Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, frv. á þskj. 70 og nál. um það frv. á þskj. 434, þykir mér rétt að rifja upp í stuttu máli helztu lagasetningu Alþingis á undanförnum áratugum, sem að því miðar að greiða fyrir útvegun fjármagns til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum. Rétt er þá að geta fyrst veðdeildar Landsbankans, sem stofnuð var með lögum árið 1900. Lög um nýja veðdeildarflokka hafa síðan verið sett oftsinnis. Veðdeildinni hefur að vísu verið ætlað að veita lán út á fasteignir almennt, en aðallega hefur hún þó lánað út á húseignir við sjávarsíðuna, einkum í Reykjavík. Það er jafnframt alkunna, að starfsemi veðdeildarinnar hefur lengi komið að fremur litlu gagni, þar sem erfitt hefur verið um sölu veðdeildarbréfa nú lengi, en sérstakar ráðstafanir hafa nýlega verið gerðar eða voru gerðar með lögum frá síðasta þingi til þess að efla starfsemi hennar, og kem ég að því síðar. Nefna mætti i þessu sambandi lögin um ríkisveðbanka Íslands, sem sett voru árið 1931, en þau lög hafa aldrei komið til framkvæmda. Lög um verkamannabústaði voru fyrst sett árið 1929 og með þeim stofnaður byggingarsjóður verkamanna með framlögum úr ríkissjóði og sveitarsjóðum. Um tíma rann líka hluti af tekjum tóbakseinkasölunnar í þennan byggingarsjóð. Vextir og afborganir af lánum úr byggingarsjóði skyldu samkvæmt lögunum vera samtals 6%, þ.e.a.s. ársgreiðslurnar af 42 ára láni. Með þessum lögum, þ.e.a.s. lögunum um verkamannabústaði, var að því hnigið að veita efnalitlum mönnum við sjávarsíðuna, í kaupstöðum og kauptúnum, lán með hagstæðari kjörum en áður höfðu þekkzt. Síðan hafa þessi lög verið endurskoðuð nokkrum sinnum. Ég hef athugað það dálítið, hver árangur hefur orðið af lögunum um verkamannabústaði á þeim tíma, sem er nú orðinn hátt á þriðja áratug, sem þau hafa verið í gildi, og skal ég minnast á það síðar. Lög um byggingarsamvinnufélög voru sett árið 1933. Með þeim var ríkisstj. heimilað að ábyrgjast byggingarlán slíkra félaga eftir nánar tilteknum reglum. Samkv. þessum lögum hefur verið byggt mikið af íbúðum, og í seinni tíð hafa einkum opinberir starfsmenn stofnað með sér byggingarsamvinnufélög og notað sér ríkisábyrgðina. Ábyrgðir ríkissjóðs vegna byggingarsamvinnufélaganna munu hafa numið samtals sem næst 114 millj. kr. árið 1954. Árið 1946 voru sett lög um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Aðalstofn þessarar löggjafar frá 1946 var hin eldri lög um verkamannabústaði og byggingarsamvinnufélög, sem felld voru inn í hinn nýja lagabálk með ýmsum breytingum. Þar að auki var svo í lögunum frá 1946 sérstakur kafli um íbúðabyggingar sveitarfélaga og um sérstök vaxtalág eða vaxtalaus ríkislán í því sambandi. Enn fremur var svo bætt við kafla um innflutning og skiptingu byggingarefnis. Árið 1952 var svo þessum lögum frá 1946 breytt á þá leið, að bætt var í þau enn nýjum kafla um lánadeild smáíbúðarhúsa, er veita skyldi lán út á annan veðrétt. Þá var og breytt kjörum á ríkislánum til íbúðabygginga sveitarfélaga á því sama ári. Smáíbúðadeildin tók til starfa árið 1952, og voru veitt úr henni á árunum 1952, 1953 og 1954 og lítils háttar á árinu 1955, samtals, eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um, 1856 lán að upphæð um 41 millj. kr. Á öndverðu ári 1955, þ.e. á síðasta þingl. voru svo sett lögin um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Með þessum lögum frá síðasta Alþingi er komið á almennu veðlánakerfi, sem svo er nefnt í lögunum, í sambandi við veðdeild Landsbankans og byggist á samkomulagi við bankana. Það nýmæli er, sem kunnugt er, í þessum lögum, að aflað sé fjár til svonefndra Blána með sölu vísitölubréfa og B-lánin jafnframt veitt með skilyrðum varðandi vísitölubreytingu höfuðstólsins. Með þessum lögum var numinn úr gildi kaflinn um íbúðabyggingar sveitarfélaga í lögunum frá 1946, en í hans stað lögfestur II. kafli hinna nýju laga um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Í þessum kafla nýju laganna um útrýmingu heilsuspillandi íbúða er ákveðið, að ríkissjóður leggi fram allt að 3 millj. kr. ár hvert næstu fimm ár i óafturkræfum framlögum eða lánum til sveitarfélaga til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Ákvæðin frá 1952 um lánadeild smáíbúðarhúsa