Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB): Svo er til ætlazt, að umr. þessi um fjárlagafrv. fari fram í tveim köflum. Verði fyrst rædd 1.-13. gr. og síðan 14. gr. og út. Atkvgr. fer svo fram í einu lagi um frv. og brtt., þegar umr. um báða kaflana er lokið.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Það mun þegar vera liðinn réttur hálfur mánuður síðan fjvn. skilaði brtt. sínum við fjárlagafrv. Má því segja, að það sé ekki vonum fyrr, að þessi 2. umr. byrjar. Ég skal fyrir mitt leyti ekki tefja það með löngum málflutningi fyrir hönd fjvn., að henni megi ljúka sem fyrst. Frá starfi n. hefir verið skýrt í nál. og mun ég endurtaka fátt, sem þar er sagt, læt nægja að vísa til þess. Niðurstaðan af starfi n. er sú, ef brtt. hennar verða samþ., að tekjuhalli á sjóðsyfirliti frv. verður fullar 16 þús., í stað þess að samkv. frv. eins og það kom frá hæstv. stj. er áætlaður tekjuafgangur rúmar 350 þús. Þegar á þetta er litið, virðist árangurinn af starfi n. ekki hafa orðið sem beztur, enda skal ég fúslega játa, að n. hefði kosið hann betri. Hinsvegar vil ég benda á, að skakkaföll þau, sem frv. virðist hafa orðið fyrir í meðferð n., eiga aðallega rót sína að rekja til þess, að n. sá sig nauðbeygða til þess að gera till. um lækkun teknanna, er nema 475 þús. kr., sem er um 125 þús. kr. hærri upphæð en tekjuafgangurinn var í frv. Þrátt fyrir þessa tekjulækkun lítur n. svo á, að teflt sé á fremsta hlunn með tekjuáætlunina og hún sé ekki eins varleg og oftast áður, miðað við þær horfur, sem blasa við framundan. Ef það er athugað, hvernig ríkistekjurnar hafa reynzt undanfarinn tíma, kemur það í ljós, að á árunum 1926-1931 hafa þær orðið að meðaltali 14,6 millj. á ári. Þrjú síðustu árin nema þær 16 millj. að meðaltali, en síðasta árið, 1931, eru þær komnar ofan í 15,2 millj. Tölur þessar hefi ég tekið eftir endurskoðanda ríkisins og vænti því, að þær séu fullkomlega ábyggilegar. Samkv. skýrslu fjmrh. í byrjun þingsins um afkomu síðastl. árs er svo að sjá, að tekjurnar hafi reynzt 1932 11,1 millj. En sú upphæð er þó ekki sambærileg við þær upphæðir, sem ég nefndi fyrr, vegna breyttrar reikningsfærslu nú síðasta ár. Það ár eru tekjur af ríkisstofnunum, t. d. pósti og síma, aðeins taldar nettó, í stað þess, sem þær voru áður taldar brúttó, og nemur sú skekkja, að mér skilst, um 2,1 millj. Hefðu þá tekjurnar, reiknaðar á sama hátt og áður, numið 1932 um 13,2 millj., sem er um 2 millj. lægra en næsta ár á undan, og er það stórfelld lækkun teknanna, sem kemur þar fram á einu ári. Í fjárl. þeim, sem nú gilda, eru tekjurnar áætlaðar 10,6 millj., en í fjárlagafrv. fyrir 1934 eru þær áætlaðar 11,5 millj. Þetta þykir n. allt of hátt áætlað, og leggur því til, að tekjuáætlunin verði færð niður um 475 þús. Mun þrátt fyrir það vera í hæsta lagi. Eins og hv.þm. er kunnugt, hefir allmikill tekjuhalli orðið síðastl. ár, meðfram vegna lækkandi tekna, því það hefir reynzt erfitt að þrýsta niður útgjöldunum til jafnvægis á móti tekjurýrnuninni. Þannig varð tekjuhallinn t. d. síðastl. ár um 21/4 millj. kr., þegar teknar eru inn- og útborganir ársins í heild. Nú má að vísu vænta þess, að útkoma þessa árs verði betri en síðastl. árs, m. a. sökum þess, að fjárl. þ. á. munu vera meira en 1 millj. kr. hagstæðari hvað útgjöldin snertir en næsta ár á undan. Þó er þess varla að vænta, að fullt jafnvægi náist, nema þá með auknum ríkistekjum, eins og talað hefir verið um raunar, en lítið bólar á ennþá. Þá sýnist mér ekki betur horfa með jöfnuð á fjárlfrv. fyrir 1934. Að sjálfsögðu má þó komast lengra um sparnað útgjaldanna en þar er gert, ef samhugur hv.þm. væri fyrir hendi í því efni. En hvort svo er, sker reynslan brátt úr við atkvgr. þá, sem fyrir liggur. Reynist svo, að áhugi sé hjá hv.þm. um lækkun útgjaldanna, mun fjvn. hafa hug á að bera fram við 3. umr. frekari sparnaðartill. Eins og nú horfir um fjárhag ríkisins, þá hefir fjvn. talið það skyldu sína og óhjákvæmilega nauðsyn að sporna á móti nýjum útgjöldum, jafnvel þó að til nytsemda horfi, og fella niður af frv. ýmsa liði, er hún telur ekki hafa rétt á sér eins og ástandið er nú. Það er því undantekning, að n. hefir lagt til að hækka framlög til vegagerða lítið eitt, og er það gert sérstaklega með það fyrir augum, að sú ráðstöfun yrði einskonar atvinnuleysishjálp. Og ég býst við, að óhjákvæmilegt verði að ganga lengra inn á þá braut, áður en til fulls er gengið frá frv. Horfurnar eru þá þessar, að verði till. n, samþ., þá er tekjuhallinn á frv. 16 þús. króna. Tekjurnar eru þó að dómi n. áætlaðar í fyllsta lagi, ótaldar allar útgjaldaheimildir, er felast í frv., og ekkert til að mæta þeim útgjöldum, sem bætast kunna í frv. í meðferð þingsins, né heldur til að mæta þeim ófyrirséðu útgjöldum utan fjárlaga, sem alltaf hljóta að koma fram, meiri eða minni, eftir sérstökum lögum og þar fyrir utan, sem fjáraukalög hvers árs bera ljósast vitni um og sízt verða venju minni á krepputímum. Nú er það svo, að fram eru komnar hér í hv. d. brtt. til útgjalda frá ýmsum þdm., er nema samtals 1 millj. 352 þús. En einnig till. til sparnaðar, er nema 26-500,00. Útgjaldaaukningin yrði því, ef till. þessar yrðu samþ., 11/3 millj. kr. Auk þessa eru till. um ábyrgðarheimildir, er nema 1½ millj. Ég hefi viljað gera tilraun til að skýra, hvernig málið lægi fyrir, svo hv.þd.m. gætu haft það til hliðsjónar, þegar að því kemur að taka ákvörðun um, hvort fært sé að bæta miklu af fyrirliggjandi útgjaldabeiðnum í frv., sem nema, eins og ég tók fram, samtals um 11/3 millj. Skal ég svo víkja nokkrum orðum að brtt. þeim, sem n. flytur við þennan kafla frv., er ég á að mæla fyrir, og er þá fyrst að snúa sér að tekjubálknum. Fyrsta brtt. lýtur að því að lækka stimpilgjaldið um 25 þús. kr., úr 425 þús. niður í 400 þús. Ef litið er á reynslu undanfarinna ára þá hefir gjald þetta reynzt nokkuð jafnt. Meðaltal 6 síðustu áranna er 415 þús. kr., en síðastliðið ár nam það ekki nema 411 þús., og með hliðsjón af því sýndist n. sjálfsagt að lækka áætlun þá, sem fyrir liggur. Næsta brtt. er um, að áfengistollurinn verði lækkaður um 50 þús., úr 500 þús. niður í 450 þús. Um þennan tekjulið er það að segja, að hann hefir reynzt mjög breytilegur eftir árferði. Að meðaltali hefir hann numið 6 síðastl. ár, að undanteknu árinu sem leið, 608 þús. En 1932 er hann aðeins 457 þús. Að sjálfsögðu hefir kreppuástandið afarmikið að segja gagnvart þessum tekjustofni. Þorði n. því ekki, eftir að hafa borið sig saman við forstjóra áfengisverzlunarinnar, að gera ráð fyrir, að hann myndi reynast næsta ár meiri en 1932, og leggur því til, að hann verði lækkaður um áðurgreindar 50 þús. Þá er 3. brtt.n. um að lækka tóbakstollinn um 50 þús. kr. Meðaltal þessa tolls er síðustu 7 árin tæp 1180 þús., og hefir hann heldur farið hækkandi þetta árabil fram að síðastl. ári, en þá reynist hann ekki nema 1046 þús. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að sýnilegt er, að vegna tóbakseinkasölunnar, sem kom til framkvæmda í ársbyrjun 1932, hefir innfl. 1931 orðið óeðlilega hár, en að því skapi minni 1932. Þykir því ekki rétt að miða tollinn 1934 við þá útkomu, en hinsvegar óvarlegt að áætla hann hærri en meðaltal hins umgetna árabils, þegar líka ennfremur þess er gætt, sem forstjóri einkasölunnar fullyrti, að kreppan hafi þó nokkur áhrif á kaup tóbaksvaranna. Leggur n. því til, að tollur þessi verði færður úr 1200 þús. niður í 1150 þús. Býst hún þó við, að áætlunin muni verða í hæsta lagi, ef kreppan heldur áfram. Fjórða brtt. er um, að annað aðflutningsgjald lækki úr 150 þús. niður í 100 þús. Þetta hefir verið traustur tekjustofn fram að síðastl. ári. Meðaltal hans hefir verið um 220 þús., þar til árið sem leið, að hann nær ekki nema 91 þús. Að hann hefir farið svona mjög niður, er að mestu vegna innflutningshaftanna. Fjvn. byggir því till. sína um að lækka þennan lið á því ástandi, sem nú er. Með því að áætla hann 100 þús. er hann þó hærri en hann hefir reynzt síðastl. ár. Þá er 5. brtt.fjvn. um að vörutollurinn sé færður niður um 100 þús., úr 1,3 millj. niður í 1,2 millj. Tollur þessi er mjög breytilegur, sem fer eðlilega eftir árferði. Þannig nam hann t. d. árin 1929 og 1930 um 2 millj. kr., en síðastl. ár ekki nema 1,2 millj. N. telur ekki varlegt að áætla meiri tekjur af honum 1934 en hann reyndist síðastl. ár, eða 1,2 millj. Sjötta brtt. er um að færa verðtollinn niður úr 1,1 millj. niður í 1 millj. Það er töluvert erfitt að gera sér ljósa hugmynd um, hvað þessi tekjuliður muni reynast. Rakni eitthvað fram úr því ástandi, sem nú er, má telja víst, að tekjur af honum aukist frá því, sem þær eru nú. En síðastl. ár hafa þær reynzt mjög mismunandi, enda hefir tekjuákvæðum hans verið breytt dálítið. Síðastl. 7 ár hefir meðaltal hans reynzt um 1550 þús. kr. Hæst komst hann 1930; þá nam hann 2 millj. 337 þús., 1931 var hann 1540 þús., en síðastl. ár reyndist hann ekki nema 760 þús., eða tæplega 1/3 af því, sem hann var fyrir 2 árum. Lækkun þessi stafar að mestu af innflutningstakmörkununum, sem koma mjög hart niður á þær vörur, sem tollur þessi hvílir á. Þá hefir almenningur líka sparað mjög kaup á verðtolluðum varningi, t. d. álnavöru. En það getur naumast orðið nema um tiltölulega takmarkaðan tíma, sem hægt er að spara kaup á þeirri vöru jafnmikið. Þá hafa verzlanir líka gengið mjög á birgðir sínar hvað vörur þessar snertir síðastl. ár. Það er því sýnilegt, að tollur þessi muni heldur hækka frá því, sem hann var síðastl. ár, að óbreyttu því ástandi, sem nú er. Leggur n. því til, að hann verði áætlaður 1 millj. árið 1934, og er það þó hærra en hann reyndist síðastl. ár. Eftir að hafa athugað allnákvæmlega reikninga póstmálanna fyrir síðastl. ár og átt samtal við póstmálastjóra um horfurnar fyrir árið 1934, sýndist n., að tekjurnar séu of hátt áætlaðar sem svarar a. m. k. 100 þús. kr. í fjárlagafrv. er ekki áætlaður neinn rekstrarhalli á póstsjóði, en árið sem leið hefir þessi halli orðið fullar 100 þús. kr., og er ekkert sem bendir til þess, að sá halli verði minni á næsta ári. Ef sömu ákvæði um innflutningshöft gilda, sem nú eru, eins og við er búizt, þótti n. sýnt, að rétt væri að lækka áætlun 3. gr. A. I. um 100 þús. kr. Þar af leiðir, að breyta þarf nokkrum liðum 3. gr. til samræmingar við það. Þá eru laun samkv. 3. gr. A. II. 1. a. vantalin í frv. um 10 þús. kr., sem n. gerir till. um að leiðrétta. Fleiri till. hefir n. svo ekki gert við tekjubálkinn, en ég vil þó geta þess, að eftir að hún skilaði sínum brtt. hafa henni borizt upplýsingar um það, að tekjur af vélsmiðju ríkisins mundu vera áætlaðar allt of háar, en þær eru í frv. áætlaðar 25 þús. kr. Síðastl. ár hefir hún sama sem engar tekjur gefið, og nú eru þær horfur, að verksmiðjan fái mjög lítið til að vinna, svo það eru ekki líkur til, að hún gefi teljandi tekjur árið 1934. Hinsvegar skal ég geta þess, að n. hafa einnig borizt upplýsingar um aðrar ríkisstofnanir, sem líkur eru til, að gefi af sér meiri tekjur en áætlað er, t. d. tóbakseinkasalan, svo ætla má, að þar vinnist upp fyllilega það, sem á hann að vanta frá vélsmiðjunni. Þá eru 11., 12. og 13. brtt.n., sem fela í sér lækkun á nokkrum gjaldaliðum, sem eiga að greiðast í dönskum kr., en umreikn. í frv. í ísl. kr. með gengi 115. Leggur n. til að lækka þessa liði, vegna gengislækkunar dönsku krónunnar, sem varð eftir að frv. var samið. Þessir liðir eru: 1) Vextir af dönskum lánum, sem lækka um rúmlega 17 þús. kr. 2) Borðfé konungs, sem lækkar um 9 þús. kr., og 3) meðferð utanríkismála, sem er lækkað um 1800 kr., samtals um 28 þús. kr. N. er að sjálfsögðu ljóst, að gengið getur breytzt, en hinsvegar þótti henni sjálfsagt að miða við það gengi, sem nú er á dönsku krónunni. Þá er 14. brtt. aðeins afleiðing af þeirri breyt., sem gerð var í fyrra á læknishéraði Reykjavíkur, en raskar á engan hátt þeirri skipan, sem nú er um þessa hluti. N. hefir lagt til með 15. brtt., að styrkur til Lúðvíks Nordals, kr. 1000, falli niður. Þessi styrkur mun hafa verið veittur sem uppbót fyrir læknisstörf hans í Árnessýslu, en nú er þessi læknir ráðinn við spítalann á Reykjahæli og hefir þar sæmileg laun. Þótti því n. sjálfsagt, að styrkur þessi félli niður, enda mun læknirinn sjálfur líta svo á, að það sé réttmætt. 16. brtt. er um það, að burt verði felldur utanfararstyrkur til héraðslækna. Fjvn. sá sér ekki fært að mæla með þessari fjárveitingu, þótt hún hinsvegar játi, að utanfararstyrkir til lækna eigi mestan rétt á sér af utanfararstyrkjum. En n. tók þá stefnu að skera niður alla utanfararstyrki að þessu sinni. Varð hún því að láta styrki til læknanna fylgjast með, enda þótt hún teldi þá einna þarfasta. Þá er 17. brtt. aðeins töluleiðrétting. Þá kemur nú að nokkrum till.n. um ný framlög til vega. Það kann nú að þykja nokkur mótsögn í því að bæta við útgjöldum þessum jafnframt því, sem lagt er til að fella niður ýmsa útgjaldaliði, og það þótt um þarfa hluti sé að ræða. En þessar brtt. byggjast fyrst og fremst á því, að ýms héruð hafa orðið allmikið útundan um opinberar framkvæmdir, en almenningi hinsvegar mikil nauðsyn að geta fengið vinnu við þær sem atvinnubótahjálp. Fyrir þessu er gerð nokkur grein í nál., og ætla ég, að hv.þdm. hafi kynnt sér það, sem þar er sagt, og leyfi mér að vísa til þess. Þessi framlög til vega ganga vitanlega mjög skammt í því að bæta úr atvinnuleysinu, en miða þó sem sagt í þá átt, og má geta þess, að í sumum sýslum eru þetta einu framlögin til þjóðvega á þessu ári. Ég vil geta þess, að vegamálastjóri hefir upplýst n. um, að ef vegalagafrv. það, sem nú er fyrir þinginu. nær fram að ganga, þá mundu við það allmikið aukast útgjöld til þjóðvega árið 1934. Um þessa vegakafla, sem n. ber fram till. um, að smáupphæðir verði veittar til, ætla ég ekki að fjölyrða. Vil aðeins geta þess, að vegamálastjóri mælir með þeim öllum, endar teknar upp úr till. hans. Er fyrst að nefna Saurbæjarveginn, sem er framhald af Vesturlandsveginum, og er ætlazt til, að fyrir þessa upphæð, 4 þús. kr., verði hægt að gera bílfært lengra norður í Dalina. Er það skoðun vegamálastjóra, að þessi upphæð geri mikið gagn. Þá er Kollafjarðarvegur, sem er framhald af Steinadalsvegi, áleiðis til Hólmavíkur. Upphæð þessi er ætluð til að gera vegarkafla bílfæran út með firðinum, með því að leggja hann eftir hlíðinni, nokkru ofar en hann liggur nú. Telur vegamálastj. þessa fjárveitingu nauðsynlega. Þá er 20. brtt., um 8 þús. kr. framlag til Fjarðarheiðarvegar. Þessi vegur hefir oft verið til umr. hér á þinginu undanfarið, en framlög til hans aldrei náð samþykki þingsins, enda í fyrstu gert ráð fyrir, að til hans þyrfti mjög háa upphæð, eða um 360 þús. kr. Þetta þótti allt of mikill kostnaður miðað við þau litlu not, sem ýmsir töldu, að verða mundi af þessum vegi, sem m. a. mundi liggja undir snjó mikinn hluta ársins. Seinna kom fram áætlun um að lækka þessa upphæð mikið, eða í 100 þús. kr. Nú er enn komið álit frá vegamálastjóra, þar sem gert er ráð fyrir, að vegasamband megi fá þarna yfir fyrir 25 þús. kr., svo að bílfært verði yfir heiðina um hásumartímann, þó þar verði vitanlega ekki góður vegur, því allbratt er á köflum. Þegar nú svona er komið, að ekki er hér orðið nema um tiltölulega litla fjárupphæð að ræða, en hinsvegar töluverða hjálp fyrir þá, sem þarna búa, og ennfremur atvinnubótavinna fyrir Seyðfirðinga, vildi n. leggja hugmyndinni lið og leggur til, að þriðjungur þessarar áætluðu upphæðar verði veittur á árinu 1934, og hefir vegamálastjóri stutt þá till. - Þá er hér í sömu brtt. lítil upphæð til Breiðdalsvegar, 3 þús. kr., sem n. hefir tekið upp eftir till. vegamálastjóra. Þá leggur n. til að veita sín 3 þús. til tveggja vega í Skaftafellssýslu. Annar vegurinn er Suðursveitarvegur, sem nokkuð hefir verið unnið að undanfarið. Telur vegamálastjóri sérstaklega áríðandi að leggja þennan veg í sambandi við fyrirhugaða brúargerð á Kolgrímu. Hinn er Síðuvegur, sem liggur frá Breiðabólsstað austur Síðuna, og er ætlazt til, að fyrir þessa upphæð greiðist bifreiðum leiðin á mjög löngu svæði. Þá er síðasta till.n., sem snertir vegina um hækkun á fjárveitingu til fjallvega úr 20 þús. í 25 þús. kr. Vegamálastjóri hafði lagt til, að þessi upphæð yrði 30 þús. kr., en stj. hafði fært hana niður í 20 þús. kr. Um framlög til fjallvega má yfirleitt segja, að það fé notast vel til atvinnubóta, því lítil upphæð fer á hvern stað, enda hefir hæstv.atvmrh. mælzt til þess, að n. hækkaði þennan lið á þeim grundvelli. Með þetta fyrir augum samhliða því, að hin mesta þörf er á að hraða ýmsum þeim fjallvegagerðum, sem nú er verið að vinna að, leyfir n. sér að mæla með 5 þús. kr. hækkun á liðnum. En vill þó sumpart binda þá hækkun við framlag til Svalbarðseyrarvegar, svo hann verði akfær. Er nánari grein gerð fyrir því í nál. 23. brtt. er um það, að hækka laun aðstoðarverkfræðings vitamálastjóra úr 5200 kr. í 6160 kr. Þessa till. flytur n. samkv. beiðni dómsmrh., og er það gert til þess að færa laun þessa starfsmanns til samræmis við laun aðstoðarverkfræðings vegamálastjóra, því þessir tveir menn eiga að hafa jafnt eftir launalögunum. Þessi liður hafði fyrir vangá misfærzt; svo að hér er í raun og veru ekki um annað en leiðréttingu að ræða. N. hefir engar brtt. gert við hinar upphaflegu till. stj. um framkvæmdir í síma-, hafnar- eða vitabyggingum, en í nál. hefir hún gert grein fyrir afstöðu sinni til símamálanna, þannig, að hún vill fylgja till. landssímastjóra að öðru leyti en því, að hún vill alls ekki samþ., að línuþráðafjölgun eigi að sitja í fyrirrúmi fyrir þeim nýjum línum, sem hann hefir þó lagt til, að lagðar verði. Vil ég f. h. n. leggja áherzlu á þetta atriði. Þá er í nál. gerð grein fyrir því, hvernig n. leggur til, að varið verði framlagi til bryggjugerða og lendingarbóta fyrir árin 1933 og 1934, 20 þús. kr. hvort árið, eða 40 þús. kr. alls, sem veitt er gegn 2/3 annarsstaðar frá. Ég skal geta þess, að n. hefir kynnt sér það, að ekki varbúið að ráðstafa fénu fyrir yfirstandandi ár. Eru till.n. á þessa leið: Til bryggjugerðar á Arnarstapa á Snæfellsnesi, 1/3 kostnaðar, allt að 3500 kr. Til bryggjugerðar í Grindavík, 1/3 kostnaðar, allt að 8500 kr. Til bryggjugerðar á Kópaskeri, 1/3 kostnaðar, allt að 3000 kr. Til bryggjugerðar á Djúpavogi, 1/3 kostnaðar, allt að 1500 kr. Til bryggjugerðar á Húsavík, 1/3 kostnaðar, allt að 20000 kr. Til dýpkunar hafnarinnar á Stokkseyri, ½ kostnaðar, allt að 4000. Samtals 40500 krónur. Að öðru leyti vil ég vísa til skýrslu n. í nál. um afstöðu hennar til þessara mannvirkja og skilyrði þau, er hún taldi sjálfsagt að setja í sambandi við framlög ríkissjóðs til þeirra. En ég skal bæta því við, að fyrir n. lágu upplýsingar um þessi mannvirki og meðmæli vitamálastjóra. Fleiri brtt. ber n. ekki fram við þennan kafla fjárl., sem ég hefi framsögu á, og læt ég því máli mínu lokið í þetta sinn. Læt að sjálfsögðu bíða að lýsa afstöðu n. til þeirra brtt., sem komið hafa við frv. frá einstökum þm., þangað til þeir hafa talað fyrir þeim.

Jón Auðunn Jónsson Ég á þrjár brtt. við þennan kafla fjárl. á þskj. 296. Er það fyrst við 13. gr. A. II., um 4 þús. kr. nýja fjárveitingu til Laugadalsvegar í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þessi vegarkafli í Laugadalnum er sá eini vegur í Norður-Ísafjarðarsýslu, annar en Breiðadalsheiðarvegar, sem er í tölu þjóðvega. Þó hefir ekkert verið til hans lagt frá ríkissjóði ennþá. Aftur á móti hefir verið lagt til vegarins hinumegin við Steingrímsfjarðarheiði, í Strandasýslunni, fullar 87 þús. krónur. En Djúpmegin hefir enn ekkert verið lagt til vegagerða, þó þörfin sé þar engu síður mikil, því í Laugadalnum er talsvert þéttbýlt og nauðsynlegt að fá þarna akfæran veg. Vegalengdin frá sjó fram í dal, þ. e. a. s. fram að Steingrímsfjarðarheiði, er 14 km. Vegamálastjóri hefir áætlað, að til þess að gera þennan vegarkafla í Laugadalnum akfæran þyrfti 8 þús. kr., en ég hefi ekki hugsað mér, að þetta yrði unnið í einu, heldur yrði því skipt á tvö ár eða fleiri. Á þessum stöðvum var atvinnuleysi mikið síðastl. sumar, og útlitið hið sama fyrir næsta sumar; þess vegna er hér um tvöfalda nauðsyn að ræða fyrir þá, sem þarna búa, og vænti ég, að hv.fjvn. taki sæmilega þessari málaleitan. Þá á ég aðra brtt. við 13. gr., um aukið tillag til lendingarbóta úr 20 þús. í 25 þús. kr. Ég sé það á nál.fjvn., að hún hefir ráðstafað til ákveðinna framkvæmda bæði því tillagi til hafnarbóta og lendingarbóta, sem óráðstafað er af tillagi yfirstandandi árs, og sömuleiðis öllu tillagi næsta árs. Við þetta vil ég leyfa mér að gera þá aths., að á þinginu 1930 var lagður grundvöllur undir þær bryggjubyggingar, sem framkvæma átti þá á næstu þremur árum. Í ályktun n. það ár er ákveðið að veita fyrstu greiðslu af þrem til nokkurra bryggjugerða. Ein þeirra er bryggjugerð í Hnífsdal. Nú hefir verið unnið að þessari bryggjugerð í Hnífsdal bæði árin 1931 og 1932, og til þess notað það fé, sem veitt hefir verið í fjárl. þessara ára. Þegar í upphafi var það vitað, að leggja þyrfti fram úr ríkissjóði um 27 þús. kr. til þessa fyrirtækis, og er það tekið fram í nál. 1930. Af þessu fé hefir nú þegar verið notað 18382,65 kr. En bryggjan kemur ekki að neinum notum ennþá, og verður það ekki, nema þriðja greiðslan fáist eins og upphaflega var til ætlazt. Allur kostnaður við þetta mannvirki verður rúmlega 80 þús. kr., og hefir kostnaðaráætlunin algerlega staðizt hingað til, svo að engin ástæða er til að ætla, að verulegu muni hér eftir. Ég vænti, að hv.n. sjái, að það er ekki rétt að veita fé til nýrra framkvæmda meðan ekki er búið að uppfylla eldri loforð, sem fjárveitingarvaldið hefir gefið. Slík mannvirki og þau, er hér um ræðir, koma oft ekki að notum fyrr en þau eru fullgerð. Ég hefi ekki fengið fulla vissu um það, hvort Eyrhreppingar geta lagt fé fram á þessu ári á móti þeim 9 þús. kr., sem ríkissjóður hefir skuldbundið sig til að leggja fram á yfirstandandi ári. Þá getur farið svo, að verði að skipta þessum framkvæmdum á 2 ár. En ég hefi vissu fyrir því nú þegar, að á þessu ári getur hreppurinn lagt fram nokkurt fé, og ætti þar á móti að koma 1/3 úr ríkissjóði, ef staðið er við eldri loforð. Fari nú svo, að ekki verði hægt að útvega nægilegt fé, svo verkinu verði lokið á yfirstandandi ári, vænti ég þess fastlega, að í fjárl. fyrir næsta ár verði settar þær 5 þús. kr., sem þyrfti úr ríkissjóði til þess að fullvíst yrði, að hægt væri að fullgera þetta mannvirki 1934. Ég hefi áður lýst erfiðleikunum, sem stafa af hafnleysinu í Hnífsdal, og skal ekki fara mikið út í það nú. Upp- og útskipun er þar ótrúlega erfið, og veit ég til, að orðið hefir að verja 8-12 klst. í það að flytja eins dags afla af hverjum einstökum bát í land. Þetta hefir líka þær afleiðingar, að nú á síðari árum hefir verið mjög erfitt að fá menn til sjóróðra frá Hnífsdal. Það er ekki smávegis tap, sem sjómenn þar verða fyrir, að geta ekki farið á sjó dag eftir dag, þó að veður leyfi og afli sé góður, af því að löndunin tekur þennan óratíma. Ég hygg, að þörfin á hafnargerð muni hvergi vera eins brýn og þarna. Ég vona, að hv.n. og eins hv. d. fallist á brtt. mína á þskj. 296, XVII, þar sem farið er fram á að hækka framlagið til bryggjugerða og lendingarbóta um 5000 kr., með það fyrir augum, að í fjárl. fyrir 1934 verði 5000 kr. í fjárframlag til bryggjugerðar í Hnífsdal, gegn því, að hreppsbúar útvegi upphæð, er sé 2/3 hlutar á móti, svo að hægt verði að ljúka þessu mannvirki. Og ég er sannfærður um það, að sæju hv.þdm., hvað erfiðlega gengur stundum að lenda þarna, þá mundu þeir gera það sem í þeirra valdi stæði til þess að bæta úr því. Vænti ég því, að þeir samþ. þessa till. mína. Þá á ég brtt. XIX. á sama þskj. Hún fer fram á það, að veittar verði 20000 kr. til viðgerðar á öldubrjótnum í Bolungavík. Þetta hefir verið kallað eitt af eilífðarmálunum hér á þingi. Ég veit, að svo muni þó ekki verða, því þó að margt sé óunnið til öryggis þessu mannvirki, sem hefir lyft plássinu ekki alllítið upp einkum á árunum 1912-24, þá vona ég, að bráðum verði gengið svo örugglega frá þessu nauðsynlega mannvirki, að ekki þurfti aftur að leita til ríkissjóðs. Því miður hefi ég ekki enn fengið till. hreppsnefndar um það, hvernig haga á viðgerðinni. En ég býst við þeim með næstu skipsferð, og verður það sennilega áður en þessari umr. lýkur. Vitamálaskrifstofan hefir því ekki getað gert till. til fjvn. um þessar framkvæmdir, en ég vona fastlega, að það geti orðið áður en lokið er 3. umr. um fjárlagafrv. hér í deildinni.

Halldór Stefánsson Ég ætla mér ekki að fara út í neinar almennar umr. um fjárl. að þessu sinni, enda er nú mjög fámennt í d. En ég ætla að snúa máli mínu til hv.frsm.n., og vildi óska eftir því, að hann hlýddi á mál mitt. Auðséð er, að stj. hefir miðað mjög við það erfiða ástand, sem nú ríkir, er hún samdi fjárlagafrv. sitt, og hv.fjvn. hefir fylgt sömu aðferð. Ég hlýt að fallast á, að ekki er hægt að miða við annað en núv. ástand, og því verði till. um umbætur á landshögum færri og smærri en venja er til. Till. þær, sem ég nú ber fram, eru allar brtt. við 13. gr. fjárl., um styrk til nýbygginga þjóðvega. Í frv. stj. eru ætlaðar 162000 kr. til þessa starfa, og er það miklu minna en þyrfti að vera. Af þessu fé er svo 1/4 hluti veittur til eins fjallvegar á Norðurlandi, og má þá verða auðskilið, að ekki er mikið til skipta fyrir alla hina staðina, þar sem þörfin er brýn. N. fer nokkru lengra, og nema viðbætur hennar 25000 kr. Ef till.n. yrðu allar samþ., væri veitt alls á þessum lið 187000 kr. N. gerir þannig grein fyrir þessum hækkunartill., að þær séu auðvitað fyrst og fremst ætlaðar til umbóta á vegum, en svo líka sem atvinnubótavinna fyrir þau sveitarfélög, sem þessir vegir eru i. Á þessa síðari ástæðu fellst ég algerlega, það er sannarlega ekki vanþörf á því að reyna að örva svolítið atvinnulífið í landinu. Á þskj. 296 eru ýmsar hækkunartill. frá einstökum þm. við þennan lið, nýbyggingar þjóðvega. Þær nema alls 37-39 þús. kr. Ef þær ná allar samþykki, yrði framlagið til nýbygginga þjóðvega alls um 244000 kr. og þessi upphæð getur hreint ekki talizt of mikil til þessara framkvæmda, því að hún er mun minni en oft hefir verið ákveðið áður, sérstaklega ef litið er á þá ástæðu hv.n., að þetta fé heri að skoða sem nokkurskonar útgjöld til atvinnubóta. Till. mínar snerta allar þjóðvegi á Austurlandi. Ef athugaðar eru till. frv., sem byggðar munu vera á till. vegamálastjóra, þá sést, að vegum á Austurlandi hefir mjög lítill sómi verið sýndur, og kemur það ef til vill af ókunnugleik viðkomandi yfirvalda á staðháttum þar. Hv. n. hefir bætt nokkuð úr þessu, en þó ekki svo, að við megi una. Ég ber því fram till. um þjóðvegi á tveimur stöðum á Austurlandi, þar sem áður hefir verið unnið talsvert, en það eru Vopnafjarðarvegur og Úthéraðsvegur. Að báðum þessum vegum hefir verið unnið árlega nú um alllangt skeið, í þeirri föstu von, að frekar væri von á opinberum styrk til veganna, ef sýndur væri einlægur vilji til þess að hrinda verkinu í framkvæmd. Og ég fer ekki fram á neinar stórupphæðir til þessara vega, 6000 kr. til hvors. Þessir vegir eru báðir í byggðum, og þegar þeir eru fullgerðir, tengja þeir mikinn hluta sveitanna við sinn eðlilega hafnarstað. Þá ber ég fram till. um að hækka framlag til tveggja vega úr 4000 kr. upp í 6000 kr. Annað er Bakkafjarðarvegur, sem áður hefir verið unnið að, og hitt Jökulsárhlíðarvegur, sem lengi hefir verið unnið að. Ég vil vonast til þess, af því að þessar till. mínar eru svo litlar og sanngjarnar, að hv.n. og eins hv. d. sjái ekki ástæðu til þess að bregða fyrir þær fæti.

Magnús Jónsson Við þennan kafla fjárl. á ég aðeins eina brtt., það er 7. brtt. á þskj. 296. Hún er um það að veita verkamanninum Magnúsi Magnússyni dálítinn styrk til lækninga, vegna áverka, sem hann fékk við vegavinnu ríkisins. Það var árið 1906, að þessi maður var í vegavinnu á Mosfellsheiði. Hrökk þá stálflís úr hamri upp í auga hans, og átti maðurinn mjög lengi í þessu og missti síðast augað. Hann hafði aldrei haft sterka sjón, og læknar töldu hættu á því, að hann gæti einnig misst sjónina á hinu auganu, og er nú svo komið, að á því er mikil hætta. Hann hefir víst áreiðanlega ekki verið nefndur hér á Alþ. fyrr, en fer nú fram á dálítinn styrk til þess að geta leitað sér góðra lækninga. Ég trúi ekki öðru en að þingið verði við þessari litlu beiðni, þegar það er líka athugað, að maðurinn varð fyrir þessu slysi í ríkissjóðsvinnu. Ég orðlengi þetta ekki frekar, enda eru nú svo fáir þm. í d., að þó að ég sannfærði þá alla, nægði það ekki til þess að koma till. minni fram.

Sveinn Ólafsson Umr. hafa að þessu sinni farið hóflega fram og ólíkt spaklegar en oft hefir áður verið við 2. umr. fjárl., þegar kalla má, að stundum hafi verið fullkominn eldhúsdagur haldinn yfir hv.fjvn. Ég ætla ekki að fara að deila á hv.fjvn. fyrir það, sem mér kann að þykja ábótavant í starfi hennar, ég viðurkenni fúslega, að starf hennar er vandasamt, og ætlast ekki til þess af henni, frekar en öðrum, að hún geri svo öllum líki. Ég viðurkenni einnig, að n. hefir sýnt virðingarverða tilraun til að draga úr lítt þörfum gjöldum, þar sem þess var kostur, og fara sparlega með fé; en nú mun meiri þörf á ráðdeild í þjóðarbúskapnum en nokkru sinni fyrr. Við þennan kafla fjárl. á ég hvorki margar né stórar brtt., og vænti ég þess, að n. og hv. d. sjái sér fært að styðja þær. Annars skal ég ekki fjölyrða um vegatill. mínar, því að ég get að nokkru leyti notað síðustu ræðu hv. 1. þm.N.-M. sem formála fyrir þeim. Athugasemdir hans um þjóðvegagerðina voru fyllilega réttmætar og get ég í því efni undir hvert hans orð skrifað. Ég vil ekki endurtaka þær ástæður, sem hann bar fram fyrir því, að nánar þyrfti að líta á skiptingu þeirrar atvinnuhjálpar til einstakra sveitarfélaga, sem felast á í dreifingu vegafjárins. Hv. fjvn. hefir í nál. sínu berlega lýst því yfir, að hún vilji hluta þessa hjálp svo að hún komi að almennum notum. Til þess að þetta megi frekara verða í framkvæmdinni þannig, hefi ég borið fram brtt. á þskj. 296, VIII., þar sem ég legg til, að fjárframlagið til vegarins á Holtavörðuheiði, sem í frv. er tiltekið 40000 kr., verði fært niður í 20000 kr. Með þeim hætti er hægara um vik að dreifa fénu meira en gert er í fjárlfrv. og till.n. Ég þarf ekki að fara um þetta mörgum orðum; ég hefi áður tekið það fram, einnig á síðasta þingi, að ég álíti veginn yfir Holtavörðuheiði ekki líkt því eins aðkallandi og ýmsa vegi í byggðum. Yfir Holtavörðuheiði eru varla aðrir flutningar en mannflutningar milli landsfjórðunga að sumri, og þeir eru ekkert líkt því eins aðkallandi og vegir um sveitir, þar sem mikið af flutningi verður enn að fara fram á klökkum, af því að vegi vantar. Ég hefi orðið þess var, að þessi till. mín hefir verið tekin illa upp af sumum hv.þm. Ég skil það vel, að þeir, sem leggja mikla áherzlu á að greiða götu farfuglanna að sumarlagi, vilji halda í þessa fjárveitingu, en þeir menn hugsa þá að sama skapi lítið um þarfir bænda í afskekktum sveitum. Ég verð þó að álíta, að frekar beri að greiða götu þeirra en farfuglanna, sem sumrinu eyða í ferðalög. Ég kem þá að þeirri einu till., sem ég á um framlag til vega í mínu kjördæmi. Hún er á þskj. 296,XIV., og fer ég þar fram á, að 3000 kr. verði veittar til Skriðdalsvegar. Þessi vegur er orðinn akfær fram í miðjan dalinn frá Egilsstöðum, en gæti orðið akfær á sveitarenda, ef þessi upphæð, þótt lítil sé, yrði veitt. Ég hefi skorið till. þær, sem ég flyt, mjög við neglur. Vil ég með því fylgja því ráði, sem hv.fjvn. hefir bent á, að dreifa fjárveitingunum sem mest, en veita ekki stórar upphæðir á einstökum liðum. Með þeim hætti geta flest héruð fengið einhverja úrlausn. Sjálfur hefi ég gert lægri kröfur en allir aðrir, sem brtt. eiga hér um skiptingu vegafjárins. Ég get verið stuttorður um brtt. mína við 13. gr. A. II. a. 4., þar sem ég legg til, að framlagið til Holtavörðuheiðarvegarins verði 20 þús. í stað 40 þús. Mér sýnist engin nauðsyn á því að flýta svo mjög þessari vegargerð, enda vita allir, að hér er aðeins um „sport“veg að ræða, sem ófyrirsynju hefir þó gleypt hundruð þúsunda og er að hverfandi litlu liði. Ég kem þá að brtt. við 13. gr. B. 1. b., sem merkt er XVI., flutt af hv. 1. þm.N. M. og mér, þar sem styrkveiting til Eimskipafélags Íslands, 200 þús. kr., er gerð að nokkru leyti skilorðsbundin, þannig að félagið hagi strandsiglingum sínum svo, að þær taki til allra landshluta sem jafnast. En þetta hefir ekki verið svo undanfarið. Næstliðið ár varð Austurland mjög útundan um strandferðir þessar, enda þótt styrkur til félagsins væri hækkaður í fjárlögum síðustu úr 60 upp í 250 þús. kr. Þetta má ekki svo til ganga, að helmingur landsins, Suður- og Austurland, verði nær sviptur strandferðum, samtímis því, að félagið er rösklegar stutt en nokkru sinni áður. Má ekki minna vera en að félagið hafi eitthvert aðhald um að láta strandsiglingar koma öllum landshlutum til góða, þar sem ekki eru hafnleysur, og vænti ég þess, að hv.þd. geti fallizt á að samþ. þessa sjálfsögðu aths. um styrkveitinguna. Þá kem ég að brtt. minni við 13. gr. C. VIII., merkt XVIII. á þskj. 296. Fer ég þar fram á, að veitt verði af þeim 20 þús. kr., sem ætlaðar eru til bryggjugerða og lendingarbóta, 3 þús. kr. til bátabryggju á Vattarnesi. Þau skilyrði, að lagðir verði 2/3 hlutar á móti annarsstaðar, munu þó vart fást hér uppfyllt. Ég veit að vísu, að hv.þdm. eru flestir, ef ekki allir, staðnum ókunnugir, og þykir mér rétt að minna á, að þetta er forn og orðlögð verstöð, einskonar birgðastöð margra héraða á liðnum öldum. Þarna úti við hafsauga er höfn svo góð, að fágætt er að hitta þær á andnesjum jafngóðar. Fiskimiðin eru skammt frá lendingu og þar mjög fiskisælt. Þangað hefir verið mikið sótt til útróðra, en þó hefir þess minna gætt síðan þiljaðir vélbátar komu, sem gátu sótt lengra á miðin. Nú allra síðustu árin hefir þó aukizt talsvert sókn þaðan með litlum vélbátum, sem stunda á grunnmiðum. En þó að höfn sé þarna góð og varin að mestu fyrir hafróti af löngum tanga, þá er lending slæm. Þarna er engin bryggja, svo að jafnvel þó ekki sé nema lítil vindkvika á firðinum, þá verður stundum að seila fiskinn í land. Um þessa lendingu er því líkt ástatt og um lendingar þær á Vestfjörðum, sem hv.þm.N.-Ísf. minntist á. Vitamálastjóri hefir gert uppdrátt að bryggjubyggingu á Vattarnesi og áætlun um kostnað af verkinu. Honum telst svo til, að bryggjan kosti 13 þús. kr. En mér þótti ekki tiltækilegt að bera fram hærri till. en áður er sagt, þar sem svo margt er nú skorið niður af fjárveitingum. En ef gert er ráð fyrir, að 2/3 hl. komi annarsstaðar frá, þá verður þetta mannvirki 9000 kr. virði. Gæti slík bryggja, þótt ekki hefði fulla lengd, veitt hlé 3-4 bátum í senn, en útreikningar vitamálastjóra eru miðaðir við stóran bátaflota. Tel ég samt mikils virði að koma upp þessu mannvirki, þó ekki nægði nema fyrir 4 báta, og mætti þá auðveldlega bæta við síðar. Ég á ekki fleiri brtt. við þennan kafla fjárl., og þar sem hér er nú fámennt og fjárl. lítill gaumur gefinn, þá sé ég ekki ástæðu til að orðlengja þetta að sinni. Frsm. fjvn. er hér staddur, og vil ég skjóta því til hans, að ef eitthvað er vansagt í þessu máli mínu, þá er ég reiðubúinn að gefa fyllri upplýsingar utan þessarar umræðu.

