Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. fjárlaga vakti ég máls á kostnaðinum við Búrfellsvirkjun, rakti, hver hann væri orðinn og hver hann mundi verða, þegar Búrfellsstöðin yrði fullgerð, og benti á, að framleiðslukostnaður á raforku frá Búrfellsvirkjun væri nú um það bil tvöfalt meiri en verð það, sem álbræðslan greiðir, og endanlegur framleiðslukostnaður, eftir að Búrfellsvirkjun væri tekin til starfa með fullum afköstum, yrði um 4 aurum hærri á kwst. en greiðsla bræðslunnar. Þannig væri nú þegar sýnt, að við værum skuldbundnir til þess með samningi að selja bræðslunni orku undir kostnaðarverði, og yrði árleg meðgjöf okkar fyrstu árin yfir 100 millj. kr., en síðar um 45 millj. kr. á ári. Þessar frásagnir vöktu mjög almenna athygli, og þeir menn, sem bera ábyrgð á samningunum við svissneska álhringinn, töldu sig að vonum komna í vanda. Hæstv. raforkumrh. reis upp á þingi daginn eftir fjárlagaumr. og kvaðst þurfa að koma á framfæri leiðréttingu, en því miður tókst ekki betur til en svo, að hann varð að viðurkenna í miðjum umr., að hann hefði ekki lesið frásögn mína, og því gat hann að vonum ekki heldur gert grein fyrir svo kallaðri leiðréttingu sinni. Síðar um daginn fengu öll fjölmiðlunartæki senda aths. frá Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra, stjórnarformanni Landsvirkjunar, og Eiríki Briem verkfræðingi, framkvæmdastjóra Landsvirkjunar, þar sem á ýmsan hátt var reynt að bera brigður á þær tölur, sem ég hafði birt, og mun ég ræða efni þeirrar aths. á eftir. Síðan hafa tekið við hin venjulegu blaðaskrif. Vísir sagði á forsíðu, að ég hefði reynzt uppvís að hrikalegri reikningsskekkju, en í forustugrein Morgunblaðsins hefur verið sagt, að tölur þær, sem ég greindi frá, hafi verið vísvitandi ósannindi og blekkingar. Í einni af ræðum þeim, sem hæstv. raforkumálaráðh. flutti, spurði hann, hvar ég hefði fengið þá vitneskju, sem ég greindi frá um kostnað við Búrfellsvirkjun. Alþýðublaðið virtist telja þetta mjög athyglisvert sjónarmið, því að það spurði á forsíðu, hvaðan mér væri kominn þessi fróðleikur, og stjórnmálaritstjóri Alþýðublaðsins hefur fylgt þessu sjónarmiði eftir síðan í sérstakri grein. Í þessu viðhorfi virðist það felast, að kostnaður við Búrfellsvirkjun sé eitthvert leyndarmál, að ég hafi verið að stunda eins konar njósnir með því að hnýsast í plögg sérfræðinga og ráðh. Þetta er að sjálfsögðu fráleitt sjónarmið, sem verður að kveða niður. Það er ekki aðeins réttur alþm. að afla sér vitneskju um opinber mál, sem varða alla þjóðina, heldur tvímælalaus skylda þeirra. Og mér er að sjálfsögðu engin launung á því, hvaðan ég hef vitneskju mína. Hún er að langmestu leyti sótt í þessa bók. Þetta er ein af skýrslum þeim, sem bandaríska verkfræðifirmað Harza, sem hannaði Búrfellsvirkjun og hefur fylgzt með öllum framkvæmdum þar, gefur út. Slíkar skýrslur eru gefnar út ársfjórðungslega, og sú bók, sem ég er hér með í höndum, er nýjasta skýrslan, gefin út í júlímánuði í sumar, og hún nær fram til 30. júní. Ég veit, að hæstv. raforkumálaráðh. kannast við þessar skýrslur. Hann hlýtur að hafa þessa bók á skrifborðinu hjá sér og er vafalaust búinn að kynna sér hana gaumgæfilega. En þangað er sótt sú vitneskja, sem ég greindi frá. Í þessari bók er að finna skýrslur, töflur og línurit um alla þætti verksins. Á töflu nr. 30 er fjallað um það málefni, sem skiptir mestu máli í sambandi við þessar umr., þ.e.a.s. um kostnaðinn við fyrri áfanga Búrfellsvirkjunar. Þar er fyrst tafla, sem ber yfirskriftina Original estimated costs, þ.e.a.s. Upphafleg kostnaðaráætlun. Niðurstöðutölur hennar eru þær, að í upphafi hafi verið áætlað, að kostnaður í gjaldeyri yrði 19 millj. 500 þús. dollarar, kostnaður í íslenzkri mynt 6 millj. 354 þús. dollarar, eða heildarkostnaður 25 millj. 854 þús. dollarar. Síðar í þessari töflu er svo kostnaðurinn eins og hann er metinn miðað við 30. júní í sumar. Þá er kostnaðurinn í gjaldeyri metinn 24 millj. 28 þús. dollarar, kostnaður í íslenzkri mynt 8 millj. 544 þús. dollarar og heildarkostnaður 32 millj. 572 þús. dollarar. Hér er sem sé um að ræða hækkun frá upphaflegri áætlun úr 25.8 millj. dollara í 32.6 millj. eða um 26%, rúman fjórðung. Þetta voru þær tölur, sem ég gerði grein fyrir í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga. Sé einhver hrikaleg reikningsskekkja í þessum tölum, er hún komin frá bandaríska verkfræðifirmanu Harza, en ekki frá mér. Séu þessar tölur vísvitandi uppspuni og blekkingar, eins og sagt var í forustugrein Morgunhlaðsins, er það verkfræðifirmað Harza, sem hefur ástundað svo fráleita iðju. Tala sú, sem Harza gaf upp í sumar um endanlegan heildarkostnað við fyrri áfanga Búrfellsvirkjunar, er engan veginn tæmandi. Á töflu þeirri, sem ég vitnaði til, töflu 30, eru taldir upp neðanmáls kostnaðarliðir, sem ekki eru meðreiknaðir, á þessa leið: Water rights, Interest during construction, Commitment fees, Custom duties, Taxes, Financing cost and devaluation loss on local cost component not included, þ.e.a.s. þarna eru ekki meðreiknaðir liðirnir greiðsla fyrir vatnsréttindi og ýmis réttindi önnur, vextir á byggingartímanum, tollar, skattar og gengistap á innlendum kostnaði. Og hér er að sjálfsögðu um verulegar fjárhæðir að ræða, sem unnt er að meta með sæmilegri nákvæmni. Tökum fyrst liðinn gengistap á innlendum kostnaði. Í aths. þeirra Eiríks Briem og Jóhannesar Nordal er öldungis ekki reiknað með þessum lið. Þeir segja ofur einfaldlega, að heildarkostnaður verði 3760 millj. kr., deila í þá upphæð með 88 og fá þannig dollarakostnað, sem nemur 42.7 millj. dollara. En málið er ekki svona einfalt. Þetta verk hefur verið unnið á þreföldu gengi. Fyrst var dollarinn 43 kr., síðan 57 kr. og loks 88 kr. Gengistapið kemur fram í því, að erlend lán hafa verið tekin fyrir svo til öllum kostnaðinum. Auðvelt er að skýra þetta mál út með dæmi fyrir þá, sem ekki hafa hugsað þessa hlið málsins. Meðan gengi dollarans var 43 kr., var innlendur kostnaður af framkvæmdunum ca. 215 millj. kr. eða 5 millj. dollara. Þessi tala, 215 millj. kr., er látin standa óbreytt í útreikningum þeirra Eiríks Briem og Jóhannesar Nordal. En þegar kemur að því að endurgreiða 5 millj. dollara, sem teknir voru að láni til þess að standa undir þessum kostnaði, er andvirði þeirra orðið 440 millj. kr. vegna gengislækkananna. Þarna kemur fram gengistap, sem nemur 225 millj. kr., og það verður Búrfellsvirkjun að greiða með þeim tekjum, sem hún fær frá viðskiptavinum sínum. Það gengistap, sem þannig kemur fram á árunum fram að gengislækkuninni haustið 1968, mun nema um 290 millj. kr., eða sem svarar 3 millj. 280 þús. dollurum. Þegar þessi kostnaður er meðtalinn, verður heildarkostnaður samkv. áætlun Harza 35 millj. 