Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Pírata, dagsett í dag, um mannaskipti í nefnd þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: Helgi Hrafn Gunnarsson tekur sæti Jóns Þórs Ólafssonar sem aðalmaður í umhverfis- og samgöngunefnd.

Borist hafa tvö bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 140, um framlög ríkisaðila til félagasamtaka, frá Birgittu Jónsdóttur, og á þskj. 186, um sjóði í vörslu Háskóla Íslands, frá Vilhjálmi Bjarnasyni. Einnig hafa borist þrjú bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 130, um greiðslur til upplýsingatæknifyrirtækja, frá Helga Hrafni Gunnarssyni, á þskj. 132, um gjafir til ríkisstofnana, frá Líneik Önnu Sævarsdóttur, og á þskj. 180, um sparnað af sameiningu ráðuneyta, frá Þorsteini Sæmundssyni. Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 175, um skoðun á lagningu sæstrengs, frá Össuri Skarphéðinssyni. Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 182, um landvörslu, frá Svandísi Svavarsdóttur.

Til svara eru: Forsætis- og dómsmálaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Herför hæstv. menntamálaráðherra gegn framhaldsskólum í landinu vekur sífellt meiri furðu. Fyrirætlun hans um að fækka um 916 nemendur í framhaldsskólakerfinu mun bitna illa á skólunum og ákvörðun hans um að útiloka nemendur yfir 25 ára aldri frá bóknámi felur í sér, eins og varaformaður Kennarasambandsins sagði í hádegisfréttum í dag, algjöra kúvendingu á þeirri menntastefnu sem hefur verið rekin í landinu undanfarna áratugi og hefur haft að markmiði opið og sveigjanlegt aðgengi að almenna framhaldsskólakerfinu. Þessi breyting mun kippa rekstrargrundvellinum undan litlum, framsæknum framhaldsskólum á landsbyggðinni þar sem hlutfall þeirra sem eru yfir 25 ára aldri er frekar hátt. Ekki nóg með það, hæstv. menntamálaráðherra býður ekki heldur upp á neinar nýjar lausnir, það er ekkert fjármagn að finna í fjárlagafrumvarpinu til símenntunarmiðstöðva eða frumgreinadeilda til að taka við fleiri nemendum. Jafnvel þótt boðið væri upp á það eru þeir kostir dýrari en hið almenna framhaldsskólakerfi. Það er ekki hægt að loka leið sem kostar 13 þús. kr. á önn og vísa fólki á úrræði sem kosta 225 þús. kr. á önn. Það er grundvallaraðför að jafnrétti til náms. Ég tek bara dæmi af manni sem hafði samband við mig í síðustu viku sem vill undirbúa sig undir framhaldsnám, nám í Lögregluskólanum, og glímir nú við það samhliða vinnu á lágum launum að ljúka stúdentsprófi. Hann sér ekki fram á að geta gert það ef skilaboð hæstv. ráðherra um 225 þús. kr. skólagjöld á önn séu það sem við á að taka. Þar fyrir utan eru ekki einu sinni tækin til að taka við fólkinu vegna þess að skólarnir, frumgreinadeildirnar og símenntunarmiðstöðvarnar fá ekki fjármagn til þess að mæta auknum fjölda. Ég spyr þess vegna: Skuldar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ekki Alþingi Íslendinga það að koma hingað inn með slíkar grundvallarbreytingar á menntastefnu þjóðarinnar, með slíka aðför að fullorðinsfræðslu, 

Forseti tekur fram að klukkan í ræðustólnum er ekki virk en hún er hins vegar mjög vel virk í púlti forseta. Hann getur fylgst nákvæmlega með.

Virðulegi forseti. Það er fyrst til að taka, hvað varðar umræðu um aðgengi að framhaldsskólum, að 27. febrúar 2012 var birt í ráðuneytinu reglugerð undirrituð af hæstv. þáverandi ráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, þar sem farið er yfir það lið fyrir lið í hvaða röð eigi að taka nemendur inn í framhaldsskólana. Með þessari reglugerð er sem sagt búin til forgangsröðun þar sem tekið er fram hvaða nemendur eigi að taka inn fyrst, hvaða nemendur svo og þannig koll af kolli. Það liggur fyrir. Einnig vil ég vísa hv. þingmanni á lagatextann um framhaldsskólana og inntöku þar. Hið rétta líkan í málinu er að horfa til þess að nú höfum við Íslendingar búið til þrefalt kerfi á framhaldsskólastiginu, framhaldsskólann, síðan símenntunarmiðstöðvarnar og þá líka háskólagáttir háskólanna sem eru opnar þeim sem eru að fara í háskólanám en hafa ekki lokið stúdentsprófi. Þá er rétt að horfa til þess þegar kemur að símenntunarmiðstöðvunum að árið 2006 var fjármagnið til símenntunarmiðstöðvanna í kringum 300 milljónir. Þegar horft er til áranna 2012 og 2013 er það fjármagn komið upp í 1,4 milljarða. Það er algjörlega rangt að ekkert fjármagn hafi komið inn í þá námsleið. Við horfum hér til þess að forgangsraða fjármunum á þann veg að við setjum meiri fjármuni í unga fólkið okkar og horfum um leið til annarra leiða svo þeir sem eru 25 ára og eldri geti farið í nám. Ég lít svo á að það hafi verið aðför gegn framhaldsskólakerfinu þegar fjárframlög á nemanda voru komin, á verðgildi ársins 2014, niður í 890 þús. kr. Það var aðför að framhaldsskólakerfinu, það olli meira brottfalli og því að menntunin rýrnaði. Nú er þó verið að auka framlag á nemanda í framhaldsskólakerfinu þannig að framlagið er komið vel yfir 1 millj. kr., samkvæmt núgildandi fjárlagafrumvarpi. Áherslan er lögð á þá sem eru yngri og það er forgangsröðun. Hún byggir að sjálfsögðu á því að áfram eru opnar þær leiðir 

Virðulegi forseti. Ef hæstv. ráðherra vill leita fyrirmynda á Norðurlöndunum um uppbyggingu framhaldsskóla, er hann þá að boða það að veita framhaldsskólanemendum styrki eins og þar er gert? Auðvitað er ekki hægt að taka hér tilviljunarkenndan samanburð og bera á borð fyrir þingheim. Aðall íslenskrar menntastefnu hefur verið að gefa fólki tækifæri. Við þekkjum öll fólk sem hefur nýtt slík tækifæri. Verið er að loka öldungadeild Menntaskólans við Hamrahlíð. Þar hefur fólk fengið tækifæri til að bæta við sig námi þegar því hentar, fólk sem þurft hefur að hverfa frá námi vegna efnahagslegra aðstæðna. Skilaboðin frá hæstv. ráðherra eru þau að nú eigi bara að segja lok, lok og læs. Það á að hugsa um þá sem eru undir 25 ára aldri í framhaldsskólunum. Þeir sem eru þar fyrir utan eiga ekki að fá tækifæri. Það að vísa fólki enn og aftur, eins og hæstv. ráðherra gerir, á lausnir sem eru langt umfram það sem venjulegt fólk ræður við að borga af eigin launum er ekki raunverulegur valkostur. 

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þingmaður nefnir hér Menntaskólann við Hamrahlíð og öldungadeildina þar er rétt að hafa í huga að vegna þeirra breytinga sem hafa orðið á framhaldsskólakerfinu og aukins námsframboðs fyrir þá sem eldri eru varð þróunin þar sú að nemendafjöldinn fór úr því að vera 700–800 nemendur í deildinni niður í það núna, þegar komið var að því að loka henni, einhvers staðar á bilinu 50–60. Þetta hefur ekki gerst vegna þeirrar ákvörðunar sem verið er að taka núna heldur vegna þess að á undanförnum árum hefur þróunin verið stóraukið námsframboð fyrir þá sem eru eldri en 25 ára. Það er ekki tilviljunarkennt að benda á stöðuna á Norðurlöndunum. Í nokkrum þeirra verða nemendurnir einmitt að vera búnir að klára framhaldsskólanámið fyrir 24 ára eða 25 ára aldurinn.

Á að borga fólki fyrir að fara í nám?

Nú kallar hv. þingmaður fram í og spyr: Á að borga fólki fyrir að fara í nám? Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um það hvað gerist þegar fólk er orðið fullorðið. Á það þá að fara í framhaldsskóla með þeim sem eru 16 ára eða á það að leita annarra úrræða sem eru í boði? 

Fólk er búið að borga skatta.

