Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Blöndal Herra forseti. Nefndarstörf byrja á mánudaginn. Ég man ekki hvort maður er boðaður á fyrsta fundinn kl. átta eða hálfníu um morguninn. Það var talað um það að byrja árla um morguninn. Síðan verður fram haldið nefndarstörfum allan daginn, sem ýmist er boðað til í ráðuneytum eða af þinginu og nú hefur mér borist fundarboð í menntmn. kl. hálfníu um kvöldið. Þessi fundur er boðaður án alls samráðs við stjórnarandstöðu og þá sem í nefndinni sitja. Ég vil óska eftir því að hæstv. forseti geri þingdeildarmönnum grein fyrir því hvernig þinghaldið er hugsað og ég geri fyllstu athugasemd við fundarboð af þessu tagi og vil mælast til þess við hæstv. forseta að hann sjái um að nefndarstörf geti farið fram á skikkanlegum tíma. Allur morgunninn er laus og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að reyna að skipuleggja nefndarstörfin svo að þingmenn geti starfað á venjulegum vinnudegi að nefndarstörfum og við umræður hér í þinginu, en þeim gefist svo kostur á því að undirbúa sig fyrir nefndarfundi og umræður að kvöldinu. Því að það er ekki einungis fyrir okkur í stjórnarandstöðunni --- við fáum ekki sérstaka legáta eða sendiherra ofan úr ráðuneytum til þess að segja okkur hvað við eigum að gera eins og algengt er orðið með stjórnarþingmenn heldur verðum við sjálfir að reyna að ráða fram úr málefnunum sem fyrir nefndirnar komu.

Forseti (Jón Helgason) Nú mun ekki enn þá vera lokið fundi forseta og formanna þingflokka, hann byrjaði 10 mínútur fyrir eitt, þar sem verið var að ræða þinghald á mánudaginn og það er að sjálfsögðu rétt að ég skýri deildinni hér frá hvernig þar samdist um. Það var áður búið að gera ráð fyrir að fundi yrði hér fram haldið til kl. 4 a.m.k. en ekki lengur nema þá í samráði við deildarmenn. Á mánudaginn yrði síðan fundur í Sþ. ekki nema til kl. 3.30 og þingflokksfundir kl. 5--6. En síðan kvöldfundir í deildum ef á þyrfti að halda. Ég gerði þó ekki ráð fyrir að hér þyrfti að halda deildarfund í hv. Ed. þar sem okkur hefur gengið það vel að koma hér áfram málum. Því mun formaður menntmn. hafa notað tækifærið til að boða fund í menntmn. En sem sagt: það var ekki gerð athugasemd við kvöldfundi á mánudaginn á þessum fundi með formönnum þingflokka.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Ég vildi bara að það kæmi fram að það var talað um það á nefndarfundi í hv. menntmn. að nefndin kæmi saman að kvöldlagi í næstu viku og ræddi þá ákveðið mál sem við höfum til umræðu í nefndinni. Það gæti verið að hv. 2. þm. Norðurl. e. hafi verið farinn af fundi eða ókominn þegar þessi umræða fór fram. Ég man það ekki. En það hreyfði enginn af nefndarmönnum mótmælum við þessu.

Halldór Blöndal Herra forseti. Mér er auðvitað ókunnugt um það hvað formaður og varaformaður nefndarinnar hafa verið að hvíslast á sín á milli. En það liggur alveg ljóst fyrir að það hefur ekki verið talað um það við mig eitt einasta orð að ég sæti á nefndarfundum að kvöldlagi í næstu viku og ég ítreka það sem ég sagði. Við þurfum í stjórnarandstöðunni að undirbúa okkur undir þau mál sem við fjöllum um, bæði í nefndum og hér í þinginu, og ég óska eftir því að við fáum næði til þess, við höfum ekki nema kvöldin, og ég óska eftir því að við fáum næði á kvöldin til þess að búa okkur undir mál. Það má búast hér við kvöldfundum. Við vitum það að þinghaldið hér er alveg dæmalaust og lausung á því og það verða margvíslegar umræður í næstu viku. Það á að ræða m.a. ítarlega um skýrslu um Sigló í Sþ. Það stefnir allt í það að það þurfi einnig að ræða ítarlega skýrslur um Samband ísl. samvinnufélaga og skattamál fjmrn. Það hafa verið gefnar eftir skattakröfur af undarlegu tilefni og það er ýmislegt fleira sem við þurfum að ræða í næstu viku. Það er svo fjarri lagi að halda að það hafi verið talað við mig um það hér á fundi á mánudagskvöld í menntmn. Þvert á móti var gert ráð fyrir því á fundi sem ég sat með þingmönnum Norðurl. e. og hæstv. samgrh. að vegáætlun yrði rædd á mánudaginn og talið að sú umræða gæti þá farið fram. Nú hef ég á hinn bóginn verið boðaður á fund uppi í Vegagerð í hádeginu á þriðjudag þannig að mér er ekki alveg ljóst hvenær umræður um vegáætlun geta orðið, en ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að nefndarstörf á svo afbrigðilegum tíma sem hér um ræðir séu þá a.m.k. í samráði og samvinnu við stjórnarandstöðuna en ekki dengt yfir mann tilkynningum með þessum hætti og fundarboðum.

Forseti (Jón Helgason) Við hv. 2. þm. Norðurl. e. munum ræða þetta mál við formann menntmn.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. kvartaði hér undan því að þeir stjórnarandstöðuþingmenn hefðu lítið af legátum til þess að styðja sig í undirbúningsvinnu við málefni hér í þinginu. Ég mundi nú fara fram á það við hv. þm. að hann útskýrði þessa nafngift 

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1070 frá hv. heilbr.- og trn. Nál. er um frv. til l. um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum: Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk til viðræðna um það Pál Sigurðsson, ráðuneytisstjóra í heilbr.- og trmrn. Frv. felur í sér að heilsutjón vegna læknisaðgerða og mistaka starfsfólks, sem starfar samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, verði greitt af slysatryggingum Tryggingastofnunar ríkisins. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með breytingu sem flutt er á sérstöku þingskjali, þskj. 1071. Breytingin er gerð að höfðu samráði við heilbr.- og trmrn. og einnig í samráði við 1. flm., hv. 3. þm. Vestf., og miðar einkum að því að meginefnisákvæði frv. falli á sem eðlilegastan hátt inn í gildandi lög um almannatryggingar. Undir nál. rita allir nefndarmenn, auk þeirrar sem þetta mælir hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Guðrún Agnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Stefán Guðmundsson og Guðmundur H. Garðarsson.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu en mér finnst ástæða til þess að þakka hv. nefnd fyrir það hvernig hún hefur staðið að afgreiðslu þessa máls og ég heyri að þar eru allir sammála um afgreiðslu málsins og það var auðvitað meginefnið. Ég lagði talsvert ríka áherslu á það þegar ég mælti fyrir þessu frv. sem 12 hv. deildarmenn skrifa undir að þetta mál næði fram að ganga og þá var ég að tala um efnislega hlið málsins. Ýmsir töldu að hér væri kannski að finna einhver tæknileg vandamál sem þyrfti að skilgreina í áframhaldinu og mér sýnist að það hafi þá verið gert með þeirri brtt. sem hér liggur fyrir þannig að málið er efnislega nákvæmlega eins og það var flutt að öðru leyti en því að landlæknisembættið kemur ekki inn í ákvörðun í þessum málum. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég hefði talið það skynsamlegra að það væru tveir embættismenn, annars vegar tryggingayfirlæknir og hins vegar landlæknir, sem kæmu að þessu máli til þess að ákvarða. Um það er ekki samkomulag eins og nú standa sakir og við því er að sjálfsögðu ekkert að segja að því er mig varðar. Efnislega hliðin er að mínu viti meginmálið til þess að ná þessu máli fram og ég fagna því sérstaklega hversu vel nefndin hefur tekið á þessu máli og meira en það, því að með þessari brtt. er gerð önnur breyting í þá átt að gera betur við þá einstaklinga sem verða fyrir vinnuslysum og verða fyrir örorkutapi af þeim völdum. Eins og lögin eru nú er miðað við það að þeir verði að vera meira en 15% öryrkjar til þess að fá bætur. Í þessari brtt. er það fært niður í 10% örorku eins og gert er ráð fyrir í frv. okkar sem flytjum málið að gert verði ráð fyrir að því er varðar þá sem verða fyrir mistökum lækna eða annarra aðila sem starfa í heilbrigðisþjónustunni eins og hér er rætt um. Þetta er að vísu nokkuð stórt skref til viðbótar því sem ég taldi nauðsyn á að fá fyrir þá einstaklinga sem kunna að verða fyrir mistökum af höndum lækna og annarra í heilbrigðisþjónustunni í áframhaldinu. Hér er gengið lengra og ég fagna því sérstaklega að þetta mál skuli hafa orðið til þess að teygja sig enn þá lengra í samfélagsátt, samhjálp til þeirra sem verða fyrir áföllum í lífinu og er nauðsyn á að styðja við bakið á af hálfu almannakerfisins. Mér er sagt af fróðum mönnum varðandi mistakamálið að svona lög eins og hér er lagt til að verði staðfest mundu taka yfir 80--90% af þeim mistökum sem kunna að eiga sér stað í kerfinu. Ég tel það gífurlega stórt spor til þess að tryggja þá einstaklinga sem hafa nánast orðið úti á klakanum vegna kerfisins og vegna fjármagnsins sem það kostar að fara í gegnum kerfið í málaferlum og það sé mjög stórt skref af hálfu Alþingis að stíga þetta núna og með viðbót að því er varðar vinnuslysin. Ég ítreka þakklæti mitt til nefndarinnar og treysti því að þetta mál fái hraðbyr í gegnum þingið og verði lögfest á allra næstu dögum. Og það tel ég mjög til hins betra að því er varðar Alþingi Íslendinga að líta í þessa átt og staðfesta það að hér sé þörf á breytingu sem allir eru auðvitað sammála um að hefði átt að verða fyrir löngu síðan.

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1069 frá hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. sem fjallar um heimild til Tryggingastofnunarinnar, þegar ekki verður séð hver örorka verður til frambúðar eftir sjúkdóma eða slys, að greiða endurhæfingarlífeyri í 12 mánuði, eða þar til unnt er að meta varanlega örorku, þó aldrei lengur en í 18 mánuði. Nefndin mælir með samþykkt frv. eins og Nd. afgreiddi það. Margrét Frímannsdóttir og Stefán Guðmundsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita, auk þeirrar sem þetta mælir, Salome Þorkelsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Guðmundur H. Garðarsson og Guðrún Agnarsdóttir.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Í tengslum við kjarasamninga á hinum almenna vinnumarkaði átti ríkisstjórnin fjölmarga og ítarlega fundi með aðilum að þeim kjarasamningum, bæði fulltrúum launþega og sömuleiðis fulltrúum vinnuveitenda. Á þeim fundi kom fram að vegna þeirrar afar þröngu stöðu sem er í íslenskum efnahagsmálum nú væri að mati þessara aðila óhjákvæmilegt að ríkisvaldið kæmi að nokkru inn í þá samninga. Lögðu báðir aðilar fram ýmsar hugmyndir um það hvernig slíkt gæti orðið. Ríkisstjórnin taldi sér skylt að stuðla að því að samningar gætu tekist, enda var afar góður skilningur á því hjá verkalýðshreyfingunni að í núverandi stöðu yrðu samningar að vera hóflegir. Ég vil taka það fram að það var og er skoðun mín að í þessari stöðu sé að ýmsu leyti æskilegra að hinn almenni markaður leiði samningana og síðan fylgi á eftir samningar við opinbera starfsmenn. Um tíma leit út fyrir að svo mundi verða en því miður varð það ekki og skal ég ekki rekja ástæðurnar til þess hér. Hins vegar eru þeir lokasamningar sem voru gerðir innan þeirra marka sem stjórnvöld höfðu gert við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og þó að þarna sé um samninga að ræða sem eru 2--3 hundraðshlutastigum umfram það sem þjóðhagsáætlun hefur gert ráð fyrir, þá hygg ég að því verði alls ekki á móti mælt að þeir eru mjög hógværir og varla þess að vænta að samningar á lægri nótum yrðu gerðir. Það er líka athyglisvert að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja leiddi þá hugmynd að semja um krónutöluhækkun, þ.e. mesta hækkun fyrir þá lægst launuðu, og þessi hugmynd varð sömuleiðis ofan á í hinum almennu samningum. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að þetta er skynsamleg samningagerð í þessari stöðu. Hinu verður þó ekki neitað að þessir samningar verða erfiðari fyrir fiskvinnsluna því að hækkun hjá fiskvinnslunni þar sem mikið af láglaunafólki starfar verður því að sjálfsögðu í hundraðshlutum meiri. Ríkisstjórnin skrifaði aðilum vinnumarkaðarins bréf sem dags. er 30. apríl og ég ritaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Bréf þessi fylgja hér með og kemur þar fram í hverju ríkissjórnin hét að beita sér fyrir lagasetningu og öðrum aðgerðum til þess að samningar mættu takast. Frv. það sem ég mæli nú hér fyrir er flutt í þeim tilgangi að standa við þær skuldbindingar og fara fram á það við hið háa Alþingi að þær breytingar verði gerðar á gildandi lögum sem þarna koma fram. Í fyrsta lið í bréfi til Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna er fjallað um stöðu sjávarútvegsins. Fyrst og fremst var fjallað um stöðu botnfiskveiða og vinnslu, enda er staða þessara greina hvað erfiðust. Um hana urðu miklar umræður bæði á fyrri fundum og á lokafundi með fulltrúum Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambands samvinnufélaganna og niðurstaðan varð sú grein sem er 1. gr. í þessu bréfi sem ég vísa til. Í bréfinu segir m.a. að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímanum. Hér er að sjálfsögðu um mjög mikilvæga yfirlýsingu að ræða, en hins vegar yfirlýsingu sem er langt frá því að vera einföld í framkvæmd og þarf vitanlega að gæta fjölmargra þátta þegar hún er metin.

Hvernig skilur forsrh. þessa yfirlýsingu?

