Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þegar á heildina er litið er hér mikið framfaramál á ferðinni. Verið er að styrkja stöðu Fjármálaeftirlitsins í fjármálalífinu og þetta er í anda þess sem fulltrúar allra flokka á Alþingi töluðu fyrir í haust og vildu skapa um þverpólitíska sátt. Það hefur í grófum dráttum tekist með þessu frv. Ég styð frv. en þó með fyrirvara í tveimur atriðum. Í fyrsta lagi er ég andvígur því að Fjármálaeftirlitinu sé veitt heimild til að setja á dagsektir frá 10 þús. kr. upp í eina milljón á degi hverjum eða févíti allt að tveimur millj. kr. Ég tel að það sé hlutverk dómstóla en ekki framkvæmdaraðila á borð við Fjármálaeftirlitið að kveða upp slíka dóma. Í öðru lagi er ég andvígur því að þrengja upplýsingaskyldu Fjármálaeftirlitisins gagnvart fjölmiðlum eins og gert er með 6. gr. frv. Ég og aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs getum hvorki stutt 5. gr. né 6. gr. frv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á vaxtalögum, nr. 25/1987, með síðari breytingum. Það er efh.- og viðskn. sem flytur þetta frv. Frv. er þrjár greinar. 1. gr. felst í því að Seðlabanki Íslands skuli setja nánari reglur um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Sú grein er ekki efnisleg breyting frá því fyrirkomulagi sem nú er. Í 2. gr. frv. er fjallað um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að setja reglur um jöfnuð verðtryggðra eigna og skulda viðskiptabanka, sparisjóða og annarra lánastofnana og geti beitt viðskiptabanka, sparisjóði og aðrar lánastofnanir viðurlögum á þann hátt sem mælt er fyrir í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi ef ekki er farið eftir reglunum. Í þessari grein er verið að skipta um hlutverk þannig að í stað Seðlabankans, sem hefur þetta hlutverk samkvæmt núgildandi lögum, verði Fjármálaeftirlitinu falið hlutverkið. Í 3. gr. segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Hæstv. forseti. Frv. þetta er flutt í tengslum við þær breytingar sem verið er að gera á lögum um fjármálaeftirlit og það er tillaga um að frv. fari beint til 2. umr. þar sem efh.- og viðskn. flytur það.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls mín þakka þingflokksformönnum fyrir að hafa greitt fyrir því að þetta mál gæti komið á dagskrá í dag með afbrigðum og sömuleiðis vil ég þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir þann aukafund sem fyrirhugaður er í kvöld vegna þessa máls. Ástæðan fyrir því að málið er tekið fyrir með þessum hætti er sú, eins og málið ber með sér, að það er þess eðlis að það kann að hafa veruleg áhrif úti á markaðnum, hafa áhrif á viðskipti á því sviði sem það fjallar um. Þess vegna er eðlilegt að það fái greiða afgreiðslu í þinginu þó að sjálfsögðu sé ekki hægt að fara fram á að allir þingmenn styðji efni málsins. Ég þakka fyrir þá fyrirgreiðslu sem ég hef fengið í þessu sambandi. Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Í frv. er lögð til breyting á vörugjaldi af fólksbifreiðum, vélsleðum, bifreiðum til bílaleigna og af bifreiðum til fatlaðra sem eru sérstaklega útbúnar hjólastólalyftu. Meginbreyting frv. felst í því að lagt er til að flokkum vörugjalds á fólksbifreiðar verði fækkað úr þremur í tvo. Þannig verði lagt 30% vörugjald á allar fólksbifreiðar með minni vélar en 2.000 rúmsentímetra en 45% vörugjald á bifreiðar með stærri vélar en það. Samkvæmt þessu verður ekki lengur gerður greinarmunur á vörugjaldi eftir því hvort um bensín- eða dísilbifreiðar er að ræða og má því segja að í raun sé vörugjaldsflokkum fækkað úr sex í tvo. Samkvæmt gildandi lögum er vörugjald á fólksbifreiðar nú 30, 40 eða 65% eftir vélarstærð. Mörkin eru mismunandi eftir því hvort um bensín- eða dísilbifreiðar er að ræða. Undanfarin ár hefur vörugjald af fólksbifreiðum verið lækkað í áföngum og gjaldflokkum fækkað. Eitt meginmarkmið með þeim breytingum hefur verið að gera almenningi auðveldara að kaupa þær gerðir bifreiða sem hver um sig telur best henta sínum þörfum. Með því frv. sem hér er mælt fyrir er stefnt að því að stíga enn eitt skref í átt til minni neyslustýringar á þessu sviði, auðvelda fólki þannig að kaupa öruggari og betur búnar bifreiðar. Þetta er ekki síst mikilvægt í ljósi þeirrar öru þróunar sem verið hefur í öryggisbúnaði bifreiða undanfarin ár en stærri bifreiðar eru gjarnan betur búnar öryggisbúnaði en minni bílar