852 þús. dollarar. Þá eru ótaldir vextir á byggingartímanum, sem væntanlega nema um 10% eða 3.6 millj. dollara. Einnig vantar í þessa tölu, eins og getið er um í skýrslu Harza, lánskostnað, sem trúlega hefur verið um 1%, greiðslu fyrir vatnsréttindi, eftirgjöf á tollum frá ríkinu, þann hluta tolla, sem Landsvirkjun hefur orðið samkv. samningi að greiða vegna verktaka, og skatta fyrir starfsmenn bandaríska verkfræðifirmans. Erfitt er að meta þessa liði af fullri nákvæmni, en kunnugustu menn telja, að þeir verði ekki undir 2.5 millj. dollara. Ætti þá fyrri áfangi Búrfells að kosta um 42 millj. dollara eða um 3700 millj. kr. Þá er enn óreiknuð gasaflsstöðin, sem mun kosta hátt á þriðja hundrað millj. kr. Sé hún meðtalin, verður kostnaðurinn um 4000 millj. kr. og orkuverð á kwst. yfir 45 aurar á sama tíma og svissneska álbræðslan greiðir 22 aura. Í þessum útreikningum er algerlega sleppt kostnaðarliðum, sem enn kunna að bætast við. T.d. stendur nú yfir deila milli verktakanna og Landsvirkjunar, og mun hún snúast um hvorki meira né minna en 700–800 millj. kr., sem verktakarnir vilja fá í viðbót við þær greiðslur, sem áður hefur verið samið um. Þetta er sá kostnaður, sem telst til fyrri áfanga. Erfiðara er að meta áframhaldið með nokkurri nákvæmni, viðbótarvélbúnað og miðlunarmannvirki, en í fyrra var lagt fram á þingi frv. til l. um breytingu á lögum um Landsvirkjun. Frv. fól í sér lántökuheimild vegna virkjunarframkvæmdanna, og þar var greint frá þeirri áætlun Landsvirkjunarstjórnar, að stofnkostnaður seinni áfanga Búrfellsvirkjunar yrði 661 millj. kr. eða 7.5 millj. dollara. Sé miðað við þessar tölur, sem hvorki Landsvirkjunarstjórn né hæstv. ráðh. geta gagnrýnt, verður heildarkostnaður yfir 50 millj. dollara eða um 4500 millj. kr. Kostnaður á kwst. með þeirri útreikningsaðferð, sem Jóhannes Nordal og Eiríkur Briem nota í aths. sinni, verður þá um 26 aurar á kwst. Greiðsla álbræðslunnar verður hins vegar aðeins 22 aurar á kwst. Það jafngildir því, að árleg greiðsla álbræðslunnar verði til frambúðar um 45 millj. kr. undir kostnaðarverði, eins og ég rakti í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga. Raunverulega verður þessi munur þó nokkru meiri. Þegar Jóhannes Nordal og Eiríkur Briem tala um, að virkjunin við Búrfell gefi 1720 millj. kwst. á ári, reikna þeir með óraunsæjum nýtingartíma. Álverið á sem kunnugt er að fá 140 mw., og þar verður væntanlega um að ræða 8500 stunda nýtingartíma á ári eða um 1100 gwst. Afgangurinn, 70 mw., sem ætlaður verður íslenzkum viðskiptavinum, nýtist aldrei svona vel. T.d. er nýtingartími Sogsvirkjunar um 5000 stundir á ári. Þótt alltaf væri nóg vatn handa Búrfellsvirkjun, fæst aldrei miklu meiri nýting en um 7000 stundir á ári. Með því móti fást út úr virkjuninni tæpar 1600 gwst., og er slíkur reikningur raunsærri en tala þeirra félaga, 1720 gwst. En þá yrði kostnaðarverð á kwst. raunar 28 aurar. Mig langar að minnast á enn eitt atriði úr aths. þeirra Jóhannesar Nordal og Eiríks Briem, sem sýnir, hversu langt þeir seilast til röksemdanna. Þótt ekki sé búið að fullprófa aflvélarnar þrjár við Búrfellsvirkjun og þrjár séu ekki einu sinni komnar til landsins, segjast þeir gera sér vonir um, að þær muni skila allt að 15% meiri afköstum en reiknað hefur verið með í áætlunum, og á grundvelli þessarar vonar lækka þeir raforkuverðið um 3 aura á kwst. í áætlunum sínum. Að sjálfsögðu er fráleitt að fullyrða nokkuð um afköst aflvéla, sem engin reynsla er fengin af. Auk þess er það engin nýjung, að aflvélar geti skilað meiri orku en áætlanir sýna, en slík afköst eru hagnýtt í sérstökum toppum, en ekki að staðaldri. En í sambandi við Búrfellsvirkjun er um ýmsa aðra óvissu að ræða, t.d. áhrif hugsanlegra ísamyndana, sem geta orðið mjög afdrifarík. Vonandi gengur allt eins vel og hugurinn girnist, en við áætlanir verður að miða við staðreyndir, ekki við vonir. Í heild verð ég að segja, að málflutningur þeirra Eiríks Briem og Jóhannesar Nordal hefur valdið mér miklum vonbrigðum. Þeir eru einhverjir æðstu trúnaðarmenn þjóðarinnar, annar þeirra sjálfur aðalbankastjóri Seðlabankans, og það er skylda slíkra manna að leggja fyrir okkur alþm. staðreyndirnar eins og þær eru og draga ekkert undan, hvort sem mönnum fellur betur eða verr við þá málavexti. Þess í stað hafa þeir í aths. sinni reynt að fela staðreyndir með almennum áróðri. Mér finnst ástæða til þess að víta á Alþ. slíka framkomu opinberra trúnaðarmanna. Ég hef nú gert grein fyrir því, hvernig útreikningar mínir eru fengnir. Undirstaðan er áætlun, sem bandaríska verkfræðifyrirtækið Harza gerði fyrir þrem mánuðum. Við þá áætlun hef ég bætt kostnaðarliðum, sem Harza viðurkennir, að voru ekki meðtaldir, og kostnað seinni áfanga met ég eins og hann var áætlaður í fyrra af Landsvirkjunarstjórn þegar frv. um lántökuheimild var lagt fyrir Alþ. Ég hef þannig lagt fram öll gögn fyrir þá, sem hafa hug á að vefengja útreikninga mína. En þá verða menn að gera það með fullum rökum, ekki með almennum staðhæfingum og pólitískum skammaryrðum í forustugreinum blaða. Það mál, sem ég hef hér vakið athygli á, er stórmál, og ég tel það skyldu allra alþm. að gera sér fulla grein fyrir því. Þetta er ekki aðeins stórmál vegna þess, að í því felst mat á fortíðinni, samningum þeim um raforkusölu, sem gerðir voru við álbræðsluna. Við andstæðingar þeirra samninga vöruðum við því, að svona mundi fara, en okkur er að sjálfsögðu fjarri skani að hælast um, þótt reynslan hafi staðfest aðvaranir okkar. Stjórnarflokkarnir og sérfræðingar þeirra töldu sig auðvitað vera að gera rétt, og það er ekkert ánægjuefni, að hugmyndir þeirra hafa reynzt tálsýnir. Það, sem skiptir meginmáli, er hins vegar að hagnýta þessa reynslu til þess að leggja á ráðin um framtíðina. Við höfum nú um langt skeið heyrt órökstuddan áróður þess efnis, að framtíð Íslendinga eigi að vera í því fólgin að gera nýjar stórvirkjanir, þ. á m. einhverja mestu vatnsaflsvirkjun heims á Austfjörðum, til þess að selja erlendum auðhringum orkuna með svinuðum kjörum og álbræðslan nýtur. Um það verður naumast deilt, að það getur aldrei fært okkur blómlega framtíð að selja raforku undir kostnaðarverði og verða að skattleggja íslenzkan almenning og íslenzka atvinnuvegi til þess að greiða með raforkunni til útlendinganna. Nú þegar er svo ástatt, að heildsöluverð frá Landsvirkjun til rafveitna á Suðurlandi er 48 aurar á kwst. á sama tíma og álbræðslan greiðir 22 aura. Áformað er, að þetta verð hækki um a.m.k. 15% alveg á næstunni. En þótt verðið á raforku til Íslendinga haldi áfram að hækka, helzt það óbreytt handa álbræðslunni. Við verðum að greiða síhækkandi verð til þess að standa undir hallanum af viðskiptunum við útlendinga. Ég bið alla alþm., sem mál mitt heyra, að hugleiða þessar staðreyndir af fullri alvöru og af fullu raunsæi. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að ég hef ásamt hv. þm. Þórarni Þórarinssyni flutt till. um rannsóknarnefnd. Við höfum engan hug á því að ná okkur niðri á hæstv. raforkumálaráðh. eða sérfræðingum hans. Þetta mál er miklu stærra en svo, að venjulegar pólitískar skylmingar eigi rétt á sér í sambandi við það. Hér er um að ræða óhjákvæmilegt rannsóknarefni, þar sem allar staðreyndir verða að koma fram í dagsljósið. Ég tel það skyldu hvers einasta alþm. að kynna sér þessar staðreyndir persónulega, vegna þess að á okkur hvílir sú skylda að taka ákvarðanir um framtíðina. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. allshn., og ég vil mjög eindregið beina því til n., að hún hraði meðferð þessarar till. Hér er um þannig mál að ræða, að ástæðulaust er að senda það til umsagnar. Hér er aðeins um það spurt, hvort alþm, vilja láta framkvæma þessa rannsókn eða ekki, og menn eiga að geta tekið þá ákvörðun á tiltölulega skömmum tíma.