Virðulegi forseti. Við höfum ítrekað rætt í þessum sal um losun hafta sem eitt mikilvægasta úrlausnarefnið í íslensku efnahagslífi. Það vakti athygli mína nú um helgina þegar Gylfi Zoëga hagfræðiprófessor kom fram með varnaðarorð hvað varðar losun hafta, þ.e. að þótt mikilvægt sé að tryggja aðgengi að erlendu lánsfé og að vel þurfi að búa að íslenskum fyrirtækjum sem vilji koma sér fyrir víða um lönd og að efla þurfi erlenda fjárfestingu megi það ekki vera á kostnað fólks sem hér býr og kostnað fjárhagslegs öryggis landsins, þ.e. losun hafta má ekki verða til þess að einhverjir aðilar geti hagnast á spákaupmennsku með gjaldmiðla með því að notfæra sér vaxtamun milli landa. Við höfum dæmi um það fyrir hrun þegar aðilar nýttu sér vaxtamun milli Íslands og útlanda og voru í spákaupmennsku með gjaldmiðilinn eða innlán banka í útibúum erlendis. Ég held að það sé alveg rétt sem Gylfi Zoëga bendir á, afnám hafta má ekki fela í sér slíka opnun. Á móti kemur að við vitum að höftin eru orðin mjög íþyngjandi fyrir fyrirtæki, lífeyrissjóði og nýsköpunarfyrirtæki vil ég nefna sérstaklega sem leita mjög eftir fjárfestingu erlendis frá. Því er spurningin nákvæmlega sú sem mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort næstu skref í losun hafta gætu verið opnun fyrir einhverja tiltekna aðila, höftum yrði áfram viðhaldið á einhverja aðra aðila hvað varðar þrotabú til að mynda, aflandskrónur. Fyrst og fremst er spurningin kannski sú sem mér finnst rétt að við ræðum hvort ekki sé öruggt að ekki verði ráðist í afnám hafta ef það felur í sér kjaraskerðingu fyrir almenning í landinu sem gæti orðið og jafnvel til einhverra ára. Hvort hæstv. ráðherra sjái fyrir sér að stífar reglur muni gilda eftir afnám hafta um stórar fjármagnshreyfingar líkt og þær sem ég nefndi áðan til að koma í veg fyrir fjármagnsflótta, þannig að tryggt sé að slík losun, sem mörgum er mjög í mun um og segja að tækifærið sé núna til að ráðast í - en markmiðið hlýtur líka að vera að við varðveitum lífskjör almennings í landinu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Hún kemur að miklu kjarnaatriði sem er einmitt það að sú aðlögun sem við þurftum að taka út vegna lægra raungengis krónunnar átti sér stað á árunum 2008 og 2009 með miklum erfiðleikum fyrir heimilin í landinu og fyrir atvinnulífið allt. Skráð fyrirtæki í Kauphöll þurrkuðust því sem næst út. Um 80% af skuldabréfum lífeyrissjóða urðu verðlaus á innlendum markaði og við höfum verið að ræða það síðan hvernig á þessu mætti taka. Þess vegna er það algjört kjarnaatriði, í þeirri vinnu sem nú stendur yfir í ríkisstjórn og innan stjórnkerfisins, að gera allt sem hægt er að gera fyrir haftaafnámsferlið sem tryggir að ný aðlögun þurfi ekki að eiga sér stað. Það felur í sér að ná þarf fram talsvert miklum afskriftum af þeim eignum sem ella eru líklegar til að leita út úr hagkerfinu um leið og höft eru afnumin. Það felur líka í sér að tryggja að hér sé góð efnahagsleg staða og liður í þeirri vinnu er að tryggja umhverfi sem laðar fram fjárfestingu og til dæmis er það að loka fjárlagagatinu mjög stór liður í því. Hvað tekur síðan við eftir að höftin eru farin, þá get ég sagt það að mér finnst líklegt að við munum þurfa að feta okkur inn í haftaafnámið, þ.e. að á endanum muni þetta þurfa að gerast í einhverjum skrefum. Kemur til greina að byrja haftaafnám í ákveðnum skrefum áður en stóru vandamálin yrðu leyst? Það kemur svo sannarlega til greina og er til skoðunar. Hvernig tökumst við á við umhverfið eftir að höftin eru farin til að koma í veg fyrir fjármagnsflótta? Ja, þar skiptir auðvitað trú á framtíðinni hér heima fyrir mjög miklu en eitt er fjármagnsflótti, annað 

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, virðulegi forseti. Það er ljóst að það þarf að hugsa hvert skref í þessu ferli. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að það komi til greina að taka einhver skref til að losa um höft en halda höftum á stærri málum, sagði hæstv. ráðherra, þ.e. þá hugsanlega þrotabúum og stórum aflandskrónueignum. Hættan er nefnilega fyrir hendi. Hér liggja enn þá alveg gríðarlegar eignir, bæði til lengri tíma og skemmri tíma þótt, eins og ég hef skilið það, tekist hafi að losa um skammtímakrónueignir. Þær hafa minnkað úr 700 milljörðum í 350 milljarða en samt liggja enn gríðarlegar langtímaeignir og skammtímaeignir þannig að losun hafta getur á mannamáli skapað rými fyrir stóra aðila til að fara með eignir sínar úr landi sem getur skapað verulega hættu fyrir almennt launafólk. Ég tel mjög mikilvægt að regluverkið verði með þeim hætti að losun hafta hafi ekki áhrif, eins og prófessorinn orðaði það, á fjárhagslegt öryggi fólksins sem hér býr. Það sem mig langar þá að spyrja ráðherra um að lokum er: Er raunhæft að horfa fram á algjörlega frjálst flæði 

Herra forseti. Prófessorinn sem vitnað er til hefur oft og tíðum talað eins og hann teldi það vera óraunhæft. Mér hefur heyrst hann vilja tala sig inn á upptöku annars gjaldmiðils. Ég er ekki sammála þeirri niðurstöðu prófessorsins og bendi á að jafnvel þótt einhverjar reglur mundu gilda um viðskipti með gjaldmiðilinn, eða reglur til dæmis á borð við þær sem mundu takmarka innlán innlendra fjármálastofnana erlendis í erlendum gjaldeyri, væru þær ekki annað en skynsamlegar varúðarráðstafanir og mundu seint falla í flokk með höftunum eins og þau gilda í dag. Um þetta hefur Seðlabankinn nú þegar ritað nokkuð mikið rit sem listar upp ýmis úrræði sem væri hægt að grípa til en ég sé fyrir mér gjaldmiðil sem flýtur frjálst en með varúðarráðstöfunum.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða menningarsamninga við landshlutasamtök. Síðast þegar rita átti undir menningarsamninga var allt í upplausn einhverra hluta vegna og dróst um marga mánuði að skrifa undir samningana. Málið fór í nokkra hringi og menningarfulltrúar og sveitarstjórnarfólk í menningarráðum þurfti að eyða ómældum tíma í ferðalög til Reykjavíkur að hitta embættismenn, þingmenn og ráðherra. Við þetta var mikill kostnaður og mikill tími fór í þetta. Þeim tíma og peningum hefði betur verið varið í annað. Mér finnst það ábyrgðarhluti hjá stjórnvöldum þegar þau í aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi skapa upplausn og óvissu, að þeir sem starfa á þessu sviði viti aldrei við hverju er að búast og geti ekki skipulagt sig fram í tímann. Ég held að hæstv. ráðherra þekki þetta og að við séum sammála um að ekki var góður bragur á þessu í fyrra. Menningarsamningarnir hafa margoft verið teknir út og ég get vísað í úttekt sem Capacent gerði á samningunum árin 2011–2013, sem var unnin fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið. Niðurstaðan var mjög jákvæð og við erum að ná þeim markmiðum sem lagt er upp með í þessum samningum. Ef við ætlum ekkert að nýta þessar skýrslur og úttektir sem við erum að gera legg ég til að við hættum að setja peninga í þær. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2015 er gert ráð fyrir 207 millj. kr. í þessa menningarsamninga auk 40 millj. kr. úr atvinnuvegaráðuneytinu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki örugglega fullvissað okkur um að þessi mál séu í góðum farvegi, að skrifað verði undir samningana um eða fyrir áramót eins og venja er þannig að við þurfum ekki að upplifa sömu vitleysuna og var hér í gangi í fyrra og fram eftir ári. Ég er í raun bara að biðja um eitt já, hvort þessi mál verði ekki örugglega í góðum farvegi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að standast þá freistingu að svara bara í einu orði og eiga þá kannski stystu þingræðuna á þessu þingi. En ég vil þó segja að við hv. þingmaður erum algjörlega sammála um mikilvægi þessara samninga og að máli skiptir að ágætur fyrirsjáanleiki sé í þessu. Fjárframlögin eru þau sömu núna og voru síðast, það verður ekki breyting þar á, en rétt er að hafa í huga að í undirbúningi er að menningarsamningarnir verði sjálfstæður hluti samnings stjórnvalda um sóknaráætlun og landshlutaáætlanir, það er því ákveðin breyting þar á. En miklu máli skiptir að það sem snýr að menningarsamningunum klárist sem fyrst og við hv. þingmaður getum verið mjög sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég sef þá vært í nótt eftir þetta svar. Ég skil það á þann veg að jafnvel þó að fara eigi í einhverjar breytingar á þessum samningum verði það ekki til þess að upplausn verði núna við undirritun þessara samninga. Mig langar að spyrja að öðru. Það hefur ekki verið hækkun á þessum menningarsamningum. Nú hafa verið gerðar leiðréttingar hjá mörgum menningarstofnunum, ég get vísað á bls. 296 í fjárlagafrumvarpinu, það er jákvætt skref og ég geri ekki lítið úr því. En ég velti því fyrir mér hvort ekki eigi það sama yfir alla að ganga og af hverju þessir menningarsamningar við landshlutasamtökin hækka þá ekki líka og taka tillit til verðlagsbreytinga. Ég get líka nefnt menningarsamninginn við Akureyrarbæ sem hefur í raun lækkað, hvort ekki sé mikilvægt að þarna sé jafnræðis gætt, því að menningin úti á landsbyggðinni er síst ofhaldin.

Ég hef þá gert eitthvað jákvætt í dag, virðulegi forseti, ef ég mætti stuðla að því að hv. þingmaður sofi rótt um nætur. Auðvitað vona ég og vænti þess að þetta gangi allt eðlilega fyrir sig og hnökralaust. Hvað varðar fjármuni til menningarstofnana, nokkurra grundvallarstofnana sem voru komnar að fótum fram að mínu mati og komnar í mjög erfiða stöðu, stofnanir eins og Þjóðleikhúsið, þá var ákveðið að þessu sinni að reyna að bæta aðeins í fjármagnið til þeirra stofnana, reyndar var tekin ákvörðun um að skerða ekki framlög til menningarmála að þessu sinni þrátt fyrir niðurskurðarkröfu. Þess vegna halda menningarsamningarnir sér hvað það varðar, þ.e. krónutöluna. Vissulega er það rétt ábending hjá þingmanninum að það þýðir auðvitað einhver áhrif, að því gefnu að einhver verðbólga sé, þótt lág sé. En aðalatriðið er að það gangi vel að vinna samkvæmt nýja skipulaginu sem verið er að búa til. Menningarsamningarnir hafa sannað gildi sitt. Það er mjög góð tenging á milli ríkisvaldsins annars vegar og sveitarstjórnarstigsins hins vegar í kringum þá. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði varðandi úttektir, sem allar benda til þess að þetta sé gott fyrirkomulag og við eigum að standa vörð um það.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur verið ötull talsmaður þess að þjóðin eigi að fá að eiga lokaorðið í stórum málum. Hann spilaði sjálfur eitt af lykilhlutverkum í því að tryggja að þjóðin fengi að kjósa um Icesave-samningana á sínum tíma. Forsætisráðherra hefur skipað stjórnarskrárnefnd sem er að vinna frumvörp til breytingar á stjórnarskrá og hefur nefndin sett tvö frumvörp í forgang, tvö mál sem þjóðin studdi afgerandi í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012, fyrir tveimur árum. Annað atriðið er að náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu séu lýstar þjóðareign. Þetta studdu 83% af þeim sem kusu. Hitt málið er það að kjósendur geti krafist þess að mál sem Alþingi hefur samþykkt fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, að þjóðin fái málskotsréttinn líka til sín án milliliða. Það voru 73% sem voru fylgjandi þessu atriði. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er: Mun hann beita sér fyrir því að frumvörpin sem nefndin hans er að vinna fái framgöngu á þinginu?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu fyrirspurn um stórt mál. Mér skilst að starf nefndarinnar gangi vel og von sé á tillögum frá henni á þeim tíma sem ráð var fyrir gert. Að sjálfsögðu munum ég og ríkisstjórnin vinna út frá því, við munum beita okkur fyrir því að málið komi inn í þingið eins fljótt og auðið verður.

