Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram vegna þess og byggt á því, að byggja þurfi viðbótarbyggingu við Menntaskólann í Reykjavík, en til þess að svo megi verða, þurfi ríkið að eignast lóðir og lóðarhluta, sem greint er í 1. gr. frv. Ég skal ekki rekja sögu þessa máls eða rökin fyrir því, en aðeins geta þess, að menntmn. er sammála um að mæla með, að frv. verði samþ. Einn nm. gerir þó fyrirvara og flytur brtt. á þskj. 736. Að sjálfsögðu telur n. sjálfsagt, að áður en til eignarnáms kemur, verði samningar reyndir til ýtrasta og að þeim, sem af þessum ástæðum missa íbúðir, verði veitt nauðsynleg fyrirgreiðsla til að eignast íbúðir, fjárfestingarleyfi og annað slíkt. Ég þarf ekki að hafa um þetta mál fleiri orð, en legg til, að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég er vissulega ekkert á móti því, að ríkið eignist þær lóðir, sem lagt er til í þessu frv. En ég tel alveg misráðið, ef á að fara að endurbyggja menntaskólann á þeim stað, sem hann er nú. Ég er sannfærður um, að þetta er ekki heppilegur framtíðarstaður fyrir aðalmenntaskóla landsins, Menntaskólann í Reykjavík, og ég er ákaflega hræddur um, að ef horfið yrði að því ráði að gera þær framkvæmdir, sem hæstv. ríkisstj. hefur ráðgert í sambandi við þetta frv., þá yrði þar í senn að ræða um kák eitt og mjög fjárfrekar framkvæmdir. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, hvernig þessar lóðir liggja, sem ætlazt er til, að séu teknar eignarnámi og notaðar til þess að bæta húsakost menntaskólans. Það er lóð nr. 7 við Bókhlöðustíg og lóð nr. 2 C við Amtmannsstíg, sem er áföst við lóð nr. 7 við Bókhlöðustig, og 4 A við Amtmannsstig. Samkvæmt þessu verða þær lóðir, sem menntaskólinn þannig eignast, þannig settar, að þær liggja sumpart við Bókhlöðustíg og sumpart við Amtmannsstíg. En svo kemur inn í þessar lóðir ríkisins eins og eyja lóð við K.F.U.M. og enn fremur lóðin nr. 2 við Amtmannsstíg. Mér skilst, að meiningin með þessu öllu sé að reisa leikfimihús fyrir menntaskólann, væntanlega á lóðinni nr. 4 við Amtmannsstíg. Nú er þess að geta, að alveg nýlega hefur verið varið stórfé til að endurbæta og jafnvel endurbyggja hið gamla leikfimihús skólans. Nú er ráðgert, að þetta hús skuli hverfa, en þar og á lóðinni nr. 7 við Bókhlöðustíg á að rísa upp ný bygging, sem mér skilst, að sé hugsuð sem liður í framtíðarbyggingu fyrir menntaskólann. Ég er sannfærður um, að þetta verður klastur eitt. Það verður ákaflega óeðlileg skipun, a.m.k. á menntaskóla, þegar búið er að láta hann mynda hálfhring utan um húseign og lóð K.F.U.M. og húseignina og lóðina á Amtmannsstig 2. Sannleikurinn er sá, að ef á að hafa menntaskólann áfram þar, sem hann er, þá nægir ekki að taka þessar lóðir, sem hér um ræðir, honum til handa, það verður einnig að taka lóð K.F. U.M. og Amtmannsstíg 2 og loks 3–4 lóðir upp við Þingholtsstræti. Sem sé, eigi menntaskólinn að vera áfram á sama stað, þarf hann að fá allan reitinn milli Bókhlöðustígs, Þingholtsstrætis, Amtmannsstigs og Lækjargötu. Hér er sem sé verið að stiga hálft spor, kákspor, sem áreiðanlega verður mjög dýrt. Ég held, að hyggilegast væri að hverfa nú þegar að því að byggja menntaskólasetur á öðrum stað. Mætti nota þetta gamla hús á meðan, og þegar því væri lokið, gæti ef til vill verið þörf fyrir það enn um sinn. En það segi ég og bið hv. þm. að athuga vel, að það er ekki framtíðarlausn í okkar menntaskólamálum að byggja aðalmenntaskóla landsins hús inni í miðbænum, inni í væntanlegu verzlunarhverfi á lóð, þar sem gert er ráð fyrir 6–10 hæða byggingum, þar sem álitið er, að skólar eigi ekki að vera hærri en tvær hæðir eða í mesta lagi þrjár. Þessi staður er á gatnamótum, þar sem verður mjög mikil umferð. Ég verð að biðja hv. þm. að hafa í hyggju, að það er ákveðið að breikka Lækjargötu mjög mikið, svo að hún verði ein af breiðustu götum bæjarins eða sú breiðasta, sem nú er hugsað um, og er sennilegt, að horfið verði að þeirri framkvæmd þegar á þessu ári. Þetta þýðir það, að mjög veruleg sneið verður tekin af reitnum framan við menntaskólann. Lækjargata á að tvöfaldast að breidd eða meir, líklega um það bil þrefaldast. Þetta þýðir það, að um það bil tvöföld breidd Lækjargötunnar verður tekin neðan af menntaskólatúninu. Þá er einnig ráð fyrir því gert, að Amtmannsstígur verði tengdur Kirkjustræti og Túngötu og framlengdur við Skólavörðustíg og áfram inn á Grettisgötu. M.ö.o., eftir því sem ráð er fyrir gert í bæjarskipulaginu, munu Amtmannsstígur og Lækjargata verða meðal hinna umferðarmestu gatna í bænum. Og það ættu allir menn að sjá, sem eitthvað hugsa um skipulag bæjarins, að á slíkum stað á ekki að byggja menntaskólahús. Á slíkum stað á að byggja stórhýsi, sem til alls annars eru betur fallin en fyrir skóla. Ég vil ekki eyða tíma d. til að fara inn á fleiri rök. Ég get sem sé vel fallizt á, að ríkisstj. fái heimild til þess að kaupa lóðir á þessum stað, en ekki endilega í því augnamiði að reisa þar menntaskóla. Ég tel tvímælalaust, að þar eigi að rísa upp byggingar, og fer mjög vel á því, að það séu opinberar byggingar ríkisins. En hverjar sem þær verða, þá þarf að bæta við þær lóðir, sem ríkið á þar nú, og miklu meiru en því, sem hér á að gefa heimild til að kaupa. Ég tel, að ríkið ætti að eiga lóðirnar allt upp að Þingholtsstræti, en ekki fyrir skólahús, heldur fyrir aðrar opinberar byggingar, sem eftir eðli sínu eiga að vera í miðbænum við aðalumferðargötu og eiga að vera háreistar byggingar.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Ed. Það er borið fram til þess að fullnægja skuldbindingum, sem gerðar voru við bátaútvegsmenn í vetur. Ég ætla ekki að ræða málið efnislega nú, því að ég tel heppilegra, að sjútvn. fjalli um það fyrst. Án frekari formála óska ég, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég mun eiga hérna brtt. Ég hef rætt ýtarlega við 2. umr. málsins um almennu hliðina á þessu máli og mun því ekki gera hana að neinu sérstöku umtalsefni að sinni, heldur vil ég víkja nokkrum orðum sérstaklega að atriðum, sem ég flyt brtt. við. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 710, við 3. gr. frv., um það, að á eftir orðunum „samþykki Alþingis“ bætist: og einvörðungu til greiðslu á innlendum kostnaði við framkvæmdir, sem um ræðir í 2. gr. þessara laga. - Ég skal nú skýra það, hvernig á þessu stendur. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að þetta framlag án endurgjalds sé notað til kaupa á efnavörum, vélum og tækjum til framkvæmda, og að svo miklu leyti sem það er ekki notað til kaupa á þessum vörum, þá skal leggja jafnvirði þeirra í erlendum gjaldeyri til hliðar til kaupa á þessum vörum. M.ö.o., með 2. gr. er bundin notkun framlagsins í erlendri mynt við kaup á þessum atvinnutækjum. Í 3. gr. hins vegar skuldbindur ríkisstj. sig til að leggja jafnvirði framlagsins til hliðar og ráðstafa því ekki nema með samþykki Alþ. Nú las ég upp við 2. umr. eða skýrði frá, hvaða skilyrði það væru, sem Bandaríkjastjórn setti í sambandi við Ísland viðvíkjandi notkun þessa fjár. Þar var talið fyrst, að gerðar yrðu ráðstafanir til að efla og viðhalda öryggi í peningamálum Íslands. Það er vitanlegt, að íslenzka ríkisstj. getur ekki ráðstafað þessu fé án þess að fá til þess samþykki Bandaríkjastj. Hún verður að gera till. um það til hennar og fá samþykki hennar. Nú er það ákaflega þýðingarmikið mál fyrir þingið, hvernig þessu fé er ráðstafað, við skulum segja, hvort þessu fé er ráðstafað til þess að auka möguleika á að hagnýta þau tæki, sem keypt eru til landsins, sem sé til nýsköpunar atvinnulífsins, eða hvort gerðar eru ráðstafanir vegna gengismála eða til að borga skuldir við Landsbankann. Í 4. kafla, 6. gr. samningsins við Bandaríkin frá 3. júlí 1948 er talað um, að Bandaríkjastj. mundi taka til athugunar að minnka skuldir við Landsbankann. Nú býst ég við, að þessir samningar, sem ríkisstj. kemur til með að eiga um þetta mál við ríkisstj. Bandaríkjanna, fari fram milli þessara stjórna og síðan verði Alþingi spurt á eftir, þannig að stj. væri búin að semja um þetta, en það yrði aðeins formlega, sem þingið samþ. á eftir, enda getur stj. skaffað sér það með bráðabirgðalögum. Ég álít því, að þingið eigi nú við samþykkt þessa frv. að láta sína skoðun í ljós, hvernig verja eigi þessu fé, sem lagt er á þennan reikning. Ég spurði við 2. umr. þessa máls hæstv. viðskmrh. að því tvisvar sinnum, hvort Landsbankinn hefði gert nokkra kröfu til þess eða mælzt til þess við stj., að hann fengi það fé, sem lagt yrði á þennan sérstaka reikning, til umráða eða það yrði notað til að greiða skuldir ríkisins við bankann. Hæstv. viðskmrh. neitaði þessu. Ég er hins vegar ákaflega hræddur um, að svona kröfur muni koma fram frá bankanum, og vil ég leyfa mér einu sinni enn að spyrja hæstv. viðskmrh., hvort hann hafi ekki neina ástæðu til að óttast það líka. Við höfum orðið varir við það undanfarið, að Landsbankinn hefur sótt ákaflega hart á að fá það fé, sem ríkissjóður hefur getað fengið með álögum á fólkið, t.d. hafa allir happdrættispeningarnir farið til að greiða niður skuldir við bankann. Ég er því hræddur um, að þegar maður er kominn út úr þinginu, muni endurtaka sig sú saga, að ríkisstj., sem á í erfiðleikum, eins og margar aðrar ríkisstjórnir, sem þurfa að sækja til bankanna, verði að sæta þar slíkri meðferð. að bankinn setji henni afarkosti, knýi stj. til að svo og svo miklu leyti að nota það fé, sem tekst að pína út úr almenningi, til niðurgreiðslna við bankann. Ég vil nefna eitt dæmi, sem sýnir, hvað þetta þýðir, Sogsvirkjunina eða Laxárvirkjunina. Ríkisstj. ætlar að nota þessa dollara til að kaupa vélar og aðrar vörur til Sogsvirkjunarinnar. Vélarnar koma hingað og eru hér á hafnarbakkanum. Síðan vantar íslenzka peninga til að geta greitt vinnulaun við framkvæmd verksins. Það verður jafnvel erfiðara að fá þá peninga hjá bankanum en þann erlenda gjaldeyri, sem þarf til að greiða þær erlendu vörur. Ef Landsbankinn hefur þá aðstöðu, að hann getur sagt: Þessa peninga, sem þið leggið inn á sérstakan reikning í bankanum, vil ég fá upp í skuldir hjá mér, - þá er hugsanlegt, að hann geti knúið stj. til að gera þetta. En ef búið er að binda það, að ekki megi nota þetta fé til annars, en að greiða kostnað innanlands við þær framkvæmdir, sem á að vinna fyrir þetta framlag, þá getur ríkisstj. skírskotað til þess og sagt: Hér eru lög, sem binda hendur stj., svo að hún hefur ekki leyfi til að ráðstafa þessu fé til að borga skuldir við bankann. Ég veit, að ríkisstj. er oft milli tveggja elda í slíkum málum. Alþingi heimtar fjárframlög til ýmissa nytsamra framkvæmda í þjóðfélaginu. Landsbankinn stendur hins vegar með sína skuldareikninga í bókhaldinu og heimtar tölur borgaðar niður, meðan fólkið vantar peninga til að framkvæma nauðsynlegustu hluti í þjóðfélaginu. Ég vil lýsa yfir, að ég álít þessa pólitík, sem nú er rekin af bankanum, ef ég ætti að taka einhverja samlíkingu, eins og mannfórnir á altari skurðgoðs í gamla daga, vegna þess að menn halda, að það sé hægt að blíðka goðið, svo framarlega sem útkoman á pappírnum er góð. Bankastjórarnir virðast einhliða líta á afstöðu atvinnulífsins út frá því, hvernig hentar dálkum reikninga í Landsbankanum, þegar gert er upp þar. Við Íslendingar hefðum ekkert við það að gera, þó að Landsbankinn ætti 100 milljónir í skuldlausum eignum, ef atvinnulífið er meira og minna lamað. Ef bankinn hefur þá aðferð að sjúga peninga út úr atvinnuvegunum og láta þá liggja án þess að veita þá aftur, svo að atvinnuleysi skapist hjá verkamönnunum og lánsfjárleysi hjá atvinnurekendunum og ríkinu, þá er verið að dæla blóðinu úr þjóðarlíkamanum og veikja hann með þessu móti, til þess að töluleg útkoma bankans verði betri. Þetta er alger villukenning og röng hagfræði. Með þessari hóflausu innheimtu er verið að fórna afkomu almennings og kúska ríkið til að leggja álögur á fólkið til þess að geta borgað skuldir við Landsbankann. Bankinn á nú 85 millj. kr. í eigin fé. Það er ekkert sérstakt atriði fyrir rekstur þjóðarbúsins, að Landsbankinn sé ríkur. Aðalatriðið er að dæla nýju blóði í þjóðarlíkamann, til þess að hann sé hraustur, að allt sé í gangi í atvinnulífi landsmanna, hver maður hafi vinnu og þeir, sem eiga fé, vilji hætta því í atvinnurekstur, verksmiðjur, íbúðarhús eða annað slíkt, sem verður til að auðga þjóðfélagið og til að auðga atvinnulíf þjóðarinnar. Það er það, sem er aðalatriðið. Ég held því, að það sé alveg rétt að bæta því við 3. gr., að á eftir orðunum „samþykki Alþingis“ komi: og einvörðungu til greiðslu á innlendum kostnaði við framkvæmdir, sem um ræðir í 2. gr. þessara laga. Þar með er girt fyrir það fyrir fram af hálfu Alþingis, að hægt sé að nota þetta fé til að borga skuldir við Landsbankann. Ég vona, að hv. þm. skilji, hvað ég á hér við. Við verðum alltaf varir við það, ekki sízt þegar um er að ræða afgreiðslu fjárl., hvað mikill áhugi er hjá þm. fyrir því, að framkvæmdavaldið hafi til umráða fé til framkvæmda, sem þarf að vinna hér. Þá vil ég vekja athygli á því, að hér eru möguleikar, þótt ekki séu sérstaklega miklir, til að tryggja yfirráð stj. yfir, að slíkt fé fari til nauðsynlegra framkvæmda, en sé ekki notað til að greiða skuldir ríkisins við eina ríkisstofnun. Og þar sem þessi hugsun hjá mér er í samræmi við þá stefnu frv., að þetta fé verði notað til nauðsynlegra framkvæmda, þá vona ég, að brtt. mín verði samþ. Að öðru leyti, af því að ýtarlegar umr. fóru fram um þetta mál við 2. umr. og ég lýsti þar afstöðu minni og míns flokks, ætla ég ekki að endurtaka það nú. Andstaða mín gegn frv. er óbreytt, en þó vil ég freista að fá þessa breyt. gerða á málinu.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja hér langar umr. við hv. 2. þm. Reykv. um þessa kenningu hans, en hér er fram komin brtt. frá honum á þskj. 710 í samræmi við þessa kenningu. Ég vil aðeins segja honum það, að bæði þessi ríkisstj., sem nú situr, og ég hygg flestar aðrar ríkisstjórnir hafa tekið þau lán, sem þau hafa tekið hjá bönkunum, með það fyrir augum að greiða þau aftur, en ekki með það fyrir augum að svíkjast um að borga þau. Svo getur það verið mál, sem þarf að athuga, hvort eigi að endurgreiða þessi lán á þennan hátt, með því að nota eitthvað af jafnvirðissjóðnum til þess eða taka það í fjárlög. Það er atriði, sem þarf að ræða og verður að ræða, þegar þar að kemur, og 3. gr. er sett til þess, að Alþingi ráði því, hvernig þessu fé er ráðstafað. Ef brtt. hv. þm. yrði samþ., þá þýðir það það, að ríkisstj. væri bannað að nota nokkuð af þessum sjóði til að grynna á skuldunum við bankann. Vissulega getur það komið til mála, að þetta fé verði ekki notað þannig, en það getur líka komið til mála, að það verði notað til þess, allt eftir því, sem hagkvæmast þykir, þegar ákvörðun er tekin um það, en ekkert af þessu fer fram hjá þinginu. Til þess er 3. gr., að engar ráðstafanir verði gerðar, nema það hafi áður verið borið undir Alþingi. Ef þessi brtt., sem hv. þm. ber fram, yrði samþ., þá væri búið að taka ákvörðun um, að sjóðurinn yrði aðeins notaður eins og hann leggur til, en útilokað, að hann yrði notaður til annars, og þá þyrfti ekki að bera málið undir þingið, því að þá hefur ákvörðunin verið tekin. Þegar af þeirri ástæðu finnst mér, að brtt. ætti að orðast öðruvísi. Ef hún er samþ., þá er búið að ráðstafa sjóðnum, ákveðið, að hann yrði notaður til að greiða innlendan kostnað, sem af stofnun þessara fyrirtækja leiðir, sem í 2. gr. segir, og þá virðist mér, að ekki þyrfti að bera málið undir samþykki Alþingis á ný. Þetta liggur ekki svo ljóst fyrir í augnablikinu. Ég, og ég ætla stj. öll, vil hafa opið, til hvers jafnvirðissjóðnum er varið, hvort hann verður að einhverju leyti notaður til að greiða skuldir og að einhverju leyti til þess, sem hv. 2. þm. Reykv. vill verja honum öllum til, eða jafnvel á annan hátt. Um þetta verður að hafa samkomulag, og það verður á sínum tíma borið undir Alþingi og þess vegna engin ástæða til að taka fyrir fram ákvörðun um það, eins og hv. þm. vill vera láta samkvæmt sinni till. Hvað viðvíkur hjátrú á bókhaldsútkomu Landsbankans og að það sé hrein vitleysa að kúska fólkið til að greiða skuldir við bankann, þá mætti ræða um það langt mál. Ég skal ekki gera það að þessu sinni, mér finnst það ekki eiga heima hér. Hingað til hefur þeirri reglu verið fylgt að reyna að borga fé, sem fengið er að láni. Ef ríkið á að byrja á að breyta þar til og borga ekki og aðrir þá væntanlega koma þar á eftir, þá þýðir það algera stefnubreytingu í þessum málum, sem yrði þá að gera alveg sérstakar ráðstafanir í sambandi við. Það er ekki rétt, að bankinn tregðist við að lána fé, sem hann hefur til umráða. Hann hefur þegar í útlánum miklu meira en nemur sparifé og hefur orðið að taka stór lán hjá seðlabankanum til þess. Það er því ekki rétt, að bankinn hafi dregið að sér höndina um lánveitingar. Spurningin er fremur, hvort ekki hafi frekar verið farið of langt, en of stutt. Að öðru leyti þykist ég ekki þurfa að ræða þetta frekar. Ég þykist líka hafa gert grein fyrir málinu í heild. Ég vil aðeins undirstrika það, að ég tel ekki æskilegt, að við þessar umr. sé slegið fastri einhliða notkun jafnvirðissjóðsins, og sé þá ekki, hvað málið ætti að gera inn í þingið aftur. Þá er búið að ráðstafa sjóðnum, og þyrfti ekki um það að tala meir. Þetta vil ég, að sé athugað, en engu slegið föstu fyrr en sú athugun hefur farið fram.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð um þetta mál, áður en það hlýtur afgreiðslu þessarar d. Þegar Marshalláætlunin var til umr. hér á þingi á síðasta hausti, gerði ég allýtarlega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég lýsti því þá yfir, að ég væri algerlega fylgjandi Marshalláætluninni og framkvæmd hennar og einnið aðild Íslands að þessari áætlun. Ég taldi, að rökin fyrir því, að Ísland ætti að gerast aðili að þessari alþjóðasamvinnu, væru þau, að Ísland gæti með því móti, eins og reynslan hefur síðan sýnt, fengið aðstöðu til að selja afurðir sínar fyrir dollara og einnig til að fá ýmsar innflutningsvörur, sem annars væri erfitt að fá, og enn fremur ef til vill hagkvæm lán til nauðsynlegra og arðbærra framkvæmda innanlands. Hefur þegar komið í ljós, að öll þessi rök hafa staðizt. Ég lýsti því einnig, að ég teldi, að aðild Íslands að Marshallsamvinnunni ætti ekki að verða til þess, að flutt yrði hingað til lands meira af neyzluvörum eða hráefnum í neyzluvörur en ella mundi verða, m.ö.o., að aðild okkar mætti ekki verða til þess að halda uppi í landinu neyzlu, sem að öðrum kosti hefði ekki átt sér stað. Enn fremur lét ég þess getið, og sama gerðu margir aðrir hv. þm., - að það væri óæskilegt, að til þess kæmi, að Ísland tæki við fjárframlagi án endurgjalds, sökum þess að hagur okkar í stríðinu hefði að mörgu leyti verið öðruvísi en flestra annarra þátttökuþjóða, Íslendingar hefðu hagnazt á stríðsárunum, andstætt því sem var um flestar aðrar þjóðir, þar sem þær hefðu orðið fyrir geysilegu tjóni sökum beinnar og óbeinnar þátttöku í stríðinu. Það var því skoðun mín og margra annarra, að Marshalláætlunin ætti ekki að verða til aukinnar neyzlu innanlands, heldur ætti eingöngu að nota þetta fé til uppbyggingar atvinnulífs landsmanna og meira að segja til uppbyggingar, sem ekki hefði verið ráðizt í að öðrum kosti. Nú hefur hins vegar komið í ljós, sem raunar mátti vita fyrir, að ýmsar neyzluvörur, sem óhjákvæmilegt var að flytja til landsins, hafa ekki verið fáanlegar annars staðar, en í Vesturheimi og ekki hægt að afla þeirra á annan hátt ,en sem lið í Marshallkerfinu. Ef þessar neyzluvörur hefðu verið fluttar inn sem liður í Marshalláætluninni, án þess að nokkrar aðrar ráðstafanir hefðu verið gerðar, hefði það verið brot gegn því grundvallaratriði, sem ég taldi skipta miklu máli, að aðild að Marshalláætluninni yrði ekki til að auka neyzlu innanlands. En eins og þetta frv. ber með sér, er einmitt tilætlunin, að tillit verði tekið til þess á þann hátt, að ef veitt er viðtaka framlagi án endurgjalds og það fé notað til þess að flytja inn neyzluvörur, þá sé skylt að leggja til hliðar í öðrum gjaldeyri samsvarandi upphæð, og nota hana til kaupa á vélum, tækjum og efnivörum til framkvæmda. Auðvitað gildir einu máli, hvaða gjaldeyrir er notaður til að kaupa þessi framleiðslutæki og efnivörur. Það brýtur ekki þessa meginreglu, sem ég gat um, ef jafnvirði þessara dollara er notað eingöngu til að afla framleiðslutækja. Ég geri einnig ráð fyrir, að lán verði ekki tekið til að kaupa neyzluvörur, enda hefur þingið það í hendi sér að láta ekki til þess koma, því að lán er ekki hægt að taka án samþykkis Alþingis. Mig langar og til að vekja sérstaka athygli á einu atriði, Í gildandi l. um fjárhagsráð er það ákvæði, að leggja skuli árlega til hliðar af útflutningstekjum landsmanna 15% og að af því fé skuli verja til kaupa á framleiðslutækjum og annarrar nýbyggingar atvinnulífsins. Þrátt fyrir samþykkt þessa frv. verða ákvæði fjárhagsráðslaganna auðvitað í gildi áfram. Ég vil í þessu sambandi leggja sérstaka áherzlu á, að þetta fé, sem lagt verður til hliðar í öðrum gjaldeyri en dollurum, vegna þess að Íslendingar fá dollara sem líð í Marshalláætluninni, verði ekki notað til að kaupa framleiðslutæki, sem hefði verið hægt að afla með þeim 15% af útflutningstekjum, sem á að leggja til hliðar í erlendum gjaldeyri til slíkra nota samkvæmt fjárhagsráðslögunum. Ég geng m.ö.o. út frá því sem sjálfsögðu, að þessi framlög, sem fást til að kaupa atvinnutæki í sambandi við Marshalláætlunina, verði ekki til þess, að dregið verði úr kaupum á framleiðslutækjum af venjulegu útflutningsandvirði, enda væri það ekki hægt, meðan l. um fjárhagsráð eru enn í fullu gildi. Ég legg sérstaka áherzlu á, að það verði haldið áfram að verja 15% a.m.k. af útflutningsverðmæti landsmanna til að kaupa nýbyggingartæki og efnivörur, en það, er fæst sem óafturkræft framlag í sambandi við Marshalláætlunina til að kaupa framleiðslutæki, verði til viðbótar þessum 15%, sem verja á í slíku skyni samkvæmt fjárhagsráðslögunum, og það er í trausti þess, að framkvæmdin verði þannig, að ég fylgi þessu frv. Ég geri mér auðvitað ljóst, að sé efnt til fjárfestingar innanlands fyrir framlög erlendis frá, þá veldur það aukinni neyzluþörf í landinu og kallar á nýjan innflutning neyzluvöru. Ég hef ekki á móti slíkum neyzluvöruinnflutningi. Hann er eðlileg afleiðing af þeirri tekjumyndun, sem hlýzt af fjárfestingunni. Það, sem ég er andvígur, er, að hin erlendu framlög verði að einhverju leyti beint og þegar í stað notuð til neyzluaukningar. Það kann að mega segja, að ýmsar aðrar þjóðir ættu meiri siðferðilegan rétt til slíkra framlaga með tilliti til ástæðna okkar og þeirra á stríðsárunum, en því er þó ekki að leyna, að efnahagsástæður okkar eru mjög erfiðar nú, og þegar það er haft í huga, að tilætlunin er að verja aðstoðinni í fyrirtæki, sem eru mjög nauðsynleg fyrir efnahagslíf Íslendinga í nútíð og framtíð og raunar einnig fyrir efnahagssamvinnu Norðvestur-Evrópu, þá væri það mjög mikill ábyrgðarhluti að neita að veita þessu fé viðtöku. Vissulega hefði verið æskilegast, að þróun efnahagsmála þjóðarinnar hefði verið þannig, að við hefðum átt hægt með að komast af án slíkra framlaga. Ástandið er hins vegar þannig, að svo er ekki. Það er þó bót í máli, að þessu fé verður einungis varið í fyrirtæki, sem miða að því að efla atvinnulífið, fyrirtæki, sem engar líkur eru til, að kæmust upp að öðrum kosti. Þess vegna mun ég greiða atkv. með þessu frv. Ég legg þó enn á það höfuðáherzlu, að aðild okkar að þessari efnahagssamvinnu verði ekki til þess, að hér verði haldið uppi neyzlu, sem ekki hefði átt sér stað að öðrum kosti, en ég tel það tryggt með þessu frv., að svo verði ekki. Meðan svo er, að aðstoðinni er einvörðungu varið til fyrirtækja, sem nauðsynleg eru atvinnulífi okkar og efnahagssamvinnu Norðvestur-Evrópu, þá er það skoðun mín, að rétt sé og skynsamlegt að halda áfram þátttöku í þessari samvinnu. Ég tel það alrangt að telja okkur Íslendinga styrkþega, þótt við tökum þátt í þessari samvinnu. Slíkt mætti segja, ef við notuðum það framlag, sem við fáum, til neyzlu, en meðan því er einungis varið til nauðsynlegra fyrirtækja, sem næstum óhjákvæmilegt væri að koma upp að öðrum kosti, þá tel ég slík ummæli óviðeigandi og óverjandi að hverfa frá aðild í þessu þjóðasamstarfi.



