Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veiðigjöld. Þetta er þskj. 1053, 658. mál þessa þings. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna er fjallað um þessi mál og lagður viss grunnur að stefnu þeirri í auðlinda- og sjávarútvegsmálum að því er varðar nýtingu á sameiginlegum auðlindum. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Standa þarf vörð um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum sínum. Einn af hornsteinum umhverfisstefnu ríkisstjórnarinnar er að þær séu nýttar með sjálfbærum hætti.“ Enn fremur: „Með sérstöku ákvæði í stjórnarskrá verði undirstrikað að fiskstofnarnir umhverfis landið séu sameign þjóðarinnar. Úthlutun aflaheimilda er tímabundinn afnotaréttur og myndar ekki undir neinum kringumstæðum eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir heimildunum.“ Ég tel að þessari stefnumörkun sé mjög vel til haga haldið, bæði í því frumvarpi sem ég mæli fyrir hér og nú og frumvarpi því sem starfandi sjávarútvegsráðherra mælti fyrir í fyrradag. Þar er í 1. gr., eins og hv. þingmenn sjálfsagt muna, rækilega kveðið á um að fiskstofnarnir og auðlindir sjávarins innan íslenskrar lögsögu séu ævarandi sameign þjóðarinnar. Hér eru sömuleiðis á ferðinni þau meginsjónarmið sem liggja til grundvallar þessu frumvarpi, annars vegar að náttúruauðlindir landsins séu sameign þjóðarinnar og að arður sem rekja má beint til hagnýtingar náttúruauðlinda sé þar með eign sama aðila, þ.e. þjóðarinnar, og að aðrir en hún geti ekki gert tilkall til hans á grundvelli eignarréttar. Nú er rétt að hafa þann fyrirvara á að hér erum við kannski ekki að tala um eignarrétt í hefðbundnum skilningi heldur er um að ræða einhvers konar ævarandi verðmæti sem tilheyra samfélaginu á Íslandi, tilheyra Íslandi sem slíku, og í þessu tilviki er niðurstaða frumvarpanna mjög hliðstæð því sem varð að lokum niðurstaðan í Noregi, að um væri að ræða einhvers konar ævarandi sameign en ekki eign í beinum eignarréttarlegum skilningi, enda kannski vandséð að neinn geti átt það sem í grunninn á sig sjálft, stofnana í hafinu. Hins vegar er það sjónarmið að þjóðin ber ábyrgð á náttúruauðlindum sínum, og stjórnvöldum ber þar af leiðandi skylda til að sjá um að þær séu nýttar á sjálfbæran hátt. Þar með er stjórnvöldum líka heimilt og skylt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana í þeim tilgangi, þar á meðal að nota skatta eða efnahagsleg stýritæki sem stjórntæki. Afrakstur fiskstofna í hafinu umhverfis landið er háður náttúrulegum takmörkunum eins og við öll þekkjum og rétturinn til að nýta þá takmörkuðu náttúruauðlind er auðvitað hjá þjóðinni. Stjórnvöldum er rétt og skylt að stýra nýtingu þessara auðlinda og grípa til nauðsynlegra ráðstafana, svo sem aðgangsstýringar eða aðgangstakmarkana, leyfisveitingar gegn gjaldi og skattheimtu. Með því er unnt að tryggja almenningi beina hlutdeild í þeim arði sem auðlindin skilar á hverjum tíma. Í umgengni um náttúruauðlindir þjóðarinnar og nýtingu á þeim þarf að gæta þess að þær séu nýttar með sjálfbærum hætti. Í raun er það mikilvægasta einstaka grundvallarregla þessara mála, enda henni gert hátt undir höfði í markmiðsgrein frumvarps til laga um stjórn fiskveiða. Ekki má ganga á auðlindirnar, hvorki í náttúrulegum skilningi né þannig að dregið sé úr efnahagslegu verðmæti þeirra. Að þessum atriðum er sömuleiðis vikið í þeim kafla samstarfsyfirlýsingar stjórnarflokkanna þar sem fjallað er um sjávarútvegsmál en þar segir, með leyfi forseta: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. […] Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Er því gengið út frá því að fiskveiðum verði stjórnað með tilliti til sjálfbærrar nýtingar og í frumvarpinu er lögð áhersla á fjárhagslega hagkvæmni útgerðar og verðmætasköpun í atvinnugreininni. Í þeim tilgangi að undirbúa gjaldtökuþáttinn í breytingum á stjórn fiskveiða ákvað ríkisstjórnin að fela nefnd að gera tillögur um mótun heildstæðrar stefnu um framtíðarfyrirkomulag skattlagningar í sjávarútvegi. Átti sú nefndaskipan sér meðal annars aðdraganda í frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða sem lagt var fram á 139. löggjafarþingi en fékk þá ekki afgreiðslu. Í bráðabirgðaákvæði var hins vegar ákvæði um skipun slíkrar nefndar. Skyldi hún hafa það verkefni að móta heildstæða stefnu um framtíðarfyrirkomulag skattlagningar í sjávarútvegi. Horfa skyldi til þess hvað sé eðlilegt endurgjald fyrir aðgang að hinni sameiginlegu auðlind og hvernig tengja megi skattinn breytilegum hagnaði í sjávarútvegi. Nefndin starfaði í nánum tengslum við undirbúning frumvarps til laga um stjórn fiskveiða. Frumvarpið er í meginatriðum byggt á tillögum og niðurstöðum þessarar nefndar og er álitsgerð hennar birt sem fylgiskjal hér með frumvarpinu. Frumvarpið byggir eins og áður segir á þeirri meginforsendu að náttúruauðlindir landsins séu sameign þjóðarinnar og arður sem rekja má beint til þeirra, þ.e. að rentan tilheyri þjóðinni. Þegar öðrum er veittur réttur til að fénýta auðlindirnar ber að tryggja þann rétt þjóðarinnar með gjaldtöku, þ.e. að leggja beri auðlindagjöld í einhverju formi á nýtingu auðlindanna eða þann fjárhagslega ávinning sem hún skapar. Forsenda fyrir innheimtu auðlindagjalda er að renta myndist við nýtingu auðlindarinnar, þ.e. að tekjur séu umtalsvert meiri en tilkostnaður að meðtalinni eðlilegri ávöxtun fjármagns í starfseminni. Varla fer á milli mála að veruleg auðlindarenta hefur verið og er til staðar í fiskveiðum á Íslandi eins og verð á kvóta sýnir, hvort sem er á aflahlutdeild eða aflamarki. Eins og fram kemur í álitsgerð framangreindrar nefndar og víðar er óhætt að slá því föstu að fiskveiðiauðlindin skili umtalsverðri rentu. Virðist ekki óvarlegt að ætla að hún hafi á síðasta áratug verið nálægt 30 milljörðum kr. að meðaltali á ári á verðlagi ársins 2010. Hún er hins vegar mjög breytileg eftir árum og eru ákvæði frumvarpsins löguð að því. Auknar tekjur og hagnaður í sjávarútvegi á síðustu árum, þrátt fyrir aflatakmarkanir, koma meðal annars til af bættu skipulagi veiða, þróun í tækni og markaðsmálum. Þar á greinin sjálf að sjálfsögðu stærstan hlut. Þetta kemur fram í góðum tekjum þeirra sem starfa í sjávarútvegi og ríkulegri ávöxtun fjármagns í greininni. Hinn eiginlegi umframarður, rentan, er hins vegar líka kominn til vegna þeirrar ákvörðunar að takmarka framleiðsluna. Við mat á rentunni þarf að taka tillit til eðlilegrar ávöxtunar á fjárfestingum í greininni. Sú skoðun að ástæða sé til að skattleggja fiskveiðar sérstaklega sem og hagnað annarra sem nýta og hafa hag af aðgangi að auðlindum í sameign þjóðarinnar er ekki ný af nálinni. Þetta álit kom meðal annars mjög sterkt fram í skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 en þar segir meðal annars að auðlindanefndin sem þá starfaði sé, með leyfi forseta, „þeirrar skoðunar að rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tvennum ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting hennar skapar“. Í þessu koma fram þau sjónarmið sem mótað hafa tillögur frumvarps þessa, annars vegar sjálfbærnirök, þ.e. að tekjur af auðlindinni beri uppi þann kostnað sem umsýsla um hana hefur í för með sér eða lagt er í til að auka verðmæti hennar og nýtingu, hins vegar sanngirnis- og jafnræðisrök þess efnis að allir þeir sem eiga auðlindina njóti hennar. Virðisauki í sjávarútvegi á fyrsta áratug aldarinnar, þ.e. samtala þeirra tekna sem verða til skiptanna milli þeirra sem leggja til framleiðslunnar með vinnu, fjármagni eða afnotum af náttúruauðlindum, var að meðaltali um 115 milljarðar kr. á ári á verðlagi ársins 2010. Framlag vinnunnar var að jafnaði um 59%, framlag fjármagns miðað við eðlilega ávöxtun um 17% og framlag auðlindarinnar um 24%. Skipting þessa virðisauka milli aðila var hins vegar nokkuð önnur. Launþegar fengu 59% virðisaukans í samræmi við framlag sitt, eigendur fjármagnsins hafa fengið í sinn hlut um 40% virðisaukans en eigandi auðlindarinnar fékk í sinn hlut um 1%. Ljóst er að mikið skortir á að virðisaukanum sé skipt í samræmi við þau sjónarmið sem voru reifuð að framan. Megintilgangur þessa frumvarps er að tryggja þjóðinni endurgjald fyrir nýtingu á þessari eign hennar. Í stefnu ríkisstjórnarflokkanna sem vísað er til í upphafi og skýru ákvæði núgildandi fiskveiðilöggjafar þess efnis að þjóðin sé eigandi fiskveiðiauðlindarinnar felst að þjóðin ein getur gert tilkall til þess arðs af fiskveiðum sem byggir á tilvist auðlindarinnar sjálfrar, þ.e. tekna umfram það sem aðrir geta gert tilkall til vegna framlags á vinnu eða fjármagni vegna nýtingar á auðlindinni. Með hliðsjón af þessu verður að líta svo á að eðlilegt endurgjald fyrir aðgang að fiskveiðiauðlindinni sé sú auðlindarenta sem hún skapar á hverjum tíma eftir að búið er að tryggja öðrum framleiðsluþáttum, þ.e. vinnu og fjármagni, eðlilegt endurgjald. Það er í samræmi við þessa afstöðu og áðurnefnt tvíþætt markmið við skattlagningu tekna af nýtingu auðlinda, þ.e. að standa undir kostnaði og tryggja rétt eiganda auðlindarinnar, sem lagt er til í frumvarpinu að við skattlagningu sjávarútvegs verði beitt tvískiptri aðferð sem annars vegar veitir aðgang að auðlindinni með greiðslu á hlutdeild í kostnaði hins opinbera við sjávarútveg og taki hins vegar til þjóðarinnar auðlindarentuna eftir að öðrum framleiðsluþáttum, vinnu og fjármagni, hafa verið tryggðar tekjur fyrir þeirra framlög. Í því hefur þess einnig verið gætt að þessir aðilar haldi þeim hvata sem vera þarf til að tryggja hagræðingu og framsækna fiskveiðistarfsemi. Frumvarp þetta felur í sér skattlagningu í sjávarútvegi sem byggir á almennri stefnu í skattlagningu auðlinda í sameign þjóðarinnar. Það byggir á þrennu, í fyrsta lagi samræmdri stefnu sem gildi fyrir allar auðlindir sem í sameign þjóðarinnar eru og fénýttar í verulegum mæli og að á nýtingu þeirra og tekjur af henni verði lögð gjöld og skattar sem tryggi þjóðinni þá rentu af auðlindunum sem henni ber. Í öðru lagi að þjóðin geri tilkall til allrar rentu af náttúruauðlindum sem eru sameign þjóðarinnar. Gjaldtaka fyrir nýtingu auðlinda þjóðarinnar og skattlagning tekna á að skila auðlindarentunni í sameiginlega sjóði landsmanna. Í þriðja lagi að til þess að auðlindirnar verði nýttar og skili þjóðinni arði verður að sjálfsögðu að skapa þeim sem auðlindina nýtir hæfilegan hvata, m.a. með því að tryggja honum nægilega góða ávöxtun með tilliti til áhættu. Í samræmi við þetta eru eftirfarandi sjónarmið höfð að leiðarljósi hvað varðar fiskveiðiauðlindina: a) að í gjaldtöku og skattlagningu sjávarútvegs verði gengið út frá sömu grundvallarsjónarmiðum og við auðlindaskattlagningu almennt, b) að umfang auðlindarentu í sjávarútvegi sé mismunandi eftir tegund veiða og geti verið breytilegt frá ári til árs og skattlagning þurfi að vera sveigjanleg og aðlagast sjálfkrafa aðstæðum eins og þær eru á hverjum tíma, c) að umtalsverður opinber kostnaður sé af því að vernda fiskveiðiauðlindina og til að tryggja að hún geti áfram orðið grundvöllur atvinnustarfsemi og eðlilegt sé að hann sé greiddur af sjávarútveginum og að hluti gjaldtökunnar miðist við hann, d) að gjaldtakan miðist við það að skila sem stærstum hluta auðlindarentunnar í ríkissjóð og e) að við gjaldtökuna verði gætt að hagkvæmni við nýtingu og hvata til hagkvæmni í rekstri þeirra fyrirtækja sem auðlindina nýta. Í samræmi við þetta er í frumvarpinu lagt til að skattlagningu í sjávarútvegi verði í meginatriðum hagað þannig að lagt verði á almennt veiðigjald í krónum á þorskígildiskíló á aflamark hvers árs samkvæmt úthlutuðum veiðiheimildum og/eða lönduðum afla. Gjaldið verði ákveðið með hliðsjón af því að tekjurnar standi undir heildarkostnaði ríkisins af fiskveiðistjórnarkerfinu og þjónustu við sjávarútveg. Síðan verði lagt sérstakt veiðigjald í krónum á þorskígildiskíló á aflamark umfram tiltekið lágmark samkvæmt úthlutuðum veiðiheimildum og/eða lönduðum afla. Gjaldið verði misjafnt eftir því hvort um er að ræða botnfisk eða uppsjávarfisk. Gjaldið í hvorum flokki verði ákveðið árlega á grundvelli síðustu fyrirliggjandi upplýsinga um afkomu fiskveiða og fiskvinnslu. Sérstakt veiðigjald í hvorum flokki um sig skal miða við áætlaða rentu í fiskveiðum að viðbættri áætlaðri rentu í vinnslu á afla úr þeim veiðum. Áætlaða rentu skal reikna sem heildartekjur af aflasölu og sölu á unninni framleiðsluvöru að frádregnum almennum rekstrarkostnaði án afskrifta og fjármagnsliða en að frádreginni reiknaðri ávöxtun á fé sem bundið er í greininni og að frádregnu almenna veiðigjaldinu. Sérstakt veiðigjald skal vera ákveðið hlutfall af samtölu áætlaðrar rentu í veiðum og vinnslu. Í frumvarpinu er miðað við að almenna veiðigjaldið gefi af sér um 4 milljarða kr. í tekjur og að þeirri fjárhæð sé jafnað á aflamagn í þorskígildiskílóum. Fjárhæðin er miðuð við gróft mat á opinberum kostnaði við stjórn fiskveiða og þjónustu við sjávarútveg. Þar sem almenna veiðigjaldið dregst frá sérstaka gjaldinu við ákvörðun þess gjalds hefur nákvæmni í kostnaðarviðmiðun ekki áhrif á skattlagninguna í heild nema í jaðartilvikum. Sérstaka veiðigjaldið er samkvæmt frumvarpinu reiknað sem 70% af rentu á þorskígildiskíló í hvorum veiðiflokki og frá þeirri fjárhæð dregst almenna veiðigjaldið. Hafa þarf í huga að þetta gjald er ekki reiknað á heildartekjur eða hagnað heldur á rentuna eingöngu, þ.e. tekjurnar eftir að allur kostnaður og rífleg endurgreiðsla fyrir það fjármagn sem lagt hefur verið fram hefur verið tekin til hliðar. Þá er það þess eðlis að það lagar sig mjög hratt að afkomunni. Sé hún ekki meiri en svo að hún nægi til að skila þeirri ávöxtun fjármagns sem miðað er við verður sérstaka veiðigjaldið ekkert en fer svo hækkandi með bættri afkomu. Þótt meginmarkmið frumvarpsins sé að tryggja hlutdeild almennings í auðlindarentunni er þeim markmiðum að tryggja undirstöðu hagkvæms sjávarútvegs einnig mætt, enda mjög mikilvægt, í fyrsta lagi með því að gjaldtakan verði ekki verður meiri en sem nemur opinberum kostnaði nema verulegur hagnaður sé af starfseminni. Í öðru lagi með því að reikna með hárri ávöxtun á fjármagn, 8% í tilviki veiða og 10% í tilviki vinnslu. Það eru að sjálfsögðu hærri raunvextir en gerist í atvinnurekstri almennt og ættu að gera það mögulegt að fjármagna starfsemina og meðal annars vera lánastofnunum trygging fyrir fjármögnun. Ofan á þessa ávöxtun eru útgerðinni síðan tryggð 30% af hagnaði umfram hana. Í þessu sambandi er rétt að minnast á tvennt. Annars vegar er í frumvarpinu gert ráð fyrir að létta gjaldbyrði minni útgerða nokkuð með því að hafa fyrstu 30 tonnin af afla hvers báts gjaldlaus og að af næstu 70 tonnum sé greitt hálft gjald. Er með því verið að koma til móts við og taka tillit til þess að afkoma í rekstri smærri eininga hefur verið undir meðallagi. Með þessu er verið að auðvelda útgerð frá minni byggðum og mæta þeim fasta kostnaði sem fylgir að sjálfsögðu hverri einingu í rekstri af þessu tagi. Hins vegar er í frumvarpinu bráðabirgðaákvæði sem lækkar sérstaka veiðigjaldið tvö fyrstu gildisár þess umtalsvert. Er það meðal annars gert í þeim tilgangi að gefa útgerðum landsins aðlögunartíma og tækifæri til að nota góða afkomu sem reiknað er með á þessum tíma ef svo heldur sem horfir til að halda áfram að greiða niður áhvílandi skuldir. Þá er rétt að minna á að í frumvarpinu eru heimildir til þess að lækka eða undanþiggja greiðslu sérstaks veiðigjalds ef sýnt þykir að afkoma við veiðar á einstökum tegundum eða innan einstakra sviða sjávarútvegsins víkur verulega frá hinu almenna. Þessa frádráttarliði alla verður að hafa í huga, virðulegur forseti, þegar rætt er um hinar háu brúttótölur sem mjög hafa orðið til umræðu undanfarna daga. Tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum munu þar af leiðandi ráðast mjög af afkomu í sjávarútvegi þar sem hún getur verið mjög breytileg eftir aðstæðum, ekki síst eftir þróun raungengis. Grunntekjurnar af almenna veiðigjaldinu eru áætlaðar um 4 milljarðar kr. á ári en tekjur af sérstaka gjaldinu verða háðar afkomu. Eins og áður var getið hefur hagnaður sjávarútvegs almennt verið mjög góður undanfarinn áratug og hefur hann gefið af sér miklar tekjur. Hefði gjaldtaka í samræmi við ákvæði frumvarpsins verið við lýði á þessu tímabili hefðu tekjurnar á verðlagi ársins 2010 orðið um 12,5 milljarðar kr. á ári að meðaltali, farið upp í um 24 milljarða kr. á þeim árum sem afkoma sjávarútvegsins var allra best, tekjur greinarinnar yfir 200 milljarðar kr. og EBITDA 60–70 milljarðar kr. á ári. Tekjur af sérstökum veiðigjöldum munu hins vegar sveiflast mjög mikið og ráðast af gengi eins og áður var sagt og auk þess að sjálfsögðu af afurðaverði á mörkuðum og aflabrögðum. Lengst af því tímabili sem hér um ræðir, þessi tíu ár aftur í tímann, hefði þannig til dæmis uppsjávarafli ekki skilað neinum tekjum í formi sérstaks veiðigjalds. Í fimm ár af síðustu tíu hefðu engar greiðslur komið úr þeim hluta útgerðarinnar vegna þess að framlegðin hefði ekki boðið upp á það. Botnfiskveiðar hefðu öll árin skilað einhverjum tekjum umfram almenna veiðigjaldið nema árið 2004 þegar hvorug þessi megingrein sjávarútvegsins hefði greitt veiðigjald. Það sýnir hversu næmt gjaldið er fyrir raunverulega afkomu greinarinnar. Að sjálfsögðu er tekjustofn af þessu tagi ekki óskabarn fjármálaráðherra hvers tíma því að eðli málsins samkvæmt getur hann verið mjög breytilegur en það má færa fyrir því efnahagsleg rök að hann leiti ákveðins jafnvægis, m.a. í gegnum það að þegar gengi krónunnar styrkist má búast við að aðrir tekjustofnar ríkisins styrkist samhliða sem dregur úr tekjum af sérstöku veiðigjaldi. Um þetta allt saman er ítarlega fjallað í rækilegri greinargerð með frumvarpinu og kostnaðarumsögn með því. Þá er rétt að geta þess og um það er fjallað í greinargerð með frumvarpinu að í tengslum við þetta er til skoðunar að gera ýmsar frekari breytingar á skattalögum, ekki síst tekjuskattslögum, og þá þannig til dæmis að keyptar aflaheimildir samkvæmt samningum megi færa niður í skattskilum með einhverjum hætti og jafnframt breytingar á þeim ákvæðum tekjuskattslaga sem snerta niðurfærslu áður keyptra veiðiheimilda. Mikilvægt er að þessi þáttur málsins verði skoðaður samhliða og að í síðasta lagi á haustmánuðum komi fram frumvarp sem tekur á og leiðir til lykta þessa þætti málsins. Hvort tveggja mun leiða til lækkunar á tekjusköttum útgerðarfyrirtækja þar sem þau fá þá frádráttarheimildir umfram þá lækkun sem álagning veiðigjalda mun sjálfkrafa hafa í för með sér. Rétt er að hafa í huga að þar munu ívilnandi ákvæði koma fyrirtækjum til góða, ekki síst þeim sem hafa á undanförnum árum skuldsett sig vegna kaupa á veiðiheimildum. Að öðru leyti, frú forseti, læt ég nægja að vísa í mjög ítarlegar athugasemdir sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjöl með því sem meðal annars hafa að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Ég held því fram að grundvallaraðferðafræðin sem hér er lögð til nái mjög vel utan um það meginmarkmið sem frumvarpið byggir á, nálgast að horfa til hinnar sérstöku auðlindarentu og fanga hana á þeim árum sem hún er mikil í greininni en tryggja jafnframt og alltaf góða ávöxtun allra fjármuna sem bundnir eru í greininni og hlutdeild í rentuhagnaðinum sjálfum eins og hér er lagt til. Þótt ýmsum þyki það kannski ekki mikið, 30%, er það engu að síður þannig að í hinum þrönga skilningi þessarar skilgreiningar deilir þjóðin og greinin með sér þeim hluta. Að sjálfsögðu má endalaust rökræða hér um viðmið og fjárhæðir. Það hefur ekki farið fram hjá mér frekar en öðrum að ýmsum þykir bratt í farið með þeim forsendum sem hér eru lagðar upp. Ég held að það sé mikilvægt að menn talist þar við með rökum og greini raunveruleg áhrif en veifi ekki órökstuddum og mjög háum tölum. Að mínu mati er til dæmis fráleitt að leggja málin þannig upp að hér sé um að ræða 70% brúttóskattlagningu á öllum hagnaði í sjávarútvegi. Því fer fjarri þegar hinar eiginlegu forsendur frumvarpsins eru skoðaðar og það virt að það tryggir í fyrsta lagi ríflegri ávöxtun eigin fjár en almennt er notað sem viðmið í svokölluðum árgreiðsluaðferðum. Þannig miðar Hagstofan almennt við 6% í þeim útreikningum en hér eru lögð til 8% fyrir veiðar og 10% fyrir vinnslu og svo með vísan til þeirra frádráttarliða sem áður voru nefndir. Ég er að sjálfsögðu móttækilegur fyrir því að um þetta sé fjallað og þetta greint. Ég vonast til þess að þær þingnefndir sem fá þessi mál bæði til umfjöllunar geri það, auk þess sem þau verða að sjálfsögðu send út til umsagnar og öllum gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum að. Ráðuneytið mun í samstarfi við þá aðila sem það hefur átt samstarf við um þetta efni, sérfræðinga innan skattkerfisins og í fjármálaráðuneytinu, halda samhliða áfram frekari greiningum á þessu. Markmiðið er að komast málefnalega að sem best undirbyggðri niðurstöðu þegar menn tygja sig í afgreiðslu á málunum. Hér þarf að samþætta nokkur markmið sem menn geta fljótt á litið sagt að stangist á en gera það þó ekki að mínu mati þegar betur er að gáð. Annars vegar er meginmarkmiðið um að þjóðin eigi tilkall til viðbótarrentu eða sérstakrar auðlindarentu sem sprettur af því að menn fá aðgang að og leyfi til að nýta þessa verðmætu auðlind sem stjórnvöld gæta og passa upp á og sjá um að sé til staðar, ekki síst með skynsamlegri fiskveiðistjórn. Þjóðin er eigandi auðlindarinnar. Hins vegar er að sjálfsögðu jafnmikilvægt að tryggja greininni góð og stöðug rekstrarskilyrði og nægjanlegan hvata til þess að menn vilji binda fé sitt í rekstri í sjávarútvegi, byggja hann upp, fjárfesta í honum og þróa hann. Þessi markmið er skylt að sætta og þau fara saman þegar til langs tíma er litið, þ.e. að auðlindarinnar sé gætt, það sé passað upp á að hún haldi verðmæti sínu og að á hana sé ekki gengið sem er aftur trygging fyrir því að það sé ábatasamt að starfa innan þessarar greinar. Þegar upp er staðið eiga allir sameiginlega hagsmuni í því að finna farsæla niðurstöðu í þessu máli eins og fleirum en auðvitað geta menn líka togað þetta í allar áttir og hamast með stóryrðum um viðfangsefnið. Ég er móttækilegur fyrir öllum málefnalegum rökum og sjónarmiðum og vil taka þau til greina, vil gjarna eiga samstarf við greinina um að skoða allt vel, m.a. á grundvelli upplýsinga frá greininni sjálfri, þ.e. úr bókhaldi einstakra fyrirtækja sem er erfitt fyrir stjórnvöld að nálgast nema þá í samstarfi við slíka aðila. Á hinn bóginn er ég ekki sérstaklega móttækilegur fyrir stóryrðum eða hræðsluáróðri og hrekk skammt undan slíku. Virðulegur forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. atvinnuveganefndar en þó þannig að atvinnuveganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd eigi með sér náið samráð um þetta mál þar sem það er að sjálfsögðu sumpart á verksviði beggja nefndanna. Af þingtæknilegum ástæðum er væntanlega heppilegra að að formi til sé málinu vísað til einnar nefndar, m.a. til að tryggja einfaldara umsagnarferli og gestamóttöku. Ég legg áherslu á að efnahags- og viðskiptanefnd fari vel yfir það mál sem hér er undir, þ.e. veiðigjaldamálið, eðli málsins samkvæmt þar sem það á margt skylt með viðfangsefnum á sviði skattaréttarins. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að vinna málin samhliða og saman og að þau haldist sem mest í hendur. Þó ber að geta þess að það er ekki rétt að leggja þröngan skattalegan skilning í viðfangsefnið sem hér er undir, þ.e. auðlindagjaldtöku eða heimtu auðlindarentu þegar um sameiginlega þjóðarauðlind er að ræða. Það er í raun viðfangsefni sem er hvort tveggja á sviði skattaréttarins ef svo má að orði komast en tengist líka auðlindanálguninni og grunnhugsuninni sem þar er undir þannig að í þeim skilningi mætti vel segja að umhverfis- og samgöngunefnd gæti sömuleiðis látið sig málið varða. Ég treysti því að ágætir nefndaformenn leysi greiðlega úr þessu sín á milli og eigi gott samstarf við úrvinnsluna.

Frú forseti. Hér er mikið og stórt mál á ferðinni sem ég hygg að eigi eftir að vinna í raun og veru nánast frá grunni á Alþingi þegar það gengur til nefndar. Það er mjög miður að ráðherrann skyldi ekki hafa haldið þannig á málinu að leita samráðs meðal annars við hagsmunaaðila í greininni. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvers vegna ekki var í undirbúningi að gerð frumvarpsins leitað víðtæks samráðs eins og jafnan hefur verið reglan í fortíðinni, samanber til dæmis skýrslu auðlindanefndarinnar og fyrri frumvörp um sama efni. Loks vil ég inna ráðherrann eftir því hvers vegna frumvarpið er lagt fram á Alþingi þrátt fyrir að eftir að frumvarpið var tilbúið hafi þeir aðilar sem fengu það til umsagnar, þá vísa ég til Daða Más Kristóferssonar 

Frú forseti. Ég er ósammála því að vinna þurfi þetta frumvarp frá grunni. Ég tel þvert á móti að sú mikla vinna sem hér hefur verið lögð í að skilgreina sjálft grunnviðfangsefnið og móta aðferðafræðina sem best er til þess fallin að nálgast það standist algjörlega prófið. Deilurnar sem mér heyrast vera eru fyrst og fremst um viðmiðunarmörk og fjárhæðir innan þessarar aðferðar. Það er að sjálfsögðu hægt að rökræða. Ég hef ekki heyrt menn koma fram með sterk málefnaleg rök sem gagnrýna í sjálfu sér grundvallaraðferðafræðina sem hér er lögð til. Að sjálfsögðu er byggt á mikilli vinnu og mikilli greiningu sem hefur átt sér stað á undanförnum missirum, jafnvel árum. Eins og kom fram í framsögu minni er þráðurinn rakinn 

Frú forseti. Því er alveg ósvarað hvers vegna ekki var leitað víðtækara samráðs við undirbúning málsins. Ég ætla hér að svara ákalli um að koma með raunverulega gagnrýni á forsendurnar í málinu. Hún er þessi: Það að áætla áhættufjármagni sömu ávöxtun og gert er í opinberum framkvæmdum, það er það sem mér sýnist vera gert hér, að menn megi ekki hafa meiri arðsemi af áhættufé en ríkið gerir að jafnaði til sinna fjárfestinga, eru grundvallarmistök í þessu máli. Það lýsir grundvallarmisskilningi á eðli fjármagnsins og líkunum á því að menn séu tilbúnir til að hætta einhverju í áhættusömum rekstri eins og sjávarútvegurinn hefur verið í gegnum tíðina. Það er ekki hægt að taka viðmiðanir um ávöxtun sem notaðar eru af hinu opinbera, t.d. dæmis í vegaframkvæmdum og öðru slíku, og jafna því á starfsemi eins og sjávarútveginn. Þess vegna tel ég að það sé stórkostlega vanmetið í þessu máli hvað það kostar að leggja fram áhættufé, hvaða arðsemiskröfu hluthafarnir gera í greininni og hvaða afskriftir og fjárfestingu þarf að ráðast í 

Frú forseti. Varðandi samráð átti ég upplýsingafundi með aðilum meðan á vinnunni stóð, en það skal vissulega viðurkennt að á lokaspretti málsins varð að hafa vinnufrið til að klára frumvarpið og koma því saman. Það var að sjálfsögðu gert í ráðuneytinu og er á mína ábyrgð. Varðandi áhættufjármagnið er miðað við mjög hærri ávöxtunarkröfur en almennt er stuðst við í ársreikningsaðferðum. Við getum alveg deilt um hvort það sé nóg, hvort 9% að meðaltali sé nóg, en það þykir þó þokkalegt mundi ég segja. Þar til viðbótar að sjálfsögðu er 30% af rentunni sem umfram er. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherra fyrir ræðu hans. Hér er verið að ræða - upp koma orð eins og eðlileg, hvað sé eðlileg ávöxtun, eðlilegt þetta og hitt. Það verður eflaust togast á um hvað sé eðlilegt þegar settar eru viðmiðanir og þess háttar. Mér sýnist að þetta kerfi sem verið er að fara af stað með, án þess ég ætli að slá það út af borðinu einn, tveir og þrír, mér sýnist hugsunin á bak við það vera flókin og að kerfið byggi á áætlunum um hvernig hlutirnir eigi að verða þegar verið er að reikna þetta út. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er hvort það hafi verið skoðað ofan í kjölinn að fara einfaldari leið með því að fara til dæmis í gegnum skattkerfið, að setja sérstakt skattþrep eða eitthvað þess háttar. Ég held að hægt sé að ná sömu markmiðum með því að fara einfaldari leið en hér er verið að fara. Síðan vil ég taka undir með hæstv. ráðherra að það er mjög eðlilegt að mínu viti að málið fari til atvinnuveganefndar 

Frú forseti. Það hefur einmitt verið reynt að mæta þeim sjónarmiðum og þeirri gagnrýni sem hefur verið á núverandi innheimtu veiðigjalds með ýmsum hætti í þessu frumvarpi, þar á meðal með því að framreikna á grundvelli vísitalna bestu fáanlegar og nýjustu upplýsingar um raunverulega afkomu. Það mun til dæmis skipta miklu fyrir sjávarútveginn ef gengið styrkist eða afurðaverð lækkar, þá er verðvísitala sjávarútvegs notuð til framreiknings á nýjustu gögnum eins nálægt í tíma og hægt er áður en ákvörðun um álagningu veiðigjalds á því ári fer fram, kostnaðarliðir framreiknaðir eftir atvikum með neysluverðsvísitölu og byggingarvísitölu. Það er liður í því að sníða ágallana af eldra fyrirkomulagi sem tók mið allt of langt aftur í tímann. Það að nálgast auðlindarentuhugsunina í gegnum hefðbundna tekjuskattlagningu missir dálítið marks. Flestar tilraunir til að gera það hafa ekki reynst auðveldar í framkvæmd eða árangursríkar, heldur verði andlagið með einhverjum hætti að vera sjálf viðbótarrentan 

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta, hvað er viðbótarrenta? Hvenær verður viðbótarrenta til? Það kallar á að menn séu sammála um einhverja túlkun sem slíka. Ég hefði haldið að hægt væri að ná sömu markmiðum, án þess að gera lítið úr þeirri hugsun sem er þarna að baki, með því að taka upp sérstakt skattþrep eða fara í gegnum skattkerfið til að ná þeim tekjum sem hugsað er í frumvarpinu. Svo er að sjálfsögðu eftir að ræða það hversu hátt það á að vera allt saman. Ég held að ástæða sé til að ræða og skoða þetta, því að ég held að við munum takast mikið á um túlkanir og í rauninni hvað hverjum og einum finnst vera eðlilegt eða viðunandi. Annað sem ég sakna og langar að leita svara við hvort hafi verið unnið eru útreikningar á einstakar útgerðir, útreikningar á einstök svæði eða byggðarlög, og þá er ég að tala um áhrifin og útgerðarflokka. Því að þau viðbrögð sem við höfum fengið nú þegar, og ég vitna í mitt kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og þá erum við komin að kjarna málsins: Hvað er eðlileg eða nauðsynleg ávöxtun? Hv. þm. Bjarni Benediktsson nefndi það sama; hvað þarf til til að menn séu viljugir til að binda fjármuni í þessari grein þegar um áhættusama starfsemi er að ræða? Það eru auðvitað meginrökin fyrir því að miða við mun hærri ávöxtunarkröfu en almennt er gert í ársreikningsaðferðum. Ef við berum þetta til dæmis saman við orkugeirann og þau tekjumörk sem Orkustofnun setur fyrirtækjum þar, þá eru þau miklu stífari en þetta. Fyrir því eru alveg rök. Ég man ekki hvort það er 5–6% ávöxtun eða eitthvað slíkt sem leyfð er þar þegar tekjumörkin eru sett. Það á augljóslega ekki við hér og þau þurfa að vera rýmri. Því er ég sammála, en nákvæmlega hvar þau eiga að liggja getum við rætt. Varðandi áhrif á einstakar útgerðir, já, þá hefur það verið skoðað eftir því sem hægt er miðað við gögn Hagstofunnar. Það eru meðal annars rökin fyrir því að hlífa minni aðilunum af því að þau gögn sýna að þar er minni greiðslugeta til staðar og að aðskilja uppsjávarveiðar og bolfiskveiðar. 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja þetta mál sitt, vona að hann hafi verið að gera merkilegri hluti í Kanada á mánudaginn þegar við ræddum hitt málið hans. Hér eru ýmsar rekstrarlegar forsendur fyrir rekstri sjávarútvegs. Það eru 8 kr. sem má hækka og lækka eftir þörfum ríkisins. Það eru 70% sem má hækka og lækka eftir þörfum ríkisins. Ríkið ætlar að skammta ákveðna ávöxtunarkröfu sem má hækka og lækka eftir þörfum ríkisins. Er þetta ekki orðinn svona sovétbúskapur? Er þetta ekki bara orðinn rekstur þar sem ríkið ákveður og stillir þetta niður á núll, þar til arðsemi sjávarútvegsins verður núll eins og hún var hérna einu sinni þegar við vorum með bæjarútgerðir o.s.frv.? Er ekki rétt sem einn forstjórinn sagði við mig í gær: Má hann ekki bara melda fyrirtæki sitt til ríkisins og fara á laun opinberra starfsmanna og lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna?

