Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég mun ekki fylgja þessum lagabálki úr hlaði með mörgum orðum, því að í aths. aftan við frv. er gerð grein fyrir, hversu það er til orðið, og tel ég ekki ástæðu til að taka það upp hér. En tilgangurinn hefir verið sá, að safna í eina heild þeim lagaákvæðum, sem gilda eða eiga að gilda um alþingiskosningar. Af þessum ástæðum er lagabálkur þessi talsvert umfangsmikill, 158 gr. Það er auðvitað, að í þessum lögum eru ýms nýmæli, og mörg þeirra, þó ekki öll, eru afleiðing stjskrbreyt. þeirrar, sem væntanlega verður samþ. til fullnustu á þessu þingi. Auðvitað má búast við ágreiningi um mál eins og þetta, og aths. við frv. sýna í aðalatriðum, hversu þessu var varið í n., sem undirbjó frv. En ég fer ekkert út í þá sálma hér, enda ekki heimilt við þessa umr. málsins. En um það er enginn ágreiningur, að lagabálk sem þennan verður að setja á þessu þingi, svo framarlega sem samþ. verður frv. um stjskrbreyt., og á því tel ég engan vafa. Ég vona því, að um þetta mál takist góð samvinna í þinginu, svo að það fái sem bezta og skjótasta afgreiðslu. Eftir að prentuð hafði verið próförk að frv. var breytt dálítið fyrirkomulagi kjörseðils. Breyt. var viðvíkjandi landslistanum. En vegna þeirrar breyt. hefir komizt lítilsháttar ósamræmi inn í 69. gr. frv., sem hv.þm.N.-Ísf. hefir bent mér á, en ég vona, að n. bæti úr þessu. Eins og hæstv.forsrh. tók fram í gær, hefir það orðið að samkomulagi innan stj., að þetta mál ætti að fara til þeirrar n., sem athugar stjskrmálið: sú n. hefir lítið að starfa, og er því ekki nema sanngjarnt, að hún fái þetta mál í viðbót. Legg ég því til, að málinu verði, að umr. lokinni, vísað til stjórnarskrárnefndar, sem kosin var mi fyrir augnabliki síðan.

