Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af ríkisstj. og hefur verið til athugunar hjá fjhn. Samkv. 1. gr. frv. er til þess ætlazt, að einstakir skattgreiðendur, sem hafa tekjur upp að vissu marki, fái lækkun á tekjuskatti, sem nemur 331/3 af hundraði. Tekjumarkið, sem miðað er við, er sett þannig, að skattlækkunin reiknast af tekjum hjóna með eitt barn á framfæri, ef þær nema allt að 47500 kr., þ.e.a.s. hreinar árstekjur, og tekjuskattur annarra gjaldenda, sem lögin ná til, á að lækka um sömu hundraðstölu, ef tekjuskattur þeirra skv. ákvæðum skattalaganna er jafnhár eða lægri en tekjuskattur þeirra hjóna, sem ég nefndi, þ.e.a.s. hjóna, sem hafa eitt barn á framfæri og hreinar árstekjur, er nema 47500 kr. eða lægri upphæð. N. mælir með því, eins og segir á þskj. 251, að frv. verði samþ., en tveir nefndarmanna, hv. 9. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., flytja brtt. á þskj. 264. Út af þeirri till. vil ég aðeins segja það, að í frv. þessu er ekki gert ráð fyrir því, að settur verði í lög nýr skattstigi, eins og mér virðist þeir gera ráð fyrir í sinni brtt. Eftir að frv. þetta verður orðið að lögum, ef það verður það, eins og það liggur fyrir á þskj. 207, verður tekjuskatturinn reiknaður eins og nú er, eftir þeim gildandi skattstiga, sem er í lögun um um tekju- og eignarskatt frá 1964, en alls ekki gerður nýr skattstigi. Síðan fá þeir, sem hafa tekjur fyrir neðan ákveðið mark, eins og ég hef áður sagt, þennan afslátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég geri ráð fyrir því, að það yrði nokkuð erfitt í framkvæmd að taka til greina brtt. þessara tveggja nm. Út af þessu máli vil ég enn fremur benda á það, að það er ekki nýmæli að veita slíkan afslátt á skatti af lágtekjum. Með lögum nr. 60 árið 1950 var ákveðin sérstök lækkun tekjuskatts af lágtekjum. Í þeim lögum var ákveðið að veita tilslökun í tekjuskatti af hreinum tekjum, 20 þús. kr. eða lægri, og skattlækkunin var jafnmikil og gert er ráð fyrir í þessu frv., þ.e.a.s. skattur þeirra, sem voru fyrir neðan þetta tekjumark, var lækkaður um 331/3 af hundraði. Þessi lög munu hafa verið í gildi frá 1950 og fram til 1954, þegar nýju skattalögin voru sett og komu til framkvæmda, og varð þess ekki vart, að neinir erfiðleikar væru á þessari framkvæmd eða nein óánægja út af því. Það er því till. meiri hl. n., að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá hæstv. stjórn, og er það á þskj. 207.



Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm., áskildum við tveir nm. í fjhn., hv. 5: þm. Reykv. og ég, okkur rétt til þess að bera fram brtt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Það er út af fyrir sig álitamál, hvort þetta frv. gangi eins langt og ástæða væri til í því efni að lækka tekjuskatt á lágtekjum. Það má til sanns vegar færa, að um þetta muni ekki svo ákaflega mikið. En samt sem áður höfðum við ekki hugsað okkur að flytja neinar róttækar brtt. við frv., sem hefðu í för með sér verulegan tekjumissi fyrir ríkissjóð. Hins vegar flytjum við þá brtt., sem fyrir liggur á þskj. 264, til þess að bæta úr agnúa, sem á frv. er, en þessi agnúi er í því fólginn, að þar sem tekjuskatturinn kemur til að lækka um þriðjung af tekjum fyrir neðan ákveðið lágmark, skapar þetta alveg óeðlilega stighækkun á því tekjubili, sem er þar fyrir ofan. Frv. gerir ráð fyrir því, að tekjuskattur hjóna með eitt barn, sem hafi 47500 kr. í hreinar tekjur, lækki um þriðjung. Af því leiðir, að hjón með eitt barn, sem teldu fram 100 kr. meira, kæmu af þessum 100 kr. til að borga 400 kr. í skatt. Slíkt getur ekki verið álitamál. En við 1. umr. var það upplýst, að tekjuskattslækkunin fyrir hjón, sem hefðu þessar umræddu tekjur, mundi vera um 400 kr. Hafi þau 100 kr. meira, fá þan ekki þessa ívilnun, þannig að skatturinn af þessum 100 kr., sem eru fram yfir, verður þá 400 kr. Slíkt verður að telja með öllu óeðlilegt, og brýtur það í bág við þær reglur, sem almennt liggja til grundvallar ákveðnum skattstigum. Að vísu má um það deila, hversu stighækkandi skatturinn skuli vera almennt, en hitt er með öllu óeðlilegt, að stighækkunin skuli verða mörg hundruð prósent á vissu tekjubili, þar sem um lágtekjur er að ræða. Þessi brtt. er borin fram til þess að bæta úr þessum agnúa. Að vísu mundi það stökk, sem þarna er um að ræða, ekki verða afnumið með öllu, en það væri þó mjög verulega minnkað frá því, sem nú er. Svo að við höldum okkur að þessu dæmi, sem ég nefndi áðan, þá mundu hjón, sem væru 1000 kr. fyrir ofan lágmarkið, í stað þess að borga 400 kr. af þessum umframtekjum, ekki borga nema 40 kr., sem er hámark núgildandi skattstiga. Þær röksemdir, sem hv. frsm. bar fram gegn því, að þessi breyting væri gerð, var í fyrsta lagi sú, að þetta hefði komið fyrir áður, þegar lækkaður hefði verið skattstiginn undir tilteknu tekjumarki. En ég tel, að þó að slík skekkja hafi komið fyrir einhvern tíma áður, e.t.v. af athugaleysi, þá sé engin ástæða til þess að halda því áfram, ef hægt er að komast hjá því með góðu móti. Hin röksemdin var sú, að þetta mundi skapa skattayfirvöldunum óeðlilega mikla fyrirhöfn. Eftir því sem ég fæ komizt næst, mundi þessi brtt. aðeins ná til tekjubilsins á næstu 1200 krónunum fyrir ofan þetta tilskilda hámark, svo að það er á mjög litlu tekjubili, sem þessa gætir. Auðvitað er það ekki þannig, að skattayfirvöldin reikni út skattinn fyrir hvern einstakling, heldur er það gert í eitt skiptí fyrir öll að reikna út, hvað skatturinn eigi að vera af einhverjum tilteknum tekjum. Ég býst við, að útreikningur á þessu mundi fyrir glöggan reikningsmann e.t.v. taka einn til tvo klukkutíma. Það verður auðvitað alltaf matsatriði, hvort í slíkan kostnað skuli leggja, en ég tel, að í það beri ekki að horfa, með tilliti til þess, að það fólk, sem er á því tekjubili, sem hér er um að ræða, mundi verða fyrir miklu ranglæti. Fjárhagsatriðið getur ekki orðið teljandi, því þó að skatturinn komi að vísu til að lækka á nokkrum aðilum, sem eru á þessu tekjubili, verður hvötin minni til þess að gæta þess við skattframtalið, að tekjurnar fari ekki yfir það hámark, sem ívilnunin nær til. Það er því alveg eins líklegt, að það teljist þá fram þeim mun meiri tekjur, þannig að fjárhagsatriðið hefur ekki neina þýðingu. Þetta atriði virðist mér raunar að meiri hl. n. hafi einnig verið ljóst.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það er mjög ánægjulegt að sjá afgreiðslu á frv. frá hv. n., því að það er nú sjaldgæft að sjá örar afgreiðslur, bæði frá þessari n. og öðrum, en þó held ég, að hv. fjhn. hafi sýnt einna minnsta röggsemi í afgreiðslu þeirra mála, sem visað hefur verið til nefndarinnar. Það eru óafgreidd hjá nefndinni hvorki meira né minna en 11 mál, sem var vísað til hennar fyrir áramót. Það kann vel að vera, að hv. n. hafi mikið að starfa, en mér finnst þessi afgreiðsla vera heldur léleg, og mér finnst, að ekki væri til of mikils mælzt, að hv. n. afgreiddi mál, sem fyrir liggja, á eitthvað styttri tíma en 3–4 mánuðum. Ég vildi því gjarnan beina því til hæstv. forseta, að hann hlutaðist til um, að n. færi að afgreiða þau mál, sem hafa legið hjá henni þegar í nokkra mánuði.

