Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur haft frv. um iðnfræðslu, 138. mál Nd., til athugunar. Frv. þetta var flutt á síðasta Alþ. og er nú endurflutt með breytingum. Menntmrn. fól iðnfræðslunefnd endurskoðun l. og samningu frv. Menntmn. Nd. hefur svo gert nokkrar breytingar á frv., sem án efa eru til bóta. Aðalefni frv. kveður á um, að einstök sveitarfélög, eitt eða fleiri saman, geti stofnað til iðnskóla skv. 12. gr. iðnfræðslulaganna, með heimild ráðh. En staðreyndin er, að ítrekaðar tilraunir hafa verið gerðar til þess að koma á samstarfi milli sveitarfélaga um stofnun og rekstur skóla í samræmi við lögin. Þessar tilraunir hafa ekki borið tilætlaðan árangur, og hefur ekki náðst samstaða um staðsetningu skólasetra, en með nýju iðnfræðslulögunum frá 1966 var iðnskólum í landinu fækkað úr 22 niður í 10. Persónulega tel ég, að svo mikil fækkun iðnskólanna, sem lögin frá 1966 ákveða, hafi ekki verið sú rétta lausn, enda kemur á daginn með þessari lagabreytingu, sem hér er gerð, að þegar er nauðsynlegt að gera undanþágur frá þeim lögum. Nd. gerði veigamiklar breytingar á þessu lagafrv., m. a. að nemar skuli fá aðild að skólanefnd iðnskólanna. Skv. 1. gr. lagafrv. skal ráðh. skipa 5 manna skólanefnd, þar af einn skv. tilnefningu nemenda og er það algert nýmæli, sem ber að fagna. Skv. 5. gr. er að till. menntmn. Nd. mjög rýmkuð undanþága ákvæðis til sveinsprófs fyrir þá, sem hafa unnið 10 ár eða meira í viðkomandi iðngrein, án iðnskólanáms. Menntmn. mælir samhljóða með þessu frv. og skv. þskj. 605 mælir hún með samþykkt frv. eins og það barst deildinni frá hv. Nd.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. Gildandi lög um útvarp eru orðin gömul og þykir tímabært að endurskoða þau. Það var á dagskrá þegar sjónvarpið tók til starfa, að eðlilegt væri að endurskoða útvarpslögin vegna þeirra miklu breytinga á starfsemi Ríkisútvarpsins, sem í því fólst, að hér var hafið sjónvarp. Að vandlega athuguðu máli þótti þó rétt að láta sjónvarpið starfa um nokkurt skeið áður en lagabreyting yrði gerð, og þótti rétt að fá reynslu af starfsemi sjónvarpsins, sem hægt væri að hagnýta, þegar heildarlögin um ríkisútvarp væru endurskoðuð. En í júlí 1969 skipaði menntmrn. þriggja manna nefnd til þess að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um Ríkisútvarpið. Voru í nefndina skipaðir: útvarpsstjórinn, Andrés Björnsson, formaður útvarpsráðs, Benedikt Gröndal, og dr. Þórður Eyjólfsson, fyrrv. hæstaréttardómari, og hafa þessir þrír menn samið það frv., sem lagt var fyrir hv. Nd. í fyrra. Deildin afgreiddi málið ekki þá, heldur var það flutt í óbreyttu formi á þessu þingi, og nú hefur hv. Nd. afgreitt málið til þessarar hv. d. Þær breytingar, sem þetta frv. felur í sér, eru þessar helztar: Ríkisútvarpið er gert að sjálfstæðari stofnun en það er samkv. gildandi lögum, og er tekið þannig til orða, að Ríkisútvarpið sé sjálfstæð stofnun í eign íslenzka ríkisins. Jafnframt fær Ríkisútvarpið einkarétt á útvarpi, sem ríkisstj. hefur samkv. gildandi lögum. Einkarétturinn er hér nánar skilgreindur en áður hefur verið gert. Í frv. er hlutverk Ríkisútvarpsins ákveðið í stórum dráttum. Þar er lagt til, að útvarpsráð verði kosið til 4 ára, en í gildandi lögum hefur útvarpsráðið verið kosið á hverju nýkjörnu Alþ. Nánari ákvæði eru sett í frv. um skipan Ríkisútvarpsins en eru í gildandi lögum og eru þau ákvæði frv. í samræmi við þá skipun, sem komið hefur verið á í reynd á undanförnum árum, þar sem komið er á fót framkvæmdastjórn innan stofnunarinnar, en hún starfar nú. Þá er það nýmæli, og í raun og veru helzta og merkasta nýmæli frv., að lagt er til, að 5% allra tekna hljóðvarps og sjónvarps renni í framkvæmdasjóð til þess að tryggja stofnuninni viðunandi húsnæði og tækjakost. Upphaflega var gert ráð fyrir því, að aðeins 5% afnotagjalda rynnu í framkvæmdasjóðinn, en Nd. breytti því þannig, að 5% allra tekna útvarpsins skuli renna í framkvæmdasjóðinn. Þá var í upphaflega frv. gert ráð fyrir því, að veigamiklar breytingar væru gerðar til hagræðingar á innheimtu afnotagjalda fyrir sjónvarp og Ríkisútvarpið fengi lögveð í hverju sjónvarpstæki og innheimtustjóri þess hefði fógetavald. Þetta voru ákvæðin í upphaflega frv. Hins vegar var felld niður heimild starfsmanna Ríkisútvarpsins til þess að fara inn á heimili manna til eftirlits með útvarpsnotum, enda hefur gildandi heimild í lögum ekki verið notuð. Þá var enn fremur sett í frv. ákvæði um ábyrgð á útvarpsefni, en um það hefur ekkert verið í lögum til þessa, og tel ég þetta lagaákvæði vera annað langmerkasta nýmæli frv. við hlið ákvæðisins um gjaldið í framkvæmdasjóð. Hæstv. Nd. gerði aðallega tvær breytingar á frv., sem ég sé ástæðu til að nefna, auk minni háttar breytinga. Felld var niður heimildin í upphaflega frv. til þess, að innheimtustjóri fái fógetavald, svo að sú skipan, sem nú er, helzt óbreytt, innheimtustjóri Ríkisútvarpsins er fulltrúi borgarfógetans í Reykjavík og hefur fógetavald á Reykjavíkursvæðinu. Enn fremur hefur verið gert samkomulag við bæjarfógetann í Kópavogi um það, að innheimtustjóri útvarpsins hafi fógetavald í Kópavogi. Hins vegar kemst ekki á sú nýskipan, sem upphaflega var ráðgerð, að innheimtustjórinn skuli hafa fógetavald á landinu öllu. Það ákvæði var fellt í hv. Nd. Þá var gerð breyting varðandi stöðuveitingar við Ríkisútvarpið. Samkvæmt gildandi lögum veitir menntmrh. allar stöður við Ríkisútvarpið. Hv. Nd. samþykkti ákvæði þess efnis, að forseti skipi útvarpsstjóra að tillögu menntmrh., þannig að það ákvæði er óbreytt. Hins vegar er nú gert ráð fyrir því, að menntmrh. skipi eingöngu framkvæmdastjóra Ríkisútvarpsins, en útvarpsstjórinn ráði aðra starfsmenn. Tillögur komu fram um það að fjölga í útvarpsráði úr 7 upp í 15 og að hið nýja 15 manna útvarpsráð skipti með sér verkum þannig, að annar helmingur þess helgi sig dagskrá hljóðvarpsins, en hinn helmingurinn dagskrá sjónvarpsins og átti formaður útvarpsráðs að vera formaður í báðum hlutum hins stækkaða útvarpsráðs. Tillaga um þetta var felld í hv. Nd. Með þessum orðum vona ég, að mér hafi tekizt að gera hv. Ed. grein fyrir meginákvæðum frv. og þeirri meðferð, sem málið hefur hlotið í hv. Nd. Ég tel mjög mikilvægt, að þetta Alþ. afgreiði þetta frv. Það hefur þegar hlotið mjög ítarlega athugun í hv. Nd. á tveim þingum, og ég vona, að þótt skammt sé eftir af þingtímanum, þá komi sú athugun, sem hv. Nd. hefur gert á málinu, þessari hv. d. að gagni, þannig að það verði kleift að afgreiða málið nú á þessu þingi, því að í því felast mjög mikilvægar endurbætur á gildandi lögum og það mundi verða Ríkisútvarpinu tvímælalaust til mikillar eflingar. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða mál þetta efnislega nú á þessu stigi, en niðurlagsorð hæstv. menntmrh. gefa mér tilefni til þess að gera aths., sem ég held að sé viðeigandi að gera hér í hv. Ed. Eins og hann skýrði sjálfur frá, þá var þetta mál lagt fram í Nd. s. l. vetur og þar var það til meðferðar þingtímann. Það var svo á þessu þingi lagt fram í Nd. í byrjun þings, ef ég veit rétt, og þar hefur það verið síðan. Ég dreg það ekki í efa, að hv. Nd. hafi lagt af mörkum mikla vinnu við að athuga það. En nú loks, þegar eftir er væntanlega u. þ. b. hálfur mánuður eða svo af þingi, þá er komið með þetta mál upp í Ed. og farið fram á, að það sé afgreitt. Ég held, að þetta séu vinnubrögð, sem ástæða er til að veita athygli og hafa sem víti til varnaðar. Auðvitað var ekkert sjálfsagðara en að leggja þetta frv. fram í Ed. á þessu þingi, úr því að það var búið að þvælast í Nd. á þinginu í fyrra, í staðinn fyrir að hafa þennan háttinn á, sem ég tel mjög vítaverðan og í raun og veru einnig meðferðina í Nd., að hafa mál svona lengi hjá sér og ætla að skammta Ed. svo stuttan tíma til þess að fjalla um svo mikilvægt mál. Því sannleikurinn er auðvitað sá, að hér er um mikilvægt mál að ræða. Það eru ýmis nýmæli í þessu frv., eins og hæstv. menntmrh. drap á, sem þurfa auðvitað athugunar við. Að vísu hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar í Nd., eins og hann gerði grein fyrir og því má ætla, að það verði síður ágreiningur um málið eftir að þær breytingar hafa verið gerðar, en eigi að síður vil ég láta mótmæli koma hér fram gegn þessum starfsháttum, að það sé misskipt með þessum hætti svona herfilega á milli deildanna og ætlazt til þess, að Ed.-menn afgreiði það með hraði, sem Nd.-menn hafa þurft nær því tvö þing til þess að velta fyrir sér.



Herra forseti. Ég get mjög vel skilið aths. hv. 1. þm. Norðurl. v., Ólafs Jóhannessonar, varðandi þann mismunandi tíma, sem deildirnar tvær fá til þess að athuga þetta mikilvæga mál. Hins vegar er ég honum ekki sammála um það, að rétt hefði verið hjá ríkisstj. að leggja málið fyrir hv. Ed. nú í upphafi þessa þings, vegna þess að menntmn. Nd. hafði þá hafið athugun á málinu, athugun hennar var í miðjum klíðum og hætta hefði verið á því, að það verk, sem hún var þegar búin að vinna, hefði verið talið unnið til ónýtis, ef málið hefði verið lagt fyrir aðra deild. Auk þess hefði e. t. v. mátt skilja það sem einhvers konar vantraust á meðferð málsins í fyrra, ef ríkisstj. hefði lagt málið fyrir aðra deild en þá, sem hafði þegar hafið athugun á því, og ég vildi með engu móti gefa neitt tilefni til slíks, það átti menntmn. Nd. engan veginn skilið, því hún hefur tekið mjög vel og vandlega á málinu. En um hitt er ég hv. þm. alveg sammála, að athugun málsins í hv. Nd. hefur tekið óeðlilega langan tíma. Ég hef fylgzt með störfum hv. menntmn. Nd. að málinu og margsinnis óskað þess, að hún hraðaði afgreiðslu þess, en eins og kom fram hjá hv. þm., þá komu upp mörg ágreiningsefni í sambandi við málið, meira að segja mjög mikilvæg ágreiningsefni, svo að nefndinni tókst ekki að hraða störfum sínum meira en þetta. En síðustu orð mín skulu vera þau að taka undir það, sem er alveg rétt hjá hv. þm., að einmitt þær breytingar, sem hv. Nd. hefur gert á málinu og ítarleg athugun, sem þar hefur farið fram, ætti að geta létt þessari hv. d. að taka tiltölulega fljótlega afstöðu til málsins og þess vegna ætti henni að duga minni tími en hv. Nd. En almennt skoðað er ég þm. sammála um það, að það ætti að skipta tíma til athugunar á málum miklu jafnar á milli deilda heldur en hér hefur því miður átt sér stað.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðh., að Ed. muni komast af með styttri tíma til athugunar á málinu en Nd. hefur þurft. En hins vegar get ég ekki lagt mikið upp úr þeirri röksemd, sem hann vildi bera hér fram, að það hafi verið hætta á því, að hið góða starf hv. Nd. hefði farið til ónýtis, ef málið hefði ekki verið lagt fyrir hana einnig á þessu þingi. Mér virðist, að reynslan sýni, að það ágæta starf, sem hv. menntmn. Nd. hefur unnið í þessu máli á s. l. þingi, hafi ekki orðið til þess að flýta málinu ýkjamikið á þessu þingi, þannig að ég sé nú ekki, að þessi rök hafi mikið upp á sig, en svo skal ég láta útrætt um þetta.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. nr. 564, lagði heilbr.- og félmn. það til einróma, að frv. verði vísað til 3. umr. óbreyttu. Við ræddum aðeins um starfsheitið, tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, og við vorum ekki það hugmyndaríkir, að við vildum fara að breyta hér til um. Hæstv. heilbr.- og trmrh. minntist aðeins á það í framsöguræðu, að athuga mætti um hentugra nafn. Ef einhverjum hv. þm. hefur dottið í hug betra nafn, væri hægt að athuga það á milli umr. Að svo mæltu legg ég til, eins og áður segir, að frv. verði vísað til 3. umr. óbreyttu.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. menntmrh. fyrir þessu frv. og þeim tveim, sem næst koma á eftir undir 12. og 13. dagskrárlið, þá er náið samhengi á milli þessara frv. allra, svo að ég mun láta þá framsögu, sem ég hef fyrir þessu máli, nægja einnig fyrir hinum tveimur frv. En það, sem hér er um að ræða, er það, að núverandi ákvæði um, að tekjur af áfengislagabrotum skuli renna til Menningarsjóðs og menntamálaráðs, falli niður, en í þess stað verði Menningarsjóður leystur undan þeirri kvöð, sem á honum hvílir nú vegna framlaga til Listasafns Íslands og Vísindasjóðs, en aftur á móti er gert ráð fyrir því, að þessum stofnunum verði bættur upp tekjumissirinn með beinum framlögum úr ríkissjóði. Það mun beinlínis vera tekið fram í grg. fyrir a. m. k. einu þessara frv. - og eftir því, sem ég bezt man, þá kom það einnig fram í framsöguræðu hæstv. menntmrh. - að til álita mundi koma - og formlega séð hefði það kannske verið réttara, að núgildandi lögum um áfengislagabrotin yrði breytt til samræmis við þetta. En ég held, þó að ég sé ekki löglærður, að það sé réttur skilningur hjá mér, að almennt hljóti yngri lög að breyta ákvæðum eldri laga, ef lagaákvæðið ekki beinlínis stangast á við stjórnarskrána. Þar af leiðandi hefur n. ekki séð ástæðu til þess að hafa frumkvæði um slíka lagabreytingu, enda hef ég fengið um það upplýsingar frá hæstv. dómsmrh., að umrædd löggjöf verði endurskoðuð fyrir næsta þing, svo að af þessari ástæðu hefur n. ekki séð ástæðu til að hreyfa því máli. Að öðru leyti, herra forseti, leggur menntmn. til, að þessi þrjú frv., sem náið samhengi er þannig á milli, verði öll samþ. óbreytt. Ég vil aðeins taka það fram, að mér láðist að geta þess, þegar ég samdi nál., að einn hv. nm., hv. 3. landsk. þm., var fjarstaddur, þegar málin voru afgreidd. Þeir eru aðeins sex, sem hafa skrifað undir það.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við aths., sem hv. frsm. menntmn. gat áðan um sem ábendingu frá mér. Það er rétt, að ég vakti athygli á því, að um leið og sú breyting er lögð til, að áfengissektir hætti að renna til Menningarsjóðs, þá hefði verið rétt að fella jafnframt úr gildi þau ákvæði í áfengislögunum, þar sem segir, að þessar sektir skuli renna þangað; það er í tveimur greinum áfengislaganna. Það er nú að vísu svo, að þessi lög eða breytingar á lögum um Menningarsjóð og menntamálaráð eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót, og það má segja, að það sé svo sem alltaf svigrúm til að breyta því. En ég vildi aðeins leiðrétta það, að ég hafi sagt, að það þyrfti að endurskoða áfengislögin, þar sem ég átti ekki við það þannig í þeirri merkingu, sem maður venjulega leggur í það, því að það mundi maður yfirleitt skilja sem allsherjarendurskoðun á lögunum öllum. En ég lét orð falla um, að það eru viss ákvæði þar, sem viðbúið er, að þurfi að breyta á næsta hausti og mundi þá að sjálfsögðu koma að því að fella niður þessar greinar varðandi áfengissektirnar úr lögunum. Það hefur ekki komið fram nein brtt. Út af fyrir sig mætti bæta þessu inn í gr. um gildistöku í þessu frv., sem reyndar er nú ekki það, sem er til umræðu núna, en bar á góma í sambandi við það, og tekur þá n. þetta til athugunar á milli umr., ef svo sýnist, að rétt væri að setja inn í frv. ákvæði um að fella niður þessa einu málsgrein og eina setningu að auki í áfengislögunum, sem um þetta fjalla.



