Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra farseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög mikið, en frásögn hv. þm. Barð. af nefndarfundum um þetta mál var þess eðlis, að ég sem form. n. get ekki látið því ómótmælt. Það er að vísu rétt hjá honum, að málið var óskaplega lengi í n., og stafar það fyrst og fremst af því, að það var verið að reyna að ná samkomulagi um málið, og satt að segja virtist manni lengi vel, að ekki bæri svo mikið á milli, að samkomulag ætti að nást, en það endaði með því, að samkomulag náðist ekki. Önnur svigurmæli frá hans hendi um það, að ég og hæstv. menntmrh. hefðum aldrei hugsað okkur, að málið næði fram að ganga, og hagað okkar vinnubrögðum með það fyrir augum, eru algerlega út í loftið. Ég held, að við, sem stöndum að meiri hl., viljum þessu máli vel, þó að við höfum aðra skoðun á fyrirkomulaginu. Ég skal ekki fara í einstök atriði, en tel málið svo mikilsvert, að full ástæða sé til að ætla það sérstökum manni, en ekki að láta það vera aukastarf önnum kafins manns. Ég held einnig, að þar sem ríkið hefur einkasölu á áfengi, með allri þeirri bölvun, sem því fylgir, þá beri ríkinu að standa undir kostnaði af þessu með gróða af áfengisverzluninni, en ekki bæjarfélögunum, þó að ég viðurkenni, að ef Reykjavíkurbær vill standa undir kostnaðinum að sínu leyti, þá sé rétt að þiggja það, þar sem fjárhagurinn er ekki of góður. En ég held, að það heppilegasta sé, að ríkið standi undir þessu, það hefur hvort sem er valdið bölvuninni. Um brtt. tala ég ekki frekar, þær liggja ljósar fyrir, og mér dettur ekki í hug að fara að lesa þær allar eins og hv. þm. Barð. gerði. Menn hafa þær prentaðar, og þær túlka sig sjálfar.



Herra forseti. Ég hygg, að þetta mál græði ekki á löngum umr., því að eins og hv. form. heilbr.- og félmn. sagði, þá liggja till. ljósar fyrir og þurfa ekki skýringar við, en sem frsm. tel ég, að ásakanir hv. þm. Barð. á form. n., að hann hafi ekki ætlazt til, að málið væri afgreitt, hafi ekki við hin minnstu rök að styðjast. Hið sama gildir um hæstv. ráðh., að aldrei hefur verið ástæða til annars en ætla, að hann legði fullt kapp á að afgreiða málið á þessu þingi, en hann hefur líka lagt kapp á, að það yrði afgreitt óbreytt. Ég held því, að allar ásakanir hv. þm. Barð. séu rangar. Ég held einnig, að gífuryrðin í garð landlæknis og dr. Helga Tómassonar hafi ekki við rök að styðjast og hafi aðeins vakað fyrir þeim að fá lausn á þessum málum, sem þeir telja til góðs, a.m.k. varð ég ekki var við annað, er þeir ræddu við n., en þeir vildu fá þá lausn, sem þeir töldu vænlegasta til árangurs. Og þó að meiri hl. n. vilji gera þessa breyt., þá er það ekki á þeim forsendum, að við viljum ekki fara að ráðum þeirra, heldur vegna þess, að við teljum stjórn slíkrar stofnunar svo vandasama, að ekki sé hægt að ætla hvorki dr. Helga né öðrum að annast hana sem aukastarf. Dr. Helgi stjórnar nú stórri stofnun og hefur gert það af prýði og skörungsskap. Við töldum því, að þetta starf krefðist alls tíma þess manns, sem það annaðist, og sá maður þarf að hafa sálfræðileg kynni af sjúklingunum, og krefst starfið því mikils tíma. Það var því af þeim ástæðum, sem við vildum skilja þessa stofnun frá Kleppi. - Hv. frsm. minni hl., þm. Barð., ræddi um staðsetningu þessara hæla. Það hafa verið leidd rök að því, að lækningahælið þurfi að vera hér í nágrenni Reykjavíkur, svo að auðvelt sé að ná í sérfræðinga að hælinu, enda flestir sjúklingarnir héðan, og væri því aðeins til að torvelda starfið að hafa það langt frá bænum. En menn eru á því máli að hafa hælið fyrir áfengisöryrkjana á einhverjum afskekktum stað, eins og t.d. á einhverri eyjunni í Breiðafirði, en aðrir vilja einnig hafa það hér í nágrenninu. En ég vil segja hv. þm. Barð., að þegar ég fjalla um svona mál sem nm., þá tel ég það hlutverk mitt að vinna að því, að það verði byggt upp af skynsamlegu viti. Ég vil ekkert skipta mér af því, hver stjórni þessari stofnun, því að það hefur veitingarvaldið á sinni ábyrgð. Og þegar hv. þm. Barð. ræðir um, að það geti ekki orðið dr. Helgi Tómasson, þá fer hann út fyrir verksvið sitt sem nm. og inn á svið veitingarvaldsins, og þegar hv. þm. orðar till. sína svo, að þurfi sérstakan lækni, þá fyrirbyggir hann ekki, að dr. Helgi geti komið til greina, því að hann er sérstakur læknir og getur því fallið undir þetta, þó að hv. þm. reyndi að útiloka hann. Þá var hann að ræða um, að það þyrfti að fá sérfræðing í drykkjusýki, en ég veit ekki, hvort nokkur skóli útskrifar slíka sérfræðinga, en þetta er aukaatriði. Það, sem