Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef beðið um orðið utan dagskrár á þessum mikla annadegi þingsins vegna þess að upp er komið mjög alvarlegt mál sem þolir enga bið að Alþ. taki föstum tökum. Svo sem öllum hv. þm. er kunnugt hefur samstarfsnefnd um verndun landhelginnar skorað á allt launafólk í landinu að taka sér frí frá vinnu á morgun til þess að mótmæla öllum samningum við útlendinga um fiskveiðar í landhelginni og til þess að mótmæla herskipainnrás breta. Í þessu skyni höfðu verkalýðsfélög, fjórðungssambönd og landssamtök komið auglýsingum til Ríkisútvarpsins með áskorun til sinna félagsmanna um að þeir legðu niður vinnu á morgun. Við þessum auglýsingum tók auglýsingaskrifstofa Ríkisútvarpsins athugasemdalaust. Síðan gerðist það milli 11 og 12 í morgun, eða nánar til tekið laust fyrir hádegi, að sá úrskurður kom frá útvarpsstjóra að ekki mætti birta auglýsingar sem fælu í sér mótmæli gegn samningum við útlendinga í fiskveiðilandhelginni, ekki mætti birta auglýsingar, sem fælu í sér mótmæli gegn herskipainnrás breta og ekki mætti birta auglýsingar þar sem skorað væri á fólk að leggja niður vinnu. Útvarpsstjóri tjáði samstarfsnefndinni að þessi ákvörðun hefði verið tekin af lögfræðingi Ríkisútvarpsins, Þór Vilhjálmssyni, og hefði hann borið við að slíkar auglýsingar væru brot á hlutleysi útvarpsins. Í gær birtust auglýsingar frá samstarfsnefndinni sem fólu í sér áskorun um að fólk legði niður vinnu þannig að það, sem var leyft í gær, er ekki leyft í dag. Nú er mjög skammt síðan rigndi yfir landsmenn óteljandi áskorunum um að konur legðu niður vinnu. Þetta birti Ríkisútvarpið án nokkurra aths. og ekki var þá borið við að hér væri um hlutleysisbrot að ræða. Því er spurning mín til hæstv. menntmrh.: Hvað hefur valdið því að áskorun um að leggja niður vinnu í mótmælaskyni við landhelgissamninga við útlendinga og herskipainnrás breta er allt í einu talin hlutleysisbrot af hálfu Ríkisútvarpsins? Þetta hefur haft það í för með sér að mörg verkalýðsfélög, þ. á m. Alþýðusamband Austurlands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, hafa ekki getað komið frá sér neinum auglýsingum, þar eð þeir úrslitakostir voru settir að annað hvort væru auglýsingarnar bundnar við að auglýsa fundahöld eða þá að þeim yrði kastað í ruslakörfuna. Nú er það svo að það eru alls ekki öll verkalýðsfélög eða verkalýðssambönd á landinu sem ætla sér að halda fundi, en skora einungis á fólk að leggja niður vinnu og þau fá því engum boðum komið til sinna félagsmanna gegnum ríkisfjölmiðla. Ég vil eindregið skora á hæstv. menntmrh. að aflétta þessu banni þegar í dag til þess að verkalýðsfélögum og verkalýðssamböndum nýtist auglýsingatími Ríkisútvarps og sjónvarps í kvöld og leyfi mér að krefja hann hér skýringa á þessum úrskurði Ríkisútvarpsins.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þingstörf og ekki endurtaka neitt af því sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði hér. Ég þakka henni fyrir að vekja máls á þessu og hafði reyndar hugsað mér að gera það líka. Það, sem ég vildi segja hér, er að það er auðsætt að það hefur verið kippt í spottann í stjórn auglýsingadeildarinnar, því að það sem var, eins og hér kom fram, leyft í gær og talið þá löglegt, þ. e. a. s. áskorun til þjóðarinnar um að taka sér frí frá vinnu á morgun og mæta til útifundar, það er orðið ólöglegt í dag. Það er sem sagt staðreynd að útvarpið hefur tekið sér vald til þess að semja sjálft auglýsingarnar fyrir stærstu fjöldasamtök í landinu og því vil ég mótmæla. Ég held að slíkt hafi ekki áður skeð, að Alþýðusambandi Íslands hafi verið neitað um auglýsingar um fullkomlega löglegar athafnir, því að ég ætla að enn séu það lög í landinu að menn geti tekið sér frí frá vinnu ef þeir óska og þurfa og það sé algjörlega innan ramma allra íslenskra laga. Ég skoða þetta auglýsingabann útvarpsins eða öllu heldur sjálftöku um að semja auglýsingar fyrir stærstu fjöldasamtök í landinu sem hreina og ósvífna árás á Alþýðusamband Íslands, á verkalýðshreyfinguna í landinu og það verður áreiðanlega ekki þolað af alþýðusamtökunum. Ég kveð mér líka hljóðs til þess að vekja athygli fréttamanna á þessum furðulegu athöfnum Ríkisútvarpsins, því að enn trúi ég því að til sé fréttafrelsi í landinu og að fréttir af þessum mótmælum okkar hv. þm. Svövu Jakobsdóttur verði ekki látnar ósagðar, hvorki í fréttum útvarps og sjónvarps né dagblaðanna. En kannske fer það svo. Það á eftir að reyna á það hvort einnig fréttin um þessi mótmæli okkar verður bönnuð eða ekki. Það er kannske næsta skref. Ég vil sérstaklega beina orðum mínum til hæstv. menntmrh. sem ég þekki að því að vera dreng góðan og vilja ekki vamm sinn vita, að hann kippi hér í taumana áður en í frekara óefni er komið. Ég treysti honum til þess og vona að hann gefi yfirlýsingar í þá átt hér á hv. Alþ. nú þegar.



