Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um veiðigjöld eftir að nefndin fjallaði um það að nýju eftir 2. umr. Eins og fram kom í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. gagnrýndu nokkrir umsagnaraðilar og álitsgjafar þeirra nokkur ákvæði frumvarpsins og töldu þau ýmist of óskýr til að teljast viðhlítandi heimildir til gjaldlagningar, að þau hefðu einkenni afturvirkni eða að í þeim fælist óheimilt framsal skattlagningarvalds. Sams konar sjónarmið komu fram í máli þingmanna við 2. umr. Nefndin tók framangreind atriði til frekari skoðunar. Þrátt fyrir að meiri hluti nefndarinnar hafi framkvæmt ákveðna skoðun á þessum atriðum fyrir 2. umr. og komist að þeirri niðurstöðu að áhyggjur umsagnaraðila væru óþarfar telur meiri hlutinn rétt að fara fram af varfærni þar sem undir eru umtalsverðir hagsmunir ríkissjóðs annars vegar og réttindi sem njóta verndar VII. kafla stjórnarskrár hins vegar. Í því ljósi leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur meiri hlutinn til að efni 3. mgr. 8. gr. frumvarpsins verði breytt. Í þeirri málsgrein er lagt til að ráðherra verði heimilað að tillögu veiðigjaldsnefndar að lækka eða undanþiggja sérstöku veiðigjaldi afla úr tilteknum fiskstofni sé sýnt að afkoma sé verulega lakari við þær veiðar en almennt gerist. Einnig megi ráðherra undanþiggja tilraunaveiðar sérstöku veiðigjaldi sé sýnt að renta þeirra veiða verði engin eða neikvæð. Bent hefur verið á að efni málsgreinarinnar feli ef til vill í sér of ríkt framsal valds til töku ákvarðana um breytingu eða niðurfellingu sérstaks veiðigjalds. Af þeim sökum leggur meiri hlutinn til að ráðherra verði gert að bregðast við tillögum veiðigjaldsnefndar um lækkun gjaldsins eða undanþágur frá greiðsluskyldu þess með því að leggja frumvarp þar að lútandi fyrir Alþingi. Í öðru lagi, og þessu tengt, leggur meiri hlutinn til breytingar á 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins. Þar kemur fram að veiðigjaldsnefndinni sé meðal annars ætlað að gera tillögu um undanþágu frá álagningu sérstaks veiðigjalds, sbr. 3. mgr. 8. gr. frumvarpsins sem var rakin að efni til hér að framan. Í því skyni að eðlilegt samhengi verði á milli skyldna veiðigjaldsnefndar og skyldu ráðherra til að leggja fram frumvarp um breytingar á veiðigjöldum leggur meiri hlutinn til að veiðigjaldsnefndinni verði meðal annars gert að gera tillögur til ráðherra um lækkun sérstaks veiðigjalds eða undanþágur frá greiðsluskyldu þess. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við 4. gr. frumvarpsins með það að leiðarljósi að útfæra verkefni veiðigjaldsnefndar betur og rýmka skilgreiningu hlutverks hennar. Þannig verði ráðherra annars vegar gert skylt að gera þjónustusamninga við embætti ríkisskattstjóra, Fiskistofu og Hagstofu Íslands um öflun og úrvinnslu upplýsinga um rekstur og afkomu veiða og vinnslu sem veiðigjaldsnefnd þarf til að sinna hlutverki sínu. Við samningsgerðina telur meiri hlutinn eðlilegt að ráðherra taki tillit til verkefna þessara stofnana og þeirra lagaákvæða og starfsreglna sem um starfsemi þeirra gilda að öðru leyti. Þá leggur meiri hlutinn til að skýrt verði kveðið á um að fyrir þann hluta þeirra verkefna stofnananna sem fellur utan lögbundinna verkefna þeirra skuli greitt úr ríkissjóði. Hins vegar verði veiðigjaldsnefnd gert skylt að hafa viðvarandi könnun á því hvort haga megi öflun upplýsinga og úrvinnslu gagna þannig að sérgreina megi forsendur sérstaks veiðigjalds frekar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og þá helst útreikning rentu, t.d. eftir fisktegundum, útgerðarformum eða tegund aflaheimilda, og gera þá tillögur til ráðherra um breytingar á lögum, reglum eða þjónustusamningum telji veiðigjaldsnefndin tilefni til þess. Að sama skapi skal nefndin kanna útfærslur gjaldstofns veiðigjalda, m.a. hvort eðlilegt kunni að vera að breyta gjaldstofni veiðigjalda, svo sem þrengja hann þannig að gjald verði í öllum tilvikum lagt á landaðan afla, og kanna hvort nauðsynlegt geti reynst að gera breytingar á hlutfalli sérstaks veiðigjalds af gjaldstofni. Þá komi skýrt fram að veiðigjaldsnefndin geti við vinnu sína efnt til samstarfs við sérfræðinga og fagaðila á sviði útgerðar og fiskvinnslu þannig að tryggt verði að fagleg sérþekking hafi greiða leið inn í vinnu nefndarinnar. Í fjórða lagi leggur meiri hlutinn til að nýrri grein verði bætt við frumvarpið þar sem kveðið verði á um skyldu til að reikna og birta árlega svokallaðan rentugrunn. Tilgangur hans verði að skapa nægilegan og skýran grundvöll til útreiknings rentunnar. Þannig leggur meiri hlutinn til að fest verði í lög skylda til að afla ákveðinna upplýsinga sem varða tekjur af fiskveiðum og fiskvinnslu, flokka upplýsingarnar eftir ákveðnum forsendum og birta þær opinberlega þannig að gjaldendum sérstaks veiðigjalds gefist færi á að leggja sjálfstætt mat á fjárhæð gjaldanna. Í fimmta lagi leggur meiri hlutinn til breytingar á ákvæði frumvarpsins til bráðabirgða þannig að fyrsta álagningarár sérstaks veiðigjalds verði fjárhæð gjaldsins fest í krónutölu, einni fyrir botnfiskveiðar og annarri fyrir uppsjávarveiðar. Álit meiri hlutans er að framangreindar tillögur til breytinga muni skapa traustari grundvöll til álagningar sérstaks veiðigjalds. Í fyrsta lagi er tekinn af allur vafi um að Alþingi ber að taka afstöðu til tillagna um lækkun eða undanþágur greiðsluskyldu veiðigjalda með lagasetningu á grundvelli frumvarps þess efnis frá ráðherra. Í öðru lagi verður hlutverk veiðigjaldsnefndar meðal annars skilgreint þannig að henni beri að veita ráðherra ráðgjöf um þörf fyrir lækkanir eða undanþágur frá greiðsluskyldu veiðigjalda sem ráðherra ber svo að útfæra í lagafrumvarpi. Telur meiri hlutinn að ætla megi að á ráðherra muni hvíla sú skylda að taka ríkt tillit til ráðgjafarinnar og því þurfi sterk pólitísk rök að koma fram hyggist ráðherra ekki fylgja ráðgjöf nefndarinnar. Í þriðja lagi verður veiðigjaldsnefndinni gert að festa í þjónustusamninga fyrirkomulag aðkeyptrar vinnu og aðstoðar, m.a. við öflun nauðsynlegra upplýsinga. Er sérstaklega hnykkt á því að ekki er ætlast til þess að á grundvelli slíkra samninga verði hægt að víkja lögbundnum skyldum gagnaðila nefndarinnar til hliðar. Að lokum leggur meiri hlutinn til að fest verði í lagatexta skylda veiðigjaldsnefndar til að leita álits samráðsnefndar um veiðigjöld um fyrirhugaða ákvörðun um sérstakt veiðigjald. Í þessu felst að meiri hlutinn leggur einnig til að kveðið verði á um að Alþingi beri að kjósa nefnd fimm þingmanna sem fjalla skuli um fyrirhugaðar ákvarðanir veiðigjaldsnefndar og vera samráðsvettvangur vegna þeirra. Mun samráðsnefndin ef til vill leggja veiðigjaldsnefndinni til hugmyndir telji hún það henta. Er það þó skilningur meiri hlutans að veiðigjaldsnefndin skuli vera sjálfstæð í störfum sínum. Sú gagnrýni kom fram á fundum nefndarinnar að sérstöku veiðigjaldi virðist ætlað að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlindar skapar en frumvarpið feli í sér töku veiðigjalds af afla sem veiddur er utan fiskveiðilandhelginnar án tenginga við milliríkjasamninga og geti þannig ekki talist veiddur úr sjávarauðlind í sameign þjóðarinnar, hvorki beint né á grundvelli samninga sem hafa í för með sér veiðar úr henni. Meiri hlutinn fellst á framangreind rök og leggur til að sú breyting verði gerð á 6. gr. frumvarpsins að afli veiddur utan fiskveiðilandhelgi Íslands sem ekki fellur undir samninga við önnur ríki teljist ekki gjaldstofn sérstaks veiðigjalds. Með því móti verður slíkur afli, t.d. rækjuafli úr norðurhöfum, undanþeginn sérstaka veiðigjaldinu. Hið gagnstæða á við heyri slíkur afli undir samninga við aðrar þjóðir enda fela slíkir samningar jafnan í sér skipti eða gagnkvæmt framsal veiðiheimilda. Samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins skal sérstakt veiðigjald vera 70% af stofni gjaldsins eins og hann er skilgreindur í 9. gr. frumvarpsins að almennu veiðigjaldi frádregnu. Sú gagnrýni hefur komið fram í umsögnum margra umsagnaraðila, í máli gesta á fundum nefndarinnar og í umræðum nefndarmanna að gjaldhlutfallið sé of hátt og úr samhengi við hlutfall annarrar gjaldlagningar af hálfu ríkisins. Meiri hlutinn bendir á að sjálft gjaldhlutfallið segi ekki nema hálfa söguna því að breytingar á afmörkun gjaldstofnsins kunna í raun að fela í sér lækkun sérstaks veiðigjalds. Allt að einu leggur meiri hlutinn til að gjaldhlutfallið verði lækkað í 65%. Vonast meiri hlutinn til þess að með því móti verði komið til móts við þá gagnrýni sem fram hefur komið, enda ætti slík lækkun að hafa bein áhrif á arð af fiskveiðum og vinnslu. Væntir meiri hlutinn þess að það svigrúm sem lækkunin gefur verði nýtt sjávarútvegsfyrirtækjum til uppbyggingar og framdráttar en verði ekki greidd út úr sjávarútvegsfyrirtækjum í formi arðs nema fyllstu varúðarsjónarmiða um áframhald viðvarandi reksturs hafi verið gætt. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um álagningu og innheimtu veiðigjalda. Í 2. mgr. 12. gr. kemur fram að gjöld vegna aflamarks sem úthlutað er 1. september falli í gjalddaga með þremur jöfnum greiðslum ár hvert, þ.e. 1. október sama árs, 1. janúar og 1. maí næsta árs. Samkvæmt 3. mgr. frumvarpsgreinarinnar er gjalddagi veiðigjalda á landaðan afla einstakra tegunda sem ekki eru háðar aflamarki og á afla sem veiddur er við strandveiðar 1. október á því ári sem fiskveiðiári lýkur. Á fundum nefndarinnar komu fram áhyggjur af því hve fáir gjalddagar veiðigjalda vegna aflamarks væru. Var bent á að gjaldendum yrði gert að greiða þriðjung veiðigjalda fiskveiðiársins aðeins mánuði eftir upphaf þess. Voru taldar líkur á að mörg útgerðarfyrirtæki yrðu þannig neydd til að fjármagna gjaldgreiðslur með lántökum sem hefðu óæskilegan fjármagnskostnað í för með sér. Í ljósi þessara athugasemda leggur meiri hlutinn til breytingar á 12. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi verði gjalddögum veiðigjalda fjölgað úr þrem í fjóra. Í 3. málslið 2. mgr. 12. gr. frumvarpsins segir að veiðigjöld séu ekki afturkræf þótt aflamark sé ekki nýtt. Efni þessa málsliðar hefur sætt nokkurri gagnrýni þar sem það er talið endurspegla ákveðinn ósveigjanleika gagnvart útgerðarfyrirtækjum og sé ekki í nægilegu samræmi við markmið laganna um gjald fyrir nýtingu sameiginlegrar auðlindar. Meiri hlutinn tekur undir þessa gagnrýni og leggur til að umræddur málsliður verði felldur brott úr frumvarpinu og að við 6. mgr. frumvarpsgreinarinnar bætist nýr málsliður sem taki af vafa um að endurgreiða beri sérstakt veiðigjald vegna úthlutaðs aflamarks sem ekki hefur verið nýtt. Útfærsla lögveðsheimildar frumvarpsins er einföld. Meiri hlutinn leggur til að orðalag hennar verði endurskoðað til þess að færa efni hennar til samræmis við það sem gerst hefur í nýlegri löggjöf. Að auki leggur meiri hlutinn til að í stað þess að miða við að gjaldendur hafi mánuð frá gjalddaga til að greiða veiðigjöld án þess að til þess komi að veiðileyfi skips falli niður hafi þeir mánuð frá eindaga. Þær breytingartillögur sem hér hafa verið reifaðar leiða til nokkurrar lækkunar frá þeim veiðigjöldum sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Verða áætlaðar tekjur ríkissjóðs minni sem lækkuninni nemur. Lækkun veiðigjaldanna stafar einkum af þeim breytingum sem verða á ákvörðun rentu í fiskvinnslu, dregið er úr áhrifum hennar á veiðigjöldin og má sjá fyrir að þau verði mest í uppsjávarveiðum, enda hefur hlutur fiskvinnslunnar verið mikill á síðustu árum. Auk framangreindra breytinga telur meiri hlutinn rétt að lengja aðlögunartíma að fullri gjaldtöku úr tveimur árum í fjögur ár og samhliða hefja álagningu sérstaks veiðigjalds á lægra hlutfalli rentu en miðað er við samkvæmt bráðabirgðaákvæði frumvarpsins. Vegna þess hve langt er liðið á árið og að fyrirsjáanlegt er að veiðigjaldsnefnd samkvæmt 4. gr. frumvarpsins hafi skamman tíma til stefnu við ákvörðun gjalds fyrir næsta fiskveiðiár telur meiri hlutinn rétt að lögbinda sérstakt veiðigjald það ár. Þrátt fyrir framangreinda breytingu er mikilvægt að veiðigjaldsnefndin verði skipuð hið fyrsta og hefji þegar störf með það að markmiði að öflun upplýsinga og úrvinnsla gagna verði sem best áður en nefndin gerir tillögur um gjöldin fyrir fiskveiðiárið 2013/2014. Fiskveiðistjórn hefur á undanliðnum árum haft veruleg áhrif á byggðaþróun og atvinnuhætti víða um land. Það er skilningur meiri hlutans að tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum eigi meðal annars að renna í verkefni sem ætlað er að styrkja innviði, t.d. samgönguframkvæmdir, sem og verkefni sem ætlað verði að auka fjölbreytni starfa á landsbyggðinni. Meiri hlutinn bendir á að mikilvægt er að hluti veiðigjalda renni til byggðatengdra verkefna. Með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til breytast veiðigjöldin verulega frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þau munu áfram ráðast af þeim meginsjónarmiðum sem finna má í frumvarpinu og þeim gögnum sem það byggist á. Enn fremur munu þau í samræmi við frumvarpið ráðast mjög af þróun fiskverðs sem er ráðandi þáttur í myndun auðlindarentu. Þannig munu veiðigjöld fyrir fiskveiðiárið 2012/2013 ráðast af þeim gögnum sem fyrir liggja um afkomu fiskveiða og fiskvinnslu á árinu 2010 og framreikningi á rentu þess árs til fyrsta ársþriðjungs 2012 með verðvísitölu sjávarafurða. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til breytist áætlun um tekjur ríkissjóðs frá því sem fram kom í frumvarpinu. Auk þeirra forsendna sem áætluð veiðigjöld byggjast á ráðast tekjur af þeim á áætluðum fiskafla. Eftirfarandi áætlun miðast við að heildarafli næstu ára samsvari meðalafla áranna 2001–2010 að viðbættum 30 þús. þorskígildistonnum. Er þá aðallega horft til aukins þorskafla og viðbótinni bætt þannig við meðalaflann. Samkvæmt því er áætlað að nettótekjur af veiðigjaldi á fiskveiðiárinu 2012/2013 verði 12,8 milljarðar kr. Samkvæmt framansögðu er áætlað að nettótekjur ríkissjóðs vegna álagningar veiðigjaldsins verði þá þessir 12,8 milljarðar kr. Þó hefur verið bent á að mögulega kunni nettótekjurnar að hækka í allt að 13,8 milljarða vegna ýmissa óvissra þátta. Meiri hlutinn gerir ráð fyrir að verði nettótekjurnar meiri en 13,8 milljarðar muni ráðherra bregðast við sem og hlutast til um lækkun veiðigjalda sem því nemi. Þar sem sjá má fyrir að margháttaður undirbúningur verði að eiga sér stað fyrir álagningu veiðigjalda leggur meiri hlutinn til að í stað þess að frumvarpið taki gildi 1. september næstkomandi taki það gildi þegar við samþykkt þess. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem ég hef kynnt og farið yfir. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Kristján L. Möller, Þuríður Backman, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir auk þess sem hér talar. Ég hef kynnt breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar við frumvarp til laga um veiðigjöld fyrir 3. umr. eftir umfjöllun í þinginu og í nefndinni. Ég hef látið eiga sig að fara yfir þær breytingartillögur sem standa eftir og voru til umræðu við 2. umr. um málið og undirstrikað þær breytingar sem voru gerðar á málinu á fundi nefndarinnar á milli umræðna. Ég tel að frumvarpið í þeim búningi sem það er komið í uppfylli þær kröfur sem gagnrýnendur hafa beint að því og haft um það að segja og það sé orðið vel ásættanlegt fyrir alla aðila, jafnt í sjávarútvegi sem í stjórnmálum að fallast á það hóflega veiðigjald sem hér er lagt til að verði lagt á sjávarútveginn að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um veiðigjöld frá minni hluta atvinnuveganefndar. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og Illugi Gunnarsson. Þrátt fyrir að frumvarp um veiðigjöld hafi tekið umtalsverðum breytingum og dregið hafi verið úr fyrirhugaðri skattheimtu frá því að það var fyrst lagt fram í lok mars er það enn algerlega óviðunandi að mati minni hlutans. Á meðan nefndin hefur haft málið til umfjöllunar hefur ítrekað komið fram að afleiðingar þess verði slæmar fyrir þá sem við eiga að búa. Það liggur fyrir að lagasetningin mun veikja sjávarútveginn, stuðla að verri lífskjörum þess fólks sem í atvinnugreininni starfar, fjárfestingar munu dragast saman, tekjur sveitarfélaga munu lækka, samþjöppun í sjávarútvegi mun aukast, þrýstingur verður á lækkun gengisins og áhrifin verða neikvæð fyrir allan almenning í landinu. Þetta er því ekki lagasetning í þágu almannahags eins og haldið hefur verið fram heldur hið gagnstæða, lagasetning gegn almannahagsmunum. Minni hlutinn vekur athygli á því að þegar frumvarpið kom fyrst fram var því almennt illa tekið. Fjölmargir tjáðu sig um málið. Útgerðarmenn, fiskverkendur, launþegar, sveitarfélög, fræðimenn, lögmenn, endurskoðendur og fjölmargir aðrir sendu frá sér vandaðar og vel ígrundaðar athugasemdir sem bárust atvinnuveganefnd við hefðbundna meðferð málsins. Um sjö tugir gesta komu á fund nefndarinnar og niðurstaða þeirra var undantekningarlaust hin sama, að áhrif frumvarpsins yrðu mjög neikvæð og afleit þegar þau yrðu skoðuð í samhengi við frumvarp til nýrra fiskveiðistjórnarlaga sem verður sem betur fer ekki afgreitt á þessu þingi. Áhrif þess munu því ekki koma fram á þessu kjörtímabili. Veiðigjöld eru í raun rangnefni. Um er að ræða hreina skattheimtu þar sem grundvöllurinn er tekjur útgerða jafnt sem fiskvinnslu. Greiðslan er hins vegar innheimt af útgerðunum. Minni hlutinn telur því nærtækast að nefna þetta fyrirkomulag sjávarútvegsskatt. Yfirlýstur tilgangur er sá að heimta skatt af svokallaðri rentu í sjávarútvegi við nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar. Ekkert er þó fjær sanni. Það liggur fyrir að undirstöður og forsendur gjaldtökunnar eru meingallaðar og sérfræðingar sem hafa tjáð sig um málið við atvinnuveganefnd hafa allir staðfest að aðferð frumvarpsins sé alls ekki í samræmi við skattlagningu á auðlindarentu sem þekkist í heiminum. Raunar er skattheimta af þessu tagi á sjávarútveg óþekkt í veröldinni. Hér er því farið af stað með tilraunastarfsemi við skattlagningu á undirstöðuatvinnugreininni án nokkurrar fræðilegrar undirstöðu. Minni hlutinn vekur einnig athygli á því að komið hefur í ljós við vinnslu málsins að frumvarpið er fullt af grundvallarmistökum og reikniskekkjum. Minni hlutinn leggur áherslu á að þetta er grafalvarlegt mál. Svo virðist sem farið sé í stórfellda skattlagningu án þess að hugað sé að afleiðingum jafnvel þó að í hlut eigi sú atvinnugrein sem jafnan hefur verið nefnd undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar og stjórnvöld segja að muni gegna lykilhlutverki í efnahagslífi okkar á komandi árum. Í breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar hefur í raun verið fallist á að frumvarpið sé algjörlega vanbúið. Samkvæmt tillögum meiri hlutans verður fallið frá þeirri aðferðafræði sem frumvarpið byggðist á varðandi álagningu fyrir næsta fiskveiðiár. Þess í stað verður beitt krónutöluaðferð þar sem skattlagningin er langt úr hófi fram. Framtíðarfyrirkomulag mun hins vegar ráðast af vinnu svokallaðrar veiðigjaldsnefndar sem sett verður á laggirnar samkvæmt frumvarpinu. Engu síður er mælt fyrir um í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar að ófullkominni aðferð verði beitt við skilgreiningu á auðlindarentu og skattlagningu hennar. Öllum er hins vegar ljóst að veiðigjaldsnefndinni verður ætlað að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi og skila tillögum að breytingum til ráðherra sem leggur þær fyrir í formi frumvarps til laga á Alþingi. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að þegar frumvarpið var lagt fram á var frumvarpstextinn svo vanbúinn að sérfræðingar urðu nánast að biðjast vægðar og óska eftir því að losna undan því að reyna að reikna til hlítar niðurstöðurnar af frumvarpstextanum sjálfum. Þeir skoðuðu þess vegna greinargerðina sem fylgdi frumvarpinu og þær forsendur sem þar voru en reiknireglan sem var í frumvarpinu sjálfu var svo gölluð að hún hefði leitt í ljós allt aðra niðurstöðu en gerð var grein fyrir í greinargerð frumvarpsins. Þar munaði hvorki meira né minna en um 100%. Ef við skoðum greinargerðina og þær tölur sem þar liggja fyrir er gert ráð fyrir því að veiðigjaldið hefði átt að gefa 24 milljarða kr. miðað við þær forsendur sem lágu fyrir árið 2010 um aflamarkið, um framlegðina og þær grundvallarstærðir sem þarf að hafa í huga til að geta lagt á gjald, miðað við reiknireglu frumvarpsins eins og henni var ætlað að líta út. En ýmislegt hefur breyst frá árinu 2010. Til dæmis hefur komið fram í máli einstakra þingmanna, meðal annars formanns atvinnuveganefndar, að framlegðin á síðasta ári, 2011, hafi verið hærri en á árinu 2010, sem hefði almennt talað átt að leiða til hærri gjaldtöku, og síðan hitt að gert er ráð fyrir því miðað við tillögu Hafrannsóknastofnunar að heildaraflamarkið á næsta ári verði mun meira en það var á árinu 2010. Við getum sagt sem svo að ef við horfum á tölurnar sem þarna eru reiddar fram hefði verið eðlilegast að miða við mun hærri tölu sem veiðigjaldið hefði gefið miðað við forsendurnar sem er að finna í greinargerðinni. Þess vegna skiptir máli sú lækkun sem búið er að kalla fram eftir miklar umræður á þinginu og greinargerðir sérfræðinga. Lækkunin sem um er að ræða er að minnsta kosti 50% lækkun frá áformunum sem kynnt voru með frumvarpinu eins og það var lagt fram í upphafi. Þrátt fyrir þessar breytingar, sem eru sannarlega til bóta þó að þær séu alls ekki nægjanlegar og þó að gjaldið verði eftir sem áður allt of hátt, vil ég vekja athygli á öðru. Innheimta þessa skatts verður fyrirsjáanlega mjög þungbær fyrir mörg fyrirtæki. Skatturinn er innheimtur fyrir fram áður en tekna er aflað af veiðunum og gert er ráð fyrir veiðileyfasviptingu verði gjaldið ekki reitt fram innan mánaðar. Minni hlutinn telur að hér séu á ferðinni mjög harkalegar aðgerðir, ekki síst í ljósi þess að skatturinn er tryggður með lögveði í skipunum, sem er óvanalegt þegar um er að ræða skatta. Fyrirframgreiðslan mun því valda miklum vanda í fjárstreymi innan margra fyrirtækja og alveg sérstaklega hjá þeim minni og þeim sem nýlega hafa haslað sér völl í útgerð. Það er því augljóst mál að gjaldtakan mun leggjast þyngst á þá sem lenda í lausafjárerfiðleikum í kringum gjalddagana á þessum skatti. Það er að vísu til bóta sem fram kemur í breytingartillögu meiri hlutans, að fjölga gjalddögunum upp í fjóra og lengja aðeins í greiðslufrestinum, en engu að síður er alveg ljóst mál að það mun valda erfiðleikum í fjárstreymi fyrirtækjanna á meðan það fyrirkomulag er haft að menn borga fyrir fram vegna veiða sem ekki hafa enn átt sér stað. Það mun valda þeim lausafjárerfiðleikum. Að mati minni hlutans horfa flestar þær breytingar til bóta sem meiri hlutinn hefur kynnt á frumvarpinu, þ.e. breytingar sem eru til lækkunar á skattinum. Eigi að síður er gjaldið allt of hátt. Það verður mörgum útgerðum ofviða og veldur mikilli óvissu í sjávarbyggðunum. Þá liggur fyrir að grunnur þessa útreiknings er rangur og útkoman verður í samræmi við það. Það er forkastanlegt að mati minni hlutans að ekki skuli hafa verið gert vandað mat á áhrifum frumvarpsins með breyttu gjaldi á fyrirtæki og sjávarbyggðirnar eða á þjóðfélagið í heild. Ætti það þó að vera sjálfsagður hlutur þegar unnið er að slíkum grundvallarbreytingum á rekstrarskilyrðum heillar atvinnugreinar. Ég vil vekja athygli á því að í nefndaráliti okkar í minni hlutanum er fylgiskjal sem er yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um afgreiðslu og meðferð sjávarútvegsfrumvarpa og sömuleiðis er þar fylgiskjal með yfirlýsingu um afgreiðslumeðferð sjávarútvegsfrumvarpa sem er lýsing á helstu atriðum sem rædd voru á fundum trúnaðarmanna stjórnmálaflokkanna í byrjun júní og áframhaldandi vinna á að byggjast á. Virðulegi forseti. Með þessum orðum fylgi ég úr hlaði nefndaráliti okkar í minni hluta atvinnuveganefndar og ítreka að þetta frumvarp er vanbúið þrátt fyrir breytingar. Ýmsum álitaefnum er vísað til veiðigjaldsnefndar, í raun stórum pólitískum álitaefnum. Með því að vísa slíkum málum þangað lýsir ríkisstjórnin því yfir að hún hafi gert mistök. Þarna viðurkennir hún í rauninni að grundvöllurinn hafi verið ranglega fundinn og reikniaðferðirnar hafi verið rangar og þess vegna hafi verið nauðsynlegt að búa til þann farveg sem veiðigjaldsnefndin er. Það er í sjálfu sér þakkarvert að það skuli þó gert með þeim hætti að vísa málunum í nefnd sérfræðinga en auðvitað hefði átt að vinna þau áður en frumvarpið var lagt fram þannig að þegar frumvarpið kæmi fram væri það fullbúið og boðlegt til þinglegrar afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég er aðili að minnihlutaálitinu eins og fram kom hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og stend þar af leiðandi við hvert orð sem hann flutti. Þrátt fyrir að þær breytingar sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur gert séu flestallar til bóta munum við hins vegar ekki styðja þær þegar til atkvæðagreiðslu kemur. Við teljum að sú aðferðafræði sem hér er viðhöfð, útfærslan og annað sem því tengist, sé á þá lund að við munum greiða atkvæði gegn frumvarpinu og munum ekki bera ábyrgð á þessum tillögum. Að mati okkar í minni hluta atvinnuveganefndar og margra sem hér hafa talað er málið algerlega óviðunandi. Óvissa er um afleiðingarnar og mjög erfitt fyrir þingmenn að taka ákvörðun án þess að hafa fengið í hendur greinargerð sérfræðinga sem þó skoðuðu málið á sínum tíma. Það er athyglisvert að allir þeir fjölmörgu sem tjáðu sig - fræðimenn, lögmenn, endurskoðendur, launþegar, sveitarfélög - komust að þeirri niðurstöðu að áhrif frumvarpsins yrðu mjög neikvæð og afleit þegar þau væru skoðuð í samhengi við frumvarp til nýrra fiskveiðistjórnarlaga sem þó er sem betur fer búið að ýta til hliðar og setja í ákveðið samráðsferli. Í fylgiskjali sem minni hlutinn lætur fylgja með, yfirlýsingu um afgreiðslu og meðferð þess frumvarps, kemur fram að vissulega er búið að taka út marga af verstu göllunum. En það er slæmt að við skulum ekki hafa fengið sérfræðinga til að fara yfir þetta. Það sýnir þá tímapressu sem málið lenti í vegna þess hversu seint það kom hingað inn. Vinnubrögðin eru algerlega forkastanleg. Að okkar mati er sú aðferð sem beitt er samkvæmt frumvarpinu hrein og klár kórvilla og getur hvorki talist eðlileg, sanngjörn né staðist jafnræði. Hægt er að gera margar athugasemdir við aðferðafræðina. Til að mynda er þorskígildi fráleitt viðmið og í áðurnefndu fylgiskjali er tekið fram að veiðigjaldsnefndin á meðal annars að skoða hvort ekki sé eðlilegt að breyta þessari útfærslu á þorskígildum og skoða fisktegundir. Veiðigjaldsnefndin skal einnig taka álagningarprósentuna til skoðunar í vinnu sinni við mat á forsendunum. Það er líka hluti af fylgiskjalinu, sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skrifuðu upp á, að verði óvæntur aflabrestur, verðfall á mörkuðum eða veiðigjaldsnefnd uppgötvar skekkju í forsendunum við mat á auðlindarentu verði álagning endurskoðuð fyrir þriðja eða í síðasta lagi fjórða gjalddaga næsta fiskveiðiárs, þ.e. á því gjaldi sem hér er lagt til, 12,7 milljarðar, og verður að hámarki 13,8. En verði eitthvað af því sem ég nefndi skal veiðigjaldsnefndin endurskoða það fyrir þriðja og fjórða gjalddaga. Við höfum einnig fjallað nokkuð ítarlega um innheimtuna og lagt til breytingar. Innheimtan er hörð og gæti dregið fram alvarlegustu afleiðingar frumvarpsins strax í október eða nóvember. Meiri hlutinn hefur að einhverju leyti komið til móts við þetta. Ég skil hins vegar ekki svör stjórnvalda þess efnis að ekki sé hægt að beita sér fyrir því að menn greiði eftir á, við löndun á afla, heldur þurfi fyrirframgreiðsla að koma til. Ég skil ekki af hverju það er ekki hægt og tel það mjög sérkennilegt. Í framsögu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar var nefnt að samráðshópur fimm þingmanna eigi að vinna með veiðigjaldsnefnd til þess meðal annars að fara yfir öll þessi verkefni. Satt best að segja er sú tillaga meiri hlutans að færa nánast heildarendurskoðun á þessum lögum inn í nefndarálitið og setja fram breytingartillögu þess efnis að veiðigjaldsnefndin eigi strax að skoða allar útfærslur og aðferðafræði viðurkenning á því að aðferðafræðin er vonlaus og gengur ekki upp. Það þarf að skoða hana betur. Við framsóknarmenn höfum haft uppi þá stefnu og talið eðlilegt að hluti þess gjalds sem til verður á auðlindasvæðinu verði þar eftir, verði ekki skattlagður og settur í ríkissjóð á höfuðborgarsvæðinu heldur verði nýttur í heimabyggð. Tillaga hv. þm. Atla Gíslasonar og Jóns Bjarnasonar, sem þeir leggja hér fram, verður væntanlega skoðuð jákvæðum augum við atkvæðagreiðsluna af okkur framsóknarmönnum. Frú forseti. Það er margt óeðlilegt í þessu máli. Ég hef nefnt þorskígildið. Um er að ræða skatt en ef þetta gjald ætti að vera greiðsla fyrir aðgang að auðlind væri sanngjarnt að allir greiddu jafnt. Það væri líka eðlilegt að skuldastaðan hefði ekki áhrif á þá gjaldskyldu að gjaldið miðaðist við landaðan afla eins og ég sagði. Þetta er augljóslega sérstakur skattur á atvinnulíf á landsbyggðinni. Þetta kippir í burtu öllum hvata til að efla landvinnslu og þróa og ég óttast að þetta komi í veg fyrir nauðsynlegar fjárfestingar og framþróun atvinnugreinarinnar til mikils tjóns fyrir land og þjóð. Ég lýsi andstöðu við frumvarpið eins og það liggur fyrir þrátt fyrir breytingarnar.

