Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég hef flutt þessa brtt. á þskj. 334, af því að frá mínu sjónarmiði eru þessi l. gagnslítil, a. m. k. nema brtt. gangi fram. En vegna tilmæla ríkisstj. í þessu sambandi, vildi ég eigi að síður óska þess, að hæstv. viðskmrh. skýrði nánar, hvað fyrir honum og ríkisstj. vekti í þessu sambandi, og ætla ég ekki að tala fleiri orð fyrir brtt. fyrr en hæstv. viðskmrh. hefur gefið skýringu.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil út af brtt. hv. þm. Dal. á þskj. 334, segja örfá orð. Brtt. er um það, að það skuli tekið fram í 2. gr. l., að gjaldeyrisvarasjóðurinn skuli vera í öruggum og frjálsum gjaldeyri, en hins vegar sé fellt niður orðið „erlendum“, sem orðin „öruggum og frjálsum“ komi í staðinn fyrir. Í þessu sambandi vil ég upplýsa það, sem raunverulega liggur þó opið fyrir, að það er lagt á vald Landsbankans og ríkisstj., og þó sérstaklega Landsbankans, að ráða því, í hverjum gjaldeyri þessi sjóður skuli vera. Og það er hægt að lýsa yfir því hér, að hann mundi vera hafður í þeim gjaldeyri, sem hægt er að komast yfir öruggastan á hverjum tíma. Og að því leyti mundi það verða framkvæmt, sem a. m. k. fyrra orðið í þessari brtt. hefur inni að halda, og að því leyti er það því óþarft. Um síðara orðið, að gjaldeyririnn skuli vera frjáls gjaldeyrir, vil ég benda mönnum á það, að það er að mínum dómi heldur óheppilegt að setja þetta inn í frv., því að við vitum náttúrlega ekki með neinni vissu, hvað framtíðin ber í skauti sínu í þessum efnum og hvort ekki kann að verða tekið upp annað fyrirkomulag um gjaldeyrisviðskipti landanna heldur en verið hefur og minna kunni að verða um frjálsan gjaldeyri heldur en nú hefur átt sér stað. Þess vegna finnst mér vera varhugavert að setja þetta orð í frv., því að það gefur í skyn, að þessi sjóður ætti ekki að vera stofnaður nema frjáls gjaldeyrir væri fyrir hendi. Og þó að í brtt. sé talað um öruggan gjaldeyri, og þó að það yrði skilið, ef samþ. væri, þannig, að það ætti við þann öruggasta gjaldeyri, sem völ er á, þá vildi ég, að hv. flm. brtt. tæki hana aftur og léti sér nægja þá yfirlýsingu, að til sjóðsins mun verða valinn sá gjaldeyrir, sem öruggastur er talinn á hverjum tíma. En viðvíkjandi því, að ekki sé stofnaður slíkur sjóður nema völ væri á því, sem við höfum kallað frjálsan gjaldeyri, vil ég segja það, að mér virðist, að verulegt gagn mundi að því verða að stofna slíkan sjóð, þó að ekki gæti valizt til hans frjáls gjaldeyrir, eins og við notum það orð, ef gjaldeyrir sá, sem í sjóðinn er lagður, er gjaldeyrir þess lands, sem hefur verulega mikið á boðstólum af því, sem við þurfum til landsins að flytja. Og ég, geri ráð fyrir, að allir hljóti að vera sammála um það, að jafnvel þó að hvergi væri til frjáls gjaldeyrir, þá mundum við þurfa að eiga gjaldeyri. Og þá mundum við taka þann bundna gjaldeyri í þeim hlutföllum í þennan sjóð, sem við gerðum ráð fyrir að þurfa síðan að nota hann. Það er vitanlega bezt að hafa frjálsan gjaldeyri í þessum varasjóði. En ef hann er ekki til staðar, er bezt að eiga þann gjaldeyri, sem líklegast er, að við þurfum að nota. Ég sé ekki, að menn hafi ástæðu til að setja það fyrir sig viðvíkjandi fylgi við þetta mál, þó að við getum ekki fengið það í þennan varasjóð í dag, sem við köllum frjálsan gjaldeyri. Ég vildi fara fram á það við hv. þm. Dal., að hann tæki aftur brtt. sína á þskj. 334 gegn þeirri yfirlýsingu, sem ég hef gefið um það, að til þessa varasjóðs muni verða á hverjum tíma valinn sá gjaldeyrir, sem talinn er öruggastur. Enda tryggir þessi brtt. ekkert í þessu efni, þó samþ. væri, því að það mundi alltaf verða tekinn sá gjaldeyrir til sjóðsins, sem öruggastur væri talinn.



Fyrir eindregna ósk hæstv. viðskmrh. vil ég verða við þeim tilmælum að taka brtt. mína aftur, en í því trausti, að kappsamlega verði að því unnið að hafa jafnan gjaldeyrisvarasjóðinn í svo öruggum gjaldeyri sem kostur er á á hverjum tíma.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég vildi aðeins í tilefni af því, sem um hefur verið rætt, skýra frá því, þó ég kannske telji nú ekki, að allt of mikið megi leggja upp úr því, að mikið gagn geti orðið að þessum gjaldeyrisvarasjóði, sem í frv. er lagt til að stofnaður verði, þá hygg ég samt eindregið, að rétt sé að samþ. frv., - en það er ekki hvað sízt með tilliti til einhvers starfs, sem mér skilst, að fyrir hæstv. viðskmrh. vaki, að n. sú, sem ráðgert er í frv. að stofna, eigi að inna af hendi. Mér skilst, að tilgangurinn með þessari nefndarskipun sé sá, að hún ekki aðeins eigi að hafa með höndum ráðstafanir á þessum gjaldeyrisvarasjóði, heldur jafnframt, ef að kreppir, að leita ráða til þess að draga úr þeim erfiðleikum, sem gjaldeyrisskortur kann að valda. Og þegar tillit er tekið til þess, að þetta frv. er fram borið af milliþn., sem skipuð var á síðasta Alþ. til þess að leita samkomulags í þeim málum á milli flokkanna, en hins vegar; að sú n. hefur ekki lagt fram endanlegar till. í þeim, þá skilst mér, að þessi n., sem hér er rætt um að stofna, geti haldið áfram því starfi, og það gæti leitt til þess, að betra samkomulag næðist í lausn þeirra mála í framtíðinni heldur en tekizt hefur hingað til og annars kynni að geta talizt örðugra. Ég skil vel, og enda hefur borið á því í umr. um málið hér í hv. d., að ýmsir hv. þm. hafa misjafnt traust á milliþinganefndum og því starfi, sem þeim auðnist að leysa af hendi. Skal ég játa, að ýmislegt styður þá skoðun, að vafasamur árangur sé af starfi slíkra n. En þar með er ekki sagt, að allar milliþn. séu þannig, að fátt gott geti leitt af þeirra starfi. Og mér skilst, að Alþ. sé þeirrar skoðunar, þegar um mál er að ræða, sem ekki verður ráðið fram úr í hasti, þá vilji þingið skipa n. til þess að finna lausnina. Sú n., sem þingið hefur skipað til þess að finna lausn á gjaldeyrismálunum, hefur ekki komizt að samkomulagsniðurstöðu, og finnst mér rétt að halda áfram á þeirri braut til að fá svo gott samkomulag sem auðið er, ef þess er nokkur kostur í þeim málum. Þess vegna tel ég, að þó að ekkert sé annað í þessu frv., þá sé það þess vert að samþ. það, einmitt með það fyrir augum að gera ráðstafanir til þess, að vakað sé yfir gjaldeyrisástandinu um það, hvaða ráð eigi að finna til þess að vinna bug á gjaldeyrisörðugleikunum.