Forseti (HÁ): Út af ummælum hv. þm. hef ég verið áheyrandi að því, að forseti hefur áður mælzt til þess við þingnefndir að hraða störfum og afgreiðslu mála, eftir því sem unnt er, og má gjarnan taka undir það hér með.



Út af því, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Reykv., vil ég benda á það, að fjhn. mun sennilega hafa afgreitt frá sér fleiri mál en nokkur önnur n., að kannske undanskilinni hv. fjhn. Ed.; ég geri ráð fyrir, að málagjöldin sé svipaður þar. Ég hef ekki gert á því athugun, en ég gæti vel trúað, að það kæmi í ljós, ef athugun væri á því gerð einnig, að fjhn. hefði ekki afgreitt hlutfallslega færri mál af þeim, sem hún hefur fengið, heldur en aðrar nefndir, en það munu nú vera langflest málin, sem eru til meðferðar í deildinni, einmitt hjá þeirri nefnd eða fara þangað til athugunar. Hitt er annað mál, að það er náttúrlega sjálfsagt, að sú n. sem aðrar afgreiði mál, eftir því sem ástæður leyfa. Það hefur verið gert og verður væntanlega þannig. Það er ekki margt, sem ég þarf að segja út af því, sem fram kom hjá hv. 9. landsk. um þetta frv., en ég efast nokkuð um, að hann og meðflm. hans að brtt. á þskj. 264 hafi gert sér grein fyrir því, hvernig ætti að framkvæma það, sem þeir leggja til. Og ég get búizt við því, að það yrði nokkru örðugra í framkvæmd en hann gerir ráð fyrir. Hann talar um agnúa á þessu frv. Eins og ég hef gert grein fyrir, er þetta byggt upp nákvæmlega á sama hátt og þau lög, sem giltu hér í fjögur ár fyrir skömmu um lækkun tekjuskatts af lágtekjum, og varð þá aldrei vart við neinn agnúa á framkvæmd ákvæðanna. Eins og ég hef áður bent á, er hér ekki ætlazt til að setja nýja skattstiga, heldur aðeins að veita þennan afslátt á skatti hjá mönnum, sem hafa tekjur undir vissu marki, og þannig var þetta einnig 1950.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, hefur ekki verið rætt beinlínis hér í þessari hv. d., en mál, sem því er svo skylt, að ekki getur öllu skyldara verið, hefur verið rætt hér mjög ýtarlega, eins og hv. þdm. muna. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að endurtaka þau rök,sem færð hafa verið fram fyrir því, að þetta sé eðlileg lagabreyting, og læt mér nægja að vísa til þeirra umræðna, sem hér hafa farið fram, enda yrði ný grg. fyrir þessu frv., ýtarlegri en liggur fyrir með frv., endurtekning á þeim umræðum, sem hér hafa farið fram. Ég vil þess vegna, ef ekki gefst tilefni til annars, nema hér staðar og óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég tel, með vísun til 27. gr. þingskapa Alþingis, að hæstv. forseta hafi borið að vísa þessu stjórnarfrv. um breyt. á kosningalögunum á þskj. 231 frá. - 27. grein þingskapanna hljóðar svo: „Lagafrumvarp, er felur í sér tillögu um breytingu á stjórnarskránni eða viðauka við hana, skal í fyrirsögninni nefnt frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Hafi það eigi þá fyrirsögn, vísar forseti því frá.“ Nú hefur hæstv. forseti ekki af sjálfsdáðum framfylgt skyldu sinni samkv. þessari gr. þingskapa, og leyfi ég mér því að krefjast þess, að hann láti það ekki lengur undir höfuð leggjast að vísa þessu frv. á þskj. 231 frá, þar sem það felur í sér, svo að eigi verður um villzt, breytingu á eða viðauka við stjórnarskrána, 31. gr., varðandi kosningu varamanna þingmanna, bæði þeirra, sem kosnir eru hlutbundnum kosningum í Reykjavík og í tvímenningskjördæmum, og eins varamanna landskjörinna þm. Breytingin á eldri reglum um kjör varaþingmanna, sem í þessu frv. felst, er eftirfarandi í 1. gr., 2. málslið: „Segi varamaður af sér, missi kjörgengi eða falli frá, tekur sá varamannssæti, sem næstur er á listanum og ekki var áður varamaður.“ Þetta þýðir, að allir frambjóðendur á lista í Rvík, í tvímenningskjördæmum og á landslista, sem ekki ná kosningu, geta orðið varamenn þm. og þar af leiðandi tekið sæti á Alþingi, ef svo ber undir. En um þetta segir ótvíræðum orðum í 31. gr. stjórnarskrárinnar, a-, c- og d-lið, að varamenn þingmanna, sem kosnir eru hlutbundnum kosningum í Rvík, í tvímenningskjördæmum og til jöfnunar milli þingflokka á landslistum, skuli kosnir jafnmargir og aðalmenn, samtímis aðalmönnum og á sama hátt. M.ö.o., ef kosinn er einn aðalmaður af lista, þá er samtímis kosinn einn varamaður; ef tveir aðalmenn eru kosnir, þá eru samtímis kosnir jafnmargir eða tveir varamenn o.s.frv. Eftir ákvæðum stjórnarskrárinnar á t.d. Alþfl., sem fengið hefur viðurkennda 4 landskjörna þm. nú, rétt á fjórum varamönnum landskjörnum, en samkv. ákvæðum 1. gr. frv. þessa, sem hér liggur fyrir, ætti hann rétt á jafnmörgum varamönnum landskjörnum og á listanum voru fyrir utan þá, sem kjörnir voru, og sama gildir að sínu leyti um kosningar í Rvík og tvímenningskjördæmum. Með þessu frv. er því á ótvíræðan hátt breytt því, sem um kjör varamanna segir í stjórnarskránni, og ber því að vísa því frá, sbr. áður tilvitnuð ákvæði 27. gr. þingskapa. Til frekari rökstuðnings máli mínu leyfi ég mér að tilgreina eftirfarandi atriði: 1. atriði: Öll eldri ákvæði stjórnskipunarlaga um varamenn þingmanna eru samhljóða núv. ákvæðum 31. gr. stjórnarskrárinnar: Jafnmargir varamenn skulu kosnir samtímis og á sama hátt. Nefni ég þar fyrst stjórnskipunarlög nr. 12 19. júní 1915, 9. gr., og stjórnarskrána nr. 9 18. maí 1920, 28. gr., en þar eru ákvæði um kosningu varamanna þingmanna, sem kosnir eru hlutbundnum kosningum um landið allt í einu lagi, þ. e. a. s. gamla landskjörið, og segir um það svo: „En varamenn skulu vera jafnmargir og þingmenn, kosnir hlutbundnum kosningum, enda kosnir á sama hátt og samtímis.