Guðbrandur Ísberg Ég á eina brtt. á þskj. 296, við 12. gr. fjárl., þess efnis, að hækkuð verði styrkveiting til Rauðakrossdeildarinnar á Akureyri úr 500 upp í 1500 kr. Deildin hefir starfað nokkur ár á Akureyri, leigt húsnæði til sjúkrarannsókna og haft lærða hjúkrunarkonu til þess að annast hjúkrunarstörf í bænum, einkum hjá þeim, sem ekki hafa getað eða átt erfitt með að veita sér hjúkrun á annan hátt. Útgjöld deildarinnar eru: Laun hjúkrunarkonu 3600 kr., húsaleiga 600 kr. á ári. Tekjur deildarinnar eru lítilsháttar tekjur af hjúkrunarstarfseminni, lítilsháttar af því, eins og ég tók fram áðan, að hjúkrunarkonan vinnur að mjög miklu leyti hjá þeim, sem lítt eða ekki eru færir um að greiða hjúkrunarkostnað. Auk þess hefir deildin notið 1000 króna styrks frá Akureyrarbæ. Styrkur frá ríkissjóði var til að byrja með 1000 kr., en síðar færður niður í 500 krónur. Hrökkva tekjur deildarinnar ekki svipað því fyrir útgjöldum og hefir reynzt afarerfitt fyrir stuðningsmenn og velunnara deildarinnar að fá þann halla jafnaðan. Reynt hefir verið að afla þess fjár, sem á hefir vantað, bæði með samskotum, samkomum, fyrirlestrum og hlutaveltu. En nú hafa hlutaveltur verið bannaðar á Akureyri á síðasta ári. Er nú svo komið, að viðbúið er, að deildin verði að leggjast niður og hætta störfum. Kæmi það sérstaklega hart niður á fátækari hluta bæjarbúa, sem notið hafa læknishjálpar og hjúkrunar frá deildinni. Þó að svo líti út, sem hér sé farið fram á hækkun styrksins upp í 1500 krónur, þá er því í raun og veru ekki þannig varið. Fyrir mistök var styrkurinn fyrir árið 1931, 500 kr., aldrei greiddur til deildarinnar. Sá maður, sem veita átti styrknum móttöku f. h. deildarinnar, krafðist hans of seint, og fékkst hann því eigi greiddur. Hækkunin að því er þessar 500 kr. snertir er því aðeins það, sem þegar var búið að veita í fjárlögum. Raunveruleg hækkun frá því áður hefir verið veitt nemur því aðeins 500 kr. Með tilliti til þess mikla starfs, sem Rauðakrossdeildin hefir unnið í þágu fátækra sjúklinga, og með tilliti til þess, hversu fjárhagur deildarinnar er erfiður, vil ég mælast til þess, að hv. dm. taki þessari málaleitun vinsamlega með því að samþ.till. Fjárhæðin er svo lítil, að litlu skiptir fyrir ríkissjóð, en hinsvegar mikið nauðsynjamál, sem hér er um að ræða.

Haraldur Guðmundsson Við 1. umr. þessa máls hefi ég drepið á heildaryfirlit fjárl., svo að ég þarf ekki að fjölyrða um þau við þessa umr. En rétt þykir mér að benda á, hvernig nefndin lítur á horfurnar á þessu ári. Hún segir í nál.: „Horfurnar framundan um viðskiptaástandið virðast ekki enn benda á breytingu til batnaðar. Telur nefndin því enga ástæðu fyrir hendi að gera ráð fyrir, að ríkistekjurnar reynist yfirleitt meiri árið 1934 en síðastl. ár, að óbreyttri tekjulöggjöf“. Þegar ég ræddi um þetta við forsrh. og spurði hann, hvers vegna ekki væri gert ráð fyrir neinum atvinnubótum í fjárl., þá svaraði hann því til, að hann gerði sér vonir um, að nú færi kreppunni að létta af. En nefndin hefir ekki litið svo á, og tel ég, að n. hafi í þessu rétt fyrir sér. Hinsvegar hefir n. gert till. um lækkun á tekjum, sem ástæðulaust virðist með öllu að lækka. T. d. gerir hún að ástæðulausu till. um að lækka áfengistollinn, tóbakstollinn, verðtoll og vörutoll, og sama er að segja um stimpilgjald. Þessa liði hefði alls ekki verið ástæða til að lækka. Hinsvegar hefði mátt hækka t. d. fasteignaskattinn, sem áætlaður er í fjár1. 330 þús., en varð síðastl. ár 370 þús. Hér eru því vantaldar 40 þús. kr. Sömuleiðis má hækka tekjuskattinn. Er enginn vafi á því, að ef tekjuliðurinn verður samþ. eins og hann liggur fyrir, þá skakkar um 550 þús., ef ekki fer allt í kalda kol. Aðalsvipur á till.n. er sá, að fella niður smástyrki til menningarmála. þessar upphæðir eru litlar, lítið sparað á því að fella þær niður, en hinsvegar veldur þetta miklum óþægindum fyrir þá, sem verða fyrir þessu, þegar menn verða fyrir þær sakir að hætta við nám erlendis o. s. frv. Um verklegar framkvæmdir farast n. svo orð í nál.: „En um framlög til verklegra framkvæmda, sem að vísu má segja um, að eigi séu bundin með lögum og því hreyfanleg, var það einhuga álit nefndarinnar, að með engu móti væri gerlegt að draga úr þeim. Fyrir það fyrsta væru framkvæmdir þessar mjög aðkallandi til hjálpar og hagsbóta héruðum þeim, sem hlut eiga að máli og lengi hafa eftir þeim beðið. Og í annan stað kæmu fjárveitingar til þessara framkvæmda héruðunum til hjálpar sem atvinnubætur, er gera mörgum frekar kleift að inna af höndum ýms opinber gjöld, sem annars yrði engin leið að greiða“. Svo virðist á þessu, sem n. hafi skilið þörfina á verklegum framkvæmdum, þörfina á því að bæta úr atvinnuleysinu. En eftir þennan formála er skammt stigið. Þessi litla hækkun á fjárveitingu til vegagerða, 29 þús. kr., er miklu fremur sem afsökun, því að lítið bætir úr samgöngum og engin bót á atvinnuleysinu. Ég vil í þessu sambandi þakka n. fyrir það að hafa tekið upp styrk til Fjarðarheiðarvegarins. Alloft hefir verið rætt hér í d. um þörfina á því að leggja þennan veg, en ekkert hefir fengizt að þessu. Brtt. mín á þskj. 296, nr. XIII, fer fram á, að í stað 8000 kr. komi 13000 krónur. Skal ég víkja strax að þessari till. Eftir áætlun, sem gerð er af Hannesi Arnórssyni, má gera sæmilegan bílveg yfir heiðina fyrir 25 þús. kr. Fyrir minni upphæð telur verkfræðingurinn að megi gera sæmilegan sumarveg. Hefir þetta verið hið mesta áhugamál og margsinnis komið áskoranir frá þingmálafundum víðsvegar að um að hrinda þessu verki í framkvæmd hið allra fyrsta. Ef ríkissjóðsframlagið verður hækkað um 5000 kr., úr 8000 upp í 13000, eins og ég fer fram á með þessari till. minni, má telja víst, að þessi vegargerð geti farið fram í sumar, svo að sambandið milli Seyðisfjarðar og héraðsins ætti að geta verið komið á í haust. Þetta er vegargerð, sem hefir dregizt lengi, enda hafa Seyðfirðingar jafnan orðið útundan við skiptingu vegafjárins, og vænti ég því, að hv. d. taki tillit til þessa og fallist á að samþ. þessa lítilsháttar hækkun. Í sambandi við þetta vil ég víkja að því, að ríkisstj. hefir aðeins ætlað 895 þús. kr. til vegamála í stjfrv., ef stjórn vegamálanna er skilin undan, og sé því bætt við, sem n. gerir till. um til hækkunar, nemur fjárveitingin til vegamálanna þó ekki nema 924 þús. kr. alls, sem er helmingi lægri upphæð en lagt hefir verið til vegamálanna undanfarin ár samkv. LR. Er þetta mjög slæmt vegna atvinnuleysisins, sem er í landinu, og hefði þvert á móti þurft að verja meiru til vegagerða en áður hefir verið gert, í stað þess að draga svo stórlega úr því. Vegagerðir eru einmitt einhverjar heppilegustu atvinnubæturnar, sem ráðizt verður i, því að fé það, sem varið er til þeirra, gengur allt að kalla í vinnulaun, eins og n. bendir réttilega á í nál. á þskj. 213. Hin till. við þennan kafla fjárl., brtt. 296, IV, við 12. gr. 17. b., fer fram á 12000 kr. styrk til viðbyggingar víð sjúkrahúsið á Seyðisfirði. Þetta sjúkrahús er orðið allgamalt, en þarna er ungur og góður læknir, svo að húsið er notað mjög mikið af héraðsbúum, og auk þess dálítið af mönnum ofan heiðar og allmikið af útlendum sjómönnum, sem skipað er í land þarna til að fá læknishjálp. Hefir oft orðið að koma sjúklingum fyrir úti í bæ vegna þrengsla í sjúkrahúsinu, og hefir gamalmennahælið þarna á staðnum helzt orðið til hjálpar í þeim efnum, en eins og sjálfsagt er, er ekki hægt að reikna með þeirri hjálp til frambúðar. Með viðbótarbyggingunni, sem meiningin er að byggja við spítalann, hefir verið reiknað út, að spítalinn mundi geta fullnægt þörfum héraðsbúa um sjúkravist og eins þeirra útlendra manna, sem leituðu til spítalans og eru allmargir, vegna siglinganna, sem til Seyðisfjarðar eru á erlendum skipum. - Verði hinsvegar dregið að koma þessari viðbyggingu upp, má búast við því, að húsið verði svo úr sér gengið, að byrja verði af nýju, þegar ráðizt verður í þessar framkvæmdir. Ég hefi ekki séð teikningu af þessari viðbyggingu, en ég þarf ekki að taka það fram, að ég tel sjálfsagt, að þetta fé verði ekki greitt út nema heilbrigðisstj. hafi áður lagt samþykki sitt á teikninguna og gengið úr skugga um það, að kostnaðurinn sé við hæfi. Þá á ég ekki fleiri brtt. við þennan kafla fjárl., en áður en ég sezt niður, vil ég benda á það, að enn hefir svo farið eins og svo oft áður, að tekjuáætlun fjárl. er samin með svo mikilli varúð, að það er fyrirfram vitað, að tekjurnar fara hundruðum þúsunda fram úr áætlun, og er stj. þannig fengið fé í hendur, sem er óbundið af fjárl. og hún getur ráðstafað eftir geðþótta sínum. Þetta er vitað og viðurkennt af öllum. Ég hefi alltaf haldið því fram, að Alþingi beri skylda til þess, svo framarlega sem Alþingi vill ekki afsala sér fjárveitingavaldinu í hendur stj., að áætla ekki aðeins gjöldin, heldur engu síður tekjurnar líka eins nærri sanni og unnt er á hverjum tíma. Eins og ég hefi bent á, eru tekjurnar að þessu sinni svo varlega áætlaðar, að þær eru a. m. k. taldar ½ millj. kr. lægri en ástæða er til að ætla, að þær verði, og eftir venjunni mun stj. telja sér heimilt að ráðstafa þessum umframtekjum eftir eigin geðþótta. Er sannarlega kominn tími til að snúa aftur á þessari braut.

Lárus Helgason Ég á eina brtt. við þennan kafla fjárl., þskj. 296, I, þess efnis, að læknisvitjanastyrkurinn verði hækkaður um 250 kr., sem renni til Álftveringa. Þennan styrk hefðu búendur þessarar sveitar átt að hafa fengið miklu fyrr, samanborið við aðrar sveitir. Það er áreiðanlegt, að margir hreppar hafa um mörg ár haft læknisvitjanastyrk, sem hægari aðstöðu hafa haft en þessi hreppur. Álftveringar geta og mega sækja lækni í tvær áttir, til Víkur eða austur á Síðu, eftir því sem þeir heldur kjósa, og er hvortveggja leiðin mjög erfið yfirferðar, einkum á vetrum. Til Víkur er styttra að fara, og þó er það um 50 km. eyðisandur með vondum vatnsföllum, eins og allir vita, sem þarna hafa farið um. Hin leiðin, til Síðuhéraðs, er allmiklu lengri, og enn verri yfirferðar vegna vatnsfalla og snjóþyngsla á vetrum; verður þarna að fara yfir 20 km. eldhraun eftir tröðum, sem grafnar eru gegnum hraunið og fyllast í snjóalögum á veturna. Verður þá að krækja niður á Meðalland, til þess að komast þessa leið, og lengir það leiðina um meira en helmingi. Ég tel því sjálfsagt, að þessi styrkur verði veittur. Eru fáir hreppar á landinu, sem meir eru styrksþurfar í þessum efnum, ef nokkrir eru, og eina eðlilega afleiðingin af því, ef þessi till. verður felld, er, að strikaður verði út allur meiri hl. af þeim styrkjum, sem veittir eru til læknisvitjana.

Björn Kristjánsson Ég á aðeins eina brtt. við þennan kafla fjárl., á þskj. 296,XI, þess efnis, að framlagið til Þistilfjarðarvegar verði hækkað um 5000 kr., úr 5000 upp í 10000, eða til vara 8000. - Það eru nú eitthvað um 3 ár síðan byrjað var á að leggja veg frá Þórshöfn inn í sveitirnar í kring, sem sækja þangað verzlun. Meginkaflinn af þessum veg liggur um Þistilfjörðinn, og er þar yfir á að fara, Hafralónsá, sem hefir verið hinn mesti farartálmi, þar til nú fyrir 3 árum, að hún var brúuð, en brúin kemur þó ekki að fullum notum, af því að veg vantar báðum megin brúarinnar, að henni og frá. Vegarkaflinn frá Þórshöfn var mjög erfiður lagningar, en sú er með réttu venjan að leggja vegina fyrst út frá kaupstöðunum, til þess að þeir geti sem fyrst komið að fullum notum fyrir þá, sem til þeirra ná. Vegarlagningin er ekki enn komin að brúnni, en með þeirri fjárveitingu, sem ætluð er til þessa vegar á yfirstandandi ári, má gera ráð fyrir, að hann komist þangað í ár. Þegar komið er vestur yfir brúna, taka við miklu betri vegarstæði. Næst brúnni eru nokkuð ósléttir móar, sem gera mætti akfæra með því einu að slétta úr, en eftir það liggur vegurinn vestur allan Þistilfjörð á löngum köflum eftir sléttum melum, sem ekkert þarf að gera við. Er mjög nauðsynlegt, að þeir kaflarnir, sem þurfa mestrar aðgerðar við á þessari leið, komist af fljótt, til þess að vegurinn geti komið þeim að fullum notum, sem þarna búa. Eins og kemur fram í nál., og líka í ræðu hv.frsm., hefir fjvn. að þessu sinni tekið meira tillit en áður til þarfa landshlutanna vegna atvinnuleysisins, sem nú ríkir alstaðar á landinu, og hefir n. af þeim ástæðum meir en áður miðað till. sínar við að dreifa vegafénu sem víðast. Frá þessu sjónarmiði er einmitt hin brýnasta nauðsyn að hjálpa þessu héraði. Fólkið þar hefir ekki um aðra atvinnu að velja en þessa vegargerð, og eru því einu vonirnar um það, að hægt verði að innheimta opinber gjöld, bundnar við það, að þarna verði haldið uppi einhverjum opinberum framkvæmdum. Auk þess má segja um þennan veg eins og alla vegavinnu nú, að hún verður ódýrari en verið hefir um fjölda ára undanfarið, vegna þess hve kaupgjaldið er lágt, en hinsvegar má búast við því, að kaupið hækki aftur strax þegar eitthvað léttir á kreppunni, og við það mundi vegagerðarkostnaðurinn hækka. Það er því hreinn hagnaður fyrir ríkissjóðinn að láta vinna að þessari vegargerð nú. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till., en vona, að hún finni náð fyrir augum hv. d. og verði samþ., ekki sízt þar sem þetta er eina fjárveitingin, sem ég fer fram á til míns héraðs að þessu sinni. Ég vil og benda hv.þdm. á það, að þegar litið er á þær upphæðir, sem veittar hafa verið til vegaviðhalds í landinu hin síðustu ár, eru Norður-Þingeyingar þar með þeim allra lægstu, svo að þeim verða ekki atvinnubætur að því fé, sem veitt er í því skyni í fjárl. Ég þykist því enn af þeirri ástæðu mega vænta þess, að hv. d. taki vel í þessa sanngjörnu till. mína.

Sveinbjörn Högnason Ég á tvær brtt. við þennan kafla fjárl., sem ég vildi mæla fyrir með nokkrum orðum. Önnur till. er á þskj. 296, XV, þess efnis, að veittar verði 3000 kr. til Hvolsvallarvegar í Rangárvallasýslu. Flyt ég þessa till. ásamt hv. 1. þm. Rang., sem er fyrri flm. að henni en þar sem hann er ekki viðstaddur, skal ég leyfa mér að gera það með nokkrum orðum. - Fyrir nokkrum árum var lagður upphleyptur vegur yfir Hvolsvöll, en þar voru áður moldargötur, niðurgrafnar, sem voru ófærar á veturna. 1930 var þessi vegur yfir Hvolsvöll, sem ég nefndi, lagður, en þó ekki lokið með öllu, því að eftir stendur ólagður ofurlítill kafli, 1 km., heim undir Stórólfshvol, þar sem verður að fara niðurgrafnar moldargötur, sem verða ófærar og teppa þannig alla umferð þarna um, þegar klaki fer úr jörðu. Er þetta mjög bagalegt fyrir þá, sem þarna búa og þurfa að koma mjólk sinni á markað, því að þeir flutningar stöðvast alveg, eins og önnur umferð, og er þó hér um of lítilfjörlega upphæð að ræða til þess að áfram sé trassað að gera við þetta. Vegafé er að vísu af skornum skammti nú, eins og annað, og er sjálfsagt að taka tillit til þess, enda höfum við þm. Rang. stillt kröfum okkar í þessu efni mjög í hóf. Þótt rétt sé og sjálfsagt að jafna vegafénu sem jafnast milli héraðanna, sem verður nokkur styrkur í þessum framkvæmdum nú í atvinnuleysinu, verður þó jafnframt að líta á það, hvar smáupphæðirnar koma að beztum og almennustum notum. Þegar svo er ástatt, að einn lítill vegarkafli getur teppt samgöngur í heilu héraði tímunum saman og spillt þannig fyrir afurðaflutningum, svo að miklu nemur fyrir bændur, virðist sjálfsagt, að fjárframlögum til vegagerða sé fyrst og fremst beint þangað, þar sem þörfin er svo aðkallandi, ef á annað borð er lagt fram nokkurt fé til opinberra framkvæmda í landinu. Vænti ég og þess, að hv.fjvn. geti fallizt á að játa einmitt slíkar fjárveitingar sitja í fyrirrúmi, enda kemur þessi skoðun óbeint fram hjá n. í því, að hún gerir till. um að dreifa vegafénu út á meðal héraðanna, en gerir hinsvegar niðurskurðartill. viðvíkjandi öllum öðrum gr. fjárl. að kalla. Ég þykist því mega vænta þess, að hv. d. taki þessari hóflegu till. okkar vel og líti á þá brýnu þörf, sem fyrir hendi er til að fá þessa litlu upphæð til að bæta úr samgönguerfiðleikunum þar eystra. Þá flytjum við þm. Rang. aðra brtt. við þennan kafla fjárl., þskj. 296, III, þess efnis, að Kristjáni Grímssyni lækni verði veittur 1000 kr. styrkur til framhaldsnáms í handlækningum erlendis. - Fjárhagsörðugleikarnir, sem nú standa yfir, hafa aðallega komið niður á menntamönnum og andlegu starfi í niðurskurði á fjárveitingum í þessu skyni, en þótt verklegar framkvæmdir verði að sitja í fyrirrúmi fyrir öðru á þessum erfiðu túnum, er þó varhugavert að skera við neglur sér litlar upphæðir til námsmanna, sem slíks þurfa með til að geta lokið námi, sem ella getur orðið þeim ónýtt að meira eða minna leyti. Þetta er að vísu ekki eina till. um námsstyrk, sem ég flyt að þessu sinni, því að ég er við riðinn fleiri slíkar till. við síðari kaflann, enda lít ég svo á, að ef nokkur persónustyrkur á rétt á sér, þá sé það einmitt styrkur handa námsmönnum, til þess að hjálpa þeim yfir erfiðasta hjallann á langri og erfiðri námsbraut. Eru og fáar styrkveitingar, sem borga sig eins vel fyrir þjóðfélagið eins og þessar. Þessi ungi læknir, sem hér á í hlut, er bæði reglusamur og áhugasamur í sínu starfi, og líklegur til að ávaxta vel þá hjálp, sem honum yrði veitt við nám sitt. Í fjárl. í fyrra var öðrum ungum lækni veittur styrkur til sama framhaldsnáms erlendis, enda hygg ég, að þetta framhaldsnám verði ekki numið hér á landi og að nauðsynlegt sé fyrir þá menn, sem það vilja stunda, að sigla í þeim tilgangi. Framfarirnar á þessu sviði læknisfræðinnar, eins og reyndar öðrum sviðum þeirrar fræðigreinar, vaxa óðfluga með hverju ári, sem líður, og samhliða því aukast þær kröfur, sem gerðar eru til manna þessarar menntunar. Þar sem hér er jafnframt ekki um hærri upphæð að ræða, vænti ég þess fastlega, að hv. d. líti á þessa till. með víðsýni og velvilja.

Steingrímur Steinþórsson Ég á hér tvær brtt. við fyrri kaflann og skal aðeins segja nokkur orð um þær. Þær eru báðar á þskj. 296. Sú fyrri er undir VI. lið, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Eyf., um að veita Gísla Kristjánssyni frá Brautarhóli í Svarfaðardal 1500 kr. styrk vegna dvalar á sjúkrahúsi í Danmörku. Svo er ástatt um mann þennan, að hann fór utan vorið 1931 til náms, en veiktist þá um haustið og varð að leggjast á sjúkrahús. Hefir hann legið þar síðan, og eru það orðnir 17 mánuðir. Nokkur von er um bata. Hann hefir engan styrk hlotið vegna þessara veikinda, og vitanlega eru þær litlu eignir, sem hann ætlaði að nota til námsins, algerlega þrotnar. Er því ekki um annað að ræða, þótt mjög fjarri sé það hans skaplyndi, en að leita á náðir hins opinbera um að hlaupa undir hagga. Ég þekki þennan mann persónulega og veit, að hann er sérstakur dugnaðar- og áhugamaður, sem mikils mátti vænta af, ef hann hefði haft heilsu til að ljúka því námi, sem hugur hans stóð til. Og ég vil vænta þess, að hv. deild líti á þessar erfiðu ástæður og sjái sér fært að samþ., að hann fái þennan umbeðna styrk. Þetta er lítið og í raun og veru miklu minna en þyrfti að vera. En þó er það nokkur hjálp. Það er nú að vísu svo, að erfitt er að skera úr um það, og þá einkum fyrir hið pólitíska vald, hvort eigi að veita sjúkrastyrki í fjárl., og þá sérstaklega, hverjir einstaklingar eigi að njóta þeirra. En þar sem eins stendur á og hér, að Íslendingur verður fyrir öðru eins áfalli í framandi landi, þar sem hann hefir ekki við neitt að styðjast, þá skoða ég það sem skyldu þingsins að rétta hjálparhönd. Enda mun þetta viðurkennt að nokkru, því að það er lítilsháttar styrkur í fjárl. til þess að hjálpa Íslendingum erlendis, sem í vanda eru staddir að einhverju leyti. Það er nokkur von um, að þessi maður fái heilsu aftur, og efast ég ekki um, að hann þá eigi eftir að inna af höndum þjóðnýtt starf og þar með margendurgreiða þennan litla styrk, sem hér er farið fram á. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um till., treysti hv. deild að líta á þau rök, sem ég hefi fært fram henni til styrktar, og vænti ég þess fastlega, að hún nái samþykki hv. deildar. Þá á ég undir X. lið á sama þskj.till. um framlag til Hofsósvegar, hækkun úr 3 þús. kr., sem er í fjárlagafrv. stj., og upp í 6 þús. kr. Þessi vegur er nýtekinn í tölu þjóðvega, og voru fyrst á síðasta þingi veittar 5000 kr. til hans í fjárl. yfirstandandi árs. En nú er svo ástatt, að nauðsynlegt er að endurbyggja nokkurn kafla, helzt að gera nýjan veg annarsstaðar, því að það mun alls ekki borga sig að gera við þennan kafla, sem er ófær með öllu eins og nú er, því að hann er allmikið lengri en hinn fyrirhugaði vegur og verður úr hófi dýrt að gera við hann til bráðabirgða þar sem hann nú liggur. Til þess að geta fullgert þennan hluta, sem hér um ræðir, mun þurfa 10-11 þús. kr. fjárhæð í minnsta lagi. Nú er svo mikill hugur í mönnum norður frá um framkvæmdir á þessu, að þeir vildu lána fé upp á þetta framlag ríkissjóðs á næsta ári, svo að hægt verði að fullgera þennan hluta vegarins strax nú í sumar. Og ég veit, að 6 þús. kr. verða lagðar fram í bili af þeim hreppum, sem eiga hlut að máli, enda er beinlínis hafinn undirbúningur um þetta, og hefir vegamálastjóri tjáð sig þessu samþykkan. Ef víst væri, að þessar 6 þús. fengjust í fjárl. 1934, mundi verða hægt að koma þessu í framkvæmd á þessu ári. Ég get náttúrlega haft sömu forsendur og aðrir hv.þm., sem mælt hafa með till. sínum um aukin framlög til vega í ýmsum héruðum, að hér sé um nokkurskonar atvinnubótastyrk að ræða. Víða hafa menn t. d. enga peninga til að greiða sín opinberu gjöld, ef þeir geta ekki unnið í vegavinnu eða að öðrum slíkum opinberum störfum. Þó að þessi vegur sé nú kallaður Hofsósvegur, þá ætti hann heldur að heita Siglufjarðarvegur. Hann er frá Kolkubrú við Sleitustaði og norður Skagafjörð að austan til Hofsóss, og er því hluti af þeim vegi, sem tengir Siglufjörð við þjóðvegakerfi landsins. Það liggja fyrir brtt. um, að allur vegurinn frá Sauðárkróki til Siglufjarðar, sem enn er ekki tekinn í þjóðvegatölu, verði nú gerður að þjóðvegi, og vænti ég þess fastlega, að þær till. í vegalagafrv. nái samþykki þessa þings. Það er svo mikið nauðsynjamál að koma einum af stærstu kaupstöðum landsins í samband við þjóðvegakerfið, að ég skil ekki, að móti því verði staðið. Enda verður fátt til meiri nytsemdar Siglufirði og Skagafirði en að komið sé á vegarsambandi til Siglufjarðar, til þess að opna möguleika fyrir vöruflutningi á hinn siglfirzka sumarmarkað. Siglufjörður fengi ódýrari vörur en nú er, en innlendi markaðurinn er héruðunum margfaldur hagur, þar sem margfalt meira mundi þá seljast á Siglufirði af landbúnaðarafurðum; þetta framlag til Hofsósvegar er einn liður í slíku kerfi, þótt smátt sé. Ég vil því vænta þess, að eftir þessar upplýsingar, sem ég hefi gefið, sjái deildin sér fært að samþ. þessa hækkun á vegafénu til Hofsósvegar. Annars mun ég ekki að svo stöddu koma frekar inn á sambandið við Siglufjörð, því að væntanlega gefst kostur á því í öðru sambandi, þegar vegalögin koma til umr. Það eru ekki fleiri till. í þessum kafla, sem nafn mitt er tengt við. En ég vil aðeins leyfa mér að segja örfá orð um till. undir II lið á þessu sama þskj., frá hv.þm. Ísaf., um að veita Jónasi Kristjánssyni héraðslækni á Sauðárkróki ferðastyrk til að sækja læknafund í Stokkhólmi, þar sem rætt verður um hollustu og óhollustu mataræðis. Ég vil aðeins mæla eindregið með þessari brtt., af því að ég veit, að Jónas Kristjánsson hefir sérstakan áhuga fyrir þessu máli og hefir starfað mjög að því að hvetja menn til hollra lifnaðarhátta á allan hátt. Er því líklegt, að af för hans á þennan fund megi margt gott leiða. Og því fremur er óhætt að mæla með þessari till., að till.maðurinn er manna færastur að dæma um þetta, þar sem hann er yfirmaður heilbrigðismála okkar.

Bernharð Stefánsson Ég flyt tvær brtt. við þennan fyrri hluta fjárl. Get ég búizt við, að önnur þeirra þyki nokkuð stór, eins og nú er ástatt; býst ég sérstaklega við, að hv.fjvn. muni þykja vera farið fram á nokkuð mikið. Þetta er 20. brtt. á þskj. 296, og er um 200 þús. kr. fjárveiting til öldubrjóts austur af Siglufjarðareyri, gegn tvöföldu framlagi frá hafnarsjóði Siglufjarðarkaupstaðar. Ég skal geta þess, að ég bjóst við því að geta fyrir þessa umr. látið fjvn. og e. t. v. deildinni í té nægileg gögn og skilríki viðvíkjandi þessu máli. En það hefir nú dregizt lengur en ég bjóst við í fyrstu, að ég fengi þessi gögn í hendur. Ég mun því ekki sjá mér fært annað við þessa umr. en að taka þessa till. aftur til 3. umr. Ég vona, að ég geti gefið bæði n. og d. upplýsingar þær, sem ég nefndi nú, milli umr. En þó að ég muni að umr. lokinni taka till. aftur, vil ég geta þess nú þegar, að þessi fjárbeiðni er miðuð við áætlanir verkfræðinga, og meira að segja við tilboð frá útlendu verkfræðifirma um að byggja þetta mannvirki. Um nauðsyn og þýðingu þessa máls þykir mér rétt að drepa á nokkur atriði. Eins og menn vita, þá eru margar bryggjur fram af Siglufjarðareyri. Og þessar bryggjur eru stöðugt í hættu vegna brima og stundum líka vegna ísreks. Hefir hvað eftir annað orðið stórtjón af þeim orsökum. Þarna eru sem sagt ákaflega miklir fjármunir í hættu. Það, sem ég tel a. m. k. fyrir Alþingi aðalatriðið í þessu máli, er það, að síldarbræðslustöð ríkisins á þarna þrjár bryggjur. Þær eru einna nyrzt af bryggjum við Siglufjarðareyri og því í mestri hættu af öllum bryggjunum. Þessi fjárveiting, sem ég vona að verði samþ. á sínum tíma, er því veitt e. t. v. að mestu leyti til þess að tryggja eignir ríkissjóðs. Verð ég því að líta svo á, að jafnvel þótt nú sé kreppuástand og illt um fjárveitingar, þá sé þessi till. engin fjarstæða. Það gæti orðið tilfinnanlegt fyrir ríkissjóð, ef bryggjur síldarverksmiðjunnar færu af brimi eða ísreki. Auk hins beina tjóns fylgdu ekki lítil óþægindi, ef slíkt bæri að höndum að vori til og ekki yrði búið að bæta úr þegar verksmiðjan þyrfti sem mest á bryggjum að halda. Á þessum tímum er vert að líta sérstaklega á það atriði í þessu máli, að ef ráðizt væri í þetta mannvirki, mundi það vitanlega auka mjög atvinnu verkamanna á Siglufirði, sem nú eru atvinnulitlir. Mér hefir skilizt eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi aflað mér um þetta efni, að af kostnaðinum muni langmestur hluti vera verkalaun. Og í þessu sambandi langar mig til þess að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stj., hvers vegna atvinnubótastyrkur hafi ekki verið veittur til Siglufjarðarkaupstaðar árin 1931 og 1932, eins og til annara kaupstaða. Ég hygg, að þetta sé rétt, að atvinnubótaféð hafi ekki verið látið ganga til Siglufjarðar, þrátt fyrir ítrekaða beiðni. Mér þykir líklegt, að stj. hafi byggt þessa afstöðu sína á því, að síldarverksmiðja ríkisins veiti Siglfirðingum atvinnu. En ef Siglfirðingar eiga þennan rétt, fá þeir hann uppfylltan nú, ef brtt. mín verður samþ. Og hér er um fyrirtæki að ræða, sem hefir meiri rétt á sér en margt annað, sem verið er að fást við í kaupstöðum og kallað er atvinnubótavinna. En vegna þess að ég hefi ekki haft tíma til að afla mér fullnægjandi gagna í þessu máli, vil ég ekki leggja till. undir hnífinn að sinni, en vænti þess, er ég hefi lagt plöggin fyrir fjvn., að það verði frsm. hennar, sem mælir fyrir þessari till. við næstu umr. fjárl. í minn stað. Þá á ég brtt. á þskj. 306 um að hækka framlag til Öxnadalsvegar úr 7 þús. kr. í 10 þús. kr. Á síðari árum hefir verið lögð áherzla á það að halda veginum frá Rvík til Akureyrar vel bílfærum, eins og sést á fjárveitingum, sem fjvn. leggur til, að veitt sé til Holtavörðuheiðarvegar. Hv. 1. þm. S.-M. var að vísu að tala um, að þessar langleiðir hefðu ekki mikla hagnýta þýðingu, heldur væru þær mest til skemmtiferða, fyrir „farfugla“ á sumrum. Þessir „farfuglar“ eru þá nokkuð margir, því að umferðin er orðin geysimikil, eins og allir vita. Nokkur hluti þessara ferðalaga er án efa skemmtiferðir, en í fyrsta lagi getur orkað tvímælis, hvort slík ferðalög hafi ekki rétt á sér, og í öðru lagi er víst, að miklu fleiri fara þessar ferðir í brýnum erindagerðum. Flestir, sem hafa farið þessa leið, munu hafa tekið eftir því, að á henni eru tveir kaflar langverstir, annar vestan til á Holtavörðuheiði og hinn í Öxnadal. Nú liggur akbrautin frá Akureyri út á Þelamörk og að Öxnadal. Innar í dalnum er og akvegarkafli, en bilið á milli akveganna er talið af öllum vera versti eða næstversti kaflinn á allri leiðinni frá Rvík til Akureyrar. Mig furðar, hve þessi fjárveiting er lágt áætluð í brtt.fjvn., og þar sem ég fer svo hóglega í sakirnar, vona ég, að brtt. mín verði samþ. Verði það gert, má gera ráð fyrir, að hægt verði að tengja vegina í dalnum saman á árinu 1934. Þessi vegabót hefir alþjóðlega þýðingu og er sveitarnauðsyn um leið. Hún er skilyrði fyrir því, að sveitin geti tekið þátt í starfsemi mjólkursamlags á Akureyri. Ég myndi þó ekki hafa borið þessa brtt. fram, ef ýmsir aðrir þdm. hefðu ekki borið fram brtt. um vegi í sínum héruðum. Ég mun láta þetta nægja og ekki blanda mér í brtt. einstakra þdm. né greinar frv.

