Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Svo hefur háttað til alllengi að hjá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli hafa verið óvenjumargir lausráðnir starfsmenn og þeir hafa verið í þeirri stöðu óvenjulengi. Það er eðlilegt að athugað sé hver réttarstaða þeirra er gagnvart vinnuveitanda sínum og gagnvart ávinnslu réttinda eða stöðu áunninna réttinda. Því hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. utanrrh. um þetta efni sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,1. Hve margir starfsmenn varnarliðsins eru lausráðnir, hve hátt hlutfall eru þeir af heildarstarfsmannafjölda þess og hve lengi hafa þeir verið lausráðnir? 2. Hver er staða þeirra þegar kemur til fastráðningar? 3. Hver er staða þeirra sem hafa verið lausráðnir, a. um skamma hríð, b. lengur en þrjá mánuði, c. lengur en eitt ár, þegar kemur til fækkunar starfa eða annarra breytinga á starfsmannafjölda? 4. Hver er réttarstaða þeirra varðandi veikinda- og slysatryggingar, orlof, eingreiðslur vinnuveitenda,`` --- í samræmi við samninga --- ,,lífeyrisrétt, atvinnuleysisbætur og önnur vinnutengd réttindi?``

Herra forseti. Að því er varðar fyrstu spurninguna er rétt að upplýsa að íslenskir starfsmenn varnarliðsins eru nú 855. Þeir eru ýmist ráðnir tímabundið eða ótímabundið. Starfsmenn sem ráðnir eru tímabundið eru nú 69 talsins sem eru 8,7% af heildarfjölda starfsmanna varnarliðsins. Það er mjög mismunandi hve lengi tímabundin ráðning stendur. Algengast er að fólk sé ráðið tímabundið í árstíðarbundin verkefni vegna veikinda eða í sérstök verkefni. Eins og á öðrum vinnustöðum þarf varnarliðið að ráða fjölda starfsmanna á sumrin til afleysinga. Á annað hundrað sumarstarfsmenn eru þar ráðnir. Einnig er algengt að fólk sé þar í tímabundnum störfum á veturna. Oft er tímabundin ráðning hjá varnarliðinu framlengd ef þörf krefur og fjárveitingar og nauðsynlegar heimildir eru fyrir hendi. Ef ráðið hefur verið í tímabundið starf um nokkurn tíma er reynt að fá því breytt í fast starf. Tímabundnar ráðningar leiða oft til fastráðningar í sama starf eða önnur störf hjá varnarliðinu. Nýlega fékk t.d. flotastöð varnarliðsins heimild til að fjölga fastráðnum starfsmönnum hjá slökkviliði flotastöðvarinnar um 27. Þessi stöðugildi verða nýtt til að fastráða starfsmenn sem hafa verið lausráðnir til starfa hjá slökkviliðinu og flugvallarþjónustunni, en slökkviliðið annast ýmsa þjónustu við flugvöllinn, t.d. snjóhreinsun flugbrauta og afgreiðslu herflutningavéla. Að því er varðar aðra spurninguna þá ganga starfsmenn sem ráðnir eru tímabundið að öllu jöfnu fyrir þegar fast starf á vinnustað þeirra losnar. Við ákvörðun um ráðningu er tekið tillit til hæfni, enskukunnáttu, starfsaldurs og starfsréttinda. Að því er varðar þriðju spurninguna þá er því til að svara að ef fækka þarf starfsmönnum á vinnustað er starfsmönnum í tímabundnu starfi sagt upp áður en til uppsagnar á fastráðnu starfsfólki kemur. Þeir njóta að sjálfsögðu þess uppsagnarfrests sem þeir eiga samkvæmt kjarasamningum og landslögum. Við þessar aðstæður, þ.e. við uppsögn vegna fækkunar á starfsfólki, eru starfsmenn í tímabundnu starfi í sömu stöðu hvað varðar það hve lengi tímabundin ráðning þeirra hefur staðið. Með öðrum orðum er staða þeirra að þessu leyti ekki mismunandi eftir því hve lengi þeir hafa verið í tímabundnu starfi. Réttarstaða þeirra að öðru leyti ákvarðast af ákvæðum ráðningarsamnings þeirra og þeim kjarasamningi sem kaupskrárnefnd varnarsvæða hefur úrskurðað að gilda skuli um viðkomandi starf. Ef störfum á vinnustað fjölgar eiga starfsmenn í tímabundnu starfi sama möguleika á að sækja um starf og aðrir. Eins og kom fram áðan er við ákvörðun um ráðningu litið til hæfni umsækjenda, enskukunnáttu, starfsaldurs og starfsréttinda. Eðli málsins samkvæmt hefur reynsla af starfi hjá varnarliðinu einnig áhrif þannig að staða þeirra sem þar hafa starfað er sterkari þegar til ákvörðunar um ráðningu kemur hvort sem þeir hafa starfað tímabundið eða eru í föstu starfi. Að því er varðar síðustu spurninguna þá fer um réttarstöðu starfsmanna í tímabundnum störfum hjá varnarliðinu samkvæmt gildandi lögum á hverjum tíma og þeim kjarasamningum er launakjör þeirra miðast við samkvæmt ákvörðun kaupskrárnefndar varnarsvæða hverju sinni. Starfsmenn varnarliðsins vinna á mörgum og mismunandi sviðum og kjör þeirra í starfi miðast við marga og mismunandi kjarasamninga. Launakjör í einu starfi eru því engan veginn lýsandi fyrir launakjör hjá varnarliðinu almennt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. greinargóð svör við þessum spurningum. Það sem mér þykir þó mest um vert í svörum hans er það sem fram kom um að unnið hefði verið að því að breyta stöðu lausráðinna starfsmanna á vegum slökkviliðs varnarliðsins sem hafa starfað við flugvallarþjónustu og snjóruðning þar á meðal. En einmitt þessi störf hafa lengstum verið einungis mönnuð lausráðnum starfsmönnum sem hafa gegnt þeim um árabil og þeir þess vegna haft frekar áhyggjur eða skort öryggi um sín réttindi sökum þess. Ég vil aftur árétta að mér þykir það skipta mestu. Um öll önnur störf sem lausráðið er til hjá varnarliðinu fer með líkum hætti og verið hefur hjá öðrum atvinnurekendum, þ.e. það ræðst af tímabundnum þörfum, afleysingum og öðru slíku eins og við sjáum annars staðar.

Herra forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er úrskurður umhvrh. um kísilgúrvinnslu í Mývatni. Þannig er mál með vexti að árið 1978 voru Mývatn og Laxársvæðið tilkynnt á skrá Ramsar-samningsins um mikilvæg votlendissvæði á heimsvísu. Það rifjaðist upp fyrir mér, þegar téður úrskurður lá fyrir, herra forseti, að við Ramsar-samninginn starfar eftirlitsnefnd sem við Íslendingar höfum átt samskipti við. Þessi eftirlitsnefnd hefur það hlutverk að kanna hvernig ákvæðum samningsins er framfylgt í þeim ríkjum sem hafa tilnefnt svæði inn á þessa skrá. Ísland hefur, eins og ég sagði, átt samskipti við þessa eftirlitsnefnd vegna þess að Ísland hefur ekki alltaf staðið sig sem skyldi eða verið til fyrirmyndar að áliti nefndarinnar. Þannig hafa bæði Mývatn og Þjórsárver verið sett á sérstaka skrá yfir svæði sem talin eru í hættu vegna nýtingar sem ekki getur talist sjálfbær. Þessi skrá er kölluð Montraux-skrá. Það mun hafa gerst árið 1993 að þau svæði sem ég nefni sem þá höfðu verið sett á þessa skrá voru tekin út af henni aftur. En eftirlitnefndin mun hafa sérstakar gætur á þessum svæðum og eins og fram kemur hér að framan, herra forseti, er það vegna þess að talið er orka tvímælis að nýtingin sem á sér stað á svæðinu í tilfelli Mývatns geti talist sjálfbær. Mér er kunnugt um að fréttatilkynning hafi verið gefin út á vegum umhverfisráðuneytins 1993 þar sem tilkynnt var að leyfi til kísilgúrvinnslu úr Mývatni mundi ekki ná nema fram til ársins 2002 eða 2003 enda ekki talið að hægt væri að nýta kísilgúr úr þeirri námu sem nú er nýtt lengur en til þess tíma. Samkomulag mun hafa verið gert milli umhvrn., iðnrn. og Náttúruverndarráðs um þessi málalok. Síðan hefur farið í gang ferli sem við þekkjum og fyrir liggur úrskurður umhvrh. um kísilgúrvinnslu á nýjum stað í nýrri námu í Mývatni. Nú leikur mér forvitni á að vita, herra forseti, hvort eftirlitsnefnd Ramsar-samningsins hafi verið tilkynnt um þessi breyttu áform umhvrn.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hefur ráðherra tilkynnt skrifstofu Ramsar-samningsins um úrskurð sinn er lýtur að kísilgúrvinnslu úr Mývatni, og ef svo er, hver hafa viðbrögð skrifstofunnar verið?`` Því er til að svara að Ramsar-samningurinn gerir ráð fyrir að aðildarríki samningsins tilkynni um ákvarðanir og aðgerðir sem kunna að hafa áhrif á vistfræðilega eiginleika Ramsar-svæða í viðkomandi landi. Í umhvrn. er nú verið að vinna að bréfi til skrifstofu samningsins þar sem gerð verður grein fyrir nýlega felldum úrskurði um mat á umhverfisáhrifum vegna kísilgúrvinnslu úr Syðriflóa Mývatns. Skrifstofu samningsins var í sumar með bréfi, dagsettu 3. ágúst, gerð grein fyrir því að Skipulagsstofnun hefði kveðið upp úrskurð í málinu sem gerði ráð fyrir námugreftri í Syðriflóa og að sá úrskurður væri kæranlegur til ráðuneytisins fram til 16. ágúst. Skrifstofu samningsins er því kunnugt um málið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að ég sakna hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér í þingsalnum. Hann bar fram þessa fyrirspurn ásamt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur þannig að ég undrast það að hann skuli ekki vera við umræðuna. Mér dettur í hug hvort hann hafi e.t.v. misst kjarkinn í sambandi við að bera upp þessar fyrirspurnir. Af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitnaði til samkomulags sem gert hefði verið hér á árum áður þá finnast engin gögn í iðnrn. um samkomulag sem gert hafi verið þá, eins og hún orðar það, við umhverfisverndarsinna og umhvrn. um að loka verksmiðjunni. Ég tel því að þetta samkomulag sé ekki til staðar eða hafi ekki a.m.k. verið gert það formlega að það gæti verið gagn í þessu máli. Ég vil lýsa ánægju með þá stöðu sem nú er komin upp, þ.e. að hæstv. umhvrh. hefur nú úrskurðað í málinu þannig að framtíð Kísiliðjunnar er a.m.k. bjarari en hún hefur verið alllengi.

