Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir það tækifæri að fá að flytja framsöguræðu á þessum fundi og mun miða hana við að hún standi ekki lengur en til kl. 12. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um ólympíska hnefaleika á þskj. 682 sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd til þess að kanna hvort rétt sé að leyfa ólympíska hnefaleika sem íþróttagrein hér á landi. Nefndin skal afla upplýsinga um keppnisreglur, slysatíðni miðað við aðrar ólympískar íþróttagreinar og með hvaða skilyrðum ólympískir hnefaleikar eru leyfðir erlendis. Að fengnu áliti Íþróttasambands Íslands skili nefndin tillögum til ríkisstjórnarinnar. Nefndin ljúki störfum fyrir nk. áramót.`` Með þessari tillögu fylgir svohljóðandi greinargerð, með leyfi forseta: ,,Allt frá árinu 1956 hafa hnefaleikar verið bannaðir hér á landi en fram að þeim tíma voru þeir allnokkuð iðkaðir. Rétt er að gera skýran greinarmun á ólympískum hnefaleikum og atvinnumannahnefaleikum sem stundaðir eru m.a. í Bandaríkjunum. Reglur og öryggiskröfur eru afar ólíkar, m.a. er skylt að nota höfuðhlífar í ólympískum hnefaleikum og hver leikur stendur í þrjár lotur í stað allt að tólf lotum í atvinnumannahnefaleikum. Einungis er lagt til að athugað verði hvort tímabært sé að aflétta banni við hnefaleikum samkvæmt þeim keppnisreglum sem gilda á Ólympíuleikum. Samkvæmt tiltækum upplýsingum er ekki vitað til þess að ólympískir hnefaleikar séu bannaðir erlendis og geta má þess að í Svíþjóð var farið fram á það 1983 að þessi íþróttagrein yrði bönnuð. Þá fór fram ítarleg könnun og var gerð skýrsla um ólympíska hnefaleika. Niðurstaða Svía var greininni mjög jákvæð. Í ljósi þess og þeirrar staðreyndar að umtalsverður hópur ungmenna hefur áhuga á því hérlendis að iðka ólympíska hnefaleika þykir rétt að fram fari skipuleg upplýsingaöflun um þessa íþrótt og að leitað verði álits Íþróttasambands Íslands; verði niðurstaða nefndarinnar jákvæð verði í framhaldi af því gerð tillaga um að leyfa ólympíska hnefaleika sem keppnisgrein.`` Almenna lagaumgerð um íþróttagreinar hér á landi er að finna í lögum sem nefnast íþróttalög. Þar kemur fram að íþróttagreinar eru leyfðar. Við búum því við þá lagalegu stöðu að allar íþróttagreinar sem menn iðka hér á landi eða kunna að taka upp síðar eru leyfðar nema þær verði sérstaklega bannaðar með sérstökum lögum. Eina frávikið frá þessu eru hin sérstöku lög nr. 92 frá 1956, sem banna hnefaleika. Mér þykir rétt að fram fari skipuleg athugun á því hvort þessi undantekning frá reglunni eigi rétt á sér á þeim tímum sem nú eru í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa frá þeim tíma á keppnisreglum og í ljósi þess að þetta er afar vinsæl íþróttagrein erlendis. M.a. má geta þess að á Ólympíuleikunum 1988 sendu 140 lönd keppendur í ólympíska hnefaleika sem kepptu í 12 mismunandi þyngdarflokkum en samtals voru keppendur 450 frá þessum 140 löndum eins og fyrr greinir. Ég vil aðeins víkja að því að ástæðan til þess að ég tel rétt að málið verði tekið til athugunar er að gögn erlendis, þar sem menn hafa verið hvað gagnrýnastir á þessa íþróttagrein, hafa leitt í ljós aðra niðurstöðu en menn byggðu sína afstöðu á árið 1956. Þá var m.a. að finna í röksemdum manna fyrir því að banna þessa keppnisgrein að menn hefðu gögn sem sýndu að allstór hluti þeirra sem iðkuðu hnefaleika biðu af því varanlegt og óbætanlegt tjón, í öðru lagi að keppendur sem stunduðu þessa íþróttagrein yrðu árásargjarnir og dómgreind þeirra brenglaðist og í þriðja lagi voru efnislegu rökin þau að það væri hægt að veita þyngri högg með svokölluðum hönskum eða glófum en með berum höndum. Ég hef aflað mér skýrslu um þetta mál frá Svíþjóð þar sem, eins og fyrr greindi, voru allnokkrar umræður fyrir nokkrum árum hvort ætti að banna þessa íþróttagrein eða ekki og í framhaldi af þeirri umræðu var gerð mjög ítarleg könnun um áhugamannahnefaleika. Þar var gerð könnun á þremur hópum íþróttamanna. Í fyrsta lagi hnefaleikamönnum sem höfðu keppt um tíma en höfðu allir hætt keppni þegar könnunin fór fram. Í öðru lagi var valinn hópur knattspyrnumanna og í þriðja lagi hópur frjálsíþróttamanna. Á þessum þremur hópum voru gerðar allvíðtækar læknisfræðilegar og félagslegar rannsóknir og til að stýra þeim voru fengnir sérfræðingar frá Karólínska sjúkrahúsinu í Svíþjóð. Þær deildir innan stofnunarinnar sem stóðu að þessari skýrslugerð voru m.a. bæklunarskurðlækningadeild, íþróttalækningadeild og klínísk taugaeðlisfræðideild og taugageislalækningadeild. Það er skemmst frá því að segja að niðurstaða þessara sérfræðinga varð sú að það væru engin merki þess að þeir sem iðkað höfðu hnefaleika í þessu formi hefðu orðið fyrir heilaskaða eða líkamlegum spjöllum umfram aðra hópa, knattspyrnumenn og frjálsíþróttamenn, og reyndar engin merki þess að þeir hefðu beðið neitt tjón á sál eða líkama. Mér þykja þetta afar athylgisverðar niðurstöður sem eru framkvæmdar af gagnrýnum sérfræðingum. Þær hnekkja í raun og veru þeim efnislegu forsendum sem lögin frá 1956 byggja á og leiða að mínu viti til þeirrar niðurstöðu að eðlilegt sé að taka málið upp til athugunar. Við flm. viljum fara varlega af stað í þeim efnum og teljum því rétt að sinni að athugun fari fram en ekki að skrefið verði stigið til fulls heldur verði ákvörðun um hvort tillaga verði lögð fram um að greinin verði leyfð tekin á grundvelli þeirrar athugunar sem fram á að fara. Á þeim tíma sem þetta frv. var hér til meðferðar 1956 bárust mótmæli frá Íþróttasambandi Íslands sem mótmælti því harðlega og benti á athuganir sem fram höfðu farið á öllum Norðurlöndunum nema Íslandi á iðkendum hnefaleika, bæði læknisfræðilegar og félagslegar athuganir. Upplýsingar úr þeim athugunum bentu til hliðstæðrar niðurstöðu og hefur verið staðfest í sænsku skýrslunni frá 1990. Á þeim tíma var því ágreiningur um þetta af hálfu íþróttahreyfingarinnar við löggjafarvaldið og íþróttahreyfingin tefldi fram rökum í málinu. Það gefur líka tilefni til þess að taka málið til athugunar. Það sem ég vildi leggja áherslu á, virðulegi forseti, á þeim fáu mínútum sem ég ætla mér til að mæla fyrir tillögunni er að það skiptir máli eftir hvaða reglum menn leyfa íþróttagreinar. Það á ekki bara við um ólympíska hnefaleika heldur á það líka við um aðrar íþróttagreinar eins og knattspyrnu, handknattleik, júdó, karate, skylmingar og fleira má nefna sem eru allar leyfðar hér á landi og menn hafa séð að eru fjarri því að vera hættulausar. T.d. mátti þeir sjá það sem fylgdust með útsendingum á síðustu heimsmeistarakeppni í handknattleik að meiðsl iðkenda voru alltíð og leikurinn mjög harður og keppendur óragir við að gefa hver öðrum mikil og þung högg. Þær reglur sem gilda í svokölluðum ólympískum hnefaleikum, eða áhugamannahnefaleikum, eru í megindráttum þær að hver hnefaleikari þarf að halda sérstaka keppnisskrá, hafa sérstaka bók sem hann færir inn í allar sínar keppnir, læknisrannsóknir og fleira sem máli skiptir til að hafa yfirlit yfir hans keppnisferil og heilsufar. Í öðru lagi eru mjög strangar reglur um leikinn sjálfan, bæði búnað keppenda og hvernig leikurinn fer fram. Fyrir utan dómara sem getur stöðvað leikinn hvenær sem honum hentar, þá er einnig læknir viðstaddur hverja keppni sem getur gripið fram fyrir hendur dómara og stöðvað leik ef honum þykir þess þurfa. Verði keppandi fyrir því að leikur er stöðvaður af því að talið er að hann geti ekki haldið áfram keppni, þá fer hann sjálfkrafa í keppnisbann og læknisrannsókn, sem er afar ítarleg, og fær ekki að hefja keppni að nýju fyrr en að henni lokinni og þá með jákvæðri niðurstöðu. Verði menn fyrir því öðru sinni, þá fara þeir í þriggja mánaða bann með sömu skilmálum og verði þeir fyrir því þriðja sinn að geta ekki lokið keppni, þá fara þeir í eins árs bann með sömu skilmálum um læknisrannsókn o.fl. Einnig eru allir keppendur sem hafa náð því að keppa fleiri en 50 leiki sjálfkrafa sendir í ítarlega læknisrannsókn sem tekur bæði til líkamlegs og andlegs atgervis. Það skiptir því máli hver umgerðin um leikreglur er við mat á því hvort greinin er hættuleg eða ekki. Í sænsku skýrslunni sem ég gat um eru dregnar saman upplýsingar erlendis frá um slysatíðni og dánartíðni. Það kemur m.a. fram að slysatíðni í hnefaleikum er minni en t.d. í skíðaíþróttum, knattspyrnu, amerískum fótbolta, ,,rugby``, ísknattleik og mótorhjólakeppni. Dánartíðni er lægri en í kappreiðum, fallhlífarstökki, svifdrekaflugi, fjallaklifri, köfun, mótorhjólakeppni og amerískum fótbolta. Það er því ljóst að það er fjarri því að um sé að ræða keppnisgrein sem ber af öðrum hvað varðar slysatíðni eða dauðsföll. Þessar upplýsingar eru enn ein röksemdin fyrir því að taka málið til athugunar og safna gögnum um þessa íþróttagrein svo menn geti tekið afstöðu á grundvelli bestu fáanlegra upplýsinga. Ég vil svo, virðulegi forseti, að lokum láta það koma fram að niðurstaða skýrsluhöfunda var mjög athyglisverð hvað varðar félagslega afstöðu þeirra sem höfðu iðkað hnefaleika í Svíþjóð. Hún var sú, fyrir utan það sem áður greinir, að þeim virtist hafa gengið að mörgu leyti betur að koma sér fyrir í lífinu en öðrum ungmennum. Það kom í ljós hærri tíðni meðal hnefaleikaiðkenda sem höfðu neytt áfengis eða vímuefna áður en þeir hófu keppni en er meðal ungmenna sem hófu keppni í öðrum íþróttagreinum. Þeir höfðu látið af þessari notkun þegar þeir hófu keppni og ekki tekið hana upp á nýjan leik þegar þeir luku sínum keppnisferli og virtust hafa komið sér í mjög gott andlegt jafnvægi og lifðu mjög eðlilegu þjóðfélagslegu lífi. Á ensku er tekið þannig til orða að ,,they all lived a socially well arranged life``. Þeirri kenningu er varpað fram að hnefaleikaiðkunin með þeim kröfum sem hún gerir til keppenda hafi leitt það af sér að þeir náðu betri tökum á skapgerð sinni og andlegum styrk en áður en þeir hófu keppni. Það þykir mér mjög athyglisverð niðurstaða sem satt að segja kom mér mjög á óvart. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til síðari umr. og hv. menntmn. og láta þess getið að ég hef gert ráðstafanir til þess að fá fleiri skýrslur erlendis frá um þetta efni og mun koma þeim til nefndarinnar þegar þær berast.

