Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 170 ber með sér, hefur ekki orðið samkomulag í n. um afgreiðslu þessa máls, þannig að við þrír, sem að meirihlutaálitinu stöndum, mælum með samþykkt þess, en tveir nm., þeir hv. 1. og 5. þm. Norðurl. e. (KK, BjörnJ), tjá sig frv. andvíga og munu skila séráliti. Löng framsöguræða fyrir þessu nál. er að því leyti óþörf, að allt það, sem mestu máli skiptir í sambandi við þetta mál, hefur komið fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins. En þó vil ég í tilefni af þeim umræðum, sem hafa átt sér stað um það á opinberum vettvangi, fara nokkrum orðum um hina almennu hlið málsins, en einstök tæknileg atriði mun ég ekki ræða að svo stöddu, en mundi þá koma að þeim síðar, ef umræður þær, sem fara fram hér á eftir, kynnu að gefa tilefni til þess. Hv. stjórnarandstæðingar virðast halda því fram, að hér sé um að ræða nýjar skattaálögur til viðbótar þeim álögum, sem ákveðnar voru með löggjöfinni um efnahagsmál. Eiga þær að vera þannig til komnar, að hagfræðingar þeir, sem undirbjuggu efnahagsmálafrv., hafi týnt 100 millj., og er ríkisstj. uppgötvaði þetta skarð í múrinn, lét hún sér ekki nægja að leggja á þær 100 millj., sem þurfti til að fylla í skarðið, heldur allt að því 400 millj., - ef sú tala á ekki enn þá eftir að hækka í meðförum málgagna stjórnarandstöðunnar. Mér dettur í þessu sambandi í hug, að einn hv. stjórnarandstæðinga komst þannig að orði við 1. umr. málsins, að hæstv. ríkisstj. hefði hér að hans áliti spennt bogann of hátt hvað snerti skattaálögur á þjóðina, þannig að hætta væri á því, að hann brysti. En mig langar í sambandi við þetta að varpa fram annarri spurningu til hv. stjórnarandstöðu, nefnilega þeirri, hvort stjórnarandstaðan hafi ekki með fáránlegum málflutningi spennt bogann of hátt, þannig að þeir, sem hingað til hafa tekið mark á málflutningnum, muni ekki sjá sér fært að gera það lengur. Auðvitað er það alger firra, að hér sé um að ræða nýjar álögur, eins og hæstv. fjmrh. sýndi með ljósum rökum fram á við 1. umr. málsins. Það er gert ráð fyrir því, að þessi tekjustofn, söluskatturinn, gefi 280 millj. kr. á ári í ríkissjóð, eða nákvæmlega það sama og þarf til að bæta upp það, sem ríkissjóður missir í við niðurfellingu eða lækkun tveggja annarra tekjustofna, nefnilega 9% söluskattsins og tekjuskattsins, að viðbættum þeim 56 millj., sem ráð er gert fyrir að bæjar- og sveitarfélögin fái sem hluta af söluskatti, og er þá auðvitað ætlazt til þess, að lækkun útsvara komi þar á móti. Það er nú efnislega meira aukaatriði, hvað hæft er í þjóðsögunni um 100 milljónirnar, sem hagfræðingarnir eiga að hafa týnt. En að gefnu tilefni vil ég leyfa mér að benda á það, að þeir, sem búið hafa sögu þessa til, hafa ekki fært neitt fram máli sínu til sönnunar. Þetta átti að vera þannig til komið, að einhverjir hagfræðingar hafi haldið því fram, að 3% söluskatturinn mundi nægja til að afla þeirra 280 millj., sem hér vantar á. Ég hef hvergi séð þær áætlanir, enda munu þær aldrei hafa verið gerðar af neinum. Í grg. efnahagsmálafrv. er aðeins sagt frá þeim áformum hæstv. ríkisstj. að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum, en leggja á söluskatt í staðinn. Ekkert er um það sagt, hve hár slíkur söluskattur eigi að vera, né nánar um álagningu hans, enda mun á þeim tíma, sem grg. fyrir efnahagsmálafrv. var samin, ekki hafa legið fyrir neinn grundvöllur til þess að áætla slíkt. Það mun ekki hafa verið um það að ræða, að nein áætlun hafi verið gerð um heildarveltuna í þjóðfélaginu, en slík áætlun verður auðvitað að liggja því til grundvallar, þegar áætlað er, hversu háan söluskatt þurfi að leggja á til þess að fá inn umræddar 280 milljónir. Það er því algerlega út í bláinn, enda hef ég ekki séð bent á nein rök fyrir því, að hér sé um einhverja reikningsskekkju að ræða hjá hagfræðingunum. Hins vegar skal ég taka það fram, að auðvitað er mjög fjarri mér að halda því fram, að hagfræðingar og útreikningar þeirra séu óskeikulir. Því fer auðvitað mjög fjarri. Ég man t.d. eftir því, þegar ég var starfsmaður á hagstofunni fyrir allmörgum árum, að þegar það kom fyrir, að maður endurskoðaði skýrslugerðir og reikninga bæði eftir sjálfan sig og aðra, skeði það alltaf við og við, að maður uppgötvaði þar einhverja reikningsskekkju. Auðvitað var það ekki sú almenna regla, en gat alltaf annað veifið komið fyrir. En í þessu efni hefur hagfræðin og hagfræðingar auðvitað ekki neina sérstöðu. Enginn mun mæla því á móti, að það geti komið fyrir læknana og það jafnvel færa lækna, að þeim geti missýnzt við sjúkdómsgreiningu eða mistekizt við læknisaðgerðir, né heldur að það geti komið fyrir jafnvel hina færustu dómara, að þeir geti fellt vafasaman dóm. Auðvitað er það þannig með útreikninga hagfræðinga eins og önnur mannleg verk, að þau eru brennd marki hins mannlega ófullkomleika. Þess vegna er ég síður en svo að mælast undan því, að þessir útreikningar hagfræðinganna og aðrir verði gagnrýndir. Það er ekki heldur út af fyrir sig nein hneykslunarhella, þó að sú gagnrýni, sem hér hefur komið fram af hálfu hv. stjórnarandstöðu, sé ekki á rökum reist. Á sama hátt og það verður ekki heimtað af hagfræðingunum, að þeir séu óskeikulir, verður slíkt auðvitað ekki heldur heimtað af gagnrýnendum þeirra. Það er út af fyrir sig ekki í frásögur færandi. Hitt er aftur á móti athyglisvert, hvaða ályktanir hafa verið dregnar af hálfu stjórnarandstöðunnar af þessari meintu reikningsskekkju. Sem spegilmynd af þeim málflutningi, sem þar hefur átt sér stað, vil ég leyfa mér að vitna hér ofur lítið í eitt af vinstri málgögnunum, Frjálsa þjóð, því að það er málgagn, sem sérstaklega hefur talið sig beita sér fyrir heiðarlegri málflutningi en áður hefur verið og eins konar siðvæðingu meðal vinstri manna, og skal það viðurkennt, að oft hefur það blað líka hagað málflutningi sínum hóflegar en almennt gerist á vettvangi stjórnmálabaráttunnar, þannig að að nokkru leyti hefur verið lifað eftir þessum kenningum, og er þá kannske einmitt sérstök ástæða til þess að vitna í það, sem þeir segja um þetta. En í síðasta blaði Frjálsrar þjóðar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta, - undirfyrirsögn í greininni hljóðar þannig: „Króginn meðgenginn. - Það, sem menn reka fyrst af öllu augun í, er, að ríkisstj. meðgengur krógann, sem öll landsbyggðin hefur hlegið að undanfarnar víkur, þ.e.a.s. reikningsskekkju sína á söluskattinum um 100–140 millj. kr.“ Hér er tekin upp sama órökstudda staðhæfingin og önnur málgögn vinstri flokkanna hafa verið með. Þar er því haldið fram, að ríkisstj. hafi beinlínis viðurkennt þessa reikningsskekkju. Þetta er nú ekkert sérstakt. En dálítið athyglisverð er sú ályktun, sem af þessu er dregin. Hún er í stuttu máli þessi, að önnur undirfyrirsögn í greininni ber, með leyfi hæstv. forseta, yfirskriftina: „Allir útreikningar sérfræðinga endileysa.“ Síðan er haldið áfram: „Hvað verður um þennan þátt útreikninga á hækkun vísitölunnar og hvað skyldi verða um þá 3–4% kjaraskerðingu, sem efnahagsmálafrv. ríkisstj. átti að hafa í för með sér fyrir barnafjölskyldurnar?“ Það er m.ö.o., að vegna meintrar einstakrar reikningsskekkju hjá hagfræðingunum, sem út af fyrir sig er úr lausu lofti gripið að hafi átt sér stað, er fullyrt, að allir útreikningar sérfræðinga séu endileysa og ekkert mark á þeim takandi. En hvað mundum við hugsa, ef maður gerði það að umtalsefni eða vitnaði í það, að tilteknum lækni hefði misheppnazt læknisaðgerð eða missýnzt við greiningu sjúkdóms, - en sjálfsagt væri auðvelt að finna einhver slík tilfelli og væri ekkert sérstaklega merkilegt við það, - og byggði svo á þessu þá kröfu, að öllum spítölum ýrði lokað og allir læknar reknir úr embættum, eða ef maður vitnaði í dóm sýslumanns eða jafnvel hæstaréttar, sem telja mætti vafasaman, og byggði á því þá kröfu, að allir dómstólar og öll réttarvarzla væri lögð niður? Ég býst við, að við, sem hér erum inni, værum sammála um, að það væri viðkomandi manni fyrir beztu, að hann yrði sendur til geðrannsóknar, t.d. til hv. 9. þm. Reykv. eða einhvers annars vel metins sérfræðings á þessu sviði. En hver er eiginlega skýringin á þessum svo mjög fáránlega málflutningi, sem öllum hlyti að þykja stórfurðulegur og varla bera vott um heila geðsmuni, ef um hliðstæðu væri að ræða frá einhverjum öðrum sérgreinum en hagfræðinni? Ég tel, að á þessu sé til skýring. Hún er nefnilega sú, að hv. stjórnarandstæðingar virðast með sjálfum sér hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að það, sem mannleg þekking hefur til málanna að leggja á sviði efnahagsmála, ófullkomin eins og hún auðvitað er á þessu sviði eins og öðrum, sé þeim andstætt og þess vegna beri að leggja megináherzlu á það að skapa þá trú hjá almenningi, að allt sé vitleysa, sem sérþekking í þessum efnum hefur að segja. Það er þetta, sem ég efast ekki um að er hin sanna skýring á þessum furðulega málflutningi, sem ég hef sýnt hér nokkrar myndir af. En hvað sem þessu liður, er kjarni þessa máls sá, að hér er um að ræða breyt. eða tilfærslu á skattstofnum. Það má suðvitað um það deila, hvort réttara sé að halda gömlu skattstofnunum, þannig að hægt væri að komast hjá því að leggja á þann skatt, sem hér um ræðir, eða gera breytinguna. Ef hv. stjórnarandstæðingar segðu sem svo, að þeir kysu heldur 9% söluskattinn en þann, sem nú á að leggja á, að þeir séu andvígir því, að bæjarog sveitarfélög fái hluta af söluskattinum, og enn fremur andvígir því, að afnuminn sé tekjuskattur af almennum launatekjum, þá væri það a.m.k. ábyrgur málflutningur, hvað sem um hann mætti segja að öðru leyti. En þetta hafa þeir ekki sagt hingað til, enda mundi það brjóta mjög í bága við málflutning flestra þeirra fram að þessu. Þegar það var til umræðu fyrir jólin hér á hæstv. Alþingi að framlengja 9% söluskattinn um nokkra mánuði, höfðu hv. stjórnarandstæðingar allt á hornum sér í sambandi við það og töldu vandfundinn svo ranglátan skattstofn sem gamla söluskattinn. Ekki töldu þeir þá, að það væri misráðið að ráðstafa hluta af söluskattinum til bæjar- og sveitarfélaga, heldur töldu þeir þvert á móti, að slík ráðstöfun þyldi ekki þá bið að vera frestað fram yfir áramót, heldur bæri þegar að lögfesta hana, og báru fram till. þess efnis. Hvað lækkun á tekjuskatti snertir, þá má vel vera, að sumir hv. stjórnarandstæðingar telji, að skemmra beri að ganga í þeim efnum en hæstv. ríkisstj. áformar. En jafnve] þótt slíkt yrði gert, væri á þeim grundvelli aðeins hægt að fella niður hluta þeirrar tekjuöflunar, sem hér er til umræðu, og varla hefur verið ágreiningur um það, að álagning tekjuskatta hér á landi er komin út í öfgar, þar sem þeir eru aðaltekjustofn bæjar- og sveitarfélaga jafnhliða því, sem ríkið leggur á tekjuskatt allt að því 40%. Það mætti rifja það upp í þessu sambandi, að þegar sú breyting var gerð á tekjuskattslögunum árið 1942 að afnema þá reglu að heimila að draga útsvar og tekjuskatt frá skattskyldum tekjum, þótti hæfilegt að færa hámark skattstigans úr 40%, sem það var þá, niður í 22%. Sumir voru þeir, sem þá létu í ljós ótta um, að slík breyting væri varhugaverð, þar sem þess yrði sennilega skammt að bíða, að skattstiginn á tekjum án frádráttar þessara skatta yrði hækkaður upp í það, sem hann var, meðan skattfrádrátturinn var heimilaður, og reynslan hefur sýnt, að þessir svartsýnu menn höfðu á réttu að standa, því að nú er skattstiginn aftur orðinn 40% eða það sama og hann var, áður en umrædd breyting var gerð. Hann er m.ö.o. kominn upp í það sama, eftir að búið er að afnema frádráttarheimildina, eins og hann var, meðan henni var haldið. Það er líka alger misskilningur, að hinir háu tekjuskattar bitni eingöngu á hálaunamönnum og öðru hátekjufólki. Órækasta sönnun þess, að svo er ekki, er breyting, sem samþ. var á skattalögunum á síðasta þingi þess efnis að undanþiggja eftirvinnu í þágu útflutningsframleiðslunnar tekjuskatti. Þó að sá hængur væri að vísu á umræddri breytingu á skattalögunum, að hún er óframkvæmanleg frá skattatæknilegu sjónarmiði, kom það glöggt fram í umræðum hér á hv. Alþingi þá, að þm. úr öllum stjórnmálaflokkum gerðu sér ljóst, að hér var vandamál fyrir hendi, sem leysa þurfti á einhvern hátt. Það hefur því ekki verið ágreiningur um það, að brýna nauðsyn bæri til vegna þarfa framleiðslustarfseminnar í landinu að létta að einhverju leyti af þeim tekjusköttum, sem nú hvíla á almenningi. Hvað langt eigi að ganga í því efni, má hins vegar auðvitað deila um, og það getur vel verið, að margir hv. stjórnarandstæðingar haldi því fram, að nægilegar lagfæringar megi fá á tekjuskattinum með því að lækka hann um 50–60 millj. kr. í stað þeirra 110 millj., sem ríkisstj. mun leggja til. En þá nær sá ágreiningur aðeins til lítils hluta af þeirri heildarfjárhæð, sem afla á með því móti, sem þetta frv. leggur til, þannig að það getur ekki verið mikilvægt hagsmunamál fyrir alþýðu manna, hvort þess fjár er aflað með tekjusköttum eða með því að hækka söluskattana frá því, sem ella þyrfti að vera. Auðvitað væri líka hægt að fella niður þá tekjustofna, sem hér er um að ræða, og leggja á nýja skatta í einhverri annarri mynd en þeirri, sem hér er gert. En á meðan engar ábendingar hafa komið fram um það né till. um, hverjir slíkir skattar ættu að vera, sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þá möguleika. Þá tel ég rétt að síðustu að fara um það nokkrum orðum, hver áhrif þær ráðstafanir, sem hér liggja fyrir, hafi á kjör þjóðarinnar og einstakra stétta. Það leiðir auðvitað af því, sem sagt hefur verið, að þar sem hér er eingöngu um það að ræða að innheimta á annan hátt en áður tiltekna skattupphæð, getur ekki verið um að ræða auknar skattabyrðar á þjóðina í heild. Það er því úr lausu lofti gripið, að hér sé verið að rýra kjör almennings umfram það, sem efnahagsmálalöggjöfin gerði ráð fyrir. Um áhrif þessara ráðstafana á verðlagið er rétt að upplýsa það, sem fram kom við meðferð málsins í n., að vísítala framfærslukostnaðar mun hækka um 3% vegna þessara ráðstafana, og yfir það skal engin fjöður dregin, að þessi hækkun er umfram þær verðhækkanir, sem gert var ráð fyrir í efnahagsmálafrv., en auðvitað þýðir þetta ekki, að um sé að ræða 3% kjaraskerðingu umfram það, sem þar var gert ráð fyrir. Það, sem skeður, er, að innheimtar eru 166 millj. í söluskatt, en tekjusköttum og útsvörum er létt af sem þeirri upphæð nemur. Sú lækkun kemur að vísu ekki fram í vísitölunni, ef hún er reiknuð á þann hátt, sem nú er gert. En mikið álitamál er, hvort svo beri ekki að gera. Núverandi vísitölugrundvöllur var sem kunnugt er tekinn upp með löggjöf þeirri um efnahagsmál, sem sett var í jan. 1959. Við þær umræður, sem þá fóru fram, var á það bent af hv. núv. 3. þm. Reykv. (EOl), að rétt væri í vísitölunni að taka tillit til útsvars og skatta, og tel ég, að hann hafi þar haft mjög mikið til síns máls. Fram til 1939 voru skattar með í vísitölunni. Sú vísitala, sem þá var tekin upp og var í gildi þangað til á s.l. ári, var eingöngu verðlagsvísitala, þannig að ekki var tekið tillit til skatta og ekki heldur til fjölskyldubóta né þess háttar. Með því að taka tillit til fjölskyldubóta, svo sem gert er í núverandi vísitölu, er því horfið frá því, að vísitalan sé eingöngu verðlagsvísitala, hún gerð að eins konar lífskjaravísitölu. En þá virðist líka eðlilegt að taka tillit til skatta í vísitölunni, og hlýtur það mál að verða til athugunar, meðan þetta þing situr. En hvort sem tekið er tillit til skattalækkunarinnar í vísitölunni eða ekki, er ljóst, að til hennar ber að taka tillit, er meta skal áhrif þeirra efnahagsmálaráðstafana, sem gerðar verða á þessu þingi, á lífskjör almennings. Það lætur nærri, að áhrif söluskatts þess, sem nú er til umræðu, muni auka meðalútgjöld þeirrar fjölskyldu, sem vísitöluútreikningurinn er miðaður við, um 1800 kr. á ári. Hvort kjör hverrar einstakrar fjölskyldu versna eða batna eða standa í stað, verður svo auðvitað komið undir því, hve mikið tekjuskattur og útsvar viðkomandi fjölskyldu lækkar, sem auðvitað er komið undir tekjum, barnafjölda og öðrum aðstæðum. Meginrök okkar, sem styðjum þær breytingar á skattheimtunni, sem hér er verið að gera, fyrir því, að þær verði til bóta, eru í fyrsta lagi þau, að hinir háu tekjuskattar, sem nú eru á lagðir, dragi svo úr starfsvilja manna, að líklegt sé, að þjóðartekjurnar muni aukast að öðru óbreyttu, sé þeim létt af, en það mundi verða fleirum til hagsbóta en þeim einum, sem skattalækkunarinnar njóta beinlínis. Í öðru lagi er það vitað, að hinir háu tekjuskattar skapa þjóðfélagslegt ranglæti vegna þess, að fjölmennar starfsstéttir í þjóðfélaginu hafa þá aðstöðu, að ekki er kleift að hafa neitt eftirlit með því, er að gagni má verða, að tekjur þeirra séu rétt taldar fram, þannig að þeir, sem þessum stéttum tilheyra, geta í rauninni ákveðið skatta sína sjálfir. En þar sem þessi hlið málsins mun verða nánar rædd, þegar tekjuskattsfrv. kemur fyrir þessa hv. d., sé ég ekki ástæðu til þess að ræða hana nánar að svo stöddu. En af þeim ástæðum, sem hér hafa verið greindar, mælir meiri hl. fjhn. með samþykkt þessa frumvarps.



Herra forseti. Það er nú raunar ekki álitlegt að ætla sér að taka hér til máls og andmæla þeirri stefnu, sem stjórnarflokkarnir fylgja í efnahagsmálum, eftir það að einn hinn prúðasti út liði þeirra hefur talið, að andmæli jaðri við geðbilun.

Nei, það er misskilningur.

Ekki var nú hægt að skilja þetta á aðra leið, þó að fínt væri í sakirnar farið. Ekki undanskildi hann það, sem menn yfirleitt setja út á efnahagsmálastefnuna, þó að hann talaði fyrst og fremst til fjarstaddra, þar sem var „Frjáls þjóð“. Þetta stjórnarfrv., sem hér er til umræðu, ber nafnið: frv. til laga um söluskatt, en ætti, ef rétt væri að orði komizt, heldur að heita frv. til laga um söluskatta, því að það er um tvo söluskatta, sem skulu á leggjast og koma báðir, sinn í hvoru lagi, á erlendu vöruna. Með þessum sköttum er til ofanálags á gengisfellingu, vaxtahækkun o.fl., sem búið er að gera, verið að misþyrma efnahagslífinu. Vitað er raunar, í hvaða tilgangi það er gert. En hvers vegna er verið að misbjóða lögmálum tungunnar líka? Sennilega er það gert til að láta svo lítið sem hægt er á sköttunum bera, enda var sagt frá frv. í almennri útvarpsfrétt í gær sem frv. um 3% almennan söluskatt og ekki meira. Þannig tókst að fela hálfan sannleikann fyrir eyrum alþjóðar í það sinn: Þessi aðferð minnir á. aðferð hestaprangarans, sem sagði, þegar hann var spurður um aldur á hesti, sem hann var að selja: „O níu og níu vetra er hann.“ Kaupandinn skildi þetta þannig, að klárinn væri níu vetra. En hann var tvisvar sinnum níu vetra, nefnilega átján vetra. Vill nú ekki hæstv. forseti leiðrétta stílinn hjá stjórn sinni og úrskurða mildilega, að um pennaglöp hljóti að vera að ræða, af því að eintala geti ekki í þessu sambandi réttilega verið fleirtala né fleirtala eintala? En fyrirsögn frv. er vitanlega í fullu samræmi við það; að þegar verið var að ræða gengisfellingarfrv. og innihald þess, var gert ráð fyrir nýjum almennum söluskatti á lágri prósentu, og í aths., sem fylgja frv. því til fjárlaga fyrir 1960, sem hæstv. fjmrh. samdi, um leið og hann reif niður áður samið frv. samráðherra síns úr Alþfl., er beinlínis og skýrt tekið fram, að það sé ekki ætlunin að breyta núverandi söluskatti á innflutningi. Þau orð, einmitt þau orð voru fólki til einhverrar hughreystingar, meðan verið var að koma gengisfellingarfrv. mikla í gegn. En nú er þetta frv. um söluskatt, þegar til kemur, ekki aðeins um almennan söluskatt, eins og boðað hafði verið og menn gerðu ráð fyrir að það yrði, 3%, heldur líka hækkun um 8.8% á söluskatti á tollverði allrar innfluttrar vöru, að viðbættum innflutningsgjöldum, og það er meira en tvöföldun á þeim skatti. Í stað 7.7% á hann nú að verða 16.5%. Að vísu er hækkunin í bráðabirgðaákvæði, sem miðað er við yfirstandandi ár. En hverjum dettur í hug, að ríkisstj. láti ákvæðið falla niður að árslokum? Enginn lætur sér í alvöru detta annað í hug en að skattaukinn verði framlengdur. Ýmsar getur hafa verið að því leiddar, hvers vegna ríkisstj. gaf yfirlýsinguna í grg. fjárlagafrv. um, að hún ætlaði ekki að hækka innflutningsskattinn. Því er haldið fram af mörgum, að hagfræðingarnir og stjórnin sjálf hafi reiknað skakkt. Hv. frsm. meiri hl. eyddi í það allmörgum orðum að sverja þetta af hagfræðingunum, sverja fyrir barnið, má segja eftir ræðu hans. Auðvitað getur engin blóðprófun farið fram í þessu sambandi, og ég ætla ekki að gera kröfu til hennar. En það finnst á með þessu, að ríkisstj. þykir hin mesta vanvirða að því, að þetta skuli hafa komið fyrir, og ég lái henni það ekki. Hæstv. fjmrh. reyndi í framsöguræðu fyrir frv. að tína fram ýmislegt til að sanna, að dæmið hefði ekki verið skakkt reiknað, og það gerði frsm. meiri hl. líka. En það, sem þeir segja um þetta og telja fram að sýni, að dæmið hafi ekki ver;ið rangreiknað í vetur, er þannig, að ef útkoman stafar ekki af röngum reikningi, er niðurstaðan af því, að dæmið hefur alls ekki verið reiknað fyrr en núna, heldur farið eftir ágizkun. Þetta er hluti af stóru efnahagsmáladæmi hæstv. ríkisstj. Það eykur náttúrlega grunsemdir um, að ekki megi taka mark á útreikningunum í heild og þá ekki heldur ályktununum, sem stjórnarflokkarnir draga af útreikningum sínum. Hitt er líka sannarlega ámælisvert og óhæfa frá hendi hæstv. ríkisstj., að reikna ekki öll dæmin samtímis í hinu mikla kerfi, að leggja ekki fyrir Alþingi samtímis í frv. eða með greinilegum, sönnum upplýsingum allar aðalefnahagsmálatillögur sínar, af því að þær eru svo byltingarkenndar sem þær eru, þær eru svo stórar í sniðum. Þær eru hver um sig liður í kerfi, sem þarf að vera hægt að fá yfirlit yfir við lagasetninguna, um leið og hún fer fram, en ekki nóg að fá það yfirlit eftir á. Þetta er óumdeilanlegt. Og þess vegna er það, að frá mínu sjónarmiði skiptir það furðulitlu máli, hvort skakkt hefur verið reiknað eða hvort ekki hefur verið reiknað; annað hvort þetta hefur átt sér stað. Það má segja, að frá sjónarmiði stjórnarflokkanna skipti það kannske ekki miklu máli, hvernig málin eru lögð fyrir, af því að þeir virðast ráðnir í því að taka engar hrtt. frá stjórnarandstöðunni til greina. En jafnvel þótt svo sé, mætti ætla og væri sanngjarnt að ætla, að ýmsir í stjórnarliðinu hefðu gott af því að fá heildaryfirlitið fyrr en eftir á. Ég er viss um, að til eru menn, sem varla geta verið ánægðir með það, að búið var að lýsa því yfir, að ekki væri ætlunin að hækka söluskatt af innflutningi, en samt er hann meira en tvöfaldaður. Ég skora á þá menn í stjórnarliðinu að gjalda varhug við svona vinnubrögðum liðsoddanna og hindra, að þau eigi sér stað eftirleiðis. Fjhn. las frv. yfir, svo sem skylt var, og fékk til viðtals við sig menn, sem höfðu sem embættismenn þjónað ríkisstj. við að semja það og gera útreikninga í sambandi við það. Þessir menn gáfu okkur nm. ýmsar upplýsingar. Venjulegt er, þegar um frv. er að ræða sem þetta, að senda þau til umsagnar fyrirtækjum og félagssamtökum, sem telja má að þau varði sérstaklega, en það var neitað um að hafa þann hátt á að þessu sinni. Að vísu neitaði meiri hl. n. því ekki ákveðið, fyrr en hann hafði spurt einhverja yfirboðara, en þá kom fullkomin neitun. Til þess var í þessu sambandi vitnað, að frv. hefði, meðan það var í smiðum, verið sent til umsagnar. Hæstv. fjmrh. hafði líka sagt frá þeim útsendingum og hverjum hefði sent verið, þegar hann talaði við 1. umr, málsins. Við í minni hl. óskuðum eftir því að fá að sjá umsagnirnar. Jú, fram voru lagðar þrjár umsagnir, en ráðh. hafði ekki látið formanni n. fleiri í té. Þær voru, að mig minnir, frá verzlunarráðinu, frá Landssambandi iðnaðarmanna og frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Félagi íslenzkra iðnrekenda saman. Ég óska, að það sé gerð athugasemd fram í, ef þetta er rangt. Nokkrar athugasemdir komu fram í þessum erindum. Sumar af þeim höfðu verið teknar til greina, áður en gengið var frá frv. En ekkert kom fram frá tveimur, sem hæstv. fjmrh. sagði að látnir hefðu verið fá frv. eða frumvarpsuppkastið til umsagnar, áður en gengið var frá því. Það voru, að ég hygg, Kaupmannasamtök Íslands og Samband íslenzkra samvinnufélaga. Ég spurðist fyrir um það, eftir að fundum hafði verið lokið hjá okkur, - fyrr var ekki ráðrúm til þess, því að þessi erindi voru athuguð á seinni fundi okkar, - þá spurðist ég fyrir um það hjá Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, hverju sætti, að það hefði ekki skilað áliti um frv. Mér barst svar á þessa leið: „Að gefnu tilefni viljum vér upplýsa: Hinn 3. marz bárust oss í hendur frá fjmrn. drög að frv. um söluskatt. Á bréfspjaldi, er fylgdi, stóð eftirfarandi: „Samkv. viðtali við fjmrh. eru yður hér með send til athugunar sem trúnaðarmál drög að frv. um söluskatt.“ Þar sem þetta var sent sem trúnaðarmál til athugunar, töldum vér ekki rétt á því stigi að senda skriflegar aths. eða álitsgerð til hæstv. fjmrh., enda var ekki farið fram á slíkt.“ Á þessu heyrir maður, hvernig á því stóð, að Samband íslenzkra samvinnufélaga sagði ekki sitt álit, og satt að segja finnst mér það ekkert undarlegt eftir því, hvernig málinu hafði til þess verið víkið. Ég tel, að sending frv. til Sambandsins hafi verið mjög óformleg og óvenjuleg og aðeins til málamynda, að hæstv. ráðh. sendi það, - aðeins til málamynda, það er augljóst. Um Kaupmannasamtök Íslands veit ég ekkert, ég hef ekki spurzt þar fyrir. En þetta sýnir, að ekki hefur verið fylgt venju með að vinna að þessu frv., hvorki hefur það verið gert utan Alþingis né enn þá í Alþingi. Hinn almenni söluskattur, 3%, á að leggjast á vörur, bæði erlendar og innlendar, á síðasta sölustigi þeirra, og hann á einnig að leggjast á vinnu og þjónustu á síðasta stigi viðskipta. Þetta er mjög víðtækur skattur og verður erfiður í framkvæmd. Til viðbótar þeim álögum, sem áður hafa verið ákveðnar, verður hann réttnefnd plága. Nú sagði hv. frsm. meiri hl. áðan, og það er í samræmi við það, sem t.d. hæstv. fjmrh. sagði í framsöguræðu sinni, að hér væri ekki um nýjan skatt að ræða, heldur tilfærslu á álögum. Honum taldist til, að lagður yrði niður skattur sá, sem áður var og gekk að mestu til útflutningssjóðs, enn fremur yrði lækkaður tekjuskattur, og svo væri ákveðið, að partur af söluskattinum gengi til sveitarfélaganna. Mér virðist, að þetta, sem hér er fram talið, t.d. tvennt hið fyrra, sé yfirleitt það, sem notað er, þegar stjórnarflokkarnir eru að reyna að réttlæta sínar stórkostlegu nýju álögur. Allar eiga þær að réttlætast af þessu sama, þetta á að mæta þeim. En úr því að útflutningssjóður er lagður niður og tekjuöflun hans er að miklu leyti flutt til ríkissjóðs og vitanlega flutt útgjöld með, þar sem eru niðurgreiðslurnar, þá vil ég spyrja: Hvað er það, sem kemur á móti hinni miklu gengisfellingu? Yfirleitt munu menn hafa haldið, að þegar gengið yrði fellt, væri hægt að létta af þjóðinni mikilli tekjuöflun, sem höfð var í frammi til þess að jafna gengið. Með þessum söluskatti er í fyrsta sinn í sögu landsins tekið upp að skattleggja handa ríkissjóði vörur, sem þjóðin framleiðir sér til matar: kjötið, fiskinn (nefnilega soðninguna), mjólkurvörur nema nýmjólk. Grænmeti á líka að skattleggja, það á að skattleggja rafmagn og vatn frá hitaveitum o.s.frv., gjafir á meira að segja að skattleggja. Ég veit ekki, hvort á að undanþiggja jólagjafir, ég veit það ekki. Það er sagt, að ýmislegt liggi á bak við þetta frv. í væntanlegum reglugerðum, og það var sagt um aths., sem við vorum að gera í nefndinni, sumar hverjar, að þær þyrfti ekki að gera sem leiðréttingar á lögunum, því að það mundi verða tekið tillit til þessa í reglugerð. En þarna stendur það samt óskilgreint, að gjafir séu skattskyldar. Þarna er á ferðinni frá mínu sjónarmiði svo mikil skattgræðgi, að ég leyfði mér í nál. mínu, sem er á þskj. 176, að segja, að hæstv. ríkisstjórn, sem tekur upp þessa skattgræðgisstefnu, gerði sig með henni líka Þorsteini sáluga matgoggi, sem hið kynsæla skáld, Jón Thoroddsen, segir frá í sögunni Pilti og stúlku. Það var veizla, brúðkaupsveizla. Þorsteinn matgoggur sat úti við dyr. Fyrst gleypti hann í sig vel mældar tíu merkur af graut, því næst tæmdi hann stórt trog, fullt af kjöti, og flæddi feitin yfir barmana eins og stórstraumsflóð á fjöru. Eftir það tók hann toll af hverjum diski, sem inn var borinn. „Hver lummudiskur,“ sagði hann, „er fram hjá fer, skal gjalda sex bleðla með sírópi og sykur á. Það er lagaleiga hjá kaupmönnum,“ sagði hann. Nú á þetta að verða lagaleiga hjá hæstv. ríkisstj. Vel má segja, að grautarskálin svari til fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. Efnahagsmálafrv. er kjöttrogið mikla, sem út af flýtur, og svo er þetta söluskattsfrv. tolltakan af hverjum diski. Auðvitað þurfti Þorsteinn matgoggur ekki þennan mikla mat sér til viðurværis, en hann át samt og át sér til óbóta. Það þurfti að styðja hann til hvílu. Engar sannanir eru heldur fyrir því, að ríkisstj. þurfi allar þessar nýju álögur, hvort sem þær eru viðurkenndar sem nýjar eða kallaðar til hljómfegurðar tilfærslur. Hæstv. forsrh. sagði í nóvember á Varðarfundi, svo sem landskunnugt er, og endurtók það í áramótaávarpi sínu, að ef ekki yrði tekin upp ný stefna í efnahagsmálum, mundi þurfa 250 millj, á ári í nýjum sköttum. Nú var tekin upp ný stefna, og þá er tekið miklu meira. M.ö.o.: það er hafður háttur Þorsteins matgoggs að taka meira en þörf er á til viðurværis. Álögur á þjóðina á að auka um meira en 1100 milljónir, eins og sannað hefur verið. Söluskatturinn nýi gerir meira en forsrh. sagði að hann þyrfti, hann gerir það út af fyrir sig. Aðstoðarmenn ríkisstj., sem komu á fund fjhn.; upplýstu, að 3% söluskatturinn gerði á ári yfir 170 millj. og skattaukinn, 8.8% á innflutninginn, 180 millj., eða samtals fælist í þessu frv. skattur yfir 350 millj. á ári: Þó að dregið sé frá tekjuöfluninni það, sem telja má til tilslökunar á móti, er ekki með nokkrum hætti hægt að samrýma útkomuna upplýsingum forsrh. Allt ber að sama brunni, álögurnar eru harkalegar úr hófi fram. Með þeim í heild er safnað glóðum elds að höfði almennings. Þessir söluskattar í ofanálag, - ég segi í ofanálag á það, sem á undan er komið, eru skattpíning. Þeir valda stórfelldri dýrtíðaraukningu. Enn fremur er almenni söluskatturinn mikill gallagripur og hlýtur að vekja mikla gremju, ekki sízt þegar vitað er, að komast hefði mátt hjá að bæta honum við. Hann er fyrirhafnarsamur, innheimtan. er lögð á alla seljendur hinnar skattskyldu vöru, skriffinnskan hjá þeim vex óhjákvæmilega í stórum stíl. Eftirlit og umsjón af ríkisins hálfu verður kostnaðarsamt og skriffinnskan þar blómgast. En svo kemur það til, að ekkert eftirlit dugir, skatturinn næst ekki allur nema hjá sumum. Almenningur greiðir skattinn, þegar kaup eru gerð, en seljendur smeygja sér hjá að skila honum öllum til ríkisins, þ.e.a.s. þeir seljendur, sem geta það og eru þannig gerðir, að þeir vilja mata sinn krók. Það er rétt, sem sagt var hér við 1. umr., að þessi skattur er skattur á heiðarleikann fyrst: og fremst. Það er raumar kaldhæðnislegt, að flokkur, sem hafði og hefur lýst því yfir hvað eftir annað, að það verði að leggja niður tekjuskatt, helzt allan, vegna þess að ekki takist að ná honum inn og það eigi sér stað svo mikill óheiðarleiki í sambandi við hann og valdi misrétti, skuli nú standa fyrir því aftur á móti að leggja á þennan skatt, hinn almenna söluskatt, sem reymsla er fyrir að er skatta afsleppastur. Í fljótu bragði séð er sólskinsblettur í þessu frv. Það er ákvæðið um, að 20% af sköttunum, sem þar er ákveðið að taka, skuli renna til sveitarfélaganna. Ég tel rétt, að söluskattur gangi til sveitarfélaganna að nokkru leyti. Ég hef verið þeirrar skoðunar áður og stutt það mál í n., sem um þetta fjallaði, og lagt fram till. um það á Alþingi. Ég tel, að þarna sé algerlega rétt stefnt. En þrátt fyrir það er það svo, að ég tel ekki hægt að greiða frv. atkv. vegna þessa ákvæðis. Fyrst er, að það er ákveðið þarna, að þessi hluti, fimmtungurinn, skuli renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna og skiptast þar. En ekkert er upplýst um það og ekkert hefur fengizt upplýst um það, eftir hvaða skiptireglum eigi að deila þessum skatthluta milli sveitarfélaganna. Ef það ætti að vera eftir þeim l., sem nú gilda um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga, teldi ég það hina mestu fjarstæðu og ekki koma til mála að samþykkja skattinn og tilfærsluna þannig. Og svo kemur annað til, að skattheimtan öll er svo hörð, að ég teldi það of dýru verði keypt fyrir sveitarfélögin að fá hluta af slíkum álögum. Það mundi koma í bakseglin. Heima fyrir skerða slíkir skattar svo lífskjör almennings, að ég tel ekki. koma til mála fyrir sveitarfélögin að óska eftir því að fá skatt undir þessum kringumstæðum. Ég er þannig stemmdur, þó að hv. frsm. meiri hl. kunni að þykja það grunsamlega sjúklegt, að mér virðast álögur þær, sem stofnað hefur verið til af stjórnarflokkunum, vera svo miklar, að vel væri hægt að láta sveitarfélögin hafa væna fúlgu af þeim söluskatti, sem áreiðanlega kemur án þessarar lagasetningar í ríkissjóðinn, ef vilji væri verulegur fyrir hendi. En það er ekki ávinningur fyrir sveitarfélögin að taka þátt í að steypa dýrtíðarflóði yfir fólkið í landinu, þó að þau fái einhvern hluta af því, sem inn er kallað svo freklega. Allt þetta finnst vafalaust hv. frsm. meiri hl. öfgar og sennilega mörgum í stjórnarflokkunum. En við skulum athuga það svolítið nánar. Auðvitað hafa öfgar stundum verið til í stjórnarandstöðu, því er ekki að neita. Ekki þótti hún t.d. sérstaklega heiðarleg, stjórnarandstaðan, þegar vinstri stjórnin sat að völdum. En það þætti mér illt, ef ég tæki þátt í svipaðri stjórnarandstöðu, það vil ég ekki gera. Og þá skulum við athuga, hvort það í raun og veru eru líkur til, að þessi nýja stjórnarstefna hafi í för með sér þann samdrátt og hnignun í þjóðfélaginu, sem stjórnarandstaðan spáir nú. Er nokkur vottur þess kominn fram? Vitanlegt er, að efnahagsmálaaðgerðirnar eru ekki enn komnar yfir menn með þunga sínum, það er langt frá því. Þunginn leggst á fólkið á næstu vikum og mánuðum, en það er ekki farið að finna til hans að nokkru ráði enn í þeim mæli, sem verður, og þó er það farið að finna til hans. Ég stend í allnánu sambandi við ýmsa menn í mínu kjördæmi, og ég verð þess var, að þeir eru farnir að finna til þess, að það er farið að drjúpa yfir þá ýringur frá þessari stefnu, þó að demban sé ekki enn þá skollin á, þó að veðráttuskiptin séu ekki enn orðin eins og þau verða. „Blómin sín jarða daprir dalir, það dregur násúg um skaga og vík,“ segir Einar Benediktsson í kvæðinu „Hafísinn“. Og satt að segja er hér svipað á ferð og hafís á vori. Menn eru farnir að finna gustinn, súginn um skaga og vík og dali. Og um land allt eru að breytast ákvarðanir manna um framfaraathafnir og búsetu. Fyrir þessum orðum mínum vil ég færa sannanir, sem eru sannanir úr mínu eigin kjördæmi, en fréttir hef ég samhljóða hvaðanæva svo að segja af landinu. Ég fæ allmikið af bréfum að norðan. Ég ætla að lesa hér upp stutta kafla úr 3 bréfum, sem ég er nýlega búinn að fá. Fyrsta bréfið, sem ég ætla að lesa upp úr, er frá bónda í kjördæminu. Það er ungur bóndi. Hann tók fyrir 3 árum ásamt ungri konu sinni jörð, sem ríkið átti og hafði verið í eyði um stund og komin í niðurníðslu. Jörðin var vel í sveit sett, en sem sagt, hún þurfti mikilla endurbóta við, og hjónin hófust handa. Það var byggt fjós á bænum, það voru hresst við fjárhúsin, það var hafin bygging á íbúðarhúsi, og túnið hefur verið stórlega stækkað. Fyrir allt þetta hafa hjónin stofnað til allmikilla skulda og þurfa áfram á lánsfé að halda, því að íbúðarhúsið er ekki komið upp, og það liggur fleira fyrir að gera. Nú skrifar þessi maður mér, en hann hefur áður staðið í sambandi við mig með þessar athafnir sinar, sem sjálfsagt er ekkert sérstakt, því að svo mun vera um marga, að þeir létta til þm. með ýmiss konar fyrirgreiðslur, þegar þeir þurfa á lánsfé að halda. Hann segir: „Nú er hins vegar fram komið það versta; sem maður í mínum sporum gat fengið framan í sig. Á ég þar við hinar svokölluðu nýju efnahagsráðstafanir. Við þessu var ekki nema eitt að gera fyrir mig. Ég hef nú sagt jörðinni lausri frá næstu fardögum að telja, hefði betur aldrei reynt þetta, fyrst búið er svo að frumbýlingum á voru landi, að engin leið er að komast yfir örðugasta hjallann.“ Þannig verka nú aðgerðirnar á þessum stað. Þetta bréf er dags. 22. febr. Þá fékk ég annað bréf, sem er dags. 28. febr. Það var frá manni, sem er bóndi, en hefur líka stundað byggingarvinnu, er ágætur smiður og hefur aðstoðað sveitunga sína við að koma upp húsakosti á jörðum þeirra. Hann hafði í vetur snúið sér til Búnaðarbankans fyrir ungan mann í sveit sinni, sem þannig stóð á fyrir, að foreldrar hans vilja fara að hætta búskap, enda önnur börn komin að heiman. Það er óbyggt upp íbúðarhús á jörðinni, gamalt og óhæft til frambúðar, og þessi piltur er nú að festa ráð sitt og vill gjarnan taka við jörðinni af foreldrum sínum, byggja hana upp og búa þar áfram. Það er tvíbýli á þessari jörð, og mótbýlingarnir eru gömul hjón, börn þeirra eru öll farin að heiman, og þau styðjast við búskapinn á hinum helmingnum. Bær er rétt hjá, túnin liggja saman. Þar býr líka gamalt fólk, og þess vegna er það, að ef ekki tekst, að þessi ungi maður taki þarna við, eru mestar líkur til, að þessi 3 býli, þ.e.a.s. tvíbýlisjörðin og einbýlisjörðin rétt hjá, fari í eyði. Búnaðarbankinn var búinn að samþykkja teikningu af húsbyggingu og allt var í góðu gengi, þangað til fréttirnar komu um efnahagsaðgerðirnar. Þá kemur það upp úr dúrnum, að ungi maðurinn treystir sér ekki til þess að ráðast í fyrirtækið, að byggja upp jörðina og taka þar til að búa. Og bréfritarinn, smiðurinn, vinur hans, segir: „En hvað skal segja? Ráðstafanir ríkisstj. þeirrar, sem nú situr að völdum, virðast allar miða að því að setja hnífinn á kverkar þeirra, sem vilja sporna við því, að Íslandsbyggð minnki og færist á mölina. Hvað á fólkið að gera, ef það getur ekki byggt yfir höfuð sér eða ræktað og nýtt þá jörð, sem það hefur erjað og annazt? Kemur ekki að því, að fleiri og fleiri jarðir standi auðar og ónýttar? Og þegar slík öfugþróun er komin, fylgir þá ekki annað verra, týnast þá ekki ýmis þjóðleg verðmæti og með þeim ástin til landsins okkar, sem biður eftir aðhlynningu fleiri handa til að skapa meiri verðmæti, fegurra land og meira og betra brauð? Er ekki hætta á, að tungan tapist, ef byggðir dragast saman? Og ef tungan tapast, hvað verður þá langt í það; að við töpum sjálfum okkur, sjálfstæði okkar?“ Þetta var annað bréfið. Þriðja bréfið er dags. 4. þ.m. Þar stendur: „Getur þú selt fyrir mig trilluna? Ef smáfisks- og ýsuverðið lækkar, eins og stjórnin ætlar að láta verða, er ekki til neins fyrir mig að ætla að lifa af sjósókninni hér. Ég ætla að þiggja boð mágs míns í Reykjavík og flytja suður. Hann segist geta útvegað mér vinnu.“ Ég veit, að þessi maður hefur að undanförnu átt kost á því, að mágur hans hér í Reykjavík sæi honum fyrir atvinnu, ef hann flyttist hingað. Hann hefur ekki þegið þetta, smábátsútgerð hefur veitt honum sómasamlega atvinnu nyrðra á æskustöðvum hans. Nú er breytingin orðin. Nú ætlar hann hingað suður. En mér er spurn: Getur nú, eins og komið er málum, Reykjavík látið honum í té sómasamleg kjör? Getur Reykjavík yfirleitt tekið á móti því fólki, sem efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar hrekja frá staðfestum sínum á landsbyggðinni ? Þessir bréfkaflar eru alls ekki skrifaðir af mönnum, sem eru þannig á sig komnir, að þeir jaðri við geðveiki. En þessir bréfkaflar sýna glögglega, hvað er að gerast. Stefna ríkisstj., sem þetta frv. er liður í, er að stöðva framfarasóknina, snúa henni í kyrrstöðu og flótta frá verkefnum uppbyggingar og landbóta. Það gagnar ákaflega lítið, þó að Morgunblaðið staglist síðustu dagana á orðum bóndans, sem sagði: „Ef hér væri engin mold og engin landbúnaðarframleiðsla, þá væri hér engin þjóð.“ Það gagnar ekkert að skrifa svona, ef unnið er á annan hátt. Stefnan er landeyðingarstefna, hún er þegar farin að verka þannig. Hún hrekur fólkið frá moldinni og frá fiskveiðum strandanna líka. Og frá þessari stefnu þarf í skyndi að snúa, og næst liggur þá fyrir hér í þessari hv. d. að fella þetta frv.



