Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér mjög mikið inn í þær lögfræðilegu hugleiðingar, sem hér voru bornar fram í upphafi þessarar umr., annars vegar af flm. málsins og hins vegar af hæstv. viðskmrh. Ég vildi segja það aðeins sem mitt álit, að grundvöllurinn undir bátagjaldeyrisskipulaginu eða „vanskapnaðinum“ eigi sér a. m. k. mjög veika stoð í l. og um það megi mjög deila. En það er ekki aðalatriði, og það varð ekki til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, heldur ætlaði ég með nokkrum almennum orðum að minnast að gefnu þessu tilefni og framkomu þessarar þáltill. á það, hversu mér finnst það rangt, hvernig hefur verið haldið á þessum málum frá upphafi. En áður en ég vík að því, vildi ég segja það, að eins og ég tel og mun reyna að rökstyðja síðar, að framkvæmdin með þeim vafasama eða kannske engum lagastuðningi, sem við er höfð í þessum efnum, sé óþingleg, eins og ég mun nánar koma að síðar, þá er líka þessi till., sem hér liggur fyrir, mjög óþingleg og hefur í raun og veru ekkert að segja. Ef bátagjaldeyrisfyrirkomulagið á stoð í l., þá er samþykkt till. einskis virði og getur ekki við því raskað. Ef bátagjaldeyrisfyrirkomulagið á ekki stoð í l., þá verður þessi till. ekki heldur, eins og hún er formuð, til þess að afnema þetta skipulag, sem búið er að koma á. Till. er því út í hött varðandi sjálft málið og er að mínu viti ákaflega óþingleg líka. En þá ætla ég að víkja að ástæðunum fyrir því, að þessi till. er fram komin, og þar er ég að verulegu leyti sammála hv. 2. þm. Reykv. Hvað sem líður því, hvort nægilegur lagagrundvöllur í löggjöfinni um fjárhagsráð sé fyrir hendi til að koma á því skipulagi, - ég vil aftur segja þeim óskapnaði, sem í daglegu tali er nefndur bátagjaldeyrir, eða ekki, þá veit ég hitt með vissu, og það verður ekki umdeilanlegt, að framkvæmd hæstv. ríkisstj. á þessu máli er mjög óþingræðisleg og ólýðræðisleg. Ætti þetta skipulag stoð í l., þá eru, eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, því eiginlega engin takmörk sett, hvað hægt væri að gera í þessum málum að Alþ. fornspurðu. Það mætti raunverulega tolla eða setja sérstaka skatta á meginhluta alls innflutnings til landsins, ef menn sæju ástæðu til þess að beita sömu starfsaðferðinni eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert. Nú stendur svo á, að hæstv. ríkisstj. hefur ákaflega sterkt þingfylgi og ég býst við nokkuð samstæða flokka að baki sér, svo að það var engin ástæða fyrir hana að leggja inn á þessar óskemmtilegu brautir með stjórnarframkvæmdum án þess að afla sér um þetta öryggjandi grundvallar í l. og reglum frá Alþ. Það varðar löggjafarvaldið ekki litlu, hvort ríkisstj. tekur upp á því að segja, að á þessar vörutegundir, - ja, svo að segja takmarkalaust, - megi leggja ákveðið gjald, og ef það væri ekki fyrir því almenn heimild, sem ég álít ákaflega vafasamt, þá er hér farið inn á svo háskalegar slóðir, að ég vildi fyrir mitt leyti vara hæstv. ríkisstj. við því að halda áfram göngu sinni á þessari braut. Ríkisstj., hver sem hún er, á alltaf að reyna að afla sér á löggjafarþinginu fullra heimilda til að framkvæma málefni, og ekki sízt er til þess brýn nauðsyn, þegar framkvæmd málefnanna hefur það í för með sér, að lagðir eru stórkostlegir skattar á meginhluta þjóðarinnar, en það er gert með bátagjaldeyrisskipulaginu. Það er líka - vil ég segja - ólýðræðislegt eins og það er óþingræðislegt að fara inn á þessar brautir, og ég vildi nú mega vænta þess, hvort sem hæstv. ríkisstj. heldur áfram á þessari götu eða ekki eða jafnvel gerir meira að því en áður hefur verið gert í þessum efnum, að hún sæi sér fært eða réttara sagt teldi það rétt, teldi það óhjákvæmilegt, að Alþ. Íslendinga fjallaði um þessi mál og gæfi ríkisstj. fulla heimild til þess að framkvæma það, sem hún hefði í huga í þessum efnum. Á meðan svo er ekki gert, þá getum við átt von á öllu. Ef hæstv. ríkisstj. sér sér þörf á því að fá í staðinn fyrir 50 millj. í bátagjaldeyri til bátaútvegsins 100, 150, 200 millj. og jafnframt slíkan gjaldeyri til togaraútvegsins, þá gæti hún á sama hátt eins og hún hefur gert áður farið inn á það og sett meginhlutann af öllum innflutningi til landsins á sérstakan lista, sem farið er með á líkan hátt eins og farið er með bátagjaldeyrislistann. Þar að auki hefur komið fram við framkvæmd þessa máls, af því að um það gilda engar ákveðnar, skýrar reglur, ýmislegt, sem er að mínu viti talsvert óheillavænlegt. Þetta skipulag eða skipulagsleysi er svo flókið, að það tekur langan tíma að reyna að setja sig inn í það. Það eiga að gilda varðandi útflutning á bátafiski mismunandi reglur eftir því, hvort bátafiskurinn er seldur til þeirra landa, sem eru í greiðslubandalagi Evrópuþjóðanna, til dollarasvæðisins eða til clearing-landanna svo kölluðu. Það gilda þrjár mismunandi og nokkuð ólíkar reglur - eða regluleysi - um þetta atriði. Ég tel alveg lífsnauðsynlegt og ekki sæmandi annað, en að meiri hluti Alþ., og hann á að ráða á hverjum tíma, setji um þetta skýrar og ákveðnar reglur. Nú er ég fyrir mitt leyti - og minn flokkur - andvígur þessu skipulagi eða skipulagsleysi, og ég vænti þess, að áður en langt um líður getum við borið fram í lagaformi breytingar hvað varðar þetta atriði, sérstaklega út af bátaútveginum, svo að Alþ. verði þá gefinn kostur á því að setja um þetta reglur, sem séu óvefengjanlegar, og ríkisstj. hafi þá óumdeilanlegt vald til að framkvæma þessar reglur. En sem sagt, það hefði verið ástæða til þess að fara inn á bátagjaldeyrisaðferðina, reyna að skýra hana nokkuð, en það yrði svo langt mál, að ég vil ekki gera það í sambandi við þessa einkennilegu tillögu, en þess mun gefast kostur síðar hér á Alþ. að fara nokkru nánar inn á málið sjálft. Hitt vil ég segja hæstv. ríkisstj., þótt ég sé í ákveðinni andstöðu við hana, að ég vildi gefa henni þau góðu ráð og mælt af heilum hug að halda ekki áfram á þessari braut með bátagjaldeyrinn með þeim hæpnu, vafasömu eða engum lagaheimildum, sem fyrir hendi eru. Það kann að koma önnur stjórn, sem jafnvel gæti verið verri en þessi stjórn, - það kann að geta komið fyrir, ekkert getur maður útilokað, - og hefði þá fengið slíkt fordæmi, að hún mundi óhikað fara inn á líkar brautir og núverandi hæstv. ríkisstj. og taka þá 90% af öllum innflutningi til landsins, leggja á hann þunga skatta og byrðar án þess að hafa nokkra almenna eða sérstaka heimild í l. um þetta atriði. Hæstv. ríkisstj. ætti ekki að gefa eftirkomendum sínum slíkt fordæmi og slíkt vopn í hönd, óvönduðum mönnum, sem einhvern tíma kynnu að komast í ríkisstj. og vitnuðu til þessarar hæstv. ríkisstj., þeirrar ríkisstj., sem hefur haft einna sterkastan þingmeirihluta á bak við sig, og segðu, að þetta gerði hún og ekki sögðu fylgismenn hennar á Alþ. neitt, þeir vissu um þetta, þeir gerðu þetta samt í ríkisstj., - því megum við þá ekki gera það, úr því að þeir gerðu það? Það er aðeins stigmunur, en ekki eðlismunur, þó að í staðinn fyrir 50 milljónir komi 150 milljónir, en þá sjá allir, hversu komið er inn á háskasamlega braut. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessari afstöðu minni til málsins, sem hér um ræðir, þótt tillagan, sem fyrir liggur, sé, eins og ég sagði áðan, ekki sérstaklega þingleg og ekki til þess löguð að ná þeim árangri, sem kann að hafa vakað fyrir hv. flm.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð fyrst út af því, sem hv. síðasti ræðumaður, 8. landsk., sagði viðvíkjandi spursmálinu um, hve þingleg þessi till. væri. Ég flyt þetta sem þáltill. sökum þess, að ég álít ekki þörf á að breyta l., og flyt þess vegna ekki frv. Ég álít, að ég standi á grundvelli l., en hæstv. ríkisstj. sé utan við þau, brjóti þau. Ég fer ekki að flytja brtt. við l., sem ég álít að standi alveg hvað þetta snertir, og þegar ég þess vegna legg til, að Alþingi gefi ríkisstj. nokkurs konar áminningu út af því, að hún hafi gefið út ólöglega auglýsingu, þá finn ég ekki annað ráð en þáltill. Ég skal vissulega viðurkenna, að eðlilegasti hátturinn í málum eins og þessum hefði verið, að dómstólarnir hefðu strax í byrjun verið látnir skera úr þessu. En það vil ég bara segja, hvernig það er, að það virðist svo í landinu sem það treysti sér enginn maður til að fara í mál við ríkið um, hvað sé lög og réttur, vegna þess að það er búizt við, að dómstólarnir standi með ríkinu, þegar það skiptir einhverju fjárhagslegu fyrir það. Svo skal ég víkja að ræðu hæstv. viðskmrh., sem ég vil segja að sé sú stórmerkilegasta yfirlýsing, sem ég man eftir nokkru sinni að hafi verið gefin hér á Alþingi. Svo framarlega sem sú yfirlýsing ráðh. fær að standast, sem hann gaf í sinni ræðu, þá eru opnuð algerlega ný svið fyrir túlkun þess valds, sem opinberir aðilar hafa hér á Íslandi, móts við það, sem verið hefur hingað til. Og skal ég nú koma inn á þetta. Það má hæstv. viðskmrh. eiga, að hann talar skýrt og skorinort, og það er alveg greinilegt, að ef hans yfirlýsing stenzt við l., þá hefur ríkisstj. vald, sem ég satt að segja í minni framsöguræðu setti fram og lýsti sem firru, algerlega óhugsanlegri firru út frá öllu þingræði. En hæstv. viðskmrh. staðhæfir sem sé, að ríkisstj. hafi slíkt vald, sem ég áleit alls ekki geta komið til mála, þannig að það er raunverulega um tvennt að ræða, eins og ég mun nú sýna fram á: Annaðhvort hefur ríkisstj. og hennar fjárhagsráð bókstaflega einræðisvald í öllum okkar þjóðarbúskaparmálum, sem snerta verzlun með gjaldeyri og ráðstöfun hans, og þar með um raunverulega gengisskráningu, alla innheimtu fjár af landsmönnum, allt það, sem við hingað til höfum álitið að við þyrftum að fjalla um í sérstökum l. á Alþingi, eða þá hins vegar að hún er að fremja algert lögbrot. Og þá skal ég nú leyfa mér að lesa upp orðrétt eftir ræðunni, skrifaðri niður af stálbandinu, það, sem hæstv. viðskmrh. sagði, með leyfi hæstv. forseta. Hann sagði: „Fjárhagsráð hefur því óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, þ. á m. að heimila útflytjendum öllum eða einhverri sérgrein útflytjenda að hafa frjáls umráð gjaldeyris síns að öllu eða einhverju leyti til innflutnings almennt eða bundið við sérstakar vörutegundir, sbr. bátalistann. Þeim, sem fá þennan ráðstöfunarrétt, er heimilt að notfæra sér hann á hvern þann hátt, er ekki brýtur í bága við fyrirmæli fjárhagsráðs, þ. á m. að selja gjaldeyrinn með hagnaði í einu formi eða öðru, ef slík sala er heimiluð af fjárhagsráði.“ Þetta er yfirlýsing hæstv. viðskmrh. Samkv. þessari yfirlýsingu á fjárhagsráð - og það þýðir ríkisstjórnin - að hafa rétt til þess að mega gefa í fyrsta lagi útflytjendum - og út frá því náttúrlega líka hverjum öðrum - rétt til þess að mega ráðstafa sínum gjaldeyri og í öðru lagi, að þeir megi leggja á hann eins og þeim þóknast. Nú skulum við athuga í fyrsta lagi þetta í sambandi við þau gildandi l. og síðan hvað þetta mundi þýða, ef það væri virkilega til einhver lagasmuga fyrir því. Við skulum þá fyrst líta á greinina, sem hæstv. viðskmrh. vitnaði í. Hingað til hafði hæstv. ríkisstj. í umr. um þetta mál vitnað í 11. og 12: gr. fjárhagsráðsl. Ég hafði rakið 12. gr. sérstaklega - á 11. gr. er ekki hægt að byggja neitt í þessu - og sýnt fram á, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfin mættu eingöngu fara til innflytjenda, og eftir að ég hafði sýnt fram á það, þá hefur verið hætt við að vitna í 12. gr. Og nú kemur hæstv. viðskmrh. og vitnar í 13. gr. og segir, að samkv. 13. gr. hafi fjárhagsráð óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, m. a. til að heimila öllum útflytjendum að selja gjaldeyri með hagnaði í einu eða öðru formi. Hvað stendur nú í 13. gr.? Í 13. gr., 2. mgr., er síðasti málsliður þannig: „Enginn hefur rétt til að selja erlendan gjaldeyri nema Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands h/f. Þó er póststjórninni heimil slík verzlun innan þeirra takmarka, sem ríkisstj. setur.“ Og síðast í 13. gr. stendur: „Ráðherra setur með reglugerð fyrirmæli til tryggingar því, að íslenzk útflutningsverðmæti verði greidd með erlendum gjaldeyri, er renni til bankanna. Enn fremur ákvæði um það, að allur annar gjaldeyrir, sem menn eiga eða eignast, renni til þeirra.