Vilmundur Jónsson Ég á tvær brtt. á þskj. 296. Þær eru báðar svo sjálfsagðar, að eiginlega ætti að vera óþarft að mæla með þeim. Sú hin fyrri fer fram á 5000 kr. til fjörefnarannsókna á þjóðlegum íslenzkum matvælum. Ég ætla, að engum hv.þm. dyljist, að ýmiskonar rannsóknir á þessum matvælum hefði átt að vera búið að framkvæma miklu fyrr. Við getum hæglega stuðzt við rannsóknir annara þjóða á þeim matvælum, sem eru oss og þeim sameiginleg. En við eigum okkar eigin þjóðlegu matvæli, sem vart þekkjast annarsstaðar, svo sem súrt slátur og skyr, harðfisk, hákarl, söl og fjallagrös. Menn hafa haft mikla trú á þessum matvælum og góða reynslu af þeim, en hinsvegar hefir ekkert verið gert til að rannsaka, í hverju hollusta þeirra væri fólgin, né heldur á hvern hátt væri heppilegt að matreiða þau. Hér er ætlazt til, að sérstaklega verði rannsökuð fjörefni þessara matvæla. Ég hefi snúið mér viðvíkjandi þessu með aðstoð Nielsar próf. Dungals til ágætrar rannsóknastofu í Englandi og fengið loforð um fjörefnarannsóknir þar með sömu kjörum og Englendingar njóta sjálfir. Nú stendur auk þess til, að rannsóknastofa háskólans verði endurbætt mjög á næsta ári, og er í ráði að búa hana svo út, að þessar rannsóknir geti þá farið fram hér á landi, enda virðist það sjálfsagt, ef unnt er. Ég þykist vita, að fjvn. og aðrir hv.þdm. taki eins vel í þessa brtt. og hún á skilið. Önnur brtt. mín fer fram á, að Jónasi Kristjánssyni verði veittur 1000 kr. ferðastyrkur til að sækja læknafund í Stokkhólmi, þar sem rætt verður um hollustu og óhollustu mataræðis. Nauðsynlegt er fyrir lækna að fylgjast sem bezt með í þessum efnum. Er Jónas Kristjánsson manna tilvaldastur í slíka för og maklegur þeirrar viðurkenningar að fá lítilsháttar styrk til hennar, þar sem hann hefir einna mest íslenzkra lækna aflað sér þekkingar á þessum efnum, breitt út frá sér fróðleik um þau og ekki sízt með því að iðka hina sjaldgæfu dyggð að lifa sjálfur eftir kenningum sínum. Hann hefir ekki beðið mig um að leita styrks fyrir sig, og efast ég um, að hann kunni mér nokkrar þakkir fyrir það, en ég veit, að hann langar til Stokkhólms í þessum erindum, og að málefnið er þess virði, að það sé styrkt. Ég vil um leið víkja lítið eitt að þeirri brtt.n. að fella niður utanfararstyrk héraðslækna. Styrkur þessi var lækkaður í fyrra niður í 1500 kr., sem má teljast hæfilegt handa einum lækni. Umsóknir um styrk þennan eru jafnan margar. Nú sækja 3-4 læknar, og eru einkum tveir þeirra mjög verðugir fyrir hann, en annar þeirra dró sig í hlé í trausti þess að hann fengi styrkinn á næsta ári. Það kæmi því hart og ómaklega niður, ef styrkur þessi yrði nú felldur niður, og vænti ég, að hv. deild greiði atkv. gegn þessari brtt. nefndarinnar.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Flm. hafa nú allir mælt fyrir till. sínum, og kemur þá röðin að mér að lýsa afstöðu fjvn. Það er þó ekki að öllu þægilegt, þar sem margar brtt. hafa fyrst komið fram á fundinum og n. því enga aðstöðu haft til að athuga þær, né leita til þeirra, er hefðu getað gefið nauðsynlegustu upplýsingar, svo sem t. d. vegamálastjóra o. fl. Vil ég þá í stuttu máli lýsa afstöðu n. til brtt. og fyrst minnast á þær brtt. í heild, sem miða að hækkun framlaga til þjóðvega, eða taka upp ný framlög til þeirra. Þessar brtt. eru í raun og veru í samræmi við stefnu n. og bornar fram af þeirri nauðsyn, að greiða fyrir atvinnuhjálp úti um land. N. telur því, að ef til vill geti verið rétt að ganga inn á till. þessar að meira eða minna leyti. En þar sem hún hefir ekki haft tíma til að bera sig saman um brtt. né við vegamálastjóra, vill hún beina því til flm., hvort þeir sjái sér ekki fært að taka brtt. aftur til 3. umr. - án þess þó að ég geti fullyrt, að hún vilji ganga inn á þær allar. Mun ég því ekki gera brtt. þessar að nánara umtalsefni fyrr en ég hefi heyrt, hvort flm. vilja taka brtt. sínar aftur eða ekki. Vík ég þá að brtt. í þeirri röð, sem fyrir þeim var talað. Verða þá fyrst fyrir mér brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. um að hækka framlag til hafnarbóta um 5000 kr., er gangi til bryggju í Hnífsdal. Þetta mál lá alls ekki fyrir n. að þessu sinni. 1930 lagði fjvn. til að veita styrk til þessarar bryggju, og skyldi honum skipt niður á þrjú ár. Sama var um Keflavíkur- og Húsavíkurbryggjuna. Svo breyttust tímarnir, sem kunnugt er, og lítið varð úr framkvæmdum. Hlutaðeigendur treystu sér ekki til að leggja fram fé á móti ríkisstyrknum og framkvæmdirnar féllu niður. Það má og ef til vill segja, að n. hafi ekki kynnt sér mál þetta nægilega eða fylgzt með framkvæmdum þess, en henni var ekki kunnugt um, að þessi bryggja væri komin neitt verulega á rekspöl. Og þegar trúnaðarmaður landsstj. í þessum efnum var spurður að því í fjvn., hvort þeim 20 þús., sem standa í þ. á. fjárl., væri þegar ráðstafað til bryggjugerða, kvað hann nei við. Af því væri aðeins 3500 kr. ráðstafað til bryggju á Arnarstapa. Annað væri óbundið. Því var Hnífsdalsbryggja ekki tekin með. N. hefði talið rétt, ef hv.flm. vildi taka brtt. sína aftur til 3. umr., svo n. fengi tíma til að athuga málið nánar. Þá er önnur brtt. frá sama þm., um styrk til viðgerðar brimbrjótnum í Bolungavík. Hv. flm. sagði, að brimbrjóturinn væri nú orðinn eitt af eilífðarmálunum, og er sú fyndni ekki fjarri sanni. Fyrir n. hefir ekkert erindi né umsókn legið um þetta, enda virðist þetta allt vera nokkuð í lausu lofti, eftir skýrslu hv.flm. Hann sagði, að vantaði umsögn hreppsnefndarinnar um það, hvað gera ætti við brimbrjótinn. Virðist því sem hreppsnefndin eigi að segja þarna fyrir verkum. Oft hafa nú mistök verið á ferðinni í sambandi við þetta mál, en þá teldi ég nú skörina fara fyrst upp í bekkinn, ef hreppsnefndin á að taka málið að sér að öllu leyti. N. leggur því eindregið á móti þessari brtt. Þá flytur hv. 1. þm.N.-M. till. um fjárframlög til vega í sínu kjördæmi, og hefi ég ekkert við því að segja frekar en ég er búinn almennt að skjóta til þm., hvort þeir treysti sér ekki til að taka slíkar till. aftur til 3. umr. Þá er næst hv. 3. þm. Reykv. Hann mælti hér fyrir einskonar sjúkrastyrk til manns, er orðið hefði fyrir slysi fyrir alllöngu síðan, þannig að stálflís hafði lent í augað á honum og blindað hann, er hann var við vegagerð á Mosfellsheiði, og óttast maðurinn nú að missa sjónina á hinu auganu líka. Eins og hv.þm. eflaust muna, þá hafa oft legið fyrir Alþ. beiðnir um ýmiskonar sjúkrastyrki. Hefir fjvn. aldrei treyst sér til að mæla með þeim. Hún hefir fyrst og fremst lítið svo á, að það væri afaróheppilegt, að þingið ætti að skera úr um þau mál og þingmenn ekki vel til þess kjörnir, og ef þessi leið yrði farin, myndi koma fram mjög mikið misrétti gagnvart fjölda manna, sem ekki fengju þessa styrki, en ættu e. t. v. meiri kröfur til hjálpar en þeir, sem kæmu fram beiðnum sínum. N. er á sömu skoðun enn, og treystir sér alls ekki að mæla með nokkrum styrkbeiðnum af þessu tægi. N. verður því að leggja á móti þessari till., sem þarna liggur fyrir, og hefi ég ekki meira um hana að segja. Þá er hér 8. brtt. á þskj. 296, frá hv. 1. þm. S.-M., um að lækka um helming - úr 40 þús. niður í 20 þús. kr. - fjárveitingu til Holtavörðuheiðarvegar. Hv. 1. þm. Eyf. hefir skýrt þetta mál og bent á, að ekki væri heppilegt, að draga úr þessari fjárveitingu, svo að ég þarf litlu við að bæta, en get lýst yfir því, að vegamálastjóri leggur mjög mikið kapp á, að ekki sé minnkað framlag til þessa vegar. Þarna er um mjög langan veg að ræða, sem kostar geysifé og langan tíma. En hvað það snertir, að þetta sé sumarskemmtivegur einungis, þá nær það engum svörum, og má benda á, að það væri þá sennilega þarflítið að láta ríkið kosta þarna snjóbíl á veturna. Það sýnir þá þörf, sem er á því, að ekki teppist leiðin yfir heiðina. Ég vil líka benda á, að eftir því, sem kunnugir menn telja og vegamálastjóri sérstaklega heldur fram, eru miklar líkur til þess, að þegar búið er að leggja veg yfir alla heiðina muni hann oftast fær bifreiðum allan veturinn. Leiðin, sem fyrirhuguð er, er talin það snjólétt, að hún muni í flestum tilfellum fær; hitt þarf ég ekki heldur að benda á, að þarna liggja ákaflega þéttbýlar og stórar sýslur að, og skiptir miklu máli fyrir þær; að þetta vegasamband sé sem greiðast. N. leggur því eindregið á móti þessari brtt.hv. 1. þm. S.-M. - Um till. þessa sama hv.þm. um fjárframlög til vegar í Skriðdal hefi ég ekki annað að segja en að ég óska, að hún eins og aðrar slíkar till. verði tekin aftur til 3. umr. Þá flytja þeir hv. 1. þm. S.-M. og hv. 1. þm.N.-M. brtt. XVI. á þskj. 296, um að bæta aths. við framlagið til Eimskipafélags Íslands, að félagið hagi áætlun sinni þannig, að strandferðirnar taki til allra landshluta. N. hefir lítilsháttar athugað þessa till. og telur, að þessi aths. muni ekki hafa mikla þýðingu, enda skildist mér á flm. sjálfum, að hann teldi, að þetta kynni að verða eitthvert aðhald, en bindi fél. ekki í neinu og væri nánast bending. N. fannst þetta ekki það mikils virði, að ástæða væri til að samþ. þannig lagaða aths., og leggur því frekar á móti till., enda telur n. sjálfsagt, að hægt væri að komast að sanngjörnum samningum við Eimskip um þessi mál, en þessi aths. mundi litlu koma til vegar í þessu efni. N. er kunnugt um, að framkvæmdarstjóri félagsins hefir sýnt vilja á að bæta úr brýnni þörf Austfirðinga, með því að ákveða þar viðkomur á hausti komanda samkv. þeirra óskum og þörfum. - Þá ber hv. 1. þm. S.-M. fram till. um bátabryggju á Vattarnesi. N. hefir það að athuga við þessa till. í fyrsta lagi, að fyrir n. hefir ekki legið neinn uppdráttur um þessa fyrirhuguðu bryggju eða áætlun um, hvað hún ætti að kosta. Það liggur erindi fyrir n. frá ábúandanum á Vattarnesi um, að æskilegt væri að fá þessa bátabryggju, en engin ákveðin upphæð tiltekin eða skýrsla um það, hvernig eigi að byggja. Nú finnst n. sjálfsagt, að umsjónarmaður ríkisins við þessar framkvæmdir fengi tækifæri til að athuga þetta og gera sínar tillögur, enda býst ég e. t. v. við, að það hafi verið gert. Þó hefir n. spurzt fyrir um það og þá hefir ekki verið fyrir hendi nein áætlun, en mér hefir skilizt á hv. 1. þm. S.-M., að áætlunin hafi verið gerð og hljóði upp á 13 þús. kr.; hér sé því um að ræða byrjun á þessari bryggjugerð. Í öðru lagi er það við till. að athuga, að ekki er nefnt, í hvaða hlutfalli styrkurinn eigi að greiðast, þótt mér skildist á hv.flm., að það ætti að vera að 1/3 eins og venjulega, en slíkt ætti vitanlega að standa í till. Sem sagt hefir n. þegar fyrir sitt leyti ráðstafað þeim styrk, sem samkv. frv. á að verja í þessu skyni, og þess vegna telur hún þurfa, ef þessi till. á að ganga fram, að fjárframlagið í heild verði hækkað. Þess vegna er það, að n. vill skjóta því til hv.flm., að hann taki till. aftur til 3. umr. og n. gefist þá kostur á að athuga málið nánar og fá betri upplýsingar um þetta og taka þá afstöðu til þess eftir því sem fram kæmi. Þá talaði hv.þm. Ak. fyrir V. brtt. á þskj. 296, um að hækka tillagið til Rauðakrossdeildarinnar á Akureyri um 1000 kr. N. viðurkennir, að deildin vinnur þarft og gott starf, og hefir legið fyrir n. skýrsla um, að mjög mikið hafi verið unnið og að sumu leyti í svipuðum stíl og félagið Líkn gerir hér í Reykjavík. En þrátt fyrir það hefir n. ekki séð sér fært að ganga inn á að styðja þessa till. En þar sem helmingur upphæðarinnar, 500 kr., er þannig til kominn, að tillagið, sem ríkissjóður veitti 1931, var aldrei greitt út vegna handvamma þeirra, sem við áttu að taka, þá finnst n. vera dálítið harðleikið, að félagið verði af þessum styrk vegna þess, að beiðni um að fá hann útborgaðan kom of seint fram. Vill því n. mæla með því við hæstv.ríkisstj., að þessi ógreiddi styrkur verði nú greiddur félaginu. Ég vildi gjarnan óska eftir svari frá hæstv.dómsmrh., hvort hann mundi sjá sér fært, eftir þessum tilmælum n., að greiða styrkinn. En að öðru leyti treystir n. sér ekki að ganga lengra og verður á móti till. eins og hún liggur fyrir. Mér finnst ekki vera mikil nauðsyn að tala langt mál um þessar till. Það eru fáir þm. hér viðstaddir og ekki þeir flm., sem ég vildi tala til, þar á meðal hv.þm. Seyðf., sem talaði fyrst og fremst um frv. almennt og afstöðu n. til tekjulækkunarinnar sérstaklega, og ætla ég því að sleppa að ganga nokkuð inn á það að öðru leyti en því, að ég tel það óhrakið, sem fram kom í áliti n., að tekjuáætlunin í frv. hafi verið fremur óvarleg, en hitt algerlega órökstutt, sem hv.þm. sagði, að hún væri mjög varleg og að mikill tekjuafgangur mundi verða. Sérstaklega var hann hræddur um, að tekju- og eignarskatturinn færi upp úr öllu valdi fram yfir áætlun n. Mér finnst ekki vera svo bjart yfir atvinnuvegunum þetta ár, sem nú er byrjað, að hægt sé að gera sér mjög glæsilegar vonir um mikinn tekjuskatt af þeim, og einnig vil ég benda á þá lækkun á dýrtíðaruppbót embættismanna, er orðið hefir og töluverð áhrif mun hafa til lækkunar tekjuskattinum. Hvað því viðvíkur, að hv.þm. taldi svo hættulegt að hafa tekjuáætlunina varlega, þá verð ég að halda hinu fram, að það sé ekki síður hættulegt að hafa áætlunina svo óvarlega, að h. u. b. sé víst, að meiri eða minni tekjuhalli verði á árinu. Ég ætla svo ekki að tala um þetta frekar, en víkja aftur að till., sem hv.þm. ber fram um fjárveitingu til viðbótarbyggingar sjúkrahúss á Seyðisfirði. Þar er gamalt sjúkrahús, sem líklega er hugsað að byggja við, en hinsvegar liggur ekkert fyrir um, hvernig þetta er hugsað, og skildist mér, að enginn vissi eiginlega hvernig ætti að byggja, og því síður hvað það ætti að kosta. Og ekki liggur yfir höfuð fyrir, að málið hafi verið athugað af þekkingarmönnum á því sviði, sem vitanlega yrði að krefjast. Eins og málið því liggur fyrir, verður n. að leggja eindregið á móti till. Hinsvegar er um till.hv.þm. um hækkun á tillagi til Fjarðarheiðarvegarins hið sama að segja og aðrar till. þess efnis, að n. vill gjarnan, að hv.flm. taki hana aftur til 3. umr. Þá er hér lítil till. frá hv.þm. V.-Sk. um læknisstyrk til Álftveringa. N. er ekki svo kunnugt um, hvort þarna er þörf á styrk í samræmi við aðra, sem slíkan styrk hafa fengið, og hafa nm. um það óbundin atkv. En almennt vildi ég segja það í þessu sambandi, að þar sem samgöngur hafa mjög batnað á seinni tímum, og fara batnandi ár frá ári, þá sýnist álitamál, hvort þörfin fyrir þessa læknisvitjanastyrki hefir ekki minnkað á ýmsum stöðum við bættar samgöngur, og vill skjóta því til heilbrigðisstj., hvort ekki væri vert, að það væri athugað. Um till. um framlög til vega, bæði frá hv.þm.N.-Þ. og hv. 2. þm. Rang., hefi ég ekkert að segja frekar en það, sem ég hefi áður um vegatill. mælt. En viðvíkjandi styrkbeiðni, sem fyrir liggur og flutt er af hv.þm. Rang., um 1000 kr. styrk til Kristjáns Grímssonar læknis, til framhaldsnáms í handlækningum erlendis, þá verður afstaða n. að vera hin sama og til annara námsstyrkja, að hún sér sér engan veginn fært að gera þar upp á milli og leggur til, að þetta verði fellt. Það er eins og við vitum mjög mikill fjöldi manna, sem á í miklum vandræðum með að ljúka sínu námi erlendis, og telur n. rétt, að láta eitt yfir alla ganga. Um þá beiðni, sem flutt er af hv.þm. Skagf. um sjúkrastyrk til Gísla Kristjánssonar, 1500 kr., er hið sama að segja og ég fyrr tók fram, að n. treystir sér ekki að mæla með nokkrum sjúkrastyrkjum. Þá var það hv. 1. þm. Ey f., sem mælti hér fyrir styrk til öldubrjóts á Siglufirði, og er í sambandi við það farið fram á ábyrgð ríkisins í stórum stíl. En þar sem hv.þm. hefir lýst yfir, að hann taki þessa till. aftur að þessu sinni, sé ég ekki ástæðu til að fara um hana fleiri orðum. Þá á ég eftir að minnast á till.hv.þm. Ísaf. um styrk til fjörefnarannsókna á þjóðlegum íslenzkum matvælum. Því fer fjarri, að n. detti í hug að ætla sér þá dul að neita, að hér geti verið um mjög þarfan hlut að ræða. En hinsvegar er það svo margt, sem n. hefir orðið að mæla á móti, þótt hún kannist við einhverja nytsemi þess, að hún treystir sér ekki heldur til að mæla með þessu og mun greiða atkv. á móti till. Sama er í raun og veru um afstöðu n. að segja til ferðastyrksins, sem hv.þm. vill láta greiða Jónasi Kristjánssyni héraðslækni til að sækja læknafund í Stokkhólmi. N. getur ekki mælt með þessu, enda heyrðist mér á hv.flm., að hann væri mjög hræddur um, að viðkomandi læknir myndi ekki kunna honum neina þökk fyrir að hafa borið beiðnina fram, og n. sér ekki ástæðu til e. t. v. að móðga hann með því að mæla með þessum styrk til hans. Ekki er það af því, að n. hafi nokkra ástæðu til þess að telja annað en að sú för, sem hann myndi fara, gæti orðið að einhverju liði. Það er einungis hin almenna afstaða, sem n. hefir séð sig nauðbeygða til að taka gegn fjárbeiðnum til einstakra manna yfirleitt, sem ræður í þessu sem svo mörgu öðru. Finn ég þá ekki ástæðu til að segja meira um þær brtt., sem hér liggja fyrir.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég á enga brtt. við fyrri hluta fjárl., sem ég þarf að mæla fyrir, og get því orðið fáorður. Ég vil taka undir það, sem hv.frsm. sagði, að það er sérstaklega nauðsynlegt að áætla tekjurnar varlega, því að það er augljóst, að oft og tíðum hefir fjárhagur þjóðarinnar beinlínis flotið á því. Að vísu get ég líka tekið undir það með hv.þm. Seyðf., að það eigi að áætla tekjurnar sem nákvæmast og næst hinu rétta og gjöldin líka. En það er eins og það vilji stundum gleymast að taka með í áætlunina 24. gr. fjárl. Það er þá ekkert áætlað fyrir gjöldum, sem heimiluð eru samkv. þeirri gr., þó að þau séu hér um bil alltaf um 1 millj. kr. og stundum á 4. millj. kr. Ef fjárl.áætlunin hefir staðizt þrátt fyrir þetta, þá er það af því, að tekjurnar hafa verið áætlaðar varlegar, en þær reyndust. En réttara væri að áætla fyrir þessari grein, t. d. um 1 millj. krónur. Ég sé, að hv. 1. þm. S.-M. flytur till. um að af fé því, sem ætlað er til bryggjugerða og lendingarbóta, verði varið 3000 kr. til bátabryggju á Vattarnesi. En ég vil benda hv.þm. á það, að hv.fjvn. hefir ráðstafað öllu því fé, sem ætlað er í þessu skyni í fjárl. fyrir 1933 og 1934, og þess vegna er ekki hægt að taka þessa till. hans til greina án þess að það komi í bága við þessar ráðstafanir.

Það er ekki búið að samþ. þessar till.fjvn.

. Nei, að vísu ekki. En hvernig á stj. að fara að, ef hvortveggja till. verða samþ. og heildarfjárveitingin til bryggjugerða verður ekki hækkuð? Þá vantar stj. fjárl.heimild fyrir 3000 kr. Þess vegna verður að hækka um leið útgjaldaheimildina samkv. aðalupphæðinni, eins og ég sé, að hv.þm.N.-Ísf. hefir gert í sambandi við brtt., sem hann flytur um styrk til bryggjugerðar í sínu kjördæmi. Þá vildi ég athuga ummæli hv. 1. þm. S.-M. um Holtavörðuheiðarveginn, af því að ég hygg, að þau séu byggð á misskilningi, meira að segja frá hans sjónarmiði. Ég geri því ekki ráð fyrir, að þessi brtt. hans fái mörg atkv. Hann talaði um, að þessi vegur væri aðallega byggður fyrir farfugla, sem þeyttust um landið meira og minna að nauðsynjalausu. En þessu er ekki svo varið. Þetta er eina akvegasambandið milli stærstu landsfjórðunganna - Suðurlands og Norðurlands -, og ég þekki hvergi til þess, að eins brýn nauðsyn sé á vegarsambandi og yfir Holtavörðuheiði. Hv. 1. þm. S.-M., sem hefir svo mikinn áhuga fyrir bættum strandferðum, og þá sérstaklega auknum skipagöngum til Austfjarða, hann ætti einmitt að athuga það, að því fyrr sem vegarsambandið er fullkomnað milli Norður- og Suðurlands, þannig að hægt sé að draga úr skipaferðum milli þeirra landshluta, því fremur er hægt að miðla meira fé til samgangna við Austfirði, sunnan um land. Þá var hv. 1. þm. Eyf. að spyrjast fyrir um úthlutun á atvinnubótastyrk til Siglufjarðarkaupstaðar. Ég get upplýst það, að á síðastl. ári mun þessi styrkur ekki hafa verið greiddur, vegna þess að fyrrv. stj. hafði litið svo á, að ríkisvaldið hefði þegar gert svo mikið fyrir Siglufjarðarkaupstað, með stofnun síldarverksmiðju ríkisins þar á staðnum, sem sérstaklega hlýtur að auka atvinnu fyrir Siglfirðinga. Um úthlutun atvinnubótastyrks á yfirstandandi ári, hefir enn enginn ákvörðun verið tekin. Hv. þm. Ak. spurði eftir því, hvort stj. mundi ekki sjá sér fært að greiða 500 kr. styrk til deildar Rauðakrossfél. á Akureyri, sem niður hafði fallið að greiða fyrir árið 1931, af því að ekki var gengið eftir því fyrir fél. hönd. Get ég svarað honum því, að stj. hefir ekkert á móti því, ef hv.fjvn. mælir með því, þar eð um svo lága upphæð er að ræða. Og þó er það naumast hægt nema samkv. aukafjárveitingu á árinu 1933. En þar sem svo langt er um liðið, þá verður stj. að fá meðmæli hv.fjvn., og verði því ekki andmælt hér í umr. af hálfu hv.fjvn., þá mun stj. taka það svo, sem vilji n. sé fyrir þessari greiðslu, og taka það til greina.

Frsm. fyrri kafla (Ingólfur Bjarnarson) Annaðhvort hefi ég ekki tekið það nógu skýrt fram í ræðu minni, er ég gat um afstöðu fjvn. gagnvart þessum styrk til deildar Rauðakrossfél. á Akureyri, eða hæstv.dómsmrh. hefir ekki heyrt það, og líklega ekki verið við látinn. En ég tók það skýrt fram, að fjvn. hefði einhuga mælt með því, að þessi styrkupphæð til Rauðakrossfél. Akureyrar, sem niður hafði fallið, yrði greidd, ef hæstv. stj. sæi það fært. Og nú hefir hæstv.dómsmrh. lýst því yfir, að stj. mundi gera þetta, að fengnum meðmælum fjvn., og þess vegna vildi ég aðeins endurtaka þau.

Bernharð Stefánsson Þar sem ég er einn á meðal þeirra þm., sem flutt hafa brtt. um hækkun á fjárframlögum til þjóðvega, þá skal ég eftir ósk hv.frsm. lýsa yfir því, að ég mun taka till. mína aftur til 3. umr. Hæstv. dómsmrh. játaði, að stjórnin hefði ekki úthlutað Siglfirðingum atvinnubótastyrk árið sem leið og sagði, að fyrrv. stj. hefði litið svo á, að ríkið væri búið að gera svo mikið fyrir Siglufjörð til atvinnuauka þar á staðnum, með stofnun síldarverksmiðjunnar þar, að Siglfirðingar þyrftu ekki sérstakan atvinnubótastyrk. Það er rétt, að mér er kunnugt um, að fyrrv. stj. leit svo á þetta, en ég get upplýst það, að Siglfirðingar líta allt öðruvísi á það mál. Þeir líta svo á, að þær framkvæmdir, sem ríkið hefir látið gera á Siglufirði, sérstaklega bygging síldarverksmiðjunnar, hafi verið gerð fyrir síldarútveginn í heild, en ekki til atvinnubóta fyrir Siglfirðinga. Og í öðru lagi telja þeir, að hún hafi ekki fært Siglufirði sérstakar atvinnubætur af því að samhliða hafi verið dregið svo mikið úr rekstri annara síldarverksmiðja þar á staðnum. Ég vona, að hæstv. stj. sjái sér fært að láta Siglfirðinga njóta jafnréttis í þessu efni, og ég geri beinlínis þá kröfu, að á þessu ári verði Siglufjörður látinn njóta fullkomins jafnréttis við aðra kaupstaði á landinu um úthlutun á atvinnubótastyrk. Og mér fannst ekkert koma fram í ræðu hæstv.dómsmrh., sem gæfi annað til kynna, og þess vegna vænti ég hins bezta.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er satt, að síldarverksmiðjan var ekki reist vegna Siglfirðinga einna, en ég geng ekki inn á, að hún hafi dregið úr atvinnu fyrir þeim. Ég er ekki tilbúinn að gefa nú upplýsingar um, hversu háa upphæð verksmiðjan greiðir í verkalaun þar á staðnum, en ég hygg, að hún sé allhá. Ég skal lofa hv. 1. þm. Eyf. því, að athuga það, hvort Siglufjarðarkaupstaður geti ekki komið til álita, áður en búið verður að úthluta öllu atvinnubótafénu fyrir árið 1933. En hver niðurstaðan verður, get ég að sjálfsögðu engu lofað um fyrirfram. Út af yfirlýsingu hv.frsm. fyrir hönd fjvn. vil ég aðeins taka það fram, að mín meining var sú, að stj. tæki gilda bréflega yfirlýsingu frá fjvn., er samþ. þessa 500 kr. greiðslu til Rauðakrossdeildar Akureyrar. En ef hv.frsm. sér um, að þessi yfirlýsing hans verði skjalfest í umr. þingtíð., þá mun ég telja það fullnægjandi.

Halldór Stefánsson Hv. frsm.fjvn. beindi þeirri ósk sinni til allra þeirra þdm., sem flytja brtt. við fjárlfrv. um aukin fjárframlög til þjóðvega, að þeir tækju þessar till. sínar aftur nú við þessa umr., til þess að fjvn. gæti tekið þær til nýrrar athugunar á fundi sínum fyrir 3. umr. og ákveðið, hverjar af þessum till. hún vill taka upp eða mæla með. Ég óska þess, að hv.frsm. hlýði á mál mitt. Ég get þá lýst því yfir fyrir mína hönd og einnig fyrir hönd hv. 1. þm. Skagf., þm.N.-Þ., þm. Seyðf. og þm. Rang., að við höfum allir fallizt á að taka þessar brtt. okkar aftur til 3. umr., svo að hv.n. geti tekið þær til nýrrar athugunar. Hv. 1. þm. Eyf. hefir gefið yfirlýsingu um sína brtt. samhlj. þessu, og hv. 1. þm. S.-M. hefir nú kvatt sér hljóðs og mun þá svara fyrir sitt leyti. Að lokum skal ég geta þess, að einungis einn þeirra þm., sem hér eiga hlut að máli, þm.N.-Ísf., er ekki viðstaddur hér í þd. Ég hefi ekki borið mig saman við hann um þetta og get því ekkert sagt um hans brtt.

Sveinn Ólafsson Ég vildi aðeins veita andsvör ósk hv.frsm.fjvn. um að frestað yrði til 3. umr. atkvgr. um brtt.hv.þdm. viðvíkjandi fjárframlögum til þjóðvega. Ég get fellt mig við að fresta til 3. umr. XIV. brtt. á þskj. 296, um framlag til Skriðdalsvegar, einnig get ég fellt mig við að fresta XVIII. brtt. á sama þskj., um styrk til bátabryggju á Vattarnesi, af því að ég veit, að það kemur sér betur að geta þá tekið upp annaðhvort aðra skiptingu á allri fjárupphæðinni, sem ætluð er til bryggju- og lendingarbóta, en fjvn. hefir hugsað sér, eða að bætt verði við fjárveitinguna sem svarar þessum styrk, er ég fer fram á. Nú eru aðrar brtt., sem ég er við riðinn, þar á meðal VIII. brtt. á þskj. 296, um lækkun á framlagi til Holtavörðuheiðarvegar úr 40 þús. kr. niður í 20 þús. kr. Ég álít rétt, að þessi till. komi nú undir atkv. Ef hún verður samþ., þá veit hv.fjvn. betur, hverju úr verður að spila til hinna ýmsu þjóðvega, og hefir þá rýmra svið til skipta á þessu. Verði till. felld, þá liggur ástandið einnig ljóst fyrir.

Ég hefi ekki óskað eftir, að þessi brtt. yrði tekin aftur

. Hæstv. dómsmrh. taldi ólíklegt, að þessi brtt. mín fengi fylgi þd. Það má vel vera, en ég tel nauðsynlegt, að úr þessu verði skorið nú þegar. Mér er ekki skiljanleg sú nauðsyn, sem hæstv.dómsmrh. taldi vera á því, að þessi fjárveiting til Holtavörðuheiðarvegar stæði óhögguð. Þar er víst ekki um neina þungavöruflutninga að ræða, svo að ekki er þörfin brýn þeirra vegna, í öðru lagi er það einnig víst, að margir ferðamenn, sem fara um þennan veg, eru, eins og ég áður benti á, „farfuglar“, sem ferðast sér til skemmtunar fremur en af nauðsyn. Þessi vegur tengir að vísu saman tvo landsfjórðunga, Sunnlendinga- og Norðlendingafjórðung, en á engan meiri rétt á sér þess vegna. Það stendur víðar svo á um vegi, sem lítt hefir verið hirt um að bæta. En þess ber líka að gæta, að vegurinn yfir Holtavörðuheiði er allvel fær fyrir bíla að sumrinu, og mikið notaður, þó að hann sé dálítið slitróttur á köflum. Þess vegna er vegabótanauðsynin ekki eins brýn þar og víða annarsstaðar, þar sem lítið eða ekkert hefir verið unnið að vegabótum. Að því er snertir XVI. brtt. á þskj. 296, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. S.-M., þess efnis, að við liðinn um styrk til Eimskipafél. Ísl. bætist aths. um, að fél. hagi áætlun skipa sinna svo, að strandsiglingar, taki sem jafnast til allra landshluta, þá verð ég að segja, að mér kom það mjög á óvart, er hv.frsm. mælti á móti því. Mér finnst þetta svo hóflegt skilyrði, að hver sanngjarn maður ætti að geta mælt með því. Þetta er ekkert annað en ósk, sem er eðlilega fram komin af því, að Eimskipafél. hefir sett heilan landsfjórðung hjá um strandferðirnar næstl. ár, og í þessa ársáætlun fél. eru ákveðnar 8-10 ferðir frá Rvík vestur og norður um land og til baka aftur. Þetta eru þær strandferðir, sem félagið heldur uppi. Þær taka alls ekki til Austurlands, en aðeins til Vestur- og Norðurlands, allt til Húsavíkur. Þessar ferðir eru fyrst og fremst fyrir „farfuglana“.

Koma engir farfuglar af Austfjörðum?

Þar eru að kalla engir bílfærir vegir á landi og engar skipaferðir með ströndum fram; þess vegna hafa þeir engin tök á að ferðast þaðan eða þangað. - Ég ætla svo ekki að karpa meira um þetta að sinni, en læt þessa till. okkar koma undir atkv.hv.þdm., og met sanngirni þeirra eftir því, sem atkv. þeirra falla um hana. Þetta er þá önnur brtt. af fjórum, sem ég er flm. að og ætlast til, að komi nú undir atkv. En hinum tveimur fresta ég til 3. umr., eftir ósk hv.frsm.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Ég tel alveg ástæðulaust að fara nokkrum almennum orðum um fjárlagafrv. í sambandi við þann kafla, sem ég á að flytja ræðu um. Get ég skírskotað til þess, sem fram kom hjá frsm. fyrri kaflans; í annan stað eru ekki svo margir áheyrendurnir, að það sé ástæða til að gera slíkt, og í þriðja lagi lít ég svo á, að það komi svo glöggt fram, hvað fyrir fjvn. hefir vakað, að hún vill til fulls taka afleiðingunum af því ástandi, sem nú er, og vill skera niður eftir því, sem hún telur sér fært. Með þeim till., sem hér eru komnar fram, hefir verið tekið harðari höndum á málum en tíðkazt hefir, þannig að mörgum mun þykja nóg um; en með tilliti til ástandsins eins og það er og þar sem munu vera komnar og koma kröfur til þingsins, sem alls ekki verður vísað á hug um að styðja atvinnuvegina, teljum við sjálfsagt að halda þessari stefnu, og halda fast við hana. Um hinar einstöku till. skal ég fara fáum orðum. Það er vikið að hverri einstakri í nál., um flestar till. er það að segja, að þær liggja svo ljóst fyrir, að ástæðulaust er að fjölyrða um þær. Það er þá fyrst brtt. við 14. gr. viðvíkjandi húsabótum á prestssetrum. Sá liður er settur í fjárl. vegna þeirrar löggjafar, sem sett var á þinginu 1931, og var þetta eitt af frv. frá kirkjumálanefnd. Nú voru uppi raddir um það í fjvn., að þetta ætti algerlega að stöðva, eins og ýmislegt hliðstætt verður að stöðva. Hinsvegar lagði kirkjumálaráðherrann áherzlu á, að þetta yrði ekki stöðvað, og gat þess í n., að hann væri búinn að gera ráðstafanir til næsta árs, sem væri torvelt að kalla aftur. Það yrði að sjá fyrir einhverri leið til þess að fullnægja þörfinni á þessu sviði. Þess vegna hefir n. lagt til, að þessi liður verði felldur niður og ríkissjóði verði spöruð þau útgjöld, en ber hinsvegar fram brtt. við 22. gr., að stj. skuli heimilt að taka lán úr Byggingar- og landnámssjóði í þessu skyni, og býst ég ekki við, að neitt verði því til fyrirstöðu, að hægt verði að veita lán úr þeim sjóði til þess að halda þessum húsabótum áfram. Hinsvegar verður að gera ráð fyrir afborgunum og vöxtum, en það er ekki nema hverfandi lítið, í staðinn fyrir 24 þús. kr., sem frv. gerði ráð fyrir. Þá kem ég næst að tveimur veitingum til háskólans, námsstyrk til háskólanema og húsaleigustyrk til háskólanema. Í stjfrv. hafa þessir liðir verið hækkaðir. Dettur engum í hug að neita því, að mikil sé þörf fyrir þetta. Stúdentar eiga nú erfiðara en á venjulegum tímum, en fjvn. verður að líta svo á, að eins og allt er í pottinn búið verði að láta sér nægja þá fjárveitingu, sem er í yfirstandandi fjárl., og þar sem þingið í fyrra ákvað, að við það mætti una, telur n., að eins megi við það una áfram. Þá er næst 27. brtt., viðvíkjandi rannsóknastofu háskólans. Menn munu reka augun í það, að þessi liður er í stjfrv. mjög miklu hærri en áður. Meiningin er að sameina rannsóknastofu háskólans og rannsóknastofu í þarfir atvinnuveganna, sem sett voru 1. um á þinginu 1929. Má það heita skynsamleg ráðstöfun; forstöðumaðurinn verður hinn sami við báðar þessar stofnanir og verkefnin ýms hin sömu. Mælir því margt með því, að þetta verði gert, og vill fjvn. fallast á það. Hinsvegar er þarna gert ráð fyrir nokkrum styrk til jarðvegsrannsókna. Viðurkennir n., að þetta muni vera mjög þarft verk og mundi vera hægt að fá mann til þessa starfs, sem nú er við nám erlendis, Hákon Bjarnason skógfræðing. N. getur þó ekki fallizt á, að byrjað sé á slíkri starfsemi í slíku árferði og nú er. N. er kunnugt, að Búnaðarfélag Íslands mun láta byrja á sinn kostnað starfsemi á þessu sviði, þó að í smærri stíl sé, og telur, að við það verði að una í þetta skiptið. Þá kemur 28. og 29. brtt. Þær eru báðar um utanfararstyrki. Önnur er um það, að taka upp námsstyrk til nemanda, sem ætlar að verða kennari og heitir Matthías Jónasson; það er rangt, sem stendur í fjárlfrv., að hann sé Lárusson. Hitt er styrkur til verklegs náms. N. hefir fundið sig knúða til að fella niður alla slíka utanfararstyrki og verður að láta eitt yfir alla ganga og getur ekki fallizt á, að þessir liðir verði teknir upp. Annar liðurinn er nýtekinn upp, en hinn hefir staðið lengi, en við teljum, að á þessum krepputímum verði menn að neita sér um utanfarir. 30. brtt. er viðvíkjandi eftirlitskennurum. Eins og menn muna, var sett um það löggjöf á sínum tíma, fyrir eitthvað 23 árum. Á síðasta þingi var ákveðið að leggja niður þessa starfsemi. Síðan hefir þetta verið tekið upp í frv. eftir ákveðinni ósk fræðslumálastjóra, og dettur engum annað í hug en að þarft og æskilegt væri að geta gert þetta. N. verður samt að líta svo á, að ekkert nýtt hafi komið fram, sem geri það að verkum, að þingið hverfi frá þeirri stefnu, sem það tók í fyrra, og leggur til, að þessi liður verði felldur niður. Þarna er um talsverða upphæð að ræða, 10 þús. kr. Um utanfararstyrk barnakennara þarf ég ekki annað en að vísa til þess, sem ég hefi sagt um utanfararstyrki almennt. Þá kemur húsmæðrafræðslan á Hallormsstað. Menn reka augun í það ósamræmi, hvaða styrkur er veittur til húsmæðraskólans á Hallormsstað og húsmæðraskólans að Laugum. Fjvn. hefir lagt til, að styrkurinn til Hallormsstaðarskólans verði lækkaður. Hinsvegar er okkur kunnugt um, að þessi skóli á við mikla erfiðleika að stríða og má vera vafasamt, hvort þetta verði fært, ef skólinn á að starfa áfram, en samræmisins vegna hefir fjvn. flutt þessa brtt. Í núgildandi fjárl. er fjárveiting til leiðbeiningar í næringarefnafræði. N. lítur svo á, að þessi styrkur hafi verið veittur í eitt skipti fyrir öll og að ástæðulaust sé að festa hann í fjárl. og leggur til, að þessi liður falli niður. Þá er lokið brtt. við 14. gr. og kemur þá að brtt. við 15. gr. Er þá fyrst brtt. viðvíkjandi launum við Landsbókasafnið. Um þessa brtt. þarf ég ekkert að segja, því að þetta er aðeins leiðrétting samkv. upplýsingum frá ríkisbókhaldinu. Þá er næsti liður viðvíkjandi bókakaupum til Landsbókasafnsins. Um hann er ekki annað að segja en það, að veittar eru til þessa í núgildandi fjárl. 12 þús. kr., og n. telur ekki þörf á að hækka það frá því, sem nú er. N. vill hafa þessa upphæð hina sömu og í yfirstandandi fjárl. Sú ástæða hefir verið borin fram fyrir þessari hækkun af landsbókaverði, að gengishækkun hefði orðið á þýzkum peningum í hlutfalli við okkar peninga, sem hefði aukin útgjöld í för með sér. Má benda á það, að ekki hefir eingöngu orðið gengishækkun, heldur líka gagnvart myntum Norðurlanda hefir orðið lækkun, svo að það ætti að vinnast nokkuð upp. Næsta till. er um styrk til Bókmenntafélagsins. Þessi styrkur hefir verið 2800 kr., en í fjárlagafrv. hefir hann verið hækkaður upp í 3800 kr. Hækkunin á að ganga til þess að stofna til nýrrar bókaútgáfu, til að gefa út æfisagnasafn, sem félagið hefir hafið undirbúning að gefa út. Dettur engum í hug að segja annað en að vel færi á að gefa út þetta myndarlega æfisagnasafn. Hinsvegar verður n. að segja, að hún telur ekki fært að stofna til slíkrar útgáfu nú. Má geta þess, að ríkið hefir styrkt útgáfu tveggja merkra rita úr sögn okkar, ferðabók Árna Magnússonar og manntalið 1703, en þar sem hætt er útgáfu þessara nytjarita, telur n. ekki fært að byrja á útgáfu sem þessari. N. getur því ekki fallizt á þessa hækkun. Þá er nýr liður, til Norræna félagsins, sem ekki hefir staðið í fjárl. Þetta félag hefir ekki fengið styrk áður. Markmiðið, sem þetta félag starfar að, er ánægjulegt, en þó getur n. ekki mælt með því, að þessi styrkur verði tekinn upp í fjárl. nú, heldur verði menn af sjálfsdáðum að halda uppi slíkri starfsemi, ef þeir vilja það á annað borð. Um útgáfu á þjóðsagnasafni Sigfúsar Sigfússonar vil ég eingöngu segja það, að ég get skírskotað til hinna sömu ástæðna og viðvíkjandi æfisagnaútgáfu Bókmenntafélagsins, sem ég gat um áðan, þar sem svo mikil og merk bókaútgáfa önnur verður að bíða, telur fjvn., að einnig verði að fresta nokkuð þessari bókaútgáfu. N. leggur til, að felldur verði niður liðurinn til Björns K. Þórólfssonar magisters í Kaupmannahöfn. Hlýtur að vera nokkur vangá í sambandi við orðun þessa liðs í fjárl. eins og verið hefir undanfarið, því að það er vitað, að skráin um þessi rit og handrit, sem Birni K. Þórólfssyni er ætlað að skrifa, var samin af Jóni Sigurðssyni sjálfum fyrir 1870, og er þarflaust af Alþ. að kosta til að skrifa upp aftur það, sem Jón Sigurðsson skrifaði á sínum tíma, því að það gera ekki aðrir betur. Þessi liður hefir staðið það lengi, að n. álítur, að hann megi falla niður. N. leggur til, að liðurinn til skálda og listamanna falli burt. Það er vitanlegt, að þegar þessi liður var settur í fjárl., var það ætlun þingsins að safna fjárveitingum til þessara manna undir þennan eina lið og láta svo þetta vera á valdi þess, sem réði úthlutuninni, fyrst ríkisstj. og síðan menntamálaráðs. Nú vita menn, að þetta er hætt að vera svo. Auk þessa liðar eru margir liðir í 15. og 18. gr.Alþ. hefir álitið rétt að taka fjárveitingarvaldið í sínar hendur, og ég get sagt, að fjvn. fékk að sjá skýrslu um þessa úthlutun og sumpart fannst n. ekki hafa tekizt eins vel og skyldi og sumpart var framkvæmd þannig sú úthlutun, að veitt hefir verið ofan á þá styrki, sem Alþ. hafði úthlutað, og þess vegna finnst n. rétt, að þessi fjárveiting falli niður. Um 2 næstu brtt. er ég ekki að fjölyrða. Það er í samræmi við aðra stefnu n. að leggja til, að þessir liðir falli niður. Sama er að segja um 38. lið 15. gr., styrk til Þórðar Flóventssonar, enda er hann ekki í núgildandi fjárl. Þá eru enn 2 brtt. við 15. gr. Er annað styrkur til fréttastofu blaðamannafélagsins. Leggur n. til, að hann falli niður. Blöð eiga nú auðvelt um að ná í fréttir, sérstaklega í sambandi við útvarpið, og standa sig yfirleitt vel. Síðari brtt. er um niðurfellingu ferðastyrks til útlanda. Er það bein afleiðing af stefnu n. Þá er 16. gr. 1. brtt.n. er sú, að styrkur til Veiði- og loðdýrafél. Íslands falli niður. Ekki af því, að við teljum óþarft, að fólk sé upplýst um þessa hluti, en ég vil geta þess, að ég teldi betur farið, að leiðbeiningar um þetta væru hjá Búnaðarfélagi Íslands, og verða núna á búnaðarþinginu teknar ákvarðanir um þetta. Þá er 47. liður, till. um að niður falli styrkur til tveggja manna, til dýralækninga. Voru þeir háðir teknir upp í síðustu fjárl. N. viðurkennir, að starf þeirra sé gagnsamlegt, en ef þeir eiga að fá styrkinn áfram, þá geta líka fleiri slíkir menn komið til greina. Búnaðarfélagið hefir haldið námsskeið í dýralækningum, sem margir hafa gengið á, og ættu sumir þeirra eins að geta fengið styrk og þessir tveir. N. vill því ekki fara inn á þessa braut. Þá kem ég að 48. brtt., þar sem n. leggur til, að framlag til eftirlits með verksmiðjum og vélum verði lækkað úr 1600 niður í 600 kr. Þessar 1000 kr. mega falla niður, því að þær má borga beint af tekjum af eftirlitinu. Í 49. brtt. fer n. fram á að hækka styrk til Fiskifél. Íslands úr 70 upp í 80 þús. kr. Fiskifél. Íslands hefir tjáð n., að það geti ekki framkvæmt áætlun sína með núv. fjárveitingu. Auðvitað verða stofnanir eins og Fiskifél. og Búnaðarfél. að sníða sínar áætlanir eftir minnkandi framlagsmöguleikum ríkissjóðs. N. gat ekki hækkað styrkinn eins mjög og farið var fram á, en samt gat hún ekki annað en hækkað hann um 10 þús. kr. Fiskifél. er nú í þann veginn að fá í sína þjónustu nokkra unga og efnilega menn, og telur n. ekki annað hægt en að styrkja fél. í þessari starfsemi sinni. Næsta brtt. er aðeins leiðrétting, til samræmis við 1. frá síðasta þingi. 51. brtt.: N. getur ekki fallizt á svona mikla aukningu á kostnaði við þessa skrifstofu. Með 52. brtt. leggur n. til, að Kvenfélagasamband Ísands fái sama styrk og áður. 53. brtt.: N. leggur til, að hinn nýi liður, 1000 kr. styrkur til vinnumiðstöðvar kvenna, falli niður, ekki af því að hún áliti, að stofa þessi vinni ekki gagn. En þessi ráðningarstofa á að geta kostað sig sjálf. Þeir, sem gagn hafa af henni, sérstaklega vinnuveitendur, sem njóta aðstoðar hennar, ættu að borga til hennar það, sem hún þarf til að standa straum af kostnaði. Þá er 17. gr. Við hana gerir n. aðeins 2. brtt. Önnur er sú, að aths. við 1. lið um styrk til tveggja kvenna, 1200 kr. til hvorrar, falli niður. Konur þessar dvelja utan sjúkrahúss, og álítur n. það slæmt fordæmi, ef þessi styrkur yrði veittur. Geta þá fleiri siglt í það kjölfar. Íslenzka ríkið leggur á sig meiri kostnað til berklavarna en nokkurt annað ríki, en svo langt er þó ekki hægt að ganga, að láta fólk, sem ekki dvelur á spítala, njóta styrks. Þess má líka geta, að önnur konan þarfnast ekki styrks, því að hún dvelur nú á hressingarhælinu í Kópavogi. Þá leggur n. til, að 11. liður 17. gr., styrkur til Rauðakrossfélags Íslands, falli burt. Eru ekki ástæður fyrir hendi til þess, að ríkið styrki það félag, enda mun það standa sig sæmilega. Við 18. gr. I. a. gerir n. litla brtt., að fengnum upplýsingum. Við 18. gr. II. d. er gerð sú brtt., að orðið sé við styrkbeiðni Bergljótar Blöndal prestsekkju og henni veittar 200 kr. N. leggur til að fella niður styrkinn til Guðmundar Kambans í 18. gr. Hefir hann nú góð laun, og telur n. ástæðulaust, að hann njóti styrks. Um 60. brtt. er ástæðulaust að tala, því að það hefir hv.frsm. fyrri kaflans gert. Um 61. brtt. mun ég heldur ekki fjölyrða, en get gefið nánari upplýsingar, ef óskað verður. Um þá síðustu hinna brtt. við 22. gr. þarf ekki margt að segja. Þá eru þær tvær, sem eftir eru. Önnur fer fram á það, að Fiskifél. Íslands sé látin í té ókeypis lóð á Arnarhólstúni, á horni Ingólfsstrætis og Skúlagötu. Er algengt, að slíkar stofnanir fái ókeypis lóðir undir hús (eins og t. d. Kvenfélag Íslands). Hin till. er um að endurgreiða Jóni Halldórssyni fyrrv. ríkisféhirði úr lífeyrissjóði embættismanna það fé, sem hann hefir greitt í sjóðinn. Þetta kemur til af því, að hann gengur nú í þjónustu annarar stofnunar og missir þar með réttinn til lífeyris úr sjóðnum. Er ekki nema sjálfsagt, að hann hljóti þessa réttarbót. Mun ég svo ekki hafa þessi orð fleiri fyrr en hv.þm. gefa ástæðu til.