Herra forseti. Nokkur ágreiningur varð um þetta mál í fjhn. Meiri hl. n. hefur lagt til, að frv. verði samþ., en minni hl., hv. 2. þm. Reykv., hefur lagt til, að það verði fellt, og gefið þar um sérstakt nál., og segir þar, að þetta frv. misbjóði virðingu þjóðarinnar. Ég vil nú leyfa mér að benda á ýmsar hliðar á málinu. Sumar nágrannaþjóðir okkar hafa þegar hlotið mikla aðstoð frá þessari endurreisnarstofnun, einkum þær, sem urðu fyrir miklu tjóni í styrjöldinni, en þótt oft sé talað um það, að við Íslendingar höfum grætt á stríðinu, þá ber á það að lita, að við urðum þá fyrir mjög miklu tjóni á skipum og mönnum, og ég er ekki viss um, að tjón Íslendinga hafi verið minna hlutfallslega en ýmissa annarra þjóða, sem taka þátt í þessari efnahagssamvinnu og hljóta aðstoð samkv. Marshallsamningnum. Að vísu er það svo, að við fengum mikla peninga í sambandi við dvöl útlendinga hér á stríðsárunum, en sú dvöl útlendinga hér hafði einnig sínar skuggahliðar, og hæpið er, ef hægt væri að gera þann reikning upp tölulega, sem raunar er ómögulegt, að útkoman yrði sú, að Íslendingar hefðu haft hagnað af þessu. Ég tel því skoðun hv. 2. þm. Reykv. allt of einhliða og dóm hans langt frá því að vera óvefengjanlegan. En ég tek undir orð hv. 4. þm. Reykv. um það, að þrátt fyrir þá aðstoð, sem Íslendingar fá samkv. Marshallsamningnum, þá megi ekki láta hjá líða að verja hæfilegum hluta af útflutningsverðmæti þjóðarinnar til kaupa á vélum og tækjum til nýbygginga í atvinnulífinu, enda er svo fyrir mælt í l. um fjárhagsráð, að leggja skuli vissan hundraðshluta til hliðar í þessu skyni, og þau l. eru auðvitað í fullu gildi þrátt fyrir þessa aðstoð frá Marshallstofnuninni. Hv. 2. þm. Reykv. hélt hér ræðu áðan. Það er einkennilegt um jafngreindan mann, að alltaf þegar hann talar um Landsbankann, þá talar hann óráð, eins og menn með mikla hitasótt. Nú er það vitað, að ríkissjóður hefur fengið stór lán hjá Landsbankanum, svo að það er jafnvel talíð um of og óhollt fyrir okkar fjármálalíf, en það virðist hv. 2. þm. Reykv. áhyggjuefni, ef lán þessi verða endurgreidd. Samkv. þessum ótta hv. þm. um það, að Landsbankanum verði endurgreitt, þá mætti álykta sem svo, að fyrst það væri glapræði að borga þær skuldir, sem þegar er til stofnað, þá ætti ekkert að gera til, þótt aukið væri við þær, því að hagur Landsbankans virðist ekki skipta máli að dómi hv. þm., og kannske er þetta lausnin á fjárhagsvandamálum okkar, og þá getum við sparað okkur mikil hellabrot um fjármálin, losnað við að hækka skatta og tolla og hækkað samt sem áður framlög til verklegra framkvæmda eins og hvern og einn langar til og látið bara Landsbankann lána út á allt saman. Þetta virðist vera kjarninn í kenningu hv. 2. þm. Reykv., og kannske er það lausnin að gera þetta og ganga svo heim af þingi.



