Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hóf athugun sína á fjárlagafrv. þann 15. okt. s.l. og segja má, að n. hafi unnið sleitulaust að afgreiðslu málsins síðan. Alls hefur n. rætt fjárlagafrv. á 32 fundum sínum, en auk þess hafa einstakir nm. starfað í undirn. til athugunar á sérstökum málaflokkum frv. Hefur það einkum beinzt að þeim málaflokkum, sem fjalla um fjárveitingar til verklegra framkvæmda, svo sem nýbyggingu skóla og íþróttamannvirkja, hafnarframkvæmdir og lendingarbætur, nýbyggingar sjúkrahúsa, læknabústaða og heilsuverndarstöðva. Segja má, að stór hluti af því fé, sem árlega er veitt í fjárl. til verklegra framkvæmda í landinu, falli undir þessa þrjá málaflokka. Þá hefur n. nú sem fyrr átt ágætt samstarf við forstöðumann fjárlaga– og hagsýslustofnunar fjmrn., dr. Gísla Blöndal, en hann hefur setið flesta fundi n. og veitt henni mikilsverðar upplýsingar og aðstoð. Þá er þess að geta, svo sem fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir fjárlagafrv., að á s.l. sumri var að hans ósk starfandi undirnefnd fjvn., sem í átti sæti einn maður frá hverjum þingflokki. Vann sú n. ásamt með fjárlaga– og hagsýslustofnuninni að ýmsum athugunum varðandi fjárlagagerðina með það fyrir augum að koma á betra skipulagi í ríkisrekstrinum og auknum sparnaði. Er ekki að efa, að þessi nýbreytni í vinnubrögðum við samningu fjárlagafrv. er til bóta og ætti að tryggja nánari samvinnu milli fjárlaga– og hagsýslustofnunar fjmrn. og fjvn., sem verður að teljast æskilegt. Undir athugun n. á fjárlagafrv. hefur hún átt þess kost að eiga viðræður við forstöðumenn hinna ýmsu ríkisstofnana, en með því hefur n. aflað sér ýmissa upplýsinga varðandi ríkisreksturinn í heild, sem gert hefur n. auðveldara en ella að meta þá nauðsyn, sem fyrir hendi er hverju sinni, þegar um það er að ræða að skipta takmörkuðu fjármagni milli einstakra verkefna þjóðfélagsins. Svo sem jafnan áður, hefur n. borizt fjöldi erinda frá einstaklingum, samtökum og stofnunum, sem flest hafa falið í sér beiðnir um fjárhagslega aðstoð eða fyrirgreiðslu í einu eða öðru formi. Hafa nm. eftir föngum reynt að kynna sér þessi málefni og komið til móts við aðila eftir því, sem tök hafa verið á. N. er þó ljóst, að í sumum tilfellum hefur orðið að synja fjárbeiðnum til málefna, sem vissulega verðskulda að hljóta fjárhagslegan stuðning, en takmarkað fjármagn hins opinbera hefur ráðið úrslitum um afgreiðslu mála. Enn sem komið er hefur n. ekki unnizt tími til að ljúka að fullu afgreiðslu sinni á nokkrum liðum fjárlagafrv. Má þar nefna liðina nýbyggingu iðnskóla, fyrirhleðslur, eftirlaun og heiðursstyrki o.fl., auk einstakra erinda annarra, sem bíða afgreiðslu 3. umr. Um heildarafgreiðslu fjárlagafrv. náðist ekki samkomulag innan n. og hefur minni hl. skilað séráliti. Varðandi brtt. á þskj. 154 varð hins vegar full samstaða innan n. og flytur hún því till. sameiginlega. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka meðnm. mínum ágætt samstarf í n. við afgreiðslu málsins og vona, að enda þótt leiðir nm. hafi ekki að öllu leyti legið saman, þá hafi afgreiðsla málsins í heild í n. verið með þeim hætti, að allir hafi mátt við una. Varðandi tekjubálk fjárlagafrv. er það að segja, að meiri hl. n. gerir engar brtt. við þessa umr. málsins. Það er alkunna, að nú standa fyrir dyrum viðræður um aðild Íslands að EFTA, Fríverzlunarbandalagi Evrópu. Samþykki Alþ. þáltill., till. þá, sem ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ. um aðild Íslands að EFTA, leiðir af því, að gera verður margvíslegar breytingar á tekjustofnum fjárlagafrv. Meiri hl. n. telur því rétt að fresta til 3. umr. að bera fram brtt. við tekjubálk frv. Hins vegar vill meiri hl. n. taka það skýrt fram, að hann telur með öllu óverjandi að afgreiða fjárlagafrv. með greiðsluhalla og mun því miða till. sínar við 3. umr. málsins við það, að svo verði eigi. Þá verður í stuttu máli gerð grein fyrir brtt. fjvn. við gjaldabálk frv. Þar er fyrst lagt til að við liðinn 201, Alþingi, komi nýr liður, til útgáfu Alþingishátíðarkantötu dr. Páls Ísólfssonar, að upphæð 280 þús. kr. Er ætlað að verja þessari upphæð til að kosta vandaða útgáfu á þessu verki, en svo sem kunnugt er gaf dr. Páll Ísólfsson Alþ. umrætt handrit. Næst koma brtt., sem falla undir fjárlagaliði við forsrn. og menntmrn. Kemur þar fyrst till. n. um fjárveitingu til Handritastofnunar Íslands, gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 2.5 millj. kr. Þegar fyrsta fjárveiting til Handritastofnunar Íslands var veitt í fjárl. 1964, var gengið út frá því, að hluti ríkissjóðs við byggingu Árnagarðs vegna Handritastofnunar mundi nema um 10 millj. kr. En það er um 30% af áætluðum heildarkostnaði byggingarinnar. Fjárveitingar til Handritastofnunar nema nú samtals um 16 millj. 80 þús. kr. frá upphafi, þegar með er talin sú fjárveiting, sem hér er lögð til. Hér er þó ekki um endanlega fjárveitingu að ræða og gera má ráð fyrir, að jafnháa upphæð verði að taka í fjárlög fyrir árið 1971. Þá er lagt til, að tekinn verði inn nýr liður við Náttúrufræðistofnun Íslands, að upphæð 65 þús. kr., til kaupa á ljósmyndavinnuáhöldum Tryggva Samúelssonar. – Til Menntaskólans á Akureyri er lagt til, að liðurinn laun hækki um 460 þús. kr., en það er vegna vanáætlunar í fjárlagafrv. – Til Kennaraskóla Íslands hækkar launaliður um 1.923 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 307 þús. Stafar þessi hækkun af auknum nemendafjölda, miðað við það, sem gert var ráð fyrir við samningu fjárlagafrv. – Til Fræðslumyndasafns er till. um fjárveitingu að upphæð 250 þús. kr., sem er nýr liður. Það er ætlað til tilrauna með skólasjónvarp í eðlisfræði á vegum Fræðslumyndasafnsins í samvinnu við Skólarannsóknir. Hefur Fræðslumyndasafnið á s.l. sumri athugað möguleika á slíku skólasjónvarpi, þ.e. að senda fræðslumyndir beint til skóla og nemenda. Hefur mál þetta verið rætt við ýmis skólayfirvöld og fengið góðar undirtektir. Með þessari upphæð ætti að vera hægt að hefja umræddar tilraunir með skólasjónvarp í þessari umræddu námsgrein. – Þá er lagt til að hækka fjárveitingu til Vélskóla Íslands, en samkv. till. n. hækkar launaliður um 946 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 160 þús. Er þessi viðbótarkostnaður vegna óvenjumikillar aðsóknar að Vélskólanum nú á þessu hausti. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Iðnskólans í Reykjavík hækki um 300 þús., en það er vegna kaupa á nýrri prentvél handa prentdeild Iðnskólans, sem flytur nú í betra húsnæði. Hér er um helming af kostnaðarverði prentvélarinnar að ræða, þar sem félagssamtök prentsmiðjueigenda munu leggja fram hinn helming andvirðisins. – Til héraðsskólans á Núpi hækkar fjárveiting um 250 þús. kr. Hækkar liðurinn annar kostnaður sem þessu nemur. Er hér um að ræða vanáætlun við gerð fjárlagafrv. – Fjvn. leggur til, að fjárveitingar til nýbygginga héraðsskólanna hækki um 600 þús. kr. og verður þá upphæðin samtals 16.7 millj. kr. Um skiptingu á upphæðinni samkv. till. n. vísast til þess, sem fram kemur á þskj. 154. – Til byggingarframkvæmda gagnfræðaskóla, barnaskóla og íbúða fyrir kennara og skólastjóra er lagt til, að fjárveiting hækki samtals um 61 millj. 105 þús. kr. og verður þá fjárveiting til þessara skólabygginga á næsta ári samtals að upphæð 206 millj. 806 þús. kr. Einn af þeim fjárlagaliðum, sem hvað mest hafa hækkað á s.l. áratug, er framlag til nýbyggingar skóla og íþróttamannvirkja. Á árinu 1959 eru heildarfjárveitingar til þessara framkvæmda 23 millj. 177 þús. kr. En samkv. till. þeim, sem ég hef nú lýst, verða fjárveitingar til byggingar skóla og íþróttamannvirkja samtals að upphæð 297 millj. 830 þús. kr. Til þess að gera þennan samanburð raunhæfan, ber að sjálfsögðu að leggja til grundvallar verðgildi peninganna, miðað við hvort árið sem er. Í nóvember 1959 er byggingarvísitala samkv. upplýsingum Hagstofu Íslands l32 stig. En samkv, sömu upplýsingum er byggingarvísitalan nú 428 stig eða hækkun, sem nemur 312%. Til þess að fjárveiting nú væri að sama verðgildi veitt og veitt var á árinu 1959, þyrfti upphæðin að vera um 72 millj. 312 þús. kr. Hér er því um rúmlega 312% hækkun á fjármagni að ræða, þegar tekið er tillit til þeirrar hækkunar, sem átt hefur sér stað í byggingarkostnaðinum á þessu tímabili. Þá er lagt til, að liðurinn 772, Lánasjóður íslenzkra námsmanna, hækki um 1.5 millj., en jafnframt er við 6. gr. frv. brtt. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast fyrir lánasjóðinn 6 millj. kr. og kem ég að þeirri till. síðar. – Lagt er til, að liðurinn náms– og fræðimenn hækki um 10 þús., en það er hækkun á styrk til Félags íslenzkra stúdenta í Kaupmannahöfn. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Þjóðminjasafnsins hækki um 75 þús. kr. og gangi upphæðin sem byggingarstyrkur til verbúðar í gömlum stíl, sem ákveðið hefur verið að byggja í Bolungarvík. – Til almenningsbókasafna er lagt til, að liðurinn 02, til bæjar– og héraðsbókasafna, hækki um 150 þús. og er þá gert ráð fyrir að verja 100 þús. kr. af þeirri upphæð til geymsludeildar amtsbókasafnsins á Akureyri, en 50 þús. kr. gangi til endurbóta bókasafnsins á Ísafirði. – Þá er næst till. varðandi liðinn 882 listir, framlög og er lagt til að hækka þann lið um 1 millj. kr. Fjvn. mun taka þessa till. til nánari athugunar á milli umr. og vil ég því leyfa mér að taka þessa till. aftur við þessa umr. – Til tónlistarskóla er till. um hækkun að upphæð 78 þús. kr., en það er sú upphæð, sem talið er, að sé vanáætluð í frv. Verður þá heildarupphæð til tónlistarskólanna 7 millj. 828 þús. kr. og skiptist á milli 38 tónlistarskóla, en ríkissjóður greiðir, svo sem kunnugt er, 1/3 af reksturskostnaði skólanna. – Þá er lagt til, að liðurinn vísinda– og fræðimenn hækki um 50 þús. kr. og skal upphæðinni verja sem styrk til dr. Sigurðar Jónssonar til rannsókna á þörungagróðri við strendur Íslands. Svo sem kunnugt er, hefur dr. Sigurður Jónsson unnið við þessi rannsóknastörf á undanförnum árum og fengið til þess styrk frá fleiri aðilum. Alls hafa komið út 30 ritgerðir eftir dr. Sigurð Jónsson um þessi rannsóknastörf og sjávarlíffræðirannsóknir hans hér við strendur. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Jöklarannsóknafélags Íslands hækki um 40 þús. kr., en það er vegna ársþings Alþjóða jöklarannsóknarfélagsins, sem haldið verður í samvinnu við Jöklarannsóknafélag Íslands hér á landi í júnímánuði n.k. og er gert ráð fyrir, að umrætt ársþing verði haldið í héraðsskólanum að Skógum undir Eyjafjöllum. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Íþróttasambands Íslands hækki um 200 þús. kr. – Undir liðnum 899 ýmislegt eru nokkrar till. um auknar fjárveitingar. Kemur þar fyrst till. um hækkun til blindrastarfsemi að upphæð 250 þús. Gert er ráð fyrir, að 100 þús. kr. af þessari upphæð sé varið til styrktar við nám erlendis í blindrakennslu og 150 þús. kr. er ætlað til útgáfustarfsemi fyrir blinda. – Til Skáksambands Íslands er till. um 50 þús. kr. hækkun og til alþjóðaskákmóta er hækkun um 25 þús. kr. – Til Þjóðdansafélags Reykjavíkur hækkar fjárveiting um 7 þús. – Til Leikfélags Reykjavíkur er till. um hækkun fjárveitingar að upphæð 250 þús. kr. og til Bandalags ísl. leikfélaga um 50 þús. - Þá er lagt til, að Stjórnunarfélag Íslands hljóti fjárveitingu að upphæð 100 þús. kr. til námskeiðahalds, en það er sama upphæð og félagið hafði á fjárlögum yfirstandandi árs. – Til Svifflugfélags Íslands er till. um 100 þús. kr. fjárveitingu og er það einnig sama fjárupphæð og félagið hlaut í fjárl. yfirstandandi árs. – Þá eru till. um fjárveitingar til minnismerkja um Jón Eiríksson konferenzráð, Guðmund góða og Ara fróða að upphæð 25 þús. kr. til hvers minnismerkis. – Til Blaðamannafélags Íslands er till. um 100 þús. kr. fjárveitingu til námskeiðahalds. Til Hlíðardalsskóla rekstrarstyrkur að upphæð 200 þús. kr. – Til kirkjutónlistarmóts, sem halda á í Reykjavík á næsta ári, er lagt til, að fjárveiting hækki um 75 þús. kr. og verður sá liður samtals að upphæð 125 þús. kr. Kristján Jósepsson frá Vopnafirði hefur unnið merkt starf með því að koma upp vísi að íslenzku dýrasafni. Hefur þetta safn nú að undanförnu verið til sýnis hér í Miðbæjarskólanum. Leggur fjvn. til, að Kristjáni Jósepssyni verði veittur styrkur á fjárl. að upphæð 50 þús. kr. Þá hefur Skátafélagið í Hafnarfirði haft forgöngu um það á undanförnum árum að koma þar upp vísi að sjódýrasafni og leggur fjvn. einnig til, að sædýrasafnið í Hafnarfirði hljóti 50 þús. kr. styrk í fjárlögum. Koma þá næst brtt. n. við fjárlagaliði, sem falla undir utanrrn. Er þar fyrst till. um fjárveitingu til sendiráðsins í Osló, að hún verði hækkuð um 19 þús. kr. vegna hækkunar forvaxta í Noregi. Þá er lagt til, að fjárveiting til sendiráðsins í London, launaliður, hækki um 115 þús. kr. Til sendiráðsins í Bonn er hins vegar lagt til, að fjárveiting hækki um 436 þús. kr., en það er vegna gengishækkunar þýzka marksins á s.l. hausti. Þá koma brtt. n. við fjárlagaliði, sem falla undir atvmrn. Er þar fyrst till. um hækkun fjárveitingar til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, tilraunastöðin að Skriðuklaustri. Fjárveiting hækkar um 150 þús. kr. vegna viðhalds á íbúðarhúsinu. Þá er lagt til, að fjárveiting vegna verðlagsnefndar landbúnaðarafurða hækki um 196 þús. kr. Það er vegna aukins kostnaðar við svokallaða Sexmannanefnd. Verður þá heildarfjárveiting til verðlagsnefndar landbúnaðarafurða 700 þús. kr. – Til Kvenfélagasambands Íslands hækkar fjárveiting um 100 þús. kr. og til Sambands norðlenzkra kvenna, sem er nýr liður, er till. um 50 þús. kr. – Fulltrúaráð Sjómannadagsins í Reykjavík og Hafnarfirði stóðu sem kunnugt er fyrir sjávarútvegssýningunni Íslendingar og hafið. Nokkur greiðsluhalli varð vegna sýningarinnar, en með hliðsjón af því, að nokkrar opinberar stofnanir, sem þátt tóku í þessari sýningu, hafa enn ekki greitt sín þátttökugjöld telur fjvn. rétt að verða við óskum fulltrúaráðsins um fjárbeiðni og leggur því til, að tekin verði upp fjárveiting að upphæð 250 þús. kr. vegna Sjávarútvegssýningarinnar Íslendingar og hafið. – Þá koma næst till. um hækkaðar fjárveitingar til Bændaskólans á Hvanneyri. Lagt er til, að liðurinn viðhald hækki um 150 þús., en það er vegna viðhalds á einum kennarabústað, og liðurinn önnur rekstrargjöld er lagt til, að hækki um 100 þús. kr. vegna aukins kostnaðar við upphitun skólahúsnæðis. – Til Bændaskólans á Hólum er till. um fjárveitingu að upphæð 900 þús. kr., til byggingar íþróttahúss. Svo sem kunnugt er brann íþróttahúsið að Hólum á s.l. ári og er nú unnið að byggingu nýs íþróttahúss þar á staðnum. Þessi upphæð, sem hér um ræðir, er talið, að vanti til viðbótar vátryggingarfé hússins til þess að standa undir byggingarkostnaði nýja hússins. – Til byggingar húsmæðraskóla utan kaupstaða er lagt til, að fjárveitingar hækki samtals um 440 þús. kr., en um skiptingu á upphæðinni vísast til þess, sem fram kemur í brtt. fjvn. á þskj. 154. – Til Verzlunarskóla Íslands var farið fram á verulega hækkun á fjárveitingu. Var það gert m.a. vegna fjölgunar í skólanum. Nú munu stunda nám í Verzlunarskóla Íslands um 660 nemendur, en það er 51 nemanda fleira, en var á s.l. skólaári. En auk þess hefur rekstrarkostnaður skólans aukizt verulega. Fjvn. hafði gert till. um það, að fjárveiting til skólans mundi hækka um 1.200 þús. kr., en hún mun taka þessa till. sína til nánari athugunar á milli umr. og vil ég því leyfa mér að taka þessa till. aftur nú við þessa umr. Ef þessar 1.200 þús. kr. hefðu komið til viðbótar því, sem er í fjárlagafrv., hefði heildarframlag til skólans numið 5 millj. 390 þús. eða sem næst 8.000 kr. á hvern nemanda í skólanum. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Samvinnuskólans að Bifröst hækki um 350 þús. kr. og verður þá heildarfjárveiting til Samvinnuskólans 1 millj. 710 þús. kr. Og með tilliti til þess nemendafjölda, sem er við nám í Samvinnuskólanum, verður þessi heildarfjárveiting til skólans þannig, að hún nemur um 22 þús. kr. á hvern nemanda. – Við liðinn 999 ýmislegt eru tvær brtt. Til tækninýjunga er lagt til, að fjárveiting hækki um 150 þús. kr. og framlag vegna skólabáts er lagt til, að hækki um 500 þús. kt. og verður þá samtals 600 þús. Gerð hefur verið kostnaðaráætlun um reksturskostnað skólaskips, sem áætlað er, að verði rekið að sumarlagi um þriggja mánaða skeið. Heildarkostnaður við útgerðina er gert ráð fyrir, að verði um 2 millj. 600 þús. kr. Loforð hefur fengizt frá borgarsjóði Reykjavíkur og Fiskimálasjóði um framlag, sem ætti að nægja til viðbótar þessari fjárveitingu, til þess að rekstur skólabátsins yrði þar með tryggður. Þá koma næst brtt. n. við fjárlagaliði, sem falla undir dóms– og kirkjumálarn. Er þar fyrst till. um fjárveitingu til aðalskrifstofunnar, að hún hækki um 675 þús. kr. Er það vegna væntanlegra sveitarstjórnarkosninga, sem fram eiga að fara á komandi sumri. Upphæðin skiptist þannig, að laun hækka um 525 þús. og annar kostnaður um 150 þús. kr. Þá koma næst brtt. n. við fjárveitingar til ríkisspítalanna, en vegna daggjaldahækkana, sem þar hafa átt sér stað, verða verulegar breytingar á rekstrarliðum ríkisspítalanna í heild. Af hækkun daggjaldanna leiðir, að útgjöld ríkissjóðs til sjúkratrygginga hækka um 72 millj. kr., en á móti kemur að halli á rekstri sjúkrahúsa ríkisins lækkar um ca. 50 millj. kr. og verður því um nettó útgjaldaaukningu á fjárl. að ræða, sem nemur 22 millj. kr. Fjvn. átti ítarlegar viðræður við forstöðumenn ríkisspítalanna og hinna einstöku deilda þeirra. Var það álit n. að athuguðu máli, að ekki yrði hjá því komizt að auka starfslið sjúkrahúsanna og hinna einstöku deilda þeirra. Með hliðsjón af því leggur n. til, að launaliður ríkisspítalanna hækki samtals um tæplega 5 millj. kr. og er þá gert ráð fyrir, að verði unnt að ráða nýtt starfsfólk til þessara stofnana, sem nemur samtals um 52 nýjum starfsmönnum. Koma þá næst brtt. fjvn. við liðinn 381 til sjúkrahúsa, sjúkraskýla, læknamiðstöðva og læknisbústaða annarra en ríkissjúkrahúsa. Lagt er til, að fjárveitingar hækki um 13 millj. og 6 þús. kr., og verður þá heildarupphæðin til nýbygginga undir þessum lið um 62 millj. 425 þús. kr. Um skiptingu á fjárveitingunni milli hinna ýmsu framkvæmda vísast að öðru leyti til þess, sem fram kemur í till. n. á þskj. 154. Til ríkisspítala eru hins vegar fjárveitingar til nýbygginga samkvæmt fjárlagafrv. 51 millj. 875 þús. kr. og samtals verður þá upphæðin 114 millj. og 300 þús. kr. Fyrir 10 árum voru fjárveitingar undir þessum málaflokki samtals 9 millj. 690 þús. kr. og ef lögð er til grundvallar sú hækkun byggingarkostnaðar, sem átt hefur sér stað, þyrfti fjárveiting nú að vera að upphæð um 30 millj. 233 þús. kr. til þess að vera til jafns við það, sem veitt var í fjárl. 1959. Hér er því raunverulega um 269% hærri fjárveitingu að ræða, þegar lagt er til grundvallar raunverulegt verðgildi peninganna eða aukinn byggingarkostnaður. Við liðinn 399 ýmis heilbrigðismál eru nokkrar brtt. Lagt er til, að veittar verði 150 þús. kr. vegna kostnaðar við þing hjúkrunarkvenna á Norðurlöndum, sem haldið verður hér í Reykjavík í júlí n.k. Umrædd samtök hjúkrunarkvenna eiga hálfrar aldar afmæli og verður þess minnzt sérstaklega í sambandi við þingið. Gert er ráð fyrir, að allt að 800 erlendar hjúkrunarkonur verði þátttakendur í móti þessu. – Þá er einnig nýr liður 320 þús. kr. til Náttúrulækningafélags Íslands, það er byggingarstyrkur fyrir heilsuhælið í Hveragerði, en það er sama upphæð og er í fjárl. yfirstandandi árs. Koma þá næst brtt. n. við liðinn 401 þjóðkirkjan. Lagt er til, að liðurinn 03 kirkjuþing hækki um 100 þús. kr., liðurinn 06 til útgáfustarfsemi um 18 þús. kr., liðurinn 10 sumarbúðir þjóðkirkjunnar hækki um 190 þús. og er þá gert ráð fyrir, að þeirri upphæð verði varið til styrktar sumarbúðum þjóðkirkjunnar, sem í ráði er, að komið verði upp við Eiðavatn í Eiðaþinghá, en á undanförnum árum hefur þjóðkirkjan á Austurlandi rekið sumarbúðir í barnaskólahúsinu á Eiðum. - Næst kemur till. n. um fjárveitingu að upphæð 250 þús. kr. til byggingar minningarkapellu um séra Jón Steingrímsson, en hana er verið að byggja að Kirkjubæjarklaustri. Fyrir þremur árum, eða á 175 ára ártíð séra Jóns Steingrímssonar, bundust Skaftfellingar samtökum um að minnast hans á veglegan hátt. Má sérstaklega geta þess, að bændur um 100 talsins í V.-Skaftafellssýslu lofuðu að gefa eitt haustlamb hver næstu 6 árin í byggingarsjóð minningarkapellunnar. Telur fjvn. sjálfsagt að veita þessu málefni nokkurn stuðning og gerir ráð fyrir, að alls verði veitt í þessu skyni um 500 þús. kr. og sé þessi upphæð, sem hér um ræðir, 250 þús. kr., fyrri greiðsla. – Þá leggur n. til, að fjárveiting til Hallgrímskirkju í Reykjavík verði hækkuð um 280 þús. kr. og verður þá heildarfjárveiting samtals 1 millj. kr. Lagt er til, að liðurinn 971 gæzluvistarsjóður, 04 Vernd, hækki um 50 þús. kr. – Liðurinn 981 bindindisstarfsemi hækki um 50 þús. kr., en það er vegna halla á bindindisþingi, sem haldið var á s.l. ári. Þessu næst koma brtt. n. við fjárlagaliði, sem falla undir félmrn. Þar kemur fyrst brtt. n. um Tryggingastofnun ríkisins. Eins og ég hef áður skýrt frá, hækka framlög til sjúkratrygginga um 72 millj. kr., en það er í beinu sambandi við hækkun daggjalda á sjúkrahúsum og verður þá liðurinn framlög til sjúkratrygginga samtals að upphæð 868.7 millj. kr. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður, vatnsveitur aðrar, að upphæð kr. 320 þús. Er hér um að ræða fjárveitingar til þeirra aðila, sem hafa ekki aðstöðu til að fá vatn til býla sinna frá samveitum og þurfa að leggja í kostnaðarsamar framkvæmdir við vatnsöflun. Er þetta svipuð upphæð og varið hefur verið í þessu skyni á undanförnum árum. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Bjargráðasjóðs hækki um 5 millj. kr., en það er með hliðsjón af frv. til l. um breyt. á l. um Bjargráðasjóð, sem nú liggur fyrir Alþ. og gert er ráð fyrir, að nái fram að ganga. Liðurinn 999 ýmis framlög. Við hann eru nokkrar brtt. Er þar fyrst lagt til, að liðurinn 02 elliheimili hækki um 400 þús. kr. Er hér um fjárveitingar að ræða til styrktar á rekstri 13 elliheimila, sem starfrækt eru í landinu. Hefur þessi fjárlagaliður lengi staðið óbreyttur og verið sem svarar 60 þús. kr. á hvert elliheimili. Er hér um nokkra úrbót að ræða varðandi rekstur elliheimila, verði till. þessi samþ. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Sumargjafar verði hækkuð um 200 þús. kr., en það er vegna reksturs fóstruskóla félagsins. – Til Rauða kross Íslands er lagt til, að fjárveiting hækki um 105 þús. kr. og til Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra og lamaðra er till. um byggingarstyrk að upphæð 1 millj. og 500 þús. – Til Geðverndarfélags Íslands er einnig till. um byggingarstyrk að upphæð 2 millj. kr. Er hér um að ræða till. um fjárveitingar til umræddra félaga til jafns við það, sem veitt er í fjárl. yfirstandandi árs. – Til Bandalags íslenzkra skáta er lagt til, að fjárveiting hækki um 50 þús. kr. – Til Ungmennafélags Íslands hækkar fjárveiting um 200 þús. – Til Æskulýðssambands Íslands um 50 þús. – Til æskulýðsnefndar Austur-Húnavatnssýslu 25 þús. kr. – Til sjúkraflugs er lagt til, að fjárveiting hækki um 250 þús. kr. og verður þá liðurinn samtals 750 þús. – Þá er lagt til, að fjárveiting til byggingar dagheimila fyrir börn verði 600 þús. kr., en um skiptingu á upphæðinni er vísað til sérstaks lista, sem fram kemur á þskj. 154. Við 4. gr. 106 fjmrn. er ein brtt., við 999 ýmislegt. Lagt er til, að liðurinn viðfangsefni 10 vísitölu uppbætur á laun að upphæð 45 millj. kr. verði felldur niður, en upphæðinni 45 millj. 701 þús. kr. hefur þegar verið jafnað niður á ýmsa launaliði í frv. Við fjárlagaliði, sem falla undir samg.– og iðnmrn., hefur n. gert nokkrar brtt. Koma þar fyrst till. um hækkun á fjárveitingu til hafnamála. Lagt er til, að framlag til hafnarmannvirkja og lendingarbóta hækki um 8 millj. 850 þús. kr., og verði þá 78 millj. og 50 þús. Um sundurliðun á þeirri upphæð vísast til sérstaks lista á þskj. 154. Þá er lagt til, að liðurinn hafnarframkvæmdir, eftirstöðvar framlaga, hækki um 12.4 millj. og verði þá samtals að upphæð 25.2 millj., til ferjubryggna er lagt til, að fjárveiting hækki um 750 þús. og til sjóvarnargarða um 585 þús. kr. Verði þessar till. fjvn. samþ., hækkar framlag til hafnarmannvirkja og lendingarbóta samtals um 22 millj. 585 þús. kr. og verður þá heildarfjárveiting til hafnamála og lendingarbóta 169 millj. 435 þús. kr. Eitt af því, sem undirn. fjvn. kynnti sér sérstaklega á s.l. sumri, þegar hún vann að undirbúningi fjárlagafrv., var staða hafnanna gagnvart ríkissjóði og þá reyndi n. einnig að gera sér grein fyrir fjárhagslegri getu viðkomandi sveitarfélaga, hvað snertir viðbótarframlag til hafnanna. Það var einróma álit nm. og fjvn. í heild, að ekki yrði komizt hjá því að breyta núverandi vanskilum hafnanna við ríkisábyrgðasjóð í föst lán til langs tíma. Og til viðbótar að gera sérstakar ráðstafanir um fjárhagslega aðstoð fyrir vissar hafnir, þannig að hjálpa þeim yfir tímabundna erfiðleika. Með það fyrir augum mun framlag það, sem er í fjárlfrv. til Hafnarbótasjóðs, hafa m.a. verið hækkað upp í 17 millj. kr. Og fjárveiting til greiðslu á eftirstöðvum á framlagi ríkissjóðs, svokallað halafé, er nú till. um, að hækki til viðbótar um 12.4 millj. kr., og verður þá þessi liður samtals að upphæð 22.5 millj. Þá hefur orðið að samkomulagi, svo sem fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh., að ríkissjóður tæki á sig rúmlega helming af því fé, sem hefur fallið á hafnirnar vegna gengislækkana á árunum 1967 og 1968. Hluti ríkisins í gengistapinu verður 57.5% af upphæðinni og er gert ráð fyrir, að sú upphæð verði greidd til hafnanna á sama tíma og lánin endurgreiðast, en hér er um mismunandi langan tíma að ræða eða allt upp í 12 ár í sumum tilfellum. Ógreitt framlag ríkisins vegna fyrri hafnarmannvirkja, þegar nýju hafnal. tóku gildi, mun hafa numið um 118 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir, að þessar eftirstöðvar verði greiddar að fullu á næstu fjórum árum. En varðandi nýjar framkvæmdir, sem á áætlun eru fyrir næsta ár, er hins vegar gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði að fullu sitt framlag, eins og nýju hafnal. gera ráð fyrir. Það er eins með hafnargerðir, vegi og skólabyggingar í okkar landi, verkefnin virðast ótæmandi og þrátt fyrir stóraukin framlög vantar enn mikið á, að allir fái óskir sínar uppfylltar. Til þess að gera sér nokkra grein fyrir þeirri þróun, sem átt hefur sér stað við fjárframlög hins opinbera s.l. áratug til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, má á sama hátt og ég hef áður gert varðandi skólabyggingar og byggingar sjúkrahúsa leggja til grundvallar fjárframlög og byggingarkostnað samkvæmt byggingarvísitölunni. Kemur þá í ljós, að hér er einnig um stórauknar fjárveitingar að ræða, því að fyrir l0 árum var fjárveiting til hafnarmannvirkja og lendingarbóta um 14 millj. 205 þús. kr., en það svarar til þess, að fjárveiting í ár væri 44 millj. 