Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjárhagsnefndar (Magnús Guðmundsson) Það eru brtt. á þgskj. 503, sem jeg ætla að minnast lauslega á, og þá fyrst 4. lið, við 2. gr., um að aukatekjur færist niður um 10 þús. kr. hvort árið. Það virðist ekki varlegt að áætla þann lið eins hátt og stjórnin hefir gert, því að það hefir dregið mikið úr kaupum og sölum, og því eru minni tekjur fyrir þinglestur á afsölum og slíkum skjölum. Sömuleiðis mun afgreiðslugjald skipa minka töluvert, sökum þess, hve skipaferðir eru teptar. Þó hefir nefndin búist við, að þetta mundi lagast eitthvað 1919, og því ekki fært meira niður. Þá er 6. liður, við 2. gr., vitagjald, sömuleiðis fært niður um 15 þús. kr. á ári. Stjórnin hefir fært það niður úr því, sem áður var, og nefndin svo enn þá meir, af þeirri ástæðu, sem jeg nefndi áðan, hve lítið er um skipaferðir. En nú hefir stjórnin komið fram með frv., sem fer fram á hækkun á vitagjaldi, og í því trausti, að það verði samþykt, tekur nefndin till. aftur. Þá er 8. liður, við 2. gr., sem nefndin vill lækka úr 220 þús. kr. niður í 150 þús. kr. Nefndinni þykir stjórnin áætla útflutningsgjald altof hátt, þar sem sýnt er, að mjög dregur úr því, vegna siglingateppu og rýrnunar á framleiðslu til sjávarins, nema því að eins, að frv. það yrði samþykt, sem nú er komið fram, um hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, en það er mjög skamt á veg komið, og ekki sjeð fyrir, hvort verður samþykt. Áfengistoll vill nefndin hækka um 10 þús. kr. á ári, með hliðsjón af því, að líkur eru til, að frv. það verði samþ., sem nú liggur fyrir þinginu og fer fram á tollhækkun á áfengi og öli. Tíunda lið, við 2. gr., tóbakstoll, vill nefndin sömuleiðis hækka um 75 þús. kr. á ári. Það byggir nefndin á því, að frv. það verði samþykt, sem fer fram á hækkun á tóbakstolli um ?. En fari svo, að frv. verði felt, þá þarf auðvitað að færa þetta niður. Kaffi- og sykurtoll færir nefndin niður um 50 þús. kr. á ári. Henni þykir fullhátt farið hjá stjórninni, bæði sökum aðflutningsteppu og ekki síst af því, að menn munu spara mikið við sig sykur, eins og nú er ástatt. Vörutoll (12. lið) færir nefndin enn fremur niður úr 350 þús. kr. niður í 300 þús. kr. á ári. Mun það síst oflangt farið, þótt aldrei nema flutningar verði komnir í samt lag 1919. Pósttekjur vill nefndin færa niður um 10 þús. kr. á ári, vegna þeirra misbresta, sem eru á póstsambandi við útlönd, og ekki er útlit fyrir, að lagist fyrri hluta næsta árs. Við 3.-4. gr. eru engar brtt. Þá er brtt. við 5. gr., 1. lið, um að aftan við hann bætist svo hljóðandi aths.: »Heimilt er prestinum í Breiðabólsstaðarprestakalli að verja árgjaldinu af því, kr. 142,38 hvort árið, til túnsljettunar á staðnum, þó með því skilyrði, að hann sljetti að minsta kosti 6 dagsláttur á þessum 2 árum«. Þessi aths. hefir staðið í fjárlögunum í nokkur ár, og nefndinni þótti því ekki ástæða til að fella hana burt nú, því að svo framarlega sem vel eru sljettaðar 3 dagsláttur á ári, þá er það gróði fyrir landssjóð, en að það sje vel gert, er stjórnarinnar að sjá um. Að endingu ætla jeg að drepa á 1. lið 3. gr., sem sje silfurbergsnámurnar í Helgustaðafjalli. Þann lið hefði nefndin helst viljað fella burt, af því að ekki er útlit fyrir, að náman gefi neinar tekjur á næstu árum. En af því að upphæðin er svo lág, 2000 kr., að litlu munar til eða frá, og verið getur, að ástandið breytist á síðara ári fjárhagstímabilsins, þótti ekki alveg næg ástæða til að nema hann burt. Stefna nefndarinnar hefir verið sú, að áætla heldur varlega, og þó er það mikið álitamál, hvort hún hefir farið nægilega langt í þessu efni. Jeg persónulega hefði viljað færa tekjurnar meira niður.

Framsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Jeg skal reyna að vera stuttorður og ekki tefja tímann mjög lengi. - Jeg hefi heyrt talað um það, bæði utan þings og innan, að mönnum hafi þótt fjárlögin koma óvanalega seint frá nefnd, og er það að vísu svo, en til þess liggja ýmsar orsakir. Jeg vil benda mönnum á, að munurinn er ekki svo mikill frá því sem áður hefir verið, því að 1915 komu fjárlögin 20. ágúst til 2. umr. í Nd. Það munar því ekki nema 3 dögum frá því sem nú er, en þó ber að geta þess, að þingið 1915 byrjaði ekki fyr en 7. júlí, Það eru ýmsar eðlilegar orsakir, sem liggja til þess, að þau koma ekki fyr nú, og þá fyrst og fremst það, að fjáraukalögin nú voru miklu umfangsmeiri en áður hefir verið og kröfðust því meira starfs. Og annað er það, að samkvæmt nýju þingsköpunum verður að leggja allar tillögur og öll frv., sem fara fram á aukin útgjöld úr landssjóði og fram koma á þinginu, fyrir fjárveitinganefnd, og hún að taka það til yfirvegunar og láta í ljós álit sitt. Eins og allir hljóta að sjá hefir þetta tafið mikið, og tel jeg vafasamt, hvort þetta ákvæði í þingsköpunum er heppilegt. Aftur á móti hefir fjárhagsnefnd nú tekið tekjuhlið fjárlaganna, sem ekki hefir áður verið. Til að sýna mönnum fram á, að nefndin hefir unnið ósleitilega, vil jeg geta þess, að hún hefir haldið jafnmarga fundi um sjálf fjárlögin eins og nefndin 1915, sem sje 34, en auk þess 9 fundi um annað. Af þessu vona jeg að sje auðsætt, að vinnubrögðin hafi verið í góðu lagi. Það hafa heyrst þau ummæli hjá sumum háttv.þm., og jafnvel hjá hæstv. stjórn líka, að nefndin hafi nú gengið lengra frá sparnaðarstefnunni en áður, og jafnvel lengra en búast hefði mátt við. Það mætti því ætla, að full ástæða væri til fyrir nefndina að sýna fram á að það gæti engum komið á óvart, þótt tekjuhalli yrði nú, og að nefndin hefði ekki átt annars úrkostar en að auka útgjöldin töluvert. Það er að vísu sjálfsagður hlutur að spara eftir megni, en það er meiningarlaust að láta sparnaðinn koma niður á því, sem engan veginn er mögulegt að spara. Sjálfsagt mun menn greina á við nefndina um ýmsar einstakar breytingartill., en fjöldinn af þeim breytingartillögum, sem mest útgjöldin hafa í för með sjer, eru þess eðlis, að öllum hlýtur að koma saman um, að hjá þeim varð ekki komist. Jeg vil svo leyfa mjer að nefna hjer nokkur dæmi upp á þessar sjálfsögðu brtt., sem allir hljóta að vera á einu máli um, að sjeu nauðsynlegar. Þá er fyrst brtt. við 10. gr., sem fer fram á, að hækkaður verði þingkostnaður um 80 þús. kr. Stjórnin hafði áætlað hann að eins 80 þús. kr., en eins og sakir standa nú verður það altof lágt áætlað. Má benda á það, að nú er þegar sýnt, að alþingiskostnaðurinn 1917 verður minst 180 þús. kr. Það mun því síst vera oflangt farið hjá nefndinni, þegar þess er gætt, að líkur eru enn fremur fyrir því, að annað þing verði haldið á fjárhagstímabilinu, heldur en hið reglulega þing 1919. Hjer eru þá strax komnar 80 þús. kr., sem verða að teljast óhjákvæmileg útgjöld. Þá kem jeg næst að alveg nýjum lið, sem við höfum bætt inn í fjárlögin, en það er kostnaður við fasteignamat, 30 þús. kr. Sömuleiðis verður að telja þetta óhjákvæmileg útgjöld, af þeirri ástæðu, að fasteignamatið er lögboðið. Nú kunna einhverjir að segja, að óþarft hefði verið að setja þetta í fjárlögin, þar sem sjerstök lög eru fyrir því. En nefndin lítur svo á, að rjettast sje að setja öll þess konar útgjöld inn í fjárlögin, til þess að gefa mönnum betra heildaryfirlit. Jeg skal geta þess, að upphæð sú, sem hjer er nefnd, er að eins laus áætlunarupphæð, vegna þess, að nefndin hafði mjög lítið til að byggja á. Vantaði alveg reikninga úr 6 sýslum, en nokkuð af reikningum komið úr hinum sýslunum, og námu þeir um 31 þús. kr. Áður en jeg fer lengra út í þær stærri fjárhæðir ætla jeg að minnast á það, sem háttv.þm. sjálfsagt kannast við, að stjórnin hafði gert ráð fyrir 6242 kr. tekjuafgangi. Þessi tekjuafgangur er ekki rjettur, af þeim ástæðum, að fyrst og fremst er, eins og hæstv. fjármálaráðherra skýrði frá, prentvilla í styrknum til sjúkrahúsa, eða öllu heldur ritvilla, og nemur hún 4 þús. kr. yfir fjárhagstímabilið. Þá er enn fremur reikningsskekkja í fæðiskostnaði Heilsuhælisins, og nemur hún um 2000 kr. yfir fjárhagstímabilið. Þá má líka geta þess, að í 8. gr. II. hefir sjest yfir að telja með »provision« af lánum, sem hæstv. fjármálaráðherra segir, að nemi 232 kr. 79 aurum. Nefndin mun koma með brtt. um þetta síðar, en gat það ekki nú, af því að hún hafði ekki nægar upplýsingar. Þegar þetta er tínt til, þá fer nú að standa í járnum með tekjur og gjöld. Jeg skal svo halda áfram þar sem jeg slepti áðan og kem þá að þeim liðum í 12. gr., sem snerta spítalana. Jeg trúi ekki öðru en að menn sjeu nefndinni sammála um, að hjer sje um óhjákvæmilegar upphæðir að ræða. Fjárveitingar þær, sem stjórnin hefir áætlað, eru bersýnilega altof lágar, og nefndin hefir því að eins hækkað þær, að hún sjer, hvað það er fjarri öllum sanni að búast við því, að spítalarnir geti starfað og verið reknir fyrir minna fje en nefndin ráðgerir. Engum mun nefnilega koma til hugar, að þessum stofnunum verði lokað eða að hægt sje að spara við þær mat eða hita. Þá kemur hækkun á bólusetningarfje, sem er í samræmi við það, sem landsreikningarnir sýna að þarf fram yfir það, sem áætlað var. Næst er nokkuð stór upphæð, sem nefndinni hefir þótt sjálfsagt að taka upp, enda er það samkvæmt till. stjórnarinnar. En það er 40 þús. kr. til byggingar yfir listasafn Einars Jónssonar. Þessi upphæð er þó að eins flutt frá fjáraukalögum, var tekin út þaðan í því skyni, að hún væri tekin inn í fjárlögin. Þá er enn ein brtt., sem nefndin telur sjálfsagða, nefnilega 3,500 kr. til bókavarðar Sigfúsar Blöndals. Fyrri hluta þessarar fjárveitingar, 2500 kr., hefir þingið þegar samþykt í fjáraukalögum, og er þetta því í samræmi við það, sem þingið hlýtur að hafa ætlast til. Þarna eru þá komnar brtt., sem samtals nema 272 þús. kr. Og jeg hygg, að allir sjái, að nefndina hafi borið skylda til að taka þær í fjárlögin. Auk þess eru ýmsar fleiri till., sem jeg ætla að nefna, sem nefndin telur sjálfsagðar, þótt þær sjeu ef til vill ekki eins bersýnilega sjálfsagðar og þær, sem jeg nú hefi talið. Það hefir áður verið talið sjálfsagt, ef fje hefir verið veitt til verklegra framkvæmda og svo af einhverjum ástæðum ekki notað á því fjárhagstímabili, að það yrði endurveitt. Brtt. nefndarinnar, sem fara fram á slíkar endurveitingar, eru um 27 þús. kr. Þá má geta þess í þessu sambandi, að það verða að teljast nauðsynlegar brtt., sem nefndin hefir gert við ýmsa vegakafla. Þær eiga ekki að miða til annars en að koma því til leiðar, að jafnmikið verði framkvæmt af þeim eins og til hefir verið ætlast, svo að eigi verði á þeim bein afturför, heldur reynt að halda í horfinu. Hækkunin á liðum þeim er að eins til að vinna upp kauphækkun. Jeg skal geta þess, að nefndin hefir þó aldrei farið eins hátt og ætla mætti að þyrfti til þess, að jafnmikið fengist framkvæmt og áður á ári. Þær hækkanir, er að þessu lúta, nema um 35000 kr. Þá eru af þessum brtt. alls komnar 332 þús. kr. Það mætti ef til vill nefna fleiri dæmi, þar sem það virtist siðferðisleg skylda þingsins að leggja fram fje, eins og til dæmis Skeiðaáveituna. Eftir að búið er að samþykkja Flóaáveituna er sjálfsagt, samræmisins vegna, að láta hið sama ganga yfir Skeiðaáveituna, ekki síst er hjeraðsbúar hafa sjálfir ótrauðir riðið á vaðið. Í sambandi við það vill nefndin láta kaupa stórt verkfæri, skurðgröfu, sem er undirstaða og hjálp við þessi áveitufyrirtæki, til þess að þau verði framkvæmanlegri. Þær upphæðir verða til samans 51 þúsund kr. Þarna eru komnar 383 þúsund kr. Ef bætt er nú við smærri brtt., sem beinlínis eru afleiðing af dýrtíðinni, þá er ekki ofmikið sagt, að brtt. nefndarinnar, er nema 400 þús. kr., sje alveg óhjákvæmileg nauðsyn, og jeg býst við, að háttv. Alþingi hefði þótt það hart, ef nefndin hefði gengið fram hjá einhverju af því. Skal jeg svo ekki fara frekar út í þetta, en hef bent háttv. deild á þetta, til þess að ekki væri hægt að bera nefndinni á brýn óþarfa eyðslusemi í stærstu atriðunum. Annars mun það koma fram við umræðurnar, hvernig nefndinni tekst að færa rök fyrir sínu máli um aðrar brtt. en þegar eru nefndar. Jeg held, að nú sje ekki þörf í svip að tala fleira alment um brtt. nefndarinnar, en skal nú koma að einstökum brtt. Jeg skal vera stuttorður, því að jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi lesið nál. Þar er gerð grein fyrir þeim öllum, og skal jeg því að eins drepa á það, er mjer finst vanta til skýringar sjerstaklega. Eins og sjest á nál. hefir hagstofustjórinn haldið því fram, að rjett væri og sanngjarnt, að hans staða væri gerð jafnrjetthá stöðu skrifstofustjóra stjórnarráðsins, sem sje embætti með eftirlaunarjetti o. s. frv. Nefndin lítur svo á, sem þessi röksemdafærsla hans hafi við nokkur rök að styðjast, og þar sem hún álítur manninn alls góðs maklegan, vill hún hækka laun hans, svo að þau verði eins og laun skrifstofustjóranna, án þess þó að ákveða honum eftirlaun. Þá er brtt. við 10. gr., sem fer fram á að hækka laun yfirskoðunarmanna landsreikninganna. Nefndinni fanst nærri ósæmilegt að láta þessa menn sæta sömu kjörum og hingað til, borga þeim einar 600 kr. á ári. Starf þeirra er mikið, og fer sívaxandi, ekki síst síðan landsverslunin kom til sögunnar. Fanst henni sjálfsagt að bera fram þá brtt., að þeir fengi 1000 kr. á ári, og getur þó orkað tvímælis, hvort það er sómasamleg borgun. Um 13. brtt., við 12. gr., um starfrækslu Röntgenstofnunarinnar, er það að segja, að þar er um flutning að ræða frá 14. gr. En jeg vil geta þess, að útlit er fyrir, að starfræksla hennar verði dýrari á næstunni, því að nefndinni er skýrt svo frá, að »Völundur« verði að hætta að láta henni rafmagn í tje. Verður þá stofnunin annaðhvort að fá rafmagnið leitt annarsstaðar frá, eða flytja í þann stað, þar sem helst mun rafmagn að fá, stórhýsi þeirra Nathans & Olsens, en þar er húsaleiga miklu hærri en stofnunin hefir áður þurft að gjalda. Má því búast við, að nefndin flytji brtt. við þennan lið við 3. umr. Jeg drap á spítalana. Öllum kemur saman um, að ekki megi loka þeim. Þá er fyrst um viðurværi sjúklinganna. Nefndinni fanst ekki hægt að gera ráð fyrir minni fæðiskostnaði en samkvæmt brtt. hennar, og er meira að segja sannfærð um, að þessi upphæð dugir ekki, eins og verðlag er nú, en vonar, að síðara árið verði svo hagstætt, að það jafni sig. Um áætlunina á fæðiskostnaði á Vífilsstöðum skal jeg geta þess, að þótt á hinum tveimur spítölunum væri hægt að halda eitthvað sparlega á, vegna dýrtíðarinnar, þá er það ekki hægt á Vífilsstöðum. Þar má ekki spara mat. Þar er það lífsskilyrði, að engin matartegund sje spöruð. Um eldsneytið er það að segja, að brtt. nefndarinnar eru ekki miðaðar við núgildandi verðlag, heldur við það kolaverð, að hver smálest kosti 100 kr. Eins og menn sjá er ekki hátt farið, og engin von til, að ástandið geti jafnast svo, að þetta nægi, hvað þá heldur það, sem stjórnin áætlaði. Um 18. brtt., við 12. gr., tölulið 11, um landsspítalann, skal jeg geta þess, að eins og háttv. þingdm. muna er hjer á ferðinni þingsál.till. um þetta atriði. Með því að sú till. er ekki útrædd og nefndin hefir ekki krufið málið til mergjar, leyfir nefndin sjer að taka þá till. aftur, en mun ef til vill koma með brtt. við 3. umr., eftir því sem henni kemur saman um. Þá er 26. brtt., sem er alveg nýr liður, og er um kostnað við heilbrigðiseftirlit lækna með alþýðuskólum. Um það er ítarlega ritað í nál., og vil jeg benda háttv.þm. á að lesa það, af því að hjer er um nýjan lið að ræða. Þetta er sjerstaklega nýtt atriði og áríðandi að kynna sjer það, því að talsvert umtal hefir orðið um þetta úti um land. Þá kemur brtt., sem er orðabreyting á aths. um styrk til lækninga á hörundsberklum. Skal jeg geta þess, til skýringar nál., að nefndin leit svo á, að þegar um mjög fátækt fólk væri að ræða, væri ekki hægt að krefjast þess, að það legði eins mikið fram og farið er fram á í frv. stjórnarinnar. Það gæti meira að segja komið til mála, að landssjóður legði allan styrkinn fram, og nefndin vill því ekki hafa það skilyrði, að sjúklingarnir sjálfir leggi altaf til ? kostnaðar. Þess ber að gæta, að þess er enginn kostur að fá lækningu á þessum sjúkdómi hjer á landi, og landinu því skylt að hjálpa. Eins og menn sjá gríp jeg niður hjer og þar, til þess að tefja ekki tímann. Þá eru ekki fleiri brtt. við 12. gr. og þá kemur 13. gr. A., um póstmálin. Nefndin hefir, í stuttu máli, haldið sjer við till. póstmeistara, nema í tveim atriðum. Í öðru hefir hún farið dálítið hærra, sem sje til launa póstafgreiðslumanna utan Reykjavíkur, en í hinu dálítið lægra, sem er skrifstofukostnaður á stærri póstafgreiðslum utan Reykjavíkur. Þar eru dregnar 1400 kr. á ári frá því, sem póstmeistari lagði til. Nefndin taldi líkur til, að þar yrðu ekki eins mikil störf á næsta ári og því ekki þörf að veita eins mikið. Þá eru 2 orðabreytingar, um ný nöfn á 2 embættismönnum. Önnur kom fram samkvæmt ósk vitamálastjóra, sem áður var nefndur umsjónarmaður vitanna Það þótti ekki nema rjett, að nafn hans segði til starfsins, sem er öll stjórn vitamála. Lík breyting hefir verið gerð á nafni þess embættismanns, sem áður var nefndur »verkfræðingur landsins«, og hann nefndur vegamálastjóri, vegna þess, að það eru og hafa verið fleiri verkfræðingar í þjónustu landsins, en þessi eini hefir á hendi stjórn vegamálanna. Þá er ferðakostnaður og fæðispeningar verkfræðings landsins, sem nefndin leggur til að hækka, fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að alt hefir hækkað og ferðalög eru dýrari en áður, og þótt honum sje borgað eftir reikningi, mætti líta svo á, ef þar stendur mjög lág upphæð, sem verið væri að letja verkfræðinginn þess að ferðast svo sem þörf krefur. Nefndin vildi sýna með brtt., að hún ætlast til, að hann ferðist eftir þörfum. Þá skal jeg benda á 40. brtt., sem er nýr liður, um fjárveiting til að gera stein- og járnbrýr, í stað trjebrúa, á áður afhentum flutningabrautum. Nefndin hefir, síðan hún samdi brtt., fengið nýjar upplýsingar, svo að jeg á að lýsa yfir því, að það er ekki tilgangur hennar, að verkið sje borgað að öllu leyti úr landssjóði, heldur að ? hlutum, og mun hún koma með brtt. til 3. umr. Er þetta samkvæmt till. verkfræðings, enda hvílir engin lagaskylda á landssjóði til að inna þetta af hendi, heldur er það sanngirniskrafa, að hann taki þátt í kostnaðinum. Þá hefir nefndin lagt til að hækka tillag til viðhalds flutningabrauta og þjóðvega, og er það skýrt í nál. Öll vinna er nú miklu dýrari en áður. En auk þess leggur nefndin áherslu á, að viðhaldið sje fullkomið. Það eru hyggindi, sem í hag koma, að veita nóg til þeirra hluta. Þá er getið um það í nál., að Borgfirðingar fóru fram á, að landssjóður styrkti brú yfir Hvítá hjá Ferjukoti, og vegarkafla frá henni yfir á þjóðveginn og flutningabrautina, að ? hlutum. Eftir áætlun landsverfræðings á brúin að kosta 50 þús. kr. og vegarkaflinn 40 þús. kr. Landsverkfræðingur hefir lagt með því, að verkið sje unnið. En nefndin hefir ekki viljað fara svo langt, en vill, að landssjóður styrki þessa vegakafla á sama hátt og aðra akfæra sýsluvegi, að helmingi, en brúarbygginguna telur hún sanngjarnt að styrkja á sínum tíma að ? hlutum, bæði af því, hve brúin verður dýr, og því, ef litið er á, hve mikið fje sýslufjelagið hefir lagt í samgöngur. Það er ekki svo mikill skilsmunur, ef veitt verður eftir till. nefndarinnar og þess, sem Borgfirðingar fara fram á, því að ekki munar nema um 6000 kr. Þótt nefndin vilji ekki fara lengra, þá skal þess þó getið, eins og skylt er, að vegamálastjóri leggur til, að Alþingi verði að fullu við óskum hjeraðsbúa. Í nál. er ekki minst á þær brtt., sem eru endurveitingar. Eins og jeg gat um áður eru þær nokkurn veginn sjálfsagðar. En jeg skal geta þess um endurveitingu til brúar á Hjeraðsvötnin, að af því, að nefndina vantaði upplýsingar, hefir fjárupphæðin orðið hærri en þörf er á. Það munu verða greiddar á þessu ári um 17000 kr., svo að 10000 kr. er áreiðanlega nóg, og mun nefndin koma með brtt. um það við næstu umr. Þá er um steinsteypubrú á Hamarsá á Vatnsnesi. Jeg þykist vita, að hún muni ekki bygð fyr en efni fæst með sæmilegum kjörum og um hægist, en það er eðlilegast, að upphæðin standi í fjárlögunum, svo að hún verði notuð, er menn sjá sjer fært að leggja út í verkið. Þá er brtt., ekki svo óveruleg, um athugasemdina við þennan greinarkafla. Nefndinni fanst ekki mega ganga svo frá fjárlögunum, þótt tekjurnar hrykkju ekki fyrir útgjöldunum, að fyrir það eitt væri frestað framkvæmdum í landinu. Það yrði til þess að eyðileggja atvinnu fyrir fjölda fólks. En það er brýn nauðsyn, að fólk hafi atvinnu, enda þótt tekjurnar hrökkvi ekki, enda er það þegar sýnilegt. Og þess verður einnig að gæta, að samkvæmt núgildandi fjárlögum var 1915 dregið svo mikið úr vegagerðum í landinu, að ekki má slíkt við gangast ár eftir ár. Þá eru mjög litlar brtt. frá nefndinni við kaflann um símamál, og er skýrt frá þeim í nál., en jeg skal geta þess, að koma mun fram við 3. umr. allstór brtt., sem sje um loftskeytastöð í Flatey á Breiðafirði. Eins og getið er um í athugasemdum stjórnarinnar hefir landssímastjórinn lagt það til, að á næstu árum verði bygðar 4 loftskeytastöðvar, en nefndin og landasímastjórinn líta svo á, að þessi stöð eigi að koma fyrst. Jeg held þá ekki, að nauðsyn beri til að athuga fleiri brtt. Jeg skal geta þess, að jeg mun láta bíða að gera grein fyrir áliti nefndarinnar um till. samgöngumálanefndarinnar, þangað til sú nefnd hefir gert grein fyrir áliti sínu. Annars get jeg getið þess yfir höfuð, að nefndin er á móti flestöllum einstakra manna till. Annars er nefndin mjög vel sammála um þennan kafla, nema um brtt. samgöngumálanefndarinnar.

