Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Mjer kom það mjög á óvart, hve mikill gustur var gerður að þessu frv. við fyrri hluta þessarar umr., sjerstaklega vegna þess, að þeir, sem mótmælum hreyfðu gegn frv., virðast þó sammála sjútvn. um að gera þurfi þær tvær aðalbreytingar á fiskimatslögunum, sem nefndin flytur. Þær tvær brtt., sem fram eru komnar við frv. á þskj. 175 og 206, og sem báðar eru frá hv.þm. Borgf., sýna þetta best. Þær eru að miklu leyti eins og nefndin hafði hugsað þær að efni til, og að því er snertir brtt. á þskj. 206, þá er enginn ágreiningur um hana milli nefndarinnar og hv.flm. í brtt. á þskj. 175 er aðeins um að ræða fyrirkomulagsatriði, en ekki stefnumun. Sjútvn. hefir í frv. á þskj. 108 lagt til, að fiskimatið yrði samræmt um land alt með leiðbeiningum hæfs manns, sem ráðherra skipaði til þess að líta eftir því, ferðast um og gefa ráð og bendingar. Hv. þm. Borgf. vill aftur fá samræmingu með fundahöldum yfirfiskimatsmanna og utanförum þeirra til skiftis. Auðvitað má líta svo á, að eftirlitsmaðurinn, eftir till. nefndarinnar, verði einskonar húsbóndi yfirfiskimatsmanna, þótt ekki sje það fram tekið í frv. En við það er ekkert að athuga, og ætla verður, að yfirfiskimatsmenn tækju fúslega til greina allar hendingar eftirlitsmanns. Jeg held því fram, eins og jeg hefi áður gert, að jeg sje enga leið til þess, að samræma fiskimatið um alt land, neina því aðeins, að einhver einn yfirfiskimatsmaður fari um helstu útflutningsstaði og leiðbeini. Jeg hefi enga trú á því, að samræmi fáist í fiskimatið, þótt fiskimatsmenn komi hjer saman einu sinni á ári til þess að skeggræða um það. Þeir mundu vanalega koma saman á vetrum, en þá hafa þeir ekki allar þær kröfur fyrir sjer, er komið geta til greina, þegar á að fara að flytja fiskinn út að vori eða að sumrinu. Og jeg tel ekki heldur, að utanfarir fiskimatsmanna mundu koma á betra samræmi um mat en nú er. Það er kunnugt, að matskröfurnar breytast sí og æ frá ári til árs, og gefur að skilja, að slíkar kröfur, svo sem um herslustig fiskjarins með 1/3, ¾ eða 7/8 herslu muni geta valdið misjöfnum skilningi, er fara skal eftir táknum brotanna einum. Hv. þm. Borgf. tók það fram við fyrri hluta þessarar umr., að jeg hefði komið með skilaboð frá sjútvn. um það, að hún teldi brtt. hans á þskj. 175 aðeins leiða til aukins kostnaðar, en enga þýðingu hafa að öðru leyti. Þessi skilaboð komu ekki frá nefndinni, heldur lýsti jeg það skoðun mína, að mikinn kostnað mundi hún hafa í för með sjer og lítinn ávinning. En hinu skilaði jeg frá nefndinni, að hún fjellist á brtt. á þskj. 206. Lengra náðu þau skilaboð ekki. Hv. þm. Borgf. tók það fram um gagnsemi utanfara yfirfiskimatsmanna, að þeir styddu sjálfir þá hugmynd. Jeg skil það vel, að þeir mundu fúsir til að taka á móti opinberum styrk til þess að ferðast fyrir til Spánar annaðhvort ár og ljetta sjer upp. En hitt get jeg ekki skilið, að þeir þurfi að fara þangað til þess að læra að meta fiskinn. Fiskimat er ekki sú íþrótt, að æfa þurfi um langan tíma, eða venjast nýjum aðferðum við að framkvæma. Leiðbeining frá hæfum manni og sýnishorn geta vel nægt fiskimatsmanni til þess að þekkja nýjar kröfur. Jeg ætla ekki að svara þeim köpuryrðum, sem hv.þm. Borgf. vjek að mjer, sjútvn. og frv., en því lýsti hann svo, að það væri hvorki fugl nje fiskur.

Þau orð komu frá hv. 2. þm. G.-K.

. Jæja, það skiftir minstu fyrir málið, hvaðan háttv.þm. lánaði þessi orð, en frá honum komu þau. Hinsvegar vil jeg taka það fram, nú þegar, að öllu því, sem hv.þm. Borgf. hefir ætlað sjer að ná með brtt. á þskj. 175, samfundi yfirfiskimatsmanna og utanförum, er hægt að ná með einfaldri þál., án þess að lögfesta það. Og sýni það sig, eftir að frv. er samþ., að slíkar ráðstafanir sjeu nauðsynlegar, þá má víst gera ráð fyrir því, að þeirra verði krafist. Fæ jeg því ekki sjeð, að neitt sje við það unnið að samþ.brtt. á þskj. 175 og verð því, fyrir hönd sjútvn., að óska þess, að þær verði feldar. Þau önnur meðmæli, er hv.þm. Borgf. studdi till. sínar með, svo sem umsögn Fiskifjelagsins, met jeg að vísu, en jeg efast þó um, að Fiskifjefjelagið hafi skoðað þetta mál niður í kjölinn, og víst er það, að fjelagið hefir ekki borið sig saman við sjútvn. þingsins um þetta mál, sem þó lá næst. Að svo komnu þarf jeg ekki að taka fleira fram.

Ólafur Thors Áður en jeg kem að sjálfu málinu, þykir mjer rjett að leiðrjetta misskilning, sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (JÓl). Hv. þm. gat þess, að árið 1921 hefðu yfirfiskimatsmenn farið til Spánar, og hefði árangur þeirrar ferðar orðið hinn glæsilegasti. - þeir hefðu flutt heim nýjungar, er fært hefðu landsmönnum miljóna gróða. Þarna hefir hv.þm. ruglast dálítið í ríminu, því að mennirnir fóru hjeðan ekki fyr en síðla hausts 1921 og komu aftur um vorið 1922, en nýjungin, sem hv.þm. (JÓl) á við, var flutt hingað vorið 1921. Það er sannanlegt, að eitt fjelag hjer í bænum hafði fengið fulla vissu fyrir því, að fiskur hjeðan frá Faxaflóa, sá, er sendur var til Barcelona, var þurkaður of mikið. Fjelag þetta seldi þangað fiskfarm árið 1921, en fjekk á eftir skriflega yfirlýsingu kaupanda um það, að betra væri að fiskurinn væri ekki þurkaður eins mikið og venja hefði verið, en slíkar skriflegar yfirlýsingar höfðu til þessa reynst ófáanlegar. Gegn þessari yfirlýsingu gekk yfirfiskimatsmaður hjer inn á það, að láta framkvæma hið nýja mat - þetta sem við köllum „7/8 verkað“. Þegar svo þessi farmur kom til Barcelona, reyndist hann svo vel og fjell kaupendum svo vel í geð, að þeir keyptu tvo farma að nýju, með því skilyrði, að fiskurinn hefði fengið sömu þurkun og hinn farmurinn. Með þessu var grundvallaður sá miljónagróði, sem hv.þm. (JÓl) var að tala um. Hitt er rjett, að frá árinu 1921 fór það að tíðkast meir en áður, að Íslendingar færu til Miðjarðarhafslandanna. Ein slík förin var sú, er hv.þm. gat um. Tóku þátt í henni framkvæmdarstjórar, verkstjórar og matsmenn, og efa jeg ekki, að för sú hefir orðið ferðamönnunum til gagns á einn og annan hátt. Jeg kem þá að sjálfu málinu. - þótt undarlegt sje, hefir nýmæli þetta, er sjútvn. flytur, mætt alveg óvæntri mótspyrnu hjá hv.þm. Borgf., og mjer virðist, að hv. 3. þm. Reykv. standi nærri honum. Um báða þessa vini sjávarútvegsins er það sameiginlegt, að heggur sá, er hlífa skyldi. Ef jeg þekti aðeins skarpleik þessara manna, en ekki mannkosti, mundi jeg gera þeim þær getsakir, að þeim þætti mikils um vert í umbótastarfseminni sjávarútveginum viðkomandi, að uppástungurnar væru undan þeirra eigin rifjum runnar. En með því nú jeg veit, að þessir hv.þm. eiga sammerkt í því, að vera frægari að öðru en metorðagirnd, geri jeg þeim engar slíkar getsakir, en verð þá hins vegar að játa, að eigi veit jeg hvað veldur aðstöðu þeirra til málsins og málflutningi öllum. Þótt nú umr. hafi borið vott um töluvert kapp af andstæðinganna hálfu, ætla jeg að kúga þá ríku tilhneigingu, sem jeg finn hjá mjer til þess að gjalda auga fyrir auga og tönn fyrir tönn, svo að ekki verði sagt, að við nefndarmenn teflum málinu í voða að óþörfu. En ekki get jeg stilt mig um að vekja athygli hv.þdm. á því, með hve miklum offögnuði hv.þm. Borgf. tók stuðningi hv. 3. þm. Reykv. Í þessu máli, ekki veigameiri en hann þó var. Ber þetta bæði vott um, að hv.þm. Borgf. tekur viljann fyrir verkið, og jafnframt hitt, að honum er fullljóst, að sjálfur hefir hann ekki flutt veigameiri rök fyrir sínu máli en svo, að sjerhver stuðningur, hversu lítilfjörlegur sem hann er, er honum mikils virði. Við umr. þessa máls hefir fengist full, einróma viðurkenning á því, að fiskimatinu er mjög ábótavant. Það er þess vegna óþarft að ræða frekar um þá hlið málsins. Jeg vind því að því, að leiða rök að því, að till. sjútvn. sjeu haldbetri í þeim efnum en till.hv.þm. Borgf. Jeg geri ráð fyrir því, að kjarni málsins sje nú mörgum hv.þdm. hulinn þeim hjúp, er vefarinn mikli af Skaganum, hv.þm. Borgf., vafði um hann í hinni löngu ræðu sinni. Jeg mun nú reyna að afhjúpa hugmyndina, svo hún megi verða öllum ljós. Jeg vil þá fyrst slá því föstu, að hv.þm. Borgf., sem bæði hafði hlýtt á fyrri ræðu mína í þessu máli og auk þess lesið hana í handriti þingskrifara, er með öllu óheimilt að láta sem hann viti það eitt um þetta mál, sem lesið verður á þskj. 108. Ekkert af fyrirætlunum sjútvn. var honum hulið, þegar hann flutti síðari ræðu sína. Okkur nefndarmönnum er því fullheimilt að ræða málið með hliðsjón af hugmynd okkar, eins og hún endanlega verður, nái hún staðfestingu þingsins. En um hitt mætti spyrja, hversvegna við þá ekki þegar í stað bárum málið fram í því formi. Því skal jeg svara. Ástæðan var sú, að jafnvel þótt við værum alveg sannfærðir um ágæti þess fyrirkomulags, er við stungum upp á, þótti okkur rjettara að láta dóm reynslunnar verða samferða skoðun okkar. Við töldum, að hið háa Alþingi mundi verða fúsara til að lögfesta hið fyrirhugaða fyrirkomulag og veita fje til þess, þegar reynslan hefði fært líkur fyrir eða jafnvel sannað ágæti þess, heldur en fyrir það eitt, að við nefndarmenn, jafnvel þótt við höfum töluverða reynslu á þessu sviði, fullyrðum, að hjer sje stigið nauðsynlegt framfaraspor. En úr því svo er málum komið, sem komið er, verðum við nefndarmenn í bili að afsala okkur þeim tilstyrk, er við hugðum að öðlast með dómi reynslunnar, og byggja á skilningi hv.þdm. á rökum okkar einum saman. Jeg tel, að ræðum. hv. andstæðinga verði best andmælt með því að bera saman uppástungur þeirra og okkar, en með því færi jeg vitanlega þá fórn, að neita mjer um að tæta sundur einstakar rökvillur þeirra. Uppástungur hv. andstæðinga gefur að líta á þskj. 175 og hníga að því tvennu: að yfirmatsmenn skuli eiga fund með sjer einu sinni á ári og ræða um endurbætur á fiskimatinu, og að yfirmatsmenn skuli fara til skiftis, að minsta kosti einn annaðhvert ár, til Miðjarðarhafslandanna, til þess að kynna sjer kröfur neytenda um verkun og alla meðferð fiskjarins. Tillögur þessar eru tvímælalaust til bóta frá því sem nú er, en óþarfar, vegna þess að þær eru að mestu leyti aðeins brot úr því skipulagi, sem við höfum hugsað okkur, og beint skaðlegar verða þær, ef þær, gegn vonum okkar, skyldu verða til þess, að hefta framgang þeirrar hugmyndar, er nefndin ber fyrir brjósti. Því einar út af fyrir sig eru þær allsendis ófullnægjandi. Jeg vil nú til samanburðar leggja fram hugmynd nefndarinnar. Við ætlumst til, að skipaður verði fiskimatsstjóri fyrir alt landið, og sje hann launaður af ríkissjóði. Hann skal hafa fulla þekkingu á allri meðferð fiskjar, frá því hann er veiddur og þar til hann er fullverkaður til útflutnings. Hann skal kynna sjer eftir föngum kröfur neytenda og ferðast árlega til aðalneyslulandanna í því augnamiði - alla jafna að vetrarlagi, en að sumrinu fer hann sem víðast um verstöðvarnar og sýnir mats- og yfirmatsmönnum, hvernig verka skuli fiskinn, svo að hann fullnægi síðustu kröfum neytenda.