Jónas Þorbergsson Ég á eina litla brtt. á þskj. 296, þar sem farið er fram á það, að ekkju Stefáns skálds frá Hvítadal séu í 18. gr. veittar 500 kr. Eru fyrir slík fordæmi um ekkjur skálda- og listamanna. Vænti ég, að hv. dm. fallist á þessa brtt. Er sanngjarnt að láta þessa ekkju njóta sömu hlunninda og þær ekkjur aðrar, sem á þessum lið eru. Fer það ekki milli mála, að Stefán heitinn var góðskáld, að vísu ekki svo ýkja mikilvirkur, en allt, sem hann orti, var vel ort. Um ástæður þessarar ekkju er það að segja, að maður hennar er látinn frá 8 börnum í ómegð, og á hún nú við mikla örbirgð að stríða. Ég þykist ekki geta komið auga á neinar ástæður til þess fyrir hv. dm. að leggjast á móti þessari litlu till., þar sem hún hefir svo ákveðin fordæmi og svo ríkar ástæður, sem fyrir hendi eru. Mun ég því ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég mun ekki við þessa umr. tala langt mál. Ég geri ráð fyrir, að ég neyðist til að bera fram eitthvað af brtt. við 3. umr. Ég vil þó nota tækifærið til þess að segja nokkur orð um afstöðu mína til þeirra brtt., er fyrir liggja frá hv.fjvn., sem ég á að vísu sjálfur sæti í. Má ef til vill þykja kynlega við bregða, er ég, sem hefi ekki, skrifað undir nál. með fyrirvara, fer nú að tala á móti gerðum n. En ég verð þó að lýsa yfir því, að þótt ég væri n. sammála í höfuðdráttunum og samvinnan væri hin ákjósanlegasta, þá var ég allmjög ósammála miklum meiri hl. n. um afgreiðslu á nokkrum liðum. Er þetta að vísu ekki svo að skilja, að ég sjái ekki nauðsyn þá, sem knúð hefir n. og þingið til sparnaðar, og er það ekki þess vegna, að ég er ekki að öllu leyti óánægður með afgreiðsluna í einstökum atriðum. Mér er það mótstæðilegt í viðhorfi þingsins, að mér virðist það horfa um of eftir bjargráðum á þeim vegum, að fella niður sem flestar smáfjárveitingar til manna, sem af eigin rammleik og hvöt eru að halda uppi andlegri viðleitni með þjóðinni. Ég lít svo á, að sá mikli kostnaður, sem þjóðin leggur í það að ala upp æskulýðinn og veita honum þá menntun, sem hægt er, verði að endurgreiðast þjóðinni í þeim andlegu verðmætum og sjálfstæðu verkum, er skáld, listamenn og vísindamenn orka. Ég lít á sjálfstæða viðleitni slíkra manna sem einskonar ávöxt af þeim gróðri, sem vaxinn er upp í menntastofnunum landsins. Þykir mér því undarlega við bregða um starf Alþingis, þegar búið er að veita svo mikið fé, til þess að ala upp æskulýðinn í skólum landsins, að það telur rétt að bregða fæti fyrir þessa sjálfstæðu andlegu viðleitni. Virðist mér slíkt vera svipuð búhyggindi eins og það, að stýfa blómið af nytjaplöntunni áður en hún nái að bera ávöxt. Ég hefi enga trú á því sem bjargráði til þess að losa þjóðina úr klóm kreppunnar, þótt sparaðar væru 25-30 þús. kr. með því að kæfa niður andlega viðleitni á þennan hátt. Þegar við hættum að skilja, hvers virði slík viðleitni er fyrir þjóðina, þá erum við áreiðanlega komnir út á glapstigu. Ég hefi í hv.n. reynt að hamla upp á móti þessari stefnu eftir mætti. Auk þess sem þessi stefna er runnin mér í merg og bein, tel ég, að mér beri nokkur aukaskylda til þess að verja málstað andlegrar viðleitni, með því að atvikin hafa hagað því svo til, að ég hefi tekið hér á þingi sæti þess manns, sem allan sinn þingaldur hélt uppi þessari stefnu. Þessi fáu orð vildi ég segja til skýringar á því, sem ég vildi láta koma fram hér í hv. d., eins og ég hefi látið það koma fram í n. Ég mun ekki fara hér út í einstök atriði eða liði. Verð ég e. t. v. knúður til að vera á móti nokkrum till. frá hv.fjvn. Um aðrar þær till., er hér liggja fyrir, þarf ég ekki að fjölyrða. Gefst e. t. v. tækifæri til þess síðar fyrir mig að lýsa afstöðu minni til þeirra, þegar hv.flm. eru búnir að gera grein fyrir þeim.

Guðbrandur Ísberg Við þennan seinni kafla fjárl. á ég nokkrar brtt. á þskj. 296. Ein þeirra er á þessu þskj. merkt XXX, við 14. gr. B. X. b. Brtt. þessi fer fram á það, að í staðinn fyrir 1500 kr., sem áætlað er, að Iðnfélagi Akureyrar verði veittar til þess að halda uppi iðnskóla, komi 2500 kr. Iðnfélag Akureyrar er fámennt, og stafar það af því, að Akureyri hefir fram að þessu verið fremur lítill bær, en er nú í hröðum vexti. Hafa þar verið heldur fáir iðnaðarmenn. Þó hefir félagið getað haldið uppi skóla undanfarin nokkur ár. Hefir hann orðið dýr í rekstri og það eitt gert skólahaldið mögulegt, að félagið á hús á Akureyri, sem það hefir haft tekjur af. Hefir Iðnfélagið verið svo heppið að geta leigt gagnfræðaskóla Akureyrar húsrúm, en það fé, sem inn kom í leigu, hefir hjálpað mjög til að halda uppi kvöldskólanum. En nú er svo komið, að þessir tveir skólar, sem starfað hafa í sama húsi og undir stjórn sama skólastjóra, geta ekki lengur starfað saman. Hefir komið upp óánægja, sem orðið hefir til þess, að skilja varð þá að. Þetta leiðir af sér; að iðnskólinn verður miklu dýrari í rekstri en áður. Skólinn hefir fengið nokkurn styrk frá Akureyrarbæ undanfarið og Akureyrarbær mun hafa lofað því að hækka nokkuð styrkinn til félagsins vegna skólans, miðað við það, að aukinn styrkur fengist úr ríkissjóði. Hér er því aðeins farið fram á aukinn styrk um 1 þús. kr. Ef þessi styrkur fengist og álíka frá Akureyrarbæ, þá mundi þetta litla og fátæka iðnfélag reyna að halda skólanum áfram. Nú á þessum atvinnuleysistímum er það brýnileg nauðsyn, að leitað verði sem víðast á um atvinnumöguleika, og að sem flest og fjölbreyttust störf geti orðið unnin hér innanlands, Að því stefnir m. a. iðnfræðslan. Ég efast ekki um, að hv.þdm. er ljós þessi nauðsyn - hún er jafnt fyrir hendi á Akureyri sem í Reykjavík - og þess vegna séu þeir fúsir til að leggja þessari litlu styrkbeiðni lið. Þá á ég aðra brtt. rómv. 31, við 15. gr. 25. lið. Þar er farið fram á, að styrkur til Halldórs Kiljans Laxness falli niður úr fjárl. Þessi styrkur er áætlaður 2500 kr. Næsti liður í fjárl. á eftir styrknum til Laxness er styrkur til Jóns Leifs tónskálds, 1500 kr. Það er líkt á komið með þessum 2 ungu mönnum. Þó er miklu líklegra, að Laxness eigi hægra með að sjá sér farborða en Jón Leifs. En hv.fjvn. hefir nú borið fram till. um að strika út með öllu styrkinn til Jóns Leifs, en látið styrkinn til H. K. L. halda sér, sem þó hefir verið hækkaður um 900 kr. Mér er óskiljanlegt, hvernig á þessari hækkun stendur. Maður gæti vænzt þess, að maður, sem hefir skrifað svo margar bækur, sem Laxness hefir gert, og eftir þeim ritdómum, sem þær hafa fengið hjá sumum mönnum, ætti að geta unnið fyrir sér með ritstörfum sínum. Ég vil ekki að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gefist til, fara nánar út í ritstörf þessa unga manns, þótt ýmislegt sé við þau að athuga. Ég vil aðeins benda á það, að svo framarlega, sem það er réttmætt, eins og hv.fjvn. hefir lagt til, að fella með öllu niður styrk til Jóns Leifs, þá sé jafnréttmætt og ekki síður að fella niður með öllu styrkinn til Halldórs Kiljans Laxness. Ég hefi svo ekki fleiri orð um þetta að sinni, en sný mér að 3. till. minni á þskj. 296. Það er 36. liður, við 16. gr. 24. Þar er farið fram á, að veittur sé styrkur til Geirs Þormars, tréskurðarmeistara á Akureyri, til þess að halda uppi kennslu og námskeiðum í tréskurði. Er sú upphæð 650 kr. Ég vil til samanburðar geta þess, að í sömu fjárlagagr. er Guðmundi frá Mosdal, ungum manni, sem svipað stendur á um, áætluð sama upphæð í sama skyni. Það er ekki nema gott eitt að segja um þennan unga hagleiksmann, Guðmund frá Mosdal. En það verð ég að álíta, að hans möguleikar séu meiri að sjá sér farborða en hjá Geir Þormar. Geir Þormar hefir sama hlutverk á Akureyri sem Guðm. frá Mosdal hefir á Vesturlandi. Og þó mætti segja, að Geir Þormar hefði víðtækara verksvið, þar sem hann hefir nú um mörg undanfarin ár haft teikninámskeið, ekki aðeins á Akureyri og þar í nærsveitunum, heldur jafnvel í öðrum sýslum á Norðurlandi. Hefir hann að staðaldri fjölda ungra manna, er hann veitir tilsögn, og mér er kunnugt um, að hann hefir gert og látið af hendi hundruð teikninga til ýmissa manna, mest þó til sinna námsmanna, án nokkurs endurgjalds. Sem sagt, hann hefir stöðugt leiðbeint mönnum, sem leitað hafa til hans. Mér finnst það hart að svipta þennan mann þeim litla styrk, sem hann hefir haft. Hann hefir áður haft 800 kr., en ég fer ekki fram á meiri styrk en Guðm. frá Mosdal er ætlaður, eða 650 kr. Ég fer aðeins fram á það, að þeir séu gerðir jafnir, og er það sú minnsta krafa, sem hægt er að gera. Ég vænti því þess, að hv.þd. sjái sér fært að samþ. þennan litla styrk, sem þó er nú lækkaður, til þessa manns, sem er eini maðurinn á Norðurlandi, sem hefir fullkomna kunnáttu til að veita tilsögn í tréskurði.

Lárus Helgason Við 14. gr. fjárl. er ég, ásamt hv.þm. Rang. flm. að brtt., sem fer fram á dálítinn styrk til Gústafs Pálssonar til þess að lúka námi í Þýzkalandi. Er þessi styrkbeiðni að upphæð 1200 kr. Þessi maður er prýðilega efnilegur maður, og er hann kominn það langt, að hann býst við að lúka námi ekki síðar en á miðju ári 1934. Hann hefir barizt þetta áfram með sérstökum dugnaði og notið nokkurs styrks frá foreldrum sínum, sem þó eru fátæk. En nú virðist hann vera svo illa staddur, að geti hann ekki fengið hjálp að heiman, þá er hann neyddur til þess að hverfa heim og reyna að vinna sér inn enn á ný einhverja upphæð, til þess svo að geta haldið áfram námi. Og þar sem eiginlega er ekki um neitt annað að ræða en það eitt, að ná markinu, þá er það illt, ef hann þyrfti að hverfa að því ráði að koma heim frá Þýzkalandi og eiga svona lítið eftir ógert þar úti. Ég er persónulega kunnugur þessum manni. Hann hefir verið í vega- og brúargerð hjá okkur fyrir nokkrum árum. Ég leit svo á, að hér væri um verulega kröftugan og efnilegan mann að ræða. Og ég var að segja það við menn, að ég hlakkaði til, þegar þessi maður væri búinn að læra verkfræði, því ég sá, hvað prýðilega hann fylgdist með verkunum og hafði mikinn áhuga fyrir þeim, enda á hann ekki langt að sækja það. Ég er persónulega kunnugur foreldrum hans og get þess vegna vel um það borið. Ég held því, að þessu litla fé verði ekki á glæ kastað, ef þessi maður hefir líf og heilsu. Heilsan er góð, en um lífið getur maður náttúrlega ekkert sagt. Ég hefi hér í höndunum bréf frá vegamálastjóra, sem ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp. Það hljóðar svo: „Gústaf Pálsson frá Skógum undir Eyjafjöllum hefir nokkur sumur unnið að brúasmíði í fríi sínu og síðasta árið sem verkstjóri. Hann reyndist mér vel í því starfi, var bæði áhugasamur og ábyggilegur. Hann stundaði 3 vetur nám við Fjöllistaskólann í Kaupmannahöfn, en hvarf þar frá án þess að hafa tekið próf, til framhaldsnáms í byggingaverkfræði við háskólann í Dresden. Býst hann við að lúka þar fullnaðarprófi á miðju ári 1934. Hann er að því er mér er kunnugt efnilegur og reglusamur námsmaður, sem hefir barizt fram til mennta með aðstoð efnalítilla foreldra, hví sumarkaupið hefir hrokkið skammt, a. m. k. hin síðari árin, og nú síðast með lánum á ábyrgð þeirra og annara vandamanna. Lætur að líkum, að mjög er nú orðið þröngt um fjárhaginn, því að námskostnaður er mikill, líklega allt að 300 ríkismörk á mánuði að meðtöldu háu skólagjaldi, en námið leyfir ekki, að hann hverfi hingað heim í vinnuleit að sumrinu, hvorki í fyrra eða í ár. Er hann því að mínu áliti mjög þess verðugur að njóta nokkurs styrks úr ríkissjóði til þess að geta lokið námi sínu, svo sem fengið hafa ýmsir efnilegir, en fátækir námsmenn, er stundað hafa langt og kostnaðarsamt nám við erlenda háskóla. Geir G. Zoëga“. Ég held, að það sé ekki til neins fyrir mig að fara fleiri orðum um þetta litla erindi, en vænti þess, að hv. d. geti fallizt á, að hér er um nauðsynlegan styrk að ræða. Ég veit, að það má segja um ýmsa aðra styrki, að þeir séu jafnnauðsynlegir, en ég álít það neyðarúrræði að segja þvert nei þegar um svona lítið er að ræða til manna, sem hafa brotið sig svona áfram. Við þurfum að líta í kringum okkur áður en við gerum það. Það er harðýðgislegt að líta ekkert á þegar um svona myndarskap er að ræða, því það er myndarskapur, þegar maður berst svona áfram eins og þessi maður hefir gert án þess að fá nokkurn styrk. Vænti ég því, að hv. d. geti fallizt á að veita þennan litla styrk. Þá á ég næst brtt. á þskj. 296, á rómv. tölul. 39, við 16. gr., til þess að lúka við fyrirhleðslu Skálmar í Álftaveri, 2000 kr. Svo er mál með vexti, að þessi á hefir verið vágestur í þessari sveit. Áður hefir verið gert nokkuð að því að verjast eyðileggingu á engjum í sveitinni, og var í 2 ár veittur dálítill styrkur úr ríkissjóði til hjálpar. Síðara skiptið 1929, en þá var verkinu ekki lokið fyrir það, að fjárveitingin nægði ekki, en verkið komst þó það langt, að hægt var að hlaða fyrir þann hlutann, sem gerði mestan óskundann. Enn er eftir nokkur partur af þeim kafla, sem hlaða þarf fyrir ána, til þess að þetta komi að fullum notum. Það er búizt við, eftir áætlun frá Pálma Einarssyni ráðunaut, að hægt verði að lúka verkinu, sem eftir er, með 3 þús. kr. framlagi. Ég geri ráð fyrir, að 1 þús. kr. leggi sveitarmenn til sjálfir, en hér er farið fram á 2 þús. Það var svo síðast þegar veitt var til þessa, að hreppsbúar lögðu fram 1/3 á móti 2/3 úr ríkissjóði. Hér er um að ræða nauðsyn að koma þessu verki í framkvæmd, og því fremur virðist ástæða til þess að verða við þessu erindi, sem þarna er ekki um neina vegagerð frá ríkisins hálfu að ræða. Að þessum hrepp liggur enginn þjóðvegur, og hefir ríkið því engan kostnað haft af vegagerðum þar í sveit. Nú hefir verið talað um það hér í þessari hv. d. og á þessu þingi, að dreifa vegafénu sem víðast um landið, til þess að skapa ofurlitla atvinnu sem víðast. Hér er um samskonar að ræða. Með þessu er verið að hjálpa mönnum til þess að engjarnar eyðileggist ekki, með þessari litlu upphæð, sem gæti orðið þeim að nokkru liði, þó aldrei nema þeir eigi að leggja fram nokkuð á móti. Ég vil geta þess, að þessi sveit hefir um langt skeið átt við mjög mikla erfiðleika að stríða, meiri en flestar ef ekki allar sveitir þessa lands. Árið 1918 gaus Katla og flóði yfir mestan hluta af landi sveitarinnar og eyðilagði um leið mikinn hluta af skepnum bænda þar í sveit. Urðu þeir svo að eyða sér í mikinn skaða af því, sem eftir var af fénaðinum, því að hagarnir eyðilögðust með öllu vetrarlangt og heyskapur minni en nokkru sinni áður. Næsta ár varð svo mjög hátt verð á öllu fé, en þá urðu þeir að reyna að auka við þennan litla stofn, sem þeir höfðu eftir gosið. Ég held, að það sé því sanngjarnt, að þessi litli styrkur sé veittur til að fullgera þetta verk, og vænti þess vegna, að hv. d. fallist á það. Þá á ég smábrtt. á þskj. 306, viðvíkjandi styrk til Brands Einarssonar á Suður-Götum. Hann er sérstaklega gefinn fyrir að hjálpa skepnum, þegar eitthvað er að þeim. Hann er svo að segja skapaður dýralæknir. Hann hefir verið hér til náms hjá dýralækninum um nokkurn tíma. Hefi ég í höndum bréf frá dýralækninum, sem ég leyfi mér að lesa upp, til þess að sýna, að ég hefi ekki farið með staðlausa stafi. Þessi maður hefir alltaf verið fátækur einyrki í þéttbyggðri og fjölmennri sveit og hefir orðið fyrir mjög miklum töfum fyrir þessar sakir. En eins og gengur, þá er það venjulega með þessa menn, að þeir hafa býsna lítið í aðra hönd, þó að þeir eyði í þetta heilum og hálfum dögum, því það er nú ekki vani í sveit að borga þeim mönnum, sem gera eitthvað í þessa átt. Hér er ekki farið fram á stóra upphæð, en bláfátæka menn munar um allt. Hér er aðeins farið fram á 300 kr. Það er ekki nema ofurlítil þóknun fyrir þau störf, sem þessi maður vinnur. Slíkir menn sem þessir þurfa að vera í hverri sveit. Þó dýralæknir sé í Reykjavík, þá hefir V.-Skaftafellssýsla ekki mikil not af honum, þó að eitthvað verði að búfénaði bændanna þar. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta að lesa hér upp nokkrar línur frá dýralækninum þessu viðvíkjandi. Þær hljóða svo: „Að gefnu tilefni skal ég geta þess, að Brandur Einarsson, Suðurgötum, Mýrdal, tók þátt í námskeiði, sem haldið var fyrir nokkra menn, sem vildu kynna sér almennustu sjúkdóma í búfé okkar, og er mér það ljúft að geta þess, að hann var alveg sérstaklega áhugasamur í þessum efnum og virtist hafa mjög mikil not af þeim leiðbeiningum, sem gefnar voru, enda hafði hann um nokkur undanfarin ár verið sá maður, sem leitað var til í sveitinni, ef hjálpa þurfti sjúkum dýrum. Verð ég því að telja, bæði þegar litið er til mannsins sjálfs og einnig þess, hvað sveitin er afskekkt, að full þörf væri á því, að einhver styrkur væri veittur í þessu skyni. Reykjavík, 26. marz 1933. Hannes Jónsson“. Þessar línur sanna þau fáu orð, sem ég hefi sagt þessu viðvíkjandi. Hér er um litla upphæð að ræða, og vænti ég þess, að hv. d. sjái sér fært að ljá þessu lið sitt. Það er allt annað en þegar um stóra upphæð er að ræða. Ég verð að segja um þetta líkt og um suma unga námsmenn; það er ekki mikið um menn, sem svona er hægt að segja um. Það er þess vert, að litið sé til þeirra og þeim sýndur einhver þakkarvottur. Ég held jafnvel, þótt þröngt sé í búi, að sanngjarnt sé að líta til þessara manna. Að síðustu á ég brtt. á þskj. 306 undir tölulið VIII. Það er um að ríkið taki ábyrgð á 60 þús. kr. til rafvirkjunar fyrir Hvolhrepp í Mýrdal. Hér er um endurveitingu að ræða, því að árið 1929 var þessi ábyrgð fyrir hendi, en af einhverjum orsökum varð ekkert úr framkvæmd hjá þeim í það skiptið. En þetta hefir verið nokkuð nánar athugað síðan, bæði af mönnum þar í sýslu, sem hafa fengizt við svona lagað, og auk þess hefir verið fenginn rafmagnsfræðingur héðan úr Reykjavík. Þessum mönnum virtist aðstaðan vera góð, og rafmagnið mundi verða ódýrt, einkum þegar litið er til þess, hvað mjög er erfitt með alla aðdrætti. Sérstaklega er það tilfinnanlegt með kolin - og aðra ódýra þungavöru -, hvað þau eru miklu dýrari þar en í Reykjavík. En ef stöðin kemst upp, þá eiga þeir kost á ódýru rafmagni og þurfa þar af leiðandi minni kol að kaupa en áður, og vænti ég þess, að hv.þdm. sjái, hve mikil nauðsyn er á þessu fyrir þessa afskekktu sveit. Það verð ég að segja, að þá fer illa, ef þetta verður nema formsatriði fyrir ríkið. Hér er um fjölmennt byggðarlag að ræða, eftir því sem gerist hjá okkur. Í kauptúninu eru um 309 manns og víst fullkomlega eins margt í sveitinni sjálfri þar í grennd. Ég held því, að þó þessi ábyrgð verði endurnýjuð frá 1929, þá verði tæplega hægt að núa þinginu því um nasir, að það hafi farið þar ógætilega. Ég held miklu fremur, að hér sé um að ræða, að þingið megi helzt ekki neita um svona ábyrgð, því að með því að ríkisábyrgð fáist fyrir þessu fé, þá er búizt við, að stöðin kosti ekki nema 70-80 þús. kr., en þeir fá ekki lán nema með ríkisábyrgð. Vænti ég því, að hv. d. fallist á að endurnýja þessa ábyrgð. Hún stendur í fjárlögum 1929, en var þá ekki notuð, eins og að framan er greint. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að svo búnu og vænti, að hv. d. fallist á þetta. Hefi ég svo ekki fleiri till. að tala fyrir að þessu sinni.

Björn Kristjánsson Við þennan kafla frv. hefi ég eina örlitla brtt. að flytja, á þskj. 296 undir XLV. tölulið, um að hækkaður verði styrkur sá, er þar um ræðir, til frú Guðrúnar Björnsdóttur, úr 300 kr. upp í 500 kr. Ástæður þessarar háöldruðu konu, sem nú er komin yfir áttrætt, eru mjög fjarri því að geta kallazt góðar. Hún missti mann sinn árið 1888 og stóð þá uppi félaus, með 3 börn kornung, og aðstæður þá ekki góðar. Maður hennar, Lárus Jóhannesson, bróðir Jóhannesar Jóhannessonar fyrrv. bæjarfógeta, hafði verið aðstoðarprestur um nokkurn tíma á Sauðanesi, og gegndi síðar um nokkurra mánaða skeið sjálfstæðu embætti, að Svalbarði. Eftir lát hans brauzt þessi ekkja með frábærum dugnaði og elju til þess að ala upp dætur sínar, sem eins og ég hefi þegar tekið fram voru þrjár. Eins og nærri má geta, hafa þær mæðgur ekki átt við glæsileg kjör að búa. Síðustu árin hefir frú Guðrún haldið til hjá dóttur sinni, Láru, er gift var Ólafi Jónssyni lækni hér í Reykjavík. En nú er fokið í það skjól, því Ólafur lézt í vetur og mun ekki hafa látið eftir sig neinar eignir. Og er þá auðsætt, að dóttir hennar muni ekki lengur geta styrkt hana. Ég vil geta þess, að í 24 ár, frá 1888 til 1912, fékk hún ekki venjuleg prestsekknaeftirlaun, vegna þess að talið var, að hún hefði ekki rétt á því, þar eð manni hennar hafði ekki verið veitt sjálfstætt prestsembætti. En í tíð Þórhalls biskups Bjarnarsonar var að nokkru leyti úr þessu bætt, og fékk hún eftir það styrk, er nam 300 kr. á ári. En eins og nú er komið högum hennar, er óhugsandi, að hún geti lifað af svo lítilli upphæð, og þótt margar séu ekkjurnar illa stæðar, munu fáar eiga við jafnerfið kjör að búa. Auk þess ættu það að vera sterk meðmæli með hækkunartill. minni, að frú Guðrún hefir - eins og áður er sagt, farið á mis við réttmætan styrk í 24 ár. Legg ég því til, að þingið bæti henni þetta misrétti með viðbótarstyrk þau fáu ár, sem hún á eftir ólifað, en hún er nú, eins og áður var sagt, komin yfir áttrætt. Ég held, að ekki sé þörf að fara fleiri orðum um þetta. Vona ég, að hv.þm. skilji hina knýjandi þörf og sjái sér fært að greiða úr þessum vandræðum ekkjunnar.

Steingrímur Steinþórsson Sjálfur á ég enga brtt. við frv. og mun ekki þreyta hv. d. með því að fara að tala um brtt. einstakra þm., en mun láta nægja að sýna með atkvæði mínu afstöðu mína til þeirra. En ég hefi hér erindi að reka fyrir hv.þm. Barð., sem er veikur og getur því ekki komið hingað sjálfur til þess að mæla fyrir till. sínum. Hann á 4 brtt. við fjárl., en biður mig fyrir þau skilaboð, að hann taki aftur til 3. umr. 3 af þeim. Þær eru á þskj. 296, undir tölul. XXIX, XLVII og XLIX, en þá 4., sem er að finna á sama þskj. undir tölul. L, vill hann ekki taka aftur nú við þessa umr. Hún felur í sér heimild, 22. gr. II. Nýr liður: „Heimild fyrir ríkisstj. til að kaupa læknisbústað Reykhólalæknishéraðs á Reykhólum ásamt lóð og öllu tilheyrandi, við því verði, er skuldir þær nema, er á eigninni hvíla, þegar kaup fara fram“. Grg. fyrir þessari till. hefir hv.þm. beðið mig með leyfi hæstv. forseta að lesa upp hér í deildinni. Grg. er hér í bréfsformi, stíluðu til fjvn.: „Alþingi, 14. marz 1933. Með skírskotum til samtals við hina heiðruðu fjárveitinganefnd leyfi ég mér hér með að senda henni bréf frá hreppsnefnd Reykhólahrepps til mín., dags. 17. f. m., með tilmælum um, að nefndin taki til greina þær óskir, sem fram koma í bréfinu, sem sé: Leggi til, að ríkissjóður yfirtaki læknisbústaðinn á Reykhólum með áhvílandi veðskuldum, sem um síðustu áramót námu kr. 20548,27, og öðlist jafnframt öll réttindi með bústaðnum. Bústaðurinn kostaði um kr. 40000,00, og lagði ríkissjóður fram kr. 11700,00. Í héraðinu eru aðeins ca. 500 íbúar, og má því nærri geta, að slíkur fjárhagsbaggi sem þessi er héraðinu algerlega ofviða. Einn hreppurinn af þremur hreppum héraðsins, Geiradalshreppur, hefir lagt fram sinn hluta, en hinir tveir, Reykhólahreppur, ca. 250 íbúar, og Gufudalshreppur, ca. 150 íbúar, standa einir undir þeim veðlánum, sem á hvíla (20548,27). Hinn síðarnefndi er algerlega fjárþrota, fékk 1930 bjargráðasjóðslán, kr. 5000,00, á eingöngu fátæklinga að gjaldendum og getur nú engan þátt tekið í skuldabyrðinni. Stendur Reykhólahreppur því raunverulega einn undir byrðinni. Af þessu er ljóst, að engar líkur eru til, að héraðið geti staðið undir skuldabyrði læknishústaðarins. Sýslufélagið, sem er sérstaklega lítið (um 900 íbúar) og vanmáttugt, getur ekkert hlaupið undir bagga, og því ekki í annað hús að venda um hjálp en til ríkissjóðs. Hinsvegar ekki um raunverulega þungan bagga að ræða fyrir ríkissjóðinn, þótt hann taki á sig bústaðinn fyrir veðskuldinni, er nemur 20 þús., og eignist 40 þús. kr. eign fyrir. Þess skal getið, að bæði Gufudalshreppsbúar og Reykhólahreppsbúar hafa á almennum fundi hreppsbúa skorað á Alþingi að verða við kröfunni um yfirtöku læknisbústaðarins. Tek ég hér með upp fundarsamþykkt Reykhólahreppsbúa í þessu efni: „Fundurinn skorar á Alþingi og ríkisstjórn að láta ríkið taka að sér læknisbústað Reykhólalæknishéraðs til eignar og rekstrar (sjúkraskýlið), með öllum þeim fjárkröfum, sem á honum hvíla, sem og þeim réttindum, sem honum fylgja“. Bréf frá oddvita Reykhólahrepps til mín fylgir einnig hér með. Virðingarfyllst Bergur Jónsson. Til fjárveitinganefndar neðri deildar Alþingis“. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en vona, að hv. d. láti þm. ekki gjalda þess, að hann var þess ekki megnugur að koma hingað sjálfur til þess að mæla fyrir till. sinni, en líti á nauðsyn þess að létta undir með þessum fátæku hreppum til þess að standa straum af læknisbústað sínum, sem er þeim algert ofurefli eins og nú standa sakir.

Sveinn Ólafsson Mér virðist reyndar sem hér sé tæplega messufært, en hinsvegar býst ég ekki við, að eftir betra sé að bíða með flutning þessara brtt., sem ég þarf að mæla fyrir. Þær eru tvær talsins. Önnur er á þskj. 296, XXXIII, þess efnis, að mag. Árna Friðrikssyni fiskifræðingi, verði veittar vegna ritstarfa og fyrirlestra 1200 kr., til vara 1000 kr. Þessi till. er flutt af sjútvn., og álítur hún, að þessi efnilegi vísindamaður, sem unnið hefir mikið og þarft verk í þágu útvegarins undanfarið, en ekkert að launum þegið, eigi þessa viðurkenningu fyllilega skilið. Ég verð að segja, að ekki þekki ég neinn af yngri menntamönnum vorum, sem látið hefir í té ríflegri skerf til íslenzkra fræðiiðkana á þessu sviði og til eflingar aðalatvinnuvegi landsbúa. Það er líka almennt viðurkennt, að hann hafi unnið mjög mikilsvert starf í þágu þjóðarinnar. Af vísindalegum ritstörfum hans má m. a. nefna stórmerkilegt rit nýútkomið, sem hann nefnir „Aldahvörf í dýraríkinu“, en einnig gaf Árni út á næst1. ári aðra bók, sem hefir komið í mjög góðar þarfir sjómönnum og öðrum þeim, er útveg stunda, en það er ritið: „Skarkolaveiðar Íslendinga og dragnótin“. Nefna má ennfremur, að 1930 var gefið út af Síldareinkasölu Íslands þriðja rit Árna um skyld efni og hin: „Áta síldarinnar“. Þessi bók hefir komið og mun koma veiðimönnum að miklu liði. Þar er því vendilega lýst, hvernig þekkja skuli og flokka síld eftir gæðum. Um þetta hefir ekki áður verið ritað á íslenzku svo ég viti. Að flokka síldina þannig, að full trygging fáist fyrir því, að hún sé fyrsta flokks vara, er gert eftir ákveðnum reglum, með því að athuga, hvaða teg. átu síldin hefir í maganum, en um þá rannsókn gefur ritið ljósar leiðbeiningar og kennir veiðimönnum að varast þær átutegundir, sem skaðlegar eru fyrir geymslu síldarinnar og spilla henni. Með leiðbeiningum rits þessa, ef til er gætt, eiga veiðimenn að geta fengið fyllstu tryggingu fyrir því, að síldin verði boðleg vara á erlendum markaði og skemmist síður. Öll fyrrgreind ritverk mag. Árna eru samin með það fyrir augum að greiða götu fiskimanna og búa betur í hendur þeirri stétt. Er mjög lofs- og launaverður áhugi hans fyrir þessum málum, og væri vissulega maklegt, að hann nyti þess sem unnið hefir, að einhverju leyti. Þá má og geta þess, að mag. Árni hefir flutt 28 útvarpserindi, flest um þetta efni, sem vakið hafa hina mestu athygli um land allt, bæði vegna áhuga hans sjálfs, sem komið hefir þar greinilega í ljós, og ekki sízt vegna þess, að erindin hafa yfirleitt verið mjög fræðandi og uppbyggileg. Allmarga fyrirlestra hefir hann líka haldið í Reykjavík og nágrenni hennar, flesta ókeypis, svo fremi mér er kunnugt. Hið áðurnefnda rit um skarkolaveiðar Íslendinga og dragnótina gaf Árni út næstl. ár af eigin efnum, og hefir mér verið skýrt svo frá, að hann hafi ennþá eigi getað greitt nema helming prentunarkostnaðar, með afborgunum þó. Til þeirrar útgáfu var engu kostað af opinberu fé. En „Aldahvörf í dýraríkinu“ voru gefin út af Menningarsjóði. Ef athuguð er 15. gr.fjárlfrv. og framlög, sem þar eru ætluð einstökum mönnum, þá virðast þar taldir allmargir, sem ekki eiga ríkari rétt en Árni til styrks af opinberu fé. T. d. má nefna Þórberg Þórðarson. Honum eru ætlaðar 1600 kr. til samtínslu orða úr alþýðumáli, og í 31. lið 15. gr. eru M. Ásgeirssyni ætlaðar 1200 kr. til ljóðaþýðinga. Ekki má skilja orð mín svo, að ég geri lítið úr slíkri starfsemi, en hinsvegar finnst mér hún sízt rétthærri en vinna Árna Friðrikssonar. Mag. art. Ólafi Marteinssyni eru í þessari sömu grein ætlaðar 1000 kr. til vísnasöfnunar. Munu þeir ljóðelskir menn þó margir á landi hér, sem eiga í fórum sínum þúsundir ferskeytlna, og ekki virðast styrkþurfar vegna þess. Oddur Oddsson er einnig talinn í 15. gr. með 400 kr. til ritstarfa, er litlu munu fá áorkað til þjóðþrifa, og ennfremur eru þar ætlaðar 800 kr. til þess að Páll Þorkelsson geti unnið að málsháttasafni sínu, sem telja verður þó fremur ófrjótt starf. Tilgangur minn er ekki að mæla gegn styrkjum þeim, sem ég hefi hér nefnt. Hitt vildi ég sýna með samanburði, að ekki ættu þeir meiri rétt á sér en till. sjútvn. um styrk til Árna Friðrikssonar, og vil ég f. h. n. mælast til þess, að honum verði sýnd þessi réttmæta viðurkenning fyrir vel unnið og nytsamt starf. Um það ætla ég svo ekki að fjölyrða frekar, enda hefir Árni sjálfur vakið þá eftirtekt með starfi sínu, að einhlítt ætti að vera til framdráttar þessari litlu till. nefndarinnar. Þá kem ég að till. í tölulið LIV. á þskj. 296. Þá till. flyt ég ásamt hv.þm. Seyðf., og lýtur hún að því að heimila ríkisstj. að ganga í ábyrgð fyrir samvinnufélög á Eskifirði og Seyðisfirði á lánum til fiskiskipakaupa. Til Eskifjarðar 120000 kr., en til Seyðisfj. 100000 kr. Í báðum tilfellum er ráð gert fyrir, að hlutaðeigendur leggi fram sjálfir a. m. k. 1/5 hluta kaupverðsins. Í till. er tekið fram, að þetta sé endurveiting, og svo er það um hvorttveggja. Í fjárlögum 1931 var stj. heimiluð ábyrgð á allt að 90000 kr. láni til handa samvinnufél. á Eskifirði, en heimild þessi var aldrei notuð, með því að stj. taldi tryggingar félagsins ónógar, og fórst þá fyrir áform það, sem tekið hafði verið, um að koma á fót samvinnuútgerð. Í fjárl. 1932 var þessi heimild endurveitt og hafði þá verið færð niður í 50000, en einnig fór þá á sama veg og fékkst ekki ábyrgðin. Að vísu var myndað samvinnufélagið, og hélt það úti 2 bátum, en fyrirtækið var févana og of þróttlítið til þess að geta staðizt kreppuna, sem með ofurþunga lagðist þá yfir öll atvinnufyrirtæki á sjó og landi. Um Seyðisfjörð er líkt á komið: heimild var fyrir 100000 kr. lánsábyrgð þangað í fjárl. 1931, en var aldrei notuð. Oft er búið að minnast á það á undanförnum þingum og ráða ráðum um það, hvernig taka eigi svona málum og firrast vandræði. Í þessum sveitum, sem eru tiltölulega fjölmennar, er fyrirsjáanlegt, að alla bjargráðaviðleitni ber upp á sker, ef engar fást atvinnubætur, og ber neyðin þá að dyrum flestra fyrr en varir. Hér var á Alþingi fyrir nokkrum árum ráðizt í sviplíkar framkvæmdir á Ísafirði með lánsábyrgð fyrir útgerðarmenn. eins og nú er óskað eftir fyrir Eskifjörð og Seyðisfjörð, og er engum blöðum um það að fletta, að árangurinn af því hefir orðið mjög góður. Víst er það, að ástæður Ísafjarðarkaupstaðar hafa stórum batnað frá því, er á horfðist 1929, og ég hefi fyllstu ástæður til þess að vona, að eins vel gefist á þeim tveim stöðum, sem ég ber fyrir brjósti. En horfurnar þar eru sem stendur mjög ískyggilegar, svo að verði ekki hægt að gera ráðstafanir til þess að létta þeim útvegun skipanna, má eigi sjá hvar lendir. Þessi leið, með útvegun vandaðra veiðiskipa, finnst mér bæði líklegri til góðs árangurs og hyggilegri í alla staði heldur en að veita bein hallærislán, eins og stundum hefir gert verið til að forða fólki frá hungri. Hv. þm. munu þekkja nokkur dæmi þessháttar ráðstafana frá fyrri tíð víðsvegar af landinu. Eina rétta leiðin í þessum efnum er að hjálpa mönnum til þess að hjálpa sér sjálfir, og mun Ísafjörður, eins og nú horfir, bera þess ljósastan vott. Um þetta ætla ég ekki að fjölyrða frekar að sinni, en hv. meðflm. minn mun hafa ýmsar fyllri skýringar málsins tiltækar. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég fara fám orðum um eina brtt.hv.fjvn. Hún mun vera við 15. gr. og þess efnis, að niður falli 800 kr. fjárveiting til útgáfu þjóðsagnasafns Sigfúsar Sigfússonar. Ég get nú vel skilið, er ég lít yfir niðurskurð nefndarinnar, að henni hafi þótt þessi veiting hliðstæð öðrum, sem n. lagðist á móti. En ómaklegt með öllu var olnbogaskot það, er nefndin gaf höfundinum, þegar hún lýsti því yfir í áliti sínu, að styrkveitingin félli niður fyrir það, að safnið væri ómerkilegra en ætlað hefði verið, í stað þess að fella styrkinn niður ádeilulaust, eins og aðrar hliðstæðar fjárveitingar. Ég verð að segja, að mér finnst þetta óþörf og óvarleg yfirlýsing hjá n. Það hæfir ekki að leggja sama mælikvarða á þjóðsagnasafn og vísindarit og enginn dómhæfur mun svo að fara. Það, sem út hefir verið gefið af safni Sigfúsar undanfarin ár, er spegilmynd af hugsunarhætti og hjátrú fyrri tíma manna. Flest þjóðsagnasöfn hafa þetta mark á sér, ella væru það ekki þjóðsagnir. Hér er ekki um hliðstæðan styrk að tefla við suma þá styrki aðra, sem fjvn. leggur til, að felldir verði niður úr frv., heldur aðeins um 1/4 af útgáfukostnaði safnsins að ræða. Hinir 34 eiga að koma annarsstaðar frá. Nú er verið að gefa út þann hluta safnsins, sem útgengilegastur mun reynast. En það, sem út hefir verið gefið, hefir að vísu selst treglega, og er það m. a. af því, að í þeim hluta safnsins eru einkum hindurvitna- og hjátrúarsögur, sem almenningur hefir ekki lengur smekk fyrir og kærir sig því ekki um að lesa. En þetta efni allt verður þó að taka fyrir og safna því í heild, ef vel á að vera, svo að það liggi á aðgengilegan hátt fyrir þeim, er síðar leggja stund á þjóðsagnafræði á vísindalegan hátt. Ella myndi safnið að minna liði verða og „mynd“ liðins tíma óskýrari. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. Mér fannst ég verða að eyða að þessu nokkrum orðum, sérstaklega af því, að ómaklega var beint hnútum að gamla manninum, sem helgað hefir alla æfina óeigingjörnu starfi við söfnun og útgáfu þessara fjölbreyttu rita. Menn, sem kunna að meta starf þessa höfundar, leggja fram 3/4 kostnaðar til útgáfunnar. Tel ég víst, að þeir geri það af því að þeim þyki safnið þess vert að vera gefið út, en ekki af tillátssemi við höfundinn. Ég vil því mælast til þess - enda þótt ég leggi ekki kapp á það -, að þeir hv.þdm., sem eins og ég telja þetta verk ekki þýðingarlaust, greiði atkv. gegn till.n. Ég greiði hiklaust atkv. gegn till. um að fella þennan lið niður.

