúðarkaupandann, að þurfa fyrstu tvö árin að borga 5% af íbúðarverðinu hvort ár og auk þess að greiða vexti af stóra láninu til húsnæðismálastjórnar, þó að hann þyrfti ekki að borga afborganir á meðan. Þetta kom auðvitað mjög illa við þetta fólk og það sýnir náttúrlega eftir á, að það væri miklu æskilegra að hafa þetta alveg á hreinu, þannig að útborgun sé lokið, þegar kaupandinn fær íbúðina afhenta og þá taki bara eitt lán við. Þegar svo ofan á þetta bættist, að fólkið átti auðvitað við erfiðleika að etja, eins og aðrir, af völdum þeirra efnahagsörðugleika, sem hér hafa steðjað að, minni atvinnu og lægri tekna, þá var þetta sérstaklega þungbært og þurfti að gera ráðstafanir til þess að létta undir með greiðslu þessara 5% í 2 ár, eftir að inn var flutt. Því voru gefin út þessi brbl., en í þeim segir, að lán þau, sem íbúðareigendum höfðu verið veitt samkv. 2. mgr. c–liðar 7. gr. l. og eiga að greiðast upp á árunum 1969–1970, sem sagt þessi tvennu 5%, skuli greiðast upp með jöfnum afborgunum á næstu 6 árum, 1970–1975, og er það auðvitað aðgengilegra fyrir fólkið að fá þessu dreift á fleiri ár. Reynslan, sem af þessu hefur fengizt, leiðir hugann að því, á hvern hátt sé eðlilegast að standa að lánveitingum út á íbúðir til láglaunafólks. Kemur þá í ljós, að ef mjög há lán eru veitt út á íbúðir, svo sem 80–90%, þá er alltaf einhver hluti af þessu fólki, jafnvel í venjulegu árferði, sem á erfitt með að standa undir þessu, því að auðvitað verður þungi afborgana og vaxta þeim mun meiri því hærra sem lánið er. Af þessu má álykta, að það sé æskilegt, að grípa í sumum tilfellum til þeirra ráða, að leysa húsnæðisvandamál þess fólks, sem á við erfiðust kjör að búa, með leiguíbúðum, húsaleigustyrk eða einhverju þess konar, en það sé mjög örðugt að hjálpa því á þann hátt, að veita mjög há lán út á íbúðirnar. Þetta er e.t.v. miklu stærra mál og ég skal ekki fara að gera það hér að umtalsefni, aðeins drepa á, að þessi reynsla, sem af þessu hefur fengizt, vekur mann til frekari hugleiðinga um þetta efni. Tveir af hv. nm. í heilbr.– og félmn. hafa flutt hér brtt. við frv., sem fram kemur á þskj. 113. Hún er í tvennu lagi. A–liður þeirrar brtt. hljóðar á þá leið, að í staðinn fyrir „nýr stafliður“ komi nýir töluliðir. Vissulega getur þessi till. verið sjálfstæð og er hún eiginlega sjálfsögð, því að þegar um tölustaf er að ræða, er réttara að kalla þetta tölulið heldur en staflið. Þess vegna er þessi leiðrétting í alla staði eðlileg. En það er b–liður þessarar brtt., sem ég vildi gera frekar að umtalsefni, en þar segir, að aftan við gr. skuli koma nýr tölul., svo hljóðandi: „Heimilt skal veðdeild Landsbanka Íslands að veita lántakanda gjaldfrest í eitt ár, ef hlutaðeigandi hefur orðið fyrir fjárhagslegum áföllum vegna atvinnuleysis eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum.“ Hér er að vísu aðeins um heimild að ræða til handa veðdeildinni, ef þetta yrði samþ. Ég bar þetta undir forstöðumann veðdeildarinnar, hvort það væri æskilegt að fá slíka lagaheimild og spurði hann, hvernig háttað væri innheimtu hjá veðdeildinni, þegar um það væri að ræða, að menn lentu í vanskilum vegna fjárhagslegra örðugleika. Forstöðumaðurinn taldi, að í þeim tilfellum, þegar sannanlega væru slíkar ástæður fyrir hendi, þá væri vægilega á þessu tekið og menn fengju þá í reynd nokkurn gjaldfrest, til þess að reyna að afla sér fjár, og þeir tækju yfirleitt vægilega á því eftir öllum atvikum. – Hann myndi aldrei til þess, að í slíkum tilfellum hafi ein einasta íbúð verið sett á nauðungaruppboð. Hins vegar var forstöðumaðurinn heldur andvígur því að gera þetta beinlínis að lagaheimild, af óttanum við það, að þá mundu nú e.t.v. fleiri fara að sækja um slíkan gjaldfrest, heldur en hefðu fyllstu ástæðu til og það væri alltaf hætta á misnotkun og óhæfilega mikilli ásókn í slíkan gjaldfrest, ef þetta væri beinlínis sett í lög. Hans niðurstaða varð því sú, að þarna hefði fólk ekki undan neinu að kvarta í sambandi við innheimtuaðgerðir veðdeildarinnar, en hins vegar, ef beinlínis væri farið að setja þetta í lög, væri hætta á misnotkun. Þetta vildi ég láta koma hér fram. Ég ítreka þá afstöðu heilbr.– og félmn. að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri breytingu við fyrirsögn frv., sem ég gat um áðan, en að öðru leyti hafa nm. óbundnar hendur til að flytja brtt. eða styðja till., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Ég er fyllilega samdóma hv. frsm. heilbr.– og félmn. um það, sem hann hefur sagt um nauðsyn þess að aðstoða það láglaunafólk innan verkalýðsfélaganna, sem er að kaupa eða hefur keypt íbúðir, sem framkvæmdanefnd byggingaráætlunar í Reykjavík hefur látið reisa. Fjárhagsörðugleikar þessa fólks eru miklir og íbúðirnar eru dýrar. Í sambyggingunum kostar t.d. 90 fermetra íbúð 1 millj. 132 þús. kr. Við þetta bætast svo 3 prómill af brunabótaverði, en brunabótaverð er væntanlega mun hærra, en kaupverðið. Mér er tjáð, að kaupendur þessara íbúða telji, að seljandi, þ.e.a.s. húsnæðismálastofnunin, eigi að greiða þetta gjald og enn fremur, að út af þessu atriði megi kannske búast við, að málsókn verði hafin fyrir dómstólum. Önnur gjöld koma einnig hér til greina, sem kaupendur verða að greiða ásamt með kaupverðinu, t.d. stimpilgjald. Það bætist einnig við og skiptir það þá þúsundum ásamt þinglýsingargjaldinu. Gjöldin, stimpilgjöld og þinglýsingargjöld, af fjögurra herbergja íbúð eru nánast um 26 þús. kr. Þetta er sannarlega allveruleg viðbót við aðrar greiðslur fyrir ómagamargt fólk og það, sem tekjulægst er í þjóðfélaginu, ekki sízt ef atvinnuleysi kemur svo einnig til. Ef þjóðfélagið vill búa að þessu leyti vel í haginn fyrir fátækasta fólkið og það ber þjóðfélaginu að sjálfsögðu skylda til, þá verður eðlilega að haga lánskjörum og kaupverði á íbúðum með þeim hætti, að því verði undir eðlilegum kringumstæðum talið kleift að standa undir kostnaði við íbúðareign. Ef halda á áfram að aðstoða í þessu efni, sem ber að gera og fáir efast um, þá verður að taka upp annað og sérstakt lánakerfi. En hvernig því kerfi skuli hagað, er ég ekki reiðubúinn að gera grein fyrir nú. Það mál þarf gaumgæfilegrar athugunar við eins og svo margt annað í sambandi við húsnæðismálalöggjöfina í heild. Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, að húsnæðismálastjórnin hefur þegar gefið út afsal fyrir flestum, ef ekki öllum umræddum íbúðum. En mér er tjáð, að þessum afsölum hafi alls ekki eða a.m.k. mjög fáum, verið þinglýst enn þá og það er að sjálfsögðu vegna örðugleika fólksins við að greiða tilskilin gjöld. En hvað sem því líður, þá verður að telja eðlilegt, að þær breytingar, sem frv. getur um og eru staðfesting á brbl. frá því í sumar, nái fram að ganga. En eins og ég drap á hér áðan, tel ég það höfuðnauðsyn, að rannsakað verði, hvað sé frekar og fram yfir það, sem í frv. greinir, hægt að gera til þess að létta sem mest og sem haganlegast má verða þessu fátæka fólki og auðvelda því íbúðareign meir en nú er. En það eru fleiri, sem þarf að líta til. Margt af því fólki, sem hefur fengið hin venjulegu húsnæðismálalán að undanförnu, berst einnig í bökkum fjárhagslega. En þá tekur fyrst steininn úr, þegar við bætast veikindi eða atvinnuleysi eða aðrir erfiðleikar. Þess vegna höfum við hv. 1. þm. Vesturl. leyft okkur að flytja brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir. Þessi brtt. er á þskj. 113 og er m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal veðdeild Landsbanka Íslands að veita lántakanda gjaldfrest í eitt ár, ef hlutaðeigandi hefur orðið fyrir fjárhagslegum áföllum vegna atvinnuleysis eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum.“ Okkur þykir eðlilegt, að slík heimild sé til staðar í lögum og ekki ætti það að saka, ef til þessarar heimildar þyrfti sem sjaldnast að grípa. Hv. frsm. vék lítillega að þessari till. og hafði leitað sér umsagnar forstöðumanns veðdeildarinnar. Forstöðumaðurinn átti að hafa sagt, að þetta mundi valda nokkurri örtröð hjá þeim uppi í veðdeildinni og skapa þeim minni vinnufrið heldur en ella og auk þess væru þeir yfirleitt góðir við þetta fólk, sem ætti í erfiðleikum með greiðslur og létu bíða að ganga til aðgerða eins og uppboðssölu. Ég hygg, að ekki sé rétt að veðdeildin krefjist ekki uppboðssölu, þegar um vanefndir á greiðslum er að ræða. En yrði þessi heimild í okkar brtt. samþ., þá mundi fresturinn verða lengri en eitt ár og við teljum það mjög til bóta. Ef meiri ágangur og örtröð verður í veðdeildinni vegna slíkrar heimildar, þá sýnir það bara þörfina fyrir að greiða fyrir þessu fólki. Þess vegna tel ég, að við ættum enn fremur að greiða atkv. okkar þessum brtt. Og ég tel, að veðdeildinni ætti ekki að verða skotaskuld úr því að meta það, hverjir umsækjendur um þennan greiðslufrest ættu að njóta slíkrar heimildar. Og ég þekki frá mínu starfi í héraði í sambandi við húsnæðismálalánin, að hefði slík heimild verið til staðar í lögum, hefði það komið sér mjög vel fyrir lántakandann, sem heimildin á annað borð hefði náð til. Efni þessarar brtt. okkar lætur ekki mjög mikið yfir sér, en er að dómi okkar flm. mjög sanngjarnt og gæti orðið nokkuð til hagræðis þeim lántakendum, sem við stundarerfiðleika eiga að etja.