320 þús. kr. til þessara framkvæmda. En samkvæmt till. fjvn. verður fjárveitingin hins vegar samtals 167 millj. og 300 þús. kr. eða raunveruleg hækkun miðað við verðgildi, sem nemur 277%. Þessar heildarfjárveitingar, sem nú eru á fjárl. til þessara málaflokka, sem ég hef sérstaklega gert að umtalsefni, nema því fram yfir það, að peningarnir séu umreiknaðir í núverandi verðgildi, til skólanna um 312%, til sjúkrahúsanna 269% og til hafnarmannvirkja og lendingarbóta um 277%. Þá er lagt til, að liðurinn 351 ferðamál hækki um 100 þús. kr. Er upphæðinni ætlað að mæta kostnaði ferðamálaráðs vegna ferðamálasérfræðings á vegum Sameinuðu þjóðanna, sem hingað er væntanlegur á komandi sumri. – Við liðinn Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins er lagt til að hækka fjárveitingu um 529 þús. kr., en auk þess hækka tekjur stofnunarinnar um 640 þús. kr. eða samtals um 1.169 þús. kr. Útskýrist upphæðin þannig, að til launahækkana er lagt til að verja 919 þús. kr. og annar kostnaður, útgáfustarfsemi hækkar um 250 þús. kr. Þá er till. um, að tekinn verði upp nýr liður undir 499 iðja og iðnaður, framlög: Til útflutningsskrifstofu Félags ísl. iðnrekenda 3 millj. kr. Gera má ráð fyrir stóraukinni starfsemi í þessum efnum, ef Ísland gerist aðili að Fríverzlunarbandalaginu, EFTA og er því talið rétt að verða við þessari beiðni Félags ísl. iðnrekenda. – Þá er till. um fjárveitingu til Stýrimannaskólans í Vestmannaeyjum, að hún hækki um 150 þús. kr. Þá er brtt. við liðinn 108, viðskrn. Lagt er til, að liðurinn 03 vörusýningar erlendis hækki um 1 millj. kr. og verður hann þá samtals 1.5 millj. Telja verður, að hér sé um lágmarksupphæð að ræða, svo mikið sem það er undir slíkri starfsemi komið, að okkur takist að finna nýja markaði fyrir útflutningsframleiðsluna, því að segja má, að útflutningsframleiðendur séu oftast ekki aflögu færir með fjármagn í þessum efnum. Loks koma svo brtt. n. við 6. gr. frv., en þar er lagt til að heimila ríkisstj. eftirfarandi: Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af dælustöð ásamt tilheyrandi tækjum, sem Vestmannaeyjakaupstaður hefur flutt inn til landsins til að auka flutningsgetu neðansjávar vatnsleiðslu milli lands og Eyja. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af þremur dísilrafstöðvum, sem rafveiturnar á Húsavík, Siglufirði og Sauðárkróki hafa fest kaup á hjá Fosskraft h.f. Að endurgreiða KFUM og K aðflutningsgjöld af vinnuskálum, sem félögin hyggjast kaupa af Fosskraft og nota fyrir sumarbúðir. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af notaðri sjúkrabifreið, sem brezka sendiráðið fyrir hönd Southampton háskóla hefur gefið Slysavarnafélagi Íslands. Að endurgreiða Ingimar Ingimarssyni sérleyfishafa aðflutningsgjöld af almenningsbifreið til fólksflutninga. Að endurgreiða væntanlegan tekjuskatt af Henrik Steffens verðlaunum, sem próf. Magnús Már Lárusson hefur hlotið. Að ábyrgjast lán að upphæð 1 millj. kr. fyrir Náttúrulækningafélag Íslands vegna byggingarframkvæmda í Hveragerði. Að ábyrgjast allt að 14 millj. kr. lán fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, vegna byggingar orlofsheimilis að Munaðarnesi. Að verja 1.200 þús. kr. af tekjum af malarnámi í landi Vífilsstaða til byggingar húsnæðis á Vífilsstöðum fyrir hjúkrunarkonur. Að leggja fram sem hlutafé í Slippstöðinni h.f. á Akureyri 10 millj. kr., enda nemi heildarhlutafé í fyrirtækinu eigi lægri fjárhæð en 30 millj. kr. Að selja fasteignirnar Hvol á Eyrarbakka og Lónshús í Garði. Að selja öll útihús á jörðinni Baldurshaga í Mýrahreppi í A.–Skaftafellssýslu. Að taka allt að 20 millj. kr. lán til byggingar fæðingar– og kvensjúkdómadeildar Landspítalans. Að lána allt að 10 millj. kr. vegna endurnýjunar og sölu bifreiða, er forstöðumenn og aðrir starfsmenn ríkisstofnana hafa haft til umráða, í samræmi við væntanlega reglugerð um bifreiðamál ríkisins. Að gera makaskipti við Reykjavíkurborg á lóðum í Reykjavík þannig, að ríkisstj. afsalar Reykjavíkurborg lóð þeirri, sem er eign ríkisins á svæði, sem afmarkast af Hverfisgötu, Ingólfsstræti, Sölvhólsgötu og Kalkofnsvegi (Arnarhóli), rúmlega 10 þús. fermetra að stærð, sneið af lóð Stjórnarráðsins við Lækjartorg, um 965 fermetra að stærð og sneiðum af lóðum Landsbókasafnshússins og Þjóðleikhússins í samræmi við skipulag Hverfisgötu, um 270 fermetra að stærð. Á móti afsalar Reykjavíkurborg til ríkisstj. lóð, um 38 þús. fermetra að stærð, til viðauka við núverandi eignarlóð Landsspítalans, og er sú viðbótarlóð innan landssvæðis, sem afmarkast af Hringbraut, Miklatorgi, Snorrabraut, Eiríksgötu og Barónsstíg. Það er óskað eftir heimild þessari vegna samninga, sem í ráði er að gera við Reykjavíkurborg um aukið landrými fyrir Landsspítalann og læknadeild Háskólans. En auk þess lóðarsvæðis, sem borgin afsalar sér ríkinu til eignar, norðan Hringbrautarinnar, er gert ráð fyrir, að spítalinn fái til afnota fyrir bílastæði núverandi götustæði við Hringbraut milli Miklatorgs og Laufásvegar og um 14 ha leigulóð sunnan Hringbrautarinnar. Einnig er gert ráð fyrir, að ríkið láti gera nýja götu frá tjarnarenda að Snorrabraut í stað þess hluta Hringbrautar, sem færi til afnota fyrir Landsspítalann. Sú lausn lóðarmála, sem hér er í stórum dráttum lýst, er forsenda þess, að um nokkrar verulegar frekari byggingarframkvæmdir geti orðið að ræða við Landsspítalann og að möguleikar séu á byggingu fyrir læknakennslu í sambandi við spítalann. Jafnframt er talið, að með þessari lausn málsins sé séð fyrir lóðarrými fyrir byggingar Landsspítalans og að við stofnanir í tengslum við hann bætist bæði heilbrigðisstofnanir, rannsóknar– og kennslustofnanir um langa framtíð. Þá er lagt til að heimila að hefja byggingu nýs stjórnarráðshúss á árinu 1970 og undirbúa nauðsynlega fjáröflun, til þess að unnt sé að ljúka byggingu hússins með eðlilegum hraða. Að ábyrgjast allt að 6 millj. kr. lán vegna Lánasjóðs íslenzkra námsmanna. Verði þessar till., brtt. fjvn., sem ég hef nú greint frá, samþykktar, verða niðurstöður á greiðsluyfirliti ríkissjóðs sem hér segir: Gjöld verða 7.985 millj. 139 þús. kr., en tekjur eru óbreyttar 8.082 millj. 147 þús. kr. Verða þá tekjur umfram gjöld 97 millj. og 8 þús. kr. Lánahreyfingar út og inn eru óbreyttar, þannig að mismunur verður eftir sem áður 184 millj. 154 þús. Greiðslujöfnuður á rekstrarreikningi eru eftirstöðvarnar 97 millj. og 8 þús. kr. og af lánahreyfingum út, mismunur 184 millj. 154 þús. kr. Verður því greiðsluhalli á greiðsluyfirlitinu sem nemur 87 millj. 146 þús. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. hefur leyft sér að flytja við þessa umr. málsins. Ég vænti, að till. hljóti samþykki hv. alþm. og legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fjvn. starfar með öðrum hætti en aðrar n. Alþ., þar sem fyrstu tvo mánuði þingsins eða rúmlega það eru daglega fundir, svo að samskipti nm. þeirra, sem í fjvn. eru á hverjum tíma, verða því meiri heldur en önnur samskipti þm. yfirleitt. Mér er það bæði ljúft og skylt að þakka formanni fjvn. og öðrum nm. fyrir samstarfið í n., það sem af er þessu þingi. Enda þótt það fari svo sem fyrr, að leiðir skilji, þegar að afgreiðslu fjárl. kemur, þá er það ekki vegna þess, að innan n. hafi ekki verið reynt að leita að sameiginlegum leiðum innan þeirra takmarka, sem eru á milli stjórnarsinna og stjórnarandstöðu. Ég vil líka leyfa mér f.h. okkar í minni hl. að færa hagsýslustjóra þakkir fyrir samstarfið við hann, því að undan því höfum við á engan hátt að kvarta og sem fyrr hefur hann látið okkur í té þær upplýsingar, sem við höfum beðið um, og hefur verið hið ánægjulegasta samstarf hans við n. Ég vil líka segja það í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, að mér finnst, að fjvn. hafi á margan hátt haft meiri áhrif á hana en oft áður. Eins og form. n., frsm. meiri hl. gerði grein fyrir, eru fluttar sameiginlega till. frá n. í heild og eigum við í minni hl. aðild að þeim till. Eins og venja hefur verið, er sú aðild bundin þeim fyrirvara, að við höfum fyrirvara við einstakar till. og við till. í heild, en ég vil hins vegar um það segja, að þær eru flestar með þeim hætti, að við eigum auðvelt með að fylgja þeim, þó að við hefðum hins vegar kosið, að lengra hefði verið gengið í sumum málaflokkum, eins og ég mun síðar víkja að. En við því er ekki að segja, því að þar var meiri hl. bundinn innan þeirra vébanda, sem meirihlutastefnan markaði honum. Ég held því, að um þessar till. megi segja, að fæstar þeirra orki tvímælis. Eins og kom fram í ræðu þeirri, sem ég flutti við 1. umr. fjárlaganna, gagnrýndi ég það – og síðar í sjónvarpsviðtali, sem við fulltrúar flokkanna áttum um fjárlagafrv., – að litlu væri varið hlutfallslega til verklegra framkvæmda, eins og það er orðað í daglegu tali og sérstaklega benti ég þar á skólabyggingarnar í landinu, sem mjög er sótt á. Ég minnist þess, að í sjónvarpsþættinum kom það fram hjá hæstv. menntmrh., að hér yrði mikið úr bætt og var það viðurkenning á réttmæti gagnrýninnar, því að meiri hluti þess fjár, sem væri tekjuafgangur á fjárlagafrv., mundi ganga til skólabygginga. Nú vil ég segja það, að í þessum málum hefur verið unnið verulega af hálfu fjvn. og ég vil leyfa mér að þakka það, sem áunnizt hefur í því og ég tel, að n. eigi meiri þátt í því en hæstv. ríkisstj., hvað tókst þó að koma þeim málum áfram. Hins vegar skortir allmikið á það, að það sé komið upp í fyrirheit hæstv. menntmrh. um, að meiri hluti af þeim 255 millj. kr., sem voru umfram tekjur á fjárlagafrv., gengi til skólamála, því að skólabyggingarnar hafa verið hækkaðar um 61 millj., eins og fram hefur komið í ræðu form. fjvn. Ég vil segja það, að ég tel, að fjvn. hafi unnið dyggilega að því að reyna að fá auknar fjárveitingar í skólamálin og hafi tekizt að koma þeim lengra, heldur en ríkisstj. hæstv. ætlaðist þó til. En þrátt fyrir það, þó að nokkuð hafi áunnizt í þessu, þá er það afskaplega langt frá því, að þessum málaflokki sé sinnt sem skyldi. Ég tók eftir því í ræðu hv. 2. þm. Vesturl. áðan, að þegar hann gerði grein fyrir þessu, þá gerði hann samanburð á því, sem áður hafði verið til skólamála og því, sem nú væri og taldi, að sá samanburður væri verulega hagstæður. Ég hef líka tekið eftir því í umr., að hæstv. menntmrh. hefur vitnað í tölur í þessu sambandi og m.a. talað um samtímistölur, þ.e. tölur, sem væru jafngildar því, sem hann vitnaði til. Nú er mér ekki kunnugt um það, hvernig sá útreikningur er fundinn. Hv. 2. þm. Vesturl. vitnaði hins vegar í byggingarvísitöluna í þessu sambandi. Hún er ekki einhlít um þetta, því að fleiri samanburðaratriði koma þar til greina, stundum hef ég leyft mér að vitna í hækkun fjárlaganna, sem hefur orðið veruleg á þessu tímabili. Þess er líka að geta, að fólksfjölgun í landinu hefur orðið veruleg á þessum árum, sem vitnað var til, svo að það verður að taka inn í þann samanburð, sem á að gera, ef hliðstætt er. Við megum heldur ekki gleyma því, að við lifum á öld hraðans. Það er allmikil breyting orðin í okkar veröld og á okkar landi á 10–12 síðustu árum. Þessi öld, sem er oftast kölluð atómöld, hefur krafizt mikils í sambandi við skóla og menntun og okkar þjóð kemst ekki hjá því frekar en aðrar þjóðir að taka tillit til þess. Þegar við erum að gera samanburð á skólamálum eða hvernig ríkið stóð að framkvæmdum í skólamálum fyrir 12 árum og það stendur nú, þá verðum við líka að meta það, hver ásóknin er til framkvæmdanna og þörf fyrir þær. Í sambandi við fjárlagaundirbúning nú munu hafa legið fyrir um 60 umsóknir til nýrra skólabygginga. Það eru aðeins 20 framkvæmdir, sem eru teknar þannig, að þær eru settar á framkvæmdastig. Hinar fá ýmist byrjunarframkvæmdir eða liggja alveg utan dyra. Þessu verðum við að gera okkur grein fyrir, að þannig er ástandið í þessu og þó að við kunnum að nefna hér nokkuð háar tölur þar um, þá er þörfin miklu meiri heldur en þær tölur, sem við getum nefnt. Og það er við þessi verkefni, sem við verðum að miða. Við minnumst öll þess, hvað hefur gerzt á þessu ári í að knýja fram breytingar í skólamálum. Það þarf ekki að rekja fyrir mönnum átökin, sem urðu um aðsóknina að læknadeild háskólans. Nemendurnir, sem stóðu við dyrnar og ekki átti að opna fyrir, voru ekki að spyrja um það, hvort hefði verið veitt svo og svo miklu fé til þessara mála á síðustu árum, heldur vildu þeir fá að komast inn í læknadeildina og fá að njóta þar náms. Hins vegar var það mat þeirra, sem þar stjórnuðu málum, að það væri ekki hægt að veita þeim nám í læknadeild háskólans, af því að það væri ekki rúm fyrir þá. Við vitum það líka, að þær skyndiráðstafanir, sem hafa verið gerðar í sumar, eins og það að ákveða hér menntaskóla í Reykjavík á haustmánuðum eða seinni part sumars, sem tók svo til starfa eftir 1–2 mánuði frá því, að hann var ákveðinn, þær voru ekki gerðar í gamni eða að nauðsynjalausu. Þetta var gert af því, að það var ekki í raun og veru hægt að komast fram hjá því. Þetta sannar okkur það, að þessum málum hefur ekki verið sinnt með þeirri framsýni og fyrirhyggju, sem nauðsyn bar til að gera og raunverulega var krafizt. Þó að byggður hefði verið annar menntaskóli í Rvík., Menntaskólinn við Hamrahlíð, þá leysti það ekki vandann í dag, þó að það hafi leyst að einhverju leyti vandann, sem var til staðar, þegar hann var byggður. Þannig hrannast upp verkefnin. Við vitum það líka, að gagnfræðadeildirnar, sem voru settar á stofn í haust með nokkurra daga fyrirvara, þær voru heldur ekki að nauðsynjalausu stofnaðar. Það var heldur ekki af því, að fyrirhyggja hafði verið sýnd í málinu. Það var af þeirri einföldu ástæðu, að málið var að fara í sjálfheldu og algert strand og það varð að finna einhverja leið út úr þessu. Við skulum ekki vera að blekkja okkur með því, þó að það hafi verið hækkaðar fjárveitingar til þessa málaflokks, sem ég endurtek, að fjvn. vann vel og dyggilega að, að nú yrði gert, að þar hafi neinu verið fullnægt, sem á var sótt og þörf var fyrir. Enda vitum við það, að það eru enn heil héruð, sem ekki geta komið sjálfsögðu skyldunámi frá með eðlilegum hætti. Við eigum mjög mikið óunnið í skólamálunum og verðum að veita í það stórum fjárhæðum nú á næstu árum til þess að komast fram úr raunverulegri sjálfheldu, sem við erum í. Það var líka eitt af því, sem lá fyrir og eðlilegt hefði verið í sambandi við það, þegar ný skóla kostnaðarlög eru nú að öllu leyti búin að taka gildi, þá hefði verið að mörgu leyti eðlilegt að ljúka við greiðslur á eldri skólaframkvæmdum á árinu 1970. Hins vegar var það svo, að það var ekki framkvæmanlegt nema á kostnað nýrra framkvæmda og það var mat þeirra, sem um fjölluðu, að það væri ekki hægt að draga svo úr þeim, að þessar 50 millj., sem raunverulega vantaði til þess að gera það upp, væri hægt að greiða á þessu ári. Og ég verð að segja það, að miðað við það, að ekki var hægt að fá meiri fjárveitingu, þá var þessi stefna rétt. Ég vil líka segja það og hef sagt það áður í sambandi við skóla kostnaðarlögin, að ég tel, að það orki mjög tvímælis, þegar verkefnin eru svo yfirgnæfandi eins og þau eru nú, að ætla sér að greiða skólabyggingar upp á þrem árum. Þetta verður til þess, að færri skólabyggingar komast að og færri verkefni eru til lausnar í það og það skiptið. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að við höfum að sjálfsögðu takmarkaða getu til þess að leysa þessi verkefni. Það er knýjandi og við verðum að offra þeim geysistórum fjárhæðum og ég dreg það mjög í efa, að sú stefna sé rétt, að við eigum að greiða að öllu leyti skólabyggingar á þremur árum, ef við hefðum getað lokið því á 5 árum fullkomlega, þá hefði ég getað vel sætt mig við það og teldi, að það hefði verið skynsamlega að farið. En þetta hefur nú verið talið gott mál og mikið af því gumað, en við verðum alveg að gera okkur grein fyrir því, að það þýðir, að við neitum fleiri skólabyggingum um fjárveitingu vegna þess, að við höfum hagað málunum á þennan veg og fjárþörfin er alveg geysileg. Í sambandi við skólamálin hefði mig langað til að koma hér að fsp. til hæstv. menntmrh. Því miður er hann ekki hér á fundi, en ég vona, að einhverjir af hans stuðningsmönnum . . .  „Þá spurði hv. þm. um, hvort vænta mætti till. frá ríkisstj. um að bæta aðstöðu þeirra nemenda, sem þurfa að búa utan heimila sinna meðan á námi stendur. Það er í menntmrn. unnið að tillögugerð í sambandi við þetta vandamál og mun hún áreiðanlega koma til kasta Alþ., áður en fjárlög verða afgreidd. Þessari tillögugerð er ekki lokið enn. Það er svo stuttur tími síðan þessari víðtæku athugun var lokið, að endanlega hefur ekki tekizt að ljúka því verki. Ríkisstj. í heild hefur því ekki fjallað um þær hugmyndir, sem uppi eru, en hún mun gera það á næstunni og þá eflaust hafa samband og samvinnu við fjvn. um það, hvernig á þessum vanda skuli tekið.“ Það, sem hér er um að ræða, er í sambandi við n., sem er að vinna að því í sambandi við þáltill., sem afgreidd var hér á síðasta þingi, sem upphaflega var flutt af hv. þm. Ingvari Gíslasyni og fleirum þar um. Það, sem ég vildi því spyrja um, er, hvort þess sé ekki að vænta, að till. komi frá hæstv. menntmrh. eða hæstv. ríkisstj. um þetta efni. Um fjárveitingu til þess að jafna þessa aðstöðu, eins og er fyrirheitið í þessum ræðukafla, sem ég las hér upp áðan. Þetta mál hefur ekki verið til meðferðar í hv. fjvn. M.a. geri ég ráð fyrir því, að það sé beðið þar eftir þessari tillögugerð, sem hæstv. ráðh. hét þarna. Nú langar mig að biðja hans samherja og stuðningsmenn að koma þessu á framfæri og vænti þess að fá upplýsingar um þetta mál hér við þessa umr. Annar málaflokkurinn, sem ég vil gera að umtalsefni og vék að við 1. umr. fjárl., að betur þyrfti á að taka heldur en þar var gert, eru sjúkrahús og læknabústaðir. Nú hefur þessi málaflokkur einnig fengið nokkra leiðréttingu í höndum fjvn. og ber að fagna því, sem það nær. Hjá því verður ekki komizt, að við tökum á læknaskipunarmálunum með meiri festu, en gert hefur verið. Það er nú á allra síðustu árum, sem læknahéruð eru farin að verða læknislaus og það kannske samliggjandi héruð, svo að næstum því má segja, að um landshluta sé að ræða. Hér er um mjög mikið alvörumál að ræða, sem hefur verið nokkuð til umr. á hv. Alþ. í vetur, en betur má, ef duga skal. Ég hef ekki getað tekið undir það, þegar margir, sem um þessi mál hafa fjallað, hafa mjög vikið að hinum ungu læknum fyrir þátt þeirra í þessum málum. Ég held, að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að á þessu sviði sem öðrum í þjóðfélaginu hefur orðið geysilega mikil breyting. Margir af okkar ungu læknum eru ábyggilega mjög færir og efnilegir menn og miklir dugnaðarmenn og hlífa sér ekki við vinnu, en við skulum gera okkur alveg grein fyrir því, að í okkar þjóðfélagi er það liðin tíð, að menn séu hugsaðir til starfa allan sólarhringinn eða mjög langs vinnutíma. Öll barátta í þá átt að koma mönnum til meiri þroska hefur m.a. gengið í þá átt að stytta þeirra vinnutíma. Héraðslæknirinn er þannig settur, að hann hefur í raun og veru aldrei frítíma. Vinnutími margra héraðslækna er langt yfir það sem með öðrum stéttum gerist. Við skulum vera fúsir að játa það, að þessu verður að breyta eins og öðru. Og það er eins með okkar ungu héraðslækna, að það eru rök frá þeirra hendi, að þeir verða að viðhalda sínu námi og geta ekki orðið eins og afgreiðslumenn til annarra stærri stofnana. Mér er það fullkomlega ljóst, að hér er vandamál á ferðinni, sem þarf að taka á með skynsemi og festu. Við höfum nokkrir hv. þm. flutt hér á Alþ. till. um það, að kandidatar yrðu látnir vera lengur í héruðum en áður hefur verið ákveðið, áður en þeir fengju sín bréf upp á það, að þeir væru fullgildir læknar. Ég er alveg sannfærður um það, að þessi till. er skynsamleg. Þessir menn hafa gott af því að vinna úti í héruðunum og kynnast því. Ég er líka jafn sannfærður um það, að það er skynsamleg till., sem læknarnir hafa verið með, um að koma upp læknamiðstöðvum og vinna fleiri saman. Á því máli þarf að taka með framsýni og festu. Það þarf að byggja það félagslega upp og það þarf að byggja það fjárhagslega upp og ég fagna því, að það er þó lítill vottur á þessu fjárlagafrv. nú við 2. umr., sem eru 3 millj. til læknamiðstöðvar á Egilsstöðum. En við þurfum, hv. alþm., að gera okkur grein fyrir því, að við getum ekki þolað það og unað því og megum ekki þola eða una við það, að ástandið í lækna skipunarmálum verði með þeim hætti, sem það er nú. Það er með öllu óviðunandi, að fólk í mörgum héruðum nái ekki til læknis nema í gegnum flugvél eða mjög langa vegalengd. Þetta öryggisleysi geta engir íbúar búið við og það eiga engir að búa við það. Þess vegna verðum við að leggja þessi mál niður fyrir okkur. Þau verða ekki leyst með einum hætti. Læknamiðstöðvarnar duga ekki til þess. Þær geta hentað vel sums staðar, en annars staðar ekki. Þess vegna verður að gera það upp við sig skipulega, hvar þær eiga að vera og byggja þær upp með eðlilegum og skipulögðum hætti, en sníða svo hinum þættinum jafnframt stakk. Ég vil segja það í sambandi við heilbrigðismálin, að eins og ég tók fram við 1. umr. fjárl., þá fagna ég því, hvað áunnizt hefur með viðbótarbyggingu við Landsspítalann. Ég segi það enn og aftur, að sá áhugi, sem kvennasamtökin sýndu á því máli í fyrravetur og hafa sýnt í sumar, er lofsverður og hefur rutt málinu verulega braut. Með þessu fjárlagafrv. er tryggð fjárveiting upp á 10 millj. og 20 millj. ábyrgð eða lánsheimild, svo að hægt er að vinna fyrir 30 millj. á næsta ári og er það talið, að muni nægja til þess að gera húsið fokhelt. Þetta er allt góðra gjalda vert, þar sem þetta stefnir í rétta átt og ég held, að hv. alþm. geti verið ánægðir með þær umr., sem fóru hér fram í fyrravetur og hafa hraðað þessu máli verulega. Stórverkefni bíða þar í sambandi við heilbrigðismálin, eins og fram hefur komið, m.a. geðverndardeild við Landsspítalann, sem er stórt mál og þarf að leysa fyrr en seinna. En eins og fram kemur á þessu fjárlagafrv., er heimild til þess að breyta eða gera makaskipti á lóðum hér milli ríkisins og Reykjavíkurborgar, sem m.a. gengur í það eða miðar að því að tryggja Landsspítalanum lóðarviðbót, þótt ég kunni ekki að segja, hvort það muni nægja til langrar framtíðar. Á vissan hátt er sú lóð ekki eins æskileg og kostur hefði verið og æskilegt hefði verið, m.a. það, að hún gengur nokkuð nærri flugvellinum, þó að ég kunni ekki skil á því, hvort hér er of nærri honum gengið til þess að þetta geti rekizt á. Enn fremur verð ég að segja það, að það kemur í ljós við þessa framkvæmd, sem maður hefur svo sem oft undrað sig á áður, að umferðarmiðstöðin skuli hafa verið staðsett þar sem hún er nú staðsett, því að hún lendir í raun og veru inn á þessu svæði, sem Landsspítalinn kemur til með að ná til. En úr vöndu er að ráða í sambandi við þetta mál, ef það á að tengjast þeim byggingum, sem nú eru fyrir hendi og við það er þessi aðgerð miðuð. Næsti málaflokkurinn, sem ég vil víkja að í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna og sem mikið var til meðferðar í fjvn., eru hafnamálin. Hafnamálin eru, eins og að líkum lætur, stór málaflokkur í okkar landi, enda eru hafnir undirstaða undir okkar aðalatvinnurekstri, svo að það er ekki að undra, þó að verulegir fjármunir gangi til þeirra. Nokkur hækkun varð á fjárveitingum til hafna í meðferð fjvn., m.a. var framkvæmdaféð hækkað um nokkrar millj., en enn fremur voru til meðferðar í n. þeir erfiðleikar, sem höfðu skapazt hjá höfnunum vegna þeirra gengistryggðu lána, sem hafnirnar hafa tekið á undanförnum árum. Hér er um stórar fjárhæðir að ræða, og það varð niðurstaða n., að ríkissjóður tæki 57 1/2% af gengistapi hafnanna og verður það greitt jafnhliða því, sem afborgun og vaxtagreiðslur falla til af þessum lánum, sem gengistryggð eru. Vegna þess arna hækkaði fjárveiting til hafnanna um einar 6 millj. kr. og þá var einnig gerð sú breyting að greiða hala þann sem ríkið átti vangreitt við hafnirnar frá fyrri árum, það er ákveðið að greiða hann á 4 árum og er fyrsta greiðslan af fjórum á árinu 1970. Inn á þetta mun fara einhver fjárhæð, sem vangreidd er frá árinu 1968 og sem að vísu samkv. hafnalögunum átti að greiðast að fullu við uppgjör nú, en ekki var rúm fyrir og verður tekið á þennan hátt. Þá er á þessu fjárlagafrv. nokkur hækkun til Hafnabótasjóðs. Eins og hv. þm. er kunnugt af fjárlagafrv. sjálfu, því að það breyttist ekki í n., í sambandi við þá fjárlagaliði, sem ég hef hér nefnt og allir hafa hækkað í meðförum n., að ég held um ca. 80 millj. kr., þá vil ég segja það, að þó að ég vilji ekki gera lítið úr því, sem ávannst í n. og verkum hennar, þá er staðreyndin þessi, að hér er um 1% eða tæplega það að ræða af heildarútgjöldum fjárl. og eftir þessa breytingu eru framlög ríkisins til verklegra framkvæmda ekki nema ca. 8–9%. Það er þessi þróun fjárlagafrv. og undangenginna fjárl., sem ég hef oft og mörgum sinnum gagnrýnt hér á hv. Alþ. og geri enn. Í þessa átt hefur stefnt og fer óðfluga inn á þá braut, að verklegar framkvæmdir verða minni og minni hluti af útgjöldum fjárlagafrv. Þetta hefur leitt til margra annarra hluta og m.a. þess, að til þess að gera hlut verklegra framkvæmda ekki eins rýran eins og sjálft fjárlagafrv. gerir, hefur verið horfið að því ráði að taka lán til framkvæmda, m.a. ríkisframkvæmda. Þessi lán geta komið til með að verða og eru þegar orðin ríkissjóði alldýr. Ef við tökum aðeins hafnarframkvæmdirnar í landinu, hækkuðu lán landshafnanna við gengisbreytingarnar 1967 og 1968 um 79 millj. kr. og lán annarra hafna, þeirra, sem ég gat um áðan, um 134.4 millj. kr., svo að samtals hækka hafnalán um 213 millj. kr. vegna gengisbreytinga. Þetta verður annars vegar ríkissjóður og hins vegar byggðarlögin að greiða. M.a. er þetta einn þáttur af þeirri stefnu að rýra hlut verklegra framkvæmda á fjárl. Og ef við hverfum að vegamálunum, gerðist það hjá þeim í sambandi við vegamálin á árunum 1967–1968, að skuldaraukning Vegasjóðs nam 108 millj. kr. vegna gengistaps. Hér er um stórar fjárhæðir að ræða, sem dregur úr vegagerðinni í landinu á næstu árum. Þessi stefna að fjármagna ríkisframkvæmdir að verulegu leyti með lánum er á engan hátt breytt í þessu fjárlagafrv. T.d. er á því tekin upp fjárveiting til nýbygginga hjá Háskóla Íslands. Sú fjárveiting er samkv. áliti n., sem skipuð var til að athuga stöðu háskólans og gera till. um úrbætur á sviði þeirra mála. Það er gert ráð fyrir því á þessu fjárlagafrv. að heimila ríkisstj. lántöku að 30 millj. kr., sem er það, sem þarf að leggja til þess verks á árinu 1970 umfram það, sem happdrættisféð hrekkur til. Í áliti háskólanefndar er það skýrt tekið fram og við því varað að fjármagna háskólaframkvæmdirnar með lánsfé, þrátt fyrir það er það gert. Mörg fleiri verkefni mætti nefna hér, sem nauðsyn hefði verið að veita aukið fé til eða fjármagna á annan hátt, ef ekki er hægt, að ríkissjóður geti staðið að fleiri greiðslum. Þar vil ég nefna stórmál eins og rafmagnsframkvæmdirnar, sem eftir er að dreifa út um héruðin. Það er ekki orðið stærra verk en það, að vel má ljúka því á tveimur árum með viðráðanlegum hætti. Nú mun þess verða freistað að reyna að ná um þetta mál samkomulagi í fjvn. á milli umr., svo að ég ætla ekki að fara langt út í það að sinni, en þetta er mál, sem þarf að leysa nú á næstu tveimur árum. Ég vil líka nefna verkefni eins og það, sem Framleiðnisjóður landbúnaðarins hefur haft. Hann hefur nú tvö stór verkefni, sem brýn nauðsyn væri að veita fé til í gegnum hann. Þar á ég annars vegar við sláturhúsabyggingarnar í landinu, sem eru geysifjárfrekar framkvæmdir og ef á að fullnægja löggjöfinni um sláturhúsabyggingar, verður að aðstoða þær með fé frá Framleiðnisjóði. Ég vil líka nefna heyverkunarmálin, sem nú hafa verið mjög til umr. á þessu sumri eftir þá miklu og erfiðu reynslu, sem þjóðin hefur af óþurrkunum á því. Þessi verkefni og fleiri nefni ég aðeins til að minna á þau, þeim er á engan hátt sinnt í þessu fjárlagafrv., þó að það sé yfir 8 milljarðar. Þá mun ég nú ekki ræða frekar um það, sem ég kalla verklegar framkvæmdir. Það þætti víst að fara aftan að siðunum að ræða um fjárlagafrv. án þess að víkja þar eitthvað að sparnaði. Og ég verð að segja það, þegar ég minnist þeirra umr., sem ég heyrði hér á mínum fyrstu þingárum, bæði meðan vinstri stjórnin var og á fyrstu árum viðreisnarstjórnarinnar, um sparnað, þá kemur mér í hug atvik, sem ég man frá nokkuð löngum tíma. Það var einn góður og gegn embættismaður, sem þótti aðgætinn með fé og sparsamur og hann var í hópi, þar sem ég og fleiri vorum að ræða um framkvæmd og einhver komst svo að orði, að það yrði nú að gera þetta verk með myndarskap og mætti ekki standa að því með allt of miklum sparnaði. Þá sagði þessi ágæti embættismaður – það var á stríðsárunum, sem þetta átti sér stað: „Það þýðir ekki orðið að tala um sparnað. Maður verður sér til skammar, ef maður fer að ræða um sparnað.