Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér þá breyt. að leggja niður starf loðdýraræktarráðunauts og fela það Búnaðarfélagi Íslands, að svo miklu leyti sem þess er þörf, því að fátt er nú orðið um loðdýr í landinu. N. hefur gert brtt. við 1. gr., og er breyt. fólgin í því, að við tökum skýrt fram, að ráðh. eigi að vera æðsti aðili í þessum efnum, en ekki Búnaðarfélag Íslands, en ráðh. hefur haft æðsta vald í þessum málum hingað til, og er n. öll sammála um þessa brtt. Hin brtt. n. er annars eðlis. Í frv. segir, að öll loðdýr skuli geymd í fulltryggum girðingum og búrum og minka megi aðeins ala í steinsteyptum búrum, og skuli það vera undir dómi Búnaðarfélags Íslands, hvenær minkageymslur séu nægilega góðar. N. hefur flutt við þetta brtt., sem er innifalin í því, að óheimilt sé að reisa ný minkabúr eftir að l. þessi koma til framkvæmda. Hins vegar er þeim, sem eiga löglega umbúin minkabúr, önnur en steinsteypt, þó heimilt að láta þau standa allt að þrem missirum eftir gildistöku l. Þetta þýðir það, að minkaeldi í öðrum búrum en steinsteyptum er algerlega bannað eftir gildistöku l., og er þar komið á móti óskum þeirra manna, sem ekki mega sjá minka nema villta. Það eru líklega veiðimenn, sem ekki þola að sjá minkana í búrum. Móti þeirra vilja er hér komið með þessari brtt. Ef minkarnir voru í steinsteyptum búrum, mátti eftir stjórnarfrv. ala þá þar endalaust. Í brtt. n. er gert ráð fyrir, að slíkt megi aðeins gera í 5 ár og þurfi eftir þann tíma að framlengja leyfið, eins og t.d. gert er, þegar skattfrelsi Eimskipafélags Íslands er framlengt frá ári til árs og fleira slíkt. Við nm. höldum, að þegar svona sé um hnútana búið og minkaeldið gert svo tímabundið, þá muni nást sættir í þessu máli við þá menn, sem ekki mega sjá minkana í búrum. Annars er óhætt að segja, að nm. voru hér ekki alls kostar sammála. Ég gekk inn á 5 ára ákvæðið, af því að það má framlengja, en ég tel það glapræði, ef banna á þá atvinnugrein með öllu, sem ber sig nú kannske bezt allra atvinnugreina. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að svo stöddu, en n. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem við leggjum til, enda þótt nm. séu misjafnlega ánægðir með þann sáttabikar, sem hér er verið að reyna að bera á borð fyrir menn.



Herra forseti. Ég hef kannske átt nokkurn þátt í þeim sáttatilraunum, sem hér hefur verið rætt um, en ég gerði það ekki með það fyrir augum, að leyfið til minkaeldis verði framlengt eftir 5 ár. Við vildum sumir, að leyfið væri aðeins 3–4 ár, en sættum okkur þó við 5 ár, því að með því væri minkaeigendum gefinn svo langur frestur til að koma þessum fénaði í verð, að ekki mundi vera hægt að sækja ríkissjóð til skaðabóta, þótt minkaeldi yrði að þeim tíma liðnum bannað. Hv. 1. þm. N-M. upplýsti, að skaðabæturnar, sem vofðu yfir, ef ráðizt væri í eyðileggingu aliminkanna nú, gætu numið á 2. milljón króna, og vildi ég því láta þetta koma fram, að við teljum minkaeigendur ekki eiga kröfurétt á hendur ríkissjóði, ef svona verður farið að.



Herra forseti. Það er vitað, að minkarnir hafa verið mikill ófögnuður og valdið miklum usla og orðið til mikils tjóns fyrir bændur. Mér ber því að standa við fyrri afstöðu mína um það að vilja banna minkaeldi með öllu. En eftir að séð verður, að varla verður lengra komizt í þá átt en gert er með þessu frv., og þar sem samkv. frv. virðist gætt fyllstu varúðar um meðferð minka í vörzlu, þá get ég til samkomulags fallizt á að samþ. þetta frv. með þeim breyt., sem við í landbn. höfum gert.



