Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það urðu nokkur tímamót á fundi NATO í Prag í lok nóvember 2002 þegar þeir lagsbræður, núverandi hæstv. utanríkisráðherra og þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson og núverandi hæstv. forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra Halldór Ásgrímsson, lofuðu þátttöku Íslands í mögulegum framtíðarhernaðaraðgerðum á vegum NATO með allt að 300 millj. kr. framlagi hverju sinni í formi þess að flytja hermenn, hergögn eða varning til átakasvæða. Íslensk flugfélög blönduðust inn í málið með afar óheppilegum hætti eins og menn muna en verður það nú ekki rakið frekar hér. Ráðherrarnir tveir tóku einir og án nokkurs undangengins samráðs við utanríkismálanefnd ákvörðun um þessa stefnubreytingu og þessi tímamót í framgöngu Íslands á alþjóðavettvangi. Þetta var því miður hvorki fyrsti né síðasti einleikur sömu manna við hliðstæðar aðstæður. Margir hafa orðið til þess og þar á meðal sá sem hér stendur að gagnrýna þá tilhneigingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks undir forustu hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Halldórs Ásgrímssonar að draga Ísland inn í hernaðartengda starfsemi og grauta borgaralegum og friðsamlegum þáttum eins og hjálparstarfi við hernað. Þátttaka í starfi hinna hreinu hernaðarstofnana NATO eru dæmi þar um. Vopnaburður starfsmanna friðargæslunnar og þátttaka í starfi á ófriðarsvæðum er annað. Þátttaka í hernaðaraðgerðum í formi beinnar kostunar eða flutninga er svo hið þriðja. Hér heima átti hæstv. ráðherra Halldór Ásgrímsson ötulan liðsmann í hæstv. dómsmálaráðherra Birni Bjarnasyni sem er áhugamaður um að stofna her, fjölga í víkingasveitinni og vígbúa betur. Ég gerði mér satt best að segja nokkrar vonir um að á þessu yrði breyting með tilkomu núverandi hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar, að hæstv. núverandi utanríkisráðherra léti af þessum barnalegu og dapurlegu tilburðum til að gera íslenska ráðherra og embættistoppa samkvæmishæfa meðal hermálaráðherra og herforingja NATO-klúbbsins á kostnað þess að varpa fyrir róða hefðum Íslendinga fyrir vopnleysi og herleysi, þess að taka ekki þátt í og hvað þá fara með ófriði gegn öðrum. Því miður bárust þær fréttir af fundi utanríkisráðherra NATO á dögunum að Ísland hefði boðist til að leggja fram fé til þjálfunar hermanna í Írak og muni taka að sér að flytja vopn frá Slóveníu til Íraks og mögulega einnig frá Danmörku til Íraks. Væri þar verið að fylgja eftir samþykkt leiðtogafundar NATO í Istanbúl í lok júní 2004. Vitað er að um hina takmörkuðu þátttöku NATO í framhaldshildarleiknum í Írak hafa staðið miklar deilur bak við tjöldin. Bandaríkin og Bretar hafa beitt aðrar NATO-þjóðir miklum þrýstingi til að gerast þátttakendur og væri fróðlegt að vita hvar Ísland hefur staðið í þeim efnum. Innrásarríkjunum virðist samt vera að takast að koma á fót NATO-herstöðvum í Írak sem að vísu má ekki kalla því nafni, heldur starfsstöðvar. Að öðru leyti hafa litlar upplýsingar borist um þetta mál og ekkert er að finna á upplýsingasíðum ráðuneyta, hvorki utanríkisráðuneytisins né forsætisráðuneytisins, og engin fréttatilkynning hefur verið gefin út. Af þessu gefna tilefni vil ég leyfa mér að spyrja: Af hverju kýs Ísland að blanda sér í málin með þessum hætti? Af hverju er ekki boðin fram aðstoð, eða meiri aðstoð, á borgaralegum forsendum í formi hjálparstarfs og aðstoðar við uppbyggingu í formi tækjabúnaðar eða fagþekkingar? Færi ekki betur á því í tilviki Íslands að bjóða fram aðstoð við að koma á vatni og rafmagni, endurbyggja skóla og heilsugæslustöðvar, senda lyf og matvæli? Eru það meiri vopn og fleiri hermenn sem ríkisstjórn Íslands metur svo að vanti mest í Írak þessa dagana?

