Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur athugað þetta mál og rætt það við samgmrh. N. varð sammála um, að óumflýjanlegt væri að breyta 22. gr. frv. þannig, að í stað orðsins „héraðsrafveiturnar“ komi: raforkuver sveitarfélaga og héraðsrafveitur. N. var ljóst, að yrði þessi breyting ekki gerð, yrði ekki hjá því komizt, að samþykktar yrðu margar þær þáltill., sem nú liggja fyrir Alþ. varðandi þessi mál, en það mundi ekki verða heppilegt. En úr því nauðsynlegt reyndist að breyta frv. svo, að ekki verður hjá því komizt að endursenda það neðri deild, þótti n. rétt að breyta orðalagi í 18. gr. þannig, að í stað orðsins „takmarki“ í 2. málsgr. komi: svæði. Í rauninni hefði verið þörf á að breyta víðar orðalagi frv., en það þótti ekki framkvæmanlegt, þar sem þá hefði orðið að semja frv. að miklu leyti um. Þá var rætt um að gera breyt. á 50. gr. um skipun raforkuráðs, en nú liggur fyrir till. frá 6. þm. Reykv., þar sem farið er fram á aðra skipan, en n. hefur ekki unnizt tími til að ræða þær till. Vil ég því mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. verði frestað um sinn. Fundur hefur verið ákveðinn í n. í fyrramálið og verða þessar till. þá athugaðar.



Samkv. ósk minni var umr. frestað síðast. Var það ósk mín, að málið yrði ekki tekið fyrir, fyrr en hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh. yrðu viðbúnir að svara og sæju sér fært að mæta hér í deildinni. Ég óska eftir, að svo verði til hagað, að þeir geti verið viðstaddir umræðuna.



Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði rétt í þessu, að hann óskaði, að hæstv. ráðh. gætu verið viðstaddir, þá læt ég þess getið, að málinu hefur verið frestað dag frá degi, vegna þess að ekki var unnt að taka það á dagskrá, svo að hæstv. ráðherrum hefur gefizt tími til að tala sig saman um það. Það hafa nú liðið þrír fundardagar svo, að málinu hefur verið frestað æ ofan í æ. Ég hafði tal af hæstv. samgmrh., að nú yrði málið tekið á dagskrá, ef hann vildi gera svo vel að vera viðstaddur og láta vilja sinn og álit í ljós. En hann taldi vafasamt, að hann gæti það, af því að hann væri vant við látinn vegna máls eins í Nd. Þó kvaðst hann mundu gera aths. sínar við 3. umr., og ættu þær þá að geta komið fram. Hann sagði þetta við mig og eru það aðeins skilaboð frá mér til háttv. deildar. En hv. þm. Barð. getur leitað nánari skýrslu um málið. Hæstv. fjmrh. gekk hér um rétt í þessu. Honum ætti því að vera hægurinn hjá að taka til máls, ef honum sýnist, láta vilja sinn koma fram, ef hann hefur áhuga á málinu. - Hæstv. samgmrh. sagði, að málið ætti að ganga til 3. umr., ef hann gæti ekki verið hér viðstaddur nú. Brtt. liggja fyrir hér á þskj. 498. Þótt ég hafi ákveðna skoðun á þeim, veit ég ekki, hvort ég á að mæla nokkur orð um þær. Ég kann síður við að ræða um þær, þar eð tveir hv. flm. hafa ekkert látið frá sér heyra um þær. Ég læt þess getið, að reyndar hefur ekki verið haldinn fundur í samgmn. d., en till. hafa verið bornar undir ýmsa menn. Er það einróma álit okkar að mæla gegn þeim. Mælist því samgmn. til þess, að brtt. á þskj. 498 verði felldar. Aðalatriðin í brtt. eru tvenns konar. Í fyrsta lagi, að til framkvæmda vegagerðarinnar skuli árlega veitt fé í fjárl. og framkvæmdir standi og falli með þeim fjárveitingum, og í öðru lagi, að lánsheimildin í 6. gr. frv., allt að 20 millj. kr., verði felld niður. Ég lít svo á hins vegar, að hv. flm. hefðu gengið hreinlegar til verks með því að vera algerlega á móti frv., því að þúsund ára Þyrnirósarsvefn er lítið annað en dauðinn sjálfur. Síðast í fjárl. var einungis þetta framlag borið fram, er í fyrri lið getur. Við fjárlagaumræður var togstreita um málið, en að lokum fékk það hægt andlát við atkvgr. Ég vona, að sama sagan endurtaki sig ekki hér. Frá sjónarmiði þeirra, sem vilja, að frv. verði annað en pappírsgagn eitt, er einsætt að vera á móti brtt. Skilningurinn á málinu og nauðsynin á framkvæmdum skipta hér miklu máli. Um hitt atriðið, að nema brott lánsheimildina, er reyndar alveg sama að segja og hitt. Þeir, sem eru þeirrar trúar, að verkið eigi rétt á sér, mega skilja það, að allur er varinn góður, og ekki er verra að hafa þessa heimild. Hér er ekki um að ræða skyldu til lántöku, en heimildin er fyrir hendi, ef stjórnin þyrfti á þessu fé að halda. Hv. þdm. vita glöggt, hvaða munur er á heimild og skyldu. Árið 1932 voru samþ. lög á Alþ. um nýjan veg á austurleið á sömu slóðum og nú er ráð fyrir gert, þ. e. frá Lækjarbotnum austur í Ölfus. Voru þau lögð undir fjárveitingarvaldið. Þessi l. standa auðvitað óhögguð í stjórnartíðindunum, en eru orðin 14 ára gömul. Þó eru vegfarendur ekki farnir að verða vegarbótanna varir. Hér er ekki um annað að ræða en að ganga rösklega að verki við þetta, styðja að framkvæmdum og taka einbeittum tökum á málinu. - Náttúrlega eru brtt. á þskj. 498 prýðilegur millivegur til tafar framkvæmdum. Hæstv. samgmrh. heimilaði að láta málið ganga til 3. umr. Ég sé nú, að þessi varnagli má að engu verða, þar eð hæstv. ráðh. er nú kominn. Læt ég svo niður falla frekari orðalengingar vegna viðurvistar hans.