“ M. ö. o.: Þó að við lesum alla 13. gr. yfir, þá er ekki eitt einasta atriði í henni, sem heimilar fjárhagsráði og því síður útflytjendum nokkra ráðstöfun á gjaldeyri. Það er þvert á móti tekið alveg greinilega fram, að það eru tveir bankar í landinu, sem hafa einir rétt til þess að selja erlendan gjaldeyri, og þeim bönkum er með öðrum l., þ. e. viðvíkjandi gengisskráningunni, meira að segja fyrirskipað, með hvaða verði þeir megi selja gjaldeyrinn. Það væri nú hálfundarlegt, ef einhverjir útflytjendur í landinu, sem eftir l. hafa engan rétt til þess að fá neinn gjaldeyri og ekki til að selja hann, mættu selja gjaldeyrinn með hagnaði, eins og hæstv. viðskmrh. lýsti yfir, en ef svo t. d. Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands mættu ekki selja gjaldeyrinn með hagnaði, þeir væru bundnir af l. Ég get ekki skilið annað en Útvegsbankinn og Landsbankinn mættu þá selja gjaldeyri með þeim hagnaði, sem þeim þóknast, ef fjárhagsráð leyfði þeim. M. ö. o.: Í 13. gr. kemur alveg greinilega fram, að það eru tveir aðilar, sem hafa einkaréttinn á sölu gjaldeyrisins, og ekki nokkur smuga til í 13. gr. um að láta útvegsmennina fá hann. Hæstv. viðskmrh. segir alltaf, að þessir hlutir séu heimilir, ef fjárhagsráð leyfi. En við verðum bara að gá að öðru. Þótt fjárhagsráð sé voldugt, þá er það bundið af l. Það er bundið í l., hvað fjárhagsráð hefur leyfi til að gera. Þótt fjárhagsráð geti bannað mönnum að hafa sæmilegt ris á íbúðum og numið það úr gildi, þegar það er orðið hrætt við það, þá hefur það ekki rétt til þess að ákveða allt verð á gjaldeyri á Íslandi eða hverjir skuli fara með hann. Fjárhagsráð er bundið af l. og á að haga sér og reka alla sína starfsemi alveg með sérstöku tilliti til ákveðinna fyrirmæla, sem eru í 2. gr. l. um fjárhagsráð. Í l. um fjárhagsráð er aðeins gert mögulegt að selja gjaldeyri á tvennan hátt. Það eru aðeins tvenns konar möguleikar, sem þar eru til. Annars vegar er að úthluta skírteinum, þ. e. innflutnings- og gjaldeyrisleyfum svo kölluðum, sem fjárhagsráð hefur rétt til þess að gera, og 12. gr. mælir alveg sérstaklega fyrir, hvernig þessum innflutnings- og gjaldeyrisleyfum skuli úthlutað, og er alveg tæmandi um þann hlut, eins og hæstv. viðskmrh. hefur ekki heldur reynt að bera á móti. Ef það er um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi að ræða, þá skal samkv. 12. gr. úthluta þeim til innflytjenda. Það er engin smuga í 12. gr. um að úthluta til útflytjenda innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Hinn möguleikinn til að ráðstafa gjaldeyri er að selja gjaldeyrinn sjálfan. Þann rétt hafa samkv. 13. gr. bankarnir einir, þessir tveir bankar, sem ég nefndi. Og reglan, sem líka er samkv. l., er sú, að þessir bankar mega aðeins selja þennan gjaldeyri samkvæmt innflutnings- og gjaldeyrisskírteinum, að svo miklu leyti sem vörurnar eru ekki almennt gefnar frjálsar til innflutnings. Það er þess vegna alveg greinilegt, að fram hjá þessu verður ekki komizt. Bankarnir geta selt gjaldeyri, en mega meira að segja ekki leggja á hann, verða að selja hann á alveg ákveðnu verði samkv. gengisskráningarl.. þegar um er að ræða almennar frílistavörur, og það er enginn grundvöllur hvorki í 11., 12. né 13. gr. um að gefa frílista út með sérstökum skilyrðum, með sérstökum einokunum, með sérstakri álagningu eða neinu slíku. Þess vegna var annaðhvort fyrir ríkisstj. að fara þá leið eða gefa út innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, og það er raunverulega það, sem hún hefur gert viðvíkjandi bátaútvegsgjaldeyrinum. En hún gat ekki eftir l. afhent þau innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til annarra en innflytjenda og það með alveg ákveðnum réttindum og ákveðnum skyldum samkv. 12. gr., og hún gat ekki lagt nokkurn skapaðan hlut á þessi leyfi umfram þau 2%, sem heimilað er í l. að leggja á innflutnings- og gjaldeyrisleyfi eða láta menn borga. Hins vegar valdi hún þarna leið, sem hún hélt að væri fær, á milli þessara tveggja, en er algerlega ófær. Fjárhagsráð er þarna algerlega bundið og getur ekki á nokkurn hátt gert þessar ráðstafanir samkv. l., sem hæstv. viðskmrh. vildi vera láta. Fjárhagsráð er bundið af l., eins og ég gat um áðan, og ef fjárhagsráð ætti nú að fara að gera sínar ráðstafanir út frá því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, þá rekst það á 2. gr. l. Hæstv. viðskmrh. sagði, að fjárhagsráð hefði óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, m. a. til að heimila útflytjendum að fá frjáls umráð gjaldeyris síns og að leyfa þeim að selja gjaldeyri með hagnaði í einu eða öðru formi. Þetta hefur fjárhagsráð ekki neitt leyfi til þess að gera, í fyrsta lagi út frá því, sem ég áður hef tekið fram um, hverjir selja gjaldeyrinn og til hverra skuli úthluta innflutningsleyfum. Enn fremur er í 2. gr., 2. og 3. lið, sagt alveg sérstaklega, á hvern hátt fjárhagsráð skuli ráðstafa gjaldeyri og hvernig það skuli starfa og hvað það skuli miða sín störf við. Í 2. gr. segir, að fjárhagsráð miði störf sín við eftirfarandi: „Að öllum vinnandi mönnum og þó sérstaklega þeim, er stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, séu tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, en komið í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku.“ Það, sem hæstv. viðskmrh. er alveg sérstaklega að halda hér fram, er, að útflytjendur hafi ótakmarkaðan rétt, ef fjárhagsráð leyfir þeim, til spákaupmennsku með sinn gjaldeyri, til að leggja á gjaldeyri eins og þeim þóknast, spekúlera með hann, eins og sagt er á slæmu máli, leggja á hann 60%, 100%, 200% eða hvað mikið sem þeir geta fengið. Það rekst algerlega á verkefni ráðsins samkv. 2. gr. Svo kemur í 3. lið 2. gr., að fjárhagsráð miði störf sín við: „Að neytendur eigi kost á að kaupa neyzluvörur sínar og framleiðendur rekstrarvörur sínar á hagkvæmasta hátt og vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands gerð eins ódýr og hagkvæm og frekast er unnt.“ Fjárhagsráði ber að miða öll sín störf við þessi fyrirmæli, gera neytendum og framleiðendum mögulegt að kaupa sína vöru sem ódýrast. Ef fjárhagsráð heimilar einhverjum aðila í landinu að mega leggja sérstaklega á rekstrarvörur fram yfir það, sem almennt er leyft í þjóðfélaginu, þá er fjárhagsráð að brjóta þau fyrirmæli, sem fjárhagsráð hefur frá Alþingi í 2. gr. um, hvernig það eigi að starfa. Allt, sem hæstv. ráðh. heldur fram, að fjárhagsráð geti gert og hafi rétt til þess að gera í þessu sambandi, er sama sem að segja: Fjárhagsráð hefur rétt til að brjóta öll þau l., sem Alþingi hefur sett því. - Hæstv. ráðh. eru, eins og raunar sumir fleiri hérna í landinu, farnir að halda, að fjárhagsráð geti gert allt, sem því þóknast, ef ríkisstj. bara leyfir því. Þetta er alger misskilningur. Fjárhagsráð er þrælbundið af l., og fjárhagsráð hefur eftir ósk ríkisstj. verið að brjóta lög. Eftir ósk ríkisstj. hefur fjárhagsráð gefið út þessa auglýsingu, eins og hún byrjar: „Samkv. ósk ríkisstj. og með tilvísun til samkomulags, sem hún hefur gert við Landssamband íslenzkra útvegsmanna“ - og öll þessi auglýsing er þverbrot á l. Það hafðist í fyrra upp úr hæstv. ríkisstj. eftir langt þóf, að hún vitnaði í 11. og 12. gr. l. og sagði, að bátaútvegsgjaldeyririnn styddist við þær greinar. Nú er hún flúin frá því og vitnar í 13. gr. l. Þetta stangast jafnt við 13. gr. l., sem gefur bönkunum einokun á gjaldeyrinum, þannig að fjárhagsráð er sem sé með þessu algerlega að brjóta í bága við l., - ég er ekki að skella skuldinni á fjárhagsráð, fjárhagsráð gerir þetta eftir ósk ríkisstjórnarinnar. Nú skal ég svo hins vegar ræða málið frá því sjónarmiði, ef hæstv. viðskmrh. virkilega hefði haft á réttu að standa, ef það væru virkilega til einhverjar lagagreinar, sem ekki er búið að benda mér ólögfróðum manni á enn þá. Þær, sem mér hefur verið bent á, hef ég tætt í sundur. Ef þær væru hins vegar til og þetta væri virkilega leyfilegt, þá langar mig til að rekja það í stuttu máli, hvað það þýðir þá raunverulega fyrir Alþingi og hvað það er raunverulega óþarft af okkur að vera að sitja hér á þingi og sérstaklega að vera að fjalla um nokkur fjárlög og annað slíkt. Ef leyfilegt er að nota vald sitt þvert ofan í l., brjóta 11., 12. og 13. gr. fjárhagsráðslaganna, þá skil ég ekki í öðru, en það hljóti að vera leyfilegt að teygja sig heldur lengra með það vald, sem menn hafa samkv. l., en hefur aldrei dottið í hug að nota öðruvísi, en gert hefur verið. Við skulum segja, að í fjárhagsráðslögunum er ákveðið, að innflytjendur skuli fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. Hæstv. viðskmrh. segir, að það sé allt í lagi, að útflytjendur fái þau eins og þeir vilja. Í l. um sölu og útflutning á vörum, nr. 11. frá 12. febr. 1940, er ríkisstj. gefinn réttur til þess að ráða, hverjir flytja út vörur frá Íslandi. Engin hæstv. ríkisstj., sem að völdum hefur setið, hefur notað þetta á annan hátt en að gefa hinum og þessum útflytjendum rétt til þess að flytja út þessar vörur þeirra, yfirleitt aðeins firmum, sem hafa þá haft líka með innflutning og útflutning að gera. Ef þessi lagatúlkun, sem hæstv. viðskmrh. var með viðvíkjandi réttindunum til innflutningsins. væri rétt, þá fæ ég ekki annað séð en sá hæstv. ráðh., sem hefur með sölu og útflutning á vörum að gera, hefði fulla heimild til að gefa hvaða aðila sem hann vill heimild til alls útflutningsins á Íslandi. Við skulum segja sem dæmi, að sá ráðh., sem hefur með sölu og útflutning á vörum að gera, vildi gefa t. d. S. Í. S. eða Þórði Sveinssyni & Co. réttindi til alls útflutnings á Íslandi, og hann hefði þá alveg rétt til þess. Við skulum segja, að einhver ráðherra færi þá að nota þennan rétt, og hann hefur áreiðanlega meiri rétt til þess, en til þeirrar ráðstöfunar, sem gerð er viðvíkjandi bátaútvegsgjaldeyrinum. Þar með er t. d. S. Í. S. eða Þórður Sveinsson og Co. orðið eini útflytjandinn á vörum frá Íslandi. - Hæstv. viðskmrh. segir, að samkv. l. um fjárhagsráð hafi fjárhagsráð rétt til þess að gefa hvaða útflytjanda sem væri eða útflytjendunum yfirleitt eða einhverri sérgrein útflytjenda frjáls umráð gjaldeyrisins og sá aðili megi selja gjaldeyrinn með hagnaði eins og honum þóknast. Það þýðir með öðrum orðum, að ef ráðh., sem hefur með útflutninginn að gera samkv. l., notar sitt vald þannig, að hann gefur einhverjum einum eða tveimur aðilum allan útflutninginn frá Íslandi, þá hefði líka - samkv. sömu rökum sem hæstv. viðskmrh. hefur flutt - fjárhagsráðið rétt til þess að gefa þessum einum eða tveimur aðilum réttinn til þess að ráðstafa að eigin vild öllum gjaldeyri Íslands, þannig að þessir tveir aðilar, sem hafa flutt allar vörurnar út, geta fengið að ráðstafa gjaldeyrinum og selja hann með hvaða álagningu sem þeim þóknast. Ég vil skora á hæstv. viðskmrh. að mótmæli þessum rökum, að þetta sé rétt ályktun af þeim forsendum, sem hann hefur gefið. Hæstv. ráðh. segir: „Fjárhagsráð hefur því óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, þ. á m. að heimila útflytjendum öllum eða einhverri sérgrein útflytjenda að hafa frjáls umráð gjaldeyris síns að öllu eða einhverju leyti til innflutnings almennt eða bundið við sérstakar vörutegundir, sbr. bátalistann. Þeim, sem fá þennan ráðstöfunarrétt, er heimilt að notfæra sér hann á hvern þann hátt, er ekki brýtur í bága við fyrirmæli fjárhagsráðs, þ. á m. að selja gjaldeyrinn með hagnaði í einu formi eða öðru, ef slík sala er heimiluð af fjárhagsráði.