Ég kem að því, hv. þm., ég vona að hann fái orðið hér á eftir. Hann er vanur að taka góðan tíma í ræðustól. Ég vil geta þess að samkvæmt mati Seðlabanka Íslands valda þessir samningar því að raungengi hinnar íslensku krónu á grundvelli launa hækkar um tæplega 3%. Raungengi á grundvelli verðlags hækkar hins vegar um 7% og hefur þegar hækkað vegna þeirra verðhækkana sem fylgdu í kjölfar verðstöðvunar. Að mati fiskvinnslunnar sjálfrar valda þessir samningar, þegar allt er komið fram, um það bil 3% lakari samkeppnisstöðu eða afkomu fiskvinnslunnar, samningarnir sem slíkir að mati fiskvinnslumanna. Í upphafi og þær upphafshækkanir sem koma valda lakari afkomu sem nemur um 1,5% í afkomu. Hins vegar telur fiskvinnslan að afkoma fiskvinnslunnar sé ekki rétt metin í gögnum Þjóðhagsstofnunar og ber þar fyrst og fremst á milli mat á fjármagnskostnaði. Í gögnum Þjóðhagsstofnunar er talið að fiskvinnslan sé 1 / 2 % í mínus fyrir þessa samninga og skiptist það þannig að frystingin er talin vera 2% í mínus en söltunin 2% í plús. Veiðar eru hins vegar taldar vera 4,5% í mínus þrátt fyrir síðustu fiskverðsákvarðanir. Hér er því um það að ræða að að mati fiskvinnslunnar er þessi meðalafkoma ekki mínus 1 / 2 % heldur nær mínus 2--3% og skal ég út af fyrir sig ekki gera upp á milli þessara mælikvarða en hygg þó að rétt sé hjá fiskvinnslunni að gífurlegur fjármagnskostnaður hennar sé ekki rétt metinn eða nægilega hátt metinn hjá Þjóðhagsstofnun. Þegar metin er staða fiskvinnslunnar verður að taka fjölmarga hluti til greina. Í fyrsta lagi eru það að sjálfsögðu hin ytri skilyrði og þar er númer eitt verðlag á okkar afurðum erlendis. Því hefur verið spáð að verð á frystum afurðum og sjávarafurðum almennt muni hækka á Evrópumarkaði á næstu mánuðum og er allt enn sem bendir til þess þótt vera megi að sú hækkun dragist eitthvað. Sömuleiðis hefur innbyrðis hlutfall í gengi á milli dollara og annarra gjaldmiðla töluverð áhrif á afkomu fiskvinnslunnar því að töluvert mikið og meira tiltölulega heldur en nemur útflutningnum er selt í dollurum, þ.e. fisksala til Sovétríkjanna auk Bandaríkjanna, og sömuleiðis vegur dollarinn þungt í svokallaðri SDR-mynt. Dollarinn hefur upp á síðkastið hækkað mikið eða frá því að hann var í lægð á síðasta ári um u.þ.b. 50% og hefur það tvímælalaust bætt afkomu þeirra húsa sem flytja meira út á Bandaríkjamarkað eða þau markaðssvæði þar sem greitt er í dollurum. Að sjálfsögðu þarf einnig að taka tillit til þess hvernig innri aðstæður eru, þ.e. í fyrsta lagi fiskverð og í öðru lagi ýmiss konar hagræðingarátak sem nú er gert innan fiskvinnslunnar, hvernig það kemur út, en það er mjög mikið um slíkt, sem betur fer, og margt af því sem þar er verið að gera lofar góðu. Þá á ég ekki aðeins við starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs, sem mun væntanlega afgreiða sín fyrstu mál núna alveg á næstunni og er núna í viðræðum við Landsbanka og Fiskveiðasjóð um þau mál sem eru tilbúin, heldur vil ég einnig nefna hagræðingu sem fer fram á vegum fiskvinnslufyrirtækjanna sjálfra. Þegar þessir hlutir og fleiri eru allir metnir verður jafnframt að taka afstöðu til greiðslu úr Verðjöfnunarsjóði og í þeirri grein sem ég vísaði til áðan er fram tekið að greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði verði lækkaðar á næstu mánuðum þannig að þær falli niður um næstu áramót. Þetta verður að meta annars vegar um leið og verð á okkar sjávarafurðum er metið hins vegar erlendis. Þetta var ítarlega rætt við fiskvinnsluna og komu fram þar ýmsar hugmyndir um í hvaða þrepum þetta mætti lækka. Greiðsla uppsafnaðs söluskatts fellur niður frá 1. júní og það nemur 1%. Nokkurt fjármagn er eftir í Verðjöfnunarsjóði þannig að halda má áfram greiðslu 5% að öllum líkindum langleiðina út júnímánuð. Hins vegar hefur verið talað um það sem æskilegt markmið að lækka síðan greiðsluna í 4% og halda því þannig fram í september og síðan niður í 3% eða 2% eftir því hvernig verðlagsþróun verður erlendis, en fella hana síðan alveg niður um áramótin. Vegna þessa samkomulags er farið fram á það í 1. gr. frv. að heimild verði veitt til 400 millj. kr. lántöku sem verði látin renna til frystideildar Verðjöfnunarsjóðs, 350 millj. kr. vegna freðfisks, en 50 millj. kr. vegna hörpudisks. Ég vil um þetta segja að hér er kannski nokkuð mikið í lagt. Þetta gæti dugað til þess að halda fullum verðbótum út árið sem ríkisstjórnin vonast til að alls ekki verði þörf á vegna verðhækkana erlendis. Ef sú verður niðurstaðan í meðferð nefndar, að þetta mætti lækka, þá tel ég óhætt að lækka þessa tölu t.d. í 300 millj. kr. Hér spyrja menn að sjálfsögðu um það hvað verður um gengi. Gengi verður ekki haldið stöðugu í 20% verðbólgu. Ég held að það sé öllum orðið ljóst eftir að það var reynt 1987--1988 að það er að sjálfsögðu ekki framkvæmanlegt. Gengisfellingar eru hins vegar hlutur sem menn eiga ekki að rasa um ráð fram að framkvæma því að þær hafa víðtækar afleiðingar á fjölmörgum sviðum þjóðfélagsins. Ríkisstjórnin mun því meta ítarlega stöðu sjávarútvegsins með tilliti til þess sem ég nefndi hér áðan og gengi mun að sjálfsögðu síga eitthvað á næstu vikum til þess að ná þeirri samkeppnisstöðu sem heitið er. En jafnframt hefur ríkisstjórnin fallist á ýmsar aðrar lagfæringar gagnvart atvinnuvegunum sem koma fram í þessu frv. og eru, vona ég, taldar nokkuð mikils virði ekki síst af sumum hv. stjórnarandstæðingum sem hafa gagnrýnt þá skatta mjög verulega. Í fyrsta lagi er lagt til að skattur á erlendar lántökur verði felldur niður frá 1. júlí. Hann er núna 6%. Þetta mun kosta ríkissjóð um 100 millj. kr. í tekjutap. Þessi skattur var á lagður til þess að draga úr lántöku til fjárfestinga. Nú hefur mjög dregið úr þenslunni og ríkisstjórnin telur því skynsamlegt bæði vegna atvinnuveganna, að létta af þeim þessari skattheimtu, og einnig vegna hins, að frekar er nú orðin hætta á samdrætti heldur en þenslu, að fella þennan skatt niður. Og er lagt til að það verði gert, eins og ég sagði, frá 1. júlí 1989. Í öðru lagi er það lagt til að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði lækki úr 2,2% í 1,5% við skattlagningu í ár. Hér er um svipaðar forsendur að ræða. Það hefur orðið afar mikill samdráttur í fjárfestingu á þessu sviði. Þar er um mjög mikla offjárfestingu að ræða. Það eru miklir erfiðleikar fram undan af þeim sökum og því talið eðlilegt að lækka þessa skattheimtu. Í þriðja lagi er lagt til að vörugjald á timbur, járn og blikk verði fellt niður frá 1. sept. nk. og af öðru hráefni til þess iðnaðar sem á þessu byggir. Hér eru talin upp tollskrárnúmer, en ég vek athygli á því að í greinargerð fylgja með þau heiti sem fleiri skilja á þeim ýmsu hlutum sem vörugjaldið er þannig fellt niður af. Mér láðist að geta þess áðan að lækkun á skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði mun þýða í tekjutap fyrir ríkissjóð um það bil 100 millj. kr. En niðurfelling þessa vörugjalds mun þýða um 350 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð --- og það er æðimikið. Hins vegar hefur sýnt sig að framkvæmd þessa vörugjalds er afar erfið. Um fjölmörg aðföng er að ræða til margra iðnfyrirtækja hér á landi og þeir útreikningar sem þessu fylgja eru margslungnir og erfiðir fyrir lítil iðnfyrirtæki. Um þetta hafa farið fram ítarlegar viðræður við fulltrúa iðnaðarmanna og þar rætt um fleiri leiðir til að létta þessu af eða gera þetta auðveldara í framkvæmdinni, en niðurstaðan var sú sem hér segir í fullu samkomulagi við þá. Hins vegar telur ríkisstjórnin að með tilliti til þess að söluskattur hefur verið hækkaður hér í 25% síðan jöfnunargjald var ákveðið 3% og breikkað mjög, þá sé það vel verjanlegt að hækka jöfnunargjaldið á erlendar iðnaðarvörur úr 3% í 5% auk þess sem vitað er að í fjölmörgum löndum sem flytja hingað iðnaðarvörur tíðkast ýmiss konar aðstoð við heimaiðnað. Og að vandlega athuguðu máli er ég sannfærður um það að hér er ekki gengið of langt í þessu sambandi. Þetta mun gefa í aðra hönd 250 millj. kr. tekjuauka þannig að segja má að af niðurfellingu þessara skatta verði tekjutap ríkissjóðs um 300 millj. kr. Í því bréfi sem ritað var aðilum vinnumarkaðarins koma fram fjölmörg áhugamál launþega sem ríkisstjórnin hefur heitið að taka á og flest af þeim málum eru þess eðlis að þau þýða ekki útgjöld fyrir ríkissjóð heldur lagfæringar á ýmsum --- ja, við getum kallað réttinda- og velferðarmálum sem launþegar meta mikils. Það var alveg sérstaklega rætt um atvinnuástand og lögð mikil áhersla á það af þeirra hálfu að allt yrði gert til þess að koma í veg fyrir mikið atvinnuleysi. Ríkisstjórnin féllst á, og telur reyndar æskilegt, og reyndar bauð ríkisstjórnin það fyrst í þessum umræðum að sett yrði á fót samstarfsnefnd ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins til að fjalla um þróun atvinnuástands og gera tillögur um úrbætur ef þar þykir stefna í hættu. Sömuleiðis leggja aðilar vinnumarkaðarins, alveg sérstaklega fulltrúar Alþýðusambands Íslands, mjög mikla áherslu á að aðhald verði í verðlagsmálum og vekja athygli á því að 1986 þegar aðhald var með m.a. samstarfi við verkalýðshreyfinguna, þá tókst að ýmsu leyti vel og hafa þeir lagt til að slíkt samstarf verði tekið upp að nýju þannig að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar víða um landið fái aðstöðu til að fylgjast með verðlagi og gefa skýrslur um ef úr böndum þykir fara og ríkisstjórnin telur sjálfsagt að þiggja það samstarf. Sérstaka áherslu leggur Alþýðusamband Íslands á það að verðhækkunum á landbúnaðarvörum verði haldið í skefjum. Það sama gerði Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Og í fullu samræmi við það loforð sem Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja var gefið hefur ríkisstjórnin ákveðið að halda áfram þeirri sérstöku niðurgreiðslu á landbúnaðarafurðum og verja til þeirra 500--600 millj. kr. út þetta ár þannig að krónutölunni verði haldið þeirri sömu. Mjög er líklegt að á haustþingi þurfi að leita heimilda Alþingis til þess að bæta við niðurgreiðslur ef þeim lyki þá um það bil í desembermánuði. En þess er ekki þörf nú. Þetta rúmast að sjálfsögðu innan þess fjármagns sem ætlað er í niðurgreiðslu á þessu stigi. Það er einnig athyglisvert að fulltrúar Alþýðusambandsins lýstu mjög miklum áhyggjum af þeirri þróun sem hefur orðið hér upp á síðkastið í sambandi við gjaldþrot fyrirtækja þar sem menn hafa leikið sér að því að stofna ný fyrirtæki og losa sig við skuldir við ríkissjóð, opinber gjöld og fleira sem þeir skilja eftir hjá gjaldþrota fyrirtæki, og væri satt að segja þakkarvert ef fleiri tækju sér það til fyrirmyndar sem Alþýðusamband Íslands gerir í þessu sambandi. Að sjálfsögðu hafa ýmsir launþegar orðið fyrir barðinu á þessari starfsemi og ekki fengið laun sín greidd fyrr en eftir dúk og disk þegar ríkisábyrgð hefur þar gripið inn í. Aðilar vinnumarkaðarins lýstu einnig miklum áhuga á því að vextir yrðu lækkaðir og má segja að hér sé fyrst og fremst um áherslupunkt í því sambandi að ræða. Þá tjáðu þeir sig hafa mikinn áhuga á því að byggðar yrðu félagslegar íbúðir eða íbúðir eftir félagslega íbúðakerfinu á þessu ári, en ekki hafði verið ætlað að hafnar yrðu byggingar á slíkum íbúðum nú. Hins vegar eru um 100 millj. kr. til taks í hinu félagslega íbúðakerfi og sömuleiðis bendir allt til þess að kaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar verði meiri en gert var ráð fyrir og loks er af atvinnuástæðum afar æskilegt að minni sveiflur verði í byggingum slíkra íbúða en verið hafa. Á síðasta ári voru 800 slíkar íbúðir í byggingu en í ár er ekki hafin bygging á neinni. Ríkisstjórnin telur því af þessum ástæðum öllum eðlilegt að mæla með því við Húsnæðisstofnun að hafnar verði byggingar á 200 íbúðum á þessu ári. Í þessu sambandi, án þess að ég fari nú að rekja, herra forseti, nákvæmlega öll atriði hér, þetta hefur nú þegar verið rakið nokkuð m.a. í umræðum hér á hinu háa Alþingi, þá vil ég geta þess að í sambandi við þau vilyrði sem gefin hafa verið fulltrúum Alþýðusambands Íslands þarf að gera nokkrar breytingar á lögum og skal ég nú rekja það. Í 6. gr. þessa frv. er lagt til að við 22. gr. laga um atvinnuleysistryggingar bætist ný málsgrein sem verði 3. mgr. og hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Til að bregðast við langvarandi og verulegu almennu eða staðbundnu atvinnuleysi er stjórn sjóðsins heimilt að lengja bótatímabilið skv. 2. mgr. í 260 daga.`` Hér er um mál að ræða sem að sjálfsögðu er háð samkomulagi aðila að Atvinnuleysistryggingasjóði, þ.e. vinnuveitenda og Alþýðusambands Íslands og launþega, og er um það fullt samkomulag hjá þeim aðilum báðum að þessi heimild verði veitt þannig að lengja megi bótaskylduna. Sömuleiðis kom fram, eins og ég sagði áðan, hjá fulltrúum Alþýðusambandsins mikil áhersla á að Atvinnuleysistryggingasjóður gæti tímabundið greitt atvinnuleysisbætur til þeirra sem atvinnuna missa við gjaldþrot og eru bótalausir, a.m.k. þangað til ríkissjóður getur gripið inn í með sínum ábyrgðum, en það er ekki fyrr en gjaldþrot er orðið staðfest. Til þess að stuðla að því að svo geti orðið er 7. gr. þessa frv. sem heimilar Atvinnuleysistryggingasjóði að annast slíkar greiðslur. Jafnframt vil ég geta þess að hér fyrir Alþingi liggur frv. þingmanna um endurkröfurétt Atvinnuleysistryggingasjóðs á ríkissjóð í slíkum tilfellum og mjög nauðsynlegt er að það frv. verði að lögum um leið og þetta frv. er afgreitt frá hinu háa Alþingi. Það þarf í raun að haldast í hendur til að þessi framkvæmd geti orðið. Hins vegar er það í raun ýmsum erfiðleikum háð að framkvæma þetta mál. Þetta er nokkuð flókið þegar um gjaldþrot er að ræða, en þeir sem kunnugastir eru slíkri framkvæmd telja að úr því megi leysa með þeirri heimild sem er í lögum til að setja reglugerð um þessi mál. Í þessu sambandi vil ég geta þess fyrir nefndina að athuga að mörgum finnst afar óeðlilegt að ekkert hámark er á þeim launum sem ríkissjóði ber að greiða starfsmönnum við gjaldþrot. Það finnst mér persónulega afar óeðlilegt, að menn geti skráð sig þar í háum launum og síðan falli þær launagreiðslur á ríkissjóð. Ég vil koma því hér á framfæri við hv. nefnd að það verði skoðað og mætti þá setja takmarkanir í það frv. sem er til meðferðar. Herra forseti. Að sjálfsögðu mætti margt fleira um þetta mál segja. Ég skal þó stytta mjög mál mitt. Ég held að því verði alls ekki á móti mælt að hér er um mjög hógværa samninga að ræða og þó að launahækkun hjá fiskvinnslunni sé um 10,6% að mati Þjóðhagsstofnunar, þá verðum við að minnast þess að fiskvinnslan hafði samið um 8,5% fiskverðshækkun og þetta er ekki mjög úr takt við það. Einnig verðum við að gæta þess að það er fyrst og fremst krónutöluhækkunin sem þessu veldur að hundraðshlutahækkunin verður meiri hjá fiskvinnslunni. Að mati Þjóðhagsstofnunar hins vegar er meðallaunahækkunin um 8,5--9% sem er í raun nákvæmlega sú tala sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja samdi um svo að þessir samningar eru í fullu samræmi við þá samninga sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja samþykkti. Því verður svo heldur alls ekki neitað að þessir samningar út af fyrir sig eru ekki þannig að þeir fyrst og fremst íþyngi fiskvinnslunni. Eins og ég sagði áðan, þá íþyngja þeir þegar allt er komið fram á haustmánuðum fiskvinnslunni um u.þ.b. 3%. Þarna valda aðrir hlutir jafnvel meiri erfiðleikum og fyrst og fremst gífurlegur fjármagnskostnaður sem gerir fiskvinnslunni nánast ókleift að standa undir nokkurri hækkun og afar miklir erfiðleikar, því miður fjölmargra fyrirtækja í fiskvinnslunni. Ég get upplýst það að Atvinnutryggingarsjóður er nú búinn að afgreiða um 80 fyrirtæki, en hefur neitað um 40 og mörg þeirra fyrirtækja eru í þeirri stöðu að alls ekki er séð hvernig þeirra erfiðleikar verða leystir. Hlutafjársjóður er með 16 fyrirtæki til meðferðar nú og miðar þar vel mati á þeim. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um frv. til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga og víkja að nokkrum atriðum úr ræðu hæstv. forsrh. Það sem mér finnst einkenna þetta frv. og þær ráðstafanir sem í því felast vegna kjarasamninga er fyrst og fremst það að hér virðist vera, og meira en virðist vera, hér er greinilega um að ræða ákveðnar kreppuráðstafanir af hálfu núv. ríkisstjórnar til þess að komast út úr þeim samningum og þeirri vondu stöðu sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur komið íslensku atvinnulífi í, og með þeim afleiðingum að þegar verkalýðshreyfingin þarf að fá sínar kjarabætur, þá verður hæstv. ríkisstjórn að grípa til mjög alvarlegra, vil ég segja, kreppuráðstafana. Í þessu frv. koma fram atriði sem fela það í sér, og mun ég víkja nánar að einstökum atriðum á eftir. En áður en ég geri það vil ég sérstaklega vekja athygli þingheims á því sem stendur raunverulega upp úr, og er mjög alvarlegt mál, að svo illa er komið fyrir íslenskum atvinnuvegum nú að verkalýðshreyfingin sér sig tilknúna til þess í vondri samningsstöðu að leggja áherslu á það að lengja bótatímabil atvinnuleysistrygginga úr 180 í 260 daga. Þetta atriði eitt út af fyrir sig skýrir vel þá niðurlægingu sem atvinnuvegirnir eru komnir í, að verkalýðshreyfingin skuli þurfa að gera sérstakan samning við núv. ríkisstjórn um það að lengja bótatímabilið. Þetta er auðvitað í alveg rökréttu samhengi við það sem er að gerast úti á hinum almenna vinnumarkaði, að núna ganga tæplega 3000 manns atvinnulausir og er það mjög óvenjulegt að svo skuli vera í lok vertíðar. En allt frá því í febrúar hafa verið á atvinnuleysisskrá 2000--3000 manns og því miður eru horfur á því að það muni aukast allverulega á næstunni jafnframt því sem unga fólkið, sem fær nú ekki að ljúka sínum prófum, hlýtur að leita út á vinnumarkaðinn í æ ríkari mæli. Við horfum því fram á það að samhliða því að verið er að gera ráðstafanir til að lengja bótatímabilið til þess að þeir sem eru þegar búnir að vera atvinnulausir í tvo til þrjá mánuði verði það áfram í næstu þrjá mánuði, þá er verið að gera ráðstafanir hér á hinu háa Alþingi sem stefna ekki í þá átt að eyða atvinnuleysinu heldur að skapa skilyrði til þess að það verði viðvarandi með auknum fjárframlögum í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál og mjög alvarlegt að núv. hæstv. ríkisstjórn skuli hafa markað þá stefnu sem hefur þessar afleiðingar í för með sér og verkalýðshreyfingin virðist viðurkenna eða undirgangast. Það er aftur mál út af fyrir sig að íslensk verkalýðshreyfing skuli ganga undir það jarðarmen að þurfa að semja um það með þessum hætti að lengja bótatímabilið. Ég er í sjálfu sér því fylgjandi auðvitað að bótatímabilið geti verið lengra en 180 dagar, en það á að vera algjör undantekning að menn skuli þurfa að gera ráð fyrir því að bótatímabil vegna atvinnuleysis sé í 260 daga. Annað atriði sem einnig er mjög skýrt er það að nú skal halda áfram að greiða úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins til fiskvinnslunnar. Þar með er því slegið föstu að það er ekki gert ráð fyrir því að fiskvinnslan geti borið sig á næstunni. Hæstv. forsrh. hefur margoft talað um það, bæði hér í ræðustóli áðan og einnig þegar við hann hefur verið talað af hálfu fjölmiðla, að hann geri sér miklar vonir um það að hækkun markaðsverðs á helstu útflutningsafurðum muni koma til skjalanna þannig að ekki þurfi að reyna á greiðslur í gegnum Verðjöfnunarsjóð og einnig að þær hækkanir á verðum erlendis geti komið til móts við tap fiskvinnslunnar. Sem sagt: Annað aðalatriðið í þessum ráðstöfunum er að það er gert ráð fyrir áframhaldandi tapi undirstöðuatvinnuvega og helstu útflutningsgreina. Þessi stefna, þessi niðurstaða gefur ekki bjartar vonir um það að íslenskt atvinnulíf nái sér á strik á næstunni eða að íslensk þjóð búi við betri lífskjör á meðan núv. hæstv. ríkisstjórn situr að völdum. Hæstv. forsrh. vildi halda því fram, ef ég skildi hann rétt hér áðan, að með þeim ráðstöfunum sem fælust í þessu frv. og öðru því sem ríkisstjórnin gefur fyrirheit um, þá muni tap frystingar þrátt fyrir þessar ráðstafanir verða 3%.

