Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir frv. sem hv. þm. er nú orðið vel kunnugt af mikilli umfjöllun bæði í allan vetur, í fyrra og nokkur ár þar á undan. Eins og mönnum er kunnugt, þá er þetta frv. að uppistöðu til frv. sem útvarpslaganefnd gekk frá. Sú nefnd var skipuð 23. sept. 1981 af þáverandi menntmrh., núverandi hæstv. forseta Nd., til að endurskoða núgildandi útvarpslög nr. 19 frá 1971. Í nefndinni áttu sæti þeir Markús Á. Einarsson veðurfræðingur, sem var formaður nefndarinnar, Andrés Björnsson útvarpsstjóri, Benediki Gröndal fyrrv. forsrh., Ellert B. Schram þáverandi ritstjóri, Kristján J. Gunnarsson þáverandi fræðslustjóri, Ólafur R. Einarsson menntaskólakennari, sem nú er látinn, og Vilhjálmur Hjálmarsson þáverandi formaður útvarpsráðs og fyrrv. menntmrh. Nefndin skilaði áliti 1982 og þá var því dreift til allra þm. Það er óhætt að segja að mönnum hafi gefist mjög rúmur tími til að taka afstöðu til allra meginatriða þessa máls. Hér er í raun og veru ekkert það nýtt á ferðinni sem krefst verulegrar kynningar. Þó er þetta mál á þann veg nýtt að margt þarf reynsla að leiða í ljós. Þess vegna vil ég nefna það strax að gert er ráð fyrir því að um framkvæmd þessa máls gildi nokkur aðlögunartími. Það er gert ráð fyrir því að þrjú ár verði eins konar aðlögunartími. Lögin séu endurskoðuð, ef þurfa þykir, innan þess tíma. Fyrstu útvarpsleyfin, sem veitt yrðu skv. væntanlegum lögum, ættu að gilda til þriggja ára einvörðungu til að byrja með. Útvarpslaganefndin, sem vann að undirbúningi þessa máls fyrst, tók mið af þremur meginforsendum í starfi sínu: 1. Að leggja áfram þær skyldur Ríkisútvarpinu á herðar að sjá öllum landsmönnum fyrir fjölbreyttri dagskrá hljóðvarps og sjónvarps og tryggja aðstöðu og tekjur til þess að svo geti orðið. 2. Að leggja til að fleirum en Ríkisútvarpinu yrði veittur réttur til útvarps, hljóðvarps og sjónvarps, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. M. ö. o., að afnema einkarétt Ríkisútvarpsins á útvarpi. 3. Að ein útvarpslög fjölluðu um allan útvarpsrekstur í landinu. Grundvallarbreytingin í þessu frv. var sem sé að fleirum en Ríkisútvarpinu yrði veitt leyfi til útvarps. Fyrsti kafli frv. fjallar ítarlega um skilyrðin, sem uppfylla þarf til að slík leyfi verði veitt. Í þeim kafla eru í fyrsta lagi ákvæði um útvarpsréttarnefnd sem skipuð verði skv. frv. sjö mönnum kjörnum af Alþingi-og sjái hún um leyfisveitingar. Eftir þær breytingar sem gerðar voru í Nd. er einnig gert ráð fyrir að þessi nefnd sjái um fleiri atriði, m. a. að hún fjalli um og staðfesti verðskrár auglýsinga í útvarpsstöðvum. Skilyrði til þess að fá leyfi útvarpsréttarnefndar eru þessi: Í fyrsta lagi að eingöngu sé útvarpað á metra- og desimetrabylgju skv. úthlutun Póst- og símamálastofnunar á senditíðnum í samræmi við alþjóðasamþykktir, en það þýðir að Póst- og símamálastofnunin gefi út leyfisbréf þar sem kveðið er á um tíðni og útgeislað afi stöðva, og aðrir tæknilegir eiginleikar sendistöðvar skuli vera í samræmi við reglugerð sem Póst- og símamálastofnunin setur og framfylgir. Í þriðja lagi er áskilið að sveitarstjórnir á svæðum þar sem útvarpsstöðin er starfræki mæli með veitingu leyfis til útvarpssendingar. Þetta á að sjálfsögðu ekki við nema um sjálfan starfsstað stöðvarinnar, en ekki þá staði sem útsendingar ná til, enda væri slíkt örðugt í framkvæmd. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að erlendir aðilar fái ekki leyfi til útvarpsreksturs, með þeirri undantekningu þó sem varðar útvarp varnarliðsins. Í fimmta lagi er óheimilt að senda út efni sem ekki hefur verið aflað leyfis fyrir með lögmætum hætti. Það segir sig e. t. v. sjálft, en þó er hert á skilyrðunum með þessu ákvæði, t. d. að afla þurfi leyfis skv. höfundaréttarlögum og flutningsréttar. Það er rétt að geta þess að gert er ráð fyrir að þeir aðilar sem leyfi fá til útvarpsrekstrar hlíti sömu skyldum og Ríkisútvarpið varðandi þjónustu við Almannavarnir ríkisins. Það sem skiptir meginmáli í þessu frv. er að létta af þeim algera einkarétti sem Ríkisútvarpið hefur nú á þessum fjölmiðli, þannig að við megum sem fyrst njóta viðlíka frelsis og fjölbreytni um efni sem flutt er á öldum ljósvakans eins og gildir um prentaða fjölmiðla. Það ætti ekki að vera óeðlilegra nú á dögum um þessa tegund fjölmiðlunar heldur en er um annað tjáningarfrelsi. Þess vegna er þetta frv., þó að það sé á margan veg flókið og margbrotið og menn greini á um ýmis einstök atriði í því, í raun og veru tákn um það viðhorf nútímamanna að menn skuli í hvívetna njóta tjáningarfrelsis. sem takmarkast ekki af öðru en því tilliti til náungans sem fest er á blað í vissum ákvæðum laga og almennum siðareglum. M. ö. o., að ríkið hafi engan einkarétt á því að tjá sig um menn og málefni á öldum ljósvakans, heldur geti einstaklingar og þeirra samtök átt hlut að máli engu síður. Það er fleira í þessu máli sem varðar líka tjáningarfrelsið og þá um leið lýðræðið. Það er hið umdeilda atriði sem hér kom til allsögulegrar atkvgr. í hv. Nd. í gær, rétturinn til auglýsinga, sem er fyrst og fremst til þess að auka jafnrétti þeirra sem útvarp reka til aðgangs að fjármögnun. Ef þessum auglýsingarétti væri ekki til að dreifa, þá væri aðstaða fjársterkra aðila til að reka útvarp enn sterkari. Það segir sig sjálft að þarna er um vissa gagnverkun að ræða. Útvarpsstöð, sem sendir út auglýsingar og allmikið af þeim, á auðveldara með að fjármagna gott framleitt efni heldur en hin stöðin, sem ekki nýtur slíkra tekna og byggir þá frekar á einhverju ódýru efni sem er misjafnt að gæðum. Á hinn bóginn er það líka svo að