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. minnti enn á það, að hann hefði vakið máls á því, hvað stofnkostnaður Landsvirkjunar yrði hár, í útvarpsumr. hér fyrir nokkrum vikum, og hv. þm. heldur sig við þessa tölu enn í dag, enda þótt það liggi alveg fyrir, að sú tala er röng. Þetta leiðist mér. Ég hafði búizt við, að hv. þm. væri feginn því að hafa fengið leiðréttingu á talnavillunni. En þar sem hann heldur því fram, að það hafi verið rétt, sem hann lagði út af í nefndum útvarpsumr., heldur hann málflutningi sínum áfram í sama dúr og leggur út af skökkum forsendum nú eins og fyrr. Ég vil leyfa mér að minna á, að 1. okt. s.l hófst samningsbundin afhending raforku frá Búrfellsvirkjun til álverksmiðjunnar í Straumsvík. Höfðu þrjár fyrstu aflvélar verið teknar í notkun skömmu áður, og var þá svo að segja fulllokið við öll mannvirki á staðnum, ef frá er talinn ýmis frágangur og niðursetning þriggja aflvéla til viðbótar, en fyrirhugað er að byrja á því verki á næsta ári. Það er því alls ekki rétt, sem hv. þm. sagði áðan, að ekki væri búið að prófa þessar þrjár aflvélar. Raforka hefur verið seld frá Búrfelli síðan 1. okt., og þessar aflvélar hafa ýmist gengið tvær eða allar síðan. Reynslan af því er fengin. Vegna ákvarðana um hraðari uppbyggingu orkuversins var ákveðið að ljúka öllum mannvirkjum við Búrfell í fyrri áfanga að þessum þrem síðari aflvélum undanskildum. Hefur þetta valdið breytingum á kostnaðarskiptingu milli áfanga, frá því sem áður var áætlað. Samkvæmt bókun og uppgjöri eftirlitsmanna Landsvirkjunar nemur áfallinn stofnkostnaður hinn 1. okt. 3325 millj. kr. Þetta er samkvæmt bókun Landsvirkjunar og bókhaldi, og nær þessi tala til alls byggingarkostnaðar, að meðtöldum vöxtum á byggingartíma, undirbúningskostnaði og rannsóknum, en án vatnsvirkjunar. En hv. þm. sagði áðan og vitnaði í Harza-áætlun, að það væru ekki meðtaldir vextir á byggingartíma, ekki rannsóknarkostnaður og ekki kostnaður vegna ísrennslis og annað fleira. Hv. þm. vitnaði í Harza og sagði, að þar væri áætlunin aðeins 25 millj. dollarar, en svo bara vantaði þetta og þetta, þannig að ef hann hefði lagt allt saman, hefði hann komizt upp í 42.7 millj. dollara, eins og áætlunin var á þessari virkjun áður en ráðizt var í framkvæmdirnar. En það veit þessi hv. þm., að það voru ýmsar áætlanagerðir uppi. Það var mörg ár verið að vinna að þessum framkvæmdum og áætlanir breyttust, eftir því sem breyting varð á fyrirkomulaginu, en endanleg áætlun var 42.8 millj. dollarar. Samkvæmt áætlun Landsvirkjunar nemur ógreiddur kostnaður að viðbættum kostnaði við kaup og uppsetningu þeirra þriggja aflvéla, sem eftir eru, samtals 305 millj. kr. Þessi kostnaður kemur til gjalda að mestu leyti á næsta ári. Sé enn fremur bætt við þetta kostnaði við þá miðlun, sem upphaflega var ráðgert að byggja í Þórisvatni, en hann nemur á núverandi verðlagi 130 millj. kr., verður heildarstofnkostnaður Búrfellsvirkjunar 3 760 millj. ísl. kr. Samsvarar það 42.7 millj. Bandaríkjadollara, en áætlunin var, áður en byrjað var á verkinu, 42.8 millj. dollarar. Á sama hátt var reiknuð hin upphaflega áætlun um stofnkostnað Búrfellsvirkjunar 1840 millj. kr. að meðtöldum vöxtum á byggingartíma en það samsvaraði 42.8 millj. dollara. Það má því segja, að byggingarkostnaður virkjunarinnar reiknaður í dollurum muni reynast svo að segja alveg hinn sami og upphaflega var áætlað, enda þótt stofnkostnaðurinn í krónum hafi að sjálfsögðu hækkað. Það er hins vegar samanburðurinn reiknaður í erlendum gjaldeyri, sem hér skiptir fyrst og fremst máli, en þó alveg sérstaklega, þegar um stofnkostnaðinn er rætt með tilliti til orkusölusamnings við álbræðsluna, en þar er verðið ákveðið í dollurum. Tekjurnar af orkusölunni hækka í íslenzkum kr. í samræmi við hækkun stofnkostnaðar í íslenzkum kr., af því að orkusalan er reiknuð í dollurum til álbræðslunnar. Með þessum staðreyndum er í raun og veru nægilega hrakin sú fullyrðing, að forsendur orkusölusamningsins séu brostnar vegna stórhækkaðs stofnkostnaðar Búrfellsvirkjunar. Það er hins vegar ástæða til þess að rekja fleiri staðreyndir til þess að sýna, hver fjarstæða það er, að bygging Búrfellsvirkjunar og álbræðslunnar hafi verið fjárhagslega óhagstæð fyrir Íslendinga. Verður þá fyrst vikið nánar að raforkuverðinu. Um það er vissulega ekki deilt, að raforkuverðið frá Landsvirkjun til ISALs er álbræðslunni hagstætt, enda er hagstætt orkuverð eina ástæðan til þess, að áhugi var fyrir byggingu álbræðslu á Íslandi. Hitt er fjarstæða, að raforkan sé seld undir kostnaðarverði, hvað þá að raforkusamningurinn sé Landsvirkjun óhagstæður, og er auðvelt að sýna fram á þetta með tölum. Samkv. upphaflegri áætlun hefur verið gert ráð fyrir því, að 210 mw. virkjun við Búrfell gefi 1720 millj. kwst. á ári. Sé framleiðslukostnaður orkunnar miðaður við 7% vexti og 40 ára afskrift með jöfnum ársgreiðslum, - en 40 ár eru sízt talin of langur afskriftatími fyrir mannvirki af þessari tegund, - verður framleiðsluverð hverrar kwst. aðeins 18.6 aurar. Umsamið raforkuverð til ISALs er hins vegar 26.4 aurar á kwst. fyrstu 6 árin, en síðan 22 aurar á kwst. En þegar orkuverðið lækkar, hækkar skatturinn af framleiðslunni hjá álverksmiðjunni, sem gengur að mestu í Atvinnujöfnunarsjóð. Nú er hins vegar ástæða til að endurskoða þessa reikninga, þar sem telja má fullvíst eftir reynsluna af fyrstu þremur aflvélum í Búrfellsvirkjun, að virkjunin muni skila allt að 15% meiri afköstum en reiknað hafði verið með í fyrri fjárhagsáætlunum. Þetta þýðir, að afl virkjunarinnar mun verða 240 mw. í staðinn fyrir 210 mw., en orkuframleiðslan nær 2000 millj. kwst. á ári í stað 1720 millj. Þegar hægt verður að fullnýta þetta afl, mun það lækka framleiðslukostnað í Búrfellsvirkjun sjálfri ofan í 16 aura á kwst. Hér er hins vegar rétt að hafa í huga, að svo mikil ársframleiðsla fæst ekki nema með mun meiri miðlunarmannvirkjum en upphaflega var gert ráð fyrir. Hefur reyndar þegar verið ákveðið að ráðast í miklu stærri miðlanir, bæði vegna frekari stækkunar Búrfellsvirkjunar og fyrirhugaðra virkjana í Tungnaá. Sé um 500 millj. kr. varið til viðbótar í slíkar miðlanir, mundi það aðeins hækka framleiðsluverð raforku frá Búrfellsvirkjun úr 16 aurum í rúma 18 aura á kwst. Hins vegar væri réttara að reikna a.m.k. helminginn af kostnaði þessara stóru miðlana sem hluta af stofnkostnaði hinna fyrirhuguðu virkjana í Tungnaá, en þær verða við Sigöldu og Hrauneyjarfoss. Rétt er að benda á, að utan við þessa útreikninga er stofnkostnaður gasaflsstöðvarinnar. Gasaflsstöðin var ekki í upphaflegu áætluninni, sem var 42.8 millj. dollara, og er ekki heldur í þessum útreikningum, 3 760 millj. Þess vegna er rétt að bæta kostnaði við gasstöðina við, þegar við erum að finna út kostnaðinn á hverri kwst. Það er rétt að benda á, að utan við þessa útreikninga er stofnkostnaður gasaflsstöðvarinnar, sem Landsvirkjun hefur látið reisa nálægt Straumsvík, en hún er hugsuð sem varastöð fyrst í stað og síðan sem toppstöð fyrir allt raforkukerfi Landsvirkjunar. Sé kostnaður vegna hennar tekinn