Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Í umræðum hér fyrr um frv. til laga um efnahagsaðgerðir sagði hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir eitthvað á þá leið að hún teldi að það sem fælist í frv. væri á mörkum þess að vera lögbrot. Hún kom inn á mörg atriði sem ég get tekið undir og varpaði m.a. fram þessari spurningu í ræðu sinni: Hvað hefur Framsfl. verið að gera og hvað hafa stjórnarflokkarnir yfirleitt verið að gera í sambandi við samningsréttinn? Hv. þm. undirstrikaði það atriði sem er rétt að samningsrétturinn er grundvallarmannréttindaatriði fyrir verkalýðshreyfinguna á Íslandi. Það hafði komið fram í umræðum að það væri álit sumra hv. þm. að kvennalistakonur væru ábyrgðarlausar og mótmælti hv. þm. því og ég get tekið undir það. Einnig get ég tekið undir það og sagt að kvennalistakonur eru ekki einar um að vilja virða þau sjálfsögðu mannréttindi sem eru samningsrétturinn. Það er grundvallaratriði. Í ræðu hv. þm. kom einnig fram að mörg félög, verkalýðsfélög, hafa mótmælt þessu frv. til laga um efnahagsaðgerðir eða bráðabirgðalögunum og taldi þm. m.a. upp Blaðamannafélagið, Póstmannafélagið, Landssamband ísl. verslunarmanna, formannafund ASÍ, stjórn Iðju, Framtíðina o.fl. Ég vil taka það fram að Sjálfstfl. hefur í gegnum tíðina leitast við að virða þennan rétt. Þó það hafi komið fyrir að í hans valdatíð hafi verið gripið inn í kjarasamninga hefur Sjálfstfl. ætíð virt samningsréttinn. Þessi lög ganga því lengra en tíðkast hefur yfirleitt í sambandi við laun og kjör verkalýðshreyfingarinnar. Hér er hreinlega um það að ræða að samningsrétturinn er tekinn af verkalýðshreyfingunni með þeim hætti sem bráðabirgðalögin gera ráð fyrir. Í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals kom það fram m.a. að hann væri þeirrar skoðunar að þessi bráðabirgðalög stæðust ekki stjórnarfarslega og einnig kom það fram í ræðu hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur. Var það álit þessara tveggja hv. þm. að með bráðabirgðalögunum hefðu grundvallarreglur lýðræðisins verið brotnar af hálfu núv. ríkisstjórnar þegar hún var mynduð. Það vill svo til að síðan umræðan fór fram hér í hv. þingi fyrir tæpri viku hefur virtur lögmaður, bæjarfógetinn á Seyðisfirði og sýslumaður Norður-Múlasýslu, Sigurður Helgason, ritað mjög vandaða grein um einmitt þetta atriði, þ.e. hvort bráðabirgðalögin brjóti ekki í bága við svokallaða jafnræðisreglu. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér upp úr grein Sigurðar Helgasonar bæjarfógeta, sem er mjög virtur lögfræðingur, til þess að undirstrika það atriði því að það er sett fram með mjög skýrum og greinargóðum hætti í umræddri grein sem birtist í Morgunblaðinu 20. okt. Sigurður Helgason bæjarfógeti á Seyðisfirði segir m.a.: ,,Ein af grundvallarreglum í stjórnarskrám lýðræðisríkja byggist á því að stjórnskipunin sé lýðræðisleg. Slíka meginreglu má leiða af einstökum ákvæðum stjórnarskrár okkar enda þótt enga almenna yfirlýsingu um það sé að finna í henni. Á sama hátt er eitt mikilvægasta atriði mannréttinda í stjórnarskrám að allir séu jafnir fyrir lögum, enda þótt ekkert beint ákvæði sé um það heldur í stjórnarskrá okkar. Það er þó ljóst af langri venju og hefð að öll ákvæði í lögum sem fela í sér ákveðin sérréttindi vissum hluta íbúa landsins á kostnað annarra eru marklaus, þar sem það bryti gegn grundvallarreglum lýðræðisins. Við athugun á bráðabirgðalögum um efnahagsmál kemur í ljós að þar er að finna ákvæði sem telst útilokað að viðhafa í lýðræðisríki og fær því ekki staðist. Skv. 4. gr. nefndra bráðabirgðalaga skal forsrh. Steingrímur Hermannsson velja formann og valinn var Gunnar Hilmarsson. Sjútvrh. Halldór Ásgrímsson valdi Kristján Skarphéðinsson. Fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson valdi Jóhann Antonsson. Viðskrh., sem einnig er iðnrh., Jón Sigurðsson, valdi þá Pétur Sigurðsson og Björn Björnsson. Sömu aðilar velja varamenn.