Um þetta frv. er ekkert að segja fram yfir það, sem í grg. stendur, annað en að það hefur verið athugað í tveim n. d., sem báðar hafa komizt að þeirri niðurstöðu að mæla með frv. Þó hefur aðeins meiri hl. menntmn. fallizt á að lýsa fylgi sínu við frv., en allshn. samþ. það í einu hljóði. Ég vænti því, að frv, fái góðar undirtektir í hv. deild.



Það mun nú kominn tími til þess að reynt sé að ráða bót á tannsjúkdómum með fjölgun tannlækna, og er það okkur til háborinnar skammar, hve okkur er ábótavant í þessu efni. Það kann að vera rótgóin venja hjá almenningi að reyna ekki að bæta úr þessu böli með tannskemmdirnar, en svo mun orsökin líka vera sú, að erfitt er að ná til tannlækna. Þeir eru miklu færri að tiltölu en aðrir sérlæknar og allt of fáir, samanborið við fólksfjöldann. Þetta frv. mundi ráða bót á þessu, og menn mundu eiga hægara með að ná til tannlæknis, a. m. k. í kaupstöðum landsins. Þetta frv. hefur tvenns konar markmið. Í fyrsta lagi, að mönnum gangi betur að ná til tannlækna og að tannlæknar eigi að verða aðstoðarmenn héraðslækna. Hið síðar nefnda tel ég mjög vafasamt atriði. Vitanlega er full þörf á slíkum aðstoðarlæknum, en ég er hræddur um, að það fari eins og með aðra lækna, að þeir fáist ekki nema í kaupstaðina. Við vitum, að þó að almennir læknar séu of margir í kaupstöðunum, er ókleift að fá þá út um, sveitir landsins. Er ekki lengur vansalaust fyrir Alþ. að láta hjá líða að ráða bót á þessu. Það kann að fara svo, þegar fram í sækir og tannlæknarnir eru orðnir of margir, að einhverjir fáist út í sveitirnar, en fyrst um sinn munu kaupstaðirnir gleypa alla tannlækna, og þar er þeirra án efa full þörf. En spursmálið, sem nú er mest aðkallandi fyrir sveitirnar, er það, hvernig þær eigi að fá læknishjálp, þegar héraðslæknirinn getur ekki gegnt embætti sínu vegna veikinda eða sumarleyfis, sem allir fá nú notið nema læknar. Ég veit um einn lækni, sem hefur gegnt störfum í sínu héraði í 20 ár og hefur aldrei farið út fyrir umdæmi sitt, bæði vegna fátæktar og vegna erfiðleika á að fá lækni í sinn stað á meðan. Slíkt ástand getur ekki gengið til lengdar, að héruðin verði að vera læknislaus, ef héraðslæknirinn forfallast. - Þetta voru nú almennar hugleiðingar um þetta mál. Þetta frv. mun ráða mikla bót á tannlæknafæðinni, og þó að það komi ekki að fullu gagni nema til að byrja með, á það fullan rétt á að verða samþ. Kostnaðaráætlunina tel ég mjög hóflega, og þar sem frv. telur flest upp, sem nota þarf, mun það varla fara fram úr áætlun í framkvæmdinni. Ég vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þetta frv. og afgreiði það sem fyrst.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Landbn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt að efni til, því að þær brtt., sem n. flytur á þskj. 351, eru mestmegnis orðabreyt. til lagfæringar á frv., en ekki efnisbreyt. Landbn. lítur svo á, að þær brtt., sem gerðar eru í frv. frá eldri landskiptal., sem eru frá 1927, séu yfirleitt til bóta, enda eru þær brtt. byggðar á þeirri reynslu, sem fengizt hefur við Framkvæmd þeirra l. N. telur því rétt að samþ. frv. Brtt. við 1. gr. frv. eru aðeins orðabreyt. við 1. tölul. Hins vegar tekur n. aftur brtt. á þskj. 351 við 3. tölul. frv. og ber aftur fram aðra brtt. á þskj. 377 um að orða um þennan 3. tölulið frv., því að n. telur, að betur fari að orða liðinn þannig heldur en eins og lagt er til í brtt. á þskj. 351. Hér er um nýmæli að ræða í þessum 3. tölul. frv., þar sem ákveðið er, að einn aðili hafi kröfurétt á því, að skipta skuli upp landi að nýju, þó að lögfest skipti hafi farið fram áður. En hins vegar er það þó lagt á vald matsmanna, hvort slíka kröfu skuli taka til greina eða ekki. Því aðeins mega þeir taka hana til greina, að úr þessu megi bæta hinum öðrum aðilum að skaðlausu. Lengra þótti ekki fært að ganga í þessu efni. En reynslan hefur leitt ótvírætt í ljós, að eldri skipti, sem hafa verið gerð lögum samkvæmt, hafa reynzt óhagkvæm í ýmsum atriðum og nauðsyn að laga þau. Þess vegna er það nauðsynlegt, að jafnvel þótt aðeins einn aðili, sem hér á hlut að máli, vilji skipta, þá geti hann gert kröfu til þess að ný landskipti fari fram. Þá hefur n. gert smábrtt. við 10. gr., sem er orðabreyt. um síðustu málsgr. þeirrar gr., en ekki veruleg efnisbreyt. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, enda lýsti ég nokkuð við 1. umr., í hverju nýmæli þessa frv. felast. N. leggur til, að þessar smávægilegu brtt. við frv. verði samþ.