og jafnframt iðulega búnar vélum með stærra sprengirými. Aukin notkun vel útbúinna bifreiða er án nokkurs vafa til þess fallin að draga úr alvarlegum umferðarslysum og m.a. með hliðsjón af því er lagt til að gjaldflokkum verði fækkað og vörugjald á fólksbifreiðar með aflmeiri vélar lækkað. Undanfarin ár hafa tiltölulega fáar bifreiðar verið fluttar inn í 65% gjaldflokknum. Þannig hafa einungis verið fluttar inn 900--1000 bílar í þessum flokki ár hvert sl. þrjú ár, en á sama tíma hefur heildarinnflutningur fólksbifreiða verið á bilinu 12.000--17.000 bifreiðar. Mikill meiri hluta innfluttra bíla í efsta gjaldflokki, eða um sjö af hverjum tíu bifreiðum, hafa verið notaðar. Slíkur innflutningur á eldri gerðum bifreiða getur ekki talist þjóðhagslega hagkvæmur. Slíkar bifreiðar uppfylla í mörgum tilvikum síður þær kröfur sem nú eru gerðar til nýrra bifreiða að því er varðar mengunarvarnir og nýtingu eldsneytis. Af því leiðir að bílaflotinn mengar meira en ella væri. Enn fremur er talið að töluvert sé um að rangt tollverð sé gefið upp við innflutning á notuðum bifreiðum og er hvatinn þeim mun meiri eftir því sem gjaldprósentan er hærri. Ég met það svo að lækkun á 65% vörugjaldi í 45% sé til þess fallin að draga úr innflutningi notaðra bifreiða sem eru eins og áður segir í mörgum tilvikum búnar ófullkomnum mengunarvarnabúnaði. Með því er stuðlað að því að heildarmengun frá bifreiðum minnki. Auk þess má vænta þess að innheimta aðflutningsgjalda verði betri og vegi þannig upp hugsanlegt tekjutap á þessari breytingu. Því til viðbótar vil ég nefna að mikil þróun hefur orðið á bensín- og dísilvélum undanfarin ár. Þessar vélar þurfa í mörgum tilvikum stærra sprengirými en hefðbundnar vélar en menga eftir sem áður minna. Því er eðlilegt að draga úr fylgni skattheimtu og sprengirýmis bílvéla. Eins og þingmönnum er nú kunnugt og liggur í eðli máls af þessu tagi er nokkrum erfiðleikum háð að meta áhrif breytinga sem þessara á tekjur ríkissjóðs þar sem innflutningur bifreiða er sveiflukenndur og háður mörgum mismunandi þáttum. Þó má gera ráð fyrir að miðað við innflutning síðasta árs muni tekjur ríkissjóðs verða minni en ef innflutningurinn hefði af öðrum ástæðum verið óbreyttur. Munar þar e.t.v. 300--350 millj. kr. Á móti má gera ráð fyrir að breytingar á eftirspurn og innkaupamunstri í kjölfar lækkunar á vörugjöldum dragi úr þessu tekjutapi. Gera má ráð fyrir tilflutningi á bifreiðum á milli gjaldflokka eftir því sem fleiri kaupa sér stærri bifreiðar en áður. Til að gefa nokkra mynd af áhrifum þessara breytinga á útsöluverð fólksbifreiða má nefna að gera má ráð fyrir að framangreindar breytingar á vörugjöldum af fólksbifreiðum muni að öðru óbreyttu leiða til þess að útsöluverð bensínbifreiða með 1.600--2.000 rúmsentímetra vélum lækki um 5--7% en útsöluverð bensínbifreiða með yfir 2.500 rúmsentímetra vélum og dísilbifreiða með yfir 3.000 rúmsentímetra vélum um 10--13%. Hins vegar má gera ráð fyrir því að breytingin hafi þau áhrif að verð á bensínbifreiðum með 2.000--2.500 rúmsentímetra vélum og dísilbifreiðum með 2.000--3.000 rúmsentímetra vélum geti hækkað um allt að 2--3%. Enginn getur þó sagt nákvæmlega fyrir um þessar breytingar því samkeppni er mikil á þessum markaði og ég tel persónulega ekki líklegt að bifreiðaumboð muni láta verðhækkun af þessum toga og þessari stærðargráðu koma fram í verðlagi til neytenda. Að öðru óbreyttu mundi lækkun á útsöluverði fólksbifreiða samkvæmt þessum tillögum leiða til tæplega 0,2% lækkunar á framfærsluvísitölunni. Þess má geta að við vinnslu þessa frv. hefur verið litið til ýmissa sjónarmiða sem fram hafa komið á undangengnum mánuðum, missirum og árum frá samtökum ýmissa hagsmunaaðila á þessu sviði. Þannig hafa Félag íslenskra bifreiðaeigenda og Bílgreinasambandið farið þess ítrekað á leit við fjmrn. að það beitti sér fyrir því að vörugjald af ökutækjum verði lækkað og gjaldflokkum fækkað. Síðast á laugardag á aðalfundi Bílgreinasambandsins voru tilmæli þessa efnis ítrekuð og bárust þau mér í hendur í dag. Í þessu efni hafa ofangreind samtök verið samstíga um að mæla með því að gjaldtakan yrði miðuð við tvo flokka, annars vegar að bifreiðar með undir 2.000 rúmsentímetra vélum beri 30% vörugjald en bifreiðar með stærri vélum 40% gjald. Með þessu frv. er verulega komið til móts við þessa aðila þó ekki sé unnt að ganga alla leið. Hér