Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Ed. hefur gert á þessu frv. nokkra breyt. Er hún á þá leið, að tekin er upp í 1. gr. frv. upptalning á nokkrum verkefnum, sem ætlazt er til, að fé framkvæmdasjóðs verði notað til, þegar þar að kemur. Ég tel, að þetta hafi verið óþarft í sjálfu sér, en vil þó mæla með, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, heldur en að farið verði að hrekja það á milli d., þar sem mér virðist eins og 1. gr. er orðuð, að þessi upptalning sé nánast ábending, að það geti komið til athugunar, sem þar er til greint, en einnig sé hægt að verja fé sjóðsins til fleiri framkvæmda en þar eru taldar upp, enda er fram tekið í 3. gr. frv., sem Ed. hefur enga breyt. gert á, að Alþ. skuli sérstaklega taka ákvarðanir um, hvernig fé sjóðsins skuli varið. Ég tel því rétt fyrir d. að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, en þar sem nokkur ágreiningur var um frv., þá vil ég skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann geti ekki fallizt á að fresta atkvgr. þar til síðar, er fleiri hv. þm. væru í d.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv. er um heimild fyrir stj. til að taka eignarnámi nokkur lönd í Ölfusi, þ.e. á hverasvæðinu í Hveragerði og í nágrenni þess, eftir því sem tilgreint er í frv. Þetta mál er hingað komið frá Ed. og var samþ. þar án ágreinings. Allshn. þessarar d. hefur haft málið til meðferðar og athugunar og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.



Ég vil aðeins að svo vöxnu máli leita skýringa, væntanlega hjá. hv. n., sem fór höndum um þetta mál, um sérstakt atriði. Þetta mál hefur tekið nokkrum formbreyt. Fyrst var það flutt sem þáltill. af hv. þm. S. Þ., en þeirri till. var breytt í frv. Í upphaflegu till. var tiltekið, hvaða lönd það væru, sem átti að heimila stj. að kaupa. Þau ákvæði hafa verið tekin upp í frv. nema land það, sem Kaupfél. Árnesinga á á þessum stað, sem er það land, sem Mjólkurbú Ölfusinga átti. Nú veit ég ekki, hvort það er meiningin, að eignarnámsheimild frv. eigi að ná til þessa lands. Það er vitað mál, að þetta land, sem upphaflega var selt úr Vorsalæjarlandi, er á því svæði Vorsabæjarlands, sem hér á að heimila ríkinu að eignast, en á hinn bóginn er það fallið undan jörðinni fyrir alllöngu. síðan, svo að það er alls ekki skýlaust, hvort heimildin á að ná til þess. Þess má enn fremur geta, að á þessu svæði eru margar af byggingarlóðum kauptúnsbúa, en þeim er mikið áhugamál, að ríkið verði þarna eigandi. Ég vil því spyrja hv. n., hvort það sé meiningin, að sú heimild, sem felst í frv., eigi einnig að ná til þessa landsvæðis. Ég vil, að allur vafi sé tekinn af um þetta atriði, svo að þessi lagasetning verði ekki misskilin.