“ Í öðru lagi má nefna stjórnskipunarlög nr. 22 24. marz 1934, en samkv. þeim kveður 26. gr. stjórnarskrárinnar á um varamenn þingmanna í Rvík og varamenn þingmanna til jöfnunar milli þingflokka, þ.e. uppbótarþingmanna, og orðrétt eins og 31. gr. er nú, en á þessum tíma komu fyrst til greina ákvæðin um uppbótarþingmenn eða þá, sem nú eru aftur kallaðir landskjörnir þm., og varamenn þeirra. Í þriðja lagi má nefna stjórnskipunarlögin nr. 78 1. sept. 1942, en þar er sú breyting á 26. gr. stjórnarskrárinnar m.a., að ný ákvæði koma um varamenn þingmanna í tvímenningskjördæmum og alveg orðrétt eins og nú í 31. gr.: „Jafnmargir varamenn kosnir samtímis og á sama hátt.“ Um skilning eða lögskýringu á þessum eldri og yngri stjórnarskrárákvæðum leyfi ég mér að vísa til þess, sem áður hefur verið gert hér, Réttarsögu Alþingis eftir Einar Arnórsson prófessor í lögum og hæstaréttardómara, á bls. 500, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Varaþingmenn landskjörnir“ - en nákvæmlega sama á nú við um varaþingmenn kosna hlutbundnum kosningum í Reykjavík og tvímenningskjördæmum - „verða því þeir menn á lista hverjum, sem fá næsta atkvæðatölu þeim, sem kosnir verða alþingismenn. Ef listi t.d. fær tvo aðalþingmenn landskjörna, A og B, þá verða C og D, sem næsta fá atkvæðatölu, varaþingmenn. C tekur þá sæti hvors aðalþingmannsins sem fyrr missir við og D þess, er síðar fer frá eða forfallast. En ef sæti bæði aðalmanns og varamanns losnar og enginn af þeim varamönnum, sem listinn fékk, er til, þá verður að fara fram kosning, bæði aðalmanns og varamanns. Er þetta að vísu óheppilegt skipulag, en orð bæði 28. gr. stjórnarskrárinnar 1920 og 76. gr. kosningalaga, nr. 28 3. nóv. 1915, þykja svo ótvíræð um þetta atriði, að eigi verður um villzt.“ Þetta var skilningur og lögskýring Einars Arnórssonar bæði lagaprófessors og hæstaréttardómara og eins helzta fræðimanns okkar í lögum á umliðnum árum. 3. atriði: Um framkvæmd hinna eldri og yngri stjórnarskrárákvæða nm varamenn þingmanna vísast til aukakosninga 1926 á aðalmanni og varamanni landskjörnum, sem fram fóru, „með því að landskjörinn alþm. Jón Magnússon og varaþingmaðurinn með honum, Sigurður Sigurðsson, eru báðir látnir“, eins og segir orðrétt í tilkynningu ríkisstj. um aukakosninguna í Stjórnartíðindum 1926, B-deild, bls. 85. 4. atriði: Yfirkjörstjórnin í Reykjavík hefur lýst yfir því nú eftir síðustu alþingiskosningar, þegar laust varð eina varamannssæti Alþfl.- listans í Reykjavík, að hún teldi ekki fært, með hliðsjón af 31. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 117. gr. kosningalaganna, að gefa út formlegt kjörbréf til Eggerts G. Þorsteinssonar, og í bókun yfirkjörstjórnarinnar segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirkjörstjórnin varð sammála um það að gefa ekki Eggert Þorsteinssyni kjörbréf sem varaþingmanni fyrir Alþfl., þar sem hún taldi skorta lagaheimild til þess.“ Það liggur þess vegna fyrir ótvíræður og sammála skilningur yfirkjörstjórnarinnar í Reykjavík í tilteknu máli, einmitt um varaþingmennina, eins og þetta frv. fjallar um, að vegna ákvæða stjórnarskrárinnar skorti lagaheimild til þess að gefa fleiri varamönnum kjörbréf en kosnir voru samtímis og á sama hátt og aðalþingmennirnir. 5. atriði: Breytingin á lögunum um sveitarstjórnarkosningarnar, nr. 18 15. maí 1942, sannar, að þá var lítið svo á, að ekki væri lagaheimild til fleiri varamanna af lista en tala kjörinna aðalmanna væri, en fram til þessa giltu sömu ákvæði um varamenn skv. lögum um sveitarstjórnarkosningar og um varamenn þingmanna samkv. stjórnarskrá og kosningalögum. Ég læt nú þessa upptalningu á lagabókstöfum, framkvæmd laga og skilningi laga til sönnunar þeirri kröfu, sem ég setti fram í upphafi, nægja, en minni á, að öll þessi atriði og ótalmörg fleiri hafa komið hér fram og verið reifuð í sambandi við kjörbréf Eggerts Þorsteinssonar og á margan hátt verið færð fyllri rök að þeim, bæði af hálfu hv. 1. þm. Reykv. (BBen) og hv. 6. þm. Reykv. (GTh). Ég hef ekki rætt um, hvort ákjósanlegt sé eða ekki að breyta stjórnarskránni á sama hátt og felst í því frv., sem hér liggur fyrir varðandi kjör varaþingmanna. Ég tek þó fram, að við sjálfstæðismenn höfum lýst okkur því fylgjandi. En stjórnarskrá verður ekki breytt með almennum lögum, og meðan henni er ekki breytt að þessu leyti, verður að fylgja ákvæðum hennar, og stoða ekki til breytinga þingsályktanir, almenn lagasetning eða óskhyggja þingmanna. Vitna ég í þessu sambandi til orða hv. 1. þm. Eyf. (BSt), sem í umr. um kjörbréf landskjörinna þingmanna Alþfl. í upphafi þings sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hvort sem lögin eru ranglát eða réttlát, þá eru þau eins og þau eru nú í dag, og eftir þeim verður að dæma og engu öðru.“ Ég lýk svo máli mínu með því að árétta: hæstv. forseta ber að vísa þessu máli frá.



