Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, 8. þm. Reykv. n., og Þórunni Sveinbjarnardóttur, 8. þm. Suðvest., um að þær verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Viðreisnar í Reykjavíkurkjördæmi norður, Jón Steindór Valdimarsson, og 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi, Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir, en 1. varamaður hefur boðað forföll. Jón Steindór hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Landskjörstjórn hefur gefið út tilkynningu á grundvelli 1. mgr. 113. gr. kosningalaga til Ingu Bjarkar Margrétar Bjarnadóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kosningu og kjörgengi hennar.

Hæstv. forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið til meðferðar tilkynningu landskjörstjórnar um kosningu Ingu Bjarkar Margrétar Bjarnadóttur sem 2. varaþingmanns Samfylkingarinnar í efnahagslögsögu Íslands í Suðvesturkjördæmi. Nefndin hefur fundað til að fjalla um kosninguna og kjörgengi hennar og mælir nefndin einróma með staðfestingu kosningar Ingu Bjarkar Margrétar Bjarnadóttur.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með staðfestingu kosningar Ingu Bjarkar Margrétar Bjarnadóttur og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Inga Björk hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheiti að stjórnarskránni.

Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir hefur undirskrifað drengskaparheiti að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Með bréfi, dagsettu 14. október 2022, hefur forseti óskað eftir því, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar sem ber heitið Innheimtustofnun sveitarfélaga – tilfærsla verkefna til ríkisins.

Forseta hafa borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 169, um orkuskipti farartækja opinberra stofnana og fyrirtækja, frá Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, og á þskj. 203, um sorpbrennslu, frá Ágústi Bjarna Garðarssyni. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 184, um kostnað vegna rannsókna og haldlagningar vímuefna, frá Halldóru Mogensen.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, matvælaráðherra, utanríkisráðherra, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, dómsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra.

Herra forseti. Í heimsóknum þingmanna til sveitarfélaga í síðustu kjördæmaviku var fulltrúum þeirra tíðrætt um óréttláta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem kæmi ekki síst niður á þjónustu við fatlað fólk. Eins og margoft hefur komið fram telja þau að það vanti 9–11 milljarða frá ríkinu inn í rekstrargrunninn. Þess vegna var mjög gleðilegt þegar hæstv. innviðaráðherra tilkynnti á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga í síðustu viku um 5–6 milljarða innspýtingu í málaflokkinn. Það á að gerast með þeim hætti að hámarksútsvarsprósenta sveitarfélaga hækkar um 0,26 prósentustig en tekjuskattur sem ríkið innheimtir lækkar á móti sem því nemur, samkvæmt orðum ráðherra. Þetta kom að sumu leyti á óvart þar sem ekkert hefur verið um þetta rætt, hvorki í fjárlaganefnd eða efnahagsnefnd og þingmenn stjórnarflokkanna virtust koma af fjöllum. Auðvitað trúir maður svona afgerandi yfirlýsingu frá ráðherra og þess vegna beini ég eftirfarandi spurningum til hæstv. forsætisráðherra: Í fyrsta lagi: Hvenær var þetta samþykkt í ríkisstjórn? Í öðru lagi: Af hverju birtust þessar fyrirætlanir ekki strax við framlagningu fjárlaga fyrr í haust þar sem þessi vandi hefur blasað við í svo langan tíma? Í þriðja lagi: Þar sem ljóst er að útfærsla sem innviðaráðherra tilkynnti mun lækka tekjur ríkissjóðs umtalsvert, sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér nýja tekjustofna sem munu bæta þetta upp? Á að skila ríkissjóði með meiri halla en áður var gert ráð fyrir eða verða útgjöld skorin niður og hver þá?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fram kom í máli hæstv. innviðaráðherra á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna að þetta kæmi til greina, þ.e. að hækka hlut útsvarsins. Þá var í raun og veru horft til þess að bregðast við þeim vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir strax en um leið þyrfti að skoða aðrar leiðir til lengri tíma. Staðreyndin er sú að það er hópur að störfum undir forystu félagsmálaráðherra sem átti að skila af sér frekari greiningu á þeim kostnaði sem fellur á sveitarfélögin vegna málaflokks fatlaðra. Sá hópur átti að skila af sér á haustmánuðum. Það hefur dregist og dregst enn og mun hann líklega ekki skila af sér fyrr en í febrúar. Ég held að allir hv. þingmenn hafi hins vegar kynnst því í kjördæmaviku að sveitarfélögin meta það svo að staðan sé þung og bregðast þurfi við, a.m.k. að einhverju leyti strax fyrir árið 2023. Það er mikilvægt að það komi fram hér, og þess vegna var þetta ekki hluti af fjárlagafrumvarpi, að þessi mál eru enn í vinnslu og hafa ekki farið endanlega í gegnum ríkisstjórn. Ég leyfi mér hins vegar að segja að það er skilningur hjá öllum forystumönnum ríkisstjórnarflokkanna á að það þurfi að einhverju leyti að mæta sveitarfélögunum vegna málaflokks fatlaðra. Í þeirri greiningu þarf auðvitað ýmislegt að koma til og þess vegna hefur verið rætt um m.a. Jöfnunarsjóðinn, að hann sé nýttur í þessum málum til að tryggja að fjármunirnir nýtist þar sem þeirra er þörf. Einnig þarf að skoða það þegar sveitarfélögin eru ekki að fullnýta sína tekjustofna. Við getum rætt um útsvarsprósentur, við getum líka rætt fasteignagjöld. Við þurfum auðvitað að taka afstöðu til þess hvort þá sé eðlilegt að auknir fjármunir renni til þeirra sveitarfélaga sem hafa kosið að fullnýta ekki sína tekjustofna. Ég hef skýra sýn á það að mér finnst eðlilegt að þeir tekjustofnar séu fullnýttir áður en til frekari fjárveitinga kemur.

Herra forseti. Þetta hefur sem sagt ekki verið ákveðið. Þá held ég að það væri ekki úr vegi að beina því til hæstv. ráðherra að tala aðeins skýrar vegna þess að ég hef ekki hitt eina manneskju sem kom út af fjármálaráðstefnunni sem áttaði sig á því að þetta væri svona einhver hugmynd sem hefði dottið ofan í kollinn á hæstv. ráðherra. En ég spyr þá í framhaldi af því: Er ekki bara kominn tími til að þeim linni, þessum látlausu yfirlýsingum frá ráðherrum Framsóknarflokksins sem eru greinilega ekki hugsaðar til neins annars en að setja væntingar fólks í hæstu hæðir? Svo eru þeir reknir til baka með þetta í hvert skipti sem við mætum hér í óundirbúnar fyrirspurnir.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki svo að þetta sé einhver hugmynd sem dettur ofan í hausinn á hæstv. innviðaráðherra. Auðvitað er það ekki svo. Hann talar ekki með slíkum óábyrgum hætti. Það sem kom fram í máli hans er að þetta er til skoðunar, þetta er ekki að fullu útfært. Ég get bara staðfest það hér að það er fullur skilningur á þungri stöðu sveitarfélaganna vegna þessa málaflokks en það er líka mikilvægt að það sé algjörlega skýrt að endanleg útfærsla liggur ekki fyrir. Þess vegna kom þetta ekki fram við framlagningu fjárlagafrumvarps og hefur ekki verið endanlega afgreitt úr ríkisstjórn. Vissulega er málið ekki fullbúið en það er ríkur skilningur fyrir hendi á að staðan sé þung og það skiptir máli að við komum til móts við hana.

Virðulegur forseti. Í dag, 17. október, er alþjóðadagur helgaður útrýmingu fátæktar. Skyldi ríkisstjórnin vita af því eða er henni kannski alveg sama? Með deginum gefst tækifæri til að viðurkenna fátækt, jafnvel sárafátækt. Tíundi hver öryrki á Íslandi ver meira en 75% af ráðstöfunartekjum sínum í rekstur húsnæðis samkvæmt fyrstu niðurstöðum könnunar sem Félagsvísindastofnun vinnur nú fyrir Öryrkjabandalag Íslands. Í flestum tilfellum er um leigu að ræða en greiðslubyrði fatlaðs fólks vegna leigukostnaður er vel yfir meðaltali í landinu. Samkvæmt könnun sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun lét gera á síðasta ári kemur fram að tæplega þriðjungur öryrkja greiðir meira en 50% af ráðstöfunartekjum sínum í leigu. Allt hækkar, matur, lyf, heilbrigðisþjónusta, húsnæði, en framfærsla fátæks fólks batnar ekki í takt við hækkanir á nauðsynjum. Allt of stór hópur fólks er á framfærslu sem er langt undir lágmarksframfærslu og dugar ekki til mannsæmandi lífs. Á hverjum bitnar þetta verst? Jú, þar standa langverst einstæðir fatlaðir foreldrar og börnin þeirra. Um 50% þeirra sem leita til umboðsmanns skuldara eru fatlað fólk og hefur sú tala hækkað um 5% bara á síðustu tveimur mánuðum. Vandi fátæktar, hvað þá sárafátæktar, á Íslandi er aðgerðaleysi stjórnvalda í málefnum fátæks fólks. Frítekjumörk hækka ekki, 300.000 kr. í tekjur og 75% af því í leigu eru 225.000 kr. og 75.000 kr. í allt annað. Eigum við að sætta okkur við það? Er eðlilegt að 200 einstaklingar séu vistaðir á hjúkrunarheimilum, lokaðir þar í herbergi - bara í geymslu, eins og einhver sagði. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra. Hún sagði að öryrkjar og fatlað fólk gæti ekki beðið lengur eftir réttlætinu. Ekkert hefur skeð. Hvað ætlar hæstv. forsætisráðherra að gera í því?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina þótt það sé raunar ótrúlegt að heyra hann standa hér og halda því fram að ekkert hafi gerst, að ríkisstjórnin sé fullkomlega ómeðvituð um að það sé fátækt fólk í samfélaginu. Hv. þingmaður veit miklu betur en svo að tala á þennan hátt í pontu Alþingis. Við getum talað um eflingu barnabótakerfisins, við getum talað um þær breytingar sem hefur verið ráðist í á undanförnum árum til að bæta kjör öryrkja. Við getum talað um þá staðreynd, af því að hv. þingmaður talar hér um húsnæðiskostnað, að þriðjungur allra íbúða sem hefur verið byggður á undanförnum tveimur árum var byggður vegna félagslegra aðgerða stjórnvalda, vegna stuðnings við almenna íbúðakerfið og vegna nýrra hlutdeildarlána. Við getum rætt um að þessi ríkisstjórn er sú fyrsta sem leggur fram langtímasýn í húsnæðismálum til að tryggja nægjanlegt framboð á hagkvæmu húsnæði svo öll geti haft þak yfir höfuðið, sem er stórmál fyrir húsnæðisöryggi landsmanna. Við getum nefnt þá staðreynd að við tókum upp þrepaskipt skattkerfi og lækkuðum skattbyrði tekjulægsta hópsins. Við getum rætt það hér að við höfum dregið úr skerðingum á öryrkja, bæði milli bótaflokka og vegna atvinnutekna, og við getum rætt það að þessi ríkisstjórn setti lækkun kostnaðar í heilbrigðiskerfinu á dagskrá, setti fram raunverulega, tímasetta áætlun til að draga úr kostnaði sjúklinga þannig að heilbrigðiskostnaður þurfi ekki að vera hindrun fyrir þau sem standa verst. Við getum rætt um að það hafa verið lagðar fram tillögur um hvernig við getum dregið úr fátækt barna og það var þessi ríkisstjórn sem kynnti til sögunnar tómstundastyrki fyrir börn í tekjulægri fjölskyldum. Þessi ríkisstjórn lengdi fæðingarorlofið sem var eitt af því sem lagt var til til að draga úr fátækt barna. Þetta getum við nefnt, þannig að ef hv. þingmaður spyr hvort við séum meðvituð þá erum við það. Erum við að gera eitthvað í þessu? Já, við erum að gera það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir andsvarið en ég segi bara fyrir mitt leyti: Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ég hitti tugi fólks, hef verið í stjórn Öryrkjabandalagsins, Þroskahjálpar og Sjálfsbjargar. Sá sem talaði við mig í dag spurði: Hvað á ég að gera? Ég á fyrir húsnæði en ekki meir. Hvert á ég að fara og hvernig á ég að lifa af? Ég hef ekki heyrt því svarað hér. Við vitum að það eru 5.000–6.000 börn í fátækt. Við erum búin að vita það síðan ég kom hingað inn og ég sé ekkert breytast. Við erum rík þjóð og við eigum að geta breytt þessu. Við eigum ekki að þurfa að koma hérna upp ítrekað og segja að það sé verið að gera eitthvað og það sé verið að hjálpa fólki þegar við höfum borðleggjandi dæmi frá Öryrkjabandalaginu, Sjálfsbjörg og öllum öðrum félögum fatlaðra um að það þrengi sífellt meira að.