“ M. ö. o., ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. heldur fram, þá hefur af þeim þm., sem hafa samþ. l. um fjárhagsráð, - og það þori ég að fullyrða, að enginn þingmaður hefur gert sér það ljóst, þegar hann samþ. þau, enda aldrei verið haldið fram í neinum umr. um það mál, - þá hefur ríkisstjórninni verið gefinn réttur, sem enginn þm. gerði sér grein fyrir að væri verið að gefa. Nú skulum við athuga þetta enn þá nánar. Mönnum þykir þetta kannske nokkuð djarft dæmi, sem ég hef tekið, að það væri gefinn einum eða tveimur mönnum allur réttur um útflutning frá Íslandi og þess vegna allur réttur um innflutning og réttur til að verzla með gjaldeyrinn með þeim hagnaði, sem þeim þóknast. En þetta er rökrétt afleiðing af því, sem hæstv. viðskmrh. hefur haldið fram. - Nú skulum við taka þetta ofur lítið rólega. Í dag er þessi réttur, sem hæstv. viðskmrh. og ríkisstj. segist hafa, notaður til þess að veita ákveðnum hluta af bátaútvegsmönnum eða réttara sagt ákveðnum fiskútflytjendum, sem keypt hafa fisk af vélbátum og meðhöndlað hann á sérstakan hátt, sérstök fríðindi viðvíkjandi gjaldeyrinum. Það er gefið, að ef fjárhagsráð hefur þennan rétt til þess að veita þeim þau fríðindi að mega selja gjaldeyrinn með hagnaði, þá hlýtur fjárhagsráð líka að hafa rétt til þess að láta þetta gilda um framleiðslu bátanna hvað snertir síld og annað slíkt. Enn fremur hlýtur þetta að gilda, ef fjárhagsráð vill, um alla togara. Það hlýtur jafnt að vera hægt að veita allri togaraútgerð eða hraðfrystihúsum og saltfisksiðjuverum, sem kaupa af togurunum, sama réttinn til þess að mega ráðstafa frjáls sínum gjaldeyri og selja hann eða vörur, sem þau kaupa fyrir hann, með þeim hagnaði, sem þeim þóknast. Það hlýtur að vera lögfest. Gildi þetta um sjávarafurðir, hvaða lög eru það þá, sem banna, að það sama gildi um landbúnaðarafurðir: ull, gærur, kjöt eða annað slíkt? Skyldi ekki Samband íslenzkra samvinnufélaga hafa sama rétt til þess að mega þá leggja á slíkar vörur og gjaldeyri, sem fengist fyrir þær, eða þá einhverjir aðilar, sem flytja slíkar vörur út, alveg eins og hraðfrystihúsin eða saltfisksútflytjendur? Auðvitað vildu þeir hafa sama rétt. M. ö. o.: Ef þetta er rétt, sem hæstv. ráðh. heldur fram, þá er hægt að gefa öllum þeim, sem flytja út vörur frá Íslandi, þennan sama rétt. En hvað þýðir það? Það þýðir, að það er þannig réttur til þess að mega leggja á gjaldeyrinn eins og þeim þóknast, það þýðir um leið að fella gjaldeyrinn í verði eins og þeim þóknast, það þýðir um leið að innheimta tolla raunverulega af almenningi eins og þeim þóknast, það þýðir að selja raunverulega landið á leigu til þessara aðila til eins miskunnarlausra innheimtna af almenningi eins og þeim þóknast. Hæstv. viðskmrh. sagði, að fjárhagsráð hefði óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, þ. á m. að heimila útflytjendum öllum frjáls umráð gjaldeyrisins og selja þeim hann. Það er skýrt og skorinort eins og allt, sem hæstv. viðskmrh. segir. Hann tekur fram: „Þ. á m. að heimila útflytjendum öllum.“ M. ö. o.: Það má auðvitað heimila fleirum en útflytjendum, enda alveg rétt hjá honum, ef hann á annað borð hefði lög að mæla. Það er alveg eins hægt að heimila innflytjendum þetta, væri jafnvel nær. Það er líka hægt að heimila þetta einhverjum öðrum aðila, sem hvorki kemur nærri innflutningi né útflutningi. Fjárhagsráð hefði eftir þessu rétt til þess að ráðstafa gjaldeyri til hvaða manns sem vera skal í landinu, - bara ef fjárhagsráð leyfir það, þá er allt í lagi, og þessi maður, hvort sem hann héti Jón Jónsson eða hvað sem hann héti, sem fjárhagsráð gæti þannig ráðstafað gjaldeyrinum til, mætti selja gjaldeyrinn með þeirri álagningu, sem honum þóknaðist. Þetta er sem sé það vald, sem hæstv. ráðh. heldur fram að fjárhagsráð og ríkisstj. hafi. Ég er ekki að segja þar með, að þessi ríkisstj. ætli að nota þetta vald, ég veit ekkert um það. Eins og hún hefur notað valdið til bátaútvegsgjaldeyrisálagningarinnar nú, eins getur hún notað það til togaraútvegsgjaldeyris á morgun og til landbúnaðarvörugjaldeyris hinn daginn. Það er náttúrlega ekkert vald frá Alþingi, ef hæstv. viðskmrh. hefur lög að mæla, sem hindrar hana í því. Þetta vil ég að hv. alþm. geri sér alveg ljóst. Svo framarlega sem þeir ætla að standa með hæstv. viðskmrh. í þessu, þá eru þeir þar með að gefa honum og ríkisstj. algera heimild til allra þeirra skattaálagninga á Íslandi, sem þeir vilja, því að það er ekkert annað en skatta- og tollaálagning, að það sé hægt að láta einstaka aðila leggja á gjöld eins og þeim þóknast. Ég benti á það í minni framsöguræðu, að slíkt bryti í bága við stjórnarskrána; hæstv. viðskmrh. tók auðvitað ekkert tillit til þess. Þá vil ég enn fremur benda alveg sérstaklega hæstv. fjmrh., af því að hann er stundum að kvarta yfir, að allt sé keypt, á þær dyr, sem hæstv. viðskmrh. með þessari túlkun á lögunum hefur opnað fyrir hann og hann hefur líklega ekki séð fram að þessu frekar en við aðrir, sem höfum verið mjög blindir í þessum málum. Fjárhagsráð hefur óskoraðan rétt til að ráðstafa gjaldeyri til hverra sem vera skal og láta selja þennan gjaldeyri með hagnaði. Það má úthluta útflytjendum þessum gjaldeyri, og það má líka jafnvel úthluta innflytjendum, eins og það er núna í lögunum. Þá liggur í augum uppi, að auðvitað hefur fjárhagsráð rétt til þess að úthluta ríkinu slíkum gjaldeyri. Ríkið er ekki réttlægra á Íslandi heldur en einstakir aðilar. M. ö. o.: Ef hæstv. fjmrh. tæki nú þessa ábendingu mína til inntekta, þá getur hann sagt við hæstv. viðskmrh.: „Það er bezt, að þú úthlutir mér f. h. ríkisstjórnarinnar hérna 200 millj. af gjaldeyrinum til ráðstöfunar. Ég ætla að selja hann með hagnaði. Ég ætla að leggja á hann 100%, og ég tek þann hagnað í ríkissjóðinn, og þá þarf ég ekki að vera að basla við þessi fjárlög, nema a. m. k. eitthvað smávægilegt af þeim.“ M. ö. o. ætti þetta að vera fullkomlega heimilt. Ég get ekki skilið það, ef fjárhagsráð hefur rétt til þess að úthluta einhverjum fiskútflytjanda gjaldeyri, þannig að hann megi selja hann með þeim hagnaði, sem honum þóknast, að það mætti ekki úthluta ríkinu þessum gjaldeyri. Mér fyndist það undarlegt, ef búið væri að setja ríkið og ríkisstj. niður fyrir allt. Ég get ekki betur skilið en t. d. hæstv. ríkisstj. og fjárhagsráð hefðu rétt til þess að taka allan togaragjaldeyrinn á morgun, og togararnir geta framleitt, ef þeim væri almennilega stjórnað af hálfu ríkisins, útflutningsvöru fyrir 500 millj. kr. Ég get ekki annað séð en að það væri hægt að segja á morgun fyrir hæstv. ríkisstj.: Þessar 500 millj. kr., sem togararnir framleiða, fær ríkið til umráða til að selja þær með hagnaði. Ríkið getur lagt á þær 100%, ef því þóknast, og tekið það í ríkissjóðinn. Ég vil enn fremur benda á annað: Með bátaútvegsgjaldeyrislistanum er tekin einokun á ákveðnum vörum. Ákveðnum fiskútflytjendum er heimiluð einokun á ákveðnum vörutegundum. Eins og geta má nærri, þá væri hægt að heimila ríkinu einokun á ákveðnum vörum með sama móti, það væri hægt í þessari auglýsingu að bæta því við, að enn fremur skuli ákveðnar vörur teknar og ríkið fær eitt gjaldeyris- og innflutningsskírteini viðvíkjandi þeim og gefur þau út og selur þau með 60% eða 100% álagningu. M. ö. o.: Ríkið getur tekið sér þær einkasölur, sem því þóknast, svo framarlega sem það getur gefið bátaútveginum þá einokun til innflutnings, sem gefin er með bátaútvegsgjaldeyrislistanum, ef þetta væri rétt hjá hæstv. viðskmrh., sem hann heldur fram. Það þyrfti þess vegna engin lög um einkasölur til ríkisins. Ríkið getur alveg ráðstafað þessu eins og því þóknast. Og ég sé ekki, hvað við eigum að vera að basla við fjárlög og nýja skattaálagningu og tollaálagningu og annað slíkt hér á Alþ., ef ríkið virkilega hefur rétt til þess að taka í sinn sjóð bara með því að leggja utan við lögin á sérstök skírteini, sem það úthlutar sjálfu sér til handa, 100 eða 200% álag. M. ö. o.: Ef þessi yfirlýsing hæstv. viðskmrh. byggist á lögum, þá hefur ríkisstj. einræðisvald til þess að úthluta öllum gjaldeyri landsins til hvaða aðila sem vera skal, þ. á m. líka ríkisins sjálfs, og leyfa hvaða aðila sem vera skal að leggja á þennan gjaldeyri það álag, sem honum þóknast, hvort það er 60%, 100%, 500% eða 1000%. Ég sé þá ekki, til hvers hafa verið sett sérstök lög viðvíkjandi gengisskráningu og öðru slíku. Af hverju er verið að skrá gjaldeyrinn? Af hverju var verið að taka það burt úr gengislögunum, þegar þau komu fyrir, að Landsbankinn mætti skrá gjaldeyrinn? Ég sé ekki betur en með þessari yfirlýsingu hæstv. viðskmrh. sé verið að þurrka burt allan þann grundvöll, sem við höfum staðið á fram að þessu viðvíkjandi ráðstöfun á gjaldeyri á Íslandi og viðvíkjandi vöruverði, og eins og ég er margoft búinn að taka fram, þverbrýtur þessi yfirlýsing og allur praksisinn um bátaútvegsgjaldeyrinn að mínu áliti lögin um fjárhagsráð og innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, fyrst og fremst 2. gr., 11. gr., 12. gr. og 13. gr. Ég tel það mjög gott, að hæstv. viðskmrh. skuli hafa komið fram með þessa yfirlýsingu sína hér. Hún er svo skýr og skorinorð, að þeim þm., - og þá tala ég sérstaklega til hv. þm. stjórnarflokkanna, - sem vilja taka ábyrgð á því að gefa ríkisstj. svona einræðisvald, er að minnsta kosti bezt að hætta að tala um dýrtíð, frjálsa verzlun, rétt neytenda eða eitthvað þess háttar. Sérstaklega ættu þeir þó ekki að fara að tala um einræði í sambandi við fjárhagsmál og annað slíkt. Það hefur aldrei nokkurn tíma verið gefin yfirlýsing, sem hefur krafizt til handa ríkisstjórn meira einræðis heldur en þessi yfirlýsing hæstv. viðskmrh. Ég gerði ekki till. um, að þessari þáltill. minni væri vísað til nefndar, og ég ætla ekki að gera till. um það. Ég tók eftir, að hæstv. viðskmrh. lagði til, að hún yrði felld, og það er bezt, að það fái alveg að koma í ljós, hvaða afstöðu menn hafa. Ég hef orðið var við það hér hjá sumum hv. þm. stjórnarflokkanna, að þeir eru að kvarta og kveina um, að það sé lagður bátaútvegsgjaldeyrir á varahluta til bifreiða og allt mögulegt, sem kemur eitthvað þungt við þá. Ég vil bara segja þeim í sambandi við það, að það eru þeir sjálfir, sem viðhalda öllum þessum ólöglegu álagningum. Það eru þeir sjálfir, sem eru ábyrgir fyrir því, að það er stolið, - ég endurtek það: stolið af þjóðinni núna sem stendur með því að leggja á hana álögur, sem engin lög eru til fyrir, - og það eru þeir sjálfir, þessir þm., sem eru ábyrgir fyrir því, svo framarlega sem þeir gefa ekki sinni ríkisstjórn áminningu um, að hún eigi að fara að lögum, en ekki brjóta lög. Ég veit ósköp vel, hvernig hv. þm. kvarta og kvarta, hvernig þeir eru öðru hvoru að flytja hér fram brtt., en vita ekki almennilega, hvernig þeir eiga að flytja þær fram, vegna þess að þeir eru alltaf að koma fram með óskir til stjórnarinnar um, að hún afnemi nú þetta og þetta af bátaútvegsgjaldeyrislistanum. Það er sem sé vitað mál, að bátaútvegsgjaldeyrislistinn er hvergi í lögum. Ef það væri um tolla að ræða, þá getur Alþ. gert breytingu á tollalögum, en Alþ. getur ekki gert breytingu á bátaútvegsgjaldeyrislistanum. Af hverju ekki? Af því að bátaútvegsgjaldeyrislistinn er ekki til samkvæmt neinum lögum. Svo standa þeir uppi eins og þvara, kvarta og kvarta, en þora ekki einu sinni að horfast í augu við það, að þeir hafa stutt ríkisstj., sem er búin að þverbrjóta lög hálft annað ár, sem er búin að leyfa einstökum aðilum að taka tugi milljóna króna, án þess að það sé nokkur stoð til þess í lögum. Og ég vildi segja það til Framsóknarþm., að það er á þeirra ábyrgð, ef þeir ætla að viðhalda þessum ólögum, sem hér er beitt. Það er á þeirra ábyrgð, ef íhaldsmeirihluti á Alþ. kynni einhvern tíma seinna að hagnýta sér svona lög til þess að útiloka Samband íslenzkra samvinnufélaga og öll neytendasambönd Íslands frá því að geta fengið einn einasta eyri til ráðstöfunar af gjaldeyrinum og nokkurt gjaldeyrisleyfi. Og það er á þeirra ábyrgð, ef þeir ætla að viðhalda þessum praksis, - það þyrfti ekki meira en t. d. að það kæmi íhaldsstjórn, sem hefði litið rjúfa þing og sæti bara á milli kosninga, - það er á þeirra ábyrgð, svo framarlega sem sú ríkisstj. notar svona vald eins og viðskmrh. nú hefur lýst yfir að stjórnin hafi til þess að leggja á almenning og leggja á neytendur þvert ofan í aðalákvæði fjárhagsráðslaganna þær álögur, sem henni þóknast. Eins og ég tók fram áðan, væri samkv. l., eins og viðskmrh. túlkaði þau, hægt að gefa meira að segja Þórði Sveinssyni & Co. allan rétt til innflutnings á Íslandi og til að mega leggja á gjaldeyrinn eftir vild. Og svo eru sumir að kvarta stundum yfir of hárri verðlagningu. Sömuleiðis vil ég taka fram til þm. Sjálfstfl., að stjórn Framsóknar seinna meir gæti framfylgt þessu sama, gefið Sambandi íslenzkra samvinnufélaga ekki aðeins rétt til alls útflutnings frá Íslandi, heldur líka réttinn til alls innflutnings til Íslands og til ráðstöfunar á öllum þeim gjaldeyri, sem framleiddur er, án þess að spyrja Alþ. nokkurn skapaðan hlut að því. Ég held, að það sé rétt, að hv. þm. geri sér alveg ljóst, hvað þarna er að gerast og hvort þeir þora að láta þá ríkisstj., sem þeir styðja, standa á grundvelli laganna eða ekki. Hitt hefði hæstv. ríkisstj. átt að gera fyrir löngu, að tryggja sér lagalegan grundvöll fyrir því, sem hún er að gera. Það getur hún enn þá. Ég býst kannske við, að henni finnist það of auðmýkjandi, þegar búið er að sýna fram á, að hún hafi brotið lögin. En það er þó betra fyrir hana að gera það, en að halda þessum lögbrotum áfram.



