Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: „Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur í dag samþykkt ósk Þráins Bertelssonar, 9. þingmanns Reykjavíkurkjördæmis norður, um að ganga til liðs við þingflokkinn. Það tilkynnist hér með. Alþingi, 8. september 2010. F.h. þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Árni Þór Sigurðsson.“

Forseti gerir ráð fyrir atkvæðagreiðslum kl. 11 í dag og síðan verður gert hlé milli kl. 13 og 14 til nefndarfunda. Einnig má gera ráð fyrir atkvæðagreiðslum aftur síðar í dag.

Virðulegur forseti. Ég vil ræða örlítið niðurstöðu í skýrslu svokallaðrar sáttanefndar um úthlutun aflaheimilda sem hefur verið til umræðu undanfarna daga. Nefnd þessi hóf störf sem sáttanefnd en endaði því miður sem nefnd LÍÚ þar sem hagsmunir almennings virðast hafa verið fyrir borð bornir í málinu. Ég þakka hins vegar þeim fulltrúum í nefndinni sem stóðu vörð um hagsmuni almennings í þessu mikilvæga máli. Það eru Lilja Rafney Magnúsdóttir, hv. þingkona og fulltrúi Vinstri grænna, og Finnbogi Vikar sjómaður, fulltrúi Hreyfingarinnar. Aðrir nefndarmenn, þar með talið þingmenn sem þó eru kjörnir af almenningi og til að gæta hagsmuna almennings, brugðust í þessu máli og tóku stöðu með sægreifunum. Þetta er því miður ekkert nýtt þegar þingmenn eru annars vegar en vonandi hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason þann kjark sem þarf til að fara ekki LÍÚ-leiðina sem skýrsluhöfundar nefna í bíræfni sinni samningsleiðina. Vonandi hafa aðrir þingmenn í þessum sal kjark til að taka stöðu með réttlætinu í þessu mikilvæga og einhverju mesta deilumáli undanfarinna 30 ára.

Frú forseti. Í gær kom fram í Morgunblaðinu að Bretar og Hollendingar hefðu í síðustu viku sýnt mikla óbilgirni í samningaviðræðum um lausn á Icesave-deilunni og að mikil óvissa væri um framhaldið. Fram undan er þriðja endurskoðun á efnahagsáætlun AGS sem gæti skýrt þessa óbilgirni Breta og Hollendinga. Samningurinn við AGS átti að renna út 30. nóvember nk. en nú er búið að framlengja hann um níu mánuði vegna tilrauna Breta og Hollendinga til að beita Íslendinga þrýstingi í Icesave-deilunni.  Frú forseti. Í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst sig andvígan því að ganga að ýtrustu kröfum Breta og Hollendinga velti ég fyrir mér hver stefna flokksins sé gagnvart AGS. Ég vil með öðrum orðum biðja hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson sem á sæti í efnahags- og skattanefnd að upplýsa mig og aðra þingmenn um afstöðu Sjálfstæðisflokksins til áframhaldandi samstarfs við AGS. Auk þess vil ég vita hvort hv. þingmaður sem jafnframt er hagfræðingur telji þörf á frekari lánveitingum frá AGS. Gjaldeyrisvarasjóðurinn er nú kominn í þá stærð sem að var stefnt þegar við tókum lánin frá AGS og vinaþjóðunum en við eigum enn eftir að fá 300 milljarða af um 600 milljörðum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að beina til mín fyrirspurn þrátt fyrir að það sé kannski að sækja vatnið yfir lækinn vegna þess að við erum sessunautar. Afstaða Sjálfstæðisflokksins? Ég held að það sé algerlega ljóst að við erum fylgjandi þeirri áætlun sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð að því að gera með AGS haustið 2008 en við ætlum ekki að beygja okkur undir neina afarkosti hjá AGS, þvert í mót. Jafnframt tel ég að frekari lánveitingar, þannig að ég svari þeirri spurningu beint, þarfnist endurskoðunar við. Ég er algerlega á því að þriðja endurskoðunaráætlun AGS eigi að fara fram og jafnframt lýsi ég því yfir að ég tel að það hafi verið mikið gagn að því að hafa Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á Íslandi. Hann hefur veitt stjórnvöldum aðhald, og eitt af grunnatriðunum til að aflétta gjaldeyrishöftunum er vera sjóðsins hér. Ef við förum yfir þau þrjú atriði sem eru sett fram og þarf að uppfylla til að geta afnumið gjaldeyrishöftin, þ.e. að peningastefnunni verði stýrt þannig að hún stuðli að stöðugleika í gengismálum, í öðru lagi að væntingar um framvindu endurreisnar efnahagslífsins og áætlaður aðgangur að viðskiptajöfnuði muni styðja við krónuna og í þriðja lagi að Seðlabankinn þurfi að ráða yfir verulegum gjaldeyrisforða, held ég að tvö af þessum þrem atriðum séu uppfyllt, m.a. með hjálp Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það sem vantar upp á eru væntingar um framvindu efnahagsstefnunnar og þar 

Virðulegi forseti. Það er mikið áhyggjuefni hvernig frostmarkið er í þessu þjóðfélagi. Ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur heldur öllu í heljargreipum. Þessi ríkisstjórn, virðulegi forseti, á að fara frá. Hún er ónýt,  Virðulegi forseti. Þetta er ekkert gamanmál. Þetta er hrikaleg upptalning 

Virðulegi forseti. Ég kom upp í gær undir liðnum um störf þingsins og spurði hv. þm. Árna Þór Sigurðsson mjög einfaldrar spurningar. Ég þekki hv. þm. Árna Þór Sigurðsson vegna starfa okkar á öðrum vettvangi og veit að hann á það til að tala mjög lengi án þess að segja neitt. Það gerðist í gær. Það getur vel verið að þessar tvær mínútur sem hann hafði hafi ekki verið nógur tími til að svara þeirri einföldu spurningu sem ég bar upp í gær en hæstv. utanríkisráðherra svaraði henni að vísu mjög snöfurmannlega og staðfesti að það væri rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að skipta hefði þurft um í ríkisstjórninni til að tryggja þingmeirihluta.

Spurning hvað …

Aftur er hæstv. utanríkisráðherra byrjaður, heldur áfram frá því í gær og ég fagna því. Hann stóð sig vel í gær og ég vona að hann standi sig jafn vel í dag. Virðulegi forseti. Ég fer vinsamlegast fram á að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson svari spurningunni sem var borin upp í gær sem er einfaldlega þessi: Er það satt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði við fjölmiðla að setja hefði þurft aðila inn í ríkisstjórnina, skipta um í ríkisstjórninni, til að tryggja þingmeirihluta? Það er afskaplega mikilvægt að þetta sé upplýst. Enginn maður þekkir þetta betur en hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem er formaður þingflokks Vinstri grænna. Ef hv. þm. Árni Þór Sigurðsson treystir sér ekki til að svara spurningunni 

Frú forseti. Talað er um að menn tali mikið án þess að koma sér að efninu - margur heldur mig sig, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég skil reyndar ekki af hverju þingmaðurinn beinir ekki bara fyrirspurninni til hæstv. utanríkisráðherra úr því að þingmaðurinn er svona ánægður með svör hans í þessu máli.  Af því að þingmaðurinn spurði sérstaklega um fjárlögin tel ég að þær skipulagsbreytingar sem ákveðið hefur verið að ráðast í, m.a. með fækkun ráðuneyta og ráðherra, séu efnislega til þess fallnar að tryggja að við verðum með góð fjárlög fyrir árið 2011. Ég upplifi það hins vegar líka þannig að hv. þingmanni er mikið í mun að eiga við mig orðastað undir liðnum um störf þingsins og hefur boðað að gera það áfram á föstudaginn þannig að ég hlakka bara til.

Svarið …

Forseti. Í gær skilaði starfshópur um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða til sjávarútvegsráðherra skýrslu og vinnu sinni sem hefur staðið yfir í tæpt ár. Sú skýrsla er ansi viðamikil og vinnan sem þar fór fram hefur skilað miklum árangri ólíkt því sem hv. þm. Þór Saari hefur haldið hér fram. Í stuttu máli er meginniðurstaðan sú að allir aðilar starfshópsins, að undanskildu Landssambandi íslenskra útvegsmanna, eru þeirrar skoðunar að í stjórnarskrá lýðveldisins verði skýrt kveðið á um það hver eigi þessa auðlind. Um það er þverpólitísk samstaða, jafnvel fulltrúi Hreyfingarinnar studdi þetta atriði málsins í nefndinni. Og við skulum ekki gleyma því að það er rétt rúmlega ár síðan tekist var á um þetta atriði í þessum sal þar sem Sjálfstæðisflokkurinn tók þingið í gíslingu rétt fyrir kosningarnar 2009 til að koma í veg fyrir þær breytingar á stjórnarskránni sem til stóð að gera varðandi þetta ákvæði.  Í öðru lagi er samhljóða niðurstaða starfshópsins, að undanskildum fulltrúa Hreyfingarinnar, að eigandi auðlindarinnar, þ.e. þjóðin, geti gert tímabundna afnota- eða nýtingarsamninga við þá sem vilja stunda fiskveiðar á Íslandi. Þeir samningar verða, eins og ég sagði, tímabundnir gegn ákveðnum skilyrðum, gegn gjaldi og meðferð afla svo eitt og annað sé til tekið. Í þriðja lagi er starfshópurinn, að undanskildum fulltrúa Hreyfingarinnar, sammála því að opna kerfið frekar, byggðatengja aflaheimildir frekar en gert hefur verið, m.a. til að ná fram þeim markmiðum sem hafa verið í lögum um stjórn fiskveiða frá fyrsta degi um atvinnu- og byggðasjónarmið. Fulltrúi Hreyfingarinnar lagði hins vegar til að aflaheimildir færu á hverju einasta ári meira og minna á uppboð 

Virðulegi forseti. Ég vil í raun taka undir hvert orð sem hv. þm. Björn Valur Gíslason hafði hér uppi. Það er með ólíkindum að heyra málflutning þann sem hv. þm. Þór Saari hefur hér í frammi þegar hann lætur að því liggja að engir í nefndinni hafi verið að hugsa um hag þjóðarinnar nema hugsanlega fulltrúi Hreyfingarinnar. Það er með ólíkindum að hlusta á þingmanninn halda þessu fram. Þetta er reyndar ekki í fyrsta sinn sem þingmenn Hreyfingarinnar gera slíkt. Er það ekki í hag þjóðarinnar og hagnast þjóðarbúið ekki á því að meiri hlutinn leggi til að skýrt verði kveðið á um eign þjóðarinnar á auðlindinni í stjórnarskrá? Það er stór áfangi og mikilvægur fyrir þjóðina. 
             Nýtingarréttur á auðlindinni er líka lagður til, það er sem sagt verið að draga úr orðræðunni um eignarréttinn. Það er líka lagt til að innheimt verði ákveðin renta af auðlindinni. Þetta eru allt lykilatriði sem er búið að deila um í mjög langan tíma. Um þessar tillögur er nefndin meira og minna sammála. Það er hins vegar alveg rétt að þarna inni voru aðilar með aðrar skoðanir. Úr því að hv. þm. Þór Saari talar um LÍÚ-tillögurnar - LÍÚ var reyndar mest á móti þessum tillögum - væri vert og forvitnilegt að hugsa um hverra erinda fulltrúi Hreyfingarinnar gekk í þessari nefnd ef hann var ekki sammála því að fara þessa leið til að bæta hag þjóðarinnar. Gleymum því ekki, hv. þingmaður, að mestu skiptir fyrir íslenska þjóð að sjávarútvegurinn sé öflugur. Við eigum að gera kröfu um að hann sé vel rekinn, að sjálfsögðu, og skili miklum arði til þjóðarinnar. Það er gert með ýmsum hætti, bæði í afgjaldi og í gegnum fyrirtækin sem verða að vera vel rekin. 

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir með hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni og Birni Vali Gíslasyni um niðurstöður þessarar nefndar sem er nýbúin að skila af sér skýrslu um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er algjörlega með ólíkindum að hlusta á talsmenn Hreyfingarinnar gefa sig út fyrir að vera talsmenn þjóðarinnar. Hver getur leyft sér að tala fyrir hönd þjóðarinnar allrar úr þessum ræðustól eða koma alltaf fram eins og handhafar sanngirninnar og sannleikans, eins og hv. þingmaður gerir mjög gjarnan þegar hann stendur hér? Þetta er yfirgengilegt. 
             Staðreyndin er sú að það hefur tekist breið samstaða um ákveðnar grundvallarbreytingar. Það er vel og því ber að fagna. Það voru auðvitað gríðarlega mikil vonbrigði á sínum tíma að auðlindagjaldið, sem sett var á eftir starf auðlindanefndarinnar upp úr aldamótunum, skyldi ekki verða grundvöllur að þeirri sátt sem þá var sóst eftir. En fyrir mér skiptir mestu núna að tekist hefur nokkuð víðtæk samstaða um að hreyfa málin í ákveðna átt og við skulum vera vongóð um að það geti þá skapað þá sátt sem við unnum sem mest að í kringum aldamótin. Auðvitað er mikið verk eftir en það er ekki þannig að þeir sem hafa náð þessari breiðu samstöðu um að þoka málinu í þennan farveg vinni gegn hagsmunum þjóðarinnar eins og Hreyfingin heldur hér fram. Ég frábið mér svona málflutning á Alþingi. Ég vil síðan segja varðandi það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á og varðar afstöðu Sjálfstæðisflokksins: Ja, það er kannski von að menn spyrji sig: Hvað vill Sjálfstæðisflokkurinn í Icesave-málinu og varðandi samstarfið við AGS? Það getur kannski ráðið úrslitum um það hvernig þau mál þróast. Þannig var það í fyrra, ekki satt? Stóra spurningin er auðvitað þessi: Hvað ætla stjórnarflokkarnir að gera í þeim málum? Ætla þeir að beygja sig undir kröfur Breta og Hollendinga, er það það  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að skora á hæstv. forseta að gefa hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni tækifæri til að koma hér upp í þriðja sinn til að svara einföldum spurningum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um það hvort ástæða þess að ráðist var í ráðherrabreytingar og breytingar á ríkisstjórninni hafi verið sú að tryggja ríkisstjórninni meiri hluta fyrir fjárlögunum. Þetta er einföld spurning sem hægt er að svara með jái eða neii og þarf ekki margar ræður til þess að dósera um eins og hv. þingmaður hefur gert, Árni Þór Sigurðsson, sem svarar út í hött, segir að ríkisstjórnin sé að styrkja sig og bendir í því sambandi á að hv. þm. Þráinn Bertelsson sé genginn til liðs við þingflokk Vinstri grænna. 
            

Var einu sinni framsóknarmaður.