Ég geri ráð fyrir, að frv. Þetta horfi til endurbóta á löggjöf þeirri, sem nú gildir um landskipti, enda hefur ýmsu verið áfátt í þeim efnum og vakið deilur um framkvæmd þeirra l. Tilefni þess, að ég vildi segja hér fáein orð, var eitt ákvæði í brtt. n., það er brtt. 377. Mér finnst, fljótt á litið, að sú brtt. geti tæplega horft til bóta í þessu máli. Þá skoðun byggi ég á orðalagi brtt., sem er á þá leið, að ef einum eða fleiri aðilum, sem koma við ákveðin landskipti, þyki áður lögfest skipti vera óhagkvæm, þá skuli matsmenn taka kröfu hans eða þeirra til breyt. til greina, en því aðeins megi matsmenn taka þá kröfu til greina, að breyt. á landskiptunum megi bæta úr, öðrum aðilum að skaðlausu. Þetta virðist mér mótsagnakennt, og ég hygg, að þetta geti orðið að deiluefni. Ég sé ekki betur en að hér sé verið að stofna til deiluefnis, því að þyki einum aðilanum skiptin óhagkvæm, sem fyrir eru lögfest, vill hann aðeins breytingar sér til hagsbóta, og um leið mundu skiptin koma í bága við hagsmuni hins aðilans. Ég á torvelt með að hugsa mér þau landskipti, sem séu til bóta fyrir báða aðila. Ég vildi benda á þetta hér, og eins og lagafrv. þetta er að öðru leyti orð í tíma töluð og til mikils gagns, mundi þetta ákvæði út af fyrir sig geta valdið miklum deilum. Aðili biður matsmenn um að framkvæma skiptin, en þeir mega ekki gera það, nema telja megi, að það sé hinum aðilanum að skaðlausu. Nú mundi í flestum tilfellum ekki vera talið skaðlaust að eigin mati, sem þeir teldu réttmæt skipti. Mætti því gjarnan útrýma þessu úr landskiptalögunum, þar sem um heitt málefni er að ræða, og þarf ekki mikið út af að bera til að deilur rísi milli aðila.



Hvað snertir aths. hv. 8. landsk., sem eiga í raun og veru aðeins við 3. tölul. 1, gr., þá er ég ekki sammála um, að ekki geti komið til greina skipti, sem koma til gagns fyrir þann aðilann, sem telur sig vanhaldinn af skiptunum, en veldi þó ekki hinum aðilum neins tjóns. Við getum hugsað okkur, að land eins ábúanda í margbýli liggi þannig, að mjög sé erfitt að nytja landið, en hins vegar getur það legið miklu betur við fyrir mótbýlismenn hans, þá geta skiptin komið að gagni fyrir báða. Mörg slík tilfelli geta komið til greina, og þetta er sett inn með tilliti til þess. Um þetta hafa áður gilt ýmsar gamlar venjur, sem hafa gert það að verkum, að skiptin hafa verið svo ruglingsleg og klaufaleg á ýmsan hátt, að þar við gat ekki lengur setið. Séu landamerki krókótt, er hægt að rétta þau af með landskiptum án þess að þau komi sér illa fyrir hvorugan aðilann, og frá mínu sjónarmiði getur þetta vel staðizt. Ég vissi ekki vel, hvort hv. 8. landsk. vildi fella niður 3. tölul. 1. gr. Þeir, sem undirbjuggu frv., töldu rétt að hafa þetta ákvæði, og landbn. fellst einnig á það. N. lítur svo á, að bæta megi úr ágöllum eldri landskiptalaga með þessu frv.



Ég get fallizt á ummæli hv. frsm. um þessa breyt., svo langt sem þau ná. Þau tilfelli eru hugsanleg, að óánægja með landskipti sé milli aðila, sem í raun og veru sitja við sáttaborð. En sé gengið út frá því, sem er miklu algengara, að grunnt sé á því góða milli þeirra óánægðu, er öðru máli að gegna. Það vakti sérstaklega fyrir mér, að óánægja annars aðilans gæti orðið árekstraratriði gagnvart hinum. Ég veit, að ég þarf ekki að skýra þetta nánar. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. frsm. um það, hvort meining mín væri sú að vilja fella niður 3. tölul. 1. gr., þá finnst mér gr. svo tvíræð eins og hún er nú orðuð, að nauðsynlegt sé að fella niður þennan tölul., og mundi ég þá greiða atkv. með gr. Ég vænti þess, að hv. n. athugi, hvort ekki megi breyta frv. á þennan hátt, þar sem ég treystist ekki til að bera fram brtt. við gr. eins og hún er orðuð í heild sinni og liggur nú fyrir.

Frsm. (Vilmundur Jónason) : Allshn. hefur athugað þetta frv., og eins og nál. ber með sér, mælir hún með því, að það verði samþ. óbreytt. Varðandi kostnaðinn, sem gera má ráð fyrir, að frv. þetta hefði í för með sér, ef að 1. yrði, vil ég geta þess, að samkv. 1. gr. má framlag ríkissjóðs á hvern héraðsbúa ekki fara fram úr 1 kr. Hér getur verið um nálega 30 þús. manns að ræða, þannig að þó að öll héruð kæmu sér upp læknisvitjanasjóðum, færi upphæðin ekki fram úr 34 þús. kr., þó að engin önnur takmörk væru sett. En nú má ekki samkv. 1. gr. veita meira en 1000 kr. til hvers læknisvitjanasjóðs, og í öðru lagi er það svo, að að sama skapi sem þessi heimild yrði notuð, mundu lækka greiðslur til læknisvitjana í fjárlögum, en þær nema nú um 13 þús. kr. Þá mun það ekki heldur koma til greina, að öll héruð stofni slíka sjóði, því að þriðjungsframlag á að koma frá viðkomandi byggðarlagi, og þar sem ekki er erfitt um læknisvitjanir, mundi ekki þykja ástæða til slíks kostnaðar. Það er ekki ætlun okkar flm., að þessir sjóðir komi alls staðar í stað læknisvitjanastyrkja, heldur fái héruðin að velja um, hvort þau vilja heldur styrk eða framlag samkv. 1. þessum. Ég vænti, að frv. fái góðar viðtökur í hv. d.



