Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 4. landsk. þm. leyft mér að endurflytja till. til þál. um orkusparnað. Till. fluttum við á síðasta þingi, og í umr., sem þá urðu, kom það fram að hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, hafði einnig hreyft þessu máli á þingi áður, og tel ég rétt að geta þess. Till. hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta gera úttekt á orkubúskap Íslendinga og hefja markvissar aðgerðir í því skyni að auka hagkvæmni í orkunotkun þjóðarinnar og draga úr henni þar sem þess er kostur.“ Það er mikið rætt um orkumálin á þessu þingi, og á þeim eru margar hliðar. Ég ætla ekki að blanda mér í neitt annað en það sem felst í þessari till., sem er að benda á þörfina fyrir beinar aðgerðir til að spara orku. Beinn orkusparnaður er veigamikill þáttur í framkvæmdum í orkumálum hjá öllum nágrannaþjóðum okkar og nálega öllum þjóðum sem ekki eru sjálfar útflytjendur á olíu eða kolum eða einhverjum öðrum orkugjöfum. Enda þótt íslendingar séu svo gæfusamir að eiga í landinu miklar ónotaðar orkulindir mun það taka langan tíma og kosta mikið fé að hagnýta þær á þann hátt, að þjóðin hafi af þeim eins mikið gagn og hugsanlegt er. Jafnvel þegar því marki verður náð, ef nokkurn tíma er hægt að ná því alveg, mun enn verða rík þörf til að flytja inn feiknamikið af orku, sérstaklega olíu og olíuvörum, því að vafalaust verður nokkur bið á því, að tæknin geri okkur kleift að hagnýta vatnsorku eða jarðhitaorku til að knýja báta, flugvélar og bifreiðar. Af þessu leiðir að þrátt fyrir mikinn sparnað, sem vissulega felst í hverju húsi sem við getum tengt við hitaveitu í landinu, og hafa verið gerð veruleg átök á því sviði nú undanfarið, þá var í hittiðfyrra flutt inn eldsneyti að verðmæti yfir 10 milljarða króna. Þetta er mikið fé. En þeir, sem búa hér í Reykjavík og leggja það í vana sinn að horfa út á sjóinn, hljóta að undrast hvílíka fjármuni það hljóti að kosta sem öll þessi olíuskip flytja hingað, en það má heita nálega stöðugur straumur af þeim, þannig að eitt komi þegar annað fer árið um kring. Nú mætti spyrja hvar og hvernig sé hægt að spara eldsneyti eða eldsneytisnotkun. Ég mun ekki flytja um það langt mál, en nefna aðeins nokkra málaflokka. Það er í fyrsta lagi hægt með því að gera auknar kröfur til orkunýtingar í sambandi við húsahitun og heimilishald. Þar geta bæði komið til kröfur varðandi einangrun húsa, gluggastæði, sjálfvirk stjórntæki og annað, ýmist með reglum um þau hús, sem verið er að byggja eða byggð verða, eða með aðstoð við að breyta húsum í þá átt að þau þurfi minni orku til hitunar. Slík aðstoð við húseigendur er nú þegar í framkvæmd í nokkrum löndum. Hér er um að ræða töluvert mikið svið, því safnast þegar saman kemur, þó ekki sé um stórupphæðir að ræða í hverju húsi. Þó er reynslan víða sú, að á þessu sviði eru menn reiðubúnir til að leggja í nokkurn kostnað við byggingu og breytingar húsa til að reyna að draga úr hitunarkostnaði, sérstaklega þar sem hitað er með olíu hér á landi. Í öðru lagi vil ég nefna orkunýtingu í atvinnurekstri. Það er hægt að koma við verulegum orkusparnaði í ýmiss konar iðnaði og öðrum atvinnurekstri ef sérfróðir menn einbeita sér að því viðfangsefni. Ýmsir eru þeirrar skoðunar, að hér á landi hafi menn ekki hugsað nógu mikið um þá hlið málanna þegar byggt hefur verið eða komið upp ýmiss konar atvinnutækjum. Það eru t. d. komin á markað einföld tæki sem geta unnið varma úr útblásturslofti loftræstingar og nýtt það aftur við upphitun, svo að eitthvað sé nefnt. Með strangari reglum eða kröfum og í sumum tilfellum með beinni aðstoð í lánum eða á annan hátt ætti að vera hægt að greiða fyrir því, að atvinnurekstur landsmanna spari verulega aðkeypta orku. Þriðja sviðið, sem ég nefni, eru sjálfar samgöngurnar. Nú er það svo, að við erum land einkabifreiðarinnar og bifreiðafloti landsmanna allur er orðinn tiltölulega stór og þarf á miklu eldsneyti að halda. Það er rík ástæða til þess, þegar eldsneytið er orðið svo dýrt sem raun ber vitni, að gera alvarlegar og nýjar samanburðarathuganir á orkunotkun sem mundi vera við vöruflutninga með bifreiðum annars vegar og með skipum hins vegar, ekki síst þegar ríkisskipin sigla meira eða minna tóm umhverfis landið árið um kring. Þau gætu flutt miklu meira magn en þau gera. Þá vil ég benda á að Íslendingar eru ein af sárafáum þjóðum, a. m. k. á okkar hluta jarðarinnar, sem hefur engar ráðstafanir gert í sambandi við notkun einkabifreiða sem eru eldsneytisfrekar. Jafnvel Bandaríkin, sem eru mesta framleiðsluland og notkunarland bifreiða og þar að auki auðugasta land veraldar, hafa sett mjög strangar reglur til að takmarka framleiðslu og sölu á bifreiðum sem nota mikið eldsneyti og knýja það fram, að framleiddar verði og seldar bifreiðar, sem sérstaklega eru sparneytnar á bensin. Hér á landi hefur ekkert slíkt verið gert, og líður ekki svo vika að menn sjái ekki streyma inn í landið tryllitæki sem eru að verulegu leyti leikföng og gleypa olíu á við fjöldamarga atvinnubíla. Nú kann að vera, að þrátt fyrir allt væru þetta ekki upphæðir, sem munaði mikið um á þessu sviði einu. En við skulum minnast þess, að eingöngu aðhaldið, að knýja menn til að hugsa meira um þessa hlið málanna, mundi hafa verulegt áróðursgildi og hjálpa til að auka árvekni þjóðarinnar hvað snertir sparnað á hinum verðmætu orkuefnum sem við þurfum að flytja inn fyrir dýrmætan gjaldeyri og raunar gjaldeyri sem við oft og tíðum eigum ekki til. Það mætti nefna margt fleira, en ég vil að lokum ítreka, að mér hefur fundist þennan lið vanta algerlega í alla viðleitni okkar í orkumálum undanfarið, og ég hygg að það væri án verulegs kostnaðar hægt að undirbúa aðgerðir á þessu sviði sem mundu á fáum árum skila þjóðinni verulegum sparnaði. Herra forseti. Ég legg til að till. verði að lokinni umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta þetta tækifæri ónotað til að lýsa þeirri skoðun minni, að það mál, sem hér er hreyft, er hið mikilvægasta og mjög tímabært að hreyfa því. Ég sé ekki ástæðu til þess, að ég fari að endurtaka neitt af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði um mikilvægi þess, að notkun orkugjafanna sé sem hagkvæmust, né leggja frekari áherslu á það en hann gerði, hversu tímabært er að sinna þessum málum frekar en gert hefur verið. Það er rétt, sem hv. ræðumaður sagði, að þessi hluti orkumálanna hefur legið eftir, svo mjög sem um þau mál hefur verið rætt. Ég skal ekki hér orðlengja um mikilvægi málsins, en ég vil aðeins víkja að tveimur formsatriðum sem varða till. sjálfa. Þar er gert ráð fyrir að ríkisstj. sé falið að láta gera úttekt á orkubúskap Íslendinga. Í fyrsta lagi felur till. þetta í sér og í öðru lagi að hafnar verði markvissar aðgerðir í því skyni að auka hagkvæmni í orkunotkun þjóðarinnar. Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. iðnrh. hefur falið Framkvæmdastofnun ríkisins eða óskað eftir því, að sú stofnun gerði úttekt á orkubúskap Íslendinga, og það er verið að vinna að þessum málum á þeim vettvangi. Hygg ég, að hv. síðasta ræðumanni sé kunnugt um þetta, enda á hann sæti í stjórn þessarar stofnunar. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér fram. En þá er varðandi hitt atriðið, að ríkisstj. sé falið að hefja markvissar aðgerðir. Það vill nú þannig til, að við höfum stofnun sem þetta mál heyrir undir og væri eðlilegt að ynni að þessu gagngert, og þar á ég við Orkustofnun. Orkustofnun hefur mjög viðtæku hlutverki að gegna og m. a. því hlutverki sem þessi till. fjallar um. En það verður að segja það eins og er, að Orkustofnun hefur ekki látið þessi mál til sín taka, a. m. k. ekki svo sem vert er og mikil þörf er fyrir. Mér virðist að það sé spurning, hvort það ætti ekki, ef Alþ. gerir samþykkt í þessu máli, að fela þá beinlínis þeirri stofnun, sem er eðlilegast og best hæf til að vinna að þessu, að vinna þetta verk. Ég bendi aðeins á þetta. Það er ekki gert til þess að gera lítið úr þessari till., þvert á móti. En það gæti verið að till. gæti verið markvissari ef tekið væri tillit til þessara aðstæðna, sem fyrir hendi eru, og þess, sem verið er að gera í þessu efni. En með þessum fáu orðum vildi ég fyrst og fremst leggja áherslu á það, að till. er hin þarfasta og fjallar um hið mikilvægasta mál.

Flm. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni, 3. þm. Vestf., fyrir jákvæðar undirtektir hans. Ég veit, eins og hann segir, hvað er að gerast varðandi úttekt á orkubúskap, og lít ekki á það að ákvörðun um svo stórt mál yrði beinlínis tekin með svona till., heldur er þetta haft með vegna þess, að úttektin eða efni hennar þarf auðvitað að vera forsenda fyrir því, að hægt sé að taka til starfa á sviði orkusparnaðar, svo að þetta getur vel fallið saman, fallið inn í það starf sem hefur verið falið Framkvæmdastofnun. Það er líka rétt hjá hv. ræðumanni, að þetta mál heyrir undir Orkustofnun og mundi falla henni í skaut. En segja má að það sé algengara, ef ekki venja, að Alþ. beini máli sínu til ríkisstj., jafnvel þó að það sé í raun og veru að tala við einhverjar stofnanir sem heyra undir ráðh. Það var að sjálfsögðu ekki hugmynd flm., að t. d. orkumálaráðuneytið sjálft ætti að standa í þessu, heldur mundi það fela öðrum, og þá er rétt hjá hv. ræðumanni, að Orkustofnun er auðvitað augljósasti aðilinn. En ég vil hvetja til þess, að sú n., sem lítur á þessa till., íhugi þessar aths. hv. þm. Ég legg ekki áherslu á orðalag eða formsatriði, ef sjálft meginefnið, sem við virðumst sammála um, kæmist til skila.



Herra forseti. Ég vil aðeins nota tækifærið til þess að lýsa ánægju minni yfir flutningi þessa máls, sem fjallar um að gerð verði úttekt á orkubúskap þjóðarinnar og hafnar markvissar aðgerðir í því skyni að auka hagkvæmni í orkunotkun og draga úr henni eftir því sem kostur er á. Það var ekki mín ætlun að setja á langa eða eða undirbúna ræðu um þetta mál, svo sem að vísu vert væri. En það eru nokkrir þættir í þessu máli sem eru að mínum dómi mjög veigamiklir, eins og t. d. það sem kom greinilega fram í umr. í gær á Alþ., hversu misjöfn kjör fólks í landinu ern í sambandi við greiðslur eða kostnað af orku, sérstaklega þó rafmagni. Það þarf ekki að fletta neinum blöðum um að það er verulegur munur á í þessum efnum. Þetta er mjög mismunandi eftir ýmsum stöðum og eftir því hvaða fyrirtæki það eru sem þjóna þeim. Ég hygg að það sé verið að taka þetta saman og gera yfirlit um það. Ég álít að það sé mjög nauðsynlegt, vegna þess að þessi kostnaður skiptir tugum þúsunda á hvert heimill í landinu á ári og þarflegt og nauðsynlegt að vita hvernig menn búa í þessum efnum víðs vegar um landið. Ég er ekki svo fróður að geta gefið tæmandi upplýsingar um það, en það þurfa að koma fram tæmandi upplýsingar um þetta vegna þess að það eru verulegar fjárhæðir sem um er að tefla þegar hafður er í huga venjulegur búskapur meðalfjölskyldu. Ég held að það væri ákaflega æskilegt, ef það gæti tekist um það samstaða þings og þjóðar, að breyta til um skipulag orkumála, en það er auðvitað einn þáttur þessa máls. Þau mál eru í athugun hjá n. sem ég hygg að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, sem hér var seinast að tala, er formaður í. Það er ekkert launungarmál, hvaða stefnu við í Framsfl. höfum í þessum málum. Hún er einfaldlega á þá leið, að við teljum eðlilegast að eitt fyrirtæki, sem gæti heitið Landsvirkjun, byggði og ræki raforkuverin í landinu, legði hringtengingu um landið og seldi raforku í heildsölu. Síðan væri hægt að stofna fyrirtæki í einstökum landshlutum sem tækju við orkunni og þjónuðu sínum svæðum. Ég held að þessi þáltill. sé þarft og gott mál og innlegg í þessi mál sem sífellt eru að verða í raun og veru þýðingarmeiri og þýðingarmeiri, vegna þess að orkan verður sífellt dýrari og dýrari og það er að verða minna um hana. Það kann að vera að menn séu nokkuð svartsýnir í spádómum um ástand veraldarinnar í orkumálum. Menn hafa stundum spáð því, að ýmsar þýðingarmiklar orkulindir væru á þrotum, eins og t. d. kol og olía og ýmislegt fleira. En ég hygg þó að reyndin sé sú, að orkumálin verði e. t. v. eitt erfiðasta vandamál mannkynsins áður en langt um líður. Þess vegna er þýðingarmikið fyrir okkur að reyna að mynda um þessi mál samstöðu. Þetta er í sjálfu sér ekki kannske flokkspólitískt mál, í raun og veru ekki. Mynda þyrfti um þessi mál samstöðu og þjappa mönnum saman til stærri átaka til þess í senn að spara orku og nýta þá framleiðslu sem fyrir hendi er, sem allra, allra best. Ég vil aðeins með þessum fáu orðum lýsa stuðningi við þá stefnu sem kemur fram í þessari þáltill.