Gísli Jónsson Umr. var frestað vegna fjarveru ráðh., en nú er hæstv. samgmrh. kominn. Ég óska, að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur og látinn vita um það, hann er í næsta herbergi. Ég er hér með ákveðna fyrirspurn til hans, og tekur ekki langan tíma að fá hana afgreidda. Við umr. um fjárl. fyrir 1946 hafði hæstv. fjmrh. mælzt til, að eigi yrðu nema 5 millj. kr. alls veittar til allra vega á landinu. En framlag þetta var hækkað upp í 7 millj. Hæstv. ráðh. sagði, að varhugavert væri að fara svo geyst í verklegum framkvæmdum. Hann hefur hvað eftir annað varað við því að leggja of mikið í sérstakar framkvæmdir nú, þar eð hætta sé á, að slíkar framkvæmdir dragi úr öðrum. Hefur og komið fram, að ekki sé rétt að einskorða sig við einar framkvæmdir. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann ætlar að láta vinna fyrir 6 millj. kr. til loka þess verks, er hér um ræðir, og nota þar hluta af lánsheimildinni. Ég beini annarri fyrirspurn til hæstv. samgmrh. Hér er gengið í þá átt að taka ákveðinn veg út úr vegakerfinu. Að vísu er ætlazt til þess, að fé sé tekið að láni til þessa verks. En þess er ekki getið hér, hvort þetta skuli hafa áhrif á önnur framlög. Mér skilst, ef þetta frv. verður að l., að þá fari svo einnig um aðra vegi í landinu. Hér er um nýjung að ræða, þar sem ráðgert er að setja sérstök lög um einn veg, taka hann út úr vegalögunum. Ef frv. verður samþ., þá er viðbúið, að haldið verði áfram á þessari braut og gefið fordæmi um aðra vegi, þar sem gera þarf stór átök. Ég vildi þá spyrja hæstv. samgmrh., hvort hann er þessu samþykkur. - Hvort tveggja það, er nú hefur verið nefnt, hefur áhrif á gengi þessa frv. En annars er meiri nauðsyn en að svo sé. Á grundvelli þess óska ég að fá skýr og ákveðin svör.



Ég á hér brtt. með hv. þm. S.-Þ. á þskj. 498. Eru þær um frv. þetta. Ég skal taka það fram, að ég tel bæði rétt og gott að gera öruggan veg eða samgöngubót, svo að öruggar samgöngur megi á komast milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. En ég er á báðum áttum um, hvar bezt sé að hafa veginn. Hefur og ætíð verið mikið um þetta vandamál rætt, og kom í öndverðu fram, hvort eigi væri rétt að leggja járnbraut. Síðan var fundinn upp einn ágætur vegur, sem aldrei gæti brugðizt, um Krýsuvík, og það var talin fullnaðarafgreiðsla á málinu, þegar búið var að afgreiða þann veg hér. En nú er komið annað upp úr kafinu. Nú er komin fram áætlun um veg yfir Þrengslin, hvort sem það verður nú lengi talið bezta vegarstæðið. E. t. v. kemur enn ein ný n., sem kemst að allt annarri niðurstöðu, á næsta þingi, um að enn annars staðar sé bezta vegarstæðið austur fyrir fjall. En úr því að hv. þm. hafa ákveðið að hefjast handa um þetta mál, tel ég rétt að fylgja þeim að málum í tilraun um að koma þessum vegi yfir í Suðurlandsbyggðirnar. En ég sé hins vegar ekki, að það liggi það mikið á nú að ákveða um þennan veg, að það þurfi endilega að fara að taka lán eða veita nýja lánsheimild fyrir upphæð svo að tugum milljóna skipti til vegar þessa nú þegar, áður en farið er að hefjast handa um framkvæmdir við hann. Ég get verið með því, að byrjað sé á þessum vegi, miðað við það, að honum sé lokið á sex árum, eins og í frv. er gert ráð fyrir, en að það fari eftir því um framkvæmdina, sem ríkið í raun og veru getur. En mér þykja það vera dálítið skrýtnir framtíðardraumar um fjárhagsafkomu ríkissjóðs, ef sagt er, að það sé sama og að drepa þetta frv. að fresta að samþykkja heimildina fyrir lántökunni. Ég vona, að hægt verði að veita til þessa vegar á fjárl. eitthvað um 3 millj. kr. og gera það þannig, eins og hv. þm. Barð. tók fram, að þar fyrir verði ekki tekið fyrir nýbyggingar annarra vega á landinu. Ég verð að segja það sem mitt álit, að ef útlitið er svo nú, að það, að veita ekki lánsheimild þessa nú þegar, þýði sama og dauða þessa frv., þá tel ég enn síður ástæðu til þess að fara að þjóta til að samþ. þessa lánsheimild. Og ég held, að hæstv. ríkisstj. sé orðin nokkurn veginn södd á þeim lánsheimildum, sem hún ýmist hefur aflað sér eða hefur verið troðið upp á hana, sem nema nú eitthvað töluvert, á annað hundrað millj. kr., ef ég man rétt. Mér sýnist því, án alls kala til þessa vegar, ástæðulaust að fara að binda sig nú við tugmilljónalán út af vegi þessum, sem kemur hvort sem er smátt og smátt, svo framarlega sem nokkur geta verður hjá ríkissjóði og svo framarlega sem þörf verður talin á þessum vegi, sem ég vænti nú, að verði. Og ég get ekki séð, frekar en hv. þm. Barð., að þessi vegur eigi sérstaklega að auglýsast þannig, að hann megi ekki vera í hópi annarra vega hér á landi, þannig að veitt verði fé til hans eftir getu úr ríkissjóði á hverjum tíma til að leggja fé til þess að koma honum áfram. En með þessu frv. er þó að vissu leyti gerð áætlun um hann, ef fé er veitt til þess á fjárl. Viljum við hv. þm. Barð. ekki, að farin sé önnur leið með þennan veg en nokkurn annan veg.