“ Mér er nú næst að halda það, að þessi hugsun hafi nú verkað meira á valdhafana heldur en yfirlýsingar þeirra um sparnað og hagkvæmni í ríkisrekstrinum. Sparnaður sá, sem ég ætla að ræða að þessu sinni, er ekki nýjar sparnaðartillögur. Ég ætla heldur að minna á það, að á árinu 1968 voru afgreidd lög, nr. 5 það ár og þau voru um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda. Þetta var gert í sparnaðarskyni og þetta voru margir töluliðir, það eru hér á forsíðu einir 24 og nú langar mig til þess að bera reynsluna saman við fyrirheitin, sem þarna voru gefin. Ég leyfði mér við umr. um þetta mál hér á hv. Alþ. að halda því fram, að nokkur hluti af þeim till., sem þarna væru gerðar, væri sýndarmennska. Þetta þóttu að sjálfsögðu stór orð og nú ætla ég að athuga, hvernig þetta hefur staðizt. Ég hef þá annars vegar fyrir mér þetta þskj. frá 1968, fyrirheitin um sparnaðinn og hins vegar ríkisreikning þann, eða hluta af ríkisreikning, rekstrarreikning ríkissjóðs, sem lagður var fram hér við 1. umr. fjárlaga á hv. Alþ. Og þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér úr grg. þessa frv. um þessa sparnaðarliði. Það verður fyrst fyrir mér stjórnarráðið. Þar segir svo: „Lagt er til að lækka heildarfjárveitingu til stjórnarráðs um 2 millj. kr., lækka fjárveitingu til endurnýjunar ríkisbifreiða um 1 millj. kr. og draga úr kostnaði við utanríkisþjónustuna um 3 millj. kr. Er ætlunin að fækka allverulega starfsliði sendiráðanna.“ Nú skulum við kynna okkur, hvað reynslan segir um þetta. Á fjárlögum fyrir árið 1968 var gert ráð fyrir til stjórnarráðsins, þ.e. til aðalskrifstofu stjórnarráðsins, en þar átti að spara á allmörgum liðum, það kemur fram hér í þessum reikningi yfirlit um það, hvað átti að spara þar og ég get nú ekki farið að lesa það allt upp, en það voru sem sagt 2 millj. í heild, sem út úr þessu átti að koma. Og þegar búið var að draga þær frá, þá var fjárveitingin til stjórnarráðsins 68.5 millj. kr. En samkvæmt ríkisreikningnum er greitt til stjórnarráðsins 80.8 millj. kr. til aðalskrifstofunnar, eða 12.3 millj. kr. meira heldur en gert var ráð fyrir samkvæmt sparnaðarfrv. Og ég hef kynnt mér það nokkuð um risnuna, sem vitnað er til hér í 1. gr. frv., því að þar segir: Stjórnarráð og risna ráðh., sem átti að lækka, umrædd risna var árið 1967 um 3.3 millj. kr., en 1968 um 4 millj. Hækkunin er að vísu ekki nema 700 þús. kr., en það átti að lækka þetta um 1 millj. eða tvær, svo að þar skýtur nú skökku við. Þannig er reynslan af þessu, að í staðinn fyrir það, að til aðalskrifstofu stjórnarráðsins átti að lækka um 2 millj., þá hækkar það frá fjárlögum um 10 millj. og er eftir þessa breytingu um 12 millj. kr. Þá kem ég að utanríkisþjónustunni, hún átti að lækka um 3 millj. kr. með því að fækka starfsliðinu. Til sendiráðanna var á fjárl. 1968 áætlað 40 millj. 978 þús. kr. Lækkunin átti að vera 3 millj., svo að eftir standa 37 millj. 978 þús. Reynslan, sem reikningurinn sýnir, er, að greitt er vegna þess arna 50 millj. og 200 þús. Hækkun umfram þessa áætluðu tölu eftir sparnaðinn er 12.2 millj. kr. Það er nokkurs virði að setja upp í lagafrv. og láta afgr. hér á hv. Alþ. frv. og l. um sparnað í utanríkisþjónustunni, setja það í blöð og sjónvarp, hvernig að þessu skuli farið og greiða svo 12 millj. kr. meira, en sparnaðurinn gerir ráð fyrir. Þetta var það, sem ég leyfði mér að kalla óraunhæft og sýndarmennsku og ég tel mig hafa sannað það, að svo hefur verið. Ég held áfram með þetta og þá kem ég að fiskmati og fiskeftirliti, sem var áætlað 16.9 millj. kr. lækkaði um 3 millj., átti að vera 13.9. Niðurstaðan í reikningnum er 17.9 eða 4 millj. fram yfir það, sem áætlað var. Þannig var reynslan í þessu. Það segir þó í þessu merkilega þskj. hér, sem ég var að vitna til hér áðan, eða grg. þess um fiskmatið, að það sé búið að gera ráðstafanir, það sé verið að endurskoða þetta og það sé verið að gera ráðstafanir til þess að koma því í framkvæmd. Þá kem ég næst að löggæzlunni í landinu. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í grg. frv. frá 1968: „Lagt er til að lækka framlag til löggæzlu á Keflavíkurflugvelli um 2 millj. kr. og til almennrar löggæzlu um 6.8 millj. kr., er svarar til ca. 5% heildarkostnaðar við dómgæzlu og lögreglustjórn. Þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til lækkunar útgjalda á Keflavíkurflugvelli, en ákveðin niðurstaða liggur ekki enn fyrir um það, hvernig hagað verði umræddum niðurskurði hins almenna löggæzlu kostnaðar.“ Og nú skulum við taka löggæzlu kostnaðinn í landinu fyrst fyrir. Hann var áætlaður upphaflega í fjárlögunum 79.4 millj. kr. Lækkunin var 6.8 millj. kr. eða 72.6 millj., en niðurstaðan í reikningnum er 88.9 millj. kr., eða hækkunin, frá því að búið er að gera þessa hækkun, er 16.3 millj. kr. Hvers virði er það nú fyrir hv. Alþ. og fyrir íslenzku þjóðina að fara að setja slík l., eins og þessi sparnaðarl., eða fyrirheit um 6.8 millj. kr. lækkun, en greiða svo 16.3 millj. umfram það, sem áætlað er, eða 10 millj. umfram lækkunina? Ég get ekki skilið, að þjóðin hafi gagn af því eða Alþ. sóma af því að afgr. mál á þennan hátt. Þetta eru staðreyndirnar um sparnaðinn í löggæzlu. Nú skulum við taka Keflavíkurflugvöll. Þar var áætlað, það segir hér, að það sé búið að gera ráðstafanir til að draga úr þessum kostnaði. Það var áætlað, að kostnaðurinn við löggæzlu þar yrði 18.9 samkvæmt frv. Hann var svo lækkaður, en reynslan sýnir, að hann fer 2.6 millj. fram úr því, sem gert er ráð fyrir. Og það er fleira, sem kom fram í þessu ágæta þskj., en m.a. var eitt af því, sem þar var ákveðið, að lækka framlag til ríkisábyrgðasjóðs um 10 millj. kr. Þá var búið að fella gengið í nóvember og gera ráðstafanir vegna sjávarútvegsins þá nokkrum mánuðum seinna og segir svo hér í þessu þskj., með leyfi hæstv. forseta, þskj: frá 1968: „Vegna hinnar nýju aðstoðar við sjávarútveginn ætti einnig að mega gera ráð fyrir betri skilum ríkisábyrgðarlána og þykir því fært að lækka áætlað framlag til ríkisábyrgðasjóðs um 10 millj. kr.“ Og hvað segir svo reynslan eftir þessa aðstoð við sjávarútveginn og uppbyggingu atvinnuveganna? Það var upphaflega áætlað 84 millj. til ríkisábyrgðasjóðs. Það var lækkað um 10, svo að eftir standa 74. En reikningurinn skilar 157.9 millj. kr., eða 83.9 millj. kr. umfram það, sem gert var ráð fyrir eftir að þessi hækkun hafði farið fram. Mikils virði hefur nú þessi sparnaðartill. reynzt þingi og þjóð. M.a. var gert ráð fyrir því með skólamálin, að það mundi vera hægt að lækka til þeirra og m.a. reksturskostnaðinn. Ég hélt því fram hér í umr. við þetta mál, að þetta væri ekki framkvæmanlegt, vegna þess að sá kostnaður, sem var greiddur á árinu 1968, féll til á árinu 1967 og ef hann reyndist lægri, þá mundi þetta skila sér fyrir ríkissjóð, hvort sem áætlunin væri breytt eða ekki. Reynslan hefur svo sýnt það, það átti að lækka þarna um 11.6 millj. kr., en reikningurinn sýnir 14.4 millj., sem það fer fram úr þeirri áætlun, svo að upphaflega áætlunin stenzt sæmilega. Ef sparnaðar viðleitnin með þessar 11.6 hefði verið látin eiga sig, þá hefði þetta verið með eðlilegum hætti. Í þessum liðum, sem ég hef hér talið, átti að spara um 40 millj. kr. og það þótti alls ekki sanngjarnt, þegar ég hélt því fram, að hér hafi verið um óraunhæfa áætlun að ræða. En það átti að spara tæpar 40 millj. kr., en umframgreiðsla er 145.9 millj: kr. á þessum liðum eða umfram sparnaðinn er hann 108.4 millj. Þetta segi ég, að sé sýndarmennska í sparnaði. Og mér finnst þetta enn þá fráleitara, þegar sjálft fjmrn. gerir slíkar áætlanir. Ég verð líka að segja það, að ég hef litið svo á, að áætlanir, sem hagsýslustofnunin gerði um greiðslur, væru traustari heldur en oft áður, vegna þess að það er heil stofnun, sem hefur starfslið í að vinna í þessu. En ef ég fer að bera saman reikninginn frá 1968, þá er hagsýslustofnunin að undirbúa fjárl. 1967 og einnig 1968 og þá sé ég á smá embættum, eins og sumra sýslumanna, að þar fara greiðslur um 50% fram úr áætlun, um 50% fram úr áætlun. Og meira að segja er til dæmi um 155% fram úr áætlun, sem gerð er rétt fyrir áramótin fyrir það ár, sem þessar greiðslur féllu til. Eitthvað er hér að, annaðhvort er þetta mál ekki unnið eins vel og við í stjórnarandstöðu höldum, að það sé gert, eða að þessir embættismenn fá meira frjálsræði fyrir framkvæmdir í sínum embættum heldur en almennt gerist og á að vera. En hér eru nokkur dæmi um útgjöld hjá sýslumannaembættum og t.d. vil ég nú geta þess, að síðan 1965, síðasta árið, sem Björn Sveinbjörnsson var sýslumaður í Gullbringu– og Kjósarsýslu og bæjarfógeti í Hafnarfirði, til ársins 1968 eða árið “68 hafa útgjöld við embættið hækkað úr 3.8 millj. kr. í 10.2, eða 166% á þessum 3 árum. Þetta embætti það fer það ár á hálfa aðra millj. fram úr áætlun. Þetta gerist svo samhliða því, sem verið er að tala um sparnað og hagkvæmni, betra skipulag og betra eftirlit með ríkisrekstrinum. Ég get ekki neitað því, að þessi dæmi eru það sláandi, að þau falla ekki inn í slíkar yfirlýsingar eða frásagnir. Sparnaður, sem var framkvæmdur árið 1968, var þessi: Fjárveiting, sem átti að ganga til menntaskólanna, var 25.6 millj. kr. Þær voru allar felldar niður samkvæmt l., en uppbyggingin var fjármögnuð með vísitölutryggðum lánum. Og hvað kostar það svo ríkissjóð, hver er kostnaðurinn við það að hafa tekið þau lán? Hægri handar umferðin, sá skattur féll inn í ríkiskerfið þá, því að hann var felldur niður með þessum l., en bifreiðaeigendur eru núna að greiða. Landsspítalafjárveitingin, 37 millj., féll niður raunverulega líka árið 1968, það var fjármagnað með vísitölutryggðum lánum. Finnst hv. alþm., þegar er verið að fjalla um mál Landsspítalans og menntaskólanna núna, að það hafi verið mikil framsýni í því árið 1968 að leggja niður fjárveitingar ríkisins til þeirra framkvæmda. Ég sé heldur ekki, að það hefði verið eðlismunur á því, þó að yfirdráttarskuldin á Seðlabankanum hefði hækkað um þetta, því að hún er þó ekki einu sinni vísitölutryggð, sem spariskírteinin eru þó. Svo tókst að reyta svona smáfjárhæðir eins og eina millj. af Kennaraskólanum, sem ætluð var honum til að koma sér upp bókasafni. Eru nú hv. alþm. og er hæstv. ríkisstj. sérstaklega ánægð með að hafa 1 millj. af þessari stofnun, sem er svo gersamlega vanrækt? Hún verður raunverulega að kenna sínum nemendum úti á götu, þar sem nemendurnir geta ekki komið til náms í skólann nema annan hvern dag, eins og er þar í sumum bekkjardeildum. Það féll niður þá til byggingar safnahúss 1 millj. og til stjórnarráðsins, sem betur fer á að hefja það aftur. Þetta mál sýndi það reyndar strax, að það var ekki á neinn hátt ánægjulegt, enda hefur reynslan sannað það. Og svo féllu auðvitað alveg niður fjárveitingar eins og til Aflatryggingasjóðs 11 millj. og Fiskveiðasjóðs 30 millj. Ekkert af þessu sýnir á nokkurn hátt neina framsýni eða neinn raunverulegan sparnað. Við í minni hl. flytjum ekki neinar sérstakar sparnaðartill. við þetta fjárlagafrv. Mér finnst, að m.a. reynslan, sem ég var að segja frá áðan, sanni það, að til þess að út í það sé farið þurfi að vinna að málum með verulegum undirbúningi og nokkuð hefur verið gert af því nú síðustu sumrin, að undirn. fjvn. hefur unnið að því að kanna ýmsa málaflokka, sem ég vona, að geti síðar meir staðizt það að geta dregið úr útgjöldum ríkissjóðs eða komið málum þar betur fyrir og ég hef áður sagt það, að ég tel, að ef á að vinna raunverulega að sparnaði og betra skipulagi hjá ríkinu, þá verði að gera það á þann hátt. Ég held, að það séu ýmis verkefni, sem þurfi að kanna, hvort ekki mætti betur fara. Ég skal vel játa það, að ég hef ekki það í höndunum, að ég geti sannað, að svo sé. En í mínum huga er það svo, að það færi betur á því, að verkfræðingar þeir, sem vinna á vegum ríkisins, ynnu í einni stofnun heldur en eins og nú er, að einn sé hjá vitamál, annar hjá vegamál, þriðji hjá Pósti og síma, fjórði hjá flugmálum o.s.frv. Ég held, að við gætum með þessum hætti bæði unnið verk betur og hagnýtt þessa starfskrafta betur, ef þetta væri þannig, að þeir ynnu saman að þessum málum. Það yrði að vera einhver deildaskipting, en það er mín skoðun, að þannig mætti koma þeim málum betur fyrir heldur en nú er, því að það er líka misjafnt, hvað mikið er um að ræða í hverjum þessara málaflokka. Ég vil líka segja það, að ég tel, að það verði að fara að taka mjög á málum eins og hér hafa verið, t.d. framkvæmdum í sambandi við útboð. Það vakti verulega athygli í haust, þegar útboð þau, sem komu í veginn hér innan við Elliðaárnar, urðu svo langt undir því, sem vegagerðin hafði gert ráð fyrir. Ég hef í raun og veru saknað þess, að af hálfu vegagerðarinnar skuli ekki hafa verið gerð grein fyrir því, í hverju þessi mismunur aðallega lægi eða á hvern hátt það væri hægt að skýra hann. Vegagerðin er stofnun, sem ég virði og met mikils og það væri mjög illa farið hjá okkur, ef hún yrði lömuð eða kannske meira en það. En slík gagnrýni, sem hún hefur orðið fyrir í sambandi við þetta og mun verða, gerir það að verkum, að það verður að taka á þessum málum með mikilli festu. Ég hef alltaf talið, að það væri eðlileg gagnrýni, sem vegagerðin varð fyrir í fyrra haust, þegar hún ráðstafaði vegspottanum á Vesturlandsvegi til verktaka alveg án útboðs og raunverulega veit ég það, að vélar vegagerðarinnar stóðu verkefnalausar í húsi skammt frá því, þar sem þessar vinnuvélar voru að vinna. Það er ekki nema tvennt til hjá þessum ríkisfyrirtækjum, annaðhvort verður þetta að vera framkvæmt af þeim sjálfum eða þá að útboð komi til. Og ég tel það mikla nauðsyn, að einmitt slíkir aðilar geri sér grein fyrir, hvernig þeir vinna þetta og séu ekki jafnberskjaldaðir fyrir sinni gagnrýni eins og þeir raunverulega eru nú. Það er mín skoðun, að til þess að það sé hægt að draga úr kostnaði við ríkisrekstur þá þurfi að fækka stofnunum með því að sameina þær og gera ýmsar skipulagsbreytingar. Sparnaður eins og sá, sem ég var að vitna hér til áðan, þegar týnd voru til 1–200 þús. af hverju rn., hefur enga þýðingu, nema sé til þess að sýnast eins og þar hefur komið fram. Það er aðeins með þeim hætti að fækka stofnunum og breyta skipulagi, sem hægt er að hugsa sér sparnað í ríkisrekstrinum og ég hef þá skoðun, að það sé framkvæmanlegt. Eitt af því, sem einkennir þetta fjárlagafrv. og hefur gert nú við afgreiðslu fjárl. tvö síðustu árin og ég gagnrýndi nokkuð fyrir 1. umr. fjárlagafrv., er það, að ekki er rúm fyrir ný verkefni í fjárlagafrv., þó að það hafi hækkað um nærri milljarð á síðasta ári og sé yfir 8 milljarðar. Á öld hraðans og tækninnar og alls þess, sem menn tala daglega um, þá er annað óhugsandi en það verði að vera rúm fyrir ný verkefni á fjárl. ríkisins. Rannsóknastofnanir og rannsóknastarfsemi í okkar landi er mjög ung. Því miður er ekki sú festa á skipulagi rannsóknastarfseminnar, sem þarf að vera. En fjármagnið, sem þessar stofnanir hafa yfir að ráða, er líka afar takmarkað. Og það er mikil nauðsyn að auka þar við. Ég vil í sambandi við þetta geta þess, að á fundi hjá fjvn. gat framkvæmdastjóri rannsóknaráðsins, Steingrímur Hermannsson, hugmyndar, sem hann var með í sambandi við rannsóknamálin, sem var þess efnis, að stofnaður verði sérstakur sjóður, sem veitti mönnum greiðslu fyrir ákveðið verk og það væri bundið því, að þeir skiluðu þessum verkum, til þess að þeir gætu notið þess framlags, sem sjóðurinn veitti. Ég held, að hér sé um athyglisverða till. að ræða. Eins og ég sagði áðan, þá þarf meiri festu í þessi rannsóknamál okkar og það er höfuðatriðið í þeim, að það, sem rannsakað er og þær niðurstöður, sem nást í gegnum rannsóknina, komi fyrir almenningssjónir og hægt sé að nýta þá þekkingu, sem þar fæst. Ég vil í sambandi við rannsóknamálin víkja aðeins að kalrannsóknum. Eins og kunnugt er þá hefur kal valdið landbúnaði gífurlegu tjóni nú þrjú síðustu árin. Hér er um mjög stórt mál að ræða, sem verður að reyna að leita lausnar á, því að allir vona, að lausnin sé finnanleg. Í sambandi við það hefur komið fram, að ýmislegt hefur verið gert í kalrannsóknum hér á landi, en niðurstöður af því, sem gert hefur verið, hafa ekki verið birtar eða þær teknar saman á einn eða annan hátt. Þetta kom fram í rannsóknum, í frásögnum hjá vísindamönnum þeim, forstöðumönnum atvinnudeildar landbúnaðarins, sem komu til okkar á fund í fjvn. Það, sem mestu máli skiptir í þessu, er í raun og veru að ná því saman, sem gert hefur verið og vita, hvort hægt er að byggja á því frekari rannsóknir. Í þetta mál hefur verið skipuð sérstök n. Nú finnst venjulegum leikmanni eins og mér, að eðlilegra hefði verið, að atvinnudeildin eða sú deildin, sem sér um rannsóknir á landbúnaði, hefði fengið þetta verkefni og hún hefði ákveðið ákveðna menn í það. Nú hefur þessi n., sem skipuð er til þess að fjalla um kalrannsóknir, leitað til fjvn. um fé til starfsins. Hún er skipuð af ríkisstj. og er á hennar vegum og auðvitað er það ríkisstj. að fjármagna það verk á þann hátt, sem hún telur nytsamlegastan og er ekki hægt hjá því að komast, fyrst þessi leið var valin. En þetta sýnir, hvað þessi mál eru í lausu lofti og linlega á þeim tekið, að þannig skuli vera að þessu staðið, að svo geysilega miklu máli eins og kalrannsóknirnar eru. En það, sem mestu máli skiptir í sambandi við okkar vandamál í íslenzku þjóðfélagi nú og þetta fjárlagafrv. gengur að mestu leyti fram hjá, það eru atvinnumálin. Ég sýndi fram á það við 1. umr., að það væru meira að segja felldar niður fjárveitingar, sem veitt var til atvinnumála á yfirstandandi ári, að þær væru ekki teknar með í þetta fjárlagafrv. Á vegum ríkisins er hægt að standa að atvinnuvegum eða standa að því að auka atvinnu með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er hægt að gera það með því að veita fé úr ríkissjóði til verklegra framkvæmda, þótt í verulegum mæli sé, eða útvega þá og í öðru lagi með því að styðja atvinnuvegina og hafa forystu um atvinnuuppbyggingu í landinu. Á vegum núverandi hæstv. ríkisstj. er algert stefnuleysi um forystuna í atvinnumálum og það, sem hún hefur gert þar, hefur verið unnið fyrst og fremst utan Alþ. og hún hefur verið knúin til þess í samningum, sem að sumu leyti hafa farið fram um önnur efni. Ríkisstj. hefur ekki sinnt atvinnumálum þjóðarinnar svo sem skyldi, eins og dæmin sanna, sem ég nefndi hér áðan, um Fiskveiðasjóð, Framleiðnisjóð og Aflatryggingarsjóð o.fl. og því hefur farið sem farið hefur um atvinnumál hér á landi, að atvinnuleysi er orðið hér verulegt. Við fjárlagaafgreiðslu á s.l. ári fluttum við í minni hl. fjvn. till. um að verja til atvinnumála 350 millj. kr. Við lýstum því yfir, að við værum til samstarfs um það, hvernig þessa fjár yrði aflað, að hverju leyti það yrði tekið með lántöku eða á annan hátt og ef því hefði verið sinnt, þá hefðum við ekki sett það fyrir okkur. Þessi till. var felld og ekki talin vera þörf fyrir hana eða á neinn hátt framsýni í að koma fram með hana, heldur kvað við þann tón, sem oft er nú uppi hér gagnvart okkur í stjórnarandstöðunni, að það væri , ábyrgðarleysi. En hver var svo reynslan? Það hefur kannske verið liðinn mánuður eða tæplega það, þá var ríkisstj. sjálf búin að semja við verkalýðsfélögin, sem á dögum vinstri stjórnarinnar var talið til glötunar, þá var ríkisstj. sjálf búin að semja um þetta mál, hún samdi að vísu um 300 millj., en bætti við á milli 40–50 síðar. Og hún setti sjálfa sig í það að fá að láni þetta fé, sem hún þannig samdi um. Það, sem skilur á milli okkar og hæstv. ríkisstj., er það, að við vildum láta afgr. þetta mál á hv. Alþ. Við vildum láta Alþ. móta stefnuna í málinu og gangast fyrir því, sem síðar varð, að ríkið varð að útvega féð, við fjárlagaafgreiðslu í des., en ríkisstj. samþ. það með verkalýðsfélögunum í janúar og lét svo Alþ. samþ. það síðar, þegar til framkvæmdanna kom. Nú höfum við gert till. um svipaða fjárhæð til atvinnumála. Við treystum nú á það, að hæstv. ríkisstj. hafi nú breytt um skoðun frá í fyrra, að hún vilji nú ganga að málinu með eðlilegum hætti og láta Alþ. afgr. það nú þegar við fjárlagaafgreiðslu, eins og venja á að vera um fjármál. Við erum, eins og við vorum í fyrra, reiðubúnir til samstarfs um málið og að laga það í hendi, til þess að samstaða geti komið um það, sem ég treysti hv. fjvn. til þess að geta unnið að. Við höfum gert ráð fyrir því, að fjvn. hefði áhrif á það, hvernig þessu fé er ráðstafað. Við munum einnig taka það til ath., ef mönnum sýnist annað geta verið eðlilegt og við teljum eðlilegt, að Atvinnujöfnunarsjóður hafi framkvæmd á þessu máli, en að sumu leyti hefði mér fundizt það geta komið til mála, að hann lánaði það, en ég geri það ekki að neinu atriði, né framkvæmd málsins, ef hægt er að fá samstöðu um málið í heild. Við vitum það allir hv. alþm., að það hefur verið atvinnuleysi á landinu allt þetta ár og það er núna vaxandi. Og það verður að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi atvinnuleysi. Alþ. er rétti aðilinn til þess að gera ráðstafanir gegn því og við eigum í sambandi við fjárlagaafgreiðslu að taka málið til afgreiðslu. Nú mun ég ekki frekar en hv. 2. þm. Vesturl., frsm. meiri hl. fjvn., ræða hér um tekjuhlið fjárlagafrv., því að það liggur í loftinu, að það geti orðið gerbreyting á því, hvernig hún skuli uppbyggð. Það skiptir líka verulegu máli, hvernig að því máli verður staðið. Það er stór þáttur í því vandamáli, sem hv. Alþ. var að fjalla um hér í gær, hvernig staðið verður að tekjuöflun ríkissjóðs, eftir að þær breytingar verða gerðar, ef af EFTA–aðild verður. Í sambandi við frv. það, sem ég og fleiri flytjum hér á hv. Alþ., um afnám söluskatts af nauðsynlegustu matvælum og þjónustugjöldum, þá benti ég á það, að málið væri mjög brýnt nú, ef að því ráði yrði horfið að gera söluskatt að meiri tekjustofni fyrir ríkissjóð heldur en nú er. Það skiptir stórkostlegu máli fyrir alla neytendur í þessu landi, hvort söluskattur á kjötvöru, á fisk og á smjör verður hækkaður eða hvort hann verður felldur niður. Það er með öllu óhugsandi, að hæstv. ríkisstj. láti sér detta í hug að hækka söluskattinn á þessum vörum. Það mundi hafa þær afleiðingar, sem ekki verða séðar fyrir, bæði í sambandi við kaupkröfur og annað og svo í sambandi við sölu á þessum vörum, eins og kjöti hér innanlands. Þess vegna skiptir það meginmáli í sambandi við tekjuöflunina, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar sér að standa að henni. Ég verð líka að segja það, að nauðsynjavörur eins og olía til húsakyndingar, rafmagn og hitaveitugjöld, þetta er að minni hyggju allt undir sama hatti og þessar nauðsynjavörur eru gjöld, sem hvert eitt einasta heimili í landinu verður að greið og það skiptir því meginmáli, að ekki sé hækkaður söluskattur á þeim. Ég vil því treysta því, meðan ekki er annað sýnna, að til þess arna verði tekið og ekki stefnt að því að hækka söluskatt á þessum nauðsynjum heldur verði horfið að því ráði að fella hann niður, eins og frv. okkar gerir ráð fyrir og ég treysti því einmitt, að í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu komi það í ljós. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða frekar tekjuhlið frv. En í sambandi við till. okkar vil ég bæta því við, að eitt af því, sem við gerum ráð fyrir, er, að það verði varið fjárhæð til aðstoðar við togarakaup. Við framsóknarmenn höfum lagt fram frv. hér í Ed. um þetta mál og hér er um mikið stórmál að ræða. Í sjónvarpsviðtali við forstjórann fyrir Bæjarútgerð Akureyrar kom það greinilega fram, að það fyrirtæki treysti sér ekki til að endurnýja flota sinn og svo mun vera með önnur fyrirtæki í þessu landi og þess vegna hefur farið eins og farið hefur, að togaraútgerðin hefur gengið saman og við, þessi mikla fiskveiðiþjóð, eigum ekki aðra togara en gamla. Hér er um að ræða stórt verkefni, sem ekki virðist neinn ráða við nema ríkið sjálft og við leggjum til, að ríkið láti þessa fjármuni af hendi til togarakaupa. Við höfum ekki á þessu stigi málsins farið frekar út í það, hvernig að þeim tekjum verði staðið, því að það er okkur öllum ljóst, að fleiri en ein leið er þar til og það er ekki það, sem við erum að berjast um, heldur hitt, að staðið verði fyrir því, að togarar verði keyptir til landsins. Við höfum einnig gert ráð fyrir því í þessum till. okkar, að fé verði varið til þess að halda uppi vinnu fyrir skólafólk í landinu á vegum atvinnumálanefndar ríkisins. Var lánuð allnokkur fjárhæð á yfirstandandi ári sveitarfélögum gegn jafnháu framlagi frá þeim og við gerum ráð fyrir því, að sami háttur verði á hafður. Þá höfum við einnig gert ráð fyrir því í þessum till. okkar, að þeir, sem njóta launagreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins, fái nokkra hækkun á þeim vegna aukinnar dýrtíðar. Enn fremur er lánsheimild vegna byggingar íbúðarhúsa. Ég hef þá í máli mínu hér að framan skýrt þau aðalatriði, sem ég vildi koma að í sambandi við þetta fjárlagafrv. En að lokum vil ég, herra forseti, benda á þetta, sem niðurstöðu af því, sem ég hef hér sagt: Í fyrsta lagi: viðreisnarstefnan hefur gengið sér til húðar, það sannar getuleysi ríkissjóðs og hallarekstur hans, sem er þrátt fyrir hækkun fjárl. og gífurlegar umframtekjur, sem verið hafa undanfarandi ár og að fjármögnun verklegra framkvæmda er gerð með lánsfé. Því aðeins verður hægt að koma ríkissjóði út úr fjármálakreppu þeirri, sem hann er nú í, að breytt verði um stefnu, þar sem skipulag og félagshyggja stjórni aðgerðum og forysta í atvinnumálum ráði ferðinni. Með þeirri stefnu getur ríkissjóður aftur farið að valda verkefnum sínum og hafa þau áhrif í málefnum þjóðfélagsins, sem nauðsyn ber til að hann hafi.



