Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Að undanförnu hefur verið mikið fjallað um málefni öryrkja í framhaldi af skýrslum, minnisblöðum og álitsgerðum um fjölgun þeirra, stöðu og kjör. Heilbrigðisráðuneytið lét Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vinna fyrir sig skýrslu sem kom út fyrr á þessu ári um fjölgun öryrkja. Þar voru færð fram þau rök að sú hætta væri fyrir hendi að öryrkjum fjölgaði úr hófi ef örorkulífeyrir nálgaðist lágmarkslaun um of, það hvetti fólk til að reyna að komast á örorkulífeyri í stað þess að vinna fyrir sér. Þá var sett fram sú staðhæfing að hlutfallslega væri mest fjölgun í hópi ungra og miðaldra öryrkja. Í framhaldi af þessari skýrslu ráðuneytisins vann Rannsóknarstöð þjóðmála rannsókn á þróun örorku og velferðar á Íslandi með tilstyrk Öryrkjabandalags Íslands. Þar er niðurstaðan sú að fjölgun öryrkja sé ekki öðru fremur meðal ungs fólks heldur sé hún mest í elstu aldurshópunum, eins og annars staðar á Vesturlöndum, þannig séu meira en 70% öryrkja 40 ára eða eldri. Í skýrslu Rannsóknarstöðvar þjóðmála eru líka færð rök fyrir því að grunnlífeyrir og tekjutrygging öryrkja hafi ekki haldið í við þá tekjuþróun sem orðið hefur í landinu á síðasta áratug, m.a. vegna þeirrar aftengingar launa og bóta sem ákveðin var í árslok 1995 - eitt fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar - og eins vegna aukinnar skattbyrði lágtekjufólks. Því hafi kaupmáttaraukning öryrkja verið minni en almenn kaupmáttaraukning í landinu og þegar heildartekjur þeirra eru skoðaðar út frá skattframtölum - og þá má einu gilda hvaðan tekjurnar eru komnar, hvort um er að ræða lífeyri, aldurstengdar greiðslur, launatekjur eða hvað það nú er - kom í ljós að meðaltekjur þeirra hafa ekki þróast eins og meðaltekjur annarra samfélagsborgara. Á þetta verði að líta og gera ráð fyrir að öryrkjar eigi rétt til sömu hlutdeildar og aðrir í vaxandi auðlegð samfélagsins. Við þetta er svo því auðvitað að bæta að sannarlega hafa fleiri hópar en öryrkjar setið eftir í góðærinu, svo sem aldraðir og láglaunafólk, sem hvorki njóta launaskriðs né þeirra fjármagnstekna sem hafa vaxið mikið á undanförnum árum. Vaxandi tekjumunur í samfélaginu er reyndar efni í aðra umræðu, virðulegur forseti. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið hafa gagnrýnt skýrsluna og tekið saman athugasemdir við hana. Þar er því haldið fram að í skýrslunni sé hvorki tekið nægilegt tillit til þeirrar kjaraleiðréttingar sem varð með tekjutryggingaraukanum sem kom til sögunnar árið 2001 né til aldurstengdrar örorkuuppbótar sem kom til framkvæmda í ársbyrjun 2004. Báðar þessar leiðréttingar voru sannarlega til bóta en þær dugðu ekki til þar sem segja má að aukin skattbyrði hafi étið upp stærstan hlutann af aldurstengdu bótunum. Stefán Ólafsson prófessor, sem skrifaði skýrsluna, segir frá því í minnisblaði sem hann gaf út í gær hver sé stjarnan í örorkulífeyriskerfinu, eins og hann orðar það. Jú, það er einstaklingur sem er óvinnufær og hefur verið metinn öryrki fyrir 18 ára aldur. Hann á rétt á hámarkslífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins og fær rúmar 127 þús. kr. á mánuði. Þar af er aldurstengda uppbótin tæplega 22 þús. kr. Síðan greiðir hann 19.748 kr. í skatta, þ.e. aldurstengda uppbótin fer nær öll í skatta. Ráðstöfunartekjur viðkomandi eru ríflega 107 þús. kr. allt árið um kring ævina á enda ef það á að reikna með því að hlutir verði áfram eins og þeir eru. Þetta er toppurinn í kerfinu, þetta er stjarnan. Umræðurnar um öryrkjaskýrsluna sem og sá þungi sem er í málflutningi aldraðra vegna stöðu og kjara þeirra endurspeglar þann trúnaðarbrest sem orðið hefur milli ríkisstjórnarinnar og þessara hópa. Það er augljóst hverjum manni að megn óánægja hefur grafið um sig hjá þessum hópum sem finnst sem góðærið hafi farið fram hjá sér. Mikil auðlegð blasir við hvarvetna en líka aukin misskipting lífskjara. Íslenskt samfélag á mjög erfitt með að þola þetta, það er auðvitað ástæðan fyrir þessari óánægju. Uppi eru háværar kröfur um að einhverjar tilraunir séu hafðar uppi af hálfu stjórnvalda til að sporna gegn þessari þróun með stjórnvaldsaðgerðum. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé tilbúinn til þess að vinna markvissa og sanngjarna áætlun til næstu fimm ára í samvinnu við samtök öryrkja og aldraðra um umbætur á lífeyriskerfinu, áætlun sem stuðli að því að lífeyrisþegar njóti sambærilegra kjara við aðra þjóðfélagsþegna og skapi þeim betri skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi.

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni skýrslu sem nýlega hefur komið út um kjör öryrkja. Ég skal byrja á því að játa að þegar ég fletti þessari skýrslu kom ýmislegt í henni mér á óvart þannig að ég spurðist fyrir um það hver hefði orðið kaupmáttaraukning þessara bóta á undanförnum 10 árum. Ég fékk þau svör að sú aukning væri 59%, þ.e. verulega meiri en launavísitalan hefur breyst um. Ég kom fram með þessar upplýsingar og þá sagði aðilinn sem vann þessa skýrslu að hér væri annaðhvort um að ræða misskilning hjá forsætisráðherra eða þá að hann hefði fengið rangar upplýsingar. Ég lét aftur fara yfir þessi gögn og fékk nákvæmlega sömu svörin hjá þeim ágætu embættismönnum sem vinna að þessum málum. Það náttúrlega gengur ekki að við þurfum að byggja umræðuna á einhverju stagli um þessa hluti. Það er mjög mikilvægt að fyrir liggi réttar upplýsingar um stöðu mála. Ég hef enga ástæðu til annars en að treysta þeim ágætu embættismönnum sem vinna að þessum málum á vegum ráðuneytanna og ég er mjög undrandi á þessum prófessor að vera ekki tilbúinn til að leiðrétta skýrslu sína. En hvað um það, aðalatriðið er ekki skýrslan heldur staða mála. Hv. þingmaður spyr hvað ríkisstjórnin hyggist fyrir í þeim efnum. Ég hef átt ágætan fund með formanni Öryrkjabandalagsins og hann leggur áherslu á sömu hluti og fulltrúar aldraðra, þ.e. að breyta skattalegri meðferð bóta og draga úr tekjutengingum. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir margvíslegum umbótum á þessu sviði. Á árinu 2001 kom sérstakur tekjutryggingarauki, á árinu 2003 var dregið úr skerðingu vegna tekna, úr 67% í 45%, og á árinu 2004 komu aldurstengdar örorkubætur. Nýlega var haldinn fundur með fulltrúum eldri borgara þar sem ákveðið var að hraða skýrslu vegna þeirra mála og hún kom út núna í nóvember. Næsti fundur með fulltrúum eldri borgara verður 21. desember. Okkur finnst sjálfsagt að fara yfir meginkröfur þessara aðila, þ.e. draga enn frekar úr tekjutengingum í sambandi við bætur, það eru aðalkröfur þeirra. Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að auka atvinnuþátttöku með því að lækka skattprósentu. Nú kemur þetta ágæta fólk og biður um að atvinnuþátttaka þess verði aukin eða skilyrði sköpuð til að auka atvinnuþátttökuna. Mér finnst mikilvægt að líta á það. Sérstaklega á það við um öryrkja þar sem atvinnuþátttaka er lítil. Í nýlegu samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins var ákveðið að fara í sérstakt samstarf milli fulltrúa lífeyrissjóða og stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins til þess að auka endurhæfingu og gera það mögulegt að þeir sem hafa orðið fyrir örorku geti tekið meiri þátt í atvinnulífinu í landinu. Það starf er að fara af stað. Ég tel því að þessi mál séu í mjög eðlilegum farvegi en ég harma það að menn þurfi að vera að þrátta um það hver raunveruleg staða þessara mála sé í prósentum og tölum. Það ætti að geta legið fyrir. Þessi mál eru mjög viðkvæm og það er nauðsynlegt að huga ávallt að leiðréttingu þeirra en það er lágmark að mínu mati að menn geti verið sammála um staðreyndir málsins. Þess vegna hefur verið ákveðið að fá utanaðkomandi aðila til að fara yfir þetta enn á ný þannig að það geti verið á hreinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur fyrir að taka upp utandagskrárumræðu um nýútkomna skýrslu Stefáns Ólafssonar um örorku og velferð á Íslandi, skýrslu sem unnin var af Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Fyrr á þessu ári kom út önnur skýrsla sem heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið gaf út, Fjölgun öryrkja á Íslandi – orsakir og afleiðingar, eins og hér hefur komið fram. Báðar þessar skýrslur gefa fullt tilefni til að vinna hratt og vel að stefnumótun, nýjum áherslum og úrbótum í málefnum öryrkja. Það verður að gerast með öryrkjum. Þrátt fyrir nokkrar kjarabætur yngri öryrkja og nýjan bótaflokk, þ.e. tekjutryggingarauka, er ljóst að brýn nauðsyn er á verulegum kjarabótum ef öryrkjar eiga ekki að verða öreigar þessa lands. Skýrsla Stefáns Ólafssonar dregur fram það sem öryrkjar hafa bent á undanfarin ár. Kjör þeirra hafa versnað, sérstaklega þó undanfarin 10 ár. Skattbyrði einhleypra öryrkja hefur hækkað á þessu tímabili, frá 7,4% af heildartekjum þeirra að jafnaði í 17,1% á síðasta ári. Skattleysismörk hafa setið eftir. Þannig ættu skattleysismörk nú að vera rúmlega 102 þús. kr. ef þau hefðu fylgt verðlagi frá 1988 en eru rúmlega 75 þús. kr. Tekjutengingar eru óhóflegar og draga úr atvinnuþátttöku. En það skiptir ekki höfuðmáli hvert viðmiðunarárið er því að staðreyndirnar tala sínu máli og það er ljóst að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið gengið mjög hart að kjörum bæði öryrkja og eldri borgara. Það er ekki hægt að framfleyta sér á tekjum sem eru langt undir framfærslumörkum. Fólk fer ekki í hungurverkfall eða hópast í kröfugöngur til að fá kjarabætur nema eitthvað mikið sé að. Í allri velferðinni á enginn að þurfa að svelta eða neita sér um nauðsynleg lyf. Velferðarkerfið á að tryggja afkomu og mannsæmandi lífsgæði. Það þarf ekki fleiri skýrslur, það þarf að vinna og það þarf að vinna að þessum málum með öryrkjum.

Frú forseti. Þessi skýrsla olli mér miklum vonbrigðum. Hér er kostað til miklum tíma og miklum peningum og fenginn til þess kunnur fræðimaður, gamall baráttufélagi minn úr launþegahreyfingunni, og niðurstaðan er svo full af rangfærslum þar sem verið er að bera saman ósambærilega hluti, sleppt úr heilu bótaflokkunum og nýjustu upplýsingar ekki notaðar að það gerir skýrsluna nánast ónothæfa í þessari umræðu. Ég vona að við séum öll sammála um að við viljum bæta hag öryrkja, jafnvel þótt við deilum um það hvaða aðferð sé best til að gera það þannig að sá hagur batni á viðvarandi hátt. Það sem ég á afskaplega bágt með að átta mig á er hvaða tilgangi það þjóni í umræðunni að sverta stöðu Íslands í þessum efnum gagnvart nágrannalöndum okkar.  Í nýrri skýrslu þar sem borin eru saman almannatryggingakerfin á Norðurlöndunum kemur fram að hvað varðar öryrkja erum við Íslendingar vel fyrir ofan meðallag. Við erum rétt fyrir neðan Norðmenn en Svíar og Finnar eru fyrir neðan okkur. Hvaða tilgangi þjónar það þá að segja að við fylgjum ekki hinu norræna módeli? Í sömu skýrslu kemur fram að ráðstöfunartekjur eldri borgara á Íslandi séu hæstar á Norðurlöndunum. Þetta er miðað við árið 2002 en einmitt á árinu 2002 gerði ríkið samkomulag við eldri borgara og nýlega er búið að fara yfir hvernig það samkomulag hafi verið efnt. Alls staðar þar sem hægt er að setja mælikvarða á samkomulagið hefur það verið efnt að fullu. Hvaða tilgangi þjónar það svo í umræðunni að sverta stöðu okkar og sverta það sem okkur hefur þó tekist að gera í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Það er ekki nýtt að við veltum fyrir okkur stöðu öryrkja og aldraðra í þjóðfélaginu sem myndast hefur hér á síðustu 10 árum undir forustu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Það hefur verið viðvarandi regla að tekjur öryrkja eru skertar með sérstöku skerðingarákvæði og síðan hefur verið sýnt fram á hvernig viðbótin í skattkerfinu tekur nánast allan ábata öryrkja í burtu ef þeir afla sér tekna eða ef þeir eiga lífeyristekjur. Þetta fyrirkomulag sem ég hef svo margoft bent á úr þessum ræðustól er mjög ósanngjarnt bæði gagnvart öryrkjum og eldri borgurum. Það vantar átak í að hækka persónuafslátt. Það þarf að koma persónuafslættinum upp undir 38–40 þús. kr. þannig að skattleysismörkin nálgist 110 þús. kr. Það er algjört skilyrði að mínu mati. Ég hef margsagt það í þessum ræðustól að ríkisstjórnin hefur valið það að fjölga skattgreiðendum í láglaunahópum, fjölga skattgreiðendum meðal öryrkja, eldri borgara, atvinnulausra og lágtekjufólks. Svo kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir að skýrsla sú sem Stefán Ólafsson vann og sýnir það viðvarandi ástand sem er til staðar valdi miklum vonbrigðum og að hún sé ósönn. Hæstv. ráðherra. Væri ekki nær að óska öryrkjum gleðilegra jóla með einhverju öðru en slíkum boðskap? Heldurðu að öryrkjar viti ekki hvað þeir fá útborgað? Heldurðu að þeir viti ekki fyrir hvaða skerðingu þeir verða? Hvers konar fíflaskapur er þetta, hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Heildartekjur ríkissjóðs jukust á föstu verðlagi úr 425 millj. á dag á árinu 1995 í 838 millj. á dag á árinu 2005. Samt eru aldraðir, öryrkjar og atvinnulausir settir út í kuldann af þessari ríkisstjórn. Í tíð jafnaðarmanna á árunum 1988–1995 hækkuðu skattleysismörk í takt við neyslu- og launavísitölu. Nú þarf að hækka skattleysismörk úr 72 þús. kr. í 102–114 þús. kr. til að þau séu í samræmi við neyslu- og launavísitölu eins og fram kemur í línuriti sem ég er með frá fjármálaráðuneytinu. Hámarksörorkulífeyrir sem hlutfall af meðaltekjum allra framteljenda hefur aldrei verið hærri síðustu 20 ár en í tíð jafnaðarmanna á árinu 1993. Þegar hæstv. forsætisráðherra talar um 59% aukinn kaupmátt vísar hann aðeins til lítils hluta öryrkja og lífeyrisþega sem eru með hæstu samsettu bæturnar frá Tryggingastofnun ríkisins sem eru innan við eitt þúsund manns af um 30–40 þúsund lífeyrisþegum. Kaupmáttur þeirra hefur aðeins aukist um 30–40%. Þegar dómstólar ráku stjórnvöld til að bæta lítillega kjör öryrkja fyrir nokkrum árum og þegar öryrkjar knúðu stjórnvöld í aðdraganda kosninga til að bæta lífeyri ungra öryrkja sviku stjórnvöld það að hluta og hirtu líka verulegan hluta kjarabótanna aftur í aukinni skattbyrði sem aukist hefur um 131% í tíð stjórnarflokkanna. Staðreyndin er sú að ráðherrarnir hafa allir verið á harðahlaupum síðustu 10 árin við að mylja undir þá sem mest hafa fyrir, ríkasta fólkið í landinu, á sama tíma og öryrkjar þurfa að sækja rétt sinn til dómstóla. Skýrsla Stefáns Ólafssonar er skilaboð til lífeyrisþega um hve atkvæðaréttur þeirra er dýrmætur, líka skilaboð til ráðherranna, hvers og eins, um að þeir eigi að skammast sín, klifra ofan úr fílabeinsturninum og reyna að komast í jarðsamband við kjör lífeyrisþega og lágtekjufólks í landinu.

Virðulegi forseti. Það er vissulega brýnt að ræða örorku og velferð á Íslandi og í vestrænum löndum. Það er vissulega brýnt að fara vandlega bæði yfir aðferðir og útreikninga sem menn nota til að komast að niðurstöðum og samanburði á þessu sviði. Varðandi skýrslu þá sem hér er til umræðu endurtek ég það sem ég hef áður sagt, margt almennra atriða sem flokkast undir vangaveltur eða lýsingar á tilteknum hliðum örorkunnar er af hinu góða í þeim skilningi að það hvetur til almennrar umræðu um samfélagsmál. Það kemur hins vegar í ljós að mínum dómi þegar kafað er í talnaefnið, útreikninga og umfram allt útleggingar og ályktanir sem höfundur dregur, að þar set ég fyrirvara og vísa á bug tilteknum atriðum, eins og skýrt hefur komið fram í athugasemdum sem fjármála- og heilbrigðisráðuneytin hafa gert. Menn geta á hinum pólitíska og flokkspólitíska vettvangi haldið því fram t.d. að fjölgun öryrkja sé ekki sérstakt vandamál en í þessu sambandi eru staðreyndir sem menn verða að horfa til, bæði fræðimenn og stjórnmálamenn. Þeir sem fengu örorkulífeyri áður en örorkumatið var gert læknisfræðilegt voru árið 1998 7.982, tveimur árum síðar 9.329, 2002 voru þeir 10.443, árið 2004 12.011 og í síðustu viku var fjöldi öryrkja 12.638. Í þessum tölum endurspeglast vandinn sem við stöndum frammi fyrir. Við stöndum frammi fyrir því að yngstu öryrkjarnir eru hér hlutfallslega fleiri en annars staðar á Norðurlöndum og við stöndum líka frammi fyrir því að fjöldi öryrkja mældur sem hlutfall af íbúafjölda á aldrinum 16–66 ára hefur vaxið úr 5,5% upp í 7% á nokkrum síðustu árum. Það er forgangsmál að snúa þessari þróun við og það ætti að vera hagsmunamál allra. Það er það sem við höfum hugsað okkur að gera með því að endurskipuleggja starfsendurhæfinguna og fara yfir tekjuskerðingarnar eins og forsætisráðherra kom að í ræðu sinni áðan. Talað hefur verið um norrænt velferðarkerfi og ég er eindregið fylgjandi þeirri hugsun í norræna velferðarkerfinu að við sem skattgreiðendur tryggjum þeim 

Hæstv. forseti. Aðalatriði þessa máls er þetta: Öryrkjum á Íslandi eru búin óviðunandi kjör. Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur það vera forgangsatriði að búa svo um almannatryggingar að þær tryggi öllum öryrkjum og öldruðum mannsæmandi kjör. Við höfum sett fram tillögur um hvernig megi ná því markmiði. Síðan er hitt, samanburðurinn við önnur lönd og fortíðin. Auðvitað skiptir máli að það sé rannsakað, og Stefán Ólafsson, fræðimaður og prófessor við Háskóla Íslands, á mikið lof skilið fyrir rannsóknir sínar á íslenska velferðarkerfinu og þeim samanburði sem hann hefur gert á okkar kerfi og þeim kerfum sem aðrar þjóðir búa við. Í ljós hefur komið að við búum öryrkjum lakari lífskjör en nágrannaþjóðir okkar gera. Stjórnvöld hafa borið brigður á ýmsa þætti í rannsóknum Stefáns, það gera öryrkjar hins vegar ekki og sýna fram á það með gögnum. Það er mjög mikilvægt að við sem komum nálægt lagasmíð af þessu tagi, sem þessum málum tengjast, kynnum okkur málin sjálf til hlítar. Allt of oft hefur leti og sinnuleysi stjórnmálamanna til að kafa sjálfir ofan í málin valdið því að umræða af þessu tagi hefur gufað upp. Við fengum ágætt dæmi áðan frá hæstv. forsætisráðherra sem sagðist hafa spurst fyrir um málið og að á grundvelli fyrirspurnar og þess sem honum er sagt fullyrðir hann hér síðan út í loftið að þetta sé allt saman bull og vitleysa. Hann verður sjálfur að kafa ofan í þessi mál og færa rök fyrir máli sínu. Varðandi framtíðina vil ég líka segja þetta: Stigið var ákveðið framfaraspor vorið 2003, eða fyrirheit gefin um slíkt, um að búa þeim öryrkjum sem ekki njóta samtryggingar lífeyrissjóðanna bærilegri kjör. Það var undirritað á flóðlýstum blaðamannafundi í aðdraganda kosninganna 2003. Það var svívirðilegt 

Virðulegi forseti. Lengi framan af síðustu öld stóð Ísland mun veikar að vígi efnahagslega en önnur Norðurlönd en á síðustu áratugum hefur orðið mikil breyting á, Ísland er með nákvæmlega sömu tekjur og Norðurlöndin, meira að segja meiri tekjur en sum þeirra. Á sama tíma hefur íslenska samhjálpin, velferðarkerfið, vaxið meira hér en í nokkru öðru landi. Og alveg sama hvað menn segja, hin norræna tölfræði sem er hin fullkomnasta og besta í heiminum segir þessa sögu, íslenskt velferðarkerfi stenst fullkomlega samanburð við það besta sem er í heiminum. Þannig viljum við hafa það. Þannig hefur samhjálp alltaf verið aðferð norrænna þjóða, skandinavískra þjóða, til að ná hámarksárangri. Ef menn vilja standa hér í þrætubók um hvað sé rétt og hvað rangt í þessu er mönnum það fullkomlega heimilt en staðreyndir málsins geta menn ekki flúið. Þær liggja alveg fyrir. Hvergi í heiminum hafa lífskjörin batnað meira og betur á síðustu 10 árum, þ.e. ráðstöfunartekjurnar, tekjurnar eftir skatt, leiðrétt með vísitölu, hvergi. Öryrkjar og eldri borgarar og hverjir sem er hafa allir notið þess. Það eru ósannindi að orðið hafi gliðnun þar á milli. Það stenst ekki. Menn verða að horfa til þess að verið er að vinna að þessu af einlægni núna, eins og gert hefur verið í marga áratugi og engar pólitískar deilur um það. Það er því leiðinlegt þegar menn eru hér með köpuryrði út af þessum hlutum, sérstaklega í garð hæstv. heilbrigðisráðherra sem allir vita að hefur lagt sig fram af einlægni í þessu starfi, af einlægni og hreinu hjarta. Það er ömurlegt þegar menn nota svoleiðis aðferðir.

Frú forseti. Það er greinilega viðkvæm skýrsla sem menn ræða hér. Það er sorglegt að verða vitni að því að hæstv. ráðherrar hafi þá einu vörn að sverta skýrsluna í stað þess að ræða hana efnislega. Síðan heyrum við hér ræðu hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni sem er eins og bjórauglýsing, „Best í heimi – Ísland“. Ég verð að segja að þetta er alvarlegt mál sem við ræðum hér. Það snýst um það hvernig stjórnvöld koma fram við þá sem eru verst settir í þjóðfélaginu. Hvernig gerum við það? Annars vegar með því að tryggja þeim framfærslu, og menn deila um hvort það sé nægjanlegt eða ekki, og hins vegar með því að tryggja þeim þátttöku í samfélaginu. Þar þarf að bæta úr. Ég held að menn ættu að líta til þess þáttar einnig í skýrslunni hvernig tryggja eigi öryrkjum endurhæfingu, hvernig eigi að koma þeim aftur út á vinnumarkaðinn, enn fremur hvernig eigi að tryggja þeim atvinnuþátttöku. Ég tel það mjög mikilvægt. Menn ættu að geta litið til þess þáttar en deila ekki endalaust um prósentur og hvað hver og einn fær af kökunni. Það er samt athyglisvert að bera viðtökur sem þessi skýrsla fékk saman við viðtökur sem önnur skýrsla fékk, skýrsla sem unnin var síðastliðið vor, um öryrkja. Þar var ekkert dregið í efa þó að upp úr kafinu hafi komið að í henni hafi eitt og annað verið rangfært. Ég ætla að nota síðasta hluta ræðu minnar í að fara yfir samninginn sem var gerður í Þjóðmenningarhúsinu. Mér finnst til skammar að hann hafi ekki verið uppfylltur, sérstaklega í ljósi þess að ef við lítum á skýrsluna sjáum við að einungis 2 þús. kr. sitja eftir af þeim 25 þús. kr. sem samið var um að ungir öryrkjar fengju í sinn vasa. Mér finnst þetta mjög sérstakt, það er búið að draga svo úr þessum bótum með sköttum og öðru að ég tel 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin þó að þau væru rýr í roðinu vegna þess að hann svaraði því í engu hvort hann væri tilbúinn að beita sér fyrir slíkri áætlun í samvinnu við samtök aldraðra og öryrkja. Ráðherrann sagðist harma að það þyrfti að þrátta um prósentur og staðreyndir, við ættum ekki að þurfa að þrátta um slíkt, hér væru viðkvæm mál á ferðinni og við ættum að geta verið sammála um ákveðin grundvallaratriði varðandi prósentur og staðreyndir. Þetta er rétt, þetta eru viðkvæm mál og við eigum ekki að þurfa að þrátta um þessa hluti stöðugt. Sá veldur miklu sem upphafinu veldur. Öryrkjar fengu hvergi að koma nærri skýrslugerðinni um fjölgun öryrkja sem unnin var af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þeir fengu hvergi að koma þar nærri þegar sú skýrsla var samin. Ef menn vilja hafa sátt við þessa hópa, vilja efna til góðs samstarfs við þessa hópa, verða þeir að hleypa hópunum að borðinu. Þeir verða að ræða við þá á jafnréttisgrundvelli alveg eins og aðra hópa í samfélaginu. Það verður að sýna þeim þá virðingu. Auðvitað væri næst að menn settust niður yfir slíka skýrslugerð og kæmu sér bara saman um forsendurnar í henni. En því er ekki að heilsa hjá hæstv. ríkisstjórn. Í mínum huga snýst þetta mál í grundvallaratriðum um það hvert við ætlum að stefna með íslensku velferðarkerfi. Mér finnst sérkennilegt hvernig menn tala hér. Það er talað um að heilbrigðisráðherra sé góður maður - vissulega er heilbrigðisráðherra hinn vænsti maður en þetta snýst bara ekkert um það. Við erum ekki að tala um einhverja góðgerðarstarfsemi, við erum að tala um lífskjaratryggingu fyrir öryrkja og aldraða og það er það sem hið norræna, eða skandinavíska, velferðarkerfi snýst um. Það er lífskjaratrygging, ekki góðgerðir, ekki góðvilji einn og sér. Hann dugir voðalega skammt. Við eigum ekki að dæma fólk til lágra launa, skammta því lök lífskjör þó svo að það hafi orðið fyrir örorku einhvern tímann á lífsleiðinni. Þannig er þankagangurinn hjá stjórnvöldum, 

Frú forseti. Ég tel að aðalatriði þessa máls sé hvaða markmið við höfum til framtíðar í sambandi við kjör öryrkja. Ég er sammála fulltrúum öryrkja um að það er mjög mikilvægt að auka atvinnuþátttöku þeirra. Atvinnuþátttaka eldri borgara hér á landi er með því mesta sem gerist, hún er 40% meiri en t.d. í Danmörku. Ef atvinnuþátttaka eldri borgara í Danmörku væri svipuð og hér á Íslandi mundu þjóðartekjur Dana hækka álíka mikið og heildarþjóðartekjur Íslendinga. Það er hins vegar rétt að atvinnuþátttaka öryrkja hér á landi er of lítil og þess vegna er mjög mikilvægt að auka starfsþjálfun og endurhæfingu. Það er einmitt það sem ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um. Það starf mun fara af stað. Síðan hafa fulltrúar öryrkja líka lagt á það áherslu að minnka skerðingu vegna atvinnuþátttöku öryrkja og við í ríkisstjórninni teljum mjög eðlilegt að fara yfir það mál. Við skulum þó líka muna að þegar við tölum um að draga úr þessum svokölluðu skerðingum erum við jafnframt að tala um að draga úr tekjujöfnun. Það skulu menn líka hafa í huga. Kröfur eldri borgara ganga út á það að draga úr þessum skerðingum og ríkisstjórnin tekur undir það að fara yfir þau mál. Ég tel því að þessi mál séu í eðlilegum farvegi og við munum vinna að þeim en við þurfum enga fimm ára áætlun til þess samkvæmt tillögu Stefáns Ólafssonar.

Virðulegur forseti. Ég flyt nefndarálit hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um starfsmannaleigur á þskj. 521, 366. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta. Þetta frumvarp felur í sér að nú eru sett í fyrsta sinn heildstæð lög um starfsemi starfsmannaleigna hér á landi.

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa hljóð ræðumanninum sem mælir fyrir nefndaráliti félagsmálanefndar.

Aðdragandinn að þessu máli var þannig að hæstv. félagsmálaráðherra skipaði árið 2004 starfshóp til að skoða stöðu starfsmannaleigna á íslenskum markaði og vinnuumhverfi þeirra. Í þessum starfshópi áttu sæti fulltrúar frá ASÍ, SA og félagsmálaráðuneytinu. Það er skemmst frá því að segja að samstaða náðist um að sett yrðu sérlög um starfsmannaleigur og gerðu fulltrúar aðila samkomulag um þau atriði sem koma fram í þessu frumvarpi sem við höfum verið að fjalla um í félagsmálanefnd. Þetta samkomulag náðist 15. nóvember sl. og var ein af forsendum þess að ekki kom til uppsagnar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Þá má segja að eiginlega séu tvær meginstoðir í frumvarpinu, þ.e. frumvarpið á að stuðla að því að hér verði ekki um félagsleg undirboð að ræða á íslenskum vinnumarkaði þannig að erlendir starfsmenn komi hingað til lands og starfi á lakari kjörum en gengur og gerist. Svo er líka lögð mikil áhersla á að við takmörkum möguleika á óheilbrigðri samkeppni þannig að þau fyrirtæki sem standa sig vel og halda öll lög varðandi kjör búi ekki við skert starfsumhverfi. Með þessu frumvarpi er bæði verið að passa upp á launamennina og fyrirtækin. Virðulegur forseti. Á fundum félagsmálanefndar var rætt um skilgreiningu hugtaksins „starfsmannaleiga“ og í einstaka umsögnum kom fram gagnrýni á það hvernig hugtakið er skilgreint í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Til að taka af öll tvímæli þar um skal tekið fram að það er hvorki ætlun löggjafans að lögin nái til þess þegar um tilfallandi lán á starfsmönnum er að ræða né verktakasamninga. Fram komu ábendingar um þetta m.a. frá fulltrúum SA, Samtaka atvinnulífsins, og ég vil taka það fram, fyrst maður er nú að vitna í aðila vinnumarkaðarins, að nefndin átti mjög gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins við vinnslu þessa máls, þ.e. Magnús Norðdahl frá ASÍ og Hrafnhildi Stefánsdóttur frá SA, en auk þess kom á fund nefndarinnar Grétar Þorsteinsson, forseti ASÍ. Það var talsvert mikið rætt um aðgengi upplýsinga á fundum nefndarinnar og því ætla ég að gera því nokkur skil hér við yfirferð þessa nefndarálits. Ákvæði 9. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, heldur vitanlega gildi sínu en ákvæðið fjallar um störf trúnaðarmanna stéttarfélaga. Sama gildir um ákvæði kjarasamninga sem fjalla nánar um efnið. Skal trúnaðarmaður m.a. gæta þess að gerðir vinnusamningar séu haldnir af atvinnurekanda og fulltrúum hans. Þá er í gildi samkomulag ASÍ og SA um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði - ég bendi á að það samkomulag er viðhengi við nefndarálit félagsmálanefndar - en það kveður á um rétt trúnaðarmanna til að yfirfara gögn um laun og önnur starfskjör þeirra erlendu starfsmanna sem kjarasamningur tekur til. Jafnframt var sett á fót sérstök samráðsnefnd sem getur krafist nauðsynlegra gagna frá vinnuveitanda um laun eða önnur starfskjör þeirra erlendu starfsmanna sem mál varðar. Samkomulagi þessu var veitt almennt gildi með 2. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sbr. lög nr. 145/2004. Fram kom hjá fulltrúum ASÍ og SA í félagsmálanefnd að samkvæmt því gætu trúnaðarmenn, eða fulltrúi viðkomandi stéttarfélags ef trúnaðarmaður er ekki fyrir hendi, krafið starfsmannaleigur um að fá að yfirfara gögn til að sannreyna að kaup og kjör starfsfólks starfsmannaleigna væru í samræmi við kjarasamninga. Takist trúnaðarmönnum ekki að leysa þann ágreining sem kann að rísa um kjör einstakra starfsmanna er unnt að vísa málinu til umræddrar nefndar. Samkvæmt 10. gr. frumvarpsins skal starfsmannaleiga veita Vinnumálastofnun þær upplýsingar sem stofnunin telur nauðsynlegar til að fylgjast með framkvæmd laganna. Í frumvarpinu er kveðið nánar á um hvaða upplýsingar hér er um að ræða. Í 10. gr. er ákvæði sem verður virkt ef rökstuddur grunur vaknar um að brotið sé gegn réttindum launafólks og það er alveg ljóst að nefndin lítur svo á að þessu kerfi sé ekki ætlað að hafa áhrif á þær heimildir sem verkalýðshreyfingin hefur nú þegar til að fylgjast með að kjarasamningum sé fylgt eftir. Telur nefndin mikilvægt að Vinnumálastofnun sé áfram í nánu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins en helstu samtök þeirra eiga fulltrúa í stjórn stofnunarinnar. Nefndin leggur þannig áherslu á að því vinnumarkaðskerfi sem hefur verið í þróun á síðustu áratugum verði viðhaldið og lítur nefndin svo á að frumvarp þetta feli í sér ákveðið frávik frá þeim meginreglum sem gilda. Frumvarpið breytir ekki eftirlitshlutverki aðila vinnumarkaðarins en kemur því til stuðnings, m.a. ef vinnuveitendur sinna ekki upplýsingagjöf gagnvart þeim. Frumvarpinu er þannig ætlað að vera til stuðnings gildandi kerfi að því er starfsmannaleigur varðar. Er mikilvægt að draga þetta sérstaklega fram hér vegna þess að í nefndinni var mikil umræða um aðgang m.a. stéttarfélaga að upplýsingum um kaup og kjör. Það sem nú hefur verið við lýði heldur að sjálfsögðu fullu gildi - við höfum stundum kallað það axlabönd í nefndinni - en svo koma því til viðbótar heimildir Vinnumálastofnunar til að krefja starfsmannaleigur um upplýsingar ef grunur leikur á broti. Við höfum stundum kallað það belti í nefndinni þannig að það eru belti og axlabönd. Það er ekki þannig að verið sé að veikja hér aðgengi að upplýsingum, alls ekki. Virðulegur forseti. Við ræddum líka talsvert um notendafyrirtækjaábyrgð í nefndinni, en hugsunin með frumvarpinu er þannig að starfsmannaleiga er vinnuveitandinn og ber ábyrgð á kjörum starfsfólksins sem það leigir út en notendafyrirtækið ber ábyrgð á vinnuverndinni á staðnum þar sem viðkomandi starfsmaður er að vinna dagsdaglega. Það kom fram í nefndinni að ASÍ hafði talið æskilegt - og það var ein af kröfum ASÍ á fyrri stigum - að notendafyrirtæki bæri einnig ábyrgð á kaupi og kjörum. Það er ekki inni í þessu frumvarpi. Það kom í ljós í umræðum í nefndinni að það hafði skipt mjög miklu máli í því samkomulagi sem ASÍ og SA gerðu, að í hinum nýju lögum eða í því kerfi sem við vorum að taka upp varðandi starfsmannaleigurnar fær Vinnumálastofnun gríðarlega miklar heimildir sem Vinnumálastofnun hefur ekki í dag. Þær heimildir felast í því að vakni grunur um brot þannig að starfsmenn njóti ekki eðlilegra kjara getur Vinnumálastofnun krafið starfsmannaleiguna um upplýsingar ráðningarsamninga, upplýsingar um kaup og kjör og krafist úrbóta með ákveðnum fyrirvara. Ef starfsmannaleigan bætir ekki úr eins og Vinnumálastofnun hefur krafist getur Vinnumálastofnun með lögregluvaldi stöðvað starfsemina, sem eru auðvitað miklar heimildir. Það var alveg ljóst í umræðunum í nefndinni að þetta hafði talsverð áhrif á ASÍ, þ.e. að Vinnumálastofnun fékk þessar miklu valdheimildir til að stöðva starfsemi ef starfsmannaleigur höfðu ekki staðið sig í því að greiða starfsmönnum sínum eðlileg laun. Ég vildi draga þetta sérstaklega hér fram, virðulegur forseti, af því að ábyrgð notendafyrirtækja var að sjálfsögðu talsvert mikið rædd í nefndinni. Í nefndinni fóru einnig fram umræður um hvort ákvæði í frumvarpinu, m.a. 3. gr. um að starfsmannaleigur skyldu hafa fulltrúa hér á landi, hvort það ákvæði stæðist EES-samninginn og hvort þetta væri of íþyngjandi fyrir fyrirtækin. Við skoðuðum það sérstaklega og við teljum að ákvæðið um að allar starfsmannaleigur skuli hafa fulltrúa staðsetta hér á landi samræmist EES-samningnum enda er það ákvæði sett inn í þágu almannaheilla og þjónar lögmætu markmiði. Reglan um að öll fyrirtæki óháð staðfestu skuli hafa fulltrúa verður að teljast hófleg miðað við tilefnið og hindrar ekki aðgang að markaðnum. Í þessu sambandi var sérstaklega dregið fram að ákvæði EES-samningsins gefa svigrúm vegna þess að hér er um sérstaklega viðkvæma starfsemi að ræða. Við erum að fjalla um fólk sem vinnuafl en ekki um bíla, þannig að það er svigrúm til að verja fólk sérstaklega í þessu sambandi og það er skoðun okkar að þetta ákvæði brjóti ekki EES-samninginn. Það var talsverð umræða í nefndinni um vinnuverndarmál og skattamál. Þar kom fram að eðlilegt væri að taka til skoðunar vinnuverndarmál og skattamál er lúta að starfsmönnum starfsmannaleigna og nefndin beinir því til viðkomandi ráðherra að skoða þau mál með heildstæðum hætti í þeim lögum sem um þá málaflokka fjalla. Svo að ég minnist aðeins á skattamálin þá er alveg ljóst að skattaréttur er ekki það sama og vinnuréttur. Þetta var atriði sem við skoðuðum sérstaklega vegna þess að hér hefur yfirskattanefnd úrskurðað varðandi ábyrgð notendafyrirtækis á skattskilum en það er líka augljóst að það er ekki hægt að setja samasemmerki á milli skattaréttar og vinnuréttar, en okkur þykir eigi að síður mikilvægt að skattamálin séu skoðuð og sömuleiðis vinnuverndin, með heildstæðum hætti gagnvart þessum starfsmönnum. Virðulegi forseti. Varðandi þær upplýsingar sem eru í frumvarpinu um kostnað sem mun falla á Vinnumálastofnun verði þetta frumvarp að lögum, fengum við þær upplýsingar að sá kostnaður yrði líklega um 12–15 millj. kr. árlega fyrir stofnunina auk stofnkostnaðar vegna búnaðar, þ.e., tölvur og þróun tölvukerfa. Vinnumálastofnun telur þar af leiðandi að hún þurfi 12–15 millj. kr. plús stofnkostnað, verði frumvarpið að lögum. Fulltrúi félagsmálaráðuneytisins kom því á framfæri að ráðuneytið hefði nýlega farið yfir kostnaðaráhrifin með Vinnumálastofnun og teldi vera svigrúm til þess að mæta aukakostnaði innan núverandi fjárheimilda stofnunarinnar þar sem atvinnuleysi hefur minnkað talsvert að undanförnu og þar með umsvif Vinnumálastofnunar, ráðuneytið teldi því ekki þörf á viðbótarfjármagni að svo stöddu. Nefndin telur að starfsemi Vinnumálastofnunar sé mjög mikilvæg í þessu nýja lagaumhverfi, sem væntanlega mun verða samþykkt. Það er alveg ljóst að það verður talsvert mikið vinnuálag á Vinnumálastofnun, líklega mest fyrst um sinn, en eftirlitshlutverk stofnunarinnar er kannski eitt af því mikilvægasta sem lögin fela í sér. Við segjum því í nefndaráliti okkar, með leyfi forseta: „Nefndin telur að Vinnumálastofnun muni gegna mikilvægu hlutverki verði frumvarpið að lögum og telur því mikilvægt að ef í ljós kemur að kostnaðaráhrif vegna nýrra laga um starfsmannaleigur rúmast ekki innan fjárhagsramma stofnunarinnar verði það mál skoðað sérstaklega.“ Virðulegi forseti. Mér finnst frekar líklegt að eitthvað þurfi að bregðast við þessu á næsta ári miðað við lögin, af því að Vinnumálastofnunin fær svona mikið hlutverk, þetta er bæði mikið og flókið hlutverk. Virðulegi forseti. Nefndin flytur breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að sett verði inn ákvæði til bráðabirgða um að lögin skuli endurskoða innan tveggja ára. Telur nefndin eðlilegt að lögfesta slíkt ákvæði þar sem um ný heildarlög er að ræða sem fjalla um reglur á vinnumarkaði gagnvart starfsmannaleigum. Eðlilegt er að skýrt sé kveðið á um endurskoðun laganna strax og nokkur reynsla er komin af þeim, þ.e. innan tveggja ára. Auðvitað vonumst við til þess að nýju lögin sýni að starfsemi starfsmannaleigna batni á Íslandi og við verðum að láta reyna á þau. En af því að þetta eru ný lög vitum við auðvitað ekki nákvæmlega hvernig þau muni virka. Ég hef trú á því að þau verði til mikilla bóta og mér heyrist það almennt vera skoðun þingmanna að lögin séu mikið framfaraskref. En við verðum að skoða málið í ljósi reynslunnar og það er eðlilegt að við gerum það að tveimur árum liðnum. Við ræddum svolítið hvort sá tími ætti að vera styttri eða lengri en við töldum að eftir eitt ár væri líklega ekki komin nógu mikil reynsla á lögin en ekki væri gott að hafa tímann lengri en tvö ár ef þetta gengur ekki eins vel og við viljum. Það þótti því eðlilegt að lögin yrðu skoðuð innan tveggja ára, ef litið er á rök með og móti lengri eða styttri tíma. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að gera breytingartillögur. Hv. þingmenn Magnús Þór Hafsteinsson og Pétur H. Blöndal standa ekki að þessu áliti. Virðulegur forseti. Hér með hef ég gert grein fyrir nefndaráliti hv. félagsmálanefndar um frumvarp um starfsmannaleigur.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, formanni félagsmálanefndar, fyrir þessa yfirferð sína sem skýrði ákaflega vel þá vinnu sem nefndin hefur í þetta lagt og sannarlega er það mikilsvert að margt sem er óskýrt og á köflum erfitt við að una, liggur skýrar fyrir eftir ýmsar upplýsingar sem komu fram í máli hv. formanns. Eigi að síður verð ég að spyrja hv. formann betur út í hvað valdi því að ekki er lögð fram tillaga af hálfu nefndarinnar um notendaábyrgðina. Það kom alveg skýrt fram í mjög fínni röksemdafærslu hjá hv. þingmanni að það væri sennilega betra fyrir vellíðan og öryggi starfsmannanna að slíkt ákvæði kæmi fram. Hv. þingmaður rakti það líka mjög vel að á fyrri stigum skoðunar málsins af hálfu ASÍ hefði það verið tillaga. Mér er kunnugt um að í nefndinni komu fram mjög sterk viðhorf af hálfu verkalýðshreyfingarinnar sem lutu að þessu og ég spyr: Hvað veldur því að ekki kemur fram tillaga um þetta? Í annan stað, frú forseti, er auðvitað ekki annað hægt en að segja að hér er verið að draga upp ákveðin pótemkintjöld af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra. Hann leggur fram frumvarp sem hann segir að sé nægilega gott. Það kemur í ljós að hans eigin stofnun segir að það þurfi 12–15 milljónir til þess að hægt sé að uppfylla veigamikinn þátt í frumvarpinu. Hvaðan eiga þeir peningar að koma? Jú, hæstv. ráðherra fer og hristir einhverjar skúffur, opnar þær svo og segir: Jú, hér eru peningarnir. Þetta er ekki trúverðugt. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hvort hún sé ekki algjörlega sannfærð um það miðað við þá yfirferð sem hún gaf okkur hérna áðan að þessi lög munu ekki geta náð gildi sínu fyrr en þessir peningar eru fram komnir vegna þess að röksemdafærsla var elegant um einmitt það atriði.