Frú forseti. Hægt væri að setja á langar ræður og hefur svo sem verið gert í þessu máli um veiðigjöld og þær aðferðir sem notaðar eru við að reyna að ná inn arðinum af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Sú aðferð sem notuð er í þessum frumvörpum og þær breytingar sem verið er að gera á þeim aðferðum eru allt of flóknar og allt of mikil inngrip inn í rekstur sjávarútvegsfyrirtækja. Við í Hreyfingunni höfum lagt til, bæði í framlögðu frumvarpi og á fleiri stöðum, að auðlindarentan verði einfaldlega innheimt með þeim hætti að útgerðin greiði það fyrir aðganginn að auðlindinni sem hún telur sér kleift að gera hverju sinni og útgerðarmenn ráði því hvað þeir borga mikið í auðlindagjald. Það er einfaldlega gert með því að aflaheimildir eru settar á uppboð með skilmerkilegum og skilvirkum hætti og mönnum gert kleift að bjóða í þær þannig að þeir sem eru í útgerð viti nokkurn veginn hvar þeir standa rekstrarlega og geta þá keypt sér aflaheimildir í samræmi við það. Í álitsgerð nefndar um mótun heildstæðrar stefnu um framtíðarfyrirkomulag skattlagningar í sjávarútvegi sem fylgir með fylgiskjali um frumvarpinu um veiðigjöld segir, með leyfi forseta: „Helstu tiltækar leiðir til að skapa þjóðinni hlutdeild í auðlindarentunni má setja í fjóra meginflokka: A) Bein nýting ríkisins á auðlindinni, B) Sala á nýtingarheimildum, C) Árleg gjaldtaka fyrir nýtingarleyfi, D) Breytilegur tekjuskattur eða álag á tekjuskatt og E) Bein skattlagning auðlindarentu. Engin af þessum leiðum er gallalaus en hugsanlegt er að nálgast sett markmið með blöndu af þessum leiðum.“ Í skýringu við lið B, sölu á nýtingarheimildum, segir, með leyfi forseta: „Sala á nýtingarheimildum getur verið með ýmsum hætti allt frá uppboði á nýtingarheimildum til lengri tíma til skammtímaleigu. Fræðilega séð á þessi leið að geta skilað meginhluta auðlindarentunnar til eigandans en krefst þess að markaðurinn sé virkur og gagnsær. Tiltekið umfang nýtingar í tiltekinn tíma er boðið út og selt hæstbjóðanda eða leigt þeim sem best býður. Samkvæmt fræðunum er bjóðandinn tilbúinn að kaupa þar til verðið er svo hátt að það nægir ekki til að mæta kostnaði þar með talið ávöxtun eigin fjár og því verði fullkomin skil á rentunni til eigandans ef fullkominn markaður er fyrir hendi. Mikill kostur þessarar aðferðar er að með henni verður verðmæti veiðiheimildanna sýnilegt og greiðslugeta fyrirtækjanna kemur í ljós í því sem þau bjóða.“ En svo segir: „Uppboð eru vandasöm í framkvæmd og fela uppboð í sér hættu á samráði tilboðsgjafa eins og sýnt hefur sig erlendis og eins er samráð bjóðenda möguleg einkum þegar fá fyrirtæki eru virk á uppboðsmarkaðinum til dæmis vegna þess að mörg eru þegar í hámarki kvótaeignar eða fákeppnismarkaður er til staðar af einhverjum ástæðum svo sem í sérhæfðum veiðum eins og uppsjávarfiskveiðum.“ Frú forseti. Hér gerir þessi nefnd eigin hugmyndir ónýtar með því að skjóta þær niður með orðalagi og hugmyndum sem eru algerlega innihaldslausar. Til dæmis er staðið fyrir víðtækum uppboðum á skuldabréfum ríkissjóðs nánast í hverjum einasta mánuði á mjög miklum fákeppnismarkaði þar sem uppboðin eru einfaldlega regluvörðuð á þann veg að tryggt sé að enginn einn einstakur aðili eignist allt sem er á uppboðum. Það er tiltölulega einfalt mál að koma á fót uppboðsmarkaði með aflaheimildir ef vilji er fyrir hendi. Hins vegar hefur ekki verið vilji fyrir því hjá hæstv. ríkisstjórn, þar með talið hjá hæstv. utanríkisráðherra, sem var að hughreysta mig í ræðustól og ég þakka fyrir það.