skiptir meginmáli, er það, að í frv. er gert ráð fyrir tvenns konar hælum, lækningahælum, sem kostuð eru af ríkinu, og dvalarhælum, sem sveitarfélögin kosta. En við í meiri hl. leggjum til, að hvort tveggja verði kostað af ríkinu, því að það er það, sem ber ábyrgðina á, hvernig er komið hér í þessum málum, með því að selja áfengið. En það eru fleiri rök, sem mæla með því, að ríkið standi þar einnig undir kostnaðinum, og það er, að á öryrkjahælin koma einn og tveir menn frá bæjar- og sveitarfélögum úti á landi, og ekkert sveitarfélag hefur svo stóran hóp slíkra manna, að það þurfi sérstakt hæli fyrir þá. Við viljum því, að ríkið og Reykjavíkurbær reisi í sameiningu slíkt hæli, sem bæjar- og sveitarfélög úti á landi gætu svo komið sínum mönnum á, en ef það væri lögbundið, að bæjarfélögin skyldu koma þessu upp sjálf, þá yrði útkoman sú, að engu slíku hæli yrði komið upp, nema þá ef til vill í Reykjavík, og væri þetta því engin lausn á vandamálinu, því að slíkir sjúklingar eru til um allt land. - Þetta eru meginbreyt. á frv. eftir till. meiri hl. n., og sé ég ekki ástæðu til að ræða þær frekar. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að reginmunur væri á anda frv. og till. hans. Hann sagði, að við vildum láta lita á menn þessa sem glæpamenn, en hann sem sjúklinga. Hæstv. menntmrh. mótmælti þessu, og það vil ég einnig gera. Meginmarkmið frv. er, að þeir séu meðhöndlaðir sem sjúklingar, en ekki sem óbótamenn. Í 1. gr. er sagt, að þeir skuli fluttir á sjúkrahús, í 2. gr. er sagt, að þeir skuli vera til læknisrannsóknar, þar til runnið sé af þeim, og í 3. gr. er sagt, að læknir eigi að kynna sér ástand þeirra og ef í ljós komi, að þeir þjáist af drykkjusýki, skuli hann ráðfæra sig við þá eða aðstandendur þeirra, hvað gera skuli. Þetta er andi frv., sem hv. þm. talar lengi um, að sé eins og meðferð á glæpamönnum. Þetta er röng túlkun og augsýnilega gegn betri vitund, hafi 1.–3. gr. verið lesin. Ég gat þess í framsöguræðu minni, að ástæðulaust væri að blanda Kaldaðarnesi eða Kumbaravogi í þetta mál. Það er fortíðin, og gerðist áður en ég kom á þing, en við erum að ræða nútímann. Það er því ekki verkefni mitt eða annarra nm. að ræða það mál, en við getum dregið okkar lærdóm af því. Mér virðist þetta frv. vera nokkurn veginn óskylt því máli, en ég veit, að þeir, sem sömdu þetta frv., hafa þekkt það mál vel og dregið lærdóm af þeirri reynslu, sem þar fékkst. - Hvað viðvíkur þeirri ásökun frá hv. þm. Barð., að landlækni og dr. Helga Tómassyni hafi verið boðið á nefndarfund, en ekki fulltrúa frá stórstúkunni, þá skal ég geta þess, að það var ekki gert af andúð til stúkunnar, því að það hafði verið gert áður og vitað var, að þeir voru þessu samþykkir í megindráttum. - Þá taldi hv. þm. tilefni til að vera með gífuryrta árás á lögregluna. Ég tel það ekki í verkahring mínum, enda tók hæstv. dómsmrh. þetta til meðferðar og lýsti því yfir, að hann mundi láta rannsaka, hvort þetta hafi við rök að styðjast, og ég held, að slíkt hafi ekkert að gera inn í þingið. Hvað því viðvíkur, sem hann sagði, að lögreglan misþyrmdi þessum mönnum og að nauðsynlegt væri að koma því inn í frv., að ekki mætti misþyrma mönnum á þessum hælum, þá held ég, að slíkt varði við landslög, svo að óþarfi sé að setja það inn í frv., sem er heilbrigðisfrv. - Hv. þm. Barð. spurði um ýmislegt, þ. á m. hve mörg hælin ættu að vera. Það er ekkert um slíkt í frv., og er það algert framkvæmdaatriði. Dr. Helgi Tómasson taldi heppilegast, að hælin væru lítil og helzt ekki fleiri en 8 í hverju, en það er framkvæmdavaldsins á hverjum tíma að ákveða slíkt í samráði við lækninn. Slíkt er ekki verkefni n. og ekki hægt að ákveða það í frv. Ef til vill verður því komið fyrir í litlum húsum, svipað og í Reykjalundi, en reynslan verður að skera úr því, hve þörfin er mikil og hvaða form er heppilegast, og hið sama er að segja um dvalarheimili fyrir áfengisöryrkja, en vonandi nægir ein stofnun fyrir þá, sem svo illa eru komnir. En það dettur engum í hug að setja lög um það, hve mörg þau verða. Það fer eftir þörfum og hvar þau eru og hve stór. En ég held, að augljóst sé, að eigi að fylgja till. hv. þm. Barð., að flytja alla menn, sem teknir eru fyrir ölvun af lögreglunni, hvar sem vera skal og fara með þá á sjúkrahús, þá muni skorta sjúkrahús. Ég sætti mig því betur við frv., sem stefnir í rétta átt, heldur en slíkt, sem aldrei yrðu annað en handaskol. Ég vona svo, að till. meiri hl. verði samþ., en verði þær felldar, þá vona ég, að frv. verði samþ. óbreytt heldur en að engin löggjöf verði sett um þetta.