Virðulegi forseti. Stuðningur Íslands við þjálfun írakskra öryggissveita, þ.e. lögreglu og hers, á vegum Atlantshafsbandalagsins felst í fyrsta lagi í því að kosta flutning á búnaði fyrir öryggissveitirnar til Íraks. Nú liggur fyrir að Ísland muni greiða fyrir flutning með flugvélum á rúmlega 500 tonnum af vopnum og skotfærum sem Slóvenar gefa Írökum. Kostnaðurinn verður um 40 millj. kr. og til greina kemur að greiða fyrir flutning á búnaði frá öðrum NATO-ríkjum. Í öðru lagi hefur Ísland lagt rúmar 12 millj. kr. í sjóð bandalagsins sem greiðir ferðir og uppihald manna úr írökskum öryggissveitum vegna þjálfunar utan lands. Loks er kominn til Íraks Íslendingur sem starfa mun sem upplýsingafulltrúi hjá þjálfuðum sveitum NATO þar í landi. Í utandagskrárumræðu um kosningarnar í Írak þann 17. febrúar sl. benti ég á að eftir þær mætti öllum vera ljóst að áframhaldandi hryðjuverk þar hefðu ekkert með alþjóðlega herliðið í landinu að gera, heldur væru þau glæpur gegn fólkinu í landinu og glæpur gegn lýðræðinu. Ég sagði einnig að því miður benti flest til þess að hryðjuverk mundu halda áfram í Írak. Svo hefur farið, eins og óhugnanlegar fréttamyndir sýna næstum daglega. Það er ljóst að áfram þarf að verja með oddi og egg lýðræðið og frelsisvonir Íraka. Þá skiptir miklu, auðvitað, að Írakar taki sjálfir þátt í þeirri baráttu enda stendur hugur þeirra til þess eins og sést af þeim fjölmörgu sem skrá sig til þjónustu í öryggissveitum landsins þrátt fyrir hótanir og samfelld ofbeldisverk gegn sjálfboðaliðum, óvopnuðum eins og menn þekkja til. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að forsenda þess að kalla megi alþjóðlega herliðið frá Írak er að landsmenn sjálfir geti gætt öryggis síns. Við eigum að stuðla að því. Alþjóðlega herliðið er í Írak núna með fulltingi Sameinuðu þjóðanna og að ósk írakskra stjórnvalda. Hið sama á við um þjálfun írakskra öryggissveita á vegum NATO sem öll bandalagsríkin taka nú þátt í. Þá ber þess að geta að Ísland hefur einnig lagt sitt af mörkum í Írak með því að verja 300 millj. kr. í mannúðaraðstoð. Hv. þingmaður spurði sérstaklega um það og um ákvarðanir í því sambandi. Ég vil geta þess að þann 8. apríl 2003 var samþykkt í ríkisstjórn minnisblað þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Halldórs Ásgrímssonar þar sem lagt var til að verja allt að 300 millj. kr. í neyðar- og mannúðaraðstoð. Það var spurt sérstaklega um það og stuðning við uppbyggingarstarf í Írak. Ákveðið var að verja 100 millj. kr. til neyðar- og mannúðaraðstoðar og 200 millj. kr. til enduruppbyggingar í kjölfar átakanna og hæstv. þáverandi utanríkisráðherra var falið að úthluta þessum fjárveitingum. Í dag hefur um 100 millj. kr. þegar verið ráðstafað til neyðar- og mannúðaraðstoðar, þ.e. lagðar í uppbyggingarsjóði Alþjóðabankans og Sameinuðu þjóðanna. Þá hefur 7 millj. kr. verið ráðstafað til Rauða kross Íslands til uppbyggingarstarfs og verið er að skoða möguleika á að nota um 80 millj. kr. til kaupa á gervilimum frá fyrirtækinu Össuri. Þá eru eftir um 9 millj. kr. Þá vil ég nefna að í utanríkisráðuneytinu er verið að skoða möguleika á því að styrkja sérstaklega stöðu kvenna og fjölskyldna í Írak í samvinnu við stofnanir Sameinuðu þjóðanna svo sem UNIFEM og matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna í gegnum Alþjóðabankann og Rauða krossinn. Þetta var það sem hv. þingmaður lagði mikla áherslu á og ég vona að hann sé ánægður með að þessir þættir eru ekki síður, jafnvel miklu frekar, uppi á borði íslenskra stjórnvalda - eins og mér fannst hann hvetja til - heldur en aðrir þættir sem auðvitað þurfa líka að vera fyrir hendi, þ.e. tryggja öryggi í Írak.

