Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingólfur Jónsson: Það er ástæðulaust að bæta miklu við það, sem sagt var um þessa till., þegar hún var til umr. síðast, en allshn. hefur til samkomulags við þá hv.þm., sem andæfðu þessari till., gert dálitla orðabreytingu á till., og er það aðeins orðabreyting, en ekki efnisbreyting, og voru allir nefndarmenn sammála um, að sjálfsagt væri að gera það, a. m. k. 2 hv.þm. lögðu kapp á, að það yrði gert. Það er lagt til, að tillgr. orðist eins og gert er á þskj. 1081: „Alþ. ályktar að skora á ríkisstjórnina að hlutast til um að hraða svo útgáfu ríkisreikningsins, að hann geti jafnan legið fyrir fullgerður með athugasemdum og svörum fyrir lok næsta árs á eftir.“ Brtt. n. á þskj. 1025 er þá tekin aftur, en hv.þm. er kunnugt um, hvernig hún hljóðaði, og ef hún er borin saman við brtt. á þskj. 1081, verður öllum ljóst, að það er enginn efnismunur, en eins og till. er á þskj. 1081 er fengið samkomulag um hana við þá menn, sem hér við umr. síðast töldu ástæðu til að gera aths. við till., eins og hún hljóðaði á þskj. 1025. Þykir okkur flm. og n. gott, að samkomulag hefur fengizt, og við teljum það vænlegra til árangurs, að till. verði samþykkt mótatkvæðalaust af öllum hv.alþm. heldur en kannske með litlum atkvæðamun. Ég tel svo óþarft að fara fleiri orðum um þetta, þar sem mér virðist komið samkomulag um orðalag till. og enginn hv.þm. mun mæla á móti því, eins og hún nú er orðuð.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Eins og kom í ljós við fyrri umr. þessa máls, var lítils háttar formlegur ágreiningur í fjvn. um orðalag þeirrar till., sem upphaflega var flutt af 14 hv.alþm. um þetta mál, og fóru svo leikar, að till. minni hluta fjvn., sem prentuð er á þskj. 1020, var samþykkt. Ég hirti þá ekki að fara út í neinar kappræður við hv. fyrri þm. Rang. um þau atriði, er hann dró fram, og álít þess í raun og veru ekki þörf heldur nú að öðru leyti en því, að ég vildi vekja athygli hv.alþm. á því, að það er ekki rétt málafærsla að halda því fram, að þessi yfirlæknir, sem verður við vinnuhælið fái laun sín eingöngu fyrir læknisstörf. Ég segi, að það er ekki rétt málafærsla, og einkum og sér í lagi er hún röng, þegar athugað er, að margbúið er að taka fram í umr., enda hefur það alltaf staðið til, að þessi sami maður gegndi forstjórastörfum um leið, og þau verða vitaskuld við svona nýskipan, ef svo má að orði kveða um þessi mál, talsvert vandasöm, a. m. k. í byrjun. Það þarf að velja hæfilegt verkefni fyrir hvern einstakan, og það þarf að sjá til þess, að efni fáist handa þeim, sem þarna vinna. Þau efni geta verið margs konar, bæði handa körlum og konum, og enn fremur þarf líka að sjá til þess, að þessi vinna fari þannig fram, að afrakstur verði sem mestur eftir atvikum, og loks þarf að koma því í peninga, sem þarna er framleitt, þannig að það geti orðið þeim til framdráttar, sem vinnuna stunda. Þarna er því um miklu meira starf að ræða heldur en blátt áfram ráðsmannsstarf á sjúkrahúsi, þar sem allt gengur í föstum farvegi og engin nýbreytni sérstök er á ferðinni. Hér þarf forstöðumaðurinn að skapa nýja tilveru fyrir menn, sem eru búnir fyrir óviðráðanlegar aðstæður að vera aðgerðalausir, sumir mánuðum saman og sumir árum saman. Ég þykist ekki þurfa að benda frekar á það, hve mikla athygli þarf við þetta, og þess vegna megum við líta á það forstöðumannsstarf, sem hér um ræðir, sem mikið starf og mjög þýðingarmikið. Þetta er þá það, sem yfirlæknir hælisins á í raun réttri að fá helming af launum sínum fyrir, en hinn helminginn þá fyrir yfirlæknisstörf. Það sjá því allir, hve því fer fjarri að halda fram, að með því að þessum manni sé launað fyrir allt saman svipað og yfirlæknum á heilsuhælum er launað fyrir sín læknisstörf, þá sé þeim þar með gert rangt til oða hann sé gerður ofjarl þessara lækna, því að hann gegnir hér 2 hlutverkum í starfi sínu. Þá vildi ég aðeins drepa á, að það var á það minnzt, að það væri óviðeigandi, að svona greiðsla eins og við leggjum til væri höfð í byrjun - sem byrjunarlaun. Það mætti kannske segja, ef hér væri tekinn kandidat, nýkominn frá prófborðinu, og settur í starfið, en því er ekki hér til að dreifa. Sá maður, sem hefur tekið að sér yfirlæknisstarfið, og það með samþykki réttra heilbrigðisyfirvalda í landinu, er ekki viðvaningur í þessu starfi. Hann er búinn að starfa 7 ár við heilsuhæli og hefur þar að auki það til að bera, að hann hefur sérstaklega kynnt sér rekstur stofnana erlendis, sem hafa hliðstæð vinnuheimili berklasjúklinga. Ég hef ásamt hv. 2. landsk. og hv. 1. þm. Skagf. flutt brtt. á þskj. 1075, sem er orðuð eins og þar segir, og ætla ég þá, að enginn þurfi að segja það, að yfirlæknar heilsuhæla ríkisins séu nefndir í þessari till. Að öðru leyti vil ég ekki orðlengja um málið, - ég þykist vita, að það sé meira af þrákelkni heldur en beinlínis af því, að það sé hjartans mál hjá minni hl., að hann hefur ekki getað fylgt meiri hl. fjvn. í þessu atriði, en vænti þess að öðru leyti, að hv.alþm. geti fallizt á brtt. þá, sem ég lýsti á þskj. 1075.

Frsm. minni hl. (Helgi Jónasson) Ég skal ekki að þessu sinni hafa um þetta mörg orð, því að málið var rætt við fyrri umr. En ég held, að það sé óþarfi af frsm. meiri hl. að tala um þrákelkni minni hl., - ég held það sé frekar hann, sem sýnir það en við. Hv. frsm. sagði, að deilan hefði verið aðallega um það, að okkur hefði þótt laun þessa manns of há, en deilan var alls ekki um það; hún var aðallega um það form, sem hér er verið að ganga inn á af Alþ., að fara að greiða laun til starfsmanna einkafyrirtækis, - það er mergurinn málsins. Ef Alþ. sér sér fært nú að ganga inn á þá braut að greiða laun úr ríkissjóði til forstjóra, hvort sem hann heitir yfirlæknir eða forstöðumaður, einkafyrirtækis, þá teljum við það mjög óvarlegt af Alþ.; það gæti dregið dilk á eftir sér. Það var þetta, sem fyrir okkur í minni hl. vakti með till., sem við komum með við fyrri umr. og fengum samþ., að Alþ. liti svo á, að ekki væri rétt að miða þetta við laun, heldur sem styrk til þessa fyrirtækis, sem alls góðs er maklegt. Það er ekki rétt hjá hv.þm. Vestm., sem hann gaf í skyn, að ég hafi hér við fyrri umr. málsins talað um þennan mann, sem þarna á að hafa forstöðu, sem einhvern viðvaning. Ég tók það einungis fram, að þetta væri ágætur maður, en þar fyrir liti ég svo á, að ekki væri rétt fyrir Alþ. nú að ákveða laun eins starfsmanns utan við launal., þar sem ný launal. yrðu sennilega afgr. hér í næstu viku. Það hefur oft verið talað um það, hve mikið ósamræmi væri í launagreiðslum, af því að Alþ. hefur svo oft fastákveðið laun opinberra starfsmanna utan við launal. En nú er hér komin fram brtt. frá hv.þm. Vestm. og fleiri, sem fer í þá átt, að nú eigi Alþ. að fara að ákveða einum ákveðnum manni hjá einkafyrirtæki vissa launaupphæð, þrátt fyrir það, þó að nú sé verið að undirbúa afgreiðslu nýrra launal. Þetta teljum við fráleitt að fallast á, og vænti ég þess, að Alþ. gangi ekki inn á þessa braut nú fáum dögum áður en afgr. launal. er ákveðin. Hv. þm. sagði, að nú væri öllu óhætt, því að nú væru ekki nefndir yfirlæknar heilsuhælanna, en það er þó tekin sama upphæðin og í launalfrv. er ákveðin til slíkra starfsmanna. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum; ég tel, að Alþ. hafi sýnt vilja sinn í þessu við fyrri umr., og vænti þess, að Alþ. samþ. þá till., sem hér var samþ. við fyrri umr. En ég vil geta þess, að við prentun hefur láðst að breyta fyrirsögn till. eftir fyrri umr., og leyfi ég mér að bera fram leiðréttingu um það, hvernig fyrirsögn till. átti að orða eftir fyrri umr.

Forseti (GSv) : Eins og getið var um af hv. síðasta ræðumanni, er fram komin brtt., aðeins um fyrirsögn till., sem er í samræmi við það, sem till. hljóðar nú um. Ég tel rétt að afla heimildar fyrir því, að brtt. komi strax inn í umr., en mun þó bíða að sinni, þangað til sé.ð er, hvernig skuli orða þetta aðalefni till.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég skal ekki blanda mér í þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál. Ágreiningur virðist að vísu ekki orðinn .mikill og ekki um mikið efni, því að að efninu til virðast þessar till. í rauninni vera alveg samhljóða. Í upphaflegu till. var ákveðið, að ríkið greiddi laun yfirlæknisins við vinnuheimili berklasjúklinga. Þetta þótti mörgum þm. heldur óviðkunnanlegt, að fara að taka upp þá reglu, að ríkið greiði laun við einkastofnun, jafnvel þótt um svo ágæta stofnun væri að ræða sem vinnuheimilí berklasjúklinga. Mér virðist, að þessi ágalli hafi verið sniðinn úr till. við fyrri umr. og þær till., sem hér eru til umr., séu þannig vaxnar, að það skipti mjög litlu, hvor þeirra yrði samþ., vegna þess að í hvorugri till. er tekið fram beinlínis, að ríkið greiði laun til neins manns við þessa stofnun. Hins vegar er í brtt. 1075, sem flutt er af þrem þm., gengið til móts við óskir stjórnar hælisins um það, að í till. sé beinlínis tekið fram, að styrkurinn sé ætlaður til þess að launa forstjóra hælisins. Ég hygg, að stjórn S.Í.B.S. hafi fært fyrir því fullgild rök, að till. sé orðuð á þessa leið. Ég hirði ekki um að taka þau rök upp hér, en a. m. k. verkuðu þau mjög sannfærandi á mig, að nauðsynlegt væri að fá till. þannig orðaða. Nú hefur berklayfirlæknir upplýst, að hann álíti, að ef ætti að greiða laun yfirlæknis við vinnuhæli S.Í.B.S., sem ekki gegndi neinu öðru starfi, þá væru launin of há. En hins vegar telur berklayfirlæknir, að það sé svo mikil vinna umfram sjálf læknisstörfin við hælið að hafa á hendi framkvæmdastjórn, svo sem ætlazt er til, að yfirlæknir þar hafi, að launin séu sízt og há, þegar saman eru lögð bæði þessi störf. Það veltur á mjög miklu, að vel takist um framkvæmd þessa máls þegar í byrjun, ekki eingöngu fyrir ríkið, heldur einnig fyrir þá, sem þarna dveljast, og ég hygg, að það detti engum í hug að neita því, að þær upplýsingar, sem berklayfirlæknir hefur gefið um þessi væntanlegu störf, séu réttar. Ég vil lýsa því yfir, að þó að till. á þskj. 1075 verði samþ., þá mundi ég fyrir mitt leyti greiða sömu fjárhæð úr ríkissjóði eins og ef till. á þskj. 1059 yrði samþ. Hins vegar sé ég ekki, að það sé neinn verulegur munur á till. annar en sá, að með brtt. 1075 er gengið ríkissjóði að kostnaðarlausu á móts við óskir hælisins, og vil ég þess vegna mæla með því, að sú brtt. verði samþ. Mér finnst, að sá ágreiningur, sem upphaflega var um þessa till., sé burtu fallinn, hvor till., sem samþ. er, en vil mæla með brtt. af þeim ástæðum, sem ég hef tilgreint. Ég vil vænta þess, að afgreiðslu þessa máls geti nú orðið lokið og um það þurfi ekki að verða miklu meiri ágreiningur.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég get tekið undir það með hæstv.dómsmrh. hvað fjárhæðina snertir, að það sýnist ekki skipta miklu, hvort brtt. er samþ. eða sú till., sem fyrir lá, úr því að hann er búinn að lýsa því yfir, að hann ætli sér að greiða þá upphæð, sem er í brtt. Annað, sem kom mér til þess að standa upp, er það, að ég sé, að í brtt. er talað um greiðslu til yfirlæknis við hælið. Ég veit ekki, hvað það á að merkja, - við eigum að festa hér á þál. þetta nafn, yfirlæknir; þá veit ég ekki, hvort orðið yfirlæknir er haft þar, sem enginn undirlæknir er. Nú skilst mér á hv.þm. Vestm., að yfirvöldin væru búin að samþ. þessi nöfn. En ég vildi gjarnan vita, hvort þarna ætti að vera yfirlæknir og undirlæknir, þegar til kemur. Annað kom mér í hug út af þessu með lækni þarna við hælið. Við vitum allir, að þeir, sem eru teknir á þetta hæli, eru vinnufærir; það er ætlazt til, að hver vistmaður geti unnið 3 stundir á dag. Nú liggur hælið í miðju Álafosslæknishéraði, mér hefur því dottið í hug, hvort heilbrmrn. og landlæknir vildu ekki athuga, hvort ekki mætti fella þetta saman og gera það ódýrara, þannig að héraðslæknir Álafosshéraðs væri einnig læknir við þetta hæli. Mér hrýs hugur við yfirlæknisnafninu og vildi gjarnan fá frekari skýringu á því, hvernig því mundi verða hagað, þegar til kemur.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég held, að ótti hv.þm. Dal. vegna yfirlæknisnafnsins sé ástæðulaus. Það er svo ákveðið í l., að til þess að reka sjúkrahús eða hæli, þurfi forstöðumann, samþ. af heilbrigðisstjórninni, og í þessu tilfelli er búið að samþ. forstöðumann við þetta hæli, sem heilbrigðisstjórnin hefur tekið gildan.

Er það í reglugerð sambandsins?

. Það er samkvæmt l., og ég held, að hv.þm. geti sannfært sig um það með því að líta í l. Hvað því viðvíkur, að héraðslæknir Álafosshéraðs yrði forstöðumaður við þetta hæli, þá er það að segja, að hann er ekki sérfræðingur í berklasjúkdómum og hefur þess vegna ekki þá möguleika til að veita þessu hæli forstöðu sem sá maður hefur, sem stj. hælisins þegar hefur ráðið til þess. Hefði hins vegar Álafosslæknishérað verið laust, hefði mátt athuga þetta atriði, þó þannig, að hælið hefði ráðið sérstakan framkvæmdastjóra. En það er ekki víst, að það hefði á nokkurn hátt orðið ódýrara, vegna þess m. a., að sá maður, sem stj. hælisins valdi fyrir lækni hælisins, hefur kynnt sér þessi störf sérstaklega utanlands og hefur sérstakan áhuga fyrir þessum málum og sérþekkingu á berklalækningum; hann hefur einnig verið aðstoðarmaður við berklahælið á Vífilsstöðum. Ég sé ekki annað en það sé sjálfsagt fyrir Alþ. að koma til móts við stj. S.Í.B.S., eins og farið er fram á með brtt. 1075, þannig að ákveðinn styrkur gangi til þess að launa mann, sem bæði er forstjóri hælisins og framkvæmdastjóri. Þar er ekki sagt, að ríkið greiði þessum manni laun, heldur er það gert að skilyrði, að styrkurinn gangi til þess yfirlæknis vinnuheimilisins, sem sé jafnframt framkvæmdastjóri þess.

Frsm. minni hl. (Helgi Jónasson) Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri ekki orðinn mikill ágreiningur um málið, og má það til sanns vegar færast. Ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að ég teldi ekki heppilegt, að Alþ. færi nú að ákveða launaupphæð til ákveðins starfsmanns, meðan launal. eru í endurskoðun á Alþ. Ég get ekki skilið, hve S.Í.B.S. sækir þetta fast, að hæstv. ráðh. borgi úr ríkissjóði þann styrk, sem hér er farið fram á, og binda það við þennan fasta launaflokk, ég skil ekki þá þrákelkni. Ég get ekki skilið, hvers vegna það er nauðsynlegt, að Alþ. fari nú að ákveða þessa upphæð svo nákvæmlega, meðan launal. eru í endurskoðun. Þá vísaði hæstv. ráðh. mjög til berklayfirlæknis. Ég hef átt tal við hann um þetta mál, og hann telur, að nú á fyrsta árinu þyrfti engan lækni; hann segist telja, að nú á fyrsta árinu mætti vel komast af með hjúkrunarkonur og lækniseftirlit öðru hverju. Hann sagði okkur, að hann væri með þeirri till., sem hér er til umr., þegar hún var borin undir hann af minni hl., svo að við getum engu síður en hæstv. ráðh. vitnað til hans ummæla. Ég las hér um daginn reglugerð fyrir sambandið, og þar er skýrt tekið fram í 7.–8. gr., að það væri vinnuhælið sjálft, sem réði starfsmenn fyrirtækisins, forstöðumann, stjórn og annað. En það getur verið, að þessu hafi verið breytt síðan, en ég held, að það hafi ekki komið á prenti, og það kemur ríkisvaldinu ekkert við, hvaða menn hælið velur í stjórn eða framkvæmdastjórastöðu við þetta fyrirtæki. Ég vil síður en svo stuðla að því, að sambandið fái ekki réttlátar kröfur sínar uppfylltar hér á Alþ., en mér finnst þetta form óeðlilegt. Ég held því fast við það, að samþ. verði sú till., sem hér var samþ. við fyrri umr.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég verð að vísa til þess, að ég mætti á fjvn.fundi, þar sem berklayfirlæknir lét svo um mælt, að hann teldi hyggilegt, að ákveðin væru þau laun, eða eitthvað svipað því, sem hér er farið fram á, og færi helmingur fyrir læknisstörf, en helmingur fyrir framkvæmdastjórastarfið. Ég man ekki, hvort hv. 1. þm. Rang. var á þessum fundi, en ég vitna þá til annarra fjvnm. um þetta. Það kemur mér því kynlega fyrir, ef berklayfirlæknir hefur sagt, að hælið þyrfti engan lækni fyrsta árið. Mér finnst ótti hv. 1. þm. Rang. um það, að nú eigi að fara að fastákveða vissa upphæð, áður en gengið er frá launal., algerlega ástæðulaus, því að í till. stendur „allt að 11100 kr.,“ sem er sú upphæð, sem í launalagafrv. er ætlazt til, að greidd sé yfirlæknum við berklahæli ríkisins. Ég get lýst því yfir, að ef einhver önnur upphæð yrði samþ. í launal., mundi ég ekki láta fjárgreiðslur fara fram úr því, sem þar yrði ákveðið. Enn fremur mun það vera svo, að yfirlæknar á heilsuhælum ríkisins hafi ókeypis, eða fyrir lágt verð, húsnæði, ljós og hita, og yrði það í samræmi við það, sem þessi maður mundi þurfa að borga í húsaleigu fyrir sig. Hvað viðvíkur því, að það hafi eerið staðfest reglugerð fyrir hælið, þar sem sé ákveðið í 7.-8. gr., að stj. S.Í.B.S. ráði allt starfsfólk til hælisins, þar á meðal lækna, þá get ég fullvissað hv. 1. þm. Rang. og aðra þm. um það, að slíkt hefur ekki við nein rök að styðjast. Enda væri það gagnstætt l., því að til þess að mega reka sjúkrahús eða hæli, sem hafi vissa tölu sjúklinga, þarf sá læknir, sem er ráðinn, að fá samþykki heilbrigðísstj. Ég skil ekki í því kappi, sem hv. 1. þm. Rang. leggur á þetta mál, sem verður m. a. til þess, að hann fullyrðir, að heilbrigðisstj. hafi samþ. reglugerð, sem gengi á móti l., sem honum er kunnugt um, að eru í gildi. Ég ítreka það, að ég vænti þess, að það geti orðið samkomulag um brtt., og vona að menn dragi úr því undarlega kappi, sem hefur hlaupið í þá út af þessu máli, sem menn eru þó annars sammála um, þar sem ekki ber meira á milli heldur en það, sem felst í þessum 2 till., sem hér liggja fyrir.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Herra forseti. - Ég skal ekki þreyta hér langar umr. Hæstv. dómsmrh. hefur svarað hér því, sem þurfti. Það var viturlega athugað hjá hv.þm. Dal., að heppilegt hefði verið að sameina þetta starf læknisembættinu í Álafosshéraði, en hæstv.dómsmrh. hefur nú bent á það, sem því er til fyrirstöðu. Það er vitanlegt, að hv. 1. þm. Rang. er læknir, en við ekki, enda lætur hann þess mjög kenna, en hvarflar þó allmjög á milli þyngdarpunkta og gerir ýmislegt að aðalatriðum. Í till. stendur, að styrkurinn skuli miðaður við hæfileg laun eins manns, og má segja, að þetta atriði sé mjög svipað í brtt. En nú finnst hv. 1. þm. Rang. hin mesta óhæfa að ákveða laun þessa manns, þegar verið er að setja launal. En við höfum farið svo hóflega að ráði okkar, að við segjum „allt að 11100 kr.“, enda ekkert ákveðið um þetta embætti í launal. Ég vil svo vona, að þetta mál fái afgreiðslu í dag, og þykist ekki hafa gefið tilefni til frekari umr.