Herra forseti. Við Píratar erum að leggja fram þingsályktunartillögu sem við munum gera árlega þar til þetta mál nær fram að ganga um það að þjóðarviljinn skuli virtur eins og hann kom skýrt fram fyrir tveimur árum. Í tillögu okkar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fara beri að skýrum vilja meiri hluta kjósenda eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012 og skorar á forsætisráðherra að hann hafi þessa ályktun að leiðarljósi við endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins á yfirstandandi kjörtímabili.“ Mér heyrist að hæstv. forsætisráðherra sé alla vega umhugað um einhverja þætti þess. Þetta var ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla, gefur það henni minna vægi og hve miklu minna vægi? Þurfum við þá ekki að gera þetta beinna eins og þjóðin kallaði eftir í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu, að þjóðin geti gripið meira beint inn í og nefndin er einmitt að vinna slíka tillögu. En varðandi tímarammann á þessu: Ef þetta á að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum þá verður málið að vera tilbúið sex mánuðum fyrir forsetakosningarnar. Það þýðir að ef þessi mál gætu verið komin í þingið í vor, 

Virðulegi forseti. Ég gef nefndinni þann tíma sem hún þarf í þetta en mér skilst að hún geri ráð fyrir að skila af sér tillögum í tæka tíð og þær verði tilbúnar eða komnar í það horf að við getum þess vegna sett þær beint í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vinna í þinginu á því ekki að þurfa að taka mjög langan tíma. Til að gera langa sögu stutta held ég að hv. þingmaður geti gert ráð fyrir því og sofið rólegur, eins og annar hv. þingmaður sem var fyrirspyrjandi hér áðan, varðandi framgöngu þessa máls.

Herra forseti. Mig langar að koma með fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um hvort ráðuneytið hafi eða hyggist beita sér fyrir endurupptöku á tvísköttunarsamningnum til að reyna að stemma stigu við svokallaðri löglegri lágmörkun skatts. Mjög margir, ef ekki flestir, kröfuhafar hinna föllnu banka sem hafa fjárfest í þeim, þar á meðal vogunarsjóðir, hafa sett upp skattaskipulag til að koma í veg fyrir greiðslu svokallaðs „withholding tax“ sem er annar skattur sem væri greiddur af arði og vöxtum á Íslandi. Ljóst er að um er að ræða verulegar fjárhæðir sem íslenska ríkið missir af í formi skatttekna ef ekki verður hugað að þessu. Þess vegna langar mig að beina þessari fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra.

Herra forseti. Þetta hefur ekki verið til sérstakrar skoðunar í ráðuneytinu. Ég veit ekki hvort það væri rétta leiðin að taka upp til endurskoðunar tvísköttunarsamninga enda eru þeir tvíhliða og ef Íslendingar vilja taka upp slíka samninga eða jafnvel eftir atvikum segja þeim upp hittum við okkur sjálf fyrir. Meginatriðið er að menn komist ekki með einhverjum brellum hjá því að skila lögmætum sköttum á Íslandi. Mikilvægt er í tilfelli þeirra félaga sem hér eru undir, eins og hjá öllum öðrum lögaðilum og einstaklingum, að við göngum úr skugga um að sköttum sé skilað lögum samkvæmt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Ég tel ekki hægt að horfa á málið svona einfalt. Það eru ákveðin lönd sem þyrfti að skoða sérstaklega, þar með talinn tvísköttunarsamningurinn við Lúxemborg. Ef þetta er aftur á móti ekki gert þar sem félögin hafa stofnað fyrirtæki í Lúxemborg til að sjá um eignarhaldið hér til að greiða 5% skatt í staðinn fyrir 20% sem annars er, hefur þá ráðuneytið haft í huga mögulega lækkun á þessum skattstofni til þess að ná að minnsta kosti tekjunum til landsins? Þá er minni hvati fyrir þessa aðila til að fara með peningana úr landi. Við erum ekki að tala um neitt ólöglegt í þessu sambandi heldur aðeins löglega lágmörkun skatts. Ljóst er út af þeim miklu hækkunum sem orðið hafa að við verðum að huga að því þegar að útgreiðslu kemur hvernig skattlagningu verður háttað.

Herra forseti. Eins og fram kom hefur þetta ekki verið til sérstakrar skoðunar í ráðuneytinu frekar en önnur sérstök skattamál. Þess vegna ætla ég ekki að ganga út frá neinu ákveðnu hvað það snertir hvernig einstakir kröfuhafar hafa hagað málum sínum en mér líst mun betur á þá hugmynd sem hv. þingmaður opnar á sem er sú að tryggja að skattumhverfið á Íslandi sé ávallt samkeppnishæft við nágrannalöndin. Ég tel að við höfum almennt af því ávinning að gera tvísköttunarsamninga sem í grunninn eru ætlaðir til þess að forða endurskattlagningu vegna sömu viðskiptanna eða sömu fjármálagerninganna. Ef það eru vísbendingar um að sköttum sé ekki skilað á Íslandi með einhverjum brellum sem væri hægt að koma í veg fyrir, ég tala nú ekki um með einhverjum einföldum hætti, eigum við að grípa slík tækifæri. Ég þakka fyrir ábendinguna hvað það snertir.

Virðulegi forseti. Ég legg hér fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um áform um frekari uppbyggingu á Vestfjarðavegi 60 frá Þorskafirði að Skálanesi. Það gerðist nú í enn eitt skiptið, vil ég leyfa mér að segja, í sumar að sú vegalagning var sett í talsverða óvissu. Því finnst mér mikilvægt að við ræðum það sérstaklega hér og reynum að skýra þá mynd fyrir þeim sem eiga mikla hagsmuni undir því og fyrir okkur öll sem erum áhugasöm um, og teljum ríka og mikla hagsmuni fyrir því, að endurbætur á þessum vegi gangi sem hraðast fram. Það deilir enginn um mikilvægi þessarar vegalagningar. Ekki eru stórar deilur um forgangsröðun í þeim efnum, en sá vegarkafli sem hér um ræðir, oft nefnd Teigsskógsleið, hefur í langan tíma verið í óvissu. Það hefur einfaldlega orðið vegna þess að menn hafa nýtt sér þau úrræði sem umhverfið býður upp á. Þegar menn eru á móti eða þegar mismunandi sjónarmið eru uppi í málunum hafa menn nýtt sér þau úrræði sem eru til staðar, bæði fyrir dómstólum og á öðrum vettvangi, til að koma andstöðu sinni fram. Við sitjum svolítið uppi með það að það eru ekki allir sem átta sig á því hver staða málsins raunverulega er. Það er megintilgangur minn með þessari fyrirspurn, sem ég tek þó fram, herra forseti, að var samin áður en innanríkisráðherra greip aftur til þess að reyna að skýra myndina. Hæstv. ráðherra hefur á undanförnum vikum unnið að því að átta sig á stöðunni og koma málinu í betri farveg en það hefur verið í í langan tíma. Jafnframt vil ég spyrja ráðherra að því hver tímaramminn sé, hvers við getum vænst í þeim efnum. Það er einn hlutur sem skiptir miklu máli ef við ætlum að skýra þessa mynd. Hvað taka úrræðin langan tíma sem meðal annars eru fluttar fréttir af í fjölmiðlum í dag um svokallaða endurupptökuleið? Til viðbótar spyr ég hvort á sama tíma og verið sé að huga að þeirri leið sem meðal annars hefur komið fram í fjölmiðlum verði undirbúin önnur úrræði til að flýta megi því að hægt verði að komast í þær framkvæmdir sem liggur svo mikið á að koma áfram.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina um þetta mál sem við höfum nú verið að vinna með og ræða um á undanförnum vikum og mánuðum og svo sem á undanförnum árum og jafnvel áratugum. Þetta mál hefur, eins og ég nefndi í upphafi, verið undir sérstakri skoðun að undanförnu, þ.e. uppbygging þessa vegar eða þessa kosts sem við þekkjum öll, enda brennur málið á mörgum og ekki síst á Vestfirðingum. Því er til að svara að samkvæmt samgönguáætlun, eins og þingið þekkir, voru framkvæmdir á þessu svæði áætlaðar frá árinu 2016 en undirbúningur átti að standa árið 2015. Við þekkjum öll þær deilur sem verið hafa um þetta vegarstæði. Svo maður sé alveg heiðarlegur og einlægur í því þá sér svo sem ekki alveg fyrir endann á því þrátt fyrir mikla vinnu að undanförnu. Eins og við þekkjum og ræddum hér á hinu háa Alþingi kom ákvörðun frá Umhverfisstofnun í september síðastliðnum þar sem því var hafnað að taka þessa nýju veglínu - sem við viljum kalla nýja enda hefur henni verið breytt talsvert - um Teigsskóg í umhverfismat. Í framhaldi af því hefur farið fram mikil vinna í samstarfi innanríkisráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins þar sem þingmenn Norðvesturkjördæmis, Vegagerðin og sveitarstjórnarfulltrúar Reykhólahrepps hafa í samráði rætt og reynt að fara yfir næstu skref í málinu. Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þingmönnum allra þessara flokka sem komið hafa að vinnunni og gert hana auðveldari og skipulagðari fyrir okkur öll. Í þessum hópi var ákveðið að málsmeðferðin yrði í stórum dráttum sú að Vegagerðin óski eftir endurupptöku á úrskurði Skipulagsstofnunar frá árinu 2006, en fram hefur komið, af hálfu þeirrar stofnunar, að sú leið sé hugsanleg innan ramma gildandi laga um mat á umhverfisáhrifum. Fallist stofnunin á endurupptöku þarf Vegagerðin í framhaldi af því að meta umhverfisáhrif og Skipulagsstofnun síðan að gefa álit á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar. Þá kæmi það síðan til sveitarstjórnar að hafa ákvörðunarvald um framkvæmdir. Hv. þingmaður spyr um tímafrestina í þessu. Þá get ég líka útskýrt hvers vegna ákveðið var að fara í þetta endurupptökuferli. Það er í fyrsta lagi vegna þess að það er talið taka skemmstan tíma. Það er talið að málið skýrist fyrr í þeirri leið en í öðrum þeim leiðum sem í boði voru, sem voru þær að kæra niðurstöðuna eða fara beint í undirbúning og jafnvel framlagningu þingmáls. Það var skoðun þessa hóps eftir þá vinnu að farsælast væri að hefja þetta endurupptökuferli og láta reyna á það, enda gætum við mögulega að einhverju leyti haldið okkur innan þess tímaramma sem ákveðinn var í upphafi. Á meðan á þessu mun standa munum við halda áfram að ræða við aðila á svæðinu, rýna aðrar mögulegar leiðir og einnig skoða þær leiðir sem færar eru hvað varðar lagasetningu. Ástæðan fyrir því að við gerum það er sú einarða skoðun þeirrar sem hér stendur - og ég held reyndar meiri hluta þingheims - að lausnir á þessu viðfangsefni á þessu svæði verði að finnast sem fyrst. Þess vegna viljum við halda öðrum leiðum opnum. En niðurstaðan af því mikla samráði sem verið hefur að undanförnu var alveg skýr og lýtur að því að farsælast sé á þessum tímapunkti að óska eftir endurupptöku á úrskurði Skipulagsstofnunar á sínum tíma. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt um málið og tengist auðvitað byggðaþróun í landinu almennt og stöðu samgangna. Ég er þeirrar skoðunar - með mikilli virðingu fyrir verkefnum í öllum landshlutum sem bíða mjög mörg í samgöngumálum - að þetta sé eitt brýnasta verkefnið sem verði að klára. Það er í raun algjörlega nauðsynlegt ef við ætlum að halda því fram, ekki bara á tyllidögum heldur líka á hverjum einasta degi, að vænlegt sé að búa á Vestfjörðum, líkt og á öðrum svæðum á landinu, skapa sér þar atvinnutækifæri og eiga þar framtíð. Þessi samgöngubót er mjög mikilvægur þáttur í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir að taka þetta mál hér upp og hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf hér. Ég treysti hæstv. ráðherra vel í þessu máli og það hefur verið gott samráð við þingmenn kjördæmisins hvað það snertir. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram og snúa að því að þetta verður að leysast tiltölulega hratt. Vegalagningin þarna hefur verið í miklu limbói í mjög langan tíma og hún skiptir íbúa á svæðinu gríðarlega miklu máli, atvinnuuppbyggingu sem á svæðinu er o.s.frv. Ég er mjög opinn fyrir því að lagt verði fram þingmál til að leysa hnútinn og vil hvetja ráðherra til að skoða það samhliða þessu. Ég ber þó fullt traust til ráðherra í þeim leiðangri sem er nú að hefjast en unnið er í samráði við þingmenn og sveitarstjórn Reykhólahrepps, Vegagerð og umhverfisráðherra. Gangi þetta ekki hratt og 