Fjármálaráðherra (B. K.) Jeg hafði ætlað mjer að gera almennar athugasemdir um fjárlögin við 1. umr., en tíminn leið og svo var orðið framorðið, að jeg vildi ekki tefja svefn manna, og geymdi mjer það því þangað til nú. Jeg vil því biðja hæstv. forseta að virða mjer á hægra veg, þótt jeg haldi mjer ekki nákvæmlega við fyrirmæli þingskapanna. Jeg skal þá minnast fyrst örfáum orðum á brtt. fjárhagsnefndar. Þær eru á fylstu rökum bygðar; fellst jeg því á þær. Að stjórnin áætlaði tekjurnar svona hátt, kemur til af því, að það leit mikið öðru vísi út í febrúarmánuði en nú. En auðvitað er það, að eins og nefndin segir þá er ekki á þessum tímum hægt að gera neina ábyggilega áætlun. Háttv. fjárhagsnefnd hefir nú tekið vitagjaldsfrumvarp sitt aftur, svo að jeg skal ekki tala um það að sinni. Aftur má geta þess, að talsverðar líkur munu vera fyrir því, að tóbakstollurinn gangi ekki óbreyttur í gegn um Ed., en það er ekki þessari nefnd að kenna, svo að ekki skal jeg heldur eyða að því fleiri orðum. Sömuleiðis vil jeg geta þess, í sambandi við seinasta liðinn, að jeg man ekki til, að neitt hafi legið fyrir stjórninni um það atriði. Loks skal jeg geta þess, að um tekjurnar af silfurbergsnámunni er það að segja, að sú upphæð var sett alveg út í bláinn. - Eins og jeg hefi tekið fram finnast mjer tillögur háttv. fjárhagsnefndar skynsamlegar, og sje jeg því ekki ástæðu til að fjölyrða um þær frekara. Jeg kem þá næst að gjaldahliðinni. Jeg skal taka það fram undir eins, að háttv. fjárveitinganefnd lítur mjög öðrum augum á fjárlögin en stjórnin. Stjórnin vildi fara mjög varlega með fjárveitingar úr landssjóði, og alls ekki blanda dýrtíðarmálunum inn í þær. Það var aðalatriðið fyrir stjórninni að halda landssjóðsstarfseminni gangandi, þannig að þær landssjóðsstofnanir, sem nauðsynlegar eru, sjerstaklega þær, sem styðja atvinnuvegina, gætu haldið áfram hindrunarlaust. Allar þær fjárgreiðslur, sem stjórnin taldi ekki bráðnauðsynlegar, vildi hún takmarka sem mest, og dýrtíðarráðstafanir vildi stjórnin alveg leggja á vald þingsins, og taka þá lán, til þess að standast þann kostnað, sem af þeim leiðir, án þess að þær snertu fjárlögin. Nefndin hefir aftur á móti tekið mikið tillit til dýrtíðarráðstafana, og er það einkum það, sem áhrif hefir á útkomuna í fjárlögunum. Við þessu er í sjálfu sjer ekkert að segja. Þetta er stefnumunurinn á milli stjórnarráðsins og fjárveitinganefndarinnar, en þessi stefnumunur rjettlætir ekki ummæli nefndarinnar um fjárlagafrumvarp stjórnarinnar, um að það villi sýn og geri yfirlitið yfir fjárhaginn örðugra. Háttv. fjárveitinganefnd verður líka að hafa það hugfast, að nú er hægara að áætla tekjur og gjöld landssjóðs heldur en var í febrúar síðastliðinn vetur, þegar fjárlagafrv. var samið. Við þetta bætist einnig það, að sumar hækkanir hv. fjárveitinganefndar virðast stafa af ókunnugleika, sem kemur til af því, að nefndin hefir ekki viljað hafa nema sem minsta samvinnu við stjórnina, þótt henni hafi vitanlega staðið það til boða. Af þessu flýtur það, að ýmislegt hækkar samkvæmt tillögum fjárveitinganefndar, sem áður hafði verið samið um, og mun jeg skýra þetta nánar, er jeg kem að þeim liðum, sem jeg á sjerstaklega við. Það er auðvitað, að menn fara það, sem þeir komast lengst, til að ná í fje úr landssjóði. Þess vegna ríður á, að fjárveitinganefndin og stjórnin vinni saman í fullu samræmi. Jeg skal svo minnast á hinar ýmsu brtt. nefndarinnar og byrja þá á þeirri fyrstu, um að hækka laun hagstofustjórans. Við þessa breytingu hefi jeg ekkert að athuga. Hún er gerð í samráði við stjórnina. Þá er næsta brtt., um að hækka húsaleiguna fyrir hagstofuna og eldivið til hennar upp í 1800 kr. Eftir því, sem út leit í febrúar í vetur, bjóst stjórnin við, að nóg væri að veita 1000 kr. til þessa, en mikið hefir nú breyst síðan, og getur verið, að þörf sje að hækka fjárveitinguna eitthvað. Annars átti að útvega hagstofunni annað húsnæði. Átti að setja hana í bankarústirnar eða gamla pósthúsið, en bæði þessi hús á landið sjálft, og þess vegna var fjárveitingin ekki sett hærra. Er þetta eitt dæmi upp á það sem jeg gat um áðan, að sneiða mætti hjá, ef nóg hefði verið um samvinnu milli stjórnarinnar og fjárveitinganefndarinnar. Þá kem jeg að 4. tölulið í brtt. nefndarinnar. Það er þingkostnaðurinn, sem nefndin vill færa upp í 160 þús. Við þessu er ekkert að segja annað en það, að eðlilegt er, að nefndin viti þetta betur heldur en stjórnin vissi í febrúar í vetur; þá var ekki búið að koma sjer niður á aukaþingshaldi að ári. Þá er 5. brtt. nefndarinnar, um að hækka laun endurskoðenda landsreikninganna. Stjórnin hefir ekkert við þetta að athuga, en vill að eins benda á, að ekki er langt síðan þessi laun voru hækkuð. Þá er 6. till. nefndarinnar sú, að feld sje fjárveitingin, sem sett var inn í frv. stjórnarinnar, um 10 þús. kr. til eftirlits vegna bannlaganna. Þessi fjárupphæð var sett á frv. vegna þess, að stjórninni var kunnugt um, að síðastliðinn vetur höfðu nokkrir menn í þessum bæ önglað saman nokkurri fjárupphæð, í því skyni að vernda bannlögin. Stjórninni þótti nú rjettara að ljetta þessu af einstökum mönnum, enda taldi hún líklegt, að þingið mundi fallast á þetta, einkum þar sem reynsla er fengin fyrir því, að þessa eftirlits er þörf. Í staðinn fyrir þennan lið vill nefndin hækka fjárveitinguna til óvissra útgjalda, í því skyni að auka almenna löggæslu. Jeg skal ekkert fara út í það, hvor stefnan sje rjettari, en deildin sker úr því máli. Þá hefir nefndin tekið inn í fjárlögin væntanleg útgjöld til fasteignamats, og fært þá ástæðu fyrir, að taka eigi alt með, sem búast má við, að verði greitt á fjárhagstímabilinu. Þetta er alveg ný stefna, og er jeg henni ekki mótfallinn.. Jeg átti tal við skrifstofustjórann um þennan væntanlega kostnað, og sagði hann, að það væri ekki venja að setja slíkt í fjárlög. Jeg segi þetta að eins til að afsaka stjórnina, því að jeg álít holt og gott, að önnur venja væri tekin upp. Enda hefi jeg tekið ýmislegt upp í fjárlögin, sem áður hefir verið utan þeirra, t. d. tillagið til Landsbankans o. fl. En auðvitað er það, að fasteignamatskostnaðurinn er hjer áætlaður af handahófi. Nefndin leggur til, að feldur sje burt styrkurinn til læknishjálpar í Kjósarhreppi, enda sparast við það 300 kr. hvort árið. Eðlilegt, að nefndin hafi þó viljað finna einhverja leið til sparnaðar. Fyrir nokkrum árum var þar læknissetur, en svo var læknirinn fluttur þaðan alla leið til Hafnarfjarðar. Er því eðlilegt, að Kjósarmönnum hafi brugðið við. Og eins og kunnugt er er hjeraðslæknirinn, sem verður að sækja alla leið til Hafnarfjarðar, stór maður og þungur, og því bæði örðugt og kostnaðarsamt að flytja hann, enda vilja Kjóshreppingar oftast heldur vinna til að sækja prívatlækni til Rvíkur, þótt kostnaðarsamara sje. Sú hefir líka orðið raunin á, að menn draga venjulega oflengi að sækja lækni, einmitt kostnaðarins vegna. Nýjum lið hefir verið bætt inn, um að veita samskonar styrk Flateyjarhreppsbúum í Þingeyjarsýslu. Jeg er ókunnugur á þeim stöðvum, og skal ekkert um þann styrk segja, en hann er sjálfsagt jafnsjálfsagður. Jeg skal heldur ekkert segja um augnlæknis- eða Röntgentsáhaldastyrkinn. Þá kem jeg að spítölunum. Jeg ætla mjer að tala um þá yfirleitt, en ekki einstakar upphæðir. Nefndin hefir áætlað styrkinn til þeirra stórum hærri en stjórnin. Er stjórnin í sambandi við það ásökuð um að hafa áætlað nauðsynleg útgjöld oflágt. Jeg skal strax geta þess, að ástandið hefir töluvert breyst síðan í febrúar. Þá var það almenn von og trú, að stríðið mundi enda í sumar. Það var nákvæmlega athugað af fleiri ráðherrunum en mjer, hvað áætla skyldi spítalaútgjöldin. Læknar spítalanna gerðu og sínar tillögur, en sögðu, sem rjett var, að þær væru gerðar alveg út í loftið; reyndin gæti auðveldlega orðið alt önnur. Mesta þýðingu hefir kolaverðið. Í febrúar í vetur, alt fram að 14. mars, kostuðu kolin 86 kr. tonnið. Þá virtist ekki ósennilegt að áætla kolaverð 1918 til 1919 50-60 kr. tonnið. Það er því ekki ástæða til að saka stjórnina um það, að hún hafi dregið úr áætluðum útgjöldum til spítalanna, til að geta skilað fjárlögunum tekjuhallalausum. Þessar áætlanir geta eðlilega reynst bæði rjettar og rangar. Því hefði fjárveitinganefndin átt að gera brtt., sínar með sama formála og fjárhagsnefnd, sem sje þeim, að vel geti orðið, að áætlanir stjórnarinnar reynist rjettari. Þessum útgjöldum er svo farið, að þau verða greidd, hvort sem þau reynast há eða lág. Það gerði því ekki mikið til, þótt nokkur skekkja reyndist í áætlunum um þau. Til sjúkraskýla á læknissetrum hafði stjórnin áætlað 6 þús. kr., en nefndin hækkar þann styrk upp í 15 þús. Jeg veit ekki um afstöðu stjórnarinaar í heild sinni til þessarar hækkunar, en geri ráð fyrir, að hún vilji láta sína upphæð standa. Það virðist ekki ástæða til að veita hærri styrk til byggingar nú en á friðarárum. Um tölusetningarkostnaðinn, hækkunina, er mjer ókunnugt, vissi ekki, að hennar þyrfti með, er fjárlögin voru samin. Jeg geri ráð fyrir, að nefndin áætli hann sanngjarnlega. Styrkinn til utanferða hjeraðslækna hafði stjórnin áætlað hærri en áður, en jeg sje ekki ástæðu til, að hann verði hækkaður upp úr 2500 kr., eins og nú árar. Enn fremur vill nefndin veita Guðmundi Thoroddsen 2000 kr. styrk. Mig minnir, að jeg hafi sjeð í blöðunum, að hann sje búinn að fá embætti í Kaupmannahöfn. Jeg veit ekki, hvort þetta er rjett, en ef svo er, þá virðist engin ástæða til að veita honum styrk. Þá er styrkur til Láru Sigurðardóttur. Jeg þekki ekki konuna, en það ríður á, að landið hafi á að skipa góðum hjúkrunarkonum, þegar landsspítalinn verður reistur. Þennan styrk er því sjálfsagt að veita, ef stúlkan er efnileg. Þá kemur að póstmálunum. Þegar stjórnin var að semja fjárlögin, fjekk hún tillögur frá póstmeistara. Þær hafa líka legið fyrir nefndinni. Stjórnin áleit sjer ekki fært að fara lengra en hún fór. Hún var hrædd við, að þingið vildi ekki samþykkja þær hækkunartill., sem hún bar fram, því að hingað til hefir fjárlaganefndin jafnan verið mjög spör á launahækkanir. Jeg skýrði póstmeistara frá því, hve langt stjórnin hefði sjeð sjer fært að fara, og fjekk það svar, að hann og starfsmennirnir mundu sætta sig við till. stjórnarinnar, ef þeir fengju líka dýrtíðaruppbót. Þetta hefði nefndin þurft að vita. Það er ekki svo, að jeg álíti laun póstþjóna ofhá, þvert á móti. Jeg vildi bara skýra frá því, hvernig á því stendur, að stjórnin fór ekki lengra en hún fór. Jeg vil taka það fram, af því að jeg hefi ekki borið mig saman við meðstjórnendur mína, að það, sem jeg segi, segi jeg eingöngu fyrir eigin reikning. Þá kem jeg að skrifstofukostnaði landsverkfræðings. Þegar svo var komið, að ekki var útlit fyrir, að stjórnin gæti útvegað nema tvo verkfræðinga í þjónustu landsins, þá fjellst hún á að hækka laun landsverkfræðingsins upp í 4 þús. kr. Landsverkfræðingurinn ljet það í ljós við stjórnina, að hægt væri líka að komast af með tvo, ef skrifstofukostnaðurinn væri hækkaður. Stjórnin spurði hann, hve mikið hann þyrfti, og hann svaraði 1500 kr. Nú hefir hann farið til fjárveitinganefndar og sagst þurfa 2000 kr. Við fjárveitinganefndina hefir hann farið fram á meira en við stjórnina. Þetta sýnir, eitt meðal annars, samvinnuskortinn milli nefndarinnar og stjórnarinnar. Hefði nefndin oftar átt að leita upplýsinga til hennar. Þá er jeg kominn að vegamálunum. Vegamálastjórinn hafði lýst yfir því við stjórnina, að ekki þyrfti nema 20 þús. og 14 þúsund til viðhalds flutningabrauta. En nú hefir hann sagt við fjárveitinganefnd, að hann þyrfti meira. Þetta er enn fremur að kenna samvinnuleysinu milli nefndarinnar og stjórnarinnar. Jeg held, að áætlun stjórnarinnar eigi að haldast. Ekki hafði stjórninni dottið í hug að veita fje til brúar á Jökulsá á Sólheimasandi. Á fyrsta þinginu, sem á þá brú var minst, benti jeg á, að brú, sem kostaði um 10 þús. kr., myndi jafngóð fyrir þá, sem yfir ána eiga að fara, eins og brú, sem kostaði 78 þús. kr. Áin er eins og Markarfljót. Hún breiðir sig út yfir stórt svæði í hlaupum, og breytir þá oft farvegi. Brúin gæti því í áratugi staðið þar, sem vatn kæmi aldrei nálægt. Mjer virðist ekki viðlit að brúa annað en aðalána, sem er ekki stór. Þar vill svo vel til á einum stað, að það er stór steinn í miðjum álnum. Þar er því auðvelt að brúa. Það er nægilegt fyrir fólk, sem þarna ferðast, ef þessi áll er brúaður. Ef gerðar væru nýjar athuganir og nýjar áætlanir af nýjum verkfræðingi, skyldi það vera mitt fyrsta verk að greiða atkvæði með brúargerðinni. Því að það eru fáar ár, sem jeg hefi farið yfir, sem meiri þörf er á að brúa. En jeg vil ekki, að farið sje út í neina vitleysu.  (B. J.: Þetta er veitt bara til undirbúnings)  . Ef það er álitið nægja að byggja brú fyrir 10 þús. kr., þá er einkennilegt að veita 25 þús. kr. til undirbúnings verkinu. Á fyrsta þinginu, þegar þetta mál var flutt, bauð jeg flutnm. að greiða atkvæði með 10 þús. kr. fjárveitingu, og það boð skal standa enn.  (G. Sv.: Þetta er út í loftið)  . Til þess að koma í veg fyrir, að nokkuð verði gert út í loftið, þarf einmitt að láta athuga verkið af nýjum mönnum. Jeg bar þessa hugmynd mína undir einn merkasta mann í Vestur-Skaftafellssýslu. Hann fjellst alveg á hana og sagði, að þeir myndu vera búnir að fá brúna, ef eftir þessu hefði verið farið. Ef háttv. deild vill ekki flytja allar dýrtíðarráðstafanir inn í fjárlögin, þá mun hún halda sjer við tillögur stjórnarinnar um vegamálin. Á friðarárum hefði þótt mikið að veita 18 þús. kr. til akfærra sýsluvega, en nú vill nefndin veita 25 þús. kr. Nefndin getur haft hvaða skoðun sem hún vill um þetta, en jeg álít það ótækt. Svo skal jeg ekki orðlengja meir um þennan kafla. Til verkfróðs aðstoðarmanns vitamálastjórans vill nefndin veita 3 þús. kr., en stjórnin hafði áætlað 2500 kr. Jeg held, að rjettara væri að láta slíkar hækkunartillögur fara um hendur stjórnarinnar. Vel getur verið ástæða til þessarar hækkunar, en stjórninni er ekki kunnugt um það. Stjórninni hefir engin launahækkunarumsókn borist. Annars held jeg, að nefndin hafi verið altof rífleg á fje til skrifstofuhalds yfirleitt. Stjórnin hafði í till. sínum farið eins langt og hún sá sjer fært. Um einstakar tillögur ætla jeg ekki að eyða mörgum orðum. Að eins vil jeg minnast á tillögu háttv. samgöngumálanefndar um að fella niður styrkinn til smærri báta, er gangi innfjarða. Þörfin fyrir þá er þó ekki minni en áður. Það er ekki við að búast, að stærri flóabátar geti verið að tefja sig á því að krækja inn eftir löngum og mjóum fjörðum, eða koma við þar, sem eru hálfgerðar hafnleysur; það myndi reynast óráð og tiltölulega ofdýrt að láta slíka báta koma við á þessum stöðum eins víða og oft eins og þörf krefur. Hitt er ódýrara og hagkvæmara að hafa til þess smærri báta. Verð jeg því að ráða frá því, að styrkur þessi sje afnuminn.

Forsætisráðherra (J M.): Jeg ætla að leyfa mjer að tala nokkru nánara um eitt atriði en gert hefir verið. Fjármálaráðherrann (B. K.) mintist að vísu á það; en mjer þykir þó rjett að gera gleggri grein fyrir því, af því að það heyrir minni stjórnardeild til og jeg ber höfuðábyrgðina á því, hvernig sá liður er úr garði gerður í fjárlagafrv. stjórnarinnar. Jeg á hjer við fjárveitinguna til hælanna. Háttv. frsm. (M. P.) sagði, að sjer og nefndinni allri væri óskiljanlegt, hversu lítið fje stjórnin ætlaði til þeirra. Jeg átti sjálfur mestan þátt í því að semja áætlanir þessar, og skal nú stuttlega skýra frá, á hverju jeg bygði þær. Er þess þá fyrst að geta, að í áætlunum þessum hefir verið farið sem næst því, sem forstöðumenn stofnana þessara lögðu til, að undan skildum tveim liðum, kostnaðinum við mat og eldivið. Það hefir að undanförnu verið venja stjórnarinnar að fara í áætlunum sínum að miklu leyti eftir tillögum forstöðumannanna; að minsta kosti hefir hún ekki farið hærra. Í nál. fjárveitinganefndar segir svo, að það sje fyrirsjáanlegt, að ómögulegt muni verða að komast af með þær upphæðir, sem stjórnin leggur til, að veittar verði til stofnana þessara, og virðist nefndinni alveg óskiljanlegt, hvernig stjórninni hafi dottið í hug að nefna svo lágar upphæðir. Svo bætir nefndin við: Þetta á auðvitað sjerstaklega við fæðiskostnað og kostnað við eldsneyti og ljósmeti. Að því er holdsveikraspítalann snertir þá er matarverðið alveg sniðið eftir tillögum spítalalæknisins og sett 72 a. á dag fyrir hvern mann; hafði það áður verið lítið eitt lægra. Af því að stjórnin ætlaði, að ekki þyrfti að áætla hlutfallslega hærra fyrir Kleppsbúa, setti hún sömu upphæðina á mann þar. Jeg verð að taka undir með fjármálaráðherranum (B. K.), að það sje ástæðulaust og ekki vel við eigandi að væna stjórnina þess, að hún hafi viljað fara í felur með kostnaðinn. Í marsmánuði í vetur var ekki unt að segja með nokkurri vissu - og er raunar ekki enn - að þessi kostnaður verði öllu meiri 1918 og 1919 en hann var 1916; og þótt líklegt sje, að hann verði hærri 1918, má vona, að hann verði aftur lægri 1919. Jeg verð því að halda því fram, að áætlun stjórnarinnar hafi ekki verið óforsvaranleg, og að svo stöddu sje ekki auðvelt að segja, hvor rjettara hafi fyrir sjer, stjórnin eða nefndin. Fæðiskostnað í Vífilsstaðahælinu setti stjórnin 1 kr. dag handa manni, og er það líkt hlutfall og verið hefir að undanförnu milli fæðiskostnaðar þar og í Laugarnesspítala. Sje jeg ekki betur, eftir þeim reikningum, sem jeg hefi haft fyrir mjer, en að það muni vera líkt og var 1916; þá sýnist fæðiskostnaðurinn hafa verið nokkurn veginn nákvæmlega 1 króna á mann. Að vísu mun forstöðumaður hælisins hafa nefnt 1 kr. 25 aura, en stjórninni þótti ekki ástæða til að leggja þar annað til grundvallar en við hin hælin. Jeg tek það enn fram, að hjer er ekki nema um álitamál að ræða; ástandið er þannig, að enga fullábyggilega áætlun er hægt að gera um þetta, fremur en svo margt annað. Mjer finst hv. nefnd því varla hafa leyfi til að segja, að áætlun stjórnarinnar sje gersamlega óskiljanleg. Færi svo, eins og margir vonuðu í vetur, að stríðið endaði á þessu ári eða fyrri hluta næsta árs, og vonlaust er það ekki, þá tel jeg víst, að það fje, sem stjórnin hefir áætlað, muni endast yfir bæði árin samanlögð. Hjer er því um nokkuð harðan dóm að ræða. Aftur get jeg ætlað, að telja megi áætlunina um kolaverðið í lægra lagi, jafnvel þótt miðað sje við útlitið í vetur, þegar hún var gerð. Þó var þá töluverð ástæða til að ætla, að kolaverð 1918 og 1919 mundi ekki verða meira en helmingi hærra en fyrir stríðið. Þegar áætlunin var gerð, var kolaverðið 86 kr. tonnið, en var áætlað 50 kr.; nú er það orðið nálægt 300 kr., en nefndin áætlar það 100 kr., og sýnist sú áætlun ekki forsvaranlegri en áætlun stjórnarinnar, á þeim tíma sem hún var gerð. Það sýnist því, sem hvorugur geti dæmt annan hart, þar sem um jafnmikið álitamál er að ræða. Svo er það nokkuð efasamt, hvort fara eigi mjög hátt í áætlunum um fjármál nú. Þá má telja jafnrjetta þá reglu, sem fjármálaráðherrann (B. K.) talaði um, að rjettast mundi að fylgja, að taka ekki mjög mikið tillit til augnabliks-ástandsins, heldur fara sem næst venjulegu ástandi. Mjer fanst skylt fyrir mig að minnast sjerstaklega á þennan lið, því að fjármálaráðherrann (B. K.) á minsta sök á því, hvernig hann er úr garði gerður; hann heyrir minni stjórnardeild til, eins og jeg gat um áðan. Ef fara á með alt eins hátt og háttv. nefnd vill fara, þá hygg jeg, að verið sje að leggja út á hálan ís, og lítil hvöt gefin af hálfu fjárveitingavaldsins til að spara sem mest Það er hvort sem er ekki hægt að gera nú neinar ábyggilegar áætlanir, og verður því síðar meir að bæta úr skakkanum á annan hátt en með venjulegum tekjum. Við neyðumst til að fara sömu leið og háttvirt nefnd veit, að aðrar þjóðir gera. Þær hækka ekki gjöldin mjög mikið á þessum erfiðu tímum, til þess að jafna tekjuhallann, heldur láta þær þetta sjerstaka ástand bera sig á annan hátt.

Pjetur Jónsson Mjer virðist hæstv. stjórn taka sjer helst til nærri það, sem henni ber á milli og nefndinni, og vildi jeg fara um það fáum orðum. Nefndin segir svo í áliti sínu: »Virtist henni stjórnin hafa farið oflangt í tilraunum sínum til að gera frumvarpið tekjuhallalaust, þar sem sú viðleitni kom víða niður á útgjaldaliðum, sem engin tök voru á að spara til. En að setja sjálfsagða útgjaldaliði oflága eða sleppa óhjákvæmilegum útgjaldaliðum úr frumvarpinu, leiðir ekki til annars en að villa mönnum sýn á fjárhagsástandinu og varna þeim fullkomins yfirlits.« Þetta er alveg hreinskilnislega sagt, eins og nefndin meinti það. Henni bar á milli við stjórnina eðlilega af því, að hún stóð á nokkuð annari sjónarhæð en stjórnin, þegar hún samdi frumvarp sitt. Tímar hafa breyst síðan og útsýnið með. Jeg neita því ekki, að nefndin muni hafa litið nokkuð öðru augum en stjórnin á það, hvernig fjárhagsáætlunina ætti að semja, og ekki dylst það, að væri þeim orðum, sem jeg hafði upp úr nefndarálitinu, eingöngu beint til stjórnarinnar, þá mætti ekki eingöngu skoða þau sem ávítur til hennar, heldur beinlínis sem skammir. En nefndarmenn undirskrifuðu þau alls eigi með það fyrir augum, að þau ættu að skiljast á þann veg. Af því að það er ekki útskýrt í nefndarálitinu, hvers vegna nefndin hagaði orðum sem hún gerði, þykir mjer rjett að gera grein fyrir því nú. Nefndin sá það brátt, að henni var ekki unt að halda frv. tekjuhallalausu, og það ekki þótt hún hefði enga nýja liði tekið upp í fjárlögin, umfram þá, sem voru í stjórnarfrv., en nú hefir hún þar að auki, eins og sjá má af brtt. hennar, bætt nokkru við, sjálfsagt sumu af því, að hún stóð á öðru sjónarsviði en stjórnin og hafði í höndum upplýsingar, sem stjórnin hafði ekki haft. Fór svo, að nú, þegar nefndin skilar frá sjer fjárlagafrv., gerir hún ráð fyrir miklum tekjuhalla. Til þess nú að verja sig fyrir ákúrum fyrir að hafa búið til þennan tekjuhalla, þá vildi hún taka það fram, að það væri ekki til annars en að blekkja þingið og villa því sýn, ef nefndin hefði verið að streitast við að halda frv. tekjuhallalausu eða tekjuhallalitlu, með því að setja útgjaldaliðina svo og svo lága. Það er því rjettara að taka orðin sem bendingu til deildarinnar um að blekkja ekki sjálfa sig, heldur en sem ákúrur til stjórnarinnar. Það hefir um langt skeið verið stefna stjórnarinnar og fjárlaganefndar að áætla tekjurnar gætilega og ekki ofháar. Hins vegar hefir fjárlaganefndinni oft hætt við að áætla útgjöldin í lægsta lagi, móts við það, sem þau hlutu að reynast, og stundum klipið þar af sanngjarnri áætlun stjórnarinnar. Þess vegna hafa líka umframgreiðslur oft orðið mjög miklar. Þetta getur hafa haft þau áhrif á stjórnina, að hún hafi smátt og smátt farið að hafa áætlaða gjaldaliði í frv. sínu sem lægsta, til þess að fá tekjur og gjöld til að standast sem mest á. Slíkt er auðsjáanlega enginn sparnaður, og veldur einungis misræmi á milli landsreikningsins og fjárlaga og villir fjárhagsyfirlitið. Það er þessi stefna, sem nefndin ásetti sjer að víkja frá, og sumpart neyddist til að víkja frá, vegna dýrtíðarinnar. Í sambandi við áætlanir og breytingartillögur nefndarinnar skal jeg geta þess, að hún miðaði ekki beinlínis við dýrtíðina, eins og hún er nú á þessu ári, heldur við nokkurs konar »normal«-ástand eftir stríðið, en hærra »normal«verð á öllu en á undan stríðinu, og enn fremur bein áhrif af þessa árs dýrtíð á fyrra ár fjárhagstímabilsins. Hún getur ekki gert sjer annað í hugarlund en þótt stríðinu ljetti bráðum, þá muni verðlag verða alllengi að færast í nokkuð líkt horf og áður var. Jeg ætla ekki að tala neitt um einstaka liði frv., en ætlaði að eins að taka ómakið af framsm. (M. P.), með að skýra þetta eina atriði frá sjónarmiði nefndarinnar í heild sinni.