Í fyrsta lagi vil ég upplýsa hv. þingmann um að ég átti ágæta ferð til Kanada. Ég skal gera honum betur grein fyrir því svona undir fjögur. Það gladdi mig óendanlega að fá þær fréttir þangað að mín væri svona sárt saknað hérna heima. Ég hef bara í annan tíma ekki verið glaðari en að frétta af því að menn væru harmi slegnir yfir fjarveru minni hér á þingi. Varðandi nálgun hv. þingmanns vil ég segja að sínum augum lítur hver á silfrið. Það sem ég var í framsögu minni að reyna að fara yfir er að við erum að leysa þetta viðfangsefni sem snýr að annars vegar verðmætri auðlind, sameiginlegri auðlind í eigu þjóðarinnar sem meðal annars verður verðmæt vegna þess að stjórnvöld tryggja sjálfbæra nýtingu hennar, stýra aðgangi að henni o.s.frv. og hins vegar að sjálfsögðu að þeim sjónarmiðum sem eru mikilvæg að þeir sem starfa í greininni búi við góða afkomu og góð kjör og það sé áhugavert og hvetjandi að vera þar. Hvar liggja þau mörk? Hvernig setjum við þau á? Það er augljóslega viðfangsefnið hér eins og það er alls staðar annars staðar í öllu atvinnulífi þar sem við að sjálfsögðu erum með skattlagningu og ætlumst til þess að einhverjum mæli leggi menn sitt af mörkum til samfélagsins, jafnvel þótt þeir séu ekki að nýta sameiginlega auðlind. Er það ekki? Við höfum oft átt viðræður um það, ég og hv. Pétur H. Blöndal, og ekki alltaf verið alveg nákvæmlega sammála.

Frú forseti. Getur ekki hæstv. ráðherra verið sammála mér í því að 70 ára tilraunir í Rússlandi með ríkisbúskap hafi beðið skipbrot? Svo vil ég spyrja hann hvaða áhrif þetta hafi á landsbyggðina. Menn hafa sagt að þetta sé skattlagning á hana. Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi skoðað frumvarp mitt þar sem ég ætla að dreifa arðinum og öllu saman yfir til íbúa landsins en ekki til hinnar óseðjandi ríkishítar eins og hv. þm. Jón Bjarnason nefndi hér í fyrradag. Er ekki miklu skynsamlegra að láta íbúana fá kvótann beint og svo geti þeir selt hann? Ég gerði auk þess ráð fyrir því að framsalið yrði gjörsamlega frjálst og þar með yrði arðsemi af greininni eins mikil og mögulegt er til hagsbóta fyrir íbúana og þjóðarhag í staðinn fyrir að koma með svona sovétkerfi.

Jú, frú forseti, ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að efnahagslega gekk þetta ekki vel í Sovét og Komekon leið undir lok og allt það. Það hefur ekki heldur gengið sérstaklega vel hjá kapítalismanum, a.m.k. ekki á Íslandi undir stjórn sjálfstæðismanna. Það er kannski fleira sem hefur beðið skipbrot en hinn miðstýrði áætlunarbúskapur eystra. Eitthvað kenna Kínverjar sig við svipaða hluti og gengur sæmilega. Það er ekkert einfalt í þessum efnum  Þegar um sameiginlega auðlind í eigu allrar þjóðarinnar er að ræða tel ég ekki rétt að við nálgumst það þannig að tekjurnar tilheyri meira einum en öðrum. Að því tilskildu að við búum greininni góð starfsskilyrði, nægjanlegan fyrirsjáanleika og öryggi og að menn njóti þess 

Virðulegi forseti. Það fór um mig þegar ég heyrði hæstv. ráðherra vísa til Kína. Ég held því miður að það hafi ekki verið neitt mismæli. Mér sýnist menn vera að horfa þangað. Hvað sem því líður vildi ég spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga. Það er gert ráð fyrir að skattleggja sjávarútveginn gríðarlega á þeirri forsendu að hann sé svo arðsamur. Hér er verið að tala um 20 milljarða á ári sem er eins og að setja 400 milljarða skuld á sjávarútveginn en í öðrum löndum greiða menn með sjávarútveginum. Þetta er gert á þeirri forsendu að kerfið sé svo hagkvæmt, en á sama tíma á að reyna að gera það mun óhagkvæmara. Hvernig sér hæstv. ráðherra þetta ganga upp? Þetta var fyrsta spurning. Í öðru lagi spyr ég: Af hverju voru ekki könnuð áhrif á fjármálastofnanir og bankana? Þetta mun hafa gríðarlega slæm áhrif á afkomu ýmissa fyrirtækja. Hefur síðan í þriðja lagi hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af því að það verði minna um 

Frú forseti. Bara svo hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sofi rólegur í nótt skal það tekið fram að ég er ekki aðdáandi stjórnarfarsins í Kína. Við vorum að ræða frammistöðu mismunandi kerfa í efnahagslegu tilliti og þá verður varla fram hjá því horft að það hefur verið mikill hagvöxtur á því bóli undanfarin ár hvað sem um stjórnarfarið má segja. Ein ástæða þess að íslenskur sjávarútvegur er jafnarðsamur og raun ber vitni er náttúrlega sú að við eigum einhverjar ríkulegustu auðlindir sem um getur á byggðu bóli í þessum efnum, enda var mikið í þær sótt áður en við tókum forræðið yfir þeim í okkar hendur. Við njótum þess líka að okkur hefur tekist að fara sæmilega með þær og stjórna fiskveiðum á ábyrgan hátt. Greinin hefur staðið sig mjög vel og þróast, það er líka rétt, enda er ekki ætlunin að kippa fótunum undan því. Það er viðfangsefni okkar að rökræða hvar þau mörk liggi. Hitt er gleðilegt, að þær tölur sem við erum að ræða eru jafnháar og raun 

Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna sér af hverju hagvöxtur er á ákveðnum svæðum í Kína áður en hann talar með þessum hætti. Það er örugglega ekki með því að fara þennan ríkis- og áætlunarbúskap sem hæstv. ráðherra vill fara. Eftir stendur að þótt við hefðum sannarlega þessar ríkulegu auðlindir rétt við 200 mílurnar gekk áður ekki vel í íslenskum sjávarútvegi. Það gengur ekki vel í sjávarútvegi í Evrópusambandinu þótt þar séu ríkulegar auðlindir. Hér gengur vel vegna þess að menn hafa haft ákveðið kerfi sem hefur skilað arði. Hæstv. ráðherra getur ekki haldið því fram með nokkrum hætti að hann sé að viðhalda því. Þvert á móti ganga bæði þetta frumvarp og þó sérstaklega hitt frumvarpið út á að breyta því. Hann hlýtur að telja sig vera kominn með eitthvert annað kerfi sem á þá að skila þessu. Ég spurði hins vegar af hverju í ósköpunum það hefði ekki verið tekið út vegna þess að við vitum að mörg fyrirtæki munu fara á höfuðið í tengslum við þetta. Þetta mun hafa mikil áhrif á fjármálastofnanir og ýmist eru þær í ríkisábyrgð eða það var gengið þannig frá með samningum sem hæstv. ráðherra gerði að kröfuhafar bera ekki skaða af því  Sömuleiðis spurði ég út í nýfjárfestingar. Menn munu ekki á sama tíma greiða skatt og fjárfesta í verksmiðjum og skipum 

Frú forseti. Það er ekki verið að fara í grundvallarbreytingar á kerfinu hvað það varðar að við ætlum að byggja hér áfram á aflahlutdeildar- og aflamarksfyrirkomulagi við stjórn fiskveiða.  Við erum hins vegar að tala um aðra umgjörð hvað varðar skilgreiningu á þeim réttindum sem menn fá, að búa um þau í nýtingarleyfum til afmarkaðs tíma og að til komi greiðsla á auðlindagjaldi, að auðlindarentan gangi til eigandans að uppistöðu til, þ.e. þjóðarinnar. Viðfangsefni okkar er þá að afmarka það betur og sættast á ef það skyldi vera í boði að finna hvar hin hóflegu mörk liggja í þeim efnum. Það er viðfangsefni sem á ekki að vefjast fyrir mönnum ef menn eru sammála um grundvallarsjónarmiðin. 

Frú forseti. Eins og ég gat um í andsvari mínu áðan erum við með mjög stórt og mikilvægt mál í höndunum. Ég vil byrja á því að harma það mikla samráðsleysi sem hefur einkennt undirbúning þessa máls og lýsa þeirri skoðun minni að vegna þess hve mjög hefur skort á samráð við hagsmunaaðila og vegna þess að málinu fylgir ítarleg úttekt á raunverulegum afleiðingum fyrir útgerðirnar í landinu þá bíður mikið verk þeirrar nefndar sem fær málið til umsagnar og miklu meiri vinna en hefði þurft að vera. Almennt vil ég segja um atvinnugrein eins og sjávarútveginn að það skiptir gríðarlega miklu máli að menn átti sig á mikilvægi þess að efna til sem víðtækasts samráðs við gerð lagafrumvarpa um þau mál. Þannig hefur það ávallt verið og þannig hefði það átt að vera í þetta skiptið. Hér er verið að gera grundvallarbreytingar á veiðigjöldum sjávarútvegsins. Á sínum tíma, í september árið 2000, skilaði auðlindanefnd álitsgerð með fylgiskjölum, ég hef hana hér í höndum, þar sem var farið mjög djúpt ofan í alla þessa þætti. Við höfðum þá skýrslu sem grundvöll umræðunnar í framhaldinu, hún var grundvöllur lagabreytinga sem fylgdu í kjölfarið. Ég get líka vísað til annarra frumvarpa sem hér hafa verið lögð fram um það að menn hafa að jafnaði viðhaft mjög víðtækt og mikilvægt samráð í aðdraganda þess að mál á borð við þetta koma fram. Ekki ætla ég að hafa fleiri orð um það. Þá er þess að geta næst að í frumvarpinu er að finna umsagnir sem virðast hafa verið fengnar eftir að drög að því voru tilbúin og jafnvel þótt þar hafi komið fram viðvaranir virðist ekki hafa verið tekið tillit til þeirra. Það sem hafa ber í huga þegar við ræðum um veiðigjöld og auðlindarentu af sjávarútveginum er að málið er hluti af stærra verkefni sem er að ákvarða gjaldtöku af nýtingu auðlinda almennt. Það sem mér sýnist og hefur maður þó einungis haft örfáa daga til að átta sig á áhrifum frumvarpsins er að gengið sé allt of langt í að heimta til ríkisins arð af nýtingu auðlindarinnar. Ég vil í fyrsta lagi rifja það upp að í skýrslu auðlindanefndar var breið samstaða um að gjaldtöku fyrir nýtingu auðlindanna bæri að stilla í hóf. Það var ávallt talað um hóflegt veiðigjald. Í annan stað vísa ég til þess að ekki eru nema nokkrar vikur eða örfáir mánuðir síðan hér var lögð fram langtímaáætlun í efnahagsmálum ríkisstjórnarinnar þar sem m.a. var horft til þess hverju gjaldtaka á sjávarútveginn gæti skilað ríkinu á næstu árum. Þar var gengið út frá því að tekjurnar af gjaldinu gætu vaxið á næstu árum og numið rúmum 10 milljörðum, ef ég man rétt. Þetta er allt hægt að lesa um í skýrslu sem kom út í nóvember. Örfáum vikum síðar, nokkrum mánuðum eftir að þessi langtímaáætlun var gerð af efnahagsráðuneytinu, kemur inn í þingið frumvarp sem hefur hækkað hugmyndir um gjaldtöku af þessari atvinnugrein um allt að tvo tugi milljarða. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli á nokkrum vikum hafa fundið matarholu upp á 20 milljarða í einni atvinnugrein. Veltum því aðeins fyrir okkur hvaða upphæðir við erum að tala um. Það er rætt um það að í góðu ári geti gjöldin samanlagt, sérstaka gjaldið og hið almenna, skilað af sér um það bil 25 milljörðum. Útgerðaraðilar hafa sagt að þarna sé vanreiknað og gjaldið muni á endanum leggjast þyngra á greinina en gengið er út frá, en við skulum gefa okkur að gjaldið liggi einhvers staðar á bilinu 20–25 milljarðar á ári. Nú eru heildarskuldir sjávarútvegsfyrirtækjanna í landinu, útgerðarinnar, áætlaðar um 400 milljarðar. Ef við gefum okkur að að meðaltali séu greiddir um 5% vextir af þessari skuldsetningu, sem er ekkert ofáætlað og að ég hygg ekkert sérstaklega vanáætlað, mundi það leggjast á útgerðina á ári sem 20 milljarða vaxtakostnaður, þ.e. um það bil sú tala sem er gengið út frá í frumvarpinu að kunni að verða endanleg gjaldtaka. Þetta þýðir með öðrum orðum að þessar hugmyndir um gjaldtöku jafnast á við 400 milljarða viðbótarskuldsetningu greinarinnar. Þetta ættu menn að hafa í huga þegar því er haldið fram að um hóflega gjaldtöku sé að ræða. Maður er vakinn til umhugsunar þegar fyrstu viðbrögð við frumvarpinu berast. Það er alveg rétt að halda því til haga, sem sjávarútvegsráðherra hefur passað upp á að gera í hverju viðtalinu á fætur öðru, að menn eru að takast á um mikla hagsmuni. Það ber að hlusta af gagnrýni á viðbrögð þeirra sem gjaldið þurfa að greiða. Öll viðbrögð sem heyrast frá útgerðinni eru á einn veg. Þau viðbrögð eiga samhljóm í þeirri umsögn sem Daði Már Kristófersson gaf áður en frumvarpið var lagt fram. Ég ætla aðeins að staldra við eina helstu athugasemd Daða Más Kristóferssonar. Hún snýr að því að sumar útgerðir kunni að geta borið þetta gjald, það er ekki þar með sagt að það verði skilinn eftir ásættanlegur arður af rekstrinum, en nokkuð ljóst er að hinar skuldsettari útgerðir muni ekki geta borið gjaldið og muni að öllum líkindum verða gjaldþrota. Hvers vegna getur sú staða komið upp? Það er vegna þess að á undanförnum tveimur áratugum hefur orðið gríðarlega mikil hagræðing í greininni þar sem aflaheimildir hafa skipt um hendur. Til þess að taka til sín aflaheimildir hafa þeir sem keypt hafa aðra út úr greininni eða að hluta sótt til aflaheimildir frá skuldsett sig. Þeir sem þannig hafa skuldsett sig nýlega og við getum með réttu kallað nýliða verða fyrir barðinu á þessu gjaldi, það hittir þá sérstaklega illa fyrir. Það hittir þá þannig fyrir að allar lýsingar sem við höfum, eins og í blaðaviðtölum, eru á þann veg; að þeir muni einfaldlega fara á hausinn. Síðan eru til rótgrónari fyrirtæki sem hafa langa rekstrarsögu og standa vel eins og Rammi á Siglufirði. Við skulum staldra við það sem heyrst hefur frá Ólafi Marteinssyni, framkvæmdastjóra útgerðarfélagsins Ramma, en hann segir, með leyfi forseta: „Fyrirtækið kemst strax í vanda og eftir tvö til fimm ár verður tvísýnt um framtíð þess. Fyrirtækið ætti fyrir veiðigjaldinu og vöxtum en gæti hvorki fjárfest né greitt af skuldum sínum að fullu.“ Síðan segir: „Félagið breytist strax úr því að vera vel rekið félag með góða framlegð og viðunandi hagnað í félag sem ekki ræður við að greiða afborganir lána að fullu. Þess má geta að Rammi er ekki óhóflega skuldsett félag. Rekstrartekjur félagsins á árinu 2010 voru um 6,8 milljarðar króna. Framlegðin af rekstrinum var ríflega 30% eða um 2,1 milljarður kr. Verði hækkun veiðigjalds að veruleika sem og sú skerðing aflaheimilda sem nýju frumvörpin fela í sér hefur það þær afleiðingar að framlegðin lækkar um 860 milljónir.“ Fyrir vikið fer skuldastaða félagsins á þann veg að myndin gjörbreytist. Í stuttu máli segir framkvæmdastjórinn að félagið fari úr því að vera vel stöndugt félag, sem ráði við skuldir sínar, yfir í það að lenda í meiri háttar vandræðum. Þessar lýsingar, sem bæði koma frá vel stöndugum fyrirtækjum og eins þeim sem nýlega hafa skuldsett sig, vekja mann til umhugsunar vegna þeirrar aðferðafræði sem frumvarpið beitir, sem er að búa til einhvers konar meðalsjávarútvegsfyrirtæki og skammta því hóflega arðsemi og skella svo gjaldtöku ofan á alla greinina á grundvelli meðalsjávarútvegsfyrirtækis. Þannig er veruleikinn því miður ekki. Þessi aðferðafræði rifjar upp sögu sem mér var eitt sinn sögð af einkaleyfastofu austan járntjaldsins þar sem maður kom með kassa á einkaleyfastofuna í einu af gömlu járntjaldsríkjunum, austantjaldsríkjunum, og óskaði eftir því að fá einkaleyfi fyrir kassann. Á móti honum tekur starfsmaður sem segir: Að hverju lýtur einkaleyfið? Hvaða uppfinningu ertu með í höndunum? Hann segir: Jú, maður stingur andlitinu inn í gatið á þessum kassa og þá koma hnífar sem raka mann þannig að kinnar manns verða eins og barnsrass. Það er nefnilega það, segir maðurinn. Hann skoðar tækið nákvæmlega og spyr svo: Fyrirgefðu, hvernig taka hnífarnir tillit til þess að andlitin eru ekki öll eins í laginu, andlitsfall fólks er mismunandi? Þá segir þessi mikli uppfinningamaður: Ja, það er nú bara vandamál í fyrsta skiptið sem vélin er notuð,  Mér finnst eins og það örli á þessari hugsun þegar menn telja að það sé hægt að skella gjaldi á sjávarútvegsfyrirtækin alveg óháð því hvernig efnahagsreikningur þeirra er uppbyggður. Það er þess vegna sem við fáum þessi miklu viðbrögð, sérstaklega frá þeim sem hafa verið að skuldsetja sig að undanförnu. Nefndarinnar, sem fær þetta mál til umsagnar, bíður mikil vinna við að leggja raunhæft mat á það hvað sé sanngjarnt og eðlilegt að menn fái í ávöxtun af áhættufé sem þeir leggja í rekstur eins og þennan. Ég vil taka það fram hér í umræðunni og ég tel að það skipti miklu máli að það komi snemma fram að Sjálfstæðisflokkurinn á þá sögu í þessu máli að hafa innleitt veiðigjaldið í ríkisstjórnartíð sinni. Það er ekki deilt við Sjálfstæðisflokkinn um það að sanngjarnt er að greinin greiði gjald. Við höfum hins vegar tekist á um það hér á þingi í langan tíma hversu hátt gjaldið eigi að vera. Ég tel að hér sé komið frumvarp sem gengur allt of langt í gjaldtökunni. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það kunni vel að vera hægt að finna einhvern sáttaflöt við útgerðina í landinu. Mér finnst sá tónn vera sleginn. Ef ég veit rétt var kallað eftir því í gær að koma á fót sáttanefnd um gjaldtöku í sjávarútvegi. Ég veit ekki hvernig verður brugðist við því af stjórnvöldum en það er vel hægt að vinna þetta með gegnsæjum, opnum hætti þar sem raunverulegar rekstrartölur úr greininni eru lagðar á borðið og menn ræða bara opinskátt og bera saman við aðrar greinar hvað sé sanngjarnt og eðlilegt að menn hafi í ávöxtun fyrir áhættufé. Í þessu máli virðist ekki vera gert ráð fyrir því að menn geti haft nokkra einustu ávöxtun af því mikla áhættufé sem þarf að leggja í þennan rekstur. Menn ættu t.d. að skoða söguna í uppsjávarveiðum til að gera sér grein fyrir því hversu mikla áhættu menn taka í raun og veru þegar þeir fjárfesta í slíkum veiðum. Sjáið til dæmis Ísfélagið í Vestmannaeyjum sem er nú að taka til sín 4 milljarða fiskiskip til að stunda uppsjávarveiðar. Þegar horft er til þess hverjar sveiflurnar hafa verið í stofninum í uppsjávarveiðum, sama hvort er loðna, síld, makríll eða kolmunni, þá er augljóst að menn eru að taka töluvert mikla áhættu með þessari stóru fjárfestingu. Auðvitað væri kannski hægt einhvern tímann í framtíðinni að losa sig við skipið ef stofnarnir hverfa, en það er sanngjarnt og eðlilegt að áskilja sér ávöxtun af slíkri risafjárfestingu og það hefur algerlega skort í þessu máli að gera ráð fyrir því. Afleiðingin af því að menn gera ekki ráð fyrir eðlilegri arðsemi í greininni og nauðsynlegum fjárfestingum er sú að fjárfesting hverfur. Á meðan óvissa ríkir um lyktir þessa máls hér mun útgerðin í landinu fresta öllum áformum um endurnýjanir, fjárfestingar, viðhald og þjónustukaup. Það er alvarleiki málsins. Þess vegna er slæmt að málið skyldi koma fram í þessum búningi. Ég harma það mjög að ekki skyldi hafa verið leitað víðtækara samráðs. Hugmyndirnar sem er að finna 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, fyrir ræðu hans þar sem hann setur fram gagnrýni á þetta frumvarp ásamt því sem talað var um í gær. En engu að síður er í ræðu hv. þingmanns, eins og í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í gær, formanns Framsóknarflokksins, slegið á tóna sem ég vil kalla sáttatóna. Það sýnir að í þessum frumvörpum eins og þau eru sett fram, er settur fram grundvöllur til að ná sem víðtækastri sátt um þessa mikilvægu atvinnugrein. Eins og hv. þingmaður sagði áðan þá hóf Sjálfstæðisflokkurinn gjaldtöku með veiðileyfagjaldi, hóf þá vinnu, á sama hátt og Sjálfstæðisflokkurinn hóf vinnu með ýmislegt í kvótakerfinu, þar með talið ýmsa potta, línuívilnun sem hefur skilað ágætu, byggðapottum o.s.frv. Þess vegna er spurningin bara hvernig þetta er reiknað út, hver talan er. Hér er álit frá fjórum hagfræðingum frá fjórum stofnunum. Við sjáum að þeir eru ekkert allir sammála og nota ekki allir sama grunninn. Þess vegna verður mikilvægasta verkefnið sem menn munu fara í strax í atvinnuveganefnd að komast að niðurstöðu um hver grunnurinn sé. Svo skulum við tala um hver prósentan á að vera. En erindi mitt hingað er eingöngu að spyrja formann Sjálfstæðisflokksins að einu sem mér finnst hafa komið fram, vegna þess að hér er byggt svolítið á tillögu sáttanefndarinnar sem Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, LÍÚ og fleiri skrifuðu upp á. Er formaður Sjálfstæðisflokksins ekki á því að við getum náð sátt um veiðileyfagjald í greininni til langs tíma? Og er hann ekki að boða það sem hann hefur sagt, að Sjálfstæðisflokkurinn sé hlynntur hækkun veiðileyfagjalds?

Frú forseti. Ég tel að svigrúm til hækkunar veiðileyfagjaldsins haldist mjög í hendur við umgjörð greinarinnar að öðru leyti. Það sem er líka slæmt en ég kom ekki sérstaklega inn á í máli mínu áðan er að samhliða þessu frumvarpi liggur fyrir annað frumvarp um stjórn fiskveiða þar sem mjög er dregið úr hagkvæmni veiða við landið. Í fyrsta lagi þurfa þeir sem hafa skuldsett sig undanfarin ár til að auka hagræðingu í greininni og sótt til sín heimildir, að sæta skerðingum - umtalsverðum skerðingum - vegna þess að pottarnir sem vísað var til verða stækkaðir og engu er slegið föstu um hvenær því verður í raun hætt vegna þess að greinilega stendur til að halda því áfram. Ég vísa til reglna um fyrningu við framsal og hugmynda um að stækka við pottinn þegar heildaraflamark er komið yfir ákveðin viðmiðunarmörk. Til að svara spurningunni beint þá tel ég að hægt sé að skapa forsendur til að hækka veiðigjaldið. Það hefur legið fyrir af okkar hálfu allt frá því sáttanefndin skilaði af sér haustið 2010. Það var grunnur sem mér finnst að ríkisstjórnin hafi í raun horfið frá, illu heilli. Það hefði verið hægt að halda áfram með meginniðurstöður þeirrar vinnu og koma fram með frumvörp um þessi tvö efni, breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu annars vegar og hugsanlegar breytingar á veiðigjaldinu, en málið var tekið úr þeim farvegi. Um það vitna frumvörpin sem komu fram á þinginu í fyrra og allur aðdragandinn að þessu máli. 
             Þess vegna gerði ég aðdraganda málsins að umtalsefni í mínu máli áðan og þess vegna bíður mikil vinna hv. þingmanns sem formanns nefndarinnar sem væntanlega fær málin til sín, við að leysa úr þeirri miklu flækju sem hefur verið sköpuð.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan er mjög mikilvægt að hlusta með athygli á hvað formenn stjórnarandstöðuflokkanna segja um þau frumvörp sem hér liggja frammi. Ég ítreka það enn einu sinni og segi: Mér finnst að hér hafi verið sögð orð sem sýna það sem er alveg hárrétt, að okkar bíður það verkefni að vinna að sem mestri sátt um þetta deilumál og ljúka því helst í eitt skipti fyrir öll. Það er kannski fullstór ósk að sáttin verði við alla þjóðina, en við sem stærstan hluta hennar. Hv. þingmaður nefndi skerðingar og potta en við skulum hætta að tala um potta af því að í frumvarpinu er talað um flokka; flokk 1 og flokk 2. Ég held að flokkur sé betra nafn. Í tillögum sáttanefndarinnar voru nefnilega líka hugmyndir um svona flokk til annarra veiða en í aflahlutdeild og hér er verið að stíga það skref. Svo getum við deilt um hvort potturinn sé of stór eða lítill, það er annar handleggur. En aðalatriðið finnst mér vera að meginumræðan um þessi tvö frumvörp og gagnrýnin á þau hefur snúist um hugsanlegt veiðileyfagjald og hvernig eigi að reikna það út. Mér finnst verst að mjög er á floti hver talan er. Menn hafa nefnt 25 milljarða. Það er brúttótalan. Þá á eftir að draga frá lækkun vegna þess að ekki borga allir veiðileyfagjald. Þetta hefur áhrif á lækkun tekjuskatts. Þannig að kannski er nettótalan 13 eða 15 milljarðar. Það bíður okkar að fara yfir þetta. Ég vil bara ítreka og þakka formanni Sjálfstæðisflokksins fyrir það sem hann segir um hækkun veiðileyfagjalds, ég tel það mjög mikilvægt. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði í andsvari við forsætisráðherra í gær í óundirbúnum fyrirspurnum þar sem hann sagði, með leyfi forseta: „Við höfum stutt hugmyndir um að hækka veiðigjaldið þannig að tryggt væri að fyrirtækin borguðu sanngjarnan hlut.“ Það verður verkefni okkar vegna þess að enginn ætlar sér að setja einhverja atvinnustarfsemi á höfuðið með skattheimtu eða eitthvað slíkt. Þetta er verkefnið. En grunnurinn er algjörlega til staðar til að vinna að sátt um þetta mál, líkt og forsætisráðherra sagði þegar frumvarpið var kynnt í Sjóminjasafninu í Reykjavík.

Frú forseti. Mín upplifun hefur verið sú að ríkisstjórnin hafi talið pólitískan ávinning í því fyrir sig að viðhalda ágreiningi milli flokka um málið. Þannig finnst mér hafa verið haldið á málinu á þessu kjörtímabili. Það hefur verið mér algjörlega óskiljanlegt vegna þess að við höfum ítrekað boðist til að taka þátt í þeirri vinnu að undirbúa nauðsynlegar breytingar á kerfinu. Ég vil taka það fram í tilefni af því sem hv. þingmaður sagði, að ég tel því miður aldrei hægt að skapa fulla sátt um stjórn fiskveiða á Íslandi. Því miður, það er innbyggt í nýtingu takmarkaðra auðlinda. Það verða alltaf einhverjir ósáttir. Varðandi pottana sem hér er talað um er það út af fyrir sig rétt að hugmyndin hjá sáttanefndinni var að byggja á tvískiptu kerfi, annars vegar með varanlegum aflahlutdeildum eða tímabundnum með samningum, og hins vegar með pottum eða því sem hér hefur verið kallað  Fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sagði í sérstakri bókun að hann teldi að hlutfallið ætti að vera það sama og hafði gilt fram að útgáfu skýrslunnar, þ.e. magnið sem þá hafði verið til úthlutunar í byggðakvótum, línuívilnun, strandveiðunum, rækju- og skelbótum og öðrum aðgerðum. Fastsetja ætti það hlutfall til langrar framtíðar. Í millitíðinni hefur ekki bara verið stóraukið við það sem hefur verið í þessum pottum heldur er nú komið fram frumvarp um að bæta enn í og loka þessu ekki. Það er til mikils skaða. Það er til mikils skaða að gengið sé á þá sem eru í stóra kerfinu og síðan eigi veiðigjaldið fyrst og fremst að leggjast á þá.

Frú forseti. Ég hygg að rétt sé hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að náttúrlega verði seint náð fram einhverri allsherjarsátt um allt landið og miðin hvað varðar sjávarútveg á Íslandi. Trúlega mun fyrr botnfrjósa í ákveðnum stað en það gerist. Það er engu að síður mikilvægt að reyna að ná sem best utan um þetta. Ég legg áherslu á það, af því hv. þingmaður gerði óvissuna mikið að umtalsefni, óvissu um að menn mundu fjárfesta o.s.frv., að þess þá heldur er mikilvægt að reyna að ljúka þessum málum. Það er ekki seinna vænna að leggja niður línurnar og ganga frá því hvernig þetta verður til frambúðar þannig að menn geti þá hætt að vera andvaka á nóttunni yfir því hvað kunni að vera í vændum. Þá hafa menn það. Ég er reyndar ósammála því sem kom fram hjá hv. þingmanni í andsvari að ekki væri gengið frá þessu með tiltölulega skýrum hætti. Það er verið að gera það og fastsetja hlutdeildarskiptinguna milli þessara tveggja meginflokka, en það er önnur saga. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns að vandinn er auðvitað meðal annars sá að staða fyrirtækjanna er mjög mismunandi. Hún verður það alltaf. Við getum svo spurt okkur að því af hverju sum þeirra eru jafnskuldsett og raun ber vitni, af því að nú bera menn aðallega skuldirnar fyrir sig varðandi það hvað fyrirtækin þoli í greiðslu veiðigjalds, því hinu verður ekki í móti mælt að afkoman í rekstrinum og framlegðin úr honum þessi missirin við núverandi aðstæður er gríðarlega góð. Jú, sum fyrirtækjanna eru skuldug, skuldugri en önnur. Það er vandamál. Þess vegna væri að mörgu leyti æskilegt að geta brotið þetta enn meira upp en þó er gert hér. Það er strax veruleg framför að því að aðskilja hina sveiflukenndu afkomu í uppsjávarveiðum annars vegar og miklu stöðugri rekstur bolfiskvinnslunnar hins vegar. Við getum ekki bara verið að leita að samnefnara hins minnsta. Það verður auðvitað ekki merkilegt veiðigjald greitt, auðlindarenta greidd, ef miða á upphæðina við skuldugasta og lakast rekna fyrirtækið í landinu. Þangað getum við ekki farið. Við verðum að finna út hvað sé þó ásættanlegt og hvað öll almennt rekin fyrirtæki ráða við.

Frú forseti. Framan af þessu kjörtímabili var mjög einkennandi, sérstaklega hjá hæstv. forsætisráðherra, að mikið kappsmál var að kollvarpa kerfinu með nýrri hugmyndafræði. Talað var fyrir því fyrir og eftir kosningar að innleiða nýtt kerfi og byrja á því að fyrna allar aflaheimildirnar. Það var ekki mikill sáttatónn í þeim hugmyndum, hvorki við útgerðina né við þau sjónarmið sem aðrir flokkar á þinginu töluðu fyrir. Hins vegar kom á daginn þegar upp var staðið að hugmyndin var óraunhæf og sem betur fer hefur verið horfið frá henni. Nú eru fram komnar hugmyndir í þessum tveimur frumvörpum sem vissulega er hægt með góðum vilja að segja að allir flokkar hafi einhverja skoðun á og hafi ekki með öllu útilokað; annars vegar að hægt sé að hækka veiðigjaldið og hins vegar að tilefni sé til þess að taka lög um stjórn fiskveiða til einhverrar endurskoðunar. Markmiðið verður að vera að treysta rekstrarumgerð útgerðarinnar til langs tíma þannig að við getum skapað umgjörð sem laðar fram fjárfestingu og náð því langþráða markmiði að sýna fram á að útgerðin greiði sanngjarnt gjald, ekki bara í gegnum hina almennu skatta, heldur með sérstöku gjaldi. Ég hef stigið hér upp í dag til að lýsa þeirri skoðun minni að hér hafi komið fram frumvörp sem ganga allt, allt of langt í því að taka gjald af útgerðinni. Ég vísa til þess eins og ég sagði fyrr í máli mínu að þetta jafngildi því að leggja 400 milljarða kr. nýja skuldsetning á útgerðina í landinu ef miðað væri við 5% vexti. Þetta eru svo miklar álögur. Menn hljóta að sjá, þegar þessar tölur eru settar í samhengi við slíka skuldsetningu, að ekki er við því að búast að umræðan geti byggst á því að hér sé um hóflegt gjald að ræða.

Frú forseti. Ég verð náttúrlega að minna hv. þingmann á að við erum væntanlega að tala um, þessi missirin, fjárhæðir sem við sjáum ekki nema örsjaldan, í allra besta árferði sem sjávarútvegurinn býr við og kannski tímabundið vegna þess að raungengi krónunnar er mjög lágt og saman fara góð aflabrögð og hátt verð á mörkuðum. Það væri auðvitað ágætt ef þetta væri alltaf allt plúsmegin, en þannig verður það væntanlega ekki. Við skulum ekki gleyma því að við sem samfélag berum líka byrðar af þessu hinum megin þar sem er hið lága raungengi, því að sjálfsögðu hefur það áhrif á kaupmátt almennings gagnvart innfluttri vöru o.s.frv. Það má segja að allar aðstæður fyrir sjávarútveg í dag séu eins góðar og þær geta orðið með einni undantekningu, það er hátt olíuverð, af því ég tek skuldirnar ekki með. Þær eru eitthvað sem við eigum auðvitað ekki að nota sem sjálfstætt tilefni af þessu tagi þó við vitum auðvitað af tilvist þeirra. Mér finnst það ekki góð nálgun að tala um þetta sem 400 milljarða skuldir til viðbótar á sjávarútveginn. Þannig að þegar við horfum til þessa og jafnvel gagnrýni eða athugasemda frá Daða Má Kristóferssyni og fleirum, ber að hafa í huga að við erum að tala um fjárhæðir sem við reiknum alls ekki með að sjáist nema í allra, allra bestu árum, sjaldan og kannski með margra ára millibili. Viðfangsefnið er að átta sig á því og greina hvað sé hóflegt við aðstæður eins og þær sem nú eru að sjávarútvegurinn greiði. Hvað er eðlilegt? Hvað finnst okkur vera sanngjörn hlutdeild auðlindarentunnar til þjóðarinnar í svona árferði? Mér finnst reyndar athyglisvert að færri hafa nefnt mikilvægi hins sem þetta frumvarp tekur mjög vel á, að sjávarútvegurinn greiði ekki þegar afkoman er slæm. Sú aðferð sem hér er skilgreind mætir því sjónarmiði mjög vel eins og sagan sýnir að í fimm ár af tíu hefðu uppsjávarveiðarnar ekkert sérstakt veiðigjald greitt og bolfiskurinn ekki einu sinni neitt árið 2004. Mér finnst því hvort tveggja mikilvægt sem viðfangsefni að passa upp á að aðferðafræðin sé þannig að eðlilegri auðlindarentu sé skilað í góðum árum, en líka hitt að sjávarútveginum sé ekki íþyngt þegar hann býr við lakari skilyrði og má ekki við því. 
            