Herra forseti. Ég hef ekki verið í stjórn Öryrkjabandalagsins eða Þroskahjálpar en ég þekki fólk sem á erfitt með að ná endum saman. Ég þekki fátækt fólk, sum þeirra eru öryrkjar. Ég veit alveg hvernig staðan er þar, að sjá ekki alveg fram úr því hvernig maður eigi að láta enda ná saman. En ég þekki líka fólk sem hefur upplifað raunverulegar breytingar á lífskjörum, t.d. þegar það hefur komist inn í almenna íbúðakerfið. Ég þekki fólk sem á skyndilega afgang vegna þess að það er farið að borga sanngjarna leigu í gegnum félagslegt húsnæði sem virkar. Ég þekki fólk sem hefur haft samband við mig og sagt: Þær breytingar sem hefur verið ráðist í þegar kemur að heilbrigðiskostnaði muna öllu þannig að nú get ég í raun og sann sótt mér heilbrigðisþjónustu. Það voru svo sannarlega stigin stór skref í því á síðasta kjörtímabili. Eru fleiri skref sem þarf að stíga? Já, en það er ekki hægt að halda því fram að ekkert hafi verið gert.

Virðulegur forseti. Ályktun Evrópuráðsþingsins um viðbrögð við aukinni stigmögnun árásarstríðs Rússlands gegn Úkraínu var samþykkt samhljóða af Evrópuráðsþinginu í Strassborg síðastliðinn fimmtudag. Þessi ályktun er merkileg og söguleg fyrir margar sakir. Þar má m.a. finna ákall um að aðildarríki Evrópuráðsins lýsi því yfir að ríkisstjórn Rússlands sé hryðjuverkaríkisstjórn. Þar má líka finna ákall um leiðtogafund aðildarríkja Evrópuráðsins. Hann væri þá sá fjórði sinnar tegundar, verði af honum, og þar sem Ísland er að fara að taka við formennsku í ráðherraráði Evrópuráðsins - þetta tungutak hjálpar okkur nú ekki að gera okkur skiljanleg - má gera ráð fyrir því að mögulega verði þessi leiðtogafundur haldinn á Íslandi. Það væri líka söguleg stund. Þar sem var mikilvægt í þessari skýrslu var að þar var kallað eftir því að þessi leiðtogafundur, sem er mjög skýrt ákall eftir innan Evrópuráðsins, fjalli að stóru leyti um hvernig megi draga Rússland, leiðtoga í Rússlandi og stríðsglæpamenn, þá sem hafa staðið að stríðsglæpum, glæpum gegn mannkyni í Úkraínu, til ábyrgðar; að þetta taki mikið pláss í dagskrá leiðtogafundarins. Og hann gæti, eins og ég segi, orðið hér á Íslandi. Sömuleiðis er ákall eftir því að stuðningur við Úkraínu og hvernig megi best styðja við Úkraínu taki mikið pláss á þessum fundi. Ég samþykkti þetta ásamt öllu Evrópuráðsþinginu samhljóða. Þar með er það orðið ákall til allra aðildarríkjanna að setja þetta á dagskrá. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, þar sem hún mun gegna formennsku í ráðherraráðinu, hvort hún taki undir að það sé mikilvægt að þetta fái mikið pláss á dagskránni og hvernig hún sæi það fyrir sér, hvort sem leiðtogafundurinn verður hér á landi eða ekki, og hvort hún muni beita sér fyrir því að þetta verði fyrirferðarmikið á leiðtogafundinum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fagna hverju tækifæri hér sem við fáum til að ræða þessi alvarlegu mál. Ég fylgdist með vinnu Evrópuþingsins og það er auðvitað stórfrétt að þetta er fyrsta alþjóðlega samkoman sem ályktar með þessum hætti. Vissulega hafa leiðtogar leyft sér að tala á þennan hátt, þ.e. að segja upphátt að Rússlandsstjórn stundi hryðjuverk og sé hryðjuverkastjórn, en það er stórt skref af Evrópuþinginu að álykta eins og það gerði. Ég hef gert mitt allra besta til að tala eins skýrt og mögulegt er fyrir hönd íslenskra stjórnvalda og almennings á Íslandi sem ég finn ekki fyrir öðru en að sé sammála okkur, á svona sögulegum stundum þar sem ekki liggur fyrir hversu hræðilegt ástandið muni verða áður en það batnar, að fullvalda og sjálfstætt ríki noti rödd sína til að tala hátt og skýrt. Ég vona að það verði af leiðtogafundinum hérlendis, sem væri þá sá stærsti sinnar tegundar sem haldinn hefur verið á Íslandi. Við munum nota okkar formennsku, sem við tökum auðvitað við á mjög sögulegum tímum, eins vel og við getum og munum tala skýrt og leggja skýra áherslu á það sem hv. þingmaður nefndi. Það er áhugavert að kannski í marga áratugi hefur ekki verið jafn augljóst og nú hvað er þess virði að berjast fyrir. Þau gildi sem íslenskt samfélag er sammála um að séu þess virði að berjast fyrir höfum við kannski tekið sem gefnum hlut, en nú liggur fyrir að það er vegið að þessum gildum. Reynt er að breyta heimsmyndinni og hvernig við tökum ákvarðanir, hvort alþjóðakerfið er leiðin til þess að taka erfiðar ákvarðanir eða ekki þegar upp koma krísur eða stríð. Ég heiti því að nýta þessa sex mánuði eins vel og við mögulega getum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það má vera aðeins nákvæmari varðandi það sem Úkraínuforseti, úkraínska ríkisstjórnin og meira að segja úkraínska landsdeildin í Evrópuráðsþinginu hefur verið að kalla eftir þegar kemur að því að draga Rússland og rússneska aðila til ábyrgðar. Meðal annars hefur verið nefnt að þjóðir taki sig saman og stofni sérstakan dómstól sem hefur það hlutverk að rétta einungis yfir glæpum gegn friði eins og að skipuleggja og hrinda af stað þessu árásarstríði. Þetta er talinn líklegasti möguleikinn á því að handsama Pútín Rússlandsforseta á einhvern hátt. Á hinn bóginn hefur verið kallað eftir því að setja á fót sérstakan dómstól sem getur í raun réttað um skaðabætur fyrir það gríðarlega tjón sem hefur orðið vegna stríðsins. Þetta hafa verið tvö megináhersluatriði úkraínskra leiðtoga í sínu alþjóðastarfi og ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra styðji þessar hugmyndir og muni beita sér fyrir því að þær verði að veruleika í sinni formennskutíð í ráðherraráðinu.

Herra forseti. Já, við munum gera það. Í fyrsta lagi finnst mér mjög mikilvægt að við beitum í raun öllum tiltækum ráðum til að draga Rússland til ábyrgðar. Við höfum ákveðið kerfi núna sem er mikilvægt að nota, en ef atriði eru til staðar þar sem ekkert kerfi getur dregið fólk til ábyrgðar þá þarf einfaldlega að búa það til. Það þarf að hafa hraðar hendur svo það taki ekki marga áratugi því að það er ekki nóg að draga þá til ábyrgðar sem framkvæma stríðsglæpi í Úkraínu heldur líka þá sem fyrirskipa glæpina. Verið er að glíma við þessi mismunandi kerfi, við þurfum að styðja vel við þau kerfi sem þegar eru til og styðja síðan og aðstoða við að búa til það sem þarf í tilviki rússneskra stjórnvalda sem fremja stríðsglæpi og brjóta alþjóðalög í Úkraínu.