Gefa þér styrk.

Þar sem, frú forseti, slík leið er ekki farin í þessu frumvarpi höfum við í Hreyfingunni og sá er hér stendur lagt fram breytingartillaga við frumvarp um veiðigjöld. Breytingartillagan er einfaldlega fram komin vegna þess að þau veiðigjöld sem lögð eru til í frumvörpunum eru að okkar mati allt of lág. Breytingartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. málsliður 7. gr. orðist svo: Almennt veiðigjald skal vera 99 kr. á hvert þorskígildiskíló og skal fylgja nýjustu og mánaðarlegum verðvísitölum fyrir botnfiskafla annars vegar og uppsjávarafla hins vegar.“ Frú forseti. Nýtt verð á leigukvóta á markaði á Íslandi samkvæmt tölum Fiskistofu er 285 kr. á þorskígildistonn. Í janúar var það um 320 kr. Það að leggja á veiðigjald samkvæmt frumvarpinu sem er í kringum 10% af því gjaldi sem er í gangi á markaði finnst okkur einfaldlega vera allt of lágt. Og þótt það leiguverð sem er á markaði sé nokkurs konar jaðarverð og einhvers konar hámarksverð eru engu að síður til útgerðir sem geta gert út með hagnaði á þessu verði. Því teljum við að veiðigjald, 99 kr. á hvert þorskígildiskíló, sem er rétt um þriðjungur af því sem viðgengst á markaðinum í dag og vel innan við þriðjungur af því sem viðgengst fyrr á árinu, sé einfaldlega mjög hæfilegt veiðigjald og eðlilegt að útgerðin greiði það gjald fyrir afnot af auðlindinni.  Það hefur líka komið fram, frú forseti, að útgerðir á Íslandi eru að kaupa kvóta á svokölluðum rússafiski á um 130–140 kr. kílóið þannig að í gangi er verð sem útgerðin ræður við sem er margfalt hærra en stjórnarmeirihlutinn leggur nú til. Við teljum einfaldlega að það sé sóun á auðlindinni að reyna ekki að ná inn meiri tekjum og rentu af svo dýrmætri auðlind sem fiskurinn er.

