Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 29. okt. 1963. Matthías Bjarnason, 11. landsk. þm., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Ég leyfi mér hér með að biðja um brottfararleyfi 2–3 vikur til að fara til útlanda í nauðsynjaerindum og, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ., að óska þess, að fyrsti varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti mitt á Alþ., meðan ég verð fjarverandi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Benedikt Gröndal, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Kjörbréf varamanns liggur fyrir, og verður gert fundarhlé, meðan kjörbréfanefnd rannsakar það. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar vegna áður framkominnar beiðni Matthíasar Bjarnasonar, hv. 11. landsk, þm., og tekið til meðferðar kjörbréf Ragnars Jónssonar skrifstofustjóra sem 1. landsk. varaþm. Sjálfstfl. Nefndin mælir einróma með því, að kosning hans verði tekin gild og kjörbréfið verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. Þá til þál., sem prentuð hefur verið á þskj. 18, um hreyfanlega viðgerðarþjónustu við síldveiðiflotann. Eins og fram kemur í grg. till. og öllum er kunnugt, hefur fiskafli þjóðarinnar sífellt verið að aukast, og hefur aukning síldaraflans verið þar veigamest, sér i lagi undanfarin 3 ár. Það er fullyrt af sjómönnum, sem veiðar Þessar hafa stundað, að án tilkomu hinna nýju og sífellt fullkomnari veiðitækja hefði aðeins óverulegur hluti þess afla, sem á land hefur komið, veiðzt. Þótt tæki þessi hafi óvéfengjanlega gefið bezta raun á síldveiðunum, er einnig fullyrt og talið nauðsynlegt að hafa þau á öllum öðrum veiðum. Til upplýsingar um aflaskiptingu undanfarinna ára hef ég aflað mér eftirfarandi talna frá Fiskifélagi Íslands, og til skýringar um heitið „Þorskafli“ er rétt að taka fram, að með því er átt við í skýrslunni nálega allan annan afla en síld og krabbafisk. Árið 1960 er þessi þorskafli 373 995 tonn, en síldaraflinn það ár er 136437 tonn. 1961 er þorskaflinn 306 402 tonn, en síldaraflinn 325 911 tonn. 1962 er þorskaflinn 286 912 tonn, en síldaraflinn 478127 tonn. Til júníloka þessa árs hefur þorskaflinn verið 265 069 tonn, en síldaraflinn 134 497 tonn. Af framangreindum tölum má glögglega sjá, hve hlutur síldaraflans er sífellt meiri í heildarfiskveiðunum á undanförnum árum. Á s.l. ári reyndist hann t.d. næstum tvöfalt meiri en þorskaflinn. Verðmætasti hluti síldaraflans hefur verið veiddur, undanfarin ár, svo sem um áratugi, fyrir Norður- og Austurlandi, en veiðisvæðið Þar er mjög reikult í dag og færist e.t.v. um tugi sjómílna á morgun. Til þess að möguleikar eigi að vera á því að veita flotanum alla nauðsynlega þjónustu, þarf því annað tveggja að ske, að setja upp sem flestar þjónustustöðvar um allt Norður- og Austurland eða hafa hreyfanlega þjónustu við flotann, sem gæti fært sig eftir honum og fylgt honum eftir. Fyrir velflestri nauðsynlegri þjónustu er séð í hinum ýmsu bæjum og kauptúnum, er að veiðisvæðinu liggja. Fyrir einum mikilvægasta lið þessarar þjónustu hefur þó alls ekki verið séð, en það er viðgerðarþjónustan við hin dýrmætu fiskileitartæki. Þrátt fyrir þær staðreyndir, sem fyrir liggja um mikilvægi tækjanna, er þessi þjónusta enn á algeru frumstigi, sem telja verður algerlega ófullnægjandi. 1 grg. till. er t.d. vikið að ástandi þessara mála s.l. sumar. Þá reyndist veiðin meginhluta veiðitímans vera fyrir Austfjörðum, en aðeins á einum stað, Norðfirði, var viðgerðarmaður, og mynduðust oft þar heilar biðraðir skipa, sem biðu eftir viðgerð á þessum dýrmætu tækjum. Það lætur að líkum, hve slík bið getur orsakað mikið og ómetanlegt tjón, þegar hverfa verður af miðunum e.t.v. á beztu veiðidögunum. Með till. þeirri, sem hér er til umr., er til þess ætlazt, að leitað verði úrbóta um lausn hins alvarlega ástands til að forða frekara tjóni af skorti nauðsynlegrar viðgerðarþjónustu. Staðsetning margra viðgerðarstöðva yrði óhjákvæmilega mjög kostnaðarsöm og erfið vegna hinna breytilegu veiðisvæða, jafnvel frá degi til dags. Af framangreindum ástæðum er í till. sérstaklega bent á nauðsyn hreyfanlegrar þjónustu til viðhalds og viðgerðar tækjanna. Með samþykkt till. er úrbóta að vænta um lausn þessa vanda og að einskis verði látið ófreistað, til þess að því takmarki verði náð. Herra forseti. Ég legg að lokum til, að að loknum umr. nú verði umr, um till. frestað og henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 19 hef ég ásamt hv. 5. þm. Vestf. (HV) leyft mér að flytja þáltill. um sérstakar örorku- og dánarbætur sjómanna. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir þetta þing frv. til l., er tryggi, að allir sjómenn á íslenzkum skipum njóti sérstakrar slysatryggingar, eigi lægri en 200 þús. kr. miðað við fulla örorku eða dauða, vegna allra slysa, er verða um borð í skipi eða í landi: ` Eins og getið er í grg. með þáltill., höfum við flm. tvívegis flutt á hv. Alþingi frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar þess efnis, að auk almennra örorku- og dánarbóta njóti sjómenn á íslenzkum skipum sérbóta frá almannatryggingum að upphæð 200 þús. kr. miðað við fulla örorku eða dauða. Ég hef bæði í framsögu fyrir þessum frv. og í umr. um málið gert grein fyrir því og tel þess vegna ekki þörf á að ræða það ýtarlega að þessu sinni, því að ég vænti þess, að málið eigi nú þann hljómgrunn og fái þá afgreiðslu, að ekki gerist þörf að rifja upp alla meðferð þess undanfarin ár hér á hv. Alþingi. Ég stikla því aðeins á hinu stærsta. Í sambandi við þetta mál hafa staðið deilur um, hvort réttmætt sé, að sjómenn njóti hærri slysa- og