Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Sjútvn. hefur haft til athugunar þá breyt., sem gerð var á frv. í hv. Nd., og hefur ekki getað fallizt á, að hún yrði samþ. hér í hv. d. N. hefur haldið um þetta tvo langa fundi síðan það kom frá hv. Nd., og hún hefur reynt að sameina í þessum síðustu till. sínum vilja allra þeirra manna, sem standa að flutningi frv. í Nd. og breyt. á því þar, og jafnframt vilja þeirra manna, sem komið hafa fram með brtt. við frv. hér í hv. d. Og nú hefur sjútvn. lagt fram brtt. sínar á þskj. 447, sem hún hefur fulla ástæðu til að halda, að þingheimur svo að segja allur geti fallizt á. Ég vonast því til þess, að málið geti orðið leyst á þann hátt, sem hér er lagt til í brtt., og því verði ekki stefnt í frekari hættu á þessu þingi. Ég lýsti yfir því í þessari hv. d. áður, að í raun og veru væri ég mótfallinn frv., eins og það fór úr þessari hv. d., en greiddi þó atkv. með því, vegna þess að ég vildi ekki, að stofnað væri í hættu þeim miklu kjarabótum, sem frv. hafði í för með sér, eins og það var afgr. héðan úr hv. d., þó að það væri ekki að öllu leyti eftir mínum óskum. Nú hygg ég, að búið sé að sníða mestu agnúana af frv., sem þá voru á því, og voru þess valdandi, að menn gátu ekki sameinazt um það í báðum d. Því að í stórum dráttum verður frv. samkv. brtt. breytt þannig, að 1/3 hluti af útflutningsgjaldinu, eins og það verður á hverjum tíma, fer í þá deild, sem ætlazt er til, að stofnuð verði við fiskveiðasjóð sem sérstök lánadeild til þess að lána út á 2. og 3. veðrétt í framtíðinni. Með þessari breyt. er því borgið, að þessu fé verði ekki kastað út í framtíðina um aldur og ævi með styrkjum. Við vonumst eftir því - a.m.k. væri það allt of mikil myrksýni, ef við hefðum ekki leyfi til að vona það, - að sjávarútvegur Íslands komist úr þeim erfiðleikum, sem hann nú á í um nýbyggingar skipa, og að það verði ekki eins knýjandi þörf á styrkjum til bátabygginga í framtíðinni eins og nú, og þess vegna sé viturlegast að láta þetta fé renna í lánadeild fremur en að það verði veitt sem styrkir. Hins vegar höfum við beygt okkur fyrir þeirri staðreynd, að menn hafa sett fé sitt í bátabyggingar, sem hafa orðið dýrari en gert hafði verið ráð fyrir í fyrstu, og þess vegna mundi vera óhjákvæmileg þörf að styrkja þessa menn. Við litum svo á, að það yrði kannske ekki svo mikill munur á því í ýmsum tilfellum annars vegar að lána þessum mönnum og hins vegar, að þeim yrði veittur styrkur, vegna þess að það fé, sem nú væri lánað í þessu skyni út á 2. og 3. veðrétt, mundi kannske ekki koma aftur, því að menn mundu ekki geta staðið undir þeim kostnaði, sem endanlega væri við bátabyggingarnar. Hins vegar voru það einnig nokkur rök í þessu máli, ef menn fengju lán í þessum tilfellum, en ekki styrk, þá væri ómögulegt að tryggja bátana fyrir þá upphæð, sem lánuð væri, en ekki væri kannske alveg óframkvæmanlegt að tryggja þá fyrir kostnaðarverði, ef atyrkur væri veittur. Og ég tel vanhugsað að veita ekki styrk í slíkum tilfellum, því að ef skip ferst, sem byggt er annaðhvort fyrir styrk eða lán úr þessari stofnun, þá er féð, sem til þess var veitt, glatað, ef skipið er ekki tryggt, hvort sem það er styrkur eða lán til viðkomanda. Aðalbreyt. í till. sjútvn. er í