Frsm. samvinnunefndar samgöngumála (B. Sv.) Það á víst ekki síður við um brtt. samvinnunefndar samgöngumála heldur en ýmsar aðrar tillögur, sem hjer liggja fyrir, að þær sjeu allmjög sniðnar eftir því ástandi, sem nú er, og mætti því með nokkrum sanni kalla þær nokkurs konar dýrtíðartillögur. Nefndin athugaði samgöngumar á sjó eða með ströndum fram, bæði með tilliti til þeirra bæna, sem komið höfðu frá einstökum mönnum og hjeruðum og eftir tillögum stjórnarinnar. Jeg vil leyfa mjer að fara nokkrum orðum um brtt. nefndarinnar, en vísa að öðru leyti til nál. á þgskj. 487. Fyrsta brtt. við lið C. I., þess efnis, að niður falli fjárveiting sú, 75 þús. kr., sem ætluð er til strandferða. Sú till. var gerð vegna þeirrar ákvörðunar síðasta þings, að stjórnin skyldi kaupa eimskip til vöruflutninga með ströndum fram. Í þessum lögum er að vísu gert ráð fyrir því, að öll útgjöld til skipsins sjeu tekin upp í fjárlögin, enda renni allar tekjur af því í landssjóð. En þar sem engin áætlun er til um það, hvernig þetta skip muni bera sig, taldi nefndin óþarft og út í bláinn að áætla nokkra upphæð til þess. Útgjöldin til skipsins mundu þá að sjálfsögðu vera talin með í 22. gr. fjárlaganna. Stjórnin kveðst hafa látið fjárhæðina standa óbreytta, eins og í síðustu fjárlögum, en þótt svo væri hagað meðan samið var við eitthvert fjelag um strandferðirnar, og tillagið því fastskorðað, þá er alt öðru máli að gegna nú, og því taldi nefndin rjettast að fella liðinn burt. Við styrkinn til Eimskipafjelagsins hefir nefndin ekki gert neina brtt., enda mun það vera samningum bundið, að fjelagið annist samgöngur fyrir þá fjárhæð. Þar á móti er brtt. við C. III, um samgöngur á flóum, fjörðum og vötnum. Nefndin hefir orðið að gera þar brtt., eins og skýrt er frá í nál., bæði vegna þess, að bæta þurfti við bátum, og eins af hinu, að kostnaðurinn við að gera út báta til flutninga verður miklu meiri en áætlað var þegar stjórnin samdi fjárlagafrv. Nefndin hefir því fært tillagið til flestra bátanna upp um þriðjung og sumstaðar nokkru meira. Hins vegar færist þessi kostnaður að sjálfsögðu niður, ef stríðinu linnir, og kemur þá til kasta aukaþingsins að ári að gera þar um nýjar tillögur. Viðvíkjandi einstökum liðum er það að segja, að nefndin áætlar til bátaferða á Faxaflóa 18000 kr., en stjórnin hafði áætlað 12000. Hún hafði ætlað »Ingólf« til þeirra ferða, en nú er komið skjal frá stjórn fjelagsins, þar sem hún fer fram á stórmikla uppbót á kolaverði fyrir yfirstandandi ár og gerir ráð fyrir því að geta ekki tekið að sjer ferðir næsta ár, nema með gífurlegri hækkun á styrk; vill þó helst ekki semja um ferðir, en býður stjórninni bátinn til kaups. En þegar á það er litið, að útgerðarfjelag Faxaflóabátsins hefir ekki getað haldið samninga um ferðir þetta ár, og kol hækka óðfluga í verði, svo að þau geta orðið enn miklu dýrari næsta ár, þá telur nefndin næsta óráðlegt að kaupa »Ingólf« að svo stöddu, og dylst henni ekki, að ferðirnar yrðu miklu ódýrari á vjelbátum, því að verðhækkun á steinolíu er miklu minni en á kolum. Nefndin leggur því til að verja liðnum »til ferða á Faxaflóa«, en ekki »til Faxaflóabáts«, og er ætlast til, að stjórnin verji fjenu sem hagkvæmlegast. »Ingólfur« hefir lagt niður ferðir allar til Keflavíkur og Garðs síðan í vor, enda hefir komið umkvörtun frá íbúum Gerðahrepps, sem hvorki hafa fengið póst nje annan varning fluttan til sín um alllangt skeið, og því farið fram á að fá sjerstaka fjárveitingu til flutninga milli Reykjavíkur og Gerða. Nefndin sá sjer ekki fært að taka þá beiðni til greina sjer í lagi, en treystir því, að stjórnin sjái borgið hag Gerðhreppinga og Keflvíkinga, þegar hún semur um bátaferðir hjer við flóann fyrir næsta ár. - Þess má geta, að stjórn Faxaflóabátsins bar það fyrir sig, að lítill flutningur hefði verið sunnan með sjó, svo að hvergi nærri svaraði kostnaði að fara þessar ferðir, en íbúar Gerðahrepps telja flutningaþörfina mjög mikla. Á sama hátt hefir nefndin hækkað styrkinn til bátaferða á Breiðafirði úr 12000 kr., sem stjórnin lagði til að veittar yrðu, upp í 18000 kr. Þar eru tveir bátar til ferða. Annar er »Breiðafjarðarbáturinn«, sem stundum gengur til Reykjavíkur, hinn gengur milli Flateyjar og Barðastrandar. Nú hefir komið brtt. frá fjárveitinganefnd um að orða liðinn þannig, að alt fjeð verði veitt til »h/f Breiðafjarðarbáturinn«, en á það getur samgöngumálanefndin ekki fallist, því að það hefir ekki gengið sem best hingað til með samninga milli fjelagsins og eiganda Barðastrandarbátsins, og telur nefndin því rjettara, að stjórnin skeri úr, hvernig fjenu verði best varið, svo að engin deila þurfi að rísa milli manna þar vestra út af því. Þó skiftir þetta að vísu ekki miklu máli. Um styrk til ferða á Ísafjarðardjúpi læt jeg nægja að vísa til álits nefndarinnar. Þá vill nefndin veita til bátsferða á Húnaflóa 20000 kr., því að þar er mikil þörf á sjerstökum bát. Hafnir eru þar mjög margar, og tafsamt fyrir strandferðaskip að fara inn á þær allar; verður því ódýrara að láta sjerstakan bát annast þær ferðir. Það er ætlast til, að bátur sá gangi til Ísafjarðar annað veifið og til Sauðárkróks, ef þörf krefur. Um það er stjórninni ætlað að semja áætlun, í samráði við hjeraðsbúa. Þá leggur nefndin til, að til Langanesbáts, sem gangi lengst milli Sauðárkróks og Seyðisfjarðar, verði veittar 18000 kr. Hann kemur í staðinn fyrir »Eyjafjarðarbát« með 3500 kr., sem stjórnin hafði ákveðið og ekki átti að fara lengra en til Húsavíkur. Slíkar bátsferðir væru allsendis ónógar. Norðausturhluti landsins færi þá með öllu á mis við bátaferðir, og er það því fjarstæðara og skaðlegra fyrir þá sök, að strandferðaskip og millilandaskip koma mjög sjaldan á hafnir þessa landshluta. Hafa Norður-Þingeyingar fengið hart að kenna á samgönguleysinu síðan styrjöldin hófst, jafnvel svo hvað eftir annað, að þeir hafa ekki getað komið frá sjer haustvörum sínum, og hefir því kjöt, er ætlað var til útflutnings, legið allan veturinn og beðið eftir skipi. Má nærri geta, hvílíkt stórtjón af þessu stafar, og væri það alls óhæfilegt að láta hag þessara hjeraða lengur svo fyrir róða ganga. Nefndin ætlast til, að bátur þessi gangi alt til Seyðisfjarðar austur og taki þannig að sjer að bæta úr samgönguþörfinni um nyrðra hluta Austfjarða. Auk þess er nokkur þörf á samgöngum milli Eyjafjarðar og Seyðisfjarðar um hásumarið, því að Seyðfirðingar hafa eigi alllítil skifti við Siglufjörð um síldveiðitímann, en hins vegar er það á valdi stjórnarinnar, hvort hún lætur bátinn ganga til Seyðisfjarðar í hverri ferð, einnig á öðrum tímum árs, eða þá í sumum ferðum ekki lengra austur en til Þórshafnar, og mundi það rjettara. Til þess, að Eyfirðingar verði ekki fyrir borð bornir, ætlast nefndin til, að báturinn geti stöku sinnum farið sjerstakar aukaferðir um fjörðinn, og telur víst, að það verði nægilegt, því fremur sem Eyfirðingar eiga góðan skipakost sjálfir, og miklar ferðir eru jafnan um fjörðinn fram og aftur. Nefndin ætlar bátnum að fara lengst vestur til Sauðárkróks, en með því að flutningsþörf er ekki mikil að staðaldri á þeim hluta leiðarinnar, þá mundi nægja, að þangað væru farnar svo sem þrjár ferðir á ári, og treystum vjer stjórninni einnig til þess að ráða skynsamlega fram úr um áætlun þessara ferða. Eins og kunnugt er voru veittar 20000 krónur til mótorbátsferða fyrir Austfjörðum, frá Langanesi til Hornafjarðar, í fjáraukalögum fyrir árið 1917. Nú leggur nefndin til, að þessu verði breytt þannig, að bátur þessi gangi ekki lengra norður en á Seyðisfjörð, því að hafnir eru margar á suðurfjörðunum, og auk þess verður bátur þessi að annast Hornafjörð, en það er þjettur ábaggi, því að þar er höfn torsótt, svo að oft verður að sæta færi til að komast þangað inn. Báturinn mun því hafa nóg að gera, þótt hann gangi ekki lengra norður en á Seyðisfjörð, ekki síst þar sem honum er ætlað að fara öðru hvoru til Reykjavíkur. Viðvíkjandi Langanesbátnum er komin brtt. frá háttv.þm. Eyfirðinga þess efnis, að hann skuli ekki ganga lengra austur en til Þórshafnar. En eins og jeg hefi tekið fram þá er óhagkvæmt að slíta ferðir bátanna sundur um Langanes, og hagkvæmara, að bátar þessir hafi endastöð á Seyðisfirði. Samgöngumálanefndin hefir því ekki getað fallist á brtt. þeirra þm. Eyf. Um Skaftfellingabát er allítarlega ritað í áliti samgöngumálanefndar, og með því að engar brtt. hafa komið fram við þann lið, sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um hann. Um ferðir milli Vestmannaeyja og Rangársands er það að segja, að við Rangársand eru hafnleysur svo miklar, að sæta verður færi að lenda þar, og verður því að hafa sjerstakan bát til þeirra ferða, enda er ekki hægt að hafa fasta áætlun á milli þeirra staða. Nefndin getur því ekki fallist á, að styrkur falli niður til þessa báts, jafnvel þótt allríflega sje veitt til Skaftfellingabáts. Þá hefir stjórnin ætlað 300 kr. til báts, sem.gengi milli Patreksfjarðar og Rauðasands. Nefndinni hefir þótt þetta oflágt og leggur því til, að styrkur þessi verði hækkaður upp í 800 kr., en fjárveitinganefnd þykir styrkurinn óþarfur og vill fella hann burt með öllu. Á það getur samgöngumálanefnd ekki fallist, því að þarna hefir 12-13 smálesta bátur verið í förum við og við alt sumarið og haft nóg að gera. Hann þarf að koma við á mörgum höfnum, þótt smáar sjeu, og þar að auki fer hann á Tálknafjörð. Á Rauðasandi er og allmikið útræði og sækja þangað menn úr öðrum sveitum. Báturinn kemur því mörgum að notum, og þegar á það er litið, að hann þarf að sækja út fyrir Látraröst, og verður að sæta færi til þess að lenda við Rauðasand, þá virðist tillagið ekki mega lægra vera, eins og nú horfir, heldur en samgöngumálanefndin hefir lagt til. Því síður kemur til mála að fella styrk þennan með öllu. Stjórnin hafði áætlað 300 kr. til bátsins á Lagarfljóti, en þm. Múlasýslna fóru fram á, að sá styrkur yrði hækkaður, og hefir nefndin lagt til, að styrkurinn yrði ,800 kr. Þá hefir stjórnin ætlað 400 kr. til Hvalfjarðarbáts. Það voru mjög skiftar skoðanir í samgöngumálanefndinni, hvort þessi styrkur ætti að haldast, en það varð þó ofan á, að rjett væri, að hann stæði. En nú hefir fjárveitinganefndin lagt til, að hann yrði látinn falla, vegna þess, að fje er veitt til bátaferða á Faxaflóa. En af því að sjerstaklega stendur á með Hvalfjörð, sem er afskektur, þykir samgöngumálanefndinni ekki rjett að fella styrkinn. Aftur getur hún ekki fallist á, að hann verði hækkaður, eins og brtt.hv.þm. Borgf. (P. O.) fer fram á. Stjórnin ætlast til, að veittar verði 600. kr. til vjelbátsferða á Hvítá, en nefndin hefir ekki getað fengið þær upplýsingar, að sá styrkur sje notaður neitt að ráði, og hefði því verið skapi næst að fella hann niður. En vegna þess, að ferðirnar geta verið gagnlegar þeim, sem búa neðarlega við ána, einkum á meðan ekki er komin akbraut um neðanverðan Borgarfjörð, leggur nefndin til, að styrkurinn verði látinn halda sjer, og getur ekki fallist á þá brtt. fjárveitinganefndar, að hann verði feldur með öllu. En samgöngumálanefnd getur ekki heldur fallist á brtt.hv.þm. Mýra. (P. Þ.), að styrkurinn verði hækkaður, þar sem báturinn er ekki mikið notaður til vöruflutninga nje kemur mörgum að haldi. Eins og sjá má á nál. eru till. samgöngumálanefndarinnar að meira og minna leyti bráðabirgðaráðstafanir, og þótt ákveðið sje, að fjárlögin gildi fyrir bæði árin, þykir nefndinni sennilegt, að Alþingi, sem kallað verður saman að ári, geri breytingar á fyrirkomulagi ferða, eða felli styrk til sumra þessara báta, ef friður kynni að verða kominn á í heiminum og úr greiddist um siglingar til landsins og betri strandferðir. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta mál að sinni.

Stefán Stefánsson Það er sjerstaklega ein fjárveiting, sem jeg er hæstv. stjórn þakklátur fyrir að hafa tekið upp í fjárlögin. Það er fjárveitingin til brúar á Eyjafjarðará. Það eru nú mörg ár síðan þess var óskað, og loks er það komið svo langt, að stjórnin hefir tekið fjárveitinguna upp í frv. sitt. Jafnvel þótt þessi fjárveiting sje veitt með nokkru skilyrði, að verkið verði því að eins unnið, að efni til þess sje ekki ofdýrt, þá vona jeg, að það ákvæði verði ekki misbrúkað, og er það þá í alla staði eðlilegt, eins og ástandið er nú. Meðan jafnerfitt er með aðdrætti og kaup á efni eins og nú er, kemur auðvitað ekki til mála að ráðast í svo stór fyrirtæki. Jeg vil líka taka það fram, að mjer líkar vel tillaga fjárveitinganefndar um það að veita fje til að undirbúa brúarbyggingu á Jökulsá á Sólheimasandi. Þessar 2 brýr hafa lengi elt ólar hvor við aðra, og vona jeg, að það verði nú í síðasta sinni, og að rekspölur komist á byggingu þeirra beggja. Sú brtt., sem jeg ætlaði sjerstaklega að tala um, er á þgskj. 569 og er um framlag til Öxnadalsvegar. Jeg veit ekki, hvort deildarmenn hafa tekið eftir því, að í núgildandi fjárlögum voru veittar 3000 kr. hvort árið, og er nú unnið af kappi að lagningu þessa vegar. Þar sem þetta stóð í fjárlögunum núna, þá bjóst jeg við, að stjórnin mundi láta það standa áfram, en það var nú ekki því að heilsa. Þegar jeg sá, að stjórnin hafði slept fjárveitingunni, sneri jeg mjer til fjárveitinganefndar, en hún var líka ófáanleg til að taka hana upp. Jeg verð þó að líta svo á, að þetta sje ein af sjálfsögðustu fjárveitingunum til vegagerða. Þarna hagar svo til, að fyrir nokkrum árum var byrjað á vegi frá Akureyri út yfir Moldhaugaháls og inn allan Öxnadal. Nú er vegurinn kominn út yfir hálsinn og inn á Þelamörkina miðja, hálfa leið inn að Bægisá. Nú er því ekki eftir nema örfáir km. til þess, að 2 hreppar geti notað vagna og kerrur til aðdrátta heim til sín.  (E. A.: Eru vagnarnir til?)  . Vagnarnir eru til, að minsta kosti á Akureyri. Það er því sjáanlegur bagi, að verkinu skuli ekki verða haldið áfram. Það verða mikil vonbrigði fyrir þá, sem hlut eiga að máli, ef veginum verður ekki haldið áfram. Honum hefir að vísu ekki stöðugt verið haldið áfram. En úr því að hann komst inn í fjárlögin síðast, þá er eðlilegt, að menn vonist eftir, að ekki verði hætt við hann strax aftur. Þessi vegur kom til tals á þingmálafundum í vor, og var það eindregin ósk allra, að verkinu yrði nú haldið áfram, enda talið mjög líklegt, að svo yrði. Öll tæki eru nú fyrir hendi, því að þar er verið að vinna í sumar. Jeg skal ekki segja, hvort þessar 6000 kr. nægja til að ljúka við veginn, en vona þó, að komist yrði yfir mestu torfærurnar á næsta fjárhagstímabili. Jeg reið þennan veg, er jeg fór að heiman til þings. Varð jeg þá að fara yfir grösug engi, eftir troðningum og yfir kíladrög, sem sum voru á miðjar síður. Þegar svona stutt er eftir, þá er nauðsynlegt að hafa af herslumuninn. Þar sem vegurinn á að liggja eru engar torfærur. Hann á ekki að liggja um engin, sem jeg mintist á áðan, heldur uppi undir fjalli, og virðist þar gott vegarstæði, svo að vegurinn ætti ekki að verða tilfinnanlega dýr. Þá hefir líka verið bent á það, að heppilegt væri að geta sem víðast veitt mönnum atvinnu á næstu árum, ef dýrtíðin helst. Eyjafjörður er engin undantekning með þetta. Margir mundu verða þakklátir fyrir að fá vinnu við þennan veg á vorin og haustin, sem þurfa að vinna sjer til bjargar. Dálítið finst mjer hjáleitt, að nefndin skuli bæta 2000 kr. við þær 8000 kr, sem stjórnin áætlaði til Langadalsvegar. Öxnadalsveginn nota 2 hreppar, en hve margir nota Langadalsveginn ? Jeg hygg, að þeir sjeu ekki svo margir. Torfærur eru ekki meiri á þeirri leið en þessari, og báðir eru vegirnir þjóðbraut. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg sjái ofsjónum yfir fjenu til Langadalsvegarins, en mjer finst háttv. fjárveitinganefnd hafa Öxnadalsveginn að olnbogabarni, en hossa hinum. Jeg ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þessa brtt. okkar. Við eigum fleiri brtt. við þennan kafla, en háttv. samþingism. minn (E. Árna.) gerir grein fyrir þeim, enda er hann aðalflutningsmaður þeirra.

Sigurður Sigurðsson Við þennan kafla á jeg að eins eina brtt., og er á annari með öðrum þingmanni. Þessi brtt. mín er á þgskj. 543 og fer fram á það, að veittar sjeu 2000-1000 kr. - eða til vara að eins 2000 kr. eitt ár - til vegagerðar í Gaulverjabæjarhreppi. Þessi hreppur er í raun og veru vegarlaus og illur yfirferðar,  Jeg skal svo ekki tala lengur um þetta, en vona, að háttv. þingmenn líti á nauðsynina og greiði atkvæði með þessari brtt., ef ekki með aðaltill , þá að minsta kosti með varatill. Úr því að jeg er staðinn upp, langar mig til að víkja nokkrum orðum að fjárveitingum til vegagerða yfirleitt. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) gat þess, þegar hann var að finna að við fjárveitinganefndina, að stjórnin færi ávalt eftir tillögum verkfræðingsins með áætlanir sínar um fjárveitingar til vegagerða, sjerstaklega til flutningabrauta. Þar eiga sjer þó stað undantekningar, eins og víðar. Jeg veit ekki betur en að verkfræðingurinn hafi lagt til, að veittar yrðu 15000 kr. hvort árið til Grímsnessbrautar. En stjórnin hefir fært þá fjárveitingu niður í 10000 kr. Jeg hefi ekki komið með brtt. við þennan lið af kurteisi við stjórnina, af sparnaðarástæðum og af öðrum ástæðum, sem jeg hirði ekki að nefna, og ekki af því, að ekki sje nauðsyn að flýta þeirri braut. Þetta er mest aðkallandi vegagerðin, sem nú er á prjónunum. Biskupstungurnar eiga þar hlut að máli. Þær eru stór sveit, eiga mjög langt til aðdrátta, eru algerlega veglausar, illar yfirferðar og sundur skornar af stórum vatnsföllum. Það er því full ástæða til að flýta þessum vegi, svo að þessi sveit geti farið að njóta hans. Ekki víti jeg nefndina, þótt hún hækki fjárveitinguna til viðhalds vega. Vegaviðhaldinu er mjög ábótavant, sennilega af fjárskorti. Vegurinn austur, sem er langfjölfarnasti vegurinn á öllu landinu, er stundum alveg ófær á köflum, bæði vor og haust. Jafnvel í júlímánuði í sumar var hann lítt fær með vagna og bíla, þótt hann væri farinn. Jeg mun því án efa greiða atkvæði með þessari hækkun nefndarinnar. Sama er að segja um fjárveitinguna til akfærra sýsluvega. Jeg mun styðja það, að hún sje hækkuð úr 18000 upp í 25000. Sýsluvegirnir hafa nú um langan tíma legið í kalda koli. En eftir því sem notkun vagna fer í vöxt verður þörfin brýnni fyrir góða vegi. Það er því rjett að hækka þessa upphæð. Þá er eitt atriði enn, sem mig langar til að minnast á. Á þingmálafundi í vor í Árnessýslu kom fram áskorun um það, að vegurinn í Smiðjulaut á Hellisheiði væri færður úr stað, og kröppustu beygjurnar í Kömbum lagfærðar. Sýslunefndin sendi þessa áskorun til stjórnarráðsins, en þau plögg hafa ekki verið lögð fram. Jeg segi ekki, að þeim hafi verið stungið undir stól. En það hefir líklega farið um þau eins og Alexander Kjelland, í sögunni »Arbejdsfolk«, lætur fara um skjöl, sem mikil leit varð úr í norska stjórnarráðinu, en fundust þó á endanum, eftir »dúk og disk«. Það er kominn tími til að lagfæra þetta. Jeg býst við, að við austanþingmenn komum með viðaukatillögu við 3. umr. um fjárveitingu til þess að færa úr stað veginn í Smiðjulaut. Hann liggur undir fönn langt fram á vor og hindrar umferð með vagna. Enn fremur langar mig til að víkja að einu atriði, til athugunar og eftirbreytni fyrir hæstv. landsstjórn. Það er um vitana. Í núgildandi fjárlögum er veitt fje til að byggja vita, en þeir verða ekki bygðir á þessu fjárhagstímabili, sökum dýrleika efnis. Á meðal þessara vita er Selvogsvitinn. Þó eru í frv. stjórnarinnar teknar upp fjárveitingar til nýrra vita, en ekki endurfjárveitingar til hinna fyrri. Líklega stafar það af því, að þegar stjórnin samdi frv. sitt, hafi það ekki verið ákveðið, hvort vitarnir yrðu bygðir á þessu ári eða ekki. Jeg vona, að stjórnin ætlist ekki til, að þeir falli alveg úr sögunni. Jeg ávíta ekki stjórnina fyrir það, þótt hún hafi frestað byggingu vitanna. Jeg tel ekki geta komið til mála að sleppa þeim, heldur verði þeir bygðir svo fljótt sem hægt er, og það á undan þeim vitum, sem teknir eru upp í fjárlögin nú. Um annað ætla jeg ekki að tala að þessu sinni. Jeg hefði haft ástæðu til að athuga hækkun útgjaldanna til símans, einkum og sjer í lagi til stöðvanna í Reykjavík, Seyðisfirði, Akureyri og Ísafirði. Stjórnin er spör á skýringum um þessa aðkallandi hækkun. Auk þess er liðurinn til aðstoðar hækkaður um helming, og allir liðirnir yfirleitt mikið hækkaðir. Jeg er ekki beinlínis að telja þessa hækkun eftir, þótt hún sje nokkuð mikil, en jeg vildi gjarnan fá skýringu á því, hvernig á henni stendur. Annars er það öllum kunnugt, að sá maður, sem þessum málum stjórnar, símamálunum, er mjög aðgönguharður við fjárveitingavaldið; hann er að vísu mjög duglegur maður, en kröfuharður í meira lagi, bæði um fjárveitingar til símanna og til kauphækkunar. Það er jafnvel ekki laust við, að hann á stundum beiti fullu gerræði, eins og þegar hann setti upp gjaldið fyrir símasamtölin o. fl., sem vikið hefir verið að hjer í deildinni, og ástæða hefði verið til fyrir fjárveitinganefnd að athuga nánara. Að svo stöddu ætla jeg ekki að fjölyrða meir, en vona, að háttv. þingd. samþykki að minsta kosti varatill. mína um veginn í Gaulverjabæjarhreppi.

Pjetur Ottesen Jeg get eftir atvikum verið háttv. fjárveitinganefnd þakklátur fyrir undirtektir hennar undir málaleitan Borgfirðinga um brú á Hvítá hjá Hvítárvöllum og vegarkafla við brúna. Eins og háttv. framsm. (M. P.) tók fram þá hafa verið lagðar fram frá hjeraðinu til þessa fyrirtækis 30 þús. kr., helmingur þar af með samskotum, en hitt með tillagi frá sýslunum, einkum frá Borgarfjarðarsýslu. Um nauðsyn þessa verks hefi jeg ekki mikið að segja; fjárframlög hjeraðsins benda ótvírætt til þess, hversu mikil nauðsyn er á því að fá þessa samgöngubót. Sú breyting er nú orðin á versluninni, að nálega öll verslun fyrir ofan Skarðsheiði er nú rekin í Borgarnesi, en einmitt á þeim vegi er Hvítá slæmur þröskuldur. Í Borgarnesi er sláturhús og þangað reka menn því fje á haustum, en það er miklum erfiðleikum bundið, með því að ferja verður yfir ána, og er sá flutningur oft, þegar illa viðrar, ókleifur tímunum saman. Eins er um vöruflutninga. Annaðhvort flytja menn vörurnar á Seleyri, sem liggur andspænis Borgarnesi, eða upp eftir Hvítá á báti og svo þaðan landveg á klárum. Sjóleið þessi er mjög stopul allan ársins hring, því að grynni er mikið í firðinum og oft oflítið í ánni á sumrum, en ófært fyrir veðrum og ís á vetrum. Þessum kjörum verða allir á þessu svæði að sæta, nema 2 efstu hrepparnir, sem krækja upp á Kláffossbrú og fara svo hina svo kölluðu Borgarfjarðarbraut. Landsverkfræðingurinn getur þess í umsögn sinni um þetta mál, að þegar brú þessi væri komin á, mundu þeir, sem fara landleiðina frá Reykjavík til Stykkishólms og vestur í Dala- og Barðastrandarsýslur, eingöngu fara þessa leið. Það, sem farið var fram á, var í samræmi við álit landsverkfræðings, sem sje að landssjóður legði fram það fje, sem þarf í viðbót við tillag hjeraðsins, er eftir hans áliti nemur hjer um bil ? alls kostnaðarins. Eins og háttv. framsm. (M. P.) tók fram hefir landsverkfræðingurinn eindregið mælt með þessari fjárveitingu, en fjárveitinganefnd hefir ekki sjeð sjer fært að ganga svo langt nú að þessu sinni, og verður þá við það sitja. En það var engan veginn meining okkar, að brúin væri sett upp á næsta fjárhagstímabili; útlent efni, sem til þess þarf, er nú svo erfitt að fá og svo dýrt, enda hefir landsverkfræðingurinn tekið það fram, að aðrar stórbrýr, sem hann nefnir og komnar eru inn í fjárlögin, en orðið hefir að fresta byggingu á, sökum ástandsins, verði að sitja fyrir. Alt öðru máli er gegna um eitthvert fjárframlög til vegakaflanna nú á þessu fjárhagstímabili, svo að hægt verði að byrja eitthvað á þessu nauðsynjaverki. Allir eru sammála um það, að ekki beri að kippa að sjer hendinni með vegagerðir, því að þær miði að því að veita mönnum atvinnu í landinu. Jeg vil svo að síðustu taka það fram, að jeg slæ því þá föstu, að orð háttv. framsm. (M. P.) megi skoða sem fyrirheit um fjárveitingu til þessa verks, þegar kringumstæður og önnur atvik leyfa. Þá skal jeg snúa mjer að brtt.háttv. fjárveitinganefndar á þgskj. 579. Mig undrar það, að nefndin skuli leggja það til, að þeir litlu styrkir, sem ætlaðir eru til Hvalfjarðarbáts og Hvítárbáts, skuli feldir niður. Hvalfjarðarbáturinn hefir notið 400 kr. styrks árlega, og sömu upphæð hefir stjórnin sett í fjárlagafrv. sitt árlega. Þessar samgöngur eru alveg bráðnauðsynlegar til vöruflutninga fyrir stórt svæði, sem tekur yfir Kjósina, Hvalfjarðarströnd og dali eða bygð, sem þar liggur upp af. Það er því undarlegt að kippa þessari fjárveitingu burt, samtímis því sem nefndin leggur til að hækka tillag til annara samskonar báta. Vona jeg því, að háttv. þingd. verði við þeirri ósk minni að kveða niður þessa brtt. nefndarinnar. Um Hvítárbátinn er það að segja, að hann hefir komið að miklu liði. Hann var smíðaður sjerstaklega með það fyrir augum að ganga upp eftir ánni, en aðstöðu þeirra Borgfirðinganna til flutninga úr Borgarnesi hefi jeg áður lýst. Jeg vona því, að háttv. þingd. líti sanngjarnlega á málið og láti að minsta kosti standa þann styrk, sem er í fjárlagafrv. Háttv. samgöngumálanefnd tekur fjárveitinganefndinni stórum fram að sanngirni í þessu efni; hún leggur til, að styrkurinn haldist, en hins vegar vill hún þó ekki hækka hann, og þykir mjer það ilt og ekki í samræmi við aðrar tillögur sömu nefndar., sem fela í sjer hækkun á tillagi til Rauðasandsbátsins og Lagarfljótsbátsins. Jeg vænti, að háttv. þingd. taki þessum brtt. mínum vel, bæði sanngirni vegna, og ekki síður vegna þess, að hjer er um svo ofurlitla hækkun að ræða, að eins 100 kr. á ári til Hvítárbátsins og 200 kr. á ári til Hvalfjarðarbátsins.