Herra forseti. Eins og kom fram í þeim andmælum, sem hér hafa verið flutt gegn þessu frv., er næsta auðsætt, hve efnið er algerlega tæmt í þeim umr., sem farið hafa fram hér á Alþingi fyrir nokkru og það hvað eftir annað, því að hér voru talin þau rök og þau ein, sem andstæðingar þessa máls telja sig hafa og töldu sig hafa og geta fært fram gegn þeirri þál., sem hér var gerð. Ég hygg, að ég segi það fyrir hönd æði margra, sem kannske vilja þó ekki allir kannast við það, að í þessum umr. verður ekki um bætt frá þeirri ræðu, sem hér var flutt af hv. þm. Ak., hún stendur óhögguð sem dómur í þessu máli, óraskanlegur. Það var engin veila í þeim rökum, sem hann flutti hér fram. Það er auðsætt mál, að þetta mál snýst um aðeins eitt meginatriði, skilning á einni grein stjórnarskrárinnar, 31. gr., og það hefur verið sýnt fram á það mörgum sinnum, að þessi sífellda endurtekning á því, að ekki sé kosinn nema einn varamaður samtímis og á sama hátt og að enginn eigi að koma í hans stað, hefur ekki við rök að styðjast og ekki við lög að styðjast heldur, ekki við eðlilegan skilning á stjórnarskránni, hvorki 31. gr. né öðrum ákvæðum hennar, því að það hefur verið skorið úr þessu máli hér á Alþingi með því að leiða í lög 117. gr. kosningalaganna. Það hefur verið margsýnt fram á, og er leiðinlegt að þurfa að vera að endurtaka það, að ef ætti að ríkja hinn þröngi skilningur á 31. gr., þá hefur aldrei verið kosinn nema einn varamaður skv. ákvæðum stjórnarskrárinnar, og frá því á ekki að mega breyta, eftir því sem andstæðingarnir segja, og það er einn varamaður í Rvík. Nú gerir 117. gr., þrátt fyrir ákvæði 31. gr. stjórnarskrárinnar, þá undantekningu, að varamaður, sem er kosinn samtímis og sá eini, sem er kosinn, samtímis og á sama hátt, ef síðar kemur í ljós, að hann verður uppbótarþingmaður, þá víkur hann úr þessu eina sæti, þar sem varamaðurinn er kosinn samtímis og á sama hátt, og sætið tekur þriðji maður á listanum, ef einn aðalmaður er kosinn og einn varamaður. Þar með er búið að lögleiða hér á Alþ., í 117. gr., ákvæði, sem er algerlega samhljóða að efni til í rann og veru því frv., sem hér er flutt. Án nokkurra mótmæla var 117. gr. samþykkt, og hefur engum dottið í hug að hreyfa mótmælum, ég hef a.m.k. ekki séð þau mótmæli. Þar með eru fallin af sjálfu sér þau rök, sem stöðugt eru endurtekin, að það megi ekki kjósa nema einn varamann með hverjum aðalmanni, því að 117. gr. breytir þeirri reglu, án þess að því hafi verið mótmælt hér á Alþ., að ekki styddist við lög. Og það hefur verið sýnt fram á það, að vitanlega er það eðlileg lögskýring, að þegar þriðji maður í þessu tilfelli, sem við erum hér að ræða, hverfur úr röðinni, vegna þess að hann segir af sér, þá tekur fjórði maður sæti á sama hátt og þriðji maður. Sú lögskýring hefur verið gefin út hér á Alþ., og þetta frv., sem hér er flutt, er til samræmis við það og til þess að þessi regla gildi almennt fyrir hvern, sem í hlut á, þannig að því, sem Alþ. hefur gert, verði ekki breytt og annað framkvæmt gagnvart öðrum flokkum, sem kunna að þurfa að taka til sinna varamanna síðar, eins og stundum vill verða á Alþ., þegar lögskýringar eru gefnar út með þál. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar. Eins og ég sagði í upphafi, yrðu það endurtekningar á því, sem hefur verið margsagt um þetta mál. Atriðið er þarna raunverulega samanþjappað, allt málið er samanþjappað í ákvæði 31. gr. stjórnarskrár og 117. gr. kosningalaga, og ég endurtek: þar hefur verið leitt í lög ákvæði, sem algerlega brýtur í bága við þá lögskýringu, sem hér er haldið fram, og það án nokkurra mótmæla.



Herra forseti. Það er nú leiðinlegt, að hæstv. forsrh., fyrst hann hafði dóm í málinu, skyldi ekki geta dregið fram í dagsljósið eitthvað af þeim dómsorðum, sem algerlega skera úr í þessu máli. En það verð ég að segja, að hæstv. forsrh. er lítilþægur að gera sig ánægðan með málflutning sinna manna, eins og málflutning hv. þm. Ak., sem hér talaði ekki alls fyrir löngu í skyldu máli með þeim hætti, að það vakti undrun, vegna þess að það var vitað, að bæði sá hv. þm. og hæstv. forsrh. og allt stjórnarliðið var búið, eins og ég sagði þá, vikum saman að bögglast með, hvernig hægt væri vegna ákvæða stjórnarskrárinnar að koma því í framkvæmd, sem þessir aðilar óskuðu eftir. Á siðasta stigi, á elleftu stundu kom hv. þm. með dóminn í málinu, eins og hæstv. forsrh. orðaði það, og sá dómur var, að allt annað en lögleysan, sem hann og hans flokksmenn höfðu verið að glíma við svo langan tíma, væri stjórnarskrárbrot, allar kenningar fyrri prófessora í lögum í háskólanum um þetta atriði væru rangar og framkvæmd aukakosninganna í landskjörinu 1927 hefði líka verið stjórnarskrárbrot, - og það uppgötvaðist þá, guði sé lof, 1957, að framið hafði verið þetta stjórnarskrárbrot 1926. Það var leitt, að hv. þm. Ak. skyldi ekki geta leiðrétt kennara sinn í háskólanum, þegar hann var þar, og sýnt fram á, hversu ranglega hefði verið að farið. Að sjálfsögðu getur mönnum sýnzt sitt hvað, ekki síður í þessu máli en öðru. En menn fella kannske sterkastan dóm yfir sjálfum sér, þegar þeir taka of mikið upp í sig, eins og hv. þm. Ak. varð svo eftirminnilega á í umr. um þetta mál hér áður. Og mig furðar, að hæstv. forsrh. skuli koma hér