dánarbóta en aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Við flm. höfum haldið því fram, að á meðan ekki er um það að ræða, að allir landsmenn séu tryggðir sómasamlegum bótum, þá eigi sjómenn og aðstandendur þeirra öðrum fremur rétt á að njóta bóta, sem séu meira en nafnið tómt. Við höfum talið eðlilegt og sjálfsagt, að sjómenn og aðstandendur þeirra finni það í öðru en orðunum einum á sjómannadögum, að þjóðin metur störf sjómannastéttarinnar og gerir sér ljóst, að jafnframt því sem sjómenn vinna erfiðustu og þjóðnýtustu störfin í þjóðfélaginu, þá eru þeir við dagleg störf sín í meiri lífshættu en gerist um aðrar starfsstéttir. Við bað að afla þjóðinni þess auðs, sem er undirstaðan undir lífskjörum hennar, ganga þeir í hættuna fyrir landsmenn alla. Þegar af þessum ástæðum tel ég fullgild rök fyrir því, að lögfestar verði sérbætur til sjómanna vegna slysa og dauða. En eins og mál hafa þróazt, koma þessi rök ekki ein til, heldur jafnvel miklu fremur önnur, þau, að sjómannastéttin fái a.m.k. að njóta innbyrðis jafnréttis í þessu efni, þau rök, að það sé a.m.k. á engan hátt viðunandi, að sjómenn skuli ekki allir njóta jafnhárrar líftryggingar. Hverja skoðun sem menn kunna að hafa á því, hvort sjómenn eigi yfirleitt að njóta hærri örorku- og dánarbóta en aðrir landsmenn, þá held ég, að flestir geti fallizt á, að það er algerlega óviðunandi og vansæmandi, að við sjóslys skuli sumir sjómenn einungis vera bættir hálfum þeim bótum, sem greiddar eru aðstandendum stéttarbræðra þeirra, en þannig var ástandið í þessum málum, þegar við flm. þessarar þáltill. þá rum fyrst fram í febr. 1961 frv. það, sem ég gat um áðan, og þannig eru viðhorfin enn. Þegar við þá rum frv. fram fyrst fyrir rúmu 2 ½ ári, hafði nokkur hluti sjómannastéttarinnar, sjómenn á togurum og farskipum og yfirmenn á vélþá tum, náð fram ákvæðum um sértryggingu í tímabundnum kjarasamningum, en stór hluti sjómannastéttarinnar hafði ekki fengið þessi ákvæði í kjarasamninga, og allur sá fjöldi, sem stundar sjómennsku á þá tum, sem eru minni en 12 tonn, átti þess enga von að fá að njóta slíkra bóta, þar sem kjarasamningar sjómanna og útgerðarmanna ná ekki til þeirra þá ta, á þá er ekki lögskráð. Þegar frv. var lagt fram öðru sinni, höfðu enn fleiri sjómenn fengið sértrygginguna í kjarasamninga, en sjómenn á þá tum undir 12 tonn að sjálfsögðu ekki. Ég ætla að sleppa því að ræða meðferð málsins á hv. Alþingi, en get þess aðeins, að niðurstaðan í fyrra sinnið, sem það var borið fram, var sú, að frv. fékk ekki afgreiðslu í nefnd, en síðara árið var því vísað til hæstv. ríkisstj. með tilvísun til endurskoðunar á almannatryggingalögunum, sem fram fór, og í trausti þess, að almennar örorku- og dánarbætur yrðu hækkaðar. Auk þess sem ágreiningur var um það, hvort sjómenn ættu að njóta sérbóta eða ekki, var ágreiningur um þá tilhögun, sem lagt var til að höfð yrði á lögfestingu sérbótanna, þ.e.a.s. að almannatryggingarnar greiddu þær. Alþýðusamband Íslands, Sjómannasamband Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands og Landssamband ísl. útvegsmanna mæltu með samþykkt frv. Ég legg áherzlu á það svo sem í bæði þau skipti, er ég gerði grein fyrir því frv., sem við hv. 5. þm. Vestf. fluttum um sérbætur til sjómanna, að sú tilhögun eða það form, sem haft yrði á lögfestingu sérbótanna, er ekkert aðalatriði. Þess vegna höfum við talið rétt að leggja þetta mál nú fyrir í, þáltill. þess efnis, að hæstv. ríkisstj. láti, að sjálfsögðu í samráði við félagssamtök sjómanna og útgerðarmanna, undirbúa og leggja fyrir þing það, sem nú situr, frv. til 1., sem tryggi öllum íslenzkum sjómönnum sérstakar örorku- og dánarbætur, eigi lægri en hluti sjómannastéttarinnar nýtur nú Þegar samkv. kjarasamningum. Vegna verðlagsbreytinga, síðan þeir samningar voru gerðir, þyrfti tryggingin að vera a.m.k. 250 þús. kr. nú. Ég er í engum vafa um, að ef vilji er fyrir hendi að leysa málið efnislega, þá muni þeir, sem um málið fjalla, finna þá lausn, sem allir geta fellt sig við, - lausn, sem bindur enda á það ófremdarástand, sem ríkir í þessum málum og hefur um of dregizt að ráða bót á. Það má ekki dragast lengur, að endir verði bundinn á þá vansæmd, að hluti sjómannastéttarinnar skuli vera algerlega afskiptur um sérbætur,- þá vansæmd, að sumir íslenzkir sjómenn falli svo, að þeir séu aðeins bættir hálfum þeim manngjöldum, sem greidd eru aðstandendum stéttarbræðra þeirra. Það er ekki lengur um það eitt að ræða eða deila um, hvort sjómenn eigi að njóta sérbóta vegna Þeirrar sérstöku lífshættu, sem þeir stofna sér í við dagleg störf, heldur er nú fyrst og fremst um það að ræða, hvort það á að viðgangast lengur, að líf sjómanna á minnstu bátunum, þar sem hættan er einna mest, eigi að meta minna en líf annarra sjómanna, sem þegar hafa tryggt sér sérbætur með kjarasamningum. Jafnhliða því að tryggja jafnrétti allra íslenzkra sjómanna með lögfestingu sérbótanna, er á því full þörf, að með lagasetningu sé afstýrt allri hættu á því , að sértryggingin tapist í einstökum til fellum, vegna þess að útgerðarmenn láti undir höfuð leggjast að kaupa samningsbundnar tryggingar. Á því er ávallt hætta þrátt fyrir ákvæði í lögskráningarlögum um, að óheimilt skuli að lögskrá, nema fyrir liggi yfirlýsing frá tryggingarfélagi um, að trygging sé í gildi, þar sem mjög mun á það bresta víða, að þessa atriðis sé gætt við lögskráningu. Frá því að þetta mál var fyrst borið fram á Alþingi fyrir nálega 2 ½ ári, hefur mörg sjómannsekkja goldið þess, að það hefur ekki enn hlotið afgreiðslu. Síðast var hin brýna nauðsyn Þess, að það hljóti viðunandi lausn, átakanlega undirstrikuð um seinustu páskahelgi. Þá fórust í aftakaveðri fimm trillubátar fyrir Norðurlandi og einn stór vélbátur fyrir Suðurlandi. 