Pjetur Þórðarson Það er líklega rjett að vera þakklátur, þegar gert er það, sem gera átti, og látið ógert það, sem ekki átti að gera. Jeg mun því mega vera þakklátur háttv. samgöngumálanefnd fyrir tillögur hennar í heild sinni um bátaferðir kringum landið. Jeg þykist mega fullyrða það, að það, sem gerir mikla bót á örðugleikunum, sem af dýrtíðinni stafa, er einmitt þetta, að gera samgöngur allar sem greiðastar, því að bættar samgöngur eru fyrsta og besta skilyrðið fyrir því, að þjóðin geti borið áfram þá miklu örðugleika, sem hún á nú við að stríða. Þess vegna vil jeg lýsa yfir því, að jeg er nefndinni sammála um það að láta telja nokkurn hluta útgjaldanna nú til dýrtíðarráðstafana, sem sje þau, sem ganga til vegabóta, og eins þau, sem ganga til að bæta samgöngur kringum landið, og er jeg yfirleitt hlyntur þeirri stefnu. Jeg stóð annars upp til þess að mæla lítið eitt með brtt. ofurlítilli, sem jeg á á þgskj. 549, þar sem farið er fram á að bæta einum vjelbát við á Faxaflóa, til þess að fara ferðir vestur á Mýrar, sjerstaklega á þær hafnir, sem lengi stóðu á áætlun þess báts, sem haft hefir Faxaflóaferðirnar, þótt nú upp á síðkastið hafi þær verið teknar út af þeirri áætlun. Þessi brtt. gengur í sömu stefnu sem brtt.háttv. samgöngumálanefndar, og mætti jeg þá ef til vill búast við því, að hún ljeði minni brtt. fylgi, þótt jeg hafi síðla komið fram með hana, einkum fyrir þá sök, að farið er fram á svo lítið fjárframlag. En nú hvíslar háttv. framsm. þeirrar nefndar (B. Sv.) því að mjer, að hann hafi gleymt að tala á móti þessari brtt. minni, svo að jeg þykist þá vita, að nefndin hafi horfið að því ráði að andæfa henni. Þetta er ef til vill viðtekin regla hjá nefndunum, að þótt brtt. sjeu jafnrjettmætar sem brtt. nefndanna sjálfra, eftir aðalstefnunni, þá leggi þær samt á móti þeim, ef þær koma frá einstökum þingmönnum. Þetta þykir mjer nú auðvitað ekki lofsvert, og þótt jeg þess vegna geri mjer ekki vonir um, að þessi brtt. mín verði samþykt, þá vil jeg samt lýsa því með örfáum orðum, hvers vegna jeg tel brtt. mína sanngjarna og í raun og veru sjálfsagða. Jeg vil geta þess, vegna þeirra, sem eru ókunnugir á Mýrunum, að það sjerkennir þær, að samgöngur eru þar í raun og veru ómögulegar bæði á sjó og landi, nema miklar bætur verði þar á ráðnar. Ef jeg mætti nú velja um samgöngubætur þar, þá mundi jeg 10 sinnum heldur kjósa, að þær yrðu gerðar á landi, með því að það mundi koma að hagkvæmari notum. En með því að það liggur nú ekki fyrir, þá er ekki um það að tala. En hjer er þá að ræða um ofurlitla tilraun til þess að bæta lítils háttar samgöngurnar á sjó. Þær samgöngur eru mjög miklum örðugleikum bundnar. Þar er útfiri mikið, alt að því 4 sjómílur út frá landi. Meðan báturinn kom að Straumfirði og Ökrum þá var hann oftast látinn fara beina leið, að minsta kosti suður. En það þarf ekki að muna miklu, að slíkar sjóferðir farist alveg fyrir, þegar um mikinn sjógang er að ræða, enda er ekki ætlast til þess, að stór bátur verði látinn hafa þessar ferðir á hendi, heldur smábátur, ca. 15 smálesta. Meðan Mýrarnar stóðu á áætlun Faxaflóabátsins, var mikil vanræksla sýnd í þessum ferðum; t. d. átti báturinn að koma upp eftir 14. eða 15. septbr. 1909 og hafa meðferðis miklar vörur, en þetta fórst fyrir, vegna veðurlagsins, og komst báturinn ekki með þennan flutning fyr en 31. desbr. sama ár, og voru þá sumar vörurnar glataðar, í þeim skilningi, að þær votu orðnar að óþverra innan um annan farm bátsins. Jafnvel þótt sterkar ástæður þyrfti til þess að mæla með því, sem í svipinn getur ekki fengið meðhald nefndarinnar eða þingmanna, þá get jeg ekki samt látið vera að minnast á þetta, því að það gæti ef til vill komið að notum síðar, og auk þess er jeg ekki vonlaus um, að háttv.þd. geti gengið að þessari brtt. minni. Jeg skal um leið geta þess, að á landleiðinni til Borgarness eru og hinir verstu farartálmar, sem í rauninni enginn getur gert sjer í hugarlund, nema sá, sem farið hefir um þar. Hjer er því við ramman reip að draga. Þó hafa upp á síðkastið verið gerðar tilraunir til þess að bæta úr þessu samgönguleysi, og jeg ímynda mjer, að þeir tímar geti komið, að það geti jafnvel borgað sig að hlynna að samgöngum á þessu svæði. Gnægtir efna liggja þar fyrir, þegar farið verður að gera gangskör að því að nota auðsuppsprettur landsins, svo að búast má við, að það gæti beint borgað sig, jafnvel fyrir landssjóð sjálfan, t. d. á næsta fjárhagstímabili eða á tiltölulega skömmum tíma, að minsta kosti með því, hvað menn yrðu betur settir. Annað mál er það, að jeg álít, að sanngjarnt væri, að betur yrði gengið frá þeim skilyrðum, sem sett eru fyrir ferðum þessara báta og ekki væri alveg látið afskiftalaust, hvernig þessir styrkir væru notaðir eða hvort fullnægt er þeim skilyrðum, sem sett eru í fjárlögin. Jeg er enn fremur með háttv.þm. Borgf. (P. O.) meðflutningsmaður að lítilli brtt. um að veita ofurlítið hærri styrk til Hvítárbátsins heldur en samgöngunefndin ætlast til. Það er svo með þennan bát, að jeg viðurkenni, að nauðsyn hans hafi að nokkru leyti fallið niður eftir að flutningabrautin, svo nefnd Borgfirðingabraut, kom, sjerstaklega eftir að hún komst alla leið upp að Kláffossbrú, en samt eru það 3-4 hreppar í Borgarfjarðarsýslu, sem væri það óþægilegt, að þessar ferðir fjellu niður, nema þá að brú kæmist á Hvítá, eins og háttv.þm. Borgf. (P. O.) tók fram. Svo að það er alveg jafnnauðsynlegt og sanngjarnt, að þessi litli styrkur haldist enn til þessara bátsferða sem til annara, og verði nú ekki feldur niður. Í sambandi við þetta ætla jeg rjett að minnast á brtt. samgöngumálanefndar, sem sje 1. liðinn í sambandi við tvo síðustu liðina á þgskj. 487. Samgöngumálanefnd leggur til, að veittar verði 18 þús. kr. til ferða á Faxaflóa. Nú vildi jeg beiðast skýringar hjá nefndinni á því, hvort hún hugsi sjer, að eitthvað af þessum styrk gangi til aukaferða, innanfjarðarferða um flóann. Jeg þykist hafa ástæðu til að ætla, að svo hafi ekki verið. En ef stjórninni heimilast að verja einhverju af þessari upphæð á annan hátt en til aðalbátsferðanna, þá gætu þessar mótorbátaferðir komið til mála, þótt jeg sje hræddur um, að það mundi aldrei blessast að skifta styrknum. Það er ekki meining mín að fara að víta gerðir fjárveitinganefndar í þessu eða öðru, en það er þó eitt atriði í brtt. nefndarinnar, sem mjer þætti mikilsvert að fá upplýsingar viðvíkjandi. Það er fjárveiting undir tölulið 47, þar sem svo hljóðandi aths. fylgir: »Af þessu fje má verja nokkurri upphæð til þess að gera færan vetrarveg yfir Almannaskarð. Skal það gert eftir rannsókn vegamálastjóra og tillögum hans«. Jeg minnist þess ekki að hafa heyrt talað um þessa vetrarvegi áður. Og þar sem nú svo stendur á hjá okkur vestur á Mýrum, að oft eru þar mestu vandræði, sakir vegleysu sumar og vetur, þá vildi jeg beiðast skýringar á því, hvernig menn hugsuðu sjer þessa vetrarvegi. Mjer finst, að ekki væri nema sanngjarnt, að við fengjum að njóta góðs af þessu hjá okkur, svo framarlega sem vegamálastjóra er treystandi til að gera svona vegi, svo að gagn sje að.

Einar Árnason Það hafa margir háttv.þm. byrjað ræður sínar með þakkarávarpi til fjárveitinganefndar og samgöngumálanefndar fyrir það, er þær hafa látið af hendi rakna. Þessu er dálítið öðruvísi háttað með mig, því að mjer finst jeg hafa fremur lítið að þakka. Jeg hefi leyft mjer að koma fram með tvær brtt., á þgskj. 570 og 575. Jeg skal ekki vera langorður um þessar tillögur mínar, þar sem háttv. nefndir hafa þegar dæmt þær til dauða, ásamt öllum öðrum brtt.háttv.þm. En þar finst mjer satt að segja kenna meir harðdrægni en rjettlætis. Jeg skal auðvitað játa, að það er þægilegast og umsvifaminst að slá einu striki yfir alt þess konar; en þá er ekki jafnvíst, að flutningsmenn till. verði vel ánægður. Jeg ætla fyrst að fara nokkrum orðum um brtt. 570. Jeg get vel fallist á það, sem sagt er í nefndaráliti fjárveitinganefndar, að ekki sje ráðlegt að byggja brýr eins og nú er ástatt. En með þessari till. fer jeg að eins fram á það, að nokkru af því fje, sem Eyjafjarðarbrúnni er ætlað, verði varið til vegagerðar að brúarstæðinu, ef brúin verður ekki bygð. Það er öllum kunnugt, sem nokkuð til þekkja, að það þarf allmikið fje til að gera þennan veg, svo að gagni komi. Og ekki er hægt að ætlast til, að tvent verði gert í einu, bæði að byggja brúna og leggja veginn. Nú hefir fjárveitinganefnd tekið það fram, að þessi fjárveiting sje ekki endilega bundin við brúarbygginguna, heldur megi verja einhverju af henni eða allri til vegagerða, eftir tillögum vegamálastjóra, og þótt háttv. framsm. (M. P.) tæki það fram, að vel gæti verið, að þessi vegarkafli nyti góðs af fjárveitingunni, þá vantar mig alla vissu fyrir því. Tillaga mín fer því fram á að tryggja það, að þessu fje verði ekki öllu varið til annara vega einhversstaðar annarsstaðar á landinu. Jeg get því ekki sjeð, að nefndin hafi neina ástæðu til að vera á móti þessu. Hún segir, að þetta eigi að gera eftir tillögum verkfræðings. En þá er fyrst fyrir hendi að tryggja það, að fjenu verði varið á þennan hátt. Þessi vegkafli að brúarstæðinu er töluvert þýðingarmikið atriði, því að hann mundi greiða mjög mikið fyrir mönnum að komast yfir ána, þótt brúin sjálf verði ekki bygð, því að þeir, sem til þekkja, vita það, að oft er ófært að komast yfir ána, að eins fyrir þá sök, að þennan vegkafla vantar. Jeg fæ ekki betur sjeð en að þessi till. sje í alla staði rjettmæt og jafnframt meinlítil, þar sem hún fer ekki fram á neina nýja fjárveitingu, og því sje útlátalaust að samþykkja hana. Þá skal jeg víkja nokkrum orðum að till. 575. Þessi till. fer fram á það, að það sem samgöngumálanefnd kallar Langanesbát, sje nefndur »Eyjafjarðarbátur«, og ferðasvæðið stytt þannig, að hann fari ekki austur fyrir Langanes. Það virðist vera lítil sanngirni í því, að þessum bát eru ætlaðar lengstar og erfiðastar ferðir, þótt hann hafi hvergi nærri hæstan styrk. Þetta lengdarsvæði, sem þessum bát er ætlað, er eitthvert það allra versta, sem bátar hafa, því að hafnir eru þar margar og slæmar viðkomu. Hefir mjer talist svo til, við fljóta athugun, að viðkomustaðir hans muni ekki verða færri en 30. Má af því ráða, hversu greiðar samgöngur þetta muni verða. Er þar ólíku saman að jafna og t. d. þeim bát, sem gengur milli Seyðisfjarðar og Hornafjarðar, sem bæði hefir langt um styttra ferðasvæði og miklu betri hafnir. Á aukaþinginu í vetur var ákveðið, samkvæmt tillögum samgöngumálanefndar, að Austfjarðabáturinn hefði alla Austfirði, frá Langanesi til Hornafjarðar. Sýndist það vera mjög skynsamleg ráðstöfun, og því óskiljanlegri eru þessi veðrabrigði háttv. nefndar. Hvað Eyjafjörð snertir þá hefir hann hvergi nærri haft nægilega góð not af þeim bát, sem hann hefir haft, því að eins og menn geta sagt sjer sjálfir, sem þekkja til hins mikla útvegs, sem þar er rekinn, þá þarf mjög tíðar ferðir um fjörðinn sjálfan og næstu hafnir. En samkvæmt þessari ráðstöfun á hann að missa það litla, sem hann hefir haft, án þess þó að fá nokkuð nýtilegt í staðinn. Þvert á móti mun nauðsyn á, að bátur gangi um fjörðinn alt árið, því að þar hagar víða svo til, að ekki er hægt að flytja vörur að eða frá Akureyri, nema á sjó. Af þessu ferðalagi hefir það stafað, að mótorbátaeigendur hafa stundum orðið að setja fram báta sína síðla vetrar, til að sækja matvörur til bjargræðis sveitarmönnum og annað, er þeir þurftu til útgerðarinnar. Setja þeir bátana með þessu í stórhættu, á hinum slæmu höfnum við fjörðinn, enda hafa þeir oft orðið fyrir miklu tjóni, því að bátar hafa farist og brotnað óvátrygðir. Er þar skemst á að minnast, að á síðastliðnum vetri brotnuðu af þessum ástæðum 3 bátar í Ólafsfirði, og má nærri geta, hvílíkt tjón það hefir verið eigendunum. Þetta atvik hefði ekki komið fyrir, ef góður bátur hefði haldið uppi föstum ferðum um fjörðinn.

(Fjármálaráðherra (B. K. ): Jeg sagði: »Upplýsinga«, ekki »ráða«). Jæja. Það getur vel verið, að nefndin hafi ekki haft ráðherrana í stöðugri samvinnu við sig. En hinu verð jeg að mótmæla, að hún hafi ekki gert það eins og hún gat og átti kost á. Bæði var öll stjórnin og einstakir ráðherrar á nokkrum fundum hjá oss, og auk þess sendum vjer þeim oft brjef, til að biðja þá upplýsinga um einstök atriði. En það hefði hæstv. stjórn líka átt að skilja, að nefndin áleit, að stjórnin gæti ekki tekið það vel upp, að henni væri þrælað út í hverju atriði, og ekki heldur víst, að það hefði flýtt fyrir starfi nefndarinnar. Ef hæstv. ráðherrarnir hafa haft eins mikið að gera og sagt er, er ekki víst, að þeir hefði ætíð haft tíma er nefndin þurfti upplýsinga. Satt að segja gekk ekki heldur svo vel að fá afgreitt sumt af þeim erindum, er nefndin sendi til stjórnarinnar til umsagnar, að nefndinni hlyti ekki að verða það ljóst, að það hlyti að leiða til tafar, ef þeirri reglu væri fylgt út í æsar við hvert eitt. Eftir því, sem undirtektirnar hafa verið hjer í háttv. deild, vona jeg fastlega, að háttv.þm. sýni með atkvæði sínu, að þeir álíti ekki gegna að skilja við fjárlögin eins og stjórnin gekk frá þeim. Vil jeg þá snúa mjer að þeim einstöku brtt., sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K) mintist á. Er þá fyrst hagstofustjórinn. Því er lýst yfir í nál., að ráðuneytið hafi fallist á að hækka laun hans. En hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) fann sjerstaklega að hinum öðrum hækkunum, og þá einkum um húsnæðið. Kvað hann þá brtt. fram komna af því, að stjórnin hefði ekki verið að spurð. En stjórnin hefði hugsað sjer að sjá hagstofunni fyrir húsnæði. Það er nefndinni ókunnugt um; stjórnin hefir ekkert látið uppi um það við hana, og sennilega hefir hagstofustjóra ekki verið kunnugt um það, því að þá er ekki líklegt, að hann hefði beðið nefndina ásjár. Ef svo er, að stjórnin getur útvegað ódýrara húsnæði, sje jeg þó ekki, að þessi brtt. geri mikið til, því að það kemur í sama sjóð. Þá kem jeg að næstu brtt. nefndarinnar, sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) þótti athugaverð. Það er till. nefndarinnar um að fella niður fjárveitingu til sjerstaks eftirlits með bannlögunum. Jeg verð að játa, að það, sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) sagði þar að lútandi, voru alveg nýjar upplýsingar. Nefndinni var ekki kunnugt um, að einstakir menn hefðu lagt fram fje til styrktar löggæslunni í Reykjavík, og ekki gat nefndin dregið þá ályktun út úr ummælum stjórnarinnar í aths. við þann lið fjárlagafrv. En jeg held, að þótt nefndin hefði verið búin að fá þessar upplýsingar áður en hún samdi brtt. sínar, hefði hún þó ekki breytt skoðun á þessu atriði. Eins og tekið er fram í nál. um þetta atriði virðast fyrirætlanir stjórnarinnar um meðferð þessarar fjárupphæðar mjög óljósar. En skýringin er þarna, þótt ekki viti jeg, hvort stjórnin ætli að endurborga þessum mönnum útgjöld sín, eða að eins koma í veg fyrir, að þeir leggi meira fram. En það þótti nefndinni varhugavert, sem í aths. stjórnarinnar stóð, að þetta fje átti að nota til »eftirgrenslana«, og eftir orðum hæstv. ráðherra (B. K.) lítur út fyrir, að einmitt eigi að nota þetta til þessa. Jeg held, að mjer sje óhætt að segja, að öll fjárveitinganefndin sje sammála um að vilja ekki styðja að því, að nokkur njósnarmannaklíka komist upp í landinu, launuð af landsfje. Annars ímynda jeg mjer, að ekki verði neinar sjerstakar deilur um þetta, því að, eins og öllum er kunnugt, er á ferðinni í Ed. frv. til laga um aukna löggæslu, og verði það að lögum, fellur þetta sennilega þar undir, og þarf því ekki sjerstaka fjárveitingu. Í dag var það þar til 2. umr. og var víst samþykt til 3. umr. Er því rjett að bíða átekta og sjá, hvernig því reiðir af, því að með því er alt fengið, er þeir óska, sem fengið hafa þennan lið inn í fjárlagafrv. Eins og tekið er fram í nál. vill nefndin ekki stofna sjerstaka löggæslu vegna einna einstakra laga. En hitt var henni ljóst, að hið löglega lögreglueftirlit er nauðsynlegt og sjálfsagt að styrkja, ef óhjákvæmilegt er, svo sem sjest á því, að hún hefir viljað hækka að nokkru fjárhæð þá í 19. gr., sem ætluð er til óvissra útgjalda. Þá tók hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) það fram, að það væri ný stefna að taka upp í fjárlög fjárveitingar, er væru fyrirskipaðar í öðrum lögum. Getur verið, að þessi regla sje ekki algild áður, en eins og hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) tók fram er hún í samræmi við þann sið, er hann hefir tekið, og að því leyti er hann sammála nefndinni. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) þótti nefndin ekki stórtæk, er hún vildi fella burt styrk til Kjósarhreppsbúa til að vitja læknis. Það er satt, að þetta er ekki stór upphæð, en ef þetta mál er skoðað frá öllum hliðum, verður það ekki svo lítil upphæð. Það er vitanlegt öllum, sem kunnugir eru skipun læknishjeraða og þekkja landshætti víðs vegar á landinu, að margir hreppar eiga miklu erfiðara með ná til læknis en Kjósarbúar, og þar sem nefndin vildi líta fram í tímann, sá hún, að afleiðingin af samþykt þessa styrks yrði sú, að allir þeir hreppar myndu koma og beiðast hins sama með fullum rjetti. Það hefir verið mikið um það talað, hvernig fara ætti að því að jafna lækniskostnaðinn sem mest. Það spursmál er óútkljáð enn þá, og verður ekki leyst á þennan hátt, og nefndin vildi ekki hætta sjer út á þann hála ís, að svo komnu máli. Og það er ekki sagt út í loftið, að fleiri hreppar myndu fara fram á samskonar, því að nefndinni er vitanlegt, að hliðstæða brtt. átti að bera fram við frv., ef þessi fjárveiting stæði. Það, sem hæstv. ráðherra (B. K.) færði fram sem helstu ástæðu fyrir þessari fjárveitingu, var, að erfitt væri að sækja lækninn sakir þess, hve þungur hann væri og stór. Jeg held, að það væri hál braut, og ekki alls kostar rjettlátt, að fara að styrkja einhvern hluta læknishjeraðs sjerstaklega eftir því, hvað læknirinn er að pundatölu. Öðru máli er að gegna um íbúa Flateyjarhrepps, sem nefndin vill styrkja, sakir þess, að þar er yfir sjó að sækja. Það verður ætíð miklu dýrara en landferðir, sem menn venjulega fara með eigin fararskjóta. Sjóferðir hljóta að verða miklu dýrari. Þá verða menn oft að kaupa dýra farkosti til að flytja lækninn, vjelbáta eða þvílíkt. Þá mintist hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) á spítalana, eins og líka hæstv. forsætisráðherra gerði síðar, og tók fram, að verðlag hefði breyst mikið síðan í febrúar, og þess vegna eðlilegt, að stjórnin hefði ekki farið hærra þá. Það er rjett hjá hæstv. stjórn, að verðlagið er hærra nú en í febrúar, og getur vel verið, að hæstv. stjórn hafi gert sjer vonir um, að það myndi lækka, en mjer finst, að hæstv. stjórn hefði þó ekki átt að fara lægra en læknar spítalanna í sínum áætlunum. Þótt það hefði ef til vill mátt afsaka, að hún fór ekki eins hátt og nefndin nú, átti hún þó ekki að fara lægra en læknarnir, og það því síður sem áætlanir þeirra voru gerðar fyr, ein af þeim 31. okt. 1916, önnur 7. nóv. 1916 og þriðja 9. jan. 1917, ef jeg man rjett. Finst mjer mjög undarlegt, að stjórnin skyldi ekki fara eftir þeim till. að minsta kosti, þótt vitanlega hefði þegar hækkað mikið frá því er þær áætlanir voru gerðar, til þess er stjórnin samdi frv. í febrúar. Meira að segja, síðan seinasta áætlunin hafði verið gerð, 9. janúar, hafði orðið mikil breyting á öllum ástæðum, því að ef jeg man rjett, hófst hafnbann Þjóðverja 1. febr., og það breytti öllu útliti, t. d. um kol, og hafði þá afleiðingu, að öll farmgjöld hækkuðu gífurlega. Get jeg því ekki fyrir mitt leyti skilið, hvers vegna stjórnin fylgdi ekki að minsta kosti till. læknanna. Nefndin ætlar sjer ekki þá dul, að alt sje rjett hjá sjer, en heldur því fram, að sínar till. sjeu nær sanni en stjórnarinnar, og jeg held, að mjer sje óhætt að segja fyrir allrar nefndarinnar hönd, að hún getur ekki tekið undir það með hæstv. fjármálaráðh. (B. K.), að fjárveitinganefnd gæti eins og fjárhagsnefnd sagt, að áætlun stjórnarinnar væri ef til vill rjettari, því að hún er sannfærð um, að till. nefndarinnar eru í þessari áætlun rjettari en stjórnarinnar. Jeg vil að eins lauslega drepa á það, mönnum til skilningsauka, að hefði stjórnin farið eftir tillögum læknanna hjer við sjúkrahúsin, þá hefði fjárveitingin til þeirra orðið 65 þús. kr. hærri en gert var ráð fyrir í stjórnarfrumvarpinu. Þá talaði hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) um það, að við viljum breyta styrknum til að byggja sjúkraskýli. Að við viljum gera þetta kemur til af því, að það vakti fyrir okkur að hvetja ekki til þess að byggja neitt á þessu ári. Við álitum það ekki forsvaranlegt, svo dýrt sem alt byggingarefni er nú. En að nefndin hækkaði liðinn var af því, að hún bjóst við, að byggingarefni myndi kosta miklu meira árið 1919 heldur en á venjulegum tímum, og af því að nú er lítið bygt og verður væntanlega líka á næsta ári, þá má búast við, að talsverð hrina muni koma á eftir, og þeir verða fleiri, sem styrksins þurfa. Enn fremur fann hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) að því, að utanfararstyrkur hjeraðslækna væri hækkaður um 500 kr. Jeg get varla sjeð, að ástæða sje til að lá nefndinni þetta, þar sem hún hefir hjer farið alveg samkv. till. landlæknis. Þess má líka geta, að ferðalög eru nú dýr og dvalir erlendis kostnaðarsamari en áður, en læknar mega ekki við því að missa svo úr ár, að enginn fari utan. Það hefir verið látið í ljós, að altaf þyrftu helst að minsta kosti 2 læknar að vera erlendis, til þess að leita sjer frekari fræðslu, og er það alveg rjett athugað, en þá þarf fjárveitingin að vera þetta rífleg, og ekki minni. Þá talaði hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) um styrkinn til Guðm. Thoroddsen og gat þess, að hann mundi hafa fengið embætti utanlands. Mjer er persónulega kunnugt um, að hann hefir ekkert embætti, því að ekki veit jeg til, að það sje kallað embætti, þótt menn fái um tíma kandidatspláss við einhvern spítala. Við þann starfa eru svo lítil laun, að ekki er viðlit að lifa á þeim fyrir einhleypa menn, hvað þá heldur þegar menn hafa konu og börn fram að færa. Ef nefndin hefði haldið, að hann ætlaði sjer að setjast að í útlöndum, þá hefði henni ekki dottið í hug að mæla með því, að hann fengi styrk. Þá mintist hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) næst á póstmálin, og hafði það þar fyrir röksemdir, máli sínu til stuðnings, að stjórnin hefði verið hrædd við þingið, vegna undanfarandi reynslu. Jeg skal játa það, að þetta hefir við nokkur rök að styðjast, en þó getur það tæplega talist næg afsökun, því að þótt undanfarandi þing hafi klipið úr fjárveitingum til póstmálanna, þá átti stjórnin ekki að setja það fyrir sig, svo framarlega sem till. hennar var sanngjörn. Hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) sagði, að það hefði orðið að samkomulagi milli hans og póstmeistara að veita ekki meira fje til þessa en gert er ráð fyrir í frumvarpi stjórnarinnar, og láði hann nefndinni, að hún hefði ekki talað við póstmeistara um þetta, en það var einmitt það, sem nefndin gerði. Hún kallaði póstmeistara á sinn fund, og gat hann ekki um, að neitt samkomulag hefði orðið milli sín og stjórnarinnar. Þá átti það að vera enn eitt dæmi upp á vantandi samvinnu milli stjórnarinnar og nefndarinnar, að nefndin vill hækka skrifstofufje vegamálastjórans úr 1500 kr. upp í 2000. Nefndin átti tal við hann um þetta, og færði hann þau rök fyrir hækkuninni, að það borgaði sig að taka sjerstakan mann á skrifstofuna, til þess að tefja ekki dýrari mennina, verkfræðingana. En slíkan mann sagði hann, að ekki væri hægt að fá fyrir minna fje en 900-1200 kr., og sjá þá allir, að hjer er eiginlega ekki um neina hækkun að ræða. Um vegamálin og athugasemdir hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) út af þeim er það að segja, að það mun vera satt, að stjórnin hafi þar víðast farið eftir tillögum verkfræðingsins. En það sama get jeg einnig sagt um nefndina. Ástæðan til þess, að niðurstaða stjórnarinnar og nefndarinnar í þessum atriðum er svo ólík, mun sumpart vera sú, að nú eru breyttir tímar frá því, sem var þegar frv. var samið, og í öðru lagi er nú annar verkfræðingur en þá, því að upphaflegu tillögurnar munu hafa verið gerðar af fyrverandi landsverkfræðingi. Það, að fjárveitingarnar til Langadalsvegarins og annara vega eru hækkaðar um 2000 kr., er af því, að úr því að verkið er á annað borð svo mikið, að ekki er að vænta, að því verði lokið með vorinu, þá er heppilegast, að fjeð sje svo mikið, að það endist til vinnu alt sumarið, því að ekki borgar sig að flytja bæði verkfæri og menn milli hjeraða á miðju sumri. Þá vil jeg minnast enn á viðhald landssjóðsveganna. Það er nú mjög af skornum skamti. Ef fjárveitingin vri ekki hækkuð, þá mundi verða unnið enn minna en áður, vegna hækkunar á kaupi. Jeg vona því, að deildin verði ekki sammála hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) um, að ekki beri að halda í horfinu um viðhaldið, því að það væri slæmur búskapur að láta svo dýr mannvirki eyðileggjast fyrir viðhaldsleysi. Hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) kvaðst altaf hafa verið á móti fjárveitingu til Jökulsárbrúarinnar. Þetta hlýtur að vera misminni, því að við 2. umr. fjárlaganna 1915 mun hann hafa látið vera að greiða atkvæði, en taldist með meiri hlutanum, sem samþykti brúna. Jeg veit ekki, hvaðan hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) kemur það vantraust á verkfræðingunum, sem kom í ljós í því áliti hans, að nýir menn þurfi til að koma og rannsaka málið, áður en ákvarðað verður, hvort brúin skuli bygð eða ekki, og jeg hygg, að þetta vantraust hans sje alveg ástæðulaust. Jeg skal líka taka það fram, að þessi fjárveiting er einmitt sett inn í samráði við vegamálastjórann. Þá gat hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) þess, að akfærum sýsluvegum hefði aldrei verið hossað meir en nú. Áður hafi aldrei verið veitt meira en 18,000 kr. til þeirra, en nú væri gert ráð fyrir 25,000 kr. Um þetta atriði gilda sömu ástæður sem um viðhald landssjóðsveganna, að nefndin vildi varast að fá afturkipp í þær framkvæmdir. Á síðasta þingi var fjárveitingin lækkuð frá því, sem stjórnin hafði lagt til, og því áleit nefndin nú enn meiri ástæður til að veita því ríflegri upphæð, Nefndin hefir, þrátt fyrir þetta, þó ekki hækkað alt vegafje jafnt, af því að hún sá sjer það ekki fært af sparnaðarástæðum og fleiru, sem jeg hirði ekki hjer að greina. Hæstv. forsætisráðherra er þegar svarað með því, sem jeg hefi sagt um spítalana, og hirði jeg ekki um að taka það upp aftur. Þá kem jeg að hæstv. atvinnumálaráðherra. Hann endurtók flest hið sama, sem hinir ráðherrarnir höfðu áður sagt, eins og hann er vanur, og er því þegar svarað að miklu leyti. Hann fann það helst nefndinni til foráttu, að hún hefði ekki tekið sama tillit til till. símastjórans eins og póstmeistarans. Það hefir nefndin að vísu ekki enn gert, en skeð getur, að hún jafni þar betur, enda má líka geta þess, að póstmeistarinn er talinn einna mestur sparsemdarmaður allra þeirra manna, sem senda tillögur sínar til stjórnarinnar, að hinum ólöstuðum. Annars er jeg þakklátur hæstv. atvinnumálaráðherra fyrir það, að hann fylgir nefndinni í till. hennar um vegagerðir, og hlýtur hann þá að vera þar ósammála meiri hluta stjórnarinnar, og má það nýtt heita og undarlegt, að það skuli koma fyrir, að stjórnina greini á. Hann fann það að orðinu »vegamálastjóri«, að verkfræðingurinn hefði meiri ástæðu til að færast undan að skifta sjer af öðrum málum en þeim, sem beint heyra undir stjórn vegamála, ef hann hjeti vegamálastjóri, en ekki landsverkfræðingur. Jeg hygg, að hann þurfi ekki að óttast þetta svo mjög, því að reynslan sýnir annað. Vitamálastjórinn hefir t, d. ekki færst undan því að hafa á hendi fleira en það, sem beint heyrir undir umsjón vitanna, þótt hann hafi áður heitið umsjónarmaður vitanna. Þetta er því hjegilja ein hjá hæstv. atvinnumálaráðh., enda er það vitanlega ekki tilætlun nefndarinnar, að svo fari. Jeg get þá ekki verið að elta lengur ólar við stjórnina, en skal snúa mjer að öðrum. Er það þá fyrst og fremst samgöngumálanefndin og till. hennar, sem jeg vil minnast á. Jeg get tekið allar tillögur hennar í einu lagi, og er nefndin þeim samþykk yfirleitt, nema að því leyti, sem þessar fáu brtt. okkar sýna. Fjárveitingarnefndin áleit það vera rjettara að binda fjárveitingarnar til Breiðafjarðarbátsins við nafn fjelagsins, sem ræki ferðirnar. Það er tilætlun fjárveitinganefndar, að Breiðafjarðarbáturinn komi við á þeim stöðum, sem ætlaðir voru Rauðasandsbáti, svo að sæmilega ætti að vera sjeð fyrir því svæði. Ef svo yrði, að menn notuðu þessar ferðir Breiðafjarðarbátsins lítið, þá er í sjálfsvald sett fjelaginu að fá minni báta til þeirra, ef því þætti það borga sig. Nokkuð af upphæð þessari til Breiðafjarðarbáts er ætlað, hvort sem er, til báts, sem gangi með Barðaströndinni. Það er annars sama um þennan Rauðasandsbát að segja og aðra smábáta, sem ætlaður er styrkur, að nefndin er því eindregið mótfallin, að þeir fái styrk. Það er hætt við, að þeir yrðu margir smábátarnir í kringum land alt, sem ættu jafnan rjett til styrks og þessir. Mig furðar á, að samgöngumálanefndin skuli ekki hafa getað orðið fjárveitinganefnd sammála um þetta efni. Einkum vil jeg hvetja háttv. deild til að fella styrkinn til bátaferða á Hvítá. Nefndinni er ekki kunnugt um, að þessar ferðir sjeu til svo sjerlegs gagns fyrir hjeraðið, enda bendir álit samgöngumálan. til þess.  (P. O.: Jú, þær eru til stórgagns)  . Þó að brú sje ekki enn komin á Hvítá, er satt að segja svo komið um samgöngur á landi í Borgarfirðinum, að fá hjeruð landsins munu betur komin. Á því er enginn vafi, að ef smábátastyrkirnir haldast, þá verður það til þess, að kröfurnar koma hvaðanæfa af landinu um styrk til vöruflutninga á sjó. Og því skyldu menn þá ekki líka taka upp á því að sækja um styrk til vöruflutninga inn í afdali. Enda væri sú krafa bygð á sömu rökum og smábátastyrkurinn. Þá var það hv. 1. þm. Eyf. (St. St.), sem jeg ætlaði að snúa máli mínu til. Hann ber fram brtt. um að veita 3000 kr. á ári til Öxnadalsvegar. Nefndin gat ekki fallist á þessa tillögu hans. En ef eitthvað verður lagt til atvinnubóta fram yfir það, sem í fjárlögum stendur, þá er stjórninni auðvitað heimilt að veita eitthvað til þessa vegar, svo framarlega sem vegamálastjórinn álítur, að hann hafi forgangsrjett fyrir öðrum. Jeg skil ekki annað en að hv. flutnm. felli sig vel við þessa úrlausn. Hann var einmitt að tala um, að margir væru þurfandi fyrir atvinnu á þessu svæði. Ef hann getur sýnt stjórninni fram á, að svo sje, þá fær hann auðvitað styrk til vegarins. En það er varla við öðru hætt en að honum takist það, ef hann talar þar jafnfagurlega máli sínu og hjer í deildinni. Honum fanst Langadalsveginum gert hátt undir höfði, en það er gert af sparnaðarástæðum, eftir till. vegamálastjórans. Því að ef að honum er unnið í einu fyrir þessa fjárupphæð, þá sparast að flytja menn og verkfæri í fjarlæg hjeruð á miðju sumri. Þá er hv. 1. þm. Árn. (S. S.) með brtt. um að styrkja hreppsveg í Gaulverjabæjarhreppi. Nefndin gat ekki orðið þessari till. samþykk, einmitt af því, að hjer er um hreppsveg að ræða. Það breytir engu um, þótt hann liggi út af sýsluvegi. Svo er um marga hreppavegi. Engin áætlun fylgir till., en þarna eru vegir dýrir; þess vegna hafði nefndin enn meiri ástæðu til að vera á móti tillögunni. Í því skjali, sem fyrir nefndinni lá, var þess getið, að hreppurinn þyrfti að fá þennan veg, til að geta haft not af Miklavatnsmýraráveitunni. Það er harla undarlegt, þegar búið er að fleygja stórfje í einhvern hrepp til umbóta, að hann skuli þá koma og segja sem svo: Þetta áveitufyrirtæki get jeg ekki notað, nema þið »skaffið« mjer líka góðan heybandsveg og heimreið. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) hjelt því fram, að þetta mál væri hliðstætt Fljótshlíðarveginum. En svo er ekki. Jeg hygg, að Fljótshlíðarvegurinn sje nú sýsluvegur, og var búið að leggja helming fjárins úr sýslusjóði, þegar hreppurinn var styrktur til þess að leggja fram hinn helminginn. Þá taldi háttv.þm. (S. S.) Svarfaðardalsveginn líka hliðstæðan. En Svarfdælir lögðu á sig þegnskylduvinnu til vegagerðarinnar. Ef Gaulverjabæjarhreppsmenn gerðu slíkt hið sama, þá væri hugsunlegt, að nefndin tæki betur í málaleitanir þeirra. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) vildi og fá skýringu launa símamanna, en nefndinni er ekki skylt .að gefa neina skýringu um það - hún hefir þar engu breytt - heldur stjórninni, og getur þingmaðurinn leitað þangað eftir svarinu, ef honum finst þetta mál ekki fyllilega ljóst, Háttv. þm. Borgf. (P. O.) talaði talsvert langt mál um Hvítárbrúna og vegarkafla að henni. Það hefði hann getað sparað sjer, því að engin hefir brtt. frá honum komið um það efni. Þá var það Hvítárbáturinn. Því hefi jeg þegar svarað. Hann kvað það undarlegt að kippa styrk til þessa báts burt, en hækka styrk á öðrum. Jeg skal ekki gerast framsögumaður samgöngumálanefndar, en vil þó gefa honum þá skýringu, að það kemur til af því, að þeim bátum, sem styrkur er ætlaður til, er ætlað að sinna strandferðum, eins og nú á stendur. Jeg er þakklátur hv.þm. Mýra. (P. Þ.) fyrir þakklæti hans. Þar mun hann eðlilega ekki hafa skilið orð mín rjett, er hann sagði, að fjárveitinganefnd hafi tekið upp þá reglu að vera á móti öllum brtt., sem frá einstökum þingmönnum koma. Sumir hafa jafnvel kvartað yfir hinu gagnstæða, að altof auðvelt hafi reynst að fá nefndina til að fylgja sumum brtt. Jeg skal játa, að það er í mjög mikið óefni komið, ef Mýrarnar eru ófærar bæði á sjó og landi, eins og þm. (P. Þ.) sagði. En bátar kæmu þá ekki að haldi heldur. Þar þyrfti helst að veita til einhvers farartækis í loftinu. En jeg get þó varla trúað, að Mýrarnar sjeu svo ófærar sem háttv.þm. (P. Þ.) sagði. Nú liggur vegur þvert yfir þær, og eru það mörg hjeruð, sem ekki hafa átt því láni að fagna að fá slíkan veg. Þm. gat þess, að 1909 hafi farist fyrir ferð til Akra, vegna veðurs. Slíkt getur altaf komið fyrir, og kann fjárveitinganefnd ekkert ráð við því. Um hitt var fjárveitinganefnd ekki kunnugt, að Faxaflóabáturinn sje búinn að leggja niður ferðir til Straumfjarðar og Akra. Samgöngumálanefndin átti að sjá til, að það sæti í sama horfi, en hitt má telja ófært að fara að kosta sjerstakan bát fyrir sárfáa bæi. Því að ekki getur verið um marga bæi að ræða, sem hafi gagn af bátnum, ef satt er, sem háttv.þm. (P. Þ.) sagði, að Mýrarnar væru alófærar á landi. Háttv. þm. Mýra. (P. Þ.) var svo gamansamur að spyrja, hvað »vetrarvegur« væri, og ætti hann þó að vita það, því að þeir munu vera bestir á Mýrunum. Um Almannaskarð liggur einstigi, en á vetrum legst skafl og harðfenni í það, svo að það verður hættulegt yfirferðar. Þar hafa orðið slys og oft legið við slysi. Nefndin ætlast nú ekki til að koma í veg fyrir, að skafl leggist í einstigið, en bættur vetrarvegur yrði þar, ef t. d. staurar væru settir niður og búið til eins konar rið, sem menn gætu haldið sjer í. Þetta heldur landsverkfræðingur að gera megi með litlum tilkostnaði, en mikið gagn muni af hljótast. Háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) var sá eini, sem ekki byrjaði á þakklætisorðum. Jeg verð líka að viðurkenna, að hann hafði lítið að þakka nefndinni viðvíkjandi sínu hjeraði, en því meira stjórninni. Nefndin álítur athugasemd þá, er hann vill koma að, óþarfa, vegna athugasemdarinnar, sem fylgir öllum kaflanum. Nefndin vill ekki taka fram fyrir hendurnar á landsverkfræðingnum um það, hvernig eigi að ráðstafa brúafjenu, ef það skyldi ekki ganga til brúa. En venjan er það, að það sje brúkað í sama hjeraði og brúin átti að standa. Sennilegt er, að verkfræðingurinn bregði ekki þeim vana, en nefndin vill ekki skipa honum neitt fyrir um það. Þetta þarf því ekki að vera háttv. flutnm. (E. Árna.) kappsmál, og væri best, að hann tæki brtt. sína aftur. Nú held jeg, að jeg sje búinn að nefna það helsta, sem sagt hefir verið í garð nefndarinnar, og vonast til, að það falli vel á með nefndinni og háttv. deildarmönnum, er til atkvæða kemur.

