Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fyrir ári var rætt á Alþingi frumvarp atvinnuveganefndar um frestun á þeirri lagakvöð að 3,5% af eldsneyti í samgöngum yrði af endurnýjanlegum uppruna. Nefndin lagði til að gildistaka sektarákvæðis um íblöndun tæki gildi 1. október sl. í staðinn fyrir 1. janúar sl. Þá lagði ég til að gengið yrði lengra, fyrirliggjandi svigrúm yrði nýtt til fulls og gildistökuákvæðinu frestað til 2020. Ég færði rök fyrir því að þannig mætti spara ríkissjóði 6 milljarða sem annars mundu líklega renna til erlendra olíufélaga. Nú er liðið ár og eins og ég óttaðist hafa hundruð milljóna runnið úr landi, algerlega að óþörfu, eins og fram hefur komið í fréttum undanfarna daga. Um áramótin næstu mun krafan um íblöndun aukast úr 3,5% í 5% með tilheyrandi kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, ríflega milljarður árlega. Fyrir 1 milljarð á ári gætu stjórnvöld gert margt skynsamlegra en að niðurgreiða innfluttan lífdísil sem er 80% dýrari en dísilolía. Hverju verður þjóðin bættari við að brenna 5 milljörðum í gjaldeyri að óþörfu næstu fimm árin? Krafa ESB um 10% hlutfall endurnýjanlegs eldsneytis í samgöngum frá og með 2020 tekur ekkert tillit til þess að hér á Íslandi er nóg af endurnýjanlegu rafmagni enda er megnið af rafmagni í ESB búið til með útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Fyrir Ísland væri skynsamlegt að niðurgreiða kaup á rafmagnsbílum, miklu skynsamlegra en að eyða milljörðum úr ríkissjóði til að niðurgreiða rándýran lífdísil sem ræktaður er á dýrmætu akurlandi sem fremur ætti að nýta til framleiðslu á fæðu. Virðulegi forseti. Vissulega hafa hundruð milljóna tapast nú þegar en það er ekki of seint að bjarga 5 milljörðum til viðbótar sem annars munu brenna upp að óþörfu fram til ársins 2020. Ég mundi fagna því sérstaklega ef hv. atvinnuveganefnd sem sýndi það frumkvæði í fyrra að fresta gildistöku laga um íblöndun til 1. október mundi stíga skrefið til fulls og fresta gildistöku íblöndunarákvæðisins til ársins 2020.

Herra forseti. Mig langar að gera að umtalsefni hér framhaldsfræðslu og þá ákvörðun hæstv. menntamálaráðherra að setja 25 ára nemendur til hliðar í kerfinu, eins og ætlunin er að gera, og velta því upp hverjir verða í rauninni úti. Það var verið að svara hér fyrirspurn á þingi af því að þessum nemendum hefur verið vísað í símenntunarmiðstöðvar. Þær fá rétt um 2 millj. kr. aukningu á milli ára til þess væntanlega að mæta öllum þeim fjölda sem þangað á að fara. Það er líka áhugavert, ef ég vísa í svar ráðherrans um framhaldsfræðsluna, hvernig hún er skilgreind í lögum. Ég hef rætt það áður hér á þingi en það er svona, með leyfi forseta: „Framhaldsfræðsla er skilgreind sem hvers konar nám, úrræði og ráðgjöf sem er ætlað að mæta þörfum einstaklinga með stutta formlega skólagöngu að baki og er ekki skipulag“ - og takið nú eftir - „á grundvelli laga um framhaldsskóla eða háskóla“. Það er sem sagt verið að vísa fólki sem vill ná sér í stúdentspróf og er orðið eldra en 25 ára í nám sem er ekki skipulagt á grundvelli laga um framhaldsskóla eða háskóla. Við höfum meðal annars rætt málefni fanga og hvernig komið er fyrir námsráðgjöf hjá þeim. Mig langar þá að velta því upp hér: Á þetta við um þá líka? Fá fangar ekki þá betrun sem í því felst að fara í nám ef þeir eru orðnir 25 ára? Það verða nefnilega margir úti í þessu máli, virðulegi forseti, eins og litlu skólarnir úti á landsbyggðinni en ekki síst allt það fólk sem hefur ekki tök á því að stunda nám nema í þeim skólum. Í ljósi þess hvernig 

Virðulegi forseti. Mig langar til að vekja athygli á tveimur tillögum til þingsályktunar sem eru til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Í annarri þeirra er lögð til aðgerðaáætlun til að efla fjarheilbrigðisþjónustu og er fyrsti flutningsmaður hv. 6. þm. Reykv. n., Björt Ólafsdóttir. Hin er um jafnt aðgengi að internetinu og er fyrsti flutningsmaður hv. 12. þm. Suðvest., Birgitta Jónsdóttir. Það sem þessar tvær tillögur eiga sameiginlegt er að þær sýna fram á mikilvægi þess að laga það sem á bjátar í netmálum á landsbyggðinni og ekki síður að tryggja jafnt aðgengi að netinu óháð búsetu og fjárhag. Í fyrri tillögunni sem ég nefndi er fjallað um fjarheilbrigðisþjónustu en þótt hún komi aldrei til með að koma fyllilega í stað hefðbundinnar heilbrigðisþjónustu þar sem læknir hittir sjúkling hefur þegar sannast að í þeirri tækni felast gríðarleg tækifæri enda mikil gróska í þeim geira. En þá kemur enn og aftur upp gamli vandinn sem virðist fylgja hugmyndum sem þessum, nettengingar á landsbyggðinni. Netvandamál eru fleiri þar sem byggðin er dreifðari en samt sem áður er það einmitt í dreifðustu byggðunum þar sem áhugaverðustu tækifærin liggja. Hvort sem það er atvinna, heilbrigði eða menntun leikur internetið nú lykilhlutverk í almennri framþróun á svo gott sem öllum sviðum samfélagsins. Þótt við getum að mörgu leyti verið mjög stolt af ýmsu framtaki á tæknisviðinu sem finnst úti á landi, hvort sem það er netþjónusta á Ísafirði eða hugbúnaðargerð á Egilsstöðum, verður ekki hjá því litið að landsbyggðin hefur misst af og missir enn af ýmsum tækifærum sem hægt væri að grípa ef einhver heildstæð framtíðarsýn og virk stefna gilti um nettengingar á landsbyggðinni. Ég tel því mjög brýnt að við leggjum okkur fram við að koma á jöfnu aðgengi að internetinu á landsbyggðinni allri og legg til að við gerum það eitt af forgangsverkefnum okkar þegar kemur að því að efla landsbyggðina. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni stöðuna í læknaverkfallinu og það ástand sem mér finnst furðu lítið rætt um hér á Alþingi. Í verkfallinu er ný hrina aðgerða að hefjast og vandræðin þar af leiðandi að aukast og tjónið þar með. Áhyggjur þeirra sem gerst þekkja til vaxa dag frá degi. Það er alveg ljóst að nú verður frestað rannsóknum og aðgerðum og ýmiss konar meðhöndlun í svo stórum stíl að biðlistar munu verða óviðráðanlega langir og kerfið er svo lestað fyrir að jafnvel þótt semdist á morgun eru möguleikarnir til að vinna þetta upp afar takmarkaðir í undirmönnuðu kerfi sem er undir miklu álagi. Læknar eru í auknum mæli að gefast upp og segja upp störfum. Flestir eru þeirrar skoðunar að búast megi við hrinu uppsagna um áramótin ef ekki hafi samist fyrir þann tíma. Ég velti því fyrir mér hvort sé einhver afneitun í gangi hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar, samanber það hvernig hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og ekki síður hæstv. forsætisráðherra hafa talað í þessum efnum og reynt að henda boltanum í allar aðrar áttir en til sín sjálfs hvað það varðar að aðrir eigi að bera ábyrgð á því að ekki semst við lækna. Hér eiga í hlut læknar, fastráðnir læknar á spítölum, sjúkrastofnunum og heilsugæslu. Þetta eru burðarásar vinnunnar í hinu opinbera heilbrigðiskerfi. Þetta eru hópar sem hafa setið eftir. Ég sé ekki fordæmisvandann sem er því samfara að horfast í augu við að bæta þarf bæta kjör þessa hóps núna, röðin er komin að hinum fastráðnu læknum í þjónustu ríkisins. Það er búið að semja um umtalsverðar hækkanir til sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Það má benda á jafnlaunaátakið sem hefur bætt kjör hjúkrunarfræðinga og ýmissa stétta á sjúkrastofnunum, en læknarnir sem bera uppi vinnuna og jafnvel helga sig störfum í hinu opinbera heilbrigðiskerfi hafa setið eftir. Þeirra grunnlaun þarf að hækka. Ég sé ekki samanburðarvandann  Að lokum er það auðvitað þannig að íslenska ríkið 

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í ræðu minni í síðustu viku hefur álit EFTA vegna lögmæti verðtryggðra neytendalána komið fram. Málið snýst um lögmæti á útreikningi á greiðsluáætlunum ef miðað er við 0% verðbólgu ef þekkt verðbólgustig er ekki 0%. EFTA-dómstóllinn komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að ekki væri sanngjarnt að miða útreikning á greiðsluáætlunum við 0% ef verðbólgustig væri ekki 0%, en skaut samt sem áður málinu til íslenskra dómstóla og taldi það þeirra hlutverk að skera úr um það. Í dag, 8. desember, átti eitt af þeim málum fyrir héraðsdómi að vera tekið fyrir er varðar lögmæti verðtryggingarinnar af lánum. Því máli hefur verið frestað fram í byrjun janúar á næsta ári og það er afar slæmt. Það er mjög slæmt að vera í þessari óvissu og að dómskerfið sé að ýta málunum lengra frá þannig að lengra verði í það að niðurstöður úr þessum mikilvægu málum fáist. Nú er það svo eins og einnig kom fram í ræðu minni í störfum þingsins í síðustu viku að við erum með í gildi lög er varða flýtimeðferð vegna lána er miðast við gengistryggingu og einnig með vísitölu en sú flýtimeðferð fellur úr gildi núna um áramótin ef ekkert verður að gert. Þess vegna er mjög mikilvægt að nýr hæstv. innanríkisráðherra láti það verða eitt af sínum fyrstu verkum að framlengja þetta lagaákvæði. Óvissan er mikil. Það er mikilvægt að allir í samfélaginu fái að vita hvort þetta standist lög eða ekki. Óvissan er vond og mikilvægt að fá svör við því okkur öllum til heilla.

Hæstv. forseti. Í morgun komu á fund hv. efnahags- og viðskiptanefndar bankastjóri Landsbankans ásamt samstarfsmönnum og fulltrúi Bankasýslu og forstjóri Samkeppniseftirlits vegna sölu Landsbankans á Borgun og fyrirhugaðrar sölu á fyrirtækinu Valitor. Það verður að segjast alveg eins og er að þessi heimsókn í morgun svaraði ekki þeirri spurningu hvers vegna hlutur ríkisins eða Landsbankans í Borgun var ekki seldur í opnu ferli. Hún varð ekki til þess að slá á áhyggjur þess sem hér stendur um að farið verði með hlutinn í Valitor eins og æskilegast væri, þ.e. að selja hann í opnu ferli. Þessi heimsókn varð heldur ekki til að slá á þær áhyggjur að hlutafélög í eigu ríkisins, þ.e. að verulega vanti upp á eigendaaðhald með þeim fyrirtækjum. Ég gæti nefnt fleiri en bara Landsbankann. Ég held að það hljóti að verða mjög fróðlegt að fylgjast með hvernig þetta mál á eftir að þróast og ég held að það verði mjög athyglisvert að fylgjast með næsta hluthafafundi í Landsbankanum þar sem ríkið fer jú með 98% hlutafjár í þeim banka. Ég held að það hljóti að vera að þeir menn sem hafa farið fram af nokkru yfirlæti gagnvart löggjafanum gangist þá við ábyrgð sinni sem þeir telja sig ekki þurfa að standa fyrir fyrir framan þingnefnd Alþingis, að þeir gangist þá við ábyrgð sinni á hluthafafundi.

Virðulegur forseti. Ég vil gera að umtalsefni það sem kalla mætti skyndiákvörðun hæstv. forsætisráðherra þegar hann á lokaspretti sínum sem dómsmálaráðherra ákveður að lögregluembættið á Höfn verði ekki í Suðurkjördæmi eins og undirbúið hafði verið, heldur verði stjórnsýslan í Norðausturkjördæmi. Þessi ákvörðun hæstv. forsætisráðherra kom öllum á óvart; landshlutasamtökunum, Sambandi sveitarfélaga á Suðurlandi, sveitarstjórnarmönnum á Höfn og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sem er formaður allsherjar- og menntamálanefndar. Á ársfundi Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi sem haldinn var í haust fengu sveitarstjórnarmenn á Suðurlandi og þingmenn kjördæmisins mjög greinargóðar upplýsingar um það hvernig undirbúningi hefði verið háttað að nýju skipulagi þannig að lögregluembættið mundi heyra undir lögreglustjóraembættið á Suðurlandi. Sveitarstjórnarmenn lýstu mikilli ánægju með að stjórnsýslan væri þá öll komin í eitt kjördæmi, Suðurkjördæmi, þar sem Höfn í Hornafirði tilheyrir Suðurkjördæmi, það er lögregluembættið, heilsugæslan, menningarsamningarnir og fræðslunetið. Núna er búið að riðla þeim undirbúningi öllum saman. Ég vil spyrja hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hvað henni finnist um þessi vinnubrögð, hvort hún geti upplýst okkur um aðkomu nefndarinnar að undirbúningi að þessu nýja fyrirkomulagi og skipulagi lögregluembættanna og hvort samráð hafi verið haft við þingmenn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Þannig er mál með vexti að síðastliðið vor samþykktum við í þinginu breytingar varðandi löggæslumál á Íslandi, breytingar sem hafa verið í umræðunni og undirbúningi síðastliðin 20 ár. Í því frumvarpi sem síðar varð að lögum var gert ráð fyrir því að reglugerð yrði sett þar sem ákvarðað yrði með hvaða hætti umdæmum yrði skipt. Lögin taka gildi nú um áramót. Þá munu ný embætti taka til starfa. Það er mjög mikilvægt þegar sameiningar og breytingar á stofnunum ríkisins fara fram að unnið sé vel og markvisst að þeim breytingum. Fyrir liggur heil skýrsla um það sem fjármálaráðuneytið gaf út árið 2008 og allsherjarnefnd vék að þeirri skýrslu í umfjöllun sinni í nefndaráliti um málið um að fylgja ætti þeirri línu sem þar væri lögð. Þess vegna kom mér mjög á óvart að sú ákvörðun var tekin við setningu reglugerðarinnar að halda því skipulagi sem nú er, að lögreglan á Hornafirði verði áfram undir lögregluembættinu á Austurlandi vegna þess að allur undirbúningur á síðastliðnum mánuðum og vikum hefur verið í þá átt að lögreglan á Hornafirði verði innan lögreglustjóraumdæmisins á Suðurlandi. Það er vegna þess að við það samráð sem átti sér stað við gerð reglugerðarinnar kom ítrekað fram að vilji heimamanna stendur til þess að mál séu með þessum hætti, að lögreglan sé undir lögreglustjóranum á Suðurlandi. Það er vegna staðhátta, það er vegna þess að nú hafa Hornfirðingar tekið það skref að vera í samstarfi við Suðurland en ekki Austurland í öllum helstu málum. Það sem mestu máli skiptir þegar ákvörðun sem þessi er tekin er að líta til þess hvernig þjónustunni verður best sinnt, hvar samlegðaráhrifin eru mest og hver vilji þeirra er sem ætla að þiggja þjónustuna. Það er auðvitað stærsti  
             Á morgun munum við í nefndinni 

Hæstv. forseti. Ég vil einnig gera verkfall lækna að umtalsefni því að það er alveg gríðarlega stórt og alvarlegt mál sem ég tel að við verðum að ræða hér. Við verðum héðan af Alþingi að þrýsta á ríkisstjórnina að semja við lækna og ljúka þessu máli. Í dag hófst þriðja verkfallslotan. Núna leggja læknar á kvenna-, barna-, aðgerða- og rannsóknarsviðum niður störf í tvo sólarhringa, ásamt læknum á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem og heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Í fréttum í dag má lesa að mat Þorbjörns Jónssonar, formanns Læknafélags Íslands, sé að mikið beri á milli samningsaðila. Það sem mér finnst gríðarlega alvarlegt er að þrátt fyrir þétt fundarhöld séu ekki nein merki um að skriður sé á viðræðunum. Það virðist sem sagt ekkert þokast í þeim málum. Það má í raun segja að þetta sé alvarlegt vandamál nú í dag fyrir þá sem ekki geta fengið læknisþjónustu vegna þess að læknar eru í verkfalli en halinn sem verður til og sá langi tími sem mun taka að minnka hann er risavaxið vandamál þar að auki. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin verður að leysa þetta mál og semja við lækna. Hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans verða að setja þrýsting á sitt fólk og við á Alþingi, öll saman,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað um hvað staðan í læknadeilunni er alvarleg. Við eigum hins vegar mjög gott heilbrigðiskerfi sem stendur mjög vel.  Ég er ánægður að sjá nokkra stefnubreytingu hjá núverandi stjórnarandstöðuflokkum frá því á síðasta kjörtímabili, hvað þeir eru núna viljugir til að tala um forgangsröðun í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Það eru góðar fréttir. Jafn mikið og við viljum fá lausn á þessari deilu, sem ég held að allir vilji af augljósum ástæðum, en ég heyri hér á sumum hv. þingmönnum sem voru hinum megin við borðið á síðasta kjörtímabili að þeir tala svolítið öðruvísi nú en áður þegar launadeilur eru annars vegar, þá þurfum við auðvitað að ákveða hversu mikið við ætlum að taka þær inn í þennan sal og hversu djúpt við ætlum að fara í málið. Við verðum þá að hugsa það í heild sinni hvort við teljum að það verði til þess að bæta ástandið og leysa málið. Ef við teljum skynsamlegt að við ræðum málin hér þá þurfum við auðvitað að ræða það á dýptina, um kjaramálin en ekki bara í þessu máli heldur í komandi kjaraviðræðum og kjaradeilum. Við skulum gera það ef við teljum að það muni hjálpa til. Af einhverjum ástæðum, virðulegi forseti, hafa stjórnmálamenn í gegnum áratugina ekki gert það. Ég er ánægður að heyra að það er að verða betri samstaða milli allra flokka um að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar, þá sérstaklega 

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að heilbrigðiskerfið á Íslandi er mjög gott. Það er það enn þá, við höfum góða lækna og þeir hafa gott orðspor úti í heimi. Það er einmitt þess vegna sem við erum að missa þá í hrönnum í dag. Þetta er fyrsta læknaverkfall í sögu landsins og það er ekki að ástæðulausu að það á sér stað núna. Það er vegna þess að innviðir kerfisins eru að hrynja. Tækin, aðbúnaðurinn, vaktaálagið, launin, þetta er allt það sem heldur í lækna og það er allt orðið afgerandi slæmt á Íslandi. Já, við erum enn þá, samkvæmt þeim stöðlum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefnir, „all green“ eins og sagt er í þessu mati. Allir þættirnir eru grænir í staðinn fyrir gulir eða rauðir. En það gæti breyst ef við missum sérfræðingana okkar sem við fáum ekki aftur til baka svo auðveldlega vegna þess að unga fólkið er ekki að koma heim og þeir fáu sem koma heim staldra stutt við. Það heyri ég bæði hjá starfandi landlækni og hjá Ólafi Ólafssyni, fyrrverandi landlækni til 25 ára. Þetta er staðan í dag. Já, heilbrigðiskerfið er enn þá gott samkvæmt alþjóðlegum mælikvörðum en læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögu landsins og við stöndum frammi fyrir því að missa sérfræðinga okkar og biðlistar eru að lengjast. Þetta er staðan. En eru til peningar til að forgangsraða í heilbrigðiskerfið? Við gætum gert eitt, við gætum gert skattkerfið skilvirkara, sem er einmitt leiðarljós ríkisstjórnarinnar, með því til dæmis að taka laxveiði inn í það. Við lítum ekki á það þannig að við séum að leigja út land eða fasteign þegar við horfum á virðisaukaskatt á veiðiár heldur að við séum að leigja út aðgang að veiðiá í mjög takmarkaðan tíma eins og maður leigir út aðgang að herbergi, t.d. hótelherbergi. 

Hæstv. forseti. Nú um áramótin munu eldneytislög, nánar tiltekið lög nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi, taka breytingum þannig að það hlutfall af vistvænu eldsneyti, svokallaðri lífolíu, sem þarf að blanda saman við venjulega dísilolíu hækkar úr 3,5% í 5%. Lögin eru innleiðing tilskipunar Evrópusambandsins þar sem markmiðið er að árið 2020 verði 10% af eldneytissölunni af endurnýjanlegum uppruna. Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Frosti Sigurjónsson var hér í fyrstu ræðu þar sem hann ræddi að gildistökuákvæði viðmiðunar hafði verið frestað fram í október 2014. Það hefur verið í fréttum að þessi fyrirhugaða breyting hefur leitt fram að innlend framleiðsla annar ekki nema 5% af íblönduninni. Skattgreiðendur tapa, erlendir birgjar hagnast, en áætlað er að skattgreiðendur tapi 6–8 milljörðum á þessu og það sé óþarfi þar sem Ísland sé langt yfir markmiðum Evrópusambandsins um notkun endurnýjanlegra orkugjafa og lögin því ekki nauðsynleg. Nú þarf að flytja inn enn meira og bæta þarf við etanóli þannig að við höldum áfram að eyða gjaldeyri í að flytja inn eitthvað sem mögulega er óþarfi. Það var mat hv. atvinnuveganefndar á sínum tíma að innlend framleiðsla mundi bregðast við þeirri áskorun sem í breytingunni fælist og að vöxtur í innlendri framleiðslu mundi fylgja. Sú hefur ekki verið raunin. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir mat hv. atvinnuveganefndar á sínum tíma tel ég mikilvægt í ljósi frétta af málinu og reynslunnar á þessu fyrsta ári og umsagna orkusala í fréttamiðlum að nefndin taki upp málið og fresti gildistökuviðmiðinu 

Hæstv. forseti. Vegna þeirra umræðna sem farið hafa fram hér í þingsalnum um námsráðgjöf fyrir fanga sem sitja í íslenskum fangelsum er rétt að taka fram að þingið og fjárlaganefnd þingsins hefur í gegnum tíðina tryggt fjármuni til að þessari þjónustu sé sinnt með sérstökum ákvörðunum í tengslum við fjárlög. Fjárveitingin er til staðar. Hins vegar hefur það sýnt sig að málin eru ekki í nægilega skýrum og góðum farvegi. Þess vegna mun ég sem formaður nefndarinnar og vonandi í sátt við alla nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd fá upplýsingar á nefndarfundi um það með hvaða hætti ráðuneytið telur best að haga málum til að þessi þjónusta, sem þingið hefur þegar lýst yfir að það vilji að verði veitt, verði tryggð. Það er ljóst að við þurfum að átta okkur á þeirri stöðu sem upp er komin og reyna í því ljósi að koma hlutunum í skýrara horf, sem ég taldi reyndar mjög skýrt, svo að þessi þjónusta verði veitt. Þannig liggur einfaldlega í málinu. Ég vonast til þess að af þeim fundi geti orðið á morgun. Aðeins varðandi virðisaukaskattinn og þá ágætu hugmynd hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar sem kom fram áðan að taka virðisaukaskatt af leigu á laxveiðiréttindum. Hann líkti því við leigu á herbergjum. Leiga á húsnæði er einmitt ekki virðisaukaskattsskyld. Það er einfaldlega þannig. Samkynja leigunni eru veiðiréttindi. Þess vegna falla þau ekki undir virðisaukaskattskerfið. Sú hugmynd að breikka skattstofninn er hins vegar góð. Við stefnum að því í þeirri lagasetningu sem við vinnum nú að í tengslum við fjárlögin. Ég hvet alla þingmenn til að koma fram með enn fleiri góðar hugmyndir um hvernig við getum enn frekar styrkt og breikkað skattstofnana. 

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða hérna þá lokaákvörðun sem hæstv. forsætisráðherra tók á dögunum um að halda lögregluembættinu á Höfn í Hornafirði í sínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Í tilkynningu frá forsætisráðuneytinu eða aðstoðarmanni ráðherra í morgun kemur fram að þetta sé í samræmi við vilja heimamanna án þess að farið sé nákvæmlega yfir hvaða heimamenn það eru. Það er alla vega ljóst að það er ekki sá heimamaður sem valinn hefur verið til að stýra málefnum bæjarins vegna þess að hann er, eins og segir í fjölmiðlum, æfur yfir þessari ákvörðun. Mig langar að ræða þetta í samhengi við önnur mál eins og þá ákvörðun að flytja Fiskistofu norður til Akureyrar og hvernig aðdragandi þeirrar tilkynningar var, hvernig farið var með úthlutun svokallaðra menningarstyrkja í forsætisráðuneytinu þegar það var bara gert með sms-tilkynningum og símtölum á lokametrunum. Slík ákvarðanataka er kannski viðeigandi þegar menn eru að spila Matador eða Útvegsspilið en svona er landi ekki stjórnað. 