Þm. er búinn að segja þetta alt við fyrri umræðu málsins

. - Já, en jeg hefi fundið, að einn okkar greindustu þm., hv.þm. Borgf., hefir ekkert af því skilið nje lært, svo að mjer finst full þörf að endurtaka það. Vel gæti og komið til mála, að matstjórinn hjeldi námskeið fyrir mats- og yfirmatsmenn, og sýnist ekki ósanngjarnt, að þessir menn stæðust verklegt próf, áður en þeir öðlast rjettindi til fiskimats. Á þennan hátt vinnur matstjóri að því að auka þekkingu matsmanna á starfi sínu og samræma matið. Annar og aðalþátturinn í starfi matstjórans er eftirlitið með mats- og yfirmatsmönnum. Skal hann hafa vakandi auga með starfi þeirra, og skulu yfirfiskimatsmenn skipaðir eftir till. hans. Matstjórinn hefir og æðsta úrskurðarvald í öllu því, er fiskimatið snertir, og skulu mats- og yfirmatsmenn sæta boði hans og banni í þeim efnum. Að þessu sinni hirði jeg ekki að draga upp skýrari mynd af því, er fyrir sjútvn. vakir, en vænti, að hv.þdm. hafi skilist, að við teljum þrent nauðsynlegt til þess að sæmilegt öryggi fáist um fiskimatið. Í fyrsta lagi haldbetri þekkingu matsmanna á starfi sínu. Í öðru lagi stöðugt eftirlit með því, að þeir inni af hendi störf sín eftir því sem þeir hafa best vit á, og í þriðja lagi, að matsmannahernum verði skipað höfuð, er hafi æðsta vald í öllum ágreiningsatriðum. Í fæstum orðum: Nefndin heimtar: fræðslu, aðhald og vald. Hv. andstæðingar hafa nú aðeins komið auga á eina hlið þessa máls, það er að segja, nauðsynina á að auka þekkingu matsmanna. Að því marki stefna bæði till. um utanfarir þeirra og fundahöld, því á fundunum er matsmönnum ætlað að mentast fyrir fræðslu stjettarbræðra sinna, og þá væntanlega fyrst og fremst þess, er síðast hefir farið utan. Jeg skal nú leiða rök að því, að einnig þessu marki ná háttv. andstæðingar fyr og betur, ef þeir fylgja okkur nefndarmönnum. Jeg skal þá byrja með að ráðast á sterkasta vígi andstæðinganna. Þeir munu halda því fram, að yfirmatsmönnum sje nauðsyn á því að fara utan, svo þeir megi sjá og heyra kröfur neytenda. Í þessu hafa hv. andstæðingar okkar nokkuð til síns máls. En þó er þeim hentast, að halda varlega á þessu. Í fyrsta lagi bendi jeg á, að sjútvn. hefir ekkert um það sagt, að hún ætlist til, að slíkar ferðir falli með öllu niður, en þar næst leiði jeg athygli að höfuðatriðinu, með því að biðja hv.þdm. að fylgja mjer út í veruleikann, athuga matið, eins og það er nú í framkvæmdinni. Hverjir meta fiskinn? Undirmatsmenn. En hvað gera þá yfirmatsmenn? Leggja matsmönnum lífsreglurnar, segja fyrir og sýna, hvernig meta skuli fiskinn. En nú er það einmitt yfirmatsmaðurinn, það er að segja sá, sem leiðbeinir, sem hv. andstæðingar vilja menta, en ekki þann, sem matið framkvæmir, undirmatsmanninn. - Hvaða játningu höfum við nú lokkað út úr hv. andstæðingum okkar með þessu. Í fyrsta lagi þá, að þeir meta mest kunnáttu þess, sem leiðbeinir, og í öðru lagi, að af slíkri kunnáttu er auðvelt að miðla öðrum. Eða með öðrum orðum, að betri er matstjóri, sem fer árlega til neyslulandanna, en yfirmatsmenn, sem þangað fara tíunda hvert ár. Því að hann mentast betur og getur miðlað yfirmatsmönnum, á sama hátt og þeir miðla undirmatsmönnum nú. Mönnum þykir kanske, að jeg eigi ósannað, að matstjórinn verði betur mentaður en yfirmatsmenn. En mjer þykir augljóst, að úr því að gagnsemi utanfarar er viðurkend, hljóti sá að standa betur að vígi, sem fer árlega, en hinn, sem aðeins fer tíunda hvert ár. Og í þessu sambandi vil jeg benda á það, að yfirmatsmenn, sem ætlað er að fara utan tíunda hvert ár, fara margs á mis í för sinni, sem fellur í skaut þess, sem vanur er ferðalögum og kunnugur orðinn, eins og matstjórinn mundi verða. Hinir fyrir eru allajafna mállausir og vinafáir í ókunnu landi, skylduræknir, en þeirri stundu fegnastir, er lagt er af stað heim. Matstjórinn aftur á móti lærir málið, kynnist smátt og smátt höfuðfiskinnflytjendum. Í hvert skifti, er hann kemur til neyslulandanna, tekur hann upp þráðinn, þar sem hann slepti honum, hverfur að starfinu, þar sem það fjell niður. Hann heilsar fornkunningjunum, þakkar þeim fyrir síðast og spyr nýrra tíðinda. Á skömmum tíma kynnist hann nýjungunum, frá því hann síðast var á ferðinni, kveður og fer. - Hann fær á skömmum tíma margfalt meiri fræðslu en fiskimatsmenn mundu geta öðlast á löngum tíma. Svona mikill er aðstöðumunurinn. Það yrði því vafalaust ríkissjóði miklu ódýrara, að matstjóri færi árlega utan, en þótt yfirmatsmenn færu annaðhvert ár. Þetta veit jeg að allir skilja, sem fundið hafa mun þess, að fara sjaldan utan, og hins, að vera þar tíður gestur. Okkur nefndarmönnum sýnist því, að með matstjóranum sje skipaður lifandi tengiliður milli framleiðenda og neytenda, stöðugur boðberi milli kröfu neytandans og þeirrar viðleitni, sem framleiðandinn æfinlega í eiginhagsmunaskyni hlýtur að vera reiðubúinn til að sýna til að fullnægja henni. Okkur sýnist þetta vera hægasta leiðin til að flytja inn þá þekkingu, sem nauðsynleg er til að geta flutt út þá vöru, sem neytandinn óskar, en að því verðum við Íslendingar að keppa, ef við eigum ekki að verða undir í bardaganum við áhugasama keppinauta. Jeg þykist nú hafa sýnt með ljósum rökum, að jafnvel þótt þekkingin ein skifti máli, þá er skipulag það, er sjútvn. stingur upp á, mjög miklu fullkomnara en uppástungur andstæðinganna, og jeg leyfi mjer að vona, að það sje orðið öllum hv.þdm. ljóst, að aðstaða matstjóra til að afla sjer þekkingar er ólíkt betri en yfirmatsmanna, þótt þeir öðru hvoru fengju að fara utan. Um hitt verður ekki deilt, að útbreiðslu þekkingarinnar er best borgið, ef hugmynd nefndarinnar kemst í framkvæmd. Þannig er það þá bert orðið, að, jafnvel á þessu eina sviði, er hv. andstæðingar hafa með till. sínum sýnt viðleitni til að keppa við hugmynd sjútvn., jafnvel á þessu eina sviði ná þær till. þeirra ekki hælum á till. nefndarinnar. En auk þessa skal nú sýnt og sannað, að þótt mikið riði á þekkingunni, þá ríður hjer engu síður á öðru. Nefni jeg þar fyrst til eftirlit með því, að farið sje eftir bestu þekkingu. Hugmynd nefndarinnar hnígur að því, að auka eftirlitið með störfum mats- og yfirmatsmanna. Því auk þeirrar fræðslu, er matstjórinn miðlar matsmönnum á ferðum sínum, á hann að líta eftir því, hvernig undirmenn hans inna starf sitt af hendi. Hv. andstæðingar játuðu í ræðum sínum, að strangt eftirlit yfirmatsmanna með matsmönnum væri alveg nauðsynlegt. En mundi þá saka, að auka það með yfirferðum matstjóra? Og mundi það draga úr skyldurækni yfirmatsmanna, að þeir ættu sjer yfirmann? Nei, hjer eins og á flestum sviðum er eftirlitið einstaklingunum nauðsynlegt aðhald til að gera skyldu sína. Hv. andstæðingar játa nú kanske, að alment talið sje eftirlitið þarflegt, en halda því enn fram, er þeir áður sögðu, að matstjóri hafi ekki aðstöðu til þessa eftirlits. Þannig sagði hv. 3. þm. Reykv. „Slíkur eftirlitsferðalangur getur ekki haft áhrif á matið.“ - Jeg skal nú svara honum með því að láta þann tala, sem samherji hans, háttv.þm. Borgf., telur „elsta og reyndasta manninn í þessum efnum hjer í deildinni.“ Sá mæti maður segir í sömu ræðu og jeg áður vitnaði í: „Gildandi matslög gera ráð fyrir, að yfirmatsmenn ferðist um og leiðbeini, og álít jeg það gæti komið að góðum notum.“ Jeg vænti, að óþarft sje að henda á, að einu hlýtur að gilda, hvort „ferðalangurinn“ heitir yfirmatsmaður eða matstjóri. Úr því leiðbeiningar yfirmatsmanns á ferðalagi eru gagnlegar, ætti líkt að vera um leiðbeiningar matstjóra. Nefndin hefir þannig orðið svo heppin að eignast viðurkenningu þessa reynda manns á því, hvílíkt gagn matstjóri gæti unnið með ferðum sínum. Um hitt var ekki deilt, að matinu er ábótavant og þörfin því brýn. Jeg kem þá loks að 3. kjörorði nefndarinnar, úrskurðarvaldinu. Hv. andstæðingar vita, að nú fara 5 menn með jafnt vald á þessu sviði. Þeir játa, að þessir 5 menn hafi ólíkar skoðanir á kjarna málsins - matinu. Um þetta ber till.hv.þm. Borgf. vott. Hann leggur höfuðáherslu á að samræma matið. Segir með því, sem satt er, að ósamræmi sje á því, þ. e. a. s., að yfirmatsmenn fylgi mismunandi reglum, hver í sínu umdæmi. Úr þessu vilja hv. andstæðingar bæta með því að láta þessa 5 yfirmenn hittast og ræða um matið. Jeg skal nú geta þess, að eigi fyrir löngu áttu þeir með sjer slíkan fund, og er ekki vitað, að hann hafi borið neinn árangur. Fullvíst er hitt, að gífurlegt ósamræmi er í matinu. Þess er heldur ekki að vænta, að annað spretti en sáð var. Meinið liggur í fyrirkomulaginu. Herinn er höfuðlaus; þar vantar úrskurðarvaldið. „Gerir ekkert til,“ segja hv. andstæðingar, „því að þessir 5 menn hafa úrskurðarvald hver í sínu umdæmi.“ En hvað er nú þetta? Þessir sömu hv. andstæðingar ætlast til, að yfirmatsmenn ræði um samræming á matinu. Nú er auðvitað, að matið í hverju umdæmi er spegill af þekkingu og dugnaði yfirmatsmannsins. Þegar nú hinir 5 jafnrjettháu dómarar koma saman og eftir ítarlegar rannsóknir finna út, að hver hefir sína skoðun á matinu, og haga framkvæmdum eftir því, ja, þá rísa þessar spurningar: Er jeg vitlausari en þú? Er þessi vitlausari en hinn? Heldurðu, að jeg þurfi að láta þig kenna mjer? Jeg var þó orðinn matsmaður áður en þú fæddist!, o. s. frv. Og endirinn verður sá, að þessir 5 jafnvísu og jafnrjettháu spámenn hverfa aftur heim til síns föðurlands og setjast að hjá þeirri villu, er þeir hurfu frá. Sjá nú ekki allir menn, að einnig af þessum ástæðum er matsstjóri nauðsynlegur? Skilur ekki hver einasti hv.þdm., hve stórkostleg framför það er, að eignast úrskurðarvald í höndum haldgóðrar þekkingar. Játar ekki hv.þm. Borgf., að hann vildi heldur vera vinnumaður en búa í sambýli við annan, ef það eitt gilti um bústjórn, sem báðir samþyktu. Veit ekki hv. 3. þm. Reykv., að sjeu skipstjórarnir tveir, er skipið í voða ? Eða höfum við þdm. látið okkur nægja að ræða, hvað sje rjett? Höfum við ekki heimtað úrskurðarvaldið? Og jafnvel sjálfir flokksbræðurnir - menn, sem hafa gengið í bræðralag, vegna samstæðra skoðana - jafnvel þeir heimta sjer forystumenn, til að skera úr, þegar mest á ríður og þeir geta eigi orðið á eitt sáttir. - Nei, hv. andstæðingar verða að játa, að valdið er nauðsynlegt, jafnvel þótt þeim hafi gersamlega sjest yfir það í till. sínum. Þótt þetta þrent, fræðsla, eftirlit og vald, sje nauðsynlegt, þá er þó valdið nauðsynlegast. Jeg þykist nú hafa sýnt sæmilega fram á þá yfirburði, er hugmynd nefndarinnar hefir yfir till.hv.þm. Borgf., og skal aðeins geta þess, að ekkert ósamræmi er í því, er hv.frsm. og jeg höfum sagt. Hann talaði um uppástungu sjútvn. eins og hún er á þskj. 108. Við álítum frekari skýringar óþarfar og ætluðum að láta þær bíða næsta þings. Jeg aftur á móti talaði um hugmyndina alla, tilknúður af andmælum hv.þm. Borgf. Hv. andstæðingar hafa talað um þetta mál rjett eins og sjútvn. hefði stungið upp á að afnema bæði mats- og yfirmatsmenn og setja matsstjóra í staðinn. En matsstjórinn á ekki að koma í staðinn heldur í viðbót, eins og þriðja dómsstigið, þar sem tvö eru fyrir. Slíkt mundi alstaðar vera talið aukið öryggi. Og vilji hv. andstæðingar, sem báðir hafa játað þörfina, vilji þeir í hlífðarskyni við ríkissjóð afsala sjávarútveginum þeim kröfurjetti, sem hann á hjer, og þar með taka á sig ábyrgðina á áframhaldandi mistökum á fiskimatinu, spái jeg því, að þeir kikni í knjáliðunum áður en langt um líður. Jeg vil svo skýra frá því, að fyrirkomulag nefndarinnar er að mestu sniðið eftir því, er Norðmenn búa við. Þar eru eiginlega 9 yfirfiskimatsmenn og matsstjóri, er ætlað er líkt verk og okkar fyrirhugaða matsstjóra. Þannig hafa Norðmenn þegar fyrir nokkrum árum sjeð og skilið þörfina fyrir þekkingu, aðhald og vald, og vjer Íslendingar eigum mikið undir, að eigi dragist lengur að stíga fyrsta sporið í þessa átt, því að við eigum stöðugt á hættu að verða undir í samkepninni. Ennfremur skal jeg geta þess, að sá eini yfirfiskimatsmaður, sem jeg hefi átt tal við um þetta mál, tjáði sig eindregið samþykkan till. okkar nefndarmanna. Mjer varð á að brosa, er hv.þm. Borgf. gat þess í ræðu sinni, að sjer væri ekki kunnugt um skoðun þessa yfirfiskimatsmanns - til hans hefði ekki náðst. En jeg hafði einmitt sýnt þm. skeyti frá þessum manni. Kvað hann alveg skýrt á um skoðun sína og taldi uppástungu okkar mjög góða. Annars skal jeg geta þess, vegna vottorða þeirra, er þm. Borgf. var að veifa frá yfirmatsmönnum, að mjer þykir þeim nokkur vorkunn, þótt þeir óski ekki, að þeim sje skipaður yfirmaður. Þeir telja sig einfara í slíkum efnum. Það er ekki venja, að þjófurinn óski eftir lögreglunni, og þó jeg biðji menn að taka þessa samlíkingu ekki bókstaflega, nefni jeg hana þó til sönnunar, að tæplega er þess að vænta að sá, sem á að verða undir eftirliti, óski eftirlitsins. Í þessu sambandi vil jeg geta þess, að jeg hefi átt tal við ýmsa menn, er þessum málum eru kunnugastir, um till. nefndarinnar og till.hv.þm. Borgf. Hafa þeir einróma talið okkar till. miklu fremri, og þeir, sem þess voru beðnir, gefið um það skriflega yfirlýsingu. Þá ætla jeg að endingu að svara þeirri spurningu hv.þm. Borgf., hvort jeg sæi ekki þann reginmun, sem væri á nefndarinnar tillögum og hans. Jú, sannarlega, enda vona jeg að mjer hafi tekist að sýna hann öðrum. Tillögum nefndarinnar má líkja við ungan og velskapaðan og gáfaðan dreng, sem menn gera sjer miklar vonir um, ef hann fær að lifa. En till.hv.þm. Borgf. eru eins og fullorðinn, andlegur og líkamlegur rindill, sem enginn dáist að, nema hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. Borgf. sjálfur. En langi hv.þm. til að sjá drenginn fullvaxinn, skal jeg gera mitt til að það megi verða, ef hv. andstæðingar vilja þá sættast á málið. Og er jeg þá fús til að bera fram frv., er umlyki hugmynd nefndarinnar, eins og jeg nú hefi lagt hana fram. Og þætti mjer mikils um vert að njóta þar stuðnings þeirra ágætu manna, hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. Borgf., sem jeg ber mikla virðingu fyrir, þó að jeg hafi þurft að vera hvassyrtur í þeirra garð núna.

Jón Ólafsson Það er þegar búið að tala svo mikið um þetta mál, að það fer að verða að bera í bakkafullan lækinn að tala meira um það, ekki síst á þeim grundvelli, sem nú er farið að ræða það. Jeg hafði hugsað mjer að halda mjer við tillögur hv. sjútvn. Þessi mikli þóknunarlegáti hv. nefndar er alt í einu orðinn að miklum fræðara, þegar það endanlega skipulag er komið á. Málið er nú komið svo út fyrir þann upphaflega grundvöll, að nefndin er farin að byggja á spádómsgáfunni einni um það, sem verða muni. Jeg held, að hv. sjútvn. hefði átt að vita, að sú litla fjárhæð, sem veitt er til yfirfiskimatsmanna, er svo lítil, að margsinnis hafa komið fram kvartanir um, að þeir fengju ekki nóga peninga til þess að ferðast innan síns eigin umdæmis. Fyrst og fremst á auðvitað að samræma mat í hverjum fjórðungi fyrir sig, og yfirleitt er alls ekki um samræmi milli fjórðunganna að ræða. Það er t. d. ekki hægt að samræma mat í Vestmannaeyjum og á Vestfjörðum. Fisktegundir eru aðrar og markaður annar. Jeg álít því, að alt þetta samræmistal sje mjög svo fljótfærnislegt, og því hefir nefndin tekið þann kostinn, að tala um þetta sem barn í reifum, sem hún ætlar að láta leiða sig í allan sannleika seinna. Jeg hjelt, að hv. nefnd mundi ekki fara svona undan í flæmingi, að hlaupa inn í einhvern hugsjónaheim, en frá tillögum sínum. Jeg hugsa, að hv. 2. þm. G.-K. viti, að ekki er hægt að koma því svo fyrir, að þessi maður geti fengið samræmi á mati. En það er ef til vill orðið um seinan að benda á þetta. Nú er komið kapp í málið. En jeg tel hv. 2. þm. G.-K. bera ábyrgðina á frágangi þessa máls. Það er ómögulegt að ætlast til, að menn, sem aldrei hafa komið nálægt fiski á æfinni. geti neitt um það vitað. Þess vegna verður hv. 2. þm. G.-K. að bera ábyrgðina. Það er ekki verið að hossa þessum manni sjerlega hátt. Hann á að fá þóknun, sem aldrei getur orðið há, nema fram komi tillaga um hækkun á fjárhæð þessari, er ætluð er til ferðakostnaðar matsmanna landsins. Það lítur því út fyrir, að fyrir hv. nefnd vaki, að hafa þennan mann einnig í öðrum erindum, því að ekki getur hann lifað á ferðakostnaðinum einum saman. Jeg get ekki annað sjeð, eftir þeim plöggum, sem fyrir liggja, en að þetta sje „sporsla“, sem megi fela einhverjum og einhverjum. En hv. nefnd hefir forðast að geta þess, að ómögulegt er að samræma fiskimat frá veiðistöð til veiðistöðvar. Nú veit hv.þm. (ÓTh), að þegar þessi flugfiskur kemur inn á þennan og þennan fjörð og er sýndur fiskur, sem er nýkominn í hús og finst hann vera fullharður, getur hann eftir þrjá daga verið orðinn svo linur, að hann sje ekki matsfær.

Hvað verða nöfnin mörg? Nú eru þegar komin þrjú: ferðalangur, farfugl og flugfiskur!

- Jeg læt hv. nefnd um það, enda býst jeg við, að ekki sje endanlegt samkomulag um nafnið í nefndinni.

Það ætti að heita verðlaunum fyrir besta nafnið!

. - Nefndin borgar af ferðapeningum matsmanna! Hv. 1. þm. S.-M. er hálfhissa á öllu því moldviðri, sem gert hefir verið um þetta frv., og það er ósköp eðlilegt, því að jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi lagt fram þetta frv., eins og aðrir hv. nefndarmenn, í bestu meiningu. En það er ekki nóg að gera eitthvað í bestu meiningu; það verður líka að gera það af bestu fyrirhyggju. Mjer heyrðist helst á hv.þm., að hann vildi láta þennan sendimann hafa eitthvað af sýnishornum í poka með sjer. En ef hann hefir þau í poka með sjer, þá er vafasamt, að það sje svo holt fyrir sýnishornin, ef deyfutíð er, því að þá er hætt við, að þetta aðhald með þurkstigið vildi breytast í samræmi við tíðarfarið. Það er vitanlega rjett hjá sama hv.þm., að kröfurnar breytast frá ári til árs. En hvaðan koma þær kröfur? Koma þær ekki frá þeim löndum, sem við seljum fiskinn til? Jeg hefi ekki orðið var við, að þær kæmu annarsstaðar frá, og það er það eðlilegasta við brtt.hv.þm. Borgf., að gera ráðstöfun til þess að yfirfiskimatsmenn sæki þær breytingar á kröfunum, sem verða frá ári til árs, þangað, sem á að sækja þær, nefnilega til neyslulandanna, en ekki til þeirra manna, sem versla með fiskinn, og sem aðeins geta dæmt eftir því, hvernig kaupandi þeirra lítur á vöruna í það og það skiftið. Jeg er ekki í neinum vafa um það, að þessa þekkingu er ekki hægt að sækja í annan stað en til neyslulandanna, svo að um það er ekki neitt að deila. Hv. 1. þm. S.-M. sagði, að þetta væri líkt og um íþróttamenn, sem sendir væru út um lönd til þess að sýna íþróttir. En jeg held, að þetta sje miklu meira um vert heldur en þó að við sendum einhverja glímukappa út yfir pollinn. Það má nú líta tvennum augum á þetta, og jeg hefi áður skýrt frá því í fyrri ræðu minni, að slík sendiför til Spánar mundi bera meiri árangur og sennilega gera miklu meira gagn, heldur en sú glímumannafrægð mundi veita, þó að til slíkrar sendingar væri stofnað. Það var alveg rjett hjá hv. 2. þm. G.-K., að jeg las í ógáti skakt upp ártalið í þeirri grein, sem jeg vitnaði til, en þetta breytir málinu ekki neitt, enda var það ekki viljandi gert. En jeg hafði lesið alveg rjett upp annað atriði, sem máli skifti, og það var, að það komst alls ekki skipulag á þetta þurkstigsmat fyr en eftir þessa för. Það er að vísu svo, að sá fisksölumaður, sem jeg skifti við árið 1921, fjekk töluvert af linþurrum fiski, og man jeg eftir því, að hann hafði mjög mikið fyrir því, að fá yfirfiskimatsmanninn til þess að skrifa upp á skjölin, og það er alveg rjett hjá hv. 2. þm. G.-K., að það var ekki farið að senda linþurran fisk fyr en árið 1921. En hvað skeður þá? Hann verður þá að fá kröfu frá Barcelona um það, að þeir vilji hafa þetta svo, og mjer er kunnugt um það, og hefi enda heyrt, að maður, sem hefir með þessi mál að gera, að hann sje reglulega hræddur við þetta og geti aldrei verið öruggur fyr en hann er búinn að fara þangað suður og fá að vita, hvað á að gera. Og jeg er viss um það, að þó að þetta eina firma hafi fengið þetta gert, þá hafa ekki allir orðið þess aðnjótandi. Jeg álít, að það eigi maður úr hverjum landsfjórðungi að sækja sína þekkingu til þess staðar, þar sem hana er að fá, en ekki sækja hana til neinna útflytjenda, því að jeg er ekki viss um, að það sje óhætt að treysta öllum firmum, sem fást við útflutning á fiski. Sami hv.þm. hjelt, að jeg væri á móti þessu, af því að jeg hefði ekki átt frumkvæðið að þessu máli  Þá gerði hv.þm. ekki mikið úr því, sem við höfum fram að færa okkar máli til stuðnings. Jeg gerði grein fyrir því frá minni hlið, hvað jeg hefði fram að færa. Jeg vil gera þetta svo úr garði, að það sje hægt að hafa eitthvað gott upp úr því, vil ekki búa til neina „sporslu“ fyrir nokkurn mann, sem ekki getur orðið að verulegu liði í framtíðinni, og jeg hefi lýst yfir því, að jeg hefi enga trú á því, að þetta geti orðið fiskimatinu til gagns. Hitt er annað, að nefndin átti að vinna að því og leggja aðaláherslu á það, að það er ekki hægt að búa til góða vöru úr þeim fiski, sem er illa með farinn frá byrjun. En það mundi fiskimatsmaðurinn ekki fræðast um. En þetta hefir ekki verið gert, en það sem gert hefir verið í Sunnlendingafjórðungi í þessu máli, það hefir gert verulega mikið gott, og jeg held, að ef hv. nefnd hefði borið þetta virkilega fyrir brjósti, þá hefði hún átt að reyna að fá menn til þess að vanda sjerstaklega vöruna, og þá helst frá því að fiskurinn er tekinn úr sjónum. En þær hugmyndir, sem fram hafa komið í ræðum hv. nefndarmanna og hv.flm.brtt. (PO), get jeg ekki verið að eltast við, að maðurinn ætti að hafa yfirburði yfir fiskimatsmenn, en hjá hv.þm. Ísaf., að hann ætti helst að standa þeim jafnfætis, en það hefir hvergi verið gert ráð fyrir þessu, fyr en nú við þessa umr. Og svo er hvergi gert ráð fyrir því, hvert hann á að sækja þessa þekkingu.

Það á að vera hæfur maður.