Herra forseti. Það fjárlagafrv., sem hér er til umr., er afgr. að nýafstöðnu 10 ára afmæli viðreisnarstjórnarinnar. Þegar litið er yfir það 10 ára tímabil, er ljóst, að ytri áhrif hafa ekki valdið fjórum gengislækkunum á þeim áratug, heldur er sú þróun dómur um, hvernig stjórnarflokkunum hefur tekizt að stjórna efnahagsmálunum, hvernig þeim hefur tekizt að efna aðalloforð sitt við kjósendur við upphaf stjórnarferils síns, að stöðva verðbólguna. Heildarupphæð fjárl. fer nú í fyrsta sinn yfir 8 þús. millj. kr. og hækkar um rúmlega 1.000 millj. á afmælisárinu einu saman. Má segja, að þar sé stjórnarstefnunnar minnzt á viðeigandi hátt með því nýja meti, sem í því felst. Ber þá að hafa í huga, að þetta met er sett án þess að um sé að ræða hinn sérstaka talnavöxt, sem jafnan á sér stað á því ári, sem gengislækkun er framkvæmd, hækkanirnar vegna síðustu gengislækkunar komu fram þegar á fjárl. ársins 1969, en svo mögnuð er verðbólguvélin, að jafnvel á árinu eftir sjálft gengislækkunarstökkið ná hækkanir á niðurstöðutölum fjárl. nýju hámarki. Fjárl. hafa þannig og niðurstöðutölur þeirra á undanförnum árum speglað áhrifin af þeirri vísvitandi stjórnleysisstefnu, sem ráðið hefur í innflutnings–, gjaldeyris– og fjárfestingarmálum og sú krafa, sem í tekjuhlið frv. felst um hærri skattheimtu af þjóðinni en nokkru sinni fyrr, samtímis geigvænlegu atvinnuleysi hjá verkafólki og síminnkandi kaupmætti launa, er ömurlegur dómur um stjórnarstefnu síðustu ára. Enda er nú svo komið, að þessar afleiðingar stefnu sinnar, sem eru síminnkandi laun hérlendis miðað við verðgildi erlends gjaldeyris, eygja stjórnarflokkarnir nú sem helzta framlag Íslendinga á heimsmarkaðinum og telja nú tímabært að bjóða útlendingum að njóta afrakstursins með rekstri fyrirtækja hér á landi og með kaupum á ódýrum afurðum á Íslandi, ódýrum í krafti lægri launa, en þekkjast annars staðar í norðanverðri Evrópu. Á meðan þjóðin bjó við sífellda aflaaukningu og verðhækkanir á sjávarafurðum má segja, að unnt hafi verið að velta áhrifunum af verðbólgustefnunni á undan sér. Með þeim ytri aðstæðum, sem þá ríktu, gafst útflutnings atvinnuvegunum færi á að jafna að talsverðu leyti hin neikvæðu áhrif verðbólgustefnunnar, enda lét ríkisstj. vaða á súðum í trausti þess. Eftirspurn eftir vinnuafli hélzt meðan þessara ytri aðstæðna naut við, þrátt fyrir að verðbólgan hefði ella leitt til samdráttar í útflutningsframleiðslunni og í framhaldi af því til beinnar kreppu í efnahagslífinu. Á þeim árum gátu ríkisstjórnarflokkarnir því látið það eftir sér, atvinnuástandsins vegna, að mæta sívaxandi tekjukröfum ríkissjóðs, m.a. með endurteknum niðurskurði á framlögum til verklegra framkvæmda, en til þessa var gripið á mestu uppgripaárum, sem þjóðin hefur lifað. Árið 1965 voru framlög til verklegra framkvæmda á fjárl. skorin niður um 20% að krónutölu og enn meir að raungildi og framlögin þannig skert, tekin inn í fjárl. næsta árs. Árið 1967 var upphæðin enn skorin niður um 10% að krónutölu í vaxandi dýrtíð. Þegar að því kom, að tók fyrir sífellt batnandi ytri aðstæður, hækkun afurðaverðs og aukinn afla og þjóðin tók að nýju að búa við meðalárferði, urðu útflutnings atvinnuvegirnir varnarlausir gegn áhrifum verðbólgustefnunnar. Áhrif þessarar stefnu komu nú ómenguð fram og kreppan skall þegar yfir í mynd stórfellds atvinnuleysis. Síðan hefur vítahringur minnkandi kaupgetu, sem veldur samdrætti í neyzlu og í framhaldi af því enn minnkandi eftirspurn eftir vinnuafli, mótað atvinnu– og efnahagslífið og nú er svo komið, að hinar síendurteknu gengislækkanir ríkisstj. á undanförnum árum, hafa aukið svo stórkostlega afborganir og vexti af lánum, sem tekin hafa verið í auknum mæli til verklegra framkvæmda, vegna niðurskurðar á beinum framlögum ríkissjóðs, að þær fjárhæðir, sem nú eru veittar til verklegra framkvæmda og ella gætu dregið úr atvinnuleysinu, fara í æ ríkari mæli til þess að greiða gengistöpin, hækkanir á afborgunum og vöxtum erlendra lána. Þær upphæðir, sem skattgreiðendur, sem búa við sífellt lægri kaupgetu, eru krafðir um, renna hlutfallslega í æ minna mæli til nýrra framkvæmda, en í þeim mun stærri stíl til þess að greiða gengistöpin. Skuldirnar hækka, jafnvel þó að milljónafúlgur fari til greiðslu afborgana, því að taka verður ný lán til þess að standa skil á gengistöpunum. Hlutfallslega meira og meira af fjárveitingunum fer til þess að greiða vegna fortíðarinnar, en þeim mun minna kemur að notum til nýrra framkvæmda og atvinnuaukningar, þegar þörfin er þó brýnni en nokkru sinni fyrr. Þetta er eitt höfuðmarkið, sem stjórnarstefna undanfarinna ára setur á fjárlagafrv. nú. Má benda á þessa þróun með nokkrum dæmum: Á næsta ári er gert ráð fyrir framkvæmdum við landshafnir fyrir 8 millj. kr. Til þeirra framkvæmda allra saman eins og þær leggja sig verður að taka nýtt lán, en framlag úr ríkissjóði á fjárl. til landshafna, 45.5 millj. kr., á sama tíma allt til greiðslu afborgana og vaxta og gengistapa, þar af eru vextirnir 20 millj. kr. Þessi þróun snertir að sjálfsögðu ekki einungis hafnir ríkisins sjálfs, heldur er staðreyndin sú, að gengislækkunarferill ríkisstj. hefur hert svo að fjölmörgum sveitarfélögum í sambandi við fjármál hafnasjóða þeirra, að um algert þrot hefur verið að ræða og óhjákvæmilegt hefur reynzt, að ríkissjóður legði einnig í því efni stórfé af mörkum til að létta þar bagga undangenginna gengislækkana. Erlend hafnalán, önnur en lán landshafna, munu nema rúmlega 250 millj. kr. á núverandi gengi. Gengistapið á árunum 1967 og 1968 er um 134 millj. kr. Af þessu gengistapi mun ríkissjóður taka að sér að greiða um 76 millj. kr. jafnóðum og gengistapið fellur til greiðslu með afborgunum lánanna. Þessi upphæð, sem óhjákvæmilegt er að inna af hendi úr ríkissjóði og landsmenn munu vera skattlagðir um á næstu árum, fer ekki til nýrra framkvæmda eða atvinnuaukningar, heldur er hér enn verið að axla bagga verðbólgustefnu og gengislækkana undanfarinna ára. Þegar vegáætlun var lögð fram s.l. vor, var öllum þm. ljóst, að gengislækkunar pólitíkin hafði leikið Vegasjóð svo, að samkvæmt áætluninni, eins og hún var lögð fram, var í raun ekki um neinar nýjar framkvæmdir að ræða við landsbrautir og þjóðbrautir, þrátt fyrir þá brýnu þörf, sem er á sérstökum nýjum átökum í þeim málum. Fjárhæðirnar áttu svo til eingöngu að renna til greiðslu á afborgunum og vöxtum og gengistöpum. Þetta varð til þess, að óhjákvæmilegt var að auka enn tekjur Vegasjóðs með sérstakri hækkun á gjöldum á ökutæki. Enn fremur varð að ákveða, að ríkissjóður tæki að sér að greiða stærri hlut af lánum Vegasjóðs, en gert hafði verið ráð fyrir í vegáætlun. Auk þess sem 23.3 millj. kr. fara úr Vegasjóði á næsta ári til endurgreiðslu lána, er gert ráð fyrir 21 millj. kr. greiðslu úr ríkissjóði á árinu 1970 þar til viðbótar í sama skyni. Þessar fjárhæðir fara til greiðslu á hluta af lánum, sem tekin voru til framkvæmda á mestu uppgripaárunum, þegar framlög úr ríkissjóði voru á hinn bóginn markvisst skorin niður. Ég hélt því fram áðan, að jafnvel hækki skuldir vegna einstakra framkvæmda, sem lokið er við, þrátt fyrir að milljónafúlgur fari til greiðslu á afborgunum af lánum vegna þessara framkvæmda. Afborganir af lánum vegna Reykjanesbrautar nema á næsta ári 26.6 millj. kr. Þar til viðbótar koma vextir og gengistap 31.8 millj. kr., eða samtals 58.4 millj. kr. á árinu. Upp í þessa greiðslu koma 22.4 millj. kr. frá Vegasjóði, þar með talið veggjald. Þá vantar 36.6 millj. kr. Sá mismunur verður greiddur með nýju láni. Þannig að til þess að greiða lánið til Reykjanesbrautar niður um 26.6 millj. kr. verður að taka nýtt lán að upphæð 36.6 millj. vegna gengistaps og vaxta. Skuldin hækkar um 10 millj. kr. á árinu. Þannig er ástatt í vega– og hafnamálum að loknum mestu uppgripaárum í sögu þjóðarinnar, en hvarvetna blasa við óleyst verkefni, að ekki sé minnzt á þörfina á stórátökum í mennta– og heilbrigðismálum, en verðbólgu– og gengislækkunar pólitík ríkisstj. á þessum árum veldur því, að greiðslur skattborgaranna fara í æ ríkari mæli til að greiða skuldir og gengistöp frá gósenárunum. Á því hefði því verið brýnni þörf nú en nokkru sinni fyrr, að unnt hefði verið að nýta sem allra mest af fjármagninu til raunverulegra nýtra framkvæmda, til þess að hamla á móti því geigvænlega atvinnuleysi, sem herjað hefur í landinu eftir að þjóðin býr nú við meðalárferði að nýju. Það er því skoðun okkar í minni hl. fjvn., að ekki sé unnt að sætta sig við afgreiðslu fjárl. nú á þann veg, sem frv. gerir ráð fyrir, að svo lítill hluti ríkis teknanna fari til nýrra framkvæmda og öflunar nýrra atvinnutækja. Okkar aðaltill. til breyt. á frv. er því sú, að 350 millj. kr. verði sérstaklega varið til atvinnuaukningar. Þar af verði 120 millj. kr. varið til smíði togara og þá gert ráð fyrir, að auk ríkisábyrgðar á lánum verði þeim, sem eignast skipin, veitt veruleg upphæð til að greiða niður verð skipanna í þeim tilgangi að bæta rekstrargrundvöll þeirra. Eitthvert mesta og afdrifaríkasta tilræði ríkisstj: flokkanna við atvinnulífið í landinu er sá algeri skilningsskortur og vanmat, sem ráðamennirnir hafa sýnt togaraútgerðinni og hversu aðgerðarlausir þeir hafa horft á togaraflotann grotna niður og hverfa. Á því lægra stig sem rekstur togaranna kemst, þeim mun erfiðara verður að hefja hann til þess vegs, að hann sé samkeppnisfær við flota þeirra þjóða, sem stefnt hafa í þveröfuga átt við okkur í þessum efnum á undanförnum árum með stórfelldri byltingu í togaraútgerð. Það atvinnuleysi, sem nú þjakar verkafólk víða um land, má þjóðin með engu móti þola. Það er nóg og vaxandi eftirspurn eftir fiskafurðum okkar og engin rök fyrir því, að atvinnuleysið þyrfti að fyrirfinnast í landinu, ef rétt hefði verið á málum haldið á undanförnum árum. Ef togaraflotinn væri hlutfallslega jafnstór og hlutfallslega jafn nýtízkulegur og hann var, þegar bezt lét, væri hér ekkert atvinnuleysi, þjóðartekjurnar stórum hærri og lífskjörin betri, en í dag. Þótt ekki hefði nema litlum hluta þess gjaldeyris, sem á undanförnum árum hefur verið sóað í einskisnýtt verzlunar– og bankahúsnæði og alls konar fánýtt glingur, í staðinn verið varið til að afla nýtízku togara, þá horfðu atvinnumálin öðru vísi við í dag en nú. Eins og málum er háttað á ýmsum stöðum í landinu eru togarar jafnvel það eina, sem getur tryggt nokkurn veginn stöðuga atvinnu og skynsamlega nýtingu þeirra fiskvinnslustöðva, sem til eru þar og mikil verðmæti eru bundin í. Samkvæmt till. okkar í minni hluta fjvn. um sérstaka fjárveitingu til atvinnuaukningar er gert ráð fyrir, að ríflega 200 millj. kr. verði til viðbótar því fé, sem til togarasmíði færi, ráðstafað af fjvn. í samráði við atvinnumálanefnd viðkomandi sveitarstjórnar til nýrra framleiðslutækja. Hér er um að ræða ráðstöfun, sem er óhjákvæmilegur liður í aðgerðum til að rjúfa þann vítahring, sem atvinnulífið í landinu er komið í: Samdrátturinn og atvinnuleysið veldur minnkandi kaupgetu og minni kaupgeta enn frekari samdrætti. Hér verður að koma til frumkvæði ríkisstj. um öflun nýrra atvinnutækja, sem auðveldaði þjóðinni að brjótast út úr vítahringnum og bæta lífskjörin. En á því er enginn vafi, að hin lágu laun almennings og stórrýrnun kaupmáttar launa er einn grundvallarþáttur þeirrar uppdráttarsýki, sem nú markar atvinnulífið. Atvinnuleysið hefur ekki sízt verið áberandi í byggingariðnaðinum með þeim afleiðingum m. a., að fjöldi iðnaðarmanna hefur leitað úr landi til að afla sér lifibrauðs. Stórfelld lækkun á tölu íbúða, sem hafin var bygging á, á þessu ári hvarvetna um land er uggvænlegur fyrirboði um frekari samdrátt í byggingariðnaði. Ráðstafanir til þess að flýta útborgun húsnæðismálalána, með því að nota tekjur næsta árs fyrr en ella hefði verið, eru góðra gjalda verðar, en duga skammt og koma niður á útlánum næsta árs, ef ekki er frekar að gert um auknar lánveitingar úr húsnæðismálakerfinu. Þess vegna flytjum við, sem skipum minni hl. fjvn. till. um, að ríkisstj. verði heimilað að taka allt að 100 millj. kr. að láni til að endurlána til íbúðarbygginga á næsta ári. Þegar atvinnuleysið er til í landinu verður afgreiðsla fjárl. ríkisins að markast af aðgerðum til þess að ráða niðurlögum þess. Á það teljum við í minni hl. fjvn. skorta og því eru þessar brtt. fluttar. Það fer ekki á milli mála, að í verðhækkanaflóði undanfarinna ára hafa brýnustu nauðsynjavörur hækkað meir en allt annað. Þessu veldur vísvitandi stefna stjórnarflokkanna, sem birzt hefur í álagningu söluskatts á þessar vörur og lækkun niðurgreiðslna. Þeim mun bágari sem hagur þjóðfélagsþegns er, einstaklings eða fjölskyldu, þeim mun stærri hluti tekna fer til greiðslna á þeim vörum, sem mest hafa hækkað. Þetta fólk, þar er ekki sízt um að ræða stórar barnafjölskyldur og lífeyrisþega, hefur því goldið þessarar stefnu alveg sérstaklega. Aðrar ráðstafanir, svo sem lækkun tekjuskatts hefur á hinn bóginn komið hinum tekjuhæstu að mestu gagni. Þegar viðreisnarstjórnin hóf göngu sína með gengislækkun og álagningu söluskatts á nauðsynjavörur, voru greiðslur almannatrygginga hækkaðar að marki, en þróunin á verðlagi brýnustu lífsnauðsynja vegna stjórnarstefnunnar hefur valdið því, að kaupmáttur tryggingabóta hefur síðan hrapað ár frá ári. Kaupmáttur tryggingabóta er nú lægri gagnvart ýmsum hinna algengustu nauðsynjavara en hann var, ekki aðeins árið 1960, heldur einnig áður en hækkun bótanna fór fram. Skal ég nú draga fram nokkur dæmi um það. Hjón með fjögur börn fengu árið 1959 fjölskyldubætur með tveimur börnum, samtals 391 kr. og 46 aura á mánuði, en fá í dag bætur með öllum börnunum samtals 1.452 kr. á mánuði. Árið 1959 kostaði eitt kg af nýjum fiski 2 kr. og 86 aura, en nú 28 kr. Fyrir mánaðarfjölskyldubætur með fjórum börnum fengust því árið 1959 199 kg af fiski, en nú í dag aðeins 52 kg. Árið 1959 fengust 1.32 l af mjólk fyrir þessar fjölskyldubætur, nú 1.021. Árið 1959 fengust 108 kg af hveiti fyrir þessar fjölskyldubætur, nú 68 kg. Árið 1959 fengust 290 kg af kartöflum fyrir mánaðar fjölskyldubætur með fjórum börnum, nú 80 kg. Árið 1959 fengust 47.2 kg af smjörlíki fyrir fjölskyldubæturnar, nú 25.8 kg. Breytingin hefur orðið enn óhagkvæmari hjá stærri fjölskyldum, en hér hefur verið miðað við, en ekki eins óhagstæð, ef fjölskyldan hefði verið minni. Og er það enn eitt dæmið um, hvernig að hefur verið staðið. Ef miðað er við ellilífeyrisþega, er sama upp á teningnum um kaupmátt ellilífeyris gagnvart brýnustu nauðsynjavörum. 1959 var ellilífeyrir 835 kr. og 90 aurar á mánuði, en nú er hann 3.416 kr. Fyrir mánaðar ellilaun var hægt að kaupa eftirtalið magn af vörum, annars vegar árið 1959 hins vegar á þessu ári: Af mjólk 283 l 1959, en 241 l nú. Af fiski 292 kg 1959, 122 kg nú. Af hveiti 230 kg 1959, 160 kg nú. Af kaffi 24.1 kg 1959, 21.9 kg nú. Af smjörlíki 101.7 kg 1959, en 59.5 kg nú. Og fyrir hver 10 kg af kartöflum, sem hægt var að kaupa fyrir ellilífeyrinn 1959, er hægt að kaupa 3.1 kg nú. Þessar tölur sýna, að kaupmáttur tryggingabóta hefur hrapað stórkostlega gagnvart þeim vörum, sem miklu máli skipta í neyzlu fólks með lágar tekjur, hvort sem um er að ræða árið 1960 eða 1959. Það er því fyrir löngu óhjákvæmilegt að hækka bætur almannatrygginga. Því verður að vísu ekki að öllu leyti komið í kring með breyt. á fjárl. einum, en til þess að leggja áherzlu á nauðsynlega lausn þessa máls, höfum við, sem skipum minni hl. fjvn. flutt till. um 75 millj. kr. lið á fjárl. til uppbóta á greiðslum úr lífeyristryggingum almannatrygginga og sjúkra– og slysadagpeninga. Hér er aðeins um að ræða 5% hækkun þessara bóta, ef einungis kæmi til greiðsla þessi frá ríkissjóði, en væri gert ráð fyrir því, að ákvörðun yrði tekin um samsvarandi hlut annarra þeirra, sem undir greiðslum bóta almannatrygginga standa, næmi hækkunin um 13–14%. Krafan er ekki sett hærra en þetta, þó að þörfin sé brýn, í trausti þess, að sé farið svo vægilega í sakirnar, séu meiri líkur á, að meiri hl. hv. Alþ. geti fallizt á að samþ. till. Þótt fjölmargar frekari brtt. þyrfti að sjálfsögðu að gera til bóta á fjárlagafrv. flytjum við, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í fjvn., ekki nema þessar fáu till., sem við höfum hér gert grein fyrir. Þetta gerum við til að undirstrika skyldur ríkisvaldsins til sérstakra aðgerða gegn atvinnuleysinu, sem er glæpsamlegt af hverri ríkisstj. að líða. Við látum flutning minni till., sem vissulega eiga rétt á sér, liggja milli hluta að þessu sinni og ég endurtek það, sem ég áðan sagði, að þegar atvinnuleysi fyrirfinnst í landinu, hvað þá þegar það er fyrir hendi í jafn ríkum mæli og víða um land og nú, þá verður afgreiðsla fjárl. ríkisins að markast af aðgerðum til þess að ráða niðurlögum þess, en það er einn höfuðgalli fjárlagafrv., að það miðar ekki að lausn þessa mikilvæga verkefnis.