Virðulegur forseti. Varðandi ábyrgð notendafyrirtækjanna teljum við sem styðjum nefndarálitið að eftir tvö ár sé eðlilegt að skoðað verði hvernig lagaumhverfið hefur virkað, vegna þess að í þessu nýja kerfi verður hlutverk Vinnumálastofnunar mjög sterkt. Með þessu frumvarpi er gengið mjög langt í því að þjarma að starfsmannaleigunum, þegar yfir höfði þeirra hangir sú svipa að starfsemin verði hugsanlega stöðvuð með lögregluvaldi ef þær greiði ekki rétt kaup til starfsmanna sinna, það er yfirvofandi hótun um að loka starfseminni ef starfsmannaleigurnar standi sig ekki. Þannig er ábyrgðin sett á starfsmannaleigurnar enda eru það þær sem eru vinnuveitandinn. Við teljum því að eins og málið er útbúið eigi að vera hægt að verja starfsmennina með fullnægjandi hætti án þess að ábyrgðin sé sett á notendafyrirtækið, þ.e. hið íslenska fyrirtæki. Varðandi hitt atriðið með fjárhaginn þá er það hlutverk sem Vinnumálastofnun fær kannski meira en maður gerði sér grein fyrir í upphafi máls. Þess vegna er sérstaklega tekið inn í nefndarálitið að verði kostnaðurinn meiri en gert er ráð fyrir þurfi að skoða það mál sérstaklega. Ég tel að það séu talsverðar líkur á að það þurfi að aðstoða Vinnumálastofnun á næsta ári varðandi kostnaðinn.

Frú forseti. Það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er að segja hér er að eftir þá faglegu umfjöllun sem hún hefur veitt forustu í nefndinni þá hafi hún ekki trú á því að þessi lög muni virka á næsta ár. Í dag er staðan sú að það viðgengst ekki önnur eins ribbaldamennska í nokkurri annarri atvinnugrein og í þessari. Einmitt þess vegna hefði þurft að taka föstum tökum á þessu strax í upphafi og þar eru tveir lykilþættir sem er að finna í þessu frumvarpi. Það er annars vegar aðkoma Vinnumálastofnunar og hins vegar þetta sem blasir við öllum sem hafa kynnt sér þessi mál, að notendaábyrgðin er ekki þarna inni. Það er alveg rétt röksemdafærsla hjá hv. þingmanni þegar hún segir að sá aðgangur sem Vinnumálastofnun hefur að upplýsingum og viðurlögin sem stofnunin hefur, geti gengið langt til þess að uppfylla nákvæmlega þær þarfir. En þá er það lykilatriði að Vinnumálastofnun hafi fjármagn til þess. Nú kemur það fram hjá hv. formanni félagsmálanefndar að hún telur að strax á næsta ári muni stofnuninni verða féskylft, þá muni þurfa peninga. Hún er með öðrum orðum að segja að eins og þetta mál er búið af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra muni lögin ekki ná tilgangi sínum, það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Hv. þingmaður segir hreint út að það vanti peninga. Og það blasir auðvitað við að þegar hæstv. félagsmálaráðherra sendir einhvern ágætan starfsmann sinn og segir við nefndina: Ég er búinn að skoða málið og við fundum 12–15 milljónir. Þá var annaðhvort að stofnunin var illa rekin frá upphafi, sem hún er ekki, eða að þarna er verið að búa til leiktjöld. Þess vegna verð ég að spyrja hv. þingmann: Er hún ekki ósátt við hæstv. félagsmálaráðherra út af þessu? Hún þarf reyndar ekki að svara mér, ég veit að hún er það.

Virðulegi forseti. Ég verð að mótmæla því að hv. þingmaður túlki orð mín svo að ég telji að lögin muni ekki virka. Ég held að þau muni einmitt virka. Ég held að þau verði geysilega sterk. Það er alveg ljóst að ASÍ kallar eftir lögum af þessu tagi og segir að ástandið sé ekki viðunandi. Það er þrýstingur á að klára málið núna svo að lögin fari að virka af því að þau verði góð. Ég hef hins vegar bent á það og það er sérstaklega bent á það í nefndarálitinu, að það er ekki samræmi á milli þess sem Vinnumálastofnun telur og þess sem ráðuneytið telur. Ráðuneytið telur að hægt sé að mæta þessari auknu byrði í Vinnumálastofnun innan núverandi fjárhagsramma en Vinnumálastofnun telur að hún þurfi 12–15 millj. kr. aukalega og einhverjar óskilgreindar upphæðir í stofnkostnað. Miðað við hvernig málið er vaxið og vegna þess að Vinnumálastofnun fær svo mikið og erfitt hlutverk er sérstaklega bent á það í nefndarálitinu að ef í ljós kemur að Vinnumálastofnun hefur rétt fyrir sér þurfi að skoða það mál sérstaklega. Nefndin tekur því undir það að Vinnumálastofnun hefur miklu hlutverki að gegna og að hún verði að geta sinnt því, að sjálfsögðu. Ég leyfi mér að segja hér, virðulegi forseti, að ég tel vera talsverðar líkur á því að skoða þurfi þetta mál á næsta ári. Þá verður að mæta þeirri fjárþörf. Vinnumálastofnun fær svo mikið hlutverk og verður að standast það. Ef það kemur í ljós að hún getur ekki mætt því innan fjárheimilda sinna þarf að skoða það sérstaklega á næsta ári. Ég vil vera algjörlega opin fyrir því.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni höfum undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar lengi kallað eftir lögum um starfsmannaleigur. Því er mikilvægt fyrir okkur að þegar frá slíkum málum er gengið að við getum verið sæmilega örugg um að lögin séu traust og markviss og komi í veg fyrir að í gegnum starfsmannaleigur hér séu stunduð félagsleg undirboð eða að verið sé að misnota erlent vinnuafl og ekki að greiða því í samræmi við íslenska kjarasamninga. Þó margt hafi skýrst í málinu þegar það kemur til 2. umr. vantar því miður inn í það lykilatriði til að við getum verið sæmilega örugg um að frumvarpið nái tilgangi sínum og það er það sem verið var að ræða fyrir nokkrum mínútum, ákvæði um notendaábyrgð. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd skrifum undir frumvarpið með fyrirvara, þ.e. sú sem hér stendur, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hv. þm. Valdimar L. Friðriksson. Fyrirvari okkar lýtur sérstaklega að notendaábyrgðinni og flytjum við breytingartillögu við frumvarpið sem snýr að henni, við þrjú sem erum fulltrúar Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem er 1. flutningsmaður þeirrar breytingartillögu. Það sem upp úr hefur staðið í umfjöllun félagsmálanefndar er í fyrsta lagi það sem ég nefndi um notendaábyrgðina, en nokkuð hefur verið tekist á um það mál, upplýsingaskyldan til stéttarfélaga og trúnaðarmanna þeirra, framlögin til Vinnumálastofnunar sem hér hafa verið rædd og einnig ákvæði um skatta- og vinnuvernd. Virðulegi forseti. Ef ég vík fyrst að notendaábyrgðinni er alveg ljóst að margir innan verkalýðshreyfingarinnar eru óánægðir með að slíkt ákvæði sé ekki að finna í frumvarpinu eða í breytingartillögum stjórnarliða. Það kom líka skýrt fram í umfjöllun nefndarinnar um málið að þó að ASÍ og Samtök atvinnulífsins hefðu viljað sjá frumvarpið öðruvísi en það var lagt fram eru þeir mjög samstiga um að fallast ekki á neinar breytingartillögur. Það kemur auðvitað ekki í veg fyrir að fulltrúar á löggjafarsamkundu þjóðarinnar geti haft skoðun á málinu og flutt þær breytingartillögur sem þeir telja nauðsynlegar til að frumvarpið nái tilgangi sínum. Notendaábyrgðin gæti verið tvíþætt og um það var nokkuð rætt í nefndinni. Það er annars vegar sú leið sem við þingmenn Samfylkingarinnar förum í breytingartillögu okkar, að það sé alveg klárt og kvitt að notendafyrirtækin séu ábyrg fyrir því að greitt sé í samræmi við kjarasamninga og þeim fylgt í öllum atriðum. Hins vegar gæti verið um að ræða sameiginlega ábyrgð notendafyrirtækja og starfsmannaleigna, þ.e. að þau fyrirtæki sem leigja til sín starfsmann, starfsmannaleigufyrirtæki, og sem af ásetningi eða gáleysi taka þátt í að una brotum starfsmannaleigu gegn ákvæðum laganna varðandi laun og önnur starfskjör séu samábyrg með viðkomandi starfsmannaleigu á kröfum þeirra. Þetta er einmitt ákvæði sem ASÍ vildi ná inn í meðferð málsins áður en það kom á þing en það varð ekki samkomulag um það. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að ákvæðið um notendaábyrgðina nái fram að ganga. Við fengum umsagnir nokkurra aðila varðandi þann þátt málsins og ætla ég að leyfa mér að vitna í eina sem barst í tölvupósti frá Oddi Friðrikssyni, yfirtrúnaðarmanni við Kárahnjúka. Þar kemur fram nauðsyn þess að hafa slíkt ákvæði um notendaábyrgð vegna þess að hér segir Oddur, með leyfi forseta: ,,Frá upphafi framkvæmda hér við Kárahnjúka hafa komið upp með reglulegu millibili deilur vegna starfsmannaleigna. Helsta vopn verkalýðsfélaganna í þeim málum hefur verið kafli 20, mgr. 23, í virkjunarsamningi sem kveður á um ábyrgð verktaka á undirverktökum sínum gagnvart virkjunarsamningi. Ég leyfi mér að fullyrða að án þessa ákvæðis hefði verið nær vonlaust að ná þeim tökum á starfsmannaleigunum sem við þó höfum. Vegna þess óttast ég að verði ekki sett ákvæði um ábyrgð notendafyrirtækja gagnvart íslenskum kjarasamningum þá kunni lög þessi að hafa takmarkað gildi.“ Þetta er maður sem hefur mikla reynslu í að kljást við þau vandamál sem upp hafa komið og tengjast starfsmannaleigum varðandi það að erlent vinnuafl fær ekki greitt í samræmi við íslenska kjarasamninga eða að aðbúnaður þeirra sé í samræmi við íslensk lög og reglur. Fleiri aðilar nefna þetta atriði og er það í raun og veru lykilatriði og stendur upp úr hjá öllum þeim sem gagnrýnt hafa frumvarpið, þ.e. frá hlið verkalýðssamtaka. Hér segir t.d. Rafiðnaðarsambandið, með leyfi forseta: ,,RSÍ hefur alloft þurft að hafa afskipti af starfsmannaleigum. Eins og margoft hefur komið fram á opinberum vettvangi hefur reynst ákaflega erfitt að afla öruggra upplýsinga um hvort staðið sé með réttum og löglegum hætti að launum og kjaratengdum atriðum gagnvart þeim starfsmönnum, sem eru hér á landi á vegum starfsmannaleigna. Það var því að mati RSÍ orðið löngu tímabært að sett yrðu lög um starfsemi starfsmannaleigna hér á landi.“ Síðan er talað um að staða skattamála vegna starfsmanna á vegum starfsmannaleigna sé einnig óljós og vegna þess sé erfitt að draga starfsmannaleigur til ábyrgðar. Einnig segir, með leyfi forseta: ,,Það hefur komið glögglega fram í afstöðu rafiðnaðarmanna gagnvart frumvarpsdrögunum, að skýr ákvæði um ábyrgð notendafyrirtækja sé forsenda þess að það takist að koma böndum á það ófremdarástand sem ríkt hefur hér á landi.“ Formaður Verkalýðsfélags Akraness kom m.a. á fund nefndarinnar og sendi umsögn um málið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Einnig vill félagið benda á að hendur stéttarfélaga eru algerlega bundnar hvað varðar eftirlit með kjörum þeirra sem koma á vegum starfsmannaleigna samkvæmt frumvarpinu.“ Þeir tala um hinn mikilvæga þáttinn í málinu, þ.e. upplýsingaskylduna, og segja, með leyfi forseta: ,,Það verður að veita stéttarfélögum einhverja heimild til eftirlits með starfskjörum þessara starfsmanna sem koma á vegum starfsmannaleigna og þá í fullri samvinnu við Vinnumálastofnun. Verkalýðsfélag Akraness hefur þó nokkra reynslu hvað varðar erlent vinnuafl og þeim vandamálum sem því hefur fylgt. Stéttarfélagið er ekki í neinum vafa að frumvarpið eins og það er nú er alls ekki til þess fallið að leysa þann vanda sem stéttarfélögin hafa verið að glíma við á undanförnum mánuðum því meira þarf til.“ Þeir lögðu fram ýmsar breytingartillögur, m.a. um notendaábyrgðina, skyldur notendafyrirtækis og um upplýsingaskylduna. Sömuleiðis lagði Samiðn fram ýmsar breytingartillögur. Lykilatriði í máli þeirra, en þeir komu á fund nefndarinnar, var notendaábyrgðin og skortur á ákvæði þar að lútandi í frumvarpinu. Þeir segja, með leyfi forseta: ,,Megingalli frumvarpsins er að ekki er gert ráð fyrir ábyrgð notendafyrirtækjanna á að farið sé eftir íslenskum kjarasamningum og lögum þegar þau hafa starfsmenn frá starfsmannaleigum í sinni þjónustu.“ Þeir nefna líka upplýsingaskylduna sem ég er með undir núna í mínu máli líka, með leyfi forseta: ,,Einnig telur Samiðn að ákvæði í 10 gr. frumvarpsins um að Vinnumálastofnun skuli vera bundin trúnaði varðandi upplýsingar sem stofnunin aflar og að eingöngu skuli áframsenda upplýsingar til Útlendingastofnunar samanber 4. gr. geti gert stéttarfélögum erfitt fyrir að fylgjast með að kjarasamningum sé framfylgt.“ Þeir lögðu m.a. til skynsamlega breytingu að mínu viti á 4. gr. frumvarpsins þar sem er verið að tala um að Vinnumálastofnun skuli framsenda upplýsingar sem hún aflar til Útlendingastofnunar eftir því sem við getur átt. Þeir vildu bæta við að Vinnumálastofnun ætti ekki aðeins að senda Útlendingastofnun þessar upplýsingar heldur viðkomandi stéttarfélögum einnig. Ég ætla að láta þessar tilvísanir í umsagnir um málið nægja sem sýna hversu stíft ýmsir í verkalýðshreyfingunni kalla eftir ákvæði í frumvarpinu um notendaábyrgð og upplýsingaskyldu. Við fulltrúar Samfylkingarinnar teljum það óviðunandi að slíkt ákvæði sé ekki fyrir hendi og flytjum því breytingartillögu þar um. Það var mjög misvísandi hvort að stéttarfélögin og fulltrúar þeirra teldu að koma þyrfti inn ákvæði um skýra upplýsingaskyldu eða ekki. Fulltrúar ASÍ telja t.d. að núgildandi lög og reglur ásamt því samkomulagi sem fylgir með í nefndaráliti félagsmálanefndar um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði dugi til þess að stéttarfélögin geti krafið starfsmannaleigur um upplýsingar. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta, sem við fulltrúar Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd teljum ákaflega mikilvægt: ,,Fram kom hjá fulltrúum ASÍ og SA í nefndinni að samkvæmt því gætu trúnaðarmenn eða fulltrúi viðkomandi stéttarfélags ef trúnaðarmaður er ekki fyrir hendi krafið starfsmannaleigur um að fá að yfirfara gögn til að sannreyna að kaup og kjör starfsfólks starfsmannaleigna væru í samræmi við kjarasamninga.“ Það er ákaflega mikilvægt að fá þetta inn, að það er skilningur aðila vinnumarkaðarins og reyndar var það einnig skilningur fulltrúa félagsmálaráðuneytisins sem kom á fund nefndarinnar, að stéttarfélögin ættu að geta yfirfarið gögn til að sannreyna að kaup og kjör starfsmannaleigna væru í samræmi við kjarasamninga. Virðulegi forseti. Hvað ef það reynist þannig að stéttarfélögin fá ekki að yfirfæra þessi gögn frá starfsmannaleigum? Þeir hafa verið að kvarta yfir því. Reynsla þeirra frá umliðnum mánuðum og missirum er að erfitt sé að nálgast þessi gögn og erfitt að fá þessar upplýsingar. Hvaða leið hafa þeir þá? Þá er í 10. gr. frumvarpsins ákvæði um stofnunina, sem er auðvitað mjög mikilvægt. Þar segir: „Starfsmannaleiga skal veita Vinnumálastofnun þær upplýsingar er stofnunin telur nauðsynlegar til að fylgjast með framkvæmd laga þessara, þar með talið um ráðningarsamninga og ráðningarkjör.“ Þetta er auðvitað ákaflega mikið og nýtt ákvæði í baráttunni við að koma í veg fyrir félagsleg undirboð og verið sé að misnota erlent vinnuafl. En stéttarfélögin sem slík munu ekki hafa aðgang að þeim upplýsingum sem koma fram í 10. gr. vegna þess að Vinnumálastofnun er bundin trúnaði og þá hanga menn á því að fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, ASÍ, eiga aðgang að þessum upplýsingum í gegnum stjórn Vinnumálastofnunar. Nú á eftir að koma í ljós, virðulegi forseti, hvort þetta sé nægjanlegt hald sem hér er sett fram eða hvort beinlínis þurfi, sem sumir hafa kallað eftir, að lögfesta slík ákvæði um upplýsingaskyldu. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd höfum kosið að láta á það reyna, hvort stéttarfélögin fái aðgang að þeim gögnum eða geti yfirfarið þessi gögn til að sannreyna að kaup og kjör séu í samræmi við íslenska kjarasamninga eins og fulltrúar SA og ASÍ halda fram. Komi það í ljós, kannski fyrr en seinna, að þetta haldi ekki og stéttarfélögin séu í engu betur sett en áður til að hafa eftirlit með þessu, kallar það auðvitað á breytingartillögu á því lagafrumvarpi sem við erum hér að samþykkja og þá kannski fyrr en seinna. Við munum skoða það mjög alvarlega ef ekki er hald í þeirri yfirlýsingu eða því sem aðilar vinnumarkaðarins halda fram. Við munum fylgjast grannt með því og skoða þá síðar hvort ástæða sé til að flytja breytingartillögu. Þess vegna leggjum við líka mikið upp úr því sem samstaða náðist um og formaður félagsmálanefndar mælti fyrir, þ.e. þeirri breytingartillögu að lögin verði endurskoðuð innan tveggja ára þegar komin er reynsla á framkvæmdina. En ég útiloka ekki að það geti þurft að gerast miklu fyrr ef við sjáum og í ljós kemur að þau lög og reglur og það samkomulag sem er milli aðila vinnumarkaðarins um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði, heldur ekki. Í því samkomulagi sem gert var í mars 2004 segir, með leyfi forseta: „Það er hlutverk trúnaðarmanna stéttarfélaga á vinnustað að gæta þess að gerðir kjarasamningar séu haldnir gagnvart starfsfólki. Sé rökstuddur grunur um brot gegn viðkomandi kjarasamningi eða lögum sem varða starfskjör erlends launafólks hefur trúnaðarmaður á grundvelli þessa samkomulags rétt á að yfirfara gögn um laun eða önnur starfskjör þeirra erlendu starfsmanna sem kjarasamningur tekur til og starfa hjá viðkomandi vinnuveitanda og eftir því sem við á um starfsréttindi þeirra sem eru í störfum sem slíkra réttinda er krafist. Sé ekki trúnaðarmaður á vinnustað hefur fulltrúi viðkomandi stéttarfélags sömu heimildir og trúnaðarmaður til að yfirfara gögn og ber sömu skyldur.“ Þetta segir í samkomulaginu, virðulegi forseti. Þetta er ársgamalt samkomulag og enn eru stéttarfélögin í reynd að kvarta yfir að þau hafi ekki eðlilegan aðgang að gögnum til að sannreyna upplýsingar um kjör erlenda vinnuaflsins, þannig að vera má að þetta sé ekki það hald í þessu sem við ætlum þó að leyfa okkur að treysta á eins og fram kemur í nefndaráliti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Ég vil þó benda á bæði varðandi notendaábyrgðina og upplýsingaskylduna að fulltrúi frá rannsóknasetri á Bifröst, sem gert hefur ítarlega skýrslu um starfsmannaleigur og hvaða ákvæði um þær gilda, t.d. erlendis, taldi að eftirlit mundi reynast erfitt fyrir Vinnumálastofnun og þungt í vöfum að fylgjast með að lög séu ekki brotin og taldi að æskilegt væri að ákvæði kæmi að því er varðar notendaábyrgð. Og talaði um að hægt væri t.d. að fara út í tvöfalda notendaábyrgð, eins og ég nefndi, ef um er að ræða að notendafyrirtæki er samábyrgt um að ekki sé farið að lögum og reglum. Að það sé þá samábyrgt með starfsmannaleigunni. Ég ætla ekki að fara mikið út í skattamálin en ríkisskattstjóri setti fram ítarlega umsögn. Mig langar að vitna í umsögn ríkisskattstjóra en þar segir, með leyfi forseta: „Eftir nokkra skoðun á frumvarpinu virðist sem að tilgangur þess sé nokkur óskýr og áhrif þess, ef að lögum verður, yrðu óljós. Þótt frumvarpið fjalli ekki um skattframkvæmd eða önnur verkefni embættis ríkisskattstjóra gæti það haft áhrif á þau með óbeinum hætti. Ástæðan er fyrst og fremst sú að í frumvarpinu eru notuð ýmis hugtök sem ekki eru skilgreind en virðast í sumum atriðum geta stangast á við ákvæði laga sem miklu skipta um skattframkvæmd svo sem laga um fyrirtækjaskrá, laga um hlutafélög, laga um tekjuskatt og virðisaukaskatt svo og við túlkanir og framkvæmd á sviði alþjóðaskattaréttar.“ Síðan lýkur ríkisskattstjóri umsögn sinni með eftirfarandi orðum: „Af framangreindu má ljóst vera að ákvæði frumvarpsins eru um margt óskýr og þarfnast mikilla lagfæringa áður en lögfest verða. Að öðrum kosti er hætta á að með þeim skapist réttaróvissa, sem m.a. gæti haft veruleg áhrif á skattlagningu m.a. vegna þess að óvissa léki á um hvenær um væri að ræða innlendan og hvenær erlendan skattaðila í skilningi íslenskra skattalaga og tvísköttunarsamninga. Skattaleg staða þess sem kaupir vinnuafl á leigu verður óvissari, skattaleg staða hinna útleigðu starfsmanna verður að líkindum verri og stefnt yrði í hættu þeirri úrskurðarframkvæmd sem skapast hefur á grundvelli gildandi skattalaga.“ Eins og heyra má hefur ríkisskattstjóri áhyggjur hvað varðar skattframkvæmd með tilkomu þessara laga. Því er ákaflega mikilvægt, og beini ég því sem stendur í nefndarálitinu til hæstv. félagsmálaráðherra. Þar segir, með leyfi forseta: „Fram kom í nefndinni að eðlilegt væri að taka til skoðunar vinnuverndarmál og skattamál er lúta að starfsmönnum starfsmannaleigna og beinir nefndin því til viðkomandi ráðherra. Í því sambandi þyrfti að skoða þau mál með heildstæðum hætti í þeim lögum sem um þessa málaflokka fjalla.“ Fram kom í nefndinni og ég gat ekki heyrt annað en ríkisskattstjóri tæki undir, að ekki væri hægt að breyta þeim lögum sem við erum að fjalla um til að tryggja skilvirkni í skattframkvæmd heldur þyrfti að skoða skattalögin í því sambandi. Ég er ekki viss um að fjármálaráðherra viti eitthvað um það ákvæði sem hér stendur í nefndarálitinu. Þannig að það er mikilvægt að hæstv. félagsmálaráðherra komi þessu á framfæri með formlegum hætti við fjármálaráðherra og þá eftir atvikum með þeirri umsögn sem ríkisskattstjóri setur fram um þetta mál svo við stöndum ekki frammi fyrir því fyrr en seinna að erfiðleikar rísi upp varðandi skattframkvæmdina vegna starfsmannaleigna. Sama gildir raunar um vinnuverndina. Forstjóri Vinnueftirlitsins kom á fund nefndarinnar og hann segir að skoða þurfi betur bæði þjálfun þeirra erlendu starfsmanna sem koma til landsins, vinnutíma og heilsuvernd þeirra. Hann spyr t.d.: Hver á að tryggja að starfsmaður hafi færni til að bera til að vinna verkið sem hann er ráðinn til? Því er ljóst að í vinnuverndarþættinum sem slíkum þarf einnig að skoða ákvæði laga og ég beini því til hæstv. félagsmálaráðherra, því það mál snýr að ráðuneyti hans, að hann láti sérstaklega skoða vinnuverndarþáttinn í samráði við Vinnueftirlitið. Það er þetta tvennt sem ég beini til hæstv. ráðherra. Síðan í lokin, því ég ætla ekki að tala mikið lengur í þessu máli, hef ég áhyggjur af því sem kom fram í andsvörum hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni við formann félagsmálanefndar, þ.e. því fjármagni sem Vinnumálastofnunin þarf til að geta sinnt skyldum sínum, tekið á sig þær kvaðir sem á hana er settar, t.d. í 10. gr. þessa lagafrumvarps. Þeir fullyrtu að þeir þyrftu til þess 12–15 millj. kr. Að vísu kom fulltrúi ráðuneytisins daginn eftir og sagði að svigrúm væri til þess, benti á minna atvinnuleysi og þess háttar sem gæfi þetta svigrúm hjá Vinnumálastofnun. En Vinnumálastofnun vissi auðvitað deginum áður að minna atvinnuleysi væri. Engu að síður héldu þeir því fram að þeir þyrftu þessar 12–15 millj. En auðvitað hefði verið eðlilegra að ganga frá þessu við 3. umr. fjárlaga þannig að Vinnumálastofnun fengi klárlega þá peninga sem hún þarf í þessu sambandi en að þetta sé ekki að koma inn á fjáraukalögum þegar fyrir séð er raunar að Vinnumálastofnun þurfi þessa peninga. Fannst mér ég skilja á máli formanns félagsmálanefndar að hún tryði því að meiri líkur en minni væru á því að Vinnumálastofnun þyrfti þetta fjármagn. Í nefndarálitinu stendur að við treystum því að Vinnumálastofnunin fái þessa peninga. Því spyr ég hæstv. ráðherra, af því hann hefur ekki tjáð sig um það: Getum við treyst því, og ég óska eftir að það komi þá fram áður en þessari umræðu lýkur, að hæstv. félagsmálaráðherra muni fara nákvæmlega yfir það með Vinnumálastofnun hvaða fjármagn hún þurfi til að geta sinnt þeim skyldum sem á hana eru lagðar með frumvarpinu? Og hæstv. ráðherra beiti sér þá fyrir því að aðbúnaður Vinnumálastofnunar sé með þeim hætti að hún geti sinnt skyldum sínum og það dragist ekki fram á næstu fjárlagagerð, heldur verði séð til að framkvæmdin á þessu máli geti gengið snurðulaust fyrir sig hjá Vinnumálastofnun? Vegna þess að verið er að setja mikil og stór verkefni á hana, ekki aðeins í mannskap sem hún þarf að auka, heldur líka í tölvumálum eins og stofnunin benti á. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið. Ég hef sett fram athugasemdir mínar og félaga minna í félagsmálanefnd og við treystum enn á að meiri hlutinn skoði málið með það í huga að fallast á þá veigamiklu tillögu sem margir í verkalýðshreyfingunni kalla eftir sem er ákvæði um notendaábyrgðina.

Hæstv. forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns um hvort sá er hér stendur muni beita sér fyrir að fram fari athugun á því á vegum félagsmálaráðuneytis og Vinnumálastofnunar hvort hægt verði að koma fyrir því verkefni sem hér er um rætt innan fjárhagsramma Vinnumálastofnunar. Ég verð að upplýsa hv. þingmann um að við höfum þegar hafið þá vinnu. Vinnumálastofnun er þegar komin að því verki að fara yfir það með hvaða hætti við getum rúmað þetta innan þeirra fjárhagsheimilda sem stofnunin ræður yfir og félagsmálaráðuneytið kemur að þeirri vinnu. Verði niðurstaðan sú að svo verði ekki, þá að sjálfsögðu þurfum við að bregðast við því. En ég á von á að þetta takist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir þessar upplýsingar. Verið er að skoða hvort þær rúmist innan fjárheimilda stofnunarinnar nú og þeirra fjárheimilda sem henni er ætlað á næsta ári. Ráðherrann segir að ef það er ekki þá verði að bregðast við því og þá er spurningin: Verður strax brugðist við því? Það verði ekki látið lulla áfram allt næsta ár, fram að næstu fjárlagagerð, heldur verði strax brugðist við. Það er ákaflega mikilvægt að Vinnumálastofnun hafi í höndum þau tæki, tól og mannafla sem þarf til að hún geti fylgt eftir ákvæðum laganna vegna þess að verkefni hennar verður töluvert mikið samkvæmt ákvæðum 10. gr. Ef til vill er ástæða til þess að spyrja, og ég vona að ráðherrann svari því í seinna andsvari, hvort hann muni verða við þeirri ósk sem ég beindi til hans varðandi það að koma á framfæri athugasemdum ríkisskattstjóra við fjármálaráðherra og hvort hann bregðist við varðandi vinnuverndarþáttinn sem forstjóri Vinnueftirlitsins gerði athugasemdir við og augljóslega þarf að skoða miklu nánar en gert hefur verið.

Hæstv. forseti. Ég vil undirstrika að mér er að sjálfsögðu fyllsta alvara með að leggja fram þetta frumvarp hér á Alþingi. Komi í ljós að vegna fjárskorts megi halda því fram að Vinnumálastofnun geti ekki rækt það hlutverk sem henni er ætlað samkvæmt lögum mun ég beita mér fyrir því af fyllsta afli að við því verði brugðist. Ég mun einnig verða við áeggjan hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að koma á framfæri þeim athugasemdum sem hún hefur hér rakið, bæði hvað varðar fjármálaráðherra og mitt ráðuneyti og þær ábendingar sem forstjóri Vinnueftirlitsins hefur sett fram.

Frú forseti. Í Morgunblaðinu miðvikudaginn 7. desember birtist frétt þar sem vitnað er í Grétar Þorsteinsson, forseta ASÍ. Hann kveðst í samtali við blaðamenn ávallt hafa lagt áherslu á að frumvarpinu yrði ekki breytt. Hann segir enn fremur að Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafi sammælst um frumvarpið eins og það síðan var lagt fram. Hann segir að löggjöfin um starfsmannaleigur hafi verið eitt helsta baráttumál ASÍ að undanförnu. Þrýst hafi verið á slíka löggjöf á síðasta vorþingi en það hafi ekki tekist. Í samkomulaginu er sammælst um frumvarpið eins og það lítur út núna og við leggjum áherslu á að það verði samþykkt þannig. Nú stendur hv. þingmaður að breytingartillögu á þskj. 507, þar sem veigamikil breyting er gerð á þessu frumvarpi sem er forsenda samkomulagsins. Má ég skilja það þannig, frú forseti, að hv. þingmaður vilji setja kjarasamningana í uppnám?

Frú forseti. Ég er hissa á því að hv. þm. Pétur Blöndal tali með þeim hætti sem hann gerði. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt þá er ástæðan fyrir því - þó hann eigi auðvitað að túlka það sjálfur - að hann stendur ekki að þessu nefndaráliti að honum finnst óforsvaranlegt að mál sem koma frá aðilum vinnumarkaðarins séu með þeim hætti að þinginu séu settar þær skorður að það megi engu breyta. Nú þegar ég hef lagt fram breytingartillögu, því að ég er ekki ánægð með að ákvæði um notendaábyrgð sé ekki fyrir hendi, heyri ég ekki betur en hv. þingmaður sé að gera athugasemd við það. Auðvitað er það svo að þó aðilar vinnumarkaðarins geri með sér samkomulag bindur það ekki hendur þingsins. Af sjálfu leiðir. Þingmenn eru fyrst og fremst bundnir af eigin sannfæringu og samvisku og stjórnarskránni. Þannig að það er ekkert höfuðatriði þó að aðilar vinnumarkaðarins komi sér saman um eitthvert mál sem er lægsti samnefnari - mér skilst að SA þyki of langt gengið en ASÍ telji of skammt gengið. Það er náttúrlega ávísun á það að sett er fram frumvarp sem er ekki fullkomið að því leyti að við getum kannski treyst því 100% að það þjóni þeim tilgangi og markmiðum sem því er ætlað. Við teljum það lykilatriði að ákvæði um notendaábyrgð sé sett inn. Það er ástæðan fyrir því að við flytjum þessa breytingu. Ég er alveg í hópi með hv. þm. Pétri Blöndal, af því ég hélt að það væri ástæðan fyrir því að hann stæði ekki að nefndarálitinu, að ákvæði og samningar sem aðilar vinnumarkaðarins gera eiga auðvitað ekki að binda þingmenn. Þeir eiga að fara að sinni eigin samvisku.

Frú forseti. Ég er ekki að ræða mín sjónarmið gagnvart þessu frumvarpi. Það geri ég á eftir í ræðu. Ég var að spyrja hv. þingmann um hans skoðun á þessu og hvaða afleiðingar það hefur ef hv. þingmaður gengur gegn forustu ASÍ með því að breyta frumvarpi sem ASÍ hefur samið um og hefur samið. Hann gerir breytingartillögur við það og ég spyr: Mun það ekki breyta forsendum kjarasamninga þannig að þeir fari upp í loft?

Virðulegi forseti. Eigum við ekki að sjá við 2. umr. hvort þessi breytingartillaga nái fram að ganga. Nái hún fram að ganga skal ég taka langa og ítarlega umræðu við 3. umr. um afleiðingar og áhrifin af því að þessi tillaga er samþykkt. En ég geri mér góðar vonir um að hún verði samþykkt. Ég heyrði ekki betur á hv. þingmanni en að hann muni styðja þessa tillögu. Kannski vonandi fleiri þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég sit sem fulltrúi Frjálslynda flokksins í félagsmálanefnd sem hefur haft þetta frumvarp til umfjöllunar nú undanfarnar vikur. Ég vil í upphafi máls míns taka það fram að þegar hæstv. félagsmálaráðherra mælti fyrir þessu frumvarpi á Alþingi þann 28. nóvember sl. þá talaði fyrir okkar hönd hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, gamall verkalýðsforingi til margra ára. Hann fagnaði því að sjálfsögðu að þetta frumvarp væri komið fram og við í Frjálslynda flokknum fögnuðum þessu frumvarpi af einlægni. Við höfum lengi haft þungar áhyggjur af þróun mála hvað varðar þessar starfsmannaleigur og höfum látið þær skoðanir í ljós hér á þinginu. Ég ætla svo sem ekki að hafa mál mitt mjög langt hér en mig langar aðeins til að útskýra mína afstöðu til málsins og hvernig þetta hefur þróast. Ég fór í þetta mál af miklum áhuga og hef setið alla fundi félagsmálanefndar. Ég hef kynnt mér umsagnir sem hafa borist, hef sótt ráðstefnu um starfsmannaleigur sem haldin var á Bifröst fyrir viku. Félagsmálanefnd hefur mikið fundað um þetta mál, verð ég að segja. Ætli við höfum ekki setið yfir þessu máli í eina 10–12 tíma, gæti ég ímyndað mér, og haldið eina 3–4 fundi. Eftir því sem málið skreið fram og við fengum gesti á fund til okkar sá maður að það var náttúrlega ástæða til að gera ýmsar breytingar á þessu frumvarpi. Þetta frumvarp er á margan hátt meingallað. Hér hafa komið fram breytingartillögur frá stjórnarandstöðunni, bæði um hina svokölluðu notendaábyrgð en líka ákvæði varðandi lífeyrisréttindi, ákvæði varðandi það að stéttarfélögin skuli fá eitthvað um það að segja - að stéttarfélögin skuli fá aðgang til að mynda að þeim ráðningarsamningum sem gerðir eru hverju sinni. Það bárust verðmætar og ágætar ábendingar um einmitt þetta frá grasrótinni í verkalýðshreyfingunni, ef svo má segja. Oddur Friðriksson, trúnaðarmaður á Kárahnjúkum, sendi okkur umsögn. Við fengum líka ágæta umsögn frá verkalýðsfélagi Akraness og ég sé að andi þessara umsagna hefur náð í gegn í breytingartillögum frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, öðrum en okkur í Frjálslynda flokknum. Við erum ekki með á nefndaráliti, við erum heldur ekki með á breytingartillögunni. En ég vil lýsa því hér yfir að við munum greiða breytingartillögum stjórnarandstöðunnar atkvæði okkar í þeirri atkvæðagreiðslu sem fer fram hér á eftir. Síðan munum við sjá til. Ég reikna nefnilega fastlega með að þessar breytingartillögur verði kolfelldar af stjórnarmeirihlutanum. Fari svo munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu frumvarpsins. Eins og ég sagði áðan, við höfum ekki verið með á nefndaráliti. Við erum ekki með á þessum breytingartillögum, og hvers vegna er það? Jú, ég skal útskýra það. Það var nefnilega þannig að á einum af síðustu fundum nefndarinnar komu til okkar forustumenn ASÍ. Þá rann upp fyrir mér ljós, hvað hér væri í raun og veru að gerast. Hér var ekki á ferðinni neitt annað en vel útfært leikrit. Við þingmenn vorum gerðir að þátttakendum í því leikriti. Kannski er ég svona grænn, ég veit það ekki. Ég er bara búinn að vera hér í tvö ár. En ég gerði mér allt í einu grein fyrir því að verið væri að hafa mig að fífli. Það væri verið að eyða tíma mínum í að skoða mál sem búið væri að ákveða fyrir löngu. Það frumvarp sem liggur fyrir á Alþingi er ekki lagafrumvarp í mínum huga. Þetta er samningur. Þetta er ekkert annað en samningur. Samningur sem hefur verið gerður úti í bæ á milli ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. Ég held að hæstv. félagsmálaráðherra ætti að fara mjög varlega í að hreykja sér af því að hafa komið með þetta frumvarp hér inn á þingið. Ríkisstjórnin var pínd til að fallast á þennan samning, fara með hann inn í þingið til að bjarga kjarasamningum fyrir horn. Þetta er ekkert flóknara en það. Ríkisstjórninni var stillt upp við vegg. Það er búið að taka ríkisstjórnina mörg missiri að taka sig saman í andlitinu og gera eitthvað í þessum málum og hún gerði það ekki fyrr en Samtök atvinnulífsins og ASÍ urðu sammála um þennan samning úti í bæ. Hann er svo færður í lagabúning og við á fundum félagsmálanefndar fengum skýr skilaboð um það frá verkalýðsforustunni að þessu yrði ekki breytt. Að þetta ætti að fara í gegn á Alþingi óbreytt. Við fengum skýr skilaboð um það. Þegar ég fór í framboð á sínum tíma, sótti um vinnu hér á Alþingi, ef svo má segja, gerði ég mér háar hugmyndir um að það væri Alþingi sem færi með löggjafarvaldið ásamt forseta Íslands, eins og stendur í 2. gr. stjórnarskrárinnar - og ég hef skrifað undir eiðstaf að þeirri stjórnarskrá. Ég get ekki fallist á að svona vinnubrögð séu tíðkuð, að aðilar úti í bæ geri á milli sín samninga og fari síðan með þá inn á þing í skjóli einhverra ráðherra sem kannski hafa ekkert komið nálægt þessari samningsgerð og síðan sé gerð krafa um að þetta verði samþykkt. Að allar þær breytingartillögur, allar þær umsagnir og allt það snakk sem fer í gang í kringum svona frumvarp séu bara orðin tóm því búið sé að ákveða hlutina löngu fyrir fram. Þetta eru hreinlega ekki ásættanleg vinnubrögð. Það er einmitt þess vegna, til að mótmæla þessum vinnubrögðum, að ég ákvað þennan laugardag - eftir að hafa hlustað á forustumenn ASÍ koma með þessi skýru skilaboð inn á borð til okkar þingmanna, um að hér yrði engu breytt - að ég ákvað að ég ætlaði ekki að eiga aðild að þessu máli. Ég ætlaði ekki að setja nafn mitt við þennan málatilbúnað vegna þess að ég er einfaldlega ósammála því að svona sé staðið að verki. Málið er ekkert flóknara en það. Þetta hefur ekkert að gera með það, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að við séum á móti því að lög séu sett um starfsmannaleigur hér á Íslandi. Alls ekki. Enda hefur það komið fram í okkar málflutningi. Ég veit að formaður Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, mun koma hér á eftir í ræðustól og gera enn frekar grein fyrir afstöðu okkar til þessara mála. En til að undirstrika andstöðu okkar við að þetta sé gert með þeim aðferðum sem við höfum orðið vitni að höfum við valið að fara þessa leið, að leggja ekki nafn okkar við þetta mál að öðru leyti en því að við munum greiða breytingartillögum minnihlutans atkvæði okkar. Enn og aftur, virðulegi forseti, ef þær verða felldar munum við sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér fyllstu samúð með því viðhorfi sem kom fram hjá hv. þingmanni. Frá því að ég settist hér inn á þing 1991 hefur alltaf verið í gangi viðleitni til að stýra löggjafanum. Það er bara partur af því vinnuumhverfi sem við störfum í. Þetta sáu menn fyrir sem upphaflega settu þann ramma sem Alþingi starfar eftir. Þetta sáu menn fyrir þegar þeir settu stjórnarskrána og þess vegna er sérhverjum þingmanni fyrir lagt að hann á eingöngu að starfa eftir sannfæringu sinni. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að þótt kontóraveldi úti í bæ séu að reyna, og stundum með of góðum árangri, að hafa áhrif á mál þá eigum við einfaldlega að gera það sem við getum til að hrista slíkt af okkur og starfa hér eftir okkar sannfæringu. Nú er það svo að það frumvarp sem hér er verið að ræða hefur í för með sér framfarir. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni þegar hann segir að það hefði ekki komið hér fram nema vegna þessa samnings. Hér hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar í tvö ár verið að reyna að reka hæstv. félagsmálaráðherra og ríkisstjórnina til réttar í málinu. Það var stjórnarandstaðan, m.a. flokkur hv. þingmanns, sem tók þátt í þeirri umræðu frá upphafi og benti á þennan vanda og hvernig þessi mál væru að þróast. Við sögðum réttilega fyrir um þær ógöngur sem þessi grein atvinnulífsins hefur ratað í. Ég tel að það hafi verið óhjákvæmilegt að setja lög af þessu tagi á þessum vetri, einfaldlega til þess að koma skikk á þá sjóræningjamennsku, sem ég hef kallað, sem ríkir í þessari grein. Mér finnst það með vissum hætti ákveðin uppgjöf hjá hv. þingmanni að láta þetta ráða afstöðu sinni. Við eigum að fara eftir því sem okkur finnst, ekki eftir kontóraveldum úti í bæ, en við eigum ekki að hafna þeim framfaraskrefum sem stigin eru, 

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem ég eða við erum að reyna að gera, að vekja athygli á því að hér sé kannski rangt farið í málið þó við séum alveg sammála því að sjálfsögðu að eitthvað þurfi að gera í þessum málum. Að sjálfsögðu mun frumvarpið verða samþykkt hér og það hlýtur að vera til bóta því að þá er alla vega að einhverju leyti verið að reyna að setja einhver bönd á það ófremdarástand sem varað hefur allt of lengi hér. Eins og ég sagði áðan er frumvarpið að mörgu leyti gallað. Það eru sem betur fer ákvæði um að lögin skuli endurskoðuð innan tveggja ára frá gildistöku þeirra. Ég ber þá von í brjósti að þegar það gerist, sem ég reikna með, muni Alþingi geta haft eitthvað meira um það að segja hvernig lögin líti út eftir þá endurskoðun.