Virðulegi forseti. Við flytjum hér tveir þingmenn till. til þál. um tvíhliða samning við Evrópubandalagið. Meðflm. minn er hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Við flytjum þessa tillögu af því að okkur sýnist orðið afar brýnt að marka framtíðarstefnu fyrir okkur Íslendinga í þessu mikilvæga máli. Ég ætla alls ekki að gera að umræðuefni samningana sem hafa verið gerðir. Við höfum rætt þá ítarlega og lengi. Þeir eru staðreynd. En hins vegar þýðir það ekki að óvissu fram undan sé eytt. Þvert á móti hygg ég að óvissan um stöðu okkar Íslendinga í Evrópska efnahagssvæðinu og því sem við kann að taka sé meiri nú en nokkru sinni fyrir. Í fyrsta lagi vitum við ekki hvenær hið Evrópska efnahagssvæði tekur endanlega gildir. Það breytir kannski ekki öllu í þessu sambandi en það sem er þó öllu mikilvægara er að sú breyting hefur orðið frá því að við ákváðum að kanna samninga við Evrópubandalagið að flest ríki EFTA hafa ákveðið að sækja um fulla aðild og hafa aðildarumsóknir þeirra nú verið samþykktar af Evrópubandalaginu. Þessi ríki eru Svíþjóð, Finnland, Austurríki og Noregur og þær viðræður eru hafnar. Mér er tjáð að á þessum fyrstu fundum hafi í fyrsta lagi verið lagt til hliðar það sem samkomulag er um en viðræður séu nú að hefjast um þau atriðin sem erfiðari eru. Af því fara að vísu tvennar sögur hve hratt þetta muni þróast. Þjóðirnar gera sér vonir um að fá fulla aðild að Evrópubandalaginu árið 1995 en aðrir telja að svo muni vart verða, heldur muni það dragast kannski ár til viðbótar. En þetta breytir engu. Þrjú til fjögur ár eru afar skammur tími í sögu þjóðar og það er áreiðanlega mjög mikilvægt fyrir okkur að ákveða nú hvernig við ætlum að halda á okkar málum þegar þessar þjóðir hafa gerst aðilar og eftir sitjum við kannski með Liechtenstein í EES og í EFTA með Sviss og Liechtenstein. Ég er síður en svo að gera lítið úr þeim ágætu ríkjum en ég held að allir sjái að staðan verður þá afar erfið og má reyndar heita útilokað mál að halda úti þeim stofnunum sem gert er ráð fyrir að EFTA geri sín megin í sambandi við hið Evrópska efnahagssvæði. Það hefur jafnvel verið um það rætt að hið Evrópska efnahagssvæði gæti orðið eins konar biðsalur fyrir löndin í Austur-Evrópu. Lönd eins og Pólland, Tékkóslóvakía og Ungverjaland hafa verið nefnd í því sambandi. Ég held að slíkt mundi hafa í för með sér svo róttækar breytingar á EES að það hljóti að vera stór spurning fyrir okkur Íslendinga hvort við eigum heima í því ágæta samfélagi eftir slíkar breytingar. Aftur vil ég taka það skýrt fram að ég er síður en svo að gera lítið úr þessum ríkjum en staðreyndin er sú að þau eiga langa leið fram undan í að ná því sem t.d. við Íslendingar höfum náð og EFTA-ríkin almennt hafa náð. Ég hygg að samstarf við þessi ríki gæti orðið afar erfitt. Af þessari ástæðu líka er afar mikilvægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því hvert við ætlum að halda. En það er fleira sem styður það að tekið sé af skarið í þessum málum. Hér heima eru vangaveltur. Hér er atvinnulífið afar veikt um þessar mundir og því miður virðist fátt benda til þess að það styrkist í náinni framtíð og a.m.k. ekkert gert til þess af stjórnvalda hálfu. Við þessar aðstæður er e.t.v. skiljanlegt að menn velti upp hinum ýmsu möguleikum til þess að bjargast úr þeim vandræðum sem nú eru. Hér hafa menn jafnvel nefnt að til greina kæmi fyrir okkur Íslendinga að sækja um aðild. Ég vek athygli á grein sem birtist í DV í gær eftir hv. þm. Vilhjálm Egilsson þar sem hann, að vísu með spurningarmerki, slær því fram hvort ekki sé nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að sækja um aðild til þess að hafa áhrif á gerðir Evrópubandalagsins. Hvílíkur barnaskapur, leyfi ég mér að segja. Ég kem að því síðar. Hér hafa aðrir þingmenn, eins og hv. þm. Björn Bjarnason, verið með svipaðar vangaveltur svo það dylst engum hvað býr þarna undir. Og ég vek athygli á því að einn þingmaður hv. þm. Karl Steinar, hefur gengið lengra, svo maður nefni ekki aðila utan þings eins og Samband ungra jafnaðarmanna eða Félag ungra jafnaðarmanna. Ég vek einnig athygli á nýlegum fundi í Verslunarráði þar sem meiri hlutinn felldi að vísu tillögu um að sækja um að gerast aðilar en meiri hlutinn samþykkti hins vegar að sækja um aðild. Það er dálítið athyglisvert að menn hafa gjarnan þann rökstuðning fyrir slíku að þá fáum við að vita um hvað við getum samið. Ég veit að hæstv. utanrrh. hlýtur að vera mér sammála um að það þarf ekki að sækja um aðild til að vita það. Við höfum átt viðræður saman m.a. við forustumenn um hvað slíku mundi fylgja og kem ég að því nánar síðar. Ég vil orða það svo að með því að sækja um aðild og hefja þær viðræður allar sem því mundu fylgja þá eru menn í raun að dáleiða sig inn í Evrópubandalagið. Staðreyndin er nefnilega sú að á meðan það er gert yrði annað látið sitja á hakanum. Þá yrði þetta eins konar nýr bjarghringur fyrir íslenskt atvinnulíf í aðgerðarleysi hæstv. ríkisstjórnar. Slíkt má að sjálfsögðu alls ekki eiga sér stað. Af þessari ástæðu einnig er afar mikilvægt að hið háa Alþingi marki þá stefnu nú að sækja skuli um tvíhliða samning og stefnt verði að því að slíkur tvíhliða samningur geti tekið gildi um leið og þau EFTA-ríki sem hafa sótt um aðild fá hana. Ég sagði áðan að mér finnst það mikill barnaskapur að leika sér þannig að eldinum, eins og ég má kalla það, að ætla sér að sækja um aðild, taka þátt í því í tvö, þrjú, fjögur ár og hvað gerist svo? Við ákváðum að sækja um aðild að EES. Við urðum í lokin að sætta okkur við alls konar hluti sem við ætluðum okkur ekki að sætta okkur við í upphafi eins og hér hefur verið rakið í ítarlegum umræðum. Menn hafa ýmsar skýringar á því og telja það mismunandi hættulegt og ætla ég ekki að fara út í það en þetta er staðreynd. Við náðum að sjálfsögðu hvergi nærri því fram sem við ætluðum okkur í upphafi, því miður. Staðreyndin er sú að um Evrópubandalagið og stofnanir þess liggja fyrir gífurlega miklar upplýsingar. Ég vek t.d. athygli á þessari ágætu bók sem þingmenn hafa fengið eftir Stefán Má Stefánsson, Evrópuréttur. Þar er hægt að lesa sér til, m.a. er Rómarsáttmálinn þar birtur sem er stjórnarskrá Evrópubandalagsins. Þar eru líka miklar skýringar og nokkur atriði sem gjarnan hafa verið nefnd í þessu sambandi. Í fyrsta lagi hefur það hvað eftir annað verið nefnt með réttu að Rómarsáttmálinn gerir ráð fyrir því að stefnan í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum verði sameiginleg fyrir öll ríki EB og sem betur fer hafa flestir áttað sig á því að sú stefna hentar ekki okkur Íslendingum. Í þessu riti er töluvert fjallað um þessa sameiginlegu stefnu í sjávarútvegsmálum. Eins og þar kemur fram er hún enn þá þannig að innan við 12 sjómílur ráða ríkin sjálf er slíkt er þó til endurskoðunar, minnir mig, árið 1993. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa aðeins kafla um það. Þar segir: ,,Sjávarútvegur var upphaflega álitinn hliðargrein landbúnaðarmála. Þörfin fyrir sérstaka stefnu EB í sjávarútvegsmálum kom ekki fram fyrr en eftir 1970. Fram að þeim tíma nægðu aðildarríkjum þau fiskimið sem til ráðstöfunar voru og mönnum var ekki almennt orðið ljós sú hætta sem stafaði af ofveiði. Það var ekki síst fyrirhuguð aðild Bretlands, Noregs, Írlands og Danmerkur sem ýtti á mótun stefnu í sjávarútvegi. Árið 1970 samþykkti ráðið tvær reglugerðir um skipulag fiskveiðistefnu og um stefnu í fiskmarkaðsmálum. Fyrrgreinda tilskipunin varðar jafnan aðgang aðildarríkjanna að fiskimiðum bandalagsins og heimild ráðsins til að setja reglur um verndun fiskstofna. Þar sem áðurnefnd ríki voru andvíg reglunni um jafnan aðgang varð niðurstaðan sú að í samningum fyrrgreindra ríkja um aðild að EB voru ákvæði um tíu ára aðlögunartíma en á þeim tíma skyldu þau hafa einkarétt til fiskveiða innan 12 mílna fiskveiðilögsögu sinnar. Eftir miklar umræður og ágreining tókst loks snemma á árinu 1983 að koma á heildarstefnu EB í sjávarútvegsmálum. Áður hafði náðst samkomulag um að aðildarríkin færðu fiskveiðilögsögu sína í 200 mílur og að stofnanir EB hefðu umboð til að semja við ríki utan EB og við alþjóðastofnanir um fiskveiðar. Grundvöll að núgildandi sjávarútvegsstefnu leggur reglugerð nr. 170/83. Samkvæmt ákvæðum hennar skal koma á sameiginlegri skipun mála um vernd og stjórn fiskiauðlinda. Einnig var lögfest reglugerð um tæknilegar ráðstafanir til verndar fiskstofnum. Hin sameiginlega stefna EB er í höndum framkvæmdastjórnarinnar. Tvær nefndir embættismanna frá aðildarríkjunum eru framkvæmdastjórninni til ráðuneytis um framkvæmd fiskveiðistefnunnar. Fjallar önnur um fiskafurðir en hin um fiskstofna.`` Hér er síðan greint nákvæmlega frá því hvernig þessi stefna er en ég vil ekki lengja þessa umræðu með því að lesa það allt saman, það er nokkuð langt mál. En það sem ég vildi leggja áherslu á með þessum lestri er að það var ekki átakalaust fyrir ráð Evrópubandalagsins að ná fram sameiginlegri fiskveiðistefnu vegna þess að sum ríki sem sérstaklega byggðu á fiskveiðum, sem sum eru nú orðin aðilar, eins og Bretland, Írland og Danmörk, voru þessu mótfallin. Engu að síður tókst að pressa í gegn sameiginlega stefnu og nýting fiskimiðanna er í höndum ráðsins í Brussel. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga því þeir eru til sem telja jafnvel að við Íslendingar gætum fengið sérstaka meðferð í sambandi við fiskveiðimálin. Það er að mínu mati mjög mikill barnaskapur. Sjálfur hef ég haft tækifæri til þess að nefna slík mál við forustumenn í EB. Ég nefni m.a. að við hæstv. utanrrh. áttum mjög fróðlegan fund með forseta Frakklands í ráðherrabústaðnum haustið 1989, ef ég man rétt, og ræddum slíka hluti. Þar kom mjög greinilega fram að varanleg frávik frá Rómarsáttmálanum kæmu ekki til greina. Þetta kom mjög greinilega fram. Hitt er svo annað mál að menn hafa fengið aðlögunartíma og ég spyr: Er einhver sem sættir sig við það að við Íslendingar fáum að ráða okkar fiskimiðum, við skulum segja, í 10 eða 12 ár? Ekki geri ég það. Ég segi aftur að 10 eða 12 ár er afar stuttur tími í sögu þjóðar. Ég tel því að með hvers konar samningum um sameiginlega fiskveiðistefnu þá værum við Íslendingar að fórna sjálfstæði okkar, ekki bara efnahagslegu, hygg ég, heldur einnig þjóðlegu sjálfstæði. Mér gafst einnig tækifæri til að minnast á þessa hluti almennt í heimsókn til Þýskalands 1988 með forseta Íslands. Þá var ég utanrrh. Þá hittum við Kohl kanslara og það kom mjög greinilega fram nákvæmlega þetta sama hjá honum, að varanleg frávik frá Rómarsáttmálanum kæmu alls ekki til greina. Ég gæti nefnt fleiri slík dæmi eins og fund sem ég átti með Margréti Thatcher þar sem slíka hluti bar á góma. Ég tel að allar hugmyndir um það að við fengjum einhvers konar varanlega undanþágu frá sameiginlegri fiskveiðistefnu, eftir allt það sem á undan er gengið til að ná í gegn sameiginlegri fiskveiðistefnu, sé satt að segja ótrúlegur barnaskapur og sýni ekki raunhæft mat á því sem hér er um að ræða. Annað atriði sem vert er að hafa í huga eru hinir ytri tollar EB. Samkvæmt Rómarsáttmálanum ákveður ráðið í Brussel og framkvæmdastjórnin hina ytri tolla og menn eru skuldbundnir til þess að gangast undir þá tolla. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum, eins og hæstv. utanrrh. hefur lýst hvað best, að í raun er EB einhver harðasta verndunarsamstæða þjóða sem til er í heiminum í dag. Hefur hann kallað það ýmsum nöfnum í því sambandi. Ég held að þetta sé alveg hárrétt hjá hæstv. utanrrh. Við Íslendingar eru í þeirri ánægjulegu stöðu að við eigum ágæt viðskipti við Bandaríkin og Japan og reyndar fleiri þjóðir og ég vona að menn geti tekið undir að það væri ekki góð þróun að færast inn fyrir tollmúra Evrópubandalagsins gagnvart slíkum ágætum viðskiptaþjóðum. Það er ýmislegt fleira sem mætti nefna og ég kem að síðar en ég ætla aðeins að drepa niður á örfáum stöðum í þessari ágætu bók. Hér er m.a. fjallað um hvað felst í fullri aðild. Þar segir með, leyfi forseta: ,,Gera skal sérstakan samning við hið nýja aðildarríki um þau réttindi sem þau hljóta og þær skyldur og skilyrði sem þau taka á sig og ganga að við inngönguna. Aðilar að því samkomulagi eru aðildarríki EB annars vegar og það ríki sem óskar inngöngu hins vegar. Slíkir samningar fela að jafnaði í sér að allur fyrirliggjandi EB-réttur (þar á meðal taldir þjóðréttarsamningar sem EB kann að hafa gert við ríki utan EB og dómafordæmi dómstóls EB) skuli einnig gilda fyrir hin nýju ríki. Af þessu leiðir að hin nýju ríki verða að jafnaði bundin við allar gildandi réttarheimildir EB.`` Mönnum hefur satt að segja þótt nokkuð mikið sem við bindumst með aðild að EES en hér er um miklu meira að ræða. Hér er hið rétta skýrt tekið fram af þessum fræðimanni, að menn eru bundnir af öllum samþykktum Evrópubandalagsins til þess tíma og kem ég síðar að þeirri draumsýn að við kynnum að hafa þar einhver mikil áhrif á það sem síðar gerist. --- Það segir meira, með leyfi forseta: ,,Í þessu felst að sjálfsögðu einnig að ný aðildarríki verða að tryggja í stjórnskipunarlögum sínum að aðildarsamningurinn og aðrar réttarheimildir EB fái öll sömu réttaráhrif og lög EB hafa innan bandalagsins.`` Okkur þykir æðinóg að þurfa að lögbinda siglingaleiðir á skipaskurðum og járnbrautateinum og fleira þess háttar sem hér hefur verið talað um, en þá tæki fyrst steininn úr ef allt annað þyrfti að lögfesta hér. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Samningar um fulla aðild teljast gerðir til ótiltekins tíma, sbr. 240. gr. Rómarsáttmálans. Þetta þýðir að samningi um aðild verður ekki sagt upp nema samkvæmt ákvæðum 54. og 62. gr. Vínarsamningsins um alþjóðlegan samningarétt. Sem dæmi um heimildir til uppsagnar mætti nefna að samþykki allra annarra aðildarríkjanna lægi fyrir eða grundvallarbreytingar hefðu orðið á þeim forsendum sem lágu fyrir við inngöngu ríkis og að þær breytingar hefðu ekki verið fyrirsjáanlegar.`` Það getur vel verið að hin aðildarríki EB vildu fljótlega losna við okkur Íslendinga og það gæti opnað fyrir okkur leið út en þó efa ég það ef þau eru búin að ná hér undirtökum t.d. í sjávarútveginum. Með öðrum orðum er ekki gert ráð fyrir að ríki geti gengið úr Evrópubandalaginu nema, má segja, við algjörlega breyttar forsendur og ég hygg að það væri erfitt að færa sönnur á að menn hefðu ekki séð fyrir þá þróun sem að er stefnt í Evrópubandalaginu eftir yfirlýsingar forustumanna þar og t.d. eftir Maastricht-samkomulagið. Hér er einnig fjallað ítarlega um ýmislegt sem kallast afleiddur réttur og reglugerðir og þess háttar. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Reglugerðir eru víðtækastar bæði að því er varðar efni og áhrif svo og til hverra þær ná. Reglugerðir hafa almennt gildi, þ.e. þær gilda á tilteknu sviði og taka bæði til EB sjálfs, aðildarríkjanna, einstaklinga og lögaðila í aðildarríkjunum og geta veitt þessum aðilum réttindi eða lagt á þá skyldur. Þær eru bindandi í sérhverju tilliti og fá lagagildi í öllum aðildarríkjunum samtímis án nokkurs tilverknaðar af hálfu aðildarríkjanna.`` Svo eru nefnd hér dæmi sem varða einstaklinga o.s.frv. Dettur einhverjum í hug að við fengjum undanþágu t.d. frá þessu og að reglugerðir sem framkvæmdstjórnin setur hafi tvímælalaust fullgildi í öllum aðildarríkjum nema á Íslandi? Hvílík börn, segi ég aftur, sem láta sér detta slíkt í hug. Halda menn virkilega að Evrópubandalagið mundi kaupa aðild Íslands með slíkri undanþágu? Ég vona að menn sjái undir hvað menn væru að gangast með hugsanlegri aðild að EB. Hér er líka fleira sem er fróðlegt að líta í þó ég reyni að stytta þetta aðeins. Um aðalreglur Rómarsáttmálans segir t.d., með leyfi forseta: ,,EB hefur þau sérkenni miðað við flestar aðrar alþjóðlegar stofnanir að það byggir á hreinni lögmætisreglu. Þessi regla er lögfest í 4. gr. Rómarsáttmálans þar sem segir að hver stofnun skuli starfa innan þess ramma sem settur er með Rómarsáttmálanum. Hnykkt er á þessari reglu með 164. gr. Rómarsáttmálans en þar segir að dómstóll EB skuli tryggja það að laga sé gætt við beitingu og túlkun Rómarsáttmálans. Helstu ástæður fyrir því að lögmætisreglu er fylgt í EB-rétti eru þær að stofnunum EB er fengið víðtækt ákvörðunarvald, m.a. til þess að setja reglur sem jafna má til venjulegra laga í landsrétti og veita einstaklingum og lögaðilum í aðildarríkjunum réttindi og leggja á þær skyldur.`` Með öðrum orðum segir þetta að það er ekki bara ráðið eða framkvæmdastjórnin sem geta sett reglugerðir sem gilda sem lög. Hinar ýmsu stofnanir EB hafa líka slíkt vald og væri fróðlegt að vita hvort einhver hefur áhuga á því að gangast undir slíkt reglugerðarfargan. Út af fyrir sig gildir sú almenna regla að hvers konar mismunun á grundvelli þjóðernis sé bönnuð á gildissviði samnings þessa og þarf ég ekki að fara fleiri orðum um það. Það er í raun og veru það grundvallaratriði sem oft er vísað til. En sumir hafa sagt að það væri kannski gott fyrir okkur Íslendinga að vera aðilar af því að við gætum haft áhrif á ákvarðanir og gerðir Evrópubandalagsins. Það tel ég mikla einföldun. Í þessu ágæta riti segir um ákvarðanatöku: ,,Almenna reglan er sú að ráðið tekur ákvarðanir með einföldum meiri hluta þar sem hvert aðildarríki hefur aðeins eitt atkvæði. Undantekningar frá þeirri reglu eru þó svo margar og veigamiklar að algengast er að aukins meiri hluta sé krafist á þann hátt sem 2. mgr. 148. gr. kveður nánar á um. Við slíka atkvæðagreiðslu er heildarfjöldi atkvæða 76 en vægi einstakra ríkja sem hér segir:`` Ég ætla ekki að lesa það en þar eru Þýskaland, England, Frakkland og Ítalía með tíu atkvæði hvert og síðan fer þetta smáminnkandi niður í tvö hjá Lúxemborg. Reiknað hefur verið út að með aðild EFTA-ríkjanna væri atkvæðafjöldinn líklega orðinn samtals um 90 og við Íslendingar hefðum að öllum líkindum tvö atkvæði. Þá erum við að reikna okkur það sama og Lúxemborg. Það væru í tölum talið þau miklu áhrif sem við Íslendingar hefðum á ýmsa ákvarðanatöku, jafnvel þótt sú ákvarðanataka sé tekin með auknum meiri hluta. Jafnvel þó að Norðurlöndin stæðu saman í slíkri ákvarðanatöku, sem ég tel ekki nokkrar líkur til því Norðurlöndin, sérstaklega t.d. lönd eins og Svíþjóð, Finnland, Danmörk, hafa allt annarra hagsmuna að gæta í bandalaginu en við Íslendingar. Í sjávarútvegi væri kannski eina von okkar Noregur. Að við getum ráðið einhverju þarna er því að mínu mati hreinasta fásinna. Rætt hefur verið nokkuð um það að t.d. í breytingum á Rómarsáttmálanum þá gildir neitunarvald og á nokkrum öðrum sviðum þar sem er um mjög róttækar breytingar að ræða. Þá hefur verið sagt og menn hafa barið sér á brjóst og sagt: Við, hinir miklu Íslendingar, höfum neitunarvald innan EB. Þetta er á mjög takmörkuðum sviðum og auk þess hefur afar greinilega komið fram hjá forustumönnum EB að þegar fjölgar svo í Evrópubandalaginu eins og nú er stefnt að þá verður ekki hjá því komist að breyta þessum reglum um neitunarvaldið. Þetta hefur framkvæmdastjórinn, Delors, sagt þó hann hafi reynt að draga úr þeim ummælum og þetta hafa forustumenn eins og Kohl sagt. Þetta afar skiljanlegt því að hvernig í ósköpunum ætlar þetta bandalag að starfa með 18 ríki sem hvert um sig hefur neitunarvald? Það er vitanlega hin mesta fásinna. Þarna er því ekki á neitt öruggt að róa í þessu sambandi. Það væri kannski hollt að hugsa aðeins um hvert er meginmarkmið Rómarsáttmálans sem er rakið hér. Ég ætla bara að nefna nokkur atriði sem okkur varðar og kannski nefnt sum áður. Það er í fyrsta lagi að taka upp sameiginlega tollskrá og viðskiptastefnu gagnvart löndum utan EB. Ég hef nefnt það. Taka upp sameiginlega landbúnaðar- og þar með sjávarútvegsstefnu, að samræma efnahagsstefnu aðildarríkjanna og að gera ráðstafanir til að bæta úr röskun á greiðslujöfnuði þeirra. Hér búum við við allt annað efnahagsumhverfi sem yrði áreiðanlega ekki tekið með í reikninginn við mótun þessarar sameiginlegu stefnu. Að samræma löggjöf aðildarríkjanna og fleira mætti nefna. Eitt er það atriði sem sannarlega er vert umhugsunar og það er heimild til að gera þjóðréttarsamninga. Hér segir í þessu ágæta riti, með leyfi forseta: ,,Það er ljóst að í Rómarsáttmálanum sjálfum er að finna ótvíræðar heimildir fyrir stofnanir EB til að gera þjóðréttarsamninga.`` Hér segir jafnframt: ,,Dómstóllinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að þegar um þjóðréttarsamninga í viðskiptum er að ræða sem falla undir vald stofnana EB útiloki það aðildarríkin frá því að gera þjóðréttarsamninga að sama skapi.`` Menn hafa sumir verið að hugleiða hér hvort rétt væri að leita eftir fríverslunarsamningi við Bandaríkin t.d. eða Japan og það yrði að sjálfsögðu útilokað. Slíkt yrði okkur ekki heimilt og mundi stangast á við þetta vald Evrópubandalagsins til að gera alþjóðlega samninga, enda kemst Stefán Már að þessari sömu niðurstöðu. Hann segir undir þessum sama kafla, með leyfi forseta: ,,Af sömu ástæðu er talið að vald stofnana EB til að gera þjóðréttarsamning í slíkum tilvikum og hér um ræðir útiloki að jafnaði vald aðildarríkjanna til að gera þjóðréttarsamning um sama efni.`` Þá er það eitt, sem hefur töluvert verið rætt. Það eru forúrskurðir sem menn eru reyndar sammála um að íslenska stjórnarskráin leyfir ekki. Ég ætla aðeins að nefna það síðar en það vona ég að allir verði sammála um að það gengur gegn íslensku stjórnarskránni. Í þessu sambandi öllu eru forúrskurðir afar mikilvægir. Forúrskurðir dómstólsins eru ekki bara leiðbeinandi. Þeir eru ráðandi í meðferð dómstóla aðildarríkjanna á ýmsum málum. Og forúrskurðir eru eitt mikilvægasta tæki Evrópubandalagsins til þess að samræma starfsemi hinna ýmsu dómstóla í aðildarríkjunum. Ég skal ekki lesa meira úr þessari bók en ég ráðlegg þeim, sem mér virðist af mikili vankunnáttu ræða um að það væri skynsamlegt að sækja um aðild að Evrópubandalaginu, að kynna sér vandlega þessa bók og reyndar mætti benda á ýmislegt fleira í því sambandi. Þá er það spurningin: Hvernig ætti tvíhliða samningur okkar við Evrópubandalagið að vera? Við flm. þessarar tillögu erum þeirrar skoðunar að tvíhliða samningur ætti að byggja á viðskiptaþætti samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að til að fá fullkomið jafnræði á milli Evrópubandalagsins og okkar Íslendinga, þá þyrfti ýmsu þar að breyta. Þó að jafnræði sé að nafninu til til á prenti þá er það að sjálfsögðu alls ekki vegna hins gífurlega stærðarmunar á Íslandi og íslenskum fyrirtækjum og þeim sem þar eru og við þyrftum að hafa þar einhverja varnagla. Við þyrftum að sjálfsögðu að gæta þess mjög vandlega, eins og nú er gert ráð fyrir, að við höldum yfirráðum yfir okkar auðlindum. Þess er gætt í sjávarútvegi en því miður ekki eins og þyrfti enn þá a.m.k. yfir landi og orkulindum. Við þyrftum að hafa það hvort tveggja vel tryggt. Við þyrftum því að ganga til þeirra viðræðna með vissum fyrirvara um slík nauðsynleg yfirráð okkar yfir grundvallaratriðum hins efnahagslega sjálfstæðis okkar Íslendinga. Hins vegar er öllum ljóst að stofnanaþáttur þessa samnings þyrfti að gerbreytast. Við höldum ekki uppi þeim dómstóli og eftirlitsstofnun sem gert er ráð fyrir og það þyrfti að fara meira hefðbundnar leiðir með hugsanlegan gerðardóm eða eitthvað þess háttar sem báðir þessir aðilar gætu sætt sig við. Ég vil ekki fara í smáatriðum í það sem þyrfti að vera í slíkum samningi og læt nægja að vísa í það sem ég hef sagt því að vitanlega er það ætlunin með þessari þáltill. og mörkun þessarar stefnu að þegar verði sest niður og í samráði við t.d. utanrmn. verði undirbúin umsókn þar sem gerð er grein fyrir þeim atriðum sem við Íslendingar viljum hafa sem okkar fyrirvara. Virðulegi forseti. Mér hefur þótt ánægjulegt að heyra það í ýmsum yfirlýsingum ráðherra, sérstaklega forsrh., að það beri að stefna að tvíhliða samningi. Mér þótti gott að heyra að hann telur að við eigum bandamenn á Norðurlöndunum fyrir slíku og ekki síst ef og þegar þessi ríki eru orðin aðilar að Evrópubandalaginu. Ég vona að það sé rétt. Ég hef líka orðið var við það að ýmsir forustumenn Evrópubandalagsins hafa talið tvíhliða samning mjög eðlilega endastöð fyrir okkur Íslendinga í þessu sambandi. Ég man ekki betur en þegar við utanrrh. áttum viðræður við Delors hafi jafnvel slíkt komið fram en þó öllu og miklu greinilegar í viðtali sem Ríkissjónvarpið átti við Andriessen, sem fór með utanríkismál innan framkvæmdastjórnarinnar og var varamaður Delors, vorið 1991, ef ég man rétt. Þar spurði fréttamaður að því hvort hann teldi tvíhliða samninga koma til greina og Andriessen svaraði því mjög skilmerkilega. Hann sagði: ,,Ef Íslendingar óska eftir því, þá koma þeir til greina`` og hann taldi jafnvel að við þyrftum ekki að óttast að tapa neinu af þeim réttindum sem við hefðum unnið okkur. Reyndar ræddi ég þetta nokkuð í þingræðu og beindi því til utanrrh. hvort ekki væri rétt að kanna slíkt formlega. Mig minnir að fram hafi komið að hann hafi minnst á þetta við Andriessen en ekki hef ég heyrt ítarlega greint frá því eða hvort að nokkurri niðurstöðu var þá komist. Mér sýnist allt benda til þess að það sé bæði vilji til þess hér hjá flestum forustumönnum og vilji til þess hjá Evrópubandalaginu að við stefnum að tvíhliða samningi. Þess vegna er að þessu leyti, vona ég, ekkert því til fyrirstöðu að þessi tillaga verði samþykkt og Alþingi marki þannig stefnu og eyði þeirri óvissu sem ég ræddi í upphafi míns máls og sem mér virðist, því miður, aukast töluvert hjá ýmsum stofnunum hér á landi. Ég vona því að þetta mál geti fengið skjótan og farsælan framgang hér á Alþingi og sameinað okkur alþingismenn um framhaldsskrefin í þessu mikilvæga máli, það verði eins konar þjóðarsátt um framhaldið og svo sannarlega veitir ekki af í þessari stöðu. Ég læt þá framsögu minni lokið, virðulegi forseti, og legg til að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. utanrmn. að lokinni fyrri umr. um málið.