hafa ekki verið felld niður, en í 4. gr. laganna frá 1955 segir, að eignir smáibúðadeildarinnar skuli renna í varasjóð hins almenna veðlánakerfis. Sú löggjöf, sem nú er í gildi varðandi þessi mál, er því í aðalatriðum þessi: Í fyrsta lagi ákvæði um verkamannabústaði og byggingarsjóð verkamanna, í öðru lagi ákvæði um byggingarsamvinnufélög og ríkisábyrgð í því sambandi, í þriðja lagi ákvæði um lánadeild smáíbúðarhúsa, sem þó er raunar hætt starfsemi sinni, a.m.k. nú um sinn, í fjórða lagi ákvæði laga frá síðasta þingi um hið almenna veðlánakerfi og starfsemi húsnæðismálastjórnar, í fimmta lagi ákvæði sömu laga um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, en niður hafa í því sambandi verið felld ákvæðin frá 1946 um íbúðabyggingar sveitarfélaga, og svo í sjötta lagi ákvæði laganna frá 1946 um innflutning og skiptingu byggingarefnis o.fl. Af því, sem ég nú hef sagt, má sjá, að byggingarlánalöggjöfin frá 1946, sem að allverulegu leyti var byggð á eldri löggjöf, þó með töluverðum breytingum, eins og ég gat um áður, er enn í gildi óbreytt með tveimur undantekningum. Önnur undantekningin er sú, að kaflinn um íbúðabyggingar sveitarfélaga hefur verið felldur niður, en í stað hans lögfestur II. kafli laganna frá 1955 um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Hin er sú, að vextir byggingarsjóðs verkamanna hafa verið hækkaðir úr 2% upp í 31/2 %, eins og í byggingarsjóði bænda, en þeir vextir, sem nú gilda hjá byggingarsjóði verkamanna, eru hins vegar, að mér skilst, nokkru lægri en ákveðið var með fyrstu verkamannabústaðalögunum 1929. En hækkun þessi á vöxtunum stendur að sjálfsögðu í sambandi við fjármagnsskortinn og hina almennu vaxtahækkun í landinu. Þess er þá jafnframt að geta, að bætt hefur verið við löggjöfina frá 1946 ákvæðum um smáíbúðadeildina, sem nú er að vísu ekki starfandi, og ákvæðunum um hið almenna veðlánakerfi. sem tók til starfa á árinu sem leið. Það má ljóst vera af því, sem nú hefur verið rakið, - og ég hef talið það til glöggvunar fyrir hv. deild, að þessi löggjöf væri rifjuð upp í meginatriðum, sem í gildi er, og þróun hennar, - en af því má sem sagt vera ljóst, að mikið er í gildi af lagaákvæðum um byggingarlán af ýmsu tagi svo og aðrar ráðstafanir, t.d. ríkisábyrgð til þess að greiða fyrir byggingu íbúða í kaupstöðum og kauptúnum. Um árangur einstakra lagaákvæða og ráðstafanir í þessu sambandi mætti margt ræða, þó að fátt verði hér sagt að þessu sinni. Lögin um verkamannabústaði hafa borið allverulegan árangur, aðallega í kaupstöðum, en það þarf mikils við, til þess að byggingarsjóðurinn geti notið sín að fullu samkvæmt hinum rúmu heimildum laganna. Ég hef athugað það nokkuð, eins og ég sagði áðan, hver lán hafa verið veitt úr byggingarsjóðnum allan tímann, sem sá sjóður hefur verið starfandi, þ.e.a.s. á árunum 1931–55. og samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið um það efni, nema lánin samtals á þessum 24 árum, sem sjóðurinn hefur starfað, 561/2 millj. kr., þar af hefur nálega helmingurinn verið lánaður út síðan árið 1950. En ef það er athugað, hvernig þessi starfsemi byggingarsjóðsins hefur komið að haldi í einstökum landshlutum eða á einstökum stöðum, kemur í ljós, að lánin hafa verið veitt til 25 staða samtals. Í þeirri tölu eru flestir kaupstaðirnir, nánar til tekið 12 kaupstaðir af 14, og 13 kauptún af 51 kauptúni, sem nú teljast vera í landinu. Það skortir því allmikið á, að starfsemi byggingarsjóðsins hafi verið almenn í þorpum landsins. Öllu meiri árangur má ef til vill segja að orðið hafi af lögunum um byggingarsamvinnufélög samkv. því, sem fyrir liggur um ríkisábyrgðir, sem veittar hafa verið samkv. þeim lögum, en þau gefa nokkuð til kynna um það, hve mikið hefur verið byggt, og það virðist vera töluvert meira en byggt hefur verið eftir hinum lögunum. En einnig árangur af starfsemi byggingarsamvinnufélaganna hefur orðið á nokkuð takmörkuðu sviði. Einna almennastur árangur um land allt mun hafa orðið af starfsemi smáibúðadeildarinnar þau þrjú ár, sem hún starfaði, 1952–54, svo og í Reykjavík af starfsemi veðdeildar Landsbankans á sínum tíma. Um árangur af starfsemi hins almenna veðlánakerfis, sem lögfest var í fyrra, er lítið hægt að segja, þar sem það hefur enn ekki starfað