Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls var m. a. minnst á lántökugjald það sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Þeim spurningum, sem komið hafa fram um það efni, ber þannig að svara, að lántökugjald hefur verið 1% af lánum hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins og engar ráðagerðir eru uppi um breytingar á því. Sama er að segja um þóknun þá sem tekin er samkv. lögum og gert er ráð fyrir í frv. þessu. Eins og nú háttar tekur veðdeild Landsbankans 0.25% í sinn kostnað við þá fyrirgreiðslu sem hún veitir lántakendum Byggingarsjóðs ríkisins. Þessi þóknun veðdeildarinnar hefur gengið til þess að borga kostnað hennar, en í frv. þessu er nú gert ráð fyrir að ekki einasta verði þessi þjónusta bundin við veðdeild Landsbankans, heldur verði einnig heimilt að semja við aðrar bankastofnanir. Það af lántökugjaldinu eða þóknuninni, sem kynni að verða umfram þann kostnað sem þarf að leggja í vegna samninga við bankastofnanir um þjónustu, rennur síðan í Byggingarsjóð ríkisins svo sem verið hefur. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, vegna spurninga sem fram komu hér við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Eins og ég skýrði frá í framsöguræðu minni fyrir áliti meiri hl. félmn. við 2. umr. leitaði nefndin til Þjóðhagsstofnunar, nánar tiltekið Hallgríms Snorrasonar, um upplýsingar í sambandi við fjármögnun húsnæðismála, þar með talið tekjustofna, að því er varðar frv. Nefndin fékk ýmsar upplýsingar, en jafnframt taldi fulltrúi Þjóðhagsstofnunar að lengri tíma þyrfti til að gefa fyllri upplýsingar. Í framhaldi af því skrifaði ég Þjóðhagsstofnun í umboði nefndarinnar 23. maí s. l. og óskaði eftir að gerðir yrðu frekari útreikningar. Þessir útreikningar, sem eru þó aðeins fyrstihluti, bárust n. í gær, 28. maí, og ákvað félmn. á fundi sínum í morgun að leggja þessa útreikninga fram sem framhaldsnefndarálit á þskj. 637 til upplýsingar í málinu. Jafnframt hef ég fyrir hönd n. óskað eftir því við Þjóðhagsstofnun að hún ljúki frekari útreikningum um málið, sem síðan yrðu sendir Húsnæðisstofnun ríkisins. Geta þessir væntanlegu útreikningar hugsanlega komið að notum við undirbúning fjárlaga og lánsfjáráætlunar að því er varðar fjármögnun húsnæðismálakerfisins fyrir árið 1981. Eins og kemur fram í þessu áliti frá Þjóðhagsstofnun er hér um hluta af þessu verkefni að ræða, og til þess að lengja ekki umr. hér á svo skömmum tíma sem við höfum yfir að ráða vil ég geta þess, eins og hv. alþm. geta lesið sér til í því áliti sem dreift hefur verið, að þetta er byggt á ýmsum forsendum, sem geta að vísu verið umdeilanlegar. Í aths. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekið skal fram, að reikningum þessum er fyrst og fremst ætlað að gefa grófa mynd af mögulegri þróun yfir langt árabil, miklu fremur en að sýna nákvæmar breytingar frá einu ári til annars. Dæmi sem þessi verður að reisa á safni tilbúinna forsendna sem margar ráða afar miklu um niðurstöður, auk þess sem þær eru umdeilanlegar og hljóta að breytast með tímanum.“ Þetta tel ég ástæðu til að undirstrika hér, því að vissulega eru svona útreikningar nauðsynlegir til að átta sig á þeirri líklegu þróun sem stefnt er að. Eins og ég tók fram í framsöguræðu fyrir álit meiri hl. við 2. umr. er hægt að byggja útreikninga á svo ólíkum forsendum að það er ekki þar með sagt að þeir séu blákaldar staðreyndir. Hins vegar er nauðsynlegt í svo viðamiklu máli sem húsnæðislöggjöfin er og hlýtur að verða, að það liggi fyrir eins miklar tölulegar upplýsingar og mögulegt er að ráða yfir við þær aðstæður sem við búum við. Þess vegna dreg ég ekki úr gildi þess að slík vinna sé lögð fram og sé tekið mið af slíku við ákvörðun um þessi mál. Eins og kom fram í áliti meiri hl. teljum við, og það er ljóst, að æskilegt hefði verið að fjármögnunarþáttur frv. væri fyrir fram ákveðinn til að ná þeim markmiðum sem frv. gerir ráð fyrir. En í sambandi við þessa löggjöf er sú almenna ákvörðun að um er að ræða stefnumarkandi löggjöf fyrst og fremst, en ætlast er til að ríkisstj. og Alþ. taki ákvörðun við fjárlagagerð og lánsfjáráætlun um hvað hratt verður farið í sambandi við þessi mál. Það er óumdeilanlegt, að hér er um þýðingarmikla löggjöf að ræða, og það hefur ekkert komið fram í umr. um þetta mál, hvorki í Ed. né Nd., sem vefengir það. Það er einnig staðreynd, að um árabil hefur þessi löggjöf verið í endurskoðun og mótun hjá mörgum nefndum skipuðum færustu mönnum á því sviði. Miðað við allar þær umsagnir, sem fyrir liggja, er ljóst að þetta frv., ef að lögum verður, markar tímamót í húsnæðismálum hér á landi. Með tilvísun í þetta leggjum við til, og það er óbreytt álit okkar frá því að það kom fram við 2. umr., þ. e. meiri hl. n., að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir. Ummæli hafa komið oftar en einu sinni fram frá hv. 5. þm. Suðurl. þar sem hann hefur vitnað í stefnuyfirlýsingu fyrrv, ríkisstj. undir forustu Ólafs Jóhannessonar um stefnuna í húsnæðismálum, sem var að hans mati grundvöllur fyrir því frv. sem hér var lagt fram og var kennt við fyrrv. ríkisstj. Mér finnst ástæða til að láta það koma fram hér, að í stefnuskrá þeirrar ríkisstj., sem var mynduð 1978, segir svo um húsnæðismálin, með leyfi hæstv. forseta: „Áhersla verði lögð á félagsleg sjónarmið í húsnæðismálum. Sett verði löggjöf um réttindi leigjenda. Löggjöf um verkamannabústaði verði endurskoðuð. Stefnt verði að því að hækka húsnæðislán og létta fjármagnsbyrði með lengingu lánstíma.“ Þetta var kjarninn í stefnu þeirrar ríkisstj. sem lagði húsnæðismálafrv. fram og það var ástæðan fyrir því, að ég og fleiri lögðum áherslu á að reynt yrði að standa við þessi markmið með því að lengja lánstímann og setja hærra það markmið sem að er stefnt í sambandi við húsnæðismálin. Það er í samræmi við stefnu Framsfl. Ég ætla ekki, herra forseti, að tefja þessar umr. Mér þótti rétt að gera aðeins grein fyrir viðbótarnál. Það er fyrst og fremst innlegg í þetta mál, en framhaldið, eins og ég tók fram áðan, verður væntanlega til að auðvelda ákvörðun við fjárlagagerð og lánsfjáráætlunargerð fyrir árið 1981. Ég vil svo að lokum þakka meðnm. mínum í félmn. Nd. fyrir gott starf og ágætt samstarf um að greiða fyrir framgangi málsins.



