Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég sé, að frv. þetta er flutt af hv. allshn., en ég vona, að hv. n. vilji athuga það nánar milli umr., og vil ég skjóta hér fram nokkrum aths. um málið. Ég tel vafa, hvort ekki sé rétt að taka í frv. ákvæði um það, að leyfilegt skuli vera við ákveðin skilyrði að drepa erni. Ég veit til þess, að þeir geta sumstaðar verið mestu skaðræðisgripir. Árið 1929 verpti örn í varphólma í Barðastrandarsýslu. Ráðh. var þá símað og spurzt fyrir um það, hvað gera skyldi við örninn. Hann drap unga fyrir varpeigendum og flæmdi fugl burtu og kostaði 26 pund af dún, en um það rýrnaði dúntekjan miðað við árin á undan og eftir. Vorið 1929 drap örn 28 lömb fyrir bónda á Skógarströnd. 13óndi vissi, hvar örninn átti hreiður, en mátti ekki hreyfa við hreiðrinu. Árið 1934 drap örn milli 10 og 20 lömb frá Litlanesi á Barðaströnd. Ég veit ekki nema rétt væri að setja í l. ákvæði varðandi svona tilfelli, sem eru að vísu fá, þar sem leyft sé að ráða niðurlögum arnar, en annars sé hann ekki drepinn.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Allshn., sem flutt hefir málið, hefir að sjálfsögðu ekki rætt það nánar á fundi.

Að sjálfsögðu?