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þær áhyggjur sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson lýsti af söluferli fyrirtækja í eigu Landsbanka Íslands. Það er grundvallaratriði þegar verið er að selja fyrirtæki sem við landsmenn eigum að allir viti af því að það sé verið að selja þau og allir geti boðið í þau. Það er sérstaklega mikilvægt til þess að eyða allri óþarfa tortryggni. Þær kennitölur sem Kjarninn birti í gær um verðlagningu fyrirtækja, kennitölur í rekstri og samanburð á þessu fyrirtæki og öðrum fyrirtækjum erlendis eykur enn áhyggjur manna. Virðulegur forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna máls málanna. Á Íslandi er læknaverkfall í fyrsta sinn í sögunni. Hingað upp kemur varaformaður fjárlaganefndar og vill ekki að stjórnmálamenn ræði kjaramál í þessum sal. Hvað eiga menn, virðulegur forseti, að ræða á Alþingi Íslendinga ef ekki það efni sem heitast brennur á þjóðinni og mestum áhyggjum veldur? Auðvitað hljótum við að gera það og þá ekki bara kjaramálin heldur líka starfsaðstæður fólksins í heilbrigðiskerfinu, ekki síst á Landspítalanum. Það er satt að segja löngu kominn tími til að ríkisstjórnin reki af sér slyðruorðið og komi með einhverjar áætlanir um uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu. Þó að við getum kannski ekki keppt við Norðmenn í launum þá getum við að minnsta kosti sýnt til þess metnað á löggjafarþinginu, þegar efnahagurinn er að vaxa og ríkisfjármálin komin í plús, að við ætlum að hafa hér góðar aðstæður til að sinna sjúkum og slösuðum. Ég skora á ríkisstjórnina að vinda bráðan bug að því að koma hingað inn 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til fjárlaga. Þetta er sennilega á þingárinu mikilvægasta umræða þingsins þar sem fjárlögin eru bæði stór og flókin, stór og þykk bók sem er stútfull af tölum. Fjárlögin fjalla auðvitað um og skilgreina hvernig við notum þá peninga sem ríkið, framkvæmdarvaldið, hefur til handa í verkefni og er sem slíkt helsta verkfæri stjórnvalda. Þess vegna er ekki skrýtið að við ræðum það í þaula og ekki skrýtið að menn hafi ólíkar skoðanir á því. Við erum komin dálítið áleiðis í þessari umræðu og hún hefur verið mjög góð, mjög gagnleg og skemmtileg. Ég get tekið undir mjög margt sem hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna síðustu dagana og vil kannski ekki endilega eyða mínum tíma í að endurtaka eða rifja upp það sem áður hefur verið sagt í ágætum ræðum félaga minna í Bjartri framtíð og annarra hv. þingmanna. Ég vil byrja á því, svona rétt til þess að það sé skjalfest einhvers staðar, að taka undir sameiginlegar breytingartillögur minnihlutaflokkanna sem ég held að séu mjög vel ígrundaðar og séu mjög mikilvægir og góðir punktar inn í umræðuna. Einnig vil ég taka undir helstu punkta í nefndaráliti frá 3. minni hluta fjárlaganefndar en þar eru mikilvæg atriði, m.a. um aga í ríkisfjármálum, stefnu og framtíðarsýn. Það sem mig langaði til að ræða er kannski fyrst og fremst það sem er ekki í fjárlagafrumvarpinu, það sem vantar í það. Fjárlagafrumvarpið er stútfullt af peningum og stútfullt af verkefnum og má segja að það sé pólitísk samstaða um mjög mikið af þeim peningum. Megnið af útgjöldum ríkisins rennur í málaflokka sem við höfum mjög ríka sátt um og eins og kom fram í þeirri skoðanakönnun sem þingflokkur Pírata lét gera um áherslur almennings í ríkisútgjöldum ríma þær að mörgu leyti við stærstu punktana í ríkisútgjöldum. Ég held að það sé ástæða til að þakka og hrósa hv. þingflokki Pírata fyrir þetta frábæra framtak. Það má í raun spyrja sig af hverju stjórnvöld geri ekki svona kannanir reglulega. Við komum hingað sem fulltrúar þjóðarinnar, hafandi einhverja tilfinningu fyrir því hvað þjóðin vill, það sem heyrum í starfi okkar úti á akrinum sem mjög gjarnan er innan okkar flokka, meðal okkar stuðningsmanna. Enginn þingmaður er svo merkilegur eða með svo stór og góð eyru að hann heyri í nema þeim sem honum eru næstir. Það er ákveðin skynvilla sem getur orðið af þvílíkri hlustun. Stóra gatið sem við höfum auðvitað rætt hérna í umræðunni áður er ekki í fjárlagafrumvarpinu sjálfu heldur í forsendum fjárlaga, þ.e. í tekjuhliðinni. Þar verður að segjast eins og er að hæstv. ríkisstjórn hefur hegðað sér dálítið undarlega. Í stórum og veigamiklum þáttum hefur ríkisstjórnin unnið í því að minnka tekjur ríkissjóðs. Ég tiltek sérstaklega þá punkta sem hafa verið mjög mikið ræddir og er mikið ósætti um hér á þinginu, eins og frestun á því að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, þá ákvörðun að láta auðlegðarskatt falla niður og þá ákvörðun að breyta fyrirkomulagi veiðigjalda þannig að minna komi inn. Síðan er auðvitað sú risastóra ákvörðun um að veita 80 milljarða, 80 þús. milljónir, út úr ríkissjóði til þess að greiða niður einkahúsnæðisskuldir sumra eftir kerfi sem er að sýna sig að hyglir, því miður, að miklu leyti þeim sem betra hafa það, þeim sem eiga eignir, þeim sem búa á höfuðborgarsvæðinu þar sem húsnæðisverðið er hátt og skilur aðra eftir, sérstaklega þá sem eru eignalausir, eru á leigumarkaði, í búsetuúrræðum o.s.frv. Þessi stóru göt skilgreina stöðuna sem fjárlagafrumvarpið er samið inn í vegna þess að fjárlagafrumvarp er alltaf samið til þess að fylla inn í þann ramma eða þá peninga sem eru til í bauknum, eins og mætti orða það. Þar af leiðandi er stór hluti af því sem við hv. þingmenn minnihlutaflokkanna höfum rætt í umræðunni um það sem okkur finnst vanta í fjárlagafrumvarpið. Okkur finnst vanta í heilbrigðiskerfið, í menntakerfið, í samgöngukerfið og víðar. Ástæðan fyrir því að það vantar fé er kannski ekki sú að ríkisstjórnin sé endilega á móti þessum málaflokkum heldur að hún hefur ákveðið hvað er í bauknum og út frá því hvað hún getur mögulega sett í málaflokkana. Þá kemur að hinu stóra gatinu í fjárlagafrumvarpinu eins og ég upplifi það og það er skortur á framtíðarsýn. Ég held að framtíðarsýn sé mikilvæg fyrir okkur á Alþingi Íslendinga sem erum kosin til að reyna að leggja stefnuna í íslensku þjóðlífi, halda utan um það hvert við erum að fara og nota tækið sem ríkissjóður og framkvæmdarvaldið er til að þróa samfélagið til góðs. Við vitum að við lifum á sérstökum tímum, það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem jarðarbúar upplifa það, en við lifum mikið breytingaskeið. Alþjóðlega efnahagshrunið sem við á okkar séríslenska hátt ákváðum að keyra í og gera að heimsmeti með íslenska efnahagshruninu 2008 er í raun bara lítið sýnishorn af því hvernig fjármálakerfi heimsins er í vanda. Þetta stóra alþjóðavædda kapítalíska heimskerfi hefur að mörgu leyti þjónað okkur ágætlega en það er farið að hiksta. Gegndarlaus áhersla á vöxt, hvort sem hann er sjálfbær eða ekki, er farin að bíta, margar mikilvægar auðlindar jarðar fara þverrandi, við erum hreinlega búin að eyða ansi miklu af þeim auðlindum sem jörðin á. Það sem verra er, við erum búin að koma okkur upp kerfi þar sem við eyðum alltaf meiru og meiru, hraðar og hraðar. Þó svo að sagt sé að við séum kannski búin að brenna helmingnum af þeirri olíu sem jörðin hafði áður en okkur datt í hug að brenna henni, er ekki þar með sagt að við eigum olíu til jafn langs tíma og við höfum haft hana vegna þess að við brennum henni svo miklu hraðar en við gerðum, sérstaklega framan af. Við lifum líka mjög merkilega tíma í sögu mannsins að því leytinu til að það er að hægja á línulegri fólksfjölgun á jörðinni. Við erum komin á þann stað að fólksfjölgun á jörðinni í dag er fyrst og fremst drifin áfram af því að við lifum lengur. Hún er ekki lengur drifin af því að það fæðast svo miklu fleiri en deyja, heldur fyrst og fremst því að þeir sem eru lifandi munu lifa lengur en þeir hefðu gert í fortíðinni. Það þýðir að sá innbyggði hvati til þess að allt vaxi og stækki o.s.frv. vegna þess að fólkinu fjölgar alltaf, það er alltaf nóg af fólki til þess að vinna störfin, vera neytendur og keyra hagkerfin áfram - þeirri þróun fer að ljúka á næstu 50–100 árum. Sú staða er nú strax komin upp á Vesturlöndum, í Evrópu, eins og við vitum og í þróaðri hagkerfum, ef við getum kallað þau það. Í þeim löndum er farið að detta í fólksfækkun og nú er það orðið svo og verður enn meira um það næstu áratugina að það verður bókstaflega samkeppni um að fá fólk frá öðrum löndum, þ.e. samkeppni um innflytjendur, sérstaklega auðvitað þá sem hafa góða menntun og starfsgetu til að taka þátt í þessum samfélögum. Ísland er, þrátt fyrir ýmislegt sem sagt er í þessum ræðustól, óvefengjanlega á þessari jörð og hluti af samfélagi jarðarinnar. Við finnum fyrir því í örlítið auknum vilja útlendinga til þess að koma hingað til Íslands og setjast hér að að Ísland er hluti af þessari hreyfingu um heim allan. Þegar einstaklingur ákveður að fara frá sínu heimili, hvort sem það er að flytja frá Hafnarfirði til Reykjavíkur eins og sá sem hér stendur gerði, eða úr landi sínu til annars lands eða annars heimshluta, gerir hann það ekkert upp á grín, hann gerir það að mjög ígrunduðu máli. Það að leggja á sig að flytja úr sínu samfélagi, af málsvæði sínu, jafnvel frá þeim stað þar sem maður á sínar rætur og fjölskyldu og þekkir kerfið o.s.frv., er stór ákvörðun. Hún er ekki tekin nema að einstaklingurinn hafi ríka trú á því að sá staður sem hann er að flytja á sé betri en hinn, gefi honum betri tækifæri, þar sé meiri möguleiki til þess að hann dafni, fái að þróa sig og eigi gott líf. Við höfum tilhneigingu til að einblína á annan helming jöfnunnar í mörgu. Þegar kemur að peningum einblínum við annaðhvort á plúsinn, meiri pening, eða á mínusinn, skuldir og minni pening. En við eigum að því er virðist oft erfitt með að horfa á báðar hliðar jöfnunnar í einu. Þegar kemur að fólksflutningum milli landa og málefnum innflytjenda til Íslands eða útflytjendum frá Íslandi, þ.e. Íslendingum sem hafa ákveðið að flytja frá Íslandi, horfum við ekki á þessa jöfnu alla. Ég held að það sé mikilvægt að hafa í huga að sá góði fjöldi útlendinga sem hefur flutt til Íslands á síðustu áratugum og auðgað menningu okkar en ekki síst hagkerfið með því að taka þátt í atvinnulífinu er ekki kominn hingað óvart heldur vegna þess að þeir hafa trú á því að íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf búi þeim betra líf. Við höfum hins vegar horft á það, sérstaklega eftir hrunið 2008, að ansi drjúgur fjöldi Íslendinga hefur tekið akkúrat öfuga ákvörðun, þ.e. hefur tekið þá ákvörðun að Ísland sé ekki framtíðarlandið, að íslenskt samfélag bjóði honum ekki upp á það sem hann vill fyrir sig og sína fjölskyldur og hefur flutt úr landi. Hættan við það ástand er sú, eins og við sáum í kreppunni undir lok sjöunda áratugarins, þegar í fyrsta skipti allt frá tíma Vesturfaranna í raun og veru þegar stór hluti Íslendinga flutti frá Íslandi, m.a. alla leið til Ástralíu og fleiri landa, að sá hópur sem flytur úr landi og kemur sér þokkalega fyrir í nýju landi er ekki líklegur til að koma til baka. Hann þarf að sjá ansi bjarta tíma fram undan og jákvæða hluti í gamla heimalandinu til að vilja flytja til baka. Framtíðarsýn um það hvernig íslenskt samfélag verður betra, ekki bara á árinu 2015 sem fjárlagafrumvarpið fjallar um, ekki bara á næstu árum sem hæstv. ríkisstjórn getur reiknað með að sitja, fram að næstu kosningum, heldur framtíðarsýn um næstu áratugi, um lífið á Íslandi næstu áratugina finnst mér grátlega skorta í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar til þess að nefna nokkra punkta vegna þess að ég held að við séum öll sammála í þessum sal um að það sé gott að búa á Íslandi. Við höfum byggt upp samfélag sem býr yfir þokkalegu jafnræði, hér ríkir friðsamlegt samfélag, alla vega miðað við flest önnur, við njótum íslenskrar náttúru á meðan hennar nýtur við, við rífumst auðvitað um það að hve miklu leyti við getum gengið að náttúrunni og náttúruauðlindum en á endanum erum við sammála að gera alla vega tilraun til þess að umgangast hana af sjálfbærni, þótt við rífumst síðan um það hvað nákvæmlega er sjálfbært og hvað ekki. Við höfum byggt upp sterkar stofnanir á Íslandi. Menntakerfið á Íslandi er mjög gott og þó að menntunarstig okkar sé á eftir öðrum löndum í OECD, þ.e. það eru færri Íslendingar sem ljúka háskólanámi en annars staðar, er menntakerfið byggt að mestu leyti á mjög sterkum stofnunum sem eiga mikið inni. Þegar kemur að menntakerfinu í fjárlagafrumvarpinu er í besta falli hægt að orða það sem svo að verið sé að reyna að halda í horfinu. Það eru einhverjir auknir fjármunir settir til framhaldsskóla og háskóla en þeir eru eiginlega fyrst og fremst til þess að leiðrétta þann neyðarniðurskurð sem varð á árunum fyrst eftir hrun þegar skólunum var gert að taka inn fleiri nemendur en þeir fengu peninga með. Það voru auðvitað viðbrögð við stóra hruninu og til þess að koma í veg fyrir alvarleika fjöldaatvinnuleysis og það var almennur skilningur í samfélaginu að þetta væri jákvæð aðgerð. Það var líka almennur skilningur í háskóla- og framhaldsskólakerfinu að þetta væri jákvætt. Stjórnendur og starfsfólk í þeim stofnunum tók höndum saman með samfélaginu að láta þetta ganga, að taka inn nemendur og taka Íslendinginn á þetta, láta þetta bara reddast. Sú litla innspýting sem við sjáum í menntakerfið í fjárlagafrumvarpinu er öll á þeim nótum að leiðrétta aðeins þær skekkjur en það eru afskaplega lítil merki um framtíðarsýn um það hvernig við getum byggt upp menntakerfið. Sú ákvörðun að breyta í grunnatriðum framhaldsskólakerfinu með því að loka því fyrir þá sem eru komnir yfir 25 ára aldursmarkið er vægast sagt mjög sérstök ákvörðun, en hún er sérstaklega sérstök í því ljósi að þessi stefnubreyting kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, í verkfærinu, en stefnubreytingin sjálf hefur ekki verið rædd eða tekin ákvörðun um hana svo ég viti í þessum sal. Í fjárlagafrumvarpinu eru settir einhverjir viðbótarpeningar í heilbrigðiskerfið, ekki síst kannski í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Það er vel vegna þess að við vitum eins og hefur komið svo vel fram í umræðunni síðustu mánuði og síðustu árin í raun að íslenska heilbrigðiskerfið er ekki bara farið að titra heldur er það á köflum komið í veruleg vandræði. Heilbrigðiskerfið er annað dæmi um það þar sem við höfum byggt upp mjög gott kerfi og stofnanir. Við sjáum reglulega merki um það að heilbrigðiskerfið á Íslandi er mjög gott. Það er stútfullt af starfsfólki sem leggur mjög mikið á sig, fórnar miklu til þess að vinna gott starf og á þvílíkar þakkir skilið fyrir það. En heilbrigðiskerfið hefur verið að láta undan síga. Við höfum séð tölur um það að fjárveitingar til Landspítala – háskólasjúkrahúss hafa verið að síga og síga og ekki bara frá hruni heldur í enn lengri tíma. Á meðan fjárveitingar hafa rétt dugað til þess að halda starfseminni gangandi hefur húsnæði og tækjakostur látið á sjá og viðhaldi hefur ekki verið sinnt. Nú er svo komið að á þessum helsta spítala landsins erum við að loka deildum og stofum vegna þess að þar eru sýkingar, sem eru vissulega stór áhættuþáttur í rekstri stórra sjúkrahúsa í dag en líka vegna þess að þar er hreinlega sveppasýkingar og húsnæði orðið ónothæft vegna lélegs viðhalds. Þó að í fjárlagafrumvarpinu og í breytingartillögum sé aðeins bætt í höfum við í Bjartri framtíð miklar áhyggjur af því að ekki sé nóg að gert. En við höfum ekki síður áhyggjur af því að í fjárlagafrumvarpinu sé enn og aftur verið að taka reddingu til þess að láta hlutina sullast áfram á svipaðan hátt, ekki sé verið að búa til möguleika á því að byggja upp til framtíðar, að treysta innviði sem munu styrkja stofnanirnar til framtíðar. Það er vissulega vel að settir séu nokkrir peningar í hönnun á nýjum Landspítala en þeir litlu peningar sem í það fara duga skammt og þeir gera að minnsta kosti ekki að verkum að við sjáum fram á hvenær nýr spítali yrði mögulega tekinn í notkun. Heilbrigðiskerfi okkar er eins og ég sagði áðan mjög gott en það er ekki síst gott í því að taka á vanda þeirra sem eru sjúkir. Spítalinn okkar er mjög til þess hæfur að meðhöndla þá sem eru veikir. Það er auðvitað mjög mikilvægur þáttur í heilbrigðisþjónustunni en það sem er kannski ekki síður mikilvægur þáttur í heilbrigðiskerfi þjóðar er að reyna að lágmarka veikindi eða koma í veg fyrir óþarfaveikindi og byggja upp og styðja við góða heilsu landsmanna eins lengi og hægt er. Kerfin sem við höfum til þess á borð við heilsugæsluna, heimahjúkrun og heilbrigðisþjónustu og heilsugæslu í heimabyggð, enn og aftur fá þau rétt að lafa en við sjáum ekki framtíðarsýn þar, þ.e. í fyrirbyggjandi aðgerðum, lýðheilsu, stofnunum sem stuðla að lýðheilsu og fyrirbyggjandi aðgerðum. Þar held ég að sé einmitt helsta sóknarfæri okkar og heilbrigðiskerfa í framtíðinni. Ég sakna merkja um slíka framtíðarsýn í fjárlagafrumvarpinu. Ég kom inn á það áðan að í heimi þar sem auðvelt er að ferðast á milli og flytja á milli landa og landsvæða mun fólk, sérstaklega ungt fólk sem hefur kannski lengra æviskeið, lengri starfstíma fram undan, taka ákvörðun um hvort það flytji á milli landa eða ekki, hvort það búi áfram á Íslandi í þessu samhengi. Auðvitað hafa punktar eins og atvinnuástand, möguleiki til þess að koma sér upp húsnæði, möguleiki til þess að mennta börnin sín mikið að segja. Framtíðarsýn einstaklingsins um það hvort menntun barnanna verði góð hefur mjög mikið um það að segja hvaða búsetu hann velur sér. Hvaða starfsmöguleika á viðkomandi? Hverjar eru líkurnar á því að hann fái sæmilega heilbrigðisþjónustu þegar og ef hann þarf á henni að halda? Verður líft á viðkomandi stað, þ.e. er hann skemmtilegur, er hann fallegur, er hann góður? Ég held að ástæðan fyrir því að mjög mörg okkar hafa haldið í að búa hér á Íslandi sé auðvitað sú að við eigum heima á Íslandi, íslensk náttúra er okkar móðir og hún virkar sterkt á okkur. Íslensk tunga er mjög mikilvæg, íslensk menning er mjög mikilvæg, ekki bara til þess að fylla upp í eitthvert tómarúm þegar við höfum ekkert annað að gera heldur líka til þess að segja okkur hver við erum, til að spegla hver við erum. Menning er líka dálítið sérstök atvinnugrein, ef við getum sagt það, miðað við þær hefðbundnu atvinnugreinar okkar Íslendinga sem byggja á auðlindum; fiski sem syndir í sjónum, á þeim kröftum jarðar sem hægt er að nýta til orkuöflunar o.s.frv. Menningin er framleidd í hausum landsmanna og það má segja að það sé ótakmörkuð auðlind og uppspretta, alla vega á meðan hausar landsmanna nenna að hanga hérna á landinu. Í fjárlagafrumvarpinu sést lítil framtíðarsýn þegar kemur að menningarmálum og atvinnugreininni menningarmálum. Við horfum fram á niðurskurð til Ríkisútvarpsins sem er ákveðið flaggskip íslenskrar menningar og ekki síst íslenskrar tungu. Við sjáum fram á niðurskurð til Ríkisútvarpsins og í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er gefið loforð um að niðurskurður til Ríkisútvarpsins verði meiri. Niðurskurðurinn er slíkur að stjórnendur Ríkisútvarpsins eru fullvissir um að eina leiðin til að standa hann sé að minnka til muna þjónustuna og það, eins og við vitum, mun bitna sérstaklega á menningarhlutverki Ríkisútvarpsins. Það er mikið áhyggjuefni. Margir hv. þingmenn hafa rætt um virðisaukaskattsbreytingarnar hér á undan mér og kannski sérstaklega horft á breytinguna sem verður við hækkun matarskattsins. Ég vil ekki endurtaka það sem aðrir hafa sagt svo ágætlega um það, ég tek undir áhyggjur þeirra. En samfara breytingu og hækkun á matarskatti er verið að hækka virðisaukaskatt á menningu, margumtalaðan bókaskatt, þ.e. skatt á sölu bóka, og í þeim sama skattflokki skatt á geisladiska, tónlistarafurðir og menningarafurðir. Það sem hefur einkennt íslenskt menningarlíf alla tíð og ekki síst síðustu áratugina er að við erum að gera svo miklu meira og miklu betur en við ættum tölfræðilega að geta gert miðað við mannfjölda. Sá sem hér stendur starfaði áður en hann lét plata sig í stjórnmál mest í menningarheimunum og þekkir þetta ágætlega. Við Íslendingar þekkjum það ágætlega að Ísland er fyrst og fremst þekkt í hinum stóra heimi út frá menningu okkar. Það er ekki langt síðan við gátum farið víðast hvar um veröldina, kannski fyrir utan Norðurlönd, Þýskaland, Norður-Evrópu, eitthvað svoleiðis, og það eina sem menn vissu um Ísland var að Bobby Fischer hefði einu sinni komið hérna, einhverjar fallegar konur héðan hefðu verið í keppnum og kannski að við værum einhvers staðar nálægt Grænlandi. Í dag er þessu aldeilis öðruvísi farið, fólk um víða veröld veit ágætlega af Íslandi, af íslenskri náttúru en ekki síst íslenskri menningu. Það kom fram í könnun nýlega að sterkasta vörumerki Íslands væri hvorki Bláa lónið, lýsi né þorskur heldur væri það Björk. Þegar maður hittir fólk frá Bandaríkjunum, stærsta menningarmarkaði heims, og það segir manni að það þekki einhvern sem hafi farið á risatónleika með íslenskri hljómsveit og það sé nú aldeilis frábært að Ísland skuli eiga svona fræga hljómsveit þarf maður að spyrja: Já, bíddu, hver þeirra var það? vegna þess að það eru margar sem koma til greina. Kringum árið 2005 voru teknar saman tölur um þýðingar sem voru gefnar út á þýska málsvæðinu sem er næstmikilvægasta málsvæði í bókaútgáfu í veröldinni. Þýðingar á því málsvæði eru á milli 40–50% af heildarútgáfu bóka. Af þýðingum það árið var 1% allra þýðinga úr íslensku, þessu pínulitla tungumáli sem, eins og við orðum það, við örfáar hræður hérna norður í ballarhafi tölum. Þetta var 2005. Árið 2011 var Ísland í sérstöku gestahlutverki á bókamessunni í Frankfurt sem er vel að merkja alfa og omega í bókaheiminum. Þá hafði fjöldi þýðinga úr íslensku fjór- eða fimmfaldast og það hefur viðhaldist. Í þýskum bókabúðum rekst maður á bækur frá stórum og virtum forlögum eftir íslenska rithöfunda sem maður hefur varla heyrt minnst á hér á Íslandi vegna þess að íslenski markaðurinn hefur ekki haft pláss fyrir þá, en sá þýski hefur það. Þessi útflutningur er mjög ósýnilegur í hagtölum, hann er mjög ósýnilegur í fjárlagafrumvarpinu. En það er mjög mikilvægur þáttur ef maður leyfir sér að horfa eitthvað fram yfir árið 2015, fram yfir þetta kjörtímabil, að hér ríki áfram sterkt og öflugt menningarlíf sem hefur möguleika til mikils útflutnings, til mikillar sköpunar og uppbyggingar á Íslandi og fyrir Íslendinga sem styrkir menningu, umfjöllun um íslenska náttúru og íslenska tungu. Það hlýtur að vera mjög stór þáttur í þeim ramma, í því framtíðarsamfélagi sem við ætlum að hafa næstu áratugina og því samfélagi sem við þurfum að hafa á Íslandi eigi einhver, með leyfi forseta, að nenna að búa hérna til langframa. Því miður held ég að bókaskatturinn muni koma niður á íslenskri bókaútgáfu, hann mun ekki síst koma niður á íslenskri tónlistarútgáfu sem á mjög undir högg að sækja um þessar mundir. Meðan við höfum ekki sterka útgefendur á Íslandi til að gefa út íslenska menningu og, eigum við að segja, niðurgreiða startkostnaðinn við að búa til þá sömu menningu held ég að við séum í hættu stödd. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki heldur bætt í til íslenskrar kvikmyndagerðar sem er kannski sá vaxtarsproti sem við höfum helst séð verða til síðustu 10–20 árin. Eins og heyrist á þeim sem starfa í íslenska kvikmyndaheiminum eru menn mjög uggandi um framtíðina þar. Það að Íslendingar framleiði kvikmyndir er ekki bara mikilvægt fyrir sjálfsmynd okkar heldur líka fyrir hvaða mynd aðrir hafa af okkur vegna þess að þeir eru líklegri til þess að sjá bíómynd frá Íslandi en að þeir rekist óvart hingað til Íslands eða hitti einn af þessum örfáu Íslendingum einhvers staðar í heiminum. Í frumvarpinu er lítið sem ekkert snúið aftur til þeirrar fjárfestingaráætlunar sem var ákveðin á árinu 2013 og var verk þáverandi ríkisstjórnar og Björt framtíð hafði aðkomu að þeirri vinnu. Í þeirri áætlun var einmitt verið að leggja grunn að því að styrkja skapandi greinar, styrkja græna hagkerfið, styrkja nærsamfélögin, t.d. í gegnum sóknaráætlanir landshluta. Þau framlög voru strax lækkuð niður í 15 milljónir, voru upphaflega í 400 milljónum, orðnar 15 milljónir í fjárlagafrumvarpinu en hafa nú verið hækkaðar af mikilli náð í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar upp í 100 milljónir, þ.e. einn fjórða af því sem upphaflega var gert ráð fyrir. Þar voru einmitt mjög mikilvægar uppbyggingaráætlanir sem höfðu verið unnar í mjög breiðri samstöðu, þverpólitískri samstöðu í héraði og það er mjög sorglegt að sjá þetta ekki koma inn. Í frumvarpinu eru lækkuð framlög til Þróunarsamvinnustofnunar. Þó að heildarframlög til þróunaraðstoðar rétt lafi sjáum við að framlög til Þróunarsamvinnustofnunar, sem er bein þróunaraðstoð sem Íslendingar skipuleggja sjálfir, eru komin undir það hlutfall sem var miðað við í þróunarsamvinnuáætlun sem var samþykkt hér á þingi. Þar var gert ráð fyrir því að þetta hlutfall væri 40% af heildinni. Ég hef áhyggjur af því sem kom fram í máli utanríkisráðherra í sérstakri umræðu á dögunum um að vissulega stæði til að bæta í þróunaraðstoð Íslendinga, sem er satt að segja eiginlega til skammar eins og hún er miðað við hvað þetta er ríkt samfélag og býr yfir miklum forréttindum, en gera yrði það hægar en Alþingi hefði ákveðið vegna þess að það vantaði svo mikinn pening. Eins og ég kom að í upphafi máls míns vantar líka pening í forsendum þessa fjárlagafrumvarps, fullt af peningum sem hæstv. ríkisstjórn hefur afsalað sér og stóra peninga sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja frekar í að leiðrétta húsnæðislán, m.a. þeirra sem virkilega hafa það gott og eiga miklar eignir. Ég vil nota þessa síðustu mínútu af ræðutíma mínum til að minnast á nokkra bleika fíla sem ég sé ekki að tekið sé á í fjárlagafrumvarpinu og ég hef áhyggjur af til framtíðar. Eins og ég sagði fyrr í ræðunni er lítið byggt upp í innviðunum, þeir eru eiginlega látnir grotna niður áfram. Það er lítil framtíðarsýn í húsnæðismálum og maður veltir fyrir sér hver framtíðarsýnin sé eða hvað unga kynslóðin eigi að halda um framtíðina. Það er lítið tekið á framtíðarvanda Íbúðalánasjóðs sem kemur til með að bíta okkur fyrr eða seinna, fyrr sennilega. Og það er lítið sem ekkert tekið á framtíðarvanda lífeyrissjóðakerfisins. 
             Ég lýk máli mínu og hlakka til þess að þessi umræða verði gagnleg og skemmtileg áfram.

