Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bjóst ekki við, að röðin kæmi svona snemma að mér, og lofa ég að lengja ekki þessar umr. mikið úr þessu. Það var auðheyrt á hv. frsm. fjvn., að það er orðið miklu lægra á honum risið en í gær, þegar hann hélt framsöguræðu sína. Það var auðheyrt, að hann var farinn að íhuga það nánar, að þau orð, sem hann viðhafði um þetta glæsilega útlit í fjármálunum. hafi ekki fundið þann hljómgrunn hjá hv. þm., að það hefði verið hyggilegt af honum að tala eins og hann gerði, enda megum við vel við una, að hann er nú farinn að sjá að sér í þessum efnum, því að það er skylda frsm. fjvn., að hann hafi yfirsýn um það, hvernig við stöndum. Hann talaði enn um það, hve mikinn stórhug fyrrv. ríkisstj. hefði sýnt með því, að því er hann sagði, að eyða öllum þeim tekjum, sem í ríkissjóðinn hafa komið á undanförnum árum. Jú, það var mikið rétt. Henni tókst að eyða öllum þeim stóru upphæðum - og miklu meira. Og það er það, sem við verðum að horfast í augu við, að við eigum enga varasjóði til þess að eyða, heldur verðum við að lifa af því, sem við öflum frá ári til árs. Varasjóðirnir, sem til voru, eru uppétnir, og má því búast við, að stórhugurinn fari eitthvað að minnka hjá þessum þm. og ýmsum öðrum. Og ég vil vara þm. við því að taka trúanleg ummæli hv. frsm. hér í gærdag, vara við því, að útlitið er ekki eins gott og hann vill vera láta. Ég vænti þess því, að hv. þm. hugsi sig vel um, þegar að atkvgr. kemur, og gæti hófs í að greiða atkv. með ýmsum till., sem hér hafa komið fram og miða til mikillar hækkunar frá till. n. Hv. frsm. sagði, að við ættum mikil verðmæti í frystihúsunum kringum land. Við eigum þar mikil verðmæti, en því miður vitum við ekki ennþá, hve miklu þau verðmæti nema. Vonandi verður það há upphæð, sem við fáum þarna, en enn sem komið er getum við ekki byggt á því, þar sem allt er í óvissu um það, hve mikið við fáum fyrir þennan afla, sem við eigum hér í geymslu, en líka nógar holur til að taka við því fé, sem fyrir hann fæst. Þá hélt hv. frsm. því fram, að það sæti illa á mér að tala um, að fjárhagsástandið væri ekki í lagi, því að ég hefði stuðlað að því með atkv. mínu á fyrra þingi, að hér hefði orðið ríkisgjaldþrot, hefði ég fengið að ráða. Átti hann við það, að ég hafði ásamt fleirum á fyrra þingi fyrir jólin í vetur greitt atkv. með því að veita bátaútveginum ríkisábyrgð og flutti þá jafnframt till. um það, að sams konar ábyrgð yrði tekin á öllum landbúnaðarafurðum. Ég fæ nú ekki skilið, hvernig þetta má verða. Við vitum, að landbúnaðarútflutningurinn er að verðmæti lítill hluti af því, sem við fáum fyrir sjávarafurðirnar. Ég býst við, að s.l. ár hafi þessi útflutningur numið 10–12 millj. kr., og þótt ríkisstj. hefði orðið að bæta einhverju við það verð, sem nú er á landbúnaðarafurðum, þá hefði það ekki getað orkað neinu gjaldþroti. Hitt er alvarlegast, þegar við verðum að taka ábyrgð á aðalútflutningsafurðum okkar, sjávarútveginum. Þá hélt hv. frsm. því fram, að fjvn. hefði ekki verið í nauðvörn við afgreiðslu fjárl. Má vera, að við höfum ekki verið það, en satt að segja höfum við verið í algerðum vandræðum og erum það ennþá með að láta enda fjárl. ná saman. Risið á okkur er ekki hærra en það, að nú skilum við þessu nál. með 30 millj. króna greiðsluhalla, þótt tekjurnar hafi að mínu áliti hækkað allt of mikið frá því, sem fært er, þegar miðað er við reynslu undanfarinna ára. Hann hélt því fram, að núverandi stjórn hefði hvatt til að hækka útgjöldin. Það er rétt, en af hverju? Hún var neydd til þess, til þess að reyna að halda í horfinu og framkvæma þau l., sem Alþ. hefur sett s.l. tvö ár. Og þótt hækkað hafi verið t.d. framlag til skólabygginga, er það hvergi nærri nóg til þess að halda í horfinu, og verður þó að reyna að sjá til þess, að þær byggingar, sem þegar er byrjað á, stöðvist ekki. Undanfarin ár hefur oft verið hægt fyrir viðkomandi héruð að fá lán til framkvæmda út á væntanlegan styrk ríkissjóðs, en það er nú ekki hægt lengur, og verður ríkið þó að reyna að standa við loforð sin, að þetta geti haldið áfram, og þess vegna hafa þessi útgjöld hækkað frá því, sem var á frv. Þá hélt frsm. því fram, að aðalárásarefni mitt á frv. ríkisstj. hefði verið, hvernig komið var með rekstrarhallann hjá landssímanum. Ég gat um Landssímann. tók hann sem dæmi um stofnun, sem alltaf hafði sýnt stóran rekstrarhagnað á undanförnum árum. En nú er svo komið með hann, eins og svo margar aðrar stofnanir, að hann verður ekki rekinn nema með halla. Það er það sama, sem liggur til grundvallar því og að svo var komið með útveg okkar fyrir áramótin, að engin fleyta vildi fara á flot nema fá ríkisábyrgð fyrir rekstrarhalla. Hv. þm. þótti undarlegt, að ég skyldi geta stutt núv. samgmrh., sem hefði stjórnað þessum málum áður, og spurði, hvort hann mundi hafa batnað við það að ég fylgdi honum, en þetta er ekki hans sök. Ég ætla ekki að fara að réttlæta hann hér, en vil benda frsm. á það, sem hann veit um, að gefin var út reglugerð, ekki af samgmrn., heldur af öllum ráðuneytum, sem segir bezt, hvernig komið er fjárhag Landssímans. Þetta veit form. fjvn., og ætti hann að taka það til athugunar. Þá sagði hv. frsm., að fyrrv. fjmrh. hefði haft margs konar till. á prjónunum í dýrtíðarmálunum, sem aldrei hefðu fengið nægan byr hjá Alþ. Hverjar eru þær till.? Hann hélt því fram, að hann hefði vikið úr ráðherrastólnum vegna þessara till., af því að þær hafi ekki fengið nógu mikið fylgi. Hvar eru þessar till.? Ég hef a.m.k. ekki orðið var við þær. Hann hefur oft lýst yfir því, að stefnan, sem hann fylgdi, hafi verið ómöguleg. En ég man ekki eftir, að hann kæmi með nein ráð til þess að fá því breytt. Nei, ég held allir fjvnm. geti verið á einu máli um það, að gæta beri allrar varúðar með afkomu ríkissjóðs, og finn ég ástæðu til að vara mjög við því, að þær till., sem hér liggja fyrir, verði samþ.



Herra forseti. Ég vildi fara hér nokkrum orðum um brtt. þær á þskj. 560, sem ég flyt einn og með öðrum. Í fyrsta lagi er það í sambandi við ákvæði 12. gr. fjárlagafrv. um styrk til sjúkrahúsa, sem er í tvennu lagi. Þar er gert ráð fyrir, að aðeins sjúkrahúsin á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði fái styrk samkv. fyrri liðnum. Ég skil ekki ástæðuna fyrir því, að Vestmannaeyjar og Siglufjörður skuli settir hjá við ákvörðun um úthlutun á styrknum. Ég legg því til, að Vestmannaeyjum og Siglufirði verði bætt þarna inn í. Þá flyt ég brtt. um að gera Sandgerði að betri fiskihöfn, og eru þær brtt. fólgnar í tvennu. Í fyrsta lagi, að lagður verði vegur beint til Keflavíkur frá Sandgerði. Þennan veg er fljótlegt og þægilegt að leggja, þar eð þannig hagar til um landslag, og legg ég til, að 250 þús. verði veittar í þessu skyni. Hin till. er viðvíkjandi því, að framlag til hafnargerðar í Sandgerði verði aukið úr 150 þús. í 300 þús. Varatill. er 250 þús. Sandgerði er ágæt höfn og oft hægt að róa þaðan, þó að ekki gefi á sjóinn úr öðrum höfnum í nágrenninu. Þaðan er gott að sjá til veðurs, og veðurskilyrði fyrir utan nesið góð, enda sækja til Sandgerðis fjöldamargir bátar víðsvegar að, og þeim fjölgar stöðugt, sem vilja hafa viðlegupláss þar. Samkvæmt upplýsingum frá einum hreppsnefndarmanni á staðnum er þetta framlag ríkissjóðs það allra minnsta, sem hægt er að komast af með til hafnarmannvirkja. Þessar framkvæmdir yrðu ekki aðeins fyrir þorpið, heldur kæmu þær miklum hluta af landinu að gagni, því að eins og ég hef áður sagt, sækja til Sandgerðis bátar svo að segja alls staðar af landinu sökum þess, hve gott er að hafa þar viðlegupláss. Þótt bátar hafi sótt mikið til Hafnarfjarðar, þá er samt miklu þægilegra og betra að róa frá Sandgerði, og á það sérstaklega við smærri bátana. Um fiskinn er það að segja, að hann verður að flytja til Keflavíkur og jafnvel til Reykjavíkur, og tekur það eðlilega mikinn tíma. Leiðin frá Keflavík liggur nú um Garðskaga hjá Útskálum, en ef hinn nýi vegur, sem ég hef minnzt á, verður lagður, styttist leiðin um 8 km, og það mundi muna því, að löndun í Sandgerði tæki um það bil helmingi skemmri tíma, því að iðulega verða bátarnir að biða löndunar vegna þess, hve seint gengur að koma fiskinum burtu. Lagning þessa vegar er mikið áhugamál Sandgerðisbúa, ekki sízt þeirra, sem á litlu bátunum róa. Þá flyt ég ásamt hv. 2. þm. Reykv. brtt. um nýjan lið við heimildagr. fjárlagafrv., 22. gr., og fjallar hann um viðbótarframlag af hálfu ríkisins til fiskihafna vegna aukningar fiskiflotans, og skal það viðbótarframlag vera allt að 3 millj. kr. Á síðustu fjárl. voru veittar 2 millj. kr. í þessu skyni, en komið hefur í ljós, að mikið þarf enn að gera fyrir fiskihafnir okkar, svo að vel sé, og verður því að halda heimildinni áfram og fjölga og bæta viðleguplássin, eftir því sem unnt er. Á síðustu vertíð horfði til stórvandræða vegna þess, hve vont var fyrir bátana að fá viðlegupláss, og gátu sumir ekki ráðið menn á báta sína fyrr en seint og um síðir sakir óvissu í þessu efni. Nokkuð hefur þó rætzt úr þessu síðan. Þá er ég meðflm. hv. 2. þm. S-M. um framlag til raforkuframkvæmda. Ég er hissa á þeirri röksemdafærslu hv. þm. Barð., frsm. fjvn., á móti þessari brtt. Hann upplýsti, að hann hefði frá raforkumálastjóra áætlun um raforkuframkvæmdir og raforkuleiðslur og hvað þyrfti að borga úr ríkissjóði til þess, að þær gætu staðið undir sér, og kvað hann hæstu greiðslu vera 99% af stofnkostnaði, til þess að þær gætu það. Þær stæðu aðeins undir rekstrarkostnaði og væru þannig á vegi staddar, að borga þyrfti að meðaltali úr ríkissjóði 85% af stofnkostnaði. svo að þær bæru sig. Þetta eru slæmar fréttir og ekki fýsilegt að leggja í að byggja rafveitur. Þó tel ég, að 15 millj. kr. mundu nægja til þess að byggja þær veitur, sem rafmagnsstjóri telur nauðsynlegt að koma upp á næstunni. Ég get ekki séð, að það sé skemmd við málið að veita 3 millj. kr. til þessara framkvæmda. Ég skil ekki þá röksemdafærslu hv. þm. Barð., að þó að það þurfi 15 millj. kr. til framkvæmdanna, þá sé það skemmd við málið að veita 3 millj. kr. til þess. því, sem hv. þm. Barð. minntist á viðvíkjandi rafveitu Siglufjarðar og hversu hörmulegt væri með hana, vil ég svara nokkrum orðum. Fagmönnum þykir ekkert tiltökumál, þó að það verði rekstrarhalli á 12–14 millj. fyrirtæki fyrstu árin. Ég vil t.d. nefna Sogsvirkjunina. Ekki var annað séð til að byrja með en að halli yrði á henni 8 fyrstu árin, en engu að síður var ráðizt í að byggja hana. Það varð þó enginn halli á rekstri hennar, eins og búizt var við, og var það sökum sérstaklega góðra aðstæðna. Sogsvirkjunin var auk þess miklu minna átak fyrir Reykjavíkurbæ, en Rafveita Siglufjarðar fyrir Siglufjörð. Það er ekki hægt að snúast á móti virkjunum fyrir þá sök eina, að líkindi eru til þess, að undirballans verði á þeim fyrstu árin. Hvað viðvíkur rafveitunni á Siglufirði, er ekki hægt að segja með vissu, hversu mikill hann verður, en líkur fyrir því, að hann verði eitthvað á 2. millj. kr. Mun verða að gæta þess, að hér er um að ræða mannvirki, sem endast um 60–100 ár, og því ekkert tiltakanlegt, þótt þau tapi til að byrja með, því að þau koma til með að borga sig margfaldlega síðar, svo framarlega sem allt fer eftir líkindum og fólk flyzt ekki burtu úr bæjunum. Öll þau mannvirki, sem byggjast á vatnsafli. eru viss með að borga síg með tímanum. Á Siglufirði hefur verið lögð áherzla á að selja orkuna til þess að undirballans verði ekki á rafveitunni. Ég hygg, að hvað snertir afkomu bæði ríkis og bæjar, þá borgi sig alls ekki að selja orkuna og þar með festa hana, þó svo það verði undirballans fyrstu árin. Það hefur mest að segja, að rafveitan borgi sig með tímanum, og því óráð að festa orkuna í flaustri til hinna og þessara smáhluta, því að svo getur farið, að þegar byggja þarf stóriðnfyrirtæki, sem byggjast á raforku, að það væri engin orka orðin til þeirra hluta, og nú er vitað, að slík fyrirtæki gætu keypt orkuna miklum mun dýrari, auk þess sem þau mundu veita fjölda manna atvinnu og stuðla að vexti og viðgangi nytsams iðnaðar, sem yrði til mikilla hagsbóta bæði fyrir ríki og bæ. Ég vildi í þessu sambandi benda á herzlustöð á Siglufirði, sem kæmi til með að verða byggð þar í framtíðinni. Það væri í meira lagi ömurlegt að vera þá búinn að festa orkuna svo mjög, að ekki fengist nein orka til fyrirtækisins og annarra atvinnufyrirtækja, sem byggjast á raforku. Það væri glapræði, sem ekki einungis yrði Siglufjarðarbæ, eða öðrum hlutaðeigandi kaupstað, til tjóns, heldur væri það tjón fyrir alla þjóðina. Ég tel því engan veginn rétt að vera með svigurmæli til þess að knýja bæjarstjórnina til þess að selja orkuna nú þegar, til þess að veitan geti strax staðið undir sér sjálf án aðstoðar ríkissjóðs. Það er meiri hætta fólgin í því - bæði fyrir ríki og bæ - að festa orkuna til ýmissa smáfyrirtækja en þótt rafveitan tapaði til að byrja með, en gæti síðan selt orkuna ýmsum stóriðnfyrirtækjum, sem gætu, eins og ég hef áður sagt, keypt orkuna hærra verði og orðið til stórmikillar nytsemdar bæði fyrir ríki og bæ. Ef á að taka þá stefnu, að nýbyggðar rafveitur geti strax staðið undir sér sjálfar, þá eru mörg þorp og bæir dæmd til að líða lengi af þessum sökum, og því er áríðandi, að fé sé fyrir hendi til þess að styrkja þær fyrstu árin, svo að þær neyðist ekki til að selja orkuna ódýrt, í stað þess að geyma hana til rekstrar nytsamra stóriðnaðarfyrirtækja og þannig vera til nytsemdar bæði bæ og ríki.

Pétur Ottesen Hv. frsm. snerist þannig við hinni mjög svo hóflegu gagnrýni af minni hendi viðkomandi framsöguræðu hans, að ég verð að segja hér nokkur orð, þó að það sé í sjálfu sér tilgangslaust að vera að karpa um þetta. Mér fannst alveg óviðeigandi af hv. frsm., þegar hann talar hér fyrir hönd óskiptrar n., að blanda sínum eigin sjónarmiðum svo inn í, að ókunnir gætu haldið, að þetta væri álit n. Mér þætti vænt um það, ef hv. frsm. fjvn. gæti dregið af þessari gagnrýni minni nokkurn lærdóm, og mér væri það sönn ánægja, ef svo mætti verða. Hv. frsm. vék að nokkrum atriðum, sem ég drap á í ræðu minni, þar á meðal að ég taldi, að við hefðum búið vel í haginn fyrir fjárhagsafkomu ríkisins að undanförnu með gætilegri tekjuáætlun. Þetta taldi hann firru og fjarstæðu. Nú hefur það ætið verið svo á þingum, að útgjöldin hafa verið færð með jöfnuði við tekjurnar, þannig að ef tekjur hefðu ekki alltaf farið fram úr áætlun, þá hafði ekkert verið til að mæta þeirri sífelldu hækkun, sem alltaf hefur verið gerð á gjaldabálki ríkisins. Allir sjá, hvað það hefði í för með sér, ef fjárl. væru afgr. þannig, að ekki væru líkindi fyrir, að meira kæmi inn en ráð er fyrir gert á fjári. Þetta er reynsla margra ára, en þó fer hv. frsm. að berja höfðinu við steininn og reyna að andmæla því. En ekki meira um það. Ég varpaði nýju og skýrara ljósi yfir fjárhagsafkomu áranna 1945–1946 en hv. frsm. gerði í framsöguræðu sinni. Hann skýrði þannig frá afkomu þessara ára, að árið 1945 hefði verið 14 millj. kr. tekjuafgangur og árið 1946 30 millj. kr. afgangur. Ég skýrði frá því, að á því ári hefði verið rekstrarhalli á sjóðsyfirliti. Ég skýrði enn fremur frá því, að ég hefði aflað mér upplýsinga, sem þó liggja ekki fyrir tölur um, að þótt það hefði verið 25 millj. kr. tekjuafgangur á rekstrarreikningi, mundi niðurstaðan verða sú í bezta lagi, að gjöld og tekjur stæðust á í sjóðsyfirliti. Það, sem verulegu máli skiptir í sambandi við afgreiðslu fjárlaga nú, er það, að af þeim miklu tekjum, sem runnu í ríkissjóðinn á árunum 1945–1946, hefur núverandi hv. fjmrh. ekki eyri handbæran til þess að ráðstafa eða grípa til á því ári, sem nú er að líða. Þess vegna verður greiðslugeta ríkissjóðs nú að byggjast á því, að inn komi nógar tekjur til að standa undir daglegum útgjöldum, ef eigi á að leysa vandann með nýjum lántökum. Það er ekki aðeins svo, að hv. núverandi fjmrh. hafi þannig komið að tómum kofanum, heldur tekur hann við 20 millj. kr. yfirdráttarskuld hjá Landsbanka Íslands. Ég verð að segja það, að eftir því sem horfir um bátaábyrgðina og fisksölu má telja, að ríkissjóður sleppi vel, ef hann þarf ekki að borga meira en 10 millj. kr. vegna ábyrgðarinnar, vel getur þetta orðið helmingi meira. Það verður því ekki annað sagt en að aðkoma hv. fjmrh. sé napurleg, er hann nú tekur við þessu starfi, sem honum hefur verið lagt á herðar, og er hann sízt af öllu öfundsverður af því, þar sem svo er í pottinn búið, hvað þessi mál snertir, sem ég hef lýst. Það hafa komið hér fram tvenns konar sjónarmið, hvað snertir tekjuáætlun þá, er fjvn. hefur gert, annars vegar bjartsýni og stórhugur hv. frsm. n. og hins vegar nokkur varygð gagnvart þessari áætlun, sem fram hefur komið hjá mér. Ég hef að vísu staðið að þessari áætlun í n., þótt ég gerði það sem nauðvörn og út frá þeirri hugsun, sem ég hef áður lýst, en hv. frsm. litur svo björtum augum á þetta mál, að hann telur, að þessi áætlun muni ekki aðeins standast, heldur megi jafnvel gera ráð fyrir enn hærri tekjum: Reynslan mun svo dæma um þessi sjónarmið, og er því þarflaust að deila frekar um það. Það er greinilegt, að nú verðum við að miða innkaup okkar miklu meir við þann gjaldeyri, sem við fáum fyrir afurðir okkar á árinu, en við gerðum t.d. s.l. ár, þegar við gátum tekið jafnmikið af þeim gjaldeyrisforða, sem við áttum í kistuhandraðanum, eins og ég lýsti áðan, til viðbótar því, sem til féll á árinu og var fullur helmingur þess, sem gjaldeyriseyðslan varð. Býst ég varla við því, að hv. frsm. hugsi sér það, að tekið verði gjaldeyrislán til þess að auka innflutninginn og hækka tolltekjurnar, ef tekjurnar bresta, og að bjartsýni hans leiði hann svo úrleiðis í þessum málum. Ég minntist lítillega hér áður á þau orð, sem hv. frsm. viðhafði í framsöguræðu sinni, að ríkisvaldið ætti frekar að vera hvetjandi en letjandi, og benti ég á, að þetta kæmi fram í gagnstæðri mynd, þar sem það yrði að skera niður óskir alls almennings um fjárframlög frá ríkinu. Hann vildi hins vegar ekki viðurkenna þetta, og skiptir það í sjálfu sér ekki miklu máli, hvað hann segir um þetta. Enn fremur má benda á það, að nú er verið að gera ráðstafanir hér á Alþ., sem hníga ekki í þá átt, að ríkisvaldið sé fremur hvetjandi, en letjandi, á ýmsum sviðum athafnalífsins í landinu, þar sem hér er verið að stofna ráð, sem á að fela allmikið vald, m.a. það að taka fram fyrir hendur manna um húsabyggingar og aðrar framkvæmdir. Skal ég ekki leggja neinn dóm á það, þessar ráðstafanir sýna ljóslega, að fjárhagsástandið er þess eðlis, að ríkið verður að vera fremur letjandi en hvetjandi, og þess vegna fær ályktun hv. frsm. ekki staðizt. Það þýðir ekki að mæla því í gegn, að þetta er afleiðing þess, hve fjármálastjórn vor hefur verið með miklum losarabrag að undanförnu. Hv. frsm. minntist á það í sambandi við þessi mál, að hann hefði viljað leysa vandamál, sem væri allmikið aðkallandi, sem sé byggingu menntaskóla, frekar með þeim hætti, að stofnað væri til lántöku til framkvæmdarinnar, heldur en að veita til hennar meira fé á fjárl. Ég álit í þessu sambandi, að rétt sé að athuga, hvort við stæðum svo miklu nær þeirri framkvæmd, þótt Alþ. veitti ríkisstj. heimild til lántöku í þessu skyni. Get ég bent á margar slíkar lántökuheimildir, sem veittar hafa verið. T.d. vil ég benda á, að Alþ. hefur veitt ríkisstj. heimild til 5 millj. kr. lántöku til byggingar kaupstaðar á Norðurlandi. - 10 millj. kr. til byggingar landshafnar við sunnanverðan Faxaflóa, - 7 millj. kr. til byggingar síldarherzlustöðvar á Siglufirði, - 6 millj. kr. til byggingar strandferðaskipa, - auk þessa o.fl. stendur ríkisstj. að byggingu niðursuðuverksmiðju við Grandagarð hér í bæ, sem ekki verður reist nema fyrir lánsfé, sem nemur nokkrum millj. kr. Margt er enn ótalið af þessu tagl. Af þessu er auðsætt, að hv. ríkisstj. vantar ekki heimildir frá Alþ. til lántöku til þess að gera ýmsar framkvæmdir, en hvernig er ástandið um útvegun lánsfjár til framkvæmdanna? Það er líka þáttur í fjármálalífi þjóðarinnar, sem ætti að koma til athugunar í sambandi við afgreiðslu fjárl., og ekki sízt eins og nú stendur á. Ég hef nokkuð haft af því að segja að útvega lán - og meira að segja út á ríkisábyrgðir - til framkvæmda, sem verið er að framkvæma í mínu héraði, og hef ég þar komizt að raun um, að lánamöguleikar bankanna eru að stöðvast og maður kemur að næstum luktum dyrum í slíkum erindagerðum. Er mér sagt, að þetta sé ekki einasta þannig inn á við, heldur er gjaldeyrisástandið orðið þannig, að a.m.k. annar bankinn hér, sem hefur gjaldeyrisyfirfærslur með höndum, á ekki greitt um það að leysa út gjaldeyrisskuldir, eins og nú er. Einnig má benda á atriði, þar sem fram kemur, að ríkisvaldið er fremur letjandi en hvetjandi, að nú á að fara að gera hér svo kallaða eignakönnun. Það er verið að semja frv. um þetta efni, sem við hv. þm. Barð. stöndum báðir að, þar eð við stöndum á bak við þá ríkisstj., sem ætlar að bera frv. fram. Hv. frsm. virtist vera hneykslaður á því, að ég sagði, að fjvn. hefði verið í nauðvörn, þegar hún var að gera sínar till. viðvíkjandi fjárlagafrv. og skilaði þeim af sér inn í þingið. Þessu mótmælti hann algerlega. Ég sagði, að hv. ríkisstj. væri í nauðvörn og Alþ. allt, og stend ég enn við þessar fullyrðingar. Hvað er það annað en nauðvörn, þegar hækka þarf alla skatta til þess að geta mætt útgjöldum ríkisins og þegar þarf að hækka tekjuáætlunarliði þannig að það orkar mjög tvímælis, að hægt verði að afla þeirra tekna, sem áætlunin fjallar um? Og þessari nauðvörn lýkur ekki með afgreiðslu þessara fjárl. Ég veit, að afgreiðsla þeirra hlýtur að verða á þá lund, að Alþ. varpar þessari nauðvörn af sér yfir á hv. ríkissj. og fyrst og fremst hv. fjmrh., og það gæti vel borið svo að, að fjmrh. og ríkisstj. öll yrði að grípa til töluvert róttækra ráðstafana til þess að forða ríkissjóði frá greiðsluþroti, en ég ber það mikið traust til hv. fjmrh. og ríkisstj., að ég vænti þess, að hún grípi til slíkra mótráðstafana frekar í tíma en ótíma og að til þess þurfi ekki að koma, að ríkissjóður komist í greiðsluþrot. Hv. frsm. lagði á það mikla áherzlu - og mig minnir að hann berði í borðið, þegar hann var að tala um það -, að ég og hv. 1. þm. Rang. værum komnir í sjálfheldu, þar sem við viðurkenndum, að sú tekjuhækkunaráætlun, sem við stæðum að, væri hæpin, en hefðum hins vegar gengið inn á hana, þegar n. skilaði henni frá sér. Ég gerði grein fyrir því í gær, hvernig á þessu stæði. Það er núverandi ástand, sem gerir þetta óhjákvæmilegt, enda þótt það sé ekki til frambúðar. Ég lýsti því hreinskilnislega yfir, að eins og afgreiðsla fjárl. blasir við nú, þá verður hún með þeim hætti, að erfitt reynist að standa undir þessum útgjöldum, ef ekki tekst að ná samkomulagi um nýja tekjustofna. Eins og ég sagði áðan, mun það verða niðurstaða þessa þings að yfirfæra þennan vanda á hv. ríkisstj., og erum við hv. 1. þm. Rang. því ekki í neinni sjálfheldu í sambandi við þessi mál. Ég er og þeirrar skoðunar, að þegar áróðursvíman, sem hv. þm. Barð. var haldinn af í sinni framsöguræðu, rennur af honum, þá mun hann koma til með að líta á þessi mál af meiri varúð, eins og sakir standa nú.