í þeirri útvarpsstöð, sem sendir út gott, vandað og vinsælt efni og margir hlusta þess vegna á munu menn sækjast eftir að auglýsa. Þessir hagsmunir fara því saman, menningarhagsmunirnir og auglýsingahagsmunirnir. Og ekki einungis vegna fjármögnunarinnar, heldur vil ég líka leggja á það áherslu að nú á dögum gera menn sér æ betur ljóst að það þarf að fullnægja ýmsum faglegum kröfum til þess að auglýsingar nái tilgangi sínum um leið og þær fullnægja bæði lagalegum og siðferðilegum kröfum. Að þessu hafa t. d. unnið samtök, sem ég vil gjarnan nefna hér og eru tiltölulega ný af nálinni, samtök auglýsingastofa. Ég hygg að slík samtök geti haft mikil áhrif á hagstæða og menningarlega þróun á þessu sviði og það skiptir vissulega máli. Menn tala stundum um það með alinokkurri fyrirlitningu að auglýsingar séu verkfæri fjármagnsins og þær hvetji til óþarfrar neyslu, séu óskemmtilegar og ómenningarlegar á allan hátt. Auðvitað eru til slíkar auglýsingar, en það eru líka gild hin gagnstæðu rök sem eru nákvæmlega jafnþung á metunum, því að upplýsingagildi auglýsinganna skyldum við ekki vanmeta. Eins og frv. var, áður en því var breytt í Nd., var það raunar svo að allar stöðvar höfðu rétt til að auglýsa nema kapalstöðvarnar, þ. e. nema litlu stöðvarnar úti í byggðarlögunum sem starfað hafa raunar fyrir utan öll lög í mörg herrans ár. Ef frv. hefði ekki verið breytt væri þeim bannað að dreifa upplýsingum út í sín byggðarlög gegn gjaldi þeirra sem upplýsingarnar vildu gefa, þ. e. í auglýsingaformi. Það bann hefði valdið misrétti einmitt gagnvart þessum stöðvum og þá um leið misrétti gagnvart þeim byggðarlögum sem ég hef séð í nokkur ár að hafa bæði látið sér vel líka og notið þess að hafa þessar kapalstöðvar, sem þar hafa verið reknar. Nú hefur þessi annmarki verið sniðinn af frv. og ég hygg nú að menn muni sjá þegar frá líður að þetta hafi verið vel ráðið þótt viðkvæmt hafi verið fyrir mörgum um sinn. En fyrir því er þetta kannske svona mikið umræðuefni að einmitt þetta atriði hefur vafist fyrir mörgum í öðrum löndum, og þá einkanlega þar sem menn hafa ekki vanist því eins og hér að Ríkisútvarpið sé rekið öðrum þræði með auglýsingum. Það eru nefnilega ekki svo margar þjóðir sem hafa verið svona á undan sínum tíma eins og við. Finnar hafa haft auglýsingaútvarp í allmörg ár og menn eru æ meira að hverfa að þessu ráði núna í mörgum löndum. Það voru miklar umræður um þetta atriði t. d. í danska þinginu í vetur. Við ræddum þetta nokkuð saman, danski menningarmálaráðherrann, Mimi Stilling Jakobsen, og ég, þegar við stóðum báðar í því að mæla fyrir þessum hugmyndum. Við vorum sammála um það að einn þáttur í þessu auglýsingamáli væri vanmetinn. Það væri sá þáttur sem veitir listamönnum atvinnu, sem virkjar listina í þágu hins hagnýta, sem virkjar listina í þágu atvinnuveganna og veitir atvinnu og tækifæri myndlistarmönnum, fólki sem stundar leiklist, fólki sem stundar kvikmyndagerð o. s. frv. Og þeim greinum sem þessu tengjast veitast meiri möguleikar með hinu nýja fyrirkomulagi og auknum fjölda útvarpsstöðva. Ég er því ekki í nokkrum vafa um það að breyting á þessum lögum á eftir að hafa áhrif sem eru miklu víðtækari en einungis það að geta stilli á mismunandi stöðvar eða hlustendur velji á milli dagskráa. Ég hygg að hún eigi eftir að hafa mikil áhrif á starfsemi listamanna í landinu og gefa þeim sem framleiða dagskrár með hugviti sínu og þekkingu nýja möguleika. Þetta er líka hluti af því sem er nýtt í atvinnulífi framtíðarinnar. Ég held að menn skilji það æ betur að atvinnulífið á Íslandi verður að vera fólgið í fleiru en sjávarútvegi og landbúnaði. Það sem gerist á þessum sviðum er líka hluti af atvinnulífinu og getur auk þess tengst þessum grundvallargreinum með mjög áhrifaríkum og jákvæðum hætti, með kynningu og fræðslu. Það er athyglisvert að hér um bil allir menningarmálaráðherrar Evrópuríkjanna eru þeirrar skoðunar að aflétta beri einkarétti ríkisvaldsins á útvarpi þar sem hann er enn, enda held ég nú að andstaða gegn því sé í raun og veru að verða úr sögunni. Ég vil leyfa mér að láta það eftir mér að túlka afstöðu hv. alþm. svo að það sé að verða úr sögunni vegna þess að ég er sannfærð um að meiri hl. alþm. er þessarar skoðunar. Hitt er annað mál að það finnast í hv. Alþingi þm. sem hafa enn þá þessi steinaldarsjónarmið, t. d. Alþb. eins og það leggur sig, að því er virðist vera, a. m. k. í Nd. Því var haldið fram stundum á árum áður að það væru menn svona heldur af betra taginu sem veldust til Ed. og það má vel vera, með allri virðingu fyrir hv. þm. Nd., að svo sé einmitt hér í þessari hv. deild. Þá á ég við af betra taginu að því leyti til, að þeir séu svona lengra komnir í andlegum efnum og þá væntanlega víðsýnni og opnari fyrir ýmsum framfarastraumum. En það er nú einmitt það sem þetta frv. er fyrst og fremst um. Það er einmitt að standa að og taka við framförum og færa sér nýja tækni í nyt, þannig að fleiri eigi möguleika á því að njóta þess frelsis sem okkur finnst í raun og veru að hverjum og einum beri eðli mála samkvæmt. Ég veit að hv. þm. Eiður Guðnason, sem nú gengur hér yfir í næsta herbergi, þekkir það frá sínum flokksmönnum, a. m. k. einhverjum þeirra, að þeir telja að meginatriði nýrra útvarpslaga sé í raun og veru ekki tjáningarfrelsið, heldur það hverjir eigi boðveitukerfin, að þetta mál snúist meira um eignarrétt en um tjáningarrétt. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál snúist ekki um eignarrétt.  