Frú forseti. Nú er enn ein verkfallslota lækna hafin. Samningar virðast ekki einu sinni vera í augsýn. Við erum að ræða fjárlögin, við erum að ræða það hvernig við eigum að forgangsraða skattfé almennings. Landsmenn eru alveg skýrorðir, sama hvaða flokk þeir kjósa, á hvaða aldri þeir eru, burt séð frá efnahagsstöðu, kyni, kjördæmi, landsmenn allir eru á einu máli um að það eigi að forgangsraða skattfé þeirra í heilbrigðiskerfið. Nú talaði ég í síðustu viku við starfandi landlækni og fyrrum landlækni, Ólaf Ólafsson, sem var landlæknir í 25 ár. Þeir eru sammála um að brýnast núna er að ná samningum við lækna. Þetta er í fyrsta skipti sem læknar fara í verkfall á Íslandi. Hvernig lítur hv. þingmaður á þetta? Hvernig vill hann sjá störfum þingsins háttað í framhaldinu og hvað getum við gert?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það verður að segjast að hún er ekki óvænt. Eins og ég kom að í máli mínu er uppbygging heilbrigðiskerfisins ekki aðeins mikilvæg heldur er, held ég, í raun sátt um hana í öllu samfélaginu. Ég ber aftur lof á flokk hv. þingmanns, Pírata, fyrir að afla þeirra gagna sem við svo sem höfðum öll tilfinningu fyrir. Samningar við ríkisstarfsmenn eru auðvitað ekki á borði löggjafans heldur á borði framkvæmdarvaldsins. Þannig að okkar hlutverk á Alþingi er fyrst og fremst að brýna framkvæmdarvaldið og hæstv. ríkisstjórn, sem með það fer, til góðra verka og við gerum það auðvitað með því að ræða málin.

Frú forseti. Ég hef verið að afla fleiri gagna. Ég sendi bréf á allar heilbrigðisstofnanir landsins, þær eru sjö talsins í dag, og spítalana tvo. Ég er kominn með svar frá sjö af níu. Fyrirspurnin var: Hversu mikið metið þið að nauðsynlegt sé að setja í heilbrigðisstofnunina til að tryggja nauðsynlega þjónustu, umfram það sem fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur meiri hlutans leggja til? Mig vantar enn svar frá Heilbrigðisstofnun Austurlands og Vestfjarða, ég bíð eftir þeim og þau koma vonandi í dag. En í svörum sem mér hafa borist frá hinum sjö, og eru báðir spítalarnir þar með taldir, kemur fram að upphæðin er 2,7 milljarðar kr., það er sú upphæð sem þá vantar nauðsynlega. Við sem löggjafinn eigum að afla þessa fjár og tryggja að skattféð, sem við erum að ræða í þessum fjárlögum, skili sér í það forgangsatriði sem almenningur kallar eftir. Við getum ekki farið í frí án þess að hafa tryggt þessar fjárveitingar.

Virðulegur forseti. Ég get eiginlega kvittað nokkuð skýrt undir orð hv. þingmanns. Auðvitað er ábyrgð okkar hér á þingi mjög mikil. Eins og ég sagði í ræðu minni liggur krafturinn í fjárlögum og fjármunum ríkisins, það er aðaltækið til þess að vinna mál, til þess að koma málum áfram. Það væri óréttlátt að segja að heilbrigðiskerfið sé ekki stór þáttur af íslenska kerfinu og útgjöldum ríkissjóðs. En ég held, ég tek undir það, að vilji sé til þess að gera enn betur og ekki síst í grunnþjónustunni sem eru heilsugæslan og heilbrigðisþjónusta í heimabyggð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Óttari Proppé fyrir ræðu hans við þessa fjárlagaumræðu. Það var áhugavert að heyra að hann skyldi gefa sér tíma og tækifæri til þess að skoða þessi mál á breiðum grundvelli, skoða stóru myndina og í raun og veru velta vöngum aðeins yfir því hvert við stefnum, hvert samfélagið og heimsmyndin stefnir, í hvaða stöðu við erum hér heima við þessar aðstæður og hvernig við tökum á málum. Ég vakti einmitt athygli á því í ræðu minni hér fyrir helgi að hvað varðar þennan tekjusamdrátt og það sem er að gerast varðandi fjárlagatekjurnar, sem skapar vandann svo aftur út á við, er í mínum huga um markvissa stefnubreytingu að ræða. Mig langar að spyrja þingmanninn: Hvernig upplifir hann þetta? Er að hans mati um pólitíska stefnubreytingu að ræða þar sem verið er að draga markvisst úr jöfnuði og samneyslu í samfélaginu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég deili þessum áhyggjum með hv. þingmanni. Mér finnst vera merki um að það sé stefnubreyting hjá hæstv. ríkisstjórn, skárra væri það nú. Hæstv. ríkisstjórn er auðvitað samsett af þeim flokkum sem voru í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili og voru, eins og heyrðist þá, ekki par ánægðir með störf þáverandi stjórnar. Ég hef áhyggjur af því að við stefnum að auknum ójöfnuði. Ég hef áhyggjur af því að við séum í raun að láta viðgangast áfram fátæktargildrur hjá ákveðnum hópum, sérstaklega hjá öryrkjum, hjá langtímaatvinnulausum o.s.frv. Og ég hef áhyggjur af því að þetta muni slíta samfélag okkar í sundur og minnka samheldni okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið, hv. þingmaður. Ég er sama sinnis. Ég held að það megi horfa til þess að þau vandamál sem við horfumst í augu við í dag í heilbrigðiskerfi, menntakerfi, menningu og víðar eru að stórum hluta til heimatilbúinn vandi sem menn hafa skapað sjálfir með því hvernig þeir fara með tækifærin til þess að skaffa fjármagn inn í samneysluna. Hv. þingmaður ræddi um framtíðarsýnina á breiðum grunni og skort á framtíðarsýn hér heima fyrir og þær miklu breytingar og breytingaskeið sem heimurinn er að ganga í gegnum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað það er sem stendur upp úr og er skýrast í því sem þarf að taka á í þessari framtíðarsýn á Íslandi. Hvað er mest áríðandi í þeim efnum? Ef hann gæti svarað í örfáum orðum.

Virðulegi forseti. Í örfáum orðum segir hann, það er ansi stórt spurt. Ég held að það sem skipti máli fyrir okkur Íslendinga og fyrir íslensk stjórnvöld í dag sé að tryggja að Ísland verði áfram jákvæður staður til þess að búa á, að tryggja að fólk sem mögulega gæti búið annars staðar vilji búa hérna. Ég held að það sé ákveðin tilhneiging í stjórnmálum, og hún er ekkert séríslensk, að höfða fyrst og fremst til þeirra sem fyrir eru, að höfða til þeirra sem eru miðaldra og eldri. Það er kannski engin tilviljun að það er einmitt sá hópur sem skilar sér best á kjörstað og tekur þátt í stjórnmálum. Ég held að það sé tilhneiging til þess að horfa fram hjá vandamálum yngri kynslóðarinnar og framtíðarinnar. Ég hef miklar áhyggjur af því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Nú fer hv. þingmaður fyrir þverpólitískum þingmannahópi sem hefur það verkefni að endurskoða löggjöf í útlendingamálum. Þar sem ég hef átt sæti í hópnum er mér ljóst að það er mikið verk fyrir höndum. Vinnan hefur gengið vel þó að verkefnið hafi svo sem ekki minnkað eftir því sem við höfum skoðað það betur. Nú skortir fjármagn í fjárlagafrumvarpinu eins og það er lagt fram til þess að fylgja eftir þeim ákvörðunum sem þegar hafa verið teknar með lagabreytingum og lagabreytingum sem í uppsiglingu eru og lúta sérstaklega að því að stytta málsmeðferð í útlendingamálum. Það kom mér á óvart raunar að þessi tala var ekki í frumvarpinu til að byrja með og heldur ekki í breytingartillögum meiri hlutans. Ég vildi bara spyrja hv. þingmann hvort hann deili ekki með mér þeim 

Virðulegi forseti. Ég deili þessum áhyggjum með hv. þingmanni og tek heils hugar undir. Ég lít á það sem ákveðna handvömm að þarna skorti 50 milljónir upp á fjárveitingar til útlendingamála, sem eru mjög mikilvægar til að hægt sé að halda áfram því góða starfi að stytta ferli umsókna hælisleitenda. Ég trúi því hreinlega og treysti að það verði vel tekið í breytingartillögur minni hlutans og að þetta fjármagn skili sér, ekki bara vegna þess að það er rétt að gera það því að það er mikilvægt fyrir vinnuna og kerfið hjá okkur að við höfum þetta fjármagn og vinnum vinnuna vel, heldur líka vegna þess að það mun á endanum hægja á öllu í þessum málaflokki og kosta okkur miklu meira.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil spyrja hann í síðara andsvari: Hvað getum við gert til þess að beita okkur? Við, þingmenn minni hlutans, höfum lagt fram breytingartillögu sem er á þingskjali og verður væntanlega borin undir atkvæði. Eftir því sem ég heyri hér í húsinu og milli manna þá er sameiginlegur skilningur fólks sá að þetta sé afar mikilvæg upphæð og mikilvægt að þetta fjármagn komi inn á milli 2. og 3. umr. Hvað getum við gert til þess að auka líkurnar á því að svo megi verða? Hvernig er málaflokkurinn staddur ef þetta fjármagn skilar sér ekki?

Virðulegi forseti. Nú hefur hv. þingmaður talsvert meiri þingreynslu en sá sem hér stendur, en mín upplifun er að helsta tæki okkar hv. þingmanna sem erum ekki í meiri hluta sé fyrst og fremst að halda málinu lifandi, ræða það og halda rökunum fyrir því lifandi og leggja fram breytingartillögu sem nú þegar hefur verið gert. Ég held að það sé okkar helsta verkefni að passa að þetta týnist ekki, sökkvi ekki í allri talnahrúgunni í fjárlagavinnunni. Varðandi hvað gerist ef þetta fjármagn kemur ekki þá held ég einna helst að við horfum aftur í það ástand sem var áður en tekið var á þessum málum á seinasta ári sérstaklega, þ.e. biðtími muni lengjast og 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og málefnalega ræðu eins og þingmanninum er von og vísa, því að það er almenn regla hjá hv. þingmanni að halda slíkar ræður. Hann fór yfir það sem ég vona að samstaða sé um að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar og sérstaklega heilbrigðisþjónustunnar. Hins vegar þegar leið á ræðuna komu ýmsir aðrir útgjaldaflokkar sem hv. þingmaður vildi leggja áherslu á. Eitt ég vildi spyrja hv. þingmann um: Af hverju talar hv. þingmaður um niðurskurð til Ríkisútvarpsins? Hv. þingmaður veit að verið er að auka framlögin svo hundruðum milljóna skiptir. Þetta sýnist mér vera hæsta hækkun ef tillaga ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga, það er örugglega til einhvers staðar, en alla vega miðað við svona helstu flokka er þetta 12% hækkun, sem er veruleg hækkun milli ára. Ég spyr: Af hverju kallar hv. þingmaður það niðurskurð þegar verið er að auka í?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í ræðu minni talaði ég um að mikilvægt væri að forgangsraða fyrir grunnstoðirnar innviðina, heilbrigðiskerfið, menntakerfið o.s.frv. En það er auðvitað mjög mikilvægt í jafn flóknu og breiðu samhengi og ríkisfjármálin eru að við einblínum ekki bara á eitt vegna þess að öll hin blómin þurfa líka að lifa. Þegar ég talaði um vanda Ríkisútvarpsins talaði ég kannski fyrst og fremst út frá orðum og þeirri umræðu sem hefur orðið frá stjórnendum stofnunarinnar. Vandi stofnunarinnar er auðvitað ekki bara fjárveitingalegs eðlis, heldur er hann ekki síður þess eðlis að á stofnuninni hvíla þungar byrðar í formi lífeyrisskuldbindinga, dýrs húsnæðis o.s.frv. 

Virðulegi forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að lífeyrisskuldbindingar eru sem hafa verið frá stofnun og allir hafa vitað um. Ég held að mjög æskilegt væri að selja eignir, húsnæðið og lóðirnar, það mundi þá létta af þeim byrðum. En ég spurði hv. þingmann af hverju hann talaði um niðurskurð vegna þess að hér er um mikla aukningu að ræða. Þetta er um 12% aukning milli ára. Ef tillaga stjórnarandstöðunnar nær fram að ganga um að hækka álögur á almenning í landinu miðað við þær forsendur sem eru í fjárlagafrumvarpinu og setja þá fjármuni í Ríkisútvarpið er þetta hækkun upp á 17%. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum um ríkisfjármálin út frá staðreyndum og málefnalega. Það er engin leið að halda því fram að í fjárlagafrumvarpinu sé tillaga um niðurskurð gagnvart Ríkisútvarpinu, því er þveröfugt farið. Hér er gerð tillaga um mjög mikla aukningu til Ríkisútvarpsins.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þm. þingmanni og ég vil alls ekki taka það frá tillögum í fjárlagafrumvarpinu að núna er gert ráð fyrir að skila til Ríkisútvarpsins þeim nefskatti sem hefur ekki skilað sér til Ríkisútvarpsins að öllu leyti. Eitt af neyðarviðbrögðunum við hruninu á Íslandi, allsherjarhruninu 2008, var að taka ákveðna tekjupósta á borð við nefskatt Ríkisútvarpsins, á borð við tryggingagjald, þetta er svona sem mér dettur strax í hug, og taka hluta þess inn í ríkissjóð. Í tillögunum er gert ráð fyrir að skila nefskattinum til Ríkisútvarpsins sem nægir því miður ekki til að leiðrétta uppsafnaðan vanda þar. Síðan 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að færa hv. fjárlaganefnd bestu þakkir fyrir vinnu sína að málinu fyrir 2. umr. og einnig nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd. Sem gamall fjárlaganefndarmaður og fyrrverandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar veit ég að að baki þessu liggur gríðarlega mikil vinna hér á haustþingi við að kalla eftir sjónarmiðum fólks alls staðar að úr samfélaginu og fara yfir margháttaðar athugasemdir og ýmislegt það sem leiðrétta þarf á jafn viðamiklu máli og þingmál nr. 1 er, fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015. En það eru því miður einmitt breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar sem valda mér ákveðnum áhyggjum á þessu stigi í vinnslu málsins hér í þinginu. Nýjar tölur um mun minni hagvöxt á fyrstu níu mánuðum ársins hljóta að vekja efasemdir um að fjárlagafrumvarpið sé á réttum rökum reist. Þær kalla á að fjárlaganefndin og efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir það á milli 2. og 3. umr. hvort þjóðhagslegar forsendur fyrir frumvarpinu eins og það stendur núna haldi þegar komið er fram að á fyrstu níu mánuðum ársins var hagvöxtur í landinu miklu minni en spár ráðgerðu, 0,5%. Það hlýtur að skapa áhyggjur af því að landsframleiðslan hafi vaxið minna en ætlað var og þar með munu tekjur ríkissjóðs ekki verða þær sömu og gert var ráð fyrir, bæði við framlagningu frumvarpsins og eins á milli 1. og 2. umr. Áður en tölur um hagvöxtinn á fyrstu níu mánuðum ársins komu fram fengum við nýja þjóðhagsspá á milli 1. og 2. umr. Sú spá var enn þá bjartsýnni en spáin sem lögð var fram fyrir framlagningu fjárlagafrumvarpsins og gerir það að verkum að meiri hlutinn telur að meiri tekjur séu í spilunum en gert var ráð fyrir við upphaflega framlagningu fjárlagafrumvarpsins, að meiri tekjur komi inn á milli 1. og 2. umr. vegna bættra horfa í þjóðarhagnum og þess vegna sé unnt að ráðstafa verulegum fjármunum í mikilvæga útgjaldaliði. Þess vegna bregður manni óneitanlega við að sjá tölur um vöxt í landsframleiðslu á fyrstu níu mánuðum ársins vera aðeins 0,5%. Menn gerðu væntanlega ráð fyrir liðlega 2% á fyrstu níu mánuðum ársins og við vitum að hvert prósent í hagvexti skiptir milljörðum kr. í tekjur fyrir ríkissjóð Íslands. Ef svo mikill munur er á veruleikanum í vexti á landsframleiðslu á hagvexti í landinu og þeim spám sem menn byggðu á gerir það kröfu til beggja hv. nefnda, fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar, að farið sé rækilega í saumana á því hvort við stöndum hér að fjárlagagerð sem byggir á ofmati á efnahagsástandinu í landinu. Fyrir ekki mörgum árum höfum við því miður ekki verið bjartsýn heldur beinlínis ofmetið vöxt og viðgang í efnahagslífinu, gengið allt of langt í ríkisfjármálunum, byggt á því ofmati og þurft að takast á við mjög alvarlegar og langvarandi afleiðingar á slíku ofmati. Þegar fram koma tölur um að hagvöxturinn sé miklu minni en spáð hefur verið er enn þá mikilvægara að farið sé með gagnrýnum hætti ofan í forsendur þeirrar þjóðhagsspár sem unnið var eftir á milli 1. og 2. umr. og það allt saman skoðað að nýju á milli 2. og 3. umr. og hvaða áhrif svona miklu minni hagvöxtur hefur bæði á afkomu yfirstandandi árs, því að fjáraukalagafrumvarpið er auðvitað enn til umfjöllunar í þinginu, og á tekjuhorfur ríkissjóðs á nýju ári. Ég vona auðvitað að það sé sem minnst en ég gef mér þó að sé hagvöxtur á annan tug milljarða minni vöxtur í landsframleiðslu á fyrstu níu mánuðum ársins en menn gerðu ráð fyrir muni það óhjákvæmilega hafa einhver áhrif á afkomu yfirstandandi árs og einnig afkomuna á næsta ári. Það kann þó að vera minna fyrir næsta ár því að einhver vöxtur kann að flytjast á milli ára, en það er algerlega nauðsynlegt að farið sé vel og rækilega yfir það. Hinar nýju tölur um að hagvöxturinn sé orðinn þetta lítill og lélegur svona stuttu eftir ríkisstjórnarskipti vekja okkur verulegar áhyggjur af efnahagsstefnu núverandi ríkisstjórnar. Það er full ástæða til að spyrja krefjandi spurninga um hvort afleiðingar af rangri stefnu í ríkisfjármálum, rangri efnahagsstefnu, komi fram nú þegar vegna þess að frá hruni, í tíð ríkisstjórnarinnar sem hér sat á síðasta kjörtímabili og einnig í lok kjörtímabilsins þar áður  Rannsóknir á vegum verkalýðshreyfingarinnar á Norðurlöndum hafa nefnilega sýnt að þeir fjármunir sem varið er til að bæta kjör meðaltekjufólks og lágtekjufólks og til að efla velferðarþjónustu, eru fjórum sinnum líklegri til að skapa ný störf og vöxt í landsframleiðslunni en ef sömu fjármunum er varið í skattaeftirgjöf til efnafólks og hátekjufólks. Það er þess vegna algerlega kolröng efnahagspólitík nú þegar loksins er að skapast svigrúm eftir margra erfiði í ríkisrekstrinum að verja því í þágu þess að létta veiðigjöldunum af stórútgerðinni sem aldrei hefur búið við jafn glæsilega afkomu og einmitt þau ár sem var undir ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, og létta auðlegðarskatti af fimm þúsund ríkustu heimilunum í landinu. Við þurfum á þeim fjármunum að halda til að byggja upp velferðarþjónustuna, efla velferðarkerfið og bæta kjör þeirra sem lögðu á sig mest erfiði í gegnum hrunið, fólks með meðaltekjur og lægri tekjur. Með því að ráðstafa fjármunum ríkisins með þeim hætti knýjum við áfram hjól atvinnulífsins og sköpum við vöxt í samfélaginu. Það gerum við miklu síður með því að taka þessa fjármuni og ráðstafa þeim til forréttindahópanna eins og gert hefur verið. Þess vegna held ég að tölurnar um lítinn og lélegan hagvöxt á fyrstu níu mánuðum ársins kalli á að menn kanni í fyrsta lagi vel og rækilega hversu áreiðanlegar þær upplýsingar eru, á hversu traustum grunni þær byggja, hvort aðeins er um að ræða tilhliðrun á milli tímabila eða hvort raunveruleg ástæða sé til að hafa áhyggjur af því að hér sé efnahagsstjórnin að fara á verri veg, að hér muni aðgerðir ríkisins beinlínis valda því að vöxtur í landsframleiðslunni verði miklu minni en allir aðilar spáðu fyrir um og það megi að hluta til rekja til þess að ekki sé nægilega mikill vöxtur í samneyslunni. Hún hefur í raun vaxið allt of lítið á undangengnu ári og þeim fjármunum sem varið hefur verið í skattaeftirgjöf til forréttindahópanna hefði átt að verja í miklu verðugri hluti en það. Við ræddum fyrr á þingfundinum um eitt ágætisdæmi um það, þ.e. Landspítala – háskólasjúkrahús. Það hefði það skipt svo miklu máli fyrir efnahagsstarfsemina í landinu, fyrir atvinnusköpun, fyrir framkvæmdastig og fyrir trú manna á því að pólitísk forusta væri hér í landinu fyrir því að halda uppi metnaðarfullu heilbrigðiskerfi eins og verið hefur. Það hefði skipt miklu máli að menn hefðu stigið fram á Alþingi, ríkisstjórnin, með þá fjármuni sem skapast höfðu vegna þeirra skilyrða sem síðasta ríkisstjórn skapaði í ríkisfjármálunum og í vexti á efnahagsstarfseminni og kynntu áætlun um uppbyggingu nýs spítala, og notuðu eitthvað af þeim tugum milljarða sem falla nú niður á ári vegna þess að ríkisstjórnin hefur gefið eftir skatta við efnuðustu heimilin í landinu, hátekjuhópana og stórútgerðina. Það hefði skipt miklu máli ef menn hefðu notað þótt ekki væri nema einhvern hluta af þeim tugum milljarða sem þannig er búið að gefa eftir á hverju ári til að fjármagna uppbyggingu á nýjum Landspítala og ráðist í það verkefni og þá mikilvægu úrbót í heilbrigðismálum okkar sem því fylgir. Því hefði einnig fylgt hvatning fyrir bæði atvinnusköpun og vöxt og viðgang í efnahagslífinu, að ekki sé talað um þær starfsaðstæður sem við hefðum þá skapað því fólki sem starfar í heilbrigðiskerfinu og við höfum rætt um hér á fundinum. Það er auðvitað markmið í sjálfu sér að bæta þær vondu starfsaðstæður sem orðnar eru á Landspítalanum eftir að hafa verið í svelti um framkvæmdir í hálfan annan áratug á meðan menn hafa verið að velta því fyrir sér að byggja nýjan spítala og hafa þess vegna á annan áratug ekki ráðist í neinar verulegar framkvæmdir til úrbóta á spítalanum. Hann drabbast bara, niður eins og við þekkjum, og er orðinn þannig að starfsaðstæður þar eru ekki boðlegar. Rætt var fyrr á fundinum að ósanngjarnt væri að taka kjaramál lækna og kjaramál heilbrigðisstétta til umræðu í þingsölum. Ég held að það sé að vísu ekki rétt hjá hv. varaformanni fjárlaganefndar þó að það kunni að vera rétt að slík mál eigi að ræða af hófsemi. Hinu er ekki að neita, og það vitum við öll, að við munum að minnsta kosti ekki í bráð geta keppt við ríkustu samfélög veraldarinnar í launakjörum lækna. Það verða alltaf til staðir í heiminum sem munu bjóða betri laun en við. En heilbrigðisstéttirnar okkar eru Íslendingar, þeir vilja gjarnan vinna hér flestir hverjir og eiga hér fjölskyldu, en starfsaðstæður skipta okkur ekki síður máli en laun. Það er sárgrætilegt að menn hafi í örlætisgjörningum við útgerðina, við efnuðustu heimilin í landinu og við hátekjuhópana gefið eftir tekjur sem hefðu gert okkur kleift að vera þegar farin af stað með byggingu nýs Landspítala, sem ég held að fólk í öllum stjórnmálaflokkum og fólk um allt land sé löngu farið að kalla eftir. Virðulegi forseti. Það er fleira í heilbrigðiskerfinu sem gefur manni ástæðu til að staldra við í umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015, fleira en það aðgerðaleysi sem einkennt hefur stjórnvöld hvað varðar aðstöðu á spítalanum og uppbyggingu á nýjum spítala. Það eru þá ekki síst sjúklingagjöldin. Ég held að við þurfum að ræða þau í grundvallaratriðum við umfjöllun um fjárlagafrumvarpið. Við horfum upp á að kostnaðarhlutdeild í heilbrigðisþjónustunni mun aukast um 1,9 milljarða, 1.900 millj. kr. Það eru auðvitað geipilega miklir fjármunir. Áður en að því skrefi kom vorum við komin að þolmörkum á því hvað hægt er að láta sjúklinga greiða mikið sjálfa í kostnaði við heilbrigðiskerfið. Það má rekja til aðgerða sem gripið var til í því sem kallað var litla kreppan 1992–1994, undir yfirskrift um aukna kostnaðarvitund sjúklinga, en einnig að sumu leyti til hrunsins og afleiðinga þess. Nú þegar við erum farin að sjá ríkissjóð rekinn með afgangi og þegar verið hefur vöxtur í mörg ár í efnahagsstarfseminni og spár gefa til kynna að þannig verði það áfram næstu árin, hlýtur maður að spyrja: Er þetta rétti tíminn til þess að auka svona hraustlega álögur á sjúklinga? Svarið við því er ósköp skýrt og einfalt. Það er nei, virðulegi forseti, það er nei. Um leið og við eigum frábært heilbrigðiskerfi, búum að einhverju hinu besta heilbrigðiskerfi sem menn njóta í okkar heimshluta er það því miður þannig að fjöldinn allur af fólki veigrar sér við að leita eftir heilbrigðisþjónustu af efnalegum ástæðum. Nýjustu kannanir sem við höfum séð um það og samanburður á milli landa hlýtur að vera okkur hvatning til að skera upp herör í þessu efni og vinna að því gagngert að breyta gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu með þeim hætti að hún hreki ekki fólk sem þarf virkilega á heilbrigðisþjónustu að halda frá því að leita sér lækninga. Það er grafalvarlegt að láta slíka stöðu koma upp í okkar góða samfélagi. Það tókst sem betur fer að koma í veg fyrir að settur væri sérstakur gistináttaskattur á inniliggjandi sjúklinga við afgreiðslu fjárlaganna á síðasta ári. Það var mjög mikilvægt því að þar var enn eitt dæmið um furðulegar áherslur ríkisstjórnarinnar í gjaldtöku og sköttum þar sem menn vildu á sama tíma hverfa frá hugmyndum um að skattleggja erlenda ferðamenn og þá þjónustu sem þeir kaupa hér á landi. Á sama tíma var lagt til að legugjöld yrðu sérstaklega lögð á, eða gistináttaskattur á sjúklinga eins og það var kallað við umræðuna í þingsal. Ég held að mikilvægt sé að menn leiti leiða við afgreiðslu þessara fjárlaga til að falla frá einhverjum af hinum óhæfilegum áformum um gjöld á sjúklinga, m.a. það sem snýr að S-merktu lyfjunum og verið hefur til talsverðrar umræðu.

