Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 2. þm. Reykn., Halldór Ásgrímsson utanrrh., Halldór Blöndal samgrh., Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., Ingibjörg Pálmadóttir heilbrrh., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., Stefán Guðmundsson, 3. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að fyrirhugað er að halda þrjá fundi í dag. Dagskrá fyrsta fundarins liggur fyrir en á öðrum og þriðja fundi er ráðgert að fram fari 2. og 3. umr. um frumvörp um breytingu á aðskilnaðarlögunum, hið svokallaða dómarafulltrúamál. Það má því búast við atkvæðagreiðslum um það mál síðar í dag og biður forseti hv. alþm. að hafa það í huga.

Hæstv. forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forseta þingsins í framhaldi af yfirlýsingu formanns efh.- og viðskn. á fundi í sameiginlegri þingnefnd EFTA-ríkja og Evrópuþingsins í morgun. Skilaboðin frá hv. þm. komu reyndar í gegnum Ríkisútvarpið og á ensku, en í þýðingu Ríkisútvarpsins voru skilaboðin á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Þinghald stendur yfir þessa dagana á Íslandi og við förum ekki heim fyrr en frumvörpin um breytingar á einkaleyfi ÁTVR hafa verið samþykkt, sagði Vilhjálmur Egilsson.`` Mín fyrirspurn gengur út á það hvort hér sé á einhvern hátt talað í umboði þingsins. Ef svo er ekki, hvort ekki sé að mati hæstv. forseta ástæða til að leiðrétta þessi ummæli, en ég vil vekja athygli á því að téður hv. þm. hefur ekki komið í salinn. Hann hefur ekki komið í þingsalinn að því er ég best fæ vitað meðan umræða um þessi mál hefur staðið. Frumvörp um breytingar á ÁTVR hafa verið til umræðu á Alþingi í nokkra daga án þess að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn. Alþingis, hafi komið að þeirri umræðu, en gefur síðan yfirlýsingu af þessu tagi á ensku frá Brussel. Sér hæstv. forseti þingsins ekki eitthvað athugavert við þetta? Ef svo er, þá er hann beðinn að gera grein fyrir því.

Vegna þessara orða hv. 17. þm. Reykv. vill forseti upplýsa það, sem raunar allir ættu að vita, að ákvörðun um þingfrestun og hvaða mál verða afgreidd á þessu þingi verður tekin hér, vonandi í góðu samstarfi forseta, ríkisstjórnar og formanna þingflokka. Tilkynning frá Brussel um þessi atriði hefur því ekki þýðingu fyrir þingstörfin hér og nú. Um þetta hefur forseti ekki meira að segja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessi svör og ég fæ ekki betur séð en Ríkisútvarpið sé komið með tilefni til annarrar fréttar í kvöldfréttum til að bera þessar yfirlýsingar hv. formanns efh.- og viðskn. til baka.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um matvæli á þskj. 15, 15. mál þingsins. Mig langar að segja það í upphafi að mér finnst það nokkurt ánægjuefni að þetta skuli vera fyrsta þingmálið sem ég fæ að mæla hér fyrir vegna þess að það var á árinu 1989 sem sett var af stað eða á laggirnar nefnd til þess að vinna að endurskoðun þessara laga að mínu frumkvæði sem heilbrrh. þá og fá síðan að fylgja málinu eftir hér enn sem ráðherra málaflokksins. Að vísu er það komið undir umhvrn. Hitt er kannski ekki alveg eins ánægjulegt að það skuli hafa dregist nokkuð að koma málinu í gegnum þingið og fá það lögfest því það er búið að leggja það fram á nokkrum þingum. Frv. þetta sem hér er mælt fyrir er nú lagt fram á Alþingi í fjórða sinn. Það var upphaflega lagt fram á 116. löggjafarþingi 1992--1993 og þá til kynningar og síðan á 117. löggjafarþingi 1993, í bæði skiptin af hálfu heilbr.- og trmrh. sem þá fór með yfirstjórn matvælamálefna. Þann 1. júní sl. færðust málefni er varða hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit og þar með talin matvæli yfir til umhvrn. frá heilbrrn. Umhvrh. lagði því frv. fram að nýju á 118. löggjafarþingi með nokkrum breytingum sem gerðar höfðu verið á því með hliðsjón af umsögnum sem bárust til heilbr.- og trn. þegar málið var til meðferðar hjá nefndinni á 117. löggjafarþingi auk þess sem gerðar höfðu verið nauðsynlegar breytingar á frv. með tilliti til þess að umhvrh. fer nú með yfirstjórn málaflokksins. Tilgangur frv. er að tryggja, svo sem kostur er, gæði, öryggi og hollustu matvæla og að merkingar og aðrar upplýsingar um þau séu réttar og fullnægjandi fyrir neytendur eftir því sem tök eru á. Frv. tekur til framleiðslu og dreifingar matvæla. Kveðið er á um að matvæli skuli vera þannig gerð og fram boðin að þau valdi ekki heilsutjóni og viðskipti með þau blekki ekki á neinn hátt. Brýnt er að frv. nái fram að ganga nú á vorþingi, enda um að ræða frv. er tengist samningi um Evrópskt efnahagssvæði að hluta til er tók gildi 1. jan. 1994. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um aðdraganda frv. eða um þróun matvælalöggjafar og matvælaeftirlits en vísa í staðinn í framsöguræðu fyrrv. hæstv. heilbr.- og trmrh., Guðmundar Árna Stefánssonar, er hann mælti fyrir frv., eins og áður hefur komið fram, á 117. löggjafarþingi þann 21. okt. 1993, stjfrv., 85. mál á þskj. 88, svo og framsöguræðu þá starfandi hæstv. umhvrh. Sighvats Björgvinssonar er hann mælti á ný fyrir frv. á 118. löggjafarþingi þann 7. febr. sl. sem var stjfrv., 331. mál þess þings á þskj. 505. Mig langar til þess að benda hv. þm. sem sæti eiga í hv. umhvn., sem fær þetta mál til meðferðar, á þær ítarlegu framsöguræður sem voru um þetta frv. efnislega óbreytt. Ég vil á hinn bóginn gera í stuttu máli grein fyrir helstu breytingum sem frv. felur í sér frá gildandi lögum um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum. 1. Yfirstjórn matvælalöggjafar er samræmd og eftirlitið verður á vegum þriggja ráðuneyta og stofnana þeirra. Á sama hátt er lagður grunnur að samræmingu á starfsemi eftirlitsaðila sem miðar að því að koma í veg fyrir skörun verkefna. Sérstakt samstarfsráð skipað fulltrúum Hollustuverndar ríkisins, Fiskistofu og yfirdýralækni mun annast samræmingu fyrirmæla og eftirlits. 2. Samkvæmt frv. verða gjaldskrárheimildir þær sömu fyrir allar ríkisstofnanir sem tilgreindar eru sem eftirlitsaðilar í lögunum og munu þær byggjast á ákvörðun laga nr. 81/1988, um Hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, ásamt síðari breytingum. Samræming eftirlits á að tryggja m.a. að sérhver eftirlitsskyldur aðili greiði ekki eftirlitsgjöld nema til eins opinbers eftirlitsaðila. 3. Heimildir til lögboðins eftirlitsaðila til afskipta eru samræmdar, enda nauðsynlegt að þessir aðilar starfi á grundvelli sömu heimilda og hafi samráð um aðgerðir. Valdsvið og þvingunarúrræði eru þannig samræmd. Sama gildir um málsmeðferð, úrskurð og viðurlög og skiptir ekki máli hvort eftirlitsstofnun starfar á vegum umhvrn., landbrn. eða sjútvrn. 4. Meðferð matvæla á einkaheimilum fellur utan laganna nema um sé að ræða framleiðslu matvæla til dreifingar utan heimilis. 5. Sett eru ákvæði um þekkingu og fræðslu starfsmanna í matvælaiðnaði og matvæladreifingu með tilliti til þess að framleiðendur og dreifendur beri ábyrgð á eigin vörum og að vandað sé til framleiðslu og meðferðar. Jafnframt er það nýmæli að heimildir eftirlitsaðila til að gera kröfur um heilsufarsskoðun starfsfólks sem starfar við framleiðslu og dreifingu matvæla eru samræmdar. 6. Sett eru ákvæði um sérfæðu sem ætluð er tilteknum hópum, svo sem vegna aldurs, sjúkdóma eða af öðrum ástæðum og er það í samræmi við ítarlega löggjöf Evrópusambandsríkjanna þar að lútandi. 7. Sett eru skýr ákvæði um ábyrgð eigenda eða umráðenda flutningstækja sem flytja matvælin en slík ákvæði eru mjög mikilvæg þegar matvælin eru flutt langar leiðir, svo sem með vöruflutningabifreiðum. 8. Ákvæði um umbúðamerkingar eru ítarlegri og taka mið af þeirri áherslu sem lögð er á góðar umbúðamerkingar í löggjöf annarra ríkja og má nefna ríki Evrópusambandsins og Bandaríkjanna í því sambandi. 9. Ítarlegri ákvæði eru um fræðsu til almennings en mikilvægt er talið að auka þekkingu og skilning neytenda og hollustu og næringargildi matvæla. 10. Ákvæði eru um tilkynningarskyldu þegar ný framleiðslutækni er tekin í notkun þar sem um er að ræða umfangsmikla breytingu á framleiðsluháttum sem geta haft áhrif á öryggi eða hollustu matvæla, t.d. geislun matvæla. 11. Í frv. er lögð áhersla á að komið verði á innra eftirliti framleiðenda og dreifenda auk faggildingu eftirlitsaðila. Þetta eru þau áhersluatriði sem ástæða er talin til að benda sérstaklega á í umræðunni um breytingar frá gildandi lögum. Í tengslum við endurskoðun búvörulaga, sem nú fer fram vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og breytingar á lögum um innflutning á búvöru, sem kemur væntanlega ekki til umræðu fyrr en á morgun í tengslum við frv. um GATT-samkomulagið svokallaða, hefur orðið að samkomulagi milli forsrn., landbrn. og umhvrn. að leggja til breytingu á frv. til laga um matvæli til þess að skapa möguleika á að stemma stigu við dreifingu matvæla sem innihalda óæskileg aðskotaefni, þ.e. hormóna eða lyfjaleifar. Mögulegt var að taka þetta inn í því frv. en talið var eðlilegra þar sem frv. til laga um matvæli er til meðferðar á sama tíma í þinginu að þetta heyrði undir þau lagaákvæði. Þar er því lagt til að í 17. gr. frv. eins og það liggur nú fyrir og er mælt fyrir verði bætt nýrri málsgrein er verði 2. mgr. og orðist svo: ,,Óheimilt verði að framleiða og dreifa matvælum sem innihalda hormóna eða lyfjaleifar.`` Þess hefur verið farið á leit með bréfi við hv. umhvn. sem fær frv. vonandi til meðferðar að áðurnefnd brtt. verði tekin til umfjöllunar í nefndinni og afgreiðslu en ég taldi rétt að gera hér sérstaklega grein fyrir henni þar sem hér er um stefnumótandi atriði að ræða og kemur til eftir að frv. er samið eins og það liggur hér fyrir. Hæstv. forseti. Ég hef farið nokkrum orðum um frv. til laga um matvæli og leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og meðferðar í hv. umhvn. Jafnframt beini ég því til nefndarinnar hvort ekki megi spara tíma og hvort ekki sé óþarft að leitað verði umsagna um frv. þar sem þeirra var í raun leitað á vegum heilbr.- og trn. þegar frv. var til umræðu á 117. löggjafarþingi og þær umsagnir eru fyrirliggjandi. Ég tel að ástæðan fyrir því að frv. náði ekki fram að ganga þá hafi fyrst og fremst verið sú að til stóð að flytja málaflokkinn milli ráðuneyta fremur en að það hafi verið einhver ágreiningur um efnisatriði frv. Á síðasta þingi kom málið það seint fram að ekki reyndist mögulegt að taka málið fyrir í hv. umhvn., m.a. vegna annarra þingmála. Ég endurtek að ég tel mjög brýnt að frv. nái fram að ganga á yfirstandandi Alþingi enda um að ræða að frv. tengist samningnum um Evrópskt efnahagssvæði er tók gildi um áramótin 1993--1994 eins og áður hefur komið fram. Þetta tengist líka eins og ég hef gert stuttlega grein fyrir væntanlegum lagabreytingum sem tengjast GATT-samningnum. Enda þótt nú sé vissulega nýtt þing og nýir þingmenn eru upplýsingar frá fyrri meðferð málsins í þinginu fyrirliggjandi svo vonandi þarf ekki að taka mjög langan tíma að afgreiða málið.