Já, en hver á að dæma um það? Þetta á að vera maður með þekkingu, hann á að hafa heldur góða þekkingu, segir hv. 2. þm. G.-K. Það er nú fyrst, að hv.þm. (ÓTh) finst, að hann eigi að hafa heldur góða þekkingu. En eins og tekið var fram í framsöguræðu hv.þm. Borgf., verður hann að sækja þekkingu sína til neyslulandanna, og hv. sjútvn. hefir gengið inn á það, að það eigi að verða svo á sínum tíma, þegar fengin er sú góða reynsla, sem verður af því að láta hann hafa þóknun og ferðakostnað; það er svo sem ekki eyðslusemin, sem hjer á að ráða til að byrja með; það á að fika sig áfram smátt og smátt með þetta. Annars held jeg, að það ætti að verja meira fje til eftirlits í hverjum landsfjórðungi, því að það verður aldrei gagn að þessum eftirlitsferðum, ef ferðakostnaðurinn er sparaður. Mjer er t. d. kunnugt um það, að það varð ekki gagn að eftirlitsferð hjer í Sunnlendingafjórðungi, af því að maðurinn fjekk ekki nægan ferðakostnað. Maðurinn varð að sleppa ferð þangað, sem fisksending var í undirbúningi, og kom sendingin skemd fram, af því, að ætla má, að honum gafst ekki færi til að eftirlíta hana. Annars veit hv. 2. þm. G.-K. það, að aðfinslur eru altaf mestar, þegar dauft er yfir markaðinum, því að þá koma aðfinslurnar hvaðanæfa, og oft til þess eins að fá verðið niður. En þegar líf er í markaðinum, þá koma engar aðfinslur frá kaupendunum. En líklega eru nú þessar umkvartanir hv. nefndar komnar til af því, að illa gengur með söluna í ár og kaupendurnir vilja þess vegna fá sem mestar tilslakanir. Hv. 2. þm. G.-K. gerði ráð fyrir, að þessi sendimaður færi með hraðferðum kringum land. Jeg hefi ekki gætt að því, hve margar þessar hraðferðir eru, en jeg veit, að hraðferðir geta því aðeins átt sjer stað, að viðstaða skipanna sje sem styst á hverri höfn, og hygg jeg, að það sje ekki til að styrkja málstað hv. nefndar, að þessi maður eigi þá að leggja úrskurð á og segja fyrir um starfið á slíkum ferðum, á meðan þetta hraðferðaskip stendur við. Jeg hefi reyndar heyrt, að hraðferðaskip muni fara hjeðan tvisvar í mánuði. En þó að þessi maður komi tvisvar í mánuði á þá staði, þar sem skipið kemur við, þá getur hann ekki á neinn hátt sagt til um sendingarnar, þegar á að senda þær af stað til neyslulandanna. Hv. þm. Ísaf. gengur út frá því, að þessum matsmönnum muni æfinlega koma saman, og jeg get líka hugsað mjer, að svo verði að nafninu til, vegna þess, að þegar hann er búinn að breyta þessum hraðferðabendingum úr sjer. Þá verður hann að trúa hinum venjulegu matsmönnum fyrir öllu saman, eins og áður. En að hann geti haft auga með nokkru, það get jeg ekki sjeð. Þá var sami hv.þm. einna frekastur í því að hlaða störfum á þennan mann, því að það kom upp úr kafinu hjá honum, að þessi ferðamaður skyldi segja fyrir um það, hvort verka skyldi fisk í „Labrador“ eða fullverka hann. Jeg get sagt hv.þm. (SigurjJ) það, að jeg held, að jeg færi ekki mjög mikið eftir þessum manni. Því ef hann ráðlegði Ísfirðingum að verka allan sinn smáfisk í „Labrador“, þá sæi jeg mjer leik á borði, að verka ekki minn fisk í „Labrador“; því að þá yrði, eins og menn geta hugsað sjer, of mikið af þeirri vöru í það sinn, og hygg jeg, að við þurfum engan skipaðan mann til þess að kenna okkur að hafa vit á að verka ekki of mikið af fiski í „Labrador“, og held því, að best sje að láta menn fá að vera sjálfráða um það, hvort þeir eiga að hætta sjer út í þetta eða hitt. Enda get jeg ekki hugsað mjer, hvaða völd hv.þm. (SigurjJ) ætlar að fá manninum til að ráða fyrir öðrum í þessu; skal jeg svo láta útrætt um þetta atriði að sinni. Þá lagði hv.þm. mikið upp úr því, að Sveinbjörn Egilson hefði gefið bestu meðmæli með þessu fyrirkomulagi. En með allri virðingu fyrir þeim manni, þá verð jeg að segja það, að jeg veit ekki til þess, að hann hafi hugsað neitt um fisksölu um sína daga. Hann hefir aðeins verið siglingamaður, og veit jeg, að hann hefir góða þekkingu í þeirri grein. En mjer er ekki kunnugt um, að hann hafi lagt neitt sjerlegt til um fisksölumál, svo að þetta skiftir ekki máli hjer. Þá vil jeg að lokum benda á það, að það verður alveg sama með afturúr-flattan fisk og útúr-flattan fisk. Það getur þessi maður ekki sagt okkur neitt um. Hann getur sagt okkur það, sem allir landsmenn reyndar vita áður, að Suður-Spánn vill hafa fiskinn afturúr-flattan, og að eitt fisksölufirma í Genúa vill hafa hann afturúr-flattan, en mörg hinna útúr-flattan. En þetta getur hver maður, sem verslar við þessa kaupendur, vitað sjálfur. Um þetta atriði voru einmitt mjög skiftar skoðanir í Genúa árið 1922; sumir töldu, að betra væri að hafa fiskinn útúr-flattan, en firmað Gismondi vildi hafa hann afturúr-flattan, og Labradormenn eru nú farnir að fletja hann æði mikið afturúr. Jeg mun svo ekki segja meira að sinni, en fæ væntanlega stutta athugasemd, ef þörf gerist. Hv. þm. Borgf. skýtur því nú að mjer, sem hann náttúrlega er mjög fróður um af sinni löngu þingreynslu, að þessi örstutta athugasemd sje nú orðin að hálftíma.

Forseti (BSv): Það hefir að vísu einu sinni komið fyrir, að svo teygðist úr stuttri athugasemd manns, sem var einn á móti heilli nefnd, að úr henni varð hálftíma ræða, en hinsvegar fæ jeg ekki sjeð, að slíkt eindæmi valdi neinni hefð hjer í deildinni, jafnvel þótt sá sje talinn „sjerfræðingur“ í þeim efnum, sem svo hafi litið á.

Ólafur Thors Hv. þm. Borgf. hefir skorað á forseta að gefa sjer rjett framsögumanns í þessu máli, og ef hv.þm. (PO) fær þetta, þá leyfi jeg mjer að bera fram þá sömu ósk, vegna þess að frsm. nefndarinnar var veikur, þegar 2. umr. hófst, og fjell framsöguskyldan þá á mig, og hjelt jeg þá ræðu, sem síðar hefir valdið deilu, og geri jeg ráð fyrir, að hún muni valda því enn. Er mjer því full þörf á að fá þennan sama rjett, sem hv.þm. Borgf. óskaði eftir. Jeg leyfi mjer því að skora á forseta að veita mjer sama rjett, ef hv.þm. Borgf. verður veittur hann.

Forseti (BSv): Samkvæmt 35. gr. þingskapa er það beinlínis bannað, að nokkur þingmaður, sem ekki er framsögumaður, tali oftar en tvisvar. En þó getur stundum viljað til, að nauðsyn sje á, að maður fái rjett til að tala þrisvar. Ætla jeg nú að taka til þess úrræðis að leita afbrigða frá þingsköpum, hvort þessi hv.þm. megi enn flytja ræðu um mál þetta við þessa umr. Vil jeg þá spyrja hæstv. stjórn, hvort hún veiti leyfi til afbrigða frá þingsköpum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þar sem þetta er 2. umr. málsins, þá sje jeg ekki ástæðu til að heimila afbrigði að þessu sinni. En ef sá ráðherra, sem þetta mál heyrir undir, vill leyfa afbrigði, þá ræður hann því. Ráðherrann er nú sem stendur uppi í Ed.

Forseti (BSv): Sá ráðherra er ekki staddur hjer. þá er afbrigða synjað, en engu að síður verður hv.þm. Borgf. að fá leyfi til að gera stutta athugasemd.

Pjetur Ottesen Mjer er ekki gagn að því, að fá stutta athugasemd. Jeg þarf að svara þremur sjávarútvegsnefndarmönnum sem allir hafa veist að mjer. 

Forseti (BSv): Það er ekki hægt að fara út fyrir þingsköpin. Og þar sem hæstv. stjórn hefir synjað afbrigða, þá er ekki hægt að leita þeirra frekara.

Sigurjón Jónsson Það eru aðeins örfá orð til hv. 3. þm. Reykv., og þau geta verið mjög fá, aðallega af tveimur ástæðum; er fyrri ástæðan sú, að þetta mál hefir verið rætt svo mikið, að jeg býst ekki við, að þótt við höldum áfram að ræða það, að nokkuð nýtt komi fram í því. Og önnur ástæða til að tala stutt er sú, að mjer finst, að þessi hv.þm. (JÓl) taki þetta mál ekki á þann veg, sem jeg hefði fylsta rjett til að ætlast til. Jeg skil ekki þá aðstöðu hv.þm., að verja miklum tíma í umr. um þetta mál til þess að gera gys að till. nefndarinnar og jafnvel undir rós að gefa í skyn, að það sje ekki áhugi á málinu, sem vaki fyrir nefndinni, þegar komið er fram með þessar till.; mjer finst þetta ranglát ásökun hjá hv.þm. Það, sem jeg ætla að drepa á, er sá tvíveðrungur í skoðunum, sem virðist koma fram hjá þessum hv.þm. (JÓl). Það kom fram í ræðu hv.þm., að hann vildi gera ráð fyrir því, að yfirfiskimatsmennirnir ferðuðust um, hver í sínu umdæmi, og gerði hann mikið úr gagni af því. En hann leggur ekki mikið upp úr þessum ferðum, sem hjer um ræðir, eða af leiðbeiningum þeim, sem af þeim leiða. En þetta er mótsögn hjá hv.þm. Hann kom með dæmi um það, að yfirfiskimatsmaðurinn í Reykjavík hefði ekki farið í eftirlitsferð suður með sjó og hefði töluvert af fiski þaðan verið ófært til útflutnings vegna þess. Það kemur skýrt fram, að hann álítur, að ferðir yfirfiskimatsmannanna hafi mikið að segja. En yfirfiskimatsmennirnir meta auðvitað ekki fiskinn sjálfir, og það á matsstjórinn heldur ekki að gera. En hann á að tala við menn og leiðbeina um matið, fara frá einum fjórðungi til annars í þessu skyni, alveg eins og yfirfiskimatsmennirnir gera hver í sínu umdæmi. Þá sagði hv.þm., að matsstjórinn gæti ekki skipað fyrir um, hvernig fiskurinn væri verkaður, hvort hann væri verkaður sem Labradorfiskur eða sem fullverkaður. Jeg sagði nú heldur ekkert um þetta. Hann á ekkert að skipa hjer fyrir verkum, en hann á að geta gefið nauðsynlegt heildaryfirlit og fylgjast með því, hve mikið er verkað af „Labrador“ og hve mikið af fullverkuðum millifiski. Ef t. d. fiskurinn er verkaður á Vestfjörðum sem „Labrador“, þá er auðsætt, að það ber að fullverka hann hjer fyrir sunnan. En eins og nú er, þá er það aðeins tilviljunin, sem ræður því, hve mikið er verkað af fullverkuðum millifiski og hve mikið af „Labrador“. Það er mjög nauðsynlegt að hafa hjer mann, sem hefir heildaryfirlit yfir alt þetta og getur gefið mönnum upplýsingar, ef á þarf að halda. Jeg get svo látið hjer staðar numið, enda var ekki fleira í ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem gæfi ástæðu til andsvara. Jeg efast ekki um það, að hv.þm. beri öðrum þdm. fremur skyn á þessi mál, þar sem hann hefir lengi fengist við fiskverslun og fiskverkun. En þeir menn eru þó hjer, sem standa hv.þm. (JÓl) mjög á sporði í þessum efnum, og vil jeg þar nefna t. d. hv. 2. þm. G.-K. Hann mun einna mest hafa fengist við fiskverslun allra þdm.

Pjetur Ottesen Þó að jeg hafi ekki rjett til þess að gera nema stutta athugasemd, þá vænti jeg þess, að hæstv. forseti verði eins frjálslyndur við mig og frekast er unt. Það er ekki laust við, að háttv. sjútvn. ætli að neyta hjer aflsmunar, þar sem einn nefndarmannanna hefir nú risið upp að nýju, þegar mjer hafði verið synjað um orðið og hv. 3. þm. Reykv., sem stutt hefir mínar till., var dauður, og tók þessi hv. nefndarmaður að veitast að mjer.

Jeg sveigði ekki að hv.þm. Borgf.

- Jú, það gerði hann auðvitað með því að ráðast á till. mínar. Jeg ætla þá fyrst að geta þess, að jeg gleymdi hjerna á dögunum að tala um brtt. mína við 1. gr. frv. Hv. 1. þm. S.- M., sem skráður er í nál.frsm. nefndarinnar - enda þótt 2. þm. G.-K. hafi nú tekið að sjer framsöguna og afdankað hinn rjetta frsm. - hv. 1. þm. S.-M. sagði, að nefndin gæti fallist á þessa brtt. En hann bætti því við, að reyndar væri þar um enga breytingu að ræða. En þetta er nú ekki rjett, því að þar er einmitt nýtt atriði, sem sje að halda skyldumati á fiski, sem keyptur er upp úr salti af erlendum skipum, þ. e. af færeysku skipunum. Auk þess er till. svo orðuð, að ef hún verður samþ., þarf maður ekki annað en líta á 1. gr. frv. til þess að sjá, hvaða ákvæðum þar er breytt. En orðalagið á 1. gr. frv., eins og það kemur frá nefndinni, er svo óljóst framsett, að fletta þarf upp sjálfum fiskimatslögunum til þess að geta sjeð, hvað það er, sem nefndin vill breyta. Jeg hefi því gert hvorttveggja í senn: bætt þarna mikilsverðu atriði inn í 1. gr., og auk þess gert nauðsynlega rjettingu á orðalagi greinarinnar. Hv. 1. þm. S.-M. fór nokkrum orðum um till. mína og mintist í því sambandi á frv. nefndarinnar. Gerði hann tilraun til þess að sýna fram á, að frv. nefndarinnar væri ekki jafnfánýtt og því hefir verið lýst. Hann sagði, að eftir því sem nefndin liti á, væri þetta eina leiðin til þess að fá matið samræmt. Jú, jeg býst nú við, að það sje rjett hermt, að sjútvn. líti svo á, að þetta sje svo. En það sætir furðu, hvað nefndin getur verið glámskygn á þessi mál. Ekki lagði hann mikið upp úr því, að yfirfiskimatsmennirnir kæmu saman til að ræða um fiskmatið og endurbætur á því. Hann vildi halda því fram, að þrátt fyrir það, þótt ekki sje gert ráð fyrir því í frv. nefndarinnar, að eftirlitsmaðurinn hafi nokkurt vald, þá sje það þó sama sem, þar sem stjórnarráðið gæti veitt honum það. Þetta er kátbrosleg kórvilla og einhver sú fáránlegasta lagaskýring, sem nokkurntíma hefir skotið upp höfðinu. Samkvæmt lögum um fiskimat frá 1922 er svo ákveðið, að yfirfiskimatsmennirnir hafi hver í sínu umdæmi æðstu ráð og úrskurðarvald í þessum málum. Verði ágreiningur um þessi mál, skera þeir úr, og er úrskurður þeirra hæstarjettardómur í þessum málum. Þetta er svo enn frekar skýrt í þeirri reglugerð, sem gefin hefir verið út, þar sem starfssvið og tilhögun yfirmatsmannanna er nánar tilgreint. Nú hefir það margsinnis verið tekið fram, að í því frv., sem hjer um ræðir, er vald þessara manna ekkert skert, því þessum umferðamatsmanni er ekki fengið neitt vald í hendur, hvorki til eins nje neins; hann er með öllu valdalaus. Hvernig hugsar hv. 1. þm. S.-M. sjer svo, að stjórnin geti með einföldu erindisbrjefi svift yfirfiskimatsmennina því valdi, sem þeir hafa að lögum, og fengið það í hendur þessum ferðalang. Þetta eru fáránlegar kenningar, og þótt sjútvn. sje komin í bobba með þennan óburð sinn, þá er það ekki nema að bæta gráu ofan á svart, að vera að slá þvílíkri reginfjarstæðu fram. Hv. 1. þm. S.-M. sagði, að jeg væri að gera yfirfiskimatsmönnunum þær getsakir, að þeir mundu ekki í öllu og einu fara að ráðum þessa umferðamatsmanns. Það er með öllu rangt, að jeg sje að gera þeim getsakir, þó jeg haldi því fram, að svo gæti farið, að þeir færu ekki að ráðum hans, og ætla jeg að færa rök fyrir því. Jeg hefi nú með tilvitnun í lögin um fiskimat sýnt það, sem flestum hefði raunar átt að vera kunnugt, að fiskimatsmennirnir hafa hjer æðstu völd í þessum málum og bera alla ábyrgð á starfinu. Það gæti nú hæglega farið svo, að þessi umferðamaður, eða hvað hann nú heitir, þessi maður, sem hvorki er fugl nje fiskur, eins og hv. 2. þm. G.-K. rjettilega sagði, vildi fara aðra leið en yfirfiskimatsmennirnir væru sannfærðir um, að rjett eða heppilegast væri að fara, og að þeir þannig yrðu ósammála þessum umferðamatsmanni, hvað er þá eðlilegra en að yfirfiskimatsmennirnir, sem bera alla ábyrgðina, færu sínu fram? Það er blátt áfram skylda þeirra að gera í hvívetna það eitt, sem þeir eru sannfærðir um að er heilladrýgst fyrir þá, er njóta eiga ávaxtanna af starfi þeirra. Að hvika nokkuð frá þessu er blátt áfram brot á því drengskaparheiti, sem þeir hafa undirskrifað, er þeir tóku við starfinu. Það er þess vegna einber fjarstæða að halda því fram, að jeg sje að gera yfirfiskimatsmönnunum neinar getsakir með þessu. Það er alveg það gagnstæða. Svo er á það að líta, hverju megin líkurnar sjeu meiri fyrir því, að stefnt sje í rjetta átt, þegar svo bæri við, að sitt sýndist hverjum, yfirfiskimatsmönnunum og þessum umferðafiskimatsmanni. Annarsvegar eru þaulreyndir menn, með mikla þekkingu og reynslu að baki sjer, en hinsvegar maður, sem gripinn hefir verið úr lausu lofti - jeg segi þetta af því, að hv. 2. þm. G.-K. sagði, að ekki kæmi til mála að fela neinum af núverandi yfirfiskimatsmönnum þetta starf. Hjer er ærinn aðstöðumunur, það er óneitanlegt, þó samt sem áður megi náttúrlega um það deila, hverra álit sje rjettara. En hvað sem um það er, þá eru yfirfiskimatsmennirnir bundnir við - það er bláber skylda þeirra - að fara eftir bestu þekkingu og sannfæringu. Háttv. þm. Ísaf. var einnig að drótta þessu sama að mjer, að jeg gerði yfirfiskimatsmönnunum getsakir. En jeg ætla, að þessum báðum hv.þm. sje fullsvarað hvað þetta snertir, með því, sem jeg nú hefi sagt. Þá sagðist hv.frsm. vera á móti því, að gefa yfirfiskimatsmönnunum kost á að fara til Miðjarðarhafslandanna og kynnast þeim kröfum, sem neytendurnir gera til verkunar á fiskinum. Það væri þýðingarlaust og ekkert annað en óþarfa kostnaður. Hinsvegar bjóst hann við því, að yfirfiskimatsmennirnir mundu ekki slá hendinni á móti því, að fara slíka skemtiför. Jeg ætla nú ekkert að svara þeirri staðhæfingu, að slíkar sendifarir bæru engan árangur. Það þarf ekki annað en benda til reynslunnar í því efni og þess, að fyrsti grundvöllurinn undir fiskimatið hjer á landi var lagður með för Þorsteins Guðmundssonar til Spánar. En þetta gefur mjer tilefni til að minnast á það, sem hv. 2. þm. G.-K. hefir sagt um þá hina stóru hugsjón sjútvn., sem hún hefir nú alveg nýlega komið auga á úti í ómælisgeimnum, að koma hjer á fót matsstjóraembætti og að matsstjórinn ætti að taka sjer ferð á hendur á hverju hausti suður á Spán. Það er sjerstaklega vert að athuga þessi ummæli hv. 1. þm. S.-M. í sambandi við það, að hann á sjálfsagt sinn hlutfallslega þátt, miðað við höfðatölu nefndarinnar, í þessari stóru hugsjón. Þá sagði háttv. 1. þm. S.-M., að það væri ekkert vandaverk að meta fisk, þegar menn annars væru einu sinni komnir upp á lag með það. En í sömu andránni segir hann, að matið sje sífeldum breytingum háð. Jeg held, að það sje nú ekki vel gott samræmi í þessu, frekar en fiskimatinu. Það er nú raunar fleira, sem jeg hefði þurft að drepa á út af ræðu þessa hv.þm. En af því mjer er skamtaður svo naumur tími, þá verð jeg líklega að sleppa því. - Nei, jeg verð að minnast að eins á eitt atriði enn. Hv. þm. sagði, að þær breytingatillögur, sem jeg hefi borið hjer fram, hefði jeg eins getað flutt í þál.-formi. Jeg hefi nú áður lýst því, hversu mikilsverð atriði til endurbóta á fiskimatinu felast í mínum brtt. og þar af leiðir, að nauðsynlegt er að slík ákvæði sjeu tekin upp í lögin. En út frá þessari skoðun hv. 1. þm. S.-M. vil jeg benda honum á það, að þær tillögur sem sjútvn. ber hjer fram sem breytingu á lögunum, hefðu þá alveg eins getað komið fram í þál.-formi, og vitanlega það því miklu fremur sem þær eru ómerkari og gagnslausari en mínar tillögur. Þá vildi háttv.þm. ekki leggja mikið upp úr því, sem samþ. var á aðalfundi Fiskifjelagsins um þetta mál, en háttv.þm. Ísaf. hafði aðalgögn sín í þessu máli frá einum manni úr Fiskifjelaginu. Jeg hefi nú svarað háttv.þm. Ísaf. að því er snertir afstöðu þessa umferðafiskimatsmanns til yfirfiskimatsmannanna. En það var fleira í ræðu hans, sem er þess vert, að það væri athugað. Það var nú næstum því broslegt, þegar háttv.þm. fór að tala um það og útlista það, hvaða verk þessi umferðafiskimatsmaður ætti að vinna, þessi gersamlega valdalausi ferðalangur. Það var nú ekki nóg með það, að hann ætti að vera hæstráðandi um alt það, er að fiskimatinu lýtur, heldur ættu fiskútflytjendurnir og að öðru leyfi að lúta boði hans og banni. Hann ætti sem sje að ráða því, hvað hver og einn fiskútflytjandi á landinu ljeti verka mikið á þessu og þessu þurkstigi, ákveða meðferð hins svonefnda Labradorfiskjar og þar fram eftir götunum. Háttv. 3. þm. Reykv. hefir nú tekið þetta til athugunar, og varð það til þess, að hv.þm. Ísaf. ýmist tók aftur sumt af því, sem hann sagði um þetta, eða þá dró úr því, og get jeg því slept að minnast á það frekar. Þá var háttv.þm. með allmikla útreikninga í tapi, sem hlotist hefði af því ósamræmi, sem hefði verið á síðastl. ári á kröfum neytendanna og verkunaraðferðunum, að því er þurkunina snertir og meðferð Labradorfiskjar. Taldist honum svo til, að mikið tjón hefði af þessu hlotist. Hjelt hann þar fram, að hjá þessu yrði komist, ef sett væri á stofn yfirstjórn í þessum málum. Við þetta er fyrst og fremst að athuga, að kröfur neytendanna eru breytilegar frá ári til árs, og það verður ekki sjeð fyr en jafnóðum, hvers krafist er á þessum og þessum tíma. Þess vegna eru litlar líkur til, að bót yrði ráðin á þessu með því að ákveða fyrirfram fyrir alt landið, hvernig þessu skyldi hagað á því ári. En að því leyti sem þessi háttv.þm. viðurkendi þörfina á því, að kynnast kröfum manna í neyslulöndunum um verkun fiskjarins og alla meðferð til leiðbeiningar við matið, þá var hann kominn inn á mínar tillögur um að yfirmatsmennirnir ættu kost á því að fara til Miðjarðarhafslandanna í þessum erindum. En honum þótti það ófullnægjandi, og kvað þessu betur fyrir komið á þann hátt, sem ráð væri fyrir gert í hinni stóru hugsjón sjútvn., að matstjórinn með alræðisvaldinu og málaþekkingunni færi þessar ferðir. Það er nú ekki hægt að gera ráð fyrir því, að yfirfiskimatsmennirnir mæli á spánska tungu, en þar er bót í máli, að við höfum fulltrúa suður á Spáni, sem vitanlega leiðbeindi og liðsinti fiskimatsmönnunum að þessu leyti og öðru eftir þörfum. Og að því leyti sem þörf er á að vinna að þessum málum suður þar, fyrir utan verksvið yfirfiskimatsmannanna, þá getur fulltrúi okkar á Spáni vitanlega gert það og gerir að sjálfsögðu. Það þarf þess vegna alls ekki að standa í vegi fyrir því, að fult gagn geti orðið að för yfirfiskimatsmannanna þangað suður, þó þeir sjeu ekki spönskumælandi, meðan fulltrúans nýtur við. Með þessu er þá líka fullsvarað því, sem háttv. 2. þm. G.-K. sagði um þetta. Og þá er jeg nú kominn að háttv. 2. þm. G.-K. Og jeg býst við því, að teflt sje á fremsta hlunn með þolinmæði hæstv. forseta. Mjer gefst því ekki færi á að stikla nema á örfáum atriðum í ræðu háttv. 2. þm. G.-K. Vildi jeg þó sannarlega, að jeg hefði haft nokkuð rýmra svið til þess að athuga ummæli þessa háttv.þm. Jeg býst við því, að það hafi ekki farið fram hjá háttv. deildarmönnum, hvað þessi hv.þm. talaði af miklum myndugleik, og að það sást varla framan í hann fyrir sjálfsáliti. Hann vildi láta það koma skýrt og ótvírætt fram, að hann væri ekki óbreyttur liðsmaður í sjútvn., heldur bæri hann höfuð og herðar yfir aðra nefndarmenn. Hann má nú ekki taka þetta svo, að jeg taki undir þetta með honum eða að það sjeu nokkur „kompliment“ í þessu frá mjer til hans, eða að í þessu felist nein viðurkenning frá minni hendi um að það sje samræmi í sjálfsálitinu hjá honum og því, sem hann hefir til brunns að bera í þessu máli, heldur er hjer að eins lýsing af því, hvernig hann lítur á sjálfan sig og hlutverk sitt. En þrátt fyrir þennan myndugleik og alt sjálfsálitið, sem var uppistaðan og fyrirvafið í ræðu hv.þm., þá hefir háttv. 3. þm. Reykv. annarsvegar sýnt ljóslega fram á, að ótrú háttv. 2. þm. G.-K. á tillögum mínum er annaðtveggja bygð á skilningsskorti hv.þm. á því, hver sje heppilegasta leiðin til úrlausnar og endurbóta í þessu máli, eða að þessi hv.þm. vill ekki viðurkenna þær umbætur á matinu, sem fólgnar eru í því skipulagi, sem gert er ráð fyrir, að tekið verði upp eftir mínum till. En hinsvegar sýndi háttv. 3. þm. Reykv. fram á, að það væri oftrú, að þessi valdalausi ferðalangur, sem frv. sjútvn. gerir ráð fyrir, gæti gert þau undur og stórmerki, sem háttv. 2. þm. G.-K. gerir ráð fyrir, og nokkuð væri svipað á komið með stóru hugsjónina, sem þessi sami þm. hefir komið auga á úti í framtíðinni. Og eiginlega var svo komið í lok ræðu háttv. 3. þm. Reykv., að háttv. 2. þm. G.-K. sat fastur í hugsjóninni. Háttv 2. þm. G.-K. var að gefa í skyn, að jeg, bóndi ofan úr sveit, bæri ekki mikið skyn á þessi mál. En heldur þótti honum það skuggalegt, að svo hefði nú viljað til, að skoðanir okkar háttv. 3. þm. Reykv. í þessu máli fjellu saman. En til þess að deyfa eggjarnar, tók þessi hv.þm. til þess ráðs að gera lítið úr háttv. 3. þm. Reykv. og niðra honum á allan hátt. Hann sagði, að jeg þyrfti á öllum styrk að halda, hve lítilfjörlegur sem hann væri. Þessu er vitanlega öllu stefnt á háttv. 3. þm. Reykv. Jafnframt því sem háttv. 2. þm. G.-K. freistar þess að gera lítið úr þekkingu háttv. 3. þm. Reykv. á þessu máli, til þess að draga úr þeim stuðningi, sem hann veitir mjer, þá er það og líka gert af því, að háttv. 2. þm. G.-K. vill upphefja sjálfan sig á kostnað háttv. 3. þm. Reykv., og gekk hann svo langt í því efni, að hann vildi auðsjáanlega láta það skína í gegn, að eiginlega væri sjer að þakka alt, sem unnist hefir á í fiskimatinu. Jeg býst nú við, að annaðhvort hafi háttv. 2. þm. G.-K. ekki verið fæddur eða sem ómálga barn í vöggu, þegar fyrsti grundvöllurinn var lagður að fiskimatinu og það sett í fastar skorður. Jeg hygg því, að háttv.þm. eigi erfitt með að fá aðra en sjálfan sig til að trúa því, að hann eigi heiðurinn af þessu. Þá mintist háttv. 2. þm. G.-K, á „vefarann mikla af Skaganum“ og þann hjúp, sem hann hefði sveipað um tillögur sínar, og kvaðst þessi háttv.þm. ætla að svifta af hjúpnum. En það tókst nú ekki að þessu leyti sem hönduglegast.