Virðulegur forseti. Ég er akkúrat ósammála síðasta ræðumanni, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, í þessum efnum. Mér finnst mjög mikilvægt að það skipulagsferli sem er í gangi og sá ferill sem hafinn er hafi sinn gang og að þingið sé einmitt ekki að ráðast inn í slíka atburðarás og reyna að fara að fram hjá því ferli sem við höfum sett okkur í þessum efnum. Það kom mér ánægjulega á óvart í nýlegri ferð samgöngunefndar um Barðaströnd og Vestfirði hversu miklar framfarir hafa orðið í vegasamgöngum á Barðaströnd á undanförnum fimm, sex árum. Það verður að halda því til haga. Það er verið að þvera þar tvo firði. Það sem vekur mér furðu, vegna þess að í mínum huga koma aðallega tvær leiðir til greina, er af hverju ekki er hafist handa nú þegar við að þvera Þorskafjörð. Það mundi halda tveimur ef ekki þremur möguleikum opnum og yrði strax mikil vegabót. Ég vara hins vegar við þeirri naumhyggju að eina leiðin til þess að lagfæra 

Hæstv. forseti. Ég þakka þá umræðu sem á sér stað hér og vil taka undir það sem hefur komið fram hjá þeim sem hafa tjáð sig og hæstv. ráðherra, að það skipti gríðarlega miklu að þessu máli fari að ljúka, þ.e. að við finnum því farveg og leysum samgöngumál á sunnanverðum Vestfjörðum, komum þeim byggðarlögum sem þar eru í almennilegt vegasamband inn í nútíðina og tryggjum þar með möguleikann á atvinnuuppbyggingu, hvort sem er í ferðaiðnaði, laxeldi eða öðru slíku sem þar er unnið að. Ég hef fengið tækifæri til að fylgjast með þeim hugmyndum sem hafa verið unnar í tengslum við þetta mál og styð framganginn, en tek undir að ég held að menn verði að hafa allt undir og þar með talið viðræður við landeigendur og leita eftir sátt við þá um hugsanlegar lausnir. Tíminn er að hlaupa frá okkur. Þó að það sé kannski lán í óláni að fjárlögin 2015 geri ekki ráð fyrir neinum nýjum framkvæmdum í samgöngumálum, sem er náttúrlega mjög alvarlegt 

Herra forseti. Ég átti þess kost á dögunum að fara með umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis, eins og hv. þm. Róbert Marshall, um Vestfirði til að nefndin gæti kynnt sér ástand í vegamálum, atvinnumálum, fiskeldismálum o.fl. Í stuttu máli sagt brennur þetta mál, þ.e. vegurinn um Teigsskóg, á heimamönnum. Sveitarstjórnarmenn skilja ekki hvers konar stjórnsýsluflækjur er hægt að rata í með þetta mál. Ég trúi því ekki að Alþingi Íslendinga eða stjórnvöld á Íslandi geti ekki fundið leið til að ráða bót á þessu máli svo að heimamenn fái sínar samgöngubætur. Ég minni á að á hverjum einasta degi á meðan skóli er í gangi þurfa sex börn að aka klukkutíma hvora leið í skóla yfir stórhættulegan hálendisveg. Er það ásættanlegt?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir aðkomu hennar að þessu máli. Ég er ánægð með skilning hennar á aðstæðum vestra. Fyrir ekki löngu fór allur þingflokkur Framsóknarflokksins vestur til að funda á Patreksfirði, Tálknafirði og í nágrenni og þar sáum við augljóst hversu mikil uppbygging er að verða bæði í atvinnulífinu og samfélaginu og hversu nauðsynleg samgöngubót þetta er. Eftir samráð okkar þingmanna við hæstv. ráðherra treysti ég henni fullkomlega til að klára þetta mál loksins, íbúum á sunnanverðum Vestfjörðum til heilla.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir að hefja umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir mikla vinnu undanfarið til að finna lausn í vegasamgöngum um Vestfjarðaveg nr. 60. Eins og hefur komið fram þá hafa átt sér stað samgöngubætur vestur á fjörðum en enn er langt í land. Þarna eru stórhættulegir vegir sem standa svæðinu fyrir þrifum og það er algerlega óásættanlegt að stundum sé ekki hægt að koma vörum og því sem á þarf að halda vestur vegna þess að vegirnir leyfa það ekki. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að halda okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis upplýstum í öllu þessu máli og ég hlakka til þegar hægt verður að hefja framkvæmdir að nýjum veg þarna fyrir vestan því að svæðið á það algerlega skilið.

Herra forseti. Ég vil sem aðrir þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir samvinnuna við þingmenn kjördæmisins og hvernig hún hefur haldið á þessu máli. Mér finnst sú eina yfirlýsing hafa fallið frá hendi innanríkisráðherra sem skiptir máli, þ.e. að lausn verði að liggja fyrir sem fyrst. Það er í raun það sem við viljum öll keppa að. Í öðru lagi vil ég segja að búið er að leggja á borðið hugmyndir um nýja leið í gegnum þetta viðkvæma svæði sem gerir ráð fyrir miklu minna inngripi en áður. Sú gagnrýni sem hefur komið fram hefur greinilega skipt máli því að menn hafa tekið hana alvarlega. En eins og hv. þm. Elín Hirst sagði þá líður mörgum eins og búin hafi verið til óendanleg stjórnsýsluflækja. Það er óskiljanlegt fyrir mörgum sem eiga mikið undir því að þessi vegalagning fari fram til viðbótar við þær miklu framkvæmdir sem þegar eru komnar og er að ljúka. Það verður að liggja fyrir sem fyrst hvernig framkvæmd þessa máls verður. Ég lýsi því þá yfir að sú leið sem nú hefur verið lögð fram, að fara fram á endurupptöku, er í mínum huga leið sem ég get fullkomlega stutt og styð. Ég minni aftur á að það má ekki líða mikill tími. Við megum ekki vera í þoku og óvissu með þetta mál í mjög langan tíma því að mikil verðmæti eru undir. Þarna eru miklir hagsmunir undir, byggðalegir og hagsmunir atvinnulífs á svæðinu.

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns og til þingheims alls fyrir þessa umræðu og þá samstöðu sem ég held að ríki um þetta mikilvæga verkefni á þessum stað. Ég vil taka undir það sem hv. þingmenn nefndu þegar rætt var um að ákveðnar samgöngubætur hefðu orðið á þessu svæði sem væru mikilvægar. Ég held að það sé hárrétt. Það er talsverður munur að aka um þetta svæði nú en var fyrir nokkrum árum. Það er ágætt að halda því til haga en betur má ef duga skal. Verkefnið þarf að klára. Þingheimur getur alveg treyst því að sú sem hér stendur mun leggja sitt lóð á vogarskálarnar í því efni. Ég held að við munum öll standa saman að því. Varðandi það sem nefnt var í máli hv. þm. Guðbjartar Hannessonar, um samstarf eða viðræður við landeigendur, þá er alveg skýrt í huga mínum og hjá ríkisvaldinu að við erum reiðubúin til samstarfs við landeigendur. Við viljum tryggja að við náum sátt um verkefnið og liður í því er gott samstarf við þessa aðila. Hins vegar verð ég að halda því til haga, því að það er oft nefnt í þessari umræðu, að leiðin í gegnum Teigsskóg er ekki sú eina. Það er hárrétt, en engu að síður er það talin öruggasta leiðin og hún er talin hagkvæmust. Það sem gleymist oft í þessari umræðu er að það er líka ágreiningur um aðrar leiðir. Það er því ekki eins og í boði sé önnur leið sem sé fullkomin sátt um og við getum hafið framkvæmdir án þess að það kosti tíma, fyrirhöfn eða sérstaka umræðu og athugun. Við erum ekki stödd á þeim stað. Það kemur fram í matsskýrslu frá Vegagerðinni að ágreiningur sé um allar þær leiðir sem á þessu svæði liggja. Ætla má að fara þurfi sérstaka sáttarleið í öllu því samhengi. Kostnaðurinn er auðvitað minni af þessari leið og öryggi sérstaklega mikið. Mín skoðun er sú og ég ítreka hana að það sé farsælast að vinna málið þannig, en ég tek undir með öllum hv. þingmönnum sem hafa nefnt það í þessu samhengi að tíminn skipti miklu. Ef endurupptökuleið gengur ekki upp og það skýrist innan nokkurra mánaða þá verðum við að huga að öðrum leiðum.