Frú forseti. Sú staða hefur stundum komið upp við erfiðar kringumstæður í samfélaginu, sem ekki ríkja nú, að Alþingi hefur orðið að samþykkja gerninga til þess að halda frið í samfélaginu. Á alþingismönnum hvílir ákveðin friðarskylda og við vissar aðstæður er það skylda ráðgjafans að grípa inn í með lagasetningu. Stundum hefur það verið við aðstæður þar sem hefur af og til t.d. ríkt ófriður á vinnumarkaði, jafnvel þegar hafa ríkt harðvítug sjómannaverkföll sem nokkur dæmi eru um. Þá hefur það verið nauðsynlegt. Segja má að Alþingi hafi tekið þátt í að samþykkja hluti sem hafa verið samþykktir úti í bæ, kannski vegna þess að menn voru því algjörlega sammála hér innan dyra. Nú gegnir töluvert öðru máli. Við reifum hér frumvarp sem á að taka á ákveðinni óeirð sem hefur skapast á vinnumarkaði vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið undir skyldum sínum við að koma skikki á nýja atvinnugrein. Hún er að gera það í dag og það er tvennt sem veldur því. Í fyrsta lagi barátta stjórnarandstæðinga innan þessara veggja og í öðru lagi barátta verkalýðshreyfingarinnar. Það breytir ekki hinu að engin kontóraveldi úti í bæ, hvorki þau sem tengjast samtökum atvinnurekenda né þeirra sem starfa að verkalýðsmálum, eiga að geta sagt Alþingi fyrir verkum. Við verðum að fara eftir því sem okkur þykir réttast. Ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið gangi ekki nógu langt en ég ætla að samþykkja það vegna þess að ég tel að það sé þrátt fyrir allt mikið framfaraspor. Ég ætla ekki síst að samþykkja það vegna þess að það hefur komið fram ákveðinn skilningur af hálfu formanns nefndarinnar sem ég tel styrkja þessa baráttu. Í öðru lagi tel ég mjög mikilvægt að frumvarpinu er breytt að einu leyti, það er endurskoðunarákvæði. Það skiptir máli fyrir mig. Að því leytinu til var þó ekki að öllu leyti farið eftir því sem 

Virðulegi forseti. Það kom kannski ekki nógu skýrt fram hjá mér einmitt þetta sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, að ákveðnir aðilar úti í bæ eiga ekki að geta stjórnað því sem fram fer á Alþingi. 

Virðulegur forseti. Þau orð sem féllu áðan um að við værum að taka þátt í leikriti eru þess valdandi að ég kem hér upp. Ég er algjörlega ósammála því. Það er rétt sem hér kom fram að það var mjög vönduð yfirferð í félagsmálanefnd. Það var tíu klukkustunda vinna í málinu á fimm fundum og fengum skriflegar athugasemdir og allt það. Að mínu mati var bráðnauðsynlegt að fara yfir grein fyrir grein í málinu og það var ekki leikrit, það var bráðnauðsynlegt. Þingmenn hafa frelsi til þess að gera breytingar, auðvitað, og nokkrir þingmenn í Vinstri grænum og Samfylkingunni hafa flutt breytingartillögur. Ef þær verða samþykktar verða auðvitað breytingar á frumvarpinu. Ég vil draga það sérstaklega fram að aðilar vinnumarkaðarins á Íslandi hafa geysilega mikilvægu hlutverki að gegna. Þeim er falin mikil ábyrgð og þeir njóta ákveðinnar virðingar líka vegna þeirrar ábyrgðar sem þeir hafa staðið undir. Að sumu leyti finnst mér svolítið sjarmerandi að aðilar vinnumarkaðarins geti komið sér saman um viðkvæm mál eins og þetta en það er ekki þar með sagt að við samþykkjum allt sem frá þeim kemur í þingið, alls ekki. En í þessu máli, eftir að hafa farið faglega yfir það, er ég sannfærð um að frumvarpið hefur hitt á hárfína línu. Verið er að setja upp mjög mikilvægt og öflugt kerfi til að taka á starfsmannaleigunum. Ég tel því að frumvarpið sé til stórkostlegra bóta og vil eiga aðild að því. Ég minni á að það er sérstakt ákvæði um endurskoðun innan tveggja ára í frumvarpinu af því að þetta er svo nýtt og við vitum ekki alveg hvernig þetta mun virka. Við höldum öll að frumvarpið sé til bóta 

Virðulegi forseti. Þó að ég hafi notað orðið leikrit áðan var ég ekki endilega að segja að umfjöllun nefndarinnar hefði á einhvern hátt verið óvönduð. Það er hægt að skrifa góð leikrit og það er líka hægt að skrifa vond leikrit. Orðið leikrit var kannski rangt, það hefði kannski frekar átt að lýsa þessu sem leshring. Við fórum vandlega yfir frumvarpið, það er alveg rétt, við fengum fjölmarga gesti á fundi til okkar og að mörgu leyti fóru fram mjög áhugaverðar umræður á fundum nefndarinnar. Ég var þeirrar trúar alveg þar til á laugardaginn, ætli það hafi ekki verið fjórði fundurinn í þessari röð fimm funda, að meiri hluti nefndarinnar mundi sameinast um að gera breytingartillögur á frumvarpinu því að ég held að við höfum öll gert okkur grein fyrir því að frumvarpið er langt í frá fullkomið. Forseti ASÍ lýsti því meira að segja yfir að það væri alls ekki fullkomið. ASÍ hefði til að mynda gjarnan viljað sjá frumvarpið öðruvísi en ef ég man orð hans rétt sagði hann eitthvað á þá leið að þetta væri ekki fullkominn heimur og menn yrðu að leita málamiðlana og þetta hefði verið lendingin í samningaviðræðunum þegar samningurinn var gerður, því að eins og ég sagði áðan er frumvarpið ekkert annað en samningur sem komið er með á Alþingi. Þannig er það einfaldlega. Umfjöllun nefndarinnar var mjög vönduð og til fyrirmyndar, ég vil fá að taka það fram. En eins og ég hef áður sagt veldur það mér miklum vonbrigðum að þrátt fyrir allt skuli meiri hluti nefndarinnar láta flatreka í málinu, ef svo má segja, og það eina sem kemur inn er ákvæðið um að frumvarpið verði endurskoðað innan tveggja ára, sem er að vísu mjög góður varnagli og kannski sá varnagli sem bjargar að einhverjum hluta andliti nefndarinnar, þó ég verði að segja líka að mér finnst samt sem áður að hann fari fyrir frekar lítið, 

Virðulegur forseti. Já, leikrit eða leshringur, mér finnst gott að hv. þingmaður telur að umfjöllunin hafi verið vönduð í nefndinni. Hún var mjög vönduð en hv. þingmaður gerir því skóna að hún hafi verið meira og minna óþörf af því að þetta er samningur utan úr bæ. Ég er ekki sammála því. Ég held að umfjöllunin hafi verið algjörlega nauðsynleg vegna þess að ef við hefðum séð mikla meinbugi á málinu hefðum við breytt því. Helsta málið sem stjórnarandstaðan vildi breyta og var til umræðu í nefndinni var notendafyrirtækjaábyrgðin. Ég rakti það í máli mínu af hverju meiri hlutinn féllst ekki á sérstakar breytingar þar að lútandi. Það er vegna hinna sterku úrræða sem Vinnumálastofnun fær til að stöðva starfsemi ef starfsmannaleigurnar standa sig ekki og greiða ekki þessi réttmætu kjör. Það er geysilega sterkt úrræði. Ég vil að það sé alveg klárt. Mér finnst svolítið skrýtið þegar þingmenn - og ég er ekki endilega að saka hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson um það - tala um aðila vinnumarkaðarins eins og kontórista úti í bæ eins og þeir skipti litlu máli. Mér finnst aðilar vinnumarkaðarins skipta rosalega miklu máli á íslenskum vinnumarkaði. Þeir hafa sýnt mikla ábyrgð þannig að mér finnst eðlilegt að við tökum mikið mark á þeim þegar þeir ná saman um hluti. En auðvitað þurfum við þegar mál koma hingað inn að fara yfir grein fyrir grein og ef við sjáum einhverja stórkostlega meinbugi á þeim gerum við auðvitað breytingar. Það er alveg klárt að þingmenn hafa frelsi til að gera breytingar en í þessu tilviki teljum við að ef málið fer svona í gegn sé um geysilegt framfaraspor að ræða.

Virðulegi forseti. Ég held að enginn sé að gera lítið úr aðilum vinnumarkaðarins í málinu, alls ekki, og það sé kannski oftúlkun á þessari afstöðu. Að sjálfsögðu ber að fagna því þegar þeir sýna ábyrgð og ná samkomulagi, en enn og aftur finnst mér það bara svo stuðandi að þetta skuli gert með þessum hætti, að okkur skuli vera settur stóllinn fyrir dyrnar á fundum og sagt við okkur að hér megi engu breyta jafnvel þó að við vitum öll að þetta sé gallað. Þegar löggjafarvaldið, þ.e. Alþingi, má í raun og veru ekki grípa inn í er mér nóg boðið. Eins og hv. formaður nefndarinnar, Siv Friðleifsdóttir, kom inn á voru uppi miklar umræður í nefndinni um mörg atriði frumvarpsins og ýmsar efasemdir á lofti. Formaður nefndarinnar, ef ég man rétt, kom sjálf fram með þessa breytingartillögu um að sett yrði inn bráðabirgðaákvæði um endurskoðun innan tveggja ára. Ég hygg að formaður nefndarinnar geri sér grein fyrir að það eru ansi margir meinbugir á frumvarpinu og hún viti það innst inn að eftir tvö ár munum við verða að endurskoða frumvarpið allrækilega og gera á því breytingar, því að þegar þetta fer út í lífið, ef svo má segja, þegar þetta fer að virka munu menn strax reka sig á að frumvarpið var langt í frá nógu gott.

Hæstv. forseti. Það er fagnaðarefni að stjórnarandstöðunni á Alþingi og verkalýðshreyfingunni skuli hafa auðnast að knýja ríkisstjórnina loksins til að hreyfa sig í málinu. Loksins, segi ég. Í næstum tvö ár hefur legið fyrir þinginu frumvarp frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um breytingar á lögum sem náð hefðu markmiðum þess frumvarps sem liggur nú fyrir þinginu til samþykktar. Í allan þann tíma sem liðinn er hafa legið ljósar fyrir kröfur frá verkalýðshreyfingunni. Ég ætla ekki að gera lítið úr því samkomulagi sem Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins hafa náð. Ég virði það fullkomlega og tel það hið besta mál. Með breytingartillögu þeirri sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur fram er hins vegar verið að fylgja eftir þeim tillögum sem við höfum áður lagt fram í þinginu auk þess sem leggjum áherslu á ábendingar sem fram hafa komið frá ýmsum samtökum launafólks, BSRB, Samiðn og öðrum aðilum. Það er ástæða til að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir vinnubrögð í þessu máli, seinagang og sleifarlag. Í ágúst árið 2004 er skipuð nefnd til þess að setjast yfir þessi mál. Hún skilar ekki af sér fyrr en nýlega. Þá fær félagsmálanefnd málið til umfjöllunar og síðan örfáum dögum, nánast klukkustundum, áður en á að afgreiða málið fá ýmsir umsagnaraðilar frumvarpsdrög í hendur. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem eiga ekki að líðast. Þegar hins vegar litið er á frumvarpið, greinargerð sem fylgir frumvarpinu og ekki síst nefndarálitið sem fylgir því, og það er lögskýringargagn og ber að hafa í huga - þegar litið er á málið heildstætt að þessu leyti tel ég hér verið að stíga framfaraspor og lýsi því yfir að við munum styðja frumvarpið en við teljum því ábótavant í ýmsum atriðum. Þar er komið að því að ég geri grein fyrir þeim breytingartillögum sem við leggjum fram. Í fyrsta lagi teljum við að lögin þurfi að taka af allan vafa um að þau tryggi starfsmönnum starfmannaleigna lágmarkskjör samkvæmt íslenskum kjarasamningum. Það kemur fram í greinargerð og álitsgerð með frumvarpinu að litið sé svo á að þau geri það. Við teljum að þetta þyrfti að standa í sjálfum lagatextanum. Í öðru lagi þarf að kveða skýrt á um ábyrgð þess fyrirtækis sem nýtir sér þjónustu starfsmannaleigunnar, þ.e. kveða þarf á um lagalega ábyrgð notenda fyrirtækisins og við viljum að þetta taki til allra launamanna, vísum þar í starfsmenn flugfélaga og sjómenn einnig. Á þessu tökum við í tveimur fyrstu breytingartillögunum við lagafrumvarpið sem við leggjum fram en við leggjum til að við 1. gr. bætist ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi forseta: „Lögin taka til allra erlendra launamanna sem starfa hér á landi á vegum starfsmannaleigna eða hliðstæðra fyrirtækja og atvinnurekenda sem nýta sér þjónustu þeirra. Enn fremur til starfsmanna sem starfa á skipum og í loftförum sem skráð eru hér á landi.“ Á eftir 8. gr. kemur ný grein, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ákvæði laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, gilda um starfsmenn starfsmannaleigna sem lög þessi taka til.“ Í þeim lögum er kveðið á um að lágmarkssamningar eða íslenskir kjarasamningar skuli gilda. Þriðja atriðið sem við teljum mikilvægt að hnykkt sé á í lögunum varðar upplýsingaskyldu. Við viljum að kveðið sé á um rétt trúnaðarmanna íslensku verkalýðshreyfingarinnar um aðgang að upplýsingum sem lúta að kjörum og kjarasamningum. Þessu tökum við á í þriðju tillögunni sem við leggjum fram en við viljum að við 1. málsgrein 10. gr., sem verði 11. gr., bætist nýr málsliður, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Starfsmannaleigu og atvinnurekendum sem nýta sér þjónustu hennar er skylt að veita trúnaðarmönnum stéttarfélags í viðkomandi starfsgrein aðgang að ráðningarsamningum og öðrum upplýsingum um launakjör leigðra starfsmanna.“ Hér hefur komið fram í umræðunni og í skýringum hv. formanns nefndarinnar að í frumvarpinu séu úrræði sem eigi að duga og þar sem fulltrúar verkalýðshreyfingar eigi aðild að stjórn Vinnumálastofnunar hafi þeir aðgang að þeim upplýsingum í gegnum hana. Við teljum hins vegar að það þurfi að ganga lengra og að tryggja þurfi í lagatextanum aðgang trúnaðarmanna verkalýðshreyfingarinnar að þessum upplýsingum. Síðan viljum við að kveðið sé á um miskabætur í lögunum og leggjum til að við 13. gr., sem verði 14. gr., bætist ný málsgrein, sem verði 3. mgr., svohljóðandi, með leyfi forseta: „Auk skaðabóta má dæma þeim starfsmönnum sem lög þessi taka til miskabætur.“ Þetta eru þær breytingar sem við leggjum til að gerðar verði á frumvarpinu og ástæðulaust að hafa um það fleiri orð en ég vísa í greinargerð með frumvarpinu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram í tvígang, bæði á þessu þingi og því síðasta. Þá var það hv. varaþingmaður Atli Gíslason sem lagði málið fram og hafði um það forgöngu hér í þinginu er þar eru ítarlegar skýringar á þeim tillögum sem við höfðum þá fram að færa. Eitt að lokum og það snýr að eftirfylgninni, snýr að því að lögin verði að veruleika og það snýst um peninga. Það hefur komið fram hér í umræðunni, bæði í greinargerð og í undirbúningi málsins í félagsmálanefnd, að það var álitið að það þyrfti talsvert viðbótarfjármagn inn í Vinnumálastofnun til þess að hún gæti rækt þær skyldur sem eru lagðar á hennar herðar, talað er um 10 til 15 milljónir. Síðan hefur komið fram að verið sé að endurskoða þau mál, hvort svigrúm sé fyrir stofnunina til að sinna þessum þáttum og vísað til þess að atvinnuleysi hafi minnkað og af þeim sökum sé svigrúmið meira. Ég hef ekki aðstæður til að meta þetta en tel hins vegar mjög brýnt að í alvöru verði séð til þess að hún geti sinnt þessu hlutverki. Því hefur verið haldið fram gagnvart Vinnueftirlitinu að það hafi ekki haft fjárhagslega burði til að sinna skyldum sínum við Kárahnjúka t.d. Mér er sagt að Vinnueftirlitið hafi gert allt sem í þess valdi stendur til að rækja skyldur sínar í seinni tíð, það hafi verið vanbúið til þess og það hefur verið kvartað yfir fjárskorti á þeirri stofnun þannig að dæmin hræða mjög hvað þetta snertir. Ef það er virkilega svo að til stendur að setja lög sem verða lítið annað en lagabókstafurinn, nánast orðin tóm, þá er til lítils að ráðast í slíka lagasmíð. Hæstv. forseti. Ég ítreka gagnrýni okkar á ríkisstjórnina fyrir sleifarlag og sofandahátt í þessu máli, að hún skuli hafa látið allan þennan tíma líða, mánuði, missiri og ár þar sem þjóðin hefur horft upp á þær brotalamir sem eru í þessum efnum og skuli nú loksins, knúin af stjórnarandstöðu og verkalýðshreyfingu, farin að hreyfa sig. Við teljum brýnt að hert verði á þessum lögum á þann hátt sem við leggjum til hér og leggjum síðan að sjálfsögðu áherslu á að Vinnumálastofnun verði gert kleift að rísa undir þeim skyldum sem henni eru lagðar á herðar. Ég ítreka að Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður að sjálfsögðu þetta frumvarp og telur það vera framför.

Frú forseti. Á þskj. 533 er breytingartillaga frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og fleirum þar sem tekið er fram að lögin taki til erlendra starfsmanna. Hvernig ber að skilja það að þeir gera mun á erlendu fólki og innlendu? Í fyrra andsvari mínu í dag gat ég um ummæli Grétars Þorsteinssonar, forseta Alþýðusambands Íslands, um að ekki mætti gera breytingar á þessu frumvarpi. Nú er hv. þm. Ögmundur Jónasson formaður BSRB. Getur maður litið svo á að um sé að ræða íhlutun eins verkalýðsfélags í starfsemi annars og samninga sem það gerir?

Hæstv. forseti. Sá vandi sem við höfum átt við að glíma á íslenskum vinnumarkaði er hvernig farið hefur verið með erlent aðkomufólk, farandverkafólk sem hefur komið hingað til lands. Hins vegar skal ég játa að mér finnst þessi gagnrýni og þessi spurning eiga við rök að styðjast. Að sjálfsögðu ætti þetta að vísa til allra launamanna, ég skal taka undir þá gagnrýni. En þetta er sprottið af þeim ástæðum sem ég nefndi, að við höfum beint sjónum okkar að þessum vanda erlendra aðkomumanna, en ég tek undir þessa gagnrýni og tek undir þessa ábendingu. Varðandi spurninguna um íhlutun og þann þátt málatilbúnaðar hv. þingmanns gat ég um það hér áðan að ég fagnaði því samkomulagi sem náðst hefði. Ég gat þess jafnframt að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði værum með þessum tillögum okkar að fylgja eftir tillögum sem legið hafa í frumvarpi fyrir þinginu af okkar hálfu í næstum tvö ár og ég er jafnframt að vísa í ábendingar og athugasemdir sem hafa borist frá samtökum launafólks. Er ég þá ekki á nokkurn hátt að gera lítið úr því samkomulagi sem Alþýðusambandið náði að knýja fram.

Frú forseti. Hv. þingmaður kemst ekkert undan því að hann er formaður BSRB, sem er með stærri verkalýðshreyfingum eða samtökum verkalýðsfélaga á Íslandi.  
            

Virðulegi forseti. Það verður nú að segjast í byrjun að það vakti athygli mína að hv. þm. Ögmundur Jónasson svaraði ekki hv. þm. Pétri H. Blöndal og sætir það nokkurri furðu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði, að ég tel, afskaplega eðlilegrar spurningar í tengslum við þetta mál. Það dugar lítið fyrir menn svona alla jafna að tala um mikilvægi þess að haft sé samráð og samvinna við verkalýðsfélög og aðila vinnumarkaðarins en þrýsta síðan á um það í tengslum við kjarasamninga að hér komi fram og verði samþykkt mál sem þeir eru búnir að vinna - leggja mikið upp úr því að koma þá og vilja breyta því út og suður. Það er nokkuð sérkennilegt í ljósi fyrri ummæla viðkomandi hv. þingmanna. Það vakti athygli mína að hv. þm. Ögmundur Jónasson kaus að sleppa því að svara fyrirspurn hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það er ekki hægt að halda því fram að sá ágæti maður, hv. þm. Ögmundur Jónasson, eigi erfitt með að tala úr þessum ræðustóli. Hann hefur oft gert það 

Ég var búinn að svara.

Það dugar lítið fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson að kalla að hann hafi verið búinn að svara því við hlustuðum öll á svar hans og það var eðli málsins samkvæmt ekki fullnægjandi og öllum ljóst að hann vék sér undan að svara í fyrra andsvari sínu. Málið sem við fjöllum um er að mörgu leyti mjög erfitt og snýr að samningi sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu í tengslum við kjarasamninga. Hvort sem okkur líkar betur eða verr erum við þingmenn í erfiðri stöðu þar sem menn hafa gert ákveðið samkomulag. Það er ekki einhver viljayfirlýsing sem menn vinna út frá heldur er verið að tala um að gera samkomulagið vel niðurneglt eða niðurgreint og í þessu tilfelli snýr það að starfsmannaleigum. Ég dreg engan dul á að ég tel mun auðveldara svo ekki sé dýpra í árinni tekið að vinna mál með öðrum hætti. Ég fagna því mjög að lögð hefur verið fram breytingartillaga við frumvarpið sem felur í sér að hægt verði að endurskoða það tiltölulega fljótlega og ég tel mjög mikilvægt að gera það sem allra fyrst. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að hafa í huga að engum er heimilt að greiða minna en lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningum. Ég held að það skipti máli í umræðu um þessi mál að við gefum ekki nein önnur skilaboð. Það er einfaldlega ekki heimilt og skiptir engu máli hver atvinnurekandinn er, hvort hann er starfsmannaleiga eða einhver annar. Það liggur alveg fyrir. Ef einhver aðili gerir eitthvað annað gerir hann það þvert á lög í landinu. Málið er flókið og viðkvæmt m.a. vegna þeirra aðstæðna sem eru uppi, þeirra dæma sem upp hafa komið og verið fjallað um í fjölmiðlum og á fleiri stöðum. Ég held að við öll séum sammála um að þau séu fyrir neðan allar hellur. Um það þarf ekkert að fjölyrða. Það er auðvitað framganga aðila sem er fyrir neðan allar hellur. Ég kann engin önnur orð um það. Ég held líka að það sé mjög mikilvægt að við höfum það í huga, sérstaklega hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að við höfum hér stöðu sem aðrir öfunda okkur af. Hver er sú staða? Við erum með mjög sveigjanlegan vinnumarkað. Af hverju skyldi það vera gott? Það leiðir af sér m.a. að við erum með mjög lítið atvinnuleysi. Ef við berum okkur saman við nágrannalöndin og lönd sem við viljum bera okkur saman við og förum kannski bara til Evrópu, til ESB-landanna t.d., sjáum við allt aðra stöðu uppi þar. Ég hef ekki heyrt neinn einasta aðila halda öðru fram en að ein stærsta ástæðan fyrir þeim gríðarlega vanda sem ESB-löndin eiga við að stríða sé gríðarlegt atvinnuleysi. Ég er að tala um að í sumum þessara stóru landa er 20% atvinnuleysi meðal yngsta fólksins. Það eru flestallir sammála um að það sé vegna þess að vinnumarkaðurinn sé ósveigjanlegur. Jafnmagnað og það er, að þó menn séu sammála um greininguna og að forráðamenn þessara ríkja vilji breyta gengur það mjög illa. Þess vegna skiptir afskaplega miklu máli þegar við breytum lögum sem tengjast vinnumarkaðnum að við sköðum ekki þann sveigjanlega vinnumarkað sem við höfum. Við verðum alltaf að hafa það hugfast. Ég ætla engum þingmanni, og ég er ekki sammála þeim öllum eins og menn þekkja um lífsskoðanir eða annað, að þá ætla ég engum að vilja koma hér upp atvinnuleysisstigi eins og þekkist í ESB-löndunum. Það liggur alveg fyrir að ef við vöndum okkur ekki við lagasmíð í tengslum við vinnumarkaðinn, ef við förum sömu leið og t.d. ESB-löndin sem eiga við þennan gríðarlega vanda að etja sköpum við aðstæður fyrir atvinnuleysi. Þess vegna tel ég að við höfum farið alveg á ystu nöf við gerð frumvarpsins. Ég vona samt sem áður að ég sé of svartsýnn hvað þetta mál varðar en ég hef áhyggjur þrátt fyrir að viljinn sé góður. Enginn okkar þingmanna og enginn Íslendingur, í það minnsta mjög fáir, vill sjá að hér sé starfsfólk misnotað og ekki borgað í það minnsta lágmarkskjör, hvort sem viðkomandi starfsmaður er innlendur eða erlendur. Viljinn er því góður þegar menn vilja setja ramma um eitthvað sem heita starfsmannaleigur eða annað á vinnumarkaðnum en ég held að við höfum stigið ákveðið skref sem við þurfum að endurskoða við fyrstu hentugleika. Ég held t.d. að skilgreiningin á starfsmannaleigu í frumvarpinu sé nokkuð víð. Það er þó tekið skýrt fram í nefndarálitinu á bls. 2, með leyfi forseta, að: ,,Á fundum nefndarinnar var rætt um skilgreiningu hugtaksins starfsmannaleiga og í einstaka umsögnum kom fram gagnrýni á það hvernig hugtakið er skilgreint í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Til að taka af öll tvímæli skal tekið fram að það er hvorki ætlun löggjafans að lögin nái til þess þegar um tilfallandi lán á starfsmönnum er að ræða, né heldur verktakasamninga.“ Þetta er afskaplega mikilvægt því það hefur viðgengist á vinnumarkaðnum að menn láni starfsmenn í hinum ýmsu greinum og það er ekkert unnið með að þau fyrirtæki þurfi að vera skilgreind sem starfsmannaleigur og getur ekki verið vilji og kemur skýrt fram í nefndarálitinu. Ég vona að það muni halda. Á sama hátt hef ég ákveðnar áhyggjur af því að með því að láta þessa ágætu stofnun, Vinnumálastofnun, sjá um eftirlitið séum við að stíga fyrstu skrefin með opinbert kjaraeftirlit sem t.d. verkalýðsfélögin hafa barist gegn og raunar allir aðilar vinnumarkaðarins vegna þess að við höfum ágætisfyrirkomulag hvað þetta varðar, þ.e. að verkalýðsfélögin hafi eftirlit með því að kjarasamningum sé framfylgt. Ég held að það sé kerfi sem við viljum ekki snúa frá. Ég held að þegar við förum yfir málið aftur, hvenær sem það verður, ættum við að skoða hvort við getum ekki náð fram markmiðum frumvarpsins með einfaldari hætti. Við þekkjum það að notendafyrirtæki, sem er notendafyrirtækið starfsmannaleiga, sjái í raun um vinnueftirlit og skattgreiðslur viðkomandi starfsmanna þó þeir séu starfsmenn starfsmannaleigna. Sá þáttur er að vísu fyrir dómi. Ég held að ef við mundum setja ákvæði inn um að hægt væri að draga notendafyrirtæki til ábyrgðar ef þau geti ekki sýnt fram á að endurgjaldið sem er borgað fyrir viðkomandi starfsmann svari að minnsta kosti launum hlutaðeigandi lágmarkskjarasamningi að viðbættum ætluðum launatengdum gjöldum og hæfilegri umsýsluþóknun væri hægt að sækja þau til saka og við gætum sleppt skráningu, opinberu kjaraeftirliti og skilgreiningu sem hér er. Virðulegi forseti. Það er eins með þetta mál og mörg önnur á hv. Alþingi að maður þarf að taka afstöðu til þess hvort í því séu meiri hagsmunir en minni. Ég held að við séum sammála um að það sé ekki vænlegt að setja kjarasamninga í uppnám og ég tel það vera afskaplega skynsamlegt af nefndinni að setja inn endurskoðunarákvæði allra hluta vegna. Ég vonast til þess að áhyggjur mínar eigi ekki við rök að styðjast en ég tel það hins vegar vera grundvallaratriði og mjög mikilvægt að öllum þingmönnum sé það ljóst að við eigum að leggja mikið á okkur til að halda vörð um hinn sveigjanlega vinnumarkað okkar. Við eigum að setja markið hátt. Við eigum að halda þeirri stöðu okkar og helst gera betur að vera með eitt lægsta atvinnuleysisstig sem þekkist. Það gerist ekki af sjálfu sér. Við þurfum ekki annað en að líta til næstu landa til að sjá hvernig á ekki að gera hlutina og eigum að passa okkur á að fara ekki þá leið. Ég vonast til að það sé sátt um það innan Alþingis og meðal þjóðarinnar. Ég hef að vísu engar áhyggjur af því að það sé sátt um það meðal þjóðarinnar enda eru Íslendingar duglegir, þeir vilja hafa störf og vilja vinna og vita að það er einn lykillinn að lífshamingjunni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en vonast til, eins og áður sagði, að áhyggjur mínar af málinu og öðrum sem tengjast kjarasamningum séu ekki á rökum reistar. Mér þykir hins vegar rétt að fara yfir þær og vonast til að við getum á næstu missirum sniðið af þá agnúa sem eru á málinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði orðaskipti mín og hv. þm. Péturs H. Blöndals að umræðuefni og sagði að ég virti þingmanninn ekki svars, hefði ekki svarað honum. Þetta er ekki rétt. Ég svaraði hv. þm. Pétri H. Blöndal en ég skal játa að þótt hann hafi séð ástæðu til að endurtaka spurningu sína sá ég ekki ástæðu til að endurtaka svar mitt. Ég sagði í umræðunni að mér fyndist það vera fagnaðarefni að stjórnarandstöðunni á Alþingi og verkalýðshreyfingunni skuli hafa heppnast að knýja ríkisstjórnina til að hreyfa sig loksins í þessu brýna máli. Varðandi málflutning hv. þingmanns um sveigjanleikann þá segir hann að sveigjanleikinn sé nauðsynlegur til að tryggja hér hátt atvinnustig. En hvar eru mörk sveigjunnar? Hvar eru mörk þessa sveigjanleika? Hljóta þau ekki að vera þeir kjarasamningar sem eru gerðir í landinu? Frumvarpið og öll viðleitni okkar í verkalýðshreyfingunni og í stjórnarandstöðu er að tryggja að íslenskir kjarasamningar haldi. Út á það gengur málið. Út á það eitt gengur málið.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af orðaskiptum hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég veit ekki betur en hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi verið að spyrja hvort hér væri ekki um óeðlilegt inngrip að ræða. Hann vísaði í annað starf hv. þingmanns þegar hann kemur með breytingartillögu um samkomulag sem ASÍ og Samtök atvinnulífsins gera og fara fram á og leggja mikla áherslu á að fari óbreytt í gegn. Það er spurningin og henni hefur ekki verið svarað. Varðandi sveigjanleikann skal því til haga haldið að það er ólöglegt, eins og menn þekkja og hv. þm. Ögmundur Jónasson þekkir mjög vel, að greiða undir lögbundnum kjarasamningum. Ég fór yfir það í ræðu minni og ef hv. þm. Ögmundur Jónasson hefði hlustað hefði hann heyrt hverja ég teldi bestu leiðina til að koma í veg fyrir það. Ég tel að hægt væri að gera það með einfaldari hætti en við ætlum að gera núna. Ég vík ekki frá þeirri skoðun minni að ég ætla ekki að veita neinn afslátt ef ég hef einhver tök á þessum sveigjanleika. Ég ætla ekki að fara leið ESB og búa til atvinnuleysi á Íslandi. Ég ætla ekki að gera það.

Hæstv. forseti. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á hvers vegna fulltrúar Sjálfstæðisflokksins vilja draga þessa umræðu niður á lægra plan eins og þeir hafa gert. Varðandi óeðlilegt inngrip í kjarasamninga o.s.frv. þá hef ég hef svarað því. Ekki er um neitt slíkt að ræða. Við höfum verið fullkomlega samstiga innan samtaka launafólks við að knýja á um réttarbót í þessum efnum. Ég hef ítrekað að ég fagna því að stjórnarandstöðunni á Alþingi og verkalýðshreyfingunni, þar með Alþýðusambandi Íslands, skuli hafa tekist að knýja ríkisstjórnina til að hreyfa sig í þessu máli. Ég hef fylgt eftir lagabreytingum sem hafa legið fyrir Alþingi í langan tíma, í frumvarpi frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og áherslum víðs vegar að úr verkalýðshreyfingunni sem eru fullkomlega í takt við það sem verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur gjörvöll barist fyrir. Varðandi tilkostnaðinn við frumvarpið, hvort það sé einfalt eða flókið, þá get ég ekki ímyndað mér einfaldara form við að ná þeim markmiðum sem hv. þingmaður lýsir yfir að hann vilji í heiðri hafa, þ.e. að íslenskir kjarasamningar gildi. Þetta er spurning um innsæi í kjör manna, að menn hafi aðgang að upplýsingum og að kveðið sé á um það í lögum að þeir samningar skuli vera virkir og hægt að hafa eftirlit með því. Ég held að ekki verði deilt um að það hefur ekki tekist. Þau lög sem við búum við hafa ekki skapað möguleika á slíkri eftirfylgni. Reynslan knýr okkur til breytinga.

Virðulegi forseti. Alltaf þegar ákveðnir þingmenn verða rökþrota þá fara þeir að tala um að málið sé komið niður á eitthvert plan. Það er svolítið sérstakt. Við hv. þm. Ögmundur Jónasson ráðum alveg á hvaða plani umræðan er. Ef hann hefur fast land undir fótum þá færir hann rök fyrir máli sínu. Það er ekkert flóknara.

Ég hef gert það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður Ögmundur Jónasson gerði það ekki. Hv. þingmaður sagði að þetta væri ekki óeðlilegt inngrip. Hann kom ekki með rök. Ég skrifaði eftir hv. þingmanni að ekki væri um óeðlilegt inngrip að ræða. Virðulegi forseti. Alla jafna koma þingmenn Vinstri grænna í ræðustól og tala um að mikilvægt sé að eiga samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Nú koma aðilar vinnumarkaðarins og segja: Svona viljum við hafa þetta og verði ekki unnið með þeim hætti mun hið háa Alþingi setja kjarasamninga í uppnám. Þá kemur hv. þm. Ögmundur Jónasson og er augljóslega alveg til í að setja kjarasamninga í uppnám. Hann segir: Við skulum breyta þessu öllu saman. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði þá hv. þm. Ögmund Jónasson hvort þetta sé eðlilegt og í samræmi við það sem áður hefur verið sagt. En enn hefur ekki borist svar við því.

Jú, jú. Þetta er rosalega málefnaleg umræða.

Virðulegur forseti. Það er nefnilega svo magnað að sumir þingmenn eru þannig að þegar vitnað er beint í þá, þeirra eigin orð, þá er það ekki málefnalegt. Þannig eru bara sumir hv. þingmenn. En eftir stendur að það er ekki búið að svara spurningu hv. þm. Péturs H. Blöndals.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er önnum kafinn og mæðist í mörgu. Ég geri ekki kröfu til þess að hann fylgist með því sem gerist í samfélaginu. En fyrst hann er að tala um þetta mál og kjarasamninga þá er lágmark að hann geri sér grein fyrir og viti af því að búið er að fullnægja kjarasamningum og greiða út hina umsömdu hækkun sem fólst í kjarasamningum. Menn setja því ekkert í uppnám þótt þeir leyfi sér að breyta lögum hér. Hv. þingmanni til upplýsingar þá var ekki eitt einasta orð um það í niðurstöðu eða forsendum nefndarinnar sem ákvað með hvaða hætti ætti að fullljúka samningum, að þeir væru í upplausn eða mundu slitna þótt þessu frumvarpi yrði breytt. Ég vildi koma því á framfæri til upplýsingar til hv. þingmanns því að hann virðist hvorki þekkja haus né sporð á því sem hann er að tala um. Í annan stað, frú forseti, átti ég eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson töluvert erfitt með að greina kjarnann í máli hv. þingmanns. Kjarninn virtist sá að það væri atvinnuleysi í ESB. Má ég spyrja hv. þm. Guðlaug Þ. Þórðarson um atvinnuleysið: Hversu hátt atvinnuleysi er t.d. í Írlandi? Í Holland? Í Lúxemborg og ýmsum smáríkjum Evrópusambandsins sem vegnar vel? Meginspurning mín er hins vegar þessi: Ber svo að skilja að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson telji að löggjöf um starfsmannaleigur takmarki með einhverjum hætti sveigjanleika íslensks vinnumarkaðar? Ég gat ekki skilið mál hans öðruvísi en svo að það væri sá varhugi sem hann gyldi við frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fram komi frá jafnaðarmannaflokki Íslands að þótt samkomulag sé gert við verkalýðshreyfinguna og vitnað til þess í nefndaráliti þá skipti það ekki neinu máli. Það er bara ágætt að það komi skýrt fram. Mér þykir gott að fá fram það viðhorf. Þá liggur fyrir hvert viðhorf Samfylkingarinnar er til samninga og þess þegar samkomulag er gert við aðila vinnumarkaðarins. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór af hógværð og lítillæti yfir það sem menn vissu og skildu. Að sjálfsögðu veit hv. þm. Össur Skarphéðinsson meira en flest okkar hér inni. Við þurfum að lifa með því. En ég vil hvetja hann til að lesa nefndarálitið og fara yfir samkomulagið sem gert var 15. nóvember og við hverja það var gert. Það er ágætt að fram hafi komið að hann telur það engu máli skipta, ekki nokkru. Ég held að það sé frétt fyrir verkalýðshreyfinguna, að heyra þetta frá forustumönnum Samfylkingarinnar. Þar kveður við nýjan tón líkt og oft hefur gerst áður en það er í sjálfu sér mjög ánægjulegt. Ég vildi gjarnan fara yfir vinnumarkaðsmál í Evrópusambandinu þótt ég nái því kannski ekki í þessu stutta andsvari. En ég væri til í að gera það hvar og hvenær sem er fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég fagna því að hann tilgreindi þau fáu ríki Evrópusambandsins sem hafa fylgt svipaðri stefnu og íslensk stjórnvöld í skattamálum og ýmsum málum öðrum. En hins vegar liggur það fyrir að ég hef áhyggjur af því að með lagasetningu sem þessari höfum við áhrif á sveigjanleika íslensks vinnumarkaðar.