Herra forseti. Ég get að verulegu leyti vísað til þess, sem ég sagði hér í hv. d. um meginatriði þessa frv. við 1. umr. Um sum þessara meginatriða, einkanlega þau, sem um var þá deilt, liggja nú fyrir nánari upplýsingar, m.a. frá þeim aðilum, sem hv. stjórnarliðar a.m.k. hafa tæplega aðstöðu til að rengja. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að minna á, að hæstv. fjmrh. fullyrti og raunar margendurtók, að hér væri ekki um neinar nýjar álögur að ræða, þar sem jafnháir skattar væru lagðir á og af væri létt, í öðru lagi, að ágizkanir okkar stjórnarandstæðinga um skattþungann væru rangar, og í þriðja lagi, að almenni söluskatturinn yrði aðeins lagður einu sinni á, þ.e.a.s. á síðasta stig framleiðslu og sölu. Eftir að frv. hefur verið athugað í fjhn., svör hafa verið fengin við mikilvægum atriðum hjá sjálfum sérfræðingum ríkisstj. og nokkurt tóm hefur gefizt til frekari athugunar á frumvarpsbákninu, liggur svo ljóst fyrir sem verða má, að allt, sem ég og aðrir stjórnarandstæðingar sögðum um málið við 1. umr., er rétt í öllum meginatriðum, bæði hvað viðkemur þeim atriðum, sem ég hér nefndi, og öðrum. Til þess að geta stutt fullyrðingar sínar um það, að engar nýjar álögur væru á lagðar, líkum varð hæstv. fjmrh. að grípa til þess í fyrsta lagi að vefengja það, að söluskatturinn yrði 509 millj. á ári, eins og ég fullyrti, og í öðru lagi að hækka þær upphæðir, sem til frádráttar koma, langt upp fyrir raunveruleikann. Á viðræðufundi fjhn. með hagstofustjóra spurði ég um skatthæðina, miðað við ár, og var svar hans við því þetta: Söluskattur í tolli, óbreyttur frá því, sem nú er, er áætlaður 154 millj. kr. - Ég sé nú reyndar í brtt. hv. fjvn., sem nú er verið að útbýta, að það er gert ráð fyrir, að þessi hluti skattsins verði eitthvað hærri. Hækkun þessa skatts, sem gert er ráð fyrir, nemur 180.6 millj., og almenni söluskatturinn er áætlaður 173 millj. kr. Samtals verður þetta 507.6 millj, kr., eða nær því nákvæmlega sú upphæð, sem ég nefndi hér sem lágmark. Nú kann því að verða haldið fram, að villandi sé að miða skattþunga við heilt ár, þar sem hækkunin á söluskatti í tolli eigi aðeins að innheimtast í níu mánuði á þessu ári. Ég hygg þó, að hæstv. fjmrh. muni hika við að lýsa því hér yfir, svo að ekki verði um villzt, að þessi hækkun verði afnumin í árslokin, án þess að nokkur annar skattur verði lagður á í staðinn, enda er í grg. frv. ekki svo mikið sem gefið undir fótinn með slíkt, heldur aðeins sagt, að endurskoðun laganna muni verða framkvæmd. Og svo mikið er víst, að embættismenn ríkisstj. brosa að þeirri hugmynd, að hér sé um einhvern bráðabirgðaskatt að ræða, en fara hins vegar ekki dult með þá skoðun sína, að söluskatturinn muni fara síhækkandi næstu árin, og er það raunar svo augljóst sem verða má, að það er hið eina rökrétta framhald þeirrar stefnu í skattamálum, sem nú hefur verið tekin upp. Hér er því alveg vafalaust um varanlegan skatt að ræða að óbreyttri stefnu og því óhugsandi að ræða málið á öðrum grundvelli þegar af þeirri ástæðu. Á hitt ber einnig að líta, að þeir liðir, sem til greina koma til frádráttar, eru allir miðaðir við eitt ár og því algerlega villandi og rangt að reikna dæmið í öðru tilfellinu út frá 9 mánaða skattheimtu, en í hinu tilfellinu út frá heils árs innheimtu, eins og hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjhn. gera. Á s.l. ári var söluskattur áætlaður 151.4 millj. kr., og óumdeilanleg hækkun til ríkissjóðs nemur því 356.2 millj. kr. Frá þessari upphæð vilja stjórnarsinnar einnig draga 70 millj. kr. söluskatt, sem áður rann til útflutningssjóðs. Slíkt er auðvitað villandi, þar sem gengisbreytingin gerir miklu meira en svara til allra skatta og tolla, sem til hans runnu. En jafnvel þó að þetta sé gert, stæði samt eftir hækkun upp á 286 millj. kr. rúmar. Enn vilja þeir draga frá þær 56 millj. kr., sem bæjarfélögunum eru ætlaðar. Að mínu viti fær þetta ekki heldur staðizt, þar sem vitað er, að útgjöld bæjarfélaganna aukast alveg vafalaust um hærri upphæð en þeirri nemur sem bein afleiðing af gengisfellingunni. Miðað við óbreytta þjónustu og framkvæmd til bæjarfélaganna er óhugsandi, að unnt verði að lækka útsvör frá því, sem áður hefur verið, og er hér því ekki að neinu leyti um að ræða, að verið sé að draga úr útsvarsálögum, heldur þvert á móti, þegar á heild þessara efnahagsaðgerða er litið. Eftir stendur þá aðeins, að fella á niður allt að 75 millj. kr. tekjuskattinn, ef miðað er við það, sem hann varð á s.l. ári, á móti 356 millj. kr. aukinni skattheimtu til ríkissjóðs eða á móti niðurfellingu innanlandssöluskattsins, sem þó er rangt að gera, eins og ég hef áður sýnt fram á. Það þarf því alveg furðulega óskammfeilni, vil ég segja, til að bera þá fullyrðingu fram hér á hv. Alþingi og fyrir þjóðina, að hér sé einungis um tilflutning gjaldheimtu að ræða, en engar nýjar álögur. Þvert á móti held ég, að hverju barni sé auðskilið, að hér er um að ræða nýja flóðöldu verðhækkana og dýrtíðar, sem hlýtur að þrengja mjög kosti launamanna umfram það, sem þegar er orðið með gengisfellingunni, með vaxtahækkuninni og margvíslegum hækkunum ýmissa gjalda og skatta, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir. Þannig verður verðhækkun af völdum þessarar nýju skattheimtu um eða yfir 14%, miðað við tollverð allra skattskyldra erlendra vara, en það eru yfirgnæfandi flestar innfluttar vörur og þ. á m. allar neyzlu- og nauðþurftavörur almennings, og allur söluskatturinn, eins og hann verður, miðað við þetta frv., nemur yfir 20% af tollverði innflutts varnings. Það varpar nokkru ljósi á það, hve hér er um gífurlega skattheimtu að ræða, að söluskatturinn einn kemur til með að verða 48 millj. kr. hærri en allir tollar og skattar til ríkissjóðs árið 1956 og um tveir þriðju hlutar af öllum áætluðum tollum og sköttum samkvæmt fjárlagafrv. fyrrv. hæstv. fjmrh., Guðmundar Í. Guðmundssonar, sem lagt var fram hér á hv. Alþingi 20. nóv. s.l. En skatthæðin öll, 507.6 millj. að dómi hagfræðinganna, svarar til 14 þús. kr. árlegra álaga á hverja fimm manna fjölskyldu, á móti 6 þús. kr. á s.l. ári. Við þetta er þó því að bæta, að allar þessar tölur eru byggðar á þeim áætlunum, sem starfsmenn hæstv. ríkisstj. hafa gert um það, hve miklu mætti ná í ríkissjóð með þessum hætti, og mun óhætt að fullyrða, að þær áætlanir eru gerðar af mikilli varúð. Hinu hef ég sleppt, sem þó er með vissu vitað og raunar viðurkennt af skattheimtumönnum, að samfara hinum almenna söluskatti eru gífurlegir möguleikar til undandráttar og svika. Má því fullyrða, að sú upphæð, sem almenningur kemur til með að verða að láta af hendi, verður ótöldum milljónatugum hærri en sú, sem til skila kemst í ríkissjóðinn. Alkunn er reynslan af þeim söluskatti, sem verið hefur í gildi að undanförnu að þessu leyti, en augljóst er, að sízt muni verða breyting á til bóta með þessu frv., og það jafnvel þótt til komi gífurleg aukning eftirlits og hvers kyns skriffinnsku í sambandi við álagningu og innheimtu. Í grg. ríkisstj. með frv. um efnahagsmál var fullyrt, eins og flesta mun reka minni til, að heildarkjaraskerðing vegna efnahagsaðgerðanna yrði sem næst 3% og 1% hækkanir mundu sennilega verða af öðrum ástæðum. Með þessu var beint gefið til kynna, að allar efnahagsaðgerðirnar hefðu verið teknar með í reikninginn, og látið skiljast svo ótvírætt sem verða mátti, að þarna væri um allar aðgerðirnar að ræða. Það var sagt, að verðhækkanir yrðu sem svaraði 13 vísitölustigum vegna aðgerðanna, en 1% af öðrum ástæðum, en hins vegar mundu gagnráðstafanir svara til 10 vísitölustiga. Í annan stað koma svo fullyrðingar hæstv. fjmrh. og fleiri um það, að með þessu frv. sé ekki um neina kjaraskerðingu að ræða, og er það enn ein staðfesting á því þegar þetta var gert að umtalsefni í grg. með efnahagsaðgerðunum, að þarna væri allt tínt til, sem heildaraðgerðirnar hefðu í för með sér. Í sambandi við þetta lagði ég þá spurningu fyrir hagstofustjóra, hvort kjaraskerðing af völdum söluskattsins hefði verið tekin með í reikninginn, þegar fullyrt var, að kjaraskerðing vegna efnahagsaðgerðanna í heild yrði aðeins 3%. Hann kvað þetta ekki vera svo og skýrði jafnframt frá því, að hann teldi beina kjaraskerðingu, nettókjaraskerðingu eins og hann orðaði það, vegna þessa frv. 3% til viðbótar þeirri, sem áður væri komin, eða m.ö.o., hann taldi kjaraskerðinguna af völdum þessa frv. jafnmikla og hæstv. ríkisstj. og talsmenn hennar hafa metið alla gengisfellinguna, og segir það sína sögu um það, hvað hér er um að ræða. Ég spyr nú, hvort það sé hugsanlegt, að hæstv. fjmrh. hafi verið ókunnugt um þetta mat hagstofustjóra eða hvort hann hafi vísvitandi haft í frammi hér á hv. Alþingi fullyrðingar, sem jafngilda hreinum fölsunum. Ég fæ ekki betur séð en hann eigi hér aðeins um tvo kosti að velja: annaðhvort að ómerkja orð hagstofustjóra eða biðja afsökunar á fyrri fullyrðingum sínum. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að hagstofustjórinn talaði í þessu sambandi ekki um vísitölustig, eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. var hér að tala um, heldur um beina kjaraskerðingu, nettókjaraskerðingu af völdum þessa frv. Það er upplýst, að reiknað er með, að hinn almenni söluskattur á vörum og þjónustu verði innheimtur af sölu að verðmæti 5767 millj. kr. Þessi upphæð, sem nemur því sem næst andvirði allrar þjóðarframleiðslunnar, gefur strax vísbendingu um það, að skatturinn muni ekki ávallt innheimtur aðeins einu sinni, eins og látið er í veðri vaka, heldur í ýmsum tilfellum oftar, ekki sízt þegar þess er gætt, að sala og þjónusta upp á 2400 millj. kr. er skattfrjáls að sögn sérfræðinga ríkisstjórnarinnar. Við athugun frv. verður þó enn ljósara, að skatturinn er í mörgum tilfellum tvíheimtur af sömu vörunni og þjónustunni. Þannig leiða t.d. ákvæði 3. mgr. 3. gr. og fleiri frumvarpsákvæði af sér, að verulegur hluti af andvirði allra innlendra iðnaðarvara, þ. á m. allra unninna landbúnaðarvara, og flestrar eða allrar þjónustu, sem framkvæmd er, er tvískattaður. Hvers konar framleiðslutækjum er með þessum ákvæðum gert að greiða söluskatt af keyptri raforku, öllum tegundum hráefna til hitunar, öllum orkugjöfum véla, hvers konar viðgerðum á framleiðslutækjum, öðrum en skipum, einnig af kaupum framleiðslutækjanna flestra, niðursetningu véla og ýmsum þáttum mannvirkjagerðar, sem rekstrinum tilheyra, enn fremur af öllum umbúðum um framleiðsluvörurnar og hjálparefnum hvers konar. Þessir þættir framleiðslukostnaðarins mynda að sjálfsögðu mjög verulegan hluta hins endanlega verðs til neytenda, og skattlagning á þá kemur auðvitað að fullu fram í því verði, sem neytendur verða að greiða, ásamt skatti á verðið, eins og það þá er orðið. Hér er því um svo augljósa tvísköttun að ræða, að ekki þarf um að deila. Það er því ein blekkingin ofan á aðrar, að hér sé um eitthvert algert einstigsálag að ræða, að því er almenna skattinn snertir. Raunverulegar verðhækkanir af völdum hans munu því nema miklu meira en 3%. Í öllu því skattaflóði, sem dunið hefur yfir á liðnum tímum, hefur innlendri matvælaframleiðslu með öllu verið hlíft við beinni skattlagningu, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) lagði hér áherzlu á í ræðu sinni, og jafnvel hinir hugkvæmustu valdamenn í þeim efnum hafa aldrei getað látið sér detta í hug, að menn mundu una því, að skattlögð væri neyzla nauðsynlegustu matvæla, sem þjóðin sjálf framleiðir, svo sem kjöts, fisks, grænmetis og mjólkurvara. Allir hafa talið jafnsjálfsagt, að þessi undirstöðufæða, sem þjóðin sjálf aflar, að sumu leyti við erfið skilyrði, væri friðhelg fyrir oki skatta og tolla. Nú fær bóndinn og skyldulið hans eitt að neyta kjöts og mjólkurvara og grænmetis án þess að greiða af þeim vörum skatta til ríkissjóðs, en þetta leyfist honum aðeins af náð undantekningarákvæðis í lögum. Allir aðrir verða að gjalda skatt af slíkri neyzlu, annarri en mjólkurdrykkju í heimahúsum, og ekki aðeins einu sinni, heldur tvívegis, að því er unnar búvörur varðar. Þessi nýi siður er áreiðanlega í fullri andstöðu við allar hugmyndir manna um vitlega skattheimtu. Ég fæ ekki heldur betur séð en hann brjóti einnig algerlega í bága við gildandi reglur um verðlagningu búvara, því að hvers virði er samkomulag bænda og neytenda um búvöruverð, ef stjórnarvöld leyfa sér, strax og þessir aðilar standa upp frá samningsborðinu, að stórhækka verðið til neytenda með margfaldri skattlagningu? Ég hef leyft mér að flytja brtt. um það, að allar landbúnaðarvörur verði skattfrjálsar og þannig horfið frá því eindæma glapræði að skattleggja neyzlu þeirra matvæla, sem almenningi eru nauðsynlegust, og hindra, að sámkomulag bænda og neytenda um verðlagningu sé brotið. Ég flyt einnig brtt. um, að öll veiðarfæri sjávarútvegsins verði skattfrjáls. Sýnist mér, að ærið sé að gert, þegar ýmsir stærstu kostnaðarliðir útvegsins, svo sem olíur, viðgerðir vélaverkstæða og fæði skipverja, eru reyrðir undir skattaokið. Einnig flyt ég brtt. við 3. gr. og a-lið 6. gr., sem miða að því að draga úr tvísköttun á innlendar framleiðsluvörur og skattlagningu á útflutningsvörur. Samkvæmt 1. lið 7. gr. er öll vinna við húsa og mannvirkjagerð, sem ekki er unnin á byggingarstað, skattskyld, en hins vegar undanþegin sú vinna, sem unnin er á sjálfum byggingarstaðnum. Með þessum ákvæðum tel ég, að verst þokkuðu ákvæði eldri söluskattsins um þessi efni séu upp vakin og látin ganga aftur. Þróunin í húsabyggingum og mannvirkjagerð stefnir stöðugt meira í þá átt, að vinna og framleiðsla fari fram á verkstæðum og í verksmiðjum, þ. á m. eru uppi ráðagerðir um framleiðslu á heilum húshlutum. Virðist með öllu óeðlilegt að refsa þeim sérstaklega með skattlagningu umfram aðra, sem leitast við að innleiða ný og bætt vinnubrögð í þessu efni. Auk þess sýnist, að erfiðleikar þeirra, sem þurfa að koma þaki yfir höfuð sér, séu þegar alveg nægilega miklir, þótt þeim sé hlíft við frekari skattlagningu á mikinn hluta byggingarkostnaðarins. Brtt. mín við a-lið 7. gr. miðar að því að fría alla vinnu við húsabyggingar þessari skattlagningu. Loks flyt ég brtt. við 25. gr. frv., en samkv. þeirri grein er fjmrh. veitt vald til þess að meta sakir í brotamálum varðandi þessi lög og ákveða refsingar samkvæmt því mati sínu. Pólitískum ráðh. er því fengið í hendur vald, sem dómstólunum einum ber að hafa. Þetta atriði ræddu bæði ég og fleiri svo við 1. umr. málsins, að ekki er þörf um að fjölyrða nú. Jafnvel hæstv. fjmrh. varð þá að viðurkenna, að hér kynni að vera óþarflega langt gengið. Verður því að óreyndu ekki trúað öðru en hann og aðrir hv. stjórnarsinnar fallist á, að þessi óhæfa verði máð á brott úr frv. Um aðrar brtt. mínar á þskj. 181 þarf ekki að hafa mörg orð. Þar er, að því leyti sem ég hef ekki þegar rakið, um svo augljósar leiðréttingar að ræða, að skýringa er þar varla þörf. Þessar leiðréttingar eru að sjálfsögðu aðeins örlítið brot af þeim, sem gera þyrfti, og fer því víðs fjarri, að samþykkt þeirra mundi nægja mér til stuðnings frv. í heild. Þó að nokkrir agnúar yrðu sorfnir af þessu frv., standa aðalatriðin óhögguð. En þau eru í fyrsta lagi, að með þessari nýju skattheimtu er nýrri flóðöldu verðhækkana og dýrtíðar skellt yfir almenning í skjóli þeirra kúgunarlaga, sem stjórnarflokkarnir hafa þvingað fram um lögbann við greiðslu verðlagsuppbóta á laun. Í öðru lagi kemur skattheimtan jafnt á brýnustu nauðþurftir sem óþarfa eyðslu og verður því þeim þyngst í skauti, sem áður höfðu aðeins til hnífs og skeiðar. Í þriðja lagi felur skattheimtukerfið í sér mikla hættu á skattsvikum og hvers konar spillingu, og löggjöfin sjálf, eins og hún er úr garði gerð, býður heim tilviljana- og gerræðisfullri framkvæmd. Í fjórða lagi er stofnað til hinnar viðtækustu skriffinnsku, bæði í atvinnurekstri og verzlun og í skattheimtukerfi ríkisins. Hver þessara meginástæðna fyrir sig ætti að nægja til þess, að hv. d. felldi þetta frv. Ég þykist hins vegar vita, að gifta hv. stjórnarflokka muni ekki endast þeim til slíks þrifaverks. En því ríkari ástæða er til að taka vel þeim brtt., sem ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 181, og öðrum brtt., sem fram kynnu að koma og til bóta væru.