Hæstv. forseti. Hæstv. umhvrh. sagði að skrifstofunni væri kunnugt um málið en gat þess ekki nánar hvort nokkur viðbrögð hefðu komið þaðan. Það er full ástæða til að spyrja þá eftir því hvort þessi skrifstofa hafi ekki brugðist við með neinum hætti og fylgst með málinu áfram. Það er líka ástæða til þess að rifja það upp að áður en þessi ákvörðun hæstv. umhvrh. var tekin, þ.e. skorið úr um þessi mál, þá lágu fyrir fjölmörg álit. Þau voru flest á einn veg þar sem þeir sem höfðu náttúruna helst í huga voru mjög andvígir því að þessi nýting héldi áfram. Þó voru aðilar líka sem mæltu með nýtinguni. En þarna var, og ég vil endurtaka það sem ég sagði fyrr í dag, eins og ævinlega nema í Melasveitinni, náttúran ekki látin njóta vafans.

Herra forseti. Það hefur löngum verið um það rætt og því haldið fram að samkomulag hafi verið gert um að leggja niður framleiðslu kísilgúrs við Mývatn. Hið rétta í málinu er að náð var samkomulagi um það að ríkisstjórnin legði fram á Alþingi frv. þar að lútandi. Það frv. náði ekki fram að ganga einfaldlega vegna þess að Alþingi féllst ekki á það samkomulag sem rætt hafði verið um milli umhvrh. og náttúruverndarsamtaka á þeim tíma. Það var því þannig að Alþingi hafnaði því samkomulagi sem fitjað hafði verið upp á. Þess vegna er alveg ástæðulaust og ber allra síst í sölum Alþingis að halda því fram að eitthvað hafi verið gert sem á Alþingi hefur verið hafnað.

Herra forseti. Fyrirspurnin fjallar um Ramsar-samninginn og eftirlitsnefnd við skrifstofu Ramsar-samningsins. Það er rétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að hæstv. umhvrh. svaraði ekki hvort borist hefðu viðbrögð frá skrifstofunni en mér þykir þó gott að heyra að skrifstofunni hafi verið tilkynnt um málið. Mér þykir líka gott að heyra frá hv. 1. þm. Norðurl. e. að samkomulagið hafi verið gert, sem stangast á við orð hæstv. iðnrh.- og viðskrh. Hitt þykir mér líka fróðlegt að heyra að það hafi síðan endað þannig að samkomulaginu hafi verið hafnað á Alþingi. Ég viðurkenni það, herra forseti, að það eru upplýsingar sem ég hef ekki haft. Hitt veit ég að á Hokkaídóeyju, í borg sem kölluð er Kúshíró í Norður-Japan, var Eiður Guðnason fenginn árið 1993 til að lýsa því yfir á ráðstefnu sem þar var haldin að gengið hefði verið frá lokun Kísiliðjunnar og það fæli í sér að hún mætti starfa innan afmarkaðs námasvæðis í Ytriflóa Mývatns og leita uppi á landi fram til ársins 2010. Mikil leit fór síðan fram uppi á landi en ekkert fannst og við vitum framhaldið. Náman er orðin tóm og er ekki talið ráðlegt að vinna lengur úr henni og þá á að leita fanga úr nýju námasvæði. Spurningin snýst um hvort eftirlitsnefnd Ramsar-samningsins felli sig við að slíkt sé gert því að Ramsar-samningurinn er alþjóðlegur samningur og við erum þar með ekki ein ábyrg fyrir afdrifum þessa svæðis. Nýting á svæði sem er á þessari skrá á að vera sjálfbær og það er ekki okkar að meta hvort hún er það, heldur er það erlendra eftirlitsaðila Ramsar-samningsins að gera það. Og ég bíð eftir að heyra niðurstöður þeirra eftirlitsmanna, niðurstöður þeirra færu sérfræðinga um hvort Ramsar-skrifstofan samþykkir áframhaldandi vinnslu kísilgúrs úr Mývatni.

Virðulegur forseti. Hér var spurt hvort ráðherra væri kunnugt um viðbrögð frá Ramsar-skrifstofunni. Ráðherra er ekki kunnugt um viðbrögð frá Ramsar-skrifstofunni en málið hefur farið til þeirra með bréfi 3. ágúst og annað bréf fer bráðlega varðandi úrskurð ráðherra. Það er alrangt að náttúran hafi ekki verið látin njóta vafans í úrskurði umhvrh. og Skipulagsstofnunar varðandi Kísiliðjuna. Ráðherrann staðfesti úrskurð Skipulagsstofnunar. Skipulagsstofnun úrskurðaði það heimilt að fara í Syðriflóa og ráðherra staðfesti þann úrskurð reyndar með viðbótarskilyrði, tólfta skilyrðinu. Hér hefur ákveðið stjórnmálafl, vinstri grænir, farið mjög harkalega fram í umræðum um þetta mál og talið að við höfum verið að ganga á hlut náttúrunnar. Það er af og frá. Hér þarf að skoða umhverfishagsmuni og byggðahagsmuni. Búið er að skoða umhverfishagsmuni og það er ásættanlegt að fara út í Syðriflóa frá þeim hagsmunum. Það er mjög eftirtektarvert að frambjóðandi vinstri grænna í Reykn., Kristín Halldórsdóttir, sem starfaði hér með okkur um tíma og er núna að mér skilst starfsmaður vinstri grænna eða vinnur með þeim, segir í Morgunblaðsgrein að starfsmenn Kísiliðjunnar hafi brugðist vel við úrskurði ráðherra, og það er rétt, með því að halda upp á það og síðan kemur í þessari grein hvílík skammsýni, hvað er þetta fólk að hugsa? Ég hlýt að spyrja á móti: Hvílík skammsýni. Hvað eru vinstri grænir að hugsa í þessu máli? Búið er að fara í gegnum tvöfalt umhverfismat á Kísiliðjunni við Mývatn og samt koma upphrópanir af þessu tagi. Hvað er fólkið sem vinnur í Kísiliðjunni að hugsa? Það er auðvitað að hugsa um hagsmuni sína líka. Það er að hugsa um framtíðina. Og þegar hægt er að stuðla að atvinnu og vernda náttúruna og ganga ekki á hlut hennar um leið, þá á að sjálfsögðu að gera það.