Gísli Sveinsson Að minni skoðun getur deildin vel við till.hv. fjárveitinganefndar unað í heild sinni. Þótt stjórnin fárist út af því, að nefndin hefir sumstaðar farið lengra en stjórnin hafði ætlast til, og þótt einstakir þingmenn sjeu hálfsárir út úr því, að ekki hefir verið hægt að taka tillit til alls þess, sem þeir hafa fram að bera, þá fæ jeg ekki annað sjeð en að nefndin hafi leyst allvel úr þessu vandamáli. Skýringarnar í nál. eru glöggar, og enginn vafi á, með hvaða rökum brtt. eru gerðar. Viðvíkjandi 1. brtt.háttv. nefndar vildi jeg skjóta inn stuttri athugasemd. í nál. sje jeg, að ætlast er til, að 500 krónurnar, sem við hagstofustjórann er bætt, verði persónuleg launaviðbót, að því er virðist helst, vegna hans ágætu hæfileika til að gegna þessu embætti. En mjer virðist öldungis óþarfi, og jafnvel rangt, að telja þetta persónulega launaviðbót. Hagstofustjórann á að leggja að jöfnu hinum skrifstofustjórum stjórnarráðsins, um launin eins og annað. Hann er að lögum og í framkvæmd þeim jafnsettur. Hagstofan stendur beint undir ráðuneytinu, sem hver hinna skrifstofanna, og þess vegna eiga kjör embættisins að vera hin sömu. Vitanlega er núverandi hagstofustjóri alls góðs maklegur, en þó er óþarft að binda þessa launahækkun við hans nafn. Jeg tók nú reyndar svo eftir, sem háttv.frsm. (M. P.) rökfærði þetta líka rjettilega, sem sje þannig, að hagstofustjóranum ætti að gera jafnt undir höfði og hinum skrifstofustjórunum, eða var ekki svo? Og er jeg honum og háttv nefnd þá sammála. Hjer er, með þessari brtt. nefndarinnar, gerð nokkur tilraun til að færa þetta í rjett horf, þótt fult jafnrjetti sje að vísu ekki enn komið á, hvað launakjörin snertir. Annars var það aðallega annað atriði, sem kom mjer til að standa upp. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) hefir, svo sem háttv. deild heyrði áðan, gefið meðmæli sín með þessari litlu fjárveitingu, fyrri veitingu, til brúargerðar á Jökulsá á Sólheimasandi, því að meðmæli verð jeg helst að skoða það, þar sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) hefir áður verið málinu fylgjandi hjer í þinginu, þótt hann ef til vill hafi nú gleymt því. Öllum háttv. þingdm. mun vera kunnugt, hvernig máli þessu víkur við. Á þinginu 1911 voru sett lög um, að byggja skyldi brú þessa, og hefir síðan ekki annað vantað til þess, að verkið kæmist í framkvæmd, en sjálfsagða fjárveitingu þingsins. Hitt er líka kunnugt, að hjer í þinginu hafa verið háð langvinn hjaðningavíg um brúargerð þessa og brú á Eyjafjarðará. Hefir þessi óheillabarátta orðið til þess, að hvorug brúin er enn komin á. Þetta er hið mesta ólag, og slæmt til þess að vita, að hvort fyrirtækið um sig hefir þannig orðið til þess að tefja fyrir öðru. Sjálfsagt er þörf á að fá báðar þessar brýr, en þó tel jeg, að Jökulsárbrúin eigi að ganga fyrir, bæði af því, að þegar eru til lög um hana, og af því að hún er eflaust enn nauðsynlegri. Nú hefir stjórnin tekið upp í fjárlagafrumvarp sitt fjárveitingu til brúargerðar á Eyjafjarðará, og hefir hún þar farið eftir tillögum hins fyrverandi verkfræðings. Þótt margir hjer á þingi sjeu sömu skoðunar sem jeg, að brú á Jökulsá sje nauðsynjegri en brú á Eyjafjarðará, þá mun jeg þó sætta mig við niðurstöðu fjárveitinganefndar, að fjárveitingin til brúarinnar á Eyjafjarðará sje látin halda sjer, eins og hún er í stjórnarfrv., en síðara árið sje sett fyrri fjárveiting til brúargerðar á Jökulsá. Við þetta mun jeg eftir atvikum sætta mig, segi jeg, þótt jeg hefði kosið skiftinguna öðruvísi, enda hefir þetta þegar orðið að samkomulagi milli mín og nefndarinnar. Á þennan hátt verða brýrnar þó nokkurn veginn samferða, og deilan um það, hvor fyrir eigi að ganga, með því kveðin niður. Jeg þarf ekki að taka fram, hvílík þörf er á samgöngubótum hjer á landi, og hversu gagnlegar þær eru; um það munu flestir sammála, og ekki vantar áhuga á þeim, enda má telja sæmilega sjeð fyrir samgöngum á sjó á næsta fjárhagstímabili, samkvæmt tillögum samgöngumálanefndar, eftir því sem ástæður leyfa. Það má gera ráð fyrir, að reglulegar strandferðir verði stopular þetta tímabil, og því mun heppileg sú stefna, sem samgöngumálanefnd hefir tekið, að bjarga við samgöngunum með ströndum fram með allstórum bátum, sem hver hafi samgöngur að annast í sínum landshluta. Er jeg fyrir mitt leyti ánægður með tillögur samgöngumálanefndar um strandferðir með fram suðurströnd landsins. Mun þar nú orðið svo í garðinn búið, bæði af háttv. samgöngumálanefnd og þeim, sem ferðanna eiga að njóta, að viðunanlega mun vera sjeð fyrir samgöngum á sjó fyrir þann hluta landsins og í samræmi við aðra landshluta. Öllum mun kunnugt um, hve erfiðar eru samgöngur á landi hjer að sunnan og austan; hættulegar ár yfir að fara og annar farartálmi. Kem jeg þá aftur að ræðu hæstv. fjármálaráðh. (B. K.). Hann varpaði því fram, að stofnað hefði verið til brúargerðar á Jökulsá »í vitleysu«, málið væri órannsakað, og að af mætti komast með miklu minna fje en um hefði verið talað. Þessi ummæli hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) eru öll í lausu lofti bygð. Hinn fyrverandi verkfræðingur, sem ekki hefir haft orð fyrir að draga mjög fram hlut Sunnlendinga, grannskoðaði brúarstæði á Jökulsá; komst hann að þeirri niðurstöðu við rannsókn sína, að vel mætti brúa ána, en að það mundi kosta um 78,000 kr. Getur verið, að þar skakki einhverju á annanhvorn veginn; en fjarstæða er, að brúin verði bygð fyrir einar 10,000 kr., og það er óskiljanlegt, að hæstv. fjármálaráðherra skuli vilja bera þetta fram hjer í salnum, þótt það kunni einhvern tíma að hafa borið fyrir hann í draumi; í vöku hefir það aldrei getað vitrast honum. Jeg sagði áðan, að jeg skoðaði ummæli hæstvirts fjármálaráðherra (B. K.) sem meðmæli með málinu, og bygði jeg það á því, að á þingi 1915 greiddi hann við nafnakall atkvæði með 78,000 kr. fjárveitingu til brúargerðar á Jökulsá. Þetta stendur svart á hvítu í umræðuparti þingtíðindanna það ár, neðri deild, bls. 550. Annað hvort er, að þessi viðurkendi sómamaður hefir greitt þá atkvæði fyrir svona hárri fjárveitingu gegn sannfæringu sinni, þvert ofan í »rannsóknir« hans, eða að sannfæring hans hefir ávalt verið sú, að svona mikið fje þyrfti til brúargerðarinnar. Jeg get vel trúað því, að þótt hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) hafi orðað þessa firru sína, að ekki þyrfti nema 10,000 kr. til að brúa Jökulsá, við einhvern Mýrdæling, eins og hann sagði, þá hafi þeim hinum sama ekki þótt taka því að vera að mótmæla þessu; slík fjarstæða hafi honum fundist það vera. Það mun annars ekki þurfa að eyða fleirum orðum að þessu, því að jeg hygg, að allir háttv. þingdm. sjái og skilji, hvernig í málinu liggur.

Frsm. samvinnunefndar samgöngnmála (B. Sv.) Jeg gleymdi áðan að minnast á brtt.hv.þm. Mýra. (P. Þ.) um 400 kr. styrk til vjelbátsferða frá Borgarnesi með fram Mýrum, um Straumfjörð og Akra. Háttv. þm. (P. Þ.) spurði í ræðu sinni, hvort samgöngumálanefnd mundi ekki líta svo á, að fjárveiting sú, sem ætluð er til bátaferða um Faxaflóa, gæti og náð til viðkomustaða þeirra, sem um ræðir í breytingartillögu hans. Jeg lít svo á, sem stjórnin hafi á valdi sínu að ráða fram úr þessu, eftir því sem henni þykir best henta, og með því að hjer er um tvo staði að ræða, sem áður hafa verið viðkomustaðir Faxaflóabátsins, þá er síður en svo, að samgöngumálanefndin að sínu leyti leggi á móti, að svo verði framvegis, og þótt hún sjái sjer ekki fært að mæla með brtt., þá amast hún ekki við því, að svo sje um hnútana búið, að Faxaflóabáturinn komi þar við eftirleiðis, eða að stjórnin ráði á annan hátt bót á samgönguþörf þangað, eftir því sem henni sýnist hentugast. Háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) hafði ýmislegt að athuga um flóabátana, og skal jeg svara honum nokkru. Það er tilætlunin, að almennu skilyrðin undir C. III. standi óbreytt, eins og þau eru í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar. Þar er svo að orði kveðið, að hlutaðeigandi hjeraðsstjórn sendi landsstjórninni ýms tilgreind skjöl, og er það því rjett athugað hjá háttv.þm. (E. Árna.), að gleggra væri til orða tekið, ef hjer stæði »hjeraðsstjórnir« í stað »hjeraðsstjórn«, þar sem ætlast er til, að fleiri en ein sýsla sje um sama bátinn. Svo hefir og verið að nokkru undanfarin ár, og mun þetta atriði ekki leiða til misskilnings eða neinna vandræða. Háttv. þm. (E. Árna.) var hræddur um, að seinlegt yrði með allar útvegur báta og ráðstafanir, ef fleiri sýslur ættu að vera um sama bátinn. Hingað til hefir það ekki valdið neinum sjerlegum örðugleikum. Ekki reyndist það svo um Langanessbátinn í vor; það liðu ekki nema fáeinir dagar frá því er byrjað var á samningum og þangað til alt var komið í kring. Þó má athuga til 3. umr., hvort ástæða muni til að breyta í einhverju orðalagi skilyrðanna. Háttv. þm. (E. Árna.) var ekki ánægður með, hvernig bátaferðunum skyldi hagað. Honum þótti bátnum, sem á að ganga milli Sauðárkróks og Seyðisfjarðar, ætlað ofmikið starfssvið, og að hann mundi verða óhæfilega seinn í förum, þar sem hann ætti að hafa um 30 viðkomustaði. En háttv.þm. (E. Árna.) athugaði það ekki, að bátnum er ekki ætlað að koma á alla þessa staði í sömu ferðinni. T. d. er honum ekki ætlað að koma á hina mörgu viðkomustaði við Eyjafjörð, nema stöku sinnum, og til þess ætlaðar sjerstakar aukaferðir frá Akureyri og þangað aftur. Háttv. þm. (E. Árna.) gerði mikið úr þörfinni á bátaferðum um Eyjafjörð. Það er rjett. Þar er mikil umferð og flutningaþörf. Þó mun til helsti mikils ætlast að vilja hafa sjerstakan bát fyrir Eyjafjörð einan. Þó að bátar brotnuðu við Eyjafjörð í vetur, kemur það þessu máli lítið við, og það því minna, þar sem í núgildandi fjárlögum er einmitt veitt fje til Eyjafjarðarbáts, og þó fór svona, að bátarnir brotnuðu. Það er satt, að tillögur samgöngumálanefndar eru ekki miðaðar við frambúðarástand; en búast má við aukaþingi að sumri, og þá munu samgöngumálin verða tekin til nýrrar athugunar og breytt til, ef annað sýnist mega betur fara, eftir horfum þá. Samgöngumálanefnd þykir háttv.þm. (E. Árna.) ekki þurfa að vera óánægður með, hvernig hún vill ráða bót á samgönguþörf Eyfirðinga. Í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar eru ætlaðar 3500 kr. til Eyjafjarðarbáts. Þessa upphæð hefir samgöngunefnd fimmfaldað og lagt til, að veittar væru 18000 kr. Er þá ekki nema eðlilegt, að ætlast sje til, að báturinn sigli um stærra svæði. Auk þess er sjeð fyrir Eyjafirði, umfram aðra firði, með því, að bátnum er ætlað að fara aukaferðir um fjörðinn. Nefndin getur ekki fallist á, að það sje rjett að láta þennan bát ganga að eins til Þórshafnar, en að Austfjarðabáturinn hafi alt hitt svæðið þar fyrir austan og sunnan. Fyrir útgerðarmenn á Seyðisfirði, sem stunda sjávarútveg við Langanes og á Siglufirði, er sú tilhögun, sem nefndin gerir ráð fyrir, lang haganlegust. Suðurfjarðabáturinn hefir og nóg að gera, þótt hann fari ekki lengra norður en til Seyðisfjarðar. Hann þarf víða við að koma, þar á meðal á Hornafirði, en þangað er sigling tafsöm og erfið. Auk þess er ætlast til, að hann bregði sjer í viðlögum til Reykjavíkur. Nefndin hyggur, að hún hafi yfirleitt komist að heppilegri niðurstöðu og rjettri, enda hefir hún leitast við að hafa fyrir augum hag alls landsins, er hún samdi tillögur sínar. En hætt er við, að einstakir þingmenn hafi í tillögum sínum um of fyrir augum hag hjeraðs síns, og því þarf að athuga gaumgæfilega tillögur þær, sem frá þeim koma, áður en þær eru samþyktar; annars er hætt við, að þær komi á ruglingi. Háttv. framsm. fjárveitinganefndar (M. P.) var enn að amast við styrk til bátsferða milli Rauðasands og Patreksfjarðar, og vildi, að Breiðafjarðarbáturinn fengi allan styrkinn, en ætti svo að koma við á Rauðasandi Jeg er hræddur um, að fjelagið, sem á Breiðafjarðarbátinn, mundi ekki verða háttv.þm. (M. P.) þakklátt fyrir tillögu þessa., því að það væri ekki lítill ábætir fyrir fjelagið að þurfa að láta svo stóran bát fara þangað. Þar er lending slæm og hagar svipað til og við Rangársand. Þarf að hafa sjerstakan bát til þessara ferða, ef að haldi á að koma. Það er álitamál, hvort hugsanlegt er, að sami báturinn annist allar ferðir um Breiðafjörð, og því hefir samgöngumálanefnd lagt til, að fjeð sje veitt »til ferða á Breiðafirði«; er það í betra samræmi við núgildandi fjárlög (»til Breiðafjarðarbáta«) en orðalag stjórnarfrv., þar sem stendur: »Til Breiðafjarðarbáts«, og í betra samræmi við þau en brtt. á þgskj. 579.1, sem vill, að fjeð sje veitt H.f. »Breiðafjarðarbáturinn«. Það mun rjettast að ganga að tillögum samgöngumálanefndar og láta stjórnina ráða fram úr því, hvernig ferðunum skuli hagað. Það gæti komið af stað deilum, ef einu fjelagi væri veittur allur styrkurinn, og betra, að samkomulag komist á með hjeruðunum og stjórninni um það, hvernig fjenu sje varið. Jeg hygg, að óþarfi muni að fara fleiri orðum um þetta, því að sannfæring flestra háttv. þingdm. mun svo rík um hvað eina, að langar umræður munu lítt geta haggað henni.1) 1) Hjer ritar ræðumaður: „Þessi skrifari 

