Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þegar frá var horfið hér á dögunum þegar þetta mál var fyrst rætt hér í Ed. höfðu farið fram nokkuð almennar umr. um málið. Það eru nokkur atriði sem snerta það sem mig langar til að drepa á. Fyrst vil ég segja það sem mína skoðun, bæði sem einstaklings og sem lögfræðings, að ég álít að þessar útvarpsstöðvar, sem kallaðar voru frjálsar útvarpsstöðvar og voru starfræktar á meðan á verkfallinu stóð, hafi verið ólöglegar. Ég er þeirrar skoðunar. Hins vegar tek ég það skýrt fram að þó að ég hafi þá skoðun, þá eru það auðvitað dómstólarnir sem fella dóm um það í réttarríki og eiga að fella dóm um fleira. Það hefur verið sagt að til greina gæti komið að segja að rekstur þessara stöðva hafi verið réttmætur vegna þess að það hafi verið til staðar neyðarréttur. Ég álít að það sé mjög langsótt skýring, það er mín skoðun. Neyðarréttur fyrirfinnst í öllum réttarríkjum, t.d. stjórnskipulegur neyðarréttur. Það er nú heldur sjaldan sem hann er nýttur. Þó hefur það komið fyrir, t.d. hér á landi. Það kom fyrir 1941 þegar Alþingi ákvað að fresta kosningum til Alþingis. Ég held að það hafi verið 1941. Þá var það rökstutt þannig, að það væri stjórnskipulegur neyðarréttur til staðar vegna styrjaldarinnar. Sama var að segja í Noregi þegar Þjóðverjar gerðu innrás í Noreg. Þá þurfti að grípa til stjórnskipulegs neyðarréttar þar til þess að stjórnin gæti haldið áfram störfum sínum. Í sambandi við refsiréttinn er þetta miklu skýrara, t.d. refsirétt og sjórétt. Þá er neyðarréttur réttur til þess að fórna minni hagsmunum fyrir meiri hagsmuni. Þetta er sérstaklega glöggt dæmi í sjóréttinum þegar skip er að sökkva og menn kasta útbyrðis vörum til þess að bjarga því sem eftir er af farminum. En í þessu tilviki held ég að það hljóti að verða nokkuð langsótt að ætla að rökstyðja það að til staðar hafi verið neyðarréttur í sambandi við rekstur þessara útvarpsstöðva. Ég skal viðurkenna það, það gera sjálfsagt flestir, að þegar útvarpi og sjónvarpi er skyndilega lokað án skýringa fyrir sennilega langflesta, því að ég geri ráð fyrir því að það hafi ekki allir verið að hlusta á útvarpið þegar það hætti störfum áður en verkfall hófst, þá skapast talsvert sérkennilegt ástand í þjóðfélaginu, það er rétt, vegna þess að fjölmiðlarnir, ekki síst útvarpið, eru svo snar þáttur í mannlífinu. Ég skal ekkert fullyrða um hvort hægt er að heimfæra þetta undir neyðarrétt. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta hafi ekki verið lögleg starfsemi. En dómstólarnir dæma auðvitað um það og eiga að dæma um það. Ég var spurður að því af blaðamanni frá BSRB-tíðindum meðan þetta var að ske hvaða augum ég liti á frjálsa útvarpið. Ég sagði honum að ég vildi nú ekkert tjá mig um lögmætið, en strax daginn eftir stóð í BSRB-tíðindum að ég væri meðmæltur ólögmætum útvarpsstöðvum. Ég vil gjarnan leiðrétta það hérna. Þetta var kallað frjálst og óháð útvarp. Það er eins og Dagblaðið sem kallar sig frjálst og óháð dagblað í tíma og ótíma. Dagblað sem leggur heilan stjórnmálaflokk nokkurn veginn í einelti, þ.e. Framsfl., er varla frjálst og óháð-dagblað þar sem einn af ritstjórunum er þm. Sjálfstfl. þó hann komi hér inn á þing og segist vera frjáls og óháður. Þetta er náttúrlega öllum ljóst að er tóm endileysa og stenst ekki. Dagblaðið er ekki frjálst og óháð dagblað. Það er málgagn Sjálfstfl. fyrst og seinast. - Ég ætla ekki að segja meira vegna þess að hv. þm. Ellert B. Schram er kominn hér í salinn, en hefur ekki málfrelsi hér og við náum ekki saman nema í Sþ. því er líklega best að hafa ekki lengri umr. um þetta hér. Nú er ég ekkert að deila á hv. þm., það er ekki það, en ég er að deila á blaðið og hvernig það heldur því fram að það sé frjálst og óháð. En það er aldrei sanngjarnt að deila á þá sem ekki hafa tækifæri til þess að verja sig á sama stað og tíma. Það væri hægt að flytja langt erindi, og verður eflaust gert, og langt mál um verkfallið og framkvæmd þess. Ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. Ég held að menn þurfi að kólna svolítið til þess að tala um þessi mál af skynsemi. En ég er þeirrar skoðunar að þegar svo er ástatt orðið í einu landi að menn taka dómsvaldið í sínar hendur, brjóta lög og krefjast þess að verða ekki ákærðir fyrir það og þurfa ekki að þola rannsókn og meðferð skv. stjórnskipunarlögum og lögum landsins, þá sé virkilega viss hætta á ferðum. Það er náttúrlega engin spurning um að það voru brotin lög í þessu verkfalli, en ég skal ekki fara nánar út í það við þetta tækifæri. Hér hefur verið lagt fram af hæstv. menntmrh. frv. til útvarpslaga. Ég get sagt frá því í fullri hreinskilni að ég var í miklum vafa um það í fyrra, þó ég samþykkti í mínum þingflokki að það væri lagt fram, hvort ég mundi fylgja því, en eftir þessa uppákomu er ég ákveðinn í að fylgja frv. Ástæðan fyrir því að ég hef verið í vafa er sú, að við búum hér við markað sem er 235 þús. manns og ég hef verið í vafa um að við gætum haldið úti myndarlegum útvarpsstöðvum fleirum heldur en einni og að gæðin mundu þá slakna, ef það kæmu margar stöðvar, vegna þess að markaðurinn er svo lítill og ekki mundi verða rekstrargrundvöllur fyrir því að halda uppi vönduðu útvarpi. En við ættum kannske að geta haldið uppi okkar Ríkisútvarpi eins og við gerðum í kreppunni 1930 og eftir það þó að það væri rekin t.d. ein myndarleg útvarpsstöð að auki af öðrum aðilum, þ.e. ekki af ríkinu. Hins vegar hef ég ekki trú á því að það væri skynsamlegt að gefa mörgum aðilum tækifæri til þess að reka hér útvarpsstöðvar. En ein myndarleg stöð, sem þyrfti helst að ná til alls landsins, held ég að væri þarfleg og allt að því nauðsynleg þegar svo er komið að menn labba bara út úr Útvarpinu og loka því ef menn eru ekki ánægðir með eitthvað sem gert hefur verið af stjórnvöldum. Ég vil því nota tækifærið til að lýsa yfir fylgi mínu við frv. til útvarpslaga. Varðandi þá till. til þál. sem hér liggur fyrir um skipun rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka afskipti ráðh. og embættismanna af rekstri ólöglegra útvarpsstöðva, þá vil ég strax taka fram að ég fylgi ekki till. Ég er á móti henni og mun greiða atkv. á móti henni. Ástæðurnar fyrir því eru ýmsar. Ég hef ekki mikla trú á rannsóknarnefndum Alþingis. Ég var við háskólanám í Bandaríkjunum fyrir rúmlega 30 árum þegar McCarthy-nefndin var að störfum sem var rannsóknarnefnd þingsins. Nú höfum við engan McCarthy hér. En ég minnist þess og það gera fleiri hvernig sú nefnd vann að málum, hvernig heiðursmenn voru teknir og auðmýktir fyrir opnum tjöldum.  Ég hef miklu meiri trú á því að hlutlausir dómarar og dómstólar rannsaki svona mál og dæmi í þeim. Ef menn þurfa að fá mál rannsökuð og dæmd eiga menn að snúa sér til dómstólanna. Við höfum ágæta dómstóla hér í landinu, að mínum dómi. Ég hef aldrei orðið var við annað. Ég hef verið starfandi lögfræðingur í 15 ár samtals og rak mikið af málum, bæði fyrir héraðsdómi og Hæstarétti, og ég varð aldrei var við að það gætti rangsleitni í dómum. Það orkar oft tvímælis hvort dómar eru réttir. Um það má lengi deila. Ég geri einnig ráð fyrir því að fullnaðardómstól, sem verður að dæma, geti skjátlast eins og öllum mönnum. En ég varð ekki var við að það væri rangsleitni í sambandi við t.d. dóma Hæstaréttar. Mér hefur fundist Hæstiréttur frjálslyndur dómstóll og réttlátur dómstóli þó að ég játi að ég hef ekki alltaf verið alveg sammála niðurstöðum Hæstaréttar. Það er annað mál. Um þessi mál má oft deila. Ég skal ekki, virðulegi forseti, hafa þessi orð fleiri. Ég mun greiða atkv. á móti þessari till. Ég tel hana ekki til þess fallna að rannsaka þessi mál og því síður að fella neinn úrskurð um réttmæti þeirra eða hvort þau eru eitthvað aðfinnsluverð.