Ég held, virðulegi forseti, að það sé ekki sérstök ástæða til þess að fara ítarlega út í einstakar greinar þessa máls á þessu stigi, heldur fjalla um málið í stórum dráttum, eins og reyndar er gert ráð fyrir við 1. umr. mála, og ég vonast til þess að hv. Alþingi samþykki þetta frv. sem fyrst, þó að mér sé ljóst að því var breytt á þann veg að það tekur ekki gildi fyrr en síðar á árinu þótt samþykkt sé. Ég held að það sé í raun og veru ekki neikvætt, því að það þarf tíma til þess að undirbúa reglugerðir skv. þessum lögum. Hér er um mörg ný atriði að ræða, og tíminn verður notaður í sumar og fram að gildistöku til að undirbúa þessi mál þannig að sem allra best geti orðið að framkvæmd staðið þegar lögin hafa tekið gildi. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Frv. það sem hér er til umr. var lagt fram á þingi skömmu eftir að Alþingi kom saman um miðjan októbermánuð s. l. Ef ég man rétt, þá sagði hæstv. menntmrh. við fjölmiðla á þeim tíma að ráðh. ætti von á því að frv. yrði afgreitt fyrir októberlok. Nú er maímánuður og sannarlega er allt í óvissu um afgreiðslu þessa máls. Í Nd. Alþingis var málið afgreitt í gær við 3. umr. en einungis 16 þm. Nd. greiddu því atkvæði af 40 sem þar eiga sæti. 40% þm. í Nd. voru samþykkir frv. en 60% greiddu ýmist atkvæði gegn því eða sátu hjá til að vekja athygli á andstöðu sinni við mikilvæg efnisatriði frv. Það er því sannarlega ekki ofmælt, sem ég sagði hér rétt áðan, að örlög þessa frv. eru í mikilli óvissu. Eftir það hvernig á málum hefur verið haldið og eftir að orðinn er slíkur ófriður um málið og reynt er að þröngva fram sjónarmiðum, sem bersýnilega njóta ekki meirihlutafylgis á Alþingi, þá eru orðin slík illindi út af málinu að einungis 16 af 40 þm. í annarri deildinni greiða því atkvæði. Auðvitað væri það reginhneyksli ef þetta geysimikilvæga mál, sem fjallar um grundvallarreglur fjölmiðlunar í útvarpsrekstri, yrði afgreitt frá Alþingi með stuðningi minni hluta þm. Þetta er einmitt eitt af þeim málum sem brýna nauðsyn ber til að skapa almenna samstöðu um, vegna þess líka að hér er verið að setja leikreglur fyrir skoðanaskipti, skoðanamyndun og lýðræðislega umræðu í landinu. Það er meginatriði þegar slíkar leikreglur eru til umræðu og afgreiðslu hér á Alþingi að þá sé um þær viðunandi samstaða, lágmarkssamstaða. Og það er ekki lágmarkssamstaða þegar minni hluti þm. stendur að afgreiðslu máls. En um hvað snúast þá deilurnar um ný útvarpslög? Um hvað snúast þessar hörðu deilur sem hafa valdið því að þingheimur hefur sundrast í málinu með þeim hætti sem ég nú hef lýst? Ég vil fyrst vekja athygli á því um hvað þær snúast ekki. Þessar deilur hér í þinginu snúast ekki um það að auka eigi frjálsræði til útvarpsrekstrar í landinu, að auka eigi tjáningarfrelsi í landinu og lýðræðislega umræðu með því að leyfa fleiri aðilum að spreyta sig á útvarpsrekstri. Um þetta snúast deilurnar alls ekki. Og það er alrangt, sem fram kom hjá hæstv. menntmrh. hér rétt áðan, að þm. Alþb. í Nd. eða yfirleitt þm. nokkurs flokks hafi haldið því sjónarmiði fram að ekki bæri að gera hér breytingar á einmitt í þá átt að auka tjáningarfrelsi í landinu og lýðræðislega umræðu. Í öðru lagi er ljóst að þessar deilur snúast ekki heldur um það hvort frelsi til útvarpsrekstrar á Íslandi eigi að vera ótakmarkað, það eigi að vera fullt frelsi á þessu sviði. Að því leyti er þessi umræða alls óskyld þeim meginsjónarmiðum um ritfrelsi í landinu sem ríkjandi eru og staðfest í stjórnarskrá. Og það er ekki rétt hjá hæstv. menntmrh. að hér sé verið að stefna að sams konar leikreglum í þjóðfélaginu eins og gilda varðandi ritfrelsið. Við vitum að þar eru engar takmarkanir varðandi útgáfu, prentun eða ritun aðrar en þær að menn verða að standa ábyrgir fyrir því sem þeir segja og setja fram á prenti. Að öðru leyti er fullt frelsi. En það hefur enginn flokkur, hvorki minn flokkur né flokkur hæstv. menntmrh. haldið því fram að það eigi að ríkja ótakmarkað frelsi til útvarpsreksturs hér á landi. Tillögur hæstv. menntmrh., tillögur Sjálfstfl. og tillögur allra flokka fjalla um mismunandi fyrirkomulag á leyfisveitingum til útvarpsrekstrar, frelsi til fjölmiðlunar á þessu sviði með mjög miklum takmörkunum. Þetta skulum við hafa alveg á hreinu, að deilan stendur sem sagt hvorki um það hvort eigi að auka frjálsræðið, hvort eigi að breyta reglunum í frjálsræðisátt frá því sem nú er, eins og hæstv. menntmrh. vildi nú helst gera að sjónarmiðum míns flokks. Og hún snýst ekki heldur um algert frelsi á þessu sviði, eins og ég veit þó að ýmsir talsmenn Sjálfstfl. vildu helst láta lita út. Nei, þessi deila snýst um hvaða reglur á að setja um þær takmörkuðu leyfisveitingar og heimildir sem veita á til útvarpsrekstrar. Hún snýst um það hvort fjársterkir aðilar í þjóðfélaginu eiga að hafa óhefta aðstöðu til að leggja undir sig fjölmiðlun á þessu sviði, hvort viðskiptaaðilar, þeir sem mikið þurfa að auglýsa, þeir sem mikið fjármagn hafa á bak við sig, eiga að hafa verulega miklu betri aðstöðu til að leggja undir sig fjölmiðlun á þessu sviði heldur en aðrir aðilar - eða ekki. Og í þriðja lagi snýst þessi deila um hvernig búið verður að Ríkisútvarpinu í framtíðinni, hvort Ríkisútvarpið bíður hnekki vegna þeirra breytinga sem gerðar eru á útvarpslögum. Það er meginsjónarmið Alþb. í þessu máli að það sé löngu orðið tímabært að heimila mörgum aðilum að spreyta sig á útvarpsrekstri og að það geti orðið til þess að auka lýðræðislega umræðu í þjóðfélaginu. En Alþb. setur hins vegar ákveðin skilyrði fyrir samþykki sínu við þessari breytingu. Meginskilyrði okkar Alþb.