Fjármálaráðherra (B. K.) Mjer dettur ekki í hug að rekja hvert einstakt atriði í hinni löngu ræðu háttv.frsm. (M. P.). Hann furðar á því, að stjórnin skuli taka sjer það nærri, að háttv. nefnd segir í áliti sínu, að til þess að gera fjárlagafrv. tekjuhallalaust hafi stjórnin sett sjálfsagða útgjaldaliði vitanlega oflága og slept óhjákvæmilegum útgjaldaliðum úr frv.; og að þetta leiði ekki til annars en villa mönnum sýn á fjárhagsástandinu og varna þeim fullkomins yfirlits. Mjer finnast þetta óneitanlega þung orð, og því gerði jeg athugasemd við þau. Þó mun ekki vera vert að deila lengur um þau. Háttv. deild hefir nú heyrt ástæður þær, er báðir málsaðiljar hafa fram að bera, og verður hver og einn að kveða upp dóm sinn eftir þeim, eftir því sem honum finst rjettast. Þá vill háttv.frsm. (M. P.) afsaka fjárveitinganefndina fyrir það, að hún hafi haft dýrtíðarástandið fyrir augum og blandað því inn í fjárveitingatillögur sínar, með því, að aðrar nefndir hafi gert hið sama. Auðvitað hefir samgöngumálanefnd farið fram á aukinn styrk til flóabáta af því, að rekstrarkostnaður þeirra væri meiri nú en áður. En það er alt annað. Eins er það alt annars eðlis að leggja til, að hækkað sje tillag til spítalanna, vegna dýrtíðarinnar, en hitt, að veitt sje fje til að auka atvinnu, og það var þetta, sem jeg átti við. Þá sagði háttv.frsm. (M. P.), að stjórnin hefði átt að taka það fram, að ástandið væri annað nú en það var í febrúar, þegar hún samdi fjárlögin. Þetta gerði jeg glögglega í fyrri ræðu minni. Enn sagði háttv.frsm. (M. P.), að breytingar nefndarinnar gerðu eigi annað eða meira en að uppfylla lögmælt gjöld. Jeg get ekki alls kostar fallist á þetta. Flest mun það vísu mega teljast nauðsynlegt, sem hún mælir með að veitt sje, en lögmælt gjöld getur það ekki talist alt. Á undanfarandi þingum hafa jafnan komið fram ýmiskonar styrkbeiðnir, og langflestar sjálfsagt þannig vaxnar, að ástæða hefði verið til, að þeim væri veitt einhver úrlausn. En vegna fjárhagsins hefir jafnan orðið að synja fleiri eða færri af þeim. Aftur hafa aðrar verið teknar til greina; verður þó ekki sagt, að það hafi verið gert af því, að þar hafi verið um lögmælt gjöld að ræða. Eins er nú. Háttv. nefnd mælir með, að veitt sje fje til ýmislegs þess, sem ekki verður sagt að sjeu lögmælt gjöld. En nú veit háttv. nefnd, að tekjurnar standa sjálfsagt ekki í neinu rjettu hlutfalli við væntanleg gjöld á næsta fjárhagstímabili. Fyrir því finst mjer háttv. nefnd hefði átt að fara nú sem allra gætilegast í fjárveitingar að þessu sinni til alls þess, sem nokkra bið þolir. Svo ætti það að vera, en það hefir verið dálítið öðruvísi á undanfarandi þingum, því að tekjuáætlunin hefir orðið oflág, því að tekjurnar hafa farið fram úr henni, en því er ekki treystandi nú, því að nú stendur öðruvísi á en vanalega. Þá afsakaði hv. framsm. (M. P.) það, að nefndin hefði ekki haft samvinnu við stjórnina, og sagði, að það hefði komið fyrir, að allir 3 ráðherrarnir hefðu mætt á fundi hjá nefndinni. Það er satt, að það hefir einu sinni komið fyrir, að við höfum allir komið á nefndarfund, en það var einn af allra fyrstu fundum hennar, og þá var talað um fjáraukalögin. Sameinaðir höfum við aldrei komið á fund hjá nefndinni, síðan hún fór að tala um fjárlögin. Hvort hinir ráðherrarnir hafa talað við nefndina, veit jeg ekki, en jeg heyrði, að atvinnumálaráðherrann sagði, að hún hefði ekki talað við hann um vegina, og hefði þó staðið allra næst að kalla hann til ráðagerða áður en brtt. voru gerðar við þann kafla. Þá sagði hv. framsm. (M.P.), að nefndin hefði ekki viljað ómaka eða tefja stjórnina. Jeg er nefndinni þakklátur fyrir þá vorkunsemi, en jeg man þó, að jeg bað nefndina að kalla til mín, ef hún þyrfti einhverjar upplýsingar, og jeg hefi aldrei haft þær annir eftir kl. 4 á daginn, að jeg hefði ekki getað komið á fund til nefndarinnar, ef hún hefði óskað þess. Hv. framsm. kvartaði enn fremur undan því, að stjórnin skrifaði seint svar við því, sem hún væri spurð að. Ja, það er nú nokkuð þyngra »apparat« að skrifa en að tala. Þá sagði hv. framsm. (M. P.), að nefndinni hefði verið ókunnugt um, hvað farið hefði milli hagstofustjórans og mín. Það hefði hann getað fengið að vita, ef hann hefði snúið sjer til einhvers af ráðherrunum. Þá sagði hann enn fremur, að alt kæmi í sama sjóð. Það er nú að vísu rjett, en það gefur þó alveg ranga hugmynd um fjárhaginn, ef þeim einstöku liðum er ekki haldið hverjum út af fyrir sig. Háttv. framsm. hjelt því fram, að það hefði verið regla undanfarið að taka inn í fjárlög öll þau útgjöld, sem landssjóði bæri að borga lögum samkvæmt. Jeg get bent honum á, að svo er ekki, því að í 3 ár voru ekki teknar inn í fjárlög 100,000 kr., sem landssjóður átti samkvæmt öðrum lögum að borga til Landsbankans, og er það þó stór upphæð. Þá talaði hv.frsm. (M. P.) um að fella styrkinn, sem Kjósarhreppsbúar hafa haft til að leita sjer læknis, en það eru 300 kr., og kvað nefndina ekki vilja fara út á þann hála ís, því að það mundi draga þann dilk á eftir sjer, að stórar upphæðir yrði að veita úr landssjóði í framtíðinni til samskonar styrks. En nú hefir nefndin einu sinni farið út á þennan hála ís, því að hún hefir samþykt slíkar fjárveitingar, og meira að segja fært styrkinn til Hólshreppinga upp, og þingið er fyrir löngu komið út á þennan hála ís. Hann sagði enn fremur, að það yrði að bæta þessum nýja styrk við til Flateyjarhrepps, af því að þar væri yfir sjó að sækja til að leita læknis. Það stendur nú einmitt alveg eins á í Kjósinni, því að þótt það megi fara landveg til að vitja læknis, þá er oft farið sjóveg og það er jafnvel ódýrara. Það er því ekki vegna fyrirdæmisins, heldur af einhverjum öðrum ástæðum, að nefndin vill ekki taka til greina vilja allrar stjórnarinnar í þessu atriði. Þá fullyrðir hv. framsögumaður (M. P.), að tillögur nefndarinnar fari nær sanni en áætlun stjórnarinnar. Það getur vel verið, að svo sje, eins og útlitið er nú, en það getur enginn sagt, hvernig útlitið verður 1918, og ekki einu sinni hvor fer nær því rjetta. Þá talaði hv. framsögumaður (M. P.) um hækkunina til sjúkrahúsa og sagði, að hún stafaði af verðhækkuninni, sem orðin væri. Það nær engri átt, að liðurinn geti farið upp úr 6000 kr. upp í 15000 kr. vegna verðhækkunarinnar einnar saman.  (M. P.: Það er fært saman á báðum árunum.)  . Nú, þá getur það verið sennilegt, og þá fell jeg frá því. Ferðastyrkur lækna segir hv. framsm. (M. P.) að sje tekinn inn í fjárlögin samkvæmt ósk landlæknis. Það getur vel verið, en mjer finst ekki sjálfsagt, að stjórnin þurfi að fara eftir tillögum einstakra embættismanna. Ef það er rjett, að Guðmundur Thoroddsen ætli ekki að sækja um embætti í Danmörku, hefi jeg ekkert við styrkinn til hans að athuga. Þá sagði háttv. framsm. (M. P.), að ef það hefði verið meining stjórnarinnar, að laun póstmanna væru oflág, hefði hún ekki átt að láta þingið hræða sig frá að hækka þau. Úr því að póststjórnin sætti sig við og vildi taka tillit til þarfarinnar á að spara, þá finst mjer, að sjálfsagt hafi verið fyrir stjórnina að taka tillit til útlitsins, eins og það er, þótt hv.þm. gleymi því tíðum, eins og þeir gleyma því hjer í salnum oft og einatt, undir hvaða ástandi við lifum. Þá er skrifstofukostnaður vegamálastjórans, sem beinlínis voru fastir samningar um við stjórnina. Verkfræðingurinn hefir fært alveg sömu ástæður við stjórnina, og jeg fæ ekki skilið, að það sje svo mikil vinna við vegamálin, að það fáist ekki næg aðstoð á skrifstofuna fyrir 1500 kr. Viðvíkjandi því atriði, að drýgra sje að veita stórar upphæðir til vegagerða, þá er jeg alveg á sama máli og háttv. framsm. (M. P.), að það sje ekki tilvinnandi, að senda marga menn í einhverja átt til að vinna fyrir litla upphæð. Jeg spurði einmitt vegamálastjórann, hvaða upphæð mætti ætla minst til vegagerða, svo að ekki væri skaði að, og hann sagði 10,000 kr. Jeg spurði hann þá að, hvort það væri skaði að ætla á einstaka stað 8000 kr., og áleit hann það ekki, því að sennilega mætti draga af vinnukraftinum sem því svaraði. Hitt er rjett, að þegar nálega er búið að leggja einhvern veg, þá er dýrt að skilja eftir lítinn spotta, sem ef til vill kostar ekki nema 1-2000 kr. En jeg veit ekki til, að svo hafi staðið á hjer. Viðvíkjandi Jökulsárbrúnni þarf jeg að svara tvennu. Háttv. framsm. (M. P.) sagði, að jeg hefði ekki greitt atkv. í því máli 1915 og látið telja mig með meiri hlutanum, en eins og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) veit greiddi jeg atkvæði með fjárveitingu til brúargerðarinnar.  (M. P.: Jeg sagði: Við 2. umr.)  . Það getur satt verið, og skal jeg koma að því seinna. Hann sagði enn fremur, að það liti út fyrir, að jeg bæri vantraust til verkfræðingsins og áætlana hans. Áætlunin gerði ráð fyrir miklu lengri brú en þörf er á, brú yfir alla aura og smárennur, yfir alt það svæði, sem hlaup, er ekki koma nema á 200 ára fresti, ná yfir. Jeg hefi talað við merkisbónda þaðan að austan, Jón í Skógum, sem sagði, að í hans og föður hans tíð hefði aldrei komið hlaup, sem hefði farið yfir alla þessa aura, og þrátt fyrir það er því haldið fram, að brúin þurfi að ná yfir alt þetta svæði. Það er náttúrlega einstaklega þægilegt fyrir búendur þar eystra að heimta það, að hestur vaði aldrei í fót, en það verður nokkuð dýrt, ef það á að verða svo á öllu Íslandi. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði það satt, að jeg greiddi atkvæði með Jökulsárbrúnni á þingi 1915, en það kom ekki til af því, að jeg hefði breytt um skoðun, heldur hinu, að í það eina skifti var það gert að flokksmáli, og jeg varð því annaðhvort að skera mig úr flokknum eða vera með því, og jeg greiddi því atkvæði með því, af því að jeg vissi, að málið gengi ekki fram hvort sem var  (G. Sv.: Uss, uss!)  , enda var líka hægt að sjá það á umræðunum þá, hver skoðun mín var. Nú sje jeg enga ástæðu til að vera með málinu, því að nú þarf jeg ekki að beygja mig fyrir neinum flokksböndum, og jeg fæ ekki sjeð, að það drepi þjóðina, þótt áin sje brúuð á þennan veg. Jeg vil svo ekki þreyta háttv. deild á lengri ræðu, enda þarf jeg ekki að athuga fleiri atriði í ræðu háttv. framsm. (M. P.), er nokkru máli skifti.

Hákon Kristófersson Jeg verð að víkja svolítið að ummælum háttv. framsm. (M. P.) viðvíkjandi bátaferðum á Breiðafirði og milli Patreksfjarðar og Rauðasands. Eftir því, sem fram kom í ræðu hans, ætlast nefndin til, að það fje, sem veitt er til bátaferða, verði veitt á nafn h/f Breiðafjarðarbáturinn, og sagði hann, að það væri eftir ósk, sem komið hefði fram, um að fjeð yrði veitt á þetta sjerstaka nafn. Það leiðir nú af sjálfu sjer, að úr því að óskin er fram komin, er einhver meining á bak við, því að annars væri hún fram komin í gamni. Jeg hefi nú ástæðu til að ætla, að meiningin sje sú, að hlutafjelagið, sem á heima sunnan fjarðarins, ætli að segja við okkur, sem eigum heima fyrir norðan fjörðinn: Svona viljum við hafa það, þessar ferðir rekum við fyrir ykkur og ekki meira. Þessari fjárveitingu hefir hingað til verið skift á milli hlutafjelagsins og lítils báts, sem hefir annast ferðir milli Flateyjar-, Múla-, Gufudals,- Reykhóla- og Barðastrandarhreppa. Jeg sje enga ástæðu til að breyta þessu, nema ef vera skyldi þá, að fjelagið þættist verða undir í viðskiftunum, en svo held jeg að sje þó ekki, því að samkomulagið hefir verið heldur gott og vonandi, að svo verði einnig framvegis. Reyndar hefir stundum borið á nokkrum meiningamun, en það hefir aðallega verið frá þeirra hlið, sem nú vilja fá fjárveitinguna á sitt nafn. Það er alveg óhætt að slá því föstu, að fjelagið getur ekki, eins og staðháttum er varið á þessu svæði, annast ferðirnar, nema þá með stórum auknum kostnaði frá því sem nú er. Undanfarin ár hefir báturinn, sem frá Flatey gengur, fengið 2 þús. kr.; en þótt gera megi ráð fyrir, að hann fengi af þeim styrk, sem nú er ráðgerður, 3 þús. kr., eða rúmlega það, mundi það þó hagur fyrir hlutafjelagið Breiðafjarðarbáturinn að losna við þessar ferðir. Reynslan hefir sýnt það, að ekki veitir af, að 2 bátar annist þessar ferðir, ef flutningaþörfinni á að verða fullnægt. Því til sönnunar skal jeg geta þess, að síðastliðið vor varð að leigja allstórt skip til að annast ferðir á sama svæði og Breiðafjarðarbáturinn gengur yfir. Það má því þakka dugnaði Guðmundar kaupm. Bergsteinssonar í Flatey, að við urðum ekki í vandræðum, þrátt fyrir Breiðafjarðarbátinn. Þá mintist háttv. framsm. nefndarinnar (M. P.) á, að nefndin legði til, að styrkurinn til Flateyjarbátsins legðist niður, en hlutafjelagið Breiðafjarðarbáturinn annaðist ferðirnar. Það teldi jeg bæði ósanngjarnt og óheppilegt, því að varla getur komið til mála að hugsa sjer, að fjelagið legði til nógar ferðir norðan fjarðarins, þar sem samgönguþörfin er svo afarmikil. Það hagar alveg sjerstaklega til þar. Viðkomandi Rauðasandsbátnum vil jeg taka það fram, að vegna brima verða kunnugir menn að sæta færi til að komast á hafnir þær, sem um er að ræða, þegar best hentar. Það er og alkunna, að þarna eru mörg útgerðarpláss, og því vil jeg leyfa mjer að halda því fast fram, að styrkurinn verði veittur Rauðasandsbátnum alveg út af fyrir sig. Jeg fæ ekki heldur sjeð, að neinar þær upplýsingar hafi komið fram, er rjettlæti það, að styrkurinn falli niður. Jeg vona því, að menn sýni þá sanngirni að halda málinu í sama horfi og háttv. samgöngumálanefnd hefir lagt til. Þótt jeg sje ekki persónulega óánægður við háttv. fjárveitinganefnd, þá ætla jeg samt að sleppa öllu þakklæti til hennar fyrir þetta tiltæki hennar. Án þess, að jeg hafi nokkra ástæðu til að vera persónulega óánægður, þá held jeg, að jeg verði að sleppa að þakka nefndinni að þessu sinni. Að vísu get jeg verið þakklátur nokkrum hluta hennar, sem sýnt hefir verðskuldaða sanngirni.

Sigurður Sigurðsson Mjer þótti leitt, að háttv. framsm. (M. P.) og nefndin öll skyldi ekki geta tekið betur tillögu okkar þingmanna Árnesinga um styrkinn til vegarins í Gaulverjabæjarhreppi. Jeg bjóst reyndar aldrei við, að háttvirtur framsm. mundi styðja þessa tillögu, en hins vænti jeg, að sumir aðrir í nefndinni mundu ekki verða henni mótfallnir. Jeg skal nú ekki fást meira um það. En jeg vil taka fram, að hjer er ekki um neinn heybandsveg að ræða, heldur um venjulegan sveitar- og sýsluveg, sem kemur að notum Gaulverjabæjarhreppi og parti af Villingaholtshreppi. Vegurinn er kaupstaðarvegur fyrir þetta svæði. Annars skal jeg játa það, að ekki liggur fyrir nein ákveðin áætlun frá verkfræðingi um það, hvað vegurinn muni kosta. En óhætt mun að fullyrða, að það verði varla undir 10000 kr. Till. fer ekki fram á nema 2000-3000 kr. framlag úr landssjóði. Það segir sig sjálft, að það, sem til vantar, lendir á hreppnum og sýslunni. Þótt ekki sje nein yfirlýsing um það í umsókninni, þá er auðvitað hægt að ganga út frá því sem gefnu. Að þessu leyti er hjer líkt háttað og með veginn í Fljótshlíð og Svarfaðardal, að vegurinn verður lagður fyrir sveitar- og sýslufje að miklu leyti, þótt landssjóður veiti styrk til hans. Jeg tel því fyllilega sanngjarnt að mælast til þessa styrks, og vænti, að hann verði samþyktur, varatillagan að minsta kosti. Það er rjett hjá háttv. framsm. (M. P.), að hækkun fjárveitingarinnar til símarekstrar er meiri hjá stjórninni en hjá nefndinni. Væri gott að fá einhverja skýringu á því, hvernig á þeirri hækkun stendur, því að jeg sný ekki aftur með það, að greinargerðin fyrir þessari hækkun er mjög ófullkomin frá stjórnarinnar hálfu. Stjórnin hefir yfirleitt verið mjög sparsöm í fjárveitingum sínum. En mjer finst varla gæta sama sparnaðar við þennan lið, eins og við suma aðra. Það kemur sjer því illa, að fyrir þessum lið skuli vera svona lítil grein gerð, því að slíkar greinargerðir, ef þær eru ítarlegar, eru ágætar til leiðbeiningar og geta ráðið alveg úrslitum einstakra atriða við atkvæðagreiðsluna. Jeg get ekki látið vera að segja, að mjer finst það dálítið óviðkunnanlegt að vera nú að hækka laun við þessa stofnun, ef til vill með dýrtíðina fyrir augum, um leið og verið er að ákveða sömu mönnum dýrtíðaruppbót, eins og öðrum starfsmönnum landssjóðs. Jeg held, að stjórn og þing ætti að fara varlega í þær sakir að veita mönnum á þennan hátt tvöfalda dýrtíðaruppbót. Þessar launahækkanir til símans hafa líka oftast lent að miklu leyti hjá hæstlaunuðu mönnunum, en síður komið símaþjónunum að notum, sem mest hefðu þurft hækkunar með. Jeg get ekki látið vera að gera stutta athugasemd, þótt það heyri mjer ekki beinlínis til, út af orðum hæstv. fjármálaráðherra (B. K.), þar sem hann var að gera grein fyrir fjárveitingum til vega. Hann gat þess, að þegar fjárveiting lækkaði til einhvers vegarkafla, þá mætti fækka verkafólkinu, sem að honum ynni. Jeg vildi minna á það í því sambandi, að það er líka dýrt að hafa dýran verkstjóra yfir fáu fólki. Þetta hefir oft viðgengist við okkar vegagerð, en er megnasti ósiður, sem þyrfti að laga. Jeg gæti jafnvel bent á eitt dæmi, hjerna í nágrenni við Reykjavík, þar sem dýr verkstjóri er hafður yfir fáeinum hræðum. Litlar fjárveitingar geta stutt að þessu, og þess vegna er ekki vert að búta fjárveitingar til vega mjög í sundur. Jeg gat ekki stilt mig um að gera þessa athugasemd, þótt hún sje ekki nema ein af mörgum, sem ástæða væri til að gera.

Einar Jónsson Jeg var svo heppinn að eiga enga brtt., svo að jeg get verið stuttorður, enda kemur það sjer vel, þar sem þingmenn nær allir ganga úr sætum sínum, er jeg tek til. Það eru að eins 3 atriði, sem mig langaði að minnast á, og skal jeg fara fljótt yfir sögu. Allir, sem talað hafa, hafa byrjað ræður sínar með því annað hvort að þakka eða vanþakka nefndinni. Mjer finst jeg enga ástæðu hafa til hvorugs, en þó geta verið fremur þakklátur en hitt. Eitt get jeg þó ekki felt mig við hjá nefndinni. Jeg hefði kunnað betur við, að hún hefði farið eftir stjórnarfrumvarpinu með launaákvarðanir til ýmsra starfsmanna, og haldið sjer við þá samninga, sem stjórnin hafði gert við þá, t. d. póstmeistara, vegamálastjóra o. fl. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) lýsti yfir því, að nefndin hefði ekki leitað sjer upplýsinga um þessa samninga, en það þykir mjer hart. Það getur að vísu rjettlætt gerðir nefndarinnar að nokkru leyti, að tímarnir hafa breyst síðan stjórnarfrumvarpið var samið. En, eins og jeg hefi tekið fram, finst mjer, að þessir menn hefðu átt að finna sig í því að standa við það, sem þeir voru einu sinni búnir að ganga inn á, en eigi krefja nefndina um annað nje meira á bak við stjórnina, þótt þeir yrðu fyrir tekjuhalla, þar sem þó má ganga út frá, að þeir fái dýrtíðaruppbótina. Þetta var 1. atriðið. Í því líkar mjer betur gerðir stjórnarinnar heldur en nefndarinnar. Aftur á móti er jeg nefndinni þakklátur fyrir það, að hún vill fella í burt liðinn í 11. gr. A. 4, eftirlit vegna bannlaganna. Jeg hefi sýnt, að þótt farið væri að veita fje til aukins eftirlits með þessum ólögum, þá kæmi það ekki að neinum notum. Þess vegna er sjálfsagt, að þessi fjárveiting falli niður. Þótt upphæðin væri 100 sinnum hærri en það, sem stjórnin leggur til að veita, þá kæmi það samt að jafnlitlum notum, og hvað á þá að gera með að fleygja fje í slíkt? Þriðja atriðið, sem jeg ætlaði að fara nokkrum orðum um, eru ummæli hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) um brúna á Jökulsá á Sólheimasandi. Hann sagðist tala um það mál af kunnugleika, en jeg verð að álíta, að hann segi það ekki satt. Ef hann væri nokkuð kunnugur málavöxtum, þá hlyti hann að tala af nokkuð mikilli ósanngirni, en jeg trúi síður, að það sje ástæðan til þess. Jeg verð því að álíta, að hann þekki ekkert til þess, sem verið er að tala um. Jeg verð að andmæla ummælum hæstv. ráðh. (B. K ), því að nýir þingmenn, sem ekki hafa heyrt talað um þetta mál, mundu geta glæpst á því að taka þessi ummæli gild, einkum þar sem því er haldið fram, að þau sjeu sögð af kunnugum manni, en jeg neita, að svo geti verið, nema hæstv. ráðherra (B.K.) vilji ganga inn á, að hann segi þetta af ósanngirni. Það nær ekki nokkurri átt, að hægt sje að byggja brú á þessa á fyrir 5- 10,000 kr. Það er svo fjarri öllum sanni, að mig furðar á, að nokkur skuli láta annað eins til sín heyrast. Til samanburðar get jeg bent á eitt dæmi. Brúin á Ytri-Rangá kostaði 39,458 kr. Sú brú er bygð á tveimur steinstöplum úti í ánni, svo að bogarnir eru 3 í alt. Hver bogi er líklega álíka stór eins og brú á hvern ál af Jökulsá mundi verða. Nú eru álarnir, sem brúa þarf, að minsta kosti 4. Eftir sama hlutfalli kosta brýr á þá alla 52,612 kr. Líklega yrði ekki komist hjá að brúa 5. álinn, og þá er brúin orðin 65,765 kr., í staðinn fyrir 5-10,000 kr. Verkfræðingurinn hefir áætlað, að brúin mundi kosta 78,000 kr. Jeg skal ekkert fullyrða um það, hvort sú áætlun muni vera rjett, en hygg þó, að hann hafi haldið sjer við það lægsta, sem til brúarinnar þarf, eins og venja er til með áætlanir verkfræðinga yfirleitt. En þótt kunnugur maður úr Mýrdalnum hafi fullyrt, að hægt væri að byggja brú fyrir 10,000 kr., þá mun jeg fyr hafa þrætt við hann um þetta, og líklega getað sannfært hann, af því að hann er kunnugur og rjettsýnn maður. Jeg veit, að þessi maður er hlyntur brúargerðinni og því hefir hann viljað fá byrjunarfje til fyrirtækisins, í von um, að því yrði þá haldið áfram úr því. Jeg hygg, að hann hafi frekar sagt þetta af ásetningi, til þess að leika á ráðh. (B. K.), heldur en að hann hafi álitið, að það væri rjett. Það getur verið dálítið villandi, sem hæstv. ráðh, (B. K.) hjelt fram, að áin sje smáspræna, og ekki komi hlaup í hana nema á 200 ára fresti. Það getur verið, að fyrir komi ár, sem ekkert hlaup kemur í ána, en hin árin eru fleiri, sem hlaupin eru mörg, og oft skamt á milli þeirra. Mjer er nær að halda, að það líði aldrei svo heilt ár, að ekki komi fleiri eða færri hlaup. Vatnið safnast fyrir í holur uppi í jöklinum, þangað til það er orðið svo mikið, að það brýtur skarð úr jöklinum og flæðir þá yfir alt. Þetta getur komið fyrir oft á hverju ári, og þá er einmitt mest þörf á brú. Þess á milli er áin ekki sjerlega mikill farartálmi, en þegar hlaup er í ánni, þá kæmi 5000 kr. brúin að engu gagni. Milli hlaupanna rennur áin í einum ál, sem hún hefir runnið í lengi. En þegar hlaup koma í ána, þá dreifir hún sjer í 3, 4 eða 5 ála. Yfir þá alla þarf að byggja brýr, svo traustar, að hlaupin skoli þeim ekki burt. - Það hefir áður verið sýnt, að brú geti staðið á þessum álum, með því að vitna í svo nefnda Stóru steina á sandinum. Það eru klettar, sem eru hjer um bil 4 faðmar á hvern veg og 2 mannhæðir. Þessir steinar hafa legið svo lengi á sandinum, sem menn muna eftir, og aldrei haggast. Sýnir það, að steinsteypustöplar undir brú geti staðið, ef þeir eru gerðir jafnþungir þessum steinum og jafntrúlega um þá búið. Jeg man svo langt, að hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) var líka á móti því, að bygð væri brú á Ytri-Rangá, en vildi láta fylla hana með sementspokum og búa þannig til braut á botninum. Nú er búið að brúa þessa á, með góðri og traustri brú, yfir vatninu, en ekki undir. Jeg hjelt þá, að þetta væri blekking hjá hæstv. ráðherra(B. K.). Eitthvað svipað dettur mjer í hug nú, nema ef það getur verið ókunnugleiki, sem kemur honum á þessa skoðun. Líklega hefir hann aldrei farið yfir Jökulsá á Sólheimasandi, og vona jeg, að hann dragi það ekki lengur. Ef hann yrði þá fyrir sæmilegu hlaupi, er jeg viss um, að hann gengi fljótt inn á till.háttv. fjárveitinganefndar.