inn í þessa orkuversreikninga til fulls, hækkar það kostnaðarverð á framleidda kwst, um 11/2 eyri. Þrátt fyrir það er framleiðslukostnaðurinn aðeins 19.5 aurar á kwst., en í orkusölusamningnum við ISAL er söluverðið eins og áður segir 26.4 aurar fyrstu 6 árin, en síðan 22 aurar á kwst. Er því fjarri öllu lagi, að hér sé verið að selja undir kostnaðarverði. Á hinn bóginn er rétt að leggja á það áherzlu, að það var alltaf ljóst og viðurkennt, að söluverð raforku til álbræðslunnar væri ekki langt fyrir ofan kostnaðarverð. Jafnframt var á það bent, að Landsvirkjun og viðskiptamenn hennar hefðu einnig stórfelldan, óbeinan hag af orkusölusamningnum, þar sem hann væri grundvöllur þess, að hægt væri að ráðast í svo stóra og hagkvæma virkjun sem Búrfellsvirkjun er. Án sölu mikils hluta raforkunnar til stóriðju var óhugsandi að ráðast í stórvirkjun, þar sem það mundi hafa haft í för með sér stórkostlega hækkun innlends raforkuverðs fyrstu árin. Íslendingar hefðu því verið dæmdir til þess að afla sér raforku með byggingu smárra orkuvera, en horfa enn í áraraðir á jökulfljótin byltast óbeizluð til sjávar. Annar mikilvægur kostur raforkusamningsins við ISAL er sá, að hann tryggir Landsvirkjun tekjur í erlendum gjaldeyri á móti þeim erlendu lánum, sem taka þarf til virkjunarinnar. Erlend lán, sem samið hefur verið um til Búrfellsvirkjunar, nema nú 34 millj. dollara eða nær 3000 millj. kr. Hins vegar munu tekjur Landsvirkjunar af orkusölu til álbræðslunnar nema að meðaltali tæplega 3 millj. dollara á ári næstu 25 árin, en þær tekjur nægja til þess að greiða 35 millj. dollara lán á þessu tímabili með 7% vöxtum. Þegar þetta er athugað; þarf anzi mikið þrek til þess að halda því fram, að þetta sé óhagstætt fyrir Íslendinga. Þótt enn sé eftir að taka 1.5 millj. dollara að láni til þess að ljúka síðari áfanga virkjunarinnar auk lána vegna miðlunarmannvirkja, er augljóst, að orkusölusamningurinn stendur undir meginhlutanum af erlendum skuldbindingum virkjunarinnar, enda þótt álbræðslan muni aðeins nota 60% af raforku Búrfellsvirkjunar fullnýttrar. Hér hefur hingað til eingöngu verið fjallað um orkusölusamninginn við ISAL og áhrif hans á Landsvirkjun, en ekki um álsamningana í heild. Sannleikurinn er hins vegar sá, að hér er um samningaheild að ræða, sem nauðsynlegt er að skoða í samhengi, ef rétt mynd á að fást. Raforkusamningur Landsvirkjunar við ISAL er vissulega grundvöllur þess, að álbræðslan var byggð, en hinn þjóðhagslegi ávinningur þess fellur ekki eingöngu Landsvirkjun í skaut, heldur að miklu leyti öðrum hlutum þjóðarbúsins. Það er þess vegna, sem við fáum miklar tekjur í Atvinnujöfnunarsjóð árlega til þess að byggja upp atvinnufyrirtæki víðs vegar um landið. Hér er fyrst og fremst á það að benda, að skattgreiðsla ISALs er að flestu leyti sambærileg við raforkuverðið. Hér er um beinar tekjur að ræða, sem eru langt umfram þá þjónustu, sem opinberir aðilar láta ISAL í té. Skattgjaldið er ákveðið þannig, að það er ákveðin fjárhæð á tonn af áli, sem framleitt er, en fer þó ört hækkandi, ef verð á áli fer yfir ákveðið mark, eins og núna gerðist í haust. Fór álverðið yfir þetta mark nú á s.l. mánuði; en það veldur því, að framleiðslugjaldið hækkar um 31/2 dollara á tonn. Eru yfirleitt taldar líkur á því, að álverð fari enn hækkandi á næstu árum. En þótt álverðið lækki, er greitt sama skattgjald af framleiðslunni jafnt fyrir það. Sé miðað við núverandi verð, má reikna með því, að skatttekjur af álbræðslunni næstu 25 árin muni nema 50 millj. dollara, eða 4 400 millj. kr., en tekjur af raforkusölu um 74 millj. dollara, eða 6 512 millj. kr. Munu hinar beinu gjaldeyristekjur, sem fást af sölu raforku og skattlagningu álbræðslunnar, nægja til þess að endurgreiða öll lán vegna virkjunarinnar með 7% vöxtum á 15 árum. Ég er hræddur um, að hv. 6. þm. Reykv. hafi ekki athugað þessa niðurstöðu, og hafi hann gert það, en eigi að síður flutt þá ræðu, sem hann flutti áðan, þá er hann harðgerðari en ég hefði haldið, að hann væri. Vegna ákvæðanna um hækkun framleiðslugjaldsins í samræmi við hækkanir á markaðsverði á áli er mjög líklegt, að tekjurnar verði í raun og veru mun meiri en þetta. Ef verð á áli hækkar um 1 cent, sem er 3.5 % hækkun frá því, sem nú er, jafngildir það 11% hækkun á samanlögðu orkuverði og skattgjaldi. Og þegar við erum að tala um orkuverð og skattgjald, er rétt að upplýsa það, að orkuverð og skattgjald samanlagt jafngilda því, að orkuverðið væri 4.1 mill. En orkuverð í Noregi til álbræðslanna þar er 3.1–3.2 mill. En þar er skattur miklu lægri og í allt öðru formi en hér. Þar er skatturinn ekki af hverju framleiddu tonni, heldur af nettótekjum, en afskriftareglurnar eru mjög rúmar, og nettótekjur álbræðslunnar eru þess vegna ekki reikningslega miklar. Þess vegna er orkusamningurinn íslenzki sennilega hagstæðari en norsku samningarnir, þegar tillit er tekið til þess, hvað skattgjaldið er hátt. Enn er þó ótalið það, sem e.t.v. skiptir allra mestu máli, en það er sú atvinna og atvinnutekjur, sem virkjunarframkvæmdir og álbræðslan skapa. Það er reyndar óþarfi að fjölyrða um þetta. Svo vel er það öllum almenningi kunnugt. Framkvæmdirnar við Búrfell og í Straumsvík hafa undanfarin tvö ár tryggt hundruðum manna atvinnu, og rekstur álbræðslunnar í framtíðinni ásamt frekari framkvæmdum til þess að nýta raforku Íslands og byggja upp stóriðju mun hafa ómetanlega þýðingu fyrir alla afkomu þjóðarbúsins. Og það er þessi vissa og þessi skilningur, sem nú er að verða almennari, sem hefur ráðið því, að nú þegar er farið að undirbúa stærri miðlun við Þórisvatn en áður var fyrirhugað og að hefja undirbúning að virkjun við Sigöldu og Hrauneyjarfoss. Það er sá skilningur, að með því að beizla íslenzk fallvötn getum við skapað hér meira atvinnuöryggi og betri lífskjör þjóðinni til handa, sem er uppistaðan í því, að nú þegar er ákveðið að halda áfram að virkja og halda áfram að selja raforku, ekki undir kostnaðarverði, heldur fyllilega á kostnaðarverði, og gera það mögulegt, að Íslendingar fái ódýrari orku en ef haldið væri áfram að virkja smátt. Hv. 6. þm. Reykv. fullyrti áðan, að það væri útilokað annað en álverksmiðjan fengi orkuna undir kostnaðarverði, og að með þessari ráðstöfun væru landsmenn látnir borga orkuna hærra en annars hefði orðið. Það er þó vitað mál, og ég hélt, að það væri satt að segja enginn hv. alþm., sem vildi rengja það, að ef við hefðum virkjað litla virkjun í Þjórsá eða annars staðar, hefði sennilega verið byrjað með 35 þús. kw., og þá hefði orkan frá þessari litlu virkjun orðið yfir 50% dýrari en hún verður frá virkjuninni við Búrfell. Þetta liggur tölulega fyrir, og þess vegna er engin forsenda fyrir þeim fullyrðingum hv. 6. þm. Reykv., sem hann viðhafði hér áðan. Skatttekjurnar af álverksmiðjunni eru, eins og oft hefur verið drepið á, í fyrstu aðeins tugir millj. árlega, en fara stöðugt hækkandi, þannig að þegar líður á tímabilið, komast þær upp í 237 millj. kr. á ári. Þetta er vitanlega mjög þýðingarmikið. Þá fær þjóðin og gjaldeyristekjur fyrir þá vinnu, sem seld er í verksmiðjunni, í fyrstu 300 millj., en fer svo hækkandi, eftir því sem fólki fjölgar í verksmiðjunni og afköstin verða aukin, sennilega