Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ef frv. það, sem hér liggur fyrir, er borið saman við lögin, sem því er ætlað að breyta, þá sést, að í frv. eru tvö meginatriði. Í lögunum er gert ráð fyrir, að einstaklingar búsettir erlendis skuli við komu sína hingað til landsins undirrita drengskaparyfirlýsingum, að þeir skuldbindi sig ekki til að semja við hér búsetta aðila um að fá íslenzkan gjaldeyri eða uppihald hér til greiðslu í erlendum gjaldeyri eða gegn nokkurs konar öðru gjaldi, nema leyft sé af íslenzkum yfirvöldum. Í frv. er tekið fram, að einstaklingar búsettir erlendis skuli við komu sína til landsins skuldbinda sig til að selja ekki öðrum gjaldeyri, en þeim stofnunum, sem rétt hafa til gjaldeyrisverzlunar. Hins vegar er tekið fram í frv., að einstaklingar, búsettir hér á landi, hafi heimild til að semja við erlenda aðila um uppihald erlendis fyrir sig og sína gegn endurgreiðslu með sams konar greiða hér á landi og að félagssamtök hér á landi geti samið við erlend samtök um fyrirgreiðslu erlendis gegn greiðslu á sama hátt hér á landi. Þetta er bundið því skilyrði, að ekki sé um yfirfærslu gjaldeyris að ræða í slíkum viðskiptum. - Svo er hitt, að í upphafi 2. gr. frv. er tekið fram með beinum orðum, að ekki má setja reglur samkv. lögum þessum, sem banna mönnum brottför úr landi. Tilefni þess, að frv, á þskj. 86 er komið fram, er lýst allýtarlega í greinargerð, og get ég vísað til hennar um margt. Eins og kunnugt er, hafa lög nr. 42 1948, um útflutning og innflutning á íslenzkum og erlendum gjaldeyri, verið framkvæmd á þann hátt, að sett hafa verið reglugerðarákvæði, sem hafa í för með sér, að það er algerlega undir vilja og ég vil segja duttlungum gjaldeyrisyfirvaldanna komið á hverjum tíma, hverjir fái að fara úr landi og hverjir ekki. Þeim, sem flytja farþega til útlanda, er bannað að veita íslenzkum mönnum far nema með leyfi viðskiptanefndar. Slíkt hefur aldrei áður tíðkazt hér á landi og mun ekki vera tíðkað í nokkru því ríki, sem við höfum mest kynni við og nálæg okkur eru. Eins og þessar reglur eru nú skv. dögum þeim, sem hér er gert ráð fyrir að breyta, þarf til dæmis að fá sérstakt leyfi yfirvalda til að fá aðstoð um gjaldeyri eða beina hjá vinum og venzlamönnum erlendis. Íslenzkir menn mega heldur ekki bjóða slíku fólki heim til sin erlendis frá nema með sérstöku leyfi. Það virðist reyndar, að hér sé um svo augljóst brot að ræða á venjulegum og aldagömlum rétti frjálsra manna, að slíkt geti ekki samrýmzt stjórnarlögum landsins. Rétturinn til að skipta um verustað án afskipta eins og nú tíðkast hér hefur alltaf verið talinn með grundvallarréttindum manna, sem búa við frjálslega stjórnskipun. Við erum á seinni tímum orðnir svo vanir frelsisskerðingum í ýmissi mynd af hálfu þess opinbera, að við erum farnir að sljóvgast og verða þess minna varir, þótt nýjar og nýjar og erlendum gjaldeyri (frv. BÓ og LJóh). hömlur og höft bætist við. En ég þori að fullyrða, að fyrir einum til tveimur áratugum síðan, svo ekki sé lengra horfið aftur í tímann, þá hefði það verið talið algerlega óhugsandi að setja slíkar reglur um utanferðir íslenzkra manna eins og þær, sem felast í lögum nr. 42 1948 og þeim reglum, sem settar hafa verið um framkvæmd þeirra laga. Í grg. frv. er vikið að þörf okkar Íslendinga til að fara til útlanda, og þarf ég engu við það að bæta. Það er staðreynd, sem blasir við í sögu okkar frá elztu tíð, að utanferðir hafa verið landsmönnum ómissandi, og fyrst svo var fyrr á tímum, hvað mundi þá nú vera, eins og nú er högum háttað um viðskipti okkar og umheimsins? Það er reyndar furðulegt fyrirbrigði, að einmitt á þeim tíma, þegar Íslendingar hafa sjálfir eignazt fullkomnari tæki til ferða landa á milli, en dreymt var um fyrir stuttu síðan, þá skuli einmitt vera settar sterkar hömlur á, að Íslendingar geti notað þessa farkosti. Á sama tíma sem fjarlægðirnar hverfa og Ísland kemst í þá aðstöðu að verða í sjálfri þjóðbraut flugsamgangna um norðanvert Atlantshaf er réttur manna til að ferðast óhindrað skertur á mjög áberandi hátt. Hér er svo mikið ósamræmi milli þarfar landsmanna og aðstæðna þeirra til ferðalaga annars vegar og löggjafarinnar hins vegar, að ekki fær með nokkru móti staðizt. Í nál. hv. minni hl. fjhn. segir svo, að meðan útflytjendum sé skylt að afhenda gjaldeyri sinn bönkunum og ekki megi flytja vörur til landsins án leyfis gjaldeyrisyfirvalda, þá telji hann eðlilegt, að nokkrar hömlur séu á utanferðum manna og gjaldeyriseyðslu í því sambandi. Er svo að skilja á nál., að með þeirri breyt., sem hér er ætlazt til, að samþ. verði, þá séu allar eðlilegar hömlur á gjaldeyriseyðslu til utanferða felldar niður. Þetta er vitaskuld fjarri öllum sanni. Umráð yfirvalda yfir gjaldeyri til utanferða eru óbreytt, þannig að eftir sem áður þarf að sækja um leyfi til að fá gjaldeyri hjá bönkunum til utanferða. Allt venjulegt gjaldeyriseftirlit helzt að þessu leyti óbreytt, og felast í því að sjálfsögðu þýðingarmestu hömlurnar á utanferðum manna. Þá segir í nál., að ef leyft verði, að íslenzkir einstaklingar eða félagsheildir geti samið við erlenda aðila um gagnkvæma ferðafyrirgreiðslu, eins og gert er ráð fyrir í frv., þá sé hætt við, að lítið af peningum frá erlendum ferðamönnum komi til bankanna. Hér er sýnilega um allt of viðtæka ályktun að ræða í nál. Sú heimild, sem gert er ráð fyrir í frv., mundi samkvæmt reynslunni fyrst og fremst ná til venzlamanna og félagsheilda, sem hafa með höndum svipaða félagsstarfsemi, svo sem íþróttafélaga, en í sambandi við venjulega ferðamenn mundi hún enga þýðingu hafa. Gjaldeyristekjur af ferðum slíks fólks mundu ekki skerðast, eins og augljóst ætti að vera, því að samkomulag um gagnkvæma fyrirgreiðslu hlýtur að vera byggt á skyldleika eða svipuðum áhugaefnum, eins og t.d. íþróttum, en ekkert slíkt samband er á milli íslenzkra manna og venjulegra ferðalanga, sem hingað koma með skemmtiferðaskipum eða á annan hátt. Hræðsla við gjaldeyristap af þessum ástæðum er algerlega ástæðulaus. Tilgangur frv. er annars svo ljós og einfaldur, að hann þarf ekki langra útskýringa við í framsögu.