því fólgin, að 6. gr., eins og hún er í frv. á þskj. 417, falli burt, en í staðinn komi nýjar greinar, 3., 9. og 10. gr. 8. gr., sem á að verða, mælir svo fyrir, að 1/3 hluti útflutningsgjaldsins fari í þessa lánadeild, sem gert er ráð fyrir að stofna við fiskveiðasjóð, og að sú deild megi lána til byggingar fiskibáta innan 1550 smál. með 2. og 3. veðrétti. Sú gr., sem á að verða 9. gr. l., ákveður, að þessi styrkur, 2 millj. kr., skuli vera veittur, eftir því sem ákveðið var áður í frv., af sjóðsstjórninni að fengnum till. Fiskifélags Íslands og fiskimálanefndar. Töldum við, að allir aðilar gætu orðið sammála nm þessi mál. Með brtt. sjútvn. er líka hámark lána, sem sé 75 þús. kr. til hvers skips, tekið burt, og tel ég það til hagnaðar fyrir útvegsmenn. Þannig getur eftir brtt. t.d. maður, sem byggir skip, sem kostar 600 þús. kr., fengið allt að 150 þús. kr. lán, sem annars hefði ekki getað fengið nema helmingi minna lán eftir frv. óbreyttu. En hámark styrkja má eftir brtt. vera allt að 25%, þó ekki yfir 75 þús. kr. á hvert skip. Undir b-lið stendur „Lán samkv. S. gr., en það er prentvilla, og á þar að standa: Lán samkv. 5. og 8. gr. Hv. þm. athugi það. Það er búið að ræða þetta mál mjög mikið á nefndafundum, og ég vænti, að hv. d. geti orðið sammála um, að nú beri að afgr. þetta mál eins og sjútvn. hefur gengið frá því, og höfum við nokkurn veginn fulla vissu fyrir því, að sé hv. d. nokkurn veginn samhuga um þetta, þá muni málið ná samþykki sameinaðs þings og verða til hagsbóta fyrir þá menn, sem treysta mjög mikið á, að það verði samþ. nú, til þess að þeir geti komizt úr þeim erfiðleikum. sem þeir hafa komizt í út af þessum málum.



Mér þykir nokkurri furðu sæta, að slík till. eins og hér er á þskj. 447 skuli hafa komið fram frá sjútvn. einróma, þegar maður víssi ekki betur en að meiri hl. n. væri andvigur því, að farið yrði inn á þá braut að veita óendurkræfa styrki til bátabygginga. En það hefur nú samt skipazt svo, að öll sjútvn. hefur fallizt á að fara þessa leið. Það er út í bláinn sagt hjá hv. formælanda n., að þessi leið, sem kemur fram till. um frá hv. sjútvn., hafi einróma fylgi alls þingheims. Ég er jafnandvígur því eins og áður, að þessi leið verði farin. Og ég tel ekki nein ný rök fram komin í málinu. Ýmsir þessir menn hafa byggt skip fyrir meira fé en gert var ráð fyrir í upphafi, en það eru ekki nýjar upplýsingar. Og að því er snertir tryggingar bátanna, þá er ég á sama máli og hv. frsm. n., að það sé varhugavert, að skipin séu ekki tryggð fyrir allri upphæðinni, sem þau eru byggð fyrir. Og sízt ætti af hendi löggjafans að vera ýtt undir það, að skipin væru ekki tryggð fyrir allri upphæðinni. Um þessa styrki hef ég það sama að segja og áður. Ég tel það alveg fullkomna vandræðalausn að fara inn á þá braut, að mönnum, sem leggja í að byggja skip á þessum dýru tímum - sem yfirleitt eru efnaðir menn, aðrir leggja ekki í það, - séu veittar slíkar stórar fjárfúlgur sem styrkir, sem fátækir menn hafa borgað í ríkissjóðinn með sköttum sínum, auk þess sem ganga verður út frá því, að meira eða minna handahóf verði á úthlutun þessara styrkja. Það er að vísu ofurlítil bragarbót hér frá hinum upprunalegu till. um úthlutun styrkja þessara, að gert var ráð fyrir, að