-manna er að svigrúmi til almennrar útvarpsstarfsemi verði sniðinn ákveðinn stakkur með þessum nýju útvarpslögum og það svigrúm nái ekki til þess að útvarpsstarfsemi einkaaðila verði gerð að markaðsvöru í gróðaskyni. Við teljum óeðlilegt að handhafar útvarpsheimilda öðlist rétt til þess að selja þriðja aðila aðgang að senditíma með einhvers konar verslun milli útvarpsins annars vegar og viðskiptaaðila hins vegar, og höfum bent á það að unnt er að fjármagna rekstur útvarpsstöðva án auglýsingatekna. Til þess eru margar leiðir og á það má sérstaklega benda að í nálægum löndum eins og Noregi, Svíþjóð og Danmörku, þar sem verulega hefur verið rýmkað um rétt manna til útvarpsrekstrar, eru auglýsingar ekki heimilaðar í útvarpi. Og við sjáum enga ástæðu til þess að hér á Íslandi verði gengið lengra í þessum efnum heldur en gert er í þessum þremur Norðurlöndum sem nokkra reynslu hafa þegar fengið af þessu. Annað meginatriðið, sem við leggjum áherslu á í þessu sambandi, er að dreifikerfi til útvarpssendinga, bæði veitulagnir í jörð, sem oft eru nefndar boðveitulagnir - þótt ekki sé ég nú alls kostar hrifinn af því orðfæri - bæði veitulagnir í jörð og endurvarpsstöðvar fyrir þráðlaust útvarp, verði í eigu opinberra aðila, þ. e. annaðhvort ríkisins eða sveitarfélaga eða beggja þessara aðila. Á þetta leggjum við áherslu til að koma í veg fyrir einokun í skjóli einkaeignar á þessum dreifikerfum. Við göngum út frá því eins og aðrir að heimildir til útvarpsrekstrar verði einungis veittar til takmarkaðs tíma. Með það í huga, og vegna þess að mér skilst nú að það sé samkomulag um það atriði, væri það fullkomlega óeðlilegt að aðili væri sviptur útvarpsheimild, t. d. vegna þess að hann hefði brotið lögin ítrekað eða af einhverjum öðrum ástæðum, en hann væri eftir sem áður eigandi að umfangsmiklum dreifikerfum. Það sjá allir að þar sem verið er að veita aðilum leyfi til útvarpsrekstrar í skamman tíma í tilraunaskyni, þá hlýtur það að vera öllum fyrir bestu að opinberir aðilar hafi dreifikerfið undir sinni stjórn. Það getur um leið tryggt visst samræmi í sendibúnaði. Þetta eru sem sagt þau meginskilyrði tvö sem við setjum fyrir því að heimildir til útvarpsrekstrar séu veittar og sé meiri hluti hér á Alþingi ekki reiðubúinn að fallast á þessi skilyrði þá erum við ekki reiðubúnir til að greiða þessu frv. atkvæði. Að öðru leyti leggjum við mjög þunga áherslu á það að vel sé búið að Ríkisútvarpinu varðandi alla starfsaðstöðu og raunar miklu betur en nú er gert. Ríkisútvarpið hlýtur og verður að vera áframhaldandi burðarásinn í útvarpsfjölmiðlun. Og það verður að tryggja það með öllum ráðum að það geti gegnt þessari forustuskyldu sinni og forustuhlutverki. Því þarf að tryggja starfsmönnum Ríkisútvarpsins viðunandi kjör og um leið þarf að tryggja starfsmönnum aukin áhrif á starfrækslu stofnunarinnar. Það er raunar regla sem ætti að gilda miklu víðar en í útvarpsrekstri ríkisins. Við erum almennt inni á því að starfsmenn fyrirtækja eigi að hafa miklu meiri áhrif á stjórn þeirra. Þetta á hins vegar ekki síður við um Ríkisútvarpið en aðrar stofnanir og er sjálfsagt að reyna að stuðla að því að starfsmenn hafi bein áhrif á það hvernig stofnun af þessu tagi er stjórnað. Jafnframt leggjum við mjög mikla áherslu á það að innlent efni njóti meiri forgangs í útvarpsrekstri en nú er. Við teljum að það þurfi að skylda allar stöðvar til þess að flytja íslenskt efni að vissu marki og að allar stöðvar, þar með talið Ríkisútvarpið, ættu að verja ákveðnum hluta af dagskrárfé sínu til framleiðslu á íslensku efni. Einkum og sér í lagi þarf að tryggja að hæfilegt efni sé samið og flutt fyrir börn. Varðandi rekstur Ríkisútvarpsins höfum við auk þess lagt áherslu á það að útvarpsstjóri og framkvæmdastjórar Ríkisútvarpsins séu ráðnir til takmarkaðs tíma í senn. Við höfum lagt til að þeir verði ráðnir til fimm ára og er það reyndar einnig í fullu samræmi við aðrar tillögur, sem við höfum gert, þar sem ráðningartími forstöðumanna ríkisstofnana er bundinn við fimm eða sex ár, en það teljum við að ætti að vera meginregla í öllum ríkisrekstri. Við getum að vísu fallist á það að sá sem hefur verið eitt tímabil, fimm eða sex ár í starfi forstöðumanns ríkisstofnunar, eigi þess kost að sækja aftur um starfið að þessum fimm eða sex árum liðnum og þá megi ráða hann eitt tímabil í viðbót en ekki lengur. Það er meginsjónarmið okkar að í útvarpslögum verði að leggja þunga áherslu á það að ræki sé sýnd íslenskri menningu og íslenskri tungu og þó umfram allt að gætt sé hagsmuna allra þjóðfélagshópa og allra skoðanahópa. Ég tók eftir því við atkvgr. í Nd. í gær að felld var till. frá hv. þm. í Nd., Kristínu S. Kvaran, sem lagði það til að útvarpsstöðvum öllum væri skylt að tryggja, þegar stjórnmálaumræður færu fram með beinum eða óbeinum hætti í útvarpi, að gætt væri fyllstu óhlutdrægni og skoðanir allra stjórnmálaflokka ættu greiða leið inn í umr. Mér þótti afar illt að verða vitni að því að þessi sjálfsagða till. skyldi vera felld. Virðulegi forseti. Það gefst tækifæri til að ræða þetta mál eftir að um það hefur verið fjallað í nefnd. Ég læt því þessi orð nægja að sinni.