Pjetur Ottesen Jeg ætla bara að segja fáein orð viðvíkjandi orðum háttv. framsm. fjárveitinganefndar (M. P.) um bátastyrkinn. Hann sagði, að Hvítárbáturinn kæmi ekki að neinum notum  (M. P. : Það er samgöngumálanefndin, sem segir það)  . Nú, er það samgöngumálanefndin. Það er ekkert betra fyrir það og gersamlega rangt. Jeg held, að þessi staðhæfing hljóti að byggjast á ókunnugleika hjá háttv. nefnd. Sannleikurinn er sá, að báturinn er mikið notaður og kemur að góðu haldi. Sama er að segja um Hvalfjarðarbátinn. Það er blátt áfram nauðsynlegt að hafa hann, og hann kemur að ágætu liði. Það er líka vitanlegt, að enginn jafnstór fjörður á landinu er með öllu styrklaus til samgangna. Gufuskipin, sem til strandferða ganga, koma aldrei þangað inn. Styrkurinn til þessara bátsferða er því það eina, sem landssjóður leggur til samgangnanna á þessu svæði. Báðir þessir bátar hafa því fullan rjett á sjer, og væri fylsta ástæða til og öll sanngirni mælir með því, að styrkurinn til þeirra væri nokkuð hækkaður. Mjer finst það æði undarlegt að ráðast á þessa styrki nú og aðra slíka, sem aldrei hefir verið hreyft við áður. Það kemur kynlega fyrir, að háttv. fjárveitinganefnd skuli leggja á móti þeim nú, þegar mest er þörfin á að ljetta undir með samgöngum, og virðist mjer þetta stór ljóður á ráði þeirrar háttv. nefndar. Jeg vona því, að þessar brtt.háttv. fjárveitinganefndar verði feldar, en tillögur mínar um hækkun styrksins verði samþyktar.

Framsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Jeg skal reyna að vera stuttorður og gefa ekki tilefni til, að fleiri fari af stað á eftir. Fyrst er þá fyrirspurn háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) um það, hvernig ætti að skilja orð mín um ástæðuna til launahækkunar hagstofustjórans. Hvort það væri gert með það fyrir augum, að hagstofustjórinn eigi að vera jafnrjetthár skrifstofustjórunum í stjórnarráðinu. Jeg tók það fram í framsöguræðu minni, að það væri að nokkru leyti með tilliti til þessarar kröfu hans, en að nokkru leyti með tilliti til hans persónulegu hæfileika, sem nefndin bar fram brtt. Þá kem jeg að háttv. fjármálaráðh. (B. K.). Mjer þykir vænt um að finna, að það er heldur að ganga saman með honum og nefndinni, svo að ekki virðist vera eins langt í milli nú, eins og í byrjun umræðunnar. Virðist hann nú að mestu genginn frá því, sem hann áður hefir haldið fram, og vona jeg, að háttv. deild hafi tekið eftir því. Hann talaði um, að hann hefði sjerstaklega átt við vegafjeð, í aðfinslum sínum við nefndina, en jeg fyrir mitt leyti skildi ekki orð hans svo, heldur að hann ætti við tillögur nefndarinnar yfir höfuð, enda gat varla verið um það að villast, því að öðrum kosti gat hann ekki talað um stefnu stjórnarinnar. Það er misskilningur, að nefndin þurfi nokkuð frekar að afsaka ummæli sín um áætlanir stjórnarinnar, þótt vitnað sje til annara nefnda. Þá hefði staðið næst að vita þær nefndir líka.  (Fjármálaráðherra (B. K.): Þær hafa ekki viðhaft svipuð orð)  . Bæði fjárhagsnefnd og samvinnunefnd samgöngumála hafa komist að sömu niðurstöðu um áætlanir stjórnarinnar. Jeg verð að halda því fram, sem jeg hefi áður sagt, að flestar brtt. nefndarinnar við þennan kafla sjeu nauðsynlegar til lögmæltra útgjalda, og að þessar 400,000 kr., sem jeg nefndi í minni fyrstu ræðu, sjeu því að minsta kosti óhjákvæmilegur útgjaldaauki. Jeg vil leggja það undir dóm háttv. deildar, hvort nokkrum geti dottið í hug, að hægt verði að komast hjá að greiða þær upphæðir, t. d. til spítalanna, sem nefndin fer fram á. Það getur verið satt og rjett, sem hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) sagði, að nefndin hefði fyrst og fremst átt að líta á tekjurnar. Það er sjálfsagt að hafa þær fyrir augum. En jeg veit ekki, hvernig nefndin átti að fara að ráði sínu í því að sníða stakkinn eftir tekjuáætlun, jafnvel þótt hún hefði haldið sjer við áætlun stjórnarinnar, hvað þá fjárhagsnefndar, sem stjórnin þó nú hefir viðurkent að væri á rjettum rökum bygð. Jeg skal ekki fara út í nein smáatriði, enda er þess ekki þörf, með því að hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) er nú kominn ofan af flestu, sem hann hjelt fram áður. Um styrkinn til Kjósarhrepps vildi hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) geta þess til, að annað mundi nefndinni hafa gengið til en að koma samræmi á slíkar fjárveitingar. Þetta er ekki rjett. Jeg vil benda á það, að einmitt á þingi 1915 var feld brtt. um þennan styrk. En að nefndin sje sjálf komin út á hálan ís, eins og hann sagði, með öðrum brtt. sínum, er væru þessari ósamræmar, er ekki rjett. Ef hann á hjer við styrkinn til Flateyjarhrepps, þá er hjer um alt annað að ræða, með því að styrkurinn er veittur vegna sjóleiðarinnar. En jeg vissi það ekki fyr en nú, að Kjósarmenn sæktu lækni sjóveg, hafði haldið, að þeir gerðu það landveg, en það getur verið nú orðið, af þessari sömu ástæðu, að þeir treystist ekki til þess að flytja lækninn öðru vísi, vegna þyngsla. En ef hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) á við hækkun styrksins til Bolungavíkur, þá er það ekki sambærilegt, vegna þess, að þeir hafa fengið lækni, sem þeir geta ekki haldið, nema þeir láti hann fá laun, og því þurfa þeir hækkaðan styrk. Ef svo væri ástatt með Kjósarmenn, þá væri alt öðru máli að gegna. Jeg fyrir mitt leyti skyldi, hve nær sem væri, vera með styrk til þeirra, bornum fram í þeirri mynd, að þeir gætu haldið kyrrum lækni, sem sest hefði þar að. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) skoraði á nefndina að muna eftir útlitinu nú, og margtók það upp. Jeg tek undir með honum í því. En jeg verð að segja það, að ef stærstu brtt. nefndarinnar ná ekki fram að ganga, þá er það af því, að háttv. þingdm. líta ekki á, hvernig horfurnar eru nú. Hann sagði enn fremur, að það væri ekki af vantrausti á verkfræðingunum, að hann vildi láta gera nýja áætlun um Jökulsárbrúna, með því að þeir hefðu gert áætlun um brúna á lengsta svæðinu. Þetta má vel vera, að hjer sje ekki um vantraust að ræða, en mjer þykir það samt undarlegt, ef verkfræðingarnir leggja það til að gera brýr á þurru landi, og velji lengsta og dýrasta svæðið, ef hægt er að gera það á styttra svæði. Jeg skal ekki heldur neitt fara út í þær skýringar, sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) gaf um það, hvers vegna hann greiddi atkvæði með fjárveitingu til Jökulsárbrúar fyr meir, en það þótti mjer vænt um að heyra, að hann ætlar ekki framvegis að láta binda sig þeim flokksböndum, að hann fyrirgeri sannfæringu sinni, enda ætti það enginn að gera, því að hjer er sannarlega ekki um smáatriði að ræða. Jeg held þá, að jeg hafi svarað því helsta, sem fram hefir komið. En jeg hirði ekki um að gegna aftur því, sem einstakir þm. hafa verið að jagast út af brtt. sínum enn á ný, því að þeir hafa ekkert hrakið af því, sem jeg hefi áður um þær sagt. Vona jeg þá, að háttv. þingd. sýni stefnu fjárveitinganefndar fulla viðurkenningu, þegar atkvgr. fer fram.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Jeg hefi að svo stöddu engu við það að bæta, fyrir nefndarinnar hönd, sem fram var tekið við 2. umr. þessa máls. Jeg get þess að eins, að nefndin lætur brtt. á þgskj. 580 hlutlausa; hún lýsir ekki yfir stuðningi við hana, en lætur háttv. deild um það, hvort hún vill samþykkja hana eða ekki. Og nefndarmenn hafa sín atkv. óbundin.

Þorleifur Jónsson Jeg hefi ásamt tveim öðrum hv. þingdm. leyft mjer að koma með viðaukatillögu við frv. þetta, um það, að eigi skuli leggja skatt á lægri tekjur en 2000 kr., og er það samkvæmt því, sem jeg tók fram við 2. umr. málsins. Háttv. framsm. nefndarinnar (G. Sv.) kvað nefndina mundu láta tillögu þessa hlutlausa; hefði jeg þó fremur vænst þess, að háttv. nefnd mundi taka hana upp á arma sína, því að hjer er í engu vikið frá grundvelli þeim, sem frumvarpið byggist á, þeim grundvelli að ná hærri tekjuskatti en nú er af miklum tekjum, en íþyngja ekki lágum tekjum, fram yfir það, sem nú á sjer stað. Eftir því, sem 3. gr. frv. er nú úr garði gerð, hlýtur starf skattanefnda að verða afarörðugt; þær munu þurfa að gera búreikninga fyrir fjölda framleiðenda, bæði í sveitum og sjávarplássum, til þess að geta ákveðið tekjuskattinn, og sjá allir, að slíkt er ókleift. En það mun verða miklu hægra við að fást, ef lágmark skattskyldra tekna er fært upp, eins og við leggjum til. Þá getur skattanefnd þegar sjeð það í hendi sjer um fjölda manna, að ekki komi til mála, að tekjur þeirra sjeu svo háar, að þeir þurfi að svara tekjuskatti af þeim, og losast þar við alla frekari rannsókn. Jeg fæ ekki heldur betur sjeð en varúðarvert sje að íþyngja þessum atvinnuvegum nú í dýrtíðinni með nýjum sköttum; flestum mun veita fullerfitt að greiða skatta þá, sem nú hvíla á þeim, ábúðar- og lausafjárskattinn. Ekki sje jeg, að það valdi ruglingi, þótt brtt. sje samþykt, og varla mun það heldur valda mikilli tekjurýrnun við það, sem annars yrði. Jeg vil halda sem fastast við aðaltillögu mína, og vona, að hún mæti svo góðum undirtektum, að hún verði samþykt, því að hún á það skilið, enda hefir hún ekki sætt andróðri hjá háttv. nefnd.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Það er út af brtt. á þgskj. 525, sem hefir verið endurtekin á þgskj. 561, að jeg stend upp. Jeg verð í stuttu máli að lýsa yfir því, fyrir nefndarinnar hönd, að okkur finst ekki ástæða til að taka hana til greina. Það stendur svo alveg sjerstaklega á með þetta þjóðjarðaumboð hjer á vesturhorni landsins, að jeg held, að ekki sje nálægt því sama ástæða til að breyta lögunum frá 20. okt. 1913, um umboð þjóðjarða, að því er Múlasýslu snertir, sem Arnarstapaumboð. Jeg vil því leyfa mjer að mæla eindregið á móti því, að brtt. á þgskj. 561 verði samþ. Mjer þykir ekki nauðsyn að útskýra í smáatriðum, hvernig á því stendur, að farið er fram á þessa breytingu með umboðið á Snæfellsnesi, en sú breyting á ekki annarsstaðar við, og nærri því allra síst í Múlasýslum.

Þorsteinn Jónsson Jeg man, að þegar ástæður voru færðar fyrir þessu frv. hjer í deildinni á dögunum, var ein meðal annars sú, að ýmsar jarðir í Arnarstapaumboði væru vel lagaðar til þjettbýlis, og enda þegar risin upp þorp á sumum þeirra. Það var enn fremur sagt, að nokkrar jarðir þar mundu alls ekki verða seldar í framtíðinni, og líklegt væri, að landssjóður mundi fá af þeim miklar tekjur. Jeg kom fram með brtt. á þgskj. 525, en tók hana aftur, en kem með aðra brtt. á þgskj. 561, sem er söm og hin að efni til. Jeg hefi leyft mjer að koma fram með þessa brtt. af því, að jeg hygg, að líkt standi á í Múlasýslum og Arnarstapaumboði. Í Múlasýslum eru meðal annars 3 jarðir, sem eru eign landssjóðs að nokkru eða öllu leyti og kauptún hafa myndast á, sem margt bendir á að muni vaxa. Þessar 3 jarðir eru Nes í Norðfirði, Kollaleira í Reyðarfirði og Kjafteyri í Fáskrúðsfirði. Um 1. jörðina, Nes í Norðfirði, er það að segja, að hún er að ? eign hins opinbera. Á þessari jörð hefir bygst stærsta þorp á Austurlandi, næst Seyðisfirði, og hefir það vaxið meir á síðari árum en nokkurt annað þorp eystra. Tekjurnar af þessari jörð skifta þúsundum króna á ári. Um 2. jörðina, Kollaleiru í Reyðarfirði, er það að segja, að hana á landssjóður alla, og á henni hefir verið bygt kauptúnið Búðareyri, sem líkindi eru fyrir að vaxi mikið og landssjóður hefir þegar kostað nokkru fje til. Hann hefir sem sje lagt nokkur þúsund kr. í hafskipabryggju þar, og þaðan hefir verið lögð Fagradalsbrautin, sem gerir það að verkum, að verslun Hjeraðsbúa er að flytjast að miklu leyti til Reyðarfjarðar. Höfnin þar er mjög góð, og þar sem líklegt er, að þorpið vaxi, þá verður jörð þessi verðmikil eign fyrir landssjóð. Tekjurnar eru að vísu ekki miklar enn af Kollaleiru, um 400 kr., en gæta verður þess, að skamt er síðan þorp fór að myndast þar (á Búðareyri). 3. jörðin, Kjafteyri í Fáskrúðsfirði, er að öllu leyti eign landssjóðs, og liggur hún fast að Búðakaupstað. Bæjarstæðið, sem er í Búðalandi, er þegar bygt, svo að það, sem verður bygt hjer eftir, byggjst áreiðanlega í Kjafteyrarlandi. Það er þegar búið að mæla út 8 lóðir, og tekjurnar af jörðinni eru þegar orðnar 300 kr. Þessi hluti þorpsins, sem liggur í Kjafteyrarlandi, er líklegur til að vaxa. Þar er hafskipabryggjustæði betra en fyrir Búðalandi. Þetta þorp hefir vaxið á seinustu árum mest allra þorpa á Austurlandi, næst Norðfirði, og líklegt er, að það haldi áfram að vaxa, því að Fáskrúðsfjörður er vel lagaður til sjávarútvegs. Enn fremur er 4. jörðin í Múlasýslu, sem gefur landssjóði miklar tekjur, sem líklegt er að vaxa muni að miklum mun, og getur ekki komið til mála að selja. Sú jörð er jörðin Vattarnes ásamt fuglabjarginu Skrúð. Þar er að vísu ekki löggildur verslunarstaður, en þar er fiskiþorp og útræði talsvert. Vattarnes liggur mitt á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, og liggur það betur við til fiskiróðra en flestir aðrir staðir eystra, vegna þess, hve skamt er þaðan á fiskimið, og það hefir um leið góða höfn. Af þessum ástæðum, er jeg nú hefi greint, vona jeg, að háttv. þingdm. skilji, að líkt stendur á með Múlasýslu- og Arnarstapaumboð; og svo framarlega sem samþ. verður að láta Arnarstapaumboð haldast, verði af jafngildum ástæðum samþ. sú brtt., sem jeg hefi flutt Það, að háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) er á móti brtt. minni, hygg jeg stafa af því, að hann er ekki kunnugur staðháttum eystra.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) sagði, að jeg mundi vera móti till. vegna þess, að jeg mundi vera lítt kunnugur þar eystra. Jeg skal játa, að svo er, en jeg hafði þó kunnuga menn fyrir mjer, því að málið var búið að ganga gegnum háttv.Ed., og þar á sæti, sem kunnugt er, þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) og fleiri, sem jeg býst við að sjeu kunnugir á Austfjörðum, og auk þess eru ýmsir hjer í háttv. þingd., sem eru kunnugir þar. Undir þessa menn hefi jeg borið málið, og allir eru þeir sammála um, að ekki sje fremur ástæða til að taka þetta umboð en öll önnur umboð á landinu.  (Þorst. J.: Enginn þeirra hefir borið á móti uppýsingum mínum)  . Mjer er fjarri skapi að fara að gera þetta að nokkru kappsmáli, en jeg býst við, að háttv. þingdm. sjái, að ekki er ástæða til að gera Múlasýslu að sjerstöku umboði, fremur en ýmsar aðrar sýslur. Þær ástæður, sem háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) bar fram, hafa ekki sannfært mig, en að svo stöddu sje jeg ekki ástæðu til að eyða lengri tíma í að ræða þetta mál.

Sveinn Ólafsson Mjer finst rjett af mjer, úr því að svona mál sem þetta liggur fyrir, að taka til þess afstöðu, því að jeg ætti að vera flestum kunnugri því, sem hjer er um að ræða, og mjer finst, að menn ætlist til, að jeg láti í ljós álit mitt. Það er enginn vafi á því, að það álit háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), að brtt.háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst J.) sje allsendis óþörf, hlýtur að stafa af ókunnugleika um staðháttu. Eftir því, sem jeg hefi kynt mjer þetta mál fyrir vestan, hefi jeg sannfærst betur og betur um, að þar stæði alveg eins á og í Múlasýslum. Það getur að vísu verið, að fleiri þjóðjarðir sjeu óseldar í Arnarstapaumboði en Múlasýslu, en það skiftir litlu máli, því að á báðum stöðum eru eftir jarðir, sem verða ekki seldar og skifta má í smálóðir, og sennilegt er, að eftirleiðis verði að hafa annað fyrirkomulag á báðum þessum stöðum en annarsstaðar, þar sem engar eru fjölbýlisjarðir. Vitanlega eru lögin frá 20. okt. 1913 til orðin vegna þess, að þá voru lögin um sölu þjóðjarða komin til framkvæmda, og þar sem umboðið lá í landsveit, var ekki annað sýnilegt en að jarðirnar myndu allar hverfa úr eigu hins opiubera. Undantekningar frá þessu voru þar, sem umboðin lágu að sjó og lóðaútmæling hófst og fjölbýli á einstökum jörðum. Nú hafa menn tekið eftir því í Arnarstapaumboði, að svo mundi fara, sem farið hefir á Austurlandi, að jarðirnar hjeldust í eigu þess opinbera, og þyrfti að breyta lögunurn frá 1913. Jeg get vísað til þess, sem háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) sagði um þessar jarðir fyrir austan. Jeg skal engum getum leiða um það, hve margar af landssjóðsjörðum eystra verða seldar, en hvað sem öðru líður, verða þær 4 jarðir, sem hann mintist á, ekki seldar. Það má auðvitað spyrja, hvort sjerstakan mann þurfi til að annast þessar jarðir, en um það gilda sömu ástæður og vestra; með einum og sama manni verður mest samræmi í leigumálanum og umsjóninni með lóðaútmælingunni. Til þess að benda á, að sjerstakt eftirlit muni þurfa með jörðunum, skal jeg geta þess, að um alllangt áraskeið ljek sá vafi á með afgjöld af jörðinni Nesi, að landssjóði galst ekkert þaðan. Samkomulag fjekst eftir langvinnar málaleitanir. Það gæti virst svo, að þetta mál snerti mig persónulega - mjer hefir jafnvel skilist það á sumum háttv.þm., - og skal jeg því gefa þær upplýsingar, að svo er ekki, því að hjer er verið að ráðstafa þessum starfa eftir minn dag. Jeg get, fyrir mitt leyti, látið mjer standa á sama, hvort brtt. verður samþ. eða ekki, en jeg held, að þessari eign sje betur borgið með því fyrirkomulagi, að sami maðurinn hafi alt eftirlitið á hendi, því að þótt gert sje ráð fyrir því, að hreppstjórar hafi eftirlitið á hendi, er þess að gæta, að bæði er það töluvert erfiði og alls ekki vandalaust. Þeim eru ætluð 6% í innheimtulaun, og er því ekki fyrir miklu að gangast. En oft verður fyrir þá við nánustu nágranna um að vjela, og getur þá sannfæringu stundum skeikað, er taka þarf tillit til vina eða vandamanna. Annars skal jeg ekki orðlengja um þetta frekar, því að í raun og veru finst mjer þetta ekki skifta miklu máli.

Þorsteinn Jónsson Jeg vil taka það fram, að mjer finst ósamræmi í því hjá háttv. þingd., ef hún fellir brtt., en samþ. frv. Háttv. þm. Mýra. (P. Þ.) fanst ekki sanngjarnt að samþ.brtt., en jeg vil þá biðja hann að vera sjálfum sjer samkvæman og fella frv. einnig. Það finst mjer sjálfsagt, því að ástæðurnar fyrir því að leggja ekki þessi 2 umboð niður eru nákvæmlega þær sömu.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Það er að eins örstutt athugasemd. Það var ein ástæða, sem jeg ætlaði mjer að minnast á, en var búinn að gleyma, en háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) minti mig á hana. Hún er sú, að þjóðjarðirnar í Arnarstapaumboði liggja allar á tiltölulega litlu svæði, og því er líklegt, að umboðsmaðurinn verði sæmilega haldinn af starfi sínu. Það er einmitt þvert á móti í Múlasýslu, því að þar liggja þjóðeignirnar á víð og dreif, og því erfitt að hafa eftirlit með þeim, svo að varla verður tilvinnandi fyrir nokkurn umboðsmann að hafa það fyrir þá borgun, sem ætluð er. Umsjónin er sem sje svo afarerfið, eins og núverandi umboðsmaður tók fram. En þessi lítils háttar aðdróttun, sem hann kom með til hreppstjóranna, að þeir myndu standa illa að vígi gagnvart nágrönnum sínum, vegna ofnáins kunningsskapar, er svo ósennileg, að jeg býst ekki við, að hún muni hafa mikil áhrif á úrslit þessa máls. Jeg hygg, að það muni eiga alstaðar jafnt við, ef það á annað borð á nokkursstaðar við, þetta um ósjálfstæði hreppstjóra. Síst ætti það að vera meira í Múlasýslum en annarsstaðar. Annars tek jeg það fram enn, að jeg álít ekki eyðandi tíma í það að vera að deila um þetta mál.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Allsherjarnefnd gat ekki fallist á, að till.háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) væri samþykt. Við fyrri hluta þessarar umræðu tók háttv.flm. (J. B.) það fram, hver þau atriði væru í fátækralögunum, sem hann teldi sjerstaklega athugaverð og vildi að væru tekin til yfirvegunar. Þessi ákvæði eru öll tekin upp í nefndarálitinu og gerð grein fyrir þeim, hverju fyrir sig. Síðan hefir háttv.flm. (J. B.) komið fram með brtt. við till. sína. Eru þar sömu atriðin talin upp, en annars engu nýju bætt við. Eins og kunnugt er er það innihald tillögunnar, að fátækralögin sjeu í ýmsum atriðum harðneskjuleg og yfir höfuð ósamboðin þjóðinni. Það er nú um lög þessi að segja, að þau hafa haft betri undirbúning en flest önnur lög vor. Þau voru samin af milliþinganefnd og síðan samþykt á Alþingi með litlum breytingum, eftir mjög rækilega yfirvegun. Jeg ætla nú að drepa lítils háttar á þessi atriði, sem háttv.flm. (J. B.) þykir einkum aðfinsluverð í lögunum. Fyrsta atriðið er um sveitfestitímann. Háttv. flm. (J. B.) þykir hann oflangur. Um það virðast skoðanir manna mjög skiftar. Á undanförnum þingum hafa hvað eftir annað komið fram tillögur um það að stytta sveitfestitímann, færa hann niður í 5 ár, eða jafnvel niður í 2 ár. En þessar tillögur hafa jafnan verið feldar. Það er öldungis óþarft að skjóta því til stjórnarinnar að breyta þessu atriði. Hvaða þingmaður sem er getur borið fram frv. um það, hve nær sem ástæða þykir til. Annað atriðið er það, að fátækralögin geri engan greinarmun á því, af hvaða ástæðum menn hafa orðið þurfandi. Þetta er nú ekki alveg rjett. Eins og bent er á í nál. eru 2 greinar í lögunum, sem miða að því að gera mun á þessu. Þetta sýnir, að milliþinganefndin, sem bjó lögin til, hefir tekið þetta atriði til yfirvegunar og haft hug á að taka tillit til þess. Jeg skal játa það með háttv.flm. (J. B.), að æskilegt væri að fá rjettlátar reglur um þetta efni. En það er hægra sagt en gert. Hver ætti svo sem að dæma um það, hver orsökin til þurfamenskununar væri í raun og veru? Jeg fyrir mitt leyti sje eigi, að hægt sje að fela það öðrum en hreppsnefndum. Dóminn yrði að leggja í hendur hreppsnefndar í framfærslusveit þurfalingsins. Nú vill oft svo til, að menn verða þurfalingar langt frá framfærslusveit sinni, svo að hlutaðeigandi hreppsnefnd getur verið ókunnugt um, hvað þurfamenskunni veldur. Hvernig á hún þá að kveða upp dóm sinn? Það er auðsjeð á brtt.háttv.flm. (J. B), að honum er það ljóst, að þetta er vandamál. Hann kemst t. d. svo að orði, meðal annars, að þeir ættu að fá að halda sínum borgaralegu rjettindum, sem verða þurfandi vegna ómegðar. Ef nú maður, sem á eitt barn, getur ekki staðið straum af því og verður að þiggja af sveit, þá má segja, að hann verði þurfandi vegna ómegðar, eins og þótt hann ætti fleiri börn. Þetta eina barn er líka ómegð, en þó er varla ástæða til, að maðurinn sje undanþeginn fátækrastyrk, ef hann er fullhraustur. Þetta sýnir, að hjer er vandfundinn meðalvegur. Þriðja atriðið er það að gera fátækraflutning mannúðlegri. Jeg hefi ekki heyrt mikið undan því kvartað, að fátækraflutningur sje yfirleitt ómannúðlegur. Að vísu sá jeg eitthvað minst á eitt tilfelli í blöðum, ekki alls fyrir löngu, sem þótti vítavert, en jeg veit ekki, hve mikið er hæft í því, og varla má mikið upp úr því leggja. Ef maður les fátækralögin yfir, þá rekur maður sig á hverja greinina á fætur annari, sem reynir að draga úr þeim óþægindum, sem fátækraflutningurinn getur haft í för með sjer fyrir þurfalinginn. Í fyrsta lagi er svo ákveðið, að engan megi flytja fátækraflutningi fyr en bersýnilegt er, að hann sje kominn á stöðugt sveitarframfæri. Í öðru lagi ekki nema hann hafi þegið að minsta kosti 100 kr. Í þriðja lagi á að flytja þurfalinginn svo beint, sem hægt er, láta hann hafa vegabrjef og sjá honum fyrir allri fyrirgreiðslu. Í fjórða lagi skal ekki telja kostnaðinn við flutninginn til sveitarstyrks. Mjer er ekki ljóst, hvaða ákvæðum ætti hjer við að bæta. Ef nokkuð er athugavert við fátækraflutninginn, þá er það ekki lögunum að kenna, heldur framkvæmd þeirra. Lögin geta varla verið mannúðlegri í þessu efni en þau eru. Og það getur alls ekki komið til mála að afnema allan fátækraflutning. Reynslan hefir sýnt, að það verður töluvert dýrara að sjá fyrir þurfalingum annarsstaðar en í sinni framfærslusveit. Þetta var þriðja atriðið. Fjórða atriðið er það, að reglurnar um viðskifti sveitarstjórna sjeu óhagkvæmar. Þetta atriði er lítið rökstutt. Sjerstaklega hefir því verið haldið fram, að fresturinn, sem 66. gr. fátækralaganna ræðir um, sje ofstuttur. Það er hálfsmánaðarfrestur, sem settur er í þeim tilgangi, að afgreiðslan gangi sem fljótast. Hreppsnefnd á að tilkynna framfærslusveit þurfalingsins, að hann hafi þegið sveitarstyrk, hálfum mánuði eftir að styrkurinn er veittur. Jeg sje ekki, að þessi frestur sje neitt ofstuttur. Það, sem gera þarf, er ekki annað en það að skrifa eitt brjef. Skýrslu er búið að taka af þurfalingnum áður, þegar styrkurinn er veittur. Jeg sje ekki, að nein betri leið verði farin í þessu efni heldur en lögin ákveða. Enn er á það að líta, að lögin eru nú búin að standa í 10 ár. Er því komin á föst stefna um skilning á einstökum atriðum, og stjórnarráðið er nú búið að kveða upp svo marga úrskurði, að menn eru farnir að vita, hvernig úrskurðað muni verða í deiluatriðum. Sá skrifstofustjóri stjórnarráðsins, sem hjer á hlut að máli, hefir líka sagt mjer, að það sje orðið miklu sjaldgæfara en var í fyrstu, að leitað sje úrskurðar stjórnarráðsins í deilum út af lögunum. Ef nú væri farið að breyta þeim, þá logaði aftur alt í deilum milli sveitanna, eins og áður var. Enn er eitt atriði, sem mælir á móti því að skjóta málinu til stjórnarinnar. Maðurinn, sem mest vann að undirbúningi fátækralaganna, er nú forsætisráðherra. Það er ekki líklegt, að hann hafi komið auga á neinar verulegar nýjar leiðir í fátækramálunum, eða að skoðanir hans á þeim hafi breyst til muna síðan. Jeg tel því varla hugsanlegt, að hann sjái mikla ástæðu til að fara að umsteypa lögunum nú.