Herra forseti. Hér er vissulega komið upp mál sem hlýtur að vekja athygli almennings í landinu þegar svo er staðið að eins og hér virðist hafa verið gert af hálfu opinberrar stofnunar, Ríkisútvarpsins. Ég vil ekki trúa því fyrr en ég tek á því að hæstv. menntmrh. hafi gefið fyrirskipun um slíkt eins og hér hefur gerst, og ég treysti því að hann komi hér upp á eftir og gefi um það yfirlýsingu að hér sé ekki um að ræða hans forskrift eða fyrirskrift og að hann muni sem ráðh. þessarar stofnunar aflétta þeim ósköpum sem hér hafa átt sér stað, þvingunum gegn löglegum aðgerðum stærstu launþegasamtaka í landinu. Ég vil því eindregið taka undir það, sem fram hefur komið hjá þeim hv. tveimur ræðumönnum sem hér hafa talað á undan, en ég vil jafnframt spyrja hv. þm. Þórarin Þórarinsson, form. útvarpsráðs, um það, hver skoðun hans sé á þessu máli. Er það hans skoðun, að hér hafi verið löglega og réttilega að farið með bann við auglýsingum um að mótmæla samningum eða um útifund vegna landhelgismálsins? Ég skora á hv. þm. Þórarin Þórarinsson að koma hér upp og lýsa yfir skoðun sinni á því sem hér hefur gerst. Er hann samþykkur þessum aðgerðum eða ekki? Ég vil einnig beina þessu til hv. þm. Ellerts B. Schram, varaform. útvarpsráðs. Vill hann styðja þessar aðgerðir sem útvarpsráðsmaður. Er það að einhverju leyti vegna þrýstings eða ákvörðunar meiri hl. útvarpsráðs sem þetta hefur gerst, eða er þetta eingöngu tekið upp í viðkomandi stofnun? Ég vænti þess að bæði hæstv. ráðh. og a. m. k. hv. þm. Þórarinn Þórarinsson upplýsi afstöðu sína til þessa máls, því að það verður vissulega tekið eftir því ef þessi ákvörðun hefur verið tekin í einhverjum tengslum við hugarfar hv. þm. Þórarins Þórarinssonar, sem er form. útvarpsráðs. Ég treysti því, að hann hafi ekki átt hér hlut að máli, eins og ég treysti því að hæstv. menntmrh. hafi ekki lagt á ráðin við slíka meðferð á auglýsingum sem eru að öllu leyti löglegar.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. utan dagskrár vil ég fyrst geta þess að í 5. og 6. gr. reglugerðar um útvarpsauglýsingar eru ákvæði sem eru ætluð til þess að koma í veg fyrir að auglýsingatímar útvarpsins séu notaðir til áróðurs með óeðlilegum hætti og eins til þess að koma í veg fyrir að texti auglýsinga sé óviðunandi að öðru leyti. Ég tel rétt, út af því að þetta mál er vakið hér upp, að rifja upp þessar tvær gr. reglnanna, með leyfi hæstv. forseta. 5. gr. er þannig: „Auglýsingum skal um efni og lengd haga skv. óskum auglýsenda eftir því sem unnt reynist. Þó skal hafna auglýsingum ef á þeim eru eftirfarandi annmarkar: 1. Ef auglýsing brýtur í bága við íslensk lög. 2. Ef auglýsing eða heiti auglýsanda er mengað ádeilu eða hlutdrægri umsögn um stjórnmálaflokka, stefnur í almennum málum, félagsheildir, stofnanir eða einstaka menn. 3. Ef auglýsing brýtur í bága við almennan smekk eða velsæmi. 4. Ef auglýsing er ekki á réttu íslensku máli. 5. Ef auglýsa á áfengi eða tóbak. 6. Ef auglýsa á peningalán, hjónabandsmiðlun, hvers konar spádóma eða dulrænar lækningar. 7. Ef flytja á afmæliskveðjur til einstakra manna. Auglýsingaskrifstofu er heimilt að gera breytingar á texta auglýsingar ef nauðsynlegar eru til þess að hún samrýmist þessum reglum, enda skulu breytingarnar gerðar í samráði við auglýsanda. Ef ekki næst til auglýsanda skal auglýsingu skotið á frest eða hún felld niður, fremur en að efni hennar sé verulega raskað eða gildi hennar rýrt án samþykkis hans.“ Í 6. gr. segir svo: „Gæta skal þess stranglega að auglýsingar frá stjórnmálaflokkum eða stjórnmálafélögum eða auglýsingar í þágu slíkra samtaka séu með öllu lausar við áróður eða árásir. Slíkar auglýsingar mega vera: 1. um fundi eða aðrar samkomur og má þá nefna fundarstað og tíma, ræðumenn, fundarefni, (sbr. þó 1. málsgr.), 2. um skrifstofur, heiti skrifstofu, stað og símanúmer og 3. leiðbeiningar til kjósenda um kosningu, t. d. utan kjörstaðar. Auglýsingar um efni blaða, tímarita, bæklinga eða bóka skulu vera með öllu lausar við áróður eða árásir.