Virðulegi forseti. Þetta mál á sér orðið nokkuð langa sögu hér í þinginu og það frv. sem nú er komið til þessarar hv. deildar er síður en svo nýtt af nálinni, og eins og fram kom hér m. a. í framsöguræðu hæstv. menntmrh. þá er það byggt í öllum meginatriðum á tillögum nefndar sem skilaði áliti árið 1982, þannig að að stofni til og kjarna þá er þetta frv. þriggja til fjögurra ára gamalt orðið og margt hefur nú gerst á þeim tíma sem liðinn er frá því að fyrstu hugmyndir útvarpslaganefndar voru settar á blað og margt hefur breyst. Nú er það kapítuli út af fyrir sig, sem ástæða væri kannske til að huga sérstaklega að og ræða hér, hverja meðferð þetta mál hefur fengið á Alþingi. Þetta er þingmál nr. 5 sem var lagt fram hér þegar stormar blésu á haustdögum í verkfalli opinberra starfsmanna í kjölfar útgöngu starfsmanna útvarps og sjónvarps - sem ekki skal hér mælt bót nema síður sé - og starfsemi ólöglegra útvarpsstöðva sem þá skutu upp kollinum hér einkanlega á höfuðborgarsvæðinu. Þá þótti mikið liggja við að þetta mát yrði sem fyrst að lögum og ég minnist þess úr fréttum fjölmiðla á haustmánuðum og upphafsmánuðum vetrar að þá voru jafnan fréttir með reglulegu millibili hafðar eftir m. a. formanni menntmn. Nd., að nú væri frv. að koma úr nefnd. En það var nú öðru nær. Það er ekki fyrr en í gær, mánudaginn 13. maí, sem Nd. lauk endanlega umfjöllun sinni um þetta mál. Það er auðvitað ofur skiljanlegt og ofur eðlilegt að hv. deild hafi þurft nokkurn tíma til þess að fjalla um þetta mál ítarlega, en ég leyfi mér að hafa vissar efasemdir um það að vinnubrögðin hafi verið nægilega markviss og að þessu máli hafi nægilega vel verið unnið í hv. Nd. Síðan gerðist það í gær, þegar þetta frv. er samþykkt til Ed., að það nýtur ekki meirihlutastuðnings í Nd. Það er út af fyrir sig mjög athyglisverð staðreynd. Samkomulag, sem stjórnarflokkarnir höfðu með sér gert, brast og þegar frv. er samþykkt í gær er það samþykkt með 16 atkv., 12 voru því andvígir og 11 sátu hjá. Ég held að það sé rík ástæða til fyrir okkur alþm., þegar þessi niðurstaða er uppi í hv. Nd., þar sem 40 þm. eiga sæti, að aðeins 16 þeirra treysta sér til að ljá málinu samþykki eins og það ber að, að staldra þá aðeins við og íhuga nánar hvert við erum að stefna. Er það ætlun okkar að afgreiða hér lög sem ekki njóta stuðnings meiri hluta þingsins? Ég held að það væri mjög misráðið að þrýsta þessu máli svo fram að ekki gefist eðlilegt ráðrúm, þannig að því sé hægt að gefa þann gaum sem vert er. Við erum að breyta fyrirkomulagi sem hefur verið við lýði í 55 ár. Og ég legg áherslu á að það er kominn tími til að breyta því fyrirkomulagi, það er bjargföst sannfæring mín og það eigum við að gera, við eigum að breyta þessu fyrirkomulagi í frjálsræðisátt, en það er andstætt eðli málsins að svona breytingar eigi sér stað í einhvers konar fáti og með tilheyrandi glundroða og taugaveiklun sem nú virðist hafa gripið um sig á stjórnarheimilinu. Ég vek enn fremur athygli á því að í nágrannalöndum okkar alls staðar hafa verið gerðar margvíslegar tilraunir í þessa átt, utan við einkaréttarramma ríkisins, mjög athyglisverðar tilraunir með ýmsum hætti, ýmsum og mjög ólíkum hætti. Ég hef ekki orðið þess var á einum stað eða neinum að menn hafi hér reynt að tileinka sér þá reynslu sem aflað hefur verið í löndunum hér í kringum okkur, læra af þeim mistökum sem þar hafa verið gerð og njóta góðs af reynslunni þar í þessum efnum. Þess sér því miður hvergi stað í þessu frv. Ég get skýrt frá því að nú fyrir skömmu var haldin ráðstefna í Árósum í Danmörku um staðbundið útvarp, það sem á skandínavísku hefur verið kallað Nær-radio. Ég átti tal við Íslending, sem sat þá ráðstefnu, og ummæli hans voru á þá leið að hann sagði: Menn eru að tala um allt aðra hluti þar heldur en það sem verið er að tala um hér. Ég hygg að þetta sé alveg rétt. Þar hefur þetta staðbundna útvarp verið staðbundið í eiginlegum skilningi, það hefur verið mjög opið, það hefur verið nánast torg tjáningarfrelsisins, menn hafa getað komið þangað, flutt sitt mál, hverjar skoðanir sem þeir höfðu, innan marka almenns velsæmis. Þannig hefur tjáningarfrelsið aukist, lýðræðið eflst. En ég hef það því miður alltaf á tilfinningunni að hér sé meira verið að tala um að opna möguleika fyrir einhverja fáa og þá fjársterka aðila til þess að reka býsna víðtæka útvarpsstarfsemi, án þess að það sé nokkur trygging fyrir því að hið raunverulega tjáningarfrelsi almennings aukist. Hæstv. menntmrh. vék hér áðan að kapalkerfunum og eignarrétti á þeim. Það er svo, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að eignarréttur á fjölmiðlum hann getur verið og er, ef eigendur kjósa að beita sínum rétti þannig, höft og hömlur á tjáningarfrelsi annarra. Það þekkja allir. Þetta er auðvitað misjafnt t. d. hjá ísl-enskum fjölmiðlum og hefur batnað, en þess eru auðvitað dæmi hér og kannske ekki mjög gömul að blöð hafna greinum til birtingar vegna þess að þær eru andstæðar skoðunum eigenda blaðsins. Þess eru dæmi, þetta vita allir. Þau eru sem betur fer ekki mörg. Og undir þessum formerkjum stendur eignarrétturinn í vegi lýðræðis og eðlilegs tjáningarfrelsis. Þess vegna er það meginatriði í þessu máli að þegar við rýmkum þær hömlur, sem við eigum að gera, þá aukist tjáningarfrelsi hins almenna borgara. Ég sagði áðan að við hefðum lítið gert að því að kynna okkur reynsluna af því sem orðið hefur í grannlöndum okkar. Ég er hér með skýrslu frá því í júní 1984. Það er skýrsla frá útvarpsnefnd um staðbundið útvarp til norska menntmrn. og heitir „Mat á tilraunum með staðbundið útvarp og staðbundið sjónvarp í Noregi.“ Í þessari nefnd áttu sæti Torbjörn Vale, Liv Haugos og Ivar Eskeland sem Íslendingum er að góðu kunnur. Einn kafli þessarar skýrslu heitir á norsku „Mangfold elle bare mange.