Herra forseti. Ég tel rétt að lýsa ánægju minni yfir að komið sé fram frv. að heildarlöggjöf, rammalöggjöf um málefni sem hæstv. landbrh. og umhvrh. gerði hér grein fyrir. Þó vildi ég gera nokkur atriði að umtalsefni. Það er í fyrsta lagi varðandi 7. gr. frv. Þar er rætt um að sjútvrh. fari með yfirstjórn mála er varða meðferð, flutning, geymslu og vinnslu sjávarafurða vegna útflutnings þeirra. Fiskistofa er sjútvrh. til ráðgjafar um þessi mál. Vikið er að því í skýringu að þarna er um þrengingu frá núgildandi lögum að ræða og ég velti því upp hvort ekki væri rétt að þessi sami ráðherra færi með yfirumsjón hvað viðvíkur innanlandsneyslu, svo og innflutning þannig að samræmi væri þá við 6. gr. frv. þar sem landbrh. er falið forræði á tilteknum málum sem tengjast landbúnaðarafurðum. Í skýringum við 23. gr. er líka getið um að Fiskistofa hafi eftirlit með innanlandsneyslu. Ástæða þess að ég geri þetta að umtalsefni er að fjölmargar fiskvinnslustöðvar eru bæði í útflutningi eða vinna til útflutnings og fyrir innanlandsmarkað og það er vaxandi. Það væri þá til athugunar að hafa samræmt eftirlit á þessum þætti og þá undir forræði Fiskistofu sem hefur það í reynd. Annað atriði sem ég vil vekja athygli á er í 23. gr. þar sem talað er um löggildingu annarra eftirlitsaðila. Þar er heimilt að ákveða með reglugerð að opinberir eftirlitsaðilar hljóti faggildingu og sama á við aðra aðila sem kunna að taka að sér eftirlit með framleiðslu og dreifingu matvæla. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt ákvæði. Við þurfum að hafa í huga að opinber eftirlitsiðnaður er orðinn nokkuð umfangsmikill og í fjölmörgum tilvikum er um að ræða þætti sem tengjast mjög markaðsmálum almennt nú orðið í heiminum. Ég nefni þætti eins og áhættugreiningu og það að vinna eftir ISO-stöðlum sem er orðinn gæðastimpill í framleiðslu á vörum sem eru ætlaðar til sölu á heimsmarkaði. Það er því vitaskuld mjög mikilvægt að eftirlit með þessum þáttum sé gott og þessi iðnaður mun örugglega vaxa á næstu árum. Þá er mjög mikilvægt að fyllsta aðhalds verði gætt og samkeppni verði milli þeirra eftirlitsaðila sem veita þessa þjónustu. Meginhlutverk hins opinbera yrði þá að hafa eftirlit með eftirlitsaðilunum á grundvelli þessara laga og annarra sem löggjafinn setur. Síðasta atriðið sem ég vildi gera að umtalsefni er í X. kafla um rekstrarkostnað og gjaldtöku. Hér er talað um eðlilega að hægt sé að leggja á gjald fyrir þann kostnað sem hið opinbera verður fyrir vegna matvælaeftirlits. Mér finnst ákvæðið nokkuð óljóst hvernig slíkt gjald verði innheimt, út frá hvaða forsendum er gengið og hvernig þetta verði framkvæmt. Í skýringum með frv. er getið sérstaklega um að menn hafi reynt fyrir sér með útfærslu en ekki náð samkomulagi um það. Ég held að það sé hins vegar mjög nauðsynlegt áður en málið verður afgreitt að það liggi skýrt fyrir með hvaða hætti gjaldtöku í þessum mikilvæga málaflokki verður háttað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykn. fyrir þær athugasemdir sem hann setur hér fram og fyrir það að hafa farið vel yfir málið og undirstrika mikilvægi þess að löggjafinn samþykki samræmda löggjöf um matvæli sem er eins og fram hefur komið búin að vera æðilengi í smíðum og síðan í umfjöllun í þingi aftur og aftur. Vonandi er komið að því að menn treysti sér til þess að afgreiða málið. Varðandi athugasemdir við 7. gr. og yfirstjórn sjútvrh. á þeim málum sem varða meðferð, flutning, geymslu og vinnslu sjávarafurða ítreka ég það sem kom fram í máli mínu áðan að ljóst er að lögin og yfirstjórnin heyrir undir stofnanir þriggja ráðuneyta og gert er ráð fyrir sérstöku samstarfsráði sem skipað er fulltrúum Hollustuverndar ríkisins sem heyrir nú alveg undir umhvrn., Fiskistofu sem heyrir undir sjútvrn. og yfirdýralæknis sem heyrir undir landbrn. og eru þau ráðuneyti sem koma að málinu. Vonandi er hægt í slíku samstarfsráði að taka a.m.k. á eða fjalla um álitamál eða ágreiningsefni sem kunna að koma upp. En ég hef ekki á móti því og finnst sjálfsagt og eðlilegt að hv. umhvn., sem fær málið til meðhöndlunar, skoði þessa þætti, skoði þær athugasemdir sem koma fram hjá hv. þm. og einnig athugasemdir hans við 23. gr. Ég gerði reyndar grein fyrir því líka að reynt væri að taka á eftirlitsþættinum þannig að það væru sem fæstir aðilar sem kæmu að því og að fyrirtæki og þeir sem þurfa að sæta þessu eftirliti gætu sem mest snúið sér til eins aðila en reynt að koma í veg fyrir það að eftirlitsiðnaður sé á ferðinni aftur og aftur út af sömu atriðunum. Nauðsynlegt er að huga til málanna með þeim hætti og hafa þau sjónarmið eða viðhorf í huga. Varðandi lokaathugasemd hv. þm. verð ég að viðurkenna að ég hef ekki fyrir framan mig upplýsingar um það sérstaklega en vísa því til nefndarinnar einnig og að hún leiti sér upplýsinga um málið í heild sinni og gefi sér tíma til þess að fara ítarlega yfir það en þó vonandi ekki það langan tíma að ekki takist að afgreiða það nú. Ég heiti því að embættismenn umhvrn. muni verða nefndinni tiltækir og til upplýsinga og til aðstoðar eftir því sem þörf er á og nefndin telur ástæðu til þannig að hraða megi afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um erfðabreyttar lífverur sem er flutt á þskj. 16 og er 16. mál þingsins. Ég vil geta þess strax í upphafi að hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, hefur reyndar beðið um að fá að taka þátt í umræðunni. Hann hefur hins vegar fjarvistarleyfi í dag. Ég hef rætt það við formann þingflokks Alþb. að mér sé heimilt að flytja framsöguræðuna og vegna þess tíma sem þingið hefur til starfa fái nefndin að hefja umfjöllun um málið til þess að spara tíma þó að 1. umr. verði ekki lokið núna. Ég mæli fyrir þessu frv. til laga um erfðabreyttar lífverur. Frv. er samið m.a. til þess að uppfylla skyldur þær sem íslenska ríkið tekur á sig með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í XX. viðauka EES-samningsins eru tvær tilskipanir sem fjalla um erfðabreyttar lífverur, þ.e. tilskipun ráðsins frá 23. apríl 1990, um einangraða notkun erfðabreyttra örvera, og tilskipun ráðsins frá 23. apríl 1990 um þau tilvik er erfðabreyttum lífverum er sleppt af ásettu ráði út í umhverfið. Samkvæmt sérstakri bókun í XX. viðauka skulu nauðsynlegar ráðstafanir til þess að fara að þessum tilskipunum koma til framkvæmda frá 1. janúar 1995. Á því má sjá að við erum reyndar þegar nokkuð á seinni skipunum að koma fram þessari löggjöf. Á Norðurlöndum hafa Danmörk, Noregur og Svíþjóð þegar sett löggjöf um erfðabreyttar lífverur og í Finnlandi liggur lagafrv. fyrir þinginu. Í öllum tilvikum er tekið mið af tilgreindum tilskipunum. Vandfundin eru ákvæði í íslenskum lögum sem sérstaklega taka til erfðabreyttra lífvera. Hins vegar eru fjölmörg lagaákvæði sem taka til lífvera og örvera án tillits til þess hvort þær eru erfðabreyttar eða ekki. Þar má m.a. nefna lög nr. 54/1990, um innflutning dýra, lög nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, lög nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og lög nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Frv. það sem hér liggur fyrir hefur ekki áhrif á gildissvið fyrrgreindra laga en ekki er óhugsandi að reynt geti á reglur frv. samhliða ákvæðum þessara laga. Starfsemi með erfðabreyttar lífverur á Íslandi er ekki mjög umfangsmikil í dag. Aðeins er vitað um starfsemi með erfðabreyttar örverur hjá Líffræðistofnun háskólans, Iðntæknistofnun og Tilraunastöð háskólans á Keldum. Víða erlendis er nú þegar hafin mjög umfangsmikil notkun og framleiðsla á erfðabreyttum lífverum og því er spáð að hún muni aukast mjög á komandi árum. Íslensk löggjöf sem tryggir framkvæmd fyrrgreindra tilskipana er því nauðsynleg, ekki eingöngu til að uppfylla skyldur er varða samninginn um Evrópska efnahagssvæðið heldur einnig til að tryggja eftirlit með öruggri starfsemi og markaðssetningu á erfðabreyttum lífverum eða vörum sem innihalda erfðabreyttar lífverur á Íslandi. Markmið frv. er að vernda náttúru landsins, vistkerfi, heilsu manna, dýra og plantna gegn skaðlegum og óæskilegum áhrifum erfðabreyttra lífvera. Samkvæmt frv. er lögunum ætlað að gilda um alla notkun erfðabreyttra lífvera, svo og framleiðslu þeirra og geymslu. Enn fremur tekur frv. til starfsaðstöðu og rannsókna, þar með talið meðhöndlunar úrgangs. Jafnframt nær frv. til innflutnings, markaðssetningar, sölu og annarrar afhendingar á erfðabreyttum lífverum, hvort sem afhendingin fer fram í vísindalegum tilgangi eða viðskiptalegum. Frv. gildir einnig um flutning á erfðabreyttum lífverum þótt það sé undanskilið gildissviði framangreindra tilskipana og er það í samræmi við danska og norska lagaframkvæmd. Í frv. er gert ráð fyrir að umhvrh. fari með yfirstjórn málaflokksins og að Hollustuvernd ríkisins hafi yfirumsjón með framkvæmd laganna og leyfisveitingum auk þess að stofnunin hafi umsjón með eftirliti er varðar notkun og starfsemi með erfðabreyttar lífverur. Gert er ráð fyrir því að umhvrh. sé heimilt að ákveða með reglugerð, að fenginni umsögn félmrh., heilbrrh., menntmrh. og landbrh., að öðrum stjórnvöldum en Hollustuvernd ríkisins verði falið að sinna eftirliti með tilteknum þáttum í starfsemi með erfðabreyttar lífverur undir yfirumsjón Hollustuverndarinnar. Að baki þessari reglugerðarheimmild liggja hagkvæmnissjónarmið um skipulag og framkvæmd á eftirliti þar sem nú er til staðar þekking hjá öðrum stjórnvöldum á þessu sviði sem hægt væri að nýta við framkvæmd þess. Ákvæði í frv. er um að umhvrh. skipi fimm manna ráðgjafanefnd. Henni er ætlað að vera stjórnvöldum til ráðgjafar um framkvæmd laganna. Um verður að ræða sérfræðinefnd sem starfa mun samkvæmt ákveðnum starfsreglum sem umhvrh. setur. Nefndin mun m.a. vera umsagnaraðili er varðar leyfisveitingar um notkun og starfsemi með erfðabreyttar lífverur. Sú leið hefur verið valin í lagafrv. að veita stjórnvöldum rúmar heimildir til að setja lagaframkvæmdarreglugerðir um frekari útfærslu laganna. Er þetta hliðstætt því sem gert hefur verið við lagasetningu vegna erfðabreyttra lífvera í helstu nágrannalöndum okkar. Þróun í starfsemi með erfðabreyttar lífverur er hröð og starfsemin flókin. Því er nauðsynlegt að stjórnin hafi svigrúm til að aðlaga framkvæmd laganna þeirri þróun eins og kostur er innan þeirra marka sem lögin setja. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði frv. er umhvrh. heimilt að auglýsa gildistöku tilskipanaráðs EBE um erfðabreyttar lífverur í heild sinni eða að hluta til þar til nánari ákvæði um framkvæmd laganna hafa verið sett í reglugerð. Frv. skiptist í átta kafla. Í kafla I er fjallað um markmið og gildissvið laganna. Í II. kafla er að finna orðaskýringar við lögin og í III. kafla er fjallað um stjórnsýsluframkvæmd laganna. Í köflum IV--VI í frv. er fjallað um mismunandi notkun og starfsemi með erfðabreyttar lífverur. Kafli IV tekur á svokallaðri afmarkaðri notkun erfðabreyttra lífvera. Hér er átt við alla starfsemi með erfðabreyttar lífverur þar sem gera þarf sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þær komist í snertingu við fólk, umhverfi eða aðrar lífverur. Þetta á við starfsemi með erfðabreyttar örverur á rannsóknarstofum og öðrum sérstaklega afmörkuðum athafnasvæðum. Kafli V fjallar um sleppingu eða dreifingu erfðabreyttra lífvera. Hér er átt við þegar þeim er sleppt út í umhverfið án þess að beitt sé sérstökum ráðstöfunum til að hindra að þær geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur eða umhverfi. Hér er fyrst og fremst um að ræða tilvik þegar slepping eða dreifing á sér stað í rannsóknar- og þróunarskyni eða í hverju öðru skyni en til markaðssetningar, t.d. til rannsóknar á erfðabreyttum plöntum á afmörkuðum en ekki einangruðum rannsóknasvæðum. Í VI. kaflanum er fjallað um markaðssetningu erfðabreyttra lífvera. Með markaðssetningu er átt við hvers kyns afhendingu þeirra eða vöru sem hefur þær að geyma, hvort sem afhendingin er gegn gjaldi eða ekki. Í kaflanum er kveðið á um að óheimilt sé að markaðssetja erfðabreyttar lífverur eða vörur sem innihalda þær án leyfis Hollustuverndar ríkisins. Ef hins vegar liggur fyrir leyfi útgefið af lögbæru yfirvaldi í öðru landi á EES-svæðinu til markaðssetningar erfðabreyttra lífvera eða vöru sem inniheldur þær jafngildir sú leyfisveiting leyfi til markaðssetningar hér á landi. Þrátt fyrir þessi ákvæði er umhvrh. heimilt að fengnum tillögum Hollustuverndar ríkisins og umsögn ráðgjafanefndarinnar að banna eða takmarka hér á landi markaðssetningu tiltekinna erfðabreyttra lífvera eða vöru sem inniheldur þær ef hætta er á að markaðssetningin hafi í för með sér skaðleg áhrif á heilsu manna eða umhverfi eða ef leyfisveitingin samræmist ekki markmiðum laga þessara eða annarra laga. Í kafla VII er að finna almenn ákvæði frv. en þar er m.a. að finna heimild til setningar gjaldskrár vegna meðferðar umsókna hjá Hollustuvernd ríkisins. Jafnframt er heimilt að krefja umsækjanda um endurgreiðslu alls kostnaðar sem fellur til ef nauðsyn krefur að fram fari sérstakar rannsóknir eða úttektir áður en afstaða er tekin til umsóknarinnar. Í VIII. kafla er að finna þvingunarúrræði stjórnvalda, málsmeðferð og viðurlög. Hæstv. forseti. Ég hef nú lokið framsögu minni um þetta frv. til laga um erfðabreyttar lífverur. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og umfjöllunar í umhvn. Ég legg áherslu á það að afgreiðslu þessa máls verði hraðað eftir föngum í ljósi þess sem ég hef áður nefnt og að lögtaka ákvæða þessa frv. er hluti okkar skuldbindinga gagnvart samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Því ítreka ég það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, hæstv. forseti, að umhvn. fái nú þegar að líta á málið og hefja umfjöllun um það, safna upplýsingum eftir því sem þörf krefur, þó svo að ég geti fallist á að 1. umr. ljúki ekki nú vegna þeirrar beiðni sem fram kom hjá hv. 4. þm. Austurl. um það að fá að taka þátt í umræðunni strax við 1. umr. málsins.