“ Þannig er sem sagt 5. og 6. gr. sem ég áðan nefndi og fela í sér ákvæði um þetta efni. Framkvæmd þessara reglna er, eins og ég ætla að öllum hv. alþm. sé kunnugt, í höndum yfirmanna útvarpsins. Og sannleikurinn er sá, að það hefur áður þurft að beita ákvæðum þessara greina í sambandi við auglýsingar. Ég frétti um þetta atvik fyrst núna, ég held kl. 20 mín. gengin í tvö. Ég hafði ekki séð eða heyrt auglýsingar og sem sagt ekkert heyrt um aðdraganda málsins fyrr en þá, að einn fyrirspyrjandi sagði mér frá því að hann hefði hug á að spyrjast fyrir um þetta atriði hér. Ég er þess vegna ekki kunnugur málinu í einstökum atriðum, veit ekki hvernig auglýsing hefur lítið út þegar hún kom til auglýsingastofunnar né heldur hverjar breytingar voru á henni gerðar. Ég mun ekki eiga hlut að því að rifta ákvörðunum stjórnenda útvarpsins um þetta atriði eða önnur nú eða í annan tíma með skyndiaðgerðum. Komi upp ágreiningur, eins og t. d. hér hefur upp komið, verður auðvitað um hann fjallað skv. lögum og starfsvenjum, og má þá m. a. vísa til 7. gr. í þessum reglum, en þar segir einmitt: „Sé hljóðvarpsdeild í vafa um hvernig með auglýsingu skuli fara skv. reglum þessum skal bera auglýsinguna undir útvarpsstjóra. Heimilt er útvarpsstjóra að skjóta vafaatriðum undir úrskurð útvarpsráðs. Snerti vafaatriði óhlutdrægni ber að leggja það fyrir útvarpsráð ef þess er kostur.“ Þú hef ég, herra forseti, lokið svari mínu til hv. fyrirspyrjenda.



Herra forseti. Það vantar nú ekki nema nokkrar vikur upp á að 30 ár séu liðin síðan ég byrjaði að vinna hjá Ríkisútvarpinu. Ég hef fylgst allnáið með starfsemi þess á þessu tímabili. Ég staðhæfi að ekkert fordæmi sé um það að auglýsingu frá stéttarsamtökum, sem ná til hér um bil 3/4 hluta landsmanna, hafi verið synjað á þeim forsendum sem hér um ræðir. Við skulum gá að því, að hér voru ekki stjórnmálaflokkar að koma á framfæri pólitískum áróðri. Það var ekki verið að auglýsa tilraunalækningar eða áfengi eða tóbak. Það var verið að hvetja landsmenn til þess að sýna samstöðu, þá samstöðu sem gjarnan hefur verið rætt um nú síðustu dagana af hálfu íslenskra ráðherra, samstöðu í landhelgismálinu gegn erlendu ofbeldi, samstöðu um málstað Íslands í landhelgismálinu. Við vitum ósköp vel að hér var tekið í spotta, eins og hv. þm. Björn Jónsson orðaði það. Við vitum ósköp vel að yfirstjórn útvarpsins var falið með pólitískri pressu að koma í veg fyrir þessar auglýsingar. Það virðist sem sagt samrýmast málstað ríkisstj. í landhelgismálinu að koma í veg fyrir það að landsmenn geti látið í ljós vilja sinn. Samkv. upplýsingum hæstv, menntmrh. mun verða fjallað um það a. m. k. fram yfir helgi hvort leyfa eigi að auglýsa í Ríkisútvarpinu fundi og löglegar félagslegar aðgerðir sem samrýmast lýðræðisvitund hvers einasta ærlegs manns aðgerðir sem fram eiga að fara á morgun. Afstaða hæstv. menntmrh. til þessa máls, sem hann kvaðst ekki hafa vitað um fyrr en klukkan að verða hálftvö, benda til þess að upphaf á afgreiðslu þess þingmáls, sem fjalla á um í dag, eigi að vera í grunsamlega miklu samhengi við eðli þess.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði hér í miklum undrunar- og hneykslunartón um það að yfirvöld Ríkisútvarpsins hygðust koma í veg fyrir auglýsingar um aðgerðir sem samræmdust lýðræðisvitund þjóðarinnar. Hann gat þess að aldrei áður hefði verið neitað um leyfi til auglýsingar eða neitað að taka auglýsingu frá samtökum sem í væru u. þ. b. 3/4 hlutar þjóðarinnar. Þetta hljómar í fljótu bragði vel, ef mönnum væri ekki fyllilega ljóst að þessir 3/4 hlutar þjóðarinnar hafa ekki gefið neitt umboð til handa stjórnendum launþegasamtaka til þess að beita samtökunum í stórpólitískum tilgangi. Þetta samræmist að mínu viti ekki lýðræðisvitund þjóðarinnar. Þetta er misnotkun á launþegasamtökum þjóðarinnar. Og það sýnir sig best hvað þarna liggur að baki þegar upp standa tveir þm. Alþb. og því miður með formann Alþýðusambandsins í slagtogi með sér. Ég harma -  Það er bara svo, að samtök með þúsundir manna innan sinna vébanda eru dálítið annað en fámennt lið manna sem hefur verið kosið til forustu í þessum samtökum. Ég hef litið svo á, og svo mun og gera fjöldi manns í þessu landi, að launþegasamtökin séu fyrst og fremst til þess að berjast fyrir stéttarhagsmunum og