Herra forseti. Það nægir að mestu að vísa til athugasemda, sem fylgja frv. Ég vil þó taka það fram, að þegar l. um eignakönnun voru sett, þá var gert ráð fyrir, að andvirði skuldabréfanna rynni til ríkissjóðs. Síðar var samið um það milli þáverandi stjórnarflokka, að því fé skyldi skipt milli ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga. Ekkert varð þó úr þessum skiptum, og töldu forráðamenn bæjar- og sveitarfélaganna óeðlilegt að fá ekkert af andvirði bréfanna. Var þetta mál til meðferðar í ríkisstj. þeirri, er þá sat, og sýna skilríki í ráðuneytunum, að ríkisstj. hafði beitt sér fyrir því, að skipta skyldi til helminga því fé, sem inn kæmi í peningum, enda yrði þá fallið frá því að skipta andvirði bréfanna. Síðan eru liðin tvö ár, og ekkert hefur verið gert í málinu, og því er nú hafizt handa um breyt. á l., en efni frv. er það, að skipta skuli eignakönnunarskatti samkv. II. kafla l. til helminga, milli ríkissjóðs annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Þykir þetta sanngjarnt, þar sem bæjarfélögin hafa tapað möguleikanum á að leggja útsvör á undandregnar tekjur manna. - Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekkí leggja stein í götu þessa frv., en vil þó segja um það nokkur orð. Ég vil leyfa mér að benda á, að skattur sá, sem hér um ræðir, er ekkert hærri en venjulegur tekjuskattur, svo að í raun réttri á ríkissjóður hann allan, og þó er skattsvikurum stórlega ívilnað. Bæjar- og sveitarfélög eiga engan rétt á þessum skatti. Hins vegar áttu þau kröfu á því að leggja á undandráttinn, sem uppvís varð, og gerðu þau það mörg, en ekki þau, sem voru undirstungin af ríkisstj. um það, að þeim yrði greiddur helmingur skattsins. Sem meðlimur í ríkisskattanefnd hafði ég í höndum margar kærur og spurði þá þáv. hæstv. fjmrh., sem nú situr hér í hv. d., hvort nokkuð væri til í því, að menn ættu ekki að borga útsvör af undandregnum tekjum. Hæstv. fjmrh. þáv. svaraði þessu engu, en borgarstjóri taldi, að um þetta væru samningar við ríkisstj., og svo mikið er víst, að niðurjöfnunarnefnd lagði ekki á undandráttinn, meðan sveitarfélög austur í Árnessýslu og raunar víðast hvar gerðu það. Það er því búið að fremja ranglæti á þegnunum með því að láta suma borga af þessu, en suma ekki, vegna leyndar á þessum málum og baksamninga við þáv. ríkisstj. Ég vil því undirstrika það, að þótt þetta frv. verði að lögum, þá er þetta alger gjöf til sveitarfélaganna, sem ekki hafa notað rétt sinn til að leggja útsvör á undandregnar tekjur, og þá fyrst og fremst til Reykjavíkur. Það er því verið að ívilna skattsvikurum með þessu frv. og ekkert annað.



Herra forseti. Það hefur um nokkur ár verið í lögum, að afskrifa megi ýmsar eignir eftir sérstökum lögum, skip og reyndar fleiri eignir, sem teknar hafa verið fyrst í notkun á þeim árum. Þessi ákvæði falla úr gildi 1. jan., en rétt þykir að leggja til, að þetta verði áfram í lögum um þau tæki og skip, sem tekin verða fyrst í notkun næstu 3 ár. - Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta. Það mun ekki vera ástæða að vísa málinu til nefndar.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt allmikið í Nd. og þegar legið um nokkurt skeið fyrir þinginu, og geri ég þess vegna ráð fyrir, að efni þess sé einnig þessari hv. deild kunnugt og tel þess vegna óþarft að fara um það mörgum orðum. Hins vegar tel ég rétt, vegna þess hve málið er stórt, að fara örfáum orðum um það. - Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve bágur hagur útgerðarinnar hefur verið á undanförnum árum. Síðastliðin 6 ár hefur verið fullkomið aflaleysi á síldveiðunum, og hafa töp útgerðarmanna við þær veiðar orðið svo mikil, að ríkið hefur æ ofan í æ orðið að hlaupa undir bagga til að hindra algera stöðvun útvegsins. Einnig hefur orðið að setja lagaákvæði, sem veitt hafa