Herra forseti. Ég kem hér með dálítinn póst frá Brussel, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hér er um að ræða eftirlegukind úr þeim viðbótarsamningi um Evrópska efnahagssvæðið sem tók gildi 1. júlí 1994. Þetta frv. hefur komið á borð hv. þm. áður. Frv. er nú flutt í þriðja sinn en dagaði uppi í bæði hin fyrri skipti í félmn. 9. nóv. sl. voru umræður um þetta mál og þá sagði ég eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ég verð að segja að mér finnst þetta heldur fátæklegt þingskjal og nokkuð óvenjulegt að formi til, en ég vil vekja athygli á því að þetta mál er eitt af þeim sem yfir okkur dynur eða við verðum að undirgangast út af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það er sjálfsagt ekki ástæða til þess að fara að fjölyrða mikið um þetta, þetta er eitt af því sem við verðum að kyngja, en ekki er ég sannfærður um að þetta mál sé verulegur fengur fyrir okkur Íslendinga.`` Svo mörg voru þau orð í ræðu minni þá. Þessi afstaða mín er enn í fullu gildi og gersamlega óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um efnislegt innihald frv. enda hefur það verið rækilega kynnt í framsöguræðum tveggja fyrrv. félmrh., fyrrv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur á 117. löggjafarþingi og fyrrv. félmrh. Guðmundar Árna Stefánssonar á 118. löggjafarþingi. Síðan er efninu gerð ítarleg skil í þskj. Ég ætla ekki að endurflytja þær ræður sem þau fluttu. Þær efnislegu breytingar sem frv. felur í sér hafa það að markmiði að efla og auðvelda atvinnuráðningar og vinnumiðlun á milli aðildarríkjanna. Aðalatriðin í frv. eru að vinnumiðlnanir eiga að bjóða öll störf á Evrópska efnahagssvæðinu sem atvinnurekendur óska eftir í stað þess að leita fyrst að innlendu vinnuafli. Í öðru lagi eru felld niður ákvæði um mögulegar aðgerðir eða stöðvun vinnumiðlunar til einstakra atvinnusvæða eða í einstakar atvinnugreinar ef sérstök röskun verður á vinnumarkaði. Öryggisákvæði EES-samningsins gegna þó svipuðu hlutverki og eru þau í fullu gildi. Í þriðja lagi er um að ræða aukin upplýsingasamskipti, m.a. að svara fyrirspurnum um atvinnutækifæri innan mánaðar auk þess sem breytingarnar fela í sér grundvöll fyrir Evrópska vinnumiðlunarkerfið, EURESS. Samkvæmt upplýsingum vinnumálaskrifstofu félmrn. hefur ekkert reynt á þessi atriði nema um fyrirspurnir og önnur upplýsingasamskipti og hefur vinnumálaskrifstofan staðið að framkvæmdinni í samræmi við þessar breytingar. Þess má geta að 11. maí sl. tengdist vinnumálaskrifstofan EURESS-kerfinu, en stefnt er að því að meginþungi þjónustunnar fari í gegnum vinnumiðlanir og þá fyrst og fremst vinnumiðlun Reykjavíkur sem er að byggja upp öfluga og sérhæfða vinnumiðlun. Fjöldi starfa í þessu kerfi er enn sem komið er mjög takmarkaður og fyrst og fremst um að ræða sérhæfð störf. Hins vegar hefur kerfið eitthvert uppýsingagildi um atvinnu- og lífsskilyrði í ESB-ríkjunum, en ekki er lokið við að setja upp upplýsingar um gömlu EFTA-ríkin inn í kerfið. Þó að lítið hafi reynt á einstök ákvæði gildandi laga um frjálsan atvinnu- og búseturétt hér á landi eru enn sem komið er engin sérstök vandamál við framkvæmdina. Aðalatriði er fyrst og fremst fólgið í því að upplýsa fólk nægjanlega um atvinnumöguleika í einstökum löndum og gildandi reglur á þessu sviði áður en það fer í atvinnuleit til annarra landa. Ég vil svo að lokum leggja áherslu á að þetta er þriðja tilraunin til þess að koma þessu máli í gegnum þingið og þar sem um er að ræða breytingu á ESB-reglugerð þá er hvorki um það að ræða að gera orðalagsbreytingar né efnisbreytingar á fyrirliggjandi reglugerð. Breytingin er einungis til samþykktar eða synjunar og synjun mundi, eins og öllum er ljóst, hafa ófyrirsjáanleg áhrif og kemur hér enn að því sem ég hef margoft tekið fram í umræðum um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að hann bindur hendur löggjafarvalds og framkvæmdarvalds að þessu leyti. Herra forseti. Ég legg til að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og félmn.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði með mikilli athygli á hæstv. félmrh. flytja þetta mál, reka þessa eftirlegukind eins og hann orðaði það, til réttar. Og ég skildi hann afskaplega vel þegar hann sagði að hann ætlaði ekki að flytja óbreyttar ræður forvera sinna, hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur og Rannveigar Guðmundsdóttur eða var það hæstv. forseti sem gegndi því hlutverki seinast? Ég hlustaði líka með athygli á málflutning hæstv. ráðherra sem hafði nægileg hyggindi til þess að vitna í ræður sínar í stjórnarandstöðunni gegn þessu máli þar sem hann lýsti málið fátæklegt, óvenjulegt, eitt af þessu sem dynur yfir oss, eitt af þessu sem verður að kyngja og væri að því lítill fengur. Þetta er ræða hæstv. ráðherra um leið og hann biður hv. þm. að styðja nú málið og tryggja því framgang. Það er mikið rétt, þetta er hið merkasta mál. Hæstv. ráðherra er að flytja mál sem fjallar efnislega um að í stað reglugerðar nr. 312/76/EBE bætist við reglugerð nr. 2434/92/EBE. Málið fjallar um vinnumarkaðinn, sem nú heyrir undir hæstv. ráðherra, um það að tryggja grundvallarregluna um að beita ekki mismunun á vinnumarkaði, um jafnan aðgang manna á vinnumarkaði án tillits til þjóðernis, um jafnræði að því er varðar atvinnu og alla málsmeðferð á vinnumarkaði, um rétt fjölskyldumeðlima vinnandi fólks til búsetu, dvalar og réttinda á vinnumarkaðssvæði og í þjóðfélaginu, um samstarf á milli EFTA-ríkja og um fastanefnd EFTA, um ráðstöfun lausra starfa, um þjónustuskrifstofur hvers EFTA-ríkis og þannig mætti lengi telja. Hæstv. félmrh. er ekki fæddur í gær og hann var ekki kosinn til þings í fyrsta sinn í þessum kosningum. Hann á sér þó nokkra þingsögu og afstaða hans til þessa máls er rækilega skráð í annála þingsögunnar, í þingtíðindum, frá orði til orðs. Fyrir utan það að hv. þm., sem var í hópi þeirra sjö þingmanna sem mest fór offari gegn EES-samningnum á sínum tíma, var líka afkastamikill rithöfundur um málið, sérstaklega í greinaskrifum í blöðum. Af því að þetta er söguleg stund í þingsögunni og af því að framsóknarmenn öllum öðrum fremur lögðu svo ríka áherslu á það í kosningabaráttunni að þeir væru flokkur nýrra vinnubragða, þeir væru flokkur sem byggðu starf sitt á trúnaðartrausti milli kjósenda og frambjóðenda flokksins og þeir vildu tryggja það að saman færu orð og efndir. Enginn tók það að vísu jafnoft fram og auglýsingastjóri flokksins í auglýsingunum um formann Framsfl., hæstv. utanrrh., sem skyldi verða ekki bara holdgervingur kvótakerfisins heldur holdgervingur traustsins. Og af því að þetta er eins og ég sagði, virðulegi forseti, söguleg stund, þá er ástæða til þess að stikla nú á örfáum atriðum úr því sem hæstv. félmrh. sagði um þetta hið mikla mál, EES-samninginn, meðan hann fór hamförum gegn málinu sem einn af sjö helstu liðsoddum stjórnarandstöðunnar í því máli. Hann sagði, með leyfi forseta, í einni af hinum merku greinum sínum í DV 7. sept.: ,,Ríkisstjórnin er komin í óbotnandi vandræði [að sjálfsögðu fyrrv. ríkisstjórn] með alla landsstjórnina. Atvinnlífið er að fara í rúst. Stórfellt atvinnuleysi hefur haldið innreið sína. Verði Ísland aðili að þessum samningi, þá fyrst byrja erfiðleikarnir.`` Þá fyrst byrja nú erfiðleikarnir. Nú kemur hæstv. ráðherra til þess að fara með póstinn, til þess að flytja orð forvera sinna, til þess að snúa öllu öfugt, til þess að snúast gegn því sem maður taldi vera sannfæringu hans ef hann var heiðarlegur maður, en það vakir væntanlega ekki fyrir honum að auka á erfiðleikana. Hvað sagði hæstv. félmrh. næst? Hann sagði í grein 7. sept. 1992 orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þá hafa Íslendingar, ef samningurinn verður að lögum, ekki lengur neinn frumburðarrétt að landi sínu né auðlindum þess. Við verðum að veita flota Evrópubandalagsins aðgang að fiskimiðunum okkar. Útlendingum verður heimilt að kaupa hér lendur og jarðir, laxveiðiár og orkulindir til jafns við Íslendinga. Atvinnuleysi hlýtur hér að aukast með aðild að efnahagssamfélagi þar sem atvinnuleysi er stöðugt um og yfir 10%.`` Ef hæstv. ráðherra meinaði það sem hann sagði þá er hann nú orðinn boðberi þess að viðhalda þessu og auka hér á atvinnuleysið, gera það að lögmáli. Hvað sagði hæstv. ráðherra næst, virðulegi forseti? Hann sagði í umræðum á Alþingi þann 25. ágúst 1992, því það þurfti auðvitað að flýta þingi til að fara hamförum gegn þessu hræðilega máli, orðrétt: ,,Vinnuveitendur fagna margir hverjir aðild að Evrópsku efnahagssvæði og vænta sér þá væntanlega ódýrara vinnuafls að utan.`` Ódýrara vinnuafls að utan. Þetta mál sem hæstv. ráðherra er hér að flytja fjallar um vinnumarkaðinn og réttindi allra á svæðinu til vinnu án mismununar og þá er hann væntanlega samkvæmt sínum eigin orðum að greiða götu vinnuveitenda til þess að fá hingað til landsins undirboðsvinnuafl til þess að grafa undan verkalýðshreyfingunni, kauptöxtunum o.s.frv. Því væntanlega hvarflar það ekki að samflokksmönnum hans að hæstv. ráðherra hafi verið að fara með fleipur þegar hann var í stjórnarandstöðu? Það fara saman orð og efndir hjá framsóknarmönnum, er það ekki?