fyrir almennum hagsmunum þess fólks sem í samtökunum er, en ekki til þess að beita sér fyrir annan aðilann aðeins í stórpólitískum og mjög viðkvæmum átökum með þjóðinni sjálfri. Hv. 5. þm. Norðurl. e. nefndi að allt, sem málið hefði snúist um í þessum auglýsingum, hefði verið það að hvetja þjóðina til samstöðu. Samtökin eða samstarfsnefndin, sem á bak við auglýsingar hinna ýmsu félaga stendur, og ályktanir, sem frá þeirri nefnd hafa komið, eru sannarlega ekki þess eðlis að það sé hægt að segja að það hvetji þjóðina til samstöðu. Með þessum auglýsingum er verið að misbeita verkalýðssamtökum landsins til þess að efla sundrung með þjóðinni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. beindi til mín fyrirspurn í tilefni af því máli sem hér er til umræðu. Ég verð því miður að svara honum því, að ég er ekki viðbúinn á þessu stigi að svara spurningu hans, í fyrsta lagi vegna þess að ég hef ekki séð þær auglýsingar, sem hér er um að ræða, og ég hef ekki heldur haft tækifæri til að kynna mér hvernig reglugerð útvarpsins um þetta er háttað eða hvernig framkvæmd í þessum efnum hefur verið háttað. Að sjálfsögðu verður það að liggja fyrir áður en hægt er að fella endanlegan dóm um þetta. Það er ekki heldur mitt sem formanns útvarpsráðs að kveða upp neinn úrskurð um þetta, heldur væri það þannig ef málið færi til útvarpsráðs, að þá yrði það að fella þann úrskurð í heild, og áður en það hefur tekið afstöðu eða málið kynni að koma þangað, þá vil ég ekkert um það segja hver niðurstaðan yrði þar. Ég held að það hafi aldrei komið fyrir í útvarpsráði, ekki svo að ég muni, að svipað mál og þetta hafi komið fyrir þar. Og það er ein ástæðan til þess að ég er óviðbúinn að svara þessari fyrirspurn. Ég vil hins vegar láta það koma fram alveg skýrt, að ég trúi því ekki að hér sé um neina pólitíska misbeitingu að ræða eða það sé verið að beita hér valdi af pólitískum ástæðum. Ég þekki útvarpsstjórann Andrés Björnsson það vel að ég tel hann manna ólíklegastan til þess að fella úrskurð af pólitískum ástæðum og síst í máli eins og þessu. Ég veit að það eitt mun ráða hans aðgerðum í þessum málum sem að hann álítur að sé rétt og samkv. reglum sem hann á að fara eftir. Og ég hygg að hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal, sé alveg reiðubúinn til þess að vitna með mér um þessa afstöðu útvarpsstjóra. Þess vegna mótmæli ég því að hann sé borinn slíkum sökum eins og hafa komið fram í þessum umr. Ef hann hefur komist að þessari niðurstöðu, þá er það vegna þess að hann álítur að það sé rétt samkv. þeim reglum sem hann á að fara eftir, en ekki af pólitískum ástæðum. Það var minnst hér á fréttastofur hljóðvarps og sjónvarps í þessu sambandi og hvort slík áskorun eins og sú, sem hér um ræðir, ætti að birtast þar. Mín skoðun er sú að hér sé um frétt að ræða sem sjálfsagt sé að segja frá. Í þeim efnum skiptir það ekki máli hvort menn álíta að viðkomandi félagsskapur fari löglega að eða ekki. Þetta er frétt út af fyrir sig sem eðlilegt er að sagt sé frá. Og ég man ekki betur en að í sjónvarpsfréttum í gær væri sagt frá áskorun þeirrar n., samstarfsnefndar sem hefur verið stofnuð um þessi mál. Ég þori ekki að segja hvort það hefur verið í fréttum hljóðvarpsins einnig, en í sjónvarpsfréttum var það, og að sjálfsögðu verður sagt frá því í fréttum því að þetta er frétt, hvaða álit sem menn hafa á þessum verknaði að öðru leyti. Hins vegar finnst mér rétt að láta það koma fram að reglur um auglýsingar eru miklu strangari en um fréttir. Fréttir eiga að vera opnar, að svo miklu leyti sem hægt er. Öðru máli gegnir um auglýsingar. Það er alls konar þrýstingur frá bæði þrýstihópum og fyrirtækjum um að koma inn atriðum í auglýsingar sem ekki samrýmast því að þær eigi að vera hlutlausar. Þess vegna þurfa þeir starfsmenn útvarpsins, sem um þessi mál fjalla, að vera vel á verði. Því miður þá get ég ekki á þessu stigi svarað fyrirspurn hv. 5. þm. Vestf. á annan veg en ég hef þegar gert, vegna þess að ég hef ekki haft aðstöðu síðan hann bar þessa spurningu fram til þess að gera mér nægilega ljóst hvað ég mundi segja eða hvað ég mundi úrskurða í þessu máli ef það kæmi til mín.