Þær aukast um 3% við þessa samninga.

Já, við þessa samninga, aukast. Það þýðir auðvitað að þrátt fyrir þessar ráðstafanir sem felast í frv. verður frystingin rekin með allverulegum halla. Ég vildi nú óska þess að það kæmi skýrar fram hvert sé mat hæstv. forsrh. á því hvað sá halli sé raunverulega mikill og einnig væri fróðlegt að fá það fram hér í umræðunni hvað fiskvinnslan sjálf telur í þessum efnum. Ef við lítum, þó ekki sé til baka nema um tíu daga, þá sér maður ef maður les ræður forustumanna fiskvinnslunnar en aðalfundir helstu samtaka á þessu sviði voru í lok apríl bæði hjá frystihúsum innan Sambands ísl. samvinnufélaga og einnig hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þá sér maður að þeir aðilar sem eru í forsvari fyrir fiskvinnsluna hafa ekki mikla trú á þeim leiðum sem núv. ríkisstjórn er að fara og m.a. koma fram í þessu frv., því þetta eru gamlir kunningjar, ef ég mætti orða þetta þannig, sem verið er að grípa til til þess að halda þessu gangandi. Á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna flutti stjórnarformaður samtakanna, Jón Ingvarsson, mjög yfirgripsmikla ræðu um stöðu íslenska hraðfrystiiðnaðarins. Í ræðu sinni sagði formaður stjórnar SH, með leyfi forseta, m.a. að það væri ábyrgðarleysi að láta undirstöðuatvinnuveginn sökkva svo djúpt. Þetta er mælt 27. apríl sl. Í ræðu formanns SH segir m.a., með leyfi forseta, í sambandi við verðjöfnunarsjóðskerfið: ,,Sú ríkisstjórn sem tók við völdum í september á sl. ári (þ.e. 1988) beitti sér fyrir auk framangreindrar 3% gengislækkunar að Verðjöfnunarsjóði yrði gert að taka 750 millj. kr. erlent lán til að verðbæta framleiðslu frystihúsanna frá 1. júní 1988 með 5% verðbótum. Lán þetta er talið geta verðbætt framleiðsluna út júní á þessu ári. Fulltrúar frystingarinnar í stjórn Verðjöfnunarsjóðs samþykktu umrædda lántöku á grundvelli yfirlýsingar sjútvrh. þess efnis að framleiðendum yrði ekki gert að endurgreiða lánið. Þrátt fyrir áskoranir hefur ríkisstjórnin ekki tekið af öll tvímæli í þessum efnum með lagabreytingu þar að lútandi. Og víst er að fulltrúi SH í Verðjöfnunarsjóði mun ekki taka þátt í afgreiðslu sem þessari nema óyggjandi trygging liggi fyrir því að ríkisstjórnin muni standa við heit sín, enda er fjarstæðukennt að ríkisstjórn nánast neyði framleiðslufyrirtæki til að taka lán til að fjármagna taprekstur.`` Ég vil í framhaldi af þessu spyrja hæstv. forsrh. hvort þessari lántöku sé eins háttað og fyrri lántöku vegna greiðslu í gegnum Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins.

Já.

Já, segir hæstv. forsrh. Þá held ég að sé alveg nauðsynlegt að það komi fram hvort framleiðendur eigi að endurgreiða sjálfum sér þessa tilfærslu á peningum eða ekki eða hvort ríkisstjórnin ætlar að sjá til þess að þetta verði ekki endurkröfuhæft. Formaður stjórnar SH sagði í ræðu sinni, með leyfi forseta, að staða frystingar væri þannig komin (þ.e. í lok apríl) að hallinn á frystingu væri kominn í 10% fyrir lok samningstímabilsins sem hér um ræðir, þ.e. í þeim samningum sem hér er verið að ræða um í tengslum við ráðstafanir vegna kjarasamninganna. Nú hefur það ekki komið skýrt fram hjá hæstv. forsrh. hvert raunverulegt tap verður þrátt fyrir þessar ráðstafanir. Ég leyfi mér að áætla og gera ráð fyrir því að tap hjá frystingunni og fiskvinnslunni verði eftir sem áður allverulegt og mundi áætla 4--5%. Ég geri mér ekki vonir um það með sama hætti og hæstv. forsrh. að markaðsverð hækki þannig t.d. í Bandaríkjunum að það gefi vonir um betri afkomu útflutningsatvinnuveganna. Styrking dollarans! Það er mjög erfitt að spá fyrir um það, þannig að það ríkir mikil óvissa í þeim efnum. Og varðandi aðra markaði, ég nefni sem dæmi Sovétríkin vegna þess að hæstv. forsrh. kom inn á það í sinni ræðu að við flyttum mikið út og fengjum greiðslur fyrir í dollurum. Ég geri mér ekki góðar vonir um það að sá markaður verði Íslendingum neitt sérstaklega hagstæður á næstu mánuðum og næstu árum. Það vita allir að Sovétmenn eru að breyta sínu efnahagskerfi og því miður bendir allt til þess að sú breyting geti orðið útflytjendum og seljendum á matvöru eins og fiskur er, mjög erfið, svo ekki sé meira sagt. Ég tel og hef fullvissu fyrir því að Sovétmenn meti innflutning á fiski og jafnvel landbúnaðarvörum, ég nefni sem dæmi ullarvörum, að þeir meti innflutning á þessum vörum þannig að þeir hafi ekki gjaldeyri aflögu til þess að greiða fyrir slíkan innflutning. Það þýðir náttúrlega, ef þeir meta stöðuna þannig, að það muni verða æ erfiðara fyrir okkur Íslendinga að selja þeim frystar sjávarafurðir eða síldarafurðir og ég nefni sem dæmi ullarvörur. Því miður. Það þýðir að við þurfum að leita annarra markaða fyrir þann útflutning sem hefur farið inn á þennan markað, þ.e. til Sovétríkjanna, og það mun ekki gerast nema með ærnum tilkostnaði. Hæstv. forsrh. ræddi hér nokkuð um að miklar vonir væru bundnar við Vestur-Evrópu. Það vita allir að Vestur-Evrópumarkaður er mjög óviss og óstöðugur. Þótt hann hafi verið okkur Íslendingum hagstæður á undanförnum árum, þá er ekkert sem segir til um það nema síður sé að hann verði okkur jafnhagstæður á næstu missirum. Ég nefni sem dæmi aukna erfiðleika í sambandi við útflutning á saltfiskafurðum. Við fáum ekki jafnmikið til baka nú og fyrir einum til tveimur árum í sambandi við útflutning á saltfiskafurðum þannig að ég get ekki átt von á því, og get því miður ekki tekið undir þá bjartsýnisræðu forsrh. þegar hann talar um það að væntanlega muni markaðsverð breytast okkur í hag, ég segi því miður. Ég vildi óska þess að sú vissa væri fyrir hendi að við gætum mætt auknum tilkostnaði framleiðslunnar með þeim hætti að markaðsverð hækkuðu. Hæstv. forsrh. vék nokkuð að genginu. Ég vildi gjarnan fá það staðfest hjá honum hér á eftir hvort ég hafi skilið hann rétt. Hann sagðist hafa rætt við forustumenn eða forsvarsmenn fiskvinnslunnar og sagði eitthvað á þá leið að í framhaldi af þeim viðræðum og með tilliti til þeirra ráðstafana sem nú er verið að gera samkvæmt þessu frv. mundi ríkisstjórnin meta stöðu sjávarútvegsins á hverjum tíma og í því sambandi, ef ég heyrði rétt, sagði hæstv. forsrh. eitthvað á þessa leið að gengið muni síga á næstunni. Ég bið hæstv. forsrh. að leiðrétta ef þetta er rangt eftir honum haft, en þá er bara spursmálið: Mun gengið síga mikið eða lítið? Það er náttúrlega mjög þýðingarmikið í upphafi ferðar að gera sér grein fyrir því um hvaða stærðir maður er að tala. Ég vildi gjarnan fá það fram hvort um er að ræða það mikið gengissig að það mundi mæta t.d. þessu bili sem ég held að sé annars vegar á milli þeirra ráðstafana sem þetta frv. gerir ráð fyrir og svo raunverulega stöðu atvinnuveganna hins vegar, að það gengissig mundi mæta því tapi sem ég hef viljað áætla 4--5%. Til þess að mæta því og koma þessum útflutningsatvinnugreinum á núllpunktinn, mundi þurfa að mínu mati allverulegt gengissig. En hæstv. forsrh. mun örugglega svara þessu atriði hér á eftir þannig að tekin verða af öll tvímæli og við getum gert okkur grein fyrir því hvort búið sé að brúa það bil sem þörf krefur til að þessar mikilvægu atvinnugreinar séu í það minnsta reknar á núlli, svo ekki sé nú talað um það að þær séu reknar með hagnaði. Varðandi stöðu fiskvinnslunnar, þá eru það orð að sönnu sem komu fram hjá formanni stjórnar SH á aðalfundi samtakanna fyrir skömmu, að það er auðvitað hreint ábyrgðarleysi að láta undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar sökkva svo djúpt sem raun er. Það mun auðvitað koma niður á þjóðfélaginu og lífsafkomu byggðarlaganna allt í kringum landið ef ekki er vel búið að þessum atvinnugreinum. Þetta þarf nú ekki að segja hv. þm. né hæstv. forsrh. En það er ekki óeðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort það sé vísvitandi verið að framkalla þessa erfiðu stöðu ár eftir ár með þeim hætti sem við stöndum nú frammi fyrir og hvort það sé hugsanlegt að með þessu sé einhver stjórnarflokkanna að reyna að notfæra sér þessa erfiðu aðstöðu sem t.d. Framsfl. er í og ég vil segja að vissu leyti Alþfl., þó það sé nú af annarri ástæðu hjá Alþfl. en hjá Framsfl., þá sé það hugsanlegt að þriðji flokkurinn, Alþb., sé að reyna að framkalla þá stefnu sem er grundvallaratriði stefnu Alþb., að knésetja einkarekstur. Hvort það sé hugsanlegt að sá flokkur notfæri sér þessa veiku stöðu, ég vil segja sérstaklega Alþfl., að þora ekki að fara í kosningar og einnig að notfæra sér þá stöðu að Framsfl. treystir sér greinilega ekki til þess að efna til kosninga og taka öðruvísi á málum þrátt fyrir erfiða afkomu samvinnuhreyfingarinnar og Sambandsfyrirtækja í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Það er spursmál hvort Alþb. sé ekki að notfæra sér veika stöðu þessara flokka til að framkalla þetta, að eyða eigin fé fyrirtækjanna og breyta eignarhaldinu, færa eignarhaldið til. Ég sé það að hv. kvennalistaþingmaður Guðrún Agnarsdóttir er önnum kafin við það að ræða við hv. þm. Alþb., enda er nú sagt víða úti í þjóðfélaginu að kvennalistakonur verji núv. ríkisstjórn falli í hvaða máli sem er, þannig að ég skil það vel að hv. þm. þurfi að ræða við hv. þm. Alþb., Skúla Alexandersson, og ganga frá þeirra málum.