Herra forseti. Samkv. till. samvn. samgn. er lagt til, að heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1970 14 millj. 910 þús. kr., en það er 1.290 þús. kr. hærra en á yfirstandandi ári. Flóabátaferðirnar hafa á þessu ári verið reknar með svipuðum hætti og undanfarin ár. Það er sameiginleg skoðun innan samvn. samgn., að nauðsyn beri til þess, að endurskoðað verði fyrirkomulag á rekstri og ferðum einstakra báta. Í þessu sambandi má benda á það, að undanfarin 2 ár a.m.k. hefur staðið yfir endurskoðun eða heildarathugun á samgöngum um Hvalfjörð, en þeirri endurskoðun eða athugun er ekki enn þá lokið. Hins vegar verður afkoma þess skips, sem heldur uppi ferðum á milli Reykjavíkur og Akraness og Borgarfjarðarhéraðs, stöðugt óhagkvæmari og hefur n. ekki komizt hjá því að leggja til, að hækkaður verði verulega styrkur til ferðanna á milli Akraness og Reykjavíkur. Enn fremur hefur n. lagt til, að hækkaður verði verulega styrkur til Djúpbátsins, en styrkirnir til þessara tveggja báta fela í sér aðalhækkanirnar, sem n. gerir till. um. Að öðru leyti hafa framlög til flóabátanna víðs vegar við strendur landsins tiltölulega litið hækkað. Hins vegar leggur n. til, að fjölgað verði verulega styrkjum til snjóbifreiða, aðallega á Austfjörðum. Um rekstrarafkomu hinna einstöku flóabáta vill samvn. samgn. taka eftirfarandi fram og verður þá aðeins stiklað á fáum atriðum: Lagt er til, að útgerð flóabátsins „Drangs“ á Akureyri fái óbreyttan rekstrarstyrk, eins og hann fór fram á, en hins vegar flytur n. till. um, að þessi bátur fái ríkisábyrgð fyrir allt að 1.5 millj. kr. láni vegna lengingar bátsins, enda verði þær tryggingar fram boðnar, sem metnar verða gildar. Þessi bátur hefur annazt ferðir um Eyjafjörð og til Sauðárkróks og Grímseyjar og víðar. Farsvæði hans, eða ferðir hans hafa breytzt verulega við það, að akvega samband hefur skapazt við Siglufjörð og Ólafsfjörð, en óhjákvæmilegt er að halda þó uppi ferðum nokkurn veginn reglubundnum við þessa staði að vetrarlagi. Skipulag þessara ferða er allt í deiglunni. Útgerðarmaðurinn telur, að skipið verði töluvert rekstrarhæfara eftir fyrirhugaða lengingu, sem gert er ráð fyrir, að nemi um 4 metrum. Þá er lagt til, að styrkur til Strandabáts verði óbreyttur, en þessi bátur annast ferðir frá Hólmavík og allt til nyrztu byggðar Strandasýslu. Þá er nokkur vandi á höndum með flugferðir til Grímseyjar. Tryggvi Helgason flugmaður á Akureyri hafði haldið þessum ferðum uppi þar til 10. maí á s.l. vori, en þá var þessum áætlunarferðum hætt og síðan hefur aðeins verið farið leiguflug til Grímseyjar. Var talið óhjákvæmilegt, að til þess að sæmilegu öryggi yrði komið á í sambandi við Grímsey, þá yrði styrkur til Grímseyjarflugs hækkaður úr 80 þús. kr. í 200 þús. kr. Grímseyingar hafa, eins og kunnugt er, algera sérstöðu um samgöngur og ríkir áreiðanlega almennur skilningur á því að styðja beri þá í hvívetna til þess að halda skaplegu sambandi við meginlandið. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að „Drangur“ haldi framvegis uppi ferðum til Grímseyjar. Styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda er lækkaður um 10 þús. kr., en Flateyingar eru nú fluttir úr sinni eyju og eru þar aðeins að sumarlagi og er þá nauðsynlegt að halda uppi áætlunarferðum milli eyjar og lands. Þá eru veittar 65 þús. kr. til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði og er það hækkun um 15 þús. kr. frá því, sem er á yfirstandandi ári. Af Austfjarðasamgöngum er það að segja, að þær eru með mjög svipuðum hætti og áður. Lagt er til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 15 þús. kr. og ennfremur er lagt til, að 5 snjóbifreiðar í þessum landshluta verði nú styrktar á þessum lið fjárlaga. Á yfirstandandi ári voru veittir styrkir til tveggja snjóbifreiða, annarrar, sem fer yfir Fjarðarheiði til Seyðisfjarðar og má segja, að sé lífæð Seyðfirðinga, þegar snjóalög eru þung austur þar. Það var talið nauðsynlegt að hækka styrk til þessarar snjóbifreiðar um 80 þús. kr., upp í 280 þús. kr. Enn fremur er lagt til, að veittur verði styrkur til snjóbifreiðar um Fagradal og var ekki farið fram á hækkun styrkjar til þeirrar bifreiðar. Þá er lagt til, að teknir verði upp þrír smástyrkir til snjóbifreiða á Austfjörðum. Í fyrsta lagi til snjóbifreiðar, sem annast mun ferðir milli Eskifjarðar og Neskaupstaðar um Oddsskarð, í öðru lagi, að snjóbifreið læknishéraðanna á Fljótsdalshéraði verði veittur 75 þús. kr. styrkur og loks, að 65 þús. kr. styrkur verði veittur til ferða snjóbifreiðar milli Borgarfjarðar og Egilsstaða. En Borgfirðingar eiga jafnan við mikla erfiðleika að etja, þegar akvegasamband rofnar, sem gerist oft snemma á vetri. Suðurlandssamgöngur eru í svipuðu horfi og áður. Lagt er til, að styrkur til vöruflutninga til hinna hafnlausu byggðarlaga í V.-Skaftafellssýslu verði hækkaður um 50 þús. kr. og að óbreyttur verði styrkur til Öræfa og til vatnadreka við Skeiðará, sem kvað vera hið þarfasta tæki og menn láta mjög vel af sem öryggistæki austur þar. Faxaflóasamgöngur eru einnig í svipuðu horfi og áður, að öðru leyti en því, að „Akraborg“ hefur nú framkvæmt þá skipulagsbreytingu á ferðum sínum, að skipið hefur ferðir sínar á Akranesi að morgni og er sú breyting talin gefast mjög vel. Út af fyrir sig var ekki sótt um hækkaðan rekstrarstyrk til þessa báts, en hins vegar fór fram allýtarleg flokkun og viðgerð á skipinu og óskaði Skallagrímur h.f. eftir 500 þús. kr. styrkhækkun vegna þessarar viðgerðar. Féllst n. á að leggja til, að styrkurinn til skipsins yrði hækkaður um 400 þús. kr. Eins og ég sagði, þá er í gangi heildarathugun á samgöngunum um Hvalfjörð og samvn. samgn. leggur mikla áherzlu á, að þeirri athugun verði lokið hið allra fyrsta, þannig að einhver botn fáist í það, hvort nauðsynlegt er að halda þessum flóabátaferðum óbreyttum eða hvort aðrar ráðstafanir verða gerðar til þess að halda uppi nauðsynlegum og öruggum samgöngum milli Reykjavíkur og Borgarfjarðarhéraðs og kaupstaða og kauptúna í héraðinu. Um Breiðafjarðarsamgöngur er það að segja, að lagt er til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts á Breiðafirði verði óbreyttur á næsta ári, eða 475 þús. kr. Þessi bátur heldur uppi ferðum milli eyjanna, fyrst og fremst vestureyja á Breiðafirði, og sveitanna í Austur-Barðastrandarsýslu, sem eru án akvegasambands mikinn hluta vetrar. Þá er lagt til, að styrkur til vetrarflutninga yfir Kleifaheiði verði óbreyttur, en gera má ráð fyrir því, að lokið verði gerð upphleypts vegar yfir þessa heiði á næstu tveimur til þremur árum og ætti þá að verða mögulegt að fella þennan styrk niður. Forráðamenn „Baldurs“ í Stykkishólmi fóru fram á óbreyttan rekstrarstyrk og varð n. við þeirri ósk, hins vegar báðu þeir um meðmæli með því eða báðu um það, að þeim yrði veitt ríkisábyrgð fyrir 2 millj. kr. láni vegna lengingar á skipinu, það mun eiga að framkvæma á því svipaða lengingu og á norðanbátnum „Drang“, en nokkru dýrari. Varð n. við þeirri ósk og flytur á sérstöku þskj. till. um, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán fyrir eigendur flóabátsins „Baldurs“ vegna lengingar bátsins, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. En sama máli gegnir um þennan bát og Akureyrarbátinn, að eigendur hans, sem eru byggðarlögin við sunnanverðan Breiðafjörð, telja, að hann verði miklu rekstrarhæfari og rekstur hans þar með hagkvæmari eftir þá lengingu, sem fyrirhuguð er. Styrkur til Langeyjarnesbáts er óbreyttur. Hins vegar er lagt til, að styrkur verði veittur, 50 þús. kr., vegna viðgerðar á bátnum. Fyrirkomulag Vestfjarðasamgangna, flóabáta, er hið sama og áður. Djúpbáturinn h.f. á Ísafirði heldur uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptúnanna í Vestur–Ísafjarðarsýslu. Verkefni bátsins hafa minnkað nokkuð og flutningar vegna stöðugt þverrandi mjólkurframleiðslu, sem fyrst og fremst sprettur af óhagstæðu árferði í sveitum s.l. tvö, þrjú ár. Rekstur bátsins hefur gengið erfiðlega og hann fór fram á verulega styrkhækkun, en n. féllst á að leggja til, að styrkur til Djúpbátsins yrði hækkaður um 400 þús. kr. Rekstrarstyrkur til ferða snjóbifreiðar yfir Botnsheiði lækkar um 50 þús. kr. Þessu samgöngutæki var á s.l. ári veittur 150 þús. kr. styrkur, sem var í raun og veru stofnstyrkur. Nú sótti hreppsnefnd Suðureyrarhrepps í Vestur–Ísafjarðarsýslu um 100 þús. kr. rekstrarstyrk og féllst n. á að verða við þeirri beiðni, ekki sízt vegna þess, að læknislaust er nú bæði á Suðureyri og Flateyri og þessi snjóbifreið heldur uppi ferðum milli Suðureyrar og Ísafjarðar fyrst og fremst, en einnig stöku sinnum yfir til Flateyrar, þegar á þarf að halda. Rekstrarstyrkir til þriggja smábáta á Vestfjörðum, Dýrafjarðarbáts, Patreksfjarðarbáts og Skötufjarðarbáts er lagt til, að verði óbreyttir. Eins og ég sagði í upphafi, þá er það till. samvn. samgn., sem stendur einróma að nál., sem hér liggur fyrir og þeim tillögum, sem hér liggja fyrir, að heildarfjárveiting til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1970 tæpar 15 millj. kr., og er það 1.290 þús. kr. hærra en á árinu 1969. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að mæla með því, að brtt., sem samvn. samgn. flytur, verði samþykktar.



Herra forseti. Ég skal nú leitast við að lengja ekki þessar umr., þó að vissulega margt hafi verið sagt, sem gæfi tilefni til nokkuð langra umræðna af minni hálfu, sér í lagi sú mikla þrumuræða, sem hv. frsm. minni hl. fjvn. flutti, sem að vísu er í dálítið svipuðum dúr og nokkrar ræður, sem hann hefur flutt undanfarin ár svona með dálitlum svipbrigðum séð, en ég skal reyna að forðast að lengja tíma með umr. um það efni. Ég vil leyfa mér fyrst að nota tækifærið til að þakka fjvn. fyrir mjög vasklega og ágæta afgreiðslu fjárlagafrv. nú til 2.umr. Það hefur tekizt fyrr en stundum áður að ljúka þeirri afgreiðslu, vegna þess að oft hafa veigamiklir liðir orðið eftir til 3. umr. Það þótti hins vegar rétt, að reyna að stefna að því, að við 2. umr. sæjust öll þau útgjöld, sem máli skipta og þá væri vitað um og reynt yrði að ná samkomulagi fyrir þá umræðu um þá liði, sem alltaf er erfiðast við að fást, þ.e. hina ýmsu framkvæmdaliði og þá fyrst og fremst fjárveitingar til skólabygginga og hafnargerða, sem jafnan hefur verið erfiðast við að fást. Þetta hefur n. gert og ég verð að láta í ljós ánægju mína yfir því að tekizt hefur að ná samstarfi, að mér skilst, innan n. allrar varðandi þessa vandasömustu liði, fjárveitingar til þessara tilteknu, verklegu framkvæmda og hefur það kannske valdið einhverju hjá hv. minni hl. n., ef hann hefur talið, að ég hafi verið neyddur til þess að fallast á tillögur þær, sem meiri hl. gerði í þessu efni og er þeim að sjálfsögðu ekki of gott að ímynda sér það, ef það er einhver huggun í þeirra raunum. En ég skýrði frá því að vísu í fjárlagaræðu minni, að það væri vitað mál, að það þyrfti varðandi skólana að taka upp fjárveitingar til nýrra skóla, því að það væri í rauninni ekkert svigrúm til þess í fjárlagafrv., eins og það var lagt fram. Það kom á daginn, að framkvæma þurfti mjög víðtæka athugun á þeim till., sem höfðu komið frá menntmrn. varðandi skiptingu fjár til þeirra skóla, sem voru á framkvæmdastigi og sem kostuðu mikla vinnu og erfiði hjá n. að komast til botns í. En mér var í upphafi ljóst, að ekki yrði hjá því komizt að taka upp allverulegt fé til nýrra skóla einnig og miðað við það skipulag, sem nú er á skólabyggingum, þar sem hin nýju lög gera ráð fyrir því, að ekki séu nú sem áður teknar smáupphæðir í svo og svo marga skóla, heldur eftir vissu skipulagi unnið, svo sem lögin mæla fyrir um, þá auðvitað var þetta erfiðara, ekki sízt vegna þess, að það liggur ekki enn fyrir áætlun sú um skólabyggingamál, sem gert er ráð fyrir í lögunum, að sé gerð og er brýn nauðsyn og ætlunin hjá menntmrn. að vinna að nú á næsta ári, þannig að fyrir afgreiðslu næstu fjárl. liggi þetta fyrir. Það er eðlilegt, að þm. eigi erfitt með að sætta sig við að bíða með sína skóla, þegar þeir ekki geta bent á, að þeir komi á tilteknu ári, en hér er mun óheppilegra ástand í þessum efnum heldur en í vegamálum, þar sem gerð er áætlun, þar sem vitað er, að þeir fái sinn veg eftir eitt, tvö eða þrjú ár og þess vegna er það mikils virði og ég álit, að, að öðrum kosti verði skólamálin óviðráðanleg, ef ekki er hægt að koma þessu kerfi á, að þessi skólabyggingaáætlun verði gerð. Varðandi hafnamálin þá var það einnig svo, að það hefur verið unnið í samvinnu milli rn. og fjvn. að því að framkvæma ákveðna till., sem ég lýsti í fyrra í minni fjárlagaræðu og endurtek aftur nú í haust, að ég teldi nauðsynlegt að gera, það væri að koma fjármálum hafnanna á traustan grundvöll og þess vegna teldi ég æskilegt, jafnvel þó að það kostaði töluvert auknar fjárveitingar, að unnið yrði á þessum grundvelli. Um þetta hefur nú náðst algert samkomulag. Tel ég það gleðiefni, að það hefur tekizt, þannig að hægt sé að vinna þá kerfisbundnara að þessum verkefnum í framtíðinni. Fjárlagafrv. til 2. umr. er með allverulegum halla eða um nær 90 millj. kr. halla, sem ekki er gerð nein till. um, hvernig eigi að brúa, en ég vil taka það fram hér, að ég geri ráð fyrir því, að við umr. um tollskrána og meðfylgjandi frv. um söluskattshækkun, sem vænta má, að verði rædd hér í Alþ. á fimmtudag í þessari viku, þá mun ég gera grein fyrir því, hvernig þessi mál öll standa og hvaða tekjuöflunarráðstafanir verði gerðar til þess að jafna tekjumissi vegna aðildarinnar að EFTA og þeirra tollalækkana, sem af henni leiðir og jafnframt til þess að jafna þann halla, sem er nú á fjárlagafrv. og eru þó þar ekki öll kurl til grafar komin, svo sem ég mun lítillega víkja að síðar. Gagnrýni sú, sem hér hefur komið fram frá hv. talsmönnum minni hl., er, auk þess að hér sé slæm stjórn í landi, – en ég bjóst nú ekki við að heyra frá þeim annað en svo væri, – aðallega í því fólgin, að það hefði verið með endemum illa haldið á fjármálastjórninni. Með hliðsjón af hinni miklu hækkun fjárl. undanfarin ár hefði framkvæmdafé ekki hækkað í sama mæli og fjárl. hafi hækkað yfir höfuð. Um þetta held ég, að við hv. 3. þm. Vesturl. höfum átt orðræður um nokkurt árabil og sennilega frá því, að ég kom í þetta sæti mitt hér, og hafa skoðanir okkar í þessu efni ekki alveg farið saman og fara víst ekki saman enn. Ég held nefnilega, að það fjárlagafrv. liti ákaflega einkennilega út, ef við gerðum ráð fyrir því, að allir útgjaldaliðir fjárlaga gætu hækkað hlutfallslega jafnt og það sé ekki tekið tillit til þess, þegar koma til alveg ný útgjöld. Ég nefni aðeins sem dæmi, að á þessu tímabili hefur komið til mjög stór útgjaldaliður hjá ríkissjóði, sem eru útflutnings uppbætur á landbúnaðarvörur, sem nú nema á 4. millj. kr. Ég tek þetta aðeins sem dæmi, en ekki til að finna að þessum útgjaldalið út af fyrir sig. Vitanlega hefði verið ógerlegt jafnhliða þessum lið, eða þessari hækkun fjárl., að hækka þá alla aðra liði fjárl., framkvæmdaliði fyrst og fremst vafalaust og væntanlega hefði það leitt til hækkunar á einhverjum öðrum liðum, þannig að það hefði alltaf verið hægt að halda í horfinu varðandi þetta efni og að verklegar framkvæmdir væru ætíð sama hlutfall af fjárl. Þetta er auðvitað gersamlega út í hött, vegna þess að það eru alltaf að koma inn í fjárl. nýir og nýir þjónustuliðir, ný og ný löggjöf, sem Alþ. er að samþykkja. Við sjáum afleiðingarnar nú t.d. og því er ég heldur ekki að sjá eftir, en aðeins bendi á, að sá útgjaldaliður ríkissjóðs, sem nú veldur mestum útgjöldum, eru sjúkratryggingarnar, sem hækka útgjöld ríkissjóðs um yfir 200 millj. kr. af þeirri heildarhækkun, sem nú er. Hvernig í ósköpunum ætti að mæta þessum hækkunum, sem leiða af gildandi löggjöf um þjónustu við borgarana, með því að það sé alltaf samtímis hægt að hækka hlutfallslega jafnmikið alla útgjaldaliði, sem eiga að heita verklegar framkvæmdir og jafnvel fleiri liði, því að mér skilzt nú, að það sé fundið að því jafnframt, að það hafi ekki verið haldið í horfinu með ýmislegt annað, tryggingar og eitt og annað? Auðvitað væri þetta mjög skemmtilegt og æskilegt, en þetta er bara ekki hægt, þetta hefur aldrei verið gert, hverjir sem hafa verið í stjórn og ég minnist þess, að ég hef haft æði lengi afskipti af fjármálum hér á Íslandi og það meðan Framsfl. fór með stjórn þeirra mála og það var venjulega eftir gengisbreytingar hjá þeim ágæta flokki, að þá var stöðvuð hækkun verklegra framkvæmda, vegna þess að það var ekki í senn hægt að hækka verklegar framkvæmdir með hliðsjón af gengisbreytingunni og mæta þeim kostnaðarauka, sem af henni leiddi. Þetta held ég, að megi sjá í gegnum gengisbreytingar, sem gerðar hafa verið í þeirra tíð. Það var sannað hér af hv. form. fjvn., sem vitanlega skiptir höfuðmáli í þessu sambandi, að framkvæmdafé til opinberra framkvæmda, sem við köllum svo, hefur margfaldazt, miðað við fast verð. Það er auðvitað rétt, að það var eðlilegt, að þetta fé hækkaði eitthvað miðað við fjölgun fólks í landinu og auknar tekjur ríkissjóðs, þannig að mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þetta út af fyrir sig sé eitthvað óeðlilegt. En þegar sífellt er verið að klifa á þessu, að það sé alltaf gengið á hlut verklegra framkvæmda, þá er þetta mikill misskilningur. Og það hefur verið sagt, að núna síðustu 10 árin og er sérstaklega vikið að afmæli viðreisnarstjórnarinnar í því sambandi, þá hafi þetta verið sérstaklega slæmt. Þetta er einnig mikill misskilningur, vegna þess að hlutfall verklegra framkvæmda á fjárlögum hefur verið sízt hærra áður heldur en það er nú og hækkanirnar á þessum framlögum næsta áratuginn á undan. Ef menn hafa gaman af að leika sér að tölum, þá geta þeir skoðað það sér til fróðleiks, hvort þar muni hafa verið um að ræða meiri hækkanir heldur en eru nú eða að framkvæmdafé til hafnargerða, skólabygginga og sjúkrahúsa t.d. hafi á því tímabili hækkað hlutfallslega meira en nú, miðað við heildarupphæð fjárl. Og ég skal þar aðeins nefna til fróðleiks tvær tölur, t.d. um hafnargerðirnar: 1950 var varið til þeirra 6.1 millj. af 262 millj. kr. rekstrarútgjöldum fjárl., 1959 er varið til þeirra 15 millj. af 964 millj. heildarupphæð fjárl. og ég held, að ef þetta er skoðað með hliðsjón af því, sem gerzt hefur nú í þeim efnum, þá sé það síður en svo í óhag þeirri stjórn, sem hefur farið með völd í landinu síðari árin. Jafnvel þó að við tökum barnaskólana og gagnfræðaskólana, þá var 1950 varið 3.4 millj. kr. til þeirra af 262 millj. kr. heildarrekstrarútgjöldum, en 1959 12.7 millj. af 964 millj. rekstrarútgjöldum, og sleppi ég þá alveg því, að á árunum 1958 og 1959 voru fjárl. aðeins helmingurinn af því, sem er tekið í þágu ríkisins, því að útflutningssjóði var haldið utan við og hann var jafnhár 1959 eins og fjárl. sjálf, og þó að menn vilji segja sem svo, að það hafi verið óeðlilegt að taka hann til samanburðar, hann samsvari gengisbreytingu, þá má benda þó á í því sambandi, að þá var búið að koma á þann sjóð einnig niðurgreiðslunum, sem eiga þó ekkert skylt við það, heldur beinlínis tekið út af fjárl., til þess að fjárl. sýndu ekki eins háa upphæð. Og það má jafnan benda á og tala um þessa óskaplegu skelfingu í hlutföllum, hvað hlutfallslega fjárl. hafi hækkað mikið á undanförnum árum. Fjárl. voru 262 millj. 1950, en voru um 1000 millj. 1959, þau voru 1960 1.380 millj., sambærileg tala 1970 í fjárlagafrv. núna er 6.100 millj., vegna þess að inn í fjárl. nú eru teknar 1.700 millj. kr., sem er hin sérstaka fjáröflun, sem gengur aðeins í gegnum ríkissjóðinn og var byrjað að taka inn í fjárl. fyrir tveimur árum og að sjálfsögðu ber að halda utan við þessar samanburðartölur. Þetta nefni ég aðeins í fróðleiksskyni, en ekki af því, að það skipti öllu máli. Það, sem skiptir meginmáli, þegar við erum að skoða fjárl. og viljum skoða þau af einhverju raunsæi og án þess að vera með pólitískar ýfingar, er auðvitað þetta: Hverju er eytt í fjárlagafrv. eða fjárl., sem ekki ætti að eyða? Hvað er það, sem við getum tekið þarna út úr og lagt til hliðar til annarra hluta? Það er kjarni málsins og það þýða auðvitað ekki óljósar fullyrðingar um það efni. Ég hef ekki enn þá heyrt frá þessum ágætu talsmönnum minni hlutans eitt einasta orð í þessa átt annað en það eitt, að þeir afgreiða málið ósköp einfaldlega með því að segja, að þetta sé ekki hægt. Ef félagshyggjan fengi að ráða, svo að ég vitni nú í hv. 3. þm. Vesturl., þá átti þetta aldeilis að breytast, því þá á að vera hægt að verja ekki 100 millj., heldur milljörðum til aukinna framkvæmda í þjóðfélaginu, án þess að það komi við nokkurn. Það verður ekkert smáræðis dýrðarríki, sem upp rennur, þegar sú stund kemur, að þessir ágætu menn taka við stjórninni. Varðandi hina löngu lesningu hv. 3. þm. Vesturl., sem er jafnframt endurskoðandi ríkisreikninga, um sparnaðarlögin frá 1968, þá ætla ég nú ekki að fara að gera þau sérstaklega hér að umtalsefni, ekki vegna þess, að ég vilji ekki gjarnan um þau ræða, heldur vegna þess, að ég álít, að ríkisreikningur sé ekki hér á dagskrá, hann kemur hér væntanlega á dagskrá, þegar hann hefur lokið endurskoðun hans innan tíðar, þá mun hann koma hér á dagskrá með venjulegum hætti, þannig að þá verður hægt að ræða hann. Ég gerði í stórum dráttum grein fyrir afkomu ársins 1968 í fjárlagaræðu minni í haust og sé enga ástæðu til að endurtaka það. Varðandi einstök atriði, sem hann líka taldi, þá má nú finna á því ýmsar skýringar, sem ég skal játa, að ég hef ekki í minni mínu allar nú. Ég man, að hann gerði lítið úr þeim sparnaði, þegar það frv. var flutt, þannig að það er engin breyting í því efni frá hv. þm. En það eru nú ýmsar skýringar, sem munu koma á daginn, þegar á að fara að athuga það nánar, sem hann til tók og verður auðvitað að hafa hliðsjón af, þegar það er metið, hvort útgjöld hafa farið fram úr áætlun eða ekki. Ég tel það t.d. ákaflega hæpið, þegar tiltekið er, hvaða dómsmálastjórn hafi farið fram úr áætlun, að taka þar útgjöld vegna hægri umferðar, sem að vísu endurgreiðist með sérstökum hætti aftur, en er bókfært á útgjöld á þetta ár, jafnvel þó að tekið sé lán. Sýslumanninn í Hafnarfirði hefur hv. þm. haft á heilanum í nokkur ár og það eru líka til skýringar á því, sem ég ætla ekki að fara að orðlengja hér um. Það má lengi tala um þetta og ég skal ekki fara að þreyta menn í því efni nú. Ég tók það fram. strax, þegar þetta frv. var flutt, að það mætti gera ráð fyrir, að töluvert af þessum sparnaði yrði ekki raunhæft, en þetta væri fyrst og fremst flutt í trausti þess, að unnt væri að veita þarna aðhald. Ég tók það t.d. greinilega fram, bæði um lögreglustjórnina og dómsmálastjórnina, að það væri ekki að vænta þessa sparnaðar á þessu ári, en þetta væri stefnumarkandi og þetta mál hefur verið til meðferðar m.a. hjá þeirri undirnefnd, sem hv. þm. á sæti í, að gera ákveðnar tillögur í þessu efni. Sama var að segja um fræðslumálastjóra embætti ég benti á það, að ekki mundi verða raunhæfur sparnaður í því, fyrr en væri búið að koma þar á skipulagsbreytingu og koma því inn í menntmrn., að það væri stefnumörkun, sem ætti að horfa til aukins sparnaðar, þegar þar að kæmi, þannig að 30–40 millj. kr. af þessum sparnaði væri hæpið, að mundu skila sér á þessu ári og ég hygg, að það fari nokkuð nærri lagi, þegar málið er skoðað niður í kjölinn. Sannleikurinn er líka sá, að 1968 fóru fjárl. hlutfallslega ekki mikið fram úr áætlun, þegar teknar eru þær sérstöku heimildir til útgjalda, sem veittar voru á því ári vegna sjávarútvegsins og ég tel jafngilda fjárl. Þá fóru fjárl. í heild ekki nema 225 millj. kr. fram úr áætlun og af þeirri upphæð voru um 120 millj. á tveimur liðum, annars vegar vaxtakostnaður vegna yfirdráttar í Seðlabankanum og hins vegar útgjöld vegna ríkisábyrgðasjóðs. Að sjálfsögðu er rétt, að það var skakkt metið hjá mér, að hagur sjávarútvegsins mundi batna á því ári. Hann versnaði enn stórlega og leiddi til þessara aukaútgjalda, ég held, að það geti ekki talizt neitt sukk, það varð að greiða þessi gjöld og ekki um annað að ræða, en að bíta í það súra epli, ef svo má segja. Varðandi svo allan þennan mikla sparnað, þá er gott og blessað að heyra um hann talað ár eftir ár. Ég beitti mér fyrir því fyrir tveimur árum að koma á samvinnu milli fjvn. og fjmrn. til þess að kanna þessi mál niður í kjölinn og þar eiga allir flokkar sæti, að undanteknum nýja flokknum, sem mér skilst, að sé nýhlaupinn af stokkunum, en hann á nú ekki mann í fjvn., en aðrir flokkar eiga þar sæti og ég held, að menn hafi starfað þar saman af hógværð og raunsæi og löngun til að láta gott af sér leiða. En ég hef ekki heyrt, að það hafi komið þar fram, að menn hafi fundið púðrið, sem sagt, að menn hafi þar fundið einhver töfraráð til þess að lækka stórkostlega útgjöld ríkisins, þannig að það væri hægt að móta þá stefnu, sem er mikið talað um hér af þessum ágætu mönnum, að það ætti að vera hægt að auka í stórum stíl útgjöld til verklegra framkvæmda. Allt það, sem þeir hafa bent á, hefur vissulega verið tekið til athugunar og engir árekstrar orðið í því efni enn þá og ég efast ekki um, að það er fram sett af velvilja. En þess vegna er svolítið þreytandi að heyra enn þá talað um það, að menn verði sér til skammar, ef þeir eigi að tala um sparnað, nema því aðeins, að hv. þm. ætli að lifa eftir þeirri reglu og haldi, að hann verði sér til skammar, ef hann talar um sparnað, – ég veit það ekki. En mér finnst ósköp leiðinlegt og þreytandi að hlusta á svona tal, vegna þess að ég held, að það sé ábyggilega vilji allra að spara. Mér dettur ekki í hug, að ég sé að tína í menn neina veraldarinnar vizku í því efni, en ég áleit, að þetta væri spor í rétta átt á sama hátt og ég áleit, að væri spor í rétta átt að setja hagsýslustofnunina á laggirnar og hvað sem menn um það segja, þá er ég í engum efa um það, að það hefur sparað ríkinu stórfé, vegna þess að þó að útgjöld hafi hækkað, þá skulum við ekki halda, að það geti ekki hafa verið um að ræða beinlínis stórfelldan sparnað af þeirri einföldu ástæðu, að það er í mörgum tilfellum, sem útgjöld gátu hafa hækkað mun meira, ef ekki hefði verið komið við hagkvæmari vinnubrögðum og aðhaldi. Þetta held ég sannast sagna, að við ættum að leggja niður deilur og karp um, vegna þess að það er ástæðulaust. Það vilja allir spara, bæði stjórn og stjórnarandstaða, en það er ekki eins þægilegt og menn halda, vegna þess að það verður ekki sparað í stórum stíl, nema með því að skera niður þá þjónustu, sem þjóðfélagið veitir borgurum sínum. Þetta vitum við. Við verðum að borga opinberum starfsmönnum þeirra laun, það þýðir ekkert annað en að beygja sig fyrir því. Og ég efast um, að það sé hægt í stórum stíl að fækka opinberum starfsmönnum. Ég veit að vísu, að það er hægt að gera það að nokkru marki og benti á það í minni fjárlagaræðu, en ég skal jafnframt játa, að varlega hefur verið farið í það á þessu ári, þó að væri hægt að finna úrræði til að fækka um nokkra tugi manna, vegna þess ástands, sem hefur verið í atvinnumálum. En að það velti á milljónatugum, ég tala nú ekki um milljörðum, ef mætt yrði öllum þeim kröfum, sem uppi eru og hv. frsm. minni hl. sagði, að ætti að vera auðvelt að gera með breyttri stefnu, það held ég, að sé barnalegt að álíta eða tala um, að sé nokkur alvara á bak við. Það er allt of augsýnileg blekking til þess. Ég skal aðeins víkja að þeim brtt., sem hér hafa komið fram frá minni hl. Ég sé ekki ástæðu til að ræða sérstaklega ræðu hv. 6. landsk. þm. þar sem hún var að mestu leyti endurtekning á því, en þó í mildara formi, sem aðal frsm. hafði haldið fram. En eitt atriði vakti að vísu athygli mína í ræðu hans. Hann talaði um það, að lækkun tekjuskatts kæmi hinum efnameiri mest til góða og það vakti athygli mína vegna þess, að hér var til umræðu um daginn frv., þar sem það var lagt til af hálfu Framsfl. að lækka tekjuskattinn enn þá um nálægt 300 millj. kr. með hækkun á skattvísitölu um 40 stig til viðbótar því, sem gert er ráð fyrir að hækka hana, sem mundi leiða af sér þessa skattalækkun, sem vissulega kemur fyrst og fremst þeim til góða, sem betur eru settir í þjóðfélaginu, en það kom mér undarlega fyrir sjónir, að einn af þessum flokksbræðrum hv. 6. landsk. þm., sem ég held, að sé flokksbróðir hans enn þá, lýsti því yfir, að hann styddi mjög eindregið þetta frv. Að öðru leyti vil ég ekki gera það að umtalsefni. Varðandi bætur almannatrygginganna vil ég upplýsa það hér út af þeirri till., sem hér liggur fyrir, að það mál er í sérstakri athugun. Hins vegar er það alls ekki svo, að bætur almannatrygginga hafi síðustu 10 árin rýrnað svo stórkostlega. Það vill svo til, að ég hef hér fyrir mér samanburð um það, sem gerður hefur verið af sérstakri n., sem í eiga sæti mjög fróðir menn undir forystu ráðuneytisstjórans í félmrn., þar sem athugað er, hvað vísitala framfærslukostnaðar hefur hækkað frá því í apríl 1959 þangað til í nóvember 1969, og hún hefur hækkað þá um 284.3 stig, en elli– og örorkulífeyrir einstaklinga hefur á því tímabili hækkað um 332%, barnalífeyrir um 270%, fullur ekkjulífeyrir um 312% og ekkjubætur um 286%, en fæðingarstyrkir, ég hef ekki prósentutölu þeirra hér, en þeir hafa hækkað um mun meira, heldur en sem hér segir. Fjölskyldubætur hafa ekki hækkað að fullu í hlutfalli við þetta, en það er nokkuð flókið mál, því að á þessu tímabili hafa orðið á þeim skipulagsbreytingar, en það er talið af n., að það sé ekki rétt, að fara að gera víðtækar breytingar á þeim bótum, nema því aðeins að taka til heildar endurskoðunar skipulag þeirra bóta og allt það kerfi, sem verið hefur til umræðu, eins og hv. þm. vita, um eins til tveggja ára skeið, að gera þar víðtækar breytingar á. En jafnframt er þess að gæta, að fjölskyldubæturnar eru ekki venjulegur þáttur tryggingakerfisins, heldur er þar um að ræða beinar greiðslur úr ríkissjóði, sem inntar hafa verið af höndum eftir því, hvernig árað hefur hverju sinni. Það hefur verið reynt að halda fremur í horfinu með lífeyrinn og það, sem honum hefur fylgt, en hér á sínum tíma var því ekki að leyna, að fjölskyldubætur voru nokkuð notaðar til þess að borga niður vísitölu og var þá gagnrýnt töluvert, að það skyldi vera gert. Nú er það að vísu úr sögunni, vegna þess að síðan vísitalan breyttist er ekki jafnauðvelt um vik og ekki eins ódýrt að greiða niður vísitölu með hækkun fjölskyldubóta, þannig að sú aðferð er úr sögunni. En ég vildi láta það koma fram hér, að það er gert ráð fyrir því, að lífeyrisbæturnar verði hækkaðar sem nemur þeirri hækkun, sem orðið hefur hjá láglaunafólki á kaupgjaldi þess. Það hefur orðið nokkur rýrnun á þessum bótum, þó að þær hafi hækkað, þegar 10 ára tímabil er tekið. Það var rýrnun núna tvö síðustu árin, vegna þess að þær höfðu hækkað fram til þess tíma mun meira heldur en framfærsluvísitalan hafði hækkað. En það er gert ráð fyrir því að hækka bæturnar núna þannig, að bótaþegar verði jafnsettir varðandi uppbætur á þessar bætur sínar eins og láglaunafólk fær nú. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða mikið till. um 350 millj. kr. Um það mætti margt segja, en ég held, að höfuð vandamál okkar atvinnuvega sé ekki endilega í því fólgið, að það vanti 350 millj., heldur sé kjarni málsins sá, að við búum þannig að okkar atvinnuvegum núna, sem vissulega hafa náð sér mjög á strik, ekki sízt útgerðin, að ekki verði lagðar á þá nýjar byrðar, sem eyðileggja þennan grundvöll, sem þeir eru nú að komast á. Það eru ekki lánveitingar, en ef þetta á að veitast sem styrkir, þá hefur það nú líka sínar hættur í för með sér, hvernig á, á 5 árum að halda, en það er eitt atriði í þessu, sem er vissulega vandamál og það eru togarasmíðarnar innanlands. Ég skal ekki út í þá sálma fara hér, enda er það ekki mál, sem beint heyrir undir mig. En ég held, að menn verði mjög alvarlega a.m.k. að íhuga, hvaða afleiðingar það hefur varðandi annan atvinnurekstur í landinu, ef ríkið á að fara að borga beinlínis niður togarana og hversu hagkvæmt það geti talizt. Ástæðan auðvitað til, að togaraflotinn hefur grotnað niður, sem hann vissulega hefur óhæfilega mikið gert, er einfaldlega sú, sem allir vita, að önnur útgerð hefur verið mun hagkvæmari og menn hafa þess vegna farið yfir í aðra útgerð í stórum stíl, en ekki rekið togara, sem alls ekki hafa borið sig, þó að þeir hafi fengið verulegan styrk. Hvort menn eiga að fara út í stóreflingu á togaraflotanum og leggja til þess ríkisstyrk, það skal ég ekkert fullyrða um á hvoruga hliðina á þessu stigi, en ég held, að það mál þurfi allt miklu meiri skoðunar við, áður en er farið að slá því föstu, að það skuli gert, enda vakna þá líka spurningar um, hvað eru togarar og hvað eru ekki togarar. Og koma þá ekki kröfur úr öðrum áttum? Við vitum, að það eru önnur atvinnufyrirtæki til, sem má segja, að geti haft vissa þjóðfélagslega þýðingu, en það er auðvitað alltaf þægilegra að reka fyrirtæki, ef menn geta fengið gefins svo og svo stóran hluta stofnkostnaðarins, þegar þeim er hleypt af stokkunum. Og það kynni fleirum en togaraeigendum að detta í hug að fara fram á það. Ég tel því ekki mögulegt að fallast á þessa till. eins og hún liggur fyrir, en vildi varðandi tryggingabæturnar láta þetta koma fram hér og jafnframt benda á það, að mikill meiri hl. þeirrar hækkunar fjárlagafrv. nú, eins og það liggur fyrir frá fjvn., er hækkun á fjárfestingar framlögum beinum, þannig að það eru rúmar 100 millj. af þessum 170–180 millj., sem um er að ræða, sem ganga til verklegra framkvæmda beinlínis og að öðru leyti er um að ræða útgjaldaliði, sem ég álít, að fjvn. hafi metið rétt, að væri óumflýjanlegt að taka upp, svo sem enn stórfellda hækkun vegna sjúkratrygginganna, sem þýðir ekkert annað en beygja sig fyrir og er reikningsleg staðreynd. En það eru nokkur atriði enn eftir, sem ég skal ekki fara út í hér, sem fjvn. mun taka til nánari athugunar og hefur jafnframt í athugun hjá ríkisstj. fyrir 3. umr., en ég vil aðeins að lokum endurtaka það, sem ég áðan sagði, að ég reikna með því, að þegar gerð verður grein fyrir tollafrv., sem ég vonast til, að verði á fimmtudaginn, geti ég gefið heildaryfirlit yfir það, hvaða stefnu ríkisstj. hyggst fylgja varðandi tekjuöflun og hvernig þau málefni öll standa og þá jafnframt, með hvaða hætti verði jafnaður hallinn á fjárlagafrv., eins og það kemur nú við 2. umr. og mun eiga eftir að hækka eitthvað útgjöldin við 3. umr.