Herra forseti. Ég get verið stuttorð því við 2. umr. gerði ég ítarlega grein fyrir þeim þætti sem ég gagnrýni mest, þ. e. fjármagnsþættinum, og tel reyndar að ekkert hafi komið fram við þessa umr. um mál þetta sem bendir til að vísbendingar þær um fjármagnsvöntun, sem fram komu á nál. mínu á þskj. 608, séu ekki réttar. Í framhaldsnefndaráliti á þskj. 641 kemur fram afstaða þm. Alþfl. til þessa máls og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, fá að lesa upp það nál.: „Í nál. 1. minni hl. á þskj. 608 var gefin vísbending um þá miklu lánsfjárþörf sem staðið er frammi fyrir miðað við þá tekjustofna sem frv. byggir á, - ef Alþ. samþykkti frv. með þeim breytingum sem Ed. hefur gert. Auk þess var sýnt fram á að ekki er um að ræða aukningu á heildarfjármagni inn í félagslega kerfið frá því sem upphaflegt frv. gerði ráð fyrir. Þvert á móti stendur fjárhagsgrundvöllur félagslegra íbúðabygginga ekki eins traustum fótum - vegna aukningar sem skapast á lánsfjárþörf. Þrýstingurinn mun einnig aukast geysilega yfir á félagslega kerfið, - ef fjármagn er dregið frá Byggingarsjóði ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna. Í því sambandi ber að hafa í huga að um 2/3 af félögum innan ASÍ hafa tekjur umfram það mark að geta fengið keyptar íbúðir í verkamannabústöðum. Brtt. Ed. stefna því fjárhagsgrundvelli húsnæðiskerfisins í heild í mikla tvísýnu, jafnt félagslegum íbúðabyggingum sem í almenna íbúðalánakerfinu, auk þess sem draga verður í efa ávinning almenna lánakerfisins til íbúðabygginga frá því sem er, - sem nú stendur í mikilli óvissu fjárhagslega eftir breytingar Ed. Nú liggja fyrir viðbótarupplýsingar frá Þjóðhagsstofnun, sem eru hluti af umbeðnum upplýsingum frá félmn., og eru birtar á sérstöku þskj. Þær upplýsingar staðfesta enn frekar vísbendingar 1. minni hl. á þskj. 608 um að fjárhagsgrundvelli íbúðabyggingakerfisins í heild er stefnt í mikla tvísýnu. Þó æskilegt hefði verið að bíða eftir frekari útreikningum Þjóðhagsstofnunar áður en frv. verður samþykkt - og gagnrýna megi málsmeðferð frv. á Alþ. varðandi fjármögnunarþáttinn sérstaklega, þá mun Alþfl. styðja framgang húsnæðismálalöggjafarinnar í trausti þess að fjármögnunarþáttur frv. verði endurskoðaður af ríkisstj. þegar allir útreikningar liggja fyrir, á þann hátt að hægt sé að standa við skuldbindingar frv. Þm. Alþfl. eru þeirrar skoðunar, að með breytingum þeim, sem Ed. hefur samþykkt á frv. fyrir tilmæli ríkisstj., standi fjáröflun hins opinbera húsnæðislánakerfis í algjöru uppnámi, eins og allar talnalegar upplýsingar, sem fram hafa verið lagðar, benda til, og sé svo er ávinningur launafólks við samþykkt frv. léttvægur, því mestöll baráttan er þá eftir. Staðfesti reynslan þessa skoðun Alþfl. áskilja þm. flokksins sér rétt til þess að taka fjármögnunarþátt lánakerfisins sérstaklega upp aftur á Alþingi.“



Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið við spurningum mínum og annarra þeirra sem til máls hafa tekið í umr. á hv. Alþ. um það mál sem hér er til umr. Ég skil það mætavel, að hjá ráðh. gátu ekki komið fram æskileg svör við ýmsum áleitnum spurningum. Það er eðlilegt þegar tillit er til þess tekið, hve vissir þættir frv. standa veikum fótum. Ég hef því miður ekki tíma til á þessari stundu að ræða við hæstv. félmrh. um ýmis efni sem hefur borið á góma í umr. á hv. Alþ., um félagslega þætti og þess háttar, en verð þó að taka undir með honum um að ég tel eðlilega þá skýringu, sem hann gaf, að allar þær framkvæmdir, sem unnar væru á vegum eða með tilstyrk úr byggingarsjóðnum almenna og eins sjóði verkamannabústaðanna séu í eðli sínu félagslegar framkvæmdir og félagslegar aðgerðir. Þetta hefur talsverða þýðingu fyrir málið, vegna þess að verið er að skilja á milli félagslegs hlutverks þess fjármagns, sem rennur til húsnæðismála, og annars hlutverks. Auðvitað verður slíkt ekki skilið sundur nema þá liggi að baki eitthvert mat um það sem kallað er „félagslegt“ í það og það skiptið. Þetta er að vísu ekki stórmál, en þó eðlilegt að það sé rætt og ætti kannske oftar að ræða það í sölum hv. Alþingis, hvað menn eiga við með „frösum“ og yfirlýsingum sem stundum má jafnvel halda að menn skilji ekki sjálfir. Varðandi lántökugjaldið, sem ráðh. ræddi, skal ég vera stuttorður. Það kemur í ljós að ekki er enn endanlega ákveðið hvernig staðið verður að afgreiðslu lána og innheimtu, hvort það verður gert með aðstoð eða á vegum veðdeildar Landsbankans eða með því að húsnæðismálastjórn eða Húsnæðisstofnun hafi beint samband við fleiri afgreiðslustaði á landinu. Allt um það er ljóst að heimild er til lántökugjalds sem fyrst og fremst er hugsað sem þóknun til handa þeim aðilum sem taka að sér þjónustuhlutverk í þessu skyni. Samkv. hugmyndum sjálfstæðismanna hefði lántökugjaldið verið eitt af tekjustofnum sjálfs byggingarsjóðsins, en með því að fella brtt. okkar fæ ég ekki annað séð en Alþ. hafi komið í veg fyrir að svo geti orðið. Ég og hv. þm. Steinþór Gestsson höfum skilað nýju nál., framhaldsnál., sem er á þskj. 638. Þar gerum við grein fyrir meginviðhorfum okkar sjálfstæðismanna til þess frv., sem hér er til umr., og ákvörðunar Alþingis. Það kemur skýrt fram í því nál. og reyndar í öðrum nál., bæði nál. allra félmn. og aðeins í nál. 1. minni hl., að full ástæða hefði verið til að skoða þetta mál enn betur en kostur er á þeim stutta tíma sem nú er til þinglausna. Það er því alveg ljóst, og á það legg ég mikla áherslu, að sá tími, sem hefur farið í þetta mál, er ósköp eðlilegur. Það er því aldeilis út í hött þegar því hefur verið haldið fram, að stjórnarandstaðan og þá einkum Sjálfstfl. hafi staðið að því að þæfa þetta mál eða koma í veg fyrir afgreiðslu þess. Staðreyndin liggur á borðinu með þessum þremur framhaldsnál. Hún er sú, að Alþ. hefði jafnvel þurft að fá enn lengri tíma til að kanna þetta mál og þó sérstaklega einn þátt þess, fjármögnunarþáttinn. - Þetta vil ég að komi hér skýrt fram og fari ekki fram hjá neinum og allra síst þeim hv. þm. sem hafa sagt annað í fjölmiðlum að undanförnu. Aðalatriðin í framhaldsnál. okkar eru þessi: Við teljum að hlutverk tæknideildarinnar eigi að þrengja og hún eigi ekki að stunda samkeppni við teiknistofur í landinu. Við bendum á að samkv. 70. gr. er tæknideildinni nánast ætlað að standa undir sér, en slíkt er eiginlega útilokað þegar á það er litið að margvísleg þjónusta tæknideildarinnar er þannig, að ekki verður fyrir hana tekið. Það hlýtur að leiða til þess, að kostnaður við þá þætti færist yfir á annan kostnað deildarinnar og hún verður ekki samkeppnisfær. - Á þetta bendi ég því að það er gamalt mál sem hefur verið rætt í fjvn. Á sínum tíma lá fyrir á grundvelli skýrslu um tæknideild húsnæðismálastjórnar hugmynd hjá hv. fjvn. um að setja tæknideildinni ákveðin skilyrði ef hún ætlaði að fjölga hjá sér stöðugildum. Ég hef ekki tíma til þess hér að rekja það lið fyrir lið, en þau skjöl eru til í fórum hv. fjvn. Þar er gerð í sjö liðum grein fyrir þeim viðhorfum sem þá voru uppi hjá fjvn., þótt það plagg fengi ekki endanlega afgreiðslu í nefndinni. Í öðru lagi höfum við sjálfstæðismenn bent rækilega á að við teljum að eðlilegt sé að ASÍ og önnur samtök vinnumarkaðarins hafi áhrif á þær mikilvægu ákvarðanir sem teknar eru hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, en við teljum að það eigi ekki að gerast með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í lagafrv. eins og það er nú. Við teljum hvergi koma fram í þeim gögnum, sem við höfum undir höndum, að ASÍ eigi eitt rétt til að tilnefna tvo menn í stjórn Húsnæðisstofnunar. Við teljum að slíkt framsal Alþingis sé afskaplega óeðlilegt. Við höfum hins vegar lagt fram till. um og erum því sammála því að Alþýðusambandið hafi áhrif á stjórnir verkamannabústaðanna með beinni aðild. Ég ætla ekki á þessum fáu mínútum, sem ég hef til ráðstöfunar, að fara frekar út í þessa sálma, ég gerði það mjög ítarlega í framsöguræðu minni við 2. umr. málsins. En ég get bent á það sem dæmi um hvernig pólitískt hlutfall er í stjórnum mikilvægustu launþegasamtakanna, að í 18 manna stjórn Verkamannasambands Íslands sitja 9 Alþfl.-menn og 9 Alþb.-menn og enginn úr öðrum flokkum. Og í stjórn Alþýðusambands Íslands, sem er 15 manna, situr einn flokksbundinn sjálfstæðismaður. Ég spyr hv. þm.: Teljið þið að þetta sýni í raun þann pólitíska styrkleika sem er í Alþýðusambandi Íslands og í Verkamannasambandi Íslands? Svar mitt liggur í augum uppi. Það sýnir hann ekki, aðallega vegna þess að kosningareglum í þessum stóru samtökum háttar þannig að þar fara ekki fram hlutfallskosningar, þar eiga sér ekki stað kosningar eftir sömu lýðræðisreglum og gilda í þjóðfélaginu og þess vegna geta myndast meiri hlutar sem jafnvel eru bornir uppi af minni hluta. Þetta er sér í lagi alvarlegt mál þegar tillit er tekið til þess, að hver sá maður, sem er á launamarkaðnum, er nánast skyldugur til að vera í viðkomandi stéttarfélagi, rétt eins og menn eru skyldaðir til að vera í íslenska þjóðfélaginu. Við gerum ekki sömu lýðræðiskröfur fyrir verkalýðsfélögin og við gerum fyrir þjóðfélagið í heild, þótt nánast sé um skylduaðild að ræða hjá báðum aðilum. Á þetta legg ég sérstaka áherslu. - Það liggur fyrir till. hér í þinginu. Hún fær væntanlega afgreiðslu næsta vetur. Ég hef þær fregnir, að yfirgnæfandi meiri hl. Alþingis muni styðja þá till. hv. þm. Péturs Sigurðssonar o. fl. Í þriðja lagi erum við sjálfstæðismenn á móti því, að lögfest sé að þriðjungur fjárins eigi að ganga til félagslegra bygginga. Þetta hef ég rökstutt áður í mínu máli núna og enn fremur í framsöguræðu minni við 2. umr. Við teljum að almenni byggingarsjóðurinn eigi að vera svo sterkur að hann geti sinnt því meginhlutverki að allir þeir, sem hafa venjulegar tekjur í landinu, geti komið sér upp húsnæði, geti búið í eigin húsnæði. Það er stefna okkar sjálfstæðismanna og henni viljum við framfylgja með þessum almennu reglum, en takmarka hinar svokölluðu félagslegu aðgerðir við þá, sem virkilega þurfa á þeim að halda, og gera þá því betur fyrir þá fáu sem eftir eru. Í fjórða lagi, og það þarf ég ekki að ítreka því að það hafa allir talað um á undan mér, teljum við að það fjármagn, sem þarf að vera til ráðstöfunar, sé ekki fyrir hendi þegar litið er til framtíðar, þó ekki sé meira en 2–3 ár. Nýjar upplýsingar hafa komið fram um að þær breytingar, sem voru gerðar á frv. í Ed., leiði til enn aukinna útlána sjóðsins og verði þess vegna enn lengra bil á milli fjárþarfarinnar og hinnar eiginlegu fjármögnunar hins vegar. Auðvitað hljótum við að setja traust okkar á ríkisstj., en það vill svo til að við alþm. höfum ekki sama traust á öllum ríkisstj. Ég verð að segja að því miður er traust mitt á þessari ríkisstj. ekki mjög mikið í þessum efnum eins og mörgum öðrum. Þær breytingar, sem hafa verið gerðar á þessu frv., og það, að till. okkar sjálfstæðismanna hafa verið felldar, gerir að verkum að við sjáum okkur tilneydda að mæla með því að frv. verði fellt. Við gerum okkur þó grein fyrir því, að í frv. eru ýmsar umbætur, en þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv., eru þess eðlis, að þær eru þyngri á metunum en þær breytingar sem til bóta horfðu og voru í upphaflega frv.