Það kemur nú fyrir, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, að þingmenn skrifa nál. saman þó þeir séu ...

Má ég biðja um þögn í salnum og ekki persónuleg samtöl.

Ég vona að sú undirskrift dugi þannig að það sanni bara það sem ég sagði.

Má ég biðja ræðumann að halda sig við efnið.

Það er ágætt að hæstv. forseti hefur tekið við sér og ætlar að fara að stjórna hér skörulega. Ég heyri það að hv. þm. Stefán Guðmundsson vill að ég haldi áfram að tala um samvinnuhreyfinguna og Framsfl. og skal ég gera það með mikilli ánægju vegna þess að mér er mjög hugleikið að Framsfl. átti sig á þeirri stöðu og ábyrgð og skyldu sem hann hefur í útgerð og fiskvinnslu allt í kringum landið og láti ekki þetta núverandi stjórnarsamstarf hrekja sig neitt af leið í þeim efnum að tryggja rekstrarforsendur þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Um það erum við sammála hv. þm. Stefán Guðmundsson og auðvitað hæstv. forsrh. líka. En ég var einmitt að víkja að þessum veikleika núv. ríkisstjórnar. Ég var að víkja að þessum veikleika sem felst í því að framsóknarmenn virðast ætla að taka þátt í þessum leik Alþb. að knésetja einkaframtakið og ég flokka nú samvinnuhreyfinguna að vissu marki undir það en hún virðist hafa aðra útgönguleið samt í sambandi við sín fyrirtæki heldur en hrein einkarekstursfyrirtæki. En það er alveg greinilegt að þessi stefna á að halda áfram, þessi stefna að eyða hér eigin fé fyrirtækja með þeim afleiðingum að fyrirtækin verða komin í eigu sjóða og banka  Skúli Alexandersson, sé ekki ánægður með það, en hugsanlega er fyrirtæki hans ekki þeirrar stærðar að það skiptir svo miklu máli í þeirri umræðu sem hér er. 
            

Hvað með þetta þarna?

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að þótt hv. þm. Kristinn Pétursson sé staddur hér í deildinni þá situr hann ekki hér inni í deildinni sem þingmaður þótt hann hlýði hér á ræður manna.

En hv. þm. Stefán Guðmundsson?

Ég ætla ekki að svara fyrir það hvort hann sé útgerðarmaður eða ekki. 

Má ég biðja hv. þingdeildarmenn að leyfa ræðumanni að ljúka ræðu sinni.

Það er ágætt að vita það að menn skuli vilja telja sig til útgerðarmanna, ekki veitir af, þeir eru ekki svo margir hér á hinu háa Alþingi.  Það er auðvitað hroðaleg niðurlæging fyrir verkalýðsleiðtoga að þurfa að undirgangast það jarðarmen í pólitísku samstarfi við aðra flokka að gera ráð fyrir viðvarandi atvinnuleysi, gera ráð fyrir því að hér gangi fleiri þúsund manns atvinnulausir á næstu missirum. Það felst raunverulega í þessu frv. að gert er ráð fyrir viðvarandi miklu atvinnuleysi hér. Þess vegna er það sem Alþýðusambandið óskar eftir þessari breytingu á Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta vita hv. þm. og sérstaklega þeir sem eru í forustu fyrir verkalýðshreyfinguna og hafa greinilega tekið þátt í þessu, þar líka. Ég tel það ámælisvert. Það er ekki rétt stefna. Rétt stefna felst í því að eyða atvinnuleysi en ekki að lengja atvinnuleysisdaga hjá því fólki sem hefur ekki vinnu. Ég vil ítreka það að hæstv. forsrh. tali skýrar þegar hann ræðir um gengissig til þess að hægt sé að gera sér betur grein fyrir því hvað felst í þessum ráðstöfunum. Varðandi það atriði sem lýtur að sköttum þá ætla ég ekki að vera langorður um það. Það munu væntanlega aðrir þingmenn fjalla um þann þátt þessarar ráðstöfunar sem hafa betri þekkingu á skattamálum en ég. En ég verð að segja það að þær breytingar sem koma fram í þessu frv. þær vigta ekki nægilega að mínu mati. Skattar eru enn þá allt of háir, allt of háir á einstaklingum og fyrirtækjum þannig að sú ráðstöfun ein út af fyrir sig dugar skammt. En ég vil víkja nokkrum orðum að vörugjaldinu. Sjálfstfl. varaði mjög sterkt við því hér í umræðunni í vetur að vörugjaldið yrði hækkað. Það var ekki hlustað á okkar aðvörunarorð. Því miður. Stefna ríkisstjórnarinnar og sérstaklega stefna hæstv. fjmrh. var sú að það skyldi hækka vörugjaldið. Hér fluttum við ræður, margir hv. þm., og vöruðum við vörugjaldinu. Við vöruðum við neikvæðum afleiðingum þess að fara þá leið sem hæstv. ríkisstjórn ákvað með vörugjaldinu í vetur. Hér voru lesin upp aðvörunarorð frá samtökum iðnrekenda, frá samtökum iðnaðarmanna og frá verkalýðshreyfingunni í heild og varað við illum afleiðingum þess að vörugjald yrði lagt á með þeim hætti sem raun varð á, enda eru afleiðingarnar farnar að koma í ljós. Fjöldinn allur af iðnfyrirtækjum er að hruni kominn. Þegar hefur orðið rekstrarstöðvun hjá mörgum iðnfyrirtækjum. Þannig að það er ekki af hinu góða sem ríkisstjórnin er að semja við verkalýðshreyfinguna eða Vinnuveitendasambandið um lækkun eða breytingu á vörugjaldi. Það er vegna þess að staðreyndirnar knýja hæstv. ríkisstjórn til þess að breyta um stefnu í þessum efnum.  Það var athyglisvert að hlusta á það hjá hæstv. forsrh. þegar hann talaði um bréf til aðila vinnumarkaðarins að í þessum bréfum undirstrikaði hann að það væru atriði sem kostuðu ríkissjóð ekki neitt, þ.e. mundu ekki þýða útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er nefnilega einu sinni enn farin sama leiðin og hún er sú að láta verkalýðshreyfinguna borga sjálfa fyrir sína samninga. Það er ömurlegt að horfa upp á það ár eftir ár hvernig verkalýðshreyfingin lætur ríkisstjórnir knýja sig til þess að semja í sínum eigin málum og borgar fyrir það sjálf. Það sem ég á við er m.a. þetta atriði sem lýtur að atvinnuleysisbótum, en þar er verkalýðshreyfingin raunverulega að semja um sína eigin stöðu. Hún er að semja um það sem hún raunverulega ræður yfir. En ríkisstjórnin hefur hagað málum þannig að hún er að rétta verkalýðshreyfingunni til baka það sem ríkisstjórnin hefur þegar af henni tekið. Annað atriðið í því máli eru svonefndar félagslegar íbúðir sem var áhersluatriði kvennalistakvenna. Að setja það fram sem samningsatriði milli stjórnmálamanna sem verkalýðshreyfingin á raunverulega að greiða sjálf fyrir finnst mér fyrir neðan allar hellur. Þessar svokölluðu félagslegu íbúðir, sem kvennalistakonur voru að semja um við núverandi stjórnarflokka, verða allar byggðar fyrir peninga sem verkalýðshreyfingin mun sjálf leggja til. Hæstv. ríkisstjórn og kvennalistakonur hafa ekki lagt neitt fram, ekkert sem verkalýðshreyfingin hefði ekki getað gert sjálf. Ég skal undirstrika það. Það kemur hvergi fram í þessu frv. hvaðan fjármagnið á að koma til að byggja þessar 200 félagslegu íbúðir. Og ég vil vekja athygli þeirra hv. kvennalistakvenna, sem hér eru inni í deildinni, á því að þessir peningar koma ekki úr ríkissjóði. Hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson kemur ekki með þessa peninga úr sameiginlegum sjóði ríkisins. Hæstv. ráðherrar, ríkisstjórnin mun fara til lífeyrissjóðanna og óska eftir því að þeir auki kaupin á skuldabréfum húsnæðislánakerfisins sem nemur þessari upphæð. Og ég vil spyrja þessar ágætu konur að því: Um hvað voruð þið að semja þegar þið voruð að semja við þessa ríkisstjórn um þessar 200 félagslegu íbúðir? Nú kynni einhver að segja: Jú, þessar íbúðir eiga að verða á svo hagstæðum kjörum. Á sama tíma og það er sagt segir hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh.: Við erum búnir að koma vöxtunum niður í 4--4 1 / 2 %. Hver er stefnan hjá hæstv. félmrh. í sambandi við vexti? Stefna hæstv. félmrh. er sú að markaðsvextir skuli ráða. Og þegar sá ráðherra er spurður að því hvað hún eigi við með markaðsvöxtum, ég vildi nú gjarnan að hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hlustaði á þetta svo hún gerði sér grein fyrir því hvernig hún var göbbuð af hæstv. ríkisstjórn í sambandi við félagslegar íbúðir,  Ég vildi sérstaklega víkja að þessu með félagslegar íbúðir vegna þess að þar er verkalýðshreyfingin raunverulega, eða ég vil segja forustumenn verkalýðshreyfingarinnar að blekkja hinn almenna félaga, telja honum trú um að í núverandi samningum hafi forustan m.a. náð þessum mikilsverða áfanga, að það eigi að byggja núna 200 nýjar íbúðir á félagslegum grundvelli til viðbótar því átaki sem þegar er fyrir hendi. En ég held að fólk sjái í gegnum þennan blekkingavef. Og ég held að það sé nú í nánd að þegar markaðsvextir hæstv. félmrh. fara að ráða hér ríkjum í íslensku þjóðfélagi, þessir 4--5% vextir, þá muni húsnæðismálakerfið verða óþarft í þeirri mynd sem við höfum verið að fjalla um hér á hinu háa Alþingi. Þá munu þeir aðilar sem raunverulega fjármagna þetta kerfi gera það sjálfir. Þeir munu sjálfir sjá um það að þetta fjármagn renni til þeirra þarfa, m.a. til félagslegra þarfa launafólks. Ég tel það enda miklu eðlilegra að þeir sem standa daglega í baráttu fyrir verkalýðshreyfinguna og verkafólkið fjalli um það með hvaða hætti þeir noti fjármuni fólksins til að byggja félagslegar íbúðir fyrir það heldur en að einhverjir stjórnmálamenn séu að skreyta sig með þessum fjöðrum. Ég er þá ekki að tala sérstaklega um það að kvennalistakonur séu að gera það, en ég tel að þær hafi fallið fyrir því sem hæstv. ríkisstjórn ætlaðist til, til að tryggja það að kvennalistakonur verðu þessa ríkisstjórn falli ef á þyrfti að halda. Í sambandi við bréf ríkisstjórnar til Alþýðusambandsins þá kemur það fram, eins og ég gat um áðan, að óttinn við atvinnuleysið er mjög ríkjandi hjá aðilum sem þarna hafa fjallað um mál. Ég hef þegar talað um að það er auðvitað röng stefna og líka röng stefna hjá Alþýðusambandinu að semja við ríkisvald sem gefur sér þær forsendur að hér skuli vera viðvarandi atvinnuleysi. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason hristir höfuðið. Ef það er ekki að gera ráð fyrir viðvarandi atvinnuleysi að lengja bótadagana, ef það er ekki ráðstöfun sem felur í sér ótta, til hvers var þá verið að semja um það núna?  
            

En ekki verið sinnt.

En hvernig stendur á því að hv. þm. beita sér ekki fyrir ráðstöfunum sem gera ráð fyrir engu atvinnuleysi? Hvar eru tillögurnar, hvar eru þær greinar í þessu frv., hvar eru þeir milljarðar sem tryggja það að fyrirtækin geti gengið og enginn skuli þurfa að ganga atvinnulaus?

Það kemur í ljós.

Ég minnist þess að á hinum svonefndu viðreisnarárum, þegar ég var í forustu verkalýðshreyfingarinnar, að þá kom upp kreppa þegar síldin hvarf á árunum 1966 og 1967, mjög alvarleg kreppa. Þá varð samdráttur í útflutningstekjum þjóðarinnar yfir 40% á einu ári, á árinu 1966. Ég minnist þess þá hvernig verkalýðshreyfingin brást við þeim vanda og þáverandi ríkisstjórn. Þá var unnið að því með allt öðrum hætti. Þá var ekki talað um það að auka atvinnuleysisbætur, þá var talað um það að efla fyrirtækin, stofnaðir yrðu sjóðir, settar á laggirnar atvinnumálanefndir sem eyddu atvinnuleysinu. Þetta veit hv. þm. Karvel Pálmason. Þannig brugðust sjálfstæðismenn og alþýðuflokksmenn við vandanum á þeim árum.

Hvenær komu atvinnuleysisbætur til ríkisstjórnar ...?

Það er mikill munur eða á þeirri stefnu sem hér er lögð á borðið. Hér er lögð á borðið fyrir okkur hrein og klár kreppustefna.  að fá þá til að samþykkja hér ráðstafanir sem þeir vita að muni ekki skila jákvæðum árangri gagnvart atvinnulífinu. Þeim er þetta ljóst. Hvar eru milljarðarnir sem eiga að rétta við stöðu fyrirtækjanna og skapa það afl úti í atvinnulífinu sem þarf til þess að atvinnuleysinu sé eytt? Hvar eru tillögurnar um það að unga fólkið þurfi ekki að vera atvinnulaust í sumar? Ég sé ekki eina einustu tillögu, ekki eitt einasta atriði í þessu frv. sem gerir ráð fyrir því. Það gerir ekki einu sinni ráð fyrir því að útflutningsatvinnuvegirnir séu reknir á núlli. Þessar ráðstafanir gera ráð fyrir því að útflutningsatvinnuvegirnir séu reknir með tapi. En það er vonast til þess að markaðsverð hækki til þess að leiðrétta stöðu þessara fyrirtækja. Gefur það miklar vonir um betra atvinnuástand? Það er ágætt að vera þingmaður og lifa í vernduðu umhverfi gamalla flokka sem geta kannski ekki farið lægra heldur en Alþfl. er kominn í dag. Það er ágætt að eiga von á því að sitja hér á þingi sem einn af 8 eða 10 þingmönnum einhvers flokks. Ég undrast þann hálfkæring sem kemur stundum fram í viðhorfum og athöfnum ákveðinna hv. þm. sem eru nálægt verkalýðshreyfingunni svo ekki sé meira sagt.  En ef við lítum á þessi bréfaskipti á milli hæstv. ríkisstjórnar annars vegar og Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambandsins hins vegar þá er það atriði sem mér finnst einnig mjög athyglisvert og snýr alveg sérstaklega að Alþfl. Og það er þetta atriði sem segir í bréfi ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambandsins, dags. 30. apríl, með leyfi forseta: ,,4. Skattamál: Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um úrbætur í skattamálum, m.a. um aðgerðir til að koma í veg fyrir skattsvik. Þá mun ríkisstjórnin láta kanna skattlagningu lífeyrisiðgjalda, m.a. með tilliti til tvísköttunar. Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um undirbúning og framkvæmd virðisaukaskattsins sem tekinn verður upp um næstu áramót, m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum.`` Þetta finnst mér mjög athyglisvert. Mér finnst það athyglisvert sérstaklega fyrir það í fyrsta lagi að við sjálfstæðismenn erum búnir að berjast fyrir því allar götur síðan virðisaukaskattsfrv. kom hér fram að það yrðu tvö þrep í virðisaukaskattinum. Þegar þetta mál var til umfjöllunar á sínum tíma börðust alþýðuflokksmenn hatrammri baráttu gegn því að það kæmi til greina að hafa tvö þrep í virðisaukaskatti. Og ekki aðeins það, og kem ég þá að atriði nr. tvö: Þegar Sjálfstfl. kom með tillögur um ráðstafanir vegna vanda atvinnuveganna sl. haust þá var þetta eitt af meginatriðunum í okkar tillögum að virðisaukaskattslögunum yrði breytt þannig að það yrðu tvö þrep og annað þrepið yrði lægra. Það yrði lægri prósenta þar með sérstöku tilliti til álagningar á matvæli. ( Gripið fram í: Það var nú bara útfararsálmur.) Það er fróðlegt og ég vona að það komi í fjölmiðlum að hv. þm. Karl Steinar hafi talað um það sem útfararsálm þegar Sjálfstfl. lagði til að það yrði ekki nema 8% eða 10% virðisaukaskattur á matvælum. Ég vona að það komi fram í fjölmiðlum hver er enn þá afstaða hv. þm. Alþfl. til þessa máls. 