Virðulegi forseti. Þegar við þingmenn fórum í kjördæmaviku nýlega heimsóttum við m.a. sýslumenn og almannavarnastöðvar og ræddum málin og stöðuna. Þar var ýmsum áhyggjum lýst. Eins og hæstv. ráðherra man eflaust í umræðu um breytingu á lögum um sýslumenn og lögreglu hafði ég efasemdir um að þjónustan yrði með sambærilegum hætti og verið hefur og þær efasemdir hafa frekar styrkst en hitt. Þar af leiðandi langar mig að spyrja þeirra spurninga sem hér hafa verið settar niður á blað um þessar breytingar. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hvernig breytingunum miðar. Ég tiltek Norðausturkjördæmi í fyrirspurninni, sem er mitt kjördæmi, en ég held að þetta eigi nú við um flest önnur kjördæmi. Þar kom fram að tíminn sem fram undan væri til þess að koma breytingunum á væri farinn að styttast í annan endann og komu fram efasemdir um að það næðist svo vel væri. Ég spyr einnig hvort þjónusta sýslumanna verði svipuð og nú eftir þessar breytingar, hvort fjárveitingar í fjárlagafrumvarpi 2015 nægi sýslumannsembættunum til að veita sambærilega þjónustu og hvort tryggt verði að löglærðir fulltrúar verði á þeim starfsstöðvum. Nú liggur fyrir í fjárlagafrumvarpinu, þrátt fyrir að búið sé að aðgreina sýslumenn og lögreglumenn, að miðað við skipanina núna er um örlitla lækkun á fjármunum að ræða. Ég vil spyrja hvort það sé fólgið eingöngu í því að það fækkar hausum, þ.e. sýslumönnum, en um leið fækkar löglærðum fulltrúum. Í bókunum bæjarráða og bæjarstjórna fyrir norðan og austan, þar sem ég hef fylgst með, hafa komið fram miklar áhyggjur af því hvernig þeim er ætlað að reka starfsemi sína. Aðilar eins og bæjarráð Fjarðabyggðar, Norðurþing og samband sveitarfélaganna hafa allir ályktað og hafa af þessu áhyggjur þar sem þeir telja að fé sé ekki nægjanlegt til að sinna starfseminni. Ég hef haft af því fregnir, og bæjarráð Fjallabyggðar hefur t.d. bókað það hjá sér, að til standi að fækka störfum hjá embætti sýslumanns á Siglufirði og þar verði ekki löglærður fulltrúi. Mig langar til að fá svör við þessum spurningum. Þetta er auðvitað mjög víðfeðmt svæði og langar vegalengdir á milli starfsstöðva og ljóst að það verður skerðing miðað við þetta, líka miðað við það sem hæstv. ráðherra ræddi, samkvæmt því sem fram kemur hjá bæjarfélögunum og eins og kom fram í ræðum á þingi, að á þessum starfsstöðvum yrðu löglærðir fulltrúar. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Áður en ég svara einstökum spurningum vil ég taka það sérstaklega fram að ég tel að Alþingi hafi unnið mjög gott verk og náð farsælli og þverpólitískri niðurstöðu þegar samþykkt voru lög á síðasta þingi um breytingar á þessu fyrirkomulagi. Ég er mér mjög meðvituð um það sem hv. þingmaður nefnir að þetta er mikilvægt ferli sem kallar á mikla samvinnu og mikla eftirfylgni og að við fylgjumst vel með því vegna þess að í umræðunni er auðvitað spurt: Kemur þetta til með að skerða þjónustu á hverjum stað, verða breytingar, verður sagt upp starfsfólki o.s.frv.? Það kemur skýrt fram í greinargerð og lögunum og þau voru samþykkt með því fororði að slíkar breytingar eiga ekki að eiga sér stað í gegnum þá breytingu sem við erum nú að innleiða. Við þurfum því að fylgjast vel með því að þannig verði það og ég hef lagt mikla áherslu á að vinna verkið á þann hátt. Hvað varðar einstakar spurningar sem hv. þingmaður ber fram og varða breytingar á starfsstöðvum sýslumanna í Norðausturkjördæmi þá er því til að svara, og ég efast ekki um að hv. þingmaður þekki það, að Svavar Pálsson, sem verið hefur sýslumaður og lögreglustjóri á Húsavík, hefur verið skipaður sýslumaður hins nýja sameinaða embættis. Þegar er hafinn undirbúningur undir forustu hans að stofnun hins nýja embættis. Þá hefur verkefnisstjórn sem ráðherra skipar einnig hafið störf og hefur yfirumsjón með verkefninu á hverjum stað. Hún vinnur ásamt verkefnisstjóra að samræmingu og árangursstjórnun við umrædda sameiningu. Sú vinna er í góðum gangi. Auðvitað koma upp ýmis viðfangsefni á leiðinni sem við reynum að vinna með á landsvísu. Ég vil taka það fram og ítreka það sem ég sagði áðan að við breytingarnar verður leitast við að raska högum starfsfólks hinna gömlu embætta sem minnst. Lögð er sérstök áhersla á það í lagasetningunni að allir starfsmenn haldi störfum sínum, þó að þeir kunni að þurfa að hlíta tilteknum breytingum á starfi sem verða gerðar undir forustu leiðtoga á hverju svæði og undir forustu umræddrar verkefnisstjórnar. Ég ítreka varðandi spurningu nr. 2, hvort þjónusta sýslumanna verði svipuð og nú eftir breytingarnar, að til stóð að þannig yrði það. Markmið laganna er að þjónusta hinna nýju embætta verði eins góð og kostur er. Markmiðið er einnig að tryggja að starfsstöðvarnar verði stærri, ráði við stærri verkefni. Við erum að vinna að reglugerð um umdæmi og starfsstöðvar þar sem við byggjum á þeirri vinnu sem hafin var og því samráði sem verið hefur á milli okkar og embættanna á hverjum stað. Síðan er unnið að því verkefni, sem ég vona að þingheimur taki höndum saman um, sem lýtur að því að færa verkefni frá miðlægri stjórnsýslu á höfuðborgarsvæðinu til embætta sýslumanna, sem á að fela í sér hagræðingu og sparnað en einnig aukna þjónustu á landsbyggðinni. Sem svar við 3. spurningunni er ljóst að tíminn til þessara breytinga var knappur, það er hárrétt hjá hv. þingmanni, hann er knappur. En það er ekki einungis af því að löggjafinn hafi viljað hrinda lögunum fljótt í framkvæmd heldur einnig vegna þess að frá öllum svæðum var ósk um að ekki yrði gefinn of langur tími þannig að breytingarnar yrðu innleiddar fljótt og óvissan í kringum þessa þjónustu yrði minni. Hvað varðar fjárveitingar, virðulegur forseti, má sjálfsagt finna það út að fjárframlögin mættu vera meiri. Engu að síður eru fjárframlög núna verðbætt og samsvara því sem áður var. Nýju embættunum eru ætlaðar svipaðar fjárveitingar og gömlu embættin fengu áður. Síðan var gert ráð fyrir að efnt yrði til ákveðins átaks sem tengist því að upplýsingakerfi, sérstaklega sýslumanna, verði hagkvæmari og farsælli en hefur verið. Varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns um löglærða fulltrúa þá eru víða áhyggjur af því, ekki einungis í kjördæmi hv. þingmanns heldur í öðrum kjördæmum, að löglærðum fulltrúum fækki. Það er ekki markmiðið með lagasetningunni. Við erum að reyna að tryggja það í vinnu með einstaka kjördæmum og svæðum að því verði sem best fyrir komið. Hins vegar er það þannig, að minnsta kosti á því stigi sem verkefnið er núna sem lýtur að því að sýslumenn og lögreglustjórar á hverjum stað leiða verkefnið og kynna það síðan fyrir ráðherra sem endanlega afgreiðir það, að ég verð að treysta því að menn og konur um allt land vinni þetta vel og tillögurnar verði þannig að breytingarnar komi ekki niður á því sem hv. þingmaður nefndi. Það er sérstakt keppikefli þeirra sem koma að þessum verkefnum um allt land að tryggja meðal annars að ekki fækki fólki í starfsliði sem hefur sérstaka fagþekkingu eða háskólamenntun o.s.frv., þannig að undirstöður embættanna verði eins öflugar og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli málshefjanda varðar þetta mál öll kjördæmi. Þetta er mál sem pólitísk sátt var um en framkvæmdin skiptir þó gríðarlega miklu máli. Mig langar að blanda mér inn í umræðuna vegna þess að það hefur verið svolítið hringl varðandi hvar eigi að vera sýslumenn og hvar eigi að vera lögreglustjórar, að einhverjar breytingar verði gerðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða rök eru á bak við þær ákvarðanir? Hvert hefur samráðið verið? Eigum við ekki von á því að fram komi greinargerð með hverri staðsetningu fyrir sig? Sums staðar hafa stóru sveitarfélögin verið valin og annars staðar alls ekki, eins og á Vesturlandi þar sem Akranes, langstærsta sveitarfélagið, er hvorki með sýslumann eða lögreglustjóra. Ákveða embættismennirnir það, eins og skilja mátti á hæstv. ráðherra? Lagafrumvarpið gerði ráð fyrir því að það væru fyrst og fremst landshlutasamtökin og sveitarfélögin sem mundu ákveða það. Svo langar mig að frétta hvað líður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég lýsi ánægju minni með að hún fullyrði það hér að þetta eigi ekki að hafa þær breytingar að löglærðir fulltrúar verði ekki á þeim starfsstöðvum sem missa sýslumenn. Mig langar samt að vitna í bæjarráðsfund Fjallabyggðar 16. október, sem var núna fyrir helgina, þar sem fjallað var um drögin að reglugerðunum. Vitnað var í fund Eyþings 15. október þar sem sýslumaðurinn á Húsavík, sem nefndur var áðan, upplýsti stjórn og bæjarstjóra Fjallabyggðar um að ætlunin væri að fækka um eitt stöðugildi á sýsluskrifstofunni á Siglufirði í kjölfar umdæmisbreytinga og skertra fjárframlaga. Það fer þá ekki saman það sem hæstv. ráðherra segir hér og það sem fram kom í máli sýslumanns sem nú hefur verið ráðinn. En ég vona það svo sannarlega að á endanum komi þetta til hæstv. ráðherra og að hún muni þurfa að gefa samþykki sitt. Mig langar aðeins að spyrja, af því að hér var talað um fagþekkingu og háskólamenntun, að þeim störfum ætti ekki að fækka, ef ég hef skilið ráðherrann rétt. Nú getur verið til fagþekking innan þessara embætta hjá fólki sem búið er að starfa til fjölda ára án þess að það hafi háskólamenntun. Ég nefni það til að vera viss um að við séum sammála um það. Það virðast samt sem áður vera miklar áhyggjur mjög víða og sýslumenn eru farnir að tala með þeim hætti að þeir þurfi að skera niður þar sem fjárveitingar séu ekki nægar. Það kemur líka til vandi vegna aðgreiningar lögreglu og sýslumanna, t.d. á Seyðisfirði þar sem ferjusiglingar eru náttúrlega eins og við þekkjum. Þar er ekki lögregla eða sýslumaður í dag. 