Virðulegi forseti. Það er ekki nauðsynlegt að hafa mörg orð um þessa tillögu. Efnislega er hér lagt til að Alþingi hefji undirbúning að samningi milli Íslands og Evrópubandalagsins og viðræður hefjist hið fyrsta. Um þetta er það að segja að undirbúningur að samningum við Evrópubandalagið, milli Íslands og þess, um viðskiptaþátt EES-samningsins er löngu hafinn og reyndar lokið. Viðræður um hvernig form þeirra samninga verði ef og þegar hin EFTA-ríkin hafa gengið í Evrópubandalagið eru löngu hafnar líka. Hér er því verið að vísa til sjálfsagðra hluta sem eru í vinnslu, þegar lokið eða hafnir. Samt sem áður er ástæða til þess að vara við einu. Ef menn eru að reyna að vekja upp þá hugmynd að það eigi að byrja upp á nýtt tvíhliða samninga við Evrópubandalagið þá eru menn væntanlega að setja þar á oddinn óskir um markaðsaðild fyrir sjávarafurðir og hugsanlega fríverslun með sjávarafurðir, þá vita menn hver stefna Evrópubandalagsins er í tvíhliða samningum. Hún er að vísa til sameiginlegrar fiskveiðistefnu og heimta veiðiheimildir í staðinn fyrir markaðsaðgang. Ástæðan fyrir því að miklu betri árangur náðist í EES-samningunum var sú að fórnarkostnaður sem tryggði jafnvægið í samningunum var greiddur af bandalagsþjóðum okkar. Hér gæti því tillagan vakið margvíslegan misskilning sem ég vona hins vegar að sé ekki fyrir hendi. Menn gera sér ljóst að samningsniðurstaðan í EES-samningunum var miklu hagstæðari Íslendingum einmitt vegna þess að við höfðum ekki farið í tvíhliða samning á þessum grundvelli. Ég minni á að fjölmargar ríkisstjórnir hafa reynt árum saman að bæta bókun 6 í tvíhliða viðræðum og árangur verið enginn. Út af fyrir sig er ekki mikið meira um þetta að segja. Það hafa farið fram viðræður um formbreytingu samningsins við forsvarsmenn Evrópubandalagsins, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur þrisvar, fjórum sinnum. Í tvígang við Andriessen, þáv. utanríkisráðherra EB, því næst við þá sem gegnt hafa forustu Evrópubandalagsins, Douglas Hurd í desember sl., því næst Henning Christophersen í byrjun febrúar og nú loks fyrir nokkrum dögum við Hans van den Broek. Það liggja fyrir fundargerðir af öllum þessum viðræðum og öllum ber þessum fulltrúum Evrópubandalagsins saman um það að ef EFTA leggst niður, þá sé einfalt mál að semja um stofnanaþáttinn upp á nýtt en Íslendingar megi ganga út frá því sem gefnu að samningsskuldbindingar og réttindi EES-samningsins haldist þótt formið breytist í tvíhliða samning.