. Já, það stóð svo á, að málinu var rétt nýlega útbýtt, svo að ekki hefir unnizt tóm til þess. Málið er einfalt. Um það er að ræða, hvort gilda skuli áfram l. um friðun arnar. Ég hygg, að sú skoðun verði ofarlega á baugi, að örninn sé svo merkilegur fugl, að hann beri að friða. Mikil hætta er á því, að honum yrði útrýmt á skömmum tíma, ef farið yrði að leyfa að drepa hann. Það er alltaf erfitt að búa til löggjöf, þar sem hlutirnir eru stundum leyfðir og stundum ekki. Ég býst við, að ef leyft væri að drepa örn undir vissum kringumstæðum, þá myndu menn alltaf geta búið sér til yfirskinsástæðu. Hér var uppi hliðstætt mál á þingi fyrir nokkru, þar sem lagt var til, að leyft yrði að drepa álftir. Ýmislegt getur mælt með því, en Alþ. hefir þó ekki viljað fallast á þá skoðun, að leyfa beri að drepa jafnfríðan og skemmtilegan fugl, og mér kæmi ekki á óvart, þótt svipuð skoðun yrði ofan á að því er örninn snertir, þó að hann geri stundum nokkurt tjón. Annars býst ég við, að n. taki þessa till. til athugunar milli umr.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Frv. þetta er flutt af allshn. þessarar d. eftir beiðni hæstv. félmrh. Frv. fylgir ýtarleg grg., og er því óþarfi að fara út í efni frv., þar sem ég líka geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. ræði það nokkru nánar. Hinsvegar þykir mér hlýða að geta þess, að n. hefir ekki farið svo í gegnum frv., að hún hafi ákveðið að gera ekki breyt. við það. Ég býst við, að áður en málið fer úr d., hafi n. gefizt tími til að fara í gegnum það og gera brtt. við það, ef ástæða þykir til.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Þetta frv. er mjög einfalt og óbrotið, og þarf ég litlu að bæta við það, sem hv. 2. landsk. sagði um það. Með þessu frv. er gerð tilraun til að afla bæjar- og sveitarfélögum nauðsynlegra tekna til að framkvæma skipulag, sem oft hefir verið dýrt, ef þurft hefir að kaupa upp hús eða önnur mannvirki eða þá lóðir til þess að koma skipulaginu í framkvæmd. Sérstaklega verður þetta kostnaðarmikið, þegar þarf að koma á skipulagningu í stórum þorpum, sem hafa kannske í áratugi verið að byggjast upp skipulagslítið eða skipulagslaust, og þarf svo ef til vill að rýma burt heilum hverfum til þess að koma á nauðsynlegri skipulagningu. Eins og grg. ber með sér, er frv. samið að tilhlutun skipulagsnefndar og bæjarráðs Reykjavíkur, og hafa þeir samið frv. Gunnlaugur Briem stjórnarráðsfulltrúi og Ólafur Lárusson prófessor, í nánu samstarfi við þessar tvær n. Efni frv. hirði ég ekki að rekja nákvæmlega að þessu sinni. Í 4. og 3. gr. frv. er bent á þær leiðir, sem bæjar- og sveitarfélögum mættu verða til tekna til þess að standa straum af kostnaði við skipulagsbreytingu innan sinna vébanda, en þar er um að ræða tekjur af öllum fasteignum, sem bæjar- eða sveitarfélag hefir eignazt vegna hins fyrirhugaða skipulags, og ennfremur hluta af þeirri verðhækkun, sem fram kemur á fasteignum einstaklinga við það, að skipulagsbreyt. er framkvæmd. Annars er hér aðeins um heimildarákvæði að ræða í frv. til samþykktar fyrir bæjar- og sveitarfélög. Ég vil leyfa mér að benda á það fskj., sem fylgir þessu frv., í sambandi við orð hv. 2. landsk., þar sem hann sagði, að allshn. mundi ef til vill athuga frv. milli umr. og koma með brtt., ef henni þætti ástæða til, en í fskj. nefnir skipulagsnefnd tvö atriði, sem til greina gæti komið að breyta í frv. annað snertir lengd þess tíma, sem greiða á verðhækkunarskaft, en hitt atriðið er um það, hvort fara beri inn á þá braut, að heimila bæjar- og sveitarstjórnum að greiða þær eignir, sem teknar eru eignarnámi, að einhverju leyti í skuldabréfum. Það er bent á það í þessu fskj., að kannske sé vafasamt, að heimilt sé að láta slíkar greiðslur fram fara í skuldabréfum, þar sem það kynni að brjóta í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins, þar sem segir, að fullar bætur skuli koma fyrir, ef eign er tekin í almenningsþarfir. En ég vil þó biðja n. að athuga sérstaklega annað atriði, sem er um það, hvort ástæða sé til að hafa greiðslutímann lengri á verðhækkunarskattinum. Að öðru leyti vil ég vænta þess, að þetta frv. fái að sigla hraðbyri í gengum þessa d., þar sem ég geri ráð fyrir, að það muni í höfuðatriðunum ekki vera ágreiningsmál, en hinsvegar brýn þörf að fá slík fyrirmæli, sem geta hjálpað bæjar- og sveitarfélögum til að framkvæma hjá sér nauðsynlegar skipulagsbreytingar.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég vil á þessu stigi málsins láta í ljós þá skoðun mína, að þótt til sanns vegar megi færa, að það sé nauðsynjamál að safna fé í skipulagssjóð, þá er hér vegur fundinn til að þrengja enn að kosti þeirra manna í kaupstöðum og þorpum, sem eiga fasteignir, og þá um leið venjulega þeirra manna, sem hafa atvinnurekstur með höndum, því að það fylgist í allflestum tilfellum að. Eins og kunnugt er, eru margar götur, sem liggja til Róm hér á landi að því er það snertir að taka gjöld í allsherjarsjóð landsins og til ýmislegra þarfa af eigendum fasteigna. Má þar minna á fasteignagjald til ríkisins, sem ég held, að sé ennþá við lýði, og fyrir skömmu var lögleitt fasteignagjald á húseignir í kaupstöðum, svo að það eru a. m. k. þessir tveir skattar fyrir utan hina almennu útsvarsálagningu, sem líka er framkvæmd með tilliti til, hvaða fasteignir eru í eigu gjaldenda. Og svo er hér, þótt í heimildarformi sé, stigið spor í áttina til að bæta enn á byrðar fasteignaeigenda, og eins og ég sagði áðan í flestum tilfellum atvinnurekenda, með því að heimila kaupstöðum með samþykki stj. að efna til nýrra álaga í því skyni að ná fé í skipulagssjóð. Mér virðist, að fram verði að koma, nm leið og talað er fyrir nauðsyn skipulagningar og nauðsynjarinnar til að fá fé til þeirra hluta, líka það sjónarmið, sem ég hefi nú talað fyrir, sem sé það, að varlega beri að fara í því að þyngja sífellt gjöld á fasteignum, því að þótt í sumum tilfellum gefi fasteignir allmikla peninga af sér, t. d. leiguhús á fjölbyggðum stöðum eins og hér í Reykjavík, þá er það þó í ótal mörgum tilfellum, að menn, sem reka atvinnu, og þá einkum til sjávar, eða þeir hafa gert það, að þeir hafa yfir miklum húseignum að ráða, sem ekki svara alltaf miklum peningum handa þeim, sem skrifaður er fyrir þeim. Það fer eftir árferði, hversu mikið er hægt að reikna sér sem leigutekjur af allra handa húsum, sem fylgja atvinnurekstrinum við sjóinn, en ég hugsa, að ég fari ekki mikið villur vegar, þegar ég get mér þess til, að þessum skatti muni fyrst og fremst vera beint gegn byggingum í kauptúnum og kaupstöðum, þar sem vega- og hafnarbætur hafa verið gerðar og standa þess vegna í sambandi við atvinnurekstur við sjóinn. Ég ætla ekki að fara hér um fleiri orðum, en vil beina því til þeirrar n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, að það er komið meira en mál til að athuga með svona húseignir, sem oft eru arðlitlar, undir hve háu gjaldi þær geta staðið, því að það fer svo með allar opinberar álögur, hvort sem þær eru á húseignir eða atvinnurekstur, að það eru takmörk fyrir, hversu lengi er hægt að hækka þær álögur og þá skatta, sem þessum gjaldendum er gert að greiða. Ég held, að það hafi verið fyrir austan, að það skeði fyrir nokkrum árum, að fasteignaeigandi varð að offra undir hamarinn eign til þess að geta staðið undir opinberum gjöldum. Þetta eru þau orð, sem ég vil láta fylgja þessu máli til n., að það sé yfir höfuð kominn tími til að sporna við þeim síhækkandi skattaálögum, sem alltaf eiga sér stað, þó að það beinlínis eigi ekki heima um þetta frv. Þær byrðar, sem sí og æ er verið að leggja á atvinnureksturinn, fara að eiga stóran þátt í því aukna atvinnuleysi, sem við horfum nú upp á daglega.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég held, að hinar almennu hugleiðingar hv. þm. Vestm. um skatta á fasteignir eigi ekki við hvað snertir þetta frv. sérstaklega, og ummæli hans um, að með þessu sé verið að þyngja á fasteignaeigendum, efna til nýrra álagna o. s. frv., séu byggð á allmiklum misskilningi. Ég skal ekki blanda mér inn í almennar umr. um skattaákvæði, en aðeins halda mér við þetta frv., en þar er í raun og veru ekki farið fram á skattaálögur nema mjög litlar, ef verðhækkun hefir orðið vegna aðgerða þess opinbera. Í 4. gr. ræðir aðeins um þær fasteignir, sem bæir eða sjávarþorp hafa eignazt vegna skipulagsins, og að tekjur af þeim skuli renna í skipulagssjóð. Hér er um engan skatt að ræða á fasteignaeigendur. Í 5. gr. er fasteignaeigendum gert að skyldu að endurgreiða að verulegu leyti bæjarfélögunum þá verðhækkun, sem hefir orðið vegna skipulags, sem bærinn eða sjávarþorpið hefir framkvæmt. Það getur ekki heldur talizt, að með þessu sé verið að ofþyngja fasteignaeigendum, heldur þvert á móti, því að mönnum er gefinn kostur á að gera eign sína verðmætari með opinberum aðgerðum, þó að þeir fái ekki allt það verðmæti, sem við það skapast. Ég held því, að hugleiðingar hv. þm. Vestm. út af frv. sjálfu gefi ekki tilefni til andstöðu gegn því. Annað mál er það, hvort á að samþ. önnur frv., sem leggja beinan skatt á menn í landinu, en þetta frv. er ekki þess eðlis.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ræða hæstv. félmrh. hefir ekki haft þau áhrif á mig, að ég hafi sannfærzt um, að hér sé ekki neitt það á ferðinni, sem geti orðið skattur eða aukið gjald á fasteignaeigendur yfirleitt. Í 5. gr. er svo komizt að orði, að meta skuli fyrir hverja fasteign þá verðhækkun, sem orðið hefir innan kauptúnsins eða sjávarþorpsins, frá því að síðasta fasteignamat fór fram og telja má, að stafi af skipulagsbreytingu á staðnum. Af þessari verðhækkun er ætlazt til, að greitt sé allt að 80%, sem renni í skipulagssjóð. Það er að vísu talað um undanþágu í sömu gr. undan þessu gjaldi til hrepps- eða bæjarsjóðs, en ég hygg, að þær undanþágur nái ekki til þeirra fasteigna, sem ég talaði um, sem sé þær, sem notaðar eru til atvinnurekstrar, t. d. sjávarútvegs. Ég veit, að aths. mín var á breiðari grundvelli heldur en þeim, sem lagður er með þessu frv., en ég kannast ekki við, að sú gagnrýni, sem ég færði fram gegn frv. sem meðali til að hækka skatt á fasteignum atvinnurekenda, hafi ekki við rök að styðjast. Frv. ber það með sér, að hér er beinlínis efnt til þess að auka gjöld af þessum fasteignum, og að því leyti eru athugasemdir mínar réttar.