upp í 500 millj. kr. á ári. Ég held, að með þessu, sem hér hefur verið sagt, sé það hrakið, sem hv. þm. fullyrti áðan. Það var þetta, sem hann var að tala um, að lántökuheimild, sem farið var fram á hér í fyrra, 7.5 millj. dollara, átti að vera til rökstuðnings fyrir því, að virkjunin hefði farið fram úr áætlun. Sannleikurinn er sá, að það er ekki búið að nota nema hluta af þessu láni, og hluti af þessu láni hefur farið í kostnað við undirbúning annars áfanga virkjunar við Búrfell. Fullyrðingin, sem hv. þm. hafði um tvo ágæta embættismenn, Jóhannes Nordal seðlabankastjóra og Eirík Briem, framkvæmdastjóra Landsvirkjunar, var náttúrlega mjög leiðinleg, þar sem hv. þm. fullyrti, að þeir hefðu falsað ýmislegt í sambandi við þær upplýsingar, sem hér voru gefnar. Þetta eru stór orð og alls ekki viðeigandi. Þær upplýsingar, sem hafðar eru eftir þessum mönnum, eru teknar beint úr bókhaldi verksmiðjunnar og bókhaldi Landsvirkjunar. Þetta hafa þeir fullyrt við mig, og dettur mér ekki í hug að vefengja, að þar sé rétt sagt frá. Nú vill svo til, að allir stjórnmálaflokkarnir eiga fulltrúa í stjórn Landsvirkjunar. Allir flokkar eiga aðgang að þessu fyrirtæki og ættu að geta fengið réttar upplýsingar þar. Ég spurði að því um daginn, þegar við vorum að ræða þetta, hvort hv. þm. hefði fengið upplýsingar hjá fulltrúa Alþb. í Landsvirkjunarstjórn. Það kom fram áðan, að svo var ekki. Hv. þm. segist hafa þessar upplýsingar úr skýrslu, sem Harza hafi gefið út, en ekki frá stjórn Landsvirkjunar.  Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að svo stöddu að segja meira um þetta. Ef málið fer í n., þá náttúrlega getur n. spurt þá, sem gerst þekkja, stjórn Landsvirkjunar, framkvæmdastjóra, stjórnarformann og fleiri, og sannfært sig þá enn betur um það, hvort þær tölur, sem hér hafa verið nefndar, eru réttar eða rangar.



Herra forseti. Sú skýrsla, sem ég sagði frá áðan, er gefin út af Landsvirkjun, þótt hún sé samin af Harza. Auðvitað hef ég fengið hana hjá fulltrúa Alþb. í stjórn Landsvirkjunar. Það hafa allir fulltrúar í Landsvirkjunarstjórn fengið þessar skýrslur og hæstv. ráðh. einnig, og þetta eru frumheimildir, þetta eru þau gögn, sem menn hafa til að vinna með. En mér virtist hæstv. ráðh. gera sér harla litla grein fyrir því, sem ég var að rekja áðan. Ég skýrði frá því, að í töflu 30 væri rakin annars vegar upphafleg kostnaðaráætlun og hins vegar kostnaðaráætlun eins og hún er nú, og ég fór með þær tölur eins og þær eru. Ef hæstv. ráðh. vill fylgjast með, er það náttúrlega velkomið, ef hann trúir því ekki, að ég fari rétt með þær tölur, sem eru á blaðinu hér fyrir framan mig. Þær eru þannig, að hliðstæður kostnaður, sem upphaflega var áætlaður 25.8 millj. dollarar, er núna 32.6 millj. dollarar. Þetta er meira en fjórðungs hækkun. Ég hef ekki bætt neinu við. Þetta eru tölur Harza, en ekki mínar. Síðan tekur Harza fram, að í þessar tölur vanti ýmsa kostnaðarliði, eins og ég gerði grein fyrir áðan, og þegar við viljum gera okkur grein fyrir því, hvað endanlegur kostnaður muni verða, verðum við að bæta þeim kostnaðarliðum við. Ég skýrði frá því, hvernig ég hefði reiknað þá lið fyrir lið alveg nákvæmlega. Það var ákaflega auðvelt fyrir hæstv. ráðh. að gera aths. við það, ef hann hefði getað, en hann gat það ekki.  Hæstv. ráðh. las hér upp plagg, sem hann eða einhverjir aðrir voru búnir að semja áður. Þar voru mörg atriði, sem ég var raunar búinn að hrekja í ræðu minni áðan, en hæstv. ráðh. gerði enga tilraun til þess að ræða þann ágreining, heldur flutti aðeins þennan upphaflega texta sinn án tillits til þess, sem ég hafði sagt. Þetta eru að sjálfsögðu ákaflega vandræðaleg vinnubrögð, m.a. reiknaði hann áfram með 1720 millj. kwst., enda þótt ég færði rök að því áðan, að það væri gersamlega óraunsætt að ímynda sér svo mikla nýtingu. Ég hygg, að hver maður, sem hefur einhverja vitneskju um starfsemi orkustöðva, viti, að það er ekki hægt að reikna með toppafköstum sem meðalnýtingu. Þetta er fjarstæða, og útreikningar, sem eru byggðir á slíku, eru ekki raunsæir. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að verð það, sem álbræðslan greiddi, væri 26.4 aurar á kwst. Ég veit ósköp vel, að þessari tölu er flíkað út á við gagnvart almenningi, en ég skil ekki í því, að hún geti gengið í nokkurn alþm., því að alþm. eiga að vita deili á þessum málum. Verðið, hið raunverulega verð, er sem kunnugt er aðeins 22 aurar, en vegna þess að vitað var, að afkoma Búrfellsvirkjunar yrði erfiðust fyrstu árin, áður en afköstin yrðu orðin full, var ákveðið að lækka skattgjaldið til ríkisins og nota þann mismun til þess að hækka raforkuverðið. Þarna er aðeins um að ræða meðgjöf frá íslenzka ríkinu til þess að jafna þessi met í nokkur ár. Þetta eru ekki aukin útgjöld frá álbræðslunni, alls ekki. Þarna er um að ræða tilfærslu frá ríkissjóði til Búrfellsvirkjunar, og þetta kemur ekkert við samningum okkar við álhringinn, þannig að ég held, að menn eigi að spara sér blekkingar af þessu tagi. Hæstv. ráðh. endurtók einnig hina furðulegu reikninga um það, að vonin um aukin afköst aflvélanna ætti að leiða til þess, að lækkuð væri áætlun um raforkuverð. Ég minntist á það áðan, að þetta væri hrein fjarstæða. Í fyrsta lagi er ekki hægt að fullyrða neitt um slíkt, fyrr en búið er að prófa vélarnar. Hæstv. ráðh. staðhæfði raunar, að það væri búið að prófa nokkrar þeirra nú þegar, en hið gagnstæða stóð raunar í aths. þeirra Jóhannesar Nordal og Eiríks Briem, því að þeir segja sjálfir í sinni eigin aths.: „Þótt enn sé ekki búið að fullprófa fyrstu þrjár aflvélarnar í Búrfelli, er þó rétt að skýra frá því, að allar líkur benda til þess“, o.s.frv. Þeir viðurkenna sjálfir, að það er ekki búið að fullprófa þetta einu sinni. En á þessari tilraun, sem nær til helmingsins af vélunum og ekki er lokið, og í voninni um vélar, sem eru ókomnar til landsins, á að byggja lækkun á raforkuverði um 3 aura á kwst. Þetta er auðvitað hrein fjarstæða. Ein viðurkenning kom loksins frá hæstv. ráðh. Hann viðurkenndi, að í þeim tölum, sem hann var með, væri ekki meðreiknuð gasaflsstöðin, sem kostar, eins og ég sagði áðan, hátt á þriðja hundrað millj. kr. Ég reiknaði með gasaflsstöðinni í útreikningum mínum, en ég gerði það raunar þannig, að ég deildi kostnaðinum við hana í alla raforkuframleiðsluna, einnig þann hluta, sem rennur til Íslendinga. Í rauninni ætti að reikna þessa gasaflsstöð einvörðungu á viðskipti við álbræðsluna, því að hún er byggð fyrir álbræðsluna. Það var skilyrði frá álbræðslunni, að þessi stöð yrði byggð, og hún er byggð í hennar þágu, þannig að sá kostnaður ætti í rauninni að reiknast sérstaklega á viðskipti til álbræðslunnar. Hins vegar gerði ég það ekki. Ég skipti þessum kostnaði niður á framleiðsluna alla. En auk þess, að það vantar kostnað af gasaflsstöð í tölur hæstv. ráðh., vantar þar einnig gengistap af innlendum kostnaði, eins og ég rakti áðan. Þetta vantar í tölur þær, sem hæstv. ráðh. var með, og það er upphæð, sem er næstum því 300 millj. kr. Einnig vantar lántökukostnaðinn, sem er um 1%, það vantar greiðslu fyrir vatnsréttindi, það vantar eftirgjöf á tollum frá ríkinu, sem er há upphæð, það vantar tolla þá, sem Landsvirkjun hefur