Frú forseti. Eitt sem kemur fram í umsögn Daða Más Kristjánssonar snertir það sem hæstv. ráðherra kom inn á, að með mjög hárri gjaldtöku á góðu árunum er lítið svigrúm skilið eftir fyrir fyrirtækin til að lifa af mögru árin. Reyndar er það rétt sem fram kemur hjá ráðherranum að í uppsjávarveiðunum er gert ráð fyrir því að gjaldið hverfi alveg þegar lítið sem ekkert veiðist, en engu að síður lifir fasta gjaldið. Það verður líka að gera ráð fyrir því að inn á milli komi ár þar sem útgerðin er hreinlega rekin með tapi eða neikvæðri framlegð. Hún situr þá alltaf uppi með það. Myndin dregst þá þannig upp að menn eru látnir í friði og sitja sjálfir uppi með vandann þegar illa árar eða framlegðin er neikvæð en um leið og þeir fá einhvern afrakstur af veiðunum er, eins og það blasir við mér í þessu frumvarpi og fyrstu útreikningar sýna, allt of hátt hlutfall af framlegðinni tekið af þeim. Þetta dregur úr öllum hvata til að fjárfesta í greininni. Ég hygg að við höfum í upphafi þessarar umræðu orðið nokkuð sammála um að það þurfi að fara vandlega yfir tölurnar. Ég trúi því að þegar það verður gert muni koma í ljós að allt of bratt sé farið í gjaldtökuna með þessum hugmyndum. Ég ætla hins vegar ekki að neita því sem hæstv. ráðherra bendir á að ákveðin sanngirnishugsun birtist í því að hafa gjaldið breytilegt eftir árferði. Ekki ber að gera lítið úr því. En gjaldtakan í heildina verður að skoðast með hliðsjón af rekstrarumhverfi útgerðarinnar að öðru leyti. Þannig verður þetta mál ekki slitið frá hinu málinu sem lagt hefur verið fram um stjórn fiskveiða. Ég teldi fara best á því að málin yrðu unnin saman í nefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld og hefur ýmislegt komið fram í umræðunni bæði í dag og í gær um þennan lið málsins. Þetta eru tvö mál en skyld að sjálfsögðu. Þá hafa ýmsir sérfræðingar sem hafa þekkingu á greininni tjáð sig og eru byrjaðir að reikna. Við vitum að úti um allt land sitja núna starfsmenn stórra fyrirtækja og reikna og reikna. Þeir gera það með sínum ráðgjöfum, hverjir sem það eru, endurskoðendum og öðrum. Það eru strax byrjaðar að koma til okkar athugasemdir og þær sem sá er hér stendur hefur fengið eru nokkuð á sömu bókina, þ.e. áhyggjur af áhrifum þessarar miklu gjaldtöku á rekstur fyrirtækjanna, möguleika þeirra til að vaxa o.s.frv. Einnig hafa komið fram miklar áhyggjur frá sveitarstjórnarmönnum um áhrif á byggðirnar og hvaða áhrif þetta hefur á einstök samfélög. Það verður ekki litið fram hjá því að auðvitað er hætta á því að á þeim stöðum á landinu þar sem eru margar litlar útgerðir og meðalstórar, eða hvernig það er, geti áhrifin orðið, og verða það sjálfsagt, mjög misjöfn eftir svæðum. Í frétt á Ríkisútvarpinu hefur nú þegar verið birt viðtal við sérfræðing í þessum sjávarútvegsmálum, við Háskólann á Akureyri minnir mig, og sá ágæti maður telur að 16 eða 17 af 20 stærstu útgerðunum muni illa þola þessar breytingar. Það sem mér þótti verra sem þingmanni Norðvesturkjördæmis var að sá ágæti maður taldi að áhrifin yrðu mjög mikil á það kjördæmi. Auðvitað á eftir að fara ofan í þetta mál. Það kunna að eiga eftir að koma upp alls konar myndir eða skýringar. Ég sakna þess að mér finnst eins og enn hafi ekki verið tekin alvörudæmi og  Þessu tengt er spurningin um það hverjir borga og hverjir ekki. Mér sýnist að þeir sem eru bara í útgerð taki hlutfallslega meira veiðigjald vegna þess að þetta er gert út frá heildinni. Þeir sem eru með veiðar og vinnslu borga vitanlega af því líka en það er ekki eins rekstur á því fyrirtæki og hjá þeim sem eru bara í útgerð. Þeir sem eru bara í fiskvinnslu greiða ekki neitt. Kemur það að sjálfsögðu heim og saman við að þeir eru ekki að veiða auðlindina, þeir kaupa á markaði. Við vitum að aðilar sem eru bara í vinnslu geta haft mikil áhrif á verð á fiskmörkuðum ef þeir kjósa svo. Ég tek fram að ég þekki engin dæmi um það. Ég er bara að segja að það er hægt að gera það. Þegar menn fara að ræða um það í nefndinni verður sjálfsagt skilgreint hvað séu eðlileg mörk, hvað umframhagnaður, hvenær hann myndist og hvenær ekki. Ég verð að segja að ég er litlu nær um það hvenær sú staða er uppi að það sé orðinn til einhver verulegur umframhagnaður. Ég vil líka, frú forseti, koma því á framfæri varðandi skuldsetninguna að langflestir í sjávarútvegi eru skuldsettir vegna kaupa á aflaheimildum eða skipum. Vitanlega eru til dæmi um að fyrirtæki eru skuldsett út af einhverju allt öðru. Það ber að skoða sérstaklega, ekki að taka það inn í umræðuna eins og allir hafi verið að taka peninga út úr greininni í einhverja ævintýramennsku. Það er ekki þannig og það er rangt að halda því fram. Það er eitt sem ég hef nokkrar áhyggjur af og á eftir að koma upp í umræðunni en ég vil koma strax á framfæri. Að mínu viti voru ekki metin nógu mikið áhrifin á einstakar útgerðir áður en frumvarpið kom fram. Í gær kom fram hver áhrifin yrðu hugsanlega á fjármálastofnanir, banka. Ég sá í fréttum í morgun að þar eru menn áhyggjufullir og ætla að skoða málið en taka fram að þetta muni ekki ríða bönkunum að fullu. Þeir hafa samt áhyggjur. Síðan er annað sem ég hef ekki enn séð í fjölmiðlum en hef töluverðar áhyggjur af, áhrifin á sjávarklasann. 25–30 þús. manns tengjast sjávarútveginum með beinum og óbeinum hætti, í veiðum, vinnslu, nýsköpun og öllu því sem þar tengist. Þegar minni fjármunir eru í fyrirtækjunum til að setja í slíka þætti hefur það áhrif þannig að áhrifin geta verið mikil. Ég er heldur ekki sannfærður, frú forseti, um að það sé betra að fara þessa leið en að nota skattkerfið eða til dæmis skattþrep. Þótt ég sé ekki sérfræðingur í skattamálum finnst mér einhvern veginn liggja í augum uppi að þegar illa gengur borga menn minni skatt en þegar vel gengur borga menn meiri skatt, en þá miðað við þetta þrep. Hér er verið að leggja auknar álögur á útgerðir, litlar og stórar, til viðbótar við skerðingar sem hafa verið á aflaheimildum undanfarin ár þar sem þessi fyrirtæki hafa ekki fengið til baka þegar maður sér að vel getur gengið. Ég hefði haldið að það þyrfti að mæta því með einhverjum hætti. Ég tel líka að það þurfi að endurskoða hversu hratt þessi flokkur 2 stækkar og stærð hans í heild. Ég held að þurfi að endurskoða það. Ég ætla ekki að slá neitt út af borðinu með þennan pott. Mér finnst þó við fyrstu sýn að það sé of mikið að fara í hann. Þetta þarf allt að skoða. Mér finnst of lítið gert með það að verið er að auka skattheimtu meira á landsbyggðina með þessu en þéttbýlið, á höfuðborgarsvæðið. Þetta er fyrst og fremst landsbyggðargjald. Landsbyggðin mun borga þetta gjald. Við sem búum og þekkjum til í sjávarþorpunum og bæjunum vitum alveg að þar er jafnvel bara eitt stórt fyrirtæki sem leggur mikið til samfélagsins. Ég ætla að leyfa mér að taka dæmi úr mínum heimabæ af Fiskiðjunni Skagfirðingi sem er stórt og mikið fyrirtæki, vel rekið og getur örugglega lifað þetta af, þannig að það sé sagt, vegna þess hversu vel það er rekið. Það fyrirtæki er eign samvinnufélags sem í eru um 1.700 manns sem eiga það þar af leiðandi. Þetta félag tók fyrir skömmu í notkun hús sem það byggði upp á 200–300 millj. kr. sem það lánar endurgjaldslaust að stórum hluta til háskólastarfsemi, svo dæmi sé tekið, til rannsókna og nýsköpunar. Það er óvíst að svona hús hefði verið byggt eða verði byggt þegar fjármunir fara annað, fara út úr samfélaginu. Þetta vil ég að komi hér á blað. Svona er þetta mjög víða úti um land, þetta eru fyrirtækin sem halda uppi samfélagslegum verkefnum. Ég hef áhyggjur af þessu. Þessi fyrirtæki, mörg hver, svo því sé haldið til haga, eru fyrirmyndarfyrirtæki. Ég vil taka það líka fram að mér finnst hafa skort allt þetta kjörtímabil á að ráðamenn þjóðarinnar tali þessa atvinnugrein upp. Sjávarútvegurinn er flott atvinnugrein. Í henni er dugmikið fólk á öllum sviðum og hann á ekkert annað skilið en að það sé talað vel um þessa grein. Að endingu vil ég segja að ég hef miklar efasemdir um þá aðferðafræði sem hér er sett upp. Ég hef efasemdir um ýmislegt í hinu frumvarpinu líka, svo sem þetta heimfall sem kallað er, stækkun pottanna og það sem gerist eftir 20 ár varðandi mögulegt framsal. Upphæðirnar í veiðigjald eru að mínu viti allt of háar og munu reynast mörgum útgerðum og byggðarlögum mjög erfiðar.

Hæstv. forseti. Við þessa umræðu erum við að hlusta á talsmenn flokkanna ræða veiðigjaldafrumvarpið. Eins og ég sagði áðan í andsvari hlustaði ég á formann Framsóknarflokksins tala um þetta í gær og átti andsvar við hann um stefnu Framsóknarflokksins og það sem kemur fram í þessum frumvörpum sem er ótrúlega líkt. Þess vegna spyr ég hv. þingmann sem hér var að ljúka ræðu, talsmann Framsóknarflokksins í þessari umræðu, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, sem ég óttast að heyri ekki spurningu mína núna en engu að síður verð ég að setja hana fram, kannski setja hana bara fram sem ekki-andsvar, en vitna til þess aftur að í ályktun á 31. flokksþingi framsóknarmanna um sjávarútvegsmál er alveg ótrúlega margt líkt með stefnu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum og því sem kemur fram í þessu frumvarpi. Leyfum okkur aðeins að fara fram hjá forsendunum og hugmynd um hvert veiðigjaldið á að vera. Við eigum eftir að ræða það en hér er sagt að það séu 23 milljarðar brúttó og frá því á eftir að dragast heilmikið. Spurning mín í fyrra andsvari til hv. þingmanns, talsmanns Framsóknarflokksins í þessari umræðu hér, er hvort það sem hér er boðað með ákveðnum fyrirvara um upphæðir sé ekki nákvæmlega í takt við ályktanir 31. flokksþings Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki verið hér, ég hélt að þingmaðurinn væri að fara í ræðu, bið þingmanninn líka afsökunar á því. Í takt við, eins og hv. þingmaður orðaði sína spurningu, leyfi ég mér að taka „nákvæmlega“ frá, en það sem hér er lagt til er í takt við það sem framsóknarmenn samþykktu á sínu flokksþingi. Ég ætla að útskýra aðeins betur í hverju þessi taktur felst. Hann er fyrst og fremst sá að stóra samhengið sem hér er verið að boða er mjög líkt því sem við samþykktum á okkar flokksþingi, þ.e. að um væri að ræða tvo potta, eða hvað menn kalla þetta, og væri byggt á aflahlutdeild og aflamarkskerfi. Innan þessara flokka væru nýtingarsamningar. Við tölum um samninga en það er talað um leyfi hér. Mér finnst vanta skilgreiningu á muninum þar á. Við tölum um að í potti 2 eða flokki 2 séu bætur, byggðakvóti í línuívilnun o.s.frv. Við tölum ekki um leigupott í okkar samþykkt, svo því sé haldið til haga. En þetta er mjög líkt. Stóra myndin er mjög lík, því er ekki að neita. Ég held að það sé hægt að ná býsna góðri lendingu með stóru myndina en svo verður vandamál þegar við förum að raða inn í myndina. Því er ekki að leyna að í sáttanefndinni stóru svokölluðu tókst tiltölulega fljótt að ná niðurstöðu um þessa stóru mynd, vil ég segja. Hún náðist eftir að menn voru til dæmis orðnir sammála um að það þyrfti að kveða skýrar á um auðlindaákvæðið, hver ætti þessa auðlind. Til að það sé hægt þarf að skýra í hverju þjóðareign felist o.s.frv.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það svar sem hann veitti við andsvar mitt. Það er mikilvægt að stóra myndin, stóra samhengið eins og hann ræðir, er nákvæmlega í takt við þetta frumvarp. Ég skal taka út „nákvæmlega“ af því að ég sé að þingmaðurinn brosir. Það er „að mestu leyti“ í takt. Vafalaust verðum við aldrei með nákvæmlega sömu stefnu. Tökum dæmi. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson skrifaði með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni grein sem birtist í Morgunblaðinu 17. mars sl. Það verð ég að segja þeim þingmönnum til hróss að þeir eru þeir fyrstu sem notuðu orðið „nýtingarleyfi“ í staðinn fyrir „nýtingarsamning“. Þetta orð og þessi hugsun þeirra fer beint inn í þetta frumvarp. Við tölum um nýtingarleyfi en ekki nýtingarsamninga. Ýmsir fræðingar á vinnslustigi þessa frumvarps hafa bent á að hér sé sem sagt stefna Framsóknarflokksins, hugmynd ykkar um nýtingarleyfi sett inn í frumvarpið. Veiðileyfagjaldið er í stefnu Framsóknarflokksins og sett hér fram og útskýrt til hvers eigi að nota, líkt og boðað er hér. Það er talað um hóflegt veiðileyfagjald. Það er auðvitað stóra atriðið. Framsóknarmenn segja nefnilega líka í þessari grein, með leyfi forseta: „Við leggjum til að greinin greiði áfram veiðigjald. Gjaldið verði hóflegt og tengt afkomu greinarinnar.“ Það er nákvæmlega eins og sett er fram í frumvarpinu og hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokks, sagði: Það verður að virða það að hér er það sett inn. Við sjáum í fylgigögnum með frumvarpinu hvernig til dæmis uppsjávarveiðiskipin hefðu ekki borgað krónu í fimm, sex ár sem er ósköp eðlilegt þegar engin afkoma var í greininni vegna lítils afla. Svo kemur hann upp núna þegar mikið er veitt. Þetta finnst mér meginkostir í þessu þannig að þegar öllu er á botninn hvolft, virðulegi forseti, er ótrúlega mikill samhljómur meðal allra flokka í þinginu um þetta frumvarp og okkar bíður það verkefni að leiða það til lykta í sem mestri sátt.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að leiða í sátt þær umræður sem hafa orðið hér. Ég vil fyrst segja að þegar rætt er um „hóflegt“ þarf að sjálfsögðu að útskýra hvað hóflegt veiðigjald er. Mér sýnist í þessum frumvörpum ekki verið að tala um hóflegt veiðigjald. Það er líka annað sem mikilvægt er að koma á framfæri þegar verið er að tala um nýtingarsamninga og nýtingarleyfi, að í flokksþingssamþykkt Framsóknarflokksins er talað um nýtingarsamninga. Nýtingarleyfi byggist þá á nýtingarsamningi. Í þessu frumvarpi er hvergi talað um samninga. Það er ekki talað um hvernig menn eiga að fá þessi leyfi til að veiða. Það þarf að útskýra mjög nákvæmlega, finnst mér, vegna þess að minn skilningur á því þegar gera átti nýtingarsamning eins og við ræddum í sáttanefndinni svokölluðu stóru, sem leyfin svo tengjast og byggja á, var sá að með því reyndu menn að koma í veg fyrir - það var mín skoðun, svo ég taki það fram, ég er ekki að boða hér skoðun allrar nefndarinnar - að með því gætu menn komið í veg fyrir möguleg málaferli út af sjónarmiðum sem eru víða um eignarrétt. Ég er ekkert endilega sammála því og á eftir að gera það upp við mig persónulega hvenær eignarréttur getur orðið til í þessu, en það eru sjálfsagt til einhver dómafordæmi í því öllu saman. Kosturinn við að gera slíka samninga var að það hefði verið mögulegt að koma í veg fyrir eitthvað þess háttar ef sú áhætta er til staðar. Annað er að í samningum, og það er svo sem hægt að skilyrða það líka inn í leyfi, það er ekki það, er hægt að kveða á um ákveðna hluti sem menn þurfa að uppfylla og standa skil á. Hugmyndin hjá okkur var alltaf sú að það yrðu gerðir einhvers konar samningar sem þessi leyfi byggðu svo á. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þessi stóra mynd sem við ræðum hér, sem er umgjörðin, er mjög lík.

Virðulegi forseti. Saga hæstv. ríkisstjórnar í breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og veikburða tilraunum sínum til að standa við þau stóru orð sem sögð voru fyrir kosningar er orðin hálfgerð hörmungarsaga. Rifja má upp að niðurstaða úttektar hjá Háskólanum á Akureyri sýndi fram á að ef sú fyrningarleið sem hér var boðuð hefði verið farin hefðu um 48% fyrirtækja í sjávarútvegi farið lóðrétt á hausinn. Hæstv. forsætisráðherra hefur heldur ekki boðið upp á málamiðlanir í þessu, hún hefur haldið því fram að enginn væri að bakka í því að halda til streitu svokallaðri fyrningarleið en hefur þó eftir alla þessa málsmeðferð þurft að draga mikið í land. Þegar þetta nýja frumvarp var kynnt af hálfu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra var talað um að það væri grundvöllur að mikilli og góðri sátt um fiskveiðistjórnina. Það heyrðum við líka í fyrra þegar hæstv. ráðherrar kynntu það sjávarútvegsfrumvarp sem þá var lagt fram. Öll erum við minnug afdrifa þess og hefur sennilega sjaldan eða aldrei náðst eins mikil samstaða hjá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi í gagnrýni sinni. Þess var ekki langt að bíða að ábyrgðarmenn frumvarpsins sem áður lofuðu það legðu á harðaflótta í málflutningi sínum og má segja að toppinn í ummælum um það frumvarp eigi hæstv. utanríkisráðherra þegar hann kallaði það bílslys. Það vakti athygli þegar hlustað var á kynningu á nýja frumvarpinu að ekki var farið mörgum orðum um að þetta væri til að bæta rekstrarafkomuna eða stuðla að hagræðingu eða hagkvæmni í greininni. Það er auðvitað áhyggjuefni ef staðan er sú að það á að hverfa frá því en það segir reyndar í markmiðum annars frumvarpsins, sem við ræddum hér í fyrradag, að það eigi að reyna að hámarka þetta en innihaldið er kannski ekki alveg í samræmi við það. Kallað er eftir því að við reynum að slá sáttatón í þessum málum og ég tek undir það en það hefur auðvitað ekki verið þannig að forustumenn ríkisstjórnarinnar og alveg sérstaklega hæstv. forsætisráðherra væru að slá sáttatón í þessu máli. Það hefur verið ótrúlegt að hlusta á uppnefni og dónaskap hæstv. forsætisráðherra þegar hún talar til fólks í sjávarútvegi, fólks sem í sjálfu sér hefur ekkert gert annað af sér en að fara eftir þeim leikreglum sem hún sjálf hefur átt stóran þátt í að setja.  Málið hefur verið á forræði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra frá því í nóvember. Í desember sagði hæstv. sjávarútvegsráðherra að það tæki um þrjár vikur fyrir hann að kippa þessu í liðinn og nú eru liðnir þrír, fjórir mánuðir. Það er margt að athuga við þetta frumvarp og kannski sérstaklega hve áhrif þess hafa verið lítið skoðuð. Ljóst er að stærstu einstöku áhrifin í þessum frumvörpum eru af veiðigjaldinu sem er boðað í því frumvarpi sem við ræðum hér. Í umræðu í fyrradag kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvari að þetta mundi koma mjög illa við skuldsett fyrirtæki og það hefur komið fram og kemur fram í greinargerð Daða Más Kristóferssonar um þetta frumvarp. Maður veltir því þá fyrir sér þegar talað er um nauðsyn þess að efla nýliðun í greininni, hvetja ungt fólk til að fara af stað í sjávarútvegi - sem að mínu mati er reyndar ekkert erfiðara í dag en í hvaða öðrum rekstri sem er, það er ekkert erfiðara að fjárfesta í sjávarútvegi en í öðrum rekstri, það sem menn þurfa er áræði, dugnaður og aðgangur að einhverju fjármagni hvernig sem það kemur - að á sama tíma og þetta er eitt af markmiðunum og mikið um það talað er verið að höggva í þann knérunn vegna þess að þeir aðilar sem verða skuldsettastir og eru skuldsettastir í greininni í dag eru þeir sem hafa verið að fjárfesta og það eru gjarnan nýliðarnir. Ég þekki persónulega dæmi úr kjördæmi hæstv. sjávarútvegsráðherra og sveitarfélagi hv. þm. Björns Vals Gíslasonar þar sem ungt fólk hefur verið að hasla sér völl í sjávarútvegi og hefur verið að gera það síðastliðin sex, sjö ár, hefur lagt í miklar fjárfestingar, lagt allt undir, unnið hörðum höndum án þess að taka mikil laun út úr fyrirtækinu, takmarka það mjög mikið. Þetta hefur gengið ágætlega, því gengur ágætlega að byggja sig upp. Þetta fyrirtæki var að fjárfesta núna síðast á þessu ári í frekari veiðiheimildum og einum litlum viðbótarbát. Hvernig fer svona frumvarp með þetta fólk? Er markmiðið að slátra þessu fólki af því það nær ekki einhverri meðalstöðu í þessum rekstri? Á sama tíma og kallað er eftir aukinni fjárfestingu í landinu, og við vitum að það er mikil uppsöfnuð þörf í sjávarútvegi fyrir aukinni fjárfestingu, er verið að setja á þetta veiðileyfagjald og það útfært með þeim hætti að það setur greinina í mikið uppnám. - Ég ætla að ná hér, virðulegi forseti, í pappíra sem ég gleymdi. - Það er áhugavert í því samhengi að rifja upp ummæli hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hann viðhafði í ræðu sinni fyrir nokkrum árum um veiðileyfagjaldið og spyrja hann að því hvað hafi breyst. Það er ekkert nýtt að upplifa það að hæstv. sjávarútvegsráðherra breyti um skoðun í málum og kúvendi alveg í sínum skoðunum. Fyrir nokkrum árum sagi hann í ræðu norður á Akureyri að hann væri þeirrar skoðunar að veiðileyfagjald sé óskynsamlegur skattstofn og óréttlátur, að veiðileyfagjald sé sérstakur skattur á grein sem sé í brýnni þörf fyrir fjárfestingu og uppbyggingu inn í framtíðina, að veiðileyfagjaldið yrði til að hægja á greiðslum skulda fyrirtækja og þetta væri nánast eina von landsbyggðarinnar þar sem uppbygging í sjávarútvegi væri henni svo mikilvæg. Hæstv. ráðherra talaði algjörlega gegn því sem hann er að leggja fram núna. Hann sagði að málið væri ekki flóknara en það í hans að huga að við ættum að hætta því rugli að vera á þessari vegferð og hann bendir á að það séu aðrar leiðir til í gjaldtöku í sjávarútvegi ef menn vilja innheimta einhvers konar auðlindagjald, sem við getum verið sammála um, og það liggi í gegnum tekjuskattskerfið. Sama staða virðist vera að koma upp og í fyrra, þ.e. hin mikla samstaða um gagnrýni, og í fyrstu tölum sem við erum að fá núna, fyrstu skoðanir benda til allt annarrar niðurstöðu en þeirra takmörkuðu áhrifa sem hæstv. ráðherra talar hér fyrir. Ég vona að hér sé um einhvern allsherjarmisskilning að ræða. Ég vona að menn hafi hreinlega ekki reiknað dæmið nægilega vel á hvorum staðnum sem er og ég á von á að það sé frekar í ráðuneytinu að gefinni reynslu. Enda hefur það komið fram hér hjá hæstv. ráðherra að menn féllu enn og aftur í pytt samráðsleysis sem leiðir til þessarar óvissu, ráðherra viðurkennir að skort hafi upplýsingar frá hagsmunaaðilum til að fullgera dæmið. Hann sagði að það þyrfti að ná upplýsingum úr bókhaldi fyrirtækjanna sem ekki hefðu legið fyrir. Nú þarf að svara þessum áleitnu spurningum: Af hverju er boðið upp á þennan farveg ósátta í málinu? Af hverju var ekki hægt að hafa nánara samráð í ferlinu, tíminn var nægur, svo þessar tölur lægju á borðinu þannig að menn væru að leggja fram eitthvað sem væri grundvallað á öllum þeim upplýsingum sem þarf til að grundvalla framlagningu svona mikilvægs máls? Við munum auðvitað taka þetta fyrir hjá atvinnuveganefnd og fara vel yfir málið og fara í þá vinnu sem nú þarf að fara í með samráðsaðilum, með hagsmunaaðilum, í samráði við hagsmunaaðila. Sú hugmynd sem ég hef heyrt fleygt um að stofna til einhvers konar samráðshóps aðila í þinginu, með aðild þingsins og hagsmunaaðila í greininni og fulltrúa sveitarfélaganna í landinu, er leið sem mér líst mjög vel á. Að í sameiningu setjist menn yfir það að vinna eftir niðurstöðum sáttanefndarinnar í útfærslu á þessu máli og reyna að finna hvernig við getum hámarkað arð í greininni og þar með hámarkað arð þjóðarinnar af þessari miklu auðlind. Menn komu inn á margt í umfjöllun um fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem rætt var hér á miðvikudaginn og ég fagna því að hæstv. sjávarútvegsráðherra er mættur hér til leiks í dag til að ræða þessi mál við okkur. Ég tel mikilvægt að hann sé kominn úr þeirri ferð sem hann fór með hæstv. efnahagsráðherra til Kanada og  Þetta er mér persónulega mjög mikilvægt mál. Það er því dapurlegt að lesa í greinargerð Daða Más Kristóferssonar að það sé mjög ólíklegt að byggðaaðgerðir þessa frumvarps nái markmiðum sínum og maður veltir því þá fyrir sér enn og aftur með þessar umsagnir í farteskinu: Hvers vegna var ekki farið í að greina þetta og reyna að finna nánari lausn á þessu? Varað er mjög við því í frumvarpi um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu að draga svo úr þeim byggðatengdu aðgerðum sem við höfum verið með, t.d. í gegnum byggðapotta og aðrar ívilnanir. Það er gagnrýnt líka að mjög illa sé farið með aflaheimildir í strandveiðikerfinu og nær væri að nýta það með öðrum hætti.

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að tölvukerfið liggur niðri og tímamæling einnig en hv. þingmaður á svona tvær mínútur eftir af tíma sínum.

Þakka þér fyrir forseti, ég fer þá að ljúka máli mínu. Það er varað mjög við þessu og það er mjög mikilvægt að við sköpum ekki óvissuástand í þessari breytingu sem er hugmyndin að fara í sem gæti komið sér illa fyrir byggðir landsins sem hafa treyst á það kerfi sem við erum með í dag. Ég vil nefna til dæmis í því sambandi kvótaþing. Ég ætla ekki að segja að það sé algild regla en það er samt sem áður í mörgum tilfellum þannig að þegar menn hafa tækifæri til að láta frá sér aflahlutdeildir gera þeir það gjarnan innan byggðarlagsins. Þá eru menn að hjálpa hver öðrum innan byggðarlaga eða byggðasvæða og stuðla að aukinni atvinnustarfsemi á svæðinu þannig að aflahlutdeildirnar haldast innan byggða eða innan byggðasvæða en ef við erum komin með þetta allt inn á kvótaþing ræður það ekki lengur ferð. Þetta er atriði sem ég held að þurfi að skoða mjög vel. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að sá sáttatónn sem sleginn hefur verið hér af hv. formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni Möller, og þeim sem hér hafa talað er góður. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp gengur að okkar mati allt of langt, við erum búnir að fá til okkar dæmi, sorgleg dæmi um afleiðingar þess nú þegar. Ég heyrði í gær í forsvarsmanni útgerðarfyrirtækis úti á landi sem ætlaði að fara í miklar viðhaldsaðgerðir í sumar í sínu fyrirtæki en hann er búinn að boða til fundar með þeim sem þau verkefni áttu að vinna til að slá það af. Hann hafði þau orð uppi að ekki væri hægt að taka neinar ákvarðanir á meðan þessi óvissa héngi yfir, það væri ekki hægt fyrr en búið væri að ganga frá einhverjum samningi við stjórnvöld um hvernig þessu yrði hagað til lengri framtíðar. Við verðum að fá stöðugleika í þessa mikilvægu grein. Við verðum að geta horft til lengri tíma og það er alveg ljóst að þau frumvörp sem við höfum hér til umfjöllunar ná ekki því markmiði.

Frú forseti. Í 28 ár, frá árinu 1984, hefur verið óeining um kvótakerfið. Þegar maður greinir þá óeiningu, sem felst í mörgu, er hún ekki um aflamark eða sóknarmark, ekki um þetta eða hitt, heldur finnst mér hún aðallega snúast um óánægju með eignarhaldið og framsalið - vegna þess að eignarhaldið er óklárt vilja menn takmarka framsalið. Það frumvarp sem við ræðum hér er mjög athyglisvert en tengist frumvarpi sem við ræddum á miðvikudaginn. Mér finnst mjög miður, frú forseti, að við getum ekki rætt það líka vegna þess að nú er hæstv. ráðherra kominn hingað í þingsal og gæti svarað spurningum mínum. Ég spurði nokkurra spurninga þá og fékk ekki svar. Það er því spurning hvort ég megi, með leyfi forseta, spyrja þeirra spurninga núna þó að málið sé ekki lengur á dagskrá.

Það er rétt sem hv. þingmaður segir, málið er ekki á dagskrá. Því hefur þegar verið vísað til hv. atvinnuveganefndar en forseti mun ekki gera athugasemdir við það þótt þingmaður spyrji.

Þetta eru tiltölulega einfaldar spurningar. Ég spyr í fyrsta lagi hvernig ráðherra hafi hugsað sér hlutina með nýja stofna sem kannski finnast, sem tengjast 9. gr., það er alveg opið hvernig það eigi að vera, hvernig menn ætla að leysa það vandamál. Síðan er spurning um 13. gr.: Á hvaða verði ætlar ráðherra að kaupa kvóta sem er fluttur úr byggðarlagi eða sveitarfélagi og er umfram 20% af veiðiheimildum? Þá er skilyrði um að það sé heimilt að ríkissjóður kaupi það og selji aftur innan svæðisins og þá er spurningin á hvaða verði það verður selt. Getur verið að hann sé að niðurgreiða það? Síðasta spurningin varðar sveitarfélögin í 19. gr., af tekjum frá kvótaþingi á að setja 40% til sveitarfélaga. Verður þetta eins og þegar Egill gusaði silfrinu á þingi, eða hvað gerist? Eiga þau að bítast um þetta? Hvernig reglur á að hafa um dreifinguna til sveitarfélaga? Fær Skaftárhreppur eitthvað af þessu eða hvernig er það? Þá ætla ég að snúa mér að því frumvarpi sem við ræðum hér og þakka frú forseta fyrir að gera ekki athugasemd við frumhlaup mitt. Við ræðum um veiðigjald og ekki er hægt að ræða um það án þess að átta sig á því hvernig það varð til. Veiðigjaldið varð til á sínum tíma út úr tvíhöfðanefndinni ef ég man rétt, þetta er nú dálítið eftir minni. Síðan var sett á laggirnar sáttanefnd sem ræddi um greiðslur fyrir afnot af auðlindinni, sem veiðigjaldið að sjálfsögðu er. Þar var farið að ræða um potta og alls konar slíka hluti. Þetta eru allt saman leiðir til að reyna að finna út úr því hvernig við komum þjóðinni að þessari auðlind sinni, hvernig hún getur eignast þessa auðlind sína. Þá líta menn alltaf, blindum augum vil ég segja, þannig á að ríkið sé sama og þjóð, að meira að segja sjávarútvegsráðherra sé sama og þjóð. Einu sinni var maður sem sagði: Ég er ríkið. En það er langt síðan. Nú telja menn að þjóðin eigi að eiga auðlindina og það er langur vegur frá hæstv. sjávarútvegsráðherra til þjóðarinnar þó að hann sé þannig séð 1/300.000 þjóðarinnar. Talað er um leyfi í staðinn fyrir samninga. Það er svona meira til að undirstrika hvar valdið liggur. Sá sem veitir leyfi er ekki á sama plani og sá sem gerir samning. Þegar gerðir eru samningar eru það yfirleitt tveir aðilar sem eru jafnréttháir, alla vega er ímyndin sú, en þegar menn veita leyfi er annar af gustuk sinni að veita hinum leyfi. Það er dálítill munur á þessu og þetta er til að undirstrika að við stefnum í ríkisútgerð eins og ég kem nánar inn á. Það er áhætta í öllum rekstri eins og kunnugt er, ég ætla að vona að flestir viti það. Mannahald, bilanir, verð á aðföngum, markaðsverð, fjármögnun, mismunandi ávöxtunarkrafa, mismunandi aðgengi að fé - þetta er venjuleg áhætta í öllum rekstri. Í sjávarútvegi kemur viðbótaráhætta til sögunnar sem er áhætta vegna gæfta, veðurfars, skipstapa, fiskgengdar, strauma, hlýnunar jarðar o.s.frv. Sandsílið er horfið og lundinn. Lífkeðjan virðist vera að fara norður og í því felst áhætta til langs tíma fyrir útgerðarfélög. Loðnan er mjög áhættusöm. Hún getur legið niðri í mörg ár en svo kemur hún allt í einu, eins og núna, og blómstrar. Það er mikil áhætta í útgerð. Áhættan endurspeglast í ávöxtunarkröfunni eða arðseminni, sem hér er sett á 8%. Ég reyndi að finna út úr því hvort um væri að ræða raunávöxtun eða nafnávöxtun og komst að því í skýringum að þetta er raunávöxtun. Ég legg til að nefndin setji það inn í frumvarpið að verið sé að tala um 8% raunávöxtun. Það skiptir verulegu máli þegar verðbólga er 6% eins og nú er og stefnir hærra. Þá getur 8% nafnávöxtun nánast orðið 0% raunávöxtun. Ávöxtunarkrafan á að endurspegla áhættuna og í sjávarútvegi þarf ávöxtunarkrafan að vera töluvert hærri en í venjulegum rekstri, hvað þá í ríkisrekstri eins og hjá Landsvirkjun. Landsvirkjun malar þetta bara, allir dagar eru venjulegir, peningar koma inn og orka fer út, litlar sveiflur eru í afkomunni og lítil sveifla í áhættunni þannig að það er mjög rangt að bera saman útgerð og raforkuframleiðslu. Hér er ýmislegt fleira sem menn horfa til. Menn setja á fast veiðigjald og það er eins og gamla aðstöðugjaldið, 1% gjald á fyrirtæki sem var óháð rekstri. Það fór mjög illa með fyrirtæki þegar illa gekk. Þetta mun fara mjög illa með fyrirtækin þegar illa gengur. Ef við lítum á afkomu fyrirtækjanna sem sveiflur eða öldur upp og niður þá er þessi krafa alltaf hin sama. Þegar tap er mun fjöldi fyrirtækja fara á hausinn þannig að þetta gjald er mjög varasamt. Og prósentan, sem hefur farið upp í 70%, skefur ofan af hagnaðartoppunum. Þegar fyrirtækin eiga að safna til mögru áranna er ekkert til að safna. Þá bara eiga þau ekki upp í öldudalinn sem kemur á milli. Þetta er allt mjög hættulegt og sýnir að við erum komin út í ríkisrekstur, sovétrekstur, á útgerð, þar sem einhverjir menn teikna upp á grænu skrifborðunum sínum eitthvert atvinnulíf og hafa jafnvel ekki hundsvit á því, ég held að 8% ávöxtunarkrafa sé alveg út í hött. Ég nefndi alla þessa áhættuþætti, fiskgengd og annað slíkt - það er kannski ekki í botnfisktegundum en í hinum tegundunum, loðnu, síld, makríl og slíku, er áhættan miklu meiri og ávöxtunarkrafan þyrfti að vera hærri. Ég vil ekki nefna tölur - ég er nú reyndar kominn út í rekstur þessara fyrirtækja verandi á Alþingi og farinn að ákveða þetta sovéskt, það er kannski rétt að ég nefni tölu. Ég ætla að nefna 11% fyrir uppsjávarfiska, bara svona af því ég er nú að stýra þessum atvinnurekstri. Hér er líka eitthvað gert fyrir smælingjana, fyrir viss atkvæði. Þá segja menn að af fyrstu 30 tonnunum greiðist ekkert gjald. Það eru svona pínulitlar atkvæðaveiðar inni í þessu og þær munu halda áfram í gegnum tíðina. Þegar menn eru komnir yfir 100 tonn greiðist fullt gjald. Þetta ber allt saman sterkan keim af því að menn eru að stýra sjávarútveginum frá skrifborðum í Reykjavík og ætla að skammta honum þessa ávöxtunarkröfuna og hina. Það var reynt í Sovét, eins og ég nefndi, og tókst hörmulega. Ég held að það nákvæmlega sama gerist hér, þetta mun takast illa. Við þurfum að hugsa út fyrir boxið. Ég hef lagt fram frumvarp sem byggist algerlega á markaðsvæðingu, þar sem íbúarnir fá kvótann og munu reyna að selja hann. Sá sem getur veitt ódýrast og selt dýrast getur boðið mest. Þar sem framsalið er algjörlega frjálst verður arðsemi greinarinnar eins mikil og unnt er, miðað við þá áhættu sem er í greininni, til hagsbóta fyrir þjóðarbúið. Færa má rök fyrir því, sem ég geri í frumvarpinu, að útgerðarfyrirtæki hafi í 28 ár búið við gífurlega áhættu - það er alltaf verið að tala um að taka kvótann af þeim, það er talað illa um þetta fólk, kvótagreifar o.s.frv., þetta er orðið ljótt fólk sem stendur í þessum rekstri. Þannig tala mjög margir, því miður. Það geri ég ekki, ég ber virðingu fyrir þessu fólki. Hér kemur fram frumvarp um að taka svo og svo mikið af þessum fyrirtækjum eins og alla tíð hefur verið gert. Smábátarnir uxu upp í 70 þús. tonn á tímabili, það er tekið af þeim sem fengu kvótann upphaflega. Allir pottarnir fyrir sveitarfélögin, allt tekið af þeim sem áttu kvótann upphaflega eða höfðu keypt hann dýrum dómi. Áhættan í rekstrinum hingað til endurspeglast í mjög hárri ávöxtunarkröfu því að menn eru hættir að fjárfesta þó að hægt sé að fá peninga alls staðar á lágum vöxtum. Áhættan er orðin svo mikil að menn standa ekki í þessu. Hugmynd mín um að framsalið sé algerlega frjálst - aflahlutdeildin skilgreind sem pikkföst eign, reyndar afskrifuð á 40 árum - er að mínu mati meira virði fyrir útgerðina en núverandi staða, útgerðin mundi græða á því. Ég held að menn ættu að skoða markaðstengdar lausnir af því við trúum, alla vega sum okkar, á markaðskerfi og samkeppni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir það sem hann setur hér fram. Í upphafi málsins gat hann um það að í 28 ár, að mig minnir ef ég reikna fljótt út, hafi verið ósætti með sjávarútveginn og sjávarútvegsstefnuna sem kemur til af eignarhaldi og framsali. Ég hygg að þetta sé mjög vel orðað hjá hv. þingmanni. Þess vegna hef ég áður sagt, bæði við þessa umræðu og áður, að það er mikilvægt að þessu deilumáli linni hjá þjóðinni og að við sköpum sem mesta sátt um það. Ég spyr þingmanninn hvort við getum ekki verið sammála um það. Annað atriði sem ég vildi nefna og kom fram hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, er að veiðileyfagjaldið hafi fyrst verið sett upp í tíð Sjálfstæðisflokksins. Það hófst sem sagt í tíð Sjálfstæðisflokksins og síðan hefur það verið aukið. Ég kann ekki alveg að reikna út í fljótheitum hvað það er miðað við raunverð. Ég er viss um að hv. þingmaður hefur reiknað það út. Ég ætla bara að hafa eitt andsvar, virðulegur forseti, og síðasta spurning mín er hvort hann telji það ekki til bóta í þessu frumvarpi hérna að svokallað veiðileyfagjald taki sveiflum eftir afkomu. Hv. þingmaður ræddi meðal annars um loðnu sem sveiflast miklu meira en botnfiskstegundirnar eins og við vitum. Í fylgiskjali með þessu frumvarpi er sýnt að á tíu ára tímabili hafi í sex ár sérstakt gjald á uppsjávarfiski ekki verið króna. Miðað við tíu ára tímabil væri það brúttó 1,1 milljarður að meðaltali, þá er til dæmis ekki búið að taka tillit til afsláttar vegna þess sem hann ræddi hér áðan eða að tekjuskattur lækkar vegna hækkunar á veiðileyfagjaldi. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki gott við þetta frumvarp að gjaldið skuli taka sveiflum eftir afkomu í greininni?