Herra forseti. Ég er sammála þeim hv. þm., sem talað hafa hér á undan mér, hv. 2. þm. Reykv. og hv. 8. landsk., um, að bátagjaldeyrisskipulag hæstv. ríkisstj. sé ólöglegt og hún þurfi lagaheimild til þess, að þetta fyrirkomulag megi vera í gildi áfram. En mér finnst jafnvel hægt að taka enn dýpra í árinni, en þetta. Mér finnst jafnvel vera hægt að segja, að hæpið sé, að sjálft Alþ. gæti lögleitt slíka skipun eins og þá, sem nú gildir. Ég skal í fáum orðum reyna að renna nokkrum rökum undir þessa skoðun og minnast þar sérstaklega á eitt atriði, sem mér finnst tæplega hafa verið nóg áherzla á lögð í þeim umræðum, sem á undan eru gengnar. Alþingi Íslendinga ákveður gengi erlends gjaldeyris. Við verðum að minnast þess, að þannig hefur þetta ekki ávallt verið og þetta er í sjálfu sér ekki sjálfsagt. Fram til 1923 var gengi frjálst hér á Íslandi, þ. e. a. s., verð á erlendum gjaldeyri ákvarðaðist af framboði og eftirspurn í bönkunum. En þá mun hafa verið sett á laggirnar gengisnefnd, eins konar verðlagsnefnd, til að ákveða gengi erlends gjaldeyris, opinber nefnd, sem ákvað gengið. Hins vegar var það ekki fyrr en 1939, sem Alþ. sjálft tók gengisskráningarvaldið ótvírætt í sínar hendur. Þá var gengi erlends gjaldeyris í fyrsta skipti ákveðið með lögum, og þannig hefur það verið síðan. Í hvert skipti, sem bankarnir hafa breytt gengi erlends gjaldeyris, hefur sú breyting verið gerð samkvæmt lögum frá Alþ. Og það álit hefur skapazt og er ómótmælt af öllum, að þjóðbankinn gæti nú ekki breytt skráningu erlends gjaldeyris, nema fyrir lægju lög frá Alþingi þar að lútandi. Verðlag á erlendum gjaldeyri er m. ö. o. ekki frjálst á Íslandi, og þjóðbankinn hefur ekki vald til þess að breyta verði erlends gjaldeyris, svo sem þó er víða í nágrannalöndunum, heldur er hér á landi það ástand, að Alþ. hefur tekið gengisskráningarvaldið í sínar hendur. Er um þetta mér vitanlega enginn ágreiningur. Hér er m. ö. o. opinber verðlagsákvörðun á gengi erlends gjaldeyris, og sjálft Alþ. er verðlagsnefndin. Hvers vegna er þetta haft þannig? Gengi erlends gjaldeyris er mikilvægasta verð þjóðfélagsins. Undir gengi erlends gjaldeyris eru komnar tekjur útflytjenda og jafnframt verðlag á vörum neytenda í landinu að mjög verulegu leyti vegna þess, hversu mikið við kaupum erlendis frá. Tilgangurinn með því að ákveða eitt gengi, þ. e. sama gengi á hverri tegund erlends gjaldeyris, er auðvitað að tryggja öllum útflytjendum hliðstæð tekjuöflunarskilyrði, ef þeir flytja út, og öllum neytendum hliðstætt verðlag á þeim vörum, sem fluttar eru inn og þeir kaupa. Það hefur mér vitanlega ekki verið talið koma til mála hér, á Íslandi að taka upp tvöfalda gengisskráningu, en með því er átt við það, að sama erlenda myntin væri skráð á tvenns konar verði, þ. e. a. s., að á sterlingspundi eða dollar eða danskri krónu væri skráð tvenns konar gengi í bönkunum hér, enda er tvímælalaust, að slík aðferð væri ekki í samræmi við reglur alþjóðasamtaka á fjármálasviði, sem við erum aðilar að, þ. e. a. s. reglur alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Sú hugmynd mun hafa komið upp fyrir nokkrum árum í sambandi við lausn fjárhagsvandamála Íslendinga að taka hér upp tvöfalda gengisskráningu. Menn munu hafa verið sammála um það þá, að það kæmi ekki til greina, í fyrsta lagi væri það ekki í samræmi við reglur alþjóðagjaldeyrissjóðsins og auk þess mjög hæpið, að Alþ. gæti gert slíkar ráðstafanir. En hins vegar er það svo, að bátagjaldeyriskerfið er í eðli sínu tvöföld gengisskráning. Með upptöku bátagjaldeyriskerfisins var í raun og veru tekið að skrá tvenns konar gengi á íslenzku krónuna, tvenns konar gengi á þær erlendar myntir, sem bátagjaldeyrisvörurnar eru seldar fyrir. Allir hv. þm. vita auðvitað, hver er kjarninn í bátagjaldeyriskerfinu, og því þarf ég ekki að lýsa nema með örfáum orðum. Útflytjendur vissra afurða hafa heimild til þess að ráðstafa sjálfir ákveðnum hluta af útflutningstekjunum og selja þann gjaldeyri, og síðan má ekki flytja inn vissar vörur, nema þær séu keyptar fyrir þennan gjaldeyri. Þessi einokunaraðstaða í innflutningsverzluninni skapar síðan eigendum bátaútflutningsvaranna skilyrði til þess að selja gjaldeyri sinn með álagi, bátagjaldeyrisálaginu. Niðurstaðan er því þessi: Eigendur þeirrar útflutningsvöru, sem heyrir undir bátagjaldeyrinn, geta fengið hærra verð fyrir sinn gjaldeyri heldur en eigendur annarra útflutningsvörutegunda, og það er kjarni málsins. Í því er fólginn styrkurinn til þeirra. Þeir, sem kaupa þær vörur, sem einungis má flytja inn fyrir bátagjaldeyri, greiða þeim þennan styrk. Niðurstaða kerfisins er þannig nákvæmlega sú sama og vera mundi, ef gjaldeyrisbankarnir ákvæðu tvenns konar gengi á öllum erlendum gjaldeyri, ef bankarnir segðu blátt áfram: Þeir, sem flytja út bátaafurðirnar, bátagjaldeyrisvörurnar, skulu fá t. d. 65 krónur fyrir sitt sterlingspund, ef þeir selja til sterlinglandanna, þeir skulu fá 23 –24 krónur, ef þeir selja til dollaralanda, - og þar fram eftir götunum, og síðan væru innflytjendur, sem keyptu vissar vörur, látnir borga þetta verð, rúmar 60 krónur fyrir sterlingspund t. d. og rúmar 20 krónur fyrir dollar, fyrir þær vörur, sem þeir keyptu. Afleiðing bátagjaldeyriskerfisins er nákvæmlega sú sama og ef tekin væri upp tvöföld skráning á genginu, og þetta er mjög athyglisvert, þegar það er haft í huga, að áður munu menn hafa verið almennt sammála um - einnig mjög valdamiklir menn í núverandi stjórnarflokkum - að tvöföld gengisskráning hér á Íslandi kæmi ekki til mála, fyrst og fremst vegna samþykkta alþjóðagjaldeyrissjóðsins og enn fremur vegna þess, að hún bryti í bága við viss grundvallaratriði í viðskiptum, sem ég mun víkja örlítið að rétt á eftir. Ég hygg, að þessi rök dugi algerlega til þess að sannfæra þá menn, sem um þetta vilja hugsa af alvöru um, að bátagjaldeyriskerfið má ekki framkvæma án lagaheimildar, fyrst ekki má framkvæma tvöfalda gengisskráningu nema með lögum, því að afleiðingin er nákvæmlega sú sama. Þetta hlýtur líka að vekja athygli á því, að ef tvöföld gengisskráning er brot á skuldbindingum okkar í alþjóðlegum samtökum og ef tvöföld gengisskráning er brot á vissum grundvallaratriðum í viðskiptum, þá er bátagjaldeyriskerfið þetta hvort tveggja líka. Og það er mjög mikilvægt. Nú má auðvitað enginn skilja þessi orð mín svo, að ég sé með þessu að segja, að ekki komi til mála, að ríkisvaldið styrki einstakar greinar útflutningsins og afli tekna til slíkra styrkja með því að leggja byrðar á neytendur, þ. e. a. s. á neyzlu vissra vörutegunda. Ríkisvaldið, löggjafarvaldið, hefur auðvitað heimild til slíks. Slíkt er gert t. d., þegar lagðir eru tollar á vissa innflutta vöru og tekjurnar af því síðan notaðar til þess að greiða uppbætur á vissar útflutningsafurðir, svo sem gert var t. d. í tíð fyrrverandi ríkisstj. Slíkar ráðstafanir eru auðvitað löglegar. Engum dettur í hug að halda því fram, að Alþ. hafi ekki slíkt vald né heldur að slíkar ráðstafanir væru grundvallarbrot á almennum og þýðingarmiklum reglum í viðskiptum. En öllum er augljóst, að ríkisstj. getur ekki framkvæmt slíkar ráðstafanir án lagaheimildar. Ríkisstjórn getur ekki upp á eindæmi lagt á tolla né heldur ákveðið, hvaða útflutningsgreinum skuli greiddar uppbætur af þessum tolltekjum. Slíkt verður Alþ. að gera. Afleiðing bátagjaldeyriskerfisins er raunar alveg sú sama, og hljóta þá allir að sjá, hversu fráleitt það er, að ríkisstj. skuli telja sig hafa heimild til slíkra ráðstafana að Alþ. algerlega fornspurðu. En nú vaknar þessi spurning: Hvers vegna er tvöföld gengisskráning hæpnari og varhugaverðari, en sú leið t. d. að leggja tolla á innfluttar vörur og nota tolltekjurnar til uppbótargreiðslna? Ástæðan til þess, að tvöföld gengisskráning er alls staðar talin hæpnari, svo miklu hæpnari, að t. d. alþjóðagjaldeyrissjóðurinn heimilar hana ekki, þó að hann hafi ekkert við það að athuga, að lagðir séu á tollar og greiddar með tolltekjunum uppbætur, er sú, að tollarnir eru innheimtir samkv. almennum, opinberum töxtum, sem gilda jafnt fyrir alla innflytjendur og allir vita hversu háir eru, svo og að uppbæturnar yrðu auðvitað einnig greiddar samkv. opinberri reglugerð, sem öllum væri kunnugt um, og allir vissu, hvað hver einstakur fær í uppbætur og hvað hver einstök atvinnugrein fær. Þegar þannig er að farið, að lagðir eru á tollar og tolltekjurnar notaðar til uppbótargreiðslna, þá er um algerlega opinbert kerfi að ræða, sem hefur hliðstæð áhrif fyrir alla hlutaðeigendur. Tvöföld gengisskráning, sérstaklega ef hún er þannig, að það er ekki í raun og veru frjálst verðlag á hluta af gjaldeyrinum, verkar hins vegar allt öðruvísi. Hún hefur þau áhrif, að það þarf engan veginn að vera tryggt, að það gjald, sem fæst fyrir gjaldeyrinn, sé það sama fyrir alla útflytjendur. Það getur vel verið, að einstakar greinar og einstakir útflytjendur fái misjafnt út úr því kerfi. Þar er m. ö. o. skapað skilyrði til misréttis á milli greinanna og milli einstaklinga innan hverrar greinar, og í raun og veru veit enginn, hvað hver einstakur fær út úr þessu. Nokkuð svipað gildir um verðlag á innfluttu vörunni. Það er ekki algerlega víst, að allir innflytjendur hafi setið við sama borð hvað þetta snertir, vegna þess að þeir kunna að hafa þurft að greiða útflytjendunum misjafnlega hátt álag fyrir þann gjaldeyri, sem þeir hafa fengið til umráða frá neytendum. Þetta er auðvitað ástæðan fyrir því, að stofnanir, sem eru engin börn í fjármálum, eins og t. d. alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, fordæma algerlega tvöfalda gengisskráningu, sérstaklega ef hún væri framkvæmd þannig, að það væri frjálst verðlag á hluta af gjaldeyrinum, svo sem hér á sér stað, en hefur ekkert að athuga við tollaálagningu og uppbótargreiðslur. Það, sem ég tel að Alþ., en auðvitað ekki ríkisstj., gæti hér gert, væri að gefa gjaldeyrisverzlunina algerlega frjálsa, þ. e. að segja sem svo: Alþ. skiptir sér ekki af því, hvert verðlag er á erlendum gjaldeyri; við skulum láta framboð útflytjenda og eftirspurn innflytjenda ráða því, hvert er gengið á erlenda gjaldeyrinum. - Þetta er stefna, sem hægt er að hafa, og þessi stefna hefur kosti og galla. Meiri hluti Alþ. Íslendinga, líklega Alþ. allt, er á þeirri skoðun, að hér sé annað skipulag heppilegast, að það sé heppilegra, að gengið sé ákveðið af hinu opinbera, þ. e. a. s. af Alþ. En meðan svo er, þá er auðvitað hæpið, að jafnvel Alþ. geti gefið hluta af gjaldeyrisverzluninni frjálsan, en haft hinn hlutann bundinn, vegna þess að þá eru útflytjendur og innflytjendur ekki allir settir við sama borð. Ég tel, að sama verði að gilda um allan gjaldeyri, annaðhvort verði gjaldeyrisverzlunin að vera algerlega frjáls eða verðlagningin á gjaldeyrinum að vera algerlega bundin. Það er þetta, sem ég átti við, þegar ég sagði áðan, að ég teldi hæpið, að jafnvel Alþ. sjálft gæti lögfest reglugerð eins og bátagjaldeyrisreglugerðina, vegna þess að kjarni hennar er sá, að hún lætur mestan hluta gjaldeyrisins vera háðan opinberri verðákvörðun, en undanþiggur nokkurn hluta gjaldeyrisins þessari opinberu verðákvörðun, þ. e., lætur gengið á honum myndast frjálst í bátagjaldeyrisálaginu. Það er þetta, sem ég tel vera hæpið að jafnvel Alþ. gæti lögfest. Hitt tel ég alveg tvímælalaust, að það sé skylda hæstv. ríkisstj. að leggja slíkt mál undir Alþ. til samþykktar eða synjunar.