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Frv. þetta er flutt af sjútvn. þessarar hv. d., eins og það ber með sér, en tilefníð er erindi frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, sem hefir mælzt til, að fluttar yrðu þessar brtt. við sjómannal., og koma þessi tilmæli nú fram í annað sinn, því að áður munu þau hafa komið fram, en voru þá ekki tekin til greina. Í frv. er farið fram á það, að loftskeytamenn á fiskiflotanum og verzlunarflotanum verði gerðir jafnréttháir öðrum yfirmönnum skipanna. Aðrar breytingar gerir frv-. ekki í raun og veru á sjómannal. Með frv. er ekki gengið á nokkurs manns rétt, þeirra er nú búa að þessari löggjöf, heldur er hér stigið spor í þá átt að samræma stöðu loftskeytamanna við lífið sjálft, ef svo mætti að orði komast, og venjur þær, er skapazt hafa. Þeir hafa þegar af útgerðarmönnum verið settir í flokk með yfirmönnum, og þá virðist ekki vera ástæða til að hafa þá öðruvísi setta lagalega. Þess er rétt að geta, að það var upplýst í n., að við síðustu kjarasamninga höfðu fulltrúar loftskeytamanna afsalað sér fyrir hönd þessarar stéttar nokkru af þeirri kaupuppbót, er þeim bar, fyrir þá sök, að þeir vildu telja sig til þeirrar stéttar flotans, sem yfirmenn á skipunum eru til taldir. Og er þeir hafa þannig af fúsum vilja kosið að taka á sig nokkrar fórnir í þessu skyni, má segja, að það sé enn ein ástæða til þess að synja ekki um lagalega staðfestingu á þessari málaleitun. Á það má benda, að eins og skipstjórar, stýrimenn og vélstjórar verða að hafa sérstakt próf til þess að geta gegnt störfum sínum, eins þurfa loftskeytamenn að ganga undir próf, og eiga þeir því einnig að þessu leyti samleið með yfirmönnum skipanna. Ég vona, að hv. þd. fallist á þessa lagalegu réttarbót, ef svo má að orði komast, að því er snertir stöðu loftskeytamanna á flotanum, ekki sízt þar sem sýnt er, að hún getur átt sér stað án þess að nokkur réttur sé tekinn af öðrum mönnum, er á skipunum vinna.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefi skrifað undir flutning þessa máls með einskonar fyrirvara, þar sem ég geri ráð fyrir, að rétt sé að koma fram með víðtækari breytingar á þessari löggjöf en frv. fer fram á. Ég skal þó játa, að ég er ekki tilbúinn með þær brtt., enda er það allvandasamt í ýmsum atriðum að breyta þessari löggjöf á skömmum tíma. Ég vil ekki heldur segja, að ég sé mótfallinn þessu frv., en það er mín skoðun, að ef sjómannal. yrði breytt, þá ætti að taka þau í heild til nákvæmari athugunar, en ekki setja inn í þau einstakt atriði, sem tekur til sérstakrar starfsgreinar. Ég skal upplýsa það, þó að það hafi ekki áhrif á þetta mál, að á Norðurlöndum, þar sem sjómannal. eru að miklu leyti shlj. okkar löggjöf um þetta efni, eru loftskeytamenn ekki í l. sjálfum taldir til yfirmanna. Hinsvegar er staða þessara manna mikið trúnaðarstarf, og er ekki óeðlilegt, að þeir vilji njóta þeirra hlunninda, er l. veita yfirmönnum, þó að þeir geti ekki í raun og veru heitið yfirmenn. Loftskeytamaður er sjálfstæður starfsmaður undir stj. skipstjóra og hefir ekki yfir öðrum að segja. Það er hrein undantekning, ef maður er settur undir stj. loftskeytamanns. Þó tel ég loftskeytamenn þess maklega að komast í þennan flokk manna, en það myndi veita þeim nokkur hlunnindi, bæði í sjúkdómstilfellum og svo að því leyti, að þeir væru þá ráðnir með lengri uppsagnarfresti. Þetta vildi ég taka fram, þó að ég muni að sjálfsögðu greiða frv. atkv. mitt.