Það var sorglegt!

. Já, vel má vera, að svo sje, en því skal ekki neitað, að hv.þm. svifti hjúpnum af þeim tvískinnungi og óheilindum, sem er í öllum flutningi þessa máls hjá sjútvn. En hann var nú reyndar búinn að þessu að nokkru leyti áður. Eins og frv. liggur fyrir og eins og talað var fyrir því í upphafi, gat engan mann grunað, að þetta, sem nú er fram komið með stóru hugsjónina, byggi undir, ef þetta er þá ekki bara uppfundið nú á síðara stigi málsins. Þá get jeg ekki alveg gengið fram hjá því að minnast á það, þar sem hv.þm. var að draga upp mynd af því, hvernig það mundi ganga til, þegar yfirfiskimatsmennirnir kæmu á fund, samkvæmt mínum tillögum, og færu að ræða um endurbætur á fiskimatinu. Hann gerði ráð fyrir því, að það mundi alt lenda í rifrildi fyrir þeim; þeir mundu standa hver uppi í hárinu á öðrum og segja hver við annan: Hvað ætli þú vitir þetta betur en jeg, þú, sem ekki varst fæddur, þegar jeg var orðinn fiskimatsmaður! o. s. frv. það er nú rjett að bera þetta saman við það, sem þessi háttv.þm. var áður búinn að segja um þessi fundarhöld. Þá bar hann engar brigður á það, að fiskimatsmennirnir mundu koma sjer saman, en það væri bara ekki nóg.

Þetta er alveg rangt!

. Nei, þetta er alveg rjett. Jeg var búinn að benda háttv.þm. áður á þessi ummæli hans, en þá reyndi hann ekki að neita þessu, enda var þá svo skamt um liðið frá því hann sagði þetta. Það er alveg rjett, að háttv.þm. hefir ratast satt á munn, þegar hann sagði, að þeir mundu koma sjer saman. Fundarhöldin mundu áreiðanlega leiða til nauðsynlegs samræmis á og heppilegra endurbóta á matinu. Háttv. þm. talaði mikið um það, að það færi jafnan illa, þar sem margir rjeðu; þá vantaði höfuðið. Því er haldið fram af sumum, að þegar eitthvað brestur á um góða fjárhagsafkomu sumra fjelaga, þá eigi það meðal annars rót sína að rekja til þess, að þau fjelög hafi svo marga stjórnendur. Hvað segir þessi háttv.þm. um það? Þá talaði hv.þm. um það, hvernig þessum málum væri fyrir komið í Noregi. En hvert sótti hann þekkinguna á því? Til yfirfiskimatsmannsins á Austurlandi. Hann fjekk þessar upplýsingar um leið og hann skýrði honum frá frv. sjútvn. og fjekk samúð hans með þessum breytingum. En þessi yfirmatsmaður fjekk þá ekkert að vita um, að fram væru komnar aðrar tillögur í málinu. En það má með sanni segja, að hv.þm. hafi seilst um hurð til lokunnar að vera að sækja upplýsingar um fyrirkomulag Norðmanna á þessum málum til Austfjarða. Jeg hefði t. d. getað gefið honum upplýsingar um þetta alt saman. Þá endurtók þessi hv.þm. það, sem hv. 1. þm. S.-M. var áður búinn að segja, að yfirfiskimatsmennirnir mundu ekki hafa á móti því að sigla sjer til skemtunar, en hinsvegar mundu þeir þess ófúsari, að þeim væri skipaður yfirmaður. Líkti háttv. 2. þm. G.-K. þeim við þjóf og lögreglu. Jeg vil nú hafa sem fæst orð um þessa samlíkingu; hún er álíka smekkleg og hún er góðgjörn og viturleg. Þá dró þessi hv.þm. að síðustu upp myndir af till. sjútvn. og mínum tillögum. Tillögur sjútvn. voru auðvitað gáfaður og göfugur drengur, sem rennur öruggur út í lífið, en mínar tillögur voru fulltíða rindill. Jeg vil nú í allri vinsemd benda þessum hv.þm. á það, um leið og jeg lýk máli mínu, að hann ætti helst ekki að minnast á rindla, hvorki í líkamlegum nje andlegum efnum.

Ólafur Thors Jeg get nú lofað því, að vera stuttorðari en hv.þm. Borgf. - Jeg skal þá byrja á því, að svara hv. 3. þm. Reykv. nokkrum orðum. Hann sagði, að þetta mál hefði alt annað viðhorf nú en í upphafi. Jeg skal nú taka það fram, að við fyrri hluta þessarar umræðu ræddi jeg málið á nákvæmlega sama grundvelli og nú. Það hefir og hv.þm. Borgf. fundið, því að hann fann ástæðu til þess að grípa fram í fyrir mjer og segja, að jeg hefði lítið nýtt fram að færa nú. Jeg hygg, að hv. 3. þm. Reykv. hafi lítið athugað það, sem jeg sagði þá. Þá vildi þessi hv.þm. gera lítið úr viðleitninni til að samræma matið. En jeg vil benda honum á, að aðaltilgangur þeirrar tillögu, sem hann tilbiður, er einmitt sá, að samræma matið. Þess vegna skellur alt hnútukast hans á vini hans, hv.þm. Borgf. Annars er það broslegur misskilningur hjá hv.þm. (JÓl), að ekki verði samræmt matið milli fjórðunganna. Benti hann á Vestmannaeyjar og Vestfirði. En hvað segir þm. um Vestfirði, Norðurland og Austurland? Svo fróður maður og víðsýnn sjer væntanlega lengra en til Vestmannaeyja! Þá sagði hv.þm., að till. nefndarinnar væru sprottnar af vanþekkingu og lagði að veði við því 30 ára reynslu sína í þessum efnum. Það er nú sýnilegt, að till. okkar hafa alla yfirburði fram yfir till.hv.þm. Borgf., og jeg verð því að samhryggjast hv. 3. þm. Reykv. yfir hans stóra tapi er hann þannig hefir sett þekkingu, er hann hefir öðlast fyrir 30 ára reynslu, að veði fyrir fullyrðingu, sem er sannanlega röng. - Þá verð jeg að leiðrejtta það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að jeg hefði borið það upp á sig og hv.þm. Borgf., að þeir væru á móti þessum tillögum vegna þess, að þær væru ekki undan þeirra rifjum runnar. Þetta er rangt. Jeg sagði, að ef jeg þekti aðeins skarpleik þeirra, en ekki mannkosti, þá gæti jeg freistast til að gera þeim getsakir. En þar sem jeg þekti hvorttveggja, þá dytti mjer það ekki í hug. Þá skal jeg víkja stuttlega að hv.þm. Borgf. þar sem hann mintist á málakunnáttu sendimannsins á Spáni, að hún gæti orðið yfirfiskimatsmönnunum að liði í utanför þeirra, þá er það að nokkru leyti rjett. En hann getur ekki fylgt þeim bæ úr bæ eða land úr landi, því að auðvitað verða þeir að koma í fleiri en eitt neysluland. Þá hjelt þessi hv.þm. því fast fram, að jeg hefði gert lítið úr hv. 3. þm. Reykv. og þekkingu hans. En nú get jeg lýst yfir því, að jeg hefi miklar mætur á honum og var því síður en svo, að jeg gerði lítið úr honum. En jeg gerði nauðalítið úr þeim stuðningi, sem hann veitti hv.þm. Borgf. í þessu máli, þótt hann að vísu væri honum nokkurs virði, sökum þess, hvað hann hefði sára lítið fram að færa sjálfur. Þá vjek hv.þm. því að mjer, að hann þekti fyrirtæki, þar sem margir væru stjórnendur. Já, jeg þekki fyrirtæki, þar sem margir framkvæmdarstjórar eru, en þeir skifta með sjer ólíkum verkum og ráða hver á sínu sviði. Þá rangfærði hv.þm. á illgirnislegan hátt orð mín, er hann sagði, að jeg hefði sagt, að það, að fiskimatsmennirnir vildu ekki fá matstjóra, væri hliðstætt því, að þjófarnir vildu enga lögreglu hafa. Jeg tók það einmitt fram, að þetta bæri ekki að skoða sem hliðstætt dæmi. En hitt sagði jeg, að það væri ekki nema eðlilegt, að undirmennirnir kærðu sig ekkert um að fá sjer skipaðan yfirmann. Það var óþarfi af hv.þm. að leggja illa merkingu í þessi orð mín, enda þótt hann sje óvenjulega sljór í dag. Annars bendir það á rakaskort andstæðinganna í þessu máli, að þeir forðast að ræða till. sjútvn., eins og þær eru í raun og veru, og taka ekkert tillit til skýringa, sem fram koma í umræðunum. Þeir þora í krakkann, en forðast þann fullorðna. Mjer er það fullkomlega ljóst, að málalengingar spilla aðeins sigri þessa máls. Jeg ætla því að eiga á hættu, að einhver sje sá hv. deildarmanna, að hann telji okkur nefndarmenn hafa orðið undir í rökræðunum, og kjósa mjer hlutskifti þeirra móðurinnar, er forðum kom til Salómons, er umfram alt vildi láta barnið lifa. Jeg ætla því aðeins að endingu að segja hjer litla sögu. En jeg verð þó að taka það fram, að jeg ætlast ekki til þess, að hún verði skilin bókstaflega. Björnstjerne Björnson stakk einu sinni á æskuárum sínum upp á einhverju, sem miðaði til þjóðarþrifa. Hann rak sig brátt á kyrstöðu landa sinna og mætti mótspyrnu þeirra. Þá sagði Björnson þeim þessa sögu: Þegar hinn mikli spekingur Pythagoras fann upp stærðfræðissetningu þá, sem við hann er kend, þá varð hann svo glaður, að hann vildi fórna guðunum einhverju í staðinn. Slátraði hann því 50 nautum og fórnaði þeim á altari guðanna. En altaf síðan, þegar stungið er upp á einhverri nýjung, þá er sagt, að nautin öskri, af því að þau halda að eigi að fara að slátar sjer. Framkoma andstæðinganna í þessu máli hefir mint mig á þessa sögu.

Hákon Kristófersson Jeg hafði hugsað mjer að láta þetta mál afskiftalaust, en hiti sá og ofurkapp, sem komið er í umræðurnar hjer, gefur mjer tilefni til þess að standa upp og gera grein fyrir atkvæði mínu. Jeg skal taka það fram, að jeg hygg, að fyrir báðum aðilum, sem hjer berast á banaspjót, vaki hið besta. En þeir vilja fara sína leiðina hvor. Við, sem eigum að greiða atkv. um þetta mál, verðum að gera okkur grein fyrir því, hvora leiðina við viljum heldur fara. Annar aðilinn vill hafa þekkinguna á einum stað, en hinn aðilinn vill dreifa henni á fleiri staði. Hv. 2. þm. G.-K. segir, að allir yfirburðirnir sjeu í till.hv. sjútvn. En jeg verð að segja, að það sjest ekki á frv. því, sem fyrir liggur. Jeg sje ekki annað en báðir vilji ná því sama, en greini á um leiðirnar, eins og jeg gat um áðan. Öryggishugmynd hv. sjútvn. vill hv.þm. Borgf. tryggja með sínum brtt. Jeg sje ekki, hvernig hægt er að slá því föstu svona fyrirfram, að fundir, sem fiskimatsmennirnir eiga með sjer hjer í Reykjavík, muni engan árangur bera. En því hefir hv. sjútvn. slegið föstu. En er þá að búast við meiri árangri, þó þessi eini maður ferðist í kringum landið með hraðferðaskipi og tali við fiskimatsmennina út um landið? Jeg fæ ekki sjeð, að það muni hafa happadrýgri afleiðingar í för með sjer en að fiskimatsmennirnir komi hjer í Reykjavík á fund saman. Jeg fæ ekki betur sjeð en till.hv.þm. Borgf. miði að því, að gera marga menn starfi sínu vaxna, en till. sjútvn. miðast aðeins við þennan eina mann. Jeg mun því greiða atkv. með till.hv.þm. Borgf. Vænti jeg þess, að hv. sjútvn. taki það ekki illa upp fyrir mjer, því að eigi að síður ber jeg fulla virðingu fyrir skoðunum hennar í þessu máli. En jeg álít betra öryggi náð með till.hv.þm. Borgf., þar sem þekkingin er dreifð á fleiri hendur. Hjá hvorugum aðila liggur nokkuð fyrir um kostnaðarhlið þessa máls, enda er það aukaatriði, ef góður árangur fæst. Inn í þetta mál hafa fljettast ýms atriði, sem jeg ætla ekki að blanda mjer inn í, og umræður hafa orðið allheitar. Jeg hefi sagt þessi fáu orð til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu. En jeg vil taka það fram, að jeg geri það ekki af meinbægni við hv. sjútvn. Eins og jeg tók fram áðan, þá efast jeg ekki um það, að gott eitt muni fyrir henni vaka, en hún hefir ekki leyfi til þess að gera lítið úr skoðunum annara í þessu máli, þótt þær falli ekki saman við skoðanir hennar. Jeg get talað ósköp rólega og hitalaust um þetta mál, og þótt einhver kunni að kasta að mjer hnútum út af því, þá mun jeg láta slíkt sem vind um eyrun þjóta.

Jón Ólafsson Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) kom með það í fyrri ræðu sinni, að þessi maður, sem ferðast á um landið, ætti að segja fyrir um það, hve mikið skuli verka. En hann fjell nú frá því í síðari ræðu sinni og sagði þá, að hann eigi að safna skýrslum um, hvað mikið hafi verið verkað. Heldur er hann nú farinn að lækka í tigninni! En úr því hann á ekki að segja fyrir um verkunina, þá er hann með öllu óþarfur, því að Fiskifjelagið safnar skýrslum um það, hvað mikið hafi verið verkað. Hv. 2. þm. G.-K. þarf jeg litlu að svara. Hann vill samræma matið með hraðferðum og hraðboða, en jeg og hv.þm. Borgf. viljum samræma það með festu, rannsókn og athugun. Það er þetta, sem skilur á milli. Hv. þm. kallaði okkur kyrstöðumenn í þessu máli. Það má náttúrlega kalla það kyrstöðu, að vilja ekki rasa fyrir ráð fram, en fara rólega að endurbótunum. Það er síður en svo, að alt sje fengið með þessum hraðboða. Málið er þess efnis, að til endurbóta á því stoðar lítt blástur og bægslagangur. þetta, sem flm. nú ber fram, sínum málstað til stuðnings, eru alt saman hugsjónir uppi í skýjunum, sem ekkert eiga skylt við veruleikann. Tillögur háttv. sjútvn. eru fæddur rindill, og sá rindill hefir ekkert þroskast við þessar umr. og skýringar flm., enda mun það heppilegast, að fyrir slíku örverpi liggi ekki að ná frekari þroska, heldur líði það burt sem kulnað skar.

Jón Auðunn Jónsson Jeg er ekki fyllilega ánægður með till.hv. sjútvn., ekki af því, að þær sjeu ekki spor í rjetta átt stigið, heldur af því, að sporið er ekki fullstigið. Það er nauðsynlegt að fá einn yfirfiskimatsmann yfir alt landið, til þess að koma samræmi á matið í landinu. Það er öllum kunnugt, að matið er framkvæmt mjög mismunandi víðsvegar á landinu. Það, sem í Reykjavík er kallað 7/8-verkaður fiskur, er á Vestfjörðum kallað ¾, og enn annað á Austurlandi og Norðurlandi.

Þetta má alt lagfæra eftir mínum tillögum.