Herra forseti. Ég ræddi nokkuð við 2. umr. og nú áðan um það, að ég væri hræddur um, að Landsbankinn mundi gera kröfur til að fá upp í skuldir eitthvað af því fé, sem yrði til hliðar vegna hins óafturkræfa framlags samkv. Marshallaðstoðinni. Hæstv. viðskmrh. sagði um þetta, að ríkissjóður hefði ekki tekið lán hjá Landsbankanum með annað fyrir augum en greiða þau aftur og ef svikizt væri um það, þá mundu einstaklingar þjóðarinnar telja, að skapað væri fordæmi og sigla í kjölfar ríkissjóðs. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að Landsbankinn er eign ríkisins, stofnaður samkv. l. frá Alþingi í þeim eina tilgangi að sjá um, að atvinnulíf Íslendinga geti gengið sem bezt. Landsbankinn er engin gróðastofnun, heldur er seðlabankinn að sínu leyti eign ríkisins eins og ríkissjóður, og stjórn hans á að hafa það eitt sjónarmið, að atvinnuvegir þjóðarinnar geti staðið í eins miklum blóma og hægt er á hverjum tíma. Ef bankinn væri í einstaklingseign, væri skiljanlegt, að hann væri rekinn frá öðrum sjónarmiðum. Þá væri eðlilegt, að stjórnendur hans vildu geta bent á sem mestan arð af rekstrinum og lagt sem mest til hliðar. En það, sem Alþingi heimtar af Landsbankanum, er það, að hann sýni blómlegt atvinnulíf, sýni að öll fyrirtæki, sem rekin eru í þágu þjóðarinnar, gangi vel og að allt vinnuafl sé hagnýtt til hlítar og á sem skynsamlegastan hátt. Þess vegna er það alveg óhjákvæmilegt, að við lítum á seðlabankann öðrum augum, en á hvert annað hlutafélag, en bankastjórar hans og fjöldi hv. þm. virðist líta á hann sem prívatbanka, sem reka eigi með hag bankans fyrir augum, en ekki hag þjóðarinnar. Ef hitt á að ráða, hvað bankinn geti grætt mikið á ári, þá er það skammsýnt sjónarmið. Hitt er það, að þau takmörk, sem bankanum eru sett, mega ekki fara út í öfgar, eins og hv. þm. V-Húnv. virtist gleðjast yfir, ef létta mætti af öllu stjórnarliðinu öllum áhyggjum fjármálaöngþveitisins, svo að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. gætu farið heim til sín frá öllu vafstrinu og vísað á Landsbankann. En þau takmörk, sem ber að setja útlánastarfsemi Landsbankans, eru fullnýting alls vinnuafls þjóðarinnar við skynsamlegan og arðbæran atvinnurekstur. Það er á valdi Landsbankans að hafa lánsfjárþensluna svo mikla, að allt vinnuafl þjóðarinnar sé nýtt til fulls, og það vita allir, sem til þekkja, að þegar hefur átt að koma á sósíalisma í kapítalistísku þjóðfélagi, þá er það stræka fjármagnsins, sem hefur eyðilagt slíkar tilraunir. Þannig fór í Englandi á tímum verkamannastjórnarinnar 1930-31 og sömuleiðis í Frakklandi, þegar franski bankinn strækaði á Blumstjórnina 1936. Þegar stjórnir ætla að framkvæma áætlunarbúskap, þá þurfa þær að hafa algert vald yfir fjármagninu, en þá strandar venjulega á seðlabankanum, hvort sem hann er í eigu einstaklinga eða undir stjórn þeirra manna, sem reka ríkisbankann með gróðasjónarmið fyrir augum. Ríkið á Landsbankann og ætti að geta ráðið lánsfjárpólitík hans, og hún ætti vitanlega að vera í samræmi við vilja Alþingis. Það er skrípaleikur einn að tala um það að gera áætlanir um uppbyggingu atvinnulífsins, ef ekki er jafnframt knúinn fram sami viljinn í seðlabankanum. Þegar ríkið tekur lán hjá Landsbankanum, þá á auðvitað að borga þau aftur, en hve ört þau eru greidd, verður að fara eftir því, hver þörfin á framkvæmdum í atvinnulífinu er á hverjum tíma. Okkar þjóðfélag þarf á miklu lánsfé að halda, vegna þess að landið er minna byggt og minna á því gert en víðast hvar annars staðar. Þess vegna þurfum við mun meira lánsfé en aðrar þjóðir, sem eiga mörg hundruð ára gamlar byggingar og búa í löndum, sem eru byggð og ræktuð að miklu eða mestu leyti, og því verðum við að gera þá sérstöku kröfu til Landsbankans, að, hann reki sína pólitík þannig, að hægt sé að vinna að ræktun og byggingu landsins, og sé lánastarfsemi hans aðeins takmörkuð við það, að allt vinnuafl sé hagnýtt. Ef farið er með seðlaútgáfu og lánsfjárstarfsemi út yfir þau takmörk, þá skapast „inflation“ og efnahagsvandræði. En það dugir ekki, að Landsbankanum sé stjórnað með jafníhaldssöm sjónarmið fyrir augum og bönkum hinna þrautræktuðu og byggðu landa Vestur-Evrópu, t.d. Englands, þar sem 4/5 landsins er byggt, því að við þurfum aðra pólitík til þess að byggja upp okkar land, og ef bankastjórar Landsbankans skilja ekki þetta, þá eru þeir ekki færir um að veita atvinnulífinu þá hjálp, sem það þarf, og raunar hafa þeir oft sýnt sig ófæra um það. Það er ekki meining mín, að ríkissjóður svíkist um að borga Landsbankanum sínar skuldir, en ég geri þá kröfu og vil láta tryggja það, að bankinn sé rekinn með hagsmuni alþjóðar fyrir augum. Hitt er svo ekkert einsdæmi, að ríkið skuldi ríkisbankanum, eins og t.d. sænska ríkið, sem skuldar svo og svo mikið sínum banka, en þar er bara svo um hnútana búið, að sænska stj. hefur algert vald á seðlabankanum og getur lagt fyrir hann, hvaða stefnu hann eigi að fylgja í fjármálum. Það er alger misskilningur, ef menn halda, að bankastjórar Landsbankans séu þeir herrar, sem eigi að ráða fjármálastefnunni innanlands. Þar á Alþingi að ráða, og það er Alþingi, sem búið hefur bankann til. Ég legg áherzlu á það, að ég vil ekki, að ríkissjóður svikist um að borga sínar skuldir, en ég vil, að það sé fullkomlega á valdi ríkisstj., hve ört hann greiðir skuldirnar niður, og láti ekki Landsbankann hindra þýðingarmiklar framkvæmdir, eins og hann hefur gert. Ég veit, að Landsbankinn hefur lengi hindrað, að fé fengist til Sogsvirkjunarinnar, og það þýðir, að fjöldi fyrirtækja getur ekki verið í fullum gangi og við þurfum að kaupa mikið af dieselmótorvélum, sem brenna olíu og benzíni, svo að þetta kostar allt mikinn erlendan gjaldeyri, og ég veit, að ef þessari stefnu verður haldið áfram, sem nú gengur svo langt, að þegar er búið að skapa atvinnuleysi, þá verður þessi hraða niðurgreiðsla, sem Landsbankinn heimtar á skuldum, til þess að rýra enn afkomu þjóðarinnar, þannig að tekjur hennar minnka og þar af leiðandi verður tekjuskatturinn til ríkissjóðs minni, og þá er gripið til þess að binda vísitöluna, hækka benzínskattinn og fella niður kjötuppbótina. Hæstv. viðskmrh. minntist á, að óþarfi væri að bera þetta mál aftur undir þingið, ef mín brtt. yrði samþ. Þetta er ekki að öllu leyti rétt, því að samkv. minni brtt. á Alþingi nú aðeins að ákveða höfuðstefnuna. Hins vegar á svo Alþingi eftir að samþ. ráðstafanirnar í hverju einstöku tilfelli. Þá sagði hæstv. ráðh. eitt, sem ég vildi gera athugasemd við. Hann sagði, að engar ráðstafanir yrðu gerðar með það fé, sem á að leggja til hliðar, nema það verði áður borið undir Alþingi. Skildi ég þetta þannig, að hæstv. ráðh. vildi segja, að Landsbankanum yrði ekki greitt þetta, nema áður væri þetta borið undir Alþingi, en það er bara að ekki verði búið að ákveða þetta allt á bak við, áður en það er lagt fyrir Alþingi, og hægt er að gefa út bráðabirgðalög, sem eyðileggja það ákvæði, sem á að tryggja Alþingi umráð þessa fjár. Þá verð ég að segja það, að svo framarlega sem sjónarmið hæstv. viðskmrh. og hv. þm. V-Húnv. ætti að gilda, þá nær það ekki neinni átt, að ríkið taki ekki gróðann af rekstri Landsbankans. Ef bankastjórarnir og hv. þm. álíta, að reka beri Landsbankann sem gróðafyrirtæki, þá verður ríkið auðvitað að taka gróðann af rekstri hans. Landsbankinn hafði þannig um 40–50 millj. kr. gróða á þremur árum. Ef það á að fara að líta á hann sem einhverja prívatstofnun, þá er engin ástæða til að leggja ekki á hann skatta sem slíkan, svo drjúg mjólkurkýr sem hann mundi vera með slíkan ofsagróða. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, þarf ég þá ekki að segja meira, en það vil ég segja við hv. þm., sem kvarta undan því, að erfitt sé að fá fé til framkvæmda í kjördæmum þeirra, að ef þeir vilja, að fé sé fyrir hendi, svo að þeir geti fengið lán til slíkra framkvæmda, þá er betra fyrir þá að setja undir þennan leka, svo að það, sem ríkið kúskar inn af fé frá almenningi, verði ekki fyrst og fremst látíð í hít Landsbankans, heldur veitt út í atvinnulífið: Ef þeir vilja þannig efla lánsmöguleikana, þá hafa þeir tækifæri til þess nú með því að greiða atkvæði með brtt. minni. Það hefði verið unnt að verja happdrættispeningunum þannig að einhverju leyti, ef skilninginn á þessu hefði ekki skort; en það fékkst ekki, og menn ganga atvinnulausir í þess stað, og ekkert er aðhafzt. Hinu raunverulega verðmæti þjóðarinnar, vinnukraftinum, er fórnað á altari þessa skurðgoðs í fjármálalífinu, - því að þetta er skurðgoðadýrkun og hún dýr, þar sem menn eru hindraðir í hinum þjóðnauðsynlegustu framkvæmdum vegna tignunar á rammskakkri lánsfjárpólitík. Hv. 4. þm. Reykv. talaði nokkur orð um afstöðu sína til Marshallsamningsins. Ég hafði ekki farið út í hina almennu afstöðu til Marshallsamningsins vegna þess, hve ýtarlega ég ræddi það mál við 2. umr. Hv. 4. þm. Reykv. sá ekkert athugavert við að taka á móti framlögunum, ef þeim væri einungis varið eins og 2. gr. gerir ráð fyrir. Vissulega er betra að verja þeim eins og sagt er í 2. gr. en á einhvern annan hátt, en það haggar ekki því, að framlög þessi höfum við Íslendingar goldið dýru verði og munum gjalda. Það var ekki af neinum mannúðarhvötum, sem auðvald Bandaríkjanna kom Marshalláætluninni í framkvæmd, og það var engin tilviljun, að samningarnir um Atlantshafsbandalagið voru undirritaðir á ársafmæli Marshalláætlunarinnar. Atlantshafssamningarnir voru bein borgun á Marshallframlögunum. Og hafi einhver efazt um það hér á landi, þá gerðu Bandaríkjamenn okkur það eins ljóst og unnt var með því að tilkynna það öllum heimi, um leið og ráðherrarnir flugu vestur ósællar minningar, að við hefðum fengið 16 milljónir í gjafafé. Hitt skal svo viðurkennt, að það sýnir pólitískt sakleysi hv. 4. þm. Reykv., að hann hélt, að við kæmumst hjá endurgjaldinu, þótt við tækjum á móti framlögum. En betra hefði okkur verið að missa af þeim, en að þurfa að borga það, sem við höfum orðið að borga, - og vantar þó ekki, að við þurfum mikið að láta vinna í okkar landi, sem fé þarf til. En Ísland hefur ekki aðeins verið gert styrkþegi, heldur jafnvel mútuþegi. Hv. þm. V-Húnv. taldi, að við mættum skoða þetta fé sem nokkurs konar uppbót fyrir töp vegna stríðsins og hernámsins. En hinar fjárhagslegu bætur fengum við í gróða stríðsáranna, og hitt aftur á móti, sem við glötuðum í þjóðlegum verðmætum og sjálfstæði, það er svo fjarri því að það sé bætt með þessu gjafafé, að það er einmitt skert enn meir af þeim völdum. Vegna ummæla hv. þm. Húnv. vildi ég spyrja hann einnar spurningar. Setjum svo, að hann ætti tvær sparisjóðsbækur, aðra í Landsbankanum og hina í Búnaðarbankanum og innstæðuna í bókinni í Landsbankanum mætti hann ekki snerta, en aðeins nota það fé, sem hann lagði inn í hina bókina; en svo þyrfti hann að byggja sér hús, og rétt um sama leyti tæki hann allt úr bókinni í Búnaðarbankanum og legði inn í bókina í Landsbankanum - og svo héldi hann að sér höndum og segði: Hvaða dæmalaus vandræði. Ég þarf að byggja hús, en ég hef enga peninga til þess. - Er það nú ekki nákvæmlega sama sagan, sem á að gerast með milljónirnar, sem nú er ætlunin að ausa í Landsbankann? Vissulega. Þetta er nú svona einfalt, og ef menn gætu skoðað það þannig, væri afleiðingin skynsamleg fjármálastjórn. En ef við flækjum okkur í hvers konar aukaatriðum, fer ekki vel. Og ég er hissa á því, að sumir hv. þm. skuli enn vera haldnir þessu óráði um Landsbankann, eftir að það hefur sýnt sig, að við höfum orðið að taka ráðin af Landsbankanum til þess að geta framkvæmt stærstu atvinnubyltingu, sem orðið hefur í þjóðlífi okkar. Þrátt fyrir það er haldið áfram að tigna þetta skurðgoð og þjóðin beygð dýpra og dýpra niður í atvinnuleysi og fátækt, á meðan Landsbankinn græðir æ meir. Hvers virði eru 85 millj. kr. í Landsbankanum, ef þær hafa kostað það, að allar atvinnuframkvæmdir í landinu hafa stöðvazt?