Herra forseti. Í þáltill. þeirri, sem hér er til umr., er vissulega hreyft mikilsverðu máli. Mig langar til að nota þetta tækifæri til að minnast á einn þátt þessara orkumála sem mér finnst við þurfa að gefa aukinn gaum, og það er jöfnun orkuverðs í landinu. Við vitum vel að orka, hvort sem hún er notuð til húsahitunar, matseldar, lýsingar eða til atvinnurekstrar, er verulega misdýr í landinu. Það er ekki einungis að raforkan, sem allir nota, sé mjög misdýr eftir því hverjir selja hana í smásölu, heldur er það mjög misjafnt hvaða kjörum menn verða að sæta, einstaklingarnir, um orkukostnað til annars heimilishalds en matseldar og lýsingar, svo sem upphitunar. Ég ætla ekki að fara að gera neinn tæmandi samanburð á þessum hlutum, en mig langar að segja hér frá því, að ég hef fengið nýlega í hendur samanburð á raforkunotkun tveggja heimila. Annað býr við orkusölu Rafmagnsveitna ríkisins, en hitt við orkusölu í kaupstað þar sem er sérstök rafveita fyrir kaupstaðinn. Samanburðurinn er um heimilisnot, svokallaðan taxta Dl hjá rafmagnsveitu í viðkomandi kaupstað og taxta 21 hjá Rafmagnsveitum ríkisins, en þessir taxtar eru taldir hliðstæðir. Miðað er við 100 m2 íbúð með þremur svefnherbergjum, stofu og eldhúsi og 300 kwst. notkun á mánuði eða um 3600 kwst. notkun á ári, og verðið er miðað við það verð sem var í febrúar s. l. Þá verður niðurstaðan sú, að annar þessi aðili þarf að greiða að meðtöldum söluskatti 56 776 kr. yfir árið, en hinn aðilinn 109 780 kr. Það er tæplega helmingsmunur á verðinu hjá þessum tveimur heimilum, eftir því hvort þau njóta orkusölu frá rafveitu kaupstaðar eða í hinu tilfellinu, sem er að vísu tekið úr kaupstað líka, þar sem orka er seld frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þetta er aðeins einn hluti af þeim verðmun sem er á orkunotkun í landinu, þeirri sem seld er almenningi, og þó að þetta séu ekki mjög háar tölur kannske, frá tæpum 57 þús. og í nærri 110 þús., þá er þarna um mjög mikilsverðan aðstöðumun að ræða. Það er rétt að geta þess, sem er athyglisvert í þessu sambandi, að sá aðili, sem býr við lægra orkuverð, borgar til ríkisins í skatt og verðjöfnunargjald 14 088 kr., en hinn aðilinn, sem verður að borga orkuna dýrara verði, borgar til ríkisins og í verðjöfnunargjald 27 239 kr. Þarna er um verulega skattheimtu að ræða á því heimilinu sem býr við dýrari orkuna. En ég vil endurtaka það, að þessar tölur eru með í verðinu sem ég nefndi áðan. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé alls ekki vansalaust að færa þetta ekki til sæmilegs samræmis, og ég er þeirrar skoðunar raunar líka, að það sé ekki hægt að nema staðar við raforkuna eina. Það eru aðeins venjuleg heimilisnot í frekar lítilli íbúð hjá fjölskyldum af svipaðri stærð sem þarna eru tekin til meðferðar. Ég hef nú ekki nákvæmlega fjölskyldustærðina, en þarna er ekki um að ræða stórar fjölskyldur. Það er ekki síður munur á upphitunarkostnaðinum. Hann er kannske í raun og veru miklu stærra mál, en um það hef ég nú ekki núna handbærar tölur.  Við eigum að vísu langt í land að jafna laun í landinu, og ég get gjarnan sagt það hér, að ég er þeirrar skoðunar, að tekjumismunur í þessu þjóðfélagi sé alltof mikill. En við höfum þó í aðalatriðum jafnað launin á þann hátt, að það er lítill munur á kauptöxtum eftir landshlutum. En það er mikill munur á ýmsum þáttum framfærslukostnaðar eftir landshlutum, og ég tel að það eigi að vera í raun og veru miklu auðveldara mál að jafna framfærslukostnað eftir landshlutum heldur en nokkurn tíma að jafna kaupgjald milli hinna ýmsu starfshópa. Þar tel ég að vísu að hljóti að vera hægt að komast miklu lengra og miklu nær heilbrigðri skynsemi heldur en mér finnst að nú ríki í þessum málum. En hinu er ekki að leyna, að eftir því sem ég best veit hafa verið háðar á undanförnum árum margar orrustur til þess að jafna kjör manna, a. m. k. eftir því sem yfirlýst hefur verið í upphafi hverrar slíkrar orrustu. Ég held að þessi þáttur orrustunnar, sá að jafna kjörin, hafi yfirleitt tapast og því miður jafnvel stundum farið svo, að manni hefur sýnst að í stað þess að jafna kjör, þá hafi stundum komið út úr launabaráttunni þveröfug niðurstaða. En ég ætla ekki að fara að gera þessi mál hér að umræðuefni. Ég vil koma því hér á framfæri, að ég tel það einn mikilvægasta þáttinn í sambandi við orkumálin, hvort sem það er sá þátturinn, sem hér er sérstaklega að víkið, að spara orkuna og gera úttekt á því, hvernig við getum nýtt hana best, eða aðrir þættir þessara mála, að það sé sjálfsagt jafnréttismál, að orka sú, sem við verðum að nota til heimilishalds og til almenns atvinnurekstrar, sé seld á sama verði um allt land og eftir því sem frekast verður við komið samræmt verð á þeim orkutegundum sem við verðum að nota, misjafnar eftir því hvar við erum staðsett í landinu.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með öðrum þeim, sem hér hafa talað um þessa till., að mæla með henni. Ég tel að hún sé um mál, sem rétt er að veita meiri athygli en gert hefur verið. Við Íslendingar notum býsna mikla orku. Við þurfum á því að halda, okkar þjóðarbúskapur er þannig gerður. Innfluttir orkugjafar kosta okkur mikinn erlendan gjaldeyri á hverju ári, og inniendir orkugjafar kosta vissulega mikið líka. Það er því ekki alveg þýðingarlaust, hvernig farið er með orkuna. Ég held að við gætum sparað allmikið, ef hafinn væri verulegur áróður í þeim efnum og leiðbeiningar. Þá væri það hægt, og það er sem sagt góðra gjalda vert. En hins vegar er nú ekki hlaupið að því á öllum sviðum. Ég ætla nú ekki, þó ég taki á þennan hátt undir þessa till., að hefja hér miklar almennar umr. um orkumálin eða það, hvernig við förum með okkar orku, en hlýt þó að minna aðeins á það, að það verður ekki um þessi mál þannig talað að ekki sé vakin athygli á því, hvað við látum mikið af orku frá okkur, Íslendingar, fyrir lítið verð, á sama tíma sem við verðum aftur að leggja okkur til orku fyrir mikið verð eftir öðrum leiðum. Það er auðvitað ómögulegt annað en að hafa þetta einnig í huga, að við nýtum þá vel okkur til handa og skynsamlega þá orku sem við eigum yfir að ráða. En það voru alveg sérstaklega nokkur ummæli sem komu fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., Inga Tryggvasyni, sem gerðu það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs. Hann minntist á það sanngirnismál, að unnið yrði að því að tryggja landsmönnum öllum orku á sem sambærilegustu verði eða helst jöfnu verði. Ég vil taka undir þetta sjónarmið. En þó að æðioft sé um þetta talað og yfirlýsingar um þetta gefnar, þá miðar lítið í þessa átt, og það er óhjákvæmilegt að minna menn á þá staðreynd. Það er ekki lengra síðan en í gærdag, að ég gaf hér upplýsingar, sem ég hygg að mörgum hér í Alþ. hafi þótt býsna athyglisverðar, um mismun á raforkuverði frá ríkisfyrirtækinu Rafmagnsveitum ríkisins og hins vegar frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur sem tekin var til viðmiðunar. Ég gat þess í mínu máli, að ég hefði fengið þessar upplýsingar frá fjármálalegum rekstrarstjóra Rafmagnsveitna ríkisins einmitt þá um morguninn. Upplýsingar hans voru þær, að svonefndur heimilistaxti, sem allir þekkja í sambandi við rafmagn, var nú hvorki meira né minna en 86% hærri hjá Rafmagnsveitum ríkisins heldur en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Stærri iðnfyrirtæki, eins og frystihús og verksmiðjur og mörg önnur iðnfyrirtæki, verða að greiða taxta sem er 86% hærri en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur og fjöldamörgum öðrum rafveitum. Húsahitunartaxtinn hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur var 84% hærri og svonefndur ljósataxti var yfir 100% hærri. Það vakti líka athygli mína, að á þann hátt sem ég sagði frá þessu hér á þingi og kom síðan með ákveðna fyrirspurn til hæstv. forsrh. um það, hvort ríkisstj. sæi ekki ástæðu til þess eða hugsaði sér ekki að gera einhverjar ráðstafanir til þess að jafna þennan herfilega mismun sem þarna væri orðinn, þá þótti fréttamönnum, þeim sem hér hlusta á, m. a. frá ríkisfréttamiðlum, ekki fréttnæmt að segja frá því, hver væri verðmunurinn á rafmagni frá Rafmagnsveitum ríkisins og t. d. Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Íslenska Ríkisútvarpið, sem sagði frá þessum umr., steinþagði um þessar nýju upplýsingar, sem voru gefnar, eins og þetta væri engin frétt. Hins vegar þótti fréttnæmt að segja mönnum frá því, að ríkisstj. hefði ákveðið að hækka einn af þessum töxtum um 25%, húsahitunartaxtann. Það fengu menn að vita, að hann hefði verið hækkaður um 25%, en það mátti ekki segja frá því, að verðið, áður en þessi hækkun kom til, hefði þegar verið 84% hærri hjá þeim, sem skipta við Rafmagnsveitur ríkisins. Frá því var ekki skýrt. Nú á þessi taxti, húsahitunartaxtinn, að verða 130% hærri. Það verður gaman að sjá, hvort fréttamenn hér frá Ríkisútvarpinu sjá ástæðu til að segja frá því, að svona sé komið, eða hvort þeir heyra þetta ekki eða sjá ekki eða þetta er ekki fréttnæmt. Það er nefnilega svo, að það hefur ekki þótt ýkja fréttnæmt eða það virðist ekki komast mjög langt áfram, þó að mismunurinn sé svona hroðalegur eins og þessi dæmi eru um. Og því miður hefur einnig farið svo hér á hv. Alþ., að þó að einstakir stjórnmálaflokkar og margir þm. hafi haft orð um þetta misrétti æ ofan í æ, þá gerist ekkert annað en það, að það dregur í sundur, misréttið eykst. Ég vil t. d. minna á það, að legið hefur fyrir þessu þingi og lá fyrir síðasta þingi líka till. frá okkur Alþb: mönnum um að afnema söluskattinn af rafmagni. Sú till. hefur auðvitað lengst komist í n., og svo er það búið. Síðan er auðvitað talað um það við ýmis tækifæri, að þetta séu herfileg rangindi, að vera að leggja þennan söluskatt á og láta þá aðila í landinu borga enn þá meiri skatt til ríkisins sem verða að borga hærra rafmagn. Vissulega er þarna um óréttlæti að ræða. En það verður hver og einn að spyrja sig um það, hvernig stendur á þessu. Þetta er ekki eitt af því sem kemur bara einhvers staðar af himnum ofan, þetta er ákveðið af mönnum. Þegar sú ákvörðun var gerð hér á Alþ. fyrir nokkrum árum að ákveða sama verð á olíu og bensíni um allt land gekk það ekki hljóðalaust hér á Alþ. Ég vil aðeins minna á það: það gekk ekki hljóðalaust. Lög, sem þá voru sett um þetta, þýddu auðvitað að grunnverð á olíum hækkaði hér á Reykjavíkursvæðinu, eins og innflutningsskipulagið var þá. Það hækkaði á sama tíma sem verðið lækkaði auðvitað annars staðar á landinu við þetta jöfnunarfyrirkomulag. Hér urðu hörkuumræður um þetta mál dag eftir dag og viku eftir viku í þinginu, og