`` Síðan segir Sigurður Helgason, með leyfi forseta: ,,Hér er ekki verið að setja út á nefnda stjórnarmenn persónulega, enda eflaust gagnmerkir menn. Það sem er fráleitt og andstætt því að stjórnskipun geti talist lýðræðisleg er að allir stjórnarmenn eru yfirlýstir stuðningsmenn þriggja stjórnmálaflokka með tæp 50% kjósenda á bak við sig. Stjórnarandstaðan fær engan mann kosinn í stjórn enda þótt hún hafi yfir 50% fylgi hjá þjóðinni. Þetta sjá allir að fær ekki staðist og verður að fella í meðförum Alþingis. Stofnfé sjóðsins skal vera 1000 millj. sem er hluti framlags til Atvinnuleysistryggingasjóðs 600 millj. kr., sem var þó samningsbundið framlag og jafnframt skal ríkissjóður leggja fram 400 millj. kr. sem afla skal með tekjuskattsauka, þ.e. væntanlega lögum sem eru ekki enn samþykkt. Á næsta ári er heimil lántaka hjá Seðlabanka Íslands 1000 millj. kr. Síðan er stjórninni heimiluð skuldbreyting allt að 5000 millj. af lausaskuldum útflutningsfyrirtækja og sjóðurinn ábyrgist skuldabréfin með eignum sínum. Það verður ekki sagt að öll sagan sé sögð með þessu því einhverjir verða skyldaðir til þess að kaupa bréfin, væntanlega með ,,handafli``, sem er vinsælt orð hjá stjórnmálamönnum í dag.`` Síðan segir í umræddri grein, með leyfi forseta: ,,Nú nýlega hóf nefnd stjórn störf eða um svipað leyti og Alþingi kom saman. Formaður, Gunnar Hilmarsson, sagði í blaðaviðtali við Morgunblaðið að sjóðurinn hefði aðstöðu í húsakynnum Byggðastofnunar og síðan segir hann: ,,Ég held að regla númer eitt sé að fyrirtæki þurfi að vera rekstrarhæft eftir að hafa fengið fyrirgreiðslu úr sjóðnum. Hér er ekki lítið vald sem stjórnarmenn hafa, enda þótt gert sé ráð fyrir svokallaðri samstarfsnefnd frá bönkum og stofnunum. Það er alkunna að útflutningsfyrirtæki eru ýmist í einkaeign eða rekin á grundvelli samvinnureksturs. Óneitanlega nýtur sá rekstur sem rekinn er á samvinnugrundvelli meiri hylli hjá núveranadi valdhöfum, sem oft hefur komið fram í málflutningi þeirra. Standa þá þessar rekstrareiningar jafnfætis gagnvart almennri fyrirgreiðslu? Hér verða svörin misjöfn, en samsetning stjórnarinnar fær ekki staðist og kallar á tortryggni og gömul reynsla segir okkur að hún sé ekki ástæðulaus. Grundvallarreglan um að allir séu jafnir fyrir lögum er miðuð við framangreindar aðstæður í hættu og ekkert í nefndum lögum gefur lántakendum rétt til að skjóta afgreiðslum til æðra stjórnvalds, ef þeir telja sig órétti beitta. Að leita réttar gegnum dómstóla er of seinvirkt.`` Alþingi fer með æðstu stjórn fjármála, sbr. 41. gr. stjórnarskrárinnar: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Nefnd bráðabirgðalög ganga gegn þessu og öðrum meginreglum, sem fela Alþingi æðstu stjórn fjármála landsins. Alþingi velur stjórnendur helstu lánastofnana og á þann hátt á að vera öruggt að stjórnskipunin sé lýðræðisleg. Um það er ekki deilt að grípa þurfi til stórfelldra úrbóta fyrir atvinnulífið í landinu og þá sérstaklega til útflutningsgreina, en eðlilegast virðist að sniðganga ekki Alþingi í þeirri ákvörðunartöku, enda ber alþingismönnum að vera á verði gagnvart því að völd þess séu ekki skert. Bráðabirgðalög 12 dögum áður en reglulegt Alþingi skal koma saman fá ekki staðist nema á mjög takmörkuðu sviði eins og t.d. ákvörðunin um verðlags- og kjaramál, svo og hugsanlegar vaxtaákvarðanir. Öll ákvæði nefndra laga um stofnun nefnds sjóðs voru ekki svo aðkallandi að réttlætti setningu bráðabirgðalaga þar að lútandi. Fyrst eftir að Alþingi kom saman var raunhæft að tala um að sjóðurinn tæki til starfa. Hefði annað legið til grundvallar en löngun ákveðinna ráðherra til þess að hafa einir með höndum yfirstjórn sjóðsins mætti vænta þess að vinnubrögð hefðu orðið önnur. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegra að fela Byggðastofnun úthlutun á nefndum fjármunum, enda þar þjálfað starfslið til þeirra starfa.`` Þá segir að lokum í fyrrnefndri grein: ,,Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fyrstu aðgerðir segir orðrétt: ,,Þá er fjármálaráðherra heimilt að setja almennar reglur um uppgjör vangoldinna tekju- og eignarskatta, sem lagðir voru á áður en staðgreiðslukerfið kom til framkvæmda.`` Nú hefur fjmrh. lýst því yfir að hann ætli að kanna sjálfur eða hans ráðuneyti einstök tilfelli, þar sem margir sökudólgar séu fyrir hendi. Hér sér enn á kollinn á ofstjórn og samfara henni er hætta á því að þegnarnir séu ekki jafnir fyrir lögum. Að sjálfsögðu er hér eðlilegast að fjmrh. setji almennar reglur og síðan verði innheimtumönnum ríkissjóðs falið að framkvæma þær. Af framanrituðu er ljóst að hér er verið að setja á stofn ríkisstjórn sem hefur það m.a. að markmiði að úthluta þegnunum gæðum að eigin geðþótta og gera þá á þann hátt sér háða. En slíkt er auðvitað gagnstætt jafnræðishugsjón lýðræðisins.`` Ég taldi rétt, virðulegi forseti, að kynna hv. þm. þessa grein því í henni felst álit lögfræðings sem er óháður stjórnmálum, sem er óháður hæstv. ríkisstjórn. Þetta er einn af virtari lögmönnum þessa lands og hefur hann aldrei verið vændur um að draga hlut eins flokks fram fyrir hlut annars ef því er að skipta þannig að ég held að sumir hv. alþm. og sérstaklega hæstv. ráðherrar hafi gott af því að fólkið skuli leyfa sér að ávarpa þá og vefengja þeirra gjörðir. Það getur vel verið að hv. þm. séu sumir upp yfir það hafnir að þjóðin tali til þeirra og þá er það fróðlegt ef það kæmi fram hér í þessum umræðum að svo sé. Í sambandi við þessi bráðabirgðalög er hægt að koma víða við. Ég ætla ekki að draga það í efa að nauðsynlegt hafi verið að hv. Alþingi gripi til aðgerða í efnahagsmálum. Ytri aðstæður hafa verið óhagstæðar íslensku þjóðarbúi. Það hefur verið verðfall á helstu útflutningsafurðum. Það var mikið og óvænt og innlendur framleiðslukostnaður hefur ekki lækkað að sama skapi á sama tíma. Hallinn í rekstri útflutningsfyrirtækja hefur þar af leiðandi verið mikill af þessum ástæðum. Þá hefur það einnig haft sín áhrif að ekki hefur tekist sem skyldi að ná niður verðbólgunni sem hefur haft það í för með sér að fjármagnskostnaður hefur verið verulegur þar sem allir leggja nú áherslu á að höfuðstóllinn rýrni ekki hvað sem líður verðbólgunni. Ég mun þó víkja nánar að því síðar í minni ræðu með fsp. til ráðherra um það hvernig hann hyggst framkvæma lánveitingar samkvæmt útgefinni reglugerð sem hefur að vísu ekki verið kynnt hér á hv. Alþingi, en menn hafa þó heyrt um. Hugsanlegt er að aðalvandinn sem við er að glíma í dag stafi af því að á tímabilinu 1980--1983 hafi verið fjárfest of mikið með óhagkvæmum hætti. Það var í stjórnartíð hæstv. forsrh. í dag sem þá var sjútvrh., Steingríms Hermannssonar, en hann var áhrifamikill maður í þeirri ríkisstjórn sem sat hér við völd 1980--1983 ásamt hæstv. menntmrh. Þá fjölgaði togurum stórlega eins og kunnugt er og þar er líklegast um þann ofvöxt að ræða sem hefur valdið okkur hvað mestum vanda í sambandi við sjávarútveg og fiskiðnað og einnig í sambandi við þau miklu vandamál sem hafa verið að hrannast upp á síðustu árum í sambandi við útflutningsframleiðsluna. Á þessu tímabili, árunum 1980--1983, fór verðbólgan upp úr öllu valdi og var komin í 120--130% og voru menn hættir að geta mælt þann verðbólguhraða. Árið 1983 var mynduð ríkisstjórn sem reyndi að draga úr þessum