Herra forseti.Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta mál að sinni og mun láta það nægja að vísa til nál. á þskj. 553, en eins og þar stendur, þá hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég tel það mjög varhugavert að gera þær breyt. á viðkomandi l., sem stefnt er að með frv. Þegar þetta mál var til meðferðar í Ed., þá fékk n., sem fjallaði um það, nokkrar upplýsingar frá viðskiptanefnd, hvernig hagað væri framkvæmd laganna að því er utanferðir varðar. Ég kynnti mér þessar upplýsingar, sem þinginu voru sendar, og hef ég sett nokkuð af þeim inn í mitt nál. Þegar þetta hefur verið athugað, þá hefur komið í ljós, að æði mikill gjaldeyrir hefur farið til ferðalaga erlendis, og þeir eru nú orðnir margir landsmenn vorir, sem utan hafa farið, því að næstliðið ár hafa 500 leyfi til utanfara verið veitt að meðaltali á mánuði, eða um 6.000 á ári. Að vísu eru þarna taldir með útlendingar, sem hérna hafa dvalizt um lengri eða skemmri tíma við atvinnu og eru nú að hverfa heim aftur. En hér er samt um stóran hóp manna að ræða, og kostar þetta mikinn gjaldeyri, því að 2.800 leyfi hafa verið veitt fyrstu 10 mánuði ársins 1948, og nemur upphæð sú, er veitt hefur verið vegna þessara leyfa, 31/2 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, en þar fyrir utan hefur viðskiptanefndin á um það bil hálfu ári veitt 2.200 leyfi til utanferða án gjaldeyris. Þó að um slík leyfi sé að ræða, þá er þó venjulega alltaf um einhverja gjaldeyriseyðslu að ræða, þó að erfitt sé að segja, hversu mikil hún sé, en ég fæ ekki betur séð, að meðan þannig er haldið á málunum, þá sé ekki ástæða til að kvarta um þessi efni. Þegar litið er á skömmtun á öðrum sviðum, t.d. eru, flestar vörur skammtaðar nú, enda þótt nauðsynlegar séu, þá orkar það naumast tvímælis, að gjaldeyrisyfirvöldin hafa verið mjög frjálsleg í þessum efnum. En meðan eins er ástatt um gjaldeyrismál okkar, þá tel ég það mjög varhugavert, að gjaldeyriseyðsla vegna utanfara aukizt frá því, sem nú er, en það gerir hún áreiðanlega, ef þetta frv. verður samþykkt. Mér skilst, að formælendur þessa frv. geri aðallega athugasemdir sínar í 2. gr., en þar segir: „Eigi má setja reglur samkvæmt l. þessum, er banna manni brottför úr landi.“ Ég hef með viðtölum við n., eða við menn úr n., aflað mér upplýsinga um, hvernig framkvæmd l. sé hagað, og mér skilst, að menn hafi yfirleitt fengið leyfi til utanfara, ef um er að ræða heimboð venzlamanna, og ef það er athugað, hvað margir hafa fengið þessi leyfi, þá er það sýnilegt, að þeir eru mjög margir og að yfirleitt hefur ekki verið synjað leyfis. Það er talið varhugavert að setja bann við því, að menn fari úr landi, en það eru til fleiri hliðar á málinu. Það má t.d. spyrja, hvaða erindi menn eigi til útlanda, og það má spyrja um það, á hvern hátt þeir hugsa sér að sjá sér farborða, ef menn fara ekki til venzlamanna sinna, án þess að hafa gjaldeyrísleyfi. En þess eru mýmörg dæmi, að menn hafi farið utan og lent í vandræðum, en sendiráðin erlendis hafa neyðzt til þess að hlaupa undir bagga með þessum mönnum, og hefur það haft í för með sér gjaldeyrisútlát. Þá er í öðru lagi í 2. gr. gert ráð fyrir, að einstaklingar búsettir hér á landi hafi heimild til þess að semja við erlenda aðila um uppihald erlendis fyrir sig og sína gegn endurgreiðslu með sams konar greiða hér á landi. Ég leyfi mér að segja í nál., að ef þetta verður í lög tekið, þá tel ég hætt við, að lítið af peningum frá erlendum ferðamönnum komi til bankanna og ráðstöfunar gjaldeyrisyfirvaldanna, jafnvel þó að ferðalög útlendinga hingað til lands aukist eitthvað á næstu árum. Hv. frsm. meiri hl. gerði athugasemd við þetta og sagði, að hér væri um venzlamannaviðskipti að ræða. Þetta verð ég að leyfa mér að draga í efa. Ég gæti vel gert mér í hugarlund, að hér skapaðist ný atvinnugrein fyrir menn, sem útveguðu þá uppihald og fyrirgreiðslu erlendis gegn endurgjaldi í sams konar fríðindum hér og gætu þannig sett upp verzlun með fríðindi erlendis. Frá því sjónarmiði yrðu þannig skertar gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Ég held svo, að ekki sé ástæða til þess að ræða málið meira, og læt nægja að vísa til nál. míns, þar sem ég legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég hef áður gert grein fyrir afstöðu minni ti1 þessa máls. Ég get því verið stuttorður og látið nægja að vísa til nál. hv. frsm. minni hl. n., en þær skoðanir, sem fram koma í því nál., eru mjög líkar þeim, sem ég hef á þessu máli. Ég hef varað við samþykkt þessa frv. þegar af mörgum ástæðum. - Í fyrsta lagi er með því að samþ. frv. verið að sleppa fram af sér einum af hinum örfáu möguleikum til þess að reyna að finna inneignir íslenzkra manna erlendis, því að þeir mundu þá auðveldlega geta notað þær til uppihalds þar, því að það liggur manni nær að ætla, að þegar menn fara utan án þess að hafa gjaldeyri og geta ekki gert grein fyrir því, hvernig þeir ætla að sjá sér farborða, þá hafi þessir menn ráð á einhverjum duldum fjársjóðum: Það hefur legið orð á því, að ýmsir menn ættu fé erlendis, sem ekki hefði komið fram. Það ráðuneyti, sem ég veiti forstöðu, hefur þráfaldlega gert tilraunir til þess að afla upplýsinga um þetta, bæði í gegnum sendiráðin og eins í gegnum banka; en þessar tilraunir hafa borið heldur lítinn árangur, og viðkomandi aðilar hafa flestir neitað