það varð að takast samkomulag á milli manna úr öllum flokkum til að knýja málið í gegn. Ég er á þeirri skoðun, að það sama verði að gerast nú, að það sé engin leið að koma á jöfnuði í þessum efnum, - eflaust tekur það okkur nokkuð langan tíma að koma hér á fullum jöfnuði, - en það er engin leið að koma á jöfnuði nema einstakir þm., sem hafa komið auga á þetta misrétti, sameinist, hvernig svo sem þeir hafa skipað sér í flokka, og knýi þessa breytingu fram. Það óréttlæti var verið að tilkynna um í gær af hæstv. ríkisstj., að hún ákveður að hækka húsahitunartaxta hjá nokkrum hluta landsmanna, þá sem voru þegar fyrir 84% hærri en víðast annars staðar á landinu, að gleðja þá, sem þannig stóð á fyrir, með því að hækka þennan taxta enn um 25% og gera hann þar með 130% hærri en hliðstæðir húsahitunartaxtar eru annars staðar. Auðvitað hefðu menn ekki átt að taka þessu þegjandi, og enn þá siður þegar það fylgdi að ríkisstj. ætlaði að setja sérstaka n. til að rannsaka alla taxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins með tilliti til fjárhagserfiðleika stofnunarinnar og auðvitað þá með það í huga að hækka þá líka. Í þeim umr., sem hér fóru fram í gær, lagði ég á það áherslu, að ég teldi að það yrði a. m. k. að draga úr þeim mikla mismun sem þarna væri kominn upp, það yrði að vera fyrsta skrefið, En það er auðvitað alveg rétt, að það geta verið einhverjar deilur um það, hvernig eigi að koma slíkri breytingu á. Ég er á þeirri skoðun, að það sé ekki rétta leiðin, eins og sakir standa, að hækka verðjöfnunargjaldið sem í gildi er og er þegar orðið 13% og sýndi sig að vera nægilegt miðað við þá taxta sem þá voru í gildi, bæði á árinu 1975 og 1976, en var það ekki á árinu 1977. Ég mundi þó hiklaust frekar samþ. að hækka verðjöfnunargjaldið frá því sem það er núna, ef ekki tekst samkomulag um annað til þess að ná fram þessum jöfnuði. En ég álit að það séu til aðrar leiðir til að ná þessu marki um jöfnun sem séu miklu réttlátari og eðlilegri. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að það er rétt, sem kom fram í umr. í gær hjá hæstv. iðnrh., að Rafmagnsveitur ríkisins eru ekkert venjulegt rekstrarfyrirtæki sem er rekið algjörlega út frá peningalegu sjónarmiði viðskiptaaðilanna sjálfra. Þetta er þjónustufyrirtæki sem ríkið á, og það hefur verið látið taka á sig ýmis útgjöld sem vitanlega flokkast undir allt annað en venjulegan rekstur sem á að borga sig. Því er vitanlega ekki sanngjarnt á neinn hátt að þeir, sem eftir sitja sem viðskiptamenn Rafmagnsveitna ríkisins, eigi að standa undir öllum þeim kostnaði sem þegar er búið að setja á þessa stofnun, og enn ósanngjarnara væri það í sjálfu sér eftir að t. d. búið er að skipta Orkubúi Vestfjarða út úr með þeim hætti sem það var gert. Ég deili ekki um það á neinn hátt, en þar var vitanlega um það að ræða að skilja eftir allverulegan hluta af hinum mikla stofnkostnaði Rafmagnsveitna ríkisins og létta þeim stofnkostnaði af Orkubúi Vestfjarða. En er þá nokkur sanngirni í því, að þá sé sagt við hina, sem áfram skipta við Rafmagnsveitur ríkisins: Nú takið þið þennan hluta af hinum mikla stofnkostnaði og standið undir honum líka með ykkar raforkukaupum? - Auðvitað leiðir svona stefna aðeins til þess, að þeir, sem enn þá skipta við Rafmagnsveitur ríkisins, brjótast út úr, þeir neita að skipta við þetta fyrirtæki ef á að mismuna mönnum á þann hátt sem gert hefur verið. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það var sanngjarnt og eðlilegt að ráðast í viðgerðirnar á strengnum til Vestmannaeyja og þær umbætur sem þar voru gerðar. En það var eðlilegt að það hefði verið gert ekki aðeins á kostnað Rafmagnsveitna ríkisins og þeirra, sem skipta við þá stofnun, heldur á kostnað þjóðarheildarinnar. Hví skyldu þá Landsvirkjunarmenn ekki eiga alveg eins að standa undir því, eins og út af fyrir sig fólk á Vestfjörðum og á Austfjörðum og Norðurlandi sem skiptir við Rafmagnsveitur ríkisins? Og þannig er auðvitað hægt að telja mörg fleiri dæmi, að það er ekki hægt, eins og hæstv. iðnrh. sagði, að líta á Rafmagnsveitur ríkisins þannig, að þær séu reknar eingöngu sem rekstrarfyrirtæki þar sem viðskiptaaðilar verði að standa undir öllum útgjöldum stofnunarinnar. Ég vildi aðeins koma þessu að gefnu tilefni inn í þessar umr. Um leið og ég tek undir þá stefnu sem kemur fram í till., og ég tel að sú stefna sé réttmæt, þá vil ég segja það, að það er líka rétt þegar rætt er um þann hluta þessa máls að reyna að tryggja öllum landsmönnum nægilega orku og við sanngjörnu verði og við sem jöfnustu verði til alls fólks í landinu, þá verða menn að veita því athygli, hvernig þessi mál yfirleitt standa. Þó að komi fram fréttir sem segja frá þessu misrétti, þá þykir það yfirleitt ekki fréttnæmt og ekki sagt frá því. Fréttamiðlar liggja á því, neita að segja frá því. Það er furðulegt. Auðvitað er hins vegar sagt frá því, hverju forsrh. hafi svarað spurningu sem ekki var greint frá. Það er mál út af fyrir sig. En þetta er ekkert nýtt í frásögn um þessi mál. Ég vek athygli á því, að það ber mjög á þessu, að það þyki ekki stórfrétt að segja frá þessum herfilega mismun. Ég vek einnig athygli á því, að hv. þm., sem hafa komið auga á þetta misrétti og vilja leiðrétta það, það stendur á þeim að taka á málinu frekar en aðeins að orða það endrum og sinnum. Þetta misrétti er orðið svo mikið, að það verður ekki þolað lengur, og allra síst að menn þoli að láta rétta sér slíkt ofan á misréttið, að þá skuli ríkisstj. taka ákvörðun um að auka misréttið frá því sem áður var. Slíkt er auðvitað hneyksli. Það er ekki í miklu samræmi við það sem hér var gert á sínum tíma, eins og ég minntist á, þegar ákveðið var jöfnunarverð á bensíni og olíu. Þeir, sem vilja halda sér að einhverju leyti við þá stefnu, ættu að þora að taka á því máli að vinna að því að jafna þennan aðstöðumun fólksins í landinu í sambandi við raforkuverð. Og ég endurtek það, að þó að ég telji aðrar leiðir vera miklu réttlátari og eðlilegri til að leysa fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins en að hækka hið svonefnda verðjöfnunargjald, þá mundi ég þó standa með slíku frekar en að þola það misrétti áfram sem þarna er. Það verður þó frekar að taka þann kostinn sem er nr. 2, ef ekki getur fengist samkomulag um að gera það sem ég tel nr. 1 og er réttlátara, en það er auðvitað að ríkið sem heild verður að taka á sig hluta af byrðinni af þeim stofnskuldum sem Rafmagnsveitur ríkisins eru komnar i. Ekkert annað en að ríkisheildin öll standi undir þeim kostnaði, engin önnur leið er eðlileg eins og komið er.



Herra forseti. Ég hefði ekki kvatt mér hljóðs við þessar umr. nema vegna nokkurra atriða sem fram komu í ræðu hv. þm. Inga Tryggvasonar. En áður en ég vík að því vil ég aðeins lýsa fylgi mínu við þessa þáltill. Það er ekkert vafamál, að það er full þörf og nauðsyn á að vinna markvisst að því að auka hagkvæmni í orkunotkun þjóðarinnar, og ég get því fyllilega lýst samþykki mínu við þessa þáltill. En eins og ég sagði áðan, ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, voru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Inga Tryggvasonar, þar sem hann fjallaði miklum mun almennara um orkumálin heldur en þessi þáltill. kannske gæfi tilefni til. Hv. þm. Ingi Tryggvason gerði nokkurn samanburð á orkuverði á hinum ýmsu svæðum og sagði réttilega að það væri brýn þörf á því og nauðsyn að vinna að því, að sem fyllstur jöfnuður næðist í orkuverði í landinu. Ég efast ekki um að hv. þm. er þessarar skoðunar og kannske fleiri hv. þm. Framsfl. En það hlýtur að vekja athygli, að strax daginn eftir að ráðh. Framsfl. samþ. í ríkisstj. að auka þennan mismun, sem fyrir var, og gera hann meiri með því að hækka um 25% þann taxta á húshitun, sem fyrir var, þá skuli þm. Framsfl. koma hér upp daginn eftir á Alþ. og fara að tala um þann herfilega mismun sem fyrir hendi sé og þurfi nauðsynlega að laga. Þetta gefur tilefni til þess að spyrja þennan hv. þm. og þm. Framsfl. aðra en hæstv. ráðh. - þeir hafa svarað: Eru þeir andvígir þessari hækkun, 25% hækkun á húsahitunartaxtanum sem ríkisstj. ákvað í gær? Eru þeir á móti henni eða hafa þeir samþ. hana? Ég held að það hljóti að vera, að hv. þm. Ingi Tryggvason, eftir því sem hann talaði hér áðan, hljóti að vera á móti þessari hækkun ella er ekkert samræmi í málflutningi hans. En það er ekki bara þetta sem kemur spánskt fyrir, þegar sumir hverjir hv. þm. Framsfl. tala í þessum efnum. Hv. þm. Ingi Tryggvason gerði hér samanburð einungis á raforkuverði. Nú er auðvitað sú orka, sem hvað tilfinnanlegust er varðandi fjárútlát, það er sá kyndingarkostnaður sem er á þeim landssvæðum sem þurfa að búa við olíuupphitun á sínum híbýlum. Hann kom að vísu aðeins inn á það hér áðan, en það er þó miklu, miklu meira ranglæti, sem þar er á ferðinni, að ætla þessum íbúum, sem búa víðs vegar á Vestfjörðum, Austurlandi, Norðurlandi, að standa undir þessum drápsklyfjum vegna þess orkuverðs, sem þar er um að ræða, heldur en þó er í samanburði við annars vegar taxta frá Rafmagnsveitum ríkisins og hins vegar taxta frá t. d. Rafmagnsveitum Reykjavíkur, eins og dæmi hafa verið tekin um. En hvað hafa þá fulltrúar Framsfl. gert í þessum efnum til að minnka þennan mun sem er annars vegar milli þeirra, sem þurfa að borga olíukyndinguna, og hins vegar þeirra, sem hafa aðra hitagjafa? Ég held ég muni það rétt, að það var 1973 sem olíustyrkurinn var upp tekinn, - það sé rétt munað hjá mér, að það væri árið 1973. Sá styrkur var til þess ætlaður eingöngu að minnka þann gífurlega mun sem var milli þeirra aðila, sem þurftu að hita hús sín með olíu, og hinna, sem gátu hagnýtt sér aðra orku. En eftir að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, allt frá árinu 1974 hefur þessi styrkur til þessara aðila, sem fyrst og fremst áttu hans að njóta og á honum þurftu að halda, sífellt farið minnkandi þrátt fyrir stórkostlega hækkun á olíuverði. Þetta gerist allt, að því er virðist, með blessun Framsfl. og kannske ætti frekar að segja undir forustu Framsfl. Það hlýtur því að vekja furðu þegar einstakir þm. Framsfl., sem ekki hefur verið vitað til að hafi æmt eða skræmt á einu eða neinu stigi þegar svona ákvarðanir hafa verið teknar, skuli koma hér upp daginn eftir að hæstv. ríkisstj. ákveður og ráðh. Framsfl. standa að því að gera þennan mismun miklu meiri en hann var fyrir. Þessi 25% hækkun á hitataxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins er samþ. af framsóknarráðh. án þess að nokkur hækkun hafi átt sér stað t. d. hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur, sem menn