Herra forseti. Við þessar umr. hafa verið töluð mörg varnaðarorð og það ekki að ófyrirsynju. Annars er það ekki ætlun mín að blanda mér í deilur eða ágreining, sem fram hefur komið í umr., sem í sjálfu sér er ekkert einstakt atriði. Engan þarf heldur að undra, þótt orð falli jafnvel frá nm. hv. fjvn. nokkuð á sinn hvern veg um afgreiðslu fjárl. Ég álít, að það sé ekki ofmælt, þótt hér sé sagt, að þessi afgreiðsla horfir þannig við, að hún geti vel stefnt í vandræðaátt, ef heppnin er ekki með í svo að segja hverju spori. Ég veit, að hv. fjvnm. hafa langt frá því átt þægilega aðstöðu með að ná jafnvel þeirri niðurstöðu, sem fyrir liggur í till. n. eða hv. meiri hl. hennar, en til hins erfiða ástands í fjármálum okkar nú liggja ekki ein, heldur margar ástæður. Þegar ég tók við þessu embætti af fyrirrennara mínum, tjáði hv. form. fjvn. mér, að auk þess sem fjárlagafrv. væri lagt fyrir þingið með 10 millj. kr. tekjuhalla, þar sem ætlaðar væru rúmlega 146 millj. kr. til útgjalda, lægju till. í n. um hækkanir á ýmsum útgjaldaliðum, sem komnar væru beinlínis frá ríkisstj. eða ríkisstofnunum, er næmu 271/2 millj. kr., þess utan væri viðbúið, að hækkunartill. yrðu bornar fram um fjárveitingar til vega, brúargerða og hafnarframkvæmda, er næmu um það bil 12 millj. kr. Nú þótti öllum ekki vænlega við horfa, því að vitað var, að sú stjórn, sem nú situr að völdum, hafði lýst því yfir, að hún ætlaði sér að afgreiða rekstrarhallalaus fjárl., og enn fremur hafði hún lýst því yfir, að reynt yrði með fjárframlögum úr ríkissjóði að halda vísitölunni niðri í 310 stigum, sem að sjálfsögðu krefðist beinna fjárframlaga, sem á hverjum tíma yrðu að bætast við þau önnur útgjöld, sem ríkissjóður ætti að greiða samkv. l., og það, sem fjárveitingavaldið telur sig neytt til að taka með. Nú hafa viðræður farið fram milli hv. fjvn. og fjmrh. annars vegar og annarra ráðh., sem hafa yfir hinum ýmsu stjórnardeildum að segja, hins vegar, og var þar stefnt að því að fá nokkra lækkun á þeim fjárveitingabeiðnum, sem fyrir lágu frá ríkisstj. og ríkisstofnunum snertandi ýmis mál, t.d. skólamál, vegamál og hafnarmál. Vil ég láta í ljós ánægju mína yfir því, að þessar viðræður urðu ekki með öllu tilgangslausar, og virtust mér hinir ráðh. og hv. fjvnm. hafa augun opin fyrir því, að eitthvað yrði að slaka til í þessum efnum. Nokkurt samkomulag náðist milli hv. fjvn. og mín. og skal ég lýsa, á hvaða forsendum það náðist. Verðbólgan hefur haft djúp og örlagarík áhrif á líf okkar hér á landi, og þau áhrif hafa náð jafnt til löggjafarstofnunar þjóðarinnar og til fólksins víðs vegar á landinu. Sem dæmi um, hvað dýrtíð og verðbólga hafa hækkað rekstrarútgjöld ríkisins, vil ég benda á, að þegar stríðið hófst, námu rekstrarútgjöld því sem næst 191/3 millj. kr.. og þau vaxa ekki gífurlega fyrr en árið 1942, en þá fara þau upp í 76 millj. kr., og úr því fara þau mjög vaxandi. svo að árið 1945 nema þau 143,8 millj. Ég hef reynt að fá rekstrarútgjöldin fyrir árið 1946, en ég hef ekki þær tölur nú, en býst við að fá þær fyrir 3. umr. Þó að engin breyting yrði, mundu útgjöldin verða um 200 millj. við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. Þessar tölur sýna, hvaða óskapleg áhrif verðbólgan hefur haft á tilkostnað ríkisins, og mjög erfitt er að vinna bug á þessari útgjaldaupphæð nema með samstilltu átaki, og á svipstundu er það fast að því ómögulegt, nema Alþ. væri reiðubúið að breyta mörgum lögum, sem krefjast aukinna útgjalda árlega. Það kom gleggst fram í umr. í fjvn., að það eru einmitt ákvarðanir frá fyrri þingum, sem reynast svo þungar í skauti, hvað snertir fjárútlát, að þær ráða miklu nú, hvað verður að ráðgera mikil útgjöld. T.d. má þar nefna fræðslulögin, launalögin og tryggingalöggjöfina. Og þegar talað er um þetta. þá er þýðingarlítið að metast á um, hvaða landsmálaflokkur eigi þar mesta sök á, og mundi þá hver eiga högg í annars garði. Hitt er skylt að horfast í augu við og viðurkenna, að á þessari braut getur Alþ. ekki haldið áfram til lengdar, án þess að til mikils skaða verði fyrir þjóðfélagið um ófyrirsjáanlegan tíma. Hitt er jafnaugljóst, að eins og var í pottinn búið fyrir núverandi ríkisstj. eftir 117 daga strit til stjórnarmyndunar, þá var henni ekki önnur leið opin en sú, sem hér er reynt að þræða, þótt hún kúnni líka að reynast ófær. Það er bezt að viðurkenna það, að við höfum enga vissu fyrir, að afkoma atvinnuveganna verði góð á þessu ári. Við vonum, að svo verði, og við verðum að vinna að því, en um vissu í því efni er ekki að tala. Ég hef ekki aðstöðu til að áfellast hv. fjvn. fyrir till. hennar. Til þess er ég of nákominn þeirri afgreiðslu, og taldi ég ekki unnt að ganga svo í berhögg við aðra í ríkisstj., sem þurfa nokkurt fé til sinna verksviða, að ég gæti ætlazt til, að þeir hyggju miklu nær sér, en þeir gerðu. Ég get sem sagt ekki áfellzt hv. fjvn. þrátt fyrir þær horfur, er ég hef lýst. En nú eru bornar fram mjög háar brtt. af hv. þm., og ég held, að ef þær yrðu samþ. allar, mundi það þýða 20 millj. kr. hækkun á rekstrarútgjöldum fjárl., auk margra milljóna, sem ætlazt er til að færa á, 22. gr., en hún felur í sér allvíðtækar heimildir. Ég þykist viss um, að enginn þm. muni taka það illa upp, þó að ég láti í ljós, að mér finnst, að ekki komi til mála að samþykkja hækkun við fjárl., svo að nokkru verulegu nemi. Ég segi, svo að nokkru nemi, því að svo blindur er ég ekki, að ég sjái ekki, að oft verður að víkja til hliðar í ýmsum efnum og sýna liðkun og tillæti. En um verulegar hækkanir má ekki vera að ræða. Það hefur komið fram í umr. um þetta mál og vakið furðu og jafnvel nokkra óánægju hjá hv. þm.. þar sem vitað er, að tekjur ríkisins voru um 200 millj. á síðasta ári, að þá skuli ekkert vera í sjóði, heldur margra milljóna skuld í Landsbankanum. Ég vil nú leitast við að skýra þetta að nokkru, þótt ekki snerti þetta núverandi ríkisstj. Það hafa verið samþ.. eins og hv. þm. Borgf. benti á, ýmis ákvæði og lög, þar sem um lánsheimildir er að ræða til ýmissa framkvæmda. Ég vona, að það verði afsakað, þó að ég endurtaki eitthvað af því, sem hv. þm. hefur sagt, því að ég hef hér yfirlit yfir þær lánsheimildir, er þingið veitti stjórninni 1945 og 1946. Þá er fyrst að telja, að samkv. l. nr. 90 1945. um kaup á strandferðaskipum, er 7 millj. kr. lánsheimild. Þetta lán hefur ekki verið tekið, en lagt fram úr ríkissjóði 2.275 þús. kr. Samkv. l. nr. 104 1945 var ríkisstj. heimilað að taka 4 millj. að láni til að aðstoða síldarútvegsmenn. Sú heimild hefur verið notuð. Hefur 1 millj. verið greidd, en eftirstöðvar 3 millj. Samkv. fjárl. 1945, 22. gr., var samþ. heimild um 2 millj. til fiskihafna. 1 millj, var tekin að láni, og ónotuð 1 millj. færð á rekstur ársins 1946. Samkv. l. nr. 59 1945. um aukið húsnæði í þarfir ríkisins, var upphæð ekki tiltekin og ekki notuð, en greitt vegna Arnarhváls 1,75 millj. kr. Samkv. l. 52 1945. um byggingu rafveitna, voru heimilaðar 12 millj. Sú heimild var ekki notuð. en hins vegar fengnar úr raforkusjóði 10 millj. 175 þús. kr. Samkv. l. nr. 105 1945, um þátttöku í alþjóðabanka, var heimiluð lántaka innanlands, sem svaraði 2 millj. dollara. Það lán var tekið í Landsbankanum. Þá var samkv. l. nr. 109 1945, um togarakaup ríkisins, veitt 60 millj. kr. lántökuheimild, og var sú heimild notuð. Samkv. l. nr. 19 1946 voru til síma heimilaðar 12 millj. kr., en aðeins 6 millj. teknar, en þörf á hinum 6 millj. Samkv. l. nr. 32 1946 voru heimilaðar til að byggja Austurveg 20 millj. kr. Sú heimild var ekki notuð. Samkv. l. um tunnusmíði voru heimilaðar 3 millj. kr. Það var ekki notað, en lagðar fram úr ríkissjóði 885 þús. kr. Samkv. l. nr. 35 1946, um landnám í sveitum, var óákveðin upphæð heimiluð. Samkv. I. um gistihús í Reykjavík voru heimilaðar 5 millj. kr., og voru þær ekki notaðar. Samkv. l. nr. 42. um Höfðakaupstað, voru heimilaðar 5 millj. kr., sem ekki voru notaðar, en greitt um 900 þús. kr. Samkv. l. nr. 47 1946, um síldarniðursuðuverksmiðju, 3 millj. Þær voru ekki notaðar, en 170 þús. kr. greiddar úr ríkissjóði. Samkv. l. nr. 54 1946 um skipakaup ríkisins, voru 30 millj. kr. heimilaðar. Lán í Landsbankanum 1 millj. 630 þús. kr., en svo eru í yfirdrætti ríkisins í Landsbankanum um 11 millj. 550 þús., og það eru peningar, sem notaðir eru til að byggja báta, en skuld við fiskveiðasjóð yfir 13 millj. kr. vegna Svíþjóðarbátanna. Samkv. l. nr. 25 1946, um landshöfn í Keflavík. voru heimilaðar 10 millj. kr. Sú lánsheimild var ekki notuð, en lagðar fram úr ríkissjóði 1 millj. 150 þús. kr. Samkv. l. nr. 57, um nýjar síldarverksmiðjur, 27 millj. kr. Heimildin hefur verið notuð og hrekkur ekki til. Nú liggur fyrir frv. um viðbótarlánsheimild í þessu skyni, og tel ég nauðsynlegt, að það verði samþ. Samkv. l. nr. 82 1946, um lán til að reisa lýsisherzluverksmiðju, 7 millj. Lánsheimildin hefur ekki verið notuð, en fram lagðar úr ríkissjóði 265 þús. kr. Þessar tölur, sem ég hef hér talið, og það, sem greitt hefur verið úr ríkissjóði í þessar ýmsu framkvæmdir, nemur um 100 millj. kr. Og þegar við bætast þær 11 millj. kr., sem yfirdregnar eru í Landsbankanum vegna skipakaupa, þá er sýnt, að hér er sú upphæð, sem að öðrum kosti væri í kassa ríkisins. Nú er vitað, að ekki er hlaupið að því að fá lán, og er það erfiðara nú, en verið hefur undanfarið. Af þessu, sem ég hef lagt fram, er sýnilegt, að hv. Alþ. er óspart á að samþykkja ýmsar framkvæmdir og gefa ríkisstj. viðtækar heimildir til lántöku, og er það í sama anda og hin síhækkandi fjárlagaútgjöld, sem ég lýsti í upphafi. Mér virðist því mikil þörf á að vita betur fótum sínum forráð, en hingað til. Það er bráðnauðsynlegt, og þýðir ekkert fyrir þjóðina að loka augunum fyrir slíkum staðreyndum. Við erum komnir á það stig, að við megum ekki, hvorki þeir, sem á Alþ. sitja, né aðrir, loka augunum fyrir þeim verkefnum, sem nú eru fyrir hendi. Við erum komnir á það stig með framleiðsluna, ekki sízt þá framleiðslu, sem selja þarf í samkeppni á erlendum markaði, að við verðum að krefjast meira fyrir okkar vörur, en aðrar þjóðir, og það gefur alveg auga leið, að þannig getur þetta ekki haldið áfram. Og það gefur jafnt auga leið, því að við getum ekki strafflaust haldið áfram að spenna upp útgjöld ríkissjóðs án þess að vega þá aftur í sama knérunn. Meðalútflutningsverðmæti áranna 1944, 1945 og 1946 munu hafa verið 271 millj. kr. Nú erum við nálægt því að afgreiða fjárlög, sem hafa í för með sér 200 millj. kr. útgjöld á rekstrarreikningi, en raunveruleg útgjöld, þegar sjóðsreikningurinn er talinn með, eru langt yfir 200 milljónir. 20. gr., sem var með 16 millj. kr. út, hækkaði fjvn. um 2,5 millj., svo að þar skortir lítið á 19 millj., og fyrir þeim útgjöldum þarf eins að hafa peninga og þeim, sem færðar eru á hinn svokallaða rekstrarreikning. Það er því svo, að meðalútflutningsverðmæti áranna 1944–1946 er 271 millj. kr., en við því er að búast, að á þessu ári þurfi að greiða 220 millj. kr. í útgjöld ríkisins. Ég held, að við hljótum allir að sjá, að hér þarf að breyta til, ekki þannig, að við notuð sömu svipuna hver á annan og finnum út, hvar í flokki menn standa fyrir hinu eða þessu, heldur reynum að skapa það almenningsálit hjá þjóðinni, að þessi verðbólgustefna er þjóðarvoði, hún er sjúk og óheilbrigð og leiðir af sér tortímingu, og þeir, sem með völdin fara, verða að skilja þetta og taka höndum saman um að laga þetta með heilbrigðum ráðstöfunum, og þjóðin verður að skilja það, að ef svona heldur áfram, leiðir af því menningartjón. Hv. þm. sagði. að það væri betra eða auðveldara að leggja heilræðin, en halda þau, og er það vissulega fullkomlega rétt. Á þeim fundum, sem ég átti með hv. fjvn., þar sem um það var talað, hvernig þessum málum yrði komið í sem bezt horf, þá féllst ég á þær hækkanir, sem n. lagði til og hefur látið frá sér fara, þó með nokkrum skilyrðum. En það má ekki kenna fjvn. alla hækkunarliðina, þar á stj. líka mikinn þátt í, en hún var bundin því loforði að afgreiða rekstrarhallalaus fjárl., og þá varð n. að færa í útgjaldaliðina sem því svaraði. Þá hafa og komið dýrtíðarráðstafanir, sem taka þurfti tillit til. og voru þau útgjöld áætluð 35 millj. kr. Um það hefur verið rætt, að hækkanir n. á tekjuliðunum séu ekki varlega gerðar. Ég get vel trúað, að þar sé fullkomlega áætlað, en hv. n. eða þeir, sem að því standa, eru þó ekki einir um þetta, því að það var eftir ósk, að þessi breyt. var gerð á tekjuliðunum, og eftir að búið var að hækka verð á tóbaki og áfengi, þá leit ég svo á, að gera mætti ráð fyrir eitthvað meiri ágóða af því en áður, og svo það, að mér ofbauð að eiga að benda á nýja tekjustofna til að fylla algerlega í þá útgjaldahít, sem eftir stendur ófullnægt, þegar hækkunartill. n., 53 milljónir, að viðbættum þeim 19 milljónum, eða um það bil, sem koma til með að standa á 20. gr., eru teknar til greina. Það er bæði það, að manni ofbýður að eiga að koma með till. um nýjar skattahækkanir, og svo er ekki hlaupið að því að finna þær, svo að öruggt sé, að komi að gagni. Ég skal viðurkenna, að það er teflt á tæpasta vað með þær hækkanir, sem gert er ráð fyrir á tekjuáætluninni. sérstaklega verðtollinn, ef illa tækist til, og það er mikil þörf að draga úr aðflutningi á vörum á þessu ári, samanborið við árið, sem leið, en það er innflutningurinn, sem gefur drýgstar tekjur í ríkissjóðinn, og mikil höft á aðflutningi á vörum hlytu óhjákvæmilega að skilja eftir miklar eyður í tekjustofni þeirra ára, er slíkar ráðstafanir eru framkvæmdar, þegar svo við þetta bætist, að enn er algerlega óséð fyrir um sölu afurðanna þetta ár. því dettur mér ekki í hug að mótmæla því, að það sé á rökum reist, þegar bent er á það, að teflt sé á tæpasta vað. En ég vísa á hinn bóginn til þess, að svo stendur á með afgreiðslu þessara mála, eins og hér hefur verið komizt að orði, að nokkur nauðvörn er fyrir hendi í þeim efnum, og það verður svo því miður til frambúðar, utan að stefnubreyting nái yfirhöndinni hjá Alþ. í afgreiðslu fjárl., og ekki einungis í afgreiðslu fjárl., heldur einnig afgreiðslu laga, sem leiða af sér sívaxandi útgjöld fyrir ríkissjóðinn. Ég skal svo ekki fara hér um öllu fleiri orðum. Ég lét svo um mælt við hv. fjvn., að ég fyrir mitt leyti mundi sætta mig við þá afgreiðslu, sem hún lagði til í samráði við mig og samráðherra mína í ríkisstj., með eftirfarandi skilyrðum. Í fyrsta lagi, að ekki yrði breytt verulega frá því, sem um var talað í n., hvorki af hennar hálfu eða Alþ., hvað snertir útgjöldin. Í öðru lagi, að samkomulag um hagkvæma tekjuaukningu til þess að mæta halla á fjárl. og auknum útgjöldum yrði innan ríkisstj. og Alþ. Í þriðja lagi yrði að samþykkja heimild fyrir ríkisstj. til að skera niður fjárveitingar, a.m.k. þær, sem ekki hefur verið veitt til áður, ef ríkisstj. þætti nauður til bera. Ég geri ráð fyrir, að það þyki ekki óeðlilegt, að þessi skilyrði skuli fram sett. Það hefur borið við, að tekjuöflunarfrv., jafnvel þau, sem fyrrv. ríkisstj. hafði lagt fram, hafa mætt andstöðu úr ólíklegustu átt. Tekjuöflunarfrv., sem þessi stjórn hefur borið fram, hafa líka sætt andstöðu frá vissum hliðum, og er ekki úr vegi að benda á það við afgreiðslu fjárl. og í sambandi við þær brtt., sem fyrir liggja til hækkunar, að það getur ekki farið saman að hækka útgjöldin, en synja stjórninni um lögfestingu á tekjuöflunarákvæðum, sem eru flutt fram til þess að mæta nauðsynjum þeim, sem kalla eftir fé. Ef til vill hefði mátt komast lengra í því að ná jafnvægi á þessa hluti, ef ekki hefði verið komið svo langt fram á þing, þegar stjórnarskipti urðu, og því frekar tiltækilegt að fara þær leiðir, sem fyrr eða síðar verður að fara, en það er stórfelld breyting á ýmiss konar löggjöf, sem sett hefur verið á síðustu 2 árum og er að verða gjaldþoli ríkisins og borgaranna ofvaxin. Ég segi þetta ekki út í bláinn eða af neinni niðurskurðarlöngun, en þetta eru hlutir, sem verður að gera, og þetta er svo almennt og víðtækt, að til þess að ná árangri við að færa fjárlög í viðunandi og hóflegt horf, er nauðsyn að gera miklar og víðtækar breytingar á ýmsum lögum, en það er ekki hægt nema með löngum tíma og við séu höfð ráð beztu manna, og til þess þarf betra ráðrúm og frekari tíma, en núverandi stjórn hefur haft, ef fjárlagaafgreiðsla ætti ekki að dragast óhæfilega lengi. Væri gott, að hv. þm. reyndu að aðstoða fjvn. í því að halda frv. og afgreiðslu málsins sem næst því, sem n. hefur lagt til, og sjái það hver og einn, hvílík nauðsyn það er, en hækki ekki útgjöldin til mikilla muna.