Eysteinn Jónsson Ég átti sæti í þeirri n., sem fjallaði um þetta mál, og sat þar fyrir hönd míns flokks. Ég ætla ekki að svo stöddu að tala um einstök atriði frv., en vildi þó fara nokkrum orðum um það og setningu kosningalaga almennt. Mér finnst það vera tvennt, sem einkum sé keppt að við setningu slíkra laga. Annarsvegar að skapa sem mest öryggi fyrir því, að réttur vilji kjósenda komi fram við kosningar, þannig, að ekki verði komið við neinskonar þvingun í þessum efnum, og yfirleitt ekki ranglæti beitt. Hinsvegar að útbúa kosningalög þannig, að sem auðveldast verði fyrir hvern og einn að neyta kosningarréttar síns. Nú er það svo, að með breyt. þeirri á stjskr., sem hiklaust má telja, að samþ. verði á þessu þingi, er æðimikið breytt aðstöðu manna til kosninga hér á landi. Hingað til hefir það verið svo, að aðstaðan hefir á vissan hátt verið talsvert misjöfn, þannig, að þeir, sem í strjálbýlum búa, hafa sent tiltölulega fleiri fulltrúa á þing en hinir. Með stjskrbreyt. dregur mikið saman með þessum mönnum. En þar sem breyt. gengur í þessa átt, verður að hafa sérstakar gætur á því, að sem bezt verði fullnægt 2. atriðinu, sem ég nefndi, nefnil. að aðstaðan til þess að notfæra sér kosningarréttinn verði sem bezt. Nú vil ég taka það fram, að ég leit svo á, að þótt um margt hafi verið góð samvinna í n., þá hafi þess þó ekki verið gætt sem skyldi, að gefa mönnum, sem í strjálbýlinu búa, aðstöðu til þess að notfæra sér þennan rétt. Ég kom fram með þá till. í n. að hafa kjördaga í sveitum tvo. Mun ég koma með þessa till. hér í þinginu, ef n. treystir sér ekki að taka hana upp. - Ég tel, að þessi tvö aðalatriði, er ég gat um, beri einkum að hafa í hyggju við afgreiðslu þessa frv. Ég mun athuga nákvæmlega allar till., sem fram koma í þá átt að veita mönnum sem bezta aðstöðu til að neyta kosningarréttar síns, og mun ég ljá þeim fylgi, ef þær skerða ekki öryggi við kosningar. Um einstök atriði frv. verður sjálfsagt tækifæri til að ræða síðar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Þetta frv. er fram borið í þeim tilgangi að samræma þingsköp hinni breyttu stjórnarskrá. Stjórninni var ljóst, að frekari endurskoðun þyrfti á þingsköpum, en hefir þó ekki að sinni viljað gera till. um fleiri breyt. á þeim en nauðsyn er vegna stjskr.breytingarinnar. Legg ég til, að málinu verði vísað til allshn. að umr. lokinni. Ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, drepa á þrjú atriði til leiðbeiningar fyrir hv. nefnd. Ætlazt er til þess, að fjárlög og fjáraukalög séu lögð fyrir Sþ., en í því sambandi er landsreikningsins ekki getið. En nú má líta á LR. sem hluta af fjárl., og væri því eðlilegt, að hann væri lagður fyrir Sþ. Vil ég biðja n. að athuga, hvernig hún lítur á þetta. Myndi sennilega nægja, að skoðun hennar kæmi fram í nál. Þá skal bent á, að ósamræmi er milli 5. gr. þingskapanna og 143. gr. kosningalagafrv., sem liggur fyrir Nd., um það, hvenær kosningakærur skuli fram komnar. Þetta ósamræmi varð ekki athugað vegna þess, að frv. til kosningalaga var ekki tilbúið þegar þingskapafrv. var afgreitt. Vil ég skjóta því til n., að hún sjái um, að samræmi verði um afgreiðslu þessara frumvarpa. Í 1. og 4. gr. þessa frv. er vitnað í stjórnarskrána frá 1933, en útlit er fyrir, að stjórnarskrárfrv. verði ekki staðfest fyrr en í marz 1934. Væri því sennilega bezt að fella tilvitnunina niður.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Þegar samkomulag varð um það milli þingflokkanna að kalla saman aukaþing, var það tilskilið, að reglulegu þingi yrði frestað fram yfir kosningar. En til þess þarf lagaheimild, að þing megi koma seinna saman á árinu en tilskilið er í stjskr., og því er þetta frv. fram komið.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hér fylgjast að þrjú frv. frá fjármálaráðuneytinu um staðfestingu á bráðabirgðalögum. Tvenn af þessum bráðabirgðalögum eru formleiðréttingar til samræmingar við ótvíræðan þingvilja, en ein staðfesting á tollinnheimtureglum, sem fylgt hefir verið. Þetta fyrsta frv. er til að taka af tvímæli um samband tveggja verðtollslaga frá síðasta þingi, svo ótvírætt sé, að eldri lögunum hafi ekki verið breytt með hinum nýrri lögum um verðtoll.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Á frv. til laga um breyt. á l. um útflutningsgjald af síld, er samþ. var á síðasta þingi, voru þeir formgallar, að stj. lagði lögin ekki fyrir konung, heldur nýtt frv., í fullu samræmi við þingviljann, og eru þessi bráðabirgðalög hér með lögð fyrir Alþingi til staðfestingar.

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 10 shlj.atkv. og til fjhn. með 9 shlj.atkv. Á 8. fundi í Ed., 13. nóv., var frv. tekið til 2. umr. (A. 6, n. 13).

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Á undanförnum árum hefir staðið deila milli fjármálaráðuneytisins og tollstjóra annarsvegar og súkkulaðiverksmiðju hinsvegar um það, hvernig tolla skuli kakaódeig. Þetta hefir komið til álita þingnefnda, en þær hafa ekki viljað hverfa frá skilningi fjármálaráðuneytisins. Það þótti því rétt að lögfesta þennan skilning, sem fjmrn. og tollstjóri hafa haldið fram, samstundis og hæstaréttardómur féll í vil súkkulaðiverksmiðjunni. Er í bráðabirgðalögunum að nokkru breytt ákvæðum laganna frá 1921 og 1911 til að gera þau ótvíræð og í samræmi við þá framkvæmd, sem höfð hefir verið. Gera má ráð fyrir, að iðnaðarmenn snúi sér til nefndarinnar, og vil ég þá benda henni á að athuga t. d., hvort ekki myndi vera rétt að hafa lægri toll á kakaóbaunum en kakaódeigi, því rétt er að gera greinarmun á algerðum hráefnum og hálfunnum, og ekki vert að gera neitt, sem dregur úr íslenzkri framleiðslu.