Ég þarf litlu við að bæta það, sem hv. frsm. hefur tekið fram. Ég vil þakka n. fyrir fljóta afgreiðslu þessa máls og vona, að það fái góðan byr hér í hv. d. Það er tekið fram í grg. frv., hvað nú er víða orðið kostnaðarsamt að vitja læknis. Enda þótt samgöngur hafi batnað, er það svo, að kostnaður er meiri en áður við læknisvitjanir. Alþingi hefur viðurkennt þetta og veitt árlega í fjárl. styrk til ýmissa héraða, en sá styrkur er mjög af handahófi. Sum héruð hafa orðið vel úti og hafa fengið ríflegan styrk, önnur hafa orðið út undan. Frv. þetta er fram komið til að gefa öllum héruðum, sem þess óska, kost á að mynda læknisvitjanasjóði með þriðjungsframlagi frá héraðinu og 2/3 úr ríkissjóði. Mitt læknishérað er stórt og víðlent og því um miklar vegalengdir að ræða í sambandi við læknisvitjanir, enda er það svo, að stundum kostar bíll upp í 80 kr., og allir sjá, hvað það er óbærilegt gjald fyrir fátæka bændur. Þetta frv. er að vísu ekki stórtækt. Við leggjum til, að einnar kr. framlag komi á hvern héraðsbúa utan þess hreppsfél., sem læknir situr í, úr ríkissjóði. Við þorðum ekki að tiltaka hærri upphæð, enda hafa sumir viljað hækka þetta. Ég mun ekki hafa á móti því, en við vildum sem sagt fara gætilega í sakirnar. Þess er því að vænta, að a. m. k. verði samþ. sú upphæð, sem í frv. er tekin til.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Landbn. hefur borið fram á þskj. 252 nokkrar brtt. við þetta frv. - 1. brtt. er við 1. gr. Hún er nánast formsbreyt., til þess að færa gr. til betra máls. Sama er að segja um 2. brtt., við 3. gr. Það kom fram aths. við 2. umr. frá þm. N.-Þ. út af ákvæðum 3. gr. um landnám í sveit og við sjó, hvort þetta orðalag bæri að skoða alveg bókstaflega, en það gæti valdið misskilningi. N. þótti því rétt að breyta orðalaginu „í sveit og við sjó“ í „við þorp og kaupstaði í sveitum“. Brtt. við 4. gr. felur í sér þá efnisbreyt. aðallega, að gert er ráð fyrir því samkv. brtt., að þegar lokið er framkvæmdum samkv. 3. gr. og fasteignamat hefur farið fram, skal gefa ábúanda kost á að kaupa býlið við fasteignamatsverði. 4. og 5. brtt. eru aðeins afleiðingar af öðrum brtt. Þá liggja hér fyrir 2 brtt. á þskj. 322, frá 4. landsk. þm. og 4. (vara)þm. Reykv. Sú fyrri er um að hækka framlagið, sem til er tekið í frv., upp í 500 þús. kr., en sú síðari um, að niður falli heimild til að verja í sama skyni hluta af fjárhæð, sem veitt kann að verða í fjárl. til framleiðslubóta. N. getur ekki fallizt á þessar brtt. Aftur á móti hefur n. orðið ásátt um að mæla með brtt. hv. 8. landsk. þm., á þskj. 231.



Ástæðan til þess, að við flytjum brtt. á þskj. 322, er sú, að við álítum ekki rétt að gefa ríkisstj. undir fótinn með að taka atvinnubótafé og verja því eins og lagt er til í frv. Þó að ekki þurfi að grípa til þessa fjár nú, álítum við ekki rétt að hafa heimild í 1. til að taka þetta fé. Ég sé í brtt. landbn. við sitt eigið frv., að þær þrengja ákvæði frv. um það, hvar megi verja þessu fé. í staðinn fyrir „við sjó og í sveitum“ vill n. setja „við þorp og kaupstaði í sveitum“. Ég hef nú ekki aðgætt, hvað mörg þorp geta heitið sveitaþorp, og mér skilst, að þorp megi ekki standa við sjó til að verða þessara gæða aðnjótandi. Ef ekki má verja fénu til sjávar og sveita, skil ég ekki meiningu hv. n. Til þess að bæta upp það, sem tapast við að fella atvinnubótaféð úr þessu frv., leggjum við til, að framlag ríkissjóðs hækki úr 250 þús. og verði 500 þús. kr., enda væri það ólíkt betri og tryggari tekjustofn en hitt. Það yrði óvisst og erfitt að gera fastar áætlanir eftir atvinnubótafénu. Ég er andvígur öllum brtt. landbn. við frv., og þær binda allar hver aðra. Enn fremur er ég andvígur till. hv. 8. landsk. Eftir þeim er hæpið, að frv. nái nokkru sinni tilgangi sínum.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Ég vildi geta þess, að mér hafði sézt yfir það, að í brtt. landbn. á þskj. 252 er smáprentvilla. Stendur þar í 1. línu 1. brtt.: „við þorp og kaupstaði í sveitum“, en á að vera : við þorp og kaupstaði og í sveitum. - Orðið „og“ hefur þarna fallið niður, og vil ég biðja hæstv. forseta að láta leiðrétta þetta í prentun.