Útvegsbankinn réði einn þessari úthlutun, þar sem eftir brtt. eiga að koma til ráðgjafar um úthlutunina Fiskifélag Íslands og fiskimálan. En samt sem áður er það Útvegsbankinn, sem hefur þessa úthlutun með höndum. Nú munu hv. nm. segja, að hér hafi verið gerðar allmiklar breyt. á og leiðréttingar, sem geri þetta aðgengilegra en hinar upprunalegu till. voru. En ég álit, að þetta sé verra, þó að brtt. sé samþ., og miklu verra heldur en frv. var í því formi, sem það kom frá hv. Nd. Í fyrsta lagi eru ákvæðin um úthlutun styrkjanna hér miklu lakari en þau voru í frv. eins og það kom frá hv. Nd., þar sem hér er aftur farið inn á þá braut, að stj. Fiskveiðasjóðs Íslands úthluti styrkjunum. Og í öðru lagi er gert ráð fyrir, að ákveðinni upphæð, 2 millj. kr., skuli verða varið til þessara styrkja árið 1943. Og hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að næstum því öll þessi upphæð fer til báta, sem eru fullsmíðaðir eða um það bil fullsmíðaðir, og þeir eru næstum því allir hér við Faxaflóa og í Vestmannaeyjum. Um þetta liggja fyrir fullnægjandi upplýsingar. Hvað þýðir það? Það þýðir, að það verður óánægja á öðrum stöðum á landinu út af þessari úthlutun, þar sem þörf er fyrir bátabyggingar og þessi styrkur gæti komið til greina. Annaðhvort er því að halda áfram á þessari styrkveitingabraut eða það verður litið á þetta sem hróplegt ranglæti. Ég mun þess vegna greiða atkvæði á móti þessari brtt. frá sjútvn. Hins vegar álit ég, að með stofnun lánadeildarinnar við fiskveiðasjóðinn og þeim hlunnindum, sem hún nýtur samkv. frv., þá sé um að ræða svo mikla og nauðsynlega réttarbót fyrir smáútveginn, að ekki verði hjá því komizt, þrátt fyrir ákvæðið um styrkina, að greiða atkv. með frv., þó að brtt. verði samþ. Og þó að hv. n. stofni frv. í nokkra hættu með brtt., þá getur hún samt verið róleg vegna þess út af fyrir sig, að ég mun ekki greiða atkv. á móti frv., heldur með því, þó að brtt. verði samþ., með því að ég tel stofnun lánadeildarinnar svo mikils virði, að maður verði nauðugur viljugur að láta hitt fljóta með, fyrst ekki er annars kostur.



Herra forseti. - Ég er ekki alveg viss nema hv. 5. þm. Reykv. hafi greitt frv. atkv. eins og það fór út úr þessari hv. d. mig minnir, að hann og flokkur hans væri ekki andvigur því. Og tel ég, að frv. hafi verið bætt ákaflega mikið með þessari brtt. Ég er hv. 5. þm. Reykv. sammála um það, að það er ekki rétt að telja þetta réttlátt, að gefa 2 millj. kr. til ákveðinna fiskiskipa, ef það nær svo ekki lengra, og var þetta atriði mjög rætt í n. En það kom einnig fram í þeim umr., ef það væri réttlátt að halda áfram að styrkja landsmenn og auðvitað alls staðar á landinu undir sömu kringumstæðum, þá bæri ekki að veita þann styrk úr lánadeildinni, sem hér á að stofna, heldur beint úr ríkissjóði. Ég geri líka ráð fyrir, að þegar búið er að úthluta þessum styrkjum, sem ég líka kannske geri ráð fyrir, að verði nokkuð úthlutað eins og hv. 5. þm. Reykv. minntist á, þá komi kröfur frá öðrum landshlutum um, að menn séu einnig styrktir þar, sem byggja skip undir sömu kringumstæðum. En ef þeir byggja skip undir þessum kringumstæðum, þá hafa þeir líka gert það sama fyrir þjóðfélagið eins og þessir menn gera, sem gera má ráð fyrir, að fái þessar 2 