Ekki allur Alþfl.

Ég tel þetta áfanga og ég vona satt að segja að Framsfl. geti skreytt sig með því, þó ég sé ekkert að halda neitt sérstaklega upp á Framsfl., en ég vona að hann geti skreytt sig með því og skýrt frá því opinberlega að það hafi verið hæstv. forsrh., sem er nú vinsæll maður, sem hafi tryggt framgang þessa stefnumáls m.a. okkar sjálfstæðismanna. Ég sé að hann brosir blíðlega til mín. Hann er mjög ánægður með þetta. 

En matarskattinn?

Það hafa nú verið samþykktar bráðabirgðaráðstafanir á þingi fyrr og það vita allir að söluskatturinn í þeirri umferð var bráðabirgðaráðstöfun en ekki frambúðarráðstöfun. Virðisaukaskatturinn var hins vegar frambúðarráðstöfun, það vita allir. En að Alþfl. vildi ekki taka þátt í því að hafa tvö þrep í virðisaukaskattinum, það er söguleg staðreynd.

Liggur það fyrir?

Hann er kannski búinn að skipta um skoðun?  Ég var nú kominn að því atriði sem olli vinslitum á milli sumra, en nú er það orðið samkomulag og meira en það því það er fskj. með frv. til laga um ráðstafanir vegna kjarasamninga. Alþfl. hefur sem sagt fallist á það grundvallaratriði í sambandi við uppbyggingu virðisaukaskatts á Íslandi að hann geti verið tveggja eða fleiri þrepa ef á þarf að halda. Ég skal ekki, virðulegi forseti, teygja þessar umræður mikið á langinn en ég vildi koma þessum atriðum að. Ég vil m.a. segja það að lokum að frv. og þessar ráðstafanir eru víðs fjarri því að vera fullnægjandi fyrir atvinnulífið. Þetta eru kreppuráðstafanir sem munu því miður ekki duga til að bæta stöðu íslensks atvinnulífs og til að bæta stöðu og afkomu launafólks.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Enn einu sinni stöndum við frammi fyrir skyndilausnum og hringlandahætti varðandi efnahags- og atvinnumálin. Nú er verið að draga til baka skatta sem voru lagðir á um áramótin með samþykki stjórnarliða. Það vekur vissan grun manns um að verið sé að leggja þessa skatta á til þess að eiga svo einhverja skiptimynt til þess að gefa til baka þegar að kjarasamningum kemur. Það vekur í raun nokkra furðu hve liðleg hæstv. ríkisstjórn er gagnvart vinnuveitendum varðandi niðurfellingu á sköttum og gjöldum, sérstaklega þegar hugsað er til þess hversu mikillar stífni gætir alltaf þegar upp koma spurningar um að minnka skattbyrðar launafólks. Nægir þar að minna t.d. á matarskattinn sem hefði í sjálfu sér getað orðið ágætis svokölluð ,,skiptimynt`` í kjarasamningum fyrst á annað borð var búið að stíga það óheillaspor að leggja hann á. Það er líka ein leið eða tæki sem stjórnvöld hafa til þess að greiða fyrir kjarasamningum að koma til móts við launþega með því að minnka þeirra skattbyrðar, en það virðist æði erfitt að láta undan í þeim efnum. Með þessum orðum er ég þó alls ekki að gera lítið úr nauðsyn þess að skapa atvinnulífinu lífvænleg skilyrði því sennilega hefur atvinnulífið sjaldan eða aldrei staðið svo höllum fæti sem nú. Ekki er að undra þó að hæstv. forsrh. endurtæki hvað eftir annað í ræðu sinni áðan að nauðsyn sé á lagfæringum til handa atvinnulífinu, eða eitthvað á þá leið. Ég ætla aðeins að drepa á örfá atriði varðandi frv. sem hér liggur fyrir við 1. umr. Eins og ég gat um áðan þá endurtekur það sig nú enn og aftur að verið er að breyta nýteknum ákvörðunum og það á við um nokkrar greinar í frv. Vörugjaldið t.d., sem stjórnarliðar samþykktu hér um áramótin, er klúður og mistök frá upphafi og við kvennalistakonur vöruðum reyndar við því og reyndum að afstýra því að það yrði samþykkt um áramótin. Það hefur reyndar komið fram í máli hæstv. iðnrh. að þetta mál var mistök frá upphafi. Núna fjórum mánuðum eftir að gjaldið var lagt á eru þeir sem málið snertir ekki komnir til botns í framkvæmd þess þar sem erfitt hefur reynst að móta reglur og skýra hverjir eiga að greiða þennan skatt. Nú stendur til að fella hann niður frá 1. sept. nk. Ég tel afar óheppilegt að svo langur aðdragandi skuli vera að niðurfellingu skattsins því að það er auðvitað fyrirsjáanlegt að kaupendur muni bíða og hvað eiga t.d. iðnaðarmenn að gera í sumar sem nú þegar hafa birgt sig upp. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. hvort ríkisstjórnin hefði engar áhyggjur af því ástandi sem kynni að skapast í sumar vegna þess að það myndast nokkurs konar biðstaða, fólk mun fresta kaupum eins og það getur þangað til vörugjaldið hefur verið af lagt í haust. Ég ætla aðeins að víkja að 6. og 7. gr. frv. sem báðar fela í sér íþyngjandi verkefni fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Ekki vil ég draga í efa nauðsyn þess að tryggja því launafólki atvinnuleysisbætur sem verður annaðhvort fyrir staðbundnu atvinnuleysi eða gjaldþroti fyrirtækja sem það vinnur hjá. Ég hlýt hins vegar að hafa nokkrar áhyggjur af stöðu Atvinnuvinnuleysistryggingasjóðs. Sl. haust setti hæstv. ríkisstjórn bráðabirgðalög sem ekki einungis fólu í sér launafrystingu og samningsbann heldur einnig um 600 millj. kr. skerðingu á lögbundnum framlögum ríkisins til sjóðsins. Við kvennalistakonur töldum ekki rétt að skerða þessi framlög, ekki síst í ljósi þess ótrygga atvinnuástands sem ríkti og virðist ekki vera að skána. Þegar við fjölluðum um bráðabirgðalögin í fjh.- og viðskn. höfðu fulltrúar stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs þá þegar áhyggjur af stöðu hans, bæði með tilliti til hins ótrygga atvinnuástands svo og þeirra auknu verkefna sem sjóðurinn hefur orðið að taka á sig á síðustu árum, t.d. vegna eftirlauna aldraðra og fæðingarorlofs. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh., ef hann getur svarað mér auðvitað, hver sé staða Atvinnuleysistryggingasjóðs nú og hver séu áætluð aukaútgjöld hans vegna þessara tveggja greina. Það hlýtur að liggja fyrir einhver áætlun um hvað gæti gerst í staðbundnu atvinnuleysi a.m.k. þó að alltaf sé erfitt að sjá fyrir um gjaldþrot fyrirtækja. Það er vissulega rétt, sem fram kom hvað eftir annað í máli hæstv. forsrh., að þessir kjarasamningar eru mjög hógværir. Enn er það launafólkið sem sýnir hógværð og enn er verið að semja um launataxta sem eru langt undir þeim mörkum sem einstaklingar þurfa til framfærslu. Ég vil taka undir þær fyrirspurnir sem fram hafa komið til hæstv. forsrh. um gengisbreytingar, gengisfellingar eða gengissig. Það er alveg sama hvað sú aðgerð heitir því hún hefur sömu áhrif á kjör fólksins. Það væri fróðlegt að fá að heyra skýrari svör við því hvað átt er við með þessu og hvenær slíkra breytinga megi vænta. Varðandi það sem hv. 14. þm. Reykv. spurði um áðan, hann er nú reyndar ekki hér, vildi ég segja að auðvitað veit hann jafnvel og ég og allir sem hér eru inni hvaðan fjármagnið kemur til byggingarsjóðanna og hver ber endanlega ábyrgð á því fjármagni.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég hafði gert forseta viðvart um að ég óskaði eftir nærveru hæstv. fjmrh. Það væri auðvitað einnig mjög fróðlegt að fá hæstv. viðskrh. hingað inn. Hér eru mál að ræða sem falla undir hans ráðuneyti.  Ég vil fyrst segja það að þetta frv., sem að réttu lagi ætti að bera yfirskriftina frv. til laga um kreppuráðstafanir, er lagt fram vegna kjarasamninga sem gerðir voru á hinum almenna vinnumarkaði í kjölfar þeirra samninga sem gerðir hafa verið við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Í því sambandi vekur kannski fyrst og fremst athygli að samningamaður ríkisins, fulltrúi fjmrh., lýsti því yfir í fjölmiðlum í gær eða fyrradag að ríkisstjórnin hefði loksins komist það áleiðis eftir rúmlega fjögurra vikna verkfall ýmissa háskólamenntaðra manna að nú væri farið að bjóða háskólamenntuðum mönnum svipaðar kjarabætur og fælust í samningum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Eftir að þessir menn hafa verið rúmar fjórar vikur í verkfalli er loksins af hálfu ríkisins farið að bjóða þeim sambærilegar bætur við það sem felst í samningunum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ég hygg að Bandalagi háskólamenntaðra manna hafi enn ekki verið boðið upp á kjör sem séu sambærileg við þá samninga sem gerðir voru við Sóknarkonur ef rétt er lesið og heldur ekki sambærileg við þá samninga sem gerðir voru á hinum almenna vinnumarkaði og ríkisstjórnin hefur nú greitt fyrir. Hæstv. forsrh. skýrði frá því hér áðan að veruleg verðbólga mundi fylgja í kjölfar þessarar samningsgerðar og hann tók það sérstaklega fram, sem er einstakt, að gengið mundi síga eða falla á næstu vikum. Hæstv. menntmrh. fann á sínum tíma upp á orðinu gengisaðlögun þegar hann var viðskrh. hér í gamla daga og var hlegið að því um allt land. Hæstv. forsrh. hefur með öðrum orðum sagt að þessir kjarasamningar feli þegar í stað í sér kjararýrnun. Það er auðvitað enginn vafi á því að ef háskólamenntaðir menn í þjónustu ríkisins eiga nú að skrifa undir þá samninga sem hæstv. fjmrh. hefur boðið þeim fram að þessu ætlast hann til þess að þessar stéttir taki á sig hlutfallslega meiri kjaraskerðingu en aðrar stéttir. Má því segja að síðasta samningstilboð fulltrúa ríkisvaldsins við þessar stéttir ætti að bera yfirskriftina ,,Tilboð um kjaraskerðingu``. Það var rætt í gær um þau mál sérstaklega og ég skal ekki fara nánar út í þá sálma. Aðeins segja að það er algerlega þýðingarlaust fyrir ríkisstjórnina og einstaka ráðherra að skella skollaeyrum við þessari löngu vinnustöðvun sem orðið hefur. Ég þekki ekki einn einasta mann sem telur að ríkisvaldið hafi farið rétt að í samningsviðræðunum og samningsgerðinni við háskólamenntaða menn. Ríkisstjórnin getur auðvitað engan veginn skotið sér undan þeirri ábyrgð að skólastarf hefur raskast og allt í tvísýnu um það hverjar verða lyktir skólaársins, þó svo að hæstv. menntmrh. hafi sagt í Sþ. í gær að um leið og samningar takist muni hann hefja viðræður við skólastjóra og kennara um það hvernig hægt sé að ljúka skólaárinu með eðlilegum hætti. Hefði auðvitað farið betur á því að hann hefði sagt: Með óeðlilegum hætti. En ég skal ekki tala meira um það, aðeins minna á að mér finnst tómlæti ríkisstjórnarinnar í sambandi við þær kjaradeilur sem nú eru uppi æpandi, ámælisvert og óskiljanlegt. Ég tel nauðsynlegt að Alþfl. hafi sinn fulltrúa hér inni í sambandi við það sem ég vil segja um skattamálin. Meðan ég bíð eftir hæstv. viðskrh. vil ég víkja að öðrum atriðum. Ég get vel byrjað á því að tala um bætur almannatrygginga. 8. liðurinn í yfirlýsingu hæstv. forsrh. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bætur almannatrygginga. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að bætur almannatrygginga hækki í samræmi við almennar launahækkanir á samningstímabilinu.`` Þessi yfirlýsing verður ekki skilin öðruvísi en svo að það hafi verið tregða í ríkisstjórninni að fylgja þeirri sjálfsögðu reglu sem fylgt hefur verið fram að þessu að láta bætur almannatrygginga hækka í samræmi við almennar launahækkanir. Athyglisvert er að verkalýðshreyfingin skuli hafa krafist þess að hæstv. forsrh. setti þessa setningu inn í yfirlýsingu og inn í bréf sitt til hennar. Þetta gefur til kynna að ágreiningur hafi verið í ríkisstjórninni um það hvort rétt væri að almannatryggingarnar fylgdu almennri hækkun kaupgjalds í landinu. Fróðlegt væri að fá upplýsingar hjá hæstv. forsrh. um hvaða aðilar í ríkisstjórninni það voru sem vildu standa á móti því að bætur almannatrygginganna hækkuðu í samræmi við almennar launahækkanir. Ef tilfellið er að ekki hafi verið ágreiningur um þetta í ríkisstjórninni, þetta hafi alltaf verið ákveðið og að verkalýðshreyfingin hafi ekki þurft um þetta að biðja eða tala, er þetta auðvitað meiningarlaus setning og einungis sett þarna inn til þess að slá ryki í augu fólksins í landinu, slá ryki í augu almennings í landinu. Það væri ekki í fyrsta skipti sem það er gert. Það er auðvitað sama setningin og sama klausan sem gengur alltaf aftur og aftur í öllu því sem kemur frá þessari ríkisstjórn, kreppuráðstafanir núna, þær ráðstafanir sem á undan hafa gengið og eru að verða eilífðarmál hér á þinginu og nýjar ráðstafanir þessarar ríkisstjórnar til þess að reyna að bjarga atvinnuvegunum. Samt sem áður er ástandið ekki betra en svo að það kaupfélag á landinu, KEA, sem fram að þessu hefur verið talið eitt traustasta fyrirtæki landsins skilar ekki betri útkomu en svo að tapið á sl. ári losar 200 millj. kr. Það var eftirtektarvert að í ummælum kaupfélagsstjórans á Akureyri um ástandið núna tók hann sérstaklega fram að nauðsynlegt væri að fella gengið til þess að atvinnureksturinn fengi viðunandi rekstrargrundvöll. Hann talaði jafnframt um að nauðsynlegt væri að lækka fjármagnskostnað og um þá miklu verðbólgu sem er í landinu og losaði 30% í marsmánuði. Ég hef ekki tölurnar yfir þennan mánuð að sjálfsögðu en það er eftirtektarvert að öll þessi verðbólga stafar af ráðstöfunum sem hæstv. forsrh. hefur beitt sér fyrir bæði við myndun ríkisstjórnarinnar og eins hér í þinginu. Hæstv. forsrh. ber því auðvitað í höfuðdráttum og öllum atriðum ábyrgðina á því hvernig komið er fyrir fyrirtækjunum og fyrir heimilunum í landinu og það þýðir ekki lengur fyrir hann að koma sér undan að svara þegar beint er til hans skýrum spurningum. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var þessi setning sett á blað, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sérstakt átak verður gert til þess að virkja verðlagseftirlit almennings og verður m.a. haft samstarf við samtök launafólks og neytenda í því skyni.`` Þegar hæstv. forsrh. hafði farið í jólafrí og ávarpaði þingið í byrjun febr. lét hann prenta sem fskj. með frv. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti þessa setningu: ,,Loks leggur ríkisstjórnin það fyrir Verðlagsstofnun að hún taki upp samstarf við verkalýðs- og neytendafélög um aðhald að verðlagi. Í þeirri yfirlýsingu og á því blaði sem hæstv. forsrh. sendi verkalýðshreyfingunni við gerð þessara samninga nú stendur: ,,Í samstarfi við samtök launafólks verði unnið öflugt verðkönnunar- og kynningarstarf.`` Hér er búið að sleppa Neytendasamtökunum. Neytendasamtökin voru inni í haust. Neytendasamtökin voru inni í febrúar en þau eru það ekki lengur. Ekki veit ég hvers vegna þeim er sleppt nú. Ég held að hæstv. forsrh. verði sjálfs sín vegna að gefa deildinni stutta lýsingu á því sérstaka átaki sem hann beitti sér fyrir á haustdögum til að virkja verðlagseftirlit almennings, m.a. í samstarfi við samtök launafólks og neytenda. Ég minnist þess að á fundi fjh.- og viðskn. var upplýst af Alþýðusambandi Íslands að þetta verðlagseftirlit hefði verið fellt niður af hálfu verkalýðshreyfingarinnar vegna þess að hæstv. fjmrh. stóð ekki við þau fyrirheit sem hann hafði gefið í sambandi við greiðslu kostnaðar af þessu átaki og af þessu verðlagseftirliti. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Hvað hefur verið gert síðan í febrúar til þess að taka upp samstarf við verkalýðs- og neytendafélög um aðhald að verðlagi? Hvar liggja fyrir skýrslur um þetta starf? Hver hefur niðurstaðan verið og hvernig stendur á því að hæstv. forsrh. sér nú ástæðu til að setja þetta aftur inn í bréfið til verkalýðshreyfingarinnar? ,,Í samstarfi við samtök launafólks verði unnið öflugt verðkönnunar- og kynningarstarf.`` Getur verið að launþegahreyfingunni hafi fundist sem hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn hafi ekki staðið við stóru orðin? Má vera að hæstv. ríkisstjórn hafi látið undir höfuð leggjast að kynna fyrir verkalýðshreyfingunni og neytendasamtökunum allar þær nýju álögur sem búið er að leggja á þjóðina á undanförnum vikum og mánuðum, álögur sem sumpart eru tilkomnar vegna hærri skatta, vegna hærri gjalda í opinberri þjónustu og þar fram eftir götunum? Má vera að svo sé? Getur verið að fólkinu ógni sú verðbólga sem hér er? Fólki sem hafði fengið 1,25% launahækkun síðan 1. júní á sl. ári og 1,25% nú í febrúar eða mars meðan verðbólgan á þessu tímabili var komin núna í marsmánuði yfir 30%. Getur verið að verkalýðshreyfingunni hafi blöskrað? Má vera að þeim mönnum sem þar sitja inni, sömu mönnum í launþegahreyfingunni og nú eru að senda Alþb. úrsögn, sömu mönnum og eru að segja upp Þjóðviljanum, hafi blöskrað framkoma hæstv. fjmrh. og að þeim finnist að fulltrúar Alþb. séu svartar krákur í hópi stuðningsmanna sinna? Ég vil enn fremur vekja athygli á því að í febrúaryfirlýsingu hæstv. forsrh. segir: ,,Ríkisstjórnin felur Verðlagsstofnun að fylgjast sérstaklega með verðákvörðunum einokunar- og markaðsráðandi fyrirtækja.`` Í yfirlýsingunni nú segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir aðhaldi að verðákvörðunum einokunarfyrirtækja og markaðsráðandi fyrirtækja.`` Þýðir þetta að þessu aðhaldi hefur ekki verið beitt síðan í febrúar? Hefur Verðlagsstofnun ekki komist yfir þau verkefni sem henni hafa verið falin? Hefur Verðlagsstofnun og verðlagsstjóri ekki beitt því aðhaldi sem talað var um í sambandi við verðákvarðanir einokunarfyrirtækja og markaðsráðandi fyrirtækja? Hvernig stendur á því að hæstv. forsrh. tekur þessa setningu inn aftur? Er það til þess að látast?