Þorsteinn Þorsteinsson Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður, en ég vildi aðeins láta það koma fram, að það ljón, sem hæstv.dómsmrh. sá á veginum viðvíkjandi því að skipa Álafosslæknishérað með tilliti til þessa starfs, er ekki svo ægilegt sem hann vildi vera láta. Það hefur einatt mátt takast að færa menn á milli embætta í svipuðum tilfellum, og hygg ég, að það gæti komið til athugunar, ef áhugi væri fyrir hendi hjá heilbrigðisstjórninni.

Pétur Ottesen Ég ætlaði ekki að blanda mér í þetta mál, enda ekki þörf, þar sem hv. 1. þm. Rang. hefur haldið á því svo, sem þörf gerðist. Ég vil aðeins benda á, að það er eðlismunur á þeirri brtt., sem hér er borin fram af nokkrum hv.þm., og þeirri till., sem hér var samþ. síðast í þessu máli. Það, sem hv. 1. þm. Rang. hefur lagt til, er samkvæmt vilja landlæknis og berklayfirlæknis. En þeir telja það ekki eðlilegt, að ríkið fari að launa embættismenn við einkastofnun. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta fremur en orðið er, þar eð öllum mun málið nægilega ljóst.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) Herra forseti. - Það liggur hér fyrir til samþykktar samningur sá, er háttv.alþm. er kunnugt um, að gerður hefur verið um leigu á færeyskum skipum. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í þennan samning í einstökum atriðum, þar sem hann liggur hér fyrir. En ég vil lítillega rekja aðdraganda þessa máls. Eins og kunnugt er, vildu Bretar ekki framlengja þá samninga, sem við höfum haft við þá, eða ekki þann hluta þeirra, sem lagði þeim skyldur á herðar um að flytja fiskinn. Þeir töldu sig ekki hafa til þess nægilegan kost hentugra skipa. En flutningar þeir, sem þeir hafa annazt, hafa verið verulegur þáttur í fiskútflutningi okkar síðasta ár, eða um 1/3. Samkvæmt skýrslum frá í fyrra nam útflutningur því, sem hér segir: Í jan. rúm 2000 tonn, í febr. rúm 7000 tonn, í marz tæp 16000 tonn, í apríl rúm 16000 tonn og hálfan maí tæp 9000 tonn. Nú er áætlað, að bresk skip muni ekki geta flutt nema um 1500 tonn á mán., þar sem þau taka fisk aðeins eftir hentugleikum. Samningar hafa verið gerðir við Eimskipafélagið um að flytja um 800 tonn á mán. Með þessu móti verður flutningsgeta okkar, að frádregnum færeysku skipunum, ekki nema 8–9 þús. tonn á mánuði, en sé það borið saman við tölurnar frá í fyrra, þá er það alls kostar ónóg. Það mun því hafa verið álit allra, að við yrðum að fá færeysku skipin leigð, þótt það geti að visu komið fyrir, þegar gæftaleysi er, að skipin verði að liggja. Talið er, að færeysku skipin geti flutt um 6 þús. tonn, og er það, að viðbættum þeim skipum, sem áður eru talin, ekki meira en það, sem telja verður nauðsynlegt að hafa til að anna fiskflutningunum. Þegar í nóv. voru einstaklingar og félög farin að tryggja sér skip á leigu fyrir vertíðina frá Færeyjum. En fyrir áramótin kom það í ljós, að Lögþingið færeyska vildi ekki samþykkja þetta, og þá varð að ráði, að nefnd yrði send hingað til að semja um leigu á skipunum. Sjónarmið Færeyinga var þetta: Það er auðvelt að leigja beztu skipin, en þau lakari eru skilin eftir og ekki tryggð nein atvinna við þau. Þetta vildi Lögþingið fyrirbyggja, og er það vel skiljanlegt. Meðal sjómanna og verkamanna voru háværar kröfur um að leigja skipin alls ekki, heldur gera þau út til fiskjar frá Færeyjum. Þó varð það að samkomulagi, að ef Íslendingar vildu taka megnið af skipunum yfir vertíðina, þá skyldu þau leigð. Áð öllu þessu athuguðu var talið rétt að taka upp samninga, og liggur nú hér fyrir hin endanlega niðurstaða. Alþingi hefur ekki aðstöðu til að breyta samningunum. Það getur aðeins sagt já eða nei. Kjör sjómanna á færeyskum skipum eru að því leyti frábrugðin ráðningu manna á íslenzku skipunum, að prósentan er miðuð við nettóágóða eða sölu, þar sem hnn er miðuð við brúttósölu á íslenzku skipunum. Þetta er að því leyti kostur, að þarna eru skipshafnirnar sjálfar mjög áhugasamar fyrir því að skila fljótt og vel þeim farmi, sem þeim hefur verið fengínn. Ég býst ekki við, að hægt sé að koma því við, nema einhver slys beri að höndum, en þetta er sem sagt mikill kostur. Ég hef orðið þess var, að sumir halda því fram, að þegar búið er að gera svona lagasamþ., hafi engir aðilar neinn áhuga fyrir því, að flutningarnir gangi vel. En ég held, að þannig sé frá samningnum gengið, að engin hætta sé á því, að skipseigendur eða sjómenn á skipunum séu í þannig aðstöðu, að þeim sé sama, hvernig flutningarnir ganga, þvert á móti eiga þeir mikið undir því, að þeir gangi vel. Ég vil svo leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að mál þetta verði afgreitt endanlega í dag, þannig að hann haldi þegar að loknum þessum fundi eða síðar í dag fund um það, svo að það geti fengið endanlega afgreiðslu á þessum degi. Ég sé ekki ástæðu til, að málið verði sett í n., því að það liggur ekki þannig fyrir, að um neinar breyt. sé að ræða, heldur aðeins um samþykkt eða synjan.

Eysteinn Jónsson Herra forseti. - Þessi till. fjallar um samning þann, sem gerður hefur verið um skipaleigu við Færeyinga. En l. þessi standa í þannig sambandi við fiskflutning og fiskverzlun, að það er óhugsandi annað en hæstv.Alþ. verði að athuga þau mál í sambandi við þessa till. og sérstaklega vegna þess, að um þau málefni hefur ekkert verið lagt fyrir þingið annað en þetta, þó að margir hafi búizt við, að svo hlyti að verða gert. Um þennan samning, eins og hann liggur fyrir, get ég ekki mikið fjölyrt, þar sem ég hef ekki haft neina aðstöðu til að fylgjast með þeirri niðurstöðu, sem hér hefur orðið í einstökum atriðum, og læt ég hann því að þessu sinni liggja á milli hluta. Þó finnst mér ég hljóti að óska eftir því, að haestv. ráðh. sá, sem talaði hér fyrir málinu, gefi hv.þm. upplýsingar um það, hve mörg skip það eru, sem hér hafa verið leigð, því að það kemur ekki fram í þskj. því, er fyrir liggur, og þá hve mörg þeirra hafa verið leigð til 1. júní 1945 og hve mörg til 15. okt. s. á. Þá væri einnig gaman að heyra frá hæstv. ráðh. samanburð á þeim leigukjörum, sem hér eru ákveðin og eru mjög flókin, við þau leigukjör, sem tíðkazt hafa á færeyskum skipum undanfarið, og enn fremur þau leigukjör, sem Færeyingar með frjálsum samningum höfðu ýmist ákveðið eða fyrirhugað, áður en afskipti lögþingsins og ríkisstj. Íslands komu til. Enn fremur væri mjög fróðlegt að heyra álit hæstv. ráðh. um það, hvað hann álítur um horfur fyrir því, að þessi skip leigist til samlaga og annarra aðila hér í landí með sömu kjörum og þau eru leigð af Færeyingum, og í því sambandi, ef hann heldur, að það verði ekki um allan þennan flota, hvaða skoðun hann hefur um það, hvernig takast muni að notfæra fyrir ríkið þau skip, sem ekki leigjast með því móti, og hvernig takast muni að fá það verð, sem hæstv.ríkisstj. hefur nú ákveðið fyrst um sinn út úr þeim flutningum. - Væri gott að heyra um það frá hæstv. ráðh., því að hér er um stórt fyrirtæki að ræða, hve miklar tölur hér er um að ræða brúttó, t. d. leigu allra skipanna samtals fyrir tímann, því að þá geta menn fengið hugmynd um þá áhættu, sem hér er um að ræða mesta. Það er því ekki hægt á þessu stigi málsins að ræða samninginn í einstökum atriðum. Þetta mál hlýtur að fara til n. í þinginu, því að það er ekki hægt að ætlast til, að nokkur þm. geti í raun réttri tekið afstöðu til þessa máls, án þess að kynna sér það nokkru nánar. Það er raunar rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að búið er að gera þennan samning og verður ekki aftur snúið með það. En það er eigi að síður sjálfsögð kurteisi gagnvart hv.þm., að þeir fái tækifæri til að athuga þetta mál í einstökum atriðum, áður en þeir eru til þess kvaddir að taka afstöðu til þess, og það er ekki hægt nema í n. Ég tel því víst, að þingheimur muni telja rétt að vísa þessu máli til athugunar í n. og þá þess heldur, sem ekkert rekur nú á eftir því, að þessu msli sé svo mjög hraðað. Það er búið að gera þennan samning, og þingið á eftir að starfa enn góða stund, svo að engin hætta er á, að þetta mál verði látið daga uppi. Annars skilst mér, að ekki þurfi mikinn kunnugleika á þessum málum til að vita, að það hefur verið og er neyðarkostur fyrir Íslendinga að leigja jafnstóran flota og þegar hefur verið gert af smáskipum til fiskflutninga, því að það mun hart á því undir núverandi kringumstæðum, að hægt sé að fleyta sumum þessum skipum og fá úr flutningunum það verð, sem menn höfðu ætlað sér að ná, og svo vita menn vel, að framundan geta verið breyt. í þessum efnum og þá náttúrlega mjög erfitt að koma þessum flutningum við þannig, að það hafi ekki áhrif á brúttó-fiskverðið. En það hefur víst ekki verið um annað að gera en leigja mikið af færeyskum skipum og því hafi orðið að taka þennan neyðarkost. Hitt getur svo verið álitamál, hvernig á þessum samningum hefur verið haldið og hvernig þá hefur borið að, hvort hægt .hefði verið að láta þá bera að á heppilegri hátt en orðið hefur. Skal ég ekki fara út í það hér, en mikið af skipum til flutninga þurfti að tryggja með beztu fáanlegum kjörum. Hefur það verið í hendi hæstv.ríkisstj., hvernig á málum þessum hefur verið haldið í upphafi, og ber hún því ein ábyrgð á því. Mér sýnist því sjálfsagt, að þetta mál, eins og það er, fari til athugunar í n. í þinginu, því að þótt samningurinn hafi verið gerður, þá er þess að gæta, að hér er ekki aðeins um það að ræða, hvort þingið vill samþ. samninginn, sem gerður hefur verið. við Færeyinga, heldur og hitt, hvernig ríkið á nú að ráðstafa öllum þessum mikla flota, sem tekinn hefur verið á leigu, og má segja, að það sé aðallega það, sem liggur fyrir hæstv.Alþ. að gera sína samþ. um. Samninginn er búið að gera, en eftir er að ákveða, hvernig koma skuli þessum flota fyrir við fiskflutningana, og inn í það blandast æðimörg og mikil vandamál. Í því sambandi vil ég spyrja haestv. ráðh. um eitt eða tvö atriði. Nú geri ég ráð fyrir, að hæstv.ríkisstj. hugsi sér að leigja sem mest af þessum skipum út aftur, til framleigu, helzt með sömu kjörum og hún hefur leigt þau af Færeyingum. Nú er í sumum smástöðvum í landinu nokkur áhugi ríkjandi í mönnum að taka smáskip á leigu í þessu skyni á sína áhættu. Þá er augljóst, að ef nokkuð ber út af á slíkum stöðum og halli verður á rekstri skipanna, þá er áður búið að taka svo mikið af fiskverðinu, að ekki er viðunandi, og fiskverðið máske farið með öllu, ef illa fer. Það eru því mjög sterkar líkur fyrir því, að menn hiki við að taka skip á leigu með sömu kjörum og þau höfðu verið leigð með heildarsamningnum. Og hvað á þá að gera við þau skip, sem ekki framleigjast? Í þessu sambandi vildi ég því spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort hæstv.ríkisstj. hefur ekki athugað þetta mál alveg sérstaklega og hvort hún muni þá ekki taka til þess ráðs, úr því sem komið er, að láta þessi skip, sem ekki kunna að leigjast, taka fisk fyrir reikning fiskimálanefndar á hinum smærri höfnum, sem ekki treysta sér til að taka þau á leigu, og taka fisk í skipin þannig, að það verð verði borgað út, sem hæstv.ríkisstj. hefur áskilið á fiskinum. Nú mætti mörgum sýnast, að það væri nokkuð mikil frekja að halda því fram, að þetta væri eðlilegt. En í því sambandi vil ég sérstaklega minna á það, að núv. hæstv.ríkisstj. hækkaði verð á fiski í vetur. Það er vitanlega alveg óséð, hvaða gagn verður af þessari ráðstöfun í heild. Það sýnir reynslan, og ég efast ekki um, að hæstv.ríkisstj. hefur ætlazt til, að að þessu yrði gagn fyrir ríkið í heild sinni. En hitt er augljóst mál, að smáhafnir víðs vegar um landið eiga mjög erfitt með að fá til sín fisk, og getur það jafnvel orðið til þess, að þessir staðir geti alls ekki fengið til sín fiskikaupaskip og þar af leiðandi ekki losnað við ísfisk sinn, nema á móti komi af hálfu hæstv.ríkisstj., að færeysku skipín yrðu látin taka þeirra fisk með því verði, sem hæstv.ríkisstj. hefur tilskilið. Ég get því ekki betur séð en að það sé eðlilegt, að þessi leið verði farin, og vildi leyfa mér að spyrja um það, hvort hæstv. ráðh. eða hæstv.ríkisstj. hafi ekki einmitt hugsað sér, að þessi leið yrði valin. Ég þykist raunar sjá þess nokkur merki í þáltill., að þessum mðguleika sé haldið opnum, því að í henni stendur, að Alþ. heimili ríkisstj. ekki aðeins að samþ. færeyska samninginn, heldur og að framleigja skipin og annast rekstur þeirra, ef þörf krefur. Þar er átt við, að ríkisstj. reki skipin og komi þeim í einhvern starfa, ef hún getur ekki framleigt þau. Mér er það ljóst, að þessu er máske samfara nokkur áhætta, en fæ ekki séð, að hjá því verði komizt að taka pessa áhættu, úr því að byrjað er að skipta sér af fisksölumálunum eins og gert hefur verið, og verður því hæstv.ríkisstj. að gera í framhaldi þær ráðstafanir, sem beint leiðir af því. En það leiðir beint af þessari ráðstöfun, að það verður að gera eitthvað til þess að sjá borgið hagsmunum þeirra, sem eiga erfiðast með að koma fiski sínum í verð, fyrir þessar almennu ráðstafanir, sem á að gera til gagns fyrir heildina. Af þessu, sem ég nú hef tekið fram, hvernig á að reka þau skip, sem ekki framleigjast nú þegar, og hvernig krafa hlýtur að koma upp um það, að fiskurinn sé tekinn af því opinbera á ýmsum stöðum, sem hafa orðið fyrir erfiðleikum, vegna almennra ráðstafana, sjá menn, að þessi þáltill. fjallar ekki aðeins um samþykkt færeyska samningsins, heldur einnig og engu síður um það vandamál, hvernig á að reka allan þennan stóra flota. Og þó að segja megi, að samningsins vegna sé ekki ástæða til að athuga málið í n., þá held ég, að till.hæstv. ráðh. um, að málið fari ekki til n., hljóti að vera byggð á misskilningi, þar sem ekki getur komið til álita, að það verði ekki tekið til meðferðar í n., hvernig eigi að fara með þann skipaflota, sem hefur verið tekinn til leigu af ríkinu, og þau höfuðatriði sjávarútvegsins, sem koma til athugunar í því sambandi. Þá vil ég minnast á það, að eftir því sem tilkynnt hefur verið af hæstv.ríkisstj., hefur hún leigt fleiri skip en færeysku skipin. Hæstv. ríkisstj. hefur skýrt frá því, að hún hafi einnig leigt brezk skip til flutninga, og ég sé ekki annað en hæstv.ríkisstj. ætti að leita á sama hátt heimildar Alþ. fyrir þeirri skipaleigu og um það, hvernig þau verða notuð, eins og með færeysku skipin. Tel ég því, að inn í þessa till. eigi að koma heimild Alþ. til þeirrar skipaleigu, sem hæstv.ríkisstj. hefur nú samið um við Breta, og enn fremur ákvörðun eða heimild til ríkisstj., hvernig þau skip verði rekin. Ég skal taka það fram, að mér finnst áhætta við leigu á færeysku skipunum vera allveruleg, ekki sízt, þegar gætt er þeirrar siðferðilegu kröfu, sem margir eiga nú á hendur því opinbera, til að fiskurinn sé tekinn með föstu verði. Þá hefur komið fram af hálfu hæstv. ráðh., að hæstv.ríkisstj. hafi tekið til umráða skip frá Eimskipafélagi Íslands. Ég veit ekki, með hverjum hætti, - hvort Eimskipafélagið hefur fallizt á samninga að taka fisk til flutninga gegn ákveðnu flutningsgjaldi eða hæstv.ríkisstj. hefur leigt þessi skip af Eimskipafélaginu og þá með hvaða kjörum. En ef þessu er þannig farið, að hæstv.ríkisstj. hefur leigt skip af Eimskipafélaginu í því skyni að taka í þau fisk fyrir sinn reikning, þá sýnist mér, að það þurfi líka að koma inn í þetta heimild fyrir þeirri skipaleigu og ákvæði um það, hverníg rekstri þeirra skipa skuli komið inn í þetta fjárhagslega. Þá vil ég í þessu sambandi minna á mál, sem er þessu svo náskylt, að ekki er hægt annað en að minnast á það um leið. Það er verðjöfnunarvandamálið, hvernig eigi að koma fyrir verðjöfnun á fiskinum. Hæstv. ríkisstj. hefur sett á sérstakt verðjöfnunargjald og telur sig hafa haft til þess heimild samkv. útflutningsl. frá 1940. Tel ég mjög hæpið, að hæstv.ríkisstj. hafi haft heimild ti1 að setja á það gjald, samkv. eðli málsins, hvað þá heldur, að hún hafi haft heimild til að ráðstafa slíkri fjárhæð með tilskipun eða auglýsingum eftir sínum geðþótta. Ég hafði alltaf búizt við því, að hæstv.ríkisstj. mundi leggja þessa ákvörðun fyrir Alþ., a. m. k. kveðja Alþ. til að vera í ráðum með sér, hvernig verðjöfnuninni skyldi komið fyrir, því að það er auðvitað mikið hagsmunamál, sem snertir alla, er sjávarútveg stunda í þessu landi. Og ég fullyrði, að þegar l. um útflutning afurða voru sett, vakti ekki fyrir neinum manni, að eftir þeirri löggjöf mætti gera óendanlega verðjöfnun manna á milli í sambandi við útflutning. En þetta hefur hæstv.ríkisstj. ekki gert, og ég tel það miður farið og ekki rétt. Nú hefur hæstv.ríkisstj. eftir langa umhugsun ákveðið að skipta landinu í verðjöfnunarsvæði. Um þetta má mjög mikið deila, en eitt er víst, að með því að skipta landinu þannig í verðjöfnunarsvæði í stað þess að hafa allt landið eitt verðjöfnunarsvæði, getur svo farið, að þessi verðjöfnun komi að litlu eða engu haldi í sumum landshlutum. Þetta er mönnum svo kunnugt, að ekki skal farið út í það nánar. En það getur hæglega farið svo, að verðjöfnunarsjóður verði svo sem enginn til í sumum landshlutum og einmitt þeim, sem helzt þyrftu á honum að halda og ættu mest tilkall til verðjöfnunargjalds, en það eru einmitt þeir menn, sem samkv. till.hæstv.ríkisstj. eru verr settir en illa til að koma fiski sínum í verð. Ég tel því margt mæla með því, að landið verði allt gert að eínu verðjöfnunarsvæði í þessu sambandi, og liggja til þess nokkuð sömu rök og ég áður færði fyrir þeirri kröfu, sem útvegsmenn ættu víðs vegar um landið á hendur því opinbera, að fiskurinn væri tekinn með því verði í skipaflota ríkisstjórnarinnar, sem hún hefur sett sem lágmarksverð. Ég er undrandi yfir því, að verðjöfnunin skuli ekki vera víðtækari að því leyti, að ekki skuli allur ísfiskur koma undir verðjöfnunargjaldið, til þess að það gæti orðið að einhverju liði, ef út af ber. Og þó hef ég veitt því athygli í sambandi við þa~r auglýsingar, sem hæstv.ríkisstj. hefur gefið út um þetta mál, að hún hefur enn ekki tekið ákvörðun um það, að sá hagnaður, sem hún kann að hafa af fiskflutningunum í heild sinni, gangi til verðjófnunar á fiski í landinu, sem ég tel þó alveg sjálfsagt, en skal ekki fara lengra út í það við þessa umr. Ég vildi aðeins drepa á þessi atriði. Ég hef gengið út frá því sem sjálfsögðu, að mál þetta færi annaðhvort til allshn. eða fjvn., og býst ég við, að fáum muni þykja fært að afgreiða mál sem þetta frá þinginu, án þess að það fari til n., því að hér er ekki aðeins verið að samþ. færeyska samninginn, heldur einnig verið að ákveða eitt hið stærsta fjárhagsmál, sem fyrir þingið hefur komið, sem sé það, hvernig ríkið á að ráðstafa þeim stóra skipaflota, sem þegar hefur verið leigður, og önnur vandamál í sambandi við það. Og það er náttúrlega allt annað atriði heldur en sjálfur fær eyski samningurinn. Ég vil því óska eftir, að það gæti orðið samkomulag um það, að þetta mál færi til annarrar hvorrar þeirrar n., eftir því sem hæstv.ríkisstj. þætti betur við eiga. Ríkisstj. getur samt sem áður haft málið algerlega í hendi sinni, þótt það fengi slíka athugun. Hæstv. ríkisstj. hefur það alveg á valdi sínu, hvenær þingið hættir, og þingið á nú að þessu sinni enn eftir að sitja nokkra stund vegna afgr. annarra mála, sem engum dettur í hug, að alþm. hlaupi frá óafgreiddum.