orðið að greiða samkvæmt samningum fyrir verktakana, og það vantar skattana, sem Landsvirkjun hefur orðið að greiða í ríkissjóð fyrir hina erlendu sérfræðinga. Þessar tölur var ég allar með, en þessar tölur var hæstv. ráðh. ekki með, og það er þetta, sem gerir muninn. Hins vegar vil ég endurtaka það, sem ég sagði hér, þegar við ræddum þetta seinast, að það er í sjálfu sér ákaflega tilgangslaust, að við hæstv. ráðh. komum hér til skiptis og þyljum tölur hvor framan í annan. Þetta er mál, sem verður að rannsaka, og það er skylda allra alþm. að framkvæma slíka rannsókn. Það er ekkert vandaverk að komast að staðreyndunum um þetta. Meginhluti staðreyndanna liggur óumdeilanlega fyrir, nokkrar tölur þarf að meta, en það er á færi allra alþm. að komast að hinu sanna í þessu efni. Ég fer ekki fram á neitt annað en menn geri þetta, að menn taki ekki trúanlegar tölur hæstv. ráðh. og ekki heldur tölur mínar, heldur gangi sjálfir úr skugga um, hvað er satt og rétt í þessu máli. Raunar virtist mér af síðari hlutanum í ræðu hæstv. ráðh., að hann gerði sér ljóst, hvernig málum væri komið, því að hann fór að færa rök að því, að hvað sem sagt yrði um samninginn um orkusölu, þá skyldu menn minnast þess, að það væri ákaflega hagkvæm stefna fyrir Íslendinga að hafa fengið álbræðsluna til landsins. Sá ávinningur væri svo mikill, að þjóðhagslega gæti það meira að segja svarað kostnaði að selja þessa raforku jafnvel undir kostnaðarverði, því að við fengjum svo margt annað í staðinn. Hæstv. ráðh. fór meira að segja að leggja saman og með því að leggja allan ávinninginn, sem hann taldi vera; saman í eitt, komst hann upp í raforkuverð, sem var 4.1 mill, ef ég man rétt, með því að reikna allt sem greiðslu fyrir raforku. Þessi röksemdafærsla hæstv. ráðh. er auðvitað vitnisburður um það, að hann veit, að reynslan á eftir að sanna það, sem ég hef haldið hér fram, að orkusöluviðskipti út af fyrir sig verða Íslendingum óhagkvæm. Sú staðreynd er ljós og það mál hef ég rætt bæði við fulltrúa okkar í Landsvirkjunarstjórn og marga sérfræðinga, sem allir segja, að þessar niðurstöður séu óvefengjanlega réttar. En hitt atriðið, hvort það sé Íslendingum hagkvæmt að fá erlend fyrirtæki inn í landið upp á þessi býti, er að sjálfsögðu víðtækt umræðuefni. Við höfum rætt það margsinnis, og við eigum eftir að ræða það. Ég ætla ekki að þessu sinni að halda mikla ræðu um það efni. Hins vegar skulum við minnast eins, að þegar við tökum erlent lánsfé, eins og við tökum til þess að virkja við Búrfell, erum við þar að ákveða, hvernig við nýtum fjármagn og vinnuafl. Þegar við höfum fjármagn og vinnuafl, höfum við alltaf valkosti. Við verðum að gera upp við okkur, hvernig er skynsamlegast að hagnýta hvort tveggja. Og áður en við tökum ákvarðanir, verðum við að gera okkur grein fyrir því, hvort þetta sé skynsamleg ákvörðun, sem við tökum, eða eru aðrir kostir, sem geta e.t.v. fært þjóðinni meiri ávinning? Ég hef oft fært rök að því, að Íslendingar geta aldrei byggt framtíð sína á því að opna landið í vaxandi mæli fyrir erlendum auðfélögum, sem eru einvörðungu hingað komin til þess að fá ódýra raforku og til þess að hagnýta, eins og nú standa sakir, eitt ódýrasta vinnuafl í Vestur-Evrópu. Tilgangur þeirra er aðeins sá að hagnast á orku okkar og vinnuafli og flytja meginhluta hagnaðarins úr landi. Verkefni okkar sem þjóðar er að nýta orku landsins og að nýta orku fossa og hvera til þess að koma upp framleiðslu, sem skilur arðinn eftir í landinu sjálfu. Þetta er algert grundvallaratriði, ef við viljum vera þjóð til frambúðar. Þetta eina fyrirtæki, sem komið er upp á Íslandi, álbræðslan, er eftir okkar aðstæðum risavaxið fyrirtæki, það gnæfir yfir öll fyrirtæki landsmanna. Einvörðungu fjárfestingin í þetta eina fyrirtæki slagar hátt upp í alla okkar eigin fjárfestingu í okkar eigin iðnaði. Hvernig halda menn, að verði umhorfs á Íslandi, ef á næsta áratug eiga að bætast við 6 eða 7 hliðstæð fyrirtæki í eign útlendinga? Það gefur auga leið, að yfirráðin yfir atvinnukerfinu eru þá komin út úr landinu. Menn geta gert sér hinar beztu hugmyndir um samskiptin við þessi erlendu auðfélög, menn geta talið, að forráðamenn þeirra vilji allt gott fyrir okkur gera, en hitt er óumdeilanlegt, að völdin væru komin í hendur þessara manna, en ekki okkar sjálfra. Við hefðum þá eftirlátið útlendingum það fjöregg, sem er fólgið í atvinnukerfi þjóðarinnar. Mér þótti satt að segja heldur leiðinlegt að heyra hjá hæstv. ráðh. áðan þann auðmýktartón, sem maður er farinn að heyra æ oftar, þegar ráðh. tala um þessi mál. Hæstv. ráðh. sagði, að það skipti mestu í sambandi við þessa samninga við álbræðsluna, að hún hefði skapað svo mikla atvinnu. Það virðist vera orðin afstaða þessa hæstv. ráðh., að við Íslendingar séum ekki menn til þess að tryggja þjóðinni atvinnu. Ef við ætlum að koma í veg fyrir atvinnuleysi á Íslandi, verðum við að fá erlenda atvinnurekendur til að stofna hér fyrirtæki. Þessi hæstv. ráðh. virðist vera uppgefinn á því verkefni, sem á að vera meginverkefni hverrar ríkisstj., að halda hér uppi svo þróttmiklu og öflugu atvinnulífi, að hver maður hafi verk að vinna. Það er þessi uppgjöf, þessi andlega uppgjöf, sem er kannske enn þá háskalegri en öll áþreifanleg ákvæði þeirra samninga, sem gerðir hafa verið, og því miður virðist þessi uppgjöf eiga að halda áfram, því að hæstv. ráðh. sagði áðan: Nú þegar er ákveðið að halda áfram að selja erlendum aðilum raforku á þennan hátt. Hæstv. ráðh. sagði: Nú þegar er ákveðið að gera þetta. Ég veit ekki til þess, að þetta vandamál hafi verið borið undir Alþ., sem tekur ákvarðanir um slík mál. Það getur vel verið, að þetta hafi verið ákveðið af hæstv. ríkisstj., um það veit ég ekki. En ákvörðunarvaldið er í höndum Alþ., og ástæðan til þess, að ég hef vakið athygli á staðreyndunum um viðskiptin við álbræðsluna, er einmitt sú, að þessi reynsla okkar verður að hafa áhrif á ákvarðanir manna um áframhaldið. Ef alþm. komast að þeirri niðurstöðu við sjálfstæða könnun hvers einasta manns, að þær staðreyndir, sem ég hef rakið, séu réttar, komast þeir ekki hjá því að endurskoða áframhald á þessari stefnu. Ég held, að það sé háskaleg firra, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að halda fast við fyrri hugmyndir um áframhaldandi viðskipti við erlend auðfélög á þennan hátt eftir þá reynslu, sem nú blasir við. Þessi till. okkar hv. þm. Þórarins Þórarinssonar fjallar um það eitt, að þessi mál verði rannsökuð. Ég veitti því athygli, að hæstv. ráðh. tók ekki neina afstöðu til þessa í ræðu sinni. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvernig eigi að skilja þessa þögn. Er hæstv. ráðh, sammála mér um það, að Alþ. eigi að eigin frumkvæði að rannsaka, hvað er satt og rétt í þessu máli? Er hæstv. ráðh. sammála því, eða er hann e.t.v. andvígur því? Ef hæstv. ráðh. er andvígur því, á hvaða forsendum getur það verið? Af hverju getur slíkt stafað? Ég vil vara mjög alvarlega við því, að farin sé sú leið, sem stundum er farin hér á Alþ., að vísa þessari till. til n. í þeim tilgangi að svæfa hana þar og láta hana aldrei framar koma hér inn í þingsalinn. Það væri ekki aðeins röng aðferð, hún væri algerlega ósæmandi gagnvart þjóðinni. Ef hæstv. ráðh. hefur sjálfur einhverja trú á málstað sínum, ef hæstv. ráðh. telur, að hann hafi farið með rétt mál í því, sem hann sagði áðan, ætti hann ekki að óttast, að slík rannsókn yrði framkvæmd.