að gefa það upp. Það verður því ekki til þess að létta eftirgrennslunina, ef það á að fara að leyfa mönnum að fara utan án þess að hafa fé eða geta gert grein fyrir því, á hvern hátt þeir ætli að sjá sér farborða. Þetta er hjá mér aðalatriðið í málinu, að það dregur úr þeim fáu möguleikum, sem við höfum til þess að hafa upp á þessu fé, og að síðustu kippir það öllum möguleikum í burtu. Þetta er stærsta atriðið. Annað atriðið er svo það, að ég get ekki betur séð, en að frv., ef það verður að lögum, skerði stórkostlega gjaldeyristekjur bankanna, því að í frv. er það nú heimilað að gera, sem í gömlu lögunum er bannað, að gera samninga við einstaklinga um gagnkvæma fyrirgreiðslu. Ef hverjum er nú í sjálfsvald sett að gera slíka samninga, þá hlyti það að leiða til þess, áð mikið af gjaldeyri, sem útlendingar annars koma með, gufar bókstaflega upp, því að þetta er tekið úr höndum gjaldeyrisyfirvaldanna og bankanna. Menn geta komizt ferða sinna án þess að hafa gjaldeyri, og auk þess get ég vel hugsað mér, að hér risi upp stétt manna, sem gerði það að atvinnu sinni að gera slíka samninga um fyrirgreiðslu um uppihald. Og ég veit ekki, hve mikil landkynning yrði að því, en í þessu sambandi hefur verið talað um landkynningu. Ég get ekki betur séð, en að þessi landkynning missi gildi, - hún missir sitt fjárhagsgildi, því að peningarnir koma þá ekki fram, heldur er þeim kippt úr umferð. Landkynningin getur haft sína kulturellu hlið, en fjárhagslega hliðin minnkar, þegar búið er að kippa þessum gjaldeyristekjum burtu. Það má líka benda á það, áð í dýrtíðarl. er gert ráð fyrir því, að verulegur hluti dýrtíðarsjóðs sé skattur, sem Íslendingar verða að greiða af ferðalögum erlendis, og það er gefið, að þegar menn geta komizt til útlanda án þess að hafa gjaldeyri með því að semja við vini sína erlendis, þá missir dýrtíðarsjóður við það verulegar tekjur, hreint ekki svo fáar milljónir, á því er ekki nokkur vafi. Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. hefur lagt það niður fyrir sér, að það er allmikið fé, sem ríkissjóður missir af þessum ástæðum. Um þann praxís, sem hafður hefur verið undanfarið, þá hefur raunverulega ekki verið um neitt bann að ræða, heldur hefur það aðeins verið heimtað, að menn gerðu grein fyrir því, á hvern hátt þeir ætluðu að afla sér lífsviðurværis erlendis, og ef þeir hafa getað gert það, þá hefur þeim verið leyft að fara. En nú er því ekki til að dreifa, - þeir eiga að geta farið án þess að spyrja með því að semja um gagnkvæma fyrirgreiðslu við einhvern. Mig langar til þess að spyrja hv. frsm. meiri hl., hvernig eigi að fara með eina hlið á þessu máli, sem kallað hefur verið farartálmi og ekki er settur af viðskiptanefnd, heldur af öðrum, en mönnum hefur verið bannað að fara utan, ef þeir hafa ekki greitt skatta og útsvar, en Reykjavík og ríkissjóður hafa sett það að skilyrði fyrir utanferðum, að menn hafi greitt þessi gjöld. Mig langar nú til þess að spyrja, hvort þetta eigi að upphefjast, eða eiga Reykjavík og ríkissjóður að hafa heimild til þess að stemma stigu við ferðalögum? Ef menn eiga að fá að fara af landi burt með stóra skuld á bakinu, hvernig á þá að tryggja það, að þessar skuldir verði nokkru sinni greiddar? Mér er kunnugt um, að þetta hafa verið hlunnindi fyrir innheimtumenn ríkisins og bæjarins, og langar mig til þess að vita, hvort meiningin er að upphefja þau með því að aflétta þessu banni, sem í þessu felst, því að í sumum tilfellum álít ég, að þetta sé alveg nauðsynlegt, því að menn geta flutzt alfarnir af landinu. Þetta eru vitaskuld að vissu leyti höft á athafnafrelsi, en mér virðist, að þessi höft séu ekki síður hjá bænum en ríkinu. - Í þessu tilfelli er það viðskiptanefnd, sem setur það að skilyrði, að menn geri grein fyrir hvernig þeir afli sér gjaldeyris til uppihalds, og geti þeir það, þá fá þeir leyfi. Bæjarsjóður setur það skilyrði fyrir utanferðum, að menn hafi greitt gjöld sín til hans, og ríkissjóður setur það skilyrði, að menn hafi greitt skatta sína. Þegar þessi lög voru sett, þá stóð öll ríkisstj. að setningu þeirra, en ekki sérstaklega það ráðuneyti, sem ég veiti forstöðu. Öll ríkisstj. var sammála um þetta mál, en ég ætla ekki að fara frekar út í það hérna. En ef Alþ. þykir rétt að gera nú ráðstafanir til þess að fella þessar reglur úr gildi, þá vil ég aðeins endurtaka það, að með því er verið að gera ráðstafanir til þess að draga úr tekjum dýrtíðarsjóðs og bankanna, og það er verið að draga úr þeim fáu möguleikum, sem fyrir hendi eru til þess að komast að gjaldeyrisinneignum manna erlendis, og tel ég, að þetta sé óheppilega og illa ráðið, ef gert verður.