Pétur Ottesen Herra forseti. - Út af því, sem hér hefur verið sagt um það, hvort vísa ætti þessari þáltill. til n. eða þó öllu heldur, til hvaða n. þá ætti að vísa henni, vildi ég segja nokkur orð. - Eins og hæstv.atvmrh. hefur tekið fram, er búið að gera þennan samning, og öllu er slegið föstu um efni þessa samnings. Samþ. eða synjun Alþ. hefur þess vegna engin áhrif á það, að við þennan samning verður að standa, hvort sem að samningnum verður hagur eða að hið opinbera, ríkið, bíður eitthvert fjárhagslegt tjón í sambandi við samninginn. Hitt er svo annað mál, sem hv. 2. þm. S-M. hefur bent hér á, að það eru önnur atriði, sem eru í þessari þáltill., sem e. t. v. væri fullkomin ástæða til að taka til athugunar af n., svo sem, hvernig ráðstafa skyldi þeim skipum, sem samningurinn hljóðar um. Þar er náttúrlega um tvær leiðir að ræða eftir þessari þáltill., sem sé, að ríkisstj. leigi skipin öðrum, og að hinu leytinu sú leiðin, að ríkissti. annist rekstur þeirra. Að vísu bendir endir till. til þess, að að því verði stefnt af hæstv.ríkisstj. að leigja skipin, því að þar er aðeins talað um það, að ríkisstj. annist rekstur þeirra, ef þörf krefur, og skil ég það þannig, að ef ekki tekst að 1eigja skipin einstökum mönnum eða félögum til fiskflutninga, þá annist ríkisstj. um rekstur skipanna. Þetta er náttúrlega atriði út af fyrir sig, sem er alveg á valdi Alþ., hvaða till. það vill gera til ríkisstj. um. Og það get ég tekið undir með hv. 2. þm. S-M., að e. t. v. væri ástæða til að taka þetta til athugunar. Hv. 2. þm. S-M. benti á tvö önnur atriði í þessu máli. Annað þeirra er þeir leigusamningar, sem hæstv.ríkisstj. hefur gert um þau skip í eigu Englendinga, sem sigla hér á milli og ríkisstj. er búin að semja um, að hafi á hendi fiskflutninga, og að hinu leytinu þau tvö skip, sem upplýst hefur verið, að hæstv.ríkisstj. hafi tekið á leigu af Eimskipafélagi Íslands til fiskflutninga. Og ég verð að segja það, að úr því að hæstv.ríkisstj. fer að leita samþ.Alþ. á leigusamningum um færeysk skip, þá virðist mér það liggja í hlutarins eðli, að eðlilegt væri, að einnig væri leitað samþ.Alþ. á þeim samningum, sem gerðir hafa verið um ensku skipin til þessara sömu nota, og á þeim samningi, sem gerður hefur verið við Eimskipafélag Íslands. Ég veit náttúrlega ekkert um það, til hve langs tíma samningurinn hljóðar um ensku skipin og ekki heldur um skip Eimskipafélagsins. En ég sé ekki eðlismun á því, a. m. k. að því er snertir ensku skipin annars vegar og þau færeysku hins vegar, þannig að það hefði eins átt gagnvart leigu ensku skipanna að leita um samþ.Alþ. á samningum um þau á sama hátt og hér er gert viðkomandi færeysku skipunum. - Það, sem þá gæti verið hlutverk n., ef málinu væri vísað til n., er því eingöngu að athuga um það atriði málsins, hvernig ætti að ráðstafa skipunum. Og þá leiðir af sjálfu sér, að það er hlutverk hv.allshn.Alþ. að fjalla um málið að því er snertir almenn fyrirkomulagsatriði og framkvæmd málsins. Náttúrlega gæti sú athugun leitt til þess, að það yrði að verja nokkrum tíma til þess að leita ýmissa upplýsinga í sambandi við málið, svo sem um afstöðu fiskimanna til þess, hvort ríkið ætti að leigja út þessi flutningaskip eða hvort ríkið ætti að annast rekstur þeirra sjálft, sem mér skilst, að því er snertir hið síðarnefnda, að eftir till. sé því aðeins gert ráð fyrir, að ríkisstj. takist ekki að leigja skipin aftur út frá sér. - Og með tilliti til þessa vil ég enn fremur láta það koma hér fram, að því er fjvn. snertir, að auk þess, sem mér finnst, að eftir efni og eðli þessa máls eigi málið að fara til allshn., þá er fjvn. svo störfum hlaðin og hefur verið það um langt skeið, af því að búið er að vísa til hennar nú á þessu þingi, fyrir utan fjárlagaafgreiðsluna með öllum skjölum þar að lútandi, fjölda af þáltill. og öðrum erindum, sem n. hefur orðið að leggja mikið verk í að gera till. um. Það hefur verið vísað til fjvn. upp undir 40 málum, fyrir utan fjárlagaafgreiðsluna, nú á þessu þingi. Og mér er kunnugt um, að einu máli var vísað til fjvn. í dag í viðbót, og ein eða tvær þáltill. eru hér á ferð í þinginu, sem samkv. eðli sínu eiga að fara til fjvn., svo framarlega sem þeim verði vísað til n. Af þessum ástæðum öllum geri ég ekki ráð fyrir, að það komi til, að þessu máli verði vísað til fjvn.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Út af því, sem rætt hefur verið hér um það, hvort þessari þáltill. skuli vísað til n., og þá til hvaða n., vildi ég segja nokkur orð. Ég er, satt að segja, dálítið undrandi yfir því, að hæstv, atvmrh. óskar eftir því, að jafnveigamikið mál og þetta fari ekki til n. til athugunar, heldur verði samþ. án þess það fái þinglega meðferð í n. Ég mun því taka mjög undir það, sem hér hefur komið fram hjá tveimur hv.þm., að málinu verði vísað til n. til athugunar. - Hv. þm. Borgf. telur, að þetta mál eigi heima í allshn., en það get ég ekki alls kostar fallizt á, að rétt sé, því að hér er um mjðg mikið fjárhagsatriði að ræða. Þetta er ekki sagt af því, að ég er form. allshn., heldur bendi ég á þetta til athugunar. En því er ekki hægt að neita, að samþ. þessarar till. hefur í för með sér mjög mikla fjárhagslega áhættu fyrir ríkissjóð, - e. t. v. getur orðið af samþ. þessa máls fjárhagslegur gróði fyrir ríkissjóð, en það skal ég ekki segja um, hið gagnstæða gæti líka átt sér stað. En ef það skyldi verða ofan á, að málinu yrði vísað til allshn., vildi ég, að hæstv.atvmrh. vildi athuga þær aths., sem ég vil gera um þetta mál nú. Eins og málið liggur nú fyrir, finnst mér það fyrsta, sem þurfi að gera, sé að breyta þáltill. á þann hátt, að þessi samningur verði ekki lagður fram til samþykktar eða synjunar á Alþ. Vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv.atvmrh., hvort hann heldur fast við það orðalag till. Því að það má vitanlega alveg eins samþ. á Alþ. að heimila ríkisstj. að gera þennan samning. Ef tekin er sú aðferð um afgreiðslu málsins að heimila ríkisstj. að gera samning þennan, þá tekur ríkisstj. á sig alla ábyrgðina á samningnum, eins og hann er gerður, enda hefur hún vitanlega gert það. Því að hæstv, atvmrh. hefur lýst yfir, að engu verði breytt í samningnum. Þess vegna finnst mér, að hér eigi aðeins að vera um að ræða samþykki eða synjun á heimild til ríkisstjórnarinnar til að gera samning um leigu á færeyskum skipun. Þá kemur einnig til greina, hvort ekki væri rétt að hafa heimild þessa víðtækari og heimila ríkisstj. ekki aðeins að gera samning um leigu á þessum færeysku skipum, heldur líka öðrum skipum eftir því, sem henni þætti nauðsyn til bera til þess að koma fiski út á erlendan markað. Ef því hæstv.ríkisstj. heldur fast við það orðalag á þáltill., sem nú er á henni, mun ég fyrir mitt leyti ekki geta fylgt till. Ég get ekki látið hæstv. ráðh. fyrirskipa mér þannig um að greiða atkv. um mál, sem ekki hefur verið til meðferðar og er samningur, sem hæstv. ráðh. hafa gert á sína ábyrgð, - og sérstaklega, þegar margt er í þessum samningi þannig, að það hefði ekki gengið út úr Alþ., ef samningurinn hefði verið lagður fyrir þingið til umr. nægilega snemma. - Vil ég benda á atriði, sem hæstv. ráðh. minntist á sjálfur. Hann sagði m. a., að hér séu laun starfsmannanna reiknuð þannig, að meira en 15% af fiskverðinu sé dregið frá áður en þeir fá sinn ágóðahlut. En nú er það ekki svo. Því að það má í þessu tilliti ekki draga meira frá af fiskverðinu eftir samningnum heldur en var 1944, 15%. Þá eru en fremur ákvæði í samningnum um það, að ís skuli reiknaður eftir allt öðru verði heldur en er á honum á Íslandi. Og fleiri atriði eru í samningnum, sem ég fyrir mitt leyti get ekki fellt mig við, að samþ. verði af hæstv.Alþ. Hitt er annað atriði, hvort ekki er sjálfsagt að gefa hæstv.ríkisstj. heimild til þess að leigja þessi skip og þá enn fremur til þess að leigja önnur skip, sem nauðsyn er, til þess að reka þessa flutninga. Og ég vil benda á, að jafnvel þótt samið sé um að skila skipunum 1. júní eða 15. okt., þá er svo langt gengið í samningnum, að það skuli skila þeim í vetrarfestum á þeim stað, þar sem þau eru tekin á leigu. Ég bendi á þetta sem dæmi um það, sem ekki hefði verið ástæða til að setja inn í samninginn. Ef heimila á ríkisstj. að leigja skip, ber einnig að athuga, hvort heimila eigi ríkisstj. að endurleigja þau eða reka þau sjálf. Og sé farið inn á þá leið að heimila ríkisstj. að reka þau sjálf, þá er það stærsti ríkisrekstur, sem við nokkurn tíma höfum farið inn á, því að umsetning hans mundi skipta mörgum millj. kr. Og ég ber ákaflega mikinn kvíðboga fyrir því, að þegar upplýst var, að Færeyingar vildu láta af hendi á leigu ekki aðeins góð skip, heldur líka allt ruslið, þá kunni einnig svo að fara, að þótt ríkisstj. geti leigt eitthvað af þessum skipum til annarra í frjálsum samskiptum, þá verði erfitt fyrir ríkisstj. að leigja út þau skip, sem Færeyingar sjálfir gátu ekki leigt hingað, þ. e. a. s. eigendur þeirra skipa sem slíkir. Og þá getur verið, að veita þurfi ríkisstj. heimild til þess að gera skipin út, til þess að hafa von um hag af betri skipunum til þess að geta staðið undir tapi af þeim skipunum, sem lökust eru, - nema ríkisstj. takist að leigja fyrir eitthvað hærra betri skipin heldur en hún borgar fyrir þau. Mér virðist því auðsætt, að ef gefa á ríkisstj. heimild til að reka skipin, þá verði að gefa henni heimild til að reka öll skipin. - Ef mál þetta kemur til allshn. til athugunar, mun ég gera tilraun til þess, að tillgr. verði breytt í það horf, sem hér hefur verið greint af mér, en ég mun hins vegar gera allt til þess að flýta málinu eins og í mínu valdi stendur. En vegna eðlis málsins tel ég, að sjálfsagt sé, að málið fari til fjvn. til athugunar, því að þar á það vitanlega heima. Viðkomandi verðjöfnun á fiski vil ég taka undir það, að það er náttúrlega alls ekki sanngjarnt að láta þá landshluta, sem lakasta hafa aðstöðu, líða fyrir þessar ráðstafanir. Það verður að sjálfsögðu að tryggja þeim a. m. k. það verð, sem áður var á fiski á Íslandi, hvað sem öðru líður. En á því munu mestir örðugleikar verða. Það mætti e. t. v. gera jöfnuð í þessu efni með niðurrröðun skipa. Því að ég tel óhjákvæmilegt, að lökustu skipin séu sett á þá staði, sem næstir eru markaði, því að rekstur þeirra getur aðeins borið sig með því, að þau flytji fisk frá slíkum stöðum, en alls ekki með því að flytja frá hinum stöðunum, sem liggja fjær. Og ef á að flytja með lökustu skipunum fisk frá stöðum, sem eru fjarst markaði, þá er útilokað, að fyrir þann fisk fáist það verð, sem fékkst fyrir fiskinn 1944. Þetta er stórt framkvæmdaratriði fyrir ríkisstj. að glíma við. Það mun verða erfitt að fá fiskimenn við Faxaflóa til þess að gefa góðfúslega eftir verðjöfnun til hinna, sem búa t. d. á Norðausturlandi, og um það munu verða átök. En það mun enginn friður verða, ef útflutningur frá Faxaflóa gefur 15-20% meiri ágóða heldur en frá öðrum stöðum; eftir að allir landsmenn verða að taka á sig áhættu um það, að ríkissjóður greiði háar upphæðir í sambandi við þennan rekstur.