Jón Baldvinsson Það lítur út fyrir, að talsverð mistök hafi orðið á tekjufrv. í fyrra, þar sem stj. hefir gefið út þrenn bráðabirgðalög til að leiðrétta gerðir þingsins. Mér þykir mjög vafasamt, að hve miklu leyti stj. á að gera slíka hluti; sérstaklega þykir mér varhugavert, að stj. hefir ekki leitað einum lögum frá síðasta þingi staðfestingar, heldur búið sjálf til ný lög. Út af síðasta frv. vil ég aðeins spyrja hæstv. fjmrh., hve háar upphæðir ríkissjóður hafi orðið að greiða eftir dómnum.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég geri ráð fyrir, að dómurinn kosti ríkissjóð um 12 þús. kr., sem er endurgreiðsla á tolli frá því að kært var og unz dómur var upp kveðinn. Hv. þm. var eitthvað að tala um, að vafasamt væri, að stj. mætti breyta þingviljanum, án þess að hann færði nokkur rök að því, að svo hefði verið gert. Ég skýrði frá því, að öll bráðabirgðalögin hefðu verið sett til samræmingar við þingviljann, og þegar lög frá Alþingi eru ekki lögð fyrir konung af því að þau eru gölluð, þá er það til að varðveita þingviljann. Þetta er því einhver aumasta „opposition“, sem ég get hugsað mér. Aðeins eitt frv. af þessum þremur snertir tekjuauka, og þar eru mistökin ekki teljandi, aðeins þau, að ekki hefir verið tekið nægilegt tillit til sambands milli tveggja frv. Þau mistök eru eins hv. 2. landsk. að kenna og öðrum þm.

Jón Baldvinsson Það liggur eitthvað illa á hæstv. ráðh. í dag, og skal ég ekki vera að ergja hann. En augljóst er, að eitthvað hefir þurft að umbæta hans handaverk, úr því að hann þurfti að gefa út öll þessi bráðabirgðalög. Um verðtollslögin er það að segja, að ég greiddi atkv. á móti þeim og ber því enga ábyrgð á þeim. Ég held því, að öll rök sýkni mig af þátttöku í þessu. Hinsvegar er það sjálfsagt rétt, að hæstv. ráðh. og þingið á líka sök á þessum mistökum, en enginn aðili þó meiri en hæstv. fjmrh., sem samkv. stöðu sinni átti að vera leiðbeinandi í afgreiðslu þessara mála á þinginu.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Það frv., sem hér liggur fyrir í breyttu formi, var flutt sem þmfrv. á síðasta þingi, og hefir það ekki verið lagt fyrir konung nema í formi þessara bráðabirgðalaga. En þessi bráðabirgðalög voru borin undir ýmsa hv.þm., og þá sérstaklega hv.flm. frv. á síðasta þingi, sem tjáðu sig samþykka því, að séð væri um fullkomna samræmingu á því við önnur lög. Það er því algerlega rangt hjá hv. 2. landsk., að hér sé um margskonar leiðréttingar að ræða á gerðum síðasta þings. Það er aðeins ónákvæmni í einni gr. um framlengingu á gildi laga um verðtoll. Og ef hv.þm. telur þessi lög í ósamræmi við vilja síðasta þings, þá verð ég að telja meiri ósamkvæmni í ræðum hans nú.

Ingvar Pálmason Út af umr. þeim, sem hér hafa fallið, um staðfestingu á bráðabirgðalögum um breyt. á útflutningsgjaldi af síld og síldarafurðum, vil ég taka það fram, að ég var flm. að frv. þessara laga á síðasta þingi. Á frv. var upphaflega, eins og það var flutt, enginn formgalli, eins og hv. 2. landsk. getur sannfærzt um, ef hann kynnir sér þingskjölin, sem þar að lúta. Sá formgalli, sem varð á frv. að lokum, kom fram við meðferð málsins í þinginu, og hygg ég, að hv.þdm. minnist þess, að frv. hraktist á milli deilda, og í hv.Ed. var það ekki til meðferðar í samskonar n. og verið hafði í þessari deild. Mun það m. a. hafa valdið nokkru um, að frv. brenglaðist svo í afgreiðslu frá þinginu að lokum. Ég skal játa það og viðurkenna, að ég sem form. sjútvn. þessarar þd. athugaði ekki, að hv.Nd. hafði afgr. frv. með þessum formgalla. En þannig stóðu sakir, að þegar frv. var hér aftur til einnar umr., þá var mjög liðið á þingtímann, og hefði það þurft að fara aftur til hv.Nd., ef því var breytt hér. Ég verð því sem form. sjútvn. að taka þá sök á mig, að n. yfirsást í þessu efni og gætti ekki þeirrar skyldu sinnar að athuga þær afleiðingar, sem breyt. hv.Nd. höfðu í för með sér. Ég get því staðfest það, sem hæstv.forsrh. sagði, að þegar búið var að afgr. frv. sem lög til ríkisstj., þá tilkynnti hæstv. ráðh. mér, hver formgalli væri á þeim, og kvaðst ekki sjá annað ráð vænlegra en að gefa það út sem bráðabirgðalög í þeirri mynd, sem það nú er. Og ég álít, að það hafi fullkomlega verið í samræmi við þingviljann í þessu máli. Að vísu var ekki um mikið að ræða að því er þennan formgalla snertir, en hann var fólginn í tilvitnun í önnur lög, sem ekki voru rétt tilgreind.