Herra forseti. Eins og ég sagði, þegar ég mælti fyrir frv. um Listasafn Íslands, þá tel ég svo náið samhengi á milli þessara þriggja frv., að það væri ekki ástæða til að hafa sérstaka framsögu fyrir hinum málunum tveimur, og það er einvörðungu vegna ábendinga hæstv. dómsmrh., sem ég taldi rétt að kveðja mér hljóðs. Mér þykir leitt, ef misskilnings hefur gætt á milli okkar um þá endurskoðun á áfengislögunum, sem hæstv. dómsmrh. talaði um, og er auðvitað sjálfsagt að taka það eitthvað til greina, enda skiptir það ekki máli í sambandi við það mál, sem hér er verið að ræða, að hæstv. ráðh. átti ekki við allsherjarendurskoðun, heldur aðeins endurskoðun á einstökum lagagreinum. En varðandi þá till. hæstv. dómsmrh., að n, taki þetta til athugunar á milli 2. og 3. umr. og setti þá í gr. um gildistöku laganna - það mundi nú eiga við um frv. um Menningarsjóð og menntamálaráð, að ákvæði áfengislaganna um sektir vegna áfengislagabrota rynnu í Menningarsjóð - er auðvitað hægt að gera það, en ég vildi varpa fram þeirri spurningu, hvort slíkt sé nauðsynlegt, bæði með tilliti til þess, að þessi löggjöf tekur ekki gildi fyrr en um næstu áramót, og í öðru lagi hefur það verið upplýst, að fyrir dyrum stendur að gera breytingu á áfengislögunum. Einnig hef ég litið þannig á, að yngri lög hljóti alltaf að breyta ákvæðum eldri laga, sem í bága við þau fara. Með tilliti til þess, að æskilegt er auðvitað að hraða málum sem mest eins og á stendur á hv. Alþ., þá hefði ég litið þannig á, að ef hæstv. forseti af öðrum ástæðum sæi sér fært að afgreiða þessi mál núna við fyrri umr., þá þyrfti ekki - ef ekki koma fram aðrar skoðanir hér í hv. d. - að láta n. fjalla um málið að nýju, en komi einhverjir slíkar skoðanir fram, þá er auðvitað sjálfsagt að virða þær.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og eins og nál. á þskj. 595 ber með sér, leggur hún einróma til, að það verði samþ. En efni frv. er, eins og hv. þdm. er kunnugt, það, að framvegis verði það ekki Alþ. eins og verið hefur, sem ákveði laun forseta Íslands, heldur verði þau ákveðin af kjaradómi. Fjhn. lítur þannig á, að eðlilegt sé að gera slíka breytingu og leggur því til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ákvörðun varðandi laun forseta Íslands heyrir að vísu ekki undir fjmrh., heldur forsrh., en þar sem hann er ekki staddur hér í d., þá hef ég að sjálfsögðu ekkert á móti því að svara þeirri fsp., sem hv. 5. þm. Reykn. varpaði hér fram. Að sjálfsögðu mun það vera kunnugt, að svo segir í stjórnarskrá lýðveldisins, eins og hv. þm. gat um, og þetta mál hefur verið sérstaklega athugað með hliðsjón af því ákvæði, og það er niðurstaðan, sem þetta frv. byggist á, - ella væri það ekki flutt, - að Alþ. sé heimilt að ákveða laun forseta með þessum hætti. Hér er að sjálfsögðu ekkert um það sagt, að Alþ. geti ekki hvenær sem er, ef því þykir henta, ákveðið það með öðrum hætti og tekið formlega ákvörðun um, hver launin skuli vera, en það er skoðun manna, að með þessu frv. sé á engan hátt skertur réttur Alþ., heldur ákveði það með þessum hætti að fela tilteknum opinberum aðila eða hlutlausum dómstóli, sem fer með launamál ríkisins, að ákvarða laun forseta. Sannleikurinn er sá, sem ég held að ekki þurfi að vera neinn ágreiningur um, að þetta er hið mesta vandræðamál að geta ekki haft á þessu annan hátt en þann, sem hefur verið að forsetalaun hafa verið ákveðin á Alþ. með fjárlögum, sem m. a. hefur leitt til þess, að þær breytingar, sem orðið hafa á launum, hafa ekki alltaf komið fram í launum forseta Íslands jafnóðum, þannig að þau eru orðin verulega á eftir að þessu leyti til. Það eru ekki einu sinni þær eðlilegu breytingar, sem verða á launum opinberra starfsmanna í samræmi við kjarasamningalögin, þegar almennar breytingar verða á launum í landinu, sem verka á laun forseta, þar sem ekki er talið heimilt, eins og lögin eru nú úr garði gerð, að svo sé, og þess vegna hefur þessi háttur verið á hafður. Ég skal játa, að það hefði auðvitað mátt hugsa sér annan hátt, sem hefði kannske verið enn þá ótvíræðara að væri heimill, og það væri sá, að Alþ. ákvarðaði, að laun forseta Íslands skyldu vera ákveðnu hlutfalli hærri en laun ráðherra, en þau eru að vísu ákveðin af kjaradómi einnig, þannig að það má segja, að það komi allt út á eitt. Ég held sem sagt og vil aðeins láta það kom hér fram, að þetta atriði hefur verið skoðað og það er álit manna, sem það hafa gert, að þessi ákvörðun, sem um er að ræða í þessum lögum, brjóti ekki í bága við umrædda stjórnarskrá.



Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu ekki þess umkominn að deila við löglærða menn um þetta atriði, en frá sjónarmiði leikmanns, sem les þetta tiltölulega skýra ákvæði stjórnarskrárinnar, þá virðist a. m. k. mjög orka tvímælis, hvort hægt er að skýra ákvæðið svo rúmt eins og hér virðist gert, og ég vildi koma þeirri ábendingu á framfæri, ef svo skyldi nú hafa verið, að þetta hafi ekki verið kannað niður í kjölinn.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins til meðferðar, og á þskj. 563 kemur fram, að n. mælir með frv. óbreyttu, en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Það, sem hér mun vera um að ræða, er, að í frv. stendur „ þrír eftir tilnefningu húsnæðismálastjórnar“, en frv. fjallar um að fjölga um einn mann í stjórn verkamannabústaða. Ég hafði tal af hæstv. félmrh. og hann sagði mér, að hann skildi það persónulega, þetta hefði jafnan verið þannig framkvæmt, að eftir tilnefningu í stjórnir hefði verið kosið hlutfallskosningu. Ef við hins vegar færum að taka hér upp í þessu sérstaka tilfelli orðið hlutfallskosningu, þá gæti það þýtt vandamál í sambandi við fjöldamargar aðrar stjórnir og væri ekki að vita, hvað það þýddi. Ráðh. sem sagt lagði á það áherzlu, að um hlutfallskosningu ætti að vera að ræða, þó að ekki stæði það með orðinu hlutfallskosningar. En slíkt hefði verið gert undanfarið í fjöldamörgum stofnunum. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég þykist vita, að það sé rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að hæstv. félmrh. skilji marga hluti persónulegum skilningi, ég a. m. k. vonast til þess. En hitt þætti mér vænna um, að það hefði komið fram, hvernig stendur á því, að það er óskað breytinga á þessu frv. Það stafar nefnilega af því, að sá meiri hl., sem fyrir er í húsnæðismálastjórn, hefur beitt þar valdi sínu - þrátt fyrir raddir frá félmrn. - til þess að koma í veg fyrir, að minni hl. fengi að láta kjósa hlutfallskosningu um menn í þessar stjórnir. Okkur finnst full ástæða til þess, mér og hv. 11. þm. Reykv., sem flytjum þessa brtt., að hér sé látin gilda sú venja í gegnum allt þetta atriði löggjafarinnar, að þar sem hluti húsnæðismálastjórnar er kjörinn hlutfallskosningu af Alþ., þá skuli og þær kosningar, sem fram fara af hálfu húsnæðismálastjórnar í aðrar stjórnir, heimilaðar á sama hátt og það skuli tekið fram í löggjöf, svo að meiri hl. hverju sinni geti ekki borið minni hl. ofurliði. Það ætti miklu frekar að styrkja þessa stofnun, að sem flestir aðilar á stjórnmálasviðinu ættu þarna aðild að, svo að ekki kæmi neitt einokunarbragð af stjórnunum. Það er þess vegna, sem ég óska eftir því, að hv. heilbr.- og félmn. taki mál þetta fyrir og athugi það gaumgæfilega, og það væri full ástæða til þess að kalla fyrir menn úr húsnæðismálastjórn og frá Húsnæðismálastofnun ríkisins til þess að athuga, hvað þar hefur gerzt.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að segja nokkur orð um þetta mikilsverða mál hér við 1. umr. Ég skal þó takmarka það verulega: „Það er frumskylda þjóðfélagsins að tryggja þeim þegnum sínum, sem komnir eru á efri ár og skapað hafa með vinnu sinni þann þjóðarauð, sem ný kynslóð tekur í arf, mannsæmandi lífskjör, viðunandi vinnuaðstöðu og möguleika til menningarlífs. Þessari skyldu hafa Íslendingar ekki gegnt sem skyldi, og er brýn nauðsyn á skipulegu átaki til að koma velferðarmálum aldraðra í það horf, sem þjóðinni er sæmandi. Þar sem fjöldi þeirra, sem náð hafa 67 ára aldri, er hlutfallslega minni miðað við vinnufæra menn hér á landi en í nágrannalöndum okkar er auðveldara fyrir okkur en nágrannaþjóðir okkar að búa að eldri þegnum þjóðfélagsins svo, að til fyrirmyndar sé.“ Á þessa lund hefst ályktun velferðarráðstefnu Félags ungra framsóknarmanna í Reykjavík, sem haldin var fyrir þremur vikum, og ég geri ráð fyrir, að undir þessi orð geti hv. alþm. tekið. Við viljum kalla okkur velferðarríki og höfum uppi ýmislega tilburði til þess að vera það. En meðan þessari frumskyldu, sem ég áðan greindi, er eigi fullnægt, er allt slíkt hjal markleysa ein. Sama máli gegnir um þá, sem óvinnufærir eru og hafa skerta starfsorku af veikindum eða öðrum ástæðum. Einnig kjör þeirra og aðbúnaður hefur úrslitaþýðingu, þegar um það er spurt, hvort velferðarþjóðfélag sé í tilteknu landi eða eitthvert annað samfélagsform. Frv. það, sem hér um ræðir, felur í sér talsverðar hækkanir á ýmsum tegundum tryggingabóta og er að því leyti spor í þá átt, sem við allir viljum fara. Það er vel farið, að úr sé bætt svo mjög sem á okkur hefur hallað í þessum efnum, þegar borið er saman við aðrar þjóðir, t.d. frændþjóðirnar á Norðurlöndum. Meginbreytingar frá gildandi reglum eru þær, að bætur almannatrygginga hækka um 20%, barnalífeyrir hækkar um 40% og fæðingarstyrkur hækkar um 13.3%. Þessar breyt. ásamt nokkrum lagfæringum, sem ég tel minni háttar, er áætlað, að muni auka útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins um 500 millj. kr. Af þeirri fjárhæð lenda þó ekki nema 180 millj. kr. á ríkissjóði, því að samkv. gildandi reglum um skiptingu kostnaðar við þær tryggingar, sem hér um ræðir - og því á ekki að breyta - eiga sveitarfélögin að bera 18% eða 90 millj. kr. af þessum umrædda bagga, atvinnurekendur 14% eða 70 millj. kr. og einstaklingar - eða hinir tryggðu - 32% eða 160 millj. kr. af þeim kostnaðarauka, sem af frv. leiðir. Hér er um talsverðar fjárhæðir að ræða, ekki skal því neitað, og vissulega mikilsverð réttarbót, þegar þessi hlið málsins er skoðuð ein út af fyrir sig, eins og hæstv. trmrh. gerði í framsöguræðu sinni hérna um daginn. Á málinu er hins vegar sá mjög stóri galli, að samkv. 80. gr. frv. eiga ákvæði þess, þó að l. verði, ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1972. Þangað til eða næstu 9 mánuði eða rúmlega það eiga ellilaunin t.a.m. að halda áfram að vera 4900 kr. á mánuði, eins og þau eru nú. Allar hækkanir, sem þangað til verða, á eldra fólkið að fá að bera bótalaust. Það má kannske segja, að einhverjum detti það í hug, að engin dýrtíðaraukning verði þangað til 1. jan. n.k. Það gildir verðstöðvun í landinu, eða er ekki svo? Því er þó því miður til að svara, að verðhækkanir hafa orðið og það verulegar á því tímabili, sem liðið er frá því, að verðstöðvunin svokallaða var sett á, og þær eru alltaf að verða. Ég hygg, að ég þurfi ekki að telja það upp fyrir hv. þdm., hverjar þær eru, því að við eigum hlut að þeim sjálfir - sumum hverjum. Við hækkuðum benzíngjaldið hér um stórfé, 2 kr. á lítrann - eða hvað það var - 3 kr. líklega. Og alls staðar blasa hækkanirnar við. Ég skal ekki reyna að spá neinu um það, hvaða atburðir kunni að gerast hér, áður en nýárssólin rennur upp næst, en hitt veit ég þó, að hinn 1. sept. n.k. lýkur svokallaðri verðstöðvun, sem sett var á hér fyrir áramótin til þess að gilda fram yfir kosningar. Tæpast ganga þau tímamót sporlaust yfir sviðið, ef að líkum lætur. Við áttum þess kost, þm. þessarar hv. d., að heyra einn þm. stjórnarflokkanna, hv. 10. þm. Reykv., lýsa því af sinni alkunnu hreinskilni hinn 10. febr. s.l., hvað líklegt sé, að gerist þennan umrædda dag. Álit hans var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „En ef verðstöðvuninni verður hætt, þá yrði það spurning, sem vissulega snertir mjög hagsmuni almennings, hvernig leysa eigi þann vanda, sem leiðir af þeim verðhækkunum, sem þá hljóta að verða þegar í stað. Nú eru kjarasamningar lausir, eins og kunnugt er, á hausti komanda, og enginn gerir öðru skóna en að einhverjar talsverðar kauphækkanir eigi sér þá stað. Að vísu er verð á útflutningsafurðum hagstætt sem stendur, en hin langvarandi og erfiða kaupdeila á togaraflotanum bendir þó til þess, að útgerðin telji sig ekki geta tekið á sig miklar kostnaðarhækkanir. Já, það er hrollvekja að hugsa til þeirra vandamála, sem blasa við, þó að sennilega verði reynt að taka upp léttara hjal í þeim efnum, a.m.k. fram að kosningum.