nema nokkra mánuði, en samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja um það mál, hafa úr hinu almenna veðlánakerfi verið veitt lán til 650 íbúða víðs vegar um land. Þessi tala mun ekki vera alveg ný, en lítið mun hafa verið veitt af lánum síðan hún var reiknuð út. Það skiptir auðvitað mestu máli að sniða löggjöfina þannig, að af henni verði sem mestur árangur fyrir almenning, að sem mest verði byggt af hæfilega stórum íbúðum, sem fólki með venjulegar tekjur eða minni er mögulegt að standa straum af, og að einstakir landshlutar eða þorp dragist ekki aftur úr í byggingarstarfseminni, eins og oft hefur viljað við brenna. Lög, sem ekki er hægt að framkvæma, getur verið varhugavert að setja. Slík lög geta jafnvel orðið til þess að tefja framþróunina í byggingarmálunum, því að svo getur farið, að menn bindi vonir, sem ekki rætast, við bókstaf þeirra laga. Um frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 70 frá hv. 2. þm. Reykv., og efni þess frv. vil ég vísa til nál. frá félmn. á þskj. 434. Félmn. hefur gert það að till. sinni, að þetta frv. verði að þessu sinni afgreitt með rökstuddri dagskrá, sem prentuð er á sama þskj. Eins og sagt er frá í nál., hefur n. sent tveim aðilum frv. til umsagnar, húsnæðismálastjórn, vegna þess að hún hefur með höndum ásamt Landsbankanum starfsemi hins nýja almenna veðlánakerfis og aðrar ráðstafanir varðandi byggingarmál samkv. lögum frá síðasta þingl. og Landsbankanum, m.a. vegna þess, að í V. kafla frv. eru ákvæði um, að seðlabankanum, sem er deild í Landsbankanum, skuli vera skylt að kaupa bankavaxtabréf veðdeildarinnar eða með öðrum orðum skylt að lána fé til íbúðabygginga. Ég skal nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa kafla úr umsögnum þessara tveggja aðila um frv. Landsbankinn segir m.a.: „Meginatriði hins nýja frv. er að skylda seðlabankann til að kaupa bankavaxtabréf veðdeildarinnar, svo að hægt sé að veita hverjum sem er stór lán til íbúðabygginga. Vér vonum, að fáir séu lengur þeirrar skoðunar, að unnt sé að leysa fjárhagsörðugleika þjóðarinnar með takmarkalausum lánveitingum úr seðlabankanum, sem í raun og veru mundi aðeins geta byggzt á aukinni seðlaveltu. Á slíkum tímum sem þessum, þegar bankarnir eru komnir í stórskuldir við útlönd og ofþensla er á öllum sviðum efnahagslífsins, mundu aukin útlán seðlabankans hafa hinar geigvænlegustu afleiðingar.“ Þetta er úr umsögn Landsbankans, og eins og hv. þm. heyra, þá lýtur þessi umsögn fyrst og fremst að V. kafla frv., um rétt einstaklinga til veðlána„ sem líka einkum snertir Landsbankann, en er jafnframt eitt af meginatriðum frv. Húsnæðismálastjórn svaraði bréfi nefndarinnar 10. jan. s.l. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Heilbrigðis- og félagsmálanefnd neðri deildar Alþingis hefur með bréfi, dags. 2. des. s.l., sent húsnæðismálastjórn til umsagnar frumvarp til laga um rétt manna til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum og opinbera aðstoð í því skyni. Sem svar við þessum tilmælum vill húsnæðismálastjórn taka fram eftirfarandi: Svo. sem kunnugt er, var með lögum nr. 55 1955, um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða, stefnt að því að auka fjármagn til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum og leggja grundvöll að því að leysa þetta vandamál til frambúðar. Síðan lög þessi komu til framkvæmda, eru liðnir aðeins nokkrir mánuðir, svo að ekki er þess að vænta að reynsla sé fengin fyrir löggjöf þessari og gildi hennar. Þegar af þessari ástæðu telur húsnæðismálastjórn mjög óhyggilegt að samþykkja frv. það, sem hér er til umsagnar, en auk þess telur húsnæðismálastjórn, að frumvarp þetta hafi slíka galla efnislega, að ekki sé rétt að lögfesta það.