neikvæðu áhrifum fyrri ríkisstjórnar. Sú ríkisstjórn gerði margt vel. Henni tókst að ná verðbólgunni niður og það lofaði góðu, en því miður tókst ekki að halda því verki áfram sem skyldi eftir myndun stjórnarinnar 1987. Raunverulega má segja að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hafi verið að glíma við hluta af því vandamáli sem við var að glíma eftir stjórnartíð þeirrar ríkisstjórnar sem sat frá 1980 til 1983. Svo að ég víki nokkuð að umræddum bráðabirgðalögum gera þau ráð fyrir því, eins og fram kom fyrr í minni ræðu, að það eigi að millifæra hér umtalsverðar upphæðir. Með því er raunverulega ekki verið að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna, heldur er verið að færa til fé til þess, eins og stjórnarherrarnir segja, að leiðrétta rekstrargrundvöll ákveðinna fyrirtækja án þess að það sé tilgreint um hvaða fyrirtæki sé að ræða. Þessi tilfærsla er raunverulega enn óútfærð og langt frá því að rekstrargrundvöllurinn verði tryggður. Þetta felur einnig í sér mjög mikla mismunun gagnvart öðrum atvinnugreinum. Ég nefni sem dæmi iðnaðinn. Iðnaðurinn mun fara mjög illa út úr þeirri leið sem valin hefur verið til þess að leysa vandamál útflutningsframleiðslunnar. Þá nefni ég einnig að ekki mun staða ferðamálaiðnaðar batna neitt með þessum millifærsluaðferðum núv. ríkisstjórnar nema síður sé. Í stuttu máli sagt er þessi leið, sem valin hefur verið, með þeim hætti að í henni felst raunverulega að það er verið að velta vandamálinu fram í framtíðina án þess að taka á því strax í dag. Ég vil leyfa mér að varpa einni spurningu til hæstv. forsrh. varðandi þau bráðabirgðalög sem hér eru til umræðu. Það er í sambandi við 3. gr. Og spurningin er: Hvernig hyggst ríkisstjórnin láta framkvæma þessa lagagrein? Það væri t.d. fróðlegt að fá að vita á grundvelli hvaða upplýsinga, hvaða gagna Atvinnutryggingarsjóður skuli fá heimild til að hafa milligöngu um skuldbreytingu fyrir allt að 5 þús. millj. kr. Þá væri einnig fróðlegt að fá að vita með hvaða hætti menn komust að þeirri niðurstöðu að umræddir tveir milljarðar skuli vera til ráðstöfunar að öðru leyti. Getur þingheimur fengið að sjá þessi gögn áður en hann greiðir atkvæði um frv. sem hér er til umræðu? Er hægt að fá að sjá meginforsendur jafnveigamikilla ráðstafana hér á Alþingi Íslendinga? Hæstv. forsrh. las upp úr reglugerð um Atvinnutryggingarsjóð. Ég hef því miður ekki séð þessa reglugerð. En hvernig á að mæla þarfir fyrirtækja t.d. í sambandi við lán og skuldaskil? Eiga allir að sitja við sama borð? Með hvaða hætti á að tryggja það? Eiga almennar reglur að gilda eða einhverjar sérstakar ótilgreindar reglur? Hvers vegna var Byggðasjóði ekki falið þetta verkefni? Og svo kemur náttúrlega sú spurning sem er hvað þýðingarmest: Er hægt að nota vandamál útflutningsatvinnuveganna eins og spilapeninga á borði valdabaráttu? Og þá kemur sú spurning sem fólk spyr: Á hvaða stigi eru stjórnmál á Íslandi í dag? Það leiðir hugann að því sem snýr að þeim þætti er lýtur að verkalýðshreyfingunni. Ýmsir þingmenn hafa í gegnum tíðina haft orð á því að Sjálfstfl. væri sá flokkur sem verkalýðshreyfingin skyldi helst vara sig á. Sem betur fer hefur íslenska þjóðin ekki hlustað á það. Þess vegna er Sjálfstfl. stærsti flokkur þjóðarinnar og á miklu fylgi að fagna meðal launafólks. Ýmsir forustumenn Alþb., sérstaklega þeir sem eru í áróðursdeildinni, hafa í áraraðir úthrópað Sjálfstfl. sem varg í véum í málefnum verkalýðshreyfingarinnar. En hvað eru þeir sjálfir nú? Ég hafði undirbúið mig undir það að gefa mína eigin skýringu á því hvað það væri, en það ómak var af mér tekið í Þjóðviljanum laugardaginn 22. okt. af alþýðubandalagsmanni, miklum baráttumanni, Ragnari Stefánssyni jarðskjálftafræðingi.

