Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu máli var vísað til nefndarinnar fyrir tveimur dögum. Þetta er nokkuð viðamikið frv. með 43 greinum. Það verður að játa að ekki hefur verið hægt að athuga þetta mál eins og skyldi á þessum tíma. Nefndin fékk Magnús Jóhannesson siglingamálastjóra og Ólaf Steinar Valdimarsson ráðuneytisstjóra á sinn fund og þeir skýrðu málið fyrir nefndinni. Við í samgn. Nd. höfum reynt að hafa þau vinnubrögð að fara nokkuð vel ofan í þau frv. sem okkur berast en í þeim önnum sem hafa verið hefur það bara alls ekki tekist. Slík vinnubrögð eins og hafa verið viðhöfð undanfarna daga er náttúrlega varla hægt að búa við. Ég held að ýmis mál hafi farið hér í gegn án þess að menn hafi í raun og veru gert sér fulla grein fyrir því hvað þeir voru að gera. Þannig hefur það a.m.k. verið með þann sem hér stendur og ég hef orðið var við það að þeir sem í kringum mig hafa verið hafa ekki fylgst nægilega með þessari afgreiðslu. Þrátt fyrir þetta leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrifar undir með fyrirvara.



Herra forseti. Þessu máli var vísað til nefndarinnar fyrir tveimur dögum. Þetta er nokkuð viðamikið frv. með 43 greinum. Það verður að játa að ekki hefur verið hægt að athuga þetta mál eins og skyldi á þessum tíma. Nefndin fékk Magnús Jóhannesson siglingamálastjóra og Ólaf Steinar Valdimarsson ráðuneytisstjóra á sinn fund og þeir skýrðu málið fyrir nefndinni. Við í samgn. Nd. höfum reynt að hafa þau vinnubrögð að fara nokkuð vel ofan í þau frv. sem okkur berast en í þeim önnum sem hafa verið hefur það bara alls ekki tekist. Slík vinnubrögð eins og hafa verið viðhöfð undanfarna daga er náttúrlega varla hægt að búa við. Ég held að ýmis mál hafi farið hér í gegn án þess að menn hafi í raun og veru gert sér fulla grein fyrir því hvað þeir voru að gera. Þannig hefur það a.m.k. verið með þann sem hér stendur og ég hef orðið var við það að þeir sem í kringum mig hafa verið hafa ekki fylgst nægilega með þessari afgreiðslu. Þrátt fyrir þetta leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrifar undir með fyrirvara.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. samgn. Nd. um frv. til laga um eftirlit með skipum með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að því, sem reyndar kom fram í máli frsm., að samgn. hafði nánast engin tök á því að kynna sér þetta mál eins og skyldi. Það litla sem ég hef getað athugað þetta frv. sýnist mér það í raun og veru að flestu leyti þarft, en hér er verið að flytja frv., allmikinn lagabálk, til samræmingar á lögum og breytingum sem orðið hafa á lögum sem snerta siglingar og sjómennsku og síðustu tvö þing hafa eytt verulegum tíma í. Ég nefni þá miklu vinnu sem fór í siglingalög á sínum tíma, sjómannalög. Það er því að mínu viti mjög óheppilegt að þetta lagafrv., sem má heita fylgifiskur þeirra frv. og er að hluta til ætlað til að samræma ákvæði sem þar voru sett og þar var breytt, skuli eiga að ganga í gegnum hv. Alþingi á svo skömmum tíma sem raun ber vitni og ég skrifa fyrst og fremst undir með fyrirvara sem mér finnst skylt að hafa á þegar hv. alþm. verða að láta sig hafa það að vinna að málunum með þeim hætti sem hér er ætlast til. Að öðru leyti held ég að frv. sé að flestu leyti til bóta að svo miklu leyti sem mér er innihald þess ljóst. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Þetta frv. sem hér er til umræðu um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum varðar breytingar á tveimur greinum þeirra laga, þ.e. 36. gr. og 37. gr. Þetta frv. hefur nú verið rætt á tveimur fundum í nefndinni, öðrum að vísu óformlegum áður en málið var komið til nefndar. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir var fjarstödd við afgreiðslu þess. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skilar séráliti. Þeir sem skrifa undir þetta nál. ásamt mér eru hv. þm. Pálmi Jónsson, Eggert Haukdal, Þórarinn Sigurjónsson og Halldór Blöndal. Þetta mál var mikið rætt fyrir tveimur árum og þá kom það fram, t.d. í framsöguræðu sem sá flutti sem hér stendur, að því var spáð að það yrði að lengja þann umþóttunartíma sem yrði að vera ef ætti að ná því marki að búið væri að byggja upp einhverja aðra afvinnustarfsemi í strjálbýli en þá náðist ekki samkomulag um lengri tíma. Ég vil því fagna því sérstaklega að það hefur orðið samkomulag í stjórnarflokkunum um að taka þarna tvö skref sem eru tvö ár til viðbótar við það sem lögin kveða á um. Breytingin er líka þannig að í 36. gr. eru í staðinn fyrir 4% komin 5% en í sambandi við það fjármagn sem á að fara í Framleiðnisjóð hefur það verið lækkað úr 5% árið 1990 ofan í 4% og 4% síðan á árunum 1991 og 1992. Þó að mér sé ljóst að þetta nægi ekki, þá er þetta mjög gott skref og eins og ég sagði fagna ég því. Það verður tíminn að leiða í ljós þegar þessi ár líða, en ég álít að það þurfi að lengja þetta tímabil ef þeir flokkar sem þá ráða eru sama sinnis og var þegar þessi lög voru sett, þ.e. að halda byggðinni í svipuðu horfi og hún var þá. Þá þurfum við mikið lengri tíma. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Meiri hl. nefndarinnar mun greiða atkvæði á móti öllum brtt. sem fram koma til þess að tryggja framgang þessa máls.