Varðandi sáttina tel ég mjög nauðsynlegt að finna hana, en að sáttin felist í að miðstýra öllum sjávarútvegi held ég að hafi þvílík áhrif til hins verra á afkomu og arðsemi greinarinnar að þjóðin muni skaðast mjög mikið á því. Ég skora á menn að skoða aðrar leiðir, t.d. þá leið sem ég bendi á eða einhverja aðra ef þeir finna betri sem byggir á markaðskerfi, arðsemi og frjálsu framsali. Það er mjög mikilvægt. Þetta var gert í tíð Sjálfstæðisflokksins. Ég var aldrei hrifinn af þessu kerfi. Ég vissi að ef maður rétti litla putta yrði öll höndin tekin. Það er einmitt það sem er að gerast. Þegar kemur toppur í loðnunni og útgerðin þyrfti að safna fitu fyrir mögru árin gerist það ekki því að fitan er skorin af. Næst þegar koma mögur ár leggst öll fjárfestingin af. Það er það sem er svo hættulegt. Ef menn geta sjálfir ákveðið hvað þeir borga með því að bjóða í kvóta frá íbúum landsins ákveða þeir sjálfir hvað þeir borga mikið. Það erum ekki við hv. þingmaður sem ákveðum frá skrifborðum eða í ræðustól Alþingis hvað er gott fyrir útgerðina og hvað slæmt.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld. Þetta er annað af tveimur stórum frumvörpum sem lögð eru hér fram sem annars vegar hafa það að markmiði að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og hins vegar málið sem er til umræðu í dag sem snýst um hvernig innheimta á auðlindarentu í sjávarútvegi eða af veiðum. Í ræðu minni sem ég hélt um frumvarp til laga um stjórn fiskveiða rakti ég hvernig auðlindarentan verður til í fiskveiðum við Ísland, hvernig sett er á kerfi þar sem einkaleyfum er úthlutað til útgerða og hvernig einkaleyfin leiða til þess að samþjöppun verður í greininni þannig að þeir sem vilja annaðhvort hverfa úr greininni eða reka fyrirtæki sín á lakari hátt en aðrir sjá sér hag í að framselja kvóta í fiskveiðum til þeirra sem vilja stunda fiskveiðar áfram og smám saman minnkar það fjármagn sem er í greininni og sjómönnum fækkar og þá myndast það sem er kallað auðlindaarður. Ég rakti þetta nokkuð nákvæmlega. Ég rakti jafnframt að í þessu frumvarpi um stjórn fiskveiða, þessu nýja frumvarpi, er að nokkru leyti horfið til baka. Kynntar eru til sögunnar leiðir til að fjölga aftur sjómönnum til að auka við það fjármagn sem er í greininni sem leiðir til þess að hluti auðlindaarðsins hverfur aftur í óhagkvæma nýtingu. Meginniðurstaða mín í umfjöllun um þetta frumvarp var sú að þetta væri varhugaverð ráðstöfun vegna þess að stofnar sem gætu myndað skattstofna eða stofna um veiðigjald mundu minnka við þetta, þ.e. framlegð í veiðum mundi minnka með tímanum. Ég benti á að hefta á framsal samkvæmt frumvarpinu. Til að byrja með verður það heft um 3% af öllum tilflutningi á milli óskyldra aðila. Þessi 3% fara í leigupott sem ríkið mun sjá um. Þegar líður að því 20 ára marki, getum við sagt, sem lagt er upp með mun á endanum eingöngu vera svokölluð hrein nýtingarleyfi, þá verður framsal með öllu bannað. Þetta leiðir í sjálfu sér til þess að sá mekanismi sem ég lýsti vel í ræðu minni og fór aðeins yfir hér að framan, þar sem óhagkvæmar útgerðir eru keyptar út af hagkvæmari útgerðum, hverfur úr greininni og sú hagkvæmni. Eftir að nýtingarleyfin eru orðin hrein er óhætt að segja að við stöndum eftir með sjávarútveg sem tekinn er af skyndimynd á því ári, 20. árinu. Þannig mun það verða um alla framtíð ef þetta frumvarp verður samþykkt. Þeir sem þekkja til fyrirtækjareksturs vita að fyrirtæki eiga sinn líftíma, þau rísa, þau hníga og þau staðna, sem leiðir þá til þess að með tímanum staðna fyrirtæki í sjávarútvegi og auðlindarentan hverfur. Nóg um það. Í dag ætlum við að ræða frumvarp til laga um veiðigjöld og hvernig á að innheimta auðlindarentuna sem verður til af því fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum hérna. Eins ætla ég að ítreka að sú auðlindarenta mun minnka með tímanum, hún mun ekki hverfa en mun minnka. Leiðin sem notuð er er að reikna afgjald af fjármagninu sem notað er í fiskveiðum og vinnslu, sem er 8% í veiðunum og 10% í vinnslunni, þannig að framlegðin sem þessi starfsemi skilur eftir - frá þeim stofni er dreginn fjármagnskostnaður sem er 8–10% eins og ég nefndi hérna áðan, þegar það hefur verið gert stendur eftir einhvers konar stofn þar sem ríkið mun með tímanum innheimta 70% af umframframleiðni og útgerðin fær 30%, síðan eru þessi 30% skattlögð með hefðbundinni tekjuskattsprósentu, 20%, það er að segja ef fyrirtækin sýna hagnað. Það fyrsta sem ég rek augun í er aðferðafræðilegt. Ég skil ekki út af hverju er verið að nota fiskvinnsluna þarna vegna þess að það verður enginn auðlindaarður til í vinnslunni sjálfri, hann verður allur til í veiðunum, þar af leiðandi finnst mér hugtökin vera svolítið ruglingsleg. Eflaust er þetta til að geta stækkað frádráttarliðina hjá fyrirtækjum sem eru lóðrétt, þ.e. með veiðar og vinnslu, vegna þess að verið sé að leiðrétta það einhvern veginn. Ég hefði haldið að það væri einfaldara að hækka prósentuna sem er notuð í arðgreiðsluaðferðinni, svokallaða WACC-prósentu, úr 8% og vera með hana hærri. Er það raunveruleg auðlindarenta sem er verið að ná þarna utan um? Ég held því fram að svo sé ekki. Auðlindarenta er raunverulega sá umframhagnaður sem myndast við það að fara úr ólympískum veiðum þar sem auðlindarentuhagnaðurinn er núll yfir í að hann myndist. Það er flókið og erfitt að meta það, en það er ekki beint samband á milli framlegðar og auðlindarentu eins og gefið er í skyn í frumvarpinu. Þetta er ónákvæm aðferð og án þess að geta sagt nákvæmlega til um hversu miklu munar gæti verið að það munaði jafnvel tugum milljarða á stofninum. Það fyrsta sem ég geri athugasemd við beint í sambandi við þessi veiðigjöld er að aðferðafræðin sem er notuð stemmir ekki við auðlindahagfræði, þar af leiðandi er full ástæða til að skoða hana. Það eru að vísu kostir við aðferðina því að hún fylgir árferði í sjávarútvegi. Þegar vel gengur hjá fyrirtækjunum borga þau háa skatta, þegar illa gengur getur sérstaka veiðigjaldið jafnvel orðið núll, þ.e. að ekkert verði innheimt. Að því leytinu er aðferðin ágæt beint fyrir efnahagsreikning fyrirtækjanna en hún skapar aftur á móti vandamál fyrir ríkisfjármálin vegna þess að það gerir hluta ríkisteknanna sveiflukenndan, samanber ef eitt árið eru tekjur af sérstöku veiðigjaldi engar en næsta ár gætu þær kannski verið segjum 30 milljarðar. Þeir sem hafa haldið utan um ríkisfjármál, eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra, vita að það er mjög erfitt þegar svo stórir póstar detta allt í einu út úr tekjum ríkisins. Það skapar vandamál í sjálfu sér. Auðvitað væri hægt að koma með einhverjar aðferðir sem mundu leysa það sem ég ætla svo sem ekkert að gera að neinu sérstöku umtalsefni hérna. Annað er að taka 70% af þessari umframframlegð, ég vil ekki tala um auðlindarentu heldur umframframlegð, þá er ansi vel höggvið í. Ef við tökum til dæmis klassískt fyrirtæki með 30% eiginfjárhlutfall og 5% fjármagnskostnað að raunvirði, sem er náttúrlega mjög ríflegt, sjáum við það á einfaldan hátt að með því að hafa þessa prósentu 8% gerir það ráð fyrir 10% ávöxtun á eigið fé. 10% ávöxtun á eigið fé er ekki mikið í einkarekstri þar sem krafan gæti verið á milli 15 og 20%. Til þess að fara upp í 15–20% miðað við eigiðfjárhlutfall upp á 30% mundi þessi árgreiðsluaðferðarprósenta hækka upp í um það bil 10%. Það sem ég geri líka alvarlegar athugasemdir við er að þessi prósenta, þessi 8%, gerir annars vegar ráð fyrir ávöxtunarkröfu á eigið fé og hins vegar ávöxtunarkröfu á það fjármagn sem er bundið í greininni. Stofninn sem þar er notaður og er tilgreindur í frumvarpinu eru vélar og tæki sem notuð eru og veiðarfæri og annað slíkt sem eru notuð í fiskveiðum. Ekki er gert ráð fyrir endurfjárfestingu. Til þess að endurfjárfesta þarf allur arðurinn af eigin fé að fara í endurfjárfestingu, þ.e. það er ekki á neinn hátt gert ráð fyrir afskriftum fjármuna, þannig að til þess að halda fyrirtækinu við og fjárfesta og annað slíkt þarf allur arður af eigin fé að fara í fjárfestingar. Það verður því aldrei tekið neitt út úr fyrirtækinu. Eins og staðan er núna í útgerð er fiskiskipaflotinn orðinn gríðarlega gamall. Við erum að notast við skip sem eru upp undir 60 ára gömul sem er náttúrlega ekki nein hemja. Nýjasta skipið í flotanum var keypt núna á vormánuðum á Norðfirði þar sem Síldarvinnslan í Neskaupstað keypti 12 ára gamalt uppsjávarskip. Það er nýjasta skipið í flotanum. Í einhvers konar samkeppni um aflaverðmæti, meðferð afla, aðbúnað sjómanna og annað slíkt erum við langt á eftir nágrannaþjóðum eins og Færeyingum og Norðmönnum. Af því tími minn er að verða búinn vil ég súmmera þetta upp með því að segja að sú prósenta sem er tekin af umframframleiðni er allt of há. Hún mun leiða til þess að fyrirtækin geta ekki fjárfest og borgað af skuldum sínum. Þau fyrirtæki sem eru mjög skuldug, sem eru nálægt því að hafa ekkert eigið fé, munu fara á höfuðið mjög fljótlega en hin sem standa þó betur munu staðna mjög vegna þess að þetta heftir fjárfestingu á vélum og tækjum, fiskiskipum, veiðarfærum og öðru slíku sem mun leiða til þess að íslenskur sjávarútvegur, sem er í algjörum fararbroddi í dag, mun smám saman dragast aftur úr því sem við sjáum í nágrannalöndunum og sjávarútvegur mun ekki verða sá grundvallaratvinnuvegur sem við höfum haft. Hann mun áfram verða grundvallaratvinnuvegur en ekki sá arðsami grundvallaratvinnuvegur sem við höfum haft hér undanfarin 20 ár. Það er ekki ólíklegt ef allt gengur fram sem er í þessum tveimur frumvörpum að við munum aftur fara að heyra að sjávarútvegurinn sé allur á hausnum og með gjaldeyrishöftum gætum við jafnvel farið að stilla gengið aftur, tekið upp bátagjaldeyri og annað slíkt.

Frú forseti. Ég vil örstutt koma inn á frumvarp til laga um veiðigjöld eins og komið hefur rækilega fram í umræðunni, bæði í framsögu ráðherra og annarri umræðu. Málið hefur ætíð verið nokkuð umdeilt, reyndar mjög umdeilt vegna þess hvernig það skuli innheimt og hversu hátt það skuli að vera og eins hvernig því síðan skuli ráðstafað. Það hefur komið rækilega fram í þessari umræðu. Ég vil halda til haga sjónarmiði mínu varðandi veiðigjald og ákvörðun þess. Ég hef að sjálfsögðu verið fylgjandi því að tekið væri veiðigjald og það væri hóflegt. Horft væri til þess hvert markmiðið væri með töku veiðigjalds og hvaða afleiðingar það hefði fyrir viðkomandi útgerðir sem eru mjög breytilegar hér á landi sem betur fer, bæði að stærð og gerð eftir því á hvers konar veiðum skipin eru, hve stór hluti fer til vinnslu í landi o.s.frv. Það er því mjög mikilvægt að slíkt gjald taki mið af því. Það er í sjálfu sér lagt til í þessu frumvarpi þó að það sé ekki útfært ítarlega þannig að menn sjái hvernig það kemur út endanlega, sú hugmyndafræði kemur þó fram þar eins og í eldri frumvörpum sem lúta að veiðigjaldstöku. Umræðan um hvað veiðigjald er og hvað er tekið með sköttum er svo líka álitaefni. Mörkin á milli töku veiðigjalds og almennrar skattheimtu eru ekki svo skýr en þurfa að vera það eins og kostur þannig að markmiðið með töku veiðigjalds sé skýrt, eins og ég sagði áðan. Ég hef þess vegna talið að gæta skuli mjög hófs í þessum efnum, ég hef sagt það áður og núverandi sjávarútvegsráðherra veit þá afstöðu mína. Ég tel upphæð veiðigjaldsins vera allt of háa í frumvarpinu. Til viðbótar því hef ég lagt áherslu á að hver svo sem upphæð veiðigjaldsins verður verður líka horft á að farið er fram hjá venjulegum skattareglum - það er jú hægt að skattleggja þessi fyrirtæki eins og önnur eftir hefðbundnum skattaleiðum - og þarna er verið að taka fjármagn út úr greininni og þá frá sjávarbyggðunum. Það getur verið sérstaklega sárt í þeim sjávarbyggðum þar sem sjávarútvegurinn er undirstaða allrar atvinnu, öll starfsemi snýst í kringum hann. Slíkt getur í þeim tilvikum dregið fjármagn, ekki bara út úr greininni heldur út úr viðkomandi byggðarlagi. Það er mjög mikilvægt að við tökum þessa umræðu um leið og rætt er um veiðigjald. Ég vil þess vegna minna á að í þeim frumvörpum sem ég hef flutt sem komið hafa inn á veiðigjald hef ég gert það að ófrávíkjanlegri kröfu og reglu að hluti veiðigjalds renni aftur til sjávarbyggðanna eftir ákveðinni reiknireglu, hluti af markmiðinu með upptöku veiðigjalds er að það renni til sjávarbyggðanna. Mér er kunnugt um að núverandi sjávarútvegsráðherra var á sömu skoðun og ég í þeim efnum, að minnsta kosti á árum áður. Ég vil þess vegna gera fyrirvara við bæði upphæð veiðigjaldsins, verði það tekið upp, og hvernig því verður skipt. Ég vil sjá nánar hvernig það verður útfært og eins að hluti af því renni aftur til sjávarbyggðanna með skilgreindum hætti. Ég leyfi mér að vitna örstutt til álitsgerðar sem Vífill Karlsson hagfræðingur vann í tengslum við það þegar við unnum þau frumvörp sem áður hafa komið fram varðandi stöðu sjávarbyggðanna í þessum efnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Framan af 20. öldinni var mikill vöxtur í frumvinnslugreinunum. Almenningur lét ekki sitt eftir liggja heldur fylgdi uppbyggingunni eftir og byggði sér heimili en sveitarfélögin byggðu upp nauðsynlega þjónustu af ýmsu tagi. Frá upphafi níunda áratugarins hafa frumvinnslugreinarnar farið í gegnum mikla og langvarandi endurskipulagningu í kjölfar gjörbreytts rekstrarumhverfis. Þetta hefur gengið nærri þeim samfélögum sem hafa byggst að miklu leyti upp á grunni þeirra og á þessum tíma urðu greinileg kaflaskil í íbúaþróun þar til hins verra. Þessi samfélög hafa setið uppi með fjárfestingar sem heft hafa uppbyggingu á þeirri þjónustu sem íbúar gera kröfu til í dag. Afleiðingarnar eru þær að myndast hefur stór gjá á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu að þessu leyti sem hefur í raun stigmagnað vandann. Möguleikar þessara sveitarfélaga til að auka tekjur sínar fara stöðugt þverrandi þar sem íbúum fjölgar mjög lítið eða jafnvel fækkar.“ Vissulega hefur orðið í sumum byggðarlögum snúningar á því núna upp á síðkastið og ekki síst út af því hvað þessar frumframleiðsluatvinnugreinar hafa gengið mjög vel á síðastliðnum tveimur, þremur árum. En áfram er vitnað í Vífil Karlsson: „Þegar horft er til uppruna og ráðstöfunar opinbers fjármagns benda bráðabirgðaúttektir til að annarri hverri skattkrónu almennings af landsbyggðinni sé endanlega ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu. Það grefur undan staðbundnum hagvexti á landsbyggðinni. Þessu þyrfti að vera öfugt farið á svæðum sem farið hafa í gegnum þá miklu endurskipulagningu og þrengingar sem þeim fylgdu frá upphafi níunda áratugarins og nefndar voru áðan. Því má segja að standi hugur ráðamanna til að hækka veiðigjald í sjávarútvegi sé mikilvægt að hluti þess renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara sem leiddi óhjákvæmilega til frekari brottflutninga íbúa. Beinast liggur við að endurgreiðslan renni til viðkomandi sveitarfélaga. Með því er báðum sjónarmiðum mætt, þ.e. í fyrsta lagi að stuðla að því að ekki verði enn frekari samdráttur á landsbyggðinni og í öðru lagi að veiðigjaldið fari frá þeim sem nýta auðlindina og til þjóðarinnar í gegnum rekstur hins opinbera og almannaþjónustu. Þetta er einnig mikilvægt í ljósi þess að fjárhagur margra þessara sveitarfélaga er ekki góður af þeim sökum sem áður sagði og mörg þeirra nutu ekki ávaxta svokallaðs góðæris. Þá var gengi íslensku krónunnar sterkt um tíma og nærri sögulegu hámarki sem setti enn meiri pressu á útflutningsgreinar eins og sjávarútveginn.“ Áfram fjallar Vífill Karlsson um þetta efni og leggur áherslu á að þegar farið sé í svona gríðarlega skattheimtu á eina atvinnugrein sem er tiltölulega staðbundin eða svæðisbundin eða tengd einstökum byggðarlögum sem þarna eiga hlut að máli og eiga allt sitt undir, eigi að horfa til þess að féð renni aftur þar til hennar, að minnsta kosti að hluta. Þess vegna finnst mér, ég bara segi það alveg hreinskilnislega, að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir vera miklu harðari og ákveðnari markaðsvæðing á hlutunum frá því sem áður var og ég hef lagt til, og horft meira frá hinum félagslegu þáttum, sérstaklega því sem lýtur að rétti sjávarbyggða. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, frú forseti. Í þeim frumvörpum sem komu frá mér sem sjávarútvegsráðherra varðandi þessi mál, bæði í frumvarpi sem flutt var og samþykkt í vor, svo í minni frumvörpum og frumvarpsdrögum sem unnin hafa verið, er það rauði þráðurinn í gegnum þau að þegar farið er í svona skattheimtu horfir maður til markmiðanna og hvert fjármagnið rennur. Ég tel að í þessu frumvarpi sé gengið á rétt og möguleika sjávarbyggðanna, sérstaklega þeirra minni. Ég tel mjög mikilvægt að farið verði í gegnum þessi mál mjög rækilega í meðferð þingsins og það eru fyrirvarar mínir við málið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi frumvarpið og kom svo sem inn á ýmislegt annað því tengt í leiðinni. Mig langar að spyrja hvort skilja megi þingmanninn þannig að svo hátt veiðigjald sem hér um ræðir sé í raun extra mikill skattur eða hvort líta megi á hann einhvers konar landsbyggðarskatt sem draga muni úr tækifærum þeirra félaga, lítilla og stórra, sem í hlut eiga, til að nýta þessa fjármuni heima fyrir í einhver verkefni eða í fjárfestingu og eitthvað slíkt. Það fyrsta sem mig langar að nefna er varðandi þennan landsbyggðarskatt sem ég kalla svo, þ.e. mér finnst þetta of hátt gjald en auðvitað á eftir að endurskoða það allt saman. Annað sem ég velti fyrir mér er að aflaheimildir hafa verið skertar verulega um langan tíma, mest var skerðingin 2007 nú síðustu ár. Ég velti fyrir mér í því sambandi hvort þingmaðurinn sé mér sammála eða ósammála um að eðlilegt sé að þeir sem eiga aflaheimildirnar fái þessar skerðingar bættar með einhverjum hætti, ekki síst vegna þess að margir þeirra eru nýliðar í greininni. Þeir keyptu sig inn í greinina á árunum 2004, 2005 og 2006, lentu svo í skerðingum strax 2007, og sitja nú uppi með miklar skuldir. Þetta eru nýliðar sem keyptu margir hverjir aflaheimildir á markaði, alls ekki allir þó. Talað er um nýliðun í sjávarútvegi, þ.e. að auka nýliðun, en nýliðun hefur verið aukin þótt mönnum finnist aukningin kannski ekki nógu hröð, ég veit það ekki. En þessir menn sitja uppi með skuldir, skerðingar á tekjumöguleikum. Er ekki eðlilegt að bæta þeim upp með einhverjum hætti áður en farið er að skerða heimildirnar aftur eða annað eins og samkvæmt þessu nýja frumvarpi?

Frú forseti. Ég er fyrst og fremst að fjalla um veiðigjaldið sem slíkt. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að veiðigjaldstakan, bæði hvernig að henni er staðið og hversu háar upphæðir eru teknar, er náttúrlega hluti af heildarumgjörð fiskveiðistjórnar og rekstri sjávarútvegsins, bæði til sjós og lands þannig að horft er á þetta sem heild. Ég er fyrst og fremst að horfa á veiðigjaldið hér, ég er ekki á móti því að tekið sé hóflegt veiðigjald, en að þá sé fundinn réttlátur grunnur fyrir töku þess - hann verður kannski seint 100% réttlátur eins og önnur skattheimta - og horft til mismunandi útgerðarflokka og þess háttar. Það er vissulega lagt til í frumvarpinu án þess að það sé mjög vel útfært. Ég horfi sérstaklega til sjávarbyggðanna. Sjávarbyggðir eru á Snæfellsnesi, Vestfjörðum, Norðurlandi, Norðausturlandi og Suðausturlandi og reyndar alveg hringinn í kringum landið, en ég horfi sérstaklega til minni sjávarbyggðanna. Þá er hver króna mikilvæg sem hverfur út úr atvinnulífi á hverjum stað og inn í ríkissjóð. Ég er ekki að segja að ríkissjóður geti ekki komið með hana til baka með einum eða öðrum hætti en þá er ekki hægt að horfa á veiðigjaldið sem landsbyggðarskatt hvað það varðar. Við erum minnug þess hvernig var með raforkukerfið þegar því var steypt saman og felld út innri jöfnun á raforkuverði og dreifingu raforku, það átti að leiðrétta með ríkisframlögum úr ríkissjóði. En staðreyndin er sú að ríkissjóður hefur aldrei staðið við þau fyrirheit sem gefin voru í þeim jöfnunaraðgerðum. Það er því miklu eðlilegra að samfélagið standi sem mest sjálft undir sér hvað þetta varðar, þess vegna 

Já, það er ágætt að fá þessar yfirlýsingar frá hv. þingmanni. Ég ræddi í ræðu minni í dag um að, eins og ég skil þetta, verið sé að reikna útfærsluna á veiðigjaldinu út frá einhverri heild og áætlunum um aflabrögð nánast eða tekjur. Þá velti ég fyrir mér hvaða hugmyndir hafi verið uppi um þessa gjaldtöku í ráðuneyti hv. þingmanns þegar hann var sjávarútvegsráðherra, hvort það hafi verið skoðað á þeim tíma að nota einfaldlega skattkerfið einhvern veginn, þ.e. að vera með ákveðið skattþrep fyrir þá sem eru taldir mjög aflögufærir eða þá að þegar hagnaður færi yfir eitthvað ákveðið greiddu menn skatt. Var skoðað að nota skattkjör, ekki finna upp nýtt kerfi eða nýja leið til að ná auknum gjöldum af útgerðinni? Ég vil líka, frú forseti, nota tækifærið til að segja að þegar talað er um útgerðina hafa margir þá mynd að þar séu bara risafyrirtæki, stórfyrirtæki eins og Grandi, sem er útgerð, en líklega eru fleiri kennitölur í útgerð með lítinn rekstur en stóran. Það eru þeir aðilar sem ég hef verulegar áhyggjur af.

Frú forseti. Ég tek alveg undir það með hv. þingmanni að þessar minni útgerðir vítt og breitt um landið hafa staðið mjög veikt enda er líka nefnt, man ekki hvort það er í þessu frumvarpi eða hinu, að nærri því of margar sjávarbyggðir séu að reyna að halda úti útgerð og fiskvinnslu. Mér finnst þeim hafa fækkað nóg. Sú leið sem þarna er farin er að ná fjármagni inn til ríkisins og að ríkið deili eftir atvikum út frá sér, út úr viðkomandi samfélagi. Ég benti áðan á raforkukerfið sem ríkið ætlaði að koma inn í með jöfnunaraðgerðir en hefur ekki staðið við það eins og lofað var. Ég tel þess vegna að við eigum að fara mjög varlega í að innheimta með beinum hætti gjald af atvinnugreininni sjálfri, einstaka útgerðum, og leggja inn í ríkissjóð. Við eigum að horfa á hvaða áhrif það hefur og sjá til þess að hlutur þess fjármagns renni aftur til sjávarbyggðanna þannig að beintengingin milli reksturs útgerðarinnar og viðkomandi sjávarbyggða sé tryggð. Við vorum með slíkan skatt fyrir nokkrum árum sem var einmitt rekstrartengdur viðkomandi fyrirtæki með byggðarlögum sem ég held að hafi verið gott. Þarna er að mínu viti horft allt of mikið til stórmarkaðslausna. Félagslegi þátturinn og öryggi sjávarbyggðanna lýtur í lægra haldi og það er ekki í samræmi við tillögur mínar í þessum efnum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta mál. Hún var að mínu mati málefnaleg og gagnleg og ýmis verðug sjónarmið komu fram sem er gott að hafa í huga í framhaldinu. Ég hef að hluta til svarað þegar í andsvörum athugasemdum hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Ég vil nefna í sambandi við það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á sérstaklega og tengdist reyndar öðru máli, sem rætt var hér að mér fjarverandi á miðvikudaginn en vissulega mjög skylt og hefði að mínu mati að mörgu leyti verið kostur að ræða bæði málin saman, að ég held að sjónarmið hv. þingmanns um veiðar og vinnslu sérstaklega sé vissulega fullgilt. Það var talsvert mikið rætt og skoðað hvernig ætti að nálgast þetta út frá þeirri staðreynd að sjávarútvegurinn er að sjálfsögðu í fjölbreytni sinni ólíkt settur gagnvart þessu, sum útgerðarfyrirtæki eru hrein útgerðarfyrirtæki, selja afla sinn kannski að uppistöðu til á markaði, flytja hann jafnvel mikið beint út, önnur eru samsett þar sem bæði veiðar og vinnsla eru innan sömu einingar í rekstri og kannski sáralítill eða enginn afli fer út fyrir fyrirtækið í öllu vinnsluferlinu, jafnvel þangað til hann er kominn í sölu á mörkuðum erlendis. Þetta er reifað í greinargerð frumvarpsins og sú niðurstaða sem þar er fengin, að reyna að horfa til heildarrentunnar eins og hún myndast innan sjávarútvegsins, er að sjálfsögðu ekki gallalaus. Það skal ég alveg fúslega viðurkenna, það er ekki einfalt en það er heldur ekki einfalt að gera það ekki því að þá kemur upp sú spurning hvort þeirri hættu sé ekki boðið heim að hluti rentunnar sé með undirverðlagningu færður yfir í vinnsluna og fari þannig frá greininni. Þetta má hugsa sér að leysa með skýrari bókhaldslegum aðskilnaði, að gera ríkari kröfur um skýran greinarmun á veiðiþættinum innan samsteypunnar og vinnsluþættinum. Það verður ugglaust skoðað að einhverju leyti í framhaldinu. Ég hef ekki verið talsmaður þeirrar kröfu að fara út í formlegan aðskilnað því að það er á kostnað umtalsverðrar hagkvæmni sem samsettu fyrirtækin sýna í reynd. Áskilnaður um skýran bókhaldslegan aðskilnað gæti mætt þessu sjónarmiði að einhverju leyti. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði um þrjú atriði sem varða fiskveiðifrumvarpið, um 9. gr. þess og meðferð nýrra stofna. Því er lýst í greininni hvaða viðmiðanir skuli þar viðhafðar og nánar útlistað í greinargerð. Í raun er ekki verið að gera þar að stofni til aðra breytingu en þá að búa til svigrúm fyrir stjórnvöld til að stýra veiðum stofna sem ekki hafa verið settir í kvóta og ekki eru forsendur til að útdeila aflahlutdeildum í en á grundvelli málefnalegra sjónarmiða á meðan slík reynsla og slík þróun verður „í stöðugu umhverfi“ eins og þar er sagt. Síðan yrði það þá hlutverk Alþingis að takast á við endanlegar ákvarðanir í slíkum tilvikum eins og þar er sérstaklega mælt fyrir um. Í öðru lagi spurði hv. þingmaður hvaða verð yrði lagt til viðmiðunar ef ríkið neytti forgangsréttar síns. Því er lýst nokkuð í greininni, þ.e. annaðhvort yrði um að ræða kaupverðið, verðið í viðkomandi viðskiptum, og ef það hins vegar virtist vera afbrigðilega langt frá því sem eðlilegt gæti talist yrði eftir atvikum farin úrskurðar- eða gerðardómsleið. Í þriðja lagi spurði hv. þingmaður um sveitarfélögin. Fleiri hafa reyndar komið inn á það hvaða hugmyndir séu uppi um hvernig ráðstafað yrði þeim tekjum sem sveitarfélögunum eru ætlaðar. Það hefur verið rætt og ég hef aðeins undirstungið vissa forustumenn á vegum sveitarfélaganna um það hvernig þeim lítist á þá hugmynd að landshlutasamtökin yrðu móttakendur slíkra tekna, fengju þar með tekjustofn sem þau hefðu til ráðstöfunar í atvinnuþróun sína, sóknaráætlanir og annað í þeim dúr. Ég held að það sé mun álitlegri aðferð en fyrri hugmyndir um að reyna að búa til eitthvert útdeilingarkerfi og skipta þessu niður á einstök sveitarfélög. Sérstaklega umdeilt held ég að það hefði alltaf orðið ef núverandi umsvif sjávarútvegs í byggðunum hefðu átt að ráða hlutdeild þeirra í tekjunum þannig að þau sem eru enn þá best sett með mestar veiðiheimildir fengju mest og hin sem hafa misst frá sér fengju lítið eða ekkert. Síðan kemur upp spurningin um landlukt sveitarfélög þar sem ekki er útgerð en þau deila náttúrlega kjörum í sínum landshluta með nágrönnum sínum. Yrði einhvern tímann friður um að þau fengju ekkert? Það efast ég mjög um, auk þess sem ég held að skilvirkt geti verið að efla það stjórnsýslustig sem landshlutasamtökin eru og að þau fengju meira afl á bak við sig til að sinna verkefnum sínum. Það kemur inn á það sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi meðal annars um hlutdeild byggðanna eða sveitarfélaganna í þessum tekjum. Gert er ráð fyrir því að ríki, sveitarfélög og greinin deili með sér öllum tekjum sem myndast við útleigu á veiðiheimildum úr hlut ríkisins. Þar gæti orðið um þónokkrar tekjur að ræða, jafnvel strax á næsta eða næstu árum, 2,5, 3, 3,5 milljarða kr. jafnvel. Hlutur sveitarfélaganna í því gæti þar af leiðandi orðið 1–1,2 milljarðar, jafnvel 1,4–1,5, og munar þá talsvert um það ef það yrði framtíðartekjustofn fyrir sveitarfélögin á grundvelli síns svæðisbundna samstarfs. Varðandi skattlagninguna að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir öðru en að veiðigjaldið renni að minnsta kosti næstu fjögur árin til ríkisins enda liggur þegar fyrir ríkisfjármálaáætlun þar sem gert er ráð fyrir því að ríkið, á þessum tíma, meðan það er að komast út úr hallarekstri og laga stöðu sína, þurfi á þessum tekjum að halda og njóti þeirra. Það á ekki að koma neinum á óvart, allra síst þeim sem sátu í ríkisstjórn á þeim tíma sem það fór í gegnum þingið og var samþykkt til framlagningar á Alþingi á útmánuðum í fyrra, ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma kennd við fjallið Herðubreið. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn þekki hana. Þar er þetta skýrt skrifað út og aðstæður í ríkisfjármálum held ég að rökstyðji það út af fyrir sig með fullnægjandi hætti. Annars konar ráðstöfun á umtalsverðum tekjum á meðan ríkið er enn rekið með halla er auðvitað ekki einfalt mál. Allt annað mál kann að gilda um framtíðina. Að sjálfsögðu má ræða bæði sjónarmið um að sveitarfélögin og byggðirnar njóti í ríkari mæli góðs af, en ég held að ekki væri síður áhugavert að ræða þá um möguleikann á einhvers konar auðlindasjóðsmyndun sem gæti haft fjölþættu hlutverki að gegna, annars vegar að hann ráðstafaði til þeirra verkefna sem skilgreind eru. Segjum að það væru framkvæmdir innan samgönguáætlunar eða aðrir slíkir hlutir, að efla rannsókna- og þróunarstarf og samkeppnissjóðina, rannsóknasjóðina, eða verkefni á sviði umhverfismála o.s.frv. Hins vegar gæti slíkur sjóður þjónað talsverðu sveiflujöfnunarhlutverki. Vegna þess að hér kann að vera um sveiflukenndan tekjustofn að ræða gæti það verið gagnlegt bæði í hagstjórnarlegu tilliti og út frá áætlanagerð í ríkisfjármálum og öðru slíku. Hugsanlega munu Íslendingar í fyllingu tímans kjósa að mynda sér ígildi einhvers konar olíusjóðs í formi tekna af auðlindum sem vonandi geta orðið miklar á komandi árum og áratugum. Munar þar ekki síst um það ef orkuframleiðsla í landinu fer að skila meira afgjaldi til eiganda sínar, þjóðarinnar, t.d. í gegnum vaxandi arðgreiðslur Landsvirkjunar. Það má auðvitað ræða þetta út frá ýmsum hliðum varðandi sjávarútveginn og þá staðreynd að hann er burðarás atvinnulífs á landsbyggðinni. Þar af leiðandi nálgast sumir þetta þannig að hvers kyns skattlagning á hann sé þar með sérstök skattlagning á landsbyggðina. Ég bið menn sem lenda of djúpt í því fari að hugsa aðeins sinn gang. Er þá hvers kyns skattlagning á fyrirtæki sem eru með höfuðstöðvar sínar á höfuðborgarsvæðinu sérstök skattlagning á höfuðborgarsvæðið? Eiga þá ekki aðrir hlutdeild í þeim tekjum? Þurfum við ekki aðeins að rifja það upp fyrir okkur sjálfum að við erum þó ein þjóð í þessu landi með einn ríkissjóð og sameiginlegar skilgreindar þarfir á fjárlögum sem ráðstafað er til verkefna? Ég held að það sé misskilningur að blanda fullkomlega réttmætri umræðu um hlutdeild landsbyggðarinnar í hinum sameiginlegu tekjum, miðað við það sem hún leggur af mörkum eða miða við fólksfjölda eða hvað það er, saman við það hvort við ætlum að fara alla leið og greina uppruna teknanna og eyrnamerkja þær svæðunum á grundvelli þess. Þá held ég að menn ættu að hugsa sinn gang og ekki víst að landsbyggðin dragi endilega lengri stráin í því ef menn fara út á þá braut. Ég nálgast þetta algerlega frá öndverðum sjónarhóli. Ég lít svo á að við séum öll eins í því sem skattgreiðendur í landinu, hvar sem við búum, en við eigum líka öll rétt á okkar hlutdeild í þjónustu og sameiginlegum þörfum sem við leysum sameiginlega á félagslegum grunni í gegnum okkar sameiginlegu sjóði. Þannig á að nálgast þetta og hitt er býsna varhugaverður leiðangur að mínu mati. Sem eðlilegt er hefur verið rætt dálítið um sjálfar viðmiðunarfjárhæðirnar og prósentur. Það var athyglisvert að heyra hv. þm. Pétur H. Blöndal vera svo kjarkmikinn að lýsa því yfir hverja hann teldi ávöxtunarkröfuna á fjármagn í greininni þurfa að vera til að það væri ásættanlegt, 11%. Þá erum við ekkert svo óskaplega langt hvor frá öðrum miðað við það að meðaltalsprósentan í þessu frumvarpi, ef við tökum bæði veiðar og vinnslu, er 9%. Við erum farnir að tala talsvert saman, sýnist mér.  Að lokum bara örstutt almennt um sjávarútvegsmálin sem hér hefur borið á góma. Mér finnst að mörgu leyti ánægjulegt að við skulum vera að ræða þau við þær aðstæður sem raun ber vitni. Það gengur mjög vel í íslenskum sjávarútvegi. Verðmætasköpunin er gríðarleg enda eru skilyrðin að uppistöðu til mjög hagstæð. Þannig hefur það ekki alltaf verið og það þurfum við að muna. Við eigum frekar að reikna með núverandi ástandi sem undantekningu en meginreglu, ekki í þeim skilningi að við viljum ekki að sjávarútveginum gangi vel og viljum ekki gjarnan að skilyrðin séu hagstæð en ég held að við eigum ekki að reikna með því að við búum um árabil við það að raungengi krónunnar sé um eða yfir 20% undir sögulegu meðaltali og að það fari saman við tíma þar sem verð á mörkuðum er hátt og aflabrögð góð. Það gerir auðvitað aðstæðurnar mjög sérstakar. Eins og ég sagði er það fyrst og fremst einn þáttur sem má segja að sé neikvæður í sögulegu samhengi og það er hátt olíuverð. Það er að vísu líklegra til að vera komið til að vera en margir vilja vera láta og telja. Hitt sem út af fyrir sig er neikvætt er hvað sjávarútvegurinn var orðinn skuldugur. Það er umhugsunarefni hvers vegna hann var jafnskuldugur fyrir hrun og raun ber vitni. Ein augljós skýring er að menn hafi keypt upp veiðiheimildir, keypt sannarlega aðra út úr greininni og það gerðu menn á alveg geysilega háu verði.  Það ánægjulega er að sjávarútvegurinn hefur greitt þessar skuldir hratt niður undanfarin missiri. Eigið fé sjávarútvegsins hefur styrkst geysilega hratt frá því að vera neikvætt um yfir 50 milljarða í árslok 2008 í að vera væntanlega jákvætt upp á um og yfir 100 milljarða um síðustu áramót og stefna kannski í 140–150 milljarða í lok þessa árs ef vel gengur. Fyrir mann sem hefur fylgst með þessu nokkuð lengi eins og ég hef gert síðustu 28 eða bráðum 29 ár, ein af mínum fyrstu eldskírnum var umræða um kvótakerfið þegar verið var að setja það á hér í desember 1983, er í það heila tekið ekki annað hægt en að gleðjast yfir því að greinin hefur á margan hátt styrkst. Hún stendur traustum fótum og ég hef ekki þær áhyggjur af henni sem sumir virðast vera láta núna, að þessar breytingar muni draga úr henni þróttinn. Þvert á móti held ég að það eigi að vera hægt að finna málefnalega lendingu í þessum efnum sem skapa henni góð rekstrarskilyrði. Takk fyrir alla umhyggjuna sem margir hafa sýnt sjávarútveginum hér í umræðunni en við ætlum væntanlega líka að sýna þjóðinni og hennar sameiginlega sjóði umhyggju. 
            

