Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Helgi Jónasson) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 82, sem hér er til umr.,er flutt af heilbr.- og félmn. samkv. ósk félmrn., og er gert í því skyni að gera lögin léttari í framkvæmd. Það felur ekki í sér neinar endurbætur eða breytingar, heldur aðeins viðauka, sem gerir framkvæmd l. auðveldari á fyrsta árinu. Ég skal nú rekja efni frv. Fyrsta atriðið er, að iðgjöldin árið 1947 innheimtast með vísitöluálagi, er miðist við 300 stig. Meðalvísitala ársins hefur enn ekki verið reiknuð, og má búast við, að því verði ekki lokið nægilega snemma, en ekki er hægt að bíða lengi með að fara að innheimta iðgjöldin. Er það von okkar, að vísitalan verði ekki mjög fjarri 300 stigum. Annað atriði er, að skírteinagjaldið 1947 skuli vera 30 kr., jafnt fyrir konur og karla. Í l. er það ákveðið, að það sé ekki jafnt, en það þótti hagkvæmara að hafa það jafnt og skiptir heldur ekki miklu máli, hvort það hækkar hjá öðru kyninu, en lækkar hjá hinu. Þriðja atriðið er um það, að iðgjöld atvinnurekenda, sem lögð eru á með tekju- og eignarskatti 1947, skuli eigi innheimt, hafi atvinnurekandinn hætt rekstri fyrir árslok 1946. Fjórða atriðið varðar sjúkrasamlögin, þannig að vangreiðslur iðgjalda hafi í för með sér réttindamissi. Sjúkrasamlögin starfa áfram árið 1947. og því þarf að taka þetta fram. Fimmta atriðið fjallar um sjúkrasamlagsiðgjöldin. Þau eru mjög misjöfn eftir því, hvar á landinu er. Er hér lagt til, að lágmarksiðgjald verði 60 kr. á ári. Þetta er það helzta, sem frv. þetta felur í sér. Ég vona, að hv. d. afgreiði þetta mál, því að telja verður þetta nauðsyn, meðan l. eru að koma til framkvæmda. Þar sem frv. er borið fram af heilbr.- og félmn., sé ég ekki ástæðu til að vísa málinu til n.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Frv. þetta, sem prentað er á þskj. 86, höfum við hv. þm. Mýr. flutt um breyt. á l. frá 1935, um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna. Þessi l. voru upphaflega sett í þeim tilgangi að koma í veg fyrir það, að menn sætu í opinberum stöðum, eftir að starfsþrek þeirra og heilsa væri hrörnuð. Nú hefur mannsævin á Íslandi lengst mikið síðustu árin, og stafar sú breyting af betri lífskjörum þjóðarinnar. Gegnir því hér nú allt öðru máli. Reynslutími laganna hefur verið 10 ár, og hafa fá dæmi sýnt það, að menn innan sjötugsaldurs væru ekki færir til þess að gegna embættum sínum. Margir ráðh. hafa líka látið þetta afskiptalaust. Hins vegar er oft skipt um menn í ráðherrastólum, og sumir ráðh. hafa skorið yfir um 65 ára aldurinn til þess að forðast það að sýna hlutdrægni. Aðrir hafa svo látið þetta ráðast eftir hæfni manna. Aðalatriði okkar flm. þessa frv. er, að yfirleitt eru menn fullkomlega færir til þess að gegna opinberum störfum til sjötugsaldurs og að það sé óhagstætt fyrir ríkið að kasta æfðum mönnum og setja þá á eftirlaun, og eru þau frekar há á íslenzkan mælikvarða. Stundum eru þessum mönnum líka greidd full laun. Ég hef ekki aflað upplýsinga um, hversu miklu þessi útgjöld varða ríkissjóð né hve há sú upphæð yrði, sem sparaðist á greiðslu eftirlauna, miðað við 65–70 ára starfstímabil. Starf í þágu ríkisins hefur aukizt mjög hin síðari ár og tala þeirra manna, sem bera rétt til eftirlauna. Nú sitja t. d. tveir hæstaréttardómarar á eftirlaunum, og laun þeirra nema upp undir 100 þús. kr. á ári og er því ekki einskis virði að nota slíka starfskrafta sem lengst. Ég orðlengi ekki frekar um þetta. Megintilgangur þessa frv. um breyt. á l. er þessi. Í fyrsta lagi að samræma starfslengd opinberra starfsmanna. Í öðru lagi, að ríkið missi ekki valda starfskrafta. Og í þriðja lagi, að firra ríkissjóð að hafa góða menn á eftirlaunum. Ég vænti svo þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. - Við hv. þm. Mýr. flytjum þetta frv. um félagaheimili. Þskj. hefur tafizt í prentsmiðjunni og er því seinna fram komið en ætti að vera, t.d. var 62. máli útbýtt fyrir helgi, en þetta er 57. mál. Það er kunnara en frá þurfi að segja og öllum ljóst, að í öllum byggðum er nauðsynlegt, að til séu samkomuhús og félagsheimili fyrir ýmiss konar menningarfélög, er þar starfa. Þessi þörf er til staðar bæði í bæjum og