Virðulegur forseti. Þetta mál, 430. mál sem kemur frá Ed., frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, svonefndum búvörulögum, gengur út á það að lengja um tvö ár ákvæði 36. og 37. gr. gildandi laga um greiðslu útflutningsbóta annars vegar og hins vegar fjármagn sem renna skal í Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Afstaða minni hl. landbn. er sú að þessar breytingar gangi til réttrar áttar, en þær gangi of skammt, eða tíminn sem þarna er ætlaður sé of skammur. Auk þess er það skoðun minni hl. að í ljósi þeirrar gagnrýni, þeirra athugasemda sem komið hafa fram vegna framkvæmdar búvörulaganna, sérstaklega ákvæða um fjárveitingar úr Framleiðnisjóði, væri rétt, úr því að verið er að breyta lögunum á annað borð, að flytja ákvæði sem kveða skýrar á um hvernig ráðstafa skuli fjármagni úr Framleiðnisjóði. Sú gagnrýni hefur m.a. lotið að því að það brjóti gegn þeim anda sem lagður var til grundvallar við samþykkt búvörulaganna og m.a. var notað til að fá ýmsa aðila innan landbúnaðarins til að fallast á eða láta góða heita þá lagasetningu sem unnið var að á vormánuðum 1985 út á það fjármagn sem renna ætti í Framleiðnisjóð landbúnaðarins og nota skyldi til uppbyggingar og til að mæta áhrifum af samdrætti í búvöruframleiðslunni. Þetta hafa menn skilið þannig, og sá sem hér talar m.a., að þar með væri verið að ákveða að það fé skyldi notað samkvæmt orðanna hljóðan til uppbyggingar og til að mæta áhrifum samdráttarins, en ekki, eins og raunin hefur orðið á, til að kalla fram enn frekari samdrátt, jafnvel til þess að kaupa upp framleiðsluréttinn eða taka á Framleiðnisjóð miklar byrðar vegna samninga ríkisvaldsins við bændur. Því er flutt um það sérstök brtt. á þskj. 1050 að þarna verði breytt um orðalag og kveðið afdráttarlaust upp úr um það að ekki sé heimilt að nota það fé sem í Framleiðnisjóð rennur til að stuðla að frekari samdrætti búvöruframleiðslunnar en leiðir af öðrum ákvæðum laganna og jafnframt að ekki skuli heldur lagðar á Framleiðnisjóð byrðar vegna samninga ríkisvaldsins við samtök bænda um verðábyrgð á tilteknu magni mjólkur- og sauðfjárafurða, sbr. 30. gr. þessara laga. Væri orðalagi 37. gr. breytt með þessum hætti þa væri það væntanlega orðið ótvírætt að ráðstöfun fjár úr Framleiðnisjóði á borð við það sem átti sér stað á s.l. ári væri óheimil og ólögleg og bryti klárlega gegn anda laganna. Ég er reyndar þeirrar skoðunar og hef haldið því fram áður úr þessum ræðustóli að þessar ráðstafanir brjóti gegn ákvæðum gildandi laga. En orðalag þeirra er þó óljósara hvað þetta varðar og þar eru ekki tekin af tvímæli með málsgreinum sem beinlínis banna slíka ráðstöfun þó að ég kjósi og hafi kosið að skilja ákvæði 37. gr. laganna á þann hátt að þetta sé í raun óheimilt. Brtt. mínar ganga svo auk þess út á það að lengja þennan aðlögunartíma sem 36. og 37. gr. gera ráð fyrir og í stað þess að lengja hann um tvö ár, eins og frv. meiri hl. landbn. Ed. gerir ráð fyrir, yrði hann lengdur um fimm ár og næði fram á og með árinu 1995 í báðum tilfellum. Enn fremur er svo að lokum flutt brtt. á þskj. 1050 um að við lögin bætist svofellt ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: "Alþingi felur ríkisstjórninni að láta þegar hefja undirbúning að heildarendurskoðun laganna og skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka sem í samráði við hagsmunaaðila vinni það verk og leggi fyrir næsta þing." Ég hygg að þær breytingar, sem stjórnarmeirihlutinn er einmitt hér að gera á búvörulögunum, sanni það í raun og veru betur en mörg orð