Frú forseti. Ég rifja það upp, þingheimi til upplýsingar, að hv. þingmaðurinn kom áðan og talaði um rökþrot annarra, talaði um að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefði ekki rök fyrir máli sínu. Ef hv. þingmaður kynnti sér til hlítar kjarasamninginn sem gerður var þá sæi hann að þar er ekki stafkrókur um að ekki megi breyta tilteknu frumvarpi. Ég hugsa að það mætti segja að þeir litu svo á að það væri rof samninga ef frumvarpið sem fram kom hefði verið ónýtt en um það hefur ekki nokkur maður talað. Ég spurði hv. þingmann um hvernig hann teldi að lög af þessu tagi kynnu að draga úr sveigjanleika vinnumarkaðarins en hann svaraði engu. Ég spurði hv. þingmann um hvernig atvinnuleysið væri í ýmsum smáríkjum Evrópusambandsins, t.d. Írlandi, Hollandi og Lúxemborg. Veit hv. þingmaður það? Ég spyr vegna þess að hann geipaði hér um hið gríðarlega atvinnuleysi úti í Evrópu. Það er rétt að í ýmsum löndum, t.d. Frakklandi þar sem hægri menn hafa ráðið áratugum saman, eða allt of lengi, þá hefur ekki tekist að endurskoða lög um vinnumarkaðinn. Þannig mætti segja að þar ríki meira atvinnuleysi en ella hefði verið. En ég bendi hins vegar á að í ýmsum öðrum löndum, líka stærri löndum Evrópusambandsins, er hægt að sjá tilhneigingu í aðra átt. Það skiptir kannski ekki máli en hv. þingmaður dró þetta inn í umræðuna. Spurning mín er eftirfarandi: Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að lög af þessum toga dragi úr sveigjanleika á vinnumarkaðnum? Og hvaða ákvæði innan þeirra gerðu það?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði um að sá sem hér stendur gæti ekki fylgst með því sem gerðist í þjóðfélaginu, sæi ekki blöð og annað slíkt  Varðandi sveigjanleika vinnumarkaðarins þá fór ég yfir það að ef við förum út á braut opinbers kjaraeftirlits þá tel ég það ekki skynsamlegt. Ég hef áhyggjur af því þegar við stígum slík skref. Af hverju? Jú, þessi ágætu lönd sem við berum okkur saman við, sem búa við mikið atvinnuleysi, hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi eitt þeirra, hafa m.a. farið þá leið. Þau eiga erfitt með að snúa frá því en eru sammála um að það sé ekki góð leið fyrir vinnumarkaðinn og ekki til þess fallin að hækka atvinnustigið eða auka atvinnu í viðkomandi landi. Ég geri engar sérstakar kröfur til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar en þó þær að hann hlusti á ræður sem hann ætlar í andsvar við þannig að hann hafi efni þeirra nokkurn veginn á hreinu þegar hann kemur í ræðustól. Ég held að það sé ekki til of mikils mælst að fara fram á slíkt. Eftir stendur hins vegar að forustumaður Samfylkingarinnar lýsti því yfir að geri ríkisvaldið samkomulag við aðila vinnumarkaðarins þá skipti það ekki máli. Ég sat fundi félagsmálanefndar um þetta mál. Ég var viðstaddur þegar fulltrúar samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar komu fyrir nefndina. Þeir eru svo sannarlega ekki á sama máli og hv. þm. Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Það er eðlileg krafa hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að menn sem eiga við hann orðastað eigi að hlusta eftir því sem hann segir. Ég verð að gera þá játningu að ég reyndi það áðan en hins vegar gildir það um mig eins og fleiri sem hafa hlustað á hann í morgun að það er töluvert erfitt að greina meininguna í orðum hans. En ég skildi hana undir lokin. Hv. þingmaður telur að það lagafrumvarp sem við erum að samþykkja sé óæskilegt að því leyti að í því felist einhvers konar vísir að opinberu starfskjaraeftirliti og telur að það dragi úr sveigjanleika vinnumarkaðarins. Það er lágmarkskrafa af hálfu þeirra sem eiga í málefnalegri umræðu að þeir skýri með einhverjum hætti fyrir viðmælendum sínum hvers vegna þeir telja, eins og hv. þingmaður í þessu tilviki, að aðkoma Vinnumálastofnunar að eftirliti með launakjörum verði til þess að rýra með einhverjum hætti sveigjanleika vinnumarkaðar á Íslandi. Ég verð að segja það hv. þingmanni til varnar að það er kannski erfitt að gera það í stuttu andsvari en hv. þingmaður kemur þá væntanlega upp á eftir og skýrir það út fyrir þingheimi hvers vegna hann er á móti því að Vinnumálastofnun fylgist með því að ekki sé verið að brjóta rétt á útlendu farandverkafólki vegna þess að hann telur að það geti dregið úr sveigjanleika vinnumarkaðarins. Staðreyndin er auðvitað sú að obbinn af sjálfstæðismönnum er á móti lagasetningunni vegna þess að þeir telja að það auki samkeppnishæfni Íslands gagnvart öðrum löndum að hér sé verið að borga útlendu fólki á lágmarkskjörum og sumir vilja jafnvel helst lægra en það, þó ég ætli ekki að gera hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins það upp. Staðreyndin er einfaldlega sú og það væri hollt fyrir hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að horfast í augu við þá staðreynd að menn hafa verið af hálfu ríkisstjórnarinnar að nota starfsmannaleigurnar sem hagstjórnartæki til að halda kjörum niðri til að draga úr launaskriði til að koma í veg fyrir verðbólgu, til þess að mistökin sem þeir hafa gert í efnahagslífinu komi ekki eins og sprengja í fólk sem reynir að halda uppi sæmilega smurðu gangvirki í efnahagslífinu. Þetta er bara staðreyndin og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á að horfast í augu við það að menn hafa sett kíkinn fyrir blinda augað þegar þeir hafa verið að skoða atvinnumarkaðinn á síðustu árum vegna þess að það hefur þjónað hagsmunum ríkisstjórnarinnar að hér ganga uppi fyrirtæki sem ég kalla ribbaldaleigur vegna þess að það dregur einfaldlega úr þessari þenslu, úr launaskriði. Það er eina ástæðan að ég tel fyrir því að ríkisstjórnin hefur hangsað við að setja þessi lög síðustu tvö ár. Það eru nefnilega tvö ár síðan stjórnarandstaðan kom í þennan stól og benti á þessa þróun. Allt það sem þá var sagt hefur gengið eftir. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði að ég held fyrir tveimur árum að hann teldi ekki þörf á að setja slík lög. Hann taldi að nægilegt tak og hald væri í gildandi lögum til að koma í veg fyrir að menn misnotuðu þessi fyrirtæki með því að brjóta réttindi á fólki, með því að láta það búa við kjör sem ekki eru sæmandi og með því að greiða því undir taxta. Því miður hefur það gerst og af því að það er ein biblía í lífi hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem heitir Morgunblaðið, þá rifja ég það bara upp að Morgunblaðið gerði ákaflega fína úttekt á þessum málum fyrir líklega níu mánuðum og sýndi fram á að í Reykjavíkurborg er verið að byggja blokkir íbúða af erlendu verkafólki sem verið var að borga 400 kr. á tímann. Af hverju ríkir þetta ástand? Vegna þess að ekki hefur verið framfylgt lögum sem í gildi eru en líka vegna þess að það eru ekki nægilega sterk lög sem skapa tök á því að fylgjast með þessu. Við höfum m.a. heyrt hæstv. félagsmálaráðherra eiga orðastað við þingmann í dag um framfylgd laga um vinnuvernd. Það liggur einfaldlega fyrir að þau lög sem fyrir eru eru ekki nægilega sterk eða ríkisstjórnin veitir ekki fjármagn til að hægt sé að framfylgja þeim. Það var ekki síst þess vegna sem við höfum átt samtöl í dag um möguleika Vinnumálastofnunar á að framfylgja lögum, ef samþykkt verða, um aðkomu hennar að málinu. Við höfum það einfaldlega fyrir okkur að það eru ágætislög í gildi í landinu um vinnuvernd en það hefur ekki tekist að fylgja þeim eftir á Kárahnjúkum vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki séð til þess að fjármagnið sem þarf til að starfrækja eftirlitið sé fyrir hendi. Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom og rakti garnir úr mönnum um það hvort þeir séu viljandi að setja kjarasamninga í uppnám með því að vilja breyta því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ef hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér er ljóst að hv. formaður félagsmálanefndar er fyrir sitt leyti búinn að setja kjarasamninga í uppnám vegna þess að það er verið að breyta lögum og bæta inn endurskoðunarákvæði. Það var ekki í hinu upphaflega frumvarpi en vitaskuld verður það ekki til þess að setja kjarasamninga í uppnám. Kjarasamningum er lokið og búið að greiða út þær kjarabætur sem samið var um. Í þeim samningi sem gerður var er hvergi að finna eitt einasta orð um að ekki sé hægt að breyta frumvarpinu sem hér liggur fyrir án þess að það setji upplausn í samningsferlið. Það er bara vitleysa. Í annan stað er algerlega nauðsynlegt að undirstrika það, að þingmenn sem koma til starfa á þessum vettvangi gera það á grundvelli sannfæringar sinnar einnar. Auðvitað sá stjórnarskrárgjafinn fyrir þann möguleika að það gæti verið reynt að seilast inn fyrir þessa veggi og seilast til valdanna sem hér eiga að hvíla. Þess vegna er okkur lögð sú skylda á herðar fyrst og fremst að fara eftir sannfæringu okkar og það eiga menn að gera og það hafa menn gert, held ég. Það frumvarp sem hingað kom inn og við fjöllum um í dag gengur ekki nógu langt að mínu viti. Ég vildi sjá ákveðnar breytingar á því. Samt sem áður er það svar við aðstæðum sem hafa skapast á vinnumarkaði og það er líka ákveðið svar við þeim kröfum sem stjórnarandstaðan hefur um tveggja ára skeið sett fram. Þó að frumvarpið gangi ekki nógu langt ætla ég samt að styðja það en ég ætla samt sem áður að leyfa mér að starfa eins og stjórnarskráin heimilar mér og leggja fram og mæla fyrir breytingartillögu. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að að ýmsu leyti væri hægt að gera frumvarpið betur úr garði. Ég vil þó taka fram að ég tel að nefndin hafi unnið vel og ég er þakklátur hv. formanni félagsmálanefndar fyrir að hafa lagt sig í líma við að skýra ákveðin mál í umræðum áðan ekki síst vegna þess þrýstings sem fram hefur komið af hálfu stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Ég er sérstaklega þakklátur hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að segja það bara hreint út að hún telji að kunni þurfi að grípa til aukinna fjárveitinga skömmu eftir samþykkt laganna. Ég tel að svo sé. Ég get fallist á að umbúnaður frumvarpsins varðandi aðkomu Vinnumálastofnunar að upplýsingum gengur töluvert langt til að ná þeim tilgangi laganna sem ég vildi að væri þar kristaltær, að hægt væri að fá upplýsingar um ráðningarsamninga og ganga úr skugga um það svart á hvítu við hvaða launakjör tilteknir starfsmenn sem miðlað er fyrir tilstilli starfsmannaleigu eru ráðnir. Ein leið, eins og hv. þingmaður reifaði í framsögu sinni, er að fara í gegnum Vinnumálastofnun að þessum launum og ráðningarsamningunum en þá verður það að vera alveg skýrt að stofnunin hafi fjármagn til þess og það verður að vera alveg skýrt að hún geti gert það. Starfsmenn stofnunarinnar segja að það kosti 12–15 millj. kr. Það sé aukakostnaður. Ég dreg ekki í efa að þeir meti það rétt en ég tek það ekki gilt þegar skyndilega á einum degi koma menn frá hæstv. félagsmálaráðherra og segja að búið sé að finna þessar 12–15 millj. kr. innan ramma stofnunarinnar. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. félagsmálaráðherra betur út í þetta. Ég hjó eftir því að hann var ekki algerlega sannfærður fyrr í dag. Hann sagði að vinnan við að skoða og finna peningana væri þegar komin af stað í samstarfi stofnunarinnar og ráðuneytisins og svo bætti hann við: Ef það þarf meira verður að bregðast við því. Hæstv. félagsmálaráðherra er því í reynd þeirrar skoðunar í fyrsta lagi að ekki sé búið að ganga úr skugga um að hægt sé að finna aukið fjármagn innan veggja stofnunarinnar, en í öðru lagi er hann að segja svart á hvítu að til þess að hægt sé að uppfylla þetta ákvæði laganna þurfi meiri peninga. Þess vegna segi ég það alveg hreint út að mér finnst það vera svolítill leikaraskapur þegar við erum á annað borðið að samþykkja lög með þessu ákvæði í en á hitt borðið liggur fyrir að ekki er búið að tryggja fjármagn til þess. Það finnast mér ekki vera nægilega góð vinnubrögð. Ég hef mörgum sinnum úr þessum ræðustóli á síðustu árum agnúast út í að það er ekki búið nægilega vel að verkafólki sem vinnur uppi á reginfjöllum um hávetur og ég hef skammast yfir því að þær stofnanir sem lögin segja að eigi að fylgjast með aðbúnaði þeirra hafi ekki nægilegt fjármagn til þess. Sporin hræða. Stofnanirnar sem í dag eiga að treysta og tryggja að réttindi þessa fólks séu ekki brotin hvað aðbúnað varðar ná ekki í öllum tilvikum að standa undir skyldum sínum af því að það skortir fé, Hvers vegna eigum við þingmenn þá að trúa því þegar hæstv. félagsmálaráðherra kemur og segir: Við ætlum að finna peningana innan stofnunarinnar og ef það skortir eitthvað ætlum við að sjá til. Það eru ekki nógu góð vinnubrögð. Ég vek líka eftirtekt á því þó það skipti ekki meginmáli, að það er munur á því sem í nefndarálitinu er haft eftir starfsmanni félagsmálaráðuneytisins og því sem hæstv. ráðherra sagði í morgun. Samkvæmt nefndarálitinu kemur alveg skýrt fram hjá fulltrúa félagsmálaráðuneytisins að það séu til peningar innan vébanda stofnunarinnar en hæstv. félagsmálaráðherra var ekki viss um það í morgun og þökk sé honum fyrir að vera ærlegur að því leyti til. Ég nefni þennan mismun til að sýna fram á að þarna er ákveðin fljótaskrift á hlutunum og ég hefði talið að það ætti að vanda betur til verka. En eins og ég hef sagt áður hefur hæstv. félagsmálaráðherra auðvitað selt atvinnurekendum ákveðið sjálfdæmi í málinu. Hæstv. félagsmálaráðherra hafði einn þriggja manna fulltrúa í nefndinni sem vélaði um gerð frumvarpsins um starfsmannaleigur sem við ræðum hér um og það hefur komið alveg skýrt fram hjá hæstv. ráðherra að hann leit svo á að fulltrúi sinn væri fyrst og fremst milligöngumaður. Ég get ekki túlkað það með öðrum hætti en svo að þá væri í reynd verið að selja atvinnurekendum SA sjálfdæmi vegna þess að þeir hafa ekki þurft að gera annað en móast í málinu. Ef fulltrúi hæstv. ráðherra hefur ekki tekið af skarið þá gerist náttúrlega ekki neitt og það var þetta sem leiddi til þess að það var erfitt að ná þarna niðurstöðu. Herra forseti. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum flutt breytingartillögu við frumvarpið sem ég held að a.m.k. í tilviki flestra þingmanna stjórnarliðsins, ekki þó allra sem hér hafa tekið til máls, ríki samstaða um að því er varðar tilganginn, þ.e. það þarf að slá í gadda í lögum að lágmarkskjör séu ekki brotin á erlendu farandverkafólki sem hingað kemur. Við höfum þess vegna, ég og hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir, Valdimar Leó Friðriksson og Lúðvík Bergvinsson lagt fram á þskj. 507 breytingartillögu þar sem lögð er lagaskylda á notendafyrirtækið til að sjá um þetta. Við viljum með öðrum orðum setja ríkari ábyrgð á notendafyrirtækin til að tryggja að ekki sé brotinn réttur á þessu fólki. Ég er þeirrar skoðunar að það sé miklu betra að fara þá leið. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að það er andstaða við það meðal þingmanna meiri hlutans. Ég er ekki búinn að sjá fram á að breytingartillagan nái fram að ganga en ég vil samt lýsa því skýrt yfir fyrir mína hönd að ég mun að henni felldri eigi að síður styðja frumvarpið. Ástæðan fyrir því að ég treysti mér til þess er í fyrsta lagi að það koma fram í greinargerðinni mjög mikilvægar útskýringar á rétti verkalýðsfélaganna til að hafa eftir sem áður í gegnum kjarasamninga aðgang að upplýsingum um kjör starfsmanna. Ég tel mjög mikilvægt að það liggi fyrir með þessum hætti í þingskjali. Það sem gerir hins vegar útslagið með stuðning minn við frumvarpið er að það er endurskoðunarákvæði þarna inni. Ég held að það skipti ákaflega miklu máli. Ég ætla að leyfa mér alveg eins og fyrir tveimur árum, herra forseti, að gerast spámaður um framtíðina. Ég sagði þá við hæstv. félagsmálaráðherra að á allra næstu missirum mundum við sjá að sú þróun sem við sjáum ryðja sér til rúms við Kárahnjúka mundi smita miklu víðar út í samfélagið. Hún mundi ekki bara einskorðast við stórar framkvæmdir uppi á fjöllum eða þar sem erfitt er að ná saman miklum liðsafnaði til framkvæmda. Ef ekkert yrði að gert og ef engar skorður yrðu reistar af hálfu hæstv. ráðherra við þessari þróun mundi þetta smita út í aðra geira samfélagsins og það hefur gerst.  Ég tel því miður að það frumvarp sem við erum að samþykkja hér gangi ekki nógu langt og ég óttast að það verði til þess að fyrr en seinna verði nauðsynlegt að grípa til þess að breyta lögunum sem hér verða væntanlega samþykkt í dag. Ég held að við munum sjá að frumvarpið gengur einfaldlega ekki nógu langt til að stemma stigu við þeim ófögnuði sem við höfum séð breiðast út um atvinnulífið. Það skiptir hins vegar mjög miklu máli fyrir utan þessi lög að hæstv. ríkisstjórn tryggi fjármagn bæði til vinnuverndar og til Vinnumálastofnunar. Það skiptir öllu máli að hægt sé að halda uppi sæmilegu eftirliti í þessum efnum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa málið lengra en ég vil þó segja að hér eru tillögur sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa líka flutt og mér sýnist að ákveðinn samhljómur sé með a.m.k. sumum tillagna þeirra og okkar. Ég hef ekki skoðað þær alveg út í hörgul en mér sýnist að þær tillögur taki líka á ýmiss konar vanköntum sem sjá má á frumvarpinu. Ég vil að lokum ítreka tvennt, eins og ég hef áður sagt, að það er ekkert í þeim kjarasamningum sem gerðir voru og eru komnir til framkvæmda sem segir að ekki megi breyta frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Annaðhvort væri nú. Það er einfaldlega þannig að það er ekki hægt að koma með fyrirskipanir utan úr bæ um að hin og þessi frumvörp sem mikilvæg eru beri að samþykkja óbreytt. Í annan stað vil ég ítreka spurningu mína til hæstv. félagsmálaráðherra: Hvar hefur hann fundið þessa peninga innan þessarar stofnunar og ef það verður niðurstaða þeirrar fjárleitar sem nú fer þar fram að það skorti fjármagn til að hægt sé að standa undir kostnaðinum við framkvæmd þessa ákvæðis sem ég hef gert að umræðuefni, mun hæstv. félagsmálaráðherra þá tryggja að fjármagnið verði sótt með einhverjum hætti til ríkisins til að hægt verði að fylgja eftir ákvæðum laganna ef samþykkt verða?

Hæstv. forseti. Ég vil nú fyrst segja að ég var í umræðunni fyrr í dag búinn að svara nákvæmlega þeirri sömu spurningu og hv. þm. Össur Skarphéðinsson leggur hér fyrir mig. Svaraði því í andsvari við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. En hv. þingmaður hefur alveg einstakt lag á að snúa út úr því sem fólk segir og afbaka það og leggja mönnum jafnvel orð í munn. Ég skal svara því alveg skýrt. Ég tel að á Vinnumálastofnun séu fyrir hendi fjármunir til að sinna þessu verkefni. Við erum að fara nákvæmlega yfir það með stofnuninni þessa dagana. Komi í ljós að svo er ekki, sem kæmi mér þá algerlega í opna skjöldu, mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir því að það fjármagn verði tryggt. En ég vil ítreka enn og aftur, hæstv. forseti, svo hv. þingmaður snúi nú ekki aftur út úr orðum mínum: Ég tel að þessir fjármunir séu fyrir hendi. Ég vil einnig vekja athygli á því í máli hv. þingmanns að hann gerir ítrekað úr þessum ræðustól lítið úr þríhliða samstarfi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Talar um það eins og einhvern skrípaleik þegar stjórnvöld annars vegar og Samtök atvinnulífsins og ASÍ hins vegar koma að borðinu til að klára jafnmikilvægt mál og hér er á ferðinni. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, hefur stundum kallað einmitt þetta samræðustjórnmál. Það að fólk setjist niður og tali saman og komist að sameiginlegri niðurstöðu. Ég vil þá spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Er hann ósammála formanni sínum um að á góðum dögum sé rétt að ástunda slík stjórnmál?

Herra forseti. Það er nú svo að bæði á góðum dögum og vondum er rétt að leiða saman mismunandi sjónarmið til að reyna að komast að niðurstöðu. Í þessu tilviki var það gert og fyrir lá ákveðið frumvarp en það lá líka fyrir ákveðinn kjarasamningur sem búið er að hrinda í framkvæmd, eins og hæstv. ráðherra veit. Hæstv. ráðherra veit líka að ekki eitt einasta orð í þeim samningi segir að ekki megi breyta því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég held að það hafi verið starfsmenn hæstv. ráðherra sem sömdu það - byggðu að vísu á niðurstöðum þessarar nefndar. En það er einfaldlega þannig að þingmenn fara eftir sannfæringu sinni samkvæmt stjórnarskránni. Það er sú skylda sem á herðar okkar er lögð. Við komum hérna og fjöllum með faglegum hætti um mál. Ég hef bent á það hér, eins og reyndar fleiri, að það væri æskilegt að því frumvarpi sem hér er til umræðu yrði breytt með tilteknum hætti. Ég tel reyndar að það séu ýmiss konar sfleiri atriði en þau sem ég reifaði í ræðu minni áðan sem væri betra að breyta líka. En einu grundvallaratriði taldi ég að þyrfti að breyta. Ef það er sannfæring mín, herra forseti, að slík breyting sé nauðsynleg til að tryggja rétt verkafólks í landinu ætti ég þá að hverfa frá þeirri sannfæringu vegna þess að búið er að gera samþykkt um það sem hæstv. félagsmálaráðherra og fleiri góðir menn koma að? Og ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra: Telur hann að þingmenn eigi ekki að fara að fyrirmælum stjórnarskrárinnar um að fylgja sannfæringu sinni?

Hæstv. forseti. Þetta var algjörlega dæmigerð ræða fyrir hv. þingmann. Algjörlega dæmigerð ræða. Hann fór í allt aðra átt en umræðan var um. Allt í einu fór hv. þingmaður að tala um að þingmenn hefðu frjálst vald til að leggja fram tillögur. Að sjálfsögðu, hæstv. forseti. Málið snýst ekkert um það. Það sagði ég strax og ég mælti fyrir málinu fyrir nokkrum dögum. Að sjálfsögðu. Hv. þingmaður gerði lítið úr samráði stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins hér í pontunni áðan. Eins og hann hefur raunar oft gert áður. Ég kref hv. þingmann svara við spurningu minni um þetta. Er hann ósammála formanni sínum um að rétt sé að ástunda samræðustjórnmál nákvæmlega eins og við gerðum í þessu tilviki? Og svaraðu nú, hv. þingmaður.

Herra forseti. Það er alveg klárt að ég er algerlega sammála formanni mínum um að iðka beri umræðustjórnmál og samræðustjórnmál eftir því sem hægt er. Ég er út af fyrir sig ánægður með að hæstv. félagsmálaráðherra skuli hafa farið að fordæmi Samfylkingarinnar um það og vilji leggja megináherslu á að ná samkomulagi um mál. En ef svo væri held ég að hæstv. ráðherra hefði átt að leggja sig eftir því t.d. að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um þau tilteknu atriði sem við höfum hér verið að ræða. Það er hugsanlegt að ég hafi ekki hlýtt nægilega vel á hæstv. ráðherra þegar hann flutti sína fyrstu ræðu, þ.e. við 1. umr. málsins. En ég man ekki betur en að þá hafi spunnist orðaskipti millum þingmanna og eftir atvikum hæstv. ráðherra um að ekki væri mögulegt að gera nokkrar breytingartillögur við þetta frumvarp af því að samræðustjórnmálin, sem þessi hæstv. ráðherra iðkar, eru þannig að ekki er gert ráð fyrir því að löggjafinn kunni að hafa aðra skoðun en t.d. ágætir kontóristar hans í ráðuneytinu. En það er einfaldlega þannig að okkur ber skylda til, og það er hlutverk okkar, að fara sem faglegustum höndum um þau verk sem koma frá ráðuneytunum, í þessu tilviki frá hæstv. félagsmálaráðherra. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að hæstv. félagsmálaráðherra er mörgum kostum búinn og vafalítið ber hann af öllum öðrum mönnum. En hann er samt eins og við. Hann er breyskur eins og allir dauðlegir menn. Jafnvel hæstv. félagsmálaráðherra á það til að gera mistök. Það kerfi sem við höfum sett hér upp á Alþingi Íslendinga er m.a. til að finna og bæta úr vanköntum sem jafnvel 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er ágætismaður og ég ber virðingu fyrir honum. En ég verð að segja eins og er: Þegar hv. þingmaður segir að hér séu ribbaldaleigur, og tengir það hagsmunagæslu ríkisstjórnarinnar, þykir mér hann ganga of langt. Það er allt í lagi að vera ósammála og láta hörð orð falla en þetta finnst mér þessum ágæta þingmanni ekki sæmandi. Ég vil vekja athygli á öðru sem hefur komið fram í umræðunni. Ég bað hv. þm. Össur Skarphéðinsson að lesa nefndarálit félagsmálanefndar. Hann hefur ekki gert það þannig að ég ætla að gera það fyrir hann, þ.e. ákveðinn kafla hér, sem hljóðar svo - þá er vísað í starfshóp sem í átti sæti fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífs og félagsmálaráðuneyti, með leyfi forseta: „Samstaða náðist um að sett yrðu sérlög um starfsmannaleigur og gerðu fulltrúar aðila samkomulag um þau atriði sem fram koma í því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram. Samkomulagið náðist 15. nóvember sl. og var það ein af forsendum þess að ekki kom til uppsagnar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.“ Ein af forsendum þess. Ekkert flóknara en það. 

Herra forseti. Þetta sem helst nú varast vann, varð þó að koma yfir hann. Nú kom hér upp hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og las samkomulagið sem vitnað er til í nefndarálitinu. Og nákvæmlega eins og ég hef verið að sýna fram á í nokkrum ræðum í dag er þar ekki að finna stafkrók um að ekki megi breyta því frumvarpi sem hér er. Um hvað er samkomulagið eins og þar kemur fram? Hv. þingmaður las það upp og hann sagði orðrétt að minnsta kosti efnislega svona: Samkomulag er um að samþykkja sérlög. Ég er að taka þátt í því. Ég er að taka þátt í því að uppfylla það samkomulag ef það gleður hv. þingmann. En ég er fyrst og fremst að gera skyldu mína sem alþingismanns, að hafa skoðanir og sannfæringu og fara eftir henni. En það er hins vegar alveg ljóst að skilninginn sem hv. þingmaður leggur í þetta samkomulag er ekki að finna í textanum. Samkomulagið er um að gera sérlög og það er það sem við erum að gera hér. Það stendur ekkert hvernig þau sérlög eigi að vera vegna þess að þá hefðu þau væntanlega verið samþykkt þar í viðhengi og okkar afgreiðsla hefði verið algerlega óþörf. Við gætum þá raunverulega hætt störfum og búið til stimpla til að klára þessi mál sem hv. þingmaður vill að sé lokið úti í bæ. En þetta er mergurinn málsins. Hér er verið að samþykkja sérlög um starfsmannaleigur sem Samfylkingin hefur barist fyrir sl. tvö og hálft ár, sem verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir en sem atvinnurekendur og sjálfstæðismenn hafa móast gegn. En sem betur fer urðu þeir að lúta í gras í því máli.

Virðulegi forseti. Var hv. þingmaður ekki bara að grínast? Ég vona að svo hafi verið, ég vona að þetta hafi bara verið eitthvað til að létta lund okkar þingmanna. Er hv. þingmanni alvara? Hann hefur setið fundi félagsmálanefndar, farið yfir þetta mál ásamt okkur og segir hér, orðrétt, að það sé ekkert um það hvernig þau sérlög eigi að vera.  Ef þetta er rétt, virðulegi forseti,  Virðulegi forseti. Þessi málflutningur er náttúrlega algjörlega fráleitur. Það er búið að fara yfir þetta, einn hv. þingmaður, ég man nú ekki hver það var, fór yfir það að hjá félagsmálanefnd hefðu farið 10 tímar í að fara í gegnum þetta mál með þeim aðila sem gerði þetta samkomulag, nokkurn veginn hverja einustu setningu. Svo kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson hér og segir að í samkomulaginu hafi ekkert verið um það hvað ætti að vera í sérlögunum. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur.

Herra forseti. Loksins átti hv. þingmaður kollgátuna, þetta er misskilningur. Hv. þingmaður las þennan texta og komst að því að það sem hann hélt að stæði þar stóð þar einfaldlega ekki og það var misskilningur. Það sem skiptir mestu máli varðandi þetta er sú staðreynd að það er enginn úti í bæ sem getur beinlínis fyrirskipað þinginu að samþykkja hitt og þetta. Hér er ákveðið vinnuferli. 

Hæstv. forseti. Þetta eru fróðlegar og skemmtilegar umræður. Ég sagði við 1. umr. þessa máls að ég fagnaði því að þetta frumvarp væri fram komið og vonaðist til að það fengi góða og málefnalega afgreiðslu í þinginu og að okkur tækist að afgreiða málið, ekki með of miklum hraða heldur með skynsamlegu vinnulagi. Ég hef ekki heyrt annað í umræðunni hér í morgun en að þeir sem unnu að þessu máli í nefndinni hafi eytt þó nokkuð miklum tíma í að fara yfir málið, velta því fyrir sér, finna á því hugsanlega hnökra og eftir atvikum leggja upp með það hvort einhverju eigi að breyta. Það var hins vegar upplýst hér af nefndarmönnum í morgun að að lokum hafi komið á fund nefndarinnar fulltrúar ASÍ og tilkynnt nefndinni það að þetta væri í raun samkomulagsmál sem yrði að fara hér í gegn nánast óbreytt og það er í raun og veru það sem er að gerast. Málið stefnir í að fara óbreytt í gegnum þingið eins og það kom hér inn, að vísu með viðbótarákvæði um að þessi smíð skuli endurskoðuð eftir tvö ár og það ber auðvitað að fagna því. En það er nú svo, hæstv. forseti, að öll lög getum við endurskoðað sem hér eru samþykkt. Það er því ekki beint mikið nýmæli í því þó að við eigum þann rétt að endurskoða lög en gott þegar menn sameinast um að lög skuli endurskoðuð. Ég sagði hér við 1. umr. málsins að lagfæra þyrfti ýmislegt í þessu frumvarpi svo betur mætti fara og nefndi nokkur atriði. Þau liggja hér eiginlega fyrir, hæstv. forseti, í breytingartillögum frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Að vísu nota menn kannski hvorir sína aðferðina, þ.e. í breytingartillögum samfylkingarmanna er talað um notendafyrirtæki sem beri ábyrgð o.s.frv. og þrátt fyrir að starfssamband viðkomandi starfsmanns og notendafyrirtækis sé byggt á milligöngu starfsmannaleigu skuli notendafyrirtæki samt sem áður fá þessar upplýsingar og þar eigi menn aðgang að. Í annarri breytingartillögu frá vinstri grænum segir: „Starfsmannaleigu og atvinnurekendum“ - sem eru þá notendafyrirtækin - „sem nýta sér þjónustu hennar er skylt að veita trúnaðarmönnum stéttarfélags í viðkomandi starfsgrein aðgang að ráðningarsamningum og öðrum upplýsingum um launakjör leigðra starfsmanna.“ Það eru kannski orðalagsbreytingar í tillögunum en ekki meginbreytingar um að það sem menn vilja tryggja er að stéttarfélögin geti fengið að sjá þessa ráðningarsaminga og fylgja þeim eftir og fylgja eftir sínu virka eftirliti. Það er raunar, hæstv. forseti, algjörlega í samræmi við t.d. umsögn Verkalýðsfélags Akraness en þar segir þegar komið er með tillögu að nýrri 10. gr. sem lagt er til að verði 11. gr., með leyfi forseta: „Stéttarfélag getur krafið notendafyrirtæki á félagssvæði sínu um ráðningarsaminga þeirra starfsmanna starfsmannaleigna sem þar starfa sem og önnur þau gögn sem notendafyrirtæki hefur undir höndum um vinnu starfsmanna svo sem tímaskýrslur. Ef stéttarfélag telur að brotið hafi verið gegn ákvæðum laganna ber því að senda Vinnumálastofnun rökstudda kvörtun.“ Mér sýnist að í sjálfu sér hafi menn leitast við að taka undir þessar tillögur verkalýðsfélagsins í þessum breytingartillögum, sem mér finnst sjálfsagt og ég vék reyndar að í máli mínu við 1. umr., og að breytingartillögurnar gangi út á það að tryggja að viðkomandi stéttarfélög hafi aðgang að því að skoða þessar upplýsingar og fylgja þar af leiðandi eftir vinnuréttarsambandi sem snýr að kjörum og starfstíma og öðru slíku, lögum landsins o.s.frv. Það er mjög eðlilegt hlutverk verkalýðsfélaga að fylgja því eftir og ég tel að tryggja eigi að þau fái aðgang að slíkum upplýsingum. Á það hefur verið bent að Vinnueftirlitið muni fylgja þessu eftir með tilheyrandi kostnaði og til þess þurfi fjármagn. Gott og vel um það. En ég tel að við eigum að leitast við að reyna að hafa sem beinast samband milli verkalýðsfélaga á viðkomandi félagssvæði og þeirra starfsmanna sem þar vinna til að verkalýðsfélagið geti sinnt hlutverki sínu. Því tel ég, hæstv. forseti, að þær breytingartillögur sem hér liggja frammi og við höfum hugsað okkur að styðja í Frjálslynda flokknum séu til bóta og málið muni batna við þá meðferð ef samþykktar verða. Hins vegar verð ég að segja að ef tillögur stjórnarandstöðunnar verða felldar í heilu lagi þá sýnist mér vera komin upp enn á ný sama staða og iðulega hefur komið hér upp að inn koma inn frumvörp frá ríkisstjórninni með einum eða öðrum hætti eins og sumir segja, búið er að leggja þar ákveðnar línur og okkur ber að klára það. Ég er ekki sammála því að við eigum að vinna þannig og tel að við eigum að klára málin eftir sannfæringu okkar og þess vegna hef ég ekki trú á því, hæstv. forseti, að þessi lög haldi óbreytt í tvö ár eins og þau eru upp sett. Því er það niðurstaða okkar í Frjálslynda flokknum að óskynsamlegt sé að fella þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram. Ég hef gert grein fyrir því að hvor tillagan sem samþykkt yrði nægði til þess að mínu viti að tryggja aðkomu stéttarfélaga að sinni víðtæku eftirlitsskyldu sem þau hafa vissulega, og þá mundum við fyrir okkar leyti samþykkja þetta frumvarp. Ég tel ekki nægjanlegt að endurskoða þessi lög eftir tvö ár, hæstv. forseti, ég spái því að það verði miklu fyrr sem menn þurfi að koma með lagabreytingar til að lagfæra það sem að er.

Herra forseti. Ég mun aðeins tala hér örstutt, ekki vegna þess að það sé ekki margt sem ég gæti hugsað mér að segja um málið, heldur vegna hins að samkomulag hefur verið gert um tilhögun þinghaldsins og að ljúka hér störfum í dag. Fyrir liggja mörg mál sem þurfa afgreiðslu og eftir atvikum einhverrar umræðu við þannig að ég mun stytta mál mitt mjög. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs viljum að sjálfsögðu standa við þetta samkomulag og virða það. Það er til bóta að hér er komið fram frumvarp um starfsmannaleigur. Það er skref í rétta átt, um það er ekki deilt. Spurningin er bara hvort hér sé nógu vel og tryggilega frá málunum gengið og hvort þar megi ekki gera betur. Við höfum barist fyrir því í allmörg ár að tekið yrði á þessu máli, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, vöruðum reyndar fyrstir flokka við því að stórframkvæmdunum miklu sem þá var til umræðu að hleypa af stað, á árunum 2002 og 2003, hlytu að fylgja hlutir af þessu tagi - það má fletta upp í þeim ræðum ef menn endilega vilja - en fengum satt best að segja litlar undirtektir því að það var augljóst mál að íslenskur vinnumarkaður réð ekki við þessar framkvæmdir. Það voru yfirgnæfandi líkur á því að þær yrðu að vinnast að verulegu leyti af erlendu farandvinnuafli og þá mátti búast við því að hlutir af þessu tagi kæmu upp því að þeir voru komnir á fulla ferð í löndunum í kringum okkur þar sem sambærilega háttaði til. Það þurfti engum að koma á óvart sem hafði fylgst með t.d. þróun á dönskum vinnumarkaði að slíkir hlutir skytu upp kollinum en þá þegar er deilur um Kárahnjúkavirkjun stóðu hér sem hæst var farið að bera á slíku t.d. í dönskum byggingariðnaði. Þingmaður okkar sem sat á þingi þá, fyrir tveimur árum síðan, Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður, varaþingmaður vinstri grænna, lagði fram frumvarp um að taka ákvæði inn í lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda sem tækju af skarið um það að þau lög skyldu gilda um alla erlenda starfsmenn hvort sem þeir störfuðu á vegum íslenskra eða erlendra atvinnurekenda, starfsmannaleigna eða hliðstæðra fyrirtækja. Með því að bæta því inn í 1. gr. laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og taka jafnframt fram að aðgangur trúnaðarmanna stéttarfélaga að ráðningarsamningum og upplýsingum um launakjör skyldi vera jafngildur og um innlenda starfsmenn á grundvelli innlendra kjarasaminga væri að ræða, þá hefði að verulegu leyti verið tekið á þessu máli strax með þeim tveimur einföldu breytingum inni í þessum lögum því þá hefðu þessir hópar komið inn undir íslenskan vinnurétt með sama hætti og aðrir og öll ákvæði þar um gilt. Því miður hefur þetta frumvarp ekki fengið afgreiðslu. Þörfin fyrir það minnkar, má segja, að vissu marki með þessum lögum, ef af verður, um starfsmannaleigur, en hverfur þó ekki. Og þar kem ég að því sem ég tel að sé aðalatriði þessa máls og hefur svifið kannski pínulítið óljóst, að mér finnst, yfir vötnunum hér í umræðunni og það er hvað gera þarf til að tryggja með óyggjandi hætti að hægt sé að taka á þessu máli og fylgjast með því að íslenskir kjarasamingar gildi um þessa hópa og það haldi. Að mínu mati er það ósköp einfalt. Það þarf að tryggja í lögum um starfsmannaleigur með beinum og pósitífum hætti að öll þau réttindi, sem t.d. stéttarfélög hafa á íslenskum vinnumarkaði, gildi í þessu tilviki, taka það skýrt fram þannig að ekki þurfi að leiða það af öðrum ákvæðum í öðrum lögum og annars staðar eða í kjarasamningum, sem sagt að um beinar heimildir verði að ræða en ekki afleiddar. Þetta snýst í raun og veru í aðalatriðum um það. Það er reyndar svo að mínu mati - og mjög mikilvægt er að það komi fram og væri bagalegt fyrir málið ef annar skilningur væri uppi - að í aðalatriðum er fullnægjandi fyrirkomulag á þessum hlutum í dag með því að beita afleiddum heimildum. Enginn vafi er á því að nefndarálitið er til bóta og einnig er til bóta að hafa sem fylgiskjal samkomulag Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Það undirstrikar og styrkir þá stöðu sem er að þetta samkomulag er í fyrsta lagi í gildi og hefur lagastoð og að kjarasamningar á Íslandi eru í eðli sínu lögvarin lágmarksréttindi. Það er munurinn á íslenskum vinnumarkaði og víða annars staðar. Í þeim skilningi eru í gildi á Íslandi lög um lágmarkslaun en þau eru þannig ákvörðuð að það eru aðilar vinnumarkaðarins sem gera það með kjarasamningum en ekki stjórnvöldin sjálf eins og sums staðar er þar sem eru í gildi lög um lágmarkslaun sem löggjafinn ákvarðar. Þannig hefur það t.d. verið lengi í Bandaríkjunum ef ég man rétt. Það var til þess að ekki væri svínað á erlendum verkamönnum, sérstaklega í bandarískum landbúnaði, á mannamáli sagt á Mexíkönum, sem tugþúsundum og hundruðum þúsunda saman hafa haldið bandarískum stórlandbúnaði gangandi og bjuggu oft við bág kjör og gera nú svo sem enn, en það var þó tekið á því að ég held af alríkisstjórninni, alveg örugglega af flestum fylkisstjórnum, að tryggja þeim lögvarin lágmarkslaun. Það er í reynd í gildi hér á landi. Ég er ekki að halda því fram að í aðalatriðum séu ekki möguleikarnir þarna til staðar en þeir eru afleiddir og það er með óbeinum hætti sem menn geta reynt að takast á við starfsmannaleigurnar með því að sækja sér réttindi og heimildir til slíks í önnur lög, t.d. í lögin um trúnaðarmenn. Það hefði verið sterkara, enginn vafi er á því, að hafa þetta pósitíft hér inni. Út á það gengur breytingartillaga okkar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson mælti fyrir áðan og ég þarf ekki að endurtaka, enda rökstuddi hann það skýrt og greinilega hversu mikilvægt þetta væri. Við leggjum þar til í fjórum töluliðum að þessar mikilvægu breytingar verði gerðar sem eru sumpart hliðstæðar þeim ákvæðum sem hafa legið fyrir í frumvarpsformi á tveimur ef ekki þremur þingum og voru upphaflega flutt af hv. þm. Atla Gíslasyni, varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eins og áður sagði. Þá er aðeins eitt eftir í þessu máli sem ég vil fá að nefna og það snýr að hlutverki Vinnumálastofnunar. Það er að mínu mati alveg eðlilegt og á sínum stað að Vinnumálastofnun verði fengið þarna hlutverk. Það er fullkomlega eðlilegt og ég geri engar athugasemdir t.d. við að hún sé sá aðili sem haldi utan um og annist skráningu fyrirtækjanna og taki við upplýsingum frá þeim um starfsmenn þeirra o.s.frv. En ekki er þar með sagt að það sé nóg að Vinnumálastofnun geri þetta og að hún ein annist um eftirlitið. Ég hef því miður enga trú á því að Vinnumálastofnun ein, ég tala nú ekki um með einum ráðnum starfsmanni, fái nánast neinu sem heitir áorkað í þessu ef hún í fyrsta lagi fær ekki fjármagn og aðstöðu til að efla sig verulega í því skyni og í öðru lagi og það sem mestu máli skiptir ef hún nýtur ekki stuðnings stéttarfélaganna og ef stéttarfélögin verða ekki í aðstöðu til að beita sér af öllu afli í þessu máli. Þetta er vonlaus slagur nema stéttarfélögin geti í krafti stöðu sinnar og réttinda beitt sér í málunum, ásamt trúnaðarmönnum þeirra á vettvangi. Þess vegna þarf líka að mínu mati eða væri til bóta að taka með beinum hætti inn rétt þeirra þannig að ekki léki vafi á, og það gildir það sama og ég hef áður sagt um þetta atriði. Auðvitað væri síðan best, og það er líka lagt til, að notendafyrirtækin, að verkkaupinn yrði gerður þarna ábyrgur, allt annað er í raun og veru hálfgert hálfkák, og það er enginn eðlismunur á að gera notendafyrirtækið ábyrgt fyrir því að lögbundin og lögvarin lágmarkslaun séu tryggð með sama hætti og notendafyrirtækinu er gert af hálfu skattyfirvalda að vera ábyrgt fyrir að greiðslur af launum starfsmanna, sem hjá því starfa í gegnum starfsmannaleigur, leigðir inn af starfsmannaleigum, skili sér. Nú er það mál að vísu fyrir dómstólum eða mun fara fyrir dómstóla af því að höfðingjafyrirtækið Impregilo neitar að sjálfsögðu að fallast á þá ákvörðun íslenskra skattyfirvalda að því beri að standa ábyrgt fyrir þeim greiðslum og ætlar með málið fyrir dóm og kemur ekki á óvart því að það fyrirtæki er frægt eins og kunnugt er af málaferlum sínum um víða veröld. Staðreyndin er sú að í garð gengu nýir tímar á Íslandi með Kárahnjúkaframkvæmdunum og við erum rétt að byrja að mínu mati að sjá framan í þau átök sem af þessu kunna að leiða á vinnumarkaði á komandi árum og áratugum, við erum miklu fremur að sjá upphafið að slíkri viðureign en einhvern enda hennar. Það mun þurfa meira til en bara einn starfsmann hjá Vinnumálastofnun sem tekur á móti gögnum og skýrslum og verður bundinn við að safna því saman við skrifborð í Reykjavík. Hverjum dettur í hug að einn starfsmaður við skrifborð í Reykjavík fái einhverju áorkað gagnvart ófremdarástandi eins og er í þrælabúðum ríkisstjórnarinnar við Kárahnjúka? Hverjum dettir það í hug þegar trúnaðarmenn þar á staðnum eiga jafnerfitt uppdráttar og raun ber vitni og þegar eftirlitsaðilar stjórnvalda eru að gefast upp? Það er veruleikinn við Kárahnjúka að menn eru meira og minna að gefast upp við að reyna að hafa eftirlit með ástandinu og segja að það svari ekki kostnaði að reyna að fara þangað upp eftir, þannig sé ástandið að ýmsu leyti. Þetta mun því þurfa að hvíla á stéttarfélögunum og samstarfi þeirra og þess vegna væri eðlilegast að fyrir væri mælt um það með beinum hætti í lögunum, það væri langákjósanlegast. Það er miður, herra forseti, að frumvarpið skuli ekki vera sterkara en raun ber vitni. Það væri þó auðvelt að gera á því verulegar úrbætur og styrkja það mjög, eins og hér er lagt til í breytingartillögum annars vegar af þingmönnum Samfylkingarinnar sem flytja tillögu um breytingu á 8. gr. og hins vegar af okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem flytjum fjórar breytingartillögur og væri málið náttúrlega mun betra að þeim samþykktum. Engu að síður er þó rétt að túlka það - sem það og er - sem visst skref í rétta átt svo fremi sem - einasta hættan í málinu að mínu mati er sú að þetta verði notað sem eitthvert yfirskin að menn sofni á verðinum, eða afsökun fyrir því að nú sé búið að koma málunum í farveg. Hættan gagnvart stéttarfélögunum og trúnaðarmönnum þeirra er sú að menn fari að segja: Hvað eruð þið að skipta ykkur af þessu, þetta er verkefni Vinnumálastofnunar. Það má ekki verða þannig. Þess vegna verður þetta að vera samvinna Vinnumálastofnunar og stéttarfélaganna og það verður að vera algerlega á hreinu að þau njóti stuðnings stjórnvalda til að beita sér áfram í þessum slag. Hann hefði mátt vera meiri fram að þessu. Þess vegna er ástæða til, herra forseti, að mæla þessi varnaðarorð.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um starfsmannaleigur og við ræðum nefndarálit frá félagsmálanefnd sem er undirritað af flestöllum þingmönnum nema hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni og mér, og það er af þeim ástæðum sem ég ætla að fara í gegnum frumvarpið. Í fyrsta lagi er ég með efnislegar athugasemdir við frumvarpið eins og það liggur fyrir. Með leyfi herra forseta, vil ég lesa 1. gr.: „Gildissvið. Lög þessi gilda um starfsmannaleigur á innlendum vinnumarkaði. Með starfsmannaleigu er átt við þjónustufyrirtæki sem samkvæmt samningi leigir út starfsmenn sína gegn gjaldi til að sinna störfum á vinnustað notendafyrirtækis undir verkstjórn þess síðarnefnda.“ Mér sýnist að þetta ákvæði nái til fjölda íslenskra fyrirtækja. Þegar bilar hjá mér pípulögn og fer að leka hringi ég í þjónustufyrirtæki pípulagningamanns og hann kemur til mín, gerður er munnlegur samningur um að hann vinni fyrir mig. Ég segi honum: Þarna lekur krani. Ég tékka á að hann sé mættur og svoleiðis, hann vinnur sem sagt undir minni verkstjórn á vinnustað mínum. Þá er píparafyrirtækið orðið starfsmannaleiga. Menn geta ímyndað sér hvað þetta gerist víða. Þegar fyrirtæki gerir samning, t.d. eins og Þorgeir og Ellert við Sementsverksmiðjuna einu sinni, gerir samning um að vinna ákveðið verk og sendir menn inn í fyrirtækið, þá er það líka starfsmannaleiga því það er vinna samkvæmt fyrirskipun á vinnustað þess sem leigir þá.  Þá kemur nefnilega spurningin um verktökuna, herra forseti. Ég er búinn að leita að því og ég hef ekki séð neins staðar skilgreiningu á hvað er verktaka. Mér sýnist að öll verktaka sé nánast orðin starfsmannaleiga. Það hefur ekki verið skilgreint hvað verktaka er þó að það sé nefnt í mörgum lögum. Mjög víða í lagasafninu er verktaka nefnd, en ég hef ekki séð skilgreiningu á því. Ég held því að menn séu komnir út á ansi hálan ís. Í hv. félagsmálanefnd vorum við fullvissuð um það af ráðuneytum og öðrum að þetta yrði nú ekki framkvæmt svona. Það er nú ágætt. Það ætlar einhver að fara að framkvæma eins og honum finnst að lögin eigi að vera. Í nefndarálitinu er tekið fram, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundum nefndarinnar var rætt um skilgreiningu hugtaksins starfsmannaleiga og í einstaka umsögnum kom fram gagnrýni á það hvernig hugtakið er skilgreint 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Til að taka af öll tvímæli skal tekið fram að það er hvorki ætlun löggjafans að lögin nái til þess þegar um tilfallandi lán á starfsmönnum er að ræða, né heldur verktakasamninga.“ Af hverju í ósköpunum er þetta ekki sett í lögin ef þetta er meining löggjafans? Af hverju ekki? Þessi ákvæði eru svo opin. Síðan kemur nefnilega að því að starfsmannaleigum ber að tilkynna sig til Vinnumálastofnunar og eiga að senda þeim afrit af þjónustusamningum og ráðningarsamningum, bara allan pakkann. Ef þær ekki gera það geta þær sætt því að lokað sé á þær. Nú er það þannig að fyrirtæki úti í bæ, eins og þessi ágæta pípulagningaþjónusta sem ég hringi í, hlýtur að þurfa, til að vera öruggt um að það fari að lögum, að senda, dæla inn upplýsingum til Vinnumálastofnunar um ráðningarsaminga o.s.frv. sem og öll önnur fyrirtæki í landinu meira og minna ef þau að ætla að stunda svona starfsmannaleigu. Ég sé ekki hvernig hægt er að framkvæma lögin öðruvísi en þau segja, af því að annars myndast ákveðin lagaóvissa hjá þeim aðilum sem eiga að hlíta þeim. Við erum sem sagt komin með opinbert eftirlit með ráðningarsamningum, herra forseti. Búið er að negla niður vinnumarkaðinn í þá veru að einhverjir opinberir starfsmenn eiga að fylgjast með ráðningarkjörum í landinu. Ég held að þetta sé ekki það sem menn vilja, hvorki aðilar vinnumarkaðarins né við hv. þingmenn. Þetta er ein ástæðan fyrir því að ég skrifaði ekki undir nefndarálitið, en það er fleira. Í gegnum tíðina hefur það verið svo að stærstu mál sem varða velferðarkerfið á Íslandi, skylduaðild að lífeyrissjóðum, skyldugreiðslur til sjúkrasjóða, starfskjör launþega o.s.frv. eru ekki samin af Alþingi og þau eru ekki samin af ríkisstjórn sem situr í skjóli Alþingis. Þau eru samin af aðilum vinnumarkaðarins og þau eru yfirleitt samin um blánótt, stundum klukkan sex að morgni á sunnudögum þar sem fara á að skrifa undir kjarasaminga. Ég held meira að segja að fyrstu lögin, frá 1974, um skylduaðild að lífeyrissjóðum, skyldugreiðslur í lífeyrissjóð, bara bingó, allir Íslendingar eiga að borga 10% af launum í lífeyrissjóð, hafi verið samþykkt klukkan sex að morgni í einhverjum félagsmálapakkanum. Það er nú aldeilis mikil hugsun á bak við það. Þessi lög voru samþykkt, það má ekki breyta stafkrók á Alþingi, þau eru þess eðlis, því þá fara kjarasamningarnir í uppnám með alls konar hótanir og alþingismenn verða að gjöra svo vel að stimpla samninginn sem lög frá Alþingi. Þvílík er niðurlæging Alþingis þrátt fyrir að við höfum svarið eið að stjórnarskrá þar sem við eigum að fara að sannfæringu okkar og þrátt fyrir að Alþingi hafi eitt löggjafarvaldið í landinu. Ég hef margoft bent á að það eru sárafá lög sem Alþingi samþykkir sem það hefur samið sjálft, sem hv. þingmenn hafa samið sjálfir, sem er náttúrlega ákaflega slæmt. Það er slæmt fyrir þjóðina vegna þess að þá gerist það að þeir sem framkvæma lögin eða hafa hagsmuni ná lögum í gegn en ekki fulltrúar sem kosnir eru af þjóðinni og það er mjög alvarlegt mál. Það sem er athyglisverðast í þessu er að undir þetta nefndarálit rita hv. stjórnarandstæðingar. Fulltrúar Samfylkingarinnar rita undir þetta nefndarálit, reyndar með fyrirvara, en þeir rita undir það samt. Þeir beygja sig samt í duftið.  Nú er það svo að það getur verið ágætt að skylda alla þjóðina til að borga í lífeyrissjóði eins og gert var 1974 og 1980. En vita menn hvað gerðist? Það voru engin lög til um lífeyrissjóði. Það var ekki einu sinni vitað hvað þessar ágætu stofnanir ættu að gera. Það voru ekki til nein lög um lífeyrissjóði, ekkert eftirlit, ekkert bókhald, engin krafa um eitt eða neitt eða hvort þeir ættu að borga einhvern lífeyri eða ekki. Þau voru ekki sett fyrr en sennilega tveimur áratugum seinna. Þá voru sett lög um eftirlit eftir að nokkrir lífeyrissjóðir fóru á hausinn og aðrir höfðu rýrnað svo og brunnið upp í verðbólgu að þeir nánast hurfu og það varð gífurleg kjaraskerðing hjá mörgum lífeyrisþegum. Þá loksins voru sett lög um lífeyrissjóði og það tók reyndar 13 ár, held ég, ein nefndin starfaði í 13 ár, hún var komin á fermingaraldur þegar hún loksins kom frá sér frumvarpi. Og ekki er enn þá, herra forseti, búið að setja nein lög um sjúkrasjóði. Þó að landslýður sé allur skyldaður til að borga 1% af launum í sjúkrasjóði eru engin lög til um það. Það veit enginn neitt, þetta er bara er sjúkra- eitthvað. Það veiti enginn hvað þessir sjúkrasjóðir eiga að gera, það er ekkert eftirlit með þeim. Þeir heyra ekki undir Fjármálaeftirlitið, það er ekki einu sinni bókhaldsskylda. Landslýður er skyldaður til að borga 1% af launum í sjúkrasjóði en það er ekkert um það hvað gera eigi með þessa peninga, þannig að lagasetning, herra forseti, á höndum aðila vinnumarkaðarins er bara ekki nógu góð. Það er þess vegna sem ég skrifa ekki undir þetta nefndarálit og ég mun ekki geta greitt þessu frumvarpi atkvæði mitt, bæði út af efnislegum ástæðum og líka út af þessu. Í Morgunblaðinu sem ég las fyrr í dag er haft eftir Grétari Þorsteinssyni, forseta Alþýðusambands Íslands, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði „kontóraveldi úti í bæ“. - Það er rétt, þetta er veldi, þetta eru völd sem eru á einhverjum kontórum úti í bæ. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, hitti naglann á höfuðið þegar hann sagði að ASÍ, verkalýðshreyfingin hér á landi, væri kontóraveldi úti í bæ.  „Í samkomulagi ríkisstjórnarinnar, Samtaka atvinnulífsins og ASÍ „hafi verið sammælst um frumvarpið, eins og það var síðan lagt fram“, segir Grétar. Hann segir að löggjöf um starfsmannaleigur hafi verið eitt helsta baráttumál ASÍ að undanförnu. Þrýst hafi verið á um slíka löggjöf á síðasta vorþingi, en það hafi ekki tekist. „Í samkomulaginu er sammælst um frumvarpið eins og það lítur út núna og við leggjum áherslu á að það verði samþykkt þannig“.“ Það á ekki að gera neinar breytingar á þessu og þar sem Alþingi var ekki nógu duglegt að samþykkja tillögur sem lágu fyrir tóku þeir sig bara til og samþykktu þetta fyrir Alþingi og nú rennur þetta ljúflega í gegn fyrir áramót, herra forseti. Þetta verður samþykkt, stjórn og stjórnarandstaða sjá til þess. Í nefndarálitinu segir eftirfarandi um starfshóp sem félagsmálaráðherra skipaði, með leyfi herra forseta: „Í starfshópnum áttu sæti fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og félagsmálaráðuneyti. Samstaða náðist um að sett yrðu sérlög um starfsmannaleigur og gerðu fulltrúar aðila samkomulag um þau atriði sem fram koma í því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram. Samkomulagið náðist 15. nóvember sl. og var það ein af forsendum þess að ekki kom til uppsagnar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði.“ Þetta stendur í nefndarálitinu, herra forseti. Forsenda þess að gerðir verði kjarasamningar er að þetta skuli samþykkt óbreytt. Svo geta hv. þingmenn talað hér fjálglega um minni háttar mál.