Um leið og ég óska þeim hv. þingmanni - eða sendi honum mínar innilegustu samúðarkveðjur  Ég vil síðan víkja orðum mínum til hv. þm. Þórs Saaris og bregðast við því sem fram kom í hans máli. Ég get ekki tekið undir það að það ágæta fólk sem sat í nefndinni um framtíð sjávarútvegsmála hafi brugðist almenningi og hagsmunum þjóðarinnar. Kvótamálið hefur verið eitt helsta deilumál þessarar þjóðar og hér inni á þingi og loksins hafa menn komist að einhverri niðurstöðu sem sátt verður um. Við eigum að fagna því. Þar eru aðilar sem þurftu að gefa eftir, bæði þeir sem ekki vildu breyta kerfinu og þeir sem vildu umbylta því. Sem betur fer glittir í sátt og við eigum að styrkja hana en ekki 

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða hina nýju samsteypustjórn sem hefur tekið við, þá sem er samsett úr þremur flokksbrotum og einum þingmanni til viðbótar. Ég geri ráð fyrir því að nú séu allir kettir komnir í hús og óska þessari ríkisstjórn velfarnaðar því að þjóðin byggir á því að hún vinni vel. Ég hef hins vegar ekki miklar væntingar. Ég ætla að ræða hins vegar um það viðskiptastríð sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir gerði að umtalsefni. Hún fékk það svar frá sessunaut sínum að hún væri að sækja vatnið yfir lækinn, en ég held að hún sé að sækja lækinn yfir vatnið því að í sama þingflokki er hæstv. fjármálaráðherra sem hefur verið að gefast upp aftur og aftur og aftur á Íslandi og látið fyrir róða hagsmuni Íslendinga af einhverjum skrýtnum ástæðum sem ég skil ekki. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur verið misnotaður. Hann átti að koma til Íslands til að hjálpa Íslendingum en Bretar og Hollendingar hafa misnotað þann sjóð  Við eigum ekki að láta kúga okkur til að samþykkja Icesave, það er allt of hátt verð fyrir það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er að hjálpa okkur með. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að standa í lappirnar og samþykkja ekki Icesave nema kannski sem okkar framlag til þess að halda uppi trausti á bönkum í Evrópu. Það yrði bara okkar velvilji og maður borgar að sjálfsögðu ekki vexti þegar maður er með velvild.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra vék að Landeyjahöfn. Það er mikil óhamingja í nálægð hæstv. fjármálaráðherra við samgöngumál Vestmannaeyja, og kemur vel á vondan. Þegar núverandi Herjólfur var byggður lét ráðherra, þá samgönguráðherra, minnka Herjólf um 10 metra til að það væri hægt að smíða hann á Akureyri.

Var hann smíðaður …?

Svo kom 1.700 millj. kr. tilboð frá Akureyri, 1.040 millj. kr. frá Noregi. Því var tekið, að sjálfsögðu. Norðmenn buðust til að smíða skipið í réttri stærð fyrir 40 millj. kr. í viðbót. Ráðherra sagði nei.  Hæstv. fjármálaráðherra hefur sjálfur kveikt eld í hala sínum og snýst nú í kringum sjálfan sig og reynir að slökkva eldinn. Á hvunndagsmáli, virðulegi forseti, heitir þetta vindhalastíll. Núverandi ríkisstjórn stóð ekki við þann samning og þá ákvörðun sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar gerði um smíði Landeyjahafnar og Herjólfs. Þeir hafa dregið lappirnar í þessu eins og nánast öllu öðru. Svo hrópar ráðherra hér: En þetta, en þetta. Hvaða vinnubrögð eru þetta eiginlega? Þessi höfn sem er Landeyjahöfn í dag er smíðuð fyrir skip sem á að rista 3,2 metra. Núverandi Herjólfur ristir 4,4 metra, hann er allt of hár, tekur allt of mikinn vind á sig, er eins og segl í þröngri höfn og við erfiðar aðstæður. 

Forseti verður að biðja hv. þingmann um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég hélt satt að segja þegar við gengum hér aftur til starfa núna í september að tími landráðabrigsla úr ræðustóli Alþingis væri liðinn en ég heyri það á umræðum hér í dag að svo er ekki. Ég harma það. Aðeins um sjávarútvegsmálin. Nú liggur fyrir niðurstaða viðræðunefndar um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu og það er ljóst af þeirri skýrslu sem liggur fyrir að niðurstaðan er óljós. Hún er ekki skýr, aðallega vegna þess að sú leið sem meiri hluti nefndarinnar vísar til sem hugsanlegrar sáttaleiðar við hagsmunaaðila, samningaleiðin, er lítið útfærð og vandséð hvaða veganesti hún veitir. Þó hefur það áunnist í þessu samráði að línur hafa skýrst. Það er ljóst að það er meirihlutavilji fyrir því að stjórnarskrárbinda og treysta í sessi eignarhald þjóðarinnar yfir auðlindinni. Það er meirihlutaskilningur á því að nýting aflaheimilda sé tímabundinn afnotaréttur en myndi ekki varanlegt séreignarhald á aflaheimildum og það er skilningur á því að það þarf að opna þetta kerfi, byggðatengja það og auka nýliðun. Verkinu er hins vegar engan veginn lokið og minn skilningur er sá að það samráð sem heitið var hagsmunaaðilum í aðdraganda þessa máls sé nú að baki. Sjónarmið hagsmunaaðila hafa verið reifuð vel í þessari skýrslu, nú hvílir hins vegar á stjórnvöldum að taka pólitíska forustu í þessu máli og leiða það til lykta í sátt við íslenska þjóð. Það er verkefnið fram undan og ég heiti á ríkisstjórn Íslands að taka nú við málinu og veita því þá pólitísku forustu og sýna þann kjark sem þarf til þess að uppfylla ákvæði stjórnarsáttmálans um þau markmið sem stefnt var að með þessu verki. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka orðið. Mér er mikið mál eins og komið hefur í ljós. Mér finnst athyglisvert að heyra hvernig fjórflokkurinn hefur, a.m.k. að hluta, slegið skjaldborg um sægreifana. Það kemur mér ekkert á óvart að pólitískur armur LÍÚ á þingi, Sjálfstæðisflokkurinn, geri það en það kemur mér meira á óvart, eins og kom fram í máli mínu, á hvaða vegferð t.d. Vinstri grænir eru. Fulltrúi Vinstri grænna, Björn Valur Gíslason, er samkvæmt forstjóra Brims í leyfi frá útgerðinni til að sinna þingstörfum. Ég tel rétt að það komi fram í sölum Alþingis. Hann hélt ýmsu fram sem skiptir í rauninni engu máli, eins og t.d. að nefndin vilji að það fari í stjórnarskrá hver á kvótann. Það er stjórnlagaþingið sem tekur ákvörðun um það. Það hefur ekkert með þessa nefnd að gera. Hv. þingmenn Björn Valur Gíslason og Gunnar Bragi Sveinsson, sem nota bene er í flokki Halldórs Ásgrímssonar sem í sjávarútvegsráðherratíð sinni skaraði heldur betur eld að köku fjölskyldufyrirtækis síns með kvótamálinu - 

Forseti hvetur þingmenn til að gæta orða sinna og virðingar í ræðustól Alþingis. Þetta er almenn athugasemd vegna umræðunnar í dag.

Frú forseti. Það er ekki hægt að hafa þennan dagskrárlið þannig að sumir þingmenn kjósi að misnota aðstöðu sína og fara með landráðabrigslum, beinum eða óbeinum, að mönnum eða þótt það sé hefðbundin umgengni Árna Johnsens um sannleikann, sem er alþekkt,  
             Varðandi það sem sagt var um Landeyjahöfn vil ég benda hv. þm. Árna Johnsen á að Landeyjahöfn var kláruð þrátt fyrir efnahagshrunið sem Sjálfstæðisflokkurinn kallaði yfir þjóðina. Það þurfti umtalsverðar aukafjárveitingar til og færslu fjármuna úr öðru. Herjólfur hefur þjónað Vestmannaeyingum vel í tæpa tvo áratugi. Hann er gott skip og hann leysti af hólmi annað og eldra sem ekki uppfyllti öryggiskröfur. Vill hv. þm. Árni Johnsen rifja upp vandræðaganginn sem var á því máli árin á undan  
            

Forseti biður menn um að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Ég vil akkúrat gera athugasemd við fundarstjórn forseta vegna þess að hér kemur hæstv. fjármálaráðherra önugur mjög og ræðir, ekki um fundarstjórn forseta heldur kemur með alls lags blammeringar. 

… orðið, ég komst ekki að …

Ef hæstv. fjármálaráðherra gæti gefið mér næði til að ljúka máli mínu.  
             Nú skulum við, virðulegur forseti, og við öll sem hér inni sitjum aðeins taka okkur saman í andlitinu og gera dálítið eins og gert er í leikskólunum. Við skulum setjast og hugleiða, eða eins og gert er í Barnaskóla Hjallastefnunnar. Þar kjarna börnin sig þegar þau eru komin fram úr sér. 

Forseti vill geta þess að umræðum um störf þingsins er lokið.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli hæstv. forseta á því að hér voru fjöldamargir aðrir þingmenn búnir að óska eftir því að ræða fundarstjórn forseta við hæstv. forseta, voru raunar á undan mér að biðja um orðið. Hins vegar gerði ég úr sæti mínu athugasemd við það að þeir fengju ekki tækifæri til þess og óskaði eftir því að hæstv. forseti tæki tillit til þess að ýmsir þingmenn töldu ástæðu til að ræða fundarstjórn forseta, ekki bara í tilefni af reiðilestri hæstv. fjármálaráðherra heldur af fleiri sökum.

Virðulegur forseti. Ég átti í umræðum áðan um störf þingsins sem er fyllilega eðlilegur vettvangur fyrir slíka umræðu. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að það var hæstv. fjármálaráðherra sem misnotaði liðinn um fundarstjórn forseta sem einhvers konar vettvang til að geta hreytt hrakyrðum í mig og uppnefnt. Slíkur er efnislegur málflutningur þessa hæstv. ráðherra og ég tel að hann eigi skömm skilið fyrir háttsemi sína.

Virðulegi forseti. Ef hæstv. fjármálaráðherra hefur rétt til að tjá sig um hluti sem tengjast að sumu leyti stjórn þingsins, fundarstjórn forseta, hljóta aðrir þingmenn að hafa það einnig. Það sem ég sagði um aðkomu hæstv. fjármálaráðherra að byggingu núverandi Herjólfs fyrir um 18 árum er satt og rétt.

Allt lygi.

Allt satt og rétt.

Allt lygi.

Það var nánast búið að taka ákvörðun um það verkefni þegar hann tók við sem samgönguráðherra 

… gert það …


             Landeyjahöfn er ekki fullbyggð fyrir annað skip en sem hentar henni.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp á sér þau tildrög að nokkrir alþingismenn undir forustu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar lögðu á yfirstandandi þingi fram frumvarp til laga um hópmálsókn. Fjallað var um málið í allsherjarnefnd á nokkrum fundum og talið að það þyrfti skoðun sérfræðinga í réttarfari. Var samþykkt að leita til réttarfarsnefndar um samningu þessa frumvarps sem mundi mæta þeim sjónarmiðum sem þingmönnum var ætlað að ná og samdi réttarfarsnefnd frumvarpið að tilhlutan dómsmálaráðuneytis fyrir allsherjarnefnd. Með frumvarpinu er lagt til að leitt verði í íslenskan rétt sérstakt úrræði til málshöfðunar sem svarar til þess sem nefnt hefur verið hópmálsókn og á sér fyrirmynd í rétti annarra ríkja. Þetta er mikilvæg breyting sem svarar kalli tímans eftir hrun, tillaga frá allsherjarnefnd allri sem lagt er til að þingið samþykki.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um mjög svo merkilegt og mikilvægt mál sem er til mikilla hagsbóta fyrir almenning. Ég vil samt vekja athygli á því að réttarfarsnefnd skilaði af sér þessu frumvarpi. Talsmaður neytenda fékk það ekki til umsagnar einhverra hluta vegna og hefur gert athugasemdir við það í mín eyru. Það er of seint að breyta frumvarpinu héðan í frá en athugasemdir hans eru efnislega mikilvægar. Ég legg því til að á næsta þingi taki allsherjarnefnd þetta mál upp aftur, leggist yfir það og skoði það til að allir verði ánægðir með þetta mikilvæga úrræði. En ég fagna mjög atkvæðagreiðslu um það.

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er til afgreiðslu er að mati okkar sjálfstæðismanna algjörlega vanbúið. Það hefur breyst í meðförum allsherjarnefndar með því að u.þ.b. helmingurinn af því hefur verið klipptur burt af pólitískum aðstæðum innan ríkisstjórnarinnar. Allt sem lýtur að atvinnuvega- og auðlindamálum hefur verið klippt út úr frumvarpinu og er sleppt út af pólitískum vandræðagangi. Látum það vera en frumvarpið sem slíkt er algjörlega vanbúið vegna þess að alla nauðsynlega undirbúningsvinnu skorti og við undirbúning málsins var hvorki fylgt eftir leiðbeiningum og viðmiðunum, og kröfum sem gera má til stjórnarfrumvarpa, né haft í heiðri það samráð sem svo oft er boðað á tyllidögum.

Virðulegi forseti. Þann 1. október 2009 var stofnuð skrifstofa löggjafarmála í forsætisráðuneytinu og er skrifstofunni ætlað það lykilhlutverk að auka gæði lagasetningar og hafa samráð milli ráðuneyta um hvernig eigi að semja góð lagafrumvörp. Á fundi allsherjarnefndar spurði ég sérstaklega hvort lagaskrifstofa forsætisráðuneytis hefði fengið þetta frumvarp til umsagnar, yfirferðar eða jafnvel að skrifstofunni hefði verið falið að semja frumvarpið. Svo var ekki. Ég fór því á fund allsherjarnefndar í gær og óskaði eftir því að á milli 2. og 3. umr. yrði frumvarpið sent til umræddrar lagaskrifstofu. Því var hafnað. Þarna sjáum við hver gæði lagasetningar á Íslandi eru. Forsætisráðuneytið fer ekki einu sinni eftir þeim starfsreglum sem hennar eigin undirstofnun setur sér. 
             Rekstur ráðuneytanna er 6 milljarðar kr. á ári. Það er lagður til sparnaður upp á 1% í þessu frumvarpi. Við framsóknarmenn sitjum hjá því að þetta er algjörlega 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir og verið er að greiða atkvæði um gengur þvert á allt það sem flutningsmenn frumvarpsins hafa talað um sem rök fyrir því. Ég efast um að þótt menn hefðu ætlað að gera þetta verr hefði þeim tekist það. Meira að segja í frumvarpstextanum, greinargerðinni, eru rangar fullyrðingar. Þar er sagt sérstaklega hvernig eigi að haga vinnubrögðum. Þar segir orðrétt, virðulegi forseti, sumarið skal nýtt til samráðs. Það var ekki gert. Það var ekki einu sinni sent til heilbrigðisstétta eða þeirra sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Því var bara sleppt. Út af pólitískum hrossakaupum tóku menn síðan kannski það fáa 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er lagt fyrir byggir á hugmyndum sem hafa komið fram hjá öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi nema einum. Margar af þeim breytingum sem þar er að finna hafa verið ræddar og samþykktar á flokksþingum stjórnmálaflokka, bæði innan stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðsins. Það liggur fyrir að það er gerð krafa á Alþingi í dag að reyna að hagræða í ríkisrekstri 
            

Það er ekkert verið að því.

og spara fé. Það hefur komið skýrt fram að t.d. stofnun velferðarráðuneytis mun hafa í för með sér umtalsverðan sparnað.