Eiríkur Einarsson Brtt. sú, er ég hef borið fram á þskj. 231, þarf ekki langrar umsagnar, því að hún skýrir sig að mestu sjálf. Ég bar fram till. með hliðsjón til þess, að ég tel það rétta stefnu, að þegar um er að ræða stofnun smábýla, þá eigi hlutaðeigandi sveitarfélag rétt til að hafa hlutdeild um það, hverjir bætast inn í hinn þrönga hring sveitarfélagsins, því að næst á eftir hagsmunum heimilisins séu hagsmunir sveitarfélagsins hinir næmustu og mestu, þegar um slíkt er að ræða. Ég tel víst, ef þetta frv. verður að 1. - og við skulum vænta, að það eigi með framþróun að verða meira en lagasetningin ein, - að þá megi gera ráð fyrir, að nokkurt rót komist á í ýmsum sveitarfélögum á þennan hátt. Ég tel því ekkert náttúrlegra en að sveitarstj. megi hafa hönd í bagga um þetta, eftir því sem hentugast yrði að teljast fyrir sveitarfélögin, um það að ákveða, að það land verði tekið til ræktunar, sem hentugast þykir. Sveitarfélögin eiga mikilla hagsmuna að gæta að því er það snertir, að sem bezt sé samræmt það, að það land verði tekið til ræktunar, sem hentugt þykir, og að ekki verði meir en nauðsynlegt er gengið á rétt þeirra býla, sem fyrir. eru. Hér er ekki verið að heimta, að sveitarstj. fái einræðisvald, en till. mínar lúta að því, að sveitarstj. eigi sinn þýðingamikla íhlutunareða meðráðarétt í þessu efni. Og ég sé ekki betur en þetta sé viðurkennt í grundvallaratriðum í ísl. lagasetningu, þar sem er það ákvæði ábúðarl., að sá, sem setið hefur á jörð, á forkaupsrétt til hennar, en hreppurinn, ef hann gengur frá. Þetta er ekki af handahófi þar sett, heldur af sömu ástæðum og þeim, er komu mér til að bera fram brtt. mínar. Ég geri ráð fyrir því í brtt. mínum, að skjóta megi málum áfram til Búnaðarfélags Íslands, en síðan til landbrh. Ætti með þessu að vera tryggt, að ekki þurfi að koma til verulegs ágreinings. Þá er síðari liður brtt. minna. Við skulum gera ráð fyrir því, að samkv. stefnu þeirri, sem uppi er og réttmæt telst, verði að koma einhverju fólki úr kaupstöðum í sveit, til þess að sporna við þeim óheppilegu hlutföllum, sem valdið hafa fólksfæð í sveitum; en offjölgun í kaupstöðum. Þá kemur það til, að ég tel búendur í sveitum varnarlausa, ef þeim er ekki ákveðinn nokkur réttur um það að ákveða, hverjir þyrpast inn fyrir vébönd sveitarfélagsins. Ég áleit, að ekki vær í neina eðlilegt, að stj. þessara framkvæmda, nýbýlastj., hefði þetta með höndum, en hreppsn. væri þó þar með í samráði. Og ég sé ekkert á móti því, ef svo ólíklega færi, að þar yrði ekki samkomulag, milli sveitarstj. og landb.ráðuneytis, að þá skæri vilji hreppsn. úr, eins og lagt er til í brtt. Er nokkur trygging í því, ef til ágreinings kemur, að hreppsn. hafi úrskurðarvald, því að enginn aðili hefur næmari þekkingu á þörfum sveitarfélagsins en hún. Ég hirði svo ekki að lengja fund með því að tefja umr. um þetta mál, en tek það fram, að ég er þakklátur hv. landbn. Nd fyrir skilning þann, er hún hefur sýni því.



Þar sem hv. frsm. fjhn. er ekki viðstaddur, vil ég gera grein fyrir skoðun n. á málinu. N. leggur til, að frv. verði samþ., þó með þeirri breyt., sem flutt er á þskj. 251, en það er till. hæstv. viðskmrh. um, að þessi l. skuli einnig ná til húsmæðraskóla. Yrði þá að breyta fyrirsögn frv. samkv. því, ef till. verður samþ. Þá vill n. taka fram, að hún telur eðlilegt, ef frv. verður samþ., að verðlagsuppbótin verði greidd á þennan styrk til skólanna fyrir árið 1940, jafnhá þeirri uppbót, sem greidd er á laun opinberra starfsmanna það ár.



Ég vildi skjóta því til n., hvort henni fyndist ekki rétt, að greiðsla þessarar verðlagsuppbótar næði ekki eingöngu til húsmæðrafræðslu í sveitum, heldur einnig til húsmæðraskóla í kaupstöðum. Ég vona, að n. sjái sér fært að breyta þessu fyrir 3. umr., að orðin „í sveitum“ falli burt úr till.



Við 1. umr. frv. beindi ég þeirri ósk til n., sem fékk mál þetta til meðferðar, hvort hún sæi sér ekki fært með einhverju móti, þó það væri ekki í frv. formi, að láta vilja sinn koma í ljós um greiðslu verðlagsuppbótar til tveggja annarra skóla, sem líkt er ástatt um, en það eru iðnskólar og unglingaskólar í kaupstöðum. Eru engin lagaákvæði til, sem veita þessum skólum rétt til verðlagsuppbótarinnar, sem þeir eiga þó fullan rétt á, engu síður en héraðsskólarnir. Nú hefur n. ekki látið neitt uppi um það í nál., hvort hún vildi verða við þessari ósk minni, og ég vildi gjarnan fá upplýsingar um, hvort hún ætlaði ekki að taka þetta mál til athugunar.



Ég ætla aðeins að taka undir till. hæstv. viðskmrh. á þskj. 251. En út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm. n. og hæstv. fjmrh., verður uppbót til húsmæðrafræðslu í sveitum, þá verði hún að sjálfsögðu greidd til húsmæðrafræðslu í kaupstöðum. Að vísu bendir orðalag frv. og brtt. ekki til þess, en hér er um algerlega hliðstæðar stofnanir að ræða. Ástæðan fyrir því, að hæstv. viðskmrh. hefur ekki nefnt húsmæðrafræðslu í kaupstöðum í sinni brtt., mun vera sú, að frv.. þetta er enn óafgreitt, og fengist yfirlýsing hæstv. fjmrh. um þetta atriði, mundi það jafngilda fullkomnu samþykki hv. þd.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég skal taka fram, að ég tel sjálfsagt í framkvæmdinni, ef frv. verður samþ., að greiða verðlagsuppbót til hliðstæðra stofnana og frv. getur um. En eftir er að athuga, hvort greiðsla uppbótarinnar sé jafntrygg í hlutaðeigandi sveitarfélögum, sem eiga að taka sinn þátt í henni. Þess vegna væri ef til vill nauðsynlegt að lögbinda þetta atriði. Væri æskilegt, að fjhn. vildi athuga þetta.



Ég vildi gera þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort hún teldi, að ekki sé nægilega greinilega gengið frá þessu frv., að viðbættum þeim ummælum, sem fram hafa komið, bæði í ræðu hv. flm. við 1. umr. málsins, hv. þm. V.-Ísf., og í því, sem stendur í nál. fjhn., sem sé, að ætlazt sé til, að greidd verði uppbót fyrir 1940. Væri mér kært, ef hæstv. fjmrh. vildi segja sitt álit á þessu, og væri einnig æskilegt, ef hæstv. viðskmrh. léti þess getið, hvort hann meinti ekki einmitt þetta með sinni brtt.



Út af því, sem fram hefur komið, vildi ég taka fram, að ég tel eðlilegt, að fjhn. taki frv. þetta á ný til athugunar milli 2. og 3. umr., og verði þá athugað, í samráði við ríkisstj., hvernig þessu verði komið fyrir. Vænti ég þess, að hv. d. samþ. frv. til 3. umr. og samþ. brtt. á þskj. 251.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það hefur verið upplýst af mönnum, sem að þessu frv. standa, að ætlazt er til, að verðlagsuppbót verði greidd á styrk ársins 1940, og hið sama vakir fyrir mér að því er snertir styrk til húsmæðraskólanna.