Herra forseti. Við 1. umr. fjárl. gerði ég fjárlagafrv. nokkuð að umtalsefni, bæði tekjuhlið þess og útgjaldabálk, benti sérstaklega á það, að frv. væri í ákaflega lausum tengslum við þau vandamál, sem blöstu við í þjóðfélaginu, við atvinnuástandið, við ástandið í húsnæðismálum og ástandið í tryggingamálum, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Þessi atriði hafa ekki breytzt í meðförum fjvn. Meiri hl. hennar hefur ekki fallizt á þau sjónarmið. Hins vegar hefur hv. minni hl. n. flutt hér brtt. um fjármagn til atvinnumála og til uppbóta á greiðslur á lífeyristryggingum og enn fremur um lán til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég tel þessar brtt. mjög veigamiklar; ef þær yrðu samþ., mundi frv. breytast mjög til bóta. En eins og það er, er eins og ég sagði áðan ekkert tillit tekið m.a. til þeirrar staðreyndar, að skráðir atvinnuleysingjar á Íslandi eru fleiri nú en þeir hafa nokkurn tíma verið áður um þetta leyti árs. Eins og stundum áður ber þetta mál þannig að, að okkur er ekki fullkomlega ljóst við þessa 2. umr., hvernig fjárl. eiga að samþykkjast að lokum. Hæstv. fjmrh. gat þess hér áðan, að gerðar yrðu mjög verulegar breytingar á tekjuhlið frv. með nýjum lagabálki um tolla annars vegar og hins vegar um söluskatt. Frá þessu var okkur greint í gær við 1. umr. um aðild Íslands að EFTA, því að þá greindi hæstv. viðskrh. frá því, að niðurfelling á tollum mundi nema 500 millj. kr. og taka yrði samsvarandi upphæð með hækkun á söluskatti. Nú bætir hæstv. fjmrh. við nýrri vitneskju. Hann segir, að ætlunin sé að jafna halla, sem er kominn á fjárl., um 90 millj. kr., með hækkun á söluskatti einnig. Og hæstv. ráðh. bætti því við, að þó væru ekki öll kurl komin til grafar. Nú trúi ég naumast öðru en hæstv. ráðh. viti, hvað ríkisstj. ætlar að gera till. um mikla hækkun á söluskatti og ég sé ekki nokkra ástæðu til þess, að hæstv. ráðh. sé að leyna okkur þessari vitneskju. Mér finnst, að það sé einföld skylda hans að skýra okkur frá því nú við þessa 2. umr., hvaða till. ríkisstj. hugsar sér að gera um breytingar á söluskatti. Hvað verða þetta miklar upphæðir umfram þær 590 millj., sem þegar er búið að nefna? Er t.d. ætlunin að hækka lífeyrisbætur almannatrygginga og jafnvel fjölskyldubætur með hækkun á söluskatti? Hæstv. ráðh. sagði, að þau mál væru í sérstakri athugun og talið væri, að hækka þyrfti a.m.k. lífeyrisbæturnar, en þegar hæstv. ráðh. gerir till. um breytingar á söluskattinum, þá hlýtur hann að hafa einhverja hugmynd um, hversu miklar þessar breytingar verða. Og ég tel, að hæstv. ráðh. hefði átt að greina Alþ. frá þessu einnig. Raunar var allt tal þessa hæstv. ráðh. um ástand almannatrygginganna mun dauflegra en yfirlýsingar, sem birzt hafa í öðru aðalmálgagni ríkisstj., Alþýðublaðinu. Ég las þar forystugrein fyrir nokkrum dögum, þar sem á það var lögð þung áherzla, að það væri ekki nokkur leið að afgreiða fjárlagafrv. að þessu sinni nema fyrir lægi sú örugga vitneskja, að bætur almannatrygginga yrðu hækkaðar til mjög mikilla muna. Það var talið, að þetta væri alveg sérstök krafa Alþfl. og þar var raunar borin fram sú till., að upphæð til þess að hækka bætur almannatrygginga yrði fengin með því að draga úr útflutningsuppbótum á landbúnaðarvörur. Nú má vera, að þetta viðhorf Alþfl. sé breytt, eftir að hæstv. viðskrh. er farinn að telja það EFTA til ágætis, að hægt sé að auka útflutning á landbúnaðarvörum með aðild að því bandalagi, en engu að síður hlýtur stefna Alþfl. að vera sú, sem fram kom í forystugreininni, að þessar bætur verði að hækka til mikilla muna. Umtal hæstv. ráðh. um málefni togaraútgerðarinnar voru furðulega neikvæð. Hann sagði, hæstv. ráðh., að það mál þyrfti allt meiri athugunar við. Nú veit ég ekki betur en hæstv. ríkisstj. sé búin að vera með málefni togaraútgerðarinnar í athugun í heilan áratug og í alveg sérstakri athugun síðan fyrir kosningar 1967. Þá birti hæstv. ríkisstj. vegna kosninganna yfirlýsingar um það, að til stæði á hennar vegum að beita sér fyrir endurnýjun togaraflotans. Skipuð var sérstök nefnd, sem hefur síðan staðið í því að láta teikna og teikna og ég hafði satt að segja ímyndað mér, að sveitarstjórnarkosningarnar á næsta ári kynnu að geta leitt til þess, að hæstv. ríkisstj. léti verða úr einhverjum framkvæmdum, jafnvel að við fengjum að sjá þó ekki væri nema einn eða tvo togara. En þessi ummæli hæstv. ráðh. drógu mjög úr þessum hugmyndum mínum, því að mál hans allt var ákaflega neikvætt um þau atriði. Hann taldi öll tormerki á því, að ríkissjóður legði fram sérstakt fjármagn til þess að tryggja endurnýjun togaraflotans og taldi, að það væri mjög háskalegt fordæmi. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að hann og samráðh. hans hafa ekki verið ámóta smeykir við að leggja fram fjármuni, ef aðrir eiga í hlut. Þar á ég við hið erlenda fyrirtæki í Straumi. Ríkisstj. gaf eftir lögboðin gjöld, sem nema hundruðum millj. kr., til þess að erlendir aðilar kæmu þessu fyrirtæki á laggirnar. Og eins og nú standa sakir, verða Íslendingar að greiða stórfelldar upphæðir með raforku til þessarar verksmiðju. Þarna er ekkert hik að leggja fram fjármuni í þágu erlendra aðila. En þegar röðin kemur að innlendum atvinnurekstri, þá er hér annað hljóð í hæstv. ráðh. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að það er mjög algengt orðið, þegar um er að ræða framkvæmdir, sem kosta mikið fjármagn, að lagðar eru fram af opinberu fé upphæðir til þess að greiða niður stofnkostnað slíkra fyrirtækja. Annars staðar er vafalaust um að ræða miklu stærri fyrirtæki en togaraútgerð á Íslandi, en út frá okkar smáu sjónarmiðum eru togarakaup býsna mikið fyrirtæki. Og ég held, að við eigum ekki að kasta frá okkur þeirri hugmynd. Að öðru leyti ætlaði ég ekki að ræða hér almennt um fjárl., ég gerði það við 1. umr. eins og ég gat um áðan, en minnast aðeins nokkrum orðum á örfáar brtt., sem ég flyt hér ásamt öðrum þm. eða einn. Á þskj. nr. 158 er brtt., sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Skaftasyni, um hækkun á framlögum til Landsspítalans þess efnis, að fjárfestingarliður Landsspítalans hækki um 10 millj. kr. og sú upphæð renni sem fyrsta framlag til byggingar geðdeildar. Þessi till. er flutt í áframhaldi af umr., sem varð hér á þingi fyrir skömmu. Ég spurði þá hæstv. heilbrmrh. um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. á sviði geðverndarmála. Og í þeim umr. var minnt á ákaflega alvarlegar staðreyndir. Læknar telja, að nú sé þörf á Íslandi fyrir 600 sjúkrarúm handa geðsjúklingum. Í sjúkrahúsum þeim, sem ætluð eru fyrir geðlækningar, eru hins vegar aðeins sjúkrarúm fyrir 232 sjúklinga, 200 á Kleppi og 32 á Borgarspítalanum. Það hefur verið sett miklu fleira fólk inn á Klepp, en upphaflega var til ætlazt og gerðar ýmsar bráðabirgðaráðstafanir aðrar, þannig að á sjúkrahúsum dveljast nú 300–400 menn, sem þurfa á tæknismeðferð að halda vegna geðsjúkdóma. En utan sjúkrahúsa eru enn 200–300 menn, sem þurfa að vera á sjúkrahúsi. Þarna er um algert neyðarástand að ræða vegna þess, að geðsjúkdómar eru langalgengustu sjúkdómar nú á Íslandi og víðar og það hefur verið mikill skortur á skilningi á þeim sjúkdómum til skamms tíma. Hér er um að ræða mál, sem taka verður föstum tökum. En í svari hæstv. heilbrrh. við fsp. minni kom það fram, að ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um næstu framkvæmdir. Hæstv. ráðh. sagði, að fyrirhugað væri á sínum tíma að byggja sérstaka deild við Landsspítalann fyrir 90 –100 sjúklinga, en hann fékkst ekki til að segja neitt um það, hvenær ætti að hefjast handa um þá framkvæmd. Hæstv. ráðh. bar því við, að fjárveitingar skorti og hann talaði þá eins og hann oft talaði um áður, að það sé ekki nóg fyrir hv. alþm. að flytja fögur orð hér úr ræðustóli, þeir verði að tryggja ráðh. fé til þess að framkvæma. Þessi till. er flutt í því skyni, að hæstv. ráðh. verði tryggð byrjunar fjárveiting í þessum tilgangi og ef hæstv. ráðh. fæst til þess að beita sér fyrir þessu máli innan flokks síns og innan stjórnarflokkanna, þá ætti að vera öruggur mikill þingmeirihl. fyrir því. Hitt má vel vera, að annarlegar og undarlegar framkvæmdir í sjúkrahúsamálum gleypi á næstunni upphæðir, sem þyrftu að renna til heilsugæzlunnar sjálfrar. Í brtt. meiri hl. fjvn. er greint frá makaskiptum við Reykjavíkurborg, þar sem Reykjavík fær Arnarhól, en ríkissjóður fær viðbótarlóð kringum Landsspítalann. Þar á meðal stendur til að gera Hringbrautina, sem nú er, að eins konar bílastæði fyrir Landsspítalann, en ríkissjóður tekur á sig í staðinn að gera nýja Hringbraut. Mér er tjáð, að sú framkvæmd muni kosta ekki minna en 40 millj. kr. Hæstv. fjmrh. leiðréttir mig, ef þetta er ekki rétt, 40 millj. kr. Og meðan ríkissjóður stendur í vegagerð til þess að tryggja bílastæði með þessum tilkostnaði, þá finnst kannske hæstv. ráðh., að hann hafi lítið fé til þess að sinna sjúku fólki. Þetta er til marks um átakanlegt skipulagsleysi, sem einkennir ýmsar framkvæmdir á Íslandi. Landsspítalinn er 50 ára, en enn er ekki búið að ganga endanlega frá skipulagi á þessari lóð. Þar hefur verið byggt í skipulagsleysi endalaust, þangað til málin eru komin í þennan harða hnút, að það verður að leggja af eina af aðalgötum Reykjavíkur til þess að tryggja bílastæði fyrir spítalann og leggja nýja braut í staðinn. En þetta tel ég ákaflega einkennilegar framkvæmdir í heilbrigðismálum, ef hægt er að kalla þetta heilbrigðismál. Önnur till., sem ég flyt og ekki er enn búið að prenta, er brtt. við till. fjvn. við liðinn á bls. 8, til sjúkrahúsa, sjúkraskýla o.s.frv., þ.e. liðurinn, sem heitir Reykjavík. Þarna er gert ráð fyrir, að Reykjavík fái undir þessum lið 24 millj. kr., en ég legg til, að þessi upphæð verði hækkuð upp í 40 millj. kr. Ástæðan fyrir þessari till. er sú, að ríkissjóður er í mjög mikilli vanskilaskuld við Reykjavík og ég flyt þessa till. sem þm. Reykv., því að þessi vanskilaskuld er algerlega ótæk. Hæstv. ráðh. hristir höfuðið, en um síðustu áramót skuldaði ríkissjóður Reykjavík vegna Borgarsjúkrahússins 98.6 millj. kr. Á næsta ári gerir Reykjavíkurborg ráð fyrir því að greiða vegna Borgarsjúkrahússins til þess að fullgera þann áfanga, sem nú er verið að vinna að, 30 millj. Og á móti á að koma jafnhá upphæð úr ríkissjóði. Þá yrði heildarskuld ríkissjóðs komin upp í 128.6 millj. kr. Og á móti kemur svo framlagið á fjárl. En þessi tala, 24 millj., sem þarna stendur, er mjög villandi, því að ríkissjóður tók einu sinni 40 millj. kr. lán til þess að stytta þennan langa skuldahala. Hann verður nú að greiða í vexti og afborganir af þessu láni 14 millj. kr., þannig að raunverulegt framlag til þess að grynnka á þessari skuld er aðeins 10 millj. kr. Með þessu móti hækkar skuldin á næsta ári, en lækkar ekki. Ríkissjóður skuldar Reykjavík ýmislegt fleira. Það er einnig um að ræða vanskilaskuldir á fleiri sviðum. Um síðustu áramót voru vanskilaskuldir ríkissjóðs vegna skóla í Reykjavík yfir 10 millj. kr. og skuld Íþróttasjóðs við Reykjavík var um síðustu áramót 34.7 millj. kr. Að sjálfsögðu eru vanskil af þessu tagi algerlega ótæk. Þau gera sveitarfélögunum mjög erfitt fyrir að framkvæma þau verkefni, sem þau þurfa að framkvæma, og ég tel ekki, að ríkið hafi nokkra heimild til þess að setja sveitarfélögunum þannig stólinn fyrir dyrnar. Þá flyt ég hér ásamt hv. alþm. Jónasi Árnasyni og Sigurði Grétari Guðmundssyni litla till. í sambandi við listamannalaun: Að þessu sinni gerist sá atburður í fyrsta skipti í mörg, mörg ár, að framlög til listamanna eru hækkuð. Um það hafa verið fluttar till. árlega svo lengi, sem ég man eftir mér, en núna um mjög langan tíma hafa þær ævinlega verið felldar. Nú er þessi upphæð allt í einu hækkuð um 1 millj. kr. og ég er ekki frá því, að þar megi þakka sérstaklega forystugrein, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum. En þá var talað mjög harkalega við hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj. um það, að það væri ótækt með öllu að láta þessa fjárhæð standa óbreytta. Það er sannarlega gott, ef Morgunblaðið getur hrifið á þann veg og væri betur, að það beitti áhrifum sínum oftar til skynsamlegrar kröfugerðar. Engu að síður finnst mér þessi hækkun ekki vera fullnægjandi. Það er engan veginn þannig, að hún nægi til þess að vega upp þá raunverulegu lækkun, sem orðið hefur á listamannalaunum að undanförnu, og þaðan af síður til þess að koma til móts við vaxandi áhuga á þessu sviði. Þess vegna flytjum við hér till. um það, að sá nýi liður, sem upp var tekinn í fyrra og heitir starfslaun listamanna verði hækkaður úr 440 þús., sem n. gerir till. um, upp í 1 millj. Ég held, að þessi aðferð, sem þarna var tekin upp, starfslaun listamanna, sé mjög skynsamleg og að þessi aðferð geti á margan hátt gert meira gagn, ekki sízt ungum listamönnum, heldur en þessir almennu listamannastyrkir. Það væri ekki hægt að kalla það háa fjárveitingu, á þessum tímum þegar háar tölur tíðkast mjög, þó að gert sé ráð fyrir, að í millj. verði veitt í þessu skyni. Í annan stað leggjum við til, að almennu listamannalaunin, sem úthlutað verður af nefnd, verði hækkuð úr 4 millj. 229 þús. upp í 6 millj. Þessi hækkun, sem ég talaði um áðan um 1 millj., næstum því helmingur hennar rennur til heiðurslauna listamanna. Þar er um að ræða hækkun til hvers manns um 25 þús. og auk þess er bætt við tveimur frá því, sem var í fyrra, þannig að í þetta fara 450 þús. kr. Þessi till. um hækkun á almennu listamannalaununum mundi fela það í sér, að það yrði á svipaðan hátt rýmra um eins og í þessum heiðurslaunaflokki, þannig að þetta getur ekki heldur talizt neitt óeðlileg tillögugerð. Mig langar að lokum að minnast hér aðeins á tvö atriði önnur, þó að ég geri engar till. um þau. Í heimildarlið við fjárl. er ríkisstj. veitt heimild til að endurgreiða væntanlegan tekjuskatt af Henrik Steffens verðlaununum, sem Magnús Már Lárusson prófessor hefur hlotið. Ég vakti athygli á þessu máli fyrr á þessu þingi, þegar ég flutti hér sérstakt frv. um skattfrelsi heiðursverðlauna, þar sem lagt var til, að sett verði um það almenn regla, að menn, sem fengju án umsóknar slík heiðurslaun, væru undanþegnir opinberum gjöldum. Hæstv. fjmrh. sagði þá í ræðu, að hann væri sammála þessari hugsun minni. En vandinn væri sá að finna orðalag, sem dygði til þess að afmarka þá, sem þarna ættu að koma til greina. Ég vona, að þessi aðferð að setja þessa heimild inn á fjárlög þýði ekki, að hæstv. ráðh. hafi gefizt upp við það verkefni að finna orðalag um þetta einfalda atriði. Ég held, að okkur sé algerlega óhjákvæmilegt að búa til einhverja slíka reglu. Dæmi af þessu tagi munu áreiðanlega koma árlega og jafnvel oft á ári og það er ekki nokkur aðferð að vera endalaust að setja það inn í fjárlög hverju sinni, hvernig að skuli farið. Enda geta stundum komið upp leiðindaatvik, ef menn njóta mismunandi hylli hér á Alþ. Þarna verður að vera skýlaus regla, sem allir geta gengið að sem vísri. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að ítreka þá ósk mína til hæstv. ráðh., að hann hugi að þessu máli. Ég vil einnig víkja hér að öðru heimildarákvæði, að hefja byggingu nýs stjórnarráðshúss á árinu 1970 og undirbúa nauðsynlega fjáröflun, til þess að unnt sé að ljúka byggingu hússins með eðlilegum hraða. Í þessu sambandi langar mig til að minna á annað hús, sem stundum hefur verið rætt um hér á Alþ. Fyrir 12 árum var tekin um það einróma ákvörðun af Alþ. að sameina Landsbókasafn og Háskólabókasafn og byggja nýtt hús yfir þau bókasöfn. Þessari efnisákvörðun var hins vegar ekki fylgt eftir með neinum fjárveitingum fyrr en 1967, en þá komst í fyrsta skipti inn á fjárlög fjárveiting til byggingar slíkrar bókhlöðu. Hún var að vísu aðeins 1/2 millj. og sú upphæð hefur staðið óbreytt síðan, en engu að síður fólst í því ný ákvörðun um fjárveitingar í þessu skyni. Eins og allir vita, hefur verið mjög vaxandi áhugi á þessu máli á undanförnum árum og margir ágætir menn tekið undir hugmyndina um byggingu þjóðarbókhlöðu. Nefnd, sem skipuð var af Alþ. til þess að fjalla um það, hvað Íslendingar gætu gert til hátíðabrigða á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar, komst að einróma niðurstöðu um það, að benda á það sem meginverkefni að byggja nýja bókhlöðu. Það yrði aðalverkefni Íslendinga af þessu tilefni og ég veit, að n. hefur sent hæstv. ríkisstj. till. sínar um þetta efni fyrir alllöngu. Mér er einnig kunnugt, að það hefur verið nokkur skriður á þessu máli, ýmiss konar undirbúningur. Hér voru nýlega tveir erlendir sérfræðingar til þess að kynna sér vandamál okkar og búa í haginn fyrir tillögugerð um þetta mál. Hitt sýnist vera algerlega augljóst, að ef unnt á að vera að framkvæma þá hugmynd að tengja byggingu bókhlöðu við 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar, þannig að einhver myndarlegur áfangi væri kominn af stað 1974, yrði algerlega óhjákvæmilegt að taka um það ákvörðun á þessu þingi. Nú þykist ég vita og veit raunar, að hæstv. ráðh. hafa fullan skilning á þessu máli, en ég vildi beina því til hæstv. fjmrh. og fjvn., hvort ekki gæti af þessu ástæðum verið skynsamlegt að taka inn á heimildarlið einhvern lið hliðstæðan þessari heimild um stjórnarráðshús. Nú má það vel vera, að það sé unnt að vinna samtímis að tveimur jafnstórum verkefnum og stjórnarráðshúsi og bókhlöðu. Ég veit ekki, hvað menn hugsa sér í því efni. Ef það væri hægt, er það auðvitað prýðilegt. Hitt vil ég segja hreinskilnislega, að ef á að gera upp á milli þessara bygginga þannig að hefjast yrði handa um aðra á undan hinni, þá tel ég það algerlega ótvírætt, að bókhlaðan ætti að koma á undan. Ég þekki rökin fyrir nauðsyn þess að byggja stjórnarráðshús og get fallizt á þau. En hin nauðsynin er miklu meiri. Hún er líka í tengslum við þau verkefni, sem nú eru hvað brýnust á Íslandi, að stórauka hér rannsóknir og vísindastarfsemi. Það er hreinlega ekki hægt án þess að bókasafnsmálum okkar sé komið í nútímahorf. Ég vil sem sé ítreka þessa fsp. mína til hæstv. ráðh.