Virðulegi forseti. 1. flm. þessarar till. um skipan rannsóknarnefndar til að rannsaka afskipti ráðherra af rekstri ólöglegra útvarpsstöðva hefur gert ítarlega grein fyrir tilgangi flm. með till. þessari og hef ég því ekki ástæðu til þess að fara jafnítarlega í efni málsins eftir að gerð hefur verið svo ágæt grein fyrir málinu. Í frásögnum fjölmiðla af þessum málatilbúnaði hefur verið sagt að hér væri á ferðinni rannsóknarnefnd sem beint væri gegn rekstri hinna ólöglegu útvarpsstöðva og hún eigi að rannsaka lagalega hlið þeirra mála. Þetta er á miklum misskilningi byggt. Það er ekki aðalefni þessarar till. að rannsaka lögbrot tiltekinna útvarpsstöðva sem settar voru á stofn hér fyrir fáum vikum. Dómskerfið kom til skjalanna í þeim málum. Rekstur stöðvanna var stöðvaður og rannsókn var gerð á rekstri þeirra og síðan kemur það væntanlega í hlut dómstólanna að fjalla um þau mál. Þessi till. fjallar ekki heldur um það hvort leyfilegt eigi að vera að setja upp aðrar útvarpsstöðvar en þá einu sem nú er leyfileg. Þessi till. snýst sem sagt alls ekki um það hvort svokallað frjálst útvarp eigi rétt á sér eða ekki. Það er allt önnur hlið málsins sem þessi till. fjallar um. Þessi till. fjallar fyrst og fremst um sérkennilega hlutdeild Sjálfstfl. og forustumanna hans að rekstri þessara útvarpsstöðva. Till. fjallar um þá sérkennilegu sögu sem nýlega gerðist þegar stærsti stjórnmálaflokkur landsins, Sjálfstfl., undir forustu nýkjörins formanns, Þorsteins Pálssonar, tók lögin í sínar hendur í nokkra daga. Þessi till. fjallar sem sagt um nokkuð fáheyrðan atburð í íslenskri sögu. Þetta er sagan um það þegar sett var upp sjóræningjastöð í húsi Sjálfstfl. á ábyrgð forustumanna flokksins ásamt stöð sem rekin var af einu af stærri dagblöðum landsins. Þetta er sagan um það þegar fulltrúar Sjálfstfl. í útvarpsráði gerðu það sem þeir gátu til þess að koma í veg fyrir á sama tíma að útvarpið tæki aftur upp starfsemi sína, að aftur heyrðist í útvarpinu. Og þetta er sagan um það þegar ráðh. sama flokks reyndu á sama tíma með aðgerðum sínum og aðgerðarleysi að koma í veg fyrir að lögum væri haldið uppi í landinu. Þetta er sagan um það þegar hæstv. menntmrh. þjóðarinnar, æðsti yfirmaður Ríkisútvarpsins, lýsti því opinberlega yfir að ástæðulaust væri að gera neitt í málum þessara ólöglegu stöðva fyrr en verkfalli lyki. Þetta er sem sagt sagan um það þegar Sjálfstfl. og forustumenn hans reyndu að tryggja að þessar sjóræningjastöðvar, sem voru sérstaklega á ábyrgð og undir forsjá forustumanna flokksins, kæmu í staðinn fyrir sameiginlegt útvarp allra landsmanna. Meginstaðreyndir þessa máls liggja nokkuð ljóst fyrir. Það liggur fyrir að ólögleg útvarpsstöð var rekin í húsi Sjálfstfl. og það dregur enginn í efa að það hafi verið gert með vitund og vilja forustumanna flokksins, þar á meðal vitund og vilja ráðh. flokksins og formanns hans. Það liggur líka fyrir að einn af þm. flokksins, hv. þm. Ellert Schram, bar sérstaka ábyrgð á stöð sem rekin var á vegum dagblaðsins DV. Það liggur líka fyrir og er viðurkennt af hæstv. fjmrh. að hann hafi hindrað löggæslumenn í starfi og gert það sem í hans valdi stóð til þess að koma í veg fyrir að lögbrotin væru stöðvuð. Ég ítreka að það er ekki aðalatriði þessa máls hvort menn litu þessi lögbrot allir eins alvarlegum augum eða ekki. Það er ekki kjarni málsins hvort menn telja að leyfa ætti svokallaðan frjálsan útvarpsrekstur. Það er ekkert atriði í málinu, ekki í því máli sem hér er verið að ræða. Það eru lögbrotin sem slík, ótvíræð lögbrot, sem eru auðvitað aðalatriði og aðild alþm. og forustumanna Sjálfstfl. að þessum lögbrotum sem skiptir hér mestu máli. Eins og ég gat um áðan er þáttur hæstv. menntmrh. mjög sérstæður og er nauðsynlegt að festa í þingtíðindum hvað um þátt þess ráðh. var sagt í Ríkisútvarpinu. Föstudaginn 13. okt. 1984 las fréttamaður útvarpsins svohljóðandi pistil, sem ég ætla að flytja hér, með leyfi forseta: „Fréttastofan hafði samband við Þórð Björnsson ríkissaksóknara í dag, sem sagði að sér hefði borist kæra í gær,“ þ.e. frá útvarpsstjóra, „málið væri í athugun og reynt yrði að vanda til þeirrar athugunar. Annað kvaðst ríkissaksóknari ekki geta sagt að svo stöddu. Fréttastofan hafði einnig samband við Jón Helgason dómsmrh. Hann sagðist hafa fengið upplýsingar um að samgrn. hefði fengið skýrslu um málið og sér hefði verið tjáð að útvarpsstjóri hefði kært þetta til ríkissaksóknara. Sjálfsagt mundi Landssíminn halda áfram athugun á þeirri hlið sem að honum sneri. Einnig hafði fréttastofan samband við Matthías Bjarnason samgrh. Hann sagði að Landssíminn annaðist öll fagleg mál fyrir Ríkisútvarpið, en að öðru leyti heyrði það ekki undir samgrn. Matthías Bjarnason sagðist ekki ætla að ganga fram fyrir skjöldu í þessu máli nema menntmrn. færi fram á það. Þá yrði það gert. Fréttastofan hafði í kvöld samband við Ragnhildi Helgadóttur menntmrh. Hún sagði að það væri svo margt aðhafst ólögmætt þessa dagana að það yrði að skoða það í heild þegar verkfallinu lyki.“ Þessi saga er með því ótrúlegasta sem gerst hefur í íslenskri pólitík um margra áratuga skeið. Þegar þjóðin öll hefur orðið vitni að lögbrotum sem framin eru daglega og samgrh. er spurður álits á því hvað hann vilji gera í málinu, þá lýsir hann því yfir að hann ætli ekkert að gera nema menntmrn. fari fram á það og vísar sem sagt málinu frá sér til samráðh. síns úr Sjálfstfl., hæstv. menntmrh. Hæstv. menntmrh. segir upp í opið geðið á allri þjóðinni...

Þá var búið að kæra málið.

Þá er búið að kæra málið. En hæstv. menntmrh. segir upp í opið geðið á allri þjóðinni að það sé ekki ástæða til þess að aðhafast neitt sérstaklega í þessu máli fyrr en verkfallinu lyki, þá væri kannske eðlilegt að skoða það nánar. Þetta er það sem felst í þeim orðum sem hæstv. ráðh. sagði.  En á sama tíma og þetta var að gerast urðu miklar umræður um það hvort ekki væri nauðsynlegt að opna Ríkisútvarpið að nýju með einum eða öðrum hætti og þá er kannske komið að ótrúlegasta þætti þessa máls vegna þess að rekstur hinna ólöglegu útvarpsstöðva hafði einmitt verið rökstuddur með því að þjóðin þyrfti á fréttaflutningi að halda. En þegar kemur að umræðum í útvarpsráði um það hvort ekki eigi að verða við þeim tilmælum, sem fram höfðu komið, að daglegar fréttir séu fluttar tvisvar sinnum á dag til þess að tryggja öllum landsmönnum aðgang að daglegu fréttaefni til að tryggja öryggi í landinu, þá bregður svo við að fulltrúar Sjálfstfl. í útvarpsráði eru þessu ekki samþykkir. Og hverjir voru fulltrúar Sjálfstfl. í útvarpsráði? Þar var enginn annar á ferðinni en aðstoðarmaður menntmrh., Inga Jóna Þórðardóttir, og raunar annar af forustumönnum Sjálfstfl., Markús Örn Antonsson. Það liggur fyrir skv. heimildum um umræður í útvarpsráði, þar sem þessi mál voru rædd, að fulltrúar Sjálfstfl. þvældust mjög greinilega fyrir því að ákvörðun yrði tekin um að opna útvarpið að nýju. Þau lýstu sig beinlínis andvíg því að það yrði gert, greiddu í öllu falli ekki fyrir málinu og greiddu ekki atkv. með því að fréttir yrðu fluttar. Það er sérstök ástæða til þess að spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort það hafi kannske verið að ráðum menntmrh. að aðstoðarmaður hans tók þessa afstöðu í útvarpsráði og hvort ekki sé greinilega nokkurt samhengi á milli þessara þriggja meginstaðreynda málsins, í fyrsta lagi þess að Sjálfstfl. stóð fyrir rekstri sjóræningjastöðvar í húsi sínu, í öðru lagi að ráðherrar urðu seinir til að halda uppi lögum í landinu og menntmrh. lýsti því beinlínis yfir að hann teldi ekki sérstaka ástæðu til að grípa í taumana og svo þessarar þriðju staðreyndar að aðstoðarmaður menntmrh. og annar fulltrúi Sjálfstfl. í ráðinu, Markús Örn Antonsson, reyndu hvað þeir gátu að koma í veg fyrir að útvarpið yrði opnað á nýjan leik. - Þess má svo geta í sviga að hæstv. menntmrh. átti þess kost að verðlauna fulltrúa Sjálfstfl. í útvarpsráði, Markús Örn Antonsson, fyrir framgöngu hans í þessu máli, er hann reyndi að koma í veg fyrir að útvarpið yrði opnað á nýjan leik, með því að veita honum útvarpsstjórastöðuna sjálfa fáeinum dögum síðar. Í þessu máli hafa hin furðulegustu rök komið fram. Við höfum hlýtt á fulltrúa Sjálfstfl. bera fram þau rök að útvarpið hafi brugðist skyldum sínum, útvarpið hafi skyldum að gegna gagnvart þjóðinni, eins og enginn mun neita, en útvarpið hafi brugðist þeim skyldum sínum og þá hafi verið réttlætanlegt fyrir hvern og einn í þjóðfélaginu að fremja það lögbrot að setja upp ólöglegar útvarpsstöðvar. Ég verð nú að segja að fólk sem leyfir sér að standa upp hér á Alþingi og hafa uppi málflutning af þessu tagi er svo sannarlega illa hæft til þess að gegna skyldum sínum í ráðherraembætti - eða hvað á að segja um aðrar þær stofnanir ríkisins sem hafa einkarétt í störfum sínum? Við skulum taka t.d. þá ágætu stofnun, sem ég veit að allir telja ekki mjög ágæta, en ég er út af fyrir sig ekki svarnastur andstæðingur við, þ.e. Áfengisverslun ríkisins, sem heyrir undir fjmrh. Þegar starfsmenn Áfengisverslunarinnar gera verkfall má vissulega með nokkrum rétti segja að Áfengisverslunin bregðist þeirri skyldu sinni að sjá þjóðinni fyrir áfengi.  Í sambandi við þennan ömurlega málflutning, sem ýmsir hæstv. ráðherrar hafa leyft sér að hafa uppi gerðum sínum til stuðnings, mætti líka spyrja: Hvernig verður með starfsmenn hugsanlegs frjáls útvarps? Eiga þeir ekki að hafa verkfallsrétt? Er ekki hugsanlegt að verkfall yrði gert í þessum stöðvum, sem ætlunin er að koma upp, eða er það hugsunin að starfsmenn þessara stöðva geti engan verkfallsrétt haft þannig að ekki geti orðið verkfall hjá þessum stöðvum? Ég vil að endingu segja um þetta mál, því að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það frekar en búið er að gera hér af 1. flm. málsins, að handhöfum framkvæmdavaldsins sem sitja í ríkisstj. er sérstaklega trúað til þess af Alþingi að gæta laga og réttar í þjóðfélaginu og það er því mjög alvarlegt, með því alvarlegasta sem getur komið fyrir í einu þjóðfélagi, þegar handhafar þess réttar, ráðherrarnir sjálfir, gegna ekki þeirri frumskyldu sinni, að ég tali nú ekki um þegar þeir svo leyfa sér að koma fram fyrir almenningssjónir og hvetja til lögbrota eins og var í þessu tilviki. Ég tel því að till., sem flutt hefur verið um rannsókn þessara mála, sé mjög nauðsynleg. Ég hjó eftir því áðan að hv. þm. Tómas Árnason taldi þessa till. ekki eðlilega og komst svo að orði undir lok sinnar ræðu að eðlilegast væri að láta dómstólana rannsaka mál af þessu tagi. Það er greinilegt að hv. þm. hefur ekki kynnt sér mikið efni þessara till. því að ég veit að ef hann gerði það mundi hann sem lögfræðingur vita að lögum skv. er ekki hægt að fela dómstólunum að rannsaka mál af því tagi sem hér er um að ræða. Það er ekki dómstólanna að rannsaka embættisathafnir ráðherra. Embættisathafnir ráðherra, þegar grunur leikur á um lögbrot, eru skv. stjórnarskrá landsins og lögum rannsakaðar af sérstökum rannsóknarnefndum skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar. Komist Alþingi síðan að þeirri niðurstöðu, eftir að rannsóknarnefnd hefur skilað áliti, eftir að hún hefur rannsakað málið, að ráðherrar séu tvímælalaust sekir um lögbrot eða um refsivert athæfi, þá er það Alþingis að ákveða endanlega hvort um frekari málarekstur verður að ræða og þá getur Alþingi hugsanlega valið þann kostinn að vísa málinu til dómstóla. En þá eru það ekki hinir almennu dómstólar sem fjalla um málið, heldur landsdómur. Sem sagt: hér hafa flm. valið þá einu löglegu leið sem fær er til þess að þetta mál fái eðlilegan gang og verði rannsakað með löglegum hætti.