Virðulegi forseti. Ég beið eftir því að sjá greinargerð meiri hlutans. Ég vonaðist til að það kæmi fram einhver skýring á hinum algera viðsnúningi Vinstri grænna í þessu máli. Ég vonaðist til að sjá rökstuðning fyrir því að þessi flokkur sem áður hafði það orð á sér að vera stefnufastur, hefði skipt um stefnu. Menn gat greint á um hversu skynsamleg pólitík þess flokks var en voru þó þeirrar skoðunar að þarna væri á ferðinni stefnufastur flokkur. Því er eðlilegt að menn hefðu haft væntingar um að það kæmi fram skýr rökstuðningur fyrir því hvers vegna stjórnmálaflokkurinn Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði svo gersamlega og algerlega snúið við blaðinu í þessu mikilvæga máli. Ég átti von á því að röksemdafærslan yrði eitthvað á þessa leið: Ríkissjóður stendur svo hörmulega illa að það þarf að nota þessa fjármuni til að greiða niður skuldir eða stöðva hallarekstur. En það er ekki röksemdafærslan, áherslan er ekki lögð á þetta. Fremur hitt að það eigi að bæta í ýmsar framkvæmdir. Það á að nota þessa fjármuni, eins og er reyndar sagt í áliti meiri hlutans, til að fara í byggðatengdar framkvæmdir, til að auka fjölbreytni í atvinnulífi landsbyggðarinnar o.s.frv. Við höfum heyrt einstaka hæstv. ráðherra nefna það hversu mjög þeir horfa til þessa gjalds og við urðum vitni að því í umræðunni í dag um samgönguáætlun hvernig menn sjá fyrir sér að geta eytt því. En það eru ekki rökin. Það er ekki einhvers konar neyðarrök sem valda því að menn segja: Tímabundið, vegna þeirra aðstæðna sem upp eru komnar, þurfum við að taka slíkt gjald. Það eru ekki þau rök. Í raun og veru hafa engin sérstök rök komið fram hjá forustumönnum Vinstri grænna í þinginu fyrir þessum viðsnúningi. Ég er og var algerlega sammála þeim áherslum sem forustumenn þessa flokks höfðu áður, þegar þeir voru í Alþýðubandalaginu og seinna eftir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð var stofnuð, um að það væri óskynsamlegt að leggja sérstakan skatt á sjávarútveginn og fyrir því voru færð mjög frambærileg rök að mínu mati. Það eru ákveðin vonbrigði að sjá ekki neina röksemdafærslu fyrir þessum mikla viðsnúningi. Verði frumvarpið að lögum verður niðurstaðan þessi: Það mun verða aukin sameining í þessari grein og fyrirtækjum mun fækka. Hin stærri fyrirtæki sem hafa betra fjárflæði og betri afkomu munu standa af sér gjaldið en þau fyrirtæki sem eru í erfiðleikum núna munu auðvitað þurfa að bregðast við og væntanlega verða einhver þeirra keypt af hinum stærri fyrirtækjum sem nýta sér tækifærin. Hvar skyldu þessu fyrirtæki mörg hver vera, virðulegi forseti? Skyldu þau ekki einmitt ekki vera í veikustu byggðunum? Skyldi ekki vera svo að saman færi veik staða útgerðarfyrirtækja og veik staða byggða? Þetta ýtir undir sameiningu í greininni, fyrirtækin verða færri og stærri vegna þess að stjórnvöld hafa lagt á sérstakt gjald og þetta mun einnig veikja byggðir landsins. Það er alveg sama hvernig því er snúið. Þess vegna hefði maður svo gjarnan viljað fá betri og nánari rökstuðning frá forustumönnum Vinstri grænna í þessu máli. Ég hef ekki gert neinar slíkar kröfur á hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Þeir eru algerlega samkvæmir sjálfum sér í þessu máli og hafa verið alla tíð. Það hefur alltaf verið stefna þess flokks að leggja þetta gjald á. Þeir hafa alltaf talið að það væri skynsamlegt. Gott og vel. Það hefur verið málefnalegur ágreiningur um það. Það sem er svo alvarlegt við þetta mál er reikniverkið sem menn hafa reynt að leggja fram. Það mistókst vegna þess að það var svo augljóst að það gat ekki gengið upp. Flækjustigið ætti að benda mönnum á það hversu hættulegt og óæskilegt það er að ætla sér að reyna að taka skatt á grundvelli slíkra reiknireglna. Það versta er í þessu að menn gáfu sér það einhvern veginn að um væri að ræða auðlindaskatt, það væri verið að taka inn rentuna. Meira að segja eftir að menn höfðu áttað sig á því að þessi reikniregla nær ekki utan um rentuna er samt sem áður alls staðar talað um rentu í nefndarálitinu og í lagatextanum o.s.frv., þrátt fyrir að augljóst megi vera að um ekkert slíkt er að ræða, það hugtak á ekki við. Verði þetta frumvarp að lögum mun það ekki verða til góðs fyrir landsbyggðina, ekki sjávarútveginn og ekki fyrir íslensku þjóðina. Það er rökvilla og það er fullkominn misskilningur að halda því fram að þjóðin geti ekki notið arðs af þessari auðlind sinni nema með því að hún sé skattlögð með þessum hætti. Það er rangt, virðulegi forseti. Það var rangt þegar forustumenn Vinstri grænna börðust gegn þessari skattlagningu og það er rangt núna þegar þeir leggja hana til. Það hefur allan tímann verið rangt og það mun verða rangt. Við fylgdust með því hv. þingmenn þegar fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Jón Bjarnason, var látinn taka pokann sinn, þegar málið var tekið af honum í Stjórnarráðinu og fært til hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra og þeim var fengið það verkefni að sýsla með sjávarútveginn. Það verður auðvitað að segjast eins og er að það hlýtur að vera fyrir sérkennilegt fyrir þann hv. þingmann að fylgjast með því hvernig þessu máli hefur farnast í þinginu og að fylgjast með umsögnum allra þeirra sem komu fyrir nefndina og gáfu álit sem voru öll neikvæð - nema reyndar eitthvert eitt einstakt samfylkingarfélag sem skilaði inn jákvæðri umsögn. Það er rétt að halda því til haga. En fagmenn á þessu sviði úr háskólasamfélaginu og sveitarstjórnarmenn gáfu allir frumvarpinu algera falleinkunn. Það hlýtur að vera undarlegt fyrir hv. þm. Jón Bjarnason að horfa á það hvernig þetta mál hefur gengið fram og hugsa til þess að honum var vikið frá verkinu og það fært til annarra hæstv. ráðherra og um það talað að hæstv. þáverandi ráðherra hefði ekki vald á verkefninu. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að sú útreið sem þetta frumvarp fékk á þessu þingi bendir ekki til þess að menn hafi haft vald á þessu verkefni. Enn og aftur. Hverjar verða nákvæmlega afleiðingarnar af þessari gjaldtöku, þessari upphæð? Hvað þýðir þetta fyrir til dæmis veikburða sjávarútvegsfyrirtæki sem eru þó ekki skuldum hlaðin og geta ekki dregið frá vegna skulda? Hvað þýðir þetta fyrir byggðarlögin þar sem slík fyrirtæki eru jafnvel burðarásar í atvinnulífinu? Hafa menn farið yfir það og látið meta það, t.d. eins og Landsbankinn gerði þegar málið kom inn í þingið? Bankinn skilaði áliti þar sem hann fór einfaldlega yfir stöðu viðskiptavina sinna, en Landsbankinn er einn stærsti aðilinn þegar kemur að lánveitingum til sjávarútvegsfyrirtækja. Hefði ekki verið ráð að við hefðum fengið einhvers konar mat á þessu þannig að við vissum hvað við værum að fara að samþykkja? Hefði ekki þurft að fá mat á því hvað það þýðir fyrir sjávarbyggðirnar að leggja á gjald sem getur farið hátt í 14 milljarða? Hvers lags vinnubrögð eru þetta, virðulegi forseti? Hvers lags vinnubrögð eru það að ganga svona frá málum, enn og aftur? Það hlýtur að vera furðuleg upplifun fyrir hv. þm. Jón Bjarnason að fylgjast með þessu, minnugur þeirra orða sem féllu um ráðherratíð hans. Virðulegi forseti. Mér er þungt í sinni yfir þessu. Ég veit það sjálfur að fyrir fyrirtækjum í sjávarútvegi, minni fyrirtæki sem berjast jafnvel í bökkum við núverandi aðstæður og hafa ekki bara skyldur gagnvart hluthöfum sínum heldur þeim byggðarlögum þar sem þau starfa, eru þessar fyrirhuguðu ákvarðanir Alþingis skelfileg tíðindi. Og það var einmitt á grundvelli þess sem ég er að lýsa hér, stöðu byggðanna, sem stjórnmálaaflið Vinstri hreyfingin – grænt framboð barðist á móti slíkri skattlagningu, að mínu mati. Það byggðist einmitt á þessum rökum um stöðu sjávarbyggðanna og stöðu minni byggðanna. Ég hef engar stórar áhyggjur af hinum stærri og meiri fyrirtækjunum sem eru öflug og í stærri plássum. En minni fyrirtækin mörg hver munu eiga í miklum örðugleikum með að standa undir þessu gjaldi. Og hvers vegna í ósköpunum eru menn að leggja á gjald með þessum hætti án þess að vita nákvæmlega hvað það þýðir? Virðulegi forseti. Þetta er ekki boðlegt fyrir okkur. Það er ekki boðlegt að leggja á svona gjöld án þess að við höfum skoðað nákvæmlega hvað þessi upphæð þýðir fyrir stöðu þessara fyrirtækja og stöðu minni staðanna. Allt er þetta síðan gert til að geta aukið útgjöld ríkissjóðsins. Ég er því alfarið og algerlega á móti því að þetta frumvarp verði gert að lögum og ég vona að það verði niðurstaðan að þingið segi nei. Ég geri mér svo sem ekki miklar vonir um að mönnum snúist hugur en það væri heillaskref ef við tækjum þá ákvörðun að hafna þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ekki það að ég vilji lengja hér umræður en ég tel að hv. þingmaður verðskuldi svör. Í fyrsta lagi held ég að ekki sé um það deilt að greitt sé tiltekið almennt veiðigjald, enda hefur það löngu komist á, hóflegt gjald sem er eins konar gjald fyrir aðganginn sjálfan að auðlindinni. Í öðru lagi er á ferðinni sú hugmyndafræði að sérstakt veiðigjald bætist þar við sem sé næmt fyrir afkomu greinarinnar og sem fangi hluta af umframarðinum sem myndast við hagstæð skilyrði til sjávarins og sprettur af því að greinin fær aðgang að verðmætri sameiginlegri auðlind sem stjórnvöld passa upp á og stýra nýtingu á. Auðvitað má segja að fyrir því sé þá hugmyndafræðilegur grunnur að vissu leyti að sameignin myndi andlag fyrir því að þjóðin fái til sín hluta af þessari rentu. Í þriðja lagi myndast mjög mikill umframhagnaður í útflutningsgrein eins og sjávarútveginum við tilteknar aðstæður eins og til dæmis nú þegar gengið er lágt, aflabrögð eru góð og afurðaverð hátt. Eigið fé sjávarútvegsins hefur aukist um um það bil 200 milljarða á fjórum árum, framlegðin er af stærðargráðunni 75–80 milljarðar á ári og góðærið heldur áfram samanber fréttir Hagstofunnar í morgun um að aflaverðmæti á fyrstu þremur mánuðum þessa árs sé 10 milljörðum meira en á sama tíma í fyrra. Í fjórða lagi geta það kallast rök að þjóðin hefur tekið á sig byrðar meðal annars vegna lágs raungengis og býr við skert lífskjör, meiri verðbólgu og hærri lán af þeim sökum. Í fimmta lagi hefur ríkissjóður axlað gríðarlegar byrðar vegna hrunsins sem hér varð og ég geri ráð fyrir að ekki þurfi að upplýsa hv. þm. Illuga Gunnarsson um, hann hafi eitthvað orðið var við það. Í sjötta lagi má færa hagstjórnarleg rök fyrir því að það geti verið skynsamlegt að stilla af, upp að vissu marki, jafnvægi milli greina sem búa við mjög misjöfn skilyrði innan hagkerfisins meðan aðstæður eru sérstakar eins og þær eru nú. Og af áðurnefndum ástæðum býr sjávarútvegurinn nú við alveg sérstök 