Hvar?

Líka er ljóst að það að sameina þessi ráðuneyti í stærri einingar gerir mögulegt að sameina margar undirstofnanir og spara þannig. Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin hafa fylgt þeirri stefnu að stofna innanríkisráðuneyti. Það liggur alveg ljóst fyrir. 
             Undirbúningur þessa frumvarps var töluvert betri og viðameiri heldur en undirbúningurinn að því að  
            

Forseti. Um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir hefur náðst mikil og breið sátt í umhverfisnefnd, eins og afgreiðsla breytingartillagnanna hingað til ber með sér. Ég vil geta þess að unnið er að örlitlum lagfæringum á fyrirliggjandi tillögum í nefndinni og við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í þeirri vinnu höfum léð máls á því að leggja okkur fram um að ná þeim breytingum fram í sömu sátt og með það að markmiði að nefndin standi sameiginlega að nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem koma væntanlega fram við 3. umr. Við treystum því að sú sátt haldi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 134/1993, um iðnaðarmálagjald, með síðari breytingum. Iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið og fengið til sín lögspekinga, málsaðila og fulltrúa stjórnvalda til að ræða það mál sem er kveikjan að þessu frumvarpi, þ.e. nýfallinn dóm Mannréttindadómstóls Evrópu um framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald. Umræddur dómur féll þann 27. apríl sl. og var meginniðurstaða hans sú að framkvæmd laganna um iðnaðarmálagjald væri í andstöðu við 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem kveður á um funda- og félagafrelsi. Í 1. mgr. greinarinnar er kveðið á um rétt manna til funda- og félagafrelsis. Í 2. mgr. er kveðið á um hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að takmarkanir á þessum réttindum geti talist lögmætar. Félagafrelsið er einnig verndað í 5. gr. félagsmálasáttmála Evrópu og í samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, nr. 87/1948, en íslenska ríkið hefur fullgilt alla þessa sáttmála. Í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins er sömuleiðis ákvæði um félagafrelsi, í 74. gr., þar sem kveðið er á um að engan megi skylda til aðildar að félagi, með þeim takmörkunum þó að með lögum megi kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmætu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Iðnaðarnefnd kynnti sér ítarlega dóm Mannréttindadómstóls Evrópu og þá sérstaklega hvort leiða mætti af niðurstöðu dómsins að gjaldtakan sem slík væri óheimil eða hvort það væri eingöngu ráðstöfun gjaldsins til Samtaka iðnaðarins sem stangaðist á við mannréttindasáttmálann og félagafrelsisákvæði hans. Nefndin ræddi hvort réttlæta mætti takmörkun á félagafrelsi með vísan til 2. mgr. 11. gr. sáttmálans sem kveður á um að slík takmörkun þurfi að hafa lagaheimild, stefna að réttmætu markmiði og teljast nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi. Óumdeilt er að skyldan til greiðslu iðnaðarmálagjalds átti sér skýran lagagrunn, samanber 1.–3. gr. laganna. Dómstóllinn féllst einnig á það sjónarmið að takmörkunin stefndi að réttmætu markmiði, þ.e. að vinna að eflingu iðnaðar og iðnþróunar í landinu. Þar með væri stefnt að því að vernda réttindi og frelsi annarra samkvæmt 2. mgr. 11. gr. sáttmálans. Hvað varðar þriðja skilyrðið, um nauðsyn í lýðræðisþjóðfélagi, tók dómstóllinn undir ábendingu íslenskra stjórnvalda þess efnis að Alþingi hefði talið að þeim tilgangi yrði best náð með því að fela það hlutverk Samtökum iðnaðarins undir opinberu eftirliti. Meiri hluti nefndarinnar telur í ljósi þessa að álagning iðnaðarmálagjalds á iðnað í landinu byggi á málefnalegum sjónarmiðum og stefni að réttmætu markmiði. Fleiri atriði má nefna sem styðja þá niðurstöðu. Dómstóllinn fellst því hvorki á þá kröfu stefnenda að gjaldtakan feli í sér mismunun né taldi hann ástæðu til að taka til meðferðar þá kröfu að um ólögmæta skattlagningu væri að ræða. Það er því niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að ekki verði ráðið af dómi Mannréttindadómstólsins að gjaldtakan sem slík sé ólögmæt. Þar af leiðir sú niðurstaða meiri hlutans að lög um endurgreiðslu oftekinna gjalda eigi ekki við í þessu tilviki. Virðulegi forseti. Þó ekki megi ráða af dómi Mannréttindadómstóls Evrópu að álagning iðnaðarmálagjalds sé ólögmæt gerir dómstóllinn alvarlegar athugasemdir við framkvæmd laganna um iðnaðarmálagjald, nánar tiltekið hvernig gjaldinu hefur verið varið en það hefur runnið að langstærstum hluta eða 99,5% til Samtaka iðnaðarins. Dómstóllinn gagnrýnir í fyrsta lagi skilgreiningu laganna á því hvernig iðnaðarmálagjaldinu skuli varið, þ.e. að ekki sé nægilega skýrt tilgreint til hvaða verkefna það skuli renna. Í öðru lagi átelur dómstóllinn að gjaldið sé ekki nægilega skýrt aðgreint frá fjárreiðum Samtaka iðnaðarins. Í þriðja lagi er það niðurstaða dómstólsins að opinbert eftirlit með ráðstöfun gjaldsins hafi ekki verið nægilega skýrt eða skilvirkt og engar skorður settar við því hvernig samtökin nýti það. Það er á grundvelli þessara þriggja atriða sem dómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið gegn 11. gr. mannréttindasáttmálans um félagafrelsi. Meiri hlutinn tekur undir með dómstólnum um að þegar um er að ræða lagaákvæði sem á einhvern hátt takmarkar mannréttindi þurfi þær lagaheimildir að vera skýrar og ótvíræðar. Sé ekki svo ber að túlka þau einstaklingi í hag því að lögin eru sett til verndar einstaklingunum en ekki stjórnvöldum. Meiri hlutinn tekur því undir það sjónarmið dómstólsins að lögin um iðnaðarmálagjald hafi ekki verið nægilega skýr hvað varðar ráðstöfun gjaldsins til Samtaka iðnaðarins og grundvöllur þeirrar ráðstöfunar því ótraustur. Það er niðurstaða meiri hlutans að þó að gjaldtakan sem slík sé ekki óheimil út frá niðurstöðum dómstólsins sé þörf á breytingum varðandi ráðstöfun gjaldsins og eftirlit með því. Virðulegi forseti. Víkjum þá að frumvarpinu sjálfu og þeim breytingum sem meiri hluti iðnaðarnefndar leggur til. Í fyrsta lagi ber þess að geta að fyrir liggur skýr vilji af hálfu Samtaka iðnaðarins þess efnis að gjaldtökunni skuli hætt þó samtökin mælist reyndar til þess í umsögn sinni um frumvarpið að tekjur af gjaldinu á yfirstandandi ári renni áfram til samtakanna til að mæta þeim skuldbindingum sem þau höfðu gert við nokkrar menntastofnanir um fjárstuðning til tiltekinna verkefna þeirra. Meiri hluti nefndarinnar telur hins vegar að ekki séu fullnægjandi viðbrögð við niðurstöðum dómstólsins að láta tekjur af iðnaðarmálagjaldi á þessu ári renna áfram til Samtaka iðnaðarins og laga eingöngu framkvæmdina eftir þeim ábendingum sem fram koma í niðurstöðum dómsins. Meiri hluti nefndarinnar telur afar skýrt í niðurstöðu dómsins að sú ráðstöfun laganna að láta gjaldið renna að langstærstum hluta til tiltekinna hagsmunasamtaka samræmist ekki félagafrelsisákvæði mannréttindasáttmálans, jafnvel þó að fallist sé á sjónarmið stjórnvalda um lögmæti gjaldtökunnar. Hún beinist að lögmætu markmiði og uppfylli skilyrði um nauðsyn. Virðulegi forseti. Mikilvægt er að fram komi að nefndin skoðaði sérstaklega hvort rökrétt viðbragð við niðurstöðu dómsins væri að hætta bæri gjaldtökunni tafarlaust og endurgreiða afturvirkt það gjald sem einstaklingur hefur þegar greitt á yfirstandandi ári. Nefndin leitaði til ýmissa lögspekinga í þessu efni og var það niðurstaða þeirra allra að með dómnum væri alls ekki kveðið upp úr með að gjaldtakan sem slík væri óheimil heldur eingöngu ráðstöfun gjaldsins til Samtaka iðnaðarins. Það varð því niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að ekki væri lagagrundvöllur fyrir þeirri leið að grípa inn í þá innheimtu iðnaðarmálagjalds sem nú stendur yfir. Rétt er að árétta að innheimta gjaldsins er hafin og reyndar lokið hvað varðar einstaklinga, álagningu er lokið á ríflega 3.000 einstaklinga á yfirstandandi ári en álagning lögaðila stendur fyrir dyrum í október. Það vegur einnig þungt í niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar hvað varðar þetta atriði að afturvirk niðurfelling gjaldsins á yfirstandandi ári mundi skapa réttaróvissu um lögmæti gjaldtöku fyrri ára. Hins vegar liggur það fyrir, eins og fram kom áðan í máli mínu, að Samtök iðnaðarins hafa sjálf lagt til við stjórnvöld að gjaldtökunni lyki frá og með næstu áramótum. Þar með er ljóst að forsendur hafa skapast fyrir grundvallarendurskoðun á gjaldtökunni. Meiri hluta nefndarinnar telur það rökrétt framhald þeirrar stöðu að fella lögin úr gildi frá og með næstu áramótum þegar álagningu yfirstandandi árs er lokið. Mikilvægt er að hafa í huga, og ég árétta að með því gengur löggjafarvaldið lengra en dómurinn sjálfur kveður á um því að hann kveður eingöngu á um ólögmæti ráðstöfunargjaldsins en ekki gjaldtökunnar sjálfrar, að meiri hlutinn telur rétt að kveða skýrar á um en gert er í frumvarpinu að lögin um iðnaðarmálagjald falli niður frá og með 1. janúar 2011 þar sem ljóst sé að gjaldið verði ekki lagt á frá og með þeim tíma, nema hvað varðar endurákvörðun vegna eldri gjaldára. Lögin skulu þó halda gildi sínu vegna álagningar yfirstandandi árs á einstaklinga og lögaðila vegna rekstrarársins 2009 og endurákvörðunar vegna eldri gjaldára. Meiri hlutinn telur rétt og fullnægjandi viðbrögð við dómi Mannréttindadómstólsins að afnema lögin frá og með næstu áramótum og breyta í grundvallaratriðum ráðstöfun gjaldsins á yfirstandandi ári með þeim hætti að þau renni ekki til Samtaka iðnaðarins heldur í ríkissjóð. Meiri hlutinn áréttar enn fremur að tekjur af iðnaðarmálagjaldi sem lagt var á vegna fyrri rekstrarára, þ.e. 2008 og fyrri ára, skuli einnig renna í ríkissjóð og ráðstafa með sama hætti. Meiri hluti iðnaðarnefndar telur rétt að kveða skýrt á um ráðstöfun iðnaðarmálagjaldsins á yfirstandandi ári og leggur fram tillögur þess efnis til frekari meðferðar og afgreiðslu í fjárlaganefnd. Á þessari stundu er ekki ljóst hve miklar tekjur munu skapast af álagningu iðnaðarmálagjalds á þessu ári en áætlað hefur verið að þær geti numið um 300 millj. kr. Lagt er til að 161,5 millj. kr. verði varið til mennta- og nýsköpunarverkefna tiltekinna menntastofnana sem Samtök iðnaðarins höfðu þegar skuldbundið sig til að styrkja með fjárframlögum. Þar er um að ræða verkefni á vegum Tækniskólans, Háskóla Íslands, Háskólans í Reykjavík, Iðnmenntar, Viðskiptasmiðju Klaks og Hátækni- og sprotavettvangs. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að þær tekjur sem eftir standa renni annars vegar í Tækniþróunarsjóð til eflingar nýsköpun í landinu og hins vegar í Starfsmenntasjóð til að fjármagna verkefni á sviði starfsþjálfunar í atvinnulífinu. Rétt er að árétta að það er að sjálfsögðu hlutverk fjárlaganefndar Alþingis að taka ákvörðun um ráðstöfun tekna af iðnaðarmálagjaldi en tillögur iðnaðarnefndar eru hér lagðar fram til frekari skoðunar í fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um iðnaðarmálagjaldið vekur upp spurningar um aðra gjaldtöku í þágu hagsmunasamtaka sem byggð er á lögum. Þegar árið 2002 komst umboðsmaður Alþingis að því í áliti að verulegur vafi léki á því hvort tilhögun laga um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins frá 1986, sem tryggði Landssambandi smábátaeigenda fjármagn, uppfyllti kröfur 74. gr. stjórnarskrárinnar um félagafrelsi. Í kjölfarið skipaði forsætisráðherra starfshóp til að fjalla um aðra hliðstæða gjaldtöku. Sá starfshópur skilaði af sér niðurstöðum í árslok 2006. Talið var að endurskoða þyrfti gjaldtöku almennt í þágu stéttarfélaga sjómanna og LÍÚ, samkvæmt lögum nr. 24/1986, en ekki einungis varðandi Landssamband smábátaeigenda. Einnig þyrfti að endurskoða lög um búnaðargjald sem tryggja Bændasamtökum Íslands, búnaðarsamböndum og búgreinasamböndum fjármagn. Vafi léki á hvort sú gjaldtaka stæðist gagnvart stjórnarskránni. Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu gerir það að verkum að mjög brýnt er að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti fari vel yfir grundvöll þeirrar gjaldtöku sem undir ráðuneytið heyrir. Sú vinna er hafin í ráðuneytinu samkvæmt upplýsingum sem komu fram á fundi iðnaðarnefndar. Komu að meginstefnu tvær leiðir til greina, samkvæmt fyrrgreindu áliti starfshópsins: Að afnema þessi gjöld eða kveða í lögum á um þau verkefni í þágu almannahagsmuna sem viðkomandi félög sinna og að auki hvernig haga skuli opinberu eftirliti með hvernig fjármunum þessum sé varið. Virðulegi forseti. Málið snýst um að afnema lög um gjaldtöku á grundvelli dóms Mannréttindadómstóls Evrópu þess efnis að framkvæmd laga hafi ekki verið ásættanleg. Mannréttindi voru brotin á þeim forsendum að iðnaðarmálagjaldi væri ráðstafað til ákveðinna hagsmunasamtaka. Var niðurstaða dómsins sú að verið væri að brjóta á rétti borganna til að standa utan félaga því að einstaklingar væru látnir taka þátt í fjármögnun samtaka sem þeir hefðu ekki áhuga á að styðja eða styrkja fjárhagslega. Það er sjaldgæft, of sjaldgæft vil ég segja, að gjaldtaka á vegum ríkisins sé tekin til endurmats og afnumin. Því fagna ég tækifærinu sem við höfum til að stíga skref í þeim efnum. Upphæðin sem um ræðir er kannski ekki veruleg, að meðaltali rúmar 4.000 kr. á hvern einstakling og 76.500 kr. á hvern lögaðila, en engu að síður eigum við að fagna því tækifæri sem við höfum til að marka nýja braut. Ég tel Alþingi bregðist hratt og vel við niðurstöðu dómsins með því að leggja til, u.þ.b. 4 mánuðum eftir að dómur féll, að lög um iðnaðarmálagjald verði afnumin frá og með næstu áramótum og ljúka þar með þessari gjaldtöku sem á sér 35 ára sögu. Við eigum að nota tækifærið eftir hrun fjármálakerfisins til að taka allar fjárreiður ríkisins til endurmats, allar ákvarðanir og alla stofnanauppbyggingu. Því er þetta mál til bóta og það gefur okkur tilefni til að endurskoða önnur sambærileg gjöld sem tengst hafa hagsmunasamtökum í samfélaginu.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Ég saknaði þess að hann færi inn á þann vinkil, ef svo má segja, sem fjallar um að menn séu þvingaðir til að fjármagna skoðanir og áróður sem gangi gegn þeirra eigin sannfæringu sem er kannski meginatriðið í þessu máli. Menn voru neyddir til að greiða í samtök sem voru með málefni á stefnuskrá sinni sem gekk gegn sannfæringu viðkomandi. Þar gæti t.d. verið um að ræða aðild að Evrópusambandinu sem var mjög mikið rætt. Fyrsta spurningin er hvort hv. þingmaður telji þetta ekki vera nokkuð veigamikinn þátt í dómi Mannréttindadómstólsins. Svo vil ég einnig spyrja hv. þingmann um alvarlegt mál eins og mannréttindabrot, sem er stjórnarskrárbrot. Það er verið að brjóta gegn stjórnarskrá Íslands. Að menn skyldu ekki ganga hreint til verks eftir dóminn og afnema viðkomandi lög, jafnvel aftur í tímann þannig að endurgreiðslur færu til þeirra sem voru neyddir til að borga inn í félög sem þeir vildu ekki vera aðilar að og auk þess látnir fjármagna skoðanir sem þeir voru á móti. Mér finnst eðlilegt að gjaldið sé afnumið aftur í tímann eins langt og fyrningarreglur leyfa. Ég reikna reyndar ekki með því að mikið verði um útgreiðslur en mér finnst að þeir aðilar sem voru neyddir til að greiða fyrir áróður gegn sjálfum sér fái sitt gjald endurgreitt eins langt og fyrningarreglur leyfa. Ég vil spyrja hvort það hafi ekki verið rætt í nefndinni. Svo vekur það líka áhuga minn að allir mannréttindafrömuðir þingsins eru farnir af velli þegar við ræðum þetta mikla mannréttindamál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurnina en verð reyndar að árétta að atriðið sem hann nefndi sem fyrri spurningu sína, um þá niðurstöðu dómsins að verið væri að brjóta á rétti borgaranna til að standa utan félaga og þar með einstaklinga sem vildu ekki taka þátt í fjármögnun samtaka sem þeir væru ekki sammála, er einmitt meginniðurstaðan í niðurlagi máls míns í ræðunni áðan. Ég tel að þetta sé nákvæmlega meginniðurstaða dómsins, að ekki eigi að þvinga einstaklinga til að taka þátt í fjármögnun samtaka sem þeir eru ósammála í grundvallaratriðum, þar á meðal um það atriði sem þingmaðurinn nefnir. Ég er í prinsippinu á því að menn eigi að finna það upp hjá sjálfum sér að vera fylgjandi aðild að Evrópusambandinu því að það sé grundvallaratriði varðandi framtíðarhagsmuni þjóðarinnar og ekki eigi að þvinga nokkurn mann til þess. Það er einnig rétt að árétta að með breytingartillögu okkar í iðnaðarnefnd, meiri hluta nefndarinnar, er einmitt lagt til að þessi lög verði afnumin frá og með næstu áramótum. Við tökum reyndar stærra skref með þeirri ákvörðun en gert var í frumvarpinu sjálfu því að í því var ekki kveðið á um að lögin skyldu afnumin. Þingmaðurinn spyr um fyrri ár. Það er í samhengi við þá umræðu sem við tökum ákvörðunina um að gjaldtakan sem slík sé ekki óheimil. Það er ekkert um það í dómnum sjálfum en ráðstöfunin til Samtaka iðnaðarins er klárlega óheimil samkvæmt dómnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Þetta var einmitt það sem ég vildi fá fram til að skerpa á því að þetta væri í rauninni skoðanakúgun, þ.e. að menn væru látnir fjármagna skoðanir sem þeir væru á móti, og er ég ánægður með það. En mér finnst bæði frumvarpið og breytingartillögur nefndarinnar vera eins og menn geri þetta með hangandi hendi, þá langi ekkert til þess. Eins litlu er breytt og hægt er. Það er gengið eins langt í lögfræðinni og hægt er. Þegar kemur í ljós að lög frá Alþingi brjóta mannréttindi þá eiga menn að ganga vasklega til verks og afnema þau lög. Ég sé ekki annað fært. Það var gert þegar öryrkjadómurinn féll og kvótadómurinn. Þá var önnur ríkisstjórn sem gekk strax í að afnema viðkomandi ákvæði og breyta þeim þannig að mannréttindi væru ekki lengur brotin. Það er ekki gert núna. Núna er þetta mildað, gjaldið engu að síður lagt á fyrir árið 2009 og látið fara til sömu samtaka. Menn taka ekki á honum stóra sínum. Mannréttindabrot virðast ekki alltaf vera mannréttindabrot. Stundum eru mannréttindabrot slæm og stundum ekki. Ég hefði viljað sjá nefndina taka vasklega til verks, alla vega í nefndaráliti, og geta einnig um önnur gjöld, eins og búnaðarmálagjaldið. Ég nefndi það í 1. umr. að ef hugsanlega fyndist einhver bóndi sem væri hlynntur því að ganga í Evrópusambandið væri hann kannski ekki ánægður með að þurfa núna að fjármagna áróður gegn Evrópusambandinu. Ég minni á að BSRB hefur haft heilmiklar pólitískar meiningar og eru þó allir opinberir starfsmenn skyldaðir til að borga félagsgjald með lögum frá Alþingi. Það eru ekki samningar heldur eru það lög frá Alþingi sem skylda þá alla til að borga. Ég sakna þess að ekki sé minnst á þau mannréttindabrot.

