Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og tekið er fram í grg. þá hefur mér verið falið fyrir hönd Samábyrgðar ríkisins að flytja þetta frv. Þessari þingdeild mun vera það kunnugt, að Samábyrgð ríkisins er stjórnað af þremur mönnum undir yfirstjórn viðkomandi ráðuneytis. Framkvæmdastjóri er flm. þessa frv. og mun vera talinn form. Hinir stjórnendurnir eru Vigfús Einarsson, skrifstofustjóri í atvmrn., en í forföllum hans nú Gunnlaugur Briem, og skólastjóri Sjómannaskólans, Friðrik Ólafsson, en hann tók við af Páli Halldórssyni. Þessi stjórn Samábyrgðarinnar hefur ásamt sérfræðilegum ráðunautum samhljóða falið flm. að bera fram þetta frv. Hv. deild mun líka vera það kunnugt, að öllum skipaeigendum er skylt að endurtryggja skip sín hjá þessu félagi. Sömuleiðis tryggði ríkið sin skip hjá Samábyrgðinni, en nú hefur því verið breytt og ríkið tryggir sín skip beint hjá erlendu tryggingarfélagi. Þetta virðist vera dálítið undarlegt, að allir skipaeigendur eru skyldir að tryggja hjá Samábyrgðinni, en ríkið sjálft, sem er raunverulega eigandi Samábyrgðarinnar, tryggir þar ekki sín eigin skip. Hvað hagkvæmar tryggingar ríkið fær á sín skip, veit ég ekki, en hitt þykir mér sennilegt, að félag eins og Samábyrgðin, sem endurtryggir fyrir 100 millj., njóti ekki lakari kjara og ætti að geta náð allmiklu hagkvæmari kjörum en einstaklingar. Auk þess taldi stjórnin, að sjálfsagt væri, að tryggingarnar væru að eins miklu leyti innanlands og fjárhagsgeta leyfði. Nú hefur Samábyrgðin 25% af áhættu fiskiskipa, en hámarkstryggingarupphæð hvers skips hefur verið 100 þús. kr. Grunntryggingin er 15%, en Samábyrgðin lætur svo stríðsslysatryggingarnar hafa vissan hluta. Að öðru leyti eru tryggingarnar í London. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta við þessa umr., enda mun gefast tækifæri til þess, þegar málið hefur verið athugað í n., og þá um leið hægt að ræða niðurstöður n. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkissj. vegna blaðaummæla. sem höfð eru eftir brezka útvarpinu þess efnis, að hæstv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, hafi látið þau ummæli falla við fréttamenn erlendis, að hann væri ekki sammála afstöðu skandinavísku landanna til einingar Vesturlanda, og sagt meðal annars: „Vér Norður-Evrópumenn tilheyrum Vestur-Evrópu“. Út af þessu vil ég leyfa mér að spyrja, hvort ríkisstj. sé kunnugt um, hvort þessi frétt sé rétt, og ef svo er, þá hvort hún sé gefin í samráði við eða með samþykki ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég er nú að vísu óviðbúinn að svara þessari fyrirspurn hv. þm. Borgf. eins ýtarlega og ég hefði gjarnan viljað, m.a. hef ég ekki athugað. hve mikið hefur verið unnið að framkvæmdum og undirbúningi í sambandi við ferjuna, en ég get þó sagt fyrir mig, að mér er alveg ókunnugt.



Ég þakka hæstv. samgmrh. fyrir svör hans. Mér þykir vænt um, að ríkisstj. stendur ekki að þessum ummælum, og leyfi mér að vænta þess, að það verði ekki tekin afstaða til þessa máls fyrr en utanrmn. og Alþingi hafa fengið um það að fjalla. Varðandi sannleiksgildi þessarar yfirlýsingar hæstv. forsrh., þá mun hún vera höfð eftir brezka útvarpinu, og má ætla, að hún sé ekki búin til þar, annars þykir mér sennilegt, að fleiri hafi heyrt þessa frétt í brezka útvarpinu, þó að hún hafi ekki verið birt nema í Þjóðviljanum. Hæstv. samgmrh. sagði. að ef þessi frétt væri rétt, þá væri hér um að ræða prívatskoðun forsrh. Út af því vil ég taka það fram, að ég tel hvorki stað né stund fyrir forsrh. að gefa slíkar yfirlýsingar á þeim vettvangi, sem hann hefur þarna gert. Hann hlýtur að gefa þessa yfirlýsingu sem forsrh., því að það er ekki verið að spyrja Stefán Jóh. Stefánsson þarna nema af því, að hann svarar sem forsrh. Vegna þess álít ég nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að senda leiðréttingu þess efnis, að hér hafi aðeins verið um persónulega skoðun forsrh. að ræða. en ekki skoðun íslenzku ríkisstjórnarinnar. Stefán Jóh. Stefánsson gat vel gefið þessa yfirlýsingu sem form. Alþfl., en ekki sem forsrh., úr því að ríkisstj. hafði enga ályktun gert um málið.