Herra forseti. Efnislega þarf ég ekki að ræða málið frekar, þar sem ég gerði það í fyrri ræðu minni, en ég vildi svara þeim, sem rætt hafa málið, m.a. hæstv. dómsmrh. og hæstv. menntmrh., áður en umr. lýkur. - Hæstv. dómsmrh. sagðist vera mjög undrandi yfir ummælum mínum um dr. Helga Tómasson og sagði, að ég hefði borið honum á brýn vammir og skammir, en ég veit ekki, hvaðan hæstv. ráðh. hefur það, en ég vil benda á það, að ég hef ekki sagt annað um hann en ég sagði við hann á fundum nefndarinnar. Ég hef aðeins fordæmt þann þátt, sem hann átti í að leggja niður hælið í Kaldaðarnesi. Ég hef ekki borið á hann, að hann hafi gefið hælið, en hann á drjúgan þátt í því að hælið var lagt niður, og fyrir það ásaka ég hann. Mér er vel ljóst, að þetta styggir hæstv. dómsmrh., því að hann er svo gerður, ef honum er vel við einhvern, þá má hann ekki heyra sannleikann um hann, en ef honum er illa við einhvern, þá viðurkennir hann ekkert gott hjá honum, og hvers vegna reif hann sig ekki upp til að verja landlækni. Ég held, að ummæli hæstv. ráðh. markist af því, að hann hafi ekki tekið eftir, hvað ég sagði, og þoli ekki að heyra sannleikann um þá menn, sem honum er vel við. Ég þekki ekki afskipti dr. Helga af öðrum málum önnur en góð og veit, að hann rækir starf sitt á Kleppi vel. Ég hef því aðeins gagnrýnt hann í þessu máli og það með fullum rétti, en ekki afskipti hans af Kleppi. Ég hef ekki farið dult með það, hvaða þátt ég telji hann hafa átt í þessum málum og að ég trúi honum ekki fyrir að byggja málið upp að nýju. Það er því ástæðulaust fyrir hæstv. dómsmrh. að hreyta í mig ónotum út af þessu, en ég get vel verið honum samþykkur í því, að dr. Helgi sé færasti maður í sinni grein hér á landi. Þessar lækningar eru ekki sérgrein Helga Tómassonar. Hann hefur haft þá skoðun, að drykkjusjúklingar væru geðveikir, og því meðhöndlað þá svo. En honum hefur ekki tekizt að lækna drykkjusjúklinga, svo að ég viti. Kann að vera, að hann geti læknað þá frekar í þessari stofnun, en ólíklegt má það teljast. Þá er sú spurning, hvers vegna hælið hafi verið flutt frá Kumbaravogi. Það var af því, að ekki var horfið að því meginatriði frá upphafi, - og hið sama á því við um flutning hælisins frá Kaldaðarnesi, - að læknir væri á hælinu, sem gætti sjúklinganna daglega, og hælið þannig byggt upp eins og hælið í Reykjalundi. Og ég sé ekki neinar vonir til, að hælið yrði ekki eins flutt frá Úlfarsá, ef lögin ná fram að ganga, úr því að það á ekki að byggjast upp eins og þeir menn, sem mest hafa kynnt sér málið, telja, að heppilegast sé. Ég skal láta afskiptalaust að ræða um drykkjuskap og strok sjúklinganna. Meginatriðið er það, að ekki var farið að á þann hátt, sem þurfti til að halda sjúklingunum í hælinu. - Skoðanir mínar og hæstv. ráðh. í meðferð sjúklinganna eru eins fjarlægar og suðrið er frá norðrinu. Hann vill enn skoða sjúklingana sem afbrotamenn og fasa með þá í samræmi við það. Það kom skýrt fram í hans ræðu. Hann taldi kjallara lögreglunnar alls ekki óboðlega vistarveru fyrir 16 ára unglinga og taldi það enga goðgá að geyma þá þar. En ég get ekki skilið, hvernig hæstv. dómsmrh. fer að verja það, að 15–16 ára unglingar, sem e.t.v. hafa orðið ölvaðir í fyrsta sinn á ævi sinni, skuli vera fluttir í aðra eins svínastíu. Ég hygg, að hæstv. dómsmrh., með öllu sínu valdi, geti ekki borið ábyrgð á öðru eins og því. Það er hræðileg staðreynd, að unglingar frá beztu heimilum hafa kannske verið þar gestir að staðaldri í allt að tveggja ára tíma, án þess að heimilin vissu um það. Ummæli hæstv. ráðh. um það, að ég mundi ekki vera viljugur að hlaupa til með minn einkabíl í hvert sinn, sem á þyrfti að halda, sýna ekki aðeins andúð hans, heldur fjandskap við till. Hæstv. ráðh. vildi láta í það skína, að mína till. væru þannig, að í raun og veru væri það enn meira mannúðarleysi að fara með sjúklingana eins og ég legði til. Hann talaði um 5. gr. í því sambandi. Náttúrlega