16 sjómenn létu lífið, og meiri hluti þeirra var aðeins bættur með hinum almennu dánarbótum almannatrygginganna, á sama tíma og aðstandendur hinna nutu að auki þeirra 200 þús. kr. sérbóta, sem stéttarfélög sjómanna höfðu tryggt sjómönnum á þá tum, sem eru stærri en 12 tonn. Ég held, að eftir þessi hörmulegu sjóslys hafi flestum verið ljóst, að við svo búið gat ekki staðið lengur. Ég held, að flestum hafi orðið ljóst, að ekki var hægt að una því, að slíkt misrétti ríkti um dánarbætur til einstakra sjómannaekkna og barna þeirra, að grípa yrði jafnan til almennra samskota, til þess að eftirlifendur sjómannanna á minni bátunum fengju svipaðar fjárbætur og öðrum voru tryggðar. Skrif dagblaðanna eftir þessa atburði báru glöggt vitni þeim hug í þessum efnum, að ég geri mér vonir um, að þessu réttlætismáli um jafnháar örorku- og dánarbætur til allra sjómanna verði ráðið til farsælla lykta á þessu þingi. Ég vitna hér - með leyfi hæstv. forseta - í skrif formanns Sjómannasambands Íslands í A1þýðublaðinu 17. apríl s.l. Hann sagði: „Eftir suma þá menn, sem fórust, fást nokkru meiri bætur en aðra, þannig að eftirlifandi ekkjur standa ekki uppi bjargarlausar með barnahópinn. Eftir aðra og þá meiri hluta þeirra, sem fórust í þessum veðurham, fást aðeins þær bætur, sem ákveðnar eru samkv. lögum. Hvernig stendur á þessum mismun? mun margur spyrja. Af hverju eru ekki allir sjómenn jafnhátt tryggðir? Flestir þeirra manna, sem fórust fyrir norðan, voru aðeins tryggðir hinni lögboðnu tryggingu. Bætur eftir þá verða því um 200 þús. kr. minni fyrir hvern og einn en eftir þá, sem fórust af m/b Súlunni. Þetta má ekki svo til ganga lengur, að allir sjómenn séu ekki jafnhátt tryggðir. Það er skylda löggjafans og sjómannasamtakanna að finna leiðir til úrbóta, og það verður að takast, svo að slíkt komi ekki fyrir aftur, að sjómenn séu misjafnlega bættir eftir því, hvort skipið er smærra eða stærra, sem menn farast á eða af.“ Og í leiðara Alþýðublaðsins frá 17. apríl s.l. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri áherzla verður lögð á hvers konar öryggisútbúnað sjófarenda en áður, og félagslega verður að jafna aðstöðu manna, sem sjó stunda, þannig að einn sé ekki bættur helmingi meiri upphæð en annar.“ Í Morgunblaðinu hinn 1. júní s.l. segir formaður sjómannadagsráðs, með leyfi hæstv. forseta: „Það er áhugi sjómannadagsráðs að finna raunhæfa leið til að koma á slysa- og örorkutryggingum fyrir þá, sem stunda sjó á skipum, sem ekki er lögskráð á. Hinir hörmulegu mannskaðar í páskahretinu eru alvarleg ábending til sjómanna og verkalýðsfélaga um land allt um, að ekki hafi verið staðið sem skyldi að þessu máli, sem við teljum ekki til kjaramála, heldur til velferðarmála þeirrar stéttar þjóðfélagsins, en býr við mestar hættur og erfiðleika í starfi sínu.“ Ég ætla, að ekki sé ástæða til að rifja frekar upp þau rök, sem við flm. Þessarar þáltill. höfum fyrir löngu og margsinnis flutt við umr, um þetta málefni hér á hv. Alþingi, né að geta frekar þess, sem fram kom, er rædd voru í dagblöðum s.l. vor þau bitru sannindi, sem sjóslysin leiddu í ljós um það misrétti, sem ríkir í tryggingamálum sjómanna. Við vitum ekki, hvaða dag sjóslysin verða. Þau getur hent hvern daginn sem er og misréttið bitnað á þeim, sem sízt skyldi. Þess vegna er brýn nauðsyn að hraða afgreiðslu Þessa máls, og ég vænti þess, að um það geti tekizt samstaða. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. verði nú frestað, en till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 41 höfum við 4 þm. úr Vesturlandskjördæmi flutt till. til þál. um ráðstafanir til að tryggja, að hlunnindajarðir haldist í ábúð, og athugun á því, hvers vegna góðar bújarðir fara í eyði. Mál þetta var til meðferðar hér á hv. Alþingi, því er síðast sat, en náði þá ekki fram að ganga. Till. okkar var þá flutt sem brtt. við fram komna till. í þessu máli. Við höfum á þessu þskj. flutt hana óbreytta frá því, sem hún var þá fram lögð. Það hefur áður verið skýrt hér á hv. Alþingi, hvaða breytingar hafa á orðið á hinum síðari árum i sambandi við laxveiðijarðirnar. Mjög hefur verið á Það sótt að kaupa slíkar jarðir til þess eins að stunda þar laxveiði, en ekki til þess að halda slíkri jörð í ábúð. Hefur svo farið, að jafnvel í hinum beztu héruðum, eins og Borgarfirði, er þetta orðið mjög áberandi. Í kringum eitt vatnasvæði þar, Langá, er nú mikill hluti af jörðum orðið í eigu annarra en ábúenda þeirra, og hafa þessar jarðir eingöngu verið keyptar vegna hlunnindanna. Þetta er áhyggjuefni þeirra bænda, sem þarna búa, og er það að vonum, að svo er. Hér er stefnt til auðnar, ef framhaldið verður eins og nú horfir. Till. okkar gerir ráð fyrir því, að skipuð verði nefnd til þess að rannsaka þetta mál og í þeirri nefnd verði búnaðarmálastjóri, landnámsstjóri og Þriðji maður verði svo skipaður af hæstv. landbrh. Verkefni þessarar nefndar er í fyrsta lagi að kynna sér ástæður fyrir því, hvers vegna jarðir fara í eyði, og fyrst og fremst á að snúa sér að þeim jörðum, þar sem hlunnindi eru, í öðru lagi að safna gögnum um áhrif slíkrar þróunar á landbúnað annarra þjóða og ráðstafanir, sem þær þjóðir hafa gert til þess að sporna gegn þessari þróun. Við gerum ráð fyrir því, að þegar þessi athugun hefur farið fram, semji n. frv., sem síðar verður lagt hér fyrir Alþingi, að lögum um þetta efni. Í sambandi við væntanlegt frv. bendum við á það, hvort ekki sé eðlilegt, að jarðakaupasjóður ríkisins sé skyldaður til þess að kaupa þessar