er sem sagt gert ráð fyrir tveimur flokkum með 30 og 45% gjaldi en Bílgreinasambandið og FÍB hafa lagt til að flokkarnir yrðu með 30 og 40% gjaldi. Við teljum ekki forsendur til að stíga stærra skref til lækkunar vörugjalda við núverandi aðstæður og því er óhjákvæmilegt að mæta lækkuðum tekjum með nokkurri hækkun á ákveðinn flokk bifreiða, einkum ef það mark á að nást að fækka gjaldflokkunum í tvo. Með tilliti til þeirra breytinga á almennu vörugjöldunum sem eru meginefni þessa frv. er lagt til að vörugjald á bifreiðum til fatlaðra sem búnar eru hjólastólalyftu verði 10% í stað 30% samkvæmt gildandi lögum. Ef sérreglur giltu ekki um þessa tegund bifreiða mundu þær bera 40--65% vörugjöld eftir atvikum samkvæmt gildandi lögum en 30--45% samkvæmt því sem lagt er til í frv. Hér er sem sagt lögð til sérregla um að þessar bifreiðar muni framvegis njóta ívilnunar og greiða einungis 10% gjald í stað 30% eins og núverandi lög gera ráð fyrir. Í frv. er einnig lagt til að vörugjald af bifhjólum, vélsleðum og fjórhólum verði lækkað úr 70% í 30%. Vörugjöld af þessum ökutækjum hefur verið óbreytt frá árinu 1991. Á sama tíma hafa vörugjöld af öðrum ökutækjum lækkað verulega. Ekki þykir ástæða til þess að leggja mun hærri gjöld á ökutæki af þessu tagi enda hefur það leitt til óæskilegra tilrauna manna til þess að koma slíkum tækjum hingað til lands með óeðlilegum hætti. Miðað við innflutning á síðasta ári má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði um 50 millj. kr. lægri vegna þessara breytinga en að óbreyttum lögum. Síðast en ekki síst vil ég nefna að í frv. er lagt til að um vörugjald af bifreiðum sem ætlaðar eru til útleigu frá bílaleigum gildi sömu reglur og um vörugjald af leigubifreiðum. Af slíkri breytingu leiðir að bílaleigur geti keypt fólksbifreiðar til starfsemi sinnar með 10--13% vörugjaldi eftir því um hvorn gjaldflokk bifreiða er að ræða. Þessi breyting er í samræmi við þá stefnu sem fylgt hefur verið á undanförnum árum, þ.e. að lækka vörugjald af ökutækjum sem notuð eru í atvinnurekstri. Í þessu sambandi skiptir miklu máli að þjónusta við erlenda ferðamenn sem nýta sér bílaleigubifreiðar sem samgöngutæki er arðvænleg atvinnugrein sem skilar miklum virðisauka í þjóðarbúið. Á það hefur ítrekað verið bent á undanförnum árum af aðilum í ferðaþjónustu að hátt verð á bifreiðum til þessarar starfsemi hafi hamlað uppbyggingu þessarar þjónustu hér á landi. Með þessum breytingum er stefnt að því að koma til móts við ferðaþjónustuna á þessu sviði og gera hana betur samkeppnishæfa í samanburði við slíka þjónustu í öðrum löndum. Í þessu sambandi vek ég athygli á því að ríkisstjórnin hefur samþykkt að leggja fram frv. til laga um leigu á ökutækjum. Því frv. hefur verið útbýtt á Alþingi þar sem gert er ráð fyrir að samgrn. gefi út starfsleyfi fyrir bílaleigur auk þess að setja almenn skilyrði fyrir rekstri slíkrar starfsemi. Í frv. því sem hér er mælt fyrir er lagt til að skilyrði fyrir lækkun vörugjalds af bílaleigubifreiðum verði nokkuð ströng. Það er gert til þess að tryggja sem best að þær bifreiðar sem bera lægra vörugjald samkvæmt greininni verði eingöngu notaðar til útleigu frá bílaleigum og ekki með öðrum hætti. Því er samþykkt frv. samgrh. um bílaleigur forsenda þess að þau ákvæði frv. sem hér er mælt fyrir geti náð fram að ganga og skilað árangri. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Það liggur fyrir að hér er komið til móts við óskir sem settar hafa verið fram um langt árabil af hálfu hagsmunaaðila, einkanlega Bílgreinasambandsins og Félags bifreiðaeigenda en einnig aðila í ferðaþjónustu. Sama gildir um aðila sem reka og eiga bifhjól eða stunda rekstur á vélsleðum, fjórhólum og þess háttar tækjum. Hér er í einu frv. reynt að koma til móts við fjölmörg sjónarmið á þessu sviði. Ég tel að kjarni þessa máls sé viðleitni til þess að draga úr neyslustýringu á þessu sviði og örva fólk til að kaupa öruggari bíla sem minna menga heldur en nú gerist. Einnig er hér viðleitni til að ná utan um óæskilegan innflutning á notuðum bifreiðum þar sem löngum hefur verið grunur um að maðkur gæti verið í mysunni. Hér er náð utan um mörg markmið samtímis, með tiltölulega litlum herkostnaði að dómi okkar sem berum ábyrgð á samningu þessa frv. Ég legg til að frv. þessu verði, herra forseti, vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. þegar þessari umræðu lýkur.