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það var í síðustu viku, að mér bárust tilmæli um það frá. hv. þdm. hér, að ríkisstj. léti í ljós álit sitt á þessu frv. Af þessu tilefni vildi ég nú hafa rætt þetta í ríkisstj. á ráðherrafundi og hef enda gert það einu sinni eða jafnvel tvisvar síðan, án þess að nokkur endanleg afstaða hafi verið tekin. Svo að það, sem ég kann að segja hér við þessa umr., er frá mér persónulega og ekki flutt í nafni ríkisstj. allrar, því að það hefur ekki verið gengið frá málinu þar endanlega. En úr því að það er nú hér komið á dagskrá á ný, þá er sjálfsagt, að ég fyrir mitt leyti láti uppi mína skoðun á því. Fyrst segi ég þá um það, að það, sem einkennir það fyrst og fremst, er, að það er ákaflega stórt og djarfhuga, og sízt er það að lasta. Ég hygg, að þetta sé einhver stærst hugsaða samgöngubótin, sem till. hafa verið gerðar um hér á landi, jafnvel miðað við till. síðustu ára. Það er hér gert ráð fyrir því, að varið verði 4 millj. kr. á ári á næstu sex árum til þess að byggja fullkominn bifreiðaveg með steinsteyptu slitlagi alla leið frá Reykjavík og austur til samgöngumiðstöðvar Suðurlandsundirlendisins, sem er Selfoss. Ég fyrir mitt leyti skal strax taka það fram, að ég er því mjög hlynntur, að gerður verði góður vegur og fullkominn á þessari leið, vegna þess að umferðin er orðin þar svo mikil, að hún réttlætir jafnvel mjög kostnaðarsamar aðgerðir um vegagerð þarna, því að þær munu geta borgazt á næstunni mjög verulega með sparnaði á tækjum, sem notuð eru til flutninga á þessari leið, fljótari ferðum og minni fargjöldum og slíku. Þetta allt saman virðist vera fyrir hendi, og þess vegna sé þarna í raun og veru grundvöllur fyrir því, að farið sé út í þarfar og stórar aðgerðir á þessu sviði. Ég hygg, að engin leið á landinu sé til önnur, sem jafna megi neitt saman við þessa leið hvað umferð snertir, þ. e. veginn austur yfir fjall. Og hin mikla umferð um veginn er það, sem fyrst og fremst réttlætir þær aðgerðir, sem hér er gert rað fyrir. Vegurinn er gerður fyrir umferðina, og því meiri sem hún er, þeim mun réttlætanlegra er, að kostnaðarsamar ráðstafanir séu gerðar um vegagerð, þar sem umferðin er mest. En þetta frv. fer að sumu leyti inn á nýjar brautir. T. d. er það algert nýmæli, hygg ég, í lagasetningu um vegagerð, að gert sé ráð fyrir, að langsamlega mestur hluti upphæðarinnar, sem til hennar þarf, sé tekinn að láni. Það virðist, samkv. kostnaðaráætlun, sem gerð hefur verið, að gert sé ráð fyrir, að heildarkostnaður við þessa vegagerð muni verða um 22–24 millj. kr. En þar af er heimild í frv. til þess að taka 20 millj, kr. að láni. - Fleira er líka nýtt í þessu. T. d. er sett ákveðið tímatakmark fyrir því, hvenær veginum skuli ljúka. Það er ákveðið hér, að framkvæmdin miðist við það, að verkinu verði lokið á sex árum. Og það er nú kannske það atriðið, sem ég hygg, að verði erfiðast að uppfylla. Ég geri ráð fyrir, að það mætti, ef allir aðilar kæmu sér saman um að fá þetta fé, sem til þessa þarf. En ég efast um, að það geti orðið, án þess að það gangi út yfir annað, að ljúka þessu á sex árum. Ég hef það fyrir mér í því, að nú eru á fjárl. vegagerðir og brúargerðir og ýmsar opinberar framkvæmdir svo miklar, að ég álít, að engar líkur séu til þess, að hægt verði að fullgera þær framkvæmdir, sem nú eru á fjárl., með þeim mannafla, tækjum og fagmönnum, sem fyrir hendi eru. Þannig að það er þegar séð fyrir, ef ekki verða fengnir menn að, að þá er ekki hægt að ljúka öllum verkefnum, sem fyrir liggja, með þeim mannafla og tækjum, sem fyrir hendi eru. Ef nú að þessu ráði yrði horfið að efna til vegagerðar fyrir 4 millj. kr. á ári aukalega, - það eru ætlaðar 7-8 millj. kr. í fjárl. til nýbygginga vega, - þá mun þetta vera sama og að hækka vegafjárframlagið um rúmlega 50%, enda má gera ráð fyrir, þar sem verkið verður að vinna yfir sumarið, að til þess muni þurfa 200–400 manns. Og ég veit ekki, eins og stendur a. m. k., hvar á að taka þann mannskap. Ég hefði hins vegar talið um þessa vegagerð og samgöngubætur, sem henni yrðu samfara, að í lagasetningu um hana ætti ekki að setja