Frú forseti. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórn Íslands eru mislagðar hendur í frómum áætlunum sínum um aðstoð við uppbygginguna í Írak. Það vita allir að þar er þörf á miklum fjármunum, mikilli uppbyggingu og aðstoð sem tekur ekki vikur eða mánuði heldur mörg ár. Þar bíða mörg verkefni, samgöngur, fjarskipti, skólar, heilsugæsla, vatnsveiturnar og áfram mætti halda. Staðan í Írak er mjög slæm og það vekur furðu, frú forseti, að það skuli hafa sérstakan forgang hjá ríkisstjórn Íslands að veita fé til þjálfunar öryggissveita og vopnaflutnings. Ég hefði haldið að við hefðum eitthvað betra við þessa peninga að gera, að við gætum varið þeim í verðugri og betri verkefni vegna þess m.a. að við höfum ekkert vit á þessum málum. Látum aðra um vopnaflutningana og vopnaburðinn, höldum okkur við verkefni þar sem við höfum eitthvað fram að færa og styrkjum þau dyggilega til frambúðar. Svona framlög eru ekkert annað en popúlismi, popúlismi innan NATO og popúlismi út á við. Við eigum að vera í verkefnum sem máli skipta, frú forseti, og það er einfaldlega ekki boðlegt að skattfé Íslendinga sé varið til vopnaflutnings og þjálfunar hermanna.

Virðulegur forseti. Ég hef fullan skilning á því að Vinstri grænir finni að því að við erum að fara í NATO-verkefni enda eru Vinstri grænir á móti NATO eins og allir vita. Ég átti hins vegar ekki von á því að Samfylkingin kæmi hér upp og gagnrýndi líka að við værum að fara í NATO-verkefni. Ég hélt að Samfylkingin styddi það almennt að við værum með í NATO. Hér var sagt áðan að við hefðum ekki vit á þessu verkefni. Þetta er auðvitað algert bull. Við höfum vit á því að flytja vopn. Við höfum vit á því. Við höfum flutt alls kyns vörur með flugvélum okkar  Hvað er að ske í Egyptalandi? Forsetinn þar segir að það eigi að kjósa um forseta þar bráðlega þar sem verða fleiri en einn í boði. Það hefur ekki gerst í 50 ár. Hvað skeði í Sádi-Arabíu um daginn? Þar voru sveitarstjórnarkosningar í fyrsta skipti. Reyndar máttu konurnar ekki kjósa en karlarnir kusu, og vonandi kjósa konurnar næst. Virðulegur forseti. Ég tel að við eigum að gera það sem í okkar valdi stendur til að aðstoða Íraka við að tryggja sitt eigið öryggi og stuðla að lýðræðisþróun þar. Þetta verkefni sem hér er rætt um er einmitt af þeim toga. Það er alveg öruggt að arabaþjóðirnar munu feta sig í átt til lýðræðis. Við sjáum bara hvað skeði austan tjalds. Berlínarmúrinn féll 1989, Sovétríkin 1991, ríkin eru að rísa upp í kringum okkur í átt að lýðræði. Það mun líka ske í arabaheiminum og ég virði það, virðulegur forseti, að Vinstri grænir eru á móti en ég skil ekkert í Samfylkingunni.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra fór yfir nokkrar tölur og þar kom m.a. fram að við Íslendingar ætlum að eyða rúmlega 50 millj. til að flytja vopn til Íraks og þjálfa þar öryggissveitir. Við Íslendingar erum meðlimir í NATO og höfum verið þar í rúm 50 ár. Frjálslyndi flokkurinn styður þá aðild og hefur alltaf gert. Stundum verður að gera fleira en gott þykir og mér þykir svo vera núna. Maður hlýtur að verða hugsi yfir því að við tökum þátt í vopnaflutningum. Maður hlýtur líka að vera hugsi yfir því að við séum að taka þátt í að kosta þjálfun öryggissveita. Við hljótum að fallast á þetta með þeim fyrirvara að þessum öryggissveitum verði einungis beitt til að gæta öryggis og að þeim verði ekki beitt í árásarskyni. Frjálslyndi flokkurinn hefur alltaf verið harðlega á móti innrásinni í Írak. Þessi innrás hefur leitt af sér ótal þjáningar fyrir íbúana og eins og hæstv. utanríkisráðherra benti réttilega á berast daglega hroðalegar fréttir af óöldinni sem þar ríkir í kjölfar þessarar innrásar. Mér þykir sem við hefðum frekar átt að veita fjármuni til mannúðarstarfa í Írak. Það eru ekki háar fjárhæðir sem við höfum látið af hendi og ég tel að við hefðum átt að láta það hafa forgang. Nýlegar rannsóknir sýna til að mynda að í dag er talið að um 400 þús. börn í Írak séu í lífshættu vegna næringarskorts og skorts á hreinu vatni. Þeim hefur fjölgað mjög eftir innrásina, einmitt vegna þess að matarsendingar hafa legið niðri og það er orðið erfitt með vatnsöflun, öflun hreins vatns. Þessar tölur koma frá óháðri rannsóknastofnun í Noregi og ég tel þær marktækar. Þar hefðum við Íslendingar að sjálfsögðu átt að nýta krafta okkar en ekki í vopnaflutninga en ef varnarbandalagið NATO vill taka þátt í þessu megum við að sjálfsögðu ekki skorast undan. Í NATO erum við og í NATO skulum við vera.