“ Hér lýkur þessari tilvitnun, og glöggt mega menn sjá það strax, að hv. þm. ætlar að reynast sannspár, þegar hann býst við léttara hjali fram að kosningum. Gæti það ekki t.a.m. flokkazt undir léttara hjal að útmála lífsgæðin, sem í vændum séu eftir 9 mánuði? Afskaplega er ég hræddur um það, að svo kunni að fara í þessum hrollvekjandi atburðum öllum, að eitthvað saxist á þá kjarabót aldraða fólksins, sem hér er verið að lofa því, og það jafnvel svo, að það verði lítið betri kjör að hafa 6 þús. kr. á mánuði þá en tæp 5 þús. núna, en ég skal endurtaka það, að um þessa hluti ætla ég engu að spá. En svona vinnubrögð koma mér fyrir sjónir sem heldur ódýr brögð. Hér er kastað fram tveimur vikum fyrir þinglok heildarlagabálki um ein þýðingarmestu og vandmeðförnustu hagsmunamál stórs hluta þjóðarinnar, hinna öldruðu og þeirra, sem af einum eða öðrum ástæðum eru svo settir, að þeir þurfa á liðsinni samfélagsins að halda. Hér er því verið að semja um kaup og kjör þessa fólks eða ákvarða þau. Því er tæplega hægt að lá þm., þótt þeir telji sig þurfa nokkurn tíma til athugunar á þessum lagabálki, en til þess verða sjáanlega stopular stundir, þar sem frv. er dengt í þá hrúgu stjfrv. og annarra mála, sem hér eru til meðferðar þessa dagana. Ég er síður en svo að vanþakka það, að leiðréttingar séu gerðar á gildandi ákvæðum. Þeirra er sannarlega þörf, eins og ég áðan sagði. En ég bara bendi á það, að l. eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Það er því ekki umhyggja fyrir þeim, sem laganna eiga að njóta, sem veldur því, að frv. er lagt fram núna á síðustu dögum þingsins, þegar svo naumur tími er til stefnu, að hálf framsöguræða hæstv. ráðh. gekk út á það að hvetja okkur til skjótra vinnubragða og til þess, að n. beggja d. ynnu saman o.s.frv., sem jafnan er lögð áherzla á, þegar mikið liggur við. Þessi hæstv. ríkisstj., sem nú verður senn að leggja verk sín undir dóm kjósenda í landinu, ætlar ekkert fjármagn að útvega til að lagfæra kjör þessa fólks, sem hér um ræðir. Hún felldi allar till. þar að lútandi við fjárlagaafgreiðsluna í vetur. Allir sem einn sögðu þm. stjórnarliðsins nei, þegar þeir voru spurðir að því, hvort þeir vildu auka ríkisframlag til trygginganna. Þessi hæstv. ríkisstj. leggur hins vegar fram till. um miklar bætur, sem eiga að koma til framkvæmda, þegar hún er farin frá. Þessi hæstv. ríkisstj. vill gjarnan eiga heiðurinn af því að laga kjör aldraða fólksins, en hún vill ekki hafa vandann af því að afla fjárins. Þegar við stjórnarandstæðingar flytjum frv. til lagfæringar á ýmsum málum, þá er það gjarnan kallað yfirboð af hæstv. ráðh. og við kallaðir ábyrgðarlausir lýðskrumarar, þegar bezt tekst til. En hvað skyldu þá hæstv. ráðh. kalla svona málatilbúnað, ef við ættum í hlut? Væri ekki rétt að doka við og sjá, hvort það, sem gerist eftir 1. sept. í haust, verður eins hrollvekjandi og hv. 10. þm. Reykv. hugsar sér og hvernig þróun verðlagsmála verður til næsta hausts, áður en farið er að slá því föstu, að ellilaun frá 1. jan. 1972 skuli verða 70 þús. kr. fyrir hvern einstakling. Enda er það svo, að einn nm., Guðjón Hansen, sem þetta frv. hefur undirbúið, leggur það beinlínis til, að málin verði betur athuguð. Í aths., sem prentuð er á bls. 33 með frv., segir hann, með leyfi forseta: „Ég hefði kosið, að endurskoðun nefndarinnar á lögum um almannatryggingar hefði verið unnin í tveimur áföngum og hefði í hinum fyrri verið fjallað um þær breytingar, sem brýnust þörf er fyrir, en í síðari áfanga betur vandað til afgreiðslu á ýmsum málum en nefndin hefur gert ... Nefndin hefur engin skil gert veigamiklum málum, sem fjallað hefur verið um. Má þar í fyrsta lagi nefna breytingu á fjölskyldubótakerfinu, sbr. aths. við 26. gr. frv., í öðru lagi nauðsyn breytinga á ákvæðum um gjaldskyldu og lögheimili, annaðhvort með breytingum á almannatryggingalögum eða lögum um lögheimili og í þriðja lagi hugmynd um tryggingadómstól, er með fljótvirkum hætti skapaði bótaþegum réttaröryggi. Enn fremur hefði að mínu áliti mátt vanda betur til tillögugerðar nefndarinnar, ef nefndin hefði haft rýmri tíma.“ Það er því ekki bara mín skoðun, að það hefði mátt vinna þetta verk betur. Einn nm. hefur þessa sömu skoðun og lætur hana fylgja frv. Það er sanngirniskrafa, að ellilífeyrir og aðrar greiðslur almannatrygginga fylgi vísitölu eins og önnur laun í landinu gera nú, og ástæðan er þeim mun ríkari, sem þessi laun eru öðrum lægri. Í frv., sem hér um ræðir, er mikilsvert spor stigið í þessa átt, sem ég vil gjarnan fagna sem stefnumarkandi ákvörðun varðandi framtíðina. Í 78. gr. frv. er komið til móts við þessa kröfu, sem margsinnis hefur verið fram sett, en í gr. segir, með leyfi forseta: „Nú verður breyting á dagvinnukaupi verkamanna við almenna fiskvinnu, og skal ráðh. þá innan 6 mánaða, að fengnum till. tryggingaráðs breyta upphæðum bóta samkv. l. þessum og greiðslum samkv. 78. gr. í samræmi við það.“ Þarna er, að vísu afskaplega varfærnislega, verið að þoka tryggingagreiðslunum í átt til nokkurrar verðtryggingar. Að vísu á þessi verðtrygging ekki að koma fyrr en 6 mánuðum á eftir verðhækkunum og þó ekki nema að fengnum till. tryggingaráðs, en samt er þetta að mínu viti spor í rétta átt. Auðvitað væri þó réttara, að þessi laun væru miðuð við vísitölu og breyttust mánaðarlega eins og önnur laun, og ég held, að að því hljóti að verða stefnt í framtíðinni. Það getur ekki til frambúðar gengið, að verðbólgan fái óheft og bótalaust að höggva skörð í ellilaunin, eins og jafnan hefur verið til þessa. En þetta ákvæði 78. gr. frv. breytir engu um það, sem ég sagði áðan, að það er alveg út í hött að ákveða það núna, hver þessi laun eigi að verða eftir 9 mánuði, því að verðtryggingin lagar þetta ekki; hún kemur ekki til framkvæmda fyrr en 6 mánuðum þar á eftir. Í fyrsta lagi á miðju ári 1972 verður farið að brúka þessa heimild. En einmitt nú er fram undan einhver stærsta kollsteypan í efnahagsmálum, sem við höfum lengi séð - svo óskapleg, að hroll setur jafnvel að þeim, sem þó kalla ekki allt ömmu sína í þessum efnum. Ef hér væri um að ræða kjarabætur, sem koma ættu til framkvæmda núna strax, og miðað væri við gildandi verðlag, þá væri sannarlega ástæða til að syngja hæstv. ríkisstj. lof og dyrð fyrir þann fagnaðarboðskap, sem hæstv. trmrh. var að flytja hér á föstudaginn. En því miður er ekki því til að dreifa, heldur er hér miðað við dagsetningu nánast í bláum fjarska, þannig að enginn veit, hvort hér er um nokkra raunverulega kjarabót að ræða. En hvað skal segja? Kosningahrollurinn er harður húsbóndi, og margur mun það mæla, að hæstv. ríkisstj. veiti ekki af nokkrum skrautblómum í hnappagat sinnar pólitísku yfirhafnar. Og allur sá mýgrútur illa undirbúinna stjfrv., sem nú er sýndur á Alþ., gæti bent til þess, að þetta væri ráðh. ljóst ekki síður en öðrum. Um einstaka þætti frv. að öðru leyti skal ég ekki vera margorður nú. Ég sakna þess, að við þessa heildarendurskoðun, sem okkur er sagt, að fram hafi farið og frá er greint í athugasemdunum, þá hefur samt margt af ágöllum eldri tryggingalaga ekki verið lagfært. Í rauninni eru breytingarnar ekki ýkja margar. Á bls. 23 og 24 í aths. eru þær taldar upp. Ég geri ráð fyrir, að þær séu yfirleitt til bóta. Ég er ekki svo kunnugur framkvæmd tryggingamála, að ég treysti mér til að segja um það í einstökum tilvikum, en tryggingafróður maður, sem ég hef átt tal við um þessi mál, telur, að þessar breytingar séu til bóta, og ég vil gjarnan trúa því. En ég sakna þess t.d., að ákvæðin um greiðslu tannviðgerða eru eins og þau, sem nú gilda. Það er enn aðeins heimild fyrir sjúkrasamlagið að taka þátt í þeim kostnaði og þó því aðeins, að viðkomandi rn. samþykki. Ég hef alveg nýverið rætt þessi mál nokkuð hér í hv. d. í sambandi við frv., sem ég flutti um þetta efni, og ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði þá á þessu stigi, en það er sannarlega einkennilegt, svo að ekki sé meira sagt, að þetta eina líffæri, tennurnar, skuli skilið eftir, þegar um það er að ræða, að efnahagur eigi ekki að ráða því, hvort lækning fæst við sjúkdómnum, og það vantar allan rökstuðning fyrir því, að svo sé gert. Þar sem ólíklegt er, að frv. það, sem ég flutti hér um það efni ekki alls fyrir löngu, fái þinglega meðferð - það væri a.m.k. meira en ég þori að vona - þá hef ég í hyggju og hef gert til þess ráðstafanir að flytja efni þess sem brtt. við þetta frv. í þeirri von, að einhverjir af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. geti hugsað sér að fela næstu ríkisstj. að standa straum af greiðslu þessa kostnaðar á sama hátt og þeir vilja fela þeim, sem við taka, að hækka bæturnar og verðtryggja launin. Í þessu frv. eru sárafá nýmæli, þegar verðtryggingunni er sleppt. Það er búið að stagla 17 sinnum í þetta fat, sem sniðið var 1963, og það er nánast 18. staglið, sem hér er á ferðinni, og flíkin farin að verða illa bótheld. Þá vil ég gagnrýna þau hroðvirknislegu vinnubrögð, sem lýsa sér í því, að tilvitnanir í aths. til einstakra greina eru yfirleitt allar vitlausar, svo til hver einasta. Þannig eru í almennu aths. á bls. 23 og 24 fjórar tilvitnanir til frvgr. og allar rangar. Og sama er að segja um aths. við einstakar gr.; þær eru líka skakkt númeraðar. Þetta skiptir auðvitað ekki máli upp á efni frv.; það er hægt að átta sig á þessu. Og aths. eru auðvitað ekki hluti af frv. En svona hroðvirkni er leiðinleg og ástæðulaus. Stjórnarráðið er ekki orðið svo illa mannað, að þörf sé á því að henda mikilsverðum lagabálkum frá sér óyfirlesnum. Í sambandi við þá breytingu, að barnalífeyrisaldur er hækkaður úr 16 í 17 ár, sbr. 14. gr., breytast iðgjöld samkv. 23. gr. til almannatrygginga á sama hátt, að þeir, sem ekki eru orðnir 17 ára, þurfa ekki að greiða þau. Þetta tel ég eðlilega breytingu, þar sem fólk á þessum aldri er yfirleitt við nám og því óhægt um vik fyrir það að greiða þessi gjöld. Og sums staðar erlendis, t.d. í Noregi, eru þessi aldurstakmörk miðuð við 18 ár. En það vakti furðu mína við fljótan yfirlestur frv., að sjúkrasamlagsiðgjöldin eiga samkv. 