Frú forseti. Hér mun ég mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla, sem samþykkt voru í fyrra. Helsta tilefni þessa frumvarps er að lögfesta reglur um eignarhald á fjölmiðlum og eru þær tillögur sem hér eru lagðar fram í samræmi við tillögur þverpólitískrar nefndar sem ég skipaði 6. apríl 2011 og lauk störfum á haustmánuðum sama ár. Á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins hefur enn fremur verið unnið að tillögum að breytingum á nokkrum þáttum laganna sem ástæða var talin til að bæta úr vegna annmarka sem hafa komið í ljós eftir gildistöku þeirra. Helstu atriði frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi er lagt til að lögfestar verði reglur með matskenndum heimildum til að varna óæskilegum áhrifum samþjöppunar á eignarhaldi og verði þetta mat eða þessar heimildir öllu heldur í höndum Samkeppniseftirlits annars vegar og fjölmiðlanefndar hins vegar. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp virkt eftirlit með samruna á fjölmiðlaveitum og heimildir veittar til að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem koma í veg fyrir, takmarka eða raska samkeppni. Í þriðja lagi er lagt til að Samkeppniseftirliti verði veittar auknar heimildir á grundvelli fjölmiðlaréttarlegra sjónarmiða, bæði til að vinna gegn skaðlegri samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla til framtíðar litið sem og til að grípa til aðgerða gegn þeim aðstæðum sem þegar eru uppi ef þörf krefur. Þetta eru sem sagt þau atriði sem lúta einna helst að eignarhaldi. Aðrar breytingar sem felast í frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á hugtakinu ábyrgðarmaður og nánar kveðið á um hver getur talist ábyrgðarmaður á efni sem miðlað er. Í öðru lagi er lagt til að vísað sé til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2010/13/EB frá 10. mars 2010, um samræmingu tiltekinna ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum í aðildarríkjunum um sjónvarpsrekstur í stað eldri tilskipunar sem tilgreind er í lögum. Þetta er fyrst og fremst tæknilegt mál. Í þriðja lagi er mælt fyrir um að fjölmiðlanefnd öðlist heimild til að krefjast upplýsinga um raunverulegt eignarhald þannig að rekja megi eignarhald og/eða yfirráð til einstaklinga, félagasamtaka og opinberra aðila og/eða þeirra sem veita þjónustu fyrir opinbera aðila. Eins og ég mun fara nánar yfir á eftir er þetta mat ráðuneytisins eftir þá reynslu sem nú er komin fram eftir að lögin hafa verið í gildi í nokkurn tíma og eignarhald á fjölmiðlum hefur í fyrsta sinn verið upplýst opinberlega. Er það mat ráðuneytisins að skerpa þurfi þessar heimildir. Í fjórða lagi er lagt til að gert verði refsivert að miðla hatursáróðri, en einungis er heimilt að refsa fjölmiðlum fyrir að hvetja til refsiverðrar háttsemi samkvæmt gildandi fjölmiðlalögum. Þetta var talsvert rætt í hv. menntamálanefnd síðast þegar frumvarpið var til umfjöllunar en ég legg áherslu á að nefndin skoði þetta á nýjan leik þegar hún tekur málið fyrir þegar ég hef lokið framsögu minni og umræðum er lokið. Í fimmta lagi er lagt til breytt orðalag á 26. gr. laganna, sem kveður á um lýðræðislegar grundvallarreglur, til að leggja frekari áherslu á að í friðhelgi einkalífs felast mikilvæg mannréttindi sem ber að virða þegar fjallað er um viðkvæm mál í fjölmiðlum, nema lýðræðishlutverk fjölmiðils og upplýsingaréttur almennings krefjist annars. Í sjötta lagi, og þetta eru hugsanlega hvað mestu nýmælin inn í þessa umræðu, er mælt fyrir um bann við birtingu skoðanakannana á kjördag og daginn fyrir kosningar. Samkvæmt því verði fjölmiðlaveitu óheimilt að birta eða segja frá niðurstöðum skoðanakannana þessa tvo daga. Þá verði fjölmiðlaveitu jafnframt óheimilt að vísa til annarra heimilda um skoðanakannanir eða niðurstaðna úr þeim sem gerðar eru á því tímabili. Ég vil segja það strax að ég lít svo á að þetta sé nokkuð sem mér finnst mjög mikilvægt að við tökum til umræðu. Ég geri þetta að tillögu minni eftir að hafa kynnt mér mál og kynnt mér þær ábendingar sem hingað komu frá ÖSE eftir síðustu kosningar, en ég átta mig hins vegar líka á því að þetta mál hefur ekki verið rætt nýlega hér í þinginu og það er hugsanlega rétt að það þurfi frekari umræðu. Ég legg það því í hendur hv. allsherjar- og menntamálanefndar að meta það hvort nefndarmenn telji að umræðan um málið sé nægilega þroskuð til að slíkt ákvæði verði lögfest. Nokkrar breytingar voru gerðar á frumvarpinu við vinnslu þess samkvæmt ábendingum en ekki við þau ákvæði sem komu frá þeirri þverpólitísku nefnd um reglur um eignarhald á fjölmiðlum, sem ég greindi hér frá og ég mun vitna til í ræðu minni sem eignarhaldsnefndin og ég ætla fyrst að víkja að því máli. Í þeirri miklu umræðu sem hefur farið fram um fjölmiðla í samfélaginu undanfarinn áratug eða svo er óhætt að fullyrða að álitamál um eignarhald þeirra hafi verið fyrirferðarmest. Það var auðvitað rætt talsvert þegar ég mælti fyrir frumvarpi mínu um fjölmiðla, bæði hið fyrra sinn og síðara, og það var gagnrýnt að ekki væri tekið á eignarhaldsmálum í því frumvarpi, en það var meðvituð ákvörðun mín því að ég taldi mjög mikilvægt að hér yrði tekin sérstök umræða um þessi mál og það yrði gert eftir störf þverpólitískrar nefndar. Eignarhald var í brennidepli á vettvangi beggja fjölmiðlanefnda sem störfuðu á árunum 2004 og 2005, og reyndar oft með þeim hætti að það skyggði á umræður um aðrar tillögur sem fram komu á þeim vettvangi. Í skilagrein þeirrar þverpólitísku fjölmiðlanefndar sem lauk störfum vorið 2005 voru gerðar tillögur um eignarhald á fjölmiðlum og mögulegar takmarkanir þar á auk tillagna um reglur um gagnsæi eignarhalds fjölmiðla. Í því frumvarpi sem lagt var fram í tvígang árið 2006 voru þær tillögur færðar í frumvarpsbúning en eins og kunnugt er urðu þær aldrei að lögum. Við gerð frumvarps til fjölmiðlalaga sem ég mælti hér fyrir og vísaði í áðan var ákveðið að gera fyrst nauðsynlegar endurbætur á lagaumhverfi fjölmiðla áður en lagt væri enn einu sinni til atlögu við spurninguna um eignarhald. Ástæðan var sú, eins og ég nefndi áðan, að þrátt fyrir að ýmsar meginforsendur sem fjölmiðlanefndin frá árinu 2005 lagði til grundvallar hafi verið enn í fullu gildi við gerð fjölmiðlafrumvarpsins höfðu aðrar forsendur breyst að því marki að nauðsynlegt var að endurskoða niðurstöðurnar. Þar ber hæst að nefna að miklar eignatilfærslur hafa átt sér stað á síðustu sjö árum, vægi nýrra miðlunarleiða í fjölmiðlun, sérstaklega netmiðlanna, hefur gerbreyst á þessum tíma en tillögur fjölmiðlanefndarinnar frá árinu 2005 gerðu einungis ráð fyrir að eignarhaldstakmarkanir næðu til hefðbundinna prentmiðla og ljósvakamiðla. Því var ákveðið að í stað þess að gera í fjölmiðlafrumvarpinu tillögur um nýjar útfærslur á takmörkunum mundi verða skipuð þessi nýja þverpólitíska og faglega nefnd til að meta þörfina á slíkum takmörkunum og útfærslu þeirra. Um hana er getið í ákvæði til bráðabirgða III í fjölmiðlalögum, sem ég ætla að leyfa mér að vitna í, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara skal menntamálaráðherra skipa nefnd til að kanna samþjöppun á eignarhaldi á fjölmiðlamarkaði hér á landi. Telji nefndin að slík samþjöppun sé óeðlileg skal hún gera tillögur í frumvarpsformi um viðeigandi takmarkanir eignarhalds á fjölmiðlum. Nefndin skal skipuð einum fulltrúa hvers þingflokks sem sæti eiga á Alþingi við skipan hennar. Þess utan skipar menntamálaráðherra formann og varaformann nefndarinnar og skulu þeir vera sérfróðir um fjölmiðlamál. Nefndin skal í störfum sínum og eftir því sem við getur átt taka sérstakt mið af forsendum og niðurstöðum fjölmiðlanefndar þeirrar sem lauk störfum með skýrslu í apríl 2005. Nefndin skal skila tillögum sínum, eftir atvikum í frumvarpsformi, fyrir 1. júní 2011.“ Í fyrrgreindu bráðabirgðaákvæði segir meðal annars að eignarhaldsnefndin skuli, eins og ég sagði, taka sérstakt mið eftir því sem á við af forsendum og niðurstöðum fjölmiðlanefndarinnar frá 2005. Þær niðurstöður voru færðar í frumvarp með ákvæðum um að eignarhlutur einstakra aðila mætti ekki fara yfir fyrir fram ákveðin mörk, þ.e. að settar yrðu svokallaðar statískar reglur. Þar var gert ráð fyrir að einstaklingur eða fyrirtæki og skyldir aðilar mættu ekki eiga meira en 25% eignarhlut í útvarpsstöð eða prentmiðli ef markaðshlutdeild færi yfir tiltekin mörk. Takmarkanir á eignarhaldi skyldu gilda um þær hljóðvarps- og sjónvarpsstöðvar og prentmiðla sem mældust með þriðjung í heildaráhorfi, heildarhlustun íslenskra dagskrárstöðva eða heildarlestri prentmiðla a.m.k. í þrjá mánuði samfleytt. Þá var kveðið á um að ef einstaklingur eða fyrirtæki og skyldir aðilar ættu fleiri en eina útvarpsstöð á sama markaði, þ.e. hljóðvarps- eða sjónvarpsmarkaði eða dagblöð á prentmarkaði, skyldi leggja saman markaðshlutdeild viðkomandi miðla við matið enda ættu þeir 10% eða meira í hverjum miðli. Eignarhaldsnefndin hin nýja benti á tvö þýðingarmikil atriði við mat sitt á tillögum fjölmiðlanefndarinnar frá árinu 2005. Í fyrsta lagi, eins og ég nefndi áðan, hafa átt sér stað talsverðar eignatilfærslur á fjölmiðlamarkaði sem leiða til þess að sjálfsögðu að landslagið er ekki sama nú og árið 2005 þó að ljóst sé að samþjöppun eignarhalds sé áfram viðvarandi vandamál á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Í öðru lagi hefur þróunin orðið sú að vægi nýrra miðlunarleiða í fjölmiðlun hefur aukist hröðum skrefum. Nægir þar að nefna netið, netmiðla og svo á hinn bóginn svokallaða hljóð- og myndmiðlun eftir pöntun. Tillögur fjölmiðlanefndarinnar gerðu aftur á móti ráð fyrir því að eignarhaldstakmarkanir næðu einungis til hefðbundinna prent- og ljósvakamiðla og sú þrönga nálgun á ekki við lengur. Það er erfitt að rökstyðja það nú af hverju hefðbundnir fjölmiðlar ættu einir að sæta takmörkunum af þessum toga. Miðað við aðferðafræði fjölmiðlanefndarinnar mundi ný nálgun við þetta viðfangsefni kalla á afmörkun að minnsta kosti sex ólíkra markaða fjölmiðlunar, þ.e. hefðbundinna prentmiðla, rafrænna ritmiðla (netmiðla), línulegrar myndmiðlunar, myndmiðlunar eftir pöntun, línulegrar hljóðmiðlunar og hljóðmiðlunar eftir pöntun. Tillögur fjölmiðlanefndarinnar gerðu þar að auki ráð fyrir því að eignarhald fjölmiðla á einstökum mörkuðum hefðu aðeins áhrif innan hans en ekki á aðra markaði fjölmiðla. Í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á allra síðustu árum er áhorfsmál hvort slík nálgun á við lengur. Þá er ljóst að þær aðferðir sem lagðar voru til við mælingu markaðshlutdeildar eiga til dæmis ekki við um myndmiðlun eftir pöntun og netmiðla. Af framangreindu leiðir að þær aðferðir sem voru lagðar til árið 2005 eiga ekki lengur við, sem segir auðvitað mjög margt um þá tækniþróun sem hefur orðið á þessum markaði og þær gríðarlega hröðu breytingar sem við höfum séð þar verða. Því ákvað eignarhaldsnefndin að nálgast viðfangsefnið út frá öðrum forsendum. Athuganir nefndarinnar leiddu í ljós að á sama hátt og víða erlendis einkennist fjölmiðlamarkaður hér á landi af verulegri samþjöppun á eignarhaldi. Ég tel að slík samþjöppun sé áhyggjuefni fyrir almenning í ljósi þess að fjölmiðlar gegna víðtæku hlutverki í lýðræðisþjóðfélagi enda iðulega talað um fjölmiðla sem fjórða valdið. Þeir upplýsa, fræða og móta skoðanir almennings, þeir skemmta, þeir eru vettvangur fyrir auglýsingar, tilkynningar, farvegur fyrir skoðanir stjórnvalda, hagsmunahópa og almennings. Fjölmiðlar hafa auk þess það mikilvæga hlutverk að veita aðhald þeim sem fara með pólitískt og efnahagslegt vald á hverjum tíma. Í ljósi alls þessa er afar mikilvægt að tryggja að því leyti sem mögulegt er fjölræði í fjölmiðlun og þar með fjölbreytni í allri umfjöllun. Eignarhaldsnefndin athugaði hvernig staðið er að eignarhaldsmálum fjölmiðla í nokkrum nágrannaríkja okkar. Sú athugun leiddi meðal annars í ljós að það er nokkuð einróma mat sérfræðinga að úrræði hins hefðbundna samkeppnisréttar nægi ekki ein og sér til þess að sporna gegn neikvæðum áhrifum samþjöppunar á eignarhaldi fjölmiðla. Þá kom í ljós að nágrannaríki okkar hafa farið mismunandi leiðir að því markmiði og má segja að löggjöf þeirra, hvers og eins á þessu sviði, sé klæðskerasaumuð fyrir viðkomandi samfélög og markaði. Aðstæður eru mismunandi eftir ríkjum. Alls staðar gildir hins vegar að mikilvægt er að með þeim reglum sem eiga að sporna gegn óhóflegri samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla eða sporna við þeirri samþjöppun sem þegar er til staðar verði ekki einnig gengið of hart fram gagnvart þeim fyrirtækjum og einstaklingum sem starfa á fjölmiðlamarkaði. Reglur af þessum toga mega ekki heldur hindra aðgengi nýrra aðila að honum. Þannig verður að feta hið vandrataða einstigi milli þess að tryggja fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlun annars vegar og hins vegar þess að fjárfestar, einstaklingar og fyrirtæki sjái sér hag í því að fjárfesta á fjölmiðlamarkaði. Að öðrum kosti gætu takmarkanir að þessu leyti snúist upp í andhverfu sína og unnið gegn því markmiði að almenningur eigi aðgang að fjölbreyttum fjölmiðlum. Það var samdóma álit eignarhaldsnefndarinnar að þörf væri á að festa í lög reglur sem sporna við óhóflegri samþjöppun eignarhalds á íslenskum fjölmiðlamarkaði og/eða fákeppni á háu stigi. Helsta álitaefnið var þá hvort slíkar reglur ættu að vera bundnar við fyrir fram ákveðin mörk, þ.e. að setja svokallaðar statískar reglur, eins og ég nefndi áðan, og voru uppistaðan í tillögum fjölmiðlanefndarinnar frá árinu 2005, eða hvort þær ættu að vera matskenndar og framkvæmd þeirra í megindráttum á hendi samkeppnisyfirvalda. Með tilliti til þess sem að framan greinir og annarra þátta sem nánar eru tilgreindir í athugasemdum með frumvarpinu er það niðurstaða nefndarinnar að setja beri reglur í formi matskenndra heimilda af samkeppnisréttarlegum toga fremur en fyrir fram niðurnjörvaðar hlutfallsreglur eða svokölluð statísk viðmið. Þó verður með hliðsjón af lögmætisreglunni að gæta að því að nægilega skýr rammi komi fram í lagatexta og er að því stefnt í þessu frumvarpi. Þá er ljóst að framkvæmd reglnanna verður að vera í samvinnu Samkeppniseftirlits og fjölmiðlanefndar þó svo að hin endanlega framkvæmd verði á hendi Samkeppniseftirlitsins. Þá leggur nefndin áherslu á að mat á grundvelli reglna af þessum toga geti eðli málsins samkvæmt aldrei orðið einsleitt heldur verði að líta til margra og um sumt ólíkra þátta. Við mat á áhrifum samþjöppunar á eignarhaldi á fjölmiðlamarkaði á fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlun þarf því að taka mið af fleiri þáttum en almennt þegar Samkeppniseftirlitið metur samkeppnisleg áhrif samruna og/eða samkeppnisaðstæður á einstökum mörkuðum. - Svo ég segi þetta á mannamáli er verið að gera greinarmun á því þegar við metum samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og öðrum mörkuðum í ljósi þess mikla hlutverks sem við viljum meina að fjölmiðlar hafi að gegna og þá vitna ég aftur til þessa lýðræðislega hlutverks sem ég nefndi áðan sem við köllum stundum fjórða valdið og þar af leiðir er fjölmiðlanefnd mjög mikilvægur hluti af þessum matskenndu heimildum. Eftirfarandi þættir geta verið mögulegir áhrifavaldar þegar óæskileg áhrif samþjöppunar á eignarhaldi fjölmiðla eru rannsökuð og ber að taka mið af þeim við mótun reglna til að sporna við slíkum áhrifum: Samruni sem fjölmiðlaveitur eiga aðild að; fjöldi eigenda einstakra fjölmiðlaveitna; markaðsstaða einstakra fjölmiðlaveitna; efnahagsleg staða einstakra fjölmiðlaveitna; staða einstakra fjölmiðlaveitna til að koma málefnum á dagskrá og hafa skoðanamyndandi áhrif; samningar um kaup og/eða sölu á efni; samstarfssamningar; einkaréttarsamningar; hugverkaréttindi; samningar um sameiginlegar rannsóknir og dreifingarsamningar. Allir þessir þættir geta verið áhrifavaldar þegar staða fyrirtækjanna er skoðuð. Þau ákvæði samkeppnislaga sem einkum koma til skoðunar við mótun reglna til að koma í veg fyrir og/eða uppræta óhóflega samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla eru í fyrsta lagi um eftirlit með samruna og í öðru lagi um heimildir til að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem koma í veg fyrir, takmarka eða raska samkeppni. Með aðstæðum er átt við atriði sem tengjast eiginleikum viðkomandi markaðar, þar með talið skipulagi eða uppbyggingu þeirra fyrirtækja sem á honum starfa. Á grundvelli ákvæða samkeppnislaga kæmi samruni sem fjölmiðlaveitur eiga aðild að og uppfyllir skilyrði um fjárhagsleg umsvif eða veltu til athugunar Samkeppniseftirlitsins á sama hátt og samruni annarra fyrirtækja. Við rannsókn á slíkum samruna mundi Samkeppniseftirlitið því meta hvort markaðsráðandi staða yrði til eða styrktist á grundvelli almennra samkeppnisréttarlegra mælikvarða og þar með grípa til íhlutunar ef með þyrfti á þeim grundvelli. Hins vegar ber Samkeppniseftirlitinu að óbreyttu ekki skylda til að taka til skoðunar sérstök fjölmiðlaréttarleg sjónarmið eða taka sérstakt mið af því hvort samruni hafi skaðleg áhrif á fjölræði eða fjölbreytni á viðkomandi fjölmiðlamarkaði eða -mörkuðum og getur einungis gripið til íhlutunar í samruna ef markaðsráðandi staða verður til eða styrkist eða samkeppni raskast að öðru leyti. Að mati eignarhaldsnefndarinnar dugir þetta ekki til vegna þess að fjölmiðlaréttarleg sjónarmið þurfa að skipa veigamikinn sess við mat á samfélagslega skaðlegum áhrifum samruna sem fjölmiðlaveita, ein eða fleiri, á aðild að. Þess vegna skiptir miklu máli að það séu ákveðin sérstök sjónarmið sem gildi þegar við ræðum um samruna fjölmiðla. Þannig kunna viðmiðunarmörk um stöðu einstakra fyrirtækja og skaðlega samþjöppun að vera önnur þegar byggt er á fjölmiðlaréttarlegum sjónarmiðum en þegar byggt er á samkeppnisréttarlegum sjónarmiðum. Að sama skapi telur nefndin þau sjónarmið sem ráða veltumörkum tilkynningarskyldu ekki eiga að öllu leyti við þegar tekið er mið af fjölmiðlaréttarlegum sjónarmiðum þar sem áhrif fjölmiðla geta verið gríðarleg þrátt fyrir takmörkuð efnahagsleg umsvif. Til þess að ákvæði um eftirlit með samruna nýtist sem skyldi til að stemma stigu við skaðlegum áhrifum samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði þarf því að taka sérstakt mið af framangreindum atriðum og miðar ákvæði frumvarpsins um samrunaeftirlit að því. Á sama hátt og samruni yrði athugaður á grundvelli almennra reglna um eftirlit með samruna gæti komið til greina að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem skaða samkeppni á fjölmiðlamarkaði, t.d. ef fjölmiðlaveita hefði yfirburðastöðu samkvæmt skilgreiningu samkeppnisréttar. Sem fyrr segir hefur Samkeppniseftirlitið ekki heimild að óbreyttu til að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem eru skaðlegar í fjölmiðlaréttarlegum skilningi nema þær séu einnig þess eðlis að þær komi í veg fyrir, takmarki eða raski samkeppni og því taldi eignarhaldsnefndin að hið almenna ákvæði væri ekki nægilegt. Af þeim sökum miðar ákvæði frumvarpsins um eftirlit með fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlun að því að veita Samkeppniseftirlitinu sérstaka heimild til að grípa til aðgerða gegn skaðlegum aðstæðum á þeim grundvelli. Í báðum tilvikum er gert ráð fyrir því að fjölmiðlanefnd veiti Samkeppniseftirlitinu umsögn áður en ákvörðun er tekin og þar með á að tryggja að sú sérþekking sem þar er til staðar um fjölmiðlamarkaði hér á landi nýtist Samkeppniseftirlitinu við mat sitt. Þá er gert ráð fyrir því að fjölmiðlanefnd geti beint tilmælum til Samkeppniseftirlitsins um að grípa til aðgerða gegn skaðlegum aðstæðum á einstökum fjölmiðlamörkuðum. Þannig miða ákvæði frumvarpsins að því að veita Samkeppniseftirlitinu auknar heimildir á grundvelli fjölmiðlaréttarlegra sjónarmiða, bæði til að vinna gegn skaðlegri samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla til framtíðar litið sem og til að grípa til aðgerða gegn þeim aðstæðum sem þegar eru uppi ef þörf krefur. Þetta telur nefndin farsælustu leiðina til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Markmið þessara reglna er því fyrst og fremst að tryggja fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlun, almenningi til hagsbóta. Þá bendir nefndin á að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða IV í fjölmiðlalögum, nr. 38/2011, er gert ráð fyrir endurskoðun laganna innan þriggja ára frá setningu þeirra og mögulegar reglur um eignarhaldstakmarkanir verða að sjálfsögðu þar á meðal. Ég vil taka fram að við vinnslu frumvarpsins í ráðuneyti mínu var það sent til löggjafarskrifstofu forsætisráðuneytisins þar sem gerðar voru athugasemdir við það að í 11. gr. frumvarpsins fælust svo víðtækar og matskenndar heimildir til inngrips í eignarhald á fjölmiðlum að æskilegra hefði verið að fram kæmi í lagatextanum sjálfum hvenær eða við hvaða aðstæður íhlutun Samkeppniseftirlits með atbeina fjölmiðlanefndar væri heimil. Í minnisblaði mínu til ríkisstjórnar kom fram að ég taldi ekki rétt að hrófla við umræddu ákvæði frumvarpsins af því að það væri niðurstaða hinnar þverpólitísku nefndar um reglur fyrir eignarhald á fjölmiðlum. Ég legg því áherslu á að hin matskenndu viðmið sem þar eru lögð til grundvallar að mati fjölmiðlanefndar og Samkeppniseftirlitsins fái að þróast í framkvæmd hjá þessum eftirlitsstofnunum og að þingið skoði að sjálfsögðu tillögur nefndarinnar út frá þessu sjónarmiði og hafi þessi varnaðarorð löggjafarskrifstofu forsætisráðuneytisins í huga, en mér fannst rétt að sú afstaða og sú skoðun færi ekki síður fram í þinginu en í mínu ráðuneyti en að sjálfsögðu stend ég á bak við þessar tillögur og tel að þær byggi á ígrunduðum sjónarmiðum. Hæstv. forseti. Þetta er meginefni frumvarpsins en mig langar hins vegar að fara hér að lokum yfir aðrar þær tillögur að breytingum sem eru lagðar til sem þykir brýnt að bætt verði úr vegna annmarka sem hafa komið í ljós frá gildistöku þeirra. Ég hef nefnt þessar breytingar í stuttu máli en ætla að greina nánar frá þeim. Í fyrsta lagi er heimild til handa fjölmiðlanefnd til að krefjast upplýsinga um raunverulegt eignarhald. Þetta er talið brýnt þar sem hvorki í fjölmiðlalögunum sjálfum né í lögskýringargögnum er nánar kveðið á um hvaða upplýsingar skulu veittar fjölmiðlanefnd um eignarhald. Samkvæmt gildandi fyrirkomulagi er talið að enginn vafi leiki á því að fjölmiðlanefnd geti á grundvelli ákvæða laganna krafist hlutaskrár einkahlutafélaga eða hlutafélaga og knúið á um afhendingu slíkra upplýsinga ef kröfunni er ekki sinnt. Fjölmiðlanefnd skortir hins vegar viðhlítandi lagastoð til að unnt sé að knýja fjölmiðlaveitur sem neita að veita frekari upplýsingar um eignarhald en þær sem felast í hlutaskrá til að láta í té slíkar upplýsingar. Ég tek dæmi. Ef fjölmiðlaveita er félag sem er að öllu leyti í eigu annarra félaga og hún neitar að verða við ósk fjölmiðlanefndar um að veita nánari upplýsingar um hverjir eru eigendur þeirra hefur fjölmiðlanefnd ekki heimildir til að knýja á um að slíkar upplýsingar séu veittar. Í öðru lagi er lagt til að gert verði refsivert að miðla hatursáróðri, en einungis er heimilt að refsa fjölmiðlum fyrir að hvetja til refsiverðrar háttsemi samkvæmt gildandi fjölmiðlalögum. Ákvæði, sem svipar að hluta til ákvæðis um bann við hatursáróðri, er í 233. gr. a í almennum hegningarlögum frá árinu 1940 þar segir að hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á mann eða hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Ákvæði fjölmiðlalaga er víðtækara því að það nær einnig til þess þegar hatursáróður tekur til kynferðis, skoðana og menningarlegrar, efnahagslegrar, félagslegrar eða annarrar stöðu í samfélaginu. Samkvæmt gildandi lögum er dómstólum einungis heimilt að dæma fyrir refsiverða háttsemi en í ljósi þess að ákvæði 27. gr. um bann við hatursáróðri er víðara en framangreint ákvæði almennra hegningarlaga er hér lagt til að hægt verði að refsa fyrir slíka háttsemi, enda stríðir hatursáróður gegn mannréttindum og grefur undan lýðræði fái hann að viðgangast. Því er lagt til að ákveðið samræmi sé þarna á milli. Eins og ég nefndi áðan var þetta talsvert rætt í hv. menntamálanefnd á sínum tíma en ég mælist til þess að hv. allsherjar- og menntamálanefnd skoði þetta atriði á nýjan leik. Í þriðja lagi er tillaga um breytt orðalag á 26. gr. laganna, sem kveður á um lýðræðislegar grundvallarreglur. Í tillögunni er lögð áhersla á að í friðhelgi einkalífs felast mikilvæg mannréttindi sem ber að virða þegar fjallað er um viðkvæm mál í fjölmiðlum, nema lýðræðishlutverk fjölmiðils og upplýsingaréttur almennings krefjist annars. Þetta byggir á mörgum stoðum sem er of langt mál að greina frá hér í þessari löngu ræðu en kjarni málsins er sá að afar mikilvægt er að í fjölmiðlalögum sé fjallað um rétt einstaklinga til friðhelgis- og einkalífsverndar gagnvart kröfu um birtingu efnis með tilvísun til almannahagsmuna eða það sé í samræmi við lýðræðishlutverk fjölmiðla og upplýsingarétt almennings. Að lokum er það ákvæðið sem ég nefndi aðeins áðan, um bann við birtingu skoðanakannana á kjördag og daginn fyrir kosningar. Samkvæmt því verði fjölmiðlaveitu óheimilt að birta eða segja frá niðurstöðum skoðanakannana þessa tvo daga, og henni verði einnig óheimilt að vísa til annarra heimilda um skoðanakannanir og/eða greina frá niðurstöðum úr könnunum sem gerðar eru á þessu tímabili. Ísland sker sig að ákveðnu leyti úr í hópi nágrannaríkja sinna að því leyti að hér á landi er ekki kveðið á um í lögum að setja skuli nánari reglur um umfjöllun fjölmiðla um framboð í aðdraganda kosninga. Þau sjónarmið sem liggja hér að baki eru að skoðanakannanir geti verið skoðanamyndandi fyrir kjósendur og ætlunin er sú að veita kjósendum frekara svigrúm til að mynda sér skoðun á kjördag og daginn fyrir kosningar, til að mynda þegar lítil eða ný framboð mælast með lítið fylgi rétt fyrir kosningar. Í slíkum tilvikum geta skoðanakannanir á síðasta degi fyrir kosningar haft þau áhrif að kjósendur velji frekar framboð sem eru talin sigurstranglegri eða líklegri til að hljóta sæti til að mynda í sveitarstjórn eða á Alþingi. Gerðar voru athugasemdir við þetta af hálfu ÖSE við framkvæmd síðustu kosninga. Eins og ég sagði áðan er þetta mál sem við höfum svo sem ekki rætt mikið að undanförnu hér í þinginu og krefst hugsanlega meiri umræðu og í samhengi við kosningalög, en ég taldi rétt að fara með þetta fram. Þetta hefur verið kynnt hagsmunaaðilum að því leytinu til að þetta yrði kynnt fyrir framkvæmdastjórum stjórnmálaflokka sem eiga sæti á þingi, og þeir gerðu ekki athugasemdir við að þessi tillaga yrði gerð. En ég ítreka að sennilega þarf að ræða þetta á víðari vettvangi og í samhengi við kosningalög. Hæstv. forseti. Ég er nú komin á lokaprettinn, ég vonast til þess að hér verið leitt til lykta mikilvægt mál sem varðar framkvæmd og viðgang lýðræðis í landinu. Efnið, þ.e. eignarhaldið, sem hefur verið efni mikilla átaka getur líka orðið fyrirmynd sátta og samræðu sem leiðir til málamiðlana sem allir geta sætt sig við. Ég minni á að fjölmiðlanefndin frá árinu 2005 komst að sameiginlegri niðurstöðu sem frumvörp voru byggð á þó að þau hafi ekki orðið lögum á sínum tíma og eignarhaldsnefndin sem skipuð var að tilnefningu þingflokka komst líka að sameiginlegri niðurstöðu. Ég lít svo á að um meginreglu um eignarhald á fjölmiðlum geti ríkt góð sátt. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu og yfirferð yfir málið. Það sem ég mundi kannski vilja koma fyrst að hér í andsvarinu mínu - já, andsvar, þetta er andsvar, virðulegi forseti, ég óskaði eftir því að koma í andsvar …

Var það andsvar? Forseti taldi að hv. þingmaður hefði óskað eftir ræðutíma.