Hæstv. forseti. Aðkoma íslensku ríkisstjórnarinnar að innrásinni í Írak og hernámi landsins er óafsakanleg. Í þessu samhengi ætla ég að staldra við tvennt. Í fyrsta lagi vil ég mótmæla því að tveir ráðherrar, formenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, skuli ítrekað lofa fjárframlögum til NATO og síðan til starfsemi í Írak án þess að fá umboð Alþingis til slíks. Ég vísa til NATO-fundarins í Prag í nóvember 2002 og til yfirlýsinga sem gefnar voru í mars 2003. Í öðru lagi vil ég segja þetta: Það er hægt að láta peninga renna til annarra hrjáðra svæða í heiminum en Íraks, og ég mundi nú leggja til að svo yrði gert. Við eigum hins vegar að krefjast þess að Írakar fái notið eigin auðlegðar. Í Írak eru mestu olíulindir í heiminum öllum, jafnvel meiri en í Sádi-Arabíu. Írak var hins vegar leiksoppur nýlenduveldanna alla 20. öldina. Fyrst voru það Bretar sem síðan stjórnuðu í umboði Þjóðabandalagsins. Í skjóli þeirra hrifsuðu amerísk og bresk olíufyrirtæki olíuauðinn. Hann var þjóðnýttur á áttunda áratugnum, síðan beið Íraka styrjöld. Milljónir manna féllu á níunda áratugnum og síðan kom viðskiptabannið á þeim tíunda. Þess vegna á krafa okkar að vera þessi: Olíuna til Íraka sjálfra. Við vitum hins vegar að amerísku og bresku olíufyrirtækin ætla að stela þessu og ég frábið að Íslendingar niðurgreiði þennan þjófnað.

Hæstv. forseti. Írak var áður eitt mesta harðstjórnarríki heims. Þar réð ríkjum Saddam Hussein sem skákaði í skjóli einræðis og beitti jafnvel gereyðingarvopnum til að murka lífið úr eigin þegnum. Í dag er þetta ríki nýjasta lýðveldi heimsins. Þar eru nú nýafstaðnar lýðræðislegar kosningar sem svo sannarlega marka tímamót. Ísland ásamt öðrum NATO-ríkjum hefur heitið því að styðja við uppbygginguna í Írak. Þegar íslenska ríkið lýsti yfir stuðningi við aðgerðir bandamanna í Írak fólust í því fyrirheit um að styðja við uppbygginguna að aðgerðum loknum. Nú er röðin komin að okkur. Öll 26 aðildarríki NATO hafa heitið stuðningi við uppbyggingu írakskra öryggissveita en forsendur þess að herir bandamanna geti dregið sig til baka frá Írak er að landið geti séð um eigin öryggismál. Ljóst er að enn er hópur ófriðarseggja sem ekki vilja lýðræðislegar umbætur í Írak og hafa gert atlögu að löglega kjörnum stjórnvöldum og saklausum borgurum og virðast ætla að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að hindra að írakska þjóðin fái notið þeirra sjálfsögðu mannréttinda að fá að lifa í lýðfrjálsu landi, laus við stöðugar ógnir og hótanir. Nú síðast í morgun bárust fréttir um að írakskur dómari og sonur hefðu verið skotnir til bana fyrir framan heimili sitt í Bagdad í morgun. Þeir unnu báðir við dómstól sem stofnaður var til að rétta yfir Saddam Hussein og nánustu samstarfsmönnum hans. Það er alveg ljóst að bráðnauðsynlegt er að tryggja öryggi írakskra borgara, stjórnvalda, þings og dómstóla til að Írak nái að þroskast eins og önnur lýðræðisríki. Írak tryggir best eigið öryggi með sínum eigin öryggissveitum en til þess þarf ríkið aðstoð í formi þjálfunar, búnaðar og fjármuna. Það er skylda okkar að leggja eitthvað af mörkum til að tryggja öryggi írakskra borgara og það gerum við með því að styðja starfsemi NATO á svæðinu.

Hæstv. forseti. Eins og hv. varaformaður utanríkismálanefndar veit vel eru ýmis verkefni sem hægt er að starfa við og vinna á vegum NATO. Það þarf ekki bara að taka það sem býðst eða það sem þrýst er mest á. Við erum ekki í neinni klemmu hvað varðar uppbygginguna í Írak. Við höfum verkefnaval og við getum valið verkefni við hæfi, frú forseti, og það var það sem ég benti á. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir hugvekjuna um lýðræðisþróunina í Miðausturlöndum. Við verðum náttúrlega öll að vona að konur í Kúveit og Sádi-Arabíu fái bráðum kosningarrétt og að þróunin sé í rétta átt. Það gæti þó verið að ein af forsendum þess að friður komist á í Írak, vonandi sem fyrst, sé sú að herinn, hernámsliðið, fari og að Írakar sjái um sín mál sjálfir. Ég verð að segja að þar mun ekki gera gæfumuninn framlag Íslendinga til þjálfunar öryggissveita. Írakar munu sjálfir sjá um það. Það mun ekki gera gæfumuninn að hið herlausa land Ísland flaggi sér þar sem sérstakur öryggisráðgjafi. Það er fráleit hugmynd, frú forseti, fráleit. Verkefnin eru mörg og verðug og við ættum betur að hyggja að því sem meira máli skiptir fyrir almenning í Írak, t.d. rennandi vatni, skólasetu, samgöngum og atvinnu.