40. gr. eftir sem áður að miðast við 16 ár. Þannig virðist, að þau rök, sem ég áðan nefndi fyrir því að sleppa þessu fólki við greiðslu iðgjaldanna til almannatrygginganna, séu að mati rn. ekki fullnægjandi, þegar um greiðslu sjúkrasamlagsiðgjalda er að ræða. Það má segja, að fyrir þetta unga fólk sé betri hálfur skaði en allur, en mér finnst vanta skýringar á því, hvers vegna sömu reglur eiga ekki að gilda í báðum tilvikum. Eitt af því, sem kvartað hefur verið undan, eru fæðingarstyrkirnir og framkvæmdin á greiðslu þeirra, en ákvæðin um þá yrðu þó óbreytt frá gildandi l. Það er gert ráð fyrir afnámi ríkisframfærslunnar, sem síðustu árin hefur aðeins varðað fávita. Dvöl þeirra á heilbrigðisstofnunum skal framvegis kostuð af sjúkratryggingunum. Ég held, að þessi breyting sé til bóta og eigi fullan rétt á sér, enda engin ástæða til að fara með þennan sjúkleika öðruvísi en hina. En mér er spurn. Kostar þetta ekkert fyrir almannatryggingarnar? Á bls. 34 í aths. er prentuð á Fylgiskjali í áætluð hækkun, sem leiðir af fyrirhuguðum breytingum. Þar er þessi liður ekki talinn. Þetta hefur verið greitt úr ríkissjóði til þessa, þannig að þessir peningar eru vafalaust til, en það hlýtur að eiga að færa þá inn í þetta dæmi. En annars vonast ég til, að hæstv. trmrh. skýri það fyrir mér hér á eftir, ef hann telur ástæðu til þess. Í 19. gr. er nokkur nýmæli að finna, en þar er svo ráð fyrir gert, að þeir, sem litlar eða engar aðrar tekjur hafa, eigi rétt á auknum elli- og örorkulífeyri, þannig að samanlagðar tekjur þeirra verði aldrei lægri en 84 þús. kr. fyrir einstakling og tvisvar sinnum það mínus 10% eða 151 200 kr. fyrir hjón. Hér er tekin upp skerðing eða tekjuhemill svipað og í l. var fyrir 1960. Fyrir mitt leyti get ég vel fallizt á, að einhver slík ákvæði séu í l., þannig að markmiðið með tryggingunum sé að skapa öllum mannsæmandi lífskjör og möguleika til menningarlífs, svo að ég endurtaki þau orð, sem ég byrjaði þessa ræðu á. Það er auðvitað engin ástæða til þess, að maður, sem hefur fullar tekjur t.d. úr sínum lífeyrissjóði, hafi jafnhá elli- og örorkulaun og sá, sem ekkert annað hefur við að styðjast. Ég veit, að ýmsir líta ekki svona á. Það eru ýmsir sem segja, að það, sem menn hafa sparað saman með því að greiða í lífeyrissjóð, eigi að koma þeim einum að notum alveg eins og það er gróði einstaklingsins að hafa sparað saman fé með öðrum hætti, t.d. með því að koma sér upp bankainnstæðu. Það, sem ég segi um þetta, er aðeins mín persónulega skoðun, og ég get endurtekið hana. Hún er sú, að einhver þess konar skerðing sé ekki óeðlileg, en forsenda hennar hlýtur þó að vera sú, að lágmark ellilauna eða tilsvarandi tekjur dugi fyrir framfærslukostnaði. Annars á slík skerðing engan rétt á sér. Nú er það alveg augljóst, að þau ellilaun, sem frv. gerir ráð fyrir, 151 200 kr. fyrir hjón, duga hvergi nærri þeim til lífsviðurværis ekki einu sinni eins og verðlag er í dag og þá væntanlega miklu síður, þegar l. koma til framkvæmda. Það yrði næsta óeðlilegt, að þeir, sem hafa lágar tekjur, sem koma eiga til viðbótar ellilaununum - svo lágar, að samanlagt nægi ekki það, sem þeir hafa, eigi að hlíta skerðingu á ellilaunaréttinum. Í 3. mgr. 19. gr. er svo ákvæði, sem samsvarar 21. gr. gildandi l. og heimilar, að greidd sé uppbót á ellilaun og örorkulífeyri, ef sýnt þykir, að lífeyrisþegi geti ekki komizt af án hækkunar, og ber vafalaust að skilja gr. svo, að þessi hækkun sé ekki takmörkuð við 84 þús. kr. hámarkið, sem sett er í 2. mgr., enda þótt orðalagið mætti satt að segja vera ljósara á ákvæðum þessum. Þegar til þessara uppbóta kemur, er farið að greiða eftir öðrum reglum en við elli- og örorkulaunin. Verður hlutur sveitarfélagsins rúm 50% af þeim launum, sem þannig eru greidd, þ.e. 40% beint, 10.8% gegnum Tryggingastofnun ríkisins. Ég held, að miklu réttara væri að hækka tekjulágmarkið samkv. l. meira en lagt er til með frv. og draga um leið úr þeim viðbótarlaunum, sem fólk getur fengið eftir þeirri erfiðu leið, sem bent er á í 3. mgr. Til þess að koma til greina samkv. þeim ákvæðum verður fólk nánast að segja sig til sveitar, og það eru áræðanlega mörgum þung spor. Auk þess er fjárhag ýmissa sveitarfélaga þannig varið, að þeim mun reynast fullerfitt að standa straum af þeim útgjöldum, sem þarna er um að tefla, en hlut sveitarfélaganna ætla ég ekki að gera að öðru leyti að umtalsefni nú. Augljóst er, að 151 þús. kr. duga ekki til framfærslu, og verði t.d. hjón að fara á elliheimili, þá kostar dvölin þar um 250 þús. kr. á ári fyrir þau miðað við verðlag dagsins í dag, og þannig vantar 100 þús. kr., sem verða þá að koma eftir leið 3. mgr. 19. gr., ef ekki vill betur til. Það verður að stefna að því og ná því marki fljótlega, að ellilaun og örorkulífeyrir dugi fyrir uppihaldi á elliheimili, sem verði í framtíðinni fyrst og fremst hjúkrunarheimili með viðunandi þjálfunar- og lækningaaðstöðu fyrir það aldraða fólk, sem þarfnast hjúkrunar. Jafnframt verði byggðar litlar leiguíbúðir fyrir aldrað fólk bæði í sérstökum fjölbýlishúsum, þar sem ýmis sameiginleg þjónusta er fyrir hendi, og í fjölbýlishúsum, þar sem jafnframt eru íbúðir fyrir fólk á öllum aldri, enda verði teknir upp húsaleigustyrkir til aldraðra samkv. sérstökum reglum. Þannig er þetta t.d. í Danmörku, en nýjar upplýsingar þaðan hef ég undir höndum. Þar eru ellilaunin tvöföld á við það, sem þau eru hér eða um 10 þús. ísl. kr. á mánuði, húsaleigan niðurgreidd, sími ókeypis, ef á þarf að halda, sjónvarp og útvarp gjaldfrítt, iðgjöld með almenningsvögnum því sem næst án greiðslu, tannviðgerðir greiddar eftir reikningi, gleraugu einnig og aðgangur að húshjálp, ef þörf krefur, enda eru ellilaunin þar miðuð við það takmark, að þau dugi til lífsframfæris og gera það að vísu því aðeins, að sparlega sé á haldið; það skal viðurkennt. Þessu marki verðum við einnig að ná. Og í þá veru má lita á þetta frv. sem stefnumarkandi viljayfirlýsingu. Því er sjálfsagt að samþykkja það eða hliðstæð ákvæði, sem lengra gengju. En ég endurtek, að mér finnst vinnubrögðin og allur gauragangurinn í kringum þetta fremur óviðfelldinn, því að þegar til kastanna kemur, er þó ekki annað hér á ferðinni en tilmæli núv. ríkisstj. til þeirrar næstu um að leysa vinsamlegast þann vanda, sem þessi stjórn hefur ekki valdið, þ.e. að tryggja það, að kjör aldraðs fólks og öryrkja dragist ekki langt aftur úr kjörum annarra þegna þjóðfélagsins.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða mikið við þessa umr. um einstök atriði þessa frv., heldur fara um það nokkrum almennum orðum nú. Mér mun gefast betra tækifæri til þess, þegar það kemur til n., þar sem ég á sæti og eftir að málið hefur verið þar til meðferðar, að ræða einstök atriði. Ég vil strax taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég tel, að það séu fá málefni, sem löggjafarvaldið fjallar um, sem nú sé brýnna að gera umbætur á en tryggingalöggjöfin, og þarf ekki í sjálfu sér mörg orð um það að hala, hvernig tryggingalöggjöfin, eins og hún er nú úr garði gerð, er alveg vanmáttug að fullnægja lágmarkskröfum þess fólks, sem á við að búa vanheilindi til starfa eða er orðið lasburða af elli, og hversu vanmáttug löggjöfin er í því að halda þessu fólki ofan vissra fátæktarmarka. Ástandinu í þessum málum var nýlega lýst mjög skilmerkilega í merkri blaðagrein, sem Jónas Guðmundsson, einn af fyrrverandi forystumönnum Alþfl. og fyrrverandi alþm., sem um áratuga skeið hafði haft mikil afskipti af sveitarstjórnarmálum og tryggingamálum, ritaði. Hann sagði m.a., að það væri guðlast að tala um velferðarþjóðfélag á Íslandi, því að hér ríkti ekki einu sinni framfærsluþjóðfélag. Með þessum orðum átti hann vitanlega fyrst og fremst við tryggingamálin. Það er oft talað um það, að hér á Íslandi sé lítil stéttaskipting og jafnvel að engin fátækt sé hér. Fátækt er auðvitað afstætt hugtak og ekki ákaflega auðvelt að segja ákveðið hvar mörkin liggja, en ég held, að hér á landi hljótum við að leggja stolt okkar í það og allar aðstæður leyfi okkur að setja það mark tiltölulega hátt og við getum ekki í þeim efnum t.d. farið að miða okkur við afkomu manna í þróunarlöndunum eða önnur þau ríki, þar sem þjóðartekjur á mann eru miklu lægri en hér eru. En það er kunnugt, að við Íslendingar erum meðal þeirra þjóða sem hafa hvað hæstar þjóðartekjur á mann - kannske meðal hæstu þjóðanna. Við búum líka á breiddargráðu, sem verður til þess, að menn gera miklar kröfur til ýmissa þeirra lífsþæginda, sem frekar er hægt að vera án á öðrum breiddargráðum jarðar, og af því leiðir, að menn þurfa meira til sín og hin raunverulegu fátæktarmörk liggja af þeirri ástæðu miklu ofar en meðal margra annarra þjóða. En ég tel, að það sé alveg augljóst, að hér á landi hljóti allir þeir að vera neðan hinna raunverulegu fátæktarmarka yfirleitt, sem þurfa að byggja afkomu sína á íslenzkri tryggingalöggjöf. Ég tel líka, að verkamenn, sem ekki hafa annað til framfærslu sér og sínum fjölskyldum en dagvinnutekjur, séu innan eðlilegra fátæktarmarka. En það er að mínu viti fyrst og fremst gamla fólkið, sem á fáa eða engan að og ekki hefur tekizt á langri ævi að safna í neina varasjóði til ellinnar eða þá þeir hafi eyðilagzt í eldi verðbólgunnar, og þeir, sem sjúkdómar og slys hafa dæmt úr leik, sem hér koma til álita. Það má líka nefna einstæðar mæður, ekkjur o.s.frv. og ýmsa fleiri, sem ekki hafa af neinum nægtabrunnum að ausa og verða að sætta sig við þau lágmarkskjör, sem íslenzk tryggingalöggjöf dæmir þeim. Það er að mínu viti alveg öruggt mál og hafið yfir gagnrýni, að það er raunverulega í mörgum tilfellum um að ræða hreint svelti. Þetta fólk hefur ekki til hnífs eða skeiðar í bókstaflegri merkingu. Og ég held, að það gæti verið alveg sérstakt rannsóknarefni að athuga það, við hvaða lífsskilyrði þetta fólk raunverulega lifir í stórhópum. Ég held, að niðurstaðan af því yrði sú, að í ýmsum tilfellum minnti ástandið jafnvel frekast á það, sem hér gerðist um niðursetninga á tímum hreppaflutninga fyrir áratugum síðan. Það er þess vegna vissulega ekki að ófyrirsynju, að endurskoðun hefur farið fram, sem þótti nauðsynleg á tryggingakerfinu. En um þá endurskoðun, sem hér hefur farið fram, vil ég fyrst segja það, að ég tel, að undirbúningur og framkvæmd þessarar endurskoðunar hafi verið í samræmi við verstu siðvenjur, sem tíðkazt hafa um endurskoðun stórra lagabálka á undanförnum áratugum undir viðreisnarstjórninni. Hér hefur pólitísk n. verið sett til starfa og pólitískir gæðingar að mestu leyti, þó að ég vilji ekki segja, að það sé ekki út af fyrir sig þar um margt mætra manna að ræða. En þeirri aðferð hefur ekki verið beitt, sem ætti að vera regla að beita við endurskoðun á slíkum stórum og þýðingarmiklum málaflokkum sem þessum, þ.e. að um væri að ræða breitt pólitískt samstarf t.d. milliþinganefnd, sem skipuð væri fulltrúum margra þingflokka. Í þessari n. hafa heldur engir verið, sem líta mætti á sem sérstaka fulltrúa öryrkja eða lífeyrisþega eða neinna samtaka, sem við þau mál fást, þó að hins vegar sé tekið fram í grg., að eitthvert samband hafi verið haft við þessa hópa. Það þarf heldur ekki að fara í grafgötur um árangurinn. Dómur þess manns, sem í n. átti sæti og er vafalaust langhæfastur af öllum þeim, sem skipaðir voru að öðrum ólöstuðum, er sá, að frv. hafi verið illa undirbúið og m.a. hafi verið sleppt að fást við ýmis mjög mikilsverð atriði tryggingamálanna eins og t.d. sérstakan tryggingadómstól, sem menn virðast þó vera sammála um, að nauðsyn sé á að koma á fót, og ekki hafi verið athugaðar neinar breytingar á fjölskyldubótakerfinu í þessu sambandi og hugsanlegum tengslum þess við skattkerfið. En við þetta má auðvitað ýmsu bæta. Það hefur ekki verið tekin til neinnar sérstakrar meðferðar sú aðferð, sem höfð var til tekjuöflunar til tryggingamálanna. Sá mikilvægi þáttur, sem lýtur að útgjaldahliðinni, er auðvitað ákaflega mikilsverður. En hann tengist að sjálfsögðu ýmsum öðrum grundvallaratriðum tryggingakerfisins. Í mínum huga er það t.d. mikil spurning, hvort ekki er orðin á því brýn nauðsyn að fá fram með löggjöf og með endurskoðun bæði á skattamálum og tryggingamálum beina tengingu milli skattkerfisins og tryggingakerfisins t.d. á þann hátt, að skattkerfið sé meira og beinna notað til þess að tryggja öllum, vinnufærum mönnum sem óvinnufærum, gömlum sem ungum, lágmarksframfærslu. Ég tel, að í þessu sambandi hafi líka átt að taka nefskattakerfið til rækilegrar athugunar. Ég tel það í eðli sínu óréttlátt og tel það verka að meira eða minna leyti til beinnar eða óbeinnar skerðingar á kjörum ýmissa þeirra, sem sízt skyldi, í sambandi við tryggingamálin. Ég tel t.d., að það sé alveg fráleitt, að