má fella 5. gr. niður, ef á því strandar. Meginatriðið fyrir mér er það, að ekki verði farið með þessa menn eins og afbrotamenn, og mestu varðar, að gerðar verði breytingar til batnaðar á meðferð drykkjumanna hér í þessum bæ. Það er e.t.v. meira virði en að byrja á að byggja hæli, því að það er fyrst og fremst þessi meðferð, sem fyllir hælin. E.t.v. er hæstv. dómsmrh. hér undir meiri áhrifum frá sinni lögspeki en almennri mannúð. En ég er viss um það, að hann kemst að þeirri niðurstöðu, ef hann kynnir sér málið, að það væri stórkostleg breyting í rétta átt, ef bætt væri meðferð drykkjumannanna í Rvík. Það er ákaflega illa farið, að unglingar skuli vera beittir þessari meðferð, þó að það saki minna um suma hina eldri; og ég er ekki einn um þá skoðun. Hæstv. dómsmrh. spurði: „hvað á að gera við þessa menn, ef ekki að fara með þá í fangelsi?“ - Á meðan þessi hugsunarháttur ríkir, er ekki von, að vel fari. Það er einmitt allt annað, sem á að gera. Og ég hygg, að hv. 3. landsk. sé mér sammála um þetta atriði. Vill hann nú fá yfirlýsingu um það frá dómsmrh. og menntmrh., að ef frv. verði samþ., þá skuli verða farið öðruvísi með þessa menn en gert er í dag? Þarf að samþ. frv. til þess að koma fram slíkum breytingum? Hæstv. dómsmrh. skoraði á mig að tilgreina þá menn, sem hefðu flutt mér slíkar sögur sem ég sagði áðan. Telur þá hæstv. ráðh. það beztu lausnina til að bæta úr þessu, að þeir menn verði persónulega dregnir inn í þessar umræður? Hæstv. ráðh. hlýtur að vera þessu kunnugri en hann lætur í veðri vaka, og e.t.v. gæti t.d. hv. þm. Seyðf., sem komst í kast við þessa menn og stóð í málaferlum út af því, upplýst hann eitthvað. Og hvað mundi svo hafast upp úr því, ef ég gæfi upplýsingar hér um þessa menn og sannanir fengjust um, að þeir hefðu framið misgerðir? Mundu ekki halda áfram sömu misgerðirnar? - Ég skal einhverntíma benda hæstv. ráðh. á ýmis mistök í þessum efnum og t.d. á vissa erfiðleika, sem hann varð að glíma við persónulega og beita til þess öllum sínum hyggindum og lagni að kippa þar í lag. En jafnvel þótt hæstv. ráðh. reki sig á, þá endurtekur sig sama sagan dag eftir dag. Og sama stefnan hlýtur að halda áfram, á meðan hæstv. dómsmrh. hefur slíkan hugsunarhátt. Hann mundi að vísu verða að viðurkenna; að mistök ættu sér stað, ef rannsókn færi fram, en það mundi bara engu breyta. Svo sagði hæstv. dómsmrh. það, sem mig undraði mest: ég á eftir að sjá, hvort muni verða meira fráhrindandi, sjúkrahúsið eða kjallarinn. Ég er nú alveg undrandi að heyra annað eins og þetta frá hæstv. dómsmrh. Ég er ákaflega hræddur um, að ef hann kæmist í þá aðstöðu að vita sína nánustu. t.d. börn sín 15–16 ára, á fyrsta stigi drykkjusýkinnar, að hann kæmist þá að þeirri niðurstöðu, að sjúkrahúsið væri þeim hollari vistarvera en kjallari lögreglunnar. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða þetta frekar við hæstv. dómsmrh. Hann hefur lýst því yfir, að honum sé sama, þótt frv. nái fram að ganga, þótt hann hins vegar hafi enga trú á, að það geri það gagn, sem til er ætlazt, og verð ég að segja, að hann er ekki mikið að hugsa um ríkissjóðinn, ef honum er sama; þótt 9 millj. kr. sé fleygt í tilraun, sem hann hefur enga trú á. En hann um það. Í sambandi við það, sem hæstv. menntmrh.. sagði, að hann vildi ekki, að stofnunin yrði slitin úr tengslum við geðveikrahæli, vil ég segja nokkur orð. Hann vill m.