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir frv. því sem hér er til umræðu um fækkun vörugjaldsflokka úr þremur í tvo á báðum tegundum bifreiða, þ.e. bensín- og dísilbifreiðum. Þessir flokkar voru áður fimm, fyrir nokkrum árum var þeim fækkað niður í þrjá og hér er komin tillaga um að fækka þeim í tvo. Eflaust eru þeir til sem mundu telja að aðeins ætti að hafa einn vörugjaldsflokk. Það er alveg óumdeilt, herra forseti, að mismunandi flokkar þýða neyslustýringu og á sínum tíma birtist í mismunandi vörugjaldsflokkum vilji til að taka hærra gjald af dýrari bifreiðum. Hér er lagt til að í stað þess að vera með 30, 40 og 65% vörugjald á mismunandi stærðum bifreiða eða mismunandi vélarafli þá verði nú einungis tveir flokkar, 30 og 45%. Það er auðvitað alltaf álitamál hvenær rétt er að gera breytingar af þessu tagi. Það er umhugsunarefni að við höfum búið við viðkvæmt efnahagsástand mánuðum saman og ríkisstjórnin hafnaði því sem var að gerast þar til þensla var komin á hættustig. Ekki var brugðist tímanlega við þeirri þenslu sem í uppsiglingu var og uppskeran reyndist allt að 6% verðbólga. Herra forseti. Það er líka stutt síðan að Seðlabankinn var með yfirlýsingar um að ekki hafi verið nóg að gert af hálfu ríkisstjórnarinnar og Samfylkingin hefur verið þeirrar skoðunar að brugðist hafi verið við of seint. Við hefum ekki þurft að lenda í þessu verðbólgustigi sem raun bar vitni. Þess vegna er aðalfyrirvari Samfylkingarinnar um það hvort þetta frv. virki hugsanlega sem eldsmatur inn í efnahagsástandið, að það setji nýjan kipp í viðskiptalífið, auki þenslu og bæti á viðskiptahallann. Eru menn tilbúnir til þess að kaupa breytingu á þessum vörugjaldsflokkum því verði ef svo reynist? Önnur hlið á þessu máli er að sennilega er það hagkvæmasta leið ríkisstjórnar til að lækka vísitölu að fara þessa leið með breytingu á vörugjaldi bifreiða enda er ljóst að menn búast við því að þetta lækki vísitölu um u.þ.b. um 0,2%, þ.e. framfærsluvísitöluna. Maður hefur auðvitað velt því fyrir sér hvers vegna ríkisstjórnin kom með þessa vörugjaldsflokkabreytingu núna. Hvað er það nákvæmlega núna sem veldur því að menn finna það út að þeir eru tilbúnir að verða við ítrekuðum óskum innflytjenda og þeirra sem starfa við þessi viðskipti? Eða liggur eitthvað annað að baki? Ég átta mig ekki á því en ég reikna með að þessi mál skýrist við yfirferð málsins í nefnd. Það er erfitt að sjá við yfirlestur frv. hvaða afleiðingar það hefur. Hæstv. fjmrh. setur það fram í greinargerð að hugsanlega geti hér verið um 300 eða 350 millj. kr. tekjutap að ræða. En ég er sjálf þeirrar skoðunar að það sé alls óvíst að nokkurt tekjutap verði hjá ríkissjóði. Það má geta sér þess til að þessi breyting geti orðið hvati þess að fólk fari í endurnýjun á bifreiðum sínum. Ákveðnar stærðir á bifreiðum lækka mjög mikið og auðvitað fýsir marga bæði að kaupa sér betri bifreiðar og ekki síst það sem hæstv. fjmrh. nefndi, að eiga þess nú kost að kaupa sér öruggari bifreiðar. Ég geri ekki lítið úr þeim þætti. Hins vegar hef ég tekið eftir því að menn hafa búist við u.þ.b. 10% samdrætti í bifreiðaviðskiptum miðað við árið 1999 sem reyndar var toppár í viðskiptum af þessu tagi og e.t.v. dregur frv. úr þeim mun sem menn áætluðu að þarna yrði. Það þarf ekki mikla aukningu í sölu frá því sem gert hefur verið ráð fyrir og hefur væntanlega verið gert ráð fyrir varðandi fjárlög ríkisstjórnarinnar til þess að auknar tekjur af virðisaukaskatti vegi upp þessa lækkun. Alla vega ber ég fram þá spurningu til hæstv. fjmrh. hvort ekki megi gera ráð fyrir því að ef þessi breyting hefur áhrif til aukningar á viðskiptum með bifreiðar, sérstaklega með nýjar bifreiðar og þá í þá átt að menn eru að kaupa dýrari bifreiðar, og þó að afsláttur sé á ákveðnum tegundum bifreiðanna, þá gerist það strax við aukin viðskipti að þarna komi meiri tekjur inn. Mér finnst áhugavert að fá álit hæstv. ráðherra á þessu. Aðalfyrirvari okkar er, eins og ég hef áður sagt, áhrifin á þenslu þó einnig vakni spurningar um hvert skattafslættinum sé beint og það ætlum við auðvitað að skoða við yfirferð málsins í nefnd. Sumt af því sem þarna er lagfært er afdráttarlaust til bóta. Það er hægt að nefna breytingar á vörugjaldi á bifreiðum fyrir fatlaða og að hætt er að mismuna eftir landshlutum vörugjaldi á vélsleðum sem var náttúrlega farið