eru að bera sig saman við. Framsóknarráðh. standa að þessari hækkun, þrátt fyrir það að engin hækkun hafi orðið hjá öðrum rafveitum, og auka þannig muninn. Það gefur tilefni til þess að spyrja a. m. k. þennan hv. þm. og raunar fleiri þm. Framsfl. og hæstv. ráðh. hans, sem að vísu er enginn nú viðstaddur, hvort þeir hafi verið algjörlega andvígir því að fara þó fremur í hækkun á verðjöfnunargjaldinu heldur en að auka svona muninn á milli þeirra aðila, sem hér um ræðir, með þessari sérstöku hækkun á hitataxta íbúðarhúsnæðis. Vildu þeir heldur skattleggja enn frekar þessa einstaklinga, sem þurfa að nota rafmagn til húshitunar, heldur en að hækka eitthvað verðjöfnunargjaldið í heild, sem kæmi þá á fleiri aðila? Ég tala nú ekki um það, sem er auðvitað réttast og sanngjarnast, ef menn á annað borð hafa einhverja tilfinningu fyrir sanngirni nú orðið, sumir hverjir a. m. k., þá er auðvitað sanngjarnast að það verði þjóðarheildin sem heri þessar byrðar sem hér um ræðir, en ekki fyrst og fremst haldið áfram að leggja auknar byrðar á þá sem borga mest fyrir. En það er engu líkara en a. m. k. ráðh. Framsfl. hafi kosið fremur að auka byrðarnar á þeim einstaklingum, sem nota rafmagn til húshitunar, heldur en að láta alla þjóðfélagsþegna standa undir því. Hvað sem einstökum þm. Framsfl. liður, hvort sem þeir koma hér upp fleiri en hv. þm. Ingi Tryggvason og mæla á svipaðan hátt og hann gerði, þá verður Framsfl. og hans þinglið ekki undanskilið því, að það hefur staðið að því sem hefur verið að gerast í þessum málum á undanförnum árum. Hann hefur staðið að því að minnka stórlega þann styrk, sem upphaflega var ætlaður til þeirra sem nota olíu til kyndingar sinna híbýla, og hann stendur að því nú síðast í gær að auka stórlega þann mismun og þann ójöfnuð, sem var fyrir að því er varðar orkuverð milli hinna ýmsu þegna í landinu. Þessu geta framsóknarmenn ekki af sér vikið, þessu hafa þeir staðið að. Ég hef áður tekið það fram, og það verður aldrei of oft tekið fram, hversu gífurlegar byrðar það eru sem lagðar eru á herðar þess fólks víðs vegar um landið, sem verður að nýta olíu til upphitunar á íbúðum sínum. Hér er um svo stórkostlegan útgjaldalið að ræða, að það má furðulegt teljast að stjórnvöld, ég tala nú ekki um stjórnarþm. af þessum svæðum sem hér um ræðir, skuli bókstaflega ekkert gera annað en að láta orð um það falla einstaka sinnum að hér þurfi bót á að ráða. Það fer alltaf á verri veginn. En á sama tíma geta þessir hv. þm. Framsfl. flestir hverjir, sem betur fer ekki allir, staðið á því að selja útlendingum orku á miklu minna en kostnaðarverði, á sama tíma og á henni er í sumum tilvikum okrað á Íslendingum sjálfum. Þetta eru þeirra verk. Ég skal ekki, herra forseti, hafa þessi orð öllu fleiri. En aðeins út af því, sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni út af ríkisfjölmiðlunum, þá dreg ég ekkert í efa að það sé rétt, sem hann sagði hér áðan. En guð hjálpi okkur hinum, ef hv. 2. þm. Austurl. þarf að kvarta yfir því að hafa ekki fengið inni í fjölmiðlum það sem hann hefur látið frá sér fara hér á hv. Alþingi! Hvað þá með okkur hina? Það er auðvitað staðreynd og það er ekki að gerast fyrst núna, það gerðist ekki bara í gær, það er alltaf að gerast, að það er mismunandi sem fulltrúar ríkisfjölmiðlanna láta frá sér fara eftir því hver einstaklingur á í hlut eða flokkur. Það er ekki að gerast bara núna. Þetta hefur líklega gerst svo árum skiptir, eða a. m. k. hefur það gerst síðan ég fór að fylgjast með fréttaflutningi héðan frá Alþ. og getað borið hann saman við það sem fram fer hér í raun og veru. Ég segi þetta ekki til að réttlæta það, að ekki skyldi vera meira sagt frá því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér í gær, því vissulega var margt af því athyglisvert. En sé svo komið, að hv. þm. Lúðvík Jósepsson þurfi að kvarta undan fréttaflutningi af ummælum hans hér á Alþ., hvað þá með okkur hina, sem alltaf höfum verið að verulegu leyti settir hjá. (Gripið fram i.) Ég efast um að þó að sessunautur hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar hlaupi undir bagga með honum, að það verði finnanlegt sem röksemdir, að í þessum tilfellum hafi ég talað hér meira en hv. þm. Lúðvík Jósepsson, þannig að það eru ekki rök í málinu þó að hv. þm. Lárus Jónsson vilji hlaupa undir bagga með sessunaut sínum í þessum efnum.



Herra forseti. Það er nú svo, að ég var búinn að gera grein fyrir afstöðu minni til þeirrar þáltill. sem hér er til umr. En inn í þessar umr. hafa fléttast ýmis önnur málefni, þó skyld, þannig að ég vonast til að hæstv. forseti leyfi stuttar aths. af minni hálfu. Ég skal stytta mál mitt að því leyti sem ekki kemur beint við þeirri tillögu, sem hér er til umr. Ég vil fyrst víkja örfáum orðum að mismuninum á raforkuverðinu og taka undir það sem hér hefur komið fram. Það er í raun og veru engin nýjung af hálfu okkar framsóknarmanna, að við erum fylgjandi jöfnu raforkuverði um allt land. Það er yfirlýst stefna Framsfl., þó að mér detti ekki í hug að það sé hægt að koma þeirri stefnu á í einni svipan. Það er annað mál. En það er sú langtímastefna sem Framsfl. hefur lýst yfir um árabil að hann sé fylgjandi. Ég held að það sé erfitt að koma þessu við nema annaðhvort á þann hátt að beita verðjöfnun á raforku, eins og hefur komið fram hjá ýmsum öðrum þm., eða skattlagningu sem verði síðan notuð til þess að jafna verðið. Hins vegar held ég að sú stefna sé miklu líklegri til árangurs að breyta um skipulag þessara mála. Í staðinn fyrir að það eru mörg fyrirtæki sem standa að því að byggja orkuver víðs vegar um landið, þá sé það fyrst og fremst eitt fyrirtæki sem standi að því að byggja og reka orkuverin. Það gefur auga leið, að það fyrirtæki, Landsvirkjun, sem hefur það verkefni að byggja orkuver og þjóna þéttbýlissvæðunum hér á Suðvesturlandi, býr að sjálfsögðu við svo margfalt betri rekstrarskilyrði en önnur fyrirtæki, að það hlýtur að verða auðvelt að selja raforku til notenda á miklu lægra verði en nokkur tök eru á frá tiltölulega litlum fyrirtækjum sem eiga að þjóna stórum landssvæðum. Þess vegna held ég að það sé raunhæfasta leiðin í þessum efnum að stuðla að því að gera Landsvirkjunina að landsvirkjun sem byggi orkuverin, selji orkuna í heildsölu, leggi línurnar hringinn í kringum landið og síðan geti menn eftir atvikum í landshlutunum stofnað fyrirtæki sem kaupa orkuna í heildsölu og dreifa henni til notenda. Ég get vel sagt frá því, að ég var ekkert kátur yfir því sem lýst var yfir hér í gær um að hækka raforkuverðið, þegar af þeirri ástæðu að ég er þm. fyrir Austurland, sem er, eins og kunnugt er, þjónað af Rafmagnsveitum ríkisins. Hins vegar er alveg ljóst, að það verður auðvitað að leysa þann fjárhagsvanda sem þar er um að tefla, til þess að þetta fyrirtæki geti haldið áfram þeirri þjónustu sem því tilheyrir. En mér skilst að sú stefna, sem kemur fram í þessari verðlagningu, sé þannig, að t. d. á Austurlandi eigi menn að búa við sama upphitunarverð, þeir sem hita hús sín með raforku og olíu. Mér skilst að þannig hafi stefnan verið mörkuð. Og ég vonast til þess, að sá skilningur minn sé réttur, að þá sé tekið tillit til olíustyrksins. Þetta hef ég ekki haft aðstöðu til að kanna, en vona að svo sé. Það kom fram hjá hv. þm. Vestf., að olíustyrkurinn væri notaður minna til þess að jafna á milli heldur en gert var áður. Ég vil geta þess í því sambandi, að það fé, sem kemur inn vegna álagningar eins söluskattsstigs í því skyni að jafna hitunarkostnað, hefur verið notað aðallega í tvennum tilgangi: annars vegar til þess að jafna hitunarkostnaðinn beint og hins vegar til þess að flýta lagningu hitaveitna í þeim tilgangi að sem flestir fái sem fyrst hitaveitur, þess vegna fækki þeim sem þurfa að hita híbýli sín upp annaðhvort með rafmagni eða olíu og þess vegna verði styrkurinn hærri í hlut hvers og eins fyrr en ella. Um þetta má auðvitað deila. Ég get t. d. sagt frá því, að ég var fylgjandi því sjónarmiði að jafna styrknum. Aðrir höfðu önnur sjónarmið og þau eiga rétt á sér. Það er auðvitað mikið hagsmunamál að flýta lagningu hitaveitna svo sem unnt er til að komast hjá því að nota alla þá olíu til upphitunar eða rafmagns sem nauðsyn ber nú til. Ég verð að segja það, að ég hef orðið fyrir dálitlum vonbrigðum með þá staðreynd, að upphitun með raforku virðist vera miklu dýrari en menn töldu um sinn, sérstaklega þegar um er að ræða beina raforkuupphitun. Ég held að leiðin til hagsbóta í þessu efni sé fólgin í því að koma upp fjarvarmaveitum sem nota bæði rafmagn og olíu og þá sérstaklega svartolíu til þess að hita upp heil bæjarhverfi eða jafnvel heil kauptún eða kaupstaði, það sé sú stefna sem beri að marka þar sem menn sjái ekki horfur á að möguleikar verði á að hagnýta heitt vatn til upphitunar. En ég vil gjarnan láta koma fram það sjónarmið, að ég er frekar fylgjandi því að leggja á verðjöfnunargjald til þess að leysa vandamál Rafmagnsveitna ríkisins nú heldur en að hækka taxtana eins og gert hefur verið. Varðandi það að afla tekna úr ríkissjóði í þessu skyni, þá þýðir það auðvitað að menn verða að vera viðbúnir því að afla tekna. Og ég skil t. d. hv. 2. þm. Austurl. þannig, að hann sé reiðubúinn til að afla tekna í ríkissjóð til að leysa svona vandamál. Ég skil hann þannig, og það er vissulega leið sem kemur til álita. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áður, að ég álít að það sé mjög brýnt að auka á samstöðu þings og þjóðar um þessi málefni. Hér er um að ræða hagnýtingu á e. t. v. annarri þýðingarmestu auðlind þjóðarinnar. Annars vegar er landhelgin og fiskstofnarnir og hins vegar er orkan sem er í landinu, og er ákaflega þýðingarmikið að efla samstöðu í þessum málum og marka langtímastefnu sem á og þarf að tryggja í senn ódýra orku og með jafnvirði hvar sem er á landinu. Ég held að ef ekki er hægt að koma við nokkurn veginn svipuðu raforkuverði um allt land, þá hljóti það að hafa þau áhrif, þegar tímar líða, að það hvetji til fólksflutninga. Menn vilja ekki búa á landssvæðum þar sem er miklu dýrara að hita upp hús sin, vegna þess að þetta er býsna stór þáttur í framfærslukostnaði fólks hér á Íslandi. Það þarf að marka skynsamlega stefnu í þessum efnum. Ég geri mér fyllilega ljóst og er sammála því sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að þetta tekur sinn tíma, þetta verður ekki gert í einni svipan. En þeim mun þýðingarmeira er að marka skynsamlega stefnu í þessum efnum og sem fyrst. Og ég vil ítreka það, að ég álít lauglíklegustu stefnuna vera þá að stofna eitt stórt fyrirtæki sem framleiði raforku til allra landsmanna.