Herra forseti. Mig langar við þetta tækifæri að eiga orðastað við hæstv. matvælaráðherra með vísan í samtal sem hæstv. ráðherra átti við formann Miðflokksins þann 16. september síðastliðinn þegar fjárlög voru rædd hér í salnum. Þá spurði formaður Miðflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, einfaldrar spurningar og þótti mér svarið ekki vera jafn augljóst og vonir stóðu til. Spurningin var, með leyfi forseta: „Gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að kjötframleiðsla á Íslandi muni aukast, standa í stað eða minnka um fyrirsjáanlega framtíð?“ Mig langaði að gefa hæstv. matvælaráðherra tækifæri eða aðra tilraun til að svara þessari spurningu því að svarið var á sínum tíma ekki eins og spurningin hefði að öllu eðlilegu kallað fram. Þegar horft er til þeirra stefnumiða sem liggja fyrir, bæði er varða stefnu flokks hæstv. ráðherra og sjónarmið í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, þá eru sviðsmyndir sem þar hafa verið teiknaðar upp þeirrar gerðar að þeir sem bera hag innlendrar kjötframleiðslu fyrir brjósti eru réttilega nokkuð uggandi. Ég vil, hæstv. forseti, fá að ítreka spurninguna sem var lögð fram fyrir hæstv. matvælaráðherra 16. september síðastliðinn og gera spurningu formanns Miðflokksins að minni. Með leyfi forseta: Gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að kjötframleiðsla á Íslandi muni aukast, standa í stað eða minnka um fyrirsjáanlega framtíð?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrirkomulagið er þannig að það er okkar viðfangsefni að skapa umgjörð sem lætur landbúnað blómstra, og þá þann landbúnað sem stuðlar að því að tryggja fæðuöryggi í landinu og sinnir markmiðum samfélagsins um sjálfbærni og loftslagsmarkmið. En nú er það svo að ríkið framleiðir ekki kjöt. Bændur ákveða framleiðslumagn en landbúnaðurinn hefur sannarlega mjög mikil sóknarfæri og það er hlutverk og verkefni okkar, og þá er ég að tala um okkur sem förum með samningsumboðið fyrir hönd ríkisins í samtölum við bændur við gerð búvörusamninga og nú endurskoðun samningsins á næsta ári, að tryggja að fjármagn hins opinbera sem rennur til búvörusamninga nýtist sem best í þágu þessara markmiða. Það gildir um þau sóknarfæri sem við eigum og eru kannski þau sterkustu, þau eru í kornrækt og grænmetisframleiðslu en líka í þeim þáttum framleiðslunnar sem lúta að mjólkur- og kjötframleiðslu. Svo mun verða enn um sinn og ég árétta að það er okkar hlutverk og verkefni að skapa skilyrði fyrir blómlegan landbúnað.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Manni kom til hugar að köttur væri að fara í kringum heitan graut. Vissulega stendur hið opinbera ekki að kjötframleiðslu, ekki frekar en kornrækt og öðrum sviðum matvælaframleiðslu sem einkaaðilar stunda á Íslandi. En vegna þess að stjórnvöld setja fram sína sýn og áherslur með útdeilingu fjármuna, t.d. með fyrirsjáanlegum samningum um uppfærðan búvörusamning á næsta ári, þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að fjármunum verði stýrt með þeim hætti að innlend kjötframleiðsla geti aukist út frá þeim forsendum sem við okkur blasa í dag.

Virðulegur forseti. Ég þakka nú fyrir líkinguna varðandi heita grautinn, en það er þannig að íslenskur landbúnaður hefur í raun og veru uppfyllt þær þarfir sem íslenskur markaður hefur fyrir kjöt og mjólk. Íslendingum mun fjölga og neyslan aukast en stóru sóknarfærin eru í korni og útiræktuðu grænmeti. Þar getum við auðvitað líka velt fyrir okkur neytendum framtíðar og við sjáum að krafan sem ungir neytendur gera í ríkari mæli varðar upplýsingar um kolefnisspor, upprunamerkingar og ábyrga og sjálfbæra matvælaframleiðslu. Því verðum við að vera í takti við neytendur framtíðar í þeim áherslum sem við leggjum. En íslenskur landbúnaður nær sem sé að mestu leyti að uppfylla innlendar þarfir fyrir kjöt og mjólk.

Virðulegi forseti. Umræðan um hælisleitendur hefur verið hættuleg og skaðleg að undanförnu. Til að mynda voru tvö aðskilin mál á landamærunum sem greint var frá í Morgunblaðinu á dögunum, annars vegar álag vegna hælisleitenda og hins vegar fíkniefnamál, orðin að, með leyfi forseta, „fjölda burðardýra í hópi hælisleitenda sem teknir eru með lyf innvortis“. Þessi tilvitnun er ekki fengin frá einhverjum nafnleysingjanum í athugasemdakerfum heldur eru þetta orð sem féllu hér í ræðustóli Alþingis í síðustu viku frá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni. Tvö aðskilin mál samkvæmt frétt Mogga, hælisleitendur og fíkniefnaburðardýr verða að einum og sama hópnum, sem er auðvitað alveg afleitt. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur síðan talað um stjórnleysi í málaflokknum en reyndar verið skotinn niður með það af hæstv. forsætisráðherra. Í þessu andrúmslofti verða til hráefni í hættulegan kokteil ef við gætum okkar ekki. Álagið er vissulega mikið tímabundið vegna flóttafólks frá Úkraínu og til að bregðast við þessu tímabundna álagi er boðuð mun harðari stefna sem mun ekki hafa áhrif á fólk sem kemur frá Úkraínu eða Venesúela heldur aðra hópa í viðkvæmri stöðu sem hingað leita. Svo maður reyni nú aðeins að setja sig inn í þennan þankagang dómsmálaráðherrans og yfirfæra hann inn á málefnasvið hæstv. innviðaráðherra þá er þetta ámóta gáfulegt og að ætla sér að leysa umferðaröngþveiti við Ölfusárbrú með því að loka hjólastíg í Heiðmörkinni. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur talað um lokaðar búðir að danskri fyrirmynd fyrir þá sem synjað hefur verið um hæli, en í Danmörku er staðan ofureinfaldlega sú að börn og fullorðnir hafa þurft að hírast árum saman í slíkum búðum, sem eru reyndar ekki lokuð úrræði eins og hæstv. dómsmálaráðherra hefur talað fyrir. Ég vil því spyrja hæstv. innviðaráðherra og formann Framsóknarflokksins hvort honum hugnist hugmyndir um harðari innflytjendastefnu að danskri fyrirmynd og hvort það komi til greina að halda fólki í lokuðum úrræðum á meðan það bíður brottvísunar. Á annað hundrað einstaklingar, fjöldi barna þar á meðal, falla í þennan hóp hér á Íslandi þar sem móttökuríkið vill ekki taka við fólkinu, svo dæmi sé tekið. Kemur þetta virkilega til greina?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um mál sem við þurfum sannarlega að geta rætt mjög málefnalega og sleppa öllum stórum yfirlýsingum, og ég er ekki að vísa til ræðu þingmannsins heldur almennt í samfélaginu. Við lifum auðvitað eins og oft áður dálítið fordæmalausa tíma. Árið 2015 voru um 1,5 milljónir Sýrlendinga á flótta, ef ég man rétt, og var þá ein stærsta krísa sem verið hefur. Í dag erum við með rúmlega 7 milljónir Úkraínumanna á flótta í Evrópu og ætli það séu ekki einhverjar 8 milljónir innan Úkraínu, þá alls um 15 milljónir Úkraínumanna á flótta. Ástandið í Sýrlandi hefur ekkert batnað þannig að það kemur sannarlega fullt af fólki bæði þaðan og frá Miðausturlöndum sem og frá Afríku til Evrópu. Vandinn hefur því vaxið gríðarlega mikið. Ég hef verið þeirrar skoðunar og við í Framsókn að við eigum að gera allt sem við mögulega getum til að taka vel á móti fólki, eins vel og við getum. Við Íslendingar erum sannarlega bara 370.000 og getum þar af leiðandi ekki leyst þennan stórkostlega vanda sem ég var að lýsa hér í tölum en við getum gert okkar. Við vitum að kvótaflóttamenn eru þeir sem eru í erfiðastri stöðu, samþykktir af Sameinuðu þjóðunum, og við höfum verið að taka við vaxandi fjölda á meðan kerfin okkar, sem eru neyðarkerfi þar sem þú getur sótt um alþjóðlega vernd, hafa orðið fyrir auknu álagi þannig að við getum kannski ekki sinnt eins mörgum kvótaflóttamönnum og hægt er. Við höfum verið þeirrar skoðunar að við eigum að horfa til Norðurlandanna, sem eru lönd sem við berum okkur gjarnan saman við og eru mestu velferðarlönd í heimi, að vera með sambærilegt regluverk og þar. Ég held að það sé skynsamlegt til þess að við séum með sambærilegar niðurstöður. Það sem stendur út af hér á Íslandi umfram annað er að hér er óvenjulega stór hópur Venesúelamanna sem í öðrum löndum Evrópu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er gott að heyra það að við þurfum að gera allt sem við getum gert, þó svo að það sé svo sannarlega rétt að við leysum ekki vandann allan. En spurningar mínar lutu svolítið að þeirri hugmyndafræði sem birst hefur við ríkisstjórnarborðið og kemur frá hæstv. dómsmálaráðherra. Ég er svona að reyna að fá það fram hvort Framsóknarflokkurinn ætlar að fara með Sjálfstæðisflokknum í þessa vegferð; lokuð úrræði fyrir fólk sem þarf mögulega að bíða árum saman eftir því að vera vísað úr landi vegna þess að móttökuríkið getur ekki tekið á móti því eða vill ekki taka á móti því og það eru ekki til neinir samningar þar um. Þetta er staðan í Danmörku þó að úrræðin þar séu ekki lokuð. Síðan er það auðvitað þannig að það eru alltaf fleiri og fleiri ríki sem líta öðruvísi á fólk frá Venesúela og er þar m.a. vísað til alþjóðlegra stofnana. Þannig að ég ætla að endurtaka spurningu mína: Kemur til greina að fara þessa leið, að tala um harðari stefnu? Og þegar talað er um „að norrænni fyrirmynd“, við hvaða Norðurlönd eigum við þá að miða? Vegna þess að Norðmenn gera þetta allt, allt öðruvísi en Danir, sem gera þetta síðan allt, allt öðruvísi en Svíar o.s.frv. Kemur til greina að fara þá leið sem ég lýsti hér í spurningunni?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög skynsamlegt og ég veit ekki betur en að fastanefnd þingsins hafi farið í heimsókn til Norðurlandanna til að kynna sér hlutina. Ég held að það eigi að bera saman þá hluti sem eru líkir með hinum fjórum Norðurlöndum, því þau eru fjögur, og hvað er ólíkt á Íslandi, frábrugðið frá þeim. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þau eru nokkuð mismunandi en þau eru líka með talsvert líka stefnu og hafa verið að líkjast hvert öðru hvað varðar regluverkið, svo geta útfærslurnar verið mismunandi. Við hér á Íslandi og ríkisstjórnin erum með ráðherranefnd um útlendingamál. Þangað berast alls kyns hugmyndir og þær hugmyndir sem ráðherra dómsmála eða einhverjir aðrir koma með fara þangað til umfjöllunar. Mér finnst einfaldlega ekki rétt né tímabært að vera að fjalla um þær fyrr en við höfum tekið þær til umfjöllunar í ráðherranefnd um útlendingamál og stefna ríkisstjórnarinnar birtist. Þá skal ég tala við hv. þingmann um það hvað ég stend fyrir og hvað ég mun verja.