Herra forseti. Í miðnæturræðu hv. form. fjvn. var einn kafli fluttur af meiri gorgeir en tíðkast, og er það illa sæmandi form. n. að tala svo, en það skiptir miklu, ef rangfært er og snúið út úr því, sem menn flytja í ræðum sínum. Ég verð því að snúa máli mínu hér að nokkru til þessa hv. þm. Í fyrsta lagi. Hið eina, sem hv. þm. fór rétt með úr ræðu minni var, að ég hafði ekki getið um, hvort Eskifjarðarvegur væri snjóþungur eða ekki. Eins er með þann veg sem aðra rudda vegi, að hann fyllist snjó og í leysingum rennur mikið úr veginum, og verður hann þá ófær á mjög skömmum tíma. Ef þessar upplýsingar skipta ekki máli. þá er auðvelt fyrir hv. þm. Barð. að fá nánari upplýsingar varðandi þetta með því að hafa tal af kunnugum mönnum þar eystra. Hv. þm. fullyrti, að nú lægju fyrir 300 þús. kr. til Oddsskarðsvegar, sem óunnið væri fyrir, og ég leyfi mér þá að endurtaka, að þá er meiri von um, að sá vegur flytjist nær, og styrkir það aðeins, að gera skuli veginn að fullu, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni. Í öðru lagi er um að ræða brýr á tveimur ám í Skriðdal, sem hv. þm. vék að. Ég sagði þessar ár einhver hættulegustu vatnsföll á Austurlandi og mannskæðustu, en ekki hættulegustu vatnsföll landsins, eins og hv. þm. sneri út úr máli mínu. Það má vera, að Jökulsá á Dal hafi grandað fleiri manneskjum, en Skriðdalsárnar, en ég get getið þess hér, að bæði afi minn og 16 árum síðar systir mín fórust í þessum ám, og er það því von mín, að hér verði svo bætt úr málum, að Skriðdalsár verði brúaðar og verði ekki fleiri að fjörtjóni. Ég sé nú, að hv. frsm. á hér tvær brtt. um tvær brýr í sínu kjördæmi. og til hvorrar brúar vill hann fá 75 þús. kr., en það er 30 þús. kr. minna en ég fer fram á til hinna tveggja brúa. Það má vera, að þessar ár í kjördæmi hv. þm. séu hættulegar, og vildi ég ekki stuðla að því, að þeim brúm yrði kippt til baka, en ég vildi, að hv. Alþ. tæki vel undir það að Geitdals- og Múlaár yrðu ekki fleiri mönnum að bana, með því að samþykkja till. mínar. Í þriðja lagi talaði hv. frsm. langt mál um rafveitumál og hefur hv. þm. Siglf. svarað honum þar. Hv. þm. gat þess, að þessi mál yrðu tekin til nánari athugunar að nýju, og er gott eitt um það að segja, að það skuli vaka fyrir hv. fjvn. að taka þetta til endurskoðunar, en ekki spillti þótt þær 3 milljónir króna, sem við förum fram á, gætu bundið málið. og ef það yrði of há upphæð, þá má leiðrétta það við 3. umr. Hins vegar snýst hugur minn svo, að 3 millj. kr. reynist frekar of lágt, en of mikið. Í fjórða lagi sagði frsm. fjvn., að styrkur til vísinda- og fræðimanna verði endurskoðaður til 3. umr., og gat hann þess, að það, sem nú tefði, væri, að ýmsir þessara fræði- og vísindamanna sætu á fullum launum og hefðu því fjárhagslega ekki þörf fyrir viðurkenningar af hálfu ríkisins. Þetta er engin afsökun hjá hv. þm. Hæsta fjárveiting til þessa mun nema um 1.500 kr., og er það nú ekki svo há upphæð, en hins vegar væri rétt, að þeir, sem mest eru þurfi, fengju hlutfallslega mest, en auk þess ber að sýna þeim mönnum viðurkenningu, sem vinna þessi störf hvað mest í frí tímum frá öðrum störfum, og sýna, að Alþ. kunni að meta vísinda- og fræðslustörf þessara manna. Þá er það í fimmta lagi atriði í ræðu frsm., þar sem mér blöskraði alveg, hve þm. gat hallað réttu máli. Hann sagðist ekki fallast á, að 40 þús. kr. verði veittar til barnaverndarráðs í stað 20 þús. króna, en samkvæmt reikningum kostaði starf barnaverndarráðs 27 þús. krónur s.l. ár og nam það hálfum launum hjá barnaverndarráði á móti Reykjavíkurbæ. Þetta er augljós sjálfsblekking að ætla að færa þetta niður, því að starfsemi þessi verður ekki dregin saman, en frsm. fullyrti, að barnaverndarnefnd Reykjavikur heimtaði, að barnaverndarráð yrði lagt niður. Hv. þm. hafa heyrt, hvað ég hef áður sagt, en ég vil leyfa mér máli mínu til frekari staðfestingar að lesa hér kafla úr bréfi frá barnaverndarnefnd Reykjavíkur, þar sem hún mótmælir frv. því um barnavernd, sem komið er frá Ed. Með leyfi hæstv. forseta hljóðar bréf þetta svo: „Frv. til laga um vernd barna og ungmenna, sem nú liggur fyrir Alþ., var endurskoðað af barnaverndarnefnd Reykjavíkur s.l. haust. Gerði n. við það nokkrar brtt., sem flestar voru teknar til greina, eins og um getur í grg. frv. Í Ed. komu fram nokkrar brtt. við frv., og voru flestar þeirra samþykktar. Það eð n. telur sumar þessar till. sízt til bóta vill hún taka eftirfarandi fram: Við 16. gr. hefur verið gerð sú breyting, að á eftir orðunum „er heimilt“ kemur: ef tilefni gefst til að dómi barnaverndarráðs. - Það ætti öllum að vera ljóst, að til þess að geta rannsakað kærur um illa aðbúð eða meðferð barna verða barnaverndarnefndir að fara heim á viðkomandi heimili til þess að kynna sér allar aðstæður. Til þess þurfa n. vitanlega lagaheimild. Nú eiga barnaverndarnefndir að vera kosnar þannig, að nm. beri sem bezt skyn á þau mál, sem n. þurfa að fjalla um, sbr. 6. gr. frv. Það virðist því gæta einkennilegrar tortryggni hjá flm. till., er hann treystir ekki barnaverndarnefndum til þess að hafa umboð til að fara inn á heimili án leyfis barnaverndarráðs. En burtséð frá þessu einkennilega vantrausti virðist næsta óskiljanlegt, hvernig hann hugsar sér framkvæmdir í störfum barnaverndarnefnda samkv. þessari gr. Í hvert skipti, er kæra berst til barnaverndarnefnda úti á landi eða þær álfta þörf á athugun á aðbúð barns eða meðferð, verða þær að leita til barnaverndarráðs um leyfi til þess að fara heim á heimilið. Og ekki getur barnaverndarráð gefið slíkt leyfi án undangenginnar athugunar, og verður því sennilega að senda fulltrúa sinn í staðinn til þess að skera úr um, hvort barnaverndarnefnd væri heimilt að fara heim á heimilið. Þessu má líkja við það, að lögreglu væri ekki heimilt að fara heim á heimill, nema hafa í hvert sinn persónulegt leyfi lögreglustjóra eða sakadómara. Nú hefur það komið fyrir, að barnaverndarnefnd hefur orðið að taka barn fyrirvaralaust af heimili til þess að vernda það fyrir andlegum og líkamlegum meiðingum og jafnvel limlestingum. Verði umrædd brtt. að lögum, verður barnaverndarnefnd að bíða samþykkis barnaverndarráðs til framkvæmda, þótt hún viti, að slíkt getur haft þær afleiðingar fyrir viðkomandi barn, að það bíði þess aldrei bætur. Þá virðist ekki vera ljóst, hvers vegna barnaverndarráð á að veita umrædda heimild í hvert sinn, eða hvers vegna barnaverndarnefndir eru taldar svo mjög dómbærari á þessi mál, heldur en barnaverndarráð. Hver sem er getur kært barnaverndarnefnd fyrir barnaverndarráði, sbr. 54. gr. frv., ef honum finnst hann órétti beittur af barnaverndarnefnd.“ Ég legg nú þetta undir endanlegan dóm þm., hvort hér er lagt til að leggja barnaverndarráð niður. Hér er einnig bréf um sama efni frá barnaverndarráði sjálfu, og leyfi ég mér að lesa það bréf upp einnig, með leyfi hæstv. forseta: „Barnaverndarráð hefur á fundi sínum í dag athugað frv. til laga um barnavernd og breytingar við það, sem samþykktar hafa verið í efri deild Alþingis. Ráðið féllst á breytingar þessar, nema þá breytinguna á 16. gr. frv. Leggur ráðið áherzlu á. að grein þessi sé orðuð á þann veg, sem hún var upphaflega í frv. Ef breyt. þessi næði fram að ganga, mundi hjálpar- og eftirlitsstarf barnaverndarnefnda tefjast og torveldast mjög, þar sem þær þyrftu í hvert sinn að fá leyfi barnaverndarráðs til þess að fara á heimili eða hæli til rannsóknar á högum barns og ungmennis. Yrði slíkt ógerlegt í framkvæmd og mundi auka mjög óþarfa og skaðsamlega skriffinnsku. Með engri þjóð mun þessi háttur vera hafður á framkvæmd barnaverndarmála.“ Svo hljóðar þetta bréf, og svo segist frsm. ráða af þessu, að barnaverndarnefnd Reykjavíkur leggi til, að barnaverndarráð verði lagt niður. Þetta er hrein vitleysa hjá hv. þm. Hér er ekki stafur um það. Í sjötta lagi er eitt atriði enn varðandi ræðu þm. Barð., þar sem hann dylgjaði mjög ómaklega í garð látins skólamanns, þótt hann nefndi hann ekki með nafni. En þessi maður var Sigurður Thorlacius. Frsm. lét þau orð falla varðandi hinar gagnmerku rannsóknir Sigurðar heitins á þroskastigi íslenzkra barna, að eftirmaður hans í því starfi. dr. Matthías Jónasson, hefði orðið að vinna allt hans verk upp að nýju. Þetta er alla staði alrangt og mjög ómakleg ummæli. Ég hef átt tal við dr. Matthías varðandi þetta og fengið afrit að skýrslu hans um þessi störf í menntmrn. Og ég er til knúinn að reyna enn á þolinmæði hæstv. forseta og hv. þdm. og lesa hér upp kafla úr þessari skýrslu. Skýrslan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Starfið var hafið í sept. 1945. Undirritaður veitti móttöku nokkrum gögnum um rannsóknir á greindarprófum, sem Sigurður heitinn Thorlacius hafði haft á hendi. Af tveim ástæðum þótti rétt að snúa sér fyrst að þessu: 1. Til þess að nota þá reynslu, sem þegar hafði fengizt í rannsóknarstarfi Sigurðar heitins. 2. Til þess að fullnægja brýnni þörf barnaskólanna um hagnýtt kerfi til greindarprófunar. Umrædd gögn eru skýrslur yfir greindarpróf á ca. 700 börnum, prófuð eftir tveim fransk-enskum kerfum, nálægt 350 börn eftir hvoru. Kerfin voru notuð óbreytt í íslenzkri þýðingu. Vann undirritaður að því síðustu mánuði ársins 1945 að fara gegnum söfn Sigurðar, meta prófin, taka niðurstöðurnar upp á töflur og línurit og draga sínar ályktanir af þeim um framhald verksins. Sýnist honum rétt að byrja verkið að nýju á annan hátt, þannig að prófverkefnin væru frá byrjun samin fyrir íslenzk börn og miðuð við íslenzka staðhætti. Tók undirritaður þá að vinna að samningu þessa nýja kerfis. Er þar stuðzt við hið bezta í erlendum kerfum, aðallega við hið nýja kerfi ameríska sálfræðingsins L. M. Terman. Er hér að öllu leyti byggt á reynslugrundvelli. Prófin sjálf eru prófuð á börnunum og þeim breytt til samræmis við það meðalgreindarstig, sem kemur í ljós. Rannsóknir þessar eru tímafrekar og krefjast mikillar nákvæmni. Má geta þess, að hjá Terman og samverkamönnum hans (en hann hafði 9 sálfræðinga í þjónustu sinni, er hann samdi kerfi sitt) tók prófið með hvert barn 3 klukkustundir. Hefur undirritaður valið einfaldara kerfi. enda treysti hann sér ekki til að vinna svo yfirgripsmikið starf, meðan óvíst var um fjárhag rannsóknanna og aðstoð við verkið. Er þó gert ráð fyrir, að auka megi við „gagnprófunarkerfi“, þegar vill. Alls eru samin prófverkefni fyrir árin 2–11, eða 117 verkefni, mörg þeirra innbyrðis sundurliðuð. Hafa allir þessir aldursflokkar verið prófaðir nokkuð, í allt á 700 börnum. Allar skýrslur eru reiknaðar út jafnóðum og gerðar töflur eða línurit yfir niðurstöðurnar.“ Hér læt ég staðar numið í skýrslunni, en út af þessu fékk hv. þm. þá flugu, að dr. Matthías hefði unnið upp allt starf Sigurðar Thorlacius. Ef hv. þm. vill svo fá nánari upplýsingar hér um, þá getur hann fengið upplýsingar í skýrslu dr. Matthíasar í menntmrn. um störf Sigurðar, sem Matthias segist vera að vinna úr. Sigurður heitinn Thorlacius ætlaði að vinna úr þessum úrlausnum, en vannst ekki tími til þess, og hefur dr. Matthías Jónasson verið að vinna úr þessum úrlausnum og fara í gegnum þessi söfn Sigurðar heitins, meta prófin og taka niðurstöður og gera línurit til þess að fá heildarniðurstöður til þess síðar meir að „byrja upp“, eins og hv. þm. kallar það. En hvað skyldi það annars vera, sem hv. þm. Barð. kallar að byrja upp? Þetta er í fyrsta sinn, sem gerð er tilraun til þess að finna aðferð, sem sérstaklega hentar hér á Íslandi. Hér eru ekki til nema þýðingar úr erlendum bókum, bæði enskum og frönskum, svo sem enska kerfið, sem dr. Símon Jóh. Ágústsson þýddi, og ameríska prófið, sem Sigurður heitinn þýddi sjálfur. Dr. Matthíasi Jónassyni sýndist rétt að taka þetta á annan hátt, þannig að prófverkefnin væru frá byrjun samin fyrir íslenzk börn og miðuð við íslenzka staðhætti. Það er auðséð, að bæði prófin, sem notuð hafa verið, henta ekki eins vel fyrir íslenzk börn og þar sem þau eru upprunnin, t.d. eins og hið nýja kerfi ameríska sálfræðingsins L. M. Terman, sem mun henta vel fyrir amerísk börn. Og það, sem Sigurður heitinn var sjálfur að reyna, var að ganga úr skugga um, hvernig íslenzk börn svöruðu prófunum og hvort prófið hentaði betur hér og hvað það er í þessum prófum, öðru eða báðum, sem bezt mundi henta fyrir íslenzk börn. Það liggur í augum uppl. að svona próf, sem eingöngu hafa verið reynd í löndum, þar sem staðhættir eru mjög ólíkir því, sem hér er, að þá hljóti að þurfa að vera munur á verkefnum og hvernig prófdæmin eru lögð fyrir börnin. Það getur átt við í einu landi, sem ekki reynist jafngott í öðru, enda kom það í ljós. Það var Sigurður heitinn sjálfur búinn að sjá án þess að vera búinn að vinna úr þessum prófum, og það sá dr. Matthías Jónasson einnig vel, og þess vegna tók hann upp hið nýja starf, sem hv. þm. Barð. kallar að vinna upp, að reyna að finna verkefni í staðinn fyrir þau, sem komið hafði í ljós, að ekki hentuðu íslenzkum börnum. Og það er þetta verk, sem nú er verið að vinna, og það tekur áreiðanlega ekki minna en 2–3 ár, og mér dettur ekki í hug að ætla, að það taki skemmri tíma, þótt dr. Matthías fengi aðstoðarmann, sem hann nauðsynlega þarf og hér er farið fram á, því að það tekur oft upp í 3 tíma að vinna að þessu verkefni fyrir hvert barn, og af því geta menn hugsað sér, hvaða tíma það tekur að prófa þannig 700 börn, sem Sigurður heitinn var búinn að gera og dr. Matthías er búinn að gera. Og svo er eftir að meta og vega árangurinn af þessu til þess að komast að niðurstöðu um prófið. Ég var svona langorður um þetta, af því að mig furðar svo sérstaklega á því, að hv. þm. Barð. skyldi leyfa sér að hafa þessi orð eftir dr. Matthíasi Jónassyni í þessu sambandi. Mér fannst þau óskiljanleg eftir allt það, sem ég hef heyrt dr. Matthías tala um verk Sigurðar heitins, og eins og ég hef heyrt hann meta þau mikils.