Herra forseti. Það er alveg ljóst hvað hefur gerst í þessu máli. Það er alveg ljóst að stjórnendur Ríkisútvarpsins, sem hafa breytt um skoðun frá deginum í gær, hafa ekki gert það nema vegna þess að einhver aðili, sem þeir hafa talið sér skylt að taka mark á, hefur komið því á framfæri við þá, af hvaða orsökum svo sem það er, að þeim beri að breyta þeirri niðurstöðu sem þeir komust að í gær. Þetta liggur að sjálfsögðu alveg ljóst fyrir vegna þess að frá deginum í gær hefur Ríkisútvarpið breytt þeirri niðurstöðu sem það tók í þessu máli. Hins vegar kemur mér það ekkert á óvart þó að hvorki hv. þm. Þórarinn Þórarinsson né hæstv. menntmrh. vilji við það kannast fyrir þjóðinni að þeir eigi nokkurn hlut að þessu máli. Það kemur mér ekki á óvart. Það kemur mér hins vegar meira á óvart, að það skuli eiga að sakfella okkur, sem höfum athugasemdir við þetta að gera,fyrir það að með þessu séum við að veitast persónulega að útvarpsstjóra. En það hefur glögglega komið fram í umr. hér úr pontu hvers vegna menn telja að þessi niðurstaða, sem fengist hefur í dag, eigi að gilda. Það kom glögglega fram í máli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur hvers vegna menn hafa komist að þessari niðurstöðu. Það er vegna þess að það er skoðun þeirra sem ráða, hverjir svo sem það eru, að launþegasamtökin í landinu eigi ekki að beita sér í máli eins og landhelgismálinu, slíkt mál sé launþegasamtökunum í landinu óviðkomandi, landhelgismálið komi Alþýðusambandi Íslands ekki við, það sé ekki kjaramál, það sé Alþýðusambandinu, það sé stéttarhreyfingu hins vinnandi fólks óviðkomandi. Þetta er ástæðan fyrir þeirri ákvörðun sem Ríkisútvarpið hefur tekið, og það er lærdómsríkt og íhugunarvert fyrir þjóðina að veita þessum orðum athygli. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir dró það í efa að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu - rétt kjörnir forustumenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu - hefðu umboð frá félagsmönnum sínum til þess að hafa skoðun í landhelgismálinu. En ég leyfi mér að fullyrða að þeir forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hafa meira umboð frá sínum félögum til þess að hafa þá skoðun, sem þeir hafa í landhelgismálinu, heldur en hv. þm. Sjálfstfl. hafa frá sínum kjósendum til þess að gera það sem þeir eru að gera hér í dag.



Herra forseti. Þar sem ég hef verið beðinn um að vitna í þessu máli, þá kveð ég mér hljóðs til þess að upplýsa að ég hef ekki kippt í neina spotta í þessu máli og það er nú fyrst, þegar þetta mál er tekið fyrir hér utan dagskrár í hv. Sþ., að mér er kunnugt hvers eðlis það er. Það er upplýst að útvarpsstjóri hefur ákveðið að leyfa ekki einhverjar tilteknar auglýsingar sem frá ákveðnum aðilum hafa borist, og í því sambandi hefur hann vitnað, að mér skilst, í reglugerð útvarpsins. Það hlýtur að vera skylda stjórnenda útvarpsins að fara eftir þeim reglugerðum sem um þá stofnun gilda, og ef menn eru óánægðir með ákvarðanir sem teknar eru af þeim sökum, þá er eðlilegast að beina spjótum sínum að reglugerðunum, en ekki að þeim embættismönnum sem gera sitt besta til að fara eftir þeim. Ég tel að samstarfsnefnd sú, sem hér um ræðir, hafi fengið gott rúm í Ríkisútvarpinu, bæði í útvarpi og sjónvarpi, bæði í fréttum og auglýsingum, að undanförnu og þurfi í sjálfu sér ekki undan því að kvarta að lagst hafi verið á hennar tilkynningar eða hennar málefni. Ég tel að bæði hún og verkalýðshreyfingin sem slík verði að skilja það að þessir aðilar eru ekki hafnir yfir reglugerðir hjá þessari ríkisstofnun frekar en aðrir aðilar í þessu þjóðfélagi  Ef útvarpsráð fær málið til meðferðar t. d. núna, þá mundi útvarpsráð væntanlega skoða þessar auglýsingar, sem ég hef t. d. ekki séð enn þá eða heyrt, og reyna að meta þær út frá þeim reglugerðum sem í gildi eru, algerlega án tillits þess hver eigi í hlut eða hvaða málefni er um að ræða. Ég hef ekki á móti því að fundahöld séu auglýst. Það meiðir hvorki mig né minn flokk að einhverjir aðilar hafa áhuga á fundahöldum eða koma sínum málum á framfæri, og ég mótmæli því hér að Sjálfstfl. hafi minnsta áhuga á því að beita pólitísku valdi í afskiptum sínum af Ríkisútvarpinu. Sjálfstfl. sem slíkum hefur ekki kippt í spottana og hvorki ég sem meðlimur í útvarpsráði né þingflokkur Sjálfstfl. hefur haft minnstu afskipti af þessu máli.