sveitum. Þar sem strjálbýlt er, er mikil nauðsyn að halda uppi menningar- og skemmtanalífi. Ein orsök hins mikla straums nú undanfarið frá sveitum til þorpa er án efa sú, að unga fólkinu þykir vænlegra um skemmtanalíf í þéttbýlinu. Sízt er ástandið betra í þorpunum en sveitunum í þessu efni, en mjög mikil þörf er þar fyrir þróttmikið og lifandi menningarlíf, því að vinnan er þar yfirleitt fábreyttari en í sveitunum. Ég mun svo ekki orðlengja þetta en vísa til grg. Það er langt síðan áhugi fór að vakna fyrir stofnun menningarfélaga og að koma upp samkomuhúsum í sveitum landsins, og munu fyrstu samkomuhúsin hafa verið reist upp úr síðustu aldamótum. Áttu ungmennafélögin mikinn þátt í því, er þau fóru að rísa upp. Eins og gefur að skilja, voru þessi fyrstu hús af vanefnum gerð, enda eigi gerðar eins miklar kröfur til bygginga þá eins og nú er. Þegar heimavistarskólar fóru að rísa um landið, var það von ýmissa, að þeir gætu jafnframt verið félagsheimili og skemmtistaðir. Síðan munu nú liðin um 15 ár, og reynslan þessi ár sannar, að þar skiptir mjög í tvö horn. Hvort það hentar, fer eftir fjölmenni byggðarlagsins eða fámenni. Í fámennum sveitum getur þetta vel farið saman, enda hefur málið víða verið leyst á þann hátt, að leikfimisalir, sem eru við flesta skóla, eru jafnframt notaðir til skemmtifunda. En í fjölmenni er ekki hægt að leysa málið á þennan hátt, að samlaga félagaheimili og skóla. Það skapar átroðning í skólunum og hefur truflandi áhrif á starfsemi þeirra. Hafa kennarar og skólamenn oft kvartað undan þessu í ræðu og riti. Menningarfélög eins og U.M.F.Í. hafa látið til sín heyra um þetta mál. Á síðasta þingi U.M.F.Í, sem haldið var á Norðurlandi í sumar, var skorað á Alþ. að taka málið til athugunar og veita félagaheimilum stuðning með framlagi úr ríkissjóði. Kvenfélög og skátar hafa og tekið í sama streng. Þessi félög vita bezt, hvar skórinn kreppir að, og því höfum við leyft okkur að flytja þetta mál. Í 1. gr. er getið um, til hvaða félaga þetta skal ná, en það eru flest menningarfélög, sem ekki taka tillit til stjórnmálaskoðana manna. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 1/3 kostnaðar og veiti lán fyrir 1/3. Gera má ráð fyrir, að ýmsum þyki hér of skammt farið, ef borið er saman við styrki til skólabygginga, en ríkið greiðir 1/4 kostnaðar við byggingu heimangönguskóla og 3/4 kostnaðar við heimavistarskóla, sökum þess að þeir eru miklu dýrari byggingar en heimangönguskólar. Nú mætti segja, að miða ætti framlag ríkisins til félagaheimila við framlagið til heimangönguskóla, en þar er að vísu ójöfnu saman líkt. Ríkið á að halda uppi fræðslu í landinu, og ber því að sjá um kostnað, er af því hlýzt, en hvað snertir félagaheimili, hefur ríkið ekki skyldur, en það er menningaratriði að stuðla að og halda uppi menningarstarfsemi í landinu. Enn fremur felast í þessu frv. ákvæði til þess að tryggja aðstöðu ríkisins, ef félagaheimili yrði selt. Er þá lagt til, að styrkur sá, sem ríkið hefði veitt samkv. l. þessum, yrði endurgreiddur. Enn fremur er hér gerð grein fyrir væntanlegri aðstoð sveitarfélaga, en ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það nú við l. umr. málsins, enda geta hv. þm. gert sér grein fyrir því í grg., sem fylgir frv. Þá er lagt til, að sá aðili, sem meta ætti þörfina á byggingu félagaheimilis á hverjum stað, sé íþróttanefnd ríkisins. Hún er skipuð þrem mönnum, einum frá Ungmennafélagi Íslands, einum frá Íþróttasambandi Íslands og hinum þriðja, sem er ráðunautur ríkisins, án tilnefningar. Okkur flm. finnst rétt, að þessi n. sjái fyrir þessum málum. Stuðningur á þessu sviði getur átt samleið með n. þeirri, sem fjallaði um íþróttalögin, og tel ég rétt, að sama n. meti slíka aðstoð í heild. Ég hefði talið rétt, að allshn. hefði fjallað um þetta mál, en nú fyrir nokkrum dögum var sams konar frv., um byggingar í sveitum, lagt fyrir hv. menntmn. Teldi ég því rétt, að sú sama n. hefði með bæði þessi mál að gera. Ég legg svo til, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Forseti (BG): Ég legg til, að frv. verði vísað til fjhn., og verður sú till. borin upp fyrst. Flm. hefur lagt til, að frv. verði vísað til menntmn., en það hefur við engin rök að styðjast.