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður í umræðunni og það kemur fram í lögunum. Þau voru samþykkt þannig að þessar sameiningar ættu ekki að leiða til uppsagna starfsfólks, þessar breytingar eiga ekki að gera það, og eftir þeim lögum á að vinna. Það er það upplegg sem við höfum haft. Það var ein af röksemdafærslunum fyrir því að um verkefnið næðist góð sátt. Ég legg því mikla áherslu á að menn haldi sig við það og vinni í samræmi við það ákvæði laganna. Það var ekkert aðgreint þar á milli faglærðra starfsmanna eða þess hvers konar menntun þeir hafa, það var ekkert mismunandi eftir því. Talað var um að starfsmönnum yrði ekki sagt upp á grundvelli breytinganna þó að starfsmenn gætu búið sig undir það að einhverjar breytingar kynnu að verða á störfum þeirra. Það er vegna þess að sýslumenn og lögreglustjórar á hverjum stað hafa ákveðið frelsi til að gera breytingar á því og eins vegna þess, eins og hv. þingmaður nefndi, að við erum auðvitað að aðskilja þessi verkefni. Varðandi það sem rætt er hér um staðsetningar gáfum við út til upplýsingar fyrir hv. þm. Guðbjart Hannesson, við gáfum út drög að reglugerð þar sem við skiptum niður svæðunum. Í framhaldi af því höfum við átt samráð við landshlutasamtökin og sveitarfélög á hverjum stað. Sum landshlutasamtök hafa sameiginlega komið með niðurstöðu um hvar þau telja best að skrifstofunum sé niður komið, þ.e. aðalstöðvunum. Í sumum tilvikum hefur verið farið eftir því. Síðan hafa verið gerðar ákveðnar breytingar, þ.e. í umræðunni eru ákveðnar breytingar, þær hafa ekki verið botnaðar, og það er að hluta til vegna ráðlegginga frá ríkislögreglustjóra sem hefur gert ákveðnar athugasemdir við fyrirkomulagið eins og það var. Við höfum því verið að skoða það, en að stærstu leyti hafa þær breytingar sem til umræðu eru og hafa ekki verið botnaðar verið gerðar vegna þess að komið hefur fram annaðhvort mjög afdráttarlaus afstaða frá ákveðnum svæðum, ég nefni Vestfirði í því sambandi, þar sem var lögð áhersla á að lengra væri á milli aðalstöðva lögreglustjórans og sýslumannsins, eða önnur sveitarfélög hafa komið með rök sem hefur verið talin ástæða til að taka mið af. Það er því ekkert breytt í því sem fram kom í lögunum á sínum tíma, að reglugerð um þessar 

Herra forseti. Ég hef lagt fram skriflega fyrirspurn til mennta- og menningarmálaráðherra um menntun íslenskra mjólkurfræðinga. Svo virðist sem það sé vandkvæðum bundið, og hefur verið um nokkurt skeið, fyrir Íslendinga að mennta sig í mjólkurfræðum, en það er svo sannarlega menntun sem við þurfum á að halda, við Íslendingar, sem ætlum okkur stóra hluti bæði í nútíð og framtíð í matvælaiðnaði. Eins tel ég að við þurfum að lyfta verknámi á Íslandi á þann stall sem það á skilið og mjólkurfræði er einmitt slíkt nám. Borið hefur á því hér á landi að ekki er til fólk með fagþekkingu í ákveðnum iðngreinum svo sem í málmsmíði og öðru og þarf því að fá fólk utan úr heimi til að sinna þeim störfum. Ég tel í tengslum við fyrirspurn mína um mjólkurfræðina að við séum í raun og veru að leggja allt of mikla áherslu á bóknámið eða þá leið sem svo er kölluð í staðinn fyrir að lyfta verknáminu meira upp. Þar held ég að séu möguleikar fyrir margt af því unga fólki sem nú er að ákveða hvað það vill leggja fyrir sig í framtíðinni. Það vantar eitthvað til að gera þá tegund náms meira aðlaðandi, vegna þess að nú til dags virðist fólk ekki sjá neitt annað fyrir sér en stúdentspróf og svo helst að leggja fyrir sig bóklegt háskólanám, á meðan á þessu sviði eru svo gríðarlega mikil tækifæri til framtíðar. Einnig ef við hugsum um það að greind er svo fjölþætt gáfa, ekki er þar með sagt að allir þurfi að vera góðir einungis á bókina, menn geta verið greindir á svo gríðarlega margan hátt, t.d. verið flinkir í höndunum, í tónlist eða íþróttum o.s.frv. Mig langar að nota tækifærið til að beina ljósinu að mjólkurfræðingunum. Hvernig er menntun íslenskra mjólkurfræðinga háttað? Getur það nám einungis farið fram í Danmörku og hvernig gengur samstarfið við Dani í því sambandi?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Í upphafi máls míns vil ég taka það fram sökum þeirrar umræðu sem hv. þingmaður vakti varðandi stöðu starfs- eða verknáms almennt að nú þegar hefur verið skipaður sérstakur verkefnahópur sem er að vinna tillögur um breytingar á starfsnámi. Ég á von á því að sá hópur skili tillögum um áramótin. Hópurinn hefur kallað til sín á samráðsfund fulltrúa einna 30 aðila úr atvinnulífinu og skólalífinu og allra þeirra sem hafa beina aðkomu að uppbyggingu starfsnáms. Eins hafa aðrir sem eru með formlegum hætti tengdir þessu fengið ákveðin verkefni, úrlausnarefni til að vinna að. Þessi vinna er í gangi núna. Reyndar er rétt að taka það fram, af því að við munum ræða samstarf okkar við Dani varðandi mjólkuriðnaðinn, að ég átti ágæta fundi með danska menntamálaráðherranum í sumar þar sem við ræddum meðal annars breytingar á starfsnámi hjá Dönum. Fyrirhuguð er ferð til Danmerkur til þess að grafast fyrir um þær lausnir sem þeir hafa fundið. Hvað varðar þær spurningar sem hv. þingmaður hafði hér uppi vil ég fyrst segja hvað varðar samninginn, hvernig honum er háttað við Dani, að Íslendingar hafa ekki gert sérstakan samning við Dani um nám íslenskra mjólkurfræðinema þrátt fyrir að áratugahefð sé fyrir því að íslenskir mjólkurfræðinemar fari til Danmerkur til að ljúka námi í iðninni. Hins vegar er í gildi samningur milli Norðurlandanna um norrænt menntasamfélag á framhaldsskólastigi. Í 1. gr. samningsins er þó tekið fram að samningurinn taki ekki til starfsþjálfunar þegar um er að ræða ráðningarsamning við fyrirtæki rekið af einkaaðila eða opinberum aðila þar sem starfsþjálfun er hluti af starfsréttindanámi á framhaldsskólastigi. Ég vona að þetta hafi verið skýrt. Í öðru lagi: Hvernig gengur samstarfið? spyr hv. þingmaður. Samstarfið við Dani um nám mjólkurfræðinga hefur almennt verið með ágætum, bæði við danska menntamálaráðuneytið og við þann skóla sem annast kennsluna, Kold College. Þó skal upplýst að árið 2011 komu upp ákveðin vandkvæði, sem eru væntanlega þeir atburðir sem hv. þingmaður vísaði til og var tilefni fyrirspurnarinnar, þegar yfirvöld í Danmörku samþykktur nýjar reglur um nám erlendra nemenda sem hafa í för með sér stóraukinn kostnað þeirra af námi sínu. Fræðslunefnd í mjólkuriðn óskaði eftir liðsinni mennta- og menningarmálaráðuneytisins til þess að finna leið til að lækka þann kostnað. Við tóku bréfaskriftir og önnur samskipti milli ráðuneytanna tveggja, fræðslunefndarinnar og skólans. Ekki er enn fundin lausn á fyrirliggjandi vanda og hafa því engir nýir nemar í mjólkuriðnaði verið teknir inn frá árinu 2011. Fyrirspurnin er ágætt tilefni til þess að endurvekja þetta samtal við dönsk stjórnvöld og við skólann og sjá hvort einhverju sé hægt að hnika. Þetta byggir sem sagt, virðulegi forseti, á reglum sem Danirnir hafa sett um þetta nám og kostnað. Í þriðja lagi er spurt: Hvað eru margir íslenskir nemendur við nám í mjólkurfræði í Danmörku sem stendur? Svarið er að fjórir íslenskir nemendur munu halda utan til Danmerkur til náms í mjólkuriðn í nóvember nk. en þeir hófu nám samkvæmt eldra skipulagi og geta því lokið námi sínu á grundvelli eldri reglna. Í fjórða lagi spyr hv. þingmaður hversu mörgum hafi verið synjað um skólavist í Danmörku og á hvaða forsendum. Þá er til að taka að ráðuneytið hefur ekki upplýsingar um að íslenskum nemendum hafi verið synjað um skólavist í Danmörku enda fara einungis þeir nemendur utan sem tryggð hefur verið skólavist fyrir tilstilli fræðslunefndar í mjólkuriðn. Þó skal áréttað að á meðan ekki hefur verið leyst úr vanda við fjármögnun námsins munu nýir nemendur ekki hefja nám við Kold College. Í fimmta lagi spyr hv. þingmaður hvaða möguleikar séu á skólavist fyrir nemendur sem vilja leggja stund á þetta nám hérlendis eða erlendis. Skólinn í Danmörku, virðulegi forseti, er sá eini á Norðurlöndum sem býður upp á nám í mjólkuriðn. Ekki er unnt að ljúka skólanámi í mjólkuriðn hér á landi. Ráðuneytið mun nú leita upplýsinga um hvaða önnur lönd bjóða upp á nám í mjólkuriðn sem gæti gagnast hér. Í sjötta lagi spyr hv. þingmaður hvort uppi séu áform um að menntun í þessari iðngrein geti alfarið farið fram hér á landi. Ekki eru uppi áform um að slíkt nám geti farið fram að öllu leyti hér á landi. Ég hef leitast við að svara eftir bestu getu þeim athugasemdum sem þingmaðurinn hefur haft fram að færa. Ég tel að um sé að ræða athyglisvert mál sem við þurfum að skoða nánar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Elínu Hirst fyrir fyrirspurnina og þau svör sem hæstv. menntamálaráðherra kom með, sem eru mér mikill fróðleikur. Ég vil þó samt segja í tengslum við þessa umræðu að í mínum huga hefur það verið ein af gæfum íslensks mjólkuriðnaðar að hafa þurft að sækja þessa menntun á erlenda grundu. Ég held að það hafi skipt gríðarlega miklu máli fyrir stöðu mjólkuriðnaðarins á Íslandi í dag. Annað sem ég vil leggja inn í umræðuna er fækkun mjólkurstöðva og minni þörf fyrir mjólkurfræðinga, sem aftur leiðir okkur inn í umræðuna sem við tókum nýlega í þessum sal og er samkeppni í mjólkuriðnaði. Ég hvet því menntamálaráðherra til þess að taka þetta mál föstum tökum og þær upplýsingar sem hann hefur upplýst okkur um hér, því að það skiptir máli að við getum haldið áfram að framleiða, ef ég má nota það orð, mjólkurfræðinga til þess að ala upp fleira slíkt fagfólk fyrir þau fyrirtæki sem vilja hasla sér 