Það eru aðeins örfá orð. Fyrst í sambandi við það, sem hv. þm. sagði varðandi skattlagningu heiðursverðlauna til háskólarektors, að ég hefði ekki hugsað mér þetta sem neina varanlega lausn þess máls, heldur aðeins að það yrði þó tryggt í þetta skipti, að það yrði ekki skattlagt. Þetta snertir auðvitað ekki nema ríkisskattana, en ég hef jafnframt haft samband við bæjaryfirvöld í Hafnarfirði, þar sem háskólarektor er búsettur, um það, að þeir legðu heldur ekki útsvar á þessi verðlaun, en það er alveg rétt hjá hv. þm., að vitanlega er það engin frambúðarlausn á málinu og ég tel ekki, að við eigum að gefa það upp á bátinn að finna einhverja viðhlítandi lausn til frambúðar í þessu efni, það er ósköp óskemmtilegt að staðaldri að vera með nöfn einstakra manna í þessu sambandi, það skal ég fúslega játa. Varðandi seinna atriðið, á ég þar við byggingu stjórnarráðshúss, þá vil ég taka það fram, að í þessu felst engin yfirlýsing um það, að bókhlaðan eigi að bíða. Það er til töluvert fjármagn til þess að hefjast handa um byggingu stjórnarráðshúss, það liggja fyrir endanlegar teikningar af þessu húsi og m.a. með hliðsjón af því atvinnuástandi, sem menn eru nú nokkuð hræddir um, að sé erfitt í byggingariðnaðinum, þá þótti það ekki óskynsamlegt að hefjast nú handa um þessa byggingu. Orðalag heimildarinnar, sem þarna er leitað eftir, er vísvitandi með þessum hætti, til þess að það liggi ljóst fyrir, að vilji Alþ. komi fram, þó að, að vísu megi segja, að hann hafi komið fram fyrir alllöngu síðan í þáltill., sem þá var samþykkt. En það er langur tími síðan liðinn og þótti því eðlilegt að fá endurnýjaðan þennan vilja þingsins. Það er ekki talið, að þurfi að taka lán á þessu ári til þess að halda þessu verki áfram með eðlilegum hraða, þó að það kunni að þurfa að gerast að einhverju leyti á næsta ári. En það þykir hins vegar nauðsynlegt, að menn marki stefnu í þessu efni. Varðandi þjóðarbókhlöðu þá er það rétt, að það hefur verið orðað sem ein hugmynd frá þjóðhátíðarnefndinni, að þetta verði gert, það er stórmál og það liggur ekki svo vel undirbúið fyrir, að hægt sé að slá föstu, með hvaða hætti verði að því unnið, hvað stórt verkefni hér er um að ræða og hvernig menn geti hugsað sér að fjármagna það og enda þótt það verði ekki tekin upp nein heimild í sambandi við það mál í fjárlögum nú, sem ég tel líka hæpið, þar sem málið er ekki komið það langt áleiðis, þá er það að sjálfsögðu opið að gera það síðar á þessu þingi, ef nauðsynlegt reynist, m.a. í sambandi við væntanlegt frv., sem hér verður flutt að venju vegna framkvæmda– og fjáröflunaráætlunar ríkisstj. fyrir árið 1970, en ég vil aðeins, að það liggi skýrt fyrir, þannig að það valdi engum misskilningi, að með þessari till. er ekki verið að úrskurða um það, að stjórnarráðshús skuli sitja fyrir þjóðarbókhlöðu.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, í heild, enda hafa fjvn.–menn minni hl. dregið glöggt fram megin einkenni þess, svo glöggt, að ég hef engu þar við að bæta. En ég vil í tilefni af meðferð þessa máls láta í ljós furðu mína yfir því, að það skuli ekki hafa tekizt hjá hæstv. ríkisstj. í tæka tíð að reikna út þá tollalækkun, sem fyrirsjáanlega leiðir af inngöngu Íslands í Fríverzlunarsamtök Evrópu. Ég hlýt að verða að gagnrýna þau vinnubrögð, ég vil segja það tómlæti og andvaraleysi, sem lýsir sér í því að hafa ráðgert . . .  Form. fjvn. sagði hér í ræðu sinni áðan, að, að hans dómi og væntanlega hæstv. ríkisstj. einnig væri ekki unnt að afgreiða fjárl. með greiðsluhalla, en sagði jafnframt, að aukin fjáröflun hlyti að bíða eftir frv. ríkisstj. um söluskatt og svipuð ummæli skilst mér, að hæstv. fjmrh. hafi viðhaft hér í ræðu í dag, sem ég gat því miður ekki hlýtt á. En þetta ber þá svo að skilja, að bæði tollatapið eigi að vinna upp með söluskatti og auk þess þann skakka, sem er á fjárlagafrv. eins og það nú er, eftir að fjvn. hefur skilað því til 2. umr. Það þýðir m.ö.o. það, að í tilefni af þessari breytingu ætlar ríkissjóður að innheimta meiri tekjur, en hann lætur. Þetta þýðir þá það, að erlendur fatnaður og ýmiss konar varningur, sem álitinn hefur verið óþarfari heldur en margt annað og tollaður hærra vegna þess, hann á að lækka, en matvælin og aðrar nauðsynjar eiga að hækka, ekki bara sem nemur tollalækkunum heldur líka þeim mismun, sem orðinn er á fjárlagafrv. Á þá nýja þjóðfélagið að vera svona? Ég hygg, að margur spyrji þeirrar spurningar. En ef það á ekki að vera svona, eða nýja þjóðfélagið á ekki að miðast við það, að ríkistekjurnar innheimtist fyrst og fremst af lífsnauðsynjum fólksins, þá sýnist mér, að þrennt komi til greina. Í fyrsta lagi að hafa söluskattinn mismunandi, – er það ráðgert? Í öðru lagi: Á að undanþiggja ýmsa vöruflokka nýja söluskattinum eða kannske öllum söluskattinum eða í þriðja lagi, á að bera uppi þennan mismun með auknum bótum úr almannatryggingum? Ég held, að alþm. þurfi að vita þetta áður, en að þeir greiða atkvæði um fjárl., jafnvel þó við 2. umr. sé. Og fyrr en þetta liggur fyrir, tel ég, að Alþ. viti ekki, hvaða fjárl. það er að samþykkja. Ég tel vera komið alveg nóg af því, að alls konar ráðstafanir séu gerðar án þess að Alþ. komi þar nærri. Og ég held, að það væri skynsamlegri stefna og raunar sjálfsögð og sú stefna, sem alltaf hefði átt að vera viðhöfð, að fjárveitingar og fjármagnsgreiðslur úr ríkissjóði færu um hendur Alþ. og væru skv. ákvörðunum þess, en ekki eins og tíðkazt hefur upp á síðkastið í vaxandi mæli, að mál eru látin óafgreidd, þingi slitið eða frestað og þá farið að taka ákvörðun um stórfelldar greiðslur úr ríkissjóði án þess að Alþ. komi þar nokkurs staðar að og hafi nokkuð um það að segja. Ég geri alveg ráð fyrir því, að svar við þessum athugasemdum sé það, að þetta verði allt saman klárt við 3. umr. Nú, það er náttúrlega betra en ekki, en ég hlýt að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel það óskiljanlegan undirbúning á fjárl. að ætla sér það vitandi vits að ganga til svo stórfelldra breytinga og hafa ekki tilbúinn útreikning á því, hvað það kosti og hafa ekki tilbúna útreikninga á því, hvernig eigi að bera það uppi. Eftir hverju var beðið? Var beðið eftir því, að Alþ. samþykkti þáltill.? Ef það er, þá spyr ég: Verður það búið, þegar fjárlög verða afgreidd, eða er einhver beygur í ríkisstj.–mönnum um það, að kannske nái till. ekki fram að ganga? Ef svo er, þá mætti kannske segja, að vinnubrögðin væru skiljanleg. En eins og ég sagði hér í upphafi þessa stutta máls, þá ætlaði ég ekki að taka þátt í almennum umr. um fjárl., en ég tel, að þessar athugasemdir megi koma fram. Það hefur verið mín skoðun, að allir liðir fjárl. eigi að liggja fyrir, sem allra flestir a.m.k., þegar við 2. umr., þegar aðal atkvgr. um málið fer fram og a.m.k. svo stórfelldar breytingar eins og þær, sem hér um ræðir. En ég hef á þskj. 158 flutt eina litla brtt. og ég ætla, herra forseti, að leyfa mér að gera í mjög stuttu máli grein fyrir henni. Með l. frá 19. maí 1964 um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra var gæzluvistarsjóði ákveðið árlegt framlag 7 1/2 millj. kr. af tekjum Áfengisverzlunar ríkisins af áfengissölu. Árið 1964, þegar þessi l. voru sett, þá nam þetta framlag um það bil 2.3% af þessum gjaldstofni, tekjum áfengisverzlunarinnar. Sjóðurinn fær nú enn þá þessar 7 1/2 millj. kr. á ári af tekjum áfengisverzlunarinnar, en tekjustofninn hefur hækkað úr 320 millj. kr. í 580 millj. kr. á árinu 1968 og þessi tekjustofn er ráðgerður í fjárlagafrv. því, sem hér liggur fyrir, 812 millj. kr. En enn þá á gæzluvistarsjóðurinn að fá 7 1/2 millj. kr. Framlagið á næsta ári nemur þá 0.9% af áætluðum tekjum áfengisverzlunarinnar og ég get þess hér í leiðinni, að ef hins vegar sama prósenta gilti um framlagið á næsta ári eins og gilti 1964, þegar framlagið var fyrst upp tekið, þá ætti þessi sjóður að fá 18 millj. 676 þús. kr. á næsta ári. Ég hygg, að það sé ekki fjarri lagi, að hér sé mestmegnis um dýrtíðaraukningu að ræða, ef þetta ætti að haldast í hendur, þá vantar gæzluvistarsjóð 11 millj. kr. á næsta ári til þess að vera jafnvel settur og hann var, þegar l. um hann voru sett. Ég veit, að öllum hv. þm. eru kunnug verkefni þessa sjóðs, ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að lýsa því, en það er fyrst og fremst að reisa og reka hæli fyrir drykkjusjúklinga. Þessi mál hafa það mikið verið rædd hér á hv. Alþ., að ég skal stytta mál mitt mjög um það, en ég vil þá aðeins minna á, að á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. 4. þm. Sunnl., Birni Fr. Björnssyni, frv. til l. í Ed., þar sem gert var ráð fyrir því, að gæzluvistarsjóður fengi framvegis 2 1/2 af tekjum áfengisverzlunarinnar, sem mundu þá vera á næsta ári 20 millj. kr. Þetta frv. hlaut enga afgreiðslu í Ed., því var vísað til n. og þaðan kom það aldrei. Ég ætla nú að spara mér alla gagnrýni á þau vinnubrögð nú, af því að tíminn er naumur, en vitanlega eru slík vinnubrögð algerlega fráleit og lýsa því tómlæti, sem maður skyldi ekki trúa að óreyndu, að væri fyrir hendi á Alþingi Íslendinga í þessum málum og málefnum þeirra manna, sem þarna eiga um sárt að binda og góðs af að njóta. Ekki bara sjúklinganna sjálfra, heldur ekki síður þess fólks, sem þeim stendur næst og býr við þetta böl, sem ég geri ekki tilraun til þess að lýsa með orðum. Á s.l. vetri var talsverð hreyfing á málefnum þessara umkomuleysingja, ég hygg, að þá hreyfingu megi að nokkru leyti a.m.k. rekja til umræðna, sem fram fóru í borgarstjórn Rvíkur þá um þessi mál. Í þeim umr. tóku þátt fulltrúar allra flokka, sem þar eiga sæti og talsmenn þessara flokka, læknar, sálfræðingar, prestar og kennarar auk annarra voru á einu máli um það, að þessi mál mættu ekki lengur bíða og þau fáheyrðu tíðindi, vil ég segja, gerðust, að allir flokkar í borgarstj. Rvíkur sameinuðust í tillögugerð, þar sem gert var ráð fyrir því, að félagsmálaráði borgarinnar væri falin sérstök framkvæmd þessa máls og m.a. yrðu teknir upp samningar við hæstv. ríkisstj. um það að bæta úr þessu ástandi, og ég fékk þau svör, þegar ég gekk eftir afgreiðslu á því frv., sem ég minntist hér á áðan, að það væri ekki talið heppilegt að breyta lögunum, en það mundu verða gerðar aðrar ráðstafanir, sem að gagni mættu koma í þessu efni. Og ég hygg, að félagsmálaráð borgarinnar eða fulltrúar þess hafi líka gengið á fund ríkisstj. og fengið nokkra áheyrn, a.m.k. rámar mig í það að hafa lesið það í Morgunblaðinu, að vel hefði verið undir málaleitanina tekið og það mundu verða gerðar verulegar ráðstafanir, eftir því sem skilja mátti, til þess að laga þetta ástand. Nú, svo kemur fjárlagafrv. fyrir almannasjónir og vissulega er það rétt að hæstv. ríkisstj. hefur fengið einhverja bakþanka af því að kannske væri nú ekki alveg nægjanlega fyrir þessum málum séð, því að til viðbótar við 7 1/2 millj. úr gæzluvistarsjóði hefur verið látið af hendi rakna, eftir því sem athugasemdir segja, þó að mér sýnist nú tölur benda til annars, 1 1/2 millj. kr. til aukinna byggingarframkvæmda í þessum þýðingarmiklu sjúkrahúsmálum. Ég tel þetta algjörlega ófullnægjandi afgreiðslu og ég er alveg sannfærður um það, að það var ekki þessi meðferð, sem borgarstjórnin í Reykjavík ætlaðist til, að málaleitan félagsmálaráðs fengi hjá hæstv. ríkisstj. Vissulega skiptir það engu máli, hvort fjármagnið er fyrst flutt í ríkissjóð og síðan þaðan til gæzluvistarsjóðs, eða hvort farið væri að þeirri leið, sem upphaflega var ráðgerð, að gæzluvistarsjóður fengi beint fjármagn sitt frá áfengisverzluninni, það skiptir engu máli, ég er ekki að ræða um það, heldur hitt, að ég tel þessa fjárhæð allt of litla og ég hygg, að reynslan verði sú, að hún geri lítið betur en að standa undir þeim heimilum, sem þegar eru rekin og kosta þau, en það er fyrst og fremst drykkjumannaheimilið í Gunnarsholti eða Akurhóli, sem ég hygg að það heiti. Ég var alltaf að vona það, meðan á meðferð fjvn. stóð á fjárlagafrv., að þá yrði nú munað eftir þessum lið, það yrði látið eitthvað meira af hendi rakna í þessu skyni heldur en raun bar vitni og ég talaði um það við flokksbræður mína í n., að þeir gleymdu ekki þessu. Ég hygg, að þeir hafi ekki gert það, en nú eru brtt. fjvn. komnar fram og þar er ekki varið neinu fjármagni í þessu skyni og engin till. um það gerð. Þess vegna vil ég nú ráðast í það, þó að ég sé ekki þeirrar skoðunar, að til mikils sé að flytja brtt. við fjárlagafrv. og ætli mér ekki að gera það, þá vil ég samt gera tilraun til þess að vekja á ný máls á þessu atriði og heyra það og sjá endanlega, hvort ekki sé einhver vilji fyrir hendi til þess að bæta aðstöðu þessa sjóðs, því að ef þetta verður látið óbreytt standa, þá verður ástandið í þessum málum eins og það er og versnandi, það er alveg víst. Ég held, að ekki þurfi verulegar fjárhæðir til þess að laga hér eitthvað til, ég sé jú það, að fjvn. hefur tekið til greina 50 þús. kr. hækkun til félagsins Vernd, sem er félag áhugamanna, sem starfar að þessum málum, það er gott, að þeir fá viðurkenningu, en þetta mál leysir ekki Vernd og þetta mál leysa ekki félög áhugamanna, þó að þau séu allra góðra gjalda verð. Áhugamenn hafa að vísu með nokkrum styrk ráðizt í það að reisa drykkjumannahæli í Víðinesi, þar er rekstur góður, mjög til fyrirmyndar og hælið alltaf fullt. Það getur tekið við 25 sjúklingum, það er langur biðlisti þar og sjáanlegt, að það getur ekki meira í bili a.m.k. Reykjavíkurborg hefur tekið gamla Farsóttahúsið til afnota fyrir drykkjumenn, sem hvergi eiga höfði sínu að, að halla. Það tekur á móti 10 mönnum á hverri nóttu, það er mannúðarstarfsemi, það er ekki sjúkrahús, þar er enginn læknir, sem þar getur komið til. Ég hygg, að allir séu út af fyrir sig ánægðir yfir því, að það heimili skuli hafa verið sett á stofn, en það breytir ekki því vandamáli, sem ég er hér að reyna að gera grein fyrir. Ég skal ekki þreyta ykkur, hv. þm., á lengri ræðuhöldum um þetta, þó að vissulega mætti margt um þetta segja, meira heldur en ég hef gefið mér tíma til í þessari stuttu ræðu, en ég flyt þessa till. í trausti þess, að hv. þm. sjái það eins og ég, að þetta ástand getur ekki varað, það er til skammar fyrir þjóðfélagið að láta það vera eins og það er. Ég ætla svo, herra forseti, að láta þessari ræðu lokið, ég mun gera tilraun til þess að fá atkvgr. um till. frestað, þannig að hún bíði til 3. umr. og það geri ég í þeirri einlægu von, að hv. fjvn., hæstv. ríkisstj. og allir, sem hér eiga hlut að máli, vilji koma til móts við þessa litlu málaleitan.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum öðrum framsóknarmönnum að flytja brtt. við 6. gr. Því miður er þessi brtt. ekki komin úr prentun, en það kemur kannske ekki að sök, því að þetta er ekki langt mál. Eins og ég sagði er það nýr liður við 6. gr., að greiða Framleiðnisjóði landbúnaðarins 20 millj. kr. Eins og hv. alþm. vita, þá fluttum við nokkrir framsóknarmenn hér fyrr á þinginu frv. um breytingu á framleiðnisjóðslögunum. Ástæðan var sú, að skv. lögunum átti greiðslan að falla niður nú fyrir árið 1970. Við vonuðum, að hæstv. ríkisstj. mundi taka þetta mál upp, ekki sízt vegna þess ástands, sem hefur skapazt nú í landbúnaðinum, m.a. af völdum þess tíðarfars, sem var á liðnu sumri. Þessi von hefur enn brugðizt og vildum við því ekki láta það hjá líða að taka málið upp hér. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa till., því að það eru aðeins örfáir dagar síðan ég flutti þetta mál hér í þinginu og rakti þá ástæðurnar fyrir því að allverulegu leyti. Ég vil geta þess, að þetta var þá afgreitt til n. og n. er búin að vísa þessu máli til umsagnar ýmissa aðila, þannig stendur það. Það voru fyrst og fremst tvö höfuðverkefni, sem fyrir okkur vakir að vinna að með þessari fjárveitingu, eins og kom fram í ræðu minni um daginn. Það er í fyrsta lagi að styrkja tilraunir með ýmsa heyverkun og reyna að fá samanburð á slíkum verkunum. Við sáum það, hversu illa bændastéttin er við slíku tíðarfari búin sem var s.l. sumar og slíkt má ekki endurtaka sig. Það er ekki bændastéttin ein, sem hefur sína hagsmuni þarna, það er þjóðin öll, það eru hagsmunir þjóðarinnar allrar, að þessi mál verði leyst á sæmilegan hátt. Í öðru lagi þá vakir það fyrir okkur, að farið verði að gera eitthvað í því að endurbyggja og endurbæta sláturhúsin í landinu, það er mikil þörf á því. Það var nú gleðilegt að heyra í hæstv. menntmrh. hér í gær, en hann er nú ekki hér viðstaddur, þannig að ég verð nú víst að fresta því að ræða við hann um landbúnaðarmálin, en það kom fram í hans ræðu, að hann var allt í einu farinn að eygja möguleika á því að flytja út landbúnaðarafurðir og það má segja, að það séu mikil tímamörk hjá þessum manni, hæstv. menntmrh., að hann skuli vera farinn að eygja það. En þar sem hann er ekki hér viðstaddur, þá ætla ég nú ekki að ræða þessi mál í þetta sinn, heldur að reyna að geyma það þangað til hann verður viðstaddur. Ég vonast til þess, að þessi till. okkar nái fram að ganga, ég veit, að hv. þm., hvar í flokki sem þeir standa, hljóta að viðurkenna þörfina á því og í trausti þess, að fjvn. athugi málið, þá mun ég óska eftir því, að ekki verði greidd atkv. um till. við þessa umr., heldur verði því frestað til 3. umr. og till. verði athuguð á meðan og athugað, hvort hægt er að fá eitthvert samkomulag um afgreiðslu á henni í nefndinni.



Herra forseti. Ég á nú heldur bágt með að tala hér fyrir þeim brtt., sem ég hef lagt hér fram og ekki er búið að útbýta enn þá, hefði nú eiginlega viljað fara fram á það við forseta að fresta því, að ég talaði fyrir þeim brtt., sem ég ætlaði eingöngu að tala hér fyrir, þar til þeim verður hér útbýtt. Ég óska því eftir að fá að taka til máls, þegar till. hefur verið útbýtt.



Herra forseti. Það er hér einn liður í brtt. hv. fjvn., sem mig langaði til að víkja aðeins að. Hann er lítill og lætur ekki mikið yfir sér, á bls. 6, merktur o, nýr liður 55 til íslenzks dýrasafns 50 þús. kr. Mér er kunnugt um tilefni þessa. Það er Vopnfirðingur, Kristján Jósefsson frá Síreksstöðum, einhleypur maður, sem hefur fengið áhuga fyrir því að koma upp safni yfir öll íslenzk dýr. Hann er kominn þarna nokkuð áleiðis með þetta starf og einmitt um þessar mundir mun vera opin, a.m.k. á sunnudögum, sýning á þessu safni hér úti í Miðbæjarbarnaskólanum. En þetta er all kostnaðarsamt fyrir hann. Hann er einhleypur maður og hefur varið sínum tekjum núna um tveggja til þriggja ára skeið algerlega í þetta áhugamál sitt og í raun og veru gengið þar mikið lengra heldur en það. Ég vil aðeins nefna það svona til upplýsingar um þann kostnað, sem af þessu leiðir, að á sýningunni er uppstoppuð hryssa með folaldi og mér er sagt, að hún hafi kostað um 90 þús. kr., þessi eini gripur. Þetta er gips og þess vegna mjög varanlegt. Á því má sjá, að þarna eru talsverðir fjármunir lagðir fram. Nú kann að vera, að menn greini eitthvað á um þetta eða telji misjafnlega mikla skynsemi í þessu, en ég hef nú séð þetta safn og það hefur haft þau áhrif á mig, að mér er allmikið áhugamál, að það væri komið svolítið betur til móts við hann, en með þessum 50 þús. kr. Ég flyt ekki neina till., en mig langar aðeins til þess að beina því til hv. fjvn. við þessa umr., að hún tæki þessa till. aftur og athugaði svolítið nánar á milli umr., hvort það væri ekki hægt að hækka þetta eitthvað ofurlítið. Ég vil bæta þessu við með þennan Kristján Jósefsson. Hann er algerlega ómenntaður nema barnaskólamenntaður og er þess vegna algert náttúrubarn og ég álít, að þessi starfsemi sé eiginlega mjög virðingarverð og ástæða til þess að hlynna að þessari viðleitni Kristjáns. Nú býst ég við, að hann fái nokkurn stuðning út úr þessum sýningum, en eins og ég nefndi með kostnaðinn af því að koma upp t.d. aðeins hryssu með folaldi, þá má mönnum vera það ljóst, að hann leggur í þetta allmikla fjármuni. Ég held, að það sé ætlun hans að ánafna þetta safn, þegar hann er búinn að koma því á stofn, annaðhvort ríkinu eða þá Reykjavíkurborg, sem sagt að koma því í þá vörzlu, að það geti orðið til gagns um langa framtíð, m.a. til upplýsingar og kannske nothæft við kennslu. Ég held, að þetta sé þess virði, að það væri athugað, hvort það væri ekki hægt að koma svolítið betur þarna til stuðnings.



Herra forseti. Ég vildi gera hér grein fyrir nokkrum brtt., sem ég stend að, að flytja hér við fjárl. Það er í fyrsta lagi nokkrar brtt., sem við flytjum hér þm. úr Austurlandskjördæmi. Ásamt mér eru flm. að þeim till. Páll Þorsteinsson, Vilhjálmur Hjálmarsson og Eysteinn Jónsson. Þessar till. okkar eru Í fyrsta lagi um, að tekinn verði upp nýr liður til skólabygginga, fjárveiting til gagnfræðaskóla byggingar í Neskaupstað, en þar er um að ræða 2. áfanga og varið verði í því skyni 2.5 millj. kr. Þessu máli er þannig varið, að alllangt er síðan gert var ráð fyrir því að leggja í 2. áfanga byggingar við gagnfræðaskólann í Neskaupstað. Tvívegis áður hefur verið veitt í þessu skyni nokkurt fé á fjárl., eða 1/2 millj. kr. í hvort skipti, en í bæði skiptin var fjárveitingin bundin við það að vera til undirbúnings, en ekki var um að ræða heimild til þess að hefja framkvæmdir. Nú var þess enn óskað, að hægt væri nú að fá leyfi til þess að hefja framkvæmdir við þennan áfanga, en í till. fjvn. er ekki gert ráð fyrir því að veita þá heimild enn. Enn er gert ráð fyrir því að veita til gagnfræðaskóla byggingarinnar í Neskaupstað undirbúnings fjárveitingu í þriðja sinn, en það tel ég og við, sem að þessari till. stöndum, aldeilis ófullnægjandi, þar sem skólinn er þannig fullsetinn og tvísett í skólann og fyrirsjáanlegt á næsta vetri, að þá verður skólinn vegna fjölmennis að leita í annað húsnæði. Og þá er hart að geta ekki fengið leyfi til þess að byrja á 2. áfanga þessarar byggingar. Við vonum það, að við nánari athugun gæti fengizt samkomulag um að taka upp þessa fjárveitingu. Í öðru lagi flytjum við, þessir sömu menn, till. um það, að á þeim lið í till. fjvn., sem gerir ráð fyrir áframhaldandi fjárveitingu til gagnfræðaskólans í Neskaupstað sem undirbúnings fjárveitingu, en það eru 400 þús., þar verði aðeins um orðalagsbreytingu að ræða, fjárveitingin haldi áfram, en við liðinn komi aths. um að þarna sé um byrjunar fjárveitingu að ræða til heimavistarbyggingar við skólann, en heimavist hefur þegar verið sett á stofn við skólann, að vísu í leiguhúsnæði, en með þessu yrði veitt samþykki til þess, að þarna yrði byggð heimavist við skólann, þegar nægileg fjárveiting lægi fyrir. Í þriðja lagi flytjum við sömu þm. till. um það, að tekin verði upp fjárveiting til sundlaugarbyggingar við barnaskólann á Reyðarfirði, 1 millj. kr. og þá gert ráð fyrir því, að um framkvæmdaheimild verði að ræða. Og í fjórða lagi flytjum við till. um það, að tekinn verði upp nýr liður til barnaskóla byggingar á Búðum í Fáskrúðsfirði og þar verði einnig um framkvæmdaheimild að ræða, 2 millj. kr. En ástandið í skólamálum á Búðum í Fáskrúðsfirði er þannig, að það er orðin brýn þörf á því að hefjast handa um byggingu skólahúsnæðis og heimamenn þar hafa lagt mikla áherzlu á það að fá leyfi til þess að hefja þessa byggingu. Þá flytjum við sömu þm. till. um það, að veitt verði til Sambands austfirzkra kvenna 50 þús. kr. og er það til samræmis við hliðstæða fjárveitingu, sem ætluð er í till. fjvn. til Sambands norðlenzkra kvenna. En Samband austfirzkra kvenna hefur starfað af miklum dugnaði og okkur þykir full ástæða til þess, að ef teknar eru upp fjárveitingar á annað borð til fjórðungssambanda kvenna, þá fái Samband austfirzkra kvenna hliðstæða viðurkenningu eins og Samband norðlenzkra kvenna. Og í sjötta lagi flytjum við svo till. um það, að veitt verði fé til hafnarmannvirkja í Borgarfirði eystra, 4 millj. 650 þús. kr., en það er til samræmis við hafnaráætlun þá, sem fyrir liggur og fjárveitingar eru almennt miðaðar við, en mikil þörf er á í Borgarfirði að ráðast í þessa framkvæmd og heimamenn hafa tengt miklar vonir við það, að staðið yrði við þessa hafnalagaáætlun. Okkur þykir því ástæða til að koma fram með till. um það, að veitt verði fé til þessara framkvæmda í samræmi við það, sem gert hafði verið ráð fyrir í hafnaáætluninni. Þá flyt ég hér nokkrar aðrar till. með ýmsum öðrum þm., m.a. flyt ég hér þrjár till. með Steingrími Pálssyni og Jónasi Árnasyni. Fyrsta till. er um það að hækka rekstrarstyrki til sjómannaheimila úr 50 þús. kr. í 500 þús. kr. Ég hef flutt hliðstæða till. hér á undanförnum þingum. Ég tel, að þessi fjárveiting sé allt of lág til þess að mæta fyrirliggjandi óskum og það sé full sanngirni í því að hækka þessa fjárveitingu. Í öðru lagi leggjum við til, að hækkuð verði fjárveiting til humar– og rækjuleitar úr 1 millj. 822 þús. í 2 millj. 822 þús. kr. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa till. Ég veit, að mörgum þm. er það vel ljóst, að mikið hefur verið leitað eftir því víða, að rækilegri leit færi fram á möguleikum til bæði humar– og rækjuveiða við landið en gert hefur verið og okkur sýnist full þörf á því að hækka þessa fjárveitingu um 1 millj. kr. Í þriðja lagi leggjum við til, að liðurinn fiskileit og veiðarfæratilraunir verði hækkaður úr 775 þús. kr. í 3 millj. 775 þús., eða um 3 millj. kr. Þessi liður er beinlínis lækkaður á fjárl. og það mun vera gert með þeirri skýringu, að þegar rannsóknaskipið Bjarni Sæmundsson kemur í notkun sé eðlilegt, að þessi liður lækki nokkuð, til fiskileitar og veiðarfæratilrauna, því þessi starfsemi mun að nokkru leyti færast yfir á rekstur skipsins. Ég álít og við flm., að ekki eigi að lækka þennan lið, það sé þvert á móti þörf á því að hækka hann og störf rannsóknaskipsins Bjarna Sæmundssonar eigi að miðast við annað, en beina fiskileit og að ég tali nú ekki um veiðarfæratilraunir. Það eigi að vinnast með öðrum hætti og það eigi ekki að draga úr þessum rekstri, heldur eigi að auka hér verulega við frá því, sem verið hefur. Þá flyt ég hér eina till. enn með sömu þm. um það, að tekinn verði upp nýr liður til stuðnings við fullvinnslu á sjávarafla og liðurinn orðist þannig: „Til stuðnings við niðursuðu– og niðurlagningariðnað og aðra fullvinnslu sjávarafurða til útflutnings 50 millj. kr.“ Þessi till. er í fullu samræmi við till., sem við höfum flutt hér áður, Alþb.–menn, um það, að við teljum brýna þörf á því, að frá ríkisvaldsins hálfu komi verulegur stuðningur fram, til þess að unnt sé að byggja hér upp nútíma fiskiðnað, þar sem um er að ræða fullvinnslu á ýmsum afurðum sjávarútvegsins og við álítum, að það ætti að taka upp á fjárl. fjárveitingu sem þessa, sem síðan yrði ráðstafað á sem heppilegastan hátt, en það teldi ég, að gæti sérstaklega komið fram í því að ráða til lengri eða skemmri tíma sérfræðinga, sem gætu leiðbeint við uppbyggingu í þessari iðngrein og að einhverju leyti til markaðsöflunar. Þá flyt ég hér till. ásamt Sigurði Grétari Guðmundssyni og Jónasi Árnasyni um nokkra hækkun á fjárveitingu til Íþróttasjóðs, eða úr 5 millj. kr. í 10 millj. kr. Hér er um að ræða sams konar till. og ég hef staðið að, að flytja nokkur undanfarin ár. Ég veit, að allir hv. þm. gera sér fulla grein fyrir því, að Íþróttasjóður er í miklum fjárskorti eða býr við fjárskort og hann þarf á miklu meiri fjárveitingu að halda heldur en honum er ætluð á fjárlagafrv., ef hann á að geta sinnt sínu verkefni. Þá flyt ég hér tvær till. með þeim Steingrími Pálssyni og Jónasi Árnasyni, um hækkun á fjárveitingum til Félagsheimilasjóðs úr 9 millj. kr. í 15 millj. kr. og hækkun á framlagi til sumardvalarheimila og dagheimila úr 900 þús. kr. í 2 millj. kr. Það þarf heldur ekki að fara mörgum orðum um þessar till. Ég veit, að öllum þm. er ljóst, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, og fyllilega þess virði, að lagt sé fram meira fé, en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. í þessu skyni. Þá flytjum við Sigurður Grétar Guðmundsson hér tvær till. varðandi byggingarmál. Önnur er um það, að fjárveiting til Byggingarsjóðs verkamanna verði hækkuð úr 15.1 millj. kr. í 30.1 millj. kr., en hin er um það, að fjárveiting til útrýmingar heilsuspillandi íbúða hækki úr 18 millj. kr. í 30 millj. kr. Á því er enginn vafi, að það er brýn þörf á því, að ríkið leggi Byggingarsjóði verkamanna til meira starfsfé, en verið hefur um skeið, því að það má segja nánast, að þetta byggingarkerfi hafi verið óvirkt að mestu að undanförnu sökum fjárskorts og það er í rauninni alveg óviðunandi. Og það er það sama að segja um liðinn til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Þar hefur verið um ónóga fjárveitingu að ræða, til þess að hægt væri að sinna fyrirliggjandi beiðnum, en það er vitanlega sjálfsagt að reyna að vinna að því af fullum krafti að losna við þessar heilsuspillandi íbúðir. Ég hygg þá, að ég hafi gert hér grein fyrir öllum þeim till., sem ég er flm. að eða stend með öðrum að flutningi að og vænti þess, að þessar till. nái fram að ganga.