Virðulegi forseti. Mér þótti heldur leitt að heyra upphafsorð hæstv. utanrrh. sem ég get ekki tekið öðruvísi en hálfgerðan útúrsnúning og hlýt að lesa tillögugreinina eins og hún er, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að stefnt skuli að því að ná tvíhliða samningi við Evrópubandalagið, fyrst og fremst á grundvelli viðskiptahluta þess samnings sem fyrir liggur um Evrópskt efnahagssvæði. Því felur Alþingi ríkisstjórninni að hefja undirbúning að slíkri samningsgerð og fara þess á leit við framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins að viðræður hefjist hið fyrsta.`` Það væri fróðlegt að heyra frá utanrrh. nánar hvað hann telur að framhaldið verði þegar hin ríkin eru komin inn. Svo langar mig til að heyra, fyrst hann segir nú að það séu engin vandræði með að ná tvíhliða samningi og hann hafi rætt þetta við van den Broek og Andriessen og fleiri, sakar þá að Alþingi marki þessa stefnu svo að hún liggi örugglega fyrir? Ég get ekki séð annað en það ætti að styrkja hæstv. utanrrh. í þeirri viðleitni hans að undirbúa slíkan tvíhliða samning. Ég er sammála því að slíkur tvíhliða samningur hlýtur að byggjast á viðskiptahluta EES-samningsins en ég vil alls ekki taka undir það að viðskiptahlutinn geti ekki tekið einhverjum breytingum. Hæstv. utanrrh. varpar fram þeirri grýlu að þeir muni heimta veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar. Hafa þeir ekki þegar fengið þær? Eru þeir ekki að fá þær með sérstökum samningi? Ég sé ekki nokkra ástæðu til að ætla að við þyrftum að veita þeim frekari veiðiheimildir. A.m.k. væri þá nauðsynlegt að hafa það svart á hvítu áður en lokadægur EES rennur upp og menn standa frammi fyrir því að þurfa að breyta samningunum.