Virðulegi forseti. Það er gott til þess að vita að það er ekki alveg allt breytilegt í heiminum því að nú eru hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs aftur farnir að ræða um hervæðingu landans eftir örlítið hliðarspor í síðustu viku. Flestum er ljóst að innrásin í Írak er liðin. Hvaða skoðun svo sem fólk hafði á henni verðum við að horfa fram á við. Fram undan er gríðarlega mikið uppbyggingarstarf í landinu og er það skylda okkar að hjálpa til við það og hjálpa þjóðinni að byggja upp lýðræði og frið í Írak. Írakar vilja án efa lýðræði, og lýðræðið krefst öryggis. Við eigum að veita þeim þá aðstoð eins og allir nágrannar okkar eru að gera og til þess ætlast Sameinuðu þjóðirnar af öðrum. Ég fagna sérstaklega orðum hæstv. utanríkisráðherra varðandi framlag okkar sem mun beinast að konum og börnum en þau verða oftast verst úti þegar slík átök eiga sér stað. Meginatriðið er að Írakar eru í fyrsta skipti að sjá lýðræði með kostum þess og göllum og því ber að fagna. Hlutverk okkar, líkt og annarra þjóða, er að vera í landinu þar til landsmenn sjálfir geta gætt öryggis síns.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það eru út af fyrir sig gagnlegar upplýsingar að vita að Íslendingar ætla að standa fyrir því að flytja 500 tonn af vopnum frá Slóveníu fyrir 50 millj. til Íraks og að við ætlum að setja 12 millj. í að þjálfa þar hermenn - að ógleymdum upplýsingafulltrúanum, ekki er minnst göfugt að hjálpa NATO við að koma upplýsingunum á framfæri. Sem sagt, 60–70 millj. hið minnsta í hergagnaflutninga og herþjálfun í Írak og bætist það þá við hið sögulega framlag til Afgana, að flytja þangað skriðdreka. Mikið hlýtur þjóðinni að líða betur að vita af þessu framlagi sínu. Ég hygg að hæstv. ráðherra Davíð Oddsson sé tiltölulega einn um þá kenningu, nema ef vera skyldi að þeir Bush og Blair væru honum sammála, að áframhaldandi hryðjuverk í Írak hafi bókstaflega ekkert með innrásina að gera. Staðreyndin er auðvitað sú, því miður, sem varað var við að orðið gæti, að Írak hefur orðið að gróðrarstíu hryðjuverkamanna sem aldrei fyrr. Það er útbreidd skoðun að ein helsta forsenda þess að friðvænlegar geti horft í landinu sé að öryggisgæsla þar komist á hendur aðila sem njóta meira trausts, eða við skulum orða það eins og það er, sem ekki eru jafnilla þokkaðir með þjóðinni og innrásarherinn, þ.e. aðila eins og Sameinuðu þjóðanna sjálfra eða Arababandalagsins. Bandaríkjamenn eru hins vegar ekki á förum. Þeir eiga enn mikið óunnið að eigin mati við að tryggja olíu- og stórveldahagsmuni sína í Írak. Halliburton á enn óunnin ýmis verk og á eftir að fá vel borgað fyrir þau. Þegar menn hampa ályktun 1546 minni ég á að þar er gert ráð fyrir því að hernáminu ljúki 30. júní 2004. Önnur hefur orðið reyndin.