Virðulegi forseti. Ég harma það að hv. þingmaður Pétur H. Blöndal hefur ekki tekið eftir nokkru því sem fram kom í ræðu minni. Hún var að vísu nokkuð löng en það er engin afsökun fyrir því að skella skollaeyrum við boðskap ræðunnar. Hann segir að við göngum til verksins með hangandi hendi en það er víðs fjarri. Ég gekk með opnum hug til verksins og leitaði til margra lögspekinga og lét skoða hvort það væru eðlileg viðbrögð við dómnum að afnema gjaldtökuna tafarlaust. Það var enginn þeirrar skoðunar að dómurinn fjallaði um það að gjaldtakan væri óheimil. Hins vegar voru allir sammála um að ráðstöfunin til Samtaka iðnaðarins væri óheimil. Ég árétta að það fer ekki ein einasta króna af iðnaðarmálagjaldi yfirstandandi árs til Samtaka iðnaðarins. Það er alrangt sem kom fram í máli þingmannsins hér áðan að tekjurnar renni til samtakanna. Í nefndaráliti iðnaðarnefndar er sérstaklega hnykkt á því að tekjur fyrri ára munu ekki renna til Samtaka iðnaðarins, heldur fara í ríkissjóð eins og tekjur þessa árs. Ég tel okkur bregðast vasklega við þessum dómi aðeins örfáum mánuðum eftir að hann fellur. Við leggjum til, svo það sé áréttað öðru sinni, að lögin verði afnumin frá og með áramótum. Að mínu mati er niðurstaða löggjafans afar skýr og hnykkt er á lykilatriðum málsins frá því sem var í frumvarpinu sem var lagt fram í vor.