Virðulegi forseti. Það er um það bil ár síðan viðræður voru teknar upp við æðstu menn Evrópubandalagsins um það hvort og hvernig EES-samningurinn að því er Ísland varðar gæti breyst í tvíhliða samning ef og þegar hin ríkin í EFTA hefðu gengið í Evrópubandalagið. Nú er það svo að enginn getur slegið neinu föstu um hvort það verður né hvenær það verður. Á það lagði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ríka áherslu í ræðu sinni hér í gær. Engu að síður voru þessar viðræður teknar upp í tvígang við utanríkisráðherra Evrópubandalagsins, Andriessen, við þá sem gegndu forustu Evrópubandalagsins á seinasta formennskutímabili og því núverandi, þ.e. Douglas Hurd og Niels Helveg Petersen, utanríkisráðherra Dana, og nú fyrir nokkrum vikum við hinn nýja utanríkisráðherra EB, Hans van den Broek. Fundargerðir af þessum viðræðum liggja allar fyrir og efnislega eru svörin þessi: Við sjáum enga ástæðu til annars en Ísland mundi í þessu tilviki, sem er hins vegar ,,hypótetískt`` í framtíðinni, halda réttindum sínum og skuldbindingum gagnvart þessum samningi. Ef EFTA hins vegar leggst af, þá segir sig sjálft að við mundum leggja niður dómstól og eftirlitsstofnun EFTA og semja um stofnanaþáttinn upp á nýtt. Þá má spyrja: Hvers vegna er ekki gengið frá þessu nú þegar? Og svarið við því er mjög einfalt. Það er samdóma mat manna að það sé ótímabært fyrr en fyrir liggur að EES-samningurinn sé kominn í gildi. Þess vegna er ekki unnt að taka slíkar viðræður upp fyrr en það liggur fyrir. Það er meira að segja að mínu mati varasamt að gera það vegna þess að þá gætum við verið að kalla yfir okkur opnun á tvíhliða grundvelli sem gæti orðið okkur afar óhagstætt.