Forseti beinir því til hv. þingmanns hvort hann geti gert hlé á ræðu sinni.

Það er sjálfsagt að verða við því, virðulegur forseti.

Kærar þakkir.

Virðulegur forseti. Ég held þá áfram þar sem frá var horfið þegar hlé var gert á fundinum fyrir þingflokksfundi og aðra fundi í þinginu. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015. Við höfum rætt nokkuð um tekjuöflunina í frumvarpinu og þær röngu áherslur sem stjórnarmeirihlutinn hefur lagt á tekjuöflunarhliðina með því að gefa eftir skatttekjur á stórútgerðina nú þegar afkoman er þar betri en hún hefur nokkru sinni verið með því að gefa eftir 10 milljarða tekjur af auðlegðarskatti sem snýr að efnuðustu heimilunum í landinu fyrir utan það að lækka síðan sérstaklega tekjuskattinn á hátekjufólkið. Hér virðist stjórnarstefnan vera farin að bitna á vexti efnahagslífsins því að hagvaxtartölur fyrir fyrstu níu mánuði ársins eru aðeins 0,5% og kemur heim og saman við þau sjónarmið að niðurfelling skatta á hátekju- og eignafólk sé ekki hagvaxtaraukandi heldur þvert á móti. Það séu skattalegar aðgerðir sem séu fyrst og fremst til þess fallnar að safna auði á færri hendur og til að örva neyslu annars staðar en hagfellt er og við sækjumst eftir, svo sem neyslu erlendis og fjárfestingu í öðru en því sem er innan lands. Ef menn ætla að beita skattalækkunum sem tæki til að örva efnahagsstarfsemina þá eru þær langárangursríkastar þegar þær snúa að meðaltekjufólki og lágtekjufólki, en því er nú því miður ekki að heilsa í þessum aðgerðum frekar en svo mörgum öðrum. Þar er auðvitað nýjasta útspilið í fjárlagafrumvarpinu sem hrópar og kallar á spurningar manna um Framsóknarflokkinn og hvað orðið hafi af honum í íslenskum stjórnmálum þegar nú er ráðist fram með hækkun á matarskattinum. Það er alveg ljóst að slíkt kemur sérstaklega illa við lágtekjufólkið, eins og forsætisráðherra boðaði raunar sjálfur þegar hann var í stjórnarandstöðu. Mótvægisaðgerðirnar svokölluðu eru í fyrsta lagi ekki mótvægisaðgerðir að því leytinu til að það er rétt verið að hífa barnabæturnar upp í það sem þær voru árið 2013 og þær hækka ekkert umfram það, auk þess sem litlar aðgerðir er að sjá fyrir þá sem ekki eiga börn. Við neytendur vitum af biturri reynslu að hækkanir skila sér því miður í vöruverði og það mun hækkunin á matarskattinum líka gera. Því miður hafa lækkanir ekki skilað sér að sama skapi. Má í því sambandi benda á greinaskrif í blöðunum í dag sem draga fram hvernig gengisþróunin hefur til að mynda ekki skilað sér í matvöruverðinu og er hætt við því að afnám vörugjalda á vörur eins og byggingarvörur og raftæki sem ekki eru undir jafn stífu verðlagseftirliti og matvara, munu enn síður skila sér, fyrir nú utan það að ef við horfum á fólk með lágar tekjur vega rafmagnsnuddpottar og önnur slík tæki býsna lítið í mánaðarlegri neyslu þess. En maturinn sem menn kaupa og þurfa að hafa á hverjum degi vegur auðvitað þyngra því að það eru útgjöld sem allir verða að ráðast í. Hitt eru meira útgjöld sem menn geta tímasett eða leitað ódýrari og einfaldari leiða, þraukað lengur með ýmsa hluti o.s.frv. Það þekkja svo sem allir þeir sem rekið hafa heimili og vita, ólíkt ríkisstjórninni, að hver máltíð kostar ekki 209 kr. eins og hæstv. fjármálaráðherra hélt hér fram við upphaf umræðunnar og Framsóknarflokkurinn með honum. Þess vegna er matarskatturinn enn ein kerfisaðgerðin sem er óhagstæð fyrir þá sem eru með meðaltekjur og einkum þá sem eru með lágar tekjur, alveg eins og að ýmsar aðrar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa sérstaklega lotið að því sem við nefndum áður, að létta sköttum af eignafólki og hátekjufólki. Einnig hefur verið ráðist í ýmiss konar aðgerðir eins og skuldaaðgerðirnar sem eru sérstaklega sniðnar þannig að þær ná ekki til efnaminnstu hópanna í samfélaginu og ná þannig ekki til þeirra tugþúsunda heimila sem eru á leigumarkaði og sitja eftir í þeim aðgerðum. Það er orðið þeim mun meira áhyggjuefni af því að lágtekju- og meðaltekjufólkið lagði harðar að sér í hruninu og í því að byggja samfélagið aftur upp eftir hrun. Það var ekki eins og bankamennirnir sem tjóninu ollu hafi borgað reikninginn, sá reikningur var náttúrlega borgaður af vinnandi fólki, almenningi í landinu sem lagði á sig ómælt erfiði við að vinna samfélagið út úr hruninu, við að ná vexti hér í efnahagsstarfsemina, við að snúa við rekstrinum á ríkissjóði. Og loksins þegar ríkissjóður var kominn í plús í tíð síðustu ríkisstjórnar og menn geta núna farið að taka ákvarðanir um að ráðstafa þeim fjármunum til að bæta kjörin í landinu er merkilegt að þessir hópar séu algerlega skildir eftir. Það er því lítið annað af kjarabótum að sjá til örorkulífeyrisþega en bara þau ákvæði sem áttu samkvæmt lögum fyrri ríkisstjórnar að falla úr gildi og hafa fallið úr gildi. Það er orðið sérstakt áhyggjuefni þegar við sjáum nýlega könnun á kjörum örorkulífeyrisþega sem ég held að þingmenn ættu að taka sérstaklega vel eftir. Hún er unnin af Benedikt Jóhannessyni hjá Talnakönnun, en hann er líklega sá Íslendingur sem hvað fróðastur er og best að sér um lífeyrismál og ákaflega flinkur í margvíslegum útreikningum. Þar held ég að við sjáum loksins raunverulegar tölur sem hægt er að skilja og tala um. Því miður er almannatryggingakerfi okkar svo flókið og ógagnsætt. Þar eru alls konar bótaflokkar og þar eru alls konar frítekjumörk og þar eru alls konar skerðingar og skerðingarhlutföll og oft og tíðum getur verið ákaflega erfitt að átta sig á því hvernig kjör fólks í almannatryggingum eru að þróast vegna þess að einn bótaflokkurinn hefur kannski hækkað en annar hefur staðið í stað og svo hafa frítekjumörkin ekki hækkað. Þetta er einhver ógurleg flækja. En Talnakönnun hefur reiknað út heildartekjur þeirra sem voru á örorkulífeyri í janúar 2009 annars vegar og hins vegar í janúar 2013. Það er ekki einstakur bótaflokkur, skerðingarmörk eða neitt annað, þetta eru bara heildartekjur fólksins, árslaun fólks sem er á örorkulífeyri, allar tekjur eru taldar, hverju nafni sem þær nefnast og litið fram hjá öllum flækjunum. Hér er bara spurt: Hverjar voru heildartekjurnar í janúar 2009, þ.e. strax eftir hrunið, og hverjar voru þær síðan fjórum árum síðar, í janúar 2013? Niðurstaðan er býsna sláandi. Niðurstaðan er sú að heildartekjur þessa hóps á fjögurra ára tímabili hafa aðeins hækkað um 4,7%. Á sama tíma hefur verðbólgan verið 20%. Það þýðir að bara út frá verðbólgunni og hækkun á neysluverði er kjaraskerðing þessa fólks um 15–16% á fjórum árum. Það var 15–16% erfiðara að láta enda ná saman 2013 en fjórum árum áður. Það vantar sjöttu hverja krónu árið 2013 sem var til ráðstöfunar á árinu 2009 og þær voru ekki margar fyrir. Þetta eru þau heimili í landinu sem áttu fyrir erfiðast með að ná endum saman. Hér er augljóslega verk að vinna. Hægt er að hafa skilning á því að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn geta ekki gert allt fyrir alla. En að þau skuli undanskilja þennan hóp í öllum aðgerðum sem gripið er til, bæði við að létta af sköttum og við að auka útgjöld er auðvitað mikið áhyggjuefni. Þó tekur steininn úr nú á milli 1. og 2. umr.,  Við þurfum líka að taka til alveg sérstakrar skoðunar á milli umræðna breytingartillögur okkar í stjórnarandstöðunni við fjárlög sem við gerðum við 2. umr., ef stjórnarmeirihlutinn fellst ekki á þær. Þeir fjórir stjórnmálaflokkar sem skipa stjórnarandstöðuna hafa sem betur fer sameinast um þessar breytingartillögur sem eru þær megináherslur sem við höfum uppi um úrbætur sem gera þarf á fjárlagafrumvarpinu. Þar eru meðal annarra atriða framhaldsskólarnir. Þar hefur sú ótrúlega stefnubreyting orðið að hafa fjöldatakmarkanir í framhaldsskóla í samfélagi sem lagt hefur áherslu á að skapa fólki tækifæri til að mennta sig og þar sem fólk úr öllum stjórnmálaflokkum hefur talað fyrir aðgengi að menntun, og nú er búið að setja aldursmörk við inngöngu í framhaldsskólana við 25 ár algerlega að þarflausu. Það er nauðsynlegt annaðhvort að þingið verði við tillögum stjórnarandstöðunnar um að leggja þá fjármuni í framhaldsskólann sem geri það að verkum að ekki þurfi að grípa til þessara róttæku takmarkana ellegar þá að fjárlaganefndin taki það atriði til sérstakrar umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. Annað atriði úr þeim áherslum og eitt af því sem hlýtur að valda áhyggjum bæði áhugamönnum um íslenska menningu og ekki síst um lýðræðislega umræðu á Íslandi eru málefni Ríkisútvarpsins. Það virðist hafa verið uppi einhver misskilningur af hálfu varaformanns fjárlaganefndar og kannski alls meiri hlutans í fjárlaganefndinni þar sem ruglað hefur verið saman framlögum til Ríkisútvarpsins, sem voru framlög til rekstrar, og framlögum sem lutu að þeirri miklu skuldaaukningu sem varð eftir hrun hjá Ríkisútvarpinu. Ég vona að útvarpsstjóri hafi gert glögga grein fyrir því um helgina með hvaða hætti því er háttað. Nú blasir einfaldlega við að til að Ríkisútvarpið sé í stakk búið til að uppfylla lögbundnar skyldur sínar um þjónustu við almenning í landinu vantar verulega fjármuni. Ástæðan fyrir því að þá fjármuni vantar er ekki sú að útvarpsgjaldið sé of lágt. Ástæðan er heldur ekki sú að Ríkisútvarpið eyði umfram útvarpsgjaldið. Nei, ástæðan er sú að af einhverju einkennilegum ástæðum hefur meiri hlutinn uppi áform um að lækka útvarpsgjaldið þannig að það geti ekki staðið undir lögbundnum skyldum sínum. Þar munar mörg hundruð milljónum kr. og er alveg ljóst að ef þeim áformum verður haldið til streitu verður að grípa til mjög alvarlegra ráðstafana í rekstri Ríkisútvarpsins. Það væri langeðlilegast að fjárveitingavaldið hefði þá einhverja forsögn um hvað það væri sem það vildi með breytingunni, hvort það vill þá loka Rás 1 eða draga fréttastofuna saman um helming eða hætta framleiðslu á menningarefni, eða hvaða aðrar stórar ákvarðanir það eru sem þingið vill að útvarpið taki til að Ríkisútvarpið geti haldið sig innan þess fjárhagsramma sem verið er að skapa því. Nei, virðulegi forseti. Hér er um algerlega ónauðsynlega aðför að Ríkisútvarpinu að ræða. Eftir lestur Reykjavíkurbréfs Morgunblaðsins um helgina hefur maður vissar áhyggjur af því undan hvaða rótum sú aðför er runnin, hvort hér sé um að ræða pólitíska aðför að sjálfstæði stofnunarinnar í bland við opinberar yfirlýsingar frá varaþingmanni Sjálfstæðisflokksins um stofnunina. Það getur náttúrlega ekki gengið þannig til í lýðræðisþjóðfélagi að stjórnarmeirihluti hafi í hótunum við hlutlausan fjölmiðil í almenningseigu um að ef hann rétti ekki af kúrsinn fái hann ekki pening. Slíkir stjórnarhættir eru bara ögrun við grundvallarstoðir lýðræðissamfélagsins og það nauðsynlega aðhald sem fjölmiðlar verða að veita stjórnvöldum á hverjum tíma og þá ekki síst Ríkisútvarpið. Það er fjölmiðill almennings, það er ekki í eigu neinna sérhagsmunaafla, það gætir ekki hagsmuna eins hóps í landinu heldur hagsmuna almennings og þarf þess vegna sérstaklega að vera á varðbergi og veita stjórnvöldum á hverjum tíma aðhald og á ekki að þurfa að sitja undir hótunum um að skorið verði af því fé ef mönnum líkar ekki stefnan sem þar er rekin. Við höfum fylgst með því að gripið hefur verið til mjög róttækra sparnaðaraðgerða í Ríkisútvarpinu á umliðnum árum. Ítrekaðar hrinur uppsagna hafa verið þar og blóðugur niðurskurður aftur og aftur. Ég tel að hér sé einfaldlega komið að þolmörkum og tími til kominn að láta staðar numið og leyfa stofnuninni að rækja hlutverk sitt innan þess ramma sem núverandi útvarpsgjald er. Það sem hefur valdið okkur hvað mestum áhyggjum á þessum vetri eru hin glötuðu tækifæri til stöðugleika á vinnumarkaði til að tryggja hér langtímaefnahagsuppbyggingu sem reynsluleysi formanna stjórnarflokkanna skapaði síðasta haust. Stjórnarflokkarnir klúðruðu gullnu tækifæri þegar nýkjörnum formönnum ríkisstjórnarflokkanna gafst færi á því í upphafi kjörtímabils að koma að gerð kjarasamninga á vinnumarkaði til lengri tíma þar sem skapast hefði friður til lengri tíma til uppbyggingarstarfs hér í landinu. Þeir voru ekki tilbúnir til að koma að því borði með þær aðgerðir sem þurfti til að tryggja vinnufrið á vinnumarkaði til lengri tíma. Því fór sem fór. Þess vegna voru því miður gerðir samningar á vinnumarkaði til skamms tíma. Þeir eru nú einn af öðrum að rakna upp og við sjáum þegar afleiðingarnar, því miður; vinnudeilu eftir vinnudeilu og kröfugerð sem erfitt er að sjá að unnt sé að koma til móts við vegna þess að menn nýttu ekki tækifærið til að semja á raunsæjum forsendum fyrir ári síðan heldur klúðruðu því og stóðu síðan fyrir launahækkunum hjá hinu opinbera sem voru langt umfram hækkanirnar á almennum vinnumarkaði. Það gerir það aftur að verkum að nú koma eðlilega verulegar kröfur frá almenna vinnumarkaðinum. En til að bæta gráu ofan á svart grípur ríkisstjórnin til ýmissa aðgerða í þessum fjárlögum sem verða beinlínis til þess að spilla fyrir heildarumgjörðinni um kjarasamninga á vinnumarkaði  
             Virðulegi forseti. Ég verð að fá að halda umfjöllun minni um fjárlagafrumvarpið áfram í síðari ræðum.

Virðulegi forseti. Það er hægt að fara yfir margt í ræðunni og gera athugasemdir. En þar sem hv. þingmaður vék sérstaklega að málflutningi mínum þá tel ég rétt að við ræðum það. Nú er hv. þingmaður þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hann var í stjórnarmeirihlutanum á síðasta kjörtímabili, hann þekkir ríkisreikning og hann heldur því fram að ég fari með rangt mál þegar kemur að ákveðnum upplýsingum. Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Helgi Hjörvar telur að ríkisreikningur sé rangur þá á hann að gera alvarlegar athugasemdir við það, ég fer fram á það. Það kemur skýrt fram í ríkisreikningi að framlög ríkissjóðs eru nærri milljarði hærri árið 2009 en tekjur af útvarpsgjaldi. Þetta hef ég bent á. Ég vil fá að vita hvort hv. þingmaður er með einhverjar aðrar upplýsingar. Þetta er þvert á það sem hefur komið fram í fréttum RÚV og þeir hafa ekki viljað leiðrétta. Ég gat ekki greint annað, virðulegi forseti, en að hv. þingmaður væri að taka undir með Ríkisútvarpinu. Ég fer fram á að hann geri það sem í hans valdi stendur til að koma leiðréttingu á framfæri ef ríkisreikningur er rangur. Á sama hátt vil ég spyrja: Hvaða aðferð er það, eða árás á fyrirtæki, að hækka framlögin um 12%, um 300 milljónir? Hvað á hv. þingmaður við? Hér er verið að hækka framlag miðað við tillögur ríkisstjórnarinnar meira en til flestra annarra stofnana. Ég veit að stjórnarandstaðan vill bæta um betur og setja þangað nærri 600 milljónir. En 

Virðulegur forseti. Ég vísaði til þess í ræðu minni að sérstakar skýringar hefðu verið á hluta framlaga til Ríkisútvarpsins í kjölfar hrunsins sem höfðu með skuldastöðu útvarpsins eftir hrun að gera en ekki með beinan rekstur þess. Fyrir því hefur útvarpsstjóri gert ágætlega grein nú síðustu sólarhringa. Það var þannig eftir hrunið að taka þurfti margar erfiðar ákvarðanir og víkja til hliðar mörgum grundvallarreglum vegna þess að neyðarástand var í ríkisfjármálum, hallinn var einn milljarður á hverjum einasta degi. Hluti af því voru framlög til Ríkisútvarpsins. En í tíð síðustu ríkisstjórnar tókst að koma fjármálum ríkissjóðs þannig að þau eru í plús og efnahagsstarfsemin hefur verið í vexti í mörg ár í röð. Það er því sannfæring mín að við stjórnmálamenn, ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, þurfum að skapa Ríkisútvarpinu þann ramma, sem afi minn og alnafni lagði ríka áherslu á þegar hann stofnaði Ríkisútvarpið á sinni tíð, að það hafi sjálfstæði í tekjustofnum þannig að það skipti ekki máli hvort hér í landinu er vinstri stjórn eða hægri stjórn, hún geti ekki beitt fjárstýringarvaldi sínu til að hafa óeðlileg áhrif á dagskrá eða fréttaflutning Ríkisútvarpsins. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að við þurfum að ná saman um þetta. Tillagan sem við flytjum og sú áhersla sem við leggjum er að Ríkisútvarpið fái áfram það útvarpsgjald sem er í ár, að það verði ekki lækkað og gangi framvegis óskert til Ríkisútvarpsins, óháð því hvaða ríkisstjórn er í landinu á hverjum tíma og að við tryggjum þannig sjálfstæða fjölmiðlun í almannaeigu, bæði til þess að veita hægri stjórnum aðhald og vinstri stjórnum. Ég vona að við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson getum orðið sammála um þetta grundvallarsjónarmið hvað sem líður ríkisreikningi 2009.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dregur skynsamlega í land, en þetta mál er ekki búið. Ég er hér með gögn sem ég mun dreifa sem tengjast nákvæmlega þessu máli og þeirri orðræðu sem verið hefur undanfarna daga. Hv. þingmaður nefnir að skuldin tengist ekki rekstri. Auðvitað tengjast skuldir rekstri fyrirtækis. Ef hv. þingmaður telur að það sé óeðlilegt að framlög séu lægri en sem nemur útvarpsgjaldi, þá gerðist það í tíð síðustu ríkisstjórnar. Í tíð sjálfstæðismanna hefur verið greitt meira inn. Gert er ráð fyrir því, samkvæmt þessu frumvarpi, að það sé sama upphæð og er af tekjum af útvarpsgjaldi. Þar er lögð fram tillaga um gríðarlega hækkun til Ríkisútvarpsins. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður talar með þessum hætti. En ég hvet hann til að tala skýrt þegar kemur að þeim fullyrðingum sem koma fram í fréttum Ríkisútvarpsins, hvet hann til þess að tala skýrt. Það mál er ekki til lykta leitt, en verður til lykta leitt.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins þarf ekkert að rífast við mig um þessi efni. Sjálfstæðisflokkurinn skipaði nýjan útvarpsstjóra. Sá útvarpsstjóri hefur gert grein fyrir stöðunni. Ég geri ráð fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn treysti þeim embættismanni sem hann sjálfur hefur skipað til að stýra stofnuninni þegar kemur að þessum upplýsingum. Þar fyrir utan getur hv. þingmaður þá bara rifist við stjórn Ríkisútvarpsins, vegna þess að bæði fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í stjórn Ríkisútvarpsins eru sammála mér þegar kemur að fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Þess vegna hefur maður áhyggjur af því að hér sé einhver pólitík í málinu vegna þess að þeir bestu menn sem stjórnarflokkarnir hafa á að skipa til að hafa eftirlit með starfsemi Ríkisútvarpsins, og skipuleggja þá starfsemi, segja að þessa fjármuni þurfi til að tryggja áframhaldandi rekstur Ríkisútvarpsins og sjálfstæði þess. Þess vegna skil ég ekki 

300 milljónir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir prýðisgóða ræðu. Mig langar að eiga smá orðastað við hann um kjör lífeyrisþega, þá aðallega örorkulífeyrisþega. Rannsóknir hafa sýnt að þetta er þjóðfélagshópur sem er líklegri en margir aðrir hópar til að búa við fátækt eða á mörkum fátæktar. Íslenskar rannsóknir hafa jafnframt sýnt að sá hópur öryrkja sem er hvað verst staddur fjárhagslega er fjölskyldur með börn á framfæri og þá sérstaklega einstæðar mæður. Má kannski segja að útreikningar Benedikts Jóhannessonar kenndan við Talnakönnun komi þar með enn meiri þekkingu og vitneskju inn í það til að sýna okkur hvað sá hópur er illa staddur. Mig langar að ræða þetta í tengslum við umræðu um hækkun á matarskatti úr 7% í 11%, því eins og þingmaðurinn benti á eru kannski lækkanir á sköttum ekki líklegar til þess að skila sér út í verðlag. Er þingmaðurinn sammála mér um að þetta samspil, þ.e. slæm kjör öryrkja og þá barnafjölskyldna og hækkun matarskatts, sé einstaklega hættuleg blanda og mjög varúðarverð leið eða staða sem við erum á leiðinni út í?