Virðulegi forseti. Þetta var áhugavert að heyra. Ég kannaðist við alla þessa röksemdafærslu, ég þekki hana vel. Hún hefur legið fyrir lengi. Þetta voru þau rök sem forustumenn Samfylkingarinnar og Alþýðuflokksins hafa áður farið yfir í löngu máli. Þetta þekki ég vel og ég veit að hæstv. ráðherra veit að ég þekki þetta. Þetta eru allt þekkt rök. Varðandi afkomu í sjávarútvegi og gengi er það líka svo að það hafa komið löng tímabil þar sem gengi íslensku krónunnar hefur verið allt of sterkt. Það hefur valdið sjávarútveginum og sjávarbyggðunum gífurlegum búsifjum. Stundum er gengið of sterkt en stundum hefur það verið veikt, menn hafa gert athugasemd við það og það hefur oft verið vegna stjórnvaldsákvarðana sem gengisskráningin hefur verið röng. En vegna þess að hæstv. ráðherra nefndi verðmæti sjávaraflans og stöðuna fram undan, er rétt að vekja athygli ráðherrans á eftirfarandi frétt sem birtist í dag í Morgunblaðinu. Hún er svona, með leyfi virðulegs forseta: „Verð sjávarafurða erlendis lækkaði um 5% á fyrsta ársfjórðungi og bendir það til þess að verðhækkunin undanfarin missiri hafi stöðvast og verð muni jafnvel lækka áfram á næstunni …“ Virðulegi forseti. Svo eru það rökin um ríkissjóð sem komu einmitt fram hér í umræðunni. Ég mundi skilja það mjög vel ef hæstv. ráðherrar kæmu til þings og segðu: Við verðum að nota þessa peninga til að greiða niður skuldir íslenska ríkisins. En það er ekki verið að leggja upp með það. Við urðum vitni að því í umræðu um samgönguáætlun. Við höfum heyrt hæstv. ráðherra marga hverja tala um það hvernig þeir hyggjast nota þetta gjald. Nú síðast hefur það komið fram í áliti þeirrar ágætu nefndar sem er með málið til umfjöllunar hvernig menn sjá fyrir sér að nota gjaldið eða í það minnsta stóran hluta þess, og það er ekki í samræmi við þau rök sem hæstv. ráðherra nefndi hér. Það er auðvitað það sem skiptir máli. Ég verð að segja eins og er að allur rökstuðningur hæstv. ráðherra var sóttur beint í smiðju Samfylkingarinnar og Alþýðuflokksins þar á undan og þetta veit hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég kem hingað við lok þessarar umræðu um veiðigjöld til að mæla fyrir breytingartillögu okkar hv. þm. Atla Gíslasonar um veiðigjaldið þar sem við leggjum til að 50% tekna af veiðigjaldi hvers fiskveiðiárs renni til ríkissjóðs og þá samkvæmt þeim markmiðum sem tilgreind eru í frumvarpinu um tilgang veiðigjaldsins. 40% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skip eru skráð og 10% í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs, AVS-sjóðinn, með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun ásamt markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi. Frú forseti. Við leggjum áherslu á að þegar verið er að leggja á gjöld sem þessi sem munu koma beint og óbeint niður á þeim samfélögum þar sem þessi gjöld verða innheimt sé sleginn þessi varnagli og horft til sjávarbyggðanna um að hluti af þessum gjöldum renni til þeirra sjálfra. Við höfum áður flutt ræður og rökstutt þetta mál. Við höfum áhyggjur af stöðu sjávarbyggðanna, margar þeirra hafa farið halloka á undanförnum árum, sérstaklega þær minni. Það er hlutverk okkar að flytja frekar frumvörp til að treysta stöðu sjávarbyggðanna og rétt þeirra til að njóta auðlindar sinnar, til að njóta fisksins sem syndir meðfram ströndum landsins og gæti verið unninn þar, í sjávarbyggðunum vítt og breitt um landið. Það er ekki vitað með hvaða hætti hægt væri að gjaldtaka sjávarbyggðirnar án þess að menn sæju fyrir afleiðingarnar af gjaldheimtunni. Það er sjálfsagt og eðlilegt að sjávarútvegurinn sem og aðrir greiði gjöld til samfélagsins. Við höfum skattalög. Það eru í gildi lög um ákveðið veiðigjald en sú leið sem hér er farin, að taka beint gjald af sjávarútveginum til ríkisins, er nýlunda. Það er ekki samkvæmt gildandi lögum og framkvæmdin er allt önnur. Ég treysti því að ég fái stuðning frá fleirum en okkur hv. þingmönnum sem flytjum málið. Hv. þm. Illugi Gunnarsson spurði um stefnu Vinstri grænna í þessum efnum og það er alveg hárrétt að ekki hafa verið áherslur af hálfu Vinstri grænna á auðlindagjöld eða veiðigjöld. Ég minnist þess ekki að það standi einu sinni í Hafinu bláa sem er stefna Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum. Við viljum hins vegar treysta stöðu sjávarbyggðanna sjálfra, fólksins þar, útvegsins og útgerðanna. Það er markmið Vinstri grænna en ekki það eingöngu með hvaða hætti er hægt að skattleggja og draga inn peninga frá þessum samfélögum. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kom inn á, þetta er grundvallaratriði í stefnu Samfylkingarinnar. Það hefur verið tekist á um þetta, það er alveg hárrétt. Það er líka alveg hárrétt hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að stefna Samfylkingarinnar hefur orðið ofan á við samningu þessa frumvarps. En við leggjum áherslu á það, við hv. þm. Atli Gíslason, að hluti af teknu veiðigjaldi renni einmitt til sjávarbyggðanna. Ég held að það verði að minna á vinnuna við þetta frumvarp, ég vil leyfa mér að koma aðeins inn á það, m.a. það frumvarp sem ég lagði fram sem sjávarútvegsráðherra vorið 2011. Öll ríkisstjórnin stóð þá að því þó að ýmsir hefðu sitthvað við málið að athuga. Það kom inn í þingið. Það var töluvert öðruvísi uppbyggt en það sem hér er ræðir. Þar var veiðigjaldið hluti af heildarumgjörð sjávarútvegsins. Veiðigjöldin voru hluti af fiskveiðistjórnarlögunum en ekki flutt sem sérstakt frumvarp eins og hér er gert. Ég tel það ekki rétt eins og hér er að verki staðið. Þess er líka skemmst að minnast þegar bæði forsætisráðherra og núverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra töldu nauðsynlegt að setja málið í allt annan farveg en það var í á haustdögum. Núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þáverandi fjármálaráðherra, sagðist geta gert þetta á þrem vikum. Þau vinnubrögð sem voru viðhöfð á haustdögum, og ég tel hafa verið til fyrirmyndar, kallaði forsætisráðherra óboðleg. Ég veit ekki hvað forsætisráðherra kallar vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð. Við sitjum uppi með frumvarp um veiðigjöld sem er búið að ganga í gegnum miklar hremmingar og breytingartillögurnar sem því fylgja sýna hversu illa unnið það var. Ég held að þeir sem að því standa verði bara að játa það að þetta var illa unnið frumvarp þegar það kom inn í þingið. Breytingartillögurnar og umfjöllunin um frumvarpið staðfesta það enda var framvinda málsins sett í sérstaka veiðigjaldsnefnd sem átti að reyna að leysa úr því og sjá hvernig málið yrði unnið áfram. Ég verð að segja, frú forseti, að þessi vinnubrögð dæma sig sjálf og er í sjálfu sér engin ástæða til að hlakka yfir því. Ég er reyndur maður og verð að segja að menn ættu að hafa færri orð um það hversu auðvelt sé að semja frumvarp um sjávarútvegsmál. Sumir sem voru búnir að samþykkja málið í ríkisstjórn sögðu nokkrum dögum síðar að frumvarpið væri bílslys.

Nákvæmlega.

Ég kann ekki að meta svona vinnubrögð eða svona framkomu, ég verð bara að segja það. Málið má í sjálfu sér fá eðlilega vinnu og það má gagnrýna það en þá eiga menn að gera það á sanngjörnum og málefnalegum nótum.

Þetta er hneyksli.

Við erum að tala um að hluti af veiðigjaldinu renni til sjávarbyggðanna og þá verð ég bara að minna á að núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði árið 1997 um veiðigjaldið sem þá var til umræðu, með leyfi forseta: „Skatturinn er óréttlátur með tilliti til byggðanna í landinu. Þar sem útgerð vegur þungt kæmi þessi nýi skattur harkalega niður, en í öðrum þéttbýliskjörnum yrðu menn hans jafnvel ekkert varir. Þetta er óréttlátur skattur nema hann renni beint til sveitarfélaganna aftur, þar sem hann var innheimtur.“ Þetta voru þá orð núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta er kannski besta röksemdin fyrir þeim tillögum sem ég flyt hér því að ég er trúr málstaðnum í þessum efnum  „Veiðigjald mundi líklega leiða til samþjöppunar og fækkunar eininga; möguleikar smáfyrirtækja og einyrkja yrðu minni. … Þó mikilvægt sé að eiga stór og öflug sjávarútvegsfyrirtæki verðum við líka að eiga smáfyrirtæki og halda í fjölbreytnina.“ Þetta eru nákvæmlega þau rök sem við hv. þm. Atli Gíslason höfum fyrir þeirri breytingartillögu sem við flytjum hér um að farið verði varlega í stórtæk veiðigjöld, að menn átti sig á áhrifunum. Það er sjálfsagt að sjávarútvegurinn borgi eins og aðrar atvinnugreinar og leggi sitt af mörkum en menn verða að sjá fyrir afleiðingarnar og það hefur ekki verið gert við samningu þess frumvarps sem hér liggur fyrir. Frú forseti. Þetta skulu verða lokaorð mín í þessum efnum. Ég legg áherslu á að þegar veiðigjöld verða hækkuð verði horft til minni sjávarbyggðanna um hvaða afleiðingar það hefur fyrir þær og hvernig megi þá koma þessum tekjum aftur til þeirra. Það er samkvæmt stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að standa þannig vörð um sjávarbyggðirnar, sérstaklega þær minni og meðalstóru sem eiga svo sannarlega í vök að verjast. Breytingartillaga okkar hv. þm. Atla Gíslasonar er einmitt flutt til þess að treysta stöðu sjávarbyggðanna í landinu.

