Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 685 er borið fram stjfrv. til laga um jöfnun hitunarkostnaðar, orkusparnað og aukna nýtingu innlendra orkugjafa. Frv. þetta kemur í stað núgildandi laga nr. 53 frá 1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, en auk þess felur það í sér ýmis veigamikil efnisatriði sem ekki er að finna í gildandi lögum. Eins og kunnugt er urðu miklar breytingar á verði olíu á s. l. áratug. Á árunum 1973–1975 hækkaði verð á olíu, m. a. til húshitunar, um nánast 80% á föstu verðtagi eftir að hafa verið nokkuð stöðugt um árabil eða jafnvel farið heldur lækkandi. Olíuverð hélst síðan nokkuð stöðugt 1975–78, en eftir byltinguna í Íran og ófriðinn við Persaflóa varð önnur mjög snögg verðsveifla. Hækkaði olíuverð þá enn um 70–80% á föstu verðlagi. Lætur því nærri að verð á olíu hafi a. m. k. þrefaldast á föstu verðlagi á s. l. tíu árum. Á sama tíma hélst verð á orkugjöfum, eins og til að mynda hjá Hitaveitu Reykjavíkur og öðrum eldri veitum, svipað lengi vel, en hefur hækkað nokkuð á síðustu misserum. Vegna slæmrar fjárhagsstöðu innlendra orkufyrirtækja hefur verð á raforku, þar á meðal raforku til hitunar, hækkað mikið og nálgast kostnaðarverð raforku til hitunar nú verð olíu. Þessar breytingar hafa, eins og þingheimi er kunnugt um, valdið miklum mismun á kostnaði víðs vegar um land eftir því hvort íbúar hafa þurft að kynda hús sín með olíu, raforku eða hitaveitum. Árið 1974 var byrjað að greiða olíustyrki skv. lögum nr. 47 frá 1974, um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðshækkana á hitunarkostnað íbúða, til þeirra einstaklinga sem þurftu að kynda hús sín með olíu. Voru lög þessi framlengd um eitt ár í senn þar til árið 1978, er þeim var breytt nokkuð og gerð ótímabundin. Árið 1980 var lagt fram frv. til l. um jöfnun og lækkun hitakostnaðar, sem að verulegu leyti var unnið í iðnrh. Frv. var samþykkt sem lög nr. 53/1980 og tóku þau gildi í maí 1980. Lög þessi fólu m. a. í sér verulega breytta úthlutun og hækkun olíustyrkja til að tryggja aukið samræmi við kyndingarkostnað, ákvæði um gerð húshitunaráætlunar, orkusparnað og aukið upplýsingastarf á því sviði, heimild til að veita lán til orkusparandi endurbóta á íbúðarhúsnæði sem hitað er með olíu, heimild til að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Með lögum nr. 12/1980 var lagt á svonefnt orkujöfnunargjald, 1.5% á söluskattsstofn, sem renna skyldi óskipt til ríkissjóðs. Var ætlast til að fé þetta væri notað til að jafna hitunarkostnað landsmanna. Eins og áður var vikið að var tekin upp heimild í lögum nr. 53 frá 1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, til að greiða varmaveitum framlag til að verð þeirra yrði sambærilegt við óniðurgreidda olíu. Reyndist þetta mikilvægt í upphafi reksturs og þegar veitur hafa lent í tæknilegum erfiðleikum vegna vatnsöflunar. Nokkrar hitaveitur hafa lent í slíkum erfiðleikum. Mikil hækkun varð á heildsöluverði raforku á árinu 1978 og leiddi það til mikillar hækkunar á raforku til húshitunar og til RO-veitna, þ. e. þeirra veitna sem nota ýmist rafmagn eða olíu. Í maí 1982 gaf þáv. ríkisstj. út yfirlýsingu um jöfnun upphitunarkostnaðar þar sem segir m. a.: „Er að því stefnt að upphitunarkostnaður sambærilegs íbúðarhúsnæðis verði yfirleitt ekki meiri en gerist hjá nýjum og hagkvæmum hitaveitum, sbr. Hitaveitu Akureyrar og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Verður á næstunni gerð áætlun um hvernig ná megi slíku markmiði í áföngum m. a. með endurskoðun á gjaldskrám veitufyrirtækja á næstu tólf mánuðum.“ Í samræmi við þetta var síðan ákveðin lækkun á gjaldskrám orkufyrirtækja frá 1. okt. 1982. Lækkunin tók til taxta fyrir upphitun íbúðarhúsnæðis með raforku hjá Rafmagnsveitu ríkisins, Orkubúi Vestfjarða, Hitaveitu Hafnarhrepps og Seyðisfjarðar svo og Rafveitu Siglufjarðar. Nokkur fleiri fyrirtæki hafa bæst við síðan. Var við það miðað að veitufyrirtækin fengju endurgreiddan kostnað, sem næmi tillekinni upphæð á orkueiningu, við framvísun orkureikninga. Þessar aðgerðir hafa ekki verið festar í lög og eru þær ákveðnar af iðnrn. með hliðsjón af fé því sem til ráðstöfunar er hverju sinni. Árið 1981 var ákveðið að hefja lánveitingar á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins til endurbóta á íbúðarhúsnæði sem leiða mundu til orkusparnaðar í samræmi við lög nr. 53 frá 1980. Eftirspurn eftir lánum þessum hefur farið minnkandi og er það mat kunnugra að það stafi fyrst og fremst af of litilli þekkingu húseigenda á þessum málum og vöntun á kynningu. Athuganir sem gerðar hafa verið benda til að mikil þörf sé á að auka þessa starfsemi og gera hana markvissari. Við myndun núverandi ríkisstj. var ákveðið að auka jöfnun hitunarkostnaðar verulega. Í því skyni ákvað ríkisstj. að verja allt að 150 millj. kr. á árinu 1983. Hinn 14. júní s. l. skipaði iðnrh. nefnd, svonefnda orkuverðsnefnd, til að gera tillögur um leiðir til að jafna húshitunarkostnað í landinu í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstj. um þetta efni. Nefndin aflaði ítarlegra gagna um húshitunarkostnað og ræddi við ýmsa þá aðila sem vinna að þessum málum, svo sem ráðuneytisstjóra iðnrn., orkusparnaðarnefnd, Samband ísl. rafveitna og Samband ísl. hitaveitna, deildarstjóra í viðskrn. sem fer með olíustyrkjamál, bankastjóra í Seðlabanka um lánamál hitaveitna og verkfræðinga sem vinna að verkefni um bætta einangrun og orkusparnað á vegum iðnrn. Nefndin hefur í vinnu sinni stuðst við upplýsingar og gögn sem hún hefur aflað og kemur það fram bæði í grg. og fskj. Skilaði hún áliti til iðnrn. ásamt drögum að frv. um jöfnun hitunarkostnaðar. Að áliti nefndarinnar er það misrétti, sem fólgið er í mismunandi hitunarkostnaði í þjóðfélaginu í dag, óviðunandi og hitunarkostnaður þess fólks, sem býr við lakastan kost, óbærilegur. Þótt nokkuð hafi verið bætt úr með niðurgreiðslu á olíu og rafmagni hefur orkuverð og húshitunarkostnaður landsmanna hækkað mun meira en almennt verðlag í landinu á síðustu árum. Nefndin lagði til að brugðist yrði við vandanum með tvennu móti: Í fyrsta lagi með aukinni niðurgreiðslu á orkuverði til húshitunar á meðan hitunarkostnaður er svo mikill sem nú er. Í öðru lagi með orkusparnaði og hagkvæmri orkunotkun. Gert verði stórátak í að endurbæta einangrun húsa til þess að draga úr orkunotkun. Í því skyni lagði nefndin til að húseigendur fái fjármagn sem nemur 90% af kostnaði við endurbætur, annars vegar með styrkjum sem nema 10% af kostnaði og hins vegar með hagkvæmum lánum sem nema allt að 80% af kostnaði. Gangi þeir fyrir um þessa fyrirgreiðslu sem búa við hæst orkuverð til húshitunar. Í þriðja lagi verði framkvæmdum flýtt til að innlendir orkugjafar komi í stað olíu. Skilaði nefndin drögum að frv. ásamt athugunum sínum, sem eru allítarlegar, og munu nefndir þingsins geta fengið aðgang að þeim gögnum sé þess óskað. Frv. það sem hér er lagt fram er í veigamiklum atriðum byggt á tillögum nefndarinnar. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að meginatriðum þess frv. sem hér er til umr. Í frv. þessu er kveðið á um ráðstafanir til að jafna hitunarkostnað, lækka kostnað við upphitun íbúðarhúsnæðis og auka nýtingu innlendra orkugjafa. Frv. er ætlað að leysa af hólmi núverandi lög um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar og kveða nánar á um ýmis atriði sem snerta þetta mikilvæga mál. Í frv. eru sett lagaákvæði um niðurgreiðslu raforku og hitaorku frá veitum sem nota raforku eða olíu til hitunar, en niðurgreiðslur þessar hafa eins og áður sagði tíðkast frá okt. 1982. Gert er ráð fyrir að tilhögun og greiðsla olíustyrkja verði með svipuðu sniði og er í núgildandi lögum. Heimild er til að aðstoða hitaveitur sem eiga við sérstök vandamál að stríða skv. svipuðum reglum og nú tíðkast, þannig að verð þeirra geti verið sambærilegt og nemur hitunarkostnaði með niðurgreiddri olíu og raforku. Þá er í frv. nýmæli varðandi skipulegt átak í orkusparnaði til að jafna hitunarkostnað með tilliti till orkunýtingar íbúðarhúsnæðis. Gert er ráð fyrir sérstakri ráðgjöf fyrir húsráðendur í þessu sambandi, sem kostuð verði af opinberri hálfu. Verður vikið nánar að því síðar. Þá eru í frv. ákvæði um aðgerðir af opinberri hálfu til að flýta breytingu kyndibúnaðar frá olíunotkun til innlendra orkugjafa. Frv. gerir ráð fyrir að framkvæmd þessara mála heyri undir iðnrh., en skv. núgildandi lögum heyrir II. kafli varðandi olíustyrki undir viðskrh., en III. og IV. kafli undir iðnrh. Kostnaður við framkvæmd laganna greiðist úr ríkissjóði af orkujöfnunargjaldi, sbr. lög nr. 12 frá 1980. Eins og kunnugt er er kostnaður við hitun íbúðarhúsnæðis mjög mismunandi víðs vegar um landið. Í aths. með frv. kemur þessi munur ljóslega fram svo og í fskj. sem því fylgir. Kostnaður við olíuhitun með olíustyrk er nú talinn nema um 69% af óniðurgreiddri olíuhitun en niðurgreidd rafhitun kostar um 58% af verði olíu án niðurgreiðslu. Verð hitaveitna er mjög mismunandi. Hinar dýrari og nýrri hitaveitur eru á svipuðu verði og niðurgreidd rafhitun eða olíuhitun en t. d. Hitaveita Reykjavíkur kostar um 26% af óniðurgreiddri olíu. Heldur hefur dregið úr þessum mun frá því sem var á s. l. ári. Ódýrar hitaveitur hafa hækkað tiltölulega mest að undanförnu og niðurgreiðslur á raforku hafa þegar verið auknar að því marki sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Hlutfall ódýrra hitaveitna eins og Hitaveitu Reykjavíkur og niðurgreiddrar rafhitunar er nú 1:2.2 en var allt að því 1:5 þegar það var hæst. Í frv. er gert ráð fyrir að raforka og varmaorka sé greidd niður þannig að hlutfall raforkuverðs og vegins meðalverðs allra hitaveitna sé 1:1.8. Þessu hlutfalli hefur eins og áður sagði þegar verið náð. Í 4. gr. er sett sú regla að niðurgreiðsla á verði raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis svo og verð varmaorku frá varmaveitum sem nota rafmagn og olíu til hitunar skuli miðuð við verð á upphitunarkostnaði hjá þeim sem búa við hitaveitur en hafa jarðvarma að orkugjafa. Þetta verð er fundið með því að reikna út svokallað vegið meðaltal en í athugasemdum með frv. er nánar gerð grein fyrir því hvernig verð þetta er reiknað. Orkustofnun hefur gert þessa útreikninga fyrir Hagstofu Íslands að undanförnu. Hið vegna meðaltal er síðan margfaldað með 1.8. Miðað við núverandi gjaldskrár hitaveitna í landinu er vegið meðaltal 46 aurar á kwst. Þetta þýðir að raforku til húshitunar þurfi að greiða niður að því marki að hún kosti 83 aura á kwst. Nú nemur þessi niðurgreiðsla hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða 53 aurum á kwst. Skv. 2. mgr. er heimilt að greiða niður verð á raforku til hitunar skólahúsnæðis. Í gildandi lögum er ekki slík heimild að því er tekur til upphitunar með rafmagni en hins vegar er nú í lögum heimildarákvæði um olíustyrki til skóla. Þykir rétt að heimild sé fyrir hendi til að styrkja upphitun skóla hvor sem orkugjafinn er, rafmagn eða olía. Í 5. gr. er kveðið á um að niðurgreiðslur skv. 4. gr. renni til orkuveitna eins og tíðkast hefur að undanförnu. Hins vegar er tekið upp það nýmæli að niðurgreiðsla ríkisins komi fram á reikningum notenda. Þá er lagt til að heimilt sé að setja ákvæði í reglugerð um hámarksniðurgreiðslu til einstakra notenda sem hafa óeðlilega mikla orkunotkun. Ekki skal greiða niður rafmagn til húshitunar þar sem hitaveitur eru nema sérstakar ástæður séu til þess, t. d. hjá rafveitum þar sem rafveitan sér alfarið um orkusölu í hluta bæjar vegna aflsskorts hitaveitna eða hitaveitu. Í 7. gr. frv. er kveðið á um, að verð á olíu til húshitunar skuli greitt niður að því marki að kostnaður við olíuhitun verði eigi meiri en tvöfalt hærri en vegið meðaltal hitaveitna, sbr. 4. gr. Svarar það til þess að verðið sé um 10% hærra en raforka og varmaorka, sbr. 4. gr. Gert er ráð fyrir að reglur um úthlutun olíustyrkja séu hliðstæðar og nú tíðkast en í 8. gr. er tekin upp heimild til að krefjast þess að húsráðendur færi sönnur á að þeir eigi ekki kost á öðrum orkugjafa. Í 14. gr. eru ákvæði um að heimilt sé að styrkja hitaveitur. Nokkrar hitaveitur, sem hafa átt við sérstakan fjárhagsvanda að etja vegna ófyrirsjáanlegra rekstrarerfiðleika, hafa þurft að setja gjaldskrá sem metin er hærri en sem nemur hitunarkostnaði með niðurgreiddri olíu og rafmagni. Þetta hefur fyrst og fremst átt við um nokkrar smáar hitaveitur, en með þeirri lækkun á hámarksverði hitunar sem felst í 4. og 7. gr. kann að vera að þessum veitum geti fjölgað eitthvað. Í því skyni að treysta samkeppnishæfni þeirra við orkugjafa sem njóta niðurgreiðslu er skv. þessari grein heimilt að veita þeim aðstoð. Í 15. gr. eru ákvæði um leiðir til að aðstoða hitaveitur og er gert ráð fyrir að það sé gert með framlagi til greiðslu stofnkostnaðar eða með skuldbreytingu lána, svo sem með lengingu lánstíma, minnkun gengisáhættu eða vaxtalækkun. Auk hins mikla mismunar sem er á verðlagningu orku milli einstakra orkuveitna og orkugjafa og rakið var hér að framan er orkunotkun einstakra notenda á sama svæði mjög mismunandi. Í athugun sem Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins gerði á um 300 húsum í fjórum sveitarfélögum á árunum 1979 og 1980 kemur fram mikill munur á orkunotkun einstakra notenda. Greint er frá niðurstöðum þessara athugana í athugasemdum með frv. Kemur fram að mismunur á orkunotkun einstakra notenda á rúmmetra húss á ári er allt að fimm- til sjöfaldur eða jafnvel meiri eigi að telja þessar niðurstöður allar marktækar. Mismunur sá sem kemur fram í niðurstöðum athugana þessara verður enn tilfinnanlegri á þeim svæðum sem búa við hátt orkuverð. Í frv. er því lagt til að tekið verði á þessum vanda með sérstöku og skipulögðu átaki til orkusparnaðar og bættrar orkunýtingar íbúðarhúsnæðis með nánu samstarfi þeirra aðila sem hlut eiga að máli og er þetta að mínu mati eitt helsta nýmæli frv. Um skipulag þessa átaks er fjallað í V. kafla frv. Húseigendum skal veitt tæknileg aðstoð við skipulagningu og mat á endurbótum sem leiða til orkusparnaðar þannig að ákvörðun þeirra í þessu efni verði á sem traustustum grunni byggð. Einnig skal þeim standa til boða lánsfjármagn til framkvæmda á hagstæðum kjörum. Gert er ráð fyrir að iðnrh. skipi þriggja manna verkefnisstjórn sem skal bera ábyrgð á framkvæmd verkefnisins. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins er falið að annast fræðilegan og tæknilegan undirbúning verkefnisins og sjá um menntun og starfsemi sérstakra skoðunarmanna. Sérstök áhersla verður lögð á að tryggja að ráðgjöf sú er skoðunarmenn veita húseigendum sé vel undirbyggð og vönduð og að fyllsta samræmis sé gætt. Ráðgjöf sú sem skoðunarmenn veita húseigendum verði án endurgjalds. Er gert ráð fyrir að starfsemi skoðunarmanna verði greidd af opinberu fé í stað þess að veita húseigendum styrk sem nemur 10% af kostnaði eins og orkuverðsnefnd lagði til. Skoðunarmenn verði ráðnir til ákveðinna verka skv. ákvörðun verkefnisstjórnarinnar og fá greitt fyrir það en starfi á vegum ráðgjafaraðila sem hafa starfsemi í viðkomandi landshluta. Hér er því ekki um stofnun að ræða eða föst útgjöld fyrir ríkissjóð til frambúðar. Forgangsröð um skoðun húsa og endurbætur skal í fyrsta áfanga miða við að aðstoða þá sem búa við óhóflegan orkukostnað vegna lélegrar orkunýtingar. Orkustofnun skal skv. 21. gr. frv. í samstarfi við orkuveitur fylgjast með orkunotkun við upphitun íbúðarhúsnæðis. Sérstaklega á stofnunin að afla upplýsinga um húsnæði, þar sem orkunotkun er óeðlilega há. Gert er ráð fyrir að veitt verði lán í samræmi við lög um Húsnæðisstofnun ríkisins. Stefnt er að því að þau verði afborgunarlaus fyrstu þrjú árin og megi þau nema allt að 80% af kostnaði við endurbætur. Lánin eru nú verðtryggð með 0.5% vöxtum. Með því að hafa lánin afborgunarlaus fyrstu þrjú árin gefst húseigendum ráðrúm til að greiða niður kostnað af eigin framlagi. Húsnæðisstofnun ríkisins annast veitingu lánanna og eftirlit með framkvæmdum sem lánað er til og setur reglur þar um í samráði við verkefnisstjórn. Sérstaklega ber að stefna að skjótri afgreiðslu lána og gert er ráð fyrir heimild til þess að veita bráðabirgðalán þegar við upphaf framkvæmda. Ég legg alveg sérstaka áherslu á mikilvægi þessa átaks til orkusparnaðar og í samræmi við það hefur þegar verið hafinn skipulagður undirbúningur um framkvæmd þessara mála en þau krefjast óhjákvæmilega töluvert langs aðdraganda. Tekið hefur verið upp formlegt samstarf milli iðnrn. og félmrn. um undirbúning málsins. Ég hef skipað verkefnisstjórn til að hafa yfirumsjón með framkvæmd þessara aðgerða. Í hana hef ég skipað Karl Ómar Jónsson verkfræðing, formann, Guðna Jóhannesson verkfræðing og Jóhann Einvarðsson aðstoðarmann félmrh. sem tilnefndur var af félmrh. Tekið hefur verið upp formlegt samstarf milli allra stofnana sem hlut eiga að máli og nefndir eru í lögunum, þ. e. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Orkustofnun og Húsnæðisstofnun ríkisins, Samband ísl. sveitarfélaga, Samband ísl. hitaveitna og Samband ísl. rafveitna. Hafa þessir aðilar tilnefnt fulltrúa í ráðgjafarhóp til að samræma aðgerðir þessara aðila til að sem bestur árangur náist. Í mars s. l. var haldið námskeið fyrir ráðgjafa um orkusparnað að tilhlutan orkusparnaðarnefndar sem starfað hefur á vegum iðnrn. Námskeið þetta sóttu fyrst og fremst starfsmenn sveitarfélaga og orkufyrirtækja, svo sem tæknimenn og byggingarfulltrúar sveitarfélaga og starfsmenn hitaveitna og rafveitna. Í s. l. viku var haldið námskeið fyrir skoðunarmenn og á mánudag s. 1. var opnuð sýning á vöruflokkum tengdum orkusparnaði hjá Byggingarþjónustunni. Sýning þessi er haldin að tilhlutan verkefnisstjórnarinnar og er fyrirhugað að fara með hana út á land í vor og sumar og halda uppi fræðslustarfsemi í tengslum við hana. Vænti ég eindregins stuðnings hér á hv. Alþingi við þessi áform, svo og við útvegun nauðsynlegs fjármagns til þessara mála á næstu árum. Er þess vænst að viðleitni þessi muni skila umtalsverðum árangri til orkusparnaðar sem leiðir til hagsbóta fyrir húseigendur og þjóðfélagið í heild. Í frv. er heimild til að veita húseigendum hagstæð lán til að flýta nýtingu inntendra orkugjafa í stað olíu og breyta hitakerfum húsa þar sem um þilofnahitun er að ræða, yfir í miðstöðvarhitun ef möguleikar eru á að tengjast varmaveitum. Er gert ráð fyrir að unnt sé að leggja niður verulegan hluta olíuhitunar í landinu á þessu og næsta ári. Þá er í frv. heimild fyrir iðnrh. að hvetja til aukinnar nýtingar innlendra orkugjafa, svo sem með því að styrkja orkuveitur til að lækka tengigjöld, styrkja eigendur skólahúsnæðis til að nýta innlenda orkugjafa og til að styrkja húseigendur til að nýta innlent eldsneyti, svo sem rekavið, surtarbrand og mó. Mun það vafalaust fara eftir fjárveitingum hverju sinni hve langt er hægt að ganga í styrkveitingum til þessara þarfa. Gerð hefur verið áætlun um útgjöld skv. frv. á árinu 1984. Gert er ráð fyrir að greiða niður 365 gígawattstundir af raforku og varmaorku og greiðslu 13 þús. olíustyrkja. Miðað er við verðlag og niðurgreiðslur í febr. 1984. Eru niðurgreiðslur þessar sundurliðaðar í athugasemdum með frv. Áætlað er að niðurgreiðsla innlendra orkugjafa nemi um 190 millj. kr. en olíu um 60 millj. kr. en til annarra framkvæmda skv. frv. verði varið 90 millj. kr. Samtals er kostnaður í ár áætlaður 340 millj. kr. Ég vona að með frv. þessu sé tekið á þeim vanda sem skapast hefur vegna hins háa og mismunandi húshitunarkostnaðar víðs vegar um land. Vandi þessi stafaði af miklum hækkunum á olíu og raforku en einnig af því að stjórnvöld héldu ódýrustu veitunum niðri um langt árabil og juku þann mismun sem skapaðist enn meir. Hins vegar er ljóst að miklar niðurgreiðslur á orku skapa einnig vanda, rugla verðskyn notenda og auka hættu á að rangar ákvarðanir séu teknar um fjárfestingu í orkumálum. Hinn mikli mismunur á orkuverði, sem verið hefur á milli þéttbýlisstaða sem njóta ódýrustu hitaveitna og landsbyggðarinnar, hefur verið óþolandi og valdið mikilli hættu á byggðaröskun. Athuganir hafa einnig sýnt að mikil nauðsyn er á að freista þess að bæta orkunýtingu við upphitun og það misræmi sem skapast á milli notenda, sérstaklega þeirra sem búa við hátt orkuverð. Ég vil að lokum vonast til að góð samstaða takist um þetta mál hér í þinginu og leyfi mér, herra forseti, að leggja til að þegar þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Hér er komið fram það frv. sem lengi hefur verið eftir beðið og hæstv. iðnrh. hefur nú mælt fyrir, en hann sagði svo um þetta frv. í þingræðu 19. des. s. l. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að lagt verði fram á fyrstu dögum þings eftir áramót frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar til að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar híbýla sinna með niðurgreiðslu orkugjafa og ráðstöfunum til orkusparnaðar.“ Og áfram fjallaði hæstv. iðnrh. þá um ráðstöfun orkujöfnunargjaldsins, sem ég mun síðar koma að, en sagði svo í lok ræðu sinnar um fjárlög þennan sama dag, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Við höfum aðeins gert bráðabirgðaráðstafanir í þessu skyni, en á bak við þær yfirlýsingar sem ég gaf um setningu laga til úrbóta í þessum efnum liggur fullkomin alvara. sem menn eiga eftir að þreifa á. Það skal ég fullvissa þá um og þarf ekki fleiri orð um að hafa. Það ljós mun renna upp fyrir mönnum innan rúms mánaðar eða svo.“ Látum vera þó að svo hafi til tekist að ekki hafi þetta gengið eftir því að margt verður til að tefja á langri leið og aðalatriðið er hvaða niðurstaða hefur fengist hér af. Ég vil segja það um ræðu hæstv. iðnrh. áðan að hún var áreitnislaus og býsna ólík öðrum ræðum af því tagi sem fluttar hafa verið um þessi mál og við könnumst mætavel við, bæði hér úr þinginu og ekki síður úr kosningabaráttunni á s. l. ári. Ég skal hins vegar ekki taka langan tíma í þessari hv. deild til þess að fara ofan í þessi mál. Það verður gert í nefnd. Mikilvægi málsins er slíkt að það þarf að skoðast vel. Meginþættir þess eru jöfnunin annars vegar, sem ég hefði vonast til að yrði ekki bara jöfnun heldur lækkun húshitunarkostnaðar en vitanlega skiptir það mestu máli, og svo aftur þær orkusparandi aðgerðir sem þegar höfðu verið hafnar en hér á að halda áfram og yfirlýsingar hafa verið gefnar um að muni verða auknar mjög með ýmiss konar hætti. Mér virðist að fyrir utan V. og VI. kafla þessara laga segi þetta frv. kannske ekki mikið nýtt. Jafnvel þar er um beint framhald að ræða á því sem þegar hefur verið gert varðandi breytingu á orkugjöfum annars vegar og orkusparnaðaraðgerðum hins vegar þó að þar sé eflaust um margt lengra gengið og mönnum gert auðveldara að framkvæma þessa hluti. Ég vil hins vegar segja það í fullri vinsemd við hæstv. iðnrh. að þó að ég skilji vel traust hans á hv. Ed. til góðra verka og meira traust á þeirri deild en Nd. er það með nokkrum endemum hvernig hann hefur hagað málaframlagningu sinni hér í vetur. Ég hygg að öll þau mál þar sem þeir hafa deilt hvað harðast, hæstv. núv. iðnrh. og fyrrv. iðnrh., hafi verið lögð fyrst fram hér í Ed. Vitanlega koma þau til umr. þeirra á milli síðar. Það eru að vísu öll frv. nema það frv. sem komst ekki lengra en í þessa hv. deild, um gjaldskrárákvörðun Landsvirkjunar. Þrátt fyrir það að þessi deild sé miklu stórvirkari og velvirkari að mörgu leyti en hv. Nd. og það viti sjálfsagt hæstv. iðnrh. af biturri reynslu sem forseti úr þeirri deild tel ég það vera öllu heppilegra að mörgu leyti að þeir menn fjalli um þetta mál sem hafa næst því komist áður og þeir sem nú eru við stjórnvöl. Ég ætla ekki að fara hér út í öll þau þungu og stóru orð sem féllu í síðustu kosningabaráttu um þær álögur sem á fólkinu á köldu svæðunum hvíldu og þær byrðar sem á það fólk væru lagðar. Gagnrýnin á fyrrv. iðnrh. var ákaflega óvægin í kosningaslagnum og loforðin um að létta og lækka og lækka fyrst og síðast voru býsna fortakslaus. Því sagði ég áðan að það vekti athygli mína að frv. nú er um jöfnun hitunarkostnaðar en lögin nú eru um lækkun og jöfnun. Ég kem að því siðar hvað mér þykir þar athugavert við. Ekki þarf heldur að rekja það fyrir hv. þdm. að hér er einn stærsti þáttur í afkomu heimilanna og búsetumöguleikum eins og hæstv. iðnrh. kom inn á. Ég dreg heldur ekkert úr því að fyrri ríkisstjórnir hefðu mátt huga betur að og vinna meira í þessum efnum. Ég bendi líka á þá aðalástæðu sem fyrir þessu háa orkuverði er og ekki var minnst á í ræðu hæstv. iðnrh., þ. e. þá raforkusölu á undirverði til stóriðju sem hér viðgengst enn þó að bráðabirgðaleiðrétting hafi fengist á. Sú saga öll verður síðar rakin í tengslum við þá endanlegu lausn sem menn hljóta að fara að sjá fyrr en síðar í því máli þó að hæstv. iðnrh. segi nú að þau smáu atriði sem hann taldi ekki skipta neinu máli varðandi skatta fyrirtækisins og annað slíkt séu nú orðin hinn óttalegasti þungaiðnaður sem tefji býsna mikið fyrir málinu. En öll upprifjun á þessari sögu er kannske ekki aðalatriðið og síst þjónar hún hagsmunum þess fólks sem við erum hér að vinna fyrir og býr við hinar miklu álögur af völdum kyndingarkostnaðar. Ég minnti á það áðan að hér hefði verið farið inn á þá braut að greiða niður raforkuna í áföngum. Veitt hefðu verið lán til orkusparandi aðgerða eða til skipta á orkugjöfum. Frv. þetta er beint framhald þar af og telst því ekki að mínu viti tímamarkandi í þeim efnum alveg sérstaklega miðað við það sem stendur í grg. varðandi þá jöfnun hitunarkostnaðar sem svo mjög hefur verið til umr. En þetta verður að taka til nánari athugunar í nefnd svo að unnt sé að gera sér grein fyrir því í hvaða þáttum þetta frv. er helst marktækt og hvað í því er bitastætt fyrir húseigendur. Ég ætla heldur ekki að rifja upp alla þá umr. sem var um orkujöfnunargjaldið á sínum tíma. Öll umr. um það byggði á því að hér hefði í raun og veru verið um markaðan tekjustofu að ræða sem hefði verið óheimilt með öllu að verja í nokkuð annað þó að grg. með því frv., sem upphaflega var lagt fram um orkujöfnunargjaldið, hafi farið í gagnstæða átt og hafi tekið þar af allan vafa. Ráðstöfun þessa gjalds nú, þó að hún sé að hluta, í ljósi þessara þungu orða í kosningahríð er vægast sagt nokkuð einkennileg. Þá var þetta kallaður stuldur, þjófnaður skyldi það heita í öllum þeim umr. og loforð voru gefin ótæpileg um það að ef ákveðnir aðilar kæmust til valda yrði þar ekkert undan dregið, þá næðu menn vopnum sínum í þessum efnum á þann hátt að þeir fengju orkujöfnunargjaldið allt til sín. Hins vegar vekur það athygli mína á bls. 6 í þessari grg. að þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Heldur hefur dregið úr þessum mun frá því sem var á s. l. ári“ - þ. e. muninum á milli varmaveitnanna eða hitaveitnanna og rafmagnskyndingarinnar - „Ódýrar hitaveitur hafa hækkað tiltölulega mest að undanförnu og niðurgreiðslur á raforku hafa þegar verið auknar að því marki sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Hlutfall ódýrra hitaveitna og niðurgreiddrar rafhitunar er nú 1:2.2 en var allt að því 1:5 þegar það var hæst. Í frv. er gert ráð fyrir að raforka og varmaorka sé greidd niður þannig að hlutfall raforkuverðs og vegins meðalverðs allra hitaveitna sé 1:1.8. Þessu hlutfalli hefur eins og áður sagði þegar verið náð.