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að ég hefði ekki getið um það, hver afstaða mín væri til rannsóknarnefndarinnar, og það væri ekki ljóst, hvort ég vildi, að Alþ. fengi allar nauðsynlegar upplýsingar í þessu máli. Ég tel alveg sjálfsagt, að hv. alþm. fái allar upplýsingar. Ég sagði: Ef málið fer til nefndar, þá reynir á það, hvort hún getur fengið þær upplýsingar, sem hv. 6. þm. Reykv. telur sig vanta og kannske fleiri hv. þm., og er ekki rétt að reyna á það, hvað hv. þm. telja sig vanta af upplýsingum, eftir að þeir hafa fengið tækifæri til þess að spyrja alla, sem bezt ættu að þekkja til þessa máls? En að sjálfsögðu eiga alþm. að fá allar nauðsynlegar upplýsingar. Hér getur ekki verið neitt, sem á að dylja fyrir hv. Alþ. eða landsmönnum öðrum. Hv. 6. þm. Reykv. talaði hér áðan um Harzaskýrsluna, sem er vitanlega á borði Landsvirkjunarstjórnar, hefur komið á mitt borð, og ég hygg, að það stangist ekkert á í Harzaskýrslunni við það, sem ég hef hér sagt í dag, og við það, sem framkvæmdastjóri og stjórnarformaður Landsvirkjunar létu frá sér fara um daginn. Hv. 6. þm. Reykv. les upp úr skýrslunni og túlkar hana á ýmsa vegu, en þegar málin eru lögð saman og grundvölluð á sama stigi, hygg ég, að þar beri ekkert á milli. En þegar hv. þm. er að tala um áætlun og það, sem vantar á áætlunina, hafa framkvæmdastjórinn og stjórnarformaðurinn talað um áætlunina í heild, og það er ekki rétt, sem hv. 6. þm. sagði áðan, að það vantaði til viðbótar við þessar 42.7 millj. dollara svo margt, sem hann taldi upp. Það, sem vantar, eru vatnsréttindin, og gasstöðin var aldrei með í þessari upphæð, hvorki í byrjun né nú. Að gasstöðin eigi að reiknast álbræðslunni einni til kostnaðar, það er nú það. Það mætti náttúrlega gera. En álbræðslan notar ekki nema 60% af orkunni, og þessi stöð á að vera toppstöð og varastöð fyrir allt Landsvirkjunarkerfið. Og hvernig væri það, ef línan frá Búrfelli slitnaði einn góðan veðurdag? Ætli það kæmi ekki við hinn almenna notanda eins og álverksmiðjuna, en hv. 6. þm. var svo sanngjarn, að hann reiknaði kostnaðinn, að hann sagði, á alla heildina. Og það var held ég of mikil sanngirni frá hans hendi, miðað við málflutning hans í heild. Hv. þm. talar enn um það, að rafmagnið verði selt undir kostnaðarverði til álverksmiðjunnar þrátt fyrir alla þá útreikninga, tölur og rök, sem ég hef fært fram fyrir hinu gagnstæða. Hv. þm. segir, að það sé rangt, að rafmagnið sé selt á 26.4 aura kwst., þótt það sé staðreynd, sem segir í samningnum. Hann segir, að álverksmiðjan borgi bara lægri skatta fyrstu árin. En skattarnir af álverksmiðjunni hækka ekki bara fyrstu árin. Þeir eru að smáhækka, stighækka, og af hverju er það? Þeir, sem sömdu fyrir álverksmiðjuna, báru það fyrir sig, að fyrstu árin væru erfiðust, meðan væri verið að koma þessu á fót og afskrifa fyrirtækið, og þess vegna gætu þeir ekki borgað eins háan skatt í byrjun eins og seinna. En rökin fyrir því, að álverksmiðjan greiddi hærra orkuverð fyrstu árin en seinni árin, eru þau, að afkoma Landsvirkjunar er miklu lakari fyrstu árin, á meðan verið er að fullnýta þá orku, sem framleidd er, og komast yfir byrjunarörðugleikana. Þetta voru gagnkvæm rök, sem tekin voru til greina, þegar samið var um orkuverð og skattgjald. Og þetta eru náttúrlega tölur, sem við þurfum ekki að vera að deila um, hv. 6. þm. Reykv. og ég, af því að þær eru skjalfastar í samningnum. Hv. þm. gerir lítið úr því, að vélarnar framleiði þessa orku, sem verkfræðingar Landsvirkjunar telja sig hafa sannfært sig um, að þær geti gert. Það er búið að prófa þessar þrjár vélar, sem búið er að setja upp. Það er búið að prófa þær betur núna en var fyrir viku eða hálfum mánuði, þegar við töluðum síðast saman, og þetta virðist lofa mjög góðu og von er á, að vélar, sem ekki eru komnar til landsins, skili meiru en áætlað var. Þá er rétt að upplýsa, að það eru alveg sams konar vélar frá sama fyrirtæki og smíðaðar á sama hátt. En ég tók fram áðan, að það væri ekki unnt að fá þessa afkastaaukningu nema með miklu meiri miðlunum en fyrirhuguð var, og það er gert ráð fyrir, að þær þurfi að kosta 500 millj. kr. til þess að auka öryggið, til þess að auka vatnsmagnið, til þess að hægt sé að fá þessa aukningu. En þetta hefur bara farið fram hjá hv. 6. þm. Reykv., vegna þess að hann þurfti að halda dauðahaldi í þessa hugsun sína, að þetta væri aðeins veik von, sem Landsvirkjun gæti ekki byggt á. En það er áreiðanlegt, að verkfræðingar Landsvirkjunar hafa gert sér alveg fulla grein fyrir því, að til þess að geta fengið þessa afkastaaukningu upp í 2 þús. millj. kwst., þarf að leggja 500 millj. í nýjan kostnað til þess að auka vatnsmagnið og miðlunina. Þetta er þess vegna ekki fullyrt út í bláinn. Hv. 6. þm. Reykv. var að tala um, að það vantaði að reikna gengistap af innlendum kostnaði í stofnkostnaði. Ég tek það fram aftur, að það, sem vantar í kostnaðinn, eru vatnsréttindin og það er gastúrbínustöðin. Hv. þm. fullyrti, að orkusöluviðskiptin væru óhagkvæm fyrir Íslendinga, og af hverju voru þau óhagkvæm? Vegna þess, eins og hann sagði, að orkan er seld undir kostnaðarverði til álverksmiðjunnar, og af því ætti þá að leiða samkv. hans hugsanaflutningi, samkv. hans rökhyggju, að Íslendingar keyptu dýrara rafmagn, vegna þess að álverksmiðjan er til staðar. En hvað segja verkfræðingar Landsvirkjunar? Hvað segir orkumálastjóri? Hvað segja aðrir þeir verkfræðingar, sem starfa hér að orkumálum? Þeir fullyrða, eftir að hafa reiknað þetta dæmi til enda, að rafmagn úr smávirkjun væri yfir 50% dýrara en landsmenn fá frá Landsvirkjun. Og svo segir hv. 6. þm. Reykv., að þessi viðskipti við álverksmiðjuna séu Íslendingum óhagkvæm. Skyldu ekki allir alþm. hafa gert sér grein fyrir því, að ef við ætlum að virkja stórt og meira en fyrir hinn venjulega orkumarkað, verður að fá orkufrekan kaupanda, því að það er ekki hægt að virkja stórt og láta svo aflið vera ónotað? Við hefðum ekki getað virkjað í Þjórsá, eins og gert hefur verið, ef við hefðum ekki fengið álverksmiðjuna eða einhvern annan notanda. Við hefðum orðið að sætta okkur við 50% hærra orkuverð til heimilisnota og innlendrar notkunar, ef við hefðum ekki virkjað svona stórt og fengið þennan orkufreka notanda. Ég hefði haldið, að alþm. væru sammála um þetta, þótt einstöku sinnum komi hv. þm. í ræðustólinn og vilji láta svo sem þeir hafi ekki gert sér grein fyrir þessum staðreyndum. Og við tölum oft um fallvötnin á Íslandi. Þau eru falleg, og þau geta verið þjóðinni dýrmæt og mikils virði. En fossarnir okkar og fallvötnin eru okkur ekki beinlínis mikils virði, nema við getum notað orkuna, sem í fallvötnunum er. Og við getum ekki virkjað orkuna að neinu magni, nema við bindum saman orkuvinnslu og orkusölu. Og þegar hv. 6. þm. Reykv. var að tala um stórvirkjun á Austurlandi, þá vita hv. alþm., að ekki verður gerð stórvirkjun á Austurlandi nema einhver orkufrekur kaupandi fáist. Það er kannske langglæsilegasta virkjunin þar, ef hægt væri að virkja 500–600 