Það þarf ekki annað en tala við fiskútflytjendur hjer í bænum til að sannfærast um, að matið er mjög misjafnt, einnig að því er snertir gæði fiskjarins. Á þessu fæst aldrei leiðrjetting, nema einn maður sje settur yfir alla fiskimatsmenn, til þess að koma samræmi á matið. Yfirmatsmennirnir hafa komið hjer saman tvisvar eða þrisvar, en enginn sýnilegur árangur orðið. - Ef koma ætti samræmi á fiskimatið í landinu, án þess að skipa einn mann yfir það, yrði að flytja undirmatsmennina milli umdæma, þannig, að hingað væru t. d. fluttir undirmatsmenn af Austurlandi, Norðurlandi og Vestfjörðum o. s. frv. En jeg hefi enga trú á, að nokkur rjetting fáist, nema skipaður sje einn yfirmatsmaður yfir alt landið.

Sigurjón Jónsson Mjer þykir leitt, að jeg þarf að standa upp til að leiðrjetta dálítinn útúrsnúning hjá hv. 3. þm. Reykv. Hann sagði sem sje, að jeg hefði talað um, að matsstjóri ætti að gefa fyrirskipanir um, hvernig verka skyldi fiskinn.

Jeg skrifaði þetta upp eftir hv.þm.

Það getur ekki verið. Jeg hafði hvert orð skrifað, sem jeg sagði, og get því sannað, að þetta var ekki í ræðu minni.

Hv. þm. hefir bara vikið frá skriftinni!

. - Jeg sagði, að þessi maður ætti að gefa yfirfiskimatsmönnunum leiðbeiningar og hafa heildaryfirlit yfir, hvernig fiskur væri verkaður í þeim ýmsu landshlutum, hve mikið af stórfiski er verkað fyrir Suður- Spán og hve mikið fyrir Norður-Spán o. s. frv., og er það nokkuð annað en að gefa skipanir. Það er leitt að þurfa, hvað eftir annað, að leiðrjetta svona útúrsnúninga, sem ekki geta sýnt annað en rökþrot hjá þeim, sem gripa til slíks.

Jón Ólafsson Það er algerlega rangt með farið hjá hv.þm. Ísaf. Jeg hafði alveg rjett eftir honum, endaskrifaði það niður, og því ekki um að villast. Hann hefir nú runnið af vígvellinum í þessu, svo sem mörgu öðru, málinu viðkomandi, eins og öll hv. nefnd, inn á einhverjar hugsjónatillögur. Jeg vil benda hv.þm.N.-Ísaf. á það, að ekkert er því til fyrirstöðu, að hægt sje að senda menn úr öðrum fjórðungum landsins hingað til bæjarins til þess að læra hina rjettu verkun. Það held jeg, að öllum fiskimatsmönnum komi saman um, að þeir hafi ekki haft eins mikið gagn af neinu eins og því, að koma hjer saman. Þó að einhver fjórðungur kunni að vera óánægður með matsmenn sína, held jeg, að það hafi enga þýðingu að fara að senda einhvern flugumann um landið. Það er ómögulegt að koma samræmi á matið í fjórðungunum, sakir þess, að það er mikill munur fisktegunda, sem veiðist á hverjum stað og fiskurinn auk þess verkaður fyrir mismunandi markaði. Samræmi milli hinna ýmsu landsfjórðunga í fiskimati getur því í flestum tilfellum ekki verið að ræða um, og síst af öllu mundi það fást með slíkum farandmanni sem frv. gerir ráð fyrir.

Jón Auðunn Jónsson * Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væru ólíkar fiskitegundir, sem veiddar væru á ýmsum stöðum á landinu. Þetta á náttúrlega við um línufisk og togarafisk. En jeg get ekki fallist á, að nokkur munur sje á togarafiski, sem veiddur er á sömu slóðum, hvort sem hann er verkaður í Reykjavík eða á Vestfjörðum. En matið er ólíkt á ýmsum stöðum. Því eiga kaupendur svo bágt með að átta sig á, hvaða fiskur það er, sem þeir kaupa. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Sigurjón Jónsson Jeg skal vera fremur stuttorður. Tveir af nefndarmönnunum hafa þegar tekið svo margt fram af því, sem fram þurfti að taka. En áður en hv.þm. Borgf. talar í þriðja sinn, álít jeg rjett að koma fram með nokkur atriði, sem jeg hefi ætlað mjer að láta koma fram áður en málið fer út úr þessari hv. deild. Jeg vil minna hv.þm. á, að eins og hv. 1. þm. S.-M. hefir tekið fram, er ekki svo mikill munur á afstöðu okkar til þessa máls eins og ástæða gæti verið til að ætla, eftir öllum þeim þjósti að dæma, sem hv.þm. (PO) hefir flutt sínar mótbárur með. Við erum sammála um, að full þörf sje á að samræma betur fiskimatið en gert hefir verið. Aðeins erum við ósammála um leiðirnar til þess að ná því takmarki. Jeg vil segja, að það var með öllu þarflaust hjá hv.þm., að tala um till. sjútvn. með þjósti og lítilsvirðingu og láta það jafnvel koma niður á þeim manni, sem settur verður matsstjóri, og kalla hann ,,farfugl“ eða .,ferðalang“. Jeg vil minna hv.þm. (PO og JÓl) á það, sem reyndar hlýtur að vera þeim ljóst, að í þetta starf hlýtur að verða valinn annaðhvort einn af núverandi yfirfiskimatsmönnum, eða maður, sem væri þeim ekki ófærari, að því er snerti fiskverslun og fiskimat. Háttv. þm. Borgf. hefir minst á, að árekstur gæti orðið milli matsstjórans og yfirfiskimatsmannanna, þar sem valdsvið hans grípi inn á verksvið þeirra, og þeir muni ekki álíta sig þurfa að hlíta leiðbeiningum hans eða þeim tillögum, sem hann gerði, til samræmingar matinu. Þar til er því fyrst og fremst að svara, að bæði hv.þm. og við nefndarmenn göngum út frá og vitum, að okkar yfirfiskimatsmenn eru áhugasamir og samviskusamir í starfi sínu, og er því fullkomlega ástæðulaust að ætla, að þeir mundu ekki taka leiðbeiningum frá manni, sem stæði þeim fyllilega á sporði um þekkingu á fiskimatinu og fiskversluninni yfirleitt. Sje nú gengið út frá, að yfirfiskimatsmennirnir hefðu engan vilja á að færa sjer í nyt slíkar leiðbeiningar, til hvers væri þá, að þeir kæmu saman til þess að leiðbeina hver öðrum í samræmingu matsins. Nei, kapp er best með forsjá, og það dugar ekki að slá vopnin úr sjálfs sín hendi um leið og þau eru reidd að þeim tillögum, sem hnekkja á. En nú eru enn aðrar og ennþá ljósari ástæður til þess, að árekstur milli matsstjórans og yfirfiskimatsmannanna getur ekki, eða á ekki að geta átt sjer stað, og eru það ákvæðin í 2. gr. frv. Þar stendur skýrum orðum, að matsstjórinn á að samræma matið, og hann á að leiðbeina yfirfiskimatsmönnunum í því skyni. Með þessu er beint sagt, að yfirfiskimatsmennirnir eigi að taka fult tillit til þeirra leiðbeininga, er matstjórinn gefur; með öðru móti er ómögulegt að fullnægja ákvæðum greinarinnar. Þegar til þess er litið, get jeg ekki sjeð annað en að gersamlega sje ástæðulaus sá kvíðbogi, er hv.þm. Borgf. ber fyrir árekstri milli matsstjórans og yfirfiskimatsmanna. Þá hefir hv. 2. þm. G.-K. fært rjett og sterk rök að því, að leið sú, er nefndin leggur til, er heppilegri og öruggari til þess að ná sæmilegu marki. Er það hvorttveggja, að þar er óþarft að bæta á, og engu síður hitt, að þessi rök koma frá þeim manni, er áreiðanlega mun hafa mest til brunns að bera um þekkingu á allri fiskverslun hjer í hv. deild. Mun jeg því ekki koma nánar inn á það. En jeg hafði frá byrjun hugsað mjer að láta mál þetta ekki fara svo út úr þessari hv. deild, að jeg ekki hefði lýst dálítið frekar en orðið er, hvað fyrir mjer vakir að geti orðið og eigi að vera verksvið þessa fyrirhugaða matsstjóra, auk samræmisstarfsins. Eins og fiskimatinu er nú háttað hjá okkur, er enginn einn maður til á landinu hjá okkur, er hafi heildaryfirlit yfir, hve mikið af fiski á hverjum tíma er verkað fyrir Suður-Spán og hve mikið fyrir Norður-Spán. En mismunandi herslustig er eða á að vera á þeim fiski, sem ætlaður er á hvorn staðinn. Öllum hlýtur að vera augljóst, að það er ekki gott, að tilviljun ein ráði því, hvort eitt sumarið er verkað alt of mikið af fiskinum fyrir Norður-Spán, en of lítið fyrir Suður-Spán, eða öfugt. Í þessu efni ætla jeg matsstjóranum að geta gefið leiðbeiningar, þegar hann er vel kominn inn í starf sitt. Enginn hefir heldur nú nokkurt heildaryfirlit yfir, hve mikið af fiski undir 20“ er verkað í fullþuran smáfisk eða millifisk, sem svo er kallaður, eða hve mikið af þessum fiski er verkað í svo kallaðan Labradorfisk. Hjer ræður tilviljunin ein, hve mikið er verkað í hvora tegund. Hjer er nú sannarlega ekki neitt lítið í húfi. Það hefir sýnt sig hvað eftir annað, að stundum er verkað alt of mikið í fullþuran smáfisk, en of lítið af sama fiski með Labradorverkun, og stundum hefir þetta verið alveg það öfuga. Get jeg t. d. sagt hv.þm. það, að enn liggja um 2000 skippund víðsvegar á Vesturlandi af fullverkuðum smáfiski og millifiski, sem ekki hefir verið unt að selja. Það er verið að selja þennan fisk núna smátt og smátt, og geri jeg ráð fyrir, að verðmæti hans, ef hann væri rjett 2000 skpd., sje um 150 þús. kr. En ef þessi fiskur hefði verið verkaður sem Labradorfiskur, hefði hann nú fyrst og fremst verið löngu seldur og fluttur út, og það er óhætt að fullyrða, að fyrir hann hefði fengist 20–30 þús. kr. meira. En auk þess hefir verkunin á þessum fullverkaða fiski kostað minst 15 þús. kr. meira en ef hann hefði verið Labradorverkaður. Það munu nú allir mjer sammála um, að það er ekki gott, að tilviljunin ein ráði um þetta, og jeg vil taka það hjer skýrt fram, að jeg ætlast til, að matsstjórinn geti orðið mönnum til leiðbeiningar í þessu efni. Það er kanske ekki hægt að ætlast til, að svo verði allra fyrsta eða fyrstu árin, en við verðum að stefna að því, að girða fyrir, að mistök, svipuð og jeg hefi um getið, eigi sjer stað. Eitt dæmið enn: Enginn hefir neitt heildaryfirlit yfir, hve mikið af „labra“ árlega er ¾-flatt eða alflatt. Jeg skal ekki fara nánar út í það hjer, en aðeins geta þess, að það getur valdið talsverðum verðmismun á þessum fiski, að tilviljun ein ráði ekki um þetta. Í öllum þessum atriðum, sem jeg hefi nefnt, og fleirum, á matsstjóri að geta unnið fiskverslun okkar mikið gagn. Hann á að geta haft heildaryfirlit yfir margt það, sem yfirfiskimatsmennirnir hver um sig eingöngu geta haft í sínu umdæmi, en þessi atriði tel jeg svo mikils virði, að eingöngu þeirra vegna væri sjálfsagt að velja þá leið til samræmingar fiskimatinu, sem vjer nefndarmenn höfum valið. Af því að hv.þm. Borgf. var hjer með vottorð upp á vasann, og af því að hann vildi vefengja ummæli Sveins Árnasonar, yfirfiskimatsmanns, ætla jeg að grípa hjer ofan í brjef frá honum, þar sem hann lætur í ljós þá ósk, að fá matsstjóra og bendir á fordæmi Norðmanna í því efni. Því miður verðum við að viðurkenna, að þeirra yfirstjórn er fullkomnari en okkar, og er þar full ástæða fyrir okkur að gæta okkar. Í brjefinu segir svo: „. . . . hitt væri eðlilegra, að bætt yrði við stofnunina matsstjóra yfir alt landið, og gæti starf hans þá máske náð til mats á öllum sjávarafurðum . . . . “ Hann hugsar sjer þetta svona yfirgripsmikið. Einnig vil jeg benda hv.þm. á grein, sem birtist í dagblaðinu „Vísi“ 21. febr. 1927, eftir Sveinbjörn Egilson, sem ákveðið leggur með því, að fá einn matsstjóra. Sveinbjörn Egilson er sá maður, sem jeg vil segja manna mest hefir hugsað um sjávarútvegsmál okkar og lagt þar margt þarft orð í belg. Hann hefir einnig skrifað mjer í „privat“-brjefi, sem jeg hefi hjer á mjer, að hann vonist til, að tillögur sjútvn. nái fram að ganga, en ekki till.hv.þm. Borgf.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Fyrirspurn þessi er fram komin af þeim ástæðum, að margir af þeim, sem sjávarútveg stunda úti um landið, þykjast ekki hafa orðið varir við þær eftirtekjur af fulltrúastarfinu á Spáni, sem vænta mætti eftir því fje, sem til þess er varið. Eins og kunnugt er, eru til þessa starfs ætlaðar 30 þús. kr. Þar af eru veittar á fjárlögum 10 þús., og bankarnir greiða sínar 10 þús. kr. hvor. Nú sjest það á landsreikningnum 1925, að greiðsla ríkissjóðsins hefir orðið 12600 kr. Og ef þeirri reglu er fylgt, sem vænta má, að hvor bankanna greiði 1/3 alls kostnaðar, þá virðist mega ætla, að til starfsins sje varið um 38 þús. króna. Þetta virðist nú vera það mikil fjárfúlga, að vænta mætti, að árangur yrði drjúgur af starfinu. En eins og jeg tók fram í upphafi máls míns, er útvegsmönnum úti um landið hann lítt kunnur. Má vera, að árangur sje miklu meiri en kunnugt er. En þótt svo sje, er fyrirspurn mín síst óþörf, því að ef það upplýsist, að starfið sje virkilega þess vert, að til þess sje varið slíku fje, þá ætti það að miða að því að fyrirbyggja þann misskilning, sem á sjer nú stað um þetta efni. Jeg skal geta þess, að jeg tel nokkra ástæðu til þessarar óánægju úti um landið, þar sem þannig hefir viljað til, að einmitt síðan þetta embætti var stofnað þarna suður frá, þá hefir altaf hallað meir og meir á ógæfuhliðina með fisksöluna þar syðra. Það sje fjarri mjer að halda fram, að þetta sje að kenna þessu embætti. En hitt er ofur eðlilegt, þegar svona hittist á, að upp komi sú spurning, hvort fje sje virkilega vel ráðstafað, sem varið er til þessa embættis. Það mun enginn vafi á því, að hver og einn, sem lætur sig sjávarútveg að einhverju leyti varða, muni alls ekki sjá eftir þessari upphæð, hvort heldur væri 30 þús. eða 38 þús. kr., til þess að bæta markaðsástand sjávarútvegsins úti um heiminn. Langt frá því. En hitt er annað mál, að upphæðin er það mikil, að full ástæða er til, að þjóðin fái vitneskju um það, hvort upphæðinni er vel varið og yrði ekki betur varið á annan hátt. Jeg sje ekki ástæðu til að fara út í þetta frekar, fyr en hæstv. stjórn hefir gefið svar við fyrirspurninni. Jeg hefi í stuttu máli reynt að lýsa, hvernig stendur á, að fyrirspurnin er fram komin. Undir svari hæstv. stjórnar geri jeg ráð fyrir að verði komið, hvort jeg finn ástæðu að taka til máls frekar um þetta mál. Jeg geri sem sje ráð fyrir, að hæstv. stjórn geti sýnt fram á, að störf fulltrúans hafi borið þann árangur, að fullkomlega sje þess vert að verja til þess svo hárri upphæð. En ef mjer á hinn bóginn virðist ekki svarið fullnægjandi til þess, þá getur það auðvitað gefið tilefni til að segja fáein orð síðar. Sem sagt: það má ekki að svo komnu líta á þessa fyrirspurn sem neina árás á þetta starf. Hinsvegar ætlast jeg fyllilega til, að ef um nokkra veilu er þarna að ræða, þá sæti hún fullkominni gagnrýni Alþingis. Fisksöluhorfur hjá okkur Íslendingum eru nú svo alvarlegar, að ef á þessum stað einum þarf að verja upp undir 40 þús. árlega til þess að halda í horfinu, ekki betur en tekist hefir þessi síðustu tvö ár, sem þetta embætti hefir staðið, þá verð jeg að segja, að við verðum að rista betur á, því að áreiðanlega þarf víðar að gæta hagsmuna okkar og gera tilraunir til rýmkunar á einhverjum fiskmarkaði heldur en á Spáni. Sje okkur nauðsynlegt að eyða þessu fje þarna, þá þurfum við áreiðanlega að verja miklu meira fje í þessu skyni, til þess að fisksalan geti komist í sæmilegt horf, þannig, að fiskveiðar geti borgað sig. En að svo stöddu skal jeg ekki fara lengra út í þetta, en vík sennilega að því síðar undir umræðunum, ef tilefni gefst.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. fyrirspyrjandi (IP) var eins og að vaxa við að skoða þessa fyrirspurn fram komna sem neinn fordóm um þessa stöðu þar syðra. Jeg hefi alls ekki tekið hana þannig. Hitt er mjer að vísu kunnugt, að hv. fyrirspyrjandi hefir altaf verið á móti henni, og þess vegna bjóst jeg ekki við, að hann liti hana sjerlega vingjarnlegum augum. Kann því að vera, að hann líti ekki sendimanninn og starfið alveg rjettu auga. - Annars er það ekki aðalatriði. Aðalatriðið er, að hann spyr fyrst og fremst um, hver árangur hafi orðið af starfi fulltrúans á Spáni fyrir sjávarútveginn. Jeg veit, að allir, sem hjer eru viðstaddir, geta ímyndað sjer, að það er nokkuð erfitt að segja með vissu, hvern árangur slíkt ber. Þótt svo sje, að greitt sje fyrir markaði og útvegaður nýr, þá er það nokkuð, sem ekki er hægt að sanna. Og jeg geri ekki ráð fyrir, að það sje hægt með vissu að benda á neitt verulegt í þessu efni. En hitt get jeg upplýst, að þessi sendimaður sendir skýrslur um sín störf á hverjum mánuði og upplýsingar um markaðshorfur þar syðra, verðið á markaðinum, hversu miklar birgðir eru á hinum einstöku stöðum og hversu mikið hefir selst frá því síðasta skýrsla var send. Þessar skýrslur eru svo sendar Fiskifjelaginu, og þar geta hvaða fiskseljendur sem er fengið að vita, hvernig horfur eru þar suður frá. Þetta starf er aðallega í þágu þeirra, sem þurfa að selja fisk sinn innanlands; það er leiðbeining um, hvaða verð þeir eigi að heimta fyrir sína vöru. Áður var það svo, að það var ekki eftir neinu að fara nema því, hvað fiskútflytjendur vildu bjóða í fiskinn hjer. Þetta starf sýnist mjer því aðallega miða að því að vernda hag smærri framleiðenda, þeirra manna, sem selja sinn fisk til fiskútflytjenda. Að öðru leyti er mjer kunnugt um það, að þessi sendimaður hefir oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hjálpað út úr vandræðum, sem urðu út af aðfinslum á fiskfarmi. Þegar slík óánægja hefir risið og matið hefir verið talið rangt, hefir hann verið kallaður til og venjulega hepnast að kippa öllu í lag, svo að kaupendur hafa látið sína kröfu niður falla. Í þessum efnum er oft um stórfje að ræða, og jeg er í engum vafa um, að með þessari starfsemi sinni einni hefir hann unnið vel fyrir sínu kaupi öllu saman. Það er víst óhætt að segja, að með slíkri lagfæringu viðvíkjandi einum einasta farmi hefir hann unnið fyrir tvöföldum eða þreföldum árslaunum sínum. Það er rjett, að bankamir borga 1/3 af kostnaðinum hvor, svo að allur kostnaðurinn hefir orðið það, sem hv. spyrjandi tilfærði. - Það er rjett hjá honum, að fisksöluhorfurnar eru alvarlegar og fiskverð hefir farið lækkandi upp á síðkastið. Hitt þarf ekki að taka fram, að sendimanninum verður ekki kent um það, enda hefir og hv. fyrirspyrjandi sjálfur nefnt það. En það segir sig sjálft, að því erfiðari sem markaðshorfur eru þar syðra, því nauðsynlegra er að hafa þarna mann til þess að aðstoða okkur, mann, sem getur gefið okkur áreiðanlegar upplýsingar um, hvernig markaðshorfur eru á hverjum stað. Í öðru lagi spyr hv.þm., hvað fulltrúinn hafi gert til þess að afla íslenskum saltfiski álits utan Spánar, vinna nýja markaði og færa út áður þekta markaði. Um þetta er það að segja að hann hefir staðið í brjefaskiftum og átt samtöl við mörg firmu, sumpart á Ítalíu og sumpart í Portúgal. Aftur á móti hefir hann ekki ferðast mikið og mjer vitanlega ekki staðið í sambandi við firmu annarsstaðar. Skal jeg þó ekki fullyrða, hvort svo er, kann að vera eitthvað á Balkanskaga. En mjer þykir það ekki líklegt. Og jeg get ekki bent á, að hann hafi útvegað nýja markaði eða komist í samband við firmu, sem ekki höfðu áður keypt hjer fisk.

Á Spáni?