Virðulegur forseti. Taka má undir það með þingmanninum að sérstök ástæða er til að hafa áhyggjur af kjörum þessa hóps. Eins og tölur Talnakönnunar sýna er kjaraskerðing þeirra sem þeim hópi tilheyra á fjórum árum um 15–16% miðað við verðlag og hafa enn meira dregist aftur úr svona almennri launaþróun í landinu á sama tíma. Það gefur auðvitað ástæðu til að hafa áhyggjur, líka þegar nauðsynjar sem þessi hópur þarf að nota daglega eins og matvaran er hækkuð um fjögur prósentustig. Aðstoð Framsóknarflokksins við heimilin í landinu var einhvern veginn svona: Við skulum lækka höfuðstól skuldanna um 6% og ríkisstjórnir næstu kjörtímabila fá að borga þann reikning, en við ætlum hins vegar að hækka matinn núna um fjögur prósentustig. Þetta getur kannski komið út á núlli fyrir sum heimili, einkanlega þau sem eru frekar skuldsett í íbúðarhúsnæði, en fyrir marga úr hópi öryrkja sem búa í leiguhúsnæði er þetta býsna vont réttlæti. Þær mótvægisaðgerðir sem svo eru kallaðar eru niðurfelling vörugjalda af ýmiss konar vörum sem iðulega falla bara til fyrir leigusalann en ekki fyrir leigutakann, eins og af byggingarvörum og raftækjum, eða einfaldlega er verið að fella niður gjöld af vörum sem þessi þjóðfélagshópur hefur engin efni á og nýtur þess vegna í engu hvað varðar mótvægisaðgerðirnar. Ég tek undir með hv. þingmanni að barnafjölskyldurnar þarf náttúrlega sérstaklega að hafa í huga. Og fyrir barnafjölskyldur er auðvitað enn meira íþyngjandi þegar matvara er hækkuð með þeim hætti sem Framsóknarflokkurinn hefur nú ákveðið, því að þeir sem eru með fleiri en sjálfa sig á framfæri þurfa náttúrlega fleiri munna að metta og meiru að verja til matarkaupa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að þetta sé mál sem snertir það margar fjölskyldur sem eru það illa staddar að við verðum að halda áfram að ræða um það og af fullri alvöru. Þess vegna vil ég einnig spyrja hv. þingmann um mat hans á því: Er í rauninni ekki galið að ætla þess vegna, eins og meiri hluti hv. fjárlaganefndar hefur lagt til, að hækka bætur almannatrygginga um 3% en ekki um 3,5% eins og þó var gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu sjálfu, og bera fyrir sig í þeim efnum að þetta sé vegna þess að þróun á vöruverði hafi verið svo 

Virðulegur forseti. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að Framsóknarflokkurinn ætli að láta það um sig spyrjast að hér komi inn frumvarp frá fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins með tilteknum kjarabótum fyrir öryrkja sem séu síðan milli umræðna undir forustu Framsóknarflokksins í meiri hluta fjárlaganefndar lækkaðar frá því sem þá var ráðgert. Yfirleitt hefur viðleitni hér í þessum sal verið í hina áttina til að reyna þó að lyfta eitthvað aðeins þeim sem verst eru settir við umfjöllun um fjárlög, sérstaklega þegar afgangur er af þeim eins og nú er. Annað sem er gríðarlega mikilvægt er sú jákvæða þróun sem hefur verið í starfsendurhæfingu því að hún skiptir jú mestu máli við að hjálpa fólki til að geta verið á vinnumarkaði og geta nýtt krafta sína og þurfa ekki að vera á örorku. Þar hefur VIRK unnið gríðarlega mikilvægt starf. Það er þess vegna sérstakt áhyggjuefni að ekki eigi að leggja framlög inn í starfsendurhæfinguna í VIRK til að halda fólki á vinnumarkaði og koma í veg fyrir að það fari á örorku, heldur eigi VIRK að 

Herra forseti. Nú í dag hafa rúmlega 200 íslenskir læknanemar á 4., 5. og 6. ári skrifað undir yfirlýsingu þess efnis að þeir muni ekki sækja um stöður kandídata eða aðstoðarlækna á heilbrigðisstofnunum landsins fyrr en samningar nást á milli ríkis og lækna. Svo það sé öllum ljóst þá er þetta í fyrsta skipti sem læknar á Íslandi fara í verkfall. Þeir sem eru nokkru eldri en ég í þessum þingsal muna eflaust eftir því hvernig þetta var í denn. Þá voru verkföll tíð, en læknar fóru ekki í verkfall. Staðan í heilbrigðiskerfinu núna, hvað varðar biðlista og faglega starfsemi, er enn góð. Við fáum enn hæstu einkunn á alþjóðlega vísu. Það er vegna þess að við höfum enn sérfræðinga, við búum að gamalli tíð, en við erum að missa af kynslóðunum. Nú hafa kandídatar sagt að þeir ætli ekki að sækja um störf. Í frétt á vísir.is kemur fram, með leyfi forseta: „Þetta er um 40 prósent af öllum stöðugildum lækna sem hafa ekki sérfræðimenntun. Þetta myndi því hafa gríðarleg áhrif á daglega starfsemi spítalans.“ Það kom skýrt fram í kosningabaráttunni hjá stjórnarflokkunum að mannauðurinn væri helstu verðmætin í heilbrigðiskerfinu. Það sem hefur komið skýrt fram núna hjá kjósendum allra flokka í skoðanakönnun sem Capacent Gallup gerði fyrir Pírata í nóvember var að heilbrigðiskerfið ætti að vera í forgangi. 90% landsmanna vildu setja það í 2. eða 1. sæti. Menntunin var þar á eftir með 44%. Það er afgerandi vilji landsmanna að heilbrigðiskerfið skuli vera í forgangi. Stjórnarflokkarnir sögðu sjálfir fyrir kosningar að mannauðurinn væri grundvallarþátturinn, væri raunverulegu verðmætin í heilbrigðiskerfinu. Nú stöndum við frammi fyrir því að  Hvað finnst þingmanninum um þetta? Getum við afgreitt fjárlög 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá ágætu skoðanakönnun sem Píratar beittu sér fyrir. Hún er býsna athyglisverð, sérstaklega að sjá hve ólík viðhorf sjálfstæðismanna eru í könnuninni til ýmissa álitaefna frá því sem er hjá meginþorra þeirra sem spurðir eru þegar haft er í huga hversu ráðandi sá flokkur er við landstjórnina. Nei, þetta getur ekki gengið svona og það má ekki skilja við fjárlög að óbreyttu. Ég þekki kannski þann þátt heilbrigðiskerfisins best sem lýtur að augnlækningum. Nákvæmlega þar þekkjum við þessa sögu. Við eigum fremstu augnlækna í heiminum. Við eigum svo ótrúlega góða augnlæknaþjónustu að menn skrifa um það í virtustu læknatímaritum að fyrst þeir geti þetta á Íslandi þá hljóti aðrir að geta gert þetta líka í Bandaríkjunum eða Bretlandi eða hvar sem talað er um það. Menn sjá til dæmis sjaldan alblint fólk á Íslandi en oft í mörgum öðrum ríkjum. Ein af ástæðum þess er að okkur hefur tekist að ráða niðurlögum sykursýnisblindu með öflugum forvörnum, með því að grípa fljótt inn í og koma í veg fyrir að fólk missi alveg sjónina. Þessi grein er mjög viðkvæm fyrri niðurskurði. Þá verða biðlistar gríðarlega langir og í þeim biðlistum felst mikil sóun. Það á einkum við um svokallaðar cadract-aðgerðir, þ.e. augnsteinaskipti, þegar skipt er um augastein í fólki, mjög ódýr aðgerð sem færir fólki aftur sjón, gerir það aftur sjálfbjarga, margborgar sig, 100 þúsund prósent vildi ég næstum því segja. Það er sárgrætilegt að sparnaður eigi að vera í því fólginn að safna upp hundruðum einstaklinga á biðlista mánuðum og missirum saman eftir því að komast í jafn einfaldar og ódýrar aðgerðir sem bæta jafn mikið lífsgæði og raun ber vitni. Þetta er bara eitt lítið dæmi 

Herra forseti. Í allri þessari umræðu hef ég talað við mjög marga lækna. Ég hef talað við sitjandi landlækni og landlækni til 25 ára, Ólaf Ólafsson. Allir eru sammála um að það sem hefur tryggt að við höfum þá sérfræðinga sem við höfum á Íslandi, við búum svo vel að hafa góða sérfræðinga á Íslandi, sé að þeir komu heim, jafnvel þótt aðstaðan og tækin væru svolítið lélegri, launin væru svolítið lægri og svolítið meira vinnuálag - þeir komu samt heim. Þetta er ekki tilfellið í dag. Það þarf alla vega eitthvað af þessu þrennu að vera í lagi, hefur mér verið sagt, til þess að læknar segi: Jæja, ókei, við skulum koma heim til Íslands og reyna þetta. Þegar allt þetta fer úrskeiðis og við erum komin langt á eftir öðrum ríkjum þá koma læknar ekki eða ef þeir koma þá staldra þeir stutt við. Núna segir unga fólkið að það ætli ekki einu sinni að sækja um lágmarksstöður hér á landi. Þetta er staðan 

Virðulegur forseti. Það er ekki bara við vonda ríkisstjórn að eiga, það er líka þannig í dag að styttra er á milli landa en áður var. Þess vegna eykst samkeppni okkar við önnur lönd um færa sérfræðinga eins og við eigum hér. Þeir geta átt þess kost að stunda vinnu tímabundið annars staðar. Þeir geta átt þess kost að búa annars staðar en sækja samt reglulega hingað heim til fjölskyldu og vina o.s.frv. Það gerir það enn nauðsynlegra að skýr skilaboð komi um það að jafnvel þó að það séu ekki næg efni í landinu núna þá sé eindreginn vilji til þess að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Almenningur hefur sent heilbrigðisstéttum algerlega skýr skilaboð um þetta. Það er eindregin afstaða almennings að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Það vantar algerlega hin pólitísku skilaboð frá ríkisstjórnarforustunni um það að á þinginu og í ríkisstjórninni 

… Samkeppniseftirlitið …

Herra forseti. Við ræðum hér mál málanna hverju sinni, sem eru fjárlög hvers árs. Það hefur alltaf verið full ástæða, hvort sem það er nú eða áður fyrr, að ræða þau mál sem varða fjárlögin því að það kemur við alla og skiptir okkur öll afar miklu máli hvernig fjárlögum er fyrir komið hverju sinni. Ég hvet enn og aftur sem flesta þingmenn til að taka þátt í umræðunni og hef rætt við kollega mína um að það séu ekki aðeins fjárlaganefndarmenn eða einhverjir örfáir sem eigi að ræða fjárlögin heldur sé það sérstaklega upplýsandi fyrir okkur sem erum í fjárlaganefnd að fá að heyra í þeim sem sitja í fagnefndunum; þeir fara þar mun dýpra ofan í mörg mál en við í fjárlaganefnd og geta þar af leiðandi upplýst okkur enn frekar ef þeir tækju til máls. Ég hef haft þá skoðun að gefa eigi fjárlögum góðan tíma, helst eina fjóra daga, til að fólk þurfi ekki að vera undir tímapressu að ræða þetta. Nú sit ég í allsherjar- og menntamálanefnd líka og þar fáum við ráðherra málaflokksins til okkar en það fáum við hins vegar ekki í fjárlaganefnd. Það er dálítið öðruvísi yfirbragð á því. Það er nefnd sem heldur utan um allt skapalónið; það er öðruvísi en þegar maður situr í fagnefndum og nálgast málin á annan hátt. Það hefði því verið mjög áhugavert að heyra fleiri tjá sig um sína málaflokka og sínar fagnefndir. Ég fór vítt yfir sviðið í fyrri ræðu minni. Mig langar að fara betur ofan í nokkur mál og byrja á samgöngumálunum. Fjárlögin hverju sinni stýra því hvað þar er gert eins og víða annars staðar. Ég velti því fyrir mér, þegar ég fer í gegnum fjárlögin, hvernig eigi að vera hægt að leggja fram samgönguáætlun. Hún hefur ekki komið fram enn þá og ekkert virðist vera á döfinni með að hún líti dagsins ljós, enda er henni kannski ekki fundinn staður í fjárlagafrumvarpinu og erfitt að leggja slíka áætlun fram þegar það liggur ekki fyrir. Ég hef áhyggjur af því, og ég hef sagt það oft áður í þessum ræðustóli varðandi Vegagerðina, og tel það mikið áhyggjuefni að við skulum vera að taka úr nýframkvæmdum yfir í viðhald og að sáralitlar eða engar nýframkvæmdir skuli vera fyrirhugaðar á næstunni. Það er ekki gott þrátt fyrir að við vitum að viðhaldið er afar bágborið og vel hægt að nýta þessa peninga í það. Mig langar að gera Isavia að umtalsefni og þá arðgreiðslu sem lögð er til í tillögum meiri hlutans, upp á 700 millj. kr. Því hefur aðeins verið velt upp í umræðunni hvort framkvæmdin sé eitthvert vafamál og forstjórinn hefur meðal annars lýst því yfir að hann skilji þessi skilaboð meiri hluta fjárlaganefndar á þann veg að þetta sé það sem hann hugsar sér en telur í raun ekki að fjárlaganefnd hafi boðvald yfir stjórn Isavia hvað þetta varðar. En burt séð frá því þá erum við öll sammála um það, held ég, eða allflest að minnsta kosti, að flugvellirnir á landsbyggðinni hafi ekki fengið þá umsýslu sem þeim ber og alveg ljóst að sumir eru mjög illa farnir. Taldir eru upp í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar nokkrir flugvellir sem eru vel að því komnir að fá aukna fjármuni, hvort heldur sem er í viðhald á vellinum eða flugleiðsögubúnað eða eitthvað slíkt. En svo hugsar maður: Af hverju þessir vellir en ekki einhverjir aðrir? Húsavíkurflugvöllur - ég kalla hann alltaf Aðaldalsflugvöll en líklega heitir hann það ekki lengur. Það kom upp atvik um daginn sem vekur mann til umhugsunar um að þar er töluvert verk fyrir höndum, gamall búnaður og annað því um líkt. Nú vitum við að fram undan er mikil uppbygging, m.a. á Bakka, og hefur verið gríðarleg aukning í hvalaskoðanir og annað slíkt, þetta er hvalaskoðunarbærinn. Því spyr ég mig: Af hverju var sá flugvöllur ekki inni í tillögunum? Væri möguleiki á því að hann færi þarna inn, gæti meiri hlutinn séð það fyrir sér eða er þetta alveg niðurneglt að það eru eingöngu þeir flugvellir sem tilgreindir eru? Við eigum eflaust eftir að ræða þetta í fjárlaganefnd milli 2. og 3. umr. og fáum þá væntanlega tækifæri til að spyrjast fyrir um þetta þó að ég geri það hér líka. Mig langar að vita hvernig þeir voru valdir, af hvaða tilefni sérstaklega. Innan samgöngumála höfum við talað um fjarskipti en ég er afskaplega ánægð með þá viðbót, þennan 1. áfanga, sem þar er lagt til að farið verði í. Ég vona að einbeittur vilji sé til að halda því verkefni áfram því að eins og ég hef sagt hér í ófá skipti þá skiptir þetta miklu máli varðandi búsetu, hvar fólk ákveður að búa, hvar fyrirtæki ákveða að setja sig niður o.s.frv. Þetta er mál málanna að svo mörgu leyti þegar kemur að búsetu. Enn einn þátturinn þarna inni er niðurgreiðsla á húshitun. Rétt um 70 millj. kr. eru áætlaðar í niðurgreiðslu á húshitun og ég held að við í fjárlaganefnd þurfum, aftur núna á milli umræðna, að skoða hvort þetta skilar þeim árangri sem því er ætlað þar sem virðisaukaskatturinn er að hækka. Fram hafa komið efasemdir um það. Þetta er eins og með matarskattinn; framsóknarmenn settu fyrirvara við að hann skilaði sér til neytenda í þeim mótvægisaðgerðum sem lagðar væru til. Þetta er ekkert öðruvísi. Þarna leggjum við til fjármuni til að greiða niður og jafna aðstöðu fólks. Ef við hins vegar leggjum eitthvað annað til sem hreyfir við því þá hljótum við, að sama skapi og með matarskattinn og vörugjöldin og þær mótvægisaðgerðir, að vilja vera viss um að þetta sé líka í lagi. Ég kalla eftir því að við fáum þær tölur í fjárlaganefnd, þann samanburð, hvort það er alveg þannig. Mig langaði líka aðeins að fara ofan í áhyggjur sem við höfum mikið rætt, það eru velferðarmálin, það sem þar kemur fram. Við í Vinstri grænum höfum rætt mikið um að okkur finnst þátttaka sjúklinga í margvíslegum kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu því miður stefna óðfluga í þá átt að verða meiri og meiri í staðinn fyrir að við leggjum okkur fram um að reyna að draga hann saman þannig að fólk beri minni kostnað en ella. Gæfan virðist ekki vera í þá áttina núna og það veldur mér miklum áhyggjum að ríkissjóður ætli sér að spara rúmlega 300 millj. kr. með því að auka þátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Við höfum fengið töluvert af pósti nú undanfarið, þingmenn, þar sem öryrkjar og lífeyrisþegar, sem tóku verulega á sig eftir hrun - það er ekki þeim að kenna hvernig staðan var eftir hrun, það voru ekki þeir sem stóðu fyrir því. Auðvitað þurfum við að standa saman í því að leiðrétta kjör þessa fólks. Það er ekki sæmandi fyrir okkur sem þjóð að fólk nái ekki endum saman, að það lifi við hungurmörk. Það vill það enginn og við viljum það ekki. Ég trúi því ekki að við hér inni viljum það en við þurfum þá líka að sýna það í verki. Þetta fólk stóð með okkur strax eftir hrun, það tók á sig skerðingu í þeirri von að hún yrði lagfærð og leiðrétt þegar betur færi að ára. Það eru til peningar í ríkissjóði. Það er reyndar búið að ákveða að deila þeim út á tiltekinn hátt sem kemur þessu fólki ekki endilega til góða. Ég hefði gjarnan viljað sjá það koma þessu fólki til góða. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram tillögu til að svo megi verða, þ.e. að byrja þá vegferð því að það er væntanlega bara fyrsti áfangi af mörgum til að reyna að ná lágmarkslífeyrisréttindum og launum upp svo að mannsæmandi sé. Það veldur vonbrigðum að slíkt skuli ekki vera gert og af því að ég ræddi aðeins um daginn tillögu meiri hlutans, sem kemur til vegna breytinga á þjóðhagsspá, þá er ákveðið að fylgja neysluvísitölunni til hins ýtrasta og lækka fyrirhugaða hækkun úr 3,5% í 3%. Ég vonast til þess að meiri hlutinn endurskoði þá ákvörðun. Af því að hv. formaður fjárlaganefndar er hér í sal þá biðla ég til hennar um að það verði gert. Ég held að það sé mikið sanngirnismál að þetta fái að haldast inni. Lögreglan og sýslumenn hafa verið í umræðunni þessa síðustu daga, meðal annars í mínu kjördæmi. Ég hef spurt bæði dómsmálaráðherra og fyrrverandi innanríkisráðherra um það mál. Ég ræddi þessi mál mikið þegar lögin voru til umfjöllunar, hafði ákveðnar efasemdir um suma þætti þeirra. Bæði hafði ég áhyggjur af því sem er kannski akkúrat að gerast núna, þ.e. að af stað færi eitthvert tog um það hvar hverjir ættu að eiga heima, hvar hverjir ættu að eiga næturstað, lögreglustjóri, sýslumenn o.fl., og einnig varðandi fjárhaginn. Það virðist vera rökstuðningurinn og ég spurði sérstaklega vegna sýslumannsins fyrir austan af því að ég var búin að heyra að efasemdir væru um að fjárframlögin dygðu, að embættið væri nógu stöndugt ef Hornafjörður færi út úr því. Ég var búin að spyrja eftir því hver vilji heimamanna væri og fékk í raun á þeim tíma ekki svör við því. Það er mjög bagalegt í svo viðamiklu máli, sem þessi breyting á tilhögun lögreglu og sýslumanna er, að þetta skuli koma upp á lokametrunum, einhver ágreiningur og gjörningur af hálfu þáverandi dómsmálaráðherra, að þetta skuli ekki hafa verið útrætt og afgreitt á góðum tíma. Það var eitt af því sem ég spurði um: Er tímaramminn nægur til að sinna þessu svo að vel sé og ganga frá málunum? Mér var tjáð að svo væri en mér finnst það augljóslega ekki vera þegar svona lagað kemur upp, hvorki varðandi fjárframlögin né þá ákvörðun sem virðist hafa verið tekin núna. Það er ekki bara þessi angi í þessu máli sem hefur verið ræddur vegna fjármuna. Efasemdir eru uppi um að hægt sé að halda úti löglærðum fulltrúum á þeim stöðum sem þeir hafa verið áður og í ljósi þess sem hér er komið upp, að lögreglustjórinn fyrir austan segir að hann telji að embættið sé ekki nógu fjárhagslega sterkt ef hann fækkar um fimm lögreglumenn, þarf kannski að fara yfir málið í heild sinni. Er það þá almennt þannig eða er búið að ná þessu fyrir vind? Er ástandið orðið þannig að öll önnur embætti alls staðar annars staðar séu vel fjármögnuð og menn hafi ekki áhyggjur þar? Það voru uppi áhyggjur fyrir norðan líka varðandi þetta, þetta á ekki bara við um þetta eina mál þarna fyrir austan. Mig langar líka til að ræða atriði sem hefur verið okkur mörgum ofarlega í huga og það var rætt aðeins áðan, það er verkfall lækna. Þó að við sem fulltrúar á þingi grípum ekki beint inn í verkfallsaðgerðir hlýtur það að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og forustu hennar að leita leiða til að vita hvort hægt er að koma þar eitthvað á móti og reyna að leysa þann hnút sem á virðist kominn. Það erum jú við sem skattgreiðendur, ríkissjóður, sem stöndum frammi fyrir því, að sögn lækna, að óyfirstíganlegt ástand er að skapast. Heilbrigðisstarfsfólk óar við biðinni eftir því að aðgerðir komist í gang, hinar margvíslegustu aðgerðir. Þetta er miklu alvarlegra en við áttum okkur á og fyrirséðum kostnaði er ekki mætt í þessum viðbótartillögum. Það liggur fyrir, hvort sem samningar nást eða ekki; ef þeir nást með einhverjum tilteknum tölum sem hér þarf ekki að ræða þá er uppsafnaður vandi í heilbrigðiskerfinu, sem er alls ekki vel statt eins og við vitum, orðinn mikill og engin tilraun gerð hér til að meta það eða ganga úr skugga um að við eigum til fjármagn til að mæta þessu. Og hvað ætlum við þá að gera? Hvernig sjá stjórnarliðar fyrir sér bókhaldið á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, Sjúkrahúsinu á Akureyri, heilsugæslustöðvum eða þar sem verkfall er? Ég velti því fyrir mér af því að ég hef gríðarlegar áhyggjur af eftirköstunum. Þó að ég mundi setja verkfallið til hliðar núna, segjum að það yrði bara leyst í dag, þá er vandinn orðinn gríðarlegur nú þegar. Mér finnst það mikill ábyrgðarhluti að reyna ekki að leggja mat á það, að fá úr því skorið, hvað þarf til viðbótar í rekstur heilbrigðiskerfisins til að mæta því sem frestað hefur verið og fá upp einhverja sviðsmynd hvað það varðar. Ég trúi ekki öðru en stjórnarliðar séu mér sammála því að þetta er jú eitthvað sem kemur til okkar, við fáum það í fangið. Það er bara þannig. Ég hef ekki hugmynd um það en ég sé það fyrir mér, miðað við þær tölur sem við höfum verið að fjalla um, að það sé risavaxinn vandi. Viðhorf læknanema er líka áhyggjuefni í þessu verkfalli en þeir eru væntanlega búnir að afhenda fjármálaráðherra undirskriftir. 200 læknanemar, sem hafa verið fjögur til sex ár í námi, bæði heima og í Danmörku og Ungverjalandi, þar sem þeir eru að læra, ætluðu að færa hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni undirskriftir um að þeir treysti sér ekki til að starfa við núverandi aðstæður í heilbrigðiskerfinu. Maður er vanmáttugur í þannig stöðu en það fylgir því skylda að stjórna landinu og hún er sú að finna flöt á slíkum málum og meta umfang og aðstæður. Ég get ekki annað en treyst því að menn ætli sér að gera það þó að mér hafi ekki fundist svo vera fram til þessa. Kannski verður þetta það sem þarf til þegar ráðherrann fær þetta í fangið. Það hefur komið fram hjá læknum, talsmönnum nemanna, að þrátt fyrir að launin séu rót vandans þá eru það líka aðstæðurnar. Hve oft höfum við ekki heyrt að aðstæðurnar skipti máli? Við þekkjum það bara sjálf, vinnuaðstæður skipta máli. Við viljum hafa sæmilegt í kringum okkur á vinnustað. Þar kemur aftur að okkur, ríkissjóði, að stuðla að því að vinnuaðstæður séu mannsæmandi. En þetta kemur líka niður á námi þessara nema. Þetta snýst ekki bara um sjúklingana. Þetta snýst líka um nám lækna og útskrift og hvar þeir ákveða á endanum að starfa. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt meira fjármagn til viðhalds á húsnæði Landspítalans. Við höfum líka lagt til meira fjármagn, af því hef ég miklar áhyggjur komandi úr skólakerfinu, til geðheilbrigðismála barna og unglinga. Þar á ég góðan stuðningsmann í Framsóknarflokknum sem ég vona svo sannarlega að standi í lappirnar og reyni að stýra fjármunum þangað inn og sjá til þess að inn á milli umræðna verði það tekið með í reikninginn. Það er líka áhyggjuefni að 4% landsmanna skuli hafa neitað sér um heilbrigðisþjónustu árið 2012 vegna kostnaðar. Við þurfum að gæta okkar á því að fara ekki inn á leið ójöfnuðar og misskiptingar, ég held að ekkert okkar vilji stefna að því. En með þeirri framsetningu sem hér er virðist það því miður vera leiðin. Mig langar að koma inn á nokkur atriði til viðbótar, m.a. menntakerfið. Ég ber þá von í brjósti að á milli umræðna takist okkur í stjórnarandstöðunni að fá meiri hlutann til að styrkja dreifnámið, sérstaklega litlu framhaldsskólana því að þeir eru ekki inni í þeim tillögum sem nú eru undir. Þetta er afar mikilvægt. Það þekkjum við sem höfum búið við að hafa slíka skóla og slíkt nám, hvað það getur leitt af sér. Það er líka ábyrgðarhluti þegar menn tala um byggðastefnu, tala um að færa störf úti á landsbyggðina, að ætla að leggja þau niður með þeim hætti sem gerist ef þetta nær fram að ganga eins og það er. Fram hafa komið kostnaðartölur sem sýna fram á að þetta gengur ekki upp og þar fyrir utan er þessum dreifnámsskólum mismunað miðað við hvernig þeir eru fjármagnaðir, ýmist af sóknaráætlunum eða beint af framhaldsskólum og það þarf líka að jafna aðstöðu þeirra. Ég hef áhyggjur af því, og ég lýsti því hér í morgun undir liðnum um störf þingsins, að verið sé að ýta 25 ára nemendum út úr skólunum að stærstu leyti og um leið komið í veg fyrir að litlu skólarnir geti rekið sig hagkvæmt. Ég vakti líka athygli á því að fangar, einhverjir þeirra eru meira en 25 ára, hafa gjarnan áhuga á að stunda nám og það hlýtur að vera liður í betrun. Ekki hafa komið fram svör við því: Er þeim líka úthýst úr skólunum? Hvar eru mörkin dregin? Og ef fangar fá að fara í skólana af hverju þá ekki aðrir? Það er vandasamt að eiga við þetta en þetta er eitt af því sem mér finnst mjög athugunarvert. Mig langaði að lokum að fara aðeins í náttúrupassann margumrædda sem þó hefur ekki litið dagsins ljós hér á þingi en hefur töluvert verið um hann fjallað. Hæstv. ráðherra skrifaði grein þar sem hún sagði, með leyfi forseta: „Eitt mikilvægasta verkefni okkar Íslendinga um þessar mundir er að finna leið til að fjármagna uppbyggingu og verndun okkar vinsælustu ferðamannastaða. Að sama skapi skiptir miklu máli að dreifa betur álaginu um landið með því að fjölga áfangastöðum og ekki síst að huga betur að öryggismálum ferðamanna.“ Í ljósi þess sem ráðherrann segir langar mig að ræða þennan náttúrupassa og þá ekki út frá krónutölu heldur út frá prinsippum. Við vitum að þörfin í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða er mjög mikil og þar liggja inni umsóknir upp á 2 milljarða vegna framkvæmda. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja 150 millj. kr. í þennan sjóð þrátt fyrir að ekkert frumvarp sé komið fram og ekkert frumvarp hafi verið samþykkt. Ef við gefum okkur að lög um náttúrupassa fari hér í gegnum þingið þá verður það kannski á vordögum. Ég vek aftur athygli á því að beiðnin er upp á 2 milljarða. Ef við gefum okkur að þetta frumvarp verði samþykkt í maí og taki gildi 1. júní þá er alveg ljóst að fjármunir nást ekki inn á þetta. Ef við Íslendingar eigum að gera þetta í gegnum skattskýrsluna okkar þá skilum við henni í febrúar eða hvenær það nú er þannig að ekki stefnir í að þetta taki gildi á næsta ári. Hvernig ætlar stjórnarmeirihlutinn að fjármagna Framkvæmdasjóð ferðamannastaða? Hvernig ætla þeir að úthluta fé og sinna viðhaldi á viðkvæmum ferðamannastöðum? Það er ekkert boðað hér. Og að halda því fram að umsýslan verði einföld - það virðist alla vega ekki vera miðað við það sem við höfum heyrt, hér verða einhverjir - ég man nú ekki einu sinni hvað þeir heita  Virðulegi forseti. Á sama tíma og við tölum hér um náttúrupassa þá þurfti að drífa átta virkjunarkosti úr biðflokki í nýtingarflokk. Það var ein tillagan hér á þingi og maður hugsar með sér: Það er bara ekki allt í lagi, hvernig fer þetta eiginlega saman? Hingað hefur ekki borist nein yfirlýsing þess efnis að það sé út úr myndinni þannig að mér finnst að þetta hangi í loftinu, að þetta sé stefna þessarar ríkisstjórnar, hvernig hún vill hegða sér í þessum málum. Flestar þjóðir sækja sér slíkt gjald eftir öðrum leiðum, með almennu skattkerfi, með farseðlasköttum, með gistináttagjöldum o.s.frv. Því er haldið fram að leggja þurfi meira á innanlandsflugið ef jafnt á yfir alla að ganga en þá getum við bara styrkt innanlandsflugið á móti. Þetta kostar hellingspeninga, þessir náttúruverðir og allt þetta eftirlit, ég gef nú ekki mikið fyrir það. Sjálfstæðisflokkurinn talaði mikið um frelsi einstaklingsins til allra hluta. Þegar við ræddum náttúruverndarlögin þá man ég að þeim fannst menn mega fara um allar trissur því annars væri verið að skerða frelsi þeirra. Nú vill sá flokkur fara að rukka fyrir alla hluti, þ.e. ef þú keyrir eitthvert eða gengur þarftu að borga fyrir það - svoleiðis, aðeins ýkt, en menn eru ekki samkvæmir sjálfum sér í þessu. Það er margt fleira sem ég á eftir að segja en mig langar að lokum að velta því upp, af því að hér situr efnahags- og viðskiptanefndarfulltrúi Framsóknarflokksins, að nýjustu tölur Hagstofunnar valda smááhyggjum. Þar er einkaneyslan að dragast saman. Þurfum við að fá einhverja greiningu á því, á tekjuhópunum, eða er hún að aukast einhvers staðar og eru þá aðrir tekjuhópar þar undir? Vitum við af hverju landsframleiðslan er að dragast saman? Hvað er að gerast? Það er komið í ljós að hagvöxturinn verður mun lægri en við gerðum ráð fyrir. Þurfum við að bregðast við og endurskoða fjárlagafrumvarpið algerlega á milli umræðna?