Nei.

Þá bara hefjum við þann tíma, tvær mínútur.

Ég hefði svo sem gjarnan viljað koma í ræðu, en ég óska eftir því að við séum svolítið skýr í umræðunni. Ég mundi í fyrsta lagi vilja fá að spyrja ráðherrann hvort hann telji rétt að vera með lengra tímabil en lagt er til í 8. gr. varðandi bann við birtingu skoðanakannana. Ég vil nefna það sérstaklega varðandi þetta ákvæði í 8. gr. að ég vil nálgast það með jákvæðu hugarfari. Ég verð hins vegar að segja að ég hef miklar efasemdir varðandi aðrar breytingar sem hæstv. ráðherra boðar í frumvarpinu. Í fyrsta lagi er verið að leggja til breytingar á 6., 7. og 10. gr., en mikil umræða fór fram um þau ákvæði í nefndinni og var það meðal annars ein af forsendum þess að ég treysti mér til að styðja frumvarpið á sínum tíma. Mér finnst það mjög einkennilegt að hæstv. ráðherra komi með þessar breytingar inn í þingið svona stuttu eftir að lögin eru samþykkt. Það má eiginlega segja að með því sé hæstv. ráðherra að segja að hún sé ósammála þeirri miklu vinnu sem þingið fór í og ætli sér einhvern veginn að troða þessu niður kokið á okkur. Það finnst mér mjög einkennilegt og það er ekki í samræmi við þau vinnubrögð sem ráðherra hefur verið þekktur fyrir. Ég velti líka upp þeirri spurningu varðandi 11. gr. hvort núverandi samkeppnislög dugi ekki til að tryggja það sem ætlunin er að tryggja með þessu ákvæði, þ.e. að samkeppni sé á fjölmiðlamarkaði.

Virðulegi forseti. Um það síðasta fyrst. Eignarhaldsnefndin komst að þeirri niðurstöðu, og ég er henni sammála, að þær reglur séu ekki nægilegar, þ.e. reglur hins hefðbundna samkeppnisréttar, af þeim orsökum sem ég reyndi að fara yfir í framsöguræðu minni, þ.e. að það komi til önnur sjónarmið af því fjölmiðlar séu ekki eins og hver annar hefðbundinn markaður, að það verði að horfa til fjölmiðlaréttarlega sjónarmiða í ljósi þess að áhrif fjölmiðla geti til að mynda verið mun meiri en efnahagsleg staða þeirra greinir á um. Þess vegna taldi ég ekki að það væri nægilegt, ég er sammála þeirri niðurstöðu. Hvað varðar 6., 7. og 10. gr. er rétt, að sumu leyti að minnsta kosti - þó vil ég minna á að í greinargerð með 6. gr. er verið að ræða sérstaklega um að friðhelgi einkalífs, að hún skuli virt nema lýðræðishlutverk og upplýsingaréttur almennings krefjist annars. Ákvæði þess efnis í frumvarpinu, að virða skuli friðhelgi einkalífs nema almannahagsmunir krefjist annars, hefur skírskotun til 5. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þar er litið svo á að þetta sé ekki nægjanlega skýrt ákvæði, þ.e. að tala um almannahagsmuni. Þess vegna er verið að breyta orðalagi í 6. gr., það er talað um upplýsingarétt almennings og lýðræðishlutverk fjölmiðils. Ég hef ekki skilið það svo að verið sé að ganga gegn áliti hv. menntamálanefndar á sínum tíma, heldur snúist þetta að einhverju leyti um skilgreiningar sem ekki eru taldar nægilega skýrar í gildandi lögum, ég tek það fram. Hvað varðar skoðanakannanirnar, af því ég næ nú kannski ekki að fara yfir þetta allt, var það upphafleg hugmynd mín að leggja til viku, en það þótti ganga alllangt þegar ég bar þær hugmyndir undir félaga mína, bæði í stjórnmálum og löggjafarskrifstofu forsætisráðuneytis. Ég kynnti þá hugmynd fyrir framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna, en þetta var niðurstaðan. Ég kem að fleiru hér í síðara svari mínu.

Virðulegi forseti. Hvað varðar 6. og 7. gr. get ég svo sem tekið undir það að í skýringum með frumvarpinu kemur fram að ætlunin sé að skýra betur þann texta sem Alþingi samþykkti. Hvað varðar 10. gr. er hins vegar algjörlega verið að fara gegn því sem samkomulag var um í menntamálanefnd á sínum tíma, það er eitthvað sem ég hef verulegar áhyggjur af. Ég lagði mjög mikla áherslu á það í vinnu við frumvarpið að við yrðum að gæta mjög vel að tjáningarfrelsinu, að það væri með mikilvægustu réttindum sem við hefðum sem manneskjur og því væri brýnt að setja það í forgang, virða það og gæta að því. Ég hef því töluverðar áhyggjur af því í þessari upptalningu hér - ég nefndi sem dæmi að mér fyndist það hluti af tjáningarfrelsi að stuðningsmenn Vinstri grænna fengju að segja að þeir þyldu ekki framsóknarmenn, það væri réttur þeirra, en ég hefði þá líka rétt á að hafa skoðanir á þeim. Ég ítreka að ég set mikinn fyrirvara við þetta og er mjög ósátt við þær breytingartillögur sem koma frá hæstv. ráðherra. Ég sakna þess líka að það skuli ekki koma fram hér einhverjar tillögur til að styðja við fjölmiðla. Staðan á fjölmiðlamarkaði er þannig að það er ekki bara samþjöppun sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Við þurfum að hafa áhyggjur af fjárhagslegri stöðu fjölmiðla almennt, meira að segja stóru fjölmiðlanna. Samdrátturinn í efnahagslífinu hefur svo sannarlega haft áhrif á þá og gert það að verkum að þeir litlu fjölmiðlar sem eru þó að reyna að reka sig eiga í miklum erfiðleikum. Þetta hefur bitnað mjög harkalega á starfsmönnum fjölmiðla og þess vegna hef ég velt upp þeirri hugmynd hvort mögulegt sé að skoða einhvers konar stuðning við fjölmiðla, einhvers konar fjölmiðlasjóð eða stuðning við svæðisfjölmiðla, eða jafnvel sambærilegt fyrirkomulag eins og nú þekkist varðandi kvikmyndagerðina, að þeir fengju þá endurgreitt ákveðið hlutfall af launakostnaðinum sínum frá ríkinu. Stór hluti kostnaðar við að reka 

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að ég hafi skýrt breytingarnar á bak við 6. og 7. gr. sem ég tel vera tæknilegs eðlis. Þegar kemur að 10. gr. legg ég þetta hér fram, ekki til þess að troða neinu niður í kok á hv. þingmönnum, heldur hreinlega vegna þess að fjölmiðlanefndin hefur gert miklar athugasemdir við það að hún hafi skyldum að gegna, lagaskyldum að gegna - hún eigi að hafa eftirlit með því að fjölmiðlar miðli ekki að hatursáróðri, en þar sem skilgreining fjölmiðlalaganna á honum sé talsvert breiðari en sú grein hegningarlaga sem ég nefndi hér áðan hafi hún engin meðul til að sinna því lagahlutverki. Þetta er ábending sem kemur frá fjölmiðlanefndinni og ég hef farið yfir. Ég átta mig alveg á þeirri umræðu og þeim breytingum sem nefndin gerði á sínum tíma hér í þinginu, en ég tel mér skylt að vekja athygli þingsins á því að fjölmiðlanefnd telur sig ekki geta uppfyllt sitt lögbundna hlutverk með þeim heimildum sem eru til staðar í lögum. Þetta ætlast ég til að nefndin skoði á nýjan leik, eða bið um að nefndin skoði á nýjan leik. Hvað varðar það sem hv. þingmaður segir um sjóð er ég hjartanlega sammála henni um það. Það væri langæskilegast að geta haft einhvern blaðamennskusjóð þar sem blaðamenn, hvort sem þeir eru fastráðnir eða lausráðnir í fjölmiðlum, gætu sótt um styrki til að sinna rannsóknarblaðamennsku. Ég held að þetta væri alveg gríðarlega æskilegt og hefur raunar verið áhugamál mitt um nokkurt skeið. Hitt sem ég mundi vilja sjá væru einhvers konar styrkir til staðbundinna fjölmiðla sem oft eiga erfitt uppdráttar um tekjustofna en skipta mjög miklu máli fyrir fjölbreytni í fjölmiðlum. Þessa tvo þætti væri mjög gott að geta styrkt. Efnahagsaðstæður hafa hins vegar ekki beinlínis verið hvetjandi fyrir slík nýmæli. En ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er eitthvað sem við ættum að gera. Svo mundi ég aldrei nokkurn tímann segja að ég þoli ekki framsóknarmenn þó það sé alveg rétt að maður verði að hafa rétt á því að geta sagt það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á nýlegum lögum um fjölmiðla sem voru samþykkt á þinginu árið 2011. Sætti það talsverðum tíðindum enda hafði ekki tekist að samþykkja fjölmiðlalög í landinu fyrr en við það tækifæri. Í frumvarpinu eru ýmis ákvæði eins og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur farið vel yfir í máli sínu. Ég ætla ekki að gera þau atriði að löngu umfjöllunarefni sem hún hefur reifað og farið ítarlega yfir. Ég tel rétt og eðlilegt að horfa til meginefnis frumvarpsins sem lýtur að rýmkun heimilda fyrir Samkeppniseftirlitið til að grípa inn í varðandi samruna fjölmiðla á fjölmiðlamarkaði og sömuleiðis til að hafa áhrif á markaðsaðstæður. Þar er eðlilegt að við skoðum fyrst þetta samhengi við þær auknu heimildir sem Samkeppniseftirlitið fékk með lagabreytingum árið 2011. Þar eru ákveðnar matskenndar heimildir sem eru settar inn í samkeppnislögin. Við í nefndinni munum væntanlega byrja á því að fara vel yfir að hve miklu leyti þær fullnægja þeim málefnalegu sjónarmiðum sem hæstv. ráðherra rakti í máli sínu. Það hefur verið mikil gagnrýni á uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins á Íslandi. Þar hafa gefist gegnum árin tilefni til að skoða hvort of mikil fákeppni væri á þessum markaði og hvort í reynd væri verið að tryggja þau markmið sem til dæmis koma fram í fjölmiðlalögunum um fjölræði og fjölbreytni. Menn verða hins vegar að stíga varlega til jarðar, fjölmiðlamarkaðurinn er mjög veikburða. Menn þurfa að vera býsna öruggir með að þær aðgerðir sem gripið er til ríði ekki einstökum aðilum á markaði að fullu. Ég vildi gera að umtalsefni 10. gr. sérstaklega. Ég tek undir með hæstv. ráðherra, ég held að þær breytingar sem gerðar eru í 6. og 7. gr. séu fyrst og fremst minni háttar breytingar og lúti að því að skýra betur ákvæði 26. og 27. gr. laganna. Ég held að þar sé ýmislegt til bóta frá því sem nú er. Auðvitað er það þannig að niðurstaðan varðandi ákvæði fjölmiðlalaganna, t.d. um friðhelgi einkalífsins, var ákveðin jafnvægislist svo að það sé sagt hreint út. Það er mjög mikilvægt að við förum varlega þegar kemur að allri takmörkun á tjáningarfrelsinu og afar ríkar ástæður sem menn þurfi að bera fyrir sig og rökstyðja nákvæmlega ef verið er að takmarka tjáningarfrelsi með vísan í friðhelgi einkalífsins. Þarna er það gert með vísan í lýðræðishlutverk fjölmiðlaveitu og upplýsingaréttur almennings, að það séu þau atriði sem geti réttlætt að tjáningarfrelsið trompi friðhelgi einkalífsins, ef svo má segja. Ég held að það sé bara til bóta að kveða skýrt á um það. Það veldur mér hins vegar ákveðnum áhyggjum og efasemdum að þarna er lagt til stigið sé skref í þá átt að herða á viðurlögum varðandi bann við hatursáróðri. Þarna erum við komin inn á viðkvæmt svæði. Auðvitað er mjög auðvelt að rökstyðja að við eigum að spyrna við fótum þegar kemur að hatursáróðri almennt, það grefur undan mannréttindum og við viljum ekki halda upp á slíkt í samfélagi eins og okkar. Hins vegar ekki hægt að neita því að ákvæðið í fjölmiðlalögunum er matskennt. Hægt er að sjá fyrir sér aðstæður þar sem menn gangi of langt í því að reyna að stemma stigu við hatursáróðri og stígi þar yfir þau mörk sem við viljum vernda varðandi tjáningarfrelsið. Það er því ljóst að við munum fara afar vandlega yfir 10. gr. og skoða hvort tilefni sé til að herða viðurlög við 27. gr. eins og hér er lagt til. Varðandi bann við birtingu skoðanakannana. Ég verð að segja að ég hef fullan skilning á þeim málefnalegu sjónarmiðum sem búa að baki því að vera með ákvæði af þessu tagi í frumvarpinu. Skoðanakannanir hafa mikil áhrif í samfélaginu. Við vitum að stór hluti kjósenda gerir upp hug sinn á síðustu sólarhringunum fyrir kjördag í kosningum til Alþingis og eðlilegt að menn líti til þess hvort skoðanakannanir hafi þar óeðlileg áhrif. Við sjáum það í löndunum í kringum okkur að menn hafa sett ákveðnar reglur í þessu sambandi. Ég held hins vegar að það verði að segjast eins og er að við erum ekki komin mjög langt í víðtækri umræðu um ákvæði af þessu tagi eða bann af þessu tagi. Við hljótum að fara mjög vandlega í gegnum það hvort bannákvæði í lögum mundi raunverulega ná tilgangi sínum, þ.e. koma í veg fyrir að gerðar verði skoðanakannanir og upplýsingar um þær rati til almennings. Ég hef ákveðnar efasemdir um að þessi leið yrði farsæl og tel að skoðanakannanir yrðu áfram gerðar í samfélaginu, hvort sem það yrði á ábyrgð stjórnmálaflokkanna, hagsmunasamtaka eða annarra aðila, og allar líkur séu á að niðurstöður slíkra kannana mundu með einum eða öðrum hætti leka og berast til almennings í landinu. Þá væri grundvelli kippt undan því ákvæði sem við ræðum hér. Við munum fara vel yfir þetta í nefndinni. Það eru vissulega þau sjónarmið að ástæða sé til að reyna að verja almenning fyrir óeðlilegum áhrifum, ef þannig má orða það, af skoðanamyndandi könnunum. Ég vil í lokin fagna umræðu um stuðning við fjölmiðlana. Ég minni á að það er stefna míns flokks, Samfylkingarinnar, að beita sér fyrir stofnun fjölmiðlasjóðs til að styrkja stöðu rannsóknarblaðamennsku í samfélaginu. Við lifum þá tíma þegar rannsóknarblaðamennska er kannski mikilvægari en nokkru sinni fyrr í okkar samfélagi og aðhald frá fjölmiðlum gagnvart stjórnmálakerfinu, fjármálakerfinu og lykilstofnunum samfélagsins hefur aldrei verið mikilvægara. Það mun kosta eitthvert fé. Það fé liggur ekki á lausu, en ef til vill er tímabært, ekki síst í ljósi þess að ég tel að það sé ágætur þverpólitískur stuðningur við aðgerðir af slíku tagi, að við getum að minnsta kosti stigið svona upphafsskref þó að þau verði hugsanlega ekki stór fyrsta kastið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þessa máls. Þarna eru ýmis ákvæði sem horfa til bóta. Við munum fara vel yfir þau og öll ákvæði frumvarpsins í hv. allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011. Í því eru ákveðnar breytingar á einstökum greinum og síðan er 11. gr. um eignarhald fjölmiðla sem sérstök nefnd sem tók til starfa í umboði hæstv. ráðherra hefur fjallað um. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Ég sat sjálf í menntamálanefnd sem tók til umfjöllunar það frumvarp sem hér eru nú lagðar til breytingar á. Ég verð að láta í ljós þær upplýsingar sem mér hafa borist um að fyrstu tíu greinarnar og breytingar í þeim eru ekki komnar frá þeirri nefnd sem skipuð var í umboði ráðherra heldur eru til komnar af hálfu ráðuneytisins eða einhverra innan ráðuneytisins og þá hugsanlega nýrrar fjölmiðlanefndar, þannig að það sé ljóst að sú nefnd sem sett var á laggirnar gerði ekki þær breytingar sem hér eru lagðar til í fyrstu tíu greinunum. Ég tek undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur, ég held að fara þurfi aðeins yfir þær greinar og þær breytingar sem hér eru lagðar til, bæði á 6. og 7. gr. sem og 10. gr., vegna þess að um þau atriði fór fram mikil og víðtæk umræða í fyrrverandi menntamálanefnd þingsins sem afgreiddi fjölmiðlalögin. Það þarf að skoða frekar af hverju óskað er eftir þeim breytingum sem hér eru gerðar og hæstv. ráðherra fór yfir áðan. Það er síðan spurning hvort núverandi allsherjar- og menntamálanefnd sé endilega sammála því sem hæstv. ráðherra gat um og hvort hún fallist á þær breytingar sem hér eru lagðar til. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Skúla Helgasyni að það er þarft að hér sé stunduð heilbrigð rannsóknarblaðamennska og að blaðamenn geti sótt í sjóð til að geta stundað slíka rannsóknarblaðamennsku sem yrði bæði til þess að opna einstök mál, svo að fólkið í landinu vissi hvað hefði gerst og hvað byggi að baki, og veita aðhald, eins og hv. þingmaður sagði, ákveðnum stofnunum í samfélaginu sem nauðsyn ber að veita aðhald til að styrkja lýðræðið sem er okkur öllum svo dýrmætt. En í rannsóknarblaðamennsku verður líka að gæta þess að ekki sé farið í þá átt að elta uppi einstaka aðila einhverra hluta vegna sem oftar en ekki hafa litla sem enga þýðingu fyrir upplýsingarétt almennings. Þar verður að vera skýrt skorið á milli. Mig langar að fjalla örstutt, virðulegur forseti, um 11. gr. sem er um eignarhald á fjölmiðlum og það sem þar er rætt um eftirlit með fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlum. Ég er þess meðvituð að einhvers staðar þarf það eftirlit að vera fyrir hendi, einhvers staðar verður einhver stjórnsýslustofnun að geta brugðist við og lagfært það sem miður fer. Ég óttast hins vegar alltaf, virðulegur forseti, vald embættismanna innan stjórnsýslunnar og tel að sérstaklega þurfi að skerpa á því hvað varðar stjórnsýslulögin í þessari grein, að alltaf sé tryggt að virtur sé andmælaréttur þeirrar fjölmiðlunar eða fjölmiðlaveitu sem um ræðir og ástæða þykir til að skoða vegna sértækra aðstæðna sem geta komið í veg fyrir eða takmarkað eða haft skaðleg áhrif á fjölræði og fjölbreytni í fjölmiðlum. Við búum í fámennu landi og það verður að vera tryggt að andmælaréttur sé virtur og fjölmiðlaveitum séu veitt tímamörk til að svara eftirlitsstofnunum eins og Samkeppniseftirliti eða fjölmiðlanefnd. Mér þykir að það þurfi líka að skoða þessar greinar aðeins frekar til að tryggja rétt fjölmiðlaveitna fyrir ágangi, eftirliti embættismanna innan stjórnsýslunnar. En þetta mun hv. allsherjar- og menntamálanefnd væntanlega ræða. Ég hef líka verið örlítið hugsi yfir eignarhaldi á fjölmiðlum og ætla nú að tala tæpitungulaust, virðulegur forseti. Innan velferðarnefndar hafa menn haft áhyggjur af eignarhaldi heilbrigðisstétta í ákveðnum fyrirtækjum, eignarhaldi heilbrigðisstétta í fyrirtækjum sem flytja inn íhluti til græðslu í mannslíkamann. Menn hafa viljað ganga töluvert langt í því að banna slíkt og horft til þess að þar geti verið ákveðnir hagsmunaárekstrar og hagsmunatengsl og með einum eða öðrum hætti þurfi að koma í veg fyrir slíkt. Við fetum þar hinn hárfína veg meðalhófs og jafnræðis. Ég vil af því tilefni nefna að það hlýtur þá að vera umhugsunarvert fyrir löggjafann hvar stjórnmálamenn sitja hvað þetta varðar, þ.e. eignarhald stjórnmálamanna á fjölmiðlum og þá hvers konar fjölmiðlum, hvort heldur um er að ræða blað, sjónvarp eða netmiðil. Ekkert er mikilvægara stjórnmálamanninum og stjórnmálaflokkunum en að skoðanir þeirra heyrist sem víðast og það er stjórnmálamönnum mikilvægt, hvaða flokki svo sem þeir tilheyra, að skoðanamyndun í þeirra þágu styrki sess þeirra. Þess vegna finnst mér að líka þurfi að ræða og taka þann þátt inn hvernig eignarhaldi stjórnmálamanna og stjórnmálasamtaka verði háttað á fjölmiðlum með tilliti til hagsmunaárekstra, hagsmunatengsla og skoðanamyndandi áhrifa, því að um það er hér rætt. Ég læt það verða, virðulegur forseti, lokaorð inn í þessa 1. umr. um breytingu á lögum um fjölmiðla, en ítreka það sem ég sagði áðan að fyrstu tíu greinarnar og breytingar þar eru breytingar úr ráðuneytinu, frá fjölmiðlanefnd eða embættismönnum ráðuneytisins, þær eru ekki komnar frá nefndinni sem sett var á laggirnar. Hún fjallaði eingöngu um 11. gr., þar sem eru þrjár nýjar greinar; 62. gr. a, 62. gr. b og c, og farið svo í 63. gr. Virðulegur forseti. Það verður spennandi sem endranær að fá þetta frumvarp inn í nefnd, fjalla um það og taka á þeim verkefnum sem það býður upp á og ég fagna fram komnu frumvarpi um breytingu á lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um ætlað samþykki við líffæragjafir. Ég vil taka fram áður en ég hef mál mitt að það eru þingmenn úr öllum flokkum á þessu máli og því þverpólitísk samstaða um það að mínu mati. Alls eru 18 hv. þingmenn á málinu þannig að það telst frekar stór hópur þingmanna. Varðandi þingsályktunartillöguna sjálfa þá ætla ég að lesa hér, með leyfi hæstv. forseta, tillögugreinina sjálfa sem lýsir þessu máli í hnotskurn. Tillögugreinin orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela velferðarráðherra að láta semja frumvarp sem geri ráð fyrir „ætluðu samþykki“ við líffæragjafir í stað „ætlaðrar neitunar“, þannig að látinn einstaklingur verði sjálfkrafa líffæragjafi nema hinn látni hafi látið í ljós vilja til hins gagnstæða. Neiti aðstandendur líffæragjöf við lát einstaklings skuli þó taka tillit til þeirrar óskar.“ Málið gengur út á það að við reiknum með að allir séu líffæragjafar nema þeir sérstaklega neiti því, en þó viljum við ekki ganga eins langt og gert er í sumum öðrum ríkjum. Ég veit um tvö slík ríki, þ.e. Austurríki og Belgíu, en þar geta ættingjar ekki haft nein áhrif á hvort líffæri eru tekin úr einstaklingi eða ekki. Sú leið sem við viljum fara er farin mjög víða, m.a. í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, en þar er gert ráð fyrir ætluðu samþykki. Rannsóknir sýna að nær undantekningarlaust virða ættingjar ósk einstaklinga um líffæragjafir, þ.e. að líffæri er gefið ef hinn látni hefur viljað gefa líffæri eða hefur ekki sett sig upp á móti því svo vitað sé. Vegna þessa má ætla að ætlað samþykki fyrir líffæragjöf muni auðvelda ákvarðanatöku aðstandenda. Segja má að kjarni málsins hafi komið fram með fallegum hætti í bókinni Siðfræði lífs og dauða eftir Vilhjálm Árnason, prófessor í heimspeki, en hann hefur fjallað um siðferðileg álitamál vegna líffæragjafa, svo sem um sjálfsákvörðunarrétt einstaklinga. Í bókinni segir, með leyfi virðulegs forseta: „Eðli málsins samkvæmt er siðferðilega mun mikilvægara að vita fyrir víst um andstöðu manneskjunnar gegn brottnámi líffæris en um samþykki hennar fyrir því. Í siðuðu samfélagi er eðlilegra að gera ráð fyrir því að manneskjan vilji koma náunga sínum til hjálpar í neyð en að hún hafni því.“ Flutningsmenn eru sammála þessu viðhorfi, þ.e. að eðlilegra sé að gera ráð fyrir því að fólk vilji koma öðru fólki til aðstoðar og gefa líffæri að sér látnu en ekki. Af þessum sökum er eðlilegra að löggjöf endurspegli viðhorf um „ætlað samþykki“ en ekki „ætlaðri neitun“ vegna líffæragjafa eins og nú er. Því miður hafa verið gerðar mjög fáar rannsóknir á brottnámi líffæra og líffæraígræðslu frá látnum gjöfum á Íslandi en þó var gerð ein slík á árunum 1992–2002. Niðurstöður hennar vöktu talsverða athygli. Mesta athygli vakti sú staðreynd að samþykki fyrir líffæragjöf var einungis veitt í 60% tilvika, þ.e. 40% neituðu að líffæri yrði gefið úr látnum einstaklingi og fleiri neituðu eftir því sem leið á rannsóknartímabilið þannig að niðurstaðan varð neikvæðari en ætla mætti. Þetta hlutfall er talsvert lægra en í mjög mörgum öðrum ríkjum og við erum því eftirbátar annarra ríkja þegar kemur að því að gefa líffæri úr látnum einstaklingum. Það er ekki nógu gott því að biðlisti eftir líffærum er langur um allan heim, biðlistinn er líka langur á Íslandi. Líffæraígræðslur fyrir Íslendinga eru helst gerðar á Sahlgrenska sjúkrahúsinu í Svíþjóð og þar er langur biðlisti. Fólk sem þarf á líffæraígræðslu að halda bíður yfirleitt mjög lengi og er má segja að vissu leyti í lífshættu á meðan, fólk fær ekki líffæri nema það sé virkilega nauðsynlegt. Það gengur vel að fá líffæragjafir frá lifandi einstaklingum á Íslandi, og oft gefur fólk ættingjum líffæri sín, en síður þegar kemur að því að gefa líffæri úr látnum einstaklingum, því miður. Þess vegna teljum við að breyta eigi löggjöfinni á Íslandi til að auðvelda ættingjum að taka slíka ákvörðun. Rannsóknir sýna að 80–90% fólks vilja gefa líffæri en í 40% tilvika er neitað þegar á hólminn er komið. Ekki er nóg að breyta löggjöf, það þarf að gera meira. Stjórnvöld þurfa að fara í margþætt átak, fyrir utan það að bæta lagaumgjörðina, svo sem fræðslu um líffæragjafir til að auka hlutfall líffæragjafa á Íslandi. Þingsályktunartillagan er liður í slíkri heildarhugsun að það þurfi að gera meira en þetta. Það væri mjög gott ef stjórnvöld færu í slíkt fræðsluátak og gefin verði út svokölluð líffærakort sem yrðu til reiðu hjá landlæknisembættinu. Þar er hægt að fylla út kort, ég er með eitt slíkt í mínu veski, þannig að ef eitthvað kemur fyrir mig vita aðstandendur og aðrir að ég vil gefa líffæri. Þetta er til aðstoðar. Ég vil taka fram að við sömdum um að taka þetta mál hér á dagskrá, þó að það sé ekki langt síðan það var lagt fram, og tala stutt og líklega tala fáir til að koma því sem fyrst til nefndar. Það er mjög mikilvægt að koma málinu til nefndar svo við fáum umsagnir og getum jafnvel afgreitt það á yfirstandandi þingi, það væri mjög til bóta. Ég vil taka fram hér að lokum, þó að ég gæti talað miklu lengur um þetta mál, að SÍBS hefur haldið þessu merki á lofti lengi, að biðja um ætlað samþykki. SÍBS stofnaði árið 2011, í félagi við sjúklingasamtökin Hjartaheill, Félag nýrnasjúkra og Samtök lungnasjúklinga samstarfshópinn Annað líf. Sá félagsskapur vinnur að því að fá samþykkt lög um „ætlað samþykki“ og vinnur að því að auka fræðslu um líffæragjafir á Íslandi. Þessi hópur hefur beitt sér á fundum með þingmönnum. Hann hefur nýlega staðið fyrir ráðstefnu um þessi mál. Hann hefur sent bréf til þingmanna um að drífa þetta mál á dagskrá og klára það. Hann hefur skrifað í blöðin, beitt sér á Facebook o.s.frv. Allur þessi þrýstingur hefur hjálpað þessu máli gríðarlega mikið að mínu mati, aukið fræðslu almennings og orðið til þess að núna erum við að ræða málið í fyrri umr. Ég vil sérstaklega þakka þessum hópi fyrir framlag sitt og þakka einnig þeim fjölmörgu líffæraþegum sem hafa gefið sér tíma til að setja mig inn í þetta mál og fleiri þingmenn. Það hefur skipt gríðarlega miklu máli. Ég vona að málið fari hið allra fyrsta til velferðarnefndar sem sendi það um hæl til umsagnar þannig að líkur á því að við getum klárað málið á yfirstandandi þingi aukist. Ef það tekst ekki þarf að endurflytja málið í haust og klára það þá sem fyrst en því fyrr því betra vegna þess að hér er um líf að tefla. Ef við getum fjölgað líffærum til ígræðslu í veikt fólk er hægt að bjarga fleiri mannslífum. Þetta er liður í þeirri viðleitni að fjölga þeim en það þarf að gera meira, það þarf að fara í gríðarlegt fræðsluátak. Virðulegur forseti. Ég þakka yfirstjórn þingsins fyrir að hafa komið að því með þingmönnum að koma málinu á dagskrá og vona að það náist að afgreiða það sem fyrst.

Herra forseti. Ég tek af heilum hug undir það mál sem hv. þingmaður flutti hér. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur sýnt lofsvert frumkvæði að því að flytja hér margvísleg mál sem tengjast lýðheilsu. Þetta er eitt þeirra. Mér fannst þetta mjög áhrifamikil ræða og get alveg sagt eftir að hafa hlustað á ræðu hennar að líkast til hefur hún hárrétt fyrir sér þegar hún segir að hér sé um líf að tefla. Ég tel að þetta sé mál sem kannski er rétt að þingið taki höndum saman um að koma hið skjótasta til nefndar og koma því til umsagnar og að það sé nauðsynlegt að samþykkja þetta mál í vor. Svo sannarlega mun ég styðja það. Ég kem ekki upp til að varpa neinni spurningu til hv. þingmanns, heldur einungis til að þakka henni fyrir það frumkvæði sem hún hefur sýnt í þessu máli og þessum málaflokki.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur ásamt þeim samtökum sem hún vitnaði til, Annars lífs og SÍBS, sem hafa unnið ötullega því að kynna þá lífgjöf sem fólgin er í líffæragjöf. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu en ég er einnig formaður hv. velferðarnefndar og erindi mitt í ræðustól er aðeins að segja að við í hv. velferðarnefnd munum taka þetta mál og reyna að verða við þeim óskum sem hér hafa verið bornar fram um að það megi koma til endanlegrar samþykktar og afgreiðslu fyrir lok vorþings.

Herra forseti. Ég tek undir þakkir hv. þingmanna til flutningsmanns, hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Þetta er mjög merkt mál og mikilvægt að það náist sem fyrst í gegn. Hins vegar eru á því ákveðnir annmarkar sem ég ætla að fara í gegnum en um leið ætla ég að benda á lausn sem felst í því að hugsa út fyrir kassann. Í fyrsta lagi er til fólk, sem ég skil kannski ekki alveg, sem vill ekki gefa líffæri úr sér af trúarlegum, siðfræðilegum og félagslegum ástæðum eða jafnvel ótta við að vera ekki almennilega dautt þegar líffærið er tekið. Ég skil þetta ekki en ég virði þessar skoðanir af því að ég virði rétt einstaklingsins, herra forseti, það er mitt prinsipp í lífinu. Ég held að það sé til miklu betri lausn á þessu. Af því að hér er lagt til að menn hafi látið í ljós vilja sinn til hins gagnstæða þá þarf að kanna hvort viðkomandi hafi einhvers staðar látið vilja sinn til hins gagnstæða í ljós áður en hægt er að gefa leyfi. Það þarf að gera af því að í ljós gæti komið þegar búið er að taka líffærið úr viðkomandi aðila að hann hafi neitað því einhvers staðar, í erfðaskrá eða einhvers staðar. Þess vegna er miklu skynsamlegra, finnst mér, að nota skattkerfið, að þegar við teljum fram sé reitur þar sem stendur: Viltu gefa úr þér líffæri? Upplýsingar hér og þá kemur rammi sem upplýsir hvað það þýðir og menn skrifa: Já. Þá liggur það fyrir á einum stað hverjir eru sammála því að gefa líffæri úr sér. Ég hugsa að flestir mundu segja já. - Ég hef til dæmis alltaf gefið blóð, mér finnst það sambærilegt. - Þá lægi það fyrir og lögregla og hjúkrunarlið fengju aðgang að þessari skrá og gætu strax ákveðið að viðkomandi aðili hefði samþykkt þetta, það lægi fyrir. Það þyrfti ekki að leita til aðstandenda, það þyrfti ekki að leita neitt, þetta lægi bara fyrir. Ég tel að þetta sé miklu betri lausn og ég held að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar ætti að skoða þessa leið.