þús. kw. í einu, það kostar það. En hver getur notað þessa orku? Eigum við að reyna að fá útlendinga til þess að setja hér upp stóriðju og semja við þá og virkja Jökulsá á Dal? Eigum við að reyna að fá fyrirtæki til þess að setjast hér að og kaupa orku frá Sigölduvirkjun og Hrauneyjarfossvirkjun? Hv. þm. hneykslaðist á því, að ég hefði sagt áðan, að það væri ákveðið að halda áfram að virkja. Að sjálfsögðu verður það gert að því tilskildu, að Alþ. fallist á það. En þeir, sem með orkumálin fara, verkfræðingar, rn. og stjórn Landsvirkjunar, verða að mynda sér einhverja stefnu, sem að sjálfsögðu kemst ekki til framkvæmda nema Alþ. samþykki hana. Og þessir aðilar hafa ákveðið þessa stefnu, að leggja hana fyrir, af því að ljóst er, að það skapar íslenzku atvinnulífi aukið öryggi og getur orðið undirstaða að betri lífskjörum fyrir Íslendinga. Hv. 6. þm. Reykv. var áðan að tala um uppgjafartón í mér og auðmýktartón, sem væri tilkominn vegna þess, að ég og fleiri ráðh. hefðum raunverulega gefizt upp á því að efla íslenzka atvinnuvegi og auka atvinnu í landinu. Það eru náttúrlega ýmiss konar öfugmæli, sem koma frá munni þessa hv. þm., og þess vegna er engin ástæða til að láta sér bregða, þótt svona fullyrðing sé viðhöfð. En núv. ríkisstj. hefur gert sér fulla grein fyrir því, að það er skylt að fá meiri fjölbreytni í íslenzkt atvinnulíf en verið hefur, jafnframt því sem skylt er að efla þá atvinnuvegi, sem þjóðin hefur fram til þessa stuðzt við, sem eru landbúnaður og sjávarútvegur og iðnaður í landinu. En okkur er skylt að skapa trausta undirstöðu, setja fleiri stoðir en verið hafa undir atvinnulífið. Og þegar hv. þm. er að brigzla núv. ríkisstj. fyrir aðgerðaleysi og auðmýktarskap í þessum málum, þá segi ég, að hann ætti að líta sjálfum sér nær, því að sú stefna, sem hefur verið opnuð í virkjunar- og iðnaðarmálum, er sú stefna, sem þessi þjóð hlýtur að halda sig að, jafnvel þótt breytt væri um ríkisstj. Því að við skulum vona, að á Íslandi verði alltaf ábyrgir menn í ríkisstj. Hv. þm. talar um, að við höfum fjármagn og við höfum vinnuafl. Við höfum vinnuafl og stundum of litla vinnu fyrir þetta vinnuafl, en okkur hefur vantað fjármagn. Og hvernig á annað að vera en okkur vanti fjármagn? Við erum ekki það margir í þessu landi, og það er ekki svo langt síðan við fórum að byggja upp þetta land eða fjármagnsmyndun að eiga sér stað í landi okkar. Það er ekki langt síðan fjármagnsmyndunin og hagnaðurinn af okkar fábreytta atvinnurekstri var fluttur út úr landi. En sem betur fer hefur arðurinn af atvinnurekstrinum stöðvazt í landinu, og þess vegna hefur mikil uppbygging getað átt sér stað. Og þessi uppbygging verður að halda áfram. En hvernig stendur á því, að hv. 6. þm. Reykv. vill halda því fram, að það geti verið einhver skaðsemi fyrir Ísland, fyrir Íslendinga að flytja inn að vissu marki erlent fjármagn til uppbyggingar í landinu? Hvernig er það með nágrannaþjóðir okkar? Hvernig er það með þær þjóðir, sem skapa þegnum sínum bezt lífskjör? Hafa þær ekki keppzt við að koma sem mestri fjölbreytni á í atvinnulífinu? Hvernig er það með Norðmenn, sem eru fámennir, þótt þeir séu fjölmennari en við? Hvernig væri þeirra hagur, ef þeir hefðu ekki flutt inn erlent fjármagn til landsins? Það er langt síðan Norðmenn gerðu sér grein fyrir því, að þá vantaði fjármagn. Það er langt síðan þeir gerðu Trygve Lie út til þess að fá erlenda aðila til að flytja fjármagn til Noregs og leggja þar í fyrirtæki. Þetta vita menn, en vitanlega ber hverju sinni að haga samningagerð þannig, að okkar réttur sé tryggður og okkar öryggi sé ekki á neinn hátt sett í hættu, hvorki fyrir nútíðina né framtíðina. Við Íslendingar höfum sýnt, að við erum færir um að gera samninga við erlendar þjóðir, þótt þær séu fjölmennar. Og sem betur fer er ekki réttur þjóða í alþjóðamæli ákveðinn eða ákvarðaður eftir því, hve þjóðin er fjölmenn, heldur eftir menningu hennar, eftir þroska hennar og eftir getu hennar til þess að sýna, hvað í henni býr. Og þótt við Íslendingar séum fámennastir flestra þjóða, höfum við setzt á bekk með hinum fjölmennu þjóðum og notið þar sama réttar. Ég held, að hv. 6. þm. Reykv. ætti að endurskoða afstöðu sína, því að ekki dettur mér í hug að efast um, að þessi hv. þm. vill, að Íslendingar geti búið við atvinnuöryggi. Hann vill, að Íslendingar búi við góðan efnahag og góð lífskjör. En þá verður hann, um leið og hann vill þetta sem góður Íslendingur, að endurskoða sinn hug og ganga í lið með okkur, sem viljum leggja okkur fram um að tryggja atvinnu fyrir alla í landinu og reka atvinnuleysisvofuna á dyr. Við höfum lengst af lifað á því að veiða fisk og við höfum lifað á landbúnaði. Við ætlum að halda áfram að stunda sjávarútveg og landbúnað. En eru líkur til þess, að við getum aukið það aflamagn, sem við veiðum úr sjónum, næstu árin? Eru líkur til þess, að sjávarútvegurinn geti tekið við þeirri fólksfjölgun, sem áætlað er, að verði hér á næstu árum? Það er áætlað, að Íslendingar verði 250 þús. árið 1980, eftir 11 ár. Þessum 50 þús. þarf að veita atvinnu. Það er áætlað, að Íslendingar verði 300 þús. árið 1990 og 350 þús. um aldamót. Eru líkur til, að okkar góðu atvinnuvegir, sjávarútvegur og landbúnaður, geti tekið við þessari fólksfjölgun? Eru líkur til, að við getum skaffað þessum fólksfjölda atvinnu, nema við virkjum fallvötnin og fáum þá orku, sem þar er að hafa, og nýtam hana til atvinnuaukningar fyrir allan þann fjölda, sem mun koma á vinnumarkaðinn á næstu árum? Og eru nokkrir möguleikar til þess, að við getum virkjað án þess að fá stóriðju ásamt öðrum iðnaði til þess að taka við fólksfjölguninni? Ég held, að svarið við þessu sé alveg augljóst og allir hv. alþm. séu í huga sínum sammála um þetta atriði. Því er sú stefna að halda áfram að virkja og selja þá orku, sem beizluð er, nauðsyn, hún er grundvöllur að fjölbreyttu atvinnulífi. Hún er grundvöllur að því, að Íslendingar hafi nægilega atvinnu og geti búið við afkomuöryggi. Og sá samningur, sem gerður var við álbræðsluna og gerði það mögulegt að byrja á fyrstu stórvirkjun á Íslandi, verður íslenzku þjóðinni til blessunar. Það er ekki nokkur vafi þar á. Menn geta deilt um þetta og sagt: Það átti að gera samningana öðruvísi. Þeir áttu að vera hagstæðari. En þegar á allt er litið, sjáum við, að þessir samningar eru mjög hagstæðir. Þeir gerðu það mögulegt, alveg öfugt við það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði áðan, að Íslendingar fái ódýrari raforku en þeir annars hefðu fengið. Og þeir gera það mögulegt, að við fáum árlega miklar gjaldeyristekjur af álverksmiðjunni vegna orkusölunnar. Þeir gera það mögulegt, að álverksmiðjan greiði á 15 árum allar erlendar skuldir, sem hvíla á Búrfellsvirkjun, þannig að gjaldeyrislega séð er þetta enginn baggi á Íslendingum. Og eftir 25 ár eiga Íslendingar orkuverið. Þá hefur álbræðslan borgað það að fullu. En hv. 6. þm. Reykv. segir, að þetta sé óhagstætt. Hann segir, að þetta sé næstum því glæpsamlegt. Eru aðrir hv. þm. honum sammála? Gæti það verið? Ég held ekki. Og ég held, að hv. 6. þm. Reykv. sé það skynsamur, að hann hætti þessum fullyrðingum og staðhæfingum, sem hann hefur viðhaft og ekki hafa við neitt að styðjast.