tímatakmark. Eitt okkar mesta vandamál nú er skipting vinnuaflsins og að reyna að haga verkum sem mest þannig, að fólkið yfirleitt geti haft jafna og stöðuga atvinnu. Það er æskilegt að hafa stórverk eins og þetta til þess að jafna atvinnuleysistímabil, ef þau kæmu. Það er ekki víst, að eftirspurnin eftir vinnuafli á næstu tveim til þremur árum verði eins mikil og nú. Og þá væri mjög æskilegt að hafa verk eins og þetta til þess að jafna út eftirspurnina og láta í þetta verk menn, sem annars væru atvinnulausir. Þetta verk er til þess fallið öðrum verkum fremur, þar sem víða má í einu hafa menn við það, og er því mjög teygjanlegt, hvað fæstir eða flestir mættu vinna við það, sem mætti þá vera breytilegt eftir atvinnuástandinu í landinu. Ég vil minnast á það, að í kostnaðaráætluninni um þennan veg eru gerðar mismunandi áætlanir, með mismunandi sementsverði. Eins og menn sjá á nál. mþn., þá er mjög verulegur hluti í þeirri kostnaðaráætlun fyrir útlent efni, eða með óbreyttu núverandi verðlagi 42,1%. Er þar gert ráð fyrir verði á sementi 250 kr., og á erlendu efni til samans, sementi og járni, alls kr.105.000 á km., sem sagt 42,1% alls kostnaðar. Í þessu nál. eru settar upp mismunandi kostnaðaráætlanir með mismunandi sementsverði, frá 250 kr. verði á tonninu á sementinu og niður í 150 kr. Og það sýnir sig, að ef sementskostnaðurinn lækkaði niður í það síðar talda verð, þá getur kostnaðurinn í heild af verkinu lækkað um upp undir 20% eða um 40–50 þús. kr. af þessum 250.000 kr. Nú veit maður ekki, að þessi lækkun muni verða á sementinu. Frekar ætti þó að vera útlit til þess, að það gæti eitthvað lækkað á komandi árum, því að þó að það færi niður í það verð, sem í. þessum áætlunum er gert ráð fyrir lægstu á því, 150 kr. tonnið, þá er það þó þrefalt verð á við það, sem var fyrir stríð, þar sem það kostaði þá 40–50 kr. tonnið hingað komið. - Einnig af þessum ástæðum tel ég ekki rétt að tímabinda þessar framkvæmdir eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Hv. þm. Barð. spurðist fyrir um það, hvað mundi verða sagt um svipaða vegi annars staðar á landinu og hvort flutningur þessa máls mundi þýða það, að í framtíðinni yrði farið út á þá braut að setja sérstök l. um ákveðna tiltekna vegi, sem stórt átak þyrfti til byggingar á. Ég get ekkert sagt, hvað hæstv. Alþ. gerir í því efni. En ekki þætti mér það ólíklegt. Og ég get vel trúað, að setning laga sem þessara, ef frv. þetta verður samþ., geti dregið alvarlegan dilk á eftir sér, sérstaklega ef tímaákvörðun verður sett inn í l., eins og hér er gert ráð fyrir. Hins vegar tel ég, að hér sé um svo stórt mál að ræða og alveg sérstaks eðlis, að vel gæti komið til mála að fara út í alveg sérstaka fjáröflun í þessu skyni. Þar gæti ýmislegt komið til mála, eins og t. d. einhver hækkun á benzínskattinum eða svipuð tekjuöflun. Benzínskatturinn hjá okkur er mjög lágur, og gæti vel komið til álita, hvort hann gæti ekki eitthvað farið hækkandi. Má hugsa sér, að honum eða einhverjum svipuðum tekjustofni yrði varið til fjáraflana til vegagerða eins og þessarar. Mín afstaða til málsins er í stuttu máli sú, að ég er mjög hlynntur því, að gerð verði góð bifreiðabraut með varanlegu slitlagi úr steinsteypu eða öðru varanlegu efni milli Reykjavíkur og Suðurlands. Ég tel hins vegar varhugavert að fara út á lánabrautina og byggja þetta upp aðallega með lánsfé. Og ég tel einnig varhugavert að binda þetta vissu tímatakmarki, eins og gert er í frv. - Einnig vil ég leyfa mér að geta þess, að enn, eftir 10 ár, er ólokið vegarsambandi, sem átti að geta orðið vetrarvegur milli Reykjavíkur og Suðurlands, um Krýsuvík og Selvog, og mundi kosta að ljúka þeim vegi um 2½ millj. kr., eða um 2/3 hluta af því, sem gert er ráð fyrir, að unnið verði fyrir á einu ári að lagningu þessa vegar, sem frv. er um. Heppilegra hefði mér þótt, að gott átak hefði verið gert til þess að ljúka þessari vegargerð um Krýsuvík, til þess að hægt væri að prófa, hvernig sá vegur reyndist, áður en ákvörðun er tekin um að leggja þennan veg fyrir 20–24 millj. kr. Hins vegar viðurkenni ég, að sá vegur, um Krýsuvík, og þessi vegur, sem hér er um að ræða, eru ekkert sambærilegir að neinu leyti, og hafa málin heldur aldrei verið hugsuð þannig. Vegurinn um Krýsuvík er malarvegur og hugsaður sem vetrarvegur og því minna horft í lengdina, og hann er heldur ekki gerður með þeim beygjum og halla, sem nútíma bifreiðavegir eru gerðir með. Þess vegna eru þessir tveir vegir ekki sambærilegir. En ef Krýsuvíkurvegurinn yrði fullgerður