jarðir, sem þannig er ástatt um, og selja þær svo aftur ábúanda, þegar ábúandi fæst á þær. Hér er um mikilvægt mál að ræða, sem nauðsyn ber til að verði rannsakað eins gaumgæfilega og tök eru á og leitað eftir skynsamlegum leiðum til úrbóta. Þá bendum við einnig á það, hvort ekki sé eðlilegt, að meðan þessar jarðir eru ekki í ábúð, sé eigendum þeirra gert að skyldu að greiða í hreppssjóð viðkomandi sveitarfélags útsvar, sem svaraði meðalútsvari þriggja ára næst á undan. Eins og nú er komið útsvarslögum, er ekki hægt að leggja útsvör á eigendur slíkra jarða. Ég ætla ekki að sinni að orðlengja þetta, en legg til, herra forseti, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 24, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta endurskoða lög um Bjargráðasjóð Íslands í því skyni, að komið verði á fót tryggingarkerfi fyrir landbúnaðinn í heild, sem geti að mestu leyti mætt tjónum, sem koma fyrir af náttúruhamförum og annarri óáran. Ber þá að athuga, hvort bjargráðasjóður í þeirri mynd eða svipaðri, sem hann er nú, er eðlilegasta formið á lausn allsherjartryggingamála landbúnaðarins, eða sjálfstæð tryggingarstofnun, og á hvern hátt er fært og eðlilegt að afla aukinna tekna til þessara trygginga. Þessari endurskoðun og athugun verði hraðað eftir föngum, enda verði kvaddar til undirbúnings málsins þær sérstofnanir, sem telja má málið skyldast.“ Við hv. 6. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, flytjum þessa till. nú, en fluttum hana einnig á síðasta Alþingi alveg shlj. En þá lá mikið af málum fyrir Sþ., og till. komst ekki til umr. fyrr en undir þinglok og vannst þá ekki tími til afgreiðslu. En ástæða er til að ætla, að hún hafi átt og málið í heild fylgi í Alþingi. Og ég vil benda á í því sambandi, að eigi færri en þrjár þáltill. komu þá fram, sem hnigu mjög eða alveg að sama marki, um sama efni, og enn eru þær komnar fram á þessu hv. Alþingi. Enda eru tryggingamál ofarlega á bauki í nútíma þjóðfélagi, og ég vil þar benda á hinar víðtæku almannatryggingar, og ég bendi enn fremur á aflatryggingasjóð útgerðarinnar, en lög um hann voru sett hér á hv. Alþingi á síðasta kjörtímabili. Það er að vísu viðurkennd staðreynd, að landbúnaður sé í eðli sínu tryggur og frekar árviss atvinnuvegur, en þrátt fyrir það er ávallt fyrir hendi margs konar áhætta og margs konar tjón að ske. Að þessu er nokkuð vikið í grg. þeirri, sem fylgir þáltill. Þar segir: „Saga undanfarinna ára sýnir glögglega þörfina fyrir fullkomnari tryggingar en bjargráðasjóður veitir nú. Má minna á Heklugosið 1947, vorharðindin 1949, hallærissumarið norðan- og austanlands 1950 með fimbulvetur í kjölfarið, óþurrkasumarið 1955 sunnan- og vestanlands, kalið í ræktunarlöndunum eftir 1950 og aftur nú, 10 árum síðar. Enn má nefna einstök, staðbundin tjón, svo sem lambalát í ám eða fjárskaða í veðrum.“ Og enn segir: „Þau náttúrufyrirbæri, sem valda rýrum fóðurafla og uppskeru, eru alvarlegasta tjónið. sem landbúnaðurinn verður fyrir, eins og rekstri hans og framleiðslumálum er nú háttað. Sú tilrauna- og vísindastarfsemi, sem í gangi er í atvinnumálum, hnígur m.a. að því að finna ráð og starfsaðfestir, sem fyrirbyggja sem mest, að slíkt tjón geti orðið. Má þar nefna rannsókn á heyverkunaraðferðum, áburðartilraunir o.fl. Má mikils vænta af þeirri starfsemi á næstu árum, sem gerir uppskeru og arð búskaparins öruggari en áður. M.a. má vænta þess, að unnt reynist að draga úr því tjóni, sem kalið í ræktunarlöndunum nú veldur. En það er of mikil bjartsýni að ætla, að tjón af misæri og náttúruhamförum verði yfirstigið með öllu í náinni framtíð.“ Það er vikið að því, að ört vaxandi þáttur fjármagnsins skapi aukna áhættu. Á það er og að líta, að leið þess, frá því að það er lagt í reksturinn og þar til það kemur fram sem fullkomin markaðsvara, - sú leið er alllöng og margt getur skeð á leið fjármagnsins þar. Eins og ég áður minnti á: kalið í ræktunarlöndunum, óþurrkar, stormar, stórrigningar spilla heyfeng, sjúkdómar, veðuráföll o.fl. geta rýrt og spillt búfjárafurðum. Þetta þarf ekki að skýra nánar, en ég vænti, að till. fái stuðning hv. alþm. Ég vil minna á í þessu sambandi, að nýlega er tekin til starfa fóðurframleiðslustöð i Gunnarsholti á Rangárvöllum, sem áreiðanlega getur hjálpað til að leysa vanda fóðurtrygginganna, sem er stór þáttur þessa máls og kannske stærstur. Fjármagnið eitt getur aldrei tryggt að fullu gegn tjóni af vöntun á fóðri. Fóðrið þarf að vera til. Fjármagnið þarf að vera í nýtanlegu formi. Þetta er aðkallandi nauðsynjamál og þarf að flýta því, að nefnd taki til starfa og undirbúi lagasetningu, og Alþingi þarf sem fyrst að setja þessi lög. Það er engan veginn víst, að bjargráðasjóður sé heppilegasta form þessara trygginga. En allt slíkt er nefndarinnar að athuga, og undir tryggingunum á að standa bæði af landbúnaðinum sjálfum og þjóðfélaginu í heild. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessari umr. verði nú frestað, og ég vil enn fremur leggja til, að till. verði vísað til hv. allshn. Það kann að vera álitamál, hvort ætti heldur að vísa henni til fjvn. eða allshn., en eins og störfum þessara nefnda er nú háttað, þá er fjvn. mjög hlaðin störfum, en ég vildi ætla, að það væri möguleiki á því, að allshn. gæti tekið þessa till, skjótlega til athugunar og afgreiðslu, þannig að hún gæti orðið afgreidd hér á Alþingi fyrir jól, því að það er mikil nauðsyn að mínu viti, að unnt sé að skipa nefnd í þetta mál sem fyrst. Það er engan veginn áhlaupaverk að semja slíka löggjöf, hins vegar þýðingarmikið, að það dragist ekki úr hófi, og þess vegna mikils vert, að n. verði skipuð sem fyrst.