Herra forseti. Sá hv. þm., sem síðast talaði, og einnig hv. 8. landsk. hafa lagt mikla áherzlu á það, að ríkisstj. hefði borið að leggja undir Alþ. þær breyt., sem gerðar voru með svo kölluðum bátalista. Ég hef nú haldið því fram, en ætla ekki að fara nánar inn á það hér, að þetta sé löglega gert og hafi ekki þurft að bera undir Alþ. En eitt vekur talsverða furðu, þegar litið er til fortíðarinnar, og það er, að hv. 8. landsk. þm., sem var forsrh. á árinu 1949, samþykkti þá sem form. stj., að sett væri á stofn nákvæmlega sams konar skipulag eins og þeir nú eru að fordæma. Þetta skipulag var þá kallað hrognagjaldeyririnn. Nú er það kallað bátagjaldeyririnn. Við skulum sjá, hver munur er á þessu tvennu skipulagi. Hv. 8. landsk., form. Alþfl., var forsrh., þegar þetta gerðist. Hv. þm. Hafnf., einn aðalforingi Alþfl., var þá viðskmrh. Það var því undir forsæti þessara tveggja hv. þm., sem eru mestu valdamenn Alþfl., að þessi aðferð var tekin upp í byrjun. Og það getur vel verið, að bátagjaldeyrisskipulagið hefði aldrei komizt á laggirnar, ef þessir hv. þm. hefðu ekki verið búnir að leggja áður á ráðin um, að hrognagjaldeyririnn kæmist á. En af hverju er hrognagjaldeyririnn settur á laggirnar? Af þeirri einföldu ástæðu, að margar greinar sjávarútvegsframleiðslunnar báru sig ekki. Það voru afurðir, sem ekki var hægt að selja til útlanda á framleiðslukostnaðarverði, og þess vegna höfðu menn ekki neinn hag af því að hirða þessar vörur og því síður að selja þær. Þeim var gert kleift að selja afurðirnar með því að gefa þeim viss fríðindi. Það er nákvæmlega sama aðferðin og hefur verið höfð við bátagjaldeyrinn. Framleiðendum er hjálpað til að framleiða sjávarafurðirnar á bátaflotanum með því að gefa þeim fríðindi. Og þessi framleiðsla, sem er stærsta framleiðslugrein sjávarútvegsins, mundi ekki vera í starfi í dag, ef þetta hefði ekki verið gert eða eitthvað annað, sem hefði komið að sömu notum. En hvernig var svo þessi hrognagjaldeyrir? Hann lá í því, að mönnum var gefin heimild til þess að ráðstafa andvirði nokkurra útflutningsvara og kaupa fyrir erlendar vörur til innflutnings. Innlendu afurðirnar voru hrogn, gellur, faxasíld, smásíld, sundmagi, hákarlalýsi, reyktur fiskur o. fl. Fyrir þessar vörur var mönnum gefin heimild til þess að flytja inn m. a. gólfteppi, snyrtivörur, reiðhjól, ljósakrónur, niðursoðna ávexti o. fl. Menn máttu leggja á þessar aðfluttu vörur eftir því, sem þeir þurftu, til þess að framleiðslukostnaður innlendu afurðanna fengist greiddur. Mér finnst nú, að hv. þm. Alþfl., sem hér hafa talað mjög digurbarkalega um þetta í dag, ættu að líta til fortíðarinnar, og er ekki líklegt, að eins hátt verði á þeim risið, þegar þeir eru búnir að gera sér grein fyrir, hver upphafinu veldur.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. (StJSt) mælti fyrir þáltill. þeirri, sem hér er til umr., á næsta einkennilegan hátt. Að öðrum þræði fjallaði ræða hans um það, hver háttur hann ætlaðist til að hafður yrði á afgreiðslu málsins: Það átti að ganga með alveg óvenjulegum og ótrúlegum hraða, málinu átti að vísa til nefndar í snarhasti, n. átti að greiða úr því mjög fljótlega, síðan átti þingið að ljúka að samþykkja það með enn meiri hraða, þá átti að skipa nefnd þá, sem ráð er fyrir gert í till., sú n. átti að semja frv., síðan átti frv. að koma til kasta þingsins aftur, fara gegnum þrjár umr. í báðum deildum og nefndir í báðum d. að fjalla um það, þannig að frv. yrði orðið að lögum áður en þessu þingi væri lokið. Þessi málsmeðferð, sem hv. þm. gerði ráð fyrir, skýtur nú það mikið skökku við önnur vinnubrögð hér á hv. Alþ., að varla er hægt að taka hana alvarlega. Og þeim mun undarlegra verður þetta sem hv. þm. notaði ræðutíma sinn að miklu leyti til þess að bera fram ásakanir og ákærur, sem hann vissi að mundu verða til þess að kalla fram umræður um þetta mál, með þeim afleiðingum einum, að málið er enn til umræðu hér hálfum mánuði eftir að þessi hv. þm. flutti framsögu sína, og er ekki einu sinni komið í fyrsta áfangann af þeirri löngu göngu, sem hann ætlaðist til að gengi svo fljótt og greiðlega. En það er fleira, sem er undarlegt í sambandi við þessa till. Eins og hv. þm. er kunnugt, liggur fyrir Ed. frv., sem ég hef flutt ásamt hv. 4. landsk. þm. (StgrA), um sundurliðaðar breytingar á orlofsl. Samkvæmt því á orlof að lengjast í þrjár vikur almennt og orlofsfé að hækka í samræmi við það úr 4% í 6½%. Einnig er lagt til, að hlutarsjómenn fái greitt fullt orlofsfé og að fyrningarákvæðum l. verði breytt í skynsamlegra horf. Þegar þetta frv. kom til 1. umr. í hv. Ed., kvaddi hv. 4. þm. Reykv (HG) sér hljóðs og lýsti yfir stuðningi sínum með innilegasta orðalagi. Honum var meira að segja svo mikið niðri fyrir, að hann gaf mjög greinilega í skyn, að hann væri meiri hvatamaður málsins en við flm., eldmóður hans væri slíkur, að við hefðum smitazt af, tekið sinnaskiptum og lært af sér. Hygg ég, að Alþfl. hafi ekki tekið neinn frv. sósíalista af þvílíkri alúð og 4. þm. Reykv. tók þessu máli. Þeim mun meiri var undrun mín, þegar útbýtt var tveim dögum síðar þáltill. þeirri, sem hér er til umræðu. Eins og till. þessa ber að, er ekki hægt að líta á hana öðruvísi en sem frávísunar- og frestunartill. á frv. okkar. Það er lagt til, að málið verði svæft í n., eins og almennt er komizt að orði um vinnubrögð þau, sem gert er ráð fyrir í till. Að vísu er reynt að dylja þessa afstöðu með skírskotun til þess, að nauðsyn sé á víðtækari endurskoðun orlofsl. en lagt er til í frv. okkar, og á það skulu sízt bornar brigður, en það hefði þá varla átt að vera ofverk þeirra manna, sem öllum öðrum fremur segjast vilja betrumbæta orlofsl., að bera fram frekari breytingar í tillöguformi. Þetta mál verður þó allt athyglisverðara fyrir þá sök, að till. um nefndarskipun eru að verða sjálfkrafa viðbrögð Alþfl. við öllum helztu hagsmunamálum alþýðusamtakanna, og hafa þau viðbrögð þó síður en svo gefið góða raun. Langar mig til að minnast stuttlega á þá sögu af þessu tilefni. Eitt mesta átakamál síðustu ára hefur verið hvíldartími sjómanna. Ár eftir ár var það mál flutt af sósíalistum, án þess að Alþfl. sæi sér fært að taka til máls um það eða fulltrúar hans í n. gætu birt um það nokkurt álit. Þar kom þó allt í einu, árið 1948, að Alþfl. öðlaðist skoðun í málinu, og skoðunin var sú, að ríkisstj. skipaði n. til að athuga málið. Virtist það raunar ekki með öllu óálitlegt að því sinni, því að þá hafði Alþfl. forustu í ríkisstj. og auðvitað sérstaklega góða möguleika til að þoka áhugamálum sínum áleiðis. Það var ákveðið að skipa nefnd, og svo var n. loksins skipuð eftir næsta furðulega bið. Eftir þessa nefndarskipun lá svo málið niðri lengi, og hvenær sem því var hreyft, hljómaði svarið: Nefndin er að athuga þetta, það má ekki raska ró nefndarinnar. - Eftir næstum tvö ár kom þó loksins hin dýrmæta niðurstaða, og hún reyndist vera nákvæmlega ekki nein. Fulltrúar sjómanna mæltu með 12 stunda hvíld, fulltrúar útgerðarmanna mæltu gegn 12 stunda hvíld, og þeir umboðslausu mæltu ekki með nokkrum sköpuðum hlut. Það eina, sem hafðist upp úr krafsinu, var það, að málið hafði tafizt til einskis gagns í tvö ár, það hafði reyrzt í enn harðari hnút en áður og þann hnút varð loks að leysa með tveim harðvítugum verkföllum, sem kostuðu þjóðina tugi millj. kr., ef ekki hundruð. Þetta er reynslan af nefndarskipunarástríðu Alþfl. En einmitt þessi reynsla virðist vera Alþfl. sérstaklega hjartfólgin, þar hefur hann fundið ráðin, sem duga. Árum saman hafa sósíalistar flutt hér á Alþ. frv. um atvinnuleysistryggingar. Í fyrra birtust viðbrögð Alþfl. í fyrsta sinn. það átti að kjósa nefnd til að athuga málið. Og á þessu þingi flytur Alþfl. sömu frávísunartill. Ég heyrði mælt fyrir henni á síðasta fundi í Sþ., og lýsti þá 1. flm. yfir því, að frv. sósíalista væri ekki nógu fullkomið, það þyrfti að bæta það. En mér er spurn: Hvers vegna skipar Alþfl. ekki sjálfur n. úr hópi sérfræðinga sinna til að finna þær brtt., sem duga, í stað þess að kasta fram frávísunartill. sinni ár eftir ár? Hvað kemur til, að Alþfl. hagnýtir ekki sambönd sin við hina svo nefndu bræðraflokka sína á Norðurlöndum, sem árum saman hafa stjórnað mjög víðtækum atvinnuleysistryggingakerfum, og þiggur af þeim ráð og tillögur? Á það ekki einmitt að vera hlutverk flokksins að leggja á ráðin, í stað þess að biðja ríkisstj. að skipa einhverjar nefndir? En öllum hv. þm. er raunar ljóst, hvers vegna Alþfl. hefur tekið upp þessi vinnubrögð. Þótt hann hafi glatað áhuganum á þessum hagsmunamálum, verður hann að halda áfram að sýnast. Frávísunartill. er kastað fram, til þess að Alþýðublaðið geti með stóru letri birt fréttir um hið einstæða framtak þingmanna sinna í þessum málum, og skiptir þá engu, þótt staðreyndirnar séu þveröfugar. Þetta markmið kom einkar ljóst fram í ræðu hv. frsm. síðast, þar sem hann virtist telja það bezta framlag sitt til bóta á orlofsl. að flytja staðlausar blekkingar um afstöðu sósíalista og Dagsbrúnar. Hann fékk þó með engu móti hrakið þá staðreynd, að það var einmitt Dagsbrún, sem knúði orlofsl. fram með samningi sinum við atvinnurekendur 1942, og Alþ. staðfesti aðeins orðinn hlut á eftir. Tilvitnanir hv. þm. í ummæli Brynjólfs Bjarnasonar voru rifin út úr samhengi og þannig fölsuð. Það, sem Brynjólfur lagði áherzlu á, var, að orlofsrétturinn væri haldlítill verkamönnum, ef þeir væru atvinnulausir mánuðum saman. Þetta er staðreynd, sem hv. þm. getur ekki hrakið, og útúrsnúningar hans eru aðeins eitt dæmi um heilindi Alþfl. í þessum málum. Mér finnst þessi vinnubrögð Alþfl. svo furðuleg og raunar lærdómsrík, að ástæða er til að vekja athygli á þeim, að gefnu tilefni. Eins og ég sagði í upphafi, ber till. þá, sem hér er til umræðu, þannig að, að mér er ómögulegt að telja hana annað en frávísunartill. við frv. okkar hv. 4. landsk. þm. Það kynni að hafa vafizt fyrir ýmsum þm. að snúast opinskátt gegn þeirri sjálfsögðu réttarbót, sem í frv. felst, á síðasta þingi fyrir kosningar. En nú er þeim opnuð ísmeygileg leið til að fallast á meinlausa nefndarskipun og fresta málinu, þar til kosningaþrýstingurinn er liðinn hjá. Ég mun þó fylgja till. Alþfl. til nefndar, en vænti þess, að frv. okkar verði afgr. það fljótt og vel, að frávísunartill. Alþfl. geti fengið að sofa svefninum langa.