á næstunni, mætti hugsa sér, að það mætti bjargast mun betur að vetrarlagi en nú, þó að einhver frestur yrði á lagningu fullkominnar bifreiðabrautar austur. En þessi nýja bifreiðabraut á fullkominn tilverurétt vegna þeirrar miklu umferðar, sem er á leiðinni milli Reykjavíkur og Suðurlands, og vegna þeirrar auknu umferðar, sem mundi af því leiða, að fullkominn vegur yrði lagður á þessari leið. Eins og sést á nál. mþn., sem hér fylgir, er sýnt fram á það með nokkrum og að mér finnst góðum rökum, að vextir af þessu fé, sem í þessa braut væri lagt, séu kannske nálægt því, sem hægt væri að spara í aksturskostnaði milli Reykjavíkur og Suðurlands, miðað við svipaða umferð eins og nú er. Og þar að auki má taka fram, að umferðin mundi aukast eftir að svona braut væri komin á þessari leið. Ég, sem sagt, teldi rétt, að ekki yrði hrapað að neinu í þessu máli, sem er mjög stórt og þýðingarmikið, heldur yrðu farnar troðnari slóðir, þó að eitthvað yrði farið hægar með því móti en í frv. er gert ráð fyrir, og að leitazt væri við að vanda betur til framkvæmdar málsins og kunna fótum sínum fullkomlega forráð. Fleira hef ég ekki að segja um málið nú, nema sérstakt tilefni gefist.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég hef ekki talið mér nauðsynlegt að láta þetta mál mjög til mín taka nú, sérstaklega vegna þess, að ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þess við afgreiðslu fjárl. En af því að hv. þm. Barð. beindi til mín fyrirspurn, vil ég með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til frv. - Ég vil þá minna á, að fyrir nokkru meira en áratug síðan var samgöngumálið við Suðurlandsundirlendið til umr. hér á hæstv. Alþ. Menn greindi þá á um það, hver leið skyldi valin sem vegarstæði. Sumir voru þá þeirrar skoðunar, að hefjast bæri handa um að gera fullkominn veg, sem vandaðastan, sem líklegt væri, að verða mundi fær allan veturinn, um Þrengslin. En áður hafði farið fram athugun á þessu, og niðurstaðan af þeirri athugun varð sú, að Þrengslaleiðin var talin líklegust sem vetrarleið til frambúðar. Aðrir töldu skynsamlegast að leggja veg um Krýsuvík og Selvogsheiði yfir í Ölfus. Ég var þá þeirrar skoðunar, að réttara væri að velja Þrengslaleiðina, og bar þá fram till. um að verja fé, ekki stórri fjárhæð að vísu, í því sambandi, sem þó hefði nægt til þess að koma þessu verki af stað. En þeir, sem vildu velja Krýsuvíkurleiðina, urðu í meiri hluta á Alþ. Í samræmi við það var svo hafizt handa um að leggja veg um þá leið, sem meiri hl. Alþ. taldi, að heppilegri væri, og það er búið að leggja fleiri millj. kr. í bann veg, þannig að það er ekki eftir nema stuttur spotti ólagður á milli þeirra vega, sem lagðir hafa verið frá báðum endum á þessari leið, Krýsuvíkurleiðinni. Og þó að ég sé þeirrar skoðunar, að hér, um Krýsuvíkurleiðina, geti ekki verið um að ræða nema bráðabirgðalausn á samgöngumálunum við Suðurland, þá tel ég þó. úr því sem komið er, ekki annað fært en að ljúka vegargerð á Krýsuvíkurleiðinni áður en farið er að verja stórfé í veg yfir Hellisheiði. Það hefur ýmislegt fram komið, sem bendir til þess, að talsverð hjálp viðkomandi vetrarferðum muni vera að því að ljúka lagningu Krýsuvíkurvegarins, þótt ekki sé þar að ræða um endanlega lausn samgöngumálsins við Suðurland. Það kostar ekki nema tiltölulega lítið fé að tengja saman vegarspottana á Krýsuvíkurleiðinni, sem komnir eru, a. m. k. miðað við að leggja veg yfir Þrengslaleiðina. Fyrirspurn, sem hv. þm. Barð. beindi til mín, var sú, hvort ég teldi, að þessi heimild, sem ríkisstj. er veitt í frv. á þskj. nr. 329, til lántöku, mundi verða notuð, ef frv. verður að l. Hann benti jafnframt á það, hv. þm., að sú skoðun hefði komið fram hjá mér og reyndar fleirum, að á næstkomandi sumri mundi verða að draga vinnuafl frá framleiðslustörfum, ef framkvæma ætti allar framkvæmdir, sem ráðgerðar hafa verið á fjárl. og í öðrum l., sem þegar hafa verið samþ. Ef maður lítur á það, hvernig atvinnuskilyrðin eru nú í landinu og hve erfitt að fá vinnuafl til nauðsynlegra framkvæmda, ef maður lítur í kringum sig þegar maður gengur hér um bæinn og sér húsin, sem verið er að byggja hér, standa óbreytt mánuð eftir mánuð og manni liggur við að segja missiri eftir missiri, svo,sem t. d. skrifstofubygginguna við Arnarhvál, sem látin var í akkorð og tveir af ágætustu byggingarmeisturum landsins tóku að sér, og þar er nú, sex mánuðum eftir að samið var um hana, aðeins búið að steypa kjallara og eina hæð, - ef maður lítur á þetta allt og bætir því