Herra forseti. Till. sú til þál. um heyverkunarmál á þskj. 37, sem hér er á dagskrá, er flutt af mér og öðrum þm. Framsfl. Við höfum flutt shlj. till. þessari á undanförnum þingum, en hún hefur ekki fundið náð fyrir augum hv. meiri hl. hér á Alþingi og ekki fengið afgreiðslu. Enginn hefur þó á undanförnum þingum viljað mótmæla efni hennar, enda á hvers manns vitorði, hvílík nauðsyn það er að hjálpa með opinberum aðgerðum til í miklu stærra mæli en fram að þessu hefur verið gert við það að tryggja möguleika sem allra flestra bænda í landinu til árvissrar og öruggrar heyverkunar. Tæknin býður, eins og kunnugt er, upp á slíka möguleika, og hafa margir bændur brotizt í því, þó að dýrt sé, að koma fyrir hjá sér þeirri aðstöðu og tækni, sem til slíks þarf. En þetta er svo dýrt í stofnkostnaði, að fjöldi bænda hefur enn ekki getað notfært sér þetta. Til þess að bæta úr því höfum við flm. þessarar þáltill. flutt hana þing eftir þing í trausti þess, að þótt seint gangi róðurinn, þá sækist hann þó um síðir og málið nái fram að ganga á einhvern þann veg, er verða megi bændunum að gagni í starfi þeirra við verkun heyjanna, en í okkar landi er sú uppskera undirstaðan að mestum hluta af okkar landbúnaðarframleiðslu, eins og mönnum er kunnugt. Ef hægt er að ná því hugsaða marki, sem till. gerir ráð fyrir, á einhvern annan hátt eða eftir öðrum leiðum, þá erum við flm. fúsir til að fallast á breytingar, því að fyrir okkur vakir auðvitað það eitt að vinna þessu máli það gagn, er í okkar valdi stendur. Þetta málefni snertir auðvitað fleiri en bændurna. Það er eins og flest, sem snertir atvinnuvegina, að það er málefni þjóðarinnar allrar. Þjóðin sem heild mundi græða á því, að bændurnir gætu notað þær aðferðir við heyverkun, sem gefa þá góðu raun, sem reynslan hefur sýnt að þær gera og er þannig, að tiltölulega lítið efnatap verður við verkun og geymslu heyjanna, sem kvikfjárrækt okkar hér á landi byggist á að aflað sé. Ég hef áður hér á hv. Alþingi rætt þetta mál nokkuð, og ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fara um þetta mörgum orðum núna. Ég vil aðeins minna á það enn einu sinni, að landbúnaðurinn veltur nálega eingöngu á heyöflun hér hjá okkur Íslendingum. Nú má heita, að heyjanna sé svo til eingöngu aflað af ræktuðu landi. Það hefur verið miklu til þess kostað að rækta landið, og mikill er áburðarkostnaðurinn árlega, sem til þarf, svo að ræktunin skili góðri uppskeru. Það er því mikið til vinnandi að tryggja það, að fóðrið nýtist sem bezt. Okkur flm. er ljóst, að hið opinbera hefur í mörg horn að líta, því að kröfur berast frá hinum ýmsu þáttum framkvæmda- og atvinnulífs um alls konar stuðning og fyrirgreiðslu, og er flest eða allt slíkt nauðsynlegt. Atvinnulíf þjóðarinnar er að verða margþætt og fjölskrúðugt, og er gott til þess að vita. Landbúnaðurinn er okkar elzti atvinnuvegur, jafngamall þjóðinni og allt fram á okkar daga svo að segja hennar eina lífsbjörg, sem hún fæddi sig og klæddi af. Það er hagsmuna-, menningar- og metnaðarmál fyrir íslendinga að tryggja og efla velgengni og öryggi þessa atvinnuvegar, sem veitti þjóðinni bæði fæðu og föt, svo að hún hélt þoli og þreki í þrengingum margra alda. Og nú með hinum miklu vísindum og tækni hefur það komið í ljós, að Ísland er mjög vel fallið til grasræktar og að hér eru meira að segja betri skilyrði til framleiðslu hinna dýrmætustu landbúnaðarvara, mjólkur og kjöts, skinna og ullar, heldur en er í ýmsum suðlægari löndum. Mér finnst eins og mönnum vilji stundum gleymast þetta mikilvæga atriði. Heilbrigt atvinnulíf eigum við að efla á öllum sviðum auðvitað, og þar má landbúnaðurinn sízt verða hornreka. Fyrir nokkrum árum má segja, að íslenzkir bændur hafi staðið varnarlausir gagnvart hinu mislynda og oftast raka loftslagi, sem hér er ríkjandi. Nú vantar hins vegar ekki hjá fjölda bænda annað til að standast slíkt heldur en þeir eigi aðgang að nægilegu og hagkvæmu lánsfé til að eignast vélar og tæki, sem hjálpa til við verkun heyjanna, hvernig sem viðrar. Ég trúi nú ekki öðru en slíka aðstoð sé hægt að veita af hálfu hins opinbera, ef góður skilningur og vilji er fyrir hendi, og því fyrr sem slík aðstoð er veitt, því betra, bæði fyrir bændurna og landið í heild. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta nú að þessu sinni. Það hafa verið ákveðnar tvær umr. um þetta mál, og ég vil leyfa mér að leggja til, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjvn., og vil ég þá æskja þess, að n. tæki málið til ýtarlegrar athugunar og skilaði áliti um það sem fyrst, svo að það mætti verða afgreitt snemma á þessu þingi.