Herra forseti. Ég skal verða stuttorður, enda er liðið á daginn. Ég vil leyfa mér að þakka hv. frsm. fjvn. fyrir þann velvilja, sem hann virtist sýna minni litlu brtt.. og fyrir þann velvilja, sem hann virtist sýna þeim 2 brtt. við 22. gr., sem stóðu í síðustu fjárl., en höfðu verið felldar niður nú. Ég vil vona, að sá velvilji snúist upp í ást í fjvn., svo að hægt verði að koma þessu öllu áleiðis til manns. En enn þá eru þetta svolitlir hvítvoðungar. En svo þakka ég honum ekki meira. Og þegar hann talaði um styrkinn til ferjuhalds, talaði hann eins og hann vissi ekki, um hvað hann væri að tala. Og þegar hann var að tala um framlagið til dýralækna, var það alveg það sama. Hann sagði, að yfirdýralæknir gerði lista yfir, hvernig styrknum væri skipt. Þetta hefur hann aldrei gert. Fjvn. hefur gert það. Hvort hún hefur farið að till. hans, skal ég ekki um segja. En ég vil krefjast þess, af því að ég hef tekið á móti svona styrkjum fyrir menn nú undanfarin ár, að fá að sjá þennan lista, ef það verður ekki sundurliðað í fjárl., því að ef þeir tveir menn, sem ég hef gagnvart ríkisvaldinu umboð fyrir eða þeirra sýslu- og bæjarfélag, sem þeir starfa í, eru ekki þarna með, þá tek ég það upp. Þess vegna krefst ég þess að fá að lesa þennan lista, ef ekki á að sundurliða þetta. Hvað viðvíkur ferjustyrknum, þá er hann 1945 12 þús. kr., að mig minnir, og var svo lækkaður niður í 5 þús. kr., og nú er hann það líka. Nú hagar svo til í Norður-Múlasýslu, að 11 ferjur eru í sýslunni, og fjórar af þeim eru yfir ár, sem aldrei eru reiðar og alltaf þarf að ferja yfir. Það er ekki hægt að ætla sér að fara yfir þær á annan hátt, nema þá að sundriða eða kannske fara yfir þær á is að vetrinum. Engar slíkar ár eru til í Barðastrandarsýslu eða á Vestfjörðum. Tvær af þessum ám í Norður-Múlasýslu hafa fengið ferjustyrk, tvær ekki. Það má að vísu nefna tilsvarandi vatnsföll, sem ferjað er yfir. Hvítá hjá Tóu og Þjórsá hjá Þjórsárholti. Þjórsá er reið. Hvítá ekki. 5 af hinum ferjunum eru yfir ár, sem eru reiðar, þegar þær leggur að vetrinum, annars aldrei. Og þær hafa ekki notið styrks nærri því alltaf. Þær hafa notið styrks til þess að gera við þær. Tilsvarandi vatnsföll eru í Skagafirði. sem notið hafa líka styrks síðasta ár. Það má heita, að sú sýsla, sem ég er umboðsmaður fyrir, hafi alveg sérstöðu hvað ferjumálin snertir, og ég kann ekki við að hafa þennan styrk svona falinn, svo að enginn geti séð, hvert hann á að fara. Ef hv. fjvn. sér sér ekki fært af einhverjum ástæðum, sem ég veit ekki, hverjar ættu að vera, að láta sundurliða styrkinn, vil ég undir öllum kringumstæðum vita um þetta fyrir 3. umr., hvort n. sér sér fært eða ekki að sundurliða þetta, annars mun ég koma með það fyrir 3. umr. Og ef hún fellir niður einhvern styrkinn, sem ég tei, að Norður-Múlasýsla eigi að fá., að minnsta kosti til samræmis við aðrar sýslur, og hún á fullkominn rétt á, þá mun ég bera fram brtt. um það. Hvað viðvíkur styrknum til þess að halda uppi byggð, þá var hann á fjárl. um 11 þús. kr., og skiptist hann á milli staða, sem voru afskekktastir og uppi við fjöll víðs vegar um landið, til þess að geta tekið á móti ferðamönnum. Svo var hann færður upp í 100 þús. kr. í fyrra. og nú er hann ætlaður 200 þús. kr. og engin frekari grein gerð fyrir því. Ég hef spurt um það, en ekkert svar fengið. Hins vegar sagði form. fjvn. mér það prívat, að þetta væri styrkur til byggingar í Fornahvammi. því þá ekki að setja þetta á stofnkostnað til byggingar í Fornahvammi? Það var gert t.d. viðkomandi byggingunni í Múlakoti. Þessi styrkur, sem hér er um að ræða, hefur hingað til verið veittur til staða eða bæja til þess að geta tekið fyrirvaralaust á móti ferðamönnum, sem koma kannske illa til reika af fjöllum, en ekki þar sem þjóðvegur liggur, og hafa þessir styrkir verið sáralitlir. Ég álít, að það sé alveg sjálfsagt fyrir hv. fjvn. að sundurliða þetta, og ég mælist til, að svo verði gert. Þá vil ég benda hv. n. á, sem ég hef bent henni á áður, að ég er alveg undrandi yfir þeirri meðferð, sem Hvalfjarðarferjuvegurinn hefur fengið. Það er upplýst af hv. þm. Borgf., að hann er tekinn upp af ríkisstj., án þess að hv. Alþ. hafi samþ. hann, og var byrjað að vinna í honum fyrir mikið fé á síðasta ári. Þetta er vegur og fyrirtæki, sem kostar hátt á 2. millj. kr. Og það er sagt, að ekki hafi komið þar til nema meðmæli fjvn. Hvers konar einræði er það, ef ríkisstj. getur lagt í fyrirtæki, sem kostar um 2 millj. kr. og byggt er fyrir fé ríkisins. án þess að spyrja Alþ. að? Til hvers er að hafa Alþ., ef það þykir sjálfsagt að leggja í slík fyrirtæki án þess að hafa vilja þess að baki sér? Og hvers konar einræði er það, sem fjvn. tekur sér að leggja fyrir, að þetta sé gert án þess að bera það undir Alþ.? Hv. form. fjvn. sagði í gær, að það, sem búið væri að vinna, væri á þjóðvegi, og það sem ætti að vinna, væri á þjóðvegi. Hvers vegna er þá verið að skilja sundur Akrafjallsveg og Hvalfjarðarferjuveg? því ekki að kalla þetta Akrafjallsveg? Þessa Hvalfjarðarferjuvegar hefur aldrei verið getið fyrr í l. um þjóðvegi, þó að hann sé talin með þjóðvegum hér. Og mér finnst þessi vinnubrögð svo fjarri lagi hjá ríkisstj., og að taka þennan lið hér upp svona, finnst mér ekkert vit í. Ég mun eindregið greiða atkv. gegn honum, því að það er engin meining að láta ríkisstj., hver sem hún er, komast upp með slíkt án þess að leggja það fyrir Alþ. og fá samþykki þess. Og það er heldur engin meining að taka það gott og gilt, að fjvn. taki sér slíkt einræðisvald. Þar að auki er ég sannfærður um það, að þessar ferjur koma aldrei að hálfu gagni og verða baggi á öllum, sem koma nálægt þeim í framtíðinni En þó tekur það út yfir, að ríkið skuli eiga að leggja þennan veg og byggja bryggjur, en eiga svo að leyfa Akraneshreppi einokunarvald yfir öllu, sem þar fer yfir, ef það er rétt. að Akraneshreppur eigi að reka ferjuna, en taka svo gjald af bílum, til þess að þetta beri sig, og líklega setja hlið á veginn fyrir Hvalfjörðinn.  Ég tel þetta svo fráleit vinnubrögð, hvernig þetta mál er fram komið, hvað viðkemur þessum lið, að ekkert vit sé í því að samþykkja hann.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við 2. umr. þessa máls, en mér hefur gefið tilefni til þess að segja nokkur orð deila, sem hefur átt sér stað milli hv. frsm. og hv. þm. Borgf. annars vegar og hins vegar milli hv. frsm. og hv. 1. þm. Rang. Það munu margir, sem sjá nál. fjvn., og sjá, að n. hefur orðið sammála um það, furða sig á því, að það skuli rísa upp deila milli hv. nm. aðallega um það, hvort tekjuáætlunin er varleg eða óvarleg. Það getur vel verið, að það sé ástæða til þess að deila um það, hvort svo sé. En þeir hv. fjvnm., sem staðið hafa að því að samþykkja þessa tekjuáætlun, án þess að ágreiningur væri þar um, ættu ekki nú að vera að deila um það, sem þeir hafa samþ. með sinni undirskrift. Ég fyrir mitt leyti vil gera grein fyrir því, hvers vegna ég var með þeirri hækkun, sem áætluð er. Ég verð að viðurkenna, að ég álit það ekki óvarlegt. Það kann að vera af því, að ég sé ekki eins varfærinn og sumir hinna hv. nm., sem hér hafa talað. Það kann að vera, að ég vilji afgreiða fjárl. með meiri bjartsýni, en sumir aðrir nm., sem hér eiga hlut að máli. Ég vil þess vegna leyfa mér að færa nokkur rök fyrir því, að þessi tekjuáætlun sé ekki gálaus, þótt fyrir fram sé auðvitað aldrei hægt að ábyrgjast um slíkt. En þessi áætlun er vissulega byggð á reynslu undanfarinna ára. þ.e.a.s. verðtollurinn, að hann reyndist s.l. ár 60 millj. kr. Fjvn. hefur leyft sér að áætla hann nú 50 millj. kr. eða 24% minna, en hann reyndist s.l. ár. Þetta kalla nú ýmsir óvarlegt, og þeir rökstyðja það með því, að það séu engar líkur til, að innflutningur á árinu verði nokkuð líkur því, sem hann var s.l. ár. Hv. þm. Borgf. sagði hér í gær, að gjaldeyriseyðslan hefði orðið á s.l. ári hátt á 6. hundrað millj. kr. Það má vel vera, að þetta sé rétt hjá honum. En hitt er ekki rétt. að fluttar hafi verið inn vörur fyrir þessa upphæð á s. 1. ári. Mig minnir, að ég hafi séð það í ábyggilegum heimildum, að vöruinnflutningurinn á s.l. ári hafi verið samtals fyrir 440 millj. kr. eða þar um bil. Sú gjaldeyriseyðsla, sem þarna er fram yfir á s.l. ári, stafar af fyrirframgreiðslum upp í skip og vélar, sem fluttar verða inn á þessu ári. Og slíkur gjaldeyrir, sem þannig fer úr landi, gefur ekki tekjur með tollum í ríkissjóð, sem kunnugt er. Bátar og vélar, sem flutt hafa verið inn á vegum nýbyggingarráðs á s.l. ári, eru flutt inn eftir alveg sérstökum ákvæðum til uppbyggingar atvinnuveganna og munu hafa verið flutt inn fyrir á 2. hundrað millj. kr., að mig minnir. Eðlilegur vöruinnflutningur mun hins vegar ekki hafa verið fyrir meira, en 3 hundruð millj. kr. Og eru það vörur þær, sem gefið hafa hinar eiginlegu tolltekjur eða mest borga af þessum um 60 millj. kr., sem ég nefndi áðan. Ég skal ekkert segja um það, hvort þetta er eðlilegur innflutningur eða ekki, sem gefi ríkissjóði verðtoll, sem verði minni í ár en á s.l. ári, en mér þykir líklegt, að það verði ekki mikill munur á því, sem flutt er inn af venjulegum nauðsynjavörum á þessu ári og á s.l. ári. Jafnvel þó að vörumagnið minnkaði eitthvað, minnkar verðmætið ekki, því að verðlagið er það hækkandi á heimsmarkaðinum á flestum þeim vörum, sem við þurfum að kaupa. Nú mun einhver segja, að þjóðin verði að sníða sér stakk eftir vexti og miða innflutninginn á hverjum tíma við það, sem hún framleiðir og hefur efni á að borga, og það er rétt. Það kann að vera, að það sé óeðlileg bjartsýni af mér að láta mér detta í hug, að útflutningurinn á þessu ári verði jafnvel meiri, en hann var á s.l. ári og að gjaldeyrisástæður þjóðarinnar á yfirstandandi ári verði betri, en þær hafa verið. Það má vera, að ýmsir af þeim, sem mál mitt heyra, telji þetta gálauslegt að halda slíku fram. En það hefur nú verið upplýst, að fiskaflinn er nú orðinn mun meiri, en hann var á sama tíma í fyrra. Það er einnig vitað, að fiskiflotinn er nú miklu stærri - það munar hundruðum og jafnvel þúsundum smál., sem hann er stærri nú, en á síðasta ári. Og möguleikarnir til þess að afla verðmæta úr sjónum nú eru þess vegna miklu meiri, en þeir voru á s.l. ári. En þá komum við að þeirri hlið málsins, sem ýmsir velta fyrir sér, og það er, hvernig takist nú að selja þennan afla. Það fer eftir því, hvernig gjaldeyrisástand þjóðarinnar verður, hvernig það tekst. Það er að vísu vitanlegt, að það er ekkert hægt að fullyrða um það. En sérstakt má það teljast, ef ekki er hægt að selja á þessum tímum matvæli fyrir sæmilegt verð, á meðan flestar Evrópuþjóðirnar svelta og verða að herða að sér sultarólina. Hvað sem segja má um fisksöluna, má telja víst, að síldarafurðir seljast á þessu ári fyrir miklu hærra verð, en á fyrra ári. Það er talið víst, þó að ekki hafi farið fram samningar, sem búið er að undirskrifa í þessu efni, að hægt verði að fá mikið verð fyrir þessar afurðir. S.l. tvö ár brást aflinn mjög tilfinnanlega, en þar sem fiskveiðifloti landsmanna er nú orðinn mun stærri, en hann hefur áður verið, þá er vitað, að ef síldin bregzt nú ekki alveg í þriðja sinn, mun þjóðin fá í gjaldeyri á þessu ári fyrir síldarafurðir hærri upphæð, en nokkru sinni fyrr og kannske miklu hærri upphæð, en við höfum látið okkur dreyma um. En til þess að svo megi verða, þarf síldin að veiðast, og það vissum við líka fyrir fram. Ég held, að það sé ekki svo mikil bjartsýni í því að ætla, að framleiðslan verði það mikil á þessu ári, að gjaldeyrir hennar nægi til þess að flytja inn a.m.k. nauðsynjavörur þjóðarinnar svipað og á s.l. ári. Og mér finnst það þess vegna engin fjarstæða að ætla, að verðtollurinn yrði svipaður því, sem hann var t.d. á árinu 1946. En af því að fjvn. vildi vera varkár í áætlun sinni, áætlaði hún verðtollinn um 12 millj. kr. lægri, en hann reyndist s.l. ár. Þá eru það 2 aðrir liðir, sem hafa verið hækkaðir af fjvn. Það eru tóbaks- og áfengisliðirnir. Árið 1946 gaf tóbakið 161/2 millj. kr., en er nú áætlað 15,5 millj. Og er þá ekki tekin með hækkun sú, sem nýlega hefur verið gerð á tóbaki og nemur um 20%. Sala á tóbaki má minnka mikið, til þess að hún gefi ekki 15,5 millj. kr., þar sem varan hefur verið hækkuð jafnmikið og ég hef bent á. Ég vil álíta, að það sýni varkárni fjvn., að ekki skyldi vera farið hærra með þennan lið. Það hefði vel mátt verja það, þótt tóbakstekjurnar hefðu verið áætlaðar 16–17 millj. með tilliti til þessarar hækkunar. Áfengið gaf á s.l. ári um 39 millj. kr. Það hefur nú verið hækkað um 21%. En þrátt fyrir það hefur fjvn. ekki áætlað nettótekjur áfengisverzlunarinnar nema 36 millj. kr. Það munu einhverjir segja, að það sé nóg að áætla þennan lið svona hátt, það sé nóg að troða svona miklu áfengi í þjóðina. Og það er rétt. En það er tilgangslaust að neita staðreyndum. Það er staðreynd, að áfengisverzlunin gaf af sér 39 millj. kr. á s.1. ári með því verði, sem þá var á áfenginu. Og það eru litlar líkur til þess, að þeir, sem nota áfengi, dragi verulega úr kaupum sínum, þótt verðið hafi verið hækkað um 21%. Það eru líkur til, að salan verði svipuð og í fyrra. Þessi áætlun er því ákaflega varleg. Þegar við tökum þessa 3 liði, þar sem tekjuáætlunin hefur verið hækkuð, þá er munurinn á áætluninni nú og því, sem þessir liðir gerðu í fyrra, um 20 millj. kr. Þessir liðir gáfu sem sagt 20 millj. kr. meira í fyrra en þeir eru nú áætlaðir af fjvn. Þar að auki hefur bæði tóbak og áfengi verið hækkað, eins og áður er sagt. Þetta skyldu þeir athuga, sem halda því fram, að þessi áætlun fjvn. sé óvarleg. Það er skylda alþm. að sýna varfærni í fjármálum. En það er ekki nóg að tala um varfærni. Þeir, sem tala hæst, verða að sýna í verki, að þeir vilji vera varkárir. 2 hv. þm. úr fjvn. hafa talað mikið um varfærni í þinginu. Það má vel vera, að þeir séu meiri fjármálamenn, en almennt gerist. Þeir hafa talað um það, að ríkissjóður væri illa staddur á þessum tímum. Og meðan þeir hafa haldið þessar ræður sínar, hafa þeir ekki séð annað fram undan, en svartan bakkann, sem væri að steypast yfir. Ég vildi óska þess, að ríkissjóður væri betur staddur, en hann er. En þótt ég hafi þá ósk fram að bera, þá verð ég að segja, að ef það er staðreynd, að raunverulegur tekjuafgangur ríkissjóðs á síðasta ári hafi verið 25 millj. kr., eins og hv. þm. Borgf. gat um, þá er þetta ekki eins slæmt og margir vilja vera láta. Hv. þm. Borgf. upplýsti, að tekjuafgangur ríkissjóðs á síðasta ári væri 25 millj. kr. Það er bara ekki svo lítill gróði. Meira hefði það vitaskuld mátt vera. En þegar verið er að tala um gjaldþol ríkissjóðs og um, að hann sé kominn að gjaldþroti, þá er rétt að rifja það upp, að ekki alls fyrir löngu báru ýmsir hv. þm. mikið traust til gjaldgetu ríkissjóðs. Ég víl minna á, að laust fyrir jólin var til umr. frv. til l. um að taka ábyrgð á bátafiskinum. Þá voru ýmsir hv. þm., sem vildu láta ríkissjóð greiða þann halla, sem kynni að verða á fiskverðinu. Það er kunnugt, að útvegsmenn fóru fram á að fá tryggingu á fiskverðinu, sem var nær 65 aurar á hvert kg. Það var vitað, að ekki var búið að semja um sölu á fiskinum, og það gat því orðið áhætta fyrir ríkissjóð að taka ábyrgð á þessu verði. Flestir þm. vissu, að ekkert vit var í því að hugsa sér, að ríkissjóður greiddi með aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. sjávarútveginum. Flestir þm. vissu, að það var útilokað, að ríkissjóður gæti þetta, því að ef um slíkt var að ræða, þá hlaut það að nema milljónum og tugmilljónum kr. Og ef ríkissjóður greiðir með aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, þá er dæmið ljóslega einhvern veginn orðið öfugt. Hins vegar voru margir hv. þm., sem nú tala hvað mest um varfærni, sem töldu rétt að gera kröfu á ríkissjóð í þessu efni. En þeir, sem vildu sýna varfærni fyrir hönd ríkissjóðs, þeir samþ. að færa þarna á milli hinna ýmsu atvinnugreina sjávarútvegsins og taka hinn svokallaða síldarskatt. Þótt ekki væri vitað, hvaða verð væri fáanlegt fyrir þorskinn, þá var það vitað, að síldarafurðir mundu hækka í verði frá því, sem þær voru á s.l. ári, og síldveiðarnar, ef þær ekki brygðust með öllu, mundu á þessu ári þola, að kúfurinn væri tekinn af verði síldarinnar til að jafna þann halla, sem kynni að verða á þorskveiðunum. En þeir sem tala hvað mest um varfærni og böl dýrtíðarinnar, þeir vildu láta hækka síldarmálið upp í 50–60 kr., borgað út til sjómannanna, en gera hins vegar þá kröfu, að ríkissjóður greiddi það tap, sem yrði á þorskveiðunum. Þetta hafa þessir menn hlotið að vilja vegna þess, að þeir báru mikið traust til gjaldgetu ríkissjóðs, og af því, að þeir vildu vera varfærnir í fjármálum. Hitt er svo annað mál, að þeir, sem fylgzt hafa með gangi þessara mála, taka ekki alvarlega allt, sem þessir ræðumenn tala, ef jafnframt er hugsað um það, sem áður var gert. Og hvað er að segja um dýrtíðina? Við getum verið sammála um, að verðbólgan er of mikil og æskilegt væri að kveða hana niður. En hvernig væri með verðbólguna hjá okkur og hvernig væri með atvinnuvegina á þessu ári, ef farið hefði verið að ráðum þessara varfærnu manna með það að hækka síldarmálið úr 31 kr. upp í 50–60 kr.? Mundi það hafa lækkað dýrtíðina? Ég segi nei. Það hefði hækkað dýrtíðina. Við höfum horft á það undanfarin ár, að dýrtíðin hefur færzt í aukana. Hún hefur stigið smátt og smátt og dýrtíðardraugurinn hefur magnazt, þótt ríkisstj. eftir ríkisstj. hafi lagt kapp á að kveða hann niður. Ef farið hefði verið að ráðum þessara varfærnu manna, hefði dýrtíðarhjólið ekki snúizt hægt og hægt, heldur hefði það farið á fulla ferð og dýrtíðarvísitalan stigið úr 310 stigum upp í 400 stig eða hver veit hvað. Og dettur nokkrum manni í hug, að atvinnuvegir landsmanna hefðu ekki liðið við þetta? Dettur nokkrum manni í hug. að menn hefðu unnið í landi fyrir sama tímakaup, ef kaupgjald til þeirra, sem fóru á síldveiðar, hefði hækkað um helming? Ég held ekki. En ástæðan til þess, að ég minni á þetta nú, er sú, að ég vil minna á, að þessir menn, sem nú tala mest um varfærni, hafa ekki alltaf verið varfærnir, þegar um afgreiðslu ábyrgðarmikilla mála hefur verið að ræða. Og mér kemur á óvart, þegar sá flokkur, er mest hefur talað um böl dýrtíðarinnar undanfarin ár, sem mest hefur talað um varfærni í fjármálum, skuli hafa komið fram í fullu ábyrgðarleysi í þessu máli. Og nú þegar talað er um varfærni í þessu máli, þá er það að vísu gott, en það er ekki hægt að taka þetta allt mjög alvarlega. Ég skal ekki vera langorður, því að það er orðið áliðið dags og meiningin að ljúka þessari umr. sem fyrst. En áður en ég sezt niður, vil ég minnast aðeins á dýrtíðina. Núverandi stjórn hefur það á stefnuskrá sinni að kveða niður dýrtíðina, helzt lækka hana, ef mögulegt er. Þetta hefur reynzt erfitt undanfarin ár. Utanþingsstjórnin svokallaða, er settist að völdum 1942, hafði það fyrst og fremst á stefnuskrá sinni að kveða niður dýrtíðina. Hún byrjaði með því að greiða niður vísitöluna, en þá var vísitalan 272 stig. Þegar hún fór frá völdum var vísitalan raunverulega 300 eða 310 stig. ef niðurgreiðslum hefði verið hætt. Það reyndist ekki fært þrátt fyrir góðan vilja að kveða niður dýrtíðina, og kom þar margt til, svo sem eftirspurn eftir fólki, hækkað vöruverð o.s.frv. Þegar stjórnin var mynduð 1944, hafði hún einnig á stefnuskrá sinni að lækka dýrtíðina. En það fór á sömu leið. Hún greiddi aðeins vísitöluna niður, og þar við sat. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur hug á að fara sömu leið og greiða vísitöluna niður, þótt henni sé það ljóst, að slíkt er engin lækning á hinni raunverulegu dýrtíð. Hún hlýtur að hafa gert sér það ljóst, að þótt hún hugsi sér á þessu ári að verja 25–35 millj. kr. til dýrtíðarráðstafana, þá er það ekki nein lækning á dýrtíðinni. Dýrtíðardraugurinn dafnar enn sem fyrr og er erfiður viðfangs, eins og verið hefur. Undanfarin ár hefur fólkið sjálft í landinu ekki kært sig mikið um það, að dýrtíðin yrði kveðin niður. Það er vegna þess, að því hefur þótt gott að fá margar kr. í kaup og það hefur séð, að þrátt fyrir dýrtíðina hafa atvinnuvegirnir gengið og borið sig sæmilega. Fram til þessara áramóta hafa atvinnuvegirnir borið sig sæmilega, en hvernig þetta gengur í ár, fer eftir því, hvernig gengur með sölu á afurðunum. Og úr því verður bráðum skorið. Menn eru misjafnlega bjartsýnir í því efni. Það er þó vitað, að síldarvörur munu seljast góðu verði. Og þrátt fyrir misjafnar fréttir af þeim n., sem nú eru að semja um sölu á fiskinum, þá er samt von til þess, að sæmilegt verð fáist fyrir fiskinn, svo að ríkissjóður þurfi ekki að hlaupa undir bagga, til þess að útgerðin fái það, sem hún telur sig þurfa. Þess vegna munu ýmsir segja enn í dag, að dýrtíðin sé ekki eins mikið böl og af hafi verið látið. Hins vegar vil ég benda á, að þótt atvinnuvegirnir geti borið sig með vísitölu 310, þá er það ekki nóg, því að raunveruleg vísitala nú, ef hún væri ekki borguð niður, væri 340 eða þar yfir. Það er neyðarúrræði að þurfa að borga úr ríkissjóði 25–35 millj. kr. til niðurgreiðslna. Ég vil benda á, að ef hægt væri að koma í veg fyrir þetta, þá væri fjárlagafrv. nú rekstrarhallalaust. Hv. frsm. talaði um það í gær, að fyrrv. fjmrh. hefði ekki viljað halda niðurgreiðslunum áfram og hefði farið frá völdum þess vegna. Ég býst við, að þetta sé rétt. En eins og sakir standa, virðast niðurgreiðslurnar nauðsynlegar, meðan ekki fást önnur úrræði til bjargar. Það er sýnilegt, að atvinnuvegirnir geta ekki gengið, ef kaupgjald væri greitt eftir vísitölu 340 eða 350. Og meðan ekki fæst samkomulag um raunhæfa niðurfærslu dýrtíðarinnar, þá er ekki um aðra leið að ræða, en greiða niður. Það hefur verið talað um, að þetta fjárlagafrv. væri hátt og sú stefna, sem ríkt hefði undanfarið, gæti ekki gengið lengur og það yrði að spyrna við fótum. Það er rétt, frv. er mjög hátt. Og vitanlega eru í frv. ýmsir liðir, sem æskilegt væri að lækka. Þó vill n. benda á, að fjárframlög til verklegra framkvæmda eru hærri í þessu frv. en nokkru öðru fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fyrir til afgreiðslu á þingi á Íslandi. Ég mun ekki hafa orð mín miklu fleiri, en vil þó aðeins benda á, að það er gott að vera varfærinn, en það er líka gott að vera mátulega bjartsýnn, því að hinir bjartsýnu menn eru þó undirstaðan undir framtakinu, bjartsýnin er skilyrði til þess, að eitthvað sé gert. Og skynsamleg bjartsýni á ekkert skylt við gáleysi eða óvarfærni, því að sá, sem er bjartsýnn, getur líka verið varfærinn. Hann getur bæði verið varfærinn og athugull. Og afkoma þjóðarinnar byggist á því, að einstaklingarnir eigi næga bjartsýni. að þeir séu ekki svo svartsýnir, að þeir sjái aðeins svartan bakkann fram undan. Úr slíkum hugsunarhætti sprettur aðeins vonleysi og framtaksleysi. Það, sem við höfum horft upp á s.l. ár, er, að þjóðin hefur viljað sýna framtak og framfarir. Og slíku ber að fagna. Þessi litla þjóð hlýtur fyrst og fremst að byggja á dugnaði einstaklinganna, á því að þeir megi njóta sín sem bezt. Hv. þm. Borgf. talaði um frv. um fjárhagsráð og fagnaði því, að það væri á leiðinni og yrði brátt að l. Það má vel vera, að ýmislegt gott megi af því frv. leiða, en það getur verið gengið of langt í því að hefta einstaklingana í því að ráðast í framkvæmdir og gera þá hluti, sem mega verða þjóðlífinu til gagns og til að afla ríkissjóði tekna. Ég vona, að sú gifta fylgi Alþ., að það frv. verði í þeim búningi. þegar það verður að l., að af því skapist engin hætta, og þeir menn, sem valdir verða í fjárhagsráðið, hafi nægt viðsýni og vorhug til að bera, til þess að það verði þjóðinni til blessunar. Ég held, að þessi ósk verði að fylgja, þegar við lýsum yfir ánægju okkar yfir því, að þetta frv. er á leiðinni. Hv. þm. Borgf. talaði um, að það væri napurleg aðkoma hjá núv. fjmrh. að taka við ríkissjóðnum í því ástandi. sem hann væri í nú. Ég veit, að núv. hæstv. fjmrh. hann gerir sér ljóst, hvernig þetta er. Ég gæti trúað því, að hæstv. fjmrh. hefði jafnvel búizt við því, að afkoma s.l. árs væri verri, en hún var. Og satt að segja gerði ég ráð fyrir því, þar sem svo miklar sögur og háværar höfðu um það heyrzt undanfarið, að þjóðarskútan væri að sökkva. Mér hafði satt að segja ekki þótt það hugsanlegt, að raunverulegur tekjuafgangur ríkissjóðs væri 25 millj. kr. Og ég verð að segja það, að fyrst íslenzka ríkið hefur á s.l. ári aukið eignir sínar um 25 millj. kr.. þá er ekki eins napurlegt um að litast og ætla hefði mátt, enda þótt við getum verið sammála um, að æskilegt væri, að peningar væru í sjóðum og meira væri úr að spila, en raun ber vitni um. Ég veit, að núv. hæstv. fjmrh. veit, að það getur verið meira virði fyrir hvert eitt fyrirtæki að auka sín raunverulegu, varanlegu verðmæti í framkvæmdum, en að eiga peninga í sjóði. Afkoma hvers fyrirtækis er ekki eingöngu metin eftir því, hvort það leggur peninga fyrir í sjóði, heldur hvort það eykur eignir sínar raunverulega eða ekki. Ég treysti hæstv. núv. fjmrh. til þess að fara vel með fjármuni ríkissjóðs. Svo vel þekki ég hæstv. fjmrh., að ég hygg, að hann sé vel fær í því starfi. Og ég er sannfærður um, að hann undirstrikar ekki þessi ummæli hv. þm. Borgf., að það sé svo napurlegt fyrir hann að taka nú við eins og hv. þm. vildi vera láta, sem sé að ekkert sé fram undan nema svart þykknið og þjóðarskútan sé að sökkva. Við skulum ekki, hv. þm., ganga með það í höfðinu, að þjóðarskútan sé að sökkva. Ef við hugsum þannig, getur þjóðin einskis góðs af okkur vænzt. Aðeins með því að trúa á íslenzka atvinnuvegi, aðeins með því að treysta á það, að landið okkar og fiskimið séu nógu rík til þess að skapa þjóðinni góð lífskjör, getum við hér á Alþ. gert skyldu okkar, annars drögum við þjóðina niður í það fen afbakaðs miðaldahugsunarháttar, er hún var sokkin í, þegar hún svalt og hafði ekkert úr að spila.



Herra forseti. Ég hef flutt þáltill. út af Geir Sigurðssyni lögregluþjóni og fært þar fram nokkur rök fyrir því, að full ástæða sé til að bæta honum örkuml hans. Og þó að málið sé lítið, að því er kostnað snertir, þá er öruggara til þess að ná eyrum og augum hv. þm., að það komi prentað fram. Þessi maður fór ungur að aldri í lögregluna í Reykjavík árið 1929 og reyndist þar vel. Svo var hann, eins og aðrir lögreglumenn, kvaddur til þess að vera við 9. nóv. 1932, þegar deilur urðu út af málum milli ýmissa reykvískra borgara, svo sem kunnugt er. Út af átökum þar fékk þessi maður svo mikil meiðsl, að hann er örkumlamaður síðan. Bæjarstjórn Reykjavikur hefur veitt honum 250 kr. á mánuði og dýrtíðaruppbót. En ef hann hefði verið heill heilsu, en ekki tapað henni í þjónustu bæjarins og landsins, mundi hann nú hafa haft yfir 700 kr. í laun á mánuði auk dýrtíðaruppbótar. - Nú hef ég farið fram á, að ríkið greiði honum sömu örkumlaþóknun og bærinn, og hygg ég, að þetta megi sanngjarnt þykja, þó að ekki væri náttúrlega ríkislögregla þá, því að vitað var, að lögreglan á staðnum var undir umsjón ríkisvaldsins og að bæði ríkisstj. og bæjarstjórn sem yfirstjórn lögreglunnar voru sammála um, að lögreglan ætti að grípa inn í á þessari stundu. Ég álít því, að það mæli full sanngirni með því, að við veitum þessum manni þessa litlu upphæð, og vil ég svo ekki fara um það fleiri orðum. Þá hef ég flutt brtt. um framlag til lendingarbóta í Grenivík. 100 þús. kr., gegn jafnmiklu framlagi heiman að á staðnum. Þetta þorp hefur fram að þessu lifað að mestu af sjósókn á opnum bátum. Hins vegar hafa sjómenn, sem þarna búa og eru ríkisleiguliðar, flestir túnbletti og garða. En við þær breyt., sem orðið hafa á atvinnuháttum upp á síðkastið, að menn nota nú orðið lítið opna báta, hefur það farið svo einnig á þessum stað, að sjómenn þarna hafa margir sótt til atvinnu algerlega í burtu til annarra staða, af því að það var ekki lengur talið hæfilegt að sækja sjó á opnum smábátum. Og til þess að flæmast ekki frá sínum eignum þarna og aðsetursstað hafa þeir tekið það fyrir að eignast tvo stóra mótorbáta. Hafa þeir lagt í það 300 þús. kr. af sinni fátækt, bæði menn úr þorpinu og sveitinni í kring. Líklega kosta þessir bátar um eina og hálfa millj. kr. með öllu tilheyrandi. En á Grenivík er engin bryggja, og er tilætlun vitamálastjórnarinnar að gera þar bryggju, sem kosta mun um 400 þús. kr., og er það meiningin, að ríkið greiði helminginn. Ef þetta er veitt sem greiðsla á fjárl., sem ég legg hér til, væri þetta fyrri greiðsla af tveimur til þessarar nýju bryggju. Og er ætlazt til þess, að hún geti síðar orðið armur að bátakví, en út í það er ekki farið hér. Þá hef ég flutt þáltill. um það, að lagðar verði grafhellur á leiði sjö þjóðskálda í því skyni. að grafir þeirra týndust ekki eða væru vansæmdar. Um það vil ég fara fáeinum orðum. Í kirkjugarðinum í Reykjavík má kalla, að tveir minnisvarðar séu virðulegastir. Það er minnisvarði Jóns Sigurðssonar, sem vinir hans og velunnarar reistu honum, og minnisvarði Sigurðar Breiðfjörðs, sem var reistur af fátækum konum hér í Reykjavik. Þetta er höggvinn steinn, líklega sunnan úr Öskjuhlið, reistur Sigurði Breiðfjörð, sem var einn af okkar skáldum, sem naut að vísu ekki frægðar á þeirri tíð og þeirri stund, sem hann lifði, og ekki meiri viðurkenningar en það, að það var álit manna, að hann hefði dáið úr hungri og vegna vanrækslu. En þessar fátæku konur, sem ég minntist á, hér í Reykjavík höfðu þann skilning á skáldskap þessa manns og virtu hann svo mikils, að þær sýndu honum látnum þá virðingu að láta gröf hans ekki týnast. Enginn mun mótmæla því, að þær gerðu þar rétt. Nú hefur íslenzka mannfélagið vanrækt leiði þeirra skálda, sem meir hefur verið hossað í lifanda lífi, en Sigurði Breiðfjörð, og er það lítill sómi fyrir okkar mannfélag og í ósamræmi við það, sem þjóðin finnur til, því að ljóð þessara skálda eru til svo að segja á hverju heimili á landinu og eru þar í góðu gengi. Það ber þess vegna að lita frekar á þetta sem gleymsku eða vöntun í uppeldi okkar þjóðar, að við skulum ekki sinna betur minningu skálda okkar að þessu leyti að láta grafir þeirra ekki týnast. Hefur nú aðbúð skálda okkar í peningalegum efnum mjög batnað hin síðari ár. Og mætti því líta svo á, að ekki væri óeðlilegt, að vel væri skilið við þá menn. sem gefa okkur það, sem skáldin gera, þannig að grafir þeirra væru varðveittar frá því að týnast. Nú er satt bezt að segja, að í þessum efnum er ekki myndarlega til verka gengið hér hjá okkur. Það er að vísu lítilfjörlegur legsteinn á leiði Bjarna skálds Thorarensens á Möðruvöllum í Hörgárdal, og sýnir það ræktarleysi okkar, að ekki er virðulegar um gröf hans búið, þessa skálds, sem er fyrsta stórskáld okkar á eftir Hallgrími Péturssyni og var amtmaður og virðingarmaður. Og samt sem áður eru líkur til, að þessi legsteinn, sem talinn er að vera á gröf Bjarna amtmanns Thorarensens, sé kannske ekki á hans leiði, og úr því væri ekki hægt að skera, nema með því að grafa upp leiðin, sem þarna eru, og athuga, hvar silfurkrossinn er, sem á að vera á kistu amtmannsins. Um Bólu-Hjálmar er það að segja, að hans gröf hefur ekki verið sinnt, fyrr en Stefán Jónsson sagnfræðingur á Höskuldsstöðum staðsetti hana fyrir nokkrum árum eftir sinni þekkingu og kunnugra manna í Skagafirði. Og var þess vegna gengið frá því leiði. Kristján Jónsson skáld, sem dó 27 ára og hefur þó skilið eftir sig ódauðleg ljóð, er grafinn á Hofi í Vopnafirði, og er hans leiði ekki týnt. Þá má heita furðulegt um það skáld, sem kannske hefur verið í mestri uppsiglingu nú á síðari árum meðal eldri manna, Grím Thomsen, sem var einn af mestu höfðingjum þessa lands, fyrir utan það að vera höfuðskáld þjóðarinnar, og er grafinn á Bessastöðum, að þrátt fyrir alla aðhlynningu, sem Bessastaðir hafa fengið, þá hefur svo ómyndarlega verið gengið frá leiði þessa manns, að til minnkunar er fyrir landið. Má búast við, að bætt verði úr þessu. En ég nefni þetta til dæmis um það, hve illa hefur verið búið að gröfum skálda okkar. Og ber ég fram þessa brtt. til þess, að við þm. sýnum, að við höfum ekki minni smekk fyrir þessu, en þær umkomulitlu konur, sem heiðruðu minningu Sigurðar heitins Breiðfjörðs og settu legstein á leiði hans. Um Guðmund Friðjónsson á Sandi, Guðmund Kamban og Unni Benediktsdóttur (Huldu) er það að segja, að það er ekki óeðlilegt, þó að ekkert hafi verið sérstaklega gert enn viðkomandi leiðum þeirra. En þetta eru allt fræg skáld, sem ég hef nefnt hér. Og um Guðmund Kamban er það að segja, að mér sýnist vera nokkuð sérstök ástæða til þess, að við landar hans sýndum honum þá hinztu virðingu á þann hátt, sem ég legg hér til, vegna þess að hann ekki aðeins vann fyrir land sitt sem mikill rithöfundur, heldur dó hann líka fyrir land sitt. Mun ég svo ekki fara fleiri orðum um þessa brtt. Ég hef við 22. gr. flutt brtt. um utanferðir nokkurra embættismanna. En hún er ekki alls kostar heppilega orðuð, og mun ég því taka hana aftur til 3. umr. og orða hana nokkuð öðruvísi. Þá á ég eina brtt. á þskj. nr. 564, um að verja. fjárhæð þeirri, sem veitt var í fjárl. 1946 til byggingar menntaskólahúss í Reykjavík, en ekki notuð, til að kaupa eða byggja rektorsbústað nærri skólanum. Þessi brtt. er í eðlilegu áframhaldi af þeim umr., sem urðu hér í vetur og hv. fjvn. tók þá afstöðu til, um að leita að bústað handa rektor, sem tókst þá ekki að finna nærri skólanum. Nú er það mála sannast, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafði nokkuð undarlegar hugmyndir um stað fyrir menntaskólann og hugsaði sér einu sinni að bera undir þingið að flytja skólann inn í Laugarnes og síðar inn á Golfskálahæð. - Síðan mun þessari fjárhæð hafa verið varið til undirbúnings skólans í Laugarnesi. En svo kom í ljós, að hann gat ekki fengið þetta land. Stendur þetta fé þess vegna þarna að öllum líkindum að nokkru leyti á ábyrgð bæjarins, þótt ekki sé formlega. Sýnist mér rétt, að þetta fé sé endurkrafið, og finnst mér eðlilegt, að því verði varið til þess að byggja rektorsbústað nærri menntaskólanum.