að verða mjög úrelt sjónarmið. Því er enginn vafi á því að það er verið að taka þarna á ýmsum þáttum sem skipta máli. Herra forseti. Ég hef flutt tillögu nokkrum sinnum á Alþingi á liðnum árum um að lækka vörugjald af öryggisbúnaði svo sem eins og ABS öryggisbremsum og talið að í því fælust miklar úrbætur og að verið væri að koma þá til móts við fólk sem er kannski að kaupa sér ódýrari bifreiðar en vill vera með þennan öryggisbúnað sem skiptir mjög miklu máli. Hér á borð þingmanna hefur verið dreift þáltill. um endurskoðun gjalda á svokallaða loftpúða stundum nefnda líknarbelgi. Enn má nefna einn annan öryggisþátt sem eru bifreiðar með fjórhjóladrifi. Fjórhjóladrif skiptir orðið miklu sem útbúnaður bifreiða ekki síst í þungri og varhugaverðri vetrarfærð eins og við þekkjum frá þessum vetri. Það er full ástæða til að nefna þetta vegna þess að hæstv. fjmrh. nefndi að í þessari breytingu fælist að fólki væri gert kleift að kaupa bifreiðar betur útbúnar og með þessum öryggisbúnaði. En mér mundi finnast það skipta miklu máli að ráðherrann skoðaði það að gera fólki kleift að kaupa hinar minni bifreiðar sem ekkert hreyfast í verði með þessum búnaði því að hann er mjög dýr þegar hann bætist ofan á almennt verð bifreiða. Á það er bent að með þessu frv. sé verið að stíga skref í átt að minni neyslustýringu og að fólki sé auðveldað að kaupa öruggari og betur búnar bifreiðar. Um það er deilt hvort það eigi að hætta algjörlega neyslustýringu og hvort það eigi kannski með tímanum að verða bara einn vörugjaldsflokkur. Það er líka full ástæða til að benda á það sem ég hef hér gert, að mörg öryggistæki þyrftu að vera líka í hinum ódýrari bifreiðum. En við eigum eftir að fara yfir hvað í þessu felst og hvaða bifreiðar eiga í raun hlut að máli, þ.e. hvaða bifreiðagerðir breytast mest, og þá sér maður miklu betur hvað í þessu frv. felst. Ég geri mér alveg grein fyrir því sem ráðherrann hefur haldið fram að það hefur kannski ekki verið flutt mikið inn af bifreiðum í hæsta vörugjaldsflokki nema þá af einstaklingum. En það hlýtur að verða mjög mikil aukning í innflutningi bifreiðaumboðanna á stærri bifreiðum sem nú fara eingöngu í 45% flokk og það hlýtur að vera hluti af því sem hér er verið að gera. Mér finnst skipta máli að við skoðum hvort við komum með þessum breytingum til móts við almennt launafólk og gefum því fyrst og fremst tækifæri til að kaupa öruggari bifreiðar á sambærilegu verði og ódýrari bifreiðar voru áður eða hvort hér er aðallega um ívilnun að ræða til þeirra sem hafa efni á að kaupa mjög dýrar bifreiðar og jeppa. Auðvitað skiptir það máli í skoðun á því sem hefur verið að gerast og hvenær manni finnst ástæða til að fara út í breytingar í ríkisfjármálunum til hagsbóta fyrir ákveðna hópa. Virðulegi forseti. Ég átta mig heldur ekki á því hvort í frv. felast ívilnanir hvað varðar dísilbifreiðar eða hvort hlutfallið breytist eitthvað á milli dísilbifreiða og bensínbifreiða hvað varðar vörugjöld. Kannski er tilflutningurinn algjörlega tilsvarandi þannig að hlutfallið á milli vörugjaldsálagningarinnar á hvorum bifreiðaflokknum fyrir sig sé tilsvarandi. Ég hef áhuga á að vita það af því að í frv. felst að ekki verður lengur gerður greinarmunur á bensín- og dísilbifreiðum. Það kemur fram í greinargerð með frv. Sjálf hef ég talið að dísilbifreiðar séu minni mengunarvaldur og hef lengi furðað mig á því af hverju ekki sé ívilnað hvað það varðar eða fólk hvatt á einhvern hátt til þess að velja fremur dísilbifreiðar. Ég vil spyrja ráðherrann hvort þarna sé algjörlega jöfnuður eða hvort bensínvélarnar séu orðnar svo góðar að það sé kannski ekki marktækur munur lengur á því hvort verið sé að brenna bensíni eða dísilolíu. Mér finnst það skipta máli í umfjöllun um þetta mál sem á að skoða í nefnd strax í kvöld að hæstv. fjmrh. hefur reynt að verða við óskum okkar um þær upplýsingar sem hann hefur getað aflað strax á þessum morgni. Þess vegna munum við fara vel yfir þetta mál í nefnd og ekki taka efnislega afstöðu til frv. og innihalds þess fyrr en að þeirri yfirferð lokinni. Ég hef þó sett fram nokkrar athugasemdir hér og ákveðna fyrirvara Samfylkingarinnar. En ég ætla ekki að líta svo á að við höfum á neinn hátt bundið okkur hvað varðar afgreiðslu málsins. Við munum taka afstöðu til þess efnislega þegar við höfum farið yfir málið í nefnd og fengið þær upplýsingar sem við köllum eftir þar.