Herra forseti. Um þessa till. til þál. um orkusparnað, sem aðrar till. sem hafa verið ræddar um orkumál hér á Alþ. í vetur, hafa orðið miklar umr. og er ekki að undra. Það er fróðlegt að heyra það hjá talsmönnum Framsfl. nú, að þeir lýsa sama áhuga og kemur fram í till. þeirra á þskj. 30 og var rætt hér í haust um betra og hagkvæmara fyrirkomulag í orkumálum. Ég vil gjarnan forvitnast um hvað þessari till. liður í n. Við töluðum með þessari till. og lýstum stuðningi við hana. Ég talaði þá fyrir hönd Alþfl. einn hér, og það var einnig talað fyrir hönd Alþb. Við lýstum allir áköfum og eindregnum stuðningi við till., og að verulegu leyti var tekið undir till. af hv. 3. þm. Vestf., þó að hann gerði eðlilega ýmsar aths. við hana. En ég fullyrði að ég muni það rétt, að hann lýsti skoðun sinni eða samstöðu um sumt í þessari till., sem eðlilegt var. En hvað dvelur þá ályktun um málið og atkvgr. á Alþ.? Það er engin afsökun, að hér sé alltaf verið að athuga málin og það sé n. að athuga málin. Við viljum fá það í ljós nú innan skamms, hve mikill meiri hluti er fyrir stefnumörkun í þessum málum og að hætta að jagast um þetta svona ár eftir ár, því það er búið að taka allt of langan tíma að marka hér ákveðna stefnu. Þessi till. er einn þáttur í því að fá fram eðlilegan orkusparnað, og það er það sem nauðsynlegt er að fá. Maður getur ekki tekið það alvarlega þegar menn tala um að þeir séu með verðjöfnunarstefnunni og ákafir talsmenn hennar, þegar þeir láta viðgangast að umbjóðendur þeirra í ráðherrastól, vil ég segja, samþ. allt annað, gjörbreytta og öfuga stefnu. Ég marka ekki slíkar yfirlýsingar. Ég vil fá að reyna á það núna alveg á næstunni, hver afstaða manna er þegar allir þm. Framsfl. fyrir utan ráðh. standa að þessari till. á þskj. 30. Ég óskaði eftir þessu strax í októberlok eða nóvemberbyrjun, þegar till. var til umr. í haust, og vil fá þessa till. úr n., þetta er það mikið stórmál. Till., sem hér er til umr., er um orkusparnað fyrst og fremst, og ég hef saknað þess, þó að það hafi komið fram í grg. og nokkuð í framsögu, að einn stór þáttur í orkusparnaði er skipulag á innkaupum og dreifingu á aðkeyptri orku erlendis frá. Það er olían og allt sem henni fylgir. Hvað skyldum við geta fengið olíudropann á miklu hagkvæmara verði ef hér væri eitt sterkt félag sem væri rekið á vegum ríkisins? Ríkið sér nú um öll kaupin. Ríkið ábyrgist allt. Það var fjöldi manns núna að semja um fyrstu viðskiptin við Portúgal, heil sendinefnd, jafnvel á annan tug manna. Hví þennan stóra hóp? Hví ekki tveir eða þrír valinkunnir menn? Varð ríkið að ábyrgjast allt og standa í öllu fyrir hópinn? Þetta kostar eitthvað, og einhver borgar flutninginn fram og aftur og þrefalda dreifikerfið og allt sem því fylgir. Það má spara víða. Þessi till. gengur út á það. Að vísu er lögð áhersla á þrjú meginatriði, en þetta er eitt af þeim stóru málum. Það má spara mjög víða, svo sem að hafa flutningakerfi hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu með hagkvæmara móti. Það kostar mikið t. d. fyrir alþm. að koma hér daglega einn í bifreið til funda eða geta farið hringferð í almenningsvögnum, sem gengju hér hratt á milli. Þetta kostar allt eitthvað. Það kostar að vera .,flott“. En við höfum ekki efni á því fremur en margar aðrar þjóðir að eyða orku að gamni okkar, eins og útlitið er í þeim málum, bæði hér í nágrannalöndum og um allan heim. Þess vegna er efni þessarar till. tímabært. Menn hafa lýst ánægju sinni yfir að fá tækifæri til að ræða þessi mál og fjalla um þessi mál hér á hv. Alþ., en menn verða að gera eitthvað. Það er vitnað í till. framsóknarmanna hér í miðstjórnarfund þeirra vorið 1976. Nú er nýafstaðinn fundur hjá þeim og raunverulega hefur ekkert skeð nema jafnvel í öfuga átt, sbr. dæmi sem skeði hjá hæstv. ríkisstj. nú fyrir örstuttu um þveröfuga verðstefnu. Það þarf eitthvað meira en ályktanir og umr. Það verður að fylgja því einhver athöfn sem er jákvæð og í rétta átt. Við getum fagnað einum áfanga í dag hér á Alþ. og sent í huganum kveðju norður til Akureyringa, sem eru formlega að taka hitaveitu sína í notkun í dag. Það er ánægjulegt að það var hægt að ná stórum og merkum áfanga með fjárhagslegri fyrirgreiðslu til þessa stóra héraðs. Þetta er víða að gerast. Þar er orkusparnaður í verki og innlend orka í stað erlendrar orku. Svo vildi til að rétt áður en ég kom inn í þingsalina greiddi ég orkureikning minn fyrir s. l. 101 dag, og ég má til að segja frá því, hvernig hann skiptist, til að sýna fram á að það er allmikið skattgjald lagt á beina orkusölu. Orkusalan sjálf var í 101 dag á mínu heimili 24 728 kr., verðjöfnunargjald 3 215 kr., söluskattur 4 946 kr., eða samtals 8 161 kr. á móti heinum orkukaupum á 24 728 kr., rétt um þriðjung. Vitanlega tekur þéttbýlið þarna á sig mikið gjald og þessi stofnun, hitaveita Reykjavíkur eða Rafmagnsveita Reykjavíkur, býr á gömlum og góðum grunni. Hún verðleggur þarna jöfnunargjald sem rennur til ríkissjóðs og fer í réttmæta - ég segi það þó ég sé hér í þéttbýlinu - réttmæta dreifingu og aðstoð úti um allt landið. Þetta er sú stefna sem mikill meiri hl. alþm. talar fyrir að þeir séu fylgjandi. En það vantar að fá atkvgr. um það svo menn hafi tækifæri til að sanna það, og ég óska eftir því sem allra fyrst. Þá kemur í ljós hverjir vilja standa við orð sín og tillöguflutning. Seinasta verðbreyting eykur sem sé á mismuninn, gengur alveg í þveröfuga átt við það sem mikill meiri hl. hv. alþm. hefur lýst yfir í orði og verki með tillöguflutningi. Það hefur einnig vakið athygli mína, að á sínum tíma við samþykkt á lögum um Hitaveitu Suðurnesja kom ég inn grein þar sem heimilað var að feila niður aðflutningsgjöld á öllum stofnkostnaði. Þetta hefur ekki verið framkvæmt í raun, og hitaveiturnar úti um landið eru að berjast við það nú að fá þessum tollum frestað og sérstök lán á þetta. Þegar um önnur orkuver er að ræða, þá þykir þetta sjálfsagt mál. Hví að vera að hafa þetta svona? Hví að vera að innheimta háa tolla af stofnkostnaði af þessum orkugjafa? Ég tel þetta fjarstæðu og ekki sæmandi, jafnvel þó að ríkissjóður sé í peningaþröng. Hitaveita er eitthvert mesta happ sem við getum fengið, hvar sem hún kemur og á hvaða heimili sem vera skal á landinu. Það á að stuðla að því með fjárhagslega hagkvæmum lánum, eins og raunar hefur verið gert í stórum stíl, að fá sem víðast hitaveitu. En það er jafnfáránlegt að ríkissjóður tekur há atvinnugjöld af þeim vörum sem þarf til að koma hitaveitunni á. Það segir hér í grg.: „Þjóðir heims leggja nú sívaxandi áherslu á orkusparnað sem ein af þeim leiðum, sem fara verður til þess að mæta áhrifum orkukreppunnar: Og eitt af stærstu málum í Bandaríkjunum í dag, og varðar hvorki meira né minna en heiður sjálfs forseta þess lands, er að gera sérstakt átak í orkusparnaðarmálum. Hann leggur heiður sinn að veði til að ná því fram. Efni þessarar till. er svo mikilvægt, eins og menn hafa viðurkennt, að það verður að reyna á það, að hugur fylgi máli í því efni, en þetta er í annað sinn, sem till. er flutt. Það er merkileg staðreynd. Raunverulegur áhugi hjá sumum er ekki meiri en svo. Það er eitthvað annað sem er þarna á bak við. Nú vænti ég þess, að hv. þm. fái áður en langt um liður að taka raunhæfa afstöðu til þeirra mála, hvort við viljum sýna ákveðna stefnu í orkumálum og breytingu frá því sem verið hefur í mörg ár eða ekki, með atkvgr. okkar hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Hér hafa orðið allmiklar umr. undir þeim dagskrárlið sem ætlað er að fjalla um till. til þál. um orkusparnað á þskj. 308. Umr. hafa dreifst nokkuð frá dagskrárefninu, og er það tilefni þess að ég kem hingað til að segja örfá orð. Um till. sjálfa vil ég segja eins og aðrir sem um hana hafa rætt, að tilgangur hennar er þarfur og gagnlegur og Íslendingar mættu huga meira en gert hefur verið að sparnaði í meðferð orku sem og sparnaði yfirleitt, því að hann er ekki, svo áberandi sé, í tísku í okkar þjóðfélagi. Ég skal ekki segja neitt frekar um það, annað en að lýsa stuðningi við þann tilgang till., að athugað verði á hvern hátt komið verði við meiri sparnaði í meðferð orku en hingað til hefur verið gætt, og á ég þá bæði við erlenda og innlenda orku. Út af þeim umr., sem hér hafa orðið um gjaldskrármál, held ég að sé rétt að rifja það upp, hvernig sú hækkun á hitatöxtum Rafmagnsveitna ríkisins, sem ákveðin var á ríkisstjórnarfundi í gær, hefur í rauninni orðið til. Hér var ekki um að ræða till. frá Rafmagnsveitum ríkisins. Hér var um að ræða till. frá n. sem skipuð var af ríkisstj. og í áttu sæti að vísu fyrrv. form. stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins, Helgi Bergs, Gísli Blöndal hagsýslustjóri og Páll Flygenring ráðuneytisstjóri iðnrn. Þær till., sem n. lagði til, voru í nokkrum liðum og að mínum dómi var a. m. k. réttlætanlegt, ef ekki sjálfsagt að líta á þær sem heildstæðar till. Þar var gert ráð fyrir í fyrsta lið 25% hækkun á hitatöxtum Rafmagnsveitna ríkisins, í öðrum lið hækkun á verðjöfnunargjaldi raforku úr 13% upp í 20%, hvort tveggja frá 1. maí n. k. Síðan voru till. um framlengingu lána og öflun nýrra lána, svo sem kunnugt er frá umr. um þessi mál hér í gærdag. Það varð hins vegar niðurstaða í ríkisstj., og hlýtur hún að bera fulla ábyrgð á því, að samþ. var að hækka hitunartaxta RARIK um þau 25% sem till. vorn um, en synjað um hækkun verðjöfnunargjaldsins, og má þó að mínum dómi líta svo á, að þetta hafi í till. n. tengst nokkuð saman. Hér er þetta sagt einungis til þess að rifja upp hvernig þessa hluti bar að og hvernig þeir voru ákveðnir, og má líta svo á að ég segi þessi orð í tilefni af því að hér hafa orðið nokkur orðaskipti um þessi efni. Ég lít svo til, að sú hækkun, sem hér er ákveðin á hluta af gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins, sé það mikil og feli í sér að verð á þessum þætti af orkusölu RARIK verði það miklu hærra en er frá ýmsum öðrum orkusölufyrirtækjum í landinu, að ekki muni unnt að láta það standa til frambúðar. Ég lít svo á, að hér sé um tímabundna lausn að ræða til þess að leysa fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins til loka þessa árs, og skortir verulega á að það hafi verið gert til fulls eða sem svarar 235 millj. kr. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði hér í gær, að í sambandi við þá miklu fjármagnsbagga, sem á herðum Rafmagnsveitna ríkisins hvíla, þá verður ekki undir þeim staðið með gjaldskrárhækkunum til frambúðar og jafnvel ekki heldur með hækkun verðjöfnunargjalds. Þar þarf annað að koma til. Ég ræddi það örlítið í gær og var nokkuð í samræmi við það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði áðan. Það verður að koma til að létta hluta af þessum gífurlega fjármagnskostnaði af rekstri RARIK, þannig að hægt sé að láta venjulega orkusölu standa undir því sem eftir er. Um þetta eru raunar þegar fordæmi í okkar landi í nýlegri löggjöf, og á ég þar við lög um Orkubú Vestfjarða, þar sem verulegum meiri hluta af þeim fjármagnskostnaði, sem ella hefði fallið á Orkubúið, er létt af og fært yfir á herðar ríkissjóðs, eða, eins og það var að forminu til gert, á herðar Orkusjóðs. Þar er því fordæmi, og ég tel að þurfi að huga gaumgæfilega að því, hvort ekki finnast möguleikar þegar gengið verður næst til afgreiðslu fjárl. að taka einhvern hluta, ég skal ekki segja hve mikinn, en nokkurn hluta af þeim skuldabagga, sem á Rafmagnsveitum ríkisins hvílir, yfir á herðar þjóðfélagsins í heild til þess að unnt sé að reka fyrirtækið með venjulegri orkusölu og þeim tekjum, sem það getur þannig aflað sér. Þetta taldi ég rétt að láta koma hér fram, vegna þess að ég legg á það áherslu, að ekki er unnt við það að búa, að svo mjög vaxi mismunur á orkuverði og gerst hefur að undanförnu á milli einstakra orkusölusvæða.