Herra forseti. Áfram beinum við fyrirspurn til hæstv. umhvrh. Ásamt mér er á þskj. 308 hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og vera hans í salnum sýnir það að sjálfsögðu, herra forseti, að þann hv. þm. hefur ekki brostið kjark til að koma hér og ræða málefni Mývatns eins og hæstv. viðsk.- og iðnrh. lét liggja að í ræðu sinni áðan. Fyrirspurnin lýtur að 15. reglu Ríó-yfirlýsingarinnar og er svohljóðandi, í fjórum liðum, herra forseti: 1. Telur ráðherra íslensk stjórnvöld vera lagalega bundin af 15. reglu Ríó-yfirlýsingarinnar (varúðarreglunni)? 2. Ef svo er, hver er útfærsla reglunnar og stendur til að lögfesta þá útfærslu? 3. Hvernig rökstyður ráðherra að 15. regla Ríó-yfirlýsingarinnar hafi verið notuð í nýgengnum úrskurði um kísilgúrvinnslu í Mývatni? Eins og kunnugt er tekur bæði hæstv. ráðherra fram í úrskurði sínum og sömuleiðis Skipulagsstofnun að varúðarreglunnar hafi verið gætt í úrskurðinum. 4. Hver er grundvallarmunurinn á framkvæmd varúðarreglna annars vegar og framkvæmd reglna um fyrirbyggjandi aðgerðir hins vegar, með tilliti til áðurnefnds úrskurðar? Herra forseti. Það skal segjast eins og er að kveikjan að þessum spurningum er fengin úr blaðagrein sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 12. nóvember sl. Greinina skrifar Aðalheiður Jóhannsdóttir sem er fyrrum starfsmaður umhvrn. en hún er lögfræðingur og stundar nú doktorsnám í umhverfisrétti við Uppsalaháskóla. Aðalheiður Jóhannsdóttir getur í greininni um varúðarregluna og telur að hér leiki ákveðinn vafi á framkvæmd reglna af þessu tagi. Aðalheiður styður það gildum rökum að mínu mati að hér sé mögulega verið að miða við fyrirbyggjandi reglur, þ.e. reglur um fyrirbyggjandi aðgerðir en ekki varúðarreglur og þykir mér öll þessi grein og allur sá málflutningur sem þar er að finna gefa fullt tilefni til að fá nánari útskýringar frá hæstv. umhvrh. á úrskurði sínum um kísilgúrnám í Mývatni.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrirspurnina frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni. Því er til að svara í fyrsta lagi að Ríó-yfirlýsingin sem samþykkt var á heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál 1992 er ekki þjóðréttarlega skuldbindandi fyrir Ísland eða önnur þátttökuríki. Í yfirlýsingunni felst hins vegar stefnuyfirlýsing sem aðildarríkin ætla sér að fylgja við framkvæmd umhverfismála. Varúðarreglan er ein af meginreglum umhverfisréttar í Ríó-yfirlýsingunni en með tilkomu hennar var mótuð sú meginstefna sem er jafnt grundvöllur löggjafar hér á landi um umhverfismál sem og annars staðar að umhverfið og náttúran skuli njóta vafans en ekki eins og áður að framkvæmdin skyldi njóta hans. Þessi útfærsla hefur ekki verið lögfest beinum orðum í löggjöf þótt hún liggi til grundvallar framkvæmd umhverfislöggjafar. Varðandi aðra spurningu er því til að svara að þó að íslensk stjórnvöld séu ekki lagalega bundin af Ríó-yfirlýsingunni og varúðarreglan ein og sér sem slík hefur ekki verið lögfest hér á landi hefur í löggjöf á síðari árum verið tekið mið af markmiðum hennar svo sem í lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, og í lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, og lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Ég vil, virðulegur forseti, af þessu tilefni lesa aðeins upp úr athugasemdum sem voru með frv. um mat á umhverfisáhrifum þegar þau voru til umfjöllunar, en þar segir að í tilskipun Evrópusambandsins 97/11/EB sé byggt á þeim meginreglum sem mótast hafa á síðustu árum og áratugum, jafnt á alþjóðavettvangi og í framkvæmd ríkja, þ.e. varúðarreglunni, mengunarbótareglunni, reglunni um verndarsjónarmið og reglunni um að mengun sé upprætt við upptök. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að leggja til að meginreglur þessar yrðu ekki settar inn í frv. sjálft þar sem efni reglnanna og orðalag þeirra er um margt óljóst og enn í mótun. Komið hefur til tals að lögfesta varúðarregluna í ráðuneytinu en við nánari skoðun ráðuneytisins var fallið frá því að setja hana í sérstök lög en fella hana fremur inn í löggjöf þar sem við á eins og gert hefur verið. Vil ég árétta það sem segir líka í úrskurði um mat á umhverfisáhrifum kísilgúrvinnslu við Mývatn, en þar segir, virðulegur forseti: ,,Mat á umhverfisáhrifum framkvæmdar er grunnþáttur í framkvæmd varúðarreglunnar. Því er framkvæmd þessa mats þáttur í framkvæmd varúðarreglunnar að því er varðar fyrirhugaða frekari vinnslu kísilgúrs úr Mývatni.`` Varðandi þriðju spurninguna er því til að svara að það er hlutverk umhvrh. að kveða upp úrskurði samkvæmt lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Í úrskurðum sínum verður ráðherra að styðjast við lögmæt sjónarmið. Í úrskurði um kísilgúrvinnslu úr Mývatni segir m.a. um 15. reglu Ríó-yfirlýsingarinnar, með leyfi virðulegs forseta: ,,Regla 15 í Ríó-yfirlýsingunni var samþykkt á heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Rio de Janero og fjallar um varúðarregluna en hún hljóðar svo: ,,Í því skyni að vernda umhverfið skulu ríki í ríkum mæli beita varúðarreglunni eftir því sem þau hafa getu til. Skorti á vísindalegri fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skal ekki beitt sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll.```` Í úrskurði skipulagsstjóra er fallist á námuvinnslu með ákveðnum skilyrðum. Skilyrðin kveða á um að auknar rannsóknir þurfi að fara fram um vöktunaráætlanir og þá skyldu framkvæmdaraðila að gera tillögu að viðmiðunum um hvenær grípa skuli til mótvægisaðgerða auk þess sem gerð er krafa um að framkvæmdaraðilar leggi fram útfærðar hugmyndir og áætlanir um prófanir mögulegra mótvægisaðgerða varðandi ákveðna þætti áður en til framkvæmda kemur. Með hliðsjón af framansögðu er það mat ráðuneytisins að varúðarreglunni hafi verið fylgt í hinum kærða úrskurði skipulagsstjóra. Ég endurtek, það er mat mitt og ráðuneytisins að varúðarreglunni hafi verið fylgt því ekki má gleyma að í úrskurðinum segir að kísilgúrnám á svæði II muni ekki hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif að uppfylltum þeim tólf ítarlegum skilyrðum sem sett eru fram í úrskurðinum og fylgja ber. Varðandi fjórðu fyrirspurnina, virðulegur forseti, er því til að svara að varúðarreglan gerir ráð fyrir því að umhverfisáhrif séu metin áður en ráðist er í framkvæmdir og á grundvelli þeirra gagna sem aflað er í matsferlinu sé ákvörðun tekin. Að því leyti er varúðarreglan fyrirbyggjandi aðgerð. Hins vegar eru fyrirbyggjandi aðgerðir, t.d. mengunarvarnir af öðrum toga ætlaðar til þess að ná tilteknum umhverfismarkmiðum og koma í veg fyrir umhverfisskaða.

Herra forseti. Það væri mjög æskilegt ef hæstv. ráðherrar temdu sér á venju að svara spurningum sem fyrir þá eru lagðar í fyrirspurnatímum og að þeir sem á annað borð geta það reyndu að gera það málefnalega. Það er kannski til fullmikils mælst þegar í hlut eiga sumir hæstv. ráðherrar Framsfl. eins og dæmin sanna. Blaðagreinum og persónulegum skoðunum sem lýst er í þeim ættu hæstv. ráðherrar sömuleiðis að svara á þeim vettvangi í staðinn fyrir að nota tækifærið hér í skjóli þinghelgi og ráðast að nafngreindum einstaklingum sem ekki eru til staðar til að svara fyrir sig. Talandi um kjarkleysi, herra forseti, þá er það a.m.k. ekki stórmannlegt og hefur aldrei verið talið. Spurningin um hvort hefja ætti kísilgúrnám á nýjum svæðum í Mývatni er afar umdeilt mál og í raun og veru prófmál að mörgu leyti. Við höfum lagt fram spurningar sem tengjast lagalegum og þjóðréttarlegum álitamálum í tengslum við þetta mál og þær spurningar verðskulda málefnaleg svör. Herra forseti. Síðan hygg ég að hæstv. umhvrh. sé nokkurn veginn einn um það í landinu að túlka niðurstöður sínar í málinu þannig að náttúran hafi fengið að njóta vafans.

Herra forseti. Ég hlýt við þetta tækifæri að láta í ljós ánægju mína yfir því hvaða þróun kísilgúrmálin hafa tekið í Mývatnssveit um leið og ég læt í ljós sérstaka undrun yfir ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. áðan sem varðaði ekki beint málið. Þótti mér þó undarlegt þar sem honum er yfirleitt mikið niðri fyrir þegar hann ræðir um það að leggja niður kísilgúrvinnslu í Mývatnssveit. En hér er auðvitað um það að ræða að þessi byggð stendur og fellur með því að það fólk sem þar býr hafi atvinnu. Og þegar við erum að tala um byggð úti á landi, byggðastefnu og náttúruvernd, þá erum við auðvitað að tala um hvernig við Íslendingar getum lifað í friði og sátt við land okkar og að það fólk sem þar búi eigi rétt til lífs á þeim stað þar sem það er fætt og uppalið ef náttúran gefur kosti til þess að þar sé hægt að búa án þess að níðast á náttúrunni. Kísilgúrvinnsla við Mývatnssveit er náttúruvæn, vatnið endurnýjar kísilgúrinn og við vitum að ef ekki hefði komið til kísilgúrvinnslu, þá væru vissir hlutar vatnsins nú upp úr sem nú er vatn og þar sem nú syndir silungur, góður til átu.

Hæstv. forseti. Það sem mig langar til að koma á framfæri eru viðbrögð við orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann telur að hæstv. umhvrh. sé ein um að meta málið þannig að hún hafi látið náttúruna njóta vafans. Hv. þm. lét þau orð falla á fundi fyrir norðan með sveitarstjórnarmönnum, áður en hæstv. umhvrh. úrskurðaði í þessu máli, að hann væri sammála niðurstöðu skipulagsstjóra í málinu að öðru leyti en því að hann teldi að hann sætti sig ekki við dýptina. Hæstv. umhvrh. úrskurðar einmitt á þann veg að hún sætti sig heldur ekki við dýptina, en samt sem áður kemur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hér upp og hefur þau orð yfir að hæstv. umhvrh. sé ein um að telja að náttúran hafi notið vafans. Ég mótmæli þessum orðum og tel að hv. þm. væri maður að meiri ef hann talaði eins fyrir sunnan og fyrir norðan.

Hæstv. forseti. Ég kem hér vegna þess að hæstv. umhvrh. talar ævinlega um að náttúran hafi verið látin njóta vafans í þessu tilfelli. Málið er að skoðanir náttúruverndarmanna og vísindamanna stönguðust mjög á um hvort þarna væri óhætt að halda áfram. Ef það er ekki vafi sem ætti að túlka náttúrunni í vil, ef menn ætla að fara eftir þessum reglum, þá spyr ég: Hvenær er hann? Mér finnst það ekki sæmandi hæstv. ráðherrum að vera með útúrsnúninga. Menn geta haft sína skoðun og skorið úr eftir sínu höfði, en það er útúrsnúningur að tala um að ekki hafi verið vafi í málinu.