“ Þetta þýðir það á mæltu máli að lengra þurfi ekki að ganga í þessum efnum. Ástandið varðandi þennan kostnað sé orðið harla gott. Það þýðir það sem sagt að þeim miklu byrðum og álögum sem á fólkið á köldu svæðunum voru lagðar, hefur verið létt af að dómi þeirra sem leggja fram þetta frv. Meira þarf ekki að gera í þessum efnum. Það skal gert á annan hátt með orkusparandi aðgerðum eins og margoft hefur verið bent á að væri kannske brýnust nauðsynin þannig að menn gætu einangrað hús sín betur en verið hefur. Þessi jöfnun hefur sem sagt tilkomið vegna þess að hækkanir, t. d. hjá Hitaveitu Reykjavíkur, hafa verið svo stórkostlegar sem raun ber vitni. Það á skv. þessu að vera sárabót launþegans á köldu svæðunum að kyndingin á húsunum í Reykjavík, hjá launþegunum þar, hefur hækkað jafnmikið og raun ber vitni. Það á að vera þeirra sárabót þó að öllum sé ljóst að hinn mikli kostnaður sem menn hafa talað um er sá sami og hluti kyndingarkostnaðarins af launatekjum er vitanlega ekki minni. Að því skal ég koma síðar með tölum sem ég hygg að erfitt sé að hrekja. Þetta ber líka að skoðast í ljósi annarra þátta heimilisrekstrarins sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur síður en svo létt. Það skiptir nefnilega öllu í þessu - og það vita þeir best sem við þetta búa - hver kostnaðurinn er sem hlutfall af launum fólksins. Það segir í grg. að það sem menn borga nú í kyndingarkostnað úti á landi sé sem sagt það sem vera skuli áfram, það skuli vara og menn skuli þá bara snúa sér að því að einangra hús sín eða skipta um orkugjafa eða eitthvað því um líkt ef þeir vilji fá einhverja frekari lækkun þar á. Þetta þykja mér vægast sagt einkennilegar röksemdir. Ég held að engum hafi dottið það í hug í ljósi þeirra orða sem féllu í kosningabaráttunni síðast að menn ætluðu sér að létta þessum byrðum af launafólki með einhverjum prósentureikningi sem byggðist á því að orkukostnaðurinn hér á höfuðborgarsvæðinu t. d. hækkaði svo miklu meira en menn höfðu þá ráð fyrir gert. Það ætti að vera nóg fyrir fólkið á köldu svæðunum að vita það að Reykvíkingar eða aðrir á því svæði sem nytu sambærilegra kjara þyrftu bara að borga þeim mun meira og nálguðust þá í orkureikningum sínum á þann hátt. Ég held að engum hafi dottið það í hug heldur væri meiningin að lækka þennan kostnað úti á landsbyggðinni verulega. Ég veit að t. d. hv. 11. landsk. þm., sem var í þessari orkujöfnunarnefnd, er mér hjartanlega sammála í þessum efnum. Það skiptir öllu máli að lækka þennan kostnað. Það er kannske þess vegna sem það segir í inngangi að athugasemdum við þetta lagafrv. að orkuverðsnefnd hafi verið skipuð til að gera tillögur um leiðir til að jafna húshitunarkostnað í landinu. Þetta frv. byggi í ýmsum veigamiklum atriðum á starfi nefndarinnar en önnur atriði hafi tekið breytingum í meðförum rn. Ég veit að jafnhreinskilinn maður og hv. 11. landsk. þm. lætur okkur ekki bíða eftir því að það verði lagt fram á Alþingi hvað þessi nefnd hafi lagt til. Hann greinir okkur áreiðanlega frá því á eftir hvaða atriði það eru sem tekið hafa breytingum. Það kæmi mér ekki á óvart þó að þau atriði hafi verið býsna veigamikil í ljósi þess sem ég hef áður sagt um þennan kostnað. Ég segi þess vegna að það er þetta sem skiptir öllu, ekki hvort svo hafi verið hækkað hér á þessu svæði að hlutfallstölurnar hafi lagast af þeirri ástæðu einni. Í þingræðu nú fyrir skömmu fór hv. 5. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, einmitt með beinar tölur í þessu sambandi sem hann rakti allt frá 1. sept. 1978 varðandi það hversu langan tíma hefði þurft að vinna fyrir húshitun meðalíbúðar, bæði húshitun og heimilisrafmagni, og hvernig staða þeirra mála væri nú. Ég rifja þetta upp í örstuttu máli og vitna orðrétt í þessa þingræðu af þeim ástæðum að margar undarlegar fullyrðingar hafa heyrst um það hvaða breytingar hafi á orðið í tíð hæstv. fyrrv. iðnrh. og hvað hafi nú gerst í tíð þessarar hæstv. ríkisstj. Menn skulu skoða þessar tölur og þessar staðreyndir í ljósi þeirra orða sem hæstv. iðnrh. fór með áðan úr áliti orkuverðsnefndarinnar þar sem hv. 11. landsk. þm. átti sæti og að ég held hv. 4. þm. Vestf. einnig. Hann sagði þar nokkurn veginn orðrétt að kostnaður þess fólks sem byggi við lakastan kost, sem sagt á köldu svæðunum, væri óbærilegur. Það væri álit þessarar nefndar. En í grg. með frv. segir að viðunandi árangri í þessu sé þegar náð, menn hafi komist á leiðarenda í þessum efnum. En með leyfi forseta vildi ég fara ofan í þessar tölur. Frá 1. sept. 1978 þegar ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar tók við þurfti til að vinna fyrir húshitun 240 stundir, fyrir öðru heimilisrafmagni 139 stundir eða samtals 379 stundir. Þegar gjaldskrár síðast breyttust í tíð ríkisstj. Gunnars Thoroddsens eða frá 10. maí 1983 var hér um að ræða húshitun upp á 310 vinnustundir, heimilisrafmagn upp á 157 stundir eða samtals 465 vinnustundir. Aukningin, sem oft var talin vera margföld, var þá á tæpum 5 árum 88 vinnustundir eða rúm 23%. Þá ber þess vitanlega að geta að inn í þetta dæmi komu þær verðbætur sem áttu að reiknast á laun 1. júní 1983 og hefðu breytt þessari mynd verulega. Þá skyldu menn skoða líka hvernig þessar tölur líta út í dag. Ég vitna enn orðrétt í þessar tölur hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar sem hann hefur eftir bestu heimildum: „Eftir hinar stórfelldu verðhækkanir á rafmagni frá Landsvirkjun, fyrst 19% 3. júní og síðan 31% frá 1. ágúst eða samtals 56%, þá varð hækkun á heimilisrafmagni 38.5% og 17.4% á rafhitunartaxta þrátt fyrir auknar niðurgreiðslur, en þær voru vissulega auknar verulega til að mæta þessum gjaldskrárhækkunum. Frá 1. ágúst 1983 til 1. febr. núna á þessu ári var því staðan þannig að tími verkamanns til að vinna fyrir húshitun yfir árið nemur 331 klukkustund og fyrir heimilisrafmagni 198 stundum eða samtals 529 vinnustundum, þ. e. aukningin á þessum tíma, 1. ágúst til 1. febr., er um 62 vinnustundir frá því sem verið hafði við stjórnarslitin eða við síðustu niðurgreiðslur í ríkisstjórnartíð Gunnars Thoroddsen.“ En það er líka rétt að vera með fulla sanngirni í þessu og ég vitna áfram í þessar tölur miðað við 1. febr., lita á dæmið eins og það lítur út núna eftir kaupbreytinguna þann 1. mars s. l. og lítils háttar aukningu á niðurgreiðslu raforku til húshitunar eða um 5 aura á kwst. frá 1. febr. 1984. „Þá var dæmið þannig að 292 stundir þarf til að vinna fyrir húshitun og 185 stundir til að vinna fyrir heimilisrafmagni eða samtals 477 stundir, þ. e. og taki menn nú eftir - 10 vinnustundum meira en við stjórnarskiptin í maí 1983. Þetta er staðan eftir nýgerða kjarasamninga þar sem ekki er að finna neina verðtryggingu launa eða hækkanir launa til loka ársins nema 5% í tveimur áföngum.“ Þetta eru tölur sem ég hygg að verði erfitt að hrekja og ég bið menn þá um að koma með aðrar haldbærari. Um þær verður eflaust fjallað í nefnd og verður fróðlegt að sjá það. En þessi 10 vinnustunda aukning frá stjórnarskiptum í maí 1983 er sem sagt talin slík að í athugasemdum með þessu frv. segir að þegar hafi verið náð því marki sem menn hafi sett sér varðandi jöfnun hitunarkostnaðar og lengra skuli ekki ganga. Ég er illa svikinn ef vinur minn, hv. 11. landsk. þm., er ánægður með þetta. Það er kannske að vonum að þetta komi ekkert inn í þá mynd sem mest hefur verið til umr. nú að undanförnu, þ. e. fjárlagagatið mikla. Það er kannske enginn hissa á því þó að þetta frv. þýði ekki neina útgjaldaaukningu, kosti ekkert til viðbótar við það sem þegar var gert ráð fyrir í fjárlögum. Hæstv. iðnrh. sagði að vissulega hefði það farið miður þó að hann tæki fulla ábyrgð á því hvernig ráðstöfun orkujöfnunargjaldsins hefði orðið við afgreiðslu fjárlaganna. En það er ekki nema von að ráðstafanir í þessum efnum hafi ekki komið mikið inn í þær umr. hvernig ætti að leysa fjárhagsvanda ríkissjóðs ef það kostar svo sáralítið sem raun ber vitni og verður kannske að mestu leyti fólgið í að vísu hagstæðum lánum sem beitt verður til orkusparandi aðgerða. Þetta vildi ég segja í þessum umgangi um þetta mál því að ég kem enn og aftur inn á það að það er heildarkostnaðurinn sem hvílir á fólkinu úti á landi sem skiptir öllu máli en ekki prósentureikningurinn sem byggist á því að á þessu svæði hér hafi svo miklu meira hækkað. Það er ekki það sem skiptir máli. Það er engin sárabót fyrir launþega úti á landi þó að auknar byrðar séu lagðar á launþega hér í Reykjavík. Það hljóta allir að skilja, meira að segja hæstv. iðnrh. En hæstv. iðnrh. kom inn á 150 millj. sem hann benti réttilega á að hefði með brbl. í fyrra átt að verja beinlínis til þessa átaks. Ýmsar grunsemdir vakna nú og kannske alveg sérstaklega þegar blaðamannafundur var haldinn um orkusparnaðarátakið sem kynnt var því að þá sagði orðrétt í Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Fjármagn til þessa átaks verður fengið sem hér segir: 30 millj. kr. koma af ónotuðu fé frá síðasta ári sem ætlað var til niðurgreiðslna á orku, aðallega raforku til húshitunar, og 20 millj. af fé sem ætlað var til niðurgreiðslu á orku, aðallega raforku til húshitunar, á árinu 1984.“ Það þýðir sem sagt að ekki hafa allar þessar millj. verið notaðar á síðasta ári, enda kannske ekki von ef ástandið hefur verið svona gott í raun og veru eins og grg. með þessu frv. segir til um. Ég vildi spyrja hæstv. iðnrh.: Hvað var í raun og veru miklu af þessum 150 millj. varið á síðasta ári til þess að greiða niður raforku til húshitunar? Hvað varð þá um það sem eftir stóð? Voru það aðeins þessar 30 millj. sem hér er greint frá í blaði hæstv. iðnrh., Morgunblaðinu, eða var um hærri tölu að ræða, sem ónotuð var? Ég skal ekki hafa uppi um þetta miklu fleiri orð. Eins og ég sagði áðan: Það mætti vissulega halda hér langa og ítarlega ræðu um það hvað um þessi mál var sagt í kosningahríðinni síðast og hvað um þau mál hefur verið sagt hér á Alþingi. Áreimislaus ræða hæstv. iðnrh. hér áðan gaf ekki tilefni til þess að fara svo náið út í það sem vissulega væri vert vegna þeirra þungu og stóru orða sem þar voru látin falla. En ég sé það hins vegar að þetta frv. felur fyrst og fremst í sér að haldið verði áfram starfi fyrrv. iðnrh. varðandi orkusparandi aðgerðir. Það er aðalatriðið sem í þessu máli felst. Man ég þó að mörg háðsyrði voru höfð uppi um það að það væri ekki lausnin fyrir fólkið í landinu að vera með einhverjar orkusparandi aðgerðir og veita aðstoð til þess að einangra húsin sín betur eða að skipta um orkugjafa, það væri ekkert aðalatriði, heldur skiptu orkureikningarnir svimháu sem helltust yfir þetta fólk auðvitað öllu máli. Hitt væru aukaatriði sem menn væru að reyna að snúa sig út úr með léttum leik. En ég er sannfærður um það að við skoðun þessara mála gerir hæstv. iðnrh., svo glöggur og greindur maður sem hann er, sér ljósa grein fyrir því að hér er um einn meginþáttinn að ræða í því máli að menn geti varanlega tekið á þessu vandamáli á köldu svæðunum, þ. e. betri einangrun húsanna og aðrir orkugjafar og betri tæki en þar hafa verið. Þess vegna er frv. helst um þau atriði og er að því leyti fyllilega góðra gjalda vert. En mér dettur í hug þegar ég sé þetta frv. vegna þess sem sagt hefur verið í þessum málum á undanförnum árum: Fjallið tók jóðsótt og fæddist lítil mús.