Herra forseti. Það hefði verið ástæða til að ræða þetta frv. ítarlega og efnislega, þó að margt sé búið að segja um efni þess. Ég skal þó ekki verða til þess að tefja um of þessar umr. En ég vil benda á eitt, sem er grundvallaratriði, að þegar Alþ. samþykkir ný og aukin útgjöld á þjóðina á einnig að liggja fyrir á hvern hátt eigi að fjármagna það sem verið er að samþykkja. Ég held að það, sem skiptir mestu máli nú í þessu þjóðfélagi, sé að berjast við verðbólguna, en ekki að auka á verðbólguna með öllu hugsanlegu móti. Stefna flokks félmrh., Alþb., birtist í skrautlegri útgáfu fyrir kosningarnar 1978. Hún mun vera fyrir löngu uppurin í herbúðum flokksins, því að henni mun hafa verið komið rækilega fyrir kattarnef þannig að fleiri gætu ekki eignast þetta ágæta plagg. En ég hef haldið því til haga. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Árlegar afborganir, vextir og vísitöluálag af lánum Byggingarsjóðs til hverrar íbúðar fari aldrei yfir 20% af daglaunum verkamanns“. Þetta er falleg hugsjón. Formaður Verkamannasambands Íslands, sem því miður situr nú ekki hér inni, viðurkenndi fúslega hér í vetur að þetta væri þá komið yfir 80% eða sennilega nálægt 90%. En verðbólga ríkisstj. heldur áfram á fullri ferð. Fjmrh. telur ekki vera möguleika fyrir grunnkaupshækkun og sumir aðrir hafa tekið undir það. Nú spyr ég og ég ætlast ekki til þess að því sé svarað hér á þingi, en það væri mjög gaman að fá svar við því t. d. í málgagni Alþb.: Hefur þetta bil ekki aukist nú og kemur það ekki til með að aukast? Hrökkva daglaunatekjur verkamanns, sem kaupir meðalíbúð, fyrir afborgunum, vöxtum og vísitöluálagi? Hvað á þá vesalings maðurinn að gera til að lifa þegar hann fær ekki staðið undir afborgunum, vöxtum og vísitöluálagi af lánum af íbúð sinni? Nú segja þessir hv. fulltrúar öreiganna, að ekki sé grundvöllur fyrir grunnkaupshækkunum, og neita að tala við launþegasamtökin mánuð eftir mánuð. Og nú bíða þeir í ofvæni eftir að losna við þingið svo þeir geti haldið áfram að flykkjast til útlanda. Einn er farinn og annar á leiðinni, sennilega á leiðinni til Keflavíkur, og allt er í óvissu á öllum sviðum. Í stefnuskrá Alþb. segir: „Verðbólgan hefur um árabil verið helsta gróðamyndunaraðferð íslenskra fjáraflamanna og flytur stöðugt fjármuni frá allri alþýðu til verðbólgubraskara.“ - Hverjir hafa staðið betur að því, frá því að kosningar fóru fram 1978 og hafa setið í ríkisstjórn í 17 mánuði, að flytja fjármuni frá þeim, sem minnst mega sín, til verðbólgubraskaranna heldur en sjálft Alþb. eða forustumenn þess? „Verðbólgan fer eldi um fjárfestingarsjóði landsmanna og hvers konar tryggingasjóði alþýðu, svo eigið fé þeirra rýrnar verulega á ári hverju,“ segir einnig í þessu skrautritaða stefnuávarpi Alþb. frá 1978. - Hvað gerist síðan? Halda ekki þessir sjóðir áfram að brenna í báli verðbólgunnar? Formaður Alþb. lýsti yfir í sjónvarpinu í gærkvöld að hann vildi vaxtalækkun og hann sá ekkert því til fyrirstöðu að lækka vextina stórkostlega. En ráðh. Alþb. eru nýbúnir að ákveða vaxtahækkun. Svo fallast þeir í faðma og kyssast og faðmast. „Verðrýrnun peninganna ýtir undir fjárfestingarkapphlaup og stuðlar að óarðbærri fjárfestingu í stórum stíl,“ segir einnig í þessari stefnuskrá Alþb. 



Herra forseti. Það er augljóst að sumar af þeim breytingum, sem hv. Ed. gerði á því frv. sem hér er til afgreiðslu, stefna fjármögnun hins opinbera veðlánakerfis í algjöra óvissu, að ekki sé meira sagt, og þar með flestum þeirra markmiða sem lögunum var ætlað að ná. Með þeirri brtt., sem hér er til afgreiðslu, er þess freistað að bæta allverulega úr. Ég segi já.



Herra forseti. Ég tel að talsverðar bætur felist í sumum atriðum sem koma fram í því að frv. sem hér er verið að afgreiða, en þar sem frv. hefur tekið miklum breytingum í meðförum hv. Alþ. og margar breytingar eru til hins verra og þyngri á metunum en hinar og eins vegna hins, hve stuttur tími hefur gefist til að kanna frv. betur og þá einkum og sér í lagi fjármögnunarþáttinn, tel ég ástæðu til að vera gegn frv. og segi nei.



Herra forseti. Með vísan til þess, sem fram kemur í nál. 1. minni hl., bæði á þskj. 641 og 608, sem lýsir vel afstöðu þm. Alþfl. til þessa máls, og í trausti þess, að ríkisstj. sjái fyrir fjármagni til þess að hægt verði að standa við skuldbindingar þær sem þetta frv. setur, munu þm. Alþfl. greiða þessu frv. atkv. Ég segi já.



Herra forseti. Ég tel á þessu frv. marga geigvænlega vankanta og til hins verra frá gildandi lögum, þó að ég viðurkenni fúslega að einnig fela nokkur ákvæði þessa frv. í sér bætur frá gildandi lögum. Ég tel að það hefði verið eðlilegra að reyna að freista þess að ná betri samstöðu um að afgreiða þetta mál á komandi haustþingi og að þá hefði legið fyrir upplýsingar um fjármögnun sem hér vantar. Ég er algjörlega á móti því að setja ný lög þar sem vantar fjármögnunarstefnu, eins og í þessu frv. Þess vegna get ég ekki stutt frv. og segi nei.

Frv. afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 648).