Virðulegi forseti. Eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. benti á í lokaorðum sínum er hér farið fram á að farin verði fullkomlega eðlileg og lögleg leið til að rannsaka embættisgerðir ráðh. og tengist það rekstri þeirra útvarpsstöðva sem í gang fóru eftir verkfall útvarpsstarfsmanna ríkisins og kallaðar hafa verið frjálst útvarp. Ég vil í fáum orðum skýra aðild mína að þessari þáltill. vegna þess að mínar ástæður kunna e. t, v. að vera örlítið aðrar en annarra sem að ályktuninni standa. Menn hafa sagt hér: Við erum ekki að ræða um frjálst útvarp. Það kann að vera rétt í orði kveðnu. En ég tel samt sem áður, með tilliti til þeirra mála sem hér eru fram komin á þingi, mjög gagnlegt að afskipti ráðh. verði könnuð. Ég held að það hljóti að vera jafngagnlegt bæði fyrir ráðh. og þing, sérstaklega ef ráðherrarnir sjálfir telja ekkert að sínum afskipum, vegna þess að fram er komið á þingi frv. til útvarpslaga og það frv. hefur almennt verið kennt við útvarpsfrelsi. En ég tel að frv. sé ekki um frjálst útvarp að einu eða neinu leyti. Ég tel að það tengist að nokkru leyti undangengnum málum í eðli sínu. Það er gert ráð fyrir því í því frv. sem fyrir liggur að kosin verði svokölluð útvarpsréttarnefnd af þingi, sjö menn eftir hverjar alþingiskosningar, og þá eru þeir kjörnir af flokkum þeim sem sitja á þingi í hlutfalli við stærð þeirra. Síðan er gert ráð fyrir að menntmrh. skipi formann og varaformann þessarar nefndar úr hópi nm. Þetta frv. gerir sem sé ráð fyrir mjög miklum afskiptum ríkisvaldsins af hinu frjálsa útvarpi og er það í anda þess sem á undan er gengið. Menn skulu athuga að frjálsu útvörpin sem af stað fóru, og þá sérstaklega annað þeirra, koma fram fyrir atbeina stærsta ríkisafskiptaflokks landsins, þess flokks sem taldi það hreint og beint vera hlutverk sitt að grípa inn í á þessum vettvangi þegar skapaðist glufa og upplýsa landsmenn um það sem væri að gerast í kringum þá. Ég ætla ekki að fjölyrða mikið um lögmæti eða ólögmæti þessara útvarpsstöðva. Ég held að enginn maður efist um að þær hafi verið ólöglegar sem slíkar. Aftur á móti greinir menn á um hversu réttmætt var að koma slíkum útvarpsstöðvum upp. Ég fyrir mitt leyti tel það afskaplega eðlilegt þegar útvarp leggst af að menn reyni að bjarga sér sjálfir um slíka hluti og tel ekki að menn þurfi að verða neitt undrandi yfir því. Ég tel það aftur á móti ekkert sérstaklega eðlilegt þegar að því stendur stærsti stjórnmálaflokkur landsins. Ég vil aðeins benda á í því tilviki að ég efast um að umburðarlyndi manna hefði verið jafnmikið og það var þrátt fyrir allt ef hér hefðu verið á ferðinni einhverjir aðrir. T.d. var mjög algengt, þegar frjálsar útvarpsstöðvar voru að fara af stað úti í Evrópu fyrir 10–15 árum, að þær væru reknar af mjög róttæku vinstra fólki. Ég bið menn að hugleiða með sjálfum sér hvort umburðarlyndi manna hefði verið jafnmikið nú ef Fylkingin hefði orðið fyrst til að fara af stað með frjálst útvarp. Ég skil reyndar ekki andstöðu ráðh. við þessa rannsókn né andstöðu annarra manna, sem hér hafa lýst henni, við hana því að ég tel að báðum aðilum sé það jafngagnlegt að fengin verði niðurstaða í þessu máli og það sem allra fyrst. Mér skilst af orðum ráðh. að þeir telji ekkert óeðlilegt við afskipti sín af þessu máli. Ef þeir eru þeirrar skoðunar, hreinir og óskiptir, skil ég ekki hvers vegna þeir hvetja ekki beinlínis sjálfir til þessarar rannsóknar. Hv. 4. þm. Austurl. Tómas Árnason taldi að rannsókn þessi yrði að pólitískri sýningu. Það er landlægt í Framsfl. að þeir hafa ímugust á pólitík. Alltaf þegar framsóknarmenn hafa einhvern rökstuddan grun um að pólitísk umræða eigi að fara fram bregðast þeir mjög hart við og telja hana af því illa. Pólitísk umræða á að mati framsóknarmanna greinilega að fara fram í skúmaskotum, en ekki fyrir opnum. tjöldum, það er óviðeigandi. Ég held að menn sem hugsa þannig og skýra hugsanir sínar með þessum orðum dæmi sig sjálfir í þeirri umræðu. Afstaða þeirra til þess fyrirbæris sem kallast pólitík kemur mjög greinilega fram þegar menn segja það nánast berum orðum að slíkt eigi ekki að gerast nema einhvers staðar þar sem enginn sér eða heyrir til. Ég tel að ef niðurstaða þessarar rannsóknar yrði sú að afskipti ráðh., afskipti embættismanna eða annarra aðila, og þá á ég við stjórnmálaafla, af frjálsum útvarpsstöðvum hafi verið óeðlileg, þá sé það mikli stuðningur við þá brtt. sem BJ hefur lagt fram við frv. til útvarpslaga þar sem við leggjum einfaldlega til að svokölluð útvarpsréttarnefnd verði ekki skipuð, það sé engin útvarpsréttarnefnd aðili að heimildum til útvarpsreksturs, heldur eigi menn þar eingöngu við fyrirtæki Pósts og síma um úthlutun sendirásar eða tíðni og síðan gildi landslög um ábyrgð útvarpsstöðva á rekstri sínum, en ekki allir þeir undarlegu lagakrókar sem búið er að setja fram í frv. til útvarpslaga um álíka kynlega hluti eins og það að útvarpsréttarnefnd eigi að hafa beint eftirlit eða umsögn um það hvers lags rekstrarform er á því fyrirtæki sem að útvarpsstöðinni stendur, að útvarpsstöðvarnar verði að gera útvarpsréttarnefnd grein fyrir dagskrárstefnunni sem fyrirhuguð er, einnig að láta í té dagskrárefni á böndum og tilkynna líka hverjir beri ábyrgð á útvarpsefninu. Eins og það gerist ekki af sjálfu sér með þeim aðilum sem að útvarpsstöðinni standa. Eins er það að þessi útvarpsréttarnefnd sé nokkurs konar pólitískur dómstóll og geti í raun og veru valið og hafnað hverjir það eru sem að frjálsu útvarpi mega standa. Þá er frjálst útvarp ekki til nema á pappírnum, að mínu mati, og verður það ekki fyrr en flokksvaldinu, sem við búum við hér á landi, er létt af í þessum efnum sem svo mörgum öðrum og einstaklingum gefið það frelsi sem alltaf er verið að lofa þeim, en aldrei staðið við.



