Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá. Forseti tók málið af dagskrá.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Það er að vísu 2. umr. málsins, en við 1. umr. var engin framsaga um málið. Landbúnaðarnefnd barst frá ríkisstj. frv. til l. um þegnskylduvinnu vegna jarðræktar. Fannst landbn. of skammt gengið í því frv., þar sem aðeins var miðað við jarðrækt. Hefur n. því samið nýtt frv., sem fer um ýmsa hluti nær hinni gömlu hugmynd um þegnskylduvinnu, en felur í sér aðalatriði frv. stj. Fær hver hreppur eða kaupstaður heimild til þess skv. frv. að koma á þegnskylduvinnu með aðstoð ríkisvaldsins, og er með þessu móti ekki um neina þvingun að ræða. Það er ekki ætlazt til þess, að varið verði meira fé úr ríkissjóði til þegnskylduvinnu en veitt er í fjárlögum á hverjum tíma. Ég hygg, að eftir hinar miklu umræður, sem orðið hafa um þegnskylduvinnuna, sé rétt að gefa landsmönnum kost á að reyna þetta fyrirkomulag; ef það gefst vel, gæti það haft mikla þýðingu og þegnskylduvinnan síðar orðið almenn. Ég hygg, að engir hagsmunir muni geta komið í bága við þessi einföldu heimildarlög og að þau sæti engum mótbárum hér á Alþingi.



Hugmyndin um þegnskylduvinnu hér á landi er engan veginn ný bóla. Fyrir því nær fjórum áratugum var hér á Alþingi borin fram tillaga í málinu, sem að vísu náði aldrei fram að ganga. Frá þeim tímum mun vera hin alkunna staka, sem sumir telja, að hafi átt hvað mestan þáttinn í að hindra framgang málsins: Ó, hve margur yrði sæll og elska mundi landið heitt, mætti hann vera í mánuð þræll og moka skít fyrir ekki neitt. En hugmyndin hefur þó aldrei horfið með öllu úr hugum sumra mann, enda þótt mjög virðist nú af henni dregið, Þar sem er frv. það til heimildarl. frá hv. landbn., sem hér liggur fyrir til umræðu. Áður en ég vík að sjálfu þessu frv., vildi ég leyfa mér að greina nokkuð frá afstöðu minni til þegnskylduvinnu almennt sem samfélagslegrar hugsjónar. Tvö eru þau höfuðatriði, sem formælendur hennar hafa fært henni til ágætis. Í fyrsta lagi, að á hana beri að líta sem eins konar vinnuskóla, þar sem æskumenn ættu þess kost að kynnast sómasamlegum vinnubrögðum og venjast nauðsynlegum starfsaga. Í öðru lagi, að hún yrði Þjóðfélaginu fjárhagslegur ávinningur og mundi stuðla að auknum framkvæmdum í landinu um leið og hún beindi hugum æskumanna að óeigingjörnu fórnarstarti í þágu lands og þjóðar. Hvor tveggja þessi rök áttu máske við nokkuð að styðjast fyrir fjörutíu árum á blómaskeiði hraðrar þjóðfélagsþróunar, þar sem atvinnuleysi var óþekkt fyrirbrigði. En nú er orðið nokkuð öðru máli að gegna. Nú er það atvinnuskipulag, sem þá gott blessazt, orðið úrelt í flestum greinum og samsvarar ekki lengur þörfum þegnanna, hvorki á friðartímum né stríðstímum. Þannig fer ætíð að lokum í hverju því þjóðfélagi, þar sem örfáir einstaklingar ráða yfir flestum tegundum framleiðslutækjanna og þar með meginhluta atvinnunnar. Það ber loks að þeim brunni, að á friðartímum býr mikill hluti þegnanna ýmist við algert atvinnuleysi eða þá svo lítilfjörlega atvinnu, að hún fullnægir ekki framfærsluþörfum þeirra, en á stríðstímum skortir aftur á móti sjaldnast atvinnu, eins og dæmin nú bezt sýna, þótt hún á hinn bóginn sé þá í raun og veru verri en engin, þar sem hún miðast ekki við verðmætasköpun til handa þjóðfélaginu, heldur þvert á móti við sóun og tortímingu allra verðmæta. - Oss Íslendingum hefur nú í fyrsta sinni verið svipt yfir í þetta stig atvinnuháttanna til fullnustu, með því að meginhluti vinnuafls vors er nú kominn í þjónustu framandi herveldis, án þess að hin minnstu líkindi séu til þess, að nokkur varanleg framtíðarverðmæti komi þar á móti. Getur nú það þjóðfélag, sem þannig býr að þegnum sínum um atvinnuskilyrði, með nokkru móti leyft sér að ráðstafa vinnuafli æskulýðs síns til þegnskyldu, án þess að spyrja hann ráða? Er það ekki hálfgerð kaldhæðni á tímum friðarins að kveðja atvinnulausan ungling til eins konar vinnunáms í hálfan mánuð eða heilan árlega og varpa honum síðan frá sér út í sama atvinnuleysið aftur? - Og er það ekki ærin harðneskja á tímum styrjaldar og nægrar atvinnu að kveðja hann frá skammgóðu tækifæri til fjáröflunar og skipa hönum að „moka skít fyrir ekki neitt“? Enda þótt miðað sé við núverandi ástand atvinnuháttanna, get ég ekki séð, að þegnskylduvinna bæti á nokkurn hátt úr því ástandi, allra sízt í því formi, sem hér er lagt til. Enginn getur með sanni sagt, að nú sé skortur á fjármagni til opinberra framkvæmda. - Sé hins vegar lögð áherzla á hina uppeldislegu hlið málsins, má benda á það, að vafalaust mundi betri árangur nást með frjálsu vinnunámi, - sjálfboð mundi í því efni vera affarasælla en skyldukvöð. Auk þess sýnist mér, að frv. það, er hér liggur fyrir, sé eiginlega hvorki fugl né fiskur. - Í gamla daga var þó gert ráð fyrir, að hin sama kvöð skyldi ná til allra æskumanna landsins, samtímis og undantekningarlaust. - Hér er hins vegar um heimild fyrir kaupstaði og hreppsfélög að ræða, þannig að samkvæmt henni gæti svo að borið einn góðan veðurdag, að unglingarnir í Hrunamannahreppi í Árnessýslu eða Árneshreppi á Ströndum eða á Seyðisfirði austur væru allt í einu orðnir þegnskyldir einir manna, en allur annar æskulýður landsins jafnfrjáls og áður. - Ég er ekki í neinum vafa um, að slík tilhögun mundi, á tímum slíkum sem þessum, verða til þess eins að skapa glundroða og óánægju á viðkomandi stöðum, og mér er sem ég heyri, þegar ungi maðurinn úr hinum skyldubundna Hrunamannahreppi og ungi maðurinn úr hinum kvaðalausu Biskupstungum færu að bera saman bækurnar um þessa vísdómslegu ráðstöfun. - Ég hygg, að þeim mundi koma saman um, að harla fálmandi í bjargráðunum hefði sá löggjafi verið, sem lagði grundvöllinn að þessu undarlega misræmi á þjóðfélagslegri aðstöðu þeirra, og að þeir mundu bera litla virðingu fyrir slíkum „haltu-mér slepptu-mér“ leik á þessum alvarlegu tímum. Samkvæmt fylgiskjali frv. þessa, err það er stjórnarfrv., sem samið var vegna ályktunar síðasta Alþingis, virðist helzt mega ráða, að hinn eiginlegi tilgangur þess sé sá að veita kaupstöðum landsins heimild til að fela að einhverju leyti atvinnuleysi æskulýðs síns undir þessari nýju grímu, enda er þessi tilgangur enn augljóslegar staðfestur með tillögu jarðræktarnefndar búnaðarþings um að kvöð þessi verði kölluð skylduvinna, en ekki þegnskylduvinna. - Mér virðist því um neyðarúrræði eitt að ræða, sem ekki getur svarað tilgangi sínum, hvort heldur sem litið er á málið frá uppeldislegu eða fjárhagslegu sjónarmiði. Sannleikurinn er líka sá, að þegnskylduvinna er orðin úrelt hugsjón, þegar miðað er við það þróunarstig, sem atvinnumál þjóðar vorrar nú standa á. Mín skoðun er sú, að það þjóðfélag eitt, sem tryggt hefur öllum þegnum sínum örugg atvinnuskilyrði, geti gert kröfu á hendur þeim um ólaunaða skylduvinnu. - En jafnframt er hitt sannfæring mín, að ef atvinnuskilyrðin væru örugg, mundi einnig hagur þjóðfélagsins vera slíkur, að það væri þess umkomið að greiða full laun fyrir hvert handtak í þágu þess. - Væri þá um leið horfin þörfin fyrir slíkt form á hagnýtingu vinnuaflsins, sem hér er um að ræða. Hver dagurinn, sem líður, sannar oss æ átakanlegar, að þessi jörð og þá einnig þetta land, sem vér lifum á, býr yfir slíkum allsnægtum auðlinda og um leið starfsskilyrða, að allur sparnaður á fullum launum fyrir friðsöm störf er í senn grátlegur og hlægilegur. Hugsum oss, að öllum þeim óhemjuauði, sem nú er daglega sóað mannkyninu til óendanlegrar bölvunar, væri varið til uppbyggingar á efnislegri og andlegri framleiðslu þjóðanna. - Hverjum mundi þá í alvöru detta í hug að nefna ólaunaða skylduvinnu á nafn? Frv. þetta er aðeins ein sönnunin af mörgum fyrir því öngþveiti, sem vort úrelta þjóðskipulag er komið í gagnvart æsku sinni og framtíð. - Undir yfirskini uppeldisáhuga og þjóðhollustu er ungu fólki boðið að „moka skít fyrir ekki neitt“, í stað þess að fá því í hendur framleiðslutæki sín, - en þá fyrst er tímabært að kenna æskulýðnum vinnubrögð fyrir alvöru, þegar hann hefur í höndum sér til ævarandi umráða þau tæki, sem hægt er að beita kunnáttunni við með fullum og réttum árangri.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég vil óska hv. þm. til hamingju með jómfrúræðu sína. - Eins og oft vill verða við þau tækifæri, þá er oft fullhátt galað, og ég hygg, að þetta frv. sé í rauninni svo meinlaust, að óþarft sé að ráðast á það eins og það væri óargadýr. Hér er alls ekki um neina þvingun að ræða, heldur aðeins, að ef hrepps- eða bæjarfélög vildu, þá fengju þau heimild til þessara ráðstafana. Jafnvel þó það þurfi að moka skít, þá vil ég segja það, að ég þekki sveitir, þar sem unglingar mundu ekki telja þetta neitt „öngþveiti úrelts skipulags“, þó að þeir tækju höndum saman um að byggja leikfimishús eða leikvöll fyrir æskuna. Þegnskylduvinnan er alls ekki úrelt hugsjón. - Hún á sér stað enn og hefur í raun og veru alltaf átt sér stað síðan ungmennafélögin voru stofnuð. - Ungir menn hafa tekið sig saman um ýmsar framkvæmdir, t. d. byggt samkomuhús, hlaðið girðingar o. fl. Hv. þm. þarf varla að óttast, að þetta verði gert hér í Reykjavík í náinni framtíð, og við flm. frumvarpsins gerum okkur heldur ekki von um slíkt. Og þótt kaupstaðir kynnu að taka slíkt upp síðar, þá mun tilgangurinn ekki vera að „fela atvinnuleysi æskulýðsins undir þessari nýju grímu“, eins og hv. þm. komst að orði. - Unglingar, sem eru atvinnulausir á annað borð, hafa ekki illt af að verja 1–2 vikum af tíma sínum í þarfir þjóðfélagsins. Ef til vill finnst hv. þm. þegnskylduvinnan úrelt, en mér skilst, að herskylda í Rússlandi sé ekki talin óþörf, og því má ekki skipuleggja vinnu unglinga hér og kenna þeim að vinna verk, sem eru til almenningsheilla eða beinlínis gerð fyrir æskuna sjálfa? Við flm. þessa frv. gerum okkur engar himinháar vonir um árangur, en við viljum þó ganga til móts við þá, sem slíkrar heimildar óska, og mér er kunnugt um einn eða tvo hreppa, sem fara fram á slíka heimild í lögum.



Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu, en mér þótti réttara að gera grein fyrir atkvæði mínu um þetta mál í stuttri ræðu. - Mér finnst ekkert merkilegt, þó að þetta frv. komi fram hér á Alþingi og ekki nema eðlilegt, að menn, sem álíta þegnskylduvinnu heppilegt fyrirkomulag, reyni að hrinda því máli áleiðis. - Um þetta hafa alltaf verið skiptar skoðanir, og er því eðlilegt, að það sé líka hér á þingi. - Ég undrast mjög það form, sem frv. er komið fram í. Ef þjóðfélagsleg þörf væri fyrir hendi, svo þegnarnir þyrftu að vinna nauðsynlega skylduvinnu, þá er ekkert við því hægt að segja. - En ég neita því, að það sé bein skylda að vinna þannig, á þann hátt, sem þarna er farið fram á. Þegar atvinnulíf er í því ástandi, sem nú er, þá er þetta áreiðanlega röskun á atvinnuháttum manna, og það þýðir ekki að neita því, að það mun ávallt skoðast sem fórn. - Ég hef alltaf tekið fram, að æskilegt væri að geta losnað við þegnskylduvinnu. En ef hún yrði ákveðin, þá yrði það að vera af brýnni þjóðfélagsnauðsyn, og að þá yrðu unnin verk, sem annars er greitt fé fyrir úr ríkissjóði. Ef ríkið segði sem svo: „Ég hef ekki efni á að leggja vegi, ekki ráð á að halda uppi gæzlu við strendur landsins, ekki ráð á að byggja hafnir, þess vegna gerist þörf að krefja borgara þjóðfélagsins til að vinna þarna fyrir ekki neitt,“ - ef þannig væri farið að, þá væri þó einhver grundvöllur til að standa á. En að finna upp á því að leggja þessar skyldur á menn og láta ríkið jafnframt verða fyrir útgjöldum, það finnst mér undarlegt, og ég skil ekki, hvernig slík hugmynd getur myndazt í höfði nokkurs manns. Mér finnst það slík fjarstæða. Þeir menn, sem yrðu kvaddir til þess að vinna, mundu ekki líta á þetta sem neinn vinnuskóla, heldur sem fórn. - Ef sveitarfélögum yrði heimilað að gera þetta, þá er ég hræddur um, að það mundi skapa flótta á milli sveita. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en mun láta þetta nægja. - Mér finnst ekkert mæla með þessu frv. í því formi, sem það liggur hér fyrir, og mun ég greiða atkvæði á móti því.



Ég hef í rauninni lítið um þetta að segja til viðbótar, en ég mun þó ræða eitt atriði í sambandi við þetta mál. - Það er misréttið, sem kemur fram í 2. gr. frv. og ég vil leyfa mér að lesa upp með leyfi forseta. - Hún er svo hljóðandi: „Í kaupstöðum ákveður bæjarstjórn um þegnskylduvinnu. - Í hreppsfélögum skal ákvörðun tekin um þegnskylduvinnu á almennum hreppsfundi: - Þannig hljóðar upphaf 2. gr. Þetta nær engri átt, að hafa annað lýðræði fyrir sveitirnar en kaupstaðina, með því að í kaupstöðum skuli aðeins bæjarstjórnin, sem venjulega er skipuð 9 mönnum, ákveða um, hvort á skuli komið þegnskylduvinnu, en í sveitum skal kalla saman alla hreppsbúa, þá sem kosningarrétt eiga, til að taka ákvörðun um þetta. Í þessu felst hið mesta ósamræmi, og mér finnst blátt áfram hlægilegt að bera slíkt fram og ætlazt til, að þingið samþykki.