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í umr. um þetta mál. Það er nú svo með þetta mál eins og svo mörg önnur, að afgreiðsla þess fer mikið eftir viðhorfi manna til ríkisstj., og sannleikurinn er sá, að það má benda á ýmis atriði varðandi það, sem fram kom hjá hv. frsm. minni hl: og eins hjá hæstv. viðskmrh., sem gott væri að hafa taumhald á, en svo er þar aftur aragrúi af atriðum, sem menn hafa skiptar skoðanir um. Margir eru þeirrar skoðunar, að ýmis þau höft, sem nú eru í lögunum og eru mönnum til mikils óhagræðis almennt, vegi upp á móti því, að með því sé hægt að hafa hendur í hári Péturs eða Páls. Hæstv. ráðh. taldi það aðalatriði af sinni hálfu, að með þessu væri verið að sleppa seinustu möguleikunum til að hafa uppi á innstæðum erlendis. Samkvæmt áliti minni hl. hefur um 500 beiðnum um ferðaleyfi án gjaldeyris verið synjað frá 20. apríl til 31. okt., en á sama tíma hafa verið veitt 2.273 ferðaleyfi án gjaldeyris. Eftir rökstuðningi hæstv. ráðh. ætti þarna að hefja rannsókn og fara betur í að skoða málefni þessara 500 manna, því að líkur gætu verið á, að þessir menn ættu innstæður erlendis eftir málflutningi hæstv. ráðh. Mér þætti fróðlegt, að þm. kynntu sér þessi 500 nöfn, sem synjað var um ferðaleyfi án gjaldeyris, og ég er sannfærður um, að ekki verða leiddar líkur að því, að þetta séu menn, sem kynnu að eiga verulegar innstæður í útlöndum. Eins og hæstv. ráðh. sagði, þá telur hann þetta aðalatriði og einu leiðina til að hafa upp á innstæðum erlendis, en mín skoðun er sú, að þetta sé þýðingarlaust atriði til að hafa upp á innstæðum erlendis, sérstaklega af því, sem ég hef haldið fram, og einnig af hinu, að ef aðili á innstæðu erlendis og biður um ferðaleyfi til þess að geta farið út, en fær ekki leyfi, - ætli hann mundi þá koma og skila gjaldeyrinum? Ætli hann reyndi ekki að fara aðra leið til að hagnýta þennan gjaldeyri? Hann gæti kannske selt þennan gjaldeyri á svörtum markaði fyrir hagstæðara verð, en gengisskráningin er. Hæstv. ráðh. lýsti yfir, að þetta væri eina leiðin til að hafa upp á innstæðum erlendis. En ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að það er ekki vitað, að neitt hafi verið gert á grundvelli þessara l., sem miði að því að hafa upp á innstæðum erlendis. Að lokum þetta: Mér sýnist, samkvæmt upplýsingum í nál. minni hl., að þetta sé ekki svo veigamikið. Það eru m.ö.o. hlutfallslega fáir menn, sem hefur verið synjað um ferðaleyfi án gjaldeyris, miðað við veitt ferðaleyfi án gjaldeyris, og það dregur úr ástæðunum til að halda þessu í l. Það er meira og minna handahófslegt, hverjir fá slík ferðaleyfi án gjaldeyris, og mér er ekki grunlaust um, að það geti farið eftir mismunandi hæfileikum manna til að gera viðskiptan. sennilega grein fyrir því, hvernig þeir geti komizt af án þess að fá gjaldeyri. Og þegar litið er á það, að á sama tíma sem 2.273 leyfi eru veitt án gjaldeyris er aðeins 500 beiðnum synjað, þá eru það einnig rök fyrir því, að það sé ekki þörf á að halda þessu áfram í I. - Það eru aðeins þessi atriði, sem ég að svo komnu máli vildi ræða.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. gerði skýra grein fyrir sinni afstöðu og vitnaði til þess, sem hann hefur tekið úr skýrslu viðskiptan., sem legið hefur fyrir þinginu áður. Hv. síðasti ræðumaður kom dálítið inn á eitt af þeim atriðum, sem hv. frsm. minni hl. minntist á, svo að ég læt það nægja, sem hann benti á í þeim efnum. En hvað við kemur öðru, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að svo naumt væri skammtaður innflutningur af nauðsynlegri vöru, og vildi gera það að ástæðu til þess, að þetta ætti að haldast í l. eins og það er nú, þá vil ég minna hann á það, að við höfum á síðustu þingum setið saman í fjhn., og þegar þessi l. voru samþ., þá kom ég með brtt., sem gekk í sömu átt og hér um ræðir, og minnist ég ekki, að hv. þm. V-Húnv. hafi lagt sérstaka áherzlu á, að þetta væri brýn nauðsyn eins og l. endanlega urðu samþ. í d. En niðurstaðan varð þessi, ekki hvað sízt fyrir tilmæli og áhrif hæstv. viðskmrh. Ég hef alltaf litið svo til hæstv. viðskmrh., að hann væri ekki svo mjög hrifinn af þessum köflum, en hann hlýtur að minnast þess, að þegar þessi l. voru samþ., þá lagði ég áherzlu á það, að þetta væri ekki tekið svona bókstaflega. Nú hefur hæstv. viðskmrh. haldið því fram, að þetta gangi sinn eðlilega gang, og ætti þetta því að vera vel framkvæmanlegt, en þá skil ég ekki, hver hræðsla hefur gripið þessa menn nú, þó að þetta væri fellt í það horf, sem framkvæmdin hefur orðið. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. V-Húnv. minntist á, að þetta muni hafa sérstök áhrif á innflutning nauðsynjavöru og við yrðum að gæta þess að taka ekki gjaldeyri frá nauðsynjavörum, þá veit ég, að ég þarf ekki að benda hv. þm. á það, að það er allt annað, sem orðið hefur til þess að trufla nauðsynjavöruinnflutning til landsins. Fyrir meira en ári hefur hæstv. viðskmrh. gefið greinargóða skýrslu um það og jafnframt form. fjárhagsráðs. Það var sú eðlilega skipting milli eyðsluvöru og kapítalvöru. Það er alveg eins og ef einstaklingur bindur fé sitt um of í framkvæmdum, en hefur svo ekkert aflögu. Það voru ekki til vörur upp á þær ávísanir, sem menn fengu. Þarna hefur okkur fatazt. En nú er talið nauðsynlegt að kippa þessu í lag með því móti að auka aftur innflutning á nauðsynjavörum til landsins. Hv. þm. V-Húnv. minntist á það, að það væri vafasamt, hvaða gagn væri að þeim ferðum, sem sumir af þessum mönnum fara. Mér hefur aldrei dottið í hug, að það væri svo rígbundið í hugum Íslendinga, hvernig menn megi haga ferðum sínum. En það felst ekki í þessu frv., að hver og einn verði ekki að gefa skýringu á því, með hvaða gjaldeyri og hvenær hann fer úr landi, því að það stendur beinum orðum: „Hver sá, er til landsins kemur frá útlöndum, skal gefa tollyfirvöldunum sundurliðaða skýrslu um þann gjaldeyri, er hann hefur meðferðis. Skulu einstaklingar, búsettir hér á landi, skila þeim gjaldeyri, sem þeir eiga, til þeirra banka, er rétt hafa til að verzla með erlendan gjaldeyri, og greiða þeir andvirðið í íslenzkum krónum. Einstaklingar, búsettir erlendis, skulu við komu sína til landsins undirrita yfirlýsingu um, að þeir selji gjaldeyri aðeins til þeirra stofnana, sem rétt hafa til gjaldeyrisverzlunar. Skal sala þeirra á gjaldeyri færð í vegabréf þeirra.