Virðulegi forseti. Þetta voru fróðlegar og athyglisverðar umræður eins og vænta mátti. Það eru þó nokkur atriði sem upp úr standa. Menn tala ekki lengur neins staðar, nema þá hér á vegum Samfylkingarinnar, um að þetta sé hernámslið í Írak. Liðið er núna með samþykki Sameinuðu þjóðanna og yfirvalda í Írak. Þetta er alþjóðlegt herlið en ekki hernámslið þannig að það sé á hreinu. Númer tvö er það algjörlega ljóst að mannúðaraðstoð og -hjálp verður ekki veitt svo að gagn eða vit sé í nema öryggi sé á svæðinu. Það gildir hið sama þar og annars staðar þannig að hvort tveggja verður að fara saman. Í þriðja lagi er ljóst að við erum að veita miklu hærri upphæðir til mannúðarmála en til öryggismála. 15–20% af framlögum okkar eru til öryggisuppbyggingar en 80–85% til mannúðarmála, eins og kom fram í ræðu minni áðan. Að tala um að það sé forgangsatriði hjá okkur að setja peninga til öryggismálanna er ekki rétt, það er hins vegar auðvitað forgangsatriði hjá okkur að öryggi sé tryggt. Það er forsenda þess að uppbygging geti átt sér stað. Að hverju beinast hermdarverkin? Olíuleiðslurnar sem tryggja hag Íraka eru sprengdar upp, þær eru sprengdar í loft upp. Það eru hermdarverk í gömlu Sovétríkjunum núna. Vill einhver fá kommúnsimann til baka? Kannski. Hermdarverk eru núna í Írak. Vill einhver fá Saddam Hussein til baka? Ég held ekki. Menn eru sem betur fer á réttri leið, lýðræðið er að skjóta rótum og það er fagnaðarefni.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði verði innleidd í lög um einkaleyfi, málefni sem heyra undir iðnaðarráðherra, á undan þeim ákvæðum í tilskipun nr. 27 frá 2004 sem er hér áhrifavaldur og heyrir almennt undir starfssvið heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins. Gert er ráð fyrir að breytingar á lyfjalögum verði gerðar til að innleiða hana að öðru leyti. Í nefndinni var ekki efnislegur ágreiningur um málið sjálft og framsetningu þess í lagatexta. Við erum því sammála 1. og 2. gr. frumvarpsins sem eru efnisgreinar þess og munum greiða atkvæði með þeim greinum. Við umfjöllun í nefndinni voru hins vegar ekki færð fram frambærileg rök fyrir því að láta breytingarnar á lögunum um einkaleyfi ganga fram fáeinum mánuðum á undan þeim breytingum á lyfjalögum og reglugerðum sem gera þarf til að innleiða tilskipunina, þvert á móti hafa ýmsir umsagnaraðilar mælt gegn því að þetta verði gert eða talið fram rök gegn því. Minni hluti iðnaðarnefndar leggur því til að sú breyting sem í frumvarpinu felst komi til framkvæmda 30. október 2005 og flytur breytingartillögu um það. Verði sú tillaga okkar felld munum við greiða atkvæði gegn 3. gr. og sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins.

Frú forseti. Hér á eftir verða greidd atkvæði um breytingartillögu frá formanni allsherjarnefndar við breytingu sem öll nefndin var sammála um að gera á frumvarpinu og þingheimur samþykkti fyrir örfáum dögum. Þá vildi öll allsherjarnefndin fara varlega og setja inn sérstakan texta um að íslensk þýðing á EES væri ætíð tryggð. Á milli 2. og 3. umr. hvarf hins vegar þessi varúðartilfinning meiri hluta allsherjarnefndar og nú á að greiða atkvæði um nýja breytingartillögu meiri hlutans sem lýtur að því að opna möguleika á að þýða ekki EES-gerðir á íslensku þrátt fyrir skýrt orðalag laga um að EES-gerðir skuli þýða. Meiri hlutinn hefur vísað í hagræði máli sínu til stuðnings en ekki getað svarað því af hverju þeir telja sig geta gert þetta þrátt fyrir skýrt orðalag um þýðingarskyldu í EES-samningnum sem er, nota bene, gild lög hér á landi. Hér er því stjórnarmeirihlutinn kominn á hálan ís. Þingmenn Samfylkingarinnar munu hafna þessari breytingartillögu og greiða atkvæði gegn henni. Í frumvarpinu má hins vegar finna heimild til rafrænnar birtingar á lögum sem við teljum jákvæða en þar sem breytingartillaga meiri hlutans við breytingartillögu nefndarinnar er vafasöm, svo að ekki sé meira sagt, munu þingmenn Samfylkingarinnar sitja hjá við frumvarpið í heild sinni og við gildistökuákvæði í breytingartillögunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að ég sem formaður allsherjarnefndar tefldi fram þeirri breytingartillögu sem kom fram eftir að málið hafði verið afgreitt út úr nefndinni en ekki meiri hluti nefndarinnar. Um þennan þátt málsins, þ.e. þann sem varðar þýðinguna, er mikilvægt að hafa í huga að allir sem hafa fjallað um málið voru sammála um að eðlilegt væri að í C-deild Stjórnartíðinda mætti birta alþjóðasamninga án þýðingar. Um þetta var ekki deilt. Deilurnar risu hins vegar um það hvernig ætti með að fara þegar viðkomandi reglur yrðu teknar upp í landsréttinn og þær birtar í A- og B-deildinni. Þá er mikilvægt að menn hafi í huga að það verður einungis í afar sérstökum tilvikum, mjög þröngt afmörkuðum tilvikum, sem alþjóðasamningar verða birtir á frummálinu í C-deildinni. Og þegar viðkomandi ákvæði verða síðan tekin upp í landsréttinum, með því að hér verður lagt fram frumvarp eða reglugerð samin af ráðherra og viðkomandi lög eða reglugerðir rata síðan inn í A- eða B-deildina, þarf annars vegar í hverju tilviki fyrir sig, samkvæmt þeirri breytingartillögu sem ég hef hér teflt fram, annaðhvort að koma til: samþykki þingsins - í hverju tilviki fyrir sig - eða samþykki dómsmálaráðherra. Það er ekki hægt að sníða þessari undanþágu sem er skynsamleg og felur í sér mikið hagræði, og í ákveðnum tilvikum ákveðið öryggi í framkvæmd, þrengri stakk en hér er lagt til. Það er engin ástæða til að óttast þá breytingu sem ég hef hér mælt fyrir og ég legg til að málið hljóti samþykki eins og það liggur nú fyrir þinginu.