“ Og það er þetta sem er höfuðatriði málsins, hvort það er raunveruleg fjölbreytni sem við erum að sækjast eftir og viljum fá eða hvort það er bara fjöldi. Ég segi það alveg eins og er að ég tel mig ekki bættari þó ég geti hlustað á sömu poppmúsíkina, þessi sömu 30, 40 lög sem er verið að spila daginn út og daginn inn og eru í öllum vinsældaþáttum og óskalagaþáttum ungmenna og listapoppi og hvað þetta heitir, ég er ekkert bættari með því þó ég geti hlustað á þessi 30 lög í fimm eða tíu útvarpsstöðvum, það breytir engu. Þess vegna verðum við, þegar við hyggjum á þessar breytingar, að gera ráðstafanir sem tryggja það að þarna verði um raunverulega fjölbreytni að ræða, eða eins og segir hér í þessari skýrslu, sem ég vitna aftur til og leyfi mér að lesa hér fyrst nokkur orð, fyrst á norsku: „Hovedformålet med privat kringkastning er formulert i ett ord: mangfold." Sem sagt, megintilgangur með einkarekstri á útvarpssviði, hann byggist á einu orði, fjölbreytni. Þetta er algert höfuðatriði í þessu máli sem ekki má horfa fram hjá. Hér hefur deilan staðið fyrst og fremst um það hvort slíkum stöðvum eigi að leyfa að birta auglýsingar. Nú skal ég játa það að ég hef borið nokkurn ugg í brjósti vegna þessa ákvæðis og af eftirgreindum ástæðum. Ég hef óttast að slíkar auglýsingar mundu draga verulega úr auglýsingum í Ríkisútvarpinu og þar með gera það að verkum að notendur Ríkisútvarpsins greiddu í rauninni fyrir starfsemi einkastöðvanna með hærra afnotagjaldi til Ríkisútvarpsins, sem þyrfti að hækka ef tekjur af auglýsingum lækkuðu mjög. Ég hygg að þær nemi í útvarpinu um eða yfir 60% og í sjónvarpinu í kringum 30% . Þetta er það atriði sem fyrst og fremst hefur vafist fyrir mér. En ég er þeirrar skoðunar að þær leiðir t. d. sem Alþb. hefur bent á í þessum efnum séu ekki raunhæfar og þess vegna held ég, þó að það sé nokkur áhætta gagnvart Ríkisútvarpinu, að eðlilegt sé að gera tilraun af þessu tagi og leyfa auglýsingar í þessum útvarpsstöðvum að einhverju marki. Það á ekki að opna allar gáttir í fyrstu lotu, við eigum að þreifa okkur svolítið áfram. Ég held að það sé eðlilegt að þær eigi þess kost að fjármagna rekstur sinn með þessum hætti. Nú er mér það alveg ljóst, og á það hefur oft verið bent, að þessi skoðun mín fer ekki saman við skoðanir flokksbræðra minna á Norðurlöndunum. Ég hef alveg óhikað haldið mínu máli fram í viðræðum við þá, hvort sem það hafa verið ráðherrar eða aðrir, og lýst því eindregið að þeir muni ekki geta staðið gegn auglýsingum í útvarpi og sjónvarpi. Ég hygg líka að æ fleirum þeirra sé nú að verða það ljóst og að þessi afstaða sé að byrja að breytast. Ég held að þetta sé nauðsynlegt að gera. Það er að vísu hægt að hugsa sér útvarpsstöðvar sem ekki væru með auglýsingar en það væri þá þeirra val. En útvarpsstöðvar af því tagi sem við erum hér að tala um, að ég vona, sem ná til takmarkaðra svæða, mér finnst að þær eigi að eiga þess kost að fjármagna rekstur sinn með auglýsingum sem eru tengdar verslun og þjónustu á þeirra svæði. En í tengslum við þetta, og það er ekki eins óskylt mál þessu og hæstv. menntmrh. vildi vera láta hér áðan, vil ég víkja að hinum svonefndu kapalkerfum sem við höfum hér oft rætt og nú undir nafninu boðveitukerfi. Það má auðvitað alveg styðja það rökum að ákvæði um slíkt eigi heima í fjarskiptalögum. En það má líka styðja það rökum, og ekki veigaminni, að slík ákvæði geti alveg eins átt heima í útvarpslögum. Ég treysti mér alveg til að rökstyðja það ef þess er frekar óskað. Þessi kerfi eru notuð, eins og nú er, til þess að senda sjónvarpsefni, útvarpsefni. Það er auðvitað hægt að nota þau fyrir ýmislegt fleira líka og það eru ýmsir aðrir valkostir í þessum efnum. sem ekki eru bundnir við kapal sem grafinn er í jörðu, heldur kerfi sem ferðast eða býr í loftinu, ef svo má segja, og er tiltölulega nýkomið til sögu. Nú vitum við það og höfum oft rætt það hér á hinu háa Alþingi að svona kerfi eru starfandi og það er ekki gott til þess að vita að það skuli gerast utan ramma laganna. Þess vegna ber nauðsyn til að um þessa starfsemi verði settar eðlilegar lagareglur þannig að hún fái að mótast og dafna. Þess vegna teljum við, Alþfl.-menn, alveg nauðsynlegt og meginforsendu í þessu máli að ákvæði verði sett til bráðabirgða, meðan verið er að endurskoða fjarskiptalög og meðan verið er að koma sér niður á hvernig endanleg útvarpslög eigi að vera. þá séu ákvæði sett um boðveitukerfi, og það verði ekki í eigu ríkisins, ekki í eigu Pósts og síma. heldur verði það í eigu sveitarfélaganna á hverjum stað, sem eru hinir eðlilegu aðilar til að eiga slíkt kerfi, og það verði dregin alveg skýr mörk milli þess aðila sem rekur sjálft kerfið og þeirra sem sjá fyrir dagskrárefni í kerfið. Þetta er algert grundvallaratriði, það sem á ensku hefur verið nefnt „common carrier“-reglan og þetta finnst mér vera höfuðforsenda málsins. Ef sami aðilinn á kapalkerfið, boðveituna og leggur til dagskrána í það, hvernig á þá að tryggja rétt hins almenna borgara gagnvart þessum aðila? Við skulum segja að það sé dagblað eða samsteypa einhverra fyrirtækja sem eru í útgáfu og öðrum rekstri. Ég sé ekki að það væri auðvelt. Ég mundi treysta slíku miklu betur undir forustu sveitarfélags, jafnvel þó ég væri annarrar pólitískrar skoðunar en sá meiri hluti sem réði fyrir sveitarfélaginu. Það skiptir ekki höfuðmáli. En ég held að þetta sé algert meginatriði í þessu máli. Þessi mál eru samtengd í grundvallaratriðum og það er ekki hægt að slíta þau í sundur. Við erum hér með frv. sem er komið á fjórða ár. Það er búið að gera á því ýmsar breytingar og ég hef látið hafa það eftir mér að þetta sé að verða hálfgerður óskapnaður, og það ríkir mikill ágreiningur um marga þætti málsins, sbr. úrslit atkvgr. í hv. Nd. í gær. Mér finnst vel koma til athugunar að horf.a á fleiri möguleika í þessu máli til að leita samkomulags, til að freista þess að málið fái sæmilega skynsamlega afgreiðslu og framgang hér í þinginu. Ein af þeim leiðum sem mér hafa komið til hugar er sú, að aftan við núverandi