Herra forseti. Þá er þriðja verkfallslota lækna hafin, hún hófst á miðnætti og menn sjá ekki til lands í málinu. Það er enn þá 3% hækkun á borðinu þegar krafan er 30%, krafa sem verður aldrei fallist á en allir eru sammála um að 3% muni ekki lenda málinu. Staðan í heilbrigðiskerfinu á Íslandi er náttúrlega þannig að enn þá búum við við mjög góðan grunn þar sem við erum með sérfræðinga, en við erum ekki að bæta við grunninn. Unga fólkið kemur síður heim og ef það kemur heim staldrar það stutt við og fer aftur út. Mér var sagt í kosningabaráttu stjórnarflokkanna að mannauðurinn væri mesta verðmæti heilbrigðiskerfisins. Miðað við alvarleika þessa ástands, að læknar séu verkfalli í fyrsta skipti í sögunni, og miðað við það að við erum að ræða fjárlög og hvað skuli veita til málaflokksins, og landsmenn hafa sagt að það eigi að forgangsraða í heilbrigðismálin, það er eindreginn vilji þeirra, hvað finnst þingmanninum um að við afgreiðum ekki þessi fjárlög, alla vega ekki fyrr komið er að áramótum, þá verðum við að gera það, en að við förum ekki í jólafrí fyrr en við erum búin að leysa deiluna við lækna?

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki lagt neitt mat á það hvort við eigum að vera hérna til áramóta vegna þessa máls en það breytir því ekki, eins og ég sagði í ræðu minni, að mér finnst staðan gríðarlega alvarleg og mér finnst forustumenn ríkisstjórnarinnar bera mikla ábyrgð í því að leysa þetta mál, að koma að því þannig að boðlegt sé. Við vitum auðvitað alveg að 3% er ekki boðlegt. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvað við getum nákvæmlega boðið læknum svo samningar náist. Eins og við þekkjum bæði tvö snýst þetta ekki aðeins um launin. Við höfum rætt hérna áður að þetta snýst líka um aðbúnað og það kom fram í máli talsmanna læknanema að hluti af því að leysa deiluna eða það sem þarf til þess að þeir dvelji heima og vilji vinna hér er aðbúnaðurinn. Þetta hjálpast því að. En ég er klár í slaginn og tilbúin til að vera hér mjög lengi. Mér finnst þetta ótrúlega mikið mál og ég hef miklar áhyggjur af því.

Herra forseti. Þetta snýst um aðbúnað, þetta snýst um vinnuálag og þetta snýst um laun. Þá er spurningin: Hvað er brýnast, er geta til að leysa málið og er vilji til að leysa það? Það sem er brýnast er náttúrlega að semja við lækna núna. Það segja mér allir læknar sem ég tala við, fyrrverandi landlæknir og starfandi landlæknir. Það eru allir sammála um að þetta sé brýnast, við verðum að afgreiða málið. Svo þarf að sjálfsögðu að setja meira fé í heilbrigðiskerfið í heild og það hefur verið kallað eftir því af forstöðumönnum heilbrigðiskerfisins um land allt, af þessum sjö heilbrigðisstofnunum og spítölunum báðum. Samanlagt vantar 3,1 milljarð upp á það sem þeir segja að nauðsynlegt sé til að veita nauðsynlega þjónustu. Með því að hætta að veita undanþágu fyrir laxveiði á virðisaukaskatti, hann er með undanþágu sem er óskilvirkt - skilvirkt skattkerfi er leiðarljós þessarar ríkisstjórnar og þeir afnema alls konar undanþágur - þá kæmu 1,7 og rúmlega það, kannski tæpir 2 milljarðar kr. á móti þessum 3,1 milljarði kr. Getan til að koma til að koma til móts við þetta er til staðar. Við skulum ekki einu sinni tala um sérstök veiðigjöld. En það er geta, þetta er aðeins spurning um vilja.

Herra forseti. Þar erum við sammála. Getan er nefnilega til staðar en viljinn til þess að taka inn tekjur er það ekki, alla vega ekki þaðan sem við sjáum að þær geta komið, eins og var nefnt; veiðigjöldin, auðlegðarskattur eða hvað það nú er. Það er auðvitað áhyggjuefni að markvisst sé verið að veikja tekjustofna ríkisins um tugi milljarða vitandi það að heilbrigðiskerfið, innviðirnir í ferðaþjónustu, menntakerfið o.s.frv þarf enn þá gríðarlega fjármuni. Það er bara þannig. Það tóku allir á eftir hrun og löngu fyrir hrun hafði víða verið skorið markvisst niður, þetta fylgir því ekki aðeins hruninu. En þetta fólk tók á með okkur í hruninu og það beið eftir því að það færi að upp við. Nú hefur það gerst en þrátt fyrir einhverja innspýtingu í heilbrigðiskerfið er það ekki nándar nærri nóg. Þeir segja: Það eru ekki til peningar, það þarf að ná hallalausum fjárlögum. En það er ekki, eins og hv. þingmaður segir réttilega, vilji til að sækja þá.

Forseti. Fyrirsögn eins kaflans í nefndaráliti hv. þingmanns, 2. minni hluta fjárlaganefndar eins og það heitir á nefndarálitinu, er Óviðunandi vinnubrögð í fjárlagavinnunni. Hún vitnar þar meðal annars í að í útskýringahefti með fjárlagafrumvarpinu sé talað um að virðisaukaskattur eigi að hækka úr 7% í 11% og að það hafi verið gambítur deilna á milli stjórnarflokkanna hvað skatturinn eigi að hækka mikið. En það er annað í vinnubrögðunum sem ég hef áhyggjur af og það er að mér sýnist fjárlaganefndin vera að taka fyrsta skrefið í því að fara aftur að úthluta þessum safnliðum sem var búið að koma þannig fyrir að þeim væri úthlutað af kunnáttufólki. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún haldi að þetta sé bara fyrsta skrefið í átt að því.

Herra forseti. Þetta kom alla vega afskaplega flatt upp á okkur í minni hluta fjárlaganefndar, við getum sagt það. Ástæðan fyrir því að þetta er tekið fram meðal annars hjá 1. minni hluta er að búið var að leggja svo gríðarlega mikla vinnu í að útvista þessu til ráðuneytanna og annarra þar til bærra aðila til að úthluta þessum styrkjum, Ríkisendurskoðun hafði komið að málinu og þetta átti að vera betra. Auðvitað hefur maður áhyggjur af því. Það er þessi þriðji geiri sem talað er um að geti lent á milli skips og bryggju. Það hefur líka verið rætt um að styrkirnir hafi ekki verið eins miklir og margir eftir að þetta fór til ráðuneyta en við eigum að skoða það, við eigum að fara yfir það að mínu mati en ekki snúa aftur til gamalla hefða þar sem maður þekkir mann og hver getur komið sínu fram. Það er vilji til að breyta vinnubrögðum í fjárlaganefnd og ég vona að við náum að koma þessu aftur til fyrri vegar.

Forseti. Ég tek undir með þingmanninum, ég vona einnig að svo verði. Mig langar aðeins að spyrja hana út í breytinguna og sérstaklega um fólk sem er 25 ára og eldra og á ekki að fá að vera í bóknámi hér, ef ég hef skilið rétt. Mig langar að spyrja hana af því að hún nefndi það sérstaklega að menntamálaráðherra hefði komið fyrir allsherjar- og menntamálanefnd sem hún á sæti í: Er það rétt skilið hjá mér að hvort sem viðkomandi hefur hafið nám eða er í miðju námi þá eigi hann að fara burt úr námi ef hann er 25 ára eða eldri? Verður fólki, sem hefur haft kjark og þrek til að hefja aftur nám, því að það hefur það væntanlega, sparkað út þegar það er orðið 25 ára, hvort sem það er að byrja eða alveg að ljúka 

Virðulegi forseti. Um þetta hafa skólameistarar spurt. Hver á að velja þá nemendur sem þurfa að fara? Svörin eru bara: Ja, þeir geta tekið fleiri inn ef þeir treysta sér til að kenna þeim en þeir fá ekkert borgað með þeim. Það er auðvitað ekki ásættanlegt að það megi hafa nemendur yfir 25 ára aldri en það sé ekkert borgað með þeim. Skólastjórnendur ráða hvort þeir hafa 30 manns í hópnum eða 22, skólinn fær bara borgað með nemendum sem eru ekki orðnir 25 ára. Nemendaígidin eru svona mörg og ef þau eru fyllt með námsmönnum sem eru yngri en 25 ára þá verður að segja við hina: Því miður, það er ekki pláss fyrir þig í skólanum eftir áramót, alveg sama hvar þú ert staddur, þótt þú eigir bara eina önn eftir í útskrift. Þá er viðkomandi vísað til símenntunarmiðstöðva sem starfa ekki eftir lögum um framhaldsskóla. Þar þurfa ekki einu sinni að vera kennaramenntaðir aðilar, 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir prýðisræðu. Það er gjarnan talað um að til að átta sig á því hvernig hjartað slær í rekstri þá eigi að líta á fjármálin. Ég greindi það vel á ræðu hv. þingmanns að af vinnu hennar í fjárlaganefnd er hún komin með mjög yfirgripsmikla þekkingu á málaflokknum. Ég vil gjarnan horfa á heildarstefnumörkunina sem birtist í fjármálastefnu ríkisstjórnar hverju sinni. Það er augljóst að náðst hefur jafnvægi í ríkisfjármálum, um það er ekki deilt. Hv. þingmaður kom vel inn á það að allir í þjóðfélaginu hefðu þurft að taka vel á og hér söfnuðust skuldir. Fyrsta skrefið í átt að jafnvægi er auðvitað að byrja að greiða niður skuldir. Mig langar að heyra skoðanir hv. þingmanns á því hvort það sé ekki grundvallaratriði 

Virðulegi forseti. Það má segja að ákveðinn agi hafi náðst í ríkisfjármálunum, en það má líka segja: Voru ekki fjárlög þess árs svolítið stillt af með arðgreiðslum og tilfærslum úr Seðlabankanum o.fl.? Það er alla vega hægt að hafa einhverjar skoðanir á því. Auðvitað erum við sammála um að ábyrg ríkisfjármál felist meðal annars í því að greiða niður skuldir en það er ekki verið að gera það. Hér er verið að skila örlitlum afgangi. Menn hafa neitað sér um að sækja tekjur þar sem þær eru til staðar til að nýta þær, eins og ég sagði í ræðu minni, ýmist í velferðarkerfið, menntakerfið eða greiða niður skuldir. Það væri hægt að gera ýmislegt við þær. Svo deilum við ekki sömu skoðun á meðferð 80 milljarðanna eða 100 sem fara í skuldaniðurgreiðsluna sem ríkisstjórnarflokkarnir voru meðal annars kosnir út á. Milljarðarnir hefðu verið kjörnir í 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég átti reyndar alveg von á þessu með forgangsröðunina, heimilin - ríkissjóður. Hv. þingmaður kom inn á forsendur fjárlaga og þær hagtölur sem hafa verið að birtast um minni einkaneyslu og þar af leiðandi minni hagvöxt. Forsendur fjárlaga gera ráð fyrir því að það verði einkaneyslutryggður hagvöxtur árið 2015, án þess að maður fari út í miklar vangaveltur. Auðvitað þarf meiri greiningu, ég er sammála hv. þingmanni um það. Ég ætla að tala varlega í því efni en maður getur séð samhengi í því að forgangsraða í þágu heimila áður en við tökum viðspyrnuna sem fæst með jafnvægi í ríkisfjármálum og byrjum að greiða niður skuldir ríkissjóðs í kjölfarið. Svona rétt til að bæta við, af því að tími minn er stuttur, þá er forgangsröðunin sem birtist nú í breytingartillögum 

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að við séum alveg sammála um að allt fjármagn til viðbótar í heilbrigðiskerfið er gott af því að það er búið að vera vannært allt of lengi. Eins og ég sagði áðan þá gerðist það ekki bara við hrunið, það var byrjað löngu áður, því miður af því að það voru kallaðir góðæristímar sem voru það svo ekki. Það er alltaf gott þegar við setjum aukna fjármuni í innviðina en það er alveg ljóst og það heyrum við dags daglega að betur má ef duga skal. Auðvitað þarf, eins og ég veit líka, að byrja einhvers staðar. Um leið og við höfum tækifæri til þess að auka tekjur okkar á þeim tíma sem vöntun er á fjármagni, m.a. í heilbrigðismál og í innviðina, þá skil ég ekki þann forgang að gera það ekki, hvort sem það eru tímabundnar ráðstafanir eða framtíðarskattar eða hvað við viljum kalla það. Ríkissjóður þarf á fjármagni að halda til að bæta innviðina og til að greiða niður skuldir. Meðan svo er þá finnst mér að við eigum að sækja þá fjármuni.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann vegna þess að ég heyrði að hún fjallaði hér um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Illu heilli var tekin sú ákvörðun í fjárlagavinnu á síðasta ári að skera niður umtalsvert fjármagn til framkvæmdasjóðsins þrátt fyrir harða gagnrýni minni hlutans á þeim tíma, sem hélt því fram að fjármagnið mundi hvergi nærri duga til að standa undir þeim verkefnum sem við blöstu. Svo sér maður að stjórnarmeirihlutinn hefur séð að sér og ákveðið, í rauninni neyðst til að gera það, að sækja um 380 milljónir á fjáraukanum, ef ég man rétt, til að standa undir framkvæmdum. Horfur núna, eftir því sem ég kemst næst, er að skorið verði enn meira niður hjá Framkvæmdasjóði ferðamannastaða en gert hefur verið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða framtíðarsýn birtist þar. 

Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því hvar í ósköpunum fólk ætli að byrja. Eins og ég sagði áðan, ef frumvarpið um þennan umdeilda náttúrupassa skyldi nú ólánlega verða að lögum þá gæti það tæpast orðið fyrr en undir næsta vor. Við skilum skattskýrslunum okkar í febrúar alla jafna, því að mér skilst að það eigi að sækja um þetta þar, þá fer að minnsta kosti ekkert að tikka inn á næsta ári. 150 milljónir eru held ég lagðar inn á sjóð, 2 milljarðar bíða umsóknar um verkefni. Ég sé ekki alveg fyrir mér hvernig ríkisstjórn Íslands ætlar að taka á móti gestum á öllum álagsstöðum okkar hér á næsta ári. Ég fæ ekki séð hvernig hún ætlar að mæta þessu. Ég trúi ekki öðru en það komi auknir fjármunir í einhvern varasjóð í ljósi þess hvernig málum er í rauninni fyrir komið. Enginn veit 

Virðulegur forseti. Því miður staðfestir þetta svar hv. þingmanns grunsemdir mínar um að ætlun meiri hlutans sé að sækja fjármagn til að standa straum af þessum framkvæmdum í fjáraukalögum næsta árs. Það er ekki hugmyndin á bak við fjáraukalögin að menn geti í raun bara verið að slumpa út einhverjum verkefnum og leiðrétt svo eftir á. Þetta er akkúrat skólabókardæmi um rassvasabókhald sem á ekki að tíðkast í rekstri ríkisins. Ég fjallaði hér fyrr í dag um ákvarðanir eins og þá að færa lögreglustjórann með reglugerð undir Austurlandsumdæmi lögreglunnar og svo ákvörðun um að flytja Fiskistofu í einni hendingu, eins útdeilingu menningarstyrkja með sms-i. Það gengur ekki að menn vinni þetta svona. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki örugglega búið að 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta með fjáraukann var, eins og við bæði munum, mikið rætt hér við gerð síðustu fjárlaga og ítrekað við hæstv. ráðherra og fleiri að þetta væri ekki nægt fé. Það sama höfum við gert núna. Við gerðum það í fjárlaganefnd, ekki með neinum óskaplegum þunga en í ljósi þess hvernig málum var fyrir komið áður með því að sækja þetta inn á fjáraukann, það var búið að ráðstafa þessu. Það var ekki nóg með að þetta væri sótt inn á fjáraukann heldur fengum við upplýsingar um það síðsumars að þá þegar væri byrjað að ráðstafa fjármunum sem ríkisstjórnin hafði samþykkt. Bíddu, hún samþykkir ekki neitt, hún leggur til við Alþingi. Við gerðum miklar athugasemdir við það og ég vona að við stöndum ekki frammi fyrir því aftur. Þetta er auðvitað það sem við megum eiga von á, 