útveginum gjaldfrest, svo að þeir, sem kröfur hafa átt, hafa ekki getað gengið að skipunum eða því, sem í raun og veru var þeirra. Það hefur líka verið svo, að mönnum hefur ekki þótt við þetta atriði unandi, þ.e. þennan gjaldfrest útvegsins. Á s.l. hálfu öðru ári hafa tvisvar verið uppi hugleiðingar um að greiða fram úr þessu með einhverjum hætti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar að þessu. Í því er gert ráð fyrir tvenns konar leiðum til skuldaskila. Í fyrsta lagi er hin svokallaða frjálsa leið skv. 1. gr. frv., og í öðru lagi þvinguð skuldaskil skv. II. kafla þess. Meginefni frv. er að öðru leyti það, að ríkið gefur eftir þau lán, sem útvegurinn hefur fengið á undanförnum árum, kreppulán og aðstoðarlán, sem nú nema alls 181/2 millj. kr., og auk þess er ákveðið, að tekið verði lán að upphæð 20 millj. kr. skv. 7. gr. frv.; það verður ýmist handbært fé, sem sjóðurinn þarf að hafa til umráða til að leysa nokkuð af þeim kröfum, sem menn eiga honum á hendur, og sumpart verður þetta lán í skuldabréfum, og er þessi upphæð ætluð til að greiða þeim mönnum, sem kröfur eiga á hendur útveginum, nokkuð af kröfum þeirra, eftir því sem nánar er ákveðið um í frv. og ekki er ástæða til að rekja hér, enda hafa áður verið sett lög svipuð þessum, árið 1935, um skuldaskil útvegsmanna, sem að meginefni eru svipuð eða mjög lík þessum lögum. Í þriðja lagi er svo með frv. tryggt, að þeir, sem lent hafa í vanskilum út af stofnlánum eða vangoldnum afborgunum af stofnlánum, fái bætt greiðslukjör. Þessi vanskil nema 7,1 millj. kr., þegar með eru taldar afborganir, sem féllu í gjalddaga á þessu hausti. Það er ætlað að færa þessar afborganir til þannig, að þær lendi ofan á afborganir þeirra ára, sem eftir eru af hverju láni fyrir sig, með jöfnum þunga á hvert ár. Margir hafa óskað, að hægt væri að færa þessar afborganir alveg aftur fyrir og lengja þannig lánið að sama skapi. Það hefur samt ekki verið hægt að fara eftir þeirri ósk, en þessi lenging, sem hér kemur fram, ætti vonandi að nægja útveginum, og ekki er með neinni vissu hægt að staðhæfa, að ef þessi aðferð nægir ekki, þá mundi hin nægja. Ég læt nú þessa mjög ófullkomnu skýrslu nægja um efni þessa frv. Eins og ég gat um áður, hefur það legið nokkuð fyrir þinginu og er því hv. deildarmönnum kunnugt, auk þess sem svipuð mál hafa verið til meðferðar á undanförnum þingum. Mér finnst ástæða til að geta um það strax, að í Nd. gaf ég loforð um að beita mér fyrir 3 breyt. á þessu frv. eins og það liggur fyrir, og ég geri það í samráði við ríkisstj. og sjútvn. Nd. Efnislega eru þessar till. um það, að menn geti fengið þau fríðindi varðandi afborganir á stofnlánum, sem lögin ætla þeim útvegsmönnum, sem þau fjalla um, en það eru þeir, sem stundað hafa síldveiðar á árunum 1945–4950 fyrir Norðurlandi og notið hafa aðstoðarlána. En breytingin er um, að þeim mönnum, sem eru í vanskilum um stofnlán, en ekki hafa fengið aðstoðarlán, verði einnig veitt þau fríðindi, sem lögin ætla hinum, ef sjóðsstjórnin öll er sammála um, að það beri að gera. Þessu til skýringar vil ég aðeins bæta því við, að það er vitað um nokkra útvegsmenn, sem af eigin rammleik hafa brotizt gegnum örðugleika þessara ára að öðru leyti en því, að þeir hafa ekki reynzt þess megnugir að standa í skilum með aðstoðarlánin. Nú má segja, að það sé nokkuð harður kostur þeim til handa að neita þeim um þann gjaldfrest, sem hinum er ætlaður, eingöngu vegna þess, að þeir hafa hlíft ríkissjóði á undanförnum árum við að aðstoða þá. Það er ekki hægt að komast undan að viðurkenna, að þetta væri nokkuð hart aðgöngu fyrir þessa menn, og ég tel sjálfsagt að verða við þeirri ósk. Ég viðurkenni hins vegar, að við þurfum að athuga þetta atriði nokkru nánar, áður en við tökum ákvörðun um að flytja slíka brtt., vegna þess að við vorum hræddir