“ Þetta viðgengst víðast hvar annars staðar, t.d. með verzlunarmenn, og við Íslendingar eigum nokkuð marga ættingja, bæði austan hafs og vestan. Það virðist vera rétt hjá hæstv. viðskmrh., að það hafi verið tekið tillit til þessa, og það er ekki meira, sem hér er farið fram á, en að þetta sé ekki með neinum duttlungum gert. Það kemur líka fram, að 500 beiðnum hefur verið neitað, en það er ekkert öryggi fyrir því, að þessir menn hafi ekki átt rétt á því að fá ferðaleyfi eins og hinir, sem leyfi fengu. Það er þetta, sem ég er algerlega á móti. Við erum smám saman komnir inn í svo strangar umbúðir, að menn mega ekki snúa sér við. Þetta þekkist ekki í nokkru landi. Í Englandi, jafnvel á stríðstímanum, þá gat verzlunarstéttin fengið ákveðna upphæð hvenær sem hún vildi fara úr landi. Ég geri þess vegna ekki mikið úr þeim getgátum, sem hv. þm. V-Húnv. kom með, hvaða gagn væri að för þessara manna, og svo enn fremur það, að hér mundi verða tekin upp sérstök atvinnugrein. Það eru ótal leiðir í dag, eins og við vitum. En það er ekkert óeðlilegt, þó að ég fylgi þessari breyt., því að hæstv. viðskmrh. man, að ég vék að þessu atriði við hann áður en l. voru samþ. Ég álít því, að það væri meiri sómi að því, að þessi seinasti hemill, eins og hæstv. ráðh. komst að orði, verði tekinn burt í því formi, sem hann er nú, því að það er auðvelt að hafa þetta eftirlit í gegnum útlendingaeftirlitið. Ég er alveg sannfærður um, að þetta verður ekki misbrúkað á neinn hátt meira, en gert er í dag, þó að þetta frv. verði samþ. Þá er sú fyrirspurn frá hæstv. viðskmrh., hvernig fara ætti með skatta- og útsvarsskyldu. Ég tel þetta liggja alveg opið fyrir eins og var áður en þessi l. voru samþ. Þá vildi ég aðeins minnast á þessa landkynningu, sem mér fannst bæði hv. frsm. minni hl. og hæstv. viðskmrh. ekki hafa skilið rétt. Ég tel utanfarir íþróttafélaganna mjög merkilega landkynningu, og til samanburðar vil ég taka það fram, að á mestu þrengingatímum Breta, þá var sú einasta undanþága, sem gefin var þar í landi, samhliða gjaldeyri til verzlunarmanna, það var til íþróttamanna til slíkra ferðalaga frá einu landi til annars. Þetta er framkvæmt um allan heim. Það er þessi landkynning, sem þessir tveir hv. ræðumenn hafa eiginlega verið að gera lítið úr, en þeir munu sjá, að þetta er ekki svo lítils virði, þegar á allt er litið, og ég tel, að við höfum haft sóma að þeim félagasamtökum, sem úr landi hafa farið. Ég vil ekki lengja þessar umr., því að ég get vísað til þeirrar grg., sem gerð er hér á þskj. 86. Þessi breyt., sem hér er farið fram á, hún fer hvorki lengra né skemmra, en sú eina brtt., sem var flutt af minni hl. fjhn., þegar l. voru samþ.



Herra forseti. Það er nú eins ástatt og síðast, þegar þetta mál var tekið hér fyrir, að hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur, og óska ég því eftir, að umr. verði ekki haldið áfram fyrr, en hann getur mætt, þar sem ég þarf að ræða við hann um viss atriði og óska eftir svörum við þeim frá honum. Þætti mér því gott, ef athugað væri, hvort hæstv. ráðh. væri hér í húsinu, svo að hann gæti verið við umr.



Herra forseti. Ég vildi mjög eindregið óska eftir því, að umr. um þetta mál verði ekki dregin mjög lengi, þar sem málið á eftir að ganga til Ed., og vildi mælast. til, að hv. fjhn. geymdi fyrirspurnir sínar til 3. umr. eða fengi upplýsingar unz þetta hjá hæstv. ráðh. milli funda.



Herra forseti. Ég vildi heldur fá þessar upplýsingar við 2. umr. og ræða þær nokkuð hér í hv. d., og auk þess sé ég ekki, hvað það greiðir fyrir málinu, þó að það sé ekki gert, þar sem d. er nú ekki ályktunarhæf, eða var það ekki a.m.k. við næsta mál hér á undan. Ég vil því bera fram þá ósk, að hæstv. ráðh. verði viðstaddur umr. um þetta mál.

Forseti (BG): Ég sé ekki ástæðu til að láta umr. um þetta mál halda áfram, þar sem d. er ekki ályktunarfær sem stendur, eins og hv. þm. V-Húnv. tók fram.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Þegar hin nýja löggjöf um skóla og fræðslu í landinu var hér til umr. fyrir 2–3 árum, þá var það einn þátturinn í henni að setja lög um menntaskóla. Þar segir svo, að menntaskólarnir skuli vera tveir, á Akureyri og í Rvík, og auk þess skuli setja þann þriðja á stofn í sveit, þegar Alþ. veiti fé til þess í fjárlögum. Þessu ákvæði hefur enn ekki verið framfylgt, heldur hefur Alþ. þvert á móti orðið að skera niður fjárveitingu til hinna tveggja, Menntaskólans á Akureyri og Menntaskólans í Rvík. Hér er farið fram á, að Alþ. lögfesti, að menntaskólarnir skuli vera fimm, þ. e. á Akureyri, Rvík, Eiðum, Ísafirði og Laugarvatni. Menntmn. athugaði þetta mál og fékk í því skyni ýmis skjöl hjá fræðslumálastjórninni. Niðurstaðan varð sú, að n. varð sammála um, að meðan Alþ. sér sér eigi fært að veita fé til að leysa ýmis verkefni, sem liggur fyrir í skólamálunum, þá sé ekki ástæða til að stofna 5 menntaskóla, og samþ. n. að skora á hæstv. deild að afgr. málið með rökst. dagskrá, sem prentuð er á þskj. 528. Sé ég svo eigi ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál að svo stöddu.