Herra forseti. Ég sakna þess að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson skuli ekki vera við þessa umr. því að hann, eins og kom fram í ræðu síðasta hv. ræðumanns, var formaður orkuverðsnefndar og stjórnaði hennar störfum og ég átti satt að segja frekar von á að hann yrði hér til staðar til að túlka hennar sjónarmið eftir því sem ástæður liggja til. Ég vil minna á að orkuverðsnefnd - ég hef ekki farið yfir dagsetningar og þori ekki að hafa þær hér - hóf störf sín stuttu eftir að hún var til þess kvödd og hún hafði í meginatriðum lokið störfum sínum áður en Alþingi kom saman. Það voru hrein formsatriði sem þá lágu utan garðs og hennar vegna hefði þetta frv. getað komið fram löngu fyrr. Það ber að hafa í huga í þessu sambandi hvernig þessi mál hafa þróast á síðustu árum og væri út af fyrir sig fróðlegt að bera saman umræður sem fóru fram á árunum 1979 og 1980. Það var m. a. fyrsta þingmálið sem ég flutti hér á Alþingi eftir að ég varð þm., þáltill. um jöfnun húshitunarkostnaðar. Þá var tæpast minnst á háan húshitunarkostnað með raforku. Það vandamál var þá ekki til. Vandamálið var bundið hinum óheyrilega olíukostnaði, sem þá hafði gengið yfir í tveimur stórum bylgjum. Vandamálið við raforkuverðið hefur þess vegna komið inn síðar. Það er satt að segja þungur dómur og erfiður kostur fyrir þessa þjóð, ekki síst vegna þess að þar höfum við verið að tala um aðrar auðlindir okkar, að þurfa að horfa upp á að hún sé nú tæpast orðin samkeppnisfær við aðra erlenda orkugjafa. Í raun vilja menn tæpast viðurkenna að það sé reyndin, enda lagði orkuverðsnefnd til að það yrði gert skipulegt átak í þá veru að losna við erlenda orkugjafa: losna við olíu til húshitunar, bæði í íbúðarhúsnæði, skólahúsnæði og öðru húsnæði félagslegs eðlis. Ég hygg að olíunotkun til húsahitunar sé núna um það bil 7% af orkunotkun til þeirra þarfa eða álíka mikil og nemur allri hitaframleiðslu Hitaveitu Suðurnesja og væri það eitt út af fyrir sig ekki lítið átak að koma þeim verðmætum yfir í innlenda framleiðslu. Mér finnst rétt að skýra frá því, m. a. út frá því sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að það var í skipunarbréfi orkuverðsnefndar óskað eftir tillögum hennar um með hvaða hætti bæri að haga niðurgreiðslum á raforku á s. l. ári. Og það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að í þeim efnum var fylgt fyrri tillögum. Það var hins vegar þá gengið út frá því að orkutaxtar mundu hækka aftur á árinu og þyrfti að grípa til meiri niðurgreiðslu en þá var orðin og m. a. af þeirri ástæðu sparaðist þarna fjármagn. Það var sem sagt gert ráð fyrir að það fjármagn nægði, miðað við þær forsendur sem fyrir lágu, út s. l. ár. En með því að ekki kom til þeirra gjaldskrárhækkana sem til stóðu eyddist það fjármagn ekki allt til þeirra nota. Þetta finnst mér vera eðlilegt að komi hér fram. Það kom fram hjá síðasta ræðumanni að almennt orkuverð í landinu hafi mikið hækkað í tíð núv. ríkisstj. Menn geta metið með hvaða hætti sem þeim sýnist dagsetningar í þeim efnum. En ég vil minna á að svo var komið á miðju ári eða fyrir mitt ár 1982 að mönnum var orðið ljóst þá hvert stefndi í sambandi við raforkuframleiðsluna í landinu. Hún var þá að komast í alger þrot. Með bréfi 23. apríl það ár var ákveðið af þáv. ríkisstj. að orkutaxtar skyldu hækka jafnt og þétt fram á árið 1983 með þeim hætti að orkuframleiðslan yrði rekin án halla. Eins og menn muna var það eitt af síðustu verkum fráfarandi iðnrh. að gefa út brbl. til þess að koma í veg fyrir að þessi ákvörðun fyrrv. ríkisstj. næði fram að ganga. Fyrrv. ríkisstj. var búin að viðurkenna nauðsyn þess og taka ákvörðun um að náð skyldi jöfnuði í rekstri raforkuiðnaðarins í þessu landi. Það var að sjálfsögðu umtalsvert átak af hendi núv. ríkisstj. að koma í veg fyrir, þrátt fyrir að þessi ákvörðun gengi fram, að orkuverð til húsahitunar hækkaði. Og það er rétt, sem hv. þm. Helgi Seljan sagði áðan, að það er núna með mjög líkum hætti sem þessi kostnaður er að raungildi miðað við taxtakaup. Ég hef satt að segja ekki farið yfir það eftir að kjarasamningar voru gerðir og þetta má e. t. v. reikna út með fleiri en einum hætti. Fram kom hjá hv. þm. að þarna hallaðist lítið á og því átti ég raunar von á. Í tillögum orkuverðsnefndar og síðar í þessu frv. er tekin upp sérstök viðmiðun, vegið meðaltal af öllum hitaveitum í landinu. Þetta er ekki nýmæli því að ég hygg að það hafi verið 1980, á því herrans ári, sem þm. úr flokkum lögðu hér fram frv. um niðurgreiðslu á húshitun sem einmitt byggði á þessu sama kerfi. Ég get fúslega viðurkennt að ég var ekkert sérstaklega hrifinn af þessu kerfi þá og ég taldi þetta ekki nein sérstök töfrabrögð í störfum fráfarandi orkuverðsnefndar. Fyrir því eru fleiri en ein ástæða. Í fyrsta lagi geta þessir orkutaxtar annars staðar hreyfst með þeim hætti að þeir mæli gagnstætt því sem þörfin er fyrir hjá fólkinu sem nýtur þessa og í raun, eins og ég e. t. v. fjalla um síðar, hefur þessi viðmiðun, t. d. við hitaveiturnar, verið röng. Það ber hins vegar að hafa í huga - ég tek fram að ég hef ekki farið yfir þetta frv. nákvæmlega og ekki borið það saman orði til orðs við frv. orkuverðsnefndarinnar - að sú tala sem orkuverðsnefndin setti inn var hámarkstala. Hún var viðmiðunartala. Hún var sett inn sem viðurkenning og staðfesting á því að þetta misvægi í húshitunarkostnaði mætti ekki undir neinum kringumstæðum nema meira en sem að næmi 1/8 af vegnu meðaltali í töxtum hitaveitna í landinu. Ef fjármunir væru hins vegar til staðar ætti þessi tala að vera lægri. Ég held að það hafi verið samdóma álit okkar í orkuverðsnefnd að í raun væri þessi viðmiðun of há, en aftur á móti settum við fram skýr ákvæði í okkar frv. sem hefðu auðveldað húseigendum að lagtæra hús sín með tilliti til orkusparnaðar með verulega hagstæðara móti en frv. gerir ráð fyrir. Við gerðum ráð fyrir að ákveðnum hluta af þessu fjármagni yrði bókstaflega varið sem styrk til þess að lagtæra lélegt húsnæði. Þessar tillögur voru m. a. tilkomnar vegna þess að við fengum um það mjög skýrar ábendingar frá þeim mönnum sem höfðu fjallað um þessi mál, ég hygg að þeir viðræðuaðilar hafi verið úr orkusparnaðarnefnd, að venjuleg lánaleið dygði ekki í þessum efnum. Sannleikurinn er sá, að svo mikill kostnaður fylgir slíkum endurbótum á húsnæði að það er erfitt að finna fyrir því hagfræðilegan grundvöll jafnvel þó að orkuverð sé úr hófi fram. Það sem ég vildi hins vegar vekja athygli á í þessum efnum er það, að sú viðmiðun að það bæri að taka mið af hitakostnaði hjá nýlegum hitaveitum hefur verið og er að mínu mati röng. Kemur þar margt til, en maður hefur ekki komist hjá því að finna mjög mikla andstöðu gegn því að breyta raforkutöxtum til húsahitunar til, sem menn kalla, ósamræmis við nýjar hitaveitur. Þá ber þó alveg sérstaklega að hafa það í huga, og ég hygg að það komi fram í grg. með þessu frv., að eins og sá kostnaður hefur verið metinn á þeim svæðum þar sem um nýjar hitaveitur er að ræða hefur hann verið talinn hærri en hann raunverulega hefur verið að raungildi til. Skal ég þó ekki fara nánar út í það. Þar hefur fengist röng viðmiðun til að halda uppi raforkukostnaði við húsahitun í landinu. Það væri að sjálfsögðu hægt að tala um þetta allt saman miklu lengra mál, en það vill svo til að ég á sæti í þeirri n. hér í Ed. sem á eftir að fjalla um þetta frv. og ég vona að mönnum gefist þá kostur á að meta niðurstöður þar. En ég skal ekki láta hv. 2. þm. Austurl. vera í neinum vafa um skoðun mína. Ég met ekki þörfina fyrir niðurgreiðslu á raforku á hinum köldu svæðum með þeim hætti hvort hún fullnægir einhverri tillekinni reiknitölu. Ég tek þar að sjálfsögðu mið af því hvað fólkið er megnugt að taka á sig í þessum efnum. Og ég legg á það áherslu að bæði í þessum tilvikum og öðrum er það ríkisvaldið, sem hér skammtar mönnum kjörin, sem hér ákveður verðið, og menn hafa í raun ekki í önnur hús að venda en að skipta við ríkisvaldið í þessum efnum. Í þessu frv. og í fyrri lögum hafa verið hörð ákvæði um að menn ættu ekki að njóta niðurgreiðslu á orku til húshitunar ef raforka væri til staðar. Þessu hefur sem betur fer ekki verið framfylgt. Það hafa verið í lögum þvingunarráðstafanir til að fá menn til að skipta við ríkið í þessum efnum. Það er ómögulegt að ætlast til þess að ríkisvaldið hafi einhliða aðstöðu til þess að ákveða með hvaða hætti slíkir taxtar gangi fram. Það er alveg augljóst mál að verulegum jöfnuði náum við ekki nema með því að bæta húsnæðið í landinu. Í þeim efnum skilur meira á milli manna en í nokkrum öðrum efnum í þessu máli. Það er talað um að nokkuð eðlileg orkuþörf, miðað við venjulegt húsnæði, sé um 32 800 kwst. á ári. Það eru sannarlega dæmi til þess að sú tala sé verulega miklu hærri. Það er alveg hárrétt, eins og fram kemur í þessu frv., að jöfnuður kemst ekki á nema með þeim hætti að lagtæra þetta lélega húsnæði. En það skulu menn líka athuga að eftir því sem taxtarnir eru hærri því minni möguleikar eru á því að takast á við þann vanda. Því mega menn ekki gleyma í þessum efnum. Og er alveg sannfærður um að þrátt fyrir frómar óskir um að gert verði skipulegt átak í þeim efnum að lagtæra húsnæðið í landinu gengur það ekki yfir nema á nokkrum árum og kannske nokkuð mörgum árum og þá getur farið svo að það hafi reynst ýmsum þeim sem þurfa að búa við orkuokur of þungt í skauti þannig að þeir hefðu þá frekar valið þann kostinn að færa sig til í landinu og setjast þar að sem orkan er ódýrari og þá ekki síst miðað við aðrar aðstæður. Ég hef þá m. a. í huga bændurna og landbúnaðinn, sem hafa nú legið undir allþungri ágjöf á síðustu árum og af einni stétt búa við verri kjör í sambandi við viðskipti við ríkisvaldið en að því er ég hygg nokkur önnur stétt í þessu landi. Mér er tjáð, og ég hef séð um það útreikninga, að umfram venjulega orkuverðshækkun hafi taxtar til landbúnaðar hækkað verulega miklu meira en aðrir orkutaxtar þannig að um muni. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum hér. Eins og ég hef áður sagt á ég sæti í þeirri n. sem fær þetta mál til umfjöllunar og þar gefst mönnum kostur á að fara yfir þetta mál. Út frá því sem kom hér fram hjá hv. 2. þm. Austurl. vil ég benda á að í 3. gr. eru miklu skýrari ákvæði um að orkujöfnunargjaldinu skuli skilað. Það getur vel verið að menn telji slíka lagasetningu ekki mikils virði, Þessi ákvæði eru að því er ég held þó alveg óbreytt frá því sem orkuverðsnefndin setti fram. Auðvitað er það á valdi Alþingis, eftir að slík ákvæði eru komin inn í löggjöf, að haga störfum svo og ákvörðunum þannig að jafnskýr fyrirmæli sem þessi séu virt og að þau standi. Það er að sjálfsögðu aðalatriðið í þessum efnum að þarna er þetta sett fram alveg skýrt og ótvírætt. Og ég hygg að þó að vera megi að ýmislegt sé öðruvísi í þessu frv. en frv. orkuverðsnefndar sé þessi framsetning með þeim hætti að þeim markmiðum, sem voru sett fram í frv. okkar í orkuverðsnefnd, sé öllum hægt að ná ef vilji er fyrir hendi til slíkra áforma. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti. Reyndar hafði ég ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umr. nú að þessu sinni, en þar sem félagi minn af Austurlandi, hv. þm. Helgi Seljan, var að gera mér upp orð og hugsanir - mjög með réttum hætti - vildi ég að mín afstaða lægi hér fyrir.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að láta þessa umr. verða eins konar eintal þeirra hv. þm. Austurl. Enda þótt þetta mál hafi mjög borið á góma í þeirra kosningabaráttu eins og hér hefur margsinnis komið fram, þá var þetta mál nú samt engu að síður rætt víðar í landinu og þarf engum að koma það á óvart. Í Vesturlandskjördæmi, þar sem annars vegar háttar svo til að þar er dýr hitaveita fyrir suðurhluta kjördæmisins, en hins vegar engar hitaveitur í norðurhluta kjördæmisins, var þetta auðvitað mikið til umræðu ekki aðeins í kosningabaráttunni. Það var alltaf mikið til umræðu og verður meðan núverandi ástand helst. Ég ætla ekki að tefja tíma hv. dm. á því að fara um það mörgum orðum hvert réttlætismál hér er á ferð, þar sem er jöfnun hitakostnaðar og hve slaklega hefur verið staðið að því máli að undanförnu. Þrátt fyrir stór orð um þann þátt málsins var slaklega að þessu staðið í tíð fyrrv. ríkisstj. Það getur hver kennt öðrum um sem þar átti hlut að máli, en það breytir ekki þeirri meginstaðreynd að ekki var unnið að þessu eins og efni stóðu til. Þetta er slíkt réttlætismál og þetta er slíkt hagsmunamál fólksins í landinu, eins og margsinnis hefur verið bent á, að þessi mikli munur á hitunarkostnaði hefur leitt til búseturöskunar, búferlaflutninga sem eru þjóðfélaginu feiknalega dýrir. Þetta er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja og ætti því ekki að þurfa að hafa um það ýkja mörg orð. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessa umr. mjög en vildi þó aðeins bæta hér við örfáum orðum. Án þess að ég hafi haft tækifæri til að kynna mér þetta sérstaka frv. til ýtrustu hlítar get ég sagt það að mér sýnist hér þó stigið skref sem er til bóta. Þó er það skref hvergi nærri eins stórt og ég taldi mig hafa ástæðu til að vona eftir umr. sem urðu hér fyrr á þessu þingi þegar hæstv. iðnrh. boðaði komu þessa frv. sem við hér nú ræðum. Ég hafði satt að segja búist við því að gengið yrði nokkru lengra en hér er gert. Hins vegar skal ég alls ekki vanmeta eða gera lítið úr því sem hér er verið að gera. Það er vissulega í rétta átt þótt meira mætti vera. Menn hafa talað hér um átak í orkusparnaði. Þótt ýmislegt gott hafi verið gert og sé verið að gera á því sviði, þá held ég að þar megi miklu betur gera og á langtum fleiri sviðum en efst hafa verið á baugi í þeirri umr. sem átt hefur sér stað um þau efni. Það hefur mikið verið talað, og mest um endurbætur á íbúðarhúsnæði sem vissulega eru brýnar og nauðsynlegar afar víða. En það er líka margt annað á sviði orkusparnaðar hvarvetna í þjóðfélaginu sem ég held að mætti spara mjög verulega. Vissulega er höfð uppi nokkur viðleitni til þess á hinum ýmsu sviðum, en ég hygg samt að þar megi enn betur gera og á enn fleiri sviðum. Það er vissulega til bóta í þessu frv. að gert skuli ráð fyrir því að heimilt sé að veita hitaveitum sérstaka aðstoð, þannig að þær séu samkeppnisfærar við aðra orkugjafa vegna þeirrar þróunar sem orðið hefur hér á undanförnum árum, og ég segi það strax að hér er ég m. a. með í huga Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, sem allir voru sammála um að væri mjög hagkvæmt fyrirtæki, fyrirtæki sem hefur reynst mjög vel þó að mál hafi þar að sumu leyti þróast með öðrum hætti en menn gerðu ráð fyrir þegar ráðist var í þá framkvæmd. Það er einkum tvennt sem ég vil þar til nefna. Spádómar sérfræðinga um orkunotkun íbúa á þessu svæði reyndust rangir. Ég vil ekki segja að þeir hafi reynst út í hött, en þeir færu sérfræðingar sem gerðu áætlanir um rekstur og stofnun þessa fyrirtækis gerðu ráð fyrir verulega meiri notkun á heitu vatni en raun varð á. Þess vegna hefur rekstrargrundvöllur orðið allt annar en menn gerðu sér hugmynd um í upphafi. Þetta er auðvitað mjög slæmt, vegna þess að ef réttir útreikningar hefðu legið fyrir, þá hefði sjálfsagt verið farið með ýmsum hætti öðruvísi að. Hitt atriðið er svo það, að til þessa fyrirtækis, eins og annarra með þessu sniði og á þessum vettvangi, þurfti auðvitað að taka mikil erlend lán og var það ekkert tiltökumál. Það er einmitt til slíkra framkvæmda sem er fyllilega réttlætanlegt og eðlilegt og sjálfsagt að taka erlend lán þegar jafnþröngt er á innlendum lánsfjármarkaði og raun ber vitni. Hins vegar hefur gengisþróun orðið á þann veg, og það sáu menn auðvitað ekki fyrir frekar en aðra hluti í þessum efnum, að þessi lán hafa orðið greiðendum miklu þyngri í skauti en talið var á þeim tíma sem lánin voru tekin og þess vegna hafa erfiðleikar orðið langtum meiri en nokkurn mann gat órað fyrir. Þar af leiðandi hefur notendum orku þessa fyrirtækis verið gert að greiða hærra gjald en menn höfðu ætlað. Bæjarstjórnin á Akranesi hefur nú ritað okkur þm. Vesturl. öllum svohljóðandi bréf sem ég les hér með leyfi forseta: „Á fundi bæjarstjórnar Akraness, sem haldinn var 27. mars s. l.,“ bréfið er dags. 24. apríl, „var m. a. samþykkt eftirfarandi till.: „Bæjarstjórn Akraness vekur athygli á að upphitunarkostnaður Akurnesinga og annarra er njóta upphitunar orku frá Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar er orðinn mjög hár og mun hærri en notenda er njóta niðurgreiddrar orku frá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Bæjarstjórn telur réttlætismál að við verðjöfnun og niðurgreiðslu á orku verði lagður til grundvallar orkukostnaður notenda og stuðningi beint til þeirra heimila er stærstar byrðar bera án tillits til þess af hvaða fyrirtækjum hitaorkan er keypt og án tillits til þess hvert form orkunnar er, enda geta notendur venjulega litlu ráðið um þetta tvennt.“ Hér lýkur þessari samþykkt, en bréfinu lýkur svo með þessum orðum: „Með bréfi þessu er vakin athygli á ofangreindri samþykkt og er þess vinsamlegast vænst að þér beitið yður fyrir framkvæmd þessa máls svo fljótt sem frekast er kostur.“ Þetta vildi ég að kæmi hér sérstaklega fram varðandi þennan þátt málsins. En hér er um býsna flókið mál að ræða sem væntanlega fær mjög ítarlega athugun í nefnd. Að lokum, herra forseti, sýnist mér þetta mál í heild heldur horfa til bóta frá því sem verið hefur þótt ég hefði vissulega vænst þess að nokkru lengra yrði gengið en þetta frv. gerir ráð fyrir. Skal ég svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri.