Eins og ég tók fram áðan, hef ég ekki aðrar fregnir af þessu máli en þær, sem standa í Þjóðviljanum, og af gömlum vana teldi ég rétt að athuga fyrst, hvort í alla staði sé rétt með þetta farið. Það væri því fyrst að athuga, hvað forsrh. hefur raunverulega sagt, en síðan mætti athuga, hvort ástæða væri til að senda leiðréttingu. Að öðru leyti vil ég segja það, að þótt ég telji, að hér muni vera um persónulega skoðun forsrh. að ræða, ef þessi frétt er rétt, þá býst ég við, að margir muni vera sömu skoðunar, og áður en ástæða væri til að „dementera“, þyrfti að ganga úr skugga um, hvaða stefna yrði tekin í þessu máli. Ég skal ekkert segja um, hvert sú skoðanakönnun leiddi, en hitt er víst, að það eru margir sömu skoðunar og forsrh. Ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. muni athuga þetta mál á næstunni, afla sér upplýsinga og taka það síðan til meðferðar í utanrmn., ef ástæða þykir til, ekki vegna ummæla forsrh. sérstaklega, heldur vegna þess, að það getur dregið til þess, að Íslendingar þurfi að taka afstöðu til málsins.



Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. samgmrh. að því, hvort það, sem forsrh. segir opinberlega erlendis, sé ekki símað til ríkisstj. jafnóðum. Það sýnist vera harla óviðkunnanlegt, að forsrh. gefi yfirlýsingar, án þess að hann ráðfærði sig við ríkisstj., auk þess sem það er alveg ófært, að erlendar útvarpsstöðvar og erlend blöð birti slíkar yfirlýsingar, áður en ríkisstj. hefur fengið hugmynd um efni þeirra. Hvað snertir sjálfa afstöðu ráðh., þá hélt ég, að það hefði verið rætt í ríkisstj., að forsrh. tæki ekki opinbera afstöðu til málsins á þessu stigi. Það er að sjálfsögðu alveg rétt hjá samgmrh., að það er óvist, hvaða stefna verður tekin í þessu máli, en einmitt þess vegna vil ég þakka ráðh. fyrir, að hann ætlar að sjá svo um, að Alþingi fái að ræða málið, áður en landið verði á nokkurn hátt bundið með yfirlýsingum ríkisstj.



Það var óþarft hjá 2. þm. Reykv. að spyrja, hvort ríkisstj. hefði borizt skýrsla um þetta mál, því að eins og ég tók fram í upphafi, þá hef ég ekkert heyrt um þetta, nema það sem stendur í Þjóðviljanum í dag. En sem sagt, það verður fyrst athugað, hvort þessi frétt hefur við rök að styðjast, og gefi sú athugun tilefni til frekari aðgerða, þá mun ríkisstj. taka það til athugunar.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Það er nú svo langt liðið síðan þetta mál var hér síðast til umr., að margt af því er fallið í gleymsku, sem sagt var. Ég get því verið stuttorður. Ég vil minna á það, að meiri hl. fjhn. leggur áherzlu á það, að báðar þær brtt., sem hér liggja fyrir verði felldar. Ég endurtek það, að till. þeirra hv. þm. A-Húnv. (JPálm) og hv. 2. þm. Rang. (IngJ) veldur misrétti, eftir því hvar menn búa á landinu. Það var til athugunar í fjhn., þegar l. um fjárhagsráð voru þar til athugunar, hvort hægt væri að setja undanþágu fyrir smærri framkvæmdum, en n. komst að þeirri niðurstöðu, að þetta væri erfitt og ekki heppilegt og að bezt væri, að framkvæmdavaldið hefði það á hverjum tíma í hendi sér að þrengja og víkka þetta svið, eftir því sem þægilegt væri. Sú till. var því felld, og sama er að segja um till. frá þeim hv. 11. landsk. (HermG) og 2. þm. Reykv. (EOl). Þeir telja, að till. þeirra verði til þess að bjarga dreifbýlinu, en það er ekki gert betur en svo, að þetta fjárhagsráð á að útnefna allar n. og svo að