Forseti. Það hefur viðgengist á Vesturlöndum, einkum í þeim löndum þar sem velferðarkerfið er sterkt og samfélagið fer fram með þokkalegum hætti og menn ganga hver við annars hlið, að samfélagsstefna er m.a. mótuð í þríhliða samningaviðræðum atvinnurekenda, verkalýðshreyfingar og ríkis. Ég tel að þetta hafi orðið til gæfu í þeim samfélögum þar sem þessi siður hefur tekist upp og sé augljós galli í öðrum samfélögum þar sem þetta hefur ekki gerst. Ég get nefnt t.d. Bandaríki Norður-Ameríku þar sem þetta er ekki svo og á m.a. þátt í þeim gríðarlega stétta- og tekjumun sem ríkir í því landi og mætti reyndar nefna önnur Evrópulönd hér til dæmis. Þarna munar á milli mín og hv. síðasta ræðumanns, en ég er hins vegar sammála honum í því að við höfum kannski ekki fágað og þroskað þetta samstarf hér og þessar samræður eins og vera ætti. Til dæmis er það auðvitað klaufalegt að inn á þingið komi frumvörp sem a.m.k. í orði eru sögð nákvæmlega samin í svona viðræðum og Alþingi þar með kúplað út úr eða ætlast til að það kúpli sjálfu sér út úr löggjafarstarfinu sem er þó fyrsta og fremsta hlutverk þess. En þyrfti það að vera svo, spyr ég, forseti, hv. þm. Pétur Blöndal, ef Alþingi hefði druslast til þess og framkvæmdarvaldið hjálpað til þess að semja slík lög um starfsmannaleigur sem hér hefur verið beðið eftir í a.m.k. tvö ár og hæstv. félagsmálaráðherra hefði sett þetta starf í gang sjálfur, eins og honum auðvitað bar skylda til strax og þetta málefni kom upp í samfélaginu, sem það gerði auðvitað með hinum mikla innflutningi erlendra starfsmanna við Kárahnjúkavirkjun, sem mátti sjá fyrir. 

Herra forseti. Það er dapurlegt að heyra fulltrúa á löggjafarsamkundunni vísa til framkvæmdarvaldsins um lagasetningu. Auðvitað áttu þingmenn sjálfir að vinna að þessu máli. Það var augljós vandi í þjóðfélaginu  En það er nauðsynlegt að halda uppi því kerfi sem við höfum hér á vinnumarkaði, því lágmarkskerfi, ég er alveg sammála því, en þingmenn áttu sjálfir að vinna að þessu, hv. félagsmálanefnd hefði átt að vinna að þessu.  Auðvitað ætti þingið að hafa miklu meira frumkvæði að því að taka á alls konar velferðarmálum og þróa velferðarkerfið og hafa einhver markmið og skoðanir í sambandi við það hvernig velferðarkerfið eigi að vera. Ég er með ákveðnar skoðanir í þeim málum og hef flutt um það frumvörp.

Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri Blöndal um það að hér ætti að vera miklu meiri umræða og löggjafarstarf í kringum velferðarkerfið eða velferðarþjónustuna og þróun hennar en verið hefur. Hverjum ætli sé um að kenna? Ætli það sé velferðarandstæðingunum í Samfylkingunni, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Frjálslynda flokknum að kenna? Nei, ætli það sé ekki hreðjatakinu sem framkvæmdarvaldið hefur á stjórnarmeirihlutanum sem hér er um að kenna? Þó að við séum sammála um þetta frábið ég mér athugasemdir eins og þingmaðurinn var með hér í upphafi, um að ég væri að biðja framkvæmdarvaldið um einhverja lagasetningu í þessu. Við samfylkingarmenn höfum tvisvar sinnum flutt þingsályktunartillögu sem var í eðli sínu frumkvæði að löggjafarstarfi, gerði ráð fyrir að sett væri á stofn nefnd til að hefja löggjafarstarf um starfsmannaleigur. Mig minnir að framkvæmdarvaldið hafi ekki átt að eiga neinn hlut að þeirri nefnd. Hverjir ætli hafi nú ekki samþykkt þetta? Ætli það hafi ekki verið stjórnarmeirihlutinn, sá sami og er hér undir hæl framkvæmdarvaldsins? Mér er þetta minnisstætt vegna þess að annaðhvort í fyrsta eða annað skiptið flutti aumingi minn framsöguræðu í þessu máli í fjarveru 1. flutningsmanns sem var Össur Skarphéðinsson, sem einkum hefur af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni beitt sér fyrir þessu. Það var því tækifæri til þess, forseti, fyrir Pétur Blöndal að styðja þetta mál þá, að styðja það sjálfstæða löggjafarstarf á Alþingi sem við lögðum til. En hann gerði það ekki og hann situr þá uppi með að þurfa núna nauðugur viljugur, sem hluti af þessum stjórnarmeirihluta, að sætta sig við að lögin séu samin úti í bæ eins og mig minnir að hann hafi kallað það sjálfur.

Herra forseti. Ég kann nú aldrei við orðalag eins og hreðjatak og slíkt, það er dálítið leiðinlegt að nota svoleiðis í málefnalegri umræðu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég held að þingmenn ættu allir að taka höndum saman um það að breyta því hvernig lagafrumvörp verða til. Ég hef nefnt það mörgum sinnum að það er hvorki í þágu framkvæmdarvaldsins né aðila vinnumarkaðarins né þjóðarinnar í heild að aðrir en þingmenn semji frumvörp. Svo ættu þingmenn eða þingnefndir að senda frumvörp til umsagnar til ráðuneyta, til aðila vinnumarkaðarins til að sjá hvernig gengur að framkvæma þau, í staðinn fyrir að við fáum það til umsagnar til að kanna hvernig gengur að framkvæma þau. Ég vildi því gjarnan koma að þeirri hugmynd og hef gert það áður mörgum sinnum að Alþingi breyti þessari vinnureglu og jafnframt hætti Alþingi að hafa áhrif á framkvæmdir með alls konar breytingum í fjárlagafrumvarpi um að reisa kofa hér og rækta hund þar. Ég vildi gjarnan að menn notuðu þetta tækifæri þar sem kviknað hefur ljós hjá mörgum þingmönnum og þeir finna hvað þeim líður illa að þurfa að stimpla eitthvert samkomulag úti í bæ, og þeir tækju sér tak og færu að vinna málefnalega að málum sem brýn þörf er á að leysa. Það gæti komið ábending frá aðilum vinnumarkaðarins eða ráðuneytum til þingnefnda um að vinna þyrfti þetta eða hitt málið, nefndin ákvæði hvort hún gerði það eða ekki, hún ynni síðan frumvarpið, hún semdi það sjálf með aðstoð nefndadeildar Alþingis.

Virðulegur forseti. Það hefur verið athyglisvert að hlýða á umræðuna í dag um frumvarp til laga um starfsmannaleigur. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað um að stjórnarandstaðan sé að beygja sig í duftið gagnvart einhverju samkomulagi sem gert hafi verið á kontór úti í bæ og býsnast yfir uppurðarleysi stjórnarandstöðunnar gagnvart þessu samkomulagi. Hins vegar talaði samflokksmaður hans, Guðlaugur Þór Þórðarson, hér fyrr í dag og spurði með hneykslan og forundran hvort stjórnarandstaðan og Samfylkingin ætluðu virkilega að koma með einhverjar breytingartillögur og ganga gegn verkalýðshreyfingunni í þessu máli. Það rekur sig greinilega hvað á annars horn í málflutningi stjórnarliða og samflokksmannanna, sjálfstæðismannanna Péturs H. Blöndals og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í þessu efni. Hið rétta í málinu er að stjórnarandstaðan, Samfylkingin, ætlar hvorki að beygja sig í duftið gagnvart einhverju samkomulagi frá kontór úti í bæ, eins og það var orðað, né heldur ætlar hún að ganga gegn verkalýðshreyfingunni eða aðilum vinnumarkaðarins í þessu máli. Staðreynd málsins er einfaldlega sú að höfum við kallað eftir og átt frumkvæði að löggjafarstarfi sem snýr að starfsmannaleigum undanfarin tvö ár. Það er einnig staðreynd að verkalýðshreyfingin hefur kallað eftir því að sett yrðu lög um starfsmannaleigur og hefur gert það núna í tvö ár þannig að við hljótum að fagna því að nú liggur frumvarp til laga um starfsmannaleigur fyrir í þinginu og er að verða að veruleika þó að við getum haft ýmislegt við það að athuga. Þess vegna vil ég líka halda því hér til haga að það eru þrír aðilar að því samkomulagi sem samið var á kontór úti í bæ, eins og það er orðað. Það eru Samtök atvinnulífsins, það er ASÍ og það er ríkisstjórnin. Þetta eru þeir þrír aðilar sem hafa samið um málið og ríkisstjórnin er auðvitað jafnskuldbundin af þessu samkomulagi og ASÍ og Samtök atvinnulífsins og menn hljóta að standa við það samkomulag sem þeir gera. Stjórnarandstaðan er ekki aðili að þessu samkomulagi, hún var ekki spurð hvernig þetta frumvarp ætti að líta út og það er því eðlilegt að hún haldi á lofti sjónarmiðum sem hún hefði talið nauðsynlegt að skiluðu sér inn í þetta frumvarp og það er líka eðlilegt að hún komi hér með tillögur til breytinga á frumvarpinu, hún hefur að sjálfsögðu fullan rétt til að gera það. Ég ætlaði reyndar ekki að tala bara um þetta. Mig langar til þess að segja um þetta frumvarp að ég fagna því að það er komið fram, ég mun styðja það, en ég tel að það hefði átt að ganga heldur lengra í því en gert er hér. Ég tel t.d. að það hefði mátt skoða, og kannski hefur það verið gert en einhverra hluta vegna varð það ekki að veruleika í þessu frumvarpi, að starfsmannaleigur væru starfsleyfisskyldar. Hér er ekki um að ræða viðskipti með vörur, þetta eru ekki bara venjuleg vöruviðskipti sem eiga sér stað þegar um starfsmannaleigur er að ræða, hér er um að ræða viðskipti með fólk. Þess vegna tel ég að það þurfi að gera ríkari kröfur til þeirra en gert er í þessu frumvarpi. Ég held að slíkar kröfur vegi ekki að sveigjanleika heldur geti kannski stuðlað að því starfsmannaleigurnar sem hér starfa umgangist þetta launafólk, sem þær eru m.a. að flytja hér til landsins, af meiri virðingu en þær gera. Það er mikill misbrestur á því að þær umgangist þetta fólk af virðingu og virði réttarstöðu þess og kjör, og ég er ekki viss um að við náum alveg utan um það í þessu frumvarpi. Ég er samt sem áður sannfærð um að það er til bóta að það verði að veruleika, það er til bóta að fulltrúi fyrirtækis skuli vera sérstaklega skráður, það er til bóta að það eigi að gera skriflega ráðningarsamninga. Það er til bóta að hægt sé að hafa slíkt eftirlit með þessum starfsmannaleigum eins og hér er gert ráð fyrir að Vinnumálastofnunin geri, þannig að margt er hér fært til betri vegar. Það er í rauninni þyngra en tárum taki að sjá hvernig sumar þessar starfsmannaleigur umgangast sitt fólk. Ég fékk upp í hendurnar í gær mjög gróft dæmi um það frá Verkalýðsfélaginu Hlíf í Hafnarfirði og Félagi iðn- og tæknigreina. Það er um starfsmannaleigu sem var sett á laggirnar hér eins og hendi væri veifað í sumar til þess að flytja inn bæði ófaglært fólk og iðnaðarmenn til þess að vinna fyrir fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, þetta er ekki Kárahnjúkamál, hér er um höfuðborgarsvæðið að ræða. Hér á landi hafa verið á bilinu 80 til 120 manns á vegum þessarar starfsmannaleigu. Flestir eru þetta iðnaðarmenn og ófaglærðir verkamenn frá Austur-Þýskalandi sem hafa verið fluttir til landsins. Þessi starfsmannaleiga hefur greitt þessum mönnum upp í laun fyrir októbermánuð, hún hefur ekkert greitt þeim fyrir nóvembermánuð og ekkert það sem af er desember og litlar líkur eru á að þeir fái þau laun sem þeir ættu með réttu að fá. Það sem var greitt upp í launin hjá þessum mönnum var miðað við lágmarkstaxta, eða 988 kr. á tímann fyrir iðnaðarmenn, og síðan var lífeyrisiðgjald ofan á það, þeir fá um 1.250 kr. greiddar á tímann, þ.e. dagvinnutíma. En þegar launaseðlar þeirra eru skoðaðir kemur hið ótrúlega í ljós. Á einum mánuði eru dagvinnutímarnir á einum launaseðli sem ég hef hér undir höndum 305, það eru 305 dagvinnutímar í einum mánuði, hvernig í veröldinni sem það getur gerst að hægt sé að vinna 305 dagvinnutíma í mánuði þegar aðeins eru 173,33 dagvinnutímar jafnaðarlega í hverjum mánuði. Þessum mönnum var sagt að á Íslandi væru laugardagar almennir vinnudagar þannig að ekki ætti að greiða neitt sérstakt álag fyrir laugardagana. Þeir hafa verið að vinna hér helgar og kvöld og þetta eru launagreiðslurnar sem þeir fá. Þetta fyrirtæki hefur tekið af mönnum bæði í lífeyrissjóð og staðgreiðslu skatta. Það hefur haldið eftir um 30 millj. kr. í staðgreiðslu skatta og hefur ekki skilað því. Það hefur haldið 10 milljónum í lífeyrisiðgjöld og ekki skilað því. Núna eru þessir menn að fara heim, fengu eins og ég segi borgað upp í launin fyrir októbermánuð, og eru að fara heim til Austur-Þýskalands. Sumir eru farnir en aðrir hafa beðið í viku eftir að fá uppgjör frá fyrirtækinu og hafa ekki fengið, annar hópur fer heim 16. desember og sá þriðji 23. desember. Þeir fara héðan slyppir og snauðir og þeir eiga ekki einu sinni fyrir lestarmiðanum heim til sín þegar þeir koma til Þýskalands. Þeir eiga ekki fyrir olíu til kyndingar þegar þeir koma heim til sín. Þessir menn voru á atvinnuleysisskrá í fyrrverandi Austur-Þýskalandi, komu hingað til þess að reyna að komast í uppgrip, reyna að vinna sér inn einhverjar tekjur en þeir fara heim til sín aftur núna fyrir jólin slyppir og snauðir. Þeir eru í rauninni verr settir þegar þeir fara héðan en þeir voru þegar þeir komu, vegna þess að þegar þeir fóru að heiman duttu þeir út af sjúkraskrám í Þýskalandi en þeir hafa ekki komist inn á sjúkraskrár hér, þeir eru ekki sjúkratryggðir á Íslandi af því að þeir eru ekki með lögheimili hér. Fyrir því liggur niðurstaða hjá Tryggingastofnun ríkisins að þeir eru skráðir í svokallaðri utangarðsskrá og hafa þar af leiðandi ekki getað fengið sjúkratryggingu. Eftir því sem mér skilst þýðir það að fjölskyldur þeirra í Þýskalandi eru ekki heldur sjúkratryggðar vegna þess að þetta tengist jú þátttöku á vinnumarkaði í Þýskalandi. Þannig dæmi blasa við okkur hérna að einstaklingar, sem sumir hverjir eru kannski ekki með glæsilegan feril í atvinnulífinu að baki, setja hér upp starfsmannaleigur eins og hendi sé veifað, flytja inn 100 manns frá Þýskalandi og koma fram við þá með þessum hætti og síðan verða mennirnir að hverfa héðan af landi brott verr settir en þeir voru þegar þeir komu hingað. Þetta eru ljótar sögur sem við höfum verið að heyra um þessi fyrirtæki og þó að eflaust ætti þetta fólk rétt í Ábyrgðasjóð launa ef fyrirtækið verður gjaldþrota, sem ég ætla ekki að fullyrða á þessari stundu en mér þykir ekki ólíklegt, þá þarf auðvitað að reka það mál og slíkt tekur langan tíma og þessir menn eru ekki á staðnum til þess að gæta hagsmuna sinna. Ég óttast að við náum ekki alveg utan um þessi mál í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þess vegna er auðvitað mikilvægt að við höfum ákvæði inni í frumvarpinu um endurskoðun laganna innan tveggja ára til þess að við fáum reynslu á þetta og sjáum hvernig til hefur tekist í þessu sambandi. En miðað við frumvarpið eins og það liggur hér fyrir er auðvitað hægt að setja upp starfsmannaleigur bara með átta daga fyrirvara, þær eru ekki starfsleyfisskyldar, það eru engar tryggingar sem liggja til grundvallar þó að það sé verið að flytja fólk inn til landsins. Það hefur verið bent á að ferðaskrifstofurnar okkar sem eru að senda fólk úr landi í sumarleyfi þurfi að leggja fram tryggingar til þess að sannanlegt sé að þær geti komið fólkinu heim aftur, en starfsmannaleigur sem eru að flytja fólk inn til landsins þurfa ekki að leggja fram neinar slíkar tryggingar. Nú eru eflaust ýmis vandkvæði á til þess að ná utan um þetta mál og auðvitað þarf að huga að því að þetta verði ekki íþyngjandi fyrir almenna verktakastarfsemi í landinu, það þarf að vera hægt að gera einhvern greinarmun þarna á milli. En mér finnst mikilvægt fyrir okkur og mér finnst það snúast um sómatilfinningu okkar Íslendinga að við reynum að haga þessu máli þannig að við misbjóðum ekki erlendu verkafólki sem við flytjum til landsins með því að koma fram við það með þeim hætti sem við erum með allt of mörg dæmi um, uppsöfnuð dæmi á undanförnum mánuðum. Virðulegur forseti. Mér fannst ástæða til þess að greina frá þessu máli sem mun væntanlega verða opinbert nú um eða eftir helgina því að það eru auðvitað mál af þessu tagi sem við þurfum að reyna að ná utan um í þeirri lagasmíð sem hér er á ferðinni og ég hef vissar efasemdir um að það takist til fulls. Hins vegar er hinn mikilvægi þáttur málsins sá að við erum þrátt fyrir allt að sjá hér frumvarp til laga um starfsmannaleigur, það er verið að svara því kalli sem verkalýðshreyfingin hefur verið með undanfarin tvö ár, að vissu leyti er verið að svara kröfu stjórnarandstöðunnar hér á þingi á undanförnum tveimur árum og síðan stendur það bara upp á okkur sem sitjum á þingi að fylgjast með hvernig framkvæmdin verður og gera á þessu þær breytingar sem þarf að gera ef upp koma ágallar í framkvæmdinni.

Frú forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um starfsmannaleigur. Rétt í byrjun langar mig að nefna enn eitt dæmi úr þeim heimi, þ.e. um það þegar verkamenn eða iðnaðarmenn eru ráðnir í gegnum starfsmannaleigur frá útlöndum. Á Akranesi starfa nokkrir Litháar í byggingarvinnu. Í ágúst síðastliðnum unnu þeir rúmar 330 klukkustundir og fengu fyrir það greiddar 97 þús. kr. Samkvæmt kjarasamningi hefðu það að lágmarki átt að vera 400 þús. kr. Þetta er ein ástæða þess að verkalýðshreyfingin og fleiri kalla eftir lögum um starfsmannaleigur. Erlent vinnuafl er staðreynd, og væntanlega starfsmannaleigurnar líka, á íslenskum vinnumarkaði. Þessu hafa því miður fylgt miklar deilur og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði eftir lögum um starfsmannaleigur í utandagskrárumræðu á Alþingi þann 6. október 2003. Hér er komið fram frumvarp. Ég hefði í sjálfu sér viljað að það gengi lengra, þá helst varðandi notendaábyrgð fyrirtækja sem títt hefur verið nefnd í dag og jafnframt varðandi aðgang fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar að upplýsingum um kaup og kjör leigðra starfsmanna. Þess vegna leggjum við fulltrúar Samfylkingarinnar fram breytingartillögu en í henni segir, með leyfi forseta: „Notendafyrirtæki bera ábyrgð á því að allir sem hjá þeim starfa njóti launa og annarra starfskjara sem fullnægi áskilnaði 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, þrátt fyrir að starfssamband viðkomandi starfsmanns og notendafyrirtækis sé byggt á milligöngu starfsmannaleigu.“ Yrði þessi tillaga samþykkt mundi það bæta lögin til muna. Frumvarpið kom frekar seint fram. Þrátt fyrir það tel ég að félagsmálanefnd, undir stjórn hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, hafi farið vel í gegnum frumvarpið. Margir voru kallaðir fyrir nefndina og flestum ætti að vera ljóst að forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar standa í miklu stappi við starfsmannaleigur og notendafyrirtæki til að fá upplýsingar um kaup og kjör. Svo virðist sem lög um kaup og kjör sé þverbrotin. Við því er reynt að sporna með þessu frumvarpi en sökum þess hve lifandi íslenski vinnumarkaðurinn er og hve skammt mörgum finnst þessi lagasetning ganga leggur félagsmálanefnd fram breytingartillögu um að lögin skulu endurskoðuð innan tveggja ára. Hæstv. félagsmálaráðherra svaraði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þannig fyrr í dag að honum væri full alvara með frumvarpinu og mundi m.a. vinna að því að leysa þann fjárhagsvanda sem Vinnumálastofnun telur sig lenda í ef hún eigi að fara í öllu að ákvæðum lagafrumvarpsins, um að stofnunin sæki og haldi utan um þær upplýsingar sem þarf. Vinnumálastofnun mun gegna mjög mikilvægu hlutverki. Nefndarálitið er að mínu viti gott. Á það mun örugglega reyna sem lögskýringargagn í framtíðinni. Það er því bráðnauðsynlegt. Þar kemur m.a. fram að lögunum sé ætlað að koma í veg fyrir undirboð á íslenskum vinnumarkaði og takmarka möguleika á óheilbrigðri samkeppni. Jafnframt kemur fram í nefndarálitinu að notendafyrirtækjum beri að virða gildandi kjarasamninga og lög sem gilda á vinnumarkaði. Ákvæði 9. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, um störf trúnaðarmanna, heldur gildi sínu samkvæmt nefndarálitinu. Frumvarpið breytir jafnframt ekki eftirlitshlutverki verkalýðsfélaga varðandi skyldu fyrirtækja vegna launþega. Auk þess kemur fram í nefndarálitinu nauðsyn þess að skoða sérstaklega vinnuverndarmál og skattamál varðandi starfsmenn starfsmannaleiga. Forseti. Það er bráðnauðsynlegt að setja lög um starfsmannaleigur. Þeir sem bera hag launþega fyrir brjósti og vilja að friður ríki á vinnumarkaði telja frumvarpið ekki ganga nógu langt. Með þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir yrðu lögin mun betri. En við í Samfylkingunni styðjum frumvarpið og munum vaka yfir framvindu mála. Ég verð að segja að það vekur athygli mína að þingmenn Sjálfstæðisflokksins, með hv. þm. Pétur H. Blöndal í fararbroddi, virðast á móti því að sett séu lög um starfsmannaleigur. Hvers vegna veit ég ekki en það er a.m.k. víst að það var ekki að frumkvæði þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem þetta frumvarp kom fram heldur fyrst og fremst að frumkvæði þingmanna Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Örstutt, varðandi þessa breytingartillögu: Hvernig á notendafyrirtæki að vita að starfsmannaleiga greiði laun og starfskjör samkvæmt kjarasamningum?

Frú forseti. Ég náði ekki alveg spurningunni. Get ég fengið að heyra hana aftur?

Frú forseti. Spurningin var afskaplega einföld: Hvernig á notendafyrirtækið, sem fjallað er um í breytingartillögunni, að bera ábyrgð á því að allir sem hjá því starfa njóti launa og annarra kjara, hvernig á það að vita að starfsmannaleigan greiði laun og starfskjör hennar séu í samræmi við kjarasamninga? Það veit ekkert um það.

Frú forseti. Ég nenni ekki að svara svona útúrsnúningum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið þekkt á Íslandi í marga áratugi að ríkisstjórnir hafi beitt sér fyrir því að aðilar vinnumarkaðarins, atvinnurekendur og launþegar, nái ákveðnu samkomulagi. Ef menn líta á söguna geta þeir deilt um áhrifin sem þetta hefur haft en ég held að flestir séu þeirrar skoðunar að í mörgum tilfellum, ef ekki nær öllum, hafi þetta leitt til góðs. Slíkt fyrirkomulag hefur komið í veg fyrir deilur og komið málunum áfram. Sumir á hinu háa Alþingi segja að með slíku samkomulagi sem ríkisstjórnin stendur fyrir sé löggjafarþingið á einhvern hátt niðurlægt. Menn hafa komið inn á það í dag. Ég hef hlustað á það mér til undrunar, virðulegi forseti. Menn hafa talað um að þeir ættu ekki beygja sig í duftið fyrir fólki úti í bæ sem væri að semja þar o.s.frv. Mér finnst þessi umræða ekki rétt. Aðilar vinnumarkaðarins hafa mjög miklar skyldur. Það sem þeir semja um getur haft grundvallarþýðingu fyrir framgang efnahagslífs á Íslandi. Mér finnst eins og menn gleymi því oft hvaða þýðingu kjarasamningar hafa, eins og allir gleymi því hver er grundvallarþýðingin með kjarasamningum. Grundvallarþýðing kjarasamninga í landi eins og Íslandi er friðarskyldan sem fylgir samningunum. Friðarskyldan er grundvallaratriðið og þess vegna er hörmulegt, og ég tek undir það með mönnum, ef einhver ruddamenni nýta sér fáfræði erlendra fátækra verkamanna. Það er hörmulegt og eðlilegt að menn reyni allt hvað þeir geta til að koma í veg fyrir slík óhæfuverk. Hins vegar verður löggjafinn að gæta þess á hverjum tíma að trufla ekki með lagasetningu eðlilega verktakastarfsemi í landinu, sem er eðlileg og mjög nauðsynleg. Þetta er því alltaf vandmeðfarið. Sumir koma og ræða um samkomulag sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Ég lít þannig á að það hefði mjög mikinn skaða í för með sér til framtíðar ef aðilar vinnumarkaðarins, m.a. Alþýðusamband Íslands, hefðu vantrú á stjórnvöldum. Ég held að allir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, svo og allir stuðningsmenn fyrri ríkisstjórna sem hafa staðið að slíku samkomulagi, líti þannig á að það sé höfuðnauðsyn að fylgja slíku samkomulagi. Það var gert annað samkomulag en það sem var gert um starfsmannaleigur. Það var líka gert samkomulag um breytingu á atvinnuleysisbótum, um að tekjutengja þær. Það er ekki launungarmál, virðulegi forseti, að ég hef átalið forustumenn atvinnulífsins mjög harðlega fyrir það samkomulag. Ég hef bent þeim á að það einkennist af mjög miklu kæruleysi af þeirra hálfu. Ég hef sagt að það sé ekki bitið úr nálinni með það fyrir vinnumarkaðinn hvað þetta hafi í för með sér. Eigi að síður hvarflar ekki að mér annað en að styðja ríkisstjórnina. Það má ekki gerast nokkurn tíma að ríkisstjórn, hvort sem það er þessi ríkisstjórn eða önnur ríkisstjórn í framtíðinni, geri slíkt samkomulag við aðila vinnumarkaðarins en síðan fari menn að efast um að hún hafi afl til að framfylgja samkomulaginu. Virðulegi forseti. Mér finnst umræðan í dag, sem lunginn af deginum hefur farið í, koma dálítið á óvart og þessi röksemdafærsla stjórnarandstöðunnar fyrir breytingartillögum hennar ber vott um tvöfaldan móral. Auðvitað hefur stjórnarandstaðan fullan rétt til hvaða skoðunar sem er á hvaða máli sem er. Auðvitað hefur hún í framtíðinni hvaða rétt sem er til að leggja fram breytingartillögur við hvaða löggjöf sem er. Enginn efast um það. En vitandi að það er höfuðnauðsyn fyrir framtíðina að aðilar vinnumarkaðarins geti treyst því að samkomulag sem ríkisstjórn, núverandi eða einhver önnur, hefur gert standist þá finnast mér rökin fyrir breytingartillögum þeirra skrýtin. Virðulegi forseti. Hvað ef einhver í þinginu, nú eða síðar, kæmi með tillögur og berðist fyrir því að breyta samkomulagi ríkisins, t.d. á þann veg að það stæðist ekki þær lágmarkskröfur sem Alþýðusambandið hefur sett? Væri það ekki að dómi þessa fólks hin mesta svívirða? Eflaust. Ég efast ekki um það. Þess vegna er skrýtið að menn skuli núna eyða deginum í deilur, m.a. um hvort grundvöllur sé fyrir þessum breytingartillögum. Ég held að stjórnarandstaðan ætti að sjá sóma sinn í því vegna aðstæðna og þess sem um er að ræða, samkomulags sem lögleg ríkisstjórn Íslands hefur gert við aðila vinnumarkaðarins, að sleppa bara breytingartillögum sínum. Hún hefur nægan tíma til þess í framtíðinni að vinna að breytingum á löggjöfinni. Tillaga mín er sú að þeir dragi breytingartillögur sínar til baka og láti málin ganga fram eins og þessir þrír aðilar, vinnuveitendur, Alþýðusambandið og ríkisstjórnin, gerðu ráð fyrir.

Virðulegur forseti. Það kom mér ekki á óvart að heyra hv. þm. Einar Odd Kristjánsson leggja á það áherslu að samkomulag sem aðilar vinnumarkaðarins gera sín á milli og við ríkisstjórnina skipti verulegu máli og það sé ekki spurning um að beygja sig í duftið þó að slíkt samkomulag komi til kasta Alþingis, til meðferðar Alþingis og hljóti samþykki á þingi. Mér fannst ánægjulegt að heyra það. Ég er hv. þingmanni sammála um að samkomulag vinnumarkaðarins skiptir gríðarlegu máli fyrir efnahagslífið. Þar skipta þrír þættir meginmáli. Þeir eru ríkisfjármálin, stjórn peningamála og samkomulag aðila vinnumarkaðarins um kjaramál. Við eigum auðvitað að vaka yfir því eins og ríkisstjórnin og enginn má efast um, eins og fram kom hjá honum, að ríkisstjórn hafi afl til að fylgja slíku fram. Það hefur komið fram hjá stjórnarandstöðunni, ég veit ekki betur en að það sé einróma niðurstaða stjórnarandstöðunnar, að hún styðji frumvarpið. En það er ekki hægt að meina mönnum að koma fram með skoðanir á því sem betur hefði mátt fara í þessu máli. Það má vafalítið bæta án þess að það skaði aðila vinnumarkaðarins nokkuð. Það er ekki eins og við séum að ræða um fjárhagslega þætti, að breyta kjarasamningum eða annað slíkt. Við bendum hins vegar á hluti sem bæta mætti án þess að skaða aðila vinnumarkaðarins. En stuðningurinn við frumvarpið stendur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir skilur þýðingu málsins en ég var einmitt að hamra á því vegna prinsippsins, vegna framtíðarinnar, að menn sæju sóma sinn í því og skildu hversu miklu það varðaði að slíkir hlutir gengju fram. Auðvitað hefur enginn meinað stjórnarandstöðunni að hafa hvaða meiningar eða skoðanir sem hún vill. Það datt engum manni í hug, það hefur hvergi komið fram. En hv. þingmaður sagði sjálf í ræðu fyrir 10–15 mínútum að hún skildi mætavel að ríkisstjórnin yrði að tryggja að samkomulagið gengi fram eins og frá því var gengið í hinum þríhliða niðurstöðum þessara þriggja aðila. Til hvers er þá breytingartillagan flutt? Hv. þingmaður skilur að frumvarpið verður að ganga fram eins og frá því var gengið í samkomulagi þessara þriggja aðila. Hún sagði það áðan. Hún skilur það. Til hvers eru þá breytingartillögurnar fluttar?  Allir eiga að skilja það núna og líka í framtíðinni, því það kemur ríkisstjórn eftir þessa ríkisstjórn og ríkisstjórn eftir þá ríkisstjórn o.s.frv., að þýðingarmikið samkomulag eins og þetta sem kann að vera gert af hvaða ríkisstjórn sem er á hverjum tíma við aðila vinnumarkaðarins þarf að fá stuðning þingsins.

Virðulegi forseti. Sú breytingartillaga sem hér er flutt af Samfylkingunni hefur ekki í för með sér neina eðlisbreytingu á því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Með tillögunni er verið að reyna að tryggja betur réttarstöðu þess erlenda vinnuafls sem hingað kemur m.a. til vinnu. Frumvarpið sem hér liggur fyrir getur staðið eftir sem áður í grundvallaratriðum og menn eru tilbúnir að standa að því. En þarna er um að ræða hlut sem getur tryggt betur, eins og ég sagði, réttarstöðu þess erlenda vinnuafls sem hingað kemur og ég tel eðlilegt að við tökum þetta upp hér og við látum á það reyna hvernig þingheimur stendur andspænis því.

Virðulegi forseti. Enn og aftur: Þetta var samkomulag þriggja aðila. Þrír aðilar gengu að samkomulaginu. Áðan var sagt réttilega: Um hvað urðu þeir sammála? Jú, lægsta samnefnara, á því byggðist samkomulagið. Það voru þrír aðilar. Samkomulagið lá um lægsta samnefnara. Svo koma menn með breytingartillögu sem gengur á einn af þessum aðilum. Til hvers? Vitandi það og hafandi sagt það í þessum stól fyrir nokkrum mínútum: Auðvitað skiljum við að samkomulagið þarf að fá lögfestingu eins og frá því var gengið. 
             Þetta er samkomulag þriggja aðila sem byggist á lægsta samnefnara. Það er sama hverju við breytum þá göngum við á hlut einhvers þeirra og það megum við ekki gera vegna þess að ríkisstjórnin var búin að heita því að ganga frá þessu svona. Ég vona, virðulegi forseti, að menn skilji þetta núna og í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég vil í lok umræðunnar sérstaklega taka á því sem hér hefur komið fram, þ.e. að aðilar vinnumarkaðarins hafi sett félagsmálanefnd með einhverjum hætti stólinn fyrir dyrnar. Ég vil gjarnan að allir sem komu fyrir nefndina njóti sannmælis og réttmætis. Ég vil taka það skýrt fram að aðilar vinnumarkaðarins sögðu aldrei á fundum nefndarinnar, eins og þingmenn hafa sagt í umræðunni, að frumvarpið yrði að fara óbreytt í gegn, að það væri skipun að frumvarpið færi óbreytt í gegn, það er ekki rétt. Þeir lögðu hins vegar áherslu á að þeir hefðu gert samkomulag. Aðilar vinnumarkaðarins báðu ekki um að gerðar yrðu breytingar á frumvarpinu, þeir virða auðvitað löggjafann og það kom fram. Að sjálfsögðu eiga þeir von á því að við samþykkjum efnisinnihald samkomulagsins sem frumvarpið felur í sér á þeim nótum sem þeir sömdu um. Auðvitað búast aðilar vinnumarkaðarins við því. Af hverju ættu þeir að öðrum kosti að leggja mikla og erfiða vinnu í að gera samkomulag? Það er því alveg ljóst að þeir sögðu aldrei í nefndinni að það væri krafa þeirra að þetta færi óbreytt í gegn en þeir báðu ekki um breytingar. Þær breytingartillögur við frumvarpið sem nú liggja fyrir fela í sér eðlisbreytingu á málinu, mikla eðlisbreytingu. Ég vil í lok umræðunnar bera svolítið blak af aðilum vinnumarkaðarins. Þeir létu aldrei þau orð falla í nefndinni að það mætti ekki gera breytingar á frumvarpinu en að sjálfsögðu búast þeir ekki við þeim.