Herra forseti. Það er öllum kunnugt, sem fylgst hafa með málefnum verslunar, að óskir hafa verið um það um nokkuð langan tíma að hér á landi yrði tekin upp frestun á greiðslu aðflutningsgjalda sem nefnd hefur verið tollkrít. Slíkt fyrirkomulag hefur verið tekið upp víða í löndum í kringum okkur til hagræðis og jafnframt hefur það orðið til þess, að dómi þeirra sem gerst þekkja, að vöruverð hefur lækkað. Þeir aðilar, sem stunda innflutning hjá okkur, svo og flytjendur innflutningsvara hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga. Þar var komið síðari hluta árs 1976 að félag ísl. stórkaupmanna efndi til ráðstefnu um þessi mál og óskaði eftir því við mig, en ég gegndi þá embætti fjmrh., að ég kæmi til þessarar ráðstefnu og fjallaði um þessi mál, gerði grein fyrir skoðunum mínum á efni málsins og í framhaldi af því, ef unnt væri, yrði unnið að athugun á þessu máli sem gæti leitt til þess, ef jákvæð yrði, að hér á landi yrði tekin upp tollkrít. Niðurstaða þessa máls þá varð sú, að ég skipaði nefnd manna til að vinna að endurskoðun á lögunum um tollheimtu og tolleftirlit í aprílmánuði 1977. Nefndin var skipuð ríkisendurskoðanda, tollstjóra, Júlíusi Sæberg Ólafssyni framkvæmdastjóra, Hjalta Pálssyni framkvæmdastjóra og Ásgeiri Péturssyni þáv. sýslumanni, sem var formaður. Með þessari nefnd starfaði sem ritari skrifstofustjórinn í fjmrn., Þorsteinn Geirsson. Nefnd þessi starfaði í eitt og hálft ár og skilaði til fjmrh. áliti og skýrslu um þessi mál. Það var skömmu áður en ég lét af embætti fjmrh., 15. ágúst, og skýrslan hefur legið þar síðan. Á því tímabili, sem liðið er síðan, hefur m. a. Verslunarráð Íslands gengist fyrir viðskiptaþingum og gekkst fyrir því, að á viðskiptaþingi 1979 væru tollamál sérstakur liður á dagskránni, og gerði þar samþykktir í þessum efnum. Það hefur verið meginmarkmið þessara aðila að vinna að því að aðskilja vöruskoðun, tollafgreiðslu og meðferð tollskjala annars vegar og flutning vörunnar hins vegar, þannig að vöru megi flytja beint frá skipi í vörugeymslu innflytjanda, og að gera tollyfirvöldum mögulegt að taka upp reikningsviðskipti við innflytjendur að því er varðar innheimtu aðflutningsgjalda. Einnig hefur verið á dagskrá hjá þeim að kostnaður við tollheimtu og tolleftirlit sé alfarið borinn uppi af ríkissjóði eins og við aðra löggæslu, enda nýtur ríkissjóður teknanna, auk þess sem stjórnvöld hafa ákveðið umfang eftirlitsins. Með þessu væri stefnt að aukinni hagræðingu í störfum tollgæslunnar. Niðurstaða þeirrar nefndar, sem ég skipaði, varð sú, að nefndin varð sammála um að mæla með því við fjmrn. að upp yrði tekin tollkrít, en í grg. þeirri, sem nefndin skilaði, segir svo, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af framangreindum forsendum og vísan til fylgiskjala leggur nefndin því einróma til við fjmrh. að tekin verði upp tollkrít hér á landi í því formi og með þeim takmörkunum sem lýst er í þessu nál. í einstökum atriðum. Að ósk ráðh. var rökum og forsendum safnað í framangreint nál. Telur nefndin samdóma að á grundvelli þessara upplýsinga sé fljótlegt að setja saman lagafrv. ef hæstv. ráðh. óskar, enda hefur allt meginefnið verið sett hér fram. Er hún jafnframt reiðubúin að vinna það verk fyrir næsta samkomutíma Alþingis.“ Þetta er ritað fyrir miðjan ágúst 1978. Þegar þessi nefnd var að störfum leitaði hún aðstoðar rekstrarsérfræðinga til að gera sér grein fyrir hvert væri í raun og veru hagræðið varðandi þetta mál. Leitaði hún til þeirra J. Ingimars Hanssonar og samstarfsmanns hans, Gunnars Guðmundssonar, og þeir skiluðu nefndinni yfirgripsmiklu áliti þar sem þeir gera grein fyrir þeirri niðurstöðu sem þeir komust að. Samkv. verðlagi í dag er álit þessarar nefndar eða skoðun sérfræðinga hennar að lækka megi vöruverð sem nemur á ári um 3 milljörðum kr. Það kemur fram í þessari skýrslu hverjar eru forsendur fyrir slíku. M. a. kemur fram í bréfi frá hafnarstjóranum í Reykjavík hvað sparnaðurinn yrði mikill ef varan stöðvaðist einni viku skemur í hafnarskemmum en er í dag. Þar er kostnaðurinn metinn 1 milljarður 600 millj. til 1 milljarður 700 millj. vegna vaxta og 150 millj. vegna minni tjónaáhættu. Það er ljóst af þessu, að hér er um mikið hagsmunamál að ræða og ástæða til þess að mínum dómi, að Alþ. taki þetta mál til meðferðar og geri sér grein fyrir hvort það telur rétt að inn á þessar brautir sé farið. Það er hins vegar ljóst, að með gjaldfresti á aðflutningsgjöldum yrði breyting á innstreymi tekna til ríkissjóðs. Í því sambandi var leitað álits Þjóðhagsstofnunar og með þessari skýrslu fylgir álit hennar sem samið er af Ólafi Davíðssyni hagfræðingi. Hann víkur að því, með hvaða hætti innstreymi í ríkissjóð yrði hægara með þessum hætti, en hann bendir jafnframt á að sumpart yrði það hraðara, einfaldlega vegna þess að tekjur ríkissjóðs eru þarna söluskattur og tolltekjur. Það er líka á það að benda, að vörur stöðvast á hafnarbakkanum nú þegar um 4–5 vikur, sem félli inn í þann frest sem gert er ráð fyrir í því frv. sem hér hefur verið flutt um kjarna þessa máls, tollkrítina, um frestun á aðflutningsgjöldum. Þannig er mjög erfitt að meta að hve miklu leyti innstreymið til ríkissjóðs yrði hægara, og talið jafnvel, eins og ég benti á áðan, að að sumu leyti yrði það hraðara, t. d. með því að söluskattur fengist fyrr innheimtur ef að þessu ráði yrði horfið. Það má enn fremur benda á að í stað þess að fara með vörur í tollvörugeymslu og láta þær liggja þar um langan tíma, eins og nú er gert, yrði hér um hraðari afgreiðslu að ræða sem kæmi ríkissjóði til tekna, eins og á var bent. Þegar ljóst var að stjórnvöld sýndust ekkert ætla að aðhafast í þessu máli, en ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar gerði að mínum dómi ekkert í framhaldi af því nál. sem lá fyrir þegar hún tók við og eftir því sem mér var kunnugt hugðist ekki flytja þetta mál á Alþ., þá hófst ég handa um undirbúning að því frv. sem ég nú mæli fyrir, þ. e. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit á þskj. 462, en samhliða var unnið að öðrum breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit svo og lögum um tollskrá, með síðari breytingum, en 1. flm. þeirra frv., á þskj. 483 og 484, mun gera grein fyrir þeim málum hér á eftir. Við töldum rétt - þeir sem standa að þessu máli - að flytja það á Alþ. og fá úr því skorið, hvort Alþ. er reiðubúið til að gera breytingar hér á með þeim rökum sem fram koma í þeirri skýrslu til fjmrh. sem ég rakti áðan. Ég vék að því við hæstv. fjmrh. fyrir nokkru, en sendi frá mér í morgun bréf þess efnis, að alþm. verði send þessi skýrsla til þess að þeir geti skoðað þetta mál. Ég á ekki von á að við getum gert annað á þessu þingi en að vísa þessu máli til nefndar, þ. e. hv. fjh.- og viðskn. þessarar d., en ég óska eftir því við form. n. og nm. að við síðar í dag gætum samþykkt að leita álits þeirra aðila, sem hér hafa hagsmuna að gæta, í sumar þannig að fyrir lægi þegar þing kemur saman í haust skoðun þeirra á þessu máli og hægt væri þá, þegar málið yrði tekið upp aftur af þeim aðilum sem að því standa nú, að vega og meta skoðanir þeirra aðila sem hér um ræðir. ~g er þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða mjög þýðingarmikið mál og ekki aðeins fyrir þá aðila sem standa að og stunda innflutning eða farmflutning til landsins. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða mál sem að vissu leyti geti haft áhrif í sambandi við það vandamál sem við glímum við í dag, þ. e. verulega lækkun á vöruverði, og vænti þess, að þm. komist að því sama eftir að þeir hafa haft tækifæri til að skoða þá skýrslu sem í rn. liggur. - Ég á ekki von á öðru en að hæstv. ráðh. muni senda þm. skýrsluna þegar hann hefur fengið hina formlegu beiðni frá mér. Við getum því, þegar kemur á þing í haust, haft tækifæri til að afgreiða þetta mál jákvætt. Ég skal svo ekki, herra forseti, tefja tíma þingsins með lengri ræðuhöldum, en þakka fyrir að fá tækifæri til að mæla fyrir þessu frv. hér og nú og leyfi mér að vonast til þess, að 1. umr. geti lokið og að henni lokinni verði þessu máli vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Matthíasi Mathiesen, 1. þm. Reykn., um að hér sé um athyglisvert mál að ræða. Það fyrirkomulag, sem hér er gerð tillaga um, hefur verið til umræðu í rúman hálfan áratug, en af einhverjum ástæðum hefur málið samt aldrei komist af umræðustigi. Nefndarálit, ítarlegt og greinargott, var sent þáv. fjmrh., Matthíasi Á. Mathiesen, nokkru áður en hann lét af því starfi, en annað mun ekki hafa gerst í málinu, enda mun þáv. fjmrh. hafa látið af störfum nokkru síðar. Mér er ekki kunnugt um að þetta nál. hafi verið rætt í þeirri ríkisstj. sem tók við, hvorki á ríkisstjórnarfundum né annars staðar þar sem mál voru rædd, og ég minnist þess ekki, að fram hafi komið nein fsp. hér á Alþ. um þetta nál. eða málið hafi verið rætt hér í þinginu. Vissulega hlýtur nú sú spurning að vakna, úr því að þetta nál. kom fram á miðju sumri 1978, hvers vegna þetta mál sé ekki flutt fyrr, og vissulega gæti það hvarflað að einhverjum að það væri vond samviska hjá hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen sem hefði ýtt við honum og fengið hann til að flytja málið nú á seinustu dögum þings, því að að öllu eðlilegu hefði verið réttast að málið hefði verið vakið hér í þinginu með einhverjum hætti, t. d. í fyrirspurnarformi, og að frv. um þetta mál hefði þá komið fyrr fram þannig að það hefði getað fengið eðlilega meðferð. Ég segi það alveg eins og satt er, að ég hafði ekki hugmynd um þetta nál. fyrr en ég kom í fjmrn. Ég hef hins vegar kynnt mér nál. og óskað eftir nánari athugun málsins og tel sjálfsagt að undinn verði bráður bugur að því að kanna til fulls hvort hér er ekki um framfaraspor að ræða. Það er ljóst, að þetta nýja fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt frá tveimur sjónarmiðum. Annars vegar er á það bent, að ríkissjóður verði fyrir allnokkrum tekjumissi af þessum sökum, og hins vegar er ótti um að sá tekjumissir hafi þensluáhrif í efnahagskerfinu og valdi aukningu peningamagns í umferð. Hitt er ljóst, að þetta nýja fyrirkomulag hefur margvíslega kosti og því nauðsynlegt og sjálfsagt að athuga það gaumgæfilega. Ég tel nokkuð ljóst að þetta nýja kerfi verður tæpast tekið upp í einni svipan. Vafalaust þarf að koma því á hægt og þétt, þannig að ekki verði um að ræða þensluáhrif í efnahagskerfinu og að ríkissjóður verði ekki fyrir verulegum skakkaföllum. Það þarf að velja hentugan tíma á árinu til að tryggja að ríkissjóði komi það ekki mjög illa að verða af tekjum þegar þessi skipan er upp tekin og að ekki sé þá á sama tíma verulegur hallarekstur á ríkissjóði eða skuldaaukning hjá Seðlabankanum. Af þessum ástæðum hef ég dregið þá ályktun, að hyggilegast mundi vera að taka upp nýtt skipulag af þessu tagi fremur á síðari hluta árs en fyrri hluta árs. En ég sem sagt ítreka það sem ég hef þegar sagt, að ég tel sjálfsagt að þetta mál verði gaumgæfilega athugað á næstu vikum og nú í sumar undirbúið fyrir komandi þing að hausti. Ég tel einnig sjálfsagt að verða við þeim tilmælum, sem komu fram hjá hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, að þm. verði sent eintak af þessari skýrslu. Það er rétt, sem hann nefndi, að hann orðaði það við mig fyrir fáum dögum að þm. yrði sent þetta nál. Ég hef nú gert ráðstafanir til að hafa uppi á þeim rykföllnu birgðum sem einhvers staðar geymast í fórum fjmrn., og vafalaust eru nægilega mörg eintök fyrir hendi, en það hefur víst lent í undandrætti enn að koma þessu til skila til þingmannanna. Ég vænti þess þá að sú sending geti átt sér stað innan fárra daga.