Hæstv. forseti. Ég þykist þekkja aðdraganda þessarar fyrirspurnar og þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að leggja hana fram. Mér finnst nauðsynlegt að taka fram að mjólkurfræðingar starfa ekki aðeins í mjólkursamlögum, þeir starfa líka m.a. í sælgætisgerðum, ölgerðum og öðru og einnig við rannsóknir og vöruþróun. Það sem hæstv. menntamálaráðherra kom inn á er að samstarf Íslands og Danmerkur varðandi mjólkurfræðinámið byggir á samstarfi fræðslunefndarinnar og skólans úti. Ég held að það þurfi að skoða svolítið í því samhengi samkomulag Norðurlandanna um nám milli landamæra og þau loforð sem við höfum gefið hvert öðru þar. Mig langar einnig að segja að á sama tíma og þessi fyrirspurn kom fram lagði ég fram tillögu til þingsályktunar um eflingu náms í mjólkurfræði þar sem leitað verður leiða og athugað hvort hægt sé að hjálpa Íslendingum að komast í slíkt nám og þá hvort íslenskur mjólkuriðnaður geti komið þar að eða hvort ríkið getið með öðrum hætti náð að leysa úr þeim vanda sem þessi háu námsgjöld eru.

Herra forseti. Sem fulltrúi landbúnaðardeildarinnar í Samfylkingunni verð ég að segja að þetta er miklu merkilegra mál en mig óraði fyrir þegar ég las fyrirspurnina. Mjólkurfræðingar sinna auðvitað grundvallargrein við mjólkurframleiðslu hér á landi og án þeirra getum við ekki verið. Hæstv. ráðherra upplýsir það að frá 2011 hafi engir nýir nemar farið frá Íslandi til þess að nema þessi fræði í Danmörku, þangað sem þeir hafa sótt undanfarna áratugi. Að vísu kemur það fram að enn þá eru leifar af gamla samningnum og það eru fjórir sem halda til náms á honum núna í haust og það eru þá hinir síðustu. Það má því kannski leiða getum að því að það blasi við þurrð mjólkurfræðinga innan örfárra ára. Ég get vel tekið undir með hv. þm. Haraldi Benediktssyni um að það er sennilega æskilegt að senda þá og sækja námið til útlanda, en ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Hvernig ætlar hann að bregðast við því sem blasir við, að skortur verður á þessari undirstöðugrein innan örfárra ára?

Herra forseti. Ég vil þakka menntamálaráðherra kærlega fyrir svör við öllum þessum spurningum sem hann las hér skýrt og greinilega. Það sem er náttúrlega mikið áhyggjuefni er að það eru engir nýir íslenskir mjólkurfræðingar að fara út í þetta nám. Ég tek heils hugar undir þær hugmyndir hæstv. ráðherra að við þurfum að kanna leiðir hjá öðrum löndum til þess að ungt fólk geti farið inn á þessa námsbraut sem ég held að sé mjög góð, þýðingarmikil og arðvænleg fyrir samfélag okkar. Enn fremur var gott að fá það fram í umræðunni að námið er það sérhæft að menn sjá ekki fram á að menntunin fari fram á Íslandi. Það er matsatriði og ég get að mörgu leyti tekið undir með hv. þm. Haraldi Benediktssyni þegar hann segir að það sé eitt af því góða við íslenskan mjólkuriðnað að mjólkurfræðingar fari utan og nemi og fái fagþekkingu að utan sem þeir komi með heim og við njótum hér á Íslandi. Að lokum langar mig til þess að fagna því mjög að menntamálaráðherra tók vel í hugmyndir mínar eða orð mín um meiri áherslu á verkmenntun í þessu landi þar sem ég tel að séu gríðarlegir og spennandi og skemmtilegir möguleikar fyrir ungt fólk sem nú situr og veltir fyrir sér hvernig það ætlar að haga framtíð sinni. Að lokum þakka ég kærlega ungum manni í Búðardal sem kom þessu máli með mjólkurfræðingana á framfæri við mig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn á ný fyrir fyrirspurnina. Einnig vil ég þakka öðrum hv. þingmönnum fyrir þátttökuna í þessum umræðum. Ég get tekið undir það að þegar þetta mál er krufið blasir við að bæði er um áhugavert mál að ræða en líka brýnt. Auðvitað getur það ekki gengið til lengdar að það líði of langur tími á milli þess að við sendum fólk til náms erlendis til að nema mjólkurfræði. Ég hef því falið embættismönnum mínum að líta aftur á þetta mál og samskiptin við þennan skóla og Dani til þess að sjá hvort einhverju verði hnikað. Ef það er ekki hægt þarf að skoða aðra kosti. Hvað varðar það sem fram kom hér í umræðunni varðandi samninga á milli Norðurlandanna um norrænt menntasamfélag á framhaldsskólastigi þá vil ég endurtaka það sem ég nefndi í upphafsræðu minni að í fyrstu grein samningsins er tekið fram að samningurinn taki ekki til starfsþjálfunar þegar um er að ræða ráðningarsamning við fyrirtæki rekið af einkaaðila eða opinberum aðila þar sem starfsþjálfunin er hluti af starfsréttindanámi á framhaldsskólastigi. Það er rétt að hafa þetta í huga. Síðan er hitt: Hvernig á að standa að fjármögnuninni á námi þessara nemenda? Þá er eðlilegt að menn horfi til ríkisins. Það er kannski líka spurning hvort eigi að horfa til greinarinnar í heild eða mjólkuriðnaðarins, hvort þaðan geti komið auknir námsstyrkir til að styðja við nemendur í þessu fagi. Það er sjálfsagt að skoða alla möguleika sem uppi eru á borðinu. Ég ítreka að lokum þakkir mína til hv. þm. Elínar Hirst fyrir þessa fyrirspurn.