Hæstv. forseti. Ég flyt frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Öll efnisatriði þessa frumvarps voru rædd í hv. atvinnuveganefnd í morgun og samþykkt þar af nefndinni með fimm samhljóða atkvæðum. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum. Frumvarpið var lagt fram í kjölfar þess að samkomulag tókst á milli stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi á 140. löggjafarþingi um hvernig haga bæri meðferð og afgreiðslu nokkurra þingmála á því þingi. Ég fer yfir þær greinar sem um fjalla, um I. kaflann fyrst. Í fyrsta lagi felur frumvarpskaflinn í sér að gerð verði breyting á V. kafla laga um stjórn fiskveiða sem fjallar um veiðigjöld. Sá kafli inniheldur fimm lagagreinar sem allar fjalla á einn eða annan hátt um álagningu, útreikning og innheimtu veiðigjalds. Í öðru lagi felur frumvarpskaflinn í sér að gerðar verði breytingar á nokkrum bráðabirgðaákvæðum laga um stjórn fiskveiða. Er markmið breytinganna að fiskveiðiárið 2012/2013 lúti stjórn fiskveiða sem næst sömu reglum og giltu fyrir fiskveiðiárin 2011/2012 sem senn er á enda. Í 2. gr. frumvarpsins er gengið út frá því að fjórar af nefndum lagagreinum verði felldar brott en í 1. gr. er gert ráð fyrir að efni þeirrar fimmtu, 20. gr., verði breytt þannig að hún beri með sér að um álagningu og greiðslu veiðigjalda fari samkvæmt sérstökum lögum um veiðigjöld. Er þar tekið fram að gjaldskylduna beri þeir sem fá úthlutað aflaheimildum samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða eða landa annars afla. Hefur efni greinarinnar ríka samstöðu með efni frumvarpsins til laga um veiðigjöld, þ.e. mál nr. 658, á þessu löggjafarþingi, og gerir í raun ráð fyrir að það frumvarp verði samþykkt sem lög á Alþingi með þeim tillögum til breytinga sem kunna að verða samþykktar við meðferð þess. Um 3. gr. frumvarpsins segir: Í ákvæði til bráðabirgða V segir að krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila við gildistöku laga nr. 42/2006, nú lög nr. 116/2006, yfir þeim mörkum sem sett eru í 1. eða 2. mgr. 13. gr. skuli viðkomandi aðili þegar í stað senda Fiskistofu tilkynningu í samræmi við 1. mgr. 14. gr. laganna og gilda þá ákvæði 2. mgr. þeirrar greinar. Þó kemur fram að aðilinn hafi frest fram til 1. september 2012 til að ráðstafa krókaaflahlutdeildinni þannig að hún rúmist innan settra marka. Með þeirri breytingu sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu verður tilkynningarfrestur um krókaaflahlutdeild yfir mörkum framleiðenda til 1. september 2013. Aðrar breytingar verða ekki á efni ákvæðisins. Um 4. gr. vil ég segja þetta: Í ákvæði til bráðabirgða VII segir meðal annars að ráðherra geti á fiskveiðiárinu 2009/2010, 2010/2011 og 2011/2012 bundið meðferð aflaheimilda ákveðnum skilyrðum eða ákveðið að óheimilt sé að framselja eða ráðstafa með öðrum hætti aflaheimildum úr einstökum sveitarfélögum eða byggðarlögum þegar um er að ræða umtalsverðan hluta aflaheimilda í viðkomandi sveitarfélagi eða byggðarlagi, að minnsta kosti um fimmtung eða meira og ætla má að framsal eða önnur ráðstöfun þeirra út fyrir sveitarfélagið eða byggðarlagið hafi veruleg neikvæð áhrif í atvinnu- og byggðalegu tilliti. Með 4. gr. frumvarpsins er lagt til að framangreind heimild ráðherra til að binda meðferð aflaheimilda skilyrðum eða banna framsal eða ráðstöfun þeirra á ákveðinn hátt verði framlengd þannig að hún gildi einnig fyrir fiskveiðiárið 2012/2013. Aðrar breytingar verða ekki á efni ákvæðisins. Í 5. gr. segir meðal annars: Í ákvæði til bráðabirgða VIII er fjallað um ráðstöfunarrétt ráðherra á aflaheimildum tiltekinna fiskstofna til ráðstöfunar til sérstakrar úthlutunar. Þar kemur meðal annars fram að á fiskveiðiárinu 2010/2011 og 2011/2012 hafi ráðherra til ráðstöfunar 2 þúsund lestir af síld, íslenskri sumargotssíld, og 2 þúsund lestir af norsk-íslenskri síld. Þá kemur þar fram að á fiskveiðiárinu 2011/2012 hafi ráðherra 1.200 lestir af skötusel til ráðstöfunar. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að framangreindur ráðstöfunarréttur ráðherra yfir því magni af síld, íslenskri sumargotssíld, norskri-íslenskri síld og skötusel sem kemur fram í bráðabirgðaákvæðinu, verði framlengdur og nái því til fiskveiðiársins 2012/2013. Aðrar breytingar verða ekki á efni ákvæðisins. Um 6. gr. vil ég segja þetta: Í ákvæði til bráðabirgða IX er fjallað um ráðstöfunarrétt ráðherra á tilteknu magni á óslægðum þorski og óslægðum ufsa til strandveiða og til stuðnings byggðarlögum að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Í 6. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að ráðstöfunarréttur ráðherra samkvæmt 2. og 3. mgr. ákvæðisins verði framlengdur til fiskveiðiársins 2012/2013. Þá er gert ráð fyrir að 4. mgr. ákvæðisins verði felld brott og því verði ráðstöfunarréttur ráðherra ekki lengur háður því að leyfilegur heildarafli þorsks verði meiri en 160 þúsund lestir og ufsa meiri en 50 þúsund lestir en að auki verður ekki skylt að draga aflaheimildir frá leyfðum heildarafla áður en kemur til skiptingar og frádráttar samkvæmt 3. mgr. 8. gr. laganna. Um 7. gr. vil ég segja þetta: Í ákvæði til bráðabirgða X segir: Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 8. gr. laganna skulu frádráttarliðir samkvæmt þeirri málsgrein eins og þeir voru fyrir gildistöku 3. gr. laga þessara koma til frádráttar að 3/4 hlutum frá leyfðum heildarafla á fiskveiðiárinu 2011/2012. Skal frádráttarhlutfall samkvæmt 3. mgr. 8. gr. laganna á því fiskveiðiári aðeins koma til frádráttar svo nemi fjórðungi þess. Skal aflamagnið samkvæmt þessari málsgrein ráðstafað samkvæmt 5. og 6. mgr. 8. gr. laganna. Í 3. mgr. 8. gr. laganna er meðal annars kveðið á um að aflamark veiðiskips á hverju fiskveiðiári, veiðitímabil eða vertíð ráðist af leyfðum heildarafla í viðkomandi tegund og hlutverk skipsins í þeim heildarafla að frádregnu tilteknu hlutfalli af magni hverrar tegundar og skal hið sama gilda um aflamark samkvæmt lögum nr. 151/1996. Frádráttarhlutfallið var þar tilgreint 5,3%. Fyrir gildistöku 3. gr. laga nr. 70/2011 var framangreint 5,3% frádráttarhlutfall ekki til staðar heldur var þá aðeins gert ráð fyrir að frá aflamarki aflahlutdeildarhafa væri dregið sem næmi jafngildi aflahlutdeildar hans margfaldaðri með samanlögðum afla sem ráðstafa skyldi til strandveiða, til byggðaaðgerða og til línuívilnunar. Má því segja að 5,3% frádráttarhlutfallið hafi falið í sér viðbót á skerðingu aflamarks aflahlutdeildarhafa. Í ljósi bráðabirgðaákvæðis X var skerðingin lækkuð fiskveiðiárið 2011/2012. Lækkunin fór þannig fram að hin nýja 5,3% skerðing tók aðeins gildi að 1/4 en hin eldri skerðing gilti áfram að 3/4 hlutum. Var bráðabirgðaákvæðinu aðeins markaður gildistími þetta eina fiskveiðiár. Í 7. gr. frumvarpsins felst að fyrir fiskveiðiárið 2012/2013 mun 5,3% skerðing 3. mgr. 8. gr. laganna taka gildi svo nemi 4/5 hluta hennar en hin eldri skerðing heldur gildi sínu áfram svo nemi 1/5 hluta hennar. Um 8. gr. vil ég segja þetta: Í 1. málslið ákvæðis til bráðabirgða XI er kveðið á um að lokamálsliður 5. mgr. 6. gr. laganna, 2. mgr. 23. gr. a og 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VIII skuli ekki gilda á árinu 2012. Í 2. málslið þess er kveðið á um að þrátt fyrir 1. málslið skuli rannsóknasjóður til að auka verðmæti sjávarfangs fá 30 millj. kr. framlag til ráðstöfunar á árinu 2012 af tekjum vegna aflaheimilda samkvæmt 5. mgr. 6. gr. og 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VIII. Í 8. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að gildistími 1. málsliðar bráðabirgðaákvæðisins verði framlengdur þannig að hann nái til ársins 2013 og tekjuframlag 2. málsliðar verði einnig til ráðstöfunar á því ári. Í lokamálslið 5. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um að tekjur af aflaheimildum sem ráðherra hefur til ráðstöfunar til þeirra sem hafa leyfi til frístundaveiða skuli renna í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs. Í 2. mgr. 23. gr. a er kveðið á um að nánari útfærslu á ráðstöfun 15% tekna af veiðigjaldi til sveitarfélaga skuli koma fram í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2012. Í 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða VIII er kveðið á um að tekjur af aflaheimildum sem ráðherra hefur til ráðstöfunar til sérstakrar úthlutunar í síld, þ.e. í íslensku sumargotssíldinni, norsk-íslenskri síld og skötusel, skuli renna til ríkissjóðs og þeim skuli ráðstafa á þann veg að þær renni í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun í sjávarbyggðum. Samkvæmt 9. gr. er gert ráð fyrir að frumvarpið öðlist þegar gildi. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta tillaga til breytinga á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Það eru allra nauðsynlegustu breytingar sem þurfti að gera á þessum lögum.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hérna leiðir í raun og veru af tvennu. Annars vegar er, eins og hv. þm. Kristján L. Möller hefur gert grein fyrir, um að ræða tæknilegar breytingar sem má segja að séu nauðsynlegar til að hægt sé að ljúka afgreiðslu á veiðigjaldafrumvarpinu sem hér hefur áður verið rætt. Ýmislegt í þessu frumvarpi hefur þær afleiðingar að gera þarf tilteknar breytingar á núgildandi lögum um stjórn fiskveiða eftir að það lá fyrir að það nýja frumvarp sem lagt var fyrir þingið í mars verður ekki afgreitt. Það kallar á tilteknar tæknilegar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða til að skapa á vissan hátt forsendu fyrir því að hægt sé að afgreiða frumvarpið um veiðigjöldin sem í raun er sjávarútvegsskattur eins og ég hef margoft sagt. Í öðru lagi endurspeglar þetta þá pólitísku niðurstöðu sem hefur orðið í samningaviðræðum forustumanna þingflokkanna á undanförnum dögum þar sem forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gáfu út tiltekna yfirlýsingu um að ekki yrðu gerðar breytingar á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Það þýðir að framlengja þarf gildistökuákvæði sem er að finna í því frumvarpi og hefði fallið úr gildi við lok núgildandi fiskveiðiárs eða á næsta fiskveiðiári um eitt ár eða svo til að fullnusta þá hugsun að í raun og veru værum við að frysta núverandi ástand, breyta engu í grundvelli fiskveiðistjórnarlaganna sjálfra. Þetta er kjarni málsins. Það er einn skavanki í þessu og að mínu mati stílbrjótur, það að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar kaus að gera breytingar á því sem hefði orðið reglan um það hvernig staðið er að því sem kallað hefur verið fjármögnun í millifærslupottana, byggðakvóta, línuívilnun, strandveiðar, rækju- og skelbætur. Eins og menn vita voru lengst af eingöngu skertar aflaheimildir í fjórum tegundum, þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Eins og hv. þm. Kristján L. Möller gerði grein fyrir var síðan samþykkt breyting í fyrra sem meðal annars byggðist á frumvarpi sem sá sem hér stendur hafði flutt þar sem gert hafði verið ráð fyrir að allir tækju jafnan þátt í því að leggja til aflaheimildir inn í þessa millifærslupotta. Pólitíska niðurstaðan í fyrra var sú að taka skrefið ekki til fulls heldur taka eingöngu eitt lítið skref og gera ráð fyrir því að aðrar tegundir en þær fjórar sem ég nefndi áðan legðu inn í þessa potta sem svaraði 1/4 af því sem ella væri gert ef um væri að ræða fulla jöfnun. Frumvarpið var þannig úr garði gert, og lögin, að það var hins vegar gert ráð fyrir því að við næstu fiskveiðiáramót mundi þessi jöfnun að fullu koma til framkvæmda. Með breytingartillögunni er hins vegar lagt til að það verði ekki gert að fullu, heldur eingöngu þannig að þessar tegundir utan þessara fjögurra leggi til að 4/5 frá heimildum sínum inn í þessa potta en að öðru leyti komi jöfnunin í gegnum þessar fjórar tegundir, þorsk, ufsa, ýsu og steinbít. Þarna er ekki eins langt gengið og ég hefði kosið í þeim efnum því að ég tel eðlilegast að það sé jöfnuður þarna á milli. Þó er það þannig eins og fram kom í máli hv. framsögumanns málsins að um er að ræða bráðabirgðaákvæði til eins árs og þegar það fellur úr gildi tekur að fullu við þessi jöfnun sem ég tel eðlilega og réttmæta þó að ég viti að ekki deili allir með mér þeirri skoðun. Ég vil aðeins vekja athygli á þeim breytingum sem verða þegar sú ákvörðun er tekin núna að fara þessa leið, að tegundirnar utan þessara fjögurra taki þátt í jöfnuninni að 4/5, þ.e. 80%. Þá hefur það í för með sér talsverða breytingu frá því sem er á yfirstandandi fiskveiðiári. Ég ætla að lesa aðeins tölur til að varpa ljósi á þetta. Skerðing í þorskkvótanum hjá þeim sem eru með hann nemur á þessu ári vegna millifærslupottanna 10,83%. Með breytingartillögunni sem hv. þingmaður mælti fyrir fer þetta hlutfall niður í 6,81%. Í ýsunni var hlutfallið 8,23% á yfirstandandi fiskveiðiári, verður 6,12%. Í ufsanum var það 8,53% á þessu fiskveiðiári, verður á því næsta 6,2% og í steinbítnum var þetta 11,13% en verður 6,89%. Í öðrum tegundum nemur skerðingin 4,28%, er lægra en um var rætt með þessari skerðingu upp á 5,3%, einfaldlega vegna þess að það er gengið frá því í samkomulagi eða yfirlýsingu forustumanna ríkisstjórnarinnar að í þessa millifærslupotta á næsta fiskveiðiári fari ekki meira aflamagn í þorskígildum talið en ráðstafað er til þessara hluta á yfirstandandi fiskveiðiári sem er í kringum 21 þús. þorskígildistonn. Með því að gera það og í ljósi þess að við munum væntanlega á næsta fiskveiðiári fá meiri aflaheimildir, m.a. á grundvelli veiðiráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar, er ljóst að ekki verður þörf á að nýta til fulls þessi 5,3% sem annars hafði verið gert ráð fyrir að yrði hámarkið af því sem menn gætu skert aðrar fisktegundir. Skerðingin verður þá einungis 4,28% og lækkun frá yfirstandandi ári á hinum fjórum tegundunum í samræmi við það sem ég hef þegar gert grein fyrir. Ég neita því ekki að ég hefði viljað taka skrefið til fulls á þessu fiskveiðiári en ég tel hins vegar ekki ástæðu til að dvelja lengur við það. Þetta er niðurstaða meiri hluta nefndarinnar og verður þá væntanlega að lögum síðar í kvöld. Ég legg áherslu á að hið endanlega skref með fullri jöfnun verði þá stigið við fiskveiðiáramótin 2013/2014 nema meiri hluti Alþingis taki fyrir þann tíma ákvörðun um að breyta því sem ég vona svo sannarlega að verði ekki.