Virðulegi forseti. Till. sú til þál. sem liggur hér fyrir og er til umr. í þessari hv. deild er nokkuð sérstæð. Hún kveður á um að skipa skuli hér rannsóknarnefnd til að rannsaka starfshætti ráðherra vegna rekstrar á ólöglegum útvarpsstöðvum í nýafstöðnu verkfalli - ég vona að ég megi segja það - og hver afskipti ráðh. hafi verið af þeim málum. Hv. 5. landsk. þm. flutti framsöguræðu sem 1.flm. að þáltill. á miðvikudaginn var og fór þá nokkuð vítt yfir völl í þessum efnum. Ég ætla ekki að taka hans málflutning sérstaklega fyrir að svo komnu máli. Áðan hélt ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. og fór mjög geyst. Hans ræða gekk svo að segja öll út á það að tilkynna hve Sjálfstfl. væri brotlegur í þessum efnum. Ég held að ég hafi skilið hv. þm. rétt. Það var megininntakið í hans ræðu.

Það er rétt.

Hann sagði t.d., ef ég hef rétt eftir honum, að formaður Sjálfstfl. hefði tekið lögin í sínar hendur í nokkra daga, Sjálfstfl. staðið fyrir rekstri sjóræningjastöðvar í húsi sínu og annað eftir þessu. Þetta held ég að sé orðrétt eftir haft. Ég ætla ekki að afsaka Sjálfstfl., en ég hef ekki séð það koma fram neins staðar... 

Hverju trúir þm.?

Þm. trúir engu í þessum efnum fyrr en staðreyndir liggja fyrir. Ég veit ekki til að þar hafi verið rekin útvarpsstöð á vegum Sjálfstfl., alls ekki. Ég lýsi því hér með yfir að ég veit ekki til þess. Það kemur þá fram ef það hefur verið gert á vegum Sjálfstfl., en það veit ég bara ekki um.

Það er gott að loka augunum.

Þau eru sæmilega vel opin í mér en ég hef ekki orðið var við þessa stöð. Það á ekki að fullyrða neitt þegar rannsókn liggur ekki fyrir. Það er veist hér sérstaklega að ráðh. Ég er ekki að mæla með því að brotin séu lög. Það gerir held ég enginn okkar hér. En það hafa verið brotin lög, eins og sagt hefur verið hér, á ýmsum sviðum undanfarnar vikur. Ég held að allir geri sér ljóst að svo hefur verið gert. Við skulum þá láta reyna á þetta fyrir réttum aðilum. Þessi mál hafa verið kærð og eru í rannsókn og við skulum láta rannsaka þau til hlítar hvert á sínu sviði og fá það rétta upp. En ég kann ekki við það að hér séu hafðar uppi fullyrðingar um atvik sem leikur kannske grunur á en ekkert liggur fyrir um þessi mál fyrr en þau hafa verið rannsökuð af dómsvaldinu. Til viðbótar þessu vildi ég geta um það að talað er um að fólk hafi brugðist ólöglega við í frjálsum útvarpsstöðvum. Þetta má vel vera rétt og ég viðurkenni að það er lögbrot að reka slíkar útvarpsstöðvar skv. útvarpslögum sem nú eru í gildi. En hvað skeður þegar á mánudagsmorgni 1. okt. uppi í útvarpinu, Ríkisútvarpinu, sem hefur þá einokunaraðstöðu að miðla landslýð fréttum og öðru efni? Þar er haldinn starfsmannafundur fyrir hádegi og okkur hlustendum tilkynnt kl. tæplega eitt að nú sé lokað, þremur dögum áður en boðað verkfall skellur á. Þetta finnast mér vera vinnubrögð fyrir neðan allar hellur. Sem betur fer tók hv. 5. landsk. þm. undir það í sinni framsöguræðu. Hann telur þetta ranga aðferð. Ég er honum algerlega sammála og þjóðin er honum og mér sammála um að þarna er rangt að staðið. Það var lágmark að bíða fram á verkfallsdag með vinnustöðvun, en láta hana ekki skella á fyrirvaralaust. Þá brýst út þessi reiði sem myndar jarðveg fyrir frjálsu útvarpsstöðvarnar, sem við hlustuðum öll sömul meira og minna á, einmitt af því að engar fréttir var að fá. Þetta er ólöglegt, það skal ég taka fram, en það hefur tíðkast áður. Ég þarf ekki að minna hv. 1. flm. á það hvernig ástandið er í okkar kjördæmi, Vesturlandi. Við höfum vitað það báðir í langan tíma að þar eru lög brotin í sambandi við kapalsjónvarp. Ég held að nær 100% íbúðarhúsa í Ólafsvík tengist kapalsjónvarpi. Líkt er á komið í Borgarnesi og tíðkast töluvert mikið á Akranesi. Ég fer ekki lengra. Þetta hefur hv. þm. horft á undanfarin ár. Hann sagði í ræðu, ef ég man rétt á öðrum degi þingsins, í Sþ. að hann hefði minnst á þessi mál í útvarpsráði, sagt frá þessu þar og reifað hvað ætti að gera varðandi kapalsjónvarp. En ég veit að innst inni er hann jafnsammála mér um það að ekki hvarflar að okkur að fara að loka fyrir þetta hjá fólkinu þar vestur á Snæfellsnesi. En við vitum báðir að þetta eru lögbrot og það er hægt að ásaka okkur fyrir að hafa ekki sagt frá þessu fyrr. 



Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Valdimar Indriðason, kom hér í stól til að segja það að við skyldum láta rannsaka málin áður en fullyrðingum er slegið fram. Það er nákvæmlega það sem þessi till. hljóðar upp á og það vil ég benda hv. þm. á. Hér segir í 1. gr. að kanna skuli „embættisleg afskipti einstakra ráðh. af rekstri þeirra útvarpsstöðva er héldu uppi ólöglegri starfsemi í verkfalli opinberra starfsmanna“ o.s.frv. Í 2. gr. segir að kanna skuli „afskipti embættismanna af rekstri áðurgreindra útvarpsstöðva“ og síðan að nefndin skuli einnig kanna „aðra þætti þessara mála eftir því sem henni þykir ástæða til og nauðsynlegt reynist“. Það er nákvæmlega það sem þessi till. hljóðar upp á, hv. þm., þ.e. að rannsaka málið. Þess vegna fæ ég ekki séð með hvaða rökum mótmæli hv. þm. eru borin hér fram. Það hefur komið hér fram í máli annarra flm. að þessari till. að það er ekki verkefni almennra dómstóla að rannsaka embættisathafnir ráðh. heldur er það verkefni sérstakra rannsóknarnefnda sem kveðið er á um í 39. gr. stjórnarskrárinnar. Hér er í raun og veru um að ræða einu löglegu leiðina sem fær er til þess að athuga þessi mál sérstaklega. Mig langar til þess að biðja hv. þm., ef hann sér sér fært að koma hérna upp aftur, að svara því hvers vegna hann er á móti því að þessi leið sé farin. Ef hægt á að vera að segja eitthvað af eða á um þetta mál, hvers vegna er þá ekki viðunandi að rannsaka það eftir þeim leiðum sem einar eru færar í rannsókn þess? Hér er ekki verið að ræða um útvarpslög eða svokallað frjálst útvarp. En hv. þm. Stefán Benediktsson kom hér upp og gerði þau mál að atriði ræðu sinnar og mig langar til þess að minnast á eitt atriði í máli hans. Hann sagði að sér fyndist það ekkert skrýtið að menn hjálpuðu sér sjálfir þegar ákveðnar aðstæður koma upp. Ég verð að lýsa furðu minni á þessum orðum hv. þm. Mér finnst það ákaflega skrýtið og mjög ámælisvert ef menn hjálpa sér sjálfir í bága við lög hverjar svo sem aðstæður eru. Hér hefur verið talað um neyðarrétt og að hann geti á stundum réttlætt sjálfshjálp manna. Ég held að það sé ákaflega langsótt að bera því viðkvæði við hér. Ef þetta viðkvæði væri notað almennt í daglegu lífi hér á landi má þá t.d. kona, sem ekki á fyrir brauði handa börnum sínum, ganga út í búð og taka brauðið þar? Hefur hún þann neyðarrétt? Slíkar spurningar vakna þegar menn fara að bera fyrir sig neyðarrétt í máli sem þessu. Hv. þm. Stefáni Benediktssyni fannst það sem sagt ekkert skrýtið að menn hjálpi sér sjálfir, en fannst það athugunarvert að stærsti stjórnmálaflokkur landsins gerði það. Hvílíkur barnaskapur. Hvernig má það vera að menn megi hjálpa sér sjálfir ef stærsti stjórnmálaflokkur landsins má ekki gera það? Ég fæ þetta alls ekki til þess að ganga upp. Ef allir mega hjálpa sér sjálfir, þá hlýtur jafnt yfir alla að ganga. Það hefur verið flutt langt mál um þessa till. Ég sé enga ástæðu til að endurtaka efnisatriði þau sem hér hafa komið fram, en vil að endingu varpa fram einni spurningu: Ef allt er í sómanum með afskipti ráðh. og embættismanna af þessu máli, hvers vegna standa þeir þá gegn því og hvetja ekki til þess að það komi í ljós hversu rétt þeirra afskipti hafa verið af þessu máli?