og segja, að það sé svona dómur, sem hann óski eftir í málum eins og hér um ræðir, og lengur þurfum við ekki vitnanna við. Ekkert af dómsorðunum var hér fram fært af hálfu hæstv. forsrh., en hann hélt sig hins vegar við aðeins eitt atriði, sem hann hefur áður vikið að og sannaði það, að hér væri ekki um stjórnarskrárbrot að ræða, og það var þetta atriði, eins og hann orðaði það, að ef síðar kemur í ljós, að frambjóðandi af lista, sem varð varamaður, verður landskjörinn, er næsta manni á listanum gefið kjörbréf sem varamanni. Segir hæstv. forsrh., að þetta sé búið að lögleiða í 117. gr. kosningalaganna og þar með sé búið að lögleiða það, sem verið sé að fara fram á í því frv., sem hér liggur fyrir. En má ég þá spyrja: Hvers vegna er þá þetta frv. flutt, ef ákvæði þess eru þegar í lögum? Vill hæstv. forsrh. gefa á því skýringu? Hvaða ástæða er til að vera að setja í lög það, sem áður er í lögum? Nei, ef þetta frv. er að efni til sama og efni 117. gr., þá er 117. gr., enda þótt hún hafi staðið í l., jafnvafasöm, ef hún stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar. Sannleikurinn er sá, að það er mikill skilsmunur í 117. gr. kosningalaganna og 31. gr. stjórnarskrárinnar, og það er sá skilsmunur, sem einnig kom fram í orðum hæstv. forsrh., því að hann segir: Ef síðar kemur í ljós, að varamaður verður landsk., - og ég man eftir því, að hv. þm. N-Þ. var einnig með þennan hugsunarhátt, - þá er næsta manni, sem er næstur honum á lista, gefið kjörbréf sem varamanni. - Þetta kemur einmitt fram í 117. gr. kosningalaganna, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hreppir varaþingmaður af lista í kjördæmi, þar sem kosið er hlutbundnum kosningum, uppbótarþingsæti, og skal yfirkjörstjórn sú, er í hlut á, þá koma saman að nýju og gefa næsta frambjóðanda á þeim lista, ef til er, kjörbréf sem varaþingmanni.“ En þetta er rangt í 117. gr., alveg eins og þessi skilningur viðkomandi manna er rangur og hæstv. forsrh., vegna þess að í 31. gr. stjórnarskrárinnar segir um uppbótarþm.: „Jafnmargir varamenn skulu kosnir jöfnunarþingsætum, samtímis og á sama hátt.“ Landsk. aðalþm. og landsk. varaþm. eru kosnir samtímis og á sama hátt, samtímis og allir aðrir aðalþm. eru kosnir. Það er aðeins reikningsaðferð, sem tekur tíma til að skera úr, hver er kosinn, en niðurstaðan liggur í kjörkössunum á kjördaginn. Niðurstaðan á kjöri landsk. þm. er ákveðin sama daginn og allra annarra þm. Þess vegna er það röng hugsun að komast að orði eins og hæstv. forsrh.: Ef síðar kemur í ljós, að varamaður verður landsk. - því að maðurinn verður ekkert fyrr varamaður en hann verður landsk., enda er í framkvæmdinni ekki reiknað þannig út. Menn eiga fljótara með að átta sig á þessu, ef við tökum dæmin hér í Reykjavík. Alþfl. fær svo og svo marga kjörna. Það liggur í augum uppi, að næsti maður á listanum, þar sem einn er kosinn, er varaþm., og þess vegna segja menn sem svo, þegar búið er að reikna út landsk. þingmennina: Þarna er einn varamaður gerður að landsk. þm. eða hreppir þingsæti landsk. þm., og þess vegna er tekinn þriðji varamaðurinn. - En þetta er rangt, þessi maður var aldrei orðinn varamaður, hann var áður orðinn landsk. Á kjördegi var í þessu tilfelli hæstv. menntmrh. orðinn landsk., að svo miklu leyti sem kjör hans sem landsk. er löglegt. Efni málsins er þess vegna ekki þjappað saman í 31. gr. stjórnarskrárinnar og 117. gr., heldur í 31. gr. stjórnarskrárinnar, og þann misskilning, sem komið hefur fram hjá hæstv. forsrh. og fleirum hér og ég hef nú vikið að, tel ég að þessir aðilar hafi leitt af orðalagi 117. gr., sem hins vegar fær ekki staðizt við orðalag og skilning 31. gr., sem segir, að landsk. varaþm. séu kosnir samtímis og á sama hátt og aðalþm. Annað var það ekki í ræðu hæstv. forsrh., sem ég tel ástæðu til að víkja að, en held við kröfu mína um það, að þessu máli, sem feli í sér breytingu og viðauka á stjórnarskránni, eigi að vísa frá.

Forseti (HÁ): Í tilefni af kröfu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) um að vísa þessu máli frá vil ég geta þess, að mér virðist í fljótu bragði einsætt, að þetta lagafrumvarp fjalli ekki um breytingu á stjórnarskránni. En þar sem krafa hefur komið fram um úrskurð í málinu, þá lýsi ég því yfir, að það skal verða athugað og m. a. málflutningur sá, sem hér hefur fram komið, og úrskurður felldur, meðan málið er til meðferðar í þingdeildinni.



Herra forseti. Mál þetta var tekið út af dagskrá fyrir skömmu eftir ósk minni, og benti ég þá á, að það væri þörf á að breyta 1. málsgr. 1. gr. frv., vegna þess að þar væri ekki höfð í huga sú breyting á meðferð þessara mála, sem gerð var hér í Reykjavík með sérstökum lögum og er nokkuð annars eðlis en aðferðir þær, sem hafðar eru við þinglýsingu skjala annars staðar á landinu. Í samræmi við þetta hef ég leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 238 þar sem breytt er nokkuð upphafi 1. meginmálsgr. í samræmi við þessa athugasemd mína. Þessi brtt. er gerð í samráði við borgarfógetann í Reykjavík, sem hefur með þessi mál hér að gera, og er aðeins til þess fram borin, að þetta frv. geti farið hér út úr hv. d. með lögformlega réttu orðalagi. Vildi ég því leyfa mér að vænta þess, að hv. þdm. gætu fallizt á að samþykkja þessa brtt.