Virðulegi forseti. Við ræðum afnám laga um iðnaðarmálagjald. Við sjálfstæðismenn stöndum að nefndarálitinu sem hv. formaður iðnaðarnefndar fór yfir áðan, með fyrirvara þó. Mig langar að gera grein fyrir honum. Það er rétt sem kom fram í máli hv. formanns að breytingarnar sem dómurinn kallaði á voru ekki jafnmiklar og við gerðum. Dómurinn fjallaði eingöngu um ráðstöfun gjaldsins sem rynni til Samtaka iðnaðarins sem síðan mundu nota það m.a. í áróður sem félli skylduðum greiðendum ekki í geð. Við sjálfstæðismenn vildum ganga lengra og um það fjallar fyrirvari okkar. Við vildum að hætt yrði að innheimta gjaldið á þessu ári. Við sáum ekki ástæðu til þess að innheimta það sem rynni síðan í ríkissjóð þaðan sem því yrði úthlutað. Samtök iðnaðarins voru búin að lofa styrkjum til menntastofnana og ýmissa verkefna. Það hefði ekkert orðið af þessum styrkjum ef gjaldið hefði verið fellt niður. Þess vegna vildum við tiltaka hvert gjaldið ætti að fara. Okkur finnst samt sem áður að það hefði átt að fella niður gjaldið frá síðustu áramótum, hætta að innheimta það og þeir sem höfðu þegar greitt fengju endurgreitt. Afnám þessara laga er hið besta mál og ég held að þetta hljóti að vera framtíðin. Nú þurfum við að taka út leifar fortíðar og skoða vel búnaðarmálagjaldið, gjöld í sjávarútvegi og hugsanlega einhver fleiri gjöld sem við fjölluðum um í nefndinni.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit frá meiri hluta hv. iðnaðarnefndar um breytingar á lögum um iðnaðarmálagjald. Ég hélt ítarlega ræðu við 1. umr. þar sem ég fór í gegnum flest atriði sem máli skipta. Í gegnum tíðina hafa margir þingmenn á Alþingi sýnt mannréttindum sérstakan áhuga sem er vel. Auðvitað eiga allir þingmenn að standa vörð um mannréttindi, það er eins með þau áhugamál og önnur að þau breytast. Nú bregður svo við þegar Mannréttindadómstóll Evrópu, sá æðsti sem fjallar um mannréttindi, æðri en Hæstiréttur og æðri en héraðsdómstólar, kveður upp úrskurð um það að lög frá Alþingi brjóti mannréttindi eru þeir hv. þingmenn sem hafa haft sig mikið frammi í mannréttindamálum, ég minnist öryrkjadómsins og kvótadómsins, allir horfnir en sumir sitja samt enn þá á þingi. Þeir sitja ekki í salnum núna og ég sakna þess, frú forseti. Mér barst bréf frá Meistarafélagi húsasmiða sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: „Reykjavík, 26. ágúst 2010. Ágæti þingmaður. Þann 27. apríl síðastliðinn komst Mannréttindadómstóll Evrópu að þeirri niðurstöðu að íslensk lög um iðnaðarmálagjald stæðust ekki ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu. Dómurinn er alveg kristaltær. Álagning iðnaðarmálagjalds brýtur gegn ákvæðum sáttmálans um félagafrelsi, tjáningarfrelsi og skoðanafrelsi. Íslenska ríkinu ber sem sagt að afnema lög um iðnaðarmálagjald, nr. 134/1993. Samkvæmt stjórnarfrumvarpi til laga um iðnaðarmálagjald er ráðstöfun gjaldsins 2010 og afnám þess“ - frú forseti, það er málið sem við ræðum nú, 661. mál - „er ljóst að íslenska ríkisstjórnin ætlar að hunsa ofangreindan dóm. Í stað þess að bregðast rétt við honum og hefja umræður um það hvernig bæta skuli skaða okkar félagsmanna og endurgreiða ólöglegan skatt, samanber lög um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, ætlar ríkisstjórnin augljóslega ekki að hætta mannréttindabrotum. Meistarafélag húsasmiða mótmælir eindregið þessari ætlun íslensku ríkisstjórnarinnar hæstvirtar og krefst þess að íslenska ríkið hlíti dómi Mannréttindadómstóls Evrópu undanbragðalaust.“ Undir þetta ritar fyrir hönd Meistarafélags húsasmiða Baldur Þór Baldvinsson formaður. Þarna er tekið undir sjónarmiðið sem ég nefndi í 1. umr. Ég hef ítrekað flutt frumvarp um að lögin yrðu afnumin vegna þess að ég áttaði mig á því að þetta væri mannréttindabrot. Hið háa Alþingi hefur ekki tekið af skarið fyrr en nú þegar fram kemur frumvarp frá ríkisstjórninni um að lögunum skuli verða breytt, ekki afnumin. Lögin eru ekki afnumin eins og hér hefur verið haldið fram. Lögunum er breytt og þau standa áfram um aldur og ævi, þótt ekkert gjald verði innheimt. Ég hefði talið eðlilegra að lögin yrðu afnumin. Og -  Svo er fiskiræktargjaldið. Virkjanir þurfa að borga skatt til fiskiræktar á stöðum eins og við Hálslón þar sem ekki er einn einasti fiskur og hefur aldrei verið. Það eru fleiri gjöld sem gjarnan mætti leggjast yfir eins og STEF-gjöldin. Ég skora á hv. formann nefndarinnar að taka þessi mál upp í nefndinni og sinna þeirri lagasetningu sem Alþingi á að gera og flytja frumvörp um að þessi gjöld verði afnumin. Mér sýnist að dómur Mannréttindadómstólsins gangi þvert á þessa lagasetningu. Við erum með mörg önnur gjöld sem eru enn þá verri. Ég nefni orlofsheimilagjaldið og sjúkrasjóðsgjaldið. Ég nefni nýja fræðslugjaldið. Þar er öllum gert að greiða það. Það er ekki búið að ákveða hvað gjaldið á að vera hátt. Það er samningur um það við einhverja aðila úti í bæ. Það er ekki búið að ákveða hvert gjaldið á að fara. Það á að fara í fræðslusjóð sem þýðir væntanlega fræðslu-eitthvað. Það á að fara í sjúkrasjóð sem þýðir væntanlega sjúkra-eitthvað. Það eru engin lög til um þessi fyrirbæri. Ég skora á hv. nefnd að afnema þessi gjöld sem búið er að setja á atvinnulíf og einstaklinga, greinilega í andstöðu við niðurstöðu Mannréttindadómstólsins. Sjúkrasjóðsgjaldið á að renna til sjúkrasjóða stéttarfélaganna. Það er ekki orð um það hvernig stjórnun þeirra verður háttað, ekki orð um bókhald, ekki orð um það hvernig á að nota peningana. Væntanlega í sjúkra-eitthvað. Gjaldið er reyndar ákveðið í lögum, það verður 1%, en ekki er ákveðið hver innheimtir það eða hver leggur það á. Það er á hendi almennra félaga. Það sem gerist, frú forseti, er að sjúkrasjóðurinn hringir, það er meira að segja lífeyrissjóðurinn sem innheimtir gjaldið. Hann hefur samband við fyrirtæki og segir því að það eigi að borga þetta gjald, ella verður sendur lögfræðingur. Alveg óháð því hvort fyrirtækið er í samtökunum sem standa að lífeyrissjóðnum eða ekki. Þetta eiga öll fyrirtæki að greiða. Ég sé ekki hvernig hægt er að standa að svona lagasetningu þar sem gjaldið er lagt á ákveðinn skattþegn með lögum. Það er ekkert um það hvernig eigi að ráðstafa gjaldinu. Upphæðin er ekki einu sinni nefnd í lögunum um fræðslugjaldið. Ég held, frú forseti, að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi með þessum dómi opnað box fullt af málum sem þarf að skoða miklu, miklu nánar og fara í gegnum þau og athuga hvort þau fái staðist. Ég skora á alla hv. þingmenn að taka á honum stóra sínum og sjá hvort við séum ekki komin út í fen sem hefur þróast í marga áratugi. Það hafa allir flokkar nema Hreyfingin komið að því að leggja á slík gjöld. Það þurfa allir að taka á því og hætta þessu, því að það er mjög skaðlegt fyrir þjóðfélagið þegar framkvæmdarvaldið er tekið úr höndum framkvæmdarvaldsins sem Alþingi styður og því komið til einstaklinga úti í bæ sem ekki eru kosnir. Ég hef margoft flutt frumvörp um 2. mgr. 7. gr. laga um starfskjör opinberra starfsmanna. Það er nákvæmlega sama. Þar er skylda að greiða í stéttarfélag viðkomandi starfsmanns, hvort sem hann vill vera í því eða ekki. Gjaldið er ekki ákveðið. Það er ekki sett hámark á það, heldur er það ákveðið á félagsfundi í viðkomandi stéttarfélagi, þess vegna 100% gjald. Það er launaskrifstofan sem innheimtir það um næstu mánaðamót. Sjóðfélaginn hefur ekkert með það að segja hvernig gjaldinu er ráðstafað nema að ganga í viðkomandi félag. Hann er neyddur til þess að ganga í félagið ef hann vill njóta þeirra réttinda sem gjaldið er notað í, eins og t.d. sumarbústaði. Ef hann ætlar að hafa áhrif á upphæð gjaldsins verður hann að ganga í félagið. Það er margt sem dómurinn vekur upp. Hann hefur opnað box Pandóru, svo maður noti nú gríska goðafræði, sem er fullt af hlutum sem við viljum ekki sjá. Að sjálfsögðu ættum við að fara í gegnum allt saman og reyna að laga það. Ég gleðst yfir því sem fram kemur í breytingartillögunum að lögin verði felld úr gildi. Ég var að sjá það núna. Það eru miklar annir í þinginu, því miður. Maður kemst ekki yfir að lesa allt. Ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki séð þetta fyrr en núna. Gjaldið er fellt niður og það er vel. Ég skora á hv. formann nefndarinnar og nefndina alla að fara í lagahreinsun í kjölfar Mannréttindadómstólsins, því að þetta eru raunveruleg mannréttindabrot sem hér eiga sér stað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans, sérstaklega þann boðskap sem hann flutti þingheimi varðandi gjaldafrumskóginn, sem ég vil kalla svo, sem viðgengst á vegum hins opinbera. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þingmaður segir, að fullt tilefni sé til að nýta þennan dóm til að endurskoða alla þá gjaldtöku sem tengist hagsmunasamtökum í samfélaginu. Ég lét þess reyndar getið í framsöguræðu minni. Sú vinna er hafin á vegum framkvæmdarvaldsins. Forsætisráðuneytið hefur tekið þessi gjöld til skoðunar og er í samráði við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið með nokkur þessara gjalda sérstaklega til skoðunar. Ég veit ekki hvort það er viðeigandi að iðnaðarnefnd sem slík leggi fram þingmál um afnám gjalda sem eru á forræði annarra þingnefnda, en ég mun ekkert telja það eftir mér að leita eftir samstarfi við kollega í öðrum þingnefndum um heildarendurskoðun á þessum gjaldafrumskógi. Vissulega liggur fyrir í kjölfar þessa dóms að margar spurningar vakna um réttmæti annars konar gjaldtöku, eins og hv. þingmaður fór vel yfir í máli sínu. Það á við um bæði búnaðarmálagjaldið, það á við um svokallað aflagjald og ýmis önnur gjöld sem menn settu á á sínum tíma, eflaust með það fyrir augum að um tímabundna ráðstöfun væri að ræða. En það hefur verið ósiður í okkar stjórnkerfi að gjöld sem lögð eru á til að standa undir tímabundnum útlátum hafa tilhneigingu til að ílengjast í kerfinu. Ég tek heils hugar undir að við eigum að taka þetta til endurskoðunar núna. Síðan fagna ég því að þingmaðurinn hafi gefið sér tíma þó seint væri í ræðustól til að lesa nefndarálitið og tek að sjálfsögðu undir orð 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni framsögumanni fyrir ágætt innlegg þar sem hann tekur undir áhyggjur mínar. Reyndar er ein lenska sem ég vildi biðja hv. þingmann að endurskoða sem skýrslan góða og mikla kom inn á. Hún er sú að segja að vinna sé hafin á vegum framkvæmdarvaldsins. Það er Alþingi sem setur lög. Ég hef margoft sagt að það er Alþingi sem á að vinna lög. Ég legg nú til að nefndasviðið verði styrkt á Alþingi og fái það verkefni að grafa upp öll þessi gjöld sem um ræðir. Það var ekki rétt að ég hefði farið vel yfir allt sviðið því að ég rétt aðeins tæpti á því eftir minni. Mörg önnur gjöld koma upp í hugann, eins og félagsheimilagjald og orlofsheimilagjald hjá atvinnulífinu o.s.frv. Mann brestur minni og tíma til að telja þau öll upp. Þessi gjöld voru ekki sett á tímabundið. Alþingi var meðvitað notað til að innheimta félagsgjöld fyrir vissa aðila, eins og Samtök iðnaðarins eða Félag íslenskra iðnrekenda eins og það hét þá. Þannig var bara hugsað. Það er miklu auðveldara að láta Alþingi innheimta þau gjöld sem fyrirtækin eru svo ófús að borga og tala jafnvel um að lækka þau eða eitthvað slíkt. Þetta var gert til þæginda fyrir viðkomandi félög og ætlað til þess að gera þeim lífið léttara. Þetta hafði í för með sér nákvæmlega það sem við sjáum hjá BSRB og Samtökum iðnaðarins, að viðkomandi félög breyttust í stofnanir. Starfsfólkið fær svipuð réttindi og tíðkast hjá opinberum starfsmönnum og lífeyrisréttindi. Annað dæmi eru Bændasamtökin en starfsmenn þeirra eru með lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna, sem er alveg ótrúlegt.

Virðulegi forseti. Hér fer fram nokkuð merkileg umræða og lýtur ekki einasta að mannréttindum Íslendinga, heldur einnig þeirri áráttu löggjafans að leggja á margvíslegar álögur og gjöld sem vara svo gjarnan í lengri tíma en þeim var ætlað og almenningur stendur uppi með léttari pyngju fyrir vikið. Auðvitað er það svo, frú forseti, að Alþingi á að beita miklu aðhaldi á hverjum tíma í þeim málaflokki sem snýr að álagningu alls konar gjalda með lögum og síðar jafnvel reglugerðum fyrir alls konar hópa sem þiggja gjöldin. Það er einmitt krafa nú um stundir að Alþingi beiti enn frekara aðhaldi á þessum sviðum. Það er ekki sjálfgefið að setja auknar álögur á almenning og fólk á vinnumarkaði til langframa. Það kann að vera réttlætanlegt um tíma, en þessar álögur eiga að vera í eilífri endurskoðun. Til umræðu, frú forseti, er iðnaðarmálagjald sem á sér langa sögu eins og fram hefur komið hjá fyrri ræðumönnum. Vísað hefur verið til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í Strassborg frá 27. apríl fyrr á þessu ári. Iðnaðarnefnd Alþingis tók fljótt og vel á málinu og mjög málefnalega. Auðvitað stöldruðu nefndarmenn fyrst við að framkvæmd laga um iðnaðarmálagjald væri það sem er í andstöðu við 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, þ.e. framkvæmd gjaldsins brýtur sem sagt að mati dómsins í bága við lög. En dómurinn tekur ekki á meintu ólögmæti gjaldtökunnar sem slíkrar og að mati nokkurra þeirra sem komu fyrir iðnaðarnefnd má telja sem svo að dómurinn sé fyrir vikið nokkuð mildur í garð ríkisins. Má svo sem taka undir að framkvæmd iðnaðarmálagjaldsins brjóti í bága við lög vegna þess að það er ekki sjálfgefið að sjálfstæð hagsmunagæslufélög úti í bæ, ef svo má segja, taki að sér og hafi um það sjálfdæmi að úthluta því gjaldi sem með nauðum er tekið af landsmönnum, eins og gert hefur verið í þessu dæmi. Mannréttindadómstóllinn bendir á að úthlutun þessa gjalds til margvíslegra verkefna hafi að einhverju leyti verið með losarabrag, reglur ekki skýrar á því sviði og í sjálfu sér gagnrýnivert að svo hafi ekki verið. Iðnaðarnefnd tekur á þessum dómi með skýrum hætti. Leggur til að iðnaðarmálagjaldið verði lagt af frá og með næstu áramótum. Engu að síður var búið að velja gjöldunum ágætan farveg til uppbyggingar í menntamálum. Lagt er til að það sem eftir stendur af þessu gjaldi renni fram til áramóta til, eins og fram kemur í nefndaráliti, með leyfi forseta, „verkefna á vegum menntastofnana sem Samtök iðnaðarins höfðu þegar skuldbundið sig til að fjármagna en þær tekjur sem eftir standa renni í Tækniþróunarsjóð til eflingar nýsköpun í landinu og starfsmenntasjóði“. Ég efast um að þingmenn hér í salnum deili mjög hart á þessa úthlutun. Um mjög þarft og gott verk er að ræða. Það sem eftir stendur er að úthlutun er tekin úr höndum hagsmunagæsluaðila og þar af leiðandi er tekið mjög skýrt á dómsorði Mannréttindadómstólsins í Strassborg. Að mínu viti stóð iðnaðarnefnd mjög eðlilega að málinu. Framkvæmd iðnaðarmálagjaldsins brýtur í bága við lög, en ekki sjálf gjaldtakan. Hún stenst lög svo sem fram kemur í orðum Hæstaréttar hér á Íslandi og svo síðar í dómsorði Mannréttindadómstóls Evrópu. Ég legg ríka áherslu á, frú forseti, að þessu áliti fengnu og umsögn iðnaðarnefndar að horfa beri til fleiri gjalda á þessu sviði. Ég drap á því í upphafi ræðu minnar að ekki væri sjálfgefið að leggja gjöld á til frambúðar sem rynnu svo til hinna ýmsu samtaka. Þau mega vel heita nauðungargjöld. Því ber að líta til margvíslegra annarra gjalda sem eru á floti í íslensku hagkerfi, svo sem búnaðarmálagjalds, aflagjalds og fleiri gjalda í gömlu atvinnugreinunum, sem hljóta að vera gagnrýniverð og lúta sömu lögmálum og iðnaðarmálagjaldið. Ég hvet því nefndir Alþingis til að skoða mjög vandlega hvort ýmis gjöld sem nú eru tekin af landsmönnum standist lög og kröfur okkar um mannréttindi. Ég tel að mikill einhugur sé meðal þingmanna og áhugi á að það verði gert.

Virðulegi forseti. Ég er á þessu nefndaráliti og ætla örstutt að fara yfir rökin fyrir því. Ég hafi í sjálfu sér ákveðnar efasemdir þegar frumvarpið kom fyrst fram um hvert markmiðið væri með því í raun og hvað menn ætluðust til með því að leggja til að gjaldið rynni í ríkissjóð. Ég hef hins vegar í gegnum þetta ferli, sem við erum búin að fara í eftir ítarlega yfirlegu í nefndinni, eftir að hafa hlustað á marga og lesið mikið af gögnum, komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé skynsamlegasta leiðin í þessu máli eins og það liggur fyrir. Það eru vitanlega engin rök í því að innheimta áfram gjald sem enginn vill í rauninni innheimta. Hins vegar megum við ekki gleyma því að hluti þessa gjalds sem innheimtur hefur verið - vonandi stærsti hlutinn, það liggur ekki alveg ljóst fyrir, það er kannski vandinn - hefur farið í mjög góð verkefni sem tengjast iðnaði, menntun og ýmsu slíku. Ég hef áhyggjur af því. Þessi verkefni fara vitanlega ekki neitt heldur mun þrýstingur á ríkið aukast, þ.e. að setja fjármuni í verkefnin í framtíðinni, en það er auðvitað ákvörðun sem verður að taka á hverjum tíma varðandi slík mál. Það er eðlilegt að umræðan um Mannréttindadómstólinn taki hér drjúgan tíma því að auðvitað er gríðarlega mikilvægt atriði að ekki sé verið að brjóta slík réttindi. Að mínu viti hjálpar til við að taka þessa ákvörðun að dómstóllinn komst, eins og hér hefur ítrekað komið fram, að þeirri niðurstöðu að það er í raun framkvæmd gjaldsins, þ.e. framkvæmdin af því hvernig því er ráðstafað, sem hann gerir athugasemdir við. Bent hefur verið á af löglærðum sérfræðingum sem komu fyrir nefndina að hægt væri að bregðast við því með lagabreytingu. Nefndin ákvað hins vegar að leggja ekki til breytingar á lögum til að halda áfram að innheimta gjaldið heldur fella það niður og láta andvirði þess renna að mestu í ríkissjóð. Ég vil taka fram að ég er ekki viss um að akkúrat þessi dómur eða þetta álit eigi við um önnur gjöld sem eru innheimt hér á landi. Hins vegar er mikilvægt að fara yfir, eins og kemur fram að sé verið að gera, grundvöll þeirra gjalda sem verið er að innheimta og hvernig þeim er ráðstafað til að koma í veg fyrir að við brjótum mannréttindi og hafa framkvæmdina innan þeirra laga og reglna sem eru í gildi ef menn ætla sér að innheimta gjöldin áfram. Ég held að niðurstaðan sem nefndin leggur til sé í sjálfu sér nokkuð góð fyrir alla eða flesta aðila. Að sjálfsögðu verða ekki allir ánægðir, það er bara eins og gengur í pólitík með ákvarðanir sem menn þurfa að taka. Ég vil þó benda á að svipuð gjöld sem þetta eru innheimt í öðrum löndum og tengjast ákveðnum hagsmunahópum eða apparötum sem til eru í Þýskalandi, svo dæmi sé tekið. Það réttlætir hins vegar ekki að farið sé á svig við mannréttindi. Því er mikilvægt að bregðast við. Eins og ég nefndi áðan hefðum við hugsanlega getað, frú forseti, brugðist við athugasemd dómsins og haldið áfram að innheimta gjaldið með einhverjum hætti. Það varð ekki niðurstaðan þannig að nú verður gjaldið innheimt að síðustu, svo fellur það niður. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég held að nefndin hafi komist að ágætri niðurstöðu í þessu máli.