Herra forseti. Hér eru aðeins örfá orð. Það frv., sem hér um ræðir, er staðfesting á brbl., sem ríkisstj. sá sig tilneydda til þess að setja vegna fjárhagsörðugleika þess láglaunafólks, sem íbúðirnar við Breiðholt voru byggðar fyrir. Það er vissulega full ástæða til þess og allt rétt, sem hv. frsm. sagði um það, að það er auðvitað ofviða þessu fólki að greiða stuttu lánin, eða fimm plús fimm %, á svo skömmum tíma sem ráðgert var, til viðbótar við vextina af háa láninu. Og hv. frsm. sagði það réttilega, að eins og nú hagar til, væri það mjög mikil spurning, hvort hægt væri að gera því skóna yfirleitt, að ýmsu af þessu láglaunafólki tækist að eiga sína eigin íbúð, hvort þessi mál þyrfti ekki að leysa með öðru móti, með leiguíbúðum, húsaleigustyrkjum eða e.t.v. einhverju enn öðru. Nú er það vitað, að nokkuð er gert af því að leysa þessi mál, hér í Reykjavík a.m.k., með leiguíbúðum, þar sem ég hygg, að Reykjavíkurborg leigi einstaklingum ýmsar íbúðir, þ.á.m. í Breiðholtshverfi, en selji ekki og hafi af því nokkurn kostnað. En þetta finnst mér leiða hugann að því, hvort ekki sé nauðsynlegt fyrir Íslendinga að gera sér grein fyrir því í raun og veru, hvort við eigum að gefast upp í glímunni við það vandamál, að hlutfallið milli launa og húsnæðiskostnaðar sé þannig, að það sé stór hópur fólks í landinu, sem sé gengið út frá að geti ekki átt sitt eigið húsnæði. Ég hygg, að allir flokkar, nema e.t.v. Alþb., hafi haft það sem stefnuskráratriði að vilja stuðla að því, að sem allra flestir einstaklingar gætu búið í eigin íbúðum og reynslan sýnir það, að langflestir landsmanna vilja eiga sitt eigið húsnæði. Nú hefur það komið fram, að fjöldi þeirra getur það ekki vegna þess, að launin eru of lág og vegna þess, að húsnæðið er of dýrt, eða réttara sagt, hlutfallið milli byggingarkostnaðarins og launanna er svo óhagstætt, að þetta verður mörgum ofviða. Hér er þó verið að tala um fólk í starfi. Hér er ekki verið að tala um öryrkja og annað fólk, sem af einhverjum ástæðum hefur ekki venjulegar tekjur. Hér er verið að tala um það fólk, sem hefur venjulegar tekjur, verkamenn og iðnaðarmenn og aðra launþega. Mér finnst þetta vera mjög alvarlegur hlutur, þegar það er orðið viðurkennt af opinberri hálfu, að þetta fólk geti raunverulega ekki átt sínar eigin íbúðir. Nú væri e.t.v. hægt að halda því fram, að þessar íbúðir í Breiðholtinu væru t.d. óeðlilega stórar, þannig að þetta fólk gæti átt íbúðir, ef þær væru bara minni. Ég hef heimsótt fólk í nokkrum íbúðum þarna og ég get ekki meint, að þessar íbúðir séu óhæfilega stórar. Ef við tökum t.d. tveggja herbergja íbúðirnar, þá eru þar hjón með tvö börn í tveimur herbergjum. Það þýðir náttúrlega það, að svefnherbergið er aðeins eitt. Getum við gert öllu minni kröfur? Í fjögurra herbergja íbúð kom ég um daginn. Þar eru hjón með fimm börn. Þarna er stofa og svefnherbergi hjóna og tvö lítil herbergi fyrir fimm börn. Eigum við að fara neðar í kröfugerðinni? Ég get nefnt mörg fleiri dæmi. Ég kom þarna í margar íbúðir og niðurstaðan verður nokkurn veginn sú sama. Ég vildi vekja athygli á þessu, því þetta er mjög háskaleg þróun, ef við þurfum að viðurkenna það, að svo sé komið, að laun þessa fólks dugi ekki til þess að standa undir því að eiga svona íbúðir jafnvel þó að 80% af byggingarkostnaðinum sé lánað til 33 ára. Og nú á að lána 10% í viðbót til 6 ára. Annað hvort hlýtur að vera, að launin hérna eru of lág eða þessar íbúðir eru of dýrar. Nú ætta ég ekki að gera verð þessara íbúða, sem mér finnst geysilega hátt, eftir að hafa skoðað þær, að umtalsefni hér né ástand þeirra, sem mér finnst satt að segja hrikalegt. Ég geri það kannske síðar og við annað tækifæri. Erindi mitt hingað nú var ekki að benda á þetta, þó að ærin ástæða væri til, heldur hitt, sem ég hef áður sagt, að það er ömurleg staðreynd, ef það þarf að viðurkenna það hér, að fólk, sem hefur fulla atvinnu, hafi svo lág laun, að það geti ekki staðið undir þessum litlu íbúðum, sem ég hef hér verið að lýsa, þó að það fái 80% lán til 33 ára og 10% til 6 ára.