Virðulegi forseti. Það voru fáein atriði í ræðu hv. 3. þm. Vesturl., sem kom hér í þennan ræðustól, sem ég vildi gera athugasemdir við hér og nú. Það sem um er deilt hér og um er rætt er rekstur þessarar útvarpsstöðvar í húsakynnum Sjálfstfl. Hv. þm. spurði: Hvar er sönnunin? Og ég skal svara því. Sönnunin er í fyrsta lagi í skýrslu radíóeftirlitsmanna sem miðuðu út þessa stöð að Háaleitisbraut 1. Það liggur fyrir skjalfest. Ég geri ráð fyrir að sönnunin sé líka í þeim lögregluskýrslum sem skrifaðar hafa verið um þetta mál en ekki hafa séð dagsins Ijós enn þá en sjá það vonandi síðar. Í þriðja lagi er sönnunin fólgin í því að myndatökumenn fyrir erlendar sjónvarpsstöðvar tóku þarna myndir og þessi útvarpsstöð skýrði sjálf frá því í sinni útsendingu að þetta hefði verið gert. Í fjórða lagi get ég sagt hv. þm. Valdimar Indriðasyni að ég veit að þessi stöð var starfrækt þarna og ég veit að ýmsir af frammámönnum Sjálfstfl. vita það líka. Hann ræður svo hvort hann trúir þessum orðum mínum, það er hans mál. Ég mundi ekki fullyrða þetta nema af því að ég tel mig hafa alveg fullgildar sannanir og vitneskju fyrir því að svona var þetta. Þetta voru mistök sem mönnum hefði verið sæmst að viðurkenna strax, en það var ekki gert. Þess í stað er reynt að hylma yfir málið með ýmiss konar hálfsannleik og yfirklóri í Morgunblaðinu t.d. Það er ekki mikill mannsbragur að þeim málflutningi. Hv. þm. vék að því að kapalkerfi væru starfrækt víðs vegar um land. Það er alveg rétt og m.a. í okkar kjördæmi. Og nú skal ég segja honum fáein atriði. Í útvarpsráði þegar á árinu 1981 liggur það fyrir í a.m.k. tveimur fundargerðum að ég gerði athugasemd við þetta og krafðist þess að haldinn yrði í útvarpsráði sérstakur fundur um þessi kapalkerfi bæði á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar. Það varð ekki. Talað var um að fá lögfræðilega álitsgerð. Það gerðist ekki vegna þess að Ríkisútvarpið hefur engan lögfræðing. Það sem gerðist var að þessu máli var, hygg ég, kastað á kerfislegan hátt milli póst- og símamálastjórnar og Ríkisútvarpsins. Annar aðilinn sagði sem svo: Þetta er fjarskiptamál. Hinn aðilinn sagði: Þetta er mál sem varðar útvarpslögin. Það var ekkert gert í þessu máli. En það var ekki vegna þess að ekki hefði verið vakin á því athygli í útvarpsráði. Ég hef líka, hv. þm. Valdimar Indriðason, margsinnis rætt þetta mál úr ræðustóli hér á Alþingi. Nú átti þessi hv. þm. kannske ekki sæti á Alþingi þá, en honum til glöggvunar og öðrum og þannig að það liggi fyrir ætla ég að rifja upp með leyfi hæstv. forseta nokkrar setningar úr ræðu sem ég hélt hér 26. nóv. 1981. Þar segir um þessi kapalkerfi: „Ég tel mig hafa orðið áþreifanlega varan við að fólk sem notfærir sér þetta vill að um þetta verði settar reglur. Það vill ekki vera þjófsnautar og vill ekki vera lögbrjótar. Þess vegna er auðvitað mjög brýnt að um þetta verði settar reglur. En mér finnst að það eigi ekki að leiða af sjálfu að settar verði reglur um að þessi rekstur haldi áfram eins og hann er. Ég held að það þurfi að setja mörg og margvísleg skilyrði um hvernig að slíkum rekstri skuli staðið, fyrst og fremst til þess að tryggja hagsmuni almennings. Það á auðvitað að vera það sem haft er að leiðarljósi. Enn má á það benda að í hv. Nd. hefur verið flutt frv. til l. um héraðsútvarp sem gerir ráð fyrir að einkaréttur Ríkisútvarpsins verði afnuminn. Nú er ég raunar sannfærður um að einkaréttur Ríkisútvarpsins til útvarps er úr sögunni. Hann er úr sögunni af margvíslegum tæknilegum ástæðum og verður aldrei endurheimtur.“ Þetta er úr þingræðu hér í nóv. 1981. Í sama mánuði bar ég fram fsp. til hæstv. menntmrh. sem þá var, núv. forseti Nd., hv. þm. Ingvar Gíslason. Þessi fsp. var svohljóðandi: „1. Hvaða ráðstöfunum hyggst menntmrh. beita sér fyrir til að tryggja almenningi eðlileg not þeirrar nýju tækni og þeirra möguleika sem myndbönd og myndvarp“ - eins og ég nefndi það - „veita, þannig að lágmarksgæðakröfur séu virtar og réttur skapenda og höfunda og flytjenda sé ekki fyrir borð borinn? 2. Telur menntmrh. að starfsemi þeirra fyrirtækja, sem nú dreifa sjónvarpsefni til almennings aðallega á Reykjavíkursvæðinu um myndstrengi, sé í samræmi við fjarskiptalög nr. 30 frá árinu 1941, útvarpslög nr. 19 frá 1971 og lög um vernd barna og ungmenna?“ 3. liður fsp. var á þá leið, hvort menntmrn. hafi látið kanna efnisframboð þeirra fyrirtækja sem dreifa sjónvarpsefni til almennings um myndstrengi. Það verður að segjast eins og er að það varð heldur fátt um svör hjá hæstv. þáv. menntmrh. Að vísu kom í ljós að hann hafði látið skipa 10 manna nefnd í málið. Hann kallaði þetta barbarisma og að fólk yrði að fá að rasa út, ef ég man rétt, og eitthvað þvíumlíkt í þessum efnum og honum fannst þetta æði skoplegt í aðra röndina. Ég vil rifja hér upp ummæli sem ég viðhafði síðar í þessari umr., með leyfi forseta: „Það, sem auðvitað liggur beinast við í þessu máli, er að nú starfar að endurskoðun útvarpslaganefnd sem þingflokkar eiga fulltrúa í. Önnur nefndarskipun í þá veru sýnist því auðvitað vera til lítils, óþörf. Auðvitað er eðlilegt að hæstv. menntmrh. feli þessari útvarpslaganefnd að gera hið fyrsta tillögur til breytinga í þessu efni á útvarpslögum og taka það verkefni út úr sem þetta mál varðar, því að heildarendurskoðun útvarpslaga hlýtur að taka meiri tíma. Það sýnist sjálfsagt og eðlilegt að þessi nefnd fjalli sérstaklega um þessi mál þannig að það ástand sé ekki viðvarandi að lög séu brotin. Það þarf þá að breyta lögunum til að aðlaga þau réttlætiskennd alls þorra fólks.“ Þetta sagði ég hér 1981 og bað um að þetta yrði gert og gerði till. um það. Það var ekki gert. Svo langar mig hv. þm. til skemmtunar að rifja hér upp ummæli hæstv. núv. iðnrh., þáv. hv. þm. Sverris Hermannssonar, sem var í stjórnarandstöðu. Hans ræða var mjög stutt og ég held að það sé ástæða, virðulegi forseti, til að lesa hana. Þá var búið að ræða allítarlega hér í Sþ. um þessi ólöglegu myndbandskerfi. Hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði: „Herra forseti. Hv. þm. fara að verða ýmsu vanir í ræðuhöldum hér á hinu háa Alþingi. Ég verð að játa að ég minnist þess ekki að hafa setið undir jafnfurðulegum ræðuhöldum og hæstv. tveir ráðh. hafa haft um hönd hér nú. Hæstv. menntmrh. segir að í þessu efni hafi fólk tekið lögin í sínar hendur. Og hvaða ráð sér hann þá? Hann segir að það eigi að lofa því að „rasa út“. Mér dettur í hug, af því að ég var að horfa á ógnarlegan bruna í morgun, hvort væri kannske ráð að láta brennuvarginn rasa út. Það eru sumir sem halda því fram að fangelsi sé ekki góður uppeldisstaður. Og hann hefur skipað 10 manna nefnd í málið -10 manna nefnd - og svo kemur hæstv. dómsmrh.“ - núv. hv. þm. Vesturl. Friðjón Þórðarson - „og fagnar þessari nefnd og segir að hann hafi enga kæru fengið, það hafi enginn hringt í lögguna út af þessu máli. Hér dynja kærurnar á sjálfri löggjafarsamkundunni frá þjóðkjörnum fulltrúum, - dynja kærurnar, lögbrot eru upplýst á allt að fjórum aðalbálkum laga, en hæstv. dómsmrh. fagnar því að hæstv. menntmrh. er búinn að setja 10 manna nefnd og meira að segja valinkunnan mann í formennsku hvað þá meir, þannig að það er vandað til hlutanna. - Ég á ekkert einasta orð yfir þessum málflutningi,“ sagði hv. þm. Sverrir Hermannsson. Og hann klykkti út með því að segja: „Ég verða að segja það að ef ég væri einn af þessum stjórnarsinnum hefði ég fyrir löngu gengið út úr þessum sal og hengt mig.“ Þetta voru ummæli Sverris Hermannssonar. Ég vil bara upplýsa hv. þm. Valdimar Indriðason um það að þessi mál hafa verið rædd hér. Athygli stjórnvalda hefur verið vakin á þessu hvað eftir annað. Þm. hafa ekki framkvæmdavaldið í sinni hendi en við höfum bent á hér hvernig þessum málum var háttað og það bentu mjög margir á. Hv. þm. Haraldur Ólafsson gerði það í þessari umr. hér og ég hef áður í Sþ. vitnað til hans ummæla í þessu máli, að lögin væru fótum troðin og hvort menn ætluðu að horfa á það. Það hefur verið á þetta bent. Skynsamlegasta leiðin hefði verið sú að útvarpslaganefndin hefði tekið þetta mál sérstaklega út úr. Ég held að það sé svolítill munur á því að búa til svona kapalkerfi í byggðarlögum og að senda út á öldum ljósvakans. Kapalkerfið er takmarkað við þá sem leyfa þennan kapal inn í sín hús. En ég tek fram að það er ólögleg starfsemi líka og þar hafa höfundarréttarlög verið margbrotin. Það er mjög alvarlegt mál og við getum ekki kinnroðalaust horft framan í aðra þegar við tökum hugverk núna og nýtum þau án þess að rétt gjald komi fyrir eins og t.d. er hjá Ríkisútvarpinu. Þetta er ekki vansalaust. En ég geri mér líka fullkomlega grein fyrir því að menn fara ekki um og rífa þessa kapla upp úr jörðinni. Það verður að setja reglur um þetta mál og það verður að setja reglur sem gera það að verkum að þarna sé lýðræði virt og þarna séu hagsmunir almennings virtir. Meginatriði slíkra reglna um kapalkerfi hygg ég að eigi að vera tvö. Í fyrsta lagi held ég að sveitarfélögin eigi að eiga þessi kerfi og í öllum tilvikum verður að hafa algerlega glögg skil á milli þess sem á kerfið eða rekur kerfið og þeirra sem nota kerfið til þess að senda eftir því dagskrá. Þetta er grundvallarsjónarmið, að það má ekki vera sami aðilinn sem á kerfið og rekur það. Þannig er þetta t.d. í Bandaríkjunum að þarna eru gerð skil á milli. Á ensku er það kallað common carriers, sá sem á eða rekur þetta kerfi og síðan geta dagskráraðilar, frá einum og upp í 50 kannske, átt þarna aðgang. Það eru þessi sjónarmið sem menn hafa bara hreinlega ekkert rætt hér enn þá. En við getum ekki haldið áfram að stinga hausnum í sandinn og láta sem þetta sé ekki til. Á það tel ég mig hafa bent mörgum sinnum hér á hinu háa Alþingi, en ráðherrar hafa látið þetta sem vind um eyru þjóta. Ég ætla bara að ítreka það, virðulegi forseti, að þetta mál, sem við erum að ræða hér, snýst eingöngu um að athuga það hvort afskipti ráðh. af rekstri þessara útvarpsstöðva hafi verið eins og vera átti. Þetta snýst ekkert um eðli þessara stöðva eða inntak heldur eingöngu það hvort afskipti ráðherranna samrýmdust réttum reglum. Ég hef efasemdir um það og þess vegna tel ég nauðsynlegt að þetta mál verði kannað. Það er ekki aðeins nauðsynlegt fyrir Alþingi, það er nauðsynlegt fyrir hæstv. ráðh. líka, að það komi þá í ljós hvort þeir eru jafnblásaklausir og þeir hafa haldið fram. Mig langar fyrst ég er hér kominn í ræðustól að víkja fáeinum orðum að ræðu hæstv. menntmrh. er hún flutti hér síðast þegar þetta mál var á dagskrá. Það fannst mér næsta undarleg ræða. Um hvað talaði hæstv. menntmrh.? Hún talaði mikið um Gróu á Leiti og tengdi þá alræmdu persónu við mína ræðu og væntanlega þá í þá veru að ég hafi hér farið með Gróusögur. Það var ekki hægt að skilja hennar mál öðruvísi. Ég veit ekki hvað hún átti við. Hún skýrir það sjálfsagt nánar hér í þessum umr. Ég las skýrslu um heimsókn lögreglu og radíóeftirlitsmanna í Valhöll. Var það Gróa á Leiti, sú skýrsla? Ég vitnaði til ummæla ráðh. sem höfð voru eftir henni í fréttatíma Ríkisútvarpsins? Var það Gróa á Leiti?