Virðulegi forseti. Iðnaðarmálagjald var lögleitt með lögum nr. 134/1993 og varð strax umdeilt. Markmiðið var og er gott, að efla íslenskan iðnað. Gjaldið hefur að mestu runnið til Samtaka iðnaðarins sem hefur ráðstafað því til ýmissa verkefna. En eins og ég sagði hér áðan hefur það verið umdeilt frá upphafi og lögmæti þess vefengt fyrir dómstólum vegna félagafrelsisákvæðis en ekki verið úrskurðað ólögmætt fyrr en nú í vor þegar Mannréttindadómstóll Evrópu komst að þeirri niðurstöðu að gjaldið samræmdist ekki 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um funda- og félagafrelsi. Fyrst og fremst var það umgjörðin í kringum gjaldið og ráðstöfun þess sem ekki þótti samræmast ákvæðum mannréttindasáttmálans. Markmið gjaldsins var ekki gagnrýnt en það var fyrst og fremst þrennt sem dómurinn taldi ámælisvert. Í fyrsta lagi að ekki væri nógu skýrt tekið fram í lögunum hvernig gjaldinu skuli varið, í öðru lagi að það sem innheimtist væri ekki nógu vel aðskilið frá öðrum tekjustofnum Samtaka iðnaðarins og í þriðja lagi að það vanti opinbert eftirlit með ráðstöfun gjaldsins og ekki séu nógu miklar skorður settar við því hvernig samtökin nýta það. Ég verð að viðurkenna að þegar þetta frumvarp kom fram sló ósjálfrátt þeirri hugsun niður sem þeirri fyrstu að dómur væri fallinn og því væri best að hætta gjaldtökunni strax. En þegar íhyglin tók völdin í kollinum og málið var skoðað betur voru nokkur atriði íhuguð. Álagningin núna er fyrir síðasta ár og því ekki óeðlilegt að ljúka því álagningarári þar sem dómur féll ekki fyrr en nú á vordögum og búið er að binda gjaldið í tiltekin verkefni sem aðilar hafa gert ráð fyrir í áætlunum. Allt eru það fín verkefni á sviði fræðslu í málaflokki iðnaðarins sem frábært er að geta stutt og ekki veitir af. Gjaldið er látið renna í ríkissjóð þar sem því verður haldið afmörkuðu í skilgreind verkefni málaflokksins undir vökulu auga eftirlitsstofnana. Þau þrjú gagnrýnisatriði sem ég nefndi hér fyrr hafa því ekki lengur gagnrýnisbroddinn í sér og hin góðu verkefni fá alla vega stuðning þetta árið og ákveðinn aðlögunartíma. Eftir þennan dóm er samt allsendis óeðlilegt að gjaldtöku verði haldið áfram eftir skýr skil nú um áramótin enda hafa Samtök iðnaðarins lítinn áhuga á að taka áfram við gjaldinu við breyttar forsendur. Ég styð því þetta mál heils hugar eins og það liggur fyrir, vel hugsað og ígrundað af iðnaðarnefnd, og fagna því að lög um iðnaðarmálagjald verði afnumin um áramótin, svo það komi skýrt fram, og tel að skoða þurfi fleiri slík gjöld þó að það sé kannski ekki verkefni iðnaðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 96/2002, um útlendinga, með síðari breytingum. Með frumvarpinu sem ég fjalla hér um fyrst er mál nr. 507, frumvarp til breytingar á lögunum í samræmi við tillögu nefndar um meðferð hælisumsókna. Í fyrsta lagi er lagt til að lögunum verði breytt í samræmi við þróun slíkrar löggjafar í Evrópu. Í öðru lagi að einstaklingum sem ekki eru flóttamenn samkvæmt skilgreiningu alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna verði veitt aukin vernd og ný réttarstaða í samræmi við alþjóðlegar mannréttindareglur, svokölluð viðbótarvernd. Í þriðja lagi eru settar skýrari reglur um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða og í fjórða lagi skýrari reglur um meðferð hælisumsókna og réttarstöðu hælisleitenda. Á fundum sínum fjallaði nefndin um frumvarpið sem hér um ræðir og samhliða því um tvö önnur frumvörp sem einnig er ætlað að breyta lögum um útlendinga og eru á þskj. 896, 509. mál, og þskj. 976, 585. mál. Í fyrrnefnda málinu er fjallað um dvalarleyfi fórnarlamba mansals og í hinu síðara um samstarf á ytri landamærum Schengen-ríkjanna, einkum hvað varðar framfærsluskilyrði við veitingu dvalar- eða búsetuleyfis. Nefndin leggur í áliti þessu til frekari breytingar á þeim skilyrðum í tilviki umsækjenda um dvalarleyfi flóttamanns eða af mannúðarástæðum. Aftur að því frumvarpi sem ég byrja hér á: Nefndin fjallaði um fjölmörg atriði frumvarpsins á fundum sínum en í því eru lagðar til miklar réttarbætur við meðferð mála hælisleitenda, flóttamanna og fylgdarlausra barna. Lagðar eru til breytingar á málsmeðferðarreglum við meðferð hælismála, m.a. um málshraða, leiðbeiningarskyldu, birtingu ákvörðunar og frestun réttaráhrifa ef málið er borið undir dómstóla og um rétt til lögmannsaðstoðar. Í 1. gr. frumvarpsins kemur fram að með fyrirvara um ákvæði 45. og 46. gr. skuli útlendingur sem sækir um dvalarleyfi í fyrsta skipti sækja um leyfið áður en hann kemur til landsins og er honum óheimilt að koma til landsins fyrr en umsóknin er samþykkt. Hér er ekki verið að leggja til efnisbreytingu á ákvæðinu heldur er breytingin til skýringar og sett fram í tengslum við breytingartillögur við ákvæði 45. og 46. gr. VII. kafla laganna um vernd gegn ofsóknum og flóttamenn. Í umsögn Útlendingastofnunar kemur fram að stofnunin telji æskilegt að í ákvæðinu sé kveðið skýrt á um það hvenær hægt verði að sækja sjálfstætt um dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f eða svokallað mannúðarleyfi á þessum grundvelli, ella sé hætta á að mikill fjöldi slíkra umsókna berist stofnuninni frá einstaklingum sem ekki eru staddir á Íslandi með tilheyrandi kostnaði og erfiðleikum við að meta aðstæður viðkomandi. Fram kom í áliti dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins að sá vandi sem stofnunin bendir á að geti skapast verði ekki leystur með því að kveða á um það í lögum að viðkomandi verði að vera staddur hér á landi. Nefndin tekur undir þetta en telur nauðsynlegt að taka fram að með ákvæðinu er ætlað að útfæra nánar í hvaða tilvikum unnt sé að veita dvalarleyfi af mannúðarástæðum, líkt og við þær aðstæður þegar einstaklingi hefur verið synjað um hæli eða um dvalarleyfi á grundvelli annarra ákvæða útlendingalaga. Nefndin fjallaði sérstaklega um ákvæði 2. gr. frumvarpsins. Í 2. mgr. þar er kveðið á um breytingar á 12. gr. f í lögunum þannig að tilgreind verði helstu viðmið um hvenær rétt sé að veita dvalarleyfi samkvæmt greininni. Í ákvæðinu er heimild til að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf á vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum, vegna félagslegra aðstæðna viðkomandi eða vegna aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að sem dæmi um erfiðar félagslegar aðstæður megi nefna aðstæður kvenna sem annaðhvort hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem aðhyllast ekki kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi. Verndarþörf þjóðfélagshópa mundi að öðru leyti fara eftir aðstæðum í hverju máli. Alvarlegar aðstæður í heimaríki gætu verið viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu eða sú staða að yfirvöld veiti ekki vernd gegn brotunum. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að fyrir hendi gætu verið aðstæður sem verða til þess að útlendingur missir leyfi til dvalar án nokkurs aðdraganda en án þess að hann beri ábyrgð á því eða sanngjarnt sé að hann beri ábyrgð á því, svo sem ef hjónabandi útlendings lýkur og hann missir þess vegna leyfi til dvalar, eða hann missir óvænt vinnuna án eigin tilverknaðar. Nefndin telur að hér geti verið um að ræða markatilvik sem rúmast ekki innan greinarinnar eins og hún er í frumvarpinu en leggur áherslu á að ákvæðið er heimildarákvæði ætlað til að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða þegar rík þörf er á vernd fyrir viðkomandi og ber að takmarka heimildina við það. Nefndin tekur undir áðurnefnd sjónarmið og leggur því til að við 1. málsl. 2. mgr. 2. gr. bætist: eða vegna annarra atvika sem ekki má með réttu gera honum að bera á ábyrgð. Nefndin leggur auk þess til lagfæringu á orðalagi í 2. mgr. greinarinnar. Þar er ekki um efnisbreytingu að ræða. Í 4. mgr. 2. gr. frumvarpsins er lagt til að við 12. gr. f bætist að heimilt sé að veita útlendingi sem haft hefur dvalarleyfi skv. 12. gr. g, þ.e. bráðabirgðadvalarleyfi í tvö ár hið minnsta, dvalarleyfi af mannúðarástæðum ef skilyrðum 1. mgr. ákvæðisins er fullnægt og sérstakar ástæður mæla ekki gegn því. Ákvæðið er nýmæli og í greinargerð kemur fram að þetta geti átt við um útlending sem ekki hefur fengið hæli eða dvalarleyfi á öðrum grundvelli en er samt sem áður í þeirri aðstöðu að honum verður ekki vísað brott, vegna ákvæða 45. gr. laganna eða af öðrum ástæðum. Í umsögn Útlendingastofnunar kom fram að hún telur æskilegt að skýrt verði hvaða skilyrði viðkomandi þurfi að uppfylla til að fá slíkt dvalarleyfi. Í ákvæðinu er sérstaklega tekið fram að ákvæði 1. mgr. 12. gr. f þurfi að vera uppfyllt, þ.e. að annaðhvort búi að baki mannúðarsjónarmið eða að viðkomandi hefur sérstaka tengingu við landið fyrir veitingu dvalarleyfis á þessum grundvelli. Þá er kveðið á um það í greinargerðinni með frumvarpinu að við mat á því hvort eitthvað mælir á móti því að útlendingur fái dvalarleyfi á þessum grundvelli mætti m.a. líta til þess hvort útlendingur hefur aðstoðað yfirvöld við meðferð máls hans eða ekki. Athygli nefndarinnar var vakin á því að með því að hafa skilyrðin opin eins og lagt er til í frumvarpinu geti þær aðstæður komið upp að einstaklingum sem villt hafa á sér heimildir, t.d. falið ferðaskilríki eða annað sem gerir það að verkum að ekki er unnt að bera kennsl á viðkomandi, verði veitt hér dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Hins vegar gæti þannig háttað til ef skilyrðin eru þrengd frekar að einstaklingar sem unnið hafa með yfirvöldum, gefið trúverðuga sögu en hefur af einhverjum ástæðum verið ómögulegt að sanna á sér deili geti ekki fengið dvalarleyfi hér á landi af mannúðarástæðum. Nefndin leggur ekki til breytingu á þessari grein en vekur í þessu sambandi athygli á ákvæði 16. gr. laganna þar sem kveðið er á um að heimilt sé að afturkalla dvalar- eða búsetuleyfi hafi útlendingur gefið rangar upplýsingar og að í slíkum tilvikum skuli réttarstaða viðkomandi vera eins og hann hefði aldrei haft slík leyfi hér á landi. Á fundum nefndarinnar kom fram að hjá Útlendingastofnun hafa gilt sérstakar verklagsreglur í málum fylgdarlausra barna og að með frumvarpinu er verið að leggja til að þær verði lögfestar. Í 2. mgr. 3. gr., þar sem fjallað er um heimild til að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, er tekið fram að taka skuli sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðunina. Þá er sérstaklega gert ráð fyrir því í frumvarpinu að fylgdarlausum börnum verði skipaður löglærður talsmaður frá því mál þeirra kemur til meðferðar hjá stjórnvöldum, samanber 12. gr. Í 21. gr. b í frumvarpinu er kveðið á um rannsókn lögreglu vegna umsóknar um hæli. Þar er mælt fyrir um að vakni efasemdir um aldur fylgdarlauss barns láti lögregla, að beiðni Útlendingastofnunar, aldursgreina viðkomandi með viðurkenndum aðferðum. Viðkomandi er heimilt að neita því að gangast undir rannsókn og skal starfsmaður Útlendingastofnunar gera honum grein fyrir því hvaða áhrif slík neitun hefur á meðferð máls. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að slík neitun sé til þess fallin að torvelda rannsókn lögreglu. Nefndin bendir á að ákvæðið byggist á leiðbeiningum í 17. gr. tilskipunar 2005/ 85/EB um málsmeðferð, samanber skýringar í greinargerð, þar sem gert er ráð fyrir slíkri neitun og tiltekið hvernig bregðast skuli við henni. Nefndin fjallaði um ákvæði 4. gr. þar sem lagt er til að reglur um dvalarleyfi flóttamanns verði í sérstöku ákvæði, þ.e. 12. gr. j, samanber uppbyggingu laganna. Með greininni er lagt til að dvalarleyfi samkvæmt greininni verði veitt til þriggja ára hið minnsta og er það í samræmi við lágmarkskröfur tilskipunar 2004/83/EB um flóttamenn. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að flóttamenn hafi verulegar áhyggjur af framlengingu dvalarleyfis síns og mögulegri synjun og að slíkar áhyggjur hafi neikvæð áhrif á árangursríka aðlögun flóttafólks í íslensku samfélagi. Fyrir nefndinni kom fram að dæmi væru um að beiðni um búsetuleyfi flóttamanns hefði verið hafnað þar sem viðkomandi hefði þegið framfærslu frá sveitarfélagi til að ljúka framhaldsskólanámi. Nefndin bendir á að réttur til búsetuleyfis myndast eftir fjögurra ára búsetu, samanber 1. mgr. 15. gr. laganna, og er tekið fram í greinargerð að tillögur frumvarpsins geti leitt til óhagræðis við útgáfu dvalarleyfa og síðar mögulegs búsetuleyfis. Nefndin telur nauðsynlegt að koma í veg fyrir þetta óhagræði og leggur til að dvalarleyfi flóttamanns verði miðað við fjögur ár í stað þriggja ára og leggur því til breytingar á greininni í þá veru. Nefndin leggur einnig til samsvarandi breytingu á 51. gr. laganna þar sem kveðið er á um réttarstöðu flóttamannahópa, þ.e. að slíkur flóttamaður skuli fá dvalarleyfi til fjögurra ára í stað þriggja ára, og leggur því til að við frumvarpið bætist ný grein á eftir 21. gr. sem kveður á um þessa breytingu. Nefndin fjallaði einnig þessu tengt um búsetuleyfi og skilyrði fyrir veitingu þess. Samkvæmt 15. gr. laganna er unnt að veita útlendingi búsetuleyfi hafi hann dvalist hér á landi samfellt síðustu fjögur ár samkvæmt dvalarleyfi sem getur verið grundvöllur búsetuleyfis. Samkvæmt greininni er eitt af skilyrðunum að útlendingur sýni fram á að framfærsla hans hafi verið trygg á dvalartíma og að hann hafi getað og geti framfleytt sér. Fyrir nefndinni kom fram að þetta skilyrði hefði leitt til þess að námsmenn úr hópi flóttafólks fá ekki búsetuleyfi vegna ófullnægjandi tekna, þótt þeir hafi við móttöku hérlendis verið hvattir til mennta. Einnig hafi orðalag greinarinnar valdið vanda í þeim tilvikum þegar flóttamenn eiga erfitt um vik með að sjá fyrir sér vegna aldurs, fötlunar o.s.frv. Nefndin telur ekki eðlilegt að þetta skilyrði eigi við um umsækjendur með dvalarleyfi flóttamanns eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum og leggur því einnig til að við frumvarpið bætist ný grein sem felur í sér undanþágu fyrir þessa umsækjendur frá skilyrði um trygga framfærslu. Nefndin fjallaði um reglur frumvarpsins um málshraða en fyrir nefndinni kom fram að mikilvægt væri að gera ríkar kröfur til stjórnvalda um málshraða í þessum málum enda um mjög mikilvæga hagsmuni að ræða. Tekið er fram að með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á málsmeðferðarreglum laganna, svo sem um málshraða og upplýsingaskyldu. Nefndin telur þær breytingar vera til þess fallnar að styrkja stöðu þeirra sem falla undir lögin. Hún telur heppilegt að orðalag greinarinnar sé samhljóða stjórnsýslulögum og leggur því til að málshraðareglan verði orðuð með sama hætti og þar, þannig að ákvörðun sé tekin svo fljótt sem unnt er. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að í lögunum þyrfti að kveða á um lögmannsaðstoð fyrir hælisleitendur frá því að hælisumsókn er lögð fram og einnig ef útlendingur óskar alþjóðlegrar verndar og að þetta gæti stuðlað að skjótari, skilvirkari og vandaðri málsmeðferð. Nefndin telur að í frumvarpinu felist miklar réttarbætur fyrir hælisleitendur og enn fremur að með frumvarpinu fái starfsmenn þeirra stjórnvalda sem vinna við þessi mál skýrari leiðbeiningar um meðferð mála en í gildandi lögum og meira aðhald. Þá bendir nefndin á að á stjórnvöldum hvílir mjög rík leiðbeiningarskylda í þessum efnum og að í frumvarpinu er verið að leggja til að hún verði styrkt frekar, m.a. með skyldu til að upplýsa viðkomandi umsækjanda um stöðu máls. Auk þess gilda stjórnsýslulögin um meðferð hælismála, nema annað leiði af lögunum, samanber 23. gr. þeirra. Þegar litið er til þessa telur nefndin ekki rétt að leggja til breytingar í þessa veru að sinni, enda hlytist af því verulegur kostnaður, en telur nauðsynlegt að fylgjast vel með framkvæmd þessara mála og hvernig þær reglur sem lagðar eru til í frumvarpinu virka í framkvæmd. Nefndin telur þó nauðsynlegt að styrkja rétt hælisleitenda í þessum efnum, samanber breytingartillögur hennar við 21. gr. sem kveða á um að veita hælisleitanda rétt til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt talsmanni ef hann óskar eftir því og leggur til breytingar á frumvarpinu í þá veru. Nefndin telur í því sambandi eðlilegt að ráðherra setji reglur um réttindi talsmanns, þ.e. viðmið um tímafjölda og þóknun sem talsmaður getur reiknað sér fyrir aðstoðina enda ljóst að hælisleitandi getur í fæstum tilfellum borið kostnað af þeirri vinnu. Í umræðum í nefndinni kom fram það sjónarmið nefndarmanna hvað varðar tímafjölda að eðlilegur tími gæti verið á bilinu 4–6 tímar fyrir viðtal, á meðan á viðtalinu stendur og eftir að því er lokið. Nefndin leggur til nokkrar lagfæringar á frumvarpinu. Í 7. gr. er nauðsynlegt að taka fram að í máli vegna umsóknar um hæli er kveðið á um rétt útlendings til að njóta aðstoðar túlks á öllum stigum máls. Finnist ekki hæfur túlkur hér á landi innan sólarhrings eftir að beiðni um hæli kemur fram skal stjórnvald bjóða fram aðstoð túlks í síma. Ekki er skynsamlegt að útiloka símatúlkun innan lands, sem nú tíðkast í undantekningartilfellum, til að hraða málum og minnka kostnað, og leggur nefndin til breytingu á greininni í þá veru. Nefndin fjallaði einnig um athugasemdir umsagnaraðila sem lúta að því að sjálfstæður og óháður úrskurðaraðili skuli fremur en ráðherra taka afstöðu til kærumála á grundvelli útlendingalaga. Með breytingu í þessa veru væri ráðherraábyrgð afnumin í þessum málum, sem ekki er almennt til bóta, og hætt er við að hún reyndist kostnaðarsöm. Nefndin telur rétt að láta reyna á úrbætur sem í frumvarpinu felast áður en sett væri á stofn sérstök úrskurðarstofnun af þessu tagi hérlendis. Í 8. gr. er kveðið á um að birting ákvörðunar um frávísun og brottvísun skuli tilkynnt skriflega að viðstöddum starfsmönnum þeirra stjórnvalda sem málið varðar. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir frá Útlendingastofnun um að séu þessi ákvæði túlkuð almennt leggi þau óþarfar byrðar á herðar starfsmönnum þeirra stjórnvalda sem um ræðir, þ.e. Útlendingastofnunar og dómsmála- og mannréttindaráðuneytis. Bendir stofnunin á að í skýrslu nefndar sem ráðherra skipaði árið 2009, um meðferð hælisumsókna, er einungis gert ráð fyrir því að starfsmenn stofnunarinnar séu viðstaddir þegar ákvörðun um frávísun og brottvísun er tilkynnt hælisleitendum en ekki þegar slík ákvörðun er birt dæmdum afbrotamönnum í fangelsi eða annars staðar þar sem til þeirra næst. Af lestri ákvæðisins mætti ráða að sú krafa væri gerð til stofnunarinnar og yrði það stofnuninni dýrt og tafsamt en bætti varla réttarstöðu þeirra sem um ræðir. Nefndin tekur undir þau sjónarmið stofnunarinnar að birting fyrir dæmdum brotamönnum sé verkefni lögreglu. Nefndin leggur því til að ákvæði 8. gr. frumvarpsins, um birtingu ákvörðunar um frávísun og brottvísun, verði tvær málsgreinar, svohljóðandi: „Eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun um frávísun eða brottvísun útlendings skal ákvörðunin tilkynnt honum skriflega svo fljótt sem verða má. Veita skal leiðbeiningar um kæruheimild, hvert beina skuli kæru og um kærufrest. Beinist ákvörðunin að útlendingi sem borið hefur því við að ákvæði 44. gr. eða 1. mgr. 45. gr. eigi við skal ákvörðunin jafnframt tilkynnt viðkomandi að viðstöddum starfsmönnum þeirra stjórnvalda sem málið varðar.“ Nefndin fjallaði sérstaklega um ákvæði 10. gr. þar sem lagðar eru til breytingar á 32. gr. laganna um það hvenær ákvörðun í málum um hæli eða vernd gegn ofsóknum getur komið til framkvæmda. Í c-lið 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvarðanir megi ekki framkvæma, þ.e. ekki senda útlending úr landi fyrr en viðkomandi hefur gefist færi á að leggja fram kæru. Þar er hins vegar gert ráð fyrir að útlendingur verði sendur utan áður en niðurstaða kærumáls um frestun réttaráhrifa liggur fyrir. Hann er þá ekki lengur í lögsögu íslenska ríkisins og getur síður notið góðs af ívilnandi niðurstöðu kærumáls. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að mikilvægt væri að halda opinni leið fyrir stjórnvöld til að beita undantekningunni í Dyflinnarreglugerðinni þegar sérstaklega stendur á, án þess að galopna leið til frestunar. Nefndin fellst á þessi sjónarmið og telur sanngjarnt að stjórnvöld hafi slíka heimild. Enda er virk kærumeðferð óaðskiljanlegur hluti réttlátrar og skilvirkrar málsmeðferðar. Nefndin leggur því til að ákvarðanir megi ekki framkvæma fyrr en niðurstaða liggur fyrir í máli þar sem útlendingur hefur óskað frestar á réttaráhrifum. Í 11. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á ákvæðum um heimild ráðherra í 1. mgr. 33. gr. laganna til að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar um brottvísun eftir kröfu útlendings. Heimildin er bundin því skilyrði að útlendingur beri efnisúrskurðinn undir dómstóla innan sjö daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa. Nefndin fjallaði sérstaklega um þá tímafresti sem lagðir eru til í greininni og telur þá nokkuð knappa. Nefndin telur mikilvægt að þeir einstaklingar sem hér óska hælis fái í reynd notið þeirra réttarúrræða sem þeim standa til boða, samanber athugasemdir Rauða kross Íslands. Nefndin leggur því til að í stað þess að krafa útlendings til ráðherra um að fresta réttaráhrifum skuli gerð eigi síðar en þremur dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar verði miðað við fimmtán daga frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Í greininni er einnig lagt til að frestun réttaráhrifanna sé bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan sjö daga frá birtingu. Nefndin telur það einnig of knappt og leggur til að þar verði miðað við tíu daga. Nefndin fjallaði einnig um 13. gr. frumvarpsins þar sem lagðar eru til breytingar á 44. gr. laganna, en í greininni er fjallað um hver telst vera flóttamaður samkvæmt lögunum og er byggt á skilgreiningum alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og viðauka við hann. Þar eru lagðar til breytingar sem fela í sér að ákvæði um viðbótarvernd verði styrkt til muna og flóttamannahugtak laganna víkkað. Í 2. mgr. greinarinnar er tekið fram að einstaklingur teljist flóttamaður þótt hann falli ekki undir ákvæði A-liðar 1. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna ef raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til heimalandsins, og væri með þessu veitt svokölluð viðbótarvernd. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um mikilvægi þess að kveðið væri skýrt á um að 13. gr. frumvarpsins feli í sér að útlendingi sé einnig veitt vernd gegn handahófskenndu ofbeldi sem hann ætti á hættu yrði hann sendur aftur til heimalandsins. Nefndin tekur í því sambandi fram að hún telur skýr ákvæði í lögunum og frumvarpinu um að ekki megi brottvísa fólki eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu, þótt ekki sé um að ræða hættu á beinum persónulegum ofsóknum. Undir þetta geta fallið vopnuð átök sem ekki eru eiginleg stríðsátök heldur til dæmis vargöld vegna skærusveita, upplausnarástand vegna þess að ríkisvald nær ekki til tiltekins svæðis við sérstakar aðstæður, svo sem eftir náttúruhamfarir, o.s.frv. Nefndin telur að hér sé um mjög mikilvægar réttarbætur að ræða fyrir flóttamenn og þá aðra sem ella kynnu að verða endursendir þangað sem líf þeirra eða limir eru í hættu. Fyrir nefndinni kom fram að lokamálsliður 2. mgr. um ríkisfangslausan einstakling, sem á að njóta sömu réttarstöðu og þeir flóttamenn sem falla undir viðbótarvernd, sé ekki nægilega skýr og leggur því til að lokamálsliður málsgreinarinnar verði styttur þannig að eingöngu sé tekið fram að sama gildi þegar um er að ræða ríkisfangslausan einstakling, þ.e. að ekki megi senda hann til lands þar sem hann teldist vera í hættu staddur. Í 15. gr. frumvarpsins er fjallað um breytingar á 45. gr. laganna þar sem sett er fram meginreglan um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu. Útlendingastofnun bendir í umsögn sinni á að ekki komi skýrt fram í ákvæðinu hvers konar dvalarleyfi ætti að veita viðkomandi þegar aðstæður hans falla undir 1. mgr. 45. gr. laganna eftir þær breytingar sem lagðar eru til. Nefndin telur að í slíkum tilvikum sé rétt að veita dvalarleyfi af mannúðarástæðum, samanber 12. gr. f laganna. Leggur nefndin því til breytingu á frumvarpinu í þá veru að a-liður 15. gr. frumvarpsins orðist svo: „2. mgr. orðast svo: Séu aðstæður með þeim hætti að 1. mgr. eigi við er heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli 12. gr. f ef hann nýtur verndar skv. 44. gr.“ Nefndin leggur einnig til að heiti 15. gr. verði breytt í samræmi við hina ófrávíkjanlegu grundvallar- og þjóðréttarreglu um bann við brottvísun eða endursendingu útlendings til lands eða svæðis þar sem líf hans eða frelsi kann að vera í hættu og verði svohljóðandi: ,,Bann við að vísa fólki brott eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu.“ Í 16. gr. frumvarpsins er fjallað um breytingar á 46. gr. laganna sem varðar rétt flóttamanns skv. 44. gr. laganna til hælis og undantekningar í því sambandi. Útlendingastofnun vekur athygli á því í umsögn sinni um málið að í c-lið 16. gr. sé að finna það nýmæli að við meðferð umsóknar um hæli skuli stjórnvald af sjálfsdáðum taka til skoðunar hvort veita eigi viðkomandi bráðabirgðadvalarleyfi á grundvelli 12. gr. g ef viðkomandi er ekki veitt hæli eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Telur stofnunin að þetta gæti orðið ruglingslegt í framkvæmd þar sem ákvörðun stofnunarinnar í hælismálum yrði aðeins kæranleg að hluta en ákvörðun um veitingu bráðabirgðadvalarleyfis eða synjun slíks leyfis er ekki kæranleg til æðra stjórnvalds samkvæmt lögunum. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið stofnunarinnar og telur rétt að fella út tilvísun til 12. gr. g í c-lið 16. gr. Þá telur stofnunin jafnframt æskilegt að mælt verði fyrir um það í lögum eða reglugerð að við niðurfellingu framfærslu hælisleitanda verði viðkomandi veitt bráðabirgðadvalarleyfi hafi hann ekki þegar óskað eftir slíku leyfi. Í umsögn ráðuneytisins um þessa athugasemd stofnunarinnar er talið fara betur á því að kveða á um það í reglugerð að falli framfærsla hælisleitanda niður verði viðkomandi veitt bráðabirgðadvalarleyfi. Nefndin tekur undir þetta sjónarmið og telur eðlilegt að ráðist verði í slíka breytingu í reglugerð. Nefndin fjallaði einnig um 17. gr. frumvarpsins sem kveður á um nýmæli um málsmeðferð í hælismálum. Í ákvæðinu, sem verður 46. gr. a í lögunum, eru talin upp atriði sem valda því að stjórnvöld geta neitað því að taka umsókn um hæli til meðferðar. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið, svo sem frá Rauða krossi Íslands, að gæti þyrfti varúðar þegar greininni er beitt, einkum b-lið 2. efnismgr. sem kveður á um að unnt sé að neita því að taka umsókn um hæli til efnismeðferðar ef umsækjandi hefur komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið vernd í öðru ríki eða eftir að hafa dvalist í ríki eða á svæði þar sem hann þurfti ekki að sæta ofsóknum og hafði ekki ástæðu til að óttast að verða sendur aftur til heimalands síns. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og lítur svo á að við ákvarðanir um synjun efnismeðferðar samkvæmt þeim lið verði tekið tillit til ákvæða 27. gr. tilskipunar 2005/85/EB um öruggt þriðja land og fjallað um hvert tilvik í ljósi a–d-liða þeirrar greinar, þar sem það hugtak er skilyrt. Í 21. gr. frumvarpsins eru lagðar til reglur um viðtal við hælisleitanda, sem er nýmæli í lögum en byggjast á reglugerð um útlendinga auk reglna um meðferð hælisumsókna frá fylgdarlausum börnum. Þar er kveðið á um að starfsmaður Útlendingastofnunar taki viðtal við umsækjanda. Nefndin fjallaði um ákvæði greinarinnar og þær ábendingar sem henni hafa borist og varða hugmyndir um að umsækjendur þyrftu að fá talsmann þegar þeir óska hælis en ekki eingöngu þegar þeir kæra mál. Nefndin telur eðlilegt að kveða skýrt á um að hælisleitendur eigi rétt á viðtali hjá Útlendingastofnun sem fyrr segir, með talsmanni ef þeir óska og leggur til breytingu á frumvarpinu í þá veru. Nefndin telur í því sambandi eðlilegt að ráðherra setji reglur um réttinn til talsmanns og leggur það því einnig til. Leggur nefndin áherslu á að í því felst að setja viðmið um tímafjölda sem talsmaður getur reiknað sér fyrir aðstoðina í viðtali sem og fyrir viðtal og eftir. Með þessari breytingu er nokkuð komið til móts við óskir í ýmsum umsögnum um aukinn rétt hælisleitenda til lögmannsaðstoðar. Markmiðið með þessu frumvarpi er að bæta réttarstöðu hælisleitenda í samræmi við þróun Evrópulöggjafar. Nefndin telur að í því felist miklar réttarbætur sem tryggja muni betur réttaröryggi hælisleitenda og flóttafólks og samræma framkvæmd við meðferð þessara mála. Nefndin telur engu síður nauðsynlegt að leggja til nokkrar efnislegar breytingar á frumvarpinu sem eru til þess fallnar að bæta réttarstöðuna enn frekar auk nokkurra tæknilegra breytinga. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þetta nefndarálit er flutt af allsherjarnefnd og ég ætla að mæla hér stuttlega fyrir tveimur öðrum nefndarálitum sem ég minntist þó á í upphafi máls míns en það eru nefndarálit um frumvarp til um breytingu á lögum um útlendinga nr. 96/2002, 585. mál, en í því er lagt til að ráðherra verði heimilað að setja nánari reglur um þátttöku Íslands í samstarfi á ytri landamærum Schengen-ríkjanna. Þá er einnig lagt til að einungis fjárhagsaðstoð ríkis eða sveitarfélaga teljist ekki til tryggrar framfærslu við mat á því hvort skilyrði eru til að veita dvalar- eða búsetuleyfi hér á landi en að þessu vék ég áðan í máli mínu. Hitt frumvarpið er mál nr. 509, en með því er lagt til að ákvæðum laganna um dvalarleyfi verði breytt þannig að við bætist tveir nýir flokkar dvalarleyfa til handa fórnarlömbum mansals, þ.e. skylda til að veita dvalarleyfi í allt að 6 mánuði ef fyrir hendi er grunur um að viðkomandi sé fórnarlamb mansals og heimild til að veita endurnýjanleg dvalarleyfi til eins árs. Þessi leyfi verði veitt þótt grunnskilyrðum um veitingu dvalarleyfa sé ekki fullnægt. Tilefni frumvarpsins er fyrirhuguð fullgilding samnings Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali og svokallaðrar Palermo-bókunar. Ég vil geta þess hér um þau mál sem ég mæli hér fyrir að í þetta hefur farið mikil vinna af hálfu allsherjarnefndar. Þetta frumvarp er samið af sérfræðingum Lagastofnunar Háskóla Íslands, þeim Dóru Guðmundsdóttur lögfræðingi og Kristínu Benediktsdóttur héraðsdómslögmanni, að beiðni dómsmála- og manréttindaráðuneytisins og eiga þeir mikið lof skilið fyrir vinnu sínu í þessum efnum. Þá vil ég einnig geta þess sérstaklega að hv. þm. Mörður Árnason og ritari allsherjarnefndar, Elín Valdís Þorsteinsdóttir, hafa lagt á sig ómælda vinnu við undirbúning þeirra nefndarálita sem hér er mælt fyrir og þær breytingar sem lagðar eru til við þessi þrjú mál. Hér eru á ferðinni mjög mikilvægar réttarbætur og eiga þau mikið lof skilið fyrir vinnu sínu í þessum efnum. Hér eru á ferðinni miklar réttarbætur á umhverfi sem oft hefur virst nokkuð harðneskjulegt á Íslandi og er þetta til mikilla bóta fyrir hælisleitendur og þá sem leita á náðir íslenskra stjórnvalda til að byggja upp framtíðarheimili sitt í nokkrum friði, öryggi og stöðugleika.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að í nefndarálitunum þar sem fjallað er um mikilvæg og viðkvæm mál kemur fram að ég hefði ekki verið viðstödd afgreiðslu málsins. Ég hefði gjarnan viljað vera viðstödd og skrifa undir nefndarálitin. Það er nauðsynlegt að löggjöf okkar sé samræmd annarri löggjöf eins og hér er verið að gera. Auk þess felast í þessu réttarbætur fyrir flóttamenn og hælisleitendur hér á landi. Þetta verður vonandi til þess að mál þeirra fái öruggari og betri afgreiðslu en unnt hefur verið að veita hingað til sökum þröngrar löggjafar á þessu sviði.

Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir atkvæði mínu varðandi afnám laga um iðnaðarmálagjald. Frumvarpið hefur batnað mikið í meðförum þingsins þar sem lagt er til að lögin falli þó einhvern tíma úr gildi, það var ekki upphaflega í frumvarpinu. Hins vegar finnst mér að þegar um er að ræða mannréttindamál þurfi menn að taka málið mjög alvarlega og að sjálfsögðu átti Alþingi strax að fella lögin úr gildi, meira að segja afturvirkt eins og langt og fyrningarleiðir leyfa, og hafa þá eitthvert ákvæði um að þeir aðilar sem þess óska geti fengið gjald sitt endurgreitt. Ég geri ekki ráð fyrir að það verði neitt endilega mjög margir. Þegar það kemur í ljós að framkvæmd einhverra laga brýtur gegn mannréttindum samkvæmt ákvæðum Mannréttindadómstóls Evrópu finnst mér að menn eigi að taka það mjög alvarlega. Það hefur verið gert áður á Alþingi í sambandi við dóm Hæstaréttar um kvótamálið og öryrkjamálið, þá var það tekið mjög alvarlega af þáverandi hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um afnám laga um iðnaðarmálagjald, gjald sem á sér 35 ára sögu. Nú hefur fallið dómur hjá Mannréttindadómstól Evrópu sem kveður á um að framkvæmd þessara laga eða ráðstöfun gjaldsins til Samtaka iðnaðarins sé í bága við félagafrelsisákvæði mannréttindasáttmálans. Ég tel að iðnaðarnefnd hafi tekið hárrétta ákvörðun með því að skerpa á þessu frumvarpi og ganga skrefi lengra en þar var lagt til með því að afnema lögin frá komandi áramótum þannig að gjaldið falli niður og gjaldtöku þess verði hætt. Ég tel reyndar að við eigum að nota tækifærið og fara í endurskoðun á öllum þessum gjaldtökufrumskógi á vegum ríkisins. Hjá framkvæmdarvaldinu er starfandi nefnd sem er að skoða það mál en ég hvet þingheim til þess að fara sömuleiðis í þá vinnu í mismunandi þingnefndum.