Forseti (GSv): Eins og fram hefur komið, eru það tilmæli hæstv. ráðh., að afgreiðslu þessa máls ljúki í dag að fullu frá þinginu. Í öðru lagi hefur hæstv.atvmrh. farið fram á; að þetta mál gangi ekki til n. Nú hafa raddir komið fram frá form. n. einmitt um það, að nauðsyn bæri til þess, að málið verði athugað betur, áður en það er afgr., og þá í n. Mér skilst, að hvort tveggja sé, að ef málið færi til n., þá geti orðið að því hagnaður, ef samkomulag yrði um orðalag till., svo að viðunanlegt væri, og í öðru lagi ætti það ekki að þurfa að taka sérlega langan tíma að athuga málið í n., þannig að halda mætti tvo fundi um málið þess vegna á þessum degi. Ég beini því til hæstv.atvmrh., að þar sem ekki er hér að tala um, að leyfi því, sem í þáltill. felst, verði breytt eða rift, heldur hitt aðeins, að samþykkt sú, sem þingið gerir, sé í samræmi við það, sem hentast og eðlilegast er og ætti að vera, þá skilst mér, að ekki sé hætta á ferð, þótt málinu sé nú vísað til n. Á morgun yrði kvaddur saman fundur um málið, ef þurfa þætti að bíða með það þangað til.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) Út af orðum hæstv. forseta vil ég taka fram, að ég get ekki fallizt á, að ástæða sé til þess, að þetta mál fari í n. Það er alls kostar óviðurkvæmilegt að tengja ýmis þau mál, sem hér hefur verið minnzt á og ekkert koma við þessum samningum, við þessa samninga um færeysku skipin. Og ef Alþ. færi að tengja önnur mál, sem geta verið deilumál, við samningana við Færeyinga um þessi skip, þá væri ómögulegt að skoða það öðruvísi en svo, að það væri óvinfengi við þá þjóð.Og ekki er ástæða til þess. Þegar um slíka sarnninga er að ræða, er ekki viðurkvæmilegt annað en afgreiða þá út af fyrir sig. Svo getum við tekið deilumálin til meðferðar sér á parti utan við þetta mál, ef við viljum, svo sem það, hvort ríkisstj. hefur ákveðið verðjöfnun á fiski án heimildar og hvort ríkisstj. hafi án heimildar gert samning við Eimskipafélags Íslands. Þess vegna vil ég ekki fallast á, að nauðsyn sé á því, að þetta mál fari í n. Og það er ósk ríkisstj. í heild, að þetta mál verði afgr. endanlega frá þinginu í dag. Samningurinn er að vísu gerður, það er ekki um það að ræða að breyta honum. Þetta mál hefur verið rætt á lokuðum fundi allra þm. og líka á fundi utanrmn., svo að hv.þm. vissu vel, hvað hér var á ferðinni. Í sambandi við það, sem hv. 2. þm. S.-M. og hv.þm. Barð. tóku hér fram, þá vil ég taka það fram, að það er alls ekki svo, að stj. sé á nokkurn hátt að reyna að skjóta sér undan neinni ábyrgð. Þáltill. er ekki borin fram til þess, - síður en svo; heldur er aðeins farið fram á, að þingið samþ. þessar gerðir stj. Út af fyrirspurn, sem fram hefur komið um, hve mörg skip væri hér um að ræða, vil ég skýra frá, að það eru 60 skip frá því í febrúar og fram í júní og 30 skip frá þeim tíma og fram til 15. okt. Þetta segir hv. 2. þm. S.-M., að sé svo mikið fjárhagsmál, að slíks séu engin dæmi, þar sem leigan sé 4 millj. kr. Ég verð að segja, að við, sem borgum 20 milljónir til landbúnaðarins, hrökkvum ekki við, þó að nefndar séu 4 milljónir króna. Ég vil enn fremur benda á, að í fyrsta skipti, sem till. kom um þessar greiðslur úr ríkissjóði, sem voru þá 20 milljónir á einu bretti í þál., þá þótti ekki einu sinni þörf á, að sú till. færi til n. Og þá verð ég að segja, að það er í hæsta máta einkennilegt, ef það mál, sem hér er til umr., á að vera svo stórkostlegt, að það þarf um það langar umr. og n. að athuga það, eftir að málið liggur þannig fyrir, að allfjölmenn n. ýmissa vel færra manna, sem eru vel kunnugir öllum sjónarmiðum Íslendinga í þessum greinum, hefur starfað að samningunum. Ég vil enn fremur benda á, að það er full ástæða fyrir okkur til að afgr. samningana á þann hátt, að þar komi fram fullt vinfengi frá okkar hendi í garð Færeyinga. Þeir hafa átt við mjög erfið kjör að búa. Þar hefur verið atvinnuleysi og það mjög mikið. Þetta er þjóð, sem er náskyld okkur og hefur lifað á sama atvinnuvegi og við, þjóð, sem við þurfum að hafa sem allra nánast samstarf við á næstu árum bæði til hagsbóta fyrir okkur sjálfa og fyrir þá. Ég held, að það sá afar illa til fallið að byrja það samstarf með því, eins og hv. 2. þm. S.-M. vill gera, að draga inn í umr. alls konar deilumál okkar Íslendinga. Það hefði engum dottið í hug að draga slík deilumál inn í umr., ef Bretland eða Bandaríkin hefðu hér átt í hlut, en ekki Færeyingar. En það má koma hér með hvaða deilumál sem er, af því að það eru Færeyingar, sem um er að ræða, og sýna með því óvináttu í þeirra garð.

Er hæstv. ráðh. svo voðalega hræddur við þetta?

Það er óeðlilegt og óviðurkvæmilegt að afgr. þessa till. ekki á þann hátt, sem vanalegt er að gera. Ég er albúinn að ræða um verðjöfnunarsvæði og annað slíkt á sérstökum fundi, en það er óviðurkvæmilegt í þessu sambandi. Ég vil taka fram, að leigukjörin á færeysku skipunum eru svipuð eða svo að segja þau sömu og voru í samningum einstaklinga, sem búið var að gera, en biðu samþykkis Lögþingsins, og svipuð því, sem var í samningum um þessi skip á síðasta ári, enda tryggðum við það, þegar n. var skipuð til samninga við Færeyinga, að valdir voru til þess menn, sem voru gagnkunnugir færeyskum skipum að undanförnu. Ég vil líka taka fram, að það eru góðar horfur á, að meginið af þeim verði framleigt með óbreyttum kjörum. Ég er sammála hv.þm. Barð., að það er óæskilegt, að ríkið fari að reka svona mörg skip, en við töldum þó rétt að setja það í þessa þál., að ríkinu yrði heimilt að reka þau, ef ekki væri hægt að leigja eitthvað af þeim. Skipin eru misjöfn að gæðum, en í þessum skipum eru engin, sem eru ómöguleg, og ég býst við, að þar sé ekkert skip, sem samlögin mundu neita að taka við, ef þau fengju betri skip með. Þess vegna verður framleigunni hagað þannig, að hvert samlag fær bæði betri og lakari skip. Sum smærri skipin hafa betri vélakost en þau stærri, svo að það er ekki víst, að alltaf sé hagstæðara að fá þau stærri. Það getur verið meiri áhætta í sambandi við þau stóru, t. d. ef þau fá mótbyr og farmurinn skemmist. Það hefur verið rætt um, að ekkert samlag fái að velja úr. Það verður reynt að sjá svo um, að öll samlögin fái svipuð skip. Um leigu á brezkum skipum skal ég upplýsa, að þar er ekki um leigu að ræða, heldur fragtsamninga. Það er borguð fragt fyrir farminn, 5 £ á tonnið. Þetta eru skip, sem eingöngu geta tekið fisk, þegar þannig stendur á „convoy“. Um skip Eimskipafélagsins er það að segja, að þar er að vísu um leigu að ræða, en ég vil undirstrika það, að mér finnst óeðlilegt að setja það á nokkurn hátt í samband við samningana um færeysku skipin. Ég mælist eindregið til, að þetta mál fari ekki til n., af því að það er ekki þannig vaxið, að ástæða sé til þess, og í öðru lagi mælist ég til þess, að málið verði endanlega afgr. í dag.

Eysteinn Jónsson Ég minntist áðan á það, að ég teldi sjálfsagt að vísa þessu máli til n. og færðí fyrir því gild rök. Af hendi eins af þeim þm., sem styðja ríkisstj., hafa þegar komið fram ákveðnar till. um breyt. á orðalagi þáltill. Það er ófrávíkjanleg krafa, að þm., sem ekki hefur gefizt tækifæri til að fylgjast með samningagerðinni, sé nú veitt tóm og tækifæri til að athuga málið. Afgreiðsla sú, er hv.þm. Barð. stakk upp á, að ríkisstj. væri heimilað að gera þennan samning, en hann ekki samþ. af Alþ., væri að öllu leyti betur viðeigandi. Þetta var þó ekki aðalatriðið í sambandi við þessa hógværu og rökstuddu ósk og ábendingu mína, heldur hitt, að Alþ. getur ekki látið bjóða sér að samþ. þessa till. nú þegar án athugunar. Það hljóta stuðningsmenn stj. að skilja jafnt og aðrir. Menn styðja kannske stj. þennan mánuðinn og þetta árið, en ekki hitt, og dagamunur á því má ekki ráða afstöðu þeirra til þess, hvað sé sæmileg meðferð þingmála og hvað ósæmileg. Ég vil stinga upp á því til miðlunar, að skilin verði sundur þau tvö atriði, sem ríkisstj. hefur talið sér henta að blanda saman í till. Annað er færeyski samningurinn, sem er gerður hlutur, og mundi samþ. hans e. t. v. ganga mjög greiðlega út af fyrir sig. Hitt er notkun skipanna í þágu flutninga okkar, og það er mál, sem engu getur skipt, hvort afgreitt er í dag eða á morgun eða á mánudagþriðjudag, en þarf rækilega athugun í n. Vill ekki hv.allshn. undirgangast að gera þessa skiptingu í tvær þáltill., ef málinu verður vísað til hennar? Hæstv. atvmrh. hefur mótmælt því á mjög óþinglegan hátt, að málið færi til n. Hann heldur því fram, að umr. séu mjög móðgandi fyrir Færeyinga. Erum við að móðga Færeyinga með því að óska eftir, að það verði athugað í n., hvernig skipunum verði ráðstafað til flutninga o. s. frv.? Það hlýtur að vera eitthvað undarlega ástatt í heilabúi hæstv. ráðh., að hann skuli koma fram með slíkar firrur. Tilgangur ríkisstj. með því að hespa þetta svona af hlýtur að vera sá að koma í veg fyrir, að n. eða einstakir þm. geti athugað málið og gert sínar till. í sambandi við þetta og fiskimálin. Sama viðleitni kom fram hjá ríkisstj. fyrr í vetur í sambandi við fisksölumálin. Ekkert mátti segja svo, að það væri ekki talið mundu spilla fyrir samníngum við aðra þjóð. Slíkt er fjarstæða í sambandi við þetta mál, en framkoma ráðh. er móðgun við Alþingi. Það vita allir, að ríkisstj. hefur haft þessi mál lengi til meðferðar. Það er einnig augljóst, að ráðstafanir hennar hafa rekizt nokkuð hver á aðra. Fiskimenn og útflytjendur hafa orðið að búa við mikla óvissu. Nú hefur sú óvissa mikið minnkað, og sakar engan, þó að samþ. þessarar þál. dragist nokkra daga. Ég skal nú víkja að málinu sjálfu, þó að ég hugsi mér að ræða það nánar við 2. umr.Hæstv. atvmrh. sagði, að ég hefði talið þetta eitt af allra stærstu fjárhagsmálum, sem hér hefðu þekkzt. En ég sagði aðeins, að það væri stórt og þýðingarmikið fjárhagsmál, sem hefði áhrif á afkomu mikils fjölda landsmanna, og ég sný ekki aftur með það. Hann benti á, að brúttófjárhæð leigunnar væri ekki nema fáar milljónir króna og hærri tölur hefðu þekkzt. En við vitum, að þetta er miklu stærra mál en leigan ein segir til um. Ekki er hægt að segja fyrir, hve mikla fjárhagsáhættu um er að ræða fyrir ríkið - og fyrir aðra aðila. - Það er ekkert smámál, hvernig verðjöfnuninni skuli háttað, hvernig varið skuli ágóða, sem verða kann af flutningi með öðrum skipum en þessum o. fl. o. fl. Það er óhæfa, að slíkt mál fái ekki þinglega meðferð. En annars virtist gæta, þegar hæstv.atvmrh. talaði um uppbæturnar. Hann sagði, að ég ætti ekki að tala um stórar fjárhæðir, þar sem svo stórum fjárhæðum væri varið úr ríkissjóði til þess að greiða uppbætur á landbúnaðarafurðir. Þessi tónn í ræðu hæstv. ráðh. gefur mér tilefni til að benda ráðh. á, að minnstur hluti þeirra uppbóta, sem hann talar um, er greiddur vegna landbúnaðarins eða bænda. Mestur hluti þeirra greiðslna, er hafa verið greiddar af ríkinu, hefur verið inntur af hendi til þess að halda niðri verðlagi og framleiðslukostnaði í landinu. Og það er fyrst og fremst gert vegna þeirra atvinnugreina, sem þurfa að keppa á erlendum markaði, einkum vegna sjávarútvegsins. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að minnast á það, að ráðh. var að tala um, að verið væri að vekja upp deilur um þetta mál. En hver er það, sem er að vekja upp deilur um þetta mál? Það er enginn annar en hæstv. ráðh. sjálfur með þeim gorgeir, sem fram kom í ræðu hans, og með hnútukasti að mér fyrir það, sem ég hef leyft mér að drepa á í sambandi við þetta mál. Ég gerði fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, hvernig ríkisstj. hefði hugsað sér að leysa vandkvæði þeirra útgerðarstaða í landinu, sem ekki treysta sér til að taka færeysku skipin á leigu, vegna þess að þeir staðir geta orðið fyrir þungum búsifjum af því. Ég hélt, að það væri eðlilegast, eins og nú er komið, að ríkisstj. tæki fisk í skipin á þessum stöðum. Ég spurði, hvað ríkisstj. hefði ákveðið í þessu efni. Þetta er ákaflega þýðingarmikið mál og nauðsynlegt, að það sé tekið til athugunar í sambandi við afgreiðslu þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Hæstv. ráðh. talaði mikið um, að ríkisstj. hefði ekki tekið skipin á leigu, heldur bara rúm í skipunum. Á þessu er auðvitað sáralítill munur, en þó nokkur. Ég gerði fyrirspurn í fyrri ræðu minni um, hvort ekki væri ætlazt til þess, að ágóðinn af þessum flutningum rynni í þann sjóð, sem ætlaður er til verðjöfnunar á fiski. Ég sagði, að það væri skoðun mín, að slík tilhögun væri höfð, og því ætti landið að vera eitt verðlagssvæði. Hæstv. ráðh. vék ekkert að þessu í ræðu sinni. En þetta er þýðingarmikið mál fyrir útveginn og stendur í beinu sambandi við notkun færeyska skipaflotans. Í stað þess að skýra þetta fyrir mönnum og láta í ljós fyrirætlanir ríkisstj., var ekkert frá ráðh. að hafa nema skæting og endnrteknar kröfur um, að málið yrði afgreitt samstundis, áður en menn hefðu möguleika til að athuga það og koma við eðlilegum brtt. Í ræðu hv.þm. Barð. og hæstv. ráðh. kom fram eitt atriði, sem tilefni er til að minnast á með örfáum orðum í þessu sambandi. Það er ráðstöfun færeysku skipanna. Hv. þm. Barð. lýsir ráðstöfun skipanna þannig, að minnstu og lélegustu skipin eigi að sigla á þá staði, sem næstir eru markaðslöndnnum, en stærri skipin á þá staði, sem fjær eru. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. ráðh. tæki undir þetta í ræðu sinni. Ég fyrir mitt leyti mótmæli því, að þessi stefna sé tekin upp, og tel það fyllsta ranglæti gegn þeim, sem búa nærri markaðssvæðunum, ef þessi háttur er við hafður. Það nær ekki nokkurri átt, að þessi útgerðarpláss séu kúguð til að taka á leigu minnstu og lélegustu skipin, sem óvíst er, að geti borið sig. Hingað til hefur það verið svo, að stærri verstöðvarnar, sem vel liggja við markaðssvæðunum, hafa fengið að taka á leigu mjög heppileg skip. Og ekki hefur verið farið eftir þessari reglu enn, og ég mótmæli því, að þessi háttur sé upp tekinn. Út yfir tekur þó, ef þessi regla er upp tekin og verðlagsskipulagið þá látið halda sér. Þá væru t. d. þeim, sem búa á Austurlandi, allar bjargir bannaðar til þess að sjá málum sínum farborða. Þeir yrðu kúgaðir til að taka minnstu og verstu skipin á leigu, og ef skipin gætu ekki borið sig og ekki fengist hámarksverð fyrir aflann, þá yrði heldur engin verðjöfnun. Því að nú er Austurland verðjöfnunarsvæði út af fyrir sig. Af þessu, sem ég hef þegar drepið á, má það öllum vera ljóst, að mjög vandasöm mál koma til úrlausnar í sambandi við þessi mál. Þess vegna er ástæða til þess, að þingið hafi tóm til þess að ræða þessi mál í næði og n. úr þinginu fái tækifæri til að fjalla um það. Þótt þingið gæti ekki ákveðið nákvæmlega í einstökum atriðum, hvernig þessum málum skuli vera fyrir komið, gæti ríkisstjórninni að sjálfsögðu orðið mikið gagn af þeim umræðum, sem fram færu um þau. Ég mótmæli þeim einræðis- og ofbeldisanda, sem lýsir sér í því að fara með málið eins og hæstv. ráðh. leggur til, þannig að þinginu gefist ekki tækifæri til að athuga málið. Með því að fallast á þá uppástungu, sem ég hef borið fram, fær ráðh. allt, sem hann óskar, þar sem lýst hefur verið yfir, að n. skuli taka málið fyrir strax, svo að málið fengi áreiðanlega afgreiðslu nægilega snemma.