Hefur þingmaðurinn skipt um . . . ?

Á Alþingi þennan sama dag segir hæstv. ráðherra orðrétt, með leyfi forseta: ,,Kaupmáttur launa hér er með því hæsta sem þekkist á EES-svæðinu. Það kynni að breytast með aðild að þessum samningi og kaupmáttur kynni að verða svipaður og annars staðar.`` Með öðrum orðum var hv. þm. í stjórnarandstöðu, var þeirrar skoðunar að kaupmáttur launa á Íslandi væri með því hæsta sem þekktist, en afleiðingin af þessum samningi hlyti að verða sú að það yrði eins og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu, þ.e. hann mundi lækka mjög verulega. Ef hv. þm. tekur eitthvert mark á orðum sínum, ef hæstv. ráðherra tekur mark á orðum stjórnarandstöðuþingmannsins þá er hann núna að vinna að því að lækka kaupmátt, m.a. með því að flytja þetta mál. Í einni af þessum frægu greinum í DV 7. sept. 1992 sagði hæstv. ráðherra orðrétt, með leyfi forseta: ,,Félagsleg þjónusta verður lakari vegna þess að menn láta sér bráðlega nægja staðla þá sem gilda í Evrópubandalaginu og sömu sögu má segja um umhverfismál.`` Félagsleg þjónusta verður lakari. Nú heyrir félagsleg þjónusta undir hæstv. ráðherra. Og hann er að flytja hér mál um vinnumarkaðinn. En hann á eftir að flytja mörg mál sem varða Evrópska efnahagssvæðið og ef hæstv. ráðherra tekur mark á því sem hv. stjórnarandstöðuþingmaðurinn sagði, sami maðurinn, þá mun hann vera að vinna að því að gera félagslega þjónustu lakari, ef trúa má hans eigin orðum. Stundum fór hv. þm. verulega á flug. Hann sagði í umræðum á Alþingi 25. ágúst 1992, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Með svipuðu lögmáli og vatnið rennur undan brekkunni hlýtur atvinnuleysi hér að aukast til stórra muna og innstreymi erlends vinnuafls hlýtur að taka atvinnu frá Íslendingum og atvinnuleysisstig hér verður svipað og annars staðar á svæðinu.`` Þetta var það sem hv. stjórnarandstöðuþingmaður, nú hæstv. félmrh., hafði að segja um áhrif EES-samningsins á atvinnustigið, að hér væri verið að opna allar flóðgáttir fyrir innstreymi erlends vinnuafls, undirboðsvinnuafli, og hér yrði magnað upp atvinnuleysi. Virðulegi forseti. Af því að mér þykir nú vænt um flesta menn, kannski alla menn og þar með talinn hæstv. félmrh., þá ætla ég að hlífa honum við fleiri tilvitnunum í öfugmælasafn stjórnarandstöðuþingmannsins Páls Péturssonar af eðlilegum ástæðum. Vegna þess að það þarf ekkert að segja meira. Ef hæstv. félmrh. væri ærlegur stjórnmálamaður sem tæki sjálfur mark á eigin orðum og ætlaðist til þess að aðrir tækju mark á honum, þá hefði hann átt að berjast fyrir því í stjórnarmyndunarviðræðunum að þessum samningi yrði rift, að EES-samningnum yrði sagt upp vegna þess að þá hefði mátt taka mark á orðum hans í stjórnarandstöðu. Þá hefði hann verið að segja: Ég stend í reynd við það sem ég sagði að þessi samningur væri óalandi og óferjandi, að hann væri afsal landsréttinda, að hann væri afsal á löggjafarvaldi og framkvæmdarvaldi, að hann mundi leiða þvílík harmkvæli yfir íslensku þjóðina að ég mun aldrei standa að slíku. Þetta er ekki það sem hæstv. ráðherra hefur sagt. Nei. Það sem hann hefur sagt er að hann hefur uppáskrifað hvert einasta orð sem baráttumenn fyrir þessum samningi sögðu á sínum tíma. Og hann hefur, eins og Danirnir orða það, ,,ganske pænt`` á þessari stuttu leið úr ráðherrastólnum og hingað upp í þennan ræðustól og með flutningi þessa máls sagt, og taki menn nú eftir: Hvert einasta orð sem hv. stjórnarandstöðuþingmaður Páll Pétursson, núv. hæstv. félmrh., sagði um þetta mál við íslensku þjóðina og við kjósendur í landinu er hér með dæmt dautt og ómerkt.

Herra forseti. Það var við því að búast að hér gætu orðið nokkur ræðuhöld þegar hlutverkum hefur skipast með þeim hætti sem raun ber vitni að hæstv. fyrrv utanrrh. er nú kominn með frjálsar hendur í stjórnarandstöðu en andstæðingur hans frá fyrri þingum, hv. fyrrv. þm. Páll Pétursson, núv. hv. þm. og hæstv. félmrh., er kominn í það hlutverk sem hann fer hér með.  Ég efast að vísu um að það færi okkur mikið nær kjarna málsins og staðreyndin er sú, eins og ég veit að hv. þm. áttar sig á, að það þýðir ósköp lítið að ræða stjórnmálin í þáskildagatíð, ef, ef, ef. Með hverjum degi og hverjum mánuði sem líður fjær þeim tíma sem menn voru að deila um tiltekinn milliríkjasamning, og sýndist sitt hverjum, þjónar það minni tilgangi. Það er auðvitað skondið að heyra hæstv. ráðherra mæla hér fyrir frv. m.a. með því að lesa upp gagnrýni sem hann hafði uppi á frv. sem stjórnarandstæðingur fyrir ekki löngu síðan, en að sama skapi ætti hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. fyrrv. utanrrh., að átta sig á því að það væri líka hægt að fara í hans ræður. Og ætli það sé ekki þannig að menn hafi sagt ýmislegt í hita leiksins á báða bóga sem geti átt eftir að verka næsta fáránlegt? Ég leyfi mér t.d. að ætla að það mætti draga fram ýmis ummæli hæstv. þáv. utanrrh. þegar hann var að gylla þennan EES-samning og lofa hér milljörðum og lofa hér þúsundum nýrra starfa sem ekki stæðust dóm reynslunnar a.m.k. enn sem komið er. Ætli það hafi gerst þau undur í íslenskum sjávarútvegi á grundvelli þessa samnings? Ætli störfum hafi fjölgað með þeim ógnarhraða sem hér átti að gerast og ætli allir milljarðarnir 7, eins og einu sinni var sagt, hafi skilað sér í kassann? Ég efast nú um það. Þannig að kannski munu báðir aðilar átta sig á því þegar frá líður að rökræður af því tagi skila mönnum ekki miklu, ekki efnislega en þær geta haft talsvert skemmtanagildi, eins og hér bar óneitanlega á áðan, með því að taka menn upp í gömlum ræðum o.s.frv. Það má segja að þetta mál sé tvíþætt. Það eru annars vegar þessi tilteknu réttindi sem og hluti af samningagerðinni um EES sem hér er á ferðinni og hins vegar er það auðvitað allt móverkið utan um þetta mál. Maður staldrar kannski meira við það þegar maður fer að lesa frv. hversu hægt er að gera tiltölulega einfalda hluti flókna því að efnislega á þetta að snúast um að tryggja fólki jafnan rétt til starfa, atvinnu á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Maður skyldi ætla að hægt væri að gera það án þess að það þyrfti að smíða heilt stofnanamóverk utan um málið. Ef menn líta inn í frv. er mikið um alls konar apparöt sem eiga að tryggja framkvæmd málsins og þarna er á ferðinni mikið af nefndum og ráðum. Til að mynda er sett upp heilmikið kerfi til að tryggja að allar stöður sem eru lausar séu auglýstar og stjórnartíðindin á þessum bæ verða ábyggilega myndarleg útgáfa þegar fram líða stundir. Það á að setja upp þjónustuskrifstofur í hverju einasta ríki til að auglýsa lausar stöður þar sem hugsanlegur möguleiki er á að ríkisborgarar allra EES-ríkjanna geti tekið að sér einhver störf einhvers staðar á svæðinu. Í III. bálki í 19. grein er lýst þeirri hugsun sem liggur á bak við og hún er sú, sem ég hygg að hæstv. félmrh. sem þáv. stjórnarandstöðuþingmaður hafi verið að koma inn á þegar hann ræddi um atvinnustigið, að hugsun málsins er sú að koma á jafnvægi á vinnumarkaðnum yfir allt Evrópska efnahagssvæðið. Það er beinlínis tekið fram í 2. tölul. 19. gr. að EES-ríkin skuli ásamt fastanefnd EFTA kanna öll tiltæk ráð til að veita ríkisborgurum aðildarríkjanna forgang þegar ráðið er í lausar stöður til að leitast við að koma á jafnvægi milli framboðs og umsókna um störf innan EES og þau skuli beita öllum tiltækum ráðum í því skyni. Það er því ekki eins fjarlægt og það hljómar kannski að markvisst sé verið að stefna að því að jafna út atvinnu innan alls svæðisins. Það er beinlínis yfirlýstur tilgangur að þessu leyti. Ein af nefndunum sem á að starfa þarna fyrir utan þjónustuskrifstofurnar í EFTA-ríkjunum er Evrópska samráðsskrifstofan og hún á að samræma ráðstafanir vegna atvinnutækifæra og atvinnuumsókna og þar á að starfa ráðgjafarnefndin, sbr. 24. gr., og síðan á að starfa umsjónarnefndin, sbr. 32. gr. þannig að nóg verður af nefndunum sem verða að fást við þetta. Í heildina tekið er þetta skilgetið afkvæmi þeirrar hugsunar sem á bak við þetta miðstýringarapparat allt saman og pappírsflóð er. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil hæstv. félmrh. vel þó að hann hefði fá orð um það þegar hann var að tíunda nauðsyn þess að afgreiða þetta frv. og valdi því í leiðinni heldur háðulegar nafngiftir eins og eftirlegukind, póst frá Brussel, eitthvað sem við yrðum að kyngja og ekki væri mikill fengur að. Það er upplýst að verið sé að rembast við það í þriðja sinn að koma málinu í gegn og ég leyfi mér nú að spyrja: Mundi það þá breyta öllu þó að það þyrfti eina tilraun enn? Er þetta eitthvað sem mikið liggur á að drífa í gegnum þingið á fáeinum vordögum? Það er greinilega farið að bera talsvert á því nú þegar að áhugi manna á því að fullgilda hina einstöku hluta Evrópuréttarins er talsvert mismunandi eftir því hvað á í hlut. Hér eru mál að koma sem engin sérstök áhersla hefur verið lögð á undanfarið, þau eru lögð fram af gömlum vana og ekki ber á því að það sé neitt stórkostlegt sem muni gerast þó að það taki tímann sinn að koma þessu fram. Að minnsta kosti hefur ekki verið kært enn þá svo að mér sé kunnugt um vegna þessa máls en það á ekki við um önnur tilvik eins og frægt varð hér m.a. áðan þegar upplýst var um heitstrengingar hv. þm. Vilhjálms Egilssonar gagnvart því að ekki skyldi ljúka þingstörfum fyrr en brennivínsmál ríkisstjórnarinnar hefðu náð fram að ganga.  Ætli það sé ekki líka þannig að það sé líka misjafnt hversu alvarlega menn taka þessa pappíra í Evrópusambandinu sjálfu og úti á meginlandi Evrópu og upplýst hefur verið um að Ítalir eigi talsvert óunnið enn þá við það að koma öllum Evrópuréttinum í lög hjá sér. Þar hafa jafnvel heyrst tölur eins og þær að ekki sé nema um þriðjungur allra tilskipana Evrópusambandsins sem þar sé orðinn að veruleika. Ég veit ekki hvort það væri nokkur stórkostlegur héraðsbrestur þó að málið biði og kannski yrðu þá reglugerðirnar orðnar þrjár sem þarf að taka hér inn í löggjöfina, óbreyttar, eða synja þeim eins og hæstv. félmrh. upplýsti. Ég hugsa að alveg sé óhætt að viðurkenna að áhrifin af afgreiðslu EES-samningsins enn sem komið er eru á margan hátt minni en menn reiknuðu með, ég tala nú ekki um sem þeir tíunduðu í hita leiksins að gætu orðið en þau eru það held ég í báðar áttir. Ég sé ekki annað en þegar upp er staðið sé meginniðurstaðan af gildi samningsins á fyrstu árunum eða fyrstu missirunum að hann hafi haft minni breytingar í för með sér, sú þróun hafi öll orðið mun hægari en menn gátu ætlað, bæði hvað það varðar að við Íslendingar höfum orðið fyrir meiri áhrifum utan að frá, en líka hvað hitt snertir að þetta virðist ekki hafa breytt neinu sem miklu máli skiptir varðandi okkar viðskipti og samskipti út á við. Ég hygg því að kannski sé eðlilegra að við ræðum þetta undir þeim formerkjum en vera að taka hvert annað upp í því hvort þessi eða hinn hafi haft meira eða minna rangt fyrir sér og sé í breyttu hlutverki eins og hæstv. núv. félmrh. kominn í algerlega mótsögn við sjálfan sig án þess að það sé hlutskipti mitt að verja hann. Hæstv. félmrh. er örugglega fullkomlega fær um það sjálfur að standa fyrir máli sínu ef hann er að fara í skylmingar við hæstv. fyrrv. utanrrh. en það læt ég þeim þá eftir.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. tók áðan að sér að bera í bætifláka fyrir hæstv. félmrh. og væntanlega sem fornan fóstbróður í stríðinu gegn EES-samningnum úr stjórnarandstöðunni. Það var út af fyrir sig fallega gert af honum, ræktarsemi, og augljóslega veitti nú ekki af. Vinn það ei fyrir vinskap manns að víkja af götu sannleikans sagði sálmaskáldið forðum og þessi artarsemi er að sumu leyti misskilningur því að málið snýst ekkert um það. Málið snýst um það hvort stjórnmálamenn bera virðingu fyrir staðreyndum, hvort stjórnmálamenn ætlast til þess af almenningi að mark sé tekið á orðum þeirra þegar þeir sjálfir bera augljóslega enga virðingu fyrir staðreyndum og taka ekkert mark á eigin málflutningi. Af því að hv. þm. er ekki eins og hann orðaði það sjálfur bara óbreyttur þingmaður heldur formannsefni a.m.k. eða formannsframbjóðandi í stjórnmálahreyfingu þá stendur uppi þessi spurning: Er hann ekki a.m.k. sammála mér um að það verði að ætlast til þess af frambjóðendum, hvort heldur er fyrir kosningar eða til formennsku, að menn geti treyst því að þeir fari með mál eftir bestu samvisku og kjósendur megi treysta því að það sem þeir eru að boða og segja meini þeir og ætli að beita sér fyrir? Um þetta snýst málið því að ef menn hegða sér öðruvísi eru þeir sjálfir búnir að draga stjórnmálabaráttu niður í svaðið og gera stjórnmálaumræðuna ómerka vegna þess að það er ekki mark takandi á því sem þeir segja. Það er bara fleipur og ómagaorð, skens. Og menn segja eitt í stjórnarandstöðu og annað í stjórn og meina þar af leiðandi ekkert sem þeir eru að segja. Um þetta snýst umræðan.