Það eru aðeins örfá orð, herra forseti, vegna orða sem til mín hafði verið beint eða fsp. Þá fyrst út af framlagningu frv. Hv. 2. þm. Austurl. fann að því að ég hefði ekki lagt þetta frv. fram þar sem hv. fyrrv. iðnrh. á sæti. Það er nokkuð vandlifað og þyrfti þessi hv. þm. helst að fá leyfi til að stikla á milli deilda svo að hægt væri að gera honum til hæfis. En það vill þannig til að ekki kom annað til greina en að leggja þetta frv. fram í Ed. af því að formaður orkuverðsnefndarinnar er formaður í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Það er öll skýringin. Og það er alveg skotheld skýring. Enn fremur var það einmitt lærdómur minn, sem ég dró af starfi mínu sem forseti í hv. Nd., þegar hv. 2. þm. Austurl. gegndi forsetastörfum í Ed., að ráðherrar og ríkisstj. gættu þess ekki að deila skynsamlega niður verkefnunum og ekki heldur að taka tillit til þess hversu betur verki farin hv. Ed. er. Er það hrapalegt að menn skyldu ekki hafa það einu sinni fyrir augum þegar þeir voru að skipa málum sínum í deildir. En það sem kom mér mest á óvart, hygg ég að óhætt sé að segja, þegar ég tók við því starfi sem nú gegni ég, voru ástæður orkufyrirtækjanna. Ef ég má nefna það svo: gjaldþrotaástæður orkufyrirtækjanna. Mér var allsendis ókunnugt um það og kom mér aldeilis í opna skjöldu að þann veg skyldi standa á fyrir Íslandsvirkjun sjálfri að stefndi í milli 300–400 millj. kr. hallarekstur á Landsvirkjun á árinu 1983 ofan í það kaup að hún var rekin með 152 millj. tapi árið 1982. Hvað halda nú menn að taki við ef slíkur búskapur er rekinn áfram með þessum hætti? Hver á að borga þetta fyrr eða síðar? Það hefur margverið rakið að ef við hefðum greitt raungildi orkunnar á árunum frá 1971–1982 í 12 ár hefði Landsvirkjun skuldað 100 millj. dollara minna en hún gerir í dag, en þessu frestuðum við þá, ekki til næsta dags eða mánaðar heldur til næsta áratugar. Ríkisstjórnir á þessum árum skeyttu þessu ekki, þær horfðust aldrei í augu við staðreyndir og hallinn á rekstri orkufyrirtækjanna var jafnaður með erlendum lántökum, dollaralántökum, og allir þekkja hvernig þróun þess gjaldmiðils hefur leikið okkur. Því er það að við höfum ekki fengið enn fangs á að ráða bót á því ógnarálagi sem orkan er á almenningi í landinu, að ég ekki tali um íbúa á köldu svæðunum sem svo eru nefnd. Það er orðhengilsháttur hjá hv. 2. þm. Austurl. að tala um að það sé lokamark á köldu svæðunum að hitunarkostnaður við kyndingu íbúðarhúsa verði eigi hærri en sem nemur 1.8-földu vegnu meðalverði hjá hitaveitum landsins. Þetta er tap. Þetta er hámarkið og þess er getið að því hafi verið náð. En vitanlega er það ekki lokamarkið. Vitanlega er lokamarkið að allir búi við sama verð. Það gefur auga leið og hlýtur hverjum manni að vera skiljanlegt. Ég sé ekki tök á því eins og nú standa sakir að því marki verði náð alveg á næstunni, en að því hlýtur að verða keppt. En hvaða breytingar hafa átt sér stað fyrir utan það að óhjákvæmilegt var að mínum dómi, og ég ber höfuðábyrgð á því að hækka orkuverðið til þess sem nam því að orkuveiturnar sjálfar geti staðið undir sér, - hvað annað höfum við gert í þessu efni? Ég man það áreiðanlega rétt að til niðurgreiðslu á árinu 1983 skyldi skv. áætlunum fyrri ríkisstj. varið 35 millj. kr. Mig minnir að til olíuverðsniðurgreiðslu hafi verið svipuð tala, þannig að það hafi samtals í þessu skyni átt að verja skv. áætlunum fyrri ríkisstj. tæpum 70 millj. kr. Við bættum við þetta á síðasta ári, áformuðum 150 millj. í viðbót, - en nú svara ég fsp. hv. 2. þm. Austurl. þegar hann spurði hversu miklu hefði verið varið af þessum 150 millj. til niðurgreiðslna: Það voru 70 millj. 80 millj. voru færðar yfir á þetta ár. Hv. 11. landsk. þm. gaf nokkra skýringu á því hvers vegna þessu fé var ekki öllu ráðstafað. Það var fyrir það að nokkru minni hækkun varð en maður upphaflega áleit á heildsöluverði raforkunnar. Á árinu 1983 skyldi sem sagt varið um 70 millj. í þessu skyni alls, fyrir utan lítils háttar fyrirgreiðslu hjá Húsnæðisstofnun vegna einangrunaraðgerða sem voru gersamlega að fjara út, en í ár reiknuðum við með að ráðstafa til allra þessara þarfa: í niðurgreiðslu rafmagns a. m. k. 190 millj. kr., olíu um 60 millj. kr. og til annarrar fyrirgreiðslu í orkusparandi aðgerðum um 90 millj. kr. Sem sagt: 340 millj. er ætlað að við munum verja til þessara þarfa í ár. Það er a. m. k. stökkbreyting frá því sem áður var. Ég vil líka vekja athygli manna á því að það er ekki auðvelt að setja sig í þær stellingar einvörðungu að greiða orkuverð niður. Menn hlustuðu á bréf frá bæjarstjórn Akraness, sem hv. 5. landsk. þm. las upp áðan, þar sem hún bendir á að orkuverðið, sem menn búa við frá hinni nýju og hagkvæmu, sem talin var, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, er allmiklu hærra en það orkuverð sem menn búa við á þeim svæðum þar sem raforkan til að mynda er greidd niður eins og hjá Rafmagnsveitu ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Auðvitað er alltaf hægt að deila um forsendur þeirra útreikninga sem til grundvallar eru lagðir, en eftir sem áður er þetta óhrekjanlegt. Það hefur verið afstaða mín og það er afstaða ríkisstj. að hefja ekki niðurgreiðslur á svæðum eins og þessu nefnda svæði, Akranesi og Borgarfirði, en okkur er ljóst að við þurfum að koma til aðstoðar við þessa hitaveitu. Það er alveg ljóst að ekki er hægt að hækka orkuverðið þannig að endar nái saman. Skuldin sem er áhvílandi þessu fyrirtæki er sjálfsagt einum 6 millj. dollara of há til þess að ætlandi sé að fyrirtækið rísi undir henni. Þarna þarf hið opinbera að koma til skjalanna. Ég hef raunar fleiri hugmyndir í þessu sambandi, aðallega þá að stofna til sjálfstæðrar orkuveitu á þessu svæði og þá yrði í leiðinni þetta orkufyrirtæki rétt af fjárhagslega. Ég hef áhuga á því að Andakílsársvæðið gamla taki við dreifingu orkunnar og stjórn á henni á þessu svæði og leysi Rafmagnsveitur ríkisins af hólmi. Það er stefna mín að þannig fari þetta sem mest fram í landinu. Við höfum fyrirliggjandi og brátt mun koma fyrir þessa hv. deild frv. til l. um Hitaveitu Suðurnesja þar sem gert er ráð fyrir að tilgangur hennar og hlutverk verði aukið á þann veg að hitaveitan sjái fyrir öllum þörfum, öflun og sölu og dreifingu á orku á Reykjanesskaganum og verði enda kaupandi að núverandi eigum Rafmagnsveitna ríkisins á þessu svæði - fyrir að vísu hátt verð því að ekkert verður gefið í því efni. Sama gildir um Hitaveitu Akureyrar. Þar ná menn ekki endum saman, og þá yrði þjóðfélagið sjálft að hlaupa undir þennan bagga, enda eru heimildir í þessum lögum til þess að hægt sé að taka á þeim málum. Ég sé ekki ástæðu til að víkja að fleiri atriðum nú. Ég fer fram á að hv. iðnn. athugi þessi mál rækilega. Það er alveg rétt. Ég var þeirrar skoðunar rétt fyrir jól að okkur tækist að vinna þetta mál hraðar en raun ber vitni. Ég ber meginsök á því að þetta hefur dregist svo úr hömlu sem raun ber vitni. Ég vona samt að sú undirbúningsvinna komi til góða, þannig að hraðari afgreiðsla náist á hv. Alþingi. Ég bendi á að við höfum í anda þessara tillagna, sem að meginhluta til eru frá orkuverðsnefndinni, starfað í vetur á vegum iðnrn. og félmrn., þar sem við höfum sett upp verkefni, stjórnir og ráðgjafarnefndir sem staðið hafa fyrir námskeiðum og öðrum undirbúningi í orkusparnaðaraðgerðunum. Við höfum auðvitað notað okkar heimildir til þess að greiða aukaniðurgreiðslur raforkunnar og gerðum það síðast 1. febr. niður að þessu þaki, sem orkuverðsnefndin lagði til, 1:1.8. Það er auðvitað líka rétt að ekki gengur það sem röksemd að það þak haldi ef menn fara hina leiðina og hægt sé að koma þessu þaki neðar með því að hækka á ódýru hitaveitunum og fá þannig meðaltalið upp á við. En mikil áhrif hefur það þó að þessi munur sé sem minnstur vegna hættunnar á búseturöskuninni. Þetta er áreiðanlega hættulegasta fyrirbrigðið í þá veru sem ég hef séð til á næstliðnum árum, þ. e. hinn mikli orkuverðsmismunur og orkukostnaðurinn, sem er við það að setja heimili í landinu á hliðina fjárhagslega. Þetta er okkur alveg ljóst, en ég ítreka það: Við höfum lagt mikið af mörkum í þessu efni, háar fjárhæðir á erfiðu fjárhagsári. Við skulum vona að þetta frv. verði til þess að styrkja og efla fjárframlögin af hálfu hins háa Alþingis til þeirra brýnu þarfa sem þetta er. Ég gat þess með vísun til bréfsins frá bæjarstjórn Akraness að hér er þetta ekki vandalaust, hvað gera skuli þegar svo er komið sannanlega að nú er greitt niður rafhitun hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða niður fyrir það sem tíðkast hjá ýmsum öðrum rafveitum, á Suðurnesjum, Akranesi og víðar og víðar. Þá er þetta orðið mikið vandamál þegar fer að hallast á á þann veg. Það eru margháttaðar aðgerðir sem ríkisstj. hefur núna til athugunar um að greiða úr því öngþveiti sem orkuverðsmyndunin öll saman er í og þessu of - eða vanskipulagi sitt á hvað sem öll orkumál okkar eru í, orkuöflunin o. s. frv. Það er engin vafi á því að fyrir utan auðvitað sprengingar á heimsmarkaði á orkuverði fylgdu í kjölfarið hjá okkur bæði rangar ákvarðanir um orkuframkvæmdir og röng fjármögnun þeirra framkvæmda. En við vinnum ekki bug á þessum vanda með því að kenna hver öðrum um og óskapast yfir þessu ástandi. Við verðum að ráða fram úr þessari miklu og háskalegu gátu. Ég bind vonir við að innan mjög skamms tíma verði hægt að bjóða fólki upp á líðanlegt orkuverð, ég bind miklar vonir við það. Ekki ætla ég að hefja nú þrætur um sölu raforkunnar til stóriðjunnar, þann stein höfum við lengi klappað og ég blanda því ekki í þetta, en ég hygg þó að ýmislegt bendi til að sala til nýrrar stóriðju kynni einnegin að létta undir með okkur í þessu efni.