*Jóhann G. Möller: Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara, og vil ég nú gera stutta grein fyrir honum. Fyrirvari minn felst ekki í því, að ég sé mótfallinn þeirri hugsun, sem er í þessu frv., að ríkið eigi þetta land, sem hverahitinn er á eða líklegt, að megi ná hverahita á. Ég tel það eðlilegt. Mér virðist sú hugsun liggja hér á bak við, að það eigi að hindra, að stórfelld „spekulation“ með þetta jarðhitasvæði geti átt sér stað, og á þá væntanlega að gefa þeim, sem óska eftir að fá þarna lönd, kost á að fá þau ódýrt. En ég tel, að ekki sé vel farið með slíka auðlegð sem jarðhitann á Íslandi, ef aðallega á að nota jarðhitasvæðin til þess að byggja þar sumarbústaði og hús, sem eru aðeins til lítilfjörlegra nota fyrir einstaka menn, og þá sérstaklega þá, sem hafa ráð á því að búa á tveimur stöðum. Ég tel eðlilegt, að ríkið eigi sem allra flest hverasvæði á landinu og heitar uppsprettur og skipuleggi notkun þeirra á þann hátt, að sem mestur hagnaður verði af fyrir landið í heild, og sérstaklega vil ég, að ríkið tryggi, með því að eiga sem flest hverasvæði á landinu, að sú ræktun fari þar fram, sem bæði heilbrigðilega séð og af öðrum ástæðum er nauðsynleg. Ég tel það hreint skipulagsleysi, að heitar uppsprettur og hverasvæði skuli vera í höndum einstakra manna, sem hafa ótakmörkuð yfirráð um notkun þessara hlunninda, sem þeir á þennan hátt hafa eignazt, og tel ég eðlilegt, að ríkið hafi þar hönd í bagga og vil beina því til hæstv. stj., þegar hún fær þessa heimild, að nota hana ekki til að selja þessa skika, til þess að þarna verði byggðir sumarbústaðir eða annað slíkt, fyrr en fram hefur farið rannsókn á, hvort ekki sé hægt að skipuleggja það afl, sem þarna blundar, helzt sem viðast, og helzt að nota það þannig, að það verði til sem mestra heilla fyrir þjóðina í heild. Til þess að skýra hugsun mína enn frekar vil ég taka fram, að ég tel misráðið, að hér í Reykjavík sé yfirfullur markaður af rándýrum blómum, sem ræktuð eru í vermihúsum manna, sem hafa þau sér til einkahagnaðar, þegar stundum er ekki hægt að rækta á sama tíma nytsamlega ávexti til verndar heilsu landsmanna, sem ekki fást fluttir inn í landið, en hægt að tryggja með ræktun þeirra, að hagnaður sé fyrir hendi, að vísu ekki jafnmikill og af blómaræktinni, en þó sómasamlegur. Þessu vil ég skjóta til hæstv. stj., sem fær þessa heimild, en það er ekki það, að ég sé á móti því, að ríkið eignist þetta land þarna, ég er því þvert á móti fylgjandi.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Það mun vera rétt, sem hv. 8. landsk. segir um efni þáltill., sem flutt var um þetta efni í Ed., en var dregin til baka og þetta frv. flutt. Frv. var flutt í staðinn fyrir till. vegna þess, að í till. var aðeins gert ráð fyrir, að heimila kaup, - meira var ekki hægt þar, - en í frv. er gert ráð fyrir eignarnámsheimild. Allshn. hefur ekki athugað sérstaklega þennan stað, og þess vegna get ég ekki gefið upplýsingar um einstaka lóðabletti þar, er mér er tjáð, að sú lóð, sem hv. þm. minntist á, sem sé sú lóð, sem Kaupfélag Árnesinga á þarna, sé innan þess svæðis, sem heimila á að taka eignarnámi. Mér hefur enn fremur verið tjáð, að kaupfélagið muni vera reiðubúið að selja ríkinu þetta land. Ég hygg þess vegna, að hv. þm. hafi ekkert við málið að athuga út frá því sjónarmiði. Þetta frv. er undirbúið af Pálma Einarssyni ráðunaut, og munu takmarkanir þess landssvæðis, sem tilgreint er í frv., að taka megi eignarnámi, settar í samráði við hann.



Ég þakka hv. frsm. fyrir hófsamlegar skýringar hans um þetta mál. Það horfir þá líkt við og ég bjóst við, en ég vil taka til athugunar, hvort mér finnst hér tryggilega um búið eða hvort ég vil bera fram brtt. við 3. umr.

* Frsm. (Jón Pálmason): Þetta frv. um breytingar á mjólkursölulögunum er komið frá hv. Ed. Það er um að ræða 2 breytingar frá eldri lögum, í fyrsta lagi, að verðjöfnunargjaldið skuli nú miðað við. 2600 lítra meðalnyt í stað 3000 áður, og að nú skuli 1 lítri á mann vera frjáls til heimilisnotkunár og undanþeginn verðjöfnunargjaldi í stað 1/2 lítra áður. Landbn. þessarar deildar er einhuga um málið og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

*Haraldur Guðmundsson: Brtt. sú, er ég hef leyft mér að flytja hér við frv., er þess efnis, að ríkisstj. heimilist að greiða 10–20% verðlagsuppbætur á laun opinberra starfsmanna fyrir árið 1942. Skuli greiðslunni hagað svo, að þeir, sem hafa lægstu launin, fá hæsta uppbótina. Uppbót þessa skal þó ekki greiða á laun, sem fara fram úr 9000 kr. í grunnlaun á ári. Ástæðan fyrir þessari till. er sú, að á þessu ári hefur flestum launastéttunum auðnazt að fá kjör sín bætt að einhverju leyti. Ég minnist þess t.d., að spítalarnir greiða nú 30% launauppbætur til starfsfólksins, og hygg ég, að gerðardómurinn hafi á það fallizt. Reykjavíkurbær hefur svo nýverið hækkað laun starfsmanna sinna allverulega. Hefur hann gert það með því t.d. að greiða eftirvinnukaup og áhættuþóknun, sem eigi var áður gert. Það hefur borið talsvert á því, að fólk leitaði frá opinberum stofnunum og til einkafyrirtækja. Þau hafa meira rými til þess að greiða hærra kaup í ýmsum myndum heldur en opinber fyrirtæki. Hefur það þá um leið verið svo, að það er einkum hæfasta starfsfólkið, sem leitar á brott, og ef slíkt heldur áfram, er mikil hætta á því, að opinberar stofnanir verði rúnar bezta hlutanum af starfsfólki sínu. - Það er ekki heldur hægt að loka augunum fyrir því, að laun opinberra starfsmanna eru mjög lág. Mér þykir eðlilegt, ef till. þessi verður samþ., að ríkisstj. hafi samvinnu við stjórn Bandalags opinberra starfsmanna um framkvæmdir í þessu máli. Stjórn bandalagsins kom til viðræðu til fjhn. og gaf ýmsar fróðlegar upplýsingar, en þær mun ég ekki rekja hér að svo stöddu. En ég vildi mælast til þess við hv. deild, að hún sjái sér fært að samþ. þessa till.