við, að von er næsta vor á auknum atvinnutækjum, því að það er gert ráð fyrir, að Svíþjóðarbátarnir komi hingað flestir eða allir svo snemma, að þeir geti komizt á síldveiðar, sem hefur í för með sér, að marga fleiri menn þarf á flotann, - þá held ég, að flestir hljóti að verða mér sammála um það, að miðlungi skynsamlegt sé að bæta við enn á næsta sumri stórkostlegum verklegum framkvæmdum. Menn mega ekki gleyma því, að til þess að gera miklar verklegar framkvæmdir verður framleiðslan að standa í blóma. Það væri að vinna á móti framkvæmdum að ganga svo langt, að með því yrði dregið úr framleiðslunni. Að þessu athuguðu get ég sagt það afdráttarlaust hvað mig snertir, - en ég tek það fram, að það er ekki fyrir hönd ríkisstj., að ég get ekki mælt með lántöku í því skyni að bæta við þær framkvæmdir, sem þegar eru ráðnar. Ég hef ekki ráðið það fyllilega, hvort ég ber fram í ríkisstj. till. um að nota heimildina um að draga úr verklegum framkvæmdum, þó að útlit sé fyrir, að hjá því verði ekki komizt. Menn eru varla búnir að gleyma því, að fjárl. voru afgr. á annan hátt en æskilegt gat talizt. Og enda þótt ég segi ekki, að þar hafi verið um fullkomið gáleysi að ræða, þá var þó teflt á tæpasta vaðið. Stórkostlegar fjárgreiðslur úr ríkissjóði eru ákveðnar og miklar lántökur heimilaðar, og sýnist því meira en þörf á að spyrna einhvers staðar við fótum. Mín skoðun er sú, að enda þótt frv. verði samþ., sé það fyrst og fremst viljayfirlýsing frá Alþ., en ég sé ekki möguleika á að hefja framkvæmdir nema þá dragi úr öðrum nauðsynlegum framkvæmdum. Það er ekki skemmtilegt að þurfa að taka slíka afstöðu til frv., sem að flestra eða allra dómi miðar í rétta átt. En ég álít þetta eðlilega lausn eins og nú er ástatt og get ekki tekið aðra afstöðu til þessa máls.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Mér þykir rétt að taka það fram, sem og vitað er, að það frv., sem hér liggur fyrir, er byggt upp af áliti mþn., sem skipuð var mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum landsins, og ég hygg, að það sé erfitt móti því að mæla, að þetta frv. sé bezt undirbúna frv., sem lagt hefur verið fyrir það þing, er nú situr. Ástæðurnar fyrir þessari staðhæfingu minni eru þær, að í mþn., sem undirbjó frv., gætti ekki pólitískra flokkadrátta. Það var ekki hægt að brennimerkja n. með bitlinganöfnum, því að n. var skipuð nær eingöngu fagmönnum. Það var gert með það fyrir augum, að störf n. yrðu sem traustust. Nefndin rannsakaði og útfærði dyggilega það, sem fyrir hana var lagt, og að rannsókn lokinni gerði hún till., sem þetta frv. byggist á, fleira var henni ekki ætlað. Mér finnst, að hv. þm. hljóti að taka tillit til þess, að niðurstöður og till. mþn. miðast við, að þessum framkvæmdum verði lokið á næstu 6 árum, því að í till. er beinlínis ætlazt til, að til þeirra verði fyrst veitt á fjárl. 1946. N. tekur þessa leið út úr. Þó að hún hins vegar telji þörf á bæði Krýsuvíkurveginum og Þingvallaveginum, þá tímabindur hún þær framkvæmdir ekki. Þetta atriði verður ekki dregið út úr, því að það er greinilegt í nál. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki miklu að svara í sambandi við þær umr., sem hér hafa spunnizt um þetta mál. Þó vil ég skýra nokkuð í sambandi við það sjónarmið, sem kemur fram í brtt. hv. þm. Dal. á þskj. 498. Þessi brtt. snýst um það, hvers vegna sé nauðsyn að taka þessa vegagerð út úr annarri vegagerð á landinu og taka jafnvel til þessara framkvæmda stórkostlegt lán. Ef við rennum huganum til baka, til þess tíma, þegar hlutföllin voru á annan veg milli fólksfjölda hér á Suðurlandi og annarra landshluta, þá skrifuðu og ræddu framsýnir umbótamenn mikið um bættar samgöngur milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins. Það gekk jafnvel svo langt, að út voru gefnir pésar um málið. Þeir menn, er létu sig þetta svo miklu skipta, voru ekki ómerkari en Jón Þorláksson sjálfur. Það var að vísu ekki svona vegur, sem hann vildi leggja, heldur var það járnbraut. En þeir, er þá þóttu konservatívir, vildu leggja veg austur. Helzti foringi í þeirra hópi var Björn Kristjánsson. Björn var vegagerðarmaður og vildi jafnvel ganga svo langt að gera jarðgöng þar, sem fannfergið væri mest á vetrum. Framfarahugur hans hikaði því ekki við að játa mikla nauðsyn á þessu máli. Frá þessum tíma hefur margt breytzt, en allt á þann veg, að stöðugt er meiri þörf fyrir öruggar og góðar samgöngur milli Reykjavíkur og suðursveitanna. Það eina, sem smækkað hefur, ef nokkuð er, er hugur okkar til þessa