og langar ræður að æskilegt hefði verið að mönnum hefði gefist meiri tími til að vanda sig betur þegar lögin voru sett á sínum tíma og þá hefðu menn þegar í upphafi sett niður fyrir sér lengri aðlögunartíma eins og reyndar var klárlega á bent á þeim tíma að nauðsynlegt og óhjákvæmilegt væri. Jafnmiklar breytingar á högum bænda og landbúnaðarins og boðaðar voru í lögunum vorið 1985 á jafnskömmum tíma gætu ekki gengið fyrir sig nema með meiri háttar röskun og vandræðum og því hefði verið nauðsynlegt að lengja þegar í stað aðlögunartímann, einnig til þess að við stjórnun búvöruframleiðslunnar væri hægt að leggja til grundvallar lengri samninga og gefa bændum þannig fast land undir fætur til lengri tíma svo að þeir væru ekki nánast frá ári til árs að skipuleggja sinn búrekstur út í óvissa framtíð. Ég held að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti, en vísa aftur til þess að í raun og veru er tilvist þessa frv. sönnun á því að þær gagnrýnisraddir, sem hafðar voru uppi um þetta atriði laganna, hafa reynst á rökum reistar. Það er enn fremur ástæða til að halda því til haga, eins og reyndar gert er í nál. minni hl. landbn. Ed. þar sem birt eru nál. 1. minni hl. landbn. frá því við afgreiðslu laganna vorið 1985, að Alþb. varaði harðlega við þeim vinnubrögðum sem þar voru viðhöfð þegar búvörulögin voru sett á mjög knöppum tíma á vordögum. Eins og ég hef þegar sagt hefur það margoft komið í ljós að þá hefði verið heppilegra að menn hefðu haft meiri tíma og e.t.v. ráðlegra að menn hefðu þá farið að ráðum minni hlutans og lagt þau lög fyrir betur undirbúin að hausti en ekki unnið að setningu þeirra með þeim hætti sem raun bar vitni. Það er engin spurning að það er til bóta að framlengja þennan aðlögunartíma. Og þó það væri ekki neitt annað en það, burtséð frá innihaldi frv., að við þann tíma sem bændur sjá í lögum að þeir hafa bætast tvö ár, þá er það kostur í sjálfu sér. Mér liggur við að segja án tillits til þess hvað þar væri boðað að öðru leyti, þ.e. það er strax til bóta að stefnumörkun liggi fyrir lengra fram í tímann þannig að menn viti að hverju þeir ganga og að hverju þeir eiga að stefna. Það er auðvitað alveg ljóst að í sambandi við allar fjárfestingar og ákvarðanir um meiri háttar framkvæmdir, mannvirkjagerð og annað af því tagi, þá er það óviðunandi fyrir þá sem standa í þessum atvinnurekstri, eins og reyndar öðrum, að vita nánast ekkert hvað þeirra bíður handan við sjóndeildarhringinn eða innan tiltölulega mjög fárra ára. Þegar tekin hefur verið upp stjórnun í atvinnuvegi með þeim hætti sem þessi lög og ákvæði á grundvelli þeirra hafa gert, þá er það enn mikilvægara að sú stjórnun styðjist við einhverja yfirlýsta markaða eða lögbundna stefnu sem liggi fyrir eitthvað fram í tímann þannig að menn geti frekar aðlagað sinn rekstur að þeim horfum sem þar koma fram. Það hefði verið freistandi, herra forseti, að ræða ofurlítið um stöðu landbúnaðarmálanna almennt þegar þessi lög eru hreyfð hér á þinginu og opnuð upp, en ég býst ekki við að það yrði mjög vinsælt ef sett yrðu á mjög löng ræðuhöld um það tiltekna efni nú á þessum síðasta sólarhring þinghaldsins, ef guð lofar. Ég vil þó segja það að birgðamál, þrátt fyrir þá samninga sem gerðir hafa verið, eru ekki í jafngóðu lagi og æskilegast væri og í raun og veru er ófrágenginn mikill vandi sem velt hefur verið á undan, einkanlega í sauðfjárbúskapnum alla tíð frá því að þessi lög voru sett og reyndar lengur. Og það er auðvitað mjög bagalegt þegar verið er að lengja þennan tíma með þessum hætti að ekki