Forseti (JPálm): Ég vildi gjarnan fá afbrigði hér fyrir brtt. á þskj. 566, sem er of seint fram komin.



Herra forseti. Það voru aðeins þrjú atriði í tilefni af svarræðu hv. form. fjvn. s.l. nótt, sem ég vildi tala um. - Þegar ég talaði fyrir brtt. mínum, lagði ég mesta áherzlu á, að brtt. mín á þskj. 560. VII,b, þ.e. um Ármúlaveg, næði fram að ganga. Þar hef ég lagt til, að fjárveiting til þessa vegar, sem á brtt. fjvn. er gert ráð fyrir, að verði 30 þús. kr., verði 100 þús. kr. Ég rakti sögu þessa máls s.l. nótt og gat þess, að fjárupphæð til þessa vegar hefði verið lögð fram s.l. haust af þremur bændum í Nauteyrarhreppi og hefði það, sem þegar hefði verið unnið að þessum vegi, ekki verið borgað að einum einasta eyri úr ríkissjóði. Þessu svaraði hv. form. fjvn. þannig, að það væri ætlun fjvn., að þessar 30 þús. kr., sem fjvn. hefði tekið hér í brtt. sínar til þessa vegar, ættu að fara einungis til framkvæmda á árinu 1947 til áframhaldslagningar þessa vegar, en upphæðin, sem unnið hefði verið fyrir á s. I. sumri fyrir lánsfé bændanna í Nauteyrarhreppi, ætti að áliti fjvn. að koma á fjáraukal. ársins 1946. - Ég get fallizt á, að þær fjárupphæðir, sem ríkisstj. lét vinna fyrir við vegagerðir á árinu 1946 án þess að hafa heimildir til þess á fjárl.. eigi af endurskoðendum ríkisreikninganna að færast á fjáraukalög þess árs, þegar endurskoðendurnir reka sig á upphæðir, sem þannig hefur verið unnið fyrir, en ekki eru fjárveitingar fyrir á fjárl. En hér er ekki um slíka upphæð að ræða, heldur upphæð, sem ríkissjóður hefur alls ekki lagt út á neinn hátt, hvorki með eða án heimildar, heldur hefur hér aðeins verið lagt fram fé af einstaklingum, sem svo er búið að leggja veg fyrir. Ég held því, að málið liggi þannig fyrir, að það komi alls ekki till. frá endurskoðendum ríkisreikninganna um, að þessi upphæð verði færð á fjáraukal. fyrir árið 1946. Og fjárveitingin til þessa vegar á árinu 1947 þarf því að nema þeirri upphæð, sem unnið var fyrir þarna s.l. haust í þessum vegi, og í viðbót þeirri upphæð, sem fjvn. ætlast til, að unnið verði fyrir í þessum vegi árið 1947. Nú var unnið þarna í þessum vegi á s.l. hausti fyrir 50 þús. kr. Og ef ætti að ljúka þessum vegi út eftir Nauteyrarhreppnum. þá þyrfti að veita á þessu ári og vinna fyrir á komandi sumri 50 þús. kr., þannig að það þyrfti að veita á fjárl. nú 100 þús. kr. til þessa vegar. Ég held því, að það sé á misskilningi byggt hjá hv. form. fjvn., að þessi upphæð, sem hér um ræðir og greidd var af þessum einstaklingum, eigi að færast á fjáraukalög. Og til þess að vera viss um, að ég væði ekki reyk um þetta, hafði ég tal af Pétri Magnússyni, fyrrv. hæstv. fjmrh., og spurði hann, hvað rétt væri í þessu. Og sagði hann mér, að það væri þá alveg ný „metóða“, ef þessi skilningur hv. form. fjvn. væri réttur um þessa upphæð, sem aldrei hefði verið greidd úr ríkissjóði. Og hv. 1. þm. Reykv., fyrrv. hæstv. fjmrh., taldi, að upphæðin þyrfti öll að koma á fjárl. fyrir árið 1947, sú upphæð, sem unnið hefði verið fyrir á s.l. hausti á þessum stað, og sú upphæð, sem ætti að vinna fyrir þar á þessu ári, enda greiddu fyrrv. hæstv. fjmrh. og samgmrh. fyrir því, að svo væri gert. - Ég vil því treysta því, að þessi brtt. mín nái fram að ganga og að þessir bændur í Nauteyrarhreppnum, sem lögðu fram fé í haust vegna þessarar vegagerðar og tóku á sig vaxtabyrði vegna þess frá því í september og þangað til í desember s.l., verði ekki látnir bera vaxtabyrði af þessu láni á þessu ári einnig. Þá var það önnur brtt., sem hv. form. og frsm. fjvn. fór nokkrum orðum um líka, á þskj. 560. XXVII, um 50 þús. kr. framlag til lendingarbóta á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, á stað 25 þús. kr., sem gert er ráð fyrir í brtt. hv. fjvn. Ég flyt þessa brtt. Og hv. frsm. fjvn. svaraði því til út af þessari brtt., að það væri ekki rétt að áliti fjvn. að verja tvívegis fé til sama mannvirkisins, því að þarna þyrfti að byggja upp þessa bryggju. Ég get tekið undir þetta sjónarmið hv. frsm. fjvn., að það sé ekki rétt, að ríkissjóður leggi tvívegis fram fé til þess að byggja tvisvar upp sömu bryggju frá grunni. En hér er því alls ekki til að dreifa, því að bryggjan þarna á Reykjanesinu hefur ekki verið byggð fyrir ríkisfé, þó að til þessa mannvirkis hafi verið veittar 5 þús. kr. einu sinni úr ríkissjóði. En nú er þessi bryggja komin svo, að það þarf að endurreisa hana. Og verði það gert, verða héraðsbúar að leggja fram til þess mikið fé einnig. En 25 þús. kr. framlag til þessa mannvirkis er gagnslítið, og legg ég því til, að það verði hækkað í 50 þús. kr. Fjárveitingar til mannvirkja á fyrst og fremst að miða við það, að þær komi að gagni til þeirra hluta, sem þær eiga að notast. Þess vegna tel ég sanngjarnt, ef á að hjálpa til að byggja bryggjuna á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, að veittar verði til hennar 50 þús. kr. nú á fjárl., sem er það minnsta, sem hægt er að komast af með, þó að viðbættu riflegu framlagi úr héraði. Þá er brtt. okkar hv. þm. Ísaf. og mín á þskj. 564, III, sem er beiðni um 125 þús. kr. fjárveitingu til byggingar skólahúss til sjómannakennslu á Ísafirði gegn jafnháu framlagi annars staðar að. - Hv. frsm. fjvn. upplýsti, að fjvn. hefði leitað umsagnar skólastjóra stýrimannaskólans í Reykjavík út af því erindi, og hefði skólastjóri stýrimannaskólans í Reykjavík lagt á móti því, að veittur yrði nokkur eyrir til byggingar skólahúss til sjómannakennslu á Ísafirði. Það er þokkaleg tillaga frá forstöðumanni þessarar menntastofnunar hér, skólastjóra stýrimannaskólans í Reykjavik, annað eins og þetta! Eftir l. frá 1945 er ákveðið í reglugerð, að námskeið skuli haldin annað hvert ár samtímis á fjórum stöðum utan Reykjavikur, Ísafirði, Akureyri, Vestmannaeyjum og Neskaupstað, sem veiti mönnum fræðslu til þess að öðlast skipstjórnarréttindi. Og það er líka heimilt samkv. gildandi l., að fram fari á sama hátt á Ísafirði og þessum öðrum kaupstöðum kennsla í stýrimannafræði. Það er ekki hægt að framkvæma þessi lögboð, svo að vel sé, nema byggð séu hús til þessara hluta. Og að framkvæma þetta hefur reynzt mjög torvelt á undanförnum árum vegna húsnæðisleysis. Þess vegna hefur sjómannastéttin beitt sér fyrir því, að þetta hús verði byggt á Ísafirði fyrir þessa lögboðnu kennslu. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að lesa hér upp örfáar línur úr grg., sem nefnd Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Bylgjunnar á Ísafirði lét fylgja bréfi um þetta mál til hv. fjvn. Með leyfi hæstv. forseta, segir svo í þessu skjali: „Nauðsyn fiskimannaskóla á Ísafirði hefur lengi verið brýn og verður sífellt meir og meir aðkallandi með hverju líðandi ári, þrátt fyrir sjómannaskólann nýja, því að það er endurtekin staðreynd undanfarinna ára, að þeir vestfirzku sjómenn, sem leita til Reykjavíkur til náms, staðnæmast þar langflestir og eru sem tapaðir sínu heimahéraði. Þarf ekki langt að leita til þess að sjá, að Vestfirðingar hafa mannað sunnlenzka fiskiflotann að mjög miklu leyti, og má í því sambandi nefna togaraskipstjórana Aðalstein Pálsson, Bjarna og Halldór Ingimarssyni og Jón Björn Elíasson og marga fleiri. Um vélbátaflotann sunnlenzka gegnir sama máli. Vestfirðingar eru þar fjölmennir sem skipstjórar, vélstjórar og hásetar. Sú blóðtaka, sem leiðir af áframhaldandi útstreymi ungra og dugandi manna, er meiri en héruðin fá þolað. Haldi svo fram sem nú, þá horfir til auðnar.“ Ég vil halda því fram, að það sé langt frá því að vera mannsæmandi. að samtímis því, sem Reykvíkingar kveinka sér sárlega undan aðstreymi fólks utan af landi til Reykjavikur og það svo, að dag eftir dag er sá söngur sunginn í Reykjavíkurblöðunum, eins og Reykvíkingar kannast við, að þúsundir manna séu ólöglega búsettir í Reykjavík, sem hefðu flutzt hingað á síðustu árum, og svo fast að kveðið, að sagt er jafnvel, að það sé vafasamt, hvort það sé skylda, að Reykvíkingar byggi yfir þennan „landshornalýð“, sem þeir menn eru þar kallaðir, sem hingað hafa flutzt á síðustu árum, - að samtímis þessu sé af forstöðumanni menntastofnunar þeirrar, sem stýrimannaskólinn er, reynt að láta menntastofnanir hér í Reykjavík vera þannig fyrir alla þjóðina, að hún nauðug, viljug verði að sækja sína kennslu í sjómannafræði til Reykjavíkur með þeim afleiðingum, að menn flytjast hingað til Reykjavikur, en staðið á móti því, að aðrir staðir fái að koma upp menntastofnunum fyrir sig til þess að mennta sína sjómannastétt. Og það eru svo höfð hrakyrði um þetta fólk, sem þetta fyrirkomulag, að kennslan í sjómannafræði er einokuð þannig, ýtir undir, að flyzt til Reykjavíkur, sem sagt fyrir það, að dugandi menn utan af landi bætast í sjómannastéttina sunnlenzku og reykvisku, meðfram fyrir aðgerðir ráðamannanna í þessum greinum menntamálanna. - En til þess að minnka eða stöðva fólksstrauminn til Reykjavikur þarf að gera annað en að einoka þannig fræðslumöguleika sjómannastéttarinnar. Til þess þarf að gera eitthvað til þess, að lífvænlegra verði utan Reykjavíkur en nú er, bæði með samgöngubótum, lendingarbótum og með því að fullnægja rafmagnsþörf byggðarlaganna úti á landi, bæði þorpanna, kaupstaðanna og dreifbýlisins. - Svo þegar þetta hefur ekki verið gert, eins og þurft hefði að vera, er þetta fólk, sem flyzt til Reykjavíkur. m.a. fyrir aðgerðir hins opinbera, kallað „landshornalýður“. Og það þykir mér hart! Til þess að sýna fram á, að Ísfirðingar sjálfir vilja nokkuð á sig leggja fyrir þetta mál, vil ég lesa hér í framhaldi af því, sem ég áðan las úr grg. frá þessum mönnum í skipstjóra- og stýrimannafél. Bylgjunni á Ísafirði. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hér heima hefur það gerzt í þessu máli, að skipstjóra- og stýrimannafélagið Bylgjan kaus nefnd til forgöngu um stofnun ég starfrækslu fiskimannaskóla hér. Nefnd þessi hefur leitað undirtekta ýmissa félaga og einstaklinga svo og bæjarstjórnar Ísafjarðar um stofnun skólans og hvarvetna hlotið óskipt fylgi. Ísfirðingar hafa þegar lofað að leggja fram á annað hundrað þúsund krónur til væntanlegrar skólabyggingar, og um helmingur hins lofaða framlags héraðsbúa er þegar greiddur. Við teljum víst, að framlög héraðsbúa aukist enn að miklum mun, og þykir líklegt, að framlag þeirra verði ekki minna en 200 þús. kr., ef Alþingi tekur vel og sanngjarnlega í þetta mikils verða mál, svo að það komist til framkvæmda sem fyrst.“ Ég vil nú vænta þess, að hv. fjvn., þrátt fyrir svar skólastjóra stýrmannaskólans í Reykjavík, sem virðist leggja á það höfuðkapp að einoka hér í Reykjavík alla fræðslu sjómannastéttarinnar, athugi þetta mál á ný og gaumgæfilega, hvort ekki eigi að gera mögulegt að halda uppi þeirri sjómannafræðslu á Ísafirði og annars staðar í bæjum úti um land, sem nauðsynlegt er, til þess að framkvæmd verði gildandi lagaákvæði um þetta efni. a.m.k. svo, að ef til vill gæti það stuðlað að því; að sjómenn geti haldizt á þeim stöðum á landinu, þar sem þeirra er mest þörf. Ég strika ekki yfir það, sem ég sagði í fyrri nótt um það, að mínar aðrar brtt. fái góðar undirtektir hjá hv. fjvn., en ég legg megin- og höfuðáherzlu á Ármúlaveg, sem ég gerði að umræðuefni í minni ræðu fyrst, og að ekki verði daufheyrzt við þeirri ósk sjómannastéttarinnar á Ísafirði, að Alþ. sjái sér fært að leggja 125 þús. kr. til sjómannaskóla á Ísafirði gegn fjárframlagi bæjarins.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að svara hér nokkrum fyrirspurnum, sem hefur verið beint til mín, og þó sérstaklega síðari ræðu hæstv, fjmrh. annars vegar og hv. þm. Borgf. hins vegar, og svo að litlu leyti hv. 1. þm. Rang. og hæstv. menntmrh., sem ég sé að hér er mættur. Hann óskaði eftir því, að nokkur atriði yrðu tekin aftur. Styrkurinn til fræðimanna, hef ég lýst yfir, að verður tekinn aftur til frekari athugunar og einnig till. um styrk til barnaverndarráðs, og mun n. athuga það mál nánar til 3. umr. Öll gögn varðandi það mál liggja hjá fjvn., sem ég skal lofa honum að hafa aðgang að. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er enn ekki mættur. en meðan svo er ekki, mun ég víkja að ræðum annarra hv. þm. um þetta mál. Hv. þm. Siglf. lagði nokkra áherzlu á, að tekinn yrði upp í frv. styrkur til sjúkrahúss á Siglufirði og á öðrum tveim stöðum samkv. hans till. Það hafa hins vegar ekki komið nein fyrirmæli um þetta til fjvn., hvorki frá honum né landlækni eða frá viðkomandi héruðum. Vil ég í þessu sambandi vísa honum beint til landlæknis og vænti þess, að hann ræði þetta mál við hann, en strax og erindi berst um þetta frá landlækni, mun ég leggja það fyrir fjvn. og taka það til meðferðar. - Þá leggur hv. þm. Siglf. til, að tekin verði upp í frv. allstór fjárfúlga til vegagerðar fyrir Sandgerðishrepp. Ég hefði nú haldið, að þessi sýsla, sem hefur hér tvo þm., þyrfti ekki að fá lánaðan þm. norðan af Siglufirði til þess að gæta sinna hagsmuna hér á Alþ. Ég get upplýst, að þessi vegur, sem hann ætlast til að leggja 250 þús. kr. í, er ekki einu sinni á vegal., og hefur ekkert samkomulag orðið um hann ennþá, auk þess sem vitað er, að vegasamband við Sandgerðishrepp er þannig, að bæði Siglufjörður og margir aðrir staðir á landinu væru ánægðir, ef þeir væru eins vel settir í þessum sökum og hann, svo að ég geri ekki ráð fyrir, að n. leggi til, að till. hans verði samþ. - Einnig ber hann fram till. um aukið fjárframlag til lendingarbóta við Sandgerði. Ég hef lýst afstöðu fjvn. til hafnarmálanna yfirleitt, og þarf ég því ekki að ræða þau mál frekar, en vil aðeins benda á - eins og honum er kunnugt um -, að samið hefur verið um að verja stórfé til landshafnar, sem á að gera skammt frá Sandgerði. - Þá leggur sami hv. þm. til ásamt hv. 2. þm. Reykv., að ríkisstj. verði veitt heimild til að taka allt að 3 millj. kr. lán sem viðbótarframlag til fiskihafna. Eins og ég hef lýst yfir áður, mun verða rætt um heimildagr. fyrir 3. umr. við hæstv. ríkisstj., og verður þá þessi till. einnig tekin til athugunar. Teldi ég því heppilegra, ef hann vildi taka hana aftur til 3. umr., af því að enn er ekki búið að ganga fyllilega frá þessari gr. Hvað fjárframlög til raforkumála snertir, gerði ég nokkra grein fyrir þeim í ræðu minni í fyrrinótt, og skal ég því ekki fara frekar inn á þau atriði. Ég vil þó aðeins benda á það, að þróunin í rafmagnsmálum Siglufjarðar var hér ekki til umr., og hefði hv. þm. Siglf. því getað sparað sér mest af því, sem hann sagði um þau mál. Ég vík hins vegar ekki frá því, að þetta mikla mál þurfi fyrst og fremst þann undirbúning, að alltaf sé tryggt í hvert skipti, að fyrirtæki, sem ráðizt er í framkvæmd á, þurfi ekki að stöðvast vegna fjárskorts, þegar það er komið í gang. Hver rétt hugsandi viðskiptafræðingur hugsar ekki aðeins um það, hvernig koma eigi fyrirtæki af stað, heldur einnig, hvernig eigi að reka það, en slík forsjá var ekki við höfð á Siglufirði. Það var ekki aðeins, að féð fór þar langt fram úr því, sem áætlað var, heldur fór hin verklega framkvæmd þess þannig fram, að stórkostlega vitavert er, og hefur ríkissjóður orðið að þola þungar fjárhagslegar raunir fyrir gerðir þessara manna. Hv. þm. Siglf. benti á sjáanlegan taprekstur þessa fyrirtækis, og finnst mér því enn meiri ástæða til að fara varlega út í þessi mál nú. Ég sé nú, að hæstv. fjmrh. er hér mættur, og vildi ég gera nokkrar aths. við ræðu hans frá í dag. Hæstv. ráðh. tók undir það með hv. þm. Borgf., að ástandið í fjármálum landsins væri mjög ömurlegt. Hæstv. ráðh. lýsti því m.a. yfir, að það mundi vera nauðsynlegt að endurskoða og jafnvel afnema suma af þeim lagabálkum, sem samþ. hafa verið hér á 2 undanförnum árum, og tilnefndi hann 3 lög í því sambandi. Ég veit ekki, hvort eigi að skilja þetta þannig, að þessi l. eigi að vera þau fyrstu, sem eigi að fara á höggstokkinn, en þeir, sem ekki vita betur, gátu þó ekki skilið orð hæstv. ráðh. öðruvísi. - Ég var ekki fylgismaður launal. á sínum tíma. Það var ákveðið í stefnuskrá fyrrv. ríkisstj., að þau l. ættu að samþykkjast, og lýsti ég því þá yfir, að þótt samþykkt þeirra kynni að velta á mínu atkv., mundi ég ekki gefa þeim atkv. mitt, af því að ég áleit, að ekki væri rétt að semja og samþykkja ný launal. á þeim verðbólgu tímum, sem þá voru, og sérstaklega þar sem þau fóru langt fram úr allri sanngirni. Ég mundi hins vegar nú greiða atkv. móti því, að þessi l. yrðu afnumin, af því að ástandið í landinu hefur gerbreytzt, síðan þau voru sett. Ég hygg, að fyrst þurfi að gera annað, en að afnema l., og það er að uppfylla þau loforð, sem voru gefin, þegar l. voru samþ., um, að allar aukalaunagreiðslur skyldu falla niður. Ýmsir menn í opinberri þjónustu höfðu notið ýmissa fríðinda, áður en l. voru samþ., m.a. hafði rektor menntaskólans sérstakt risnufé, af því að laun hans voru svo lág, en eftir að nýju launal. voru sett og hann fékk laun sin hækkuð, var ekkert af þessum fríðindum tekið burtu, og hann fékk áfram að halda þessu risnufé. Er þetta aðeins eitt af mörgum sams konar tilfellum. Þá var því m.a. lofað, að allar aukalaunagreiðslur ættu að hverfa hjá landssímanum. Nú er það hins vegar upplýst, að sumir venjulegir starfsmenn þar hafa haft þar á s.l. ári um 50–60 þús. kr. í árstekjur, hvar af um 20 þús. kr. hafa verið fyrir aukavinnu. Ég teldi það því meira verkefni og eðlilegra, að hann beitti sér fyrir því að laga þetta misræmi, sem alls staðar kemur fram í þessum sökum, áður en hann hyggst afnema lögin. Þá tilnefndi hæstv. fjmrh. einnig fræðslulöggjöfina. Ég greiddi líka atkv. á móti þeim l., ekki af því að ég væri móti l. í heild, heldur vegna þess, að ég var á móti nokkrum ákvæðum í þeim, m.a. því, að kennarar skyldu eftir 10 ára kennslustörf fá árs frí á fullum launum, þar sem þeim er þó gefið þriggja mánaða frí á sumrin og halda fullum launum. Auk þess skuli ríkið byggja yfir þessa menn. Ég veit ekki til, að aðrir embættismenn hér á landi hafi slík kjör. Ég var á móti öllum þessum atriðum, áður en l. voru samþ., en ábendingar mínar um þá hættu, sem þetta hefði í för með sér, voru þá ekki teknar alvarlega. Nú er þó svo komið, að hæstv. fjmrh. hefur tekið þetta sem eitt af þeim l.. sem þurfi að breyta, og mun ég ekki sjá mér fært að greiða atkv. með því, að þau verði afnumin. Er það fyrst og fremst vegna þeirra loforða, sem gefin hafa verið í þessum efnum, og þess, að ég tel þeim útgjöldum vel varið, sem ganga til menntunar alþýðunnar. Ég er ekki viss um það, að íslenzka þjóðin hefði staðizt eins vel það brimrót, sem yfir hana gekk á hernáms tímunum, ef alþýðan hefði ekki verið eins vel menntuð og hún er. Teldi ég miður farið, ef byrjað væri á því að afnema þessi lög. Enn fremur minntist hæstv. ráðh. á tryggingalöggjöfina í þessu sambandi. Strax og frv. um þessi l. kom fram lýsti ég því yfir, að ég væri fylgjandi þeim. Fyrir þessa yfirlýsingu mína lenti ég í því að vinna í 10 vikur að breyt. á frv. og ná samkomulagi um málið með þáverandi hv. 3. landsk. (HG), og því meir sem ég kynntist því, því vissari var ég um, að hér væri um gott mál og nauðsynlegt að ræða. Ég hef enn ekki heyrt færð fram nein rök, sem sannfæra mig um, að við getum ekki staðið undir þessari löggjöf, því að sú þjóð, sem telur sig geta staðið undir að tryggja sumar stéttir sínar fyrir afkomu atvinnuveganna, á sannarlega ekki síður að hafa ráð á að tryggja þjóðina fyrir því, er tryggingalöggjöfin fjallar um. Ég vil jafnvel ganga svo langt að lýsa því yfir, að ef hæstv. ríkisstj. ætlar að byrja á því að afnema tryggingarl., mun ég ekki styðja hana lengur. Hæstv. fjmrh. sagði, að engin vissa væri fyrir afkomu atvinnuveganna, en ég álít, að fyllsta ástæða sé til að ætla, að aldrei hafi komið eins tekjuhátt ár yfir landið og í ár, og ég var satt að segja undrandi yfir að heyra slíkt frá manni, sem hefur jafnmikla þekkingu á atvinnuvegunum og hæstv. fjmrh., ef hann lokar augunum fyrir þeim möguleikum, sem ríkissjóður hefur um afkomu sina í ár. Togarafloti okkar er nú að margfaldast og fyrsti nýi togarinn af þeim 30, sem fyrrverandi ríkisstj. samdi um smíði á í Englandi, er kominn til landsins og hefur aflað á skemmri tíma miklu meir en við höfum nokkurn tíma átt að venjast. Annar slíkur togari er væntanlegur til landsins eftir örfáa daga og síðan hver af öðrum á næstu mánuðum og næsta ári, og vitað er, að hvert þessara skipa á eftir að afla erlends gjaldeyris fyrir ekki minni upphæð en 5 til 6 millj. kr. á ári. Hæstv. ráðh. veit, hver aflinn er nú og að ríkissjóður hefur tekið á sig að ábyrgjast söluverð aflans. Hann veit enn fremur, að það er boðið tvöfalt verð fyrir lýsið á móts við það, sem var á því í fyrra, og það má því vera meiri svartsýnin að halda, að þetta verði ekki sérstaklega mikið tekjuár fyrir ríkissjóð. Hitt er annað atriði, að útgjöldin geta orðið mikil. Og ef haldið er á þá braut að taka milljónir og aftur milljónir og eyða fram yfir það, sem þingið hefur leyft, þá er náttúrlega enginn kassi nógu stór og djúpur til þess að ausa fé úr, ef hann á ekki að verða fljótlega þurrausinn. En haldi fjmrh. sig innan þeirra takmarka, hvort sem það verða 200 eða 210 millj. kr., sem gjöld eru ákveðin á fjárl., og leyfi engar greiðslur úr ríkissjóði aðrar en þær, sem hér eru ákveðnar í frv. og í brtt. n., þá er ég viss um, að hann getur sofið rólegur fyrir því, að nýsköpunin, sem hann hefur ásamt öðrum unnið að, er nægilega traust til þess að standa undir þessum fjárl. Og ég hefði heldur óskað að fá þessa yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. en þá myrku yfirlýsingu. sem kom frá honum áðan. Ég vil í sambandi við þau l., sem samþ. hafa verið á síðustu árum, beina þessu til hv. þm.: Hvers vegna hefur hv. þm. Borgf. og þessir myrksýnu menn ekki minnzt á ein l. um 5 millj. kr. útgjöld ríkisins til nýbýla og jarðræktar í sveitum? Ég vil ekki gerast talsmaður þess, að þau l. verði afnumin, en þau eiga þó ekki meiri rétt á sér, en fræðslul. og tryggingal. En þannig ætti að vera búið að okkar þjóðfélagsþegnum, að þeir gætu byggt yfir sig án þess að fá milljónir úr ríkissjóði til að gera það, og ég held, að það sé heppilegra að búa þannig að þeim, að þeir þurfi þess ekki. Og sama er að segja um þær fjárfúlgur, sem greiddar eru til þess að byggja verkamannabústaði. Hafi verkamenn nokkurn tíma haft ráð á því að byggja yfir sig húsnæði, þá hafa þeir það nú og það miklu fremur, en þeir hafa haft áður. - Ég vil ekki mæla með því, að þessi l., sem hæstv. fjmrh. nefndi, verði afnumin. En ef það á að afnema einhver l., og eigi ekki að hafa það eins og á tombólu að láta tilviljun ráða valinu, þá koma þessi l. til umr., áður en þau verða afnumin. Og nákvæmlega það sama ætti þá að láta gilda um l. um jarðræktarstyrkina. Ef ástandið er svona í landinu, eins og hæstv. fjmrh. vildi láta á sér skilja, þá er spursmál, hvort ekki á að afnema þá styrki. Það eru stórkostlega aukin framlög í þessa styrki á hverju ári. Og það verður ennþá stórkostlegra, því fleiri vélar sem ríkið kaupir handa bændum til að vinna með. Og það var eina upphæðin á fjárl., sem þannig stóð á um, að maður, sem er gagnkunnugur þessum málum, sem á að bera ákaflega mikla ábyrgð á þessum málum, kom til mín sem formanns fjvn. og sagði: „Það er hægt að lækka upphæðina til vélakaupasjóðs um 300 þús. kr.“ En hvaða menn stóðu mest á móti því, að svo væri gert? Það var hv. þm. Borgf., sem sló í borðið og sagði: „Það kemur ekki til mála, að við þessu verði hreyft.“ Hann var þá ekki myrksýnn á ástandið í fjármálum ríkisins. Og ég veit vel, að sá hv. þm. vissi vel, hvað hann var þá að segja. Mér eða okkur hinum í fjvn. datt ekki í hug að taka upp baráttu fyrir því, að þessi 300 þús. kr. lækkun væri gerð á framlaginu til vélakaupasjóðs, - vegna þess að ég, hvað sem hver segir, er þeirrar skoðunar enn, að fjárl. séu ekki óvarlega afgr. samkv. brtt. fjvn., þvert ofan í skoðun hæstv. fjmrh. Ég hefði nefnilega aldrei fengizt til þess að láta athugasemdalaust nafn mitt undir afgreiðslu fjárl., eftir að hafa pælt í þessum málum og séð öll gögn, sem fyrir hafa legið, allan þann tíma, sem þingið er búið að standa, ef ég hefði ekki persónulega trú á því, að fjárl. væru ekki óvarlega afgreidd. Hæstv. fjmrh. minntist á, að meðaltalsútflutningur áranna 1945 og 1946 hefði verið 271 millj. kr., og notaði það sem mælikvarða til þess að bera saman ríkistekjurnar og útflutninginn. En hvað er útflutningurinn 1946? Og hvers vegna er tekið meðaltal af útflutningi þessara tveggja ára? Útflutningurinn árið 1946 er miklu meiri en þetta. Og hvað verður útflutningurinn 1947? Ég skal viðurkenna það, að hlutföllin milli ríkisgjaldanna og útflutningsins eru kannske að verða ískyggilega óeðlileg. En ég held, að mikið af þeim útgjöldum einmitt, sem nú eru á fjárl. og brtt. n., fari einmitt til þess að auka framleiðsluna og þar með útflutninginn. Og það er sannarlega mikill eðlismunur á því hvort útgjöld úr ríkissjóði fara til þess að auka framleiðsluna eða útgjöldin eru eingöngu til eyðslu. Hæstv. fjmrh. sagði, að verðbólgan væri sjúkdómur, sem leiddi til tortímingar. Það er rétt, að sé ekki spyrnt við fótum, þá er hætta á þessu. Það er með það alveg eins og mann, sem er á báti og getur hlaðið í góðviðri, en ef að hvessir, verður hann að kasta út. - En ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, hvaða hætta það er, sem hefur vaxið mest upp á síðkastið og er orðin svo ískyggileg, að ég held, að það væri vert fyrir hæstv. ríkisstj. sameiginlega að athuga hana. Það er sú peningakreppa, sem verið er að búa til í landinu í dag - sem við erum að búa til, og það allt síðan í ágúst í sumar s.l., því að stöðugt hefur verið þrengt að lánum hjá bönkunum til framleiðslunnar. Allt síðan það fréttist, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. vildi fara frá stjórn, hefur þessi hræðsla þegnanna aukizt. Og þessi hræðsla hefur aukizt svo, að bankarnir hafa bókstaflega orðið að herða svo að nú, að þeir þora ekki að lána, þó að fullar tryggingar séu fyrir hendi. Eftir því sem vald ákveðins flokks yfir þessum málum hefur aukizt, eftir því hefur hræðsla fólksins í þessum málum aukizt. Og þarna steðjar að miklu meiri hætta, en af nokkru öðru gagnvart atvinnulífi landsmanna í dag. Ég bendi hæstv. fjmrh. á það, að það getur vel verið, að hann fái þar verkefni til að leysa. ríkissjóður ábyrgist 2.250,00 kr. verð fyrir hvert tonn af saltfiski. Hvað lána bankarnir í þessu sambandi? Þeir þora ekki að lána þetta allt, heldur lána þeir 1.450,00 kr. á tonn út á þessa ábyrgð. Athafnamennirnir eru bókstaflega í kreppu fyrir þessar ráðstafanir. Og það getur sannarlega komið illa við hag ríkissjóðs. Og það væri miklu betri fjárlagaafgreiðsla, þó að við ættum að bæta 10 millj. kr. útgjöldum á fjárlagafrv., ef við gætum leyst þennan vanda, því að þegar bankarnir eru búnir að skapa kreppu með því að stöðva útlán, þá er víðtækari kreppa fram undan. - En ákaflega mikil orsök þess, hve bankarnir eru farnir að tregðast við að lána, er það, að fólkið rífur út úr bönkunum sparifé sitt af hræðslu við væntanlegar aðgerðir ríkisstj., sem enginn maður veit, hverjar eiga að verða. Það hefur verið talað hér um fjárhagsráð. Og tildrögin til þess er hið svo nefnda hagfræðingaálit, sem ríkisstj. hefði átt að koma í veg fyrir, að kæmi fyrir almenningssjónir, svo fávíslegt sem það er á öllum sviðum. Og við útkomu þess byrjaði sú hræðsla, sem ennþá býr með fólkinu. Ég veit um einn sparisjóð, þar sem tekin var út á einni viku ein millj. kr. Hvers vegna? Af því að fólkið þorir ekki að láta peningana vera frjálsa, meðan ástandið er svona. Ég þarf ekki að minna hæstv. ríkisstj. á það, hvað ég sagði við hana á einkafundi. Ég ætla ekki að segja það hér. En ég vil biðja hæstv. fjmrh. að minnast þeirra orða. Það getur verið, að reynslan kenni honum, að það hefði verið gott að athuga það áður, sem ég sagði þá. Svo er 35 millj. kr. úthlutunin á fé til þess að greiða niður dýrtíðina. Ég verð að segja, að ég álít, að það eigi að halda þessum lið alveg sérstökum. Það er langbezt að láta fólkið finna það greinilega, að það verður að bera þessi sérstöku útgjöld vegna dýrtíðarinnar. Þjóðin hefur ekki fengizt til að taka upp samninga út af dýrtíðarmálunum. Ég minntist nokkuð á þetta í minni frumræðu. Og úr því að fólkið vill ekki reyna að ráða bót á þessum vanda með samningum, þá verður að taka þetta fé af fólkinu til þess að borga niður dýrtíðina. Og ég álít, að það eigi ekki að taka féð til þess sem dulda skatta, heldur þannig, að fólkið viti, hver einstakur maður, að með þessari eða hinni tiltekinni greiðslu er hann að greiða niður dýrtíðina. Dýrtíðin getur aldrei lækkað, nema fólkið vilji taka upp baráttu gegn henni. Alþ. og ríkisstj. geta ekki verið svo sterk að geta ráðið við að lækka dýrtíðina, ef fólkið í heild vill það ekki. - Það var talið sjálfsagt að láta laun hækka í landinu, af því að það þykir rétt að skipta tekjunum milli fólksins. Og þetta hefur verið gert. Nú er svo komið, að fólkið hefur í þessu efni fengið sinn skerf. En atvinnulífið þolir nú ekki lengur, að haldið sé áfram á kauphækkunarbrautinni á þann hátt, sem gert hefur verið. Og það var í samningnum, sem birtur hefur verið af hæstv. ríkisstj. sem stefna stjórnarinnar, að það yrði tekin upp samvinna um þau mál að samræma kaupgreiðslur í landinu getu atvinnuveganna. - Það getur verið, að það hafi verið eitt af því, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. gat ekki samið um. En ég hef ekki séð bóla á neinum nýjum lausnum í þeim efnum hjá þessari núverandi hæstv. ríkisstj. Ég get ekki séð, að neitt sé að gert af hennar hálfu í þeim efnum. - Og fólkið verður að vita, til hvers notaðar eru þessar 35 millj. kr., sem fara munu til niðurgreiðslu dýrtíðarinnar, að þær fara til þess, en ekki til vega í Barðastrandarsýslu eða ræktunarvegar í Vestmannaeyjum eða annarra slíkra hluta. Hæstv. fjmrh. sagði, að hann gæti sætt sig við afgreiðslu fjárl. með því skilyrði, að ekki yrði farið með útgjöldin fram yfir hans till., m.ö.o. með því skilyrði, að ekki yrði farið fram yfir till. fjvn. í því efni. Ég vænti þess, að það verði þá haldið svo sterkri hendi utan um þetta mál hér á hæstv. Alþ., að engin, ekki ein einasta till. þar fram yfir verði samþ. við fjárl. En mér fannst bara hæstv. fjmrh., þrátt fyrir hans aðvaranir og myrksýni í þessum málum, gefa tauminn nokkuð lausan í ummælum sínum um þetta að öðru leyti. Og ef hæstv. ráðh. vill ekki halda þessari stefnu sinni og drepa allar till. aðrar til breyt. á fjárlagafrv. en brtt. fjvn.,  Þá var þriðja atriðið hjá hæstv. fjmrh., að hann talaði um að veita heimild til þess í heild að skera niður greiðslur úr ríkissjóði. Hvað á hún að vera víðtæk, þessi heimild? Ef það á að vera mögulegt að skera niður allar greiðslur á fjárl., hvaða vit er þá í því að vera að samþykkja fjárl. yfirleitt? Ég man eftir, að á síðustu fjárl. var sett inn nokkurn veginn svona ákvæði. að það mætti skera niður framlög til verklegra framkvæmda. En ég hef aldrei fyrr heyrt lagt til að samþykkja heimild til þess að skera niður greiðslur á fjárl. yfirleitt, því að sumt, sem samþ. er um útgjöld á fjárl., er ekki hægt að skera niður. Ég álít því, að það beri að fresta meðferð fjárl. til þess að athuga þessa stefnu hæstv. fjmrh. betur, nema hæstv. fjmrh. vilji gefa hér þá yfirlýsingu í kvöld, að hann tali eins og honum ber sem fjmrh., af því að honum beri skylda til þess að vera myrksýnn, og þá horfir málið öðruvísi við. Og ef fyrirvari hæstv. fjmrh. er af þessari síðast nefndu ástæðu, þá skoða ég hann í allt öðru ljósi. En sé þessi fyrirvari meining hæstv. fjmrh., þá held ég því fram, að fjvn. hafi miklu meiri bjartsýni og miklu meiri stórhug, en ríkisstj. hefur. Þá skal ég koma nokkru meir inn á ræðu hv. þm. Borgf. Hann hefur nú flúið úr fundarsalnum undan væntanlegum svörum. Það var einu sinni búið að reka ofan í hann hér allar þær fullyrðingar 