Herra forseti. Ég leita hér heimildar Alþingis til þess að staðfesta samning um norræna handtökutilskipun. Ég vil láta þess getið, herra forseti, að við höfum þegar á hinu háa Alþingi samþykkt lög nr. 12/2010, sem munu taka gildi þegar þessi tillaga hefur verið afgreidd og samþykkt, og það gerir okkur kleift að standa undir þeim skuldbindingum sem samningurinn leggur okkur á herðar. Með þessum samningi eru gerðar ýmsar breytingar á framsalsfyrirkomulagi milli norrænu landanna. Í fyrsta lagi er hugtakinu „framsal“ skipt út fyrir orðið „afhending“ til að leggja áherslu á að kerfið er gert fljótvirkara og einfaldara en það sem við búum við. Í öðru lagi er nú skylda að afhenda eftirlýstan mann því landi sem gefur út norræna handtökuskipun nema í tilteknum tilvikum. Til dæmis er bannað að afhenda mann ef afbrotið getur sætt sakaruppgjöf í landinu sem beðið er um fullnustu og landið er valdbært til saksóknar vegna afbrotsins samkvæmt eigin löggjöf. Jafnframt er óleyfilegt að afhenda mann ef hann hefur verið endanlega dæmdur fyrir sömu verknaði í norrænu landi eða aðildarríki ESB og refsingin hefur verið fullnustuð eða er til fullnustu eða það er ekki lengur hægt að fullnusta hana samkvæmt löggjöf landsins sem dæmdi málið. Að lokum skal ekki afhenda mann ef það er, samkvæmt löggjöf landsins sem beðið er um fullnustu, ekki hægt að dæma hann til refsingar vegna aldurs hans fyrir þá verknaði sem norræna handtökuskipunin grundvallast á. Auk þessara atriða, herra forseti, eru nokkur tilvik tilgreind í samningnum sem gera það að verkum að landið sem beðið er um fullnustu getur neitað að afhenda eftirlýstan mann. Til að mynda er heimilt að synja afhendingar þegar handtökuskipun varðar fullnustu refsingar samkvæmt dómi og eftirlýstur maður er búsettur hér á landi, dvelst hér á landi eða er íslenskur ríkisborgari, gegn því að refsingin sé fullnustuð hér á landi. Þriðja og ef til vill mikilvægasta breytingin á framsalsfyrirkomulaginu sem samningurinn kveður á um er að þau ráðuneyti sem fara með dómsmál koma ekki að málsmeðferðinni, heldur ákæruvaldið eða önnur stjórnvöld í réttarkerfinu. Þau gefa handtökuskipun út, taka á móti og fjalla um hana og taka ákvörðun um hvort afhending skuli eiga sér stað. Slíkt mál er einungis lagt fyrir dómstól ef viðkomandi samþykkir ekki afhendingu. Í síðasta lagi má svo nefna að samningurinn gerir það að verkum að það gilda stuttir frestir fyrir málsmeðferð og afhendingu. Herra forseti. Ég legg til að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2012. Þeir voru gerðir í London 14. október síðastliðinn. Í samræmi við ráðgjöf ICES, Alþjóðahafrannsóknaráðsins, og fyrri ákvörðun aðila um nýtingarstefnu til lengri tíma var heildaraflamarkið ákveðið 833 þúsund lestir. Þá verður að vekja eftirtekt á því, herra forseti, að það er veruleg lækkun frá undanförnum árum en heildaraflamarkið í fyrra var 988 þús. lestir og árið 2010 1.483. þús. lestir þannig að hér er um talsverða minnkun að ræða. Um það ríkir hins vegar samþykki allra aðila og það er í samræmi við vísindalegar niðurstöður og varkárni. Veiðiheimildirnar skiptast í sömu hlutföllum og verið hefur frá árinu 2007. Í Íslands hlut koma þannig 120.868 þús. lestir. Þá get ég þess líka, herra forseti, að gerðir hafa verið hefðbundnir samningar um gagnkvæmar veiðar Íslands annars vegar og hins vegar Rússlands, Noregs og Færeyja að hefðbundnum hætti. Ég legg til að að lokinni umræðu um þessa þingsályktunartillögu verði henni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu um heimild til að fullgilda fyrir hönd okkar Íslendinga fríverslunarsamning millum ríkja EFTA og Hong Kong, Kína. Þann samning undirritaði ég 21. júní 2011 í Liechtenstein. Þá óska ég jafnframt heimildar til að fullgilda samning milli sömu aðila um vinnumál sem gerður var samhliða fríverslunarsamningnum og til að fullgilda landbúnaðarsamning milli Íslands og Hong Kong, Kína. Fríverslunarsamningurinn er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga. Hann inniheldur þess vegna auk ákvæða um vöruviðskipti líka ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, opinber innkaup, samkeppni, viðskipti og umhverfismál, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Á vörusviðinu tryggir samningurinn okkur fríverslunarkjör til Hong Kong, Kína fyrir iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Með samningnum fá EFTA-ríkin meðal annars aukinn markaðsaðgang hjá Hong Kong, Kína fyrir sjóflutningsþjónustu, fjármálaþjónustu og viðskiptaþjónustu. Eins og ég gat um í upphafi máls míns var samhliða þessum samningi gerður samningur á millum EFTA-ríkjanna og Hong Kong, Kína um vinnumál. Hann er mikilvægur. Þar sammælast samningsaðilar um að virða meginreglur Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og að þeir muni ekki beita reglum um vinnumál sem óréttmætum viðskiptahindrunum. Samningurinn um vinnumál mun öðlast gildi á sama degi og fríverslunarsamningurinn, sem er aðalefni þessarar þingsályktunartillögu. Tvíhliða landbúnaðarsamningurinn á milli Íslands og Hong Kong, Kína er jafnframt gerður með vísan til fríverslunarsamnings eins og oft er þegar slíkir samningar eru gerðir. Samningurinn tryggir tollfrjálsan aðgang fyrir óunnar landbúnaðarvörur til Hong Kong, Kína og í staðinn mun Ísland meðal annars fella niður toll af ýmsum tegundum matjurta, kornmetis, léttvíni og ávaxtasafa. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði þingsályktunartillögunni, sem og þeim sem ég hef þegar mælt fyrir, vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Þessi samningur markar væntanlega nokkur tímamót því að það hefur verið þungt að gera svo umfangsmikla fríverslunarsamninga milli ríkja í Vestur-Evrópu og Kína. Ég ætla ekki að fara yfir efni samningsins sem slíks en vek þó sérstaka athygli á þeim samningi sem fylgir og er um vinnumál því að þar liggur hundurinn grafinn, ef svo má segja. Það er ánægjuefni að tekist hefur að gera þennan samning með þeim hætti að Kínverska alþýðulýðveldið hefur lofað að virða og vernda grundvallarmannréttindi. Í formálsorðum fríverslunarsamningsins segir, með leyfi forseta, að samningsaðilar: „… árétta skuldbindingu sína um að virða lýðræði, réttarríkið, mannréttindi og mannfrelsi, einnig stjórnmálafrelsi og efnahagsfrelsi í samræmi við skyldur sínar samkvæmt þjóðarétti, þ.m.t. meginreglur sem settar eru fram í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og almennu mannréttindayfirlýsingunni …“ Það er mikill árangur í samningnum við þetta stórveldi heimsins. Að öðru leyti er ekki minnst á mannréttindamál í fríverslunarsamningnum sjálfum en þó hefur sérstaklega verið tekið upp ákvæði um hollustu og heilbrigði dýra og plantna í 6. gr. Hefði ég nú kosið að sjá mannréttindaákvæðin sjálf í samningnum með skýrari hætti en raun ber vitni en ekki á að kvarta yfir því sem vel er gert því að vinnumálasamningurinn er býsna ljós. Þar næst mikilvægur áfangi í samskiptum við Kína því að þar er tekið upp í formálsorðum markmið samningsaðilanna um að hafa að leiðarljósi markmið Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem þeir lofa að styðja mjög eindregið. Síðan seinna í þessum samningi í 2. gr. er farið yfir þær alþjóðlegu vinnumálareglur sem Kína hefur lofað að virða. Þar segir, með leyfi forseta: „Samningsaðilarnir staðfesta skuldbindingar hvers og eins að fylgja meginreglum yfirlýsingar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarviðmið og réttindi við vinnu og ályktunar um eftirfylgd hennar sem alþjóðavinnumálaþingið samþykkti á 86. þingi sínu árið 1998.“ Það sem gerðist á alþjóðavinnumálaþinginu 1998 fól það í sér að allir grundvallarsáttmálar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar eru taldir gilda fyrir aðildarríki Alþjóðavinnumálastofnunarinnar án tillits til þess hvort þeir hafa fullgilt þá eða ekki. Það þýðir að grundvallarsáttmálarnir meðal annars um félagafrelsi teljast nú til skuldbindinga sem Alþýðulýðveldið Kína hyggst fylgja eftir. Það er mikill árangur. Síðan lofa þeir í 2. málslið 2. gr., með leyfi forseta: „… að fullgilda eða framkvæma uppfærða samninga Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, að teknu tilliti til aðstæðna innan lands.“ Það var annar áfangi sem náðist skömmu síðar á vettvangi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar þegar ákveðið var að taka gamlar og úreltar samþykktir stofnunarinnar úr gildi og uppfæra þær og færa til nútímans og þarna hefur Kínverska alþýðulýðveldið lofað að taka þátt í því. Síðan segir í 4. gr., að því er lofað að þeir muni ekki: „… veikja eða draga úr þeirri vinnuvernd sem landslög hans kveða á um einvörðungu í því skyni að hvetja til fjárfestingar frá öðrum samningsaðila eða að leita eftir eða auka samkeppnisyfirburði framleiðenda eða þjónustuveitenda sem stunda hjá þeim samningsaðila …“ Það þýðir, herra forseti, að þeir hafa lofað því að notfæra sér ekki bág kjör launafólks í Kína til að skapa sér samkeppnisstöðu á Vesturlöndum. Það er líka mikilvægur áfangi. Ef þessir samningar eru túlkaðir saman þýðir það, og ég trúi því og treysti að utanríkisráðherra muni túlka þá þannig, að á þeim er jöfn ábyrgð og að þess verði gætt í hvívetna að alþýðulýðveldið fari eftir báðum þessum samningum og að ekki verði undir neinum kringumstæðum látið viðgangast að hingað séu fluttar tollfrjálsar vörur eða að hingað sé veitt þjónusta sem að einhverju leyti á rætur sínar að rekja til barnaþrælkunar, annarrar þrælkunar eða til óviðunandi vinnuaðstæðna, eins og víða er í Kína í dag, því miður, og jafnframt að til þess verði séð í samvinnu og samstarfi við Kína að þeir virði í hvívetna og ætíð grundvallarréttindi frjálsrar verkalýðshreyfingar og frjálsra samtaka atvinnurekenda.

Herra forseti. Hv. þm. Magnús Norðdahl drap fingri á gamalt mein þegar hann sagði með nokkurri kerskni og kaldhæðni að það væri út af fyrir sig áhugavert að sjá að undirstrikað væri rækilega í samningnum að menn skyldu koma fram af tilhlýðilegri kristilegri siðsemd gagnvart dýrum og plöntum en mannréttindaákvæðin væru ekki skrifuð inn í fríverslunarsamningana. Hárrétt ábending hjá hv. þingmanni. Þá vil ég segja honum það að áratugum saman voru þessir fríverslunarsamningar sem gerðir voru af hálfu EFTA fyrir hönd þeirra ríkja sem þar eiga aðild að jafnan þannig að ekki mátti minnast á mannréttindi. Það er ekki fyrr en á allra síðustu árum sem menn hafa tekið það upp í nokkuð þéttum mæli. Ég minnist þess þegar ég var hér fyrr á dögum, á mínum sokkabandsdögum í Alþingi og sat í EFTA-nefndinni, þá þótti það goðgá mikil ef menn drápu á slík mál og tóku þau upp. Það gilti ekki bara um þá sem tilheyrðu öðrum þjóðum í þessum samtökum heldur gætti þess ekki síður hjá íslenskum þingmönnum á þeim tíma. Íslensk stjórnvöld hafa fram á þennan áratug verið þeirrar skoðunar að ekki ætti að blanda saman fríverslun og mannréttindum. Það er fyrst og fremst fyrir árvekni þingmanna, reyndar þingmanna ýmissa þjóða, sem tekið hafa þetta mál upp og barist fyrir því á vettvangi þingmannanefndarinnar sem málefnið er þó komið á þennan rekspöl. Ég held að hv. þingmaður þekki vinnu þessara samtaka í gegnum ráðgjafarhópinn sem meðal annars aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að, en þessir tveir, annars vegar sá hópur, verkalýðshreyfingin, og hins vegar þingmenn, hafa bundist samtökum um að breyta þessu. Það hefur leitt til þess að nú erum við farin að sjá samninga af þessu tagi og vonandi verður það tekið beint inn í samninginn sjálfan í framtíðinni.

Herra forseti. Þetta er hárrétt. Það er alveg fullt tilefni til að óska utanríkisráðherra og EFTA-ríkjunum öllum til hamingju með þennan árangur því að þetta hefur ekki verið þrautalaust. Það hefur verið mjög mikil andstaða gegn viðskiptasamningum af þessum toga við Kína innan Norðurlandanna, sérstaklega í Noregi og Norðmenn hafa haft í því leiðsögn. Þeir hafa notið dyggrar aðstoðar, stuðnings og aðhalds frá alþjóðasamtökum verkafólks, evrópsku verkalýðshreyfingunni og raunar þeirri íslensku líka þegar við gerðum athugasemdir í bréfi til utanríkisráðuneytisins við þau drög sem fyrst lágu fyrir að þessum samningum, en hér hefur vel tekist til.

Herra forseti. Hér mæli ég fyrir heimild til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning, að þessu sinni er hann millum ríkja EFTA og aðildarríkja Flóabandalagsins svokallaða sem er samstarfsráð Arabaríkjanna við Persaflóa. Um leið er leitað heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamning milli Íslands og Flóabandalagsríkjanna. Þessi tillaga var lögð fram á 139. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Hún er núna lögð fram að nýju algjörlega óbreytt, það er ein smávægileg breyting í athugasemdum. Ég ætla þess vegna ekki að taka tíma í það að reifa málið upp á nýtt en vísa til framsögu minnar þá. Ég vil hins vegar geta þess, herra forseti, að í fyrra eftir að tillagan var lögð fram og gengið hafði verið frá samningunum brutust út róstur í einu þessara ríkja, Barein. Þá var fullt samkomulag millum utanríkismálanefndar og framkvæmdarvaldsins að láta samninginn liggja. Mál hafa hugsanlega skipast með örlítið betri hætti í þessu ríki en þó alls ekki viðunandi. Ég velti því fyrir mér þegar ég var að leggja fram fríverslunarsamningana til þingsins hvort ég ætti að láta þennan fylgja með. Ég hafði óformlegt samráð við fulltrúa í utanríkismálanefnd og það varð að samkomulagi að ég mundi leggja málið fram og mæla fyrir því. Svo munum við bara sjá til og vinna okkur sameiginlega til niðurstöðu um hvort málið verður afgreitt frá þinginu. Herra forseti. Þegar umræðu er lokið um þetta mál legg ég til að því verði vísað til þeirrar góðu nefndar sem um utanríkismál vélar, hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Hér er samkynja mál á ferðinni en þó er sá munur á að samningarnir við Flóabandalagið - en ég hef alltaf skilið að Flóabandalagið sé samstarf Verkalýðsfélagsins Eflingar í Reykjavík og verkalýðshreyfingarinnar í Hafnarfirði og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur. Hér er komið nýtt Flóabandalag en í því eru konungsríkið Barein, konungsríkið Sádi-Arabía, soldánsveldið Óman, Katar og Kúveit. Þetta eru nú ekki stór lýðræðisríki í okkar góða heimi en í þeim samningum sem hér eru gerðir við þennan ríkjahóp er því miður ekki að finna eins skýr mannréttindaákvæði og í samningnum við Kína. Þá er einungis hálf sagan sögð því að þeir lofa jú að árétta stuðning sinn við þær meginreglur og markmið sem sett eru fram í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og almennu mannréttindayfirlýsingunni, á meðan bræður okkar og vinir í Kína eru látnir skrifa upp á skuldbindingu sína um að virða lýðræði, réttarríkið, mannréttindi og mannfrelsi, einnig stjórnmálafrelsi og efnahagsfrelsi í samræmi við skyldur sínar samkvæmt þjóðarrétti. Ég harma að ekki hafi tekist að koma sams konar ákvæðum inn í þennan samning eða gera sérstakan samning um vinnumál við þennan ríkjahóp eins og tókst að gera við Kína. En allar ferðir byrja á einu skrefi og eins og utanríkisráðherra fór yfir þegar við ræddum síðasta mál á dagskrá er þetta þróun sem er í gangi. Henni þurfum við að halda áfram og það er ekki síður mikilvægt að taka á viðvarandi mannréttindabrotum í þessum arabaríkjum og þeirri staðreynd að þar finnast nánast ekki frjálsar verkalýðshreyfingar eða frjáls samtök atvinnurekenda.

Herra forseti. Mér leið eins og lömdum hundi undir þessari ágætu ræðu hv. þingmanns en ég er hjartanlega sammála að öllu leyti. Ég ætla að vekja eftirtekt hans á einu atriði og það er að samningurinn millum EFTA og Flóabandalagsins var undirritaður 2009. Samningurinn við Hong Kong, Kína var undirritaður á miðju sumri 2011 og það munar þessum tveimur árum. Ég get sagt hv. þingmanni frá því að breytingin á viðhorfi til tengsla fríverslunarsamninga og mannréttinda hefur gjörbreyst á síðustu fjórum árum mundi ég telja. Það var allt annað fyrir mig að koma sem ráðherra á þessa fundi eftir töluvert hlé frá þeim. Ég settist þarna fyrst árið 1991 í hið fyrra skipti sem ég tilheyrði nefndinni, svo kom ég þar aftur upp úr 2005, og munurinn frá fyrstu árunum var gríðarlegur. Nú tala menn þó alveg fullum fetum um tengsl þarna á milli. Ríki - ég ætla ekki að nefna þau - í okkar hópi sem áður fannst út í hött að tengja þetta saman eru nú á meðal þeirra sem eru okkur algjörlega sammála. En það munar um þessi tvö ár. Ég vona því að þegar við gerum næstu kynslóðar samning við Flóabandalagið kunni hv. þingmaður að sjá einhverja bragarbót þar á. Hins vegar veit hann það jafn vel og ég að ríkin sem tilheyra þessu ágæta bandalagi, sem á því miður ekkert skylt við þá ágætu jafnaðarmannahreyfingu sem hefur að verulegu leyti mótað það Flóabandalag sem hv. þingmaður prísaði verðskuldað hér áðan, þau standa ekki beinlínis upp og klappa þegar maður nefnir við þau mannréttindi.

Herra forseti. Sá samningur sem ég mæli hér fyrir er millum EFTA og lýðveldisins Svartfjallalands og sömuleiðis er undir landbúnaðarsamningur milli Íslands og Svartfjallalands. Þessi samningur er svolítið öðruvísi en þeir sem ég hef mælt hér fyrir áður, hann er af svokallaðri fyrstu kynslóð. Slíkir samningar fela yfirleitt einungis í sér afnám eða lækkun tolla. Í þessum samningi eru líka almenn ákvæði um vernd hugverka, vernd fjárfestingar, um opinber innkaup og þjónustuviðskipti. Fríverslunarsamningurinn kveður á um að tollar lækki eða verði í sumum tilvikum algjörlega felldir niður á unnar landbúnaðarvörur, sjávarafurðir og iðnaðarvörur. Ég veit að það gleður hinn athafnasama hæstv. forseta sem nú situr bak mér, að tollar á allar helstu iðnaðarvörur frá Íslandi munu að meginreglu falla niður frá gildistöku samningsins eða þá í sumum tilvikum að afloknu aðlögunartímabili sem lýkur 2018. Sömuleiðis, af því að hann kemur úr sjávarplássi, gleður það hann líka að hið sama gildir um tolla á sjávarafurðum. Landbúnaðarsamningurinn fjallar um viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur. Hann kveður á um að tollar á tilteknum landbúnaðarvörum verði lækkaðir eða í sumum tilvikum algjörlega felldir niður og þannig mun Svartfjallaland til dæmis lækka tolla á íslensku lambakjöti - það er krafa sem við gerum í öllum fríverslunarsamningum - sömuleiðis á skyr og osta. Ísland mun hins vegar á móti fella niður tolla af ýmsum tegundum af grænmeti, ávöxtum, korni og ávaxtasafa. Þessir samningar tveir, landbúnaðarsamningurinn og fríverslunarsamningurinn, munu öðlast gildi á sama degi fari svo að Alþingi samþykki þessar tillögur ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Ég veit að það er eins og ég sé að endurtaka sjálfan mig en það er einlæg ósk mín að þegar umræðu sleppir um þetta mál verði því vísað til hinnar góðu utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég vil rétt segja örfá orð í tilefni af þeirri þingsályktunartillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir og hann hefur reyndar nú þegar mælt fyrir annarri þingsályktunartillögu um fríverslunarsamninga. Ég tel að það sé mikilvægt fyrir okkur að vinna að gerð fleiri fríverslunarsamninga, en það hefur verið gert á vettvangi EFTA, Fríverslunarsamtaka Evrópu. Við höfum unnið að fríverslunarsamningum við fleiri ríki á Balkanskaga og ég vil sérstaklega fagna því að við erum að auka tengsl okkar og samskipti við Balkanskagann. Þetta eru ríki sem hafa gengið í gegnum miklar hremmingar á umliðnum árum, kannski tveimur áratugum eða svo, og eru auðvitað í mikilli uppbyggingu og þurfa á því líka að halda að eiga öflug og góð viðskipti. Ég tel að í þessum samningi felist auðvitað sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga, eins og hæstv. utanríkisráðherra gat um, um ýmsar vörur sem samningurinn tekur til, meðal annars landbúnaðarvörur og iðnaðarvörur, en einnig felast í þessu mikil sóknarfæri fyrir þessi ríki á Balkanskaga, þar með talið Svartfjallaland. Ég átti þess kost sem formaður þingmannanefndar EFTA að heimsækja ríki á Balkanskaga haustið 2010 í tilefni af því að verið var að undirbúa þessa fríverslunarsamninga. Við fulltrúar Alþingis og annarra þjóðþinga EFTA-ríkjanna áttum fundi með starfsfélögum okkar í ýmsum löndum á Balkanskaga hvað þetta varðaði og ég veit að þau leggja mikla áherslu á samninga af þessum toga. Ég fagna því að hér er einn slíkur kominn til viðbótar og mun fyrir mitt leyti leitast við að utanríkismálanefnd taki þá fljótt og vel til afgreiðslu.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni og formanni utanríkismálanefndar að við eigum að ýta undir sem mest samskipti og viðskipti við Balkanríkin. Svartfellingar hafa sýnt okkur sérstakan áhuga, til dæmis með heimsóknum og það er ekki langt síðan forseti þings Svartfellinga kom hingað á myrkum vetrardegi í snjóstormi og átti góða heimsókn og var aufúsugestur. Ég veit að hv. þingmaður hefur beitt sér fyrir því sem þátttakandi og fulltrúi Íslands í EFTA-nefndinni að EFTA leggi sem mesta rækt við það að þróa fríverslunarsamningana og gera nýja, það er mjög mikilvægt fyrir okkur. Í þessu tilviki er það líka rétt hjá honum að þetta skapar ákveðin færi að því er varðar þetta tiltekna ríki og ríkin á Balkanskaga. Við höfum óskaplega lítil viðskiptaleg samskipti við þau. Meðal annars er ástæðan sú að þau hafa undanfarna áratugi verið í miklum erfiðleikum og hremmingum og ekki hefur verið auðvelt að eiga við þau samskipti. Þannig get ég þess til dæmis að viðskiptin millum okkar og Svartfellinga á síðasta ári námu ekki nema 23 milljónum, fyrst og fremst lyfjavörur. Það sýnir þó að þar er akur sem við eigum eftir að sá í og uppskera. Ég undirstrika hins vegar að samningar af þessu tagi, jafnvel þó að viðskiptalegt mikilvægi sé ekki endilega svo mikið núna, þjóna þeim tilgangi að tryggja að Ísland sitji við sama borð og þeir sem íslensk fyrirtæki keppa við í löndum ESB og hinna EFTA-ríkjanna.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra, það er rétt að þó að viðskiptin séu ekki mikil er mjór mikils vísir í þessu efni. Þarna skapast færi á nýjum viðskiptamörkuðum fyrir okkur, eins og ég sagði áðan, en líka fyrir okkur sem þróað og vel stætt og efnað ríki í sjálfu sér að taka þátt í því með þessum ríkjum að byggja upp innviði þeirra og efnahag, og ég tel að mikilvægt sé að við leggjum okkur fram í því efni.

Herra forseti. Með þessari tillögu óska ég eftir því að Alþingi heimili að fyrir Íslands hönd verði staðfest ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem ber það númer sem hæstv. forseti gat um áðan, 19/2012. Hún felur í sér að inn í EES-samninginn er felld tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins sem ber númerið 2010/76/ESB. Hún varðar eiginfjárkröfur vegna veltubókar og endurverðbréfana og sömuleiðis eftirlit með starfskjarastefnu og er nú sá þáttur tilskipunarinnar sýnu merkilegastur að mínu viti. Þessari tilskipun er meðal annarra hluta ætlað að koma í veg fyrir að starfsmenn séu verðlaunaðir fyrir að taka miklar áhættur í starfi sínu. Eftirlitsaðilum eru veittar heimildir til að beita fjármálafyrirtæki sektum fari þau ekki að nýjum reglum varðandi starfskjarastefnu. Þannig er tilskipunin í reynd beinlínis svar við því sem menn telja að sé ein af orsökunum fyrir þeirri fjármálakreppu sem riðið hefur yfir Vesturlönd á síðustu árum. Þar hafa menn talið að kerfið hafi ýtt undir það með óhóflegum bónusum og óhóflegum verðlaunum og umbunum til starfsmanna sem tekið hafa of miklar áhættur og ekki sést fyrir. Samkvæmt þessu munu árangurstengdar greiðslur verða metnar eftir því hve mikil áhætta er tekin eða var tekin og þau munu líka taka mið af lengri tíma. Tilskipunin á sem sagt, eins og ég sagði, að koma í veg fyrir að einstaka starfsmenn séu verðlaunaðir fyrir að taka miklar áhættur í starfi. Eftirlitsaðilum eru sömuleiðis veittar ríkar heimildir til að beita fjármálafyrirtæki sektum ef þau fara ekki að nýjum reglum varðandi starfskjarastefnu. Sömuleiðis kveður tilskipunin á um að gera skuli hærri eiginfjárkröfur í fjárfestingarfélögum og lánastofnunum þegar um endurverðbréfun er að ræða, að auknar kröfur verði gerðar til upplýsingaskyldu fjármálafyrirtækjanna varðandi áhættur sem því tengjast. Breytingar eru sömuleiðis gerðar á því hvernig fjármálafyrirtæki skuli meta áhættur tengdar veltubók. Eins og jafnan kallar innleiðing tilskipana á breytingu á lögum. Í þessu tilviki er um að ræða breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem við vitum að hefur margt á sinni könnu, mun eigi að síður beita sér fyrir því að samið verði í kjölfar þessa lagafrumvarp sem lagt verði fram á næsta haustþingi til þess að innleiða þessa ágætu tilskipun. Ég get þess alveg sérstaklega fyrir áhugamenn um innleiðingar að alls ekki er gert ráð fyrir að innleiðing þessarar tilskipunar hér á landi hafi í för með sér teljandi stjórnsýslulegar eða efnahagslegar afleiðingar fyrir íslenska ríkið. Í reynd er hér um að ræða afléttingu á stjórnskipulegum fyrirvara sem gerður var við þessa tilteknu ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, en í því felst að samþykkt ákvörðunarinnar er háð samþykki hins háa Alþingis. Ég legg svo til, herra forseti, að þessi góða tillaga verði send rakleiðis nákvæmlega sömu leið og hinar fyrri sem ég hef mælt fyrir í dag, þ.e. til þeirrar nefndar sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson veitir forustu, hinnar virðulegu utanríkismálanefndar Alþingis.

Herra forseti. Ég legg til að tillagan fari til efnahags- og viðskiptanefndar ef eitthvert eða þá að hv. utanríkismálanefnd sendi hana þangað til umsagnar. Þetta er mál sem varðar efnahags- og viðskiptanefnd greinilega, hún hefur á því betri tök og meiri þekkingu en til dæmis utanríkismálanefnd sem fjallar um allt aðra þætti. Í ályktuninni er bara talað um starfskjör starfsmanna og það er greinilegt að Evrópusambandið hefur ekki sent einhverjar leynilöggur til Íslands til að kanna af hverju hér varð hrun. Hún hefur til dæmis ekki kannað raðeignarhald og krosseignarhald og lánveitingar milli fyrirtækja, sem ég hef tekið á í frumvarpi um gagnsæ hlutafélög því að ég tel að það mikla eigið fé íslenskra fyrirtækja sem byggðist upp hjá íslenskum fyrirtækjum og náði hámarki í sjö þúsund milljörðum, eins og fram kom í erindi ríkisskattstjóra hjá Félagi löggiltra endurskoðenda fyrir ári síðan, en hvarf niður í núll ári seinna og var svo mínus 1.400 milljarðar ári seinna. Það var í árslok 2007, 2008 og 2009. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort einhver vinna sé í gangi við að segja okkar erlendu samstarfsmönnum og vinum frá hruninu á Íslandi, að hér hafi orðið hrun. Þeir ættu kannski að kíkja á af hverju það gerðist.

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann, sem er nú skyggnastur um fjármál allra manna sem sitja endranær í þessum sölum, að Evrópusambandið hefur svo sannarlega kynnt sér það. Hér hefur sambandið verið með hverja sendinefndina á fætur annarri til að ræða til dæmis við Fjármálaeftirlitið, Seðlabankann og aðra og hefur nú reyndar, að því er kom fram í ræðu yfirmanns Fjármálaeftirlitsins á sínum tíma, lagt fram mjög gagnlegar ábendingar um hvernig standa eigi að þeim málum. Eitt af því sem Evrópusambandið hefur sýnt hvað mestan áhuga á í kjölfar hrunsins eru einmitt endurbætur á eftirlitskerfi okkar og það hefur svo sannarlega kynnt sér krosseignatengsl og annað. Ég er alveg viss um að hv. þingmaður er mér fróðari um það en ég veit ekki betur en að innan Evópusambandsins sé einmitt í gangi vinna sem miðar að því að koma í veg fyrir þær hættur sem liggja í slíkum tengslum. Ég hef sjálfur hlustað á ræður sem menn hafa flutt á vettvangi Evrópusambandsins þar sem vísað er til íslenska dæmisins, meðal annars vegna þess hvernig hin undarlegustu vensl sem þá ófst ofan af leiddu að hluta til, og kannski að öllu leyti, til þeirra miklu hremminga sem riðu þá yfir okkur. Að öðru leyti er ég alveg sammála hv. þingmanni eins og jafnan þegar hann kemur stundum upp þegar ég flyt hér mál sem tengjast Evrópusambandinu, EES og fjármálageira Íslands að það er meira en sjálfsagt að utanríkismálanefnd sendi þetta mál til viðeigandi fagnefndar. Ég held að það sé alltaf gert og að hún styðjist við álit þess.

Frú forseti. Það vill nú svo til að ég er að undirbúa frumvarp sem verður væntanlega dreift á morgun eða hinn einmitt um þetta mál. Við erum enn þá með í lögum að heimilt sé að lána ótakmarkað til starfsmanna við kaup á hlutabréfum. Við erum enn þá með það þremur árum eftir hrun, ótakmarkað - peningur sem fer í hring en eykur eigið fé bankans eða hlutafélagsins. Ég ætla að takmarka þá heimild og ég ætla auk þess að banna slíka hringferð fjár. Það er eitthvað sem Evrópusambandið ætti að kíkja á. Ég er búinn að flytja hér í þrígang frumvarp um gegnsæ hlutafélög. Ég veit ekki hvort Evrópusambandið hefur einhvern tíma fengið að skoða það eða hefur áhuga á að skoða það en þar er einmitt sýnt fram á hvernig hægt er að búa til heila keðju af fyrirtækjum, 18 fyrirtæki, þar sem ekki er ein einasta evra eða dollari eða króna í en samt sýna þau eigið fé, hvert einasta, og menn geta valið hversu mikið eigið féð er. Það er því veila í hlutabréfaforminu og ég skora á hæstv. ráðherra ef hann skyldi hitta kollega sína að benda þeim á að þessi veila er alþjóðleg, hún er ekki bundin við Ísland.

Frú forseti. Ég vil upplýsa um það hér hvernig mál af þessum toga eru meðhöndluð í utanríkismálanefnd. Þegar fram kemur þingsályktunartillaga um að innleiða tilteknar gerðir Evrópusambandsins eru ákvarðanir sem sameiginlega EES-nefndin hefur tekið teknar með svokölluðum stjórnskipulegum fyrirvara og verkefni utanríkismálanefndar þingsins er að fjalla um hvort aflétta eigi slíkum stjórnskipulegum fyrirvara. Þegar það er gert myndast þjóðréttarleg skuldbinding þannig að það er eðlilega á verksviði utanríkismálanefndar að fjalla um þá spurningu. Hinn þátturinn sem fjalla þarf um er hvort efnisatriði viðkomandi tilskipunar sem síðan munu koma fram í lagafrumvörpum sem viðkomandi fagráðherrar flytja, séu atriði sem gera þarf fyrirvara við af okkar hálfu á því stigi. Verklagið hefur verið þannig hjá utanríkismálanefnd að þingsályktunartillögur af þessum toga eru sendar til viðkomandi fagnefnda og þær beðnar um að skila utanríkismálanefnd umsögn. Þær geta þá kallað til sín sérfræðinga eftir atvikum og veitt nefndinni umsögn. Það er því leitað eftir álitum viðkomandi fagnefnda um efnisatriði málsins, en um hinn hluta málsins sem varðar stjórnskipulegan fyrirvara og þjóðréttarlegar skuldbindingar er að sjálfsögðu fjallað faglega um af hálfu utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Á sínum tíma heimilaði ríkisstjórnin fulltrúum Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni að taka ákvörðun sem ber númerið 20/2012. Hér leita ég heimildar Alþingis til þess að staðfesta þá ákvörðun. Hún var tekin með stjórnskipulegum fyrirvara, tillagan gengur út á að aflétta honum. Ákvörðun nr. 20/2012 fellir inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins EB nr. 1060/2009 og varðar lánshæfismatsfyrirtæki. Í reglugerðinni eru settar reglur sem tryggja eiga að öll lánshæfismöt sem gefin eru út af matsfyrirtækjum innan Evrópusambandsins séu unnin af matsfyrirtækjum sem lúta ströngustu reglum. Þau þurfa jafnframt að vera af sambærilegum gæðum og meginmarkmið reglugerðarinnar er að tryggja stöðugleika fjármálamarkaða og fjárfesta. Settar eru kröfur með þessum reglum sem matsfyrirtæki sem skráð eru innan ESB þurfa að uppfylla. Einnig eru tilgreindar þær kröfur sem standa á matsfyrirtækjum sem skráð eru utan sambandsins. Þá eru sömuleiðis settar tilteknar takmarkanir á notkun banka og annarra fjármálastofnana á lánshæfismötum. Eftirlit með matsfyrirtækjum og starfsemi þeirra innan Evrópu án tillits til þess hvort þau eru evrópsk, hafa evrópska staðfestu eða utan þess, er sömuleiðis hert verulega. Þá eru líka settar fram kröfur sem varða skipulag og starfsemi matsfyrirtækja eins og sjálfstæði, hagsmunaárekstrar, eftirfylgni og innri gæðastjórnun. Eins og jafnan kalla ákvarðanir sem teknar eru með stjórnskipulegum fyrirvara á lagabreytingar og það er andlag fyrirvarans upphaflega. Þess vegna mun verða lagt fram frumvarp á næsta löggjafarþingi sem svarar þeim kröfum sem gerðar eru á tilskipuninni og sá sem fram leggur verður hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra enda er málið á hans könnu. Ég vil líka að fram komi að ekki er gert ráð fyrir að þessi innleiðing hafi í för með sér teljandi efnahagslegar eða stjórnsýslulegar afleiðingar aðrar en þær að treysta innri stoðir fjármálamarkaðanna. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðunni sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég vil minna á það að matsfyrirtækin mátu íslensku bankana AAA einu ári fyrir hrun. Þau klikkuðu gjörsamlega á matinu. Það er vegna þess sem ég gat hér um áðan, að spólað var upp eigið fé sem ekki var til, með raðeignarhaldi og krosseignarhaldi og lánveitingum þvers og kruss og það er það sem menn þurfa að ráða bót á, við þurfum að ráðast að vanda rótanna - rót vandans sem er þessi veila í hlutabréfaforminu.

Frú forseti. Ég tel að hin upphaflegu orð hv. þingmanns sem hann leit bersýnilega á sem mismæli eigi fullan rétt á sér. Við þurfum að ráðast að vanda rótanna. Ræturnar í þessu tilviki eru akkúrat þau tengsl sem hv. þingmaður hefur minnt á hér í tveimur ræðum. Það er algjörlega ljóst að matsfyrirtækin voru ekki nægilega skyggn til að sjá þau eða skilja. Það er sömuleiðis algjörlega rétt sem hv. þingmaður segir að það voru ekki síst stöðugar einkunnargjafir af hálfu þessara þriggja eða fjögurra heimsþekktu og stærstu matsfyrirtækja sem blekktu íslenskan almenning og sennilega líka ófáa stjórnmálamenn til þeirrar trúar að allt væri með felldu í íslensku fjármálakerfi þegar ekki var svo. Þessi tilskipun og þær lagabreytingar sem af henni spinnast eru til þess fallnar að að minnsta kosti freista þess að læra af reynslunni og reyna að setja þessum fyrirtækjum strangari kröfur. Eins og hv. þingmaður veit jafn vel og ég hafa þau sætt mikilli og vaxandi alþjóðlegri gagnrýni. Þau eru eigi að síður eitt af þeim tækjum sem hinn skrýtni kapítalmarkaður fer mjög eftir, hann leggur gríðarlegan trúnað á orð og mat þeirra. Með þessu verið að reyna að setja reglur sem tryggja eiga betur að það standist sem þau segja og sömuleiðis að fyrirtækin, þau sem starfa innan Evrópu og þau sem staðfestu eiga utan Evrópu, vinni eftir sambærilegum reglum og þannig að hægt sé að treysta því að gæðin séu sambærileg. Fyrst og fremst er markmiðið að það sé yfir höfuð hægt að treysta þeim. Reynsla okkar Íslendinga af hruninu var vitaskuld sú að ekki var orði að trúa sem þau sögðu að minnsta kosti fyrir 2008.