Virðulegi forseti. Fyrir tíu mánuðum síðan lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um meðhöndlun endómetríósu. Sjúkdómurinn getur valdið sárum verkjum og ófrjósemi og hrjáir allt að 10% kvenna. Svarið barst frá hæstv. ráðherra í byrjun þessa árs og þar kom fram að biðtími sjúklinga með endómetríósu eftir fyrsta viðtali og aðgerðum væri langur og langt umfram viðmiðunarmörk landlæknis um ásættanlega bið eftir heilbrigðisþjónustu. Í síðustu viku birtu Samtök um endómetríósu lista með upplýsingum um 40 konur sem eru sagðar hafa neitað að bíða lengur á biðlistum opinbera heilbrigðiskerfisins eða höfðu fengið þar ófullnægjandi þjónustu og hafa því greitt einkaaðilum háar fjárhæðir úr eigin vasa fyrir aðgerðir. Í ákalli til hæstv. heilbrigðisráðherra segja samtökin það vera nöturlega staðreynd að aðgengi að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu á Íslandi fari því eftir efnahag. Í svari hæstv. ráðherra við áðurnefndri fyrirspurn minni sagði hann að það væri til skoðunar í ráðuneyti hans hvernig væri hægt að efla þjónustu við sjúklinga með endómetríósu. Virðulegi forseti. Mig langar því að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra að því hvort þessi staða sé ásættanleg. Ég myndi vilja fá svar frá hæstv. ráðherra um það hvernig unnið hafi verið að styttri greiningartíma og styttri biðtíma eftir meðhöndlun endómetríósu, þar með talið eftir aðgerðum, á þeim tíma sem er liðinn frá því að hæstv. ráðherra svaraði fyrirspurn minni í byrjun þessa árs.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Af því að hv. þingmaður rekur hér söguna til baka, og allt hárrétt, þá brást sá er hér stendur þegar við. Ég vil taka það fram að það hefur verið mjög mikilvægt að eiga gott samtal við Samtök um endómetríósu og það var mjög mikilvægt að ná utan um þessa biðlista og hvar þessi sjúkdómur er staddur, hver staðan er, til að útfæra skipulag aðgerða með tilliti til aukins aðgengis og aðkomu fleiri þjónustuveitenda. Um það snýst málið. Þá ætla ég aðeins að rekja hvað hefur átt sér stað síðan við áttum þetta samtal og fyrir utan þá fundi sem ég hef átt með samtökunum sem hafa beitt sér vel fyrir fræðslu um þennan sjúkdóm. Frá árinu 2017 hefur verið starfandi þverfaglegt teymi sem sérhæfir sig í þjónustu á Landspítala vegna legslímuflakks. Á hverjum tíma eru um 60–70 sjúklingar sem eru í virkri meðferð vegna legslímuflakks á göngudeildum ólíkra meðferðaraðila. Heildarfjöldi á biðlista eftir fyrsta viðtali í byrjun janúar eru 49 sjúklingar og á aðgerðalista 21 kona með aðalgreininguna legslímuflakk og ein sem er með legslímuflakk sem aukagreiningu. Þetta er flókinn sjúkdómur og greiningartíminn er langur. Mér var mikið í mun að fá þá aðila sem til þekkja til að taka utan um þetta og koma með tillögur að því hvernig við getum gert þetta betur og útfært í samvinnu þessara aðila sem hér koma fram, bæði endómetríósuteymið á Landspítalanum, samtökin sem áttu sæti í þessum hópi, Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu og sjálfstætt starfandi sérfræðinga, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svarið. Ég heyri af orðum hæstv. ráðherra að hann hefur metnað til að beita sér fyrir bráðnauðsynlegum umbótum þegar kemur að þessum flókna sjúkdómi og hefur m.a. lagst í mikla greiningarvinnu við að átta sig á ástandinu, en betur má ef duga skal. Hér eins og víðar í íslenska heilbrigðiskerfinu bíða fjölmargir sjúklingar allt of lengi eftir nauðsynlegri og lífsbætandi heilbrigðisþjónustu. Ein brotalöm þar eru auðvitað lög um sjúkratryggingar frá árinu 2008 sem eiga að tryggja það að við förum vel með fjármuni í heilbrigðiskerfinu og nýtum þá sem best, að þau skuli ekki enn vera farin að virka 14 árum eftir gildistöku laganna. Það væri áhugavert að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessa í þessu samhengi. Virðulegur forseti. Á meðan þessi vinna stendur yfir við að meta umfang vandans, eins og mér heyrist á hæstv. ráðherra að standi yfir, eins og kom reyndar líka fram í svari hæstv. ráðherra til mín í byrjun þessa árs, hefur hæstv. ráðherra þá skoðað einhverjar aðgerðir, einhverjar úrbætur til að koma til móts við þessa sjúklinga meðan á því stendur?