Herra forseti. Eins og þá hv. þdm. sjálfsagt rekur minni til, sem lengst hafa átt sæti á Alþingi, urðu fyrir um það bil aldarfjórðungi mikil stjórnmálaátök um skipan hæstaréttar. Þáverandi forustumaður Framsfl. beitti sér mjög fyrir því, að breyting yrði gerð á þágildandi lögum um skipan hæstaréttar í þá átt, að dómsmálaráðherrar fengju óskorað vald í þeim efnum, en úr áhrifum hæstaréttar á skipan nýrra manna í dómaraembætti yrði dregið eða þau jafnvel að engu ger. Að till. þessum stóð Framsfl. þá að mestu óskiptur, en einn þm. flokksins, Jón heitinn í Stóradal, skarst þó úr leik. Fyrir hina virðingarverðu afstöðu þess merka og mikilhæfa manns töfðust þessar fyrirætlanir þó mjög og náðu aldrei fram að ganga í þeirri mynd, sem upphaflega hafði verið ráð fyrir gert. Með lögunum um hæstarétt frá 1935, sem urðu niðurstaða hinna langvinnu átaka um þetta mál, var þó m.a. gerð sú breyting á ákvæðum um skipun hæstaréttardómara, að afnumin var heimild til þess að heyja hið svonefnda dómarapróf og þannig rýrð áhrif hæstaréttar á skipan nýrra dómara. Tel ég, að með því hafi verið stigið skref í ranga átt, þar sem engin ný ákvæði voru sett, er tryggðu sem hlutlausasta skipun í þessi embætti. Það er rétt að taka það fram í upphafi máls míns til þess að fyrirbyggja misskilning, að tilgangur frv. þessa er ekki sá að lýsa vantrausti á núverandi hæstv. dómsmrh. persónulega. Að vísu mundi ég reiðubúinn að styðja vantraust á hann vegna annarra málefna en þess, sem hér liggur fyrir. En til þess, að þetta frv. er borið fram, liggja aðrar og dýpri ástæður en þær, að treyst sé eða vantreyst einstökum mönnum, er gegna embætti dómsmálaráðherra hverju sinni. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., er það borið fram til þess að sporna gegn yfirvofandi hættu á því, að mínu áliti, að réttarfar hér á landi muni mótast af pólitískum dómstólum. Margir hv. þm. munu hrista höfuðið yfir slíkri staðhæfingu og telja hana jafnvel firru, því að enginn óski eftir slíkri þróun né hafi í huga að stuðla að henni. Ég tel ekki heldur í sjálfu sér ástæðu til þess að draga það í efa, að allir hv. þm. séu sammála um það, að slík þróun væri miður æskileg. En samt sem áður tel ég, að hún sé óhjákvæmileg með tilliti til þeirrar almennu þjóðfélagslegu þróunar, er telja má líklegasta hér á landi næstu ár, og verður það meginefni máls míns hér að rökstyðja þá skoðun. Þótt pólitískir dómstólar, þar sem dómarar eru ekki valdir með tillíti til lögfræðilegrar þekkingar og hæfni til þess að dæma af réttsýni í hverju máli, heldur með tilliti til stjórnmálaskoðana og. einmitt í trausti þess, að þeir dæmi hlutdrægt, séu fyrirbrigði algerlega andstætt ríkjandi réttarhugmyndum almennings hér á landi og í okkar vestrænu nágrannalöndum, þá er sú réttarskipan engan veginn óþekkt á okkar dögum. Nærtækasta og þekktasta dæmið um slíkt réttarfar er kommúnistaríkin, Sovétríkin og leppríki þeirra, hin svonefndu alþýðulýðveldi. Þar er dómsvaldið í höndum hinna svonefndu alþýðudómstóla, sem að mestu eru skipaðir ólöglærðum mönnum. En þótt lögfræðimenntunar sé ekki krafizt af dómurum í þeim löndum, þá er í stað þess krafizt af þeim pólitískrar menntunar, enda eru þeir kosnir til starfans, en kosning þýðir, að þeir eru skipaðir af kommúnistaflokknum. Dómarar í slíkum alþýðudómstólum eru ekki á föstum launum, heldur fá þeir dagpeninga, og gildir um þær greiðslur sú einkennilega regla, að þær eru mismunandi eftir þeim störfum. er dómararnir að öðru leyti stunda, þannig að dagpeningarnir mega aldrei vera hærri en nemur því kaupi, sem dómarinn mundi á sama tíma hafa unnið fyrir í sínu venjulega starfi. Mun þetta gert til tryggingar því, að menn sækist ekki eftir því að gera dómarastörfin að aðalatvinnu, þannig að ekki komist á fót sérstök lögfræðingastétt. Pólitískir dómstólar einkenndu og réttarfarið á valdaárum nazista í Þýzkalandi. Nú þarfnast það sérstakra skýringa við, hvers vegna réttarfarið var svo svipað undir vinstri stjórn kommúnista í Sovétríkjunum og hægri stjórn nazista í Þýzkalandi. Almennt er gjarnan litið svo á, að hér hafi verið um andstæðu að ræða. En hvað var þá sameiginlegt með stjórnarháttum nazista og kommúnista, sem gerir það að verkum, að svipað réttarfar þróaðist hjá báðum? Svarið er, að það, sem nazistum og kommúnistum var sameiginlegt, þannig að pólitískir dómstólar einkenndu réttarfarið hjá báðum, var hin opinbera skipulagning og stjórn efnahagsmálanna eða áætlunarbúskapurinn, eins og það hefur verið kallað. Þar sem efnahagsmálunum er stjórnað með opinberri löggjöf, svo sem með verðlagseftirliti, húsaleigulöggjöf, innflutningshöftum o.s.frv., er óhjákvæmilegt að styðjast við pólitíska dómstóla, ef ekki á að skapast algert efnahagsöngþveiti, og skal það rökstutt nánar. Ég las það einhvern tíma í amerísku landbúnaðartímariti, að sá væri munurinn á afstöðu almennings til umferðarlöggjafarinnar t.d. annars vegar og löggjafar um efnahagsmál hins vegar, að gerðust menn brotlegir við umferðarlöggjöfina, kölluðu sjónarvottar: Gripið þið þrjótinn. En gerist menn brotlegir við löggjöf um verðlagsmál, þannig að menn t.d. kaupi vörur á svörtum markaði, þá er viðkomandi spurður: Hvar fékkstu þetta? Hvað kostaði það? Get ég fengið það líka? - Hagkerfi séreignaskipulags og frjálsra viðskipta hefur þróazt samhliða löggjöf, sem byggist á mannréttindahugsjóninni og telur það eitt helzta hlutverk sitt að vernda persónufrelsi einstaklinganna og eignarréttinn, og í rauninni er þetta tvennt svo samtvinnað, að annað getur vart hugsazt án hins. Löggjafinn hlutast ekki til um það, hvernig menn ráðstafa tekjum sínum og eignum að öðru leyti en því, að borgurunum eru settar almennar reglur um þetta með tilliti til öryggis annarra þjóðfélagsborgara. Þessar almennu lagareglur byggjast fyrst og fremst á réttarmeðvitund almennings, og framkvæmd þeirra styðst einkum við hana. Það, sem heldur mönnum frá því að fremja morð, þjófnað, svik o.s.frv., er samvizka þeirra, ekki óttinn við refsingu. Þá, sem gerast brotlegir við slíkar almennar lagareglur, sem studdar eru af réttarmeðvitund almennings, má í rauninni skoða sem andlega sjúklinga og refsingu þá, sem þeir eru dæmdir í, sem læknisaðgerð. Allt öðru máli gegnir um þá löggjöf, sem er grundvöllur hafta og áætlunarbúskapar, svo sem löggjöf um