Frú forseti. Til að upplýsa þá mörgu áhugamenn um þau mál sem ég flyt nú - og ekki síst hv. þm. Kristján Þór Júlíusson - vil ég segja að öndvert við hin málin, þar sem ég leitaði eftir heimild Alþingis til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara og þar með að staðfesta ákvarðanir sem þegar var búið að taka í sameiginlegu EES-nefndinni, óska ég nú eftir heimild Alþingis til að staðfesta fyrirhugaða ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Eins og hæstv. forseti gat um hér áðan varðar málið breytingu á XX. viðauka EES-samningsins. Sá fjallar um umhverfismál. Gert er ráð fyrir að fella inn í samninginn tilskipun þingsins og ráðsins sem auðkennd er 2009/29/ EB. Hún felur í sér breytingu sem hefur í för með sér að kerfi bandalagsins fyrir viðskipti með heimildir til að losa gróðurhúsalofttegundir er bæði víkkað og bætt. Breytingin felur í sér mjög víðtæka endurskoðun á tilskipun sem merkt er 2003/87/EB, en eins og hv. þingmenn, að minnsta kosti áhugamenn um umhverfismál og það sem þar hefur hæst borið, losunarheimildir, vita fól hún í sér að á fót yrði komið viðskiptakerfi með losunarheimildir innan sambandsins. Með þessari nýju tilskipun eru ýmsar nýjar tegundir iðnaðarstarfsemi og nýjar gróðurhúsalofttegundir felldar undir kerfið. Þannig er til dæmis losun koldíoxíðs vegna álframleiðslu og járnblendis og föngun, flutningur og geymsla koltvísýrings í jarðlögum felld undir það svið sem kerfið nær til. Það verða sömuleiðis með þessum breytingum töluverðar breytingar, ég vil ekki segja veigamiklar breytingar, samhliða á uppbyggingu og stjórnskipulagi kerfisins hvað varðar staðbundinn iðnað. Þessar nýju reglur fela í sér meiri einsleitni og einnig samræmingu við framkvæmd kerfisins. Um leið er ekki hægt að draga aðra ályktun af reglunum en að þær feli líka í sér aukna miðstýringu í þessum efnum af hálfu sambandsins. Fjöldi losunarheimilda í kerfinu verður þannig ekki ákveðinn af hverju aðildarríki fyrir sig eins og gilt hefur, heldur verða ein sameiginleg losunarmörk fyrir sambandið í heild. Þeim verður síðan úthlutað eftir samræmdum reglum fyrir allt sambandið og ein af þeim breytingum sem verða er þá sú að úthlutunarviðmiðin verða ekki lengur á forræði hvers aðildarríkis. Í viðræðum EFTA-ríkjanna við framkvæmdastjórn sambandsins á vettvangi EES-samstarfsins hefur verið gert ráð fyrir því að losunarheimildir EFTA-ríkjanna verði sem sagt í sama potti og losunarheimildir Evrópusambandsríkjanna er kemur til úthlutunar. Sú niðurstaða er EFTA-ríkjunum, þar með töldu Íslandi, mun hagfelldari en ef sérstakur pottur losunarheimilda yrði veittur EFTA-ríkjunum til sérstakrar úthlutunar. Þessi lausn gerir hins vegar kröfu til þess að EES/EFTA-ríkin afhendi upplýsingar um sögulega losun og annað sem kann að skipta máli þegar til úthlutunar úr hinum sameiginlega potti kemur, dagsetningin sem þessu þarf að vera lokið fyrir er síðasti dagur ágúst í sumar. Til að svo geti orðið þarf jafnframt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, um upptöku tilskipunar 2009/29/EB inn í EES-samninginn, að hafa öðlast gildi. Það er fyrirhugað að á þessu þingi leggi umhverfisráðherra fram frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 65/2007 en þau fjalla um losun gróðurhúsalofttegunda. Markmið þess frumvarps er að innleiða þá tilskipun sem ég hef hér fjallað um. Það er hins vegar svo að það eru ýmsir óvissuþættir um efni ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, menn eru að vinna að því þessa stundina, og varða upptöku umræddrar tilskipunar í EES-samninginn. Það gæti mögulega tafið fyrir meðferð fyrirhugaðs lagafrumvarps á því löggjafarþingi sem nú er háð. Af þeim sökum þykir varlegra - að höfðu samráði EFTA-ríkjanna allra, að í ljósi þeirra ríku hagsmuna sem EES/EFTA-ríkin hafa af því að falla undir þetta breytta viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda strax frá upphafi gildistíma þess, en upphafsdagur hans er 1. janúar 2013 - að leggja til við Alþingi, eins og ég hef einu sinni áður gert af svipuðu tilefni, að löggjafarþingið heimili fyrir fram að Ísland samþykki ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar án þess, eins og þó er háttur yfirleitt, að settur verði nokkur stjórnskipulegur fyrirvari af Íslands hálfu. Með öðrum orðum, frú forseti, til þess að einfalda þetta mál, í stað þess að innan sameiginlegu EES-nefndarinnar sé tiltekin ákvörðun samþykkt með fyrirvara um samþykki Alþingis, er sú leið farin til að flýta vinnunni að leitað er eftir samþykki Alþingis fyrir fram og því jafnhliða gerð grein fyrir eðli og umfangi málsins. Þessi leið mundi tryggja hvað Ísland áhrærir að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar gæti þegar tekið gildi óháð framgangi lagafrumvarps þess sem ég greindi frá að hæstv. umhverfisráðherra hyggist leggja fram til þess að innleiða þessa tilskipun. Frú forseti. Það er síðan einlæg bón mín til þingsins og hæstv. forseta að þegar umræðunni lýkur verði þessu merka máli vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég leita hér heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 32/2012 eins og hæstv. forseti gat um. Með henni er verið að innleiða ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar sem auðkennd hefur verið sem 2011/30/ESB, en hún var tekin 19. janúar 2011. Hún varðar jafngildi opinberra eftirlits-, gæðatryggingar-, rannsóknar- og viðurlagakerfa fyrir endurskoðendur og sömuleiðis endurskoðunarfyrirtæki í tilteknum þriðju löndum gagnvart fyrirtækjum í ESB. Sömuleiðis er þar tekið skýrt fram að tiltekið umbreytingartímabil skal gilda vegna þeirra. Markmiðið með þessari ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar er að skapa gagnkvæmt traust milli lögbærra yfirvalda í aðildarríkjunum og þessum tilteknu þriðju löndum hvað þetta varðar. Jafnframt á líka að tryggja að réttinda hlutaðeigandi aðila sé gætt. Ákvörðunin kveður einnig á um tiltekið aðlögunartímabil hvað varðar skyldu aðildarríkjanna til skráningar og eftirlits með endurskoðendum og endurskoðunarfyrirtækjum sem árita reikningsskil félaga sem skráð eru í tilteknum þriðju ríkjum. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mun fylgja eftir samþykkt þessarar tillögu með því að leggja fram lagafrumvarp á yfirstandandi löggjafarþingi og það er gleðiefni að ekki er gert ráð fyrir því að þær lagabreytingar hafi í för með sér verulegan kostnað né heldur stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Hér, frú forseti, er því um það að ræða að aflétta hefðbundnum stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sem tekin var af hálfu Íslands innan sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði þessu máli líka vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Að lokum leita ég hér heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem merkt er 78/2011. Með því yrði þá felld inn í EES-samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins sem auðkennd er 2009/138/EB. Hún fjallar um stofnun og rekstur fyrirtækja á sviði vátrygginga en sömuleiðis á sviði endurtrygginga. Ég veit að það vekur marga hv. þingmenn til umhugsunar þegar ég rek hið þríþætta efni tilskipunarinnar. Í fyrsta lagi er um að ræða reglur um viðurkennda eiginfjárliði, sömuleiðis útreikning vátryggingarskuldar og að síðustu útreikning á gjaldþolskröfum. Í öðru lagi er hér um að ræða reglur um virka áhættustýringu, greiningu á áhættu, eigin áhættu og gjaldþolsmat sem og reglur um verklag eftirlitsstjórnvalda við eftirlit með vátryggingafélögum og sömuleiðis greiningu á veikleikum þeirra og áhættu. Í þriðja lagi varðar efni tilskipunarinnar líka reglur um opinbera upplýsingagjöf og þá ekki síst upplýsingagjöf til eftirlitsaðila, og mætti þá minna hér á hin ágætu orð hv. þm. Péturs H. Blöndals sem í þessu efni mundi kannski vera að hnika til svolítið betri vegar. Það er fyrirhugað að hinn mikilvirki og afkastamikli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggi líka fram lagafrumvarp til að innleiða ákvæði þessarar tilskipunar en mun þó ekki gera það fyrr en á næsta löggjafarþingi. Það er okkur öllum sömuleiðis gleðiefni að ekki er gert ráð fyrir því að þessar lagabreytingar muni hafa umtalsverðan kostnað í för með sér hvað þá heldur miklar stjórnsýslulegar afleiðingar hér. Hér er um að ræða hefðbundna afléttingu á stjórnsýslulegum fyrirvara sem settur var við ákvörðun sem Ísland stóð að innan sameiginlegu EES-nefndarinnar. Frú forseti. Ég hef nú lokið við að mæla fyrir þessum EES-málum og legg til að þetta mál verði sent rakleiðis nákvæmlega sömu leið og hin fyrri að lokinni þessari umræðu og beint til hv. utanríkismálanefndar.

Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, um meðferð fjárlagafrumvarps. Málið er á þskj. 882. Meðflutningsmenn að frumvarpinu eru nefndarmenn úr fjárlaganefnd, hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Höskuldur Þórhallsson, Ásbjörn Óttarsson, Björgvin G. Sigurðsson og Illugi Gunnarsson. Í megindráttum má segja að frumvarp þetta sé sett fram með það að meginmarkmiði að gera umræður um fjárlagafrumvarpið markvissari en verið hefur alllengi og einnig og ekki síður að fá meiri þátttöku ráðherra og fá forustumenn meiri hlutans í þingnefndum til að taka þátt og gefa þeim kost á þátttöku í fjárlagaumræðunni um einstök málefnasvið. Jafnframt er í frumvarpinu gert ráð fyrir að við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins verði sú atkvæðagreiðsla sem þar hefur átt sér stað og þingmenn þekkja, einfölduð en ekki síður stytt í tíma þannig að öll afgreiðsla verði hraðari og skipulagðari. Við það mál sem ég legg hér fram og mæli fyrir hefur verið höfð hliðsjón af skipulagi fjárlagaumræðu í Svíþjóð og Noregi þó svo að meðferð fjárlaga í þeim löndum sé töluvert frábrugðin innbyrðis en mjög frábrugðin þeirri umræðu og þeirri hefð sem hér hefur skapast. Í Svíþjóð er um það bil tveggja áratuga hefð fyrir því fjárlagaferli sem þar er byggt á. Meginstefnan í ríkisfjármálum og höfuðlínur fjárlagafrumvarpsins eru þar lagðar fram að vori, en fyrir 15. apríl er lagt fram svokallað vorfrumvarp að fjárlögum. Þar er inni stefnumótandi umgjörð fyrir efnahagspólitík ríkisstjórnarinnar ásamt fjárlagarömmum fyrir næsta ár. Það er grunnurinn að þeirri rammalöggjöf um fjármálin og fjárlögin sem Svíar hafa sett upp. Horfurnar eru metnar og sömuleiðis eru rammar fyrir næstu þrjú, fjögur árin lagðir fram. Í þessu svokallaða vorfrumvarpi er unnið í um það bil tvo mánuði. Einstakar nefndir fjalla um sína málaflokka og í lokin tekur fjárlaganefndin síðan málið allt saman, gefur álit sitt sem er rætt og staðfest á þinginu. Þegar hið eiginlega sænska fjárlagafrumvarp eins og við þekkjum það kemur fram, venjulega 20. september ár hvert, er þar um að ræða frekari sundurliðun og nánari útlistun á tekjum og gjöldum næsta árs á eftir. Þá hefur stjórnarandstaðan hálfan mánuð frá framlagningu þess, sem er 20. september eins og ég gat um, til að setja fram breytingartillögur sínar. Þá tekur við ferli þar sem fjárlaganefndin fær frumvarpið í heild sinni og leggur fram álit sitt til umræðu og afgreiðslu um miðjan nóvember þannig að þar er ramminn allur markaður. Við tekur um það bil mánaðarlangt ferli þar sem nefndir sænska þingsins taka við fjárlagafrumvarpinu og ramma sinna málaflokka. Þessu er skipt niður í 27 nefndar- eða málefnasvið og hver nefnd skoðar þau svið sem undir hana heyra. Þetta gengur í þeim þrepum að meðan nefndirnar vinna þessa vinnu afgreiðir þingið, eins og ég gat um áðan, hvort tveggja tekjuhliðina og heildarútgjöldin í nóvember og síðan að lokinni umfjöllun nefndanna um málefnasviðin 27 kemur frumvarpið inn í þingið þar sem rædd er skipting innan hvers málasviðs. Umræðan í sænska þinginu er bundin hverju þessara 27 málefni og þeim nefndum sem um þau fjalla hverju sinni. Það er mjög fróðlegt fyrir íslenska þingmenn að íhuga hvernig Svíar vinna sína vinnu því að oft er erfitt að gera sér grein fyrir því hvernig hlutirnir ganga í fjárlagagerð hjá okkur. Svo háttar til að með því kerfi sem sett hefur verið upp um fjárlagaferlið í Svíþjóð er birt áætlun á vef þingsins um með hvaða hætti nefndir muni taka fyrir sína ramma. Sú áætlun er tímasett, áætlað er hvenær umræðan fari fram og hvenær niðurstaðan liggur fyrir í prentuðu formi. Þetta er í megindráttum innihaldið í því frumvarpi til laga sem hér er lagt fram til breytinga á þingsköpum, og er markmiðið að einfalda ferlið og verða við ítrekuðum óskum þingmanna um að umræðan um fjárlög íslenska ríkisins verði til muna skipulagðari og meira upplýsandi bæði fyrir þingmenn og ekki síður fyrir þá sem vilja fylgja eftir málum sem varða fjárlagaferlið. Þó ekki sé farið út í það hér að skipta viðfangsefnum upp í 27 svið eru tekin ákveðin skref í þá veru, þeim er skipt upp í fjögur svið, tekjuhliðina, útgjöld á sviði velferðar- og menntamála, útgjöld á sviði atvinnu- og samgöngumála og svo er fjórði flokkurinn útgjöld á sviði opinberrar stjórnsýslu. Ég vil ítreka að þetta mál er lagt fram eftir allverulegar umræður, vitandi það að þingskapanefnd er að störfum og ætlunin er að reyna að slípa af ýmsa vankanta sem komið hafa í ljós í vinnu þingsins á grunni þeirra nýju þingskapa sem sett hafa verið. Þar vil ég nefna sérstaklega einn agnúa sem ég hef rætt og ræddi í tengslum við fjárlögin fyrir árið 2012, sem laut að verkaskiptingu á milli fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar. Til samanburðar má nefna að í öllu ferlinu í Svíþjóð liggur fyrir að pólitísk samstaða er á milli allra flokka á sænska þinginu um þann ramma sem dreginn er varðandi fjárlagaferlið og þau mörk sem sett eru varðandi afkomu ríkisins og útgjöld. Til dæmis þegar spurt er hvort ráðherrar eða forstöðumenn stofnana geri ekki tilraunir til að komast út fyrir þá ramma sem þeim eru markaðir er svarið mjög einfalt: Nei, það er ekkert um það að ræða. Það er ekki um neinar aukafjárveitingar að ræða í þeim fjárlögum sem þingið hefur gengið frá, reglurnar sem um það gilda leyfa það ekki og engum stjórnmálamanni á sænska þinginu dettur í hug að fara ekki að þeim ramma sem þar er dreginn. Þetta er, eins og ég gat um, 20 ára gamalt ferli, pólitísk samstaða um það og allir virða það regluverk. Ég vil nefna að sænska fjárlaganefndin ber ábyrgð á allri umfjöllun um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og jafnframt málefni seðlabankans, einnig þau mál sem lúta að tökum eða taki á útgjöldum til málaflokka, sömuleiðis áætlanir allar um tekjur ríkissjóðs. Ég vil nefna það líka að nefndin undirbýr einnig öll mál sem varða peningastefnu, lána- og gjaldeyrismál, fjármálamarkaði og skuldastýringu ríkissjóðs ásamt regluverki um tryggingafélög á markaði og málefni ríkisendurskoðunar að því marki sem ekki heyra undir stjórnskipunarnefnd. Sömuleiðis tekur fjárlaganefndin fyrir málefni sveitarfélaga, mannauðsmál ríkisins, tölfræði um þjóðhagsreikninga, reikningshald, endurskoðun, rekstrarhagkvæmni o.s.frv. Ég tel að við endurskoðun þingskapa okkar og þá vinnu sem þingskapanefndin er í þurfi sömuleiðis að horfa til þeirra verkefna sem fjárlaganefnd Alþingis er ætlað að sinna. Forseti. Ég geri það að tillögu minni að frumvarpinu verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar með óskum og tilmælum um að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sendi þetta mál til þingskapanefndar til yfirferðar og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggjum hér fram tillögu til þingsályktunar um sérstakt framkvæmdaátak í vegamálum á árunum 2012 og 2013. Þetta átak er hluti af efnahagstillögum okkar sem voru settar fram á haustdögum og verður að skoða þessi verkefni í samhengi við þær tillögur. Eins og öllum er kunnugt er mjög mikilvægt að fara af stað með atvinnusköpun í samfélagi okkar og við teljum mjög nauðsynlegt að þar sé bætt í af hálfu ríkisins. Við höfum ekki sett minna fjármagn til samgöngumála í mörg, mörg ár en við gerum í dag og við teljum að óþarfi sé að skera svo mikið niður sem raun ber vitni. Við teljum eðlilegt að samhliða þessu átaki muni hefjast framkvæmdir við jarðgangagerð eins og rætt hefur verið um og þegar við reiknum út heildarkostnaðinn af þessu átaki tökum við tillit til þess að farið verði í jarðgangaverkefni samhliða því. Fjölmörg verk eru tilbúin til útboðs þannig að hægt er að fara á mjög stuttum tíma af stað í þessi verkefni. Sum var þegar búið að bjóða út árið 2008 en framkvæmdum var frestað, og öðrum verkefnum sem tilbúin voru til útboðs var slegið á frest. Verktakaiðnaðurinn varð fyrir verulegum skakkaföllum við hrun bankanna eins og allir þekkja og ljóst er að þessar vegaframkvæmdir mundu styðja mjög við bakið á þeirri iðngrein. Samdráttur í framkvæmdum hefur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir verktakafyrirtæki í jarðvinnu og leitt af sér gjaldþrot fjölda fyrirtækja og fjöldauppsagnir starfsfólks á þeim vettvangi. Auk þess hefur Vegagerðin verulegar áhyggjur af því að þekking og reynsla í greininni muni líða mjög fyrir þann mikla samdrátt sem hefur orðið. Hið opinbera gegnir mikilvægu hlutverki í atvinnustarfsemi, eins og ég kom inn á áðan, því að þótt það sé ekki endilega ríkisins að búa til störf eru innviðir samfélagsins eins og samgöngumannvirki á ábyrgð þess. Eins og staðan er í þjóðfélaginu núna er kjörið tækifæri til að ráðast í þessa uppbyggingu, til staðar er mikil þekking og reynsla, tækjabúnaður er heilmikill til í landinu þó að vissulega, eins og Vegagerðin hefur bent á, sé hætta á því að hann hafi að hluta til flust úr landi. Fjárfesting ýtir þjóðfélaginu af stað og bættir innviðir leiða til aukinnar framleiðni hjá fyrirtækjum og þar með aukins hagvaxtar. Við leggjum til að á árinu 2012 verði farið í framkvæmdir fyrir 26,4 milljarða og 29,5 milljarða á næsta ári. Það þarf sérstaklega að nýta átakið til vegaframkvæmda sem auðvelda aðgengi að vinsælum ferðamannastöðum. Við sjáum mikla aukningu í ferðamannaiðnaði og sú aukning virðist ætla að halda áfram á þessu ári. Það er samdóma álit þeirra sem gerst þekkja að mjög mikilvægt sé að búa ferðamannastaði okkar betur undir aukinn straum ferðamanna auk þess sem nauðsynlegt sé að opna fyrir aðgengi að ferðamannastöðum sem er erfiðara að komast til. Mörg þessara verkefna eru mjög brýn, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Það er mjög eðlilegt að við val þeirra og forgangsröðun á framkvæmdatímanum verði litið til eðlilegrar dreifingar á milli landshluta. Við erum með vegáætlun í gangi og þar eru verkefnin flest sem komin eru lengst í undirbúningi og þess vegna er ekki óeðlilegt að vegáætlun sé notuð til hliðsjónar við að setja þetta átak af stað. Mikil atvinnusköpun yrði af átakinu og vil ég í því samhengi nefna að Samtök atvinnulífsins áætluðu að um 500 störf mundu skapast við þær 6 milljarða framkvæmdir í vegamálum sem ríkisstjórnin ætlaði að ganga frá á síðasta ári en ekkert hefur orðið af. Samkvæmt útreikningum okkar, og horfum við þar til þess hverju framkvæmdir sem þessar skila í skatttekjum og tökum einnig inn í einkaframkvæmd við jarðagangagerð, munu heildarútgjöld ríkisins af þessu verkefni, raunútgjöld, ekki verða nema milli 12 og 13 milljarðar. Þó að hér sé verið að tala um verkefni upp á meira en 50 milljarða í heildina verða raunútgjöld ríkissjóðs því ekki nema 12 milljarðar á þessum tíma. Eins og ég sagði áðan er nauðsynlegt að horfa á þessa tillögu í samhengi við efnahagstillögur okkar sjálfstæðismanna. Í þeim var lagt til að farið yrði í mjög víðtæka atvinnu- og verðmætasköpun í samfélaginu og þetta hangir saman að því leyti, þegar horft er á tekjumöguleika ríkissjóðs, að nauðsynlegt er að stíga næstu skref í orkufrekum iðnaði og ná þeirri mikilvægu sátt um sjávarútveginn og fiskveiðistjórnarkerfið sem við erum nú að fjalla um þannig að fjárfestingar á þeim vettvangi geti farið af stað. Áætlað er að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í sjávarútvegi sé í kringum 60 milljarðar. Á árinu 2010 og 2011 námu fjárfestingar í sjávarútvegi í kringum 5 milljörðum hvort ár en áætluð þörf er talin vera í kringum 20 milljarðar. Það hefur almennt gengið vel í sjávarútvegi á síðustu tveimur árum og því er mjög bagalegt að við skulum horfa upp á það frost í fjárfestingum sem þar ríkir, þegar litið er þess hversu mikil atvinnusköpun gæti fylgt því ef hlutirnir væru í eðlilegu horfi. Hið sama á við um orkufrekan iðnað. Þar eru ákveðin verkefni komin mjög langt í undirbúningi til dæmis hjá Landsvirkjun og ef framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar er skoðuð má sjá að reiknað var með því að framkvæmdir gætu hafist á þessu ári við þá virkjanakosti sem lengst eru komnir. Afleiðingar þess hefðu skilað sér strax inn í efnahagslífið seinni hluta ársins og af fullum þunga á næsta ári. Þar er mjög skynsamleg áætlun að mínu mati á ferðinni og það að rammaáætlun skuli ekki vera komin fram, að hún skuli vera í þeim farvegi sem hún er, í ágreiningi milli stjórnarflokkanna og innan þeirra, er mjög bagalegt. Við horfum upp á það að hagvaxtarspár fyrir árið í ár og í raun næstu þrjú ár miðað við óbreyttar forsendur eru mjög lágar, þær hljóða kannski upp á 1,5 % og upp í 2,5% hagvöxt. Það dugar á engan hátt til til þess að koma samfélaginu upp úr þeim hjólförum sem við erum föst í. Við þurfum 4–5% hagvöxt árlega til næstu ára til að komast aftur af stað og fara að geta unnið af einhverri alvöru á því atvinnuleysi sem hér hefur skapast, og laða aftur til landsins fólkið sem hefur flutt burtu með fjölskyldur sínar til að fá vinnu erlendis. Það er ágætisgangur í sumum greinum og ánægjulegt að sjá hvaða ferðaþjónustan hefur blómstrað, en þau verkefni sem eru í gangi og góður gangur ferðaþjónustunnar duga ekki til að draga vagninn. Myndin er því í raun mjög einföld, virðulegi forseti, þegar kemur að því hvernig við ætlum að ná vopnum okkar. Það verður að komast á sátt um sjávarútveginn þannig að eðlilegar fjárfestingar geti átt sér stað þar, það er gríðarlega mikilvægt. Við verðum að taka ákvörðun um að stíga næstu skref í orkufrekum framkvæmdum og ríkið verður á sama tíma að grípa til aukinnar uppbyggingar í innviðum. Þar eru vegaframkvæmdir nærtækastar. Hér erum við með verkefni sem á nokkrum vikum gætu skipt sköpum í atvinnulífinu og gætu komið þeim fyrirtækjum sem hafa kannski farið hvað verst út úr kreppunni og ástandinu aftur á lappirnar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skipun nefndar til að endurskoða vörugjalda- og tollalöggjöf. Einhverjir kunna að segja, og hefur reyndar verið sagt hér meðal annars af hæstv. fjármálaráðherra, að þetta séu tvö óskyld mál. Að vissu leyti hefði verið hægt að koma hér með tvö mál en þetta tengist engu að síður neytendamálum, þetta tengist frelsi í innflutningi og því að menn líti og horfi til nútímans. Ég vil benda á að neyslumunstur okkar Íslendinga hefur á mörgum sviðum breyst mjög á umliðnum árum. Ef við lítum til dæmis á vörugjöldin þá eru þau ógegnsæ og að vissu leyti má segja að þau séu ósanngjörn. Ekki er horft til þeirra neysluhátta sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir í dag á árinu 2012, miklu frekar er verið að líta til ársins 1990 eða 2000. Margt hefur breyst í tækni, í vörum og þróun síðan þá sem eðlilegt er að taka tillit til. Ég bendi á í greinargerðinni alþekkt dæmi þessu til upplýsingar hvernig vörugjöld geta lagst mismunandi á svipaðar vörur. Til dæmis vörugjöldin á ristavélar. Á brauðristar eru hvorki lagðir tollar né vörugjöld en á hin svonefndu samlokugrill, sem eru auðvitað ekkert annað en brauðristar, bara ristað með öðrum hætti, er lagður 7,5% tollur og síðan 20% vörugjald. Ofan á þetta allt saman leggst síðan virðisaukaskatturinn frá 25,5% sem hefur náttúrlega hækkað mikið eins og annað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Við nefnum í greinargerðinni ýmis önnur dæmi sem sýna hvað þetta kerfi í dag er afkáralegt. Mér fannst gott að heyra það í umræðum um störf þingsins að þingmenn, og þá sérstaklega Samfylkingarinnar, eru reiðubúnir til að fara yfir þessi mál. Þá er að vona að það sé ekki bara í orði heldur einnig á borði að menn fylgi þessu eftir og fari í slíka endurskoðun sem þarf á vörugjöldum. Ég dreg tollalöggjöfina inn í þetta líka af því að tollar tengjast að hluta til þeim vörum sem ég ræddi um og vörugjöld leggjast ofan á. Ég nefndi dæmið áðan um samlokugrillin, en ég vil líka horfa á tollalöggjöfina í mun stærra samhengi. Við sjáum að vörugjöldin og tollarnir stuðla að því að stór hluti, já drjúgur hluti verslunar er að flytjast úr landi. Það er þannig að margir Íslendingar kaupa vörur sem þeir geta fengið hér heima vegna þess að þær eru hagstæðari í útlöndum og fara síðan með þær í gegnum rauða hliðið og enn borgar það sig að borga líka tolla á þeim sömu vörum. Álagning af hálfu ríkisins er með þeim hætti að íslensk verslun er ekki samkeppnishæf við útlönd og fyrir vikið missum við að hluta til verslunina úr landi sem þýðir fækkun starfa. Þetta er þáttur sem þessi nefnd, sem á að vera skipuð fimm aðilum, fær það hlutverk að skoða. Ég læt það eftir efnahags- og viðskiptanefnd hvaða einstaklingar það verða. Ég hef lagt til ásamt flutningsmönnum að nefndin verði skipuð fulltrúum frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, Bændasamtökunum, Samtökum verslunar og þjónustu, Neytendasamtökum Íslands og fjármálaráðherra sem skipar síðan formann nefndarinnar en eflaust eru fleiri sem vel gætu átt heima í þessari nefnd. Það er sannfæring mín að ein meginstoð utanríkisstefnu Íslands sé að stuðla að frjálsræði í viðskiptum og treysta öfluga alþjóðasamvinnu. Það sýnir sig glöggt - og sagan er nú merkileg fyrir margra hluta sakir að hún á frekar oft að vera til leiðsagnar og leiðbeiningar um það hvernig við eigum síðan að halda áfram - að okkur Íslendingum hefur ávallt farnast best þegar landið er hvað opnast fyrir viðskiptum og verslun við umheiminn. Það er því sannfæring mín að öflug utanríkisverslun sé forsenda fyrir hagsæld á Íslandi og fyrir aukinni hagsæld og teljum við því mikilvægt að haldið verði áfram á braut aukins viðskiptafrelsis. Það þýðir til að mynda ekki lengur fyrir okkur Íslendinga - við sem gerðumst aðilar að GATT-samningnum og opnuðum þar með fyrir innflutning á landbúnaðarafurðum árið 1995 aðeins til að auka samkeppni á landbúnaðarmarkaði, að viðmiðið varðandi þá innflutningskvóta miðast enn við neysluna á árunum 1986–1988. Við vitum öll að neysla okkar Íslendinga, t.d. á kjúklingi, á ýmsum þáttum landbúnaðarvara hefur gjörbreyst fyrir utan náttúrlega mjög misráðnar breytingar sem hafa verið gerðar af hálfu fyrrverandi landbúnaðarráðherra og sem efnahags- og viðskiptaráðherra er síðan núna að reyna að breyta til fyrra horfs, en það er ekkert verið að gera meira. Það er ekki verið að taka neitt stærra skref í áttina að auknu frjálsræði varðandi tollamálin. Þá segja menn gjarnan í þessu samhengi: Bíddu, ætlar þú að beita þér fyrir því að stuðla að minna matvælaöryggi og minnka landbúnaðarframleiðslu hér? Nei, það ætla ég einmitt ekki að gera, því að ég treysti því að íslenskar vörur séu ekki bara samkeppnishæfar heldur líka betri en erlendar vörur og geti vel staðið erlendri vöru snúning. Ég bendi á það sem gerðist meðal annars með frjálsum innflutningi á tómötum og gúrkum og fleira grænmeti að þá efldu íslenskir grænmetisbændur sig svo mjög að þeir juku hlutdeild sína á íslenskum markaði. Kerfinu var breytt, við fórum yfir í framleiðslustyrkina þannig að við beindum styrkjunum inn til framleiðendanna. Þeir fóru hins vegar og endurskipulögðu sig að til fyrirmyndar er í dag. Það er gaman að fylgjast með því á hversu heilbrigðan og gleðilegan hátt íslenskir grænmetisbændur nálgast þá samkeppni sem við fáum að utan og mér sýnist þeir hafa heldur betur haft yfirhöndina. Ég trúi því að hægt sé að gera það á öðrum sviðum. Hluti af því að treysta betur alþjóðasamvinnu og frjálsræði í viðskiptum er einmitt að taka íslenska tollalöggjöf til gagngerrar endurskoðunar með það fyrir augum að afnema viðskiptahindranir og ég tel vera vel hægt að fara í slíkt verkefni. Það þarf kerfi, bæði á sviði vörugjalda en ekki síður á sviði tolla, kerfi sem allir skilja, er gegnsætt og er einfalt. Það er ekki svo nú. Þess vegna legg ég til ásamt fleiri flutningsmönnum innan Sjálfstæðisflokksins að þessi löggjöf verði endurskoðuð hið fyrsta og skipuð til þess nefnd fimm einstaklinga sem eru tilnefndir af þeim sem koma fram í þessari þingsályktunartillögu. Ég legg til að þingsályktunartillagan verði send til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um landlækni og lýðheilsu, sem átta af níu nefndarmönnum í velferðarnefnd flytja. Tilgangur frumvarpsins er að taka af allan vafa, sem við reyndar teljum engan vera, um að landlæknir skuli fá öll þau gögn og upplýsingar sem hann telur sig þurfa vegna mikilvægs eftirlitshlutverks sem honum er falið með lögum. Því er ekki að leyna að frumvarpið á rætur að rekja til afstöðu Læknafélags Íslands sem skaut skildi fyrir lýtalækna í upphafi árs sem neituðu að afhenda landlækni upplýsingar um brjóstaaðgerðir í kjölfar PIP-hneykslisins. Þeirri deilu var vísað til Persónuverndar og fyrir velferðarnefnd var fullyrt að niðurstaða mundi liggja fyrir 7. febrúar sl. Nú erum við komin langleiðina með mars og greinilegt að það hefur ekki gengið eftir. Landlæknir hefur ekki fengið þessi gögn og það er í raun óþolandi staða sem varðar ekki bara þetta einstaka mál sem ég vakti hér máls á, þetta er algert prinsippmál og spurning um hvers virði eða til hvers lög um landlækni og lýðheilsu eru ef verkfærin eru tekin af embættinu sem eru til þess ætluð að hann uppfylli skyldur sínar. Frú forseti. Markmið laganna um landlækni og lýðheilsu er að stuðla að heilbrigði landsmanna, m.a. með því að efla lýðheilsustarf og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu. Til þess að ná því markmiði er landlækni einmitt falið að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstarfsmönnum. Í 7. gr. laganna er kveðið á um rétt landlæknis til að krefja heilbrigðisstarfsmenn og heilbrigðisstofnanir um nauðsynlegar upplýsingar og gögn til þess að sinna þessu eftirlitshlutverki. Heilbrigðisyfirvöld, þ.e. velferðarráðuneytið og landlæknir, telja ótvírætt að læknum beri skylda til að afhenda landlækni þau gögn sem hann telur nauðsynlegt að sinna eftirlitshlutverks síns vegna, þar með taldar persónuupplýsingar. Þetta, frú forseti, er ekkert nýtt. Í læknalögum hafa ætíð verið ákvæði um eftirlit landlæknis með læknum og um skyldu þeirra til að afhenda honum upplýsingar. Hægt er að vitna aftur til laga frá fyrst 1911, síðan 1932, 1969 og svo núgildandi laga um landlækni frá 2007. Frú forseti. Heimildir landlæknis í lögum til að afla upplýsinga vegna eftirlits hafa verið svo rúmar frá upphafi að við teljum það ótvíræða skyldu lækna og heilbrigðisyfirvöld telja það svo að skylda lækna hefur í þessum lögum verið talin taka til afhendingar persónugreinanlegra upplýsinga án þess að samþykkis hins skráða þurfi að afla. Í þessu litla frumvarpi, frú forseti, er lagt til að skilið sé á milli persónugreinanlegra upplýsinga sem landlæknir aflar annars vegar vegna eftirlitsskyldu sinnar og eftirlitshlutverks og þær upplýsingar sem þannig er aflað skuli gerðar ópersónulegar eða þeim eytt að loknu eftirlitinu. Um slíkar upplýsingar er ákvæði að finna í 7. gr. laga um landlækni. Í 8. gr. hins vegar, og þar skal skilið á milli, eru persónugreinanlegar upplýsingar sem aflað er í þeim tilgangi að halda tilteknar skár, persónugreinanlegar skrár sem ekki verður eytt, til að mynda fæðingarskrá, krabbameinsskrá, vistunarskrá heilbrigðisstofnana, skrá um sykursýki og fleira sem tilgreint er í 8. gr. laganna. Frú forseti. Hér er lagt til að í ákvæðinu um skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að afhenda landlækni gögn og upplýsingar verði kveðið nánar á um meðferð persónugreinanlegra upplýsinga sem aflað er vegna eftirlitsins og þannig að skorður eru settar við varanlegri varðveislu þeirra. Eins og ég sagði áðan skal þeim eytt eða þær gerðar ópersónugreinanlegar og eftirlitsverkefninu skal þá lokið og það mun ekki standa yfir nema í afmarkaðan tíma sem frekar er talinn í mánuðum en árum. Um upplýsingar sem varðveittar eru til frambúðar hins vegar er fjallað í 8. gr. Frú forseti. Þetta mál hefur margoft verið rætt á fundum velferðarnefndar með fulltrúum frá Læknafélagi Íslands, frá Lýtalæknafélaginu, frá landlækni og frá velferðarráðuneyti, fundum með lögmanni þeirra kvenna sem nú lögsækja lækni eða lækna vegna PIP-púðamálsins, við fulltrúa kvenna sem þar eiga í hlut. Á þessu var sérstaklega tekið í nefndaráliti 1. minni hluta vegna heilbrigðisstarfsmanna þar sem kemur fram að nefndin telur engan vafa leika og engar undantekningar eigi að vera á þessari skyldu lækna til að afhenda landlækni persónugreinanlegar upplýsingar. En hér, frú forseti, er kveðið nánar á um það hvernig með þær upplýsingar skal farið. Þeim skal eytt eftir að eftirlitshlutverkinu er lokið. Eins og ég segi hefur málið verið lengi á borðum hv. velferðarnefndar og það er flutt af átta af níu nefndarmönnum. Ég legg svo til að því verði vísað beint til 2. umr.