Pjetur Ottesen Jeg hefi skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara, ekki af því, að jeg sje ekki að ýmsu leyti samþykkur því, sem í nefndarálitinu stendur. En jeg vildi þó láta athuga nánar ýms atriði í fátækralögunum, sem mjer þykja ekki vera eins góð og heppileg og æskilegt væri, sjerstaklega viðvíkjandi rjettindamissi þeirra, sem af sveit þiggja. Það er leiðinlegt, að menn skuli verða að missa mannrjettindi sín, þótt þeir t. d. ali upp fleiri börn en þeir geta alið önn fyrir hjálparlaust, eða verði hjálparþurfar af veikindum eða öðrum óviðráðanlegum orsökum. Jeg er því með tillögunni, að því leyti sem mjer þykir ástæða til að breyta þessu atriði í lögunum. Þess vegna skrifaði jeg undir nál. með fyrirvara. Hv. frsm. (M. G.) sagði, að það væri erfitt að draga hreina línu á milli þeirra, sem yrðu þurfalingar af verðskulduðum og óverðskulduðum ástæðum. Jeg er honum sammála um það, að þetta sje erfitt. En samt sem áður er það óviðeigandi, að þeir, sem enga sök eiga á því, að þeir eru upp á aðra komnir, skuli verða að gjalda slóðanna, sem liggja á liði sínu og komast á sveit, af því að þeir nenna ekki að sjá fyrir sjer sjálfir. Helst vildi jeg, að enginn þyrfti að missa neins í af rjettindum sínum þótt hann þiggi af sveit. Háttv. frsm. (M. G.) hjelt því fram, að þess væru mörg dæmi, að fullhraustir menn, sem ættu eitt barn, þægju af sveit. Jeg held, að þau dæmi sjeu ekki mörg. Og þótt þau sjeu til, þá treysti jeg því, að þeim fækki heldur en fjölgi, eftir því sem sjálfstæðishvötin vaknar og eykst í brjóstum manna. Sveitfestitímanum hefir oft verið reynt að breyta hjer í þinginu. Háttv. þm. Barð. (H. K.) bar fram frv. í Ed. 1915, þar sem hann fór fram á, að menn ættu þar sveit, er þeir hefðu dvalið lengst er þeir urðu styrkþurfar. Því var breytt í 5 ár í nefnd í Nd., en fjell síðan með litlum atkvæðamun. Sjest af þessu, að skoðanir manna eru mjög skiftar um þetta atriði. Jeg fyrir mitt leyti væri með því að stytta þennan tíma. Þótt lögin sjeu ekki eldri en þetta, þá hefir samt margt breyst síðan þau voru samin. Nú er komið miklu meira los á fólk en áður var, og það er varla rjettlátt að láta fæðingarhrepp mannsins taka við honum sem ómaga, þótt hann hafi aldrei dvalið þar neitt. En eins og nú er er það oftast fæðingarhreppur, sem þurfalingar lenda á, því að menn vinna sjer sjaldnast sveit annarsstaðar. Það er líka leitt, ef hreppsnefndir verða að fara að ýta við mönnum, sem hætt er við að þurfi á sveitarhjálp að halda, þegar þeir eru búnir að dvelja t. d. 9 ár í hreppnum. Það mundi koma sjaldnar fyrir, ef sveitfestitíminn væri styttri. Þá er minna í húfi fyrir sveitarfjelögin. Þá er oft erfitt að ná til feðra óskilgetinna barna. Má vera, að fyrir því sjeu nógu sterk ákvæði í lögunum, þótt erfitt veitist að framkvæma þau, en það væri ástæða til að athuga betur. Í 42. gr. fátækralaganna er mælt svo fyrir, að fæðingarhreppur óskilgetins barns skuli teljast þar, sem móðirin á lögheimili. Ef hún á ekkert lögheimili, eða einhver vafi leikur á, hvar það sje, þá er fæðingarhreppurinn þar, sem barnið fæðist. Jeg veit til þess, að þrætur hafa spunnist út af þessu. Af þessum ástæðum vildi jeg leggja til, að málinu væri vísað til stjórnarinnar, eins og tillagan fer fram á, og að stjórninni væri falið að leita álits hreppsnefnda um land alt á fátækralögunum í heild sinni. Jeg veit, að frá þeim mundu koma mjög sundurleitar skoðanir. En líklegt er, að hægt væri að finna einhvern heildarþráð, sem væri sameiginlegur hjá þeim öllum og mætti leggja til grundvallar nýrri endurskoðun á lögunum. Þótt vel væri til laganna vandað í upphafi, þá hefir þó brytt á óánægju með þau í ýmsum áttum, bæði í ræðu og riti. Jeg man meðal annars eftir langri ritgerð um það í Ísafold fyrir nokkru. Jeg greiði því atkvæði með tillögunni og legg til, að stjórnin leiti álits hreppsnefnda um málið.

Jörundur Brynjólfsson Háttv. allsherjarnefnd hefir ekki sjeð ástæðu til að láta endurskoða fátækralögin, og leggur því til, að tillaga mín verði ekki samþykt. Jeg varð var við það við upphaf þessarar umræðu, að hæstv. forsætisráðherra þótti tillagan nokkuð beiskyrt, þar sem hann ætti hlut að máli. Jeg lýsti yfir því þá, að jeg samdi tillöguna með tilliti til þess, hvernig lögin hafa komið við, en ekki með tilliti til þeirra, sem lögin hafa samið. Jeg tók það líka fram þá, að jeg aðgætti ekkert, hver hefði samið lögin, svo, að ekki gat komið til mála, að jeg væri að sneiða að hæstv. forsætisráðherra með henni. Það getur vel verið rjett, að erfitt sje að koma fátækralögunum í rjettlátt horf. Jeg er háttv.frsm. (M. G.) samdóma um það. Ef jeg hefði álitið það auðgert, þá hefði mjer ekki dottið í hug að fara þessa leið. Þá hefði jeg miklu frekar reynt að fá einhverja þingmenn í lið með mjer til þess að gera breytingar og flytja þær fram. Jeg viðurkenni það fúslega, að þetta sje vandaverk, og þess vegna tók jeg það ráð að reyna að fá þingið til að vísa málinu til stjórnarinnar og láta hana hafa góðan tíma til að undirbúa það rækilega. Jeg hefi því ekki gert ráð fyrir, að stjórnin ætti að hafa lokið þessum undirbúningi fyr en fyrir næsta reglulegt Alþingi, þótt þing verði haldið fyr. Háttv. frsm. (M. G.) hefir rakið þau atriði, sem jeg álít helst þurfa að breyta í lögunum, og er hann mjer sammála um það, að sum ákvæðin sjeu órjettlát. Það er ekki alveg rjett, að sveitfestitíminn sje neitt aðalatriði hjá mjer. Það var háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.), sem lagði mesta áhersluna á það. Þetta breytir nú ekki miklu, því að jeg er svipaðrar skoðunar og hefi tekið þetta atriði upp í brtt. mína á þgskj. 535. Aðalatriðið hjá mjer var rjettindamissirinn. Mjer finst sárt til þess að vita, að menn þurfi að glata frelsi sínu og missa mannrjettindi, þó að þeir geti ekki fleytt fram fjölskyldu sinni sökum fátæktar. Þetta viðurkennir háttv. allsherjarnefnd líka. Mjer virðist, eftir orðalaginu á nál. að dæma, að nefndin væri fús á að láta laga þetta, ef hún teldi það fært. En jeg er þá hissa á því, að hún skuli ekki vilja láta gera tilraunir til þess. Þótt málinu sje vísað til stjórnarinnar, þá er ekki svo að skilja, að hún sje skyldug til að koma fram með frv., ef henni reynist það ekki fært eða telur það óþarft. Jeg held, að þeir menn, sem á annað borð eru frjálslyndir og skilja, hve sárt það er að missa mannrjettindi sín, - jeg held, að þeir hljóti að viðurkenna, að það sje nauðsynlegt að lagfæra þetta. Við skulum taka til dæmis fjölskyldumann, dugnaðarmann, sem elur önn fyrir 6-8 börnum. Hann slasast og getur ekki unnið. Þá getur hann ekki lengur sjeð fyrir fjölskyldu sinni og verður að leita til sveitar. Hann missir auðvitað við það mannrjettindi sín. Setjum svo, að hann komist á fætur aftur, verði vinnufær, geti að fullu unnið fyrir fjölskyldu sinni og ef til vill smám saman borgað sveitarstyrkinn. Mjer finst, að þegar svona stendur á, þá ætti á engan hátt að skerða mannrjettindi þeirra manna. Það er sem sje mestur vandinn, ef breyta á þessu ákvæði og þessum lögum, að bæta úr misrjetti því, sem nú á sjer stað, og gera lögin rjettlátari, en jeg efast ekki um, að það sje hægt með góðum vilja, og þótt hv. þingd. kunni ekki að vilja sinna málinu nú, þá mun þó ekki á löngu líða áður en að því rekur. Í nál. er um þetta atriði vitnað í 53. gr. fátækralaganna. Þar ræðir um, hvað teljast skuli sveitarstyrkur. Kenslueyrir og bækur, svo og greftrunarkostnaður þurfamanna, er ekki talið til sveitarstyrks. Þetta atriði er gott, en það nær altof skamt. Þetta gat verið talsverð bót á þeim tíma, sem lögin voru gefin, en síðan hefir svo margt breyst, þótt lögin sjeu ekki nema 11 ára gömul. Auðvitað hefir þetta ákvæði komið til þannig, að milliþinganefndin hefir sjeð, að það var óbærilegt að telja kenslueyri sveitarstyrk, en síðan hygg jeg, að skoðanir manna hafi breyst svo, að menn vilji nú gera bæturnar enn rífari. Eins og það er nú talið sjálfsagt, að börn jafnt ríkra sem fátækra njóti kenslu kostnaðarlaust, eins munu menn nú telja sjálfsagt, að öll börn fái gott uppeldi, og sje þá til þess veitt ofurlítil hjálp, heldur en að börnin líði og geti síður orðið nýtir menn, vegna viðurværisskorts. Jeg hefi ekki látið neitt það í ljós, er finni að því, að nefndin, sem útbjó lögin á sínum tíma, hafi unnið illa; síður en svo. En öllum er það kunnugt, að atvinna manna hefir stórum breyst frá þeim tíma; nú eru fleiri, sem lifa af handafla sínum en þá, verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, og nú er mönnum búin meiri hætta, fyrir sakir atvinnu sinnar, svo að menn eiga fremur á hættu að verða fyrir slysum nú en þá; nú eru allar ábyrgðir og slysatryggingar með oss mjög í bernsku, og þær varla til, er hjálpað geti mönnum, ef slasast frá vinnu. Þess vegna er og nauðsyn að ganga lengra í endurskoðun þessa atriðis. Mjer er ekki ljóst, hvers vegna nál. vitnar í 61. gr. fátækralaganna; þar er að eins talað um, að ekki megi refsa þurfalingum án leyfis lögreglustjóra. Um sveitfestitímann get jeg verið stuttorður; það getur verið álitamál og kemur til athugunar um leið og þetta atriði. Þá er fátækraflutningur. Jeg tók það fram við fyrri umr., að í mörgum tilfellum yrðu þurfalingar ekki fyrir illri meðferð, en að þó mætti tryggja þetta betur, eins og hin atriðin. Það kemur þó fyrir, að ekki fer vel um þurfalinga á flutningi. Jeg vil t. d. benda á, að þegar konur eru sendar með skipum með 2-3 börn, einar síns liðs, þá líður þeim oft illa, vegna sjóveiki, og ef enginn hefir verið beðinn fyrir að rjetta þeim hjálparhönd, eiga þær fult í fangi með að hugsa um sjálfar sig. En þegar fólk er flutt á landi, þá er oft ekki valin stysta leiðin, en æskilegt væri, að þurfalingarnir væru einmitt sendir beina leið. Mjer þætti mikilsvert, ef athugað væri, hvort hjer væri ekki hægt að ráða bætur á. Við fyrri umr. þessa máls að eins drap jeg á viðskifti sveitarstjórnanna, einkum frest þann, sem gert er ráð fyrir í 66. gr. fátækralaganna, en þá fór jeg ekki neitt nánara út í það, að eins sagði, að fresturinn væri ofstuttur. Jeg vil nú benda háttv.frsm. (M. G.) á það, að það getur oft verið ómögulegt að útvega þessa skýrslu, sem 66. gr. ræðir um, á ½ mánuði. Það er altítt hjer í Reykjavík, að konur sitja hjer með börn, en maður þeirra er fjarverandi. Ef þær nú þurfa hjálpar, þá getur oft svo farið, að þær vita ekkert, hvar þær eða maður þeirra á sveit, skýrsla þeirra getur orðið röng, og oft getur farið svo, að mánuði taki að rannsaka, hvar maðurinn á sveitfesti. Borgarstjóri hefir sagt mjer, að þetta hafi þráfaldlega komið fyrir. Mætti nú ekki lengja þennan frest, til þess að dvalarsveitinni þyrfti síður að blæða? Um dæmi háttv.frsm. (M. G.), að menn gætu þurft sveitarstyrk, þótt að eins eitt barn ættu, get jeg ekki annað sagt en að þá hljóta alveg sjerstakar ástæður að vera fyrir hendi, óhöpp, slys, eða þá, að ekki er um mikla dugnaðarmenn að ræða. Sami háttv.þm. (M. G.) bar fyrir sig umsögn stjórnarráðsins um það, að ágreiningur um þessi mál væri orðinn miklu minni, með því að menn vissu nú orðið í flestum tilfellum, hvernig úrskurðir þess mundu falla. Þetta virðist mjer benda á það, að þótt lögin hafi verið góð í upphafi, þá hafi þó sum ákvæði þeirra verið óljós, svo að úrskurði hafi þurft, þótt vel geti nú líka verið aðrar ástæður. Sami háttv.þm. (M. G.) sagði enn fremur, að lögin væru ekki svo gömul, að þörf væri að breyta þeim. Jeg hefi nú vikið að því, að alt er orðið mjög breytt, frá því að lögin voru sett, þótt ekki sje langt síðan; en jeg vil einnig í því sambandi benda á það, að styttra var liðið frá stjórnarskrárbreytingu, þegar stjórnarskipunarlögin voru sett, heldur en nú frá því að fátækralögin voru sett, og voru þar þó einmitt aukin mannrjettindi manna. Auðvitað kom þetta til af því, að menn voru orðnir frjálslyndari og treystu fleirum til að hafa áhrif á meðferð landsmála en áður höfðu haft. Jeg skal að endingu taka það fram, að þótt hæstv. forsætisráðherra væri í nefnd þeirri, er í upphafi útbjó fátækralögin, þá tel jeg ekki, að honum þurfi að vera óljúft að endurskoða þau. Jeg ímynda mjer, að hann telji þau ekki óskeikul, nje að þau eigi að standa svo eða svo lengi án breytinga. Það er fjarri mjer að ætla nokkuð slíkt, enda hefi jeg ekki heyrt nokkurt orð frá honum, er gefi tilefni til þess að ætla slíkt.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Að eins nokkrar athugasemdir út af hinni löngu ræðu hv. flutnm. (J. B.). Um sveitfestitímann skilst mjer að hann sje sammála nefndinni, og ætti þá ekki að þurfa að vísa málinu til stjórnarinnar út af því atriði. Sami háttv.þm. (J. B.) sagðist ekki skilja, hvers vegna nefndin vitnaði í 61. gr. fátækralaganna í áliti sínu. Það gerði hún auðvitað til þess að sýna, að það væri ekki rjett, sem hann (J. B.) hjelt fram við fyrri umr. þessa máls, sem sje, að lögin gerðu engan greinarmun á þurfalingum. Annars vegar ræðir um það, hvað eingöngu beri að telja sveitarstyrk, og hins vegar, hvað liggi við þrjósku af hendi þurfamanna, alveg eins og nál. gerir grein fyrir. Hv. þm. (J. B.) viðurkendi, að örðugt væri að gera greinarmun á þurfamönnum eftir því, hvers vegna þeir hafa orðið þurfandi, og er hann þar samdóma nefndinni. Nú er það öllum kunnugt, og gæti jeg nefnt mörg dæmi þess, að þeir menn, sem verða þurfandi af óviðráðanlegum atvikum, fá bætt tjón sitt með samskotum einstakra manna. Þetta miðar til þess að draga úr þeim agnúum, sem háttv.flm. (J. B.) kvartar yfir. Um rjettindi þurfamanna er það að segja, að það hefir löngum þótt óviðfeldið, að þeir menn hefðu nokkuð að segja um málefni sveitanna, sem yfir engu hafa að ráða; menn geta ekki sætt sig við það, að slíkir menn sjeu ráðsmenn yfir annara manna eigum, sem engu eiga yfir að ráða sjálfir; menn eru nú einu sinni svo skapi farnir, að vilja helst sjálfir ráða sínu. Þetta er ein aðalástæðan fyrir því, að þurfamönnum eru ekki heimiluð afskifti af sveitarstjórn. Um þurfamannaflutninginn þarf ekki að deila. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hjelt, að þurfamönnum liði oft illa á skipum, t. d. konum, sem fluttar eru burt með börnum sínum og verða sjóveikar einar síns liðs. En auðvitað fara líka oft konur með börnum sínum á skipum einar síns liðs án þess að vera á sveit, og auðvitað geta þær konur engu síður orðið sjóveikar, svo að þetta er ekkert eins dæmi. Og auðvitað eru allir þurfamenn látnir hafa peninga til ferðanna eftir þörfum. Enn fremur hjelt sami háttv.þm. (J. B.), að þurfamenn væru oft ekki fluttir eins beint eða jafnstutta leið og hægt væri; jeg þekki nú ekki dæmi þess, en ef svo er, þá eiga fátækralögin enga sök á því, með því að í upphafi 73. gr. þeirra er svo mælt fyrir, að þurfamenn skuli flytja beina leið. Vegna þessa atriðis þarf því enga endurskoðun. Þá mintist hv. sami þm. (J. B.) á 66. gr. fátækralaganna, og lýstu orð hans mjög miklum misskilningi. Hann virtist halda það, að ef ekki væri hægt að fá rjettar þær skýrslur, er þar ræðir um, á hálfum mánuði frá því, að styrkveitingin fór fram, þá mundi sveitarstyrkurinn vera tapaður þeirri sveit, sem veitti hann. Mjer er alveg dulið, hvaðan hv.þm. (J. B.) hefir þessa visku. Framkvæmdin á greininni er alveg andstæð þessari kenningu hans; allir úrskurðir hafa einmitt fallið í öfuga átt. Hinn hv.þm. (J. B.) drap á það, að komið gæti fyrir, að kona fjarverandi manns þyrfti styrk, en gæti ekki sagt til um sveit hans. Svör hennar geta verið á tvennan hátt. Í fyrsta lagi getur hún sagt, að hún viti ekkert um sveit manns síns, og er það þá fært í skýrsluna, sbr. 64. gr. fátækralaganna, sem í því tilfelli gerir ráð fyrir því, að sveitarstjórnin bæti úr þessu svo fljótt, sem unt er, og á þann hátt, sem hentugast er. Í annan stað getur komið fyrir, að konan segi rangt til um sveitfesti mannsins. En það gerir þá ekki heldur neitt til; sú sveit, er styrkinn veitti, missir engin rjettindi fyrir því. Mig furðar á því, að nokkrum þingmanni skuli geta komið til hugar, að nokkur löggjöf sje svo ósanngjörn, að sveit missi styrk, sem hún hefir lagt konu ósveitlægs fjarverandi manns, af því, að skýrslur þurfandans eru ekki rjettar. En með því að hjer er um misskilning að ræða, þá er líka fallin burt ástæðan fyrir því að endurskoða þetta atriði. Jeg viðhafði ekki þau orð, að hæstv. forsætisráðherra mundi vera mótfallinn endurskoðun laganna, vegna þess, að hann hefði átt þátt í samningu þeirra, heldur taldi jeg, að honum mundi persónulega ekki vera ljúft að breyta þeim. Að sjálfsögðu skiftir það engu, hve gömul lög eru; breytingar á þeim fara auðvitað eftir því, hve góð þau reynast, enda hefir þegar verið breytt sumum atriðum fátækralaganna. En hins vegar er nú framkvæmd þessara laga komin í svo fast horf, að miður á við að grauta þeim. Mjer kemur það mjög óvænt, að hv.þm. Borgf. (P. O.), sem skrifað hefir undir nál. með fyrirvara, snýst nú alveg öfugur við og vill láta afgreiða málið til stjórnarinnar.

Jörundur Brynjólfsson Það er að eins örstutt athugasemd. Það geta auðvitað verið skiftar skoðanir um það, hverju beri að breyta í þessum lögum og hverju ekki. Jeg ætla mjer því ekki að fara að deila við hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) um það. Hann heldur því fram, að lögin sjeu góð eins og þau eru, en það geri jeg ekki. En það eru nokkur atriði, sem jeg felli mig ekki við og okkur ber á milli. Það er þá fyrst um frestinn, sem háttv.frsm. (M. G.) sagði að væri nægilegur. Jeg get bent honum á eitt tilfelli, þar sem þessi frestur verður ekki nógur. Það er t. d. ef maður verður veikur, eða mjög langur tími líður áður en rjett skýrsla er fengin um sveitfesti mannsins, því að það fje, sem dvalarsveitin leggur fram, manninum til framfæris, á meðan verið er að afla upplýsinga um framfærslusveit hans, fær dvalarsveitin ekki greitt nema að ?. Tjón dvalarsveitar af þessum ástæðum getur því oft orðið mikið. Jeg hefi þetta frá borgarstjóra hjer, sem hefir sagt mjer, að fresturinn væri oft og tíðum ónógur, og að Reykjavíkurbær hefði fyrir þá sök orðið fyrir órjettmætum útgjöldum.  (M. G.: Þetta er misskilningur)  . Jeg vil benda hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) á, að þetta er staðfest af borgarstjóra.  (M. G.: Það sannar ekkert)  . Það sannar það, að lögin eru ekki eins góð og skyldi, og háttv.þm. (M. G.) er ekki til neins að neita því. Hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) færir það sínu máli til stuðnings, að það sje komin festa í lögin, og beri því ekki að breyta þeim. En jeg verð að segja, að það fara að verða hálfundarleg lög, sem eiga að vera því undanþegin, að þeim verði breytt, þótt nauðsyn beri til. Eitt atriði var það enn, sem hv.þm. (M. G.) minti mig á rjett í þessu. Jeg veit þess mörg dæmi, að menn hafa skotið saman til að hjálpa báglega stöddum mönnum frá því að fara á sveit. Og til hvers eru þá þessi hörðu ákvæði í lögunum? Lög þjóðarinnar verða þó á marga lund skoðuð sem spegill af menningu hennar og þroska, og alls ekki rjett að hafa þau ákvæði í lögum, sem ekki er farið eftir og enga þýðingu hafa.

Pjetur Ottesen Það var að eins smáathugasemd. Jeg vildi taka það fram, að það fer á milli mála hjá framsm., háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.), að jeg væri ekki ósamþykkur niðurlagi till., sem sje því, að nefndin sæi ekki ástæðu til að samþykkja hana. Jeg tók þetta skýrt fram þegar jeg skrifaði undir nál., og furða jeg mig því á þeim ummælum hans (M. G.), er að þessu lutu.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg ætla mjer ekki að deila meir um þetta mál, en að eins að svara hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) örfáum orðum. Það hlýtur að vera misskilningur hjá honum (J. B.), sem hann hefir eftir borgarstjóra Reykjavíkur, um að fresturinn í 66. gr. sje ofstuttur, því að það er til fjöldinn allur af úrskurðum, sem sanna einmitt það gagnstæða. Jeg get ekki skilið annað en að það sje einhver önnur grein, sem borgarstjóri hefir átt við.  (J. B.: Nei)  . Þá er þetta algerður misskilningur.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það eru ekki mörg atriði í þessum kafla fjárlaganna, sem ná til þeirrar deildar í stjórnarráðinu, sem jeg er einkum bundinn við. Það eru að eins póstmálin og vegamálin, sem heyra þar undir. Fjármálaráðherrann (B. K.) hefir þegar getið þess, að stjórnin hafi stigið á fremsta hlunn með fjárveitingar til póstmálanna, og lagt til, að til þeirra yrði veitt það mesta, sem hún gat gert sjer von um, að þingið mundi vilja samþykkja. Það þykist jeg og vita, að þegar háttv. nefnd ber saman tillögur póstmeistara og fjárveitinguna til póstmála á núgildandi fjárlögum, þá muni hún sjá og kannast við, að hjer er um óvenjulega hækkun að ræða á einu fjárhagstímabili. Ekki virðist nefndin þó yfirleitt hafa farið eftir tillögum forstöðumanna hinna stærri stofnana landsins, svo sem símastjóra og vitamálastjóra. Ef fjárveitinganefnd tæki þá stefnu, að fara að mestu eftir tillögum þessara manna, þá ætti það eftirleiðis að geta verið bending fyrir stjórnina. En varla verður hægt að sjá, að þetta hafi vakað fyrir nefndinni að þessu sinni. Þótt jeg taki það fram, að hækkun á launum póstmanna ætti að verða meiri en venja hefir verið til, ef farið er eftir tillögum háttv. nefndar, segi jeg þar með engan veginn, að hún sje ofmikil, en stjórnin leit svo á, að við það mætti una að sinni, sem hún lagði til, einkum með hliðsjón af dýrtíðaruppbót þeirri, sem þessir menn fá, eins og aðrir, og víst er um það, að ýmsir aðrir starfsmenn þjóðarinnar eru ekki betur settir en þessir menn. Um vegamálin get jeg í flestu verið nálægt skoðun háttv. nefndar, sjerstaklega af því, að hún fylgir þeirri skoðun, sem nú er með rjettu alment ríkjandi, þeirri skoðun, að þingi og stjórn beri á þessum tímum að stuðla af fremsta megni að því, að sem flestir geti haft atvinnu, og að þessu stefna tillögur hv. nefndar yfirleitt. Ef vegamálin eiga að komast í gott horf, má ekki gleyma að hlynna að sýsluvegunum; hjeruðin sýna það best með tillögum sínum til þessara vega, hve ant þeim er um að fá þá og hve nauðsynlega þau telja þá. Það er eitt orð hjá háttv. nefnd, sem jeg vil vekja athygli á; hún vill breyta nafni landsverkfræðingsins og nefna hann vegamálastjóra. Mjer er kunnugt um, að ýmsir vilja fá greind sem mest í sundur störf verkfræðinganna, vilja fá sjerstakan vitamálastjóra, eins og þegar er að miklu leyti orðið; einnig sjerstakan mann til að sjá um hafnargerðir og standa fyrir þeim málum, sem þær snerta. Þetta getur nú alt verið eðlilegt. En jeg bið menn að gæta þess, að hingað til hefir landsverkfræðingurinn haft fleiri störfum að gegna fyrir stjórnina en þeim, sem talist geta til vegamála; og nú þessa dagana er landsverkfræðingurinn að vinna eitt slíkt verk fyrir landsstjórnina. Gæti þessi breyting á nafninu leitt til þess, að hann legði þann skilning í það, að á sjer hvíldi ekki skylda að vinna að öðrum verkfræðingsstörfum fyrir stjórnina en þeim, sem heyra vegamálunum til. Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.) sagði, eins og rjett er, að fjárlaganefndir hefðu að undanförnu heldur viljað klípa af en hitt, en mjer skildist á orðum hans, að nú hefði fjárveitinganefndin tekið upp nýja reglu; nú hafi hún viljað fara vægilega í þær sakir og áætla útgjöld heldur ríflega. Verður við það skiljanlegri sá mismunur, sem er á áætlunum háttv. nefndar og áætlunum stjórnarinnar, í fjárlagafrv. hennar. Jeg segi ekki, að þetta sje lakari regla en sú, sem fylgt hefir verið, heldur tel jeg það einmitt heppilegra, að útgjöldin fari ekki mikið fram úr áætlun, þegar öll kurl koma til grafar. Jeg ætla ekki að blanda inn í þær umræður, hvernig eigi að skilja 1. gr. í nál.háttv. fjárveitinganefndar, en jeg held þó, eftir því sem við alþýðumennirnir erum vanir að lesa og skilja, geti jeg ekki annað en hallast heldur að skilningi hæstv. forsætisráðherra en skýringu þeirri, er háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) vildi gefa á orðalagi hennar. Það er sagt í nál., að sú aðferð, er stjórnin hefir, sje ekki til annars en að villa mönnum sýn, og þetta stendur í næstu setningu eftir að nefndin hefir sagt, hvernig hún lítur á, að stjórnin hafi skilað þessu úr hendi sjer. Jeg hygg, að menn alment muni skilja þessi orð á sama hátt og jeg. Háttv. fjárveitinganefnd getur náttúrlega verið í sínum góða rjetti, en mjer finst þetta vera óþarflega harðlega orðað og einkennilegt, ef nú á að fara að draga hjer fjöður yfir.