Frú forseti. Nú þegar þetta mál kemur til atkvæðagreiðslu við 3. umr. mun það taka nokkrum breytingum samkvæmt þeim tillögum sem meiri hlutinn leggur fram. Engu að síður er gjaldið ekki bara allt of hátt, það er reiknað eftir röngum aðferðum, gjaldið sem menn kalla auðlindagjald er ekkert auðlindagjald, þetta er ekki nein auðlindarenta. Þeir 12–14 milljarðar sem gjaldið mun skila í ríkissjóð eru hærri fjárhæð en samanlagður hagnaður allra sjávarútvegsfyrirtækja á síðasta ári. Með því að í lagaákvæðinu sem fylgir frumvarpinu er gengið út frá því að forsendur gjaldsins verði strax teknar til endurskoðunar eru stjórnarflokkarnir í raun og veru búnir að fallast á og viðurkenna að hér hefur verið rangt gefið frá upphafi. 

Hæstv. forseti. Afgreiðsla veiðigjaldsins markar þáttaskil í auðlindamálum þjóðarinnar og þjóðin mun nú loksins fá sanngjarnan arð af auðlindinni sem sjálfstæðismenn hóta að afnema komist þeir til valda að loknum kosningum. Það er ástæða til að undirstrika rækilega að fréttir í fjölmiðlum um að veiðigjöldin gildi aðeins í eitt ár og að fjárfestingaráætlunin til að styrkja innviði samfélagsins sé þess vegna í uppnámi eru alrangar. Staðreyndin er sú að miðað við óbreytta afkomu sjávarútvegsins og stigvaxandi veiðigjöld má gera ráð fyrir að arðurinn af auðlindunum geti næstu þrjú árin skilað 40–50 milljörðum og fjárfestingaráætlunin komið til framkvæmda. Þetta er því sannarlega gleðidagur því að þjóðin er að endurheimta sanngjarnan hlut af auðlindinni eins og hún á rétt á. 
            

Virðulegi forseti. Það er orðið tímabært að hefja hækkun veiðigjalds nú þegar vel gengur hjá sjávarútvegsfyrirtækjum. Veiðigjaldið mun leggjast þungt á landsbyggðina nema tryggt verði að stór hluti þess renni aftur út á land til ráðstöfunar og uppbyggingar. Það væri hægt að tryggja með stofnun svæðisþinga. Engar slíkar tillögur hafa verið lagðar fram af meiri hlutanum og harma ég það. Mér finnst jafnframt óábyrgt að samþykkja hækkun veiðigjalds án þess að hafa fengið í hendur vandaða úttekt á áhrifum hækkunarinnar á einstakar byggðir, ólík útgerðarfyrirtæki og samþjöppun í atvinnugreininni. Frú forseti. Ég mun því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls en styðja breytingartillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar og hv. þm. Atla Gíslasonar.

Hæstv. forseti. Það er staðreynd sem öllum er orðin ljós að fullkomin óvissa er fram undan í því hvernig þetta veiðigjald mun skila sér. Þar af leiðandi er auðvitað fullkomin óvissa um fjárfestingarstefnu ríkisstjórnarinnar eins og við ræddum um um daginn þegar sú stefna var til umræðu. Það er staðreynd að aðferðafræðin er röng og vitlaus og illa hugsuð og meiri hlutinn hefur viðurkennt það með breytingartillögum sínum. Allflestar af breytingartillögum meiri hlutans eru til bóta. Við munum engu að síður sitja hjá við afgreiðslu þeirra vegna þess að þó að þær séu góðar laga þær ekki alvont frumvarp sem við munum greiða atkvæði gegn. Varðandi breytingartillögu hv. þingmanna Jóns Bjarnasonar og Atla Gíslasonar munum við framsóknarmenn styðja þá tillögu vegna þess að hún er í anda þeirrar stefnu sem við höfum lagt fram, þ.e. að hluti af veiðigjaldinu renni til sjávarbyggðanna þar sem auðlindin verður til og hluti til sjávarútvegsins til nýsköpunar og framþróunar. En það er algjör óvissa um afleiðingar 

Hæstv. forseti. Hér er komið til lokaafgreiðslu frumvarp til heildarlaga um veiðigjöld sem hafa verið til mikillar umræðu og orðið til mikillar vinnu í nefndinni. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka öllum nefndarmönnum í atvinnuveganefnd fyrir mikla skipulagða, agaða og góða vinnu á einum 25 fundum við að taka á móti gestum og umsagnaraðilum sem meðal annars gerði það að verkum að hér eru fluttar fjölmargar breytingartillögur sem allar eru til bóta að mati allra sem komið hafa að málinu. Við 1. umr. þessa máls kom fram frá fulltrúum allra flokka að þeir vildu hækka veiðileyfagjaldið. Það er verið að gera nú og síðan verður tíminn að leiða í ljós hvernig það er skilgreint hjá einstökum flokkum hvað er hóflegt og hvað óhóflegt. Það verður verkefni framtíðarinnar en þetta vildu allir gera. Það vildu allir hækka veiðileyfagjaldið. Margir umsagnaraðilar fjölluðu um það, virðulegi forseti. Hluti  Ég ítreka að lokum þakkir til nefndarmanna fyrir mjög góða vinnu 

Frú forseti. Út af fyrir sig skil ég að formaður Sjálfstæðisflokksins telji gjaldið áhyggjuefni ef hann trúir því að veiðigjöld upp á 13–13,5 milljarða kr. verði svipuð tala og hagnaður allra sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi á síðasta ári.  Meira er þó um vert að mínu mati að hér eru að verða tímamót í sambandi við auðlindalöggjöf á Íslandi þar sem menn horfa til þess að þjóðin sem eigandi þessarar sameiginlegu auðlindar fái sanngjarna hlutdeild í rentunni. Það má endalaust deila um tölur en gjarnan hefði ég viljað að meiri orka færi í það í umræðunni að ræða þau grundvallaratriði sem skipta okkur 

Frú forseti. Það er eðlilegt að sjávarútvegurinn taki sanngjarnan og eðlilegan þátt í samfélagsþjónustunni og leggi fjármagn til samfélagsins. Ég hef hins vegar áhyggjur af sjávarbyggðunum, ég hef áhyggjur af því fólki sem treystir á útgerð og fiskvinnslu. Áhrif þessa frumvarps hafa ekki verið metin hvað það varðar. Í tillögunni er lagt til að hluta af veiðigjöldum verði ráðstafað til sjávarbyggðanna, að 50% fari til ríkisins, 40% til sjávarbyggðanna, 10% til þróunar- og rannsóknastarfs í sjávarútvegi. Ég bendi á að þetta er í samræmi við það frumvarp sem var samþykkt af ríkisstjórninni fyrir ári að lagt yrði fram á Alþingi. Þetta er líka í samræmi við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við viljum treysta og standa vörð um sjávarbyggðirnar og það er mjög mikilvægt að við gerum það líka með löggjöfinni. Því er lagt til að hluti af veiðigjaldinu renni til sjávarbyggðanna og um það snýst þessi tillaga, frú forseti.

Frú forseti. Þessi breytingartillaga gengur út á það að almennt veiðigjald skuli vera 99 kr. á hvert þorskígildiskíló. Gangverð á leigukvóta á markaði í dag er 285 kr. sem þýðir að útgerðir á Íslandi eru að kaupa kvóta og gera út með hagnaði á þessu verði. Veiðigjald sem er í kringum þriðjungur af því tel ég hóflegt gjald fyrir not á þessari auðlind. Þó að einhver fyrirtæki muni ekki ráða við það er alveg augljóst mál að sjávarútvegurinn mun í heild að meðaltali auðveldlega ráða við þetta veiðigjald. Tillaga þessi er lögð fram vegna þess að við teljum að það veiðigjald sem ríkisstjórnin boðar sé einfaldlega allt of lágt.

Virðulegi forseti. Frumvarpið mun hvorki tryggja sparisjóðunum aukið fjármagn né stærri viðskiptahóp. Ég spái því að það muni marka endalok sparisjóðakerfisins þannig að við munum hafa hér fjármálakerfi þar sem hagnaður á fákeppnismarkaði rennur í vasa eigenda bankanna en ekki til lækkunar á útlánavöxtum og til samfélagslegra verkefna. Það er mjög miður og þess vegna mun ég segja nei við frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Við göngum til lokaatkvæðagreiðslu um afar viðfangsmikið frumvarp þar sem miklir hagsmunir eru í húfi. Í fyrsta lagi er um heildarlöggjöf á sviði loftslagsmála að ræða, fyrstu heildarlöggjöf á þessu sviði umhverfismála. Í öðru lagi er verið að innleiða reglur um viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir. Ég þakka nefndarmönnum og öðrum sem komu að vinnslu málsins og gerðu afgreiðslu þess mögulega á svo skömmum tíma.