Hæstv. forseti. Það var mikill misskilningur að ég hafi komið hingað upp sérstaklega til þess að verja hæstv. félmrh. enda hefur hann hingað til verið fullfær um það sjálfur. Ég vék máli að báðum ræðumönnum, hæstv. félmrh. og hæstv. fyrrv. utanrrh., hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, og ég hvatti báða til þess að gæta hófs í umræðum sínum um deilur frá liðinni tíð. Það er auðvitað þannig að menn deila um tiltekna hluti á þeim tíma sem sú umræða fer fram og við þær aðstæður sem þá eru uppi og það að koma mörgum árum seinna og ætla að taka menn upp í slíkum liðnum atburðum er að ræða stjórnmál í þáskildagatíð: Ef þetta, ef hitt. Það þjónar ekki miklum praktískum tilgangi held ég nema a.m.k. sú umræða sé sett í svona sanngjarnt hlutskipti. Ég verð hins vegar að segja alveg eins og er og það skal viðurkennast að sú rétttrúnaðarhugsun, sem að hefur nokkru leyti komið fram í máli hv. þm. og reyndar fleiri æstustu aðdáenda Evrópusambandsins eins og samningagerðarinnar um EES, fer í taugarnar á mér. Þessi tilraun til þess að koma og sanna mörgum árum seinna: ,,Við höfðum rétt fyrir okkur, hinir rangt`` í einhvers konar kaþólskum rétttrúnaðarhugsunarstíl. Þetta fer í taugarnar á mér vegna þess að þetta er ekki svona. Staðreyndin er sú að það féllu stór orð í hita leiksins á bága bóga og menn sögðu kannski meira en síðar hefur komið á daginn. Það á ekkert síður við um hæstv. fyrrv. utanrrh. Talandi um að þetta mál snúist um að bera virðingu fyrir staðreyndum og hverjir hafi haft rétt fyrir sér og hverjir rangt, ætli það sé ekki þannig að það liggi ýmis miður góð mál í farteski hæstv. fyrrv. utanrrh. svo sem eins og með langhala sem breyttist í karfa og milljarða og bækling sem utanrrn. gaf út og fullyrti að við Íslendingar þyrftum ekki þrátt fyrir samningagerðina við EES að breyta í nokkru okkar tilhögun varðandi sölu á áfengi. Hvað er nú að koma á daginn? Ætli það sé ekki þannig að virðing fyrir staðreyndum þurfi þá líka að meðhöndlast á báða bóga og jafnvel svo að menn þurfi að átta sig vandlega á því hvaða hús þeir byggja, hvort sem það er með þykkjum veggjum úr steini eða gleri.

Virðulegi forseti. Það er fjarri mér að vilja eyða löngum tíma þingsins um einskis vert karp en ég verð að segja að þegar hv. þm. segir: ,,við skulum ekki ræða um fortíðina, við skulum ekki ræða um það sem stjórnmálamenn sögðu, það hefur sitthvað verið missagt o.s.frv.``, þá efast ég um að hann sé á réttum brautum. Tökum dæmi. Forustumenn í flokki hans hafa sagt í tilefni af því hvernig til núv. hæstv. ríkisstjórnar var stofnað um formann Framsfl. að hann hafi brugðist trúnaði að því er varðar samskiptin við stjórnarandstöðuflokkana. Þeir hafa með öðrum orðum vitnað í yfirlýsingar formanns Framsfl. þar sem hann sagði að hann mundi að loknum kosningum fyrst ræða við fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna sem hann gerði að vísu og leitaði umboðs þeirra. Og ræddi síðan við formann Alþfl. Hann hefur staðfest að rétt hafi verið með farið þegar ég skýrði frá niðurstöðum þeirra viðræðna. En forustumenn Alþb. og forustumenn Kvennalistans hafa sagt: Þeim boðum var aldrei komið til okkar. Ég tek þetta dæmi vegna þess að þetta varðar spurninguna um trúnað við kjósendur. Hvað sögðu menn fyrir kosningar um hvað fyrir þeim vakti og hvernig breyttu menn síðan eftir kosningar? Nú gæti hv. þm. sagt: Það er ekkert mark takandi á þessu, við skulum ekki ræða um þetta vegna þess að þetta tilheyrir fortíðinni. Ég er einfaldlega að segja almennt um stjórnmálaumræðuna að ef það er svo að menn skipta um skoðun á stærstu málum þjóðfélagsins frá því að þeir eru í stjórnarandstöðu og þangað til þeir fara í stjórn, bara hlutverkaskipti, þá er verið að grafa undan því sem t.d. Framsfl. gerði að meginmáli í kosningabaráttu sinni, spurninguna um vinnubrögð, spurninguna um trúnað og spurninguna um traust. Einstök dæmi um það sem hv. þm. segir: Það var sitthvað ofsagt á báða bóga. Mál fyrir mál er ég reiðubúinn til að standa í umræðum við hann út af því hvort heldur þegar hann nefnir langhala eða þegar hann nefnir mat Þjóðhagsstofnunar eða annarra á efnahagslegum áhrifum samningsins. Sem og fullyrðingar sem ég nefndi nokkrar og vitnaði í ræðu hæstv. félmrh. sem augljóslega voru einfaldlega efnislega rangar, voru bara hræðsluáróður, sem ekkert á mark var á takandi.

Hæstv. forseti. Það er alls ekki svo að ég ætli að að koma hér upp og verja almennt einhver sinnaskipti manna í stjórnmálum bara vegna þess að þeir færist úr stjórn yfir í stjórnarandstöðu og þaðan af síður svik við kjósendur, það er fjarri öllu lagi og ég vona að hv. þm. sé ekki að ætla mér neitt slíkt. Sömuleiðis er ekki rétt að ég sé að víkjast undan því að telja almennt óskynsamlegt að ræða liðna tíð í stjórnmálum og liðna atburði. Þetta er frekar spurningin um hvernig slíkir hlutir eru ræddir, í hvaða tilgangi þeir eru ræddir. Væntanlega þarf það að þjóna einhverjum uppbyggilegum tilgangi til þess að það sé þess virði að eyða tíma sínum í það. Ég hvet svona frekar að breyttu breytanda til þess að umræðan um það sem við stöndum frammi fyrir í dag og er fram undan okkur í þessum samskiptum t.d. við Evrópu og umheiminn almennt verði á slíkum nótum en ekki á þeim sem mér finnst brydda á í fari hv. þm., þ.e. að taka menn upp og reyna að negla menn fyrir það að þeir hafi haft rangt fyrir sér en ég rétt. Mér finnst þessi sjálfbirgingsháttur í tali hv. þm. enn koma fram, sem sagt ekki vottur af efasemdum að hann hafi í öllum tilvikum haft rétt fyrir sér, ævinlega farið með rétt mál og ef misskilningur hafi komið upp í sambandi við fullyrðingar hans þá er það ævinlega einhverjum öðrum að kenna, Þjóðhagsstofnun eða einhverjum slíkum sem fór með eitthvert fleipur, Hagfræðistofnun háskólans eða einhverjum slíkum. Sökinni er ævinlega komið á einhverja slíka. Varðandi trúnað við kjósendur er ég líka hvenær sem er tilbúinn til að fara í smáumræður um það og þá m.a. um hlutverk Alþfl. og hlutskipti í því. Eigum við þá t.d. að byrja á stjórnarskiptunum 1991? 