Herra forseti. Ég held það liggi alveg ljóst fyrir hvers vegna breyting hefur orðið á frá því í gær og þar til í dag. Þá fyrst er ljóst varð hve samstaðan var mikil innan launþegasamtakanna um þessar aðgerðir, þá fyrst þegar það varð ljóst hve þessi samstaða, hve þessi eindregni vilji kom viða frá, þegar það var ljóst þá orsakaði það vissa hræðslu sem orsakaði aftur visst valdboð, hvaðan svo sem það er komið. Þetta held ég að sé alveg ljóst. Og það er auðvitað ekki að ástæðulausu þegar samstaðan er svo ljós og greinileg sem raun ber vitni að þá verði menn hræddir. En ég stend hér upp að alveg gefnu tilefni og ekki að ástæðulausu. Ég veit að í verkalýðsfélögunum á Austurlandi hafa nú verið haldnir fundir í stjórnum og trúnaðarráðum þessara félaga og sums staðar jafnvel lengra farið og víðar, og þar hafa menn einróma, án tillits til allra stjórnmálaflokka, samþykkt að senda slíkar áskoranir og standa að þessum málum á þann hátt sem samstarfsnefndin lagði til. Þeir hafa alveg sérstaklega nú með tilliti til þess hver er æðstur yfirmaður þessara mála, hæstv. menntmrh., m. a. góðir vinir okkar beggja, þeir hafa alveg sérstaklega viljað vita það og ekki að ástæðulausu hver afstaða hæstv. menntmrh. væri til þessa máls, hvort hann legði hér blessun sína yfir. Ég tel það því miður - og menn hafa það þá - að með orðum sínum áðan hafi hann lagt blessun sína hér yfir.



Herra forseti. Athugasemdin verður stutt. Við fengum að heyra það áðan hjá formanni útvarpsráðs, formanni þingflokks Framsfl., að honum væri ókunnugt um að útvarpsráð hefði nokkurn tíma þurft að fjalla um ágreiningsatriði varðandi útvarpsauglýsingar af þessari tegund. Þetta veit ég að er rétt. Þegar gengu í útvarpi og sjónvarpi veturinn 1973–1974 látlausar auglýsingar frá samtökum sem kölluðu sig Varið land og sýsluðu um mál sem var vissulega pólitísks eðlis: „Íslendingar, munið undirskriftasöfnunina. Varið land“ - þá var ekki fundið til foráttu þeirri auglýsingu að þar var ekki verið að boða fund. Afstaða útvarpsstjóra, sem er hinn mesti sómamaður, það get ég tekið undir, - afstaða hans í þessu máli er eðli þess óviðkomandi. Þið skuluð bara þurrka af ykkur hræsnissvipinn þess vegna, hv. þm. Þið vitið það jafnvel og ég að ástæðan fyrir breyttri afstöðu útvarpsstjóra frá því í gær til dagsins í dag var sú, að ríkisstj., aðilar, sem hún hefur f hendi sér, beittu áhrifum sínum til þess að koma í veg fyrir að auglýsingin yrði birt. (Gripið frem í.) Hér er um að ræða valdníðslu af tegund sem við könnumst við, þó að henni hafi ekki verið beitt á þessum vettvangi fyrr, - valdníðslu sem ber nokkurn vott um það með hvers konar samvisku stjórnarþm, hér, stjórnarliðið ætlar að ganga til afgreiðslu veiðiheimildar handa vesturþjóðverjum í fiskveiðilögsögunni okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með ummæli hæstv. menntmrh. Ég tók þau á sama veg og hv. þm. Helgi Seljan, og mér sýnist að æðsti maður þessarar stofnunar sé hér með búinn að innsigla að þessi ákvörðun stendur óbreytt og það þykir mér miður af jafngóðum dreng og hæstv. menntmrh. er þó. En aðaltilefni þess, að ég kom hér upp aftur, voru ummæli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur. Ég get ekki látið ummælum, sem hún viðhafði, ómótmælt. Mér finnst það furðulegt af hv. þm. að hann skuli lýsa því hér yfir að forustumenn Alþýðusambands Íslands, forustumenn sjómannasamtakanna, forustumenn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands séu að beita þessum samtökum í stórpólitískum tilgangi varðandi mál sem þeim kemur ekki við. Það kemur líklega ekki við umbjóðendum þessara manna hvað verður gert hér í dag, á morgun eða föstudag varðandi samþykkt á veiðiheimildum til handa útlendingum, sem allar líkur benda til að innleiði einhverja mestu kjaraskerðingu til handa launafólki sem um getur um áratugi í landinu. Það er líklega óviðkomandi meðlimum Alþýðusambands íslands hvernig farið er með slíkt mál. Ég trúi því ekki að þetta sé í raun og veru skoðun þessa hv. þm. En sé svo, þá hefur vissulega risið upp hér á Alþ. í dag fulltrúi þeirra skoðana sem mest bar á á fyrstu árum íslenskrar verkalýðshreyfingar í baráttu gegn henni. Þá er hér að koma upp á yfirborðið sú skoðun sem þá var ríkjandi, á þeim tíma sem íslensk verkalýðshreyfing var að heyja það stríð sem hún þurfti að heyja til þess að fá viðurkenningu sem samningsaðili gagnvart vinnuveitendum. Mér óar við því ef fleiri slíkir fulltrúar rísa hér upp á Alþ. til þess að hamra á þessu hættulega sjónarmiði, - hættulega sjónarmiði, segi ég, gagnvart verkalýðshreyfingunni í landinu. Hér er þá komið upp hið sannkallaða og ómengaða íhalds- og auðvaldssjónarmið, og það virðist vera að þessi hv. þm. verði fyrstur til þess nú að hampa því sjónarmiði.