skipta gjaldeyrinum. Hvað sem á að gera í því að rétta hlut dreifbýlisins, verður það ekki gert með þessu móti. Það er svo að segja alveg ómögulegt að hafa 4 gjaldeyrisnefndir í landinu og úrskurða þarfirnar á þann hátt, fyrir utan allt það ósamræmi, sem þessi aðferð mundi hafa í för með sér, enda hafa stærri þjóðir en við ekki farið út á þessa braut. Ég efast ekki heldur um það, að hagsmunir dreifbýlisins njóta sín hjá fjárhagsráði, enda var það sett til þess að vernda þá, sem fjarri eru, svo að þeir verði ekki útundan með slíka hluti, og þegar nú sjálfir þm. þéttbýlisins, þeir 2. þm. Reykv. (EOl) og 11. landsk. þm. (HermG), ef ég má segja svo, leggjast nú á sveif með öðrum hetjum dreifbýlisins, hygg ég, að því ætti að vera borgið, jafnvel þótt eitt ráð sé fyrir allt landið. Allt tal hv. 2. þm. Reykv. (EOl) um erfiðleika manna úti á landi, sem hv. þm. Ísaf. (FJ) bar til baka, gat eins átt við, þegar hann átti sæti í nýbyggingarráði sem varaformaður, en þá kom aldrei fram till. í þessa átt. Ég orðlengi þetta svo ekki, en tel bezt að halda sér að upphaflega frv. og fella allar brtt.



Ég hef ekki getað sannfærzt af ræðu hv. Þm. V-Ísf. (ÁÁ) um það, að ekki sé ástæða til að gera breyt. á valdi fjárhagsráðs, þegar um minni byggingar er að ræða. Það nefndakerfi. sem nú er verið að setja hér upp, er að verða plága á landsfólkinu. Ég mætti hér fyrir utan oddvita utan af landi. Hann gerði ráð fyrir að þurfa að vera mánuð hér í bænum, ef hann ætti að fá að tala við þær n., sem hann þarf að tala við. Þetta sagði hann ekki í spaugi. Núv. stj. er í þeirri hættu að verða ofstjórn. Ef svo er komið, að ekki sé hægt að byggja fjárhúskofa norður í Grímsey, svo að það þurfi ekki að athuga það hér í ráði í Rvík, þá er þetta orðið fjarstæða. Ég held, að það hafi komið yfir okkur einhvers konar annarlegt eðli. Þó ekki sé nema það, að menn eru þannig stemmdir, að fjárhagsráðsmaður gat þess, að það hafi tekizt að festa 600 millj. kr. á einu ári. Slíkt gæti ekki komið fyrir jafngáfaða þjóð og Íslendinga. ef slíkt væri sjálfrátt. Það kom með svo miklum innileik, að nú væri búið að festa 250 millj., eins og búið væri að leggja hættulegan óvin að velli. Við getum ekki skilið, hvað var að þeim mönnum, sem gerðu okkur efnalaus á örstuttri stundu, en nú er komið að hinni hliðinni, að setja upp skömmtunarkerfi, ekki aðeins til að skammta stóra hluti, heldur líka litla hluti. Í Árnessýslu veit ég, að það er þannig, að oddvitinn á Selfossi. sem er kaupmaður, á að skammta byggingarefni handa öllum bændum í sýslunni og handa þeim, sem búa á Selfossi. Maðurinn hefur ekki sótzt eftir þessu. Hann hefur engan kunnugleika á því. Þetta hafa menn upp úr þessari oftrú á ofstjórninni. Það eru margir til, sem ekki kunna með þessa hluti að fara. Ég held því, að það sé rétt að ganga inn á þessa till. hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) og 2. þm. Rang. (IngJ). um að gefa frjálst byggingarefni til minni háttar framkvæmda, því að þetta getur aldrei orðið nema til vandræða fyrir stj. Ég var nú ekki andbanningur, en eitt af því,sem haft var á móti banninu á sínum tíma, var það, að Íslendingar þyldu ekki bann, og það kæmi mér ekki undarlega fyrir sjónir, þótt þetta eftirlit frá okkur hér í Rvík yrði þannig, að menn gætu ekki unað við það nema skammt. Og þá kynni það að verða svo óvinsælt, að menn vildu losna við þá, sem að kerfinu standa.