Alfred Gíslason læknir: Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram þrjár brtt. við þetta frv., till., sem eru skriflegar og of seint fram komnar. Fyrri tvær þessara tillagna snerta 6. gr. frv. um undanþágu frá söluskatti. Legg ég þar til, að auk innlendra dagblaða og hliðstæðra blaða, svo og tímarita, sem ekki eru gefin út í ágóðaskyni, verði enn fremur bækur frumsamdar á íslenzku undanþegnar skattinum. Þá legg ég það til, að á eftir 15. tölulið þessarar greinar komi nýr töluliður, sem verði töluliður 16, svo hljóðandi: „Nauðsynlegustu lyf samkvæmt skrá staðfestri af fjmrh.“ Loks ber ég svo fram brtt. við 17. gr. frv., svo hljóðandi: „Eigi má álagning í heildsölu og smásölu hækka vegna söluskatts af innfluttum vörum.“ Ég mun nú gera örlítið nánari grein fyrir þessum litlu brtt., en langar þó til að fara örfáum orðum um þetta frv. fyrst. Það er óþarft að taka fram, að ákvæði þessa frv. um söluskatt verða til þess að stórauka dýrtíðina í landinu, og virðist þó tæpast á það bætandi. Fyrst er gengislækkunin með þeim afleiðingum, sem hún hefur á allt verðlag. Eru þær nú sem óðast að koma fram þessa dagana í stórkostlegri hækkun vöruverðsins. Þá er vaxtahækkunin, hún mun síðar segja til sín á ýmsan og óþægilegan hátt í verðlagshækkunum. Þriðji dýrtíðarpósturinn er svo þessi víðtæki söluskattur, sem lagður verður ofan á rándýra vöru og alls konar þjónustu. Fyrst er söluskattur, mjög hár, lagður á tollverð allrar innfluttrar vöru, að viðbættum aðflutningsgjöldum og áætlaðri álagningu. Þessi 1. stigs söluskattur nemur hvorki meira né minna en 15%. Þegar búið er að reikna þennan skatt á vöruna og bæta ofan á allt saman raunverulegri álagningu heildsala og smásala, þá skal í annað sinn lagður söluskattur á þessa. sömu vöru, og skal sá skattur nema 3% af smásöluverðinu, eins og það leggur sig. Þannig er söluskatturinn lagður tvisvar á alla innflutta vöru, auk þess sem 3% söluskatturinn leggst á innlenda vöru og alla selda þjónustu. Þessi skattur mun því reynast, þegar hann er kominn á, fullboðlegur sem dýrtíðarvaldur og sóma sér vel við hliðina á gengislækkun og vaxtahækkun. Næstu mánuðina munu fara fram látlausar verðhækkanir, og mun hver hækkunin reka aðra. Eru þær hækkanir, sem verða þessa dagana, aðeins byrjunin á þessu dýrtíðarflóði, sem hæstv. ríkisstjórn steypir yfir þjóðina af ráðnum hug. En auk þessara vöruverðshækkana hækkar einnig öll þjónusta, sem látin er í té í atvinnuskyni, því að af henni skal einnig greiddur 3% söluskattur. Hæstv. ríkisstj. mun reynast sannkölluð dýrtíðarstjórn, líklega sú mesta í landinu til þessa dags, og takist henni öll dýrtíðaráformin, verður hún því miður hallærisstjórn öllum öðrum meiri. Áætluð upphæð söluskattsins er, eins og kunnugt er, nálægt 500 millj. kr. á þessu ári. Þetta er lagt á neytendur í landinu og er þó ekki helmingur þeirra auknu álaga, sem á þjóðina eru lagðar af hæstv. ríkisstj. sérstaklega. Þessar álögur eru langt umfram þarfir og því verri en gagnslausar. Þær eru liður í pólitískri stefnubreytingu, sem afturhaldssömustu öflin í þjóðfélaginu nú beita sér fyrir. Þær eru liður í endurskiptingu þjóðarteknanna, nýrri skiptingu á þann veg, að hinir mörgu smáu beri minna úr býtum en áður og að þeir fáu stóru á sviði viðskipta og atvinnu fái aukinn gróða og aukin völd. Álögurnar túlka sem sé fráhvarfið frá jöfnuði lífskjaranna til misréttis og aðstöðumunar. Núverandi valdhafar á Íslandi sjá ofsjónum yfir hinni tiltölulega almennu velmegun, sem hér hefur ríkt síðustu áratugina. Þeim finnst jöfnuðurinn orðinn of mikill, félagslega tillitið til hins óbreytta borgara meira en samrýmist pólitískum skoðunum þeirra og kenningum. Því er þetta afturhvarf. Valdhafarnir okkar renna augum um þessar mundir til landa eins og Bandaríkjanna og Vestur-Þýzkalands, og þar sjá þeir það, sem er þeim betur að skapi en allur jöfnuðurinn á Íslandi. Í Þýzkalandi Adenauers sjá þeir pólitískt sterkt ríkisvald, sem getur bannað stjórnmálaflokka að vild og sett almúganum stólinn fyrir dyrnar eftir geðþótta. Þar sjá þeir iðjuhölda og aðra atvinnurekendur, sem í sannleika kunna að græða og kunna að gæta fengins fjár og ávaxta það. Þar sjá þeir líka þetta sama ríkisvald njóta fulls stuðnings iðjuhöldanna og að sá stuðningur er því nægur, því að þar er valdið, sem peningarnir eru. Þeir sjá, að ríkisvaldið þýzka og iðjuhöldarnir hafa kunnað að notfæra sér hernámið til fjár. Og loks sjá núverandi íslenzku valdhafarnir, að þýzkri alþýðu er haldið í skefjum launalega og afkomulega, enda byggist auður og vald hinna stóru þar í landi á því. Þessi þýzka fyrirmynd hefur lengi svifið fyrir hugskotssjónum íslenzkra afturhaldsmanna og haft á þá heillandi áhrif. Kom sú aðdáun m.a. fram í ræðu, sem hæstv. menntmrh. flutti opinberlega á s.l. vori, og fullur viðurkenningar og samúðar lýsti hann þá sem sinni skoðun, að eiginlega væri Sjálfstfl. það vel á veg kominn, að hann líktist einna mest flokki Adenauers. Verri væri hann ekki. Slíkt er sem sagt fyrirmyndin, og til þess að ná henni þarf að taka ekki svo fá skref aftur á bak. Það þarf að skerða kjör almennings á Íslandi, svo að um munar, og það þarf að safna auði á fárra manna hendur. Þegar það er komið í kring, verður ríkisstj. föst í sessi og getur haldið áfram stefnu sinni frá félagshyggju og jöfnuði til einstaklingshyggju og dýpri stéttaskiptingar. Álögurnar í þessu frv. til laga um söluskatt eru einn hlekkurinn í þeirri festi, sem hæstv. stjórn gerir sér í þessu skyni. Með þeim ásamt öðrum ráðstöfunum skal sú dýrtið mögnuð, sem dugir til að venja alþýðu manna af eyðslu. Dýrtíðin á að ganga svo nærri láglaunafólki, að engri eyðslusemi verði við komið. Uppeldisaðferð hæstv. ríkisstj. í þessu efni byggist á því, að snauður almenningur sói ekki verðmætum. Allar þessar tiltektir hæstv. ríkisstj. verða þjóðinni í heild, menningu hennar og lífskjörum til hinnar mestu óþurftar, nái þær fram að ganga. Á því er enginn efi, enda sjá það nú orðið fjölmargir menn, hinir gætnari og raunsærri, í hennar eigin herbúðum. En hæstv. ríkisstj. mun ekki reynast nógu stór í sniðum til að snúa frá villu síns vegar af sjálfsdáðum, þótt meiri hluti hennar óski þess sennilega í hjarta sínu, að eitthvað verði til þess að stöðva þetta glapræði. Það væri vel til fundið að stöðva eða fella þetta söluskattsfrv., sem fyrir liggur, því að með því væri einn hlekkurinn í afturhaldsfjötrinum eyðilagður. En þeim möguleika er nú sjálfsagt ekki að heilsa. Hæstv. ríkisstjórn nýtur stuðnings meiri hlutans á þingi, þótt sá meiri hl. sé raunar mjög veikur. Þann meiri hl. mun hún nota til þess að bola sér og áformum sínum braut, og það enda þótt hún fari nærri um, að meiri hluti þjóðarinnar verður ráðstöfunum hennar andvígur. Þess vegna er engin von til þess, að þetta óheillasöluskattsfrv. verði fellt. Frv. er í heild þannig úr garði gert, að fyrir þá, sem ekki eru bundnir á pólitískan klafa hæstv. stjórnar, er ekki um annað að velja en greiða atkvæði gegn því. Um einstakar greinar þess skiptir að sjálfsögðu nokkuð misjöfnu máli. Eru þar mörg ákvæði eðlileg og verða þar að vera, eigi söluskattsófagnaðurinn á annað borð að dynja yfir. Um einstök ákvæði má vissulega lengi deila, og skal ég ekki fjölyrða um það. Ýmislegt mætti færa til betri vegar, enda mun hv. stjórnarandstaða freista þess að fá einhverjar lagfæringar á því fram. Þær till., sem ég flyt, snerta aðeins smávægilegar breytingar, og virðast mér þær sanngjarnar, og því vænti ég þess, að þær verði teknar til fullrar athugunar. Ein till. og sú, sem auðsóttast ætti að vera að fá samþykkta, varðar 6. gr. frv., en sú gr. fjallar um þær vörur, er undanþegnar skulu söluskatti. Legg ég til, að þar verði bætt inn í ákvæði um, að nauðsynlegustu lyf skuli undanþegin skattinum. Mér er næst að halda, að þetta ákvæði hefði átt að vera þarna, en af vangá ekki verið tekið með. Nauðsynlegustu lyf getur enginn viljað skattleggja að óþörfu. Þau eru sjúkum mönnum lífsnauðsyn, - og hver vill níðast á þeim eða sjúkrasamlögunum, sem að nokkru greiða slík lyf? Dagblöð og tímarit eiga að vera undanþegin skattinum, og er ég ekki að lasta það, þó að ég telji hins vegar brýnni þörf á að undanþiggja nauðsynlegustu lyf, sem færð væru á skrá, sem sjálfur fjmrh. staðfesti. Aðra tillögu ber ég fram um breyt. á sömu grein, og er hún á þá leið, að ekki aðeins dagblöð og tímarit: skuli skattfrjáls, heldur einnig bækur frumsamdar á íslenzku. Íslendingar eru bókaþjóð, þeir kaupa og lesa fleiri bækur en nokkur önnur þjóð að tiltölu, enda er alþýðumenntun hér í bezta lagi. Allir viljum við eignast sem bezta höfunda íslenzka. En góða höfunda eignast þjóðin ekki, nema hún veiti mörgum tækifæri og aðstöðu til að reyna sig. Útgáfa frumsaminna ritverka er mikið menningarmál, sem ríkisvaldið hlýtur að hlynna að með öllu móti. Því er rétt að mínum dómi, að bækur frumsamdar á íslenzku verði undanþegnar söluskattinum að sínu leyti eins og dagblöð og tímarit. Síðasta brtt. mín er við 17. gr. frv., eins og ég gat um áðan, gr., sem ákveður söluskatt á innfluttum vörum. Þessi söluskattur á að nema 15% og leggjast á tollverð vörunnar, aðflutningsgjöld hennar og álagningu. Þessi skattur verkar þannig verulega til hækkunar vöruverðsins í landinu og þar með dýrtíðarinnar almennt. Nú er fyrir mér spurningin þessi: Á þessi hái söluskattur, sem ríkissjóði er ætlaður, að koma til álita við álagningu milliliða í heildsölu og smásölu? Eiga heildsalar og smákaupmenn að fá leyfi til að græða sérstaklega á þessari skattlagningu með því að leggja álagningarprósentu sína einnig á þennan skatt? Mér er ekki grunlaust um, að sú sé tilætlunin og að kaupmannasamtökin krefjist þess. Þetta væri þó ranglátt gagnvart neytendum og raunar eitt ranglætið af mörgum. Heildsalar kunna að segja: Við verðum að fá eitthvað fyrir okkar snúð, fyrir þá fyrirhöfn að standa skil á greiðslu skattsins, og því viljum við fá okkar milliliðagróða aukinn. - Slíku á ekki að anza. Smásalar vöru og þjónustu eiga einnig að standa skil á 3% skattinum án launa, án sérstakrar álagningar fyrir það, eða a.m.k. vona ég, að sá skilningur minn á frv. sé réttur, og sé svo, þá á hið sama að gilda um 15% skattinn. Innheimtan er í báðum tilfellum dálítil byrði, sem þó er raunar ósköp lítil og létt í samanburði við allt, sem á neytendur er lagt. Til þess að taka af allan vafa um þetta atriði hvað 15% skattinn snertir legg ég til, að inn í 17. gr. verði skotið svo hljóðandi málsgrein: „Eigi má álagning í heildsölu og smásölu hækka vegna söluskatts af innfluttum vörum.“ Herra forseti. Ég leyfi mér svo að leggja þessa skrifl. brtt. fram.



Herra forseti. Framsögumenn bæði 1. og 2. minni hl. fjhn. hafa nú rætt þetta mál almennt og sýnt svo rækilega fram á ágalla þess bæði marga og stóra, að þar er í sjálfu sér litlu eða engu við að bæta. En það er eitt atriði, sem hæstv. ríkisstj. og talsmenn hennar hér í þessari hv. d. hafa lagt sig alveg sérstaklega fram um að sýna fram á eða sanna, að svo væri háttað sem þeir vilja vera láta. Þeir hafa viljað sýna fram á það, að í þessu söluskattsfrv., sem hér liggur fyrir, sé ekki um neinar nýjar álögur að ræða. Það er um þetta atriði, sem ég tel rétt að fara nokkrum orðum, enda þótt það sé raunar þegar búíð að marghrekja þetta atriði og sýna fram á, að staðreyndin er allt önnur en talsmenn stjórnarflokkanna vilja vera láta að þessu leyti. En þessi skoðun þeirra kemur enn fram og er undirstrikuð í nál. meiri hl. fjhn., þar sem það er enn borið fram, að tilgangur þessa frv. sé að bæta ríkissjóði upp þann tekjumissi, sem hann verði fyrir vegna afnáms 9% skatts á sölu og þjónustu, fyrirhugaðs afnáms tekjuskatts af almennum launatekjum, svo og þess, að áformað er, að bæjar- og sveitarfélög fái hluta af söluskatti, þannig að þeim verði kleift að framkvæma lækkun útsvara. „Er því ekki um auknar skattaálögur í heild að ræða frá því, sem áður var, heldur aðeins um breytingu skattstofna,“ segir í nál. meiri hl. Það er þó vissulega framför, að í nál. meiri hl. er sagt, að það sé um að ræða breyt. á skattstofnum, en ekki, eins og sagt hefur verið hingað til, að ekki væri um neinar auknar skattaálögur í þessu frv. að ræða, heldur aðeins um breyt. á gjaldheimtu að ræða, en ég hygg, að á þá lund hafi það verið orðað hjá hæstv. fjmrh., og þannig hygg ég að þetta sé „síterað“ í þeim blöðum, sem sagt hafa frá ræðu hans, þeirri er hann flutti hér í d. við 1. umr. þessa máls. Samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, á að lögleiða þrenns konar söluskatt, þ.e. 3% almennan söluskatt af öllum innlendum viðskiptum í smásölu og af hvers konar þjónustustarfsemi, og í öðru lagi innflutningsskatt af öllum innfluttum vörum, sem hér eru teknar til tollmeðferðar, eftir því sem nánar segir í lögunum, og er sá skattur 15% eða þó öllu heldur 16.5%, þegar tillit er tekið til þess, að hann er reiknaður af innflutningsverði vörunnar, þ.e. tollverði og aðflutningsgjöldum, að viðbættri 10% áætlaðri álagningu. Hér er um gífurlegar álögur að ræða, svo sem ljóst er af því, að í fjárlagafrv. er áætlað, að söluskatturinn á yfirstandandi ári muni nema samtals um 434 millj. kr. Af því virðist mega ráða, jafnvel þó að ekki væri við að styðjast þær glöggu upplýsingar, sem hér hafa reyndar komið fram í umræðum eftir hagstofustjóra, að á heilu ári mundi söluskatturinn alltaf nema yfir 500 millj. kr., eins og rækilega hefur verið sýnt fram á í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram. Þó er þess að gæta, að vitaskuld er það svo, að í fjárlagafrv. er um mjög varlega tekjuáætlun að ræða. Það er þess vegna engan veginn ósennilegt, að heildarfjárhæð söluskattsins verði í reyndinni allmiklu hærri, enda þótt það sé ekki á mínu færi að spá neinu um það. Ég staðhæfi, að hér sé óvefengjanlega að verulegu leyti um nýjar álögur að ræða. Hinn almenni 3% söluskattur er nýr. Að vísu fellur um leið niður 9% gjald það, sem innheimt hefur verið af þjónustustarfsemi og innlendum iðnaðarvarningi, en af því gjaldi runnu 3% í ríkissjóð og 6% í útflutningssjóð, svo sem kunnugt er. Í bæklingnum alkunna, Viðreisn, er áætlað, að miðað við árið 1960 muni brottfall þess hluta gjaldsins, sem í ríkissjóð rann, nema 38 millj. kr. Alls ætti þá söluskattur að hafa numið 114 millj. kr., þ.e.a.s. þessi gamli söluskattur að viðbættum hluta útflutningssjóðs, sé reiknað með áætlun þeirri, sem Viðreisn geymir. Hinum almenna söluskatti var hins vegar samkv. fjárlagafrv. ætlað að gefa 280 millj, kr. Það stendur skýrum stöfum í fjárlagafrv., b-lið þeirrar gr., sem um það fjallar. Nú er að vísu sagt, að fyrirsjáanlegt sé, að með hinum almenna söluskatti einum muni ekki fást sú fjárhæð, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og sé innflutningsskatturinn því m.a. af þeim ástæðum hækkaður. Hvað sem um það er, þá gefa þessar tölur glöggt til kynna aukningu álagnanna. Það er að vísu svo, að hér er farið með ákaflega margar tölur, en ég held, að það sé nokkurn veginn auðskilið, hvernig rétt er að bera þessar tölur saman. Það er að mínu viti rétt að bera saman 280 millj. annars vegar og 38 millj. hins vegar, og verður þá mismunurinn 242 millj. kr., því að í stað söluskatts þess, sem til útflutningssjóðs rann, hafa komið álögur í formi gengisbreytingar, eða ef menn vilja nota uppáhaldsformúlu hæstv. ríkisstjórnar: Í stað söluskattsins í útflutningssjóð hefur komið tilflutningur fjár með gengisbreytingu. En jafnvel þó að þessi hluti söluskattsins af iðnaði og þjónustu, sem rann til útflutningssjóðsins, væri tekinn með í þessum samanburði með áætlunarupphæð eftir tölunum í Viðreisn, 76 millj. kr., verður dæmið þannig, að 280 millj. kr. koma á móti 114 millj, kr., þ.e.a.s. mismunurinn verður þá 166 millj. kr., sem að mínum dómi eru ómótmælanlega nýjar álögur, þegar á heildina er litið. Ég hygg, að þessu verði ekki mótmælt með rökum. Ég hef að vísu ekki hér tekið tillit til þess, að 1/5 hluti hins almenna söluskatts og viðaukainnflutningsskattsins eiga að renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna, enda held ég, að álögurnar verði alveg jafnþungbærar fyrir gjaldþegnana, hvort sem þær renna til ríkissjóðs eða bæði í ríkissjóð og jafnframt til einhverra annarra opinberra þarfa. Álögurnar eru alveg jafnnýjar og til viðbótar eldri álögum, hvernig svo sem þeim er varið, enda er sannleikurinn sá, að það skortir alla tryggingu fyrir því, að útsvör lækki sem svarar þessum hluta skattsins. Og sannleikurinn er sá, að það er meira að segja alls engin trygging fyrir því, að útsvör lækki nokkurn skapaðan hlut, það er allt eins líklegt, að þau haldist alveg óbreytt, og kem ég kannske að því eitthvað síðar í ræðu minni. Og eitt er hér víst: hvað sem öllum samanburði á heildarfjárhæðum álagnanna, hinna eldri og þeirra fyrirhuguðu, líður, þá er hér um að ræða, eins og viðurkennt er réttilega í nál. meiri hluta fjhn., nýja skattlagningaraðferð. Hér er um það að ræða, að lagt er á nýja skattstofna. Hér er um að ræða almennan söluskatt, sem lagður er á allt aðra skattstofna og með allt öðrum hætti en hið eldra viðskiptagjald á innlendan iðnað og þjónustustarfsemi. Þessi nýi söluskattur leggst, eins og ég sagði, á allt aðra gjaldþegna, á allt aðra skattstofna. Hann er, eins og hér hefur rækilega verið sýnt fram á, almennur skattur á neyzlu alls almennings, og hingað til hefur það þótt skipta nokkuð miklu máli, þegar um skattaálagningu hefur verið að ræða, hvar skattabyrðarnar kæmu niður, hverjir ættu að borga. Það hefur ekki aðeins þótt skipta máli, hver heildarfjárhæð væri innheimt. Það má vera, að frá stjórnarstóli séð skipti það eitt máli, að tiltekin fjárhæð innheimtist í ríkissjóð, og út frá þeim hugsunarhætti eru e.t.v. skiljanleg þau ummæli, sem hæstv. fjmrh. hafði hér við 1. umr. málsins og Alþýðublaðið lagði svo út af í leiðara sínum á sunnudaginn síðastliðinn. Það er ekki með öllu ófróðlegt að athuga þann leiðara þessa blaðs, sem um langt skeið hefur talið sig vera málgagn launafólks og alþýðustétta í þessu landi. Leiðari þessi hefur yfirskriftina: „Dæmi fyrir skólabörn“ - og með leyfi forseta, langar mig til að lesa aðeins nokkur orð upp úr þessum leiðara. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Með söluskattinum, sem efri deild Alþingis hefur nú til umræðu, er ekki verið að auka skattabyrði þjóðarinnar; heldur breyta skattainnheimtu. Þessi söluskattur er lagður á um leið og annar söluskattur er afnuminn og tekjuskattur afnuminn á launatekjum. Gunnar Thoroddsen fjmrh. skýrði þetta dæmi í framsöguræðu sinni um skattinn á svo einfaldan hátt, að hvert skólabarn hlýtur að skilja dæmið.“ Og síðan heldur áfram, með leyfi forseta, með svartletri til þess að gera þetta enn þá einfaldara: „Ríkið fær nú 280 millj. samkv. söluskattslögunum. Á móti missir ríkið 110 millj. vegna lækkaðs tekjuskatts, 114 millj. vegna afnáms 9% söluskattsins og 56 millj., sem renna til bæjarfélaganna. Útkoman úr þessu dæmi er núll. Ríkið missir jafnmikið fé og það fær.“ Svo mörg eru þau orð. En ég er ákaflega hræddur um, að almenningur í þessu landi láti sig nú ekki það eitt varða, hvort álögurnar í heild nema sömu upphæð og áður, heldur sé það einnig höfuðatriði fyrir hann og frá hans sjónarmiði, með hverjum hætti álögurnar eru lagðar á, og það er einmitt það, sem er meginatriðið varðandi þennan nýja söluskatt. Það er einmitt það, sem er kjarni þessa máls, sem um er að ræða, að þessi nýi söluskattur er lagður á sem almennur neyzluskattur á allan almenning í landinu. Og ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um, að það verður skóladæmi, sem svo að segja hvert einasta skólabarn í landinu getur reiknað mjög bráðlega, að þessar álögur þýða auknar álögur. En hitt er svo annað mál, að það, sem Alþýðublaðið segir um þetta, er auðvitað alrangt, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Ríkið fær ekki aðeins 280 millj. samkv. söluskattslögunum fyrirhuguðu, heldur samkv. fjárlagafrv., þar sem það stendur skýrum stöfum, 434 millj. kr. Og nú sé ég raunar, að samkv. nál. eða till. meiri hl. fjvn. er þó þetta hækkað um a.m.k. 3 millj. kr. Það er alveg furðulegt, að blað á borð við Alþýðublaðið skuli leyfa sér að fara með svona fals, að það skuli leyfa sér að fara með tölur á þennan hátt í leiðara. Það er alveg furðulegt, - ég verð að segja það, - að segja, að söluskatturinn, sem fyrirhugað er að leggja á, gefi bara 280 millj. kr., þegar það stendur skýrum stöfum í fjárlagafrv., að honum er ætlað að gefa í ríkissjóð 434 millj. kr. Það á að reyna að koma því inn hjá almenningi með leiðara í Alþýðublaðinu, að það séu aðeins 280 millj., sem verið er að leggja á með þessum söluskattslögum. Og hvernig sem þau gjöld, sem að nafni til eru niður felld, eru borin saman við heildarfjárhæð þá, sem innheimta á eftir söluskattsfrv., verður útkoman alltaf sú, svo sem ég hef sýnt fram á, að hinar fyrirhuguðu álögur eru miklu hærri en hin niðurfelldu gjöld, sem þó eru ekki niðurfelld nema að nafni til, þar sem þau voru áður notuð til þess að halda uppi gengi íslenzkrar krónu, koma í veg fyrir gengisbreytingu, en nú hefur gengisbreytingin verið gerð og verðhækkunin á erlenda gjaldeyrinum komið í staðinn fyrir þessi gjöld. Það er ekki ástæða til þess að bæta hér miklu við það, sem þegar hefur verið sagt um þennan fyrirhugaða almenna söluskatt, hvernig hann er þó á allan hátt ömurlegri og harkalegri en nokkur sá söluskattur, sem hér hefur áður þekkzt, m.a. að þessu leyti, að hann .á nú, sem alveg er nýtt, að leggjast á matvæli, sem framleidd eru hér innanlands. Hann á að greiða af kjöti og kartöflum og öðrum slíkum matvælum, sem framleidd eru hér innanlands. Og satt að segja verð ég að játa, að mér finnst það dálítið einkennilegt, þegar um þær vörur er að ræða, sem ríkissjóður ver fé til þess að greiða niður, að þá er verið að leggja svo á þær þessi gjöld líka. Og þá er það viðaukainnflutningsskatturinn, sem aðeins er rétt að drepa hér á með fáeinum orðum, en hann er þó sannarlega alveg nýr. Um það er engum blöðum að fletta. Innflutningsskatturinn nú er 7%, eða þó það, sem réttara er eiginlega, 7.7%, en nú á við hann að bæta 8 eða þó öllu heldur 8.8%. Það er ekkert lítilræði, sem þarna er um að tefla. Það má hugsa sér, hver áhrif það hefur, þegar slíkur skattur leggst ofan á allt vöruverð í landinu. Og þessi viðauki kemur, ef ég má viðhafa svo ljótt orð hér í þessari hv. d., eins og skrattinn úr sauðarleggnum. Almenni söluskatturinn hafði verið boðaður, en á þennan viðauka hafði ekki verið minnzt einu orði. Í aths. um fjárlagafrv. stendur þvert á móti skýrum stöfum alveg orðrétt þetta: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi, en hann er áætlaður 154 millj. kr. með hliðsjón af reynslu síðastliðins árs og áhrifum væntanlegra efnahagsaðgerða.“ Þetta segir, í aths. við fjárlagafrv., sem útbýtt var hér, eftir að þing kom saman síðast í janúarmánuði. Hér hefur því komið til greina alveg spánnýr skattur, sem alls ekki hefur verið reiknað með í efnahagsmálafrv. ríkisstj.; að því er virðist. Það er auðvitað algert aukaatriði í þessu sambandi og engin ástæða til þess að eyða löngu máli í umræður um það, hvernig eiginlega stendur á því; að þessi skattur kemur svona óvænt fram. Hvort það byggist á einhverri reikningsskekkju hjá þeim hagfræðingum, sem hafa samið efnahagsmálafrv., eða það byggist á einhverjum öðrum ástæðum, það finnst mér út af fyrir sig ekki skipta neinu máli, þó að það sé eðlilegt, að það sé dálítið viðkvæmt mál fyrir hagfræðingana, sem að þessu hafa staðið, ef það væri svo, að þarna væri um mikla reikningsskekkju að ræða. En um það skal ég ekki segja neitt, aðalatriðið er bara það, að hér er um stórkostlega nýja skattlagningu að ræða, sem hlýtur enn að stórhækka vöruverð til viðbótar þeirri verðhækkun, sem hefur orðið og verður af völdum gengisbreytingarinnar. Þess vegna er það, að þessi viðaukaskattur, sem þarna er lagður á nú, hlýtur að stórhækka dýrtíðina í landinu; og þá er það nú svo, að það verður ómögulega komizt hjá því að spyrja, hvernig sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. kann að leggja það út, hvort þetta muni þá ekki raska öllum þeim grundvelli, sem efnahagsmálalögin voru byggð á. Hvað verður nú t.d. úr þeirri fullyrðingu þeirra, sem að þeirri löggjöf stóðu, að fjölskyldubætur þriggja barna fjölskyldu mundu vega upp á móti kjaraskerðingunni? Hvernig má það vera, eftir að þessi viðaukaskattur bætist við? Það væri fróðlegt að heyra skýringar hv. frsm. meiri hl. fjhn. á þessu atriði eða þá hæstv. fjmrh. En hvernig sem þau svör verða og hvernig sem þeirra skýringar verða á þessu atriði, þá er ég ákaflega hræddur um, að þeim veitist erfitt að koma almenningi í þessu landi í skilning um það, að þessi 8.8%, þetta nýja álag, 8.8% álag á verðlagið, skipti engu máli um kjararýrnunina. Það er raunar upplýst í þessum umræðum og enginn ómerkari maður en hagstofustjórinn, sem hefur upplýst það, að kjaraskerðing af völdum þessa frv. eins, söluskattsfrv., muni nema 10%, og það kom greinilega fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn. Og þetta er vissulega ekkert smáræði, þegar það kemur til viðbótar þeirri kjaraskerðingu, sem leitt hefur nú þegar og leiða mun þó æ meir, sem lengur liður, af gengisbreytingunni. Og það er alveg sama, hvað hv. frsm. meiri hl. fjhn. segir um þetta og hversu honum finnst það fráleitt, að menn komi með spurningar af þessu tilefni, þá fer ekki hjá því, að almenningur í landinu spyrji, hvort það geti nú ekki verið, að það sé fleira eða hafi fleira verið skakkt reiknað í efnahagsaðgerðum ríkisstj. en þessi dæmi, sem hér hafa verið nefnd. Það er annars um þennan viðaukainnflutningsskatt að segja, að það er látið í veðri vaka, að hann eigi aðeins að standa til bráðabirgða. En hver trúir slíkri fullyrðingu? Reynslan sýnir, að það er ákaflega hætt við því, að þeir skattar, sem lögleiddir eru á annað borð, verði nokkuð varanlegir, þó að þeim sé í öndverðu aðeins ætlað að gilda til bráðabirgða eða skamman tíma. Sú var reynslan með þennan söluskatt, sem hér hefur verið, að hann var aðeins settur til eins árs, og hann hefur æ síðan jafnan verið framlengdur, að því er ég bezt veit, frá ári til árs. Og það er ákaflega hætt við því, að sama reyndin muni nú verða um þennan viðaukaskatt, sem um er að ræða í þessu söluskattsfrv., enda þótt hann sé hafður þar í þeim hluta frv., sem kallaður er ákvæði til bráðabirgða. Og það er annars nógu fróðlegt að líta aðeins á það, hvað um þetta segir í sjálfri grg. Þar segir svo: „Eins og áður getur, hefur skammur tími verið til athugunar og undirbúnings máls þessa, og því er sú leið, sem hér er farin, að nokkru leyti bráðabirgðaleið. Verður unnið áfram að málinu og væntanlega unnt að leggja fyrir næsta Alþingi till, um framtíðarlausn þess.“ Menn athugi það, að það segir beinlínis í þessum aths., að þarna sé að nokkru leyti um bráðabirgðaleið að ræða. Það er sem sé gefið beinlínis í skyn í þessari grg., sem raunar allir vita, að hér er ekki og verður ekki um neitt bráðabirgðaákvæði að ræða í reyndinni. Ég viðurkenni það fúslega, að það þarf jafnan að afla nægilegra tekna í ríkissjóð og þeim, sem standa fyrir þeirri tekjuöflun, getur oft verið mikill vandi á höndum, og ég viðurkenni það mjög fúslega, að það getur komið til greina og getur verið á allan hátt eðlilegt, að gerðar séu ýmiss konar breytingar á skattalöggjöf og skattabreytingar. Ég viðurkenni það t.d., að það sé þörf á breytingum á núgildandi tekjuskattslöggjöf, en um hana ætla ég annars ekki að ræða í þessu sambandi, af því að um hana verður rætt í öðru sambandi. En það hefur réttilega verið á það bent, að í sambandi við þá löggjöf hafi átt sér stað ýmiss konar misfellur, sumum hafi þar gefizt möguleiki á því að skjóta allmiklu af sínum tekjum undan skatti. En ég held, að það sé þó viðurkennt af öllum, sem um þau mál hafa fjallað, að þeir, sem sízt hafa gert það og allra sízt hafa haft nokkurn möguleika til þess og hafa alls enga möguleika til þess, það séu þeir, sem hafa almennar launatekjur. En það eru einmitt þeir, sem nú eiga að fá eftir gefinn sinn tekjuskatt, og er ég ekki að hafa á móti því út af fyrir sig, en mér sýnist, að það muni ekki með þeim hætti vera ráðin bót á þeim annmörkum, sem hingað til hafa verið taldir á því að framkvæma tekjuskattslögin viðhlítandi. Um þessa fyrirhuguðu skattlagningu, sem hér er um að ræða, vil ég aðeins segja þetta: Ég vil ekki vera með neinar fullyrðingar um það almennt eða fordæma yfirleitt almennt neinar sköttunaraðferðir. Það fer eftir atvikum og þörfum á hverjum tíma, til hverra ráða verður að grípa í því efni. En eins og nú standa sakir, tel ég almennan söluskatt óheppilega skattaðferð, sem í lengstu lög ætti að forðast að grípa til, og ég tel hana alveg sérstaklega óheppilega nú, þegar hún kemur í kjölfarið á þeirri gífurlegu gengisbreytingu, sem hér hefur átt sér stað, og vaxtahækkun þeirri hinni miklu, sem hér hefur átt sér stað og ekki þarf hér að fjölyrða um. Ég tel hana sérstaklega varhugaverða vegna þess, að hún kemur þungt niður á almenningi í landinu, hækkar vöruverðið og eykur dýrtíð stórkostlega. Hitt er svo alveg augljóst mál, sem bent hefur verið rækilega á hér og ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að, að innheimtan á þessum skatti verður sérstaklega erfið. Innheimtumennirnir verða ákaflega margir. Skriffinnskan verður gífurleg og kostnaðurinn við innheimtuna eftir því, og fyrirhöfn alls almennings verður mjög mikil og það verður eilífur eltingarleikur við þessa mörgu aðila, sem eiga að standa skil á þessum skatti, og svo er því til viðbótar, að það er ákaflega hætt við, að þessi skattur komi ekki allur til skila. Að vísu eru margir heiðarlegir menn í landinu, og ég er ekki að væna neina af þessum aðilum, sem eiga þennan skatt að innheimta, um óheiðarleika. En það verð ég að segja, að með þessari aðferð er mikil freisting fyrir þá lögð, og það gæti verið, að með þessari aðferð væri beinlínis ýtt undir óheiðarleika. Ég get því vissulega ekki tekið undir orð hæstv. fjmrh., þegar hann var að lýsa þessari aðferð um almenna söluskattinn, 3% skattinn, að þetta skattkerfi sé einfaldast og auðskildast. Ég get fallizt á það, að það geti verið réttlætanlegt að beita söluskatti, t.d. til þess að afstýra gengislækkun, þegar þannig stendur á, að til hans er gripið af þeim sökum. Það er alveg rétt, að það hefur verið gripið til söluskatts í ýmsum löndum og það hefur verið gripið til söluskatts hér á landi, eins og við allir þekkjum og komið hefur fram í þessum umræðum. En ég verð að segja það, að samt er ég dálítið hissa á því, að þessi samstarfsstjórn Sjálfstfl. og Alþfl, skuli beita sér fyrir setningu þessa söluskatts. Ég er að vísu ekki hissa á því, að Sjálfstfl. skuli beita sér fyrir þessari skattlagningaraðferð, því að það var Sjálfstfl., sem á sínum tíma beitti sér fyrir veltuskattinum illræmda, en með þeim skatti var í raun og veru þessi asni leiddur í herbúðirnar hér á landi, svo að það er ekkert einkennilegt við það, þó að Sjálfstfl. beiti sér fyrir þessari skattlagningaraðferð. Hitt verður að teljast alveg furðulegt, að Alþfl. skuli taka þátt í því að setja slíkan skatt, og með leyfi hæstv. forseta vildi ég því til sönnunar, að þetta komi mönnum nokkuð á óvart, lesa upp fáein orð úr Alþingistíðindum, þegar eitt, sinn var fjallað um þessi málefni hér á þingi. Það er úr Alþingistíðindum 1953 og er í B-deild, í dálki 109, og sá, sem þá hefur orðið fyrir Alþfl., er enginn ómerkari en fyrrv. formaður Alþfl., sem þá var formaður hans, Haraldur Guðmundsson, og hann talaði þá ekki bara í eigin nafni, heldur talaði hann líka í flokksins nafni um þá hluti, sem þar voru til umræðu. Með leyfi forseta, þá sagði Haraldur Guðmundsson um þetta þá: „Ég álit, og Alþfl. er sömu skoðunar, að af mér liggur við að segja öllum þeim tollum, sem á eru lagðir hjá okkur, sé söluskatturinn ranglátastur og óskynsamlegastur. Hann er ranglátastur af því, að hann lendir langþyngst á þeim, sem minnsta getu hafa til að greiða til opinberra þarfa. Hann fellur langþyngst á barnmargar fjölskyldur og stór heimili, og það þarf ekki orðum að því að eyða, hversu ranglátt slíkt fyrirkomulag er til innheimtu opinberra gjalda. Aðrir tollar ýmsir, ég vil nú ekki segja flestir, eru þó á lagðir með það sjónarmið fyrir augum, að þeir séu mismunandi þungir, eins og t.d. verðtollurinn, eftir því, hvaða vörur eiga í hlut, hvort hægt er að komast af án þeirra eða ekki. En til þessa sjónarmiðs er engan veginn tekið tillit við álagningu söluskattsins, heldur þvert á móti. Í öðru lagi liggur í augum uppi, að söluskattur hlýtur að hækka verðlag í landinu og þar með dýrtíðina a.m.k. sem skattinum nemur og þeirri álagningu, sem óhjákvæmilega hlýtur að koma á hann í öllum viðskiptum. Sú aukna dýrtíð, sem af þessu stafar, kemur svo fram í hækkuðum framleiðslukostnaði.“ Og enn segir Haraldur: „Tollur þessi og skattur er því hvort tveggja í senn: ranglátur gagnvart þeim, sem greiða hann, og mjög óskynsamlegur frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar. Við leggjum því til, Alþfl.-menn, að þessi skattur verði felldur niður.“ Það hefur náttúrlega mikið vatn runnið til sævar, síðan þetta var sagt, og Haraldur Guðmundsson er ekki lengur formaður Alþfl. Þar hafa tekið við nýir menn, sem virðast hafa á þessu aðra skoðun. En þó er það nú svo, að enn eru sumir þeir í Alþfl., sem voru í honum 1953 og tóku þátt í umræðum um þetta mál á því þingi, og með leyfi hæstv. forseta, vildi ég aðeins mega fara hér með örfá orð, sem núv. hæstv. viðskmrh. sagði þá um þennan sama skatt. Það er í þessum sömu þingtíðindum, B-deildinni 1953, 81. dálki. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Við þetta allt saman bætist svo, að söluskatturinn er í eðli sínu ranglátur. Það er einhver ranglátasti skattur, sem lagður hefur verið á af íslenzka löggjafanum. Og það er ekki nóg með það, að hann sé ranglátur í eðli sínu. Framkvæmdin á söluskattsinnheimtunni hefur og verið þannig, að á því er enginn vafi, að enginn skattur hefur verið jafnstórkostlega svikinn og söluskatturinn. Það er ekki aðeins ríkissjóður, sem tekur inn mikið fé í skjóli þessara lagaákvæða um söluskattinn, heldur taka ýmiss konar atvinnurekendur einnig inn stórfé í skjóli þessara ákvæða. Það er auðvelt að svíkja tekjuskatt fyrir þá, sem hafa stórfelldan atvinnurekstur með höndum. En það er margfalt auðveldara að svíkja söluskatt: Það er jafnopinbert leyndarmál og skattsvikin í tekjuskattinum, að þau eru gífurleg í söluskattinum.“ Þetta voru orð hæstv. viðskmrh. á Alþingi 1953. Það er alveg augljóst mál, að þegar hann nú tekur þátt í því að flytja frv, um söluskatt, miklu stórkostlegri og á allan hátt þungbærari en allir þeir söluskattar, sem hér hafa verið fyrr; virðist hann hafa skipt um skoðun í þessu efni. En mennirnir skipta um skoðun, en eðli hlutanna helzt óbreytt, og þó að hæstv. viðskmrh. hafi skipt um skoðun á söluskattinum, er eðli söluskattsins samt alveg óbreytt frá því, sem var 1953. Hann er alveg jafnranglátur nú og hann var þá. Hann er alveg jafnósanngjarn nú eins og hann var þá. Og það er alveg jafnmikil hætta á því, að hann komist ekki allur til skila, nú eins og þá. Það hefur verið fram borin hér sem réttlætingarástæða fyrir þessum gífurlega söluskatti, að nokkur hluti hans eigi að renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og eigi að fara til þess með þeim hætti að lækka útsvör. Það er að vísu rétt, að útsvörin eru þungbær, og engum ætti að vera það kunnugra en þeim, sem hafa orðið að greiða útsvör hér í Reykjavík. En það liggur að mínum dómi alls ekkert fyrir um það, að útsvör geti lækkað eða þau muni lækka, þó að sveitarfélögin fái þennan hluta af söluskattinum. Það er alveg víst, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. hafa stóraukið útgjöld sveitarsjóða og koma til með að stórauka þau. Ég hygg, að fjárhagsáætlanir bæjarfélaga séu t.d. löngu afgreiddar, og mér er ekki kunnugt um, að í þeim sé gert ráð fyrir nokkurri lækkun útsvara, og mér er kunnugt um, að það er farið að innheimta, eins og eðlilegt er, upp í útsvör. Ég hef ekki orðið var við það, t.d. hér í Reykjavík, að það hafi verið gert ráð fyrir því varðandi þá innheimtu, að útsvörin kynnu að lækka. Ég held sem sagt, að það sé ekki nokkur hlutur, sem bendir til þess, að útsvörin muni lækka eða geti lækkað. Ég held blátt áfram, að sveitarfélögunum muni ekki veita af þessum hluta söluskattsins, sem á að renna til jöfnunarsjóðsins, til þess að vega upp á móti þeirri útgjaldahækkun, sem hefur þegar orðið og verður hjá þeim vegna efnahagsaðgerða ríkisstj. En það er hverjum manni ljóst, að mörg útgjöld þeirra hljóta að aukast stórkostlega einmitt vegna þeirra aðgerða. Það er t.d. öllum vitanlegt, að mörg bæjarfélög skulda allmikið fé í erlendum gjaldeyri, og það er ljóst, að þeirra byrði hefur þyngzt mjög við gengisbreytinguna. Ég skal nú ekki orðlengja þetta miklu meira, ef það er ætlun að halda áfram fundi.

Það er meiningin að gera innan skamms matarhlé.

Ég vildi aðeins segja það, að mér virðist þetta frv., söluskattsfrv., bera þess merki á ýmsan hátt og að allri gerð, að það sé flýtisverk og að það sé á engan hátt svo vandlega skoðað sem nauðsyn ber til um svo mikilvæga löggjöf og svo íþyngjandi löggjöf sem hér er um að ræða. Það segir í aths. frv., að stjórnin hafi falið nefnd manna, sem þar eru tilgreindir, að semja frv. Þeir menn, sem þar eru taldir, eru vissulega góðir menn og glöggir, en það kemur einmitt fram í grg. eða aths. með frv., að þessir ágætu menn hafa talið sig fá helzt til skamman tíma til þess að athuga þetta mál og þeim hefur verið skammtaður of naumur tími til samningar svo viðamikils frv. En það segir einmitt í aths. um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem að líkum lætur, hefur n. haft skamman tíma til þess að fjalla um þetta margbrotna mál. En það hefur rekið mjög á eftir, að hér er um löggjöf að ræða, sem ætlazt er til að veita eigi ríkissjóði tiltekna tekjufjárhæð á yfirstandandi ári, svo sem áætlað hefur verið í frv. til fjárlaga 1960. Ríður því á, að löggjöf um þetta efni komi til framkvæmda sem allra fyrst, og hefur n. skilað bráðabirgðatill. til ríkisstj.“ Ég endurtek: „og hefur n. skilað bráðabirgðatill. til ríkisstj. Ríkisstj. athugaði till. þessar og ákvað síðan að bera fram frv. þetta.“ Það, sem frá þessum ágætu mönnum hefur komið, sem þarna eru tilgreindir, þó óbeint, sem höfundar þessa frv., hafa því nánast verið bráðabirgðatill., drög að frv., og ég verð að segja það, að mér virðist, að það séu ýmis ákvæði í þessu frv., sem bera þess merki. Það er t.d. mjög áberandi, eins og reyndar hefur verið vikið hér að nokkuð áður, að það er eins og löggjafinn skjóti sér undan því að taka þar ákvörðun um ýmis efni og eftirláti þá ákvörðun reglugerðargjafanum, skjóti mjög mörgum og ég vil segja alveg óeðlilega mörgum úrlausnarefnum til reglugerðargjafans. En það er nú svo, að við skattlagningu verður að gera tvær meginkröfur til skattalöggjafar. Annars vegar þá, að skattheimtan sé gerð skilvirk, eftir því sem mögulegt er, og hins vegar þá kröfu, að réttaröryggi skattþegnanna sé tryggt, eftir því sem kostur er. Mér virðist í örfáum orðum sagt og almennt sagt, að það sé í þessu frv. allvel séð fyrir fyrra atriðinu, sem ég nefndi, fyrir fyrra sjónarmiðinu, og það er kannske eðlilegt og mannlegt, að þessir menn, sem samið hafa frv. og eru starfsmenn ráðuneytanna, hafi einmitt frekar haft þetta sjónarmið í huga, að reyna að haga þessum lögum þannig, að skattheimtan yrði skilvirk. Hins vegar verð ég að segja það, að mér virðist miklu síður hafa verið haft í huga það sjónarmið, sem ég nefndi síðar, réttaröryggi skattþegnanna. Það mætti nefna þess mörg dæmi úr þessu frv., en þar sem nú er orðið nokkuð áliðið, mun ég ekki fara út í að telja þau atriði upp sérstaklega, en þau eru þó mjög mörg í þessu frv., sem sýna, að það er ekki hugsað eins og skyldi fyrir réttaröryggi skattþegnsins að þessu leyti. Ég nefni t.d., að þar er fækkað áfrýjunarstigum frá því, sem almennt er í skattamálum. Fjmrh. er fengið fullnaðarúrskurðarvald í mýmörgum tilfellum, og ég verð að segja það, að þó að það geti verið réttmætt innan vissra takmarka og það geti verið of þungt í vöfum að leita til almennra dómstóla um ýmis skattamál, þá finnst mér í þessu frv. allt of langt - og hættulega langt - gengið inn á þá braut að fela ráðh. fullnaðarúrlausn um mál og þá ekki aðeins um framkvæmdaratriði, sem ekkert er við að segja, heldur um hrein og bein efnisatriði. Það getur vissulega verið heppilegt að gefa framkvæmdarvaldinu visst svigrúm til þess að laga framkvæmdina eftir breytilegum aðstæðum og breyttum þörfum. En það er þó almennt viðurkennt, að ég hygg, að það séu víss takmörk fyrir því, hversu langt megi ganga í þessu efni, og ég álít, að hér sé gengið hættulega langt inn á þá braut. Og ég gæti, eins og ég sagði áðan, ef ég vildi, nefnt mýmörg dæmi úr þessu lagafrv., sem styðja þessa skoðun og sýna, að þetta er rétt. Það er gengið lengra í þessa átt í þessu frv. en fordæmi eru fyrir, að ég held. Og það verður að segjast, að þetta, - og það skulu þá verða mín síðustu orð hér, - að einmitt þessi tilhneiging, sem er í frv. til þess að draga þannig vald í hendur ráðh., er enn vitni og vottur þeirrar tilhneigingar, sem svo mjög hefur orðið vart hjá þessari hæstv. ríkisstj., sem nú situr hér að völdum, að vilja draga í sínar hendur æ meira og meira vald og vilja draga það vald í sínar hendur, sem að réttu lagi á að vera í höndum annarra aðila, Alþingis eða dómstóla. - Fundarhlé.



Herra forseti. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. settist að völdum og hæstv. forsrh. flutti tilkynningu fyrir hönd ríkisstj. í upphafi þessa þings, var það tekið fram, að það væri yfirlýst stefna ríkisstj. að breyta skattakerfinu að verulegu leyti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er fram borið í samræmi við þessa yfirlýsingu og er því eitt af stefnuskráratriðum eða stefnuskrármálum núv. hæstv. ríkisstjórnar. Það er því eðlilegt að ræða þetta stóra mál öðrum þræði með tilliti til þeirrar heildarstefnu, sem ríkisstj. hefur markað. Þegar hér var til meðferðar fyrir nokkru frv. til l. um efnahagsmál, sem fól í sér gengisbreytingu og ýmsar fleiri ráðstafanir, voru þau rök færð fyrir því máli, að það væri úr garði gert og það yrði að samþykkja vegna þjóðarbúskaparins í heild og einkum vegna greiðslubyrðarinnar við útiönd. Nú er hér einungis um að ræða tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Þetta frv. fjallar að því leyti um vissan afmarkaðan þátt í þjóðarbúskapnum, þann þátt, sem snertir afkomu ríkissjóðs sjálfs. Þegar litið er á það, að tekið er fram, að gengisbreytingin muni ekki hafa í för með sér hækkun á fjárlögum nema 43.6 millj. kr., virðist eðlilegt að líta svo á, að þetta frv. sé stærra í sniðum en nauðsyn ber til til þess að bera uppi þá gjaldahækkun, sem af gengisbreytingunni leiðir. Í þessu sambandi þykir mér rétt að víkja að því, að það er nú í fyrsta sinn, að í senn á að lögfesta mikla gengisbreytingu og stórfellda hækkun á söluskatti. Söluskatturinn var upphaflega lögleiddur til þess að standa straum af uppbótum til framleiðslunnar, m.ö.o. til þess að koma í veg fyrir breytingu á gengisskráningunni. En nú á þessu þingi á að gera hvort tveggja í senn, að breyta gengisskráningunni að miklum mun og lögfesta það frv., sem hér liggur fyrir, um stórkostlega hækkaðan söluskatt frá því, sem verið hefur. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að tekjur af nýjum, almennum söluskatti nemi 280 millj. kr., eins og margir hafa bent á í þessum umræðum. En þess ber að gæta, að: fjárlagafrv., þar sem þessi till. kemur fram, er ekki prentað fyrr en nokkuð er liðið á þetta ár. Því er ekki útbýtt hér á þingi fyrr en eftir þinghléið, um mánaðamótin janúar og febrúar, og lög um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði voru þá í gildi og miðuð við, að fjárlög yrðu ekki afgr. fyrr en í lok febrúarmánaðar. Með þingfrestuninni og með lögunum um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði var af hálfu þingmeirihlutans og með samþykki hæstv. fjmrh. þannig búið í hendur hans, að þess var ekki að vænta, að fjárlög og því síður þau tekjuöflunarlög, sem í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna standa, yrðu fullgerð fyrr en a.m.k. febrúarmánuður var liðinn. Þetta hlaut hæstv. fjmrh. að vera ljóst þegar um s.l. áramót, og þess vegna hlýtur sú áætlun, sem hann hefur gert um tekjur af þessum nýja söluskatti, að hafa verið miðuð við 10 mánuði þessa árs. Og nú má gera ráð fyrir því, að marzmánuður verði að mestu leyti liðinn, þegar hægt verður að framkvæma þau lagaákvæði, sem stefnt er að að setja með þessu frv. En við það missist ekki nema einn mánuður frá því, sem hæstv. fjmrh. hlaut að gera sér ljóst að hægt væri að innheimta þessi gjöld, þegar hann samdi áætlun sína. Og einn tíundi hluti af 280 millj. er ekki nema 28 millj. Hins vegar er það augljóst, að þar sem 7.7% söluskattur af tollverði vöru er áætlaður 154 millj. kr. í fjárlagafrv., og mér virðist samkv. brtt. frá meiri hl. fjvn., að þá sé ráðgert að hækka þetta upp í 157 millj. kr., þá hlýtur sá tekjustofn að skila með 8.8% álagi milli 170 og 180 millj. kr. Frá þessu dregst svo væntanlega 1/4 hluti, vegna þess að þetta verður ekki innheimt nema 9 mánuði ársins. En þrátt fyrir það hlýtur þessi tekjustofn, sem felst í bráðabirgðaákvæði þessa frv., að skila nokkuð hátt á annað hundrað millj. kr. Fram hjá þessu er ekki hægt að komast. Eins og bent hefur verið á, hefur hæstv. fjmrh. fært þau rök fram, að um leið og þetta frv. verður lögfest, sé stefnt að því að fella niður aðra skatta eða lækka ýmsa aðra tekjustofna ríkissjóðs, og þá kemur fyrst til greina eftirgjöf eða lækkun á hinum almenna tekjuskatti. Það er mjög eftirtektarvert í sambandi við þetta mál, hvað þær áætlunartölur breytast ört, sem farið er með í því sambandi. Þegar miðað er við árið 1959, þá er talið, að sú eftirgjöf, sem eigi að gera á tekjuskattinum, nemi 75 millj. kr. Þegar bókin Viðreisn er gefin út og búin til prentunar, sem var ekki fyrr en - eða a.m.k. var hún ekki af hendi látin fyrr en eftir þinghléið; þá er þetta áætlað 107 millj. Nú virðist sú tala vera orðin úrelt, svo ört breytast þessar áætlanir, og nú er áætlað, að þessi lækkun á tekjuskatti muni nema 110 millj. kr. Það er ekki hægt að verjast þeirri hugsun; að það sé einkennilegt, hvað þessar áætlanir breytast ört, og það væri mjög fróðlegt að fá það upplýst hér í þessum umræðum; við hvaða grundvöll þessar áætlanir eru miðaðar. Nú er það kunnugt, að framtalsfrestur rennur að sönnu út í kaupstöðum í janúarlok, en í sveitahreppum og víða úti um land ekki fyrr en í febrúarlok, og skattanefndir munu víðast hvar ekki vera farnar að starfa enn þá. Það er því útilokað, að skattanefndir hafi látið uppi áætlanir um skattgjaldstekjur manna á árinu 1960. Það væri því næsta fróðlegt að heyra, hvernig þessi grundvöllur er lagður, sem þessar áætlanir eru byggðar á. Þá er talað um það, að 9% söluskatturinn, sem áður hefur verið innheimtur af iðnaðarvörum og þjónustu, falli niður samkv, ákvæðum þessa frv. Á það hefur verið bent, og það vil ég ítreka, að sá hluti söluskattsins, sem rann til útflutningssjóðs, er nú innheimtur eða jafngildi hans er nú innheimt með álögum á þjóðina, sem felast í gengisbreytingunni, þannig að neytandinn eða kaupandi innfluttrar vöru greiðir í verði vörunnar álag, sem samsvarar þeim söluskatti, sem áður rann í útflutningssjóð. Það má því með miklum sanni segja, að í því efni sé einungis um tilfærslu á gjöldum að ræða, en að það sé ekki verið að létta álögum af þjóðinni með þessari breytingu. Þriðja atriðið, sem bent er á í þessu sambandi, er það, að af hinum nýja söluskatti eigi 1/5 hluti, eða sem svarar 56 millj. kr., að renna til sveitarfélaganna. Ég vil eindregið taka undir það, sem fram hefur komið í þessum umræðum, að það eru ekki líkur til þess, að þetta framlag til sveitarfélaganna geti orðið til þess að lækka útsvörin frá því, sem þau voru 1959, heldur muni það einungis og væntanlega tæplega nægja til þess að standa straum af þeim gjaldaauka, sem sveitarfélögin verða fyrir sem afleiðingu af ráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar. Í grg. fyrir efnahagsmálafrv, er ráðgert, að hækkun á vísitölu muni nema kringum 13% vegna ákvæða þeirrar löggjafar. Ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá félmrn. og Sambandi íslenzkra sveitarfélaga, hvað útsvör muni hafa numið miklu alls hjá öllum sveitarfélögum á landinu árið 1959. Um þetta liggja ekki fyrir lokareikningsskil, en það er áætlað af þeim mönnum, sem kunnugastir eru þessum málum, að útsvör hjá öllum sveitarfélögum á landinu hafi numið s.l. ár yfir 400 millj. kr., eða nánar tiltekið 425 millj. kr. Ef við leggjum þessa tölu til grundvallar og berum tekjuaukann, 56 milljónirnar, saman við það, þá sjáum við, að 56 millj. af heildarútsvarsálagningu sveitarfélaganna nema einungis rúmum 13%, og það er ekki með neinum líkum hægt að gera ráð fyrir, að gjaldaauki sveitarfélaganna verði minni en þessu nemur eða minni en ráðgert er að vísitalan hækki við áhrif efnahagslöggjafarinnar. Þvert á móti eru allmiklar líkur til þess, að gjöldin hækki umfram þetta. Enn fremur er það mikilvægt atriði í þessu sambandi, hvernig þessum tekjum verður skipt milli sveitarfélaganna, og tel ég ákvæði gildandi laga um jöfnunarsjóð ekki vera þess eðlis, að skiptingin verði eðlileg milli sveitarfélaganna, ef þeim ákvæðum er fylgt, en um það efni ræði ég ekki nánar nú. Í sambandi við umræður um fjárlagafrv. og efnahagsmálafrv. var þingmönnum og þjóðinni boðað, að fyrirhugað væri að leggja á almennan, lágan söluskatt með sem fæstum undanþágum. Það má því með miklum sanni segja, að mönnum komi ekki mjög á óvart ákvæði þessa frv. um 7.7% söluskattinn á tollverð vöru og jafnvel ekki heldur ákvæðin um 3% söluskattinn. En það, sem mönnum kemur sérstaklega á óvart, bæði þingmönnum og þjóðinni almennt, í þessu frv., eru ákvæðin um 8.8% söluskattinn, sem felast í bráðabirgðaákvæðum frv. Nú er þetta sett í bráðabirgðaákvæðin og orð látin falla um það, að þetta eigi að innheimta til bráðabirgða nú á þessu ári, einkum vegna þess að 3% skatturinn verði ekki innheimtur allt árið 1960. Þá er á það að líta, hvaða líkur eru til þess; að þessum skatti, sem nú á að innheimta samkvæmt bráðabirgðaákvæðum þessa frv., verði aflétt, þegar þetta ár er liðið. Það hafa ekki verið færð fram rök fyrir því í þessum umræðum og meira að segja ekki bent á það með neinum líkum, að tekjuþörf ríkissjóðs fari minnkandi, hún muni verða þeim mun minni á árinu 1961 en 1960 sem þessum skatti nemur, enda hygg ég, að það sé næsta erfitt að færa rök fyrir því, Í áætlunum í sambandi við þessi efnahagsmálafrv. og í sambandi við heildarstefnu núv. ríkisstjórnar í efnahags- og skattamálum er gert ráð fyrir því, að gjaldeyristekjurnar fari ekki vaxandi að neinu ráði. Gjaldeyristekjurnar 1960 eru áætlaðar nálega þær sömu og á árinu 1958, og það er yfirlýst stefna ríkisstj., að nú eigi að kippa að sér hendi umfram það, sem verið hefur um erlendar lántökur. Rökrétt ályktun af þessu er sú, að innflutningsmagnið muni alls ekki aukast, t.d. á næsta ári, og að sá gjaldstofn eða sá grunnur, sem söluskatturinn, þegar reiknað er af tollverði vöru, er reiknaður af, muni ekki hækka. Jafnframt og sem bein afleiðing af þessum ráðstöfunum, sem ég hef nú bent á að felast í stefnu ríkisstj., þá er stefnt að samdrætti innanlands í verklegum framkvæmdum: Af því hlýtur að leiða það, að ekki eru líkur til þess, að 3% söluskatturinn skili hærri tekjum á næsta ári en hann gerir nú, ef miðað er við 12 mánuði ársins, og ég ætla, að nú sé gert ráð fyrir, að tekjur af 3% söluskattinum nemi á 9 mánuðum þessa árs í kringum 140 millj. kr. Ef hið sama gjald væri innheimt af jafnháum gjaldstofni árið 1961, ætti hann ekki að skila nema 175 millj. kr. á 12 mánuðum. Í viðbót við þetta tók svo frsm. meiri hl. fjhn. það fram nú við þessa umr., að það hefði aldrei verið fullyrt, að nægar tekjur fengjust með því að innheimta 3% söluskattinn einan. Þessu til viðbótar kemur svo fram sú skoðun hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls hér í d., að miklar líkur bendi til þess, að þróun skattamála á næstunni verði sú, að innheimtar verði í vaxandi mæli til ríkissjóðs tekjur af söluskatti. Þegar á allt þetta er litið, virðist það fremur ólíklegt, að ekki sé meira sagt, að það þyki grundvöllur fyrir því að afnema t.d. um næstu áramót eða fyrir næstu áramót, fyrir árið 1963, þann skatt, sem nú á að innheimta samkvæmt bráðabirgðaákvæði þessa frv. En þar sem málið liggur þannig fyrir, er ekki hægt að horfa fram hjá því, að það felst í því nokkur blekking af hálfu hæstv. ríkisstj. að túlka þetta bráðabirgðaákvæði svo sem það elgi einungis að standa 9 mánuði þessa árs. Þá er á það að líta, hvert viðhorf almennings muni vera til þess skatts, sem innheimta á samkv. þessu frv. Þess er þá að geta, að söluskatturinn leggst jafnt á allar vörur, bæði nauðsynlegar og ónauðsynlegar, og á það hefur verið bent í þessum umræðum, að sú skoðun hefur komið fram hjá forustumönnum Alþfl. hér áður á Alþingi og lögð á það mikil áherzla af þeirra hálfu, að söluskatturinn væri jafnvel sérstaklega ranglátur tekjustofn, vegna þess að hann leggst jafnþungt á allar vörur, bæði þær nauðsynlegustu og hinar, sem eru miður nauðsynlegar. Sá er munur á honum og t.d. verðtolli, að vörurnar eru flokkaðar, þegar um verðtollsálag er að ræða, og mestu nauðsynjavörurnar ýmist undanskildar tollinum eða aðeins lágt tollgjald innheimt af þeim. Og svo virðist sem Alþýðuflokksmenn, stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., séu jafnvel enn á þessari skoðun, eftir því sem fram kemur í aðalmálgagni flokksins, þó að það sé svo sem eftir öðru, að þeir greiði atkv. með þessu frv., því að það er nú orðin dagleg venja hér á þingi, að þeir greiði atkv. með því, sem þeir hafa mest fordæmt áður, en nú fyrir örfáum dögum, þ.e.a.s. föstudaginn 11. þ.m., segir svo um söluskattinn í forustugrein í Alþýðublaðinu: „Þegar lífskjör alþýðunnar eru svo knöpp, að hún getur ekkert leyft sér nema nauðþurftir, er að sjálfsögðu mjög óeðlilegt að leggja á þær vörur söluskatt. Við þær aðstæður kemur skatturinn þyngst niður á þeim, sem sízt skyldi.“ Á meðan þetta frv. er til umræðu hér í hv. d., flytur aðalmálgagn Alþfl. þessa kenningu. En ég endurtek það, að það er alveg eftir öðru í þeim herbúðum, að þm. flokksins greiði atkv. með frv. þrátt fyrir þetta. Ef á að gera sér grein fyrir því, hvað söluskatturinn samkv. þessu frv. er raunverulega mörg prósent, ef hann kæmi allur á tollverð vörunnar, verður að taka tillit til þess, að grunnurinn, sem 3% söluskatturinn er reiknaður af, er hærri en tollverð vörunnar. Ef þau 3% ætti að innheimta með því að reikna þau af tollverðinu, jafngildir það 4–5%. Nú hefur það komið fram í þessum umræðum, að þær hækkanir og sú skerðing á lífskjörum almennings, sem kemur í kjölfar þessa frv., hafi ekki verið reiknuð með í grg. fyrir efnahagsmálafrv. eða þegar hvíta bókin var gefin út. Nú er það og auðsætt, að byggingarkostnaður hlýtur að hækka verulega vegna söluskattsins, sem leggst á byggingarefnið og að nokkru leyti á byggingarvinnu samkv. þessu frv. Söluskatturinn hlýtur að auka byggingarkostnaðinn og þar af leiðandi hækka húsnæðislið vísitölunnar, en það var einmitt húsnæðisliður vísitölunnar, sem ráðgert var í efnahagsfrv. að ætti að vega svo mikið að halda meðaltalshækkuninni niðri í 13%. Það er því alveg augljóst, að með þessu frv. er að verulegu leyti kippt stoðum undan þeim útreikningum, sem efnahagsmálafrv. grundvallaðist á. Það er í sjálfu sér um svo stórt mál að ræða hér, og áhrif þess eru svo margþætt, að það er erfitt að lýsa því nægilega greinilega með almennum orðum, og því verður ekki heldur við komið í umræðum sem þessum að draga fram mjög mörg dæmi máli sínu til sönnunar, en ég ætla þó að rökstyðja þessi orð mín með því að nefna hér eitt dæmi. Áður hef ég vikið að áætlunum um hækkun á vísitölu og nauðsynjavörum. En það er margt fleira, sem nauðsynlegt er að kaupa vegna framkvæmda og vegna atvinnurekstrar en það, sem fært er inn í vísitöluna, og eitt dæmi af þeirri tegund ætla ég að nefna. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, hvað heimilisdráttarvél af mjög algengri gerð, þ.e.a.s. Fergusondísildráttarvél, muni hækka við áhrif efnahagsmálalöggjafarinnar og áhrif þessa frv. Nú er það nokkuð misjafnt, jafnvel þó að um svona ákveðin tæki sé að ræða, hvort menn velja alveg fullkomnustu gerð að öllu leyti eða láta sér nægja að taka þær með miðlungsútbúnaði, sem ekki er hægt að telja af fullkomnustu gerð. Ef tekin er dráttarvél, sem er með þeim útbúnaði, sem hin smærri bú hér á landi telja sér nauðsynlegt að fá, þ.e.a.s. engin tæki, heldur bara venjulegir hjólbarðar og það, sem nauðsynlega þarf að fylgja vélinni, eins og hún er keypt af meðalbúum og hinum smærri hér á landi, þá lítur það dæmi svona út: Ef slík vél hefði verið keypt í janúar 1960 og þá vitanlega með 7.7% söluskatti, hefði hún kostað í útsölu til kaupandans 52200 kr. Ef hún hefði verið keypt við skulum segja í dag, eftir að efnahagsmálafrv. ríkisstj. er orðið að lögum, og með því að taka tillit til 20% farmgjaldahækkunar, sem nýlega hefur verið ákveðin, hefði sams konar vél kostað í dag 77414 kr. En verði hún keypt í apríl, þegar þetta frv. hefur væntanlega orðið að lögum, og tekið er þá tillit til 16.5% söluskatts af tollverði vörunnar og 3% söluskatts á síðasta stigi, eins og það er kallað, þá kostar slík vél 8576 5 kr. Hækkunin við ráðstafanir ríkisstj. síðan í jan. þ.á. nemur rúmlega 64%. Nú má athuga ýmsa liði í þessu dæmi. Í janúar þ.á. hefðu öll gjöld til ríkisins, þ.e.a.s. tollar og söluskattur samtals af þessari dráttarvél, numið 9219 kr., en eins og gjöldin verða væntanlega í apríl, eftir að þetta frv. hefur verið lögfest, nema gjöld til ríkisins af þessari vél 22130 kr., þ.e. hækkun, sem stendur í sambandi við það kaupverð, sem ég greindi áðan. En ef við reynum að gera okkur grein fyrir ákvæðum þessa frv. eins út af fyrir sig og lítum á söluskattinn bara einan, lítur sá þáttur dæmisins þannig út, að í janúar hefði söluskattur numið af dráttarvélinni 3415 kr., en væntanlega í apríl, ef þetta frv. verður samþ. óbreytt, mun hann nema 13477 kr. Þetta var um dráttarvélar með þeim útbúnaði, sem hin smærri bú hér á landi telja sér nauðsynlegt að fá. En hin stærri bú og þeir, sem hafa meiri fjárráð, vilja gjarnan fá slíka vél t.d. með sterkustu gerð hjólbarða, með ýmsum mælum, ljósamæli o.fl., sem margir láta vanta. Ef dæmið er athugað út frá þeim forsendum, lítur það þannig út, og þá miðað við það fullkomnasta, en engin tæki, hvorki til jarðyrkju né heyvinnslu með, heldur aðeins vélina í fullkomnasta ástandi. Í janúar 1960 hefði hún kostað með 7.7% söluskatti 59190 kr. Hefði hún verið keypt í gær eða í dag, hefði hún kostað 87950 kr., en verði hún keypt í apríl, eftir að þetta frv. hefur verið samþ., mun slík vél kosta 97450 kr. Er þá hækkunin frá því í janúar þ. á. tæp 65%. Öll gjöld til ríkisins, þ.e.a.s. tollar og söluskattur, hefðu numið í janúar 10469 kr., en munu væntanlega nema í apríl 25166 kr. Þar er því að ræða um nálega 140% hækkun á þessum gjöldum til ríkisins. En ef við lítum nú á þetta frv. sérstaklega og lítum á söluskattinn einan, hefði hann numið í janúar 3883 kr., en nemur væntanlega í apríl 15332 kr., eða hér er um að ræða á söluskattinum einum nálega 300% hækkun á þessu eina stykki. Það hefur oft í Morgunblaðinu, aðalmálgagni hæstv. fjmrh. og Sjálfstfl., á undanförnum árum verið talað um Eysteinsskattana. Ja, hvernig skyldu nú Eysteinsskattarnir hafa verið í þessu sambandi? Eysteinssöluskatturinn nam 6.6% af útsöluverði þessara ákveðnu dráttarvéla, en Gunnarssöluskatturinn mun væntanlega nema 15.7% af útsöluverði sömu vélategunda án verðbreytinga erlendis. Ég ætla, að þetta dæmi bregði nokkru ljósi yfir það, hvað verið er að hafast að hér á hv. Alþingi af þingmeirihlutanum undir forustu hæstv. fjmrh. Að því hefur verið vikið í umræðunum um þetta mál, að sá mikli annmarki væri á að lögleiða þann tekjustofn, sem um er fjallað í þessu frv., að hann væri erfiður í innheimtu og að það væri mjög líklegt, að hann kæmi ekki allur til skila í ríkiskassann. Hæstv. fjmrh. svaraði því hér við 1. umr. á þá leið, að það væru heldur kaldar kveðjur, sem þeir fengju frá þeim þm., sem á þetta bentu, aðilar, sem ætlað væri að innheimta söluskattinn og skila honum til ríkisins. Það er nú kunnara en frá þurfi að segja, að það hafa ýmsir á undanförnum árum látið í ljós þá skoðun, að bæði tekjuskatturinn, sem lagður er á samkv. framtölum manna, og fleiri gjöld til ríkisins innheimtust ekki svo skilvíslega sem lög mæltu fyrir um. Það færi eftir því, hvaða aðstöðu skattþegnarnir hefðu til þess að gera framtöl sin þannig úr garði, að skattþunginn yrði sem minnstur o.s.frv. Þetta mætti rökstyðja með mörgum tilvitnunum í þingskjöl frá liðnum árum. En ég ætla ekki að lengja mál mitt með því að greina mörg dæmi um þetta. Ég hef hér fyrir hendi eitt dæmi, þar sem þessi skoðun er ótvírætt látin í ljós, og það vil ég nefna þessum orðum til stuðnings. Þegar Alþfl. beitti sér fyrir því á þingi að fá samþ. till. um að láta kanna gaumgæfilega möguleika á, að tekjuskattur verði afnuminn með öllu, var sú till. flutt af 7 þm. flokksins og þ. á m. af 2 þm., sem nú eiga hér sæti í þessari hv. d. Í grg. með þeirri till. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þýðing tekjuskattsins er gerbreytt. Hann er orðinn lítill hluti ríkisteknanna, en mikill meiri hluti þeirra er ábeinir skattar. Atvinnuvegir landsmanna eru orðnir svo fjölbreyttir og tekjustofnar einstaklinga svo margbreytilegir, að það er ýmsum atvikum háð, hvaða tekjur eru gefnar upp til skatts og hverjar eru það ekki. Þannig hefur skapazt í þjóðfélaginu verulegt misrétti, sem er fastlaunafólki í óhag. Stafar þetta af þeirri staðreynd, að mikill hluti skattgreiðenda hikar ekki við að telja rangt fram, og sýnir það bezt, að skatturinn er ekki í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar. Af þessum sökum væri það veruleg bót að losna við hann.“ Hér stendur skráð í þskj., sem borið er fram af 7 þm. Alþfl., sú skoðun, að íslenzkir skattþegnar hiki ekki við að telja rangt fram til tekjuskatts. Skattskýrslur manna eru þó undirritaðar með drengskaparyfirlýsingu, eins og kunnugt er. Og það hefur verið á það bent í þessum umræðum af hv. 3. þm. Norðurl. v., að mjög svipuð skoðun hefur verið flutt í þingræðum af hálfu forustumanna Alþfl. um söluskattinn, þann tekjustofn, sem við erum hér að ræða um, enda mun það hafa verið svo, að nokkur reynsla var fengin fyrir því að innheimta söluskatt af smásölu, en horfið frá þeirri skattheimtu með tilliti til þess, að reynslan þótti benda til, að skatturinn kæmi ekki allur til skila. Nú er þess að gæta, að þeir, sem telja fram til tekjuskatts, og þeir, sem hafa atvinnurekstur með höndum og þykja eiga hægast með að haga framtölum sínum þannig, að skattbyrðin verði ekki þung, eru yfirleitt sömu gjaldþegnarnir, það er sömu Íslendingarnir og þeir, sem eiga að annast innheimtu söluskattsins í smásölu og skila honum til ríkisins. Ég held því, að ef hæstv. fjmrh. finnst það kaldar kveðjur frá mér og öðrum þm., sem benda á þann annmarka, sem þessu fylgir, þá sé ástæða til þess fyrir hann að líta sér nær til þeirra kenninga, sem hans eigin stuðningsmenn í núv. ríkisstj. hafa áður flutt. Þessu næst ætla ég að fara örfáum orðum um einstök atriði þessa frv. Þegar frv. er lesið, þá er það augljóst, að ýmsar greinar þess eru þannig úr garði gerðar, að framkvæmd frv., ef að lögum verður, hlýtur að hafa mikla erfiðleika í för með sér. Ég bendi á ákvæði í 4. gr., þar sem úttekt eiganda úr eigin fyrirtæki, hvort sem um er að ræða vöru, vinnu eða þjónustu, þar með talin þjónusta viðgerðarverkstæða vegna eigin rekstrar, á að skattleggjast. Í sömu grein er tekið fram, að þjónusta fyrir hinn skattskylda aðila sjálfan skuli í ýmsum tilfellum skattleggjast. Og það er eins, ef um skipti er að ræða á vörum eða skipti gegn vörum og þjónustu er að ræða, þá á það að skattleggjast. Ég held, að það verði ekki á móti því mælt, að ákvæði sem þessi hljóti að verða mjög torveld í framkvæmd. Það er að sönnu gert ráð fyrir því að framkvæma þetta á þann hátt, að sé um að ræða skipti á vöru og þjónustu, gjafir, afhendingu vara án endurgjalds, úttekt eiganda úr eigin fyrirtæki eða ef greitt er í vörum og þjónustu, þá skuli miða þetta við almennt gangverð í sams konar viðskiptum. En hvaða opinber aðili á að meta þetta? Ég hygg, að þó að það mat og eftirlit yrði lagt á herðar skattanefnda, þá hefðu þær ekki auðvelda aðstöðu í þessu efni. Í fyrsta skipti í íslenzkri stjórnmálasögu á nú að teygja skattheimtu til ríkisins svo langt að innheimta söluskatt af matvælum framleiddum innanlands, sem ganga kaupum og sölum milli framleiðenda og neytenda. Nú á að skattleggja til ríkisins landbúnaðarafurðir, svo sem kjöt, skyr, osta, kartöflur og aðra garðávexti samkv. ákvæðum þessa frv. Hið sama er að segja um fisk, sem íslenzkir fiskimenn draga úr sjó og hér er hafður á boðstólum. Það getur ekki farið fram hjá neinum, að hér er um nýjung að ræða. Og í þessu sambandi er rétt að minna á, að það hefur nú tekið 6 mánaða samningaþóf og baráttu að fá því framgengt, að bændastéttin fengi 2.85% verðhækkun á landbúnaðarafurðir sínar. Þetta er verðhækkun, sem neytendur eiga að greiða. En fáum dögum eftir að samningar hafa náðst um þetta eftir sex mánaða þóf, leggur ríkisstj. það fyrir hér á hv. Alþingi, að þessar vörur, sem ganga kaupum og sölum innanlands frá framleiðendum til neytenda, skuli nú skattleggja um 3%, eða fyllilega sem samsvarar þeirri hækkun, sem bændurnir eiga að fá. Ef neytendurnir eiga raunverulega að bera þetta, virðist mér, að hér sé komið harkalega í bakið á þeim, þegar samningar milli neytenda og framleiðenda eru nýlega um garð gengnir. En ef það er ætlunin að greiða þessa verðhækkun niður á landbúnaðarvörum, virðist mér það vera ekki neinar hagkvæmniástæður, sem þar liggja til grundvallar, að ríkið leggi á skatt til þess að greiða sjálft niður skattinn, það sem honum nemur. Þá er ekkert orðið eftir að þessu leyti annað en fyrirhöfnin og skriffinnskan, og svo er talað um það öðrum þræði, að margt í þessu frv. sé fram borið af hagkvæmniástæðum, bæði hvað undanþágur séu fáar o.fl. Í 6. gr. þessa frv. eru ákvæði um, hvaða vörur eigi að vera undanþegnar söluskatti. Það kemur ekki alveg skýrt fram af orðalagi gr., hvort undanþágurnar eru einungis miðaðar við þann söluskatt, sem um er rætt í II. kafla frv., eða hvort 6. gr. nær til ákvæða frv. alls. Ég vænti, að þetta verði skýrt í umræðunum hér á eftir af framsögumanni - eða ráðherra. En mér virðist, að samkv. því, sem frv. er sett upp, ef svo má segja, eða eins og efni frv. er niður raðað, þá virðist mér eðlilegast að skilja 6. gr. þannig, að þar sé einungis rætt um undanþágur frá þeim söluskatti, sem fjallað er um í II. kafla frv. Og ef svo er, þá kemur það í ljós, að vegna þess, hve háa fjárhæð á að innheimta samkv. bráðabirgðaákvæðum þessa frv., þá ná þessar undanþágur skemmra en ella. Mér virðist; að ef ætti að láta þessar undanþágur ná til þeirrar fjárhæðar, sem innheimt verður samkv. bráðabirgðaákvæði .frv:; þá sé eðlilegt; að það komi fram í þessum umræðum, hvort tekið er tillit til þess í áætlunum um þennan gjaldstofn í heild eða hve langt hæstv. fjmrh. ætli sér að ganga í þessu efni. En í 6. gr. er rætt um m.a. skip og flugvélar. Það eru tæki, sem kosta miklar fjárhæðir, a.m.k. svo að milljónum skiptir, togarar og vélbátar líka, og 8.8% af tollverði slíkra tækja hlýtur að nema verulegum fjárhæðum. Þá vil ég enn fremur bera fram fsp. um það, hvort það sé ætlunin að breyta ákvæðum um skattanefndir. Ég veit, að það á ekki heima í þessu frv., en þetta frv. stendur þó að því leyti í sambandi við störf skattanefnda, að þeim er ætlað að annast framkvæmd þessara ákvæða að ýmsu leyti. Það má óljóst ráða það af orðalagi þessa frv., að að þessu sé stefnt. Þess vegna spyrst ég fyrir um þetta, en ræði það ekki nánar að svo stöddu. En áður en ég hverf frá því að ræða um einstök atriði þessa frv., vil ég benda á, að mér virðist sumt í því vera þannig, að það sé síður en svo stefnt að aukinni hagkvæmni í framkvæmd skattheimtu hjá ríkinu. Ég minni á, að fyrir fáum dögum var hér til umræðu á Alþingi frv., sem heimilaði ríkisstj. að ákveða að eigin vild álagningu á tóbak, án nokkurra takmarka í lögum. Ég held, að þetta frv. sé nýlega afgr. sem lög frá hv. Nd. Þegar ríkisstj. hefur fengið þessa nýju löggjöf í hendur og til framkvæmda, mætti ætla, að hún sæí sér fært að ná inn eftir þeirri leið þeim tekjum í ríkissjóð af tóbaki, sem hún hygðist innheimta, en í þessu frv., sem nú er til umræðu, fáum dögum eftir að hitt er afgreitt, þá á til viðbótar því að innheimta söluskatt af tóbakinu, meira að segja 3% skattinn, síðasta stigs skattinn, sem svo er nefndur. Ég hef áður vikið að því, að ef ætlunin er að greiða verðhækkunina, sem af söluskattinum leiðir, á landbúnaðarvörum niður, þá er hér beinlínis stefnt að því að auka skriffinnskuna og taka úr einum vasanum og láta í hinn: Og ég get ekki látið hjá líða að benda á, að jafnvel með allri alvörunni, sem fylgir þessu stóra máli, hefur ríkisstj. þó tekizt að gera sig broslega. Í 20. gr. þessa frv. er ákvæði um það; að fjmrh. megi ákveða, að ekki skuli leggja söluskatt á viðskipti; ef ársveltan nemur eigi meira en 1000 kr. Ég held nú, að miðað við það gildi; sem orðið er á íslenzkri krónu, og miðað við þá veltu, sem einstaklingar og fyrirtæki hafa í þessu landi, þá sé hér óþarflega naumt skorið að tala um ársveltu um 1000 kr. Ég held, að það væri alveg óhætt að bæta einu núlli aftan víð miðað við þær tölur, sem hér er fjallað um yfirleitt hér á hv. Alþingi: Og þá vil ég enn benda á; að nokkuð skortir á heildaryfirsýn í frumvörpum, sem boða stefnu hæstv. ríkisstj:, þegar við eigum nú með þessu frv. að fella úr gildi tvær greinar efnahagsmálalöggjafarinnar, sem afgr. var sem lög hér fyrir fáum dögum. Það er ekki búið, að ég hygg, að sérprenta löggjöfina; þannig að þingmenn hafi fengið hana í því formi. Talið er, að allt saman þetta sé mótað af einni heildarstefnu ríkisstj., en áður en búið er að sérprenta efnahagsmálalöggjöfina, er okkur boðið upp á að fella nú úr gildi tvær greinar þeirrar löggjafar með þessu frv. Þá vil ég að lokum fara örfáum orðum um þá heildarstefnu hæstv. ríkisstj., sem fram kemur í þessu frv. og öðrum stjórnarfrumvörpum, sem hér hafa verið til meðferðar. Það er sagt frá því í einni Íslendingasögu, að kappi nokkur átti loðfeld svo haglega gerðan, að annað borðið var hvítt, en hitt dökkt. Hann hafði þann hátt á, að þegar hann gekk til verka, sem voru miður drengileg, sneri hann feldinum þannig, að dökka borðið sneri út, en þegar hann vildi gjarnan láta mikið bera á sér og koma fram með höfðingsskap gagnvart samferðamönnum, þá sneri hann kápunni við, svo að hvíta borðið sneri út. Mér virðist þessi forna líking benda á ýmislegt í fari hæstv. ríkisstj., þegar hún ber fram stefnumál sín hér á hv. Alþingi og rökstyður þau. Fyrir kosningarnar voru stefnuskrár stjórnarflokkanna miðaðar við það, að það ætti að halda áfram stöðvunarstefnunni svokölluðu, sem fyrrv. ríkisstj. taldi sig fylgja. Í stefnuskrá Sjálfstfl. segir m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Að vísu voru s.l. vetur gerðar bráðabirgðaráðstafanir gegn vexti verðbólgunnar. En öllum er ljóst, að verðhækkunaralda mun senn rísa á ný með meiri þunga en áður, ef ekkert er að gert.“ Þetta er greinileg og ótvíræð viðvörun við verðhækkunaröldu. En Alþfl., flokknum, sem þorði að stjórna, eins og þeir sögðu í Alþýðublaðinu fyrir kosningarnar, þótti nú sjálfsagt ekki nógu sterklega til orða tekið hjá samstarfsflokki sínum, Sjálfstfl., og Alþfl.-menn tóku því miklu ákveðnara til orða að þessu leyti. Hv. þm. Sigurður Ingimundarson komst þannig að orði í útvarpsumræðum 21. okt. í haust, rétt fyrir síðustu kosningar, með leyfi forseta: „Alþfl. stendur einn í baráttunni gegn verðbólgu og vaxandi dýrtíð, gegn hinum flokkunum öllum, verðbólguflokkunum.“ Jafnvel Sjálfstfl., flokkur hæstv. fjmrh., var þá grunaður, að því er virtist, af flokknum, sem þorði að stjórna, um það að standa ekki nægilega vel á verði um stöðvunarstefnuna. En Alþfl. ætlaði ekki að hika eða víkja af þeim verði. Um það bar stefnuskrá flokksins og blaðaskrif greinilega vitni. En hámarki ná þó þessir tónar í yfirlýsingu hæstv. varaforseta þessarar d. Á hana hefur áður verið minnzt hér í d., þegar hann var fjarstaddur, en við mælum hæð fjallanna upp á hæsta tindinn og við metum gildi skáldanna og hinna andlegu verka eftir því, sem mest gildi hefur. Nú er þessi yfirlýsing hæstv. varaforseta þessarar d. svo skorinorð, að hún mun áreiðanlega lifa lengur en allt annað, sem hann hefur látið frá sér fara hingað til á sínum stjórnmálaferli, og þess vegna er það eðlilegt, eins og menn fara oft með úrvalsljóð skáldanna, að til hennar sé vitnað enn, þó að það hafi áður verið gert í þessari hv. d. Hann komst þannig að orði, og fylgdi því mynd af honum á forsiðu Alþýðublaðsins, með leyfi hæstv. forseta, skömmu fyrir seinustu kosningar: „Undanfarið hafa birzt í Alþýðublaðinu ummæli margra helztu forustumanna þeirra launþegasamtaka, sem Alþýðuflokksmenn hafa forustu fyrir. Þeir eru allir á sömu skoðun, að við krefjumst status quo - óbreytts ástands. En ef opnuð verður nokkur gátt fyrir dýrtíðarflóðið, þá munum við ekki sitja hjá, heldur fara af stað með okkar kröfur. Ég er algerlega sammála þessari stefnu. Ég mun leggja alla áherzlu á að fylgja henni fram. Aðrir flokkar verða að gera sér ljóst, hvað í húfi er: Alþfl. heimtar óbreytt ástand. Við í launþegasamtökunum styðjum þá stefnu. Þjóðin veit, að hverju hún gengur. Hennar er að velja á milli. Ef dýrtíðarflóðinu verður aftur hleypt yfir þjóðina, þá erum við lausir allra mála. Við munum hefja okkar varnarráðstafanir þegar í stað. Þetta er aðvörun til stjórnmálaflokkanna, en það er um leið aðvörun til þjóðarinnar.“ Og nú er það augljóst, að í þeim frv., þar sem stefna núv. ríkisstj. kemur fram og er mótuð, er ekki á nokkurn hátt gerð tilraun til þess að hafa hemil á verðlagi eða fylgja hinni svokölluðu stöðvunarstefnu. Þvert á móti er blaðinu nú svo gersamlega snúið við, að nú er ekki aðeins ein gátt opnuð fyrir dýrtíðarflóði, heldur margar gáttir, jafnvel allar gáttir, sem snert er við. Og þannig er framkvæmdin á stefnuskrám þessara flokka, eins og þær voru lagðar fyrir í síðustu kosningum. Fyrir og um síðustu áramót var talið, að það þyrfti ekki nema 250 millj. í nýjum sköttum, eins og aðrir hafa bent á, til þess að sjá borgið efnahagslífi þjóðarinnar og atvinnulífi á þessu ári. Nú eru álögurnar miklu meiri. Þegar áætlanir eru gerðar um gjaldeyristekjur þjóðarinnar í sambandi við efnahagsmálafrv., þá er dæmið sett þannig upp, að gjaldeyristekjurnar 1959 áttu ekkí að vera neitt meiri en 1958 þrátt fyrir 11% aukningu á aflamagni. Þegar innflutningsáætlunin er lögð fyrir, er hún miðuð við niðurskurð á því, sem verið hefur, að ég ætla, fremur en nokkra útþenslu. Það er sem sé greinilega stefnt að samdrætti innanlands um verklegar framkvæmdir, þegar áætlanir eru gerðar um þjóðarbúskapinn í heild. Þá er sem sé dökka borðið á kápunni látið snúa að almenningi. En þegar kemur að því að gera áætlanir í sambandi við þetta frv. og tryggingalöggjöfina, þá er kápunni snúið við og hvíta borðið látið vísa að almenningi. Áætlanir um skattgjaldstekjurnar 1960 breytast svo ört, eins og ég gat um fyrr í þessari ræðu; að þegar miðað er við 1959, eru það 75 millj.; sem á að gefa eftir. Þegar hvíta bókin var gefin út eftir þinghléið, þá var þetta áætlað 107 millj. Nú er það orðið úrelt og nú er áætlunin 110 millj. Svona ört vaxa skattgjaldstekjurnar, þegar áætlanir eru gerðar um þær á árinu 1960, þrátt fyrir þann samdrátt, sem stefnt er að í þjóðarbúskapnum. Og það var látið koma fram í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina, að fjölskyldubæturnar mundu alveg vega upp á móti þeirri gjaldabyrði, sem þriggja barna fjölskylda eða stærri hefði af efnahagsmálalöggjöfinni. Nú er tekið fram, að sú lífskjaraskerðing, sem leiðir af þessu frv., sem er eitt stefnuskráratriði ríkisstj., hafi ekki verið tekin til greina í þessum tölum. Þá er grundvöllurinn undir þeim útreikningum a.m.k. mjög hæpinn orðinn. Svona er rökstuðningurinn, ýmist dökka borðið á kápunni látið snúa að almenningi eða hvíta borðið, eftir því, um hvaða þátt þjóðarbúskaparins er fjallað hverju sinni. En þrátt fyrir þetta er heildarstefna ríkisstj. að skýrast æ betur, bæði fyrir þingmönnum og fyrir almenningi, og það getur ekki farið hjá því, að almenningi í þessu landi virðist gægjast úlfshár undan gærunni. Tekjuskatturinn kom ekki inn í verðlag vöru og hafði ekki áhrif á vísitöluútreikning. En þetta nýja söluskattskerfi, sem nú á að lögleiða og kallað er einstigskerfi, virðist mér vera geysihagleg geit til þess að drýgja tekjur ríkissjóðs á þann hátt að seilast æ dýpra niður í vasa almennings. Ég fæ ekki betur skilið en þetta eins stigs söluskattskerfi feli það í sér, að það eigi að reikna 3% við afhendingu vörunnar, hvar sem hún fer fram í smásölu, t.d. í verzlunum úti á landsbyggðinni. Þá er búið að reikna inn í vöruverðið flutningskostnað, bæði farmgjöld og hafnargjöld, og ýmislegt fleira, sem fyrirtækin úti á landsbyggðinni verða að reikna inn í vöruverðið. Ég fæ því ekki betur séð en að með þessu einstigskerfi og auðvitað í sambandi við heildarstefnuna sé stefnt að því að hækka fyrst farmgjöld, eins og fleiri kostnaðarliði, svo að grunnurinn, sem 3% eru reiknuð af, fari síhækkandi eftir þeim kostnaðarauka, sem leggst á við flutning vörunnar út á landsbyggðina. Þá er þetta eins stigs söluskattskerfi raunverulega eins og snjóbolti, sem veltur niður hlíð og vefur sjálfkrafa utan á sig, eftir því sem hann veltur lengur. Þetta er því jafnframt tæki til þess að seilast niður í vasa almennings úti á landsbyggðinni. jafnvel umfram það, sem gert er á þeim stöðum, þar sem aðalinnflutningur á vörum til landsins fer fram. Alþingi er eins konar brennidepill félagasamtaka í landinu og félagsmálabaráttunnar. Nokkuð á aðra öld hafa Íslendingar verið að móta þjóðfélag sitt með síauknu félagsstarfi. Og norðlenzki bóndinn, sem sá þá andans sýn fyrir 130 árum, að með stofnun fyrsta búnaðarfélagsins væri stigið mjög merkilegt skref og að hægara yrði síðar „að halda þíðri heilla veiðivök“, hann sá vissulega rétt. Með síauknu félagsstarfi hefur íslenzka þjóðin lyft sér til aukinnar velmegunar og byggt land sitt upp á margan hátt mjög myndarlega nú að undanförnu. Það liggur því í hlutarins eðli, að verðlagsmálin hafa jafnan verið talin veigamikil mál hér á hv. Alþingi, enda hefur að undanförnu miklum tíma verið varið til þess að fjalla um hina einstöku þætti verðlagsmálanna, þá þætti, sem mynda verðlagið og hafa rík áhrif á viðskiptakjör hvers einasta heimilis í þessu landi. Nú virðist það vera orðinn jafnvel aðalþátturinn í stefnu hæstv. ríkisstj. að gefa í þessu efni alveg lausan tauminn og láta verðlagsmálin vera utan við afskipti Alþingis, láta lögmál framboðs og eftirspurnar ráða, láta þá, sem fjárráðin hafa, bæta sinn hag, en þann, sem minni máttar stendur í þjóðfélaginu, sjá sér borgið eftir því, sem hann getur. En ríkisstjórnin hlýtur að verða þess vör, ef ekki nú þegar, þá síðar, að á þennan hátt er hún að vinna gegn hagsmunum almennings í þessu landi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér smábrtt., sem er á þskj. 189. Það mun öllum lýðum ljóst, að veitinga- og gistihúsastarfsemi hér á landi á við allerfið kjör að búa, og ekki sízt þegar þarf að auka eða endurbyggja húsakostinn. Sem betur fer eru allmargir hér á landi, sem búa nú í mjög góðum húsakynnum. En því miður getur maðar ekki sagt hina sömu sögu um öll þau gistihús, sem rekin eru hér á landi. Þau virðast ekki hafa haft svo góð kjör, að þau hafi af starfi sínu getað fylgzt með í þægindum hvað húsakynni og annað snertir þar að lútandi. Það mun enginn sá aðili hér á landi, sem beinlínis telur sér skylt að lána, ef um hótelbyggingu er að ræða, og þar af leiðandi er ákaflega erfitt um vik fyrir þá, sem hafa áhuga á veitinga- og gistihúsarekstri hér. Hins vegar er ljóst, að með sívaxandi fólksfjölda og mjög auknum ferðamannastraumi um landið þarf að bæta við og endurbyggja þann húsakost, sem notaður er í veitingaskyni. Og það eru líka miklir möguleikar á því, að við getum aflað okkur mikils gjaldeyris með því að bæta hótelin í landinu og geta veitt fleiri erlendum ferðamönnum þess kost að kynnast landi og þjóð, því að Ísland er tiltölulega lítið þekkt meðal annarra þjóða, og margir, sem hafa viljað ferðazt um landið, hafa ekki átt þess kost sakir þess, að við höfum ekki haft nægan húsakost eða þá þjónustu á boðstólum, sem við höfum getað veitt þessum mönnum. Við Íslendingar höfum löngum verið taldir gestrisnir og gestrisni verið í hávegum höfð hér á landi hjá öllum almenningi. Og það eitt er því þeirri gestrisnu þjóð samboðið að sjá þeim ferðamönnum, sem um landið ferðast, innlendum og erlendum, fyrir góðum húsakynnum og fyrsta flokks þjónustu á öllum sviðum. En til þess að geta veitt þessa þjónustu, verður þjóðfélagið sem heild að leggja eitthvað af mörkum, svo að hægt sé að bæta úr því, sem á skortir í þessum efnum. Og mér finnst, um leið og verið er að skattleggja íslenzku þjóðina í jafnríkum mæli og nú er gert að heita má daglega, að þá hljóti einhvers staðar að vera hægt af að taka til þess að bæta úr í þessum efnum, og af þeim ástæðum hef ég leyft mér að flytja þessa brtt., en hún er um það, að sá skattur, smásöluskattur, sem veitinga- og gistihúsin eiga að greiða af sinni þjónustu, renni í sérstakan sjóð, sem verður aftur notaður til þess að byggja upp hótelin í landinu. Ég skal engu um það spá, hversu mikill þessi skattur kann að verða, en það mun sýna sig síðar meir. Og ég tel æskilegast, að ferðaskrifstofa ríkisins, sem hefur fylgzt einna bezt með þessum málum á undanförnum árum, hafi aðalframkvæmd þessa máls, en að sjálfsögðu verði sett reglugerð um alla nánari tilhögun varðandi lánveitingar úr þessum sjóði. En ég legg ríka áherzlu á, að þau lán, sem kunna að verða veitt, verði til langs tíma og með hagkvæmum kjörum, svo að hægt verði að reisa þau hús af grunni, sem lengi munu standa og þurfi ekki strax endurbóta við. Mér er kunnugt um, að það eru margir hér á landi, sem þurfa að byggja hótel og eru að byggja hótel og eiga hvergi von í nokkrum peningum. Og einn aðili, sem um langt skeið hefur rekið hótel, er nú að endurbæta húsakost sinn, en það kostaði með því verðlagi, sem gilt hefur allt fram á þennan dag, um 11/2 millj. kr., og lán átti hinn sami aðili kost á að fá, 150 þús. kr., hjá einum banka hér gegn 1. veðrétti í sömu byggingu. Slíkt er algerlega óviðunandi ástand. Það hlýtur að vera hlutur hinnar gömlu og gestrisnu þjóðar að bæta betur úr í þessum efnum en gert hefur verið til þessa, og ég sé ekki ástæðu til að ætla annað en hæstv. ríkisstj. taki þessu máli vinsamlega og mæli með því, að þessi brtt. verði samþykkt. En úr því að ég hef sagt hér nokkur orð varðandi brtt. þá, sem ég flyt, vil ég almennt segja nokkur orð um þetta mál. Þegar hæstv. fjmrh. hafði framsögu fyrir þessu söluskattsfrv. nú fyrir skemmstu, taldi hann, að hér væri eingöngu um tilfærslu á gjöldum að ræða á milli þjóðfélagsþegnanna, en ekki um nýja skatta að ræða. Ég skal ekki ræða þá hlið málsins, hvort þar sé rétt með farið. En það mun síðar sannast og hefur raunar þegar verið sannað í þessum umræðum, að það er ekki einungis um tilfærslu að ræða, heldur einnig um stóraukna skattabyrði. Hv. 11. þm. Reykv. upplýsti enn fremur í dag, að þessi söluskattur mundi auka á útgjöld vísitölubúsins, að mig minnir, um ca. 1800 kr., og ef söluskatturinn eykur útgjöld vísitölubúsins um 1800 kr., þá er hinn hlutinn, sem hlutaðeigendur verða að greiða, margfalt, margfalt meiri. En báðir til saman, hæstv. fjmrh. og hv. 11. þm. Reykv., hafa í raun og veru sannað það, að lífskjör láglauna- og efnaminna fólks versni til muna frá því, sem nú er, en að lífskjör aftur á móti hinna, sem betur mega sín, versni ekki neitt eða miklu minna. Láglaunafólkið, verkamenn og tekjurýrir bændur, eiga nú með söluskattinum að taka á sig það, sem á að minnka tekjuskattinn á þeim, sem hafa borið hann á undanförnum árum. Það eru þeir, sem eiga að taka á sig skattinn, sem nú skal lækka, og í flestum tilfellum eru það einmitt mennirnir, sem eru að byggja upp heimili sín og brjótast áfram í lífinu og það e.t.v. fjölskyldumenn með mörg börn. Það eru þeir, sem nú eiga að taka á sig byrðarnar, sem hinir eiga að sleppa við, sem þegar eru búnir að koma upp sínum börnum og byggja upp sin heimili og fylla sín heimili af lífsþægindum. Þessir menn, sem nú eru búnir að koma sér fyrir í lífinu, eru mennirnir, sem losna við skattabyrði, svo að tilfærslan liggur frá þeim, sem hafa greiðslugetuna, og til hinna, sem þurfa meira að kaupa og eiga eftir að byggja upp heimili sín. Ég álít, að þetta sé algerlega röng þjóðfélagsstefna, sem beri að útrýma við fyrsta tækifæri og það áður en hún nær frekari útbreiðslu. En hæstv. fjmrh. boðaði í framsöguræðu sinni fyrir þessu máli, að lengra skyldi haldið áfram á þessari braut, áður en langir tímar liðu. Hann boðaði, að beinum sköttum skyldi af létt, en að sama skapi og í ríkara mæli lagðir á nýir tollar og ný aðflutningsgjöld eða nýir veltuskattar. Ein af ástæðunum, sem ráðh. taldi að væru þess valdandi, að leggja bæri niður beinu skattana, er sú, að þau framtöl eða sá grundvöllur, sem skattakerfið nú byggist á, sé svo ótraustur og aðstaða manna svo misjöfn, þar sem sumir geti sloppið við að gera grein fyrir tekjum sínum, á meðan aðrir verða að gera grein fyrir hverjum einasta eyri, að þá sé ekki viðunandi að hafa svona skattakerfi áfram, þar sem ekki sé hægt að gera alla jafna fyrir lögunum, eins og það heitir. En beinu skattarnir hafa þó þann kost, að það er hægt að skattleggja það, sem ekki næst með tekjuskatti, ef eignaframtöl væru þannig úr garði gerð, að eignarskatturinn næði til allra eigna, en svo er ekki nú. T.d. verð ég sem bóndi að telja fram allan minn búpening, en þó að ég ætti inni hundruð þúsunda á sparísjóðsbókum, þá ber mér ekki samkv. núgildandi skattalögum að telja neitt af því fram til skatts, og vegna þess, að núverandi skattakerfi er þannig upp byggt, sleppa mennirnir, sem sluppu við tekjuskattinn, einnig við að greiða eignarskatt af því, sem þeir hafa eignazt. Eignarskattsformið og eignarskattslögin eru þannig, að það er hægt að fara hringinn í kringum þau, og sjálfstæðismenn hafa barizt leynt og ljóst fyrir þessari stefnu í skattamálum, þannig að þeir geta í þessum efnum sannarlega sjálfum sér um kennt. Það er því þannig, að sá, sem hefur möguleika á að telja ekki allar tekjur sínar til skatts, hefur einnig mikla möguleika til þess að losna við að greiða skatt af eignum sínum. En ég spyr: Er engin leið fyrir menn að stinga söluskattinum í eigin vasa? Er grundvöllurinn, sem lagður er nú með þessu nýja kerfi, þessu eins stigs kerfi og söluskattsfyrirkomulagi, svo traustur, að það sé engin leið fyrir þá, sem innheimta skattinn fyrir ríkið, að stinga neinu í vasann og að ríkið fái hverja einustu krónu, sem því ber? Er engin leið þarna? Ég býst við, að samkv. þessu nýja eins stigs kerfi séu einmitt opnaðir nýir möguleikar og það miklu meiri möguleikar en nokkru sinni hafa þekkzt í landinu til þess fyrir vissa aðila í þjóðfélaginu að stinga söluskattinum í eigin vasa og að standa ríkinu, sem á að fá hann, ekki skil á honum, þannig að þegar verið er að ræða um ótraustan grundvöll, sem beinu skattarnir hvíla á, þá er sá grundvöllur, sem nú er lagður með söluskattsfyrirkomulaginu, engu traustari, svo að það er nákvæmlega eins og að fara úr öskunni í eldinn. Með smásöluskattinum er verið að opna leið fyrir kaupmenn að innheimta fjármagn fyrir ríkissjóðinn og standa svo aldrei skil á öllu saman. Á þennan hátt er einnig verið að breikka bilið á milli hins ríka og fátæka manns. Ég er sannfærður um það, að ef þetta á ekki að fara á þennan veg, verður að vera það strangt verðlagseftirlit, að það er næstum óhugsandi og óframkvæmanlegt að halda því uppi. Á sama tíma og verið er að auka og íþyngja almúganum með nýjum álögum og sköttum, er verið að létta skattabyrði þeirra ríku og skapa þeim mörgum hverjum nýja leið til að draga fé þess opinbera í eigin vasa. Hvar sem borið er niður, blasir við aukin skriffinnska. Það er sama, hvar maður ber niður í þeim frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur borið fram til þessa á Alþingi, að þá blasir alls staðar við veruleg útþensla á ríkisbákninu. Þótt það sé að vísu hjálp fyrir bæjar- og sveitarfélögin í landinu að fá 1/5 hluta af söluskattinum, mundi einnig vera hjálp í því að lækka eða fella niður sumt af gjöldum bæjarog sveitarfélaganna, þ.e.a.s. það, sem rennur til ríkissjóðs eða ríkisstofnana, t.d. þann hluta bæjar- og sveitarfélaga, sem fer til Tryggingastofnunar ríkisins, eða hluta sveitarfélaganna, sem fer til sjúkrasamlaganna í landinu. Það mundi koma að jafnmiklu gagni að minnka útgjöld sveitar- og bæjarfélaganna eins og að halda þeim háspenntum og verða svo að afla þeim nýrra tekna til þess að halda þessu eitthvað gangandi. Nei, þessi leið er ekki athuguð, heldur þarf að finna nýja skatta og setja nýtt fólk niður til að reikna í stað þess að breyta lögum á þann veg, að skriffinnskan gæti eitthvað minnkað. Ég bendi á þetta hér til þess að sýna, hvað margt af því, sem frá hæstv. ríkisstjórn hefur komið, er fráleitt til þess, að það sé nokkurs staðar hægt að draga úr útþenslunni, sem ríkisstj. boðaði fyrir kosningarnar. Þá átti að halda öllu í skefjum, ríkisútgjöldum sem öðru. En nú er stefnt í öfuga átt, eins og margir hv. þm. hafa bent hér á í umræðum um þetta mál. Það er enginn vafi á því, að nú á fyrst og fremst að framkvæma þá stefnu, sem Sjálfstfl.-menn hefur lengst af dreymt um, en það er kenning foringja sjálfstæðismanna, hæstv. forsrh., Ólafs Thors, er hann sagði, að fyrst bæri að hugsa um einkahagsmuni, þar næst um hagsmuni sjálfstæðismanna og síðast og í þriðja lagi um hagsmuni þjóðarheildarinnar. Þarna er verið að koma með frv. hvert á fætur öðru til þess að gera foringjum sjálfstæðismanna kleift að auðga nokkra einstaklinga og þar næst Sjálfstfl., og svo kemur þjóðin síðar og hún á að fá leifarnar af þessu öllu saman. Það má nú, segja, að þetta sé pennastrik í lagi: Ólafur Thors, hæstv. forsrh., sagði, að dýrtíðin í landinu jafnaði kjör fólksins og hana væri hægt að lækna með einu pennastriki, og sannarlega er þetta pennastrik hæstv. forsrh. það strik, sem segir sex. Á þeim 10 árum; sem ég hef setið hér á hv. Alþingi og efnahagsmál hafa komið til endurskoðunar og umræðu, hefur ávallt verið lagður sérstakur skattur á hin breiðari bök í þjóðfélaginu þar til nú. 1950, þegar genginu var breytt, og 1958, þegar yfirfærslugjaldið var tekið upp í staðinn fyrir bátagjaldeyrinn, var í bæði skiptin lagður á sérstakur skattur á stóreignir, lagður skattur á þá menn, sem umfram aðra höfðu hagnazt á dýrtíðinni í landinu, og þessu fjármagni átti að verja og var varið til þess að gera hinum efnaminni þegnum í þjóðfélaginu kleift að byggja upp sína starfsemi og koma sér upp sómasamlegum heimilum. En nú er stefnt í þveröfuga átt. Um leið og íslenzka krónan er felld, þá er ekkert gert til þess að láta þá, sem hafa breiðari bökin, bera þyngri byrðar, nema síður sé, en hina, sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Ég held, að það hafi verið í gær, sem ég las eftirfarandi í Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Hið nýja Ísland verður að byggja framtíð sína á því, að atvinnuvegir þess séu allir reknir á heilbrigðum grundvelli með sem fullkomnustum tækjum.“ Hv. 5. þm. Austf. (PÞ) lýsti því mjög greinilega hér áðan, hvernig aðstaðan er nú hjá bændastétt landsins til þess að veita sér nýtízku og fullkomin tæki til búrekstrar. Það er þægilegt fyrir Morgunblaðið og sjálfstæðismenn að tala um það, að menn kaupi fullkomin og nýtízku tæki á hinu nýja Íslandi, eins og þeir segja; á sama tíma og þeir eru að skattpína þjóðina svo mikið, að það er útilokað fyrir allan almenning í landinu að veita sér nokkuð af hinum nýjustu tækjum, sem e.t.v. verður hægt að bjóða upp á. Og á sama tíma eru þeir hinir sömu, sem fjær og fjærst búa innflutningshöfnum landsins, látnir bera þennan smásöluskatt með margföldum þunga, því að þótt því sé haldið hér fram, að flutningar séu ekki söluskattsskyldir, þá hygg ég, að þegar varan er seld víðs vegar um landið, þá séu flutningarnir og farmgjöldin komin inn í verðlagið, og söluskatturinn verður þeim mun hærri, sem flutningarnir eða farmgjöldin kosta meira, og þeir, sem eru verst settir og búa við mesta örðugleika í þjóðfélaginu, verða á þennan hátt að greiða mest af þessum söluskatti, og það á sama tíma og hæstv. ríkisstj. fellir gengi ísl. krónu um rúmlega 132% og hækkar fjárlög um nálægt 50%. Þá þykir það ekki nóg að gert, heldur er þessum söluskatti bætt ofan á allt saman, og hann á eftir að verka eins og eldur í sinu í öllum þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. er nú að gera. Þeir stjórnmálaflokkar, sem fara með völdin í landinu nú, hétu þjóðinni gulli og grænum skógum, ef hún væri svo góð að veita þeim meiri hluta á Alþingi. En er það gull ag þeir grænu skógar, sem hæstv. ríkisstj. er nú að bjóða þessum kjósendum sínum? Nei, það er þveröfugt, eins og allt annað, sem hæstv. ríkisstj. gerir þegar miðað er við það, sein hún lofaði fyrir, kosningar. Alls staðar; þar. sem borið er niður, blasir þetta við. Það er eymd og það er auðn, minnkandi framkvæmdir, minnkandi atvinna, minnkandi framleiðsla og eymdarlíf hjá öllum almenningi í landinu. Hvað er nú orðið af stefnu og baráttu alþýðumannsins Jóns Baldvinssonar, sem var alltaf á verði fyrir þá, sem áttu bágt og vildu bjarga sér? Hann myndaði pólitískan flokk; Alþfl., til þess að standa vörð um hagsmuni alþýðunnar í landinu. Jón Baldvinsson er fallinn frá, og Alþfl. í þeirri mynd, eins og hann var mótaður í upphafi, er líka fallinn frá. Hann er smoginn inn í það versta afturhald, sem til er í landinu, íhaldið, sem lýsti því með mörgum fögrum orðum fyrir skemmstu, „að leiðin til bættra lífskjara væri að kjósa Sjálfstfl,“, en þjóðin hefur nú gefið leið hæstv. ríkisstj. rétta nafnið, þar sem hún kallar hana stjórn eymdar og afturhalds. Á sama tíma og Alþfl.-menn, sem nú telja sig, eru að halda mikla ráðstefnu um jafnaðarstefnuna og fara um hana mörgum fögrum orðum, eru þeir um leið að samþ. hinar mestu og verstu álögur á þjóðina, sem nokkru sinni hefur verið gert í landi voru á einu einasta ári. Það stóð í Alþýðublaðinu, að mig minnir í gær, með leyfi hæstv. forseta: „Margt hefur breytzt, frá því að jafnaðarstefnan var að skjóta sínum fyrstu frjóöngum. Ný úrræði hafa komið fram, er óþekkt voru áður. Nú er unnt að koma í framkvæmd ýmsum stefnumálum jafnaðarmanna eftir)eiðum, er áður voru óþekktar. Að sjálfsögðu hafa þessi breyttu viðhorf orðið til þess, að jafnaðarmenn hafa orðið að endurskoða ýmis eldri úrræði sín, en það breytir engu um það, að markmiðið er hið sama og áður. Markmið jafnaðarmanna er og verður alltaf það sama, réttlátt þjóðfélag, þar sem öllum líður vel.“ Já, réttlátt þjóðfélag, þar sem öllum líður vel. Sannarlega er þetta réttlátt þjóðfélag, þar sem öllum líður vel! Já, mikil er trú þín; kona, vil ég segja, - mikil er trú Alþfl.-manna, ef þeir trúa því, að þeir séu að skapa réttlátt þjóðfélag, þar sem öllum líður vel, eins og upprunalega var markmið þeirrar Alþfl.-stefnu, sem starfaði hér á landi; á meðan Jóns Baldvinssonar og hans förunauta naut við. Nei, það stefnir áreiðanlega allt í öfuga átt við það, sem Alþfl.-menn eru að boða og trúa. Áttaviti þeirra er löngu bilaður, og enn þá dansa þeir samt eftir honum: Það er því ekki að undra, þótt þeir hafi hafnað lengst inni í hring íhaldsins: í landinu, enda er íhaldið ákaflega ánægt með að nota Alþfl.-menn sem sína þjóna, því að þeir geta þar sannarlega í danssalnum innt sitt hlutverk fyrir íhaldið af hendi, en ekki fyrir alþýðuna í landinu, það er öðru nær. Það væri synd að segja, að vitleysa hæstv. ríkisstj. ríði við einteyming. Það er öðru nær. Svo hastarlega er sorfið að lífskjörum alls almennings í landinu, að ótti og kvíði er þegar farinn að búa um sig í hugarfari almennings, enda hvílir sú ógæfa yfir hæstv. ríkisstj., að þegar eitthvað kemur frá henni af málum, styrkir hún jafnan þennan ótta og kvíða, fremur en að gera hið gagnstæða. En á meðan lifir sjálf hæstv. ríkisstj. í allsnægtum, um leið og hún er að leggja legstein á allt framtak alls almennings í landinu. Önnur eins afturhalds-, kreppu- og óstjórnarstjórn hefur aldrei setið að völdum hér á landi áður, aldrei nokkurn tíma áður. Valdafíknin er svo mikil, að hún drepur alla heilbrigða skynsemi. Það er ekki undarlegt, þótt það lagi mikið á að breyta kjördæmunum og á þann hátt að geta slætt inn á Alþingi mönnum, sem aldrei hefðu komið til greina að sitja þar annars, mönnum, sem alls ekki hugsa um velferð þjóðarinnar, en í einhverju hugsunarleysi og blindni ekki einungis svíkja gefin fyrirheit, heldur skapa komandi kynslóð svo þunga bagga, að hún fær varla undir því risið í framtíðinni. Það var sannarlega þörf á því að breyta kjördæmaskipuninni, til þess að þetta gæti átt sér stað! Hér er verið að rífa niður áratuga uppbyggingarstarf, brjóta á bak aftur sjálfsbjargarviðleitni og menningu æskunnar í landinu. Hvert skref, sem stjórnarflokkarnir stíga, er skref aftur á bak. Hér er ekki einungis ráðizt á framfarir og framkvæmdir, heldur í miklu stærri stíl á lífskjör fólksins í landinu. Hin unga og óborna þjóð á ekki lengur að njóta gæða landsins, því að nú er verið að bjóða henni upp á þau lífskjör, sem varla munu hafa þekkzt hér á landi nema á þeim mestu niðurlægingartímum, sem þjóðin hefur lifað, og kannske hjá þeirri stétt manna, sem kallaðir voru þrælar að fornu. Lífskjörin eiga að vera svo aum, að fólk fórni hugðarefnum sínum á altari hæstv. ríkisstjórnar og dýrki hana gamla þrælsóttanum, sem þekktur var á landnámsöld. Nei, hæstv. ríkisstj. verður sannarlega ekki öfundsverð, þegar þjóðin rífur sig úr þeim fjötrum, sem verið er að vefja hana inn í núna. Hún má sannarlega biðja fyrir þeim dögum, því að þeir koma áreiðanlega, áður en langir tímar líða.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði úr þessum löngu ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem ég skal gera hér að umtalsefni og reyna að draga þar út meginatriðin, sem þó er nokkuð erfitt í allri þessari langloku og mærð. Í rauninni verður manni fyrst spurn: Á að taka alvarlega, á að taka hátíðlega þessa miklu andstöðugagnrýni Framsfl. og Alþb. gegn söluskatti? Ég held, að þegar málin eru athuguð, þá geti varla nokkur maður, sem eitthvað þekkir til stefnu og starfsemi þessara flokka, tekið það alvarlega, sem hér er haldið fram, að söluskatturinn sé jafnóskaplegur, ranglátur, fráleitur og þeir halda fram nú. Ef maður lítur t.d. fyrst á Framsfl., þá var Framsfl. í ríkisstj., þegar söluskatturinn var fyrst lögleiddur, en eins og kunnugt er, hafa lögin nr. 100 frá 1948 verið í gildi nú sem sagt í 12 ár og eru enn. Þessi söluskattur hefur að vísu tekið ýmsum breytingum. Og svo að segja allan þennan tíma, frá því er söluskatturinn var lögleiddur hér, hefur Framsfl. verið í ríkisstj. og langsamlega lengst af farið sjálfur með fjármál og skattamál, og á þessum 12 árum eru þær ræður orðnar margar, ég held næstum, að tala þeirra sé legíó, sem fulltrúar Framsfl. með fyrrv. hæstv. fjmrh. í fararbroddi, Eystein Jónsson, hafa haldið til lofs og dýrðar söluskattinum sem tekjustofni. Ég minnist þess t.d., af því að vitnað var hér í ummæli þm. frá 1954, að þá sagði einn málsvari framsóknarmanna í þessu máli, - hann var framsögumaður hér í þessari hv. d., - um söluskattsfrv., sem þá var lagt fyrir af hv. 1, þm. Austf. (EystJ), - þessi frsm. framsóknarmanna í málinu sagði hér í þessari d. eitthvað á þá leið, að hann kæmi ekki auga á neinn tekjustofn eða skattstofn, sem hægt væri að láta koma í staðinn fyrir söluskattinn, nema þá helzt það, að Ísland legði undir sig Grænland og arðrændi íbúana þar. Annan möguleika sá hann ekki, ef ætti að hætta við jafnnauðsynlegan skattstofn og söluskatturinn var í hans augum þá. Framsfl. ber sína ábyrgð, ekki einn, heldur ber sinn hluta af ábyrgðinni á söluskattinum frá upphafi í þessi 12 ár. Honum hefur að vísu farið forustan í þessu efni að mörgu leyti mjög illa úr hendi. Það er verið að hringla með söluskattinn ár frá ári, ýmist að leggja hann á ýmis stig, sem sagt fjölstigaskatt, eða sem smásöluskatt eða sem iðnaðarskatt, núna síðast hinn alræmda og illræmda 9% skatt á iðnaði og þjónustu. Þetta hefur farið honum ákaflega illa úr hendi, bæði framkvæmdin og lagasetningin, sem hann sem sagt hefur haft forustuna um. En söluskatt hefur hann viljað hafa öll þessi ár. Nú þegar hann hefur hrökklazt úr ríkisstj., þá breytist svo viðhorfið, að það þarf hvorki meira né minna en að hver einasti hv. þm. Framsfl. rísi hér upp og haldi langar ræður, sumar jafnvel svo að klukkutímum skiptir, til þess að fordæma söluskattinn sem gersamlega óhæfan tekjustofn ríkisins. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, - ég veit ekki, hvað öðrum finnst, - en mér finnst ómögulegt að taka þessar orðræður hátíðlega eða alvarlega. Ef maður lítur svo á Alþb. eða kommúnistana, þá talar fulltrúi þeirra hér mjög digurbarkalega um söluskattinn sem alveg fráleitan skatt og ranglátan á alþýðu manna. Ég tek þetta ekki heldur hátíðlega, því að bæði hann og ég vitum, að trúbræður hans úti í Rússíá nota söluskatt sem aðaltekjulind ríkissjóðs. Þetta vita allir, að mikill meiri hluti af ríkistekjum Sovét-Rússlands kemur einmitt frá söluskatti. Beinir skattar eru þar tiltölulega litlir og tollar ekki háir, og ég ætla t.d., að sumir þeirra hv. þm., sem fyrir nokkru fóru í opinbera heimsókn til Rússlands sem gestir rússneska þingsins, hafi einmitt komið hingað aftur með þær upplýsingar beint frá hinum æðstu mönnum þar, sem þeir áttu tal við og spurðu um tekjustofna ríkisins, að langsamlega aðaltekjustofninn væri söluskattur. Nei, það þarf vissulega einhverja aðra en mig til að taka þessa andstöðu og gagnrýni hátíðlega. Varðandi þessi miklu ræðuhöld Framsfl. verður manni náttúrlega að spyrja, hver sé stefna Framsfl. í þessum málum, og ég verð að segja, að það er ákaflega erfitt að átta sig á því. Ég hef drepið hér á fortíð Framsfl. í söluskattsmálinu. En hvernig er það, telur Framsfl. og hv. þm. hans, að það sé óþarft að afla tekna, 280 millj. kr. tekna, sem fjárlög gera ráð fyrir að séu nauðsynlegar? Er það skoðun Framsfl., að þetta sé algerlega óþarft og það megi afgr. fjárlög án þess? Ef þeir telja það, þá væri fróðlegt að vita, hvaða útgjaldaliði fjárlaga þeir ætla að skera niður sem þessu nemur. Meðan þeir benda ekki á það, er auðvitað allt þeirra tal marklaust. Maður spyr líka, og ég hef spurt um það áður, af því að þessi söluskattur, sem hér er lagt til að verði á lagður, á að koma í staðinn fyrir aðra tekjustofna ríkisins: Eru framsóknarmenn með því eða eru þeir á móti því, að 9% söluskatturinn á iðnaði og þjónustu verði lagður niður, eða vilja þeir halda honum áfram? Ég hef spurt þá líka að því: Eru þeir með því eða á móti, að afnuminn sé tekjuskattur á launatekjur, almennar launatekjur? Það hefur ekkert svar fengizt við hvorugri þessari spurningu. Í ræðum framsóknarmanna er ómögulegt að fá neinn botn í það, neina niðurstöðu, hver er þeirra stefna í þessum málum, og í rauninni er hún vafalaust engin eða eins og svo oft er með þennan flokk, sem að stefnu til er einstakt viðrini í íslenzkri pólitík. En þetta minnir mig vissulega á það, sem einn ágætur þm. Framsfl. sagði einu sinni á framboðsfundl. Hann var að lýsa því fagurlega, að stefna Framsfl. væri millistefna og hann væri milliflokkur, og hann orðaði það þannig, að stefna Framsfl. væri í rauninni milli frostmarksins og suðupunktsins, en það þýðir á góðri og gildri íslenzku, að hann er hvorki hrár né soðinn. Það er hann í þessu máli, sem hér liggur fyrir, eins og svo mörgum fyrr og síðar. Hér hefur verið minnzt enn í þessum umræðum á skáldsöguna um 100 millj. kr. skekkju í útreikningum hagfræðinga og ríkisstj. Ég minntist á það hér við 1. umr., að þessi saga er auðvitað tilbúningur einn, - ég veit ekki í hvaða verksmiðju hún er upphaflega framleidd, hvort það er á ritstjórnarskrifstofu Þjóðviljans eða Tímans, það skiptir ekki miklu máli, blöðin lepja þetta hvort eftir öðru og þingmennirnir hér líka. Frjáls þjóð held ég sé gengin í lið með þeim líka í þessu efni. Sem sagt, fyrir þessari fullyrðingu er ekki hinn minnsti fótur. Ég vil svo í sambandi við þetta mál og sérstaklega vegna ummæla sumra hv. þm. nú hér í dag taka það fram, að ég hef aldrei sagt í sambandi hvorki við fjárlagaumræður né áður á þessu þingi, að söluskatturinn ætti að verða 3%. Það var auðvitað ljóst, að til þess að ná þeirri upphæð, sem þurfti, 280 millj., hefði söluskattur þurft að vera töluvert hærri en 3%. Hann hefði þurft að vera um eða yfir 4% og gilda allt árið, til þess að von væri um, að hann gæfi þessa upphæð. Ástæðurnar til þess, að hinn almenni söluskattur í smásölunni nægir ekki til að gefa þessa upphæð, 280 millj., hef ég rakið hér áður við 1. umr., en þær eru þrjár: Í fyrsta lagi, að niðurstaðan varð sú hjá ríkisstj. og stjórnarflokkunum að hafa söluskattinn ekki hærri en 3%, í stað þess, eins og ég gat um, að hann hefði orðið að vera milli 4 og 5% til þess að ná þessari upphæð yfir allt árið. Í öðru lagi nær söluskatturinn í ár aðeins yfir 9 mánuði. Falla þannig 3 mánuðir frá. Og í þriðja lagi eru undanþegnir allstórir flokkar, eins og fyrst og fremst byggingarvinna, sem er mjög stór liður, auk þess rekstrarvörur útgerðar og landbúnaðar. Þessar eru ástæðurnar til þess, að þessi 3% söluskattur nægir ekki, og þarf því að bæta við innflutningssöluskattinn til að ná þessari upphæð nú á þessu ári. Ég vil líka til að fyrirbyggja misskilning taka það fram, að þetta frv. er tvenns konar. Annars vegar fjallar það um 3% smásöluskattinn, sem ekki er ætlazt til að standi aðeins þetta ár, heldur áframhaldandi. Það er gert ráð fyrir, að hinn almenni söluskattur sé ekki bráðabirgðaskattur, heldur sé gjaldstofn, sem standi áfram. Hins vegar er svo 8% innflutningssöluskatturinn, sem er bráðabirgðaákvæði, og það er ekki lagt til að þessu sinni, að hann standi lengur en þetta ár. Um það, hvað við tekur á næsta ári, skal ég ekkert segja nú. Eins og ég hef skýrt frá áður hér á hv. Alþingi, er tollskráin og öll löggjöf um aðflutnings- og innflutningsgjöld í sérstakri athugun, og er ætlunin fyrst og fremst að samræma þetta kerfi allt saman og gera það einfaldara en verið hefur. Um það, hvernig verður með innflutningssöluskatt og framtíð hans í sambandi við þetta, skal ég ekkert fullyrða á þessu stigi. Hv. frsm. 1. minni hl. fjhn. ræddi nokkuð um það, að ekki hefði fengizt í fjhn. samþykkt að senda frv. til umsagnar einhverra aðila. Það kom þó fram í ræðu hans, að þetta hefði kannske ekki verið nauðsynlegt, vegna þess að við undirbúning málsins hefði frv. verið sent til athugunar nokkrum aðilum, eins og ég gat hér við 1. umr. málsins. En þeir aðilar, sem fengu frv. til athugunar nokkrum dögum áður en það var lagt fram í Alþingi, voru: Samband ísl. samvinnufélaga, Verzlunarráð Íslands, Kaupmannasamtök Íslands, stórkaupmannafélagið, Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Vinnuveitendasamband Íslands, en eins og ég þá tók fram, þá eru þetta þeir aðilar, sem fyrst og fremst eiga að hafa með höndum innheimtu söluskattsins, og þótti þess vegna rétt að gefa þeim kost á að koma að sínum aths. varðandi framkvæmd laganna í tæka tíð, áður en málið yrði lagt fyrir Alþingi. Hv. frsm. 1. minni hl. sagðist hafa spurzt fyrir um það, hvers vegna Samband ísl. samvinnufélaga hefði ekki sent umsögn, og var nokkuð erfitt að skilja, hvernig í því lá. Sambandið fékk þetta mál að sjálfsögðu sent sem trúnaðarmál. Aðrir aðilar töldu einnig sjálfsagt að koma sínum aths. á framfæri við fjmrn. eða þá nefnd, sem hafði undirbúið frv. Og skil ég satt að segja ekki í þessum misskilningi, sem kann að hafa orðið hjá þessum samtökum, þegar þau fá frv. sent til umsagnar eða athugunar sem trúnaðarmál, að þau hafi ekki heimild til þess að koma að sínum aths. við þá, sem sendu frv. En það er annað mál. Á þskj. 187 hef ég borið fram brtt., og hún er við 3. gr. frv., en í 3. málsgr. þeirrar gr. segir, að ákvæði um skattfrelsi nái ekki til umbúða, hjálparefna eða óvaranlegra rekstrarvara. Þetta atriði, sérstaklega varðandi umbúðirnar, var töluvert rætt og athugað við samningu frv. Það þótti nauðsynlegt að hafa þessi ákvæði um, að ýmiss konar hjálparefni eða óvaranlegar rekstrarvörur væru ekki undanþegnar. En ég tel rétt eftir nánari athugun á þessu máli að fella niður orðið „umbúðir“ úr þessari gr., því að það er a.m.k. um sumar tegundir eða gerðir umbúða, að það mundi bersýnilega leiða til tvísköttunar, ef þessu ákvæði yrði haldið eins og þarna er. Aðrar brtt., sem liggja fyrir, eru á þskj. 181, 188 og 189. Varðandi brtt. á þskj. 181 frá 2. minni hl. fjhn., Birni Jónssyni, skal ég ekki fara út í einstök atriði þeirra, en það er auðvitað sýnilegt, að þar er um svo mikilvægar undanþágur frá skattinum að ræða, að það mundi svipta ríkissjóð tekjum, svo að nemur tugum milljóna, og rýra því þennan skattstofn mjög verulega frá því, sem gert er ráð fyrir og nauðsynlegt er til að ná þeirri upphæð, sem fjárlög gera ráð fyrir. Ég get því ekki mælt með samþykkt þeirra. Á þskj. 188 eru brtt. frá Alfreð Gíslasyni, hv. 9. þm. Reykv., um að bæta þar nokkru við. Varðandi það að undanþiggja nauðsynlegustu lyf samkv. skrá söluskatti vil ég geta þess, að eitt af meginatriðum, til þess að söluskatturinn í smásölu innheimtist sæmilega og til að hægt sé að hafa eftirlit með honum, nægilega strangt eftirlit, er að allra dómi það, að undanþágur séu ekki margar, hafðar svo fáar sem mögulegt er að komast af með. Varðandi þær undanþágur, sem eru í frv., þá er það yfirleitt um þær þannig, að það eru allstórir vöruflokkar, sem ættu ekki, þó að undanþegnir séu, að raska mjög möguleikunum til eftirlits með skattinum. Hins vegar ef t.d. ætti að undanþiggja sum lyf, en önnur ekki, þá mundi það vafalaust valda verulegum erfiðleikum í framkvæmdinni, þar sem jafnan þyrfti að fara að draga þar frá eða reikna frá víssar vörutegundir, sem væru þó náskyldar öðrum, sem væru skattskyldar. Það mundi skapa mikla örðugleika og óvissu í framkvæmdinni og nokkra möguleika til þess að komast hjá skattinum. Varðandi síðustu brtt. sama hv. þm., þá fjallar hún um það, að ekki megi álagning í heildsölu og smásölu hækka vegna söluskatts af innfluttum vörum. Ég tel, að þetta sé of fortakslaust ákvæði. Í frv. er gert ráð fyrir, að þetta sé lagt á mat verðlagsyfirvalda. Segir í 23. gr., að verð vöru, vinnu og þjónustu megi hækka sem söluskatti nemur, en að hve miklu leyti álagning yrði hækkuð, er sem sagt algerlega á valdi verðlagsyfirvalda. Ef þessi brtt. yrði samþ., þýddi það fortakslaust bann gegn því að hækka álagningu vegna söluskattsins. Nú telja margir og sérstaklega telja smásalar, að nokkur kostnaðarauki verði fyrir verzlanir að annast þá innheimtu söluskatts, sem hér er gert ráð fyrir, og ef þeir geta sannað slíkan útgjaldaauka við verzlunina, þá kemur til álita verðlagsyfirvalda að meta það, hvort rétt sé að leyfa álagningu að einhverju leyti til að mæta þeim auknu útgjöldum. Ég tel, að það sé eðlilegt, að það sé á mati verðlagsyfirvaldanna, en ekki fortakslaust bannað í þessu frv. Þá er brtt. á þskj. 189 frá hv. 1, þm. Vesturl. (ÁB). Þar er hreyft mjög merku máli, sem er að skapa möguleika til byggingar á gistihúsum og matsölu- og veitingahúsum. Þar er gert ráð fyrir, að söluskattur af sölu, afhendingu og þjónustu, sem látin er í té í matsölu-, veitinga- og gistihúsum, skuli renna í sérstakan sjóð og fé hans skuli lánað til byggingar veitinga- og gistihúsa. Ég hef flutt hér á þingum áður ásamt nokkrum fleiri alþm. frv., er miðar í þá átt að greiða fyrir byggingu gistihúsa, frv. um ferðamál og landkynningu. Það hefur ekki fundið náð fyrir augliti annarra flokka, m.a. þess flokks, sem þessi hv. þm. fylgir. Ég er enn sama sinnis, að það ber brýna nauðsyn til þess að efla ferðamál og landkynningu og bæta úr því ófremdarástandi, sem er hér á landi vegna skorts á gistihúsum. En ég álít, að málið þurfi að taka á miklu breiðari grundvelli og með fleiri sjónarmið en kemur fram í þessari brtt. einni. Þessi till. hv. þm. mundi skerða þennan tekjustofn um 3–4 millj. kr. á ári.