Góð vísa er aldrei of oft kveðin.

Er það til þess að látast? Er góð vísa ekki of oft kveðin? Það má vera að það sé rétt hjá hæstv. forsrh. En ef farið hefði verið eftir vísunni í fyrsta sinn þyrfti ekki að lofa að gera það sama öðru sinni því hér er ekki talað um að halda áfram aðhaldi, það er tala um að beita sér fyrir aðhaldi. Ef hæstv. fosrh. er þá læs og veit hvað hann skrifar. --- Við höfðum reynt að koma okkur saman um það að ljúka fundinum tiltölulega fljótlega, það má auðvitað endurskoða það. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvað felist í þeim yfirlýsingum sem gefnar hafa verið í sambandi við skattamál. Það er náttúrlega það sama um skattsvikin þar og annars staðar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um úrbætur í skattamálum, m.a. um aðgerðir til að koma í veg fyrir skattsvik.`` Eitthvað kannast ég við þessa setningu úr fyrri plöggum. Alltaf er spurningin sú hvort ekki hafi verið staðið við það að hafa samráð við launþegahreyfinguna. Eða vildi hún það ekki? Gleymdi hún að svara bréfum ríkisstjórnarinnar, eða lokaði hún dyrum á ríkisstjórnina þegar hún var að gera allt þetta í samráði við ríkisstjórnina? Síðan segir: ,,Þá mun ríkisstjórnin láta kanna skattlagningu lífeyrisiðgjalda m.a. með tilliti til tvísköttunar.`` Ég vildi óska eftir því að hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því hvernig hann hugsaði þessa framkvæmd og jafnframt óska ég eftir því að hann íhugi hvort ekki sé nauðsynlegt að iðgjöld af líftryggingum falli einnig þarna undir. Það er fjöldi fólks í þessu landi sem ekki hefur laun og hefur ekki aðgang að lífeyrissjóði. Margt af þessu fólki hefur keypt sér líftryggingar. Eðli þeirra er hið sama og lífeyrissjóðanna og af þeim sökum er auðvitað eðlilegt að iðgjöld af lífeyristryggingum verði skattfrjáls með sama hætti og greiðslur til lífeyrissjóðanna. Ég geri ráð fyrir því að það hafi verið athugunarleysi hjá hæstv. ríkisstjórn að taka ekki iðgjöld af líftryggingum þarna með. Hér er talað um skattlagningu fyrirtækja í 7. lið. Ég skil það svo að nú sé ætlunin að heimila á nýjan leik einhvers konar fjárfestingar- eða sveiflujöfnunarsjóð hjá fyrirtækjunum. Í annan stað eigi aftur að auka heimildir til fyrninga og enn fremur eigi að auka á nýjan leik afskriftir vegna vörubirgða, afskriftir vegna lagera og þar fram eftir götunum og rýmka heimildir til þess að afskrifa vafasamar útistandandi skuldir. Er ekki rétt skilið, hæstv. fjmrh., að í þessu felist í stuttu máli það fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur gefið í sambandi við skattlagningu fyrirtækjanna? Af þeim sökum er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort það sé rétt skilið hjá mér að þessar skattalagabreytingar eigi að taka gildi það snemma að hægt sé að beita þessu svigrúmi sem hér er gefið fyrirheit um í sambandi við álagningu á opinber gjöld vegna sl. árs? Það væri auðvitað eðlilegt vegna þess að fyrirtækin höguðu rekstri sínum með hliðsjón og tilliti til þeirra skattalaga sem þá voru í gildi. Skattalaga sem ég og þáv. utanrrh. beittum okkur fyrir með mikilli harðneskju með formanni Alþfl. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Skattalögum sem við þrír vorum þá allir sammála um að nauðsynlegt væri að ná fram. Hér er talað um að sérstaklega verði tekið mið af þeim breytingum sem verði innan Evrópubandalagsins. Þetta er nákvæmlega sama og ég og fyrrv. utanrrh. sögðum í aprílmánuði og maímánuði í fyrra og nákvæmlega það sama og Jón Baldvin Hannibalsson sagði í maímánuði í fyrra. Það virðist með öðrum orðum vera þannig að þegar vorar þá fái hæstv. forsrh. einhvern skilning á þörfum atvinnuveganna fyrir heilbrigð og eðlileg skattalög en síðan villist hann á fyrri stigu, myrkviði afturhalds framsóknar, þegar skammdegið er sem mest og tekur þá til baka þær góðu ákvarðanir sem þó var hægt að fá hann til þess að fallast á meðan sól var hæst á lofti. En ég get ekki séð, hæstv. fjmrh., að það breyti svo sem miklu hvort þetta sé sett á pappír nú í sambandi við skattlagningu fyrirtækjanna ef hugmyndin er sú að þetta gildi næsta ár. Það eru fáir menn sem vilja sætta sig við þá tilhugsun að hæstv. fjmrh. verði þá enn í sínu sæti. Að vísu eru hinir fleiri sem óttast að svo kunni að fara. En er hæstv. forsrh. sammála fjmrh. sínum um að breytingin á skattlagningu fyrirtækja eigi ekki að taka til sl. árs? Er það hugmynd hæstv. forsrh.?

Skattar eiga ekki að vera afturvirkir.

Eiga skattar ekki að vera afturvirkir?

Skattabreytingar eiga ekki að vera afturvirkar.

Voru skattabreytingarnar í desembermánuði ekki afturvirkar? Hvenær var rekstrarár fyrirtækjanna sem skattlagt var nú á þessu ári? Var það frá 1. janúar 1988 til 13. desember 1988? Hvenær var rekstrarárið, hæstv. forsrh.?

Það veit hv. þingmaður.