Gróa rangtúlkaði þau.

Ég rangtúlkaði ekki ummæli ráðh. Ég vitnaði til ummæla ráðh. og ég sagði að hæstv. menntmrh. hefði seinna skýrt sín ummæli þannig að hún hefði ekki meint þau eins og flestir skildu. Ég gat þess í minni ræðu og ég lagði ekkert sérstaklega út af þeim ummælum hennar. Við höfum áður, hæstv. menntmrh. og ég, átt nokkur orðaskipti um þetta. En það sem var kannske athyglisverðast við ræðu hæstv. menntmrh. var það að hún minntist ekki einu orði á þennan útvarpsrekstur í Valhöll. Það segir kannske meira en margt annað. Eitthvað var hún að tala um að menn rifu hár sitt og skegg hér, þeir sem það hefðu, bætti hún við og mátti raunar skilja svo hennar orð að það væri innanflokksástandið í Alþfl. sem gerði það að verkum að ég hefði vakið máls á þessu. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh. En ég held að hún ætti að hafa meiri áhyggjur af innanflokks- og innanhússvanda síns eigin flokks undir forustu nýs formanns en af ástandinu í Alþfl. Ég sé á blöðum að hún hefur lesið viðtal sem Morgunblaðið tók við Þorgeir 1bsen skólastjóra í Hafnarfirði. „Ég er sár sem sjálfstæðismaður“ segir í fyrirsögn sem Morgunblaðið birti 25. þ. m. Það er býsna merkilegt og það staðfestir raunar, finnst mér, það sem ég sagði í þessum umr., sem urðu hér 11. eða 12. okt., um þá breytingu sem orðin er á Sjálfstfl. Með leyfi forseta, þá sagði Þorgeir Ibsen: „Að endingu vil ég segja eftirfarandi sem einlægur sjálfstæðismaður. Mér finnst í dag að ég sé ekki í flokki Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar." - Þetta er hárrétt athugað, hann er í flokki Þorsteins Pálssonar núna og þar er verulegur munur á. - „Þeir voru „statesmen“, sem voru virtir langt út fyrir raðir sjálfstæðismanna. Ég vil ekki að ungu mennirnir, sem við höfum lagt traust okkar á, geri flokkinn að gullastokki til að fá útrás fyrir hégómlegan metnað og valdagræðgi.“ Þetta eru merkileg ummæli frá helsta forustumanni Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi. En það er ekki allt búið enn. Síðan segir, með leyfi virðulegs forseta: „„Ég var þeirrar ánægju aðnjótandi að sitja síðasta landsfund Sjálfstfl. Það ríkti mikil eining eftir langt erfiðleikatímabil og flokkurinn virtist heill og sterkur. Nú virðist mér hann farinn að líkjast stórum slöttólfi, hann er mikill vexti, en linkulegur, og er það mikið harmsefni, því vissulega hefur flokkurinn fram til þessa átt erindi við þjóðfélagið,“ sagði Þorgeir 1bsen að lokum.“ Ég held í ljósi þessara ummæla að ástæða sé til fyrir sjálfstæðismenn að hafa svolitlar áhyggjur af sínum heimilisvanda sem frá þeirra sjónarmiði núna er sjálfsagt þyngri en tárum taki. Þorgeir 1bsen segir sitthvað fleira í þessu viðtali. Ég veit ekki hvort ástæða sérstök er til að rekja þau ummæli. Ég þóttist sjá í Morgunblaðinu að hæstv. menntmrh. hefði lesið þetta viðtal og ég geri ráð fyrir að þetta viðtal við þennan forustumann Sjálfstfl. sé forustumönnum Sjálfstfl. núv. mikið áhyggjuefni vegna þess að ég held að hann túlki skoðanir óbreyttra flokksmanna sem hafa stutt Sjálfstfl. Þetta er það sem hefur verið að gerast í Sjálfstfl., þetta eru þau vatnaskil sem orðið hafa þegar frjálshyggjugaurarnir hafa náð yfirhöndinni í flokknum, því miður að mati margra sem hugsa af meiri ábyrgð. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort ástæða er til að hafa um þetta miklu fleiri orð. Það mætti gera hér sérstaklega að umtalsefni þátt hv. þm. Ellerts B. Schram í þessu útvarpsstöðvamáli. Ég ætla ekki að gera það að sinni vegna þess að þetta mál snýst eingöngu um afskipti hæstv. ráðh. af þessu máli. Eins og fram kemur í skýrslu Radíóeftirlitsins að þáv. póst- og símamálaráðherra gefur lögreglunni fyrirmæli í gegnum síma, eins og fram kemur í þeirri skýrslu, um það að hennar heimsókn og eftirlitsmanna sé ekki með hans vitund og vilja sem þýðir að lögreglan hverfur af vettvangi. Hvernig sem menn líta á þetta mál, þá er það ljóst að þetta símtal ráðh. verður til þess að lögreglan hverfur af vettvangi. Afskipti borgarstjórans í Reykjavík af þessu máli eru líka sérstakur kapítuli, en ég ætla ekki að gera þau að umræðuefni hér á Alþingi. Það er eðlilegt að ræða bara um afskipti ráðherranna. Ég held að það sé öllum fyrir bestu að staðreyndir þessa máls verði dregnar fram í dagsljósið. Það er hæstv. núv. fjmrh. fyrir bestu og þeim öðrum ráðherrum sem hafa komið við sögu þessa máls. Það er nauðsynlegt fyrir þeirra starfsheiður að þetta sé rannsakað, og að þetta sé skoðað, skýrslur séu lesnar og lagðar fram, t.d. lögregluskýrslur um þessa heimsókn í Valhöll. Komi það í ljós að rétt var að staðið, gott og vel. En komi það í ljós að ráðherrar hafi þarna farið út fyrir sín eðlilegu valdmörk, þá er það sérstakt athugunarefni fyrir hinn stóra slöttólf kannske sérstaklega, Sjálfstfl., sem linkulegur er orðinn að mati Þorgeirs Ibsen. Virðulegi forseti. Ég hef þessi orð ekki fleiri. Ég ítreka það, vegna þess að Morgunblaðið og Dagblaðið hafa uppi markvissa viðleitni til að snúa út úr þessu máli öllu og rangfæra það, að ég er fylgjandi því að einkaréttur Ríkisútvarpsins verði rýmkaður og fleiri aðilar fái að reka útvarpsstöðvar. Um það er enginn ágreiningur. Þetta mál snýst ekki um það. Þetta mál snýst eingöngu um það hvort afskipti ráðherranna af þessu máli voru eins og vera átti. Það er kjarni málsins. Og hæstv. menntmrh. getur komið aftur í þennan ræðustól og haldið áfram að tala um Gróu á Leiti. Hún er sjálfsagt vel kunnug ágætum verkum Jóns Thoroddsen, en það eru ýmsar fleiri persónur í hans bókum sem kannske væri ástæða til að gera að umtalsefni hér í þessum ræðustól.