verðlagsmál, gjaldeyrisverzlun, skattamál og húsaleigu, svo að dæmi séu nefnd. Slík löggjöf grundvallast ekki á mannréttindahugsjóninni. heldur er hún í beinni andstöðu við hana. Enginn finnur til samvizkubits, þótt hann hafi gerzt brotlegur við slíka löggjöf, heldur er það eina, sem heldur brotum gegn slíkri löggjöf í skefjum, ótti fólksins við refsingar. Í þessu felst skýringin á því, að saman fer að jafnaði hagkerfi áætlunar- og haftabúskapar og réttarfar ógnarstjórnar og alþýðudómstóla. Eins og löggjöf, grundvölluð á mannréttindahugsjóninni, samsvarar séreignaskipulaginu, er ógnarstjórn og alþýðudómstólar skilyrði fyrir því, að hafta- og áætlunarbúskapur sé framkvæmanlegur. Réttarfar nazista og kommúnista var ekki sprottið af mannvonzku Hitlers og Stalíns, heldur hinu, að án slíks réttarfars hefði hagskipulag nazista og kommúnista verið óframkvæmanlegt. Ég skal nú hætta almennum fræðilegum hugleiðingum um vandamál erlendra þjóða í þessu sambandi, en víkja að þeirri hættu, sem ég tel á því, að þróun efnahagsmálanna hérlendis muni leiða til sams konar þróunar réttarfarsins og í öðrum löndum, þar sem áætlunar- og haftabúskapur hefur ríkt. Það þarf nefnilega ekki að fara austur til Rússlands til þess að kynnast alþýðudómstólum; til þeirra hefur einnig myndazt vísir hér, og hann er í örum vexti. Ég minnist þess í þessu sambandi, að þegar ég fyrir mörgum árum var starfsmaður verðlagseftirlitsins, var mikið um það talað þar og ég held jafnvel ekki ágreiningur um það meðal manna, sem höfðu mismunandi pólitískar skoðanir, að hinir almennu dómstólar væru ónothæfir sem tæki til þess að dæma verðlagsbrot. Dómararnir gætu að jafnaði varla fengið það inn í höfuð sitt, að brot á verðlagsákvæðum væru refsivert athæfi, og notuðu jafnan ýtrustu heimildir til þess að ákveða sektir fyrir slík brot sem lægstar. Með tilliti til þeirra sekta, sem ákveðnar eru fyrir margvíslegan verknað, sem svívirðilegan má telja að almenningsáliti, er slík skoðun líka eðlileg, þar sem það er eingöngu óttinn við refsiaðgerðir, en ekki samvizka fólksins, sem aftrar mönnum frá því að brjóta löggjöf, sem sett er um efnahagsmál, svo sem verðlagsákvæði, ákvæði um gjaldeyrisverzlun o.s.frv. Verða viðurlög gegn slíkum brotum að vera miklu þyngri en viðurlög gegn almennum lögbrotum, ef löggjöfin á að ná tilgangi sínum. Afleiðingin af þessu verður sú, að refsilöggjöfin í heild verður óskapnaður, þar sem æpandi misræmi verður milli þeirra refsinga, sem við því liggja að brjóta efnahagslöggjöfina, og refsinga við almennum afbrotum. Ég vil leyfa mér að nefna sem dæmi í þessu efni löggjöf þá, sem nýlega hefur verið samþykkt hér á Alþ. um bann við því að taka íbúðarhúsnæði til annarra nota. Samkvæmt þessari löggjöf er heimilað að dæma t.d. lækni, ljósmyndara eða skósmið í allt að því 1 millj. kr. sekt, ef þeir gerðust sekir um að taka eigin húsnæði, sem þeir áður hafa leigt öðrum til íbúðar, undir vinnustofur eða biðstofur í þágu atvinnurekstrar síns. Er að mínu áliti athyglisvert að gera sér grein fyrir því, hversu lengi þessir menn væru að afplána sektina með fangelsisdómi, ef þeir hefðu ekki fé til greiðslu hennar, og bera það saman við þá fangelsisvist, sem menn eru dæmdir til fyrir glæpi samkvæmt hegningarlögunum. Samkvæmt upplýsingum, er ég hef fengið um afplánun sekta hér í Reykjavík, tekur það 100 daga að afplána 20 þús. kr. sekt, eða menn eru látnir afplána 200 kr. á dag. Ef sömu reglu væri fylgt, tekur það um það bil 14 ár að afplána milljónarsektina, eða svipaða fangelsisvist og menn munu dæmdir til fyrir allra stærstu glæpi, eins og yfirlögð morð. Að vísu mundi framkvæmd slíkrar refsingar sennilega ekki verða svo ströng sem hér er gert ráð fyrir, því að í 54. gr. hegningarl. er tekið fram, að ekki megi láta menn afplána sektir, sem menn eru dæmdir í samkvæmt þeim l., á lengri tíma en einu ári og skuli þess hámarks gætt við afplánun annarra sekta. Þess ber þó að gæta, að í hegningarl. er ekki heimilað að dæma í hærri sektir en 30 þús. kr., og verður það þá lögskýringaratriði, hvort afplánunartími á ekki að lengjast, ef menn eru dæmdir í miklu hærri sektir en heimilað er samkv. hegningarl. Sem ólöglærður maður skal ég ekki fara út í það atriði, en eðlileg þætti mér sú túlkun, að séu menn dæmdir í miklu þyngri fésektir en hegningarl. heimila, þá sé vararefsingin eða afplánun í fangelsi einnig aukin nokkurn veginn í sama hlutfalli. Þannig túlkað mundu læknirinn og ljósmyndarinn verða að dúsa inni í allt að 10 ár fyrir áðurgreind afbrot, en það er svipuð refsing og dæmt er í fyrir verstu rán og morð, þar sem morðinginn hefur einhverjar málsbætur. Hvað sem öllum lögskýringum líður, þá ætti af þessu að vera ljóst, að mikið misræmi er orðið milli þeirra refsinga, sem ákveðnar eru fyrir almenn afbrot, og þeirra refsinga, sem liggja við því að gerast brotlegur við efnahagslöggjöfina. Þetta á líka sína eðlilegu skýringu í því, að þar sem samvizka hvers heilbrigðs manns bannar honum að fremja morð, rán eða þjófnað, þá telja menn t.d. bann við því að fá að ráðstafa eigin húsnæði að vild ranglátt og skerðingu eðlilegra mannréttinda. Það verður því óttinn við refsinguna einn, sem heldur mönnum frá því að brjóta slíka löggjöf, og því verða refsingarnar að vera svo stórum þyngri en refsingar við almennum afbrotum. Það er þetta, sem skýrir muninn á ógnarstjórn og réttarríki. Af þessu leiðir líka nauðsyn þess að koma á fót pólitískum dómstólum í þjóðfélögum, þar sem efnahagskerfið byggist á haftalöggjöf af ofangreindu tagi. Við gætum til frekari skýringa á þessu hugsað okkur, að lögfræðingar með mismunandi stjórnmálaskoðanir ættu að dæma mann fyrir skjalafölsun eða innbrotsþjófnað. Ég býst t.d. ekki við, að varðandi úrskurð slíkra mála mundi það skipta máli t.d., hvort hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. eða hv. 1. þm. Reykv. væru dómarar, og að því leyti sem ágreiningur kynni að vera þeirra á milli um mat á málsatvikum, sönnunargögnum o.s.frv., þá væri hann eingöngu fræðilegs eðlis og stæði ekki í neinu sambandi við mismunandi stjórnmálaskoðanir þeirra. Allt öðru máli mundi gegna, ef dæma ætti lækninn eða ljósmyndarann, sem ég nefndi áðan, fyrir brot á hinni nýju löggjöf um afnot íbúðarhúsnæðis. Um þá löggjöf sem og alla aðra löggjöf um framkvæmd hafta hlýtur að vera mjög mikill