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að Landsbankinn væri til þess að styrkja atvinnulífið fyrst og fremst. Segjum, að svo sé. En nú skuldar ríkið Landsbankanum tugi milljóna, og á meðan ríkið festir þannig fé bankans, hefur hann það ekki handbært til lána, og það verður þannig minna fé, sem hann getur veitt út í atvinnulífið. Nú flytur hv. þm. brtt. til að hindra, eins og hann segir, að fénu verði fleygt í hít Landsbankans, - till., sem hlýtur að skerða möguleika bankans til þess að veita fé út í atvinnulífið. Ég held nú, að hv. þm. ætti að taka þessa till. sína aftur og beita sér fyrir því, að þetta fé fari til Landsbankans, ef hann vill, að hann hafi einhverju fé að miðla. Mér virðist einsætt, að ekki sé heil brú í þessari röksemdafærslu hv. þm.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hv. þm. V-Húnv. skuli ekki hafa lesið brtt. mína, sem hann talar um. Um hvað hljóðar hún? Ríkissjóður fengi með því móti 16 millj. kr. til atvinnuframkvæmda, sem hv. þm. veit vel, að ríkið er í vandræðum með. En ef þær væru settar í Landsbankann, er engin trygging fyrir því, að þær kæmust út í atvinnulífið. Ríkið er stærsti atvinnuveitandi á Íslandi. Það vantar fé. Ef ríkissjóður fengi þessar 16 milljónir, gæti ríkið sett þær beint í framkvæmdir hvar sem er, t.d. í stórvirkjanir fallvatna, sem brýnust þörf er á. Hefur hv. þm. V-Húnv. trú á, að betra væri að borga þær fyrst inn í Landsbankann? Ég held, að hv. þm. ætti að lesa till. mína betur. Hún er um það, að þessum 16 millj. verði veitt beint út í atvinnulífið, svo að ekki þurfi að sækja þær til þess í greipar Landsbankavaldsins og tryggt sé, að þeim yrði varið t.d. til stórvirkjana, sem eru skilyrði fyrir því, að fjölmargir einstaklingar geti lagt út í sinn atvinnurekstur, sem bíður eftir því, að rafmagnsþörfinni sé fullnægt.



Ég er á annarri skoðun en hv. 2. þm. Reykv. um það, að ríkissjóður eigi að vera lánsstofnun, til þess eru bankarnir að mínu áliti. Og það er mikið fjármagn í landinu, sem mundi fara í framkvæmdir eins og þær, sem taldar eru í áliti meiri hl., þó að það kæmi ekki frá ríkissjóði.



Herra forseti. Frsm. fjhn. sagði mér, að hann gæti því miður ekki verið á fundi í dag, og þess vegna þykir mér rétt, áður en lengra er haldið með málið, að geta þess, að sú brtt., sem n. hefur komið sér saman um að flytja við frv., er gerð í samráði við ríkisstj., og mælir hún með þeirri brtt. - Frv. þessu fylgdi ég úr hlaði á sínum tíma með mörgum skýringum og sé ekki ástæðu til að endurtaka það við þessa umr. málsins né heldur að minnast á brtt., sem fyrir liggja á þskj. 690 og 691, fyrr en gerð hefur verið grein fyrir þeim af flm.