Frænda Brynjólfs Bjarnasonar.

Ekki er það lakara því Brynjólfur Bjarnason, þó ég hafi ekki verið honum sammála, var mjög greindur maður og örugglega mjög gegn maður fyrir sína hreyfingu þó ég væri honum mjög ósammála í flestu sem hann túlkaði og vildi færa íslensku þjóðinni af sínum hugsjónum. --- En hvað sem því líður er Ragnar Stefánsson virtur maður á sínu sviði. Hann er talinn vandaður. Þó að hann hafi stundum deilt hart á okkur sjálfstæðismenn og haldið fast á sínum málstað í sambandi við baráttuna gegn því að hér væru varnir í landinu held ég að enginn alþýðubandalagsmaður dirfist að neita því að þar sé maður sem þeir hljóta að taka mjög mikið tillit til. Ég vil taka það fram að ég virði Ragnar Stefánsson sem vísindamann á hans sviði, en ég er alls ekki endilega sammála honum í hans pólitísku skoðunum. En þar sem þarna er nú um að ræða flokksmann í Alþb., einn af forustumönnunum, held ég að sé rétt að hv. þm. fái nú og þjóðin einnig að heyra betur hvaða vitnisburð hæstv. ráðherrar Alþb. fá frá þessum duglega og heiðvirða baráttumanni Alþb. Ég get því sparað mér það sem sjálfstæðismaður að tíunda mína skoðun. Með leyfi forseta ætla ég að lesa eftirfarandi úr grein Ragnars Stefánssonar. 

Tekur hv. þm. undir þessa grein?

Ég sé að greinin kemur mjög við suma stjórnarsinna. Kannski eru þeir ekki stjórnarsinnar þegar á á að herða. Kannski leiðir þetta til þess, þegar kemur til atkvæða um bráðabirgðalögin, að þau geti jafnvel fallið hér í Ed. Það væri gott því að ég harma það út af fyrir sig ef svo illa er komið fyrir vinstri mönnum, þessum róttæku baráttumönnum verkalýðshreyfingarinnar, að þeir ætli að fara að greiða atkvæði með þessum bráðabirgðalögum með þeim hætti sem þau liggja hér fyrir. Ég skil vel að hv. þm. Karvel Pálmason sé með frammíköll á þessu stigi. En honum á eftir að líða enn verr á eftir, síðar undir minni ræðu, 

Það er ekki beðið um það.