Hæstv. forseti. ADHD-samtökin hafa um árabil barist fyrir aukinni þjónustu við einstaklinga með ADHD. Árið 2013 var stofnað sérstakt teymi á geðsviði Landspítala og hófst þá loksins skipulögð opinber þjónusta við fullorðna einstaklinga með ADHD. Vinna teymisins felst í skimun, greiningu, meðferð og útskrift. Í klínískum leiðbeiningum landlæknis er mælt með þessu vinnulagi. Um 5% barna eru með ADHD og 3–5% fullorðinna, að vísu eru ekki til almennilegar tölur um greiningu fullorðinna eins og mál mitt ber vitni um. Fullorðnir einstaklingar með ADHD, sem ekki fá lyf og/eða aðra meðferð, eru ekki öfundsverðir. Þeir eiga oft við námsörðugleika að stríða og ljúka því síður háskólanámi en aðrir, vinna undir getu og lifa við kvíða. Það segir sína sögu að um 40–65% fanga eru með ómeðhöndlað ADHD. Skipulögð þjónusta er því nauðsynleg fyrir lífsgæði þessara einstaklinga og er samfélaginu öllu til hagsbóta. Bent hefur verið á að notkun methylfenidat-lyfja sé hvergi meiri en hér á landi en taka verður tillit til þess að það hefur verið eina úrræðið hér á landi fyrir fólk sem er með ADHD. Fólk sem þarf nauðsynlega á þessum lyfjum að halda þarf að búa við þá óþolandi fordóma að lyfin séu í raun fíknilyf sem fljóti út úr kerfinu að óþörfu. Þetta er þó að breytast og má segja að landlæknir hafi viðurkennt ábyrgð heilbrigðiskerfisins þegar embættið bendir á þörf fyrir miðstýringu lyfjaávísana á vettvangi ADHD-teymisins til að stemma stigu við lyfjaávísunum lyfjanna til fíkla. Árin 2013 og 2014 var fjárheimild ADHD-teymisins 40 milljónir. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 er ekki gert ráð fyrir fjárframlögum til teymisins. Því liggur fyrir að óbreyttu að starfsemi þess leggist af um áramót. Það væri gríðarleg afturför fyrir sjúklingahóp sem hefur árum saman barist fyrir aukinni þjónustu. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra eftirfarandi spurninga: Hyggst ráðherra tryggja áframhaldandi fjárveitingu til ADHD-teymis Landspítala? Hefur ráðuneytið metið árangur teymisins? Hvaða meðferðarúrræði munu koma í stað þeirrar þjónustu sem teymið hefir veitt ef starfsemi þess verður hætt? Að lokum: Liggur fyrir mat á kostnaðarauka vegna aukinnar lyfjanotkunar sem ætla má ef starfsemi teymisins verður hætt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þá fyrirspurn sem gerð er hér í fjórum liðum. Fyrst er til að taka að það er rétt sem hér kemur fram að fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015 ber með sér að ADHD-teymis Landspítalans er ekki sérstaklega getið undir einhverjum fjárlagalið. Það sama á í rauninni við um ýmsa aðra meðferð og þjónustu sem Landspítalinn veitir. Ég er sammála Landspítalastjórnendum í því efni að verkefni teymisins sé afar mikilvægt og afar brýnt og mjög gott starf er unnið og þess vegna skal ég alveg játa það að ég bjóst raunar við að þetta verkefni væri það framarlega í forgangsröðuninni hjá Landspítalanum að það hefði verið skilgreint inni í þeirri aukningu á rekstrarfé sem Landspítalinn fékk í fjárlögum ársins 2014 og sá grunnur er raunar varinn í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að þetta verkefni er fjármagnað af safnliðum í rekstri ráðuneytisins og í mínum huga á það ekki að vinnast með slíkum hætti, að einstök verkefni séu fjármögnuð af einhverjum tilteknum lið sem eru vistuð á viðkomandi ríkisstofnun. Við höfum undanfarið verið að ræða það í ráðuneytinu með hvaða hætti við getum samræmt betur þær aðgerðir sem unnar eru í þágu þeirra sem greinast með ADHD. Ljóst er að víða í kerfinu er varið töluverðum fjármunum í þann málaflokk og ég tel alveg koma til greina að semja við Landspítalann sérstaklega um þá þjónustu sem ADHD-teyminu er ætlað að inna af hendi. Fylgst hefur verið með störfum ADHD-teymisins alveg frá því að það var sett á laggirnar og af þeirri einföldu ástæðu að það úrræði er talið skipta mjög miklu máli fyrir þá einstaklinga og fjölskyldur sem undir þetta falla og ekki síður samfélagið í heild. Til að geta fylgst betur með þessu fól ég landlæknisembættinu í apríl á þessu ári að funda sérstaklega með ADHD-teyminu og meta ýmsa þætti sem gefa vísbendingar um árangur af starfi þess. Þá hef ég líka óskað eftir því við landlækni og Sjúkratryggingar Íslands að samræma betur eftirlit gagnvart lyfjaávísunum einstakra lækna. Í því starfi hefur komið í ljós að sögn þessara tveggja stofnana lagalegar hindranir sem varða Persónuvernd sem verið er að skoða núna af starfsfólki ráðuneytisins þessa dagana. Þegar spurt er hvaða meðferðarúrræði muni koma í stað þeirrar þjónustu sem teymið hefur veitt þá er svarið í þeim efnum það að í ráðuneytinu hefur á umliðnum missirum verið unnið að aðgerðum til að bæta líðan og meðferð þeirra sjúklinga sem glíma við ADHD og einnig að reyna að stemma stigu við misnotkun á methylfenidat-lyfjunum. Ein þeirra aðgerða sem í þessu skyni hefur verið nýtt var að nota þá sérstöku sérfræðiþekkingu sem starfsmenn á geðsviði Landspítalans búa yfir. Ekki hafa verið uppi nein önnur áform og því ekki skipulögð önnur slík sérstök þjónusta annars staðar ef ADHD-teymið sér sér ekki fært að sinna þessu hlutverki áfram. Loks vil ég nefna gagnvart síðustu spurningunni að ekki liggur fyrir og ekki hefur verið lagt mat á það hvaða kostnaðaráhrif það hefði í för með sér ef ADHD-teymið væri ekki starfandi. Það er einfaldlega gert ráð fyrir að sú starfsemi haldi áfram en nákvæmlega hvernig eða í hvaða formi get ég ekki svarað neinu til um á þessari stundu. En líka vegna þess að hv. þingmaður nefndi það undir lok ræðu sinnar þá umræðu um misnotkunina í þessum efnum þá er sem betur fer málum alltaf að fleygja fram og nú er að verða til nýr lyfjagagnagrunnur með aðgengi lækna þar sem betur er hægt að fylgjast með í rauntíma hvernig læknar ávísa lyfjum í þessum lyfjaflokki.

Virðulegi forseti. Ég lagði grannt við hlustir en það var ekki fyrr en seinast sem ég heyrði að hæstv. heilbrigðisráðherra gerir ráð fyrir því að teymið starfi áfram, en þó er ekki alveg vitað á hvaða formi. Því ber að fagna. Það er alveg ljóst að þetta teymi kostar ekki neitt miðað við hvað það mundi kosta að gera ekki neitt. Það væri miklu kostnaðarsamara fyrir samfélagið að takast ekki á við vanda fullorðinna með ADHD. Við vitum að meiri hluti eða drjúgur hluti fanga er með ADHD. Maður spyr sig: Að hve miklu leyti mætti koma í veg fyrir það með viðlíka teymi og nú starfar? Ég held við þurfum að fara vel yfir það áður en þetta er skorið af.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að halda því til haga að þegar ADHD-teymið var sett af stað var það gert til að tryggja faglegan farveg og rétt þeirra sem þurfa á lyfjum að halda vegna ADHD. Það var verið að reyna að tryggja regluverkið í kringum það. Raunar voru einnig framlög til ýmissa annarra þátta sem tengdust þessum sjúkdómi. Það hefur aftur á móti spillt mjög fyrir eins og kom ágætlega fram hjá málshefjanda, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, að í umræðunni á tímabili réðu ákveðnir fordómar og ákveðin viðhorf þegar verið var að berjast gegn misnotkuninni. En einmitt þess vegna er svo mikilvægt, til að taka af allan vafa, að á bak við slíka þjónustu eins og hér er veitt sé rétt greining. Þeir fái lyf sem þurfa á þeim að halda og fullnægjandi utanumhald sé um þá þjónustu sem til staðar er. Ég treysti á að hv. fjárlaganefnd taki á málinu og merki ákveðna fjárveitingu til viðbótar á þennan lið til að starfsemin, 

Herra forseti. Á fundi hv. velferðarnefndar í morgun kom fram hjá landlækni að þjónusta ADHD-teymisins á Landspítalanum er ákaflega mikilvæg og að á borði embættisins liggja fyrir tillögur um að efla hana enn frekar eins og hér hefur komið fram til þess að tryggja betri þjónustu við fullorðna einstaklinga sem leita eftir greiningu, aðstoð og meðferð við ADHD. Það er nefnilega ekki hlaupið að því fyrir þetta fólk að fá greiningu. Fáir geðlæknar sérhæfa sig í þessu og biðin er löng. Það sem af er árinu hafa yfir 270 tilvísanir komið til teymisins. Það segir meira en margt um þörfina. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að verða sem fyrst við tilmælum landlæknis um að styrkja ADHD-teymið og hlutverk þess innan þeirrar meðferðar og aðstoðar sem við ræðum hér. Ég kýs að túlka orð hæstv. ráðherra þannig að það sé forgangsverkefni hjá honum 

Herra forseti. Þeir einstaklingar sem greinast með ADHD á fullorðinsárum og fara á lyf upplifa grundvallarbreytingar á lífi sínu; þeir öðlast nýtt líf og átta sig á að þeir erfiðleikar sem þeir hafa átt í frá æsku mátti rekja til athyglisbrests og/eða ofvirkni. Það er því gríðarlega mikilvægt þegar við ræðum um ADHD-teymið að horfa fyrst og fremst á það sem mikilvæga skipulagða, faglega, sérhæfða þjónustu við fólk með ADHD. Þetta er spurning um gríðarleg lífsgæði sem fólk er annars að verða af og hefur áhrif á líf þess sem og aðstandenda. Það er því gríðarlega mikilvægt að ekki sé deilt um hvort fyrir liggi fjárveiting eður ei. Þessar fjárveitingar hafa verið utan ramma hingað til. Landspítalinn telur sig ekki hafa fjárveitingar til verkefnisins og er auk þess með ramma sem er a.m.k. 1.500 millj. kr. of þröngur. Það er augljóst að sjúkrahús sem getur ekki uppfyllt lagalegar skyldur sínar mun ekki geta sinnt þessu verkefni að óbreyttu. Það má síðan gefa í skyn að það sé furðuleg forgangsröðun, en það er einfaldlega blákaldur veruleiki á þessu aðalsjúkrahúsi landsins. Ég vil því spyrja ráðherra út í þær sérstöku samningaviðræður sem hann sagði að væru í gangi eða gaf í skyn að væru í gangi. Hvar er sú vinna stödd? Er hann ekki tilbúinn til þess að veita 40 millj. kr. í verkefnið sem til lengri tíma litið sparar gríðarlega fjármuni og umbyltir lífi fjölda fólks? 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka umræðuna sem hefur farið fram um mjög mikilvæga starfsemi. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að mjög mikilvægt er að hafa þetta vel skipulagt og vel skilgreinda faglega þjónustu við fólk sem er með þá greiningu sem um ræðir. Mynd mín af þessu þegar ég kem að því að fjármagna þetta mikilvæga verkefni á þann hátt sem við höfum gert, þ.e. vera með þetta sem einn lið einhvers staðar inni í ráðuneytinu, er í mínum huga ekki ásættanleg vegna þess að ég tel verkefnið miklu brýnna og mikilvægara en það. Það er rétt sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir nefndi áðan, 40 milljónir er ekki há fjárhæð. Ég bendi á að Landspítalinn er að velta 50 milljörðum í rekstri og 40 milljónir í þeim stabba eru ekki há fjárhæð, 40 milljónir er ekki há fjárhæð af 1.700 millj. kr. viðbótarfjárveitingu. Ráðuneytið hefur verið í þeirri stöðu á sama tíma að skera niður í umfangi sínu þannig að það er óeðlilegt í mínum huga að fjármagna hana með þeim hætti að taka þetta sem sérstakan lið innan ráðuneytisins og veita út til Landspítalans. Ég tel miklu eðlilegra að reyna að búa svo um hnútana, og ég er að reyna að svara spurningu hv. þingmanns um hvernig það yrði gert, að samið yrði við Landspítalann sérstaklega um það hvaða þjónustu hann á að veita og hvers virði hún á að vera. 40 milljónir eiga ekki að vera nein fyrirstaða í þeim efnum. Það er ekki fjárhæðin, alls ekki. Til að svara hv. þm. Álfheiði Ingadóttur get ég svarað því til að ég hef enga ætlan aðra en þá að tryggja að þessi starfsemi og sá þáttur sem ADHD-teymið hefur sinnt haldi áfram í þjónustu við þann sjúklingahóp sem um ræðir. Það hlýtur að vera sameiginleg skoðun okkar og stefna. Hvernig það verður nákvæmlega gert er ég ekki í færum til þess að segja frá, en ég upplýsi