             Hvenær þyngdi hæstv. forsrh. þá álögurnar á fyrirtækjunum? Var það í desember 1987 eða var það í desember 1988?  (For srh.: Ég var bara að segja það sem hv. þingmaður hefur oft sagt.)  Það var í lok ársins sem hæstv. forsrh. þyngdi skattana. Nú segir hæstv. forsrh. að skattarnir eigi ekki að vera afturvirkir. Það góða sem hann vill það gjörir hann ekki en það illa sem hann ekki vill það gjörir hann. 
             Ég hafði fallist á að við reyndum að hafa þennan fund stuttan. Ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir því að hæstv. viðskrh. skuli ekki láta svo lítið að vera hér við. Það er náttúrlega furðulegt, hæstv. forseti, þegar hér er lagður fram bandormur sem grípur inn á hin mörgu ráðuneyti og þegar stjórnarandstaðan er beðin um að hliðra til er það algjörlega óþolandi að þeir ráðherrar sem málið fellur undir skuli vera úti í bæ. Það er svona eitt með öðru í þessu þinghaldi. Hér er talað um að skattur á erlendar lántökur verði felldur niður frá og með 1. júlí nk. Nú vitum við að þessi skattur var tímabundinn á sínum tíma og settur á vegna þeirrar miklu þenslu sem hér var og því hafði verið lofað að hann félli niður um áramót. Nú var gert ráð fyrir að hann yrði út allt þetta ár. 6% lántökugjald jafngildir 6% afföllum á lántökum. Til viðbótar við þessi 6% liggur svo fyrir frumvarp þar sem gert er ráð fyrir afturvirkum skatti á þau fjárfestingarlán sem fjárfestingarsjóðir atvinnurekstrarins hafa veitt á undanförnum árum. Afturvirkur skattur, hæstv. forsrh., sem ég hygg að valdi því að óhjákvæmilegt sé t.d. í Stofnlánadeild landbúnaðarins að hækka vexti þar úr 2% í 2,5%, ég tala nú ekki um ef lántökugjaldið bætist við. Hefur hæstv. fjmrh. hugsað hvaða afleiðingar það hefur ef gildistaka þessa verður dregin til 1. júlí? Halda hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að einhverjir muni taka erlend lán fram að þessum tíma til þess að borga í ríkisfjárhirsluna? Eða halda þessir tveir ráðherrar að það sé svo bjart útlitið hjá skólafólki á þessu vori að ástæða sé til þess að draga niðurfellingu lántökugjaldsins af þeim sökum að skólafólkið hafi of mikið að gera nú í vor? Heldur hæstv. forsrh. það? Auðvitað mun þetta valda því að sjóðirnir munu draga við sig að taka lán og veita þau. Auðvitað munu einstaklingarnir reyna með öllum brögðum að komast hjá því að taka þessi lán fyrr en eftir að lántökuskatturinn hefur verið felldur niður. Auðvitað mun það kosta margvíslegt óhagræði og hafa kostnað í för með sér. Því skil ég ekki hvað vakir fyrir þessum tveim hæstv. ráðherrum og gaman væri að fá ráðherra iðnaðarmála hingað inn til að spyrja hann hvernig hann hugsi þetta. Hver er hugmyndin að þessu? Hv. 14. þm. Reykv. gerði góðlátlegt grín að ríkisstjórninni út af vörugjaldinu. Nú er flutt frv. um að fella niður vörugjald af vörum sem þessi sama ríkisstjórn þröngvaði í gegnum þingið fyrir nokkrum mánuðum. Það er auðvitað athyglisvert að lesa hvaða vöruflokkar það eru sem eru látnir halda vörugjaldi, það er fróðleg lesning. Af hverju þarf endilega að halda vörugjaldinu á parketgólfum, svo ég taki dæmi? Bárujárn á að halda vörugjaldinu. Af hverju endilega bárujárn en ekki slétt járn? Það er svona eitt og annað. Það vekur upp grunsemdir um að það sé reynt að tína út þá vöruflokka sem gefa ríkisstjórninni mest í aðra hönd, gefa mest af sér. Það verður gaman að fara yfir það með fulltrúum iðnaðarins hvað þarna býr að baki. En af hverju er verið að draga þetta óréttláta vörugjald svona lengi? Það á að koma til móts við verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur með þessu. Af hverju á þá ekki að afnema þetta undir eins? Hvers konar sýndarmennska er þetta? Það vita allir að ríkisstjórninnni gæti snúist hugur í haust. Þá verður kannski komið svigrúm til þess að leggja á aðra nýja skatta í staðinn. Auðvitað veldur þetta, eins og lántökugjaldið, því að menn munu draga við sig að ráðast í framkvæmdir. Menn munu draga við sig að kaupa eitt og annað meðan þeir bíða eftir því að vörugjaldið verði tekið af. Þetta mun líka valda margvíslegri röskun og truflun. Þetta mun draga úr eftirspurn eftir vinnuafli. Þetta mun með öðru koma í veg fyrir að börnin fái vinnu nú á þessu sumri. Það er ekki nokkur vafi á því. En unglingarnir eru náttúrlega látnir sitja á hakanum. Ekki aðeins í sambandi við lok skólaársins, þegar ríkisstjórnin hefur ekki staðið með neinum sóma að því að reyna að leysa þá deilu, heldur gægist það líka fram hér í sambandi við þetta frumvarp að verið er að slá á frest margvíslegum ákvörðunum sem hljóta að draga framkvæmdir á langinn og hægja á vissum viðskiptum. Ég er sannfærður um það að hæstv. ráðherrar hafa enga hugmynd gert sér um það hvers eðlis þessar truflanir verða. Hafa ekkert hugleitt hvaða afleiðingar dráttur af þessu tagi mun hafa. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvað átt sé við með þessari setningu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisstjórnin vinnur nú að mótun almennra reglna um veitingu atvinnuleyfa til að girða fyrir misnotkun, t.d. stofnun gervifyrirtækja, til að komast hjá eðlilegum skyldum gagnvart launafólki og opinberum gjöldum.`` Hæstv. forsrh. talaði um það áðan að menn hefðu leikið sér að því að verða gjaldþrota, að kaupfélögin sem eru að lýsa sig gjaldþrota nú séu að leika sér að því að verða gjaldþrota. Það er náttúrlega undarleg hugmyndafræði og það er undarleg sál sem lætur sér slík ummæli um munn fara að menn séu að leika sér að því norður í Norður-Þingeyjarsýslu að biðja um greiðslustöðvun og að erfiðleikar kaupfélagsins þar séu gamanmál. Það er auðvitað ekki nóg að setja fram yfirlýsingu af þessu tagi. Ég hygg að það sé ekki síður nauðsynlegt að styrkja og efla fógetaembættin þannig að þau geti athugað betur en nú þau tildrög og þær ástæður sem valda gjaldþrotum og hvort um undanslátt af eignum og fjármunum sé að ræða. Ég vil t.d. varpa fram þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hann sé sammála mér um það að ef systurfyrirtæki tekur við rekstri þess fyrirtækis sem gjaldþrota verður þá sé nauðsynlegt að beita strangara aðhaldi en nú til þess að systurfyrirtækið geti ekki hagnýtt sér þær upplýsingar sem það hefur fengið til þess að gæta hagsmuna sinna. Það eru margvísleg slík dæmi til. Við getum nefnt slík dæmi úr einkageiranum. Við getum t.d. líka minnt á það þegar eitt kaupfélag lendir í erfiðleikum eða verður gjaldþrota að þá er gjarnan hlaupið til og kaupfélagið í næstu sveit er beðið um að taka við rekstrinum. Auðvitað hljóta að vakna spurningar um það hvort slík samvinna á milli kaupfélaganna valdi því á stundum að kaupfélögin geti hagrætt sínum kröfum og takist í gegnum slíka samninga að ná til sín fjármunum þannig að aðrir lánardrottnar og aðrir viðskiptamenn viðkomandi kaupfélags bera skaða af. Auðvitað hlýtur maður að velta svona fyrir sér. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi ekki jafnframt í huga að efla eftirlit með því að systurfyrirtæki geti ekki með þessum hætti varið sína hagsmuni vegna kunnugleikans á meðan aðrir viðskiptavinir verða fyrir tilfinnanlegu tapi. Ég er auðvitað alveg sammála hæstv. forsrh. um að það eigi að girða fyrir stofnun gervifyrirtækja til að komast hjá eðlilegum skyldum gagnvart launafólki og öðrum opinberum gjöldum. En ég var svo mikið barn að ég hélt að það væri algerlega óheimilt samkvæmt gildandi lögum. Ég hélt að það væri skylda m.a. skattalögreglu, skattstofu og lögregluyfirvalda yfir höfuð að reyna að sjá til þess að rekstur í landinu væri heilbrigður, að hæstv. fjmrh. ætti að sjá til þess að fyrirtæki stæðu skil á opinberum gjöldum og ég hélt að verkalýðshreyfingin reyndi að fylgjast með því að staðið væri í bærilegum skilum við launafólk. Ég átta mig því ekki algerlega á því hvað þarna er verið að tala um. Mér finnst ríkisstjórnin vera að setja á pappír eitthvað sem er í eðli sínu fallegt en þó meiningarlaust og í framkvæmdinni þýði ekki nokkurn skapaðan hlut, eins og margt af því sem hér hefur fram komið. Ég vil líka láta í ljósi undrun mína á því að félmrn. verður falið að koma á samræmdu starfsmenntunarkerfi og falin uppbygging starfsmenntunar. Nú falla iðnskólarnir og verkmenntaskólarnir undir menntmrn. Þetta er kostnaðarsamara en þyrfti, þetta er tvíverknaður. Auðvitað er eðlilegt að starfsmenntuninni sé haldið uppi af því ráðuneyti sem hefur starfsmenntunina í sínum höndum og það er menntmrn. Þessi nýja sluffa fyrir hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur kann að fara henni vel en hún verður dýr fyrir skattborgarana og kallar auðvitað á aukin útgjöld, veldur margvíslegu óhagræði og er ekki annað en pjatt. Loks vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvað átt sé við með þessum orðum: ,,Jafnframt verði kannað með hvaða hætti megi tryggja verkafólki við landbúnaðarstörf rétt til atvinnuleysisbóta.`` Verkafólk sem er í stéttarfélögum, sem er skylda, á sjálfkrafa rétt á atvinnuleysisbótum, það er deginum ljósara. En það er erfitt að hugsa sér að þeir fái atvinnuleysisbætur sem ekki hafa launuð störf með höndum því að þá missa þeir í raun ekki atvinnuna. Það er nauðsynlegt að fá gerða mjög skilmerkilega grein fyrir þessu. Ég tek svo undir það með hv. 14. þm. Reykv. að nær hefði verið að reyna að treysta undirstöður atvinnulífsins fremur en beita sér fyrir því að lengja bótatímbil atvinnuleysistrygginga. Norður á Ólafsfirði gerðist það að 180 dagarnir liðu án þess að ríkisstjórnin hrærði hönd eða fót til þess að reyna að koma einhverjum grundvelli undir atvinnulífið þar þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefði gefið margvísleg fyrirheit um það að allir þessir nýju sjóðir mundu koma því byggðarlagi til hjálpar. Síðast þegar ég vissi var í rauninni ekkert farið að vinna í þessum sjóðum að málefnum Hraðfrystihúss Ólafsfjarðar. Hæstv. forsrh. hefur stundum talað um það í ræðum sem gott fordæmi að verið væri að reyna að koma undir einn hatt þessum rekstri, tveimur frystihúsum og einum togara. Auðvitað er það gott ef slík sameining getur orðið en fólkið þarna ætlaðist til þess og bjóst við að Hlutabréfasjóðurinn mundi bregðast skjótt við. Það lágu allar upplýsingar fyrir. Það þurfti ekki að bíða eftir nokkrum sköpuðum hlut. Samt er nú þetta látið danka og dragast og veldur því margvíslegu óöryggi og óánægju. Það er ekki nóg að koma upp í ræðustól og tala svona fagurlega um þennan Hlutabréfasjóð og Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina, skammstafað FSV, fjölskyldusjóður Stefáns Valgeirssonar. Ég get talið þessa sjóði og svo kemur ekki rekstrargrundvöllurinn. Ég greip fram í fyrir hæstv. forsrh. áðan og spurði hann um hvað þessi setning þýddi: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að samkeppnisstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímabilinu.`` Hv. 14. þm. Reykv. gerði hér glögga grein fyrir stöðu útflutningsatvinnuveganna og ég hef engu við það að bæta. Mig langar hins vegar til að spyrja hæstv. forsrh. aftur um það hvað hann hugsi sér í þessu sambandi. ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að samstaða útflutningsgreina verði viðunandi á samningstímabilinu.`` Hvenær á samningstímabilinu? Hugsar hæstv. forsrh. sér það að frá deginum í dag að telja þar til samningstímabilinu ljúki, ef reksturinn á útflutningsgreinunum verður gerður upp sérstaklega á þessu tímabili, eigi útflutningsgrreinarnar að skila hagnaði? Það er auðvitað ekki viðunandi rekstur nema útflutningsgreinarnar skili hagnaði. Hugsar hann sér að ef staða útflutningsgreinanna yrði tekin út í dag og svo þegar samningstímabilinu lýkur þá komi í ljós að staðan hafi verið viðunandi? Eða hugsar hæstv. forsrh. dæmið svo að staðan eigi að vera viðunandi t.d. í einn klukkutíma á samningstímabilinu? Hvernig hugsar hæstv. forsrh. sér þetta? Ég veit að hann meinar það að samningsstaðan eigi einhvern tíma á samningstímabilinu að vera viðunandi, en hann fæst ekki til að segja hvenær hún eigi að verða það og hann fæst ekki til að tala í alvöru um það hvernig hún eigi að verða það. Hæstv. sjútvrh. er hér í næsta herbergi. Þetta eru tveir vinsælustu stjórnmálamenn þjóðarinnar. Það man enginn svo langt aftur að annar hvor þeirra hafi ekki verið sjútvrh. og svona er nú komið fyrir sjávarútveginum. Einhvern tíma á samningstímabilinu á sjávarútvegurinn að hafa viðunandi stöðu. Og svo ef maður spyr er eiginlega ekki talað í alvöru um málið eins og það liggur fyrir heldur farið að velta vöngum og hampa því að einhvers staðar úti í heimi, einhvern tíma seinna kannski muni fiskverð fara hækkandi. Ég sé að hæstv. viðskrh. og iðnrh. er kominn í salinn og vil þakka honum fyrir það um leið og mig langar til að spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann sé sammála því að 2. gr. frv. um niðurfellingu lántökugjaldsins skuli ekki taka gildi fyrr en 1. júlí 1989 og geti sætt sig við það sem viðskrh. og iðnrh. Mig langar líka til að spyrja hann að því hvort hann geti sætt sig við það sem iðnrh. að 4. gr., sem fjallar um niðurfellingu á nokkrum tollskrárnúmerum í sambandi við vörugjaldið, taki ekki gildi fyrr en 1. sept. Finnst hæstv. viðskrh. og iðnrh. þetta fullnægjandi? Það væri fróðlegt að hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir því á eftir. Svo ætlaði ég bara að óska hæstv. iðnrh. til hamingju með það að honum skyldi hafa tekist í sambandi við skattlagningu fyrirtækja að fá hæstv. forsrh. til að skrifa þessa setningu: ,,Sérstaklega verður tekið mið af þeim breytingum sem verða innan Evrópubandalagsins.`` Það er nú mikill sigur fyrir hæstv. iðnrh. að fá þetta inn þarna. Hitt hlýtur að vera mikill ósigur fyrir hæstv. iðnrh. að það var upplýst hér í deildinni, með því að hæstv. fjmrh. hristi höfuðið, að þær lagfæringar á skattlagningu fyrirtækja sem hér er gefið fyrirheit um eigi ekki að taka gildi fyrr en á næsta ári. Getur hæstv. viðskrh. og iðnrh. líka fellt sig við það? Hann stóð að því með okkur sjálfstæðismönnum fyrir einu ári að koma fram ýmsum skattalagabreytingum. Hæstv. iðnrh. hefur látið þau orð falla að til þess að hægt sé að hagræða í atvinnurekstrinum sé nauðsynlegt að fyrirtækin viti eftir hvaða reglum þau eigi að starfa t.d. í sambandi við skattamál. Það sé nauðsynlegt að fyrirtækin geti tekið mið af gildandi skattalögum á hverjum tíma því þau hljóta að koma inn í rekstraráætlun fyrirtækisins ef horft er til einhverrar framtíðar. Nú sagði hæstv. forsrh. rétt áðan, hæstv. iðnrh., að skattalög ættu ekki að vera afturvirk. Finnst hæstv. iðnrh. að þyngingin á skattlagningu fyrirtækjanna sem samþykkt var í desember hafi verið afturvirk? Hvað segir hann um það? Var sú þynging afturvirk? Ef hann er þeirrar skoðunar og getur sannfært forsrh. um að sú skattlagning hafi verið afturvirk liggur yfirlýsing hans fyrir um að hann vilji beita sér fyrir lagfæringu því hann getur ekki hugsað sér að skattlagning sé afturvirk. Það kom fram hjá honum áðan, meira að segja í frammíkalli. En iðnrh. vill ekki segja neitt. Það er kannski allt í lagi að hafa óréttláta skatta svona eitt og eitt ár á milli. Það getur vel verið að það sé rétt hjá ríkisstjórninni að á árinu 1990 verði að taka mið af þeim breytingum sem verði innan Evrópubandalagsins en ekki á árinu 1989. Kannski á bara að gera það á jöfnu tölunum, 1990, 1992, 1994, en ekki 1987 og 1989. Það væri fróðlegt að fá einn fyrirlesturinn um það hvernig mér missést í þessu. Ég hélt að við vildum öll reyna að koma til móts við atvinnureksturinn og greiða fyrir því að hann gæti staðið undir sér. Ég held að það væri nær að við beittum jákvæðum aðferðum til þess frekar en þeim neikvæðu aðgerðum sem beitt hefur verið.

Það er merkilegt að ræðumaður skyldi vera viss um að honum hafi misheyrst.