Ég bið hv. þm. V.-Ísf. að virða mér til vorkunnar, þótt ég tæki málið nokkuð hátíðlega. Mér skildist, að hann reyndi að gera sem minnst úr því, og að þetta frv. væri borið fram fyrst og fremst vegna óska tveggja hreppa, en mér er óskiljanlegt, hvernig hann hefur tekið óskir aðeins tveggja hreppa svo hátíðlega, að það yrði til þess, að frv. kæmi hér fram. Hann sagði, að ég þyrfti varla að óttast, að heimildin yrði notuð hér í Reykjavík. - Mér er þá spurn: hvers vegna stendur í frv., að heimildin skuli einnig ná til kaupstaða? Hv. þm. bar ekkert fram gegn rökum þeim, sem ég færði fyrir máli mínu, enda þótt hann segði, að ég liti á málið eins og óargadýr, hvað ég nú raunar ekki gerði. Ég lít aðeins á þetta frv. sem upphaf að tilraun til almennrar þegnskyldu hér á landi.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ef hv. 4. þm. Reykv. lítur á frv. þetta sem upphaf eða tilraun til almennrar þegnskyldu hér á landi, þá hlýtur hv. þm. að líta svo á, að þetta muni gefast vel, - því ef þetta yrði óvinsælt, þá er um enga hættu að ræða, að það yrði almennt hér. Ég vona, að þetta gefist svo vel, að það aukist hröðum skrefum, svo það að lokum nái til allra sveita og kaupstaða landsins. Við flm. frv. höfum tekið tvo hreppa alvarlega. Mér finnst þeim hreppum, sem ekkert vilja með þetta hafa, alls ekki gert rangt til, þótt einhverjir aðrir hreppar vilji það. - Það var alveg rétt, að ég gerði lítið úr þessu, - ég benti á, að hér væri um enga þvingun að ræða, heldur væri hver maður frjáls til þess að leggja fram vinnu sína. Hv. 4. landsk. bar eins og alltaf mikla umhyggju fyrir lýðræðinu. Hann sagði, að hér gætti ósamræmis milli kaupstaða og sveita. - Þetta er þó aðeins í því fólgið, að í kaupstöðum ráða bæjarstjórnir, en í hreppum hreppsnefndir. - En þetta er nú svona, að það er til stofnun hér í landi, sem er lögfest, sem heitir sveitarfundur, en það er engin hliðstæð stofnun til í bæjum. Þetta byggist á gömlu skipulagi í landi okkar, sem hv. þm. virðist ekki þekkja. Það þarf enginn að kvíða því, að það sé á móti vilja kaupstaðar- eða bæjarbúa, sem 3/5 bæjarstjórnarmeðlima samþ. þegnskylduvinnuna. Lýðræðinu er því mjög sæmilega borgið með þessu frv. Og það þykir oft nægja, ef rúmur helmingur atkvæða er til staðar til þess að lýðræðinu sé borgið. Hér er mikill meiri hluti atkv., sem um er að ræða, svo frá sjónarmiði lýðræðisins þarf ekki að kvarta. Hv. 5. þm. Reykv. var mest hissa á því, að hér skyldi hafa verið borið fram frv., sem sparar ríkissjóði engin útgjöld, sem hann ætti annars erfitt með að standa undir, heldur skapaði aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. En það er einmitt ekki tilgangurinn með þessum l. að spara ríkissjóði eða hreppssjóði nein útgjöld til vinnu, sem þeim ber að leggja fé í. Heldur er það tilgangurinn með þessu frv. að gera einhverjar frekari ráðstafanir til þess að gera eitthvað, sem hægt er að komast hjá, en hefur menningarlegt gildi, sem sveitirnar hafa áhuga fyrir að hrinda í framkvæmd. Það eru þeir nauðsynlegu hlutir, sem annars mundu verða vanræktir, sem þegnskylduvinnan skapar. En tilgangurinn er ekki sá að spara ríkissjóði útgjöld.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Þetta frv. er þannig til komið, eins og grg. ber með sér, að það var samþ. á búnaðarþinginu án ágreinings að koma á þegnskylduvinnu í sveitar-, sýslu- og bæjarfélögum við ræktunarstörf. Og sumir eru fylgjandi þegnskylduvinnu í víðtækara formi heldur en borið var fram á búnaðarþinginu. En þetta mál var sent til landbn., sem hefur breytt því í það form, sem það hefur nú, þannig að heimildin hefur verið gerð víðtækari í frv. Nú heyri ég, að sumir finna það að þessu frv., að þar sé ekki gengið nógu langt í því að veita sveitar-, bæjar- og sýslufélögum þessa heimild. En ef það er vilji fyrir því hjá hv. þm. að ganga lengra og koma þegnskylduvinnu á almennt, og ef þeir vilja koma með brtt. um það, þá mundi ekki standa á mér að fylgja því máli. Ég álít beinlínis, að það ætti að gera þegnskylduvinnuna almenna, þó að ég búist ekki við fylgi fyrir því nú á þingi, eins og þegar hefur komið fram, og vafasamt, að meirihlutafylgi sé fyrir því hjá þjóðinni. Er sú ástæða fyrir því, að frv. hefur ekki komið fram um þetta, að ekki hefur verið leitað álits um það hjá þjóðinni. Og það er líka ástæðan til þess, að ekki hefur verið gengið lengra í þessu frv. en gert er. Það hefur verið minnzt á það í sambandi við þetta frv., að það hefði nokkurn kostnað í för með sér úr ríkissjóði. Vitanlega hefur það nokkurn kostnað í för með sér. En það má ekki líta þannig á málið eins og gert hefur verið af einum hv. þm., að það sé horfandi í þann kostnað. Ef þjóðfélagið segði sem svo, - ég hef ekki efni á að leggja þetta og þetta í byggingu vega, íþróttavalla, ræktun skóga o. s. frv., ef þjóðfélagið segði, að það hefði ekki efni á þessu og legði þess vegna almenna þegnskylduvinnu á þegnana, þá væri grundvöllur til þess að standa í sambandi við það, sem haldið hefur verið fram. En þó að þegnskylduvinna væri lögleidd, mundi slíkt ekki vera nema kostnaður fyrir ríkissjóð. En sá kostnaður, sem ríkið leggur fram, er ekki nema örlítið brot af þeim kostnaði, sem mundi vera greiddur við vinnuna, ef hún væri öll borguð. Við vitum vel, að þess vegna er frv. tekið upp í þessu formi, að áhugi fyrir þegnskylduvinnu er ákaflega misjafn í landinu. Í sumum héruðum í þessu landi má telja nokkurn veginn víst, að þegnskylduvinna mundi verða samþ. og innt af hendi, ef þessi heimild fengist. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að þegnskylduvinna sé úrelt hugmynd og á eftir tímanum. En hún hefur e. t. v. ekki samræmi við þann aldaranda, sem nú ríkir. En við getum ekki lifað í þessu þjóðfélagi, ef sá andi ríkir ekki, sem þegnskylduvinnuhugmyndin er ávöxtur af. Við höfum ekki efni á því að leggja vegi, rækta skóga, byggja íþróttavelli og sundlaugar, vegna þess að þetta eru ekki arðvænleg fyrirtæki í bili. En þau eru til mikilla hagsbóta fyrir framtíðina og gefa þá sína peninga. Og ég sé ekkert á móti því að reyna að vekja áhuga hjá ungum mönnum, sem eiga að byggja þetta land og taka við því síðar, þótt þeir leggi þessa kvöð á sig. Og ef ekki er hægt að vekja slíka fórnfýsi í landinu, þar sem svo mikið er ógert af því, sem gera þarf, þá segi ég það og álít, að ég sé þar ekki með neinar hrakspár, að ef sá hugsunarháttur er ekki til og verður ekki hjá æsku þessa lands, þá munum við eiga erfitt með að byggja þetta land og þá má búast við, að þegnskylda verði lögð á í einhverri mynd, og þá í einhverri óþægilegri mynd heldur en með því að vekja þennan áhuga. En einmitt af því að áhuginn er ekki svo mikill, t. d. í kaupstöðunum, að meiri hluti þjóðarinnar hafi áhuga fyrir þegnskylduvinnunni, þá er það það eðlilegasta og rétta, að gefa þeim sveitum og bæjarfélögum, sem áhuga hafa fyrir þegnskylduvinnunni, heimild til þess að koma henni á hjá sér. Það er vitað, að á Vestfjörðum hafa ungmennafélögin lifað gegnum allar þrengingar. Á Vestfjörðum er mikill áhugi fyrir þegnskylduvinnu. En af því að hugsunarháttur inn er ekki nægilega þroskaður til þess að styðja Þegnskylduvinnuna almennt, þá er eina vonin til þess, að menn vilji leggja þetta á sig, að þeir, sem hafa áhuga fyrir þessu máli, fái tækifæri til þess að leggja þegnskylduvinnu á, enda þótt minni hlutinn sé því mótfallinn. Það má líkja þessu áhugaleysi fólksins við sandauðn, og þeir séu eins og óasar í sandauðn, sem hafa þann fórnarvilja, sem áhugi fyrir þegnskylduvinnunni sýnir. Ef hægt er að rækta upp sandauðnina út frá þessum óösum og vekja áhuga út frá þeim, þá er vel farið. Og ég hygg, að eins og sakir standa, sé þetta eina leiðin. Það er líka tryggt, að þegnskylduvinnu verður ekki komið á nema þar, sem er tiltölulega almennur vilji fyrir, að það verði gert. Og hvað er á móti því fyrir hæstv. Alþ. að gefa slíka heimild til þess að koma þegnskylduvinnu á, þar sem almennur áhugi er fyrir að koma henni á og vantar ekki nema herzlumuninn, svo að út frá þeim stöðum komi vaxandi áhugi, svo að þegnskylduvinnan gæti orðið almenn? Ég hygg, að reynslan sé sú, að þar, sem unnin hafa verið störf af ungmennafélögum, og við vitum, að mikið var gert af því fyrr á árum, þó að það hafi minnkað nú í seinni tíð, - ég hygg, að ungmennafélögin hafi ekki unnið nein störf, sem þeim þótti ánægjulegri og skemmtilegri, og félagarnir hafi ekki lifað meiri ánægjustundir heldur en þegar þeir voru að vinna að sínum áhugamálum án þess að taka nokkuð fyrir, - og ég hygg, að þeir hafi ekki séð eftir þeirri vinnu.

Það var sjálfboðavinna

. „Það var sjálfboðavinna“, er tekið fram í fyrir mér. En það er ætlazt til þess, að þegnskylduvinnu verði ekki komið á nema þar, sem vitað er, að áhuginn er svo mikill, að ekki vantar nema herzlumuninn. Ég áleit, að þessi heimild mundi ekki mæta neinni andstöðu í þinginu. Og mér finnst engin rök fyrir andstöðu þeirri, sem hún hefur mætt. Og að ríkisstj. hefur ekki komið fram með þetta mál fyrr, er af því, að það má telja vafasamt, að almennur vilji sé um þetta í landinu. Ég vil þess vegna, þó að ég sé óánægður með þetta frv., vegna þess að það gengur allt of stutt, mæla með samþ. þess.

Pétur Ottesen Hv. þm. V.-Ísf., frsm. landbn., hefur nú gert grein fyrir afstöðu n. til þessa máls og því, að n. tók þetta mál til flutnings. Ég þarf þess vegna engu við það að bæta. Eins og hv. frsm. lýsti og um getur í grg., er frv. nokkuð breytt frá því, sem n. barst það, og fól nefndin hv. þm. V.-Ísf. að gera nokkrar breytingar á frv. og færa það til þess horfs, sem er nær því fyrirkomulagi, sem talað hefur verið um að undanförnu, að framkvæmd þegnskylduvinnu hér á landi skyldi verða reist á. En ástæðan til þess, að ég vildi segja nokkur orð í sambandi við þetta mál, er sú, að það er sennilega fyrir tilhlutun mína og tveggja annarra þm., hv. 1. þm. Rang. (SvbH) og hv. 3. landsk. (StSt), að þetta frv. er nú borið fram. Á síðasta þingi fluttum við þessir 3 þm. þáltill. um undirbúning þjóðaratkvgr. um þegnskylduvinnu. Þessi þáltill. er stutt og langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hana hér upp: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera fyrir næsta þing till. í frumvarpsformi um framkvæmd þegnskylduvinnu hér á landi, í því skyni, að almenningur geri sér ljósari grein fyrir þessu nýmæli, ef næsta þing ályktar að láta fram fara þjóðaratkvgr. um málið í sambandi við reglulegar kosningar til Alþ. á árinu 1941.“ Við flm. þáltill., sem erum allir fylgjandi þeirri hugsjón, sem liggur á bak við þegnskylduvinnuna, teljum, að það sé heppilegt fyrir þjóðfélagið og mætti margt gott af því leiða, ef sá áhugi væri ríkjandi meðal fólksins í landinu, að það fyndi hvöt hjá sér til þess að inna slíkt fórnarstarf af hendi á meðan það er á bezta skeiði. Af þessu mætti margt gott leiða. En okkur er það ljóst, að til þess að málið lægi nokkuð skýrt fyrir öllum almenningi og væri sett fram þannig, að menn hefðu góða aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir því, hvernig þetta ætti að vera í framkvæmdinni, þá töldum við nauðsynlegt, að dreift hefði verið út meðal almennings áður en atkvgr. fór fram frv., þar sem lögð væru drög að því, hvernig framkvæmd þegnskylduvinnunnar væri hugsuð. Það er ekki vafi á því, að sú andúð, sem þessi hugmynd hefur mætt á undanförnum árum, á að einhverju leyti rót sína að rekja til þess, að menn hafa ekki gert sér skýra grein fyrir því, hvernig þetta yrði í framkvæmdinni í raun og veru. Þess vegna hefur þetta orðið miklu meiri þyrnir í augum margra manna, svo að þeir hafa tekið afstöðu gegn þeirri hugmynd, af því að þeir hafa ekki gert sér ljósa þessa hlið málsins. Þess vegna álítum við nauðsynlegt, að fyrir lægi skilgreining á því, hvernig þessi framkvæmd. væri hugsuð. Nú hefur hæstv. ríkisstj. látið búa til frv., sem er byggt upp á því að veita kaupstöðum og kauptúnum, og samkvæmt því frv., sem landbn. flytur nú, þá einnig sveitarfélögum í landinu, heimild til þess að koma á þegnskylduvinnu hjá sér, með samþ., sem frv. greinir. Með þessum hætti er komið hreyfingu á málið, lagður í stórum dráttum grundvöllur að framkvæmd þegnskylduvinnu og á það reynt, hver er hugur fólksins til þess að inna af hendi með þessum hætti fórnfúst starf í þarfir lands og þjóðar. Að þessu leyti nær þetta frv., sem hér liggur fyrir, alveg sama tilgangi eins og meining okkar flm. var. Nú vitum við náttúrlega ekkert um það, hvernig undirtektir þjóðarinnar verða um það að koma þessu máli í framkvæmd með þessum hætti. Hér hafa nú komið fram raddir um það, að fólkið mundi flytja úr þeim byggðarlögum, þar sem slíkar samþ. hefðu verið gerðar, til þeirra staða, þar sem um ekkert slíkt er að ræða. Ég ætla ekki að ræða slíkar hrakspár. En mér virðast ákvæði frv. um það, hve mikill meiri hluti eigi að vera fyrir hendi til þess að samþykkt nái staðfestingu, eigi að vera næg trygging fyrir því, að slíkri samþ. yrði ekki komið á, nema það hugarfar og sú þegnskaparhugsun og fórnarlund væru til staðar hjá fólkinu, sem vildi bindast samtölum til þess að leggja fram vinnu, sem ekki væri borguð í öðru en þeim verkum, sem unnin eru. En með samþ. þessa frv. stöndum við alltaf miklu nær því en áður að stíga fyllra spor í þessu efni síðar. Og það er von mín og trú, að það muni sýna sig, þó að það sé ekki tímabært nú að setja 1., sem fyrir skipa þegnskylduvinnu hér á landi, að hugsunarhátturinn muni breytast í þessu efni og því að leita fyrir sér um þetta mál og fá meiri reynslu en nú er fyrir hendi, til þess að sjá, hvort sú grundvallarhugsun verður nægilega rík með þjóðinni, sem hugmynd þegnskylduvinnunnar er reist á. Og þetta er leiðin til þess að skoðanir manna komi fram í dagsins ljós. Þess vegna, hvernig sem menn kunna að líta á þegnskylduvinnuhugmyndina, hvort sem þeir eru sammála mér, því sem ég hef sagt nú, eða líta á það á gagnstæðan hátt, get ég ekki skilið annað en að hv. þm. verði með því að samþ. slíkt frv. sem þetta, sem til þess er flutt að kynna fólkinu og upplýsa það um það, hvernig þegnskylduvinnan yrði í framkvæmd í landinu. Þegnskylduvinnuhugsjónin er sem sé byggð upp á þrem aðalmáttarstólpum. Í fyrsta lagi, er hún ætluð sem liður í uppeldisstarfsemi þjóðarinnar. Í öðru lagi, að nánara samband og tengsl fáist milli landsmanna, sem annars vinna að framkvæmd óskyldra verkefna, og ég álít, að sá þáttur þegnskylduvinnunnar sé mjög mikils virði fyrir okkur Íslendinga, og þá ekki síður í sambandi við þá breyt., sem hefur farið ört vaxandi á síðari ár um, að mikill meiri hluti þjóðarinnar lifir í kaupstöðum og kauptúnum, og margt fólk á lítinn kost á að kynnast þeim kringumstæðum, sem fólkið lifir við í hinum dreifðu byggðum landsins, og þeirri lífsbaráttu, sem þar er háð. Þriðja atriðið er í því fólgið, að fólkið lærir þarna ýmis vinnubrögð, sem það undir öðrum kringumstæðum mundi fara á mis við að læra, en er mikilsvert fyrir það að hafa átt kost á að kynna sér og taka þátt í og kunna að meta hjá þeim borgurum, sem þessi verk vinna. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram og sérstaklega með tilliti til þess, að ég átti nokkurn þátt í því, að þáltill. um þetta efni var flutt á síðasta þingi, sem hefur orðið þess valdandi, að nú er kominn skriður á málið.