Hæstv. forseti. Seinna andsvar hv. þingmanns kemur ágætlega heim og saman við það sem ég ætla að halda áfram með. Tillögur hópsins sem komu til ráðherra sneru að fræðslu til heilbrigðisstarfsfólks, sneru að skipulagi þjónustunnar við konur sem lifa með sjúkdómnum, frá heilsugæslu til sérhæfðastrar þjónustu, styrkingu teymisins á Landspítala og jöfnu aðgengi að nauðsynlegri sérfræðiþjónustu óháð efnahag og sérstakri athygli á þjónustuþarfir fólks með langvinna verki. Ég bind miklar vonir við - við erum bara á lokametrunum við að koma þessu á, vonandi með samningi Sjúkratrygginga. Það voru fjórar mögulegar leiðir sem voru ræddar í þessu samhengi, þær sneru að reglugerð eða að setja nýja reglugerð, og samvinnu sérfræðings og teymis og heilsugæslu. En svo erum við auðvitað með í stjórnarsáttmála að efla Sjúkratryggingar Íslands sem þjónustukaupa, sem ég held að hafi verið gott skref 2008 þegar ráðherra Sjálfstæðisflokksins kom því skipulagi á, en fjölmargar skýrslur hafa hvatt okkur til að efla Sjúkratryggingar Íslands sem sjálfstæðan þjónustukaupa á íslenskri heilbrigðisþjónustu.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir það tækifæri að fá að eiga þessa sérstöku umræðu í dag við hæstv. dómsmálaráðherra. Eins og alþjóð veit hefur fjöldi umsókna um alþjóðlega vernd aukist jafnt og þétt undanfarin misseri. Ríkislögreglustjóri lýsti nýlega yfir hættuástandi á landamærum vegna stöðu móttöku- og búsetuúrræða umsækjenda um alþjóðlega vernd og síðan bárust í þarsíðustu viku fyrstu fréttir af því að stjórnvöld hafi óskað eftir því við Rauða krossinn að opna fjöldahjálparstöð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd hér á landi. Við höfum rætt þetta ítarlega hér í þessum sal og ég er hræddur um að hlutföllin og tölurnar hafi verið að hækka ef eitthvað er undanfarnar vikur og mánuði, en við þekkjum það hér að umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi eru margfaldar að fjölda samanborið við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. Tölur lágu fyrir um að hlutfallið væri um áttfalt milli Danmerkur og Noregs fyrir einhverjum mánuðum síðan. Mér segir svo hugur að þetta hlutfall sé komið vel yfir tífalt núna miðað við þróun mála undanfarið, sömuleiðis margfalt hlutfall á við Finnland og rúmlega tvöfalt það sem gerist í Svíþjóð þar sem allur almenningur hefur á tilfinningunni að dyrnar séu hvað opnastar og sóknin mest eftir alþjóðlegri vernd. Ég reyndi í liðinni viku að setja umfangið hér heima í samhengi við það sem gerðist í Þýskalandi árið 2015 og 2016 þar sem gríðarlegur fjöldi hælisleitenda kom til landsins og þekki ég það ágætlega, var með annan fótinn í Berlín stóran hluta af árinu 2016. Maður sá þennan mikla fjölda sem þangað kom á flótta undan aðstæðum á sínu heimasvæði. En ég reyndi að setja þetta í samhengi við það sem er að gerast hér núna til þess að við áttum okkur á hversu umfangsmikið flæðið er til landsins núna. Ég mun koma inn á það ítarlegar í næstu ræðu minni, en mér sýnist, miðað við áætlanir, gamla planið sem var að miðgildið væri 4.500 flóttamenn til landsins á þessu ári, að við hér á Íslandi værum að taka á árinu 2022 við 66% fleiri umsækjendum um alþjóðlega vernd en Þjóðverjar gerðu að jafnaði árið 2015 og 2016. Við verðum með einum eða öðrum hætti að taka þessa umræðu þannig að samhengi sé í hlutunum og við reynum að átta okkur á því hvað það er sem veldur því að umsóknir hér eru a.m.k. áttfaldar á við það sem við horfum á í Noregi og Danmörku, a.m.k. tvöfaldar miðað við það sem við horfum á í Svíþjóð og hallar hlutfallið í það að vera tvöfalt það sem Þjóðverjar tóku á móti árið 2015 og 2016. Eins og fram kemur í áherslupunktum umræðunnar vil ég spyrja dómsmálaráðherra í fyrsta lagi: Er dómsmálaráðherra með aðrar aðgerðir í undirbúningi til að bregðast við auknum fjölda umsókna um alþjóðlega vernd en frumvarp um útlendinga sem sagt hefur verið frá og telur ráðherrann það vera sjálfstætt markmið að fækka umsóknum frá því sem nú er? Í öðru lagi: Hver telur ráðherra sé skýringin á því að fjöldi umsókna um alþjóðlega vernd sé hlutfallslega margfaldur á við það sem gerist hjá nágrannaþjóðum okkar? Í þriðja lagi: Telur ráðherra að núverandi hælisleitendakerfi sé misnotað og af hverjum þá helst? Í fjórða lagi: Hver er afstaða dómsmálaráðherra til þeirra leiða sem Danir hafa valið að fara, þ.e. að setja sér það markmið að enginn komi til Danmerkur til að sækja um alþjóðlega vernd heldur fari umsóknir í gegnum ferli á nærsvæði þeirra sem sækja um verndina? Í fimmta lagi: Hefur komið til skoðunar að koma upp búsetuúrræðum til samræmis við það sem Schengen-samstarfið gerir ráð fyrir og hver má áætla að verði kostnaður við slíkt við fyrirkomulag? Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að fara eins og tíminn leyfir í gegnum þær spurningar sem ég legg hér fyrir því að okkur gagnast, held ég, mest í þessari umræðu allri ef okkur tekst að gera hana grundvallaða á staðreyndum og þá er ég að hugsa um tölulegar staðreyndir. Það gerir umræðunni ógagn, leyfi ég mér að fullyrða, ef hún er fyrst og fremst drifin áfram af tilfinningalegum rökum. Þá er ég ekkert að benda fingri í eina eða aðra átt, okkur þarf bara að auðnast að ræða þessi mál af skynsemi og yfirvegun á grundvelli staðreynda þannig að við getum gert sem best fyrir þá sem eru í mestri neyð. Ef við reynum að gera allt fyrir alla þá endum við á því að gera illa við þá sem mest þurfa á stuðningi okkar að halda.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hér fer fram um þetta mikilvæga mál og tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um mikilvægi þess að við séum í málefnalegri umræðu og höldum okkur við staðreyndir í málinu. Ef ég kem að fyrstu spurningunni þá er það markmið okkar að jafna ákveðin skilyrði í þessu umsagnarferli. Í ráðuneytinu stendur yfir vinna að fjölmörgum atriðum til að styrkja kerfið og bæta gæði málavinnslu. Það er m.a. unnið að úrbótum hjá stoðdeild ríkislögreglustjóra að bættri framkvæmd flutninga og fylgd. Það er um leið unnið að stórbættri framkvæmd sjálfviljugrar heimfarar, enduraðlögunar og heimferðarstyrkja. Í þessu samhengi eru til skoðunar athugasemdir föstu eftirlitsnefndarinnar með Schengen-samstarfinu um atriði sem reglulega er bent á að Ísland þurfi að koma upp og ég kem að betur í svari við síðustu spurningunni. Aðild Íslands að Evrópsku stuðningsskrifstofunni með hælismálum, EUAA, mun bæta gæði málavinnslu og ákvarðanatöku. Það er gert ráð fyrir að það verði komið á laggirnar fyrir árslok. Síðan er heildaryfirferð reglugerða um útlendinga sem við erum að skoða og reiknum með að gera breytingar á á næstunni og það er markmiðið að umsóknum frá fólki sem er ekki á flótta en er í leit að betri lífsskilyrðum fækki. Varðandi skýringuna á fjölda umsókna um alþjóðlega vernd, þá teljum við skýringuna vera séríslenskar reglur í útlendingalögum sem taka m.a. til sérstakra aðstæðna, sérstakra tengsla fyrir handhafa verndar í öðrum ríkjum, og síðan eru það mismunandi tímafrestir fyrir mismunandi tegundir mála og túlkun tímafrestanna. Hér er skjót málavinnsla og góð móttökuskilyrði og góð þjónusta í samanburði við önnur lönd, hátt hlutfall jákvæðra ákvarðana í ákveðnum tegundum mála upprunaríkja samanborið við þau ríki sem við berum okkur saman við, til að mynda Norðurlöndin. Ísland er öruggt land. Það er gott aðgengi að atvinnu og það eru góð lífsskilyrði hér. Óskilvirkni við framkvæmd endanlegra ákvarðana um synjun umsókna um alþjóðlegri vernd og áframhaldandi þjónusta þótt búið sé að synja um vernd og upplýsingar um framangreint, sem ég hef farið hér yfir, berast með skjótum hætti - fiskisagan flýgur - gera Ísland að aðlaðandi áfangastað fyrir einstaklinga sem eru að leita að betri lífsskilyrðum. Varðandi það hvort núverandi hælisleitendakerfi sé misnotað þá er verndarkerfið neyðarkerfi, og það er mikilvægt að hafa það í huga, og er fyrir fólk sem sætir ofsóknum í heimalandi sínu eða er þar í hættu á dauðarefsingu eða pyndingum og vanvirðandi meðferð. Fólk sem er að freista gæfunnar, fólk sem er í daglegu tali kallað efnahagslegir flóttamenn og er í leit að betri lífsskilyrðum, á ekki erindi í verndarkerfið. Öll mín markmið snúa að því að slá skjaldborg utan um verndarkerfið, einhvern merkilegasta samning Sameinuðu þjóðanna. Það er síðan bara viðurkennt af lögregluyfirvöldum og það er rökstuddur grunur um að þetta kerfi sé misnotað. Það er eitthvað sem við erum að passa og það er áhyggjuefni okkar allra. Við þurfum að taka utan um það fólk sem raunverulega þarf á vernd að halda og tryggja að það verði ekki fyrir því áreiti sem það verður fyrir í dag og verði ekki fórnarlömb m.a. mansals. Það er mjög mikilvægt að við horfum til þessara þátta vegna þess að það er alveg ljóst að það er ákveðin misnotkun sem á sér stað í þessu kerfi. Spurt er hver afstaða mín sé til þeirra leiða sem Danir hafa farið og þá segi ég bara að það þarf að skoða alla fleti á þessari löggjöf. Við höfum frekar verið að horfa, í okkar viðmiðunum, til úrræða sem eru Noregi. Það er reyndar margt mjög líkt með Noregi og Danmörku í þessum efnum, m.a. þessi búsetuúrræði sem vitnað hefur verið hér til sem einhverra lokaðra úrræða og er auðvitað bara einhver fyrirsögn á fréttastofum. En við þurfum að horfa til þessara þátta og það er gríðarlega mikilvægt að við breytum okkar löggjöf almennt til samræmis við það sem gengur og gerist einmitt á Norðurlöndunum og víðar um Evrópu. Við erum áfram með mikla segla í okkar kerfi, sem ég vil kalla svo, sem draga fólks til landsins og ég hef örlítið tæpt á hér, sem við verðum að eyða út til þess að standa til jafns við þessi lönd. Þingmaðurinn spyr hvort það hafi komið til skoðunar að setja upp búsetuúrræði. Það er bara þannig að samkvæmt skýrslu föstu eftirlitsnefndarinnar að Schengen-samstarfinu um framkvæmd íslenskra stjórnvalda á flutningi fólks frá þriðja ríki þá verðum við að bregðast við þar. Við höfum ekki þessi úrræði sem öll önnur lönd hafa og fara eftir. Aftur kem ég inn á það að hér er talað um einhver lokuð úrræði sem eiga sér sögu í fyrirsögn í frétt RÚV 

Virðulegur forseti. Ég hafði ritað hérna ræðukorn sem maður þarf eiginlega að henda eftir að hafa hlustað á síðustu tvær ræður af því að það er svo margt sem fær að fljóta hér sem er kannski ekki alveg í takt við staðreyndir máls. Mig langar aðeins að fara í talnaleik með hv. þm. Bergþóri Ólasyni sem er mjög umhugað um að upplýsa að fjöldi umsækjenda um vernd sé umtalsvert meiri hér en á Norðurlöndum. Nú er það svo að á Íslandi búa tæplega 380.000 manns en á Íslandi eru 63 þingmenn. Það gerir einn þingmann á hvern 5.972 íbúa þessa lands. Í Danmörku búa 5.830.000 manns en þar eru þingmennirnir 179. Það er einn þingmaður á hverja 32.000 íbúa. Í Svíþjóð búa rúmlega tíu milljónir manna og þar eru 349 þingmenn, eða einn þingmaður á hverja rúmlega 29.000 íbúa. Ef við ætluðum að fylgja fólksfjölda og tölum í þessum ríkjum ættu þingmenn á Alþingi Íslendinga að vera 12. Ef við ætlum að fara í svona hausatalningu verðum við að gera það alveg. Þá þurfum við bara í alvöru að horfa á þetta þannig með allt sem við erum að gera; með heilbrigðisþjónustu, með velferðarþjónustu, með skólaþjónustu og með allt saman. Við erum ekki að því. Hins vegar erum við að horfa á að það er fordæmalaus fjöldi fólks á flótta í heiminum í dag. Sjö milljónir manna hafa flúið Úkraínu frá því í febrúar. Þetta er álíka fjöldi og hefur flúið Sýrland frá því að stríðið braust út þar 2011. Ef við ætlum að skila auðu þarna, 