Ég flyt hér eina brtt. við þetta mál, á þskj. 690. Málið er búið að vera lengi hjá okkur í n., þó að þetta sé stjfrv., og er það sökum þess, að ríkisstj. mun þennan tíma hafa verið að semja við Breta um lán til þess að greiða togarana með, þ.e. að tryggja að geta fengið lengra lán en venjulegt útflutningslán til greiðslu á þessum 10 togurum, og þess vegna hefur þetta mál dregizt svona lengi í n., eða næstum 7 mánuði. Þær brtt., sem ég flyt, ganga út á tvennt. Í fyrsta lagi, að í stað þess að heimila ríkisstj. að kaupa allt að 10 togurum legg ég til, að þessi heimild sé hækkuð upp í að kaupa allt að 20 togara. Ástæðan til þess, að ég geri það, er sú, að ég álít nauðsynlegt að reyna að fá þetta marga togara til viðbótar við núverandi flota okkar, og er þetta ekki ný skoðun hjá mér. 1945, þegar þau lög, sem þetta frv. á nú að skapa viðauka við, voru til umræðu í Nd., lagði 6. þm. Reykv. (SigfS) til, að í stað þeirra 30 togara, sem þá var heimilað að kaupa, skyldi lagt til að kaupa allt að 50 togurum. En þá voru engir nema þm. Sósfl., sem vildu fylgja þessari till., svo að hún var felld þá. Það var slæmt, bæði vegna þess, að hefðum við samþ. 1945 að kaupa þá 20 togara til viðbótar við þá 30, sem keyptir voru í ágúst 1945, voru í fyrsta lagi nógir peningar til þess að kaupa þá togara erlendis, og auk þess hefðum við að öllum líkindum fengið þá á þessu ári, þannig að flotinn hefði þá verið kominn upp í 50 nýsköpunartogara í lok þessa árs. - Ég endurtók till. um þetta, þegar þessi ríkisstj. tók við völdum, en hún var líka felld. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt til, að henni verði gefin heimild til að bæta við 10 togurum, sem er út af fyrir sig gott, þó að betra hefði verið, að það hefði verið ákveðið fyrr, bæði vegna þess, að togararnir hefðu í fyrsta lagi verið ódýrari á þeim tíma, og í öðru lagi sökum hins, að hefðu togararnir verið keyptir fyrr, hefðu þeir verið komnir fyrr og þess vegna verið í gangi hjá okkur lengur og getað fært þjóðinni björg í bú. Þess vegna er það illa farið, að við skulum ekki hafa tekið þessa ákvörðun fyrr, að bæta þarna meiru við togaraflota okkar. Nú álit ég hins vegar, að jafnvel þótt erfitt kunni að verða með fjárhaginn og annað slíkt, geti það engu spillt, þótt ríkisstj. hafi heimild til þess að kaupa þessa togara. Ég get ekki séð, að þótt þarna standi „allt að 20 togara“, geti það verið að neinu leyti til hins lakara. Ríkisstj. hefur keypt 10, og þetta væri aðeins viljayfirlýsing um það frá Alþ., ef ríkisstj. gæti útvegað lán til slíks, að henni væri þá heimilt að kaupa meira. Ég held þess vegna, að hv. d. ætti að sýna áhuga sinn fyrir þessu máli, þó að hún hafi áður fellt svona till., og gefa ríkisstj. þessa heimild, jafnvel þótt erfitt kunni að verða í svipinn að nota hana. Nú er það svo, að þeir 10 nýju togarar, sem hér um ræðir, þegar þeir hefðu verið keyptir til viðbótar, mundu koma 1950–51, og væru þá alltaf úrræði með að selja það, sem eftir er af okkar gömlu - líklega 15 - togurum. Og ef þeir yrðu seldir, væri togaraflotinn, þegar þessir 10 kæmu til viðbótar, ekki nema 35–36 togarar. Ég held þess vegna, að það væri nauðsynlegt, að heimild væri fyrir hendi til að fylla upp í skarðið. Áformum við nú að selja þessa 15 gömlu togara og gerum ekki fleiri ráðstafanir og bíðum með að gefa slíka heimild, stöndum við uppi með færri togara að tölunni til árin 1950-51. Ég vil þess vegna leggja mikla áherzlu á, að d. geti gengið inn á að samþ. þessa till. mína. - Í samræmi við það að auka heimildina úr 10 togurum upp í 20 að því er töluna snertir, legg ég til, að gefin sé heimild til hækkunar að því er láníð snertir úr 30 millj. upp í 60 millj. En svo kemur þriðji liður brtt. minnar, þar sem ég legg til, að ríkisstj. skuli gefa bæjar- og sveitarfélögum þeim, sem þessa togara vilja kaupa, forgangsrétt að því að kaupa þá ef þau vilja kaupa þá til síns rekstrar, og heimilist ríkisstj. að lána þessum bæjar- og sveitarfélögum 85% af andvirði togaranna og nota til þess það lán, sem ríkisstj. í þessum lögum heimilast að taka, skuli lánið greiðast með jöfnum afborgunum á 15 árum og vextir vera hinir sömu og ríkisstj. greiðir. Ég vil vekja athygli á því, að þessi till. mín kemur jafnt til greina, hvort sem um 10 togara er að ræða eða 20, þannig að hvernig sem fer um 1. og 2. lið, kemur þessi jafnt við. Ástæðan er þessi: Þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir, voru samtímis sett lög um stofnlánadeild sjávarútvegsins. Samkvæmt þeim l. mátti lána aðilum eins og bæjar- og sveitarfélögum 75% af andvirði togaranna. Með þessu móti hefur bæjar- og sveitarfélögum, sem annars áttu þess engan kost, verið gert kleift að festa kaup á togurum, og hefur þetta orðið til þess, að 10 af þessum nýsköpunartogurum hafa farið til bæja úti um land, sem enga möguleika hefðu haft til þess að koma upp togaraútgerð. Og ég býst við, að allir, sem þekkja til á þessum stöðum, viti, að togaraútgerðin, sem varð til upp úr þessum togarakaupum, hefur orðið þessum stöðum hin mesta lyftistöng og góður tekjustofn og skapað mjög mikla atvinnu. Þannig var hægt að beina fjármagni út á landsbyggðina og skapa þar stórrekstur. Staðir þessir nutu aðstoðar stofnlánadeildar sjávarútvegsins, og þó dugði það ekki til. 75% lán var ekki nóg. Í viðbót við það tók ríkisstj. að sér að ábyrgjast fyrir þessa staði 10% lán í viðbót, þannig að bæjarfélög eins og t.d. Siglufjörður, Akureyri, Keflavík, Akranes o.fl. fengu 85% lán frá ríkinu eða stofnlánadeild sjávarútvegsins til þess að geta keypt þessa nýju togara, og samt vitum við, að mjög erfitt var fyrir fólkið að standa undir þessum 15%, sem það þurfti að leggja fram, vegna þess hve bæirnir og fólkið var fátækt fyrir. Mörgum bæjum tókst að ná í einn togara, og þeim efnaðri, t.d. Akureyri, tókst að ná í tvo togara. Ég veit, að í þessari hv. d. er mikill áhugi fyrir því að beina fjármagni út um kaupstaði og sveitir landsins, og fólk í Rvík hefur líka áhuga fyrir þessu. Ég vona þess vegna, að þessi tilraun, sem gerð var þarna um árið og raunverulega hefur tekizt vel, hafi verið skilin til fulls og metin af þm. En nú kemur til kastanna, hvort á að halda þessari tilraun áfram. Ég vil vekja athygli þm. á því, að enginn af þessum 10 togurum kemur til með að fá lán úr stofnlánasjóði, því að ef l. verður ekki stórlega breytt, verður stofnlánadeildin drepin jafnóðum og borgað verður af nýsköpunartogurunum inn í hana. Til þess að kaupa þessa nýju togara fæst því ekkert úr stofnlánadeild sjávarútvegsins. Ef þess vegna Nd. ætlast til, að eitthvað af þessum togurum fari út um land eða til bæjarútgerðar Rvíkur eða Hafnarfjarðar sem bæjartogarar, - svo framarlega sem þessi hv. d. vill stuðla að því, að einhverjir möguleikar séu til þess, að bæjar- og sveitarfélög geti fengið alla þessa 10 nýju togara þarf að gera þessa breyt., sem ég legg til með 3. lið. Verði þessi till. ekki samþ., fer þannig með þessa nýju togara, að þeir lenda hjá þeim aðilum, sem eru nógu ríkir til þess að geta borgað nógu mikið út í þeim eða geta útvegað sér lán upp á eigin spýtur. Og hv. þm. er flestum kunnugt um það, hvernig aðstaðan er hjá bæjarfélögum að fá lán. Nú býst ég við, að ríkisstj. hafi von um að geta fengið þetta lán erlendis til 15 ára, og þess vegna legg ég til, að þetta lán, sem hún þarna getur fengið, verði að verulegu leyti notað til þess að hjálpa bæjar- og sveitarfélögum til þess að eignast þessa togara og skuli það greiðast með jöfnum afborgunum á 15 árum og vextir vera hinir sömu og ríkisstj. greiðir. - Ég vil, að Alþ. stuðli að því, að þessir togarar, hvort sem þeir verða 10 eða 20, fari til bæjar- og sveitarfélaga eða þeirra samtaka, sem mynduð hafa verið víða úti um land og bæjarfélög, samvinnufélög og ýmsir einstaklingar eru aðilar í. Þetta vil ég leggja ákaflega mikla áherzlu á, því að ég álít, að Alþ. eigi að stuðla að því, að sem mest af þessum togurum lendi í slíkum rekstri.



Ég á hér brtt. á þskj. 691 um það, að nýrri gr. verði bætt í frv. Efni þeirrar gr. er það, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast lán eða lána bæjar- og sveitarfélögum, sem kaupa togara, allt að 10% af kostnaðarverði skipanna, ef ríkisstj. telur, að viðkomandi bæjar- eða hreppsfélag þurfi á þessari aðstoð að halda. Síðan eru þarna sett skilyrði fyrir þeirri aðstoð, sem eru þau, að viðkomandi skip verði rekin af bæjar- eða hreppsfélögum eða félögum, sem njóta bakábyrgðar bæjar- eða hreppsfélaga. Samkvæmt þessu er ætlazt til, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs allt að 1,5 millj. kr. lán. Það, sem fyrir mér vakir með þessu, er að greiða fyrir því, að eitthvað af þessum 10 togurum geti farið til annarra staða en þeirra stærstu, þar sem togaraútgerð er mest, ef óskir koma frá þeim stöðum um að fá eitthvað af skipunum. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að 27. apríl 1947 var samþ. hér í Sþ. ályktun um ríkisaðstoð til bæjar- og hreppsfélaga til togarakaupa, og var sú ályktun efnislega að mestu leyti samhljóða þessari till., sem ég ber hér fram, og samkv. þeirri heimild mun ríkisstj. hafa veitt nokkrum bæjar- eða hreppsfélögum aðstöðu til þess að kaupa nokkra af þeim 30 togurum, sem fyrrv. ríkisstj. festi kaup á. Ég tel, að á sama hátt sé ástæða til að greiða fyrir því með heimild ríkisstj. til handa, að eitthvað af þessum nýju skipum geti farið til annarra staða en stærstu verstöðvanna, þar sem fjármagnið er mest. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa brtt. mína. Þetta frv. er fyrsta mál þingsins og hefur legið óafgreitt frá því í þingbyrjun. Er það eftir ósk ríkisstj., að fjhn. hefur frestað afgreiðslu þess, þar sem hæstv. ríkisstj. mun hafa þurft tíma til þess að leita fyrir sér um lánsmöguleika í Bretlandi. Það mun hafa verið gerð grein fyrir málinu við 1. umr. af hæstv. forsrh. En ég hefði talið fara miklu betur á því, að í grg. frv. hefði verið skýrt frá samningum um þessi skip í höfuðatriðum. Ég hef núna nýlega lesið það í blaði, að einn útgerðarmaður á Akureyri sé að kaupa nýjan togara erlendis frá, sem eftir þeim fregnum að dæma virðist vera töluvert fullkomnari en þessi skip, sem ríkisstj. hefur samið um smíði á. M.a. stendur í frásögninni af þessu skipi, að þar verði lifrin unnin með einhverri nýrri aðferð, sem geri það að verkum, að hún nýtist miklu betur. Er jafnvel talið, að verðhækkun á lifrinni vegna þessarar nýju aðferðar geti numið um 3 þús. sterlingspundum yfir árið, eða 80 þús. íslenzkum krónum. Er hér um mikinn mun að ræða, ef þetta hefur við rök að styðjast. Enn fremur hefur verið skýrt frá því í blöðunum, að þessi nýi togari útgerðarmannsins á Akureyri muni hafa fiskimjölsvélar, þannig að allur afli, sem á skipið kemur, verði hagnýttur. Þessu mun ekki vera til að dreifa um togara ríkisstj. Munu togarar þessir vera stærri en þeir 30 togarar, sem fyrrv. ríkisstj. samdi um kaup á, en annars ekki ólíkir þeim að öðru leyti. Þegar þetta er athugað, dreg ég í efa, að þarna hafi verið unnið að á þann heppilegasta hátt fyrir ríkisstj., við samninga um þessi nýju skip. Það er sem sagt þannig með þessa 30 togara, sem fyrrv. ríkisstj. samdi um kaup á, og eins með þessa 10, að þeir verða reknir með því gamla ólagi, að verulegum hluta þeirra verðmæta, sem aflast á skipin, er fleygt jafnóðum fyrir borð. Þetta finnst mér langt frá því að vera menningarlegur atvinnurekstur, og þess vegna sérstaklega athyglisverð þessi nýung, sem blaðafregnir herma, að sé á ferðinni hjá útgerðarmanninum á Akureyri. Það, sem þarf að stefna að í þessum efnum, er vitanlega það að hagnýta allt það, sem aflast, á sem beztan hátt. Á það tel ég, að skorti mjög mikið meðan haldið er áfram að varpa fyrir borð verulegum hluta af þeim fiski, sem á skipin kemur. Um þetta þýðir sjálfsagt héðan af ekki að sakast, en ég vildi þó um leið og ég talaði fyrir brtt. láta í ljós efasemdir um það, að þarna hefði verið svo vel að unnið fyrir hönd ríkisstj. sem átt hefði að vera og æskilegt hefði verið.