Forseti. Andsvar mitt er í því formi að ég fagna mjög ummælum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, formanns félagsmálanefndar, vegna þess að þau eru gersamlega andstæð fullyrðingum síðasta ræðumanns á undan henni, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem lét þannig að verkalýðshreyfingin annars vegar og atvinnurekendur hins vegar stæðu með svipuna yfir mönnum að samþykkja orðrétt þann texta sem þeir hefðu með einhverjum hætti samið og ætluðust til í þríhliða samningum ríkisstjórnar, verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda að fjórði aðilinn, Alþingi Íslendinga, samþykkti. Það var svo fráleit túlkun hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að maður hélt að hann væri úti að aka en það var hann ekki heldur stóð hann hér í ræðustól og þrumaði þetta yfir þingmönnum eins og þeir væru annaðhvort börn eða með greind langt fyrir neðan meðallag og var auðvitað rétt hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að koma upp og leiðrétta þetta. Þegar ríkisstjórnin gerir þessa samninga, ég var að hrósa þeirri almennu aðferð áðan, þá hefur hún sinn þingmeirihluta og skuldbindur stjórnarandstöðuna líka að einhverju marki þegar um landsins gagns og nauðsynjar er að tefla. En það er auðvitað ekki þannig, eins og hefur verið sagt frá fyrstu orðum okkar stjórnarandstæðinga í 1. umr. um málið, að nokkur maður geti skuldbundið Alþingi til eins eða neins, sérstaklega ekki þegar um er að ræða breytingar sem ekki varða grunneðli málsins, eins og þær breytingar sem við samfylkingarmenn leggjum til, sem tryggja enn frekar réttarstöðu þeirra sem heyra undir lögin og bæta við þáttum í því réttarríki sem við erum að reyna að byggja upp og því sambandi sem við erum að reyna að ná við aðrar þjóðir á tímum alþjóðavæðingar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði áðan að að sjálfsögðu gætu þingmenn komið með þær breytingartillögur sem þeir vildu. Þeim er það heimilt, þeim er það frjálst, það er alveg klárt. Hins vegar er alveg rétt sem hann benti á að þegar menn gera samkomulag eins og þetta þá ætlast aðilar til þess að það haldi og þær breytingartillögur sem hafa komið fram við málið breyta frumvarpinu í eðli sínu. Það er því alveg skiljanlegt að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi bent á það. Ég vildi að lokum ná því fram svo það sé alveg skýrt, að ASÍ og SA stilltu nefndinni ekki upp við vegg heldur sögðu: Við gerum ekki kröfur um breytingar á frumvarpinu. Við virðum það samkomulag sem við höfum gert og frumvarpið felur í sér það samkomulag. Hins vegar virða þeir frelsi okkar til að gera breytingar ef okkur þykir það skynsamlegt. En okkur þykir það bara alls ekki skynsamlegt af því að þetta er samkomulag.

Virðulegi forseti. Það kemur mér satt að segja furðulítið við hvað hv. þm. Siv Friðleifsdóttur finnst skynsamlegt í málinu eða ekki. Það sem mér kemur við og ég fagnaði áðan er sú yfirlýsing hennar að þau samtök sem hér um ræðir, heildarsamtök atvinnurekenda annars vegar og verkalýðshreyfingin hins vegar, þ.e. Alþýðusamband Íslands fyrst og fremst, stilltu félagsmálanefnd og þar með Alþingi ekki upp við vegg í málinu, eins og hv. þingmaður kýs að orða það, heldur sögðu: Við gerum ekki tillögur til breytinga á samkomulaginu en auðvitað virðum við rétt Alþingis til að gera þær. Þá er spurning hvort Alþingi vill gera það og það höfum við í stjórnarandstöðunni viljað með því að virða grunneðli frumvarpsins sem við báðum um. Við höfum flutt tillögur um að slík lög verði sett en viljum færa frumvarpið til betri vegar vegna þess að okkur þykja þau ákvæði sem varða þarna tvo sérstaka hluti ekki gæfuleg og viljum breyta þeim. Í hvers þágu er það? Í þágu verkamannanna sem um er að ræða og í þágu verkalýðshreyfingarinnar og grunnhugsunar þess frumvarps sem um er að ræða. Þetta sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði, þ.e. að þau samtök sem um er að ræða hafi ekki sett sig á móti breytingum Alþingis, enda væri það furðudjarfmannlegt af þeim, skiptir öllu máli vegna þess að það gengur þvert gegn því sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði áðan, að við værum bundin, ekki bara núna heldur um alla framtíð, af því samkomulagi sem þessi tvenn samtök kynnu að gera. Ég náði því ekki hvort það væri hvor við önnur eða hvort ríkisstjórnin var nauðsynlegur liður í því. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að hafa með skorinorðum hætti skýrt frá því að skilningur hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar er ekki hennar skilningur og ekki þeirra samtaka sem sendu fulltrúa sína á fund félagsmálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég get ekki fallist á þá túlkun að ég sé að mæla eitthvað á móti hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Hann var einmitt að ræða um grundvöllinn að lagafrumvarpinu, þ.e. þetta þríhliða samkomulag. Við erum einmitt að vinna að því og ætlum að afgreiða hér á eftir. Hins vegar vil ég ekki ljúka umræðunni þannig að menn telji að aðilar vinnumarkaðarins hafi stillt félagsmálanefnd upp við vegg af því að þeir gerðu það ekki. Þeir sögðu: Auðvitað virðum við löggjafann en við gerðum þetta samkomulag. Við biðjum ekki um breytingar af því að við erum trú þessu samkomulagi. En stjórnarandstaðan flytur breytingar. Gott og vel. Henni er það frjálst en þær breyta eðli málsins, það eru grundvallarbreytingar. Við erum trú þessu samkomulagi. Ég tel það vera skynsamlegt. Reyndar er þetta nýtt mál, ný lög, þannig að það er eðlilegt að endurskoða lögin innan tveggja ára. Þess vegna flytjum við þá breytingartillögu en í heild er málið mjög jákvætt á þeim nótum sem aðilar vinnumarkaðarins sömdu um við ríkisvaldið. Ég ber mikla virðingu fyrir aðilum vinnumarkaðarins. Mér finnst það, eins og ég orðaði í morgun, mjög sjarmerandi, mér finnst það mjög flott að aðilar vinnumarkaðarins beri þetta mikla ábyrgð og geti samið, en þá verða þeir líka að trúa því að þeir hafi bakland í ríkisstjórninni þegar gengið er frá samkomulagi og það bakland kemur í ljós seinna í dag.

Virðulegi forseti. Ég hélt ræðu áðan og hef vanist því hér á þinginu að þegar menn hefðu einhver andsvör við ræðum mínum færu menn upp í andsvör við þá ræðu en ekki við einhvern allt annan með andsvör sín. Það er því nauðsynlegt að fara aftur í gegnum ræðuna úr því að hún komst ekki til skila í fyrsta skipti enda liggur Alþingi ekkert á að fara í jólafrí að mínu viti. Ég fór yfir það að við eigum langa sögu að baki að ríkisstjórnir Íslands, mjög margar ríkisstjórnir, hafa komið og staðið fyrir samkomulagi á vinnumarkaði. Þó að sumir séu á móti slíku samkomulagi og telji rangt að ríkisstjórnin komi nálægt því er það flestra manna mál sem ég þekki að það hefur oftast haft gæfu í för með sér. Ég vil líka trúa því að þetta sé ekki síðasta samkomulagið sem ríkisstjórn Íslands gerir við aðila vinnumarkaðarins. Ég trúi því að menn muni halda áfram á þeirri farsældarbraut sem þeir hafa verið, bæði núverandi ríkisstjórn, sú sem kann að taka við af henni og sú næsta og næsta inn í framtíðina. Ég fór áðan yfir það eins skilmerkilega og mér var unnt að ef slík samkomulög eiga að geta borið gæfu í framtíðinni væri mjög þýðingarmikið að traust aðila vinnumarkaðarins á þeirri ríkisstjórn sem væri að semja væri til staðar. Auðvitað liggur alveg fyrir að Alþingi er frjálst að því sem það samþykkir. Auðvitað getur enginn maður komið og kúgað alþingismenn. Auðvitað geta engin samtök komið og heimtað að Alþingi geri svona en ekki hinsegin enda hefur engum dottið það í hug. Frásagnir af komu aðila vinnumarkaðarins til félagsmálanefndar benda til hins gagnstæða. Þeir sögðu einmitt: Við viljum ekki gera neinar kröfur, við viljum ekki gera breytingartillögur, við virðum rétt Alþingis. En þeir virða líka það þríhliða samkomulag sem var gert við atvinnurekendur, vinnuveitendur, aðila Alþýðusambandsins og ríkisvaldið. Þess vegna lagði ég áherslu á að ég teldi það til framtíðar horft mjög þýðingarmikið að Alþingi á hverjum tíma legði sig fram um að slíkt samkomulag væri virt og staðfest í þinginu. Ég sagði ekkert annað. Hvað sem hv. þm. Mörður Árnason hefur heyrt var það örugglega ekkert annað sem ég sagði og þetta á að vera alveg skýrt. Ég vil ítreka það hér því ég heyrði á andmælum hans áðan við allt annan þingmann að hann hafði greinilega ekki tekið eftir því sem ég sagði og því endurtek ég það hér nú.

Forseti. Ég fór í andsvör við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur vegna þess að ræða hennar var í raun eitt stórt táknrænt andsvar við ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Þá þótti mér kominn tími til að stjórnarandstöðuþingmaður vekti athygli á því að hann héldi með öðrum helmingi stjórnarliðsins gegn hinum helmingnum í málinu. En nú virðist það hafa verið einn stór misskilningur. Við skulum taka vendilega niður hvað við erum öll sammála um, ég, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og Siv Friðleifsdóttir. Hvað er það? Þau samtök sem hér um ræðir, stjórn Alþýðusambands Íslands og samtök atvinnurekenda, sendu fulltrúa sína á fund félagsmálanefndar. Þeir sögðu að þeir bæðu í sjálfu sér ekki um neinar breytingar á frumvarpinu en virtu rétt Alþingis til að breyta því. Þetta er fínt. Þá er það komið. Við höfum þar með fullan rétt til, og höfðum hann reyndar fyrir, en það er mótmælalaust af hálfu þessara samtaka, að breyta frumvarpinu. Þá kemur að máli númer tvö. Eigum við að breyta frumvarpinu? Það er allt annað mál. Hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Siv Friðleifsdóttir hafa lengi velt því fyrir sér en hafa þó ekki komist að kjarna málsins: Eigum við að breyta frumvarpinu? Ég tel heppilegt að breyta frumvarpinu í þeim atriðum sem hér hafa verið tiltekin. Ég lít ekki svo á að það muni rifta þeim samningum sem samtök atvinnurekenda hafa gert við Alþýðusamband Íslands. Eða er svo, forseti? Er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson með boð um það? Hv. þingmaður tengist mjög öðrum þessara samtaka enda var hann formaður þeirra á sínum tíma þótt þau hétu þá öðru nafni. Er hann með boð um að samningunum verði rift ef Alþingi Íslendinga samþykki aukinn rétt verkamanna og verkalýðsfélaga í þeim tveimur atriðum sem við höfum lagt fram? Ég spyr, hann svarar.

Virðulegi forseti. Ég get líka spurt: Hvaða endemis vitleysa er þetta? Ég hef farið yfir það að gert var samkomulag þriggja aðila. Að því komu þrír aðilar, þ.e. ríkisvaldið, vinnuveitendur og Alþýðusambandið. Þegar þrír aðilar gera með sér samkomulag er það höfuðnauðsyn fyrir ríkið, sem ber ábyrgð á samkomulaginu, að það standi. Ef það breytist þá breytist það þannig að það hallar á annan aðilann. Um það voru allir sammála og margir af stjórnarandstæðingum hafa sagt það. Samkomulagið var um lágmark sem einhver kallaði lágmarkssamnefnara, þ.e. einhver úr stjórnarandstöðunni. Ég veit það ekki. Ég var ekki í þessum samningum. Samkomulagið var milli þriggja aðila. Ég bendi á að ef slíkt samkomulag gengur ekki, stenst ekki í meðförum þingsins, þá getur verið slæmt upp á framtíðina. Það grefur undan trausti þessara aðila á að standa að slíku samkomulagi. Sagan sýnir okkur að oftar en ekki hefur samkomulag af því tagi verið til farsældar. Ég tel þetta því hættulegt atvik og endurtek áskorun mína til stjórnarandstöðunnar um að draga breytingartillögu sína til baka.

Forseti. Endemis vitleysa, segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hann býr að langri þingreynslu og hefur mikið vit til að fella slíka dóma. Hann svarar hins vegar ekki spurningu minni um það hvort ræður hans hér áðan hafi verið skilaboð frá einhverjum samtökum um að tilteknum samningum verði rift ef Alþingi Íslendinga breyti þessu frumvarpi og samþykki lög, sem það á að gera samkvæmt stjórnarskrá, með öðrum hætti en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vill sjálfur. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, að hann hefur ekki fylgst með umræðunni í dag. Hann heyrði þess vegna ekki andsvör mín áðan.

Ég fylgdist með.

Hann virðist ekki hafa gert það. Í ræðu hans kom ekki fram sá skilningur á afstöðu minni sem ég lýsti áðan, þ.e. að ég teldi að í samfélögum þar sem svokallaður ný-korporatismi hefði ekki tíðkast, verulegt samráð ríkisstjórnar og ríkisvalds, verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda um heildarstefnuna í samfélaginu og einkum í efnahagsmálum, að þar sem það hefði ekki gerst þá hefði það verið miður. Ég styð þá samráðsleið. Hún verður hins vegar að fylgja hefðinni í hverju landi fyrir sig. Ég tel ekki heppilegt að samráðið sé með þeim hætti að ríkisstjórn, sem er aðeins hluti ríkisvalds, geri bindandi samninga þannig að hún múlbindi meiri hlutann og þar með stjórnarandstöðuna í þinginu, sem er annar hluti ríkisvaldsins, til að samþykkja það orðalaust og óbreytt. Enda kemur engum samningsaðila þetta til hugar, nema þá að Einar Oddur Kristjánsson beri okkur boð frá samtökum atvinnurekenda um að þau ætli sér að rifta samkomulaginu og muni ekki treysta ríkisvaldinu nokkru sinni framar ef við aukum þann rétt sem um er að ræða í breytingartillögum okkar.

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu er ég ekki sendiboði eins né neins. Hvaða hvatir liggja á bak við það hjá hv. þingmanni þegar hann spyr mig slíkra spurninga? Ég er ekki einu sinni fulltrúi jólasveinsins. Ég er ekki fulltrúi eins né neins.  Fyrir framtíðina getur það verið hættulegt. Ég vara menn við því. Auðvitað veit ég ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér frekar en aðrir. En mér finnst liggja í augum uppi að það er mikilvægt að samkomulagið fái staðist og aðilar vinnumarkaðarins treysti því að það sem um er samið standi. Þetta er mjög einfalt og enginn efast um það. Þetta er alveg skýrt.

Virðulegur forseti. Það er mjög mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstjórn geti náð samningum sín á milli um mikilvæg atriði. Hins vegar er ekki sjálfgefið að allir hlutir séu í samningaferli þar á milli. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að frumvarp til laga um starfsmannaleigur hefði ekki þurft að vera samkomulagsatriði á milli þessara aðila. Það er nokkuð sem Alþingi hefði getað sett lög um, þ.e. hlustað á sjónarmið beggja aðila og fengið þau fram en tekið síðan sjálfstæða afstöðu til þess hvernig slík lög ættu að líta út. Ég tel ekki sjálfgefið að um mál af þessu tagi sé samið í tvíhliða viðræðum og Alþingi sé síðan bundið af því. En ríkisstjórnin ákvað að fara þessa leið. Það er mikill ávinningur af því er að þessi lög fái framgang. Þar hefur verkalýðshreyfingin unnið gott verk og ég skil vel að ríkisstjórnin er bundin af því samkomulagi sem hún gerir. Það er hins vegar fráleitt að halda fram að þótt stjórnarandstaðan flyti breytingartillögur þá sé þar á ferðinni sýndarmennska. Að sjálfsögðu ekki. Ég sagði áðan að við sátum ekki við samningaborðið. Við hljótum að leggja áherslu á það sem við hefðum viljað sjá í þessum lögum. Við vitum ósköp vel, þegar við flytjum hér breytingartillögu, að það er ekki líklegt að þær nái fram að ganga. Við flytjum fullt af breytingartillögum við fjárlögin. Það er ekki líklegt að þær nái fram að ganga en það eru ekki sýndartillögur. Það eru tillögur sem sýna hvernig við hefðum viljað standa að málum, hverju við hefðum viljað ná fram hefðum við setið við samningaborðið. Það á við í þessu máli. Við tökum vissulega afstöðu með sjónarmiðum sem verkalýðshreyfingin hefur haldið fram, sjónarmiðum sem hún hélt fram en náðu ekki fram að ganga í þessari umferð. Við sýnum samstöðu með henni í því tilliti og tökum kannski einn aðila fram yfir annan í þessu þríhliða samkomulagi. En það er mikilvægt að við höldum þeim sjónarmiðum á lofti á Alþingi, hv. þingmaður, og ég frábið mér að lítið sé gert úr því.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Íslands, svo ég fari enn í gegnum það, stendur fyrir samkomulagi milli tveggja aðila, við getum kallað þá A og B. Samkomulag getur verið um hvað sem er. Þetta geta verið hvaða aðilar sem er. Við erum sammála um að þegar ríkisstjórnin gerir samkomulag við aðila vinnumarkaðarins þá hefur það gríðarlega þýðingu fyrir efnahagslífið. Það er þríhliða samningur sem byggist á lágmarkssamnefnara sem báðir aðilar geta verið sammála um. Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, geta menn haft hvaða skoðun á því sem er. Við getum fordæmt samkomulagið. Enginn bannar mönnum það. Menn geta haft allt aðra skoðun á samkomulaginu. Ég bendi aðeins á að til framtíðar hlýtur að vera þýðingarmikið, a.m.k. í augum þeirra sem telja að slíkt samkomulag geti leitt til farsældar eins og saga Íslands segir skýrt til um, að aðilar málsins geti treyst því að það standi, að Alþingi fari ekki að halla á annan aðilann, hvort sem það er A eða B. Menn verða að geta treyst því að samkomulagið standi. Breytingartillögur sem kunna að koma fram munu yfirleitt halla á annan aðilann. Það getur verið á hvorn veginn sem er. Ég vara við því að Alþingi geri það. Ég vara við því. Það mundi grafa undan getu stjórnvalda til að stuðla að farsælum lausnum í slíkum málum.

Virðulegur forseti. Breytingartillögur frá stjórnarandstöðu, við þær aðstæður að gert hefur verið þríhliða samkomulag milli verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og ríkisstjórnar, geta verið á hvorn veginn sem er og þar getur hallað á annan hvorn aðilann. Það er t.d. mjög líklegt að þegar Samfylkingin kemst í ríkisstjórn og gerir slíkt samkomulag þá rísi upp sjálfstæðismenn úti í sal og vilji gera breytingartillögur sem dragi taum atvinnurekenda. Gott og vel. Þeir hafa fullan rétt til þess en það væri í okkar verkahring, sem þá verðum í ríkisstjórninni, að standa vörð um verkalýðshreyfinguna og fylgja eftir því samkomulagi sem við höfum gert.

Virðulegi forseti. Ef menn vilja teyma þetta lengi þá er það svo sem hægt. Það skiptir engu máli hvort það er ríkisstjórn Framsóknarflokks eða Sjálfstæðisflokks eða Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins eða Vinstri grænna. Það er jafnþýðingarmikið, ef það eru rétt kjörin stjórnvöld sem vinna að slíkum þjóðþrifamálum, að það standi sem ríkisstjórnin gerir og menn geti treyst því að slíkt samkomulag verði að lögum. Það skiptir engu máli hverjir semja eða á hvaða tíma. Það er jafnnauðsynlegt. Að gera því skóna að í framtíðinni, ef ógæfan yrði sú að Samfylkingin færi í ríkisstjórn, mundu einhverjir vondir sjálfstæðismenn gera einhverja vitleysu er náttúrlega draumsýn sem ég vona, virðulegi forseti, að aldrei muni reyna á. En það eru rétt að koma jólin þannig að ég ætla ekki að trufla menn með því meira. En ef menn trúa því að svona séu hlutirnir 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum frá iðnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila sem tengjast málinu og eru nánar tilgreindir í nefndaráliti þessu. Með frumvarpinu eru lagðar til tvíþættar breytingar á 49. gr. laga um einkaleyfi, annars vegar að tveimur málsliðum verði bætt við 1. mgr. og hins vegar að bætt verði við nýrri málsgrein. Ákvæði 49. gr. laganna varðar heimild til nauðungarleyfis og skilyrði til að fá slíkt leyfi. Samkvæmt greininni verður nauðungarleyfi eingöngu veitt þeim sem ekki hefur með samningi tekist að fá nytjaleyfi með sanngjörnum kjörum og ætla má að sé fær um að hagnýta uppfinninguna á sanngjarnan og viðunandi hátt og í samræmi við leyfið. Ástæður breytinganna eru annars vegar samþykkt ríkisstjórnarinnar um viðbrögð við hugsanlegum heimsfaraldri, svo sem inflúensu, en þá má búast við að innflutningur lyfja takmarkist eða stöðvist alveg um nokkurn tíma og hins vegar að laga íslenska einkaleyfalöggjöf að ákvörðun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar frá 30. ágúst 2003 um framkvæmd svonefndrar Doha-yfirlýsingar frá 2001 um samninginn um hugverkarétt í viðskiptum og heilbrigði almennings. Í a-lið 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að í neyðartilvikum hér á landi eða þegar um annað alvarlegt hættuástand er að ræða séu samningaviðræður ekki skilyrði en þannig má spara dýrmætan tíma. Einkaleyfishafi skal eftir sem áður fá sanngjarna greiðslu fyrir. Í b-lið 1. gr. frumvarpsins er síðan gert ráð fyrir heimild til að veita nauðungarleyfi vegna lyfja til útflutnings til þróunarríkja eða ríkja sem stríða við alvarlegan heilbrigðisvanda í samræmi við ákvörðun aðalráðs Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar frá 30. ágúst 2003 um samninginn um hugverkarétt í viðskiptum og heilbrigði almennings. Slík nauðungarleyfi verða þó aðeins veitt að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum í reglugerð sem samræmist fyrrgreindri ákvörðun aðalráðsins. A-liður 1. gr. frumvarpsins er óumdeildur og ekki komu fram athugasemdir varðandi hann. Við b-lið 1. gr. frumvarpsins voru hins vegar gerðar nokkrar athugasemdir, m.a. að frumvarpstextinn væri ekki nógu ítarlegur og að of margt þyrfti að útfæra nánar í reglugerð. Þá komu fram athugasemdir við að ekki væru tiltekin í frumvarpinu nein tímamörk á hvað samningaumleitanir þyrftu að standa lengi áður en leitað er nauðungarleyfis. Nefndin leggur til breytingu á frumvarpinu og lýtur hún að því að efnisákvæði b-liðar 1. gr. frumvarpsins eru gerð ítarlegri. Þannig er gert ráð fyrir skilyrði í lögum um undanfarandi samningaumleitanir tiltekinn lágmarkstíma áður en leitað er nauðungarleyfis í þeim tilvikum þegar ekki er um að ræða neyðartilvik eða annað alvarlegt hættuástand í þróunarríkjum og ríkjum sem stríða við alvarlegan heilbrigðisvanda. Einnig yrði tekið sérstaklega fram í lögunum að í reglugerð yrðu m.a. sett skilyrði um magn og merkingar allra lyfja sem framleidd yrðu á grundvelli nauðungarleyfis samkvæmt þessari málsgrein. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Efnismálsgrein b-liðar 1. gr. orðist svo: Heimilt er að veita nauðungarleyfi vegna lyfja til útflutnings til þróunarríkja og ríkja sem stríða við alvarlegan heilbrigðisvanda í samræmi við ákvörðun aðalráðs Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar frá 30. ágúst 2003 um samninginn um hugverkarétt í viðskiptum og heilbrigði almennings. Sá sem óskar eftir nauðungarleyfi skal sýna fram á að hann hafi án árangurs reynt að öðlast heimild til framleiðslu frá einkaleyfishafa í þrjátíu daga. Framangreint skilyrði um samningaumleitanir á þó ekki við þegar um er að ræða neyðartilvik eða annað alvarlegt hættuástand. Nauðungarleyfi samkvæmt þessari málsgrein verða aðeins veitt að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum í reglugerð sem samræmast fyrrgreindri ákvörðun aðalráðsins, m.a. varðandi magn og merkingar lyfjanna. Hv. þingmenn Sigurjón Þórðarson og Gunnar Örlygsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Birkir J. Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Katrín Júlíusdóttir.

Virðulegur forseti. Ég flyt nefndarálit hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þetta er 236. mál þingsins á þskj. 494. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund fjölmarga gesti. Í þessu máli er tekið á vinnutíma unglækna. Lagt er til að vikulegur vinnutímafjöldi lækna í starfsnámi verði styttur í áföngum. Frá gildistöku laganna, verði frumvarpið að lögum, fram til 31. júlí 2007 skal hámarksvinnutími lækna í starfsnámi, að yfirvinnu meðtalinni, ekki vera umfram 58 klukkustundir að meðaltali á hverju fjögurra mánaða tímabili. Frá 1. ágúst 2007 til 31. júlí 2009 skal hámarkið vera 56 klukkustundir á viku. Þannig er veittur sérstakur aðlögunartími og stefnt að því að meginregla vinnutímatilskipunarinnar um 48 klukkustunda vikulegan hámarksvinnutíma verði komin til framkvæmda hér á landi 1. ágúst 2009. Jafnframt er kveðið á um að reglur sem settar voru fyrir gildistöku laga nr. 68/2003 skuli halda gildi sínu, en nokkur vafi hefur leikið á um gildi þeirra. Virðulegur forseti. Í öllum aðdraganda málsins og í vinnu þess í félagsmálanefnd var um tíma nokkuð óvíst um fjárhagsafleiðingar frumvarpsins og bar í upphafi nokkuð mikið á milli fjármálaráðuneytisins og skoðana unglækna í því sambandi. Við vinnslu málsins kom í ljós að einhver misskilningur hafði verið í því en að lokum urðu aðilar nokkurn veginn sammála um afleiðingarnar, þ.e. að stöðum unglækna við sjúkrahúsin mun líklega fjölga um tíu ár hvert vegna innleiðinga tilskipunarinnar þannig að ráðuneytið telur að um 40 læknar verði á þessu fjárreiðutímabili en unglæknar telja að um 37–39 lækna verði að ræða en menn fengu sameiginlegan skilning á fjárhagsafleiðingunum í stórum dráttum. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Magnús Þór Hafsteinsson, Pétur H. Blöndal og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Virðulegur forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Frú forseti. Örstutt. Ég geri fyrirvara við samþykkt undirskriftar nefndarálitsins vegna þess að ég skil ekki kostnaðarútreikningana sem því fylgja. Ekki stendur til að auka vinnumagnið sem unglæknar eiga að vinna, en þeir hafa unnið ómælda yfirvinnu og næturvinnu svo heyrir til óskapa. Það sem um er að ræða er að ráðnir verða fleiri læknar þannig að meiri vinna verður unnin í dagvinnu og við það lækkar kostnaðurinn, frú forseti, en hækkar ekki. Þetta er þekkt í öllum fyrirtækjum að það borgar sig að ráða fleiri starfsmenn til að láta vinna meira í dagvinnu eða vaktavinnu en vinna næturvinnu.

Frú forseti. Segja má að fyrirvari minn við málið lúti að efni þess og kringumstæðum núna og líka því hvernig stjórnvöld hafa staðið að málum að undanförnu. Þannig er að menn hafa haft langan aðlögunartíma að því að koma reglum um vinnutíma unglækna í skikkanlegt horf. Það hefur verið með öllu óforsvaranlegt hvernig að þessu hefur verið staðið og ætti ekki að þekkjast í nútímanum, vinnutími af því tagi sem þar hefur iðulega verið ástundaður. Það er ósköp einfaldlega ekki þannig sem við eigum að reka heilbrigðisstofnanir okkar að stunda hálfgert þrælahald á ungu fólki eins og þetta hefur í raun og veru verið.  Ég er mjög ósáttur við að ekki skuli hafa verið tekið á þessu bæði fyrr og betur. Þetta hefur áður orðið deiluefni hér á þingi en stjórnvöld hafa skotið sér undan því að taka almennilega á þessum málum. Ég tel reyndar að stjórnendur ýmissa stærstu heilbrigðisstofnananna séu ekki alveg saklausir í þeim efnum heldur, hafi af einhverjum ástæðum talið sér henta að láta þetta mál dankast og framlengjast. Það hefur því gengið seint og illa að fá tillögur um hvernig ætti að vinna sig út úr þessu verkefni. Auðvitað hefur alltaf legið fyrir að æskilegast væri að gera það í skrefum, einhverjum áföngum þannig að þetta þyrfti ekki að leiða til snöggra breytinga í mönnun og rekstri spítalanna, en satt best að segja er þetta ekki slíkt stórmál að það eigi að hafa þurft að vefjast svona fyrir mönnum. Ég benti t.d. á að úr því að hægt væri að uppfylla og hrinda í framkvæmd nýjum hvíldartímareglum fyrir lækna, þ.e. ekki unglækna heldur fastráðinna lækna á spítölunum, á t.d. lítilli deildaskiptri stofnun, litlu deildaskiptu sérgreinahúsi eins og FSA, hvers vegna í ósköpunum á það þá að vefjast fyrir mönnum að hrinda þessu í framkvæmd gagnvart þessum afmarkaða hópi, þ.e. unglæknunum? Og að það skuli sérstaklega hafa staðið á því að gera það á Landspítalanum, svona stórri stofnun þar sem eru miklu fjölmennari deildir og á að vera auðveldara að ráða við þetta á allan hátt, er auðvitað algerlega óskiljanlegt. Ég gagnrýni þessa frammistöðu, þetta sleifarlag. Það hefði einnig í þessum áfanga mátt taka betur á hlutunum og gera þetta að mínu mati hraðar en að gaufa með þetta fram undir lok þessa áratugar. Að síðustu nefni ég að kannski hefur ekki verið haft eins náið samráð við samtök unglækna og æskilegt hefði verið um fyrirkomulagið á vinnutímanum, eins og reyndar er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Þeir munu að vísu hafa komið sjónarmiðum sínum að gagnvart starfshópi sem unnið hefur að þessu máli á undirbúningsstigi og það er vissulega betur en ekki. Að mínu mati hefði verið eðlilegast að vinna þetta mál allt saman á öllum stigum í mjög nánu samráði við þá og það er meira hagur stjórnvalda að leita eftir slíku samstarfi við starfsmennina en öfugt, að þeir þurfi endilega á stjórnvöldum að halda í því tilviki.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum, á þskj. 493, mál 343. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund gesti. Með frumvarpinu er gerð tillaga um breytingu á útreikningi rekstrarframlaga til sveitarfélaga vegna hallareksturs í félagslega íbúðakerfinu. Þannig verður framlag reiknað út með hliðsjón af tekjumöguleikum og nýtingu tekjustofna sveitarfélags. Þá er lagt til að rammasamkomulag ríkis og sveitarfélaga verði framlengt um þrjú ár, til og með 2009. Auk þess verði ráðgjafarnefnd varasjóðs húsnæðismála heimilt að ganga á eigið fé varasjóðs viðbótarlána annars vegar í þeim tilgangi að hækka rekstrarframlög til sveitarfélaga sem glíma við hallarekstur á félagslegum íbúðum í þeirra eigu eða félaga sem eru að fullu í eigu þeirra og hins vegar fái sveitarfélög aðstoð við að fækka þessum íbúðum með því að selja þær eða úrelda. Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Magnús Þór Hafsteinsson og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu, með fyrirvara. Virðulegur forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 88/2003, um Ábyrgðarsjóð launa. Nefndarálitið er á þskj. 491. mál 351. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund. Í frumvarpinu er lagt til að ábyrgðargjald hækki úr 0,04% í 0,1%. Þetta er óhjákvæmileg hækkun en eigið fé sjóðsins var uppurið í árslok 2003. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að halla sjóðsins verði náð niður á sex árum ásamt því að sjóðurinn standi undir útgjöldum sínum. Ef ekkert verður að gert mun skuld sjóðsins við ríkissjóð nema um 2 milljörðum kr. að þessum sex árum liðnum. Nefndin telur mikilvægt að unnið verði til samræmis við tillögur sem koma fram í úttekt sem Ábyrgðasjóður launa lét gera undir lok ársins 2004. Hún telur jafnframt nauðsynlegt að koma í veg fyrir óeðlilegt fjárstreymi úr sjóðnum og tryggja fjárhagsstöðu hans. Rætt var í nefndinni um þörf á að gera breytingu á lögum um Ábyrgðasjóð launa til samræmis við frumvarp fjármálaráðherra, sem nú liggur fyrir þinginu, um breyting á lagaákvæðum um lífeyrissjóði og tengist samkomulagi aðila vinnumarkaðarins um hækkun iðgjaldagreiðslna til lífeyrissjóða. Á þessari stundu er ekki ljóst hvenær framangreint frumvarp nær fram að ganga og er því ekki gerð tillaga um breytingu á lögunum að svo stöddu. Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. félagsmálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Þetta nefndarálit er á þskj. 529 og er 364. mál þingsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Efni frumvarpsins er þríþætt. Í fyrsta lagi að undanþágum frá greiðslu fasteignaskatts verði fækkað. Verði frumvarpið að lögum mun breytingin skila sér í 600 millj. kr. aukningu á tekjum frá ríki til sveitarfélaga þar sem þær undanþágur sem í gildi eru nú varða helst fasteignir í eigu ríkissjóðs. Lagt er til að beinar styrkveitingar verði meginreglan framvegis. Í frumvarpinu er gerð tillaga um að sveitarfélögin leggi fasteignaskatt á í Landskrá fasteigna frá 1. janúar 2007 og álagningin fari þannig fram í einu heildstæðu skráarumhverfi. Ástæða þess er einkum sú að auka hagkvæmni og öryggi. Virðulegur forseti. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að fasteignaskattur sé annar mikilvægasti tekjustofn sveitarfélaga og af hálfu sambandsins hafi verið lögð áhersla á að ákvörðunarvald um álagningarhlutfall gjalda og innheimta skattsins sé hjá sveitarfélögunum. Á því, virðulegi forseti, verða ekki breytingar með þessu frumvarpi þannig að sveitarfélögin halda öllu því frelsi sem þau hafa varðandi það í dag. Hvað varðar þá tillögu sem er gerð um fækkun undanþágna kom sú spurning fram í umræðum í nefndinni hvort undanþága elli- og örorkulífeyrisþega, skv. 4. mgr. 5. gr. laganna, muni falla niður verði frumvarpið að lögum. Virðulegur forseti. Sú er ekki raunin, sbr. 4. efnisgrein 4. gr. frumvarpsins. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson skrifa undir álitið með fyrirvara en nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali: 1. Lagt er til að tekið sé fram að álagning sé árleg og stofn til álagningar séu allar fasteignir í fasteignamati 31. desember næstliðins árs. 2. Þá er gerð tillaga um breytt orðalag í tilvísun í lögum um heilbrigðisþjónustu. 3. Lagt er til að orðin „mannvirki og lóðir“ séu notuð í stað orðsins „fasteign“. 4. Lagt er til að tekið sé fram í 2. efnisgr. 4. gr. að ákvæðið nái einnig til íþróttamannvirkja. 5. Að lokum er lagt til að 2. mgr. 20. gr. laganna verði breytt í samræmi við lög um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 90/2003.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns félagsmálanefndar, Sivjar Friðleifsdóttur, skrifaði ég undir þetta nefndarálit með fyrirvara og í stuttu máli vildi ég gera grein fyrir því hvers vegna ég gerði það. Það er einkum eitt atriði sem ég vildi gera athugasemdir við en það er að sveitarfélögin hafa ekki um það val hvort þau láti leggja á í Landskrá fasteigna heldur verður þeim gert skylt að gera það. Við lögðum talsverða áherslu á það í umræðu í nefndinni að sveitarfélögin fengju val um þetta efni. Án efa vilja mörg sveitarfélög halda utan um sín mál sjálf, afgreiða þetta sjálf, en hins vegar varð þetta niðurstaðan. Kannski má segja sem svo að vegna þess hve gríðarleg fjárfesting hefur verið í Landskrá fasteigna - við fengum það fram í umræðum í nefndinni og frá Landskrá fasteigna að undanfarin fjögur ár hefur kostnaður við að byggja þetta upp verið allt að 2 milljarðar, þ.e. til ársins 2004. Ekki liggja fyrir kostnaðartölur fyrir árið 2005 og vitaskuld ekki heldur fyrir árið 2006 því þetta á að taka gildi 1. janúar 2007. En ef sami kostnaður verður þau ár sem ég nefni hér verður kostnaður við að koma þessu öllu í Landskrá fasteigna hugsanlega um það bil 3 milljarðar. Alltaf er erfitt að meta nákvæmlega hvort um góða fjárfestingu er að ræða eða ekki, hvort skipulagi og utanumhaldi um fasteignir landsmanna verði betur fyrir komið þarna en nú er, um það er ákaflega erfitt að fullyrða. Ég hef haft á tilfinningunni undanfarin ár að þessi þróun hafi gerst dálítið sjálfala, þ.e. þetta hefur verið eins og snjóbolti sem hlaðist hefur utan á. Nú er svo komið að þessi uppbygging mun sennilega kosta ríkissjóð upp undir 3 milljarða. Það eru gríðarlegir fjármunir. Í því ljósi má kannski telja það eðlilega niðurstöðu að félagsmálanefnd og meiri hlutinn á Alþingi sé ekki tilbúinn að fallast á það að sveitarfélögin hafi val um að ganga inn í þetta. Sú hætta er þá fyrir hendi að þessi fjárfesting fari fyrir lítið. Fyrirvari minn, þegar málið var afgreitt, laut að þessu. Hann lýtur kannski meira að fortíðinni og hvernig haldið hefur verið á málum sem ekki verður breytt nú. Það breytir því ekki að ég hefði talið eðlilegt að sveitarfélögin hefðu um þetta tiltekið val en ekki var meiri hluti fyrir því í nefndinni.

Frú forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga felur í sér að verið er að heimila, eða í rauninni að skylda, víðtækari skattheimtu á mannvirkjum og m.a. á félagslegum mannvirkjum - sem ég vil gera athugasemdir við. Hér er lagt til að fasteignaskatta megi leggja á sjúkrastofnanir, samkvæmt heilbrigðislögum, skóla, heimavistir, leikskóla, íþróttahús og bókasöfn. Nú er það svo að mörg sveitarfélög hafa með sér samstarf um byggingu og rekstur slíkra mannvirkja víða um land. Verði þetta sjálfstæður skattstofn til sveitarfélagsins þar sem viðkomandi mannvirki er staðsett vekur það deilur og togstreitu um það eðlilega samstarf. Þarna er líka verið að heimila skattlagningu á ríkisstofnunum, húsnæði sem oft eru skiptar skoðanir um hvar eigi að vera. Við þekkjum umræðuna á milli Kópavogs, Reykjavíkur, Mosfellsbæjar, Garðabæjar, Hafnafjarðar, svo fátt eitt sé nefnt, þar sem visst kapphlaup er um að ná ríkisstofnunum til sín, að ekki sé minnst á landsbyggðina. Mörg sveitarfélög fá engar slíkar ríkisstofnanir, mannvirki, sem nú eiga að verða skattstofn fyrir viðkomandi sveitarfélag. Þetta er önnur ástæðan. Hin ástæðan er sú að ég tel að þau félagslegu mannvirki sem þarna er verið að tala um eigi að njóta skattfríðinda því að samfélagið sjálft borgar þessa skatta, þeir deilast út á það. Þetta eru stofnanir sem reknar eru á samfélagslegum grunni á ábyrgð okkar allra landsmanna. Við öxlum líka ábyrgðina á þessari skattheimtu fyrir utan þann gríðarlega ávinning sem sveitarfélag sem fær slíkt mannvirki til sín hefur oft og tíðum, og veldur miklum deilum. Ég tel að þarna sé verið að ganga rangan veg og get ekki stutt það þó ég fagni því að að þessu sinni sé ekki lagt til að leggja fasteignaskatta á kirkjur og bænahús, hús trúfélaga og safnahús sem ekki eru rekin í ágóðaskyni. Það virðist vera það eina sem á að undanskilja. Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir þessu. Ég tel að þarna sé verið ganga rangan veg hvað varðar félagslegt og opinbert húsnæði í eigu ríkis og sveitarfélaga. Ég get því ekki stutt þetta frumvarp.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. samgöngunefnd um frumvarp til laga um fjarskiptasjóð. Nefndin fjallaði ítarlega um þetta mál og fékk til sín fjölmarga gesti svo sem greint er frá á þskj. 523. Segja má að almenn ánægja hafi ríkt innan nefndarinnar um efni þessa frumvarps, enda lýtur það því að renna stoðum undir ályktun Alþingis frá því í vor um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010 en frumvarpið gerir ráð fyrir því að stofnaður verði sérstakur sjóður til að ráðstafa fjármunum samkvæmt áðurnefndri fjarskiptaáætlun. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að yfir sjóð þennan verði sett stjórn og ákveðið skipulag og jafnframt að sjóðurinn heyri stjórnskipulega undir samgönguráðuneytið. Þá er rétt, frú forseti, að vekja athygli á því að ríkissjóður leggur sjóðnum til að stofni 2,5 milljarða kr. en stjórn sjóðsins er einmitt ætlað að úthluta þeim fjármunum til einstakra verkefna samkvæmt fjarskiptaáætlun og samkvæmt ákvæðum fjarskiptalaga. Af hálfu nefndarinnar hefur verið lögð áhersla á að sjóðurinn standi straum af kostnaði við nauðsynlega uppbyggingu fjarskiptakerfis hér á landi og fyrst og fremst sé þá miðað við stofnkostnað. Nefndin leggur jafnframt á það ríka áherslu að við slíka úthlutun úr sjóðnum skuli menn gæta að samkeppnissjónarmiðum og að verklag við þá úthlutun verði afar skýrt. Almenn samstaða ríkti um efni þessa frumvarps en þó gerir nefndin tillögu um eina breytingu sem lýtur að 7. gr. þar sem fjarskiptasjóði er ætlað að bera allan kostnað af starfsemi sinni. Nefndin leggur til að við verði bætt öllum kostnaði Póst- og fjarskiptastofnunar af starfsemi sem tengist verkefni sjóðsins, að sá kostnaður verði einnig greiddur úr sjóðnum. Hv. þm. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en þó með fyrirvara sem ég efa ekki eitt augnablik að hv. þingmaður muni gera rækilega grein fyrir hér á eftir. En undir þetta álit skrifa, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Kjartan Ólafsson, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sem einnig hefur fyrirvara, og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Nefndin leggur sem sagt til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég gat um.