Herra forseti. Mér þykir afar leitt að þurfa að halda því fram en mér virðist ljóst af því sem kemur fram í máli hæstv. umhvrh. að hún skilji ekki eða misskilji í öllu falli illilega varúðarregluna, regluna sem kveður á um það að þegar leikur vísindalegur vafi á því hvort nýting sé sjálfbær eða ekki beri að láta náttúruna njóta vafans. Og, herra forseti, hér ríkir sannarlega vísindaleg óvissa því þess má geta að allir lögboðnir ráðgjafar og undirstofnanir hæstv. ráðherra hvöttu til varúðar og það gerðu frjáls félagasamtök líka. Allir þessir aðilar lýstu því yfir að um verulegan vafa væri að ræða um hvort nýting úr fyrirhuguðu námasvæði gæti talist sjálfbær eða ekki. Allir þessir aðilar töldu um leið að náttúrunni bæri að njóta vafans. Eftir því fór hæstv. ráðherra ekki í úrskurði sínum sem styður þau orð mín sem ég hóf mál mitt á að hún virðist í öllu falli misskilja ef ekki sýna fullkominn skilningsskort á þessari reglu. Ég sé ekki betur en hér hafi verið blandað saman þeim reglum sem Aðalheiður Jóhannsdóttir getur um í blaðagrein sinni, þ.e. reglum um fyrirbyggjandi aðgerðir og varúðarreglunni. Hér eru notaðar reglur um fyrirbyggjandi aðgerðir og gaman væri að vita, herra forseti, hver á að borga allar þær fyrirbyggjandi aðgerðir sem þarf að fara í samkvæmt ákvæðunum tólf. Á það að vera Kísiliðjan eða ætlar hæstv. iðn.- og viðskrh. kannski að greiða þann reikning? Því það er sannarlega ekki einfalt og verður ekki einfalt að fara að þeim skilyrðum sem sett eru í þeim úrskurði.

Virðulegur forseti. Það er alrangt sem kemur fram hjá hv. fyrirspyrjanda að allar stofnanir ráðuneytisins hafi verið gegn þessum úrskurði. Það er alls ekki svo. Skipulagsstofnun er undirstofnun umhvrn.

Fyrirgefðu, ég átti við...

Það er sú stofnun sem fór yfir allt málið. Það er sú stofnun sem heldur utan um það, kallar inn eftir umsögnum og fer yfir umhverfismatið. Umhverfismatið fór fram í tveimur lotum, þ.e. frummat og frekara mat. Skipulagsstofnun féllst á að heimila Kísiliðjunni að fara í Syðriflóa með víðtækum skilyrðum til að tryggja að allt væri í lagi. Ég féllst síðan á þann úrskurð. Ég staðfesti úrskurð undirstofnunar minnar, sem er Skipulagsstofnun, að vísu með einu aukaskilyrði, tólfta skilyrðinu, sem lýtur að setflutningum sem Náttúruverndarráð hafði m.a. lagt áherslu á. Það er ekki verið að misskilja varúðarregluna. Það er verið að framkvæma varúðarregluna. Og það er algjör misskilningur á varúðarreglunni ef hv. þm. heldur að varúðarreglan sé það sama og að gera aldrei neitt. Hér mátti heyra á máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að vegna þess að skoðanir stangast á, þá sé vafi. Hvað þýðir það? Á þá að úrskurða alltaf á móti framkvæmd ef skoðanir stangast á? Þá þyrfti engan umhvrh. til að úrskurða í máli því það félli þá á þessum svokallaða vafa, því að menn stangast á. Hér var algjörlega eðlilega staðið að málum. Skipulagsstofnun tekur inn í umhverfismat sem fór í tvo hringi, fékk faglegar umsagnir og úrskurðaði og síðan fór það í úrskurð hjá umhvrh. og það eru víðtæk skilyrði sett, tólf skilyrði. Ef það er ekki að láta náttúruna njóta vafans, þá veit ég ekki hvað. Hér er algjörlega eðlilega staðið að málum.

Herra forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. heilbrrh., sem ég flyt ásamt hv. þm. Þuríði Backman, er svohljóðandi og er hún í tveimur liðum: ,,1. Hvað líður endurskoðun manneldis- og neyslustefnu sem samþykkt var á Alþingi 19. maí 1989? 2. Hvernig hefur gengið að ná markmiðum manneldis- og neyslustefnunnar?`` Það ber kannski að hafa þann formála, herra forseti, að þegar við sömdum þessa fyrirspurn vorum við með aðra fyrirspurn sem fjallaði um heilbrigðisáætlun ríkisstjórnarinnar. En í þann mund er við vorum að leggja þessar tvær fyrirspurnir fram hér í þinginu birtist á borðum okkar mikil bók sem hefur að geyma heilbrigðisáætlun ríkisstjórnarinnar og fagna ég því að hún skuli komin út. Er það veigamikið rit sem sjálfsagt á eftir að nýtast okkur til a.m.k. næstu tíu ára og þar kennir ýmissa grasa og auðvitað skarast sú áætlun við manneldis- og neyslustefnu að einhverju leyti. En þar sem við höfum nú þál. frá 19. maí 1989, um manneldis- og neyslustefnu, þykir mér eðlilegt að þessari fyrirspurn sé haldið til streitu því hún byggir fyrst og fremst á manneldismarkmiðum. Í henni eru settar fram þrettán aðgerðir sem beita á til að ná markmiðunum og það átti að gerast á árunum 1990--2000 og heilbrrn. átti að sjá um framkvæmdina. Samkvæmt þeirri manneldisstefnu og neyslustefnu átti heilbrrh. líka að gera þinginu grein fyrir stöðu málsins ekki sjaldnar en á fimm ára fresti. Ég er nú ekki það kunnug að ég viti hvort það var gert, en alla vega ekki síðan ég settist á þing, herra forseti. En mér segir svo hugur að stefnunni hafi ekki verið fylgt út í æsar. Mér dettur í hug að nefna ákvörðun um virðisaukaskatt á matvæli. Mér dettur í hug að það sé oft hægt að sleppa virðisaukaskatti eða lækka virðisaukaskatt á hollari vörur til að hvetja til neyslu þeirra. Ég nefni sem dæmi að fyrir nokkrum árum hækkaði undanrenna mikið í verði og var talið að verð á henni ætti að fara eftir markaðslögmálunum og fyrst hún seldist svona vel væri rétt að hækka hana. Í því tilfelli var t.d. ekki hugsað um heilsufarið. Sömuleiðis get ég nefnt GATT-samninginn sem mér er til efs að hafi hvatt til neyslu á hollum afurðum þar sem ákveðnir verndartollar eru settir samkvæmt þeim samningi á grænmeti. Sömuleiðis er mér kunnugt um og mundi kannski hafa gaman af að fá að heyra aðeins frá heilbrrh. varðandi neyslukönnun þá sem er í undirbúningi. Mögulega gæti hún fléttað inn í svar sitt einhverjum fréttum af því hvernig henni vindur fram. En grunnspurningin er þessi: Hvað líður endurskoðun þessarar manneldis- og neyslustefnu og hvernig hefur gengið að ná markmiðum hennar?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir beinir til mín tveim spurningum sem ég mun svara hér. Fyrri spurningin er: Hvað líður endurskoðun á manneldis- og neyslustefnu sem samþykkt var á Alþingi 19. maí 1989? Þál. um manneldi- og neyslustefnu var samþykkt á Alþingi árið 1989, en hún nær til ársins 2000. Þau meginmarkmið sem koma fram í stefnunni eru í fullu gildi þó ýmislegt megi bæta. Manneldismarkmið fyrir Íslendinga voru endurskoðuð og endurútgefin af manneldisráði með lítils háttar breytingum frá fyrri útgáfu árið 1994, en stefnan byggir á þeim markmiðum. Í þál. frá 1989 segir að manneldisstefnan skuli endurskoðuð með hliðsjón af nýrri þekkingu á hverjum tíma. Í september sl. var samþykkt af Evrópudeild Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar að gera áætlun um mat og næringu þar sem aðildarlöndin eru hvött til að móta og endurskoða stefnu sína í þeim málaflokki. Manneldisráð hefur lagt fram óskir um fjárveitingar til að standa straum af landskönnun á mataræði Íslendinga sem leggja á grunn að endurskoðaðri manneldis- og neyslustefnu. Árið 2000, á þessu ári, fengu þau aukafjárveitingu, rúmar 3 millj., til að hefja þetta verk og á fjárlögum næsta árs er áætluð svipuð upphæð til viðbótar til að halda þeirri könnun áfram. En þessi könnun er mjög dýr, hún kostar um 20 millj. kr., og við erum ekki búin að finna svo mikið fjármagn til að fara í þá könnun. En það er hægt að hefja hana. Manneldisráð hefur um 15 millj. á fjárlögum hvers árs, hefur það á næsta ári. Auk þess vil ég geta þess að við höfum sett inn í fjárlögin líka 1,8 millj. kr. fyrir gagnagrunn efnainnihalds í matvælum og við munum setja inn næstu þrjú árin rúmar 5 millj. til þeirrar könnunar. Á mörgum fjárlagaliðum má einmitt finna hluti sem styrkja rannsóknir á sviði næringar og vil ég þar sérstaklega geta nýjungar sem kemur einnig fram á fjárlögum um rannsóknir á kúamjólk. Síðan spyr hv. þm.: Hvernig hefur gengið að ná markmiðum manneldis- og neyslustefnunnar? Þetta er mjög flókin spurning og kannski ekki hægt að svara á tæmandi hátt. Auðvitað þarf könnun eins og ég nefndi áðan til að geta svarað henni fullkomlega, en vísbendingar um þróunina má finna í fæðuframboðstölum sem byggja á framleiðslu og innflutningi matvæla, að frádregnum útflutningi og öðrum notum. Manneldisráð tekur þessar tölur saman og birtir ár hvert fyrir alla helstu flokka matvæla, t.d. mjólk, kjöt, sykur, hveiti o.s.frv. Fæðuframboðstölur benda til þess að neysla grænmetis hafi aukist um þriðjung á tíu árum og heildarneysla á fitu hafi minnkað lítillega. Töluvert hefur dregið úr neyslu mettaðrar fitu miðað við fæðuframboðstölur eða um 15%. Niðurstöður Hjartaverndar sýna að kólesteról í blóði Íslendinga hefur lækkað um 12% hjá körlum og 14% hjá konum undanfarin ár og er það merki um minni neyslu á mettaðri fitu. Þetta á sinn þátt í að kransæðasjúkdómar eru á undanhaldi á Íslandi. Varðandi sykurinn þá stöndum við okkur ekki nægilega vel. Mér sýnist að þar séu svipaðar tölur og árið 1994, að hver Íslendingur borði um 1 kg af sykri á viku sem er auðvitað mjög mikið magn. En það er ekki nóg að gera kannanir heldur þarf líka að fræða og það er einmitt stefna manneldisráðs, að auka fræðsluna.