millj. kr. í styrki, að byggja fiskiflota fyrir miklu meira fé en hægt er að renta. Og þá eiga þeir sömu menn réttlætiskröfu á að fá samsvarandi styrk, og munu áreiðanlega fá hann gegnum Alþ. Við teljum, að með þessu fyrirkomulagi, sem í brtt. felst, fyrirbyggjum við, að fiskveiðasjóður verði rýrður um of vegna þessara krafna. Ég er hv. 5. þm. Reykv. sammála um það, að það er mjög vafasamt, hvort ekki er rétt að fyrirskipa, að skip séu vátryggð með kostnaðarverði. Þetta frv. lögbýður ekki, að það skuli gert. Ég minntist aðeins á, að þetta hefði komið fram sem rök í málinu. Því að þó að það sé ekki tjón mannsins eða félagsins, sem skipið missir, að báturinn sé ekki vátryggður fyrir styrkupphæðinni líka, þ.e. öllu kostnaðarverðinu, þá er það þó alltaf þjóðartjón. Og ef eigandi bátsins fær alla trygginguna greidda af vátryggingarfélagi, þá á hann þennan styrk. Það mætti í öðrum l. fyrirskipa, að þetta skuli gert. Hins vegar getur líka. verið, að peningastofnanirnar sjálfar ýti undir það. Ég hef átt samtöl við menn, sem staðið hafa að byggingu dýrari báta, og þeir telja, að það sé til stórbóta að fá slíka lánadeild sem þessa, úr því að hún takmarki ekki lán sín við 75 þús. kr., svo að þeir yrðu mjög vonsviknir, ef því ákvæði yrði breytt í fyrra horfið. Ég held, að það sé ekki ofmælt, að þetta frv., eins og það er nú, muni eiga nokkurn veginn einróma fylgi, þó að verið geti, að einhverjir einstakir hv. þm. skeri sig úr. En ég skil, að hv. 5. þm. Reykv. er ekki eins ánægður með þessa brtt. eins og hann var með frv. eins og það kom frá hv. Nd., að því leyti, að eftir brtt. er það ekki sami aðili, sem úthlutar styrknum eins og flokkur hans óskaði eftir í hv. Nd. En ég held, að það sé ekki ástæða til að fylgja ekki frv. fyrir það eitt, þó að þessu sé breytt. Því að ég álit, að sjútvn. hafi farið hyggilega að með því að leggja til, að Fiskifélag Íslands og fiskimálan. eigi að gera till. um úthlutun þessara styrkja. Þessir aðilar eiga að hafa vit á þessum málum og eiga ekki að gæta hagsmuna neinna sérstakra manna fremur en annarra. Og fiskveiðasjóður á að úthluta þessu fé sem styrkjum að fengnum till. þessara aðila og verður að beygja sig undir þær till.



Herra forseti. - Eins og kunnugt er, þá er í 11. gr. l. nr. 20 frá 20. maí 1942 ákvæði um, að skipa megi mann með dómsvaldi til að rannsaka skattamál. Gera má ráð fyrir því, að ekki komi öll kurl til grafar í sambandi við framtal eigna og tekna til skatts. Er því nauðsynlegt að skipa mann með dómsvaldi til þess að rannsaka skattamál, og er að þessu leyti haldið sömu reglum í frv. því, sem hér liggur fyrir, og í 11. gr. l. nr. 20 1942. Trauðla er við því að búast, að einn maður komist yfir alla rannsókn þessara mála, og er því í frv. þessu lagt til, að landinu sé skipt í fjögur rannsóknarumdæmi, og er málið falið hv. Alþ. til úrlausnar. Nýmæli er það, að heimilt skal vera að skipa tvo eða þrjá rannsóknardómara í umdæmi því, sem Rvík er í. Þetta er heimild, sem notuð yrði, ef í ljós kæmi, að einum manni væri ofvaxið að rækja starfið vel. Ætla má, að ágreiningur verði um lausn slíks máls sem þetta er. En bezt væri það fyrir landið, ef tækist að leysa það á hagkvæman hátt. Ég ætla, að þetta frv. eigi fremur að fara til allshn. en fjhn.