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja um þessa þáltill., að gefnu tilefni af framsöguræðu hv. 8. landsk. Hann var mikið í upphafi ræðu sinnar að koma því að, að með orlofsl. hefði hlutur verkalýðsfélaganna og þá sérstaklega Dagsbrúnar verið þar ákaflega lítill, og eiginlega það mesta, sem hefði gerzt í því máli, hefði verið þegar hann sem félmrh. hefði skipað n. til þess að undirbúa málið undir þing, og eini þröskuldurinn eiginlega, sem hefði verið á leið þessa frv., hefði verið það, að hv. 1. landsk. þm. (BrB) í Ed. hefði lagzt á móti frv. og talið það einskis virði. Þessi ummæli eru nú þannig löguð, að það virðist vera, að hv. flm. hafi ekki verið kunnugur undirbúningi orlofsl. í upphafi. Orlofslögin, eins og undirstaðan öll var og formið á þeim, var búið að semja áður en þessi n. var sett. Ég held það hafi verið kringum 15. marz 1941, sem var samið við Reykjavíkurbæ um 6 daga orlof, sem var útfært þannig, að menn fengju hálfan dag fyrir mánuð. Og í október, á sama tíma og n. er skipuð hér á Alþingi, þá er Dagsbrún búin að semja um orlofslögin við Vinnuveitendafélagið. En ummæli hv. þm., Brynjólfs Bjarnasonar, áttu ekki við þetta. Við getum athugað það, að 1940 var sagt upp samningum, þegar kaup verkamanna var orðið það lágt, að það var eftir hagstofureikningum komið niður í 91 á móti 100 að kaupgetu frá því 1938. Árið 1941 var samið bæði við Reykjavíkurbæ og atvinnurekendur, án þess að samningum væri sagt upp, og þeir fengu þetta eitt, orlofssamninginn. Og það voru fleiri en hv. þm. Brynjólfur Bjarnason, það var fjöldi verkamanna, sem fannst þá vera linlega á sínum málum haldið, að fá aðeins þetta í staðinn fyrir að segja upp samningum og láta koma til stærri átaka eins og þá var komið, enda sýndi það sig 1942, þegar sagt var upp samningum. Þá gerir Dagsbrún samning við atvinnurekendur um átta tíma vinnudag, kaupið hækkar úr kr. 1,45 upp í kr. 2,10, og hún fær það samningsbundið, að orlofið skuli vera greitt eftir frv., sem liggi fyrir Alþingi og þá var orðið 14 daga, hvort sem frv. yrði að lögum eða ekki; það stendur í samningunum. Hvort þetta er ekki innlegg í málið, annað eins og þessi nefndarskipun, það læt ég aðra dæma um og mun ekki tala meira um það. En viðvíkjandi þessari till., sem hér kemur fram, þá er gert ráð fyrir, að þungamiðjan í þessu máli sé það, að orlof verði þrjár vikur. Og það er mál, sem liggur nú hérna fyrir Alþingi í frumvarpsformi. Orlofslögin hafa yfirleitt reynzt vel, formið á þeim. Og það, sem hérna kemur fram gagnvart orlofsl., er að lögfesta það, að orlofsfé sé yfirleitt greitt í orlofsmerkjum. Nú er eftir orlofsl. beinlínis lögbrot bæði fyrir vinnuveitanda, sem hefur mann í lausavinnu, að borga honum þetta í peningum, og það er lögbrot fyrir verkamanninn að taka við þessu í peningum. Nú má kannske eitthvað herða þau atriði, en það er nú á öllum meiri háttar vinnustöðum og alls staðar hér um bil undantekningarlaust annaðhvort borgað í orlofsmerkjum, t. d. hjá Reykjavíkurbæ, þar er fært inn á vissum tímum í orlofsbækurnar. - Og svo er það þriðja atriðið í þessari till. að athuga samninga um orlofsferðir. Ég veit ekki til, að það sé nokkurs staðar í orlofsl. nokkur hlutur, sem bannar bæði félagsheildum og öðrum að semja um orlofsferðir við hvaða fyrirtæki sem er, og vafasamt hvort hægt er að koma því fyrir, að lögboðnar séu ferðir, sem menn eigi að fara í orlofi sínu. Ég sé ekki, að það sé neitt til í orlofsl., sem banni þetta. Og í þriðja lagi fannst mér, þegar þessi þáltill. kom fram, að við hefðum haft ákaflega raunalega sögu - sem hv. 1. landsk. lýsti þarna áðan - um togaravökulögin, og út úr þeirri n. fengum við ekkert annað en það, að tveir mennirnir voru með, tveir voru á móti, tveir voru hlutlausir - og mér finnst það vera það, sem við munum fá út úr þessari n. alveg eins, nema þar verður einn með, einn á móti og einn hlutlaus. Og þá held ég, að ekki verði nú langt farið áfram.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að víkja örfáum orðum að þeim ræðum, sem nú hafa verið haldnar af tveimur þm. varðandi þá till., sem hér liggur fyrir til umr. Ég hefði að vísu hálfpartinn búizt við því, að hinn reglulegi 1. landsk. yrði kannske kominn á þingfund, úr því að málið hefur dregizt svo lengi, og varamaður hans mundi ekki standa hér upp til þess að gera nánari grein fyrir hans fyrri afstöðu til orlofslöggjafarinnar og orlofslagaframkvæmdarinnar yfirleitt. Og þar sem hv. raunverulegi 1. landsk. er nú kominn til landsins af hinu merka og stóra þingi kommúnistanna í Moskva, eftir að hafa látið í ljós hrifningu sína og síns flokks yfir hinum mikla kommúnistaflokki Rússlands og hinum ástsæla foringja hans, Stalín, þá gerði ég jafnvel ráð fyrir því, að hann mundi nú ekki þurfa að vera hér lengur í bænum, áður en hann kæmi til hins litla Alþingis, og gæti þá verið með í þessum umr. En það hefur nú ekki orðið. Í stað þess hefur varamaður hans, ritstjóri Þjóðviljans, lesið hér upp eina tvo, þrjá dálka, sem hann er búinn að skrifa í Þjóðviljann. Og það er full ástæða til þess að treysta því, að þeir muni þar á þrykk út ganga, þessir dálkar, sem hann flutti hér áðan úr þessum ræðustóli. En það má segja um þá dálka, eins og margt annað hjá þessum þm. og sumum flokksbræðrum hans, að þegar þeir minnast á Alþfl. og afstöðu hans til félagsmálalöggjafarinnar yfirleitt, þá er eins og þeir umsnúist og sjái - ja, ég vil ekki segja rautt, það sjá þeir nú aðallega þegar þeir eru suður í Moskva, en svart þegar þeir sjá Alþfl. á Íslandi og baráttu hans fyrir félagsmálalöggjöfinni á Íslandi. Þessi sami hv. þm. var að tala um það háðulegum orðum, hversu óviðeigandi það væri yfirleitt að skipa nefndir til þess að undirbúa merk málefni fyrir Alþingi. Alþfl. hefur nú fyrir sitt leyti ekki oft fundizt það óviðeigandi og staðið að því með nokkuð miklum árangri. Sú Alþýðutrygginga- og almannatryggingalöggjöf, sem í landinu gildir, var undirbúin áður mjög gaumgæfilega af nefndum, sem Alþfl. fékk skipaðar í þessu skyni. Orlofsl. voru undirbúin mjög gaumgæfilega af n., sem Alþfl. fékk skipaða í þessu skyni. Má kannske nokkuð af því ráða, að vinnubrögð Alþfl. til þess að undirbúa mál fyrir Alþingi með nefndarskipunum séu ekki til þess gerð að drepa málunum á dreif, heldur til þess miklu fremur að undirbúa þau svo rækilega, að það verði sem bezt og bitrust vopn í höndum forsvarsmanna málanna á Alþingi. Alþfl. mun ekki blygðast sín fyrir það og mun nú halda áfram, hvað sem dálkar Þjóðviljans, hvort sem þeir standa hér í ræðustól á Alþingi eða uppi á ritstjórnarskrifstofu, segja um þessi mál. Hann mun standa jafnréttur eftir sem áður. En af því að hv. 1. landsk. kastaði fram þeirri fullyrðingu, að vitnun mín til umræðna á Alþingi varðandi orlofslöggjöfina og þá sérstaklega úr ræðu Brynjólfs Bjarnasonar, hins raunverulega 1. landsk. þm., væri fölsuð og rifin út úr samhengi, þá vildi ég nú gefa hv. þm. kost á því, - að sjálfsögðu þarf hann undirbúning til þess að skrifa þá dálka Þjóðviljans, sem hann flytur svo hér í ræðustólnum, en hann á þann kost einan að koma með einhverja nýja dálka, skrifaða, hér upp í ræðustólinn og færa einhverjar sönnur á þessa sleggjudóma sína hér áðan, sem hann viðhafði. En til þess nú að skýra það enn þá betur, þá skal ég aftur lesa upp orðréttan kafla úr ræðu Brynjólfs Bjarnasonar á fyrra þingi 1942 varðandi bæði orlofslagafrv., sem fyrir lá, og þá einnig - og vík ég því til hv. 6. þm. Reykv. (SG) - varðandi samninga Dagsbrúnar, sem þá voru nýgerðir, um, að hans áliti, Brynjólfs Bjarnasonar, mjög lítilfjörleg og ófullkomin orlofsréttindi. Þessi kafli úr ræðu hans er tekinn upp alveg orðréttur, og gef ég hv. 1. landsk. þm. kost á því, áður en hann skrifar næstu ræðu sína og næstu Þjóðviljadálka, að athuga þetta og fletta upp í þingtíðindunum og bera saman, áður en hann les upp næstu dálkana hér úr ræðustólnum. - En Brynjólfi Bjarnasyni fórust svo orð á fyrra þinginu 1942: „Ég sé ekki ástæðu til að halda hér langar ræður fyrir þessari hv. samkomu um það, hve frv. þetta sé fullkomið“. - Svo heldur hann áfram: „Viðvíkjandi Dagsbrún og þeim samningum, sem það félag hefur haft um þetta efni, vil ég segja það, að þau ákvæði eru til ákaflega lítils gagns, og ég held, að það sé einróma skoðun núverandi stjórnar þess félags, að það hafi verið ákaflega lítið í það varið að fá þau fram. Þau eru ákaflega“ - í þriðja sinn ákaflega, svo mikla áherzlu leggur þm. á að lýsa - ja, allt að því fyrirlitningu sinni á þessum gerðum Dagsbrúnar, að hann notar orðið ákaflega þrisvar sinnum með stuttu millibili í þessu sambandi - „erfið í framkvæmd og einnig lítilfjörleg fríðindi, enda þótt framkvæmdin væri sæmileg, og enn þá lítilfjörlegri fríðindi heldur en verða mundu eftir þessu frv., ef samþykkt væri.