Mér hefur; sannast bezt að segja, alltaf virzt mæðiveikin. vera nokkuð einráð í sínum störfum, og virðist mér þó, að með þessu frv. sé eigi úr því dregið. Vegna þess að svo lítur út, að með þessu frv. verði sýslufélögunum bundinn stór fjárhagslegur baggi, þá vil ég mjög ákveðið leggja til, að frv. verði sent sýslunefndunum til umsagnar. Mér skilst, að þær girðingar, sem hér er gert ráð fyrir að setja, eigi að vera til frambúðar. Nú veit ég það t. d. með girðinguna fram með Þjórsá, að hún er á þeim stað, að hún tekur stórar spildur af afréttunum. Þetta hefur verið látið afskiptalaust vegna þeirrar nauðsynjar, sem þessar girðingar hafa verið taldar stafa af, á meðan varnirnar stæðu. En ef við losnum við mæðiveikina og girðingarnar yrðu látnar standa áfram, eins og mér skilst vera gert ráð fyrir, þá veit ég, að ýmsir mundu verða óánægðir. Ég get því ekki fylgt þessu frv. að svo komnu máli. Mér þykir frv. að ýmsu leyti athugavert og vildi mjög mælast til, að það yrði athugað betur.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Hv. 2. þm. Rang. minntist á, að sér þætti mæðiveikinefnd vera nokkuð einráð yfir þessum málum. Mæðiveikinefnd hefur sínar reglur að fara eftir, sem Alþ. hefur sett henni. Ef girðingarnar verða settar, verður það að sjálfsögðu ákveðið af Alþ., en hins vegar hefur mæðiveikinefnd tillögurétt um það, í hvaða röð þær verði settar og hvenær. Í brtt. landbn. er þetta undirstrikað enn betur, að það skuli aðeins gert, ef nauðsynlegt fé er fyrir hendi. Annars skal ég geta þess út af ummælum hv. þm., að margar þessar girðingar, sem þarna eru upp taldar, eru þegar lagðar. Þá er það ekki heldur rétt, að hér sé verið að binda sýslusjóðunum neina stóra bagga í sambandi við lagningu girðinganna. Það er aðeins ætlazt til þess, að þeir annist 1/3 hluta af viðhaldi girðinganna. Annars ætla ég ekki að fara langt út í að ræða málið. Ég gerði það allýtarlega við l. umr. Ég skal enn fremur geta þess, að ákvæði þessara nýju gr., sem landbn. leggur til, að bætt verði aftan við 32. gr., eru aðeins gerð til að kveða skýrar á. Það er ekki gert ráð fyrir, að þessi fjárskipti fari fram nema með samþykki mikils meiri hluta manna í viðkomandi héruðum og samþykki landbúnaðarráðh. liggi fyrir um þau. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að fjárskiptin fari aðeins fram á jaðrasvæðunum fyrst, en færist svo innar, eftir því sem svæðin þrengjast. En þetta þótti n. ekki nógu skýrt í frv. og ber þess vegna fram þessa brtt., sem ég tel óþarft að skýra frekar, en vænti að d. taki vel.



Ég kann ekki við að láta þetta mál fram hjá mér fara án þess að gera grein fyrir minni afstöðu. Mér skilst eftir þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar um málið, að það sé einhver deyfð yfir því. Það má skilja það, að hér sé ekki um neitt stórmál að ræða. Þetta er þó eitt stærsta málið, sem fyrir þessu þingi hefur legið, ekki sízt fyrir það, hvað fjárfrekt það er. Mín afstaða til málsins hefur verið skýrt mörkuð frá því fyrsta, og stafar það vitanlega af því, að ég er fagmaður í þessu máli. En allt um það hefur hv. Alþ. ekki séð ástæðu til að leita minnar umsagnar eða taka tillit til minna tillagna í málinu. Þetta verð ég að taka sem móðgun við mig persónulega, og um leið gefur það til kynna, hversu hv. þm. eru djarfir. Ég fullyrði, að það sé alls ekki sannað enn þá, að mæðiveikin sé smitandi sjúkdómur. Það hefur enginn getað sannað þetta, heldur þvert á móti. Hér er hins vegar um grundvallaratriði í þessu máli að ræða. En það þýðir víst lítið að koma fram með slíkar staðhæfingar. Það er verið að hólfa í sundur og girða þvers og kruss til að verjast veikinni, þótt hún sé vitanlega meira og minna um landið allt. Þannig mun verða haldið áfram, þar til búið er að króa hverja sýslu af. Ég tel, að hér sé verið að leggja á tæpasta vaðið, og svo tæpt, að ekki sé hægt orðalaust að láta það ganga fram hjá sér. Þess vegna vil ég lýsa því yfir mjög ákveðið, að ég er á móti þessu máli.



Mér þykir þetta frv. harla kynlegt, þar sem í því er kafli, sem er eins konar kosningal. Fólkið á í þessu efni að vera sinnar gæfu smiður, sem hlýtur að vera jafnfáfrótt um þessa hluti og hver annar leikmaður. Ég sé ekki betur en sérfræðingarnir séu í vandræðum með, hvað gera skuli, og séu með þessu að reyna að skjóta sér undan ábyrgðinni. Mér finnst algerlega rangt að setja þessa ábyrgð yfir á fáfrótt fólk um þessa hluti. Og sérstaklega finnst mér, þar sem þetta mál varðar alla þjóðina, þá sé það röng leið að láta aðeins fólkið á jöðrum sýktu svæðanna hafa atkvæðisrétt hér um. Þetta finnst mér vera aðalveilan í frv. Ég geri ráð fyrir, að óhætt sé að samþ. 1. kafla frv. og að hann hljóti að vera til bóta. Enda mun það hafa sýnt sig, að með girðingunum hefur verið hægt að tefja fyrir því, að veikin breiddist víðar út. Hitt álít ég ótækt, að setja fólkinu það í sjálfsvald, hvort taka skuli upp niðurskurð. Ég vil svo aðeins benda á það, í sambandi við þessi kosningalög, að ég sé ekki réttlætið eða vitið í því, að þeir einir skuli hafa um þetta atkvæðisrétt, sem hafa átt 25 kindur eða fleiri við síðasta skattframtal. Ég sé ekki betur en að þeir, sem eiga 24 kindur, séu eins dómbærir um þessa hluti eins og hinir, sem eiga 25 eða fleiri. Auk þess getur það vel verið svo, að á einu heimili skiptist fjárstofninn milli fleiri manna, þótt heimilið allt sé framfært af honum. En samkv. frv. er slíkum heimilum varnað að láta sinna áhrifa gæta í þessu máli, ef hver einstaklingur á heimilinu á ekki 25 kindur eða fleiri. Ég bendi aðeins á þessa veilu. Annars teldi ég réttast, að ríkissjóður tæki á sig allan kostnað við slíkar tilraunir sem þessar, ef reynt yrði á þann hátt, án fjárhagslegrar áhættu fyrir íbúana, að þrengja smám saman að veikinni.