unglingar, sem nú eru flestir sem betur fer í skólum til undirbúnings sínu lífsstarfi fram að tvítugsaldri eða fram yfir tvítugsaldur, séu látnir borga þessi iðgjöld, jafnvel þótt hagkerfið væri notað. Og staðreyndin er sú, að þessir nefskattar eru a.m.k. fyrir heimili, sem hafa mörg börn á framfæri og á einhverju tímabili mörg börn í skólum, einhver þyngstu opinberu gjöldin, sem um er að ræða. En aðalatriði þessa máls tel ég það, að við ættum algerlega að hverfa frá nefskattakerfinu og afla tekna með öðrum leiðum í okkar skattkerfi. Um þær hækkanir, sem hér eru fyrirhugaðar samkv. þessu frv. á lífeyrisgreiðslum, þá tel ég, að þær séu algerlega ófullnægjandi. Lágmarkslífeyrir er samkv. frv. ákveðinn tæpar 5900 kr. á mánuði eða rúmlega 160 kr. á dag, og það mega auðvitað allir sjá, hversu hátt það hossar hverjum þeim, sem á því verður að byggja framfærslu sína. Og þó að tekið sé með í reikninginn það tekjulágmark, sem á að ábyrgjast lífeyrisþegum samkv. frv., þá er hér ekki um að ræða nema 7 þús. kr. á mánuði eða röskar 200 kr. á dag. Í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að minnast sérstaklega á eitt atriði, og það eru tengsl þessa frv. við annað frv., sem lagt var hér fram sama daginn fyrir helgina, s.l. föstudag, um eftirlaun til aldraðra. Ég tel, að með ákvæðum þessa frv. sé verið að ræna aftur samningsbundnum greiðslum, sem aldrað fólk í stéttarfélögum á að njóta og með síðari löggjöf einnig bændur. Þau lög eru í raun og veru að verulegu leyti „annúlleruð“ með ákvæðum þessa frv. Ég tel það alveg fráleitt, að þegar tekjulágmark lífeyrisins er ákveðið, séu teknar inn í þetta þær greiðslur, sem þetta fólk á að hafa samkv. lögunum um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum, og algerlega óvenjulegt líka frá því sjónarmiði séð, að þeir aðilar, sem að þeim greiðslum standa, séu teknir inn sem einhver uppistaða í tryggingakerfinu. Hér er um alveg óskylda hluti að ræða, sem ekki er unnt með nokkurri sanngirni að blanda saman, og ég tel það illa gert og ómaklega að hrifsa þannig til baka, eins og með þessum ákvæðum er gert, með annarri hendinni það, sem látið er með hinni. Eftirlaun til aldraðra voru skoðuð og um þau samið sem alveg sérstakar greiðslur - öllum öðrum greiðslum óháðar - til þeirra öldruðu manna í stéttarfélögunum, sem ekki gátu notið þess lífeyris með ákvæðunum og samningunum um lífeyrissjóðinn, og þær greiðslur má að mínu viti ekki með neinum beinum eða óbeinum hætti skerða. Þannig að ég held, að það sé alveg bráðnauðsynlegt að gera hér breytingu á, þó að annað væri látið standa, þegar þetta tekjulágmark er ákveðið fyrir hvern einstakling, og þessar greiðslur komi ekki þarna inn í. Og sannleikurinn er sá, að þessar greiðslur til aldraðra í stéttarfélögum skipta ekki lengur máli nema fyrir betur stæða lífeyrisþega. Þeir, sem eru á lágmarksbótum samkv. lögum um lífeyrisgreiðslur til aldraðra, eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum, njóta einskis við þá löggjöf, eins og ákvæði þessa frv. eru. En ég vil samt sem áður taka það mjög skýrt fram, að ég tel, að með því að ábyrgjast ákveðið lágmarkstekjumark, liggi á bak við það alveg heilbrigð hugsun, og ég hygg, að það mætti alveg að ósekju og væri til bóta, að það væri farið lengra inn á þær brautir að ákveða lífeyrisgreiðslur eftir því, hverjir aðrir tekjumöguleikar lífeyrisþegans eru. Það er enginn vafi á því, að á sama tíma og lágmarkslífeyrisgreiðslurnar eru fyrir neðan allar hellur og verða fyrir neðan allar hellur þrátt fyrir þær tryggingar, sem nú voru fyrirhugaðar, þá fer stórfé í gegnum tryggingakerfið til fjölmargra, sem enga þörf hafa fyrir það fé af þjóðfélagsins hálfu. En þegar horfið væri að þessu, þá teldi ég sem sé, að það þyrfti að tengja þetta allt og skoða þau mál niður í kjölinn í beinu sambandi við sjálft skattkerfið og endurskoðun á því. En sem sé við segjum það, að ástandið í þessum málum sé allt á þann veg, að auðvitað verði menn öllu fegnir og gleðjist yfir hverjum áfanga, hversu smár sem hann er í því að endurbæta tryggingakerfið. Og það á auðvitað líka við um þær réttarbætur, sem í þessu frv. felast og eru allmargar, en breyta þó ekki að mínu viti eða bæta í grundvallaratriðum kerfið að neinu verulegu marki. Það voru hafðar uppi - ef ég man rétt, ef mig misminnir ekki, ég hef ekki um það orðréttar tilvitnanir, ég hef ekki aflað mér þeirra, en það ætti að vera auðvelt - stórar samþykktir á síðasta flokksþingi Alþfl. á því hausti, sem leið, um allsherjarendurbætur á tryggingakerfinu. Ég vil í sjálfu sér ekki efast um vilja Alþfl. í því í reynd, að hann hafi verið meiri en þetta frv. gefur til kynna, en hér hafi mál farið í samræmi við það, sem nýlega sagði í einu málgagni Alþfl., Alþýðumanninum á Akureyri, að Alþfl. hefði á síðustu árum lagt Sjálfstfl. til ýmis góð mál til þess að berjast fyrir, en auðvitað hefði það allt orðið að platpólitík í höndum Sjálfstfl. Þetta er að vísu nýyrði, kannske dónalegt að endurtaka það hér úr ræðustól á Alþ., en þannig stendur þetta svart á hvítu í næstsíðasta eintaki af Alþýðumanninum á Akureyri. Ég verð að segja það, að mér þykir sú hækkun lífeyris, sem hér er fyrirhuguð, lítil miðað við allar aðstæður og miðað við það, hvaða breytingar hafa verið að gerast í okkar launakerfi. Ég benti t.d. á það, að hækkunin er ekki nema í kringum 1/30 partur af þeirri kauphækkun, sem hæstv. ráðh. hefur verið ákveðin í sambandi við útreikninga á launakerfi opinberra starfsmanna, og hún er miklu minni en sú meðaltalshækkun, sem opinberir starfsmenn hafa fengið. En eins og hv. síðasti ræðumaður, 11. þm. Reykv., kom inn á, þá er þó eitt enn lakara, þ.e.a.s. það, að hér er aðeins um að ræða að gefa út ávísun á tékkhefti næstu ríkisstj. - ávísun, sem allsendis er óvíst, að nokkur innstæða verði fyrir, þegar sú ríkisstj. fer frá, sem þetta frv. ber fram. Það er staðreynd, að hæstv. núv. ríkisstj. mun á þessu ári leggja á þjóðina í sköttum og skyldum til ríkissjóðs a.m.k. hálfan fjórða milljarð, og það er líka staðreynd, eftir því sem bezt verður vitað og staðfest al talsmönnum ríkisstj. hér á Alþ., að þessum umframtekjum verður búið að eyða öllum upp til agna 1. sept. n.k., og hvar á þá að taka það fé, sem vantar fyrir t.d. þessum og öðrum nauðsynlegum útgjöldum. Ég tel að vísu, að okkar hag sé ekki svo illa komið, og spái því ekki, að honum verði svo illa komið, að við getum ekki risið undir því með þeim þjóðartekjum, sem við höfum, að auka lífeyri gamla fólksins og þeirra sjúku og vanmáttugu í þjóðfélaginu um 180–200 millj. kr. úr ríkissjóði. Ég held, að það sé enginn vafi á, að það sé hægt, en samt sem áður þarf að ákvarða til þess einhverjar leiðir, og það hefur verið vanrækt í sambandi við þetta frv. Og það hefur líka verið vanrækt að gera grein fyrir því, hvaða áhrif þetta hefur á fjárhag sveitarfélaganna og hvernig við eigum að. mæta því. Þar eru örugglega möguleikarnir töluvert minni en hjá ríkisstj. Hv. síðasti ræðumaður gerði nokkuð að umtalsefni það atriði, sem hann taldi til einna mestra bóta í sambandi við þetta frv., að nú væri ákveðið með vissum hætti að greiða vísitölu á laun. Ég get vissulega tekið undir þetta. En ég verð að játa, að mér er ekki fullkomlega ljóst, og vildi ég biðja um það sérstakra skýringa hæstv. ráðh., hvað ákvæðin um þetta raunverulega þýða Þýða þau það, að lífeyrisgreiðslur og bætur samkv. tryggingunum eigi ekkert að hækka í samræmi við kauphækkanir, sem verða á þessu ári? Gildir það aðeins um þær hækkanir, sem verða eltir næstu áramót á kaupi? Þetta er auðvitað ákaflega mikilsvert atriði vegna þess, að það er öllum augljóst, að þegar kemur að skuldadögunum 1. sept. og ég vil nú segja ekki síður 1. okt. n.k., þegar samningar óvefengjanlega verða úr gildi numdir, þá hlýtur að verða um mjög verulegar kaupkröfur að ræða af hálfu verkalýðshreyfingarinnar að sjálfsögðu fyrst og fremst vegna þess, hvernig farið hefur um þær kauphækkanir, sem hún samdi um á s.l. vori, og einnig með hliðsjón af því, að betur launaðar stéttir hafa breytt sínum kjörum nú, síðan þeir samningar hafa verið gerðir. En ef skilja ber þetta svo og ef það er meiningin, að þetta eigi aðeins að gilda um þær kauphækkanir, sem verða eftir 1. jan. 1972, þykir mér auðsætt, að þessar hækkanir, sem hér eru ákveðnar, séu nákvæmlega einskis virði og þá geti farið svo, að hlutur lífeyrisþeganna í samanburði við aðra, sem laun taka með öðrum hætti í þessu landi, verði lakari en áður. Ég verð að vísu að játa, að mér þykir miklu sennilegri sú skýring, að það sé hugsunin að þetta eigi að gilda um allar kauphækkanir, sem verða, hvort sem er á þessu ári eða því næsta. En mér hefur ekki tekizt að sjá það af ákvæðum laganna, að það sé óyggjandi. Og hv. síðasti ræðumaður skildi þetta örugglega, þar sem hans orð féllu á þann veg, að hér væri eingöngu um að ræða, að þessar óbeinu vísitölubætur ættu að fylgja kaupgjaldi frá og með næstu áramótum, en hér er auðvitað um alveg úrslitaatriði að ræða, þ.e. hvort þessar hækkanir, sem hér er vísað á í framtíðinni og lofað og væntanlega staðið við, eru einhvers virði eða einskis virði. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að mér finnst höfuðgallinn á þessu frv. vera sá, að lífeyrisgreiðslurnar og bæturnar samkv. lögunum séu of lágar og það hefði ekki verið nein ofrausn, þó að þær hefðu verið tvöfaldaðar frá því, sem nú er. Það hefði verið raunverulega alveg lágmark þess, sem hugsanlegt var, að við gætum sætt okkur við, ef við á annað borð eigum að skoða tryggingabæturnar sem einhverja vörn gegn því, að verulegur hluti af því fólki, sem erfiðast á með að bjarga sér í samfélaginu af eigin rammleik, eigi ekki að vera fyrir neðan þau fátæktarmörk, sem þjóðinni eru ekki sæmandi miðað við sína fjárhagsgetu og sínar tiltölulega miklu þjóðartekjur. Í öðru lagi tel ég það megingalla á frv., að breytingarnar á sjálfu gjaldakerfinu til trygginganna hafi ekki verið endurskoðaðar og þeim ekki breytt í grundvallaratriðum, þ.e.a.s. að ekki hafi verið horfið að neinu leyti frá nefskattakerfinu eða gerð nein tilraun til þess að fara út á þær brautir. Og svo að lokum það, að lögin skuli ekki taka gildi fyrr en 1. jan. 1972. Ég vil svo að lokum taka undir það, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði um það mál. Ég tel þetta bæði óviðunandi og ósæmandi al ríkisstj., sem er að fara frá völdum, að ætlast ekki til neins af sjálfri sér um tekjuöflun til þeirra bóta á tryggingalöggjöfinni, sem hún viðurkennir, að séu nauðsynlegar, en vísi aðeins á ríkisstj., sem enginn getur í dag sagt um, hver er eða hver verður. Ég held, að í þessum efnum væri það eitt sæmandi hæstv. ríkisstj. að standa sjálf við sínar eigin skuldbindingar, en ekki ætla það einhverjum öðrum. Ég hefði talið, að það hefði verið algert lágmark til viðbótar því, sem í þessu frv. felst, að í l. væri nú þegar sett ákvæði um nýja og betri endurskoðun á öllu tryggingakerfinu, t.d. með skipun milliþinganefndar. En þrátt fyrir þetta, sem ég hef sagt, þá vil ég ítreka það, að frv. í heild gefur - því er ekki hægt að neita - ofurlítið fyrirheit um nokkrar úrbætur, sem hafa vissulega verið tíundaðar hér rækilega af hæstv. ráðh. í hans framsöguræðu, og eins og ég sagði áðan, þá verða menn, eins og málin standa í þessum efnum, flestu fegnir. Ég mun því ekki fyrir mitt leyti gera neinar tilraunir til þess að tefja afgreiðslu á þessu máli og leggja mitt fram til þess, að það geti fengið fljóta afgreiðslu, en ég ætlast líka til þess, að sú hv. n., sem fær það til athugunar, taki frv. raunverulega til rækilegrar yfirvegunar og geri á því allra nauðsynlegustu breytingar til þess, að frv. geti talizt nokkur veruleg bót á því slitna fati, sem íslenzka tryggingakerfið nú er.