Herra forseti. Síðan ég tók til máls um þetta mál síðast, hafa orðið þó nokkrar umr. um þetta mál. Í þeim umr. hefur dálítið verið almennt farið inn á verksvið fjárhagsráðs. Það voru þeir hv. 3. þm. Reykv. (HB) og hv. þm. Ísaf. (FJ). sem ég vildi sérstaklega svara, og þætti mér vænt um, ef gætt væri að því, hvort þeir væru í húsinu, og þeim borin boð um það, að ég væri að tala til þeirra.

Hv. Þm. Ísaf. (FJ) hefur fjarvistarleyfi og hv. 3. þm. Reykv. (HB) hefur ekki borið fyrir augu mín í dag.

- (3. þm. Reykv. kom í þessu inn í salinn.] Hv. 3. þm. Reykv. (HB) ræddi um það, að við sósíalistar vildum leggja að velli allt frjálst einstaklingsframtak. Ég vildi bara spyrja hann að því, hvar það væri, þetta frjálsa einstaklingsframtak, sem við viljum drepa núna. Ég sé ekki betur en búið sé að reyra þetta frjálsa einstaklingsframtak slíkum böndum, að það aldrei hafi verið fastar bundið né reyrt á Íslandi í allri þess eymd en nú með þeirri stjórn, sem Sjálfstfl. hefur á málum þjóðarinnar núna, og það væri gaman að sjá, hvort hv. 3. þm. Reykv. (HB) getur sýnt fram á, að einstaklingsframtakið gæti orðið reyrt fastari böndum undir skipulagi sósíalismans en það er nú hér. Ég held, að þetta tal um frjálst framtak og frjálsa verzlun eigi bara alls ekki við hér á Íslandi. Það er svo fjarri sanni að halda því fram, að til sé eitthvað, sem heitir frjálst einstaklingsframtak. Framtakið er til, en það er reyrt svo í bönd embættismannastjórnarinnar, að það fær sig hvergi hrært, og undan þessu kvarta bæði samvinnufélög og einstaklingar, og það er Sjálfstfl., sem reyrir það í þessi bönd, og það er ekki til neins fyrir þann flokk að reyna að koma sér undan því. Þessi einokun, sem nú er á Íslandi er verk Sjálfstæðisfl. Það er Sjálfstæðisfl., sem heldur því við, og án hans væri ekki hægt að halda því við. Það er úthlutað, hvað verzlun snertir, sérstökum einokunarleyfum, leyfum til þess að okra á. Meiri hluti þessara leyfa fer til manna, sem embættismenn ríkisins ráða, hverjir séu. Einu sinni var rætt um að skapa reglur um það, hvaða menn skyldu verða þessara leyfa aðnjótandi. Einu sinni átti að fara eftir svo kallaðri kvótareglu. Þessi regla var ekki haldin. Þá var lýst yfir því af fyrrv. stj., að farið skyldi eftir því, hvað menn seldu ódýrt. Það var ekki farið eftir þeirri reglu. Þá var lýst yfir þeirri reglu, að neytendur fengju að ráða, hvar þeir verzluðu. Stj. hefur játað, að ekki væri farið eftir þeirri reglu. Það er ekki farið eftir neinni reglu. Eftir hverju er farið? Eftir gerræði stjórnarvaldanna. Innflutningsleyfum er úthlutað eftir því, hvaða menn eru í náðinni hjá stjórnarvöldunum á hverjum tíma. Það er það sama gerræði og ríkti hér fyrr á tímum, þegar gæðingar dönsku hirðarinnar réðu því, hvaða danskir einokunarkaupmenn fengju hverja höfn á Íslandi. Og það er vitað, að á undanförnum árum hefur stj. staðið á móti því að innleiða réttlæti í þessum efnum. Með öðrum orðum: Sjálfstfl. og aðrir flokkar hafa lagt að velli frjálst einstaklingsframtak á Íslandi, og það er vissulega hart, þegar sá flokkur leyfir sér að gefa út blað, sem hann kallar Frjálsa verzlun, og heimtar í því, að það verði frjáls verzlun í landinu. Sjálfstfl. úthlutar leyfum til sérstakra gæðinga stj., til þess að gera þá ríka á kostnað annarra. Það er ekkert frjálst einstaklingsframtak, engin frjáls verzlun. Það er eingöngu gerræðið sem ræður og flokkur núv. stj. hefur sýnt sig í því að vilja ekki innleiða það, að kaupmenn og kaupfélög gætu keppt um þetta. Þess vegna er rétt fyrir hv. 3. þm. Reykv. (HB) að skjóta geiri sínum þangað, sem þörfin meiri fyrir er, og höggva á þau