stjórnmálaágreiningur. Sumir telja slíka löggjöf óréttmæta með öllu og skerðingu eðlilegra mannréttinda, aðrir telja hana nauðsynlega til tryggingar heilbrigðri skipan efnahagsmála. Stjórnmálaskoðun dómarans hlýtur óhjákvæmilega að hafa úrslitaþýðingu um það, hvort beitt verður í þessu efni þeim vægustu eða þyngstu refsingum, sem bókstafur laganna heimilar. Eins og að líkum lætur, hefur hér einnig þegar myndazt vísir til pólitískra dómstóla. Fyrsti vísirinn í þá átt voru l. um verðlagsdóm frá 1950. Þar var gert ráð fyrir því, að komið yrði á fót sérstökum verðlagsdómum í kaupstöðum landsins, og skyldu meðdómendur í þeim dómum skipaðir samkvæmt tilnefningu nefndar, er skipuð var fulltrúum nokkurra stéttasamtaka. Engar kröfur voru til þess gerðar, að meðdómendur væru löglærðir. Í hinum nýju lögum um útflutningssjóð er gengið skrefi lengra en áður í þá átt að gera dómstóla þessa að raunverulegum alþýðudómstólum, því að með breytingu, sem gerð var á ákvæðunum um útnefningu meðdómenda, hefur hæstv. ríkisstj. tryggt sér, að dómendur þessir hljóti að vera úr hópi fylgismanna hennar. Enn er þó aðeins um að ræða vísi til pólitískra dómstóla, en sýnt er, að sú þróun muni halda áfram með miklum hraða, ef ekki verður að gert. Í framhaldi af því, sem sagt hefur verið, tel ég rétt, að gerð sé nokkur grein fyrir þeim mun, sem hlýtur að vera á starfsháttum pólitískra dómstóla og annarra dómstóla. Sá munur er sama eðlis og munurinn á leikreglum vísinda og fræðimennsku annars vegar og stjórnmála hins vegar. Annars vegar er um að ræða leit að sannleika, hins vegar baráttu fyrir ákveðnum hagsmunum með tiltækilegum meðulum. Það mætti nefna þessu til skýringar afstöðu hv. Framsfl. t.d. til þess, hvort verðlagseftirlit sé ráðstöfun, sem komi að gagni eða ekki. Í tíð tveggja fyrrverandi ríkisstj. var þeirri stefnu yfirleitt fylgt að fara þá leið til þess að halda álagningu í skefjum að gefa innflutninginn sem frjálsastan. Tíminn hélt því þá fram, að verðlagseftirlit væri gagnslítil ráðstöfun í þessu efni, af því leiddi svartan markað, vöruskort o.s.frv. Þessu var haldið fram þau 6 ár, sem Framsfl. og Sjálfstfl. fóru með ríkisstj. saman. Nú er annað orðið upp á teningnum í þessu efni. Nú heldur Tíminn því fram í samræmi við stefnu núverandi hæstv. ríkisstj., að verðlagseftirlit sé öflugasta tækið og sjálfsagðasta til þess að halda verðlaginu í skefjum. Hvað sem þeirri spurningu líður út af fyrir sig, hvort verðlagseftirlit nái tilgangi sínum eða ekki, þá er það gefið mál, að Tíminn getur í þessu efni ekki bæði hafa haft á réttu að standa, meðan Sjálfstfl. og Framsfl. fóru með stjórn saman, og einnig nú. Það getur ekki haft áhrif á efnahagslögmálin, hvort tiltekinn stjórnmálaflokkur hefur stjórnarsamvinnu við þennan eða hinn stjórnmálaflokkinn. Það getur vel verið, að nefna megi dæmi um það frá sögu annarra stjórnmálaflokka, og mjög líklegt, að efnahagslögmálunum og öðru slíku hafi verið hnikað til eftir hagsmunum þeirra. Það getur vel verið, að slík dæmi mætti einnig nefna frá sögu Sjálfstfl., og ef það væri gert, þá mundi það í þessu efni aðeins vera mínu máli til stuðnings. En af þessu má ljós verða eðlismunurinn á leikreglum stjórnmálanna og vísindanna. Ég nefni þetta ekki af því, að ég sé að koma hér fram sem neinn siðapostuli. Til þessa liggja eðlilegar ástæður, af því að það er nú einu sinni þannig, að barátta og hlutleysi fer ekki saman. Hitt mætti vera ljóst, hvers konar réttaröryggi það mundi skapa, ef dómarar fylgdu sömu reglum í þessum efnum og túlkuðu lögin algerlega með tilliti til hagsmuna sinna og þess stjórnmálaflokks, sem þeir fylgja að málum hverju sinni. En það er einmitt þetta, sem hinir pólitísku dómstólar gera. Í þessu sambandi er og sú staðreynd mjög mikilvægt atriði, að alkunna er, að varla er unnt að finna þann þjóðfélagsborgara, sem ekki hefur í minni eða stærri stíl orðið brotlegur við efnahagsmálalöggjöfina. Skyldi t.d. nokkur sá vera til, sem ekki hefur gerzt sekur um skattsvík í stærri eða smærri stíl? Hér hefur í mörg ár verið í gildi löggjöf um hámark húsaleigu, þar sem bannað er að taka meira en 7–9 kr. í leigu fyrir hvern ferm. Allir vita, að hver einasti maður, sem leigir út eða tekur á leigu húsnæði, er brotlegur við þessi ákvæði. Fæstir þeir, sem til útlanda fara, slá hendinni á móti því að kaupa gjaldeyri á svörtum markaði. Og svo mætti lengi telja. Það mætti því æra óstöðugan, ef refsa ætti öllum, sem gerast á einn eða annan hátt brotlegir við efnahagsmálalöggjöfina. Í þessu efni er löggjöf þessi svipuð gyðingalöggjöf Hitlers, svo að dæmi sé tekið. Mörg hundruð þúsund gyðinga hafa um aldaraðir búið í Þýzkalandi, svo að sá borgari er sjálfsagt ekki til, að ekki hafi eitthvert gyðingablóð í æðum. Sem hliðstæðu má einnig nefna ofsóknir kommúnista í Rússlandi gegn Trotzkyistum á sínum tíma. Meðan Trotzky var í tölu einræðisherranna, var öllum skylt að hylla hann, svo að sá borgari var varla til, sem ekki var þannig hægt að ásaka um Trotzkyisma. En hvernig ætli framkvæmd efnahagsmálalöggjafarinnar, sem klekkja má á nær hverjum einasta þjóðfélagsborgara fyrir að hafa gerzt brotlegur við, sé í höndum pólitískra eftirlitsmanna og dómara? Ætli þeir leggi sig eftir því að koma upp um og dæma baráttumenn flokks síns eða þá, sem styðja flokkinn fjárhagslega og leggja andstæðingunum þannig til áróðursefni? Ég býst við, að hv. þdm. hiki ekki við að svara spurningu þessari neitandi. Eftirlitsmennirnir með þessari löggjöf forðast að hnýsast í skattframtöl, húsaleigusamninga og húsnæðisráðstafanir samherja sinna, á sama hátt og það var ekki á dögum nazistanna í Þýzkalandi verið að hnýsast í ættartöflu Hitlers og annarra nazistaforingja né verið að halda á loft í Rússlandi gömlum lofræðum Stalins og kommúnistaforingjanna um Trotzky frá valdatímum hans. Þróun réttarfarsmálanna verður því sú, að sama ástand skapast og í einræðisríkjunum, þar sem aðeins einn glæpur þekkist, sá að vera í andstöðu við stjórnarvöldin, og þar sem persónulegt öryggi og mannréttindi eru með öllu afnumin. Mér er ljóst, að frv. það, er hér er fram borið, nær skammt í því efni, sem hér er um að ræða, en það markar þó spor í rétta átt, og ég treysti því, að allir þeir, er telja sig andvíga þeirri þróun, er hér hefur verið lýst, muni að athuguðu máli telja rétt að samþykkja það.