Ég vildi mega vænta þess, að hv. landbn. tæki til athugunar fyrir 3. umr., hvort hún sæi sér það fært að gera breyt. á þessu frv. frá því, sem það nú er: Ég veit, að það er rétt, sem komið hefur fram hér, að það hefur borið talsvert á því hin síðari ár, að hugmyndinni um þegnskylduvinnuna hefur vaxið fylgi. Og þetta er ákaflega eðlilegt, þegar fyrst og fremst er lítið til þess atvinnuleysis fyrir ungt fólk, sem var þangað til Bretavinnan kom til sögunnar. Og það var fullkomlega eðlilegt, að menn litu til þegnskylduvinnunnar, þegar hundruð eða þúsundir unglinga áttu engrar atvinnu von og höfðu ekki ástæður til þess að afla sér menntunar. Nú er í bili ástandið breytt frá því, sem þá var, en allir væntum við, að það ástand, sem nú er, taki enda innan skamms, og getum við þá þurft að leysa þau vandamál, sem áður voru fyrir hendi. Því finnst mér ekki rétt að vísa þessari hugmynd á bug. Síður en svo. Þá þarf að gera sér ljóst, hvort af tvennu vakir fyrir mönnum, hvort litið er á þetta sem lið til uppeldis þjóðarinnar, eða hvort þetta er til þess að komu í framkvæmd verkum, sem of dýrt þykir fyrir hið opinbera eða einstaklinga að vinna á annan hátt. Þ. e. a. s., hvort þegnskylduvinnan á að vera liður í uppeldisstarfsemi okkar eða til þess að spara fé. Mér finnst það eigi að liggja skýrt og greinilega fyrir, hvort af þessu tvennu verður megintilgangur 1. Ég vil benda á, að ég tel, að samkv. 2. gr. sé bæjarstjórnum og hreppsfundum gefið of mikið vald, því að þar er gert ráð fyrir, að til funda í bæjarstjórnum og hreppsfunda um þegnskylduvinnu skuli boða með hálfs mánaðar fyrirvara og þurfi 3/5 hluta atkvæða til samþykktar og sú samþykkt öðlist gildi, þegar ráðherra hefur staðfest hana. Ég verð að segja, að mér finnst hér vera of langt gengið. Ég get betur fellt mig við ákvæði þess frv., sem hæstv. forsrh. lagði fyrir n. Þar er lagt til, að málið skuli tekið upp, ef nokkur hluti hreppsnefndar eða bæjarstjórnar óskar þess eða minnst 1/5 hluti verkfærra karlmanna innan umdæmisins, og sé henni þá skylt að kveðja til almenns fundar alla heimilisfasta verkfæra karlmenn á aldrinum 18–60 ára og leggja undir atkvæði þeirra tillögu um, að þegnskyldu skuli komið á. Fundur um þegnskylduvinnumálið sé boðaður með tveggja vikna fyrirvara og sé verkefni fundarins auglýst í fundarboði. Ef minnst 3/5 hlutar þeirra manna, er vinnuskyldir eru, greiða atkvæði með tillögu um þegnskylduvinnu innan þeirra takmarkana, sem lög þessi heimila, er samþykktin orðin bindandi, enda veiti landbúnaðarráðherra henni samþykki sitt. M. ö. o., hér er ákveðið, að meiri hluti þeirra verkfærra karlmanna, sem búa í því umdæmi, þar sem á að leggja kvöðina á, skuli vera henni samþykkir. Ég fékk ekki í ræðu hv. frsm. skýringu á því, hvers vegna horfið var frá þessu mjög svo þýðingarmikla ákvæði í frv. hæstv. forsrh. og inn á þá breyt., sem gerð var á frv. eins og það var lagt fram. Ég vil skjóta því til n., hvort hún sæi ekki ástæðu til fyrir 3. umr. að athuga, hvort ekki væri rétt að færa þetta í svipað horf og upphaflega var í frv. hæstv. forsrh. Í 5. gr. þess frv., sem hæstv. forsrh. sendi n., er glögglega tekið fram, að skylt skuli að hagnýta vinnuna til sameiginlegrar jarðræktar í almenningsþágu. Hins vegar er í 5. gr. frv. eins og n. hefur lagt það fram, svo kveðið á, að í þegnskylduvinnu megi vinna að hverju því verkefni, er til framfara horfir eða almenningsheilla, svo sem hvers konar jarðrækt, vegagerð, skógrækt, sundlauga- og leikvallagerð, skólahúsbyggingum o. fl. Hér er það ekki gert að skilyrði, að vinna skuli að sameiginlegri jarðrækt í almenningsþágu. Mér skilst, að ekki sé útilokað, að þessi þegnskylduvinnunefnd - geti látið vinna að jarðrækt jafnvel fyrir einstaklinga og einkafyrirtæki, en í frv. hæstv. forsrh. var skýrt tekið fram, að það skyldi vera sameiginleg jarðrækt í almenningsþágu. Ég get ekki séð, að vert sé að hverfa frá þessu þýðingarmikla atriði í frv. eins og það var upphaflega. Ég mun greiða atkv. með málinu til 3. umr., en vil mjög vænta þess, að n. sjái sér fært að athuga frv., sérstaklega þessi tvö atriði sem ég hef nú nefnt.



Það á að vera eins og til að afsaka þetta frv., að formælendur þess leggja mikla áherzlu á að sýna fram á, að þessari þegnskylduvinnu verði hvergi komið á nema þar, sem einlægur vilji sé fyrir hendi. Nú er mér spurn og þó ekki: Hverjir eru það sem eiga að kveða á um það, hvort þegnskylduvinnan skuli lögð á eða ekki? Það eru hreppsnefndir og bæjarstjórnir. Eru það þá aðilarnir sjálfir, sem eiga að segja til um það? Ég hygg, að svo sé ekki. Í frv. er aldurstakmarkið sett 16–25 ár. Þar af leiðir, að fátt þeirra manna, sem koma til með að búa við þegnskyldukvöðina, getur haft nokkur áhrif um það, hvort þessi vinna verður tekin upp eða ekki. M. ö. o. þeir, sem eiga að búa við árangurinn af þessu frv., geta lítil eða engin áhrif haft á málið. Hæstv. forsrh. talaði um það, að því miður væri þjóð okkar ekki nógu vel efnuð til að inna af höndum svo miklar framkvæmdir í jarðrækt, vegagerð og öðrum þörfum opinberum framkvæmdum sem skyldi. En þá er mér spurn: Eru þeir unglingar, sem hér koma til með að eiga hlut að máli, það efnaðir, að þeir megi fremur við að eyða tímum sínum og kröftum til þess? Ef á að fara eftir efnum í þessu sambandi, þá liggur miklu nær að koma með frv. til heimildarlaga um það, að einmitt hinir efnuðu menn í landinu skuli inna ef hendi slíka þegnskylduvinnu, án nokkurs aldurstakmarka, en miðað við eignaupphæð. Annars hefur ekkert verið hrakið af þeim rökum, sem ég bar fram í frumræðu minni, og þarf ég því ekki að lengja þessa ræðu meir.