“ Þetta er umsögn húsnæðismálastjórnar til félmn., dags. 10. jan. s.l. Mér þykir rétt fyrir hönd n. að vekja athygli á því, að í I. kafla frv. eru ákvæði um að verja árlega til íbúða af núverandi tekjum ríkissjóðs upphæð, sem á fjárlögum fyrir árið 1956 er áætluð 24 1/2 millj. kr. Í IV. kafla er ákvæði um, að ríkissjóður leggi fram 30 millj. kr. sem stofnfé smáibúðadeildar, og sé ég ekki, að í þeim kafla sé gert ráð fyrir lántöku í þessu skyni. Þar sem gert er ráð fyrir, að lögin taki gildi þegar í stað, yrði að líkindum að leggja féð fram á þessu ári, bæði samkv. I. kafla og samkv. IV. kafla, en skylt er að geta þess í þessu sambandi. að frv. var lagt fram á Alþ., áður en fjárlög ársins voru afgreidd. En samkv. því, sem nú er sagt, lítur út fyrir, að Alþ. yrði að samþykkja nýja skatta að upphæð 541/2 millj. kr. nú, áður en þessu þingi lýkur, ef frv. næði samþykki. Vera má þó, að hv. fim. hafi hugsað sér, að 30 millj. kr. stofnfé til smáíbúðadeildar skiptist t.d. á tvö ár eða lengri tíma. og mundi það lækka upphæðina, en starfsemi smáíbúðadeildar mundi hins vegar eflaust kalla á meira stofnfé síðar, þar sem ekki virðist gert ráð fyrir lántökum af hennar hálfu, en gert er ráð fyrir í frv. sérstökum ríkislántökum vegna útrýmingar heilsuspillandi íbúða svo og fjárframlögum úr ríkissjóði til greiðslu vaxtamismunar. Það varð, eins og ég hef áður sagt, niðurstaða heilbr.- og félmn. að leggja til, að frv. yrði afgreitt með rökstuddri dagskrá, sem er orðuð í samræmi við umsögn húsnæðismálastjórnar, þá er ég áður hef lesið. Þar með er vitanlega ekki sagt, að ekki kunni að vera þörf á umbótum á þeirri byggingarlöggjöf, sem nú gildir. Ég get í þessu sambandi minnt á það t.d.. að ég hef flutt ásamt fleiri þm. frv. um sérstakan byggingarsjóð fyrir hina fámennari staði, kauptúnin, og tel, að slíkum byggingarsjóði þurfi að koma upp fyrr eða síðar. Og fleira er það að sjálfsögðu, sem þyrfti að gera. En n. sýnist rétt að fresta lagabreytingum að þessu sinni og bíða þess, að frekari reynsla fáist af löggjöf þeirri, sem sett var á síðasta þingi. Með þetta í huga hefur n. gert till. sína um afgreiðslu frv., en auk þess er það svo, eins og í nál. segir, að hún telur ýmis ákvæði frv. nokkuð vafasöm. Ég hygg t.d., að Alþ. verði að leita til þrautar annarra úrræða, áður en það gefur seðlabankanum fyrirmæli um lánveitingar eins og þær, sem gert er ráð fyrir í V. kafla frv.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. tók þetta mál til afgreiðslu, meðan ég hafði fengið þingleyfi til að bregða mér vestur á Ísafjörð, og er afleiðingin af því sú, að ég hef ekki tekið afstöðu til þessa máls fyrr og ekki skrifað sérstakt nál. Ég vil því nú við þessa umræðu leyfa mér að lýsa afstöðu minni til málsins, og er hún sú, að ef ég hefði tekið þátt í afgreiðslu málsins í n., þá mundi ég hafa lagt til, að frv. yrði samþykkt. Það er umfangsmikill lagabálkur, sem hér er um að ræða á þskj. 70, og er það rétt, sem segir í nál. meiri hl., að raunar er mikill hluti frv. samhljóða ákvæðum, sem gilda nú samkv. lögum eða hafa verið í gildi til skamms tíma. En þó eru ærið mörg og stór nýmæli í þessu frv., sem öll mundu vera til bóta á gildandi löggjöf. Hv. frsm. n. neitar því ekki heldur, að full þörf sé á umbótum á lögum um byggingarstarfsemi í landinu, því að samkv. upplýsingum hans kom það glöggt í ljós, að mjög stór vandamál eru óleyst enn þá í kaupstöðum landsins þrátt fyrir starfsemi byggingarfélaga, bæði samvinnubyggingarfélaga og byggingarfélaga verkamannabústaða og starfsemi smáíbúðadeildar, og í kauptúnum landsins er hið óleysta verkefni enn stórkostlegra. Frsm. n. upplýsti, að aðeins í 12 kauptúnum af 51 hefði verið veitt lán úr byggingarsjóði verkamanna á öllum undanförnum árum, sem sjóðurinn hefur starfað, og nægir það til að sýna, að kauptún eiga í raun og veru eftir að endurbyggja sig og hafa ekki til þessa fengið neina verulega hjálp til þess. Afleiðingin er sú, að fólkið í mörgum kauptúnum landsins býr jafnvel við enn hörmulegra húsnæði en þekkist í stærri bæjunum, og er þar þó mjög ófagra sögu að segja af ástandinu, hver sem kynnir sér það eins og það er, og þá ekki hvað sízt hér í Reykjavík. Frv. er í sex köflum. Fyrsti kafli er um verkamannabústaði. Þar eru meginatriði þau sömu og í gildandi lögum um verkamannabústaði, en ætlunin er samt að skylda ríkissjóð til að verja fjárupphæðum úr ríkissjóði til íbúðalána samkv. þeim kafla til þess að efla starfsemi byggingarsjóðs verkamanna. Þessa er hin fyllsta þörf, því að byggingarsjóður verkamanna hefur á undanförnum seinustu árum einkanlega verið lamaður af fjárskorti og mjög dregið úr starfsemi hans vegna fjárhagsskorts og vegna þess, hve byggingarkostnaður hefur hækkað hraðfara. Það má lengi um það deila, hvort ríkissjóður hafi efni