. Á Ítalíu og Portúgal, en fullyrt þetta get jeg ekki. - Annars er það svo yfirleitt, að þótt menn sjeu sendir til annara landa til þess að reka verslunarerindi, þá er ekki hægt að benda beinlínis á árangur eftir skamman tíma. Við höfum áður sent ýmsa, og er ekki hægt að benda á, að þeir hafi beinlínis útvegað nýja markaði. En þó efast jeg ekki um, að nokkurt gagn hefir orðið af för þeirra. Jeg læt þetta nægja fyrst um sinn, þar til hv. fyrirspyrjandi lætur til sín heyra.

Jónas Jónsson Jeg vil nota tækifærið, meðan þessi gamli kunningi er hjer í deildinni, til þess að fá nánari vitneskju hjá hæstv. ráðh. (MG) um það, hvers vegna kostnaður við þetta embætti hefir farið svo mikið fram úr því, sem gert var ráð fyrir. Það lítur út fyrir, að það muni hjer um bil 10 þús., sem embættið á þessum tíma hefir orðið dýrara en gert var ráð fyrir. Eins og hv.þdm. mun í fersku minni, sannaðist það við meðferð málsins, að stjórnin ætlaði þessum sendimanni sem næst helmingi meira en t. d. ræðismaður Norðmanna í einni helstu borg á Suður-Frakklandi hafði um það leyti. Jeg hafði nú búist við því, að þar sem svona miklu meira fje er varið til þessa sendimanns heldur en sambærilegir menn fá hjá frændþjóð okkar í álíka stöðu, þá væri það bygt á því, að hann færi ferðir til ýmissa landa, þar sem von væri að auka fiskmarkaðinn. En af skýrslum þeim, sem hjer hafa verið gefnar, lítur út fyrir, að hann hafi ekki mikið farið. Hæstv. atvrh. talaði um brjefaskifti við Portúgal, en hann hefir ekki einu sinni farið þangað. Jeg vildi feginn fá að vita, hvað því veldur, að kostnaður hefir farið svo langt fram úr áætlun, og hvort hæstv. atvrh. búist við, að embættið verði hjer um bil 10 þús. kr. dýrara en áætlað var. - Ennfremur væri mjög fróðlegt að vita, hvernig samninga hæstv. ráðh. (MG) hefir gert við þennan sendimann. Það er ólíklegt, að hann hafi samið til margra ára; en ef svo væri, vona jeg, að hann skýri ástæður fyrir því. En ef þessu skyldi vera þannig varið, að engir samningar standi gagnvart þessum sendimanni, þá vildi jeg gjarnan heyra álit hæstv. ráðh. á því, hvernig færi, ef Alþingi vildi ekki borga meira í þetta embætti en ræðismenn Norðurlandaþjóðanna hafa á sömu stöðum, eða hvort hann hafi gert þær ráðstafanir, að embætti þetta hljóti að verða dýrara en ræðismannaembætti í Suðurlöndum?

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Jeg get þakkað hæstv. stjórn fyrir svar hennar við fyrirspurn minni. Þó verð jeg að játa, að jeg varð fyrir vonbrigðum. Hæstv. atvrh. (MG) sagðist sem sje ekki geta bent með vissu á neinn árangur af starfi fulltrúans syðra.  (Atvrh. MG: Sagði jeg nú það?)  . Hann sagði, að það væri erfitt.  (Atvrh. MG: Já, viðvíkjandi nýjum mörkuðum)  . Nei, það var fyrra atriðið. Ef hæstv. ráðh. (MG) hefir yfirsjest, er sjálfsagt fyrir hann að bæta úr því. Hann sagðist ekki geta bent á neitt sjerstakt, nema skýrslurnar. Mjer skildist svo, að þessi skýrslugjöf væri mikilvægasta starfið, sem int væri af hendi fyrir þessar 38 þús. kr. En hver er hagurinn af þessum skýrslum? Jeg skal ekki bera á móti því, að í Reykjavík kunni þær að koma að nokkru gagni. En úti um land koma þær ekki að ýkjamiklum notum. Fyrst er það, að þær eru ekki birtar nema í mánaðarriti, sem Fiskifjelag Íslands gefur út. Fregnirnar geta því verið orðnar mánaðargamlar að minsta kosti, er þær birtast, og þar við bætist, að póstur kemur til Austurlands ekki nema á mánaðarfresti, og stundum kannske varla það. Annað vil jeg líka benda á, til þess að sýna, hve tilgangslausar þessar skýrslur eru. Það er kunnugt, að í Noregi eru gefin út fiskimannarit, þar sem slíkar skýrslur sem þessar eru birtar. Og svo einkennilega vill til, að við Austfirðingar fáum þessi rit fyr en skýrslurnar, sem birtast í íslenska ritinu. Og þeim ber saman við „Ægi“, svo að þær eru okkur oft þarflitlar. Auk þess veit jeg ekki betur en þessar skýrslur hafi komið áður gegnum danska ræðismanninn á Spáni, og veit ekki nema svo sje enn. Fyrir skýrslurnar, eins og þær koma nú að notum, er ekki gefandi 38 þús. kr. á ári. Það er auðvelt fyrir okkur, sem stundum sjávarútveg úti um land, að panta norsk fiskitímarit. Það kostar ekki stórfje. Jeg gat ekki betur sjeð af svari hæstv. atvrh. (MG) en að hann viðurkendi, að hinn sýnilegi árangur af starfi erindrekans væri ekki stórvægilegur. Jú, alveg rjett. Hæstv. ráðh. (MG) benti á eitt tilfelli, er þessi embættismaður hefði orðið að svo miklu liði, að hann hefði í einum rykk unnið fyrir öllu þessu kaupi. Hann hefði sem sje jafnað misklíð út af íslensku fiskimati. Jeg veit ekki, hvernig á því getur staðið. Jeg álít, að matið hljóti annaðhvort að vera löglegt eða ekki löglegt og úrskurður þessa manns geti ekki haft neitt gildi, hvorki til nje frá. Hann getur gengið frá samningum, en um matið hefir hans úrskurður ekkert gildi. Við verðum að ganga út frá því, að matið sje jafnan tekið gilt og ekki þurfi með hverri fisksending nein aukavottorð. Það væri að æra óstöðugan að eltast við slíkt. Og því síður höfum við efni á að halda jafndýran mann og Spánarfulltrúann til þess að standa í því stímabraki. Nei, ef gallar eru á matinu, þá verðum við að ráða bót á þeim hjer heima á annan hátt. Þótt hann hafi leyst af hendi samninga fyrir einhverja fiskseljendur, þá getur það ekki heimfærst undir hans eiginlega starf og ætlunarverk þar syðra. Hann er ekki ræðismaður, heldur fiskifulltrúi, er gæta skal hagsmuna fiskútflytjenda yfirleitt, og það getur verið, að hann hafi gert það. Auk þess var aðaláhersla lögð á það í fyrstu, að þótt hann væri búsettur á Spáni, ætti hann að vinna að fisksölu í öllum Miðjarðarhafslöndunum og útfærslu markaðs þar. En er hæstv. ráðh. (MG) kom að afrekum hans á því sviði, virtist ekki fara betur. Jeg gat ekki skilið orð hæstv. ráðh. á annan veg en svo, að sendimaðurinn hefði ekki ferðast nema um Spán, en komist í sambönd við firmu annarsstaðar með símskeytum og brjefum, en ekki vildi hann fullyrða neitt um árangurinn. Verður ekki annað sjeð en hann hafi verið að mestu aðgerðalaus í þessu efni. Í þessu sambandi gat hæstv. ráðh. þess, að fleiri menn hefðu verið sendir utan, sjerstaklega í þeim erindum að útvega nýja markaði, og árangur ekki orðið betri af för þeirra. Þeir hafi gefið ýmsar bendingar, en um verulegan árangur sje ekki að ræða. Jeg skal ekki um það dæma. En það er áreiðanlegt, og því verður ekki mótmælt, að Pjetur A. Ólafsson hefir bent á leið, sem er fær, og það er ekki hans sök, þótt menn láti undir höfuð leggjast að notfæra sjer ráðleggingar hans. En úr því minst er á sendiferðir aðrar en Spánarfulltrúans, vil jeg benda hæstv. stjórn á, að skrif þessa sendimanns á Spáni nú nýlega bera vott um alt annað en það, að honum sje sjerlega gefið um útvegun nýrra markaða utan Spánar. Hann er nú kominn í ritdeilur við annan sendimann út af nýrri markaðsleit. Skrif hans hafa meðal annars ýtt undir mig með að koma fram með þessa fyrirspurn. Í þessum skrifum hans kemur greinilega fram hans hreina trú, að við eigum ekki að vera að braska í að reyna að ná fótfestu um fisksölu í öðrum löndum en Spáni. Undir verndarvæng Spánverja eigum við að hreiðra okkur; þar sje okkur best borgið, og heimska að vera að brölta út úr því hreiðri. Þegar þess er gætt, að hann var áður spánskur konsúll, er nú búsettur á Spáni og hefir því spánskar „interessur“ fult svo miklar sem íslenskar, þá er mótstaða hans í alla staði óframbærileg, og af manni í hans stöðu óviðeigandi að leggja á móti nýjum mörkuðum fyrir íslenskan saltfisk. Hann hefir ekki til brunns að bera neitt meiri þekking en erindreki sá, er sendur var til Suður-Ameríku og gefið hefir skýrslu um markaðshorfur þar. Það er viðurkent, að við ýmsa annmarka er að stríða, en lítið verður okkur ágengt, ef við teljum ekki fært að koma fisksölunni í betra horf en nú er. Og sambandi okkar við Spán er svo varið, að ekki er heillavænlegt að eiga undir Spánverjum einum lífsskilyrði sjávarútvegsins. Hafa þeir gerst okkur allnærgöngulir, svo að jeg hjelt, að margir væru þess fyrir þær sakir fýsandi, að við gætum orðið dálítið óháðari Spánverjum en við erum nú um fisksöluna. Jeg tel rjett að benda á, í framhaldi af áður sögðu, að jafnan hefir hallað á ógæfuhliðina með sölu þar syðra, síðan er fulltrúinn var sendur þangað. Kröfur Spánverja eru að verða banatilræði við íslenskan smábátaútveg. Jeg býst við, að það stafi af kröfum þeirra, að síðastliðið ár var ekki hægt að senda út og selja til Spánar fullþurkaðan þorsk minni en 20 þuml., sem altaf áður hefir gengið, þótt 18 þuml. væri, og eins það, að viss tala var tilsett í skippundið. Við því væri ekki mikið að segja, þótt Spánverjar krefðust þess, að stórfiskur væri flokkaður betur en gert hefir verið. Mundi jafnast upp verðmunurinn. En því er ekki til að dreifa. Því að allur fiskur 18–20 þuml. var því nær óseljanlegur síðastliðið sumar. Ef nú þessi embættismaður þarna suður á Spáni hefði reynt að semja um þetta atriði og orðið eins vel ágengt og hæstv. atvrh. segir, er deilan reis út af matinu, þá hygg jeg, að hann mundi hafa unnið fyrir einhverju af launum sínum. Ekki var það síður samningsatriði heldur en fiskimatið íslenska. Þeim, sem til þekkja, er það kunnugt, að afli smærri útvegsins er aðallega þorskur af þessari stærð, 18–20 þuml. Með þessu fyrirkomulagi er útilokað, að hann sje í nokkru verði. Það var ekki einu sinni svo vel, að fyrir hann fengist tilsvarandi verð og Labradorfisk, sem þó var lágt. Hve margra tuga þúsunda tjóni þetta hefir valdið, verður ekki tölum talið, en svo mikið er víst, að það er mikið. Ef hæstv. ráðh. hefði sagt, að fiskifulltrúinn á Spáni hefði ekki getað við spornað, en væri að reyna að kippa þessu í lag og væri von árangurs, hefði hann bent á nokkuð, sem hlustandi væri eftir. Getur verið, að hæstv. ráðh. eigi eftir að benda á þetta, og væri betur. En mjer finst hann hafa með svari sínu til þessa mjög staðfest þann grun útvegsmanna um land alt, að embætti þetta væri óhæfilega dýrt, samanborið við árangur þann, er af því fengist. Það er því fullkomlega rjettmætt íhugunarefni, hvort halda eigi áfram á sömu braut, hvort ekki sje rjett að breyta til, t. d. í það horf, er við minnihlutamenn í Ed. 1924 vildum fá framgengt, sem sje að erindrekinn væri ekki búsettur syðra, heldur sendimaður hjeðan að heiman. Væri happasælla, að við Íslendingar hefðum með daglegri umgengni áhrif á hann, heldur en Spánverjar. Jeg minnist þess, að 1924, er þetta mál var til umræðu, hjelt jeg því fram á Alþingi, bæði af því, er sagt var og kom fram í umr. á þingi, og því, er jeg varð áskynja í sjútvn. og af viðtali við menn, að aðaláherslan væri á það lögð að stofna fast embætti og að sjerstökum manni væri ætlað það. Það kom fram í heyranda hljóði á þingfundi, og ráðh. neitaði, að nokkuð væri hæft í því, og kvað stöðuna mundu verða auglýsta opinberlega og þeim veitta, er hennar væri verðugastur og best til hæfur. En hvað kom á daginn? Að þessi maður einn kemur til greina við veitingu, fær stöðuna, og fæ jeg ekki betur sjeð en hæstv. atvrh. (MG) hafi með því staðfest það, er jeg hjelt fram þá. Í Nd. var gerð alvarleg tilraun til þess, að þetta yrði ekki fast embætti, að sama fjárupphæð yrði að vísu veitt, eins og við líka studdum, minnihlutamenn í Ed., en ágreiningur var um það, hvort fulltrúinn skyldi vera búsettur á Spáni og hvort embættið skyldi vera fast. Brtt. kom fram um að slá því föstu, að það skyldi ekki veitt nema til 5 ára. Það var felt; um að gera að gera embættið sem tryggast og feitast, en minni áhersla lögð á árangurinn. Reynslan hefir sýnt, að við minni hl. höfðum rjett fyrir okkur. Jeg vona, að jeg hafi nú glögglega sýnt fram á, að það, sem hæstv. atvrh. benti á sem árangur af starfi fiskifulltrúans, er nauða lítils virði, nema ef vera skyldi þetta um samningana, sem hæstv. ráðh. segir að hann hafi komið á milli seljanda og kaupanda út af mati. Jeg skal ekki neita því, að svo kunni að hafa verið; jeg þekki ekki til þess. En jeg slæ því föstu, að einhver ráð verðum við að hafa til þess að tryggja okkar mat, önnur heldur en það, að halda dýran mann þar syðra, þó að mikið af fiskinum fari til Spánar. Það er mikið í húfi að hafa ekki matið í því horfi, að því sje fullkomlega treyst. Ef það uppfyllir þau skilyrði, sem sett eru fyrir mati og meðferð allri að lögum hjer heima, eigum við ekki að líða neinum kaupanda að vefengja það.  (Atvrh. MG: Megum við ekki líða það?)  . Nei, alls ekki líða það. Matið verður að standa; það má ekki vefengja. Ef kaupandi gefur ekkert fyrir matið, er það tilgangslaust og einskisvirði. Jeg get nú látið hjer við sitja að sinni. Má vel vera, að hæstv. atvrh. eigi enn eftir eitthvað í fórum sínum af afreksverkum þessa embættismanns þar syðra. Ef svo skyldi vera, er það miður heppilegt að hafa geymt að draga þau fram í dagsins ljós, því að það hefir þá valdið misskilningi. Yfirleitt tel jeg varhugavert að taka vetlingatökum á þessu máli. Það er töluvert mikið í húfi, að embættisrekstur, annar eins og þessi, fari vel úr hendi. Eitt tel jeg nauðsynlegt í þessu efni, og það er það, að þjóðin geti átt kost á að heyra og sjá viðkomanda sjálfan. Hún á svo mikið undir honum, að hún getur ekki sætt sig við að fá aðeins óljósar fregnir um afrek hans eða afglöp. Undir öllum kringumstæðum er tryggara, að umboðsmenska sje rekin af fullum áhuga, og það má ekki eiga sjer stað, að framkoma erindrekans gefi tilefni til þess að vefengja, að unt sje að afla fiskmarkaða utan Spánar sem víðast, og fisksalan dragist frá Spáni að einhverju leyti, en festist ekki öll þar. En það er ástæða til að halda, út af skrifum þessa manns nú nýverið, að hann óski eftir, að við sjeum og verðum sem háðastir Spánverjum um fiskmarkaðinn.

Jóhann Jósefsson Jeg átti á sínum tíma þátt í því, að fje var veitt til erindreka á Spáni til að starfa að aukinni fisksölu í Miðjarðarhafslöndunum. Af því og öðru hefi jeg talsverðan áhuga fyrir því, að sem mest gagn verði að þessari ráðstöfun, sem jeg fyrir mitt leyti vil fullyrða og þori að segja fyrir hönd þeirra manna annara, er að stóðu, að gerð var með það fyrir augum, að gera aðstöðu íslenskra fiskútflytjenda betri en áður. Okkur var það kunnugt, að helsta samkepnisþjóðin á markaðinum þar syðra, Norðmenn, höfðu úti erindreka fleiri en einn í þessum löndum til þess að vinna að framgangi vöru sinnar. Það var því eðlilegt, að við hlytum að draga af því þá ályktun, að við mundum standa ver að vígi um sölu fiskiafurða, ef við ljetum undir höfuð leggjast að senda íslenskan erindreka suður þangað, til þess að gæta hagsmuna íslenskra fiskútflytjenda og styðja þá í samkepninni við Norðmenn. Jeg þykist líka viss um, þó að okkur kæmi þá ekki fyllilega saman um, hvernig þessu starfi skyldi háttað, mjer og flm. fyrirspurnarinnar (IP) og öðrum hv.þm.,1. landsk. (JJ), að við höfum allir verið sammála um höfuðatriði þessa máls, nauðsyn á útbreiðslu og upplýsingastarfsemi þar syðra, til þess að kynna þessa útflutningsvöru okkar og vekja athygli okkar á, hvað helst þyrfti að gera til þess að hún hjeldi því sæti, sem hún hafði þá þegar náð á Spáni. Það er rjett, sem hv.flm. (IP) hefir haldið fram, að ágreiningurinn milli mín og hans var aðallega um það, hvort heppilegra væri að senda mann við og við til markaðslandanna, eða hafa manninn búsettan syðra að öllu leyti, eins og jeg vildi. Hvaða álit sem menn kunna að hafa um gagnið af starfsemi þess manns, sem nú dvelur á Spáni, haggar það ekki minni skoðun. Jeg álít, að til þess að erindrekinn geti unnið okkur gagn, verði hann að dvelja langvistum í þeim löndum, sem hann ætlar að starfa í. Jeg felst samt á hitt með hv.flm. (IP), að æskilegt væri, að erindrekinn kæmi hingað til lands við og við, svo að við, sem verkum og flytjum út fisk, ættum kost á að bera okkur saman við hann um ýms atriði, sem snerta verkun og útflutning. Þegar þess er gætt, hve stutt er síðan þessu starfi var fyrir komið svo sem nú er, og síðan hefir árað fremur illa í fiskverslun, er eðlilegt, að ekki sje hægt að benda á miklar umbætur, sem hægt sje að þakka þeim manni, er gegnir erindrekastarfinu nú sem stendur. En þótt ekki sje hægt að benda á ákveðin atriði í þessu efni, er óhætt að gera ráð fyrir því, að erindrekinn hafi hjálpað til að liðka ágreiningsatriði milli farmseljanda og farmsmóttakanda, en slík ágreiningsatriði koma fyrir í allri verslun í stórum stíl, og geta vissulega komið fyrir í fiskverslun, þó að lögskipað mat sje á fiskinum. Við höfum lögskipað mat á fleiri vörutegundum en fiski, en sú ráðstöfun, þó góð sje, er ekki nægileg trygging fyrir því, að aldrei geti ágreiningur risið milli kaupanda og seljanda. Það er að vísu rjett, að erindrekinn kostar allmikið fje, og jeg get vel fyrir mitt leyti tekið undir með þeim, sem á það hafa minst, að mjer þykir ganga til hans nokkuð mikið fje. En auðvitað þurfa það ekki að vera miklar misfellur, sem lagfærðar eru, til þess að það vegi þar á móti. En jeg get ekki neitað því, að mjer finst árangurinn af starfi mannsins ætti að geta verið góður, þó að hann kostaði ekki svona mikið fje. Hv. fyrirspyrjandi mintist á atriði viðvíkjandi fiskútflutningi frá Austurlandi og talaði um, að gott hefði verið, ef hægt hefði verið að benda á, að erindrekinn hefði greitt úr þessu, sem hann tiltók um stærðarflokkun fiskjarins. Það væri auðvitað mjög æskilegt, að erindrekinn gæti greitt úr sem flestu, sem miðar til óhags í versluninni við Spánverja og aðra, sem kaupa fisk. En þess verður að gæta, að ásaka ekki þennan embættismann að ástæðulausu og gleyma ef til vill, hvar höfuðsökin liggur. Það má ekki skella skuldinni á erindrekann fyrir þetta eða annað, nema honum hafi verið gefið tækifæri til að beita sjer fyrir því að fá það lagfært. Hafa nú þeir, sem bíða óhagræði af þessum stærðarkröfum Spánverja, snúið sjer beint til erindrekans eða stjórnarinnar, og hefir beiðni þeirra ekki verið sint? Sú spurning hlýtur að vakna, þegar sagt er, að erindrekinn hafi ekkert gert til að ráða bót á þessu. En það er fleira en þetta, sem byrjaði á stríðsárunum, og hefir síst farið batnandi. Það er t. d. gerður óhæfilega mikill verðmunur á fisktegundum víðsvegar af landinu, verðmunur, sem virðist ekki standa í rjettu hlutfalli við gæðamismun vörunnar. En mjer finst ekki hægt að ásaka erindrekann fyrir að hafa ekki fengið þessu breytt, ef menn hafa ekki snúið sjer til hans með óskir í þá átt. En nú er kominn tími til, að þetta sje tekið til athugunar, annaðhvort fyrir milligöngu stjórnarinnar, eða með því að snúa sjer beint til erindrekans. Það er vafalaust margt, sem erindrekinn gæti unnið okkur til gagns. En við verðum að minnast þess, að þó að hann hafi skyldur gagnvart okkur, höfum við líka skyldur gagnvart honum. Við verðum að gefa honum bendingar um, hvernig og hvar hann eigi að beita sjer fyrir umbótum á þessu sviði. Það hefir oft komið hjer fram, að hv. fyrirspyrjandi gerir alt of lítið úr Spáni sem markaðslandi fyrir íslenskan fisk. Mjer væri auðvitað gleðiefni hvert spor, sem stigið væri til þess að auka markaðinn í öðrum löndum, en það má enganveginn gera lítið úr þessum mannsaldra gömlu viðskiftavinum. Við erum svo mjög háðir því, að Spánverjar kaupi og neyti íslenska fiskjarins. Það er ekki nema eðlilegur hlutur, að fyrst um sinn verði sá erindreki, sem gætir hagsmuna okkar á sviði fiskverslunarinnar, búsettur á Spáni, en ekki annarsstaðar. Hv. fyrirspyrjandi verður að skilja, að þetta álit mitt er ekki sprottið af andúð á því, að reynt sje að afla nýrra markaða. Jeg vildi stuðla að því eftir megni, að gerðar væru skynsamlegar tilraunir í þá átt. En jeg hvorki vil nje get lokað augunum fyrir því, sem á sjer stað. Það gleður mig að heyra frá hæstv. atvrh., að erindrekinn hafi útvegað ný sambönd á Ítalíu og í Portúgal. Jeg óska, að stjórnin ýti sem mest undir hann um að útvega nýja markaði utan Spánar, um leið og hann starfar að því að halda við hinu gamla og trygga viðskiftasambandi, sem verið hefir milli þessara tveggja þjóða um langt árabil. Jeg ber engan kvíðboga fyrir því, sem hv. fyrirspyrjandi taldi líklegt, að erindrekinn mundi bera hag Spánverja meir fyrir brjósti en hag okkar. Jeg býst við, eftir því sem jeg þekki þennan mann, að hann muni bera hag Íslendinga fyrir brjósti svo sem frekast verður krafist, og skýrslur hans og ráðleggingar okkur til handa sjeu gefnar af heilum hug. Það væri æskilegt, að fjárhagur okkar leyfði að hafa úti ekki einn erindreka, heldur fleiri, bæði fyrir þessa vöru og aðrar, sem nauðsynlegt er að koma að á heimsmarkaðinum. Jeg hefi altaf verið þeirrar skoðunar, að gagnsemi slíkra sendimanna byggist á því, að þeir dvelji langdvölum í landinu, sem þeir eiga að starfa í. Skyndifarir á þessum samkepnistímum geta naumast gefið staðgóðan árangur. Hv. fyrirspyrjandi (IP) mintist á skýrslur erindrekans og sagði, eins og rjett er, að við, sem búum úti um landið, hefðum lítið af þessum skýrslum að segja. Jeg hefi tekið það fram áður, að jeg legði talsvert upp úr þessum skýrslum, ef þær væru útbreiddar meðal landsmanna á þann hátt, að þær mættu heita nýjar frjettir, þegar þær bærust út til þeirra. En það er ónóg, að þær berist með póstgöngum eða í blaðinu „Ægi“. Það vantar alt skipulag á, að þessar skýrslur geti komið þeim að gagni, sem úti á landi búa. En í því efni getum við síður ásakað erindrekann en okkur sjálfa. Mjer þætti best fara á því, að þing og stjórn ynnu að því í sameiningu meir en gert hefir verið hingað til að koma vörum okkar á sem tryggastan markað, að gera sendimenn okkar sem best úr garði og vinna í sameiningu við þá að því að tryggja íslensku vörunum sem bestan markað. Það þarf að vera greið samvinna milli erindrekanna og stjórnarinnar, og sömuleiðis milli stjórnarinnar og útflytjenda, og mætti þá ýmsu kippa í lag, sem ábótavant hefir verið hingað til.