Ég vildi víkja örfáum orðum að nokkrum þeim atriðum, sem fram hafa komið í þessum umr., sér í lagi því, sem fram kom í ræðum hv. 4. þm. Reykv. Hann mun nú hafa fullnotað sinn ræðutíma við þessa umr., en ég vænti þess, að þetta frv. fái að fara áfram, og getur hann þá við 3. umr. málsins gert aths. við þau fáu orð, sem ég nú flyt hér, ef hann sér ástæðu til. Hv. þm. sagði í sinni fyrri ræðu, að land okkar byggi yfir miklum auðæfum, og mér virtist koma fram í ræðu hans það álit, að þess vegna þyrfti enginn hér að gera neitt nema fyrir full laun í peningum. Ég vil segja það, að ef allir landsmenn verða einhvern tíma á þessari skoðun, þá er þjóðin á vegi til grafar. Öll þau verk, sem varanlegast gildi hafa fyrir land og þjóð, hafa verið unnin án þess að spurt væri um laun fyrir þau. Sagnaritarar fyrr á öldum, höfundar þeirra bókmennta, sem mestum ljóma hafa varpað á þjóðina og eru hennar dýrmætasta eign, unnu verk sín án þess að spyrja um laun og án þess að taka laun fyrir. Einmitt fyrir það, að þeir unnu verk sín í þessum anda, hafa verk þeirra og nöfn lifað. Það er eins og eitt af okkar mestu skáldum hefur sagt: „Að reikna ekki í árum, en öldum og alheimta' ei. daglaun að kvöldum, svo lengist mannsævin mest“. Hv. 4. varaþm. Reykv. er skáld. Það hefur að sjálfsögðu verið nokkur ágreiningur um verk hans á því sviði eins og ýmissa annarra, en að mínu viti hefur hann ort mörg góð ljóð. Hann hefur fengið einhverja opinbera viðurkenningu sem skáld, en þó geri ég ráð fyrir, að hann hafi ekki fengið taxtakaup fyrir allan þann tíma, sem hann hefur varið til ljóðagerðar. Hann hefur að sjálfsögðu fleira gert um ævina, hefur eins og við fleiri alizt upp við smalamennsku og önnur venjuleg sveitastörf, og sjálfsagt eftir að hann varð fullorðinn oft unnið daglaunavinnu og fengið sitt samningsbundna kaup. En þó að hann hafi sjálfsagt unnið vel við þau störf, verða það ekki þau, sem geyma nafn hans, heldur munu það verða þau ljóð, sem hann hefur ort og ekki tekið laun fyrir, a. m. k. ekki full laun eftir taxta verkalýðsfélaganna. Ég varð satt að segja fyrir nokkrum vonbrigðum, þegar ég heyrði fyrstu ræðu hans á Alþingi, því að mér þykir þær kenningar, sem þar komu fram, allt annað en skáldlegar, og sem betur fer hefur hann ekki lifað eftir þeim kenningum sjálfur, því að eins og ég gat um áðan, tel ég, að hann hafi ort mörg góð kvæði og það hefur hann gert án þess að spyrja um laun. Ég held, að þetta frv. sé spor í rétta átt. Ég held, að það sé heppilegt að byrja á þennan hátt að veita heimild, sem þeir geta notað, sem það vilja, og ég geri mér von um, að þetta verði vinsælt og leiði til þess, að fleiri taki það upp, eftir því sem meiri reynsla fæst af þessum framkvæmdum, og verði með tímanum þannig, að sem flestir noti þessi heimildarl., hvort sem það leiðir til þess, að sett verði allsherjarlöggjöf um þegnskylduvinnu eða ekki.



Eins og kunnugt er, er hv. frsm. 1. minni hluta ekki viðstaddur sökum veikinda. En þar sem hann er ekki við, verður ekki um framsögu að ræða af hálfu nefndarhlutans. Ég vil mælast til þess, að frv. fái að ganga til 3. umr. án umræðna að þessu sinni. Mér er kunnugt um, að flm. brtt. á þskj. 372 er fús til að taka hana aftur til 3. umr., ef samkomulag gæti orðið um að láta umr. bíða þangað til.



Ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á að láta umr. niður falla þar til við 3. umr. og vil vita, hvort hv. þm. A.-Sk. ætlar þá að halda sína framsöguræðu fyrir því.



Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, þá sé ég, að þetta mál mun ekki fá að fara umræðulaust til 3. umr., og verður þá svo að vera. Mun hv. 1. flm. frv., 1. þm. Skagf., taka þátt í umr. af hálfu þeirra, sem að þessu máli standa.



Viðvíkjandi ósk hv. þm. Ísaf. vil ég samþ. fyrir mína hönd og væntanlega annarra flm. að verða við ósk hans, því að það er langt síðan þetta mál var lagt fyrir sjútvn., svo að hv. þm. Ísaf. og öðrum hv. nm. hefur gefizt ærinn tími til að afla sér þeirra upplýsinga, sem kynnu að vera að fá um þetta mál. Nú hefur það komið a. m. k. tvisvar sinnum á dagskrá til 2. umr., en verið tekið út. En þar sem ég og aðrir flm. frv. leggjum allmikla áherzlu á, að málið fái að komast rétta leið í gegnum þingið, vil ég óska þess, að hæstv. forseti láti þessa umr. fara fram nú í dag og láti það koma til atkv. að henni lokinni.