Forseti. Hér er verið að gefa sérstakan afslátt á kostnað íslenskrar tungu, verið að spara í ríkisútgjöldunum á íslenskri tungu. Þetta er ekki eina dæmið þessi missirin og því miður ekki eina dæmið um það að Sjálfstæðisflokkurinn standi fyrir slíkum sparnaði. Mér finnst það fráleitt. Við eigum að standa á okkar rétti hvað sem erkibiskupar segja. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Sameining Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands tekur til grundvallaratriða í fyrirkomulagi háskólastigsins til framtíðar. Samfylkingin telur að sameining þessara skóla geti haft í för með sér ýmis sóknarfæri og lýstum við því strax í upphafi að við vildum skoða sameiningu skólanna með jákvæðum og opnum hug sem og aðra kosti sameiningar á háskólastigi. Hins vegar höfum við engin svör fengið við stórum grundvallarspurningum um tilvist og framtíð hins nýja skóla, t.d. um val nemenda um tækninám í opinberum skólum annars vegar og einkareknum skólum gegn gjöldum hins vegar, hvort eigi að mæta því með uppbyggingu tæknináms samhliða við annan skóla. Þá er ekki gert ráð fyrir aðkomu kennara og nemenda að háskólaráði hins nýja skóla. Meginmálið snýst þó að okkar mati um rekstrarform hins sameinaða skóla þar sem lagt er til að skólinn verði einkahlutafélag en ekki sjálfseignarstofnun líkt og hefð er fyrir. Er það einsdæmi að því er virðist í okkar heimshluta þegar kemur að rekstri akademískrar stofnunar á háskólastigi. Þarna er tekin óþörf áhætta að okkar mati og engin rök hafa komið fram fyrir kostum þess rekstrarforms umfram sjálfseignarstofnunarformið. Þetta rekstrarform, einkahlutafélag, getur vegið að akademísku frelsi í skólastarfi sem er háskólum ekki bara eiginlegt heldur nauðsynlegt. Engin rök hafa komið fram fyrir því sem sýna fram á annað eða kosti þess umfram sjálfseignarstofnanir. Því flytjum við breytingartillögu við lögin þar sem lagt er til að fái einkaaðilar heimild til að stofna háskóla og reka skuli hann vera sjálfseignarstofnun. Samfylkingin skilyrðir því stuðning sinn við málið við það að tillaga okkar verði samþykkt. Verði hún felld munum við sitja hjá við lokaatkvæðagreiðsluna og efnisgreinar hennar. Sé staðreyndin sú að sjálfseignarstofnunarformið henti ekki fullnægjandi er eðlilegra að okkar mati að ráðast í endurskoðun laga um sjálfseignarstofnanir en að fara út í það órökstudda flan sem einkahlutafélag um akademíska háskólastofnun er, rekna að stærstum hluta fyrir opinbert fé.

Forseti vill að gefnu tilefni láta það í ljósi að þeir sem óska eftir að kveðja sér hljóðs um atkvæðagreiðsluna verða að gera það strax, áður en sá fyrsti sem kvatt hefur sér hljóðs tekur til máls. Það er ekki ætlast til þess að menn séu með efnisleg skoðanaskipti þegar þeir ræða um atkvæðagreiðsluna.