Jón Auðunn Jónsson Ég á nokkrar brtt. á þskj. 296 og skal fara um þær nokkrum orðum. Hin fyrsta er sú, að hækkað verði tillag til byggingar barnaskólahúsa utan kaupstaða um 2000 kr. Í fjárl. þessa árs er enginn styrkur til slíkra skóla. En vitanlegt er, að mikil þörf er fyrir þann styrk. Það er þegar búið að byggja nokkuð af skólahúsum án styrks, og önnur eru í undirbúningi og fleiri bíða eftir því, að eitthvað rætist úr með lögmæltan styrk. Einn af þeim stöðum, sem þannig er ástatt um, er Vestur-Aðalvík í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þetta er mjög afskekkt hérað. Að sækja skóla til Aðalvíkur er afskorið. Það er 1 klst. sjóferð frá Sæbóli að Látrum og skólahúsið á Látrum rúmar ekki fleiri nemendur en þar eru nú, og því ekki hægt húsnæðis vegna að bæta við nemendum þar, þó hörnum væri komið fyrir í Látraþorpi. Þorpsbúar í Vestur-Aðalvík hafa safnað 2000 kr. til skólabyggingar og hreppurinn tryggt það, sem á vantar. Strandar því aðeins á því að fá lögmælt tillag, 1/3 kostnaðar, úr ríkissjóði. Fyrir því er þessi till. flutt. Það, sem fram á er farið í henni, er, að tillag ríkissjóðs til barnaskólahúsi sé í fjárl. hækkað úr 15000 kr. í 17000 kr. Næsta brtt. mín við fjárl.frv. er um það, að Sigurði Kristjánssyni, fyrrum barnakennara, verði endurgreitt úr lífeyrissjóði barnakennara það fé, sem hann hefir greitt í sjóðinn, þó án vaxta. Maður sá, sem hér um ræðir, hefir nú látið af barnakennslu og hyggst ekki munu taka þann starfa upp aftur. Hann var barnakennari frá 1911 til 1929, að tveimur árum undanskildum, sem hann var veikur. Greiddi hann lögboðið iðgjald í sjóðinn öll þau ár, samkv. 1. frá 1911. Till. fer fram á, að hann fái þetta fé endurgreitt án vaxta. Slíku hefir aldrei verið neitað. Ein slík till. hefir nú komið fram frá fjvn. Vona ég því, að hv. dm. setji ekki þennan mann hjá, en samþ., að hann fái endurgreidda þá upphæð, er hann hefir greitt í sjóðinn, en sjóðurinn njóti vaxtanna af henni. Sleppur viðkomandi maður, sem engan styrk hefir hlotið úr sjóðnum, því ekki skaðlaus. En hann situr þó við sömu kjör og aðrir, ef hann fær þessa endurgreiðslu. Þriðja brtt. mín er sú, að ríkissjóður ábyrgist 60 þús. kr. lán fyrir h/f Djúpbátinn til bátskaupa. Hér er um endurveitingu að ræða, því heimild til þessa hefir staðið í fjárl. síðustu þriggja ára. En vegna þess að félagið hefir ekki talið sér fært að kaupa nýjan bát, hefir ábyrgðarheimildin ekki verið notuð til þessa. Ég fer fram á, að hún verði endurnýjuð, því vera má, að félagið sjái sér fært að kaupa nýjan bát á næsta ári. Þörfin fyrir það er brýn, því bátur sá, sem nú er notaður, fullnægir á engan hátt þörfum þessa héraðs, þar sem staðhættir eru svo, að allir flutningar, bæði fólks- og vöruflutningar, fara fram sjóleiðina. Þá er loks LVII. brtt. á sama þskj. Er þar einnig um ábyrgðarheimild að ræða fyrir 200 þús. kr. láni til Hólshrepps til byggingar raforkustöðvar. Hér er á vissan hátt um endurveitingu að ræða. Þessi ábyrgðarheimild stóð í fjárl. 1931 og 1932, en féll niður úr fjárl. yfirstandandi árs, vegna þess að engar líkur voru fyrir hendi um, að ábyrgðin yrði notuð nú í ár. Nú mætti svo fara, að ábyrgðarheimildin yrði notuð á næsta ári, og fyrir því er farið fram á, að hún verði sett í fjárl. Þarna hagar sérstaklega vel til um byggingu rafstöðvar. Eftir skýrslu, sem Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri hefir látið Alþingi í té, er aðstaða til rafstöðvarbyggingar þarna hin ákjósanlegasta. Ekki er fullvíst, að þessi heimild verði notuð, þótt hv.þd., sem ég vona að hún geri, samþ. hana. Hv. d. er óhætt að samþ. þetta, því hún má treysta því, að ekki verði í þetta fyrirtæki ráðizt, nema sjáanlegt sé, að það verði til stórra hagsbóta.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér gerir það ekkert til, þótt fáir hv.þdm. hlusti á mál mitt, því ég ætla ekki annað að gera en að biðja hv.þm. Str., frsm. síðari kafla fjárlfrv., um að taka aftur 61. brtt. á þskj. 199, sem er um það að kaupa fyrir fasteignamatsverð íbúðarhús sýslumannsins í Borgarnesi. Það er auðskilið mál, að ekki er til neins að gefa stj. heimild til að kaupa þetta hús, ef kaupverðið má ekki fara yfir fasteignamatsverð. Þótt að þessum sýslumanni þrýsti nú fjárhagsörðugleikar, þá er samt eigi örvænt, að hann geti selt hús sitt hærra verði á annan hátt. Og þótt svo væri ekki, þá gagnar honum ekki neitt slík sala, sem heimiluð er með brtt.fjvn. Vona ég því, að hv.frsm. hafi ekki á móti því að taka till. aftur. - Hefi ég svo ekki fleira að segja að sinni.

Bjarni Ásgeirsson Ég á hér nokkrar brtt. og vildi sem aðrir hv.þm. fylgja þeim úr hlaði með nokkrum orðum. Er að vísu ekki árennilegt að tala, þar sem sæti hv.þm. þessarar d. eru nú svo mjög fáskipuð. Þætti mér elskulegt, ef „litla þingið“, sem er að halda fund í ráðherraherberginu, fengist til að hlusta á mál mitt, því till. mínar eru svo sjálfsagðar, að ég er viss um, að allir þeir, sem mál mitt heyra, munu greiða atkv. með þeim.

Er það nú víst?

. Já, það er alveg áreiðanlegt! Að hinni fyrstu er ég aðalflm., en auk mín flytja þeir hv.þm. G.-K. og hv.þm. Seyðf. þá brtt. Hún er um það, að greiða til glímufélagsins Ármanns, upp í halla af ferð glímuflokks til Stokkhólms í tilefni af íslenzku vikunni þar, 1500 kr. Eins og kunnugt er, var að tilhlutun Norræna félagsins haldin íslenzk vika í Stokkhólmi á síðasta hausti. Slíkar norrænar vikur, fyrir Finna, Dani og Norðmenn, hafa verið haldnar undanfarin ár. Svíar sýndu okkur nú þá vinsemd að halda slíka íslenzka kynnisviku fyrir Ísland, sem í engu stóð hinum að baki. Og ég er viss um, að sú vika hefir ekki gert okkur Íslendingum minna gagn en hinar vikurnar hinum þjóðunum. Og þeim mun meiri þörf höfum við Íslendingar fyrir slíka kynningu, sem við erum minna þekktir en hinar þjóðirnar. Vanþekking á Íslandi og Íslendingum er alveg ótrúlega mikil í Svíþjóð, sem vitanlega víða annarsstaðar. Almenningur þar veit ekkert, hvort heldur hér búa Eskimóar eða siðuð menningarþjóð. Er því ekki minnsti vafi, að íslenzka vikan hefir átt stóran þátt í því að kynna okkur þar. Og í því átti glímufélagið Ármann áreiðanlega mestan og beztan þátt. Ég var staddur á íslenzku vikunni og get því af eigin sjón og áheyrn borið um það ómetanlega gagn og þann mikla sóma, sem þessi djarfi og frækni glímuflokkur gerði íslenzku þjóðinni þar. Kostnaður flokksins af þessari Svíþjóðarför var 5000 kr. Upp í það hafði hann aflað sér 1000 kr. með íþróttasýningu áður en hann lagði á stað. Tekjuhalli af ferðinni var því 4000 kr. Félagið, sem er fátækt, fer nú fram á, að ríkissjóður leggi fram 1500 kr. upp í þennan tekjuhalla. Ef metið er að nokkru það mikla gagn, sem var að ferðinni, má segja, að hóglega sé farið í þessari beiðni. Mæli ég því hið bezta með, að þessi upphæð verði veitt. Næst vil ég minnast á XXXV. brtt. á þskj. 296, sem flutt er af landbn. Frsm.,hv.þm. Borgf., er ekki viðstaddur, og vil ég því hlaupa í skarðið og skýra brtt. með nokkrum orðum. Þessi brtt. er flutt eftir ósk frá n., sem starfar í búnaðarþinginu. Er hún gerð til þess, að hægt verði að veita samskonar styrk og áður, vegna framkvæmdar á l. um verzlun tilbúins áburðar. Eins og allir vita, hefir ræktun verið stórstígari undanfarin ár heldur en hún hefir verið um aldir áður. Og það er líka kunnugt, að einn nauðsynlegasti liðurinn í þessari stórfelldu ræktun er tilbúinn áburður. Það er langt frá því, að hinn innlendi húsdýraáburður sé nægur til að viðhalda hinu ræktaða landi, hvað þá til stórfelldrar nýræktar. Verður því að fullnægja áburðarþörfinni með tilbúnum áburði að meira eða minna leyti. Þegar nú það fer saman, að afurðaverð landbúnaðarins hefir fallið um meira en helming, en áburður frá útlöndum hækkað, sérstaklega frá Þýzkalandi vegna gengisbreytinga, þá stefnir að hreinum voða um, að hægt verði að viðhalda ræktaða landinu. Þar sem því verður að telja ákjósanlegt, að bændur afli sér tilbúins áburðar, er hreinasta neyð að svipta þá þeim styrk, er þeir hafa fengið til áburðarkaupa. Í fjárlfrv. er jarðræktarstyrkurinn áætlaður 400000 kr. En nú liggja fyrir upplýsingar um það, að svo mjög muni draga úr ræktun nú, að litlar líkur séu fyrir hendi um, að þessi upphæð verði öll notuð. Hefir því orðið samkomulag innan landbn. að leggja til, að styrkur þessi verði lækkaður í fjárl. um 5000 kr., en styrkurinn til áburðarkaupa hækkaður um sömu upphæð. Vona ég, að þetta þyki sanngjörn till., þegar sjáanlegt er, að bændur hafa ekki kraft til að leggja í nýrækt, að þá verði þeir frekar styrktir til þess að halda því við, sem ræktað er. Það væri hörmulegt, ef ræktun síðustu ára stæði arðlaus vegna áburðarskorts. Er því nauðsynlegt að styðja að því, að bændur fái vexti af þeim peningum, er lagðir hafa verið í ræktunina. Landbn. leggur að vísu enga áherzlu á, að liðurinn vegna jarðræktar verði lækkaður. En við bárum þó þessa lækkun fram, bæði vegna jafnaðar fjárl. og þó einkum til þess að undirstrika ástandið eins og það er - það, að bændurnir berjast nú í bökkum um að halda ræktaða landinu við. Þá kem ég að XLIII. brtt. á sama þskj. Er hún um það, að hækka tillagið til slysavarna um 7000 kr., og að þeim 7000 kr. verði varið til símalagningar að Hjörsey og Straumfirði á Mýrum. Þessir tveir staðir eru eyjar, sem eru þó svo stutt frá landi, að hægt er að leggja þangað síma. En framundan þeim báðum er svo hættulegur skerjagarður, að óvíða, að söndunum austurfrá máske undanteknum, hafa orðið fleiri skipströnd undanfarin ár. Skal ég, máli mínu til sönnunar, lesa upp lista yfir þau skip, sem hafa farizt þarna síðan árið 1906, en þau eru þessi: 1. Hinn 7. apríl 1906 fórst íslenzka fiskiskipið „Emelie“ frá Reykjavík í ofsaroki á vestan með óvenjumiklu brimi á skerjunum út af Hjörsey á Mýrum. Skipverjar fórust allir, 24 að tölu. 2. Sama dag fórst einnig íslenzka fiskiskipið „Sophie Withley“ frá Reykjavík þar skammt frá með öllum mönnum, 24 að tölu. 3. Hinn 5. maí 1908 strönduðu 2 franskar fiskiskútur á skerjunum inn af Þormóðsskeri í norðanstormi og kafaldsbyl. Skipshöfninni, 26 mönnum, af annari skútunni bjargaði norskt línuveiðagufuskip, er hélt til í Hafnarfirði. 4. Skipshöfnin af hinni, 19 manns, fór í skipsbátinn og komst eftir 10 klukkutíma hrakninga til Akraness, og voru þá mjög illa til reika. 5. Hinn 1. júlí 1910 fórst mótorbátur úr Reykjavík við Mýrar og drukknuðu allir, sem á voru, 3 að tölu. 6. Hinn 14. janúar fórst íslenzka seglskipið „Hekla“ frá Reykjavík við Mýrar, og drukknuðu skipverjar allir, 5 að tölu. 7. Hinn 16. ágúst 1913 strandaði enski togarinn „Drax“ á skerjunum skammt utan við Hjörsey. Skipverjar björguðust allir í land á skipsbátnum með aðstoð manna úr landi. 8. Hinn 28. febr. 1918 strandaði íslenzka fiskveiðagufuskipið „Erling“ frá Álftafirði á skeri skammt frá Þormóðsskeri. Skipið komst á flot aftur litlu síðar, lítið skemmt. 9. Hinn 22. október 1919 strandaði norska seglskipið „Activ“ frá Marstal á skeri út af Skáley, í stormi og brimi. Skipverjar fórust allir, 5 að tölu. 10. Hinn 30. nóv. 1923 fórst ísl. vélbáturinn „Baldur“ frá Reykjavík í suðvestanstormi við Mýrar. Skipverjar allir, 5 að tölu, drukknuðu. 11. Hinn 11. des. 1926 fórst norska fiskflutningagufuskipið „Balholm“ frá Bergen á skerjunum út af Hjörsey á Mýrum, í vestanstormi og óvenjumiklu brimi. Skipverjar allir, 19 að tölu, og 5 farþegar, eða alls 24 menn, drukknuðu. 12. Hinn 16. jan. 1928 strandaði enski togarinn „Spider“ frá Grimsby á skerjunum út og vestur af Hjörsey á Mýrum. Skipið losnaði af skerinu aftur, og var því leiðbeint út úr skerjagarðinum af mönnum úr Hjörsey, er fóru með það til Rvíkur, þar sem gert var við skipið. 13. Árið 1928 strandaði þýzki togarinn „Schulmeyer“ við Hjörsey á Mýrum. Skipverjar björguðust allir í land með aðstoð manna úr landi, en skipið eyðilagðist. 14. Hinn 17. febr. 1930 strandaði íslenzki vélbáturinn „Kári“ frá Akranesi við Hjörsey á Mýrum í vestanstormi og brimi. Skipverjar björguðust allir í land, 5 að tölu, með aðstoð manna úr landi, en skipið eyðilagðist. 15. Hinn 21. marz 1930 strandaði enski togarinn „Edwardian“ frá Grimsby í norðanstormi á skeri út af Mýrum, vestan við Þormóðssker. Skipverjar yfirgáfu skipið á skipsbátnum og komust eftir mikla hrakninga til Sandgerðis, og var þá einn skipverja dáinn af vosbúð og kulda og margir hinna meira og minna kaldir. Skipið eyðilagðist. 16. 1933 villtist íslenzki togarinn „Walpole“ frá Hafnarfirði inn í skerjagarðinn út af Mýrum, og var honum leiðbeint út úr skerjagarðinum af manni úr Hjörsey, sem síðan fylgdi honum til Hafnarfjarðar. Eins og sést af þessum lista, þá er slysahætta geysimikil þarna. Ég fullyrði alls ekki, að öllum þeim mannslífum, sem þarna hafa týnzt, hefði verið bjargað, ef sími hefði verið kominn á þennan stað, en það er þó engum vafa bundið, að eitt allra bezta ráðið til að varna slysum á þessum hættulega stað, er að fá síma út í Hjörsey, því að þaðan sést bezt til skipa, og getur verið ómögulegt að koma við björgun úr landi, en mætti aftur á móti koma boðum símleiðis til Reykjavíkur og fá þar skip til þess að leiðbeina þeim, er hjálpar þurfa, út úr þessum voða. Þetta erindi er flutt eftir beiðni Slysavarnafél. Íslands, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bréf, sem ég hefi fengið frá stjórn þess út af þessu máli. Bréfið hljóðar þannig: „Reykjavík, 20. marz 1933. Þegar stjórn Slysavarnafélags Íslands um vorið 1932 ákvað að koma upp fluglínustöð í Hjörey á Mýrum og fól erindreka sínum framkvæmdir á því, var honum jafnframt falið að athuga - eftir því sem kostur væri -, hvað líklegt mætti teljast, að helzt mundi að notum koma til þess að fyrirbyggja tjón á mönnum og skipum, er hrekja kynnu undan stormi og sjó upp að Mýrum. Á ferð sinni um Mýrar síðastl. sumar athugaði erindrekinn þetta nokkuð, eftir því sem við varð komið, og taldi hann það helzta, sem gera þyrfti og viðráðanlegt væri í þessum efnum, að fá síma í Hjörsey og að Straumi í Straumfirði. Með síma á þessum stöðum má kalla á hjálp frá Reykjavík, sem líklegt er, að komi fyrr að notum en þótt farið væri að safna saman mönnum frá fleiri bæjum á Mýrum til þess að manna út bát þar til hjálpar. Einnig hagar þar svo til, eins og kunnugir vita, að um fjöru eða lágsævi er oft ómögulegt að koma fram bát á Mýrunum, þar sem mest kann að vera þörfin og þá ekki um annað að gera en að bíða eftir aðfalli, en þá getur verið um seinan að veita hjálpina. Slysavarnafélag Íslands vill því mæla hið bezta með því, að sími verði lagður hið allra fyrsta til ofangreindra staða, og leyfir sér að fara þess á leit við hæstv. Alþingi að veita fé til framkvæmda á því, að sími komist á annanhvorn staðinn nú á yfirstandandi ári. Virðingarfyllst. - F. h. Slysavarnafélags Íslands. - Þorsteinn Þorsteinsson. - Jón E. Bergsveinsson.“. Það er enginn vafi á því, að slysahætta er þarna mikil og verður áfram. Sérstaklega vil ég benda á það í þessu sambandi, að Akurnesingar, sem hafa áður sótt til Sandgerðis, hafa nú á síðari árum breytt til og sótt mjög á miðin fyrir vestan Akranes og sunnan og vestan Mýrar. Þessir bátar eru því í mikilli hættu þarna og eiga það á hættu að lenda í skerjagarðinum, ef skyndileg vestanrok skella á, eins og oft vill verða. Ég tel því víst, að allir, sem hafa haft ástæður til að kynna sér þetta mál og þá nauðsyn, sem er til að reyna að fyrirhyggja skipskaða og manntjón á þessum stað, sjái sér fært að greiða þessari till.atkv. Þá vil ég að síðustu minnast á LIII. brtt. á þskj. 296, þar sem lagt er til að heimila stj. að veita Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara allt að 10 þús. kr. lán til að reisa sér vinnustofu, gegn þeim skilyrðum, er stj. ákveður, og má skipta útborgun lánsins á 3 ár. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um Ásmund Sveinsson; hann er nú orðinn þjóðkunnur maður og alþekktur meðal listamanna erlendis, þar sem hann hefir dvalið, sem er bæði á Norðurlöndum og í Frakklandi. Hann á ekki heldur langt að sækja listgáfu sína, því að allir hans ættmenn eru frábærlega hagir, og leikur allt í höndunum á þeim. Ásmundur hefir nú stundað nám erlendis í 10 ár, 6 ár í Stokkhólmi, 1 ár í Kaupmannahöfn og 3 ár í París. Auk þess hefir hann ferðazt um Þýzkaland og Grikkland til að kynna sér ýmislegt viðvíkjandi listum. Alstaðar, þar sem hann hefir sýnt eitthvað af sínum verkum, hefir hann hlotið mesta lof. Í Svíþjóð fékk hann heiðurspening skólans fyrir frammistöðu sína þar. Í Frakklandi hefir hann hlotið mesta lof listamanna, þegar hann hefir sýnt verk sín þar, en Frakkland er eins og kunnugt er miðstöð heimslistarinnar. Hann sýndi þar eitt sinn á stórri sýningu 4 myndir, en það er hámarkstala þeirra mynda, sem einn maður má sýna þar í einu. Og til dæmis um það, hve mikla eftirtekt myndir hans vöktu, er að stillt var út 5 myndum sem auglýsingu, og ein af þeim myndum var eftir Ásmund. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að lesa upp ofurlítinn kafla úr þeim dómum, sem hann fékk fyrir þessa sýningu sína. Sést á því, hvaða álit helztu listdómarar heimsins hafa á þessum listamanni okkar: „Á meðal þeirra erlendu listamanna, er lagt hafa sinn skerf til haustsýningarinnar, er Ásmundur Sveinsson manni einna ljósast fyrir hugskotssjónum, því að í list hans haldast í hendur alger vinnuleikni og hágöfugur fegurðarsmekkur. Hann er áreiðanlega álitlegastur norrænu myndhöggvaranna og hinn fremsti íslenzkra listamanna“. „Hann hefir með óþreytandi elju keppt að hámarki tígulegrar fegurðar, og hefir þó einatt átt í vök að verjast og orðið að leggja ærið hart að sér, en köllun hans hefir líka verið sannhelg“. „Á haustsýningunni hefir íslenzka þjóðsagan (Sæmundur á selnum) heillað alla skynbæra listamenn. Ásmundur Sveinsson er máttugur í list sinni, og í verkum hans brýzt það bezt fram, sem fegurst er“. „List Ásmundar Sveinssonar er ósvikin og frumleg og skipar honum á bekk með hinum fremstu myndhöggvurum vorra tíma“. Ég ætla ekki að lesa meira. Þetta nægir til að sýna, hverja dóma Ásmundur Sveinsson hefir fengið og hverja þekkingu og hæfileika hann hefir til að bera. Nú er það vitanlegt, að kreppan kemur niður víðar en á atvinnuvegunum, og þá ekki sízt á listamönnunum, enda hefir Ásmundur átt við mikla fjárhagsörðugleika að búa. Nú á hann 50-60 myndir alls og hefir orðið að koma þeim til geymslu hér og þar, og eru sumir geymslustaðirnir svo slæmir, að myndirnar stórskemmast, ef ekki verður hægt að sjá þeim fyrir sæmilegri geymslustað. Kona Ásmundar er einnig listfeng og vinnur því með honum að myndagerðinni. Ef þau nú fá þennan styrk, er það meiningin að byggja vinnustofu, sem um leið gæti orðið listasafn. Þar gæti hann gengið frá myndum sínum, þar til hann selur þær, sem hann kann að selja. Ég orðaði till. þannig, að hann skyldi fá þetta lán gegn þeim skilyrðum, sem stj. setur. Ég ber fyllilega það traust til stj., að hún geri honum ekki örðugra um að fá þetta lán, ef þingið samþ.till., heldur en nauðsyn krefur. Myndir Ásmundar eru svo mikil meistaraverk, að Alþingi getur ekki neitað honum um hús yfir þær. Við eigum nú okkur til mikils sóma annað safn, ekki óáþekkt þessu. Það er safn Einars Jónssonar. Það er óhætt að segja, að það safn vekur ekki hvað sízt aðdáun og eftirtekt þeirra mörgu gesta, sem koma hingað til að kynna sér land og þjóð. Væri mikilsvert fyrir okkur að búa nú svo í haginn fyrir þennan ágæta listamann, að hann gæti nú safnað saman þessum dýrmætu eignum, sem mölur og ryð fá ekki grandað. Mundi það verða landi og þjóð til mesta gagns og sóma. Ég veit, að 10 þús. kr. er mikið fé, ekki sízt nú á þessum tímum, en sú fjárveiting ætti varla að geta eyðilagt fjárhag þjóðarbúsins, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess, að skipta má útborgun þessa fjár niður á 3 ár; verður það vonandi ekki til mjög tilfinnanlegs baga fyrir þennan mann, því að líkur eru til, að hann gæti fengið bráðabirgðalán til að koma upp húsinu, ef hann mætti eiga von á fénu úr ríkissjóði næsta ár. Ég hefi sýnt það með öðrum till. mínum, að ég kann fyllilega að meta það, sem er undirstaða undir velmegun þjóðarinnar. En það er sem betur fer ekki hægt að segja um mennina eins og segir í vísunni um álfana: Hafa þeir bæði heyrn og mál, hold og blóð með skinni, vantar bara sjálfa sál, - sá er hluturinn minni. Maðurinn hefir bæði líkama og sál, og þegar allt kemur til alls, þá er sálin þó aðalatriðið. Þess vegna megum við ekki gleyma þörfum sálarinnar fremur en líkamans. Við verðum því að hlúa að listinni og megum ekki láta okkar fremstu snillinga, eins og Ásmund Sveinsson, verða úti andlega. Ég treysti því fastlega, að Alþingi bregðist ekki þessari skyldu sinni, en samþ. að styrkja þennan ágæta landa okkar. Þá hefi ég minnzt á þær till., sem ég er aðalflm. að, en ég er meðflm., ásamt hv.þm. G.-K. að XXIV. till. á þskj. 296. Þar er lagt til, að Jóni Blöndal verði veittur 1200 kr. styrkur til lokanáms í hagfræði. Alþingi hefir áður veitt þessum manni styrk, og er það aðallega fyrir þá hjálp, sem hann hefir komizt áfram, því að hann er bláfátækur og hefir misst foreldra sína, sem annars hefðu hjálpað honum eftir mætti. Síðasta ár hefir hann átt við veikindi að stríða, en er nú að líkindum kominn til heilsu aftur. Vona ég, að hv. d. geti fallizt á að veita þessum efnilega manni þennan styrk, sem hér er farið fram á, því að sorglegt væri, ef hann yrði nú að hætta námi, þar sem hann vantar nú ekki nema herzlumuninn til að ljúka því. Þá er ég sem sjútvnm. meðflm. að till., sem hv. 1. þm. S.-Dt. mælti fyrir, að veita Árna Friðrikssyni 1200 kr. vegna ritstarfa og fyrirlestra um fiskilíf og fiskiveiðar. Ég fer ekki að endurtaka orð hv.þm., en aðeins óska þess, að þingið líti með sanngirni á styrkbeiðni til þessa efnilega vísindamanns. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þessar till., en ég vona, þegar til atkvgr. kemur, að þeir, sem nú hafa heyrt mál mitt, hnippi í sessunauta sína og láti þá vita, hve góð mál það eru og nauðsynleg, sem ég hefi borið hér fram.

Sveinbjörn Högnason Það sýnist gagnslítið að standa hér upp og halda ræðu yfir tómum stólunum. En þar sem ég á hér nokkrar brtt., þá verð ég víst að tala fyrir þeim yfir auðum stólum hv.þm. í þeirri von, að þeir geti flutt einhver skilaboð, þegar hinum hv.þm. þóknast að setjast í þá. Ég hygg, að öllum hv.þm. sé ljóst, að öllum kröfum um aukin útgjöld fyrir ríkissjóð verður að stilla í hóf svo sem unnt er. Ég viðurkenni fyllilega þá viðleitni, sem fram hefir komið hjá hv.fjvn., að draga úr útgjöldum öllum eftir því sem frekast er fært. Hinsvegar get ég ekki farið af því, að mér finnst, að n. hafi þar gengið inn á villigötur, og þá fyrst og fremst að því er snertir styrk til listamanna og andlegrar starfsemi. Mér virðist, að eftir till.n. eigi mjög að skera við neglur sér styrk til þeirra manna, sem ekki hafa við neitt að styðjast nema styrk úr ríkissjóði, og þurfa hvað mest einhverrar hjálpar frá því opinbera. En svo vill hv.n. láta vera kyrra í fjárl. nokkra menn, sem eru svo vel launaðir, að engin ástæða virðist til að veita þeim ár eftir ár styrk til að inna af hendi störf, sem eru samfara embættum þeirra. Þar á ég fyrst og fremst við þá liði, sem ég flyt brtt. við ásamt hv. 1. þm. Skagf. Það er XXX. og XXXII. brtt. á þskj. 296. Í fyrri till. er lagt til að fella niður styrkinn til Guðmundar Finnbogasonar. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé mætur maður, og er ekki nema gott, að unnið sé að slíkri bók, sem hann er styrktur til, en ég verð samt að álíta, að eins og nú standa sakir sé ekki brýn nauðsyn til að veita honum þennan styrk. Þessi maður hefir við sæmileg laun að búa, eftir því sem gerist hjá okkur, og því álít ég ekkert sjálfsagt að borga sérstaklega fyrir það, þótt hann vinni aukalega að útgáfu einhverrar bókar. Sama er að segja um 32. brtt. Ég skal fúslega viðurkenna, að þessi maður, Hannes Þorsteinsson, er mætasti maður. En það stendur alveg eins á um hann eins og Guðmund Finnbogason. Í fjárl. er ætlazt til, að honum sé veittur 1600 kr. styrkur, og alltaf með sömu „clausulu“ og nú. En ég hygg, að á þessum tímum sé engin sérstök ástæða til að veita þessum tiltölulega vel launaða embættismanni svona aukastyrk, þó að hann vinni að einhverjum ritstörfum. Það er alkunnugt, að nú eru uppi mjög háværar kröfur um það, að minnka útgjöld ríkissjóðs og lækka laun embættismanna ríkisins svo sem fært er. Það hafa einnig verið borin fram skattafrv. um að taka ofan af hæstu laununum og verja því fé til að styrkja þá, sem mest mæðir á. Ég er fyllilega sammála öllum slíkum till. og hugmyndum. Og það er einmitt í samræmi við það, sem ég ásamt hv. 1. þm. Skagf. flyt till. um, að þessir persónulegu styrkir verði látnir niður falla að þessu sinni. En þótt ég beri þessar till. fram, þá álít ég sjálfsagt að styrkja menntamenn, og þá fyrst og fremst þá, sem sízt mega vera án styrks hins opinbera. Á ég þar fyrst og fremst við efnilega námsmenn við erlenda skóla, sem eru langt komnir með nám sitt. Ég hefi því ásamt hv. samþm. mínum flutt brtt. á þskj. 296, XXII. um að veita ungum manni slíkan styrk. Alþingi hefir áður kunnað að meta hæfileika þessa manns og veitt honum nokkurn fjárstyrk. Teldi ég illa farið, ef nú ætti að fara að kippa að sér hendinni, þegar honum liggur mest á og komið er að úrslitaþrautinni, því að hann hyggst að ljúka námi á þessum vetri. Þar sem þessi maður hefir tvisvar áður fengið styrk frá Alþingi, þá veit ég, að hann er öllum hv.þm. svo kunnur, að óþarfi er að fara um hann fleiri orðum. Þá á ég brtt. á þskj. 306, III. Er þar lagt til að veita Sínu Ásbjörnsdóttur leikfimikennara 1500 kr. utanfararstyrk, og til vara 1200 kr. Ég veit, að hv.þm. hafa skilning á því, hve mikill þáttur í uppeldisstarfseminni leikfimi- og íþróttakennslan er, og er því fé vissulega vel varið, sem ríkið leggur fram til þeirra mála. Þessi kona, sem hér sækir um utanfararstyrk, hefir í mörg ár stundað íþrótta- og leikfimikennslu við ágætan orðstír, eftir því sem kunnugir segja. Hún hefir í 7 ár stundað leikfimikennslu við gagnfræðaskólann „Flensborg“ í Hafnarfirði, og ennfremur í Íþróttafél. Reykjavíkur og síðan 1928 hefir hún kennt leikfimi við miðbæjarskólann í Reykjavík. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp ummæli skólastjóra miðbæjarskólans, þar sem þessi kennari hefir starfað, og sömuleiðis ummæli forseta Í. S. Í. Sigurður Jónsson skólastjóri segir á þessa leið: „Sína Ásbjörnsdóttir hefir kennt stúlkum leikfimi hér í skólanum síðan 1928. Er hún að mínu áliti ágætur leikfimikennari og hefir stundað starf sitt með samvizkusemi, síðan hún tók við því. Miðbæjarskólanum Rvík, 3. marz 1933. Sig. Jónsson skólastjóri“. Forseta Í. S. Í. farast þannig orð: „Samkvæmt beiðni er mér ljúft að votta það, að frú Sína Ásbjörnsdóttir fimleikakennari hefir í tæp 10 ár haft á hendi fimleikakennslu hér í Reykjavík og einnig í Hafnarfirði við góðan orðstír. Þar sem hér á landi eru enn fáir fimleikakvenkennarar, er nauðsynlegt málefnisins vegna, að þessum fáu fimleikakennurum kvenna sé hjálpað á allan hátt. Og bezt verður það gert með því að styrkja þá til þess að geta fylgzt sem bezt með öllum nýungum á þessu menningarsviði. En þar sem flestir fimleikakennarar vorir eru fátækir af fé, verða þeir oftast að leita til þess opinbera um fjárstyrk, og skiptir þá miklu máli, að þeir fái umbeðinn styrk. Frú Sína Ásbjörnsdóttir fimleikakennari hefir aldrei áður leitað styrks hjá hinu opinbera, en nú hefir hún í hyggju að fara til Þýzkalands næsta sumar til framhaldsnáms, og vil ég því hér með leyfa mér að mæla hið bezta með þessari fjárbeiðni hennar til háttv. fjárveitinganefndar. Með vinsemd og virðingu. Ben. G. Waage“. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að hér sé um að ræða einn af þýðingarmeiri þáttum uppeldisstarfseminnar, sem nauðsynlegt sé fyrir þjóðina, að lögð sé rækt við. Þá vænti ég og, að ekki deili brotum um það, að hér sé um verðugan umsækjanda að ræða. Umsækjanda, sem fyllilega sé þess verður að fá þennan litla styrk. Þá á ég VI. brtt. á þskj. 306, við 17. gr. 10, að við aths. bætist: „og til Péturs Sigurðssonar 3500 kr.“. Ég hygg, að flestum hv.þdm. sé maður þessi kunnur fyrir starfsemi sína. Hann hefir ferðazt um landið og haldið fyrirlestra um bindindismál og siðferðismál. Þessu starfi hans mun sennilega bezt lýst í umsókn hans sjálfs til Alþingis, þar sem hann segir: „Ég hefi leitazt við af fremsta megni að beita áhrifum mínum til heilla þeim menningaratriðum, sem ekki verður deilt um, og öll sönn þjóðleg þrif hljóta að grundvallast á, svo sem: heilbrigðum hugsunarhætti, drengskap, sannsögli, bindindi og andlegu heilbrigði“. - Þeir, sem hlustað hafa á fyrirlestra þessa manns, eru allir á einu máli um það, að hann hafi mjög holl og siðbætandi áhrif á menn, jafnframt því sem hann starfar mjög ötullega fyrir bindindisstarfsemina. Ég er því ekki í minnsta vafa um, að ef þessum hluta af styrk stórstúkunnar yrði varið á þennan hátt, þá myndi hann sízt koma að minna gagni eða hafa minni áhrif fyrir bindindisstarfsemina í landinu heldur en á þann hátt, sem miklum hluta hans er varið nú. Eins og kunnugt er, lætur stórstúkan allmikinn hluta hans ganga til útgáfu blaðs, sem ég þekki ekki að sé neitt sérstaklega útbreitt og talið er að hafi frekar lítil áhrif. En fái Pétur Sigurðsson tækifæri til þess að halda fyrirlestra um þessi mál, þori ég að fullyrða, að áhrif hans myndu vega upp á móti mörgum blöðum af bindindisblaðinu Sókn, a. m. k. á þeim stöðum, sem ég þekki bezt til. Ég hefði að sjálfsögðu frekar kosið að fá alveg sérstakan styrk til þessa manns, en vegna þess ástands, sem nú ríkir í fjármálunum yfirleitt, sá ég mér ekki fært að fara fram á það, heldur tók þessa leið, til þess að auka ekki á útgjöld ríkisins, að leggja til, að honum yrði veittur styrkur af þessum lið fjárl. Lýk ég svo máli mínu í trausti þess, að þessar skýringar mínar megi nægja til þess að hv.þdm. sjái sér fært að greiða atkv. með brtt. mínum.

Jóhann Jósefsson Það eru ekki margar till., sem ég þarf að mæla með við þessa umr. fjárl., og er það aðallega sökum þess, að ég hefi von um, að fjvn. sjálf greiði á milli umr. úr aðalmálinu, sem ég þurfti að leita til hennar um. Á þskj. 296, rómv. 26, hefi ég lagt til, að Iðnaðarmannafélaginu í Vestmannaeyjum verði veittar 1200 kr. til kvöldskólahalds. Í mörgum öðrum kaupstöðum hafa félög iðnaðarmanna fengið slíka styrki, t. d. í Hafnarfirði, Ísafirði, Akureyri og Reykjavík, en í Vestmannaeyjum hefir Iðnaðarmannafélagið ekki fengið neinn styrk ennþá. Þó hefir það um nokkurt skeið haldið uppi góðum kvöldskóla. Ég vænti því, að hv. dm. vilji láta þetta félag njóta jafnréttis við samskonar félög í öðrum kaupstöðum og greiði atkv. með þessum litla styrk. Þá á ég enn brtt. á sama þskj., við 17. gr., um 1000 kr. styrk til Ekknasjóðs Vestmannaeyja, og til vara 800 kr. Sjóður þessi er orðinn nokkuð gamall og hefir aldrei fengið nokkurn styrk. En sökum hinna erfiðu tíma þarfnast hann styrks nú. Vænti ég því, að hv. dm. líti á styrkbeiðni þessa með góðgirni og samþ.till. mína. Þá hefi ég tekið upp erindi, sem sent var fjvn. Er það styrkbeiðni frá Halldóri Brynjólfssyni, blindum manni í Hafnarfirði. Maður þessi er 60 ára að aldri og hefir verið blindur í 40 ár. Hann hefir stundað sjóróðra öll þessi ár og framfleytt sér og sínum með öllu hjálparlaust allan þennan tíma, innt af hendi opinber gjöld, bæði til ríkis og sveitar. Í umsókn sinni til Alþingis segir hann m. a.: „Ég er alblindur og hefi verið það í 40 ár, en er nú fullra 60 ára að aldri. Þrátt fyrir algert sjónleysi um 4 áratugi hefi ég þó reynt af fremsta megni að sjá mér sjálfum og mínum borgið, og hefir tekizt í öll þessi ár að framfleyta mér með sjómennsku, eyrarvinnu og flestri algengri vinnu; hefir það þó verið allmiklum erfiðleikum bundið. Þannig hefir t. d. alltaf orðið að leiða mig að heiman til skips og frá skipi, ennfremur að og frá vinnu. Síðan ég varð blindur hefi ég róið 28 vertíðir í Vestmannaeyjum og átt þar langa sjávargötu, hálfrar kl.st. veg. Í 12 sumur hefi ég sótt atvinnu á Austfjörðum, við sjóróðra á Mjóafirði, Eskifirði og norður á Langanesi“. Af þessu er það ljóst, að þessi blindi maður hefir ekki legið á liði sínu til þess að afla sér og sínum lífsbjargar meðan heilsa hans og þróttur leyfði. En nú er hann ekki aðeins blindur, eins og hann hefir verið í 40 ár, heldur allmjög þrotinn að heilsu og kröftum. Liggur því ekki annað fyrir honum en að þiggja af sveit sinni, sér og sínum til framfærslu, ef Alþingi hleypur ekki undir bagga með honum og hjálpar honum um þennan litla styrk. Einar 350 kr. eru ekki stórir fjármunir fyrir þjóðarheildina, en þær myndu duga til þess að forða þessum þrekmikla og hrausta manni frá því að fara á vonarvöl. Manni, sem sökum harðra örlaga hefir verið meinað það, að geta safnað sér fé til elliáranna. Ég vænti nú, að hv. Alþingi sýni manni þessum þá samúð að veita honum þennan litla lífeyri. Að með því verði skapað fordæmi, þarf ekki að óttast. Slík tilfelli sem þetta eru nær einsdæmi. Þá vil ég taka undir með hv. form. sjútvn. og mæla með styrk til Árna Friðrikssonar fiskifræðings til þess að halda fyrirlestra og semja alþýðlega ritgerð í fræðigrein sinni. Það er alkunna, að þessi ungi vísindamaður hefir alveg sérstakt lag á að skrifa og tala um vísindaleg efni, svo fólk hefir unun að. Að síðustu vil ég láta í ljós ánægju mína yfir brtt.hv.þm. Mýr. um viðbótarstyrk til Slysavarnafélagsins til þess að leggja nýja símalínu út í Hjörsey á Mýrum. Hér held ég að um svo mikið nauðsynjamál sé að ræða, að allir hv.þdm. hljóti að geta fylgt því. Það getur nefnil. tæplega nokkrum manni dulizt, hversu mjög það er áríðandi að hafa símasamband við þennan hættulega strandstað. Eins og nú standa sakir er staður þessi mjög einangraður, langt þaðan til næstu símstöðvar. Myndi því miklum mun hægara að fá skip fljótlega til hjálpar, þegar slys bæri að höndum, ef símasamband væri þaðan og til Reykjavíkur. Umr. frestað. Á 42. fundi í 1d., 1. apríl, var fram haldið 2. umr. um frv.