Herra forseti. - Það er auðvitað, að eftir því, sem skattskrúfan er hert og gengið nær eignum manna með beinum sköttum, eftir því verður ríkari tilhneiging manna til þess að nota ýmiss konar undanbrögð. Það er einn megingalli beinna skatta. Almennt borgaralegt siðferði er í veði, þegar gengið er svo nærri mönnum, sem ekki mega vamm sitt vita, að þeir eru reknir út í það að lita framtöl sín. Hins vegar er eðlilegt, að ríkisvaldið reki á eftir með að hert sé á eftirliti um, að lögum og reglum sé hlýtt, sérstaklega á þeim stöðum, þar sem mikils skatts er að vænta, og eins að það vilji setja á stofn mikið skrifstofubákn til að framfylgja þessum lögum. Mikið mun skorta á fullkominn grundvöll til þess að byggja skattaálagninguna á, eða svo mun hafa verið til skamms tíma. En þar sem þessi lög eru nú á annað borð, er eðlilegt, að þau séu látin ná fram að ganga og sýnt sé með harðri framkvæmd, hve hörð þessi lög eru. Sú aðferð hefur verið viðhöfð til skamms tíma, að gera allar reglur um þessi efni sem greinilegastar og hagkvæmastar til að starfa eftir, og hefur mannafli skattstofunnar verið aukinn. Þegar skattalögunum var breytt síðast, var það sérstaklega á þá leið, að skipaður var skattdómari ofan við skattakerfið. Ég held, að Sjálfstfl. sé yfirleitt á móti þessu frv. Bæði er sá siður, að fjölga æ ofan í æ embættum í landinu, athugaverður og svo má, ef auka þarf eftirlit á þessu sviði, bæta við mannafla þeirra stofnana, sem annast skattheimtu ríkisins. Annars sýnist það vera, að yfir-, undir- og ríkisskattan. sé nægileg trygging fyrir því, að hægt sé að ná inn sköttunum. En ef brögð eru að því, að framtöl séu ekki sem réttust, er þörf að líta í aðra átt til úrbóta. Ég ætla ekki að ræða um nýja tekjuskattinn, sem verið er að fara fram á. Það er auðséð, að herða á skrúfuna fastar en að undanförnu. En eins og eðlilegt er, eykst tilhneiging manna til að koma tekjunum undan, þegar hert er á skattskrúfunni. Get ég ekki fylgt frv. á þessu stigi málsins. Annars skil ég ekki, að hverju leyti þarf betri aðstöðu en við eigum við að búa í þessu efni nú þegar, þar sem eru fjórir eða jafnvel sex rannsóknardómarar í Rvík. Þá vil ég aðeins víkja að því atriði, að of langt má ganga í skattheimtunni, og er það í rauninni glæpsamlegt, þegar svo langt er gengið, að ekki er gætt að þeirri meginnauðsyn að tryggja rekstur fyrirtækjanna, þótt hins vegar sé skylt að fá framtalið rétt. Ég vil, áður en málið fer í n., láta í ljós álit mitt almennt í þessu efni, og það er á þá leið, að ég get ekki fylgt málinu, ef flm. koma ekki fram með brtt., sem ég get aðhyllzt.



Herra forseti. - Ég er að því leyti sammála hæstv. dómsmrh., að rétt sé að setja sérstök lagafyrirmæli í þessu efni. Ef rétt væri fram talið, væri þessa samt ekki eins mikið þörf og af er látið. Nú hefur verið komið á bókhaldsskyldu alls staðar, og flest hlutafélög eru undir eftirliti endurskoðenda frá hinu opinbera. Reikningar þeirra eru því endurskoðaðir þannig frá ári til árs, og ætti því að vera auðséð, hvort eignir þeirra aukast eða ekki. En ætlunin er að fara enn víðtækara út í málið. Rauði þráðurinn er sá, að skattþegninn hefur engan rétt, en ríkið allan. Ég get ekki gengið inn á þetta, ef jafnrétti á að ríkja. Ríkið hefur sína umboðsmenn alls staðar, en réttur skattþegnsins er engan veginn tryggður. Hér á skattgjaldandi engan mann, sem á að gæta hans hagsmuna í þessari stofnun, sem á að hafa úrskurðarvald, og má það kalla undarlegt fyrirkomulag. Einn maður í þessari n. á að