Herra forseti. Þetta geta verið örfá orð. Það gleður mitt hjarta að sumu leyti að heyra hvað hæstv. núv. iðnrh. leggur mikla áherslu á það að verkefni séu unnin af verkefnisstjórnum og nefndum. Einhvern tíma minnir mig að hann teldi það einna helstan galla á fyrirrennara sínum í þessu efni að hann skipaði öllum málum í nefnd. Hann hefur greinilega tekið upp hans vinnubrögð í ríkum mæli í því efni og er ekki nema gott eitt um það að segja, því að vissulega þurfa þessi mál að vinnast á þann hátt. Þau eru ekki svo einföld að það nægi að einn ráðh. rétt gluggi í þau svona áður en farið er að sofa á kvöldin. Það þarf vissulega marga menn til að vinna að svo stórum verkefnum. Ég var nú ekki beint að gagnrýna hæstv. ráðh. fyrir að þetta frv. væri lagt fram í Ed. Ég skil vel að hann treysti engum betur en hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni til að fjalla um frv. Hefði hann þá gjarnan mátt bæta við hv. 11. landsk. þm., en hefur gleymt því af einhverjum ástæðum, en ekki treysti ég honum síður til þess en hv. 4. þm. Vestf. með þó allri hans nákvæmu vinnu og ágætu sem hann framkvæmir hér í þinginu. Ég var í raun og veru að tala um öll þau frumvörp sem hafa snert á einhvern hátt samskipti þessara ráðh., eða viðskilnað fyrrv. iðnrh. og móttöku hins núverandi, því þau frv. hafa öll verið lögð fram hér í Ed. Og kannske eru mestar röksemdir fyrir því að leggja þetta frv. fram hér, en þá minni fyrir öðrum frv. sem hæstv. ráðh. hefur séð sérstaka ástæðu til að leggja fram öll í Ed., held ég að ég fari rétt með. Hæstv. iðnrh. talaði um ástæður orkufyrirtækjanna og erlendar skuldir í því sambandi. Mér finnst að menn ættu að fara varlega í það, þeir sem sitja í hæstv. ríkisstj., að tala um erlendar skuldir eða erlendar lántökur, þegar jafnvel ríkisbúskapurinn nú á að verða á slíkum erlendum lántökum byggður að miklu leyti og svo langt jafnvel gengið að greiðsla barnsmeðlaga til Tryggingastofnunar ríkisins á að fara fram samkvæmt erlendri lántöku. Þá fara menn nú að standa illa að vígi að tala um miklar erlendar skuldir sem safnast hafi í tíð fyrri ríkisstj. vegna orkufyrirtækja, slík uppbyggingarfyrirtæki sem orkufyrirtækin eru, þegar barnsmeðlögin sjálf eru komin inn í þetta dæmi hjá hæstv. núverandi ríkisstj., en þannig er að hún barnar flest mál sem hún tekur við og því kannske eðlilegt að hún þurfi virkilega á erlendum lántökum að halda til þess að rétta þar af.

Þú þyrftir að ná í Albert. Hann er ljósmóðirin.

Já, ekki efast ég um það að hæstv. iðnrh. saknar hans meira en hæstv. forsrh. gerir yfirleitt. En við skulum vona a. m. k. að þessar erlendu skuldir verði þeim ekki að jafnmiklu fótakefli og hæstv. iðnrh. var að ræða um áðan að þær hefðu orðið orkufyrirtækjunum. Reyndar vék hann svo í lokin að ástæðunni fyrir þessari slöku stöðu orkufyrirtækjanna í landinu, þ. e. undirverði til stóriðjunnar, og sagðist nú bjartsýnn á það, í ljósi ýmissa teikna þar, að það mundi fara að lagast. Guð láti gott á vita, ef hann nær vopnum sínum, eins og hann segir svo oft, í þeim málum gegn hinum erlendu auðhringum. Ég kom hér aðeins upp til að fagna því að hafa verið svo forspár um það hver skoðun og vilji hv. 11. landsk. þm. var í þessum efnum sem hann staðfesti hér áðan, m. a. það, sem hann lýsti hér yfir, að orkuverðsnefndin hefði gert ráð fyrir mun hagstæðari aðstoð við húseigendur en frv. gerir ráð fyrir, m. a. með beinum styrkjum til lagtæringar á húsnæði. Ég ætlaði einmitt að spyrja hæstv. iðnhr. hvort sú heimild yrði notuð sem er í frv. um styrk en ekki bara lán, en hv. 11. landsk. þm. hefur svarað því að í raun og veru sé ekki um það að ræða. Þetta muni verða lánið eitt. Styrkurinn sem þeir lögðu til hafi verið felldur niður af hæstv. ráðh. við framlagningu frv. En í þessum efnum skiptir auðvitað ekki öllu máli hverju varið er í greiðslum á hverju ári heldur hver kostnaðurinn er fyrir fólkið í landinu og hlutfall kyndingarkostnaðarins af launatekjum þess, hve lengi launþeginn þarf að vinna fyrir þessum kostnaði. Og þá hlýt ég að spyrja sjálfan mig: Hverju breytir þetta frv. í þeim efnum? Og svarið er af hálfu hæstv. iðnrh.: Alls engu.



Herra forseti. Ég tók svo eftir að hér hefði komið fram í umr. athugasemd frá bæjarstjórn Akraness vegna gjaldskrár viðkomandi hitaveitu og að talað hefði verið um Hitaveitu Akureyrar í sömu andrá. Ég sé að hv. þm. Valdimar Indriðason horfir mikið á mig þessa stundina. Ég verð nú að segja það alveg eins og er að ég mundi ekki vorkenna sveitungum mínum að borga húshitun sína með sama hætti og gerist uppi á Akranesi því að hitaveitan þar er sannarlega mikið og gott fyrirtæki. Kannske er ein aðalástæðan fyrir því að orkuverð er ekki lægra hjá þeirri hitaveitu að það selst minna vatn þar en áætlanir gerðu ráð fyrir, verulega miklu minna vatn, og án þess að ég geti tilfært hér tölur úr samanburði sem tekinn hefur verið saman að tilhlutan iðnrn. á raunkostnaði við húshitun þá er það niðurstaðan úr þeirri athugun að miðað við raunkostnað sé hann mjög verulega miklu lægri á Akureyri og Akranesi, eða sem nemur um 25%, heldur en gerist í þessum venjulega hefðbundna taxtasamanburði, og það ætla ég að biðja menn að athuga. Þessi taxtasamanburður hefur orðið til þess að auðvelda mönnum að forsvara hátt raforkuverð til húshitunar úti á landi, en ef á að bera saman hitaveitur og raforkuhitun, þá verður að gera það með réttum hætti. Það verður að vera sannur og réttur samanburður, en hann hefur verið rangur í allri þessari umr. Það er alveg nauðsynlegt að menn viti. Ég sagði áðan að ég mundi ekki vorkenna sveitungum mínum ef þeir ættu fyrirtæki á borð við Hitaveitu Akraness. Ég hygg að það muni vera sannmæli að þar sé til staðar þegar í stað hitaorka sem muni nægja þeim vaxandi bæ fram að næstu aldamótum, þannig að ekki þurfi annað en að tengja þar við nýjar veitur. Og til viðbótar við þetta er vissulega mikil ástæða til að athuga hvað þessi bæjarfélög hafa lagt mikið fjármagn fram í þessi sín annars ágætu fyrirtæki. Sveitarfélögin sjálf, bæjarstjórnirnar sjálfar, hafa möguleika til þess að beina sínu fjármagni með ýmsum hætti og það er spurning með jafngóðu fyrirtæki og hitaveiturnar eru hvort það er ekki fyllilega forsvaranlegt að sveitarfélögin greiði niður stofnkostnað á fyrri stigum þeirra. En það er út af fyrir sig annað mál. Það sem skiptir meginmáli í þessum efnum er að þessi viðmiðun er ekki rétt og að hún hefur orðið til þess að skekkja þennan samanburð. Hún hefur orðið til þess að halda uppi raforkuokrinu til húsahitunar úti á landi og það eitt út af fyrir sig, án tillits til alls annars, er ólíðandi.



Herra forseti. Það eru hitamál sem hér eru til umr. Ég ætlaði ekki að koma í þennan ræðustól nú, en vegna orða hv. 11. landsk. þm. áðan get ég varla annað. Ég verð að segja það við minn ágæta vin að mér finnst hann tala þar af nokkrum ókunnugleika hvað varðar hitaveituna á Akranesi og í Borgarfirði. Hann öfundaði okkur Vestlendinga mjög af þeirri veitu, það veit ég að hann gerir, og hann má gera það því þetta verður góð veita þegar hún er búin að koma undir sig fótunum. En hún hefur orðið fyrir þeim áföllum á sínu byrjunarskeiði að vera með allt sitt í erlendum lánum eins og flestar okkar veitustofnanir. Þess vegna er hún að kikna eins og er og hitunarkostnaður er mjög hár á svæðinu. Það er orðin mikil spurning hjá fólki hvort það getur kynt með heita vatninu frá þessari veitu eða hvort það fer yfir í olíu aftur, svo ég tali nú ekki um með auknum olíustyrk eins og liggur fyrir í þessu frv. Við þessu vara ég. Það er rætt um það hér í frv. og því fylgir tafla sem fskj. 1, það er talað um það á bls. 12 í 14. lið, hver sé kostnaður við húshitun samkvæmt gjaldskrám í krónum á ári og einnig meðaltalsverð per kwst. Þar er Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar komin upp í 1.06 eða 34 608 kr. Við sjáum því miður hærri tölur og það þá helst í kjördæmi hv. 11. landsk. þm., en þær eru verulega lægri í flestum öðrum tilvikum. Hvað geta menn unað því á þessu svæði að greiða mikið í verðjöfnunargjald af raforku og fá svo ekkert til baka í húshitunarkostnað og hitaveitu? Það getur orðið erfitt dæmi. Þetta er ástæðan fyrir bréfi bæjarstjórnar Akraness sem getið var hér áðan. Þar varar hún við þessari þróun. En ég vona að með þessu frv. verði þarna bót á vegna 14. gr. Í aths. við 14. gr. segir, með leyfi forseta, í grg.: „Nokkrar hitaveitur, sem hafa átt við sérstakan fjárhagsvanda að etja vegna ófyrirsjáanlegar rekstrarerfiðleika, þurfa að hafa gjaldskrá sem metin er hærri en nemur hitunarkostnaði með niðurgreiddri olíu og rafmagni. Þetta hefur fyrst og fremst átt við nokkrar smáar hitaveitur, en með þeirri lækkun á hámarksverði hitunar sem felst í 4. og 7. gr. kann að vera að þessum veitum geti fjölgað eitthvað. Í því skyni að treysta samkeppnishæfni þeirra við orkugjafa, sem njóta niðurgreiðslu, er samkv. grein þessari heimilt að veita þeim aðstoð.“ Það er ekki farið fram á neina aðstoð þarna aðra en þá að það megi lengja þau erlendu lán sem á þessum veitum hvíla og taka e. t. v. hluta af stofnkostnaði til að færa þær á réttan kjöl. Þessar hitaveitur eiga fullan rétt á sér og munu verða góð fyrirtæki innan skamms tíma og óvíða betri en einmitt Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar.

Nákvæmlega það sem ég var að segja.

Það er von að þú öfundir okkur af því líka. - Því miður nýtum við ekki allt heita vatnið, sem upp kemur, enn þá. Það er ekki staðið í borunum eða öðru slíku, heldur er allt vatnið fyrir hendi. Þess vegna þarf að takast strax á við það að rétta þessa veitu af svo og aðrar sem þannig standa.



Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni, forseta bæjarstjórnar Akraness, fyrir að hafa staðfest mína ræðu og framsetningu með þeim hætti sem hann gerði. Ég er honum alveg sammála um það, og það var einmitt í tillögum orkuverðsnefndar, að gerð yrði skuldbreyting á lánum. Á milli okkar er ekki nokkur minnsti meiningarmunur í þessum efnum. Það sem ég var að segja var ekki vegna öfundsýki í garð hans byggðarlags, heldur hitt að gott fyrirtæki þar og arðsamt og lágur hitunarkostnaður þar á allra næstu árum og reyndar nú þegar, ef rétt er að gáð, má ekki verða þess valdandi að það sé tekin sú viðmiðun annars staðar að leiði til ófarnaðar í byggðamálum.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Lögin um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sem tóku gildi 1. ágúst 1982, kveða auk annars á um heilbrigðis- og hollustuháttaeftirlit á vegum sveitarfélaganna í landinu. Í þessum lögum eru lagðar miklu ríkari skyldur á sveitarfélögin til að sinna þessu eftirliti en áður hefur verið og eru öll sveitarfélög landsins í reynd eftirlitsskyld og undir eftirliti heilbrigðisfulltrúa. Samkv. áður gildandi lögum var einungis skylt að ráða heilbrigðisfulltrúa í fullt starf á stöðum með 10 þúsund íbúa eða fleiri og í kaupstöðum með færri en 10 þús. íbúa og í kauptúnshreppi með yfir 800 íbúa í hluta af starfi. Að öðru leyti fóru heilbrigðisnefndir sveitarfélaga með eftirlitið og því var kostnaður við það í lágmarki. Þessi breytta skipan hefur í för með sér aukin fjárútlát sveitarfélaganna, sérstaklega þeirra sem ekki bar skylda til að hafa eftirlit þetta áður með höndum. Engar sérstakar tekjur eru þá ætlaðar til að mæta þessum aukna kostnaði og reynslan hefur sýnt að erfiðleikum er bundið að fá sveitarfélögin til að sinna þessari lögboðnu skyldu og er borið af þeirra hendi við fjárskorti. Samkv. gildandi lögum er landinu skipt niður í ellefu heilbrigðiseftirlitssvæði og tekur eftirlitssvæðaskipan tillit til kjördæmaskipunar að verulegu leyti. Það er gert ráð fyrir að ekki færri en einn heilbrigðisfulltrúi starfi á hverju eftirlitssvæði og ekki komi fleiri en 10 þúsund manns að jafnaði á hvern heilbrigðisfulltrúa. Það er samdóma álit allra þeirra er við þessi mál fást, ekki síst heilbrigðisfulltrúa sveitarfélaganna, að það sem einkum standi starfinu fyrir þrifum sé að sveitarfélögin treysti sér ekki til að standa undir eftirlitinu, en það hefur numið um 60 til 70 kr. á mann á ári, ef tekið er mið af þeim svæðum þar sem eftirlitið er framkvæmt samkv. lögum. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við það þegar lagðar eru ákveðnar skyldur í þessu tilviki á sveitarfélögin til að hafa með höndum eftirlit með eftirlitsskyldri starfsemi að sú starfsemi standi að verulegum hluta undir eftirliti. Sú stefna hefur verið mótuð í nágrannalöndum og nú síðast í Noregi og Svíþjóð og er þá tekið mið af því að eftirlitsskyld starfsemi beri a. m. k. helming kostnaðar við eftirlitið og eru þá tekin sérstök eftirlitsgjöld af þessari starfsemi. Með hliðsjón af þeirri reynslu sem fengist hefur af framkvæmd laganna um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, svo og þeir:i tregðu sem viss sveitarfélög hafa sýnt til að framfylgja lögunum vegna þess að fjármunir eru ekki fyrir hendi, telur heilbr.- og trmrn., að höfðu samráði við stjórn Hollustuverndar ríkisins, rétt að reyna að freista þess að fá inn í lögin heimildir fyrir svæðisnefndir heilbrigðiseftirlits til gjaldtöku af eftirlitsskyldri starfsemi sem kveðið er á um í 2. gr. laganna. Hér er sem sagt eingöngu lögð til heimild, þannig að lög standi ekki gegn slíkri innheimtu. Það er vert að veki athygli á því að lagt er til að svæðisnefndum verði fengin þessi heimild, en ekki sveitarstjórnum, og er það gert til að tryggja að gjald þetta komi eftirlitinu milliliðalaust til góða. Í frv. þessu er lögð til önnur veigamikil breyting, en hún varðar starfsemi Hollustuverndar ríkisins. Stofnuninni er skipt í þrjár deildir, heilbrigðiseftirlit, rannsóknastofu og mengunarvarnir, og hefur hver deild sinn forstöðumann. Mengunarvörnum er m. a. ætlað að sjá um geislavarnaeftirlit í samræmi við lög frá 1962 um ráðstöfun gegn jónandi geislum, þ. e. þá starfsemi sem Geislavarnir ríkisins áður önnuðust. Reynslan sýndi að þetta fyrirkomulag hentar ekki. Stjórn stofnunarinnar gerði þegar á miðju ári 1982 sérstaka samþykki um þennan þátt vegna sérstöðu hans með það fyrir augum að hann yrði rekinn sem sjálfstæðastur og var ráðinn sérstakur deildareðlisfræðingur til að annast þessa starfsemi. Auk þessarar sérstöðu má benda á að gert er ráð fyrir samkv. áður nefndum lögum frá 1962 að innheimt séu eftirlitsgjöld varðandi geislavarnaeftirlitið og að þessi gjöld eigi að standa undir eftirlitinu og renna til þess. Veruleg vandkvæði eru á slíku þegar starfsemi er aðeins hluti af starfsemi stærri deildar. Vegna þess er hér lagt til að gera geislavarnir sjálfstæða deild innan stofnunarinnar og á þann hátt verður sú breyting gerð að í stað þriggja deilda verða þær fjórar að þessu leyti. Óskir hafa komið fram um að gera geislavarnaeftirlitið að algerlega sjálfstæðri stofnun, en við í rn. töldum réttara að stíga ekki stærra skref í þessum efnum en gert er ráð fyrir í frv. Í þessu frv. er einnig lögð til önnur breyting, en hún er að heimila stofnuninni að taka gjöld vegna veittrar þjónustu og vegna sérhæfðra eftirlitsmanna. Sú þjónusta sem hér um ræðir er fyrst og fremst rannsóknir á matvælum, þar með talið neysluvatn fyrir heilbrigðisnefnd sveitarfélaganna. Sem dæmi um sérhæft eftirlit má nefna eftirlit með mengunarvarnabúnaði við verksmiðjur landsins, væntanlegt innflutningseftirlit með matvælum og öðrum nauðsynjavörum. Aðrar breytingar sem lagðar eru til á lögunum snerta örfá atriði sem rn. telur að betur mættu fara í lögum að fenginni reynslu. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta frv. Lögin gerðu ráð fyrir endurskoðun innan ákveðins árabils, en það var samhljóða álit þessara aðila allra að þessar breytingar séu nauðsynlegar. Frv. hefur farið í gegnum Nd. og stóðu allir nm. nema einn að þessari breytingu. Sérstaða þessa eina nm. var sú, að það ætti að bíða eftir heildarendurskoðun allrar löggjafarinnar. Af þeim ástæðum sem ég hef rakið hér tel ég rétt að þetta frv. nái fram að ganga til þess m. a. að uppfylla ákveðin tillekin skilyrði laganna um samræmt heilbrigðiseftirlit í landinu öllu. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Núgildandi lög um Kvikmyndasafn Íslands og Kvikmyndasjóð eru frá árinu 1978 og óhætt er að fullyrða að með tilkomu þeirra laga hafi verið brotið blað í sögu íslenskra kvikmyndamála. Þá hófst hin mikla gróska í íslenskri kvikmyndagerð sem ekkert lát hefur orðið á síðan og það er vandséð að nokkur löggjöf hafi haft jafnmikil áhrif á viðgang einnar listgreinar og lögin frá 1979 höfðu á þróun íslenskrar kvikmyndagerðar. Það helst raunar í hendur við mikinn uppgang þessarar listgreinar, vinsældir hennar og mikilvægi víða í heiminum. Kvikmyndasjóður var stofnaður 1978 eins og ég sagði áður. Ég vil víkja að því hverjar fjárveitingar til hans hafa verið. 1979 voru það sem svarar 300 þús. kr., 1980 450 þús., 1981 1 millj., 1982 1 millj. 500 þús., 1983 5 millj., 1984 6 millj. 500 þús. Þegar ég segi „sem svarar“ þessum upphæðum á ég ósköp einfaldlega við það að þegar lögin voru sett voru öðru vísi kr., hundrað sinnum minni en nú eru. Þess skal getið að á árinu 1980 fór fram aukaúthlutun úr sjóðnum og þá var úthlutað 50 millj. og 500 þús. gömlum krónum, eða 505 þús. nýkr. Þar var um að ræða söluskatt af íslenskum kvikmyndum en söluskattur af íslenskum kvikmyndum var síðan felldur niður. Á tímabilinu 1979-1984 hafa verið veittir styrkir til 18 leikinna kvikmynda og má telja næsta fullvíst að ekki hefði verið ráðist í gerð neinnar þeirra ef ekki hefði komið til upprunalegur styrkur frá Kvikmyndasjóði. Allar þessar myndir hafa verið fullgerðar og sýndar hér á landi og erlendis að undanteknum þeim tveim leiknu myndum sem hlutu styrk 1984 en ráðgert er að ljúka á þessu ári. Á sama tíma hafa verið veittir styrkir til 28 heimildarmynda en af þeim munu aðeins sex vera fullgerðar. Margar heimildarmyndir eru langtímaverk og að jafnaði miklu erfiðara að fjármagna þær þar sem tekjur af þeim eru sjaldnast aðrar en af sýningum í sjónvarpi. Þá hafa verið styrktar tvær teiknimyndir, ein grafísk mynd og tvær 8 mm myndir. Sjóðurinn hefur einnig tekið þátt í að styrkja kynningar á íslenskum myndum á kvikmyndahátíðum og kynningum erlendis og öðrum svipuðum vettvangi. Kvikmyndasjóður hefur einnig af íslenskri hálfu tekið þátt í samstarfi norrænu kvikmyndastofnananna um kynningar á norrænum kvikmyndum, en norrænu kvikmyndastofnanirnar reka ófluga kynningarstarfsemi, t. d. á stærstu kvikmyndahátíðum heims í Cannes og Berlín. Þá hefur sjóðurinn tekið þátt í norrænum kvikmyndakynningum, m. a. í Bretlandi, Bandaríkjunum og Ástralíu. Kvikmyndasjóður hefur engu starfsliði haft á að skipa en í stjórn hans sitja þrír menn, einn tilnefndur af Ríkisútvarpi/sjónvarpi, annar af Námsgagnastofnun/fræðslumyndasafni og formaður skipaður af menntmrh. Kvikmyndasafn Íslands var sett á laggirnar með lögunum frá 1978 og hefur á vegum þess verið unnið að því að bjarga frá glötun gömlum íslenskum kvikmyndum og kvikmyndum um liðna atburði á Íslandi. Hefur safnið á þessu sviði unnið ómetanlegt starf þar sem síðustu forvöð hafa verið að bjarga mörgum þessara mynda, einkum nítratmyndum sem eru mjög forgengilegar. Safnið hefur nú aðsetur í leiguhúsnæði að Skipholti 31 hér í borg og hefur þar til afnota eitt herbergi og geymslu. Við safnið starfar einn maður í hálfu starfi og yfir safninu er fimm manna stjórn. Fjárveiting til safnsins á fjárlögum 1984 er 903 þús. kr. Nú skal vikið að því frv. sem hér liggur fyrir. Þetta frv. var upphaflega samið af nefnd skipaðri af fyrrv. menntmrh. Ingvari Gíslasyni hinn 11. maí 1981. Nefndin skilaði endanlega störfum til rn. 25. mars 1982. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar allra þingflokka er þá áttu sæti á Alþingi. Frá Alþb. var Guðrún Helgadóttir, frá Alþfl. Vilmundur heitinn Gylfason, frá Sjálfstfl. Halldór Blöndal og frá Framsfl. Sigmar B. Hauksson. Einnig áttu sæti í n. Þorsteinn Jónsson frá Félagi kvikmyndagerðarmanna, Jón E. Böðvarsson frá fjmrn., en menntmrh. skipaði Indriða G. Þorsteinsson formann nefndarinnar án tilnefningar. Nefndin samdi nýtt lagafrv. um þessi efni en það var aldrei lagt fram. Það frv. sem hér er nú lagt fram er að meginstofni byggt á frv. nefndarinnar en þó hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar. Helstu breytingar rn. á frv. nefndarinnar eru þessar: 1. Ekki er gert ráð fyrir því í frv. að sett verði á laggirnar ný ríkisstofnun, Kvikmyndastofnun Íslands, heldur er Kvikmyndasjóði ætlað að starfa áfram, en sjóðnum ætlað nokkuð víðtækara starfssvið en áður. 2. Haldið er þeirri hugmynd að sameina stjórn og starfsemi Kvikmyndasjóðs og Kvikmyndasafns í hagræðingar- og sparnaðarskyni svo að betur megi nýta starfslið og húsnæði, en að öðru leyti gert ráð fyrir að safnið starfi sjálfstætt með svipuðum hætti og verið hefur. 3. Aðaltekjur Kvikmyndasjóðs eru árlegt framlag úr ríkissjóði er skv. frv. nemi öllum áætluðum söluskatti af kvikmyndasýningum í landinu. Er þessi breyting í samræmi við sérálit Halldórs Blöndals á sínum tíma í nefndinni en á hinn bóginn er fellt niður ákvæði um ábyrgðir á lánum til kvikmyndagerðarmanna sem næsta óljóst er hvernig átti að framkvæma. 4. Nýmæli er ákvæði um skylduskil á kvikmyndum til Kvikmyndasafns. 5. Nýmæli er einnig að Kvikmyndasjóði er heimilað að láta starfsemi sína ná til myndbandagerðar og annarra tækninýjunga er tengjast hefðbundinni kvikmyndagerð. Aðrar breytingar eru minni háttar. Ég vil láta þess getið á þessu stigi að fram hefur komið nokkur efasemd af hálfu einstakra þm. í viðræðum um málið. Ég skal ekki segja hvort sú afstaða kann að koma fram í meðferð málsins í nefnd, en nokkrar efasemdir hafa komið fram um það að starfsemin ætti að ná til myndbandagerðar og annarra tækninýjunga, að það sé tekið fram í frv. Það má vel vera að þessu atriði ætti að breyta í n. enda e. t. v. ekki ástæða til þess að það sé sérstaklega tekið fram í frv. Ég er fús til þess að láta athuga þetta atriði betur ef hv. þingnefnd sýnist svo. Þess skal getið að miðað við áætlaðan söluskatt á árinu 1982 hefðu tekjur sjóðsins numið 14.5–16 millj. kr. skv. þessu frv. sem nú liggur fyrir. Árið 1983 mun sölugjald af kvikmyndum hafa numið ca. 27.4 millj. kr. skv. upplýsingum sem fengust símleiðis frá ríkisskattstjóra í morgun. Þessi munur mun ekki síst liggja í verðbólguþróuninni á milli þessara tveggja ára. Nokkur ágóði varð af fyrstu leiknu kvikmyndunum sem styrktar voru af Kvikmyndasjóði. Leiknar kvikmyndir voru nýmæli og því var aðsókn að þeim sérlega mikil og unnt að selja aðgang að þeim dýrara verði en að erlendum kvikmyndum. En eftir því sem leiknum íslenskum kvikmyndum hefur fjölgað hafa þær orðið að keppa við erlendar kvikmyndir um hylli áhorfenda og eigi notið þess í jafnríkum mæli og fyrst í stað að þær voru íslenskar. Nú má heita næsta vonlítið að gera leikna íslenska kvikmynd af nokkrum metnaði, eins og stundum er sagt, á þann veg að hún geti borið sig fjárhagslega af sýningum einvörðungu á innlendum vettvangi. Hins vegar er markaður erlendis erfiður og ótryggur og krefst mikils auglýsinga- og kynningarkostnaðar. En vissulega er von um að það borgi sig að leggja í slíkan kostnað þannig að mikill árangur verði af því kynningarstarfi svo vel sem íslenskum kvikmyndum hefur verið tekið á erlendum vettvangi í seinni tíð. En okkar íslensku leiknu kvikmyndir hafa borið hróður landsins um víða veröld er óhætt að segja. Nýlega fengu íslenskar kvikmyndir sérstaka viðurkenningu á tveim stærstu og virtustu kvikmyndahátíðum í heiminum, í Berlin og í Cannes. Það verður nánast að teljast til kraftaverka hvernig þessi unga listgrein hefur risið úr öskustónni ef svo má segja og hafist til vegs og virðingar á örfáum árum. En okkar ungi kvikmyndaiðnaður eða kvikmyndalist á nú í erfiðleikum þó að hann taki örfleygum framförum bæði listrænt og tæknilega. Það er kunnara en frá þurfi að segja að íslenskir kvikmyndagerðarmenn fái ekki annan opinberan stuðning en frá Kvikmyndasjóði. Þeir hafa því orðið að veðsetja eigur sínar og sinna stundum til þess að geta skapað sín ágætu listaverk. Erlendis er ekki óalgengt að opinber styrkur til leikinnar kvikmyndar nemi u. þ. b. 50–75% af heildarkostnaði hennar, en styrkur Kvikmyndasjóðs hefur numið að jafnaði um 5–10%. Engin ofrausn væri því að auka nokkuð þennan stuðning og til þess er þetta frv. flutt. Það mundi auka öryggi í starfsemi og uppbyggingu þessarar listgreinar sem verður æ þýðingarmeiri fyrir land okkar að hún fengi fastan tekjustofn eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Í von um það, herra forseti, að þetta frv. geti hlotið afgreiðslu og samþykki á þessu þingi þó að nú sé orðið áliðið þings leyfi ég mér að leggja til að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar deildar.



Herra forseti. Ég vil fagna því að málefni íslenskrar kvikmyndagerðar eru nú komin til umfjöllunar á Alþingi og skriður þar með kominn á að setja niður skipan þessara mála hér á landi. Ég vil sérstaklega fagna því að með þessu frv. eru tekjustofnar til kvikmyndagerðar tryggðir en ég vil að öðru leyti geyma mér til síðari umr. umfjöllun um einstök atriði þessa frv. Við þessa umr. langar mig til að vekja athygli á atriði sem ekki er að finna ákvæði um í frv. en ég tel að brýna nauðsyn beri til að tekið sé á. Eins og menn hafa orðið varir við í fréttum undanfarið stendur erlent kvikmyndafélag fyrir umfangsmikilli kvikmyndagerð hér á landi þessa dagana. Slíkt er reyndar ekki ný bóla en þetta leiðir hugann að því hvort ekki sé fyllsta ástæða til að ná með lögum yfir slíka starfsemi. Í fyrsta lagi er engin ástæða til að erlendir aðilar geti gengið um landið og myndað að geðþótta án þess að fyrir komi nokkur greiðsla til opinberra aðila. Í öðru lagi er fyllsta ástæða til að vernda íslenska kvikmyndagerð að þessu leyti með einhvers konar hömlum á þá erlendu aðila sem um ræðir, en eins og allir vita er íslensk náttúra mikilvægt myndefni íslenskra kvikmyndagerðarmanna. Þess vegna vil ég hreyfa þeirri hugmynd hér að inn í þetta frv. verði sett ákvæði um kvikmyndalögsögu Íslands og að ef erlendir aðilar fái leyfi til kvikmyndagerðar innan hennar greiði þeir tilskilin aðstöðugjöld. Slíkt fyrirkomulag tíðkast víða í nágrannalöndum okkar eftir því sem ég best veit og ég vil einnig gera það að tillögu minni að slík aðstöðugjöld renni þá beint í Kvikmyndasjóð Íslands. Hér væri um nýjan tekjustofn fyrir sjóðinn að ræða og nýir tekjustofnar eru dýrmætir nú á dögum eins og menn vita. Þannig mætti þetta í leiðinni verða til þess að efla enn frekar íslenska kvikmyndagerð.