Herra forseti. Á fjárlögum er núna lagt til að greiddar verði 9,5 millj. í rannsóknastyrki til Ingu Þórsdóttur prófessors, til samanburðarrannsókna á íslenskri og erlendri kúamjólk með tilliti til áhrifa hennar á líkamann og hollustugildis. Íslenska kúamjólkin hefur mikla sérstöðu og þessi rannsókn gagnast fyrst og fremst neytendum. Gosdrykkja er skelfilega mikil hér á Íslandi. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði áðan um að undanrenna væri dýr. Mjólkin á Íslandi er ódýr, hollur og góður drykkur og íslensk mjólkurvara er í raun í hæsta gæðaflokki. Eitt það besta sem við getum gert til að styrkja beinin er t.d. að drekka mjólk, lýsi og stunda góða hreyfingu.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fsp. því af henni sprettur þörf umræða. Í framhaldi af svari hæstv. ráðherra spyr ég hana hvað hún hyggist gera fleira en neyslukönnun til að viðhalda markmiðum manneldis- og neyslustefnunnar. Mig langar einnig að spyrja hæstv. ráðherra nánar út í það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á með að stýra neyslu með verðlagi. Það var heilmikið rætt í aðdraganda samþykktar þáltill. um manneldis- og neyslustefnu að ein leiðin til að breyta mataræði og auka hollustu í mataræði væri að stýra neyslunni með verðlaginu. Ég hefði gjarnan viljað fá, herra forseti, svör frá hæstv. ráðherra um þessi atriði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Því ber að fagna að í undirbúningi er að gera téða neyslukönnun. Ég tek auðvitað undir það að neyslukönnun sú sem um ræðir er grundvöllur fyrir þá manneldis- og neyslustefnu sem móta verður í framhaldinu. Slík könnun var gerð fyrir tíu árum, árið 1990 og neyslustefnan síðustu tíu ár byggir á þeirri könnun. Nú heyrir maður, herra forseti, á máli hæstv. ráðherra að neyslukönnun af þessu tagi kosti 20 millj. Við heyrum líka að á síðasta ári voru settar 3 millj. í undirbúning og á næsta ári verði settar aðrar 3 millj. í verkefnið. Nú spyr ég, herra forseti: Hvenær koma hinar 14 millj. sem á vantar? Ég gagnrýni stjórnvöld fyrir það, þegar við erum með fyrirmæli í samþykktum þingsins um að eitthvað skuli framkvæmt á ákveðinn máta, að þá veikja stjórnvöld gjarnan slagkraft viðkomandi átaks með því að mjatla fé í verkefnið þannig að féð nýtist illa. Ég hef áhyggjur af því að þessari könnun verði annaðhvort hleypt af stokkunum hálfkaraðri, þannig að hún verði hvorki fugl né fiskur og þannig útleikin að ekki verði hægt að byggja á henni manneldis- og neyslustefnu, eða að það verði hreinlega ekki farið út í hana. Mér þykir það alvarlegt, herra forseti, að svona skuli haldið á málum enn og aftur þegar kemur að verkefnum sem kosta umtalsvert fé eins og hér um ræðir. Forsendan fyrir manneldis- og neyslustefnu í íslensku samfélagi er þessi könnun. Ég tek undir orð hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur varðandi það að hvetja þurfi til umræðu um hvort verðlag geti stýrt neysluvenjum fólks. Ég ítreka spurningar mínar til ráðherrans þess efnis.

Virðulegi forseti. Manneldismál eru ekki nein átaksverkefni. Þetta eru verkefni sem þurfa stöðugt að vera í gangi. Því höfum við lagt fjármuni til ýmissa rannsókna, ýmissa rannsóknaþátta og ýmiss konar fræðslu. Ég vil benda á það sérstaklega, af því við höfum kannski mestar áhyggjur af sykurneyslunni sem ekki hefur minnkað, að við höfum t.d. bætt aðgengi að mjólk, sem er mjög ódýr, í skólum og á vinnustöðum. Við höfum aukið aðgengi að tæru vatni víðast á vinnustöðum og alls staðar í skólum.  Það er hárrétt að vissulega væri gaman að taka eitt ár í svona könnun en þá þyrftum við að leggja eitthvað annað til hliðar á meðan. En við getum hafið þessa könnun og við ætlum að fara í þessa könnun. Við erum vön að sjá fyrir endann á fjármögnun slíkra hluta og gerum það í þessu tilviki sem öðrum. En ef við skoðum fjárlagafrv. í heild sinni sést að á mörgum liðum er einmitt verið að auka fjármagn til þessara mála.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur þjónusta heilsugæslunnar verið að byggjast upp um allt land. Hún myndar núna þéttriðið net um allt land sem tryggir landsmönnum aðgengilega frumheilsugæslu. Hins vegar hefur uppbygging heilsugæslunnar í Reykjavík ekki náð því marki að öllum borgarbúum hafi verið tryggður aðgangur að heilsugæslustöð í sínu hverfi. Þannig er ekki starfandi heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi en samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu skal slík stöð vera starfandi í hverfi sem afmarkast af Grensásvegi, Holtavegi, Sunnuvegi, Laugarásvegi og Dalbraut að vestan, Elliðaám að austan og Miklubraut að sunnan. Það mundi gróflega samsvara svæði 104 í Reykjavík. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins sem ég fékk í gær hafa rúmlega 20 þúsund Reykvíkingar ekki skráðan heimilislækni. Þar af eru um 1.700 manns á svæði 104, en íbúafjöldinn þar er um 9 þúsund manns. Um 2.150 íbúa í Voga- og Heimahverfinu eru yfir 67 ára aldri og til samanburðar má nefna að á landsvísu er hlutfall þeirra sem eru 67 ára og eldri um 10%. Aðeins á svæði 101 í Reykjavík, í miðbæ Reykjavíkur, er hlutfall aldraðra hærra í borginni. Þetta háa hlutfall aldraðra má að sjálfsögðu að einhverju leyti rekja til þess að stórar stofnanir aldraðra eru staðsettar þar, eins og Hrafnista og Skjól, og einnig þjónustuíbúðir fyrir aldraða, eins og við Norðurbrún og Dalbraut en íbúar þar sækja heilbrigðisþjónustu utan húsnæðisins. Heilsugæslu fyrir íbúa svæðisins hefur verið sinnt af ýmsum aðilum. Þannig hefur heilsugæslan í Efstaleiti sinnt heimahjúkrun á svæðinu með um sex stöðugildum hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Hjúkrunarþyngdin er töluvert mikil eða sem samsvarar um 300 klst. á viku. Mæðra- og ungbarnaverndina sér hins vegar Heilsuverndarstöðin um. Fjölmargir íbúar svæðisins eru skráðir með heimilislækni ýmist í Efstaleiti, Lágmúla eða á öðrum stöðum, en eins og ég gat um eru um 20% íbúa svæðisins skráðir án heimilislæknis. Meðan heilsugæslustöð er ekki í hverfinu segir það sig sjálft að þjónusta við íbúana er ekki heildræn. Þannig getur fjölskylda í hverfinu vænst þess að fá þjónustu frá tveimur heilsugæslustöðvum, auk Heilsuverndarstöðvarinnar varðandi mæðra- og ungbarnavernd. Á fjárlögum hefur um árabil verið heimild til að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæslustöðina í þessu hverfi. Sú heimild er líka í því frv. til fjárlaga sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi. Áform um kaup eða leigu á húsnæði fyrir starfsemina hafa verið á borðinu um langt skeið og hafa ýmsar byggingar verið nefndar í því sambandi. Einnig hafa verið uppi hugmyndir um að bjóða út rekstur heilsugæslustöðvar en lítið frést þeim áformum. Þessi fsp. er lögð fram til að fá upplýsingar um stöðu þessara mála.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Möller beinir til mín svohljóðandi fsp.: Hvað líður áformum um byggingu heilsugæslustöðvar í Voga- og Heimahverfi? Hinn 1. júlí 1996 var gerð skýrsla og í framhaldi af því unnið að forgangsröðun varðandi uppbyggingu í heilsugæslu í Reykjavík og á Reykjanesi. Ég ætla hins vegar að minna á að frá því hafa farið 700 millj. kr. --- ég endurtek, 700 millj. kr. --- í beina uppbyggingu í heilsugæslunni og það á við um Mosfellssveit, Kópavog, Garðabæ, Hafnarfjörð og Keflavík, auk Reykjavíkur. Í forgangsröðun í Reykjavík var gert ráð fyrir að fyrst skyldi byggja upp í Fossvogi og sú stöð var opnuð fyrir ári í Efstaleitinu, mjög myndarleg heilsugæslustöð. Næst á listanum var Grafarvogur og þar var ákveðið að fara í miklar endurbætur og stækkun. Sú viðbót kemst í notkun síðla á næsta ári. Þetta tvennt var efst á lista á Reykjavíkursvæðinu og næst á að fara í Voga- og Heimahverfi. Það kom fram í máli hv. þm. áðan hver þjónaði þessu svæði. Því er sinnt frá Lágmúla, það er hárétt hjá hv. þm., og áætlað er að þeir læknar sem eyrnamerktir eru Voga- og Heimahverfi muni flytjast með í nýtt húsnæði þegar af verður. Við höfum skoðað ýmsa möguleika í Voga- og Heimahverfi og aðallega skoðað það húsnæði sem til staðar er í dag. Ekkert af því sem við höfum getað fengið til kaups eða leigu fyrir heilsugæsluna hefur hentað fyrr en nú að við höfum fengið tilboð frá Hrafnistu sem er að fara að byggja mjög myndarlegt hús og á góðum stað. Viðræður eru hafnar við Hrafnistumenn um að taka á leigu húsnæði hjá þeim. Ef af verður, sem mér sýnist geta orðið, getum við opnað þá heilsugæslustöð snemma árið 2002. Eins og ég sagði áðan hefur orðið alveg geysileg uppbygging í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Til þess hefur ríkið lagt mikið fé. Það er mikil þensla á þessu svæði og mikill fólksflutningur hingað og þess vegna höfum við þurft að fjölga læknum mjög verulega. Ætli það séu ekki komnir um 25 nýir læknar á þetta svæði frá árinu 1996. Það hefur því verið geysilega uppbygging. En ef af því verður sem ég kynnti áður, með Voga- og Heimahverfi, förum við fram úr okkar björtustu vonum frá því að við lögðum af stað með stefnumótunina árið 1996.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fsp. Það er auðvitað löngu tímabært að þingmenn Reykjavíkur láti til sín taka heilsugæsuþjónustuna hér í borginni. Það er ekki viðunandi að lögbundin heilsugæsluþjónusta sé ekki til staðar fyrir jafnstóran hóp og íbúa Voga- og Heimahverfis. Þar býr á fjórtánda þúsund manns og mér er sem ég sæi þingmenn landsbyggðarinnar sætta sig við að svæði með svo mörgum íbúum hefði ekki sérstaka heilsugæslustöð, eins og þeim ber samkvæmt lögum. Ekki er hægt að bera því við að húsnæði hafi ekki staðið til boða. Ég veit að Reykjavíkurborg hefur boðið m.a. húsnæði í Þróttheimum og einnig húsnæði í Glæsibæ. En ég fagna því ef húsnæði Hrafnistu verður fyrir valinu því hvar svo sem heilsugæslustöðin verður niðurkomin þá þarf heilsugæslu á þetta svæði. Það er athyglisvert að á þessu svæði búa mun fleiri aldraðir en annars staðar í borginni, 20% af íbúunum eru yfir 67 ára. Þannig er orðið mjög mikilvægt að þetta svæði fái sérstaka heilsugæslu.