Herra forseti. Um alllangt skeið hafa verið veitt afurðalán út á sauðfjárafurðir, og er það mjög mikilvægt fyrir bændastéttina, að sem bezt fyrirgreiðsla sé veitt að þessu leyti. En einn þáttur landbúnaðarframleiðslunnar er garðávextir. Garðávextir eru ein sú tegund matvæla, sem þjóðina má ekki skorta, og hér á landi eru skilyrði til þess, að framleiðsla þeirra fullnægi þörf þjóðarinnar. En ræktun garðávaxta sem atvinnugrein er að því leyti svipuð framleiðslu sauðfjárafurða, að rekstrarkostnaður, svo sem áburðarkaup, fellur til á fyrri hluta árs, en uppskeran kemur ekki á markað fyrr en á haustí og sala til neytenda fer síðan fram smátt og smátt. Það hefur lengi verið eitt af áhugamálum bænda, að veitt yrðu afurðalán út á garðávexti alveg hliðstætt því, sem veitt er út á sauðfjárafurðir. Um þetta hafa m.a. verið gerðar samþykktir á aðalfundum Stéttarsambands bænda. Þetta mál hefur einnig átt nokkrum skilningi að mæta hér á hv. Alþ. Það lá fyrir síðasta þingi till. um þetta efni, og var hún afgr. 19. apríl 1963 með svofelldri ályktun: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að veitt verði afurðalán út á garðávexti hliðstætt því, sem gert er vegna sauðfjárafurða, enda séu garðávextir komnir í örugga geymslu, þegar afurðalán er veitt.“ Út af þessu hef ég leyft mér ásamt hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Norðurl. e. að bera fram fyrirspurn, svo hljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um afurðalán vegna garðávaxta?"



Herra forseti. Ég hef átt viðræður við bankastjóra Seðlabankans um þessa till. og óskað eftir að lán yrðu að þessu sinni veitt út á garðávexti. En þegar rætt er um garðávexti, er naumast um annað að ræða en kartöflur, sem kæmi til greina að lána út á. Því miður er það nú svo, að garðyrkjan hefur brugðizt víða um land að þessu sinni og er með langminnsta móti, og yrði því ekki svo fjárfrekt að lána út á þær kartöflur, sem til falla í þetta sinn. En Seðlabankinn segir, að þetta sé prinsipmál, að ef á því verði byrjað, þá verði haldið áfram. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda og samþykkt það, að það er eins nauðsynlegt að lána út á kartöflur og garðávexti og aðrar landbúnaðarvörur, vegna þess að garðávextir eru ekki framleiddir nema með ærnum tilkostnaði og fyrirhöfn, og þetta er nokkuð áhættusamt, vegna þess að a.m.k. í sumum landshlutum bregzt uppskeran oft. Ég hef ekki fengið endanlegt svar frá Seðlabankanum um það, hvort þetta verði tekið upp í þetta sinn, og það má segja, að kartöflur eru ekki enn þá komnar í hús, sem tilskilið væri að þær væru í, ef þær væru metnar og lánað út á þær, og þá þarf hvort tveggja að ske, það þarf að vera matsvottorð um, að varan sé góð og óskemmd, og hún þarf að vera komin í hús, sem er öruggt að verndi þær fyrir leka og frosti. Og viðskiptabankinn, sem tæki að sér að endurselja afurðavíxilinn, mundi vitanlega ganga úr skugga um það, að öllum skilyrðum væri fullnægt og að veðið væri tryggt. En það verður ekki fyrr en í næsta mánuði, sennilega ekki fyrr en í seinni hluta nóvembermánaðar, sem skýrslur liggja fyllilega fyrir um það, hversu mikið magn getur verið um að ræða. Það er nú vitað, að mikill hluti uppskerunnar verður ekki talinn vel hæfur vegna gæðamatsins og stór hluti verður ekki látinn í slíkar geymslur, sem eru taldar öruggar. En það verður ekki fyrr en einhvern tíma í næsta mánuði, sem það liggur fyrir, hvað mikið af framleiðslunni er metið sem lánshæf vara og hversu mikið af framleiðslunni verður komið í slík hús, að það verði tekið gilt. Það má þess vegná segja, að það sé enn ekki bagi að því, þó að það liggi ekki fyrir endanlegt svar frá Seðlabankanum um þetta atriði. Af því að við erum nú að ræða um afurðalán, þá þykir mér rétt að upplýsa það, að afurðalán til landbúnaðarins munu aukast að þessu sinni verulega frá því, sem verið hefur. Á síðasta ári var hámarkið, sem Seðlabankinn lánaði út á landbúnaðarvörur, 294 millj. kr. Það reyndist vera of lágt til þess að geta haldið fyllilega þeirri prósentu, sem æskilegt þótti að hafa, en af því að þetta var bundið við hámark á sínum tíma, sem þótti fyrir fáum árum mjög mikið, en framleiðsluaukningin varð meiri en reiknað var með og verðlagið hækkaði, þá varð þetta hámark of lítið, eins og ég sagði, og nú hefur þetta hámark verið afnumið og með því að lána 55% að þessu sinni út á landbúnaðarafurðir gæti upphæðin farið upp í 430 millj. í staðinn fyrir 294. Nú hef ég farið fram á það, að prósenttalað yrði hækkuð, en ég hef nú fengið það svar hjá bankastjórunum við Seðlabankann, að það væri kannske dálítið erfitt að gera hvort tveggja, að hækka prósentuna einmitt á þeim tíma, sem lánin hækka svo mikið vegna birgðaaukningar og hækkunar á verði. En það er fullyrt, að lánin verði að þessu sinni ekki minni en 55%, en þó því aðeins að Seðlabankinn fái aukið fé af sparifjármyndun þjóðarinnar til varðveizlu. Seðlabankinn getur ekki lánað fé, nema hann hafi það undir höndum. Það fé, sem er bundið í Seðlabankanum nú eða var 1. okt. s.1., nam 743.7 millj. kr. Endurkeyptir víxlar voru 30. sept. 1963 til landbúnaóar 289.1 millj., til sjávarútvegs 638.8 millj. Endurkeyptir víxlar voru því samtals 927.9 millj., og það er það mesta, sem endurkeyptir víxlar hafa orðið á þessu ári. Nú hefur Seðlabankinn veigamikið hlutverk annað en lána út á afurðir landbúnaðar og sjávarútvegs. Það er, ef svo mætti segja, að vernda gjaldeyrisvarasjóðinn, og það er ekki unnt að vernda gjaldeyrisvarasjóðinn nema eiga fjármagn, verðmæti, sem er geymt í Seðlabankanum til tryggingar honum. En gjaldeyrisstaða bankanna var 30. sept. s.l. 1 milljarður 81.1 millj. kr. Gjaldeyrisvarasjóðurinn er nærri 1100 millj. og bundna féð er 743.7 