Það er rétt hjá hv. þm. Mýr., að samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ætlazt til, að ríkissjóður greiði kostnað við lagningu þeirra girðinga, sem ekki hafa enn verið settar, en í frv. segir, að sýslusjóðir skuli greiða viðhaldskostnað þeirra að 1/3. Og við vitum, að girðingarnar inni á afréttunum ganga mjög úr sér yfir veturinn. Og það getur orðið mjög þungur baggi að þurfa að halda slíkum girðingum við um aldur og ævi. Nú er það svo t. d. um girðinguna við Þjórsá, að stór hluti Holtamannaafréttar er utan við girðinguna. Ég geri ráð fyrir, að okkar sýslufélagi þyki hart að þurfa að halda við girðingu, sem tekur stóra sneið af okkar afréttarlandi. Þótt menn sætti sig við þessa girðingu vegna þeirrar nauðsynjar, sem talin er fyrir hana nú, þá veit ég, að menn yrðu ekkert hrifnir af henni, ef slík nauðsyn væri ekki fyrir hendi, og þá allra sízt að vera skyldaðir til að halda henni við að 1/3 sjálfir.



Þetta mál, sem hér er til umr., er að sjálfsögðu mikið stórmál og þýðingarmikið fyrir landbúnaðinn, hvernig úr rætist um lausn þess. Það skiptir miklu máli alla þjóðina, hvort takast megi að hefta útbreiðslu þessara sauðfjársjúkdóma. En þótt svo sé, verður Alþ. samt að fara gætilega í að leggja mjög þung gjöld á umfram það, sem brýnasta nauðsyn krefur. Hér er gert ráð fyrir, að gerðar verði margar varnarlínur, sem hljóta að kosta stórfé. Í því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir, hefur mæðiveikinnar ekki orðið vart, en þó er gert ráð fyrir í frv., að lagðar verði í því þrjár varnarlínur; sem ríkissjóður að vísu kostar uppsetningu á, en sýslan kostar að 1/3 viðhald og endurbætur á. Og þegar litið er á það, að þessar girðingar á að setja á svæði, þar sem hætt er við, að þær verði viðhaldsfrekar, þá getur hér orðið um svo þungar álögur að ræða, að ofviða verði litlum sýslufélögum. Ég teldi þess vegna mjög æskilegt, að þetta frv. fengi nánari athugun, áður en það er afgr. Virðist mér ekki ósanngjarnt, að frv. yrði sent öllum sýslunefndum til umsagnar. Það eru engin líkindi til, að þessar girðingar verði settar upp á þessu sumri vegna skorts á efni. Það er því nægur tími til þess að bera málið undir þá aðila, sem mest eiga að þessu að búa. Ég vildi þess vegna mælast til, að hv. landbn. vildi taka þetta til athugunar fyrir 3. umr., eða jafnvel, að hún fái málið tekið út af dagskrá nú strax til að athuga þetta. Ég geri ráð fyrir, að einhverjir fleiri óski eftir, að málinu verði vísað þessa leið, en ef landbn. heldur fast við að drífa málið áfram, þá muni slík rökstudd dagskrá verða borin fram við 3. umr. Ég vildi sem sagt mælast til þess, að landbn. athugaði, hvort ekki væri rétt að fara þessa leið, að senda málið til umsagnar allra sýslunefnda, áður en því verður ráðið til lykta.