Herra forseti. Læknar eru nú í fyrsta skipti í sögu landsins í verkfalli. Við erum að ræða hérna fjárlög, við erum að ræða hvernig eigi forgangsraða skattfé almennings. Vilji landsmanna er afgerandi og skýr. Landsmenn vilja forgangsraða í heilbrigðiskerfinu. 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið eða í 1. eða 2. sæti, þar á eftir kemur menntakerfið með 44%. Það er afgerandi vilji landsmanna að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Bilið frá 2. sæti upp í 1. sæti er tvöföldun. Viljinn er afgerandi, ekki bara landsmanna í heildina litið heldur er það er óháð efnahag, óháð menntun, í öllum kjördæmum, í öllum flokkum, sama hvort viðkomandi er kona eða karl. Þetta er yfir línuna. Landsmenn eru afgerandi á þeirri línu að það eigi að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Þegar ég fór í gegnum stefnuskrár og kosningaloforð flokkanna og stjórnarflokkanna sér í lagi fyrir síðustu kosningar þá var ein setning um forgangsröðun skattfjár samþykkt sem stjórnmálaályktun 41. landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Það er gaman að sjá hvað sjálfstæðismenn segja um forgangsröðun skattfjár. Eru þeir sammála afgerandi afstöðu landsmanna í skoðanakönnuninni frá því í nóvember sem Capacent Gallup gerði fyrir þingflokk Pírata? Hvað sögðu sjálfstæðismenn fyrir kosningar og hvað samþykktu þeir á landsfundinum fyrir kosningar varðandi forgangsröðun skattfjár? Þar kemur mjög skýrt fram, með leyfi forseta: „… leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi.“ Í stjórnmálaályktun þeirra var: „Örugg heilbrigðisþjónusta“. Þetta er sú forgangsröðun sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins vildi, þ.e. leggja í brýn og áríðandi verkefni, forgangsraða skattfé þangað. Fyrst var nefnt öruggt heilbrigðiskerfi. Heilbrigðiskerfi á Íslandi í dag er mjög gott. Það er vegna þess að við byggjum á mjög gömlum og góðum grunni, en það er byrjað að hola kerfið að innan. Það er ekki langt í það að við förum að missa grunninn. Grunnurinn er meðal annars sérfræðingarnir. Þá er spurningin: Í hvað eigum við að forgangsraða þegar kemur að heilbrigðiskerfinu, sem landsmenn eru á einu máli um að eigi að forgangsraða í og landsfundur Sjálfstæðisflokksins samhliða, samanber öruggt heilbrigðiskerfi? Stjórnarflokkarnir nefndu mannauðinn sem mikilvægasta atriði í heilbrigðiskerfinu fyrir kosningar. Þá ætti nú að forgangsraða þangað, a.m.k. ef það er brýnt og áríðandi. Það er ekki það eina sem skiptir máli, að sjálfsögðu ekki, en það á að forgangsraða í mannauðinn. Hvað þarf til að halda í mannauðinn? Ég er búinn að spyrja lækna að þessu síðustu daga, unga lækna af minni kynslóð, yngri en það og eldri kynslóðirnar sem fóru út í nám áður en internetið var og hét og menn gátu talað við alla á Skype og það varð í rauninni eins og að fara til Akureyrar að fara til Skandinavíu. Allir eru sammála um að það sem þurfi til að halda í lækna á Íslandi, þ.e. að grundvöllurinn fyrir gæði þjónustunnar og minni biðlistum, sé þríþætt. Það er aðbúnaður sem þýðir tækin og húsnæðið og allur aðbúnaður til að geta sinnt sjúklingum. Það er vinnuálagið. Það hefur alltaf verið mikið vinnuálag á læknum en þegar það fer upp fyrir ákveðin mörk, t.d. ef hjón sem eru læknar hittast ekki, þurfa að skiptast á að sinna börnunum og hittast ekki, þá fá menn nóg. Svo eru það launin. Þau hafa alltaf verið lægri á Íslandi en í Skandinavíu, a.m.k. svo lengi sem elstu menn muna. Þegar þetta hefur verið skoðað þá hafa launin á Íslandi, aðbúnaðurinn og vinnuálagið allt verið neikvæðir þættir á Íslandi miðað við það sem hefur verið í Skandinavíu, en menn hafa samt komið heim úr námi. Ástæðan fyrir að við höfum haft svona rosalega gott heilbrigðiskerfi er vegna þess að sérfræðingarnir okkar hafa farið í bestu háskóla heimsins, menntað sig og komið aftur heim með sérfræðiþekkingu. Þetta gerist ekki í dag nema í litlum mæli. Læknar segja mér að þeir sérfræðingar sem koma heim staldri oft stutt við, starfi hérna í tvö til þrjú ár og fari svo aftur út. Við erum að missa mannauðinn. Starfandi landlæknir sagði mér í síðustu viku að það væri jafnvel orðið svo slæmt á sumum deildum að læknarnir þar töluðu um að þeir væru búnir að missa heila kynslóð. Læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögu landsins. Þeir sem þekkja til og vita hvernig þetta var fyrir nokkrum áratugum muna að verkföll voru tíð en læknar fóru aldrei í verkfall. Það kom mér mjög mikið á óvart að læknarnir færu aldrei í verkfall. En nú eru þeir farnir í verkfall. Fram kom í kastljóssviðtali við formann Læknafélags Íslands að ef læknar samþykktu verkfallsaðgerðir og næðu ekki að semja í kjaradeilu sinni yrði alltaf einhver hópur í verkfalli frá byrjun janúar til páska. „Þorbjörn Jónsson, formaður Læknafélags Íslands, segir það skapa vanda sem erfitt verði að vinna úr.“ Þetta var frétt sem birtist 2. þessa mánaðar á RÚV. Nú er þriðja verkfallslotan hafin og við sjáum ekki til lands við að leysa þá deilu. Þá er spurningin: Eru til peningar? Hingað til höfum við getað haft nógu samkeppnishæft umhverfi fyrir lækna á Íslandi til að þeir hafi komið aftur heim og sérfræðingarnir hafi komið aftur heim. Við afsöluðum okkur auðlindagjaldinu, þ.e. helmingnum af því sem heilbrigðisstofnanir á landinu kalla eftir umfram það sem er verið að veita núna í fjárlögum. Við þurfum ekki að fara í langa umræðu um sérstöku veiðigjöldin en svo að það sé alveg á hreinu þá voru þau af hagnaði. Það var hægt að taka allan kostnað burtu og það sem eftir stóð var skattlagt sem auðlind, réttilega. Þetta er hægt að gera. Þessu afsalaði ríkisstjórnin sér. Sitjandi ríkisstjórn leggur mikla áherslu á að einfalda virðisaukaskattskerfi með því að hækka neðra þrepið úr 7% upp í 12%. Síðan var sagt: Ókei, við skulum ekki hækka það upp í 12%, við skulum hækka það upp í 11% með breytingartillögu og lækka efra þrepið. Ástæðan fyrir þessu er sú að minnka á bilið milli þrepanna því að það gerir skattkerfið skilvirkara. Á sama tíma fækka þeir þeim sem eru í núllþrepinu, sem er í rauninni þriðja þrepið, og setja þá upp í þrepið sem verður þá líklega 11%. Þeir eru að fækka undanþágum vegna þess að það gerir skattkerfið skilvirkara. Samt sitja enn eftir ósóttar tekjur, þ.e. undanþágur. Undanþágurnar á virðisaukaskattinum eru vanalega heilbrigðismál, menntamál og slíkt. Flestir vilja hafa þetta þannig og þannig verður það enn. Ýmis ferðaþjónusta fær ekki lengur undanþágu en það sem fær enn undanþágu er laxveiði. Rökin eru: Þetta er slæmt, við getum bara ekkert gert í þessu út af því að þetta er leiga á fasteign og við getum alls ekkert gert við því. - En hótelherbergi er leiga á fasteign. Það er litið á það sem leigu á herbergi sem dvalið er í í stuttan tíma og þar af leiðandi er sett í lög að ef leigja á fasteign í styttri tíma en mánuð þá skuli borgaður virðisaukaskattur. Að sjálfsögðu er hægt að gera það sama með laxveiði. Við erum löggjafinn. Stjórnarflokkarnir geta að sjálfsögðu ákveðið að laxveiði í þessum skilningi sé ekki leiga á fasteign og tekið virðisaukaskatt. Þetta er ekkert mál. Þannig væri hægt að ná inn líklega 1,7 milljörðum og rúmlega það, kannski 2 milljörðum sem mundu þá skila sér upp í þennan 3,1 milljarð sem vantar upp á. Landsmenn vilja forgangsraða skattfé sínu í heilbrigðiskerfið og stjórnvöld vilja skilvirkara skattkerfi. Þetta gerir bæði skilvirkara skattkerfi og skapar meira fé í heilbrigðiskerfið. Það er ekkert mál fyrir Alþingi að gera þetta ef það er vilji fyrir því, ekkert mál. Að sjálfsögðu eigum við að gera þetta. Það gerir skattkerfið skilvirkara. Þeir sem hafa mikið á milli handanna og fara í laxveiði eiga ekki eftir að víla það fyrir sér þótt veiðileyfin hækki, enda halda þeir áfram að fara í laxveiði. Það eru oft fyrirtæki sem bjóða. Þetta minnkar ekki eftirspurn að stóru leyti. Þetta er góður skattur. Virðisaukaskatturinn er skilvirkur skattur. Þetta er undanþága sem á að sjálfsögðu ekki að vera til staðar. Þarna eru til peningar sem hægt er að sækja á algerlega sanngjörnum forsendum, gera skattkerfið skilvirkara og skila þessu fé inn í heilbrigðiskerfið. Hvað mundi það þýða? Það mundi meðal annars þýða að íslenska heilbrigðiskerfið yrði örlítið samkeppnishæfara við önnur ríki. Þetta er akkúrat ástæðan fyrir því að við erum að missa það sem segir í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins: Heilbrigðisstarfsfólkið okkar er hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Og kosningaloforð Framsóknarflokksins fyrir kosningar sagði að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar fælust fyrst og fremst í mannauðinum og því bæri að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar. Stjórnarsáttmálinn er alveg skýr: Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnishæft við nágrannalöndin. Það er hægt á algerlega sanngjörnum forsendum að hætta að veiti laxveiði undanþágu af virðisaukaskatti, gera skattkerfið skilvirkara, færa þessa peninga inn í heilbrigðiskerfið til að minni líkur séu á að við missum mannauðinn, gera íslenskt heilbrigðiskerfi samkeppnisfærara við nágrannaríkin, bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar. Þetta er svo borðleggjandi að ég er hissa á að maður þurfi í rauninni að segja það. Þarna er klárlega getan, það er bara spurning um vilja. Vilji í stjórnmálum snýst að miklu leyti um vinsældir og menn verða að geta í svona málum sýnt fram á að þeir séu sanngjarnir. Þetta er ekki sanngjarnt á meðan við erum að afsala okkur alls konar tekjum og ekki er verið að forgangsraða í heilbrigðiskerfið að því leyti sem þarf samkvæmt forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins, samkvæmt öllum læknum sem ég hef rætt við og öllum læknum sem hafa tjáð sig í fjölmiðlum. Ég hef ekki heyrt neinn lækni stíga fram og segja: Nei, þetta er ekki svona. - Læknar eru komnir í verkfall í fyrsta skipti í sögunni. Ég veit eiginlega ekki hvort ég trúi því að ekki verði bætt í. Kannski verður það ekki gert. Ég er búinn að vera allt of upptekinn við það að benda á hvað þetta er augljóst, benda á að þetta er klár og skýr vilji kjósenda allra flokka í öllum kjördæmum óháð efnahag, óháð kyni, óháð aldri - allra. Ég hef kannski ekki viljað trúa því að ekki eigi að forgangsraða að því marki sem forstöðumenn heilbrigðiskerfisins segja og skapa kringumstæður svo að við missum ekki mannauðinn. Það var mikilvægasta atriðið þegar kom að heilbrigðiskerfinu samkvæmt báðum stjórnarflokkunum fyrir kosningar. Mig langar að lokum að lesa ályktun stjórnar læknaráðs Landspítala nýlega, með leyfi forseta: „Stjórn læknaráðs Landspítala lýsir yfir verulegum áhyggjum af stöðu lækna og áhrifa verkfalls þeirra á starfsemi spítalans. Samkomulag um kjarasamninga hefur dregist óhóflega á langinn, og virðist sem engin lausn sé í sjónmáli. Verkfall lækna hefur gríðarleg áhrif á starfsemi spítalans. Aðgerðum, rannsóknum og göngudeildarviðtölum er frestað og öll valstarfsemi liggur niðri á meðan verkfall er. Þjónustan við sjúklinga er því í lágmarki sem seinkar bata og getur hæglega ógnað öryggi þeirra. Enn hertari aðgerðir eru í sjónmáli eftir áramót ef ekki semst fyrir þann tíma. Samkvæmt könnunum hefur meiri hluti almennings skilning á stöðu lækna og styður að komið sé til móts við kröfur þeirra. Heilbrigðisráðherra hefur lýst yfir skilningi og stuðningi við lækna. Þreyta og uppgjöf er greinileg í hópi lækna og hafa nokkrir þeirra þegar tekið það stóra og erfiða skref að segja upp starfi sínu við spítalann. Við óttumst að fleiri læknar velji sömu leið ef ekki næst að semja um kjarasamninga sem fyrst. Það myndi hafa hörmulegar afleiðingar fyrir starfsemi spítalans og erfitt eða jafnvel ógerlegt að bæta upp þann missi í nánustu framtíð. Stjórn læknaráðs hvetur samningsaðila til að komast að samkomulagi án tafar svo hægt sé að tryggja áframhaldandi mönnun við spítalann og koma í veg fyrir frekari flótta lækna frá spítalanum. Framtíð sérhæfðar heilbrigðisþjónustu og Landspítalans er í húfi!“ Hvað höfum við? Það sem við höfum í höndunum er að við erum að forgangsraða með fjárlögum skattfé almennings. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins og almenningur alls staðar er sammála um að forgangsraða eigi í heilbrigðismál. Það sértæka sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði var að það ætti að forgangsraða skattfé í brýn og áríðandi verkefni og nefndi þar fyrst öruggt heilbrigðiskerfi. Við stöndum frammi fyrir því að læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Tíu læknar á bráðamóttökunni, sem eru í verkfalli, segjast ætla að segja upp. Verkfallið dýpkar núna. Sitjandi landlæknir segir að ef ekki náist samningar og önnur verkfallshrina verði eftir áramót getum við verið komin í neikvæðan spíral þar sem læknar fari og það mikla vinnuálag sem er þegar til staðar aukist á þeim sem eftir sitja sem séu þá líklegri til að fara og koll af kolli þannig að við missum sérfræðinga. Við fáum ekki nýja. Við vorum ekki einu sinni byrjuð að byggja upp. Þetta þýðir bara það að við missum marga sérfræðinga sem hefur kostað okkur gríðarlega mikið að mennta og er grundvöllurinn fyrir góðu heilbrigðiskerfi á Íslandi. Hvað sögðu Framsóknarflokkkrinn og Sjálfstæðisflokkurinn fyrir kosningar? Mannauðurinn er mikilvægastur þegar kemur að heilbrigðiskerfinu. Núna er ekki í sjónmáli að samningar náist við lækna, sem almenningur vill forgangsraða í. Þetta er brýnt og áríðandi samkvæmt landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins. Þetta er brýnt og áríðandi varðandi forgangsröðun skattfjár. Ég mundi vilja heyra frá fleiri þingmönnum. Þeir hafa verið spurðir undanfarna daga og frá því fyrir helgi: Með þetta allt fyrir framan okkur, alvarleika ástandsins, gefin kosningaloforð, skýran vilja kjósenda og landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins, annars stjórnarflokksins, getum við á Alþingi leyft okkur að afgreiða fjárlög til heilbrigðiskerfisins áður en læknadeilan leysist?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir prýðisræðu. Hann notaði meginhluta af ræðu sinni til að ræða heilbrigðiskerfið í sinni víðustu mynd og auðvitað þann alvarlega vanda sem blasir við og kom inn á máli sínu til stuðnings könnun sem Píratar létu Capacent Gallup gera sem var býsna athyglisverð. Ég hrósa þeim fyrir það vegna þess að það er mjög gagnlegt í svona umræðu eins og fer fram hér um fjárlög. Þar birtist skýr vilji til forgangsröðunar fólks í þágu heilbrigðiskerfisins. Við vitum og það hefur komið fram í umræðum allra hér að enginn deilir um það að heilbrigðiskerfið, eins frábært og það er, var búið að þola niðurskurð eins og flestir þættir mannlífsins og okkar hagkerfis hafa þurft að þola og takast á við undanfarin ár. Nú eru bjartari tímar. Það er hægur bati en búið er að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og í þessum fjárlögum birtast sannanlega stóraukin framlög til heilbrigðisþjónustunnar. Ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað er mannauðurinn sá framleiðsluþáttur í uppbyggingu þess kerfis sem er mikilvægastur en um leið verðum við náttúrlega að hafa í huga þá sátt sem verður að vera á milli allra launastétta því það eru fleiri. Og það einkennir velmegunarhagkerfi að þegar hagvöxtur er vilja allir fá sinn skerf af kökunni, það eru vangaveltur um þetta atriði.

Herra forseti. Já, það var bætt um milljarði í Landspítala og eitthvað töluvert minna í aðra heilbrigðisþjónustuþætti, einhverjar tugmilljónir hér og þar, en þetta er samt sem áður miklu minna en það sem beðið var um, 60% af því sem Landspítalinn bað um og önnur heilbrigðisþjónusta fær miklu minna á heildina litið ef við lítum yfir alla landsbyggðina. Ef við tökum Landspítalann frá þessari tölu þá standa samt sem áður eftir 2,3 milljarðar, þ.e. ef við tökum þessar sjö heilbrigðisstofnanir nýju sem spanna yfir landið allt, svo er Sjúkrahúsið á Akureyri og Landspítalinn. Ef við tökum Landspítalann út fyrir sviga þá vantar samt sem áður upp á það sem fjárlög og breytingartillögur meiri hlutans hafa lagt til 2,3 milljarða. Það væri hægt að ná nánast öllu þessu inn með því að hætta að undanskilja laxveiði frá virðisaukaskatti. Hvers vegna ætti hún að hafa slíka undanþágu, þegar verið er að fjarlægja það frá öllu öðru og gera á skattkerfið skilvirkara? Það er klárlega hægt að ná í þá peninga og það er algerlega réttlætanlegt. Spurningin er: Er þessi milljarður og þeir nokkru tugmilljarðar ofan á hér og þar, er það nóg? Forsvarsmenn heilbrigðisstofnana segja nei, það er bara ekki nóg. Við erum búnir að vera í bakkgírnum svo lengi. Þó að við setjum í fyrsta eða annan gír þá er það ekki nóg. Þá mundi ég segja: Ókei, hvað segja landsmenn allra flokka í öllum kjördæmum? Landsmenn segja: Nú, við eigum að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. 60% til Landspítalans? Þeir segja þá: Nei, hvað með þessa 2,3 milljarða sem vantar á landsbyggðinni? Við erum ekki að gera nóg. Landsmenn segja: Við eigum að gera meira. Þeir segja: Við eigum að forgangsraða þangað. En við erum ekki að gera það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við deilum ekkert um að gera þarf meira í þágu heilbrigðiskerfisins alls. Og á sama tíma og við erum að snúa við hallarekstri og þurfum að horfa á gríðarlegar skuldir ríkissjóðs, þ.e. gríðarlega vaxtabyrði sem þarf að ná tökum á, er sannarlega verið að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins og við deilum ekkert um það. Þeir peningar sem við finnum þurfa að fara þangað. En það er þannig að 50 milljarðar kr. fara í Landspítalann sem er meira en áður. Það hefur aldrei áður verið sett jafn mikið í Landspítalann. Í breytingartillögunum núna er sannarlega verið að reyna að koma til móts við heilbrigðiskerfið. Auðvitað er erfitt að ræða þetta við þær kringumstæður sem hér eru, vandinn er grafalvarlegur og það þarf að vinna að því að leysa læknadeiluna. Ég hef rætt áður úr ræðustól Alþingis vísitölu sem bendir til að mikilvægt er að horfa til samspils á milli félagslegra þátta og hagvaxtar. Það einkennir samfélag eins og okkar að þegar við erum að koma út úr þvílíkum niðurskurði og kreppu þá vilja allir þjóðfélagshópar ná hratt til baka. Það mun taka einhvern tíma og þess vegna segi ég að það þurfi að ná einhverju jafnvægi þarna á milli vegna þess að við erum líka að horfa á öll aðildarfélög Alþýðusambandsins sem eiga eftir að fara í kjarasamninga. Þetta er því ekki alveg svona einfalt en við munum þó reyna.

Herra forseti. Einmitt núna er það svo mikilvægt að forgangsraða rétt. Þá er það spurningin: Hvernig á að forgangsraða, hvað er brýnt og áríðandi? Það sem er brýnt og áríðandi núna er að leysa þessa læknadeilu, það er brýnt og áríðandi. Þangað eigum við að forgangsraða fé, og þingmaðurinn kinkar kolli til sammælis. Nákvæmlega. Þangað eigum við að forgangsraða skattfénu. Landsmenn eru klárlega sammála því. Allt þetta tal um að ef þeir fá rosalega mikla hækkun vilji allir aðrir fá eins mikla hækkun og að við gætum bara ekki orðið við því, ja, ég hef ekki séð betur en að ríkisstjórnin sé alveg tilbúin til að setja niður fótinn ef flugmenn eða einhverjir sem starfa fyrir Icelandair vilja fara í verkfall, þá er bara fótur settur fyrir það. Nei, við ætlum að hafa þetta svona og ekki öðruvísi. Ég get alveg séð það að þessi ríkisstjórn mundi segja: Læknar fá miklu hærri launahækkun en aðrir. Við ætlum að forgangsraða í heilbrigðiskerfið og fjárfesta í starfsfólkinu og passa að við missum það ekki úr landi, út af því að það er klár vilji okkar kjósenda, klár vilji kjósenda allra flokka, allra landsmanna að forgangsraða þangað. Og ég er alveg viss um að ef ríkisstjórnin mundi stíga niður fæti og segja: Við ætlum að hafa þetta svona, þeir fá hærra, við trúum því að þjóðarsátt sé um það. Og þegar aðrir kæmu eftir á og segðu: Nei, við viljum líka fá, þá setti ríkisstjórnin niður fótinn og segði: Nei, það er ekki í boði. Ég held að það yrði bara mjög vinsælt. Ég held að þjóðin geti alveg verið sátt við það vegna þess að þjóðin vill forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Það er brýna og áríðandi málefnið núna að leysa deiluna við lækna og skapa kringumstæður fyrir að færa okkur í áttina að því sem ríkisstjórnin segir að hafi verið leiðarljósið sitt í ríkisstjórnarsáttmálanum. Leiðarljósið þar varðandi heilbrigðiskerfið er að vera með samkeppnishæft heilbrigðiskerfi við Norðurlöndin, nágrannaríki okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir ræðu hans hér á undan. Það kemur mér ekki á óvart að hann hafi notað lengstan tíma af umfjöllun sinni til að fara yfir heilbrigðismálin og stöðu þeirra. Sá alvarlegi veruleiki sem blasir við okkur núna þegar Alþingi er að ræða fjárlög og afgreiðslu þeirra fyrir komandi ár er að við erum þar með öll mál í uppnámi og að óbreyttu stefnir í algera neyð, ef hún er ekki þegar farin að sýna sig verulega. Það er alveg hægt að fullyrða það að hluti landsmanna er farinn að finna fyrir áhrifum af því verkfalli hefur verið í gangi um nokkurn tíma og mun halda áfram að óbreyttu, því miður verður að segjast, verði ekki gripið inn í á afgerandi hátt. Ég hef tekið eftir því hér í þingsal á undanförnum dögum að það virðist vera sem stjórnarþingmenn víki sér undan því að ræða þetta mál og séu ósáttir við að verið sé að taka þessa umræðu hingað inn í þingsal, hún eigi ekki heima hér. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist, með vísan til þess sem kom fram í ræðu hans áðan, að ráðamenn taki þessu máli af nokkurs konar léttúð. Þótt ég vilji alls ekki orða það þannig í mínum huga eru margir sem spyrja sig að því úti í samfélaginu, og þess vegna nefni ég það hér, hvort menn geri sér ekki grein fyrir því hvað sé í húfi. Hvernig vill þingmaðurinn að tekið sé á þessu máli og hvert finnst honum að hlutverk og staða þingsins eigi að vera í þeim efnum?

Herra forseti. Það er spurt hvort ég telji að ríkisstjórnin taki ástandinu í heilbrigðiskerfinu af léttúð, hvort hún átti sig ekki á stöðunni. Ég bara veit það ekki. Ég var einmitt að hugsa þetta meðan ég hélt ræðuna áðan, ég skil þetta ekki núna þegar læknar fara í verkfall í fyrsta skipti í sögunni. Við vitum hvað heldur í lækna. Við vitum að það sem skiptir máli er aðbúnaðurinn, vinnuálagið og launin. Við vitum að vinnuálagið er gríðarlega mikið og ef læknar fara að segja upp núna í stórum stíl lendir það vinnuálag á þeim sem eftir sitja, sem eru þá líklegri til að hætta sjálfir. Ástandið er augljóslega mjög slæmt og þegar menn enda í slíkum neikvæðum spíral er svo erfitt að snúa við, þangað til þú nærð einhverjum lágmarksbotni. En þá erum við komin á þann stað að vera búin að missa þessa lækna eitthvert annað, við erum búin að missa þá úr landi. Heilbrigðiskerfið okkar fær enn þá bestu einkunnina af því að læknar á Íslandi fara í sérnám erlendis, úti um allan heim, og í bestu háskólana og koma aftur heim til Íslands með sérþekkingu. Þetta er ekki staðan í dag en þannig hefur þetta verið, við höfum haft góða sérfræðinga og að sjálfsögðu verða þeir þá miklu eftirsóttari. Þegar hægt er að bjóða ungum læknum með miklar skuldir upp á að starfa erlendis með tvöfalt til þrefalt hærri laun við töluvert minna vaktaálag og með miklu betri aðbúnað til að sinna sjúklingunum sínum er það ástæðan fyrir því að það eru ekki 80% sérfræðimenntaðra sem koma aftur heim, eins og var hérna þegar fyrrverandi landlæknir, Ólafur Ólafsson, fór í nám.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það sem kom fram í svari hans áðan. Ég vil hins vegar horfa til þeirrar stöðu sem er uppi í heilbrigðiskerfinu og sérstaklega heilbrigðisþjónustunni á Landspítalanum. Það er auðvitað komin ákveðin uppgjöf, ákveðin örvænting í okkar leiðandi fólk og alla þá sem þjóna í þeirri mikilvægu stofnun vegna þess að svör og viðbrögð yfirvalda og ráðamanna um það hvernig framtíðarsýnin í þessum málaflokki á að vera liggja ekki fyrir. Það virðist ekki vera kjarkur, þor eða vilji til að taka af skarið í þeim efnum. Þegar menn horfa á þessa kjaradeilu þá hef ég að minnsta kosti upplifað það þannig, og ég finn það á mörgum öðrum sem ég hef rætt málið við, að málið sé miklu umfangsmeira en spurningin um kaup og kjör í vasanum. Þetta er spurning um aðbúnað, þetta er spurning um aðstöðu, þetta er spurning um vinnuumhverfi, þetta er spurning um það hvernig við ætlum að halda utan um þessa þjónustu og byggja hana upp af einhverri alvöru til komandi framtíðar. Þá spyr maður: Hvernig geta menn borið því við að það séu ekki til fjármunir til að stíga alvöruskref og sýna viljann í verki í þeim efnum þegar stjórnvöld eru reiðubúin til að gefa til baka á fjórða tug milljarða af þeim fjármunum sem voru inni í skattheimtukerfi ríkisins fyrir rúmu ári síðan? Hvernig má það vera að við þær aðstæður séu stjórnvöld tilbúin að halda því fram að það sé ekki staða eða geta til að fara fram með þetta verkefni?

Herra forseti. Þingmaðurinn er líklega að vísa til bankaskattsins. Bankaskatturinn var settur á 2010 og markmið hans var mjög vel skilgreint. Annars vegar var það að skattleggja skuldirnar, vegna þess að þeir eru að draga úr kerfisáhættu bankakerfisins, og hins vegar að ná til baka fé sem tapaðist í hruninu. Hvað gerðist í hruninu? Við þurftum að setja í bakkgírinn í heilbrigðiskerfinu, þannig að þegar verið er að ná til baka því skattfé væri kannski óvitlaust að setja eitthvað af því í að byggja upp heilbrigðiskerfið, ná okkur upp fyrir yfirborðið. Það er þannig sem ég heyri þetta úti á landsbyggðinni, hjá Landspítalanum og hjá læknum, að þeir sem stýra þessu kerfi eru alltaf eftir á. Það væri skynsamlegt, ef við horfum á markmið bankaskattsins, að nota hann meðal annars í að gefa í heilbrigðiskerfið og forgangsraða, gefa í það sem var vanrækt frá hruni og ná því upp á þannig stig að við séum alla vega komin mikið í áttina að stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, svo ég hafi þetta alveg rétt, með leyfi forseta: Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnishæft við nágrannalöndin. Við þurfum að minnsta kosti að ná okkur upp á það stig að vera samkeppnishæf í þeim þáttum sem hv. þingmaður nefndi: Launum, þótt það sé ekki endilega fyrsta atriðið en það er eitt af þeim, vinnuálagi og aðbúnaði. Við verðum að ná því hvað þessi þrjú atriði varðar, þau hafa mest áhrif á það að læknar ákveði að vera hérna, ef svo er „kikkar inn“, ef ég má segja svo, með leyfi forseta, löngunin til að vera á Íslandi. Læknarnir vilja flestir vera á Íslandi en það er bara ekki í boði fyrir svo mikið af hinum ungu læknum sem eru með miklar skuldir o.s.frv. Ef við náum laununum á ákveðið stig verður heilbrigðiskerfið kannski samkeppnishæft, eins og stjórnarsáttmálinn segir, við þurfum að alla vega að ná þeim upp að því marki að við náum læknunum heim og missum þá ekki.