Ég sagði það ekki. Hins vegar kemur það fyrir, hæstv. iðnrh. að ég geri mér grein fyrir að mér hafi misheyrst. Það kemur fyrir. En sumir sjá mismunandi sýnir þó að þeir horfi á sama hlutinn á mismunandi dögum og dettur aldrei í hug að þeim hafi missést.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Það hefur verið mjög fróðlegt að hlusta á þær umræður sem hér hafa farið fram og ýmsar góðar ábendingar og athugasemdir hafa komið fram í umræðunni. Hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín fáeinum spurningum sem snerta í raun og veru allar sama kjarna. Það má í raun einfalda þær á þann veg að spyrja hvort ætlunin sé að þeirri vinnu, sem lýst er yfir í sérstöku bréfi frá forsrh. varðandi breytingar í skattamálum, verði lokið í tæka tíð til að hægt sé að láta þær breytingar koma til framkvæmda á næstu mánuðum og þar með að taka tillit til skattlagningar fyrirtækjanna á þessu ári. Ég held að það liggi nokkuð ljóst fyrir að öll þessi atriði sem þarna er vikið að munu taka þó nokkurn tíma, m.a. sú vinna sem hv. þm. benti á undir lokin hvað snertir samanburð á skattlagningu atvinnulífs á Íslandi og í löndum Evrópubandalagsins. Því er það nokkuð ljóst að þær breytingar sem munu koma til framkvæmda á þessu ári eru þær sem kveðið er á um í því frv. til laga sem hér er til umræðu og ekki hefur verið gert ráð fyrir að aðrar breytingar kæmu til framkvæmda. Ég fagna því hins vegar að í þessum viðræðum við samtök launafólks og samtök atvinnulífsins tókst ágæt samvinna um það hvernig þessari vinnu yrði háttað og stjórnvöld og fulltrúar þessara greina munu fara í sameiningu á næstu mánuðum yfir þessi atriði.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég fagna frv. en aðallega því að það skuli vera dregið úr skattheimtu. Þetta er í fyrsta sinn síðan ég kom inn á þing sem slíkt frv. hefur verið lagt fram. Öll hin frv. hafa verið til þess að íþyngja og ber því sérstaklega að fagna því að lagt er fram frv. í fyrsta skipti þar sem felldur er niður eða dregið er úr einhverjum álögðum sköttum. Hins vegar er það ömurleg staðreynd að ríkisvaldið þurfi að draga til baka skatta sem það hefur nýlega sett í þeim tilgangi að greiða fyrir þeim hóflegu samningum sem gerðir voru á vinnumarkaðinum. Með frv. er ríkisstjórnin að viðurkenna að skattheimtan sem lögleidd var um síðustu áramót og á árinu þar áður hafi verið mistök, einnig að atvinnulífið í landinu er nú á brauðfótum. Þetta er sú staða sem við blasir. Þeir kjarasamningar sem frv. er sprottið af eru hins vegar, eins og ég sagði áðan, mjög hóflegir og leggja þær skyldur á herðar ríkisvaldinu að hafa hér jafnvægisástand næstu mánuði, a.m.k. þangað til þeir kjarasamningar eru útrunnir. Það er sú krafa sem verkalýðshreyfingin gerði, og þetta frv. sem hér liggur fyrir er liður í því að sá kaupmáttur sem um var samið haldist. Eins og ég sagði fagna ég því að frv. skuli lagt fram og það hafi mátt vera til þess að kjarasamningar náðust, en það er einnig ljóst að staðan í þjóðfélaginu er mjög þröng og má kenna að vissu leyti efnahagsstjórn þessarar ríkisstjórnar. Nú er fjmrh. farinn, en ég ætla að beina til hans einni spurningu, hvernig staða ríkissjóðs mundi vera eftir þessar skattalækkanir sem fram koma hér, hvernig tekjurnar eru og þá gjöldin líka. Þær breytingar sem frv. felur í sér um skattalækkanir eru efnislega samhljóða þeim breytingum sem við borgaraflokksmenn lögðum til þegar við áttum janúarviðræður við ríkisstjórnina þó að þar sé ekki gengið eins langt og við vildum og ég harma það að ekki skuli vera tekið beint á söluskatti á matvæli, en það hefur eflaust ekki samist um það og ríkisstjórnin ekki treyst sér til þess vegna stöðu ríkissjóðs. Það er hins vegar eitt atriði í þessum lögum sem er til hækkunar. Það er um jöfnunargjald. Það er hækkað úr 3% í 5% og harma ég það ekkert sérstaklega að staða innlendra fyrirtækja sé jöfnuð gagnvart erlendum. Ég ætla ekki að ræða þetta frv. efnislega og fara yfir einstakar greinar þess eins og fyrri ræðumenn hafa gert. Ég vil einungis lýsa því yfir að ég fagna því að skattheimta hafi verið minnkuð og því að ríkið skyldi hafa komið inn í kjarasamninga með þessum hætti. Mönnum hefur orðið tíðrætt um eitt atriði sem ég vildi gera að umtalsefni og sem hefur verið mikið vandamál í þessu þjóðfélagi. Það eru þau tíðu gjaldþrot sem verið hafa og hvernig fólk hefur komist upp með það, eigendur þessara fyrirtækja, að stofna fyrirtæki á fyrirtæki ofan þar sem nýja fyrirtækið yfirtekur þá rekstur fyrra fyrirtækisins, og hafa þannig í mörgum tilvikum komist hjá að borga opinber gjöld, fyrirtækin stundum einungis stofnuð til þess að lifa í nokkra mánuði, og fara síðan í gjaldþrot og sleppa við að greiða söluskatt, toll og launaskatt og fleiri opinber gjöld. Ég held að það hafi verið mikil mistök hjá þessari ríkisstjórn að fara ekki betur ofan í þessa þætti á þessu þingi og taka á þeim málum út af því að þarna er miklu stærra vandamál en flestir ætla. Maður hefur séð þetta í gegnum tíðina og sérstaklega núna þegar þessi mikla gjaldþrotahrina hefur verið að sömu eigendur fyrirtækja eru að kaupa sín eigin fyrirtæki og stofna ný hlutafélög. Ég verð að segja það að ég er svolítið svekktur yfir því að það skyldi bara vera hér einhver yfirlýsing um það að þetta eigi að gerast, en ekki tekið á þessu á raunhæfan hátt. Það segir hér í bréfi til Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin vinnur nú að mótun almennra reglna um veitingu atvinnuleyfa til að girða fyrir misnotkun, t.d. stofnun gervifyrirtækja til að komast hjá eðlilegum skyldum gagnvart launafólki og opinberum gjöldum.`` Ég tel þessa yfirlýsingu sem þarna kemur fram mikilsverða og hún sýnir það að ríkisstjórnin hefur verulegar áhyggjur af þessum málum þar sem í sjálfu sér þyrfti ekki að gera neina sérstaka lagabreytingu sem slíka. Það ætti bara að fylgjast miklu betur með þessu og ekki leyfa fyrirtækjum að safna upp skuldum í fleiri mánuði og jafnvel eitt ár. Menn þekkja mörg dæmi þess að fyrirtæki hafi ekki borgað söluskatt í ár eða lengur, hvað þá launaskatt eða önnur opinber gjöld. Og núna bætist það við að menn skila ekki staðgreiðslufé, en eitthvað virðist hæstv. fjmrh. vera að herða tökin á því. Það sem mér sýnist vera öðru fremur til góðs í þessu frv., fyrir utan það að þarna er um almennar aðgerðir að ræða, er það að þarna er einhver viðleitni til að efla íslenskan iðnað og þá sérstaklega ákveðnar greinar eins og húsgagnaiðnað og annan iðnað sem mjög illa hefur verið komið fyrir á síðustu árum. Og ég vona svo sannarlega að ekki verði staðar numið hér heldur haldið áfram á þeirri braut. Fleira var það ekki sem ég vildi segja um þetta mál, en þetta verður eflaust tekið fyrir til gagngerðrar endurskoðunar í fjh.- og viðskn. og þar á ég sæti eins og stendur og mun líta á þetta mjög jákvæðum augum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég ætla að svara örfáum orðum því sem hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín í formi tveggja eða þriggja beinna spurninga. Hann spurði í fyrsta lagi hvort ég gæti fellt mig við það að lántökuskatturinn félli ekki niður fyrr en um mitt ár. Svarið er já, ég get fellt mig við það. Þetta var niðurstaða af samkomulagsgerð um þetta mál, m.a. við samtök atvinnurekenda, og ég held að þetta sé vel ráðið. Ég tek það fram að lántökuskattur af sérstakri lántöku vegna skipaiðnaðarins var áður niðurfelldur samkvæmt sérstökum ákvæðum í lögunum. Ég held að þetta sé einmitt rétt ráðstöfun því nú er ástæðan fyrir þessari skattlagningu horfin en hún var hin mikla þensla sem hér ríkti þegar skatturinn var upphaflega settur á. Í öðru lagi spurði hv. þm. hvort ég væri sáttur við niðurstöðuna sem fram kemur í 4. gr. frv. um það að hinn 1. sept. falli niður vörugjald af framleiðsluvörum og aðföngum trjávöru-, húsgagnaiðnaðar og málmiðnaðar. Svarið þar er líka já. Þetta er niðurstaða sem ég tel vel viðunandi og ég vil einnig taka það fram að ég kem nú beint af aðalfundi Félags málmiðnaðarfyrirtækja sem er samtök verkstæðanna í landinu þar sem menn lýstu mikilli ánægju með þessa niðurstöðu, þótt auðvitað hefðu þeir viljað að þetta yrði fyrr. En það verður ekki á allt kosið í slíku máli. Og vegna þess sem hér var áður sagt um það að stundum missjáist mönnum, þá er það rétt að það voru mistök að leggja vörugjaldið á verkstæðisiðnaðinn á þann hátt gert var. Þau mistök hafa nú verið leiðrétt. Af því er stjórnin meiri en ekki minni. Ég tek það líka fram í sambandi við það sem kom fram áður um breytingar á öðrum sköttum að auðvitað var það sú mikla nauðsyn sem á því var að draga úr hallarekstri ríkissjóðs sem lá að baki því að skattar voru hækkaðir eins og raun bar vitni hér með síðustu fjárlögum og skattalögum sem þeim tengdust. Það var rétt ráðstöfun á sínum tíma en vegna þess að þetta var gert í tímaþröng við knýjandi aðstæður var þörf á leiðréttingu á nokkrum af þeim sköttum. Því hefur nú verið komið fram. Ég vek sérstaka athygli á því að í því bréfi sem forsrh. hefur skrifað samstarfsaðilum, þá segir hann að ríkisstjórnin muni taka skattlagningu fyrirtækja til endurskoðunar með tilliti til samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum eins og hv. þm. vitnaði til. Sérstaklega verður tekið mið af þeim breytingum sem eru að verða innan Evrópubandalagsins. En þetta atriði ásamt öðrum er einmitt verkefni sérstakrar nefndar hvað varðar iðnaðinn sem nú starfar með þátttöku fulltrúa ríkisstjórnarinnar og samtaka atvinnugreinarinnar og fólks sem vinnur við iðnað. Ég vænti þess að þær tillögur muni koma að liði við þessa endurskoðun. Ég vildi líka nefna, vegna þess sem hér var sagt um afturvirkni, að það var alls ekki afturvirkni í þeim sköttum sem á voru lagðir um áramót umfram það sem áður hefur verið viðurkennt að standist með réttri löggjöf. Ég sé þess vegna ekki tilefni til þeirrar athugasemdar hv. þm. En að öðru leyti vildi ég segja það almennum orðum við lok þessarar stuttu ræðu minnar að fulltrúar atvinnuveganna, ekki síður en samtaka launafólks, leggja mikla áherslu á það að mótuð verði langtímastefna um atvinnuuppbyggingu í landinu og þess vegna er sú yfirlýsing gefin sem fram kemur í bréfi forsrh. til Alþýðusambandsins í 1. lið að ríkisstjórnin hyggist einmitt vinna að því verkefni.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég byrja með því að þakka þær ágætu ræður sem hér hafa verið fluttar og ekki síst þakka hv. sjálfstæðismönnum fyrir yfirgripsmiklar ræður og fluttar augljóslega af mikilli þekkingu á þessum málum. Ég vil fyrst koma að því sem hv. sjálfstæðismenn spurðu um hvað eftir annað og reyndar einnig hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir, um gengið og hvað, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði, það verður látið síga mikið eða lítið. Mér er nú spurn, ætlast hv. þm. til þess að ég lýsi hér yfir gengisfellingu úr þessum ræðustól? Ég tók ítarlega fram að staða sjávarútvegsins yrði metin frá degi til dags, getum við sagt. Ég nefndi þá ýmsu þætti sem falla inn í það mat eins og bæði ytri aðstæður og innri aðstæður og gengi hinna ýmsu gjaldmiðla o.s.frv. Þetta er gert. Ríkisstjórnin hefur lagt drög að því að þetta verði gert jafnvel enn ítarlegar en áður hefur verið og ég sagði jafnframt áðan að í þeirri verðbólgu sem við erum í nú, þá mun þessi ríkisstjórn ekki falla í þá gryfju sem önnur ríkisstjórn, a.m.k. ein hefur fallið í, að festa gengið. Það er bókstaflega ekki hægt. Ég get því ekkert sagt meira um það hvort gengið verður látið síga mikið eða lítið. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að það er engin sú kollsteypa fram undan að ástæða sé fyrir nokkurn að flýta sér að kaupa bílinn eins og stundum hefur verið. Menn geta treyst því fullkomlega. Það er ekkert slíkt fram undan. Hv. þm. hafa nokkuð rætt um það ákvæði hér í sem gerir ráð fyrir að lengja bótaskyldu Atvinnuleysistryggingasjóðs og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson lýsti yfir eindregnum stuðningi við það, en sagði hins vegar að þessi breyting núna boði að hér sé viðvarandi atvinnuleysi. Mér þótti þetta dálítið einkennilegt. Hvenær hefði þá mátt breyta þessu eða gera þessa breytingu eins og hv. þm. er hlynntur? Staðreyndin er sú að á einstöku stöðum um landið hefur orðið lengra atvinnuleysi en bótaskylt er og vegna erfiðleika í nokkrum sjávarútvegsfyrirtækjum sem hafa byrjað fyrir alllöngu og eins og kemur fram í þessari grein er heimilt að ákveða þetta staðbundið. Hér er sem sagt verið að setja undir þennan leka eða þessa erfiðleika og mér er tjáð að eins og nú er ástatt þá væri þetta afar lítill útgjaldaauki fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð. Hv. þm. hafa rætt um vörugjaldið og reyndar hefur hæstv. viðskrh. svarað því. Það var mat ríkisstjórnarinnar og samkomulag um það við aðila vinnumarkaðarins að það yrði fellt niður á þessum degi, 1. sept., og þótt eflaust sé það rétt hjá hv. þingmönnum að gott hefði verið að fella það niður fyrr vona ég nú að menn geti sæst á þetta. Það er rétt sem hér hefur komið fram að það hefur reynst meira íþyngjandi en menn gerðu ráð fyrir og þess vegna hefur ríkisstjórnin valið að breyta því eins og hér er lagt til. Hv. þm. Halldór Blöndal ræddi um ýmsa þætti þar sem tekið er fram um samstarf við launþega á ýmsum sviðum og ég svaraði því úr stól mínum að góð vísa yrði ekki of oft kveðin. Það er staðreyndin að ýmislegt sem þar hefur verið lofað er hafið. T.d. hefur verðlagsstjóra verið falið fyrir alllöngu að undirbúa þetta samstarf við verkalýðshreyfinguna og eftir því sem ég best veit er ekki langt í það að það geti hafist. Hv. þm. Halldór Blöndal fullyrti að ég hefði sagt að fyrirtæki leiki sér að því að verða gjaldþrota. Ég bið afsökunar á því ef ég hef sagt þetta. Það eru þá herfilegustu mistök því að að sjálfsögðu leikur sér enginn að því. Ég hygg að ég hafi sagt að við gjaldþrot leiki ýmsir sér að því að stofna ný fyrirtæki, hafa þau jafnvel tilbúin að því er manni er sagt, og tek ég undir hvert orð sem hv. þm. Guðmundur Ágústsson sagði um þetta atriði. Þetta hefur verið til ítarlegrar athugunar, bæði í fjmrn. og dómsmrn. og það er ýmislegt unnt að gera án þess að breyta lögum. Fyrirtæki sem í sumum tilfellum hafa tekið yfir atvinnurekstur gjaldþrota fyrirtækis á nokkrum mínútum þurfa í raun ýmis leyfi sem hið opinbera veitir og vitanlega er hægt að hafa þar betra aðhald en verið hefur. Hins vegar er þetta ekki einfalt mál því að nýtt fyrirtæki eða hlutafélag er sjálfstæð persóna að lögum og vitanlega þarf að gæta þess að stofnun fyrirtækja geti gengið, ef ég má orða það svo, eðlilega fyrir sig jafnframt. Verkafólk við landbúnaðarstörf, spurt var við hvað þar væri átt. Þetta er ábending frá Alþýðusambandi Íslands sem vekur athygli á því að víða getur orðið um litla atvinnu að ræða hjá þessu fólki. Það hefur starfað við landbúnað þar sem ekki mun vera greitt í Atvinnuleysistryggingasjóð og því sjóðurinn ekki skyldur til að greiða þar atvinnuleysisbætur. Þess vegna féllst ríkisstjórnin á að kanna það mál, en það skal viðurkennt að á þessari stundu er það ekki kannað og við vitum ekki hve víðtækt það vandamál er, og vitanlega verða þar ekki lagðar neinar skyldur á Atvinnuleysistryggingasjóð nema með fullu samkomulagi og lagaheimildum. Og ýmislegt af því sem hér er nefnt er þess eðlis að lofað er að kanna það og það verður gert í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Hv. þm. Guðmundur Ágústsson hugðist beina þeirri spurningu til fjmrh. hvernig staða ríkissjóðs væri og ég get reyndar upplýst það því það hefur nýlega komið fram að staða ríkissjóðs á þremur fyrstu mánuðum ársins er töluvert betri en gert var ráð fyrir, munar þar um 800 millj. kr. sem er fyrst og fremst vegna þess að mikill kraftur hefur verið settur í að innheimta t.d. söluskatt, hann skilar sér betur en áður, þannig að þau útgjöld sem hér er gert ráð fyrir rúmast í raun innan þessa bata. Nú skal ég ekki segja hvernig framhaldið verður á árinu, ég þori ekki að spá í það, en þetta er út af fyrir sig góðs viti. Ég veit það að um þetta mál mætti ræða langtum, langtum lengur og ýmsar óhjákvæmilegar spurningar komu fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal eins og hann gjarnan segir og ekki er ég að efa það. Ég veit að í hv. nefnd er gert ráð fyrir að tala við mikinn fjölda aðila að þessu máli og þá mun málið, vona ég, upplýsast mjög vel.

Halldór Blöndal Herra forseti. Að gefnu tilefni í báðum ræðum hæstv. forsrh., bæði í hinni fyrri og hinni síðari, er óhjákvæmilegt að fara að rifja upp þá efnahagsstefnu sem síðasta ríkisstjórn fylgdi og velta fyrir sér þeim ummælum sem hæstv. forsrh. viðhafði. Ég hafði hugsað mér að láta kyrrt liggja þó að hann hefði gert það í fyrri ræðunni en úr því að hann kaus að endurtaka ummæli sín er óhjákvæmilegt að taka efnahagsmálin almennt til umræðu á breiðum grundvelli. Það var samkomulag um það að fundur stæði til fjögur í dag og ég vil óska eftir því að við það verði staðið og fundi ljúki í dag og ég megi halda ræðu minni áfram eftir helgi.