Herra forseti. Þeir tveir hv. þm., sem rætt hafa um þetta mál, eftir að hæstv. ráðh. flutti framsöguræðu sína fyrir því, hafa vikið að ýmsum mikilvægum atriðum, sem ég er í stórum dráttum sammála, og get ég þess vegna stytt mál mitt nokkuð með tilliti til þess, sem þeir hafa sagt um ein og önnur atriði frv. Hv. 11. þm. Reykv. byrjaði mál sitt á því að lesa hér yfir þingheimi ákaflega fallega ályktun frá ungum framsóknarmönnum, sem þeir höfðu gert hér alveg nýlega. Mér datt nú í hug, þegar næsti ræðumaður var hv. 4. þm. Norðurl. e., að það hefði eiginlega staðið honum nær að lesa þessa ágætu ályktun, en það er nú sama hver það gerði. Þetta var ályktun af því tagi, að það geta allir undir hana tekið, jafnvel rosknir framsóknarmenn líka. Hæstv. ríkisstj. er býsna dugleg að unga út frv. nú síðustu dagana. Það hefur verið margsinnis tilkynnt þm., að ætlunin er sú að ljúka þingi fyrir páska, svo að það er nú orðinn býsna skammur tími til stefnu að afgreiða allan þann sæg mála - eða eitthvað verulegt af þeim - og það jafnvel stórmála, sem drífur nú daglega á borð hv. þm. og þá alveg sérstaklega frá hæstv. ríkisstj. Ég gerði mér það til dundurs hér fáeinar mínútur í dag að telja saman þau frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt á borð þm., ný frv. núna síðan 10. marz eða síðustu 12 dagana, og mér taldist svo til, að það væru 21 þingmál, og kann þó vel að vera, að ég hafi ekki talið allt. En þetta er lágmarkstala þeirra stjfrv. - og þáltill. mun þar vera ein að vísu - sem lögð hafa verið á borð þm. núna síðustu 12 dagana. Og síðan er alþm. ætlað að taka þessi sum hver stóru mál til meðferðar og fjalla um þau á þeim skamma tíma, sem eftir er af þinghaldinu. Eitt þessara stóru mála, sem kemur nú svo seint á þingtíma, er það frv. til l. um almannatryggingar, sem hér er nú til umr. Það hefur ekki dulizt neinum, að af hálfu þeirra hv. Alþfl.-manna var hér að fæðast allmyndarlegt afkvæmi, og held ég, að það hafi a.m.k. verið skýrt frá því í þremur blöðum Alþýðublaðsins með svo að segja heimsstyrjaldarletri hverju sinni, að þetta frv. væri nú á leiðinni og hv. þm. Sigurður Ingimundarson ætlaði að halda um það ræðu á einhverjum Alþfl.-fundi, og síðan, að hann væri búinn að halda um það ræðu. Þá kom álíka stór fyrirsögn - ekki var hún nú stærri - um það, að nú mundi hæstv. félmrh. leggja málið fyrir, og síðan kom að sjálfsögðu fréttin um það, að hann hefði haldið sína ræðu um málið. Þetta er nú allt gott og blessað, ekki sízt þegar um stórmál er að ræða, en eins og þegar hefur verið bent á, þá bendir margt í þessum málatilbúnaði og þá alveg sérstaklega af hálfu þeirra hv. Alþfl.-manna til þess, að þetta sé málið, sem eigi að fleyta Alþfl. yfir brim og boða komandi kosninga. Það, sem ég vil gera aths. við, er sitt af hverju, en áður en ég vík að því, vil ég taka það fram, að ég mun ekki eyða tíma hv. þm. í það að fjalla um þær breytingar, sem gerðar eru með þessu frv. á gildandi l. um almannatryggingar. Ég hygg, að það sé rett, sem hér hefur komið fram, að þær breytingar yfirleitt, ekki aðeins þær hækkanir út af fyrir sig, sem gera skal á ýmsum bótum, heldur ýmsar aðrar breytingar, eru yfirleitt til bóta. Úr því skal ekkert dregið, og ég hef í sjálfu sér ekki aths. að gera við hinar einstöku breytingar nema varðandi það, sem áður hefur nú verið gagnrýnt hér, og ég mun koma að síðar, þ.e. gildistöku þessara breytinga. En það, sem ég vildi þá fyrst gera aths. við, er, hvernig að þessu máli hefur verið staðið, hvernig að því hefur verið unnið. Það er skýrt frá því, að sex menn hafi unnið að undirbúningi þessa frv. í um það bil eitt ár. Tveir þeirra manna, sem að málinu hafa unnið, eru ráðuneytisstjórar í þeim rn., sem þarna eiga fyrst og fremst hlut að máli og um að fjalla, og er á engan hátt ástæða til að gagnrýna það, að þeir hafa verið í nefndinni. Þriðji nefndarmaður er sérfróður maður um tryggingamál og að allra dómi einhver hinn hæfasti maður, sem við höfum á að skipa í þeim efnum, og er sízt ástæða til að gagnrýna það, að hann hafi átt sæti í nefndinni. Síðan kemur einn fulltrúi Sjálfstfl., ágætur maður og hagfræðingur, en maður, sem ég veit ekki til, að hafi neitt sérstaklega kynnt sér tryggingamál. Og síðan koma tveir fulltrúar, hvorki meira né minna en tveir fulltrúar hv. Alþfl. í þessari sex manna nefnd. Það þarf ekki að leita lengra. Það er að sjálfsögðu enginn í þessari nefnd, sem á nokkurn hátt getur talizt fulltrúi þeirra stjórnarandstöðuflokka, sem nú eiga að afgreiða þetta stóra mál á hálfum mánuði eða svo á allra mesta annatíma þingsins. Það datt engum þeirra, sem að þessari nefndarskipun stóðu, í hug, að því er virðist, að það væri ástæða til, að þeir ættu fulltrúa í þessari undirbúningsnefnd. Þar var heldur enginn fulltrúi lífeyris- og bótaþega - enginn, sem hægt var að nefna sem sérstakan fulltrúa þessara aðila. Það var engin kona í nefndinni, og þannig mætti lengi telja. Þessi nefnd, sem ég gagnrýni að þessu leyti fyrir það, hvernig hún er til komin og þá að sjálfsögðu hæstv. ríkisstj. og hæstv. fyrrv. félmrh. fyrir skipan hennar, hefur unnið að undirbúningi málsins nú í eitt ár, en auðsjáanlega - bæði er það þegar komið fram og ég mun koma nokkuð að því hér á eftir - þó haft of skamman tíma til þess að vinna sitt verk, eins og raunar einn nefndarmanna undirstrikar allsterklega í sínu séráliti og það m.a.s. sá nefndarmaður, sem að öllum hinum ólöstuðum hefur tvímælalaust mest vit á þessum hlutum. En þessi nefnd hefur starfað í heilt ár og þó auðsjáanlega skort tíma til að vinna verk sitt eins vel og skyldi og eins og hún hefði jafnvel eða a.m.k. sumir nefndarmenn hefðu viljað, en svo á Alþ. að taka við málinu, þessu mjög svo fjölþætta og sérhæfða máli að sumu leyti, og afgreiða það hér á fáeinum dögum eða jafnvel dagstundu. Þetta er ástæða til að gagnrýna, bæði nefndarskipunina og hvernig að Alþ. er búið að þessu leyti og þá alveg sérstaklega, þegar það er haft í huga, að í þessari endurskoðunarnefnd var enginn, sem taldi það sitt verkefni að skýra til að mynda stjórnarandstöðuflokkunum frá því, sem væri að gerast í þessu efni. Það er margt, sem hefur auðsjáanlega ekki unnizt tími til að gera í sambandi við heildarendurskoðun á þessum mikilvæga lagabálki, og ég get ekki varizt þeirri hugsun, að þetta mál hafi næstum því hálfendurskoðað verið tekið úr höndum nefndar og fleygt hér inn á Alþ. á síðustu dögum þingsins, af því að þetta á að verða einhvers konar björgunarakkeri fyrir Alþfl. í komandi kosningum. Að því er varðar sjálfa nefndarskipunina, er ekki við hæstv. núv. félmrh. að sakast, en hann ber hins vegar ábyrgð á flutningi málsins og verður að svara til saka, að því er það snertir, ef um sakir væri að ræða, sem ég tel vissar vera. Og þar sem hann hefur nú nýlega tekið við stjórn þessara mála og er nú tiltölulega ungur maður af stjórnmálamanni og ráðh. að vera, þá vil ég beina því til hans, að hann hugleiði það vel, hvort það sé skynsamlegt, svona þegar til lengdar lætur fyrir Alþfl. og fyrir hann sem ráðh. félagsmála að líta á þessa stofnun, eins og Alþfl. virðist hafa gert frá upphafi, í mjög ríkum mæli sem einhvers konar sérstofnun sína, sem hann í rauninni ætti og gæti ráðskazt með nokkurn veginn einn og án þess helzt, að aðrir kæmust þar teljandi að í sambandi við meðferð þeirra mála. Og ég vona, að hann láti ekki á sannast þessari stofnun, að hún verði skírð upp, eins og sumir hafa nú verið að bera sér í munn, að í stað þess að heita hinu virðulega heiti Tryggingastofnun ríkisins yrði hún kölluð í framtíðinni Velferðarstofnun aldraðra krata, eins og ég hef heyrt gerðar till. um. Því miður hefur ekki unnizt tími til eða verið lögð næg vinna í það að endurskoða þetta mál í heild, og eins og ég áðan sagði, ber álitsgerð eða sérálit Guðjóns Hansens þess glöggt vitni, að slík endurskoðun hefur ekki farið fram, en sú álitsgerð er birt hér aftan við frv., og það eru eins og þegar hefur verið bent á að nokkru ýmis ákvæði í þessu frv. og í aths. við það, sem bera vott um slíka fljótaskrift, að það er naumast sæmandi að leggja slíkt fljótaskriftarmál fyrir Alþ. sem stjfrv. Fljótt á litið verður ekki annað sagt en þær hækkanir, sem lagt er til, að gerðar verði á lífeyristryggingum, séu allverulegar. Þegar ég segi fljótt á litið, þá á ég við, að ef allt væri með felldu, ef ætlunin væri, að þessi lög næðu fram að ganga nú þegar, og ef gert væri þá jafnframt ráð fyrir, að það ákvæði, sem gildir sem hækkunarákvæði, eins konar vísitöluákvæði, ætti jafnframt að taka gildi nú þegar, þá væri þarna um allverulegt og býsna myndarlegt skref að ræða í sambandi við hækkun á ýmsum bótum. Og það er ástæða til að vekja athygli á því út af fyrir sig, að ég hygg, að það sé staðreynd, að hvað þetta atriði snertir, þá tók frv. verulegum stakkaskiptum frá því, sem n. hafði eða meiri hl. n. hafði skilað af sér eftir því, sem maður vissi bezt, og eftir því, sem jafnvel stóð til að leggja þetta mál fyrir. Og vissulega er ástæða til fyrir þá, sem hvað eftir annað hafa flutt till. um hækkanir á lífeyrisbótum, að fagna því, að frv. felur í sér verulegar hækkanir. Og raunar kann það að virðast í fljótu bragði dálítið einkennilegt, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar standa nú að frv., sem felur í sér svipaðar og að sumu leyti allmiklu meiri hækkanir jafnvel en till. voru gerðar um í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna síðast, og þá voru þær till. frá okkur Alþb.-mönnum og - ef ég man rétt - fleiri stjórnarandstæðingum kolfelldar og margsagt m.a. í málgögnum hv. Alþfl., að þetta væru algerlega óraunhæfar till. og fjarstæða og annað eftir því. En það er nú svo, að þó að hæstv. núv. ríkisstj. flytji nú till. um hækkanir, sem eru í sumum greinum að nafninu til meiri en hún felldi núna skömmu fyrir áramótin, þá fylgir óneitanlega töluvert meinlegur böggull þessu skammrifi, og það er sá böggull, sem þegar hefur verið bent á af fyrri ræðumönnum hér í dag, að þetta frv. allt er í rauninni ávísun á framtíðina. Það á ekki að koma á einn eða neinn hátt til framkvæmda fyrr en um næstu áramót. Og þegar það er haft í huga, að það er nærri ár eða 9 mánuðir, sem eiga að líða, þar til þetta frv. kemur til framkvæmda, þá lækkar nú töluvert á því risið, því að hér er í rauninni um að ræða - og sérstaklega með tilliti til þess, að kosningar eiga að fara fram og enginn veit, hver stjórnar þessu landi eftir þær kosningar - eitthvað svipað og stundum hendir einstaklinga og jafnvel fyrirtæki, sem þurfa að bjarga sér í bili með því að gefa út ávísun og í bezta lagi biðja viðtakanda að framvísa ekki ávísuninni fyrr en eftir tiltekinn tíma, af því að þeir ætla þá að biðja vin eða kunningja að bjarga fjármálunum og hafa lokið þeirri björgunarstarfsemi á einhvern hátt, þegar að skuldadögunum kemur. Það er sem sé næsta ríkisstj., sem á að glíma við þann vanda að afla fjár til þess að fjármagna þetta mál, og þá fer nú heldur að lækka á því risið, eins og ég áðan sagði. Á það hefur þegar verið bent, en ég sé ástæðu til að inna alveg sérstaklega eftir svari við því, hvort það sé ekki rétt skilið og hvort það leiði ekki af eðli þess máls, að frv. á ekki að neinu leyti að taka gildi fyrr en um þessi áramót, að hækkanir á verkamannakaupi, sem verða fram að gildistöku þessa frv., koma ekki til með að hafa áhrif, að það sé í rauninni ekki fyrr en frv. eða l. hafa tekið gildi um næstu áramót, sem það ákvæði fer að hafa áhrif, en ákvæðið er eins konar verðtryggingarákvæði þessa frv. og er gott og gilt út af fyrir sig. Það er ákvæðið í 78. gr., sem þannig hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður breyting á dagvinnukaupi verkamanna við almenna fiskvinnu, og skal ráðh. þá innan 6 mánaða, að fengnum till. tryggingaráðs, breyta upphæðum bóta samkv. l. þessum og greiðslum samkv. 73. gr. í samræmi við það.“ Það hefur þegar verið um það spurt, og ég ítreka þá spurningu: Er hægt að skilja þetta frv., verði ekki gerð á því breyting, á annan veg en þann, að þetta ákvæði eins og önnur ákvæði frv. taki fyrst gildi frá næstu áramótum og gildi þá ekki um aðrar hækkanir á dagvinnukaupi verkamanna en þær, sem yrðu, eftir að þessi lög hafa tekið gildi. Það er nauðsynlegt að fá þetta alveg skýrt og ákveðið fram, því að það er ljóst, að á þessu veltur í rauninni mjög mikið, hvort frv. er að verulegu leyti pappírsgagn og sýndargagn eða hvort það má telja líkur til, að það geti að allmiklu leyti staðizt og sé þá gert ráð fyrir, að þær verðhækkanir og hækkanir á kaupi, sem kunna að verða til næstu áramóta, verði teknar inn í þetta dæmi. Um þetta er nauðsynlegt að fá bæði skýr svör og - að ég tel - skýr ákvæði, ef einhver vafi þykir leika á um þetta, og það á að sjálfsögðu, ef það er ætlun hæstv. ríkisstj., að svona, eins og ég nefndi nú, skuli með fara, að segjast með skýrum orðum í frv. Eitt dæmi um þá fljótaskrift, sem hefur ráðið auðsjáanlega allt of mikið ferðinni í sambandi við það að koma þessu frv. fram og að gera við það aths. og nauðsynlegar skýringar, er það, að hvergi er gerð nákvæm grein fyrir því, hvernig þær um það bil 500 millj. kr., sem talið er, að þessi löggjöf komi til með að kosta á ársgrundvelli, komi til með að skiptast á milli þeirra fjögurra aðila, sem eiga að greiða þær eða standa skil á þeim. Þá má e.t.v. segja, að það geti hver og einn reiknað þetta út, þar sem gefið er upp, hver hlutföllin eiga að vera, og það er rétt, en ég hefði hins vegar talið, að það hefði verið full ástæða til þess, að það kæmi alveg skýr og eindregið fram, hvernig þessar 500 millj. kr. koma til með að skiptast í fyrsta lagi á ríkissjóð, í öðru lagi á hina tryggðu, í þriðja lagi á atvinnurekendur og í fjórða lagi á sveitarsjóðina. Ég hef gert tilraun til þess að reikna það út, hvernig þetta kemur til með að skiptast, og það kann að vera, að ég hafi ekki tekið öll atriði þar með í reikninginn, en í fljótu bragði virðist mér, að skiptingin sé á þessa leið, og vek ég þá athygli á því, að þær 85 millj. kr., sem áætlað er, að það kosti Tryggingastofnunina að tryggja öllum 84 þús. kr. lágmark í elli- og örorkulífeyri, skiptist í öðrum hlutföllum en annað fé. Þær skiptast, að því er mér skilst, á milli ríkissjóðs og sveitarfélaga í hlutföllunum 2:3. Ríkissjóður greiðir 3 hluta, en Tryggingastofnunin 2. Eftir því sem ég hef komizt næst, þá skiptast þessar 500 millj. kr. þannig, að ríkissjóður komi til með að greiða um 168 millj. kr., hinir tryggðu skilst mér, að komi til með að greiða um 149 millj. kr., atvinnurekendur kæmu til með að greiða um 65 millj. kr., en sveitarsjóðirnir um 118 millj. kr. Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. hafi þessa útreikninga á reiðum höndum eða geti a.m.k. fljótlega aflað sér þeirra, og hann leiðréttir þá væntanlega, ef hér er skakkt með farið. Í sambandi við þetta atriði, að sveitarsjóðunum virðist vera ætlað að greiða um 118 millj. kr. af þessari upphæð, þá væri einnig fróðlegt að fá um það upplýsingar, hvort hæstv. ríkisstj. telji, að hagur sveitarsjóða sé almennt það góður eða svo vel sé fyrir tekjustofnum þeirra séð, að það sé sérstaklega auðvelt fyrir þá að standa undir þessum stórauknu fjárframlögum, án þess að neitt verði gert í tekjustofnamálum sveitarfélaganna. Ég veit ekki betur en það sé jafnvel von á öðru frv. um skattamál, sem eftir því, sem maður veit bezt, kæmi til með að þjarma jafnvel enn meir að sveitarfélögum í sambandi við möguleika þeirra til skattheimtu aðra en þá að hækka þá skattheimtuna á einstaklingunum, sem mörgum þykir a.m.k. allvíða vera orðin nógu þung fyrir. Það væri fróðlegt að frétta um það hjá hæstv. ráðh., hvort það sé litið þannig á af hæstv. ríkisstj., að það sé tiltölulega auðvelt fyrir sveitarsjóðina að snara þessum fjármunum út, segjum á næsta ári, án þess að þeir fái möguleika til þess að afla sér tekna með öðrum bætti en þeim, sem nú er þeim einn eftirskilinn samkv. þeim l., sem í gildi eru. Ég mun ekki fara langt út í þá sálma að ræða um einstök atriði þessa frv., en þar sem ég kem ekki til með að eiga sæti í þeirri n., sem málið fer til, þykir mér þó ástæða til að nefna hér nokkur atriði, sem að mínum dómi og okkar Alþb.-manna hefði verið ástæða og væri ástæða til að breyta í sambandi við tryggingalöggjöfina og allsherjarendurskoðun hennar. Það fyrsta, sem ég vil nefna af einstökum atriðum og virðist a.m.k. hvergi koma fram í aths. við frv., að um hafi verið rætt, er, að við teljum, að það sé eðlilegt, að sjúkrasamlögin, en ekki bæjarfógetar, annist umboðsstörf fyrir tryggingarnar, og alveg sérstaklega tel ég, að þetta sé eðlilegt fyrirkomulag og heppilegt, eftir að sú breyting verður gerð samkv. þessu frv., sem ég er algerlega fylgjandi, þ.e. að hreppasjúkrasamlögin verða lögð niður, en sýslusjúkrasamlög taka við. Það hefur að okkar dómi verið að ýmsu leyti óheppilegt, að sýslumenn og. bæjarfógetar annist þessi umboðsstörf fyrir Tryggingastofnun ríkisins, eins og alls staðar hefur verið og er utan Reykjavíkur. Það hefur a.m.k. þótt brenna við, að starfsemi eða innheimtuháttur sumra þeirra sýslumanna og bæjarfógeta, sem hlut eiga að máli, hafi mótazt nokkuð mikið, ef svo má segja, af innheimtusjónarmiðunum einum. Það er hins vegar eðlilegt og sjálfsagt, að ef bótaþegar telja sig beitta misrétti í sambandi við einhver atriði, að því er varðar framkvæmd almannatrygginga, þá eiga þeir að geta leitað til hinna löglærðu manna, sýslumanna og bæjarfógeta, um aðstoð, og það á að vera hægt að leita til þeirra að mínum dómi sem hlutlausra aðila, en það er naumast fyrir hendi, þegar þeir eru sjálfir umboðsmenn trygginganna. Ég hygg því, að það væri full ástæða til þess að athuga það, hvort ekki væri rétt og eðlilegt að gera þá breytingu, allveigamiklu breytingu að vísu, að sjúkrasamlögin, einkum nú eftir að þau stækka verulega og þeim fækkar, annist þessi umboðsstörf, en ekki sýslumenn og bæjarfógetar. Þá vil ég eindregið taka undir það, sem fram kemur einnig í séráliti Guðjóns Hansens, að það er orðin full þörf á því að koma hér upp sérstökum tryggingadómstól til þess m.a. að flýta fyrir þeim málum, sem nauðsynlegt og eðlilegt er, að heyrðu undir slíkan dómstól. Ég hef ekki um það fleiri orð, en geri ráð fyrir, að bæði að því er tekur til þessa ákvæðis og nokkurra fleiri, komi ég til með að flytja eða standa að brtt. við þetta frv. Að nokkrum einstökum gr. skal ég víkja stuttlega. Í 12. gr. segir - ef ég hef ekki misskilið hana - að mér skilst, að ekki skuli greiddur örorkulífeyrir manni, sem hefur misst starfsorku vegna veikinda, nema örorkan sé 75% eða þar yfir. En hins vegar skilst mér, að heimilt sé að greiða örorkulífeyri, ef örorkan nær 50%, þegar hún er af völdum slysa. Það er aðeins spurning um það, á hverju það byggist að gera þarna svona ákveðinn greinarmun á eftir því, af hvaða tilefni örorkan er til komin. Í sambandi við 14. gr. virðist - og það er, ef ég ekki misskil hana, eitt af sýnishornum um fljótaskrift í sambandi við þetta mál - hafa fallið niður að gera ráð fyrir því, að faðir geti notið barnalífeyris frá tryggingunum, ef móðir er dáin. En það virðist hins vegar samkv. öðru ákvæði, að það sé stefnan með frv., að þannig verki þetta, að það sé ekki aðeins um að ræða móður, ef faðirinn hefur látizt. Þetta er ástæða til að n. taki til athugunar, hvort það hafi ekki verið ætlunin með frv., að þetta væri gagnkvæmt. Þá vil ég víkja að því og beina því sérstaklega til n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort það sé eðlilegt hlutfall og á hverju það í rauninni byggist, sem sagt er í 15. g:., þar sem fjallað er um mæðralaun, að árleg mæðralaun með einu barni séu - þau eru, að ég tel, alveg furðulega lág - 6 þús. kr. rúmar. Hins vegar eru þau með tveimur börnum 33 600 kr. og með þremur börnum eða fleiri 67 200 kr. Þetta held ég, að ætti að taka til athugunar m.a. með það í huga, að alloft er það a.m.k. þannig, að móðirin með eina barnið er e.t.v. vegalitla stúlkan og ógifta stúlkan, sem á oft og tíðum í töluverðum erfiðleikum með að sjá fyrir barni sínu. Og í fljótu bragði sýnist manni, að það sé óeðlilegt að gera þarna svona gífurlega mikinn mun á einu og tveimur börnum. Mig langar aðeins til að beina þeirri spurningu til n., hvort ekki væri sanngjarnara, að mæðralaun með einu barni næðu til að mynda allt að helmingi þess, sem ætlunin er að greiða með tveimur börnum. Þá tel ég ástæðu til að gera aths. við eða skjóta því til n., að í 16. gr. er kveðið svo á, að fæðingarstyrkur skuli vera 14 700 kr. Þetta er nokkur hækkun frá því, sem verið hefur, og er skýrt frá því, ef ég man rétt í aths., að hér sé miðað við það, sem greitt er á fæðingarheimilinu við Landsspítalann, og ef svo er, að þarna er miðað við daggjöld, eins og þau eru nú í dag á fæðingardeild Landsspítalans, þá sýnist mér, að miklu einfaldara sé og eðlilegra, að ákvæðið væri á þá lund að miða þessar greiðslur til að mynda við daggjöldin á fæðingardeild Landsspítalans, eins og þau verða á hverjum tíma, en ekki festa þarna þá greiðslu, sem nú gildir og verður vafalaust orðin allt önnur og hærri eftir tiltölulega skamman tíma. Það hefur þegar verið rætt um það - ég hygg, að það hafi verið hv. 4. þm. Norðurl. e., sem kom inn á ákvæðið um greiðsluna um þann lágmarksellilífeyri, ef svo má komast að orði, sem þeim mönnum skal tryggður samkv. þessu frv., sem ekki hafa neinar aðrar tekjur en ellilífeyrir - að lágmarksellilífeyrir verði aldrei lægri en 84 þús. kr. á einstakling á ári. Það er tvennt, sem er ástæða til að vekja athygli á í sambandi við þetta ákvæði, sem vissulega er þó til bóta frá þeirri hörmung, sem verið hefur, að því er tekur til lágmarksellilífeyris. Annað er það, að hér er í þessu tilfelli sveitarfélag skyldað til að greiða 2/5 þeirrar fjárhæðar, sem til þarf til að bæta upp þetta lágmark ellilífeyris, og það er sennilega, ef þessi leið er farin, lögð sú sönnunarbyrði, skilst mér, á einstaklinginn, að hann sanni það, að hann hafi ekki aðrar tekjur eða hverjar lágmarkstekjur hans eru,- ef hann á að eiga þess kost að fá þennan viðbótarellilífeyri. Ég held, að það sé ástæða til að taka þetta til nýrrar athugunar og m.a. velta fyrir sér þeirri spurningu, hvort ekki á að hætta að krefja sveitarfélögin um þetta, hvort það á ekki að setja þau ákvæði í lög, að þennan mismun eigi Tryggingastofnunin að greiða að fullu, því að þarna finnst mér eða er ég hræddur um, að þeim, sem verða að sækja um þennan viðbótarellilífeyri og þurfa að sanna með einhverjum hætti, að þeir hafi ekki aðrar tekjur, finnist, að það séu eins og einhverjar leifar af framfærslufyrirkomulaginu, sem yfirleitt er þó búið, sem betur fer, að kippa út úr þessu tryggingakerfi. Það er ekki mikið um það, að það lykti lengur af hinu gamla framfærslusjónarmiði, en það er ekki laust við, að einmitt þetta ákvæði hér, sem ég hef nefnt, minni á a.m.k. þetta gamla framfærslufyrirkomulag. Ég skal nú mjög fara að stytta mál mitt. Það eru ýmis önnur atriði, sem ástæða er til að koma með brtt. við, en ég skal ekki við þessa umr. fara nánar út í þá sálma. Eins og ég áður sagði, þá hefði þetta frv. verið nokkuð myndarlegt skref í þessa átt í sambandi við tryggingalöggjöf okkar, ef ætlunin hefði verið að framkvæma það nú þegar miðað við það verðlag og kaupgjald, sem nú gildir í landinu. En þegar höfð er hliðsjón af þeim tveimur atriðum, að frv. á ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót, og vitað er, að á því tímabili hljóta að verða bæði verulegar verðhækkanir og vafalítið einnig verulegar kauphækkanir á almennu verkamannakaupi, fer glansinn nokkuð mikið að fara af þessu frv. Það skulu svo vera mín lokaorð að inna hæstv. félmrh. eftir því, hvaða skilning hann og þeir, sem sömdu þetta frv., leggja í það atriði, hvort þær hækkanir á verkamannakaupi, sem verða fram að gildistöku þessara l., eigi að skilja á þá leið, að þær verði teknar með í sambandi við ákvæðið í 78. gr., eins konar vísitöluákvæði í 78. gr., eða hvort sá skilningur er réttur, sem mér finnst eðlilegt að leggja í þetta frv., að ákvæðið um þetta vísitöluákvæði, ef svo má kalla það, komi ekki heldur til framkvæmda fyrr en um næstu áramót og bótaþegar eigi þá ekki von á þeim leiðréttingum eða hliðstæðum leiðréttingum við það, sem verkamannakaup kann að hækka á tímabilinu fram að gildistöku l. Mér virðist, að þetta skipti verulegu máli, og ef það er meiningin að taka eigi tillit til þessara kauphækkana, hugsanlegu og líklegu kauphækkana, þá eigi ákvæði um það að koma inn í l., svo að ekki sé neitt vafamál þar um.



Herra forseti. Það frv. til l. um almannatryggingar, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt fram, sver sig allmjög í ætt sína, svo mjög er þar þræddur ferill þeirra l., sem í gildi eru nú. Hefði þó margur búizt við mikilli breytingu hér að lútandi, þar sem reynslan hefur leitt í ljós ófáa galla á núverandi tryggingalöggjöf. Þær breytingar, sem hér er um að ræða, breyta í litlu meginbyggingu löggjafarinnar sjálfrar, en líkjast fremur litlum plástrum, sem settir eru einn og einn ofan í óhemað sár. Þó er ástæðulaust að vísa þeim nýjungum öllum, sem hér eru, frá sem ógagnlegum. Margar þeirra bera skýlausan vott um framfaravilja, þótt hægfara sé, og ber sízt að vanvirða hann. Enn sem fyrr eru það upphæðir lífeyrisbóta, sem mest aðkallandi má kalla og stinga líka mest í augun. Enn sem fyrr verður gamla fólkið að láta sig hafa það að geta ekki lifað á ellilaununum sínum, verði frv. það, sem hér liggur fyrir, að l. Allt tal um velferðarþjóðfélag, um tryggingaþjóðfélag, verður hjáróma, meðan sú staðreynd blasir við, að aldraða fólkið í landinu með langan og oft strangan vinnudag að baki þarf að berjast við daglegar fjárhagsáhyggjur fram undir það síðasta. Frv. sjálft og aths. þær, er því fylgja, eru mikið athugunar- og lesefni og satt að segja litt skiljanlegt, að það skuli ekki lagt fram, fyrr en komið er fram undir þinglok og öll borð eru orðin yfirhlaðin af óafgreiddum málum. Almannatryggingarnar eru þó slíkt stórmál, að meira en full ástæða er til að veita því athugula og í öllu nægjanlega meðferð hér á þingi, áður en því verður hleypt út sem samþykktri löggjöf. Það væri hægt að ræða marga daga um almannatryggingar, eðli þeirra og framkvæmd. Ég mun ekki velja mér þann kostinn, heldur fara nokkrum orðum um örfá atriði. Ég vil þá fyrst líta á 8. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að eftir sem áður skuli embætti sýslumanna og bæjarfógeta annast umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina. Þetta lítur vel út á pappírnum, og ekki efa ég, að embættin yfirleitt muni gera greinargóð skil til Tryggingastofnunarinnar. Hinu skal ekki gleymt, að þessi sömu embætti eru líka innheimtustofnanir ríkissjóðs, og dæmi eru um það, að bótaþegi hefur haldið á kvittun fyrir þinggjaldi sínu einni saman, þegar hann fór heim frá því að sækja bæturnar, sem hann þurfti þó mjög á að halda. Augljóst er, hvað þetta dæmi sannar og önnur slík. Nú vill e.t.v. einhver spyrja: Af hverju kærir ekki sá bótaþegi, sem hefur réttinn sín megin? Og við getum öll leitað svarsins og fundið það. Hinn almenni borgari er oft smælingi gagnvart ríkisvaldinu. Við skulum ekki ætla það, að hver og einn bótaþegi þekki tryggingalöggjöfina til hlítar. Og í þriðja lagi stendur bótaþeginn frammi fyrir valdi, sem unnt er að misbeita, því að eins og við þekkjum embætti sýslumanna, þá eru þetta afskaplega margþætt og margslungin embætti, sem vafi leikur á, að lýðræðislegt megi telja að hafa í einu og sama embættinu. En auðvitað fer það eftir mönnum, hvernig þar er á haldið. Skoðun mín er sú, að eðlilegra væri, að tryggingaupphæðin væri sjálfstæð gagnvart annarri opinberri fésýslu eða innheimtu, og ég geri mér í hugarlund, að þá væri betur varðveittur sá andi, sem löggjafinn befur frá upphafi viljað byggja almannatryggingarnar á. Ég skal taka það fram, að þó svo þau atriði, sem fram koma í 60. gr. frv. og hafa verið í l., hafi verið brotin, þá eru yfirvöld þau, sem embættinu stjórna, mannleg eins og við dl og því ástæðulaust að ætla, að hér sé um almenna lögbrotavenju að ræða. En meðan þetta er eitt og sama embættið, þá er hættan fyrir hendi fyrir því, að innheimtugleðin, sem vissulega á rétt á sér á sínum stað og sínum tíma, beri anda tryggingalöggjafarinnar ofurliði. Ég læt svo útrætt um það atriði. Eins og ég hef áður drepið á, þykir mér svo sem upphæðirnar í II. kafla frv. stingi mjög í augu. Þær eru ekki í samræmi við framfærslukostnað dagsins í dag, hvað þá líkar því, sem maður gæti gert sér í hugarlund, að þarfirnar verði, þegar 1. sept. er liðinn hjá, ef spádómar ýmissa hv. þm. úr stjórnarliðinu - og þá sérstaklega eins þeirra - eiga eftir að rætast, sem ég því miður hef grun um, að sé ekki byggt á sandi. Sú nauðsynlega aðstoð, sem almannatryggingar ættu að láta í té, verður því ekki byggð á þessum tölum. Mér telst til, að hjá þeim aðila, sem tekur ellilífeyri sinn frá og með 67 ára aldri, verði mánaðarlífeyrisgreiðslan um 5800 kr. á mánuði. Það er fjarstæðukennt að ætla sér, að nokkur lifi á þeirri upphæð, hvað þá ef ástandið á eftir að versna frá því, sem nú er. Sé hér um að ræða slitnar manneskjur, sem ófærar eru orðnar til vinnu, verða þar að öllum líkindum aðrir framfærsluaðilar að koma til, því að á þessari upphæð verður ekki skrimt. Að vísu er til heimildarákvæði í 1. mgr. 19. gr. Það er hins vegar óljóst orðað, að því er mér þykir, en þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að greiða uppbót á elli- og örorkulífeyri, ef sýnt þykir, að lífeyrisþegi geti ekki komizt af án hækkunar.