ö.o., að tekin sé upp þessi stefna, að byggð verði 8 manná hæli, þar sem gerðar yrðu þær tilraunir með' sjúklingana, sem dr. Helga Tómassyni þykja nauðsynlegar - og hælið yrði í grennd við Rvík, t.d. á Úlfarsá - og allir aðrir væru svo látnir bíða á meðan. Ætli þetta sé nú ekki nóg til að sýna hug hans til þessa máls? Hann hefur aldrei neitt viljað fyrir mál þetta gera: Þá taldi hann það misráðið að láta ríkissjóð bera allan kostnaðinn og rökstuddi það með því, að Rvíkurbær væri t.d. reiðubúinn til að leggja fram sinn hluta. Það getur nú vel verið, en engar samþykktir veit ég til, að liggi fyrir um það. Og ég verð að segja, að mér finnst það í litlu samræmi við annað, sem hæstv: menntmrh. hefur áður sagt og gert, ef hann vill nú fara að velta þarna þungri byrði yfir á sveitarfélögin. Eitthvað af þessum kostnaði kynni þá t.d. að falla á S-Múlasýslu, rétt eins og Rvík. Ég álít það fullkomið hneyksli að gera gildringar til að láta nokkur af þessum kostnaði falla á sveitarsjóðina, ekki sízt vegna þess, að áfengissalan, sem ríkissjóði hefur reynzt drýgst til tekna, á höfuðsökina á því hvernig komið er fyrir þessum mönnum. Það, sem hæstv. menntmrh. hafði að segja annað, var lítið nema það, að ég yrði mér til skammar á degi hverjum og vissi aldrei, hvort ég segði satt eða ósatt. Lengra náðu sem sagt ekki röksemdir hæstv. ráðh., sem hann tefldi fram gegn rökum mínum. Ég held, að segja megi, að hann hafi aldrei komizt lengra hér á Alþ. í rökþrotum sínum og vesaldómi. Hæstv. menntmrh. sagði, að samkvæmt mínum till. væri hægt að halda sjúklingum fleiri vikur nauðugum á hæll. Ætli vært hægt að halda þeim lengur en t.d. þeim, sem hafa taugaveiki eða berkla? Ég hef heyrt, að tveimur heimilum hafi þannig verið haldið í sóttkví í 8–10 ár, og hefur það sjálfsagt þótt afsakanlegt af landlækni. Annað mál er, að Alþ. viðurkenndi, að rétt væri að veita einum þessara manna bætur, enda þótt réttmætt þætti að einangra heimilið. En ef það er viðurkennt, að rétt sé að einangra sjúklinga, sem tjón er fyrir þjóðfélagið að láta ganga lausa, getur það þá ekki eins átt við um áfengissjúklinga? Ég hef svo í mínum till. gert ráð fyrir því, að þeir ættu þess kost að rétta hlut sinn, ef hann væri borinn fyrir borð. Þá sagði hæstv. ráðh., að það eyðilegði málið að taka kostnaðinn beint úr ríkissjóði, en ekki af áfengisgróðanum. Hver er nú munurinn? Ég veit ekki til, að nokkur fjmrh. né Alþ. hafi neitað um nauðsynlegt fé til rekstrar sjúkrahúsa á Íslandi nokkurn tíma, og það stendur þá til að taka upp nýja háttu í því efni, því að annars þyrfti ekki að setja þetta ákvæði. Nú er það vitað, að jafnvel meiri hl. Alþ. vill vinna að því, að áfengisverzluninni verði lokað. Væri það þá fjandskapur við ríkið að vilja loka áfengisverzluninni? - Þetta eru rök hæstv. ráðh. og þannig leyfir hann sér að tala, eftir að hann hefur vísvitandi haldið málinu hér í n. síðan 30. nóv. og beðið form. n. að láta það ekki koma fram, fyrr en á síðustu stundu. Hæstv. ráðh. hefur alltaf komið þannig fram sem ábyrgðarlaus unglingur, og er ekki við að búast, að sú afstaða hans til málefna verði pilluð úr honum á einum eftirmiðdagsfundi. Hv. 1. þm. N–M. get ég minnt á það, að ég margspurði hann í n., hvernig á því stæði, að þeir fengjust ekki til að gefa út nál. Það má segja, að ég hefði getað gefið út minnihlutanál. En ég vildi bíða þess, að hitt nál. kæmi, því að ef vitað hefði verið, að meiri hl. hefði viljað samþ. frv. óbreytt, hefði verið hægara fyrir mig að gefa út mitt nál. Það var látið i veðri vaka af form., að lítið bæri á milli. En menntmrh. vildi draga málið á langinn og bað um að láta það ekki koma fram fyrr en á síðustu stundu. Það er og einkennilegt, að hann skuli ekki hafa gert ráðstafanir til þess að taka þetta inn á fjárlögin núna, þegar þau hafa verið til umr. Hann sagði, að ekki hefði verið tekin heimild í 22. gr. fyrir hlutatryggingasjóðinn. Veit hæstv. ráðh. ekkert, hvað hefur verið að gerast í þinginu hér að undanförnu? Ég veit að minnsta kosti ekki betur en að það hafi verið gert. En hann veit ef til vil] ekki um svona lítinn póst. Í sambandi við þetta mál hefur mér hins vegar verið sagt, að það hafi verið sett í frv., að það tæki ekki gildi fyrr en 1. janúar 1950, af því að búið væri að ráðstafa öllum ágóða áfengisverzlunar ríkisins fyrir árið 1949. Ef það er rétt, að búið sé að ráðstafa öllum ágóða áfengisverzlunarinnar, sem hæstv. ráðh. hefur nú ekki þorað að viðurkenna opinberlega, þá