Jörundur Brynjólfsson Ég á nokkrar brtt. við þennan kafla fjárl., sem ég hefi leyft mér að bera fram, enda þótt ég fúslega viðurkenni, að horfur til tekjuöflunar fyrir ríkissjóðinn séu allt annað en álitlegar. En það er nú þannig ástatt með flestar þessar brtt., að bak við þær stendur brýn þörf og mikil nauðsyn þeirra manna, sem hlut eiga að máli. Skal ég stuttlega gera grein fyrir þessum brtt. Fyrsta brtt. er á þskj. 296, XXIII., um 1000 kr. styrk til Guðmundar Jónssonar frá Stokkseyri til að ljúka vélfræðinámi í Þýzkalandi. Þetta er mjög efnilegur maður, sem um nokkurt skeið hefir stundað vélfræðinám í Þýzkalandi og hlotið ágætan vitnisburð. Nú vantar hann aðeins eins árs nám til þess að verða fullnuma í sinni mennt. Hann er mjög myndarlegur maður, verklaginn og atorkusamur í hvívetna, og sá vitnisburður og þau próf, sem hann hefir tekið, bera honum hið bezta vitni. Hinsvegar er fjárhagur hans svo þröngur, að hann getur ekki annað en horfið frá námi, ef honum kemur enginn styrkur. Venzlamenn hans eru því miður ekki svo efnum búnir, að þeir geti lagt honum lið, og sakir þess leitar hann nú enn á ný til Alþingis um hjálp. Ég hefi þá trú, að landið og atvinnuvegir þess uppskeri ríkulega vexti af þessum styrk, ef Alþingi veitir hann, svo maðurinn þurfi ekki að hætta námi fyrir fjárskort. Þá er í sömu brtt. lagt til að veita Árna Skúlasyni 1000 kr., eða til vara 800 kr. styrk, til þess að ljúka trésmiðanámi í Kaupmannahöfn. Hann hefir stundað mublusmíði hér heima með ágætum vitnisburði, en hefir verið á skóla í Höfn síðastl. sumar og hlotið ágætis vitnisburð. Hann hefir nú, eða bróðir hans fyrir hans hönd, sent Alþingi umsókn um þennan styrk. Fylgja umsókninni umsagnir frá forstöðumanni skólans á Friðriksbergi og sömuleiðis frá forstöðumanni annars skóla. Ljúka þeir báðir upp einum munni um það, að hann sé prýðilega efnilegur og álitlegur nemandi. Ég hirði ekki að lesa þessi meðmæli, en hv.þm. er velkomið að sjá þau; þau eru hin ýtarlegustu og beztu. Ég álít nú, jafnvel þó þröngt sé í búi, að þá sé sjálfsagt að rétta hjálparhönd slíkum efnismanni, sem er að búa sig undir lífsstarf sitt, sem full ástæða er til að ætla, að geti haft góð áhrif á hagi þjóðarinnar. Það er ekkert eins þýðingarmikið eins og það, að manna þá sem bezt, sem eiga að verða öðrum til fyrirmyndar, og er það ekki hvað þýðingarminnst á verklega sviðinu. Ég teldi því fara mjög vel á því, ef Alþingi sæi sér fært að styrkja þessa tvo menn. Þá á ég aðra brtt. á sama þskj., rómv. tölul. 37., um að veita 2500 kr. styrk til Sambands sunnlenzkra kvenna, til þess að halda uppi námskeiðum fyrir húsmæður og húsmæðraefni. Eins og kunnugt er, er Sunnlendingafjórðungur sá eini af fjórðungum landsins, sem engan húsmæðraskóla á. Frá hálfu þess opinbera hefir því harla litlu verið varið til húsmæðrafræðslu í þessum landsfjórðungi. Hinsvegar hafa verið í hinum fjórðungunum öllum reistir húsmæðraskólar, og meira að segja tveir í Norðlendingafjórðungi. Ég vík nú ekki að þessu af því, að ég sé að telja þetta eftir, heldur til þess að sýna fram á þörfina fyrir Sunnlendingafjórðung í þessu efni. Nokkrar áhugasamar konur hafa nú bundizt samtökum til þess að vinna fyrir þetta mál, og hafa þær gengizt fyrir námskeiðum allvíða á Suðurlandi hin síðari ár. Takmark þeirra er vitanlega það í framtíðinni að stofna til húsmæðraskóla fyrir Suðurland, en nú hefir kreppan sorfið svo fast að félagsskap kvennanna, að þær skortir fjármuni til þess að geta haldið áfram sinni kennslustarfsemi. Ég vænti því, þegar þörfin er svo brýn sem ég nú hefi lýst, en hinsvegar ekki meira fé um að ræða, þá daufheyrist Alþingi ekki við þessari styrkbeiðni, sem sannarlega er það minnsta, sem Alþingi getur í þessu skyni gert fyrir Sunnlendingafjórðung. Þá flyt ég ásamt tveimur öðrum hv.þm.brtt. við 16. gr., XL., um að veita úr ríkissjóði 3300 kr. til þess að greiða til Búnaðarbanka Íslands sem vexti og afborganir af viðlagasjóðslánum þeirra málaranna Ásgríms Jónssonar og Jóns Stefánssonar, er þeir fengu til byggingar fyrir nokkrum árum. Þegar þeir tóku þessi lán, bjuggust þeir við að verða svo efnum búnir, að þeir gætu staðið straum af þessu. Síðan hefir kreppan skollið yfir, og það er eðli hennar að koma hvað fyrst og hvað þyngst við þá, sem lifa á þessháttar atvinnu. Menn spara fyrst við sig kaup á listaverkum o. þ. h. Það er því sýnilegt, að þessir menn hafa ekki peninga til að borga þessi lán til viðlagasjóðsins, enda þótt þeir hafi allan vilja á því. Þeir hafa boðizt til að láta listaverk upp í þessar greiðslur, en stofnunin hefir ekkert upp úr slíkum munum. Nú er hér um að ræða stofnfé Búnaðarbankans, sem hann hefir vitanlega gert ráð fyrir að fá. Ég teldi því vel farið, ef Alþ. vildi hlaupa undir bagga með þessum mönnum. Hér á í hlut annarsvegar merk stofnun, en hinsvegar góðir listamenn. Upphæð lánanna beggja er 26 þús. kr., sínar 13 þús. á hvorn. Þetta má skiptast niður á 11 ár, og verður þá um 3300 kr. á ári. Auk þess sem lagt er til með brtt., að málararnir endurgreiði ríkissjóði framlög sín með listaverkum eftir sjálfa sig, þá gæti þetta jafnframt skoðazt sem viðurkenning til þeirra sem listamanna, til þess að greiða götu þeirra með að standa straum af sínum byggingum, og þyrfti þessi fjárveiting þá síður að snerta tilfinningar þeirra, heldur en ef skuldirnar hefðu ekki verið greiddar lánsstofnuninni. Ég vænti því, að hv.þd. taki þessari brtt. með velvilja. Þá á ég loks eina brtt. enn á sama þskj., XLI, um að veita úr ríkissjóði 12393 kr. til Búnaðarbankans sem fullnaðargreiðslu á viðlagasjóðsláni læknisbústaðarins í Grímsneshéraði. Þegar ráðizt var í að kaupa jörð og reisa læknisbústað fyrir Grímsneshérað, þá voru þeir tímar, að hvorttveggja, jörðin og byggingin, kostaði mikið fé. Eftir ýtarlegum skýrslum, sem Alþingi voru sendar um þennan kostnað, mun hann hafa verið um 45 þús. kr. samtals. Af þessari upphæð mun ríkissjóður hafa greitt 8 þús. kr. með tveim greiðslum, fyrst 3 þús. og síðar 5 þús. kr. Eins og sjá má á þessum upphæðum, er þetta ekki nærri því sá hluti, sem venjulega hefir verið greiddur úr ríkissjóði til læknisbústaða. Það mun venjulega hafa verið um 1/3 kostnaðar, en hvað sem því líður, þá er nú svo ástatt fyrir þeim fámennu og fátæku hreppum, sem þarna eiga hlut að máli, að þeim er greinilega ofvaxið að greiða þessa skuld. Á læknisbústaðnum hvílir nú liðlega 32 þús. kr. skuld, og auk þess þarf að gera þar óhjákvæmilegar umbætur, sem áætlað er, að muni kosta 10 þús. kr. Það er óhjákvæmilegt að gera slíka viðgerð á læknisbústaðnum. Það er því þannig ástatt um þessa fjármuni, að læknishéraðinu er alveg um megn að greiða þá. Það eitt, sem hægt er að gera, ef þingið vill ekki sinna þessari ósk héraðsins, er, að þessi eign verði tekin af þeirri stofnun, sem hefir tryggingu í henni, og þá er þannig ástatt, að barna er ekkert læknissetur. Og það held ég að sé, ekki einungis fyrir hlutaðeigendur heldur einnig fyrir það opinbera, einhver lakasta lausnin, sem gæti orðið í þessu máli. Ég ætla líka, að hv.þm. sé það ljóst, að það er þannig ástatt um byggðir landsins, að þó menn til skamms tíma hafi nokkurnveginn getað staðið straum af fjármunalegum skuldbindingum, þá er það orðið þeim ofvaxið nú. Og það er því miður þannig útlitið, að ekki er sjáanlegt, að á næstunni lagist það mikið, að menn geti risið undir þeim byrðum, sem hafa verið að skapast undanfarin ár og hafa fram að þessu vaxið fremur en hitt. Ég hirði ekki að drepa á fleiri atriði úr þessu ýtarlega erindi. Ég ætla, að ég hafi drepið á það helzta, sem máli skiptir, og ég vænti þess af hv. dm., að þeir daufheyrist ekki við slíkri ósk sem þessari, sem vissulega er ekki borin fram af öðrum ástæðum en knýjandi nauðsyn þeirra manna, sem hlut eiga að máli. Þá á ég loks eina brtt. á þskj. 306,V., um að greiða Búnaðarbanka Íslands eftirstöðvar af viðlagasjóðsláni til áveitunnar á Miklavatnsmýri, 10800 kr. Þetta mál hefir komið nokkrum sinnum fyrir þingið og menn þekkja sögu þess svo, að ég hirði ekki um að rekja hana. En þetta fyrirtæki var frá byrjun mislukkað, og það þýðir ekki nú að fara að rekja það, af hvaða ástæðum það var. Nokkur not höfðu menn af þessu fyrirtæki, en þó komu fyrir mörg ár, sem engin not voru af áveitunni. Þegar Flóaáveitan var lögð, fengu nokkrir bændur á þessu svæði vatn frá Flóaáveitunni og hafa því áveitu á engi sín frá henni og verða að standa straum af þeim skuldbindingum, sem því eru samfara. Þessi upphæð snertir því eingöngu fáa menn, og það segir sig sjálft, að með aldri fyrirtækisins muni það ekki gefast betur en fyrr, svo ekki er hægt að hafa nein veruleg not af því. Hér er því eins og með fyrra erindið, sem ég var að ljúka við að skýra frá, að menn ráða alls ekki við greiðslu þessarar upphæðar. Hinsvegar er það mjög tilfinnanlegt fyrir Búnaðarbankann, ef það verða mjög mikil vanhöld á fjármununum, sem honum voru áskapaðir, þegar hann byrjaði starfsemi sína. Þingið reyndi fyrir nokkrum árum að gera leiðréttingu í þessu máli. Í fjárlfrv. 1929, í 22. gr., er heimild veitt af þingsins hálfu fyrir stj. að færa niður áveituskuldir, eftir því sem um semdist. En framkvæmd í þessu máli hefir engin orðið. Hér er því um nokkurskonar endurveitingu að ræða. Og þar sem nú svo er ástatt um þessa upphæð, þá vænti ég þess, að þingið muni ekki daufheyrast við því að láta þessa fjármuni í té. Ég ætla, að hv. dm. sé það alveg ljóst, þar sem um svona löguð mál er að ræða og engin von er um greiðslu, hvað nærri sem gengið er að mönnum, að ekki sé rétt að daufheyrast við slíkum óskum. Um aðrar brtt. ætla ég ekki að fara að fjölyrða. Ég álít, að það sé ekki ástæða til þess. Hinsvegar get ég sagt það, þó það sé almennt sagt og eigi ekki beinlínis við, þar sem nú á að ræða um einstakar gr., að ég mun aðhyllast flestar till.fjvn., og ég vil sérstaklega láta í ljós þá skoðun mína viðvíkjandi tekjuhliðinni, að þar hafi n. einmitt farið mjög hyggilega að ráði sínu. Við ættum sízt hér á þingi að hafa á móti því, að tekjuhliðin sé varlega áætluð, því það er hvort sem er aldrei hægt að gera ráð fyrir útgjöldum eins nákvæmlega og þau reynast, og þá er tryggasta leiðin til þess að bjargast sæmilega að áætla tekjurnar varlega. Og hver sem tekur sér fyrir hendur að athuga nákvæmlega áætlanir fjárl., tekjur og gjöld og útkomu hvers árs, mun sannfærast um, að það, sem bezt hefir bjargað okkur, er einmitt, að þingið hefir lengstum sýnt mikla varfærni í því að áætla tekjur. Ég álít þess vegna mjög illa farið, ef sá háttur væri tekinn upp að áætla tekjurnar mjög óvarlega, því það er enginn vafi á því, að ef sýndur væri stórkostlegur tekjuafgangur, þá mundi frv. verða til þess að ýta undir menn að samþ. útgjaldatill., og útkoman verða því í rauninni verri hvað fjárhaginn snertir. Það er aðeins einn liður í till.fjvn., sem ég vildi minnast lítilsháttar á. Það er 38. tölul., við 15. gr.N. leggur til, að þessi liður, til útgáfu þjóðsagna Sigfúsar Sigfússonar, verði felldur niður. Ég skil mjög vel afstöðu fjvn. í þessu efni, að hún hefir lagt til að fella niður það, sem frekast er fært. Og það má máske segja um þennan lið, að það sé ekki mikið tjón í því fólgið, þó hann sé felldur niður, en hinsvegar verð ég að segja það viðvíkjandi slíkri vinnu og elju, sem sýnd er með þessu þjóðsagnasafni, að það er mikils um það vert. Og þó segja megi, að hver þjóðsaga kunni ekki að vera merkileg, þá eru innan um mjög merkilegar sagnir. Ég álít, að einna sízt megum við grípa til þess að skerða andlega starfsemi meðal þjóðarinnar. Íslendingar eiga vissulega það margar og merkilegar minningar, að þeir ættu seinast að grípa til þess að deyfa andlegt líf meðal þjóðarinnar. Okkar sagnir og sögur hafa máske verið einhver sterkasti þátturinn fyrir þjóðina til þess að halda við tungunni og menningunni og að hún ekki missti kjarkinn í lífsbaráttunni. Þó þessi maður, Sigfús Sigfússon, hafi ekki lagt óskaplega mikið af mörkum í þessu skyni, þá er það mjög merkilegt starf, sem hann hefir gert, og innan um í safni hans eru mjög merkilegar greinar, sem munu á sínum tíma þykja mjög mikils verðar. Og það eitt má þó um starfið segja, að maðurinn hefir sýnt fádæma atorku og þrautseigju með því að leysa það verk af höndum, sem hann hefir gert. Þetta er umkomulaus alþýðumaður, sem hefir orðið að lifa á því, sem hann hefir innunnið sér, og það verk, sem hann hefir leyst af höndum, er stórvirki, þegar lítið er á þá aðstöðu, sem hann hefir átt við að búa.

Hannes Jónsson Ég á hérna litla brtt. á þskj. 296. Það er styrkur til prófastsekkjunnar Líneyjar Sigurjónsdóttur. Ég hefi ekki gerzt mikilvirkur um það að flytja brtt. við fjárl., og allra sízt um styrki, sem hér er átt við. Vænti ég þess, að d. muni því álíta, að talsverð ríkar ástæður liggi fyrir því, þegar ég fer að flytja brtt. við fjárl. Þessi kona er ekkja Árna prófasts Björnssonar. Þau hjón áttu mörg börn, sem þau kostuðu í skóla, og fé þeirra hefir alveg eyðzt í það. Það má kannske segja, og því er alltaf haldið fram hér á þingi, að þær ekkjur, sem eiga aðstandendur, séu síður þurfandi fyrir styrk en þær, sem ekki eiga neina aðstandendur. Þetta getur náttúrlega verið rétt, en ekki er mér svo kunnugt um efnahag barna þessarar ekkju, að ég geti um það sagt, hvort framtíð hennar sé að öllu leyti trygg. En hitt ætti eigi að síður að vera fært fyrir þingið, að styrkja þær ekkjur, sem hafa komið upp mörgum og mannvænlegum börnum, ekki síður en hinar. Þessar ekkjur, sem þannig hafa fengið styrk hjá þinginu, hafa nú á seinni árum flestar færzt undir svipað form, þannig að fjárveiting til þeirra hefir verið sniðin eftir því, hverjar aðrar tekjur þeirra eru. Þessi ekkja nýtur einskis styrks úr lífeyrissjóði, sem flestar ekkjur hafa að einhverju leyti. Ástæðan til þess mun liggja í því, að ekki muni hafa verið gengið eftir fjárframlagi þessa embættismanns inn í lífeyrissjóð. Það virðist því vera hart að láta ekkjuna gjalda þess og veita henni ekki þennan litla styrk, sem hér er farið fram á og er alveg sambærilegur við styrki, sem ekkjur hafa fengið. Ég skal taka það fram, að mér hefði ekki dottið í hug að gerast flm. þessarar brtt., nema ég hefði talið það sjálfsagt eftir þeirri reglu, sem tekin hefir verið upp um slíkar styrkveitingar. Ég er ekki neitt persónulega kunnugur þessari mætu konu; ég hefi aldrei séð hana. Svo það er ekki af persónulegum ástæðum, að ég flyt þessa brtt. En hitt vissi ég, að það hafði dregizt úr hömlu fyrir henni að senda umsóknir til fjvn., sem ég veit, að hefði tekið styrkveitinguna upp, ef slík umsókn hefði legið fyrir, samkv. venju, sem gilt hefir um afgreiðslu slíkra styrkbeiðna, a. m. k. þann tíma, sem ég átti sæti í n. Mönnum mun kannske þykja það einkennilegt, að ég flyt 2 till. í þessu sambandi, aðra sem varatill. Það mun vera venja, þegar þannig er farið að, að aðaltill. er aðeins sett til að punta upp á, en gengið út frá því; að varatill. verði samþ. En ég vil taka það fram, að það er alls ekki minn tilgangur. Ég álít, að þessi ekkja eigi samkv. undanfarinni venju um styrkveitingar fullkomlega rétt á því að fá 500 kr. upphæðina, en það minnsta, sem hægt er að verja að láta hana fá, eru 300 kr. Og þar sem hér er ekki nema um 200 kr. mismun að ræða, þá vænti ég, að mönnum vaxi það ekki svo mjög í augum og láti hana hafa hærri upphæðina, af því að það eru fullkomlega réttmætar ástæður fyrir því. Annars þýðir ekki að fjölyrða mikið um þetta. Ég ætla ekki að fara að halda hér neina hjartnæma ræðu út af þessu, heldur aðeins segja frá þessu eins og það liggur fyrir, og vona ég, að hv.þm., sem heyra til mín, taki mig trúanlegan, að ég hefði ekki farið að flytja fjárbeiðni fyrir þessa konu, nema ég teldi það sanngjarnt samkv. undanfarinni reglu, sem þingið hefir tekið í þessu efni. Ég skal bæta því við, að þó börn þessarar ekkju séu öll uppkomin, þá hefir hún þó eina dóttur sína hjá sér, sem er mjög heilsutæp. Og þessari konu mundi áreiðanlega ekki þykja það neitt sérstaklega skemmtilegt að þurfa á sínum efri árum að leita alveg á náðir vandamanna sinna, og væri það því áreiðanlega vel gert af þinginu að veita henni þennan styrk, sem ég vænti fastlega, að verði gert. Ég skal geta þess, að fjvn. mun hafa afgr. þessa till. á fundi sínum í morgun. Ég gætti þess ekki að láta upplýsingar liggja fyrir hjá henni um þetta, en ég veit það, að hún hefir samþ., að sjálfsagt væri að veita þessari konu nokkurn styrk, en hún hefir óbundin atkv. um hærri upphæðina. En þar sem hér er ekki nema 200 kr. mismunur, þá trúi ég fastlega, að hv.þm. taki gildar þessar upplýsingar mínar og úthluti henni hærri upphæðinni.

Pétur Halldórsson Ég og hv. samþm. minn (MJ) eigum hér 3 till. á þskj. 296, sem eru ákaflega útdráttarlitlar fyrir ríkissjóð. Þær eru allar viðvíkjandi háskólanum. Það er svo ástatt hér á landi, að háskólinn þarf að sækja hvern einasta eyri til sinna þarfa til ríkissjóðs. Víðast hvar annarsstaðar er það svo, að háskólar hafa sjóði, og sumstaðar svo stóra, að þeir eru alveg sjálfstæð stofnun. Hér þarf að sækja hvern eyri til þarfa þessarar stofnunar til ríkissjóðs og undir skilning og velvilja þm. í hvert sinn. Fyrsta brtt., sem við flytjum, er að veitt verði til viðbótar við það, sem í frv. er, 1000 kr. til þess að halda uppi kennslu í tauga- og geðsjúkdómum, eins og læknadeildin hefir farið fram á. Ég skal ekki neitt fara hér að lýsa því, hver þörf er á því, að læknar og læknanemar hafi kennslu í þessum fræðum, en ég tel það alveg óhjákvæmilegt, að þessi kennsla fari fram í háskólanum. Matthías Þórðarson fornminjavörður hefir haldið uppi fræðslu í íslenzkum fornfræðum við háskólann, og háskólaráðið hefir mjög beiðzt þess, að þingið vildi veita í þessu skyni 1800 kr. til þess að gjalda honum fyrir. En við flm. höfum ekki farið fram á meira en 1000 kr. Í þriðja lagi ætlumst við til, að hv.þm. leiðrétti þau rangindi, sem þessari stofnun hefir verið sýnd frá byrjun, þau, að rektor háskólans hefir aldrei verið greiddur nokkur eyrir úr ríkissjóði til þess að standa straum af risnu. Rektor menntaskólans í Reykjavík fær 1500 kr. og rektor lærða skólans á Akureyri 2000 kr. til þess að halda uppi risnu við skólana. Það er svo við háskólann, að rektor er kosinn á hverju ári. Það er því skylda, sem rektorinn tekur að sér, þegar hann tekur við embætti, að taka á móti erl. gestum af sínu eigin fé. Það eru margir erl. gestir, sem hingað koma, t. d. sendimenn til þess að halda fyrirlestra við háskólann, sem komnir eru fyrir góðvild ríkjanna, sem senda þá. Svo koma árlega margir vísindamenn, sem snúa sér gjarnan til rektors háskólans um upplýsingar um land og þjóð. Það er því nokkurskonar skylda rektors að veita þessum mönnum aðstoð og koma fram fyrir ríkisins hönd. Þetta hefir í för með sér talsverðan kostnað, og af þeim lágu launum, sem rektor hefir, er varla hægt að ætlast til, að hann standi straum af því sjálfur. Þetta mundi að sjálfsögðu verða fjárveiting, sem yrði að halda áfram ár eftir ár í sama skyni, þangað til eitthvert annað skipulag er komið á við háskólann. Mér finnst það vera skylda þingsins að veita þetta fé, og ég vænti þess fastlega, að hv.þm. greiði því atkv. sitt. Kostnaður af þessum liðum, sem við höfum leyft okkur að fara fram á, að veittir verði til viðbótar við háskólann, er ekki meira en 3500 kr. í mesta lagi, sem sparað hefir verið af fjvn. með því að takmarka fjárveitingar til háskólans um meira en það, sem þessu nemur. - Ég vona því, að hv.þm. geti veitt þessu fylgi sitt og samþ. það.

Haraldur Guðmundsson Ég flyt aðeins tvær brtt. við þennan kafla fjárl. og get haft stuttan formála fyrir þeim báðum, en vil þó víkja að þeim nokkrum orðum. Fyrri till. er á þskj. 296, XXXIV, og er flutt af okkur þm. Alþýðuflokksins. Hún er við 16. gr. og fer fram á, að 1. liður þeirrar gr. orðist svo: „Til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum 1000000 kr., gegn jafnháu framlagi frá hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélögum, enda sé þeim og gefinn kostur á láni, er nemi helmingi framlags þeirra, eða ríkisábyrgð“. Ég hefi getið þess áður, að mér þykir undarlegt, að þrátt fyrir allt krepputalið, skuli ríkisstj. ekki gera ráð fyrir neinu atvinnuleysi á næsta ári, sem ríkissjóður muni þurfa að leggja fram fé til að bæta úr. Þetta er því undarlegra, sem undanfarin ár hefir verið veitt nokkur upphæð í þessu skyni. Fjvn. er sér þess meðvitandi öll, að kreppunni og vandræðunum muni ekki ljúka árið 1934, og þó leggur hún ekki til, að nein fjárhæð verði veitt til þess að verjast atvinnuleysinu. Eftir því sem næst verður komizt, hafa um 3000 manns verið atvinnulausir í kaupstöðum og kauptúnum mánuðum saman síðastl. ár. Og engar líkur eru til þess, að atvinnuleysið verði minna á næsta ári. Í till. okkar er gert ráð fyrir því, að þessi styrkur verði því skilyrði bundinn, að jafnhátt framlag komi á móti frá bæjar- og sveitarfélögunum. En eins og allir vita, getur orðið mjög örðugt fyrir ýms bæjarfélög að leggja svona upphæð fram í reiðu fé, og því er gert ráð fyrir því, að stj. sjái þeim fyrir lánum, er nemi 25% af öllu atvinnubótaframlaginu eða gangi í ábyrgð fyrir jafnhárri upphæð. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa till., nauðsyn hennar er svo augljós. Það getur verið, að hv. dm. greini á um, hve mikil upphæðin eigi að vera, en ég álít, að með minni upphæð en 1 millj. verði engin veruleg bót ráðin. Frsm. fjvn. fór þess á leit við mig, að ég tæki þessa till. aftur til 3. umr., svo að fjvn. gæti athugað hana. Ég fellst á þetta og tek hana hér með aftur til 3. umr., í þeirri von, að þá verði komið álit fjvn. og kreppun. á henni. En ég tel allsendis ófært að afgreiða fjárl. svo úr þessari d., að engin fjárveiting sé tekin upp í þessu skyni. Á sama þskj. á ég brtt. ásamt hv. 1. þm. S.-M., og er hún nr. 54. Þessi brtt. fer fram á það, að stj. sé heimilað að ganga í ábyrgð fyrir allt að 120 þús. kr. láni fyrir samvinnufélag á Eskifirði til kaupa á fiskiskipum, og sömuleiðis að ganga í ábyrgð fyrir allt að 100 þús. kr. láni fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði, til kaupa á fiskiskipum. Þessi upphæð fyrir Seyðisfjörð er endurveiting, því að stj. var leyft á þinginu 1931 að ganga í ábyrgð fyrir þessari upphæð, en ekki tókst að fá ábyrgðina gagnvart útlöndum. Stj. ætlaði að gefa ábyrgðina, ef skipin yrðu keypt innanlands, en ekkert hagkvæmt tilboð fékkst hér á landi. Nú er farið fram á, að þessi heimild sé endurnýjuð, og ég vona, að hv.þm. sjái, hvað brýn nauðsyn er á því að bæta eitthvað úr ástandinu þar eystra. Öllum er kunnugt um hag Eskifjarðar, þar sem ekki lítur út fyrir annað en að hið opinbera verði að grípa til alveg sérstakra ráðstafana til að koma í veg fyrir hallæri þar. Líkt má segja um Seyðisfjörð. Þó hafa hjálpað talsvert þær miklu síldargöngur, sem komið hafa í fjörðinn nú síðustu tvo vetur og hafa skapað dálitla vinnu þar um tíma, sem annars ríkir algert atvinnuleysi á. En undirstaða atvinnulífsins á öllum þessum fjörðum þarna eystra er skipastóll til fiskveiða. Og Seyðisfjörður er ekki glæsilega settur, hvað það snertir. Þar eru um 1400 manns, en skipastóllinn er einir 7 bátar, og þar af er helmingurinn svo gamall, að hann á betur heima á landi en sjó. Einstakir menn eiga þess engan kost að endurnýja bátana, og eini möguleikinn til að reisa rönd við almennu atvinnuleysi er það, að ríkið hlaupi undir bagga með ábyrgð fyrir lánum. Ýmsir krossa sig á bak og brjóst yfir því, að ríkið fari að ganga í ábyrgð fyrir svona fyrirtæki. En ég held, að áhættan sé ekki mikil. Gengið er í ábyrgð fyrir 80% af kaupverði skipanna, gegn 1. veðrétti í skipunum og ábyrgð viðkomandi bæjarfélags. Ekki er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður taki þátt í áhættunni af rekstri skipanna, svo að rekstrartöp kæmu alls ekki á bak hins opinbera. Ég skal geta þess til að sýna, hvað atvinnulífið er dauft þarna fyrir austan, að síðastl. sumar aflaðist á allan skipaflota Seyðisfjarðar um 3900 skippund. Og þetta á að vera aðalþráðurinn í atvinnulífi 1000 manna. Ef þessi ábyrgðarheimild fæst og verður notuð, og þarna koma 5 bátar, 15-16 tonna, má gera ráð fyrir, að afli þeirra verði jafnmikill og allur sá fiskur, sem nú kemur á land á Seyðisfirði yfir sumarið! Ég sé enga möguleika til að reisa við atvinnulífið þarna, sem hefðu í för með sér minni áhættu fyrir ríkissjóð, og það verður ríkissj. eflaust dýrara, ef eins verður látið fara á Seyðisf. og á Eskif. Ég hefi aflað mér upplýsinga um verð báta af þessari stærð og hefi komizt að raun um, að íslenzkir bátar eru miklum mun dýrari. Nú er verið að rannsaka, hver kostnaður mundi verða af því að byggja bátana eystra, og vona ég, að ég verði búinn að fá upplýsingar um það áður en þingi lýkur. En eftir þeim útreikningum, sem ég hefi fengið, kosta íslenzkir bátar, 16-17 tonna, úr eik og vandaðir að öllu smíði, um 23000 kr. Þar af er 1000 kr. tollur af efninu, og 10000 kr. vinnulaun. Ef horfið yrði að því ráði að byggja bátana hér á landi, mundi það auka talsvert vinnu þar, sem það yrði gert. Og verði báðar þessar till.samþ. og byggðir 10 bátar, þá mundu koma 100000 kr. í hrein vinnulaun við smíði þeirra, og mundi það vafalaust bæta talsvert úr vandræðunum á þeim stað, sem byggt yrði. Hv. frsm.fjvn. mæltist til, að ég tæki einnig þessa till. aftur til 3. umr., og geri ég það hér með.

Ólafur Thors Ég á hvorki margar né stórar brtt. við þennan kafla fjárl.frv. og þarf því ekki að segja mörg orð um þær. Við hv.þm. Mýr. berum fram till. þess efnis að veita Jóni Blöndal 1200 kr. styrk til lokanáms í hagfræði. Ég vil vísa til þess, sem ég sagði á síðasta þingi um þennan unga mann. Hann er mjög efnilegur, en algerlega efnasnauður, og naut þeirrar velvildar Alþ. í fyrra, að honum var þá veittur 1200 kr. styrkur, og stóð við þá greiðslu, að það ætti að verða lokagreiðsla. Má vera, að hv.þm. þyki undarlegt, að nú skuli aftur vera farið fram á lokagreiðslu til þessa manns. En þessi ungi maður er brjóstveikur og hefir orðið að dvelja á sjúkrahúsi mestallt síðastl. ár, og því ekki getað lokið námi sínu. Ég vona, að hv.þm. líti á þetta með sömu velvild og í fyrra og vilji létta þessum unga manni örlögin og láta hann ekki gjalda þess, að hann hefir legið veikur. Þá flyt ég till. um það, að Búnaðarbanka Íslands verði veittar 15000 kr., og til vara 12000 kr., til lækkunar á ræktunarsjóðsláni vegna kaupa á þjóðjörðinni Leirvogstungu í Mosfellssveit. Þessi jörð var seld árið 1926 ábúandanum Sveini Gíslasyni, samkv. heimildarl. frá 1905. En svo er ákveðið í þeim l. í 7. gr., að verðið skuli miða við það, að verðhæðin með 4% í vöxtu á ári veiti sömu vaxtaupphæð og jarðargjöld og jarðabótakvöð nema í peningum til jafnaðar um 10 síðastl. ár. Á þessari jörð var jarðabótakvöðin 20 kr. og leiga 450 kr. á ári, og eftir því hefði átt að selja þessa jörð á 11-12 þús. kr. En í stað þess var hún seld á 30 þús. kr. Bóndinn gekk að þessu, af því að þá voru betri horfur, en nú er reynslan búin að kenna þessum manni, að hann hafi gert vond kaup. Og nú verður hann annaðhvort að fara burt af jörðinni, sem ætt hans hefir búið á mann fram af manni, eða að ríkissjóður verður að hlaupa undir bagga og taka á sig hluta af skuldinni við Búnaðarbankann. Þetta er sanngjarnt, ef á það er litið, að ríkið selur þessa jörð miklu hærra verði en ætlazt er til samkv. framangreindum l. frá 1905. Og ég er sannfærður um það, að allir þm. mundu greiða þessu atkv., ef þeir væru ekki hræddir um að skapa með þessu fordæmi. Ég get ekki dæmt um það, hvað sú hætta er mikil, en mér þykir ótrúlegt, að nokkur bóndi hafi orðið verr úti í viðskiptum við ríkissjóðinn en einmitt þessi. Ég vona því, að hv. d. taki vel í þetta mál. Svo á ég ekki aðrar brtt. við þessa umr. fjárl. og skal ekki gera mikið að því að tala um brtt. annara. Ég get þó ekki stillt mig um að játa vanþóknun mína í ljós yfir því, að felldir eru niður styrkir til einstakra manna, sem eiginlega er búið að gefa loforð fyrir styrk æfilangt, t. d. Guðmundar Kambans. Ég held, að þess séu engin dæmi, að menn séu felldir niður af 18. gr. fjárl., eftir að menn einu sinni eru búnir að komast þar inn. Fjvn. álítur laun Kambans svo mikil, að hann þurfi ekki styrks með. En hv.þdm. munu vita, að oft er það svo með skáld og listamenn, að þeir hafa háar tekjur annað árið en ekkert hitt. En hvað snertir laun Guðm. Kambans, þá mun hann ekki sízt hafa fengið þá stöðu, sem hann er nú í, leiðbeinandi á konunglega leikhúsinu í Kaupmannahöfn, vegna þeirrar viðurkenningar, sem honum hefir verið veitt með ríkisstyrk. Og missi hann styrkinn, getur eins farið svo, að hann missi stöðuna líka. En án hliðsjónar til þessa manns er ákaflega óviðfelldið, að fjvn. eða einstakir þm. séu að leggja höfuðin í bleyti um það, hvort ekki sé hægt að skera niður einn eða tvo persónustyrki. Það má vera óskemmtileg æfi fyrir skáldin og listamennina, sem ganga sína þyrnum stráðu braut, að geta átt von á því frá hverju þingi, að það muni nú kasta þeim út á gaddinn. Sama má segja um Halldór Laxness, Guðm. Finnbogason og Jón Leifs og um Kamban. Halldór Laxness hefir sýnt það, að hann er skáld, sem verðugur er styrks. Þó að hann hafi skrifað ýmsan óþverra, þá hefi ég lesið alveg prýðilegar skáldsögur eftir hann, sérstaklega þær tvær síðustu. Þær sýna það bezt, að maðurinn hefir ótvíræða skáldhæfileika, og honum er að fara fram. Um Guðm. Finnbogason þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Hann hefir ábyggilega verðskuldað annað af hendi alþjóðar en að verða sveltur. Þeir menn, sem eru með þessar niðurfellingartill., verða að gera sér það ljóst, að þeir eru ekki að berjast gegn kreppunni, - nei, þeir eru að berjast gegn menningunni í landinu.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Ég verð að segja, að ég bjóst við því, að meira yrði hnýtt í fjvn. fyrir till. hennar, en raun er á orðin. Þó hefir fjvn. nú orðið að vera afarharðhent á mörgum liðum. En þetta er merki þess, að hv.þdm. viðurkenni stefnu fjvn. og held ég, að hún hafi haft eftir megni samræmi í till. sínum, og vona ég, að meiri hl. hv.þdm. telji, að n. sé á réttri braut. Vænti ég þess, að till.n. nái allar samþykki. Hv. 1. þm. S.-M. og aðrir hafa vikið að n. fyrir að fella niður styrkinn til útgáfu þjóðsagna Sigfúsar Sigfússonar. Um orð þau, sem látin eru falla í nál. um þetta safn, er það að segja, að þau eru frá mér, og standa þar eiginlega fyrir minn reikning. En nú er Alþ. búið að fresta útgáfu rita, sem ég tel miklu merkari, svo sem Jarðabók Árna Magnússonar og Manntalið 1703, og ætti þá eins að mega fresta útgáfu þessa þjóðsagnasafns. En ég vil taka það fram, að þessi styrkur fer ekki til Sigfúsar sjálfs, heldur hefir hann sinn sérstaka styrk áfram. Hæstv. dómsmrh. beindi þeirri ósk til n., að hún tæki aftur 1. brtt. við 22. gr., og málið yrði athugað nánar, og fellst n. á það. Þá talaði hv.þm. G.-K. á móti till.n. um að afnema styrk til Guðmundar Kambans. Hv. þm. gat þess, að það mundi vera einsdæmi að fella niður styrk úr 18. gr. fjárl., en ég held, að það séu líka einsdæmi, að þar séu látnir standa menn, sem hafa hærri laun en íslenzkur ráðh. Því fer nú betur, að hagur Kambans hefir batnað svo, að hann á nú við góð kjör að búa, en sjálfsagt er að taka aftur upp styrk til hans, ef hann missti þessa góðu atvinnu. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að þeim mörgu till., sem fram eru komnar frá einstökum þm. Af till.n. mun flestum verða það ljóst, að ekki er mikil von góðra undirtekta frá n. hálfu við þessar þm.till. Nú er það svo, að flestar þessar till. hafa áður legið fyrir fjvn., og er hún í flestum tilfellum búin að taka sínar ákvarðanir, svo varla er von, að hún geti nú stutt þær til framgangs. Ég mun þá fyrst snúa máli mínu að till. á þskj. 296, og er þá fyrst XXI. till. Einn af þeim, sem eiga sæti í n., er aðalflm. till., svo að það liggur í augum uppi, að n. er ekki öll á móti þeim. Hinsvegar er það um þetta að segja, að þessir liðir lágu fyrir n., en hún treysti sér ekki til að taka þá upp og mælir því ekki með þeim nú. Ég vil geta þess viðvíkjandi 3. liðnum í þessari till.hv. 4. þm. Reykv., að þótt n. fallist ekki á það, að tekinn sé upp í fjárlög styrkur, sem veittur sé rektor háskólans sem risnufé, þá viðurkennir hún það, sem hv.flm. sagði, að sá, sem kemur opinberlega fram af skólans hálfu, þarf að hafa yfir nokkru fé að ráða til þeirra hluta. Hinsvegar lágu fyrir n. upplýsingar um það, að rektor háskólans hefði nú þegar nokkurn styrk í þessu skyni, sem hefir verið veittur af fé háskólans, og leggur n. til, að það verði svo framvegis. Annars má geta þess, að á undanförnum árum hefir verið talsverður reipdráttur milli Alþingis og háskólans út af því, hvað ætti að kosta af fé háskólans, þ. e. sáttmálasjóðs og hvað af ríkisfé. T. d. vildi háskólinn ekki kosta rannsóknastofuna af sínu fé, og er nú svo komið, að ríkið hefir tekið þessa rannsóknastofu að sér, svo sem kunnugt er, og veitir til hennar allmyndarlega í fjárlögum. Um XXIL, XXIII. og XXIV. lið er sama að segja. N. telur sér ekki fært að mæla með þessum utanfarar og námsstyrkjum. Sama máli gegnir um næstu till. á eftir, sem sé að hækka styrkinn til iðnfræðslu á Akureyri. N. álítur, að í því máli hafi ekki komið fram þau rök, að hún geti mælt með brtt. Hv. þm. Vestm. ber fram XXVI. till., um að veita styrk til iðnfræðslu í Vestmannaeyjum, og um þá till. álítur n., að sé nokkuð öðru máli að gegna. Hún álítur, að fyrst aðrir kaupstaðir fá styrk til iðnfræðslu, þá sé samræmisins vegna ekki hægt að mæla á móti þessari till. og leggur því til, að hún verði samþ. N. mælir á móti næstu till., sem er um 2000 kr. hækkun á framlaginu til barnaskólahúsa utan kaupstaða, sem á að ganga til barnaskólans í Aðalvík, því að n. telur ekki fært að veita í því skyni meira en í frv. stendur. N. getur ekki mælt með styrk til glímufélagsins Ármanns vegna íslenzku vikunnar í Stokkhólmi, þó að kunnugt sé, að þessir menn hafi orðið Íslandi til mikils sóma í þeirri ferð. Þetta íþróttafélag fékk nokkurn styrk til fararinnar, þar sem allir fimleikamennirnir fengu ókeypis fargjald. Ríkið hefir nú orðið fyrir miklum útgjöldum vegna þessarar íslenzku viku, og telur n. ekki fært að auka við þann kostnað með því að samþ. þessa till. XXIX. till. er tekin aftur. Um næstu 3 till. get ég verið fáorður. N. hefir ekki getað fallizt á þær. Um XXXII. till., sem er um að niður falli styrkurinn til Hannesar Þorsteinssonar, vil ég taka það fram, að hér er um nokkurskonar samninga að ræða milli ríkisins og þessa manns. Hann hefir unnið að þessu mikla verki sínu, sem ríkið eignast eftir hans dag, en hann hefir aftur á móti fengið þennan árlega styrk. Hv. sjútvn. hefir borið fram till. um styrk til Árna Friðrikssonar vegna ritstarfa og fyrirlestra um fiskilíf og fiskiveiðar. N. hefir óbundin atkv. um þessa till., en ég vil þó benda á það, að n. hefir lagt til að hækka tillagið til Fiskifélagsins um 10 þús. kr., og var það gert meðfram með tilliti til Árna Friðrikssonar, sem nú er í þjónustu Fiskifélagsins. Þá kem ég að hinni stóru till. jafnaðarmanna, að veita 1 millj. kr. til atvinnubóta. Fjvn. getur ekki mælt með því, að þessi till. verði samþ. Þetta mál er miklu vandasamara en svo, að hægt sé að afgr. það með slíkri till. sem hér er borin fram. Þetta mál á að taka til meðferðar í kreppun. og ekki koma fram með till. fyrr en málið hefir verið athugað alhliða í kreppunefnd. Þá hefir landbn. borið fram till. um að lækka annarsvegar fjárveitinguna til framkvæmda jarðræktarlaganna úr 400 þús. niður í 355 þús., en hinsvegar að hækka upphæð þá, sem er áætluð vegna ráðstafana um tilbúinn áburð, úr 30 þús. upp í 70 þús. kr. Viðvíkjandi þeim liðum vil ég geta þess, að n. lítur svo á, að það sé ekki verkefni landbúnaðarn. að bera fram till. um slíkar áætlanir. Vil ég beina því til hv. landbn., að hún taki þessar till. aftur, og mun fjvn. taka þær til nýrrar athugunar til 3. umr. N. getur ekki fallizt á XXXVI. brtt., frá hv.þm. Ak. N. er lítið kunnugt um það erindi, sem hv. 1. þm. Árn. flytur í XXXVII. till. Ég vil aðeins geta þess, að Búnaðarfélag Íslands hefir á undanförnum árum styrkt þessa fræðslu af ríkisins hálfu. N. getur ekki mælt með þessari till. Það ræður af líkum, að n. getur ekki mælt með till., sem hv. 3. þm. Reykv. og fleiri bera hér fram, þar sem n. leggur til, að þessi liður verði felldur niður og þessi stofnun, vinnumiðstöð kvenna, eigi að kosta sig sjálf. Sömuleiðis leggur n. á móti síðari liðnum í þessari till. Þá hefir hv.þm. V.-Sk. borið fram till. um 2 þús. kr. styrk til þess að ljúka við fyrirhleðslu Skálmar í Álftaveri, gegn 1/3 annarsstaðar að. Ég vil geta þess um þá till., að þar stendur svipað á og um till., sem hv. 1. þm. Árn. hefir borið hér fram, að Búnaðarfélag Íslands hefir með höndum eftirlit með slíkum störfum og hefir veitt styrk til þessara framkvæmda. Ég vil beina því til hv.flm., hvort hann vilji ekki taka þessa till. aftur, svo að hægt væri milli umr. að bera þetta mál undir Búnaðarfélagið. Þá koma 3 till. um endurgreiðslu ríkissjóðs til viðlagasjóðs. Ég fyrir mitt leyti mætti ef til vill telja vel farið, ef ríkið greiddi skuldir til þeirrar stofnunar, sem ég veiti forstöðu. Hinsvegar er n. það kunnugt um þessar till., að hún álítur, að ef þær yrðu samþ., þá gæti orðið nokkuð langur á þeim halinn, og þó sérstaklega að því er snertir brtt.hv.þm. G.-K. Hún gæti orðið til að skapa allhættulegt fordæmi. Það væri vitanlega gott fyrir Búnaðarbankann, ef ríkið tæki að sér að borga slíkar skuldir, en eins og allir skilja, er ómögulegt að ganga inn á þá braut. Þá er XLIII. till., frá hv.þm. Mýr., þar sem lagt er til að hækka framlagið til slysavarna um 7 þús. kr. og verja þeirri upphæð til símalagningar að Hjörsey og Straumfirði á Mýrum. Ég veit, að þetta orðalag þykir ýmsum broslegt. Sú aðferð, sem venjulega er höfð til að varna slysum á ýmsum stöðum, er að reisa þar vita, og það er það, sem hér ætti að gera, en ekki að leggja síma til að geta farið þá fyrst að gera ráðstafanir til hjálpar, þegar mennirnir eru að farast. Er hætt við, að sú hjálp kæmi oft nokkuð seint. Fjvn. getur ekki fallizt á að veita fé til þessarar símalagningar með þessum hætti. Þessi símalína á vitanlega að koma í sambandi við aðrar símalagningar, en ekki slysavarnir, en ef á að leiðbeina skipum á þessum slóðum, þá á það að koma í sambandi við vitamál. Fjvn. getur ekki mælt með XLIV. till., og ekki heldur XLV., þó að einn af fjvnm. flytji hana. Fyrir n. lá erindi frá biskupi, þar sem bann gat ekki fallizt á þessa hækkun. Aftur á móti getur n. fallizt á varatill. hv.þm. V.-Húnv. nr. XLVI. XLII. till., frá hv.þm. Barð., er tekin aftur. N. getur fallizt á XLVIII. till., frá hv.þm. Dal. KLIX. till. er tekin aftur. N. fellst ekki á L. till., að kaupa læknisbústað Reykhólalæknishéraðs, og ekki heldur næstu till., að kaupa kvikmynd af Lofti Guðmundssyni. Aftur á móti verður hún samræmisins vegna að fallast á till. frá hv.þm.N.-Ísf., LII. till. N. getur ekki mælt með að veita Ásmundi Sveinssyni 10 þús. kr. lán til að reisa sér vinnustofu. Þá eru brtt. við 22. gr.N. hefir athugað till.hv. 1. þm. S.-M. og hv.þm. Seyðf. og getur ekki fallizt á þær eins og þær liggja fyrir. Hv. flm. segja um Eskifjarðarábyrgðina, að það sé endurveiting, en skilmálarnir í meginmáli till. eru alls ekki þeir sömu og áður. Áður var t. d. gert ráð fyrir sýsluábyrgð, en nú hefir það verið fellt niður. Ef till. væru teknar aftur, mundi n. taka þær til athugunar milli umr. N. treysti sér ekki til að mæla á móti till. frá hv.þm.N.-Ísf. um að ábyrgjast lán til Djúpbátsins. Hér er um endurveitingu að ræða, sem n. vill ekki mæla á móti. Sömuleiðis getur n. fallizt á að ábyrgjast lán fyrir Ísafjarðarkaupstað og Eyrarhrepp til rafvirkjunar, en vill tilskilja, að það sé innanlandslán. N. er kunnugt um, að byrjað er að safna fé í þessu skyni, og fellst því á þessa lánsheimild með þessum skilmálum, og með sömu skilyrðum getur n. mælt með VIII. till. á þskj. 306, frá hv.þm. V.-Sk. Aftur á móti vill n. ekki mæla með till. um hliðstæða ábyrgð fyrir Hólshrepp. Mér er sagt, að hv. 1. þm. Eyf. hafi tekið sína till. aftur, og þarf ég því ekki að minnast á hana. Þá eru till. á þskj. 306. N. getur ekki mælt með till.hv.þm. V.-Sk. og fleiri hv.þm., um náms- og utanfararstyrki. Ég vil geta þess, að það var mjög eftirtektarvert, sem hv.þm. V.-Sk. sagði um þetta nám í Þýzkalandi, þar sem hann upplýsti, að nám þar kostaði um 450 kr. á mánuði. Það er ekkert vit í því fyrir þjóðfélagið að kosta marga menn til náms, sem er svo gífurlega dýrt.