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum og hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir því. Eins og hæstv. ráðherrann kom inn á er vissulega verið að breyta þarna neyslustýringu eða færa til áherslur í gegnum skatta á hvaða bílar eru keyptir. En megintilgangur frv., herra forseti, er nú kannski sá sem hæstv. ráðherrann aðeins tæpti á. Hann hefði kannski bara átt að kveða hreint upp úr með það. Það er náttúrlega þessi verðbólga og óstöðugleiki á markaðnum hér varðandi ríkisfjármálin, það er verðbólgan í rauninni sem er vandinn og viðskiptahallinn er vandinn sem verið er að fást við. Með þessum tillögum sem hér eru lagðar fram er náttúrlega meginmarkmiðið og vonin að það takist að slá aðeins, þó það sé ekki nema um 0,2%, á vísitöluna. Það bara leiðir hugann, herra forseti, að þessari vá sem við stöndum frammi fyrir við stjórn peningamála, og ég vil draga hér fram, og birtist m.a í þessu frv. Þá er kannski líka hin veika hlið athugasemdanna með frv., frá fjmrn. m.a., hvað lítið er spáð í áhrif þess á markaðnum. Leiðir þetta til aukins innflutnings á bílum og leiðir þetta til þess að viðskiptahallinn muni aukast? Við öllum aðgerðum sem miða að því að auka innflutning og sem leiða til aukins viðskiptahalla, hljótum við að vera á varðbergi gagnvart. Viðskiptahallinn sem við stöndum núna frammi fyrir er um 50 milljarðar á þessu ári --- tala á því bili hefur verið nefnd --- og er þetta þá líklega þriðja árið í röð með geigvænlegum viðskiptahalla, meiri en hægt er að búast að land eins og Ísland ráði við. Það er höfuðvandinn. Þess vegna, herra forseti, hefði átt að athuga mjög gaumgæfilega hvaða áhrif þessi aðgerð hefði á innflutning og aukinn viðskiptahalla. Því að með þessu er verið að skapa nýjan markað. Það hefur verið talið að það væri komin viss mettun á bílamarkaðnum nú við þessar aðstæður varðandi stærð á bílum og gerð og því þá m.a. stýrt í gegnum tolla. En með því að breyta tollasamsetningunni nú þá er verið að skapa nýjan markað fyrir nýjan innflutning. Það hefði átt að liggja fyrir þó ekki væri nema örlítil tilvitnun í reynsluna frá síðustu tollalækkunum á bílum, varðandi innflutning þeirra. Ég dreg þetta fram hér, herra forseti, því að þetta er svo alvarlegt mál og viðskiptahallinn og verðbólgan sem við nú stöndum frammi fyrir er alvarlegasta ógnunin við stöðugleikann og í rauninni við sjálfstæði íslensks efnahagslífs. Það skyldi þó ekki vera að þessi fregn um 10--15% samdrátt á innflutningi bíla væri að hvetja til þess að auka innflutning því að þverstæðurnar eru þær að dragist bílainnflutningur saman þá lækka tollar, gjöld og vörugjöld og þar af leiðandi minnka líka tekjur ríkissjóðs. Ef bílainnflutningur dregst saman um 10 eða 15% yfir árið þá er það væntanlega töluverð skerðing á tekjum ríkissjóðs. Ef þetta er aðgerð til þess að viðhalda eða skapa nýjan markað og nýja eftirspurn eftir bílum til þess eins að réttlæta það að viðhalda tekjum ríkissjóðs þá tel ég þetta vera varhugaverða leið. Ég dró þetta fram, herra forseti, þrátt fyrir leiðréttingar, sumar ágætar og sumar vafasamar varðandi tolla á bílum, því áfram er jú verið að stýra neyslunni með tollum og ekkert er óeðlilegt við það. Það væri ástæða til að stýra því með tollum að bílar sem væru búnir betri mengunarútbúnaði, sem menguðu minna, eins og hæstv. fjmrh. minntist á, yrðu meira keyptir. Það er hægt að gera í gegnum tolla og hefði kannski átt að skoða það jafnframt þessum breytingum sem hér eru lagðar til. Dýrari bílar lækka. Þá gefst vissulega fleirum tækifæri til að kaupa stærri bíla, en tekjulægsta fólkið þarf áfram að kaupa þessa litlu bíla. Þetta mál þarf hraða meðferð í þinginu. Við gerum okkur grein fyrir því. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun ekki tefja framgang þessa máls. Hann mun hlutast til um að það fái fljóta afgreiðslu. En ég bendi ítrekað á að ein meginrök frv. eru að reyna að slá á þensluna. Og hafi þetta frv. og afleiðingar þess áhrif á aukinn innflutning og aukinn viðskiptahalla þá tel ég það varhugavert. Það á að nýta hvert tækifæri sem bitnar mjúklega á landsmönnum til þess að draga úr viðskiptahallanum. Það er brýnasta málið sem við nú stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta frv. sem er afturhvarf frá forsjárhyggju. Nú á að hætta að stýra neyslu fólks í jafnríkum mæli og hingað til hefur verið. Sú var tíð, herra forseti, að það þótti engin goðgá að setja lúxustolla á sápur og annan munað sem menn við græn skrifborð ákváðu að væri munaður og það átti almenningur ekki að kaupa. Sá tollur sem við ræðum, þetta 65% vörugjald, eru leifar frá þessum tíma. Þetta hefur leitt til þess að í rauninni eru mjög fáir bílar fluttir inn sem falla undir þessi lög og flestir notaðir, um 70% eins og komið hefur fram í umræðunni. Það er náttúrlega segin saga að ákaflega erfitt er að komast að því hvert er innkaupsverð notaðs bíls vegna þess að John í Bandaríkjunum getur selt James í Bandaríkjunum einhvern bíl á 1.000 dollara eða 10.000 dollara, það veit enginn. Síðan kaupir einhver Íslendingur þennan bíl. Hvort hann kaupir hann á 10.000 dollara eða 1.000 dollara veit heldur enginn. Þegar hann flytur þennan bíl til Íslands getur hann alveg eins hafa keypt hann á einhverri útsölu, brunaútsölu eða eitthvað slíkt, og ómögulegt er að komast að því hvert innkaupsverðið var í Bandaríkjunum. Auðvitað kunna einhverjir að hafa spilað á þetta. Ég reikna því með því að þessi breyting verði til þess að menn hætti þessari vitleysu og fari að flytja inn nýja bíla í staðinn fyrir notaða sem væru þá með raunverulegt verð og að tekjur ríkissjóðs muni þá aukast. Ekki er hægt að tala um þetta mál án þess að geta þess að einhverjir munu hafa keypt bíl í gær eða fyrir helgina með 65% tolli og tekið til þess há lán, verið jafnvel með 80--90% lánað, og þeir sitja allt í einu uppi með það að þeir eiga minna en ekki neitt eftir þau viðskipti, að eigið fé sem þeir lögðu fram er horfið. Þetta er náttúrlega eitthvað sem menn þurfa að búast við og þetta er fylgifiskur slíks frv. um tollalækkanir en menn þurfa að átta sig á þessu. Einhver kann að vera í þeirri stöðu að hann neyðist til þess, af því hann getur ekki borgað þær háu greiðslur sem hann var búinn að setja sig í, að selja bílinn og þá er skaðinn skeður. En þetta höfum við séð áður við niðurfellingu tolla og vörugjalda. Auðvitað eiga menn að stefna að því að hafa einn flokk, vera ekkert að stýra því hvernig einstaklingurinn verslar, hvað hann kaupir og hvernig hann kaupir. Þó að engan veginn sé skynsamlegt að kaupa svona dýra bíla, ég mundi aldrei gera það, þá er ég ekkert að hafa vit fyrir öðru fólki sem telur það ánægjunnar virði að kaupa bíl upp á 3 eða 4 milljónir sem er svo yfirgengilega hátt verð að ég get ekki einu sinni hugsað mér það. Ég er samt á móti því að hafa áhrif á það og stýra því hvernig annað fólk hegðar sér. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gat um áhrif á þenslu. Það eru viðurkennd fræði að það eigi að hækka skatta þegar er þensla og lækka þá þegar er kreppa. En í þessum sérstöku vörutegundum er innlendur virðisauki mjög lítill hluti af verði bílsins, það er eiginlega bara sölumennskan sem er kannski 8 eða 9%. Það gæti því hent, herra forseti, að þetta virkaði öfugt á þenslu, vegna þess að þeir menn sem kaupa sér bíl og taka á sig skuldbindingu upp á 50 þús. kr. á mánuði gera ekkert annað við peninginn, eins og þeir menn sem keypt hafa svona dýra bíla hafa væntanlega orðið varir við. Þeir geta ekki keypt mikið annað fyrir þann sama pening og þá geta þeir heldur ekki keypt innlendar vörur fyrir þann sama pening. Þar sem meginhlutinn af verði bílanna fer annaðhvort í ríkissjóð eða til útlanda, yfir 90%, getur þetta jafnvel virkað þannig að það slái á þenslu að menn kaupi sér bíla. En auðvitað er önnur hlið á þeirri medalíu sem eru erlendar skuldir þjóðarinnar. Ég deili því með öðrum hv. þm. að það er mjög mikið áhyggjuefni og þarf að taka til sérstakrar skoðunar. Ég held að sú breyting sem verið er að gera muni ekki stórauka innflutning á bílum, menn eru þegar það vel ,,bílaðir`` eftir velgengni undanfarinna ára og auk þess held ég að það séu ekki voðalega margir Íslendingar svo óskynsamir að kaupa svona mjög dýra bíla.