á því að leggja fram fé til slíkra hluta, en það er nú svona, þar verður vafalaust að velja og hafna, og fé verður fyrst og fremst að vera fyrir hendi til þeirra hluta, sem Alþ. á hverjum tíma telur einna nauðsynlegast. Ég fyrir mitt leyti tel, að þeir málaflokkar séu fáir, sem þörfin sé meiri á því að Alþ. láti hendur standa fram úr ermum um að greiða fyrir en einmitt húsnæðismálin. Ég mundi því telja, að það væri fyllilega réttlætanlegt og tímabært að ætlast til þess af Alþ., eins og húsnæðismálunum er háttað, að auknu fé væri veitt úr ríkissjóði til þess að efla starfsemi verkamannabústaða. II. kafli frv. er um byggingarsamvinnufélögin. Frsm. lýsti því, að byggingarsamvinnufélögin hefðu haldið uppi allverulegri byggingarstarfsemi á undanförnum árum víðs vegar um landið, og er það rétt. En samt er það nú svo, að starfsemi þeirra mætti gjarnan vera meiri, og er það fyrst og fremst skortur á lánsfé, sem veldur því, að hún hefur ekki orðið meiri eða víðtækari. III. kafli í frv. er svo um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og er þar um að ræða lagasetningu, sem með sérstökum ákvörðunum frá Alþingi var kippt úr gildi og hefur þannig að mjög litlu leyti komið til framkvæmda. Ætlunin var sú, þegar sú löggjöf var sett, að á ákveðnu árabili gerðu bæjarfélög, þar sem væri til heilsuspillandi húsnæði, áætlun um að útrýma því á ákveðnum árafjölda, og fjárframlög samkv. lögunum voru allrífleg til þeirra hluta. Það var aðeins byggt eitthvað hér í Reykjavík samkv. lögunum um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og í einum eða tveimur kaupstöðum úti á landi, en síðan voru lögin sem sé felld niður með ákvörðun frá Alþ. eða hætt að starfa að byggingarframkvæmdum á grundvelli þeirra, sjálfsagt út frá því sjónarmiði, að fé væri ekki fyrir hendi til þessa, en ekki vegna hins, að þörfin væri ekki viðurkennd að útrýma heilsuspillandi húsnæði í kaupstöðum, því að það verkefni blasir við öllum heilskyggnum mönnum. Samkv. þessu frv. er ætlazt til, að ríkissjóður veiti lán til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, og tel ég, að það væri fyllilega tímabært að hefja þá starfsemi á ný. IV. kafli frv. er svo um lánadeild smáíbúða. Þar er ætlunin, að sú starfsemi verði tekin upp aftur og ríkissjóði ætlað að leggja fram 30 millj. kr. sem stofnfé til lánadeildar smáíbúða. Það kann að þykja nokkuð há upphæð, en sannleikurinn er nú sá, að þegar litið er til þess byggingarkostnaðar, sem nú er, þá yrði þetta samt engin stórkostleg starfsemi, sem grundvölluð yrði með 30 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði. Þá er komið að V. kafla frv., sem er um rétt einstaklinga til veðlána. Þar er gert ráð fyrir tveimur breytingum frá gildandi lögum um veðdeild, og sérstaklega er það þá þessi, að í staðinn fyrir helming af virðingarverði komi helmingur af brunabótamati, það megi lána móti helmingi af brunabótamati húsa úr veðdeild Landsbankans. Hitt atriðið er um það, að seðlabankinn skuli vera skyldaður til að kaupa þau bankavaxtabréf, sem veðdeildin láti mönnum í té í þessu skyni. Það er einmitt út af þessu síðara atriði, sem Landsbankinn lætur í ljós sína skoðun og mælir sérstaklega gegn frv. á þeim grundvelli, að aukin útlán seðlabankans mundu hafa hinar geigvænlegustu afleiðingar, og ræður því algerlega frá því, að veðdeildin verði lífguð við á þennan hátt, sem lagt er til í frv., og seðlabankanum gert að skyldu að kaupa bankavaxtabréf vegna byggingarlána úr henni. Geigvænlegar afleiðingar mundi þetta hafa í för með sér, og er þá sýnt, að bankastjórarnir, sem skrifa undir umsögnina, þeir Gunnar Viðar og Jón Maríasson, telja þarna bókstaflega háska á ferðum. Þá er VI. kafli frv. um innflutning byggingarefnis, og er aðalefni hans það, að innflutningur á byggingarefni skuli vera frjáls, svo fremi að innflutningur á nokkrum vörum sé annars frjáls í landinu, sé hins vegar innflutningur vara ekki frjáls, skuli ríkisstj. kveða á um, til hverra nota því byggingarefni skuli verja, sem til landsins sé flutt, og þá vitanlega gert ráð fyrir, að byggingarefni til íbúðarhúsnæðis sé látið ganga fyrir byggingarefni til annarra nota. Þetta sýnist mér vera skynsamleg stefna í þessu, ef á annan hátt þarf illu heilli að takmarka byggingarstarfsemi