Herra forseti. Heilsufar á Íslandi er talið sambærilegt við það besta sem til er í heiminum. Þar skiptir heilsuverndin afskaplega miklu máli og aðgengi að heilbrigðisþjónustu á Íslandi er afar gott. Ég verð hins vegar að taka undir að það hefur hallað á Reykjavík í uppbyggingu heilsugæslunnar. Það hefur verið staðið afar vel að þessum málum úti á landi og ég tel að á landsbyggðinni sé þjónustan mjög góð. Spurningin er hvort við nýtum okkur heilsugæsluna nægilega mikið, bæði í forvarna- og fræðsluskyni. Ég held að við ættum að geta nýtt allt þetta góða fólk betur en gert er.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svörin við fyrirspurn minni og ágæta umræðu um fyrirspurnina. Í henni fólst alls ekki neitt annað en að fá upplýsingar um hvernig málið stæði. Mér er vel kunnugt um að töluvert hafi verið lagt í uppbyggingu á heilsugæslunni í Reykjavík með því að styðja við þá þjónustu sem er þegar til staðar og myndarlega hefur verið staðið að byggingu á nýrri heilsugæslustöð í Fossvogi og Grafarvogi og endurbótum í Hlíðunum. Ég er alls ekki að draga úr því. Ég fagna því að málið er komið á skrið. Ég fagna því einmitt að það verði þá vonandi gengið til samninga við Hrafnistu í þessu máli og vona að það þýði jafnframt að gera eigi áframhaldandi tilraunir með að einkaaðilar reki heilsugæslustöð í Reykjavík. Ég vildi þá í framhaldinu sjá fleiri tilraunir innan heilbrigðiskerfisins í þá veru að gera samkomulag við einkaaðila um rekstur einstakra þátta heilbrigðisþjónustunnar. Ég fagna því jafnframt að sett eru ákveðin tímamörk í þetta dæmi, þ.e. eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra er fyrirhugað að setja á laggirnar og opna heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi snemma árs 2002, ef ég skildi ráðherra rétt, og er það sérstaklega ánægjulegt.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í fyrri ræðu minni höfum við farið algjörlega eftir þeirri forgangsröð sem við settum okkur árið 1996 um uppbyggingu heilsugæslunnar í Reykjavík og á Reykjanessvæði þannig að við erum ekki á eftir okkur sjálfum heldur erum við komin fram úr okkur í því. Við getum vel við unað enda vona ég að þetta gangi upp sem ég kynnti hér áðan. Hér kom fram að heilsugæslunni hefur verið boðið húsnæði á Reykjavíkursvæðinu. Það er alveg rétt. En ég sagði líka í ræðu minni að það húsnæði hentaði ekki heilsugæslunni. Því er þá betra að bíða og fara leiðir sem henta. Í máli hv. þm. Ástu Möller kom fram að hún óskaði þess heitast að þetta yrði einkavætt og það vill nú svo til að þetta er sú stöð sem við ætlum að gera tilraunir með í Voga- og Heimahverfið. Um það var rætt strax 1996 að þessi stöð yrði rekin eins og Lágmúlastöðin er rekin eða á svipaðan hátt. Það er ekki þar með sagt að við ætlum að hlaupa til og einkavæða alla heilbrigðisþjónustuna eða heilsugæsluna. Ég held að sé ágætt að hafa samanburðinn og fara þar nokkuð rólega.

Herra forseti. Hrefnan er mjög mikilvægur hluti vistkerfisins á íslenska landgrunninu og samkvæmt bestu áætlun nemur heildarneysla tegundarinnar á hafsvæðinu umhverfis Ísland 2 millj. tonna og þar af 1 millj. tonna af fiski. Fjölstofnaathuganir benda til þess að vöxtur hrefnu, langreyðar og hnúfubaksstofns við landið úr 70% upphafsstærðar, sömu stofnstærðar og var áður en veiðar hófust, í 100% leiði til þess að afrakstur þorskstofnsins minnki um 20%. Samkvæmt þessum athugunum vegur hrefnan langmest í þessu tilliti. Því má ætla að breytingar á stærð hrefnustofnsins úr 90%, sem hún er talin vera nú, í 60--70% af upphaflegri stærð séu líklegar til að hafa veruleg vistfræðileg áhrif, þar með talið á aukna afrakstursgetu þorskstofnsins. Heildarneysla þeirra tólf hvalategunda sem algengastar eru hér við land nemur um 6 millj. tonna og af því eru rúmlega 2 millj. tonna fiskmeti. Hrefna virðist vera atkvæðamesti afræningi meðal hvala á Íslandsmiðum bæði hvað varðar heildarmagn og fiskát. Á mynd sem fylgdi með svari til hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur vegna fyrirspurnar um hvalveiðar kemur fram að þegar á næsta ári er talið að þrír hvalastofnar hér við land, hnúfubakur, hrefna og langreyður, hafi þau áhrif að þorskveiðin þegar á næsta ári geti orðið 30--50 þús. tonnum minni en ella væri og eftir 20 ár muni um 100 þús. tonnum í þorskafla. Hér erum við að tala um veruleg áhrif á afrakstursgetu okkar af þorskstofninum. Nú virðist hnúfubakurinn samkvæmt útreikningum NAMMCO einnig kominn í upprunalega stærð eða jafnvel stærri. Því er spurt:

Forseti vill beina þeim tilmælum til þingmanna og hæstv. ráðherra að gefa ræðumanni hljóð.

1. Telur hæstv. sjútvrh. það samrýmast hagsmunum íslensku þjóðarinnar að meina hrefnuveiðimönnum að hefja veiðar þegar í stað og koma með því í veg fyrir þann ávinning sem hrefnuveiðar gætu fært þjóðinni? 2. Telur ráðherra að veiðar á hrefnu mundu stuðla að betra jafnvægi í hafinu umhverfis landið og auka árlega nýtingu þjóðarinnar á þorskstofninum? 3. Ef veiðar hefjast ekki á sjávarspendýrum þarf þá að hækka viðmiðun á náttúrlegum dánarstuðli þorsks sem nú er talinn 18% og þá hversu mikið?

Herra forseti. Spurning hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar er í þremur liðum. Í fyrsta lagi spyr hann hvort ráðherra telji það samrýmast hagsmunum íslensku þjóðarinnar að meina hrefnuveiðimönnum að hefja veiðar þegar í stað og koma með því í veg fyrir þann ávinning sem hrefnuveiðar gætu fært þjóðinni. Á vorþingi 1999 var samþykkt þáltill. um að hefja veiðar á hvölum við Ísland að nýju. Jafnframt var samþykkt að áður en það yrði gert, yrði afstaða okkar kynnt fyrir helstu viðskiptaþjóðum okkar. Það var niðurstaða Alþingis á þeim tíma að skynsamlegt væri út frá hagsmunum þjóðarinnar að kynna þessa afstöðu okkar fyrir viðskiptaaðilum okkar áður en veiðarnar hæfust frekar en hefja veiðarnar strax. Þar sem ég greiddi þessari þáltill. atkvæði mitt auk þess að hafa verið flutningsmaður upphaflegu tillögunnar ásamt hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni og fleirum hlýt ég að vera enn þá sammála þessari niðurstöðu, að ekki sé rétt að hefja hvalveiðar fyrr en þær hafa verið kynntar fyrir okkar viðskiptaþjóðum. Varðandi svar við öðrum lið fyrirspurnarinnar þá innifelst það í svari við fyrsta lið að ég tel að betra jafnvægi væri í hafinu umhverfis landið ef við mundum hefja veiðar á hrefnum og ekki einungis hrefnum heldur á þeim hvölum sem samkvæmt niðurstöðum vísindamanna þola sjálfbærar veiðar. Ég óskaði eftir umsögn Hafrannsóknastofnunar um þriðja lið spurningarinnar. Í því svari kemur fram m.a. --- en út frá því er gengið að verið sé að tala um hvali í fyrirspurninni --- að heildarneysla þeirra tólf tegunda sem halda reglulega til hér við land nemi um 6 millj. tonna af sjávarfangi árlega, þar á meðal um 2 millj. tonna af fiskmeti. Samkvæmt þessari athugun étur hrefna langmest allra hvalategunda af fiski eða um 1 millj. tonna á ári. Enn fremur benda fyrstu athuganir á fjölstofnaáhrifum þriggja hvalategunda, hrefnu, langreyðar og hnúfubaks, til þess að fjölgun þeirra geti haft veruleg áhrif á afrakstursgetu þorsks og loðnu til langs tíma litið. Þannig gæti langtímaafrakstur þorskstofns minnkað um allt að 75 þús. tonn eða yfir 20% og áhrifin yrðu svipuð hvað varðar loðnu. Þessi áhrif eru þó mikilli óvissu háð og eru stærstu óvissuþættirnir þessir: Óvissa um þróun hvalastofnana, þ.e. vaxtarmöguleika þeirra innan vistkerfisins og takmörkuð gögn um fæðu hrefnu hér við land. Einnig er mat á núverandi stofnstærð hvala augljóslega mikilvægt í þessu samhengi, en talsverð óvissa er bundin nýjasta matinu á stofnstærð hrefnu hér við land, en það fór fram sumarið 1995. Enn fremur kemur fram að vegna ofangreindra óvissuþátta er ekki unnt að segja fyrir með vissu um hvort endurskoða þyrfti viðmiðanir á náttúrlegum dánarstuðli þorsks ef hvalveiðar hefjast ekki að nýju. Ef áhrifin yrðu jafnmikil og vísað er til hér að ofan mundi það fela í sér hækkun á náttúrlegri dánartíðni þorsks, en óvissuþættirnir eru það stórir að ekki er unnt að meta hve mikið slík viðmið mundu hækka.