Virðulegi forseti. Lái mér hver sem vill að ég næ ekki alveg samhenginu í því sem hæstv. utanrrh. er að segja. Annars vegar segir hann að þessar viðræður séu löngu hafnar. Hann er búinn að tala við fjölda manns og undirbúa tvíhliða samning og hins vegar segir hann að það sé stórhættulegt að hefja slíkar viðræður.

Með samningum . . .

Já, ég geri ráð fyrir að samningi yrði ekki lokið fyrr en menn sjá fyrir endann á því sem verður um EES. En ég lít svo á að þegar sjálfur hæstv. utanrrh. Íslands tekur slíkt formlega upp eins og hann lýsir, þá er það sannarlega undirbúningur að samningi. Ég hlakka til að fá að sjá þessar fundargerðir hæstv. utanrrh. í utanrmn. Ég veit að þær geta ekki verið trúnaðarmál gagnvart nefndinni og þá getum við metið þetta. En staðreyndin liggur hins vegar fyrir að þessari óvissu hérna heima hefur ekki verið eytt og hún er mjög skaðleg. Ég held t.d. að ungir kratar hefðu gott af að fá að sjá það sem utanrrh. er að undirbúa með tvíhliða samning. Ég vil jafnframt taka það fram að ef hæstv. utanrrh. líður eitthvað betur ef tillögugreininni er breytt eða jafnvel ef hann vildi flytja slíka tillögu sjálfur fyrir Alþingi, þá skal ég draga þessa til baka. Það sem ég er að leita eftir er að fá óvissunni eytt og ég tel það að öllu leyti hagstæðara fyrir okkur Íslendinga að vita hvert við stefnum. Það eru ekki nema tvö, þrjú ár til stefnu.