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir málefnalegar ræður. Hér hefur verið hreyft flestum þeim sjónarmiðum sem máli skipta í sambandi við mál af þessu tagi og kannski ekki ástæða til þess að lengja mikið umræðuna með því að velta þessum atriðum sérstaklega fyrir sér. Spurt var hvenær væri rétti tíminn til að gera svona breytingu. Hann er eflaust aldrei ef menn líta til aðstæðna að öðru leyti í þjóðfélaginu. Hann er a.m.k. jafngóður eða jafnslæmur núna eins og einhvern tímann seinna eða jafnvel einhvern tíma á fyrri tíð. Menn hafa mikið velt fyrir sér áhrifum þessara breytinga á þensluna svokölluðu, viðskiptahallann og þess háttar. Ég tel ekki að þar sé nein stórfelld hætta á ferðum. Ég tel að bílamarkaðurinn á Íslandi sé það mettaður að þó að búast megi við því að breytingar verði í því hvers konar bíla fólk kaupi verði ekki endilega mikil breyting í fjölda þeirra. Þar fyrir utan erum við að tala um breytingu upp á, eftir því sem okkur sýnist, 300--350 millj. kr. Þótt okkur finnist það stórar upphæðir, og það eru þær auðvitað fyrir hinn almenna borgara, þá eru það ekki upphæðir sem velta þungu hlassi í hagkerfi sem er upp á 700 milljarða. Við megum því ekki mikla þessi áhrif fyrir okkur. En að því er varðar tekjur ríkissjóðs er það vissulega til umhugsunar, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði, hvort það verður yfirleitt nokkurt tekjutap af svona breytingum. Ekki er hægt að fullyrða um það og þetta er bara spá um þessar 300 millj. sem er byggð á óbreyttri eftirspurn og byggð á framreikningi og ákveðnum líkindum. Ýmsir aðrir aðilar sem hafa komið nálægt þessu máli hafa fullyrt það við okkur í ráðuneytinu að tekjutapið verði lítið sem ekkert. Um það vil ég ekki dæma, við viljum hafa vaðið fyrir neðan okkur og höfum þess vegna reiknað með einhverju tekjutapi af þessu. Það var líka spurt hvert þessi ívilnun beinist. Í máli einhverra þingmanna lá í loftinu að verið væri að hygla hinum efnameiri. Ég tel alls ekki að svo sé. Það liggur fyrir að samkvæmt þessum breytingum munu tilteknir mjög algengir fólksbílar lækka um 7% í verði miðað við hreinan framreikning á meðan stærri bílar lækka kannski um 12%. En við skulum hafa í huga að notaðir bílar munu væntanlega lækka sambærilega mikið og þannig verður fleirum gert kleift að kaupa sér notaðan bíl af dýrari tegund, væntanlega betri, öflugri og öruggari bíl. Það er því í raun og veru svo með mál eins og þetta að þó að verð á nýjum bíl lækki mun það hafa áhrif niður allan skalann, ef svo má að orði komast, að því er varðar notaða bíla og koma þar með öllum þeim til góða sem nýta sér slíka bíla eða kaupa notaða bíla. Það er ekki hægt, held ég, að taka breytingu sem þessa og stilla henni upp með tilliti til áhrifa á ákveðna tekjuhópa í þjóðfélaginu. Það er alltaf ákveðin tilhneiging til að gera það. Þar fyrir utan eru ýmsir sem hafa kannski ekkert sérstaklega mikil auraráð sem hafa gaman af því að verja sínum takmörkuðu fjármunum í bíla og þá kannski í svolítið íburðarmeiri bíla en almennt gerist. Það verður þá að vera einkamál þess fólks og eðlilegt að menn hafi valfrelsi um slíka hluti. En að draga úr neyslustýringu eins og hér er lagt til greiðir fyrir því að fólk geti tekið slíkar ákvarðanir upp á eigin spýtur og án atbeina hins opinbera. Ég get því miður ekki svarað spurningu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um mismuninn á milli dísil- og bensínbifreiða að því er varðar hvoru eldsneytinu er betra að brenna. Ég geri ráð fyrir að það sé spurning sem gæti komið upp í þingnefndinni en hins vegar finnst mér eðlilegt að ríkið láti það afskiptalaust að því er varðar gjaldtöku hvort menn kjósa frekar að velja sér bensínbíl eða dísilbíl og láti innkaupsverð og reksturskostnað slíkra bíla ráða því hvað verður fyrir valinu. Það hefur verið heilmikil stýring í þessu í dag sem hefur t.d. þýtt það að mjög lítið er flutt inn af bensínbílum í dýrari flokkunum. Auðvitað hafa innflytjendur hagað því svo að þeir hafa flutt inn bíla sem hafa verið rétt undir stærðarmörkum í þessum mismunandi flokkum. Það hefur verið þannig undanfarið að mjög hagstætt hefur verið að flytja inn dísilbíla sem hafa verið rétt undir 3.000 sm 3 mörkunum, það hefur komið vel út, en aftur verr að vera með örlítið stærri vélar í þessum bílum. Þetta mun breytast, þetta mun að sjálfsögðu hafa áhrif á það hvers konar bílar verða fluttir inn. Það held ég sé eðlileg breyting og það sé eðlilegt að menn taki slíkar ákvarðanir á grundvelli innkaupsverðs bíla og reksturskostnaðar en ekki á grundvelli þess hvernig ríkið kýs að skattleggja slík tæki. Skattlagningin á að mínum dómi að vera sem hlutlausust. Ég ítreka þakkir mínar fyrir umræðuna og þær málefnalegu spurningar sem komu fram. Ég vænti þess að menn fái svör við öðrum spurningum í efh.- og viðskn. á fundinum á eftir.