Pétur Ottesen Ég finn ástæðu hjá mér til að segja nokkur orð út af þeim ummælum, sem hæstv.atvmrh. viðhafði hér um það, sem fram hefur komið í þessu máli. Mér virtust þau ummæli einnig eiga við um það, sem ég hef lagt til þessara mála. Í þeirri ræðu, sem ég hélt hér áðan, beindi ég engum skeytum til hæstv. ráðh. eða ríkisstj. Ég sagði nokkur orð um formsatriði málsins og meðferð þess hér, og ég vék að tveim atriðum, sem fram komu í ræðu annarra þm. Það var síður en svo, að ég léti falla nokkra ádeilu í garð hæstv. ráðh. eða viðhefði nokkur þau ummæli, sem gæfu honum tilefni til að beina skeytum til mín. Hæstv. ráðh. gaf það í skyn, að þau ummæli, sem ég hafði viðhaft hér, væru óviðurkvæmileg í sambandi við þetta mál, auk þess sem fram kæmi í þeim óvild til Færeyinga. Ég rek þessi ummæli aftur heim til föðurhúsanna. Þetta, sem ráðh. talaði um, að væri óviðurkvæmilegt, var það, að ég hafði tekið undir það, sem hér hafði komið fram, að það væri ekki nema eðlilegt, að sá samningur, sem gerður hafði verið um leigu á brezku skipunum til fiskflutninga, væri einnig lagður fram fyrir Alþ. til samþ. Enn fremur tók ég undir það, að samningurinn, sem gerður hafði verið við Eimskipafélagið, yrði einnig lagður fram til samþ. En ég undirstrika það, að enginn eðlismunur er á samningunum um færeysku og ensku skipin. Þar er í báðum tilfellunum um að ræða samning við erlendan aðila og samningarnir því í alla staði hliðstæðir. Ef ástæða er til, að Alþ. samþ. annan þeirra, er einnig ástæða til, að það samþ. hinn. Mér finnst það einnig ekki rétt, að þessu máli sé skotið inn í önnur mál, heldur hefði átt að bera fram sjálfstæða þál. um þetta og taka upp í hana samning þann, sem hér um ræðir. Og það er fjarri því, að í þessu felist á nokkurn hátt óviðurkvæmileg ummæli eða óvild til nokkurs. Það er gersamlega ástæðulaust fyrir hæstv. ráðh. að halda slíku fram. Og það er lágmarkskrafa, sem hægt er að gera til þeirra manna, sem finna köllun hjá sér til að setjast í ráðherrastól, að þeir séu sér þess meðvitandi, að þeir eiga að koma sómasamlega fram, ekki sízt á sjálfu Alþ. Það hefur ein gagnrýni komið fram við þessar umr. varðandi gerðir ríkissti., og hún kom frá manni, sem er stuðningsmaður stj. Og það var svo fullkomin gagnrýni hjá þessum hv. stuðningsmanni stj., að hann sagði, að hann gæti ekki greitt atkvæði með þessum samningi. Og til stuðnings þeirri skoðun sinni dró hann fram nokkur atriði í samningnum, sem væru þess eðlis, að hann gæti ekki greitt honum atkvæði. Þetta er nú eina gagnrýnin, sem hreyft hefur verið í sambandi við þennan samning. Og hún kom frá stuðningsmanni ríkisstj. Hann lagði til, að málinu væri vísað til n. í því augnamiði, að athugasemdir væru gerðar við þál. og orðalagi hennar yrði breytt. Gagnvart þessari gagnrýni og aðfinnslum frá hv. 2. þm. S-M. hafði ráðh. ekki annað fram að færa en það, að í raun og veru væri þessi samningur hjálparstarfsemi gagnvart Færeyingum. Lagði ráðh. mikla áherzlu á það, að við værum tengdir þeim vináttuböndum og okkur lægi rík skylda á herðum að rækja þá vináttu eftir því, sem við bezt gætum. Með þessum hætti svaraði hann gagnrýni, sem fram kom hjá hv.þm. Barð. Það væri mjög ánægjulegt, ef þessi samningur gæti orðið báðum aðilum til gagns. En að líta á hann sem hjálparstarfsemi til handa Færeyingum, það er allt annað mál. Það kom í ljós, að hv.þm. Barð., stuðningsmaður stj., lítur allt öðrum augum á þennan samning heldur en hæstv.atvmrh. virðist gera. Þm. Barð. lítur á samninginn frá hagsmunalegu sjónarmiði þess aðila, sem hann telur sig vera fulltrúa fyrir, eins og hinn aðilinn mun hafa skoðað hann frá sjónarmiði þess aðila, sem þeir voru að semja fyrir. En það er hinn eðlilegi gangur samninga milli manna og ríkja. Ég sé svo ekki þörf að orðlengja þetta frekar. Ég vildi sem sagt alls ekki liggja undir óverðskulduðu ámæli hæstv. ráðh. um að hafa viðhaft óviðurkvæmileg orð í sambandi við ummæli mín um þessa till. og að í þeim hafi falizt óvild í garð Færeyinga frá minni hálfu. Álít ég, að ég hafi nú vísað þeim ósannindum á bug.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr. nú. En tvö atriði í ræðu hæstv.atvmrh. gerðu það að verkum, að ég finn ástæðu til að segja nokkur orð, þótt þau hafi verið rædd að nokkru leyti af þeim ræðumönnum, sem töluðu á undan mér. Hæstv. atvmrh. upplýsti það hér áðan, að á þessu ári ætti að greiða í styrkveitingar til bænda hvorki meira né minna en 27 millj. kr. Ég verð að segja það, að ef treysta má þessum upplýsingum, þá vil ég þakka ríkisstj. og ráðh. fyrir þá miklu fjárhæð, sem hún ætlar að veita til bændastéttarinnar á þessu ári. En mér er ekki kunnugt um, hvort fjárveitingarvaldið ætlast til þess, og ekki, hvort féð verður greitt. Mér þykir miklu líklegra, að eitthvað annað búi undir. Enda mun það sanna vera, að hér sé um blekkingar að ræða í sambandi við það fé, sem greitt er úr ríkissjóði til að halda niðri verðlagi á innlendum markaði. Og það er fyrst og fremst gert fyrir aðra atvinnuvegi í landinu heldur en landbúnaðinn. Eins og kunnugt er, mun mest af kjötinu seljast innanlands á þessu ári, svo að útflutningsuppbæturnar verða litlar, sem greiða þarf. En það er vitað, að allmikið fé mun fara til þess að greiða niður dýrtíðina, sem hæstv.atvmrh. og hans fylgismenn hafa unnið mest að að skapa á undanförnum árum. Ég vil segja það, að það er óviðurkvæmilegt að hafa þann mann í ráðherrastóli, sem leyfir sér að bera fram eins villandi upplýsingar og að telja þá fjármuni styrkveitingar til bænda, sem greiddir eru til að halda niðri dýrtíðinni í landinu. Þessi niðurfærsla á afurðum bænda er þeim til baga, og þeir mundu kjósa að fá greitt fyrir afurðir sínar jafnóðum og þær seljast heldur en bíða eftir fjármunum, sem ríkissjóður greiðir til þess að halda dýrtíðinni niðri. Og það er vitað, að það er ekki gert til þess að hjálpa bændastéttinni, heldur fyrst og fremst til hjálpar öðrum atvinnuvegum, einkum þeim, sem þurfa að keppa á erlendum markaði. Með þessum greiðslum er verið að halda niðri framleiðslukostnaðinum í landinu. Og ég verð að segja það, að ef það er óvinátta við Færeyinga, að við ræðum um þessi mál, hvað á þá að telja, að þetta tal sé í garð bændastéttarinnar, þar sem þeim eru eignaðar tugmilljónir króna, sem vitað er, að fyrst og fremst er þeim til óþæginda? En þessi málfærsla er ekki ný úr þessari átt, sérstaklega frá þeim mönnum, sem mesta sök eiga á því með hækkun dýrtíðarinnar, að það skuli þurfa að gera þessar greiðslur. Svo er það annað atriði, sem ég get ekki látið hjá líða að minnast á nánar. Það eru þau ummæli hæstv.atvmrh., að það v æri óvinátta í garð Færeyinga, ef menn ræddu samninginn og það, sem þeir teldu, að miður hefði farið í honum af hálfu fulltrúa okkar og ríkisstj. Þetta er ekkert nýtt úr þessari átt. Ég sé ekki, að nokkur hreyfi svo andmælum í garð hæstv.ríkisstj. varðandi viðskipti og samskipti við aðrar þjóðir, að ekki sé hrópað, að það stafi af fjandskap við hlutaðeigandi þjóðir. Ég vil benda á það, að ég fæ ekki séð, hvar það muni lenda, ef ekki má nokkurn skapaðan hlut deila á ríkisstj. í okkar mikilvægustu málum. Það er eins og henni finnist hún eigi að vera hafin yfir alla gagnrýni, vera „stikkfrí“ og gera hvað, sem henni sýnist, í þessum efnum. Ég veit, að svona er það úti í Rússlandi, og þaðan er sá andi, sem ríkir í þessum málum hjá ríkisstj. og þó sérstaklega hjá atvmrh. En ég vil segja það, að þótt ég treysti ríkisstj. ekki vel til neinna hluta, þá treysti ég henni í engu verr en í utanríkismálum. Og ég tel, að þörfin sé mest fyrir þjóðina að fylgjast vel með í þeim málum og vita jafnan, hvaða stefnu ríkisstj. tekur í utanríkismálum. Við höfum séð það við svo að segja hvert mál, sem ríkisstj. hefur haft með höndum, að það eru talin hin mestu landráð, ef einhver leyfir sér að hafa aðra skoðun en ríkisstj. Þetta er svo einræðiskennt, að ég álít, að þjóðinni sé búinn háski, ef ekki eru kveðin niður á Alþ. slík ummæli sem þau, er fram komu hjá hæstv.atvmrh. Ég veit vel, að í einræðisríkjum leyfist ekki að deila á utanríkisstefnu stj., en ég vissi ekki, að slíkt bann væri hér í gildi. Hvernig er ekki með Englendinga og Bandaríkin? Hafa ekki enskir þm. deilt á ensku ríkisstj. fyrir afstöðu hennar í utanríkismálum? Ég hef hvergi séð, að þeir hafi verið kallaðir landráðamenn. Hvernig hefur ekki verið með Grikklandsmálin eða Póllandsmálin? Er ekki deilt á stj. brezku um jafnviðkvæmt mál, án þess að þeir, sem það hafa gert, hafi verið kallaðir landráðamenn eða svikarar? Og hvernig var með Belgíu? Ég veit ekki betur en brezka þingið hafi rætt þessi mál. En allir þeir, sem hér leyfa sér að gagnrýna ríkisstj. fyrir stefnu hennar í utanríkismálum, eru landráðamenn og svikarar! Er einræðið virkilega orðið svo sterkt á Íslandi, að það megi ekki tala um utanríkismál öðruvísi en þeir vilja, sem stjórna? Er öll hæstv.ríkisstj. orðin svo undirlögð þessari stjórnarstefnu, sem hún hefur tekið í faðm sinn? Ég álít fullkomlega ástæðu fyrir þjóðina að fara að athuga þetta. Ég verð að segja það líka og skal gjarnan á það benda, að það kvað einu sinni við annan tón hér á hv.Alþ., og eru ekki mörg ár síðan. Mig minnir, að árið 1942 hafi verið rætt hér á lokuðum fundi um utanríkisviðskipti og þess óskað, að þm. ræddu það ekki annars staðar. Það voru ekki talin landráð af vissum aðilum að hlaupa í blöðin næsta dag! En það er skammt öfganna á milli, og ég held, að hv.Alþ. hafi gott af að læra hinn gullna meðalveg í þessu efni, að geta rætt þessi mál, án þess að farið sé í þær öfgar að kalla það landráð, ef nokkur leyfir sér að hafa aðra skoðun en sú ríkisstj., sem situr við völd, eða að hlaupa í hinar öfgarnar, að ekkert megi ræða, án þess að það sé strax orðið að blaðamáli, en að hvorum tveggja öfgunum hafa þeir menn, sem núv. ríkisstj. skipa, staðið. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég skil satt að segja ekki, til hvers verið er að leggja þessa samninga fyrir hv.Alþ. til samþ., ef Alþ. má ekki ræða það og það má ekki fara til n. og menn mega ekki gera annað en rétta upp höndina og helzt að þegja. Til hvers er verið að koma með slík mál inn á hv.Alþ.? Það er vitanlegt, að okkar ræður skuli aðeins vera annaðhvort já eða nei, og þó aðeins já. En það hefur ekki mátt ræða um vandamálið, án þess að talað væri um fjandskap við óþekktan aðila, sem enginn hefur minnzt á nema gott eítt. Ég hef ekki heyrt eitt einasta orð falla illa í garð Færeyinga, þegar rætt er um þessa samninga á opinberum vettvangi eða á Alþ. Þegar rætt var um fisksölumálin áður á opinberum vettvangi, sást ekki eitt einasta óvinveitt orð í garð Breta frá stjórnarandstæðingum, en ég hef séð það annars staðar og á öðrum vettvangi, þar sem talað er um innanlandsmál og deilt á erlenda ríkisstj. fyrir það, og það þekkjum við í blaði hæstv.atvmrh. Ég hygg, að það komi varla nokkurt blað út án þess að í því séu harðvítugar árásir á forstöðumenn vinnuveitendaþjóðanna í kringum okkur. Þess vegna held ég, að hæstv.atvmrh. væri nær að líta sér nær, ef hann ætlar að bæta um samskipti okkar við aðrar þjóðir í kringum okkur, og ætti hann þá að snúa sér í sínar eigin herbúðir, því að hvergi hefur úlfúðin komið eins greinilega fram og í málgagni hans. Ég verð að segja, að það er dálítið einkennilegt að skipa samninganefnd og gera langa og margbrotna samninga við fulltrúa erlendra stjórnarvalda og koma síðan og heimta samþ. þingfulltrúanna, án þess að þeim gefist tækifæri til þess að athuga málið. Hér liggur fyrir samningur í 28 gr., og mér þætti gaman að sjá þann hv.þm., sem búinn er að athuga til fulls hvert einstakt atriði í þeim samningi og hve hagstæður hann er okkur á ýmsan veg. Nú er að vísu búið að gera þennan samning, og hæstv.ríkisstj. tekur sjálfsagt á sig ábyrgðina á því. Þess vegna er rétt, eins og hv.þm. Barð. kom með, að ríkisstj. sé gefin heimild til þess að gera samninginn og hún beri svo ábyrgðina á honum, en það er fráleitt að fara að samþ. hann, án þess að fá tíma til þess að athuga hann í n., enda fá þm. ekki einu sinni tíma til þess að athuga einstök atriði, heldur verða þeir að rétta upp höndina þegar í stað. Það er á fleira en einu sviði, sem þessi einræðiskennd er komin á í stjórnarfarinu. Það er í fleira en utanríkismálum, að menn mega ekki minnast á gerðir stj. Vinnubrögðin við þetta mál eru þannig, að þm. mega ekki athuga það, áður en þeir segja já eða nei. Ræðuháttur þeirra er já, já, eða nei, nei, eins og hv.þm. Vestm. kallar það.

Ekki nei, bara já!

Hæstv. ríkisstj. þykist vera svo örugg um, að hún hafi nógu marga til að segja já, svo að henni er sama, þótt einhverjir séu utan við, sem segi nei. Ég sé svo enga ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Það voru þessi tvö atriði, sem ég vildi víkja að, og ég mótmæli algerlega fjandskap af ríkisstj. hálfu í garð bændastéttarinnar, með því að núa henni um nasir, að hún fái tugi millj. kr. í styrki, þar sem henni eru þessir styrkir ekki greiddir, heldur öðrum stéttum í landinu og öðrum atvinnuvegum, svo að þeir geti haldizt uppi. Ég tel þetta fullan fjandskap, og því oftar, sem hann er fram borinn, því berari verður hæstv.ríkisstj. að fjandskap sínum í garð bænda, og ég mótmæli einnig, að það eigi að múlbinda þm. í utanríkismálum og þeir megi ekkert segja um það, sem þeir aðhafast, án þess að það sé talinn fjandskapur við viðkomandi þjóð, þótt ekkert sé sagt í því sambandi nema gott eitt. Ef slík vinnubrögð eru tekin upp hér á Alþ., sé ég ekki neina þörf á því, að það sitji, enda mun hæstv.ríkisstj. óska þess helzt, að hún ráði ein í þessu efni, enda kom það fram í ræðu hæstv.forsrh. fyrir nokkru, að til þess væri ríkisstj., að hún ætti að stjórna í landinu. Ég hef haldið hingað til, að þar, sem væri þingbundin ríkisstj., ætti þ. að fjalla um málin, en stjórnin framkvæmdi svo vilja Alþ.