skuli þá liggja neitt fyrir um það hvernig eigi að taka á þeim vanda. Ég hygg að það væri öllum til bóta að viðurkenna það að þar verður í eitt skipti fyrir öll, ef þess er nokkur kostur, að grípa til ráðstafana þannig að birgðahaldið komist í eðlilegt horf og menn haldi ekki áfram að rúlla á undan sér með tilheyrandi kostnaði og tjóni og neikvæðum áhrifum á markaðsog sölumál afurðanna birgðavanda af því tagi sem gert hefur verið undanfarin ár. Auðvitað þyrfti þá til að koma viðbótarfjármagn þegar gert væri sérstakt átak til að koma þessum málum í eðlilegt horf. Eitt af því sem ég gagnrýndi líka á sínum tíma, herra forseti, var það að ekki lægi fyrir nein stefnumörkun um niðurgreiðslustig og stefnumörkun um æskilegt vöruverð í búvöruframleiðslunni. Sama staða, nákvæmlega sama staða er uppi á teningnum enn þann dag í dag. Niðurgreiðslur hafa verið rokkandi, reyndar lengst af jafnt og þétt lækkandi í tíð þessarar ríkisstjórnar, en þó hafa þar verið tekin ýmis stökk, gjarnan með skyndiákvörðunum þegar bjarga hefur þurft tilteknum vandamálum fyrir horn, annaðhvort í sambandi við kjarasamninga og búvöruverðshækkanir eða af einhverju öðru tagi. Þetta er auðvitað afar óheppilegt og ég tel mér ekki fært annað en víkja að þessu nokkrum orðum vegna þess að það er mjög bagalegt að enn skuli þessi háttur vera hafður á, að í raun og veru liggi engin stefnumörkun fyrir um niðurgreiðslustig og æskilegt opinbert aðhald eða opinbera þátttöku í því efni að halda búvöruverðinu innan hóflegra marka og tryggja að það sé í einhverju eðlilegu samræmi við kaupgetu almennings í landinu. Ég held að þessum málum verði aldrei komið í farsælt horf nema að þar sé tryggt eitthvert tiltekið jafnvægi eða samhengi á milli, að verðlagning búvaranna sé þannig að þessar daglegu neysluvörur séu ekki dýrari en svo, eða það ódýrar skulum við segja, að hvert og eitt heimili í landinu geti veitt sér að kaupa af þeim nægjanlegt magn og helst sem mest. Ég held, og það er stefna okkar þm. Alþb., að með því að lengja þennan aðlögunartíma um fimm ár og þannig að fyrir lægi átta ára tímabil sem væri til ráðstöfunar til að grípa til margvíslegra skipulagsráðstafana í landbúnaðinum, þá mætti að slíku tímabili loknu gera sér vonir um að staða þessara mála væri komin í mun vænlegra horf en nú er. Það er ekki í samræmi við þær alvarlegu horfur sem eru m.a. í byggðamálunum að hér skuli vera flutt á síðustu dögum þingsins þegar lítill tími er til umfjöllunar, frv. um þessa viðbót við aðlögunartímann án nokkurra annarra fylgiráðstafana og án þess að tími gefist þá til ítarlegra umræðna um stefnumörkun í landbúnaðarmálum að öðru leyti. Þess er e.t.v. varla von að þessi ríkisstjórn fari á síðustu ævidögum sínum að leggja fram mjög bitastæða hluti í þessum málaflokki. Það hefur verið heldur magurt sem frá henni hefur komið að mínu mati og margt heldur mislukkað, enda gjarnan gagnrýnt af engum mönnum jafnharðlega og hv. þm. stjórnarliðsins, einstökum þm. stjórnarliðsins. Forseti kannast eflaust við það, a.m.k. forseti sameinaðs Alþingis að þegar hér eru umræður um landbúnaðarmál, þá eru engir jafntíðförulir í ræðustólinn og hv. þm. stjórnarliðsins, ýmist til að þvo hendur sínar eða til þess að gagnrýna eitt og annað í framkvæmd landbúnaðarstefnunnar. Og það er skiljanlegt vegna þess að þessar aðgerðir hafa valdið margvíslegum erfiðleikum og það eru óveðursblikur á lofti svo ekki sé meira sagt um framtíð íslensks landbúnaðar, ekki síst sauðfjárbúskaparins. Það er ekki þar með sagt að ég telji þessa lagasetningu og stjórnun