er nauðsynlegt að fella þetta ákvæði í burtu og setja nýtt í staðinn, því að það getur ekki staðizt eins og það er. Það er ekki hægt að nota áfengiságóðann bæði til brúargerða og í annað. Þetta álít ég, að sé rétt að athuga nokkru nánar, áður en nokkuð er ákveðið. - Hv. form. n. álítur og heldur því fram, að stofnunin ætti að vera undir stjórn eins manns, og er það reyndar óskipt skoðun allrar n. Spurningin er því, hvort þetta á að vera aðalstarf eða aukastarf. Nú hefur hæstv. ráðh. ákveðið, að þetta skuli vera aukastarf, og sýnir það bara, að hæstv. ráðh. hefur ekki hugsað sér sama árangur og n., enda er ekki hægt að ná sama árangri með því, að einn maður hafi stjórnina sem aukavinnu. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta atriði: Þá ætla ég aðeins að minnast á rök hv. 3. landsk. Hann tók undir orð hæstv. dómsmrh. um það, að mín orð um læknana hefðu ekki við nein rök að styðjast. Ég ætla ekki að fara að gera það að neinu umtalsefni hér, ég get látið nægja að vísa til nefndarfundar um það atriði. Hv. þm. er vel kunnugt um, hvað fram fór á þeim fundi, og ég hef sömu sérstöðu í málinu nú og ég hafði þá, því að ég tel, að reynsla sú, sem fengizt hefur á þessum málum, gefi mér fullt tilefni til þess að vilja ekki, að málið sé lagt í hendur þessara manna, ef einhver árangur á að nást. Hv. frsm. er hræddur um, að engin hæli verði byggð, ef sveitarsjóðirnir eiga að bera kostnað af stofnun og rekstri. En ég vil þá leyfa mér að spyrja hann: Vill hann þá styðja frv. óbreytt? Ég á eftir að sjá, hvort hann greiðir atkv. með því, að frv. nái fram að ganga, og þá ætti líka að koma í ljós, hvort það er raunverulegur vilji fyrir hendi hjá ráðherra til þess að koma hælinu upp. Þá segir hann einnig, að það sé ranglega túlkað af mér að segja, að farið sé með þessa menn eins og afbrotamenn. Ég ætla aðeins að láta nægja að vísa í orð hæstv. dómsmrh., sem hann viðhafði hér áðan. Þá sagði hann, að það væri aðeins framkvæmdaatriði, hve mörg hæli yrðu reist og hvar þau væru. Hvers vegna er það þá ekki einnig um skóla, berklahæli o.s.frv.? Hvers vegna þarf að ákveða það, hve margir skólar skuli vera og hve mörg heilsuhæli? Nei, ég held, að það sé alveg nauðsynlegt að gera sér það ljóst, hvenær og hvar á að byggja þetta upp. Það verður að gera þetta fyrir fram, eins og gert var þegar Reykjalundur var byggður. Þar byrjuðu þeir á smáum húsum og héldu síðan áfram, því að þeir vissu það þá fyrir fram, hve mörg hús þeir ætluðu að byggja þarna. Það var allt gert samkvæmt fyrir fram gerðri áætlun, og þær áætlanir liggja fyrir á þingskjölum, svo að þm. geta séð þær sjálfir. Ég held því, að það sé miklu hyggilegra að gera sér það strax ljóst, hver kostnaðurinn muni verða, og gera um það áætlanir, heldur en að ráfa í myrkri og skilningsleysi um þetta, þegar framkvæmdir ættu að fara að hefjast. Og það er alveg augljóst, að það er ekki hægt að samræma það að hafa aðeins einn lækni yfir þessu og láta hann hafa það sem aukastarf. En það er auðséð, að hann ætlar sér, að þetta verði auka starf fyrir einn ákveðinn lækni hér í Reykjavík, Helga Tómasson, en ekki haft sem aðalstarf. Hann sagði meira að segja, að hann gæti betur fellt sig við frv. sjálft heldur en till. minni hl. Ég verð að segja, að ég skil ekki fyllilega, hvað hv. þm. á við með því, nema þetta hafi verið einhver útúrsnúningur. Annars vil ég taka það fram, að ég er fullkomlega tilbúinn til þess að ræða breyt. á þessari gr. um, að settar verði meiri takmarkanir en þar eru. Hins vegar finnst mér það mjög einkennilegt af hv. þm., þegar hann lýsir því nú yfir, að hann vilji heldur fá frv. óbreytt, og er þó nýbúinn að lýsa því yfir, að frv. komi ekki að neinu gagni, nema því sé breytt til muna, því að þá verði ekkert úr þessu nema dauður bókstafur. Hann er þá kominn yfir á skoðun hæstv. ráðh., að þetta sé ekki gert nema til málamynda, þetta sé aðeins auglýsingastarf. - Ég get svo lokið