landsmanna, því að það er þó hin fyrsta nauðsyn að hafa sómasamleg og heilsusamleg húsakynni yfir landslýðinn. Ég hef þá vikið að efni frv., eins og það er fram sett í þessum sex köflum, og sé ekki, að þau nýmæli, sem þar eru fram borin, séu á neinn hátt háskaleg, get þannig ekki einu sinni tekið undir umsögn landsbankastjóranna um hinar geigvænlegu afleiðingar af því til óheilla, ef þetta frv. væri samþykkt. Umsögn húsnæðismálastjórnarinnar, sem hér liggur einnig fyrir á fskj., er á þá lund, að það sé liðinn svo stuttur tími, síðan sú löggjöf var sett, að það sé engin reynsla á hana komin, og þess vegna sé bezt að láta reynsluna tala betur en orðið sé, áður en gerð sé breyting á lögum viðvíkjandi þeirri starfsemi. Það má náttúrlega til sanns vegar færa, að það sé ekki mikil reynsla komin á það, en þó sýnist mér, að ákvæði þessa frv. séu öll til eflingar þeirri starfsemi, og mættu þeir menn, sem í þeim vanda standa, bezt vita, hvort ekki er full þörf á því, að starfsmöguleikar húsnæðismálastjórnarinnar séu rýmkaðir, eftir því sem þeir segja sjálfir um það, hversu þeir séu kaffærðir af lánbeiðnum frá einstaklingum úr öllum áttum, og hafa sagt það við mig og vafalaust fleiri, að það sé hörmung að þurfa að standa i þessu starfi með ekki meira fé en þeim sé ætlað til þessarar lánastarfsemi. Það er þó einmitt á grundvelli þessarar umsagnar húsnæðismálastjórnarinnar, að mér virðist, sem heilbr.- og félmn. leggur til, að þessu frv. sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, og rökstuðningurinn er einmitt sá, sem kemur fram í þessari umsögn húsnæðismálastjórnarinnar, að þar sem rétt þykir, að í ljós komi, hversu þau lög reynast, er sett voru á seinasta Alþingi í því skyni að greiða fyrir byggingu íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, telji deildin nýja lagasetningu um þetta efni ekki tímabæra og taki því fyrir næsta mál á dagskrá. Á þennan hátt á að kistuleggja þetta merka frv., sem þó að öllu leyti grípur á miklu vandamáli, sem allir verða að viðurkenna að er að mestum hluta óleyst enn í dag. Ég held, að það þyrfti að skjóta sterkari stoðum undir rökstuðning fyrir því, að það sé ótímabært að endurbæta löggjöf um byggingarmál á Íslandi, eins og þau mál standa í dag, og ég legg nú til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir að hafa afgreitt þetta frv. Það er gott að vita til þess, að það skuli nú aftur fara að tíðkast sá háttur að afgreiða mál úr nefndum, og ég vil um leið leyfa mér að þakka hv. minni hl. n., hv. 3. landsk., fyrir góðan stuðning við málið. Ég vil líka taka það fram, að hv. frsm. meiri hl. í þessu máli, hv. þm. N-Þ., hefur gert hér mjög góða grein fyrir sínum viðhorfum, sem er líka mjög ánægjulegt og æskilegt að menn geri, að menn venji sig á það, þegar menn eru á annarri skoðun, að færa rök fyrir sinni skoðun. Hann byrjaði á því að geta þess, að verkamannabústaðalögin hefðu verið endurskoðuð á ýmsum tímum, og síðar gat hann hins sama um fleiri af slíkum lögum. Hann sleppti hins vegar að geta um, hvernig sú endurskoðun hefði verið, að sú endurskoðun hefði verið á þann hátt að gera réttinn, sem alþýða manna átti að hafa samkvæmt lögunum, í sífellu rýrari og að lokum vextina hærri. Það, sem mitt frv. fer fram á, eins og ég hef áður sagt frá, er að breyta til um þessi efni, að endurskoða hin gömlu lög, sem i gildi eru, með það fyrir augum að endurbæta þau, að setja inn í gildandi lög aftur þær umbætur, þau réttindaákvæði, sem í þeim hafa verið á einum eða öðrum tíma frá upphafi vega, m.ö.o. endurskoða þau til þess að bæta þau, i staðinn fyrir að endurskoða þau til þess að rýra þau. Hv. frsm. meiri hl. minntist ekki á 1. gr. í þessu frv., sem þó felast nokkrar réttarbætur í, réttur Íslendinga til þess að fá að byggja hús og ekki sízt til þess að fá úthlutað lóðum í okkar stóra landi, og það er þó eitt af þeim réttindum, sem a.m.k. í tíð danskra einvaldskonunga þóttu allsjálfsögð hér á Íslandi. Þá var hverjum manni boðið upp á það hér í Rvík að geta fengið útmælda lóð og það allríflega, ef þeir vildu byggja. Nú er það svo, að maður þarf að ganga undir manns hönd til þess að fá þann frumstæða rétt að fá lítinn hluta af sínu eigin ættlandi til þess að mega byggja á því hús yfir sig og