Ég vil út af því, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um tæknilegan útbúnað nýju togaranna, taka undir það, að langæskilegast hefði verið, að fiskimjölsverksmiðjur væru í þeim. En upplýsingar lágu fyrir frá þeim, er samninga höfðu með höndum, að það yrði alveg á valdi kaupenda, hvort þessar verksmiðjur yrðu í togurunum eða ekki, en líklega mundi verða erfitt að fá þær í Englandi. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. þm. minntist á um þann mikla barbarismus, sem hjá okkur er í því að kasta mjög miklu verðmæti úr fiskinum í sjóinn. En þetta snertir hinn tæknilega útbúnað skipanna og þann áhuga, sem kaupendurnir hafa á því, hversu þau eru vel útbúin. Ég vil vekja athygli hv. þm. V-Húnv. á því, að mér finnst gæta nokkurs misskilnings í aðaltill. á þskj. 691, þ.e.a.s. að heimila ríkisstj. að lána allt að 10% af kostnaðarverði skipanna. Ég er hræddur um, að þm. reikni með þeim möguleika, að hægt sé að lána út úr stofnlánadeild sjávarútvegsins eða annarri hliðstæðri lánsstofnun. Slík till. kom fram og var samþ. 1947 og kom þá að mjög góðu haldi, því að það lán kom þá til viðbótar við 75% úr stofnlánadeildinni. Nú mundi þetta verða enn erfiðara, því að þessi 10% hafa nú ekki baktryggingu hjá stofnlánadeildinni, og yrði því að sækja um lán til bankanna, og mundi það að öllum líkindum ganga mjög erfiðlega og alveg undir hælinn lagt, hvort það fengist. Eigi því að skapa öryggi fyrir bæjar- og sveitarfélögin, svo að þau geti keypt þessi skip, þá þarf að gera allt aðrar ráðstafanir, því að erfiðlega býst ég við, að þeim mundi ganga að útvega hin 90%, að Reykjavík og Hafnarfirði kannske undanskildum. Ég er því hræddur um, að þetta mundi þýða, að meginhlutinn af þessum skipum lenti hjá einstaklingum, sem annaðhvort hefðu nægilegt fjármagn eða lánstraust til að kaupa togarana, og mundi þetta því verða til þess að skapa meiri auð á einstakra manna hendur, í stað þess að bæjarfélögin ættu að fá þessi atvinnutæki. Ég vil því eindregið vekja athygli hv. þm. á því, að bæjarfélögunum er ekkert svipað öryggi skapað og 1947, nema samþ. séu mínar till.



Herra forseti. Ég átti því miður ekki kost á að hlusta á allt, sem sagt hefur verið um þessi mál nú, en eftir að hafa heyrt hvað flm. brtt. hafa sagt, vil ég fara um þetta nokkrum orðum. - Ég vil fyrst taka nokkur atriði fram í sambandi við það, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um gerð skipanna og það að hafa ekki enn gert ráðstafanir til þess, að fiskimjölsverksmiðja væri í þeim. Áður en kaupin á þessum 10 togurum voru ákveðin og samþ., var skipuð n., sem átti að gera till. um gerð, útbúnað og stærð þessara togara til ríkisstj. og þeirrar n., sem kaupin átti að annast fyrir hennar hönd. Þessi n. leitaði álits útgerðarmanna, sjómanna, skipaverkfræðinga o.fl., sem vit höfðu á eða hagsmuna að gæta. Það virðist vera, þótt þeir hafi gjarna viljað hafa fiskimjölsverksmiðjur í skipunum, þá hafi þeim ógnað svo það pláss, sem þær vélar mundu taka, svo og að þær mundu draga verulega úr því magni, sem skipin gætu flutt á markaðinn. Þar að auki lá fyrir, að þær vélar, sem hægt var að fá, mundu ekki vera sem heppilegastar. Af þessum sökum varð það álit þeirrar n., sem með kaupin hafði að gera, og ákvörðun, að ekki skyldi setja þessar verksmiðjur í togarana nú, en reikna með þeim möguleika, að seinna mætti setja þær í þá, ef vilji þeirra, sem gerðu skipin út, stæði til þess. Þótt ég sé þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að auka togaraflotann sem mest, tel ég vera lítil líkindi til þess, að hægt sé að bæta enn við 10 togurum, m.a. vegna þess, að mikill vafi er á því, hvort hægt er að fá þá byggða í brezkum eða skandínavískum skipasmíðastöðvum á næstu tímum. En ég vildi vona, að hægt yrði smám saman að bæta við togaraflotann. Þó tel ég ekki heppilegt að fara lengra núna, fyrr en reynsla er komin á, hvernig þeir reynast dieseltogararnir tveir, sem ákveðið er að kaupa. Fróðir menn og glöggir telja, að þetta verði síðustu eimtogararnir, sem Íslendingar kaupa, og dieseltogararnir séu skip framtíðarinnar. En þegar kaupin voru ákveðin, var það vilji útgerðarmanna að fá frekar eimtogara. Bæði af þessum ástæðum og svo örðugleikum á útvegun gjaldeyris tel ég á þessari stundu ekki fært að ráðast í meiri kaup. Þá kem ég að brtt. hv. þm. V-Húnv. og 2. þm. Reykv. um að greiða fyrir bæjar- og sveitarfélögum að ná í þessa togara. Eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, þá er ekki hægt að búast við, að sömu möguleikar fáist nú til lána eins og þegar stofnlánadeildin var upp á sitt bezta og lánaði 85% af kaupverðinu. Hún er nú mjög niður dregin og ekki hægt að búast við lánum þaðan, vegna þess að Landsbankinn telur sig ekki geta lagt til hennar neitt fé. Ég hygg því, að eina ráðið sé að taka lán erlendis. Ríkisstj. hefur unnið að þessu, og vonir standa nú til, að það takist að fá 1 millj. pund að láni í Bretlandi. Þótt það sé nú um 75–80% af grunnverði skipanna, þá benda allar líkur til, að raunverulegt verð verði allmiklu hærra. Samningarnir eru nefnilega, eins og kunnugt er, þannig, að verðið breytist af sjálfu sér, ef verð á vinnulaunum eða efni breytist. Nú er t.d. búið að greiða 10% af grunnverði togaranna, en verð á stáli hefur hækkað nokkuð. svo og vinnulaun, svo að búast má við, eins og áður er sagt, að kaupverð togaranna verði allmiklu hærra, en gert var ráð fyrir í fyrstu. Ég hygg, að það séu lítil líkindi fyrir því, að ríkisstj. geti útvegað lán nema um það bil 2/3 af grunnverði togaranna, og eins og lánaþenslan hefur aukizt nú á síðustu árum, um um það bil 550 millj., þá held ég, að það séu gyllivonir, að ríkisstj. geti, þótt hún vildi, útvegað lán til kaupa á 10 togurum í viðbót eða lánað bæjar- og sveitarfélögum andvirði þessara togara eða hluta af því. Ég hygg því allt vera undir því komið, hvernig bæjar- og sveitarfélögum tekst að safna fé eða útvega sér lán til þess að leggja út í þennan mjög svo æskilega atvinnurekstur. Þess vegna held ég, að brtt. þeirra hv. þm: V-Húnv. og 2. þm. Reykv. komi ekki að nokkru gagni hér, þar sem aðeins er talað um heimild fyrir ríkisstj. og búast má við, að ekki verði hægt að nota hana. Ég hygg og, að eina leiðin til öflunar togara til handa bæjar- og sveitarfélögum sé, að þeir geti aflað sér og beinlínis lagt fram fé af eigin hendi. Af þessum ástæðum get ég ekki mælt með þeim brtt., sem fyrir liggja, og tel, að það verði að ráðast í framkvæmdinni, hvernig fer um þetta. Stjórnin mun reyna að afla fjár erlendis, og ef það tekst, þá verða bankarnir að ganga í lántökuna. Ég tel því óheppilegt að samþ. brtt. hv. þm., en mæli með samþ. brtt. frá fjhn., að taka megi lán innanlands eða jafngildi þess í erlendum gjaldeyri, og yrði þá þeim aðilum, sem togarana fengju, veitt hlutdeild í því, ef það á annað borð fæst.



Herra forseti. Mér heyrðist á því, sem hæstv. forsrh. sagði, að hann teldi litlar líkur á því, að bankarnir vilji eða geti hjálpað bæjar- og sveitarfélögum til að eignast þessa nýju togara, og vera enn fremur hræddur um, þótt þessi heimild væri samþ., þá gæti hæstv. ríkisstj. ekki heldur útvegað lán til þessara aðila. Þetta má vel vera, en ekki ætti heimild að saka, og víst er um það, að ekki gerðu bæjar- og sveitarfélög minna til að pína út fé til kaupa á þessum atvinnutækjum, ef þau hefðu einhverja von um að fá þau. En við vitum, hvernig þetta er, nýju togararnir verða miklu dýrari en þeir, sem keyptir voru 1946. En ég álít samt, að við megum ekki gefast upp við að koma fjármagninu út á landið. Hæstv. forsrh. sagði, að við yrðum að láta það ráðast, hvernig þetta færi. En þá fara togararnir einmitt til þeirra, sem auðmagnið hafa eða nægilega gott lánstraust hjá bönkunum. Hér þarf Alþ. einmitt að grípa inn í og reyna að breyta þessu, og þess vegna er nauðsynlegt að samþ. heimildina. Ég tel því rétt að fara fram á, að 3. liður brtt. minnar verði borinn undir atkv. í tvennu lagi, þannig að fyrst komi: „ Ríkisstj. skal gefa bæjar- og sveitarfélögum þeim, sem þessa togara vilja kaupa, forgangsrétt að því að kaupa þá, ef þau ætla að kaupa þá til eigin rekstrar.“ Þetta mundi þýða, ef þessi liður yrði samþ., að þótt báðar heimildartill., mín og hv. þm. V-Húnv., yrðu felldar, þá kæmist inn í lögin ákvæði, sem ætti að gefa bæjar- og sveitarfélögum forgangsrétt að togurunum að öðru jöfnu. Ég bið því hæstv. forseta að bera 3. liðinn upp í tvennu lagi. Ég sé ekki formlega neitt athugavert við þetta og býst því ekki við, að ég þurfi að koma með sérstaka till. í þessu efni.