Herra forseti. Ég byrja á því að bjóða velkominn á þingfundinn hv. 9. þm. Reykv. Ég hlustaði á fjálglegt viðtal við hv. þm. í útvarpinu eftir hádegið í gær þar sem hann kynnti skoðun sína á þessari stofnun fyrir þjóðinni. Honum fannst þetta heldur leiðinleg og ómerkileg stofnun og hann ætlaði að vera úti meðal fólksins og láta ljós sitt skína þar, ekki vera að prédika yfir þessum vesæla lýð sem hér situr og átti þá við hv. þm. Þess vegna þykir mér vænt um að hann sýni lítillæti og sitji með okkur eina stund. Ég vonast eftir því að þær geti orðið fleiri en þessi því að ég verð að játa að ég er höfðingjasleikja og hef gaman af því þegar hv. þm. er hér í salnum. Hv. þm. rifjaði upp nokkrar snjallar tilvitnanir í ræður mínar og greinar frá fyrri árum og ég þakka honum kærlega fyrir það. Það var virkilega ,,oplevelse``, ef ég má nota það orð, að heyra þessar snjöllu setningar, með leyfi að segja, koma út úr munninum á hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Hann hefur greinilega lagt á sig töluverða vinnu enda er maðurinn vinnusamur og við þekkjum það frá fyrri árum sem höfum séð til hans. Hann hefur lagt á sig töluverða vinnu í athuganir og heimildasöfnun og ég er mjög upp með mér að hv. þm. skuli hafa getað séð af hinum dýrmæta tíma sínum og yfirfljótanlegu gáfum í að leggja sig niður við það. Hv. þm. tilkynni í ræðustólnum að hann væri mannvinur og þætti vænt um alla og er ég sannfærður um að oft hefur hann sagt hluti sem eru ótrúverðugri í þessum ræðustól en hann væri mannvinur og þyki vænt um alla. En svo sló út í fyrir hv. þm., pínulítið, þótt snjall sé. Hann vildi meina að ég hefði skipt um skoðun á samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það hef ég ekki gert. Ég er nákvæmlega sömu skoðunar og ég var þegar ég var að eiga orðastað við hann og aðra þáverandi stjórnarliða um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Ég talaði á móti samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og taldi að við Íslendingar ættum ekki að gerast aðilar að þeim samningi og ég dró ekkert af mér í þeirri baráttu. Ég sé ekki eftir neinu sem ég sagði þá og þarf ekki að taka neitt til baka. Staðreyndin er hins vegar sú að hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson, sem þá var hæstv. utanrrh., vann þá lotu. Alþingi ákvað, þ.e. meiri hluti Alþingis ákvað illu heilli að Ísland skyldi verða aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Þáv. hæstv. utanrrh. barðist af ofurkappi fyrir því og maðurinn er kappsmaður og hann vílaði ekki fyrir sér að beita þráfaldlega blekkingum eins og hér hefur verið rifjað upp af hv. 4. þm. Norðurl. e. Síðan verð ég að játa, herra forseti, að ég trúi ekki alveg öllu sem hv. 9. þm. Reykv. segir. Ég gerði það lengi vel en svo gafst ég upp. Og það eru fleiri en ég. Hv. 9. þm. Reykv. hefur satt að segja sáð ofurlitlum efa um eigin trúverðugleik í huga þjóðarinnar. Ég þarf ekki að rifja upp fyrir hv. 9. þm. Reykv. að við erum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og það er ekki mér að kenna. Ég ber virðingu fyrir staðreyndum og ég beygi mig meira að segja fyrir staðreyndum. Við erum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég hef ekki hugsað mér að skrúfa klukkuna til baka, ég get það ekki og Íslendingar eiga ekki neina greiða leið út af Evrópsku efnahagssvæði úr því sem komið er. Við framsóknarmenn vildum tvíhliða samning á lokastigi þeirrar umræðu. Þá vildum við reyna tvíhliða samning og að breyta samningnum um Evrópskt efnahagssvæði í tvíhliða samning. Hins vegar er það eins og hv. þm. er mætavel kunnugt mjög flókin aðgerð. Jafnvel þó svo samningar tækjust þyrfti það samningsuppkast að ganga til allra þinga aðildarríkja Evrópusambandsins og það yrði dálítið torsóttur málarekstur. Þess vegna þykir mér skynsamlegast að reyna að gera sem best úr þeirri stöðu sem hér er. Ég dró aldrei neina dul á það að fyrir sumar útflutningsgreinar okkar gæti verið fjármunalegur hagur af því að vera aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég setti hins vegar fyrir mig galla samningsins, m.a. þann að með samningnum afsöluðum við hluta af ekki einasta löggjafarvaldi heldur einnig framkvæmdarvaldi og dómsvaldi. Allt er þetta deginum ljósara, allt er þetta að koma fram vegna þess að hendur framkvæmdarvaldsins og hendur löggjafarvaldsins eru bundnar að því leyti til að við verðum að taka við tilskipunum frá Brussel og gera þær að lögum okkar og haga okkur eftir því. Við getum ekki ákveðið það upp á okkar eindæmi að hindra frjálsa för launafólks. Það getum við ekki því að það er bakhliðin á samningnum. Aðrir íbúar á Evrópsku efnahagssvæði eiga jafnan rétt við okkur hér á Íslandi. Við eigum reyndar jafnan rétt og þeir í þeirra löndum annars staðar á svæðinu. Ég verð að fagna því, svo að ég víki nú aftur að hinu háleita og lítilláta viðtali hv. 9. þm. Reykv. við útvarpsmanninn í gær, og það gladdi mig ósegjanlega þegar hv. þm. sagðist ekki vera að hætta í pólitík. Hann átti tvö smáatriði eftir. Ég gladdist því að Alþingi væri náttúrlega ekki svipur hjá sjón ef hann hætti að líta hér inn öðru hverju. Hann átti eftir tvö smáverkefni, annað var að sameina jafnaðarmenn sem hann upplýsti hverjir væru, fyrir utan skárri partinn af Alþfl. sem reyndar var nú dálítið mislukkaður að vissu leyti, þá var það svona mikill hluti úr Sjálfstfl. Það er lítið af sjálfstæðismönnum hér inni, því miður --- jú, séra Hjálmar, hv. 2. þm. Norðurl. v. Ætli hv. þm. sé eitt af --- ég vil ekki segja fórnarlömbum sameiningar jafnaðarmanna? Já, það var þorrinn af stuðningsmönnum Sjálfstfl., það var Kvennalistinn sem mér skildist að hv. þm. teldi að hefði nú lokið hlutverki sínu, enda mundi Alþfl. nú taka upp mjög markvissa kvennabaráttu og gæta réttar þeirra í hvívetna og síðan það sem hann kallaði þetta Jóhönnuslys sem mér skildist að væri flokkurinn Þjóðvaki, hreyfing fólksins. Þetta voru jafnaðarmennirnir. Ég sperrti nokkuð eyrun hvort hann mundi nefna Alþb. en þar er mikið kapphlaup meðal forustumanna að sameina fólk en það var ekki nefnt á nafn í þessum sameiningartilraunum. Ég óska þeim til hamingju með það. Í öðru lagi átti hann annað smáviðvik eftir og það var að koma Íslandi í Evrópubandalagið. Þá sé ég fram á að hv. þm. verður enn um stund okkur til ánægju og upplyftingar og er ekki að taka við sendiherrastarfi í Ulan Bator en þar eigum við víst ekkert sendiráð enn þá. Ég tel að þetta frv. hafi víðtækan stuðning og ráðherrar Alþfl. og formaður Þjóðvaka eru búnir að flytja þetta mál í tvígang í þinginu. Ég vonast eftir að það verði afgreitt því að hver veit nema hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson ellegar þá hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson kæri okkur til stóru mömmu úti í Brussel ef við leiðum þetta ekki í lög.

Herra forseti. Af því að hæstv. ráðherra vitnaði í spjall við þann sem hér stendur í útvarpi í gær má ég til með að leiðrétta það sem hann lagði mér í munn. Ég sagði aldrei að Alþingi Íslendinga væri að mínu mati ómerkileg stofnun, það sagði ég að sjálfsögðu ekki. Ég sagði hins vegar að oft hefði mér leiðst á þingbekkjum. Það er ekki nýtt úr mínum munni vegna þess að ég hef stundum orðið til þess að gagnrýna nokkuð hér vinnubrögð. T.d. er hér hæstv. ráðherra að flytja mál sem hann lýsir sig andvígan. Umræða hans um málið er svo sem engin efnisleg utan það. Og síðan kemur hann upp í ræðustól öðru sinni og talar þá út og suður um daginn og veginn, allt og ekkert, sem málinu kemur ekkert við. Þetta er dálítið fátítt í þjóðþingum og ber vott um agaleysi og mun ekki stuðla að virðingu þingsins. Efnislega sagði hæstv. ráðherra.: Ég er enn þá á móti EES-samningnum. Ég sé ekkert eftir ummælum mínum og fullyrðingum sem flestar voru staðleysustafir. Ég er bara ánægður með þetta, þetta var nokkuð vel orðað hjá mér. Hann virðist ekki draga neina ályktun af þessu. Er svo að skilja að baráttumaður gegn dvöl ameríska hersins á Íslandi sem sest síðan í ríkisstjórn og gerist varnarmálaráðherra og fer að flytja tillögur um að festa varnarliðið í sessi geti síðan komið gasprandi upp í ræðustól og sagt: Ég er enn þá á móti hernum. Já, já, mikil ósköp. Geta menn sagt við kjósendur: Ég er algerlega á móti þessu máli, varað kjósendur við með hinum stærstu orðum: Floti Efnahagsbandalagsins uppi í fjöru, brot á stjórnarskránni, framsal á löggjafarvaldi, framsal á framkvæmdarvaldi, atvinnuleysi, ég veit ekki hvað og hvað, sest síðan í þennan stól sem einn af forustumönnum síns flokks og flutt þessi mál og sagt: Ég ætla nú að flytja þessi mál engu að síður. Ég hef að vísu sagt þetta og ég dreg það ekki til baka. Ef einhver hv. þm. getur farið þessa hringi og varið það fyrir sjálfum sér að hér sé maður að tala af einhverri pólitískri sannfæringu eða pólitískri þekkingu og ætlast til að menn taki mark á honum, hvers konar galskapur er þetta þá orðið?