millj., en afurðalánin 917.9 millj., en með þeirri aukningu, sem er á afurðalánum til landbúnaðarins og vonandi aukningu til sjávarútvegsins yrðu afurðalánin á þessu verðlagsári eitthvað á 2. milljarð. Því er það, að það er nauðsynlegt að halda áfram að binda fé í Seðlabankanum til tryggingar gjaldeyrisvarasjóðnum og til þess að unnt sé að auka afurðalánin, og að því er stefnt. Það er að því stefnt, að hægt verði að auka afurðalánin til landbúnaðar og sjávarútvegs, því að það er alveg rétt, sem haldið hefur verið fram, að það er æskilegt, að það megi takast og það tekst með því að mynda sjóð í Seðlabankanum, sem eykst og hefur möguleika til þess að lána til þessara þörfu atvinnuvega. Nú er það svo, að þessir tveir atvinnuvegir hafa fengið nokkur lán í viðskiptabönkunum til viðbótar afurðalánunum í Seðlabankanum og þá, að ég ætla, á venjulegum víxilvöxtum. Þessi viðbótarlán munu vera yfirleitt 12-15%, þannig að unnt hefði verið að greiða strax út á afurtfirnar til framleiðenda um 2/3. En þannig hefur þetta nú verið lengi, a.m.k. með landbúnaðinn, að það hefur ekki verið unnt að borga meira en 2/3. Það var t.d. sagt frá því í fyrra, að eitt kaupfélag hefði borgað 90% strax um haustið út á kjötafurðirnar, önnur kaupfélög nokkru minna en 90%, en þó talsvert meira en 67%, og það er út af fyrir sig mjög ánægjulegt. að það getur tekizt, því að eins og oft hefur verið sagt, er það bezt fyrir framleiðandann að fá greiðslu á öllu andvirðinu sem allra fyrst. En ég vil segja það við þetta tækifæri, að stjórn Seðlabankans hefur ekki treyst sér til að lofa hærri afurðalánum til landbúnaðarins að þessu sinni en 55%, en að því er stefnt, að það geti orðið meira, og það er álit stjórnar Seðlabankans og það er reyndar einnig álit ríkisstj. og ekki siður, að til þess að unnt verði að hækka afurðalánin eins og æskilegt er, þá þurfi Seðlabankinn að hafa fé til þess og þess vegna þurfi bundna féð í Seðlabankanum að aukast til muna frá því, sem það er nú.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svör við þessari fsp., og ég tel ástæðu til að fagna því, að hann virðist hafa skilning á, að þetta mál sé fullkomlega réttmætt, sem hér er spurt um. Hins vegar verð ég að harma, að svör hæstv, ráðh. við fsp. minni eru engan veginn svo skýr og afdráttarlaus sem ég hefði vonazt eftir. Hann segir, hæstv. ráðh., að hann hafi ekki fengið endanlegt svar frá Seðlabankanum um það, hvaða fyrirgreiðslu sé að vænta á þessu hausti um afurðalán út á garðávexti. Hér sé um prinsipmál að ræða, sem ekki sé búið af hálfu Seðlabankans að taka afstöðu til, að mér skilst. Og því miður verð ég að segja, að síðari hlutinn af ræðu hæstv. ráðh. virtist mér draga nokkuð úr. að leiðir þættu greiðfærar til lausnar á þessu máli, þar sem hæstv. ráðh. fór að tala um, hve erfitt væri fyrir Seðlabankann að veita aukið fé til afurðalána og bankinn gæti það því aðeins, að hann fái aukið fé til varðveizlu. Þetta allt gefur ástæðu til að fara að ræóa afurðalánin í heild og raunar bankastarfsemina á allbreiðum grundvelli. En bæði er, að tími minn er nú takmarkaður og þessi fsp. var afmörkuð við vissan þátt þessara mála og gefur ekki tilefni til þess, svo að ég mun nú að þessu sinni láta það niður falla að ræða þessi vandamál almennt. En ég vil að lokum láta í ljós þá ósk og bera fram þá áskorun til hæstv. ráðh., að hann geri sitt ýtrasta til að hlutast til um, að þál., sem ég hef vitnað til, verði framkvæmd og að afurðalán út á garðávexti verði í engu takmarkaðri eða rýrari en afurðalán, sem veitt eru út á sauðfjárafurðir.



Herra forseti. Það var eingöngu vegna þess, að hæstv. landbrh. tók upp þann einkennilega sið í sambandi við svar við fsp. að halda eins konar erindi um útlán úr bankakerfinu út á landbúnaðarafurðir, að ég vildi segja hér örfá orð, út af þeim undarlega skilningi, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. í þessu sambandi. En fyrst vil ég segja það sem mína skoðun, af því að ég er kominn hingað, að auðvitað getur hæstv. ráðh. ráðið því, ef hann vill, að Seðlabankinn láni út á garðávexti, eins og margbúið er að stinga upp á hér á hv. Alþ. Það vita allir, að hæstv. ríkisstj. getur ráðið því í Seðlabankanum í raun og veru, sem hún vill. Hún getur ráðið þessu og hefur látið Seðlabankann gera það, sem henni hefur sýnzt og það um stærri atriði en það, hvort eigi að lána einhverja fjárhæð út á garðávexti. En manni skildist á því, sem hæstv. ráðh. sagði, að þar væri um stórkostlegt prinsip-mál að ræða og ef byrjað yrði á því, þá gerðist eitthvað mikið, sem honum þó skildist ekki, hvað mundi verða. En það er nú ekki farið fram á annað en að lánað sé út á garðávexti eins og aðrar landbúnaðarafurðir, svo að það er ekki farið fram á að taka upp neitt nýtt prinsip. Þá sagði hæstv. ráðherra, að hann væri alltaf að berjast við að fá aukin lán út á landbúnaðarafurðir, en það væri ákaflega erfitt, vegna þess að Seðlabankinn væri svo fátækur og ætti svo erfitt með að sinna því að lána út á afurðirnar. Ég vil í því sambandi minna á, að Seðlabankinn lánaði 67% út á landbúnaðarafurðir, áður en núv. ríkisstj. átti hlut að því að skera lánin niður. Seðlabankinn gerði það þá, en nú er þetta komið niður í 55% og var þó enn lægra í fyrra og hittiðfyrra. Og enn þá er haldið niðri fyrirframlánunum út á landbúnaðarafurðir stórkostlega, alveg gífurlega umfram það, sem áður var, svo að það munar sennilega fremur hundruðum millj. en tugum millj. Seðlabankinn gat gert þetta áður og gerði það. Ég veit vel, hverju hæstv. ráðh. svarar þessu. Hann segir: Þetta leiddi til verðbólgu og þetta var ekki í raun og veru hægt að gera og það er ekki hægt að gera þetta áfram. En ég svara bara einfaldlega því, sem öll þjóðin veit: Það var ekki meiri verðbólga þá en nú. Það var ekki meiri verðbólga, þegar þetta var gert til þess að greiða fyrir landbúnaðinum, en er nú og hefur verið upp á siðkastið, síðan þessir nýju hættir voru teknir upp. Og þetta ætla ég, að sé nægilegt svar við þessum vangaveltum um, að það sé ekki hægt að sinna málefnum landbúnaðarins á þessa lund, eins og ætti að vera og eins og gert var, en því er hæstv. ráðh. að pota hér inn í umr. um þetta mál, sem hér liggur fyrir, sem er eingöngu um, hvort eigi að lána út á garðávexti. Og ég vildi ekki sitja þegjandi undir þessu. Ég vil, að þessi skoðun komi greinilega fram af minni hálfu af tilefni frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Það er náttúrlega litlu að svara þeim hv. 4. þm. Austf. og hv. 1. þm. Austf. Mér þykir það leitt, að hv. 4. þm. Austf. fannst, að svörin hjá mér væru ekki nægilega skýr. Ég ætla þó. að hv. þm. sé alveg nægilega skýr til þess að hafa alveg skilið það, sem ég sagði. Það var, að það væri ekki komið fullnaðarsvar frá Seðlabankanum um það, hvort lánað verður út á garðávexti að þessu sinni. Og á meðan ekki er komið fullnaðarsvar, þá er það náttúrlega hvorki já né nei. En ég benti á, að það væri ekki til baga, þótt þetta svar væri ekki komið, vegna þess að garðávextirnir hafa ekki enn verið meðhöndlaðir þannig á þessu hausti, að það sé nokkur tilbúinn til þess að leggja fram skýrslu ásamt tilheyrandi vottorðum, sem slíkri lánbeiðni þurfa að fylgja. Það gerist ekki fyrr en í nóvembermánuði, seinni hl. mánaðarins. Og þegar hv. 4. þm. Austf. hugleiðir þetta nánar, þá býst ég við, að hann verði eftir atvikum ánægður með mitt svar. En hv. 1. þm. Austf. talaði um það, að Seðlabankinn hafi áður lánað 67% og hann hafi getað það. Gat hann það vegna þess, að hann hafði fjármuni til þess að gera það, eða gerði hann það með öðrum hætti? Ég vil benda á það, að þegar Seðlabankinn í stjórnartíð hv. 1. þm. Austf, lánaði 67%a og gat það, eins og hv. þm. sagði, þá leiddi það til verðbólgu, það efast jafnvel hv. 1. þm. Austf. ekki um. En þá þurfti Seðlabankinn ekki að hugsa um það að hafa til tryggingar fyrir gjaldeyrisvarasjóði, vegna þess að þá var enginn gjaldeyrisvarasjóður til og þá var ekkert hugsað um það að eignast gjaldeyrisvarasjóð. Þá voru bara gjaldeyrisskuldir. Það er þetta, sem hefur breytzt, að í staðinn fyrir að hafa gjaldeyrisskuldir, eins og var áður, hefur verið að því unnið að mynda gjaldeyrisvarasjóð, og það hefur tekizt með því að lána ekki meira út úr Seðlabankanum af fjármunum en raunverulega eru til. Og þeirri stefnu verður vitanlega ekki breytt hér með. Það hlýtur að verða stefna hverrar ábyrgrar ríkisstj. að láta ekki Seðlabankann lána meira af fé, hvorki út á afurðir né annað, heldur en það fé, sem hann raunverulega hefur yfir að ráða. Og nú hefur Seðlabankinn þetta tvíþætta hlutverk auk margs annars: Það er að lána út á afurðirnar og það er að tryggja það, að hverju sinni séu til verðmæti til þess að tryggja gjaldeyrisvarasjóðinn. Og ég er alveg sannfærður um, að þegar hv. 1. þm. Austf. hugleiðir þetta, að það er ekki unnt að hafa gjaldeyrisvarasjóð, nema liggi fyrir verðmæti til tryggingar honum, þá held ég, að hann jafnvel fari að efast um, að Seðlabankinn í hans stjórnartíð hafi raunverulega getað lánað þessi 67%, sem hann talar nú oft um. Ég upplýsti hér áðan, að það væri að því stefnt að auka afurðalán, og það er vissulega að því stefnt. Og ég vil undirstrika það. vegna þess að hv. 1. þm. Austf. vildi láta orð að því liggja, að það væri ekki greitt fyrir landbúnaðinum í þessu efni, að landbúnaður og sjávarútvegur sitja nú við alveg sama borð hvað þetta snertir, En æskilegt er, að báðir þessir atvinnuvegir fái meiri lán, hærri lán, strax og það er mögulegt að láta þau af hendi.

Eysteinn Jónsson Hæstv. ráðh. sneri blaðinu bara svolítið við í hendi sér og sagði núna, að það hefði þurft að skera niður lánin til landbúnaðarins til þess að safna gjaldeyrisvarasjóðnum og í raun og veru hefði Seðlabankinn ekki getað lánað þessi lán á undanförnum áratugum. Seðlabankinn gerði þetta, og það var ekki meira jafnvægísleysi í þjóðarbúskapnum þá en nú hefur verið, síðan þeir fóru að skera þessi lán niður. Þetta eru staðreyndir, sem allir þekkja, svo að eitthvað er bogið við þessar kenningar, sem hæstv. ráðh. heldur fram. Hann segir, hæstv. ráðh., að það hafi þurft að skera niður landbúnaðarlánin til þess að safna gjaldeyrisvarasjóðnum. Hvaða gjaldeyrisvarar sjóður halda menn, að hefði safnazt, ef það hefði verið búið bara við venjulegt árferði undanfarið, jafnvel þó að þeir hefðu skorið niðar landbúnaðarlánin eins og þeir gerðu eða jafnvel meira eða fært þau ofan í ekki neitt? Hvaða gjaldeyrisvarasjóður ætli hefði myndazt, og hver er svo þessi gjaldeyrisvarasjóður í raun og veru, þegar öllu er á botninn hvolft? Rúmar 1000 millj., segja þeir. En verzlunarskuldir, lausaskuldir við útlönd, hafa á sama tíma hækkað hátt á 6. hundrað millj. og þar að auki tekin fleiri hundruð millj. af föstum lánum. Og landbúnaðarlánunum hefur verið haldið niðri á þessu ári, fyrirframlánunum, alveg eins mikið og í fyrra. Hvað hefur safnazt í gjaldeyrisvarasjóðinn á þessu ári? Ætli það sé ekki alveg óhætt fyrir hæstv. ráðh. að endurskoða yfirleitt allar þessar kenningar og það, sem honum hefur verið sagt um þetta, og láta ekki lengur hafa sig á oddinum til þess að knífa lán við landbúnaðinn í þeirri trú, að hann sé með því að vinna eitthvert þjóðþrifaverk. Sannleikurinn er sá, að það þarf á því að halda að lána 67% úr seðlabankakerfinu bæði út á landbúnaðarafurðir og sjávarafurðir, eins og samtök þessara aðila hafa margsinnis bent á, og það er síður en svo, að það sé nokkur búhnykkur að draga úr þessu.