Virðulegur forseti. Mjög mikilvægt er að við Íslendingar höfum sátt um það hvernig við ætlum sem samfélag að standa að móttöku flóttamanna og standa um leið við alþjóðaskuldbindingar okkar þegar kemur að móttöku flóttamanna. Ísland er aðili að alþjóðasamningi Sameinuðu þjóðanna um stöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951, sem kallaður er flóttamannasamningurinn. Við eigum einnig aðild að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Við eigum að standa við skuldbindingar okkar samkvæmt flóttamannasamningnum. Við í Flokki fólksins teljum að vel sé hægt að ná breiðu samkomulagi á Alþingi um hvernig við Íslendingar stöndum við alþjóðlegar skuldbindingar þegar kemur að móttöku flóttamanna. Hvernig förum við að því? Jú, við eigum að leita til nágranna okkar, Noregs og Danmerkur, leita fyrirmynda hjá þeim. Breið sátt er í Noregi um framkvæmd þessara mála og málsmeðferðina þegar kemur að afgreiðslu á umsókna flóttamanna um alþjóðlega vernd. Í Danmörku er einnig sátt á milli stóru flokkanna, Venstre og Sósíaldemókrata. Þessar nágrannaþjóðir okkar leggja áherslu á að hver umsækjandi um alþjóðlega vernd fái réttláta málsmeðferð. Við þurfum að taka upp svipað kerfi og er í þessum ríkjum. Það þarf að nást breið sátt á Alþingi um það og ég tel að okkur þingmönnum beri skylda til þess. Noregur og Danmörk eru í Schengen eins og við og við eigum að geta haft sama kerfi og þau lönd. Afgreiðsla mála þarf að vera hröð á fyrstu stigum. Við þurfum að standa við okkar alþjóðaskuldbindingar líkt og þessar þjóðir gera og tryggja að fólk sem sækir um vernd fái réttláta málsmeðferð og uppfylli alþjóðleg skilyrði um að fá verndina. Mikilvægt er að tekið sé vel á móti flóttafólki og að þeir sem sækja um alþjóðlega vernd fái afgreiðslu umsókna sinna með skjótum hætti. Það þjónar ekki hagsmunum neinna að afgreiðsla þessara mála sé ekki hröð og markviss.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Bergþóri Ólasyni, fyrir að hefja þessa umræðu sem er svo sannarlega þörf og mikilvæg fyrir okkur að taka hér inni. Staða flóttamanna í heiminum hefur sennilega ekki verið verri frá síðari heimsstyrjöld. Samkvæmt tölum frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna þjónustaði stofnunin um 97 milljónir einstaklinga í desember 2021. Þar af voru þjónustuþegar stofnunarinnar í Evrópu um 12,1 milljón, sem var aukning um 81.000 einstaklinga frá árinu á undan. Þessar tölur eru fyrir átökin í Úkraínu. Áætlað er að um 7,2 milljónir séu á flótta frá Úkraínu og í flestum tilfellum er það fólk innan ríkja Evrópu. Jafnframt er áætlað að um átta milljónir séu á flótta innan Úkraínu sjálfrar. Það er mikilvægt, virðulegur forseti, að við setjum hlutina í samhengi í umræðu sem þessari. Því er gott að rifja upp að árið 2015 þegar um 1,5 milljónir flóttamanna komu til Evrópu frá Sýrlandi var talað um versta ástand frá síðari heimsstyrjöld í álfunni. Það blasir því við að miðað við þann fjölda flóttamanna sem leitar til Evrópu og hefur gert undanfarin ár, að viðbættum þeim fjölda sem hefur flúið Úkraínu, hefur Evrópa náð nýjum hæðum er kemur að fjölda flóttamanna. Nauðsyn þess að Evrópuríki, Ísland þar með talið, bregðist við þeirri stöðu sem uppi er hefur sjaldan verið meira en nú. Að þessu sögðu er ljóst að nýr veruleiki er að teiknast upp í Evrópu. Sú fordæmalausa aðgerð ESB og annarra ríkja Evrópu að virkja tímabundið verndarákvæði og veita íbúum Úkraínu dvalarleyfi í ríkjum sínum - og með virkjun 44. gr. útlendingalaga var sambærileg heimild virkjuð hér sem gerir það að verkum að engin leið er að áætla þann fjölda sem hingað mun koma á næstu misserum eða árum. Það sem af er ári 2022 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talar um misnotkun á kerfinu. Hv. þm. Bergþór Ólason endurómar þau orð og lætur að því liggja að hér sé rætt um umsækjendur um alþjóðlega vernd, hælisleitendur, sem misnoti kerfið. Misnotkun á hæliskerfinu, sem lögreglan hefur sannarlega lýst yfir að hún hafi áhyggjur af, snýst um það að glæpahópar notfæra sér það kerfi sem við höfum byggt upp og gerir fólk á flótta berskjaldað fyrir misnotkun. Glæpamenn eru að notfæra sér flóttafólk, flóttafólk er ekki að notfæra sér kerfið. Þetta er það sem lögreglan á við. Þetta er misnotkunartæki sem við bjuggum til með því að gera það beinlínis ólöglegt að koma til Evrópu og óska eftir vernd. Hæstv. ráðherra er stóryrtur um mikilvægi flóttamannasamningsins og það að standa vörð um það kerfi sem ætlað er að hjálpa fólki í raunverulegri neyð. Til þess leggur hann til að fólki sem veitt hefur verið vernd, t.d. í Grikklandi og Ungverjalandi, verði snúið við á þröskuldinum án nokkurra spurninga, án tillits til þess hvort það hafi tengsl við landið eða hvort aðrar sérstakar ástæður séu til að senda fólk ekki í þær hryllilegu aðstæður sem flóttafólk býr við í þessum ríkjum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvert nákvæmlega er vandamálið sem ráðherra telur sig vera að leysa með þessum tillögum? Hvaða fólk er það sem er að svindla svona mikið á kerfinu og snúa þarf við á þröskuldinum? Eru það börnin af brotajárnshaugunum í Grikklandi sem fá eina máltíð í kirkjunni á dag og sjá ekki fram á að geta nokkurn tíma gengið í skóla? Eru þau að misnota kerfið hér og flóttamannasamninginn og taka pláss frá þeim sem eru í raunverulegri neyð? Er það fatlað flóttafólk sem fær ekki grunnþjónustu í Grikklandi og jafnvel ekki þau hjálpartæki sem það þarf til að lifa af daglegu lífi eða flóttafólk með áfallastreituröskun sem hefur ekki skjól yfir höfuðið til að vernda það gegn ofbeldi og frekari áföllum? Því að það er þetta fólk sem tillögur Sjálfstæðisflokksins beinast gegn. Þegar frumvarpið kom fyrst fram töldu einstaklingar í þessari stöðu um fjórðung umsækjanda hér á landi 

Frú forseti. Þegar talað er um stöðu mála á landamærum með tilliti til aukins fjölda hælisleitenda verðum við að muna að það er stríð í Evrópu. Öll Evrópulönd eru að taka við flóttamönnum frá Úkraínu. Eins og hefur komið fram í þessari umræðu hafa sjö milljónir Úkraínumanna flúið heimili sín. Þetta er stóra talan af því fólki sem kemur hingað og sækir um alþjóðlega vernd. Mér finnst að við eigum að bera höfuðið hátt og standa okkur vel í því að taka á móti þessu fólki sem er að flýja skelfilegar aðstæður. Það er hins vegar hræðileg aðstaða í mun fleiri löndum í heiminum því að það geisa hörmuleg stríð víðs vegar um heiminn. Það má nánast segja að því miður sé það ekki nema brotabrot af því fólki sem kemur hingað því að það er svo sannarlega fólk sem þarf einnig á alþjóðlegri vernd að halda, en það eru ekki fjölmennu hóparnir sem við erum að taka á móti akkúrat núna hér á Íslandi. Mér finnst mikilvægt að blanda þess vegna ekki saman ólíkum hlutum. Er einhver sem ætlar að tala fyrir því að við tökum á móti færra fólki frá Úkraínu? Ég held ekki. Ég held að enginn vilji gera það. Það er mikilvægt að halda áfram, eins og við höfum gert frá því að lög voru sett árið 2016 um málefni útlendinga, að byggja á mannúð og byggja á sanngjarnri málsmeðferð. Auðvitað á hún líka að vera skilvirk 

Virðulegi forseti. Það eru allir sammála um að það þarf að ræða þessi mál af einhverri yfirvegun en það skortir auðvitað talsvert mikið á að það sé gert, einfaldlega vegna þess að það er staðreynd málsins. Ekki ætla ég að henda einhverjum nöfnum hér upp en það er bara of algengt þarna úti að verið sé að etja saman hópum. Við erum pínulítið að því núna þegar við tölum um gagngerar breytingar á kerfinu okkar vegna þess sem er tímabundið, þ.e. vegna flóttafólks frá Úkraínu og vegna flóttafólks frá Venesúela, en alþjóðastofnanir eru að komast að þeirri niðurstöðu að það fólk sé í þannig stöðu að ekki sé heppilegt að það sé sent til baka. Þær breytingar sem verið er að leggja til hér á löggjöfinni og hafa verið boðaðar tengjast þessu fólki ekki með beinum hætti. Ég vara mjög eindregið við þessu og ég vara líka mjög eindregið við því að menn dragi svona rosalegar ályktanir af tölfræði sem segir bara hálfa söguna og er oft bara hálfsannleikur, sem því miður gerðist hjá hv. málshefjanda áðan. Ef við ætlum að brjóta þessa tölfræði niður og fara alla leið í þá leikfimi getum við komist að þeirri niðurstöðu að ef við ætlum að fara dönsku leiðina þá þurfum við að vera með verri þjónustu við fólk. Við þurfum að vera með harðari stjórnmálamenn sem tala um að hingað eigi helst ekki að koma fólk. Við eigum að tala um hryðjuverkamenn og við eigum að tala um eiturlyfjasmyglara. Þá fækkar hælisleitendum vissulega. Það er mjög skilvirk leið til þess að gera það. Ef við ætlum að fara í tölfræðina getum við líka sagt: Pólverjar eru náttúrlega að standa sig alveg frábærlega vel. Þeir taka hlutfallslega á móti miklu fleirum en nokkur önnur þjóð í Evrópu. Það er tímabundið út af stríðinu í Úkraínu. Það segir okkur ekkert um kerfið hér og það segir okkur ekkert um kerfið í Póllandi. Við verðum að hugsa þessi mál upp á nýtt. Þegar við tölum um þær breytingar sem verið er að boða í útlendingalöggjöfinni verðum við að hafa kjark til að líta til þess að fólkið frá Úkraínu er ekki þar undir, fólkið frá Venesúela er ekki þar undir. Þetta snýr að öðrum hópum. Við eigum ekki að nota tækifærið 