Herra forseti. Ég vil nú sem aðrir hv. þm. lýsa yfir stuðningi mínum og ánægju með þá þáltill., sem hér er til umr., og taka undir margt af því sem hv. frsm., Benedikt Gröndal, sagði í framsöguræðu sinni. Það er efalaust, að við getum sparað orku í stórum stíl á landi hér og sá sparnaður kemur, eins og að líkum lætur, ekki aðeins til hagsbóta fyrir þá einstaka borgara, sem nota hina dýrustu orku, þar sem olían er, til þess að kynda upp einkahíbýli sín, heldur einnig til góða fyrir þjóðfélagið í heild. Það er raunar nokkuð undarlegt, að ekki skuli hafa verið lagt fé og vinnuafl í það fyrir löngu að framkvæma ítarlega rannsókn af þessu tagi, ekki síst vegna þess að ýmsir af sérfræðingum okkar hafa þegar bent á stórkostlega ónotaða möguleika í nýtingu á hitaorkunni okkar. Fyrir liggja áætlanir um útflutning á heitu vatni til Skandinavíu með tankskipum sem nú liggja ónotuð í norsku fjörðunum, - útflutning á heitu vatni, sem eftir því sem sérfræðingar segja mér nú mundu borga sig, til þess að hita upp stórborgir Skandinavíu og Vestur-Evrópu. Það mundi borga sig miðað við olíuverð nú að flytja út heitt vatn með stórum tankskipum frá Íslandi til Gautaborgar. Það mundi borga sig, miðað við olíunotkun. Þá vaknar þessi spurning: Kynni þá ekki e. t. v. að borga sig að flytja heitt vatn í tankskipum til sjávarplássanna okkar fyrir austan og vestan, þar sem ekki er tiltækt heitt vatn? Mundi þá ekki enn þá fremur borga sig að flytja þetta vatn um skamman veg til upphitunar húsa? Spurningarnar, sem vakna í þessu máli, eru ákaflega margar, og herra forseti, það ætla ég að til sanns vegar megi færa, að umr. um orkusparnaðinn snerti mjög einmitt það mál sem hér hefur nú verið mest rætt í dag, þ. e. a. s. orkuverðið í landinu sjálfu, og að þeir hv. þm., sem að vísu orðlengdu miklu meira um raforkuverðið á landi hér, hafi verið harla nærri anda þessarar till., þó ég fallist e. t. v. ekki á það með öllu, að aths. hv. þm. Karvels Pálmasonar um að hann hefði að öllum líkindum talað oftar og lengur hér úr ræðustól í vetur en hv. þm. Lúðvík Jósepsson, heyri beinlínis undir umr. um hugsanlegan orkusparnað. Ég hlýt að taka undir það sem hv. þm. Karvel Pálmason og hv. þm. Lúðvík Jósepsson sögðu um dálítið hæpna stöðu hv. þm. Framsfl. sem hér hafa tekið til máls við umr. nú, þeirra Inga Tryggvasonar og Tómasar Árnasonar. Mér er það að vísu fulljóst og ég dreg það ekki í efa, að hv. þm. Ingi Tryggvason mæli af fullkomnum heilindum þegar hann lýsir yfir stuðningi sínum við þá stefnu, að raforka verði seld á sama verði um allt land. En þessi yfirlýsing hans er að gefnu hálfneikvæðu tilefni, þegar hún kemur daginn eftir að flokkur hans og sú ríkisstj., sem hann styður, hefur hækkað raforkuverð til húsahitunar á Norðausturlandi um upphæð sem mun nema í kringum 80 þús. kr. á meðalfjölskyldu á ári. Þá þegar daginn eftir lýsir hv. þm. yfir eindregnum stuðningi sínum við það, að raforka verði seld á sama verði um land allt. Þetta er að vísu gömul „taktík“ af hálfu þeirra framsóknarþm., og hvarflar nú að manni, minnugum þess þegar forustumaður Framsfl. vitnaði í Pál postula upp á það, að hin pólitíska afstaða skyldi vera já, já og nei, nei, hvort enn muni leiðarljósið sótt til Páls og þá e. t. v. í þann kapítulann þar sem hann vitnar í hinn klofna siðferðilega persónuleika og sagði: „Hið góða, sem ég vil gera, það geri ég ekki, en hið illa, sem ég ekki vil gera, það geri ég.“ Afstaða af þessu tagi í kjölfar ráðstafana eins og þeirra, sem gerðar voru í gær af hálfu hæstv. ríkisstj. með stuðningi hv. þm. Inga Tryggvasonar og Tómasar Árnasonar, þegar verðlag á raforku til húsahitunar er hækkað um upphæð sem samsvarar um 80 þús. kr. fyrir meðalfjölskyldu, birtist í því, að þeir skuli þá koma upp og lýsa yfir hryggð sinni einni saman, þó einlæg kunni að vera, yfir því sem þeir gerðu í gær og einlægum vilja til að gera hið gagnstæða þegar færi gefst. Hvenær gefst slíkt færi, ef hv. þm. halda áfram að þjóna hinu geðklofapólitíska hlutverki sem þeir virðast nú gera? Eigum við að skilja þetta svo, að slíka stefnu muni þeir styðja þegar næst verður mynduð vinstri stjórn, eða hver er raunveruleg stefna Framsfl. í þessum málum? Jú, því hefur áður verið svarað til af hálfu forustumanna flokksins almennt, þegar rætt er um pólitíska stefnu, að vitaskuld hafi Framsfl. sína pólitísku stefnu, þegar hún hlýtur meðbyr meðal kjósenda, þá fylgi hann henni, - þetta er rétt, - en þegar einhver önnur stefna verður ofan á og hlýtur byr, þá fylgi Framsfl. þeirri stefnu. Við megum vænta þess, eins og fram hefur komið, að enn meir verði hert að því fólki, sem býr á orkusölusvæði Rafmagnsveitna ríkisins, á næstu mánuðum til þess að rétta við fjárhag þeirrar stofnunar. Þetta hefur verið boðað. Og nú skora ég á þm. Framsfl. að láta það ekki koma eins flatt upp á sig og vera búna fyrir fram að taka ákvörðun um að standa gegn því, að álögur á þetta fólk verði auknar. Og svo aðeins þetta í lokin: Ég hygg að andi þáltill. þeirrar, sem hér er um að ræða, hnígi mjög í þá átt að gera okkur kleift að lækka orkuverð í landinu og að jafna það.



Herra forseti. Ég skal nú ekki leyfa mér að fara að gerast langorður um atriði sem varða ekki beint þá till. sem hér er til umr., en að margítrekuðu tilefni þykir mér rétt aðeins að víkja að örfáum atriðum. Ég vil aðeins segja það, að hv. fyrri flm. þessarar till. og ég erum sammála um efni og meðferð till. sem hér liggur frammi. En hér hafa upphafist almennar umr. um orkumál. að vissu leyti á hefðbundinn hátt hér á hv. Alþ. Það hefur verið talað um þetta mál vítt og breitt og hin óskyldustu atriði komið hér til umr. En það er kannske rétt aðeins að hafa í huga hvert er markmið okkar allra, þegar við viljum gott gera í þessum málum, þ. e. a. s. að hagnýta innlenda orkugjafa þannig að fullnægt verði svo sem verða má orkuþörf landsmanna á þann hátt. Það, sem skiptir höfuðmáli í þessu sambandi, er að hagnýta innlenda orkugjafa til upphitunar húsa. Það er ekki einungis, að það þarf miklu meiri orku til þessa heldur en til almennrar notkunar í landinu. Það hefur á þessum vettvangi skapast sá vandi sem sérstaklega hefur verið rætt um hér. mismunurinn á orkuverði til upphitunar húsa eftir því hvar er á landinu. Þetta þarf ekki að rifja upp í löngu máli. Við höfum öll í huga mismuninn á orkuverði þar sem um er að ræða hagnýtingu jarðvarma annars vegar og olíu hins vegar. Það er rétt, sem hv. þm. Tómas Árnason sagði áðan, ég efast ekki um að það er rétt, að hann hefði orðið undrandi á því, hve lítill munur væri á kostnaði við upphitun húsa með olíu og rafmagni. Ég varð líka undrandi á þessu, og þá hef ég að sjálfsögðu í huga beina rafmagnsupphitun. Það er ekki mikill munur þarna á. Við skulum segja að rafmagnið, sem fengið er með vatnsvirkjunum, sé nokkru ódýrara þegar best gegnir, en rafmagn til upphitunar, sem fengið er með keyrslu dísilvéla, er dýrasta upphitun húsa sem hægt er að fá miðað við þær orkutegundir sem við notum. Og það er einmitt ólán, liggur mér við að segja, að á síðari árum hefur skapast það ástand, að við höfum í æ ríkara mæli búið við slíka upphitun húsa. Þetta hefur verið hjá Rafmagnsveitum ríkisins, og það hefur ekki síst og raunar fyrst og fremst valdið þeim erfiðleikum sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa komist í. Það er ákaflega hægur vandi fyrir mig og aðra að fara hér fjálglegum orðum um það, hvernig eigi að bæta úr þessu, t. d. með því að greiða niður þessa orkunotkun með hækkuðu verðjöfnunargjaldi eða beinum framlögum úr ríkissjóði. En það er eitt, sem við eigum að hafa í huga þegar við ræðum um þessi mál, að það er ekki aðalatriðíð að greiða niður þá óhagkvæmustu orku sem við getum notað. Það er aðalatriðið að beina orkunotkuninni í aðrar áttir, og það er það sem er höfuðviðfangsefnið. Það var ákaflega ánægjulegt að heyra hér áhuga hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar á því að gera gott í þessum efnum. Ég hefði gjarnan viljað, ef hann hefði verið nú hér viðstaddur, segja nokkur orð við hann í því tilefni. En ég verð að neita mér um það. Síðan hann hætti að vera ráðh. hafa gerst umtalsverð straumhvörf í þessum efnum sem mestu máli skipta. Við munum það, að í tíð fyrrv. ríkisstj. var því lýst yfir í þskj., að það mundi ekki vera möguleiki, að nema um það bil 50% landsmanna gætu notið upphitunar húsa sinna frá jarðvarma, og því yrði að hverfa að annarri lausn í þessu efni. En nú er svo komið, vegna þess að það hefur verið lögð höfuðáhersla á að kanna svo sem verða má hvar er hægt að hagnýta jarðvarma til upphitunar húsa, að það eru 70–80% af landsmönnum sem hafa í dag möguleika á upphitun húsa sinna með jarðvarma. Þetta er stórkostlegasta framfaraspor sem hefur verið stigið á síðustu árum. En auk þess er lagning byggðalínanna nauðsynlegt skref til þess að gera að' möguleika hagnýtingu rafmagns frá vatnsvirkjunum, hagkvæmum vatnsvirkjunum, þar í landinu sem ekki er hægt að hagnýta jarðvarmann. Og á þessu sviði eru að ske einmitt núna og hafa verið að ske undanfarin ár stórir hlutir. Þetta þurfum við að hafa í huga. Með þessum aðgerðum er markvisst unnið að því að minnka vandamálin, þannig að það verða alltaf færri og færri sem þurfa að búa við upphitun húsa sinna með olíu, og það þýðir jafnframt það, að hægt er fyrir bragðið að gera meira fyrir þá hina fáu, sem verða háðir olíunni í formi þess að greiða niður olíuverðið. Þetta er raunhæf stefna og raunhæfar aðgerðir í þessum málum, og ummæli hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar komu mér til þess að minna á þetta. En ég hefði helst viljað og talið mesta þörf á að minna hann sjálfan á þetta. Það hefur verið rætt hér um vandamál Rafmagnsveitna ríkisins, og ég skal ekki fara út í þá sálma. En ég er sammála þeim, sem hafa sagt að það er ekki nægilegt í því efni annaðhvort að hækka verðjöfnunargjaldið eða taxtana, verð orkunnar, til þess að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins. Það er mín skoðun. Ég er að sjálfsögðu sammála þeim hv. þm. sem hér hafa minnst á það fordæmi í þessu sambandi sem er að finna í stofnun Orkubús Vestfjarða. Því hefur verið haldið fram, bæði af mér og öðrum, í öllum málflutningi fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða, að auðvitað kæmi ekki annað til greina en að aðrir landshlutar hljóti hliðstæða fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera og Vestfirðingar hafa fengið, - ég segi hliðstæða. Þá verður líka að hafa það í huga, að Vestfirðingar hafa lagt fram sínar héraðsveitur og eru eignaraðilar að nýju félagi og taka á sig skuldbindingar og ábyrgðir í samræmi við það. - Þetta vildi ég sagt hafa í sambandi við Rafmagnsveitur ríkisins. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi koma inn á, sem hv. þm. Stefán Jónsson vék að. Hann var að gera því skóna, að það væri möguleiki að flytja út heitt vatn, flytja til útlanda og selja þar á markaði til upphitunar húsa. Hann fullyrti að það væri fjárhagslegur grundvöllur fyrir þessu. Ég þori ekki að taka undir það. Ég hélt að það væri ekki fullkannað. En hann kom með þá hugmynd, hvort hægt væri að fara þá leið að flytja vatn innanlands, t. d. til staða á Austfjörðum. Ég skal láta þess getið í þessu sambandi, að það var gerð áætlun um flutning á vatni innanlands, sem svo kölluð orkunefnd Vestfjarða lét gera þegar hún vann að undirbúningi að stofnun Orkubús Vestfjarða. Það voru gerðar kostnaðaráætlanir um flutning á vatni úr Reykjanesi við Ísafjarðardjúp til Ísafjarðar. Það voru sjö sérfræðingar sem unnu að þessu af miklum lærdómi og kostgæfni. Þeir komust að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki fjárhagslegur grundvöllur fyrir þessu. Ég læt þetta hér koma fram að gefnu tilefni. Ég skal svo að lokum algerlega leiða hjá mér að fara að ræða um skipulag orkumála. Menn hafa lítillega komið inn á þau mál í þessum umr. og sumir hverjir lagt mikla áherslu á að það þurfi að breyta um skipulag. Það er unnið að endurskoðun þessara mála, og auðvitað er þá gert ráð fyrir breytingum. Hér hafa sumir talað eins og það væri allra meina bót að stofna eitt fyrirtæki sem næði til alls landsins varðandi orkuframleiðsluna, þá yrði orkan ódýrust. Ég mundi orða þetta öðruvísi. Orkan er þeim mun ódýrari sem virkjanirnar sjálfar eru hagkvæmari, hvar sem þær eru á landinu og hvaða aðill sem byggir þær. Hv. þm. Jón Árm. Héðinsson vék að till. framsóknarmanna, sem hér liggur fyrir þinginu og hefur verið rædd, og lét orð falla eitthvað á þá leið, að ég væri a. m. k. að einhverju leyti samþykkur þeirri till. Ég vil af þessu tilefni láta þess getið, að sömu ummæli hafði hér áður vinur minn, hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson. En ég svaraði honum þá á þann veg, að ég liti á það sem sérstakan velvilja í minn garð, að hann vildi halda því fram að ég væri áhangandi hinnar einu réttu stefnu í þessum málum. En hins vegar mætti skilja minn málflutning á þann veg, að þeir, sem væru andvígir þessu, gætu ekki með minni rétti sagt að ég væri andvígur þessari till. framsóknarmanna. Sannleikurinn er sá, að ég hef sagt hér áður, að allar hugmyndir eigi að koma til athugunar og engu að kasta fyrir fram þegar skipulag orkumálanna er endurskoðað og gerðar till. um það.