Ef hv. flm. álíta, að þetta mál sé svo lítils um vert, að það þurfi enga framsögu við 2. umr., þá vil ég gera mitt til að leiðrétta þann leiða misskilning. Ég vil nú gefa nokkrar upplýsingar um gang þessa máls í sjútvn. Það var afgr. þaðan í þeirri röð, sem það hafði komið til n., en þegar málið var afgr., lágu ekki fyrir þær upplýsingar, sem í rauninni voru nauðsynlegar, til þess að hægt væri að taka forsvaranlega ákvörðun um afgreiðslu þess. Það er kunnugt, að dragnótaveiðil. voru rýmkuð mjög af Alþingi, og sú ráðstöfun var gerð með það fyrir augum, að landsmenn gætu notað betur en ella veiði kola og annarra flatfiskitegunda, sem eru í sjónum umhverfis landið. Á þessari lagabreyt. hafa landsmenn hagnazt um margar milljónir króna vegna útflutnings hraðfrystihúsanna. Hve margar millj. króna, veit sjútvn. ekki, hvorki sá hluti hennar, sem þegar hefur skilað áliti, né heldur hinn hlutinn, sem enn hefur ekki skilað sínu áliti. Vegna lagabreyt. voru byggð hraðfrystihús víða um landið. Þessi hraðfrystihús hafa síðan verið starfrækt, og útflutningur þeirra er orðinn mjög mikill þáttur í útflutningi landsins og atvinnu landsmanna í sjávarþorpum umhverfis allt landið. Ekkert lá fyrir sjútvn. um það, hve mikill þáttur í útflutningnum þessi framleiðsla hraðfrystihúsanna er né hve mikill þáttur í atvinnu landsmanna. Nú er það svo, að atvinna er mjög mikil í landinu sem stendur, en þó er hún ekki eins almenn og æskilegt væri. Það er kunnugt, að það er mjög mikil eftirspurn eftir karlmönnum til vinnu. En hins vegar er þannig ástatt, að í sjávarþorpum umhverfis allt landið, bæði þeim stærri og hinum smærri, er fjöldi kvenna, sem ekki hefur neinar ástæður til þess að fara burt af þeim stöðum, þar sem þær eiga heima, burt frá heimilum sínum til vinnu, en geta létt ákaflega mikið undir með framfærslu heimila sinna með því að vinna á þeim stað, þar sem þær eiga heima. Ég held, að hraðfrystihúsin hafi orðið til þess að létta atvinnuleysisbyrðina með því að gera fólki, sem áður hefur unnið við saltfisksvinnu, sem hefur rýrnað, kleift að vinna fyrir sér, fólki, sem ekki getur farið burt frá heimilum sínum til þess að stunda atvinnu annars staðar. Nú er þetta vitanlega ekki annað en mín fullyrðing, en þó, sem alkunnugt er, á fullum rökum reist. Tölur lágu ekki fyrir sjútvn., þegar málið var afgr. Hins vegar hef ég og hv. þm. Ak. (SEH) gert ráðstafanir til þess að þær bærust hér til þingsins. Ætlun okkar var sú, að þær lægju fyrir nógu snemma í nál. við þessa umr. málsins. Það hefur því miður ekki getað orðið, vegna þess að form. fiskimálan. veiktist snögglega um það leyti sem við rituðum fiskimálan. og báðum um þessar upplýsingar. Fundur hefur þó verið haldinn í n. fyrir 2 dögum síðan, og okkur hefur verið lofað, að þær upplýsingar, sem vantar í málinu til þess að hv. þm. geti gert sér nokkra hugmynd um, hvað hér er á ferð, skyldu liggja fyrir í bréfi til formanns sjútvn. Nd. nú á þessum degi. Ætlunin var að láta þetta liggja hér fyrir við 2. umr. málsins í prentuðu nál., til þess að hv. þdm. gæti gefizt kostur á að kynna sér málið til hlítar. Nú er það alkunna, að ef svo mikið nauðsynjamál er á ferð, þá er hv. þdm. bæði Ed. og Nd. í lófa lagið með þeim tíma, sem þingið á eftir að starfa, að koma málum áleiðis. En það lítur út fyrir, að hv. flm. þessa máls sé einkar annt um það, að hvorki réttar upplýsingar né fullar upplýsingar liggi fyrir þinginu um þetta mál, áður en það er afgr. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, fyrst ekki hefur gefizt tóm til þess að fá prentað nál. um málið, lesa upp þau bréf, sem ég hef sent tveimur stofnunum, sem sérstaklega hafa með mál þetta að gera, og á ég þar fyrst við atvinnudeild háskólans. Henni hefur verið skrifað bréf 2. maí 1941 svo hljóðandi: Herra fiskifræðingur Árni Friðriksson, atvinnudeild háskólans. Umsögn yðar óskast um meðfylgjandi frv. um breyt. á 1. um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi. Einkum óskast upplýst, hvort vituð sé, að dragnótaveiðar hafi áhrif á göngur fiska yfirleitt eða spilli möguleikum fyrir notkun annarra veiðarfæra. Virðingarfyllst Finnur Jónsson form. sjútvn. Nd. Alþ. Mér hefur skilizt, að einmitt þetta, að dragnótaveiðin spillti fyrir öðrum veiðarfærum, sé ein af aðalástæðunum fyrir því, að þetta frv. er flutt hér á Alþ., rétt eftir að hæstv. Alþ. er búið að rýmka um dragnótal. og búið er að gera opinberar ráðstafanir til að styrkja menn til að reisa hraðfrystihús umhverfis allt landið, rétt eftir að menn leggja stórfé í frystihúsin og gera allar ráðstafanir til þess að vinna stóra nýja markaði fyrir þessa vöru. Þegar þess er gætt, hvað búið er að leggja mikið fé í þessar framkvæmdir, - þegar þess er gætt, að Alþ. hefur beinlínis hvatt menn til þess að gera þetta, - þegar þess er gætt, hve mikill þáttur þetta er orðinn í atvinnulífi þjóðarinnar - og þegar þess er gætt, að það er verið að vinna stóra nýja markaði fyrir þessa vöru, og það hefur engum manni dottið í hug að mótmæla því, að hraðfrysti fiskurinn væri ein af aðalframtíðarútflutningsvörum okkar, - þegar alls þessa er gætt, þá hljóta að liggja ákaflega ríkar ástæður fyrir því, að slíkt frv. sem þetta kemur hér fram á Alþ. Mér hefur borizt svar frá atvinnudeild háskólans við þessu bréfi. Ég hafði ekki ætlað mér að lengja hér umr. með því að lesa þetta bréf upp. En þar sem mér hefur ekki gefizt kostur á vegna veikinda formanns fiskimálan., að koma út nál., tel ég ekki, að hjá því verði komizt a. m. k. að draga fram við þessa umr. aðalatriði álits atvinnudeildar háskólans um þetta mál. Bréf atvinnudeildar háskólans er dagsett 2. maí og, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar það svo: Atvinnudeild háskólans, Reykjavík, 2. maí 1941. Sem svar við heiðruðu bréfi yðar, dagsettu í dag, þar sem. þér biðjið um umsögn mína um 116. frumvarp til laga, um breytingu á lögum nr. 45 13. júní 1937, um dragnótaveiði í landhelgi, skal ég taka þetta fram : 1. Aðalnytjafiskar landsins eru, eins og kunnugt er, þorskur og síld, en bæði þorsk- og síldveiðin eru að langmestu leyti „sæsonveiði“. Eitt af viðfangsefnum útgerðarinnar er að fylla upp með annarri veiði eyðurnar á milli þorsk- og síldveiðanna, og hefur dragnótin þar komið í góðar þarfir. Þess vegna er óheppilegt að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi einungis um síldveiðitímann, júní-ág., eins og gert er ráð fyrir í frv. 2. Öll landhelgin við Ísland er sameiginleg eign allra landsmanna, og ætti því sýslunefndum eða bæjarstjórnum að vera óheimilt að banna dragnótaveiði á ákveðnum svæðum. Af sömu ástæðu ætti að stilla í hóf takmörkun á stærð skipa, sem heimilt er að nota dragnót, og helzt afnema slíka takmörkun, en ganga á hinn bóginn ríkt eftir því, að fyrirmælum um gerð dragnóta sé framfylgt. Stærri skipin eru einnig fær um að fiska á dýpra vatni en þau smærri, þar á meðal utan landhelgi. Þróun útgerðarinnar á að ganga í þá átt að auka „aktionsradius“ flotans : Sem flest veiðarfæri og sem stærst og bezt skip, innan þeirra marka, sem reynslan setur. 3. Mér er ekki kunnugt um, að neitt það hafi komið fram, sem bendi í þá átt, að dragnótaveiðar hafi áhrif á göngur fiska. 4. Það er kunnugt, m. a. hér við land frá því um aldamót, að mikil brögð eru að ýsugengd á þau mið, þar sem dragnót hefur verið beitt skömmu áður, og hefur verið reynt að skýra þetta þannig, að dragnótin græfi upp ýmis dýr, skeljar, orma o. s. frv., sem lifi í leirnum eða sandinum, svo að þau yrðu aðgengilegri fyrir fiskána. Á hinn bóginn tekur dragnótin að sjálfsögðu sinn stað í sjónum, en um hana gilda að sjálfsögðu sömu reglur og um önnur veiðarfæri: Að hún verður að víkja þar, sem önnur veiðarfæri (t. d. lóð) eru fyrir, og að önnur veiðarfæri verða að víkja fyrir henni, þar sem hún er fyrir. 5. Það eru aðallega þrír af nytjafiskum vorum, sem gengið hafa til þurrðar síðari áratugi: Ýsa, skarkoli og lúða. Af öllum þessum tegundum veiðum við Íslendingar minna hér við land en útlendingar. Af allri ýsu, sem veiddist við Ísland 1937, veiddum við Íslendingar tæpl. 1/6 hluta, af skarkolanum ca. 3/11, en af lúðunni tæpl. 1/10. Þegar þess er gætt, að í þessari hlutdeild okkar Íslendinga hefur dragnótin aðeins átt lítinn þátt, er það ljóst, að enda þótt dragnótin væri bönnuð, mundi sú friðun, sem áynnist með því handa þessum tegundum, algerlega missa marks. Það er einkum skarkolastofninn, sem stafar hætta af dragnótinni, en löngu áður en dragnótin kom hér til sögunnar mátti rekja, hvernig honum hrörnaði vegna botnvörpuveiðanna, svo að ekki sé minnzt á afdrif skarkolastofnsins í norðlægari höfum, t. d. í Berentshafinu, vegna botnvörpuveiðanna. Að mínum dómi miðar því of mikil takmörkun á dragnótaveiði frekar að því að ræna útveginn verðmætum en að hinu, að skapa honum framtíðarhag með tilgangslausri friðun, sem dragnótin ein verður að bera. Á hinn bóginn er það lífsnauðsyn útveginum í norðurhöfum, að samkomulag náist milli allra aðila um víðtæka friðun (t. d. lokun Faxaflóa), og er þá sjálfsagt, að þær ráðstafanir, sem þá verða gerðar, nái jafnt til dragnótarinnar og annarra dráttarveiðarfæra. 6. Eins og nú standa sakir, eru fáir togarar hér að veiðum, vegna stríðsins. Þá eru markaðshorfur þannig, að mest kapp er lagt á að fá eins mikið magn og unnt er. Af þessu tvennu leiðir, að a. m. k. skarkola og lúðu skapast ósjálfráð vernd fyrir togurunum meðan á stríðinu stendur, enda eru líkur til, vegna markaðarins, að þeir leggi nú aðalkappið á að veiða „kvantitets-fisk“, þ. e. þorsk etc. Aukið bann við dragnótaveiði, þ. e. styttri veiðitími, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, mundi því, á meðan svona stendur á, koma að hlutfallslega miklum notum, og væri það ótvírætt til bóta fyrir ekki sízt skarkolastofninn að takmarka dragnótaveiðar á meðan á stríðinu stendur. Verði síldveiðar minna stundaðar í sumar en vanalega, mundi veiðitíminn júní-ág. einnig notast betur en í ;,normal“ ári. Þá eru líkindi til þess, að við Íslendingar verðum á komandi árum að beita okkur fyrir almennari friðun nytjafiska vorra en nú er, á alþjóðavettvangi, og stæðum við þá betur að vígi, ef við hefðum gripið tækifærið til þess að friða skarkolastofninn fyrir dragnót, þegar við gátum gert okkur vonir um árangur. Um hitt skal ekkert sagt, hvort sú friðun kemur að notum, það fer eingöngu eftir því, hve lengi núverandi „ástand“ helzt. Með sérstakri virðingu Árni Friðriksson. Til form. sjávarútvegsnefndar neðri deildar Alþingis. Ég vil nú leyfa mér að gera þetta álit að nokkru umtalsefni. Í fyrsta lið bréfsins segir Árni Friðriksson og leggur réttilega áherzlu á, að aðalnytjafiskar landsins eru þorskur og síld, en bæði þorsk- og síldveiði sé að mestu tímabundin, og eitt aðalviðfangsefni útgerðarinnar sé að fylla með annarri veiði í eyðuna milli þorsk- og síldveiðanna. Þess vegna sé óheppilegt að leyfa dragnótaveiði eingöngu yfir síldveiðitímann, júní til ágúst. Margir bátar, sem stunda dragnótaveiðar, fara á síldveiðar. Og það eru nokkur líkindi til þess, að síldveiði verði á þessu sumri rekin með nokkurn veginn meðalkrafti, þannig að tækifæri gefist fyrir sölu á síld, svo að síldveiði verði stunduð bæði af herpinótaskipum og reknetaskipum. Færi nú svo, að Alþ. féllist á þessar fáránlegu till., sem nokkrir fulltrúar sveitakjördæma hafa flutt hér í Alþ., um að hefta einn aðalþáttinn, sem orðinn er í atvinnuvegunum við sjóinn, þá mundi þar með vera farið inn á það, sem atvinnudeild háskólans einmitt er að vara við og telur, að sé mjög hættulegt, að leyfa dragnótaveiði eingöngu á þeim tíma, sem arðvænlegra mundi vera fyrir sjómenn yfirleitt að stunda síldveiðar, en banna sjómönnum að stunda dragnótaveiðar einmitt á þeim tíma, sem þeir ekki geta með góðum árangri stundað aðrar veiðar. Það væri m. ö. o. verið að ræna sjómannastéttina og útgerðarmenn, að ég ekki tali um hraðfrystihúsin, einhverjum þeim mesta möguleika, sem þeir hafa til þess að geta bjargazt. Þegar þess er gætt, að líkur eru til, að dýrtíð fari æ vaxandi í landinu, þá er þetta frv. frá því sjónarmiði enn þá fáránlegra, svo ekki sé meira sagt. Þá kem ég að öðrum lið í áliti atvinnudeildar háskólans, þar sem rætt er um landhelgi og á það bent, að landhelgin sé sameiginleg eign allra landsmanna og þegar af þeirri ástæðu sé óhyggilegt að heimila sýslunefndum að fyrirbjóða veiðar á vissum svæðum. - Það voru einu sinni til í l. ákvæði, sem voru nokkuð svipuð þessu, og þar á ég við heimild sýslun. til þess að banna síldveiði með herpinót á vissum svæðum með sýslunefndarsamþ. Það var lengi bönnuð síldveiði með herpinót á innanverðum Steingrímsfirði og einnig lengi á innanverðum Skagafirði. En undireins og Skagfirðingar sáu það, að þeir gátu haft atvinnu af síldveiði með herpinót inni í firðinum, þá var þetta bann afnumið. Mér er ekki einu sinni kunnugt um það, hvort sýslun. í Skagafirði hafði nokkurn tíma fyrir því að fella þessa samþ. úr gildi. Ég held, að hún hafi fyrst verið felld úr gildi þannig, að hún hafi verið brotin ár eftir ár, og þegar sýslun. Skagafjarðarsýslu sá, að sýslubúar höfðu hag af því að brjóta þessa gömlu samþ., datt engum í hug að kæra. Síðan voru þessi heimskulegu l. afnumin fyrir nokkrum árum, þegar allir voru orðnir sammála um gagnsleysi þeirra: - Nú er hér nokkuð það sama uppi á teningnum. Það er lagt til, að sýslun. og bæjarstj. fái nokkuð mikið vald til þess að banna dragnóta: veiði á vissum svæðum. En það er að vísu staðfesting á breyt., sem sett hefur verið inn í þessi 1. Mig skyldi nú ekki undra, þó að eins færi um þessar samþ. eins og gömlu samþ. um herpinótaveiðarnar, að þegar þeir, sem búa á þessum stöðum, hafa hag af því að brjóta samþykktirnar, þá falli þær um sjálfar sig á sama hátt og samþ. um herpinótaveiðarnar á sínum tíma. Þá kem ég að 3. liðnum í áliti atvinnudeildar háskólans, sem er raunar um aðalatriði þessa frv. Og þar sem forstjóri atvinnudeildar  Í framhaldi af þessum lið er svo tölul. 4 í áliti forstjóra fiskideildar í atvinnudeild háskólans (svo ég hneyksli ekki hv. sessunaut minn, l. þm. Skagf., með því að nefna þennan hv. embættismann neinu rangnefni). Í 4. lið segir, að það sé m. a. kunnugt, að ýsa sæki mikið á þau svæði, þar sem venja er að veiða með dragnót. Það er með öðrum orðum svo þvert á móti hans áliti, að dragnót hafi áhrif. á göngur fiska til hins lakara, að fiskifræðingurinn álítur, að dragnótin hafi þau áhrif á göngu ýsu, að ýsugengdin sé óvenjulega mikil á þeim svæðum, þar sem dragnótin er notuð. Fiskifræðingurinn færir þau rök fyrir þessu áliti sínu, að dragnótin grafi upp ýmis dýr, skeljar, orma o. s. frv., sem lifi í sandinum, svo að þau verði aðgengilegri fyrir fiskana. Það kann að vera sumum mönnum torskilið, að fiskar geti ekki grafið sig eftir ormum niður í sandinn. En þeim, sem vita, eins og sessunautur minn, hvernig fiskar eru skapaðir, kemur þessi kenning ekki á óvart. Annað mál er það, að vitanlega er erfitt að leggja önnur veiðarfæri á þau svæði, þar sem verið er að nota dragnót, á sama tíma, en slíkt gildir um öll veiðarfæri, að þau, sem fyrst eru lögð í sjó, eiga á hverjum stað og tíma vissan rétt á sér umfram þau, sem síðar eru lögð. Þá kem ég að 5. lið í áliti fiskifræðingsins, þar sem hann bendir á, að það séu 3 af nytjafiskum vorum, sem virðast ganga til þurrðar á síðari árum, ýsa, skarkoli og lúða, en við Íslendingar veiðum ekki nema lítinn hluta þess, sem veitt er af þessum fiskitegundum hér við land, t. d. árið 1937 tæplega 1/6 af ýsunni, 3/11 af skarkolanum og tæpl. 1/10 af lúðunni. Enn fremur bendir hann á það, að hlutdeild dragnótar í þessari veiði hafi verið mjög lítil að tiltölu við önnur veiðarfæri. . Bann á dragnót mundi því missa marks. Að vísu verkar dragnótaveiðin nokkuð á skarkolastofninn, en honum var farið að hnigna löngu áður en dragnótaveiðar hófust. Á hinn bóginn er sú friðunin langtum þýðingarmest, sem við njótum nú ókeypis, meðan erlendir togarar sækja ekki miðin. Mér finnst þessi liður vera þungamiðja í áliti Árna Friðrikssonar fiskifræðings. Hv. þm. V.-Húnv. (SkG) er að leiða athygli mína að því utan dagskrár, að við eigum að mæta í opinberri n., sem heldur venjulega fundi sína á þessum tíma. Og þar sem ég geri ráð fyrir, að það sé nokkuð áríðandi að mæta þar, vildi ég spyrja hæstv. forseta, hvort hann hefði ekki hugsað sér kaffihlé nú, og gæti ég lokið ræðunni að því búnu. 
             Ég vil þá minnast á 6. tölulið álitsins. Þar bendir Á. F. á, að það væri ótvírætt til bóta fyrir skarkolastofninn að takmarka dragnótaveiðina, meðan á stríðinu stendur. En þá er þess að minnast, að veiði Íslendinga nam aðeins 3/11 af skarkolaveiðinni hér við land, og þar af er aðeins lítill hluti veiddur með dragnót. Það eru því sáralítil líkindi til, að friðun skarkolans fyrir dragnót innan landhelgi mundi reynast þýðingarmikil,. og hún yrði aldrei nema lítill þáttur þeirrar miklu friðunar, sem veiðistofninn nýtur um stríðstímann, svo lítill þáttur, að varla tekur tali, þess vegna, að eyðileggja atvinnu fjölda manna, bæði á sjó og landi, lama rekstur hraðfrystihúsa og útgerðarfyrirtækja og svipta landið miklum útflutningsverðmætum. Ég skil ekki, hverjir vilja að athuguðu máli vinna slíkan óvinafagnað. Í 6. lið er atriði, sem ég vil leiðrétta. Þar segir, að markaðshorfur séu þannig, að mest kapp sé lagt á að fá eins mikið magn og unnt er. Þetta er nær því að vera öfugt nú orðið, og ég bygg, að fiskifræðingnum hafi ekki verið nægilega kunnugt um nýjustu breytingar á heildsöluverði innflutts þorsks í Bretlandi. Það hefur verið sett þar hámarksverð á þorskinn, en ekki á hinar dýrari fisktegundir. Þess vegna hefur það nú snúizt svo, að sjómenn hafa farið að leggja minna kapp á fiskmagnið heldur en hitt, að veiða dýrmætari fisktegundirnar. Fyrir hraðfrystihúsin hefur það afar mikla þýðingu, að haldið verði áfram að veiða dýrari fiskinn, sem kominn er í margfalt verð við það, sem þekkzt hefur nokkurn tíma áður. Þá er það alkunnugt, hve takmarkaðan skipakost við höfum til útflutnings á fiski. Augljóst er hvert stórtap það yrði þjóðinni að verða að fylla hin takmörkuðu skiprúm ódýrum fiski, af því að ekki mætti veiða hinn dýrari. Koli og lúða munu vera þrefalt verðmeiri en sama magn af hraðfrystum þorski. Ég held ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um hið merka álit fiskifræðingsins, en sný mér að svari því, sem mér barst rétt í þessu frá fiskimálan. Ég óskaði eftir að fá svör n. um þrennt 1) um frumvarpið, 2) um tölu þeirra hraðfrystihúsa, sem hér eru rekin, 3) um fjárhæðir þær sem liggja í þeim fyrirtækjum, fjölda starfsfólks þeirra og áhrif þessarar lagabreyt. á rekstur húsanna. Spurningar mínar voru alveg hlutlausar, og fiskimálan., sem er þessu kunnugust allra, gefur þau svör, sem ég les nú, með leyfi hæstv. forseta: „Reykjavík, 7. maí 1941. Í tilefni af heiðruðu bréfi yðar, dags. 2. þ. m. þar sem þér óskið umsagnar Fiskimálanefndar um lagafrumvarp um breytingu á lögum um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, ásamt upp- lýsingum sérstaklega varðandi hraðfrystihúsin á landinu o. s. frv., hefur Fiskimálanefndin á fund sínum 6. þ. m. samþykkt svo hljóðandi ályktun A ) „Að fengnu nær einróma áliti frystihúsanna ákveður Fiskimálanefndin að leggja á móti að svo stöddu, samþykkt frumvarps þess, er fyrir liggur um breytingu á gildandi lögum um dragnótaveiðar í landhelgi, þar eð ákvæði frumvarpsins, ef að lögum yrðu, mundu verða til þess að skerða stórlega afkomumöguleika frystihúsanna og rýra atvinnuskilyrði íbúanna á viðkomandi stöðum. h ) Hins vegar telur nefndin nauðsynlegt, að friðuð verði, í samráði við fiskifræðinga landsins, nánar til tekin svæði innan landhelginnar, til uppeldis og viðhalds fiskstofnsins, og enn fremur að framfylgt verði betur en verið hefur settum ákvæðum um veiðar ungfiskjarins.