Hér er aðeins um eitt ár að ræða

. Því miður hefir það oft verið svo, að samþ. hefir verið lokagreiðsla til eins eða annars manns, og næsta ár er aftur samþ. lokagreiðsla honum til handa, og þriðja árið fær hann enn lokagreiðslu. Ég hygg, að þannig sé ástatt um suma af þeim, sem hv.þm. bera nú fram till. um, að þeir hafi áður fengið styrk til að ljúka námi. Hv. þm. V.-Sk. ber fram till. um að veita einn nýjan styrk til dýralækninga. Slíkar till. koma alls ekki á óvart. Fyrir n. hafa legið margar till. um þetta. Ég hefi upplýst, að líkt stendur á um 5 menn, sem hafa verið á námsskeiði hjá Búnaðarfélaginu. Það má því gera ráð fyrir, að ef farið er að samþ. slíka styrki, þá rigni niður mörgum slíkum styrkbeiðnum, sem geta átt alveg eins mikinn rétt á sér. N. telur því ekki með nokkru móti fært að ganga inn á þessa braut og leggur því á móti till., því að hér er ekki eingöngu um þennan eina mann að ræða, heldur einnig um 10-20 menn aðra, sem áreiðanlega koma á eftir. Hv. 1. þm. Árn. upplýsti það viðvíkjandi 5. till., sem n. var ekki kunnugt, þegar hún fjallaði um þessa till., að í raun og veru hefði verið gefin heimild til þessa áður, og mun það hafa verið í fjárl. fyrir 1929, en þessu ekki komið í verk vegna einhverrar gleymsku eða framkvæmdaleysis. Eftir þeim gögnum, sem lágu fyrir n., var ekki hægt að sjá þetta, og mætti ath. málið betur milli umr. Skilst mér, að ekki þurfi einu sinni að fá samþ. þingsins, heldur megi koma því í kring með því að fara skrifstofuleiðina. Mér er kunnugt um, að í mörgum slíkum tilfellum hefir þannig verið farið að. Hv. 2. þm. Rang. ber fram till. um að veita Pétri Sigurðssyni 3500 kr. N. fékk þær upplýsingar, að þessi maður, sem er alls góðs maklegur, er á launum hjá stórstúkunni  VII. till. er frá hv.þm. Vestm., að veita Halldóri Brynjólfssyni blinda 350 kr. N. álítur, að það standi alveg sérstaklega á um þann mann, eins og hv.þm. upplýsti, þar sem hann hefir verið blindur í 4 áratugi og alltaf séð fyrir sér og sínum, og álítur því, að ekki sé hægt að mæla á móti því, að hann fái þennan styrk. Um VIII. brtt. hefi ég talað áður. Þá hefi ég ekki fleira að segja f. h. n., en vil aðeins endurtaka þá ósk, að hv. d. vilji í aðalatriðunum halda sér við það, sem n. hefir lagt til.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil aðeins lýsa því yfir, að samkvæmt beiðni hv.frsm. mun landbn. taka aftur till. um lækkun á styrk vegna framkvæmda jarðræktarl. og sömuleiðis áætlunarstyrkinn vegna l. um tilbúinn áburð. Út af því, sem hv.frsm. talaði um fjárveitinguna til slysavarna, skildist mér, að það væri aðallega formið, sem n. setti sig á móti. Hv. frsm. sagði, að ef ætti að varna sjóslysum, þá ætti að gera það með því að byggja vita, og það heyrði undir vitamálin, en ef ætti að leggja síma, þá heyrði það undir símal. Ég get ekki séð, að þetta sé neitt aðalatriði. Hitt er aðalatriðið, að reyna að koma í veg fyrir slysin, og til þess eru ýmsar leiðir heppilegastar, allt eftir því, hvernig á stendur á hverjum stað. Stundum er það gert með því að kaupa línubyssu, stundum með því að kaupa bát, stundum með því að byggja vita. Það er ekki langt síðan hér á þingi var samþ. fjárveiting til vegalagningar, af því að það þótti heppilegast til slysavarna á þeim stað. Á þessum stað, sem hér um ræðir, stendur aftur á móti þannig á, að það er talið heppilegast til slysavarna að fá þarna síma, eru engar mótsagnir í því, að fá síma til slysavarna, þegar Slysavarnarfélagið álítur það tiltækilegast til að varna slysum. En til að þetta mál verði ekki fellt vegna misskilnings á formi þess, þá lýsi ég því yfir, að ég tek till. aftur til 3. umr.

Lárus Helgason Ég vil leyfa mér að fara örfáum orðum um brtt.hv.fjvn. á þskj. 199, þar sem hv.fjvn. leggur til, að styrkur til verklegs náms erlendis falli niður. Því verður samt ekki móti mælt, að það er afarnauðsynlegt, að Íslendingar kynnist erlendum starfsháttum, sem geta okkur að gagni komið. Við erum svo skammt á veg komnir í iðnaði, að það er nauðsynlegt að veita eitthvert fé til að fræða menn í þeim efnum. Og því verra er að fella þetta niður, sem það hlýtur að liggja í augum uppi, að þeir, sem standa fyrir iðnskólanum hér, hljóta að vita miklu betur en aðrir, hvað má helzt að gagni koma í þessum málum og hverjir eru líklegastir til að verða iðnaðinum til gagns. Það er því eðlilegast, að þessi styrkur sé fenginn iðnráðinu í hendur, sem réði síðan, hverjir hans nytu. Ég vil því mælast til þess, að þessi till.hv.fjvn. verði ekki samþ. Þá vil ég geta þess, að ég er fús til að taka aftur til 3. umr. XXXIX. brtt. á þskj. 296.

Sveinn Ólafsson Aðeins fáein orð til hv.frsm. út af undirtektum n. undir till. mínar. Ég hjó eftir því að hv.frsm. sagði, að það væri minni ástæða til að samþ. styrkinn til Árna Friðrikssonar af því, að fjvn. hefði lagt til að hækka styrkinn til Fiskifélagsins. Ég er n. sammála um það, að þennan styrk hafi verið rétt að hækka, en verð jafnframt að benda hv.frsm. á hitt, að sú hækkun styrksins kemur Árna Friðrikssyni að engu liði, enda er styrkurinn ætlaður til annars en að launa hans starf. Mér finnst því þessi ástæða hv.frsm.n. gegn brtt. minni með öllu óréttmæt. Þótt Fiskifélagið hafi fengið hækkaðan styrk sinn, þá snertir það Árna Friðriksson ekki persónulega, enda mun styrkaukinn vera veittur vegna byggingar eða annara slíkra framkvæmda félagsins. Viðvíkjandi brtt. minni við 22. gr., um að ríkið gengi í ábyrgð fyrir láni til skipakaupa vegna samvinnufélaganna á Eskifirði og Seyðisfirði, er þess að geta, að meðflm. minn hefir lýst því yfir, að hann myndi fresta till. til 3. umr. Er ég líka fús til að hafa þá meðferð á till., þar eð nauðsynlegt er, að málið verði frekar skýrt fyrir hv.n. og borin saman ráð um meðferð þess áður atkvæði skera úr. Annars er hér um aðkallandi nauðsynjamál að ræða, og veit ég ekki, með hverjum hætti ríkissjóður ætti að hjálpa þessum veiðistöðvum, ef ekki einmitt með því að hjálpa sjómönnum þarna til að hjálpa sér sjálfir. - Þeir fá tækifæri til þess, ef fleyturnar fást, og einnig til að efla hag ríkissjóðs, því að hver sá fiskibátur, sem gerður er út og notaður um vertíðina, færir ríkissjóði álitlegar tekjur og möguleika til tekjuöflunar. Ég læt þessar aths. nægja að þessu sinni og er fús til að geyma brtt. til 3. umr., svo að hægt verði að athuga þær betur, enda er meðflm. minn sammála mér um það.

1) IngB: Ég vil leyfa mér að fara fram á, að forseti láti fara fram nafnakall um þessa till., þar sem hér er um stefnumál að ræða, hvort þingið vill ganga inn á slíka styrki sem þennan.

2) JónasÞ: Fyrir mér markar það enga stefnu, hvort ég greiði atkv. með eða móti einum sjúkrastyrk. Getur verið nauðsynlegt að veita slíkan styrk í einu falli, þótt ekki sé í öðru. Ég mun greiða atkv. með þessum styrk og segi því já.

Frsm. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Þetta frv. er ekki fyrirferðarmikið, eins og sjá má af þskj. 77, enda er það eins og það þar liggur fyrir í raun og veru ekki annars efnis en að framlengd verði óbreytt um ótakmarkaðan tíma 1. þau um bifreiðaskatt, sem sett voru á síðasta þingi. Við athugun hafa komið í ljós ýmiskonar missmíði á þskj. 77, og hefir n. með brtt. á þskj. 156 tekið burtu og lagfært þessi missmíði, auk þess sem hún hefir gert nokkrar efnisbreyt., þó ekki séu umfangsmiklar. Ég get þess strax til athugunar, að með brtt. á þskj. 156 er ætlazt til þess . . . [eyða í hndr.]. Henni er að vísu skotið inn á skakkan stað. En eftir brtt.n. breytist greinatalan á þann hátt, að það, sem er 3. gr. í frv. og breyt. á 7. gr. 1., það á að halda áfram að vera 3. gr., sem ekki fengi staðizt að frv. óbreyttu að öðru leyti. Efnisbreyt. þær, sem felast í till.n. á þskj. 156, eru tvær. Önnur er sú að lækka innflutningsgjald af hjólbörðum og gúmmíslöngum úr 1 kr. og niður í 50 aur. kg. Þetta er vegna þess, að slíkt innflutningsgjald er bæði tiltölulega þungbært fyrir bílaeigendur og auk þess lítt sanngjarnt. Þegar þarf að endurnýja gúmmí á bifreiðum, þá er það stór upphæð, sem þarf að greiðast í einu. Og sú mikla verðhækkun, sem þetta aðflutningsgjald hefir orsakað, hefir orðið bíleigendum alveg sérlega tilfinnanleg. Það má nú óhætt segja um atvinnurekstur með bifreiðar nú, t. d. vörubifreiðar, sem mjög margir ökumenn eiga sjálfir, að þar safnast ekki fé fyrir, þannig að menn eigi auðvelt með að hafa handbærar upphæðir til þess að kaupa á öll fjögur hjól á vagni sínum með núverandi verði. Bensínskatturinn er að þessu leyti ekki eins tilfinnanlegur, af því að sú vara eyðist og greiðist smám saman eftir því, sem atvinna þá er til og tekjur koma á móti. Það er sérstaklega lítil sanngirni í þessu gjaldi hér á landi, þar sem vegir allir eru verri en í nálægum löndum, og verður því sérstaklega mikið slit á þessum hluta bílanna, gúmmíslöngum og hjólbörðum. Það er ekki sanngjarnt að bæta þessu óvenjulega háa gjaldi ofan á óeðlilega mikið slit vegna slæmra vega. Og það er ekki heldur hægt að vísa í fyrirmyndir frá nálægum löndum í þessu efni, því að yfirleitt hafa menn horfið frá bifreiðaskatti í þessari mynd. En aðalbreyt. n., sem hún einnig er sammála um, er sú, að nokkuð af bifreiðaskattinum gangi til þess að malbika umferðavegi í kaupstöðum og verzlunarstöðum með fleiri en 300 íbúa, eða gera á þeim slitlag úr öðru varanlegu efni. Þetta byggist nú á því, að umferð bifreiða er náttúrlega hvergi meiri heldur en um fjölfarna vegi í kaupstöðum og verzlunarstöðum, og þess vegna er hvergi meiri þörf á því að gera varanlegt slitlag fyrir bifreiðaumferð en einmitt á þeim vegum. Hér við má bæta því, að mikill hluti af þessum fyrirhugaða bifreiðaskatti hlýtur að liggja beinlínis á atvinnurekstri bifreiða innan þessara kaupstaða og verzlunarstaða, og er þess vegna í raun og veru sjálfsagt, að slíkir staðir njóti líka hæfilegs hluta af þeim tekjum. Um þetta stingur n. upp á að setja ákvæði, sem eru samstæð ákvæðum núgildandi l., um þau 20% af bifreiðaskatti, sem á að verja til að malbika þjóðvegakafla, þar sem mest er umferð bifreiða. V. stingur upp á, að ráðh. sé heimilt að krefjast jafnmikils framlags á móti þessum skatti frá hlutaðeigendum. Er ætlunin með því auðvitað sú, að ýta á eftir því, að nauðsynlegar umbætur helztu umferðaveganna í kaupstöðum og verzlunarstöðum komist sem fyrst áfram. Að þessu leyti fer n. fram á, að gerðar séu harðari kröfur til kaupstaða heldur en t. d. sýslufélaga, sem líka eiga að nota nokkuð af þessum skatti án þess að áskilja sér þar framlag á móti. Með þessum breyt. hefir n. svo getað fallist á, að þessi löggjöf yrði sett án tímatakmarks, eins og stjfrv. fer fram á. Við þessar till.n. eru nú komnar fram brtt. á þskj. 284 frá hv. 3. landsk. og hv. 2. þm. Eyf. Fyrsta brtt. þeirra fer fram á, að jafnframt þessu verði benzínskattur hækkaður úr 4 aur. og upp í 5 aur. Skil ég, að það muni eiga að vera til uppbótar fyrir þá lækkun á tekjum, sem stafar af niðurfærslu gúmmískattsins eftir till.n.N. hefir nú ekki borið sig saman um þessar brtt., og ég segi þess vegna aðeins fyrir mig persónulega, að ef frv. annars fengi framgang í þeirri mynd, sem ég get fallizt á, þá mundi ég ekki gera þessa hækkun benzínskattsins að ágreiningsatriði. Og þessari skoðun minni hefi ég þegar lýst við meðferð málsins í n. En svo flytja þessir sömu hv.þm. tvær brtt. undir stafl. a. og b við ákvæði um þann hluta skattsins, sem n. vill láta ganga til kaupstaða og verzlunarstaða með fleiri en 300 íbúum. Þar fara þeir nú fyrst og fremst fram á, að heimilað verði að krefjast tvöfalds framlags á móti. Ég veit ekki, á hverju þetta er sérstaklega byggt. En mér finnst ekki neinn jöfnuður í því að heimta tvöfalt framlag móti þessum skatti af kaupstöðum eða verzlunarstöðum, sem eru hreppar út af fyrir sig, þar sem ekki er heimtað nokkurt framlag á móti frá sýslufélögum. Mér finnst ekki á neinn hátt sanngjarnt að fara lengra í þessu efni en n. stingur upp á, að heimila, að krafizt sé jafnmikils framlags á móti. Um b-lið brtt. hefi ég það að segja frá mínu sjónarmiði einnig, að mér finnst sú till. eiginlega hvorki geta staðizt að efni né formi. Sú till. byrjar með því að tala um styrk samkv. b- og d-lið þessarar gr. En það er enginn styrkur, það fé, sem hlutaðeigandi sveitarfélög, sýslufélög eða kaupstaðir eiga að fá af þessum sjóði. Það er þeirra eign og verður þeirra eign l. samkv., alveg jafnt og það, sem á að ganga til þjóðvega, verður ríkiseign. Þá vill brtt., að mér skilst, binda notkunarheimild kaupstaða, verzlunarstaða og sýslufélaga á þessu fé því skilyrði, að hlutaðeigendur verji á því ári til vegaviðhalds a. m. k. sem svarar 20/00 af verði fasteigna innan bæjar, sýslu eða kaupsins, eftir fasteignamati. Ég vil leiða athygli að því, að það er í rauninni ekki unnt að tryggja framkvæmd þessa skilyrðis. Þegar á einhverju ári á að gera tilteknar framkvæmdir hjá þessum aðiljum fyrir fé af bifreiðaskattinum og framlagi á móti, þar sem þess er krafizt, þá verður það gert á því ári. En ekki verður séð fyrr en að loknu því ári, að reikningar eru gerðir upp, hversu miklu hefir verið varið til vegaviðhalds í því umdæmi. Er þess vegna ekki mögulegt að tryggja það, að þetta skilyrði, sem hér er sett, verði uppfyllt. Hins vegar er skilyrðið sjálft alveg óeðlilegt. Tilgangurinn með því að vera að leggja á sig byrðar til þess að gera þetta varanlega slitlag fyrir bílaumferð, er einmitt sá, að losna undan viðhaldskostnaði veganna. Því að reynslan sýnir, að þar sem búið er að gera þetta fullkomna slitlag, og þar sem umferðin er eingöngu eða nær eingöngu bifreiðaumferð, þar hverfur viðhaldið. Þessir vegir slitna ekki. Hin alfjölfarnasta gata í Kaupmannahöfn slitnar minna en einn millimetra á ári. En slitlag það, sem á henni er, er ekki kostnaðarsamt að gera. Það er þess vegna algerlega ósamstætt að fara að setja þetta sem skilyrði fyrir því að mega gera þessa umbót, sem á að leysa kaupstaði undan vegaviðhaldi, að þeir á sama ári verji hárri upphæð til vegaviðhalds. Ég hefi litið eftir því, að hér í Rvík þýddi þessi krafa það, sem stendur, að bærinn ætti á því sama ári sem hann vildi fá að nota eitthvað af þessu sínu eigin fé úr bifreiðaskattssjóði, að verja 175 þús. kr. til vegaviðhalds. Þetta er hærri upphæð en bærinn, eins og nú stendur, sér fært að verja til vegaviðhalds. Og þegar þar við er búið að bæta, að hann eigi að leggja tvöfalt framlag til slitlagsins á móti því, sem má nota af bifreiðaskattsfénu, þá er orðinn úr þessu algerlega óeðlilegur fjötur af skilyrðum, sem ekki styðst við neina skynsemd, að ég get fundið. Ég vildi þess vegna mikillega fara fram á við hv.till.menn, að þeir tæki þennan b-lið seinni till. sinnar aftur. Ég álít ekki, að hann eigi heima í þessari lagasetningu. En um fyrri liðinn, hvort menn vilji gera kröfur um athafnir á þessu sviði svo miklar til kaupstaða og verzlunarstaða, að þeir leggi tvöfalt framlag á móti skattinum, um það álít ég, að atkv. verði að skera úr. Það er náttúrlega gott, ef efnahagur leyfir það, að hafa umbætur á slitlagi bifreiðavega þeim mun hraðari heldur en n. treysti sér til að stinga upp á. En þessi síðari liður finnst mér ekki á neinn hátt geta staðizt, eins og hann liggur fyrir.

Jón Jónsson [óyfirl.]: Eins og hv.frsm. hefir nú þegar minnzt rækilega á, þá höfum við hv. 2. þm. Eyf. leyft okkur að bera fram brtt. á þskj. 284 við brtt.n. á þskj. 156. Hann hefir skýrt þær frá sínu sjónarmiði, og vil ég nú skýra þær frá okkar sjónarmiði. Fyrsta brtt. er um það að hækka benzínskattinn til þess að vega á móti þeirri lækkun á hjólaskattinum, sem verður, ef till. um það verður samþ. Ég skal geta þess, að við getum fallizt á till. um lækkun á hjólaskattinum eða gúmmískattinum, af því að hann kemur mjög óréttlátlega niður; hann er þungbær þar sem vegir eru slæmir og slysahætta fyrir hjólabörð er mikil. Þetta er ekki sízt í afskekktum héruðum. Benzínskatturinn kemur náttúrlega réttlátlegar niður, því að hann fer aðallega eftir því, hve mikið er keyrt. Hins vegar er hækkunin svo lítil, að hún gerir ekki meira en að vega á móti lækkuninni, sem stafar af hinni brtt. Ég vil geta þess, að ef brtt.n. eru samþ. eins og þær liggja fyrir, þá verður það til þess, að framlag til beins viðhalds þjóðvega verður ekki meira en eftir l. þeim, sem giltu hér áður. En vitanlega er tilgangurinn með þessari lagasmið fyrst og fremst sá, að fá aukið þetta framlag til viðhalds þjóðvega. Hv. frsm. tók nú fyrstu brtt. okkar vel, svo að ég vona, að ég þurfi ekki að fjölyrða meira um hana. Þá er 2. brtt. í tveim stafliðum. Mér virtist hv.frsm. telja það nokkra ósanngirni að áskilja svona mikið framlag á móti eins og gert er í a-lið, til þess að gera varanlegt slitlag á bæjarvegi. En ég efast um, að þetta sé svo óeðlilegt. Fyrst og fremst er það, að til þess að koma í framkvæmd svo dýru vegaviðhaldi eins og það er að gera varanlegt slitlag, þá vinnst lítið, ef ekki er lagt eitthvað þó nokkuð meira fram en ríkissjóði er ætlað með þessu móti. Mér þykir ekkert óeðlilegt, til þess að tryggja framgang verksins, að áskilja nokkuð mikið framlag á móti. Í annan stað virðist ekki óeðlilegt að áskilja meira framlag frá bæjum en sýslum. Því að með tíð og tíma getur svo farið, að bæirnir eftir þessu ákvæði geti fengið framlag úr ríkissjóði til endurbóta á öllum sínum vegum. En eftir núgildandi löggjöf fá sýslufélög ekki framlag frá ríkissjóði til meiri hl. vega, nefnilega allra hreppavega. Í þeirri sýslu, þar sem ég er kunnugastur, er meiri hl. vega hreppavegir, sem fá ekkert framlag. Það sýnist því ekki óeðlilegt, þótt bæjarfélögin leggi töluvert meira til. Það er ekki líklegt, að þau verði neitt harðar úti fyrir því heldur en sýslufélögin. Í flestum sýslum mun kostnaðurinn við hreppavegina vera eins mikill og við sýsluvegina, og sumstaðar tvöfalt meiri. Ég skal geta þess um þessa brtt., að hún er samin í samráði við vegamálastjóra, og hann mun leggja töluvert mikla áherzlu á hana, bæði að framlagið sé áskilið svona mikið, og eins að hægt sé að setja skilyrði, sem tryggi betur framkvæmd verksins, svo að hann geti haft hönd í bagga um, að fénu sé vel varið og þar, sem mest þörf er á. Annars skal ég geta þess, að ég veit ekki, að hve miklu gagni það er fyrir bæjarfélög yfirleitt eins og nú standa sakir, að hafa ráðagerðir um að gera svona slitlag á vegi. Ennþá hafa þau ekki treyst sér til að leggja í það nokkuð að ráði, nema Rvík ein. Þykir mér því spursmál, hvort heppilegt sé að miða eingöngu við þessa gerð vega. Þótt æskilegt sé, að vegirnir kæmust í þetta horf, og það sem fyrst, þá býst ég við, að þessi ákvæði verði notuð fyrst um sinn í Rvík einni. Þá er seinni liður okkar seinni till., sem hv.þm. fór mjög hörðum orðum um, og taldi, að hvorki gæti staðizt að efni né formi. Um formið er það að segja, að í b-lið 8. gr. þessara 1., sem verið er að breyta, er gert ráð fyrir, að þessu framlagi, 15%, megi verja til akfærra sýsluvega. Ég get þess vegna ekki séð annað en að þetta sé í raun og veru réttnefndur styrkur. Ég sé við nánari athugun, að hv.þm. hefir kveðið svo fast að orði um þessa nýju liði til bæjarfélaganna, að hann gerir ráð fyrir, að 15% af hvers árs tekjum skuli verja til malbikunar o. s. frv. Samt sem áður verð ég að skoða bæði þessi framlög sem styrk frá því opinbera til hlutaðeigandi sýslufélaga og bæjarfélaga. Þá sagði hv.frsm., að þetta yrði ekki unnt að framkvæma, vegna þess að ekki er hægt að sjá fyrirfram, hve miklu yrði varið til vega. En vitanlega höfum við gert ráð fyrir, að við úthlutun yrði byggt á áætlun og borgað samkv. henni. Skil ég ekki, að þetta sé meiri vandkvæðum bundið en gagnvart sýslufélögunum. Um þau gilda þau ákvæði samkv. sýsluvegasjóðslögunum, að þau fá ekki fé úr ríkissjóði, nema þau verji meiru en 2% af verði fasteigna til vega. Ef viðhaldskostnaðurinn eða vegagerð nemur ekki nema 20/00, þá finnst mér hann ekki það þungbær, að ástæða sé til að trygggja framlag ríkissjóðs með sérstökum ákvæðum. Þess vegna held ég, að ekki sé neinum sérstökum annmörkum bundið að fylgja þessu ákvæði í bæjum frekar en í sýslufélögum. Hv. frsm. kvað allt viðhald hverfa úr sögunni þegar búið væri að malbika. Betur, að svo væri. En ég býst við, að það taki alllangan tíma. Svo sýnist mér hér í Rvík, því miður, að þessar malbikuðu götur vilji slitna og skemmast fljótt. Mér sýnist koma í þær holur, og að þær muni þurfa eitthvert viðhald. Þá hefir verið talað um, að brtt. okkar komi harkalega niður á Rvík, því hún muni ekki verja til vega sem svarar 20/00 af matsverði fasteigna í bænum. Ég hefi ekki kynnt mér þetta fyllilega. Ég sé, að Rvík hefir varið eitthvað um 400 þús. kr. til gatna- og holræsagerða, en ég veit ekki nákvæmlega, hvernig það skiptist. Það má vera, að það sé rétt, að Rvík verji ekki sem svarar 20/00 af matsverði fasteigna til vegaviðhalds. En sé svo, þá finnst mér ekki vegakostnaðurinn hvíla svo þungt á bæjarbúum, að ástæða sé til að veita styrk vegna hans. A. m. k. fyndist okkur það ekki úti um sveitirnar. Hitt göngum við inn a, að það sé ekki nema sjálfsagt að láta einhvern hluta af skattinum koma bæjunum til góða. En okkur finnst ekki nema sanngjarnt að binda það þeim skilyrðum, sem tryggja, að eitthvað verulegt verði úr framkvæmdum, eða m. ö. o. þeim skilyrðum, sem yfirleitt eru sett fyrir framlögum til, sýsluvega. Vona ég því, að hv. d. samþ. þær brtt. báðar, sem við höfum borið hér fram.

Frsm. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Hv. 3. landsk. talaði um þann hluta bifreiðaskattsins, sem ráðgert er að falli til vega í kaupstöðum, eins og það væri framlag úr ríkissjóði. Þetta er misskilningur. Sá hluti af skattinum, sem ganga á til vega í kaupstöðum, er ekkert framlag úr ríkissjóði. Þessi l. eru að því leyti í samræmi við hliðstæða löggjöf annara þjóða, að bifreiðaskatturinn rennur samkv. þeim ekki í ríkissjóð, heldur er honum skipt niður á annan hátt. Hér stendur, að lögreglustjórar skuli innheimta skattinn, og tollstjórinn hér í Rvík, og fari reikningsskil eftir því, sem ráðuneytið skipar fyrir. Ég lít svo á, og hefi litið svo á frá öndverðu, að tekjurnar af bifreiðaskattinum verði eign þeirra aðila, sem 1. ákveða, að skuli hreppa þær. Þetta er að vísu fremur formsatriði heldur en efnisatriði. En mér virðist það þó hafa haft nokkur áhrif á hugsun þeirra hv.þm., sem flytja brtt. á þskj. 284. Það er eins og þeim finnist eðlilegt að setja samskonar skilyrði fyrir því, að eigendur þessa fjár megi nota það, eins og finna má í löggjöf fyrir framlagi úr ríkissjóði til þeirra. En það finnst mér alls ekki viðeigandi. Það ákvæði, sem n. hefir stungið upp á, að kaupstaðir og verzlunarstaðir verði skyldaðir til þess að leggja fram á móti þeirra hluta af skattinum sömu upphæð til varanlegra vegabóta, er ekki gert með það fyrir augum, að hér sé um styrk að ræða, heldur á það að vera til þess að herða á því, að meiri umbætur verði gerðar á þessu sviði heldur en hægt er að gera fyrir skattinn einan. Nú hefir vegamálastjóri stungið upp á að krefjast tvöfalds framlags á móti þeim hluta skattsins, sem ganga á til kaupstaða og verzlunarstaða. Það vill nú svo til, að hér er aðallega að ræða um vegi, sem samkv. landslögum eru utan við verksvið vegamálastjóra, nefnilega vegina í kaupstöðum landsins. Og till., sem snerta þá vegi, get ég ekki metið eftir því, hvort þær koma frá vegamálastjóra eða öðrum. Þessari till. mun ætlað að auka hraða framkvæmdanna, en spurningin er einungis sú, hvort borgararnir hafa gjaldgetu til að bera þann hraða uppi. Ég álít ekki rétt að heimta meira en jafnt framlag á móti þessum hluta skattsins, sem kaupstaðirnir og kauptúnin eiga að fá. Ég er viss um, að ef kaupstaðirnir og kauptúnin finna hjá sér getu til þess að hafa meiri hraða á framkvæmdunum, þá geri þau það án þess þau séu knúin til þess. Ég er alls ekki sammála hv. 3. landsk. um það, að þetta komi ekki til greina nema í Rvík. Samkv. till.n. á ráðh. að skipta þessu fé milli kaupstaðanna og kauptúnanna í landinu. Og ég býst ekki við, að nein stj. geri kaupstaðina úti um land afskipta. Að vísu mun hlutur smærri staðanna sennilega verða of lítil til þess að ráðast í lagningu malbikaðra vega þar árlega. En þá geri ég ráð fyrir, að gangur málsins verði sá, að upphæðum þeim, sem í hlut smærri verzlunarstaðanna falla, verði safnað saman í nokkur ár, þangað til hægt er að taka fyrir dálítinn vegarkafla í einu. Og ég tel enga tryggingu fyrir því, að fjárhag þeirra verzlunarstaða verði svo varið, að þeir geti þvingunarlítið lagt fram af öðrum tekjum sínum tvöfalda upphæð á móti skattinum þau árin, sem ráðizt yrði í framkvæmdir. Ég hygg, að með því sem n. fer fram á, að áskilja jafna upphæð á móti, sé farið eins langt og tiltækilegt er í þessu efni. Þá vildi hv. 3. landsk. gera samanburð á sýslum og kaupstöðum í þessu efni, og sagði, að sýslurnar fengju ekkert úr ríkissjóði til sinna vegamála, nema þær legðu sjálfar fram til vegaviðhalds og vegagerða a. m. k. 20/00 af matsverði fasteigna. Á því á að vera byggt ákvæðið í brtt. á þskj. 284 um, að framlögin til varanlegra vega séu bundin því skilyrði, að „hlutaðeigandi bæjarfélag, sýsla eða kauptún verji á því ári til vegaviðhalds að minnsta kosti sem svarar 20/00 af verði fasteigna innanbæjar, sýslu eða kauptúns eftir fasteignamati“. Ég skildi þetta orð, vegaviðhald, eins og venjulegt er að meina með því, að þar væri ekki átt við lagningu nýrra vega, heldur aðeins viðhald eldri vega. En mér fannst á ummælum hv. 3. landsk., að hann slá hér úr og í; að hann e. t. v. eiga við, að lagt væri fram vegafé í heild til nýrra vega og vegaviðhalds, sem svaraði 20/00 af fasteignamatsverði kaupstaðarins. Ef þetta er meiningin, að það megi telja framlag kaupstaðanna til nýrra vega með í þeirri upphæð, sem þarf til að fylla þessi 20/00, þá getur e. t. v. orðið eitthvert vit úr þessu, en þá er líka þessi brtt. gersamlega óþörf. Ég hygg, að það liggi í hlutarins eðli, að smærri verzlunarstaðirnir myndu það árið, sem þeir ráðast í malbikunarframkvæmdir og ættu að leggja fram, hvort sem það nú væri einu sinni eða tvisvar sinnum, sömu upphæð á móti samansöfnuðum bifreiðaskatti nokkurra ára, reyna að draga úr venjulegu vegaviðhaldi og vegaframkvæmdum, til þess að geta fengið sem mest fé til malbikunarinnar. Einnig í þeim tilfellum held ég, að óeðlilegt væri að hafa þetta sérstaka ákvæði um 20/00 framlag til vegaviðhalds, nema því aðeins, að telja mætti þar með það, sem lagt væri á árinu fram á móti bílaskattinum. Ég hefi ekki athugað, hvernig það tæki sig út í framkvæmdinni, ef út í það væri farið, en ég er nokkurnveginn sannfærður um, að þetta væri alveg þýðingarlaust ákvæði. Í flestum tilfellum myndu kaupstaðirnir leggja fram til vega alls sem svarar 20/00 af fasteignamatsverði hvort sem er. Hitt ákvæðið, um einfalt framlag á móti bifreiðaskattinum eins og n. leggur til, eða tvöfalt eins og brtt.hv. 3. landsk. gerir ráð fyrir, mundi alveg nægja til þess að ýta undir framkvæmdirnar þau árin, sem í malbikun er ráðizt. Það eru því engin rök fyrir því, sem hv. 3. landsk. var að tala um, að vegakostnaðurinn hvíldi ekki þungt á Rvík, ef hann færi ekki fram úr 20/00 af matsverði fasteigna í bænum. Ég átti aðeins við vegaviðhaldið út af fyrir sig. Kostnaðurinn við vegaviðhald og götulagningar til samans fer langt fram úr þessu. Loks gat hv.þm. þess, að malbikuðu göturnar virtust endast illa hér í Rvík. Það er alveg rétt. Bærinn hefir ekki ennþá haft efni á að fá þau tæki, sem þurfa til þess að ganga svo vel frá malbikuðum götum, að þær verði varanlegar. Þess vegna endast göturnar hér í Rvík svona illa. Og höfuðástæðan til þess, að ég er með þessu frv. um bifreiðaskatt, er sú, að ég sé nauðsynina á því, að hér eins og annarsstaðar verði farið inn á þá braut að gera varanlegt slitlag á vegina þar sem umferðin er mest. Fyrst þarf að útvega þau tæki, sem til slíkra framkvæmda eru nauðsynleg, og það má ekki búast við, að sá hluti af bifreiðaskattinum, sem ætlaður er til þessara hluta, hrökkvi til þess að gera meira fyrsta árið heldur en að kaupa þessi tæki. En þá er líka lagður grundvöllurinn að því, að byrjað geti hér þær framfarir í vegagerð, sem orðið hafa í öðrum löndum síðan bifreiðaumferðin kom til sögunnar. Ég held fast við það, að hvernig sem brtt.hv. 3. landsk. eru teygðar og togaðar, þá færi bezt á því, að þær væru teknar aftur að svo stöddu. Og í öllu falli verð ég að ráða hv. d. frá að samþ. þær eins og þær liggja nú fyrir.

Magnús Torfason Ég stend upp til þess að mótmæla því, að enn sé hert á álögum á flutninga um héruð landsins. Ég geri það fyrst og fremst af þeim sökum, að mér er það fullkunnugt, að þeir menn, sem hafa atvinnu af flutningum, berjast nú mjög í bökkum og eiga afarerfitt með að halda áfram þeirri atvinnu. Mér er kunnugt um, að bankar og einstaklingar, sem lagt hafa fé í farartæki handa þeim mönnum, sem þessa atvinnu stunda, hafa tapað því og eru að tapa því ár frá ári. Þetta kemur líka fram á þann hátt, að síðan þessi nýju lög um bifreiðaskatt komu í gildi, hefir hver bifreiðin á fætur annari í mínu umdæmi skilað númerinu á skrifstofuna til þess að komast undan skattinum. Það er vitanlega ekki eingöngu skattinum að kenna, að númerunum er skilað, en hann herðir þar á samfara yfirstandandi kreppu. Í öðru lagi er það vitanlegt, að þau héruð, sem erfiðast eiga með flutninga, og þar sem bifreiðaaksturinn er dýrastur, það eru einmitt héruðin, sem ekki hafa grjót til undirlags í vegina, heldur aðeins mold. Og þau hafa orðið, samkv. kröfum vegamálastjóra og þeirra manna, sem vegagerðinni og vegaviðhaldinu stjórna í sýslunum, að láta loka sínum vegum hverjum á fætur öðrum. Þessi lokun veganna hefir einnig orðið til þess, að bílar hafa hætt að ganga í þeim héruðum. Yfirleitt má lýsa ástandinu fyrir austan þannig, að ekki eru aðrir bílar í ferðum heldur en þeir, sem atvinnu hafa hjá mjólkurfélögunum, kaupfélaginu eða kaupmönnum í þorpinu. Ég held mér sé óhætt að segja, að það sé ekki nema einn bílskrjóður á vegunum í Árnessýslu í vetur, fyrir utan þær bifreiðar, sem mjólkurfélög og verzlanir skipta við. Því er það, að ég held, að ekki sé vert að fara að hækka benzínskattinn. Eins og ég hefi áður haft tækifæri til að sýna fram á. kemur hann alltaf þyngst niður þar sem vegirnir eru verstir, og þar með flutningarnir erfiðastir og dýrastir. Ég verð því fyrir mitt leyti algerlega að leggja á móti brtt. 1 a á þskj. 284. Að því er snertir brtt. 2 b á sama þskj. get ég vísað til þess, sem hv. 1. landsk. sagði þar um. Ég get tekið það fram, að ég skildi orðið „vegaviðhald“ þannig, að með því væri ekki átt við lagningu nýrra vega. Ef það hefir verið meining hv.flm.till., að telja mætti fé, sem lagt er í nýja vegi, þarna með, þá má vitanlega bæta úr því með skrifl. brtt. En þá held ég, að þetta ákvæði komi ekki að miklu haldi. Ég skil ekki í, að nokkurt sýslu- eða bæjarfélag verji minna en 20/00 af matsverði fasteigna innan sinna takmarka til vega yfirleitt. Því það er nú svo, að kröfurnar um bætta vegi eru æði háværar, og a. m. k. þar sem ég er þessum málum kunnugur stendur á því, að sýslu- og sveitarsjóðir hafi nægilega mikið fé til þessara framkvæmda, en ekki á löngun almennings og kröfum hans um nýja vegi. Ég lít svo á, að þótt samkv. till.n. eigi að létta þessa skatta eilítið, þá sé alls ekki víst, að það verði neinn verulegur tekjumissir fyrir ríkissjóð. Við verðum að athuga það, að við lifum á krepputímum. Maður í ofanverðri Árnessýslu, sem hefir atvinnu af almennum flutningum þar, jafnframt því sem hann flytur mjólk til búanna, sagði mér, að mannflutningarnir með hans bifreið hefðu verið helmingi minni í júní og júlí síðastl. ár heldur en árið áður. Slíkt og annað eins sýnir getuleysið hjá mönnum og sannar það, sem ég áðan hélt fram, að ekki mun vera gert að leggja meiri skatt á þessa atvinnu og þar með á alla flutninga heldur en orðið er, heldur væri fremur ástæða til að létta nokkuð á. Ég fyrir mitt leyti hefði komið með frekari till. í þá átt, ef ég hefði ekki litið svo á, að ríkissjóður mætti sem minnst missa af þeim tekjum, sem hann nú hefir.