Einar Olgeirsson; Ég álít að vísu þessa till. ófullnægjandi, en ef hún verður samþ., yrði kostur á að reyna við 3. umr. að bæta nokkuð um, og þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Á þskj. 716 hef ég leyft mér að flytja brtt., svo hljóðandi: „Við 1. gr. Aftan við a-lið bætist: og tekur gjald þetta einnig til benzínbirgða innflytjenda, sem til eru í landinu, þá er lög þessi ganga í gildi, og sömuleiðis til birgða einstakra manna eða félaga, en undanþegnir hækkun þessari skulu þó vera 300 lítrar hjá hverjum eiganda.“ Þessi till. er flutt til þess, að skýrt og ótvírætt sé, að gjald þetta skuli ná til þeirra benzínbirgða, sem til eru í landinu. Þetta ákvæði var í l. frá 1932, og má ef til vill segja, að óþarfi hafi verið að endurtaka það hér, en til þess að taka af öll tvímæli er það gert, enda nauðsynlegt til þess að l. nái tilgangi sínum, ef samþ. verða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í umr. um þetta mál nú. Það var rætt svo rækilega við 2. umr., að greinilega kom fram, hvað meiri hl. ætlar að gera og tilgangslaust að reyna að hafa áhrif á þá fyrirætlun eins og nú er komið. Hitt vildi ég aðeins minnast á, hvort ekki sé vilji til að koma í veg fyrir, að allur þessi skattur komi fram sem verðhækkun á benzíninu. Að vísu flutti ég hér brtt., sem var felld, en hún var þess efnis, að hvergi á landinu mætti hækka benzínverðið um meira, en skatthækkuninni næmi. En vera má, að málið horfi öðruvísi við, ef fellt væri úr till. orðin „hvergi á landinu“. Það sýnist ekki nema réttlátt, að olíufélögin beri einhvern hluta af þeirri hækkun, sem frv. fer fram á. Ég mun samt ekki flytja brtt. um þetta atriði, nema það fái einhverjar undirtektir í hv. d., en taldi rétt að vekja máls á þessu til að vita, hvort þm. vilja sporna við, að þessum skatti verði öllum velt yfir á almenning. - Ég vil líka benda á, að ekkert ákvæði er í frv. um það, hvað benzínverðið má vera, og sömuleiðis ekki minnzt á það í brtt. fjmrh. varðandi þær birgðir, sem til eru í landinu, heldur er aðeins talað um, að skatturinn skuli vera 31 eyrir. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram, ef þdm. sjá ástæðu til að setja ákvæði um þetta í frv.



Herra forseti. Ég held, að það sé ástæðulaust að misskilja þetta frv. og þess vegna ekki þörf á að flytja nýja brtt.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. Iðnn. tók það fyrir í gær og leggur til, að það verði samþ., en vill vekja athygli á því, að naumast er mögulegt að láta lögin koma til framkvæmda á þessu ári, þar sem raforkusjóði hefur verið ráðstafað fyrir yfirstandandi ár, en frv. þetta gerir ráð fyrir því, að heimilað verði lán úr raforkusjóði til dieselrafstöðva í sveitum, og er það sú eina breyt., sem gerð er á raforkul. frá því, sem nú er, að þessi heimild nái einnig til þeirra. Það er náttúrlega mjög nauðsynlegt, að þeir, sem geta ekki komizt í hið stóra kerfi, en verða að nota dieselstöðvar, geti einhvers staðar fengið hagkvæm lán, því að stofnkostnaðurinn er mikill, þannig að hann getur aldrei orðið undir 12–15 þús. kr. á býli. En með þeim 2 millj., sem lagðar eru í raforkusjóð árlega, er þar ekki um peninga að ræða, a.m.k. ekki ef haldið verður áfram að virkja og dreifa rafmagninu út um sveitirnar á þann hátt, og verður því að koma ný tekjuöflun til. Í l. um Ræktunarsjóð Íslands er ætlazt til, að hann veiti lán einnig í þessu skyni, en peningar hans eru svo takmarkaðir, að hann hefur ekki getað lánað peninga til útihúsbygginga í sveitum. Mætti vera, að það tækist að efla ræktunarsjóð og raforkusjóð einnig í sambandi við þessa breyt., sem nú verður gerð á raforkul., og gera þannig þeim bændum úrlausn, sem nota dieselrafstöðvar í framtíðinni. En það er alveg víst, að verði ekki fjárveiting aukin til sjóðsins frá því, sem nú er, verður aldrei hægt að fullnægja þeirri eftirspurn, sem verður eftir lánum til dieselrafstöðva, eins og nú horfir, því að síðan þetta frv. kom fram, hafa borizt bunkar af umsóknum um lán frá raforkusjóði, í þeirri von, að þetta frv. verði að l. og eitthvað verði til að lána úr raforkusjóði, en n. vill vekja athygli á því, að á þessu ári eru engir peningar til að lána í þessu skyni, þó að frv, verði að lögum. En vegna þess, að málið er í heild sinni gott, vill n. samþ. frv. í trausti þess, að í framtíðinni megi tryggja fé í þessu skyni.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að í þessu frv. felast í raun og veru ekki aðrar breyt. en þær, sem 4. tölul. fjallar um. 1., 2. og 3. töluliðir eru aðeins orðabreyt. á ákvæðum, sem nú þegar eru fyrir í l. Og þær heimildir, sem þar eru teknar upp, voru í l. og eru komnar til framkvæmda. Eina efnisbreyt. er í sambandi við 4. tölul., þ.e. að bæta við heimild til þess að lána úr raforkusjóði til dieselrafstöðva með þeim skilyrðum og takmörkunum, sem þar eru settar. Það er nú nokkurn veginn gefið mál, að ef verulegur skriður kemst á það að raflýsa til sveita með dieselrafstöðvum, verður mjög mikil eftirspurn til þeirra hluta. Og eins og frsm. gat um, er nú þegar ekki á annað að vísa í þessu efni en heimild í l. um ræktunarsjóð, sem hefur heimild til þess að lána til slíkra stöðva í sveitum. En það er vitað, að það fé, sem hann hefur með höndum, er mjög takmarkað og því hætt við, að seint verði fullnægt þeirri eftirspurn fyrir slík lán, sem búast má við, að verði á næstunni, nema sérstaklega sé aukið það lánsfé, sem sjóðurinn hefur til þeirra hluta. Það er því ekki nema eðlilegt, að menn, sem hafa áhuga fyrir þessum málum, reyndu að opna þarna aðrar dyr fyrir lánsmöguleikum, og verður þá raforkusjóður fyrir hendi. En það er rétt hjá frsm., að svipað verður nú ástatt fyrir honum og ræktunarsjóði, þó að þessi heimild sé gefin þarna. Þar mun vera lítið fé fyrir hendi fram yfir það, sem nú þegar er búið að ákveða til annarra þarfa samkv. 1., 2. og 3. tölul. þessarar gr. Ég geri því ráð fyrir, að það muni reynast svo, eins og hv. frsm. benti á, að að sinni verði þetta lítil lausn til þess að bæta úr þessu máli, þó að þessi lagaheimild sé gefin, og verður þá að finna aðra fjáröflunarmöguleika, ef þessi heimild á að koma að raunhæfum notum.



Það hefur þegar verið rætt allýtarlega um þetta frv. hæstv. ríkisstj. og það sést því betur, eftir því sem umr. verða meiri, hvað þetta frv. mundi svipta marga launþega tekjum, sem þeir þurfa þó sannarlega á að halda. Ég álít, eins og ég hef þegar látið í ljós, að það sé allt of harðvítuglega af stað farið hjá hæstv. ríkisstj. með þessu frv. um afnám kjötuppbótanna, því að það mundi í raun og veru þýða sama og að tvöfalda tekjuskattinn hjá lægst launuðu þegnum þjóðfélagsins. Þetta er því hatrammara sem það hefur verið samþykkt á þessu þingi skattfrelsi eða skattfríðindi fyrir hina ríkustu menn landsins og ríkustu félög landsins, svo að það virðist því gefa auga leið til þess að sjá, hvað ríkisstj. ætlast fyrir og vill láta gera. Hún vill láta undanþiggja hina ríkustu frá því að greiða, á sama tíma og hún tvöfaldar tekjuskattinn hjá hinum lægst launuðu. Mér sýnist það muni vera nokkuð erfitt að fá ríkisstj. af þessari braut, en ég vil þó freista þess að fá þingmeirihlutann til þess að ganga ekki eins langt og gert er í 4. gr. frv. Ég hef áður flutt brtt. við þessa gr. um, að í staðinn fyrir, að persónufrádrátturinn væri margfaldaður með 2,5, skyldi koma 3,5. Nú leyfi ég mér hér með að bera fram þá brtt., að í staðinn fyrir 2,5 tvisvar sinnum í grg. komi 3, en það mundi þýða það sama og það, að margir af hinum láglaunuðu mundu halda kjötuppbótinni og ekki verða fyrir þeim búsifjum þessa frv., að tvöfaldaður yrði við þá tekjuskatturinn. Ég vil svo vonast til, að þeir hv. þm., sem vilja heldur, að þetta lendi á hinum ríkari, mönnum eins og Eggert Claessen, en ætlast til, að hinum láglaunuðu sé hlíft við þessum búsifjum, sjái sér fært að fylgja þessari till. minni. Þetta mundi gera nokkra bót, þó að fjarri lagi sé, að það mundi skapa það réttlæti sem komið var á með setningu l. fyrir þremur árum síðan. - Af því að þessi till. mín er of seint fram komin og þar að auki skrifleg, þá vildi ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.

Forseti ( BG): Borizt hefur brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. (EOl), og hefur hann lýst henni í ræðu sinni. Brtt. er svo hljóðandi: „Við 1. gr. Í stað „2,5“ á tveim stöðum í tölul. 4. komi: 3.“ Vil ég leita afbrigða fyrir þessari till.



Herra forseti. Við 3. umr. fjárl. í gærkvöld bar ég fram brtt. til jöfnunar á fjárlagafrv., sem til var ætlazt og samþykkt var af ríkisstj., og þar á meðal var þetta mál. Má því ekki hagga við því, nema eiga það á hættu að kippa þar með grundvellinum undan fjárl. Ég verð því eindregið að mæla á móti þessari brtt., sem fram er komin, og mæla á móti því, að hún verði samþ., því að hún brýtur í bága við það, sem samkomulag hefur orðið um. Hins vegar er það ekki rétt, sem hv. þm. hélt hér fram, að með þessu frv. væri verið að skattleggja þá, sem lægst laun hlytu, því að persónufrádrátturinn er miðaður við þá vísitölu, sem gildir á hverjum tíma. Það er þarna átt við núgildandi vísitölu, 315 stig, þegar rætt er um frádráttinn.



Herra forseti. Ég hef áður leiðrétt það, sem fram kom í þessari síðustu ræðu hæstv. fjmrh., þar sem hann heldur fram, að hér sé ekki verið að skattleggja þá lægst launuðu, heldur sé verið að hlífa þeim. Ég skal taka dæmi. Afgreiðslustúlkur í verzlunum eða skrifstofustúlkur, sem lægst eru launaðar, hafa þetta frá 265 kr. í grunnlaun á mánuði og getur farið upp í 365 kr. Með 265 kr. í grunnlaun þýðir þetta samtals um 9.500 kr. á ári, eins og nú er. Ég býst við, að það megi reikna með því, að þessar stúlkur borgi nú í tekjuskatt um 400 kr., þannig að kjötuppbótin, meðan hún var, hefur þýtt sama og að tekjuskatturinn sé lækkaður um helming. Ef nú þessar stúlkur þurfa að kaupa sér fæði og húsnæði, fæði, sem kostar ekki minna en 350 kr. á mánuði, og herbergi, sem getur farið upp í einar 400 kr., þá er nú orðið heldur lítið, sem eftir er. Þessar stúlkur eru lægst launuðu einstaklingarnir, og hjá þeim öllum er verið að tvöfalda tekjuskattinn, því að eftir l. er það svo, að menn mega hafa 7.000 kr. tekjur til þess að missa ekki uppbótina, en lægst launuðu stúlkurnar hafa meira en það, svo að það er því gefið, að lægst launaða fólkið fær tekjuskattinn tvöfaldaðan. Sama er að segja um símastúlkur, sem hafa frá 4200–5400 kr. árslaun. Það er ekki hægt að hrekja þetta. Hins vegar get ég ekki mælt á móti því, að hjá verkamannafjölskyldum, sem hafa við bágust kjör að búa, helzt kjötuppbótin, en það er aðeins hjá þeim verkamönnum, sem hafa ekki fasta vinnu eða fast kaup allt árið um kring. Það er hins vegar öðru máli að gegna um faglærða verkamenn eða þá, sem hafa nokkurn veginn fasta vinnu allt árið um kring og nokkra eftirvinnu. Það er því alls ekki rétt, að þeim lægst launuðu sé nokkuð hlíft í þessu frv. Það er rétt, að lægst launuðu fjölskyldunum er hlíft, en alls ekki einstaklingunum. Nú minntist hæstv. fjmrh. á það, að búið væri að ganga frá fjárl., svo að það kæmi ekki til mála að breyta þeim með neinni till., sem hafa mundi áhrif á reikning þeirra. Nú veit hann það vel, að þessar till. hans eru tómar áætlanir, sem brugðizt geta til beggja vona og ekki er hægt að taka neina ábyrgð á. Þessar 10 millj., sem áætlað er, að sparist við þessa breyt., eru aðeins áætlun, sem hann eða starfsmenn hans hafa gert, og auðvitað getur brugðið til beggja vona með hana, þannig að þó að till. mín verði samþ., breytir hún ekki það miklu, að allur grundvöllurinn kippist burt þar fyrir. Svo vil ég aðeins geta þess að síðustu, að það er vafasöm aðferð hjá hæstv. ríkisstj. að rýra svona kjör almennings í landinu, því að ég vil vekja athygli á því, að með því að rýra tekjur almennings, þá er hún að rýra og skera smám saman niður sínar eigin tekjur. Þjóðartekjurnar eru nú um 1.000 millj. kr. hjá okkur Íslendingum, og þar af áætlar ríkið sér að taka 300 millj., eða einn þriðja hlutann, í sköttum og tollum. Það er því séð fyrir, að því meira sem takmarkað er við almenning, og því minna, sem hann getur veitt sér, því minni verður sú upphæð sem kemst í ríkiskassann. Allt það, sem ríkið stuðlar að, að fari út til almennings, eða mikill hlutinn af því, kemur aftur til ríkisins. En með því að fara þessa tekjuöflunarleið, sem ríkið er nú að fara, er ríkisstj. þar með að saga sundur þá grein, sem hún situr á. Ég vænti þess svo, þar sem ég hef sýnt fram á, að það er lægst launaða fólkið, sem verst verður úti, ef þetta verður samþ., og þar sem hæstv. fjmrh. heldur því fram, að svo sé ekki, - þá vona ég, að hann og aðrir hv. þm. sjái, að þetta er byggt á misskilningi, og ég vona það einnig, að þeir leiðrétti þann misskilning. og samþ. þessa brtt. mína.