Herra forseti. Varðandi hug og óskir hæstv. forseta um að menn haldi sig að þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, verð ég að biðja um leyfi herra forseta að fara út fyrir till. að gefnu tilefni. Varðandi þáltill. sjálfa sé ég ekki að hún sem slík kalli á allar þær umr. sem hér hafa átt sér stað, en þar segir orðrétt með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera úttekt á orkubúskap Íslendinga og að hefja markvissar aðgerðir í því skyni að auka hagkvæmni í orkunotkun þjóðarinnar og draga úr henni, þar sem þess er kostur.“ Það hlýtur hver einasti þm. og hver einasti maður utan þings líka að vera sammála því að fela ríkisstj. að gera þá úttekt sem hér er farið fram á að samþykkt verði. Hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, gat þess, að þessi till. væri í anda þeirrar hugsunar sem komið hefði fram hjá Bandaríkjaforseta, að forsetinn legði heiður sinn að veði um að stefna hans skyldi ná fram að ganga. Ég held að það væri þá tvímælalaust okkur í hag, hafandi í huga hvað bandaríska þjóðfélagið er tækniþróað, að fela ríkisstj. að láta þessa könnun fara fram og fela ríkisstj. jafnframt - eða það þarf ekki að fela henni það, hún gerir það að sjálfsögðu óumbeðin - að fylgjast með hvaða till. koma fram í Bandaríkjunum sem miða að því að spara orku. Og ég held að það, sem þarf að gera eftir á, verði þá eitthvað annað en það sem komið hefur fram hér hjá flestum þeim hv. þm. sem tekið hafa til máls - og ég vil taka alveg sérstaklega fram: hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. og 2. þm. Austurl., en það er að hækka taxta, hækka gjöld á þjóðinni til þess að standa undir því, sem verið er að gera, og þá væntanlega því, sem er eftir að gera á þeirri sömu braut sem hún hefur verið á. Ef aftur á móti þessi till. nær tilgangi sínum og um sparnað gæti verið að ræða að verulegu leyti, þá ætti að vera hægt að lækka gjöld og lækka þannig rafmagnstaxta. Það er margt sem kemur fram í þessari till. og í grg. sem ég get verið sammála. Þar koma t. d. fram hugmyndir um að auka kröfur um einangrun húsa. Hins vegar er ég ekki sammála um að gluggastærðir eigi að minnka til þess að spara hita. En annað, eins og sjálfvirk stjórntæki og ýmsir aðrir þættir sem talað er um hér, gæti verið orkusparandi, um það er ég sammála. Á 2. síðu er talað um að við notkun heimilistækja væri með fræðslu um notkun tækjanna og fræðslu í hvaða ástandi tækin eiga að vera hverju sinni, umhugsun og eftirliti hægt að spara 25% af þeirri orku sem þau nú taka. Þetta er stórmerkileg fullyrðing, og ég efast ekki um að flm. hafi kynnt sér málið nægilega til að geta fullyrt að hægt sé að spara þessa prósentutölu í orkunotkun. Þá kemur 3. liður gr., þar sem talað er um aukningu á notkun almenningsbifreiða og að draga úr einkabifreiðanotkun. Það verður ekki gert nema með einhvers konar Sovéthugsunarhætti að fara að ráðstafa hvaða flutningatæki menn velja sér til og frá þeim stöðum sem þeir ætla að ferðast milli. Hitt er annað mál, að ég flutti á síðasta borgarráðsfundi till. um að fela stjórn Strætisvagnanna að kynna sér þá þróun sem orðið hefur í Bandaríkjunum í notkun rafmagnsvagna. Í Bandaríkjunum er nú verið að gera tilraun, sem virðist ætla að takast, með notkun almenningsvagna sem knúnir eru með rafmagni. Þar er hleðslustöðvum dreift á sama hátt og bensinstöðvum er dreift í dag. Strætisvagnar geta haft hleðslutæki og hleðslustöðvar á endastöðvum og skipt um rafgeyma, sem eru í skúffu sem dregin er út úr vögnunum, og sett nýjar skúffur fullhlaðnar í staðinn. Þetta gæti vel komið að gagni hér. Ég vil líka taka undir það sem segir í 3. lið grg., að almenningsvagnar eiga að njóta ákveðinna fríðinda við innflutning, þannig að þeir verði ódýrari farkostur en þeir eru nú. Það gerði bæjarfélögunum, og á ég þá sérstaklega við Reykjavíkurborg og þann byggðakjarna sem er hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu, því að þar er notkun almenningsvagna meiri en annars staðar á landinu, - það gerði þessum bæjarfélögum og öðrum að sjálfsögðu kleift að veita þessa þjónustu í æ ríkara mæli, ef hinum þungu tollum og aðflutningsgjöldum og opinberum gjöldum almennt væri létt af þessum þjóðþrifafyrirtækjum. Þetta er það helsta sem ég vil segja um frv. Ég vil upplýsa hv. 5. þm. Norðurl. e. um það, að Reykjavíkurborg hafði gert samning við sænskt fyrirtæki um útflutning á heitu vatni sem var þegar undirskrifaður. Allt virtist til reiðu frá okkar hálfu, og Reykjavíkurborg hafði þegar hafið könnun á því, hvar best væri að skipa út þessu heita vatni hér innan borgarmarkanna. En Svíarnir, sem þóttust vera komnir það vel á veg að geta notað heitt vatn héðan, töldu það ekki hagkvæmt á þessu stigi, flutningskostnaður væri að þeirra mati of hár. En þetta er eitt af því sem hefur verið kannað og komið lengra áleiðis en hv. þm. virðist vita um. Ég get ekki látið hjá líða, herra forseti, að svíkjast svolítið undan þeim merkjum, sem ræðumenn voru beðnir um að virða, og fara út í aðra sálma og þá almennt um þær umr. sem hér hafa átt sér stað. Ég vil taka þátt í gríni þeirra hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og Karvels Pálmasonar, á sama tíma sem ég vil taka upp hanskann fyrir þá þingfréttaritara sem hér eru. Ég held að það sé mikil tillitssemi sem í því felst, að þingfréttaritarar segi sem allra minnst frá málflutningi þessara tveggja félaga hverju sinni. Ég sé ekki að þjóðin verði af neinu sérstöku við það. Og þó að meira sé talað í fjölmiðlum um Lúðvík heldur en Karvel, eftir því sem Karvel segir sjálfur, þá þætti mér afskaplega gott að það yrði jafnt á báða bóga og þá miðað við minnkandi umr. opinberlega um þá. Ég sé ekki að nokkur skapaður hluti hafi komið málefnalega frá þeim í þessum umr. Ég held að ég verði að snúa mér enn þá einu sinni að hv. 6. þm. Norðurl. e., þar sem hann talar ekki í fyrsta skipti um að það þurfi að dreifa meiri kostnaði á þéttbýliskjarna, og ég geri ráð fyrir að hann eigi þá fyrst og fremst við þann þéttbýliskjarna sem er hér á suðvesturhorni landsins og er nú að verða eins konar vinnudýr fyrir landsbyggðina á margan hátt. Kröfur utan af landsbyggðinni aukast í réttu hlutfalli við framkvæmdir til hagsbóta hér á höfuðborgarsvæðinu. En ég vil leyfa mér að hafa þá skoðun, að þjóðfélagið verði aldrei fært um að skapa sömu skilyrði til handa íbúum upp til fjalla eins og þeirra sem búa í þéttbýli, þar sem samtakamátturinn fær að njóta sín. Að halda öðru fram er að gefa fólkinu úti á landsbyggðinni falskar vonir. Rafmagnsveita Reykjavíkur kaupir kwst. af raforku á 4 kr. frá Landsvirkjun og Rafmagnsveitur ríkisins kaupa líka kwst. á 4 kr., þannig að hér er sama heildsöluverð eins og um fyrirtæki væri að ræða sem dreifði um landsbyggðina alla. En ég vil bæta því við, að þátttaka Reykjavíkurborgar í rafvæðingu er langt umfram þær þarfir sem Rafmagnsveita Reykjavíkur þarf að nota fyrir Reykjavíkursvæðið, því að Reykjavíkurborg er helmingsaðili að Landsvirkjun og þeir milljarðar, sem verið er að fjárfesta nú, eru ekki fyrir Reykjavíkurborg sem slíka. Hún er þáttur í rafvæðingu landsins og landsbyggðarinnar, og ég veit ekki til þess að Reykjavíkurborg hafi enn fengið útgreiddan arð af þeim ábyrgðum og þeim fjármunum, sem hún hefur lagt í Landsvirkjun. En væri krafa Reykjavíkurborgar sú hin sama um stofnun Orkubús Reykjavíkurborgar og fram hefur komið við stofnun t. d. Orkubús Vestfjarða og Landsvirkjun væri skipt upp og Reykjavíkurborg fengi sinn eignarhluta út úr Landsvirkjun, þá er ég ekki í nokkrum vafa um að Reykjavíkurborg fengi raforkuver til þess að fullnægja sinni raforkuþörf og ætti inni hjá Landsvirkjun þar fyrir utan. En Reykjavíkurborg er ekki með þau Reykjavíkursjónarmið eða Reykjavíkurpólitík, sem margir landsbyggðarþm. hafa haldið hér fram hvað eftir annað og ég kalla útkjálkasjónarmið, og þess vegna er Reykjavíkurborg þátttakandi í uppbyggingu og rafvæðingu í þeim ríka mæli sem raun ber vitni með þátttöku sinni í Landsvirkjun. Varðandi þær hugsanir og þær hugmyndir, sem hér hafa komið fram og er jafnað við jöfnunarverð á bensíni og olíu og úr því að á að fara niður í þetta þó miklu minni lið en raforkuna, af hverju voru ekki tryggingarnar teknar með, nema af því að tryggingarnar eru helmingi lægri úti á landi heldur en á höfuðborgarsvæðinu? Þá er það barið niður. Ég held að Reykvíkingar séu orðnir langþreyttir á verðjöfnun. Ég skal ekki mæla sérstaklega bót þeirri verðhækkun sem hefur orðið á rafmagni undanfarna daga, nema síður sé. En í þessari stöðu sé ég ekki að ríkisstj. hafi margar leiðir að fara, svo að ég get ekki og vil ekki á þessu augnabliki segja um það, hvort þessi leið var rétt eða röng, enda hef ég ekki tekið neinn þátt í umr. innan þingflokksins um þessa hækkun. Því segi ég: Ég vona að þm. almennt finni aðrar leiðir og aðrar till. til úrbóta fyrir landsbyggðarfólk en að hlaða sífellt á herðar Reykvíkinga aukinni skattgreiðslu. Fólk hér á höfuðborgarkjarnanum verður að fá að njóta hugvits síns og samtakamáttar við að búa þétt. Það er líka viss ókostur í því, sem aðrir landsbyggðakjarnar þurfa ekki að sinna. Hitt er svo annað mál, hvort það er ekki staðreynd, að kapphlaupið á milli þess, sem samtakamáttur fólks á þéttbýlissvæðunum kemur til leiðar, og hins, að jafna milli þeirra, sem búa fjærst og ekki eru í þéttbýliskjörnum, sé orðið svo ofsalegt að þjóðfélagið hafi ekki efni á að fjárfesta í því eins og er. Ég ítreka það, að aldrei verður hægt að veita fólki, sem býr upp til fjalla, sömu þjónustu og þeim sem búa hér á þéttbýliskjarnanum, það er ekki hægt. Það er að gefa fólkinu - ég ítreka það - alrangar vonir því til handa, og það er illa gert af þeim sem þykjast tala máli þessa fólks. Það á að láta það vita nákvæmlega hverju það getur átt von á og hverju það getur ekki átt von á. Það er enginn hér á þéttbýliskjarnanum sem neitar að taka á sig eðlilegar byrðar við uppbyggingu landsins alls. En það ern fjölmargir hér sem eru farnir að tala um það, að duttlungar, sem komast hér inn á þing, séu orðnir baggi á þjóðfélaginu öllu, ekki bara á þéttbýliskjörnum. Það er kominn tími til að þm. fari að athuga sinn gang hvað það snertir.