Hæstv. forseti. Ég ætla að nota þetta form til að gera grein fyrir fyrirvara mínum sem snýr að áhyggjum mínum af því sem mér fannst hv. þingmaður ekki víkja að. Það er varðandi NMT-kerfið eða annað sambærilegt kerfi sem ætlað er að þjóna fiskiskipaflotanum eða skipaflotanum umhverfis landið. Mér finnst ekki nægjanlega tekið á því hvernig með slíkt fyrirkomulag verður farið á komandi árum, hvorki í frumvarpinu um ráðstöfun símafjárins né í þessu frumvarpi Við höfum fengið fregnir af því að menn vilji leggja niður NMT-kerfið án þess að neitt sé komið í staðinn og ég óttast það svolítið að við munum standa frammi fyrir því, kannski af því þetta er ekki nógu fínt markað hjá okkur í þessum lögum um fjarskiptasjóðinn, að upp geti komið sú staða að enginn sérstakur sækist eftir því að þjónusta skipaflotann. Minn fyrirvari snýr eingöngu að þeim áhyggjum mínum.

Frú forseti. Ég skil og virði ugg hv. þingmanns yfir stöðu sjófarenda en vísa jafnframt til þess sem kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi og jafnframt til hinnar glæsilegu fjarskiptaáætlunar sem hefur verið samþykkt þar sem gert er ráð fyrir þessu og menn eru meðvitaðir um þetta. En ég deili áhyggjum með hv. þingmanni og það hlýtur að vera hlutverk sjóðsins að fylgja eftir hinni ágætu fjarskiptaáætlun þar sem er einmitt minnst á þau atriði sem hv. þingmaður dregur fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka svar hv. þingmanns og tel að m.a. þessi orð hans ættu að nægja til þess að menn hafi skilning á afgreiðslu þessa máls og því atriði sem ég vék að. Samkvæmt þessu ætti mönnum að bera skylda til þess með fjarskiptasjóðnum að tryggja að slíkt samband haldist hér á landi.

Virðulegi frú forseti. Ég er með fyrirvara við þetta nefndarálit um fjarskiptasjóðinn. Þarna er verið að stofna sjóð sem á að fara að taka á og draga í land verstu ágallana sem koma upp við sölu Símans. Þarna finnst mér vera farið að fara mjög aftan að hlutunum. Ef þjóðin hefði átt Símann áfram þá hefðum við getað beitt styrk hans til að tryggja öflugt fjarskiptakerfi um allt land og jöfnuð í þjónustu og verði. Nú er verið að flytja frumvarp um vandræðamál, stofnun fjarskiptasjóðs, þar sem ríkið ætlar að koma inn til að styrkja framkvæmdir varðandi fjarskipti sem teljast ekki svo arðbærar að fjarskiptafyrirtækin vilji leggja í þær. Þetta er ekki svo einfalt mál. Hvaða arðsemiskröfu ætla fjarskiptafyrirtækin að gera? Hvenær getum við gert kröfu á ríkið? Þarna er ríkið sett í spennitreyju gagnvart fjarskiptafyrirtækjum sem starfa hér á fákeppni, ef ekki á einkamarkaði, því einokun í fjarskiptum er orðin einkavædd, og með því að segja að ekki sé nógu arðbært að stunda fjarskipti í einhverjum landshluta þá geta þau bara gert kröfu á ríkið og ríkið á ekki annarra kosta völ en að greiða, því ekki getur það farið að viðurkenna liðsmuninn. Þessi sjóður er settur á stofn með nokkrum heimanmundi, reyndar bara eingreiðslu 2.500 millj. kr. sem fyrst í stað á að koma inn í hinar svokölluðu óarðbæru fjárfestingar í fjarskiptum. Ég tel þetta ranga nálgun en ég styð samt þessa viðleitni hjá ríkisstjórninni og met hana, viðleitni til þess að bæta fyrir annars vitlausa ákvörðun um sölu Símans. Ég vil benda á að í umræðunni í nefndinni kom fram að fjarskiptafyrirtækin og fleiri gátu engan veginn séð hvernig ætti að framkvæma þetta. Þau vildu líka fá reksturinn. Það er ekki nóg að leggja bara í stofnkostnað, sögðu þau, við þurfum líka að fá rekstarfjármagn því ekki viljum við standa undir rekstri á einhverri óarðbærri fjárfestingu. Þannig að við stofnun þessa fjarskiptasjóðs rak sig eitt á annars horn. Frú forseti. Ég styð samt viðleitnina þó að þarna sé hálfpartinn verið að koma aftan að hlutunum. Miklu betra væri ef þjóðin hefði átt sinn Síma og getað beitt honum með eðlilegum hætti til að byggja upp öflugt og gott fjarskiptakerfi um allt land á jafnræðisgrunni en þurfa ekki að fara þessa fjallabaksleið til að reyna að bjarga því sem bjargað verður í þeim efnum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum, frá hv. heilbrigðis- og trygginganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Ólafsson, Borgþór S. Kjærnested og Helga Hjálmsson frá Landssambandi eldri borgara, Stefaníu Björnsdóttur, Ásgeir Guðmundsson og Einar Árnason frá félagi eldri borgara í Reykjavík. Með frumvarpinu er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 5,87%, um 337 kr. á hvern gjaldanda, úr 5.738 kr. í 6.075 kr. Í athugasemdum sem fylgja frumvarpinu kemur fram að hækkunin sé í samræmi við áætlaðar verðlagsbreytingar og að gert sé ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 5,87% frá verðlagi í desember 2003 til desember 2004. Sú hækkun liggur hins vegar fyrir og þarf því ekki að áætla hana. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Ásta Möller, Magnús Stefánsson, Pétur H. Blöndal, Ásta R. Jóhannesdóttir með fyrirvara, Drífa Hjartardóttir, Þuríður Backman með fyrirvara, Birkir J. Jónsson og Guðrún Ögmundsdóttir með fyrirvara.

Forseti. Ég tek eftir að sá sem hefur valist sem framsögumaður þessa nefndarálits, hv. þm. Pétur H. Blöndal, ritar ekki undir það með fyrirvara. Það þýðir að hann er, og ég bið hann að svara því ef það er ekki rétt hjá mér, í fyrsta lagi samþykkur því að nefskattur sé til eilífðarnóns hafður um þetta málefni og í öðru lagi að nefskatturinn sé innheimtur m.a. til rekstrar. En þessum skatti var upphaflega komið á, til fróðleiks fyrir Pétur Blöndal sem er mikill andstæðingur skatta, til að gera átak í byggingum á sviði hjúkrunarrýma og að ég held fleiri byggingarframkvæmda fyrir aldraða. Ég geng út frá því ef hann svarar þessu ekki að hann sé þessu hvoru tveggja samþykkur og sé ákaflega ánægður með þennan skatt á landsmenn.

Frú forseti. Á síðasta ári lagði ég fram þá hugmynd sem ég jafnframt lagði fram í nefndinni núna, að persónuafsláttur yrði lækkaður sem næmi þessari upphæð. Það kemur nokkurn veginn eins út og er miklu einfaldari skattlagning. Ég nenni hins vegar ekki, frú forseti, að koma með sama fyrirvarann ár eftir ár. Þá fer maður að virka eins og biluð plata, en ég held þessu hins vegar til haga og man þetta því þetta er ekki góð skattlagning. Hún er ófélagsleg og algerlega óþörf því að Alþingi hefur fjárveitingavald engu að síður og eins og kom fram í andsvari hv. þingmanns hefur hluti af þessu farið til rekstrar og það undirstrikar eiginlega löggjafarvald og fjárveitingavald Alþingis. Ég væri hlynntur því að stærri hluti færi til stofnkostnaðar en það hefur verið gert heilmikið átak í því efni engu að síður þannig að þetta gjald hefur nýst nokkuð vel. Ég held að ég sé búin að svara hv. þingmanni að öllu leyti.

Forseti. Ég fagna því að fá staðfestan þann grun minn að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé alls ekki sammála því frumvarpi sem hann er að mæla fyrir eða mæla með í nefndaráliti sínu og tek undir með honum að þetta frumvarp er á margan hátt óeðlilegt. Þegar þessi skattur var settur á hafði hann það markmið að standa undir sérstöku átaki við byggingu þessara hluta. Þess vegna var hann settur sem nefskattur en auðvitað væri eðlilegt að skattar til allra þessara málefna færu sömu leið og aðrir skattar og væru lagðir á eftir tekjum og að teknu tilliti til aðstæðna manna. Við erum bara sammála um þetta ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal og verður fróðlegt fyrir þingheim að virða fyrir sér baráttu okkar um þetta mál á næstunni. Þess vegna finnst mér hryggilegt að hann skuldi standa hér beinlínis sem framsögumaður nefndarálits sem er algerlega öndvert við raunverulegar skoðanir hans. Hitt verð ég svo að gera athugasemd við og spyrja um en hv. þingmaður sagði að honum þætti æskilegt að meiri hluti en nú er rynni til framkvæmda og minni til rekstrarkostnaðar. Ég get ekki lesið annað út úr því en hv. þingmaður sé sammála því að hluti af þessu eigi að fara í rekstur þessara stofnana. Ég tel að það sé með öðru, en þó kannski skýrasta dæmið um það að ríkisvaldið hefur ekki staðið sig í fyrirheitinu sem það gaf þegar það setti á skatt til að ljúka átaki til að koma upp þeim byggingum sem við þurfum að koma upp með afleiðingum sem okkur eru ljósar núna, þ.e. skorti á hjúkrunarheimilum t.d. í Reykjavík en við Pétur Blöndal erum báðir fulltrúar fyrir það kjördæmi.

Frú forseti. Þetta eru ekki stærstu skattamálin sem við afgreiðum á Alþingi. Við erum að tala um hækkun upp á 337 kr. á ári. Ég efast um að nokkur maður kikni undan því eða það breyti fjárhagsstöðu nokkurs manns þannig að þetta eru ekki stærstu málin. Ég vil nefna það að ríkisstjórnin er búin að lækka tekjuskatt um 2% frá næstu áramótum og það mun gefa venjulegu fólki hjá ASÍ, sem er með 270 þús. kr. að meðaltali í laun, 5.400 kr. í lækkun meiri ráðstöfun á mánuði eða 65 þús. kr. á ári í meira ráðstöfunarfé. Auk þess erum við að fella niður eignarskatta sem kemur öldruðum mjög mikið til góða.

Frú forseti. Við höfum verið að ræða frumvarp sem lagt er fram í þinginu á hverju einasta ári en það lýtur að því að hækka gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það þarf að leggja fram lagafrumvarp m.a. vegna áskilnaðar stjórnarskrár um það. Þingmenn Samfylkingarinnar eru með fyrirvara um nefndarálit frá heilbrigðis- og trygginganefnd um Framkvæmdasjóð aldraðra og sá fyrirvari lýtur einkum að því hversu mikið af tekjum sjóðsins fer í rekstur. Við höfum talið að þessi sjóður eigi að vera nýttur til uppbyggingar öldrunarstofnana, eins og hann var hugsaður í upphafi. Mig langar líka að minna á að þegar Framkvæmdasjóður aldraðra var settur á laggirnar í upphafi var það í samstarfi við verkalýðsfélögin. Þetta var mjög mikilvæg leið og um hana náðist samkomulag á sínum tíma. Samkomulagið var á þeim tíma í þá veru að allir fjármunir sjóðsins ættu að fara í uppbyggingu. Núna fer um helmingur af því fé sem kemur í sjóðinn í rekstur en ekki einungis í uppbyggingu og það er að mínu mati óásættanlegt. Við höfum ítrekað bent á þetta og sömuleiðis Félag eldri borgara og Landssamband eldri borgara en þau telja að þetta fjármagn, þessi nefskattur eigi að fara í uppbyggingu öldrunarheimila en ekki í rekstur þeirra. Allir sem sitja hér inni hafa líka fengið upplýsingar um hversu gríðarleg þörf er fyrir fjölgun á hjúkrunarrýmum en um það bil 400 einstaklingar eru í brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum og enn stærri hópur er í þörf eftir slíku plássi. Ég tel einfaldlega að þetta snúist um forgangsröð, að þessi kynslóð fái það sem hún á skilið og við þurfum að mæta þessari þörf fyrir fleiri hjúkrunarrými sem blasir við okkur öllum. Að sama skapi þurfum við að sjálfsögðu að efla önnur úrræði, svo sem heimahjúkrun, dagvistun o.s.frv. Ég ætla ekki að vera langorður um þetta mál í dag en mig langar þó að lesa aðeins upp úr Morgunblaðsgrein Ólafs Arnar Arnarsonar læknis sem birtist í Morgunblaðinu 22. nóvember síðastliðinn en Ólafur Örn var lengi vel einn af aðalhugmyndafræðingum Sjálfstæðisflokksins og hefur haft mótandi áhrif á stefnu þess flokks í heilbrigðismálum. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Á níunda áratug síðustu aldar var lagður flatur skattur á alla landsmenn sem ætlað var það hlutverk að nota til að byggja hjúkrunarheimili, enda öllum þá orðið ljóst að skortur á hjúkrunarplássum væri verulegur. Árið 1991 var lögunum um þennan skatt breytt að kröfu fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og gefin heimild til að nota stóran hluta þessa skatts til reksturs hjúkrunardeildanna. Um þriðjungur upphæðarinnar fór í þetta og minnkuðu framlög til uppbyggingar eins og skattinum var upphaflega ætlað verulega. Á þeim árum sem síðan eru liðin er því ljóst að framlög til uppbyggingar hafa verið skorin niður um 2,5–3 milljarða króna. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er þess getið að hvert nýtt sjúkrarúm á hjúkrunardeild kosti um 12 milljónir króna. Fyrir þessa upphæð sem fjármálaráðherranum tókst að skera niður hefði því verið hægt að koma upp 200–250 rúmum á hjúkrunarheimilum sem svo sannarlega hefði breytt stöðu málsins í dag mjög mikið.“ Þetta er að sjálfsögðu alveg rétt hjá lækninum sem skrifar þessa grein. Það er alveg ljóst að með því að beina stórum hluta af fé Framkvæmdasjóðs aldraðra í rekstur fer sá hluti að sjálfsögðu ekki á sama tíma í uppbyggingu. Nú þegar blasir við að um það bil 70–100 manns sem eru á Landspítala – háskólasjúkrahúsi eiga þar ekki heima, þ.e. þetta eru einstaklingar sem gætu fengið þörfum sínum betur mætt hjá öðrum stofnunum, svo sem öldrunarstofnunum. En það þarf auðvitað ekki að segja þingheimi það að hvert rúm á Landspítalanum er talsvert dýrara en það rými sem má finna á hjúkrunarheimilum þannig að það er afskaplega dýr stefna að hafa svona marga inni á dýru hátæknisjúkrahúsi eins og Landspítalinn er. Það er alveg ljóst að við þurfum öll að taka okkur á í þessu. Við þurfum helst að snúa þessari þróun við hvað varðar Framkvæmdasjóðinn en við þurfum að gera átak í að fjölga hjúkrunarrýmum um allt land. Það er víða þörf á hjúkrunarrýmum, ekki einungis í Reykjavík þó að hún sé að sjálfsögðu sláandi hér. Í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að við höfum einnig mun hærra hlutfall aldraðra sem búa í fjölbýli en hin Norðurlöndin og það er einnig þróun sem við þurfum að snúa við. Það er alveg ljóst að á meðan 400 manns eru í brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum þá þurfum við að gera átak í því að fjölga hjúkrunarrýmum hér á landi.

Hæstv. forseti. Fyrirvari minn við þetta nefndarálit um Framkvæmdasjóð aldraðra, þ.e. að framlagið verði hækkað um 5,87%, á ekki við um þessa hækkun heldur um sjóðinn sem slíkan. Hann var hugsaður sem tímabundinn skattur og á þeim tíma, eins og er í dag þá var mikið átak fram undan að fjölga hjúkrunar- og dvalarheimilum og koma þeim málum í viðeigandi horf. Sjóðurinn fór í byrjun alveg óskiptur til bygginga og uppbyggingar hjúkrunar- og dvalarheimila en það liðu ekki mörg ár þar til var farið að taka hluta af fénu í rekstur og er svo enn í dag þó að stefnt sé að því að draga alfarið úr því hlutfalli og beina öllum Framkvæmdasjóðnum í uppbyggingu dvalar- og hjúkrunarheimila. Þetta er í sjálfu sér óréttlátur skattur, þetta er framtíðarverkefni, þetta er ekkert átaksverkefni og að því þarf að vinna rétt eins og að uppbyggingu sjúkrahúsa eða hjúkrunarþjónustu. Þetta er verkefni til langrar framtíðar sem stuðlar að uppbyggingu hjúkrunar- og dvalarheimila og annarrar þjónustu sem snýr að öldruðum og þá í annarri mynd en eingöngu hjúkrunarheimili og dvalarheimili. Það eru ný rekstrarform eða nýjar úrlausnir sem líta dagsins ljós með fjölbreyttari þjónustu sem hægt væri að beina uppbyggingunni inn á en það er í raun og veru annað mál. En það er réttlátara að taka framkvæmdafé af skatttekjum, eins og úr ríkissjóði, þar sem skatturinn fer þá eftir tekjum einstaklinga þannig að þeir sem efnaðri eru greiði meira. Vinstri hreyfingin – grænt framboð flutti breytingartillögu við afgreiðslu fjárlaga. Við lögðum til að 200 millj. kr. yrði varið sérstaklega til uppbyggingar hjúkrunarheimila, þar er brýn neyð eins og hér hefur komið fram og því lögðum við þetta til. Eins höfum við alltaf mótmælt því að rekstrarfé sé tekið úr þessum sjóði. Breytingartillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var felld og ég tel það miður, og eins að það skuli þá ekki alfarið við þessar aðstæður hætt við þá áætlan að taka hluta af Framkvæmdasjóðnum í rekstur. En svona er þetta. Við leggjumst ekki gegn þessari hækkun en hvetjum til þess að framkvæmdir til uppbyggingar hjúkrunarþjónustu fyrir dvalarheimili aldraðra verði fjármagnaðar með öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um búnaðargjald, nr. 84/1997, með síðari breytingum, frá landbúnaðarnefnd. Með frumvarpinu er lagt til að búnaðargjald verði lækkað úr 2% í 1,2% vegna niðurfellingar laga um Lánasjóð landbúnaðarins. Búnaðargjaldið lækkar í samræmi við það hlutfall sem áður rann til lánasjóðsins. Á árinu 2004 námu álagðar tekjur af búnaðargjaldi 312 millj. kr. og þar af runnu 115 millj. kr. til Lánasjóðs landbúnaðarins, eða rétt tæp 37% teknanna. Búnaðargjald var fyrst innheimt á árinu 1997 og innheimtufyrirkomulag einfaldað með því að sameina innheimtuferli nokkurra gjalda og hafa einn gjaldstofn undir heitinu búnaðargjald en markmiðið var að gera innheimtuna einfalda, örugga og ódýra. Nefnd á vegum forsætisráðuneytisins er að störfum þar sem verið er m.a. að skoða fyrirkomulag vegna sjóðagjalda. Þá telur nefndin brýnt að niðurstöður þeirrar nefndar komi sem allra fyrst. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar: 1. Lagt er til að í 1. gr. frumvarpsins verði eingöngu breytt prósentuhlutfallinu varðandi búnaðargjaldið en óþarft er að taka málsliðinn upp í heild sinni í frumvarpstextanum. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til kemur skýrar fram að aðeins sé verið að breyta prósentuhlutfallinu. 2. Lagt er til að í stað hlutfallstölunnar „2.00%“ í 2. málsl. 1. mgr. 4. gr. laganna komi: 1,2%. 3. Lagt er til að gildistökuákvæðið breytist þannig að lögin öðlist gildi 1. janúar 2006 og komi til framkvæmda við ákvörðun fyrirframgreiðslu á árinu 2006 og við álagningu búnaðargjalds á árinu 2007. 4. Lagt er til að sett verði ákvæði til bráðabirgða sem kveði á um að mismunur á hluta Lánasjóðs landbúnaðarins, sbr. 6. gr. laganna, í endanlega ákvörðuðu búnaðargjaldi skv. 5. gr. laganna og fyrirframgreiddu gjaldi skv. 4. gr. laganna skuli vera á ábyrgð Lífeyrissjóðs bænda. Skv. 2. gr. laga nr. 68/2005 fellur Lánasjóður landbúnaðarins niður 31. desember 2005 og kemur því í hlut Lífeyrissjóðs bænda að taka ábyrgð á að greiða þann mismun til búvöruframleiðenda sem skapast getur vegna fyrirframgreiðslunnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með sama fyrirvara og framangreindir nefndarmenn. Undir þetta nefndarálit rita Drífa Hjartardóttir formaður, Anna Kristín Gunnarsdóttir með fyrirvara, Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Dagný Jónsdóttir og Valdimar L. Friðriksson með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur skrifuðum við þingmenn Samfylkingarinnar undir þetta álit með fyrirvara hvað varðar álagningu og skiptingu búnaðargjalds. Ástæðan fyrir því að þrátt fyrir að fram hafi komið á fundi í nefndinni að samkomulag er um skiptingu búnaðargjaldsins milli búgreina teljum við í fyrsta lagi að það sé ekki hlutverk löggjafans að skipta gjaldtökunni niður á búgreinafélögin heldur eigi samtök bændanna að sjá um það og í öðru lagi er endurskoðun í gangi hjá nefnd sem hæstv. forsætisráðherra hefur skipað, en sú nefnd varð til vegna þess að árið 2002 leituðu samtök smábátasjómanna til umboðsmanns Alþingis og óskuðu eftir því að gjaldtaka í þágu hagsmunasamtaka þeirra yrði endurskoðuð. Umboðsmaður Alþingis taldi sig ekki hæfan til að skera úr um það heldur beindi þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að þetta yrði skoðað sérstaklega. Nú í sumar var skipaður starfshópur af forsætisráðherra sem á að skoða gjaldtökuna í þágu hagsmunasamtakanna í heild sinni. Við teljum því eðlilegt að það hefði verið beðið eftir því að sá starfshópur lyki sinni vinnu en við viðurkennum hins vegar að það er nauðsynlegt að gera þarna ákveðnar breytingar í kjölfar þess að Lánasjóður landbúnaðarins var seldur og skrifum að fullu undir það, en höfum fyrirvarann fyrst og fremst vegna þess að þarna er ekki að okkar mati alveg skýrt hvert hlutverk löggjafans á að vera annars vegar og samtaka bænda hins vegar.

Herra forseti. Á þskj. 338, 311. mál, er frumvarp til laga um búnaðargjald þar sem ég legg til að allur lagakaflinn verði felldur niður. Mér hefði nú þótt eðlilegt, herra forseti, að það yrði rætt samhliða þar sem sú lagasetning gengur lengra. Það sem núna stendur eftir af búnaðargjaldinu er eingöngu félagsgjöld og eilítið gjald til Bjargráðasjóðs, sem er tryggingafélag eins og hvert annað tryggingafélag. Hann gæti í raun starfað sjálfstætt. Sumir bændur eru undanþegnir því að greiða í Bjargráðasjóð þannig að þeir gætu þess vegna greitt þangað áfram sem vildu og hinir látið það vera. Á dagskrá þingsins í dag, undir dagskrárlið 23, um verslunaratvinnu, er svipað dæmi þar sem ríkið innheimtir gjöld fyrir einstaklinga af uppboðum á myndlist. Ég benti á að það fengi varla staðist stjórnarskrána, að innheimta með skattlagningarvaldi ríkisins gjöld sem renna til einstaklinga og félagasamtaka. Það er einmitt það sem situr eftir af búnaðargjaldinu, þ.e. álögur á alla bændur í landinu fyrir að eiga aðild að einhverjum félögum sem eru tilgreind. Þetta eru opinber stéttarfélög nákvæmlega eins og í Sovétríkjunum. Við getum ímyndað okkur hvernig það er ef maður er neyddur til að greiða félagsgjald til félags sem hefur stefnu sem hann er andsnúinn. Segjum að hann sé á móti þeirri stefnu. Hann er þar með látinn fjármagna útbreiðslu á skoðunum sem hann er andsnúinn. Þetta brýtur bæði félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, skattlagningarákvæði og skoðunarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Ég mundi vilja að menn skoðuðu hreinlega í alvöru að leggja þetta niður sem allra fyrst.

Herra forseti. Það frumvarp til laga sem hér er komið til 2. umr., um breytingu á lögum um búnaðargjald, er eins og hv. formaður landbúnaðarnefndar, Drífa Hjartardóttir, greindi frá að meginhluta til komið vegna sölu á Lánasjóði landbúnaðarins. Hann hefur verið seldur en til þessa hefur ákveðið gjald af landbúnaðarframleiðslu runnið til sjóðsins til að styrkja lánveitingar í landbúnaði. Ég minni á að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs töldum ekki rétt að selja lánasjóðinn og lögðumst gegn því. Við höfðum aðrar tillögur og bentum t.d. á að Lánasjóður landbúnaðarins og Lífeyrissjóður bænda gætu sameinast og þar yrði ákveðin grunnlánaþjónusta við landbúnaðinn til jafnaðar. Við vitum að eftir sölu lánasjóðsins verður ekki jafn aðgangur að lánsfé eins og var, óháð búsetu eins og sjóðurinn tryggði á sínum tíma. Ég tel að það hafi aukið á misrétti og misvægi lánamöguleika til atvinnurekstrar og uppbyggingar í landbúnaði um allt land að hafa selt Lánasjóð landbúnaðarins. Ég vil líka gagnrýna sölu lánasjóðsins varðandi það að þegar hann var boðinn til sölu voru sparisjóðirnir útilokaðir frá því að gera tilboð í hann. Þess var krafist að sú lánastofnun sem byði í hann hefði að baki sér alþjóðlegt lánshæfismat. Maður hefði haldið að sparisjóðirnir væru nógu sterkir gagnvart svo litlum sjóði að ekki þyrfti að krefjast þess en með því voru sparisjóðirnir útilokaðir frá kaupum. Lánasjóðurinn er seldur og þar með er eðlilegt, ég hef fullan skilning á því, að fella niður það gjald sem áður rann af framleiðslunni til sjóðsins. Hins vegar tel ég að með frumvarpinu sé gengið lengra. Það hefði verið eðlilegt að taka einungis ákvörðun um að fella gjaldið niður. Frumvarpið kom mjög seint inn í nefndina og ekki gafst tóm til að leita eðlilegra skriflegra umsagna um málið þótt þær breytingar sem þar eru gerðar snerti allmarga aðila með skiptingu á búnaðarmálasjóðsgjaldinu. Ég tel að það hefði átt að vinna það mál betur og get ekki stutt málsmeðferðina á þeim forsendum. Hins vegar tek ég fram að ég styð félagslega uppbyggingu, að við stöndum vörð um félagslegt kerfi bænda og um samstöðu þeirra. Ég vísa á bug orðum, sem ég er alls ekki sammála, hv. þingmanns, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, Péturs Blöndals sem taldi að brjóta ætti niður félagskerfi bænda. Ég tel mikilvægt og mun standa með öllum ráðum vörð um félagskerfi bænda, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, frá landbúnaðarnefnd. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga gesti. Með frumvarpinu er lagt til að í kjölfar frumvarps um lækkun búnaðargjalds úr 2% í 1,2% verði samtímis fellt niður verðskerðingargjald af nautgripakjöti. Það hefur numið 700 kr. á hvern sláturgrip. Enn fremur er lagt til að 5 kr. verðmiðlunargjald vegna flutnings sláturfjár að afurðastöð og kindakjöts á markað falli niður og í stað þess komi 2 kr. verðskerðingargjald. Nefndin telur rétt að árétta að lögin þarfnist heildarendurskoðunar þar sem mörg atriði eru barn síns tíma og úrelt að einhverju leyti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Efnismálsgrein 2. gr. orðist svo: Innheimta skal verðskerðingargjald af verði hrossakjöts til framleiðenda og skal gjaldið vera 2% af framleiðendaverði hrossakjöts. Innheimta skal verðskerðingargjald á heildsölustigi af kindakjöti sem ætlað er til sölu á innlendum markaði og skal gjaldið vera 2 kr. á kg.“ Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir, Kjartan Ólafsson, Dagný Jónsdóttir og Valdimar L. Friðriksson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum, frá landbúnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið á sinn fund Hákon Sigurgrímsson frá landbúnaðarráðuneytinu. Enn fremur barst umsögn frá Dýraverndarsambandi Íslands sem lýsti ánægju sinni með frumvarpið. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði um gjaldskrá fyrir þjónustu sóttvarna- og einangrunarstöðvar falli brott. Einangrunarstöð í eigu einkaaðila hefur nú tekið til starfa og er því óeðlilegt að gefin sé út opinber verðskrá fyrir þjónustu einangrunarstöðva eftir að ríkið hefur dregið sig út úr slíkum rekstri. Í Einangrunarstöð gæludýra í Hrísey og í Einangrunarstöð Reykjanesbæjar er tekið á móti köttum og hundum en fuglar og fleiri dýr fara í sóttkví hjá verslunaraðilum eða einkaaðilum. Nefndin lýsir ánægju sinni með tilkomu nýrrar einangrunarstöðvar í Reykjanesbæ og þá breytingu sem hér er lögð til, að fella niður gjaldskrárheimild landbúnaðarráðherra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Margrét Frímannsdóttir og Dagný Jónsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson og Valdimar L. Friðriksson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, með síðari breytingum. Þetta er í sjálfu sér einfalt mál. Það er lagt fram í tengslum við samkomulag sem gert var milli ríkis og sveitarfélaga í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar ríkis og sveitarfélaga um framlengingu gildistíma laganna. Styrkveitingar samkvæmt þeim hafa frá árinu 1995, ef ég man rétt, verið 1,6 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að lögin verði framlengd. Verði þetta frumvarp að lögum má gera ráð fyrir 600 millj. kr. framlagi til þeirra mála næstu þrjú ár eða um 200 millj. kr. á ári. Þess má geta að verulegur árangur hefur náðst í fráveitumálum sveitarfélaga, einkum í þéttbýlinu suðvestanlands. Munu nú um 70–80% Íslendinga búa við viðunandi ástand í fráveitumálum. Við stöndum að því leyti betur að vígi en flestar þjóðir Evrópu. Að mati nefndarinnar er hins vegar mikilvægt að ljúka verkefninu. Nefndin beinir því til hlutaðeigandi aðila að gera tímasetta áætlun um lok framkvæmda. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ásta Möller, Mörður Árnason, Kjartan Ólafsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir, ásamt Kolbrúnu Halldórsdóttur sem skrifar undir með fyrirvara.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns umhverfisnefndar rita ég undir nefndarálit umhverfisnefndar með fyrirvara. Ég mun gera grein fyrir þeim fyrirvara. Í sjálfu sér eru meginmarkmið frumvarpsins þess eðlis að sjálfsagt er að styðja þau. Í fyrsta lagi að samkomulag á milli sveitarfélaga og ríkisins verði framlengt og séð til að ríkið komi að því að styrkja sveitarfélög til framkvæmda við fráveitur næstu þrjú ár. Hitt meginmarkmið frumvarpsins er að heimilt verði að verja allt að 10 millj. kr. á hverju ári til gildistíma laganna til rannsókna á viðtökum. Það er ljóst að þau þrjú ár sem heimildin er framlengd um nægja ekki til að sveitarfélög sem eiga eftir að ljúka fráveitumálum geti klárað það verk. Það kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga við málið að bæði skorti meira fjármagn til málaflokksins, þannig að sveitarfélögin geti staðið undir þeim framkvæmdum sem í farvatninu eru, og sömuleiðis telur stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga að lengri tíma en þrjú ár þurfi til að klára framkvæmdirnar. Ég hefði verið tilbúin að ganga lengra og sjá til þess að málið yrði klárað með þessari breytingu. En eins og segir í nefndaráliti umhverfisnefndar þá er mikilvægt að ljúka verkefninu og nefndin beinir því til hlutaðeigandi að gerð verði tímasett áætlun um lok framkvæmda. Auðvitað styð ég það en ég tel að þetta feli í sér að annað frumvarp eigi eftir að koma fyrir Alþingi eftir þrjú ár til að framlengja verkefnið um a.m.k. tvö ár. Ég tel að við hefðum getað stigið það skref samhliða. En meginefni fyrirvara míns er að ég mótmælti því á síðasta þingi, þegar í gegn fór breyting á þessum lögum sem laut að því að sveitarfélögum væri heimilt að fara í fráveituframkvæmdir með einkaframkvæmd en samt yrðu þær styrkhæfar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum varað við þessu einkaframkvæmdaræði og því að ríkisvaldið reki sveitarfélögin út í einkaframkvæmd. Við teljum einkaframkvæmdarformið hafa orðið sveitarfélögum mjög dýrt til þessa og sjáum ekkert í spilunum sem segir okkur að á því verði breyting. Í þessu frumvarpi er hnykkt á því orðalagi sem varðar einkaframkvæmdina, sem sett var í lögin með breytingum á síðasta þingi. Þar er rætt um að styrkupphæðin vegna einkaframkvæmda geti aldrei verið hærri en sem nemur virðisaukaskatti vegna þeirra. Mér finnst álitamál hvort sveitarfélög eigi að fá þennan stuðning þegar um einkaframkvæmd er að ræða og hvort hann eigi að vera með því móti sem nú er búið að ákveða. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að þessu. Það er ekki þar með sagt að við séum á móti málinu. Í upphafi máls míns nefndi ég að við styðjum meginatriði þess, þ.e. að sveitarfélögin séu styrkt til framkvæmda við fráveitur sínar og heimilt verði að verja allt að 10 millj. kr. af opinberu fé á gildistíma laganna til rannsókna á viðtökum. Ég tel mig hafa gert grein, frú forseti, fyrir fyrirvara mínum við þetta mál.

Forseti. Við samfylkingarmenn skrifum undir nefndarálitið án fyrirvara. Í nefndarstarfinu kom í ljós að fulltrúar sveitarfélaganna voru í raun ekki sáttir við það frumvarp sem lagt var fram en í nefndarálitinu er vikið óbeint að því þar sem ljóst er að frumvarpið leysir ekki þann vanda sem við er að fást heldur fæst aðeins við hann í þann tíma sem lögin eiga að gilda og eftir það, eins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sagði er von annars frumvarps. Þetta kemur fram í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að ljúka verkefninu og beinir nefndin því til hlutaðeigandi aðila að gera tímasetta áætlun um framkvæmdalok.“ Ég tel að þetta sé mikilvægt orðalag því það lýsir þeim vilja nefndarinnar að næst þegar frumvarp af þessu tagi kemur inn á þingið verði það til þess að klára þetta verkefni sem okkur skiptir miklu og við erum bundin í rauninni alþjóðasamningum um að klára og við beinum því til framkvæmdarvaldsins og til sveitarfélaganna að standa betur að verki þá en nú. Við leggjum hins vegar til og höfum ekkert á móti því að þetta frumvarp verði samþykkt. Af því að hér er minnst á einkaframkvæmd verður að taka það fram líka að sérstaklega var spurt um það í nefndinni hvað væri mikið um slíkt og kom fram að það er enn þá aðeins sú eina sem umrædd var í fyrra þannig að ég sé ekki að frumvarpið í sjálfu sér snerti framkvæmdaformið á neinn hátt.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum styðjum frumvarpið en hefðum talið að það hefði átt að vera gerð ákveðin breyting á því sem ég kom á framfæri í umhverfisnefnd sem varðaði það að í 2. gr. er þeim peningum sem ætlað er til rannsókna á viðtökum - ég er á því að þetta séu of þröng skilyrði, þá fjármuni eigi eingöngu að veita til rannsóknar á viðtökum. Ég hefði talið að það hefði átt að hafa þetta opnara vegna þess að við blasir að fara þurfi í rannsóknir á fleiri þáttum hvað varðar fráveitumál en eingöngu að rannsaka viðtakann.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til þrjár breytingar á lögum um úrvinnslugjald. Í fyrsta lagi að nýjar reiknireglur verði teknar upp vegna útreikninga á hlutfalli pappa-, pappírs- og plastumbúða utan um vöru, í annan stað breytingar á reglum um niðurfellingu og endurgreiðslu úrvinnslugjalds og í þriðja lagi er lögð til lækkun úrvinnslugjalds á hjólbarða. Þetta er mál sem við höfum tekið fyrir áður enda snýr stærsta málið að pappa-, pappírs- og plastumbúðum utan um vöru. Úrvinnslugjaldi hefur verið frestað eins og menn þekkja og hafa menn á þeim tíma sem þeir hafa haft tækifæri til útfært þetta nákvæmar en ráð var gert fyrir í upphafi. Í umsögnum sem nefndinni bárust kom t.d. fram að það þætti kostur að settar væru nákvæmari reiknireglur um magn umbúða og þær skiptu máli varðandi markmið um endurvinnslu og endurnotkun. Þá kom fram að það fyrirkomulag að úrvinnslugjald yrði fellt niður í þeim tilfellum þegar umbúðir fara til útflutnings væri einfaldara en núverandi fyrirkomulag og kæmi í veg fyrir að úrvinnslugjald lægi falið í umbúðum á lager. Jafnframt var því fagnað að innheimta og umsýsla opinberra gjalda væri einfölduð með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu, þ.e. að innheimta og endurgreiðsla sé á sömu hendi, hjá innheimtumönnum ríkissjóðs. Auk þess kom fram að mikilvægt væri að vandað yrði til reglugerðar um framkvæmd endurgreiðslu. Nefndin telur eðlilegt að gerð sé tillaga um lækkun úrvinnslugjalds á hjólbarða eins og kemur fram í frumvarpinu og telur nefndin að í sjálfu sér sé ánægjulegt að búið sé að ná niðurstöðu í þetta mál og þó að gildistöku hennar hafi verið frestað um þessa fjóra mánuði þá muni hún taka gildi 1. janúar 2006 að því gefnu að frumvarpið verði samþykkt. Mat nefndarinnar er það eðlilega að Íslendingar eigi að vera til fyrirmyndar á sviði umhverfismála og mikilvægt er að ríki og sveitarfélög ásamt hagsmunaaðilum hugi að næstu skrefum í söfnun, úrvinnslu og endurnýtingu. Ánægjulegt er frá því að segja að frá því að nefndin gekk frá þessu hefur verið stigið gott skref varðandi söfnun. Var sá sem hér stendur viðstaddur þegar kynnt var ný endurvinnslutunna sem í það minnsta íbúum höfuðborgarsvæðisins er boðið upp á. Vonandi verður það jákvætt og gott skref í þá átt að ná betri árangri á því sviði. En hvað sem því líður leggur nefndin til að nokkrar breytingar verði gerðar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi að a-lið 1. gr. frumvarpsins verði breytt á þann veg að þær reiknireglur sem mynda álagningarstofn úrvinnslugjalds verði í viðauka við lögin í stað þess að ráðherra setji þær í reglugerð. Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega sú að menn töldu eftir að hafa farið vandlega yfir það í nefndinni að það stæðist tæplega eða vafamál væri að það stæðist stjórnarskrá ef þetta væri gert með þeim hætti sem upphaflega er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Í öðru lagi að tekið verði fram að það sé umhverfisráðherra sem setur reglugerð skv. a-lið 1. gr., b- lið 1. gr. og 6. málsl. 2. gr. frumvarpsins. Í þriðja lagi er gerð tillaga um orðalagsbreytingu í 2. málsl. 3. mgr. 15. gr. laganna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta skrifar sá sem hér stendur og hv. þingmenn Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ásta Möller, Mörður Árnason, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um dýravernd, nr. 15/1994. Þetta er ekki flókið mál. Með frumvarpinu er lagt til að lagt verði bann við prófun snyrtivara á lifandi dýrum og er þannig innleidd tilskipun Evrópusambandsins 2003/15/EB um breytingu á tilskipun 76/768/EBE um samræmingu ákvæða í lögum aðildarríkjanna varðandi snyrtivörur. Nefndin vill leggja áherslu á að flýtt verði vinnu sem snertir skipulagningu dýraverndunarmála með það að markmiði að einfalda stjórnsýslu í tengslum við málaflokkinn og að skoðað verði að málefni dýraverndar heyri undir eitt ráðuneyti. Nefndin gerir tillögu um að svokallað innleiðingarákvæði bætist við frumvarpið og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta skrifar sá er hér stendur og hv. þingmenn Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ásta Möller, Mörður Árnason, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi. Nefndin hefur farið allítarlega yfir málið og fengið til sín fulltrúa ráðuneytisins. Málið var sent út til umsagnar og bárust margvíslegar ábendingar sem farið var yfir í störfum nefndarinnar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lagaákvæðum um upplýsingar sem má skrá um einstaklinga og hluti í Schengen-upplýsingakerfi íslenskra stjórnvalda, hverjum sé það heimilt og hve lengi megi varðveita slíkar upplýsingar. Þá er lagt til að lögfest verði heimild til skráningar sérstakra viðbótarupplýsinga vegna lögreglusamvinnu milli landa og hvenær eigi að eyða þeim upplýsingum og fleirum bætt í hóp þeirra sem hafa beinlínuaðgang að kerfinu. Loks er lagt til að ákvæði um eyðingu upplýsinga verði einfölduð og sérstök ákvæði sett um eyðingu viðbótarupplýsinga. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu byggjast á fjórum gerðum Evrópusambandsins sem breyta Schengen-samningnum m.a. vegna baráttunnar gegn hryðjuverkum og vegna heimildar yfirvalda í aðildarríkjunum er sjá um skráningu ökutækja, til aðgangs að ákveðnum upplýsingum úr kerfinu. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að kveðið verði skýrt á um það í 4. gr. frumvarpsins í hvaða skyni Umferðarstofu sé heimilt að nota aðganginn að upplýsingakerfinu, þ.e. til að kanna hvort ökutæki sem óskað er skráningar á hafi verið stolið, selt ólöglega eða horfið. Er það í samræmi við 1. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 2005/1160/EB um aðgang yfirvalda, sem bera ábyrgð á útgáfu skráningarskírteina, að ákveðnum upplýsingum úr kerfinu. Þessa breytingu gerir nefndin að fengnum ábendingum frá Persónuvernd. Í öðru lagi leggur nefndin til breytingar á 5. gr. frumvarpsins sem breytir 17. gr. laganna þannig að hún verði í fullu samræmi við efni 12. mgr. 1. gr. ákvörðunar 2005/211/JHA. Sú grein breytir 113. gr. Schengen-samningsins og gerir ráð fyrir einföldun á reglum sem gilda um eyðingu upplýsinga úr kerfinu. Þær breytingar sem nefndin leggur til eru í samræmi við reglurnar og kveða annars vegar á um að upplýsingum um hluti sem skráðar eru á grundvelli 7. gr. laganna skuli eytt innan fimm ára frá skráningu. Sú breyting er enn fremur í samræmi við þá breytingu sem 2. gr. frumvarpsins felur í sér en þar er fleiri hlutum, svo sem bátum, skipum, loftförum og gámum, bætt við upptalningu ákvæðisins á því sem má skrá í upplýsingakerfið og orðalagið fært til samræmis við það. Hins vegar leggur nefndin til að öllum öðrum upplýsingum en skráðar eru á grundvelli 6. og 7. gr. laganna skuli eytt innan tíu ára frá skráningu. Þessar breytingar sem hér eru lagðar til breyta ekki þeim ákvæðum sem gilda um endurmat skráningar skv. 2. mgr. 17. gr. laganna né þeirri meginreglu að enginn hámarkstími gildi um geymslu skráðra upplýsinga um einstaklinga á grundvelli 6. og 7. gr. laganna. Nefndin ræddi nokkuð um þær breytingar sem lagðar eru til í 1. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins, en þar er bætt við tveimur nýjum skráningaratriðum, annars vegar að skrá megi hvort viðkomandi er vopnaður, ofbeldishneigður eða á flótta og hins vegar að stafi skráning af beiðni um að eftirlýstur maður verði handtekinn eða framseldur þá skuli skrá tegund brots. Í athugasemdum með greininni kemur fram að skrá skuli hvort viðkomandi sé á flótta undan réttvísinni. Nefndinni bárust athugasemdir þar sem því sjónarmiði var hreyft að taka þyrfti af tvímæli um að frumvarpið tæki ekki til flóttamanna. Nefndin skoðaði þetta atriði sérstaklega og telur eftir þá skoðun að ekki sé ástæða til að gera efnislegar breytingar á frumvarpinu vegna þessa en áréttar hins vegar þann skilning að hér sé ekki átt við flóttamenn, enda er það hugtak skýrt og afmarkað samkvæmt lögum um útlendinga og alþjóðlegum sáttmálum. Þá ræddi nefndin einnig um ákvæði 6. gr. frumvarpsins sem gerir ráð fyrir að heimilt sé að skrá viðbótarupplýsingar um einstaklinga og hluti sem verða til við upplýsingaskipti á grundvelli 9. gr. a laganna og er heimilt að veita þar til bærum yfirvöldum í öðru Schengen-ríki. Nefndin leggur áherslu á að upplýsingarnar verða að vera í samræmi við þann tilgang sem kerfinu er ætlað að ná yfir og að þær má einungis geyma í samræmi við tilgang skráningarinnar og aldrei lengur en í eitt ár. Þá telur nefndin rétt að taka fram vegna ábendinga sem borist hafa að í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins er a-liður 2. efnismgr. sagður vera í samræmi við áskilnað 4. mgr. 1. gr. ákvörðunar 2005/211. Það ákvæði felur í sér breytingu á 99. gr. Schengen-samningsins og er réttilega tilgreint sem grundvöllur undir 2. gr. frumvarpsins. Ákvæði a-liðar er hins vegar efnislega sambærilegt við a-lið 7. mgr. 1. gr. ákvörðunar 2005/211. Í athugasemdum við 4. gr. frumvarpsins er a-liður ákvæðisins sagður vera í samræmi við 8. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 871/2004 og 3. mgr. 1. gr. ákvörðunar nr. 2005/211. Þarna hafa tilvísanir víxlast og bárust nefndinni ábendingar um þetta og er rétt að hnykkja á þessu, en grundvöllur þessa ákvæðis er 8. mgr. 1. gr. ákvörðunar nr. 2005/211 og 3. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 871/2004 og er rétt að þetta komi fram sem minni háttar leiðrétting. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í þskj. 532.