Virðulegi forseti. Hér fjöllum við um afnám iðnaðarmálagjalds sem ég er mjög fylgjandi og tel að iðnaðarnefnd Alþingis hafi tekið mjög röggsamlega á þessu máli. Það verður aflagt um næstu áramót og eins og fram hefur komið hefur Mannréttindadómstóll Evrópu lagst gegn framkvæmd iðnaðarmálagjalds. Í sjálfu sér er lögmæti iðnaðarmálagjaldsins ekki dregið í efa í dómi Mannréttindadómstólsins en framkvæmdin er það engu að síður. Ég hvet nefndir Alþingis til þess að skoða önnur gjöld og álögur sem komið er á hér innan þessa salar vegna þess að það er ekki sjálfgefið að ýmis gjöld séu til frambúðar. Ég horfi þar til búnaðarmálagjalds, aflagjalds og fleiri gjalda sem sett eru og lúta sömu rökum og mótrökum og þetta mál hér.

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn styðjum þetta mál. Við vorum með á greinargerð um málið með fyrirvara en fyrirvari okkar lýtur að því að við hefðum viljað að iðnaðarmálagjald væri ekki innheimt á þessu ári. Dómurinn fjallaði um ráðstöfun gjaldsins, að því væri ráðstafað beint til Samtaka iðnaðarins. En það er ótvírætt að með því að ráðstafa gjaldinu í ríkissjóð og ríkissjóður ráðstafi því síðan í einhverja hluti hefur verið komið til móts við dóminn. Ég fagna því að þessi lög séu numin úr gildi þrátt fyrir þá annmarka að afnám gjaldsins gildi ekki um þetta ár.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka til máls um þessa atkvæðagreiðslu. Hér er um að ræða mjög gott mál sem allsherjarnefnd hefur unnið af mikilli alúð og vandvirkni. Ég fagna þessu máli og þakka fyrir að hafa sem áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd fengið að taka þátt í vinnu við það. Ég vil einnig þakka sérstaklega framgöngu formanns allsherjarnefndar, Róberts Marshalls, og Merði Árnasyni fyrir þá miklu vinnu sem þeir lögðu í þetta mál, sérstaklega hv. þm. Mörður Árnason, en hann er mikill sérfræðingur í þessum málaflokki og framlag hans var mjög mikilvægt. Nefndin náði að láta mannúðarsjónarmið stjórna ferðinni að langmestu leyti í þessu máli.

Ekki að öllu leyti?

- Ekki að öllu leyti, ég hefði viljað ganga lengra, hv. þingmaður. En þetta er til mikilla bóta, þetta mál er rós í hnappagatið fyrir Alþingi og fyrir Ísland og við megum öll vera stolt af því.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Þór Saari í þessum efnum og ekki bregða fæti fyrir þingmenn sem ganga hér um þingsalinn með orðum mínum. Hér er gríðarlega mikilvægt frumvarp á ferðinni, og önnur frumvörp sem við afgreiðum hér sem fela í sér miklar réttarbætur á sviði sem oft hefur verið tilfinning manna að væri fullkaldhamrað og harðneskjulegt þannig að hér er um mikilvægar bætur að ræða fyrir hælisleitendur og flóttamenn. Ég vil sérstaklega þakka sérfræðingum Lagastofnunar Háskóla Íslands, Dóru Guðmundsdóttur lögfræðingi og Kristínu Benediktsdóttur héraðsdómslögmanni, sem unnu að beiðni dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins að þessu máli, og jafnframt hv. þm. Merði Árnasyni og ritara allsherjarnefndar, Elínu Valdísi Þorsteinsdóttur, fyrir gríðarlegt vinnuframlag í þessu flókna og erfiða en um leið mjög mikilvæga máli.

Forseti. Við greiðum hér atkvæði um verulegar réttarbætur á einu af þeim sviðum þar sem við höfum kannski ekki getað borið höfuðið hátt á þessu landi undanfarna áratugi. Réttarbæturnar eru bæði af evrópskum toga og innlendum og ég held að við getum verið stolt af því sem við erum nú að gera. Það er nokkuð kyndugt að verða fyrir öllum þessum þökkum hér úr ræðustól og reyndar óvenjulegt fyrir mig, en ég vil þakka á móti. Nefndin hefur staðið sig mjög vel í þessu máli, formaður hennar er röggsamur sem og allir nefndarmenn, nefndarritarinn og þeir sem að málinu hafa komið. Ég tel að þegar litið verður yfir þingið nú, jafnvel það mikla mál sem við eigum nú fram undan, verði þessi lög, ef samþykkt verða, talin eitt af 

Frú forseti. Ég er mjög ánægð með að við séum að leggja hornstein að bættum réttindum fyrir hælisleitendur og flóttamenn. Ég hef orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að fá að kynnast mörgum þeim sem voru geymdir á gistiheimilinu Fit og átti að senda í einhvers konar huliðshjúp beint til Grikklands án þess að þeir fengju mikla aðstoð eða nokkur vissi af þeim. Sem betur fer hef ég fundið miklar breytingar á hugarfari gagnvart þessu fólki sem oft hefur verið á flótta um langa hríð og kemur frá löndum þar sem við höfum tekið þátt í stríðsrekstri, eins og Írak og Afganistan. Ég fagna því að aðbúnaður þess verði bættur og ég vonast til þess að það sé bara upphafið að því að við hlúum betur að þeim sem koma til Íslands og óska eftir hæli.

Frú forseti. Þetta er þriðja og síðasta frumvarpið í þessum bálki, ef svo má segja, um breytingar á útlendingalögunum sem allsherjarnefnd hefur haft til meðferðar. Ég vil eins og aðrir sem hafa tjáð sig við þessa atkvæðagreiðslu þakka fyrir góða vinnu við öll þessi frumvörp, formanni nefndarinnar, og hér var sérstaklega nefndur hv. þm. Mörður Árnason, sem tók að sér ákveðna vinnu við vinnslu þessara mála, og það var góð samstaða um afgreiðslu þeirra á vettvangi allsherjarnefndar. Ég vil líka, vegna þess að hér hefur verið haft á orði að það hafi orðið ákveðin viðhorfsbreyting til flóttamannamála og útlendingamála almennt í samfélaginu á undanförnum mánuðum og missirum, nota tækifærið og þakka fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, fyrir þátt hennar í þeim viðhorfsbreytingum sem orðið hafa. Mér finnst ástæða til að það komi hér fram. En ég ítreka svo þakkir mínar til þeirra sem hafa tekið þátt í þessari vinnu og fagna því að þessi löggjöf er að verða að veruleika.