Herra forseti. Mér þótti hv. 9. þm. Reykv. tala heldur betur út og suður. Við erum að súpa seyðið af því sem hv. 9. þm. Reykv. gerði sem utanrrh., þeim ákvörðunum sem hann fékk meiri hluta Alþingis til þess að samþykkja. Þess vegna erum við tilneydd að afgreiða þetta mál.

Herra forseti. Nú vil ég ekki tefja þingið lengur í þessum umræðum, en bara nefna eitt. Það er uppsagnarákvæði í EES-samningnum. Sá maður sem barðist jafnhatrammlega gegn EES-samningnum, varaði þjóðina með jafnsterkum orðum við örlagaríkum afleiðingum samningsins, ef hann vil vera sjálfur sér samkvæmur og láta taka mark á orðum sínum, á hann aðeins einn kost: Að beita sér fyrir því að uppsagnarákvæðum sé beitt. Ef hann gerir það ekki þá er hann í þeirri stöðu sem hæstv. ráðherra er.

Herra forseti. Ég beið eftir því að hv. 9. þm. Reykv. legði það til að við færum að segja upp samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég legg það ekki til af því að mér finnst það óskynsamlegt úr því sem komið er. Efnahagslífið er búið að laga sig að Evrópsku efnahagssvæði.

Hvað með stjórnarskrárbrot?

Stjórnarskráin er jafnbrotin og hún var fyrir tveim árum síðan og við verðum að búa við það. Alþingi ákvað það að við skyldum gerast aðilar og við það verðum við að búa þangað til mál skipast öðruvísi. Nú veit ég að hv. 9. þm. Reykv. er dálítill hentistefnumaður einstöku sinnum í pólitík en ég á ekki von á því að hann komi með þáltill. í vetur um að við göngum úr Evrópsku efnahagssvæði og ef hann kæmi með hana þá mundi ég ekki styðja hana, ekki vegna þess að ég sé sérstakur stuðningsmaður Evrópsks efnahagssvæðis, en við erum komnir þangað og þar verðum við að dúsa.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði satt að segja ekki að blanda mér í þá umræðu sem hér hefur farið fram að undanförnu, enda hefur hún verið ágætlega flutt og athyglisverð í alla staði. Það er þó kannski rétt að rifja það upp að ég hygg að það sé erfitt að finna því stað að menn hafi haldið því fram að aðildin að Evrópsku efnahagssvæði væri stjórnarskrárbrot, það er a.m.k. erfitt að finna það í mínum málflutningi. Ég hélt því alltaf fram að aðildin að Evrópsku efnahagssvæði reyndi verulega á þolrif stjórnarskrárinnar fyrst og fremst vegna þess að samningurinn kveður á um það að verulegur hluti af lagasetningarfrumkvæðinu á Alþingi flytjist úr landi og það er það sem ég taldi alltaf mjög hæpið í málinu og taldi reyna á þolrif stjórnarskrárinnar. Ég hef tekið eftir því að hæstv. fyrrv. utanrrh. hefur aldrei mótmælt þessu atriði, enda held ég að það standist fullkomlega að þarna hafi menn gengið eins nærri stjórnarskránni og frekast var unnt og ég held að þarna hafi menn gengið of langt. Hins vegar ætlaði ég ekki að blanda mér í þessa umræðu en hvetja hins vegar hæstv. núv. félmrh. til þess að lesa vandlega þetta frv., m.a. málfarið á því, og ég skora á hv. félmn. að endurskrifa þennan texta. Þetta gengur ekki, hæstv. forseti. Ég ætla að nefna aðeins örfá dæmi, t.d. 1. gr. I. bálks I. hluta þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Sérhver ríkisborgari EES-ríkis skal, óháð búsetu, hafa rétt til að ráða sig til vinnu sem launþegi og rækja það starf á yfirráðasvæði annars EES-ríkis í samræmi við þau ákvæði í lögum eða stjórnsýslufyrirmælum er taka til atvinnumála ríkisborgara aðildarríkisins.`` Ég hygg að það sé næsta auðvelt fyrir sæmilega þjálfaðan blaðamann að endurskrifa þessa setningu þannig að hún mundi jafnvel skiljast óbreyttum alþingismanni við fyrsta yfirlestur en það gerir hún ekki eins og hún er. Í annan stað ætla ég að nefna dæmi úr 2. gr. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sérhver ríkisborgari EES-ríkis og sérhver vinnuveitandi sem rekur starfsemi á yfirráðasvæði EES-ríkis geta skipst á umsóknum og tilboðum um atvinnu og geta komið sér saman um og framkvæmt ráðningarsamninga`` --- ekki gert ráðningarsamninga --- ,,í samræmi við ákvæði gildandi laga eða stjórnsýslufyrirmæla án þess að leiði til nokkurrar mismununar.`` Það er alger óþarfi satt að segja, hæstv. forseti, að orða þetta svona. Ég held að það sé nauðsynlegt vegna þess að menn eru að taka inn í stórum stíl löggjöf, lagafrumvörp sem eru þýdd og eru komin annars staðar að, að Alþingi slái því föstu að vanda þessa lagasmíð alveg sérstaklega og þessa textagerð alveg sérstaklega. Það er spurning hvort Alþingi þarf ekki í tilefni af því að svona stór hluti frumvarpanna er kominn erlendis frá að koma sér upp sérstakri málfarsmiðstöð í þessari stofnun sem fer yfir frumvörpin og endurskrifar þau því að þessi texti gengur ekki eins og hann birtist hér. Ég gæti nefnt mörg önnur dæmi úr frv. en dettur ekki í hug að tefja umræðuna með því að nefna þau frekar og mun koma þessum athugasemdum mínum á framfæri við formann nefndarinnar, en vil aðeins til gamans nefna dæmi úr 10. gr. á bls. 3 þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi skulu, óháð þjóðerni þeirra, hafa rétt til að koma sér fyrir hjá launþega sem er ríkisborgari eins EES-ríkis og starfar á yfirráðasvæði annars EES-ríkis.`` Og þar segir undir b-lið: ,,ættmenn launþega og maka hans að feðgatali sem eru á þeirra framfæri.`` Spurningin er sú hvort þetta stenst jafnréttislög, hæstv. jafnréttisráðherra, hvort ekki er nauðsynlegt að koma því á framfæri að þetta gæti jafnvel einnig verið að mæðgatali eða mæðga- og feðgatali. Mér sýnist að þetta bendi til þess að hæstv. félmrh., þó að málið hafi komið hér áður fyrr meðan hann var í stjórnarandstöðu, hafi aldrei lesið þennan texta vegna þess að ég trúi því ekki að hæstv. jafnréttisráðherra hefði látið svona texta fram hjá sér fara.

Herra forseti. Það er ekki ofmælt að sjálfsagt væri hægt að orða hlutina á betri íslensku en er á þessu frv. Hitt er svo annað mál að þetta frv. var ekki þýtt af mér eða þýtt á mínum vegum. Það var þýtt á vegum fyrrv. ríkisstjórnar. Það hefur verið flutt hér á undanförnum tveimur þingum. Ég sá ekki ástæðu til þess að fara að leggja vinnu í það að breyta á því málfarinu þótt auðvelt sé að laga málfarið. Ég hef ekkert við það að athuga þó hv. félmn. lagfæri málfar en meiningin verður að blíva og hún er frá Brussel.

Virðulegi forseti. Ég vissi ekki að það væri svona ofboðslegt að verða ráðherra. Ég hef nokkrum sinnum orðið ráðherra en ég vissi ekki að þetta væri svona, að ekki einasta tækju menn í arf alþjóðasamninga sem hefðu verið gerðir og þeir eru á móti og ekki einasta tækju menn í arf alls konar frumvörp sem þeir yrðu að flytja jafnvel þó að þeir hefðu verið á móti þeim, heldur tækju menn líka í arf vondar þýðingar. Það held ég að sé misskilningur hjá hæstv. ráðherra og ég vil segja af reynslu minni í ráðuneytum að hann hefur fulla heimild til þess að tryggja það að þýðingar á hans frumvörpum séu almennilegar og ég skora á hann að þó að hann taki eitt og annað vitlaust upp eftir krötum þá haldi hann sig við það að reyna að flytja mál sitt á almennilegri íslensku.

Herra forseti. Við erum hér að ræða um vinnubrögð Alþingis, um löggjafarvaldið og spurninguna um það hvort því hafi verið haldið fram að um hafi verið að ræða framsal á löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi og dómsvaldi að því er varðar EES-samninginn. Það skortir ekki menn sem héldu því fram, bæði innan þings og utan. Ég læt það liggja á milli hluta. En nú er komið nýtt upp í málinu og það er þetta: Það er ekki bara að hæstv. félmrh. sé að flytja okkur boðskapinn frá Brussel þvert gegn vilja sínum, flytja mál sem hann er á móti, heldur er svo komið að hann er að flytja mál fyrrv. ríkisstjórnar. Og þá fer ég að skilja athugasemdir hv. 8. þm. Reykv., Svavars Gestssonar, þegar hann sagði á miklu flugi í þingræðu 6. jan. 1993, og verði það nú að áhrínsorðum: ,,Alþingismenn Íslendinga eiga að hafa manndóm í sér til að verja heiður Íslands mót trylltri öld.``