Frú forseti. Ég hef í raun fyrirvara við þetta mál en ég hef verið áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd og fylgdist með umfjöllun um málið þótt þess sé ekki getið í nefndarálitinu. Frú forseti. Við fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðum alvarlegar athugasemdir við aðild Íslendinga að Schengen-upplýsingakerfinu þegar það var leitt í lög. Við féllumst ekki á rökin fyrir því að við þyrftum að leggja niður landamæraeftirlit okkar á þann hátt sem við undirgengumst á sínum tíma, eftirlit sem var og er einfalt að sinna hér á landi í ljósi aðstæðna. Við búum á eyju í miðju Atlantshafi og eigum ekki landamæri að öðrum ríkjum. Við töldum líka að Norðurlöndin hefðu öll átt að standa gegn því að kerfinu yrði komið á, sérstaklega í ljósi þess að löngu áður höfðu þau komið á ferðafrelsi þegna sinna á milli Norðurlandanna án vegabréfsáritana og vegabréfa. Við erum enn þeirrar skoðunar, frú forseti, að það hefði verið heppilegri kostur fyrir Norðurlönd að fara svipaða leið og Bretland og Írland og semja um þátttöku í þeim hlutum þessa upplýsingasamstarfs sem menn töldu æskilegt að taka þátt í en halda sjálfstæði gagnvart öðrum þáttum. Þannig hefðum við getað tekið sjálfstæða afstöðu til allra breytinga á kerfinu, t.d. þeirra sem hér á að innleiða. En nú eigum við ekkert val, jafnvel ekki þegar okkur þykir orka tvímælis hvers konar upplýsingar á að heimila að skrá í kerfið. Við skulum ekki gleyma því að kerfið er í auknum mæli notað til að auðvelda lögreglu að hafa uppi á meintum hryðjuverkamönnum. Við skulum ekki gleyma því að þjóðir hafa átt afar erfitt með að halda viðbrögðum sínum í þeim efnum innan skynsamlegra marka. Þar nægir að nefna fangelsanir Bandaríkjastjórnar á meintum hryðjuverkamönnum, t.d. fanga í Guantanamo sem haldið er án ákæru. Ekki er langt seilst með því að nefna líka flutninga Bandaríkjastjórnar á föngum á milli landa og yfirheyrsluaðferðir sem fela í sér pyndingar. Það er allt gert í nafni stríðsins gegn hryðjuverkum, sem auðvitað er öfugmæli í sjálfu sér. Hæstv. forseti. Ég tel þó að þær breytingar á málinu sem allsherjarnefnd gerir tillögur um séu til bóta. Svo ég hafi allt í sama orðinu og spari okkur tímann ætla ég að láta atkvæðaskýringu mína fylgja með. Þegar fullgilding samningsins um framkvæmd, beitingu og þróun Schengen-gerðanna var samþykkt á Alþingi þá greiddum við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs atkvæði gegn tillögunni. Þegar lögin um kerfið voru samþykkt sátum við hjá. Við höfum ekki breytt um afstöðu á þeim fimm árum sem liðin eru síðan það var og ætlum því að sitja hjá við þá afgreiðslu sem fram undan er síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að umhverfisráðherra verði heimilt að kveða á um að innra eftirlit skuli sæta úttekt faggilts aðila, að hluta eða í heild. Mikilvægt er að kveða á um að innra eftirlit sæti slíkri úttekt þar sem öryggi fólks er í húfi, sérstaklega barna. Samkvæmt upplýsingum Lýðheilsustöðvar verða flest frítímaslys á börnum í aldurshópnum 0–4 ára, þ.e. þegar börn eru með forráðamönnum, á skipulögðum leiksvæðum. Alvarlegir höfuðáverkar eru oft raktir til þess að undirlag er ekki samkvæmt staðli. Á leikskólum verða jafnmörg slys inni og úti á leiksvæði. Í grunnskólum verða langflest slys á börnum á skólalóðinni eða í íþróttasal. Ég mun ekki fjalla um álitið í löngu máli en þó er rétt að taka það fram að málið snýst um eftirlit með leiksvæðum. Þetta er gamalt mál og niðurstaða úr vinnu nefndar sem fulltrúar frá umhverfisráðuneyti og Sambands íslenskra sveitarfélaga sátu í á árunum 2000–2002. Niðurstaða þeirrar nefndar kom fram í reglugerð sem tók gildi árið 2002. Hér er þeirri reglugerð í rauninni veitt lagastoð. Ástæðan fyrir lögunum og reglugerðinni er einfaldlega sú að mjög alvarleg slys verða á börnum á leiksvæðum. Menn þekkja dæmi um slíkt og það hefur verið rakið til þess að staðlar hafi ekki verið uppfylltir á þeim svæðum. Börn detta meira á höfuðið en fullorðnir af þeirri einföldu ástæðu að höfuð þeirra eru hlutfallslega þyngri en hinna fullorðnu. Eins og ég nefndi áðan, og kemur fram í minnispunktum frá Lýðheilsustöð, eru dæmi um alvarleg slys á börnum á slíkum svæðum. Sveitarfélögin eiga flest þessi svæði og bera skaðabótaábyrgð ef ástand þeirra er ekki í lagi. Það er mat þeirra sem nefndin fékk á sinn fund að gott væri fyrir sveitarfélögin að fá leiðbeiningar um þessa þætti. Það liggur fyrir að til að taka út leiksvæði af þessu tagi þarf sérfræðiþekkingu. Þrátt fyrir að sá sem hér stendur telji miklu skipta að láta eftirlitsiðnaðinn ekki vaxa upp úr öllu valdi - ég vona sem flestir séu sammála því - og að nauðsynlegt sé að haga lagasetningu þannig að eftirliti verði sinnt með sem einföldustum og skilvirkustum hætti og án þess að auka kostnað atvinnulífsins eða sveitarfélaga þá breytir það ekki því að í þessu máli er engin ástæða til að veita neinn afslátt. Þegar kemur að börnum, börnum þessa þjóðfélags, er ekki nokkur ástæða til þess að vera með neinn afslátt. Þess vegna var það niðurstaða nefndarinnar frá árinu 2002 að þessi leið væri best til að koma í veg fyrir slys á börnum og reyna að fækka þeim. Þau slys koma niður á öllum en eðli máls samkvæmt verst niður á börnunum sjálfum. Það kemur sannarlega niður á heilbrigðiskerfinu og í þeim tilfellum sem ekki hefur verið staðið við staðla á viðkomandi leiksvæðum bera eigendur leiksvæða skaðabótaábyrgð. Þar fyrir utan situr eigandinn náttúrlega uppi með að svæðið hafi ekki uppfyllt skilyrði sem sett hafa verið og að af þeim orsökum hafi barn slasast mikið. Því miður eru mörg dæmi um að viðkomandi börn hafi ekki jafnað sig eftir slíkt. Ég ætla ekki annað en að í þessum sal sé skilningur á því að menn taki ekki áhættu í málum sem þessu. Það kemur kannski í ljós í umræðunum á eftir hvort svo er. Það verður athyglisvert að heyra önnur sjónarmið ef þau eru til staðar. Meiri hlutinn skrifar undir þetta nefndarálit og leggur til að það verði samþykkt. Undir það skrifa ásamt mér hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Ásta Möller, Kjartan Ólafsson og Sigurrós Þorgrímsdóttir.

Frú forseti. Mig langar að beina spurningu til hv. formanns umhverfisnefndar. Hún hljóðar svo: Hefur kostnaðurinn við frumvarpið verið metinn fyrir sveitarfélögin?

Virðulegi forseti. Á sínum tíma, nánar tiltekið árið 2002 - ég tek það fram hafi það ekki komið nógu skýrt fram áðan - var sett reglugerð varðandi þetta mál. Með þessu frumvarpi verða engar breytingar frá þeirri reglugerð sem nú er til staðar og sveitarfélögin vinna eftir. Samtök íslenskra sveitarfélaga gerðu ekki athugasemd við þá reglugerð, sem hafði ákveðinn kostnað í för með sér fyrir aðila sem eiga leiksvæðin, t.d. sveitarfélögin. Þau ítreka í umsögn sinni til nefndarinnar að þau geri ekki athugasemd við þetta frumvarp fremur en þegar reglugerðin var lögð fram og kostnaðurinn kom til. Því er ekki um það að ræða að leggja á nýjar álögur, nema menn hafi ekki farið eftir reglugerðinni. Þess ber þó að geta að komin er reynsla á þetta. Ég get upplýst, af því að ég er spurður um það, að ég hef t.d. upplýsingar frá Kópavogi, sem hefur notað sér þá þjónustu sem er til boða. Kostnaðurinn er að meðaltali, það er misjafnt eftir leiksvæðum en að meðaltali hefur kostnaðurinn verið um 17 þús. kr. á hvert leiksvæði hjá Kópavogsbæ. Síðan eru dýrari þættir eins og stóru skólalóðirnar þar sem mestu slysin verða. En þetta er kostnaðurinn að meðaltali. Ef við gerum ráð fyrir 1.800 leiksvæðum á landinu og miðum við þessa upphæð þá yrði kostnaðurinn 30 millj. kr. og fer vonandi lækkandi. Menn vonast til að svo verði eftir því sem fleiri aðilar fá faggildingu og meiri samkeppni verður á þessu sviði.

Frú forseti. Mig langar að beina annarri fyrirspurn til hv. formanns umhverfisnefndar en hún hljóðar svo: Er það ekki rétt skilið hjá mér að þetta frumvarp snýst ekki eingöngu um leikskóla eins og umræðan er látin snúast um heldur að verið sé að opna á heimild fyrir alla þætti þeirra málaflokka sem lög nr. 7 fjalla um og þess vegna sé kannski villandi að tala eingöngu um leikskóla þegar við ræðum um þessa heimild? Ættu menn ekki frekar að tala um hlutina eins og þeir eru að það verður þá komið í vald ráðherra, ef frumvarpið verður samþykkt, að setja enn meiri fjármuni í eftirlit. Hv. þingmaður talaði um 30 milljónir með þessu frumvarpi. Ég hef reiknað út aðra tölu og mun hærri, allt að tvöfalt hærri. Gætu menn þá jafnvel komið í framhaldinu og bætt inn ákvæðum um íþróttahús og þar verið komnar aðrar 20 milljónir í eftirlit?

Virðulegi forseti. Svo ég vísi aftur í það þá vinna menn eftir þessari reglugerð nú þegar þannig að kostnaðurinn er til staðar eins og ég nefndi er ég tiltók sveitarfélag sem nýtir sér þessa þjónustu og er að taka út þessi leiksvæði. Varðandi það að slíkt eigi við fleiri aðila þá kom það fram í umræðum í nefndinni, að ég tel, að menn viti ekki til þess að hægt sé að koma á innra eftirliti á fleiri svæðum en þessum leiksvæðum þó að menn hafi leitað að því og hafa fyrst og fremst sett þetta inn af lagatæknilegum ástæðum. Nú þegar, eftir því sem ég best veit, er til staðar heimild fyrir umhverfisráðherra um að annað eftirlit skuli sæta úttekt faggilts aðila. Það hefur ekkert komið fram í meðförum málsins sem bendir til þess að hér sé um einhvern annan kostnað að ræða fyrir þá aðila sem þurfa á eftirliti að halda. En ef svo er þá er það eitthvað sem a.m.k. formaður nefndarinnar veit ekki af.

Frú forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti umhverfisnefndar á þskj. 578 og vil áður en ég fer beinlínis að horfa ofan í það lýsa því yfir að mér þykir málflutningur hv. framsögumanns meiri hlutans vera með hreinum ólíkindum. Og áður en lengra er haldið tel ég nauðsynlegt að undirstrika það hér að minni hluti umhverfisnefndar telur að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, beri mikla ábyrgð á öryggi varðandi skipulag og búnað leiksvæða barna. Að sjálfsögðu erum við þeirrar skoðunar að sveitarfélögin hafi lagt sig fram um að hafa öryggismál í lagi og við höfum fylgst með því á hvern hátt sveitarfélögin hafa verið að reyna að bæta innra eftirlit sitt til að tryggja að ekki verði slys á börnum sem leika sér á opnum svæðum sem sveitarfélögin eiga að annast. Mér þótti mjög miður að heyra hvernig hv. þingmaður lét að því liggja að þeir sem ekki rituðu undir meirihlutaálit umhverfisnefndar hlytu þar með að láta sér í léttu rúmi liggja slys á börnum. Ég mótmæli slíkum málflutningi og því sem lá í orðum hv. þingmanns. Í meðferð þessa máls í umhverfisnefnd var ýmsu ábótavant. Í fyrsta lagi var málið tekið flausturslega á dagskrá nefndarinnar í fyrrakvöld eftir að búið var að segja nefndinni að það yrði ekki pressað á að málið yrði afgreitt fyrir jól. Á skyndifundi í fyrrakvöld var lagður fyrir nefndina bunki af umsögnum um málið sem bæði voru mjög umfangsmiklar, þykkar og miklar, og mjög gagnrýnar á málið og sömuleiðis aðrar sem studdu það mjög. Við höfðum því sjónarmið sem voru sitt hvorum megin á þessum ás, ýmist með eða á móti. Við höfðum ekki fengið tækifæri til að lesa umsagnirnar fyrir fundinn og ekki var gefinn tími til að lesa þær yfir á fundinum. Það átti því að taka málið út úr nefndinni og var raunar gert án þess að nefndarmenn hefðu lesið þær umsagnir sem borist höfðu. Frú forseti. Það er auðvitað ekki annað hægt en að mótmæla harðlega slíkri málsmeðferð. Hún er vanvirðandi fyrir þingið og fyrir þá aðila sem eiga að starfa eftir lögum sem við samþykkjum hér. Einhverra hluta vegna var kippt í einhverja spotta þannig að hv. formaður umhverfisnefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, kallaði nefndina aftur saman í hádeginu í gær þar sem málið var tekið aftur inn í nefndina. Þá var fenginn á fund okkar gestur, Sigurður Óli Kolbeinsson, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem átti raunar sæti í þeirri nefnd sem um getur í greinargerð með frumvarpinu, nefnd þeirri sem gerði þær tillögur sem reglugerðin felur í sér. Reglugerðina skortir í sjálfu sér lagastoð og það er kannski meginástæðan fyrir því að við erum hér með þetta frumvarp. Á þessum hádegisfundi í gær var ekki hægt að leggja fyrir nefndina upplýsingar, sem ég þó hafði óskað eftir kvöldinu áður, um slys á börnum á leiksvæðum og opnum svæðum í umsjón sveitarfélaga. Það sem ég tel nauðsynlegt að umhverfisnefnd fái að vita er hversu mörg af þeim slysum sem verða á slíkum svæðum megi rekja til ónógs eftirlits með leiktækjum á þessum svæðum. Þær upplýsingar lágu ekki fyrir. Sömuleiðis var ljóst að Samband íslenskra sveitarfélaga hafði ekki sent inn skriflega umsögn og vegna upplýsinga minna um ósætti stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga við málið þá þótti mér skorta skriflega umsókn frá sambandinu og taldi nauðsynlegt að slík umsögn lægi fyrir. En það var ekki tími til að bíða og málið var tekið út öðru sinni í hádeginu í gær og enn án þess að nefndin hefði lesið yfir umsagnirnar, þ.e. sameiginlega eins og þó er tilhlýðilegt að gera og vani er í nefndarstarfi á Alþingi. Enn fremur hafði ósk okkar um að frumvarpið yrði kostnaðarmetið verið hunsuð og ég verð að fá að koma að leiðréttingu í máli hv. formanns umhverfisnefndar áðan. Hann segir réttilega að reglugerðin hafi tekið gildi árið 2002 en honum láðist að geta þess að þá var samkomulagið um kostnaðarmat á frumvörpum milli ríkissjóðs og sveitarfélaga ekki undirritað. Það samkomulag lá ekki fyrir fyrr en síðar. Reglugerðin var því ekki kostnaðarmetin og þess vegna var eðlilegt að sveitarfélögin samþykktu hana á sínum tíma eða gerðu ekki athugasemdir við hana en að sama skapi óeðlilegt að sveitarfélögin skuli ekki gera athugasemd við það þegar lagastoð fyrir reglugerðinni er sett í lög að þá skuli ekki eiga að kostnaðarmeta þann kostnað sem sveitarfélögin þurfa að bera vegna breytinganna. Sem sagt, árið 2002 lá ekki fyrir það samkomulag sem nú liggur fyrir þannig að núna höfum við enga afsökun fyrir því að kostnaðarmeta ekki þau frumvörp sem leggja aukinn kostnað á herðar sveitarfélaganna. Síðan gerðist það þegar líða tók á daginn í gær að skrifleg umsögn barst frá umhverfissviði Reykjavíkurborgar og í morgun barst skrifleg umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Hvað kemur í ljós? Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur auðvitað í ljós að þau sjá í hendi sér að reglugerðin um öryggi leikvallatækja og eftirlit með þeim sem sett var á árinu 2002 muni fela í sér verulegan kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin þegar ákvæði um úttekt faggiltra aðila verður virkt um næstu áramót. Það virðist því ekki vera neinn gleðitónn í umsögninni sem barst í dag og undirrituð er af framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga. Síðan segir í umsögninni að komið hafi fram athugasemdir frá sveitarfélögunum um að ákvæði reglugerðarinnar um tíðni og framkvæmd eftirlitsins sé of umfangsmikið og að reglulega aðalskoðun sé nægilegt að framkvæma á þriggja ára fresti í stað árlegrar skoðunar eins og segir í reglugerðinni og að innra eftirlit sveitarfélaganna geti þess á milli tryggt fullnægjandi öryggi. Þetta er samhljóða þeim umsögnum sem nefndinni bárust frá einstökum heilbrigðisfulltrúum og Félagi heilbrigðisfulltrúa sem taka fram að hér sé verið að stilla sveitarfélögunum upp við vegg og gera þau skyldug til að greiða þess vegna einkaaðilum háar fjárhæðir fyrir það eftirlit sem hér um ræðir því að við skulum ekki gleyma því, frú forseti, að einkaaðilar standa við dyrnar og bíða eftir því að þessi lagastoð fáist til að hægt sé að krefja sveitarfélögin um það eftirlit sem hér um ræðir. Hverjir eru það sem búnir eru að fá fullgildingu til að annast þetta eftirlit nú þegar? Það eru ekki sveitarfélögin. Þau hafa ekki sent sitt fólk á námskeið til að læra Evrópustaðlana í Englandi. Ónei, en það hafa einkafyrirtækin verið að gera þannig að einkafyrirtækin bíða núna í röðum eftir því að fá að annast þetta eftirlit og gera kröfu á sveitarfélögin um að þau sinni því. Þetta styð ég með tilvitnun í umsögn frá Samtökum iðnaðarins þar sem segir að mikilvægt sé að mörkuð verði sú stefna að faggiltir aðilar sem starfa á samkeppnismarkaði taki í meira mæli en nú er að sér að fylgjast með því að farið sé að lögum og reglum og að samtímis sé dregið úr umfangi opinbers eftirlits. Þetta er staðfesting á því að hér gætum við verið að sigla inn í umhverfi sem væri sambærilegt við hið einkavædda rafmagnseftirlit sem þjóðin hefur auðvitað engst undan eftir að það var innleitt. Hér er verið að innleiða í lög opna heimild en ekki heimild sem takmarkast við eftirlit á leiksvæðum eða opnum svæðum. Það er því alveg ljóst að þetta frumvarp gerir ráð fyrir því að reglugerðir eða reglur um aðra þætti en þá sem lúta að leikvallamálum verði settar og þá kemur Alþingi ekkert að þeirri reglusetningu. Ég fullyrði hér, fyrir hönd minni hlutans í umhverfisnefnd, frú forseti, að þetta mál er fullkomlega vanreifað í umhverfisnefnd og það er til vansa fyrir formann nefndarinnar að fara með málið svona flausturslega í gegn því í grunninn er þetta ekki slæmt mál. En það er fullkomlega vanreifað og það liggur ekki lífið á að koma þessu máli í gegnum þingið fyrir áramót. Við getum tekið vel á málinu um leið og við komum saman eftir jólahlé og klárað það á örfáum vikum, á mjög skömmum tíma með glæsibrag. En eins og málin standa núna getur minni hlutinn ekki annað en gagnrýnt þetta flaustur og það harðlega og við lýsum því yfir að við getum ekki samþykkt þetta frumvarp. Við verðum að leggjast gegn því á þessu stigi málsins eins og það er búið í hendur okkar og eins og hv. formaður umhverfisnefndar hefur komið því í gegnum nefndina. Það er til mikils vansa. Ég tel afar nauðsynlegt að hv. Alþingi sem hlýðir á orð mín taki þessi orð okkar í minni hluta umhverfisnefndar til skoðunar og samþykki ekki einhverjar álögur á sveitarfélögin eða eitthvert sjálfkrafa eftirlit með sveitarfélögunum sem kemur til með að kosta, guð veit hvað, formúur á hverju ári. Ég hvet hv. þingmenn til að hugsa sig tvisvar um áður en þeir samþykkja þetta.

Frú forseti. Hv. formaður umhverfisnefndar lét í veðri vaka í framsöguræðu sinni að þeim sem hefðu einhverjar efasemdir um þetta mál, það var gefið í skyn, væri ekki annt um öryggi barna. Mér finnst svona málflutningur mjög ómerkilegur og vera hv. þingmanni í rauninni til mikillar skammar að flytja slíkt úr ræðustóli Alþingis. Sérstaklega þegar maður skoðar vinnubrögð hv. formanns nefndarinnar. Hann gat ekki lesið umsagnir, hann var of stór maður til þess, frú forseti. Það var ekki hægt að fara í gegnum umsagnir. Þetta er ótrúlegt. Ég er hérna með bunkann með mér og mér er skapi næst að lesa upp úr honum vegna þess að það er ekki hægt að fara í gegnum þetta á nefndarfundum. Þetta er ekki endilega dónaskapur gagnvart þeim sem hér talar, alls ekki, heldur gagnvart því fólki sem sendir inn umsagnir. Hvað á þetta að þýða? Ég botna ekkert í svona vinnubrögðum, að segja fólki að senda umsagnir. Hér er ein að austan, frá Austurlandi, og hún er ekki lesin. Um umsögn frá Neytendastofu var aðeins fjallað lítillega. Það er ekkert gert með umsögn frá Akureyri. Síðan eru umsagnir úr Kópavogi og Hafnarfirði, það er ekkert gert með þær og ein frá mínum slóðum, Norðurlandi vestra. Mér finnst það dónaskapur, frú forseti, að líta ekki yfir þetta á fundum, að lesa ekki gegnum það og fara yfir þessi mál. En það velur hver sín vinnubrögð og líka málflutning. Mér finnst vera fyrir neðan allar hellur að koma hér og hafa ekki tíma til að renna gegnum pappíra og halda fundi og segja svo að þeim sem hafa einhverjar efasemdir um frumvarpið sé ekki annt um öryggi barna. Að vísu kom einn gestur á fundinn í flugumynd og það var umræddur Sigurður Óli Kolbeinsson. Hann lét í ljós afstöðu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég hef rætt við marga sveitarstjórnarmenn í mínu kjördæmi og það verður að segjast eins og er að þeir hafa miklar efasemdir um þetta, mjög miklar, vegna þess að verið er að leggja mikinn kostnað á sveitarfélögin og senda reikninga héðan úr Reykjavík frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og umhverfisráðherra. Og þessir reikningar koma inn á borð hjá t.d. sveitarfélaginu Skagafirði, en þeir hafa örlitla reynslu af því að framfylgja þeim reglum sem verið að koma á og hafa slegið á að þetta séu um 800 þús. kr. Mér finnst það vera svolítil upphæð. Þetta er kannski lítið mál í Reykjavík, ég veit það ekki, en sýnir kannski afstöðu Sjálfstæðisflokksins til landsbyggðarinnar að það skipti engu máli að senda feita reikninga. En þegar maður hefur rætt við sveitarstjórnarmenn, suma jafnvel í flokki hv. framsögumanns, þá furða þeir sig á þessum vinnubrögðum. Hvers vegna er verið með þessi flausturslegu vinnubrögð, frú forseti? Jú, það er vegna þess að umhverfisráðherra gaf út reglugerð og hún er hér. Þetta er reglugerð nr. 607 frá í júní í sumar en hún hafði enga lagastoð og nú er verið að redda því hér. Á ekkert að kostnaðarmeta það bara til að bjarga umhverfisráðherra frá einhverri skömm að vera með reglugerð sem á að taka gildi um áramótin og hefur enga lagastoð? Mér finnst þetta ekki vera vinnubrögð sem við eigum að viðhafa hér. Ég vona að þó hv. formaður nefndarinnar hafi hlaupið á sig í þessu máli þá megum við ekki búast við þvílíkum vinnubrögðum á næstu missirum, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir ágætar ræður um málið. Ég verð þó aðeins í örstuttu máli að leiðrétta nokkra hluti. Um málið voru fáir fundir haldnir en ég bendi á að ég hélt sérstakan fund til að reyna að fara yfir þessi helstu gagnrýnisatriði sem komu fram frá minni hlutanum og beiðni þeirra um að fá fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Það var gert. Svo því sé til haga haldið var beðið um umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga en þeir sáu ekki ástæðu til að senda hana vegna þess að þeir voru búnir að samþykkja þessa reglugerð, enda tóku þeir þátt í undirbúningi hennar árið 2002. Það skiptir máli að þessu sé til haga haldið. Einnig skiptir máli að frá því sé sagt að í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir í niðurlagi, sem kom í morgun eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti réttilega á, með leyfi forseta: „Sambandið leggst ekki gegn því að frumvarpið verði samþykkt enda gerði það ekki athugasemd við setningu reglugerðar um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim þegar það fékk hana til umsagnar á árinu 2002.“ Hér er ekki um neina breytingu að ræða. Þess vegna sáu þeir ekki ástæðu til að senda umsögn en gerðu það þegar eftir því var sérstaklega leitað og það kemur skýrt fram að þeir leggjast ekki gegn frumvarpinu vegna þess að þeir voru samþykkir reglugerðinni árið 2002. Aðeins vegna reikninga úr Reykjavík er rétt að taka fram að sveitarfélögunum er líka heimilt að fá faggildingu ef þannig má að orði komast, einstaklingar innan þeirra, starfsmenn þeirra geta fengið faggildingu. Þau geta því haft þetta innan sinna vébanda. Það skiptir máli að það komi fram. Síðan geta menn auðvitað rætt um hvort þetta sé umfangsmikið eftirlit. Skylt er að hafa samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga um atriði er varðar skyldur sveitarfélaga samkvæmt lögum. Menn verða þá að ræða það ef þeir munu gefa einhvern afslátt af slíku eftirliti en ég held að menn komist að þeirri niðurstöðu þegar þeir hugsa þetta í rólegheitunum að ekki sé hægt að hafa mikið minna eftirlit en hér er gert ráð fyrir út af eðli máls. Ég mundi telja að það væri mjög gott að einkaaðilar mundu bíða í röðum eftir að fá faggildingu. Það þýðir fleiri valkosti fyrir þá aðila sem að þessu máli koma og þurfa að veita slíka þjónustu og alla jafna fögnum við því. Ég held því að allir sem skoða málið komist að þeirri niðurstöðu að hér sé um gott mál að ræða og svo sannarlega las ég allar þær umsagnir sem bárust nefndinni og ég vona að nefndarmenn hafi gert það einnig. Ég vona að betri sátt verði um málið því eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á er þetta mjög gott mál.

Frú forseti. Hv. formaður umhverfisnefndar segir núna í ræðu sinni að þetta sé gott mál. Jú, gott og vel en eins og ég sagði áðan er okkur ekki gert kleift að styðja málið vegna þess hversu illa unnið það er. Um það snýst ágreiningurinn fyrst og fremst plús það að umsagnir sem hafa borist gefa til kynna svo óyggjandi sé að hér sé verið að brjóta reglur og samkomulög. Má ég minna á að í umsögn frá Umhverfisstofu Reykjavíkurborgar segir, með leyfi forseta: „Þá verður ekki séð af frumvarpi þessu að fylgt hafi verið ákvæðum 3. gr. laga nr. 28/1999, um opinberar eftirlitsreglur, en þar er kveðið á um að þegar eftirlitsreglur eru samdar eða stofnað er til opinbers eftirlits, skuli viðkomandi stjórnvald leggja mat á þörf fyrir eftirlit, gildi þess og kostnað þjóðfélagsins af því.“ Ekkert af þessu höfum við gert. Ég spyr því: Er búið að ganga úr skugga um að þessar eftirlitsreglur séu ekki brotnar? Í mínum huga er ekki búið að því. Í öðru lagi vil ég nefna út af ræðu hv. formanns og því sem Samband íslenskra sveitarfélaga segir í umsögn sinni og það er alveg augljóst hvers kyns er í þeirri umsögn. Umhverfisráðherra er náttúrlega með tangarhald á hv. formanni nefndarinnar og mögulega formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga líka. Innan stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga er mikil óeining um þessa framsetningu málsins, ekki það markmið að sjá til þess að gott og kröftugt eftirlit sé með opnum svæðum og leiktækjum. En um þessa framsetningu málsins er mikill ágreiningur í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Nú er eðlilegt að maður spyrji hvort hv. þingmaður sé ekki bara að lyppast niður fyrir einhverri kröfu hæstv. umhverfisráðherra sem verður að knýja fram á Alþingi lagastoð fyrir, reglugerð sem hún er þegar búin að setja sem hún hafði ekki lagastoð fyrir af því að hún athugaði ekki málið. Það er hennar klúður en ekki okkar sem hér er um að ræða og við löggjafarsamkundan eigum ekki að vera að reyna að leiðrétta klúður hæstv. umhverfisráðherra á þessum nótum.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað er á ferðinni hjá hv. þingmanni. Fyrir liggur og búið er að fara yfir það í nefndinni að skipuð er nefnd þar sem Samband íslenskra sveitarfélaga á aðild að. Nefndarmaðurinn kemur á fund nefndarinnar og rekur þetta allt saman fyrir nefndarmönnum, allt saman. Hann útskýrir það af hverju Samband íslenskra sveitarfélaga sendir ekki inn umsókn. Af hverju er það? Vegna þess að þeir sjá ekki ástæðu til þess af því að Samband íslenskra sveitarfélaga gerði ekki athugasemd við reglugerðina sem var sett árið 2002 í tengslum við þetta, ekki síðasta sumar heldur 2002, vegna þess að þeir komu að því að semja hana. Ég veit ekki til þess að deilur séu um það og er þá alveg ný frétt fyrir mig ef deila er um það að hafa eftirlit með þessum leiksvæðum. Ef sveitarfélögin vilja gera þetta sjálf þá geta þau gert það. Það liggur alveg fyrir. Ef þau vilja kaupa þetta af öðrum aðilum þá geta þau gert það. Málið er ekki flóknara en það og menn eiga ekki að tala með öðrum hætti um málið.

Frú forseti. Nú verður hv. þingmaður að athuga það að sveitarfélögin hafa nú þegar öflugt öryggiseftirlit með öllum leiktækjum á opnum svæðum sem eru í umsjá þeirra. Hv. þingmaður má því ekki tala eins og það sé ekki neitt eftirlit í gangi í dag. Hins vegar erum við að tala um faggildingu þeirra aðila sem taka út það öryggiseftirlit sem er til staðar í dag.  Þess vegna verður þetta aukinn kostnaður fyrir sveitarfélögin að öðlast faggildingu fyrir starfsmenn sína sem þýðir, eins og það er í dag, að senda þarf starfsmenn til Englands á átta vikna námskeið til að læra öryggisstaðal Evrópusambandsins. Haldið þið að það sé ekki kostnaður fólginn í því, hv. þingmenn? Auðvitað. Samband íslenskra sveitarfélaga mótmælir því í þessari umsögn sem er send í dag að lagður sé svona mikill kostnaðarauki á sveitarfélögin. Auðvitað getur þeim ekki verið stætt á öðru. En einhverra hluta vegna kom sú umsögn seint, það er alveg rétt. Hún er ekki afdráttarlaus. Það eru mun afdráttarlausari umsagnir í bunkanum frá okkur, frá sveitarfélögunum og Félagi heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa. Því segi ég að við erum með mál sem verið er að afgreiða í hasti í miklum ágreiningi sem væri svo mikill óþarfi að hafa nokkurn ágreining um ef hér væru sýnd sæmileg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Til að því sé til haga haldið þá kom fram, og það er niðurstaða nefndarinnar sem vann í þessu, að ákveðna sérfræðiþekkingu þarf til að meta þessi svæði. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir, það þarf sérfræðiþekkingu. Sá aðili sem hefur oft verið nefndur hér og fór yfir þetta með okkur í nefndinni mat það þannig að það væri mjög gott að fá þetta kerfi upp til að hafa leiðbeiningar fyrir sveitarfélög. Geta menn deilt um það? Er það hægt? Það kemur mjög á óvart að hægt sé að finna flöt á því svo ég segi alveg eins og er.

Frú forseti. Mér finnst mjög sérkennilegt að horfa upp á borgarfulltrúa leggja fram frumvarp, alveg blákalt, sem ekki er kostnaðarmetið. Ég er alveg gáttaður á því og einnig þegar maður heyrir óminn frá Sjálfstæðisflokknum um að taka eigi á einhverjum eftirlitsiðnaði eins og það er kallað, þá koma menn og bæta ofan á, smyrja ofan á. Mér finnst það vera mjög undarlegt að svo mikið liggi á að bæta kostnaði á sveitarfélögin að ekki megi einu sinni skoða hvað það er mikið. Það er eitt í þessu sem ég ætla að nefna, af því að borgarfulltrúinn er héðan úr þéttbýlinu, að þetta getur komið við minni sveitarfélögin. Til dæmis eru félagsheimili úti á landi með rólur. Ég veit ekki hvort menn eru tilbúnir að greiða kannski 17 þús. kr. reikning eða 40 þús. kr. reikning til að skoða viðkomandi rólur t.d. í Steingrímsfirði, Sævangi, félagsheimilinu þar. Eru menn kannski að taka rólurnar frá börnunum úti á landi? Mér finnst skrýtið að mönnum liggi svo á að ekki megi kostnaðarmeta þetta og það af flokki sem segir að hann vilji ábyrgan rekstur. Hvaða ábyrgi rekstur er það að vilja ekki kostnaðarmeta svona frumvarp? Mér finnst þetta í rauninni vera stórundarlegt.

Frú forseti. Örstutt vegna þessa, þá vísa ég aftur og les aftur fyrir hv. þingmann umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga.  ,,Sambandið leggst ekki gegn því að frumvarpið verði samþykkt enda gerði það ekki athugasemd við setningu reglugerðar um öryggi leikvallatækja og leiksvæða og eftirlit með þeim þegar það fékk hana til umsagnar á árinu 2002.“ Þá lagðist kostnaðurinn á þetta. Hv. þingmaður segir hins vegar: Hvað er þessi þingmaður sem hér stendur að hugsa að koma á eftirliti með þessu, því fylgir kostnaður. Já, því fylgir kostnaður og ég er ekki tilbúinn að veita afslátt af þessum hlutum. Mér er nákvæmlega sama hvar leiksvæðin eru og hvort þau eru notuð oft eða ekki. Ég tel enga ástæðu til þess að veita afslátt þegar öryggi barnanna okkar er annars vegar, enga, svo því sé algerlega til haga haldið.

Frú forseti. Það er athyglisvert að heyra að borgarfulltrúanum er alveg sama hvað hlutirnir kosta, nákvæmlega sama. Ég ræddi við samflokksmenn hans um frumvarpið og þeim var ekki sama. Þeir tóku undir þá skoðun mína að þetta getur einfaldlega orðið til þess að rólurnar verði teknar niður t.d. við félagsheimili og þar sem þær eru lítið notaðar. Ég hefði talið að áður en menn kæmu á regluverki sem þessu athuguðu þeir hvernig staðan væri. Hvers vegna erum við að setja þessar reglur? Er þetta lífsspursmál? Er ekki rétt að skoða hvað upp á vantar hvað öryggi varðar? Það liggur ekkert fyrir um það. Nei, það er verið að búa til vinnu og verið að bjarga hæstv. umhverfisráðherra vegna þess að hún setti reglugerð sem á sér ekki lagastoð. Það eru staðreyndir málsins. 

Frú forseti. Við höldum áfram með stóra rólumálið. Það fór sérstakur hópur yfir málið árið 2002 eins og margoft hefur komið fram. Niðurstaða vinnuhópsins var reglugerð sem var sett árið 2002, ekki af núverandi hæstv. umhverfisráðherra. Hópurinn samanstóð af fulltrúum frá ráðuneytinu og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þetta var allt saman rakið fyrir nefndarmönnum. Allt sem hér hefur verið nefnt hefur því verið skoðað, framkvæmt og nú þegar hefur kostnaðurinn komið til.

Forseti. Ég vil í tilefni af umræðunni taka fram að afstaða okkar samfylkingarmanna í þessu efni byggist mjög einfaldlega á því að málið er vanreifað. Þær forsendur sem þurfa að vera til að taka efnislega afstöðu í málinu voru ekki til staðar. Vissulega er það rétt að eftir að formaður umhverfisnefndar reyndi fyrst að koma málinu í gegn boðaði hann til annars fundar daginn eftir í samráði við minni hlutann, a.m.k. við mig, og það samstarf var með þeim hætti sem tíðkast hefur í umhverfisnefnd að undanförnu. Hins vegar voru þær umsagnir ekki komnar fram sem þurfti. Ein kom í dag eftir að málið var komið af dagskrá þingsins og önnur mjög mikilvæg umsögn frá Reykjavíkurborg kom ekki fyrr en í gær. Af þeim ástæðum getum við ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins og stöndum með hinum stjórnarandstöðuflokkunum að því nefndaráliti sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð styður frumvarpið og lítur svo á að hér sé um mikilvægt framfaraspor að ræða. Hins vegar er frumvarpinu í ýmsu ábótavant og höfum við því lagt fram breytingartillögur. Það er t.d. ekki kveðið á um að lögin skuli taka til sjómanna og starfsmanna flugfélaga. Við bætum úr því. Við bætum einnig úr því að í frumvarpinu skortir beina tilvísun í lög sem eiga að tryggja að kjarasamningar í landinu gildi. Því er einnig ábótavant að í lögunum er ekki kveðið á um að trúnaðarmenn verkalýðsfélaga skuli eiga aðgang að ráðningarsamningum og upplýsingum um launakjör leigðra starfsmanna og það er ekki kveðið á um miskabætur. Út á þetta ganga tillögur okkar og þær eru ekki nýjar af nálinni. Þær hafa legið fyrir Alþingi í hálft annað ár. Í hálft annað ár hafa legið fyrir þinginu tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem tekið er á þessum málum öllum. En við fögnum því að stjórnarandstaðan á Alþingi og verkalýðshreyfingin skuli hafa fengið því ágengt að ríkisstjórnin loksins vaknaði í málinu. Það er til skammar hve illa hún hefur sofið á verðinum. En ég ítreka stuðning okkar við frumvarpið, við teljum það vera spor fram á við.

Hæstv. forseti. Hér er kveðið á um að greiða skuli fasteignaskatt af sjúkrastofnunum, skólum, heimavistum, leikskólum, íþróttahúsum og bókasöfnum. Við teljum ekki rétt að færa slíkar velferðarstofnanir, samfélagslegar stofnanir, undir fasteignaskattinn og getum þar af leiðandi ekki stutt þessa lagabreytingu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem kemur frá hv. allsherjarnefnd. Nefndin leggur til að þeir einstaklingar sem taldir eru upp á þskj. 560 öðlist ríkisborgararétt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem ég flyt við það frumvarp sem við hér ræðum en þar er um að ræða leiðréttingu á tilvísunum sem komið hafa í ljós við nánari yfirlestur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarpið sem við hér ræðum en hv. efnahags- og viðskiptanefnd kom með nýja málsgrein og fórst fyrir að geta um gildistöku hennar. Úr því er bætt í breytingartillögunni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarpið sem við hér ræðum, um olíugjald og kílómetragjald. Þar er um að ræða tilvísun í 3. mgr. sem á að vera 4. mgr.

Virðulegi forseti. Það er mikið vandræðamál, þetta olíumál. Ég stóð með félögum mínum hér lengi að því, tókst í ein sex ár að forða því að þessi litun kæmist á. En svo gengur það nú þannig að enginn má við margnum, og þetta er búið að vera hér núna og tekið í lög. Ég lýsti við 2. umr. um þetta frumvarp afstöðu minni sem er orðin átta eða níu ára gömul.  Mér er sagt, og ég hef sannreynt það, að í gær hafi hæstv. fjármálaráðherra kveðið sér hljóðs um þetta mál, gefið þær yfirlýsingar að hann ætlaði að standa fyrir því að málið yrði tekið upp í ráðuneyti hans. Ég hef rætt við hann ítarlega um málið. Ég stend í þeirri meiningu og þeirri trú að hæstv. ráðherra sé að verða ljóst þvílík vandræði þetta eru. Ég treysti því og trúi að hann muni skipa nefnd í þetta mál þar sem aðilar vinnumarkaðarins fái að koma að því og við mjög hratt og vel förum í gegnum það og afnemum þessa litun. Hún er skelfilegur hlutur. Vegna þessa hef ég ákveðið, virðulegur forseti, að við þá atkvæðagreiðslu sem fer fram á eftir ætla ég að láta af því að vera á móti. Hins vegar mun ég gera minni ríkisstjórn það til heiðurs að sitja hjá.

Virðulegi forseti. Hér er um afskaplega ánægjulegt mál að ræða. Það er verið að nýta þá fjármuni sem fengust fyrir vel heppnaða einkavæðingu Landssímans. Það er gert til að styrkja innviði Íslands, velferðarkerfið, og svo eru settir miklir fjármunir í nauðsynlegar samgöngubætur. Ég vek athygli á því að um 70% af fénu fara í verkefni sem nýtast öllu landinu, þó sérstaklega höfuðborgarsvæðinu, mislæg gatnamót við Suðurlandsbraut og Vesturlandsveg, tvöföldun Reykjanesbrautar, og síðast en ekki síst er hér um að ræða fjármögnun á Sundabrautinni. 
             Það vekur athygli mína að enn og aftur ýtir ríkisstjórnin á eftir nauðsynlegum samgöngubótum í Reykjavíkurborg á meðan meiri hluti í borginni dregur lappirnar. Þar sem ég hef orðið var við það að þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar eiga erfitt með að styðja fjármögnun Sundabrautar mun ég fylgjast nokkuð vel með því hvað gerist í atkvæðagreiðslunni á eftir.