Lúðvík Jósefsson Það er sennilega nauðsynlegt að taka það fram vegna þeirrar ræðu, sem nú var flutt, að það mál, sem hér liggur fyrir, er leiga á færeyskum fiskiskipum, því að það gæti vel farið svo, að menn héldu, að sú ræða, sem ég mun halda, væri alveg út í hött, ef menn hafa haldið, að sú ræða, sem hv.þm. V.-Sk. var að enda við að flytja, hafi verið um það mál, sem hér liggur fyrir. En þegar menn, sem sagt, taka það með í reikninginn, að hér er til umr.þáltill. um leigu á færeyskum fiskiskipum, taka menn eftir því, að ræða sú, er síðast var flutt, dæmir sig alveg sjálf, svo að yfir hana má alveg hlaupa. Í þeim umr., sem hér hafa fram farið um þessa þáltill., hefur þess sérstaklega gætt, að nokkrir þm. leggja á það kapp, að þessi þáltill. verði ekki afgr. strax, heldur vísað til n., og n. fái sem sagt að fjalla um málið. Það kom fram í ræðu hv.þm. Borgf., að mínum dómi, að hann hélt, að til þess væri nokkur ástæða að vísa málinu til n., og benti sérstaklega á það, að ekki væri farið fram á sams konar heimild fyrir ríkisstj. til leigu á brezkum skipum, sem tekin hafa verið til fiskflutninga, og ekki heldur fyrir leigu á 2-3 skipum Eimskipafél. Það er ofur eðlilegt, finnst mér, að hv.þm. líti svo á þetta mál fyrst í stað, en þegar betur er að gáð, þá er í rauninni reginmunur á leigu brezku skipanna og þessara tveggja skipa Eimskipafél. og svo þeim færeysku, sem hér liggur fyrir till. um. Leigan á færeysku skipunum er þess eðlis, að þar gerir ríkisstj. samkvæmt áður fengnu, í eigin umboði Alþ., þó ekki að öllu leyti formlegu, samning um leigu á 60 skipum til fiskflutninga, en hins vegar viðvíkjandi leigu brezku skipanna, þá snýr það mál þannig við, að ákveðin ríkisstofnun, fiskimálanefnd, tekur á leigu rúm í nokkrum brezkum skipum fyrir mjög hagstætt flutningsgjald, að allra dómi. Það er því í rauninni engin ástæða til þess, að þ. geri um það nokkra samþ., það mun ábyggilega verða viðurkennt af öllum, að sú fragt, sem tekin er í fiskflutningi í brezku skipunum, er mjög hagstæð, miklu hagstæðari en við höfum þekkt fyrr, svo að enginn þarf að kvarta undan því, að um óhagstæða samninga sé að ræða, og því full ástæða til þess, að fiskimálanefnd tæki þennan samning, þegar hægt reyndist að gera hann, og sem sagt, að ekki þurfi til þess að grípa á nokkurn hátt að fá samþ.Alþ. til þess. Það er ekki hægt að setja dæmið upp á þá lund: Brezku skipin eru erlend skip. Færeysku skipin eru líka erlend skip, og þess vegna hljóta þessir samningar að vera í eðli sínu eins og báðir þurfi að sæta sömu meðferð hér. Þannig er ekki hægt að setja þetta upp. Á þessu er meginmunur, sem ég tel alveg fullvíst, að hv.þm. Borgf. viðurkennir, þegar hann gætir betur að málinu. Mjög svipað er að segja um leiguna á skipum Eimskipafél. Þar er einnig um það að ræða, að þessi ríkisstofnun, fiskimálanefnd, hefur tekið skipin á leigu til þriggja mánaða fyrir mjög sómasamlega leigu að mínum dómi, og ég sé ekki ástæðu til þess, að þeir leigumálar séu lagðir fyrir þ. til samþ., en fyndist mönnum nauðsynlegt að gera það, hygg ég, að menn gætu orðið á það sáttir, að sjálfsagt væri að flytja þá samþykktarbeiðni alveg óviðkomandi þeirri leigu á færeyskum skipum, sem hér liggur fyrir til samþ. En það kom mjög greinilega fram í ræðu hv. 2. þm. S-M., að hjá honum lágu í rauninni allt aðrar ástæður til þess að orðlengja hér um þessa till. og óska eftir því, að samþ. hennar yrði frestað. Það lá greinilega allt annar tilgangur á bak við hjá honum heldur en hv.þm. Borgf. Meginhluti ræðu hv. 2. þm. S-M. snerist í raun réttri um það, að sú leiga á færeysku skipunum, sem nú hefði verið gerð, væri óhagstæð, að hér væri um neyðarkosti að ræða, eins og bann orðaði það, geysileg áhætta fyrir ríkissjóð, ekki aðeins fyrir ríkissjóð, heldur líka aðalatvinnuveg landsmanna, útgerðina, og af þeim ástæðum væri alveg nauðsynlegt að vísa þessu máli til n. og gera alveg sérstakar breytingar á þeim hluta till., sem varðar fyrirkomulagið á rekstri skipanna og dreifingu þeirra. Þá margendurtók þessi sami hv.þm. það, að þær ráðstafanir, sem hæstv.ríkisstj. hefði gert nú að undanförnu í fisksölu- og fiskflutningamálum, svo sem eins og verðjöfnunarsjóðsgjaldið, sem lagt er á útfluttan fisk, hafi orðið til stórtjóns fyrir hinar smærri verstöðvar og gæfi þeim nú „móralska“ kröfu, eins og hann orðaði það, á hendur ríkissjóði, um að ríkið annaðist fiskflutninga frá þessum smærri verstöðvum. Það leyndi sér ekki, að grunntónninn í ræðu hans var, sem sagt, sá, að hann er á móti þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í fisksölumálunum, og hann er andvígur þeim samningum, er þegar hafa verið gerðir um leigu á færeyskum skipum, og hann óskar eftir að fresta sem lengst, að mér skildist, nauðsynlegum ráðstöfunum á þessum skipum, og ég neyðist til þess að halda því fram, eftir að hafa hlustað á ræðu hans, að það sé beinlínis tilgangur hans að fá eins óhagstæða útkomu út úr rekstri þessara skipa og frekast er hægt að fá. Þannig kom það fram, að hann óskaði eftir yfirlýsingu frá ríkisstj. um það, að þessi skip verði rekin þannig, að þau verði látin kaupa fisk þar á landinu, sem erfiðast er um að taka fiskinn, og ríkið tryggi, að fyrir þann fisk verði greitt það hæsta verð, sem greitt er nú fyrir útfluttan fisk, og ríkið fylgi kalli þessara staða í öllum tilfellum, jafnvel þótt hann viti, að í mjög mörgum tilfellum er óframkvæmanlegt að ætla að tína upp fisk um allt land, hvenær sem kallað kann að verða eftir skipum frá einhverjum smástöðum. Það mál, sem hér liggur fyrir, er hv.þm. ekkert ókunnugt, og vil ég segja, að sízt ætti það að vera hv. 2. þm. S-M. ókunnugt, því að hann hefur tekið fyrr en nú þátt í umr. um þetta mál. Hann er búinn að vita um það í allmarga daga, hvaða kjör voru á þessum skipum, sem hér eru leigð, og hann mátti fullvel vita, hver þörf lá til þess að leigja þessi skip. Í rauninni hefur hann þegar gefið fullt samþ. sitt til þess, að sá samningur væri gerður, sem nú hefur verið gerður við fulltrúa Færeyinga um leigu á þessum skipum, svo að það er alveg hreinn fyrirsláttur að koma nú hér fram og afsaka sig með því, að hér eigi að knýja fram samþ. á stóru máli, sem þm. hafi ekki fengið tök á að kynna sér, og nú eigi að skrúfa það í gegn á einum degi. Þetta er mál, sem honum ætti að vera fullkunnugt um og hefur verið upplýst hér, sem tök voru á fyrir nokkrum dögum, allrækilega að ég hygg, og þær dylgjur, sem fram komu, bæði hjá hv. 2. þm. S-M. og nokkrum fleiri viðvíkjandi leigu færeysku skipanna, að hún sé svo óhagstæð, að hún sé nokkurs konar gustukaverk, sem við séum að gera á Færeyingum, falla um sig sjálfar, þegar menn gæta að því, að þeir útvegsmenn, sem sérstaklega óskuðu eftir því að fá færeysku skipin leigð til fiskflutninga og hafa áður staðið í samningaumleitunum við Færeyinga um leigu á þessum skipum, viðurkenna allir, að þeir samningar, sem nú hafa verið gerðir á skipunum, séu síður en svo óhagstæðari en hinir fyrri samningar. Þeir hafa nú þegar samþ. að taka á leigu af þessum skipum jafnmörg og þeir ætluðu sér áður að leigja milliliðalaust, og það eru góðar horfur á því, að það takist að leigja öll þessi skip, jafnvel þótt maður verði daglega var við, að mjög ákveðið og skipulega er unnið að því að torvelda slíka framleigu, eftir því sem aðstaða þeirra gefur tilefni til. Það er virkilega þörf á því að ganga frá þessu máli sem allra fyrst í þ., vegna þess að framleiga á skipunum til útvegsmanna byggist að miklu leyti á því, að framleigan geti farið fram sem allra fyrst. Sum skipin eru þegar komin upp og búin að tak fisk í sig. Útvegsmönnum leikur skiljanlega hugur á því að fá þessi skip strax viðurkennd undir það að verða leiguskip þeirra, en ekki verði eytt, vegna óþarfrar tímaeyðslu Alþ., heilli ferð af tíma skipanna í það nú, að þau verði rekin sem kaupskip einmitt nú, meðan hagstætt verð er á fiskinum í Englandi, og ég er alveg sannfærður um það, ef svo færi, að þ. væri að velta þessu fyrir sér í marga daga, hvort ríkið ætti að reka skipin eða gefa útvegsmönnum þau í hendur, getur vel farið svo, að ríkið neyðist til að reka öll skipin, og ég er alveg sannfærður um það, að útkoman á slíkum rekstri verður óhagstæðari með því móti. Sannleikurinn er sá, að fiskimálanefnd hefur leitazt fyrir um það, eftir því sem hún hefur getað, að fá þessi skip framleigð. Hins vegar kom það fram í ræðu hv. 2. þm. S-M., að hann vildi, að ríkið hefði þessi skip á sinni hendi og síðan gætu einstakir smástaðir kallað á skipin, en ríkið bæri hallann, sem hlyti að verða undir slíkum kringumstæðum. Það er líka í fullu samræmi við þetta, sem það dynur á fiskimálanefnd nú, t. d. þegar kaupfélagsstjóri á Austurlandi krefst þess, að fiskimálanefnd kaupi og flytji út fisk frá sínum stað nú þegar á hinu hækkaða verði, en svo þegar betur er að gáð og farið er að tala við þennan kaupfélagsstjóra, kemur í ljós, sem allir kunnugir menn máttu vita, að á þessum stað er alls ekki róið á sjó á þessum tíma árs, en hins vegar unnið mjög skipulega að því að spana menn fram með kröfum um, að ríkið yrði skyldað til þess að senda til þeirra skip og taka fisk til flutnings, jafnvel þótt fiskurinn sé ekki til. Það er vitanlega hin mesta fjarstæða að halda því fram, að sú fiskverðhækkun, sem nú hefur verið ákveðin, sé hinum smærri útvegsstöðvum til tjóns. Ég segi aðeins, að ég hefði gaman af því að fara með hv. 2. þm. S-M. um kjördæmi hans á Austurlandi og láta hann leggja þá spurningu fyrir fiskimenn á þeim slóðum, hvort þeir séu á móti því, að fiskverðið var hækkað um 15%, sem hann var svo mjög að óskapast yfir. Sannleikurinn er sá, að fiskimenn una því vel, að fiskurinn var hækkaður í verði og framkvæmanlegt var að hækka verð á þeim hluta aflans, sem út er fluttur. Kemur þessi hækkun þeim áreiðanlega að góðu, en er þeim alls ekki til tjóns, og er ég viss um það, að hv. 2. þm. S.-M. getur ekki komið með eitt einasta dæmi um, að þessi verðhækkun hafi orðið nokkrum hinna smærri útvegsstöðva til tjóns. Það er fyrirbrigði, sem allir vita um, að hinar einstöku smærri útvegsstöðvar hafa á undanförnum árum ekki getað losað sig við allan afla sinn. Þetta var þannig lagað, meðan lægra verð var á fiskinum, og þó að fiskverðið yrði stórkostlega lækkað á ýmsum hinna smæstu útvegsstöðva, hefði engin breyting orðið á því að fá skip til þess að taka aflann, ef um þá nokkurn afla hefði verið að ræða. Hins vegar er það nú svo, að þeir menn, sem hafa allt á hornum sér gagnvart þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í fisksölumálunum, nota nú tækifærið til þess að halda því fram, að þeir smástaðir, sem aldrei hafa getað fyllt fiskiskip til útflutnings, hafi nú orðið mjög hart úti vegna fiskverðhækkunarinnar. Þetta er algerlega rangt. Enginn þeirra staða, sem hafa flutt út fisk, hefur orðið útundan það, sem af er þessu ári, því að frá ýmsum þessara staða hefur jafnvel verið fluttur út meiri fiskur en nokkru sinni áður, enda er það ein af ráðstöfunum hæstv.ríkisstj. í þessum málum, að nú hefur hún veitt þessum stöðum réttindi til þess að kaupa skip, þannig að þau geta tekið þar fisk, sem hægt er að fá sæmilegan markað fyrir hann, en áður var þessu hins vegar ekki til að dreifa. Ég heyrði, að hv. 2. þm. S-M. komst þannig að orði, er hann gerði eina tilraunina til þess að gera lítið úr færeysku skipunum, sem nú hafa verið leigð, og þeim samningum, sem gerðir hafa verð í þessum efnum, að ýmsar af hinum smáu útgerðarstöðvum mundu ekki treysta sér til þess að taka svona lítil og óhagstæð skip til fiskflutninga. En dettur þessum hv.þm. í hug, að þessar litlu útgerðarstöðvar hefðu frekar treyst sér til að leigja stór og dýr skip í þessum tilgangi? Ég fullyrði, að hin smáu færeysku skip eru einu skipin, sem nokkur tök eru á að reka þannig, að það geti borgað sig að reka þau frá hinum smæstu útgerðarstöðvum landsins, því að á þessum stöðum þurfa þessi skip að vera lítil, og launakjörin á færeysku skipunum eru þannig, að helzt er hægt að reka þau frá slíkum stöðvum; þetta er alger frágangssök fyrir smáu útgerðarstaðina, en hins vegar ótækt fyrir þá að reka hin stærri færeysku skip eða hin stærri íslenzku skip. Ég veit í raun og veru ekki, til hvers þeir hv.þm., sem á annað borð hafa verið með því, að samningarnir um færeysku fiskiskipin voru gerðir, vilja vísa þessu máli til n. - Engum getur komið til hugar að vísa þeim hluta þessarar þáltill. til n., sem fjallar um að viðurkenna samning þann um leigu á fær eyskum skipum, sem þegar hefur verið gerður; því að ekki er hægt að breyta ákvæðum samningsins. Hitt atriðið fjallar um að veita hæstv.ríkisstj. heimild til þess að framleigja skipin. Það hefur áður verið tekið fram, að það eigi að framleigja skipin til samlaga útvegsmanna, og komu þá engar raddir gegn þessu, og ég hélt, að allir hv.þm. mundu viðurkenna það, að það er sjálfsagða og rétta leiðin að framleigja þessi skip til þessara aðila. Þarf þá að vísa málinu til n. til þess að veita hæstv.ríkisstj. heimild til þess að framleigja skipin? Og þegar menn tala um það, að þeir samningar, sem hér um ræðir, séu óhagstæðir og okkur stafi mjög mikil fjárhagsleg hætta af þeim, eru þessir menn þá á móti því, að nú megi framleigja þessi skip til sjálfra útgerðarmannanna? Ég hygg, að menn sjái það við nánari athugun, að það getur ekkert gagn gert að vísa þessu máli til n., en frekar spillt fyrir framleigu skipanna og framkvæmd þessa máls. Ég segi því fyrir mitt leyti, að ég álít, að þess sé engin þörf að vísa þeirri þáltill. til n., og mæli eindregið með því, að hún verði afgr. þegar í dag.

Garðar Þorsteinsson Herra forseti. - Það, að ég kvaddi mér hljóðs, er ekki vegna þess, að ég muni greiða atkv. móti því, að þessi samningur hafi verið gerður um færeysku skipin, heldur í tilefni setningar, sem er í texta till., þar sem farið er fram á að heimila hæstv.ríkisstj. að leigja skip þessi öðrum. Hefur það komið fram í ræuu hæstv. ráðh. og fleiri hv.þm., að það sé ætlunin að leigja þau samlögum útvegsmanna og þá með sérstökum kjörum. Það er kunnugt, að hæstv.ríkisstj. hefur leigt brezk skip til fiskflutninga til Bretlands, og eins hefur hún leigt tvö skip af Eimskipafélagi Íslands. Hljóta þessir samningar að ganga nokkuð út yfir þá aðila aðra, sem einnig flytja fisk til Bretlands, þar sem ákvæðin í þessum samningum, sem hæstv.ríkisstj. hefur gert við áðurnefnd skip, veita þeim forgangsréttindi fram yfir önnur skip til þess að ganga fyrir um fiskkaup, þannig að þá liggja svo og svo mörg önnur skip og bíða eftir fiski til útflutnings, en þar eru þessi útlendu skip tekin fram yfir og fá fiskinn til útflutnings á undan. Ég skal viðurkenna, að brezku skipin eru öll stór og fara í skipalest til Bretlands og verða því að hraða ferðum sínum. Nú er mér hins vegar kunnugt um, að komið hefur til mála í vissum tilfellum, að fisksölusamlögin íslenzku taki á leigu íslenzk skip og hafa farið fram á það, að þessi íslenzku skip fengju einhver forgangsréttindi. Þau hafa hins vegar ekki verið veitt, og er mér persónulega kunnugt um það, að íslenzk stjórnarvöld eru ekki sammála um þetta, þannig að sumir íslenzku ráðh. vildu ekki ganga inn á það, að vissum íslenzkum skipum, jafnvel þótt þau væru tekin á leigu af fisksölusamlögum, væru veitt forkaupsréttindi, vegna þess að afleiðingin yrði sú, ef inn á þessa braut væri gengið, að þau skip, sem tekin væru á leigu af fisksölusamlögunum, fengju alltaf að vera í ferðum og fengju skjótari afgreiðslu, en aðrir aðilar, sem ættu skip og vildu kaupa fisk og flytja út, fengju ekki fiskinn nema í vissum tilfellum og aðeins, þegar hinum, sem hafa forkaupsréttindin, hefur verið fullnægt. Vitanlega er þetta það sama og að útiloka þessa aðila frá fiskflutningum til Bretlands, því að það er vitað, að sum íslenzk skip hafa þá tonnatölu, að þau geta í raun og veru ekki aflað sér tekna með fiskútflutningi nema á þeim tíma ársins, sem vertíð stendur yfir, þ. e. frá áramótum og fram til maíloka, en ef farið yrði inn á þá braut að veita skipum fisksölusamlagsins forkaupsréttindi á fiski úti um land, væru hin skipin, sem ég hef þegar minnzt á, útilokuð frá sínum atvinnurekstri, og er mér persónulega kunnugt um, að hæstv.ríkisstj. hefur ekki viljað heimila fisksölusamlögunum forkaupsréttindi á fiski. Í þessari þáltill. er farið fram á að samþ. heimild til ríkisstj., þannig að hún geti leigt skip þessi öðrum. Það er sjálfsagt ekkert við þetta að athuga, og þess vegna er engin ástæða til þess fyrir hv. síðasta ræðumann að minnast á, að engin andmæli hafi komið gegn þessu á þeim fundum, sem þetta mál var til umr. Það getur verið afráðið, að fisksölusamlögin fái hin færeysku skip á leigu, en ég vil hins vegar, að það komi fram í þessu sambandi, að þessi leigutaki hafi ekki rétt til þess að láta sín skip ganga fyrir öðrum skipum, sem mæta á staðnum og vilja kaupa fisk. Hæstv. ríkisstj. tilkynnti ekki fyrir löngu 15% hækkun á fiskverði, og var jafnframt tekið fram, að fiskflutningum til Bretlands yrði hagað þannig, að sérstökum aðila, Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, yrði falið að ráðstafa skipum til fiskútflutnings, þar sem fiskur væri mestur. Voru þau rök fyrir þessu færð, að með þessu væri útilokað, að fiskurinn hrúgaðist upp á einum stað, því að enginn getur vitað, hvar mest veiðist. T. d. hefur það nú sýnt sig, að á Ísafirði og við Hornafjörð eru sífelldar ógæftir, en hér við Faxaflóann hrúgast fiskur á land, og skil ég því þau rök, að nota beri þann flota, sem til er, til þess að flytja fiskinn í til Bretlands. Er vel hægt að sætta sig við þetta, með því að nota flotann betur og ef þeir, sem hafa á hendi fiskflutninga, gætu treyst því að fá fiskinn í skipin eins fljótt og unnt væri. En þetta trufluðu brezku skipin, þar eð þau höfðu forkaupsréttindi. Ég hef því innt hæstv.ríkisstj. eftir því, hvort færeysku skipin ættu einnig að hafa forkaupsréttindi, en hef ekki fengið annað en loðin svör við þessu. Hef ég það á tilfínningunni, að íslenzka ríkisstj. leggi ríka áherzlu á að leigja skipin út og heiti fisksölusamlögunum forkaupsréttindum. Þetta þýðir það, að þau íslenzku skip, sem ekki eru leigð með sömu kjörum og hin útlendu skip og hafa því engin forkaupsréttindi, verða að bíða eftir, að brezku og færeysku skipin, sem koma á staðinn, fái í sig fisk, áður en þau fá sjálf afgreiðslu. Afleiðingin af þessu verður sú. að engum íslenzkum útvegsmönnum dettur í hug að senda sín skip á staðinn til þess að fá fisk til útflutnings í þeirri óvissu um að þurfa að bíða fyrst eftir því, að hin útlendu skip verði afgreidd. Við getum tekið sem dæmi, að ein verstöð hafi fengið 7 færeysk skip á leigu og aðeins eitt færeyskt skip bíði eftir að fá í sig fisk. Í þeirri góðu von um, að nú gefist tækifæri til þess að fá fisk í fleiri skip, eru íslenzk skip send á staðinn til þess að fá fisk keyptan. Síðan gerir þrjá óveðursdaga, og ekki er hægt að róa, en á þessum þrem dögum geta hin færeysku skipin komið til Íslands; þau koma á staðinn, og íslenzku skipin eru rekin á brott, því að útlenzku skipin sitja fyrir, þar eð þau hafa forkaupsréttindi. Ég ætla ekki að áfellast hæstv.ríkisstj. fyrir, að hún hefur tekið þessi brezku, færeysku og tvö skip Eimskipafélagsins á leigu, en hins vegar kann svo að fara, að þessi floti nægi til þess að annast alla fiskflutninga til Bretlands, en afleiðingin af þessu verður að sjálfsögðu sú, að íslenzku skipin verða útundan, þar eð þau hafa ekki komizt að sömu samningum. - Enn er eitt atriði, sem við þetta bætist. Áður en vitað var, að brezku samningunum yrði sagt upp, voru gerðir samningar um fiskflutningaskip í okt.–nóv.mánuði s. l., en í þeim samningi ákváðu fisksölusamlögin, að tiltekinn fjöldi skipa skyldi sitja fyrir um fisk í hinum ýmsu verstöðvum. Þetta hélzt þannig, þar til hæstv.ríkisstj. greip fram í fyrir og bætti við skipum, sem að vissu leyti var eðlilegt, af því að á suma staðina barst meiri fiskur en hægt var að afgreiða til útflutnings. Afleiðingin af þessu varð aftur á móti sú, að sum þeirra skipa, sem bundin voru samningum við fisksölusamlögin, urðu að víkja fyrir skipum þeim, sem bundin voru samningum af ríkisstj. Ég get sætt mig við þá aðferð, sem hefur verið við höfð í sambandi við brezku skipin, og mun greiða atkv. með þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, ef hæstv. ráðh. vill lýsa því yfir, að færeysku skipin muni ekki fá forkaupsréttindi á fiski til útflutnings, þannig að hvert það færeyskt skip, sem mætir á hinum ýmsu stöðum til fiskkaupa, skuli þar fara eftir reglum, er nú gilda fyrir útvegsmenn um fiskkaup. Ég mun því greiða atkv. með þessari þáltill., ef hæstv.ríkisstj. vill lýsa því yfir hér á Alþ., að íslenzk skip hafi að þessu leyti jafnan rétt til fiskkaupa á við aðra og færeysku skipunum verði ekki veitt nein sérstök forkaupsréttindi; annars mun ég bera fram brtt. um, að forkaupsrétt að fiski hafi færeysku skipin ekki, en fari eftir reglum, sem hingað til hafa gilt í þessum efnum.