Virðulegi forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni í síðari ræðu minni um fjárlagafrumvarpið þá ríkisstjórn og stefnu sem blasir við af lestri þess fjárlagafrumvarps sem er til umfjöllunar. Það er nefnilega þannig með mig að ég var reiðubúinn til þess á síðasta ári að gefa þessari ríkisstjórn tækifæri til að sanna sig. Ég var þeirrar skoðunar að það væri fullt tilefni til að gefa mönnum 6–12 mánaða svigrúm til að sanna sig í starfi og koma hér inn með þær áherslur og framtíðarsýn sem forsjármenn þessarar ríkisstjórnar vildu sjá í ríkisrekstrinum. Nú er þetta fjárlagafrumvarp nr. tvö sem núverandi ríkisstjórn leggur fram og ég verð að segja að það sem blasir við mér er fyrst og fremst skortur á framtíðarsýn. Mér finnst líka skorta mjög á virðingu fyrir verkferlum og virðingu fyrir stjórnsýslulögum og stjórnsýsluvenjum. Ég get tekið dæmi af því sem ég nefndi í andsvari fyrr í dag við ræðu hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þar var tekin ákvörðun á síðasta ári um massífan niðurskurð á þessu ári og í rauninni svo mikinn að það var algerlega fyrirsjáanlegt að það mundi aldrei duga fyrir þeim verkefnum sem blöstu við á árinu, og svo er það leiðrétt með 380 millj. kr. innspýtingu á fjáraukalögum núna. Þetta er ekki mjög vönduð vinna. Fjáraukalög eru ætluð til að mæta óvæntum uppákomum, óvæntum útgjöldum sem enginn hefur séð fyrir en er eitthvað sem ríkið hefur neyðst til að bregðast við. Annað dæmi sem hægt er að nefna í því samhengi er flutningur Fiskistofu norður sem í raun er ákvörðun sem er fullt tilefni til að ræða, ákvörðun sem er ekki algalin hugmynd en slíkar ákvarðanir þarf hins vegar að taka með aðdraganda og á opinn og vandaðan hátt, ekki með því að tilkynna fyrirætlan í einu vetfangi og þannig er á svipstundu grundvelli og framtíðarplönum einnar stofnunar hent upp í loft. Sams konar stjórnsýsla og virðing fyrir verkferlum birtist í ákvörðun hæstv. forsætisráðherra á síðasta hálftímanum sem hann starfar sem dómsmálaráðherra þegar hann flytur lögreglustjórann á Höfn í Hornafirði til Austurlandsumdæmis lögreglunnar, þvert á allan undirbúning og þvert á allar ráðstafanir og fyrirætlanir í fjárlögum o.s.frv. og algerlega án útskýringa. Sú ríkisstjórn sem blasir við mér í gegnum þessi fjárlög er svona: Hún er óvönduð, hún vandar sig ekki, hún slumpar fram og til baka. Það er ekki búið að undirbyggja ákvarðanatökuna. Það er verið að reka ríkissjóð eins og menn séu að spila Matador eða Útvegsspilið. Það eru engar skýringar gefnar á ákvörðuninni, ef það vantar svör og vantar rökstuðning og bent er á það þá er bara yppt öxlum. Eins og til dæmis á síðasta ári þegar menn bentu á að niðurskurður niður í 260–270 milljónir til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða mundi hvergi duga var ekkert gert í því. Nú er það þannig að einhverjir þingmenn stjórnarliðsins hafa gert það sem ég mundi kalla mjög alvarlegar athugasemdir við það fjárlagafrumvarp sem hér er á ferðinni, eins og t.d. hvað varðar fjárútlát til Ríkisútvarpsins. Það er óskiljanleg ákvörðun af hálfu meiri hlutans. Þar er verið að taka þá ákvörðun að láta útvarpsgjaldið renna óskipt til stofnunarinnar. Það er gott og vel. En á sama tíma er tekin sú ákvörðun að lækka útvarpsgjaldið, ef ég man rétt úr 19.400 kr. í 17.800. Þetta er ákvörðun sem hefur í raun og veru ekki bein áhrif á sjóðstreymi í ríkissjóð, hefur engin áhrif á fjárhagsstöðu ríkisins en hefur þau áhrif á Ríkisútvarpið að það þarf á næsta ári, ef svo fer sem fram horfir, að skera niður um 600–900 millj. kr. sem eru nú engar smániðurstöður, sem eru engar smáafleiðingar fyrir jafn mikilvæga stofnun í hugum landsmanna og Ríkisútvarpið. Hver er rökstuðningurinn? Hann finnst ekki. Hver er ákvörðunin á bak við þetta? Hver er stefnan með Ríkisútvarpið? Á sama tíma og næstum því milljarða niðurskurður liggur fyrir er lagt fram frumvarp sem breytir tilgangi, eðli og markmiði þessarar stofnunar. Er hlutverk hennar endurskilgreint í samræmi við þær fjárheimildir sem hún fær? Nei, enginn rökstuðningur. Engin hugsun. Engin framtíðarsýn. Bara slumpað út einhverjum upphæðum og svo séð til hvað gerist. Þetta er ríkisrekstur sem skrifaður er aftan á umslag eins og ekkert sé. Þetta eru óvönduð vinnubrögð og það er óvönduð ríkisstjórn við völd í þessu landi. Það blasir við af þeim dæmum sem ég er að taka hér. Við erum að horfa á ákvarðantöku sem er ekki undirbyggð með rökum og rannsóknum og bestu manna yfirsýn. Það eru alls konar skrýtnar ákvarðanir teknar í þessari ríkisstjórn sem erfitt er að skilja. Ég get nefnt nokkur dæmi. Ég get nefnt af handahófi ákvörðun um að láta annars ágætan stjórnmálafræðiprófessor, Hannes Hólmstein Gissurarson, rannsaka hrunið og gera skýrslu um hrunið. Það er vægast sagt umdeild ráðstöfun og má velta fyrir sér hvaða dómgreind liggur þar að baki eða hvers lags eiginlega friður muni verða um niðurstöðu slíkrar vinnu. Hver er skýringin? Hún er engin. Menn vita í mjög mörgum tilfellum að þær ákvarðanir sem er verið að ráðast í af hálfu þessarar ríkisstjórnar munu verða verulega umdeildar, þær munu ekki verða til að auka sáttina í samfélaginu, munu ekki verða til þess að bæta stjórnmálin en samt sem áður verður ráðist í þær. Það sem birtist síðan á prenti í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til umræðu er óvönduð ríkisstjórn sem vandar ekki til verka, undirbyggir ekki ákvarðanir sínar. Ég hef flutt ræðu um stöðuna í heilbrigðiskerfinu og hvernig hún birtist mér og þær viðbætur sem verið er að leggja til í breytingum meiri hluta fjárlaganefndar duga hvergi nærri til til þess að mæta þeim grafalvarlega vanda sem þar blasir við. Það er langt í frá að það dugi til. Það er ekki við núverandi ríkisstjórn eina að sakast í þeim efnum en í mjög mörg ár hefur verið niðurskurður til heilbrigðismála sem hefur á síðustu árum komist á það stig að ef menn gefa ekki almennilega í verður varanlegur skaði,  Hvaða heildarhugsun er á bak við tekju- og útgjaldafrumvörp þessarar ríkisstjórnar? Það er að skera niður til íslenskrar menningar, skera niður til þjóðararfsins, skera niður til Ríkisútvarpsins, skera niður og auka kostnað í bókaútgáfu, auka kostnað í tónlistarúgáfu, þeim gróskusprotum sem urðu til í kjölfar hrunsins og eru björtu hliðarnar á því sem úr því kom. Það er verið að gera óhollan mat ódýrari en gera allan mat dýrari, gera græjur ódýrari. Maður veltir fyrir sér hvaða heildarhugsun sé á bak við þetta. Hvert eru menn að fara með samfélagið sem hagar sér með þessum hætti? Það væri fróðlegt að heyra þá framtíðarsýn. Hún blasir að minnsta kosti ekki við mér. Mig langar líka að nefna að það er ekki verið að taka á afgerandi hátt á því sem skiptir mjög miklu máli í rekstri ríkissjóðs og er skuldsetning hans. Menn gætu á þessum tímapunkti einbeitt sér rækilega að því að skera niður skuldir ríkisins. Og menn gætu auðvitað miklu betur en hér er gert skoðað alla tekjumöguleika. Það er því miður ekki verið að gera þetta af miklum metnaði. Í mínum flokki, Bjartri framtíð, höfum við sagt að við séum tilbúin til að styðja allar tillögur sem byggja á góðum rökum og upplýsingum og leiða til raunverulegs sparnaðar og betri nýtingar á fjármunum, hæfileikum, vinnu og tíma. Okkar markmið er að tryggja að borgurum landsins sé veitt sem best þjónusta og sem best skilyrði til lífsviðurværis innan fjárhagsrammans. Við leggjum mikla áherslu á það að horfa til lengri tíma í bæði tekjum og úgjöldum, þannig að stofnanir samfélagsins geti gert langtímaáætlanir en séu ekki háðar óvissu fjárlaga hvert ár. Það er því miður það sem blasir við enn einu sinni í þessu. Hér er allur rekstur ríkisins settur í uppnám með árlegu millibili. Síðan bíða menn í ofvæni eftir leiðréttingum og breytingartillögum frá meiri hlutanum til að sjá hver raunveruleikinn verður. Í rauninni er það svo að það eru enn þá stofnanir í samfélagi okkar, þrátt fyrir að við séum komin langt fram í desember, sem bíða eftir því að sjá hvernig endanleg niðurstaða verður í þessum efnum. Og það er algerlega útilokað fyrir nokkra stofnun að gera nákvæmar áætlanir sem geta staðist, bæði hvað varðar þá þjónustu sem veita á og ekki síður hvaða skattarammi bíður. Mig langar aðeins til að fjalla um það metnaðarleysi sem birtist í fjárframlögum til samgangna, bæði almenningssamgangna og samgönguframkvæmda. Það er ekkert sem er jafnmikilvægt í þeim efnum eins og að eyða hættu í vegakerfinu, að auka umferðaröryggið. Það er mjög ánægjulegt að sjá til dæmis á Hellisheiðinni núna að búið er að breikka Kambana, ákvarðanir sem voru teknar fyrir nokkuð löngu, búið að skilja á milli akstursstefna. Það er auðvitað eitthvað sem maður hefði sjálfur viljað sjá á þeim þungu umferðaræðum sem liggja úr borginni og þá er ég að tala um leiðina norður upp í Borgarnes, að ekki sé búið að ráðast í sambærilegar aðgerðir þar, breikka þessa vegi og aðskilja akstursstefnur. Ég hef verið algerlega ófeiminn við að ræða óhefðbundnar fjámögnunarleiðir í því samhengi, einhvers konar útfærslu af veggjöldum eða fjármögnun sem felur það í sér að við getum flýtt framkvæmdum sem auka umferðaröryggi, sem aðskilja umferð á álagsstofngreinum og gera alla öruggari í umferðinni. Það er mjög ánægjulegt að alvarlegum banaslysum hefur, alla vega síðustu tvö ár, fækkað nokkuð. Það hefur verið sýnt fram á að það sem skiptir mestu máli í þeim efnum er að menn séu með svokallaða núllsýn í umferðaröryggi, það sé stefnt að því að slysum sé fækkað þannig að engin slys verði, það sé lögð áhersla á það við hönnun vega, við fjárveitingar til vegaframkvæmda að stefnt sé að því að fækka slysum. Svo eru aðrir þættir sem spila inn í vegaframkvæmdir og samgöngur, eins og t.d. virðisaukandi áhrif, tenging byggðarlaga, tenging atvinnusvæða o.s.frv. sem skipta auðvitað máli, byggðamál og byggðamálefni sem þarf að horfa til líka. En það að setja alvörufjármuni í það að aðskilja akstursstefnur og almennt að gera stofnæðarnar breiðari og líka að standa straum af nauðsynlegu viðhaldi eru gríðarlega mikilvægir þættir sem að mínu mati er ekki haldið nægilega vel utan um. Því miður er það svo að í þeirri ágætu fastanefnd sem ég sit í á vettvangi þingsins, umhverfis- og samgöngunefnd, erum við ekki einu sinni farin að sjá samgönguáætlun og enginn veit í raun hvað er að frétta af þeirri vinnu, hvort það sé ætlun ráðuneytisins eða ráðherrans að skila inn vinnu í þeim efnum. Þegar um það er rætt hvað sé á ferðinni í innanríkisráðuneytinu get ég ekki látið hjá líða að velta fyrir mér hver staðan sé í umhverfismálum. Þessi ríkisstjórn hefur, sem kunnugt er, ekki haft fyrir því enn þá að skipa sérstakan umhverfisráðherra og því miður hefur umhverfisráðuneytið verið einhvers konar skúffuráðuneyti hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni, og þar eru málaflokkar sem maður mundi gjarnan vilja sjá að spýtt væri svolítið í lófana. Þá vil ég sérstaklega nefna friðlýsingar en það hefur algerlega setið á hakanum hjá núverandi ríkisstjórn. Það eru sáralitlir ef nokkrir fjármunir settir í slík verk. Svæði sem sett hafa verið í verndarflokk rammaáætlunar eiga að því loknu að fara í friðlýsingu. Friðlýsingarferli var hafið í Þjórsárverum þegar þessi ríkisstjórn kom til starfa. Það var búið að baka kökurnar, þeyta rjómann og hella upp á kaffið þegar hæstv. ráðherra ákvað að afturkalla það friðlýsingarferli sem þar var um það bil að verða innsiglað. Hvað hefur gerst síðan þá í þeim efnum? Ekki neitt. Ekki nokkur skapaður hlutur nema það að ríkisstjórnin hefur sýnt á spilin hver hennar vilji sé í þeim efnum, hvaða hugmyndir séu á ferli innan ríkisstjórnarinnar þegar kemur að virkjunarhugmyndum og umgengni við náttúru Íslands og umgengni við löggjöf um náttúruvernd, löggjöf um vernd og nýtingu svokallaðra virkjunarhugmynda, virkjunarkosta. Þar stendur miklu frekar til að fjölga virkjunum, færa einhliða úr biðflokki yfir í nýtingarflokk án þess að fyrir liggi nokkrar áætlanir um sölu orku, án þess að fyrir liggi fagleg vinna um röðun þessara verkefnakosta. Ég sá það um daginn að verið var að endurgreiða Landsvirkjun, ég held að ég hafi séð það í Viðskiptablaðinu, 2 milljarða út af orku sem ekki var nýtt í álverið í Straumsvík eftir virkjun Hálslóns á Búðarhálsi, Hálslónsvirkjun, þ.e. orka sem fór forgörðum. Þetta er skólabókardæmi um rassvasabókhald og óvönduð vinnubrögð, skólabókardæmi um það hvað gerist þegar menn fara af stað, virkja bara eitthvað og sjá svo til hvað gerist þegar virkjuninni hefur verið komið á fót, ekkert fast í hendi. Það eina sem situr eftir er að menn eru búnir að sökkva miklu af landi. Nú tek ég það fram að þarna var á ferðinni virkjun sem margir voru sammála um, m.a. sá sem hér stendur. Hvar er framtíðarsýnin sem birtist í þessu? Hvar eru vönduðu vinnubrögðin? Þau er ekki að sjá í þessari fjárlagagerð. Það er óvönduð ríkisstjórn sem blasir þar við.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að koma inn á samgöngumálin. Hv. þingmaður ræddi samgöngumál í ræðu sinni og eins og þetta blasir við okkur núna er sáralítið fé til nýframkvæmda á næsta ári. Menn hafa verið að færa fé á milli úr nýframkvæmdum yfir í viðhald og snjómokstur vegna þess að þörfin er mikil þar, en ekki er verið að setja neitt viðbótarfé í þessa málaflokka að neinu gagni eins og væntingar voru til eftir samdrátt liðinna ára. Mig langar að heyra viðhorf hans, hvað þetta geti þýtt fyrir uppbyggingu vegakerfisins innan lands. Nú vitum við að ferðamönnum fjölgar mjög ört og mikill akstur er á þjóðvegum sem bætist þá við af hálfu ferðamanna. Sumir vegir að vinsælum ferðamannastöðum eru oft lélegir, svo að ég nefni bara einn sem er í mínu kjördæmi að Látrabjargi, sá vegur er okkur til skammar, lélegur malarvegur. Ekkert liggur fyrir um hvernig ný samgönguáætlun lítur út, hvort framkvæmdir verði boðnar út til dæmis við jarðgöng, Dýrafjarðargöngin og Vestfjarðaveg 60. Fleiri slík útboð liggja ekki fyrir. Hvað telur hv. þingmaður að þetta komi til með að gera ef menn draga svona lappirnar varðandi nýframkvæmdir og líka viðhaldið þó að eitthvað hafi verið sett inn í þau mál með breytingartillögum við 2. umr.? Erum við ekki komin að ákveðinni ögurstundu miðað við uppsafnaða þörf í þessum málaflokki?

Jú, virðulegi forseti. Ég mundi að minnsta kosti segja það að ég vildi fá að sjá að einhver áætlun væri í gangi, að menn væru að vinna eftir einhverju plani til framtíðar í þessum efnum, að þetta væri ekki bara byggt á einhverjum svona hugdettum og vangaveltum einstakra ráðherra í ríkisstjórninni eins og er allt of algengt í núverandi ríkisstjórn, að menn séu bara með einhverjar handahófskenndar ákvarðanir fram og til baka. Ég held að í mjög mörgum tilfellum þar sem við erum að horfa á tengivegi þá séu menn ekki búnir að setja nándar nærri því nógu mikið í það. Ég tek dæmi um ferðamannavegi eins og Kjalveg á sumrin þar sem myndast algert ófremdarástand ár hvert. Það er algerlega óviðunandi ástand sem þar myndast á vegum. Svo eru auðvitað stærri framkvæmdir eins og Dýrafjarðargöng, sem hv. þingmaður nefndi, sem er dæmi um aðgerð sem getur stuðlað mjög að bættu umferðaröryggi, styttir auðvitað gríðarlega leiðir um vetur á milli sunnanverðra og norðanverðra Vestfjarða, og er á sama tíma mjög virðisaukandi að því leytinu til að hún býr til eitt stórt vinnusvæði úr aðskildum byggðum sem eru mjög aðskildar, alla vega að vetri til. Það er dæmi um aðgerð sem menn mundu vilja fá að sjá að væri sett niður og væri komin á teikniborðið. Það er því miður ekki að finna neina framtíðarsýn í þessum efnum hjá núverandi ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Áfram kannski með framtíðarsýnina og þá varðandi Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er í mjög mikilli klemmu og hefur þolað niðurskurð undanfarin ár. En núna blasir við að útvarpsgjaldið eigi að lækka á næsta ári og þarnæsta ári líka, sem þýðir um 600–900 milljónir og er gífurleg hætta auðvitað fólgin í því. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér að blasi við Ríkisútvarpinu, sem er okkar almanna-, menningar-, öryggis- og lýðræðisventill, mundi ég segja, þjónar okkur og er búið að gera í áratugi síðan 1930? Er þetta ekki ákveðin ögurstund sem menn standa frammi fyrir á þeim bænum og hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að stofnunin verði eftir slíkar hremmingar ef þetta gengur eftir?

Herra forseti. Ég held að við okkur blasi mjög alvarlegir hlutir þar. Við verðum auðvitað að hafa það í huga að á síðustu árum hefur starfsmönnum Ríkisútvarpsins fækkað að ég held um 100 manns, það í sjálfu sér er gríðarleg breyting á þeirri stofnun. Ég hef verið mjög hrifinn af þeirri leið sem farin hefur verið í Danmörku í dagskrárgerð. Ég er ekki einn um það, verið er að sýna danska sjónvarpsþætti um allan heim. Menn átta sig kannski ekki á því að það er pólitíska ákvörðunin sem liggur að baki gerð slíks efnis. Eina leiðin fyrir okkur sem samfélag til að bregðast við gerbreyttum veruleika í fjölmiðlun, aðgengi að niðurhali og ókeypis efni á netinu, felst fyrst og fremst í gerð innlends sjónvarpsefnis, vandaðs innlends sjónvarpsefnis sem er það eina sem getur keppt við það gríðarlega framboð af ódýru sjónvarpsefni sem í boði er. Ef við ætlum að nýta þessa stofnun til að varðveita þjóðararfinn 

Forseti. Hver er heildarhugsunin í þessu fjárlagafrumvarpi? spurði hv. þingmaður. Það er ekki mitt að svara því fyrir ríkisstjórnarflokkana, en það var rétt eftir að þessi spurning kom fram að hv. formaður fjárlaganefndar, sem var eini stjórnarþingmaðurinn sjáanlegur hér, vék úr salnum. Ég ætla bara að segja mína skoðun á því hver heildarhugsunin í þessu fjárlagafrumvarpi er. Mér sýnist hún mjög einföld, hún er að létta byrðum af þeim sem eiga fyrir þeim. Auðlegðarskattur er tekinn af, veiðigjöld eru lækkuð, en gjöldum er bætt á. Sjúklingar þurfa nú að borga 1,9 milljarða í gjöld sem þeir þurftu ekki að borga áður og svo má lengi telja. Það virðist vera heildarhugsunin í þessu að þeir sem minna mega sín þurfa að borga meira og þeir sem eiga fullt af peningum þurfa að borga minna. Ég ætla að leyfa mér að nefna subbuskap í stjórnsýslunni, t.d. flutninginn á Fiskistofu. Starfsmenn hafa skrifað stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis og beðið hana að fara yfir þetta. Náttúrupassinn var nefndur, breytingin á lögregluembættunum á Austurlandi. Það hefur verið áhugamál mitt um langt skeið að til að hafa hemil á framkvæmdarvaldinu þá væri það gott mál ef ráðherrar sætu ekki á þingi. Þá mundum við kannski bera meiri virðingu fyrir löggjafarþinginu og við hefðum meira aðhald á þeim. Mig langaði að spyrja þingmanninn hver hans skoðun er í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég hef verið mikill stuðningsmaður þess að ráðherrar sætu ekki endilega hér á þingi og að það væri sjálfsagt mál, ef þingmaður yrði ráðherra, að hann mundi víkja sæti og kalla inn varamann og gegna þá eingöngu embætti ráðherra á meðan þannig væri. Ég held að sá aðskilnaður væri mjög af hinu góða. Það mundi líka verða til þess að við værum með fullskipað þing. Það er því miður þannig að þegar þingmenn hverfa héðan til ráðherrastarfa eru þeir ekki mjög gagnlegir í því starfi sem er hér í þinginu. Oft er það þannig í vinnu fastanefndanna að maður sér að það mundi vera mikið til gagns að vera með fleiri þingmenn við störf þar. Í sumum tilfellum væri það ekki til gagns, en svona heilt yfir væri það betra. Ég tala nú ekki um að það eru yfirleitt reynslumeiri þingmennirnir sem hverfa til þessara starfa. Þannig að ég held að það væri bara af hinu góða. Það mundi líka auka stefnumótunarhlutverk þingsins. Menn mundu, held ég, kannski taka sér meiri tíma ef góður aðskilnaður væri þarna á milli til að fara yfir lagafrumvörp, mögulega eiga frumkvæðið að einhverju leyti í samstarfi við framkvæmdarvaldið að mótun heildarlaga, heildarhugsunar, framtíðarsýnar, sem mundi leiða til þess að við fengjum meiri stöðugleika í okkar stjórnsýslu og meiri langtímahugsun í stjórnmálalífið allt.

Forseti. Hv. þingmaður hefur gjarnan talað um, eins og fleiri hér, þann niðurskurð sem er áætlaður á Ríkisútvarpið. Ég verð að koma því hér að að mér finnst það eiginlega ekki sæmandi málflutningur þegar þeir sem standa fyrir því segja að nú eigi Ríkisútvarpið að fá fullt útvarpsgjald en ætla um leið að lækka útvarpsgjaldið um 15% á tveimur árum. Það á ekki að klæða aðgerðir á þennan hátt. Látum svo vera að þetta eigi að fara fram. Þá vil ég spyrja þingmanninn: Er ekki nauðsynlegt, áður en það er gert, að lögunum um Ríkisútvarpið verði breytt eða farið ofan í það þannig. Það virðist vera þannig að það geti ekki uppfyllt skyldu sína með þeim fjárframlögum sem áætluð eru til næstu tveggja ára.

Virðulegur forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni að það liggur ekkert fyrir hvert menn ætla að fara með þessum breytingum. Maður sér stjórnmálamenn stundum skamma stofnanir fyrir að standa sig ekki í stykkinu eða fara fram úr fjárheimildum. En það gerist sjálfkrafa þegar stofnunum eru ekki skammtaðir fjármunir til að standa undir lögbundnu hlutverki sínu. Ef menn ætla að breyta rekstrarramma stofnunar eins og Ríkisútvarpsins þá verður að fylgja því breyting á skilgreindu hlutverki þess. Það gefur augaleið. Því miður er þetta að gerast á mjög viðkvæmum tímapunkti í sögu Ríkisútvarpsins. Það er greinilegt á öllu sem blasir við manni þegar maður kemur þar inn og þegar maður horfir á það hvernig þessi stofnun birtist almenningi að ný kynslóð er tekin við. Þarna gætu mjög spennandi tímar verið fram undan. En því miður er ekki verið að bregðast við því af hálfu löggjafarvaldsins eða framkvæmdarvaldsins að 

Herra forseti. Nú er þriðja lota í læknaverkfallinu og frá miðnætti í gær lögðu kvenlæknar og barnalæknar niður störf í tvo sólarhringa. Til stendur að verkfall lækna muni halda áfram eftir áramót og fram til páska ef ekki nást samningar. Það er alveg ljóst hver vilji meiri hluta landsmanna er. Landsmenn vilja forgangsraða skattfé sínu í heilbrigðiskerfið. Það er alveg ljóst, sama um hvaða flokk er að ræða hvað varðar forgangsröðun á skattfé, að langflestir vilja forgangsraða því í þágu heilbrigðiskerfisins og er flokkur hv. þingmanns þar mjög ofarlega, það eru allir flokkar í kringum níutíu og eitthvað prósent, Samfylkingin er með hæsta hlutfallið hvað það varðar, held ég, svo kemur flokkur hv. þingmanns. Loforð og orðræða stjórnarflokkanna er skýr og stjórnarsáttmálinn segir að við eigum að færa okkur í áttina að því að vera með heilbrigðiskerfi sem er samkeppnishæft við nágrannaríkin. Nú er verið að bæta örlítið í miðað við það sem lagt var upp með í fjárlögunum en það er klárlega ekki nóg, það eru ekki nema 60% af því sem Landspítalinn kallaði eftir og töluvert minna en það sem landsbyggðin kallaði eftir. Í fyrsta skipti í sögu landsins eru læknar í verkfalli. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi alvarleika stöðunnar, í ljósi þess að við fáum ekki sérfræðinga aftur til Íslands sem neinu nemur og að við erum að missa þá út sem við höfum, í ljósi þeirra loforða sem fólki voru gefin fyrir kosningar, í ljósi afstöðu landsmanna allra og kjósenda hv. þingmanns: Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér að við þingmenn getum gert til að leggja okkar lóð á vogarskálarnar svo samningar náist og svo meira fé verði veitt í heilbrigðiskerfið á fjárlögum?

Virðulegur forseti. Það er nú þannig í okkar blessaða þjóðfélagi að við erum fámenn en engu að síður sjálfstæð og einangruð. Þess vegna höfum við þurft að koma okkur upp innviðum miklu stærri þjóðar. Við erum með innviði á við tveggja til þriggja milljóna manna þjóð, en við höfum sparað okkur ýmislegt. Stundum talað um að við séum eins og músarhamur sem strekkja þarf yfir beinagrind af fíl. En við höfum sparað okkur ýmislegt, við erum til dæmis ekki með her. Það er margt sem við rekum með frjálsum framlögum. Hluti af heilbrigðiskerfinu hefur verið rekinn með frjálsum framlögum kvenfélaga, alls konar frjálsra og óháðra félagasamtaka og hvers konar safnana. Eins má nefna Happdrætti Háskólans sem hefur að hluta staðið straum af kostnaði við byggingar Háskóla Íslands. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, við höfum borið gæfu til þess að vera mjög samstiga um að byggja upp gríðarlega öflugt heilbrigðiskerfi. Ef við værum ekki með góða lækna og góð sjúkrahús þá stæði ég ekki hér í dag. Ég er góður vitnisburður um það og hæstv. forseti er ágætisvitnisburður um hvað það er mikilvægt fyrir okkur að vera með öflugt heilbrigðiskerfi sem getur gripið inn í þegar slysin verða eða þegar eitthvað bjátar á í lífi fólks. Ég tók eftir því þegar ég lá á sjúkrahúsi síðastliðið vor að þó að aðhlynning starfsfólksins sé frábær og upp á 10 er auðvitað ýmislegt farið að gefa sig í þeim húsakosti sem við eigum. Það er raki í gluggum. Það er móða á milli glerja. Það sveppur á sumum stöðum. Það gengur ekki að halda þannig áfram. Þær viðbætur og breytingartillögur sem við komum með eða sem meiri hlutinn leggur fram duga hvergi nærri til að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin. Við þurfum þjóðarátak og þjóðarsamstöðu til að gera það.

Herra forseti. Þjóðin virðist vera alveg afdráttarlaus í afstöðu sinni til forgangsröðunar í þjóðfélaginu. Við píratar kölluðum eftir skoðanakönnuninni og Capacent Gallup gerði hana fyrir okkur. Við töldum að þetta yrði niðurstaðan og það er einmitt það sem ég hef heyrt frá mörgum þingmönnum í umræðunni núna, þeir trúðu því að fólk vildi setja heilbrigðiskerfið í forgang. Það sem kom mér á óvart var hvað það var afgerandi. Þrettán hundruð og eitthvað manns settu heilbrigðiskerfið í 1. sæti og hundrað og eitthvað manns vildu setja menntakerfið í forgang. Það eru sjö sinnum fleiri sem vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang. Ef við tökum saman 1. og 2. sæti vilja 90% landsmanna setja heilbrigðiskerfið í forgang og 44% menntamál. Menntamálin koma sterk inn þar. Þetta er það sem landsmenn vilja. Nú ræðum við fjárlögin og hvernig við ætlum að útdeila fé. Það er eitt sem við getum gert til þess að leggja okkar lóð á vogarskálarnar. Ég hef verið að spyrja þingmenn um nokkuð sem ég vil gera, þ.e. að við afgreiðum fjárlögin ekki strax, að við 

Virðulegur forseti. Ég er nú talsmaður þess að menn reyni eftir fremsta megni með breytingartillögum að leiða samningana í ljós og koma með einhverja framtíðarsýn sem verður valkostur fyrir kjósendur í landinu. Ef ríkisstjórnin er ákveðin í því að gera hlutina með þessum hætti verður hún auðvitað að gera það. Það er meiri hluti fyrir því á bak við þessa ríkisstjórn, því miður. En við getum ekki nógsamlega varað við afleiðingunum af því að svelta heilbrigðiskerfið með þeim hætti sem gert er hér. Það er hlutverk okkar hér að halda áfram að gera það og hafa það algerlega á hreinu hver framtíðarsýn okkar er í þessum efnum. Því miður deilum við þeirri sýn ekki með þeirri ríkisstjórn sem er í landinu. Ég held að almenningur í landinu verði að sjá það sjálfur hvert stefnir í þessum efnum. Við verðum að fá liðsinni hans til þess að