máli mínu að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. tekur það talsvert að ófyrirsynju, að ég skyldi hafa staðið hér upp og varið dr. Helga Tómasson fyrir ásökunum hans og illmælgi. Hv. þm. verður að skilja það, að á því er reginmunur og þó að köpuryrði fari á milli deildarmanna, jafnvel þó að við tökum oft sterkar til orða og segjum um hvern annan meira en ætlunin er og látum teygja okkur til þess að kveða sterkar að orði og lengja orðræður frekar, en hugur stendur til. Með þessu er ég síður en svo að taka mig undan þessu, því að ég játa, að ég hef svarað fullum hálsi og reynt að láta ekki mitt eftir liggja, þegar því hefur verið að skipta: En þetta horfir dálítið öðruvísi við, þegar um utanþingsmenn er að ræða, sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér, en fá þetta aðeins flutt í þingtíðindum og fréttum, en eru annars ókunnir andanum hér eða orðblæ hv. þm. Þess vegna verða þingmenn að gæta betur tungu sinnar gagnvart þeim mönnum en þeim, sem eiga þess kost að svara hér aftur í sömu mynt. Ég þori því að fullyrða, að hv. þm. Barð. hefur hér notað sterkari orð heldur en hann í raun og veru ætlaði sér eða meinti, enda hefur nú játning á þessu komið fram, þegar hann sagði, að þetta hefði ekki verið sagt, eða ef ég hafi skilið það svo, þá hafi það verið ranglega heyrt. Ég verð því að segja, að það er með allundarlegum hætti, sem hljóðið berst hérna á milli okkar, ekki lengri leið, en það er nú, því að ég hygg nú, að hv. þm. hafi sagt þetta, þó að hann kannist nú ekki við það, alveg eins og ég kannast ekki við það, sem hv. þm. heldur fram, að ég hafi sagt. Hljóðið hlýtur því að hafa breytzt hérna á leiðinni yfir salinn, því að hv. þm. hefur heyrt önnur orð, en meiningin var. Hv. þm. spyr, hvers vegna ég hafi ekki varið landlækni á sama hátt og ég varði dr. Helga? Bæði er þar nú nokkur manna munur, og í öðru lagi er ég honum það kunnugur, að ég hefði talið mig vera stórum ámælisverðan, ef ég hefði ekki gert það, en því er ekki þannig varið með hinn. Þeir, sem þekkja hann, geta tekið það að sér að mæla honum bót, ég tel ekki, að mér beri að gera það. Þar að auki er það líka mjög einkennilegt, að hv. þm., sem vill svipta dr. Helga Tómasson áhrifum á þessi mál og flytur um það till., skuli ekki einnig flytja till. um að svipta landlækni þeim. Mér finnst, að nákvæmlega eins eftir sem áður verði landlæknir aðalráðamaður um þessi mál, ekki síður eftir till. þm. Barð. en till. meiri hl. n., svo að með þessari till. sinni hefur hann dregið nokkuð úr því, sem hann hefur sagt. Hvaða ástæða var þá fyrir mann eins og mig, sem ekki hef meiri trú á honum en ég hef, að fara að standa upp og verja hann, þegar hv. þm. hefur sjálfur afturkallað það, sem hann hefur sagt. Hv. þm. sagði, að ég hefði sagt, að það væri ekki nema rétt að setja þessa menn í kjallarann og væri ekki nema eðlilegt, að lögreglan færi harkalega með þá. Ekkert af þessu sagði ég. Ég tók það skýlaust fram, að núverandi ástand væri slæmt og þyrfti raunhæfra umbóta við, og þó að umbæturnar væru ekki til stórra bóta, þá vildi ég samt styðja þær, af því að núverandi ástand væri óviðunandi, Þetta er það, sem ég sagði. Og ég get ekki skilið, hvernig hægt er að sýna meiri óánægju með núverandi ástand - og kjallarann líka - en að fallast á þær till., sem maður er ekki alveg öruggur um, að muni leysa úr þessu vandamáli. Hitt er annað mál, að kjallarinn sem vistarvera er ekki ósvipaður öðrum fangelsum eða vistarverum fyrir óða menn. Og ég á nú eftir að sjá, að þær vistarverur, sem settar kunna að verða upp á spítölum fyrir þessa menn, verði alltaf vistlegar, því að það er ekki hægt að búast við því, að sá staður verði vistlegur, sem þeir eru settir inn í á meðan þeir eru algerlega ósjálfbjarga, svo að það vellur úr þeim að ofan og neðan, og brjóta svo allt og bramla, sem þeir koma nærri. Það má ekki búast við því, að það verði fagurt um að litast. Hv. þm. býsnast