hæstv. landbrh. alla ómögulega og til einskis góðs maklega, og það kemur m.a. fram í því að ég mun styðja þetta frv. af því að ég tel það til bóta. Ég tel það þó ekki ganga nógu langt og mun fyrst láta á það reyna hvort menn geta fallist á brtt. sem ég flyt um að aðlögunartími verði lengdur og tvær aðrar brtt. sem ég hef gert ráð fyrir, en miðað við þá stöðu sem þessi mál eru í í dag þá væri það til bóta að mínu mati að fá framlengingu, hversu lítil sem hún er, á aðlögunartíma laganna og það get ég út af fyrir sig stutt. Ég held ég þurfi þá ekki, virðulegur forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Ég vísa í nál. á þskj. 1049 og ég vísa í nál. 1. minni hl. landbn. Ed. þar sem birt voru sem fskj. með nál. gögn þar sem fram kemur stefna Alþb. í þessum málum og þær tillögur sem við höfum flutt, bæði á þessu þingi og áður, til lausnar á þeim margvíslegu erfiðleikum sem við er að glíma í íslenskum landbúnaði.



Herra forseti. Þetta frv. sem hér er rætt er flutt af meiri hl. landbn. Ed. að beiðni hæstv. landbrh. til breytingar á Vlll. kafla laga nr. 46 frá 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Það er ekki staður né stund til þess að kryfja þetta mál til mergjar, en það verður að segjast eins og er að þetta er spor í rétta átt. Gengur þó ekki nógu langt. Þetta sýnir með öðru að þau lög sem gilda um þetta efni, lög um framleiðslu og sölu á búvörum, eru ekki algóð og ekki framkvæmd þeirra heldur. Mætti hafa um það mörg orð, en vonandi er þetta ekki síðasta úrbótin sem kemur fram til þess að ráða að nokkru leyti bót á framkvæmd þessara laga sem sannarlega hefur ekki farið nógu vel úr hendi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það núna þar sem tíminn er dýrmætur, en þetta eru ekki mín síðustu orð um þetta mál.



Herra forseti. Ég fagna þessu frv., sem hér liggur fyrir, en hefði að sjálfsögðu viljað að það hefði gengið lengra. Að þetta frv. er nú borið fram sýnir, eins og oft áður hefur verið um talað, að búvörulögin, sem sett voru fyrir tveimur árum, hafa ekki náð þeim tilgangi sem til var ætlast. Það hefði þurft að vera miklu lengri aðlögunartími og hann er hér framlengdur með þessu frv. Það hefði þurft lengri framlengingu, en nú er komið fram á síðustu daga þingsins og ég stend þess vegna að því að frv. verði afgreitt óbreytt. Það sem vantar að auki er að taka á birgðavandanum og leysa hann. Framleiðendur og ríkisvald þyrftu þar að taka höndum saman, koma þessum vanda úr landinu, en síðan m.a. að beita útflutningsuppbótum á innanlandsmarkaðinn og stórauka neysluna innanlands, sem vel er hægt. Það þarf í öðru lagi að endurskoða reglugerðir og gera kerfið manneskjulegra. Við setningu búnaðarþings benti formaður Búnaðarfélags Íslands landbrh. á að þetta þyrfti að gera og vonandi verður hann við því. Það þarf líka að efla búgreinafélögin og skapa þeim aukið fjármagn. Það mundi verða til þess að efla landbúnaðinn og hverja grein fyrir sig. Nýlega skrifaði húnvetnskur bóndi grein í Morgunblaðið þar sem hann sagði m.a., með leyfi forseta: "Bændur hafa mátt þola margar plágur og eru margar þeirra af mannavöldum. Fjárkláðinn var fluttur til landsins 1856, minkaplágan 1930, mæðiveikin 1933 og síðar garnaveiki. Þessar plágur hafa valdið bændum þungum búsifjum og miklu tjóni. En allt útlit er þó fyrir að Jónsplága verði hvað mest og óskaplegust." Það frv. sem hér liggur fyrir og verður væntanlega samþykkt mun að nokkru draga úr afleiðingum Jónsplágu og þess er sannarlega þörf. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað