Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er fsp., sem mig langar til þess að gera utan dagskrár, og ég skal taka það fram, að ég lét tilkynna hæstv. sjútvmrh. í morgun, að ég mundi spyrjast fyrir um þetta mál, til þess að hann gæti gefið svör við spurningunni. Eins og kunnugt er byggist loðnuveiðin mjög á því, að fylgzt sé með loðnugöngunum að landinu, og síðan eftir að þær eru komnar í veiðimál, ef svo mætti segja. Árni Friðriksson, skipið Árni Friðriksson, hefur verið við þetta verkefni, og það eru víst engar ýkjur að segja, að þeir, sem þar annast þetta verk, hafa unnið ómetanlegt gagn í því, að fylgjast með þessum málum. Það var þess vegna, að ég hrökk við, þegar ég varð þess var, að Árni Friðriksson er kominn hingað til Reykjavíkur, og mun hafa verið ráðgert, að hann tæki að sér annað verkefni, sem er einnig þýðingarmikið í þjónustu sjávarútvegsins. En jafnhliða hef ég ekki orðið var við, að neinar tilkynningar hafi komið um, að annað skip hafi verið sett til þess að fylgjast með loðnugöngunum, en eins og kunnugt er, þá er gert ráð fyrir því, að loðnugöngur séu fleiri en ein, og menn vonast eftir loðnunni upp að Norðausturlandinu. Það þarf ekki að lýsa því, hversu mikið hér er í húfi, því einn veiðidagur getur gefið margra milljónatuga virði. Þess vegna vildi ég hefja máls á þessu nú strax utan dagskrár og spyrja hæstv. sjútvmrh.: Í fyrsta lagi, hvort það megi taka Árna Friðriksson frá þessu verki, hvort það sé fært, jafnvel þó að um annað þýðingarmikið verkefni sé að sjálfsögðu að ræða. Í öðru lagi, ef enginn kostur er á öðru en að hann verði tekinn frá þessu verki, hvaða fullnægjandi ráðstafanir verði þá gerðar í staðinn, til þess að ekki verði nein eyða umfram það, sem orðið er í loðnuleitinni. Og það væri þá kannske ástæða til einnig, að hæstv. ráðh. hefði rifjað það upp fyrir hv. Alþ., hvernig menn hugsa sér að koma þessum leitarmálum fyrir út loðnutímann.

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Þar sem ég hef verið skipaður sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn og mun taka við því embætti 1. n. m., leyfi ég mér hér með að tilkynna yður, herra forseti, að ég afsala mér þingmennsku frá lokum þessa mánaðar. Reykjavík, 25. febrúar 1970. Sigurður Bjarnason. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Ásberg Sigurðsson er mættur á þingi í stað Sigurðar Bjarnasonar. Hann hefur áður átt sæti á Alþingi og kjörbréf hans verið rannsakað og kosning hans metin gild. Tekur hann nú sæti á þingi sem 4. þm. Vestf. Skoðast það samþ., ef enginn mælir því í gegn. - En samkvæmt því verður hv. alþm. Matthías Bjarnason eftirleiðis 2. þm. Vestf.



Herra forseti. Þegar mér barst vitneskja um þessa fsp. nú rétt fyrir hádegið, þá hófst ég handa um að reyna að afla mér upplýsinga um, hvernig þessi mál stæðu einmitt þessa stundina, og fékk eftirfarandi upplýsingar frá Jakob Jakobssyni, sem þessum leitum hefur stjórnað að undanförnu. En upplýsingar Jakobs eru á þessa leið: „Samkvæmt starfsáætlun Hafrannsóknastofnunarinnar fyrir árið 1970 var gert ráð fyrir því, að Árni Friðriksson yrði við loðnuleit frá ársbyrjun til 10. febrúar og svo aftur frá 10. marz til 31. marz. Nú varð hins vegar sú breyting á, að skipið hefur verið við loðnuleit allt frá áramótum til þessa dags. Fyrirsjáanlegt er, að því miður verður ekki unnt að fara í þriggja vikna sjórannsóknaleiðangur þann, sem ráðgerður var á tímabilinu 14. febrúar til 7. marz, þar sem nú hefur verið ákveðið, að skipið taki á ný til við loðnuleit strax og það heldur frá Reykjavík um miðja þessa viku. En þá er búizt við, að nauðsynlegum viðgerðum á skipinu verði lokið ásamt samningsbundnum hvíldartíma áhafnar.“ Af þessu er ljóst, að ákveðið hefur verið, að Árni Friðriksson fari ekki þennan umrædda leiðangur af loðnumiðunum, heldur haldi til þeirra aftur.



Herra forseti. Mér hefur kannske misheyrzt, en mér heyrðist á hæstv. ráðh., að hann hefði fengið upplýsingar um þessa væntanlegu fsp. núna eftir hádegið, en ég vil taka það fram, að það var í morgun strax, sem ég talaði við ráðuneytisstjórann og bað hann að koma þessu á framfæri við rétta hlutaðeigendur. Ég lýsi ánægju minni yfir því, að þetta mál hefur verið til athugunar, sjálfsagt á réttum stöðum, síðan í morgun, og ég lýsi ánægju minni yfir því, að nú er ákveðið, að Árni Friðriksson fari svo að segja strax austur. Ég vil leggja áherzlu á, að það þarf að skipuleggja þessi mál þannig, að það sé stöðugt skip á verði norðaustan og austan við landið til þess að athuga um nýju göngurnar. Það er ekki hægt að sætta sig við annað en að það sé stöðugt á verði þar skip, og það er náttúrlega komið í ljós, að það er of lítið að treysta á Árna Friðriksson einan í því efni allan veturinn og fram á vor, því að það er ekki hægt að gera þá kröfu til manna, að þeir séu allan þann tíma úti á sjó og skreppi aldrei frá. Mér sýnist augljóst á þessu o. fl., að það þurfi að stefna að því að hafa í þessu tvö skip, Árna Friðriksson og annað skip með.



Herra forseti. Hafi ég sagt, að mér hafi ekki borizt vitneskjan um fsp. fyrr en eftir hádegið, þá er það ranglega sagt, því mér barst hún á milli kl. 10 og 10.30 í morgun, svo að það sé rétt. Ég vil taka undir það með hv. þm., að ég tel eðlilegt, og hef reyndar margoft lýst því yfir áður, að fleiri skip séu við þessar leitir heldur en verið hefur undanfarin ár, og komið hefur fram vilji Alþ. í sömu átt, m. a. með því, að til þessarar starfsemi hefur aldrei verið veitt hærri fjárhæð en veitt var á fjárl. í haust. Enn fremur er rétt að undirstrika það, að nú um mitt þetta ár eða upp úr miðju þessu ári er væntanlegt enn nýtt hafrannsóknaskip, sem á að geta fullnægt þörfinni í þessum efnum og annazt ýmis þau störf, sem vélskipið Árni Friðriksson hefur gert að undanförnu, þannig að honum ætti að vera auðveldara að beita sér meira að þessum göngufiski, sem hefur reynzt okkur svo sveiflukenndur undanfarin ár, eins og síldin og loðnan, og hann ætti því að geta verið meira í þessum rannsóknum eftir að hið nýja hafrannsóknaskip, sem flestir tala nú þegar um undir nafni, hefur tekið við öðrum þeim störfum, sem að sjálfum hafrannsóknunum lúta.



Herra forseti. Forsrh., dr. Bjarni Benediktsson, hefur í veikindaforföllum sínum beðið mig að lesa hér skjöl um að kveðja Alþ. til framhaldsfundar. Hinn 21. febr. 1970 var gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég veiti forsrh. umboð til þess að kveðja Alþingi saman til framhaldsfundar mánudaginn 2. marz 1970, kl. 14.00. Gjört að Bessastöðum, 21. febrúar 1970. Kristján Eldjárn. Bjarni Benediktsson. Forsetabréf um að kveðja Alþingi til framhaldsfundar.“ „Samkvæmt umboði í forsetabréfi um að kveðja Alþingi til framhaldsfundar lýsi ég hér með yfir því, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfundar að nýju mánudaginn 2. marz 1970, kl. 14.00. Bjarni Benediktsson.“ Samkvæmt þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis.



Herra forseti. Þáltill. á þskj. 136 hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta endurskoða gildandi lög um lífeyrissjóði með samræmingu við ákvæði 57. gr. almannatryggingalaga um réttindi sambúðarfólks fyrir augum, eftir því sem við getur átt.“ Efni þessarar till. er í stuttu máli það, að í almannatryggingalögum, áðurnefndri grein, segir, að sama rétt til bóta og hjón hafi einnig samkvæmt þeim lögum karl og kona, sem búa saman og eru bæði ógift, ef þau hafa átt barn saman eða konan er þunguð af völdum hans eða sambúðin hefur varað samfellt í tvö ár, og sama gildir um bótarétt þess, sem eftir lifir, þegar hitt deyr.“ Þessu er hins vegar ekki svona farið um þau réttindi, sem erfast eftir lögum um lífeyrissjóði. Þau eru æðimörg og ég hef talið þau upp í grg. frv., án þess að taka þó ábyrgð á því, að sú upptalning sé algerlega tæmandi. Mér sýnist, að hér sé um ósamræmi í tryggingalöggjöfinni að ræða og það sé ekki sanngjarnt, að t.d. kona, sem missir sambýlismann sinn frá ungum börnum þeirra, standi uppi alveg réttindalaus og eigi enga kröfu til þeirra réttinda, sem maðurinn var búinn að afla með greiðslum úr sameiginlegu búi þeirra til viðkomandi lífeyrissjóðs. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort búskapur karls og konu í svo nefndri óvígðri sambúð mundi minnka eða aukast, þó að þessi lagabreyting yrði gerð. Ég býst við, að önnur atriði ráði þar meira um, en mér sýnist, að hér sé misræmi í tryggingalöggjöfinni. Hefur raunar verið bent á það af ýmsum og þess vegna er nú þessi þáltill. fram borin. Hér var um tvær leiðir af tefla. Þetta er einföld breyting, ákaflega einföld, á þeim lögum, sem um ræðir. Það hefði þess vegna alveg eins komið til greina að flytja frv. til breyt. á þeim lögum. En það hefðu orðið æðimörg frv. og til þess að spara Alþ. vinnu var horfið að því ráði, að flytja þessa þáltill. til þess að kanna hug þm. til þessa máls, sjálf framkvæmdin er einföld. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, nema sérstakt tilefni gefist, að hafa um þessa litlu till. fleiri orð hér. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað í dag og till. vísað til hv. allshn.