Herra forseti. Með því að orðalagið í frv. gæti verið skýrara, vildi ég leyfa mér að flytja skriflega brtt. við 1. gr., 4. lið, svo hljóðandi: „Í stað orðanna „eins og hann er umreiknaður á hverjum tíma“ komi: „umreiknaður með þeirri vísitölu, sem umreikningur tekna miðast við á hverjum tíma.“ Þetta er skýrara, og vil ég leyfa mér að leggja þessa brtt. fram, en fjölyrði ekki um þetta frekar.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á tveimur frv., sem ég er meðflm. að og ekki eru enn komin frá n., enda þótt alllangur tími sé liðinn síðan deildin afgreiddi þau til n. Annað er 85. mál, um breyt. á l. nr. 44 7. maí 1946, um aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Hitt er 162. mál, um stóríbúðaskatt. Ég vildi nú mjög eindregið mælast til, að þessi mál verði tekin á dagskrá næsta fundar deildarinnar, svo að þau fái afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd allshn. taka það fram, að frv. um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa hefur ekki komið til n., svo að ég muni, en hitt málið, um stóríbúðaskattinn, hefur verið tekið fyrir í allshn., en var síðan sent bæjarráði til umsagnar, en sú umsögn var ekki komin á síðasta fundi nefndarinnar. Væntanlega liggur þessi umsögn fyrir á næsta fundi nefndarinnar, en þótt svo verði ekki, þá mun málið verða tekið fyrir. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram að gefnu tilefni.



Herra forseti. Það má vera, að málið um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa hafi verið sent til heilbr.- og félmn. En hvað sem um það er, þá vænti ég, að þessi mál verði afgreidd frá þeim nefndum, sem um þau fjalla, sem fyrst og tekin til afgreiðslu í deildinni.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hefur um nokkurt skeið verið ágreiningur um verkaskiptingu borgarlæknisins og héraðslæknisins í Reykjavík. Til þess að ráða bót á því var þetta frv. flutt, sem hér liggur fyrir. Nú hefur verið unnið að því, síðan frv. kom fram, að ná samkomulagi, og hefur nú tekizt að ná samkomulagi, annars vegar milli fulltrúa bæjarstj. Reykjavíkur og hins vegar heilbrigðisstjórnarinnar. Hefur heilbr.- og félmn. tekið málið til meðferðar á fundi sínum í gær og náð fullri einingu um málið, og leggur hún til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem greindar eru í nál. á þskj. 737. Í stuttu máli er þetta samkomulag á þá lund, að yfirstjórn heilbrigðismálanna hér í Reykjavík verður á einni hendi, þ.e.a.s. í höndum héraðslæknisins, en um það hefur ágreiningur verið, hvort ætti að skipta því embætti. Hins vegar skal héraðslæknisstarfinu í Reykjavík gegna borgarlæknir, skipaður af ráðh. eftir tilnefningu bæjarstj. Reykjavíkur. M.ö.o., bæjarstj. fær úrslitavald um það, hver skuli skipaður í það þýðingarmikla embætti í heilbrigðismálum höfuðstaðarins á hverjum tíma. Hitt er svo það, að þessi skipting komi til framkvæmda, þegar núverandi héraðslæknir í Reykjavík lætur af störfum, en þangað til þessi skipting verði, skuli borgarlæknir í stað héraðslæknis annast allt heilbrigðiseftirlit í bænum samkvæmt heilbrigðissamþykktum. Við, sem að þessu máli stöndum, væntum þess, að nú sé úr sögunni óvissan, sem mjög hefur háð heilbrigðiseftirlitinu að undanförnu. N. var einhuga um málið og leggur til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem á nál. eru.

Finnur Jónsson Frsm., hv. þm. Siglf., er ekki viðstaddur hér í d., en óskaði eftir, að ég hreyfði örfáum orðum um þetta frv. - Eins og hv. þdm. hljóta að taka eftir, hefur Ed. algerlega breytt þessu lagafrv., þannig að segja má, að sama og ekkert standi eftir af því eins og það var, þegar það fór úr þessari deild. Sjútvn. hefur tekið málið til meðferðar á ný og ákveðið að leggja fram brtt. á þskj. 725 og færa frv. á þann hátt í það horf, sem það var í, þegar það fór héðan. Mál þetta hefur verið rætt allmikið. Sjútvn. Nd. hafði um það mikil samráð, sérstaklega við ráðunaut Fiskifélagsins, og var frv. eins og það fór héðan úr d. afgr. með þeim breyt., sem hann lagði til, að gerðar yrðu á því. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en vil lýsa þeirri eindregnu ósk sjútvn., að frv. verði fært í það horf, sem það var í, þegar það fór héðan úr deildinni.



Herra forseti. Flm. þessa máls, hv. þm. Siglf. (ÁkJ), getur af mjög gildum ástæðum ekki setið fund í dag, en hins vegar hringdi hann til mín nýlega og bað mig að flytja þau tilmæli hér fyrir sína hönd, að þetta mál mætti verða afgr. til n., þó að hann mætti ekki til að mæla með málinu, enda telur hann, að grg. till. segi það, sem hann óskar að taka fram á þessu stigi. Ég mun því ekki eyða lengri tíma í það að svo stöddu að ræða málið, en óska eftir því, að það mætti nú ganga til n., og mér skilst, að það hljóti að vera allshn., sem þar kemur fyrst til greina.



Herra forseti. Fyrir þá, sem sátu hér á þingfundi í grjótkastinu hinn 30. marz, er þessi till. allfurðuleg, og ég held, að hún sé flutt af meiri ósvífni, en nokkurt annað mál, sem sézt hefur á Alþ. Það er alveg furðulegt að bera það fram hér, að þm. viti ekki, hverjar voru orsakir og hvert var eðli þeirra óeirða, sem þá urðu hér við þinghúsið. Ég skal ekki fara neitt út í rökstuðninginn fyrir þessari till., því að hann er vitanlega alveg eins og till. sjálf, alveg með fádæmum. Á bls. 6 í grg. till. segir, að lögreglustjóri hafi tekið á ólöglegan hátt að sér stjórnina í alþingishúsinu. Eins og hv. þm. muna, þá vék forseti Sþ. úr sæti, eftir að atkvgr. hafði farið fram um málið, og óskaði eftir því, að þm. sætu kyrrir í sætum sínum meðan hann véki sér frá. Þegar hann kom aftur, lýsti hann því yfir, - og ég hygg sem sinni ósk, en ekki annarra, - að þm. væru beðnir að fara ekki úr húsinu, nema í samráði við lögreglustjóra. Þetta, að forseti Sþ. ber fram þessa ósk úr forsetastóli, leyfir flm. sér að kalla það, að lögreglustjóri hafi tekið að sér stjórn í þinghúsinu á þessum degi. - Af öðru furðulegu vildi ég leyfa mér að benda á ummæli á bls. 7 í þessu þskj., þar sem svo er komizt að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Allt bendir þetta til þess, að hér hafi verið um fyrir fram undirbúna pólitíska „provokation“ af hálfu ríkisstj. og lögreglustjóra að ræða, sem átti að gefa tilefni til aðgerða af hálfu ríkisvaldsins og lögreglunnar til að hefta starfsemi verkalýðshreyfingarinnar og Sósíalistaflokksins.“ Mér er ekki alveg ljóst, hvaða orð á að hafa um svona ósvífni. Ég þekki í raun og veru engin orð yfir svona ósvífni. Það er vitanlegt, að sá undirbúningur, sem hafður var vegna árásarinnar á alþingishúsið, var ekki gerður af ríkisstj., heldur var hann gerður af Sósfl. og þeirra meðhjálpurum, og þeir einir höfðu hér undirbúning undir aðgerðir, sem voru berir að því að hafa hér bíl í grennd við alþingishúsið með hátalara til þess að gefa lýðnum fyrirskipanir. Og það er öllum vitanlegt, hverjir voru með þennan bíl. Það er vitanlegt, að einn þm. kallaði rangar og villandi upplýsingar út um einn gluggann á alþingishúsinu, glugga á Kringlu, og þeim upplýsingum var síðan útvarpað til lýðsins frá hátalara þess bíls, sem þarna var frá Sósfl. - Ég sé, að hv. flm. till. líkir þessum atburði við hinn alþekkta þinghúsbruna í Berlín 1933. Nú er það að vísu svo, að í þetta skipti var ekki gerð tilraun til þess að kveikja hér í þinghúsinu, en hins vegar ber húsið þess enn merki, að það var reynt að grýta þm. gegnum glugga þinghússins, og þessi árás á þinghúsið á það sameiginlegt með þinghúsbrunanum í Berlín, að það var einræðisflokkur, sem að henni stóð, og í þetta skipti hérna voru það kommúnistar, en ekki Nazistaflokkurinn. Mér er ekki á neinn hátt skylt að svara fyrir lögreglustjórann hér á þessum vettvangi. En ég vildi segja það sem mína skoðun, að ef ekki hefði verið hér lögreglulið og öflug lögregla í þinghúsinu á þessum degi og öflugt hjálparlið, þá hefðu orðið hér meiri tíðindi en urðu, þó að þau yrðu að vísu nógu vond. Ég er sannfærður um það, að þeir, sem köstuðu hér grjóti inn um gluggana í því skyni að reyna að hæfa þm. og m. a. með þeim árangri, að einn þm. Sós.-fl. fékk glerbrot í auga, þeir hefðu, ef þeir hefðu komizt hér inn í þinghúsið, ekki látið sitja við það eitt að horfa hér á þm. Ég hygg, að undirbúningur Sósfl. að árásinni á þinghúsið hafi verið gerður í því skyni að vita, hvort ekki væri nú möguleiki til þess að brjótast hér til valda á þann hátt, sem kommúnistum alls staðar í heiminum er mest hugleikið. Ég hef heyrt sagt, að það standi hér einhvers staðar í þessari makalausu grg., að grjótið, sem hafi komið inn um gluggana, hafi virzt koma frá Austurvelli. Það er ljóst af þessari grg., að hún hefur verið til þess eins samin að lesa hana upp í útvarpinu, til þess að reyna að koma lygafregnum af þessum atburði til landsfólksins. Ég hygg ekki, að þessi till. eigi að fara til n. Ég hygg, að það ætti að afgr. hana annaðhvort á þann hátt, sem ef til vill er einfaldastur, að fella hana frá frekari umr. eða athugun, ellegar þá að vísa henni frá með rökst. dagskrá, sem væri flm. mátuleg hirting, því að slíkur málflutningur þeirra, sem hafa staðið hér að slíkri svívirðingu og þjóðinni allri var gerð með atburðunum hér og árásinni á Alþ. 30. marz, á ekki annað skilið en að Alþ. láti í ljós á honum mestu fyrirlitningu. Mér er ekki ljóst, hvor aðferðin mundi vera réttari, en ég hygg þó, að svona sæmilega orðuð rökst. dagskrá mundi eiga bezt við í þessu efni. Og ég vildi óska þess, að áður en hér fer fram atkvgr. um að vísa málinu til n., þá fengi ég tækifæri til þess að athuga þetta mál, á hvaða hátt því væri bezt hrundið frá Alþ.