Bjarni Snæbjörnsson Skattur sá, sem hér er farið fram á að lögfesta áfram, bifreiðaskatturinn, kemur vitanlega þyngst niður á þeim, sem mest þurfa bifreiðanna við, og verða það því aðallega kaupstaðir landsins, sem verða fyrir þessum skatti. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur, að þar sem skatturinn kemur þyngst niður, þar komi einhver fríðindi á móti. Þess vegna er það, að fram er komin brtt. frá n. um það, að kaupstaðirnir fái framvegis eitthvað af þessum skatti til eigin afnota. En ég sé ekki betur en að með brtt. þeim, sem fram eru komnar við brtt.n., sé reynt að koma því þannig fyrir, að kaupstaðirnir fái ekki þann hluta af skattinum, sem n. ætlar þeim að fá. Till. eru ekki þannig orðaðar að vísu, en þær miða að því að gera kaupstöðunum svo erfitt fyrir með að verða þessa styrks aðnjótandi sem mögulegt er. Það liggur í hlutarins eðli, að margir af þeim vegum, sem í kaupstöðunum eru og sem kaupstaðirnir leggja, eru ekki einungis notaðir af kaupstaðarbúunum sjálfum. Þeir liggja oft á milli landsjóðsvega og eru því notaðir af landslýðnum yfirleitt. Ég veit t. d., að það er þannig suður frá hjá okkur, að sá vegur, sem langmest er notaður og kostar okkur árlega langmest viðhald, það er einmitt vegarbúturinn milli landssjóðsveganna héðan og suður á Reykjanesskaga. Það mun ekki ofmælt, að 1/5-1/4 af umferðinni um þennan vegarspotta sé af mönnum, sem ekki búa í Hafnarfjarðarkaupstað. Undanfarið hefir það mjög verið til umr. að gera þennan vegarstúf á einhvern hátt varanlegan, vegna þess hvað erfitt er að halda honum við eins og hann er nú. Það má vera, að það megi sletta því í Hafnfirðinga, eins og mér virtist hv. 3. landsk. hálfvegis gera, að þeir hafi ekki gert mikið að því að malbika vegi hjá sér. En það er ekki af því, að þeir hafi ekki haft vilja á slíkum framkvæmdum, heldur er það getuleysi, sem hefir hamlað þeim á þessu sviði, eins og svo mörgum öðrum. Ef það fé, sem kaupstaðirnir eiga að fá af bifreiðaskattinum, er lagt í sérstakan sjóð, eins og n. leggur til, og hann ávaxtaður, og kaupstaðirnir gætu svo fengið úr honum til malbikunar, eftir því sem þeir sæju sér fært og hefðu efni á að ráðast í slíkar framkvæmdir, þá batnaði vitanlega nokkuð afstaða þeirra til þess að leggja í slík fyrirtæki. Og ef 1. um bifreiðaskatt eiga að gilda áfram, þá er það sjálfsagður hlutur, að bæirnir, sem harðast verða úti, fái einhver slík hlunnindi, að þeim verði gert kleift að bæta vegakerfi sitt. Það hafa komið fram skiptar skoðanir um það, hvernig skilja beri brtt.hv. 3. landsk. og hv. 2. þm. Eyf., hvort það, sem varið er til vegaviðhalds, eigi að telja framlög til nýrra vegalagninga. En ég verð að segja, að ef það er meiningin, að vegaviðhaldið eigi að vera þar fyrir utan, þá getur það orðið þungur skattur á bæjarfélögum að ráðast í slíkt. Það ætti t. d. að krefjast þess, að við Hafnfirðingar verðum a. m. k. 15½ þúsundi (2%, af verði fasteigna) til vegaviðhalds á þeim sama tíma, sem við leggjum fram tvöfalda þá upphæð, er fæst úr ríkissjóði til malbikunar á vegi eða vegum í bænum, en slíkt virðist mér brtt. á þskj. 284 fara fram á. Ef þessar brtt. komast inn í þessi l., þá verður það sama sem að neita kaupstöðunum um þessi 15%, sem þeir eiga að fá samkv. nál., því þeir geta ekki staðið undir því að leggja fram helmingi meira en ríkissjóðsstyrk næmi, og þar að auki til vegaviðhalds 20/00 af verði fasteigna, sem verður ca. 15½ þús. Á síðustu fjárhagsáætlun Hafnarfjarðarbæjar var ætlað til vega, holræsa og vatnsveitu 20 þús. kr., sem er lítið hærri upphæð en ég áður hefi nefnt, hærra sáum við okkur ekki fært að fara. Ef þar að auki ætti að leggja fram úr bæjarsjóði 2 hluti mót 1 úr ríkissjóði á því ári, sem ráðizt væri í malbikun, þá sér hver heilvita maður, að það verður dýrt spaug fyrir bæinn að ráðast í þetta nauðsynlega fyrirtæki. Ég verð líka að segja það, að hv. 3. landsk. hefir ekki leyfi til þess að segja, að það sé spursmál, hvort malbikun sé hentug, af því að bæir hafi yfirleitt ekki gert mikið af því nema Rvík og Akureyri lítilsháttar. Það er ekkert spursmál, hvort það er heppilegt eða ekki, heldur er það bara af getuleysi, að þeir hafa ekki gert það. Það kostar svo mikið að byrja á þessu verki og það þýðir ekki neitt að malbika lítinn spotta, það verður helzt að vera nokkur vegalengd og þá hlýtur það að verða töluverð fjárupphæð úr bæjarsjóði, þó ekki sé farið fram á meira en helming af því framlagi, sem kemur frá bifreiðaskattinum. - Hv. 3. landsk. talaði líka um það, að ef horfið væri að þessu, þá mundi ekki líða langur tími, þangað til kaupstaðir væru búnir að fá allar sínar götur malbikaðar af þessum bifreiðaskatti. Það finnst mér vera nokkuð mikil bjartsýni af honum, því þessum 15% á að skipta niður á svo marga kaupstaði í landinu. Það tekur fleiri ár að safnast til hvers einstaks bæjar, svo honum verði kleift að fá nægilegt fé til malbikunar. Þeir eru litlu bættari með að leggja út í slíkt fyrir kannske nokkra tugi þús., því það er ekki stór spotti, sem fæst malbikaður fyrir það. Ég býst ekki við, að hv.þm. þurfi að vera hræddur um það, að kaupstaðir fái malbikun fyrir sama og ekki neitt á örstuttum tíma. Ég segi fyrir mig, að ef gerðar verða þær breyt. á frv., að skatturinn verði hækkaður ennþá meir, og kaupstöðum og bæjum, sem verst verða úti, gert erfiðara með að verða aðnjótandi þessara hlunninda, sem nál. fer þó fram á, þá hika ég ekki við að greiða atkv. móti frv.

Jón Baldvinsson Við umr. um þetta mál í fyrra gerði ég ráð fyrir, að þessi skattur, benzínskatturinn, og annað, sem honum fylgdi þá, mundi gera það að verkum, að atvinnurekstur þeirra, sem hefðu flutningsbíla, mundi eiga örðugt uppdráttar og margir ganga frá með öllu, þegar frá liði. Nú hefir hv. 2. þm. Árn. lýst ástandinu í sínu héraði og skýrt frá því, að fjöldi manna, sem við bíla hafa fengizt, hafi skilað númerum sínum aftur til þess að komast hjá því að greiða af þeim skatt. Fyrir skömmu var birt löng auglýsing í hlöðunum, þar sem taldir voru upp þeir bílar, sem eiga ógoldna skatta, og þeir voru ekki færri en 90. Þessa bíla átti að selja á uppboði, en mér er ekki kunnugt um það, að hve miklu leyti öll þessi sala hefir verið framkvæmd. Þetta sýnir, hvað mikla erfiðleika þeir menn eiga við að stríða, sem hafa þessa atvinnu. Ég er ekki í vafa um það, að þessi skattur hefir átt sína stóru hlutdeild í því, að svo er komið fyrir bílaeigendum, að svo margir þeirra hafa orðið að láta tæki sín af hendi. Með vaxandi erfiðleikum hjá almenningi og þar af leiðandi minnkandi ferðalögum, hefir ástandið versnað hjá bifreiðaeigendum, en skatturinn hefir gert það sem þurfti með, að menn geti ekki haldið þessum atvinnurekstri áfram, svo nauðsynlegt sem það er fyrir okkur í þessu erfiða landi hvað samgöngur snertir, að halda uppi þessum einu tækjum, sem við hófum til skjótra flutninga. Nú fer hæstv. stj. fram á að framlengja þetta frv. óbreytt, en fjhn. hefir gert nokkrar till. til lækkunar á skattinum, sem ég tel að vísu sjálfsagt að samþ., enda þótt ég muni ekki þrátt fyrir það treysta mér til að greiða frv. atkv. áfram. En út af þessu skattafrv. finnst mér ástæða til að beina því til hv. 1. landsk., að í umr. um verðtoll lét hann þá skoðun í ljós, eins og hann hefir gert oft áður, að hann mundi því aðeins greiða fyrir, að það frv. gengi, til 2. umr., að hann geymdi sér að öllu öðru leyti óbundna afstöðu til málsins og annara skattamála, þangað til séð væri um undirtektir þingsins í stjórnarskrármálinu. Nú er þetta að vísu 2. umr. málsins og má vel vera, að allt geti staðizt, sem hv. 1. landsk. talaði, en það er ein brtt. frá n., sem mér finnst benda dálítið í aðra átt, 5. brtt. á þskj. 156, þar sem n. gerir þá till. við 11. gr.l. frá 1932, að í staðinn fyrir að þau voru bundin til ársloka 1933, þá skulu þau gilda áfram og ekki vera tímabundin og verða þannig fastur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Ég mun því eins og ég hefi sagt greiða atkv. með till., sem fara fram á lækkun, en móti till.hv. 3. landsk., en ég mun ekki sjá mér fært að fylgja frv., jafnvel þó till. verði samþ.

Jón Jónsson [óyfirl.]: Það hafa komið fram allmiklar aths. við okkar till. og skal ég svara þeim að nokkru. Hv. frsm.n. vildi ekki játa skoða þetta, sem kaupstaðir og jafnvel sýslur ættu að fá samkv. l. og till., sem framlag úr ríkissjóði. En mér finnst það nú líks eðlis sem það væri framlag úr ríkissjóði, því þetta fé er fengið inn sem landsskattur eins og aðrar tekjur ríkisins, og ríkið annast um innheimtu þess og lætur það aftur af hendi. Það er bara ákveðið fyrirfram, þó með skilyrðum að sumu leyti, að það skuli fara til þessara þarfa. Það er nauðalítill munur á því og beinu framlagi úr ríkissjóði. Annars fannst mér sem hv.frsm. væri ekki mjög mikið á móti því, þó áskilið væri tvöfalt framlag frá bæjum, því að því fylgdi sá kostur, að þá væri trygging fyrir því, að meira yrði gert, og það er nauðsynlegt til þess að í þetta verði ráðizt, að mikið fé sé fyrir hendi. En hann sagði, að það væri máske ekki nauðsynlegt að ákveða þetta, því bæirnir myndu leggja fram meira, ef þeir gætu. Ég held, að það sé miklu heppilegra að gera þetta að skilyrði, til þess að það geti orðið sem mest, hið opinbera framlag. Annars virðist hafa komið fram misskilningur hjá hv. 1. landsk. og hv.þm. Hafnf. og má vera, að það sé að einhverju leyti okkur að kenna, um það hvað átt er við með vegaviðhaldi. Við teljum framlag til vegaendurbóta og malbikunar og annað en það, sem fer beint til þess að leggja nýja vegi, til vegaviðhalds. Ef Rvík legði fram 175 þús. kr., þá er því ákvæði fullnægt hjá okkur, þó að af því fé sé varið svo og svo miklu til malbikunar. Þá var hv.þm. að tala um það, að það væri e. t. v. misskilningur, að þetta kæmi öðrum kauptúnum að gagni en Rvík. Því miður er ég ekki viss um nema það sé rétt. Eins og hv.þm. tók fram, þá þurfa bæirnir að hafa dýr tæki til þess að malbika vegi. Það yrði því mjög kostnaðarsamt fyrir bæi að leggja út í það, þar sem hver hlaupandi metri kostar um 50 kr. Ég er því hræddur um að það muni dragast annarsstaðar en í Rvík, að ráðizt verði í slíkt. Það er fjarri því, að ég haldi, eins og mér skildist á hv.þm. Hafnf., að það mundi ekki líða nema stuttur tími, þangað til allir bæir verði búnir að fá götur sínar malbikaðar. Ég einmitt tök það fram, að ég hyggist við, að það mundi dragast nokkuð lengi, þó það hinsvegar væri æskilegt, að það yrði sem fyrst, náttúrlega bæði í bæjum og sveitum. Annars virðist mér, að hv.þm. finnist, að með bæina sé farið hálfilla í þessu frv. En ég held, að það sé nú einmitt þvert á móti. Ég vil benda á það, að í 1. er ákveðið, að 20% af hvers árs tekjum megi verja til þess að greiða kostnað við malbikun eða varanlegt slitlag. Og það er enginn vafi á því, að fyrsta sprettinn mundu þessar viðgerðir fyrst og fremst lenda á þeim vegarköflum, sem lægju næst aðalstöðvunum, t. d. frá Rvík og austur eftir og leiðina milli Hafnarfjarðar og Rvíkur. Ég sé því ekki annað en að 1/5 partur af öllum skattinum mundi fyrst og fremst koma kaupstöðunum að gagni, og þeir þurfa því ekki að kvarta. Hv. 2. þm. Árn. þótti ekki ástæða til, að hert væri á álögunum með þessu. Ég vil benda honum á, að samkv. brtt. okkar er ekkert hert á álögum frá því, sem er á gildandi 1. En ég vil benda honum á, að það er spursmál, hvort það er Árnesingunum hans, sem hann ber mest fyrir brjósti, ekki fyrir beztu að hafa bifreiðaskattinn sem ríflegastan, til þess að viðhald veganna verði stórum betra og bílaakstur þar af leiðandi miklu ódýrari. Ég held, að það hafi mikið að segja að koma vegum og vegaviðhaldi í sem bezt horf, til þess að flutningar verði sem ódýrastir. Hv. þm. sagði, að bílstjórar berðust í bökkum. Það er svo í öllum sveitum. En ég efast um, að það sé vegna skattsins, heldur vegna þess, hve ungu mennirnir hafa keppzt hver við annan um að fá sér bíl, og svo er afleiðingin sú, að þeir eru orðnir allt of margir fyrir flutningsþörfina og bílstjórarnir því farið á hausinn. Þetta stafar líka af því, hve bílar endast hér illa, vegna þess hve vegirnir eru slæmir. Hv. þm. Hafnf. sagði, að ég hefði verið að tala um, að það væri spursmál, hvort malbikun væri heppileg. En það er fjarri því, að ég telji það spursmál, ég tel það einmitt æskilegt, að vegarkaflar séu malbikaðir, þar sem því verður við komið, en ég er bara hræddur um eins og ég gat um áðan, að smærri kauptúnum kæmi þetta ekki að gagni, a. m. k. ekki fyrst um sinn. En það má vera, að Hafnarfjörður sé undantekning fyrir það, hvað hann er nálægt Rvík og getur því sennilega fengið áhöldin lánuð héðan. Af þessu, sem ég hefi sagt og þar sem menn hafa fengið skýringu á því, hvað átt er við með „vegaviðhaldi“, vonast ég til, að brtt. okkar verði samþ. eins og þær liggja fyrir.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi taka undir það, sem hv.frsm. og hv.þm. Árn. hafa sagt um þetta mál, að ástæðan til þess, að við í fjhn. hölluðumst að því að létta dálítið bifreiðaskattinn, var sú, að hann var orðinn svo ósanngjarnlega þungur, að til vandræða horfði. Ég ætla ekki að fjölyrða mikið um þetta mál, heldur aðeins undirstrika það, að þessi teg. skattgjalds, eins og skatturinn á gúmmíi, kemur langharðast niður á þeim, sem versta hafa vegina eins og t. d. í V.-Sk., þar sem heita má, að hver maður verði að nota bíla til nauðsynlegra flutninga á meira eða minna vondum vegum. Og þó það sé rétt, sem vakir fyrir þeim, sem mælt hafa með því að leggja háa skatta á bílana til þess að bæta vegina, þá er viss lína þar á milli, þar sem þessir hagsmunir mætast. Það er til hagsmuna fyrir bílana, að vegirnir batni, en ef þessi skattur, sem á að vera vegunum til bóta, verður að vera of þungur, þá verkar hann til skaðræðis fyrir flutninga. Ég held, að það sé sönnu nær að halda sér að því eins og stendur að skatta benzínið, þó gert sé ráð fyrir, að smátt og smátt fái menn betri leið til þess að ná sama takmarki, en að skatta sjálfa eyðsluna á bílunum. Ég á þar við till., sem hefir komið fram, þar sem gert er ráð fyrir, þegar batnar í ári og meiri innflutningur verður á bílnum, að láta landið hafa þann gróða, sem er af innflutningi bíla, en rennur nú til einstakra manna. En nú er enginn innflutningur á bílum, og þá er ekki af öðru að taka en eyðslunni eins og gert hefir verið. Og ég held því fram, að versti pósturinn í þessari álagningu sé slitið á gúmmíi hjá þeim, sem sízt mega við því. Ég mun því greiða atkv. móti brtt. á þskj. 284, af því að ég álít þær ekki heppilegar fyrir málið í heild sinni.

Frsm. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Ég vil út af brtt. á þskj. 284 minna á það, að hv.till.menn hafa ekki gert neina grein fyrir því, hvort krafan um tvöfalt framlag frá hlutaðeigendum kunni ekki að valda erfiðleikum fyrir smærri kaupstaði og verzlunarstaði, sem verða að safna sínum bílaskatti saman um fleiri ár til þess að nota það samansafnaða á einu ári. Það hefir á engan hátt verið sýnt fram á það af þeirra hálfu, að þessir kaupstaðir muni þá geta án verulegra erfiðleika snarað út á því ári tvöföldu framlagi. Og fyrir því að fara þar að auki að setja skilyrði samkv. b-lið, sem gæti a. m. k. haft í för með sér þá kröfu, að kaupstaðirnir það sama ár legðu meira til vegaviðhalds en þeim sjálfum finnst hentugt, finnst mér þeir ekki hafa fært nein rök. Þetta ákvæði er gripið af handahófi út úr sýsluvegalöggjöfinni, þar sem þetta kemur eðlilega við og skapar sýslunum á ári hverju rétt til framlags úr ríkissjóði, ef þær leggja meira á sig en þetta. Ég held því, að hv.flm.brtt. á þskj. 284 hafi ekki tekizt að gera grein fyrir, að skatturinn komi réttlátlega og eðlilega niður, ef samþ. verður a-liðurinn í brtt. þeirra við 2. gr., og því síður , ef b-liðurinn verður samþ.

Einar Árnason Brtt. okkar hv. 3. landsk. hafa nú sætt miklum andmælum hér í d. Ég bjóst líka alltaf við því, af því að það er ekki nýtt að heyra það hjá ýmsum hv.þm., að þeir vilji víkja sér undan því að gera ráðstafanir til þess að fé verði fyrir hendi til að endurbæta vegi landsins, svo að þeir séu sæmilegir fyrir bifreiðar. Það, sem vakir fyrir okkur flm. þessara brtt., er það, að unnt verði að verja meiru fé hér eftir en hingað til til að gera bifreiðavegi landsins sæmilega úr garði, svo að þeir geti yfirleitt kallazt þolanlegir umferðar og slíti ekki bifreiðum um skör fram og geri bifreiðaakstur yfirleitt ódýrari en hefir verið. Og við getum verið alveg vissir um það, að við fáum okkar löngu vegi aldrei í lag með öðru en því, að leggja fram mikið fé til þess. Nú er það svo með bifreiðaskattinn, að upphaflega er hann lagður á sem skattur fyrir það slit, sem bílar gera á vegum fram yfir önnur farartæki, sem um vegina fara, og það er ekki nema sanngjarn skattur á þá menn, sem bílana nota. Deila hefir staðið um það, hvort þessi skattur ætti að vera meiri eða minni, eða á hvern hátt ætti að leggja hann á. Allir þekkja þann skatt, sem áður var, þ. e. a. s. hestorkuskattinn, sem virtist ekki geta talizt sanngjarn að neinu leyti. Talsverðum erfiðleikum var það bundið að fá þm. til að skilja það, að benzínskatturinn væri sanngjarnari, en að lokum sigraði þó sú stefna á þinginu í fyrra. Það hefir raunar verið gert alltof mikið úr því, hvað benzínskatturinn geri bílflutninga dýrari en áður var með hestorkuskattinum. Það er hægt að sýna fram á, að þetta munar ekki miklu. Sú hækkun, sem yrði samkv. þessum benzínskatti, mundi nema á 7 manna bifreið á 100 km. aðeins 1 kr., og þegar því er skipt niður á alla farþegana, þá verður ekki sagt, að hækkunin sé mikil. Ég held því, að það sé ómögulegt að halda því fram með nokkrum rökum, að þessi skattur verði til þess að gera bílunum ómögulegt að ganga kostnaðar vegna. Fyrir okkur flm. þessara brtt. vakir ekki það, að gera bílaeigendum erfiðara fyrir um rekstur bílanna, heldur hitt, að gera vegina svo úr garði, að slit bifreiða verði ekki um skör fram, og þá jafnframt á þann hátt að gera akstur bíla ódýrari bæði fyrir eigendur þeirra og notendur. Hv. 2. þm. Árn. talaði mikið um það, hvað vegirnir væru vondir, og þar eystra létu menn bíla sína standa aðgerðarlausa, og því væru nú fáir bílar á vegunum þar. Þetta vildi hann kenna benzínskattinum. Ég held, að þetta sé ekki skattinum að kenna, heldur því, hvað vegirnir eru vondir. Hinsvegar get ég fallizt á lækkun þá á gúmmískattinum, sem ráðgerður er í frv., aðallega sakir þess, að það er nokkuð erfitt fyrir fátæka bílaeigendur að leggja fram eins mikið fé og þarf til að endurnýja alla hjólhringa, sérstaklega á vörubifreiðum. Þykir mér því rétt að lækka skattinn af gúmmíinu, en hækka þá jafnframt benzínskattinn, svo að tekjur ríkissjóðs ekki rýrni til muna. Hv. 2. landsk. minntist á það, að margir bílar hefðu verið auglýstir til sölu vegna vangoldins skatts. Þetta er rétt, en það getur tæplega verið, að það hafi verið vörubílar, af því að þeir greiða í raun og veru skattinn jafnóðum og þeir ganga. Á þeim hvílir enginn þungaskattur. Er það einn af kostum benzínskattsins, að hann er greiddur jafnóðum, og er því minna um að skatturinn sé vangoldinn en annars mundi vera. Þá vil ég líka geta þess út af þessu bílauppboði, að þegar til kom, voru aðeins örfáir bílar, sem boðnir voru upp, og um þá mátti segja það, að þeir voru að meira og minna leyti ónýtir. Ég spurði nákvæmlega um þetta manninn, sem hefir eftirlit með bifreiðum, og hann sagði, að þeir hefðu verið meira og minna ónothæfir. Hér hefir því verið um að ræða vangoldinn þungaskatt af hálfónýtum fólksbílum. Annars ætla ég ekki að deila um þessar brtt. við hv.þm. Það fer eins og auðið er um þær, og vitanlega legg ég lítið kapp á þær, a. m. k. ekki sumar þeirra. Ég vildi aðeins sýna með þessum till., að við flm. töldum nauðsynlegt að ýta undir, að sem mest fé væri hægt að leggja fram til þess að koma vegunum í sæmilegt ástand.

Flm. (Jón Baldvinsson) Við athugun, sem fram hefir farið í sambandi við störf mþn., er unnið hefir að málefnum landbúnaðarins á undanförnum árum, kom það í ljós, að nokkuð mikill hluti af jarðeignum landsins er í leiguábúð. Eftir þessum upplýsingum voru 45% af jörðum í leiguábúð, og þá rösklega helmingur í sjálfsábúð. Þetta hafa sjálfsagt verið nokkuð óvæntar upplýsingar fyrir þá, sem hafa mest talað og barizt fyrir ágæti sjálfseignarábúðarinnar, og einkum þegar tillit er tekið til þess, að jarðeignir hins opinbera hafa um langt áraskeið verið seldar í stórum stíl. Að vísu mun nokkur hluti þessara jarða, sem í leiguábúð eru, vera eign ríkissjóðs eða kirkjujarðasjóðs. Það er talið, að 800 jarðir séu opinber eign. En ekki er hægt að sjá skiptingu á þeim milli ríkissjóðs og kirkjujarðasjóðs, og ekki heldur, hvort jarðir, sem eru eign bæjar- og sveitarfélaga, eru taldar með, en líklegt er þó, að svo sé. Á síðustu árum hefir nokkuð verið unnið að undirbúningi þess að bæta kjör leiguliða. Fyrir undanförnum þingum hefir legið í frv.formi stór lagabálkur um endurbætur á þessu efni. Er sá lagabálkur kominn frá mþn. Það hefir komið fram í nál. um þetta mál, að hjá leiguliðum ríki hin mesta óvissa yfirleitt um framtíð sína. Stuttur ábúðartími, óhæg aðstaða vegna jarðnæðis, sem er einstaklingseign. Og þótt gengið væri svo frá ábúðarl., að þau tryggðu lífstíðarábúð, forkaupsrétt og fleiri slík fríðindi, þá er hægt að fara í kringum þau ákvæði. Það má t. d. selja jörðina, og verðið getur verið hærra en svo, að leiguliði fái við ráðið. Það þarf ekki að nefna mörg dæmi þess, að jarðir hafi verið seldar hærra verði á undanförnum árum en svo, að þær gæti svarað vöxtum af kaupverðinu. Þau dæmi eru alkunnug. Ég vil aðeins minna á eitt: Stór og góð jörð, með góðum byggingum og vel hirt og sem auk þess hafði talsverð hlunnindi, var seld árið 1909 fyrir 7 þús. kr. Árið 1931 er hún líka seld og undan henni tekin hlunnindin, sem meta mátti 50% af kaupverði. En þá er jörðin seld á 30 þús. kr., hlunnindalaus. Mörg slík dæmi má finna, að jarðir hafa verið seldar svo háu verði, að bændur hafa þess vegna komizt í hærri skuldir en svo, að búreksturinn beri þær. Þessi atriði tvö, ótrygg ábúð leiguliða og jarðakaup bænda fyrir of hátt verð, hafa mjög þrengt að kosti þeirra. Einkum er þetta áberandi eftir að verð á afurðum búanna stórféll. Það væri þó ekki hið versta, ef þetta væri aðeins stundarfyrirbrigði, sem varaði jafnlengi kreppunni. Hitt er alvarlegra, að margir, þar á meðal bændur, eru farnir að sjá, að allt þetta strit, sem lagt er í sölurnar til þess að teljast sjálfseignarbændur, er ekki eins heppilegt fyrirkomulag og menn höfðu vænzt, er sú stefna hófst. Menn eru farnir að sjá, að eignarrétturinn á jörðunum kostar einstaklingana og bændastéttina í heild mikið fé. Hver kynslóð, ein eftir aðra, verður að kaupa jarðirnar. Þótt jarðir gangi frá foreldrum til barna að erfðum, þá er oftast svo, að systkinin eru mörg, og verður þá barnið, er jörðina hlýtur, að leysa hana út til systkina sinna. Við það kemst sá, sem að jörðinni situr, í skuldafjötra, sem hann losnar seint og jafnvel aldrei úr. Og í sumum tilfellum er jörðin tekin upp í skuldir. Einhver annar kaupir, og sami leikurinn hefst á ný. Og mikið af þeim peningum, sem bændur eru sí og æ að greiða fyrir jarðirnar, flyzt burt úr sveitinni og dregst út úr landbúnaðinum á einn eður annan hátt. Það er af þessum ástæðum, að kaup hins opinbera á jarðeignum landsins er komið á dagskrá þjóðarinnar. Frá upphafi voru að vísu til menn á Alþ., sem voru mótfallnir þjóðjarða- og kirkjujarðasölunni, einkum þó hin síðari ár. En nú er þetta mál mikið rætt af bændunum sjálfum, og jafnvel rætt á þingmálafundum. Ég minnist þess, að í einni þingmálafundargerð hefi ég séð, að samþ. var áskorun til þingsins um, að ríkið kaupi allar jarðeignir af bændum landsins og tryggi þeim afnotarétt jarðanna með erfðaábúð, gegn viðráðanlegri leigu. Ég hefi því, til þess að hrinda málinu af stað, borið fram þáltill. um, að skipuð verði mþn., sem athugi þetta mál og geri till. um það, á hvern hátt kaup ríkisins á jarðeignum bænda geti farið fram. Það er efalaust vandamál að koma þessu fyrir svo vel sé, ef kaupa á upp allar jarðeignir, sem nú eru einstaklingseign, og greiða þær, einkum ef þetta á að gerast á skömmum tíma. Og þótt tillögur hafi komið fram um þetta frá ýmsum mönnum landbúnaðarins, t. d. frá Páli Zóphóníassyni ráðunaut, um fyrirkomulag á þessu, þá vildi ég samt heldur velja þá leiðina, að þetta væri athugað í mþn., en að bera nú þegar ákveðnar till. fram í frv.formi. Ég geri ráð fyrir því, að þetta þyki svo mikilsvert mál, að rétt sé að það verði athugað í n. Mér hefir helzt dottið í hug að leggja til, að því verði vísað til landbn., þótt ég játi, að það gæti líka átt heima í fjhn. - Ég vil vænta þess, að hv. d. leyfi, að málið verði rannsakað í n., og vona, að sú n., er fær það, leggi rækt við athugun þess. Ég fyrir mitt leyti tel, að hér sé að ræða um þýðingarmikið spor, er gangi í þá átt að gera landbúnaðinn öruggari hér á Íslandi, ef það kemst í framkvæmd.

Frsm. (Pétur Magnússon) Ég verð að játa, að ég skil ekki þennan móð, sem hlaupinn er í hv. 2. landsk. út af orðum mínum. Hann sagði, að ég hefði verið að snupra hann fyrir að hafa tekið til máls. Þetta voru engar snuprur. Ég nefndi ekki annað en að hann hefði engar aths. gert við frv. það, er í fyrra var rætt hér í þingi og var svipað að eðli. Þetta er alveg rétt hjá mér. Annars er það von mín, að hv. 2. landsk. fái að tala óáreittur hér í deildinni framvegis eins og áður; ég skal vissulega ekki finna að því við hann. Hér er um að ræða tvær stofnanir nátengdar ríkinu. Kirkjujarðasjóður á landið, en Búnfél. hefir gert mannvirki þau og endurbætur, sem þar er að finna. Hér er mælzt til þess, að Kirkjujarðasjóður fái í peningum fullt endurgjald þeirra verðmæta, er hann lætur í té, án alls taps. Þetta fyrirkomulag álít ég miklu hentugra en að áfram verði haldið í því horfi, sem nú er í þessu máli, nefnil. einskonar sameign beggja þessara stofnana. Í sambandi við þetta má og geta þess, að Búnfél. hefir þegar fest kaup á jörð þar í nágrenninu eða samliggjandi, og virðist heppilegast, að eignirnar eða eignarrétturinn sé sameinaður, eins og til var ætlazt í upphafi. Hv. 2. landsk. var með einhverjar dylgjur um, að eitthvað mundi óhreint bak við þessa sölu. Ef hann heldur, að hér eigi að auðga einhverja einstaka menn, myndi beinast við liggja, að hann léti umsvifalaust uppi, við hverja hann á, því að auðveldara mun að verjast slíkum árásum, ef framan að er gengið en ella. Annars verð ég að láta í ljós, að ég skil alls ekki, hver hugsun liggur á bak við hjá honum.

Frsm. (Pétur Magnússon) Það virðist hafa runnið upp fyrir hv. 2. landsk. síðan í fyrra, að einhver hætta stafi af því, að jörðin sé seld Bún.fél., eða a. m. k. hreyfði hann engum slíkum mótmælum, er samskonar frv. lá fyrir á síðasta þingi. Ekki munu heldur margir sammála honum um þetta. Ekki þarf annað en athuga grg., bls. 2, til þess að sjá, að Bún.fél. hefir unnið þarna mikið og þarft verk. Jörðin mikið ræktuð upp, þarna hafa verið unnin 486 dagsverk og hús hefir fél. látið reisa fyrir 22000 kr. Að vísu er jörðin landlítil, en skilyrði eru næg fyrir hendi til þess að rækta hana, og er hún einkum vel fallin til þess að reka þar þessa starfsemi, sem um er að ræða, og meginið af verðmæti jarðarinnar er Bún.fél. að þakka. Þessi stofnun er nú mjög tengd ríkissjóði, hún hefir gert mikið til eflingar aðalatvinnuvegi landsbúa, og virðist mér því allundarlegt að telja það athugavert, að hún fái eignarrétt yfir jörðinni, og get alls ekki komið auga á skynsamlegar ástæður gegn því. Ekki fæ ég heldur séð þær ástæður, er liggi til þess, að sú klausa verði sett í frv., að Búnfél. megi ekki láta jörðina af hendi aftur. Starfsemi félagsins - tilraunastarfsemi réttara sagt - á jörðinni er þannig háttað að ekki er líklegt, að neinn einstaklingur, privatmaður girnist að kaupa jörðina. Ég veit ekki, hvaða ástæður gætu orðið þess valdandi, að jörðin kæmist í aðrar hendur, nema ef vera skyldi, að Búnfél. yrði lagt niður, en þá má og búast við, að annað félag risi upp með sama markmiði, eða þá að ríkið taki upp þá starfsemi, sem Búnfél. rekur nú.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og sjá má á þskj. 271, er frv. þetta flutt af sjútvn. En grg. þess ber með sér ástæðurnar fyrir því, að n. tók að sér flutning frv. nú. Það eru að vísu til nokkuð gömul 1. um lýsismat, en þau eru mjög ófullkomin. Þar er aðeins heimilað, að lýsisútflytjendum sé gefinn kostur á að fá meðalalýsi flokkað og metið, ef þeir óska eftir því. Hinsvegar getur hver og einn sent út lýsi og selt án þess að það hafi verið metið. Í frv. er ætlazt til, að mat og vinnsla meðalalýsis fari fram á líkan hátt hér og hjá þeim þjóðum öðrum, sem hafa fullkomnasta vinnslu og verkun meðalalýsis. Ætlast frv. til, að því verði náð á þann hátt, að vinnsla og verkun meðalalýsis fari aðeins fram á vinnslustöðvum og verkunarstöðvum, sem atvmrn. löggildir, samkv. reglugerð, er um þetta verður sett, ef frv. verður gert að 1. Þá er og gert ráð fyrir því í frv., að skipaður verði einn yfirlýsismatsmaður, er umsjón hafi með öllu lýsismati á landinu, og einnig með þeim lýsismatsmönnum öðrum, er undir hann eru settir. Þetta er svipað og á sér stað nú um annað opinbert mat, t. d. á fiski, sem reynsla er nú fengin um, að stórum hefir bætt söluna á saltfiski. Hins sama má vænta af l., er skuldbinda alla til að hlíta settum reglum í meðferð og verkun á lýsi til sölu út úr landinu. Norska meðalalýsið er nú viðurkennt um allan heim. Íslenzkt lýsi hefir á síðari árum mestmegnis verið flutt til Noregs og þaðan hefir lýsið svo aftur verið flutt út, og þá sem norskt lýsi, eða kallað svo. Bæði í Noregi og Nýfundnalandi hafa verið gerðar víðtækar ráðstafanir um vöndun á framleiðslu þessa lýsis, til þess að tryggja sér að standast samkeppnina um heimsmarkaðinn. Með þessu frv. er spor stigið í þá átt, að íslenzkt meðalalýsi geti unnið sér álit sem íslenzkt meðalalýsi á heimsmarkaðinum. Er þetta því næsta þýðingarmikið spor, því hin mesta nauðsyn er að koma þessari framleiðslu okkar í það horf, að hún vinni sér álit á heimsmarkaðinum sem góð og vönduð vara. Eins og vitanlegt er, þá höfum við Íslendingar lært að búa til meðalalýsi af Norðmönnum þeim, er settu upp sínar bræðslustöðvar hér á landi fyrir nokkrum áratugum. Íslendingar bræða nú allt sitt lýsi, en bræðslustöðvum þeirra, einkum í smærri verstöðvum, er enn í ýmsu ábótavant, einkum hvað mat snertir. Mest framför á þessu sviði hefir orðið fyrir samstarf það, er íslenzkir botnvörpuskipaeigendur hófu um verkun og sölu lýsis. Síðan þetta hófst, sem. var 1921, hefir þessi framleiðsla tekið miklum umbótum undir stjórn lýsissamlagsins, einkum þó hér í Rvík. Lýsissamlagið hefir komið á gæðajöfnun á þessari vöru. En það, sem hefir bakað íslenzkri lýsisframleiðslu mest tjón, er það, að varan hefir ekki verið „standardiseruð“. Allt lýsi frá keppinautum okkar sætir þessari meðferð, er gæðajafnað. Nú er farið fram á, að þetta verði gert hér, og ætti að því að vera mikil framför. - Í Vestmannaeyjum er nú verið að koma lýsisframleiðslunni í betra horf. Sama er að segja um Keflavík, Sandgerði og ég hygg einnig Akranes. Mikið er nú lagt á sig á þessum stöðum til þess að gera þessa vöru betri og markaðshæfari. Þær tilraunir, sem Íslendingar hafa gert í þessa átt, hafa þegar borið árangur og eru líklegar til að bera enn meiri árangur. Við verðum þess fljótt varir, að útlendir kaupendur hafa vel opin augu fyrir því og fylgjast vel með því, sem við Íslendingar gerum til að bæta okkar lýsisframleiðslu. Og nú er svo langt komið umbótum, fyrir samstarf botnvörpuskipaeigenda, að tækilegt þykir að stíga síðasta sporið til að gera íslenzkt meðalalýsi algerlega hæfilegt til sölu á heimsmarkaðinum sem fyrsta flokks vöru hvað hreinsun, meðferð og allan tilbúning snertir. Sem sagt, félagið er að koma sér upp kaldhreinsunarstöð fyrir lýsi, og er lýsisvinnslan þá komin á það fullkomnasta stig, sem þekkist. Ég skal geta þess, að um leið og þetta er gert, sem er mest fyrir forgöngu Reykvíkinga, þá opnast sá markaður í Bandaríkjunum, sem áður var lokaður, en sá markaður er líklegur til að hafa mikla þýðingu fyrir okkar meðalalýsi. Bæði í Bandaríkjunum og öðrum löndum eru strangar kröfur gerðar í lyfjabúðunum til meðalalýsis, bæði hvað lit, bragð og efnasamsetningu snertir. Íslendingar hafa nú verið að keppa að því að gera meðalalýsið svo úr garði, að við verðum á engan hátt eftirbátar annara þjóða um að það mundi takast. Það má telja víst, að eins verði með meðalalýsið íslenzka og er um ísl. saltfisk, og að ekki verði langt þar til íslenzkt meðalalýsi er selt í lyfjabúðum víðsvegar um heim við hliðina á norsku og nýfundnalenzku meðalslýsi. Í frv. er gert ráð fyrir því, að forstöðumaður efnarannsóknarstofunnar í Rvík hafi yfirumsjón með framleiðslu meðalalýsis, gegn 1500 kr. árslaunum og ferðakostnað og fæðispeninga að auki, þegar hann dvelur utan síns heimilis. Að vísu verða margir fleiri lýsismatsmenn víðsvegar um land í verstöðvunum, sem reynast vitaskuld misjafnlega hæfir. Það þarf vitanlega mikla æfingu í því að verða góður lýsismatsmaður - að bragðreyna lýsið, en svo er matið kallað. En með fullkomnari verkun, sérstaklega kaldverkun lýsis, er ekki nóg að bragðreyna það. Þá þarf líka fram að fara nákvæm efnafræðileg rannsókn á því. Eins og nú horfir virðist því heppileg ráðstöfun að fela forstöðumanni efnarannsóknarstofunnar yfirumsjónarstarfið, því þar eru efnarannsóknirnar á íslenzka lýsinu gerðar. Ég vona, að hv. deild verði samþykk sjútvn. um það, að ekki megi lengur úr hömlu dragast að koma þessu máli í rétt horf. Þar sem málið er flutt af sjútvn., þá vænti ég þess, að það þurfi ekki að sæta þeirri töf að vera vísað til n. Vona ég, að því verði vísað til 2. umr.n.laust, að þessari umr. lokinni.

Jón Jónsson Ég ætla bara að láta hv. 2. landsk. og deildina vita, að hæstv.atvmrh. er veikur í dag og getur því ekki svarað.

Nú, getur hann ekki svarað?!

Nei, ekki í dag, hann er eins og ég sagði veikur. Einna heppilegust úrlausn þessa máls er, að það verði tekið út af dagskrá.

Jón Baldvinsson Ég verð að láta í ljós þá skoðun mína, að alls ekki sé nauðsynlegt, að jörðin verði seld Búnaðarfélagi Íslands, því ef um það semdist, væri félaginn auðvelt að fá öll afnot jarðarinnar, sem það þarf, án þess að kaupa jörðina. Þetta á að vera alveg nóg fyrir félagið, og ekki verður séð, að eignarheimild bæti aðstöðu fél. neitt. Þess vegna finnst mér, að alveg ætti það að vera nóg að samþ. heimild handa ríkisstj. til þess að leigja fél. jörðina með öllum þeim afnotum og hlunnindum, sem það girnist, með góðum kjörum. Það er nú auðvitað nokkuð sérstakt, að þetta er Bún.fél. Ísl., sem í hlut á, nefnil. stofnun, sem svo mjög er tengd ríkissjóði, en ég álít samt, að það hafi enga sérstaka þýðingu að láta þessi eigendaskipti fara fram. En a. m. k. mætti gjarnan og ekki að ástæðulausu setja í frv. skilyrði um það, að Bún.fél. sé ekki heimilt að selja jörðina aftur. Ég sé, að ráðh. sá, er þetta mál viðkemur mest, nefnil. atvmrh., er ekki í deildinni nú, en ég vildi gjarnan fá tækifæri til þess að beina þeirri spurningu til hans, hvort honum þyki ekki ástæða til, að þær kvaðir verði settar í samninginn, að Bún.fél. megi ekki selja jörðina aftur, -nema þá e. t. v. ríkissjóði, og þá aðeins eftir sanngjörnu mati á endurbótum þeim og aðgerðum, sem félagið hefir látið gera á jörðinni.

Jón Baldvinsson Ég veit ekki, hvað þessi ónot hv. 4. landsk. í minn garð eiga að þýða. Hann var með snuprur til mín fyrir að ég skyldi hafa tekið til máls, en ég hafði enga ókurteisi eða ónot í frammi.

Hverjar voru þessar snuprur?

. Já, hv. 4. landsk. var að segja, að ég talaði um hina miklu hættu, er stafaði af þessari sölu, og að það hefði runnið upp fyrir mér síðan í fyrra o. s. frv. Nú hefi ég sagt, að Búnfél. sé nátengt ríkinu, að hálfu leyti opinber stofnun, og um það erum við 4. landsk. sammála. En þegar svona stendur á, getur ríkissjóður hæglega látið fél. afnot jarðarinnar í té. Þess vegna álít ég, að alveg sami árangur fáist án þess að skipt verði um eigendur. Það, sem ég aðallega spurði um, var, hvort atvmrh. væri ófáanlegur til þess að sitja í deildinni og svara fyrirspurn minni um, hvort ekki sé ástæða til þess að setja þetta ákvæði inn í frv. Fáist það ekki með nokkru móti og sé hv. 4. landsk. svo mjög mótfallinn því, verður ekki annað sýnna en að hér sé eitthvað óhreint að baki. Sölu jarðarinnar álít ég algerlega óþarfa og ekki neitt af henni leiða nema e. t. v. kostnað við afsalsbréf, þar eð félagið getur öðlazt öll afnot af jörðinni með einföldum leigusamningi. Ekki býst ég við, að spretti áberandi betur á jörðinni, þótt Búnfél. sé í veðmálabókum kallað eigandi hennar. Vonandi eru ekki eiginhagsmunahvatir sterkari hjá Búnfél., svo að það leggi meiri hug á að rækta jörðina, ef hún er eign þess, heldur en ef ríkið á jörðina. Hvað það snertir, að slíkt frv. hafi áður náð fram að ganga án allra aths., þá þarf það ekki að þýða, að engin ástæða sé til aths. En það getur vel verið, að ég hafi einhverntíma áður sleppt því að gera aths. við svipað frv.

Frsm. (Pétur Magnússon) Ég get látið nægja að vísa til grg., sérstaklega af því, að samskonar frv. gekk í gegnum hv. d. í fyrra og var samþ. mótmælalaust, ef ég man rétt. F. h. allshn. mæli ég með því, að frv. nái fram að ganga og verði nú vísað til 3. umr.

Jón Baldvinsson Ég hefi hér kvatt mér hljóðs viðvíkjandi þingsköpum. Herra forseti, ég spurði áðan eftir hæstv.atvmrh. og ætlaðist auðvitað til, að hæstv. forseti myndi reyna eitthvað til þess að fá hæstv. ráðh. hingað í d. til svara við fyrirspurn, en sú von mín og tilmæli hafa ekki rætzt.