“ En sjálfsagt verður þessari heimild ekki beitt almennt, enda hugsuð sem aukaheimild, og eflaust verður gengið út frá bótaupphæð 11. gr. að viðbættri þeirri nýjung, sem felst í 2. mgr. 19. gr. um hækkun fyrir þá, sem hafa lægri tekjur en 84 þús. kr. Um ellilífeyriskaflann má í einni setningu segja, að bæturnar nægja engan veginn. Gamla fólkið kemur enn sem fyrr til með að sitja með sínar áhyggjur um sinn fjárhag og um sinn næsta dag, sama gamla þreytta fólkið og einu sinni setti þó nokkuð stórar krónur inn á sparisjóðsbók - krónur, sem nú eru orðnar að litlum aurum. Sé litið á upphæð fullra örorkubóta, eins og kveðið er á um í frv., þá kveður við sama tón. 70 560 kr. skulu vera laun þeirra, sem öryrkjar eru að fullu. Ég get ekki ímyndað mér, að nokkur láti sér detta í hug, að það sé raunhæf tala. Þannig mætti halda áfram. Frv. er alls ekki aldæla slæmt, en það nær of skammt. Nauðsynlegustu bæturnar eru of lágar, sjálf tryggingin er ónóg og endurskoðunin of skothent. Og með tilliti til þess, að frv. á ekki að taka gildi sem lög fyrr en eftir um það bil 9 mánuði, þá getur maður ekki fundið í rauninni nokkra rökræna grundvallarástæðu fyrir því að keyra það í gegn núna í þinglokin aðra en helzt þá, að það ætti að nota það sem einhvers konar flagg í kosningabaráttunni. En ef slíkt á að reyna, þá ættu þeir, sem þar eiga hlut að máli; að gæta þess, að þar verður um bætt flagg að ræða. Þar eru margar bætur á fána, sem einu sinni var fallega gerður miðað við aðstæður. Ég vildi svo að lokum aðeins minnast á það, að mér finnst vafasamt og ástæða til að taka á því af fullri varkárni að leggja meiri álögur á sveitarfélögin en gert er. Alþ. hefur alla tíð - líklega söguna í gegn frá því, að það fékk löggjafarvald - verið nokkuð veikt fyrir því að leggja álögur á sveitarfélögin án þess að skammta þeim í staðinn næga tekjustofna. Þetta vita sveitarstjórnarmenn fyllilega, og þeir hafa líka beðið mjög um aukna tekjustofna, en ég efast um, að þegar á allt er litið, hafi Alþ. nokkurn tíma heyrt þær bænir sem skyldi. Í 37. gr. í frv. þessu er rætt um sjúkrasamlög sýslna. Satt bezt að segja virðist þróunin, m.a. ef vitnað er í samþykktir síðasta aðalfundar Sambands ísl. sveitarfélaga, vera sú, að menn séu mjög farnir að hallast á þá sveif, að sýslurnar séu í þann veginn að syngja sitt síðasta vers og ný umdæmaskipun í landinu muni taka við af þeim. Við, sem út um landið búum, finnum það alltaf betur og betur, að það eru ekki í rauninni þessi gömlu, dönsku sýslumörk, sem afmarka samstöðu okkar, heldur allt önnur landfræðileg, samgönguleg mörk, og því vaknar hjá mér sú spurning, hvort ekki gæti verið happasælla núna, t.d. þegar stendur yfir endurskoðun á læknaskipunarlögum, að sjúkrasamlögin fylgdu frekar læknishéruðum en sýslum, sem einhvern tíma voru teiknaðar úti í Danmörku af mönnum, sem hvorki höfðu séð Ísland né höfðu landakort. Það er nú víst kominn kvöldmatartími hjá flestum, svo að ég skal fara að stytta mál mitt, en ég get ekki látið hjá líða í lokin að lýsa þeirri miklu reynslu, sem það er fyrir einn sveitamann að koma hér inn á Alþ. í þinglok. Allt, sem maður hefur lesið um þingræði, fer maður að efast um, að sé til í raun hér. Ég hef orðið efnislega mjög miklu ríkari, síðan ég kom hingað. Ég á orðið heilt bókasafn. En ef maður athugar, hvaðan það bókasafn er komið, þá er það komið frá þeim í „ráðinu“. Þeir í „ráðinu“ senda Alþ. síðustu dagana, sem það starfar, margt; þá senda þeir inn þessar fallegu bækur. Ég er viss um, að þetta þykir mörgum skemmtilegt efni, og þm. sitja við það nótt sem dag, ef svo má að orði komast, að paufast í gegnum þetta, en allir geta ímyndað sér, hvernig hin þingræðislegu vinnubrögð verða fyrir bragðið. Ég held, að þetta sé eitt af því, sem styður það, að það þurfi að taka vinnubrögð hér á Alþ. til mjög mikillar endurskoðunar og athugunar, en þá held ég, að það væri gott að hafa með í ráðum menn á borð við Guðjón Hansen og fara eftir því, sem þeir segja.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég þarf að taka fram og sérstaklega hefur verið til mín beint að gera grein fyrir. Í fyrsta lagi er það fyrirspurn frá 5. þm. Reykn. varðandi þær hækkanir, sem kynnu að verða á vörum og þjónustu fram til áramóta, hvort hækkanir yrðu á bótum fyrir næstu áramót vegna þeirra. Við þessu er ekki annað svar en það, að í dag er þetta heimilt, og þessar heimildir hafa gjarnan allar verið notaðar, en eftir áramót er það skylt. Það hefur verið fundið mikið að því, hversu langan tíma hafi tekið að undirbúa þetta frv. Sjálfsagt verða til spurningar hjá þeirri n., sem málið fær til meðferðar, og munu þá þeir, sem í n. voru, svara. En ég minni menn á, að 20% hækkun þýðir 500–600 millj. kr., sem ekki er hægt að afla með litlum fyrirvara. Þess vegna er talið nauðsynlegt að bera málið fram nú, þannig að bæjarfélögum og þeim öðrum, sem eiga að greiða lífeyristryggingarnar, vinnist tími til þess að undirbúa sig undir þessa heimild. Að öðru leyti þakka ég mönnum prúðmannlegan málflutning, en ítreka óskir mínar um, að málinu verði vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 2. umr., hefur landbn. halt til meðferðar, og mælir hún einróma með samþykkt þess. Eins og nál. á þskj. 508 ber með sér, hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við frv. Efni þessa frv. er einungis það, að nú eru hækkuð nokkuð skotlaun fyrir hlaupadýr og eins verðlaun fyrir að vinna grendýr. Með lögum 1957 var ákveðið í krónutölu, hversu há þessi verðlaun og skotlaun skyldu vera, og þótti nú orðið tímabært að hækka þau nokkuð. Þetta frv. má segja, að sé árangur af viðræðum, sem orðið hafa milli ríkisvalds og sveitarfélaganna, en það eru þau, sem bera kostnaðinn af þessum launum að verulegu leyti. Ég hef af því spurnir, að eftir að þetta frv. hefur gengið í gegnum Nd., hafi þess gætt, að menn hafi komið og átt tal við veiðistjóra um það, hvernig stæði með að fá að taka þátt í grenjaleitum og minkavinnslu. Þetta virðist sem sé strax hafa orðið til örvunar, og ég vil vænta þess, að þótt hækkunin hafi ekki orðið meiri en þessi, þá sé hún nægileg til þess að örva til þeirra verka, sem þarna er verið að verðlauna. Það liggja fyrir brtt. hér til allverulega meiri hækkunar en gert er ráð fyrir með frv. Ég vil ætla, að það sé óþarft að fara eins hátt og hér er gert ráð fyrir, og ég vil mæla með því mjög ákveðið, að það sé farið í það á þann hóflega veg, sem frv. gerir ráð fyrir, og ég tel, að það muni ekki vera þörf á því að svo komnu máli að spenna bogann hærra. Ég mæli þess vegna með því fyrir hönd meiri hl. landbn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Háttv. 2. þm. Austf., Kristján Ingólfsson, flytur hér ásamt mér brtt. á þskj. 544. Brtt. þessar eru til samræmis við það, sem veiðistjóri, Sveinn Einarsson, leggur til í því áliti, sem birt er á þskj. 330, og fram kemur frá landbn. Nd. Ég geri ráð fyrir, að háttv. þm. hafi kynnt sér álit veiðistjóra, en hann segir, að á undanförnum árum hafi áhugi manna minnkað fyrir dýraveiðum sökum þess, hve verðlaun fyrir unnin dýr eru nú lág samanborið við verðlag og kaupgjald, eins og það nú er. En það, sem við leggjum til í okkar brtt., er það, að verðlaun fyrir að vinna refi hækki um helming frá því, sem nú gildir, eins og lagt er til í frv., að því er varðar minka. Upphæðir þær, sem hafa verið borgaðar á hvert unnið dýr, voru ekki háar í fyrstu, og auk þess hefur verðgildi peninga minnkað ört hin síðari ár. Þess vegna tel ég, að það sé ekki freklega af stað farið að tvöfalda verðlaunin frá því, sem verið hefur, þar sem kaup hefur meira en tvöfaldazt frá 1964. En það er staðreynd, að af því, að hætt var að eitra fyrir refi, þá er meiri nauðsyn að borga mönnum vel fyrir grenjavinnslu og einnig fyrir að vinna hlaupadýr og minka. Þá leggjum við til, að eftirleiðis borgi ríkið eitt alla minkavinnslu, þar sem þessar greiðslur koma mjög misjafnlega niður á einstök sveitarfélög og fámennu hrepparnir verða oft að borga mun meira en þeir fjölmennari - sem dæmi um þetta má nefna Ögurhrepp, Skógarstrandarhrepp og Þingvallasveit. Í þessum sveitum hafa útgjöld verið mjög mikil við minkavinnslu og því eðlilegt, að þeim sé jafnað niður á stærri heildir, þar sem þeir, er búa við þessa vágesti, verða auk þessa oftast fyrir miklum skaða. Þá vil ég á það minna, að minkarækt er hafin hér á landi að nýju, og þrátt fyrir gefin fyrirheit um það að búa svo vel um, að engin dýr sleppi úr girðingum eða búrum, þá hefur það brugðizt, og því er óeðlilegt að láta þau sveitarfélög, sem hafa villiminkinn, kosta vinnslu hans, þar sem minkaræktin er yfirleitt ekki tilkomin fyrir óskir þeirra bænda og þeirra sveitarstjórna, sem þarna eiga hlut að máli. Mér finnst, að þetta vandamál standi þjóðarheildinni nær að taka á sínar hendur en fámennum sveitarfélögum, sem jafnan verða fyrir miklum skaða, eins og ég minntist á áðan. Ég vænti þess, að háttv. þm. taki brtt. okkar til greina, sem eru á þskj. 544, og samþykki þær, því að þær eru til samræmis við það verðlag, sem nú gildir í landinu, og í öðru lagi, að ríkið taki á sig þá áhættu, sem fylgir minkaræktinni, sem nú er hafin að nýju í landinu.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og orðið sammála um að mæla með því, að það yrði samþ. óbreytt. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum til að skýra það. 1. flm. þess skýrði fyrir okkur efni þess hér við 1. umr., og ég hef litlu við það að bæta. Ég get aðeins sagt það, að það er talið, að þetta sé um 1/2 hektari, sem hér er um að ræða, sem kemur til greina að selja Sigurjóni Guðmundssyni til viðbótar því landi, sem hann á þarna fyrir, en allar líkur benda til þess, að þetta sé allmiklu minna land, og það, sem ég vil leggja sérstaka áherzlu á, er það, að þetta land er óræktanlegt og innan girðingar hjá Sigurjóni Guðmundssyni, þannig að það virðist ekki vera gengið neitt á jörðina að því leyti, sem hún er nú notuð af þeim, sem hana sitja. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa frekari orð um þetta frv., en eins og ég sagði áðan, þá mælir n. með, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. landbn. og þá sérstaklega form. hennar, hv. 5. þm. Sunnl., fyrir fljóta afgreiðslu á þessu máli. Það kemur sér vel fyrir þá, sem hlut eiga að máli, vegna þess að frv. var síðbúið hér af ástæðum, sem ég skal ekki rekja, en þeim mun meiri ástæða er til þess að þakka það, að vel hefur verið brugðizt við, og vonandi verður málið afgr. héðan frá d. hið fyrsta. Það er hér um algert smámál að ræða á landsvísu, en allstórt mál fyrir þann mann, sem í hlut á, og ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vildi aðeins láta þessar þakkir mínar koma fram, um leið og málið verður afgr. héðan.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 608, hefur menntmn. fjallað um þetta frv. og leggur til að það verði samþ. óbreytt. Helztu breytingar á gildandi lögum um Stýri mannaskólann í Reykjavík, sem í þessu frv. felast, eru þær, sem nú skal greina: 1. Að felld er niður úr lögunum upptalning á því námsefni, sem lesa skal fyrir einstök próf í skólanum. Í staðinn er gert ráð fyrir því, að slík upptalning verði framvegis í reglugerð, svo að auðveldara verði að koma við nauðsynlegum breytingum, eftir því sem tækni og breyttar aðstæður að öðru leyti gera æskilegt og nauðsynlegt. 2. Inntökuskilyrði í skólann eru hert nokkuð, en þó á þann veg, að þeir, sem ekki hafa tilskilinn undirbúning, geta öðlazt hann með því að sækja undirbúningsdeild eða námskeið við skólann. Þessi breyting er talin nauðsynleg til þess að auðvelda kennslu í skólanum og gera kleift að auka þar fræðslu í sérgreinum svo sem óhjákvæmilegt er. 3. Með frv. þessu er samræmt námsefni 2. bekkjar farmannadeildar og fiskimannadeildar á þann veg, að sömu skipstjórnarréttindi fást eftir nám í þessum deildum báðum. Þetta er talið horfa mjög til bóta og því á að fylgja aukin hagkvæmni miðað við þær aðstæður, sem í gildi eru. Þar sem það er æskilegt og enda í mörgum tilfellum nauðsynlegt að yfirmenn á skipum geti nokkuð jöfnum höndum starfað á fiskiskipum og farskipum. 4. Frv. gerir ráð fyrir þeirri breytingu, að skipuð verði skólanefnd við Stýrimannaskólann, en slík n. hefur ekki verið þar við þennan skóla til þessa. Eins og ég sagði telur menntmn., að frv. þetta sé til bóta og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.