“ Þetta eru ófölsuð orð, ekki rifin út úr neinu samhengi, tekin úr ræðu þessa hv. þm. og standa þar sem góður minnisvarði yfirleitt um afstöðu hans flokks til þeirra umbótamála, sem Alþfl. hefur barizt fyrir á Alþ. fyrr og síðar. Það er allt ákaflega lítilmótlegt. Það er allt ákaflega lítilfjörlegt, þegar verið er að berjast fyrir því. En þegar svo er búið að fá það fram, þá er talið, að þessi flokkur hafi að því staðið með baráttu sinni á vettvangi löggjafarþingsins og verkalýðsmálasviðinu að reyna að knýja þessi áhugamál fram og að Alþfl. geri ekki annað, en að tefja fyrir með látlausum nefndaskipunum. Ég vildi enn þá einu sinni skjóta því til hv. 1. landsk., sem hér talaði áðan, að segja til, hvað er falsað í þessum ummælum, hvað er rifið út úr samhengi. Geti hann það ekki, þá neyðist ég til að segja það, að þessi orð og enn þá fleira í ræðu hans hafi verið ómerkilegt fleipur. Nú getur hann sett sig niður og skrifað og reynt að flytja það aftur hér úr ræðustól Alþ. Um sjálft málið vildi ég segja það, að það var skýrt í fyrri framsöguræðu minni og tekið skýrt fram í grg., að Alþfl. hefði ákvarðað fyrir sitt leyti, áður en frv. það, sem flutt hefur verið í Ed. um breyt. á orlofslöggjöfinni, kom fram, að flytja þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Það var skýrt tekið fram bæði í grg. og framsöguræðu minni, að Alþfl. gæti fyrir sitt leyti vel léð því frv. lið með vissum breyt. og viðaukum. Og á því mun ekki heldur standa. Hins vegar höfum við meiri trú á því, að ef meiri hluti Alþ. gengi inn á þá hugsun og viðurkenndi þar með réttmæti hennar að skipa sérstaka n. til þess að vinna að ákveðnum, tilteknum breyt. á orlofsl., þá mundi verða miklu líklegra, að sú breyt. næði fram að ganga á, Alþ. Það er okkar reynsla eftir þeim vinnubrögðum, sem við þekkjum til í sambandi við löggjafarmál og undirbúning þeirra fyrir Alþ. Og ég sagði það líka þá og segi það enn, að þótt ég hafi ekki mikla von um það, því miður, að þessi till. gæti náð svo fljótt fram að ganga hér á Alþ., að röggsamleg n., sem skipuð væri strax, gæti undirbúið málið áður en Alþ. lyki, þá teldi ég ekki með öllu útilokað, ef sú n. yrði sammála, að fá frv. fram um þetta efni jafnvel á þessu yfirstandandi Alþ. En ég segi það aftur og segi það enn, að það mun ekki standa á Alþfl., með breyt. og viðaukum, að fylgja því frv., sem flutt var af kommúnistum í Ed. Hann mun ekki hafa það á sama hátt og hv. 1. landsk., að ýfast við málum eins og þessu bara af því, að kommúnistar flytja það, þó að hann teldi fyrir sitt leyti, Alþfl., að það væri betra að viðhafa önnur vinnubrögð. Svo vildi ég að lokum segja það, með vitnun til ræðu Brynjólfs Bjarnasonar og þess, sem ég hef áður sagt um þetta mál hvað snertir baráttu verkalýðsfélaganna um orlofsréttindi, að skriður komst enginn verulegur á það mál, fyrr en búið var að skipa n. af þáverandi ríkisstj. til að undirbúa orlofslagafrv. Og skriðurinn komst ekki enn þá heldur fullur á það mál fyrr en tilbúið frv. um þetta efni lá fyrir Alþ. og verkalýðsfélögin gátu í samningum sínum vitnað til þessa frv. og óskað eftir því a.ð fá samninga í samræmi við ákvæði þess. - Og enn þá eitt, að þótt samningar fengjust, ákaflega lítilfjörlegir að dómi 1. landsk. (BrB), hjá Dagsbrún 1941 eða 1942, þá er það eitt víst og rétt, - og veit ég, að hv. 6. þm. Reykv., jafngrandvar maður og hann er, muni viðurkenna það, - að verkalýðsfélögin sem heild hefðu átt þess engan kost að fá viðurkenndan með samningum fljótt og skelegglega allan þann rétt, sem orlofslöggjöfin fékk þeim í hendur, eftir að þau voru afgreidd á Alþ. Ég geri ráð fyrir því, að verkalýðsfélögin hefðu áfram barizt fyrir þessum orlofsrétti sínum, og það hefði verið eðlilegt. En það skorti mikið á, að sú barátta yrði sigurstrangleg, eins og högum var háttað. Og baráttan gat ekki fallið niður fyrr en búið var að setja orlofslögin, sem undirbúin voru af n. og þurftu að vera fyrir Alþ. tvisvar sinnum áður en þau náðu samþykki, en hafa náð samþykki, eru mikilsverð lög, sem þarf að breyta og bæta við. Og ég held, að þá væri ekki óheppilegt að viðhafa þau vinnubrögð enn að skipa nefnd til þess að undirbúa það mál. Ég held þess vegna, að það væri enginn meiri styrkur og gæfi engar meiri vonir um framkvæmd á samþykki Alþ. á viðaukum og endurbótum á orlofsl. fremur en það að skipa n. með líkum hætti eins og við Alþfl.-menn höfum lagt til og leggja þannig heilsteyptan vel undirbúinn grundvöll að baráttu þeirra manna á Alþ., sem áhuga hafa virkilegan fyrir þessu máli, og þeir munu áreiðanlega knýja það fram fyrr eða síðar. Það er síður en svo, að ég hafi nokkuð á móti því, að atkv. kommúnista komi til styrktar því máli. En ég veit það með vissu, að starfsaðferðir þeirra eru ekki líklegar til að koma heillamálum í höfn, hvorki þessu né öðrum.



Herra forseti. Það var nú ekki mikið, sem ég hafði að athuga við þessa ræðu, en ég ætlaði bara að upplýsa það, að hv. 8. landsk. sagði, að upphafið að þessu hefði verið n., sem Alþfl. skipaði, og að málið hefði ekki fengið skrið fyrr en þessi n. var skipuð. Þetta er algerlega rangt, því að n. er skipuð í nóv. 1941, en Dagsbrún er búín að gera samninga við Reykjavíkurbæ í marz 1941 og við atvinnurekendur á sama tíma í nóvember um haustíð, þegar n. er skipuð, og þá var það, sem kom skriður á málið. Og það, sem samið var um í Dagsbrúnarsamningunum, var nákvæmlega sama fyrirkomulagið og það, sem n. samdi, nema að því leyti, að hún samdi um einn dag fyrir mánuð, en í samningunum, sem Dagsbrún var búin að gera og var búin að fá borgað eftir, var það einn dagur fyrir tvo mánuði, eða 6 dagar. Og undirstaðan að þessu með orlofslögin var búin að vera til undanfarandi ár og mjög oft til umræðu. Allir menn, sem voru í föstum stöðum, voru búnir að fá orlof, og í raun og sannleika var það orðið sameiginlegt mál bæði verkalýðsins og atvinnurekenda, að menn, sem unnu á tímakaupi, ættu það líka skilið; það var formið, sem fundið var að. En það var bara eitt, sem fékkst þarna, og það var að hækka greiðslurnar, og þegar búið var að semja orlofslögin, þá var fyrst samið um, að það skyldi verða svona. Fyrst var Dagsbrún, sem samdi um það, að hún skyldi fá þetta, hvort sem það yrði að lögum eða ekki, og stærri félögin, og þá var engin ástæða til annars, og öllum fannst sjálfsagt gagnvart þeim, sem væru aflminni, að það væri lögfest. Það getur verið, að það sé af því, að ég hef minni trú fyrir verkalýðinn á hv. Alþ., að það fari með hans mál, og mér finnst það ekki hafa verið svo hér, að hann hafi átt yfirleitt vinsældum að fagna um ýmis sín mál, að ég held, að undirstaðan til þess a. m. k., að það verði nokkur árangur, sé baráttan í verkalýðsfélögunum sjálfum. Og flestum málum, sem hafa fengizt fram hér á Alþ. til hagsbóta fyrir verkalýðinn, hefur verið unnið að hjá verkalýðnum sjálfum, en það hefur verið komið hingað til Alþ. og ekki verið bætt úr því fyrr en ekki var annað hægt en að gera það vegna almenningsálitsins.

Magnús Kjartansson Hv. 8. landsk. þm. (StJSt) kveinkaði sér mjög undan því hér áðan, að það mundi verða skýrt frá afstöðu hans og framkomu í þessu máli í Þjóðviljanum. Ég skil það ósköp vel, að hv. þm. kveinki sér undan því; hann hefur áður kveinkað sér undan því blaði, og hann mun eiga eftir að gera það áfram. Hann las upp aftur tilvitnanir þær, sem hann flutti úr ræðu Brynjólfs Bjarnasonar hér fyrir 10 árum. Þær voru, eins og ég sagði áðan í fyrri ræðu minni, slitnar úr samhengi. Það voru setningar, sem voru teknar hér og þar úr ræðunni, slitnar úr samhengi, og að slíta setningar þannig úr sínu eðlilega umhverfi er fölsun. Engu að síður heyrðu hv. þm. vel, við hvað hv. þm. Brynjólfur Bjarnason hafði átt, enda hafði formaður Dagsbrúnar skýrt frá því hér áður. Hann var að tala um samninga Dagsbrúnar vorið 1942, því að þá var reynt að hampa þessu sem þeirri einu hagsbót, sem verkamenn ættu að fá, og það væri nóg fyrir verkamenn að fá þessu framgengt. Það var þetta, sem Brynjólfur Bjarnason var að tala um, og það er alveg óþarfi að taka það sem nokkra túlkun á afstöðu hans til þessara mála í heild og rangt, algerlega rangt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara að lengja þessar umr. þær eiga frekar illa heima hér á Alþ., enda eru þær sprottnar af vanmetakennd Alþfl. Hv. 1. flm. þessa máls gat ekki haldið framsögu fyrir till. sinni án þess að krydda hana alls konar óhróðri og ákærum á Sósfl. að vanda. Hins vegar vitnaði hann mikið í það, að Brynjólfur Bjarnason hefði komizt þannig að orði, að framtak Alþfl. væri ákaflega lítilmótlegt og ákaflega lítilfjörlegt. Ég verð að segja það, að mér finnst þessi ummæli eiga næsta vel við um þau vinnubrögð Alþfl., sem fram koma nú á einu þinginu af öðru að flytja þáltill. á þáltill. ofan um að skipa n., skipa n. og skipa n., hvenær sem sósíalistar bera fram unnin frv. um, hvernig eigi að leysa þessi vandamál.



Herra forseti. Ég get nú verið stuttorður eins og þeir tveir síðustu ræðumenn, sem hér hafa talað, enda kom fátt og lítið fram í ræðum þeirra, sem ekki var áður þar upp lesið hér úr stólnum. En þó vildi ég út af því, sem ég sagði um tilvitnun mína í ræðu Brynjólfs Bjarnasonar, skora enn á ný á hv. 1. landsk. þm. að koma nú með Alþt. og lesa upp úr þeim sjálfur og sýna fram á, að eitthvað væri slitið úr samhengi og eitthvað væri farið rangt með. Hann hefur haft æði langan umhugsunartíma með þetta núna. Hann getur fengið að koma þessu að í öðru máli, en ef hann gerir það ekki, af því að hann getur ekki gert það, þá standa ómerk þessi - ja, það er kannske óþinglegt að segja það - ómagaorð, en forseti hringir ekki á mig, svo að ég læt það fjúka. Ég sagði það í frumræðu minni, að ég sæi ástæðu til þess að gera nokkra grein fyrir baráttunni fyrir orlofslöggjöfinni, og það gerði ég í fyrstu framsöguræðu minni, og þá komst ég ekki undan því að vitna í ræðu Brynjólfs Bjarnasonar, því að það var einn merkilegur vottur þess hér á. Alþ., hvernig þessu máli var tekið. Sérstaklega sá ég ástæðu til þess að vitna í orð þessa mikla forustumanns út af samningum Dagsbrúnar um orlofsréttinn, þar sem hann taldi það vera nauðsynlegt að tvíendurtaka það, hve nauðaómerkilegir væru þeir samningar, sem Dagsbrún hefði þá náð. Ég er hv. 6. þm. Reykv. (SG) hvergi nærri sammála um það, að hagsmunamál alþýðunnar yfirleitt verði fyrst og fremst og bezt leidd til lykta á vettvangi verkalýðshreyfingarinnar. Ég mun sízt af öllu gera lítið úr baráttu hennar fyrir hagsmunamálum sinnar eigin stéttar, en ég held þó, að æði miklu skemmra hefði verið komið áleiðis áhugamálum þeirrar hreyfingar og verkalýðsins í landinu yfirleitt, ef ekki væri til sú löggjöf í landinu, sem barizt hefur verið fyrir og fengin hefur verið fram hér á Alþ. Ég býst við, að seint hefði gengið að koma á með samningum við atvinnurekendur þeim tryggingum, sem nú gilda hér í landi, löggjöfinni um verkamannabústaði og annað slíkt, svo að það sé síður en svo, að það sé lítil ástæða til þess að berjast fyrir hagsmunamálum þessarar stéttar á Alþ., enda mun hv. 6. þm. Reykv. vera til þess kosinn að berjast fyrir hagsmunamálum verkalýðssamtakanna hér á Alþ., og ég efast ekki um, að hann muni gera það af góðum vilja og með allri þeirri getu, sem hann hefur yfir að ráða.