Herra forseti. Það hafa nú orðið meiri umr. um þá þáltill., sem hér átti um að fjalla, og þau orð, sem út af henni spunnust, heldur en ég hafði gert mér grein fyrir þegar ég tók hér til máls fyrr í dag. Það hefur ýmsu verið beint að mér í þessum umr. og hafði ég raunar hugsað mér að láta það sem mest fram hjá mér fara. Ég veit að hv. þm. Karvel Pálmason skilur það vel, að þar sem margir menn eru í einum flokki geta ekki allir náð því fram sem þeir helst vildu. Hann kannske skilur það jafnvel, að þegar tveir flokkar standa að sömu ríkisstj. hljóta að verða einhverjir einstaklingar í þessum flokkum sem verða að horfa á það, að það sé ekki allt nákvæmlega eftir þeirra höfði. Ég hef grun um að það hafi viljað til í minni flokkum, að menn hafi orðið ósammála og orðið að ganga sína leið hvor. Ég ætla ekki að eyða að þessu fleiri orðum, en ég veit að hv. þm. Karvel Pálmason skilur mig miklu betur en hann vill vera láta. Mér finnst rétt að geta þess og leggja á það nokkra áherslu, að þegar ríkisstj. ákvað hækkun á rafmagnsverði til upphitunar var þó fram tekið, að verð á rafmagni til upphitunar skyldi ekki vera hærra en sem svaraði verði á olíu til upphitunar. Ég er ekki með þessu móti að lýsa yfir ánægju með að rafmagnsverðið skyldi vera hækkað. En þarna er þó ekki verið að fara yfir þau mörk sem ýmsir verða að búa við úti á landsbyggðinni. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar, að það þurfi að vinna að því að jafna framfærslukostnað fólksins í landinu yfirleitt eftir því sem frekast er unnt og þetta sé einn sá þáttur, orkuþátturinn, sem nauðsynlegastur sé og sjálfsagðastur. Og ég trúi því, að eftir því sem við stöndum betur að vígi með að nota eigin orku til upphitunar - alveg sérstaklega til upphitunar - þá munum við komast nær því að allir búi þarna við sama kost fjárhagslega. Ég get ekki stillt mig um vegna orða hv. 12. þm. Reykv. áðan að segja örfá orð. Mér finnst gæta allt of mikillar viðkvæmni í orðum hans gagnvart Reykvíkingum. Ég var alls ekki með þeim orðum, sem ég lét falla hér, að höfða sérstaklega til Reykvíkinga. Ég vil t. d. geta þess, ef það mætti vera hv. þm. nokkur huggun, að í mínu kjördæmi búa menn við mjög misjafnt orkuverð og ég er alls ekki að draga taum einhvers sérstaks landshluta. Ég hygg að það sé meiri munur á almennu orkuverði - og þá á ég við raforkuverði - til heimilisnota á Akureyri og t. d. Dalvík heldur en Reykjavík og Dalvík. Það er einfaldlega skoðun mín, að þarna eigi landsmenn allir að búa við sama rétt, hvort sem þeir búa í Reykjavík, á Akureyri eða t. d. Dalvík, svo að dæmi séu nefnd. En ég nefni Dalvík vegna þess að þar selja Rafmagnsveitur ríkisins orkuna. Hitt er svo alveg rétt, að þetta gerist ekki allt á svipstundu og það geta verið ýmsir örðugleikar á þeirri leið að jafna þessi réttindi. Ég get gjarnan sagt það, að ég er einn þeirra manna sem hafa ekki haft áhuga á að þeir, sem eru skráðir eigendur þess lands sem liggur að fallvötnum, seldu réttinn yfir fallvötnunum dýrum dómum þeim sem taka fallvötnin til orkuvinnslu. En hugsunarháttur sá, sem kom fram hjá hv. 12. þm. Reykv., hlýtur að leiða hugann að því, hvort einmitt Reykjavíkurborg hefur ekki fengið aðstöðuna til virkjunar allt of lágu verði keypta. Það hefur því miður mjög oft gerst hér á landi, að fjarlægir staðir hafa nýtt sér orkulindir dreifbýlisins og þeir, sem næstir hafa þar staðið, hafa ekki einu sinni fengið að njóta hennar í hinum minnsta mæli. Þess vegna er það, að málflutningur eins og sá, sem hér var hafður um hönd áðan, er í mesta máta óheppilegur og til þess líklegastur að vekja sundrung, en ekki til þess að vekja samstöðu og skilning. Það má endalaust um það deila t. d., hverjir eiga mestan hlut að þeirri raforku sem notuð er á þéttbýlissvæðunum, svo að dæmi séu tekin af Reykjavík og Akureyri t. d., hvort þeir, sem búa í næsta nágrenni fallvatnanna, kynnu ekki að hafa rétt á að segja nokkuð um þessa hluti, ef þessi hugsunarháttur á að ríkja, sem ég er þó andstæður, því að ég tel að þetta séu auðæfi sem öll þjóðin á, og við eigum líka að nýta þau á þann hátt, að allir fái jafnan rétt til þeirra, fjárhagslegan rétt til að njóta þeirra. Ég tel ekki að Reykvíkingar séu vinnudýr fyrir landsbyggðina. Ég held að það sé misskilningur hjá hv. þm. að taka svo til orða, að Reykvíkingar séu vinnudýr fyrir landsbyggðina. Ég held að við séum yfirleitt alls ekki vinnudýr hver fyrir annan, heldur sé þar býsna mikill jöfnuður á milli landshluta. Ég tel ekki heldur að ég sé að vekja neinar falskar vonir þó að ég ræði um það, að réttlæti og jöfnuður þurfi að komast á í orkumálum. Ég mótmæli því algerlega. Ég mótmæli því líka, að það sé skynsamlegur hugsunarháttur að ræða aldrei um neitt annað en það sem eru kaldar staðreyndir á borðinu. Orðin eru til alls fyrst, og ef við viljum byggja þetta land og byggja það allt, þá verðum við að búa þegnum landsins, þegnum þjóðarinnar sem jafnastan rétt: fjárhagslegan rétt, félagslegan rétt til þess að búa í landinu. Maður hnýtur örlítið um einstakt orðaval hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni, eins og t. d. að talað sé um að það fólk, sem búi upp til fjalla, geti aldrei öðlast sambærileg kjör við þá sem búa á þéttbýlisstöðunum. Ég geri ráð fyrir að þetta orðalag sé notað til þess að undirstrika þann feikilega mun sem hlýtur að dómi þm. að vera á þeim, sem eru svo hamingjusamir að búa í þéttbýli höfuðborgarinnar, og hinum, sem búa uppi í sveit. Og raunar er það svo, að fáir Íslendingar búa upp til fjalla. Þó er hægt að finna um það nokkur dæmi, eins og íbúar Hólsfjalla og jafnvel kannske íbúar Mývatnssveitar, því að þeir búa í yfir 200 m hæð yfir sjó. Ég tel einmitt að það eigi að vera okkur metnaðarmál og sjálfsögð skylda að búa þessu fólki, sem af einhverjum ástæðum, sem yfirleitt eru félagslegs eðlis og yfirleitt eru ákaflega rökrétt afleiðing af byggð okkar í þessu landi í 1100 ár, - það eigi að vera okkur sjálfsögð skylda að búa þessu fólki sambærileg kjör og sambærilegar aðstæður við aðra þegna þjóðfélagsins, eftir því sem framast er unnt. Það verður aldrei á öllum sviðum, en það er hægt að jafna þar metin mjög frá því sem nú er. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta. Mér er ljóst að það gerast engin stórvirki í þessu máli á skömmum tíma. En ég endurtek það, að ég er mjög ákveðið þeirrar skoðunar og það er yfirlýst stefna Framsfl., að það beri að vinna að jöfnun orkuverðs og jöfnun lífsaðstöðu fólksins í landinu yfirleitt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, líklega í lokin á þessum umr. Í fyrsta lagi er það út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði, Ingi Tryggvason. Mér er það alveg ljóst, að bæði í samstarfi við aðra flokka og innan flokka fær enginn einn einstaklingur allt sem hann vill. Það var ekki það sem ég var að spyrja um í þessum efnum. Ég var að spyrja hv. þm. um það, hvort hann væri með eða móti því að hækka hitunartaxta íbúðarhúsnæðis um 25%, eins og ráðh. Framsfl. samþykktu í ríkisstj. í gær. Þessu svaraði hv. þm. ekki. Mín spurning var bara um það: Var hv. þm. Ingi Tryggvason samþykkur því, sem ráðh. Framsfl. samþykktu í ríkisstj. í gær, að hækka hitunartaxta íbúðarhúsnæðis um 25%, eða er hann á móti því? Það var spurningin og henni hefði verið auðvelt að svara, en við henni fékkst ekkert svar, þannig að enn vita menn ekkert um afstöðu þessa hv. þm. til þessarar ákvörðunar.  Mig langar til að víkja örfáum orðum að því, sem fram kom í ræðu hv. 12. þm. Reykv., Alberts Guðmundssonar. Ég sakna þess, ef hann er farinn úr salnum, því að að mínu viti hefur aldrei verið jafnómaklega að fólki úti á landsbyggðinni vegið eins og fram kom í ræðu þessa hv. þm. áðan. Það sem hann sagði um grín milli hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og mín varðandi fjölmiðla, þá ætla ég ekki að ræða mikið um það. En ég vænti þess, að allir fulltrúar fjölmiðlanna séu hér viðstaddir enn, og mig langar til að koma því á framfæri, að þeir skýri nú skilmerkilega frá öllu því sem fram kom í ræðu hv. 12. þm. Reykv. varðandi þær fullyrðingar hans, að Reykvíkingar væru að verða vinnudýr fyrir landsbyggðina. Væri vissulega ástæða til að fá skilmerkilega greint frá því, bæði í ríkisfjölmiðlunum, því að þetta hygg ég að fólk úti á landsbyggðinni eigi fullkomlega rétt á að fá vitneskju um, hvernig hinir einstöku hv. þm. tjá sig í garð þess hverju sinni. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessi ummæli þessa hv. þm. Þeim verður ábyggilega svarað af hálfu þess fólks sem þeim er fyrst og fremst beint til, þ. e. a. s. fólksins víðs vegar um landið fyrir utan Reykjavíkurhringinn. En sem mína skoðun á þessu vil ég þó að segja það, að ég vísa þessum fullyrðingum gersamlega á bug og tel hér ómaklega, vægast sagt, að fólki ráðist, því fólki sem hér á í hlut, þ. e. a. s. íbúum þessa lands utan þess svæðis sem tilheyrir Reykjavík og þessi hv. þm. takmarkaði sig við. Ég vil þó minna hann á það, þegar hann er að tala um að Reykvíkingar séu að verða vinnudýr fyrir landsbyggðina, að það er á óteljandi mörgum sviðum sem landsbyggðarfólk í óteljandi mörgum málaflokkum á vegum hins opinbera er sett hjá og það herfilega, ef borið er saman við þá aðstöðu sem Reykvíkingar þó búa við. Ég vil aðeins minna þennan hv. þm. á það, að allur símakostnaður er margfalt meiri úti á landsbyggðinni heldur en er hér á Reykjavíkursvæðinu. Þar er líka margfalt meiri allur kostnaður í sambandi við rafmagn. Vöruverð er mun hærra hjá fólki úti á landsbyggðinni heldur en hér á Reykjavíkursvæðinu. Og öll þjónusta, sem landsbyggðarfólk þarf að kaupa, er í verulegum mæli dýrari en sambærileg þjónusta og samskonar er hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er því í fyllsta máta ómaklegt hjá þessum hv, þm. að vega með þessum hætti - þó í orðum sé, en líklega fylgja gerðir á eftir - að þessu fólki sem hefur búið við miklum mun verri aðstöðu af hálfu hins opinbera og þjóðfélagsins heldur en það fólk sem býr á þéttbýlissvæðinu hér, Reykjavíkurhringnum. Ég vísa algerlega heim til föðurhúsanna þeim fullyrðingum þessa hv. þm., að þjóðfélagið hafi ekki efni á því að búa eins að þeim, sem búa úti á landi, og þeim, sem búa hér í Reykjavík. Ég vona að fjölmiðlar komi einnig þessum ummælum þessa hv. þm. vel til skila. Hann sagði áðan: Þjóðfélagið hefur ekki efni á því að búa eins að þeim, sem búa úti á landi, og þeim, sem búa hér í Reykjavík. Ég hygg að ummæli af þessu tagi, komist þau til skila fólks, verði dæmd að verðleikum. Ekki síst vegna hinna fyrri ummæla þessa hv. þm. um að það væri ekki svo ýkjamerkilegt sem kæmi frá a. m. k. tveimur tilteknum þm., hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og mér, að það sakaði þó að ekki væri frá því greint, þá hlýtur að vera þeim mun meiri ástæða til þess að fjölmiðlar spari nú ekki að greina skilmerkilega frá ummælum hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem hann viðhafði hér áðan og ég hef gert í nokkrum orðum að umtalsefni. Ég vænti þess, að það komist vel til skila, og svo veit ég að þeir, sem það heyra eða lesa, eru til þess fyllilega dómbærir að fella dóm sinu um réttmæti slíkra ummæla í garð þess fólks sem hér átti og á hlut að máli.