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Ég vil geta þess út af ummælum Im. 2. landsk., að í sjálfu sér væri réttara að kalla frv. þetta „frv. til l. um viðauka við sjómannal.“, í stað þess að það heitir nú „frv. til l. um breyt. á sjómannal.“, því að í rauninni breytir það engu um aðstöðu þeirra manna í heild, er l. fjalla um, að því er snertir ráðningarkjör eða annað slíkt. Ég veit ekki, hvað hv. þm. hefir í huga, er hann talar um brytingar á sjómannal. að öðru leyti, en þetta frv. fer ekki fram á, að dreginn sé fram réttur loftskeytamanna á kostnað annara manna. Ég vona, að málið fái greiðan gang gegnum hv. Alþ. Það er lagt fram af sjútvn., en það, hvort sú n. á að fjalla um það héðan af, læt ég ósagt og geri það ekki að ágreiningsefni, en eðlilegast er, að svona mál fari til þeirrar n.

Þetta er, samkv. venju, allshn.- mál

. Hv. 2. landsk. skaut því inn í, að samkv. venju ætti þetta að vera allshn.-mál. Ég man það ekki vel, en dreg í efa, að svo sé, og vil gera það að till. minni, að því verði vísað til sjútvn.

Mér varð mismæli, ég meinti sjútvn.

.