Forseti (GSv: Nú er komið að þeim tíma, er gefa verður nokkurt fundarhlé. Þessu er svo til hagað, eins og tilkynnt hefur verið, að hæstv.ríkisstj. leggur á það áherzlu, að umr. um málið verði hraðað og það afgr. í dag, en hins vegar vilja sumir hv.þm., að málinu verði vísað til n., og hefur enn ekki verið komizt að niðurstöðu um það atriði. Hæstv. ríkisstj. heldur því fram, að till. skuli afgreidd, en vill ekki ganga inn á, að málið gangi til n. Nú gæti það hins vegar orðið til hægðarauka að láta þessari umr. lokið og vita, hvort ekki mætti takast að koma málinu til n. Yrði þá að samþ. þetta til síðari umr., en því fylgdi eðlilega engin skuldbinding um endanlega afstöðu til málsins. Hin síðari umr. yrði þá í kvöld, og mætti afgreiða málið í nótt. Boðað hefur verið til fundar í Ed., en mér hafa borizt orð frá forseta Ed. um, að þeim fundi skuli frestað, ef þörf gerist vegna afgreiðslu þessa máls. Nú vil ég spyrja þá hv.þm., sem kvatt hafa sér hljóðs, hversu þeir vilja fara með málið.

Eysteinn Jónsson Ég gerði þá miðlunartill., að málinu yrði vísað til n., og stend við hana.

Forseti (GSv): Þessi till. hefur að vísu komið fram, og ef hv.þm. óskar eftir svari frá hæstv. ráðh., þá er það frjálst.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) Ég hef engu við það að bæta, sem ég hef áður sagt, en tel óþarft, að málið fari til n.

Eysteinn Jónsson Ég sé enga ástæðu til, að n. fái ekki að ræða málið, en sú leið er opin að fresta þessari umr. og láta málið ganga til n.

Forseti (GSv): Það er nú svo, að sumir hv.þm. eru búnir að tala sig dauða í þessu máli, og svo er ástatt um þann háttv.þm., sem nú settist niður. En ef hv.þm. vilja fresta umr. til kl. 9, þá er það frjálst.

En því ekki til morguns?

Jú, að sjálfsögðu, þeir, sem þegar eru dauðir. En ef hv.þm. vilja ekki sættast á þetta, verður að leita atkv., þar sem ekki er unnt að fara eftir óskum eins og eins manns.

Garðar Þorsteinsson Ég skil hæstv. forseta svo, að greiða skuli atkv. um, hvort málið skuli fara til n. Afstaða mín í þeirri atkvgr. fer eftir svari hæstv. ráðh. við þeirri fyrirspurn, sem ég bar fram áðan.

Forseti (GSv): Hæstv. ráðh. virðist ekki óska eftir að svara.

Eysteinn Jónsson Ég vil benda hæstv. forseta á, út af ummælum hans hér áðan, að ég hef ekki talað nema tvisvar í þessu máli. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 6. landsk., sem ég, vildi víkja að. - Hv. þm. kvað það óþarft að blanda inn í þetta mál leigu um rúm í brezkum skipum. Þetta er að nokkru rétt, en þó er þetta hluti sama máls, og þegar rætt er um leiguna á færeysku skipunum, þá er eðlilegt, að um leið komi fram, hversu háttað er um leigu á rúmi í þessum skipum. Hv. þm. talaði eins og hann hefði ekki heyrt, hvað ég sagði, og kvað mig hafa fjargviðrazt um hættu, sem stafaði af þessum samningum. Það gerði ég að vísu ekki, en ég gat um, hvernig búið væri að útvegsmönnum í heild. Hann taldi og, að ég væri á móti því að leigja færeysku skipin. Þetta er ekki rétt. En ég taldi það óskynsamlegt að leigja í einu lagi svo mörg óhagstæð skip. Mér hefur og skilizt, að Færeyingar geti ráðið, hvaða skip eru leigð.

Þetta er alrangt.

Mér hefur þó skilizt þetta svo og ætla, að það sé rétt. Vitanlega var þetta neyðarúrræði fyrir okkur, og þýðir ekkert að ganga framhjá því. Við vitum allir, að þegar þessir samningar áttu sér stað, var skortur á skipum, og það var ekki nema mannlegt, þótt Færeyingar notuðu sér það. Um einstök atriði samningsins er erfitt að dæma, og það er rangt, að einstakir þm. hafi átt þess kost að fylgjast með samningunum. Aðstaðan var auðvitað erfið, en við verðum að meta allar gerðir í samanburði við þau úrræði, sem fyrir hendi eru. Hv. 6. landsk. sagði, að það væri minn vilji, að ríkisstj. sæti uppi með öll skipin og þau yrðu ekki framleigð. Þetta er ekki rétt. En það sýnir bezt, hverjar horfurnar eru, ef þessi háttv.þm. telur það fjandsamlegt að vilja, að ríkisstj. hafi skipin. Þá ræddi þessi hv.þm. um verðjöfnunargjaldið og hækkunina á fiskinum og sagði, að ég væri á móti því. Þetta er rangt. Hitt sagði ég, að þetta gæti komið illa niður sums staðar, en þótt svo sé, þá er það enginn dómur á, að þessi ráðstöfun geti ekki verið góð fyrir heildina. Þetta ætti hv.þm. að skilja. Ég orðaði það svo, að það ætti að vera „mórölsk“ skylda að bæta þeim stöðum það upp, sem verða fyrir halla af þessum ráðstöfunum. Þetta virtist hv.þm. ekki skilja og sagði, að ég ætlaðist til, að alltaf væri sinnt kalli frá smástöðunum og ég vildi að þeir gætu alltaf fengið skip, þegar þeir vildu. Ummæli hans um það, hvort ég héldi að útvegsmenn á Austurlandi væru óánægðir með verðhækkunina, tel ég vart svara verð. Ég hef aldrei látið það álit í ljós, að þeir væru á móti verðhækkun. Þá kvað hann óþarft að láta þetta mál fara í n. En það eru nú ekki allir jafnkunnugir þessum málum og hann, sem virðist hér innsti koppur í búri hjá hæstv.ríkisstj. Viðvíkjandi því, að ekki megi draga þetta mál, vegna þess að framleigja þurfi skipin, þá trúir því auðvitað enginn. En ef það væri rétt, hvað mætti þá segja um hæstv.ríkisstj., sem hefur legið á þessu máli dögum saman? Nei, það þýðir ekki að bjóða háttv.þm. upp á svona slúður, og það er einkennilegt, að þm. skuli ekki gefinn kostur á að athuga þetta. Ég hef bent á leið, sem sjálfsagt virðist að fara, ef allt væri með felldu, og væri farin, ef ekki væri ætlunin að sýna hér ofbeldi, þar sem engar frambærilegar ástæður finnast fyrir því að hafa þessa meðferð á málinu. Ég þakka svo hæstv. forseta þolinmæðina.

Haraldur Guðmundsson Þar sem þetta mál var rætt hér á lokuðum þingfundi og leitað hefur verið álits þingmanna um það og samningurinn er fullgerður og verður í engu breytt, álít ég það þýðingarlaust að vísa málinu til n. og segi því nei.

Jóhann Jósefsson Ég lít svo á, að hæstv.Alþ. hafi þegar gert þær ráðstafanir í þessu máli á lokuðum fundi, að nefndarathugun á þessu stigi málsins á málinu geti ekki haggað því, sem þar hefur fram farið, en hins vegar, að sá ágreiningur, sem upp hefur risið um framkvæmd á einstökum atriðum, sé þess eðlis, að ég treysti því, að við síðari umr. málsins muni hæstv.ríkisstj. geta mætt þeim óskum, er fram hafa komið um lipra framkvæmd að því er snertir einnig íslenzka útvegsmenn, sé ég ekki ástæðu til að vísa málinu til n. og segi því nei.

Frsm. (Gísli Jónsson) Samkv. ósk hæstv.ríkisstj. kom allshn. saman á fund í kvöld til þess að ræða þá till., sem liggur hér fyrir. Þar mættu allir nm., að undanteknum hv. 2. þm. Rang., sem farinn var úr bænum og náðist ekki til. Auk þess mætti á fundi hjá n.hæstv.forsrh. og hæstv.atvmrh., og ræddi n. við þá báða um þetta mál. Ég vil hér leyfa mér að geta þess, að það er á nokkrum misskilningi byggt, sem hefur verið haldið fram í umr. um þetta mál, að það snerti eingöngu samninga um færeysk skip. Það snertir að vísu þann hluta um heimildina á samningnum, en hins vegar felast í þessu nokkur ákvæði um, hvernig ráðstafa skuli þessum skipum, sem hér um ræðir. Það er því ekki auðvelt að kljúfa þetta mál eins í sundur og hv. 2. þm. S-M. ætlast til, því að þótt þá síðar yrði gefið út nál. eða samin þál. um, hvernig haga ætti þessu máli öllu, kynnu að hafa verið gerðar þær ráðstafanir um þessi skip sérstaklega, sem gætu komið í veg fyrir, að hægt væri að ná í það sama og ætlazt var til. Á nefndarfundi var nokkuð rætt um tvennt, annars vegar, að þeim stöðum á landinu, sem eiga erfiðast með útflutning, væri með þessari till. trpggður útflutningur á borð við aðra staði. Það var einnig rætt um, að sett væri jafnvel inn í till. að tryggja íslenzkum skipum a. m. k. sama rétt og þeim skipum, sem leigð eru frá útlendingum, en með því að hæstv.ríkisstj. lýsti því yfir við n., að það væri hennar eindreginn vilji að stuðla að því, að íslenzkum útgerðarmönnum yrði ekki gert lægra undir höfði en öðrum útgerðarmönnum eða þeim, sem með þessi skip hafa að gera, sá n. ekki raunverulega ástæðu til þess að setja þetta beint inn í till., en hún væntir þess fyllilega, og vil ég beina því sérstaklega til hæstv.atvmrh., að þessum málum verði þannig skipað, að full notkun náist einnig á þeim skipum, sem eru í íslenzkri eign og eru gerð út af Íslendingum. Ég veit, að það mun vera eindreginn vilji hæstv.ríkisstj. að ná því takmarki, enda yrði ekki takmarkinu náð að fullu, ef það yrði til þess að hefta að einhverju leyti íslenzk skip til að annast að sínu leyti um útflutning. Ég get lýst því yfir hér, að þessi skilningur á málinu kom fyllilega fram hjá hæstv.ríkisstj., enda væri allt annað náttúrlega engan veginn eðlilegt. Ég skal einnig geta þess, að bæði ég persónulega og sumir aðrir nm. hefðum heldur óskað eftir, að till. yrði breytt í það horf, að ríkisstj. væri heimilt að leigja skip, - ekki kannske eingöngu þau, sem hér um ræðir í þáltill., heldur einnig önnur -, en ríkisstj. lagði sjálf sérstaka áherzlu á, að þessi samningur á þskj. 1120 væri samþykktur. Ég get að þeim upplýsingum fengnum hjá hæstv.ríkisstj., sem kom fram í heimildinni, fallizt á, að í raun og veru er enginn eðlismunur á að gera heimild um samning, sem búið er að undirskrifa, eða samþykkja samninginn. Heldur en að kljúfa á nokkurn hátt n., sérstaklega með tilliti til þess, hve lítill tíminn var, þá varð að síðustu samkomulag hjá öllum nm. um að mæla með, að þáltill. verði samþykkt með þeim breyt., sem ég skal nú lesa upp. Á eftir meginmálsgreininni komi: „Enda leitist ríkisstjórnin við að tryggja eftir föngum hagsmuni þeirra staða, sem örðugast eiga um útflutning. Ríkisstjórninni heimilast að greiða úr ríkissjóði þann kostnað, sem þessar ráðstafanir kunna að hafa í för með sér.“ Skal ég nokkuð gera grein fyrir, hvers vegna við óskuðum eftir, að þetta væri sett inn í till. Snemma á síðasta þingi var sett inn í fjárl. fyrir 1944, að þáverandi ríkisstj. væri heimilt að greiða allt að 200 þús. kr. til þess að aðstoða útvegsmenn á Íslandi til að koma fiskinum á útflutningsstaði. Nú hefur fyrrv.ríkisstj. ekki notað þessa heimild á neinn hátt, og hefur það ekki aðeins valdið vonbrigðum hjá mönnum úti um land, heldur töluverðu tjóni. Við töldum, að með því að setja þetta inn og heimila ríkisstj. að greiða úr ríkissjóði þann kostnað, sem þetta kynni að hafa í för með sér, mætti hjálpa til að koma þessu fiskmagni á þá staði, sem ekki væri nægilegur fiskur fyrir undir venjulegum kringumstæðum. Þar, sem svoleiðis háttar, að aðeins hafa fengizt 5 til 10 tonn á dag, en mætti safna öðrum 10 eða 15 með lítils háttar aðstoð frá ríkissjóði, væri þá gert tvennt í einu: að styðja að því, að þessir staðir kæmu fiskinum í burtu, og að þessi skip væru notuð á meiri og betri hátt en hægt væri á öðrum stöðum. Það var þess vegna m. a., að n. hefur lagt til, að þetta yrði sett inn í till. Það þótti einnig sjálfsagt að gefa ríkisstj. heimild til að greiða úr ríkissjóði þann kostnað, sem till. öll í heild kann að hafa í för með sér, þó fyrst og fremst sé ætlazt til, að sá kostnaður greiðist af þeim tekjum, sem ef til vill kynnu að verða á þessum rekstri, og þá einnig þann kostnað, sem kynni að verða af því að þurfa að hjálpa öðrum til að safna fiskinum saman. Það eru tveir af hv.nm., sem skrifuðu undir nál. með fyrirvara, þeir hv. fyrri þm. Skagf. og hv. 2. þm. N-M. Gera þeir að sjálfsögðu grein fyrir fyrirvaranum, og sé ég ekki ástæðu til að ræða það frekar. Að síðustu vil ég geta þess, að n. leggur til, að málið sé afgreitt á þann hátt, sem ég hef yfir lýst.

Pétur Ottesen Mér þótti það harla einkennileg ástæða, sem mér virtist hæstv.forsrh. gefa í skyn í sambandi við þá till., sem lýst var hér, en ekki borin fram, að svo gæti farið, að hagsmunir íslenzkra fiskflutningaskipa og erlendra gætu rekizt á við hagsmuni fiskeigenda. Annaðhvort eru skip tekin á leigu til fiskflutninga eða fiskur keyptur í þau. Séu skipin tekin á leigu, njóta fiskeigendur hagnaðar, ef hann verður, af útflutningnum. En ríkisstj. hefur ákveðið verð á fiski, sem keyptur er í skip. Og mér er sagt, að miðað við þá stærð, sem algengust er hér, muni flutningurinn ekki gera meira en borga sig. A. m. k. getur ekki orðið þar um mikinn hagnað að ræða fyrir skipaeigendur. Ég skil þá ekki, í hverju það liggur, að þarna rekist á hagsmunir þeirra og fiskeigenda. Nú skilst mér, eftir þeim upplýsingum, sem gefnar hafa verið um færeysku skipin, sem leigja á, og útbúnað þeirra og viðhald þeirra skipa, að þá sé síður en svo, að gera megi ráð fyrir, að meiri trygging sé í því að flytja út fisk á færeysku skipunum heldur en á íslenzkum skipum. Ég hygg, að það sé heldur það gagnstæða. Þegar litið er á heildarhagsmuni þjóðarinnar, sem ber að gera í þessu máli, þá sjá allir, hvaða hagfræði það væri að ætla að bægja íslenzku skipunum frá þessum fiskflutningum og láta erlend leiguskip hafa þar meiri rétt. Slíkt næði ekki nokkurri átt, því að hvað ættu Íslendingar þá að gera við sín skip? Þau eru af þeirri stærð, að það mætti gera þau út. En það eru ekki til veiðarfæri til þess að fullnægja þeim skipaflota, sem í dag er gerður út á veiðar - þannig að engin veiðarfæri eru til handa þeim skipum, sem þannig ættu að hverfa úr fiskflutningunum fyrir það, að erlend skip væru tekin til þeirra hluta. Það yrði þá bara að binda þau skip. - Hvernig því, sem á þetta er litið, er það mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að nota til þess ýtrasta þau skip, sem í landinu eru til, til þess að flytja fisk á erlendan markað. Þetta vildi ég taka fram, af því að mér virtist hæstv.forsrh. gefa í skyn áðan, að þarna gætu e. t. v. rekizt hagsmunir á. Að öðru leyti skal ég ekki lengja umr. um þetta mál. Ég hef áður skírskotað til ummæla hv.frsm.allshn., þegar hann gaf upplýsingar fyrir hönd hæstv.ríkisstj. um framkvæmd þessara mála. Til viðbótar því vil ég svo skírskota til ummæla, sem hæstv.atvmrh. hefur haft sjálfur um þessa framkvæmd. Hann sagði hér áðan, að í sambandi við fiskflutningana skyldu íslenzku fiskflutningaskipin ekki verða látin vera aðgerðalaus. Og hann sagði enn fremur, að þau skip mundu verða notuð með þeirri afkastagetu, sem rúm þeirra leyfði. Það skrifaði ég orðrétt upp eftir hæstv.atvmrh. Mér finnst, að í þessu felist yfirlýsing hæstv.atvmrh. um það, að það eigi að nota til þess ýtrasta þann íslenzka skipaflota, sem hér er tiltækur, til þess að flytja fisk áerlendan markað, og setja hann ekki að neinu leyti skör lægra heldur en þau skip, sem tekin hafa verið á leigu og eiga að þjóna þessu sama hlutverki. Og enn fremur er það, að sá hæstv. ráðh. samþ. það með þögninni áðan, því að ég skírskotaði til hans í því efni í minni fyrri ræðu, að hér yrði ekki gert upp á milli þess, hvort fiskflutningaskip væru tekin á leigu eða þau væru rekin á eigin reikning. Hv. þm. S.-M. minntist á þetta mál áðan og sagði, að það væri hart, ef inn á eitthvert félag, sem tekið hefði skip á leigu, væri þröngvað fiskkaupaskipi. Þetta kæmi ekki til mála, ef þörfum fisksölusamlaga er fullnægt með skipum, sem þau hafa á leigu. Þá fyrst, þegar þau hafa meiri fisk en svo, yrði fiskur til kaups í fiskkaupaskip á þeim stað. En þegar fiskur þannig væri til kaups á einhverjum stað, er sanngjarnt að fara fram á, að erlend skip verði ekki rétthærri til að kaupa hann heldur en íslenzk skip. Og ákvæði þessarar brtt., sem ég hafði boðað að flytja, á við þetta. Og með tilliti til þess, sem hæstv.atvmrh. sagði, að íslenzku skipin skyldu ekki verða látin vera aðgerðalaus, heldur mundi afkastageta þeirra, eftir því sem rúm þeirra leyfði, verða notuð, og með skírskotun til þess, að ekkert kom fram í ræðu hæstv.forsrh. í andstöðu við þetta, get ég litið á þetta sem yfirlýsingu ekki aðeins hæstv.atvmrh. eins, heldur yfirlýsingu, sem gefin sé af hálfu hæstv.ríkisstj. allrar um framkvæmd þessara mála, - með skírskotun til þess get ég fallið frá því að bera fram þá brtt., sem ég hafði boðað áðan og lýst, gangandi þá út frá því, að með þessum hætti, sem hæstv. ráðh. hefur lýst, verði hagað framkvæmd fiskflutninganna.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) Herra forseti. - Út af ummælum hv. 7. þm. Reykv. vildi ég taka fram, að ekkert af því, sem ég sagði áðan í ræðu minni á þessum fundi, var ekki áður komið fram á fundi í dag. Það er ekki komið neitt nýtt nú á þessum fundi fram í þessu máli. Og að gefnu tilefni vil ég taka fram, að ég hef enga ástæðu til þess að reka hornin í fiskiskipaeigendur. En þó er ég þeirrar skoðunar, að fiskimaðurinn, sem á fiskinn, sé rétthærri heldur en þeir til þess að ákveða um, hvernig hann skuli fluttur. Þetta er mín persónulega skoðun. Og ég álít, að það sé ekki hægt að ganga inn á þær brautir, sem boðað er í brtt. þeirri, sem hv.þm. Borgf. las hér upp áðan, af þeirri einföldu ástæðu, að þá væri ríkisvaldið beinlínis að taka upp sjónarmið fiskiskipaeigendanna gegn sjónarmiði fiskimannanna, sem ég þó tel það, sem þýðingarmest sé og eigi því meiri rétt á sér. Og allur okkar útvegur er kominn undir því, að fiskveiðarnar séu reknar með nægilegum krafti. Ég vil ekki, að hv.þm. Borgf. og hv. 7. þm. Reykv. séu neitt í vafa um það, hvað ég legg mikla áherzlu á, að fiskimaðurinn fái sem mest fyrir sinn fisk, og að ég tel hans rétt að því leyti meiri heldur en fiskflutningaskipaeigendanna. Og þau tilvitnuðu orð, sem hv.þm. Borgf. hafði eftir mér, voru að því leyti rétt, að ég sagði, að ef vertíð yrði skapleg, væri ekki annað fyrirsjáanlegt heldur en allur fiskiskipafloti okkar yrði hagnýttur að fullu, ef maður dregur ályktanir frá þeim tölum, sem fyrir liggja um fiskútflutning á s. l. ári. - Ég vil enn taka það fram, að þegar við erum að tala um rétt fiskiskipaeigenda, þann rétt, að þeir eigi rétt á því að fá að taka fisk hvar, sem þeir koma í höfn, og að ríkisstj. skyldi smáútvegsmenn, sem hafa fisksölusamlög, ti1 þess að gefa frá sér sín skip, en selja fisk til fiskkaupaskipa...