Herra forseti. Ég vil í tilefni af hinni rökstuddu dagskrártillögu menntamn., um ástæður fyrir því, að menntaskóli sé ekki stofnaður í sveit, spyrja, hvort ekki er veitt menntaskólakennsla að Laugarvatni, og ef svo er, þá virðist mér eftir dagskrártill., að sá skóli sé stofnaður án nokkurrar lagaheimildar. - Mér er kunnugt um það, að á Ísafirði er mikill áhugi fyrir því, að hægt verði að fá þar einhverja menntaskólakennslu, þótt það jafnvel yrði ekki nema að litlu leyti. Ég vil því spyrja: Ef hægt er að stofna slíkan skóla á Laugarvatni, er þá ekki hægt að gera það sama á Ísafirði?



Herra forseti. Ég teldi eðlilegast, að hæstv. menntmrh. hefði svarað þessari fsp., en hann mun nú vera að sinna skyldustörfum annars staðar hér í húsinu og getur það því ekki að sinni. Ég skal játa það, að ég hef ekki kynnt mér þetta atriði, en það mun vera rétt, að á Laugarvatni fer fram kennsla samsvarandi kennslu í 1. bekk lærdómsdeildar menntaskólanna. Á þessu þingi var borin fram fsp. um þetta mál, - mig minnir af hv. 4. þm. Reykv., og hæstv. menntmrh. svaraði þá þeirri. fsp., og hafi hv. þm. Ísaf. verið viðstaddur, þá hlýtur hann að hafa fengið upplýsingar um þetta. Ég álít því, að nægilegt sé að vísa til þess, sem áður hefur fram komið hér í þinginu um þetta mál, en vil geta þess, að ég fyrir mitt leyti álít ekki, að stofnaður sé menntaskóli á Laugarvatni, heldur sé stofnað til kennslu fyrir einn bekk í menntaskóla og honum haldið uppi af því starfsliði, sem fyrir var við skólann, en aukakennslan í þessu sambandi er greidd af fé, sem veitt er til aukakennslu, því að skólarnir fá alltaf fé til aukakennslu, bæði til að borga stundakennurum og kennurum, sem fengnir eru í forföllum. - Annars vil ég aðeins endurtaka það, sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að hæstv. menntmrh. mun svara þessum fsp. við tækifæri.



Herra forseti. Það er mjög eðlilegt, að ég beindi fsp. minni til frsm. n., af því að á þetta er drepið í hinni rökstuddu dagskrá, sem hér liggur fyrir. Auk þess sagði hv. þm., að n. hefði útvegað sér ýmis gögn varðandi þetta mál, og virðist mér því eðlilegt, að fsp. sé beint til frsm. nefndarinnar. Hv. þm. gat þess, að hér hefði verið borin fram fsp. um þetta í vetur, en sú fsp. var bara ekki í sambandi við þetta mál, heldur var hún í sambandi við, hvort stofna ætti menntaskóla á Laugarvatni. Það má hins vegar vel vera, að hægt sé að fara kringum ákvæði laganna í þessum efnum, og ef hægt er að stofna til menntaskólakennslu á Laugarvatni án fjárveitingar, er sjálfsagt hægt að stofna vísi til menntaskóla víðar, en á Laugarvatni, þó að fé sé veitt í öðru skyni, og ég tel, að það hafi fyrst og fremst vakað fyrir flm. þessa frv. að á Ísafirði yrði stofnaður vísir að menntaskóla.



Herra forseti. Ég hef nú raunar fáu að bæta við það, sem ég hef áður sagt. Hv. þm. Ísaf. slær því nú fram, að menntmn. hafi eigi vitað, hvað hún var að segja, er hún bar fram þessa rökstuddu dagskrá, en samtímis viðurkennir hann þó, að eigi hafi verið stofnaður menntaskóli á Laugarvatni. Í l. um menntaskóla stendur, að stofna skuli menntaskóla í sveit, þegar veitt sé til þess fé á fjárlögum. Ég hygg, að á fjárlögum hinna síðari ára sjáist hvergi þess konar fjárveiting. Að vísu má deila um, hvað meint sé, þegar rætt er um stofnun menntaskóla, en ég tel rétt að telja þar með allt, sem þarf til slíkra starfa, og ef um heimavistarskóla er að ræða, má telja þar með kennarabústaði samkvæmt nýju skólalöggjöfinni. Hitt er svo annað mál, að auðvitað er heimilt að stofna til hvers konar kennslu hvar sem er án fjárveitingar á fjárlögum til slíkrar kennslu, og vil ég í þessu sambandi minna á, að í Námsflokkum Reykjavíkur fer fram kennsla í ýmsum sömu greinum og í gagnfræða- og menntaskólum. Þá er einnig í Verzlunarskóla Íslands kennt til stúdentsprófs, og að öllu þessu athuguðu sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að á Laugarvatni sé veitt þessi umtalaða kennsla, þar sem engri fjárveitingu er varið til þessara mála á fjárlögum. Annars hygg ég, að allar upplýsingar, sem þennan hv. þm. vantar, liggi frammi í þingtíðindunum.