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota tímann hér með langri ræðu, hæstv. forseti, en þegar orð hafa fallið hér um verkalýðshreyfinguna á þann veg sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir leyfði sér að gera, þá er erfitt fyrir mann í minni stöðu að sitja lengi í sæti sínu. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði að Sjálfstfl. hefði ekki áhuga á því að banna auglýsingar sem þær sem hér um ræðir, eða frá aðilum sem hér um ræðir. Ég vona að þetta sé hreinskilnislega mælt og hef enga ástæðu til þess að draga það í efa hjá þessum hv. þm. En það var annar þm. flokksins búinn að taka til máls áður og þar kvað við annan tón og hvort þeirra túlkar stefnu Sjálfstæðisfl. í þessum efnum, það kemur síðar í ljós. Það fer ekkert á milli mála að með þeirri ráðstöfun, sem nú hefur verið gerð með því að banna tilteknar auglýsingar í Ríkisútvarpinu, er beitt ofbeldi gagnvart verkalýðshreyfingunni í landinu. Það er ekkert vægara orðalag sem þar á við. Hér er ekki spurningin um að lagfæra orðalag á auglýsingum. Auðvitað hefði það verið hægt ef orðalagið hefði brotið í bága við reglur Ríkisútvarpsins. Það er ekki um það að ræða, heldur um innihald og efni auglýsingarinnar. Það er það sem er bannað. Það er það veigamikla í málinu. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir sagði að hér væri um að ræða misnotkun á launþegasamtökum og það væru umboðslausir menn sem hefðu verið að taka ákvarðanir og þessar ákvarðanir samræmdust ekki lýðræðisvitund þjóðarinnar. Og hún sagði enn fremur að það væri fyrst og fremst verkefni launþegasamtakanna að berjast fyrir stéttarhagsmunum launþeganna, en ekki að blanda sér í pólitísk mál eins og þau sem hér um ræðir. Ég veit að ef þessi hv. þm. hugsaði sig betur um, þá sæi hún áreiðanlega að það er erfitt að greina í milli hvað eru stéttarhagsmunir launþeganna og hvað eru hin stórpólitísku mál í landinu. Þetta fer nefnilega yfirleitt alltaf saman. Stórpólitíkin er fyrst og fremst það að takast á um skiptingu auðæfanna í landinu. Það er stórpólitíkin, og það eru fyrst og fremst hagsmunir launþeganna. Það eru líka nú hagsmunir launþeganna í landinu ef svo á að fara fram sem horfir að samningurinn við vestur-þjóðverja verði samþykktur sem mynstur að öðrum samningum sem koma í kjölfarið. Þá er búið að ráðstafa upp undir helmingi af þeim fiskafla sem sérfræðingar okkar og ekki aðeins okkar, heldur einnig breskir - telja að megi veiða hér við land á næstu tímum. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur það að við verðum að skera niður okkar afla í sama mæli ef við ætlum að taka mark á aðvörunum sérfræðinganna. Ég ætla ekki að hafa hér mörg orð um. En það er alveg ljóst að það fólk, sem sat á þingi Verkamannasambandsins um síðustu helgi og er fulltrúar einmitt þessa fólks sem á að hafa atvinnu sína af því að vinna við fiskiðnaðinn í landinu, þetta fólk sá ákaflega vel hvert stefndi og það var með algerlega opin augu fyrir því sem það samþykkti algerlega einróma, alveg án tillits til flokkaskiptingar manna á þessu þingi, en þar voru auðvitað menn af öllum flokkum, - samþykkti einróma hina harðorðu ályktun sem þar var gerð. Það var vegna þess að fólk vissi það, það fann það og vissi að það var að berjast fyrir sínum hagsmunum jafnframt því sem það var að berjast fyrir alþjóðarheill. Ég vil meina það, að þegar slíkt þing samþykkir ályktun eins og ég trúi að hv. alþm. hafi þegar lesið, þá séu það ekki umboðslausir menn sem nú eru að tala fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu. Þeir hafa áreiðanlega sterkt umboð til þess að hvetja til þess að allt verði gert nú til þess að snúa við á þessari óheillabraut og m. a. að taka sér frí á morgun. Það er ekkert ólöglegt við það. Og hér vill enginn við það kannast að hafa vitað um eða staðið að þessum gjörðum Ríkisútvarpsins í dag. Ég ætlaði að minnast hér á kvennafríið og allt auglýsingaflóðið þá, en á nákvæmlega sama hátt er fólk nú hvatt til að taka sér frí frá störfum til þess að mótmæla því, að gerðar verði ráðstafanir sem bókstaflega blasir við að hljóti að rýra kjör fólksins, og ekki síður og alveg sérstaklega að mótmæla ofbeldi bretanna þegar þeir koma nú með sín vopnuðu skip inn í okkar landhelgi.