Herra forseti. Auðvitað græðir þjóðin ekkert á þessu hrefnuveiðibanni. Það sannar reynsla frænda okkar Norðmanna sem hófu hrefnuveiðar að nýju fyrir sjö eða átta árum og hafa aukið þær jafnt og þétt síðan og stefna að því að veiða hátt í 1.000 hrefnur á næsta ári, ef ég veit rétt. Norðmönnum var hótað öllu illu þegar þessar veiðar hófust en ekkert af þeim hótunum hefur gengið eftir. Sama segja frændur okkar Færeyingar sem veiða verulegt magn af grindhval á hverju ári. Ég er þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að núna þegar styttist í að við hefjum hvalveiðar að nýju eigum við að hefja veiðar á öllum þeim hvalategundum sem þola veiðar samkvæmt áliti Hafrannsóknastofnunar. Ég flutti tillögu þar að lútandi hér á þinginu fyrir tveimur árum tæpum ásamt fleiri hv. þm., þar á meðal hæstv. núverandi sjútvrh. Þessi tillaga var samþykkt með mjög afgerandi meiri hluta, 37 atkvæðum gegn átta, ef ég man rétt. Alþingi ákvað að heimila þessar veiðar að nýju og fól ríkisstjórn framkvæmd málsins og kynningu eins og hæstv. ráðherra gat um. Ég skora á hæstv. ráðherra að hraða þeirri kynningu þannig að við hefjum þessar veiðar sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég tel að spurningin um hvalveiðar eða ekki hvalveiðar snúist ekki um hvort við tökum upp hrefnuveiðar heldur tel ég óhjákvæmilegt að við stefnum ákveðið að því að taka upp hvalveiðar eins og þær voru áður stundaðar. Meðan hvalveiðar voru stundaðar frá Hval hf. í Hvalfirði var haft að leiðarljósti að hægt væri að nýta allt kjöt til manneldis og mjög tryggilega var frá því gengið að ekki væri komið með fleiri hvali að landi en hægt væri að vinna jafnóðum. Stundum var bátunum ekki heimilt að koma með fleiri en eina langreyði að landi í senn og eins og þeir geta kynnt sér sem það vilja fór kjötið allt til manneldis, síðast til Japans en áður í dýrafóður til Englands, en undir lokin allt til manneldis til Japans. Ég vil jafnframt minna á að hvalveiðistöðin lagði upp úr því að vísindamenn gætu fylgst með veiðunum þannig að til er nákvæm skrá yfir það hvernig þær gengu á hverjum tíma. Þær voru þess vegna vistvænar og í þeim anda sem við viljum nýta sjávarstofna.

Hæstv. forseti. Það ætlar að ganga seint að hefja hvalveiðar og þó að tekin hafi verið ákvörðun á hv. Alþingi um það bólar ekki á efndunum enn. Hér tala menn um kynningarátök. En það er ekki ljóst hvenær hvalveiðar hefjast þrátt fyrir ákvarðanir Alþingis um að stefna eigi að að því. Ég er á þeirri skoðun að ekki hafi verið rétt að taka þessa ákvörðun með þeim hætti sem gert var. Það átti að leyfa hvalveiðar. Alþingi átti að taka afstöðu til veiðanna en ekki vísa því til ríkisstjórnar sem situr á málinu og þæfir það endalaust. Það er ekki vilji ríkisstjórnarinnar að hefja hvalveiðar og hefur ekki verið fram að þessu, a.m.k. hefur hann ekki skilað sér í ákvörðun um að leyfa þær. Ég held að þetta sé ekkert óskaplega flókið mál. Menn eru sammála um öll rökin sem hafa verið talin hér upp. Örfáir mæla gegn þeim. Mikill stuðningur er á Alþingi við hvalveiðar. Í raun og veru er ekkert annað eftir en að fylgja eftir ákvörðun Alþingis.

Herra forseti. Mér finnst vanta aðgerðir í þessu máli. Hér er talað ár eftir ár um að til sé samþykkt um að hefja hvalveiðar og síðan er talað um að kynna þurfi málið og að því loknu, einhvern tíma í framtíðinni, eigi síðan að hefja veiðarnar. Mér finnst að sífellt fleiri vísbendingar bendi til þess, og m.a. það svar sem ég vitnaði hér til og sjútvrh. hæstv. staðfesti í rauninni í svari sínu, að við erum að ganga gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar með því að hefja ekki veiðarnar. Með því að nýta ekki hvalastofnana erum við með minni nýtingu á þorskstofninum og samkvæmt því línuriti sem birtist í svari fyrir örfáum vikum var sýnt að þorskveiðin gæti hugsanlega orðið 100 þús. tonnum minni árið 2023 en hún ella gæti orðið ef við stunduðum hvalveiðar og héldum stofnunum niðri. Þegar á næsta ári gæti þetta munað 30--50 þús. tonnum. Hæstv. sjútvrh. talar um að Hafrannsóknastofnun meti þetta til 75 þús. tonna í framtíðinni. Hvor talan sem er, jafnvel þó að við værum ekki að tala um nema 20 þús. tonn, þá tel ég að okkur sé ekki stætt á því að neita mönnum um að stunda þá atvinnu sem beinlínis er hagstæð og hagkvæm íslensku þjóðinni og það stangist á við stjórnarskrá okkar.

Herra forseti. Ég held að ekki beri mikið í milli í hinum tölulegu upplýsingum sem við vitnum í, ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, og óþarfi að deila um það. Það er hins vegar rangt hjá honum að aðgerðir vanti. Það stendur yfir kynning á málstað okkar samkvæmt þeirri ályktun sem samþykkt var á vorþingi 1999 og sú kynning mun halda áfram á næsta ári og verða aukin samkvæmt þeim tillögum sem samþykktar voru við 2. umr. fjárlaga um að auka fjármagn til þeirrar kynningar. Hvað varðar hins vegar hrefnuveiðar Norðmanna, þá eru þær á annan veg en við mundum hátta okkar hvalveiðum þegar til þeirra kemur. Þeir eru að veiða en flytja ekki afurðirnar út og það tel ég ekki vera kost sem mundi henta okkur. Reyndar er staðan sú að Norðmenn stefna ekki að því að veiða 1.000 hrefnur á næsta ári heldur munu þeir draga saman og veiða liðlega 500 hrefnur. Það verður þá í annað skiptið í röð sem þeir minnka hrefnuveiðikvótann og er það í samræmi við þær ástandsmælingar sem þeir hafa gert á stofninum. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni um að þegar við hefjum hvalveiðar eigum við ekki að einskorða það við eina tegund heldur eigum við að veiða þær tegundir sem Hafrannsóknastofnun telur að þoli sjálfbærar veiðar. En unnið er að málinu fullkomlega í samræmi við ályktun Alþingis frá vorþingi 1999.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. um uppgjör vegna innlausnar íbúða í félagslega íbúðakerfinu. Samkvæmt gildandi lögum um húsnæðismál ber sveitarstjórn ábyrgð á og hefur frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks í sveitarfélaginu sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Löggjafinn leggur þarna sveitarfélögunum skýrar kvaðir á herðar. Samkvæmt sömu lögum skal starfræktur sérstakur varasjóður í eigu sveitarfélaganna en í vörslu Íbúðalánasjóðs sem skal bæta einstök tjón eða verðfall á íbúðum í félagslega eignaríbúðakerfinu. Tekjur varasjóðsins til að mæta þeim afskriftum eru m.a. framlög ríkissjóðs á fjárlögum. Í fjárlögum þessa árs er heimild til að semja við sveitarfélög eða félagasamtök um uppgjör vegna innlausnar í félagslega íbúðakerfinu. Mér er einnig kunnugt um að ekki hefur heldur farið fram uppgjör vegna ársins 1999. Félagslega íbúðakerfið var hluti af stefnu stjórnvalda í húsnæðismálum og einstakar ákvarðanir hjá Byggingarsjóði verkamanna t.d. hlutu almennt ekki fullnustu fyrr en félmrn. hafði staðfest þær. Hér var því um víðtæka samtryggingu og samábyrgð ríkis, atvinnulífs og sveitarfélaga að ræða. Nú er svo háttað víða um land að sveitarfélögin verða að leysa til sín félagslegar eignaríbúðir á hærra verði en endursöluverð þeirra er og þá myndast halli sem gert er ráð fyrir að varasjóðurinn greiði eða taki þátt í að greiða m.a. með framlagi frá ríkissjóði eins og lög og reglugerðir kveða á um. Því leyfi ég mér, herra forseti, að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. fjmrh.: Hvað líður samningum við sveitarfélög eða samtök þeirra um uppgjör vegna innlausnar íbúða í félagslega íbúðakerfinu eins og kveðið er á um í heimildarákvæðum fjárlaga fyrir árið 2000? Hve mikið fé hefur ríkissjóður ákveðið að leggja til þessa uppgjörs árið 2000? Hve mikið fé hefur verið greitt til sveitarfélaganna samkvæmt þessari fjárlagaheimild árið 2000? Herra forseti. Ég leyfi mér enn fremur að spyrja hvort einhver ágreiningur sé á milli ríkis og sveitarfélaga varðandi túlkun laga og regugerða við ákvörðun á greiðslu þessa framlags. Og að síðustu: Eru eldri skuldir eða eldri skuldbindingar óuppgerðar vegna félagslegu eignaríbúðanna gagnvart sveitarfélögunum?