Það er ekki hægt.

En að hv. meðnm. mínir í fjvn. væru svo starblindir að álita, að ég mætti ekki fara viðurkenningarorðum um hana með þeim fyrirvara, að það væru aðeins mín orð, en ekki sagt fyrir hönd fjvn., það kom mér heldur ekki í hug. Ég sagði, að fjvn. væri stórhuga og ég héldi, að þessi stórhugur fjvn. byggðist á framkvæmdum fyrrv. hæstv. ríkisstj., og af því stafaði þessi reiðilestur hv. þm. En mér dettur ekki í hug að halda, að þessir menn séu svo ábyrgðarlausir að skila undirrituðu nál., þar sem lagt er til, að fjárl. með um 200 millj. kr. gjöldum verði samþ., ef þeir halda ekki, að það sé óhætt, heldur séu þeir með því að hjálpa til við að koma ríkissjóði út í fen. Hvaða ábyrgð væri það? - Þessir menn hafa skuldbundið sig til þess að skila fjári. hallalausum, og þeir hljóta þá að taka á sig þá ábyrgð að leggja á þjóðina nýja skatta, því að annars verða þeir að svíkja sína eigin þjóð, sem þeir elska svo heitt og vilja styðja. Sannleikurinn er sá, að þeir hafa hvað eftir annað viðurkennt, að það sé alveg öruggt og vist, að þessar tekjur fáist, sem þarf til þess, að fjárl. verði hallalaus, ef atvinna og þjóðarhagur verður eftir því, sem nú er útlit fyrir, á þessu ári. Þessir menn vilja bara ekki á þessu stigi málsins láta það koma fram, af því að þá halda þeir, að þjóðin muni ekki þakka þeim, heldur öðrum, sem þeir elska ekki eins mikið. Þess vegna eru allar þessar umr. hér á Alþ. Og svo sýndi það sig bezt, hvernig þetta ruglast allt í heila hv. þm. Borgf., jafngreindur maður og hann er, er hann var að tala hér um rekstrarhalla á sjóðsyfirliti og blandaði öllu saman, því að vitanlega er rekstrarhallinn á rekstraryfirlitinu, en greiðslujöfnuður á sjóósyfirlitinu. Og þessa vitleysu endurtók hann hvað eftir annað. Hér er um hreina framsóknaraðferð að ræða, að segja sömu vitleysuna svo oft, að maður sé loks farinn að trúa henni sjálfur. Já, og svo sagði hv. þm. Borgf., að það væri engin trygging fyrir afkomu þessa árs, þótt allar tekjurnar nægðu til þess að greiða rekstrarútgjöldin, þær þyrftu einnig að nægja til að greiða allt út af 20. gr. Ég skil þetta ekki. Ef Alþ. ætlar ekki að leggja í neinar verklegar framkvæmdir, t.d. kaup á vitaskipi, ef það hefur sett sér að gera ekkert nema í gróðaskyni, þá get ég vel skilið, að hv. þm. Borgf. geti ekki sofið á hverri nóttu. En það er ekki nóg, að hv. þm. Borgf. blandi saman greiðslujöfnuði og rekstrarhalla, heldur bætir hann við rekstrarhallann því fé, sem ríkið vill nota til uppbyggingar atvinnufyrirtækjum, sem ýmist gefa tekjur eða standa alveg undir sér, m.a. standa 25 milljónir af slíku fé sem rekstrarhagnaður á reikningi síðasta árs, af því að búið var að lána þetta til manna, sem standa í ýmsum framkvæmdum, m.a. skipakaupum. Þannig eru nú rökin. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði farið rangt með eina tölu, ég hefði sagt að rekstrarhagnaður 1945 hefði verið 14 milljónir, en hann hefði verið 22. Ég sagði aldrei, að hann hefði verið 14 milljónir. Ég sagði, að tekjur og gjöld hefðu farið fram úr áætlun og að rekstrarhagnaðurinn 1945 hefði orðið 14 milljónum króna meiri en gert var ráð fyrir. Það var gert ráð fyrir, að hann yrði 8 milljónir, en hann varð 22 milljónir. Og þegar reynt er að afbaka jafneinfalt atriði og þetta, þá er ekki að furða, þótt mönnum verði hált á flóknari viðskiptalegum verkefnum. Þá hélt hv. þm. Borgf. því fram, að ríkisstj. gæti ekki verið hvetjandi nú. Ég veit ekki betur, en hæstv. menntmrh. væri nokkuð hvetjandi í fjvn., og hann vitnaði hér, eins og kristilegum þegn sómdi, á móti hv. þm. Borgf., varðandi það, sem undir hans ráðuneyti heyrir, svo að ekki getur þetta átt við hann. Og mér fannst hæstv. landbrh. vera hvetjandi um stærri átök, t.d. varðandi virkjun gufu og raforku, og eini ráðh., sem þetta á þá við, er hæstv. fjmrh., en ég hygg, að ekki verði á móti því mælt, að ríkisstj. hefur til þessa verið hvetjandi, og ég tel það meginatriði, að hún sé það á hverjum tíma, því að ef svo er ekki, næst ekki allt út úr hverjum einstakling, sem hann getur áorkað fyrir þjóðfélagið. Ég las það í Tímanum nýlega, að sem betur færi hefðu engir milljónamæringar verið hér á landi, fyrr en nú. Þetta er hvorki óeðlilegur né óvenjulegur hungurtónn úr herbúðum þeirra manna, sem varla geta hugsað sér, að nokkur maður hafi almennilega ofan í sig að éta, eða telja það þjóðarböl, ef einhver á eitthvað. Eins og allir vita, eru tekin til ríkisþarfa 90% af tekjum, sem eru fram yfir 200 þús. kr., og geta þeir þá reiknað út, sem vilja, hve mikið sá er búinn að greiða í ríkissjóð, sem á orðið eina milljón. Hv. þm. Borgf. spurði, hvort ríkisstj. mundi geta fengið lán, ef á þyrfti að halda, og hefur hæstv. fjmrh. lýst því, hvernig viðhorfið er í því efni, svo að ég fer ekki að blanda mér í það að neinu ráði. En þegar hv. þm. Borgf. er að býsnast yfir þeim glæfraskap eða bjartsýni að leyfa ríkinu að taka og ábyrgjast öll þau lán, sem hæstv. fjmrh. hefur nú gefið upplýsingar um, þá held ég, að hæstv. ráðh. hafi veitt samþykki sitt til þeirra lána á sínum tíma, og ekki mun hv. þm. Borgf. hafa verið á móti þeim öllum. Ég held, að hann hafi vel þegið stórar ábyrgðir fyrir Andakílsárvirkjunina, sem ekki eru kannske alveg áhættulausar fyrir ríkið. Ég hef ekki séð, að hann hafi skyrpt á móti þessum ríkisábyrgðum. En sem svar við spurningu hans um lánstraust ríkisins, þá tel ég það velta á miklu, hvaða traust ríkisstj. skapar sér meðal almennings. Ef hún kemur því inn hjá fólki, eða fylgismenn hennar, að allt sé að fara norður og niður og í kaldakol í fjármálum landsins, hvernig er þá hægt að búast við, að nokkur vilji lána ríkinu? Væri ég forstjóri lánsstofnunar, sem beðin hefði verið að lána íslenzka ríkinu, og væri ég búinn að hlýða á ræður þeirra hæstv. fjmrh. og hv. þm. Borgf. eða slíkra ábyrgra manna, þá er ég hræddur um, að ég vildi fá duglega uppáskrift á víxilinn, áður en ég keypti hann. Sannleikurinn er sá, að lánstraust er hægt að eyðileggja með svona umræðum, og það er ekki vel gert, svo erfið sem glíman við lánsstofnanirnar nú er, að vera að kynda þá elda og skapa vantraust gagnvart ríkisstj., eins og hv. þm. Borgf. gerði í sinni ræðu. Ég gæti t.d. trúað, að lýsing hans á hinni fyrirhuguðu eignakönnun stuðlaði ekki beint að því, að menn hlypu af stað með peninga sína í bankann, ef þeir tækju nokkuð tillit til orða þessa þm., sem ekki virðist síður vera stuðningsmaður ríkisstj. en ég. Skyldi þessi ræða hv. þm. Borgf. ekki verða til þess, að það fólk, sem nú sefur með peninga sína undir koddanum, þyrpist með þá í Landsbankann á mánudagsmorguninn. Þá sagðist hv. þm. Borgf. ekkert draga í land af fullyrðingum sínum um það, að ríkisstj. og Alþ. væru í nauðvörn með afgreiðslu fjárl., og hæstv. fjmrh. undirstrikaði það með sinni ræðu. Ég skal nú nokkuð fara út í það. Hvaða nauðung knúði okkur til að samþykkja 100 þús. kr. hækkun til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Akureyri? Ég heyri, að hv. 1. þm. Rang. segir, að það hafi verið þörfin. Já, það er alveg rétt, þörfin var fyrir hendi, og við trúðum því, að þetta framlag mundi margborga sig í bættu heilsufari og öryggi fólksins, og því samþykktum við þessa hækkun með glöðu geði. En það var enginn. sem píndi það út úr okkur, það var hreint ekki um neina nauðung að ræða. Sannleikurinn er sá, að Akureyringar hafa, m.a. fyrir viturlegar aðgerðir fyrrv. ríkisstj.. sjálfir safnað fyrir fram miklu fé til þessa sjúkrahúss, sem mun kosta 5 milljónir og þeir ætla að reka sjálfir. Þá kem ég inn á 13. gr. Hvaða nauður rak fjvn. til að veita 7 milljónir króna til vega? Aftur er það þörf landsmanna. Nákvæmlega hið sama er um brýrnar að segja, framlag til þeirra var hækkað um eina milljón. Þar var það aftur þörfin, en engin nauðung, sem fjvn. tók tillit til. En þrátt fyrir barlóm sinn um hækkun gjaldanna veit ég ekki betur, en hv. 1. þm. Rang. ætli að flytja brtt. um nýtt tveggja milljóna kr. framlag til brúar á Þjórsá, af því að hún er nálægt hans kjördæmi. En ég veit ekki betur, en sú stefna hafi ríkt að undanförnu að treysta vegi og brýr á Suðurlandi meir og meir fyrir allt frá 3 upp í 12 tonna bíla, þótt ekki hafi farið með völdin afturhaldsstjórn, sem þessir þm. fylgja meira í anda og sannleika, en núverandi ríkisstj. Og hvaða nauður rak svo til að byggja fjós á Hvanneyri? Það eru hundrað þús. kr. þar. Já, framsóknarkúnum var svo kalt, að það þurfti að veita 100 þús. kr. til fjóssins. Þá var kassinn ekki tómur. Og hv. þm. Borgf. knúði þetta fram, eftir að búið var að ganga frá þessum málum, er hann fann út, að kúnum hlýtt að vera svo kalt. Eða þá styrkur til byggingar barnaskóla, sem hækkaður var í 41/2 milljón króna úr 2 milljónum. En fjvn. gerði þetta í fullu trausti og með gleði, að beiðni hæstv. menntmrh. og annarra, er að þessum málum vinna, að hækka þetta. Sama er að segja um 700 þús. kr. hækkun til byggingar húsmæðraskóla. N. gat þurrkað þá upphæð alveg út, ef hún vildi, og það var skylda hennar að gera það, ef hún hefði ekki haft trú á, að hægt væri að leggja fram féð, því að hún væri að blekkja menn, sem vinna að undirbúningi framkvæmda, sem fé er veitt til, ef ekkert fé væri svo til og því væri lýst yfir í öðru orðinu. Ég vildi ekki vera þátttakandi í svo ljótum leik. Þá er framlag til íþróttasjóðs hækkað um 300 þús. kr. Hvaða nauður rak til þess? Ekki hefði nú verið hætt við allar íþróttir, þótt þessari upphæð hefði ekki verið bætt við 700 þús. kr. í eitt ár. Nei, þetta var gert í fullri bjartsýni, en ekki af neinni nauðung, það var ekki einu sinni kosningaundirbúningur fyrir dyrum. Eða þá fjárveiting til þátttöku Íslands í Ólympíuleikunum, hún er síður en svo alveg bráðnauðsynleg. En n. mætti hér með skilningi ósk frá mönnum, sem langar til að auglýsa landið, en glansinn færi af þessu, ef í því skyni þyrfti að kreista síðustu blóðdropana undan nöglum þjóðarinnar. Eða þakið á Hólakirkju. 88 þús. kr. hækkun til þess. Ekki hleypur kirkjan af stað, hún hefur staðið þarna síðan á 18. öld. En hv. þm. Borgf. var fyrstur upp með hendina með þessari hækkun, og hann vildi m.a.s. samþykkja að láta byggja kór líka. Hann var sannarlega ekki að skoða í kassann þá. Og svo eru það nú tuttugu og fimm þúsundirnar til Jóns míns Dúasonar, og ég gæti trúað, að það hefði ekki legið lítil nauðung eða nauðvörn til grundvallar því að taka þessa upphæð inn. Og ég vil nú spyrja hv. 1. þm. Rang.: Getur hann leyft sér að greiða atkv. með þessari fjárveitingu með öðru móti, en því, að éta þar með ofan í sig allt, sem hann hefur sagt í þessu sambandi? því ef hann greiðir atkv. með þessu, er hann þar með að bæta steini (að vísu litlum) í hleðslu þeirrar fjármálaskútu, sem að hans eigin dómi er marandi í hálfu kafi og alveg komin að því að sökkva, og þá þarf ekki stóran stein til að sökkva henni með öllu. Eða þá rímur Guðmundar Bergþórssonar, þar eru 20 þús. kr., nýr liður. Það er ekki lítil nauðsyn. sem ber til slíks, en um það var slegin skjaldborg. Eða 800 þúsund til búnaðarfélagsins. Þar var ekki um neina nauðung að ræða, heldur aðeins fullan skilning á starfi þess, en ég hefði ekki samþ. þá fjárveitingu, ef ég væri ekki þeirrar skoðunar. sem ég hef lýst. En ég þarf ekki að ræða um það, hver rétti fyrstur upp höndina með þessu. Þá eru það fyrirhleðslur Markarfljóts og Þverár, framlag til þeirra framkvæmda var hækkað um 100 þús. kr., úr 200 í 300 þús. Kannske hv. 1. þm. Rang. hafi ekki verið á móti þessari fjárveitingu? Kannske hann hafi heldur viljað láta þjóðarskútuna sökkva, en Markarfljót renna út úr farvegi sínum, þó að það hafi nú runnið, áður en hann kom þarna austur. Og svo eru fleiri fyrirhleðslur, t.d. Jökulsá í Lóni, 150 þús. kr., og ég hef fyrir satt, að þeir yfirbjartsýnu í n. hafi ekki verið þar að verki, heldur hafi þetta verið sett inn af hinum kolsvörtu afturhaldsmönnum, sem þó tala mest um, að allt sé að sökkva. Þá eru auk þess fyrirhleðslur: 50 þús. kr. til Kaldaklifsár undir Eyjafjöllum og 12 þús. kr. til Hólmsár á Mýrum í Austur-Skaftafellssýslu. sem ekki voru í frv. Það getur verið, að hinir stórhuga í n. hafi barizt fyrir þessari hækkun, en vist er, að ekki hefði mitt atkv. dugað til að samþykkja þetta, aðrir hafa áreiðanlega orðið að rétta upp höndina með. Eða þá 50 þús. kr. styrkurinn til búvélaverkstæðis, sem sóttur var sem fastast, og þetta verkstæði er byggt upp úr gömlum bragga. Ég ætla ekki að reyna að lýsa þeim slag, sem stóð um þetta, og sannarlega gætti ekki afturhaldssemi hjá þeim, sem vildu kasta 150 þús. kr. í það fyrirtæki. Þá er nýr liður, ein milljón áætluð til nýrra raforkuframkvæmda. Það er að vísu lítið, en enginn hefði lagt þetta til, ef ekkert væri í kassanum, jafnvel þótt eitthvað af þessu fé fari til að lýsa upp Hvolhreppinn. Eða 200 þús. kr. hækkun á byggingarstyrk til Sambands íslenzkra berklasjúklinga. Engin lög mæla fyrir um þá hækkun úr 400 þús. í 600 þús. Fjvn. þótti sjálfsagt að hækka þetta, enda þótt gjafir til þessarar stofnunar hafi notið skattfrelsis með sérstökum l. N. vildi reyna að stuðla að því að hjálpa heilsu þessara manna, og mætti heita, að þar hefði verið um nauðvörn að ræða. Þá hefur verið talað um 1.650 þús. kr., sem veittar eru til kaupa á dýpkunarskipi, en ég vil aðeins segja það um þá framkvæmd, að ég vildi gjarnan eiga þetta skip, það er hlutur, sem áreiðanlega borgar sig. En ekki má gleyma milljóninni til prestsseturshúsanna og hvernig það er allt til komið. Varðandi þá einu fjárveitingu má segja, að um nauðvörn hafi verið að ræða, því að fyrir fjvn. lá bréf frá kirkjumrh., þar sem hann tjáir n., að búið sé að lofa allri þessari upphæð fyrir fram og hana verði ríkið að greiða, hvort sem fjvn. segði já eða nei. Þarna má því ef til vill segja, að um nauðung hafi verið að ræða, úr því að fjvn. hafði þá ekki manndóm í sér til að segja nei. En það er ekki rétt að ráðast á mig fyrir það, ég mun ekki hafa orðið fyrstur til að gefa eftir í því máli. Þá vil ég leyfa mér að benda á það hér, hvort það lýsir virkilega þeim hugsunarhætti, sem er hjá hv. þm. Borgf., sem kom nú fram hjá honum í gær og áður við þessar umr., að hann var fylgismaður þess í sjútvn. Nd. að flytja frv. um það að krefjast þess, að ríkissjóður legði milljónir í að byggja verbúðir fyrir á þessu ári, þó að það sé ákveðið í hafnarl., að ríkissjóður greiði 40% og allt að 50 % í styrk til slíkra bygginga samkv. hafnarl. Og snemma á þessu þingi var flutt frv. um, að ríkissjóður hlypi þá strax í að byggja verbúðir á Akranesi fyrir sjómenn. Hv. þm. Borgf. var ekki svartsýnn þá. Þetta frv. var sent til hv. Ed., og hún bjargaði málinu og forðaði Alþ. frá því frumhlaupi. Ég held, að það væri hollt fyrir hv. þm. Borgf. að athuga það, þegar hann er á ferðinni með till. um framlög fyrir sitt kjördæmi, að reyna að sjá til þess að bjarga hæstv. Alþ. frá því að fara út í fen eyðslu og ráðleysis, ef hann er svo svartsýnn á ástandið í fjármálunum eins og hann lætur. Ég hafði ekki orðið var við það svartsýnis-kolniðamyrkur hjá þessum hv. þm., meðan ég starfaði með honum í fjvn., sem komið hefur fram í orðum hans við þessa umr. um fjárl. Ef frv. hv. þm. Borgf. næðu öll fram að ganga, mundu útgjöld þeirra vegna nema mörgum millj. kr. En ég skal ekki segja, nema hv. Ed. geti stöðvað þau til þess að koma í veg fyrir allt of mikla eyðslu, sem hv. þm. Borgf. er svo áhyggjufullur út af, eftir orðum hans að dæma. Hér er einnig á ferð þáltill. frá þessum hv. þm, um, að endurgreitt verði aðflutningsgjald af bátum allt síðan 1945, sem mundi muna ríkissjóð talsvert á aðra millj. kr. Og fleiri till. liggja fyrir frá honum í sömu átt, hvað hag ríkissjóðs snertir. Nú hefur hv. þm. Borgf. aflað sér þess trausts hjá þjóðinni, að hann sé langsparsamasti maðurinn, sem á Alþ. situr, og er búinn að hafa þetta traust um mörg ár. En hvernig verður sá maður tekinn alvarlega, sem undirskrifar án fyrirvara álit fjvn. um 200 millj. kr. útgjöld annars vegar og á hins vegar slíkar till. í þinginu, sem ég hef getíð, þó að hann komi svo og lýsi yfir því hér með þriggja til fjögurra klst. ræðum samanlagt, að það sé allt saman tóm vitleysa í raun og veru, sem hann hefur sagt með sinni undirskrift undir útgjöld fjárl. og flutningi sinna till., það sé ómögulegt að greiða neitt af þessu? M.a. mála, sem hv. þm. Borgf. hefur barizt fyrir sitt kjördæmi, þá veit ég ekki betur en að hann hafi sótt það mjög fast - ekki í fjvn., hann var sanngjarn þar -, en við samgmrh. að tryggja sér góðan skerf af fé úr hafnarbótasjóði fyrir Akranes. En hvers vegna? Vegna þess, að Akranes hefur sýnt þann stórhug og þá víðsýni að byggja höfn, sem kostar milljónir kr., og gera aðrar framkvæmdir í trausti þess, að nýsköpunin bregðist ekki. Og sjálfsagt vill hv. þm. Borgf. fá eitthvað fé úr ríkissjóði á móti þessu - úr hinum „stóra, botnlausa kassa“. - Ég hygg, að þessi dæmi nægi til þess að sýna, að hv. þm. Borgf. álíti ekki, að ástandið sé eins ískyggilegt og hann talar um, heldur sé ástæðan hitt, að hann þoldi ekki, að það væri sagt satt um það, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafði vel gert, af því hann var ekki stuðningsmaður hennar, með því, sem hún vann að nýsköpun atvinnuveganna í landinu. Og út af því var allur reiðilesturinn og þyturinn í hv. þm. Borgf. hér við þessa umr. - Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði haldið því fram, að hann og hv. 1. þm. Rang. hefðu verið komnir í sjálfheldu, þegar þeir hefðu gengið inn á tekjuáætlunina, sem þeir hefðu talið of háa. Ég hef aldrei haldið þessu fram. Samþykki þessara tveggja hv. þm. viðkomandi tekjuáætluninni kom til af því, að þeir trúðu því, að hún ekki aðeins stæðist, heldur yrði afkoman í því efni miklu betri, en áætlunin gerir ráð fyrir. En það er annað, sem þeir hafa gert samning um og lýst yfir, að þeir skyldu vera með í því að skila tekjuhallalausum fjárl. Ef þeir ekki vilja áætla tekjurnar sanngjarnlega, þá er þeim nauðsynlegt að vera með í að leggja nýja skatta á þjóðina. Og þá er bezt, að þjóðin fái að vita, að það vilja ekki aðeins þeir menn, sem telja varlega áætlaðar tekjurnar, heldur einnig hinir, sem telja tekjuáætlunina of háa. Þessir hv. þm. verða annaðhvort að lækka gjaldatill. sínar eða koma hreinskilnislega til þjóðarinnar - ef þeir álíta tekjuáætlunina óvarlega - og segja við þjóðina, að þeir verði að pína út úr henni mikla aukna skatta, eða í þriðja lagi verða þeir að ganga hreinlega frá sínum loforðum við þjóðina um að skila tekjuhallalausum fjárl. Það er þessi sjálfhelda, sem þeir eru komnir í, og engin önnur. Þá sagði hv. þm., að þegar áróðursvíman væri runnin af mér, þá sæi ég, að það væri betra að kasta ekki varúðarráðstöfunum fyrir borð. Ég segi fyrir mína parta, að ég þykist ekki hafa haldið uppi neinum áróðri. Ég þori vel að leggja mína framsöguræðu fyrir dóm hvers sem er, þegar hún liggur fyrir prentuð. Í henni er ekki áróður, heldur skýrt frá staðreyndum, og hefur ekki verið gerð tilraun til að hrekja þá ræðu. Þær staðreyndir hafa verið staðfestar hvað eftir annað, m.a. af hv. þm. Borgf., sem hvað eftir annað hefur gert það með því að viðurkenna, að þær tölur, sem ég fór með, væru sannar. Enda voru þær teknar frá góðum heimildum. Ég hef því ekki rekið hér neinn áróður. En það er hv. þm. Borgf., sem hér hefur tekið upp sterkan áróður gegn þeirri ríkisstj., sem hann vildi ekki styðja. og með stjórn, sem við styðjum báðir. Og ég er ekki viss um, hvort ég styð nokkru verr þá hæstv. ráðh., sem komu inn í núverandi ríkisstj., en ekki voru í fyrrv. hæstv. ríkisstj., heldur en þá, sem fóru. Hv. alþm. minnast þess kannske, að ég hef engu síður átt í glímu við þá og þeirra flokka á sínum tíma, sem fóru, heldur en þá, sem komu. Og hv. 1. þm. Rang. veit vei, hvað í því sambandi hefur gerzt í fjvn. á s.l. tveimur árum. Ég skal svo svara nokkru hv. 1. þm. Rang., þó að mikið af því, sem ég sagði gagnvart ræðu hv. þm. Borgf., ætti einnig við hv. 1. þm. Rang. Þessi hv. þm. sagði, að það hefði farið að minnka á mér risið, þegar komið var fram yfir lágnættið, einhvern tíma við þessar umr. móts við það, sem hefði verið um hádegi einhvers dags, og var að tala um, að allir sjóðir væru upp étnir. Ég veit ekki, hvað er að éta upp í þessu sambandi 

Nema frá fjvn.

Ég hef ekki lagt til, að nein brtt. verði samþ. fram yfir þær brtt.. sem fram koma frá fjvn. Þá vil ég aðeins svara nokkrum fyrirspurnum, sem gerðar hafa verið til mín. Till. hv. þm. S–Þ. um greiðslu til Geirs Sigurðssonar mun verða tekin til athugunar í fjvn. En erindi hefur ekki komið til n. enn um þá greiðslu, og hefur fjvn. því ekki tekið afstöðu til málsins. Sama er að segja um þáltill. sama hv. þm. viðkomandi Grenivík. Ég sá ekki ástæðu til þess, úr því að hv. þm. vildi hafa þann hátt á að bera fram þáltill. um þetta, að taka það inn á brtt. n. Það er þá bezt, að hann biði eftir því, hvað fjvnm. segja um það atriði. Sama er að segja um till. um grafhellur og um fé til ferðalaga fyrir forstöðumenn ríkisstofnana og a. n. l. um brtt. varðandi menntaskóla. Ég sé ekki ástæðu til, að fjvn. taki þessi mál sérstaklega til athugunar gagnvart þessari umr., eins og þær till. ber hér að, sem brtt. við fjárlagafrv. Hv. 3. landsk. (HV) vil ég segja það, að ég hygg, að það gæti nokkuð mikils misskilnings hjá honum út af þessu fé, sem unnið hefur verið fyrir í vegagerð á síðasta ári í Norður-Ísafjarðarsýslu og hann hefur talað um. Hann talaði um, að það væri ekki fé ríkissjóðs. Vitanlega er það ekkert annað, en fé ríkissjóðs. Það er fé, sem ákveðnir menn hafa lánað ríkissjóði, til þess að gera þessar ákveðnu framkvæmdir. Þessir menn eiga ekki að gera þessar framkvæmdir, heldur ríkissjóður. Og till. fjvn. um vegaframlög taka ekki til þeirra greiðslna, sem þannig utan við fjárl. hafa verið greiddar af hálfu ríkissjóðs, hvar sem er á landinu, vegna þess að það var ákveðið af fjvn., að þeir menn, sem þannig hefðu tekið fé til vegaframkvæmda, um 2 millj., úr ríkissjóði, skyldu sjálfir bera ábyrgð á því og fá að glíma við sínar gerðir í þeim málum. Fjvn. vill ekki skipta sér neitt af þeim greiðslum, en mótmælir því harðlega að hafa þann hátt á um greiðslur á fé til vegaframkvæmda. Og vegamálastjóri og samgmrh. hafa tekið 948 þús. kr. af vegafénu á s.l. ári og fært það til á milli héraða. Ég veit ekki, hvaðan þeir hafa tekið aukaframlag í Bolungavikurveginn. Kannske úr Rangárvallasýslu eða Oddsskarði. Ég veit það ekki, en frá einhverri fjárveitingu hafa þeir tekið það, því að því hefur verið lýst yfir af vegamálastjóra og hæstv. samgmrh., að vegafé væri ekki geymt frá fjárveitingum þess árs.

Það kemur á aukafjárlög.

Og fjvn. mun ekki taka upp þessa upphæð, ekki undir neinum kringumstæðum. Það er því óþarfi fyrir hv. þm. að taka aftur þessa brtt. til 3. umr., því að ég veit, að ef fjvn. færi að raska því, sem hún nú leggur til viðkomandi vegamálum, mundi það skapa alls konar erfiðleika út af því, sem búið er að ákveða í sambandi við vegamálin. Ég hafði aldrei sagt, að það væri álit fjvn., að ekki væri rétt að veita tvívegis fé til sömu bryggju. Ég sagði, að það væri mjög mikið vafamál - minntist ekkert á, hvað fjvn. segði -, hvort það væri ekki á móti anda hafnarl. Og það er allt annað atriði. Svo talaði hv. 3. landsk. um, að það „væri þokkaleg tillaga frá skólastjóra stýrimannaskólans“ að vilja ekki mæla með því, að 125 þús. kr. verði veittar til byggingar sjómannaskóla á Ísafirði. Það er náttúrlega mál, sem þessir tveir menn geta rætt um. En ég vil leyfa mér að benda hv. 3. landsk. þm. á það, að ég teldi eðlilegast, til þess að tryggja greiðslu í framtíðinni til þessa máls, að bera fyrst fram frv. um það, að það skuli stofna sjómannaskóla á Ísafirði. Það stendur aðeins í l., ef ég man rétt, að þar skuli fara fram námskeið í þessum fræðum, og sama gildir um fleiri staði annars staðar á landinu. Nú er það ekki sama og að reisa skóla fyrir um 700 þús. kr. á hverjum þessara staða  Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. N–M. gerði fyrirspurn um skiptingu á fé til dýralækna, þá skal ég ræða um þetta atriði við fjvn., hvort hún vill t.d. ganga frá þessari skiptingu á fénu nú, áður en hún lýkur störfum, og þá láta bóka það í fundagerðabók sína. Ég teldi það ekki á nokkurn hátt óeðlilegt, en sé hins vegar ekki ástæðu til þess að setja ákvæði inn í fjárl. um skiptingu á þessum fáu krónum. Sama er að segja um styrkinn til ferjuhalds. Ég tel rétt að fá till. frá vegamálastjóra um það, hvernig þessu skuli skipt. og ræða um það við fjvn., hvort hún vill færa það inn í gerðabók, þannig að þar séu a.m.k. gögn til, sem menn geti gengið að, um það, hvað skuli fara í hvert hérað af þessu fé. - En á þessum lið, sem hv. 1. þm. N–M. gerði að umtalsefni, er beinn byggingarstyrkur til Fornahvamms 200 þús. kr., og er til athugunar, hvort ekki á að taka þessa greiðslu upp á 20. gr., því að þar er um eignahreyfingu að ræða, þó að þetta hafi verið sett á rekstrarreikning. Hins vegar vil ég upplýsa, að einstakir aðrir staðir hafa fengið nokkurt tillag úr þeim sjóði, sem kemur af sérleyfisgjöldum af bifreiðum, sem hefur verið skipt af vegamálastjóra og póst- og símamálastjóra sameiginlega, eftir því sem þörf hefur verið fyrir. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um Hvalfjarðarferjuna. Sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég hef þegar sagt hér um það mál. Það liggja gögn fyrir um það frá vegamálastjóra, að þessi hluti vegarins þarna, sem unnið hefur verið fyrir, sé í þjóðvegatölu. En í sambandi við það, að hann ávítaði fjvn. fyrir að hafa átt þátt í, að þessu fé var þannig varið á síðasta ári, vil ég taka fram, að ég átti engan þátt í því. Ég var ekki á því undirskriftarskjali, sem afhent var ráðh., og ber þar af leiðandi enga ábyrgð á því skjali, en hins vegar fulla ábyrgð á þeirri upphæð, sem tekin var inn í fjárl. til þessa samkv. ósk n. - En mér sýnist fyrir það jafnathyglisvert, þegar tekið er fé utan við fjárl. til ýmissa framkvæmda, m.a. 2 millj. kr. til vegagerða og í ýmsar aðrar greiðslur. Og tel ég rétt að vita það. En fjvn. á enga sök á því. - Ég hygg, að það sé misskilningur, að Akraneskaupstaður ætli sér að reka þessar ferjur. En það var sett að skilyrði af fyrrv. hæstv. fjmrh. fyrir fjárgreiðslunni í lendingarbætur þarna, að hún yrði framkvæmd eftir l., sem um það giltu fyrir Akraneskaupstað. En mér skilst, að Akraneskaupstaður hafi þverneitað að koma þarna á móti með sinni þátttöku. Hvernig leystist úr því máli eða leysist, veit ég ekki. Það er mál milli fyrrv. hæstv. ráðh. og Akraneskaupstaðar. Mér virtist hv. 2. þm. S–M. hafa misskilið atriði í því máli, sem hann gerði að umtalsefni. Hann sagði, að ég hefði hallað á minningu Sigurðar heitins Thorlaciusar skólastjóra. Það er ekki rétt. Ég hef ekkert farið út í það atriði, nema byggt á þeirri skýringu, sem kom fram í þessu sambandi, um, að það verði að vinna verkið allt upp aftur. Hvaða skilning hann leggur í það, hv. 2. þm. S.-M., veit ég ekki. Ég veit ekki, hvaða skilning barnakennarar leggja almennt í skrifað mál. En við í fjvn. lögðum þann skilning í þetta, að það þyrfti að vinna allt verkið upp aftur. - En ég vildi sættast á það við hæstv. menntmrh., að hann athugi það og geri viðeigandi framkvæmdir í því - úr því að Sigurður heitinn Thorlacius skólastjóri var þessi afburða maður í þessum efnum, er að gáfnaprófum laut, og það gat samrýmzt þessu hans starfi, að hann væri skólastjóri einnig -, að Matthías Jónasson verði nú settur skólastjóri við þennan barnaskóla, svo að hann af ást til þessarar starfsemi gæti unnið að þessu með skólastjórastörfunum, eins og Sigurður heitinn gerði, og að hv. 2. þm. S-M. af sömu ást á þessu gáfnaprófsstarfi víki á meðan úr skólastjórastöðunni. Þetta gæti verið mál á milli þessara hv. þm., ef hv. 2. þm. S-M. hefur eins mikla tilhneigingu til að bjarga þessari starfsemi frá því að falla niður og kom fram í ræðu hans. Hann sagði, að þetta mundi ekki taka nema tvö til þrjú ár, og kannske mætti finna eitthvert starf handa hv. 2. þm. S-M. á meðan, sem nú er skólastjóri Austurbæjarskólans, úr því að þetta tvennt sameinast svona ágætlega vel, að vera þar skólastjóri og starfa að þessu verki, sem Matthías Jónasson hyggst að vinna í þessu efni. Ég held, að það hafi ekki verið annað af aths., sem gerðar voru hér, sem ég þarf að svara. Leyfi ég mér að láta ræðu minni lokið og býst þá kannske við að verða síðastur á mælendaskrá og umr. verði slitið eftir þessa ýtarlegu ræðu.



Það er í raun og veru ekki ástæða fyrir mig til þess að vera langorður, þó að hér hafi verið haldin löng ræða og víða verið komið við. Annars verð ég að segja það, að mér finnst vera talsvert mikill munur á því að heyra hv. form. fjvn. og frsm. tala um þessi mál, og þá sérstaklega um fjárlagafrv. og brtt. við það og afgreiðslu á því frá hv. fjvn., annars vegar á þeim fundum, a.m.k. sem ég var til kvaddur til að vera á með fjvn. til að ræða þessi mál, og hins vegar þeim skoðunum og fullyrðingum, sem nú koma fram hjá hv. frsm. fjvn., og þeim stóryrðum, sem rignir nú yfir mig og aðra frá þessum hv. þm., frsm. fjvn., að því er mig snertir fyrir það eiginlega, að ég skuli láta í ljós nokkra skoðun á þessu máli. Þegar við sátum saman í fjvn., þessi hv. þm. og ég, og rætt var um hina stóru útgjaldaliði og þær till. um gjaldahækkanir, sem fyrir lágu og verið var að reyna að sneiða hjá eða höggva í, þá virtist mér yfir höfuð ekki ákaflega mikil bjartsýni ríkjandi í fjvn. Þá voru allir - og að ég álít af eðlilegum ástæðum - heldur alvörugefnir og þóttust sjá fram á mikil vandkvæði á því að fá þá afgreiðslu á fjárlagafrv., að verjandi væri fyrir hæstv. Alþ. að skilja þannig við það sem lög. Þetta fannst mér yfir höfuð vera sá tónn, sem ríkti í fjvn. á þeim þó nokkuð mörgu fundum, sem ég sat með fjvn., stundum ásamt öðrum ráðh. En hér kveður nú talsvert við annan tón hjá hv. frsm. n., því að hér eru menn af honum flokkaðir í stórhuga og bjartsýna menn annars vegar og hins vegar svartsýna menn, sem eiginlega sé ekki takandi mark á o.s.frv. Hvað er það svo, sem ég lagði til þessara mála, þegar ég talaði hér í kvöld? Ég gerðist svo djarfur að benda á, að þessi stórstiga hækkun á ríkisútgjöldum, sem m.a. stafaði af margvíslegum l., sem samþ. hafa verið á síðustu árum, væri orðin okkur ofvaxin til þess að mæta henni. Ég benti á, að það færi að verða næsta erfitt og mundi núna verða alveg nóg að færast í fang að finna tekjur til þess að mæta þessum útgjöldum. Og hvað var það svo annað, sem ég sagði? Ég sagði, að verðbólgan yfir höfuð væri orðin þess valdandi,. að víð yrðum að heimta stórum hærra verð fyrir útflutningsafurðir okkar, en keppinautar okkar um markaðinn fyrir þær vörur. Og ég dró af því þær ályktanir, að eftir minni hyggju gæti það ekki gengið til frambúðar og að hér yrði að breyta um stefnu, innan þings og utan, ef ekki ætti verr að fara. Þetta er það, sem að dómi hv. form. og frsm. fjvn. er alveg óleyfileg svartsýni og í algerðri mótsögn, að hans dómi, við þann stórhug og þá bjartsýni, sem ríkir í hv. fjvn. - Það kann að vera stundum nokkuð skammt öfganna á milli. En ég er ákaflega hræddur um það, að hv. frsm. fjvn. hafi hér talað allmjög á annan veg, en þau orð voru, sem hann lét falla utan funda í fjvn. og á þeim fundum meðan fjárlagafrv. var til meðferðar í fjvn. Ég varð satt að segja ekki var við annað þá, en að þessi hv. þm. líti á þetta svipuðum augum og ég hef hér sagt, þannig að við værum komnir á allt af mikinn hættustig í þessum efnum. Það getur vel verið, að ég hafi misskilið þennan hv. þm. og að hann hafi þá verið og sé enn þeirrar skoðunar, að það sé - eins og sagt er á götunni - „allt í lagi“, hversu mörgum tugum eða hundruðum milljóna sem kingt er niður á útgjaldahlið fjári., sem verður svo að finna mótvigt á móti með sköttum og tollum og öðrum kröfum ríkissjóði til handa. Ég benti á, að ef löggjöfin er ákveðin svo, að hún leggur þjóðinni allt of þungar skyldur á herðar um tekjuöflun til ríkissjóðs, svo að til vandræða horfir, þá er ekki nema einn vegur til að bjarga því við, að lagfæra þá löggjöf. Hv. frsm. fjvn. fer hér nokkuð fljótt yfir sögu, því að hann fær út úr þessum orðum mínum það, að ég vilji helzt afnema heilan hóp af lögum. Það er kannske nokkur munur á því, hvort menn vilja afnema lög, eða hins vegar, hvort þeir vilja breyta þeim og færa þau í hagkvæmara horf, eftir ástæðum. Annars skal ég ekki þreyta kappræður við hv. þm. Barð. út af þessu. En ég vil frábiðja mig því, að hafa verið með nokkrar ásakanir á fyrrv. hæstv. ríkisstj., ef hann hefur átt þar við mig. En það var ekki gott að greina, eftir orðum þessa hv. þm., hvort hann átti þar við mig. Ég gaf hér meira að segja upplýsingar, byggðar á staðfestum tölum frá ríkisstj., til þess að sýna, að þessi skortur á fé, sem nú er til staðar í ríkissjóði, væri til kominn af eðlilegum ástæðum, af því að það hefði verið greitt úr ríkissjóði til ýmissa fyrirtækja, sem búið hefði verið að heimila að taka lán til, en hefði ekki verið enn gert. Það voru engar ásakanir í því af minni hálfu á fyrrv. hæstv. ríkisstj., þótt ég gæfi þessa skýrslu, heldur var ég blátt áfram að skýra þetta atriði. Ég vil benda á til að sýna, hvað hv. frsm. fjvn. tekur sterk orð sér í munn, að hann minntist hér á eina löggjöf og sagði um hana, að hvaða byrði sem lögð væri á ríkissjóðinn til þess að framkvæma þau l., væri sjálfsagt að láta þau standa óbreytt. Svona fullyrðingar út í loftið sýna bezt, hvað það er ákaflega vægast sagt óyfirvegað, sem farið er með. Og þess hefur gætt fullmikið í þessum umr., að hv. frsm. fjvn. hafi fundið sig til knúðan, vegna mótmæla af hálfu annarra hv. þm., að fara um málin hvössum orðum. Svo held ég, að óþarfi hafi verið að draga fyrrv. hæstv. ríkisstj. inn í þessar umr., eins og hér hefur verið gert. Ég sé ekki, að nauður hafi rekið til þess og að það sé ekki um það að ræða hér, hvað hún hefur gert, heldur það vandamál, sem þingið á nú við að stríða, að afgreiða fjárl. sómasamlega og að finna það, sem ég kallaði haldkvæma tekjustofna, til þess að vega upp á móti greiðslunum. Það er ekki frekar mál fyrrv. hæstv. ríkisstj. en mál þeirra, sem ekki voru og ekki eru í ríkisstj. Það er vandamál þingsins í heild. Og þetta vandamál, skilst mér, að við höfum allir verið til kvaddir til að leysa og að það sé það, sem á að ráða gerðum okkar og stefnu, að ráða til lykta þessu vandamáli í þetta sinn og með hliðsjón af framtíðinni, að svo miklu leyti sem unnt er og í okkar valdi stendur. Loks skal ég segja nokkur orð í sambandi við áskorun, sem hv. þm. beindi til mín, um að ég gæfi yfirlýsingu í sambandi við þau skilyrði, sem ég setti fram í fjvn. á sínum tíma og hann þá virtist ekkert hafa við að athuga. Ég ætla ekki að setja nein ný skilyrði. En ég stend við þá hluti, sem ég hef sagt í sambandi við þetta. Úr því að þess var krafizt af mér, að ég segði til um það, hvað ég gæti samþ., að gengið yrði langt í fjvn. til breyt. á fjárlagafrv., þá sagði ég þetta, sem ég til tók í minni fyrri ræðu, að samþykki mitt í því efni yrði að vera að því tilskildu, að samkomulag yrði um öflun tekna á móti, og enn fremur að því tilskildu, að ríkar skorður yrðu við því settar, að ekki væri krafizt, að aðrar fjárveitingar yrðu af hendi greiddar, en eftir samþ. Alþ., hvernig sem viðhorfið væri. Og þetta er engin ný bóla, þó að fjmrh. setji þessi skilyrði. Og það hefur oft staðið á 22. gr. fjárl. ýmislega orðuð heimild fyrir ríkisstj. í því efni, til þess að hún geti verið viðbúin örðugleikum, sem fyrir kunna að koma. Þegar ég ræddi um þetta, var á fundi í fjvn. ekkert haft við þetta að athuga í sambandi við þessi fjárl.. og ég held, að öllum þar hafi þótt þetta eðlilegt ákvæði. Og margir aðrir en ég tóku undir það, að þetta síðastnefnda atriði yrði að vera vel skorðað. Yfir höfuð álít ég, að með samþykkt á brtt. hv. fjvn. sé komið það langt á útgjaldabrautinni, að hér megi ekki vera um verulegar hækkanir á fjárlagafrv. aðrar að ræða, ef við eigum að geta staðið við það að afgreiða fjárlög rekstrarhallalaust. Kann að reynast fullerfitt að ná því marki, og því rétt, eins og ég sagði, að hér sé reynt að stinga við fótum, þó að hins vegar sé aldrei hægt að tiltaka að, að þessari eða hinni krónunni megi fara með útgjöldin og ekki lengra.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hv. frsm. fjvn. kastaði hér hnútum viða um salinn, og hefði getað verið ástæða til að svara ýmsu af því, sem hann tók fram. En ég skal yfirleitt sleppa því. Það voru aðeins tvö atriði, sem ég vildi minnast á, sem snerta mitt starf. Fyrst og fremst viðvíkjandi því, að hv. form. og frsm. fjvn. vildi benda mönnum á þá leið að gera nú lagabreyt. þannig, að ágóði Viðtækjaverzlunarinnar renni í ríkissjóð, en ekki til útvarpsins. Ég vil nú mjög eindregið óska eftir því, að ekki verði horfið að þessu ráði. Frá upphafi hefur útvarpinu verið ætluð þessi tekjuöflun. Og þó að dálítill tekjuafgangur hafi orðið hjá útvarpinu nú um sinn, sem lagður hefur verið í byggingarsjóð, þá skortir á, að sá byggingarsjóður sé nægilega öflugur. Og svo er hitt, að margt getur komið fyrir viðvíkjandi rekstrinum, sem geri það að verkum, að útvarpinu veiti ekki af þessum tekjum. Hitt atriðið er það, að hv. frsm. fjvn. sagði, og það nokkuð í aðfinningartón, að það væri farið að lána fé frá útvarpinu kaupmönnum hér í bænum. En það mál er vaxið eins og nú skal frá sagt. Útvarpið á nokkurn byggingarsjóð. Og það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að gera teikningar að útvarpsbyggingu, sem hv. frsm. fjvn. minntist á. Ég hef nú látið segja mér það af forráðamönnum útvarpsins, að húsakynni þess séu óviðunandi, þannig að annaðhvort yrði að leggja út í byggingu handa útvarpinu eða þá hitt að leigja húsnæði handa því. Og um það leyti er ég tók við ráðherrastarfi, skýrði útvarpsstjóri mér frá, að hann ætti kost á að fá leigt húsnæði hjá Silla og Valda, en þetta húsnæði væri ekki hægt að fá leigt nema með því að borga allmikið af leigu fyrir fram og þetta væri því í raun og veru lán, en yrðu þó borgaðir vextir af fyrirframgreiðslunni á leigunni. Og vegna þess að ég álít það ranga stefnu að byggja útvarpshús í bráð, og reyndar óframkvæmanlegt, vildi ég ekki setja fót fyrir það, að þetta húsnæði yrði tekið á leigu, og þá með því skilyrði, sem sett var. En leigan á að vera eftir mati húsaleigunefndar. Ég hef ekki getað séð, að það væri á móti tilgangi byggingarsjóðs, þó að fé hans væri notað til þess að tryggja útvarpinu húsnæði á þennan hátt. Það má kannske segja, að það geti orkað tvímælis, hvort það hafi átt að fara nákvæmlega svona að þessu eins og gert var. En ég féllst á þessa till. útvarpsstjóra, af því að ég trúði því, að það væri mjög erfitt að fá húsnæði með húsnæðismatsverði, án þess að greiða fyrirfram leigu. En bygging útvarpshúss hlýtur að dragast svo, að ekki þurfi á þessu fé að halda í þá byggingu á þeim tíma, sem það er raunverulega lánað á þann hátt, sem ég hef tilgreint.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Það, sem kom mér til að biðja um orðið hér, var ræða hv. 2. þm. Rang. Mér virtist hann vera undrandi yfir því, að það skyldu koma fram raddir frá okkur fjvnm. um það, að við teldum, að tekjuliðir fjárlagafrv. væru óvarlegar áætlaðir, en æskilegt væri. Og máli sínu til stuðnings vísaði hann til þess, að undir nál. fjvn. hefði verið skrifað fyrirvaralaust af nm. Þessi hv. þm. vissi það þó vel, að það voru a.m.k. þrír nm., sem tóku það fram, að þeir teldu vissa liði á tekjuhlið fjárlagafrv. óvarlegar áætlaða, en æskilegt væri. Þetta var ekki fyrst og fremst af því, að þeir óttuðust, að einstakir tekjuliðir kynnu að bila, frá því sem gert er ráð fyrir tekjum af þeim í frv. - þeir tóku þetta fram -, heldur bentu þeir á það, að þótt svo ekki yrði, væri a.m.k. hætt við, að þessir tekjuliðir mundu ekki reynast það miklu tekjuhærri en þeir voru áætlaðir, að vona mætti, að tekjurnar reyndust það mikið fram yfir áætlun, sem reynslan sýnir, að þyrfti að vera til þess að mæta útgjöldum, sem ekki væri fyrir séð á fjárlagafrv. - Ég vildi að gefnu tilefni taka fram, að ég var einn af þeim mönnum, sem hafði þetta viðhorf í fjvn., þó að ekki yrði af því, að við létum það koma fram í nál. Um þá bjartsýni, sem þessi sami hv. þm. lét í ljós um framtíðarhorfur bæði ríkissjóðs og þjóðarinnar, ætla ég ekki að fara að tala nú. Ég vil aðeins leyfa mér að vísa í því efni til ræðu hæstv. fjmrh. og þeirra varnaðarorða, sem hann lét á því sviði falla í sinni ræðu hér í dag. Ég má varla hafa þetta öllu lengra. Það er nú orðið áliðið kvölds. En ég vil samt vona, að mér verði virt til vorkunnar, þótt ég hafi nokkuð hrifizt með af þessari snjöllu ræðu hv. þm. Barð., þegar jafnvel dauðir hlutir hafa tekið undir, eins og t.d. borðið fyrir framan þann hv. þm. Ég verð að taka undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði nú, að ég í raun og veru kannast ekki við hv. þm. Barð. í ræðum sínum nú, hvorki sem form. fjvn. og ekki heldur sem frsm. n. á þann hátt, sem ég bjóst við, að hann kæmi fram sem frsm. fjvn. En hinu ber að játa, að ég hef áður heyrt til hans sem þm. Barð. í fjvn. þannig, sem minnir mig á hans framsöguræðu hér, m.a. þegar hann krafðist svona, um tíunda hluta af öllu vegafénu í sina sýslu. Ég vil taka undir það, sem tveir hv. fjvnm. hafa tekið fram, að ég vil frábiðja mér alla bjartsýni í sambandi við þetta fjárlagafrv. Það játa ég, að það er kannske vanmáttartilfinning, sem ég hef fundið hjá mér í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv., sem maður finnur til, þegar maður ræður ekki við það verkefni, sem maður hefur við að glíma. Og ég skal einnig játa það, að ég varð heldur aldrei var við bjartsýni hjá hv. form. fjvn. í störfum hans í fjvn. Ég varð ekki var við, að það væri bjartsýni, þegar hann réttilega var að benda okkur á það í n. í umr., hversu illa horfði fyrir atvinnuvegunum nú og hvernig þessi eða hinn togarinn hefði selt og hversu þessi og þessi togarinn væri búinn að tapa mörgum þúsundum á hverjum tíma. Og það var engin sérstök bjartsýni, sem mótaði starf hans þá í n. Mér fannst hann sem nm. í fjvn. vilja taka málin eins og nauðsyn krafðist. - Um stórhugann er sama að segja. Það er raunalegt að þurfa að játa, að þessi stórhugur kom a.m.k. ekki fram í fjárlagafrv. Og hann kom heldur ekki fram í fjárveitingartill. fjvn., lengi fram eftir vetrinum, hvorki um skólamál, brúamál, flugmál eða önnur mál, sem aðkallandi þörf er að leysa. Ég játa, að fjvn. hafði að lokum aðstöðu til þess að leggja til, að meira væri veitt til þessara mála sumra, en til stóð um tíma, þannig að betur rættist úr, en á horfðist. Mér skildist hv. frsm. vera að reyna að sanna í þessari síðustu ræðu sinni bjartsýni sína og fjvn. með því að nefna ýmsar þær brtt., sem hún kemur fram með, og tek ég til dæmis m.a. 90 þús. kr. til viðgerðar Hólakirkju. Ég get ekki kallað það bjartsýni, þó að ég vilji ekki bera á móti þeim rökum, sem þessi hv. þm. færði fram máli sínu til sönnunar, að fyrst kirkjan hefði staðið þarna síðan á 17. öld, þá hefði hún ekki hlaupið burt, þó að ekki væri veitt fé til hennar nú. Það er rétt, hún hefði ekkert hlaupið. - Alveg eins skal ég minna á það, að það er kannske ekki hægt að bera á móti því, að það séu rök, sem fram kom í svari hans við fjárbeiðni til Menntaskólans á Akureyri. sem þessi hv. þm. ályktaði, er bent var á, að það hús, sem um var að ræða að byggja upp, væri timburhús og því í eldhættu og þar byggju margir menn, sem væru í hættu, ef eldur kæmi þar upp. Þá sagði hv. form. fjvn., að það væri ekki mikil ástæða til að gera mikið úr þessu, þar sem hús þetta hefði verið byggt um aldamót og væri óbrunnið enn. Þetta eru náttúrlega rök í lagi! - En það eru bara ekki rök í sambandi við það, sem um er að ræða hér, því að treg hafa verið bjartsýnin og stórhugurinn hjá fjvn. í vetur. Það stendur og varla til, að fjárlagafrv. hafi borið með sér merki þessara eiginda, þegar það kom í hendur fjvn., þegar fyrrv. hæstv. fjmrh. virtist ekki hafa treyst sér til þess að horfast í augu við ýmsar staðreyndir, sem fyrirsjáanlegt var, að horfast þyrfti í augu við og taka til greina. Gilti það um framlag til dýrtíðarráðstafana og margt og margt annað. Þetta var sem sagt allt á sömu bókina lært. Og ég sé ekki, að við í fjvn. þurfum sérstaklega að hrósa okkur neitt í þessu sambandi, heldur miklu fremur að hryggjast yfir því að þurfa að leggja fjárlagafrv. fram fyrir Alþ. eins og við höfum neyðzt til að gera. Og það væri ástæða til að fara fleiri orðum um það. En ég skal samkv. beiðni hæstv. forseta um, að menn stytti fremur mál sitt, láta við þetta sitja að sinni.



Herra forseti. Í íslenzku máli er talað um hausthug og vorhug. Ég man það í haust, þegar fjvn. settist á rökstólana, að þá var ekki mikið af þeim stórhug og bjartsýni hjá okkar virðulega fjvn-form. eins og var hér í dag og í gær. Hann lýsti því í haust með mörgum orðum. og að mínu áliti alveg réttilega, hvernig komið væri fyrir atvinnuvegum okkar. Hann lýsti því, hvernig komið væri með sina eigin togara. Og ég sá, að hann var raunamæddur á svip, þegar hann sagði frá því, að á útgerðinni hefði hann tapað 300 þús. kr., þannig væri komið fyrir okkar atvinnuvegum, að ekki væri hægt að láta þá bera sig, og það þrátt fyrir það, að salan væri sæmileg, og þrátt fyrir ágæta stjórn á framleiðslutækjum þessum. Og hann gat þess þá með þungum og ákveðnum orðum - og þá small meir í borðinu, en í dag fyrir framan hann -, að sumir hæstv. ráðh., sem áttu sæti í ríkisstj., mættu aldrei koma nálægt neinum atvinnurekstri, því að í öllu, sem þeir kæmu nálægt, væri sama sukkið og óreiðan, eins og allir vissu, sem nokkuð hefðu kynnzt þessum málum. En nú hefur hv. form. fjvn. alveg skipt um skoðun um væntanlega afkomu atvinnuveganna. Og ég veit, af hverju það er. Nú er hann búinn að fá nýja ríkisstj. Og enda þótt kassinn sé tómur, þegar hún tekur við, þá vonumst við nú til þess, og ekki sízt hv. form. fjvn., að eitthvað kunni að koma í kassann. Og þess vegna erum við samþykkir þessum stórhuga till., um að byggja skóla, verja landbroti, byggja brýr og yfir kýr, til þess að þær gefi arð. o.s.frv., o.s.frv., í því trausti, að það verði betur farið með það fé, sem þjóðin aflar, en á undanfarandi árum hefur verið gert. Og í því trausti höfum við samþ. það fjárlagafrv. ásamt brtt., sem hér liggur fyrir.



Ég vil bara að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Rang. lýsa algerlega ósönn þau ummæli, sem hann hafði hér eftir mér um fyrrv. hæstv. ráðh. Þau eru algerlega ósönn. - Tel ég ekki ástæðu til að ræða meira við hann um þetta á þessu stigi.



Ég skal ekki blanda mér í þær almennu umr., sem hér hafa farið fram um horfur í fjármálunum, en vildi aðeins víkja að nokkrum atriðum. Í till. fjvn. er gert ráð fyrir að hækka verulega fjárveitinguna á frv. til byggingar barnaskóla, til stofnunar héraðsskóla og byggingar húsmæðraskóla. Ég get verið fjvn. þakklátur fyrir þann skilning, sem hún hefur sýnt í þessum efnum, og þykir mér rétt að taka það fram, sem hér er áður bent á, að þótt þessar fjárveitingar séu talsvert ríflegar og ríflegri, en áður hefur þekkzt, miklu hærri, en á síðustu fjárl., þá eru þær langt frá því að vera fullnægjandi. En samt sem áður, þegar litið er til þeirra erfiðleika, sem n. hefur átt við að etja við afgreiðslu fjárl., get ég þakkað henni fyrir þann skilning, sem kemur fram í því að leggja til þessar hækkanir. Það er rétt, að þm. viti, að þótt þetta séu háar fjárveitingar, verður erfitt að fullnægja eftirspurn eftir fjármunum í þessar skólabyggingar og nokkur dráttur getur orðið á greiðslum í sambandi við skólabyggingar, sem eru komnar á stað, því að óhugsandi er að stöðva það, að einhverjar nýjar byggingar fari á stað, en það gæti orðið til þess að draga lengur en æskilegt væri greiðslur til skóla, sem eru í byggingu. - Þessi orð vildi ég láta falla um þessa liði og get skilið, að ekki sé unnt að hafa þessar fjárveitingar hærri, þó að þær hefðu þurft að vera það. Síðan vil ég minnast á tvær eða þrjár af till. fjvn. og þá fyrst á till. um, að sérstakur styrkur til vísindamanna og fræðimanna falli niður. Fjvn. hefur ekki minnzt á þetta atriði við mig, og vildi ég má fara fram á það við fjvn., að þessi till. yrði tekin til baka til 3. umr. til nánari athugunar. - Þá er það till. nr. 59, kostnaður við barnaverndarráð. Ég hef kynnt mér þetta nokkru nánar, síðan ég sá þessa till., og vildi óska eftir, að fjvn. sæi sér fært að taka þetta til nánari athugunar fyrir 3. umr. Skal ég svo ekki ræða meira um það atriði. Þá eru það brtt. á þskj. 545, frá þeim hv. 8. og 6. landsk. þm. 3. brtt. er um að hækka framlagið til sundmála úr 120.000 í 240.000, en þetta eru greiðslur vegna sundnámsskyldu í skólum. Vildi ég fara fram á, að hv. flm. till. tækju hana til baka til 3. umr., svo að mér gæti gefizt tóm til að ræða þetta mál nánar við fjvn. fyrir þá umr. Þá er till. á þskj. 560 frá hv. 4. landsk., um að hækka framlag til Menntaskólans í Reykjavík. Þetta mál hefur verið til umr. milli mín og fjvn., og hefur það verið til nokkurrar athugunar í ríkisstj., hvað gera mætti í sambandi við menntaskólabyggingu í Reykjavík og á Akureyri. Vil ég því mælast til, að hv. flm., ef honum er það ekki móti skapi, dragi þessa till. til baka til 3. umr. Þá er næsta till. á undan, till. hv. 2. þm. S–M. um 100 þús. kr. til flugskýlis og dráttarbrautar á Eskifirði. Undanfarna daga hef ég rætt ýtarlega við flugmálastjórann um, hverjar framkvæmdir í flugmálum væru mest aðkallandi. Eftir að hafa rætt málið við hann, hef ég fallizt á þá skoðun hans, að tvennt væri mest aðkallandi: Annars vegar að koma upp radarstefnuvita á Skaga, og hins vegar bygging flugskýlis á Austurlandi. Viðvíkjandi þessu sendi flugmálastjórn og ráðuneyti sameiginlega erindi til fjvn. og til athugunar fyrir ríkisstj., hvort ekki sé hægt að gera eitthvað í þessu máli í sambandi við fjárlagafrv. Ég vil fara fram á það við hv. 2. þm. S-M., að hann taki þessa till. aftur til 3. umr.

Ég er búinn að því.

Ég biðst afsökunar á því, að ég var þá ekki viðstaddur hér. Annars var ég búinn að tala um það við hv. þm.. því að þá sést, hvort nokkuð nýtt kemur fram um flugskýlisbyggingana á Eskifirði.