* Frsm. (Jón Pálmason): Frv. þetta er flutt af hæstv. ríkisstj., og felast í því tvö atriði til breyt. á gildandi lögum: 1. Gert er ráð fyrir, að verðlagsuppbót sé greidd á skrifstofu- og embættiskostnað. 2. Tekið er hér inn í frv. ákvæði laga nr. 60 1941 um, að verðlagsuppbætur skuli greiddar á styrki til héraðs-, húsmæðra- og gagnfræðaskóla. Fjhn. hefur athugað frv., og mælir meiri hl. hennar með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en einn nm., hv. þm. Seyðf., skrifar undir með fyrirvara, að því er snertir brtt. hans um að hæk.ca laun opinberra starfsmanna um 10–20%. - Meiri hl. nefndarinnar getur ekki fallizt á þá ráðstöfun. Það skal að vísu játað, að ýmsir opinberir starfsmenn hafa lægri laun en kostur er á að fá í almennri vinnu, en á hinn bóginn er vinna þeirra stöðugri og veitir meira öryggi. Það er rétt, að Bandalag opinberra starfsmanna kom á fund fjhn. og flutti rök fyrir máli sínu, en meiri hl. n. gat ekki á þau rök fallizt. Á hinn bóginn er frekar hægt að mæla með öðrum aðferðum, þ.e.a.s. að verðlagsuppbótin yrði greidd starfsmönnum eftir ómagafjölda, en ekki öllum greitt jafnt, eins og nú er. En eins og ég hef áður sagt, óskar meiri hl. n. eftir því, að frv. verði samþ. óbreytt.

*Einar Olgeirsson: Ég hef hér, ásamt hv. 4. landsk., leyft mér að flytja brtt. á þskj. 382, þess efnis, að greidd sé uppbót á laun opinberra starfsmanna og þannig, að þeir, sem hafa lægstu launin, fái hæstu uppbótina. Tilgangurinn er sá að bæta úr því misrétti, sem starfsmenn ríkis og bæja verða fyrir. Flest sterkustu verklýðsfélögin hafa getað knúð fram grunnkaupshækkanir, annaðhvort á bak við gerðardóminn eða með samþykki hans. Þeir, sem verða harðast fyrir barðinu á gerðadómnum, eru því opinberir starfsmenn, sem engar launahækkanir hafa fengið. Ofan á þetta bætist, að sumar stéttir opinberra starfsmanna hafa sérstaklega lág laun. Því hefur alltaf verið borið við, að ríkið hefði ekki efni á því að launa þessa menn betur, en nú er ekki lengur hægt að bera því við. Á s.l. ári var tekjuafgangur ríkissjóðs 17 millj. króna, og ekkert bendir í þá átt, að hann verði lægri nú. Mælir því allt með því, að till. okkar verði samþ., og ríkið ætti að sjá sóma sinn í því að vera ekki lakari atvinnurekandi en aðrir.



Ég hygg, að því verði ekki til að dreifa, að þetta leiði til frekan kauphækkunar annars staðar. Ég hygg, að þær launahækkanir, sem hér er farið fram á, séu svo almennar, - og nokkurn veginn megi telja víst, að einmitt þessi stétt manna sé á eftir um að fá sín laun hækkuð, samanborið við aðrar stéttir -, að jafnvel þó að þessi hækkun verði veitt af þinginu, mundi það á engan hátt gefa till. annarra stétta um kauphækkun byr í seglin. Ég býst við, að nú, þegar búið er að hækka kaupgjald í vegavinnu verulega á ýmsum stöðum, og að því er ég bezt veit, einnig kaup hjá verkafólki, sem ræðst í vinnu í sveit, þá sé ekki hin minnsta ástæða til þess að ætla, að það orki almennt á kaupgjaldið í landinu, þó að þessi hækkun verði gerð.



Við 1. umr. var gerð grein fyrir frv., og hef ég í rauninni engu þar við að bæta. Landbn. mælir með framgangi málsins. Hafa þó 2 nefndarmenn skrifað undir með fyrirvara. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái sér fært að afgreiða málið úr deildinni í dag, því að þá mun kostur á að fá afgreiðslu á því í Ed. En í sambandi við undirbúning að stofnun húsmæðraskóla í Borgarfirði er það mikilsvert að fá það ákvæði í l., að skólinn skuli reistur á þeim stað, sem undirbúningsnefndin kýs helzt.