Herra forseti. Ég kýs að ræða þau tvö frv., sem eru á dagskrá þessa fundar, saman. Það eru frv. á þskj. 483 og 484, sem eru 195. og 196. mál þingsins. Þessi mál eru samofin, ef svo má að orði komast, því frv. sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur gert ágætlega grein fyrir í sinni framsöguræðu, en það er frv. á þskj. 462. Hann flytur það frv. ásamt fjórum öðrum hv. þm. og hinir sömu hv. þm. standa að flutningi þeirra tveggja mála sem ég hef framsögu fyrir nú. Það hefur lengi verið áhugamál verslunarinnar að gera verslun greiðari og ódýrari. Má í því sambandi benda á að á viðskiptaþingi árið 1979 var samþykkt ákveðin stefnuyfirlýsing í þessum málum. Í fyrsta lagi var óskað eftir að vöruskoðun yrði aðskilin, tollafgreiðsla og meðferð tollskjala annars vegar og flutningur vörunnar hins vegar, þannig að vöru mætti flytja beint frá skipi í vörugeymslu innflytjenda. Í öðru lagi var þess óskað að gera tollyfirvöldum mögulegt að taka upp reikningsviðskipti við innflytjendur að því er varðaði innheimtu aðflutningsgjalda. Og í þriðja lagi var þess óskað, að kostnaður við tollheimtu og tolleftirlit væri borinn af ríkissjóði eins og gert er við aðra löggæslu, enda nýtur hann teknanna, auk þess sem stjórnvöld ákveða umfang eftirlitsins. Með því væri stefnt að aukinni hagræðingu í störfum tollgæslunnar. Þetta var meginefni stefnuyfirlýsingar frá viðskiptaþingi árið 1979. Segja má að tollkrítarfrv., sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, 1. flm. málsins, gerði grein fyrir fyrr á þessum fundi, svari til annars liðar ályktunarinnar, þar sem frá því er greint að æskilegt væri að tollyfirvöld mættu taka upp reikningsviðskipti við innflytjendur vegna innheimtu aðflutningsgjalda. Hins vegar er með þessum tveimur frv., sem ég mæli hér fyrir, verið í fyrsta lagi að greiða fyrir innflutningi með fjölgun tollhafna og liprari reglum fyrir farmflytjendur, en í öðru lagi að framlengja innflutningsleiðina, ef svo má að orði komast, alla leið til innflytjandans og láta reglur, m. a. um tolla og fleira, ná alla leið til geymslusvæðis innflytjandans. Í þessu sambandi má minna á t. d. afslátt vegna skemmdar eða vöntunar sem verður í flutningi. Þær reglur ættu að gilda eins á flutningsleiðinni frá skipi og til geymslusvæðis innflytjandans, sem kemur nánast í staðinn fyrir geymslusvæði farmflytjanda, í dag. - Í þriðja lagi er lagt til að lagfærðar verði samskiptareglur tollyfirvalda annars vegar og farmflytjenda og innflytjenda hins vegar. - Í fjórða lagi er reynt að auðvelda flutningsmiðlurum störf, en flutningsmiðlarar eru þeir sem taka að sér flutning á vöru fyrir marga innflytjendur í senn og geta þannig séð fyrir ódýrari flutningi með slíkri samvinnu fleiri innflutningsaðila. - Í fimmta lagi er með þessum frv., og þá sérstaklega breytingunni á tollskrárlögunum, gert ráð fyrir að framhaldsflutningur sé tollfrjáls. Getur það gefið Íslendingum möguleika á innflutningi t. d. til nágrannaþjóða, eins og þeirra sem búa í Færeyjum eða á Grænlandi, þannig að flutningur gengi til landsins og síðan héðan til þeirra. Í þessu sambandi er rétt að minna á þátill., sem liggur fyrir þinginu í n., frá Karli Steinari Guðnasyni o. fl., um tollfrjálst iðnaðarsvæði á Keflavíkurflugvelli. En þessi mál eru náskyld. - Í sjötta lagi eru gerðar ýmsar smærri brtt. á tollskrárlögum, en þó ein nokkru stærri, sem er um afnám bankastimplunar á tollskjölum. Ísland mun vera eitt af örfáum löndum, ef ekki eina landið í heiminum, þar sem bankastimplun er skilyrði fyrir því, að farmbréf hafi lögmætt gildi. Tilgangurinn með flutningi þessara tveggja frv. er að sýna í tillöguformi nokkrar breytingar sem eru til bóta að áliti flm. og til einföldunar eða eru beinar afleiðingar tollkrítarinnar. Eins og ég gat um hljóðaði þriðji liður stefnuyfirlýsingar viðskiptaþings 1979 á þá leið, að kostnaður við tollheimtu og tolleftirlit yrði borinn af ríkissjóði. Í þeirri vinnu, sem fram fór við að útbúa þessi frv., töldu flm. rétt að skilja þetta atriði frá öðrum atriðum sem fram koma í frv., m. a, vegna þess, að ekki liggja fyrir nægilega góðar upplýsingar um hvernig þessum málum er háttað í öðrum löndum, og eins vegna hins, að ekki er heldur ljóst hvort eitthvert tekjutap ríkissjóðs verður af þeirri breytingu. Það er þó eðlilegt að menn velti fyrir sér hvort ástæða sé til að viss hluti kostnaðarins við tollheimtuna sé innifalinn í vöruverðinu eða hvort sá kostnaður eigi að koma sérstaklega fram í fjárlögum sem beinn kostnaður ríkisins á sama hátt og annar löggæslukostnaður. Við kusum að fara þá leið að geyma þetta atriði, en tökum fram í grg. að þetta þyrfti að kanna, ekki síst þegar umræður um tollkrít eiga sér stað. Vegna þess tímaskorts, sem stafar af þinglausnum í dag, tel ég mér ekki fært að fjalla miklu frekar um þessi tvö frv. Það hefur verið bent rækilega á að tollkrítarmálið sé afar nauðsynlegt mál. Ég vona og veit að þær hugmyndir, sem koma fram í þessum þremur frv., eiga skilning og stuðning í flestum, ef ekki öllum stjórnmálaflokkum og þá ekki síður hjá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Þau þrjú frv., sem hér eru á dagskrá, eru öll nátengd, þ. e. 191., 195. og 196. mál. Allt frá því ríkisstj. var mynduð hafa tillögur og hugmyndir um greiðslufrest á tollum og einföldun á tollmeðferð vöru verið til athugunar. Ráðuneyti, sem þetta mál snertir, hafa unnið að þessu og viðræður farið fram um málið milli ráðh. Í stjórnarsáttmálanum eru ákvæði þess efnis að greiða fyrir hagkvæmum innkaupum til lækkunar á vöruverði. Greiðslufrestur á tollum eða tollkrít, eins og það er kallað, gæti haft marga kosti, svo sem minnkun geymslukostnaðar og vaxtakostnaðar. Það ætti að hafa áhrif til lækkunar á vöruverði. Einnig gæti tollkrít örvað hagkvæm innkaup á vöru. Um verulegan sparnað fyrir þjóðarbúið gæti því verið að ræða af slíku fyrirkomulagi. Atriði, sem þarf að kanna rækilega, eru m. a. áhrif tollkrítar á fjárstreymi úr ríkissjóði. Sumir telja, að ríkissjóður yrði fyrir skammtímatapi þegar slíkt kerfi væri innleitt, og einnig, að hugsanleg séu þensluáhrif af völdum greiðslufrests á tolli: Að lokinni nákvæmri athugun á því, hvernig best verði að þessu máli staðið til þess að forðast neikvæðar hliðarverkanir, ætti málið að liggja ljóst fyrir þegar þing kemur saman að nýju í haust. Ég er því fylgjandi að þessum frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. og mundi ríkisstj. þá hafa samráð við n. um frekari könnun og meðferð þessa athyglisverða máls.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. um tollkrít eða þau tollamál sem á dagskrá eru. Ég vil aðeins leggja það fram í þessu máli sem rök fyrir því, að tollkrít verði tekin upp sem allra fyrst, að þegar á dagskrá var sú nýbreytni að taka upp og stofna tollvörugeymslu á Íslandi voru öll rök tínd fram á móti og varnaðarorð fyrir hönd ríkissjóðs töluð og mikil hætta talin á að ríkissjóður yrði fyrir annaðhvort tekjumissi eða tekjutapi. Ég held að hið gagnstæða hafi komið í ljós. Ríkissjóður hefur haft auknar tekjur af tilvist tollvörugeymslunnar, fyrir utan það öryggi sem tollvörugeymslan gefur með því t. d. að í landinu eru birgðir svo milljörðum skiptir á kostnað erlendra framleiðenda, eigenda. Þótt hluti af þeim vörulager, sem er í tollvörugeymslunni, sé á ábyrgð innlendra aðila er fjárfestingin í þeim vörum í miklu smærri stíl hverju sinni sem vara er flutt inn. Þannig er minna álag á gjaldeyrissjóði þjóðarinnar. Nú erum við að tala um tollkrít. Við skulum átta okkur á því, að hefði tollkrít komist á fyrir mörgum árum þegar fyrst var byrjað að tala um hana, en það var um það leyti sem tollvörugeymslan var stofnuð, um 1962, hefðum við ekki þurft að fjárfesta í þeim gríðarlega dýru mannvirkjum sem hinar stóru vörugeymslur skipafélaganna eru. Öll þessi mannvirki eru á dýrustu lóðum sem landið getur boðið, en það eru hafnarsvæði, það eru tilbúnar lóðir, þar eru hafnarmannvirki. Því til viðbótar má benda á að bara vextirnir af því fé, sem fest er í vörugeymslum til að hýsa þar vörur sem annars færu í vörugeymslur innflytjendanna, væru nógir til að fjármagna innflutninginn á vörunum sjálfum. Það eru komnir milljarðar á milljarða ofan í vörugeymsluhús til að hýsa þær vörur sem eiga að fara beint heim í þær vörugeymslur sem standa auðar hjá innflytjendum. Ég bið hv. alþm. að hafa í huga að hér er um að ræða gríðarlegan sparnað og létti fyrir bankakerfið, og tekjur til ríkissjóðs streyma reglulegar inn en nú er ef tollkrít verður tekin upp. Hér tala ég af reynslu. Ég vona að þau frv., sem hér liggja fyrir, nái fram að ganga sem allra fyrst vegna þess að það er þjóðhagslega hagkvæmt.



Herra forseti. Athugasemdin skal vera stutt. Hæstv. fjmrh. kom hér í ræðustólinn, þegar umr. fór fram áðan, og ég gat ekki heyrt á máli hans annað en hann tæki undir að nú skyldi þetta mál skoðað og - eins og hann orðaði það - skýrslan tekin fram og rykið dustað af henni. En hann spurði sjálfan sig hér í ræðustól. Hvers vegna skyldi flm. ekki hafa komið með málið hér fyrr inn í þingið? Og hann spurði, hvort það gæti verið hans vonda samviska. Ég skal svara því strax og segja að vonda samvisku á ég ekki til. En hvers vegna málið er ekki komið fyrr inn í sali Alþingis er einfalt. Ég ráðlagði þeim mönnum, sem hér hafa hagsmuna að gæta, á s. l. ári að hafa samband við hæstv. fjmrh. í þáv. ríkisstj. og spyrjast fyrir um hvort rn. mundi ekki taka þetta mál til úrvinnslu eftir að skýrslan hafði legið þar fyrir. Svarið var neikvætt. Hugsun mín var því að koma fram með þetta mál á þessu þingi. En ég vildi umfram allt gefa rn. tækifæri til að sýna hug sinn í því. Hæstv. forsrh. flutti stutta ræðu um þriðja dagskrármálið og gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum. Hann sagði, að umræður hefðu farið fram milli ráðh. og rn. varðandi þetta mál, og tók mjög jákvætt undir það og lýsti því yfir, að hann væri sammála því að umr. hér lyki og málið færi til n. og að ríkisstj. mundi í sumar vinna að þessu máli í samráði við fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Þær tafir, sem hafa orðið þessar síðustu mínútur, stafa svo af því, að það hafði verið gengið frá samkomulagi um það áðan að kosning færi fram kl. 4 í dag. Því var svo breytt vegna þess að á daginn kemur að einn ráðh. ríkisstj. til viðbótar þarf að fara úr landi í dag og það verður auðvitað að ganga fyrir að hann geti notað atkv. sitt þannig að stjórnarliðar séu með fullskipaða bekki. Þessar tafir hafa orðið vegna þess að a. m. k: tveir úr liði Sjálfstfl. höfðu þurft að víkja héðan úr þinghúsinu vegna annarra starfa. Þetta eru sem sagt ástæðurnar fyrir því að dráttur hefur orðið á störfum þingsins núna. Ég er þakklátur fyrir þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið hér á Alþingi. Enda þótt örlítilla missagna hafi gætt í því sem hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. sögðu um viðræður tel ég að eftir þær umr., sem hér hafa farið fram, eigi að vera tækifæri nú til að vinna að framgangi þessa máls. Ég veit að fulltrúar ríkisstj. og fulltrúar Alþingis munu vinna það rösklega að þessu máli að hægt sé að koma með málið á þing á hausti komanda.

Forsrh. (Gunnar Thoroddsen) Hv. 3. þm. Reykv. drap í máli sínu á það sem gerðist fyrir allmörgum árum, þegar sett voru lög um tollvörugeymslur. Enginn vafi er á að þau lög hafa haft mikil jákvæð og góð áhrif. Það féll í minn hlut á þeim tíma sem fjmrh. að flytja frv. um tollvörugeymslur. Ég minnist þess vel, sem hv. þm. nefndi, að margvíslegir annmarkar voru taldir á því að fara þá leið og mikil tregða hjá ýmsum að leggja inn á þá braut. Það er hárrétt, sem hann tók fram, að reynslan hefur sýnt hið gagnstæða, að þetta fyrirkomulag hefur orðið öllum til góðs. Ég vænti þess að eitthvað svipað verði um greiðslufrest á tollum eða tollkrít, þó að margir telji fram margvíslega annmarka og hættur í því sambandi muni það reynast vel og ekki verða ríkissjóði sá böggull sem sumir telja, heldur fara í gagnstæða átt, að þegar upp er staðið og nokkur reynsla komin á þetta fyrirkomulag muni allir telja að hér hafi verið rétt spor stigið.



Ég skal ekki koma í veg fyrir að menn fái eitthvað gott að borða á eftir. En vegna orða hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens, sem sagði áðan að misræmis hefði gætt í orðum mínum og orðum hæstv. forsrh., vil ég láta koma skýrt fram að þessi fullyrðing var bersýnilega á misskilningi byggð. Ég sagði áðan og upplýsti að ég minntist þess ekki að þetta mál hefði borið á góma í tíð ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, hvorki í ríkisstj. sjálfri né í viðræðum milli einstakra ráðh. Hins vegar hefur þetta mál komið til tals milli ráðh. í núv. stjórn. Ég held að misskilningur hv. þm. hafi verið sá, að hann hafi ruglað saman tvennum stjórnum. Ég vildi láta þetta koma skýrt fram því að ég tel ekki að það hafi verið neinn munur á þeim upplýsingum sem við hæstv. forsrh. gáfum.



Þá er dagskrá þessa fundar tæmd og með því að þetta er síðasti fundur í hv. deild leyfi ég mér að þakka hv. þdm. fyrir góða samvinnu, varaforsetum ágæta samvinnu og þingskrifurum. Þeim hv. þdm., sem eiga um langan veg heim að sækja, óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess, að við hittumst allir heilir á hausti komanda.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar þdm. þakka hæstv. forseta góðar óskir í okkar garð. Ég þakka honum fyrir sérstaklega skemmtilega og glaðværa og meira að segja réttláta fundarstjórn í vetur. Starf hans sem forseta deildarinnar og jafnframt sem stjórnarandstöðuþingmanns hefur ekki alltaf verið auðvelt. En sem stuðningsmaður ríkisstj. sé ég ástæðu til að færa honum sérstakar þakkir fyrir lipurð lagni og samviskusemi við þessar óvenjulegu aðstæður. Ég vil enn fremur fyrir hönd okkar þdm. þakka skrifstofustjóra og starfsmönnum Alþingis öllum sérstaklega fyrir vel unnin störf í okkar þágu. Ég vona, að þetta sumar verði hæstv. forseta og fjölskyldu hans gleðilegt, og ég vona, að þm. árétti þá ósk mína með því að rísa úr sætum. - 
            



Ég þakka hv. 1. þm. Norðurl. v. góð orð í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þdm. fyrir undirtektir þeirra. Ég ítreka óskir mínar hv. þdm. til handa og segi fundi slitið.