um, að hún gæti dregið dilk á eftir sér, sem er þó ekki bein ástæða til að óttast, þ.e. að hún opni of víðar gáttir og væru þess vegna lagðar kvaðir á stofnlánadeild. Þetta er breyting á 3. gr. frv. Önnur brtt., sem ég ætla að flytja við sömu gr., er um, að dráttarvextir verði látnir falla niður fyrir þann tíma, sem vanskilin ná yfir. Vextir af stofnlánum eru aðeins 21/2% . Hins vegar mæla lögin svo fyrir, að dráttarvextir af vangoldnum afborgunum nemi 6%, og okkur í stjórninni þótti, að það væri nokkuð hart aðgöngu, að þessir menn, sem lent hafa í vanskilum vegna vangetu, og ríkisvaldið er að gera þessar víðtæku ráðstafanir þeim til framdráttar, verði að greiða 81/2% í vexti af þessum vangoldnu lánum sínum, þó að það verði að viðurkenna, að ríkissjóður, sem ber ábyrgð á stofnlánadeild, tekur á sig nokkuð aukna ábyrgð með því að sleppa þessum vöxtum og skapa þannig e.t.v. hættulegt fordæmi. Þó urðum við sammála um, að þetta væri rétt. Um það mun ég þá flytja brtt. að fella niður dráttarvexti fram til gildistökudags laganna, en eftir það yrðu þeir 6% til að auka aðhaldið. 3. brtt., sem ég ætla að flytja, er um, að sjóðsstjórnina skuli skipa 5 menn, en ekki 4, eins og nú er mælt fyrir um. Þetta er gert til að verða við óskum Landssambands ísl. útvegsmanna, og þeim er ætlað að ráða vali þessa manns, sem við er bætt, en vali hinna 4 ráða: Landsbankinn og Útvegsbankinn sínum hvor og ríkisstjórnin 2. Þó að skv. lögum sé ætlazt til, að atvmrh. geri það, þá hefur okkur þótt rétt að það væru atvmrh. og fjmrh. saman, sem gerðu það. Þetta er þá það, sem ég vil segja við þessa umræðu. Þessu frv. er meira ætlað að gera hreint fyrir dyrum en að það sé nokkur nýr formáli þessum bágstadda atvinnuvegi til framdráttar, um það verður að gera aðrar ráðstafanir, og held ég, að það væri æskilegt, að menn blönduðu því ekki við þetta mál, svo að það gæti fengið fljóta afgreiðslu. Ég hefði óskað eftir, að það gæti orðið afgr. áður en jólafrí væri gefið. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Eins og greinir í grg. þessa frv., þá hefur fjhn. tekið að sér að flytja frv. fyrir hæstv. fjmrh., eins og venja er til, að n. geri, er svo stendur á, en einstakir nm. hafa áskilið sér óbundið atkvæði um hin ýmsu atriði frv. Ástæðan til þess, að þetta frv. er fram komið, er sú, að heimildin, sem ríkisstj. hafði áður verið veitt til lántöku vegna Sogsvirkjunarinnar, er ekki nógu há og fullnægir ekki þeirri lánsfjárþörf, sem bessar framkvæmdir krefjast. Er hér því farið fram á lánsheimild til ríkisstj. fyrir þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir, að kostnaðurinn verði samkv. nýjustu áætlunum. Nú er það svo, að þetta á að vera fyrirtæki, sem er sameign ríkisins og Reykjavíkurbæjar og hafi sérstakan fjárhag, en búast má við því, að ríkissjóður þurfi hér að hlaupa undir bagga, og þykir því þörf á að útvega þessa lánsheimild. - Að öðru leyti vísa ég til hæstv. fjmrh., ef honum þykir ástæða til að taka fleira fram.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 342, er samið af n., sem ráðh. skipaði, og er byggt á till., sem samþ. var á síðasta þingi, þar sem ríkisstj. var falið að undirbúa löggjöf um hjálp til húsmæðra og leggja fyrir þingið 1950. Frv. fylgir allýtarleg grg., og ef hv. dm. kynna sér hana, munu þeir skilja gang málsins, en það er í stuttu máli það að heimila að koma á fót hjá bæjar- og sveitarfélögum forfallahjálp, þegar húsmóðir eða sú kona, er veitir heimili forstöðu, er forfölluð vegna veikinda. Þetta er aðalefni frv., en það er gert ráð fyrir því, að setja verði reglugerð um ýmis þau atriði, sem ekki þótti fært að taka fram í frv., og verða nm. að gera ráð fyrir því við athugun málsins í n. Ég óska svo eftir því, að þessu máli verði að lokinni umr.. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.