Magnús Kristjánsson Jeg áleit, að umræðurnar um þessa fyrirspurn mundu aðallega verða milli hv. fyrirspyrjanda og hæstv. atvrh. En úr því fleiri hafa fundið hvöt hjá sjer til að taka til máls, vildi jeg líka mega leggja orð í belg. Jeg skal strax taka það fram, að jeg tel ekki ástæðu til að fárast mjög um kostnaðinn, sem þetta starf hefir í för með sjer. Frá mínu sjónarmiði er sá kostnaður, sem ríkið innir af hendi til þess að efla markað úti um heim fyrir íslenskar vörur, hverfandi lítill, jafnvel smánarlega lítill. En hinsvegar álít jeg, að vel megi til sanns vegar færa, að erfitt sje að gera sjer grein fyrir árangrinum af starfi þess fulltrúa, sem hjer hefir verið rætt um. Við því er heldur tæplega að búast. Jeg held, að menn hafi ekki enn gert sjer ljóst, á hvern hátt þarf að vinna að útbreiðslu markaðs. Jeg álít hjer um bil tilgangslaust að senda menn snöggva ferð, menn sem þjóta með hraðlestum borg úr borg, bjóða mönnum í veislur og þessháttar. Hinsvegar held jeg, að okkur væri mikil þörf á að hafa einskonar trúboða - ef svo mætti að orði komast - hjer og þar, menn sem hefðu góða þekkingu hver í sinni grein og líklegir væru til þess að starfa með árangri. Jeg álít kannske einna minsta nauðsyn á að hafa fast embætti á Spáni. Ekki þó svo að skilja, að jeg leggi til, að þetta starf sje lagt niður, heldur breytt í það horf, sem að meira gagni mætti verða. Því er nú svo varið með útflutning og sölu þessarar vöru, að meginhlutinn er seldur hjer á landi. Þess vegna held jeg, að sú starfsemi þessa fulltrúa, að vera sáttasemjari á Spáni, sje þýðingarlítill, því að jeg held, að til slíks þurfi sjaldan að taka. Eins og tekið hefir verið fram, er síst þörf fyrir fiskifulltrúa á Spáni. Aftur á móti er miklu meiri þörf fyrir hann á Ítalíu og í Portúgal, að jeg ekki tali um í Suður-Ameríku, því að þar er mikið verkefni fyrir slíkan mann. Viðskifti okkar á Spáni eru þegar komin í það horf, að þeirra vegna þurfum við síður fulltrúa þar. Kaupin eru oftast gerð hjer á landi, áður en vörurnar eru sendar hjeðan. En væri um það að ræða að bæta fiskmarkaðinn á Spáni, þá væri það helst með því, að þessi fulltrúi ræki þar nokkurskonar heildsölustarf, kæmi á þar í landi viðskiftum við þá menn, sem einhverra orsaka vegna kynnu að vera óánægðir með að skifta við þá, sem hingað til hafa keypt fiskinn af okkur. Þannig lagaðri starfsemi þyrfti að koma á fót sem fyrst, því að hún gæti haft bætandi áhrif á markaðinn. Hitt, að setja mann á Spáni, einungis til þess að ræða við þá fiskikaupmenn, sem þar eru fyrir, hefir að minni hyggju litla þýðingu. Með þessu er jeg alls ekki að gera lítið úr fiskifulltrúa þeim, sem nú er á Spáni, að hann sje ekki starfinu vaxinn, heldur hitt, að lítill árangur hafi orðið af starfi hans, vegna þess að starfssvið hans hafi ekki verið rjettilega ákveðið í upphafi. Við þurfum að hafa verslunarfulltrúa erlendis, sem hafa þá aðstöðu, að geta stofnað nokkurskonar miðstöð á þeim stöðum, sem líkur eru fyrir, að markaður geti myndast. Þessa útbreiðslustarfsemi þyrftum við að hafa fyrir fleiri vörutegundir en þorskinn, og má þar t. d. nefna síldina o. fl. Jeg ætla ekki að fara langt út í að ræða um fiskimatið og fiskimatslögin. Það er alls ekki af því, að fiskimatið sje ekki nógu gott, að óánægja hefir orðið um það, heldur stafar hún af því, að stundum hefir um of verið tekið tillit til ýmsra tilmæla, sem komið hafa frá ýmsum kaupendum um margskonar breytingar, sem ekki hafa reynst heppilegar, þegar frá leið. En matið á að framkvæma eftir föstum, ófrávíkjanlegum reglum; að innleiða slíkt hringl, sem verið hefir, getur verið stórhættulegt. Annars skal jeg ekki fara frekar inn á þetta nú, því að það liggur ekki fyrir. Hvað snertir kostnaðinn við erindreksturinn á Spáni, skal jeg taka það fram, að mjer blöskrar hann ekkert, enda þótt hann fari dálítið fram úr þeim 10 þús., sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum; það kemur okkur ekki á vonarvöl. Hitt er meira vert, að breidd sje út þekking á vörum okkar. Það má segja, að það sje nærri því hlægilegt að veita einar 5 þús. kr. til markaðsleitar erlendis, auk kostnaðarins við Spánarfulltrúann, eins og gert hefir verið að undanförnu, þar sem okkur vantar svo að segja markað fyrir nær því allar framleiðsluvörur okkar. Það hefir dálítið verið rætt um það undanfarið að bæta síldarmarkaðinn, og má þar til nefna tillögur, sem fiskiþingið sendi til fjárveitinganefndar neðri deildar. En þær fengu þar heldur kaldar viðtökur, en slíkar undirtektir tel jeg merki þess, að hlutaðeigendur misskilji sitt rjetta hlutverk. Annars skil jeg ekki, hvernig stendur á því, að þeir menn, sem hafa aðstöðu til að bæta úr þessu, skuli skella við því skolleyrunum, og það því fremur, sem hjer á í hlut sá atvinnuvegur, sem á við hvað mesta erfiðleika að stríða og ber hærri tolla en hann með góðu móti getur undir risið, og það jafnt, hvort .sem hann gengur vel eða illa. Mjer fyndist því sjálfsagt að gera eitthvað til þess að efla síldarsöluna, og það mundi áreiðanlega vera búhnykkur, því að ekki þyrfti að seljast meira en svo sem 10 þús. tunnur vegna aukins markaðs, til þess að greiða kostnaðinn að fullu. Skal jeg svo ekki fara frekar út í þetta nú, en jeg get ekki sjeð, að ótímabært sje að minnast á þetta hjer, úr því að rætt er um störf verslunarerindreka. Og að endingu skal jeg taka það fram, að jeg er viss um, að það fje, sem veitt yrði í þessum tilgangi, mundi bera margfaldan ávöxt, og það verður mönnum að vera ljóst, að ef þeir vilja uppskera mikið, þá verða þeir líka að sá einhverju. Eins er um það fje, sem lagt er fram til þess að bæta markaðinn fyrir framleiðsluvörur okkar; það kemur margfalt aftur. Get jeg því ekki annað en hneykslast á þessari 5 þús. kr. fjárveitingu, sem stendur í fjárlögunum í þessu skyni.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg get svarað hv. 2. þm. S.-M. (IP), þó ekki sje til annars en fylla þingtíðindin, því að mjer sýnast allþunnskipaðir bekkir hjer nú, og sýnir það ekki áhuga manna á málinu. Hv. 1. landsk. (JJ) gerði fyrirspurn um það, hvers vegna kostnaðurinn við erindrekann á Spáni hefði farið fram úr áætlun. Að svo varð, stafar af því, að kaup hans var ákveðið í sterlingspundum, og var svo um samið, að hann hefði 100 sterlingspund á mánuði. Er það því gengismunurinn, sem þessu var valdandi. Þá spurði hv.þm., til hve langs tíma hefði verið samið við Gunnar Egilson. Við hann var samið til 5 ára; er því ekki rjett hjá hv. 1. landsk., að sendimaður þessi hafi lífstíðartryggingu fyrir stöðunni. Þá var það heldur ekki rjett hjá honum, að jeg hefði ekki bent á neitt, sem erindrekinn hefði gert. Jeg sagði þó, að sýnilegt væri, að hann hefði bjargað miklum verðmætum með því að jafna ágreining um mat tveggja skipsfarma, auk margs annars, sem ekki væri svo þægilegt að benda ákveðið á. Hv. fyrirspyrjandi (IP) sagðist ekki hafa sjeð birtar neinar skýrslur frá sendimanninum. Þetta má vel vera, en jeg get ekkert gert að því. Skýrslu þær, sem birta mátti fyrir almenningi, voru birtar í „Ægi“, og þó að hann hafi ekki komið auga á þær þar, getur það ekki verið mín sök. Þeirri spurningu, hver árangur hafi orðið af starfi erindrekans, er ekki svo þægilegt að svara frekar en jeg gerði. Að spyrja þannig, er alveg sama og ef einhver spyrði um árangur af starfi einhvers þingmanns. Það getur verið, að ekki sje gott að benda á það. Maðurinn getur hafa verið nýtasti þingmaður, unnið mikið og gott starf í nefndum, þó að hann hafi kannske ekki talað mikið á fundum. Þá sagði hv. fyrirspyrjandi, að ekki mætti „líðast, að fundið væri að“ fiskimati okkar þar suður í löndunum. Jeg skil ekki, hvernig hv.þm. fer að segja þetta. Mjer finst það beinlínis heimskulegt; því hvað getum við gert að því, þó að Spánverjar finni að matinu. Það eina, sem við getum gert, er að hafa mann þar til þess að sýna þeim fram á, að aðfinslurnar sjeu ekki rjettmætar. En það er aldrei nema satt, að Spánverjar finna oft upp á því að segja, að fiskurinn sje ekki rjett metinn. Er því nauðsynlegt að hafa erindrekann þar, til þess að sýna þeim fram á hið gagnstæða. En að eiga það undir spönskum fiskikaupmönnum, held jeg að ekki væri holt, því að fjöldi dæma er til því til sönnunar, að það er nær því ómögulegt að ná rjetti sínum þar syðra, og þegar málin eru loks útkljáð, þá virðist manni það ekki vera gert hlutdrægnislaust. Annars þætti mjer gott að vita hjá hv.þm. (IP), hvernig við eigum að hindra það, að Spánverjar setji út á fiskimat vort. Jeg sje enga leið til þess, en hitt er annað mál, hvort aðfinslurnar eru á rökum bygðar eða ekki, og til þess að fá rjettan dóm um það, þurfum vjer að hafa sendimanninn á Spáni. Og einmitt með þessu gerir hann stórmikið gagn. Jeg sje ekki, að ritdeilan milli erindreka okkar á Spáni og Pjeturs Ólafssonar komi neitt þessu máli við. Erindrekinn hefir að sjálfsögðu rjett til þess að hafa sínar skoðanir, eins og aðrir. En því neita jeg harðlega, að hann láti sjer eins ant um hag Spánverja þar syðra eins og okkar. Tel jeg þetta ósæmilegar og óskammfeilnar dylgjur í garð þessa opinbera starfsmanns. Og ummæli hv.þm. (IP) um, að jeg hafi samið til langs tíma til að tryggja Gunnari Egilson stöðuna, eru hrein rakaleysa. Hv. fyrirspyrjandi sagði ennfremur, að nauðsyn bæri til, að fulltrúinn rækti starf sitt með áhuga. Þetta er alveg rjett, en jeg veit ekki um, að nokkur maður geti borið núv. fulltrúa áhugaleysi á brýn. En þegar hv. fyrirspyrjandi segir, að hann eigi að vinna að því að minka Spánarmarkaðinn, get jeg ekki lengur verið samþykkur. Hann á vitanlega að beita til þess kröftum sínum að auka markaðinn. Við getum altaf hætt að versla við Spánverja fyrir því, þótt við höfum náð hjá þeim góðum markaði. Ræða hv. 4. landsk. (MK) gefur ekki tilefni til andsvara að öðru leyti en því, að jeg man alls ekki til, að neitt hafi verið hringlað með fiskimatið á síðustu árum frá landsstjórnarinnar hálfu. Ef nokkuð hefir verið breytt til,. þá hafa fiskimatsmennirnir tekið það upp hjá sjálfum sjer.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Það gleður mig, að nú virðist svo, sem við hv.þm. Vestm. (JJós) sjeum að færast saman í þessu máli. Við höfum þá aðstöðu atvinnulega, að þetta er líka mjög eðlilegt. Jeg þarf ekki heldur miklu að svara af því, sem sá hv.þm. sagði. - Nú viðurkendi hann, að það væri mjög gott, að fiskifulltrúinn kæmi til Íslands við og við. Jeg hefi frá upphafi bent á, að hann mætti ekki sitja eins og assa suður á Spáni, og lagt áherslu á, að hann kæmi hjer öðru hverju til að kynna sjer, hversu hjer væri högum háttað, og til þess að gefa mönnum kost á að fylgjast með á Spáni. En sje hann altaf kyr á Spáni, er hætt við, að spánskar „interessur“ eða hagsmunir verði fullofarlega hjá honum. - En þótt við hv.þm. Vestm. höfum nú nálgast þetta, ber þó enn margt á milli. Hann sagði, að eðlilegt væri, að ekki tækist að benda á stór stökk, sem leitt hefði af starfsemi fulltrúans. Hitt væri áreiðanlegt, að hann hefði mikið liðkað til um ýms ágreiningsatriði milli manna hjer og á Spáni. Jeg ber nú enganveginn á móti þessu, en álít það vera algert aukaatriði. Hitt er aðalatriðið, að gera markaðinn betri og tryggari. Þá sagði hv.þm. Vestm., að við hefðum engan rjett til að ásaka fulltrúann fyrir það, sem aflaga færi, ef hlutaðeigendur hefðu ekki snúið sjer til hans um þessar misfellur. Mjer finst nú, að við verðum að gera þær kröfur til fulltrúans, að hann fylgist með, hvers virði það er fyrir sjávarútveginn, er Spánverjar gerbreyta alveg skilyrðunum fyrir sölu fiskjar, eins og í fyrra. Jeg álít það því beint nauðsyn, að fulltrúinn komi heim við og við, ef Íslendingar eiga að hafa not af honum. Hitt er mjer ekki kunnugt - og kemur ekki til hugar - að hann hafi neitað nokkrum manni um aðstoð, sem til hans hefir leitað, og vera má, að hann hafi með ráðleggingum unnið einhverjum fiskútflytjendum gagn. En það er líka hið eina gagn, sem hann hefir gert, ef marka má svar hæstv. atvrh. Síðan kom hv.þm. Vestm. að því, að jeg gerði lítið úr fiskmarkaðinum á Spáni. Þetta er nú ekki alveg rjett með farið, en hitt er mjer fullkomlega ljóst, að við erum á rangri leið, ef við bindum okkur eingöngu við markaðinn á Spáni, og það er óheillavænlegt, ef fiskifulltrúinn gerir það líka.

Var ekki upplýst, að hann hefði útvegað markaði á Ítalíu og Portúgal?