Herra forseti. Sem áhugamaður um kvikmyndir og raunar gamall kvikmyndagerðarmaður vil ég fagna því á hvern rekspöl þetta mál er nú komið og lýsa stuðningi við þetta frv. að meginefni til. Það eru ýmis ákvæði í því sem til mikilla bóta horfa. Ég á sæti í þeirri n. sem fær þetta mál til meðferðar og hef því tækifæri til að fjalla um það þar og skal því ekki gerast mjög langorður. Ég vil segja það í tilefni ummæla síðasta ræðumanns, hv. 11. þm. Reykv., að það hefur í mörg ár verið skoðun íslenskra kvikmyndagerðarmanna að þegar svo háttar sem nú gerir með hið erlenda fyrirtæki, 20th Century Fox, sem hér vinnur að mikilli kvikmyndagerð með 40–50 manns, kemur með allt með sér og skilur ekkert eftir, eigi að koma nokkurt gjald fyrir þá aðstöðu sem við látum slíkum fyrirtækjum í té. Hugmyndin um kvikmyndalögsögu er búin að vera mjög til umræðu meðal íslenskra kvikmyndagerðarmanna og í Félagi íslenskra kvikmyndagerðarmanna, þar sem ég er félagi í að nafninu til, hefur þessi hugmynd oft verið rædd. Okkur er hins vegar ljóst að einhverjir annmarkar kunna að vera á henni í framkvæmd. Það er kannske erfitt að setja nákvæm mörk milli áhugamanna sem eru hér við myndgerð og svo aftur stórra, allt að því fjölþjóðlegra fyrirtækja sem velta á hverju ári margföldum fjárlögum íslenska ríkisins. En í tilvikum eins og nú er um að ræða með kvikmyndatökuna á Skógasandi og í Vestmannaeyjum orkar það ekki tvímælis að þegar erlendir aðilar koma hingað í þessum erindagjörðum finnst okkur að þeir eigi að láta eitthvað af hendi rakna og við eigum að hafa nokkuð fyrir okkar snúð í þessum efnum. Þess eru ýmis dæmi að undir svipuðum kringumstæðum hafi aðilar sem þessir greitt til kvikmyndagerðar í því landi sem þeir hafa verið að vinna í og það á hiklaust að gera hér. Mér finnst að sú nefnd sem fær þetta til meðferðar eigi að athuga þetta mál með kvikmyndalögsöguna sérstaklega og hafa um það samráð við kvikmyndagerðarmenn hvernig best sé að haga því máli. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Þetta er gömul hugmynd sem lengi hefur verið rædd hjá kvikmyndagerðarmönnum og þeir hafa fullan hug á að vinna henni stuðning og mun ég að sjálfsögðu ekki liggja á liði mínu með það vegna þess að mér finnst að ákvæði um þetta eigi hér heima. Það eru örfá atriði önnur sem ég vildi minnast stuttlega á. Í 3. gr. frv. er talað um hvaða fjórir aðilar eigi að tilnefna menn í stjórn Kvikmyndasjóðsins. Mér finnst að það geti verið umræðuatriði hvort það eigi að vera Félag íslenskra leikara sem þarna tilnefni mann eða Bandalag íslenskra listamanna. Mér finnst að það geti alveg komið til athugunar. Annað varðandi 8. gr.: „Heimilt er að koma á skylduskilum kvikmynda skv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Þetta er nýmæli eins og hæstv. menntmrh. sagði í sinni framsöguræðu áðan. Nú er því öðruvísi háttað með kvikmyndir en bækur að hvert eintak er býsna dýrt þó að ekki sé annað en bara kostnaðurinn við hráefnið og kóperingakostnaður. Mér finnst að hér kæmi jafnvel til greina að Kvikmyndasafnið keypti eintök af nýjum kvikmyndum á kópíukostnaðarverði, ef nota má það orð, þ. e. greiddi kostnað við filmuefni. Annars er ég hræddur um að það kynni að brenna við að Kvikmyndasafnið fengi eintök í þessum skylduskilum sem búið væri að nota, einhvers konar vinnueintök, vinnukópíur sem væru kannske ekki fyrsta flokks, rispaðar og ekki í sem allra bestu ásigkomulagi. Það er sanngirnismál að borgað sé fyrir þetta sem nemur kópíukostnaði en kvikmyndafyrirtækin hafi ekki beinan og verulegan kostnað af því að leggja safninu þessi eintök til. Þetta held ég að ætti að koma til athugunar. Varðandi 10. gr. sem hæstv. menntmrh. minntist á hef ég sömuleiðis heyrt þá skoðun og ýmsir látið hana í ljós að í rauninni sé óþarfi að taka þetta sérstaklega fram vegna þess að kvikmyndir eru kvikmyndir, hvort sem þær eru á myndbandi eða hinni hefðbundnu gömlu kvikmyndafilmu. En þetta eru minni háttar atriði. Ég lýsi sem sagt stuðningi, herra forseti, við þetta frv. Í ljósi þess hve orðið er áliðið dags ætla ég ekki við þessa umr. að hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Ég vildi aðeins hv. þm. til upplýsinga skýra frá því að það liggur fyrir í rn. erindi einmitt um það atriði sem tveir hv. síðustu ræðumenn viku sérstaklega að um gjald erlendra aðila sem taka stórmyndir í íslenskri lögsögu, ef svo má segja. Það var vangá að ég gat þess ekki í framsöguerindi mínu en ég hafði hugsað mér að senda hv. n. afrit af þessum erindum sem liggja fyrir frá Félagi kvikmyndagerðarmanna einmitt um þetta atriði. Athugun er í gangi á vegum rn. á því hvort þarna kynni að vera um ákvörðun að ræða sem e. t. v. samrýmdist ekki þjóðréttarreglum eða reglum í samskiptum þjóða. Það þarf að athuga þetta atriði vel frá lagalegu sjónarmiði, bæði að því er varðar grundvallarreglur í skattalögum og framkvæmd þeirra og svo í samskiptum þjóða og skattlagningu erlendra aðila sem einhver störf stunda hér á landi, taka myndir eða ferðast um. Ef þetta fer ekki í bága við nein slík ákvæði þá fagna ég því snjallræði sem ég tel felast í fjáröflun af þessu tagi. Ég veit að Spánverjar hafa sams konar áhyggjur en þar munu amerískar kúrekamyndir vera teknar í stórum stíl.



Virðulegi forseti. Ég vil lýsa eindregnum stuðningi mínum við það frv. til l. um kvikmyndamál sem hér er lagt fram. Það er hins vegar ágalli á þessu frv. hvað það er seint á ferðinni. Nú eru aðeins rúmar tvær vikur eftir af þingstörfum að því er talið er og óneitanlega er það mjög tvísýnt hvort frv. nær afgreiðslu á þessu þingi á þeim stutta tíma sem eftir er til þingloka. En ég tek það skýrt fram að ekki mun standa á mér að styðja þetta mál og hvetja til þess að það verði afgreitt á þessu þingi. En mér er hins vegar nokkur ráðgáta hvers vegna málið er svona seint á ferðinni, hvers vegna það hefur ekki verið flutt í þinginu fyrr á vetrinum ef ætlunin var að afgreiða það því að eins og kunnugt er skilaði nefndin, sem gerði fyrstu drög að frv., af sér fyrir alllöngu, þ. e. á árinu 1982. Þetta frv. var því tilbúið til flutnings þegar þessi ríkisstj. tók við. Það vill svo til að í fskj. þessa frv. er það sérstaklega tekið fram á bls. 8 að haft hafi verið samband við þáv. fjmrh. Ragnar Arnalds og hann lýst fullum stuðningi við frv., enda hafi verið haft samráð við hann þegar frv. var samið, eins og segir hér í bréfi frá Þorsteini Jónssyni ritara nefndarinnar. Það er einmitt staðreynd að ég var því mjög hlynntur að kvikmyndalöggjöfin yrði endurskoðuð og stóraukin yrðu framlög í Kvikmyndasjóð. Ég vil hins vegar taka það fram að ég gat alveg fallist á niðurstöðu meiri hl. nefndarinnar sem lagði það til að 60% af innheimtum söluskatti af kvikmyndum yrði lagður í Kvikmyndasjóð en 40% af innheimtum söluskatti eða upphæð sem því svaraði yrði á ábyrgð sjóðsins en fengin að láni í lánastofnunum. Þetta var niðurstaða meiri hl. nefndarinnar, allra nm. nema hv. þm. Halldórs Blöndal sem lagði það til að öll upphæðin, 100%, yrði tekin úr ríkissjóði. Ég vil taka það fram í þessu sambandi að ekki geri ég hér ágreining ef núv. ríkisstj. vill gera betur og leggja fram hærri fjárhæð en meiri hl. nefndarinnar lagði til að gert væri, þ. e. að öll upphæðin, 100%, væri tekin úr ríkissjóði. Þá styð ég það eindregið, það vantar ekki minn stuðning í þeim efnum. En ég get sem sagt alveg fallist á hvora tilhögunina sem er og legg fyrst og fremst áherslu á það að málið fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég sé enga ástæðu til að draga dul á það að ég hef verið mikill áhugamaður um eflingu Kvikmyndasjóðs og flutti raunar fyrsta frv. hér í þinginu um Kvikmyndasjóð. Það frv. var flutt á þremur þingum og var síðan vísað til ríkisstj. og varð tilefni þess að ríkisstj. lagði síðan fram frv. til laga um Kvikmyndasjóð sem síðar urðu að lögum. En gallinn á því frv. sem samþykkt var í þinginu 1978 var einmitt sá sem hæstv. menntmrh. var að benda á að sjóðurinn hafði engan fastan tekjustofn. Úr því þurfti að bæta. Þetta var gagnrýnt á sínum tíma því að þetta var ekki þannig í frv. sem ég flutti fyrst á árinu 1972. Þar var gert ráð fyrir föstum tekjustofnum fyrir Kvikmyndasjóð en í frv. sem svo loks varð að lögum var bara gert ráð fyrir ákveðinni upphæð og síðan endurskoðun hennar við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni og sú upphæð var mjög lág. Vissulega urðu verulegar breytingar til batnaðar í þessum efnum á árunum 1980–1983 vegna þess að framlögin til Kvikmyndasjóðs margfölduðust. Ég hygg að fyrsta upphæðin sem ákveðin var til Kvikmyndasjóðs hafi verið í kringum 500 þús. kr. og er þá átt við nýjar kr. en framlagið á árinu 1983 til Kvikmyndasjóðs var komið upp í 5 millj. eins og hæstv. menntrh. rakti áðan. Það er sem sagt eitt það mikilvægasta við þetta frv. að hér er stigið mikilvægt spor í þá átt að efla fjárhag Kvikmyndasjóðs en bersýnilega nokkur galli á allri málsmeðferð hversu frv. er seint á ferðinni og hversu lítil von er til þess nema með nokkuð snöggu, sameiginlegu átaki að takist að afgreiða málið fyrir þinglok. Ég vil vissulega vonast til að svo geti farið að frv. nái fram að ganga áður en þingi lýkur, en vissulega væri forvitnilegt að vita hvaða ástæða var til þess að svo lengi hefur dregist að frv. væri lagt fram.



Herra forseti. Ég vil ekki lengja þessar umr. Ég vil einungis lýsa ánægju minni með þetta frv. Ég tel að þar sé stigið mjög merkilegt og heillavænlegt skref í kvikmyndamálum á Íslandi. Ég vil einnig undirstrika hið mikla starf sem Kvikmyndasafn Íslands hefur þegar unnið, frábært starf að því að varðveita gamlar myndir. Væntanlega á sú starfsemi öll eftir að hafa mikla þýðingu fyrir framtíðina. Ég ætla alls ekki að ræða einstök atriði frv. Ég tel eins og hv. síðasti ræðumaður að það sé æskilegt ef ríkissjóður treystir sér til að leggja allt fram og styð það að 100% söluskattur af kvikmyndum renni til sjóðsins. Ég gæti einnig stutt aðra tillögu um það ef fram kæmi en meginatriði málsins er það að Kvikmyndasjóður hafi því fjármagni yfir að ráða sem virkilega verði til stuðnings við kvikmyndagerð á Íslandi. Ég mun eindregið mæla með samþykki þessa frv. og ef Framsfl. getur eitthvað stuðlað að því að hraða því í gegnum þingið þá tel ég það mjög vel.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða frv. sem slíkt - ég styð það að sjálfsögðu enda stjfrv. - og heldur ekki hvort 100% eða eitthvað minna af söluskatti á að fara í Kvikmyndasjóð. En ég vil að það komi hér fram að ég hef eins og aðrir heyrt að það eigi að taka skatt af erlendum kvikmyndatökumönnum sem hingað koma. Út af fyrir sig er ég sammála því. En það er í fyrsta sinn sem ég hef heyrt till. eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv. að lögfesta hér eins konar kvikmyndalögsögu og ég vil lýsa stuðningi mínum við þá hugmynd.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hv. þm. fyrir góðar og drengilegar undirtektir við þetta mál. Ég er þess fullviss af þessum undirtektum að það tekst, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. benti á, að afgreiða málið með snöggu sameiginlegu átaki. Annað eins hefur verið gert á Alþingi að afgreiða mál með snöggum átókum þegar orðið er áliðið þings og ég tala nú ekki um þegar samstaðan er jafngóð og í þessu máli.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar og hefur gert það með venjubundum hætti. Vinnubrögð voru þannig, eins og fram kemur í nál., að fulltrúar hv. allshn. í Nd. tóku þátt í athugun frumgagna þessa máls og einnig naut n. aðstoðar skrifstofustjóra Alþingis við athugun allra málsskjala. Var farið vandlega í gegnum þau öll. Eins og venja hefur verið hafði bæst við allmikið af umsóknum frá því að frv. var lagt fram og þar til það var tekið til endanlegrar afgreiðstu í n. Á sérstöku þskj., 688, leggur n. því til að við bætist allmargir einstaklingar sem þar eru upp taldir ásamt með störfum og fæðingardegi og fæðingarstað. Þetta fólk fullnægir þeim skilyrðum sem gerðar eru kröfur um. Ekki var þó svo um allar umsóknir svo sem venja er og þær bíða þá síns tíma. Venjulega er það bara tími sem upp á vantaði. Það er kannske sérstakt og ástæða til að vekja athygli á því, að hér er hópur víetnamskra flóttamanna sem skv. sérstakri ákvörðun ríkisstj. var boðið að koma hingað til lands til búsetu. Svo sem venja hefur verið í slíkum tilvikum, var gert í a. m. k. tveimur tilvikum áður, var hliðrað til með þær reglur sem gilda um lengd búsetu hér og annað að því er þetta fólk varðar og því er það hér með, því í rauninni er þetta fólk ríkisfangslaust og á engan kost að snúa til síns heima þótt það svo kysi. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. N. leggur einróma til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem lögð er til á þskj. 668. Salome Þorkelsdóttir var fjarverandi afgreiðslu málsins í n.