Það kemur mjög greinilega í ljós hér nú, að það er að verða stefnubreyting í þessu máli hér á Alþ. Hingað til hefur verið gott samkomulag um að reyna að berjast gegn því, að mæðiveikin, sem búin er að leggja fjárstofn manna í rústir víðs vegar á landinu, breiddist út til þeirra héraða, sem enn eru ósýkt. Nú ber svo til, að fulltrúar þeirra héraða, sem verið er að leggja fram fé til að verja, rísa hér á fætur og mótmæla því, að reynt sé að verjast því, að sauðfjársjúkdómar berist til þeirra. Þetta stafar af því, að það má ekki koma fyrir, að nokkur eyrir af kostnaðinum lendi á þeirra héruðum. Þetta eru ekki einustu andmælin, sem fram hafa komið, heldur hefur komið fram brtt. við annað frv. hér á Alþ. um að losa héruðin við lítinn hluta af kostnaðinum við mæðiveikina. Þetta virðist mér vera harla einkennilegt. Ég skil ekki, að fulltrúar þessara héraða skuli vera haldnir þeirri blindu, að þeir sjái ekki muninn á aðstöðu þeirra manna, sem hafa fjárstofn sinn óskertan, og hinna, sem hafa hann stórum rýrðan eða eru að mestu sauðlausir orðnir og verða þó að taka á sig mikinn meiri hluta þess kostnaðar, sem leiðir af ráðstöfunum, er hinir njóta ekki síður gagns af. Eina vörnin eru girðingarnar, og hafa þær reynzt björg þeirra landshluta, sem enn eru ósýktir. Og nú sýna fulltrúar þaðan svo óskiljanlega og blygðunarlausa síngirni að færast undan að taka sinn þátt í kostnaðinum. Ef það er að verða ofan á í þinginu að sleppa öllum vörnum, hvar er þá hvötin til að halda við vörnunum á kostnað þeirra, sem búnir eru að fá sjúkdómana í fé sitt? Hvaða hvöt hafa þeir bændur til að taka á sig nýjar byrðar, ef menn, sem ekki hafa orðið fyrir ógæfunni, telja þær einskis virði? Þó að ég vilji ekki taka fram fyrir hendur á hv. frsm., held ég, að landbn. hafi ekkert með það að gera að taka frv. til nýrrar athugunar nú. Hv. þd. verður að skera úr þessu. En það er alveg ný braut, sem komið er á, ef menn vilja nú afgreiða málið með rökst. dagskrá. Þá horfir þetta allt öðruvísi við á eftir. Auðvitað er ekki átt við það, að þetta skuli vera neinar eilífðargirðingar, nema þær, sem komið geta að gagni við hagnýting lands þess, er þær liggja um. Að öðru leyti verða þær rifnar, Þegar þeirra er ekki þörf lengur. Alltaf þýtur eins og vant er í þeim skjá, þar sem er hv. þm. Ak. (SEH) með fjárpestavísdóm sinn. En af því að orð hans stangast algerlega við reynsluna, verður nú ekki tekið mark á þeim heldur en fyrr, þau hafa engan hljómgrunn fundið. Það kynni að vera huggun fyrir hann, ef landið gæti allt sokkið í þá fordæmingu, sem hin sýktu héruð þjást nú undir.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Það hafði af vangá fallið niður brtt. við 13. gr., 3. málsgr., úr till. landbn. Brtt. er um að herða heldur á ákvæðum um það, hve mikinn meiri hluta þurfi til samþykktar um fjárskipti. Samkv. frv. þurfa að vera með því 2/3 atkv. og 3/5 fjáreigenda að vera á fundi. N. vill hækka það upp í 3/4 atkv., og séu þá minnst 2/3 fjáreigenda á fundi. Vil ég leyfa mér að leggja fram þessa skrifl. brtt. Ég skal ekki vera fjölorður um þær deilur, sem hér hafa orðið, en skal undirstrika orð hv. þm. Borgf. um það, að sá heggur, sem hlífa skyldi, þegar fulltrúar héraða, sem njóta gagnsins af vörnunum, veita málinu óbeina og beina mótspyrnu. Þeir, sem þekkja veikina, mundu glöðu geði hafa lagt á sig miklu þyngri byrðar til að forðast hana en þær, sem nú eru ætlaðar héruðunum, sem ekki hafa orðið fyrir henni. Við verðum að reyna að koma í veg fyrir útbreiðslu hennar, og við vitum, að til þess duga ekki nema girðingar og varzla. Það er alveg sama, hvað menn deila um hina fræðilegu hlið málsins, aðrar varnaraðferðir er ekki um að ræða. Hv. þm. A.-Sk. (JÍv) hafði þau orð um þetta, að hér væri verið að binda sýslufélögum og fjáreigendum svo þunga bagga, að nauðsyn væri að vísa málinu til sýslunefnda og sem flestra fjáreigenda til athugunar, þar til á næsta þingi: Þetta frv. er ekki eins háskalegt og hann virðist halda. Það er víst, að ekki verður flanað út í girðingar, nema full þörf sé. Og garnaveikin er komin svo ískyggilega nærri kjördæmi hv. þm. A.-Sk., að hann ætti að hugsa sig tvisvar um það að fylgja óþarfri frestun málsins. Þegar mál þetta lá fyrir síðasta búnaðarþingi og fékk einhuga afgreiðslu, voru þar að verki fulltrúar úr öllum héruðum og þ. á m. úr Austur-Skaftafellssýslu. Engum þeirra þótti heppilegt að slá málinu frá sér og á frest. Ég skal fáu svara hv. þm. Ak. Ég ber mikla virðing fyrir sérþekkingu hans og deili ekki við hann um, hvaða nafn eigi að gefa veikinni; hún er og verður jafnsmitandi og skæð fyrir því, hvað hún heitir. En þá sé ég enga ástæðu til, að landbn. þurfi að taka málið til athugunar á nýjum grundvelli. Ekki fer ég heldur að deila við hv. 4. landsk. um hina nýju kosningalöggjöf, sem hann kallar. Hér er ekki aðeins að ræða um mikið fjárhagsmál fyrir fjáreigendur, heldur tilfinningamál. Og grundvöllur þess, að ráðstafanir komi að haldi, er, að þær hafi ekki mikinn hluta þeirra, sem skepnur eiga, á móti sér.



Í þeim fáu orðum, sem ég sagði áðan, tók ég fram, hver nauðsyn væri að stemma stigu fyrir fjárpestunum. Þess vegna þurfa hv. þm. ekki að brigzla mér um mótspyrnu gegn neinum þeim aðgerðum, sem forsjá fylgir í þessum málum. Ég tel vafasamt, að hægt sé að hrinda þeim nokkuð áleiðis í sumar, þar sem girðingarefni mun vanta. Þess vegna hygg ég, að tíminn sé nógur til að vita áður vilja fjáreigenda og sýslunefndanna. Í frv. eru svo þýðingarmikil nýmæli um girðingarhólf og um samþykktir, sem fjáreigendur geta sett, og um fjárskipti o. s. frv., að ég tel nauðsyn að nota þetta ár til að kynna nýjungarnar og vinna þeim fylgi, svo og að undirbúa framkvæmdir. Það mundi vera málinu til hins mesta gagns eins og á stendur. Það tjáir ekki að gera lítið úr þeim fjárhagsbyrðum, sem frv. leggur á ýmsar sýslur. Viðhald girðinganna eitt getur verið svo erfitt, að leggja þurfi árlega girðingar á sumum stöðum, eins og þar, sem stór vatnsföll valda stórskemmdum á þeim máske hvað eftir annað. - Ég vil ekki setja fót fyrir frv. við þessa umr., en ég vil endurtaka þá ósk mína við hv. landbn., að hún hugsi sig um það, hvort ekki sé rétt að leita álits sýslunefnda um málið.

* Frsm. (Þorsteinn Briem) : Menntmn. hefur flutt brtt. við þáltill., fyrri málslið, um að málsliðurinn orðist svo sem þar segir. Þessi brtt. er fram borin vegna lítils háttar skoðanamunar, sem kom hér fram, þegar till. var fyrr til umr. Orðalag brtt. er mýkra og líka víðtækara en í þáltill. N. ætlast til, að allt það sama að efni til felist í þál. með brtt. sinni, en tekur ýmis fleiri atriði til greina. Það kom fram, þegar till. var hér fyrr til umr., að einn hv. þm. vildi heldur láta gefa út skrá um leyfð nöfn en bönnuð. N. hyggur, að ekki þurfi að vera ágreiningur um það, ef ráðun. vill hafa á þessu sama hátt og áður en núgildandi 1. komu til skjalanna. Árið 1910 var gefin út skrá um bönnuð nöfn, sem var áreiðanlega til bóta. Ég veit ekki um neina Fimmseptrínu síðan. Menntmn. væntir, að till. verði samþ. með þessari brtt., sem ég gat um áðan.