sina, þannig að strax í 1. gr. eru vissar réttarbætur, sem hingað til hafa verið álitnar sjálfsagðar út frá réttarmeðvitund manna og voru í gildi, meðan danskt einveldi var á Íslandi. - Svo í köflunum, sem eðlilega eru aðalatriði hér, er það gegnumgangandi, að þar er ekki ein einasta till. flutt fram af minni hálfu, sem ekki hefur verið í lögum áður, þannig að það er eingöngu farið fram á, að alþýða manna nú á þessu herrans ári fái að njóta þeirra réttinda, sem menn hafa á s.l. 25–30 árum eða jafnvel 40 árum fengið að njóta á einum eða öðrum tíma. Hvað verkamannabústaðina snertir gildir þetta sérstaklega um tekjuöflunina, helminginn af tekjum tóbakseinkasölunnar, sem var í lögum fyrir 24 árum, og vextina. Það eru höfuðbreytingarnar, sem þar eru, auk þess svo að gefa Byggingarfélagi alþýðu aftur rétt til þess að starfa, en með sérstökum lögum var því bannað það. Hv. þm. N-Þ. minntist á það, að það væri nú ekki rétt gott með þessar tekjur, því að síðan þetta frv. hefði komið fram, hefðu fjárlögin verið afgreidd og þetta mundi víst kosta 24 millj., eins og áætlunin er nú, sem þyrfti þá að renna til verkamannabústaðanna. Ég held, að það yrði ekki skotaskuld úr að klípa 24 millj. út af öllum þeim álögum, sem hafa síðan verið lagðar á almenning, til þess að nota þær til verkamannabústaðanna, og mér þykir það undarleg ráðstöfun, ef það verður ekki slíkur tekjuafgangur bókstaflega á þessu ári, að við getum tekið þessar 24 millj. kr. til verkamannabústaðanna án þess að þurfa að spara á fjárlögunum að öðru leyti, þannig að ég held, að hv. þm. N-Þ. þurfi engar áhyggjur að hafa út af því. Þá var komið að veðdeildinni og umsögn stjórnar Landsbanka Íslands viðvíkjandi því. Það var gengið svo út frá upphaflega, þegar veðdeildin var sett, í fyrsta lagi, að hún starfaði, í öðru lagi, að bankinn keypti bankavaxtabréfin, og svo var í upphafi, fyrir 30 árum. Það er bara, svo að maður noti gamalt orðtæki, á þessum síðustu og verstu tímum, sem það hefur viðgengizt, að veðdeildin hefur verið lokuð og að veðdeildin hefur ekki keypt bankavaxtabréf. Ég vil færa þetta hvort tveggja í lög aftur, að skylda seðlabankann í þessu efni til þess að vinna visst verk, sem Alþingi leggur honum á herðar. Það er sannarlega ekki ofætlun hans. Ég vil bara minna hv. þm. N-Þ. á það, að seðlabankinn fær að heita má að gjöf eða að láni frá ríkinu 300 millj. kr. sem veltufé, og af þessum 300 millj. kr. tekur ríkið ekki svo mikið sem vexti, og ég efast um, að það sé nokkurt ríki í Norðurálfu, sem lætur sína seðlabanka hafa seðlaútgáfuna án þess að taka vexti af fénu. Seðlabankinn tekur vexti upp í 4 og 5% af því fé, sem hann lánar, en ríkið fær ekkert af því, sem það lánar, þannig að það er sannarlega ekki of mikið, þó að seðlabankinn sé skyldaður til þess að kaupa þarna aftur tryggð verðbréf í húsum, sem byggð eru yfir menn, sem vantar þak yfir höfuðið á sér. Landsbankinn hefur áður verið skyldaður hér á Alþingi til þess að leggja fram og það hærri upphæð en þarna er um að ræða, leggja fram 100 millj. kr. til stofnlánadeildar sjávarútvegsins, og það hefur gefizt vel, og það má sannarlega fara að stjórna með dálítið meiri skörungskap seðlaútgáfunni en gert hefur verið fram að þessu. Hvað veðdeildina snertir er því bara verið að kippa í lag því, sem var skylda Landsbankans, þegar hann var lítill og fátækur banki hér á árunum, og skylda, sem hann vann þá, að lána út á hús og að kaupa bankavaxtabréf, en hann hefur bara lagt niður á þessum síðustu tímum, þegar hann fór að lána gæðingum stjórnarflokkanna svo mikið, að hann átti ekkert eftir handa þeim almenna manni, sem sé eftir að helmingaskiptareglur og annað slíkt fór að verða aðalútlánastefnan og aðalreglan i sambandi við öll útlán. Hins vegar minntist hv. þm. N-Þ. í sinni gagnrýni á eitt, sem er rétt hjá honum og er yfirsjón hjá mér, þ.e. í sambandi við IV. kaflann um lán til smáíbúða. Þar hefði ég að réttu lagi átt að taka fram, að núverandi eignir hins almenna veðlánakerfis eða húsnæðismálastjórnar ættu að renna til lánadeildar smáibúðarhúsa. Það hefði verið rétt að skjóta því inn, að núverandi eignir húsnæðismálastjórnar ættu að renna þangað. Eins og menn vita, var það svo, þegar smáíbúðadeildin var stofnuð, að þá fékk hún nokkurt fé úr