þjóðþrifamáls. - Það má geta þess, að í sambandi við járnbrautarmálið var fenginn hingað erlendur járnbrautarfræðingur, Sverrir Möller. Hann hafði þá skoðun í fyrstu, að bezt mundi að gera járnbraut austur, en síðar snerist honum hugur og taldi beztu lausnina á þessu máli vera þá að gera traustan akveg austur. Það hefur verið deilt um Krýsuvíkurveginn hér á Alþ. og víðar, en mér finnst sá ágreiningur alveg horfinn. Sá vegur er kominn svo langt á leið. En þar sem hér hefur verið gefið í skyn, að það sé svo lítið eftir af þessari vegargerð, að sjálfsagt sé að ljúka því áður en byrjað sé á Austurvegi, vil ég benda á, að enn munu um 30 km. vera ógerðir. Þetta á alls ekki að skiljast sem mótmæli gegn þessari leið, nema síður sé. En úr Svínahrauni og yfir á Ölfusveginn er skemmri leið, þó að hún sé að sjálfsögðu dýrari, og till. mþn. eru eindregið í þá átt, að sú leið eigi að ganga fyrir, og þær till. eru ekki fram komnar af handahófi. - Ég tel, að þetta frv. hafi verið óheppið að einu leyti. Þessi óheppni er árgæzkan, því að okkur er svo gjarnt að byggja út frá því, sem er. Það hefur komið fyrir, að flutningar austur hafa teppzt einn eða tvo daga, og þá hefur bærinn stunið af mjólkurleysi, og þá kemur greinilegast í ljós nauðsyn þessa máls og hvað það er mjög aðkallandi. Ég get sagt það, að það, sem ráðh. mæltu hér, var bæði af hófsemi og skilningi. Mér virtist samgmrh. leggja megináherzlu á, að þetta frv. yrði ekki svo tímabundið sem gert er ráð fyrir. Hefði mþn. nefnt annan eða lengri tíma, hefðum við flm. tekið það upp í frv. Annars óska ég, að frv. fái að ganga óbreytt til 3. umr., en vildi hins vegar óska eftir því, að þetta atriði kæmi til athugunar milli ríkisstj. og flm. og reynt yrði að ná samkomulagi áður en málið verður tekið til 3. umr. Það er eitt atriði, sem hér hefur komið fram og ég vildi aðeins minnast á. Það er vinnuaflið, hversu það sé takmarkað þegar athugað er, hversu miklar framkvæmdir eru ákveðnar. Í því sambandi verður fyrst og fremst spurt, hvaða framkvæmdir eru mest aðkallandi, hvaða framkvæmdir eiga að ganga fyrir, samkvæmt því og engu öðru verður dómur alþjóðar. Till. mþn. í þessu máli sýna ótvírætt, að hún telur þetta mál mjög aðkallandi, hvað sem öðru líður. Ég vil svo að lokum bera fram tilmæli til flm. brtt. á þskj. 498, hvort hann vilji ekki taka hana aftur við þessa umr., en hún komi svo fram við 3. umr. Ef þessari umr. er lokið, óska ég, að atkvgr. verði frestað.



Herra forseti. Það hafa komið veigamiklar upplýsingar í þessu máli nú, og má þakka það forseta og öðrum, sem leyft hafa frestun á málinu, því að ella er ekki víst, að þær upplýsingar, sem hér hafa fengizt, hefðu komið fram. Ég hygg, að samgmn. hefði ekki skilað málinu óklofin, ef hún hefði verið búin að fá þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir. Hæstv. samgmrh. sagði, að frv. þetta væri stórt og djarft hugsað. Ég er alveg sammála því, en við erum farnir að hugsa öðruvísi en áður og mörg frv., sem komið hafa fram á Alþ. nú, eru bæði stórt og djarft hugsað. Þá sagði ráðh., að brýn nauðsyn væri á að gera þennan steinsteypta veg, en það er bara í samræmi við aðrar framkvæmdir. Það er víða nauðsyn að fá góða vegi, og það er vissulega mjög margt, sem er mikið aðkallandi. Mér finnst eðlilegt, að það komi fram, hvort ekki er hægt að binda þetta frv. við hækkun benzínskattsins. Ég skal gefa upplýsingar um, að það var rætt í fjvn. um það að hækka benzínskattinn til þess að koma á auknum framkvæmdum í landinu. En um þetta fékkst ekki samkomulag. Nú er það athugandi, hvort form. n. getur ekki komið því til leiðar í samráði við ríkisstj., að benzínskatturinn verði hækkaður og sú hækkun gengi til þessa vegar, og gæti ég betur fellt mig við þá leið en að taka 20 millj. kr. lán. Hæstv. samgmrh. benti á, að það þyrfti 200–400 menn til að gera þetta, og veit ég ekki, hvort n. hefur gert sér þetta ljóst. Það væri þá e. t. v. rétt að flytja inn einhverja Pólakka, en það þarf þá að gera ráðstafanir til þess, og ekki víst, að Alþýðusambandið samþykki það. - Það er athyglisvert, sem hæstv. ráðh. viðurkennir, að hér muni koma á eftir sandur af lögum um einstakar framkvæmdir. Og er þetta ekki í samræmi við hið fyrra frv. hér á Alþ. um að sameina hafnarlögin til að forðast þetta? Hæstv. samgmrh. taldi rétt að ljúka fyrst við Krýsuvíkurveginn, og þyrfti þá að setja það hér í frv. Ég tel það fullkomið ábyrgðarleysi, eftir að hafa heyrt yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að samþ. þetta frv. Og ef það þarf að fá viljayfirlýsingu um þetta, þá væri hægt að fá hana á annan hátt. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um rök hv. form. og frsm. samgmn. Hann hefur ruglað þessu saman, er hann sem form. n. má ekki gera, og tekið þetta mál út úr öllum öðrum samgöngumálum, af því að hann hefur sérstakan áhuga á þessu. - Þá spurði hv. þm., hvort samgönguþörfin hefði minnkað. Eins og það sé nokkur bending um, að samgönguþörfin hafi minnkað, þótt menn vilji ekki fylgja þessu máli út úr öðrum lögum. Ég vil benda hv. þm. á það, að það þarf nýja brú á Þjórsá og Iðu og það er nýbúið að leggja í Ölfusárbrú. Og þegar búið er að gefa þessum mönnum nýja brú á Þjórsá o. fl., þá þarf líka að leggja nýja vegi um þessi héruð. Hv. þm. er staðbundinn við þetta hérað, lítur bara á þennan eina veg, en ekki samgöngumál allrar þjóðarinnar. Ég vil biðja hv. þm. að sitjast við hlið hæstv. samgmrh., því að hann telur ekki rétt, að frv. fari óbreytt í gegn, og hv. þm. sagði, að ráðh. hefði bezta þekkingu á þessu, og vænti ég því, að hann taki tillit til þess, sem hann segir, því að hann hefur meiri þekkingu á þessu en við báðir. Þá minntist hv. þm. á, að þessi n. væri skipuð ópólitískum sérfræðingum, en ég efast nú um, að Gunnar Benediktsson sé sérfræðingur í vegagerð, eða Árni G. Eylands. - Hæstv. samgmrh. álítur, að Krýsuvíkurvegurinn eigi að ganga fyrir, og hæstv. fjmrh. líka, en Alþ. og fjvn. lækkuðu framlagið til þessa vegar, sem átti að ganga fyrir. Ef við lítum á frv. sjálft, þá hygg ég, að viljayfirlýsingin, sem hæstv. fjmrh. talaði um, náist alveg, þótt þetta frv. verði ekki samþ. Ég tel, að vegamálastjóri hafi vald til að láta byggja vegina eins og heppilegast er talið fyrir það fé, sem lagt er í þá. Hæstv. ráðh. hefur lagt á móti því, að þetta verði gert á 6 árum, svo að ekki er þörf á því ákvæði. Viðvíkjandi 7. gr. þá hefur ráðh. lýst því yfir, að ótækt sé að útvega lán. Frv. hefur því ekkert að gera í gegn á þessu þingi. Þá vil ég benda n. á, að það er ekki sannað enn, að þörf sé á að kasta burtu vegi, sem liggur yfir láglendið, en leggja í nýjan veg, yfir fen og foræði, sem ekki er víst nema kosti meira en gert er ráð fyrir. Það mætti láta Gunnar Benediktsson moka þarna skít í nokkurn tíma til þess að kynna sér þetta. Og það er engan veginn víst, að þessi vegur verði betri. Ég tel það ekki neinn fjandskap við málið, þótt menn vilji ekki samþykkja þetta frv., eftir að ríkisstj. hefur lýst yfir því, að hún taki ekki lánið og ómögulegt er að fá fólk til þessara framkvæmda. Ég vil svo ákveðið mælast til þess, að hv. form. samgmn. kasti burt heimasjónarmiðunum.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég skal vera stuttorður. Þegar ekki er hægt að segja neitt gott um bækur, þá er oft sagt um þær, að þær séu svo og svo margar blaðsíður að lengd, og er þetta í raun og veru nægilegt svar við ræðu hv. þm. Barð. Hann talaði um heimasjónarmið, hann þekkir það vel, en munurinn er bara sá, að annar er með heimabakað sjónarmið, en ég er hér með frv. um veg milli höfuðstaðarins og Suðurlandsundirlendisins. Aðrir nm. en ég eru utan af landi, nema enginn úr Barðastrandarsýslu, og þar hefur engra heimasjónarmiða gætt, heldur víðsýni. Hátalarinn tók ekki rétt upp það, sem ég sagði. Ég sagði, að mestur hluti n. væri skipaður fagmönnum, og það er því óþarfi af hv. þm. að vera með slíkan útúrsnúning. Annars er það hálf-barnalegt af jafnsterkbyggðum manni og hv. þm. að hegða sér eins og hann gerði í ræðu sinni. Og það er broslegt að heyra þennan þm. tala um heimasjónarmið. Mig vantar bara „kómikina,“ en þetta gæti verið ágætt á senu. Ég lái honum þetta ekki, en hann á bara ekki að vera með vandlætingu. Hann talar um að fara yfir fen og foræði, en mþn. bendir á þessa leið, og það er ekkert aðalspursmál, hvort farið verður metra ofar eða neðar. en það á að hafa það, sem betra reynist. Hv. hátalari sagði, að n. þyrfti að taka þetta betur til athugunar, en ég fyrir mitt leyti er reiðubúinn að ræða þetta og ætlaði að ræða þetta við ráðh., svo að þetta var óþarfi af honum, bara mannalæti og til að slá um sig.



Ég skal ekki ræða þetta frekar. Hv. þm. flúði alveg frá málinu. Ég óskaði eftir, að málið færi til n. sökum þess, að ef það kemur óbreytt frá n. við 3. umr., þá þarf annaðhvort leyfi forseta til að taka málið af dagskrá eða það þarf að liggja fyrir. En ef það væri tekið til athugunar, þá hafa þm. tíma á milli umr. til þess að kynna sér þetta. Ekki samt svo að skilja, að ég geri mér vonir um, að hv. form. n. skipti um skoðun.