. Eitthvað var verið að tala um það, að með símskeytum hefði hann komist í samband við kaupmenn á þeim slóðum, en það var víst mjög lítið, og enginn markaður opnaður. - En í sambandi við Spán vil jeg geta þess, að markaðurinn þar er orðinn svo erfiður á ýmsan hátt, að óhugsandi er, að íslenskur útvegur þrífist, ef hann á ekki annað athvarf með markað fyrir fiskinn. Við verðum að athuga, að við Íslendingar framleiðum einungis matvöru, og hingað til höfum við selt hana aðeins í söltuðu ástandi. En söltuð vara, hvort heldur er kjöt eða fiskur, getur aldrei talist til 1. flokks. Eftir því sem kröfurnar um nýmeti aukast í heiminum, verðum við að beygja okkur fyrir þeim. Kjötútflytjendur hafa fengið augun opin fyrir þessu. Sama verða fiskútflytjendur að gera. Annars hlýtur að reka að því, að útvegurinn getur ekki borið sig vegna samkepni. Við verðum þá að kannast við, að það er misskilningur, hve mjög við bindum okkur við Spán. Markaðurinn þar er orðinn úreltur fyrir Íslendinga. Við verðum að koma markaðinum þaðan, ekki aðeins vegna þeirra taka, sem Spánverjar nú hafa á okkur og löggjöf okkar, heldur sakir þess, að það er eina ráðið til að fá sæmilegt verð fyrir fiskinn. Við megum ekki stara blint á Spán, eins og hv.þm. Vestm. virðist gera. Jeg held, að það sje mjög vanráðið, meðan við höfum ekki nema einn fiskifulltrúa erlendis, að hann vinnur ekki að því meira en hann gerir að útbreiða markaðinn fyrir utan Spán. Enda kom það greinilega fram hjá hv.þm. Vestm., að hann er mjög óánægður með, að fulltrúinn ferðast ekki um. Er jeg honum þakklátur fyrir, að hann ætlast til þess af hæstv. landsstjórn, að hún breyti til um þetta. Það sýnir, að þessum hv.þm. er það ljóst, að fleira þarf að gera en að hafa dýran embættismann á Spáni. Hv. þm. hneykslaðist mjög á því, að jeg taldi hætt við, að fulltrúinn hefði augun eins mikið á hagsmunum Spánverja og Íslendinga. Jeg hefi bent á, að hættan liggur í því, að hann situr altaf á Spáni, kemur aldrei heim og kynnist þannig betur spönskum en íslenskum hagsmunum. Þá virðist mjög eðlilegt, að svo geti farið, að hann fari að horfa meira á það, hvað Spánverjum kemur vel, en Íslendingum. Hv. þm. sagði, að það væri æskilegt, ef fjárhagurinn leyfði okkur að hafa fleiri sendimenn erlendis. Jeg er þessu öldungis sammála, en því litla fje, sem við höfum yfir að ráða til þessara hluta, þarf að verja rjettilega. Mjer líst þunglega á, að við getum fjölgað þeim mikið í fyrirsjáanlegri framtíð, ef hver þarf að kosta eins mikið og þessi og eftirtekjan verður ekki meiri. Hitt verðum við að gera okkur ljóst, að ástandið hjá íslenska sjávarútveginum er orðið þannig, að það þolir enga bið, að bót sje ráðin á því. Því verður að nota þetta fje, sem við höfum yfir að ráða, sem allra best. Jeg vona, að þessi fyrirspurn og till. okkar hv.þm. Vestm. beri þann árangur, að hæstv. landsstjórn - hvort sem hún situr nú lengur eða skemur - geri ráðstafanir til þess, að fulltrúinn sitji ekki eins og assa á Spáni, heldur vinni að því að útvega nýja markaði.  (Atvrh. MG: Ekki á Spáni!!!)  . Nei, alls ekki á Spáni; þar má kallast „fullnumið land“ í því efni. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um ræðu hv.þm. Vestm. Hv. 4. landsk. (MK) sagði, að ekki mætti fárast út af þeim fjárupphæðum, sem fari í markaðsleitir. Það er svo langt frá því, að mjer vaxi í augum fjárhæðin; jeg vil heldur auka hana en minka. En hún er þó svo há, að sanngjarnt má teljast að fá eitthvað í aðra hönd fyrir hana. Jeg þarf ekki að gera aths. við margt í ræðu hæstv. atvrh. (MG). Jeg hafði búist við fleiri skýrslum um afrek fulltrúans heldur en komu í ljós. Að vísu gaf hæstv. ráðh. í skyn, að uppi í stjórnarráðshúsi lægju einhverjar mikilsverðar skýrslur, en efni þeirra kæmi mjer og þessháttar fólki lítið við. Jeg get nú ekki dæmt um árangurinn af starfi fulltrúans eftir þeim skýrslum, sem jeg fæ ekki að sjá og veit ekki, hvers efnis eru. Það má nú vera, að ekki sje hentugt að birta þessar skýrslur opinberlega, en hæstv. atvrh. ætti þó að mega upplýsa þingheim um aðalefni þeirra, eða a. m. k. hvers eðlis þær eru og hvers virði. Annars neyðist jeg fyrir mitt leyti til að álíta, að þær sjeu lítils virði. Hæstv. atvrh. upplýsti, að laun fulltrúans hefðu verið ákveðin í sterlingspundum. Þetta var víst öllum ókunnugt áður, því að ekki er gert ráð fyrir því í lögunum. Og það sjá allir, að sjeu launin ákveðin í sterlingspundum, er aldrei hægt að segja fyrirfram, hve mikil þau eru í íslenskum krónum; það fer alveg eftir genginu á hverjum tíma. Þó að hæstv. ráðh. (MG) hafi upplýst, að nú samsvari launin nálægt 30 þús. á ári, þá erum við þarna komnir á hála braut, því að enginn veit, hve lengi gengið stendur í stað. Það má teljast ávinningur af fyrirspurninni, að þetta hefir komið fyrir dagsins ljós. Jeg skal ekki leggja dóm á ráðstöfunina, en jeg tel hana þó mjög hæpna. Það gladdi mig, að hæstv. ráðh. sagðist hafa tekið svo mikið tillit til krafna þeirra, er fram komu í hv.Nd. 1924, að hann hefði ekki ráðið fulltrúann til lengri tíma en 5 ára. Þetta hefir hæstv. ráðh. leyst sæmilega vel af hendi.  (Atvrh. MG: Sei, sei!)  . En það er líka það eina, sem talist getur vel af hendi leyst í þessu máli. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri eðlilegt, að skýrslurnar væru birtar á annan hátt en jeg gat um, þegar enginn óskaði þess. En það er nú dálítið erfitt fyrir okkur, sem á útkjálkum búum, að þurfa altaf að snúa okkur til stjórnarráðsins og biðja um að fá nú að vita þetta og nú hitt o. s. frv. Ef skýrslumar eiga að birtast á annað borð, þarf að birta þær þannig, að það komi að notum. Þótt hæstv. ráðh. tæki því fjarri að síma út skýrslurnar, finst mjer það vel geta komið til athugunar. Auðvitað ætti ekki að síma þær til mín eða annara einstakra útgerðarmanna úti um landið, heldur t. d. til erindreka Fiskifjelagsins, og til þeirra gætu svo útgerðarmenn snúið sjer. Mjer finst það einfalt mál, sem hver stjórn á að geta sjeð, að skýrslurnar verða að birtast svo tímanlega, að þær sjeu ekki orðnar 6–8 vikna, þegar þær berast til þeirra, sem eiga að nota þær. Jeg vona, að nú hafi jeg gert skyldu mína um að benda hæstv. stjórn á, hvernig hún getur birt skýrslumar öðruvísi en í „Ægi“. Hæstv. atvrh. taldi það ofur eðlilegt, að ekki væri hægt að benda á mikinn beinan árangur af starfi fulltrúans, og tók þar þingmenn til samanburðar Jeg verð nú að segja, að ætti almenningur eins greiðan aðgang að því að kynnast starfi þessa fulltrúa eins og starfi þingmanna, þá væri ekki ástæða til að kvarta. Hæstv. ráðh. sagði, að mjer hefði þótt undarlegt, að fulltrúinn hefði getað jafnað ýms ágreiningsatriði milli manna hjer og á Spáni. Jeg furðaði mig aldrei á þessu, heldur hinu, að hann gæti skorið úr, hvort fiskimat hjer væri gilt eða ekki.  (Atvrh. MG: Það hefi jeg aldrei sagt)  . Þar hjelt jeg að matið yrði að skera úr.  (Atvrh. MG: Hvers vegna er hv.þm. að bera á móti því, sem jeg hefi aldrei sagt?)  . Jeg er alls ekki að því. Þá sagði hæstv. ráðh. að ástandið á Spáni væri slæmt; kaupmenn fyndu upp á hinu og þessu til að gera söluna ógilda. Það getur verið, að svo sje, en mjer virðist, að við höfum þá okkur til varnar fiskimatið hjer heima og afgerða samninga. Jeg sje ekki, að hjer sje fyrir hendi sú hætta, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta, ef matið er í lagi. Hæstv. ráðh. sagði, að hann gæti ekki sjeð, að ritdeilur Pjeturs Ólafssonar og fiskifulltrúans kæmu þessu máli við. Þar er jeg á alt öðru máli en hæstv. ráðh. Fulltrúinn heldur því fram, að fiskimarkaður vor sje og eigi að vera á Spáni, en jeg lít svo á, að okkur sje það lífsnauðsyn að útvega okkur markað utan Spánar, ekki einungis fyrir saltfisk, heldur og fyrir nýjan fisk. Jeg lít því svo á, að þessi ritdeila, sem fiskifulltrúinn á Spáni hefir átt í, komi mikið málinu við, því að hún sýni, að hann er ekki svo víðsýnn, að hann hafi hug á því, að leitað sje nýrra markaða fyrir fiskiafurðir landsins, og tel jeg það illa farið um mann í hans stöðu og að hann þess vegna sje ólíklegur til að vinna því máli gagn. Hæstv. ráðh. spurði, hvernig jeg hjeldi að fara mundi, ef Spánarmarkaðurinn legðist niður. Jeg get sagt hæstv. ráðh. það, að jeg þrái ekkert frekar í þessu máli en að við Íslendingar þyrftum ekkert að flytja út af fiski til Spánar. Svo ósanngjarnar hafa kröfur Spánverja verið um viðskifti okkar við þá, eins og hv.þm. Vestm. einnig játaði. Eins og nú standa sakir, er nauðsynlegt fyrir okkur að halda markaðinum á Spáni öruggum, en við eigum og hljótum að vinna að því öllum árum að fá markað fyrir fiskinn annarsstaðar en á Spáni; fyr er þetta mikilsverða mál ekki komið í gott horf. En þetta verður ekki gert fyr en við fáum atvrh., sem skilur nauðsyn málsins og fylgir því fram með festu og áhuga. Hæstv. ráðh. mintist á það, að jeg hefði drepið á það, að ákveðnum manni hefði fyrirfram verið ætluð þessi fulltrúastaða á Spáni. Það er rjett, og jeg verð að játa, að jeg hefi enn þá ekki fengið neinar þær upplýsingar, er breytt hafi skoðun minni í því efni. Hann, hæstv. ráðh., gat þess, að staðan hefði verið auglýst, eins og venja er um aðrar opinberar stöður, og hann spurði mig, hvort jeg vissi nokkuð um það, hverjir hefðu sótt um hana. Nei, jeg veit það ekki, enda er jeg ekki með nefið niðri í öllu því, sem gerist í stjórnarráðinu. En hæstv. ráðh. nefndi annan mann, Þórarin Þórarinsson, og spurði mig, hvort jeg hefði heldur viljað, að hann hefði fengið stöðuna. Jeg geri ekki ráð fyrir, að verra hefði verið, þó annar hefði fengið stöðuna en sá, sem nú er í henni, og jeg geri einnig ráð fyrir því, að Þórarinn hefði ekki komist lengra en núverandi fulltrúi í því að gera ekki neitt. Þá klykti hæstv. ráðh. út með því að lýsa yfir, að hann væri mótfallinn því, að markaðurinn á Spáni minkaði. En jeg óska honum þess - og óska þess af einlægni - að hann megi bera gæfu til þess að breyta þessari skoðun sinni, því jeg tel það sama og dauðadóm yfir íslenskum sjávarútvegi, ef æðstu menn atvinnumálanna hafa þá skoðun, að íslenskur fiskimarkaður á Spáni megi ekki minka. Jeg held, að hæstv. ráðh. verði ekki meiri greiði gerður en að honum verði óskað þess af heilum hug, að sjóndeildarhringur hans megi víkka í þessu efni. Og þess óska jeg einlæglega.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg gæti vitanlega talað langt mál við þingtíðindin í sambandi við þetta mál, eins og hv. 2. þm. S.-M (TP), sem hefir nú talað svo lengi, að menn eru farnir út bæði hjer úr hv. deild og af pöllunum. En jeg mun láta mjer nægja að bera til baka þær fullyrðingar hv.þm. (IP), að jeg muni hafa dregið undan eitthvað af störfum fiskifulltrúans á Spáni, til þess að geta bætt því við síðar. Mjer er fyrst og fremst ekki sú list lagin að draga neitt undan í ræðum mínum, enda hygg jeg, að jeg segi jafnan skoðun mína afdráttarlaust. Og í öðru lagi hygg jeg, að fiskifulltrúanum sje engin þökk á því, að jeg dragi neitt undan af verkum hans. En hvað þær skýrslur fulltrúans, sem ekki þótti rjett að birta, snertir, þá get jeg vitanlega ekki frekar nú en áður skýrt frá því opinberlega, hvað í þeim stóð, en ef hv.þm. (IP) vill fá að sjá þær hjá mjer sjálfur, þá er það öðru máli að gegna. Hv. þm. gaf það í skyn, að það væri og hefði verið ólöglegt að greiða fulltrúanum laun hans í pundum, en það hefir nú ekki komið okkur að tjóni enn þá, heldur höfum við þvert á móti grætt á því. Ef krónan fjelli í verði, mundi ríkissjóður tapa á því, en frá því að þetta var ákveðið þannig, þá hefir krónan altaf verið að hækka, svo að hingað til hefir ríkissjóður grætt á þessari ráðstöfun. Jeg skal í þessu sambandi taka það fram, að það var þegar í upphafi skilyrði af hálfu þessa manns, sem hlut á að máli, að hann fengi laun sín greidd í peningum, sem væru í gullgildi, svo að hann yrði ekki háður gengissveiflum. Hv. þm. sagði, að hið eina, sem jeg hefði vel gert í máli þessu, væri, að jeg hefði ekki samið við fulltrúann lengur en til 5 ára. En hvað hefir hv.þm. (IP) gert þessu máli gott. Ekkert. Hann hefir aðeins reynt að spilla fyrir því, að starf sendimannsins á Spáni gæti borið góðan árangur. Þá sagði hv.þm., að hæglega mætti síma skýrslurnar út um land. Jeg hygg, að það mundi verða ærið kostnaðarsamt, enda hefir enginn farið fram á það hingað til. Og þó að það yrði gert þá er jeg ekki viss um, að hv.þm. (IP) þætti þær koma til sín í tæka tíð. Fiskifjelagið átti í upphafi að taka á móti skýrslunum, enda stendur það því næst að birta þær umboðsmönnum sínum úti um landið. Það er því best fyrir hv.þm. (IP) að beina skeytum sínum þangað. Þá hefir hv.þm. misskilið orð þau, er jeg hafði um starf þingmanna. Jeg sagði, að það yrði erfitt að sanna það gagn, sem orðið hefði af starfi sumra þingmanna, en þó gætu þeir hafa int af hendi mikið og gott starf, t. d. í nefndum. Þá sagði hv.þm., að umboðsmaðurinn á Spáni ætti ilt aðstöðu um að gera út um það, hvort mat á fiski væri gilt eða ógilt. Þar sem hv.þm. talar um gilt eða ógilt mat, þá vil jeg nefna það rangt eða rjett mat, því að ef fiskurinn er t. d. seldur þannig, að hann má ekki vera undir ákveðinni stærð, þá er ekki um neitt ógilt mat að ræða, þó að hann fylli ekki þau skilyrði. En matsvottorðið er rangt, ef fiskurinn hefir ekki ákveðna stærð, og ætti fiskifulltrúinn fullkomlega að geta verið dómari í því efni. Hv. þm. heldur því fram, að fiskimarkaður vor á Spáni sje fullplægður. Jeg get ekki neitað því, að mig furðar mjög á því, að hv.þm. (IP), sem ætti að hafa vit á þessu, skuli halda slíku fram. Annað mál er það, að sjálfsagt er fyrir oss að reyna að fá einnig markað annarsstaðar. Enda hefi jeg aldrei neitað því. Hv. þm. gerir mjer í því efni upp orð, sem jeg hefi aldrei sagt. Þá er það algerlega röng skoðun hjá hv.þm. og hættuleg, að vjer ættum að eyðileggja markað vorn á Spáni, fyrst og fremst af því, að oss getur aldrei orðið neinn óhagur að því, þótt markaður vor þar sje mikill, og auk þess gerist þess engin þörf, þegar af þeirri ástæðu, að vjer getum verið lausir við hann, þegar vjer viljum. Þá kom hv.þm. með aðfinslur um það, hverjum þetta fulltrúastarf var veitt, en þó viðurkendi hann, að hann vissi ekki, hverjir sótt hefðu um starfið. Bendir það óneitanlega ekki á, að hv.þm. sje sjerstaklega samviskusamur í dómum sínum. Hann talaði um, að betra hefði verið að veita þetta starf öðrum, er um það sóttu. En jeg get frætt hv.þm. á því, að sá umsækjandinn, sem til greina gat komið annar en núverandi fulltrúi, tók umsókn sína aftur, vegna þess að honum þóttu launin of lág, en þriðji umsækjandinn gat ekki komið til álita.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Jeg vildi aðeins mega segja nokkur orð út af þeim orðum hæstv. ráðh., er hann sagði, að jeg gerði sjer upp orð, sem hann hann hefði aldrei sagt. Jeg sagði aðeins, að hæstv. ráðh. hefði lýst yfir því, að hann væri mótfallinn því, að markaður vor á Spáni minkaði. Þessi orð mælti hæstv. ráðh., og þýðir ekkert fyrir hann að mótmæla því, því jeg ritaði þau niður hjá mjer um leið og þau fjellu. Hæstv. ráðh. sagði, að við hefðum hingað til grætt á því, að laun fulltrúans á Spáni hafa verið greidd í pundum. Jeg hefi hjer fyrir mjer landsreikningana, og af þeim er dálítið annað að sjá. Þar stendur það skýrum stöfum að laun fulltrúans hafi árið 1925 verið að 1/3 12600 kr., í stað 10 þús. kr., vitanlega, eftir því sem hæstv. atvrh. upplýsti, vegna gengismismunar. Og þó að launin hafi ekki orðið meiri en 7300 kr. árið 1926, sem þau hafa þó vitanlega orðið, þá sje jeg ekki, að það geri mikið meira en vinna upp mismuninn 1925, svo að lítið verður þá úr gróðanum, sem hæstv. ráðh. talaði um. Hæstv. ráðh. vísaði mjer til Fiskifjelags Íslands um skýrslur fulltrúans og sagði, að því bæri að birta þær umboðsmönnum sínum. Það má vel vera að svo hafi um samist með stjórn Fiskifjelagsins og hæstv. landsstjórn. en mjer finst ekki fje það, sem Fiskifjelagið fær úr ríkissjóði, svo ríflega úti látið, að þess vegna hafi þurft að ákveða, að það tæki að sjer framkvæmdir, sem ríkisstjórninni sem slíkri eðlilega ber að hafa með höndum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það, sem jeg sagði um Spánarmarkaðinn, var það, að oss gæti aldrei orðið neinn óhagur að því, þó markaður vor fyrir fisk væri mikill á Spáni, og að vjer gætum losnað við hann hvenær sem vjer vildum. En hv. fyrirspyrjandi heldur því fram, að verkefni fulltrúans á Spáni sje það, að þrengja markað vorn þar, og heldur, að hann geti snúið sjer til Portúgals um markað. En því er til að svara, að í Portúgal eru kjörin hin sömu og á Spáni. Eins og jeg tók fram áðan, þá var það samningsatriði milli sendimannsins og stjórnarinnar, að honum skyldu greidd laun hans í pundum, og jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, hvort fyrirspyrjandi álítur þá ráðstöfun hafa verið heppilega eða ekki.

Fyrirspyrjandi (Ingvar Pálmason) Jeg vil aðeins lýsa yfir því, að jeg hefi ekki í ræðum mínum látið eitt orð um það falla, að þrengja bæri Spánarmarkaðinn fyrir íslenskan fisk, heldur hefi jeg aðeins haldið því fram, að oss sje það lífsnauðsyn að færa markaðinn þaðan.

Atv. og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ef þetta hefir verið meining hv. fyrirspyrjanda með orðum hans, þá talar hann öðruvísi en aðrir menn tala.

Jón Baldvinsson Mjer voru það ekki mikil vonbrigði, þó að fram kæmi hjer í hv. deild einn maður úr hópi útvegsmanna og lýsti yfir því, að honum virtist lítið gagn að fiskifulltrúanum á Spáni, og kæmi fram með fyrirspurn til ríkisstjórnarinnar um starf hans. Jeg átti í nokkrum deilum við hæstv. atvrh. (MG), þegar lögin um fiskifulltrúann á Spáni voru á ferðinni hjer í þinginu. Jeg gat þess þá, að jeg byggist við, að það væri fult eins mikið tilgangurinn með frv., sem þá lá fyrir, að tryggja ákveðnum manni fast starf í nokkur ár, eins og að verða fiskverslun landsins að gagni. Jeg hefi hvergi heyrt talað um það gagn, sem að honum væri, og nú er svo komið, að einn útvegsmaður hefir komið með fyrirspurn til hæstv. stjórnar um starf hans. Að gagnið af störfum hans sje ekki mikið, má ekki hvað síst sjá af skýrslum frá honum sjálfum, sem lesa má svo að segja í öllum blöðum landsins. Jeg vildi aðeins benda á það, að sú skoðun, sem jeg hafði á lögunum, er þau voru sett, hefir rjett reynst, að kostnaðurinn við þetta starf yrði meiri en hæstv. stjórn gerði ráð fyrir, því það hefir nú komið á daginn, að kostnaðurinn hefir orðið alt að 25% hærri. Og landið borgar þetta alt, þó að það sje ekki greitt alt beint úr ríkissjóði því fyrst og fremst ber ríkissjóður 1/3, Landsbankinn 1/3 og Íslandsbanki 1/3 hluta kostnaðarins, en þetta er alt saman borið uppi með hærri útlánsvöxtum lánsstofnananna og þar af leiðandi hærra vöruverði o. s. frv. Það eru einnig engar sannanir fyrir því, að kostnaðurinn hlaupi ekki fram úr því, sein nú er. Það er meira að segja upplýst, að hann gerði það 1925. Jeg hygg, að hentugra hefði verið að fara þá leið, sem bent var á, þegar mál þetta var á ferðinni forðum, og margir vildu þá að farin væri, sem sje að hafa í staðinn fyrir þennan hátíðlega fulltrúa á Spáni fleiri umboðsmenn, sem hefðu náin kynni af þessari framleiðslugrein - t. d. af saltfiskstilbúningi - sem færu um ýms lönd í því skyni að reyna að opna nýja markaði fyrir vöruna. Það hefði verið hægt að kosta 3 slíka sendimenn á ári fyrir þau árslaun, sem fiskifulltrúinn á Spáni nú hefir.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal taka það fram, að mjer kemur það ekkert undarlega fyrir, þó að þeir menn, sem mest hafa barist gegn þessu starfi, hafi ekki sannfærst um gagnsemi þess á þeim 2 árum, sem liðin eru frá því að það hófst, einkum þegar þess er gætt, að sumir þessara manna munu að jafnaði mjög tregir að viðurkenna fyrri mistök sín, jafnvel þó að þeir sjeu sannfærðir um þau.