Ragnar Stefánsson, með leyfi forseta, nefnir greinina sína ,,Að komast í ríkisstjórn hvað það kostar sem.`` Það er ákveðin tilgerð í þessari fyrirsögn, en hvað sem því líður: að komast í ríkisstjórn hvað sem það kostar er það sem maðurinn á við. Síðan segir Ragnar Stefánsson, með leyfi forseta: ,,Það vakna margar spurningar nú þegar Alþb. er komið í ríkisstjórn, ekki síst hjá okkur ,,Vinstri sósíalistum``, sem höfum sumir hverjir talið vonarglætu í þeim flokki. Þess vegna starfa nokkur okkar í Alþb. Húllumhæið kringum stjórnarmyndunina er enn í fullum gangi. Þeir voru dáldið bráðir, piltarnir okkar, að komast í ráðherraembættin.`` Síðan víkur hann nokkrum orðum að Guðrúnu Helgadóttur og mér finnst alveg óþarfi að koma með það inn í þessa umræðu, enda því ekki skylt sem máli skiptir, en síðan segir í grein Ragnars, með leyfi forseta: ,,Annars finnst mér þessi gassagangur að verða ráðherra lítt sæmandi forustumönnum í verkalýðsflokki sem ég hélt að væri meira umhugað um að efla stöðu og baráttu verkalýðsstéttarinnar en að koma sjálfum sér á toppinn.`` Þetta er hans mat. Síðar segir í greininni, með leyfi forseta: ,,Fyrir mann eins og mig, [þ.e. Ragnar Stefánsson] sem lengi hefur verið í hringiðu pólitískrar umræðu hér á landi, kemur mest á óvart hversu auðveldlega gekk að troða Alþb. inn í þessa stjórn sem hefur kjararán og afnám samningsréttar í stjórnarsáttmála sínum. Ég skil alveg löngun gleiðgosa og valdastreðara.`` --- Hverjir skyldu það nú vera? Ég flokka hæstv. ráðherra Svavar Gestsson ekki undir það og ekki heldur undir valdastreðara. Ég flokka það frekar undir slys að hann skuli vera í ríkisstjórninni.

En hina?

--- ,,Ég skil alveg löngun gleiðgosa og valdastreðara að komast í áberandi stöður. Það sem mér finnst miklu dapurlegra er að nú er svo komið að fjölda vinstri sinnaðs alþýðufólks finnst þetta, að koma flokknum sínum í ríkisstjórn, vera það eina sem skiptir máli. Það er eins og það hafi misst trú á sjálfu sér og öllum öðrum leiðum og veitir gleiðgosunum því ekkert aðhald lengur.`` Þetta er þess eðlis að það er nauðsynlegt að hv. þm. heyri skoðun þeirra virtu alþýðubandalagsmanna og máttarstólpanna í þessari stjórn á því sem þeir eru að gera. ,,En þeir stjórnast ekki af neinni fórnfýsi í þessu tilviki [þ.e. að fara í ríkisstjórn]. Þeir stjórnast fyrst og fremst af pólitísku óþoli. Þetta óþol á sér margar rætur. Ein rótin er óseðjandi löngun í það að fá að tylla sér á hefðartindinn, önnur að fá kerfisbitlinga og aðstöðu fyrir sig og starfsemi sína og sú þriðja trúin á að menn geti komið einhverju til leiðar af hugsjónum sínum með þessum hætti, þó svo að það sé á mjög afmörkuðu sviði. Þetta fyrra tvennt er bara venjuleg mannleg eigingirni sem erfitt er að gera við. Hið síðasta, að fara í ríkisstjórn til þess að koma í gegn einhverju afmörkuðu framfaramáli, byggir oft á misskilningi.`` Þetta er fróðleg skýring á sálrænu ástandi þeirra hv. þm. Alþb. sem hafa tekið sæti í ríkisstjórn og varaþingmanns auðvitað, því að hæstv. fjmrh. er varaþingmaður. En síðan kemur það atriði sem ég skil vel að Ragnari sárni mikið. Hann segir, með leyfi forseta, um það sem lýtur að varnarmálunum: ,,Jú, seta í ríkisstjórn sem framfylgdi hersetunni gerði menn meðábyrga. Þetta hjálpaði til við að skapa þá ímynd að það væri eitthvað óafturkallanlegt og eilíft að herinn verði hér, þegar baráttumennirnir gegn honum væru farnir að stjórna með honum, svo að segja.`` Þetta er dapurlegt fyrir jafnmikinn baráttumann og Ragnar Stefánsson. Um þann þátt Alþb. sem lýtur að verkalýðshreyfingunni segir Ragnar Stefánsson, með leyfi forseta, m.a. á þessa leið: ,,Þegar Alþb. var í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, þá varð það þátttakandi í að skerða samninga verkalýðsfélaga.