Herra forseti. Mér er ljóst að mest af því, sem hér er sagt, getur eins vel átt heima í umr. um dagskrármálið, en ég vil þó ekki sitja þegjandi undir því að hér komi hver þm. af öðrum og undrist það að einn þm. skuli standa upp á Alþ. og hafa eitthvað við það að athuga að þeir, sem kjörnir eru til forustu í launþegasamtökum, beiti sér fyrir hönd þeirra samtaka í algerlega pólitísku máli þar sem vitað er að meðlimir launþegasamtakanna hafa skiptar skoðanir. Vitanlega hafa forustumenn þessara samtaka rétt til að hafa sínar skoðanir eins og við öll, en að mínu viti - og ég hygg að svo hugsi fleiri - hafa þeir ekki rétt til þess að binda hendur fjölda manna sem hefur allt aðrar skoðanir þegar um annað mál er að ræða en beinlínis kjarabaráttumál. Nú er það rétt, sem hér er haldið fram, að vitanlega snertir þetta mál kjör manna í launþegasamtökunum - og það mjög - það snertir kjör hvers einasta íslendings. Munurinn er aðeins sá, að það eru skiptar skoðanir um það hvora leiðina - samningaleiðina eða hina - á að fara til þess að bæta kjör íslendinga með þeim hætti að sem mestum árangri verði náð í landhelgismálinu. Og ég mótmæli því, að það, sem ég hef hér sagt, eigi eitthvað skylt við baráttu milli kapítalisma og verkalýðs. Það er eins og oft gerist í málflutningi ýmissa þeirra hv. þm., sem hér hafa talað, að þar er ruglað saman hugtökum og reynt að finna einhverja yfirbreiðslu yfir hlutina til þess að rugla staðreyndum. Rétt eins og þegar stórpólitískar aðgerðir á að framkvæma undir flaggi verkalýðssamtaka, þá er það allt annar hlutar heldur en þegar samtök, sem vinna að pólitískum verkefnum í sinu nafni, pólitískir flokkar eða annað því um líkt, auglýsa og framkvæma sína starfsemi eða sínar aðgerðir. Því stend ég við það, sem ég hef áður sagt, að það er tilefni til þess hér að vekja athygli á því að í aðgerðum eins og forustumenn launþegasamtaka ætla sér að standa fyrir, þá er um að ræða pólitíska misnotkun á hinum fjölmennu alþýðusamtökum.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt athugasemd eða raunar tvær. Mér virtist hv. 5. þm. Vestf. og hv. 7. landsk. ekki almennilega hafa náð minni afstöðu áðan. Ég sagði sem var, ég frétti um þetta fyrst rétt fyrir kl. hálftvö, og það er best ég endurtaki orðrétt þeirra vegna það sem ég áðan sagði: „Ég mun ekki eiga hlut að því að rifta ákvörðunum stjórnenda útvarpsins nú eða í annan tíma með skyndiaðgerðum.“ Í þessu tilfelli byggist það m. a. á því, að mér eru ekki kunnug málsatvik á þessari stundu. Svo er mér nú ekki alveg ljóst hvort ég hefði vald til þess þó að ég kynni að vilja gera slíkt. En þetta vil ég að liggi alveg ljóst fyrir og minni einnig á hitt, sem ég sagði og vitnaði m. a. til 7. gr. í reglugerðinni, að um þetta mál fer á sama hátt og önnur hliðstæð mál þegar ágreiningur kemur upp, að þá gengur það sína boðleið. En svo var það annað atriði sem ég vildi aðeins víkja að. Þrír hv. alþm., 5. þm. Vestf. 7. landsk. og 8. landsk., reyndu allir að gera það tortryggilegt að ekki hefði farið út í dag auglýsingar með sams konar textum og voru teknar í gær. Ég held nú að flestum hljóti að vera ljóst að það þarf ekkert að vera óeðlilegt við þetta. Ég geri varla ráð fyrir því að það sé mikið legið yfir orðalagi auglýsinga dagsdaglega þó að menn líti á það. Ég geri ráð fyrir því. En í þessu tilfelli við nánari athugun og við endurtekningu á orðalagi sem ekki sýnist að dómi útvarpsstjórnenda í samræmi við ákvæðin í reglugerðinni sem ég vék að áðan, þá er auðvitað ekkert óeðlilegt við það þó að í fyrstu hafi menn ekki veitt þessu athygli, en við endurtekningu sé þetta tekið til athugunar. Og ég vil láta það koma fram hér að mér finnst ákaflega óviðfelldið, svo að ekki sé meira sagt, að hver hv. þm. af öðrum skuli koma og bera það hér á borð að útvarpsstjóri hafi verið kúgaður til rangsleitni og valdníðslu. Mér finnst það mjög óviðfelldið, og það því fremur sem ég hygg að fáir menn séu honum ólíklegri til þess að níðast á nokkru því sem honum er til trúað.