Herra forseti. Umrædda heimild sem hv. þm. vísar til og er að finna í fjárlögum þessa árs var einnig að finna í fjárlögum ársins 1999 og kom þar inn að frumkvæði okkar félmrh. Sú heimild var ekki nýtt á árinu 1999, enda var varasjóður viðbótarlána þá rekinn með 15 millj. kr. afgangi. Á þessu ári er ljóst að halli verður á sjóðnum og ákveðið hefur verið að inna af hendi 50 millj. kr. framlag til sjóðsins og var það greitt fyrir u.þ.b. hálfum mánuði. Þar með er spurningum hv. þm. á hinu skriflega þingskjali í raun og veru svarað. En að því er varðar framhaldið á árinu 2001, þá vil ég láta þess getið að sambærileg heimild er fyrir hendi í fjárlagafrv. næsta árs. Ekki hefur verið gerður samningur eins og heimild þessa árs gerir beinlínis ráð fyrir heldur er sá samningur ógerður. Ég vænti þess að það takist að ganga til slíkra samninga við samtök sveitarfélaga um framhald þessa máls í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur undanfarin missiri og með betri yfirsýn yfir þetta mál en kannski hefur verið að undanförnu. Reynsla af þessu fyrirkomulagi er tiltölulega lítil vegna þess að sjóðurinn var stofnaður í ársbyrjun 1999. Við munum ganga til þeirra samninga með þá reynslu sem fengist hefur að leiðarljósi og vonandi betri yfirsýn yfir þessi mál.

Herra forseti. Í þessari fyrirspurn er fyrst og fremst óskað eftir upplýsingum varðandi það fjármagn sem veitt hefur verið til þessara mála á síðustu fjárlögum, þ.e. síðasta og þessa árs. Ég velti hins vegar fyrir mér og óska þess að ráðherra greini frá því ef hann hefur upplýsingar um hvernig staðið verður að málum sem snerta þau sveitarfélög sem höfðu fyrir tilkomu þessara ákvæða innleyst íbúðir með því að yfirtaka lán sjóðsins langt umfram markaðsverð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann hefur gefið að svo stöddu. En ég innti hann einnig eftir því hvort einhver ágreiningur væri milli fjmrn. og Sambands íslenskra sveitarfélaga um mat á afskriftum. Við vitum að við sölu á fasteignum nú ganga kaup með húsbréfum og þau bera afföll og það kemur þá inn í það verðfall sem er á viðkomandi húseignum og er samkomulag um hvernig það skuli metið og/eða önnur atriði varðandi það. Reyndar kveður reglugerðin um þetta mál ekki beint á um samkomulag heldur er tilgreint hvernig skuli greiða þetta, en í sjálfu sér er eðlilegt að um þetta sé samkomulag. Ég hefði líka viljað að hæstv. ráðherra gæti upplýst hver hann teldi að væri líkleg þörf á næsta ári og enn fremur um þær 50 millj. sem hæstv. ráðherra upplýsti að hefðu verið greiddar á þessu ári. Er það samkvæmt óskum og beiðnum Sambands ísl. sveitarfélaga eða því sem varasjóðurinn hefur gert og talið sig þurfa og hefur sú þörf þar með verið uppfyllt sem þarna var fyrir hendi? Ég legg áherslu á, herra forseti, að hlutverk varasjóðsins er afar þýðingarmikið og mun vafalaust vaxa enn meir á næstu árum varðandi þessar íbúðir og er því ástæða til að skýrar reglur gildi.

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um neinn sérstakan ágreining milli aðila í þessu máli. Reyndar er það félagsmálaráðuneytisins að fara með þennan málaflokk gagnvart sveitarfélögunum, en það er náttúrlega vitað að ágreiningur er milli þess ráðuneytis og einstakra sveitarfélaga um ákveðna þætti í framkvæmd þessara mála. Á ég þar við innlausnarskyldu og þess háttar hluti svo sem hv. þm. er kunnugt um. En varasjóðurinn er eins og ég segi frekar nýtilkomið fyrirbæri og kannski ekki alveg búinn að festa sig í sessi að því er varðar vinnureglur og fleira þess háttar. Eðlilegt er að hann fái að þróast og móta starfsreglur sínar og þær viðmiðanir sem hann hyggst starfa eftir á grundvelli þeirrar reglugerðar sem um hann gildir. Ég endurtek það sem ég sagði um árið 2001, að hugmyndin er að reyna að ná einhverri sameiginlegri niðurstöðu á grundvelli þess heildarumfangs sem er um að ræða hér.  Að því er varðar eldri tíma og fyrirspurn hv. þm. Árna Ragnars Árnasonar, þá verð ég að viðurkenna að ég er ekki í stakk búinn til þess að svara henni hér.

Herra forseti. Í vaxandi samkeppni hefur þess gætt, ekki síst síðustu missiri, að samkeppni fyrirtækja stendur einnig um vinnuaflið. Þá hefur komið fram að fyrirtæki þykjast ekki öll eiga jafnhægt um vik að skapa það umhverfi og þau kjör starfsmanna sem þeim þykja best. Í því ljósi hef ég borið fram á þskj. 348 fyrirspurn til fjmrh. Þar segir, með leyfi forseta: ,,1. Við hvaða reglur styðjast stjórnvöld um skattskyldu, framtal, álagningu og innheimtu skatta vegna fríðinda sem fyrirtæki veita starfsmönnum sínum með því að afhenda þeim á undirverði eða án greiðslu þá þjónustu sem þau selja öðrum gegn gjaldi? 2. Liggur fyrir í hagtölum um tekjur launamanna hve háum fjárhæðum þær tekjur starfsmanna sem þannig eru greiddar nema og hve hátt hlutfall þær eru af heildartekjum þeirra? 3. Liggur fyrir í greiningu tekjuskattsstofns hve háum fjárhæðum tekjuskattur af þessum tekjum nemur?``

Herra forseti. Um skattlagningu þeirra atriða sem hv. þm. nefndi gilda almenn ákvæði tekjuskattslaganna. Í 1. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr. þeirra segir að til skattskyldra tekna teljist, með leyfi forseta: ,,Endurgjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu, án tillits til viðmiðunar, sem innt er af hendi fyrir annan aðila. ... Hvorki skiptir máli hver tekur við greiðslu né í hvaða gjaldmiðli goldið er, hvort sem það er í reiðufé, fríðu, hlunnindum eða vinnuskiptum.`` Samkvæmt þessu telst til skattskyldra tekna afhending á vöru eða þjónustu sem veitt er án þess að fyrir hana komi eðlilegt gjald. Í öðru lagi er spurt hvort fyrir liggi í hagtölum um tekjur launamanna hve háum fjárhæðum þær tekjur starfsmanna sem þannig eru greiddar nema og hve hátt hlutfall þær eru af heildartekjum þeirra. Á framtölum launamanna ber þeim að gera grein fyrir skattskyldum hlunnindum. Sömuleiðis ber launagreiðendum á launaskýrslum til skattyfirvalda að greina frá þeim hlunnindum sem starfsmenn þeirra hafa notið. Við skráningu skattupplýsinga er framtöldum hlunnindum almennt haldið sérgreindum en þau ekki sundurliðuð sérstaklega, t.d. eftir því hvort um er að ræða vörur eða þjónustu. Samkvæmt framtölum árið 1998, sem er síðasta ár sem upplýsingar um þetta hafa verið teknar saman um, voru hlunnindi önnur en bifreiðahlunnindi 409 millj. kr. Sú fjárhæð er 0,16% af tekju- og útsvarsstofni það ár. Ekki liggur fyrir frekari skilgreining á þeirri fjárhæð. Að lokum er spurt hvort fyrir liggi í greiningu tekjuskattsstofns hve háum fjárhæðum tekjuskattur af þessum tekjum nemur. Svarið við því er nei. Hlunnindi þessi eru talin með almennum tekjum og skattlögð í einu lagi ásamt þeim. Þar af leiðir að sérgreind skattlagning þessara hlunninda liggur ekki fyrir né tölulegar upplýsingar um hver hún gæti verið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. greinargóð svör. Ég vil aðeins geta þess vegna þess sem kemur fram í fyrsta lið fyrirspurnarinnar, að ég tel alveg ljóst að í tiltekinni starfsemi viðgengst það að starfsmönnum eru veitt fríðindi þannig að þeim er afhent vara eða þjónusta án þess að fullt gjald komi fyrir. Ég hygg að það kunni að vera nauðsynlegt að reyna að nálgast betur en gert hefur verið þann mun sem kann að vera á tilgreindu verði og fullu verði samkvæmt almennum viðskiptum þessara fyrirtækja.

Herra forseti. Ég hygg að sú ábending sem fram kemur í máli þingmannsins geti fyllilega átt við rök að styðjast. Ég tel þó ekki að um sé að ræða skort á skýrum lagaákvæðum eða þörf á að breyta núgildandi lagaákvæðum heldur er þarna frekar um að ræða spurninguna um skattframkvæmd og skatteftirlit, þ.e. hvernig núverandi lögum er framfylgt. Kannski er ástæða til þess að beina því til þeirra aðila sem um þau mál fjalla að fylgjast vel með framkvæmdinni að þessu leyti.