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni úr ræðu hæstv. fjmrh., sem hann flutti hér áðan, þó að þau verði ekki mörg. Hæstv. ráðh. minntist á það, að eitt af því, sem ég hefði haldið fram í mínum ræðum í sambandi við fjárlög, væri hlutfall verklegra framkvæmda, hversu mjög það hefði rýrnað á hinum síðari árum og benti ráðh. á máli sínu til stuðnings, að ekki væri hægt að gera ráð fyrir því, að alltaf væri sama hlutfall til hvers málaflokks í fjárl. frá ári til árs. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að sama hlutfall verði til hvers málaflokks frá ári til árs, en hins vegar, þegar um svo marga og stóra málaflokka er að ræða eins og verklegar framkvæmdir, þá er það áhugamál þm. yfirleitt, að þetta hlutfall haldist nokkuð. Og ég hygg, að það hafi yfirleitt gert það í íslenzkum fjárl., því að í okkar landi hefur uppbyggingin verið svo mikið atriði í þjóðfélaginu. Það hefur alltaf verið brennandi áhugi þm. fyrir því, að það hlutfall héldist. Ég vil líka benda á það í því sambandi, að einmitt núna á þessu tímabili, sem ég hef oft gert að umtalsefni, hafa sumir framkvæmdaflokkar, eins og vegirnir, alveg fengið sérstaka tekjustofna, sem ekki voru til staðar áður og einmitt hafa áhrif á það, sem við hæstv. fjmrh. erum að deila um Hins vegar er það rétt hjá hæstv. ráðh., að það hefur ekki raunhæfa þýðingu, þó að við deilum um þetta ár eftir ár, sem við gerum, en hitt held ég samt, að með því að halda þeirri gagnrýni uppi, þá hafi þó nokkuð áunnizt um þessar framkvæmdir og ég get endurtekið það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að mér finnst, að fjvn. hafi staðið fastar í ístaðinu um framkvæmdaféð nú heldur en áður hefur verið og ég met það að verðleikum og þakka það, eins og ég sagði í ræðu minni hér í dag. Þá vék hæstv. ráðh. að sparnaðarmálunum, sem ég ræddi að vísu lítið um og því, sem ég vék að í sparnaðarlögunum frá 1968. Ég minnist þess ekki, að það kæmi fram í minni ræðu í sambandi við tal mitt um sparnað, að ég talaði um sukk. Það er ekki við mig að sakast, þótt hæstv. ráðh. sé að gera mér upp þau orð, að ég tali um sukk, þegar ég bendi á veilur, sem eru í sambandi við fjárl. Það, sem ég fyrst og fremst var að gagnrýna í dag, var það sama og ég gagnrýndi 1968. Ég hélt því fram þá, að sparnaðarlögin frá 1968 væru óraunhæf. Sparnaðartill. mundu ekki skila sér að öðru leyti en því, er varðaði þá gjaldstofna, sem voru felldir til framkvæmda eins og menntaskólanna, sjúkrahúsanna, sem ég nefndi í dag og öðrum þeim var mætt með lánum og svo var reytt saman eins og 1 millj. í Kennaraskólann, sem voru felldar niður. Hitt hefur sýnt sig, að hin áætlunin stóðst ekki. Um það þurfum við ekkert að deila. Ég er ekki að halda því fram, að það hafi verið sukk eða þess háttar, heldur held ég hinu fram, að þessi áætlun hafi verið óraunhæf. Það lá í augum uppi, að sá sparðatíningur, sem þá var gerður, mundi ekki skila sér og það hefur sannazt. Ég get líka sagt það, að ég er nú alveg viss um það, að þegar embætti eins og smá sýslumannsembætti fara um 50% fram úr áætlun fjárlaga á einu ári, þá er eitthvað að, annaðhvort í aðhaldi eða undirbúningi. Ég tel mig þekkja til sumra þessara embætta, að það hafi ekkert komið þar upp, sem breytti þessu dæmi, svo að það þurfi að vera eins og þar sýnir sig. Ég skal ekki vera að þreyta menn með því að tala um sýslumannsembættið í Hafnarfirði, sem hæstv. ráðh. hélt, að ég væri búinn að fá á heilann. Ég hugga hann með því, að það hefur a.m.k. ekki verkað mikið á mitt heilabú. Ég veit, að þetta er skýranlegt, að embættiskostnaður hafi hækkað um 166% á þrem árum og hann fari nærri 2 millj. fram úr áætlun á þessu ári. Þetta er allt skýranlegt, mér dettur ekki annað í hug. En hitt er annað mál, hvort hefði verið hægt að koma þessu við á ódýrari hátt. Mér finnst, að a.m.k. hafi verið þrengt mikið að þeim, sem á undan var, fyrst breytingin þurfti að vera svona ör og mikil. Út af þessum sparnaði talaði hæstv. ráðh. um það, að hann væri nú orðinn leiður á þessu. En áður en ég vík að því ætla ég að víkja að því, sem hann sagði um dómgæzluna, kostnaðinn við hina almennu dómgæzlu, sem fór verulega fram úr áætlun. Ég minnist þess, að einmitt í umr. um þetta mál 1968 hélt ég því fram eða dró það í efa, að það væri hægt að draga úr löggæzlunni einmitt það ár, sem hægri umferðin var upp tekin. Það voru mín orð þá, að mér sýndist, að þessi áætlun væri óraunhæf. Það, sem ég var svo að gera í dag, var að benda á það, að það hefði sýnzt vera óraunhæft. En ég get vel tekið undir það með hæstv. ráðh., að það mátti einmitt gera ráð fyrir meiri kostnaði það árið vegna breytingarinnar yfir í hægri umferð. En út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta tal mitt um sparnað og þess háttar, þá er ég alveg sannfærður um það og þori að ganga undir athugun á því máli, að ég hef aldrei náð því að halda hér eins mikla sparnaðarræðu og hæstv. ráðh. hefur gert. Ég hef aldrei komið með eins margar ábendingar í 10 ára stjórnarandstöðu, þar sem ég hef talað fyrir hönd minni hl. fjvn., ég hef aldrei komið með aðra eins upptalningu á sparnaðarfyrirheitum eins og hæstv. fyrirrennari hans í fjmrh.–embættinu og hæstv. ráðh. sjálfur, þá formaður fjvn., gerði í upphafi viðreisnar. Og ég minnist þess líka frá mínum fyrstu árum hér, að hæstv. núv. fjmrh. taldi, að fyrirrennara hans, sem þá var fjmrh., hv. 1. þm. Austf., skorti ekkert nema víðsýni og kjark til þess að koma sparnaði í framkvæmd, það þyrfti ekki annað. Þetta voru sterkari orð heldur en ég hef notað. Ég hef aldrei haldið fram eins miklu sparnaðartali eins og hæstv. ráðh. og hans samherjar gerðu í upphafi valdatímabilsins og áður en það byrjaði. Ég hef hins vegar haldið því fram, að til þess að það væri hægt að ná sparnaði í ríkisrekstrinum yrði að gera skipulagsbreytingar og það held ég, að sé hægt að gera, en það þarf að vinna þær skipulega upp og það yrði ekki gert nema með fækkun á stofnunum og öðru slíku. Þá vék hæstv. ráðh. að störfum okkar í undirnefnd fjvn. Um þau störf verð ég að segja það, að ég held, að við í stjórnarandstöðunni höfum gert lítið af því að reyna að hagnýta þau nokkuð til pólitísks framdráttar. Og ég veit ekki annað en að ég hafi lagt það af mörkum til starfa í þeirri n., sem ætlazt hefur verið til af mér og hafi ekki hikað neitt við að taka ákvörðun með meiri hl. um breytingar, sem mér var fullkomlega ljóst, að áttu óvinsældum að fagna og ég hef orðið fyrir og er einnig ljóst, að hæstv. ríkisstj. reyndi að hagnýta sér sem sitt mál. Þetta vildi ég segja um þetta og ég hef orðið dálítið hissa á því, að hæstv. fjmrh. hefur verið að nota þessi störf til þess að vera með hnútukast eins og þetta. Svo var einnig með grein, er birtist í Morgunblaðinu í sumar, sem ég sá ekki nokkurt tilefni til. Í sambandi við þetta mál vil ég minna hv. alþm. á það, að hér í fyrra haust, það mun hafa verið í nóvember, var hér til umr. fsp. til hæstv. fjmrh. frá hv. þm. Jóni Ármanni Héðinssyni, hv. 5. landsk. þm., þar sem hann spurði, hvernig liði málinu um bílarekstur ríkisins, þ.e. forstjórabílana. Þið munið það allir, hv. þm., að þetta mál kom hér inn á dagskrá út af fsp., sem við fulltrúar Framsfl. í fjvn. fluttum og hv. þm. Ingvar Gíslason var 1. flm. að. Það er ekki fyrr en eftir að þeirri fsp. var svarað og þær umr., sem þá fóru fram hér á hv. Alþ., sem fór að ganga í því máli. Það er staðreynd. Það er alveg sama, þótt hæstv. fjmrh. hristi höfuðið, þetta er staðreynd. Og þegar hæstv. fjmrh. talaði hér í fyrra og svaraði hv. þm. Jóni Ármanni Héðinssyni, þá hafði hann ekki tilbúnar till. og þá talaði hann ekki um það, sem síðar hefur svo orðið, að taka bílana af forstjórunum. Í nál. okkar í fjvn. fyrir jólin í fyrra haust lýstum við því afdráttarlaust yfir, að við mundum vilja standa að því. Síðan hefur málið náð fram að ganga. Ég hafði ekki hugsað mér að fara að gera að umræðuefni störf okkar í undirnefnd, þó að hæstv. ráðh. hafi hvað eftir annað gefið tilefni til þess. En ég lít svo á, að við þurfum að starfa að þessum málum, ná samstöðu um þau og í málum jafn viðkvæmum og þessum erum við í stjórnarandstöðunni ekki að hika við að taka á okkur vandann. En ég kann ekki almennilega við það, að svo sé hæstv. fjmrh. alltaf með þetta: Þið eruð ekki með púðrið. Ég lít svo á störf okkar í undirnefnd fjvn., að forystan hljóti að vera þar frá ríkisstj. og hennar mönnum. Og frá þeim hefur verið lagt fyrir okkur verkefni, sem við höfum unnið að, s.s. lögreglumálin. Við unnum að þeim í sumar og það er sem sé meginþáttur þess starfs að fá samstöðu um þau verkefni, sem ríkisstj. m.a. er að vinna að til lausnar á betra skipulagi og sparnaði. Þannig hef ég litið á þetta. Ég vil endurtaka það, að ég kann ekki við annað, ég lít ekki þannig á það, að það eigi að vera okkar hlutverk í þeirri nefnd að hafa þar forystu. Við höfum ekki hagað þannig vinnubrögðum og ég tel ekki, að við eigum að gera það. Við eigum hins vegar að starfa að þessum málum eins og fyrir okkur er lagt og ég tel, að við höfum gert það. Svo vék hæstv. ráðh. að atvinnumálunum og till. okkar þar um. Hann taldi, að þær væru ekki tímabærar og ekki þörf á þeim. Var ekki það sama sagt í fyrra? Þær voru ekki tímabærar eða þörf á þeim þá. En hver var reyndin? Staðreyndin er þessi, að það er enn þá atvinnuleysi í landinu. Og staðreyndin er sú, að það er vaxandi. Staðreyndin er líka sú, að það hljóta að verða gerðar ráðstafanir til þess að draga úr atvinnuleysinu og losna við það. Allt annað er svo fjarlægt, að það getur ekki verið, að hæstv. ríkisstj. láti sér detta í hug, að öðru vísi verði að málinu unnið. Þess vegna er það, að það vantar enn þá fjármagn. Það vantar fjármagn til þess að leysa úr atvinnumálum. Það vitum við hæstv. ráðh. Hitt er svo annað mál, að það hefur verið stefna hæstv. ríkisstj. að vinna ekki að lausn þessa máls þannig að afgreiða það hér í þinginu. Hún hefur verið vön að semja um þetta úti í bæ og koma svo með það í þingið á eftir. Og auðvitað gerir hún það alveg eins nú, en þörfin fyrir þessa fjármuni er til staðar og auðvitað verður á vegum ríkisins leitað eftir því að ná til þeirra. Þá er það um togarakaupin. Mér er það vel ljóst, að þetta með togarana er vandamál. Ef togaraútgerð hefði gengið vel hér á Íslandi og það hefði verið mikill hagur af því að reka togara, þá hefði einkafjármagn ekki látið standa á sér. Þetta vitum við báðir, hæstv. ráðh. og ég. Og vandamálið væri ekki til staðar, ef togaraútgerðin hefði gengið svo vel, að það væri verulegur hagnaður af því að reka þessa togara. En vandamálið er vegna þess, að það hefur ekki gengið þannig, að það hafi verið verulegur hagnaður af því. Hitt er annað mál, að íslenzka þjóðin að minni hyggju getur ekki látið sér til hugar koma að hætta við togaraútgerð. M.a. er ástæðan til þess, hvað þetta gengur illa, sú, að við höfum ekki endurnýjað flotann. Hann er orðinn gamall og úreltur. Aðrar þjóðir hafa byggt sína togara og miða þá við nútímakröfur og nútímatækni. Það gæti orðið til þess, að það væri hægt að reka þá. Við vitum það líka, að vegna stórfelldra gengisbreytinga, sem hafa gengið hér yfir ár eftir ár, er stofnkostnaðurinn við togarakaup geysilegar fjárhæðir. Þetta gerir það að verkum, að hér er um vandamál að ræða og ég trúi því ekki, að hæstv. fjmrh. telji, að það eigi að hætta við togaraútgerð á Íslandi. Eins og nú er, virðist ekki vera áhugi fyrir því, ekki til fjármagn hjá einkaframtakinu eða félögunum í landinu, sem að atvinnurekstri standa og þess vegna er það okkar skoðun og okkar till., að ríkisvaldið verði að koma til, til þess að fjarlægja þetta vandamál og komast yfir þá erfiðleika, sem nú eru, aðstoða við að komast yfir þá erfiðleika, sem nú eru til staðar með þessi miklu atvinnutæki okkar sem togararnir eru. Þá sagði hæstv. ráðh., að þessi gagnrýni okkar væri þreytandi og leiðinleg, og því getur maður nú gert ráð fyrir, að svo sé. Hitt er annað mál, að það er nú svo með þátttökuna í stjórnmálunum, að þingræðið byggist á því, að stjórnarandstaðan haldi uppi gagnrýni og við verðum líka að sætta okkur við það í stjórnarandstöðu, að það sé ekki alltaf gert mikið með það, sem við leggjum til. Það er kallað óraunhæft ábyrgðarleysi og annað því um líkt. Þetta heyrum við svo af hendi þeirra, sem ráða í landinu og þeir verða því að sætta sig við það, að við höfum ýmislegt við þeirra störf að athuga. Nú skal ég ekki fara að þreyta þm. miklu lengur eða halda þessari ræðu miklu lengur áfram en orðið er. En vegna þess að hæstv. ráðh. talar um leiðinlega gagnrýni, þá vil ég samt bæta því við, hvað sem menn kunna um það að segja, að staðreyndin er sú, að fjárlög hafa hækkað á þessu tímabili með miklu meiri hraða og stórfelldari en nokkru sinni fyrr. Þetta tímabil hefur gefið miklu meiri umframtekjur heldur en nokkur önnur ríkisstj. hefur búið við. Verklegar framkvæmdir, sem áður voru fjármagnaðar með samtímatekjum, hafa nú að verulegu leyti verið gerðar með lánsfé. Framtíðin verður að borga bæði framkvæmdina og gengistöpin á lánunum. Ofan á þetta bætist svo það, að ríkissjóður hefur verið rekinn með halla ár eftir ár, og hann er nú í verulegum fjárhagsþrengingum. Þetta er staðreynd. Svo geta menn haldið því fram, ef þá langar til, að það sé ekki ástæða fyrir stjórnarandstöðu að gagnrýna það, að svona hafi farið um fjármál ríkisins á mestu góðærum, sem yfir íslenzkt þjóðfélag hafa gengið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Það voru aðeins nokkur atriði, sem ég tel mig þó verða að minnast á og leiðrétta. Í fyrsta lagi vildi ég segja það varðandi atvinnumálatill., sem hv. þm. gerði enn hér að umtalsefni og ég hafði sagt áðan, að væri ekki tímabær, að með því átti ég ekki við, að horfinn væri allur áhugi fyrir því að halda áfram því starfi að halda uppi fullri atvinnu í landinu. Það var gert samkomulag um það við stéttarfélögin í fyrra, að atvinnumálanefndirnar og atvinnumálanefnd ríkisins starfaði til tveggja ára og það hefur verið fullur kraftur á því starfi og að sjálfsögðu verður það að skoðast með hliðsjón af niðurstöðum þeirra aðila og nánara samkomulagi, hvað þörf verður að gera í þessum efnum. En á þessu stigi liggur ekkert fyrir um það, hvaða fjármagns verður þörf í því sambandi og hvort þarf að afla þess með þessum hætti eða má afla þess með öðrum hætti og ég sé ekki, að Alþ. sé gerð nein óvirðing með því á nokkurn hátt, þó að till. um það kynni að koma fram síðar, ef þörf væri á. Það kom til kasta Alþ. á s.l. ári eða á árinu í ár að ákveða um það fé, sem aflað var þá til atvinnumálanefndanna, þó að það væri ekki beinlínis í sambandi við fjárlög, þannig að auðvitað segir ekki sú afstaða, sem ég lýsti á þessu stigi málsins, til um það eða gefur neina ábendingu í þá átt, að minni áhugi sé fyrir því, en áður var nema síður sé að reyna með öllum ráðum að halda uppi atvinnu, en það, sem ég sagði og lagði ríkasta áherzlu á áðan og vil endurtaka, er það, að auðvitað er grundvallaratriðið það, að atvinnufyrirtækin geti haft þann starfsgrundvöll, að þau geti starfað með fullum þrótti, eins og hefur orðið reyndin á, þegar leið á árið, m.a. fyrir tilverknað atvinnumálanefndanna og ýmsa aðstoð ríkisstj. eftir öðrum leiðum, og það vitanlega veltur þar af leiðandi mest á því, hvernig verður um það efni nú á næstu mánuðum. Varðandi það, að fjárlög hafi hækkað með meiri hraða en áður hefur þekkzt, þá benti ég á það áðan og skal ekki fara að endurtaka það, að þetta er ekki rétt. Þau hafa ekki hækkað með meiri hraða. Tölurnar eru að vísu stærri og krónurnar fleiri, en á árunum 1950–1960 hafa fjárlög hækkað mjög svipað og ekki minna frá ári til árs. Það skiptir ekki meginmáli, eins og ég sagði, að vera að karpa um þetta, en þetta er nú einu sinni svo og þegar hv. þm., sem er talnaglöggur maður, skoðar það, þá mun hann komast að raun um, að sú er reyndin. Varðandi þreytandi og leiðinlega gagnrýni, þá vil ég ekki, að það misskiljist, sem ég átti við með orðum mínum um það hér áðan. Auðvitað dettur mér ekki annað í hug en það sé bæði réttur og skylda stjórnarandstæðinga að gagnrýna. Og eðlilegt er, að maður eins og hv. 3. þm. Vesturl., sem er mjög fróður maður af langri reynslu um fjármál ríkisins, komi fram með ýmsar skoðanir og gagnrýni. En það, sem ég átti við, var það, að mér finnst það þreytandi og leiðinlegt að þurfa sífellt að vera að karpa um atriði, sem eru svo fjarstæð öllu sennilegu og eru ekki nein venjuleg gagnrýni, heldur fullyrðingar algerlega út í hött, eins og að segja það í nál., að hægt sé með skynsamlegri stjórnarstefnu, eins og það er orðað, að útvega jafnvel milljarða króna í viðbót í tekjur fyrir ríkið, án þess að það þurfi þá að koma fram sem nýjar álögur á þjóðina. Svo átti ég einnig við, að ósköp er þreytandi að hlusta á tal um það, að hægt sé að spara og hægt sé að spara í stórum stíl, án þess að það komi þá fram hugmyndir í þá átt. Ég vil taka það skýrt fram, svo að það valdi engum misskilningi, enda held ég, að ég hafi sagt það í ræðum mínum að undanförnu, að ég tel, að samvinna við undirnefnd fjvn. hefði verið góð og n. hefði lagt sig fram í sínu starfi. En það er auðvitað ekki hægt að ætlast til þess, þó að það sé sjálfsagt, að rn. hafi forystu um tillögugerð, að ekki komi till. einnig úr öðrum áttum og þá frá öðrum nm., ef þeim finnst ástæða til. En að sjálfsögðu er það rétt hjá hv. þm., að það er skylda rn. að leggja málefni fyrir n. og það held ég, að hafi verið gert óspart, eftir því sem tilefni hafi gefizt til og eins og ég sagði, þá vill svo vel til, að báðir undirnefndarmenn úr stjórnarandstöðuliðinu eru mjög reyndir menn í fjármálum og þekkja þar vel til, þannig að þeim ætti að vera það mjög innan handar að koma með ábendingar í þessa átt. Ég vil taka það skýrt fram, að það hefur aldrei verið að fyrra bragði, að ég hafi farið að reyna að notfæra mér í málflutningi, að þessir hv. þm. væru í þessari n. og þess vegna farið að storka þeim með því, að þeir hafi ekki komið með till., heldur hefur það ætíð verið þannig, ef það hefur verið gert og ég hef aðeins gert það af gefnu tilefni, að ég hef bent á, að hv. þm., –fyrst og fremst er það hv. 3. þm. Vesturl., sem hefur mest látið á því bera, - ættu þarna sæti og hefðu þarna allt árið um kring aðstöðu til þess að koma með sínar ábendingar, sem ég skal játa, að áður var mjög erfitt, meðan menn höfðu ekki lengri tíma en meðan fjvn. starfar að undirbúningi fjárl. Þetta vildi ég aðeins, að kæmi fram, til þess að menn misskildu það ekki þannig, að ég ætlaði mér að nota þessa n. sem eitthvert skálkaskjól. Því fer víðs fjarri og ég mæli mig ekki undan neinni ábyrgð, en ætlast þá líka til rökstuddra till. á móti frá þeim aðilum, sem gagnrýni halda uppi. Um bílamálin langar mig aðeins til þess að segja það að lokum, að það er auðvitað algerlega út í hött hjá hv. þm., að fsp., sem hér var flutt í fyrra, hafi komið bílamálunum af stað. Ástæðan til þess, að ég gat svarað fsp. án nokkurs undirbúnings að segja mátti, var beinlínis sú, að það var búið að afla allra gagna um þetta mál. Og þegar hv. þm. og minni hl. fjvn. kom með þessa ábendingu í sínu þskj. í fyrra, nál. um bílamálin, þá voru þessar till. eða drög að þeim, að vísu með mismunandi úrræðum, búnar að liggja fyrir fjvn. í allmargar vikur til athugunar, þannig að það var alveg vitanlegt, hvaða skoðanir voru uppi í þessu efni. Hitt benti ég á, að þetta væri ekki einfalt mál og það skipti máli, að við reyndum að ná samstöðu um það. Sú samstaða hefur náðst og út af fyrir sig get ég látið mér það alveg í réttu rúmi liggja, þó að hv. 3. þm. Vesturl. eigni sér eða einhverjum fyrirspyrjanda hér í þingi, að eitthvað hafi gerzt í málinu. Það hefur fengizt niðurstaða í málinu og ég tel miklu skipta, að um það hefur orðið samstaða, þannig að það er höfuðatriði og kjarni þessa máls. Ég sé svo hvorki ástæðu, herra forseti, til að lengja þessar umr. né hefja neinar orðahnippingar aftur við hv. þm., enda gaf hann ekki að öðru leyti neitt tilefni til þess í sinni ræðu.



Herra forseti. Í sambandi við ummæli hæstv. fjmrh. í tilefni af því, sem ég sagði hér áðan um kaupmátt tryggingabóta annars vegar árið 1959 og hins vegar árið 1969, þá vildi ég aðeins taka það fram, að hann miðar samanburð sinn við vísitölu framfærslukostnaðar, en ég við raungildi bóta til kaupa á ákveðnum tilteknum vörutegundum og þá ber okkur að sjálfsögðu ekki saman. Þá er spurningin sú, hvort er raunhæfari viðmiðunargrundvöllur gagnvart því fólki, sem hér er um að ræða. Það má t.d. vel vera, að fjölskyldubætur og ellilífeyrir hafi haldið mjög vel kaupmætti sínum gagnvart grammófónsplötum, myndavélum, dönskum tertubotnum eða öðrum eftirlætisvörum fólks, sem hefur úr meiri launum að spila, en þarf til brýnustu neyzlu einnar saman og ég efast reyndar ekkert um, að bæturnar hafa haldið verðgildi sínu gagnvart þessum vörum og ýmsum fleiri. En ég sýndi hins vegar fram á, að kaupmáttur tryggingabóta gagnvart nokkrum algengustu neyzluvörum, fiski, mjólk, smjörlíki, kartöflum, hveiti og kaffi, hefur hrapað alveg stórkostlega síðan 1959. Og fleiri slíkar vörur hefði mátt nefna. Sú staðreynd sýnir, hvað hefur verið að gerast gagnvart bótaþegum. Ég tel það fjarri öllu lagi, að það geti talizt eðlilegt að miða mat á breytingum raungildis tryggingabóta við almenna framfærsluvísitölu, sem mun vera byggð á skiptingu útgjalda hjá fjölskyldu, sem hafði um 240 þús. kr. tekjur á árunum 1964 eða 1965, – ég man ekki nákvæmlega hvort árið þetta var. Þeir, sem hafa vilja til að viðhalda a.m.k. raunverulegum kaupmætti tryggingabóta og vilja ekki nota samanburð byggðan á almennri framfærsluvísitölu sem skálkaskjól til að minnka smátt og smátt bæturnar, hljóta fyrst og fremst að láta sig skipta kaupmátt bótanna gagnvart brýnustu neyzluvörum. Það eitt er raunhæft að meta kaupmátt bóta við kaup á þeim vörum, sem það fólk, sem hefur tryggingabætur einar að lifa á, kaupir. Því miður er þróunin óumdeilanlega sú, að raunverulegur kaupmáttur bótanna út frá þessu sjónarmiði hefur lækkað eins hrapallega eins og ég greindi áðan. Samanburður byggður á útgjöldum fjölskyldu með 20 þús. kr. mánaðartekjur á árinu 1964 eða 1965 er í rauninni út í hött. Það vona ég, að hæstv. ráðh. sjái. Menn mega ekki hengja sig í einhverja mælistiku, sem sé jafngild til að mæla alla hluti. Það getur orðið til þess, að svo fari, sem farið hefur í stjórnartíð viðreisnarstjórnarinnar, að þeir, sem verst eru settir í þjóðfélaginu, verði sífellt verr settir. Það er vissulega ástæða til að láta reikna út sérstaka vísitölu tryggingabóta, sem væri byggð á útgjaldaskiptingu bótaþega, en ekki fólks, sem hefur að meðaltali 20 þús. kr. tekjur á mánuði. Ég vonast til þess, að þegar að því kemur, að tryggingabætur verða endurskoðaðar, hendi það ekki hæstv. fjmrh. eða aðra í mati á þörf bótaþega til hækkunar á bótum að miða við svo óraunhæfan matsgrundvöll á þróun kaupmáttar tryggingabóta, sem vísitala framfærslukostnaðar hlýtur að vera í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég verð nú að láta í ljósi nokkurn harm vegna þess, að allur búningur fjárl. nú, fjárlagafrv., er með þeim hætti, að það er miklu minni þátttaka af þm. hálfu í afgreiðslu þeirra heldur en áður var og auðvitað er þetta ekki búningurinn einn, heldur líka það, að búið er að færa mörg af þeim störfum, sem þm. eru kosnir til að inna af höndum sem fulltrúar fólksins víðs vegar á landinu, þetta er komið inn í embættismannakerfið hjá stjórnvöldunum og þaðan verður því ekki haggað og þm. eru komnir með nokkuð bitra reynslu af því, að þetta er allt saman svo fast í skorðum, að það er næsta lítil uppskera af því að reyna að koma hér fram till., sem falla utan við þetta kerfi. Þó kemur það öðru hverju fyrir, að svo augljós glöp hafa orðið á vinnubrögðum, að ekki verður hjá því komizt að freista þess að leiðrétta þau með brtt. Af því tilefni leyfi ég mér við afgreiðslu þessara fjárl. við þessa umr. að bera fram eina og aðeins eina till. Hún er þannig, að inn komi nýr liður í upptalningu þeirra nýrra skólabygginga, sem leyfðar verða á fjárlagaárinu 1970, en það er barnaskóli í Vestmannaeyjum, viðbygging við barnaskóla í Vestmannaeyjum. Bæjarstjórn Vestmannaeyja og fræðsluráð staðarins svo og fjölmargir áhugamenn um skólamál hafa unnið að því alllengi að koma því í kring, að þessi skóli fengi fjárveitingu og þar með leyfi til þess að á honum yrði byrjað. Það þarf ekki mörgum orðum um það að fara, að íbúatala Vestmannaeyja fer síhækkandi og barnafjöldinn eykst einnig. Sá húsakostur, sem barnaskólinn býr við og raunar gagnfræðaskólinn líka, er þegar orðinn allt of þröngur og gerðar hafa verið teikningar af viðbyggingu við barnaskólann og reyndar fyrr, heldur en næsta árs fjárlög gefa tilefni til, þó að ekki hafi úr orðið. Þetta er ekki stór bygging. Hún er upp á fjórar fullgildar kennslustofur og tvær minni og áætlun á kostnaði við þetta er nú ekki nema rösklega 6 millj. kr., þannig að ríkið mundi verða útgjaldaskylt fyrir rúmum 3 millj., en sveitarfélagið stendur sjálft undir hinum helmingnum. Forráðamenn úr Vestmannaeyjum eru búnir að koma hingað og ræða við þm. og valdamenn í skólakerfi landsins og hafa alls staðar fengið góðar undirtektir, svo að ég hlýt að ætla það, að þessi fjárveiting, sem til þess arna þarf, sem mundi vera svona um 1.1 millj. kr., hafi frekar af vangá orðið eftir við þær fjárlagatill., sem hér hafa verið gerðar, heldur en hitt, að það sé raunverulega ætlunin að neita Vestmannaeyingum um þessa brýnu þörf. Ég verð að segja það fræðsluyfirvöldum og fjvn. til hróss, að þau hafa í mörgum atriðum tekið vel undir þær till., þegar augljóst var, að einhver verulegur áhugi var fyrir því að hefja framkvæmdir, enda þótt þær væru meira og minna erfiðar sökum þess, hve þær eru fjárfrekar. Þess vegna vil ég ekki að óreyndu ætla, að hér sé um stefnumið að ræða, þegar Vestmannaeyingum er neitað um viðbyggingu við barnaskóla sinn, heldur hafi hér orðið á mistök máske vegna þess, að samtímis hafa Vestmannaeyingar sótt um að fá að byggja sundlaug, sem þeir einnig þurfa, en reyndar er barnaskóla þörfin miklum mun brýnni. Sundlaugin er inni á fjárlagatill. frá fjvn., en skólinn því miður ekki og þess vegna hef ég leyft mér að flytja hér till. um skólann í þeirri von, að hér fáist nauðsynleg leiðrétting.