Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jóhann Jósefsson) Frv. á þskj. 39 hefi jeg leyft mjer að bera fram samkv. ósk bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum, eins og greinargerðin ber með sjer. Um leið og bærinn færðist það í fangað taka að sjer hreinsun á sorpi og salernum í bænum, þótti rjett að sjá bæjarsjóði fyrir tekjuauka til að standast kostnað við þessi verk. Þetta frv. hefir verið rætt í bæjarstjórn Vestm. og er afgreitt af henni til að leggjast fyrir hið háa Alþingi. Það er ekki gert ráð fyrir eins háu gjaldi og t. d. í Reykjavík. Gjaldið í Reykjavík er breytilegt, eftir því, hvort um hús eða lóðir er að ræða. En við höfum farið þá leið, að hafa eitt gjald fyrir hvorttveggja, lóðir og hús. Skal jeg svo ekki fjölyrða um málið, en vænti þess, að háttv. deild leyfi málinu að fara til allshn. að umr. lokinni.

Flm. (Jónas Jónsson) Eins og tekið er fram í aths. við þessa till., þá er þetta ekki nýtt mál hjer í þinginu, heldur hefir því verið hreyft fyrir nokkrum árum. Ljet stjórnin gera talsverðan undirbúning og rannsókn í þessu efni. Var það vel og ítarlega gert, eftir því sem jeg best veit, og má því vafalaust byggja talsvert á þeirri rannsókn og reikningi nú. Það, sem till. þessi fer fram á, er það, að stjórnin taki málið upp á ný. Að öllum líkindum yrði að gera einhverjar nýjar rannsóknir, af ástæðum, sem jeg kem að seinna. En það mun vera rjett álitið hjá hæstv. forseta að hafa ekki nema eina umr. um till., af því að kostnaðurinn við framkvæmd þessarar rannsóknar getur ekki orðið meiri en við venjuleg stjórnarfrv. Þá vil jeg skýra með fáeinum orðum þá meginhugsun, sem liggur bak við þessa till. og eldri till. um þetta mál. Það, sem hjer er gert ráð fyrir að framkvæma, er það, að samin verði lög, er skyldi alla heilbrigða menn - þó væntanlega ekki alla í byrjun - á vinnualdri að leggja í tryggingarsjóð til elliáranna. Jeg get búist við, að þetta yrði ef til vill ekki vinsælt, að margur myndi heldur vilja eyða um leið þeim 20–30 kr., sem væntanlega verða að ganga árlega í tryggingarsjóð hvers manns, og líklega verður barátta nokkur um það, hvort kjósendur vildu leggja á sig þessa kvöð, til þess að vera öruggari um sinn fjárhag, þegar líður á æfina og vinnuþrótturinn dvínar. En það liggur ekki fyrir að svo vöxnu máli. Og reyndist ellitryggingarskatturinn svo óvinsæll, að ekki yrði hægt að koma honum á, þá yrði þar við að sitja. Jeg vil nota tækifærið til að minna á það eftirsóknarverða í þessu fyrirkomulagi. Það er í raun og veru tvent: Annarsvegar tryggingin, sem veitt er, en hinsvegar sá mikli óbeini hagur af þeim peningum, sem safnast á þennan hátt. Nýlega var jeg að blaða í þingtíðindum frá 1913. Út af máli, sem þá lá fyrir í þinginu, sagði Jón heitinn Ólafsson, sem þá var þingmaður, að hallæri fyr á öldum hefði fyrst og fremst stafað af því, að þjóðfjelagið hefði ekki trygt sína fátæklinga og veikluðu menn. Þegar eitthvað gekk illa, var ekki annað fyrir hina veikburða að gera en betla eða deyja úr hungri. Síðan hefir ástandið að vísu breyst mikið, svo nú hefir þjóðfjelagið tekið á sig að sjá fyrir þeim gömlu mönnum eða fátæku, er ekki geta það sjálfir. Þetta er vitaskuld mikil umbót frá því sem var, en altaf fylgja þó þessu fyrirkomulagi margsk. óþægindi fyrir þá, sem þiggja þurfa slíkan styrk. Það er ákaflega sárt fyrir gamalt fólk, sem hefir verið vel sjálfbjarga, að verða á efri árum að þiggja þann styrk, sem álitinn er gustukahjálp og oft er látinn úti með eftirtölum. Jeg tel þess vegna engan vafa á því, að í þessari till. felist stór umbót frá því sem nú er. Og eftir mannsaldur - en ekki fyr - myndi undir ellitryggarlögunum ekki verða nein þörf að grípa til sveitarstyrks vegna gamalmenna. Þau lifðu þá á sinni aldurstryggingu, sem þau hefðu sjálf unnið fyrir. Þá ljettir af hverri vinnandi kynslóð að sjá fyrir aldurhnignum þurfalingum. En hinsvegar álít jeg það sjerstaklega eftirsóknarvert fyrir aldraða fólkið að vita, að það hefir sjálft unnið fyrir því gjaldi, sem gengur því til lífsframfærslu. Um leið vil jeg minnast á annað, sem kemur þessu máli a. m. k. óbeinlínis við. Það er ekki nærri altaf, að gamla fólkið fer á sveitina, þótt það geti ekki unnið fyrir sjer. Það styðst við vinnu barna sinna og er „í horninu“, eins og það er kallað hjer. Þetta er vitaskuld eðlilegt í sjálfu sjer, en þó ekki allskostar heppilegt. Í Danmörku t. d. er þessu öðruvísu farið, þar sem gamla fólkið - nema hjá hinum allra fátækustu - heldur áfram sjálfstæðu heimilislífi, þó að börnin sjeu uppkomin. Það er alkunnugt hjer á landi, hversu sambúð gamla fólksins og unga fólksins er oft ábótavant, og eru það ekki síst gamalmennin, sem líða við það. Náttúrlega er veran í „horninu“ eðlileg afleiðing af fátækt okkar. Sumpart hefir gamla fólkið ekki átt neitt til að styðjast við, eftir að vinnumátturinn var þrotinn, en sumpart hefir það látið börnum sínum í tje það sem það átti og gert um leið ráð fyrir að lifa á framfæri barna sinna síðustu árin. En nú er það gamall sannleikur, að ungt og gamalt á ekki saman. Og eitt af því, sem myndi leiða af efnalegu sjálfstæði gamla fólksins, er það, að það hjeldi á elliárunum sínum persónulegu venjum og lifði eftir sínu eigin skaplyndi og lífsskoðunum. En það er hvergi nærri ætíð, að gamalmennin geti lifað óháð, þegar í hornið er komið. Það má ef til vill segja um ellitryggingu, að óþarft sje, að hún nái til þeirra, sem hafa aðra tryggingu, t. d. lífeyri. Náttúrlega er það líka óþarft fyrir þá, sem eru vel efnaðir. En það myndi þó sennilega að mörgu leyti heppilegra, að trygging þessi nái til allra, sem ekki kaupa sjer öðruvísi sjerstaka ellitryggingu. Það myndi verða vinsælla, ef ellitryggingin nær til allra, heldur en ef hún á eingöngu að vera til að ljetta af sveitarsjóðunum fátækraframfærslu. Þá er síðari liðurinn í þessu máli. Jeg geri ráð fyrir í till., að tekið verði fram í væntanlegu frv., að sjóð aldurstryggingarinnar skuli ávaxta í vaxtabrjefum ræktunarsjóðs og veðdeildar. Þetta síðara atriði er eiginlega ástæðan fyrir því, að jeg hreyfði þessu máli nú. Þegar við í meiri hluta milliþinganefndarinnar í bankamálinu vorum að fást við veðdeildarlögin, þá var okkur það ljóst, að fasteignalánskjörin eru ákaflega slæm, eins og sjest þegar lánskjör íslensku veðdeildarinnar eru borin saman við þau kjör, sem fasteignaeigendur í Danmörku hafa átt við að búa um langan aldur. Dr. Ólafur Daníelsson reiknaði út, að þvílík ellitrygging myndi skapa geysilega mikinn sjóð, tugi miljóna á einum mannsaldri. Slíkur sjóður myndi geta bætt úr lánsþörf bæði þeirra, sem þurfa að byggja í kaupstöðum, og þeirra, sem byggja eða rækta í sveit. Jeg hygg, að dr. Ólafur hafi sagt, að slíkur sjóður mundi nema í fullri hæð 70 milj. kr. En nú mundi hann verða hærri, með þeim breytingum, sem nú á að gera, því að vafalaust yrði árgjaldið hærra nú en þá var áætlað. Aðalatriðið er að tryggja það, að sjóðurinn sje eingöngu notaður til að skapa markað fyrir fasteignaverðbrjef. Geri jeg ráð fyrir, að þannig verði um búið, að jafnrjetti sje milli sveita og kaupstaða. Jeg býst við, að komið geti til mála að vísa máli þessu til nefndar, sem væri þá helst fjhn., og vil jeg leyfa mjer að skjóta því til hæstv. forseta. Vilji hæstv. stjórn ekki sinna málinu, eða vilji hún sinna því án frekari athugasemda, þarf málið vitanlega ekki að fara til nefndar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hlustaði með athygli á það, sem hv.flm. (JJ) hafði fram að færa í þessu máli. Greinargerðin fanst mjer hinsvegar furðu stuttaraleg fyrir svo stóru máli. Jeg þykist skilja af orðum hv.flm. (JJ), að hann ætlist til, að hjer sje um árlegt gjald að ræða af hverjum einstökum manni til þessarar tryggingar. Og jeg hafði satt að segja naumast búist við, að hann kæmi með slíka till., því að hann var á síðasta þingi, út af öðru tryggingarmáli, mjög á móti hinum svokallaða nefskatti. En fyrir mitt leyti virðist mjer þetta rjett, sem hv.flm. sagði, að það sje eina tiltækilega leiðin að láta hvern borga árlega einhvern ákveðinn skerf. Út af því, sem hv.flm. sagði um ávöxtun fjárins, þá hefi jeg ekkert að athuga við það, að ákveðið verði, hvar fjeð skuli ávaxtast. En það leiðir af sjálfu sjer, að allur sjóðurinn má ekki ávaxtast í brjefum, sem eru föst um lengri tíma. Það verður að vera einhver sjóður, sem hægt er á hverjum tíma að grípa til. Ef sjóðurinn gæti orðið 70 milj., þá yrði auðvitað að borga mikið úr honum árs árlega. Annars þykir mjer ólíklegt, að sjóðurinn geti orðið 70 miljónir kr., ef ekki er gengið út frá, að hvert gamalmenni fái ekki nema 200 kr. á ári. Þó skal jeg ekki neita þessu, því að jeg hefi ekki reiknað það út, en að lítt hugsuðu máli tel jeg það skýjaborgir. En upplýsingar um þetta býst jeg við að megi fá í athugunum dr. Ólafs Daníelssonar. Jeg vil skjóta því til hv.flm., hvort ekki sje ósamræmi milli fyrirsagnar till. og þess, sem seinna stendur; aldurstrygging er sem sje miklu óákveðnara en ellitrygging. Það er eitt atriði, sem verður að taka til athugunar í þessu sambandi, og það eru þeir ellitryggingarsjóðir, sem til eru í landinu. Þeir þróast töluvert, og þeirra þróun fer tiltölulega ört vaxandi, eins og gefur að skilja. En jeg skal játa, að gjaldið, sem greitt er þar, er svo lágt, að þeir verða seint að fullum notum, en eru þó þegar farnir að gera mikið gagn. Þar sem hv.flm. (JJ) gerði það ekki að beinni till. sinni að vísa málinu í nefnd, þá leyfi jeg mjer að gera að till. minni, að því verði vísað til hv.fjhn.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg hefi ekki nema fáum orðum við að bæta, - Hvort tryggingin ætti heldur að heita ellitrygging eða aldurstrygging, er aukaatriði. En það leiðir af sjálfu sjer, að það getur engin aldurstrygging verið nema sú, sem nær til gamalmenna. Jeg fór ekki mikið út í tölur í sambandi við þetta mál, því mjer er ekki nógu kunnugt um útreikninga dr. Ólafs Daníelssonar til þess. Nýlega hefi jeg spurt hann um álit sitt um það, hvað yrði að hækka mikið það, sem hvert gamalmenni fengi á ári. Taldi hann, að með núverandi peningagildi væri varla hugsanlegt annað en að breyta 200 kr. útborgun í 500 kr. Við það hækkaði árgjaldið náttúrlega. Jeg ætla ekki að fara að deila við hæstv. ráðh. (MG) um það hjer, hvort gjaldið ætti að vera nefskattur eða ekki. Það er í sjálfu sjer öðru máli að gegna um þetta en berklalögin, þó jeg ætli ekki að fara út í það hjer. Því að líkurnar fyrir því, að menn verði gamlir, eru svo langsamlega miklu meiri en fyrir því, að menn fái berklaveiki. Það er um tvent að ræða viðvíkjandi árgjaldinu, hvort það ætti eingöngu að borgast af einstaklingunum sjálfum eða að ríkið styrkti trygginguna. Þetta er rannsóknaratriði og bíður úrskurðar í framtíðinni.