Frú forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni hingað til, þetta er ekki búið enn þá. En mig langar til að koma stuttlega inn á orð hv. þm. Arndísar Önnu Kristínar Gunnarsdóttur. Hv. þingmaður sagði réttilega að það væru glæpahópar sem væru að misnota kerfið, ekki einstaklingarnir sem hingað koma, hvort sem það eru börn, konur, feður eða hver sem kann að eiga í hlut hverju sinni. Getum við þá ekki einmitt sammælst um að gera kerfið þannig úr garði að það verði erfiðara fyrir glæpahópa að gera sér neyð fólks að féþúfu? Þó að við næðum ekki nema þeim árangri þá er til nokkurs unnið. Gagnrýni mín hefur gengið út á það í þessu samhengi að það sé verið að misnota kerfið af glæpamönnum. Það eru auðvitað þeir sem eru að selja þessar ferðir og meira að segja Evrópusambandið, sem mörgum í þessum sal þykir óbrigðult í skoðunum, er þeirrar skoðunar. Mig minnir að mat Evrópusambandsins sé að hátt í helmingur þess flæðis sem er í gangi hverju sinni sé með einum eða öðrum hætti undirorpið því að glæpagengi hafi þar gert neyð fólks sér að féþúfu. Örstutt í þessari ræðu minni, ég á lokaræðuna eftir: Bara til að setja áfram tölurnar frá Þýskalandi í samhengi, tölurnar frá 2015 og 2016. Ef miðgildi spár Útlendingastofnunar upp á 4.500 reynist rétt verðum við hér árið 2022 með 66% fleiri umsækjendur um alþjóðlega vernd en Þjóðverjar að meðaltali á árinu 2015 og 2016. Ef spáin um 5.000 rætist verðum við komin upp í 84% af því sem Þjóðverjar tóku inn til sín 2015 og 2016. Það þótti afrek í öllu samhengi í þessum fræðum. Frú Merkel 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og frummælanda hennar, hv. þm. Bergþóri Ólasyni. Þetta er mjög mikilvæg umræða og þörf eins og við þekkjum. Hv. þingmaður spurði í upphafi umræðunnar hvaða skýringar ráðherra teldi vera á því að hingað sækja hlutfallslega margfalt fleiri um vernd en á Norðurlöndum. Þar höfum við t.d. einstaklinga frá Venesúela. Í ferð allsherjar- og menntamálanefndar til Noregs og Danmerkur nýverið spurði ég sérstaklega að því í Noregi hve margir væru búnir að sækja um hæli frá Venesúela. Það voru 70. Hér á Íslandi er þessi tala að verða 700. Maður spyr sig hvers vegna. Ég held að ég hafi fundið svarið. Það er úrskurður sem kærunefnd útlendingamála gaf frá sér á þessu ári þar sem nefndin segir í raun að allir þeir sem koma frá Venesúela séu hingað velkomnir og fái hér viðbótarvernd svokallaða. Ég hvet þingmenn til að lesa þennan úrskurð vegna þess að hann er mjög athyglisverður. Þar er vísað til þess að það séu margvíslegar aðgerðir í landinu, það sé erfitt efnahagsástand, skortur sé á hreinu drykkjarvatni og því að uppfylla grunnþarfir almennings o.s.frv. Þar er náttúrlega bara verið að lýsa landi sem er undir stjórn sósíalista. Jafnframt er talað um að glæpatíðnin sé há og algjört hrun réttarkerfisins. Leggist þetta saman séu aðstæður með þeim hætti að rétt sé að veita þeim viðbótarvernd hér á Íslandi. Þessi úrskurður, sem er stjórnvaldsúrskurður, er bara grænt ljós fyrir alla sem koma frá Venesúela til að koma til Íslands. Það búa 28 milljónir manns í Venesúela. Það er alveg ljóst að þessi úrskurður er algerlega á skjön við það sem er t.d. lagt upp með á Norðurlöndum. 

Frú forseti. Ég veit nú eiginlega ekki hvort maður á að hlæja eða gráta þegar flokkur sem kennir sig við frelsi einstaklingsins vill fara að hneppa fólk með einhverjum hætti í varðhald sem hefur ekkert annað gert en að leita sér að betra lífi. Slík stefna hefur einskorðast við stöku þingmann Sjálfstæðisflokksins en framganga dómsmálaráðherra um þessar mundir er a.m.k. vísbending um að Sjálfstæðisflokkurinn vilji gera þessi viðhorf að opinberri stefnu sinni. Og hvað með stefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Framsóknar og Vinstri grænna? Dómsmálaráðherra lætur stundum í það skína að hér sé fólk í stórum stíl að misnota kerfið, en svo er ekki og Rauði krossinn hefur leiðrétt ýmsar rangfærslur hans í því samhengi. Slíkur málflutningur þar sem spilað er á ótta frekar en upplýsingu, fordóma frekar en rökhugsun er hins vegar dapurleg vísbending um að íslensk pólitík gæti verið að færast á svipaðar slóðir og við sjáum allt of víða í kringum okkur. Nú síðast sjáum við nýja stjórn hófsamra hægri manna í Svíþjóð reiða sig á Svíþjóðardemókratana, hægri öfgaflokk sem fékk mikið fylgi í síðustu kosningum vegna hræðsluáróðurs. Þetta er sorglegt dæmi um tiltölulega hófsama flokka sem fórna stórum grunngildum til að ná völdum. Í þessu ljósi hlýtur að vera fróðlegt að sjá hvernig Vinstri græn munu bregðast við á næstu dögum. Eitt er víst að þau geta ekki firrt sig ábyrgð og borið því við að málið sé þeim óviðkomandi af því að það sé á forræði ráðherra annars flokks. Frú forseti. Með öðrum orðum hafa samstarfsflokkar Sjálfstæðisflokksins, Vinstri græn og Framsókn, algerlega í höndum sér hvort upp er að renna nýtt tímabil í íslenskum stjórnmálum með harðari og ómannúðlegri pólitík í þessum málum.

Virðulegur forseti. Ísland getur ekki haft rýmri reglur en kveðið er á um í alþjóðlegum skuldbindingum okkar. Það hleypir hættunni heim af augljósum ástæðum og Ísland tekur á móti hlutfallslega fleiri umsóknum og fólki sem hingað leitar til að sækja um alþjóðlega vernd. Þess vegna er mjög mikilvægt að Ísland sé ekki með sérreglur sem eru frávik frá þeim framkvæmdum sem eru í nágrannalöndum okkar. Mikilvægt er að móttaka á mögulegum flóttamönnum eða umsækjendum um alþjóðlega vernd sé samræmd og mikilvægt að ástandið verði ekki slíkt að sveitarfélög í landinu ráði ekki við að taka á móti fólkinu líkt og dæmi eru um, t.d. í Hafnarfirði. Það þjónar ekki hagsmunum neinna. Einnig er mikilvægt að skólakerfið ráði við að taka á móti þeim börnum sem hingað koma og skólarnir nái að veita börnum þá þjónustu sem þau þurfa. Það verður einungis gert með samræmdri móttöku og stjórn í málaflokknum þannig að dreifing flóttamanna til sveitarfélaga sem taka á móti flóttamönnum sé með þeim hætti að sveitarfélög og skólarnir ráði við málaflokkinn. Það er verkefni okkar þingmanna að tryggja að lagaramminn sé með þeim hætti að ofangreind markmið náist og við eigum að stefna að því að ná breiðari sátt um markmiðin, lagarammann, og þá réttlátu meðferð sem okkur ber að veita hælisleitendum og umsækjendum um alþjóðlega vernd. Það gerum við með því að sameinast um að standa við alþjóðaskuldbindingar okkar í málaflokknum, tryggja að allir hælisleitendur fái réttláta málsmeðferð við afgreiðslu umsókna og að hún verði tafarlaust sem hröðust. Það gengur ekki að við séum með sérreglur, rýmri reglur en aðrar þjóðir. Það leiðir okkur einungis í þær ógöngur sem við virðumst vera komin í í þessum málaflokki. Ég skora á aðra flokka hér á þingi að taka höndum saman og leggja sitt af mörkum til að koma á breiðri sátt um málaflokkinn sem er okkur öllum til sóma.

Virðulegur forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið áðan. Samræmd móttaka flóttamanna var að mínu mati skref í rétta átt þar sem allir sem hingað koma, hvort sem þeir koma í gegnum kvótakerfið eða sem umsækjendur um alþjóðlega vernd, fara í gegnum sama ferlið þar sem Fjölmenningarsetur, Rauði krossinn og fleiri hagaðilar koma að því að aðlaga einstaklingana að íslensku samfélagi og finna húsnæði og sveitarfélög til að aðstoða við verkefnið. Vandamálið við þetta kerfi er að ekki hefur náðst að fjölga þeim sveitarfélögum sem koma að þessu verkefni svo of fá sveitarfélög hafa borið byrðarnar. Því verður að breyta, virðulegur forseti, ef þetta kerfi á að geta gengið til lengdar. Húsnæðismál eru einn af stærstu flöskuhálsum kerfisins og það er nauðsynlegt að fá fleiri sveitarfélög að borðinu til að dreifa álaginu sem og að bjóða upp á fleiri úrræði. Ísland hefur sögulega staðið vel að móttöku flóttamanna og við viljum að svo sé áfram. Rík þjóð eins og Ísland sem skorar hátt eða hæst á öllum mælikvörðum þarf að leggja sitt af mörkum þegar kemur að þessum viðkvæma málaflokki. Við eigum að hafa umgjörðina um málaflokkinn með þeim hætti að við getum tekið vel á móti því fólki sem hingað kemur, bæði er varðar húsnæði og þjónustuna sem ríki og sveitarfélög veita flóttafólki. Því blasir við að við getum ekki tekið á móti öllum. Að mínu mati er það verkefni einfaldlega ekki gerlegt. Það er mikilvægt að fólkið sem hingað leitar upplifi sig öruggt og fái strax þjónustu, húsnæði og aðra þjónustu líkt og skólaþjónustu fyrir börn. Virðulegur forseti. Kerfið verður að vera með því sniði að við getum veitt þeim einstaklingum sem hingað koma góða þjónustu. Það er hins vegar mikilvægt að muna að þær aðstæður sem uppi eru núna, stríð í Evrópu, eru óvenjulegar og mun vonandi ljúka fljótlega þótt erfitt sé að segja til um það. Gerum vel við þá sem hingað koma og sníðum kerfið okkar að því sem við getum gert og treystum okkur til að gera.