Herra forseti. Þar sem fsp. þær, er ég bar hér fram í vetur, hefur nú borið á góma, þá vil ég segja nokkur orð af því tilefni. Fsp. mín var um það, hversu margir nemendur hefðu stundað menntaskólanám á Laugarvatni s.l. vetur og hversu margir stunduðu slíkt nám í vetur, og í 2. lið fsp. var spurt um, hver kostnaðurinn hefði verið við þessa kennslu. 3. liður fsp. minnar var um það, samkv. hvaða lagaheimild kostnaður þessi væri greiddur úr ríkissjóði. Hæstv. menntmrh. svaraði þessari fsp. á þann veg, að í fyrra hefðu 8 nemendur stundað þetta nám, en nú í vetur 18 nemendur, þar af 10 í 1. bekk og 8 í 2. bekk. Kostnað kvað hann hafa orðið um 20 þús. kr. í fyrra vetur, en mundi verða um 40 þús. kr. í vetur, og hæstv. menntmrh. játaði, að kostnaðurinn hefði verið greiddur úr ríkissjóði án sérstakrar lagaheimildar. Jafnframt tók hæstv. menntmrh. það fram, að þarna væri ekki verið að stofna menntaskóla, heldur væri með þessu verið að gera tilraunir í þá átt, hvort heppilegt mundi að hafa þarna menntaskóla eða ekki. Ég vil taka það fram, að ég tel þetta mjög óviðkunnanlegt, að fara þannig á bak við sjálft Alþ. í þessu, og ég tel algerlega óviðeigandi að efna til þessarar kennslu án nokkurrar fjárveitingar til hennar. Ef þurfa þótti að gera slíkar tilraunir, var sjálfsagt að taka upp fjárveitingu á fjárlögunum í því skyni, en ekki að fara þannig á bak við Alþ. Með þessu er ég ekki að ræða um það principielt hvort stofna skuli skóla á Laugarvatni eða ekki, heldur hitt, að með þessu, eins og það er framkvæmt nú, er verið að sýna Alþ. óvirðingu sérstaklega þar sem segir í lögunum, að stofna skuli menntaskóla í sveit, þegar veitt sé til þess fé á fjárlögum. Hér er því farið á bak við þingið, en úr því að farið er út á þessa braut, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að eins sé farið að annars staðar á landinu, t. d. á Ísafirði, og ég sé satt að segja ekki, hvernig hægt er að standa móti því, ef viss skilyrði eru fyrir hendi. Það liggur auðvitað í augum uppi, að það er ekki heppilegt fyrirkomulag að hafa 8 eða 10 nemendur í bekk, eins og gert er á Laugarvatni, og ef skólastjórinn á Ísafirði, eða einhver skólastjóri einhvers staðar á landinu, telur sig hafa fleiri nemendur til þessa náms, þá finnst mér sjálfsagt, að hann fái frekar fé til þessarar kennslu, en Laugarvatnsskólinn. Annars virðist mér, að hér sé farið út á mjög hættulega braut, og tel það síður en svo til fyrirmyndar að stofna til slíkrar kennslu að Alþ. forspurðu.



Herra forseti. Ég hef flutt brtt. á þskj. 545 við frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., um breyt. á landskiptalögunum. Hún fjallar um það að breyta lítils háttar 19. gr. l. eins og þau eru nú. Mér virðast landskiptal. frá 1941 vera byggð á því, að þar, sem allir aðilar, sem hlut eiga að máli, séu samþykkir, hafi þeir vald til þess að ráða málum sínum sjálfir án þess að kveðja til óvilhalla menn. Skal ég í þessu sambandi og til þess að færa þessum orðum stað benda á 2. gr. l., þar sem segir: „Nú hafa gilt manna á meðal í 20 ár eða lengur önnur eignahlutföll, en jarðamatsbækur gefa upp og allir eigendur samþykkja, að þau eignahlutföll skuli haldast, og er þá heimilt að skipta eftir þeim, en sýslumaður skal tilkynna fasteignamatsnefnd þess konar skipti.“ Í 3. gr. kemur það aftur fyrir, að gert er ráð fyrir, að það séu ekki gerð staðbundin skipti á námum, reka og öðrum slíkum hlunnindum, nema samþykki allra hlutaðeigenda komi til. Ef það liggur fyrir, þá heimila l. það. Í 16. gr. segir svo: „Landeigendum er frjálst að skipta sjálfir landi milli sín, ef þeim kemur saman um það öllum.“ Hér er enn þá byggt á því, að ef samþykki þeirra allra kemur, þá þurfi ekki að leita til óvilhallra aðila um skiptin. Í 17. gr. segir enn fremur: „Meðan skógarhögg og mótak er í sameign í óskiptu landi, má enginn eigenda, án samþykkis allra hinna, nota skóg eða mótak nema til heimilisnota fyrir sjálfan sig.“ En ef samþykki allra hinna hlutaðeigenda liggur fyrir, þá verða l. tæplega skilin á annan hátt en þann, að þá sé heimilt að leyfa þetta. En í 19. , gr. l. ber svo við, eins og l. eru nú, að út frá þessari reglu virðist brugðið, því að þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Enginn má, eftir gildistöku þessara laga, taka land til ræktunar, setja upp varanlega girðingu, gera skurð, byggja hús eða önnur varanleg mannvirki í óskiptu sameignarlandi, þó að samþykki allra annarra hlutaðeigenda liggi fyrir.“ Brtt. mín er einungis fólgin í því, að í staðinn fyrir þetta, „þó að samþykki allra hlutaðeigenda liggi fyrir“ komi: nema samþykki allra annarra hlutaðeigenda liggi fyrir. - M. ö. o., að ef allir hlutaðeigendur, sem eiga landeign saman, samþykkja, að einn aðili megi gera skurð, setja upp girðingu eða byggja hús í óskiptu landi, þá sé það heimilt, en ef einhver eigandi gerir ágreining, þá komi auðvitað til úrskurðar óvilhallra manna. Þetta er efnislega það, sem felst í brtt. minni á þskj. 545.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég verð að segja örfá orð út af brtt. hv. þm. A-Sk. Ég skal viðurkenna, að fljótt á litið virðist eðlilegt, að slík brtt. komi fram, og má færa rök að því, eins og hv. þm. gerði, að nægilegt sé að fá samþykki allra hlutaðeigenda, að gerð séu mannvirki á sameiginlegri eign. Það var rétt hjá hv. þm. A-Sk., að ákvæði þau í 19. gr. laganna, sem hann vill nú breyta, voru sett inn í l. 1941, en hitt er ekki rétt, eins og hann hélt fram, að um mistök hafi þar verið að ræða og því ekki verið í samræmi við önnur atriði laganna. Þetta ákvæði var sett vitandi vits og lögð áherzla á það af þeim mönnum, sem mesta reynslu hafa af þessum málum. Það orkar ekki tvímælis, að óheppilegt er, að ræktunarlönd séu óskipt, og eru þau þá stundum notuð á víxl, og um notkun þeirra myndast alls konar venjur. Það hefur verið stefna Búnaðarfélags Íslands að knýja fram skipti a. m. k. á ræktunarlöndum, en hitt hefur gert minna til, hvort beitilöndum hefur verið skipt. Það hefur verið reynt að knýja fram skiptin, áður en ræktun eða aðrar umbætur hafa hafizt, þar eð áheppilegt er, að einn fái land hér og annar þar, og veldur miklum óþægindum, þegar landinu er síðar skipt. Og hefur verið lögð mikil áherzla á þetta af starfsmönnum Búnaðarfélags Íslands. Það er rétt hjá hv. þm. A-Sk., að það er grundvöllur laganna og það heppilegasta, að menn geri þetta af frjálsum vilja, og menn geta gert það, ef þeir vilja, en ef ekki næst samkomulag um skiptin, þá er hægt að biðja um opinbera aðstoð. Við teljum sem sé mjög nauðsynlegt, að þessi skipti á ræktunarlandi fari fram, eins og lögð er áherzla á í l. frá 1941. Þessu ákvæði, sem hv. þm. A-Sk. vill fella niður aftur, en við teljum óþarft að breyta, má ekki rugla saman við brtt. n. Þá eru ekki að öllu leyti sambærileg þau dæmi, sem hv. þm. nefndi um not á reka og skógi o. fl., og er eðlilegast, að ekki sé gengið lengra en gert er í l. varðandi það, og er eðlilegast, ef samkomulag næst, að nytja slíkt, þótt í óskiptu landi sé. Og ef samkomulag næst um það, þá er allt í lagi, því að þar er ekki verið að setja upp neitt varanlegt eins og byggingar, skurði eða ræktun, sem geta orðið til óþæginda, þegar skipt verður síðar, og orðið til óþæginda fyrir eftirkomendurna, og gegnir þar allt öðru máli um nytjar, reka, og annað slíkt. Landbn. leggur því á móti því, að brtt. hv. þm. A-Sk. sé samþ., þó að segja megi, að eðlilegt sé að sumu leyti, að hún hefur komið fram.