Herra forseti. Samkvæmt l. nr. 84 frá 6. júlí 1932 er innheimt það, sem kallað er „sérstakt innflutningsgjald af benzíni“. Það er sérstakt vegna þess, að það er umfram aðra innflutningstolla, bæði vörumagnstoll og verðtoll, og þetta sérstaka innflutningsgjald nemur nú orðið hvorki meira né minna en 31 eyri á hvern lítra. Sömuleiðis er innheimt sams konar sérstakt innflutningsgjald af hjólbörðum og slöngum til bifreiða, sem nemur 3 kr. á kg. Enn fremur er samkvæmt þessum sömu l. innheimtur þungaskattur á bifreiðar, sem nú nemur 36 kr. á hver 100 kg bifreiðar. Í l. er tekið fram, að þetta eigi að vera til viðhalds og umbóta á akvegum, og síðar skilgreint nánar um það efni. Samkvæmt fjárlagafrv. því, sem nú liggur hér fyrir hv. Alþ., þá áætlar hæstv. fjmrh. tekjur af þessu sérstaka innflutningsgjaldi af benzíni 9 millj. og 200 þús. kr. samkv. 5. lið 2. gr., og bifreiðaskattinn samkv 9. lið sömu gr. áætlar hann 3 millj. og 300 þús., eða þetta til samans 12 millj. og 500 þús., og er þá í rauninni ekki hægt að sjá, hvort í því eru innifaldar tekjur þær, sem ég nefndi áðan, af hjólbörðum og slöngum, en þó geri ég ráð fyrir því, að það muni vera innifalið í þessum tölum. En tekjur samkvæmt þessum l. eru þá á fjári lagafrv. áætlaðar 12½ millj. kr. Í 8. gr. þessara l., sem ég nefndi, eru síðan fyrirmæli um það, hvernig þessu fé skuli ráðstafað, og er þá í a-lið þeirrar gr. gert ráð fyrir því, að helmingnum af tekjum samkvæmt þessum l. sé varið til almenns viðhalds á þjóðvegum. Síðan koma í b-lið þannig fyrirmæli, með leyfi hæstv. forseta: „15% af hvers árs tekjum má verja til akfærra sýsluvega og ræktunarvegarins í Vestmannaeyjum, samkvæmt reglugerð, er atvmrh. setur.“ 15% af þeirri upphæð, sem ég áðan nefndi, mundu nema 1 millj. 875 þús. kr., en á fjárl.frv. get ég ekki fundið, að nein upphæð sé tekin til úthlutunar á þessum tekjum. Það er að vísu einn liður á fjárlfrv. um framlag til sýsluvega, en það er samkv. öðrum l., sem það framlag er, en ekki þeim, sem hér um ræðir. Síðan kemur e-liður 8. gr. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „20% af hvers árs tekjum skal verja til þess að greiða aukakostnað, er af því stafar að malbika þjóðvegskafla eða gera slitlag úr öðru varanlegu efni þar, sem mest er umferð bifreiða, og til að halda þeim köflum við.“ 20% af þeirri upphæð, sem ég áðan nefndi, mundu nema 2½ millj. kr., en þann lið hef ég ekki heldur getað fundið neins staðar á fjárlfrv. Síðan er d-liður 8. gr. enn þá um ráðstöfun þessa fjár. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „15% af hvers árs tekjum skal verja til þess að malbika umferðarvegi í kaupstöðum og verzlunarstöðum með fleiri en 300 íbúum eða gera á þeim slitlag úr öðru varanlegu efni.“ 15% af þessari upphæð eru, eins og ég nefndi áðan, 1 millj. og 875 þús. kr. Í fjárlfrv. er að vísu liður um þetta efni, þ. e. á 13. gr. VIl., til steyptra og malbikaðra vega í kaupstöðum og verzlunarstöðum af bifreiðaskatti, 100 þús. kr. En sú upphæð er ekki nema aðeins rúmlega 5% af því, sem ætti að vera samkvæmt þessu lagafyrirmæli. Út af þessu hef ég leyft mér að bera fram þá fyrirspurn, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. um það, hvers vegna hæstv. fjmrh. fari ekki eftir þessum lagafyrirmælum, sem ég hef nefnt, og tekið á fjárlögin útgjaldaliði, sem þessu nemur. Er það kannske af því, að hæstv. ráðh. finnist ástand þjóðveganna og gatnanna í þeim kaupstöðum og verzlunarstöðum, sem hér eiga hlut að máli, vera þannig, að ekki sé þörf á því að vinna þar betur að, eftir því sem efni standa til? En efnin virðast vera hér fyrir hendi til allmiklu meira en notað er í þessu skyni.



Herra forseti, Út af þessari fyrirspurn frá hv. 4. landsk. þm. vil ég aðeins upplýsa það, að fjmrh. hefur ekki gert ráð fyrir þeim gjaldaliðum á fjárlögum, sem hann spyr um, af því að ákvæði 8. gr. l. nr. 84 1932 um þetta efni var numið úr gildi með l. nr. 27 frá 1947.



Herra forseti. Ef til vill er því ofaukið hér á hv. Alþ., að menn reki sínar persónulegu raunir, en þó ætla ég að gera það lítils háttar að þessu sinni. Síðastliðinn áratug hef ég gert allmargar tilraunir til þess að fá innflutningsleyfi fyrir fólksbifreið með það fyrir augum að hafa atvinnu af akstri hennar. Þetta hefur gengið mjög illa, og hefur mér alla tíð verið neitað um slíkt leyfi. Á árinu 1946 komst þetta þó svo langt, að þáverandi hæstv. viðskmrh. gaf mér ákveðið loforð fyrir því, að ég skyldi þá um haustið fá keypta eina af bifreiðum þeim, sem það ár voru fluttar inn á vegum ríkisstj. og ætlaðar ýmsum starfsmönnum ríkisins og ríkisstofnana. Þetta fór þó á annan veg. Þetta haust slitnaði upp úr stjórnarsamstarfi því, sem kennt er við nýsköpunina í íslenzku atvinnulífi, og við sósíalistar vorum settir utangarðs á nýjan leik. Og svo undarlega brá við, að í sama mund tilkynnti þáverandi hæstv. viðskmrh. mér, að því miður yrði engin bifreið eftir handa mér af þeim áður nefndu bifreiðum, sem hann hafði til ráðstöfunar. Síðan hef ég oft sótt til innflutningsyfirvaldanna um innflutningsleyfi fyrir bifreið og átt um það ítrekaðar viðræður við þá hæstv. viðskmrh., sem setið hafa að völdum. En þetta hefur, eins og áður segir, engan árangur borið og því allajafna borið við, að vegna gjaldeyrisörðugleika væru engin innflutningsleyfi veitt fyrir fólksbifreiðum. Nálægt miðju s. l. sumri gerði ég síðustu ferð mína þessara erinda upp í viðskmrn. og tjáði hæstv. núverandi viðskmrh., hversu ómögulegt það væri fjárhagslega að stunda bifreiðaakstur sem atvinnu á minni tólf ára gömlu bifreið. Ég var svo heimskur að halda, að ef til vill mundi hann skilja þetta betur þá en áður, af því að ég vissi, að einmitt þá dagana var hann að endurnýja sína einkabifreið, Cadillac 1947, með fallega Buicknum, sem þið væntanlega hafið séð standa hérna fyrir utan. En það var sama sagan og áður: Enginn gjaldeyrir til, því miður, og þess vegna engin innflutningsleyfi veitt fyrir fólksbílum. Nú var að vísu upplýst af einum stuðningsmanni ríkisstj. í umr. hér á hv. Alþ. fyrir skömmu, að s. l. áratug hafi verið fluttar inn nokkuð á annað þúsund fólksbifreiðar, svo að einhver leyfi virðast hafa verið veitt. Og nú á s. l. sumri hefur mátt líta hér á götum Reykjavíkur og víðar allmikinn fjölda nýrra og glæsilegra lúxusbíla, sem maður fær tæplega skilið að séu hingað komnir í algeru leyfisleysi eða án þess, að allverulegri gjaldeyrisupphæð hafi verið varið til kaupanna. Í umr., sem ég áðan vitnaði til, spurði ég hæstv. viðskmrh., hverju þetta sætti og hvort þetta væri vottur þess, að gjaldeyrisástandið væri orðið það gott, að jafnvel ég gæti búizt við því að fá innflutningsleyfi fyrir bifreið til atvinnuaksturs. Hæstv. ráðh. skaut sér þá undan því að svara, og þess vegna hef ég borið formlega fram þær fyrirspurnir, sem hér liggja fyrir, og vona að fá við þeim glögg og góð svör.



Herra forseti. Um er spurt í fyrsta lagi, hversu margar fólksbifreiðar 6–7 manna hafa verið fluttar inn á árinu 1952. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er talan 31 til septemberloka, flutt inn með gjaldeyris- og innflutningsleyfum. Um er spurt í öðru lagi, hverjir hafi fengið innflutningsleyfi fyrir slíkum bifreiðum. Innflutnings- og gjaldeyrisleyfi hafa verið gefin á þessu ári fyrir 6–7 manna fólksbifreiðum sem hér segir: Til lækna 10, til fatlaðra manna 12, til opinberra aðila 6, til annarra 3. Auk þess hafa verið fluttir inn á árinu án gjaldeyrisleyfis, aðeins með innflutningsleyfi, 40 bílar 6–7 manna. Hinar, sem ég gat um fyrr, eru fluttar inn bæði með gjaldeyris- og innflutningsleyfi. Út af þessum 40 bifreiðum, sem eru fluttar inn án gjaldeyrisleyfis, gefur fjárhagsráð svo hljóðandi skýringar: „Í sambandi við leyfisveitingu þessa (þ. e. a. s. gjaldeyrislausu leyfin) má nefna sem ástæðu eftirfarandi atriði.: 1) Búferlaflutningur manna, sem búið hafa erlendis og átt bifreiðar þar. 2) Ráðstöfun á gjaldeyri, sem menn hafa eignazt á löglegan hátt, t. d. fyrir vinnu eða að erfðum. 3) Sala á bifreiðum erlendra sendiráða hér og starfsmanna þeirra, sem fer fram eftir meðmælum utanrrn. 4) Tollafgreiðsla á bifreiðum, sem af ýmsum ástæðum hafa verið lengi í landinu með erlendum númerum. 5) Framlenging leyfa fyrir bifreiðum, sem biðu í erlendum höfnum vegna flutningsbanns, sem sett var á bifreiðar með tilkynningu 16. ágúst 1950.“ Þetta eru þær skýringar, sem fjárhagsráð gefur á innflutningi bifreiða án gjaldeyrisleyfis. Bifreiðar þær, sem fluttar eru inn með gjaldeyris- og innflutningsleyfi, eru áætlaðar að verðmæti 883 þús., en hinar, sem fluttar eru inn án gjaldeyrisleyfis, eru áætlaðar að verðmæti 960 þús. Að sjálfsögðu, í samræmi við þær skýringar sem fjárhagsráð hefur gefið, er hér ekki um útlagðan gjaldeyri að ræða í öllum tilfellum, en hversu mikið það er, hef ég ekki upplýsingar um. Ég tel ekki viðeigandi né ástæðu til að lesa upp skrá yfir nöfn þeirra manna, sem hafa fengið þessi leyfi, enda mun það ekki hafa tíðkazt á Alþ., að lesin væru nöfn manna, sem leyfi fá hjá fjárhagsráði. Ég get frætt hv. þm. á því, að ég hef persónulega ekkert leyfi fengið fyrir bifreið og sú bifreið, sem ég hef til afnota, er eign ríkisins á sama hátt og bifreiðar, sem aðrir ráðherrar nota.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann gaf, svo langt sem þau náðu. Þó voru þau ekki eins glögg og ég hafði búizt við að þau mundu verða. Ef ég hef tekið rétt eftir, þá upplýsti hann í fyrstu, að fluttar hefðu verið inn 48 bifreiðar samkv. fullkomnum innflutnings- og gjaldeyrisleyfum, en í þeirri sundurliðun, sem hann síðan gaf, fæ ég ekki fram nema 31, og vantar þá að vita, til hverra hefur verið úthlutað hinum 17.  En síðan er það þá viðvíkjandi hinum 40 bifreiðunum, sem fluttar eru inn án gjaldeyrisleyfis. Hæstv. ráðh. var að vísu með ýmsar skýringar á því, sem hann hafði eftir fjárhagsráði, en ég álít nú, að það séu ekki fullnægjandi skýringar, a. m. k. ekki eins og þær voru fluttar hér, og mig furðar það nokkuð mikið, hvernig skuli vera hægt að flytja inn jafnmikinn fjölda bifreiða á jafnskömmum tíma og hér er um að ræða, án þess að fyrir því séu veitt gjaldeyrisleyfi. Ég veit satt að segja ekki, hvaðan menn geta með löglegum hætti fengið svo mikinn gjaldeyri til umráða. Mér er ekki kunnugt um það, að samkv. l. séu það aðrir en bankarnir, sem hafa gjaldeyri til umráða. Ég held, að allir þeir, sem flytja út vörur og fá fyrir þær gjaldeyri, séu lögum samkvæmt skyldaðir til þess að skila honum til bankanna og síðan verði honum ekki ráðstafað þaðan öðruvísi, en í samráði við innflutningsyfirvöldin, þ. e. a. s. með gjaldeyrísleyfum. Það er að vísu til, að þeir, sem vinna sér fyrir gjaldeyri persónulega, fá leyfi til að ráðstafa honum, þó ekki nema að einhverju leyti. En að Íslendingar hafi unnið sér fyrir gjaldeyri á þann hátt, sem nægi til þess að flytja inn þann fjölda bíla, sem hér um ræðir, það held ég að varla geti staðizt. - Samt sem áður vil ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið í þessu efni. Þó að ég telji þær í raun og veru alls ekki fullnægjandi, þá er þó bót að því að hafa fengið þær, svo langt sem þær ná.