Virðulegi forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að ræða hér langt mál um löglegar eða ólöglegar útvarpstöðvar. Ég á von á því að innan nokkurra vikna komi hér til umr. frv. um ný útvarpslög og þá er tækifæri til þess að ræða um ýmiss konar fyrirkomulag sem hugsanlegt er á útvarpsrekstri. En ég get ekki látið hjá líða að minnast hér á örfá atriði sem hafa komið fram í þessum umr. um þáltill. um skipun rannsóknarnefndar. Þar virðist mér að menn hafi leyft sér að fara heldur vítt og breitt í stað þess að einbeita sér að kjarna málsins, þ.e. hvort ráðherrar hafi látið undir höfuð leggjast að sinna ótvíræðum skyldum sínum eða hafi með atbeina sínum torveldað réttum aðilum rannsókn þessara mála. Ef hér væri um mjög mikilsvert mál að ræða, alveg gífurlegt mál, þá ætti slík till. fullan rétt á sér. En ég held að eðli sínu samkvæmt sé þetta mál þannig vaxið að flestir þættir þess séu næsta augljósir. Ég lít svo á að tilgangur hv. flm. till. sé fyrst og fremst að gefa ráðh. tækifæri til þess hér á hinu háa Alþingi að skýra mál sitt. Þeir hafa þegar gert það að nokkru leyti og ég á von á því að þeir muni svara ýmsum þeim spurningum sem þegar hafa komið fram. Ég tek undir það, sem hv. þm. Tómas Árnason sagði, að ég tel ekki ástæðu eðli málsins vegna til að skipa slíka rannsóknarnefnd og ég mun greiða atkv. gegn skipun hennar. En það breytir því ekki að ég tel ýmis atriði í þessu máli vera þess eðlis að full ástæða og réttmæt sé að ræða það hér á hinu háa Alþingi. Það er aðeins ein spurning sem ég vildi leggja fyrir hæstv. menntmrh. vegna þess að hennar hefur ekki verið spurt enn þá. Það er í sambandi við Ríkisútvarpið. Það hefur farið dálítið fyrir brjóstið á mér og öðrum að hin mjög svo ótímabæra útganga útvarpsfólks kl. 1, 1. okt. s.l. hefur verið notuð til þess að réttlæta og jafnvel að varpa einhverjum ljóma á starfsemi - ég leyfi mér að segja - ólöglegra útvarpsstöðva í landinu. Ég er dálítið hissa á því núna að enn skuli þetta vera tekið upp hér í þessari umr. að það að útvarpsfólkið gekk út skuli vera notað til þess að meira en réttlæta, jafnvel að telja að nauðsynlegt hafi verið að slíkar stöðvar risu. Ég er þessu algerlega ósammála. Ég vil vísa á bug allri slíkri röksemdarfærslu. Það er alveg augljóst mál að hinar svokölluðu frjálsu útvarpsstöðvar voru tilbúnar að hefja starfsemi þegar er verkfallið hæfist. Það voru ýmis teikn á lofti sem bentu til þess að útvarpið mundi hætta útsendingum að morgni 4. okt. A.m.k. var hæstv. fjmrh. svo viss um það að hann greiddi starfsfólki BSRB ekki laun 1. okt. á þeirri forsendu að verkfallið mundi hefjast hinn 4. En ég vil að mjög skýrt komi fram að ég tel rangt að tengja þetta tvennt. En spurning mín er þessi: Hvernig stóð á því að ekki var gripið til þeirra ráða sem ríkisstj. hafði yfir að ráða til þess að tryggja starfsemi Ríkisútvarpsins áfram í verkfallinu? Það var í lófa lagið að setja brbl., ekki um frjálsar útvarpsstöðvar, heldur um einhverja tiltekna starfsemi Ríkisútvarpsins. Til þess kom ekki fyrr en kjaradeilunefnd heimilaði mjög takmarkaða fréttaþjónustu útvarpsins. Ég veit að hæstv. menntmrh. mun hafa svar við þessari spurningu. Ég vil að hún komi fram vegna þess að hún er innlegg í þetta mál allt saman. Að öðru leyti hef ég ekki miklu við þetta að bæta. En ég verð þó að láta í ljós dálitla undrun með það að Ríkisútvarpið skuli ekki kallast frjálst útvarp, en hins vegar útvarpsstöðvar, sem spretta upp við ýmis undarleg skilyrði, eru kallaðar frjálsar. Ég er ekki svo viss um að það sé til öllu frjálsari starfsemi á Íslandi en einmitt sú sem fram fer í Ríkisútvarpinu, bæði hljóðvarpi og sjónvarpi. Ég held að einmitt það form sem þar hefur nú tíðkast um meira en hálfrar aldar skeið hafi að ýmsu leyti verið mjög heppilegt fyrir þessa fámennu þjóð og ég mun koma að því nánar þegar útvarpslagafrumvarp verður rætt hér. Hins vegar er ég fylgjandi því og hef verið nú um skeið að önnur form útvarpsrekstrar verði tekin upp og ég tel alveg sjálfsagt að einkaréttur útvarpsins verði mjög takmarkaður og reyndar afnuminn. Ég hefði að vísu óskað eftir nokkuð lengri umþóttunartíma um þetta og það má vera að það komi fram í umr. um útvarpslagafrumvarpið. En hvort frelsi hinna frjálsu verður svo miklu meira, það er ég ekki viss um. Það eru allmörg ár, sem betur fer, liðin síðan málflutningur var kenndur við menn eins og Göbbels. Ég segi, sem betur fer, því að það er óréttmætt og það er rangt og við eigum ekki að stunda slíkt, hvorki í ljósvakanum né í blöðum. Þess vegna hrökk ég óneitanlega við þegar ég las í leiðara DV núna hinn 23. okt. s.l. setningu eins og þessa með leyfi virðulegs forseta: „Lesendur þurfa ekki lengur að gera sér að góðu hlutdrægni fréttastofu Ríkisútvarpsins og hinar mjög svo vanstilltu BSRB-fréttir, sem voru skrifaðar í heiftúðugum stíl Völkischer Beobachter.“ Ég átti ekki von á að þurfa að lesa svona í íslensku blaði haustið 1984. Ég held a$ við ættum að taka til athugunar að tjáningarfrelsi er ekki frelsi til að ausa óhróðri og kasta skít hver í annan, heldur frelsi til að ræða málin á skynsamlegan og yfirvegaðan hátt.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. Valdimar Indriðason, ágætur sessunautur minn, vék að ræðu minni hér áðan og fór nokkrum orðum um meginefni hennar. Mér þótti það heldur ánægjuleg ræða og um margt til fyrirmyndar vegna þess að þarna heyrðist loksins í talsmanni Sjálfstfl. sem hafði svolítinn metnað fyrir hönd síns flokks og hafði greinilega samvisku á sínum stað, það er meira en hægt er að segja um alla talsmenn þess flokks, þó hún væri að vísu ofurlítið bitin. Honum var ekki sama hvort Sjálfstfl. og forustumenn hans væru sekir um lögbrot og hann viðurkenndi það hreinskilnislega og opinskátt að rekstur útvarpsstöðva væri lögbrot að óbreyttum lögum. Það er talsvert annað en heyra hefur mátt frá talsmönnum Sjálfstfl. á undanförnum vikum. Hann lýsti hins vegar þeirri von sinni að Sjálfstfl. væri ekki viðriðinn þetta mál. Ég skil vel þá frómu og heiðarlegu ósk hans. Ég veit að hún er af heilum hug mæli. En ég get ekki sagt að ég sé bjartsýnn fyrir hans hönd. Það er fullsannað að útsendingar þessarar sérstöku útvarpsstöðvar fóru fram frá húsi Sjálfstfl.  Ég hygg að þeir sem eitthvað þekkja til þessa máls og til rannsóknarlögreglunnar viti það sama og kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni áðan. Þetta er fullsannað mál. Því miður, hv. þm., er þetta fullsannað mál. Hvað svo sem frómum óskum og góðum vonum líður, sem ég kann vel að meta að eru á sínum stað, fer ekki milli mála að þarna var Sjálfstfl. að verki og bar fulla ábyrgð á. Og eins og ég nefndi áðan hafa síðan staðið hér upp tveir talsmenn Sjálfstfl. á Alþingi, bæði hv. þm. Ellert Schram og Þorsteinn Pálsson, formaður flokksins, og varið löngum tíma í að verja þessi lögbrot og meira að segja hreyki sér af þeim. Ég ítreka það enn að frá mínu sjónarmiði er það ekki það sem mest stendur upp úr í þessu máli hvort útvarpsstöðvar voru reknar eða ekki. Það er alveg rétt, sem hv. þm. nefndi hérna áðan, að lögbrot hafa fyrr verið framin í landinu. Og á þessu sviði, þ.e. á útvarpssviðinu, er um mörg lögbrot að ræða fyrr og síðar og þá ekki síst býsna mörg núna á allra seinustu árum. Margir okkar hafa haft þungar áhyggjur af því að framkvæmd laga væri ekki í samræmi við lagabókstafinn. Það getur auðvitað ekki góðri lukku stýrt hjá þjóðinni ef lög eru brotin í langan tíma með vitund og vilja forráðamanna þjóðfélagsins. En það sem er auðvitað hneykslanlegast í þessu máli er það, að í þessu tilviki voru það ráðherrarnir sjálfir og forustumaður flokksins sem stóðu fyrir lögbrotinu og vörðu það. Það er það sem er auðvitað meginmálið í þessu sambandi.

Hvaða ráðh.?