Virðulegi forseti. 28. júní 1992 markaði Alþb. stefnu sína varðandi samskipti Íslands og Evrópubandalagsins. Í þeirri ályktun, sem samþykkt var af miðstjórn, framkvæmdastjórn og þingflokki flokksins, segir eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþb. dregur þá ályktun á grundvelli framangreindra röksemda og efnisatriða að þótt ýmsir efnislegir ávinningar geti tengst samningnum, þá sé EES-samningurinn þegar á heildina er litið í lokagerð sinni tilraun sem mistókst. Þess vegna er óhjákvæmilegt að hafna þeirri niðurstöðu EES-samningsins sem nú liggur fyrir. Alþb. leggur til að sú niðurstaða verði endurskoðuð þegar í haust með það að markmiði að gera sjálfstæðan, tvíhliða viðskiptasamning milli Íslands og EB. Höfuðatriði hans verði: 1. Sjálfstæður tvíhliða viðskiptasamningur milli Íslands og EB verði m.a. byggður á viðskiptaþáttum EES-samningsins, sérstökum sjávarútvegssamningi og bókun 6 í samningum við EB sem verið hefur í gildi síðan 1976. 2. Framkvæmd tvíhliða samnings milli Íslands og Evrópubandalagsins verði einfaldari í sniðum en samkvæmt EES-samningnum. Eingöngu verði sett á fót samstarfsnefnd um eftirlit og gerðardómi beitt verði deilumál um framkvæmd samningsins ekki útkljáð. Pólitísk vandamál verði leyst í ráðherraviðræðum. 3. Í tvíhliða samningi Íslands og EB verði m.a. byggt á hugmyndum um frjálsa vöruflutninga, fólksflutninga, þjónustustarfsemi, fjármagnsflutninga og almenna samkeppni, auk þess sem hafðar verði til hliðsjónar reglur Norðurlanda um vinnumarkað og búseturétt og afdráttarlaus réttur Íslendinga til að skipa forræði og eignarhaldi á auðlindum til lands og sjávar verði tryggður með sérstökum lögum. 4. Í samningi um viðskipti yrði einnig fjallað um samvinnu Íslands og EB á öðrum sviðum, svo sem varðandi rannsóknir og þróun, umhverfismál, menntun og menningu.`` Að lokum segir: ,,Í tvíhliða samningi verði engin atriði sem brjóti í bága við stjórnarskrá eða taki efnislegt og formlegt löggjafarvald á Íslandi úr höndum Alþingis og þjóðarinnar.`` Það er þess vegna ljóst, virðulegi forseti, að á grundvelli þessarar stefnu sem Alþb. hefur fylgt í tæpt ár þá styðjum við eindregið þá till. til þál. sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson og Halldór Ásgrímsson hafa flutt. Orðalag tillögunnar er fyllilega og alfarið í samræmi við þá samþykkt sem Alþb. gerði í júnímánuði í fyrra. Í sjálfu sér þarf ég þess vegna ekki að hafa mörg orð um þetta mál, ég hef bæði í sérstöku nál. fyrr á þessu þingi og einnig við fjölmörg tækifæri í umræðum á Alþingi, rökstutt og lýst rækilega afstöðu okkar til tvíhliða samnings milli Íslands og Evrópubandalagsins. Ég fagna því mjög að á síðustu mánuðum hafa æ fleiri lýst yfir stuðningi við þá stefnu sem við settum fram í júní í fyrra. Það sýnir það að mat okkar fyrir rúmu ári síðan á stöðu mála í undirbúningi að ályktun okkar var rétt. Það var raunsætt mat og öll atburðarásin síðan hefur styrkt það. Samningaviðræður Evrópubandalagsins við aðildarríki EFTA eru að komast í fullan gang. Það er mikill skriður á stjórnvöldum í EFTA-ríkjunum sem sótt hafa um aðild að ná því fram og þótt hæstv. utanrrh. og ýmsir fleiri velti því fyrir sér að það kunni að taka langan tíma og ekki víst að það takist, þá breytir það því ekki að stefnan hefur verið mörkuð. Evrópubandalagið hefur mótað þá stefnu, hæstv. utanrrh., að leggja Evrópska efnahagssvæðið niður. Það er staðreynd sem hæstv. utanrrh. hefur aldrei viljað horfast í augu við á Alþingi, að sjálfur viðsemjandi okkar, Evrópubandalagið, hefur með skýrum hætti mótað þá afstöðu að sem fyrst skuli Evrópska efnahagssvæðið vera út úr heiminum. Það er satt að segja visst harmsefni að hæstv. utanrrh. hafi til að bera slíkan skort á raunsæi að vilja ekki horfast í augu við þá staðreynd. Það er líka ljóst að öll aðildarríki í EFTA sem hafa samþykkt að óska eftir aðild að Evrópska efnahagssvæðinu hafa ákveðið að yfirgefa það. Þessar staðreyndir blasa við sem formleg utanríkisstefna viðkomandi ríkja. Það er á grundvelli þess að sú stefnumörkun hefur formlega farið fram sem nauðsynlegt er að Íslendingar bregðist einnig við með formlegum hætti. Menn geta svo velt því fyrir sér hvað það taki langan tíma að koma stefnu Evrópubandalagsins og hinna EFTA-ríkjanna í framkvæmd, það er annað mál. Það liggur fyrir að stefnan hefur verið mörkuð. Það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði áðan, þess vegna er nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga móti stefnu í málinu. Ég botnaði hvorki upp né niður í þeim rökum sem hæstv. utanrrh. var að reyna að flytja áðan fyrir því að ekki mætti samþykkja þessa ályktun. Í fyrsta lagi sagði hæstv. ráðherra: Þessar viðræður eru hafnar. Síðan sagði hæstv. ráðherra: Það er ótímabært að hefja þessar viðræður fyrr en EES-samningurinn tekur gildi. Í báðum tilvikunum notaði hann orðalag eins og hann væri að tala um sama hlutinn. Síðan rakti hann það að hann hefði þegar hafið viðræður við Evrópubandalagið um þetta mál með því að ræða það við nokkra forustumenn bandalagsins og þær fundargerðir lægju fyrir. Hvað stendur í þessari tillögu, hæstv. utanrrh.? Það stendur í fyrsta lagi að Alþingi ályktar að stefnt skuli að því að ná tvíhliða samningi við Evrópubandalagið. Í öðru lagi segir að Alþingi felur ríkisstjórninni að hefja undirbúning að slíkri samningagerð. Og í þriðja lagi segir að það eigi að fara þess á leit við framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins að viðræður hefjist hið fyrsta. Það stendur ekkert, hæstv. utanrrh., í þessari tillögu að viðræðurnar eigi að hefjast áður en EES tekur gildi, þannig að það er fullkomlega út í hött hjá hæstv. ráðherra að hafna þessari tillögu á þeim forsendum að slíkar viðræður væru hættulegar áður en EES tekur gildi. Í tillögunni er ríkisstjórninni og Evrópubandalaginu gefið fullt svigrúm til þess að tímasetja þessar viðræður eftir því sem báðum aðilum finnst hagkvæmt. Að því leyti ræður mikil skynsemi í orðalaginu á þessari tillögu. Þar að auki telja ýmsir að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði muni að öllum líkindum taka gildi eftir örfáa mánuði og sjálfsagt mun undirbúningurinn taka einhvern tíma svo sú mótröksemd sem hæstv. ráðherra reyndi að tína fram áðan í andsvari, hún gengur einfaldlega ekki upp. Hæstv. utanrrh. kom líka með þá röksemd að í samningunum um EES hefðu aðrir í EFTA borið kostnaðinn af þeim hagsmunum sem Ísland náði fram og átti þar væntanlega við Norðmenn. Ég vil minna hæstv. utanrrh. á það að hans nánasti samstarfsmaður í EES-ferlinu, samningamaður Íslands, Hannes Hafstein sendiherra, hefur neitað því formlega á vettvangi Alþingis, þar sem hann hefur mætt, að nokkurt aðildarríki EFTA hafi boðið slíkan kostnað. Hæstv. ráðherra er einfaldlega að segja allt annan hlut en sá samningamaður Íslands sem gjörþekkir málið. Það er auðvitað mjög merkilegt að sjálfur samningamaður Íslands hefur formlega á vettvangi þingsins afneitað þeirri kenningu sem utanrrh. er hvað eftir annað og nú síðast hér áðan að halda fram. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur einhverjum embættismanni verið falið að starfa að þessum undirbúningi? Því öðrum þræði var ráðherrann að segja að þessi tillaga væri óþörf vegna þess að þetta væri allt saman í gangi og á hinn bóginn var hann að segja að hún væri hættuleg. Hún getur ekki bæði verið óþörf og hættuleg, hæstv. ráðherra. Nei, ætli staðreyndin sé ekki einfaldlega sú að það er bara viðkvæmt, pólitískt og persónulega fyrir hæstv. ráðherra að fá þetta samþykkt. Þá komum við enn og aftur að því að flokkslegir og pólitískir hagsmunir ráðherrans komi í veg fyrir það að hér náist breið samstaða íslensku þjóðarinnar um stefnumörkun í þessum efnum. Ég tel það vera eitt af gæfusporum okkar hér á Alþingi á undanförnum árum að það hefur nokkuð oft náðst breið samstaða allra flokka um ályktanir Alþingis í utanríkismálum. Það má nefna ýmis dæmi um það. Afstaða Alþingis til Eystrasaltsríkjanna er eitt slíkra dæma. Því má ekki marka þá stefnu hér á Alþingi sem felst í þessari tillögu? Það er spurning sem hæstv. utanrrh. hefur ekki enn þá svarað með sannfærandi hætti. Ég vil minna hæstv. ráðherra á það að forsrh. hefur nokkrum sinnum lýst því yfir að slíkar tvíhliða viðræður séu sá raunhæfi kostur sem blasir við Íslendingum og það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði áðan, að í ljósi ummæla einstakra þingmanna um nauðsyn þess að sækja um aðild að Evrópubandalaginu, í ljósi ummæla fjölmargra annarra aðila í þjóðfélaginu sama efnis, þá er nauðsynlegt að Alþingi veiti sitt svar. Það er nauðsynlegt. Það er mikið talað um festu og stöðugleika. Í þessum efnum þarf líka að ríkja festa, hæstv. ráðherra. Þess vegna vona ég nú að ráðherrann hugleiði það að leggjast ekki gegn samþykkt þessarar tillögu og eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson benti á, þá kemur alveg til greina að skoða orðalag hennar. En ef það er eitthvert metnaðarmál fyrir ráðherrann að hann fái að flytja tillöguna sjálfur þá tel ég sjálfsagt að gera það fyrir hann. Aðalatriðið er það að þingið nái saman um það sem augljóslega er vilji meiri hluta Alþingis. Alveg augljóslega. Það er ekki lýðræðislegt að fáeinir menn í minni hlutanum, jafnvel þó að sumir þeirra sitji á ráðherrastóli geti stöðvað það að þessi afdráttarlausi meiri hluti Alþingis fái að koma fram. Fyrst ráðherrann er byrjaður að ræða við forustumenn Evrópubandalagsins um málið, er þá ekki styrkur fyrir hann að hafa ályktun þingsins á bak við sig, sérstaklega í ljósi þess að það er einmitt innan hans eigin flokks sem andmælin við hans stefnu hafa verið að koma fram? Ef það er stefna ráðherrans að hér eigi að koma tvíhliða samningur þá er ljóst að Samband ungra jafnaðarmanna er á annarri skoðun. Samband ungra jafnaðarmanna vill aðild að EB. Þá er ljóst að formaður fjárln., Karl Steinar Guðnason, áhrifamesti þingmaður Alþfl. utan ráðherrahópsins, er ósammála ráðherranum. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason vill aðild að Evrópubandalaginu, þannig að þeir sem hafa lýst yfir andstöðu við stefnu ráðherrans eru hans eigin flokksmenn. Þeir sem lesa póstinn hjá Evrópubandalaginu sjá það greinilega að jafnvel innan flokks ráðherrans er baklandið ekki traust.