yfir því, að ég skuli hafa sagt, að ég ætti eftir að sjá, hvort þessar vistarverur spítalanna verði minna fráhrindandi, en kjallarinn. Ég verð nú að segja eins og er, ef heilbrigður unglingur með mannlega hugsun á hlut að máli, þá hefur hann ekki síður ama af því að vera settur í stofnun sem kjallarann heldur en að vera settur inn á spítala. Ég játa, að sem ungur maður hefði ég talið það allömurlegra og meiri vanvirðu að lenda í þessum kjallara, sem kallaður er, heldur en að vera meðhöndlaður sem sjúkur maður á spítala. Þó að það sé tæknilega rétt að telja þann mann sjúkan, sem er ölvaður, þá er hann þó ekki sjúklingur í venjulegri merkingu þess orðs. Og maður, sem drekkur frá sér vitið um stund, hann þarf ekki endilega að vera sjúklingur, og þess vegna er ekki ástæða til þess að líta hann frá því sjónarmiði, því að það er ekki sjúkleiki nema hjá fáum. Engu að síður finnst mér það rétt að gera þessa tilraun, til þess að hægt sé að sjá, hvort þessi breyting mundi verða til bóta, því að ástandið er svo slæmt, að taka verður hverju tækifæri til þess að gera tilraun til að bæta úr því. Þetta er mín afstaða til málsins. Hv. þm. segir, að það sé til þess ætlazt af öllum nema sér, að lögreglan ætti að hafa afskipti af þessum mönnum, hann ætlast til, að lögreglan hætti afskiptum sínum af þeim. Þetta ætlaðist hann til, þar til ég benti honum á, að í frv. sé það tekið fram, að hér sé um refsivert athæfi að ræða, og þar með, að hann ætlast til, að refsivert athæfi sæti ekki afskiptum lögreglunnar. Ef hv. þm. væri nú samkvæmur sjálfum sér, þá ætti hann að flytja till. um það, að ölvunarbrot sé ekki refsivert og falli úr refsilöggjöfinni. Ef hann nú meinar þetta, þá er engin afsökun að bera það þá ekki fram í þessu frv. Ég teldi það rangt að breyta þessu, en fyrir þann, sem hefur eins eindregna skoðun í gagnstæða átt og hv. þm. Barð., er ekki nema eðlilegt að flytja till. til breyt. Það verður hvort sem er farið með þessa menn eins og brotamenn, bæði eftir till. hv. þm Barð. og annarra, og jafnvel þó að þetta ákvæði verði fellt niður, því að það er óumflýjanlegt, að það lendi á lögreglunni að taka við þessum mönnum. Þetta hefur hv. þm. viljað telja til mannvonsku hjá mér. En hverjir haldið þið, að muni fást til þess að taka þetta að sér nema lögreglan? Ég hefði gaman að sjá, hvort hann mundi vilja taka þessa menn að sér og aka þeim í bifreið sinni á sjúkrahúsið. Hv. þm. svarar með gífuryrðum, en það staðfestir bara hugboð mitt um, að hann vildi ekki gera það. Nei, lögreglan mundi gera þetta eftir sem áður, en það mundi aðeins verða sú breyting á, að farið yrði með mennina í sjúkrahús í stað kjallarans. Það er hægara að tala um þetta, en að koma í framkvæmd. Það þarf ekki að vera að frýja mér hugar með því, að afstaða mín byggist á því, að þetta komi ekki til um mín börn. Það er rétt, að það kemur ekki til með mín börn, þó að ekki væri nema fyrir það eitt, að þau hafa ekki aldur til þess. En ég hef samúð með þessum mönnum og unglingum, sem og foreldrum þeirra og aðstandendum, og þurfum við því ekki að tala um manngæzku. En hér er um að ræða þjóðfélagslegt böl, sem bæta þarf, og það verður ekki bætt með gífuryrðum. En það yrði enginn fegnari en ég, ef þessi tilraun heppnaðist. En ég sé ekkert ljótt við það, þó að ég segi eins og er, að ég hafi ekki eins mikla trú á, að tilraunin geri svo mikið gagn, og hinir bjartsýnustu menn vona. En ég tel rétt að gera þessa tilraun og sé ekkert eftir því fjármagni, sem hún kemur til með að kosta. - Að öðru leyti borgar sig ekki að lengja umr. frekar, en orðið er. Ef það væri til einhver allsherjarlækning til þess að lækna drykkjusjúklinga, þá væri löngu búið að finna hana upp. Það er alveg rétt, að trúin á lækningu geti að vissu marki verið til góðs. Í þessu máli verðum við annars að þreifa okkur áfram í von um betri niðurstöðu, en hingað til hefur verið, og þess vegna er rétt að gera þessa tilraun.