vera formaður, annar á að hafa þekkingu á landbúnaði og sá þriðji á sjávarútvegi og viðskiptum, en enginn á að vera lögfræðingur. Síðan er komið með frv. um það, að settir séu lögfróðir menn, sem eigi að rannsaka skattamál, sem svo eiga að fara til úrskurðar í n., sem ekki hefur neitt vit á bessum málum. Mér virðist því athugandi, hvort ekki sé rétt að breyta öllu þessu kerfi yfirleitt, úr því að farið er af stað á annað borð. Nú vil ég skýra frá því, að það kemur svo að segja daglega fyrir, að menn, sem kæra útsvör sín, fá ekki leyfi til að bera hönd fyrir höfuð sér á nokkurn hátt annan en þann að skrifa kæru, sem kannske er alls ekki lesin. Þeir fá svo þann úrskurð, að kæran sé ekki tekin til greina, en engar forsendur eða ástæður færðar fram fyrir þeirri niðurstöðu. Svo senda þessir menn kærur sínar til seinasta dómstólsins í þessum málum, ríkisskattan. Ég hef, því miður, séð dóma um slíkar kærur frá þeirri n. á þá leið, að vegna ónógra upplýsinga væri kæran ekki tekin til greina, en sú hv. n. hafði ekki gert sér það ómak að biðja um þær upplýsingar. Og kærandi hafði þó í slíku tilfelli, sem ég þekki, beðið skriflega um það að fá að verja sitt mál fyrir ríkisskattan. Þegar svo viðkomandi menn ætluðu í mál við ríkisskattan. út af þessu, þá kallaði hún þá á sinn fund og viðurkenndi þar, að dómurinn hefði farið allt öðruvísi, ef n. hefði haft þær upplýsingar strax, sem hún fékk á þeim fundi, en því miður gæti hún ekki breytt dómsniðurstöðunni, af því að hún væri búin að gefa dóminn út. Í slíkum tilfellum er oft deilt um tugi og hundruð þús. kr. og jafnvel milljónir. Og þarna hefur gjaldandi engan til þess að gæta sinna hagsmuna. Ríkisskattan. stendur á mjög völtum fæti til þess að fella dóma í kærumálum, en er þó síðasti dómstóll í þessum málum. Ég vil mjög beina því máli mínu til þeirrar n., sem um þetta mál fjallar, hvort ekki sé rétt að taka málið upp á nýjum grundvelli með því að samræma meira en enn hefur verið rannsókn í skattamálum og dóma í skattamálum, þannig að skattþegnar geti varið mál sín fyrir lægsta dómstóli í skattamálum og síðan fyrir öðrum dómstólnum og þeim þriðja, eins og önnur mál almennt má verja fyrir dómstólum. En ég tel mjög óviðeigandi af hæstv. ríkisstj. og opinberri stj. yfirleitt, að meðhöndla þannig þegna sína, að þeir hafi engan rétti sínum skattamálum, eins og þeir þó hafa í öllum öðrum málum í landinu. Ég mun svo ekki fara mjög langt út í frv. sjálft, en vil þó aðeins minnast á, að mér þykir dálítið einkennilegt hér, að í 1. gr. frv. stendur, að 2 eða 3 rannsóknardómarar megi vera í umdæmi því, sem Rvík er í, og að þeir þurfi ekki allir að vera löglærðir. Mér finnst einkennilegt, að þegar menn eiga að rannsaka í málum eins og hér er talað um, þá þurfi þeir ekki allir að vera löglærðir. því að ég læt mér ekki detta í hug, að fyrir ríkisstj. vaki, að hér sé verið að setja á fót einhverja þefarastofnun. Þess vegna tel ég, að ef á annað borð á að setja hér upp rannsóknardómara, og þá 2 eða 3 fyrir Rvík, þá hljóti það að þurfa að vera menn með lögfræðiþekkingu, sem hafa fullkomið dómsvald. Svo má mikið um það deila, hvort ekki er óþörf útgjaldabyrði lögð á ríkissjóðinn með því að set ja þessa rannsóknardómara upp úti í fjórðungunum, sem Rvík er ekki í, þar sem sýslumenn og bæjarfógetar virðast geta rannsakað þessi mál eins og öll önnur svipuð mál. En það er mál út af fyrir sig. Mun ég svo ekki ræða málið frekar fyrr en ég sé, hvernig það kemur frá þeirri hv. n., sem mun hafa með það að gera.