bönd, sem reyra verzlunina í landinu. Verzlunin hefur verið fjötruð fyrr, en það hefur aldrei verið gengið eins langt í að fjötra hana eins og nú, og vilji hv. 3. þm. Reykv. (HB) fást um það, að einstaklingsframtakið sé lagt að velli, er bezt fyrir hann að snúa sér að Sjálfstfl., og það er það, sem getur höggvið á þau bönd, sem allt eru að hefta í einokunarkaupmennsku. Menn hafa verið hræddir um það, þegar þeir hafa talað um sósíalismann, að þar yrði svo mikil embættismannastjórn. En ef menn vildu taka allt það versta, sem orðið gæti undir sósíalisma, ef hann væri illa framkvæmdur, geta menn kynnzt því í núverandi þjóðfélagi. Hins vegar er ekki neinn af þeim kostum, sem sósíalisminn hefur. Það væri æskilegt og vonandi að hv. 3. þm. Reykv. vildi styðja að því að fá fram, hvers konar skipulag það er, sem ríkir í verzlunarmálum hér á Íslandi núna, og hvar sé jafnrétti manna fyrir l. Það er að minnsta kosti ekki til neins að „eltera“ í það, að það sé eini flokkurinn, sem er á móti stj., sem hafi lagt að velli einstaklingsframtakið á Íslandi, en það er Sjálfstfl., sem hefur lagt það í fjötra, hvað marga fundi sem honum tekst að kalla saman hér í Rvík til þess að fullvissa menn um, að hann hafi ekki bundið frjálsa verzlun. Það er vissulega hægt að hafa hér frjálsa verzlun, og þótt ég sé ekki með frjálsri verzlun, skal ég játa, að það er betra en öngþveiti það, sem nú ríkir. Sem sagt: Allar þær reglur, sem átti að fara eftir, þegar núv. stj. og fjárhagsráð tók við, hafa verið brotnar. Það er engin regla, engin lög, bara geðþótti. Þetta er eins og á einvaldstímunum, og það sem þótti verst við einvaldsstjórnirnar, var það, að það var aldrei hægt að vita, hvað væru l. og hverju menn gætu treyst. Það er embættismannastj., sem öllu ræður, og þá á ég ekki við hina eldri embættismenn þjóðarinnar, heldur ráð, sem sett eru um stuttan tíma og skortir þá ábyrgðartilfinningu, sem embættismennirnir hafa. Ég held þess vegna, að hv. 3. þm. Reykv. (HB) verði, næst þegar hann talar, að tala meira konkret um hlutina og taka það fyrir og rannsaka, hver ber ábyrgðina á því, sem hann er að skilgreina, og um leið að sýna, í hvers þágu þetta er gert. Annars er verið að gera þetta til þess að gera hér eins konar aðal, nokkra stóratvinnurekendur og heildsala hér í Rvík, en útiloka aðra, skapa einokunarfyrirkomulag og meina öðrum að ná rétti sínum vegna þessarar einokunar. Mér sýnist, að stj. sé að undirbúa einokun í þjóðfélaginu, og verð ég að segja það, að ef sú einokun á að gilda, þá er nær að taka upp einokun ríkisins á þessum hlutum. Þá er nær að láta ríkið hafa þetta. Það er annaðhvort að hafa frjálsa verzlun eða ríkið hafi þetta, en að skapa hér einokun nokkurra fárra manna, er fyrirkomulag, sem ekki nær nokkurri átt. Hv. 3. þm. Reykv. (HB) talaði á móti þessu og kenndi okkur sósíalistum það, en hann verður að gera sér ljóst, að það er Sjálfstfl., sem ber ábyrgðina, og það er ekki til neins fyrir hann að skjóta sér undan henni. Hv. þm. Ísaf. (FJ) var að tala hér á móti, og mér þykir leitt, að hann skuli ekki vera hér nú, en ég get samt ekki komizt hjá að taka fyrir hans ræðu, þó að hann sé ekki við. Mér þykir þetta slæmt, en ég hef aðeins 2 ræður og þetta er sú síðari og síðasta umr. málsins hér í d. En ræða hans var þess efna, að ég þarf að svara henni. Hann er eini maðurinn hér í d., sem á sæti í fjárhagsráði, en það ráð hefur ekki látið svo lítið að leggja fram fyrir þingið skýrslu um störf sín og kem ég því til með að saka það um lögbrot. Vildi ég því spyrja hæstv. forseta. hvort hugsanlegt væri að fresta umr., þar til hv. þm. Ísaf. getur verið viðstaddur. [Frh.)