“ Vér sendum yður hér með skrá yfir 37 hraðfrystihús, sem nú eru starfandi á landinu. Höfum vér átt tal við eigendur þeirra viðvíkjandi verðmæti því, er þeir teldu bundið í húsum og tækjum, svo og viðvíkjandi fjölda þess starfsfólks, er atvinnu hefur við frystinguna. Hafa þeir látið oss í té tölur þær, er meðfylgjandi skrá tilgreinir. Samkvæmt því verður samanlagt verðmæti þessara 87 hraðfrystihúsa kr. 7925000.00 og fjöldi starfsfólks kringum 1500 menn og konur. Hér fylgir skrá yfir starfandi hraðfrystihús á landinu l. maí 1941. Verðmæti Starfsfólk kr. konur karlar Ísbjörninn, Reykjavík 35000.00 30 10 Sláturfél. Suðurlands, Reykjavík 35000.00 30 10 Snæfell, Reykjavík 15000.00 15 5 Sænsk-íslenzka frysti- húsið, Reykjavík 1250000.00 (140 manns) Hraðfrystistöð Vest- mannaeyja, Vestm. 100000.00 90 70 H.f. Fiskur & Ís, Vest- mannaeyjum 225000.00 35 10 Ísfélag Vestmanna- eyja, Vestm. kr. 100000.00 H. Böðvarsson & Co., Sandgerði 150000.00 16 6 H.f. Jökull, Keflavík 100000.00 40 8 H.f. Keflavík, Keflav. 200000.00 20. 5 Frystihúsið í Innri- Njarðvík (E. J.) 125000.00 40 10 Frystihúsið í Hafnar- firði (I. Flygenring) 150000.00 25 8 H. Böðvarsson & Co., Akranesi 200000.00 33 7 Sigurður Hallbjarnar- son, Akranesi 180000.00 15 4 Hraðfrystihús Ólafs- víkur h.f., Ólafsvík 200000.00 40 10 Kaupfélag Stykkis- hólms, Stykkish. 100000.00 18 10 Ó. Jóhannesson. & Co., Patreksfirði 250000.00 40 10 Hraðfrystihús Suður- fjarðahr., Bíldudal 300000.00 40 10 Hraðfrystihús Flat- eyrar h.f., Flateyri 300000.00 40 10 H.f. Dafri, Þingeyri 150000.00 30 10 Íshúsfélag Súgfirð- inga, Súgandafirði 130000.00 20 10 Íshúsfélag Bolungar- víkur, Bolungarvík 200000.00 25 6 Íshúsfélag Ísfirðinga h.f., Ísafirði . 350000.00 45 14 Kaupfél. Skagstrend- inga, Skagaströnd 100000.00 30 6 Kaupfélag Skagfirð- . inga, Sauðárkrók 200000.00 20 5 Kaupfél. Austur-Skag- firðinga, Hafsós 120000.00 30 5 Hraðfrystihúsið h.f., Siglufirði 100000.00 30 7 H.f. Hrímir, Siglufirði 200000.00 30 10 Íshúsfélag Ólafsfjarð- ar, Ólafsfirði 150000.00 25 5 Kaupfél. Eyfirðinga, Ólafsfirði, Dalvík, Hrísey og Akureyri 400000.00 75 40 Kaupfélag Þingeyinga, Húsavík 250000.00 30 5 Kaupfélag Langnes- inga, Þórshöfn 100000.00 20 5 Íshúsfélag Norðfirð- inga, Norðfirði 200000.00 30 5 Síldarbræðslan h.f., Seyðisfirði 125000.00 20 4 Samtals 7425000.00“ Það er mikið kvartað um vinnufólkseklu í landinu og sérstaklega gert ráð fyrir, að fólk vanti til heyvinnu. Ef það vekti fyrir hv. flm. að loka þessum frystihúsum um sláttinn, til þess að bændur fengju kaupafólk, væri það a. m. k. tilgangur, sem einhverjir gætu sjálfsagt skilið og metið. Nú er ekki því að heilsa. Þarna væri aðeins verið að fyrirmuna frystihúsunum að starfa með árangri á haustin og fram á veturinn, og við hverra hagsmuni er það miðað? Mér þætti ákaflega vænt um, ef hv. 1. þm. Skagf. hefði flutt einhver frambærileg rök fyrir máli sínu. Ég hlustaði á framsöguræðu hans og fann þar ekkert nema ókunnugleika. Þetta virðist vera svo illa hugsað mál, að hv. flm. hafi ekki vitað, hvað þeir voru að gera, er þeir fluttu þetta frv. Þegar þess er gætt, að búið er að leggja 7½ millj. kr. í hraðfrystihúsin, og eftir upplýsingum milliþn. í sjávarútvegsmálum voru ekki bundnar í skipastól landsins nema alls um 35 millj. kr., þá er augljóst, að ekki er um smávegis verðmæti að ræða. Yrði það mikið tap fyrir þjóðina, ef gera ætti hraðfrystihúsin óarðbær fjórða hluta ársins, þegar fólkið þarf helzt á vinnu að halda og þegar helzt veiðist sá fiskur, sem líklegur er til að gefa góðan árangur við hraðfrystingu. Þegar svo þess er gætt, að í hraðfrystihúsum landsins vinna um 1500 manns fyrir utan alla þá sjómenn, sem hafa atvinnu af að fiska í húsin, þá er ljóst, að ekki er um smávegis atvinnusviptingu að ræða. Ef frv. þetta er flutt í því skyni að vernda fiskistofninn, þá er tekið af þeim tíma, sem leyft er að veiða í dragnót, og sá hluti, þegar fiskurinn er löngu búinn að hrygna. Eins og kunnugt er, hrygnir kolinn hér við land á tímabilinu apríl-maí og jafnvel fram í júnímán., eftir því sem fiskifræðingar upplýsa og finna má í skrifum þeirra, þó að hv. 1. þm. Skagf. sé það ekki kunnugt. Það er þess vegna ekki til að vernda hrognfulla kolann, sem banna á þessa veiði, heldur á að banna hana löngu eftir að hrygningartíminn er úti og einmitt á þeim tíma, sem kolinn er feitastur og bezt útflutningsvara. Með öðrum orðum: Það á að banna Íslendingum að veiða kolann á öðrum tímum en þeim, þegar hann er magur eftir hrygningu. Ég skal ekki segja um, hvaða áhrif þetta mundi hafa á markað hins hraðfrysta kola okkar erlendis, en ekki væri ólíklegt, að það kynni að spilla því góða áliti, sem þessi framleiðsla hefur unnið sér, síðan farið var að starfrækja hana. Ég vildi í þessu sambandi spyrja hv. 1. flm. málsins, 1. þm. Skagf., hvort hann hefði athugað meðal annars þessa hlið málsins, hvort honum væri kunnugt um allt það fé, sem búið er að setja í þessi hús, og hvort hann viti, hve margir menn vinna að þessu til sjós og lands. Væri fróðlegt að vita, hvort hann, sem l. flm. frv., gerði sér glögga grein fyrir, hve mikið strandhögg hann væri að gera á atvinnulíf og útflutningsverðmæti landsmanna með flutningi þess. Hvað viðvíkur því, sem fiskimálan. drepur á í bréfi sínu, að nauðsynlegt sé að friða viss svæði í samráði við fiskifræðinga landsins, þá er það atriði sérstaklega aðkallandi og verður að taka upp til nákvæmrar athugunar. Hitt er annað mál, að engar líkur eru til, að einhverjar sýslun. eða bæjarstj. séu þess umkomnar að hafa vit á, hvaða svæði þurfi helzt að friða í þessu skyni. Ég hef bent á það, að við Íslendingar veiðum ekki nema 1/6 af þeim skarkola, sem veiddur er við landið. Þó að 5/6 hlutar af þessari veiði séu stundaðir af öðrum þjóðum, þá er okkur þessi fiskur, meðan á stríðinu stendur, miklu meira virði en nokkur önnur framleiðsluvara. Enn fremur vil ég leyfa mér að geta þess hér að það hafa einmitt verið gerðar sérstakar ráðstafanir af sjútvn, þessarar d. til þess að fá því framgengt, að ungfiskurinn verði friðaður. Var það með frv., sem n. flutti snemma á þessu þingi og nú er orðið að 1., um eftirlit á veiði og útflutningi á ýmsum kolategundum. Það frv. miðar að því að koma á ströngu eftirliti með því, að þau lagaákvæði, sem þegar giltu, kæmu til framkvæmda, þannig að sett yrði sérstakt eftirlit bæði um veiði og útflutning á kola. Í öðru lagi, að sett yrðu sérstök ákvæði um stærð þess kola, sem veiða mætti í önnur veiðarfæri en dragnót, en engin lagaákvæði voru áður til um þetta efni. Ég ætla, að með samþ. þessa frv., sem ég hef nú nefnt, sé stigið það stærsta spor, sem Alþ. hafur hingað til gert, í því skyni að friða ungkolann hér við land. Það er kunnugt, að bæði dragnótabátar og bátar, sem stunda veiðar með botnvörpu, gera sér það að leik að fara á þau svæði, þar sem hægt er að ausa upp smákola, og þessi koli hefur verið fluttur ísaður til útlanda. Nú er búið að setja mjög ströng lagaákvæði um þetta, og ég hef fulla ástæðu til þess að vænta þar góðs árangurs, þar sem reyndustu embættismönnum landsins, fiskimatsmönnunum, hefur verið falið eftirlit með framkvæmd 1. Ég hef orðið langorðari um þetta mál heldur en ég hafði ætlað mér. Stafar það að nokkru leyti af því ofurkappi, sem hv. flm. þessa máls hafa sýnt í því að vilja ekki gefa mér tækifæri til að birta umsögn fiskimálan., sem mér hefur einmitt borizt upp í hendurnar, eftir að ég var byrjaður að tala hér. Hv. flm. hafa heldur ekki gefið okkur hv. þm. Ak. kost á því að gefa út nál. sem minni hl. sjútvn., en það er nú annars venjan í flestum málum. En þarna er um svo stórt atvinnumál og fjárhagsmál að ræða og svo stóran þátt í okkar útflutningi, að ég hef talið skyldu mína að gefa allar þær upplýsingar, sem föng eru á. Ég get vel skilið kapp hv. þm. að koma þeim málum fram, sem þeir hafa flutt. Hins vegar verður að telja óforsvaranlegt ofurkapp að gera tilraun til þess að koma jafnstóru máli fram sem hér er um að ræða, að ófengnum upplýsingum, sem nauðsynlegar eru, til þess að hv. þm. geri sér fulla grein fyrir, hvað þeir eru að gera. Ég hef sýnt fram á það með ljósum rökum og stuðzt þar við álit fiskifræðings atvinnudeildar háskólans, að hér er ekki um að ræða neina þá friðunartilraun, sem getur haft áhrif á vöxt og viðgang kolastofnsins. Ég hef bent á það, að ekki er ætlazt til, að kolinn verði friðaður þann tíma, sem hann er að hrygna, heldur þegar sá tími er úti. Ég hef bent á, að nú er búið að leggja í hraðfrystihúsin 7½ millj. kr. og að þar vinna 1500 manns fyrir utan þá sjómenn, sem hafa atvinnu af að fiska í húsin. Alþ. var sammála þeirri rýmkun, sem gerð var til þess að við Íslendingar gætum orðið aðnjótandi útflutnings á okkar dýrasta fiski og til þess að vinna nýja markaði, svo að nokkru yrði bætt upp það tjón, sem hrörnun saltfiskmarkaðsins hefur valdið á síðari árum. Þegar alls þess er gætt, sem ég hef sagt, hljóta að vera ákaflega knýjandi ástæður fyrir hendi, sem réttlæta það, að Alþ. fari að banna kolaveiði einmitt á þeim tíma árs, sem er þýðingarlaus fyrir vöxt og viðgang kolans. Á þessum tíma geta skipin varla stundað aðra veiði, fjöldi fólks yrði sviptur atvinnu sinni, útflutningsverðmæti tekin burt og allir þeir möguleikar eyðilagðir, sem við höfum aflað okkur með byggingu hraðfrystihúsanna. Að öllu óreyndu treysti ég því, að annað eins skaðræðisfrv. fari ekki gegnum þessa hv. d.