Hæstv. forseti. Skipulag háskólamenntunar kemur öllu þjóðfélaginu við. Það er þjóðfélagið, það eru skattborgarar sem að uppistöðu greiða fyrir rekstur þeirra stofnana sem sinna háskólamenntun hér á landi. Það skiptir miklu máli að við verjum okkar sameiginlegu fjármunum á skynsamlegan og markvissan hátt. Þetta frumvarp er vanhugsað og vinnubrögðin ekki í neinu samhengi við mikilvægi þessa máls. Hér er verið að stefna almennri menntun á háskólastigi inn í hlutafélagaform og opna fyrir innheimtu á skólagjöldum fyrir almennt nám á háskólastigi. Fulltrúar námsmanna við Tækniháskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík hafa hvatt Alþingi til að hraða afgreiðslu þessa máls. Námsmennirnir vilja skiljanlega fá fast land undir fætur en gagnvart þessu fólki, námsmönnum í Háskólanum í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands, eru þetta mjög ámælisverð vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar, að setja málið svo óvandað fram. Af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum við flutt frumvörp sem eiga að tryggja gjaldfrjálst nám á háskólastigi - hvað var hæstv. landbúnaðarráðherra hér að umla? Þær tillögur hafa því miður ekki fengið stuðning meiri hlutans á Alþingi. Fyrir okkar leyti styðjum við sjálfseignarhugmynd Samfylkingarinnar sem hér hefur verið sett fram við þessar aðstæður en getum að sjálfsögðu ekki stutt þetta fráleita frumhlaup ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hér er um mjög merkt og þarft mál að ræða, að sameina Tækniháskóla Íslands við Háskólann í Reykjavík. Frumvarpið fjallar um það að leggja niður Tækniháskóla Íslands. Stjórnarandstaðan hefur verið á móti þessu máli frá upphafi.  Ég tel margt í þessu máli hafa orðið þinginu til vansa. Það er búið að þæfa það í málþófi og var reynt að skaða þennan nýja skóla eins og hægt er. Stjórnarandstaðan hefur verið að gagnrýna kannski þrjú atriði. Í fyrsta lagi vildi hún láta kanna betur sameiningu Tækniháskólans við Háskóla Íslands. Í öðru lagi vildi hún alls ekki hafa einkahlutafélag. Nei, það yrði að vera sjálfseignarstofnun og ekkert annað. Síðan var það með akademískt frelsi. Það er búið að svara því hvað eftir annað, og á fundi í nefndinni í morgun kom rektor hins nýja skóla, Guðfinna Bjarnadóttir, og svaraði þessu mjög skilmerkilega. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa öll talað um það að sameina Tækniháskólann Háskóla Íslands. Ágætu, virðulegu þingmenn, þið sitjið uppi með þetta mál og þetta er ykkur til vansa. 

Það er mikilvægt að hv. þingmenn haldi sig við það að ræða hér um atkvæðagreiðsluna sjálfa.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum hefðum svo sannarlega viljað geta staðið með þessu frumvarpi og veitt því brautargengi. Því miður hafa vinnubrögðin í kringum það verið með ólíkindum sem má m.a. merkja á óróleikanum hér við atkvæðaskýringar, hv. formanni menntamálanefndar tekst bara ekki að halda á málinu þannig að nokkur friður geti verið um það. Þetta er mál sem allir ættu að geta sameinast um en því miður virðist eins og hvorki sé hægt að halda málefnalega á málum né undirbúa þau með þeim hætti að sómi sé að fyrir þingið. Hv. þingmaður talaði einhvern tíma um að einhver þyrfti að fara á mannasiðanámskeið. Ég legg til að hann taki sér far með þeim ágæta þingmanni og setjist á skólabekk í mannasiðum. Það sem við í Frjálslynda flokknum höfum sett út á þetta frumvarp er einmitt það að ekki skuli vera reynt að sameina í enn frekari mæli og reynt að ná fram hagræðingu í kennslu raungreina. Jafnvel mætti skoða hvort ekki ætti að sameina tæknifræðina í enn frekari mæli inn í Háskóla Íslands í stað þess að fara inn í Háskólann í Reykjavík. Ég hefði talið að það mætti skoða það. Hvers vegna má ekki að skoða það vandlega og fara yfir málið í staðinn fyrir að keyra það hér í gegn? Ég veit það ekki. Hitt veit ég að einungis voru tveir fundir haldnir í menntamálanefnd um málið. Við erum að tala um mál sem skiptir þjóðina verulega miklu, við erum að tala um tæknifræðimenntun. Það er nú eitt af því sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt áherslu á,  Í öðru lagi lögðum við áherslu á það að skoða þætti sem hafa komið upp varðandi akademískt frelsi og því miður hafa ekki komið fram þau svör sem við höfum óskað eftir. Í þriðja lagi var spurning um skólagjöld. Að öðru leyti er allt útlit fyrir að þessi skóli verði settur á stofn, og ég vona svo sannarlega að hann eigi eftir að nýtast þjóðfélaginu og ég óska honum velfarnaðar.

Forseti vill ítreka að það er ákaflega mikilvægt að þingmenn haldi sig við það að ræða um atkvæðagreiðsluna en misnoti ekki þingsköpin með því að taka upp efnisumræður um frumvarpið sjálft.