Spyr nú sá sem ekki veit. Ég heyri að hæstv. menntmrh. kemur alveg af fjöllum. Hann kannast ekki við það hvaða ráðherrar Sjálfstfl. hafa verið viðriðnir þetta mál, hefur ekki heyrt þess getið. En ekki ætla ég nú að endurtaka það sem ég hef sagt hér eða það sem aðrir hafa sagt. Ég ætla einungis að segja það, að ég heyrði á ræðu hv. þm. Valdimars Indriðasonar að honum fannst sjálfsagt að láta rannsaka málið og það tel ég góðs vita. Og ég spyr því: Er ekki eðlileg afleiðing af þessari afstöðu þm. að hann styðji till. okkar vegna þess að málið verður ekki rannsakað fyrir dómstólum? Afskipti einstakra ráðh. af þessu máli og hugsanleg brot þeirra á lögum í því sambandi verða ekki rannsökuð fyrir almennum dómstólum. Þess vegna er auðvitað langeðlilegast að hv. þm. styðji okkur í því að þessi till. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég hef það sem af er þessu þingi reynt að leiða hjá mér nokkuð móðursýkislega umræðu um frjálst útvarp og það sem því fylgi þar sem fólk hefur greinilega ruglað mjög mikið saman lögbroti og einkennum þess fréttaflutnings sem fram fór í þessum svokölluðu frjálsu útvörpum. Ég get samt sem áður ekki leitt það hjá mér ef orð mín, töluð hér áðan, eru rangfærð. Ég lýsti því yfir að ég teldi hér vera um lögbrot að ræða. Ég er ekki dómari og enginn okkar hér, þannig að það er dómstóla að dæma um alvöru þessa brots. Ég lýsti því yfir líka að ég teldi það í sjálfu sér ekki alvarlegt og jafnvel eðlilegt að fólk bjargaði sér sjálft í þessum efnum þegar það hefði ekki þá þjónustu sem það er jafnvant og það er vant þjónustu Ríkisútvarpsins. Ég er meðflm. að þessari till. vegna þess að ég tel það mjög alvarlegt ef sannast aðild ráðamanna þessarar þjóðar að þessu lögbroti. Það er allt annað en að upp spretti einhverjar útvarpsstöðvar hér og þar. Það er spurningin um aðild ráðh. og embættismanna þeirra manna sem við höfum skipað til þess að framkvæma þau lög sem við setjum á þessu þingi. Þess vegna er ég meðflm. að þáltill. um rannsóknarnefnd í þessu máli. Ef aðild ráðamanna að lögbroti telst sönnuð eða jafnvel þó að aðeins leiki grunur á um hana, þá tel ég það mjög alvarlegt fyrir þingræðið í þessu landi og nauðsynlegt að við því verði brugðist með þeim ráðum sem tiltæk eru og okkur eru í hendur falin.



Virðulegi forseti. Rétt á meðan hv. 3. þm. Suðurl. lýkur símtali sínu ætlaði ég að nota tækifærið til að gera örfáar aths. Það er ljóst að Gróa er þaulsætin yfir kaffibollanum hjá hv. 5. landsk. þm. og hefur greinilega haldið því að honum að enginn megi kæra lögbrot nema ráðherrar. Hv. þm. upplýsti það að í hans eigin kjördæmi hefðu að mér skilst þrjár ólöglegar kapalstöðvar starfað um árabil. Hann kveðst hafa vakið athygli á þessu á útvarpsráðsfundi og skilur svo ekkert í -  „Í því „frelsisæði“ sem gengið hefur yfir landið á síðustu misserum hefur lítið borið á andspyrnu, enda erfitt að vera á móti „tíðarandanum“, segir í greininni. Það reynist mörgum erfitt þessa dagana, a.m.k. þeim sem vefja það fyrir sér að afgreiða jafnsjálfsagða réttarbót og breytingu á útvarpslögunum. - Áfram held ég, með leyfi hæstv. forseta: „Það er þó full ástæða til að vara fólk við að fara of geyst inn í faðm frelsisins, en vinna frekar markvisst og skipulega að þeirri för í þeim tilfellum þegar við á.“ Svona hljóðar hluti af þessum leiðara. Ég held næstum því að ég verði að lesa allan þennan leiðarastúf. Hann er svo skemmtilegur að ég held að þeir sem hv. þm. kallar að mig minnir „frjálshyggjugaurana“ ættu að átta sig á þessum leiðara, stækka hann, ramma hann inn og hafa hann fyrir veggspjald til þess að menn áttuðu sig á því hver þörf væri á því að innleiða sjálfsagt frelsi í landinu innan ramma laga siðaðra manna. - Í leiðaranum segir áfram: „Íslendingar þurfa ekki annað en að líta á staðreyndirnar í kringum sig til að sannfærast um réttmæti þessarar varfærni. Á launamarkaðinum ríkja heiftúðugustu deilur síðustu áratuga vegna „frjálsra“ samninga, á peningamarkaðinum ríkja hæstu raunvextir heims vegna „frjálsra“ vaxta og á vörumarkaðinum sópa milliliðirnir til sín fjármagni vegna „frjálsrar" álagningar. Hvað síðasta dæmið varðar má geta þess að það hefur ævinlega verið erfitt að dæma um ágæti þess að innleiða frelsi til verslunarálagningar,“ - Ég skýt hér inn í tilvitnunina að það eru margir fyrirvarar í greininni. Þar er fyrirvari á eftir hverri fullyrðingu. En ég held áfram lestrinum: „þar sem ekki hefur verið hægt að fullyrða með neinu öryggi hvað hefði gerst ef frelsið hefði ekki verið innieitt. Sem betur fer eru undantekningar frá reglunni, t.d. við verðlagningu á landbúnaðarafurðum. Þar hefur verið stuðst við strangar reglur sem er hægt að nota til að bera saman verðlagningu með eða án álagningarfrelsis. Í frétt á bls. 3 í NT í dag er tekið athyglisvert dæmi frá Verðlagsstofnun um þetta. Álagning á lambakjöti, sem var gefin frjáls í febr. s.l., hefur haft í för með sér allt að 20% hærra verð til neytenda en ef sexmannanefndin hefði notað reglur sínar og 8% að meðaltali. Þessar niðurstöður Verðlagsstofnunar ættu að sannfæra menn um að frelsi til álagningar leiðir ekki endilega til lækkaðs vöruverðs.“ - Ekki endilega. „Hér er þó ekki verið að leggjast gegn slíku frelsi, því það hefur áreiðanlega eitthvað gott í för með sér. Hér er einfaldlega verið að vara menn við þeim eilífðar áróðri frjálshyggjumanna að frumskógarfrelsið sé einungis af hinu góða fyrir alla. Staðreyndirnar tala öðru máli.“ Baráttumenn frumskógafrelsis eru nú kannske fáir á okkar kalda landi, en hinir eru margir sem eiga frelsið að hugsjón og berjast fyrir því ótrauðir, og það vil ég taka fram, þegar verið er að reyna að koma óorði á formann Sjálfstfl. í sambandi við þau mál sem verið hafa til umr. hér undanfarið, að þau ummæli hygg ég að beri vott um að aðrir flokkar í landinu öfundi okkur af þeirri dugandi ungu forustu sem við höfum í Sjálfstfl. Sjálfstfl. hefur nefnilega ævinlega haft vit á því að hafa í forustu menn síns tíma og það er þess vegna sem Sjálfstfl. er svona stór. Sjálfstfl. staðnar ekki í kreddum, Sjálfstfl. treystir á unga hæfileikamenn og lýtur þeirra forustu. Það held ég að eigi eftir að koma í ljós að verði okkar flokki til gæfu. Ég veit það vel að virðulegur og góður skólamaður, Þorgeir 1bsen sem vitnað var til hér áðan, notar orð eins og góðum uppalendum er títt þegar þeir vanda um við ungt fólk og tala um gullastokk þegar þeir ræða um starfsvettvang þess. Það eru þau orð sem koma fram í viðtalinu við Þorgeir Ibsen. En hitt veit ég að honum er einungis velvilji í hug og hann er meðal þeirra manna sem einmitt treysta dugandi og heiðarlegu ungu fólki eins og þeir menn eru sem eru í forustu Sjálfstfl. Ég skil það ósköp vel að hv. stjórnarandstæðingar vilja reyna að nota sér til einhvers framdráttar skýrslu Radíóeftirlitsins. Ég skil það ósköp vel að þarna halda þeir að e.t.v. sé einhver höggstaður. Það skyldi þó aldrei vera að ráðherrar hafi staðið í þessum rekstri. Það liggur alveg ljóst fyrir að svo er ekki. Í ræðu minni þegar þessi till. var til umr. nú í síðustu viku, þá gerði ég grein fyrir því á hvern hátt rangar voru þær staðhæfingar og dylgjur sem menn höfðu uppi haft í sambandi við mín ummæli um þetta mál. Mér dettur ekki í hug, hv. 5. þm. Vesturl., -  Þetta finnst mér ástæða til þess að taka fram því að svo dæmalaus finnst mér málflutningurinn fyrir þessari till. Hitt er svo auðvitað að deildin tekur afstöðu til þess hvort hún vill samþykkja till. um sérstaka nefnd til að rannsaka hluti sem liggja ljósir fyrir, sem eru opinberir. Það er ekki nokkurt leyndarmál í sambandi við þessa hluti af hálfu ráðh. svo að ég viti til. Þau skjöl og bréf, sem um þetta hafa farið fram og aftur í menntmrn., eru opinber skjöl og það er alveg sjálfsagt að leggja þau fram. Það þarf ekki einu sinni neina nefnd. Öll deildin getur fengið það ef henni sýnist svo, enda hygg ég nú að hv. 5. landsk. þm. hafi séð flest af því í útvarpsráði því að þeim málum, umsóknum um leyfi fyrir útvarpsstöðvum og kapalstöðvum, hef ég vísað til útvarpsins til umfjöllunar. Ríkisútvarpið hefur þann einkarétt að reka útvarp, en ríkisstj. hefur það ekki. Eftir útvarpslögum sem giltu fyrir 1971 hafði ríkisstj. þann rétt og þá munu vera dæmi til þess að ráðherrar hafi veitt slík leyfi. En eftir þann tíma er það Ríkisútvarpið sjálft sem hefur þann rétt og dæmi eru til þess að útvarpsstjóri hafi veitt slík leyfi. Þess vegna tel ég það eðlilega meðferð málsins að útvarpið hafi það forræði á meðan lög eru svo sem þau eru nú. Reyndar er nú hv. 3. þm. Suðurl. fyrir nokkru búinn með símtal sitt og ég hafði nú ekki ætlað að tala miklu lengur, en því olli sú ástæða að ég mátti til með að koma á framfæri frelsishugsjóninni sem einhver hefur fengið ritstjórn þess ágæta blaðs NT til að birta í leiðaradálki.