Það er lítið.

Já, það er lítið, en þó kemur það saman, ef samþ. eru allar þær till., sem krukka í skattinn, sem hér eru lagðar fram, og ég tel ekki fært að samþ. þessa till. eða draga þannig úr þessum tekjustofni eða auka útgjöld ríkisins sem þessu svarar, hvernig sem maður lítur á það, en vil taka það fram, að ég að sjálfsögðu hef fullan áhuga á því að reyna að greiða úr þessum málum, eins og fært er, að auka gistirúmakost í landinu. Af þeim ádeilum, sem komið hafa fram á frv. fyrir utan almennar ádeilur á söluskattinn sem heild, sem, eins og ég tók fram, maður tekur ekki allt of alvarlega, miðað við fortíð þeirra flokka, sem beita þessari gagnrýni, - en af einstökum atriðum er m.a. í umræðum hér og í nál. a.m.k. 2. minni hl. mjög gagnrýnt, að hér sé farið inn á nýja braut, sem jafnvel sé einsdæmi, að heimila fjmrh. að ákveða hitt og þetta með reglugerð, og hefur svo verið að skilja á sumum hv. þm., að hér sé um algert einsdæmi að ræða, gengið miklu lengra en áður hefur þekkzt, og út yfir taki þó, að fjmrh. eigi samkv. þessu frv. að geta lagt á refsingar, sem sé verkefni dómstóla. Allt er þetta byggt á eintómum misskilningi, og ég skal nú benda á, til viðbótar því, sem ég sagði við 1. umr., hvernig þessum málum er varið. Það segir í 18. gr. þessa frv., að ráðherra sé heimilt með reglugerð að undanþiggja tilteknar vörutegundir söluskatti við innflutning og heimilað að endurgreiða söluskatt í sumum tilfellum, Í núgildandi söluskattsákvæðum, þ.e. 27. gr. laga frá 1948, sem hafa verið framlengd ár frá ári, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. er heimilt að ákveða með reglugerð; að vissir flokkar gjaldenda og vissar vörutegundir og þjónusta, auk þess sem áður er nefnt, skuli undanþegið söluskatti“ o.s.frv. Og samkvæmt þessari heimild í 27. gr. núgildandi söluskattslaga hafa fjmrh. undanfarið með reglugerð undanþegið hvorki meira né minna en 63 vörutegundir söluskatti við innflutning og það umfram þær vörutegundir, sem undanþegnar eru í sjálfum lögunum. Samkv. þessari sömu heimild hafa fjmrh. undanþegið á undanförnum árum með reglugerð 14 tegundir af innlendri starfsemi, sem er söluskattskyld samkv. lögunum, og sumar þessara undanþága eru mjög víðtækar. M.ö.o.: í 27. gr. núgildandi söluskattslaga, sem hafa verið framlengd á hverju einasta ári síðan 1948, fyrir forgöngu fyrst og fremst fjmrh. Framsfl. og með atkv. allra þm. hans, hafa sem sagt verið svona víðtækar undanþágur og notaðar, eins og ég hér greindi, þannig að það, sem þetta frv. felur í sér um heimild til undanþágu og endurgreiðslna, er nákvæmlega það sama og áður hefur tíðkazt, ekkert nýmæli. Það er reyndar rétt að bæta því við, að í tollskrárl. eru mjög margar undanþágu- og endurgreiðsluheimildir fyrir fjmrh, og flestar þeirra mjög víðtækar. Eins og ég gat um við 1. umr., eru þessar lækkunarheimildir í tollskrárlögunum miðaðar við stafrófið, og þær eru svo margar, að stafrófið hefur ekki nægt, svo að það hefur þurft að byrja að nýju á aa og bb, og er nú síðasti liðurinn ff-liður. Þarna munu vera milli 30 og 40 undanþáguhelmildir fyrir fjmrh. samkv. l. frá 1954, sem flutt voru og undirrituð af Eysteini Jónssyni, þáverandi fjmrh. Varðandi undanþágurnar í þessari grein eru þær því engin nýmæli, heldur alveg í samræmi við það, sem hér hefur gilt mjög lengi. Varðandi það ákvæði, sem hér er mjög gagnrýnt, í 25. gr. frv., að fjmrh. skuli geta ákveðið sekt, þá segir svo í þessari gr., að ef skattskyldur aðili skýri rangt frá því, sem máli skiptir um söluskatt hans, af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, þá skuli hann greiða sekt, sem skuli ákveðin allt að tífaldri söluskattsupphæð, sem tapazt hefur af vanrækslu hans eða rangfærslu, og auk þess greiði hann hinn vantalda söluskatt. Fjmrh. ákveður sektina, nema hann eða sá, sem í hlut á, óski eftir, að málinu sé vísað til dómstólanna. Þegar hv. þm. eru nú að vitna í þetta ákvæði, láta þeir venjulega staðar numið eftir að hafa lesið þessi 3 orð: Fjmrh. ákveður sektina. Hitt skiptir þá væntanlega í þeirra augum minna málí, þó að hver einasti maður, sem í hlut á, geti óskað þess, að málinu sé visað til dómstólanna og þá fari það þangað. Eins og ég hef getið um áður, mun þetta ákvæði vera sett inn í frv. og að því leyti sem það er í gildandi lögum af hagkvæmniástæðum, vegna þess að í mörgum tilfellum þykir bæði fjmrn. og hinum umrædda aðila það spara tíma og fé, að rn. ákveði sektina, en ekki, að málið gangi til dómstólanna. En sem sagt, hver einasti aðili, sem í þessu lendir og vill láta málið fara til dómstólanna, ræður því. En því fer fjarri, að þetta sé nokkurt nýmæli, því að í tekju- og eignarskattslögunum frá 1954 er svo hljóðandi ákvæði: „Nú skýrir maður af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt frá einhverju, sem máli skiptir um tekjuskatt eða eignarskatt, og skal hann þá sekur um allt að því tífalda skattupphæð þá, sem undan var dregin. Fjmrh. ákveður sektina,“ segir í tekjuskattslögunum, „nema hann eða hinn seki óski, að málinu sé vísað til dómstólanna.“ Svo til samhljóða ákvæði að orðalagi. Þetta er ekki aðeins í tekjuskattslögunum frá 1954, heldur hefur þetta verið óbreytt í fjóra áratugi, frá tekju- og eignarskattsl. 1921, án þess að mér vitanlega nokkur maður hafi hreyft aths. við þetta ákvæði. Og þetta er ekki aðeins í tekju- og eignarskattslögunum, heldur segir 28. gr. núgildandi söluskattslaga, að um söluskattinn skuli þessi 47. gr. tekjuskattslaganna einnig gilda. M.ö.o.: þetta ákvæði um, að fjmrh. í þessum tilfellum ákveði sektina, skattsektina, nema aðili óski eftir því, að málið gangi til dómstóla, hefur verið í 4 áratugi í tekjuskattslögunum og frá upphafi, 1948, í lögum um söluskatt. Ég verð að segja, að það nálgast óskammfeilni, þegar hv. þm. koma hingað upp og belgja sig út með það, að þetta sé eitthvert nýmæli og einræðiskennd í ríkisstj., að leyfa sér að taka upp slíkt ákvæði, af því að sumir þessara manna, sem hér hafa ráðizt á þetta, vita, að þessi ákvæði hafa verið lengi í gildi. Allt þetta tal um, að með þessu frv. sé veríð að veita fjmrh. einhverjar auknar heimildir frá því, sem verið hefur, eða fela honum dómsvald í refsimálum, - allt saman er þetta slúður og staðlausir stafir. Og ég vil taka það fram, að að þessu leyti um heimildir til að setja ákvæði í reglugerð eða um heimildir fjmrh. hefur ekki einum staf verið aukið eða við bætt frá því, sem hinir fjórir embættismenn, sem sömdu frv., lögðu til í sínum till. Hv. frsm. 2. minni hl., Björn Jónsson, segir í sínu nál., að fullyrðingar mínar um það, að hér sé aðeins um að ræða tilflutning á gjaldheimtu, séu hreinar blekkingar, og hann segir, að þær stangist gersamlega á við það, sem hagstofustjórinn hafi upplýst, að nýi söluskatturinn muni valda kjaraskerðingu um 3%. Í sambandi við þetta tala svo hv. stjórnarandstæðingar um það hver eftir annan, að hér sé um að ræða harkalegri álögur en nokkru sinni fyrr, þetta komi þyngst niður á alþýðuheimilunum, það sé verið að þrengja kosti launamanna, lífskjör láglaunamanna versni til muna við þetta söluskattsfrv., en hins vegar versni ekkert kjör þeirra, sem betur eru settir, eins og hv. síðasti ræðumaður komst að orði. Ég hef tekið það fram hér áður, að sú upphæð, sem þessu frv. er ætlað að ná í ríkissjóð til viðbótar því, sem áður hefur verið í lögum, er 280 milljónir. Sumir hv. þm. hafa verið hér með talnablekkingar á þá leið, að þeir leggja við þessa tölu þær 154 millj., sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að 7% söluskatturinn af innflutningi, sem verið hefur í gildi í nokkur ár og á að standa óbreyttur, gefur, - þeir leggja þessa tölu við 280 millj. og segja, að það eigi að auka skattana um þessa samanlögðu upphæð. Nei, það, sem hér er um að ræða, eru 280 millj. Og til hvers er verið að afla þessara 280 millj.? Það er til þess að vinna upp missi þeirra þriggja tekjustofna, sem margsinnis er búið að lýsa: Tekjuskattsins vegna afnámsins á tekjuskatti af almennum launatekjum, sem er áætlað að sé um 110 milljónir kr. Afnáms 9% söluskatts af iðnaði og þjónustu, sem er orðinn bæði ákaflega ranglátur og erfiður í framkvæmd, það er gert ráð fyrir, að hann gefi 114 millj. Þetta eru 224 millj. Þriðji liðurinn er svo hluti sveitarfélaganna af söluskatti, sem er 56 millj. Samtals eru þessir þrír liðir 280 milljónir. Ég hef sagt það hér áður og segi það enn, að með þessu frv. er ekki verið að leggja nýjar álögur á þjóðina, heldur er hér um breytingar eða tilfærslu á gjaldheimtu að ræða. 280 millj. á að létta af, 280 millj. á að leggja á. Varðandi hluta sveitarfélaganna af söluskattinum, þá hefur það verið dregið í efa og jafnvel verið haldið ákveðið fram af sumum þm., að útsvörin muni alls ekkert lækka við þessar 56 millj., þær muni í mesta lagi verða til þess að vega á móti eða bæta upp hækkun útgjalda sveitarfélaganna af efnahagsráðstöfununum. Þetta er alrangt. Í fyrsta lagi munu sveitarfélögin ekki þurfa nema nokkurn hluta af þessum 56 millj. af söluskattinum til að vega upp á móti áhrifum gengisbreytingarinnar. En auk þess skulum við athuga það líka, að a.m.k. í öllum þeim bæjar- og sveitarfélögum, þar sem íbúum fjölgar, þá gefur sami útsvarsstigi að sjálfsögðu hærri heildartekjur en árið áður. Þegar auk þess bætist við, að þær tekjur, sem greiða á útsvar af á þessu ári, sem sagt tekjur ársins 1959, eru hjá almenningi nokkru hærri í krónutölu en tekjur almennings á árinu 1958, þá verður það líka til þess, að sveitarfélögin fá nokkru hærri tekjur í krónutölu með sama útsvarsstiga en áður. Það er ljóst, að bæjar- og sveitarfélögin geta vegna þessa nýja tekjustofns lækkað sin útsvör. Og að því er snertir Reykjavíkurborg, en framfærsluvísitalan er, eins og kunnugt er, miðuð við framfærslukostnað og afkomu í Reykjavík, þá er það ljóst, að Reykjavík mun lækka sín útsvör, lækka sinn útsvarsstiga að töluverðu marki á þessu ári. Ég vil nú gera hér nokkurt yfirlit um það í stórum dráttum, hver er útgjaldaauki þeirrar fjölskyldu, sem vísitalan er byggð á, sem stundum er kölluð vísitölufjölskyldan, þ.e. alþýðufjölskylda með tvö börn og með almennar verkamannatekjur. Þá kemur það í ljós, að aukin útgjöld hennar vegna þessa frv. eru: Af 8% söluskattinum, þ.e. af innflutningi, 1700 kr., miðað við heilt ár, af 3% söluskattinum um 1525 kr. Samanlagt er því útgjaldaauki vísitölufjölskyldunnar af þessu söluskattsfrv. yfir árið 3225 kr. Til frádráttar kemur afnám 9% söluskattsins á iðnað og þjónustu, og það nemur fyrir þessa sömu fjölskyldu um 1300 kr. yfir árið. Þegar það hefur verið dregið frá, þá er hækkunin af þessu frv. um 1875 kr. á heilu ári fyrir vísitölufjölskylduna. Á árinu 1960 kemur þessi hækkun aðeins á 3 ársfjórðunga, 9 mánuði ársins. M.ö.o.: áhrif þessa frv. á hag vísitölufjölskyldunnar á yfirstandandi ári er hækkun um rúmar 1400 kr. fyrir þessa 9 mánuði. Það er það, sem vísitölufjölskyldan þarf að borga meira vegna þessa frv. heldur en ella. Á móti þessu kemur það, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að bera fram frv. hér og fá það afgr. á þessu þingi um að afnema tekjuskatt á almennum launatekjum, og tekjuskattur þessarar sömu fjölskyldu er 1450 kr. Útsvarslækkun á þessari sömu fjölskyldu mun verða a.m.k. 700 kr. Ég skal taka það fram, að það er ekki hægt að segja nákvæmlega, hversu mikið útsvarsstiginn lækkar í Reykjavik á þessu ári, vegna þess að niðurjöfnunarnefndin er ekki komin það langt í sínum athugunum, að hún geti frá því gengið. Ég get aðeins sagt það á þessu stigi, að sú lækkun verður milli 10 og 15%. En sem sagt, a.m.k. um 700 kr. lækkar útsvarið á þessari fjölskyldu. Tekjuskatturinn og lækkun útsvarsins nemur því 2150 kr. Er verið að íþyngja þessari fjölskyldu, er verið að hlaða á hana nýjum álögum, er verið að þyngja hennar hag og gera henni erfiðara fyrir, þegar létt er af henni útgjöldum, sem nema 2150 kr., en nýjar álögur eða útgjöld nema 1400 kr., m.ö.o. þær lækkanir, sem þessi fjölskylda fær á þessu ári?  Þetta eru staðreyndir, sem verður ekki á móti mælt, að með þessum tilflutningi á skattstofnum eða gjaldheimtu, sem ríkisstj. beitir sér fyrir með þessu frv. og tekjuskattsfrv. og útsvarsfrv., sem síðar verður lagt fram, er verið að bæta kjör alþýðufjölskyldnanna. Hv. frsm. 1. minni hl., 1. þm. Norðurl. e. (KK), hefur áður verið stuðningsmaður þess og staðið að frv. um að tryggja sveitarfélögunum hluta af söluskatti. Hann segist nú enn þá vera í hjarta sínu með því, en samt sem áður ætli hann að greiða atkv. á móti því nú. Hann segir: Ég tel það ekki koma til mála fyrir sveitarfélögin að óska eftir hluta af söluskatti undir þessum kringumstæðum. - Ja, maður hefur heyrt margar ofstækisræðurnar frá hv. stjórnarandstæðingum á þessu þingi, en mér finnst þó taka út yfir allan þjófabálk, þegar þessi broshýri hæglætismaður er orðinn svo heltekinn af blindu ofstæki, að hann er nú orðinn á móti því, að sveitarfélögin fái hluta af söluskatti, sem hefur þó í nærri áratug verið hans hjartans mál. Vegna hvers? Vegna þess, að núverandi ríkisstj. stendur að þessu. Ég hefði allra sízt búizt við slíkri afstöðu frá hans hendi. Varðandi þau ummæli hans, að ekki komi til mála að láta núgildandi reglur jöfnunarsjóðs gilda um úthlutun á söluskatti til sveitarfélaganna, þá skal ég taka undir, að vitanlega hefur aldrei komið annað til orða en endurskoða lögin um jöfnunarsjóð sveitarfélaga um leið. Og sú n., sem fjallar um tekjustofna sveitarfélaganna og hefur nú samið frv. um breytingu á útsvarslögunum, hefur einnig samið frv. til breytinga á l. um jöfnunarsjóð sveitarfélaganna. Og það er rétt að skýra frá því, að þar er tekin upp sú gamla till., sem ég ætla að einnig hafi verið í því frv., sem þessi hv. þm. stóð að á sínum tíma, að tekjum jöfnunarsjóðs, þar með þessum hluta söluskatts, skuli úthlutað til sveitarfélaganna í réttu hlutfalli við íbúatölu hvers sveitarfélags, þó þannig, að ekkert sveitarfélag fái hærra framlag en nemi 50% af niðurjöfnuðum útsvörum. Þetta ákvæði mun einnig hafa verið í fyrri frv. og er sett, að því er segir í grg. n., vegna þess, að ekki sé eðlilegt, að einstaka sveitarfélög kynnu með þessum hætti að losna alveg eða að mestu leyti við útsvör. En sem sagt, meginreglan verður þessi, að skipta tekjum jöfnunarsjóðsins eftir íbúatölu. Ég ætla óþarft að svara fleiri atriðum eða gera fleiri atriði að umtalsefni, sem fram hafa komið í þessum umræðum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög mikið. Ég sem nm. í fjhn. flutti hér engar brtt. Það var ekki af því, að mér virtist ekki frv. þetta vera þannig, að því þyrfti mikið að breyta, heldur fyrir hitt, að ég var þess fullviss, að engar brtt. mundu verða teknar til greina, og mér varð það einnig ljóst af ræðu hæstv. fjmrh. áðan, að sú ályktun hafði verið rétt. Það er nokkuð hart að þurfa að vinna að málum með þessa vitund og vissu, að meiri hl. tekur ekki til greina neinar brtt., jafnvel við frv., sem þó er viðurkennt í grg., að hefur verið samið í flýti, og þeir, sem það hafa samið, vilja ekki beinlínis leggja nafn sitt við að bera fullkomna ábyrgð á. Um þær fram komnu brtt., sem hér liggja fyrir, vil ég segja það, að ég get stutt þær nálega allar, ég tel þær yfirleitt vera til bóta. Hæstv. fjmrh. kom hér í ræðustólinn. Maður gat ætlað, að það væri til þess að kvitta fyrir það, sem fram hafði komið af aths. við frv. Sú kvittun hans, sem hann gerði, var ákaflega ófullkomin að öðru leyti en því, að hún sýndi fullkominn einstrengingshátt. Hann var vitanlega í þeirri höfðingjakápu, sem hv. 5. þm. Austf. (PÞ) nefndi hér áðan, og það vildi svo skemmtilega til, að hann var ekki aðeins í þessari kápu, heldur sneri hann henni oft við, meðan hann var í ræðustólnum. Hann var ýmist í henni svartri eða í henni hvítri, og stundum mátti segja, að hann sneri aðeins við ermunum. Mér finnst fara illa á því fyrir þennan ágæta höfðingja að koma fram yfirleitt í svartri kápu, mér fyndist, að hann ætti jafnan að vera í þessari kápu hvítri. Þannig mundi ég kunna vel við hann. Hæstv. fjmrh. sagði, að hann gæti varla tekið alvarlega mótstöðuna gegn söluskattsfrv. frá framsóknarmönnum, vegna þess að þeir hefðu í 12 ár að einhverju meira eða minna leyti verið með söluskatti. Nú hefur ekki frá okkur framsóknarmönnum komið fram nándar nærri eins mikil fordæming á söluskatti og t.d. frá samstarfsflokki Sjálfstfl., Alþfl. Jafnvel sýndi hv. 5. þm. Austf. fram á það, að í fyrradag var blað Alþfl. að fordæma söluskattinn. Mér hefði þess vegna fundizt, að hæstv. fjmrh. hefði átt að byrja á því að setja ofan í við samstarfsflokkinn. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi verið utan dyra, þegar sýnt var fram á það hér í ræðu, að söluskatturinn, sem Sjálfstfl, hafi kallað „Eysteinsskatt“ af einni tiltekinni vöru, sem er þó meðal sýnishorna af þeim vörum, sem á að skattleggja, var í janúar 6.6%, en verður í apríl, þegar þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur væntanlega tekið gildi með lögum, 15.7%. „Gunnarsskatturinn“ er sem sagt 15.7%, þegar „Eysteinsskatturinn“ er 6.6%, og þarna getur hæstv. ráðh. séð, hvers vegna við framsóknarmenn erum á móti þessu söluskattsfrv. Við erum á mótí því að beita söluskatti svona sterklega eins og Sjálfstfl. vill gera nú og Alþfl, gerir með honum, þrátt fyrir það, sem hann lætur Alþýðublaðið tala til sinna kjósenda um söluskattinn samhliða. Hæstv. fjmrh. spurði: Eru framsóknarmenn á móti því, að afnuminn verði 9% skatturinn, sem á að afnema, 6+3%? - Ég er ekki á móti því, að sá skattur verði afnuminn. Ég hefði viljað, að þeim skatti væri breytt, en ég get þrátt fyrir það ekki verið með þessum nýja söluskatti. - Hann spurði: Eru þeir framsóknarmennirnir á móti því, að afnuminn verði tekjuskattur á launatekjum? Þetta er í raun og veru of snemma fram borin spurning, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur enn ekki sýnt sitt nýja tekjuskattsfrv. Ég er því meðmæltur, að hækkaður sé frádráttur, jafnvel svo, að niður falli skattur á hinum almennustu tekjum, ekkert sérstaklega á því, sem kallað hefur verið launatekjur, heldur á þeirri tekjuhæð, sem er sambærileg við almennar launatekjur. En ég er því aðeins með því, að ekki sé að sama skapi lækkaður skattur á þeim, sem hæstar tekjur og breiðust hafa bökin. Þegar ég segi: að sama skapi, þá á ég við, að ég sé á móti því, að niður falli hlutfallslega skattur á hátekjum. Og ég er á móti því, að rjálað sé á þennan hátt við tekjuskattslögin til þess að leggja á hinn almenna söluskatt og hækka innflutningsskattinn eins og þarna er gert. Þá minntist hæstv. fjmrh. á reikningsskekkjuna. Það kemur mjög í ljós, að þeim stjórnarflokkamönnum er mjög viðkvæmt, að talað sé um reikningsskekkju. Ég minntist á það í dag, að annaðhvort hlyti þetta að vera reikningsskekkja ellegar dæmið hefði ekki verið reiknað á þeim tíma, sem það átti að reiknast, því að það er óumdeilanlegt, að þær aðalefnahagsráðstafanir, sem stjórnarflokkarnir eru að gera, hefðu átt að liggja fyrir Alþingi samtímis, því að þar hefur það mikil áhrif til afstöðu, hvað hver þáttur þeirra aðgerða er stór, og þar verður að meta hvað eina með tilliti til annars, sem gera á. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði það réttilega, að mönnum gæti misreiknazt og það væri mannlegt, jafnvel hagfræðingar gætu reiknað skakkt, þótt það hefði ekki átt sér stað í þetta sinn, - en það væri mannlegt. Það er alveg satt. Það er mannlegt að reikna skakkt. Það má segja það jafnvel, að við höfum öll og eigum öll þann rétt, að á það sé litið, að ófullkomleiki okkar gerir það að verkum, að okkur getur yfirsézt, og það er mannlegt í því sambandi að reikna dæmi skakkt. En hitt verð ég að segja, að þegar ekki er gerð tilraun til að reikna dæmi, sem á að liggja fyrir, á réttum tíma, eins og hér hefur þá átt sér stað, ef dæmið hefur ekki verið reiknað skakkt, þá er það ómennska, hrein ómennska að láta það verk óunnið. Það tel ég alveg sérstaklega ámælisvert og miklu ámælisverðara en að hafa reiknað dæmið skakkt. Og fyrir mér mega hv. stjórnarfiokkar taka á sig ómennskuorðið. Þá minntist hæstv. fjmrh. á það, að ákvæðin um vald ráðherrans á ýmsum stöðum í þessu frv. væru hneykslunarhella. En hann taldi, að það væri ekki ástæða til þess, að slíkt ætti sér stað, vegna þess að þetta væri mjög sambærilegt við það, sem verið hefði í lögum áður. T.d. hefði það verið í lögum um tekjuskatt áður, og hann sannaði það með upplestri sínum, að ráðherra gat ákveðið sekt. Hins vegar benti hann á það, að hver sá, sem ráðh. úrskurðaði undir sektarákvæði og gerði sekt, gæti áfrýjað. Þetta er allt saman alveg rétt. En þó að þetta hafi verið í lögum, þá er ekki sjálfsagt, að það hafi verið heppilegt ákvæði. Og þó að sá, sem ráðh. dæmir til sektar eða úrskurðar til sektar, geti áfrýjað, þá er annað til líka, og það er það, að ráðh. misbeiti valdi sínu þannig að ívilna skjólstæðingum sinum, að ívilna vinum sínum, og þeir menn áfrýja vitanlega ekki. Það er í þessu sambandi auðvitað rétt að taka til greina, að hæstv. ráðh. segir: Þetta hefur verið svona áður. Spurningin er þá: Er það verra nú? Ég tel ákaflega eðlilegt, að menn vakni til umhugsunar einmitt um þetta gallaða ákvæði, þegar fram er komin ríkisstj. eins og sú hæstv. ríkisstjórn, sem nú situr að völdum, sem leitast við að ná slíku valdi undir sig á mjög áberandi hátt, en það gerði þessi hæstv. ríkisstj. með því efnahagsmálafrv., sem hún lagði fyrir og samþ. var af liðsmönnum hennar og gert að lögum. Þar á ég við t.d. ákvæðið um að ákvarða vaxtakjör í stofnlánadeildum atvinnuveganna og lánstíma, sem Alþingi hafði jafnan áður gert. Þegar slíkt á sér stað, vakna menn eðlilega til meðvitundar um, að hér hefur verið löggjöf, sem getur verið hættuleg, þegar fram koma öfl, sem eru einræðishneigð, og hæstv. ráðh. verður að afsaka, þó að vakin sé athygli á þessu nú og menn gerist óánægðir með þessi ákvæði. Hæstv. fjmrh. í sinni hvítu kápu gerði hér grein fyrir útreikningum, sem áttu að sanna það, að þetta söluskattsfrv. væri til ávinnings fyrir almenning í landinu, þ.e.a.s., að vísitöluheimilið græddi á því, að hann væri settur, en tapaði engu. Og þetta fékk hann út með því að segja, að þessi skattur ætti að koma í staðinn fyrir afnám 9% söluskattsins, afnám tekjuskatts af launatekjum og til þess að sveitarfélögin gætu fengið hluta af söluskatti og með því lækkað útsvör hjá sér. Nú er það svo, eins og ég sagði í dag, að það er lítil ástæða til þess að leggja á þennan skatt vegna afnáms þess söluskatts, sem rann áður í útflutningssjóð. Sá skattur var látinn renna í útflutningssjóð til þess að vega á móti þeirri gengisskekkju, sem útflutningssjóðurinn þurfti að standa straum af. Gengisfellingin átti því að gera mögulegt að fella niður þennan skatt. Ég er búinn að segja það fyrir mitt leyti, að afnám tekjuskattsins, eins og afnámið hefur verið boðað, tel ég mjög vafasamt til hagsbóta fyrir þá, sem fá söluskattinn í staðinn, og ég tek undir það með þeim, sem sögðu það hér í dag, að það væri ákaflega vafasamt, að sveitarfélögin gætu lækkað útsvör sín með tilliti til þess hluta, sem þau eiga að fá af söluskattinum, vegna þess að þarfir sveitarfélaganna til tekjuöflunar aukast mjög við efnahagsmálaaðgerðirnar yfirleitt. Hæstv. ráðh. benti á það, sem ég hafði líka lýst yfir í dag, að ég hef verið því fylgjandi, að hluti af söluskatti þeim, sem ríkið aflar, gengi til sveitarfélaganna. Ég hef tekið þátt í að flytja frv. um það hér á hv. Alþingi, og ég tel einmitt, að slík tekjuöflun hjá ríkissjóði sé þess eðlis, að það sé mjög eðlilegt, að sveitarfélögin njóti hennar að einhverju leyti. En ég sagði í dag, að meðan ég vissi ekki um það, hvernig skiptingin ætti að verða til sveitarfélaganna, teldi ég of mikið á huldu til þess að taka afstöðu til ráðagerða hæstv. ríkisstj. í þessu efni. Nú upplýsti hæstv. ráðh., hvernig væri hugsað að skipta söluskattinum milli sveitarfélaganna, sem sé þannig, að fara ætti eftir höfðatölu, og þó ætti ekkert sveitarfélag að fá meira en sem næmi 50% af útsvarsfúlgu líklega s.l. árs. Þetta var formið, sem hugsað var, þegar söluskattsfrv. var lagt fram hér á Alþingi. Raunar var upphaflega talað um, ef ég man rétt, að hámarkið í skiptingu yrði þriðjungur af útsvarsfúlgu, en ef ég man rétt, þá var það til samkomulags, að fært var upp í 50%. Mér þykja þetta heldur góðar fréttir, en þó ekki nógu góðar fréttir, vegna þess að ég tel, að viðmiðunarmarkið ætti að vera hærra, og það er vegna þess, hve sveitarfélögin eru mismunandi stór og hve mismunandi aðstaða þeirra er. Af því að þetta er neyzluskattur, teldi ég réttast, að honum væri skipt eftir höfðatölunni eingöngu og viðmiðunarhámarkið væri ekki haft, eða ef það er haft, þá álít ég réttara, að það væri hærra en 50%, og þetta er af því, að stærð sveitarfélaganna er svo mismunandi og aðstaða öll, að hámarkið verkar ekki réttilega á úthlutunina. Hæstv. fjmrh. hafði um það dálítið sterk orð, hve undarleg væri afstaða mín að vera á móti söluskattsfrv., sem fæli í sér þessa réttingu mála sveitarfélaganna, sem ég hefði verið áhugamaður um. En ég verð nú að segja það, að mér sýnist þetta skattafrv. vera svo eitrað epli, að ég vil alls ekki bíta í það fyrir þann litla hluta, sem er ekki eitraður, en það tel ég að sé hluti sá, sem sveitarfélögin eiga að fá. Ég get ekki verið með svona álagningu, þó að hún feli í sér þetta réttlætisbrot. Og svo er líka á það að líta frá sjónarmiði sveitarfélaganna, að einmitt af því að þetta söluskattsfrv. er svo nærgöngult almenningi, leggst svo þungt á almenning, þá er mjög vafasamt, að það borgi sig fyrir þau að taka við þessum hluta til þess að vera með hinu og taka á sig erfiðleikana, sem því fylgja. Hæstv. fjmrh, reiknaði út, að vísitöluheimilið græddi á því, að þessi söluskattur væri settur á, eins og ég tók fram áðan. En til þess að fá það út, þurfti hann fyrst og fremst að telja, að þeir þrír liðir, sem ég nefndi og hann nefndi, væru einmitt greiddir á móti þessum skatti. En nú eru álögur þær, sem hæstv. ríkisstj. stofnar til með svo víðtækum hætti bæði í gegnum fjárlög og með gengisfellingu sinni og því, sem af henni leiðir, svo miklar, að það er bara hagræðing og hentisemiatriði fyrir hæstv. ríkisstj. að setja dæmið upp eins og hæstv. fjmrh. gerði. Og svo er annað, að yfirleitt er það svo, að það, sem hér er um að ræða, lætur ekki reikna sig út, lætur ekki taka sig með tölum, og það er margsýnt, að vísitöluheimilið og jafnaðarútreikningur á álöguþunga hefur ekki raunveruleikann með sér. Þeir, sem að þessu standa, tala um, að í þessu sambandi sé aðeins um tilfærslu gjalda eða skatta að ræða, og þeir líta svo á, að Pétur megi sætta sig við, ef sá skattþungi, sem hvíldi á Páli áður, lendir á honum. Það geri ekkert til fyrir Pétur, ef þetta hafi hvílt á Páli áður. Þetta eru rökin, og þessi rök standast ekki með nokkru móti, þegar út í lífið kemur. Það, sem er m.a. að efnahagsmálatillögum ríkisstj. og hefur verið að þeim fundið, er það, að tilfærslan á milli Páls og Péturs er þannig, að ef Páll hefur verið efnaðri, fer hann betur út úr þessu, og þunginn færist yfir á veikari herðar Péturs. Það kom mjög greinilega fram t.d. í því, sem lesið var hér upp úr þingtíðindum eftir Haraldi Guðmundssyni, að hann hafði haft þá sýn á hlutunum þá, þó að Alþfl., þ.e.a.s. Alþfl.-fulltrúarnir, virðist ekki hafa það nú, að söluskatturinn fæli það í sér, að barnmarga heimilið, maðurinn með mannmörgu fjölskylduna, yrði fyrir barðinu á honum, án tillits til þess, hvort hann er fátækur eða ríkur, þegar hinn aftur á móti, sem venjulega er efnaðrí, sá, sem hefur ekki fyrir stórri fjölskyldu að sjá, yrði fyrir gróða, ef þannig væri breytt álögunum. Mér fannst eiginlega satt að segja, þó að ég skammist mín hálfpartinn fyrir að segja frá því um mann í hvítri skikkju, að þegar hæstv. fjmrh. var að lýsa tölunum, sem hann vildi þó ekki segja eftir hverjum hann hefði, þá færist honum líkt og Sölva Helgasyni, sem sagðist vera svo vel að sér í reikningi, að hann hefði reiknað tvíbura í eina svarta og haft annan hvítan. Annar tvíburinn hjá hæstv. fjmrh. var auðvitað miklu stærri en hinn. Þannig er reikningskúnstin, þegar henni er beitt á þennan hátt. Ég vefengi það, að tölurnar tali rétt í þessu máli, - tölurnar, sem eru meðallagstölur. Þar að auki hef ég engar sannanir fyrir því, hvernig þessi útreikningur er gerður. Ég hef engar sannanir fyrir því og geri hvorki að fullyrða, að hann sé rangur, eftir því sem dæmið er sett upp, né segja það, að hann hljóti að vera réttur. En hitt er sannleikur –og sannleikur um alla þessa útreikninga, hvort sem dæmin reiknast rétt eða ekki, að þeir ná ekki sjálfu lífinu og tilbrigðum þess. Og ég tel, að miklu meiri sönnun hafi verið í dæmum þeim, sem ég lagði hér fram í dag úr bréfum frá mönnum, sem mæta aðgerðunum og finna, hvernig þær leggjast á, því að sannleikurinn er sá, að yfirleitt eru þessar efnahagsaðgerðir þannig, því miður, að hönd hins almenna framtaks, umbóta og uppbyggingar og framfara er með þeim snúin úr liði. Það mun kosta þjóðina mikla erfiðleika að kippa í liðinn aftur. Ég tel, að það væri til mikilla báta, ef hæstv. ríkisstj. og flokkar hennar sneru nú aftur á þessu stigi og felldu þetta frv. með okkur stjórnarandstæðingum og tækju svo þátt í því á breiðum grundvelli samkomulags að byggja upp nýjar tillögur, sem brytu ekki niður og sneru ekki úr liði þá hönd, sem þjóðinni ríður mest á að sé með fullum krafti. Það er hin almenna, starfandi framtakshönd þjóðfélagsins.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjhn. hafa báðir lagt á það mikla áherzlu að sýna fram á, að ekki hafi orðið reikningsskekkja hjá sérfræðingunum, sem aðstoðuðu hæstv. ríkisstj. Hins vegar hafa þeir aldrei sagt, að hæstv. ríkisstj. sjálf hafi ekki reiknað vitlaust, svo að það getur vel verið, að þetta sé alveg rétt hjá þeim, það sé bara hæstv. ríkisstj. sjálf, sem hefur reiknað rangt, en ekki sérfræðingarnir. En það verður ekki komizt fram hjá tölunum, eins og þær standa í fjárlagafrv., 280 millj., sem söluskatturinn átti að gefa á 10 mánuðum, ekki 12 mánuðum, eins og hæstv. ráðh. heldur fram, heldur 10 mánuðum, því að það held ég að sé ofrausn að ætla að telja hv. þm. trú um, að ríkisstj. hafi búizt við tekjum af söluskatti í janúar og febrúarmánuði, sem eru báðir liðnir, þegar við nú erum að ræða um frv. Þetta segir sig sjálft og er algerlega vonlaust að halda því fram, að þessar 280 millj. hafi verið miðaðar við 12 mánuði, það gat ekki átt sér stað. Ég hef ekkert fullyrt um það áður og geri ekki heldur enn, hvort það hefur verið reiknað skakkt eða ekki, ég hef meiri tilhneigingu til að álíta, að það hafi verið reiknað rétt og þessi skattur muni geta gefið svona mikið. Mér þykir það sennilegra, enda er það alveg óskiljanlegt, hvernig þessar 280 millj. gátu allt í einu hrokkið ofan í 140, sem innanlandsskatturinn er áætlaður að gefa, en eins og menn vita, eru þessar 280 millj. reiknaðar af almennum skatti, en ekki af innflutningi. En hann gerði þetta, þessi frægi skattur, hann fór á fimm vikum úr 280 millj. niður í 140, og gera ekki aðrir betur á svo skömmum tíma. Hv. frsm. meiri hl., 11. þm. Reykv. (ÓB), tók hér Frjálsa þjóð upp úr vasa sínum í dag og las talsvert úr henni. Þeir eiga nú ekki sæti hér, neinir frá flokki þessa blaðs nú, svo að það var langt seilzt. En hann sparaði ekki víturnar í garð þeirra manna, sem skrifa Frjálsa þjóð, og gaf í skyn, að þar mundi um geðbilaða menn vera að ræða.

Það er ekki satt.

Jú, það held ég, að sé ekki ofsagt. Hann gaf það í skyn, að þar mundi einhver veiklun vera á ferðinni. Og veiklunin átti að liggja í því, að þar sem blaðið hélt því fram, að þarna hefði verið reiknað rangt, þá væru líka aðrir reikningar rangir hjá hæstv. ríkisstjórn, og kom hv. frsm. með dæmi til að afsanna þetta og nefndi lækni, sem mistækist um að lækna mann, þá hlytu aðrar lækningar hans líka að vera varhugaverðar, sem hann framkvæmdi þar á eftir. En það er ólíku saman að jafna þarna. Ég er hins vegar á þeirri skoðun, að þetta sé rétt, sem stendur í Frjálsri þjóð, að ef rangt er reiknað um 280 millj., þá sé líka rangt margt annað, sem sagt er í grg. efnahagsmálafrv. og fjárlagafrv., og það var það, sem blaðið var að segja. Ég spurði við 1. umr. þessa máls: Hvernig getur það staðizt, sem stendur í grg. efnahagsmálafrv, á bls. 20, að meðalhækkun á innfluttum vörum muni sennilega verða um 25%? Ég fékk engin svör við þessu þá og hef ekki fengið þau enn. Og ég ætla mér að spyrja að því enn: Stenzt þetta nú, að meðalhækkun á innfluttum vörum verði ekki nema 25%, þegar allar þessar ráðstafanir koma til, sem fram eru komnar í frumvörpunum, fjárlagafrv., efnahagsmálafrv. og þessu söluskattsfrv.? Stenzt þetta nú? Þetta var nefnilega það, sem Frjáls þjóð var að tala um. Þessir útreikningar taldi blaðið að mundu ekki standast, og ég held, að þetta sé rétt, þeir geti ekki staðizt. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það, sem sagt er í grg. efnahagsmálafrv. um þessa hluti, sé miðað við gengislækkunina eina, en ekki annað, ekki við söluskattinn. Er það ekki rétt?

Jú, jú, það er alveg rétt til getið.

Nú, það var mikið, að maður fékk þetta fram. M.ö.o.: söluskatturinn á eftir að hafa sín áhrif á þá kjaraskerðingu, sem felst í verðhækkunum, bæði innlendra vara og erlendra. Og það var fleira af þessu tagi í þessu frv., sem ég talaði um við 1. umr. og ég spurði um um daginn, en fékk þá engin svör. Nú hefur hv. frsm. viðurkennt þetta, enda er hann kunnur að því að tala málefnalega um þessa hluti, en þá fylgir líka fleira með. Þá stenzt ekki heldur það, sem sagt var, að landbúnaðarverð hækkaði ekki væntanlega nema um 12%. Þá stenzt ekki heldur, að húsaleigan hækki ekki nema um 10-11%. Og þá stenzt ekki heldur það, að hækkun vísitölu framfærslukostnaðar muni verða um 13%. M.ö.o.: allar þessar tölur, sem nefndar voru í grg. með efnahagsmálafrv., standast ekki lengur. Hitt er hægt að deila um, hvað mikið þær hækka. Mér skildist á ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan og reyndar líka hv. frsm. meiri hl., að þetta frv. hefði ekki innifaldar neinar álögur á fólk í landinu, engar álögur, og hæstv. fjmrh. greindi svo rækilega frá þessu, að hann las upp tölurnar, sem kæmu til lækkunar á móti þessum 280 millj. kr. skatti, og fékk út núll. Er þá söluskattur á Íslandi 280 millj. núna, ef hér er ekki um álögur að ræða? Ég hélt, að hann væri ekki nema 154 millj. plús 114. Þá vil ég geta þess, að ég hef fengið frá fróðum manni dæmi um það, hvað búast megi við að innflutt vara hækki, sem kostar á fobverði 1000 kr. fyrir gengislækkun, hvað hún hækki í verði við gengislækkunina og söluskattinn samkv. þessu frv. Í þessu dæmi er fob-verð vörunnar talið 1000 kr., flutningsgjaldið 100 kr., tollar og innflutningsgjald 40% og annar kostnaður en þetta í innflutningnum 50 kr. á þessar 1000. Og miðað við 55% yfirfærslugjaldið, sem var, en nú hverfur, en gengislækkunin kemur í staðinn, breytast þessar tölur þannig eftir þessu dæmi, sem mér hefur verið gefið upp: Fob-verð 1000 kr. verður 1500 kr. vegna gengisbreytingar. Flutningsgjald 100 kr. verður 120 kr. samkv. ákvörðun, sem tekin hefur verið fyrir skömmu. Tollar og innflutningsgjöld 40%, voru 400 kr. fyrir gengislækkun, en 600 kr. á eftir. 7.7% söluskattur er 115 kr. fyrir gengislækkun, 366 kr. eftir gengislækkun, þar sem hann er þá orðinn 161/2 %. Og annar kostnaður, sem var talinn 50 kr., hækkar upp í 60. Kostnaðarverð þessarar vörutegundar, sem er miðuð við 1000 kr. fob-verð, verður fyrir gengislækkun 1665 kr., eftir gengislækkun og hækkun söluskatts 2646 kr. Síðan er gert ráð fyrir í þessu dæmi, að 45% álagning komi á vöruna, þ.e. bæði heildsölu- og smásöluálagning til samans. Er þá verð þessarar vöru orðið fyrir gengislækkun 2414 kr., eftir gengislækkun og söluskattshækkun 3837 kr. En við þetta bætist, að 3% söluskattur á þessa vöru, sem enginn er fyrir gengislækkun, nemur 85 kr. Útkoman verður sú, að það, sem kostaði 2414 kr. fyrir gengislækkun, verður 3922 eftir gengislækkun. Hækkunin er 1508 kr., eða 621/2 %. Ég vona, að þarna hafi ekki verið reiknað rangt í þessu dæmi, sem mér hefur verið látið í té, og það sé ekki um það að villast, að þessi vara, eins og hún er tekin í þessu dæmi, hljóti að hækka þetta, bæði með gengislækkuninni og hækkun söluskattsins. En þetta var vara, sem hafði áður 55% yfirfærslugjald. Mér var líka látið í té annað dæmi. Það var yfir vöru, sem var með 30% yfirfærslugjaldi áður, sem að sjálfsögðu fellur niður nú, því að gengislækkunin kemur í staðinn, - vara, sem verður ekki niðurborguð, og það er ýmislegt af nauðsynjum almennings, sem fellur undir þennan flokk, þ. á m. ýmis efni til fatnaðar, ýmsar tegundir skófatnaðar o.fl. Það er miðað við 1000 kr. fob-verð fyrir gengislækkun, alveg eins og áðan. Þessar 1000 kr. í fobverði verða eftir gengislækkunina 1790 kr., af því að þær báru ekki nema 30% yfirfærslugjald. Flutningsgjaldið verður eins og áðan, það hækkar úr 100 kr. upp í 120 kr. Tollar og innflutningsgjöld, 40%, hækka úr 400 kr. í 764 kr. Söluskatturinn hækkar úr 115 kr. í 441. Annar kostnaður, 50 kr. hækkar í 60. Kostnaðarverð þessarar vöru hækkar úr 1665 kr. í 3175 kr. Síðan er gert ráð fyrir 45% álagningu, bæði í heildsölu og smásölu, eins og í hinu dæminu. Verður sú álagning í fyrra dæminu 749 kr., en í síðara dæminu 1429 kr. Kostnaðarverð þessarar vöru í þessum vöruflokki hækkar því úr 2414 kr. í 4604 kr., og þá er eftir að bæta við þá upphæð 3% söluskatti hér innanlands, sem gerir 138 kr., þannig að endanlegt verð vörunnar í þessu dæmi hækkar úr 2414 í 4742, eða um 96.4%. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að hann vissi ekki, hvort hann ætti að taka alvarlega þá andstöðu, sem kæmi fram hjá stjórnarandstæðingum gegn söluskattinum. Hann minnti á, að söluskattur hefði verið lögtekinn 1948, - og hvers vegna geta þá framsóknarmenn ekki verið með þessum söluskatti, fyrst þeir voru með honum þá? Ekki þarf ég að svara þessu fyrir mig út af fyrir sig, því að ekki hef ég greitt atkv. með neinum söluskatti á Alþingi og mun ekki heldur gera nú. En enda þótt framsóknarmenn hafi gert þetta áður, var þá sá söluskattur alveg sams konar og þessi? Var sá söluskattur lagður á allar innlendar matvörur, öll innlend matvæli eins og þessi? Og fylgdi sá söluskattur gengislækkun, eins og þessi?

Hv. þm. er margsinnis búinn að samþykkja söluskatt á hverju ári, sem hann hefur verið settur.

Það var verið að tala um söluskattinn, sem var lagður á 1948. En var verið að fella gengið 1948? Hvenær hefur Framsfl. samþ. söluskatt, um leið og hann samþ. gengislækkun?

1950 til dæmis.

Það var ekki lagður á söluskattur 1950. - En það er fleira í þessu en þetta. Ef hæstv. fjmrh. getur sýnt fram á það, að söluskatturinn 1948 sé lagður á eftir sömu reglum og þessi, þá hefur hann nokkuð til síns máls. Ég bíð eftir, að hann reyni það. En þar að auki gæti ég náttúrlega spurt: Er allt rétt, sem einhvern tíma hefur verið gert, hvort sem það er hæstv. ráðh. eða aðrir? Telur hæstv. ráðh. sig skuldbundinn til þess að samþ. allt, hvenær sem er, sem Sjálfstfl. hefur samþ. einhvern tíma? Það er aum röksemdafærslan, ef þessi á að duga. Ég hef minnzt á það hér áðan, að það mun vera vonlaust fyrir hæstv. ráðh. að telja þingmönnum trú um það, að 280 millj. séu miðaðar við 12 mánuði eða allt árið 1960. Ég held, að það sé hyggilegra að viðurkenna, að það hefur ekki getað verið miðað við meira en 10 mánuði ársins, eða 28 millj. að meðaltali á mánuði. Hitt er nefnilega stærðfræðilegur ómöguleiki, að það hafi verið á annan hátt. En ég skildi hv. frsm. meiri hl. þannig, þegar hann ræddi um þessa upphæð, að það hefði enginn útreikningur verið gerður á þessu, þ.e.a.s. fyrir neitt ákveðið tímabil, og ekki heldur, hvað háar prósentur þurfti að leggja á í söluskatti, bara alls ekki neinn útreikningur, upphæðin hafi verið sett inn í frv. alveg eins og hún kemur fyrir sig. Ef þetta er svo, og ég ætla mér ekkert að rengja það, - ef þetta er svona, er þá ekki eitthvað meira af upphæðum inni í fjárlagafrv. alveg eins og að það sé ekki hægt að henda reiður á, hversu réttar þær eru, þær upphæðir, sem þar eru nefndar, fyrst þessi er þannig til komin? Getur ekki verið, að einhverjir tekjuliðir fjárlagafrv. séu allt of lágt áætlaðir, jafnvel sem nemur því, sem þessi hefur verið settur of hátt? Kannske hæstv. ríkisstj. eigi þarna nokkur milljónahundruð falin í tekjum, sem koma, en ekki er reiknað með? Það má við öllu búast, ef þetta á sér stað við undirbúning frv. Hæstv. fjmrh. gat þess, að vegna þess að margar undanþágur væru í þessu frv., þá væri það eitt atriðið, sem hefði valdið því, að það hefði orðið að grípa til innflutningssöluskatts til þess að ná þessari upphæð. Ég hef ekki gagnrýnt neinn í því efni, þótt undanþágur séu í frv. En ef þær valda hér miklu um, teknar hafi verið upp undanþágur, svo að upphæðin af þeim ástæðum hafi orðið lægri eða svona miklu lægri, ætlaði þá hæstv. ríkisstj. í upphafi engar undanþágur að hafa, eða hvaða undanþágur voru það, sem hún hugsaði sér að hafa frá upphafi, fyrst þessar eru nýtilkomnar? Ég veit ekki, hvaða vörutegundir það geta verið, sem hún hefur hugsað sér að leggja á söluskatt, þegar hún lagði fram fjárlagafrv., en hefur nú horfið frá. Ætlaði hún t.d. að leggja söluskatt á nýmjólk? Eða ætlaði hún að leggja söluskatt á neyzluvatn? Einhver atriði hljóta það að vera, sem hún hefur hugsað sér fyrst að leggja á söluskatt, en horfið siðan frá, fyrst þetta er ein ástæðan fyrir því, að upphæðin lækkaði. Það hefur nokkuð verið gagnrýnt hér, að frv. var ekki sent til umsagnar neinum, eftir að hv. fjhn. fékk það til meðferðar. Þó að ég sé ekki búinn að vera mörg ár á þingi, þá man ég ekki eftir neinu stórmáli, sem lagt hefur verið fyrir hv. Alþingi, að ekki fylgdi um það einn einasti stafur frá neinum aðila utan þings, ekki ein einasta umsögn eða álitsgerð. Þvert á móti er það algengt að láta álitsgerðir fylgja frumvörpum, annaðhvort í upphafi, þegar þau eru lögð fyrir þingið, eða þá eftir að málin hafa fengið meðferð í nefnd. En hér fylgir enginn stafur. Hæstv. ráðh. hefur getíð þess, að uppkast að frv. hafi verið sent nokkrum aðilum. En frv. sjálft hefur aldrei verið sent neinum. Þingmenn hafa enga hugmynd um það, hvernig þetta uppkast hefur verið. Þm. vita ekkert um, hvað þeir sérfræðingar eða aðstoðarmenn hafa sett í frv. og hvað hæstv. ríkisstj. sjálf. Það er engin álitsgerð frá neinum hér á ferðinni með þessu frv. nema álit hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Þá hefur hæstv. fjmrh. tekið því miður vel, að það hafi verið fundið að því ákvæði 25. gr. frv., að fjmrh. skuli ákveða sektir, eins og segir í þeirri grein, og vitnar í önnur lög sem fordæmi. En sérstaklega leggur hann þó áherzlu á það, að í þessari grein sé fram tekið, að hver sá aðili, sem eigi að greiða sekt, hafi það á valdi sínu að vísa máli til dómstólanna. Þetta ákvæði er ekki sérstaklega sterkt til þess að réttlæta hitt, að pólitískur ráðh. hafi þetta vald, því að það hafa allir menn vald til þess að áfrýja máli sínu frá undirrétti til yfirréttar, svo að í þessu tilfelli er ekkert nýtt í þessu ákvæði og hæstv. fjmrh. þarna settur að þessu leyti hliðstæður undirrétti. Þótt hæstv. ráðh. geti bent á, að hliðstætt dæmi hafi verið í lögum áður, breytir það engu um þá skoðun mína, að ég tel þetta mjög varhugavert. Hæstv. fjmrh. kom með mjög eftirtektarverðar tölur hér áðan í ræðu sinni um það, hvaða útgjaldaaukning fyrir vísitölufjölskyldu, sem svo er kölluð, samþykkt þessa frv. hafi, og ef ég hef tekið rétt eftir, nefndi hann, að 8.8% söluskattur í innflutningi mundi auka útgjöld vísitölufjölskyldunnar um 1700 kr. á ári og hinn almenni söluskattur, 3%, mundi auka útgjöld þessarar fjölskyldu um 1525 kr. á ári. Ég vona, að ég hafi tekið rétt eftir þessum tölum. Ég fór aðeins að kíkja á Hagtíðindin í þessu sambandi og fór að brjóta heilann um það, hvernig árstekjur þessarar vísitölufjölskyldu mundu endast samkv. þessum tölum. Ef útgjöld fjölskyldunnar eru 1525 kr. á ári vegna 3% söluskatts, hlýtur fjölskyldan að kaupa vörur fyrir 51 þús. kr. Það held ég, að sé þó ekki rangur reikningur. Ef hún hefur 1525 kr. útgjöld af 3% söluskatti, hlýtur þessi fjölskylda að kaupa vörur og þjónustu fyrir 51 þús. kr.  Þarna er ég þá búinn að nefna þrjá útgjaldaliði þessarar fjölskyldu, sem hún borgar ekki söluskatt af: mjólk fyrir 4169 kr., húsnæðiskostnað fyrir 10200 kr. og útsvar fyrir 4700 kr. En þá er ég kominn langt upp fyrir 60 þús. kr. árstekjur, sem vísitölufjölskyldan á að hafa, og hvernig stendur á þessu?  Ég hef ekki minnzt á símakostnað, útvarp, sjúkrasamlag, almannatryggingagjald.

Vatn.

Ha ?

Neyzluvatn.

Ja, ég tala nú ekki um ósköpin. Það er svo fjöldamargt, sem ég hef ekki nefnt, sem allir vita að þessi fjölskylda verður að greiða og engin 3% koma á. 60 þúsundin fara að verða drjúg með þessu móti. Hæstv. fjmrh. hefur talað allstrangt í garð okkar, sem andmælt höfum þessu frv., og er ekkert við því að segja. Það væri meira að segja óeðlilegt, ef hann gerði það ekki, þar sem hann ber þetta mál svo mjög fyrir brjóstinu. En ekki vil ég kvarta á neinn hátt undan málflutningi hans, þó að hann þoli ekki vel þau andmæli, sem borin eru fram, enda held ég, að það séu aðrir aðilar, sem mættu frekar kvarta undan meðferð hæstv. ríkisstj. á sér en við andstæðingarnir. Ég held, að engir hafi frekar þörf á að kvarta en samstarfsflokkur hæstv. fjmrh., Alþfl., því að meðferðin, sem sá flokkur fær í þessari stjórnarsamvinnu, er bágborin. Það byrjaði snemma, eftir að fyrrv. ríkisstj. var mynduð á Þorláksmessu 1958. Eitt fyrsta verk þeirrar ríkisstj. var að taka aftur kauphækkanirnar, sem Alþfl. ásamt Sjálfstfl. kom á sumarið 1958. Þetta varð Alþfl. að gera, þótt ekki væri það alveg í samræmi við kenningar hans sumarið áður. Það má minna á í öðru lagi, þegar Alþfl. gaf út brbl. s.l. sumar, með stuðningi sjálfstæðismanna að vísu, en hann var rétt búinn að gefa út lögin, þegar Sjálfstfl. lýsti því yfir, að hann væri á móti lögunum, og tilkynnti þar með þjóðinni, að Alþfl. hafi með sex þm. gefið út bráðabirgðalög. Þetta, verð ég að segja, er heldur ótuktarlegt. Í þriðja lagi vil ég minna á, að eftir að Alþfl. hafði boðað það allri þjóðinni í tvennum kosningum, að hann væri búinn að stöðva verðbólguna, var það fyrsta verk núv. hæstv. forsrh. að skýra frá því á fundi hér í höfuðstaðnum, að það vantaði 250 millj. kr. til, að um nokkra stöðvun sé að ræða. Í fjórða lagi vil ég minna á, að Alþfl. barðist gegn gengislækkun áratugum saman og hefur boðað það til skamms tíma, þó að hann sé hættur því núna, en verður nú að hafa forgöngu um gengislækkun. Ég vil í fimmta lagi nefna það, að höfuðforingjar Alþfl. boðuðu það á s.l. hausti, eins og minnt hefur verið á, að verði opnuð nokkur gátt fyrir dýrtíðarflóðið með neins konar hækkunum, þá „fari þeir af stað“, sem kallað er. En þessir foringjar verða jafnvel hér á hæstv. Alþingi að greiða atkv. með hverju frv. á fætur öðru, sem hefur í för með sér gífurlegar hækkanir á verðlagi í landinu, en hins vegar bindingu á vísitöluuppbótum. Þessi meðferð á samstarfsflokki er líklega sú lakasta, sem átt hefur sér stað, síðan stjórnin kom inn í landið. Ég hef drepið hér á örfá atriði af því, sem hæstv. fjmrh. hefur haldið fram og hv. frsm. meiri hl. fjhn., en ég vil að lokum mælast til þess, ef hæstv. fjmrh. hefur tök á því að greiða fyrir mig úr þeirri flækju, sem ég nefndi áðan um vísitölufjölskylduna, sem átti að hafa 60 þús. kr. árstekjur, kaupa vörur og þjónustu fyrir 51 þús. og greiða 10200 kr. í húsnæðiskostnað, kaupa mjólk fyrir rúmar 4 þús. kr. og greiða útsvar 4–5 þús.., hvernig 60 þús. gátu enzt í þetta allt saman. Ég vil ógjarnan fara með reikningsskekkju viljandi, en ef skekkja er, þætti mér vænt um, að hann segði mér frá því, ekki á þann máta, sem hann greip fram í áðan, að tölurnar væru allar vitlausar nema þær, sem hann nefndi, því að hann kemst ekki fram hjá því, að hvaða fjölskylda sem er verður að greiða húsnæðiskostnað, hún verður að kaupa mjólk fyrir heimilið og hún þarf að greiða útsvar, eitthvert útsvar. Það má deila um tölurnar, en það verður ekki deilt um 51 þús. kr. upphæðina til þess að fá út töluna, sem hæstv. ráðh. nefndi sjálfur, 1525 kr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ýmsum aths., sem komið hafa hér fram við það, sem ég sagði í framsöguræðu minni. Ég vil nú fyrir það fyrsta taka það fram út af ummælum, sem ég vitnaði í og las hér upp úr Frjálsri þjóð, að auðvitað er það mjög fjarri mér að vita það, hvorki hjá Frjálsri þjóð né öðrum vinstri málgögnum, þó að gagnrýndir séu þeir útreikningar, sem hagfræðingar hafa gert, bæði í sambandi við undirbúning efnahagsmálafrv. og á öðrum sviðum. Auðvitað verða hagfræðingar að sætta sig við það eins og aðrir, sem við opinber mál fást, að útreikningar þeirra séu gagnrýndir, og þeir hafa gott af því. Það var mér ekki heldur nein sérstök hneykslunarhella, þó að vinstri málgögnunum hafi skjátlazt í því, að hér hafi verið um reikningsskekkju að ræða. Það er með vinstri málgögnin eins og aðra, að það er mannlegt að skjátlast, og út af fyrir sig getur það komið fyrir þau eins og aðra, að þeim yfirsjáist, þannig að þau telji sig finna reikningsskekkju, þar sem ekki er um það að ræða, eins og hefur glöggt sannazt í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram. Hitt taldi ég aftur ómenningarvott, og þar hefur Frjáls þjóð ekki neina sérstöðu, því að þau ummæli, sem ég las upp hér, eru ekki annað en það, sem staðið hefur í vinstri málgögnunum öllum undanfarna daga, svo að ég var víss um það, að hér mundu nægir forsvarsmenn fyrir þessi sjónarmið, eins og líka hefur komið í ljós. En það, sem ég taldi ómenningarvott, var, að fullyrt skyldi vera, að af því að einhverjir hagfræðingar hefðu gert reikningsskekkju, væru allir útreikningar hagfræðinga tóm vitleysa. Mér finnst þetta alveg hliðstætt því, ef kennari, - en það munu sjálfsagt vera hér inni margir, sem hafa fengizt við kennslu, - sem væri að leiðrétta dæmi hjá nemanda sínum og sæi, að fyrsta dæmið væri skakkt hjá honum, slægi þá rauðu striki yfir allt saman, en slíkt hygg ég að flestir mundu fordæma. Ég tók það líka fram, að ef þetta kæmi fyrir á einhverju hliðstæðu sviði, t.d. á það væri bent eða í það vitnað, að einhverjum lækni hefði mistekizt við læknisaðgerð, sem auðvitað getur komið fyrir, og læknar og þeir, sem við heilbrigðismál fást, verða auðvitað að sætta sig við að geta mætt gagnrýni eins og aðrir, og á þessu væri byggð krafa um það, að öllum spítölum væri lokað og allir læknar reknir úr embættum, þá hugsa ég, að margir mundu hugsa sem svo, að menn, sem þetta gerðu, væru í þörf fyrir það, að sérfræðingur athugaði, hvort þeir væru við fulla geðheilsu. Því fer hins vegar fjarri, og það kom skýrt fram í minni ræðu, að ég sé að halda því fram, að það, sem liggur að baki málflutningi vinstri manna varðandi hagfræðingana, sé sama eðlis. Nei, þvert á móti, þetta er gert að yfirveguðu ráði, og það, sem hér skeður, er það, að verið er að fiska í því grugguga vatni, að þessir menn telja, að dómgreind almennings í þessum efnum sé takmörkuð og þess vegna sé hægt að vekja þá trú hjá almenningi, að öll mannleg þekking á þessum sviðum, sem ég veit og geri mér fulla grein fyrir að er ófullkomin, sé einskis virði og hana beri að hafa að engu. Annars hefur málflutningur af því tagi, sem fram hefur komið í mörgum vínstri blöðunum undanfarna daga, ekki skotið upp kollinum hér, og er það þm. stjórnarandstöðunnar til sóma, hvað sem öðru líður, og því ekki ástæða til þess að fjölyrða meira um það. Þá eru það örfá einstök atriði í því, sem fram hefur komið, sem ég vildi fara nokkrum orðum um. Það er nú e.t.v. aukaatriðl. að hv. 9. þm. Reykv. (AGl), sem nú er ekki viðstaddur í bili, fór mörgum hörðum orðum um það, að hér væri verið að taka upp sams konar afturhaldsstefnu og Adenauer fylgdi í Þýzkalandi. Ég er ekki sérstaklega kunnugur stjórnarfarinu í Þýzkalandi. Ég mun hvorki taka undir þessi ummæli né fara að verja Adenauer. En eitt tel ég þó að megi fullyrða, og það er það, að hvað snertir þróun kjara verkamanna í Þýzkalandi annars vegar frá því að styrjöldinni lauk og Íslandi hins vegar, þá hugsa ég, að Þýzkaland standist fullkomlega þann samanburð. Það eru engir, sem hafa eins mikið haldið því fram og margir flokksbræður þessa hv. þm., að kaupmáttur launa hér á Íslandi hafi staðið í stað síðan 1947. Nú ber að mínu áliti að vísu að taka allar slíkar upplýsingar með varúð, en hitt er víst, að kaupmáttur verkamannslauna í Þýzkalandi hefur ekki staðið í stað á þessum tíma, heldur stórkostlega aukizt, svo að hvað það atriði snertir þolir þýzka hagkerfið áreiðanlega fullkomlega samanburð við okkur á þessu sviði. Hitt er annað mál, að kauphækkanir í Þýzkalandi hafa að sjálfsögðu ekki orðið eins miklar og hér, en það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Aðalatriðið er þróun lífskjaranna eða kaupmáttur launanna. Það, sem ég ætlaði aðallega að gera að umræðuefni, eru þær fullyrðingar, sem hér hafa komið fram um, að þær ráðstafanir, sem gerðar séu með söluskattsfrv., raski algerlega þeim niðurstöðum, sem komizt var að í grg. þeirri, sem fylgdi efnahagsmálafrv. um áhrif þess á lífskjör almennings. Það er fullkominn misskilningur, er einn hv. þm. hafði það eftir hagstofustjóranum, að söluskattsfrv. mundi hafa í för með sér 3% kjaraskerðingu. Hitt væri hins vegar rétt haft eftir, að það var gert ráð fyrir því, að vísitala framfærslukostnaðar kæmi til með að hækka 3% vegna söluskattsins.  Hæstv. fjmrh. hefur nú annars gert grein fyrir því, hvaða áhrif þessar aðgerðir, að viðbættu því, að tekið sé tillit til þeirrar skattalækkunar, sem ætla má að af þessu leiði, muni hafa á afkomu vísitölufjölskyldunnar. Þær tölur hafa ekki verið vefengdar, enda gerðar af þeim mönnum, sem bezta aðstöðu hafa til þess að dæma um áhrif þessara aðgerða. Hér er það auðvitað vísitölufjölskyldan, sem miðað er við. Auðvitað væri hægt að setja upp önnur dæmi. Ef maður hugsaði sér t.d. barnlaus hjón, mundi útgjaldahækkunin vegna söluskattsins verða sú sama og hvað snertir vísitölufjölskylduna, en lækkun á útsvari og skatti yrði þá að krónutölu meiri, þannig að þau mundu hagnast meira. Auðvitað væri ekki heldur neinn vandi að finna fjölskyldur, þar sem útkoman yrði ekki eins hagstæð, en það stendur óhaggað, að einmitt ef tekið er meðaltal, þá gengur þetta hvað upp á móti öðru: annars vegar sú útgjaldahækkun, sem leiðir af söluskattinum, og hins vegar sú útgjaldalækkun, sem leiðir af því, að aðrir tekjustofnar eru felldir niður. Það er hlutur, sem leiðir af sjálfu sér. Nei, það virðist sem það sé svo, að hv. stjórnarandstæðingar vilji helzt gera þetta dæmi upp á þann veg að taka eingöngu tillit til þeirra hækkana, sem af söluskattinum leiðir, og áætla hann þá helzt töluvert miklu hærri en ástæða er til. En hins vegar telja þeir ekki neina ástæðu til að taka tillit til þeirra lækkana, sem leiðir af því, að aðrir skattstofnar eru felldir niður. Þeir hafa bent á, að það sé alls ekki víst, að bæjar- og sveitarfélögin fari að lækka útsvörin, þó að þau fái þennan nýja tekjustofn. Slíkt verður auðvitað á valdi bæjar- og sveitarstjórna. En ef þær óska eftir því að ráðstafa þessu fé til fjárfestingar, verður auðvitað ekki um lækkun útgjalda fyrir borgarana að ræða að sama skapi. Það er augljóst mál. En þá verður það mat viðkomandi bæjar- og sveitarstjórnar, sem liggur því að baki, að þær telja þá, að borgarar viðkomandi sveitarfélags hafi ráð á því að bæta við sig útgjöldum fram yfir það, sem leiðir af efnahagsmálaaðgerðunum. En sá möguleiki er auðvitað fyrir hendi, þegar bæjar- og sveitarfélögin fá nýja tekjustofna, að þau geti þá lækkað þá tekjustofna, sem þau hafa fyrir.

Hvenær á þessu ári skyldu sveitarstjórnirnar fá þennan hluta úr jöfnunarsjóði?

Hvenær á þessu ári? Það ætti í sjálfu sér ekki að hafa nein áhrif á það, hvort þær ákveða að lækka útsvörin eða ekki. Þetta á að vera tryggur tekjustofn, og ætti þá að vera hægt að fá lán út á hann í bili o.s.frv.

Háir vextir og ekki svo auðvelt að fá lán - Forseti: Ekki samtal.

Þá vekur það mikla furðu mína, þegar það kemur fram hjá hv. stjórnarandstæðingum, að það sé í rauninni ekki ástæða til þess að taka neitt tillit til þess, þó að gamli söluskatturinn sé felldur niður, og rökstuðningurinn fyrir því er sá, að þar sem gengið hafi verið fellt, ætti útflutningssjóðurinn ekki að þurfa þann skattstofn lengur. Þetta sýnist nú algerlega fyrir utan það, sem er efni málsins, því að í grg. fyrir efnahagsmálafrv. var reiknað með því, að gamli söluskatturinn héldist. Það var reiknað út, hve miklar verðhækkanir mundu verða vegna gengislækkunarinnar að öllu öðru óbreyttu, og það væri auðvitað enginn vandi að fá út mikla kjaraskerðingu, ef það væri bæði reiknað með því, að söluskattinum yrði haldið, og líka með þeirri verðhækkun, sem leiðir af hinum nýja söluskatti, því að þá fær maður auðvitað tvöfalda þá kjaraskerðingu, sem raunverulega verður. Það ætti ekki að þurfa neinnar skýringar við, að slíkur málflutningur er fráleitur. Þá vil ég aðeins koma að þeirri gagnrýni, sem hv. 4. þm. Vestf. (SE) bar fram á þeim tölum, sem hæstv. fjmrh. fór hér með, þar sem sýnt var fram á, hver áhrif söluskattsfrv. hefði á útgjöld vísitölufjölskyldunnar. Meginskekkjan í útreikningum hv. 4, þm. Vestf. var sú, að hann reiknaði með, að tekjur vísitölufjölskyldunnar yrðu aðeins þessar 60 eða 61 þús. kr., sem reiknað er með í núv. vísitölugrundvelli, hins vegar mundu útgjöld fjölskyldunnar hækka til samræmis við þær verðhækkanir, sem verða, og komast þannig upp í rúmlega 70 þús. Nú mun það að vísu vera þannig, að upplýsingar liggja ekki fyrir um það, hverjar séu tekjur vísitölufjölskyldunnar. Þegar vísitölugrundvöllurinn hefur verið lagður, hefur það aðeins verið gert á grundvelli útgjaldanna, en ekki safnað upplýsingum um tekjur þeirra fjölskyldna, sem búreikningana héldu, eða að því leyti sem upplýsingum hefur verið safnað um tekjurnar, þá hafa þær ekki verið birtar. En þetta dæmi og önnur svipuð eru gerð upp á þeim grundvelli, að tekjurnar séu þó a.m.k. jafnháar útgjöldunum, þannig að það verða ekki 60–61 þús. kr. tekjur, sem þarna er reiknað með, heldur rúmlega 70 þús. kr. tekjur.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vil taka fram til viðbótar því, sem ég hef áður sagt í þessum umræðum. Síðan ég talaði hér í kvöld, hefur hæstv. fjmrh. flutt ræðu og enn fremur frsm. meiri hl. fjhn. En mikið vantar á, að í ræðum þeirra kæmu fram upplýsingar um ýmislegt, sem spurt hefur verið um í þessum umræðum, m.a. af mér. Hæstv. fjmrh. sagðist varla vita, hvort hann ætti að taka það alvarlega, að þm. og ekki sízt við þm. Framsfl. teldum ástæðu til að halda langar ræður um þetta mál. Hér er nú samt um að ræða tekjuöflunarmál fyrir ríkissjóð, sem á að gefa yfir 430 millj. kr. í tekjur samtals. Það eru ekki allt nýjar álögur, þar eru meðtaldar 154 millj., sem innheimtar hafa verið áður og eru færðar sem sérstakur liður á fjárlagafrv. En þegar á þessa tölu er litið annars vegar og hins vegar á það, að niðurstaða fjárlaga 1959 á sjóðsyfirliti er aðeins rúmar 1000 millj., þá felast í þessu frv. hvorki meira né mínna en fullkomlega 2/5 hlutar af heildarupphæð fjárlaga 1959. Mér finnst ekkert óeðlilegt, að það frv., sem felur í sér slíkar álögur eða er svo stórfelldur tekjustofn fyrir ríkið og hefur svo ríkuleg áhrif á niðurstöður fjárlaga, sé rætt. Hæstv. fjmrh. tók að spyrja um það, hvaða skoðanir Framsfl. hefði á ýmsu í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, hvort hann teldi óþarft að afla þessara tekna o.s.frv. Ég ætla ekki að gera þessar spurningar hæstv. ráðh. að umræðuefni hér í nótt. Fyrir liggur innan skamms að ræða fjárlagafrv. við 2. umr., og þá munum við þm. Framsfl. taka þátt í þeim umræðum, og mun ráðh. vera það auðvelt að bíða eftir upplýsingum af þessu tagi þangað til Hæstv. fjmrh. fór hér með nokkrar tölur um það, hvaða áhrif þau gjöld, sem innheimta á samkv. þessu frv., muni hafa á svokallað heimili vísitölufjölskyldunnar, og mér virtist niðurstaðan vera sú, að í raun og veru mundi vísitölufjölskyldan hagnast á þeim breytingum á gjaldstofnum og gjaldheimtu, sem stefnt væri að í sambandi við þetta frv. og væntanlegt frv. um breyt. á tekjuskattinum. Ég held, að í þessu efni eigi sér stað nokkuð mikill undandráttur á tíund hæstv. ráðh. Þegar hann stillir þessu dæmi upp, tekur hann áreiðanlega söluskattsfrv. alveg einangrað út úr heildarráðstöfununum, en metur ekki í þessu sambandi áhrifin af efnahagsmálalöggjöfinni, sem nýlega hefur verið sett. Það er annars eftirtektarvert, að þessir hv. ræðumenn, sem báðir tala málefnalega jafnan og eru skilmerkilegir í málflutningi, sneiða hjá því að tala efnislega um þetta frv., sem fyrir liggur. Ég bar hér fram nokkrar fsp. í ræðu minni í dag til skýringa á málinu og hef engin svör fengið. Ég spurðist t.d. fyrir um það, hvort ekki bæri að skilja frv. svo, ákvæði 6. gr. þess, að þau ákvæði tækju einungis til þess söluskatts, sem um ræðir í II. kafla frv., en ekki til þess skattgjalds, sem á að innheimta samkv. bráðabirgðaákvæðum, og ef þetta væri rétt skilið, hvað væri fyrirhugað um undanþágu frá skattgjaldi samkv. bráðabirgðaákvæðunum. Ég spurðist fyrir um það, hvort fyrirhugað væri að gera breytingu á um skattanefndir í landinu. Ekkert svar. En ef það er ekki fyrirhugað, sýnist mér, að 22. gr. þessa frv. mætti eða ætti að orðast öðruvísi en þar er gert. Sýslumenn eru t.d. formenn yfirskattanefnda og hreppstjórar eru formenn undirskattanefnda, en það er gert ráð fyrir því, að þessir menn, sem eiga að veita viðtöku söluskatti, eigi að tilkynna skattstjóra eða skattanefnd um þá atvinnurekendur og aðra söluskattskylda aðila, sem andast eða verða gjaldþrota, m.ö.o., að formenn skattanefnda virðast eiga að tilkynna sjálfum sér um aðila, sem andast eða verða gjaldþrota. Ég spurði um það, hver væri grundvöllur þeirra áætlana, sem gerðar eru og gefnar upp í sambandi við skattgjaldstekjur, en skattgjaldstekjurnar eru auðvitað undirstaða þess, hve há fjárhæð sá skatthluti er af tekjuskatti, sem gefinn verður eftir. Ekkert svar. Fjmrh. vildi vefengja það, sem ég hafði talið augljóst, að sveitarfélög yrðu fyrir útgjaldaaukningu vegna þeirrar löggjafar, sem nýlega er búið að setja, og vegna þeirra ákvæða, sem felast í þessu frv. Ég lét þau orð falla, að þær 56 millj., sem áætlað er að sveitarfélög fái samkv. þessu frv., mundu ekki gera betur en að vega á móti þeirri útgjaldaaukningu, sem sveitarfélögin yrðu fyrir. Hæstv. ráðh. telur, að sveitarfélögin muni geta lækkað útsvör, m.a. vegna þess, að fólksfjölgun hafi áhrif á það, að útsvar hvers einstaklings þurfi ekki að vera jafnhátt og áður. Mér virðist hann líta um of til höfuðborgarinnar, þegar hann kveður upp þennan dóm. Það er ekki svo, að fólki fjölgi í öllum sveitarfélögum landsins. Sums staðar er jafnvel um fólksfækkun að ræða, og á öðrum stöðum tekur fólksfjöldi litlum eða engum breytingum. Þetta eru því ekki almenn rök gagnvart öllum sveitarfélögum á landinu, og þess ber enn fremur að gæta, að þau sveitarfélög, þar sem fólksfjölgun er ör, þurfa að byggja upp til þess að búa í haginn fyrir þessa auknu fólksfjölgun, ef ekki á að verða kyrrstaða, svo að erfiðleikum valdi, þannig að aukinn fólksfjöldi kallar á aukin útgjöld vegna aukinna framkvæmda. Þá segir hæstv. ráðh., að útsvörin geti lækkað hlutfallslega vegna hækkaðra skattgjaldstekna. Þá kem ég enn og aftur að því: Hvernig er hann fenginn, þessi grundvöllur, sem hinar hækkuðu skattgjaldstekjur eru byggðar á? Hæstv. ráðh. furðaði sig á því, að sú skoðun kæmi fram hjá okkur framsóknarmönnum, að söluskatturinn væri ranglátur, þar sem hann leggst jafnþungt á allar vörur, og að hann mundi reynast erfiður í innheimtu og óvissa ríkti um það, hvort hann kæmi allur til skila. Ég benti á það fyrr í þessum umræðum, að ýmsir aðrir og þeir, sem nú eru stuðningsmenn hæstv. ráðh., hafa sagt meira um þetta en við framsóknarmenn, og ég vil árétta það með því að benda á, að meira að segja nú, meðan verið er að fjalla um þetta frv., þá er skrifað um þessa hlið málsins í málgagni annars stjórnarflokksins. S.l. föstudag, hinn 11. þ.m., segir svo í forustugrein í Alþýðublaðinu um söluskattinn: „Hér þarf einfalt kerfi, sem er auðskilið, og sem minnstar undanþágur. Hér þarf umfram allt nákvæmt eftirlit með innheimtu skattsins“, þ.e.a.s. söluskattsins, „svo að honum verði ekki hreinlega stolið á leið frá neytanda til ríkiskassans. Það mun fara verulega eftir þessu framkvæmdaratriði, hvort almenningur sættir sig við skattinn eða ekki.“ Þetta er skráð í Alþýðubl. 11. þ.m. Þessa viðvörun ætti hæstv. ráðh. vissulega að taka til greina frá stuðningsmönnum sínum og ekki vanda um við okkur stjórnarandstæðinga, þó að við bendum á þessar staðreyndir. Að síðustu vil ég láta það koma fram, áður en þessum umræðum lýkur hér í d., að við umræður um þetta mál hefur það sannazt, að þegar gerð er grein fyrir heildarstefnu ríkisstj. í hvítri bók, sem ber nafnið „Viðreisn“, hefur ekki verið tekið tillit til áhrifa söluskattsins, þegar metin er kjaraskerðing fólksins og áhrifin á lífskjörin. En aftarlega í þessari bók er þó skýrt frá því, að þennan skatt eigi að leggja á. Það segir svo á bls. 33 í þessari hvítu bók: „Veruleg ný tekjuöflun verður einnig að koma til. Er það ætlun ríkisstj., að þeirra tekna verði aflað með nýjum söluskatti, og mun frv. um hann verða lagt fyrir Alþingi á næstunni. Er áætlað, að heildartekjur af þeim skatti verði 280 millj. kr.“ o.s.frv. Hér er skýrt frá því, hvað fyrirhugað sé um nýjan skatt, sem á að leggjast á vöruverðið í landinu. En þegar myndinni er brugðið upp, sem ekki aðeins þm., heldur almenningur í þessu landi á að festa sjónir á til að meta áhrif heildarstefnunnar á lífskjörin, á viðskiptakjör heimilanna, þá er það undan fellt að taka áhrifin af þessum skatti með. Þetta hefur sannazt í þessum umræðum. Nú er það svo, að vitanlega er það dyggð af hálfu hvers manns og skylda hans í raun og veru að haga máli sínu svo, að hann tali það eitt, sem „með vissu hann veit, að vert er að gilda“, eins og skáldið kemst að orði. Ég geri þó mikinn mun á - og það mun hver maður gera - því, sem einn eða annar lætur sér líða um munn í viðtali, og hinu, sem prentað er í þskj. og lagt fram sem rök í máli. En ég geri ekki minni mun á hinu, því, sem þó kann að koma fram í þskj., og því, sem prentað er í hvítri bók undir skjaldarmerki hins íslenzka lýðveldis og dreift út um allt land sem staðreyndum. Það er munur sambærilegur við það að meta íslenzka fánann annars vegar og mislitt klæði hins vegar. En það hefur sannazt í þessum umræðum, að í þessari bók, sem er innsigluð skjaldarmerki hins íslenzka lýðveldis, er farið með staðreyndir á blekkjandi hátt og myndin sett þannig upp, að þeir, sem bókina lesa, hljóta að draga aðrar ályktanir af henni en raunverulega efni standa til. Þetta vil ég átelja nú að síðustu, þegar ég lýk máli mínu, og ég segi það, að svo snauð af sómatilfinningu hefur engin ríkisstj. á Íslandi verið fyrr að leyfa sér slíka meðferð á máli undir skjaldarmerki hins ísl. lýðveldis.



Herra forseti. Það var aðeins út af ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn., sem ég vildi segja nokkur orð. Hann viðurkenndi, að það væri rétt hjá mér, að reiknað væri með 51 þús. kr. kaupum á vörum og þjónustu hjá vísitölufjölskyldu, sem þyrfti að greiða af 3% söluskatt, og ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að ég býst við, að þetta sé rétt reiknað hjá ríkisstj., að svona há upphæð fari í kaup á nauðsynjum samkv. þeim reglum, sem hagstofan hefur til að reikna út vísitöluna. Þetta er það magn af nauðsynjum, sem vísitölufjölskyldan er talin þurfa, og reiknað er með því verði, sem á þeim verður, og þá koma út þessar 1525 kr. í söluskatt. Hv. frsm. viðurkenndi líka, að það mundi vera rétt eða mjög nálægt því, að slík fjölskylda þyrfti að greiða um eða yfir 20 þús. kr. til annars en þess, sem söluskattskylt væri. Þá hefur hv. frsm. viðurkennt, að útgjöld vísítölufjölskyldunnar hljóti að fara yfir 70 þús. samkv. þessum reikningi, sem hæstv. fjmrh. birti sjálfur. Og ég efast ekkert um, að þessi útgjöld verða a.m.k. þetta, því að ég sleppti mörgum atriðum, sem ekki á að greiða söluskatt af mörgum hlutum, sem fjölskyldan verður að greiða og ekki eru söluskattskyldir, svo að mér er nær að álykta, að þessi útgjöld fjölskyldunnar geti nálgazt 80 þús. frekar en 70 þús. En hv. frsm. segir: Hér er reiknað með útgjöldunum, en ekki tekjunum. - Það er rétt. En ég var að spyrja að því áðan og ég spyr að því enn: Hvaðan á þessi fjölskylda að fá þessa upphæð, milli 10 og 20 þús. kr., sem er umfram 60 þús. kr. tekjurnar hennar, því að samkv. nýafgreiddum lögum á kaupgjaldið að standa í stað? Þetta hélt ég að væri ekkert aukaatriði í dæminu. Hvaðan fær þessi fjölskylda 10–20 þús. kr. tekjur til að greiða með þessi útgjöld, því að útgjöldin verða þetta samkv. þeim áætlunum, sem vísitala framfærslukostnaðar er byggð á? Ekki munu hv. stuðningsmenn þessa frv. ætlast til þess, að fjölskyldan fari að minnka það magn af lífsnauðsynjum, sem hún kaupir, og ekki á fjölskyldan að fá hærri laun. Hvaðan á þá þetta að koma? Það var það, sem ég var að spyrja um. 



Persónulega er ég hlynntur efni þessarar brtt., sem hér eru greidd atkv. um. En ég tel, að það raski svo meginefni þess samkomulags, sem þegar hefur verið gert í hinni margnefndu sex manna nefnd, að af þeirri ástæðu greiði ég till. ekki atkv. nú og segi nei.