Herra forseti. Mér er það ljóst, að frsm. landbn., hv. 1. þm. Skagf., hefur skilning á því, að ekki sé óeðlilegt, að slík brtt. komi fram, og finnst mér því undarlegt, að n. skuli leggja á móti því, að þessi meinlausa till. sé samþ. Hv. frsm. benti á það, að 19. gr., eins og hún er í l. frá 1941, hafi verið orðuð svo af ráðnum hug til þess að knýja fram landskipti yfirleitt alls staðar þar, sem sameignarland er. Lög þessi hafa nú verið í gildi síðan 1941, og reynsla sú, sem fengizt hefur, er, að landskipti hafa ekki átt sér stað nema á tiltölulega fáum stöðum, eða sú er a. m. k. reynslan á þeim stöðum, sem ég þekki til. Mér finnst sjálfsagt að setja eigendum eða umráðamönnum jarða það í sjálfsvald, hvort þeir skipta landi sínu með sér, og ekki rétt af löggjafarvaldinu að knýja þá til slíks, og ætti þar að nægja, að þeir væru hvattir til þess. Ef brtt. mín verður samþ., þá orkar það ekki tvímælis, að auðvelt verður að komast hjá vandræðum, því að þá yrði eftir sem áður sá maður, sem ætlaði að taka land til ræktunar, að leita samkomulags hjá öllum hinum eigendunum, og er það eðlilegast, að þeir, sem ráða landinu, hafi vald til þess að leyfa það eða banna, eins og þeir hafa vald til að skipta landinu með sér, ef þeir koma sér saman um það, en ef einhver ágreiningur rís, þá kemur af sjálfu sér, þó að mín brtt. verði samþ., að kalla verður óvilhalla menn til þess að skera úr ágreiningnum. Hv. frsm. ræddi aðallega um lönd til ræktunar, en ég vil vekja athygli á því, að brtt. mín snertir fleira en ræktunarlönd, því að í gr. stendur: „Enginn má eftir gildistöku þessara laga taka land til ræktunar, setja upp varanlega girðingu, gera skurð, byggja hús eða önnur varanleg mannvirki, þó að samþykki allra annarra hlutaðeigenda liggi fyrir.“ Nú, hvað sem líður skiptum á landi til ræktunar, þá virðist það óeðlilegt, að menn geti ekki ráðstafað því, hvort byggt sé hús eða girðing í óskiptu landi, ef samkomulag næst á milli hlutaðeigandi eigenda. Þá er álitamál, hvað er átt við með varanlegri girðingu. Venjulegast mun að nota gaddavír, því að óvenjulegt mun nú vera, að hlaðnir séu garðar, og ef til kæmi, að þyrfti að hreyfa slíkt, þá er það tiltölulega auðvelt. Um þetta atriði segir í 12. gr.: „Nú kemur í ljós við skiptin, að flytja þarf hús, girðingar eða önnur færanleg mannvirki, og kveður skiptanefnd á um, innan hvers tíma flutt skuli og hver skuli kosta flutninginn eða hvernig flutningskostnaði skuli skipt niður.“ En nú skal bent á það, að hvað snertir hús er þetta ákvæði næstum áframkvæmanlegt, og skal ég taka dæmi um það. Það er alveg rétt, eins og hv. 1. þm. Skagf. sagði, að venjulega er túni og engjum skipt, en því er öðruvísi varið með beitiland. Við skulum segja, að einhver maður vilji byggja peningshús í beitilandi og það sé óskipt, þá er það óheimilt samkvæmt 19. gr. laganna, jafnvel þótt samkomulag allra hlutaðeigenda komi til. Það verður því fyrst að skipta og hver svo að byggja í sínu landi. En það er erfitt að skipta beitilandi, þar sem þau eru svo misjöfn að gæðum, og auk þess verður svo hver aðili að girða sitt land, en slíkt er lítt framkvæmanlegt og veldur auk þess óþægindum. En það er sleginn varnagli við þessu í l., þar sem gert er ráð fyrir, að um viss ítök sé að ræða í beitilandinu, en ekki skipti með girðingu. Ég geri ráð fyrir, að það sé ljóst, að eins og þessi ákvæði eru nú í 19. gr., er þetta með tilliti til beitilanda mjög erfitt í framkvæmd, að ég ekki segi óframkvæmanlegt, en með brtt. er þetta allt miklu frjálsara og í eðlilegra formi, þar sem allir jarðeigendur geta leyft, að byggt sé hús á óskiptu sameignarlandi. - Ég hef nú tekið það helzta fram, sem ég vildi segja, og því óþarft að hafa fleiri orð um þetta.