Má maður bera af sér sakir?

Ég tel nú enga þörf á því fyrir hv. þm. að bera af sér sakir ef hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er að vísa til þeirra orða minna að hv. þm. Karl Steinar Guðnason sé áhrifaríkasti þingmaður Alþfl. utan ráðherrahópsins og ef þetta er svona viðkvæmt mál í þingflokki Alþfl. þá get ég alveg dregið þann hluta fullyrðingar minnar til baka en óska þá eftir að verða upplýstur um það hver er áhrifamestur.

Forseti þarf aðeins að ónáða hv. þm.

Ég er að ljúka máli mínu, hæstv. forseti.

Það er einmitt það sem forseti ætlaði að grennslast um. Það var meiningin að gera hlé á fundinum.

Já, já ég geri hlé á ræðu minni, ég lýsi yfir eindregnum stuðningi við þessa tillögu, ég er reiðubúinn til víðtæks samstarfs á þinginu um breytingar á orðalagi hennar ef menn telja það nauðsynlegt, en aðalatriðið er það að meiri hluti Alþingis fái að koma í ljós.

Virðulegi forseti. Frsm. þessarar tillögu hefur lagt á það áherslu að tilgangurinn með flutningi hennar sé að eyða óvissu í samskiptum Íslands og Evrópubandalagsins. Í hverju felst sú óvissa? Hún felst í því hvort EES-samningurinn tekur gildi. Ef EES-samningurinn tekur gildi þá er óvissunni eytt, þar á meðal um viðskiptaleg samskipti Íslands og Evrópubandalagsins. Hið næsta er, hversu lengi stendur þessi samningur í gildi? Um það er óvissa sem enginn getur fullyrt um á þessu stigi máls, það gætu verið tvö ár, það gæti orðið lengri tími. Þegar hér er flutt tillaga um að taka upp samningaviðræður við EB um það sem er búið að semja við þá um, þ.e. viðskiptaþátt EES, þá er það óþarft vegna þess að það er búið að ljúka því verki. Þegar síðan er ályktað um að viðræður hefjist hið fyrsta um hvað taki við í framhaldi af EES, þá er svarið þetta: Viðræður um það eru þegar hafnar eins og ég hef þegar margoft lýst, en samningaviðræður um það verða ekki teknar upp fyrr en EES-samningurinn er genginn í gildi. Svo einfalt er það vegna þess að það er ekki um neitt að semja um breytingar á viðskiptaþætti EES-samningsins ef sá samningur er ekki kominn í gildi. Og allar hundakúnstir hv. 8. þm. Reykn. til þess að flækja og þvæla þetta einfalda mál breyta engu um það. Þetta er ákaflega einfalt. Þess vegna er þetta ótímabært og reyndar óþarft, kannski saklaust og skaðar ekki þótt því verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. er nú lagður af stað í áttina að okkur, þetta er nú ágætt. Hér áðan fannst honum þetta vera vitlaus tillaga og algjörlega óþörf. Nú er hann kominn inn á það að hún sé skaðlaus og megi gjarnan vísa henni til ríkisstjórnarinnar. Það má alveg skoða það að breyta orðalagi með einhverjum hætti þannig að tillöguefninu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin fer auðvitað með samninga við erlend ríki, ekki gerir þingið það. Ég vil fagna því að hæstv. utanrrh. er svona að þokast í áttina og tel þess vegna að með áframhaldandi umræðum og viðræðum í utanrmn. verði hann kominn á svipað ról og við hinir fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki efni til að vera með efnislegt andsvar við ræðu hv. 8. þm. Reykn. Það sem ég hef hlustað á af umræðunni sem hefur átt sér stað nú og í gær hefur mjög verið endurtekning á því sem við erum búin að fara í gegnum áður. Hins vegar vil ég árétta þá skoðun okkar alþýðuflokksmanna að við erum mjög sannfærð um það að við munum standa eftir með góðan tvíhliða samning eftir EES-samninginn ef fer svo sem horfir og hv. þm. vísar í. Hins vegar kom ég upp til að taka af allan vafa um það að hv. þm. Alþfl. Karl Steinar Guðnason gegnir trúlega einhverju veigamesta embætti utan ráðherrahóps sem hægt er að hafa og nýtur mikils trausts okkar þingmanna Alþfl.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að það hefur verið staðfest að ég fór rétt með þegar ég taldi hv. þm. Karl Steinar Guðnason vera áhrifamestan utan ráðherrahóps Alþfl. En hitt var hins vegar rangt hjá hv. þm. að þingmenn Alþfl. væru fullvissir um það að Íslendingar mundu standa eftir með góðan tvíhliða samning í kjölfar EES því einmitt margnefndur þingmaður Karl Steinar Guðnason hefur talið alveg sérstaklega nauðsynlegt að lýsa annarri skoðun, þannig að það er alveg ljóst að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talar ekki í þessum efnum fyrir hönd hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar vegna þess að hann er engan veginn sáttur við það að samskiptum Íslands og EB verði skipað með tvíhliða samningi, það hefur hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagt alveg ótvírætt. Meira að segja hér í ræðustól á Alþingi. Hann vill hefja aðildarviðræður að EB. Það er dálítið merkilegt að hæstv. utanrrh. hefur ekki séð ástæðu til þess að koma mér vitanlega hér upp í ræðustólinn til þess að tilkynna samflokksmanni sínum, formanni fjárln., að slíkt sé ekki tímabært. Fyrst verði a.m.k. EES að taka gildi, þar með að ávítanir um að ekki sé tímabært að tala við EB eiga greinilega bara við þegar verið er að tala um tvíhliða samning en ekki um aðildarviðræður. Svo það verður ekkert hægt að eyða þeirri staðreynd að þessi áhrifamesti þingmaður Alþfl. utan ráðherra er ekki sammála því að Íslendingar eiga að láta sér nægja tvíhliða samning í kjölfar EES. Hann vill beina aðild að EB.

Virðulegi forseti. Orð mín lutu ekki að því hvað einstakir þingmenn láta sér nægja heldur skoðun okkar hóps varðandi tvíhliða samning. Ég legg það ekki í vana minn að tala fyrir nokkurn mann eða fyrir hönd einhvers. Í öllum flokkunum eru nokkuð mismunandi sjónarmið um hversu skarpar áherslurnar varðandi t.d. þetta mál skuli vera og ekki óeðlilegt að það gerist líka í okkar hópi og hjá okkar flokki þó hann sé sem betur fer sterklega sameinaður í þessu stóra og mikilvæga máli fyrir þessa þjóð. Hitt hef ég lagt áherslu á að við munum standa eftir með góðan tvíhliða samning. Og ég hef ekki neina afstöðu til þess hvort aðrir vilja fara aðrar leiðir til að ná annarri niðurstöðu heldur en ég er hér að lýsa.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að það hefur verið staðfest af fulltrúa Alþfl. í utanrmn., hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að það er alvarlegur ágreiningur innan Alþfl. um hvort tvíhliða samningur eigi að taka við af EES. Það hefur verið staðfest. Þess vegna m.a. er nú nauðsynlegt að Alþingi álykti í þessum málum. Einmitt af því að þessi ágreiningur er kominn fram og það í flokki hæstv. utanrrh. Ég þakka þess vegna hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir að hafa komið inn í umræðuna og sýnt með ummælum sínum að það er mikil þörf á því að taka þessa tillögu sem hér er flutt til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Frumvarp þetta er flutt af samgn. og fjallar það um heimild fyrir ríkisstjórnina til að leyfa Slysavarnafélagi Íslands að flytja inn björgunarbát. Frv. er flutt vegna þess að sá björgunarbátur sem um er að ræða er eldri en svo að innflutningur sé heimill án sérstakra laga frá Alþingi. Ætlun Slysavarnafélags Íslands er að flytja bátinn inn frá Þýskalandi á næstu dögum. Báturinn fæst við mjög lágu verði og er talinn geta þjónað sínu hlutverki hér mjög vel. Ég vil geta þess að Siglingamálastofnun ríkisins hefur skoðað skipið og segir í bréfi, dags. í dag, að stofnunin geti fyrir sitt leyti fallist á innflutning þessa báts enda liggi fyrir samþykki Alþingis á innflutningi. Einnig að bætt verði úr þeim athugasemdum sem gerðar voru við skoðun og báturinn sé með vottorð flokkunarfélags, það er GL sem mun þýða Germanische Lloyd's. Það liggja líka fyrir upplýsingar um það, að vísu munnlegar, að úr þessum athugasemdum muni þegar verða bætt. Eins og áður sagði er frv. flutt af samgn. Nefndin stendur öll einhuga að flutningi frv. Það er flutt í samráði við hæstv. samgrh. og með tilliti til þess að frv. er flutt af nefndinni mun ekki verða óskað eftir að því verði vísað til nefndar. Áætlanir Slysavarnafélags Íslands um innflutning á þessu skipi eru með þeim hætti að mjög æskilegt væri að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi í þessari viku. Ég leyfi mér fyrir hönd nefndarinnar að óska eftir því við hæstv. forseta að hlutast verði til að málið nái afgreiðslu hv. Alþingis nú þegar í dag.