Heyrði ekki hæstv. ráðh. það, sem ég sagði?

Ég heyrði það vel, en ég vil þó ekki, að hv.þm. sé neitt í vafa um þetta, - ég vil þá frekar, að hann flytji sína brtt. en að hann haldi það, að ég vilji ganga einhliða inn á sjónarmið fiskkaupmanna. Hitt undirstrika ég, að mjög mikil nauðsyn er á því, að íslenzk fiskflutningaskip séu í þessum flutningum, miðað við, að vertíð verði ekki lakari nú heldur en í fyrra. Og ríkisstj. mun gera allt, sem hún getur, til þess að sameina svo þessi andstæðu sjónarmið, sem þarna eiga sér stað, annars vegar sjónarmið eigenda fiskiskipanna og sjónarmið fiskimannanna hins vegar, þannig að engin vandræði hljótist af, svo að úrlausnin verði sú, að íslenzku skipin verði hagnýtt svo sem bezt má verða. Og ég býst við, að vertíðin verði tæplega svo, að skiprúm þeirra hagnýtist ekki. - En það er alger misskilningur, ef hv.þm. Borgf. hefur álitið, að ég væri búinn að taka upp þá stefnu eða meiningu, sem kemur fram í hans till. Ég vil heldur, að hann beri fram sína brtt. en hann misskilji orð mín þannig.

Frsm. (Gísli Jónsson) Það er bert af þeim umr., sem hér fara fram, að það hefur farið betur, að till. þessari var vísað til n. til athugunar. Það er ekki vafi á því, að hv.þm. geta betur fellt sig við till. eftir þá viðbót, sem komin er fram brtt. um. Og ég er ekki viss um, að einmitt þeir menn, sem hér hafa ákveðnast haldið fram hagsmunum fiskiskipaeigenda, hafi gert sér nægilega ljóst, hve mikil fríðindi felast í þeirri viðbót, sem miðað er að með brtt., að sett verði inn í till. Því að það er ekki lítið atriði fyrir þá, að ríkisstj. skuli hafa heimild til að nota fé úr ríkissjóði til þess að safna saman fiski t. d. frá hinum fjarlægari stöðum og að þannig séu skapaðir möguleikar til þess, að fiskur verði keyptur frá þeim stöðum, sem fiskflutningaskipaeigendur gátu ekki keypt frá áður. Þess vegna legg ég megináherzlu á að fá þessa viðbót inn í till. Og ef lesinn er samningurinn, sem prentaður er á þskj. 1120, þá sést það í 14. gr., að það er gert ráð fyrir því, að smæstu skipin, sem leigð eru af Færeyingum, geti kannske ekki borið sig í flutningum til Englands, og þá er heimilt að nota þessi skip í flutninga við strendur Íslands, m. a. til þess kannske að safna saman fiski frá smærri stöðunum. Og það getur margborgað sig fyrir þjóðarbúið og alla aðila, fremur en að nota þessi skip til flutninga á fiski til Englands. Vegna þeirra ummæla, sem komið hafa fram frá báðum hæstv. ráðh., sem talað hafa, þar sem þeir í raun og veru hafa staðfest þau ummæli, sem ég hafði eftir þeim í n., sé ég ekki ástæðu til að fara frekar inn á það atriði. Og ég sé líka, að hv.þm. Borgf. hefur alveg skilið þessi ummæli á sama hátt og ég. Ég skil hans afstöðu prýðilega vel og felli mig vel við það, að hann vill falla frá að flytja skrifl. brtt. sína, sem hann las hér upp, með tilliti til þeirra yfirlýsinga, sem fram hafa komið í málinu. Um fyrirspurn hv. 2. þm. Eyf. um það, hvort ætti að skilja það svo, að jafn aðgangur eigi að vera að fiskkaupum fyrir íslenzk flutningaskip og hin færeysku leiguskip í hinni víðari merkingu, eins og hann orðaði það, vil ég segja það, að ég hef ekki skilið það þannig, að íslenzku fiskflutningaskipin ættu að hafa annan og meiri rétt en önnur skip til fiskkaupa. Og ég vil benda á, að hér getur Landssamband útvegsmanna fyrirskipað, að þessi skip fari ekki aðeins til Keflavíkur, Akraness og annarra slíkra hafna, heldur dreifi sér út um land til fiskkaupa, alveg eins og leiguskipin. Þau fá ekki þann rétt að sigla á beztu hafnirnar til fisktöku, en láta hinar lakari vera. Nei, þau verða að hafa sama rétt og færeysku skipin og sömu skyldur til að taka vondu hafnirnar einnig, ef nauðsyn þykir á hverjum tíma. Og með tilliti til yfirlýsinga hæstv.ríkisstj. geri ég ekki ráð fyrir, að í þessu efni verði beitt misrétti gagnvart íslenzku skipunum. Annað sjónarmið kemur og til greina, sem hv.þm. Borgf. hefur skilið. Ef einhver aðili hefur leiguskip, sem nægja til þess að flytja út hans fisk, þá er ekki hægt að þvinga þann sama aðila til þess að láta fiskinn í önnur skip, sem vilja taka fisk. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. En till. hefur miklu meira þingfylgi að samþykktri brtt. á þskj. 1138 heldur en hún mundi hafa í því formi, sem hún var í við fyrri umr.

Pétur Ottesen Þess var nú kannske að vænta, að stöðuglyndi hæstv.atvmrh. væri ekki meira en góðu hófi gegndi. En hitt þótti mér hálfeinkennilegt, að hann skyldi hér reyna að gera tilraun til þess að snúa út úr fyrir mér um það, hvað ég hefði sagt og hvað í þessari brtt. fólst. Hann hefur haldið því fram hér, að ég haldi hér fram eingöngu hagsmunum skipaeigenda og í því augnamiði að geta gert sjómönnum óleik með þeim hætti. Ég skilgreindi þetta atriði nokkuð hér, sem svo hæstv.atvmrh. vildi snúa út úr, og gerði ég það út frá ummælum, sem féllu hjá hæstv.forsrh., sem voru vitanlega á annan veg heldur en hjá hæstv.atvmrh., - sem vitanlega sýnir, hve mikill munur er á manngildi þessara tveggja manna og yfirleitt framkomu í opinberum málum. - Ég var búinn að segja það hér, að þessi brtt., sem ég lýsti hér og vildi, að kæmi til greina á einhvern hátt, byggðist eingöngu á því, að þarna færu saman hagsmunir skipaeigenda og hagsmunir sjómanna, þannig að með þessum hætti væri náð sem mestum hagnaði fyrir þjóðina í heild. Ég tók skýrt fram hér, að það væri ekki meiningin með þessari brtt., að þar sem menn hefðu myndað með sér félög og tekið skip á leigu, þá yrði þeim þröngvað á nokkurn hátt til þess að nota ekki þessi leiguskip sín, heldur væri brtt. miðuð beint með tilliti til þeirra staða, þar sem fiskur væri seldur beint í skip, þannig að það væri á einhvern hátt tryggt, að hagsmunir þeirra, sem íslenzk skip eiga, væru ekki fyrir borð bornir samanborið við erlend skip, þó þannig, að saman gætu farið hagsmunir skipaeigenda og fiskimanna. Þegar um er að ræða að nota íslenzka skipastólinn, þá er þetta mikið atriði út af fyrir sig, - þótt hæstv.atvmrh. máske komi ekki auga á það. - Ég er búinn að lýsa yfir, og held mig við það, að ég ætla ekki að bera þessa brtt. fram, og þrátt fyrir það, þótt hæstv.atvmrh. eiginlega gengi frá öllu, sem hann var búinn að lýsa yfir fyrir svo sem einum klukkutíma. Því að það er vitanlegt, að þegar um er að ræða mann eins og hann, sem ekki aðeins segir eitt í dag og annað á morgun, heldur kemst í mótsögn við það, sem hann sjálfur sagði, að einum klukkutíma liðnum, þá er sama um það, - ef hann hefur framkvæmd þessara mála með höndum, - hvort slíkt ákvæði er sett inn í þáltill. eða till. kemur efnislega fram með þeim hætti, sem hér hefur átt sér stað, því að þá metur hann vitanlega það ekki meira, sem skjalfest er, heldur en það, sem með ummælum hans hefur verið slegið föstu hér fyrr í kvöld, - maður, sem leikur þannig á riðli í þessu máli í því, sem hann segir og heldur fram. Þetta sýnir, að það er vitanlega ekkert á því að byggja. Þess vegna verður vitanlega framkvæmd þessara mála að byggjast á öðrum mönnum í ríkisstj. heldur en þessum hæstv. ráðh. Ég ber ekkert traust til hans um að framkvæma þessi mál þannig, að vel sé séð fyrir heildarhagsmunum þjóðarinnar, - eftir framkomu hæstv.atvmrh. nú.

Garðar Þorsteinsson Herra forseti. - Það eru aðeins örfá orð. Það, sem gaf mér tilefni til að standa á fætur, voru þau orð hæstv.forsrh., sem hann hafði áðan, að honum fyndist, að ég hefði dregið fram nokkuð einstrengingslega rétt eigenda íslenzkra fiskflutningaskipa. Ég get ekki fallizt á þetta, því að ég hef ekki flutt mitt mál öðruvísi en svo að reyna að tryggja, að þessir aðilar eigi fullan rétt á sér í þjóðfélaginu, sem hingað til hefur verið viðurkennt, að hafi starfað fyrir þjóðfélagið að nauðsynjamáli. Ég hef aðeins farið fram á, að þessir aðilar megi starfa á sama grundvelli og áður. Ég veit, að hæstv.forsrh. veit það, að hér starfa og eru að verki, - ég veit ekki, hve margir tugir eða hundruð skipa -, sem á undanförnum árum hafa flutt út fisk til Englands fyrir marga tugi milljóna kr. Þau hafa borið misjafnt úr býtum, en enginn hefur til þessa dregið í efa þeirra réttmæta starf. Og ég hafði ekki farið fram á annað en þessir aðilar hefðu jafnan rétt til starfs síns og aðrir. Þetta var ekki sagt af vantrausti á hæstv.ríkisstj., heldur að því gefna tilefni, að það var ekki vitað almenningi, þegar brezku skipin voru tekin á leigu, að þau hefðu forkaupsrétt að fiski, og var ekki vitað fyrr en það kom síðar á daginn. Það var sjálfsagt nauðsynlegt, og ég get fallizt á það. En samt sem áður var það ekki vitað fyrr eins og ég sagði. Og þegar svo stendur í þáltill., sem hér kemur til atkv., að það eigi að heimila ríkisstj. að leigja út þessi færeysku skip, þá gat manni dottið í hug, að það sama ætti að koma í samninga um þau skip eins og um brezku skipin, að leigutaki fengi rétt til þess að láta þau ganga fyrir íslenzkum skipum um rétt til kaupa á fiski. Og þetta vildi ég vita. Og ég vildi hafa það tryggt, að réttur þeirra íslenzkra aðila, sem staðið hafa fyrir fiskflutningum á undanförnum árum, væri ekki með þessum samningum borinn fyrir borð. - Og ég hef nú fengið þær upplýsingar í þessu efni hjá hæstv.ríkisstj., sem ég mun láta mér nægja. Og ég trúi því, að hún muni gagnvart þessum aðilum sjá svo til, að þeirra réttur verði sem jafnastur á við rétt þeirra aðila, sem hér koma inn í, sem sé þeirra, sem hafa færeysku skipin á leigu. Ég mun sætta mig við þetta og ekki bera fram þá brtt., sem ég og hv.þm. Borgf. vorum áðan að boða. Það, sem ég þess vegna er ekki alveg ásáttur með, eru þau ummæli hæstv.atvmrh., að það sé skoðað þannig, að í mínum ummælum, að því er snertir fiskflutningana, felist einhver ágengni gagnvart fiskimönnum. Ég held, þvert á móti, að interessa þessara tveggja aðila, fiskimanna og flutningaskipaeigenda, hljóti að fara saman. Ég hef vitanlega ekkert á móti því, að fisksölusamlög í verstöðvum taki flutningaskip á leigu. En ég veit samt sem áður dæmi þess, að þau hafa ekki alltaf farið með hagnaði frá því. Og ég er líka, því miður, sannfærður um það, að svo kynni að fara fyrir þeim verstöðvum a. m. k., sem taka minni skip á leigu, að þau hafi ekki alltaf hagnað af því. Og ég er ekki viss um nema hagsmuna verstöðvanna sé fyllilega vel gætt með því, að þær selji sinn fisk fyrir markaðsverð til þeirra manna, sem taka á sína ábyrgð að sér að selja fiskinn til útlanda. Það er því rangt og út í bláinn sagt, að fiskútflytjandinn sé að starfa á kostnað fiskimannanna. Ég skal svo ljúka þessum orðum með því að segja, að það tel ég aðalatriðið, sem nú síðast kom fram í ræðu hv.þm. Barð., frsm.allshn., þar sem hann lýsir yfir því, að ríkisstj. hafi sagt, eða að hann hafi skilið hana þannig, að þessir aðilar hafi sama rétt og hinir, sem hafa færeysku skipin á leigu. Og um annað hef ég ekki beðið, og ég vænti þess líka, að við það verði staðið.

Forsrh. (Ólafur Thors) Herra forseti. - Um leið og þessari umr. lýkur, vil ég aðeins minna á það, að ég hef tekið fram, að ég mundi greiða atkv. á móti skrifl. brtt., sem rætt hefur verið um, um leið og ég lýsi yfir, að mér er ljós þörf þeirra, sem íslenzk flutningaskip eiga, og þörfin á, að þeirra réttur sé ekki fyrir borð borinn, hvort sem miðað er við eiginhagsmuni þeirra, sem eiga skipin, eða hagsmuni þjóðarheildarinnar. Og ég vil endurtaka það, að ég hef frá því í öndverðu, að þetta mál kom til umr. hjá ríkisstj., leitazt við með mínum afskiptum af málinu að eiga hlut að því, að réttur þessara aðila væri ekki að neinu leyti fyrir borð borinn. En ég hef lýst vandkvæðum, sem geti orðið á þeirri leið.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði, vil ég aðeins undirstrika, að skilningur minn á till. hans samkvæmt orðanna hljóðan er á þann veg, að þar er einhliða tillit tekið til hagsmuna fiskiskipaeigenda, og það breytir engu, þótt hv.þm. lýsi yfir, að hann hafi skilið hana á annan veg. Ég býst við, að sá, sem ætlar að fylgja till. með honum, hv. 2. þm. Eyf., hafi haft þveröfuga skoðun á till. hans. Ég fagna að heyra um þetta viðhorf hans og tel, að þetta standi til bóta að því leyti, að hann geri sér ljóst, hve miklum erfiðleikum það er bundið að sameina þessa tvenna hagsmuni, sem hér er um að ræða, á þann hátt, að öll þau tækifæri notist, sem tiltækileg eru, til að halda þessum fiskflutningum uppi.

Pétur Ottesen Mér þykir vænt um, að hæstv.atvmrh. skuli nú hafa tekið aftur það, sem hann var að halda fram um mína afstöðu í þessu máli. Það er svo fjarri því, að ég sé við þessa till. riðinn, að ég hef ekki borið hana fram, og ég hef ekki einu sinni samið hana, og hef ég gert grein fyrir því í d. Hæstv. ráðh. reyndi að snúa út úr fyrir mér í þessu efni, en nú hefur hann séð að sér og tekið aftur það, sem hann sagði, og er það góður endir á okkar skiptum.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Ég skal ekki tefja þetta fundarhald með mörgum orðum fyrir þessari till. Ég sé, að fyrir þessum fundi liggja mörg og mikil verkefni, og ég get skírskotað til þeirrar grg., sem fylgir till. Ég vil gera að till. minni, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv.fjvn.

Forseti (GSv): Þetta mál þurfti einmitt að komast til n., eins og hv.flm. tók fram, og verður þessari umr., ef ekki fleiri kveðja sér hljóðs, frestað og gengið til atkv. um að vísa málinu til fjvn.