útvarpslög yrði hreinlega sett ákvæði til bráðabirgða. sem gilti í þrjú ár, þar sem væri kveðið á nánar með hverjum hætti ætti að vinna að þessum málum á tilraunatímabili næstu þrjú árin. Þetta frv. var, eins og ég var að segja, kannske ekki mjög gott í upphafi. En það er búið að sæta illri meðferð og ég held að þær atkvæðatölur sem birtust í Nd. í gær sýni okkur svo ekki verði um villst hve feiknalega víðáttumikill ágreiningur er um málið í þinginu. Og ég segi það alveg hispurslaust og af fullri einlægni að ég vildi mega leggja mitt af mörkum til þess að freista þess að skapa einhvers konar breiðari samstöðu um þetta mál, sem ég tel mjög brýnt að nái fram að ganga fyrir þinglok. en jafnframt að það nái fram að ganga í þeirri mynd sem við getum sem flest sætt okkur við og sem við teljum að verði tjáningarfrelsinu, lýðræðinu og þróun fjölmiðlunarmála á Íslandi til góðs. Við skulum ekki gera litið úr mikilvægi þessara fjölmiðla. Ég hygg að á haustdögum, þegar útvarp og sjónvarp hættu sinni starfsemi, hafi runnið allt í einu upp ný staðreynd fyrir ákaflega mörgum, kannske allri þjóðinni. Þegar við það bættist að blöð komu ekki út, þá rann upp sú staðreynd hvers konar bindivefur þjóðarlíkamans fjölmiðlarnir eru. Það var eins og þjóðfélagið losnaði í sundur þegar þessir fjölmiðlar hættu. fólk fylltist öryggisleysi. jafnvel mætti segja hræðslu. Það ástand sem þá skapaðist var mjög alvarlegt. Í rauninni held að að menn hafi aldrei gefið því nægilegan gaum hversu alvarlegt ástand skapaðist þessa daga og það ástand má auðvitað aldrei skapast aftur. aldrei. Ég ætla ekki, virðulegi forseti. í löngu máli að gera grein fyrir þeim brtt. sem af hálfu Alþfl. voru fluttar við þetta frv. í Nd. Þær voru margar og ítarlegar og voru í rauninni að nokkru leyti nýtt frv. Sumar þeirra voru dregnar til baka. þær sem minna máli þóttu skipta, öðrum var haldið til streitu og þær voru látnar ganga til atkvæða og þar fór sem fór. Ég tel alls ekki fullreynt hvern byr þessar tillögur hafa hér í þessari hv. deild og verður að sjálfsögðu látið á það reyna þegar þar að kemur. En ég minntist á það hér áðan með hve ólíkum hætti við nálgumst þetta mál og t. d. Norðmenn. Þeir fóru nákvæmlega þá leið sem ég var að lýsa áðan. Þeir tóku ekki sín útvarpslög og umbyltu þeim. Þeir veittu heimild í gildandi lögum til að auka þetta frelsi og þar hófst fyrst tilraunatímabil með frjálst útvarp af þessu tagi. sem við erum vonandi að tala hér um. haustið 1981 og vorið 1982. Því tilraunatímabili lauk 1. sept. 1984. Þá höfðu 50 aðilar fengið leyfi til að reka í Noregi staðbundnar útvarpsstöðvar og staðirnir voru valdir þannig að þeir væru sem ólíkastir. Það var dreifbýli, það var þéttbýli. það var norðurlandið og það var suðurlandið og vesturlandið. Og hvaða aðilar voru það sem fengu leyfi til að reka þessar stöðvar? Ég get talið nokkur dæmi. Það voru ýmiss konar kristileg félög, það voru stjórnmálafélög, það voru mannúðarsamtök ýmiss konar, bindindisfélög, félög sem beita sér gegn notkun fíkniefna. það voru stúdentafélög, æskulýðsfélög, íþróttafélög, auk ýmissa annarra samtaka og einstaklinga. Á þessu fyrsta tilraunatímabili, hverjum var þá synjað um leyfi? Dagblöðum, atvinnurekendum og landssamtökum, vegna þess að þeir voru að gera tilraunir með staðbundið útvarp. En Norðmenn létu ekki þar við sitja. þetta eina tilraunatímabil. Þegar hinu fyrra lauk 1. sept. 1984 þá hófst annað tilraunatímabil og það stendur til 1. sept. 1986. Þeir hafa skipt landinu í 91 útvarpssvæði og í 40 sjónvarpssvæði, 14 svæði þar sem leyft er að taka á móti sjónvarpi frá gervihnöttum og 12 svæði þar sem þeir hafa leyft útvarp sem þeir kalla æfingaútvarp, að mér sýnist, á norsku en mér er ekki alveg ljóst í hverju er fólgið. Þetta þýðir það að á þessu seinna tilraunatímabili fá 318 aðilar leyfi til útsendinga í útvarpi. 119 fá leyfi til að gera tilraunir með staðbundið sjónvarp á þessum 40 tilgreindu svæðum. Nú hefur sú breyting orðið á að dagblöð fá að vera aðilar að þessu og pólitískir flokkar hafa fengið leyfi til að stunda svona staðbundinn útvarps- og sjónvarpsrekstur. Norðmenn hafa því flýtt sér hægt í þessum efnum. Engu að síður hafa þó ýmsar keldur orðið á þeirra leið í þessum efnum og þess vegna m. a. hafa þeir ákveðið að hafa þetta seinna tilraunatímabil til að öðlast enn aukna reynslu. Það er t. d. ein af þeim keldum sem Norðmenn hafa lent í að þeir hafa bannað allar auglýsingar, þær eru bannaðar. En mannskepnan er nú þannig gerð að hún hefur oft lag á því að finna leiðir fram hjá boðum og bönnum ef hún hefur á því mikinn hug. Það vandamál hefur skotið upp kollinum í Noregi að þeir hafa selt tíma til dagskrárgerðar ýmiss konar samtökum. Við gætum nefnt samtök eins og samtök mjólkuriðnaðarins og bílgreinasambandið. Slík samtök hafa greitt þessum stöðvum fé og fengið að leggja til dagskrá. Þetta er afleitt fyrirkomulag og Norðmenn viðurkenna að þetta sé slæmt. Hvers vegna er þetta afleitt fyrirkomulag? Vegna þess að hlustandinn, neytandinn á heimtingu á að fá að vita hvenær hann er að hlusta á efni sem einhver hefur borgað fyrir að koma á framfæri, eða hvenær hann er að hlusta á dagskrá frá stöðinni. Þess vegna er þetta fyrirkomulag ekki af hinu góða. Ég hef sömuleiðis séð þætti í sænska sjónvarpinu, hinu auglýsingalausa sænska sjónvarpi, sem voru hreinar auglýsingar. Það var látið heita að það væri kynning á bílum. Það hét það, en þátturinn í heild var ekkert annað en auglýsingar. Og raunar hafa Svíar byrjað með og hafa haft nokkuð lengi dagskrárþátt í sínu sjónvarpi sem mig minnir að heiti Anslagstavlan og er eins konar