ríkissjóði, það skipti meira en milljónatug, og þetta fé var með lögunum um húsnæðismálastjórn látið renna til hins almenna veðlánakerfis, og það ætti náttúrlega, þegar smáíbúðalánadeildin væri stofnuð aftur, að renna til þeirrar deildar, og því mundi ég nú leggja til að bæta þarna inn í, að það fé, sem hið almenna veðlánakerfi á núna, rynni til þessarar smáíbúðalánadeildar. Hvað snertir framlag ríkisins fram yfir það, sem fengist þannig til smáíbúðadeildarinnar með þessu ákvæði, væri hægt með sérstökum lögum að heimila ríkisstj. að taka lán til slíks. Það er oft gert, þegar lög eru samþykkt, þarf ekki endilega að taka það í sama lagabálk, þó að það sé líka ágætt og þó að ég hafi gert það með aðra kafla. Og um þetta, sem þó er aðeins lítill hlutur í sambandi við þessi lög, mun ég nú sjálfur flytja brtt. við þessa umr., þannig að úr þessum litla efnislega galla í sambandi við IV. kaflann sé líka bætt. Það, sem hins vegar er sú stóra spurning í sambandi við þetta mál, er, hvort menn vilja hafa þetta húsnæðismálakerfi okkar eins og ég legg til að það sé hér, í því lagi, sem það hefur bezt verið á undanförnum áratugum, taka upp í það þær endurbætur, sem þá hafa verið gerðar. Það er sem sé aðalatriðið í mínum brtt. og um það fer raunverulega atkvgr. um þetta frv. fram eða hvort menn vilja hins vegar halda áfram að rýra þann rétt, sem menn hafa aflað sér á einum eða öðrum tíma á undanförnum áratugum, til þess að þægilegra yrði fyrir þá að byggja hús yfir höfuðið á sér. Þegar húsnæðismálalöggjöfin var samþykkt á síðasta þingi, var það stórkostlegt spor aftur á bak frá því, sem verið hafði, og það, sem var verst í því sambandi, var, hve háir vextirnir voru settir, vextir upp í 7% og þar yfir, og með slíkum vöxtum er ekki hægt af nokkru viti að leysa húsnæðisvandamálið á Íslandi, þannig að því fyrr sem stofnun, sem byggir á slíkum vöxtum, er lögð niður, því betra. Það eru beinar ráðstafanir til þess að auka og viðhalda dýrtíðinni í landinu að setja löggjöf eins og þá, sem þá var sett um svo háa vexti til íbúðarhúsabygginga. Þess vegna er um að gera sem allra fyrst að stöðva þann hátt um lán til íbúðarhúsabygginga. Meðan þjóðin var fátækari en hún er nú, þótti mönnum rétt handa verkamönnum og bændum að setja vexti, sem voru ekki nema 2 og 21/2 %. Nú er búið að koma vöxtunum upp í 7%, og þeir eru almennt frá 51/2 upp í 7%. Slík er afturförin hvað þetta snertir, slík er frekja fjármálavaldsins í landinu að hafa knúið þessa hluti fram. Því er það engin afsökun hjá húsnæðismálastjórn, að löggjöfin hafi ekki fengið að reyna sig. Löggjöfin er sjálf ill, hún er röng. Vextirnir eru reiknaðir allt of háir, lánstíminn allt of stuttur. Þess vegna verður að stöðva þá stefnu, sem farið var inn á á síðasta þingi, er sú löggjöf var samþykkt. Það verður að taka upp þá reglu að fá löng lán og lága vexti, og ég vil minna á, að t.d. i okkar nágrannalöndum eins og Danmörku eru lánin upp í 80–90 ár og vextirnir allt niður í 2%. M.ö.o.: Það, sem húsnæðismálastjórn og landsbankastjórnin minnast á í sambandi við þessi mál, er gagnrýni, sem ekki hefur við rök að styðjast almennt séð. Þar eru bara þeir aðilar að reyna að halda áfram þeirri stefnu, sem orðið hefur drottnandi upp á síðkastíð, að hækka í sífellu vextina og rýra lánsmöguleikana, með þeim afleiðingum, að húsaleigan er orðin ægilegasti dýrtíðarvaldurinn í landinu og þyngsta vandamálið fyrir íslenzkan almenning að glíma við vegna rangrar stefnu í þessum málum. Hins vegar skal ég með ánægju búa til brtt. um þann litla galla, sem ég þarna minntist á, að það vantaði eina litla lagagrein um að yfirtaka eignir hins almenna veðlánakerfis, ef þá mætti svo verða, að einhverjir af fylgjendum hv. stjórnarflokka mættu við það líta svo á, að efnislegir gallar væru þar með ekki meiri á frv. og þá væri aðeins um það að ræða, hvort menn vildu fylgja umbótum á húsnæðismálalöggjöf eða hvort menn væru fylgjandi því að rýra rétt íslenzkra manna til að byggja hús yfir höfuðið á sér og gera vald peningavaldsins í landinu enn sterkara en það nú er. Ég mundi, af því að ég er ekki búinn að útbúa slíka brtt., biðja hæstv. forseta að gera nú hlé á þessari umr. og gefa mér þannig tíma til þess að leggja slíka brtt. fram, þegar umr. héldi áfram.