Frú forseti. Það er engin ástæða til að gera lítið úr þeirri áskorun sem fylgir því að hingað leiti hundruð ef ekki þúsundir einstaklinga í leit að stuðningi og vernd gegn stríði og örbirgð. Vandinn er sá að tillögur hæstv. ráðherra leysa engan vanda sem við stöndum frammi fyrir hérlendis - engan. Hæstv. ráðherra segir flóttamannasamninginn einhvern merkilegasta samning Sameinuðu þjóðanna. Hann segist enn og aftur einfaldlega vilja koma í veg fyrir að hingað komi fólk til að misnota kerfið. Enn er hins vegar óljóst um hvaða einstaklinga hæstv. ráðherra er að tala um. Í viðtölum hefur hann ítrekað nefnt fólk frá Venesúela og kallað þau efnahagslegt flóttafólk, flóttafólkið sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, opinber verndari flóttamannasamningsins, hefur mælt gegn að sé endursent, ekki af efnahagsástæðum heldur vegna þess að atburðir undanfarinna ára hafa raskað allsherjarreglu í landinu og er líf þeirra, öryggi og frelsi í hættu. Ekki er hér um efnahagsástand að ræða heldur viðvarandi hættuástand vegna átaka í landinu. Er þetta fólkið sem ætti frekar að sækja um dvalarleyfi vegna sérfræðistarfa og dunda sér við að reyna það í marga mánuði áður en það kemur til landsins? Reyndar lúta tillögur í frumvarpi hæstv. ráðherra sem betur fer ekki að neinu leyti að þessum hóp, enda geta lög sett af Alþingi ekki gengið gegn alþjóðlegum skuldbindingum okkar um að veita flóttafólki í lífshættu vernd líkt og fleiri hafa bent á hér í dag. Þær áskoranir sem við stöndum raunverulega frammi fyrir og eigum að einbeita okkur að varða innviðina okkar. Fólksflutningar, bæði þvingaðir og frjálsir, munu aukast til muna á næstu árum og ættum við að setja alla þessa orku og milljarða í að byggja upp innviði okkar, landsmönnum öllum til farsældar og heilla, í stað þess að ausa fjármagni í hið mannfjandsamlega og ómögulega verkefni að fæla fólk frá.

Frú forseti. Stefna okkar í Vinstri grænum, þegar kemur að flóttamannamálum og málum sem snúa að þeim sem hingað koma í leit að alþjóðlegri vernd og eru að flýja hræðilegar aðstæður í sínum heimalöndum, er að taka eigi á þeirra málum með mannúð og sanngjarnri málsmeðferð. Mér finnst að þegar hv. þm. Bergþór Ólason fer að bera saman tölur frá Þýskalandi frá því á árunum 2015–2016 við einhverjar tölur á Íslandi núna árið 2022 þá skauti hann algjörlega yfir það að síðan þá hefur brotist út stríð í Evrópu, eða það braust ekkert út, það var ráðist inn í Úkraínu. Sjö milljónir manns eru á flótta. Það skiptir máli inn í þessa umræðu sem við eigum hérna í dag, það er fólk sem er að bætast við þær milljónir sem voru áður á flótta. En mig langar líka aðeins að tala um það sem gengur vel og við erum að gera vel því að það skiptir máli að við tökum vel á móti fólkinu sem hingað kemur. Síðast í hádegisfréttunum var forstjóri Vinnumálastofnunar að segja að það gengi bærilega að koma fólki í húsnæði. Það er vegna þess að það er verið að leggja gríðarlega mikla vinnu í það atriði. Það er verið að aðstoða fólk við að fá húsnæði og komast í vinnu og það er það sem við sem samfélag eigum að halda áfram að gera. Við erum meðal ríkustu þjóða heims. Auðvitað þurfum við að takast á við alls konar mál hérna innan lands en við eigum að vera stolt þjóð meðal þjóða sem tekur vel á móti því fólki sem er að flýja hörmulegar aðstæður úti um allan heim og núna í augnablikinu sérstaklega frá Úkraínu.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að mér þykir miður í hvaða farveg málefni fólks á flótta eru komin og að verið sé að nota aukinn fjölda flóttafólks frá Úkraínu sem ástæðu fyrir því að skerða möguleika annarra til að leita skjóls á Íslandi. Vissulega hefur sá hópur sem leitar hingað til lands stækkað en u.þ.b. tveir þriðju þeirra koma frá Úkraínu. Við skulum ekki gleyma því að Íslendingar tóku ákvörðun um að bjóða öllum þeim sem hingað koma frá Úkraínu landvistarleyfi. En hvernig var það undirbúið? Ég fæ ekki séð að það hafi verið gert á nokkurn hátt, að öðru leyti en því að dyrnar voru opnaðar upp á gátt. Það voru t.d. ekki gerðir neinir samningar við sveitarfélögin til að bregðast við þessu og nú hafa lítil börn komið til landsins og fá ekki þjónustu við hæfi, börn sem hafa upplifað aðstæður sem við getum ekki einu sinni gert okkur í hugarlund. Getur það verið glæpur, virðulegur forseti, að leita eftir betra lífi? Hvað myndum við sjálf gera til að koma okkur úr örbirgð og neyð og búa börnunum okkar betra líf? Margir býsnast yfir auknum fjölda fólks á flótta frá Venesúela en hver er raunverulega staðan í Venesúela ? Þar voru u.þ.b. 20.000 manns drepnir af lögreglu og öryggissveitum á þriggja ára tímabili frá árinu 2016 til ársins 2019 fyrir það eitt að veita stjórnvöldum andstöðu. Stærstur hluti þjóðarinnar lifir þar undir fátæktarmörkum og hefur ekki aðgang að heilbrigðiskerfi. Er þetta fólkið sem við ætlum að loka á? Er þetta fólkið sem við ætlum að senda til baka eða til Rúanda? Virðulegur forseti. Ég spyr um mannúðina. Fyrir hvað viljum við standa sem þjóð?

Frú forseti. Ég vil þakka hér fyrir þessa umræðu. Mig langar að koma inn á orð tveggja hv. þingmanna áður en ég fer í mín lokaorð. Í fyrsta lagi kom hv. þm. Sigmar Guðmundsson inn á það hér í ræðu sinni að það væri sagður einungis hálfsannleikurinn með þeirri tölfræði sem hér væri reynt að draga fram. Mig langar til að benda á það að hlutfall umsókna hér á landi samanborið við það sem gerist í nágrannalöndum okkar var komið á þann stað sem ég nefndi í ræðu minni áður en stríðið braust út í Úkraínu þannig að þau hlutföll hafa verið með þessum hætti býsna lengi. Það er í rauninni það sem ég tel að gæti orðið okkur til nokkurs gagns, að reyna að átta okkur á hvað veldur vegna þess að það hefur áhrif á það sem hv. þm. Guðbrandur Einarsson kom inn á í ræðu sinni á undan þessari, þ.e. að kerfin hér heima eru að bresta þessa dagana. Við heyrum tóninn frá sveitarfélögunum. Við heyrðum frá bæjarstjóranum í Hafnarfirði fyrir nokkrum vikum síðan að það hefðu verið áætlaðir tveir starfsmenn í ákveðið verkefni sem tengdist samræmdri móttöku, en þeir hefðu endað í 16, áttföldum fjölda. En að því er ég best veit er ekki búið að undirrita nýjan samning. Ég held að það sé sama staða uppi í Keflavík í tengslum við samræmda móttöku. Það sem ég óttast er að við séum að færast of mikið í fang þannig að við á endanum gerum ekki nægjanlega vel við þá sem hafa mesta þörf fyrir aðstoð okkar. Auðvitað verður þessi umræða með einum eða öðrum hætti að vera grundvölluð á hlutföllum. Tölurnar tala sínu máli og við eigum að nálgast málið með þeim hætti, reyna að gera eins vel og við getum fyrir þá sem við ráðum við og gera það almennilega, styðja við aðlögun eða styðja með góðum hætti við þá sem flýja nú stríðsátökin í Úkraínu. En ég minni bara á það að hlutföllin voru orðin þessi samanborið við Skandinavíuþjóðirnar áður en stríðið braust út í Úkraínu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem að þó nokkru leyti hefur verið málefnaleg þó að vissulega séu raddir í þessum þingsal sem slá um sig með einhverjum frösum, eins og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir sem talar um börn á brotajárnshaugum í Grikklandi þegar öll lönd Evrópu viðurkenna Grikkland sem evrópskt land og öll lönd eru að senda flóttamenn sem þar hafa fengið vernd til Grikklands.  Hv. þm. Logi Einarsson talar um að hneppa fólk í varðhald - ég veit ekki hvaðan hann fær þær hugmyndir, þetta er auðvitað skáldskapur eins og annað sem kemur stundum frá þeim ágæta manni - og að ekki sé verið að misnota kerfið, þrátt fyrir að Europol og lögregluyfirvöld um alla Evrópu segi okkur að verið sé að misnota það þá veit hv. þingmaður betur, og að hér sé rekin harðari og ómannúðlegri pólitík. Nei, þetta nefnilega snýst ekki um það. Þetta snýst um þá málefnalegu umræðu sem hefur átt sér stað sem betur fer hjá mörgum þingmönnum hér. Við eigum að virða alþjóðasáttmála sem við höfum undirritað. Það stendur ekkert annað til en að virða þá. Við erum ekki að skerða nein kjör þeirra sem hingað koma og hingað eiga erindi. Við eigum að samræma reglur okkar að regluverki Evrópulandanna og Norðurlandanna þannig að við séum ekki að fá hlutfallslega miklu fleiri flóttamenn en aðrar þjóðir í Evrópu. Við eigum bara að sitja við sama borð og taka okkar skerf af því og axla okkar ábyrgð í þeim efnum. Við eigum að taka út sérreglur í okkar löggjöf og okkar reglum sem valda þessari stöðu. Það er ekki verið að biðja um annað. Við eigum að leggja áherslu á að sinna af fremsta megni vel þeim sem við ætlum að skjóta skjólshúsi yfir. Það stefnir því miður í að við ráðum ekki við það og það er hið alvarlega sem við okkur blasir. Við tökum vel á móti þeim - og það er hægt að taka undir 

En eru búðir þar sem þú takmarkar ferðafrelsi ekki einhvers konar varðhald?