auglýsingaþáttur þó ekki sé kannske greitt fyrir þær auglýsingar. Ég hef í blaðagreinum bent á að það séu líka ýmsar aðrar leiðir í þessum efnum sem við getum hugleitt. Þá hugsa ég út frá því að fjárfesting í útvarps- og sjónvarpsstöðvum er mikil og dreifikerfi dýrt. Ríkisútvarpinu hefur gengið nægilega illa að koma sinni dagskrá um allt landið. Og auðvitað þarf ekki að hugsa til þess að neinn einkaaðili reisi dreifikerfi sem nær til alls landsins. Það verður númer eitt í fyrsta umgangi að hugsa hér um Faxaflóasvæðið, það á sér sínar eðlilegu skýringar. En hvers vegna má ekki fara þá leið að nýta betur dreifikerfi Ríkisútvarpsins? Hvers vegna má ekki bjóða einhverjum aðilum, gegn hæfilegri þóknun, að senda út á kvöldin, á nóttunni þegar dreifingarkerfi Rásar 2 er ekki notað af Ríkisútvarpinu? Hvers vegna í ósköpunum má ekki bjóða einhverjum samtökum að nota fimmtudagskvöldin sem Ríkisútvarpið vill ekki nota? Af hverju má ekki leigja dreifikerfi sjónvarpsins á fimmtudagskvöldum þeim aðilum sem vildu reka einhvers konar öðruvísi sjónvarpsstöð? Af hverju má ekki leigja þetta dreifikerfi á morgnana, eftir hádegið, á laugardagsmorgnum og sunnudagsmorgnum? Ég er alveg sannfærður um að það mundu ýmsir hafa áhuga á því. Af hverju ekki að nota þetta dreifikerfi sem er til staðar en er ekki notað nema 6–7 klst. af þeim 24 sem eru í sólarhringnum? Það mætti þá nota þá peninga sem koma inn fyrir leiguna á dreifikerfinu til þess að efla innienda dagskrárgerð. Og þá erum við komin að atriði sem hér hefur verið vikið að, bæði af hæstv. menntmrh. og hv. 3. þm. Norðurl. v., sem talaði hér næstur á undan, eflingu innlendrar dagskrárgerðar. Það er bjargföst sannfæring mín að á næstu árum verði íslenska sjónvarpið að leggja verulega meira fjármagn til innlendrar dagskrárgerðar, ekki endilega í sölum sjónvarpsins heldur með því að miðla því fjármagni út til íslenskra kvikmyndagerðarmanna, sem hafa sýnt og sannað á undanförnum árum hverju verki þeir geta valdið, ef við ætlum að halda okkar menningarlegu reisn í því flóði af þjóðlausu afþreyingarefni sem flæðir yfir okkur. Ég segi þjóðlausu, vegna þess að þó það sé kannske engilsaxneskt að framleiðslu til, þá er þetta orðið þjóðlaust efni. Ég er ekki að segja að það sé skaðlegt endilega, það er mest af því meinlaust, en við verðum líka að gæta þess að halda okkar reisn í menningarlegu tilliti. Mig minnir að í fyrra eða hitteðfyrra hafi framboðið á sjónvarpsklukkutímum í Evrópu verið farið að nálgast 100 þúsund á ári. Á sama tíma var evrópsk kvikmyndaframleiðsla innan við 1000 klst. Og það segir sig auðvitað sjálft hvar þetta endar. Þetta er dýr framleiðsla í eðli sínu og áreiðanlega fer það líka vaxandi að við leitum samvinnu við aðrar þjóðir um ýmiss konar dagskrárgerð sem tengist okkur og íslenskri menningu þegar við teljum það ákjósanlegt. Slík samvinna hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum og fer enn, bara vegna þess að þessir hlutir eru að verða svo dýrir, ef þá á að vinna vel og af þeim myndarskap sem þarf, að það verður einstökum fyrirtækjum og í sumum tilvikum einstökum þjóðum ofviða. Þar þarf að gera gífurlegt átak á næstu árum. Og ég fullyrði það að innan Ríkisútvarpsins og í útvarpsráði er fullur vilji til að standa að því að efla innlenda dagskrárgerð. Ég hef verið talsmaður þess þar að þau verkefni sem unnin eru á vegum stofnunarinnar séu ekki endilega öll unnin í sölum sjónvarpsins, heldur séu notaðir kraftar þeirra manna sem gerst þekkja til verka og hafa sýnt og sannað hverju þeir fá áorkað. Ég held, virðulegi forseti, að það sé ýmislegt í þessu máli sem við höfum afskaplega litið rætt og sem sé ákaflega brýn þörf að ræða. Þess vegna eigum við að auka þetta frelsi, við eigum að stíga fyrstu skrefin fremur varlega og fara með gát, það er hygginna manna háttur. Ég er ekki að gerast neinn úrtölumaður en ég vil heldur ekki að anað eða flanað sé að hlutunum. Ríkisútvarpið hefur sterka stöðu og ég er sannfærður um það að stjórnendur þess hafa fullan vilja og getu til þess að halda uppi reisn þess og virðingu í samkeppni við aðra. Ríkisútvarpið er og verður sá fjölmiðill sem tengir alla þjóðina saman, og sem er ekki aðeins menningarstofnun heldur líka mikilvægasta öryggisstofnun íslensku þjóðarinnar á tímum þegar vá steðjar að, eins og sýnt hefur sig á undanförnum árum. Þess vegna má það ekki gerast að þessi þróun dragi úr og geri Ríkisútvarpinu verulega erfiðara fyrir. Ég sagði hér áðan, virðulegi forseti, að ég mundi ekki nota þennan tíma hér til þess að fjalla ítarlega um þær brtt. sem Alþfl. hefur flutt við útvarpslagafrv. Ég minni enn og aftur á það sem ég hef sagt um það sem nefnt hefur verið boðveitukerfi og hvernig ég tel að það tengist þessu máli, og jafnframt að það sé ekkert því til fyrirstöðu að slík ákvæði séu í útvarpslögum um sinn, meðan unnið er þá að endurskoðun fjarskiptalaga, ef það verður ofan á alfarið að menn telji að þetta eigi heima þar. Það eru ýmis atriði hér sem er enginn ágreiningur um, eins og móttaka sjónvarps frá gervihnöttum sem er ætlað beint til notenda. Það er a. m. k. enginn ágreiningur af okkar hálfu um það sem stendur í frv. varðandi það. En ég ítreka það aftur og enn er ég nú lýk máli mínu, virðulegi forseti, að ég tel afar brýnt að reynt sé að tryggja víðtækari samstöðu hér í þessari hv. deild en raunin varð á í hv. Nd. Ég held að það skipti höfuðmáli fyrir framgang alls þessa máls að um það geti verið sæmilegur friður í þjóðfélaginu. Það held ég skipti öllu máli. Og ég held að við hér í hv. Ed. ættum að reyna að leggja okkur í lima til þess að það megi takast.