`` Enn fremur segir hann um verkalýðsþáttinn og þeirra hlut, alþýðubandalagsmanna, með leyfi forseta, ég vitna í grein Ragnars: ,,Við skömmum verkalýðsforustuna oft fyrir undanlátssemi og baráttudeyfð, og er ekki vanþörf á. Við gleymum hinu oft að það voru hinir pólitísku foringjar sem urðu til að gera verkalýðshreyfinguna eins máttlausa og raun ber vitni. Þeir nýttu æ ofan í æ tengsl sín og ítök í verkalýðshreyfingunni til að virkja hana fyrir eigin vagn. Það er hægt að benda á mörg dæmi um að forustumenn Alþb. ætluðust til þess að verkalýðshreyfingin héldi uppi harðri baráttu þegar þeir voru ekki í stjórn, en átti svo að halda að sér höndum þegar hún var búin að troða þeim inn í Stjórnarráðið. Þessir pólitísku foringjar undu hreyfinguna og skældu oft, eins og það var orðað, í þágu atvinnuvega hinna dreifðu byggða, þangað til ekki var meiri bógur í henni en raun ber vitni. Það er því hin pólitíska forusta og Alþb. nú í seinni tíð sem mestan þátt á í því hve verkalýðshreyfingin er veik og frumkvæðislaus.`` Þetta er einhver harðasti dómur sem ég hef heyrt um afstöðu flokka eða flokks og gerðir gagnvart verkalýðshreyfingunni á Íslandi. Og ég segi fyrir mitt leyti: Guð hjálpi forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmundi Stefánssyni, að vera í þvílíkum félagsskap sem hagar sér með þeim hætti gagnvart forustumönnum í verkalýðshreyfingunni innan síns flokks. Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég var á sínum tíma í forustu verkalýðshreyfingarinnar og var í Sjálfstfl. og tók þátt í honum. Að svona hlutir gætu gerst hefði okkur aldrei órað fyrir í þeim ágæta flokki. Þetta er einhver harðasti dómur um flokksleg afskipti af verkalýðsmálum sem ég hef heyrt.  pólitískum flokki og nú eru það ekki pólitískir andstæðingar sem eru að reyna að lýsa því, enda þekkja þeir ekki til hlutanna með sama hætti og þeir sjálfir innan síns eigin flokks. Það er einn kafli annar í grein Ragnars Stefánssonar sem nauðsynlegt er að hv. þm., sérstaklega þingmenn Alþb., hugi vel að áður en til atkvæða kemur um þessi bráðabirgðalög. Það er kafli sem ég mun hafa sem lokakafla í mínum tilvitnunum í títtnefnda grein í Þjóðviljanum. Með leyfi forseta ætla ég að lesa það. Þar segir Ragnar Stefánsson á þessa leið: ,,Í nýlegri stjórnarmyndun Alþb. með meiri hluta síðustu ríkisstjórnar vottar ekki einu sinni fyrir sóknarfærum eða því að Alþb. sé að koma einhverjum mikilvægum málum í gegn. Helst virðist það vera hugsunin að hægt verði með stjórnarmyndun að hægja á auðvaldssókninni, eins og t.d. í sambandi við nýja námsskrá fyrir skóla, og svo í því að rétta einhverjum atvinnurekendum einhvern aur svo að vinnufólkinu hjá þeim auðnist að halda vinnunni. Þetta er nú öll reisnin. Hins vegar er tekið af snöfurleik þátt í að ráðast á kauptaxta verkalýðshreyfingarinnar, sem allir vita að verður fyrst og fremst til að lækka laun hinna lægst launuðu. Margt vinstra fólk og sósíalistar stendur agndofa frammi fyrir þessu og segir: Hvað hefur eiginlega gerst? Ég hef líka spurt sjálfan mig``, segir Ragnar Stefánsson, ,,þeirrar spurningar og svar mitt er eftirfarandi: Alþb. er ekki lengur flokkur af stétt venjulegs launafólks.`` Þar höfum við það. Þetta er harður dómur. Þetta eru þeirra eigin orð. Þetta eru ekki einhverjir vondir íhaldsmenn úr Sjálfstfl. eða einhverjir pólitískir andstæðingar. Þetta eru þeirra eigin menn. Að lokum segir Ragnar í einni setningu, með leyfi forseta: ,,Stjórnin er þegar búin að gera þá árás á verkalýðsstéttina sem aldrei verður tekin til baka.`` Mér hefur verið tíðrætt um álit alþýðubandalagsmanns á pólitískri afstöðu forustumanns þess flokks til verkalýðshreyfingarinnar. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. þm. og þingheim að vita þetta. Mér leikur grunur á að hv. þm. hafi ekki lesið Þjóðviljann jafn vel og ég gerði þennan dag. Þetta hlýtur að hjá pa samvisku þingmanna í hv. Ed. að gera upp sinn hug þegar kemur að því að fjalla um þetta frv. og fella það. Þá er annar þáttur í sambandi við þetta frv. sem hlýtur að vekja furðu manna og ég hlýt að beina máli mínu þá til hv. þm. Karvels Pálmasonar sem er einn af þeim forustumönnum sem hafa verið kosnir til hvað mestra mannvirðinga innan verkalýðshreyfingarinnar, alla vega þeirra sem núna eiga sæti á Alþingi Íslendinga. Það er hvernig gengið er freklega á samningsréttinn hvað varðar lög um Atvinnuleysistryggingasjóð. Það vita allir hv. þm. að atvinnuleysistryggingar urðu til með samningum milli verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar árið 1955 þannig að það var löghelgaður réttur sem verkalýðshreyfingin öðlaðist með þessu. Með lögum ætlar ríkisvaldið í skjóli mjög naums meiri hluta á hv. Alþingi að grípa freklega inn í þennan rétt með þeim hætti að færa til hundruð milljóna úr Atvinnuleysistryggingasjóði til Atvinnutryggingarsjóðs þar sem því fé verður úthlutað að geðþótta þeirra sem stjórna þeim sjóði. Það er einsdæmi svo að ekki sé meira sagt ef verkalýðshreyfingin og ábyrgðarmenn verkalýðshreyfingarinnar sem sæti eiga á Alþingi ætla að láta það yfir sig ganga með þeim hætti að greiða því atkvæði á hv. þingi að skerða þennan löghelgaða rétt. Ég trúi því ekki að óreyndu að hv. þm. Karvel Pálmason láti hafa sig til þeirra verka. Forseti ASÍ og fleiri aðilar hafa mótmælt harðlega að þetta gerist með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Í þessu felst auðvitað fordæmi sem er svo ólýðræðislegt sem frekast getur verið og ég segi bara fyrir mitt leyti að ég vara hv. þm. við því að ráðast gegn verkalýðshreyfingunni með þeim hætti sem þarna er gert og spyr: Hvernig getur verkalýðurinn treyst því að gerðir samningar við handhafa ríkisvaldsins eða löggjafarvaldið geti staðist ef hv. þm. að geðþótta við myndun einnar ríkisstjórnar grípa þannig inn í löghelgaðan samningsrétt verkalýðshreyfingarinnar? Ég vara alvarlega við slíkum vinnubrögðum. Að lokum vil ég segja það í sambandi við þáttinn sem lýtur að verkalýðshreyfingunni að á sínum tíma sagði fyrrv. forseti Alþýðusambandsins, Björn Jónsson, eitthvað á þessa leið, þegar hann stóð frammi fyrir því samviskuspursmáli hvað hann ætti að gera í sambandi við erfið úrlausnarefni sem sneru að verkalýðshreyfingunni og að honum sem stjórnmálamanni er hann átti sæti á Alþingi Íslendinga: ,,Ríkisstjórnir koma og fara og falla eins og strá fyrir vindi.`` Síðan féll stjórn Ólafs Jóhannessonar. Það var ríkisstjórnin sem sat hér á árunum 1971--1974. Þess vegna vil ég bæta þessu við til áminningar fyrir hv. þm. Það getur vel verið að það sé í tísku hjá ýmsum stjórnmálamönnum að halda að þeir geti fótumtroðið verkalýðshreyfinguna. En ég vara þá menn við slíkum hugsunarhætti því að verkalýðshreyfingin mun standa hvað sem líður stjórnmálamönnum. Það eru stjórnmálamenn sem falla eins og strá fyrir vindi ef þeir ganga of nærri rétti launafólks með þeim hætti sem allt of oft á sér stað af hálfu íslenskra stjórnmálamanna. Það er mál að linni í þeim efnum og ég held að íslenskir stjórnmálamenn og hv. þm. ættu að fara varlega í þeim efnum að troða á samningsrétti og stöðu íslenskrar verkalýðshreyfingar. Ég tel mig hafa fullan rétt á að segja þetta með tilliti til þess að ég hef áratuga reynslu á sviði verkalýðsmála. Því miður tók ég einu sinni afstöðu gegn verkalýðshreyfingunni í veigamiklu máli í hv. Alþingi. Eftir á sá ég að sú afstaða var röng. Það er mjög hættulegt fyrir lýðræðið ef stjórnmálaflokkarnir og valdaklíkur flokkanna ætla að notfæra sér þann meiri hluta sem þeir hafa á Alþingi á hverjum tíma til að fótumtroða gerða samninga. Það er grundvallaratriði að þrískipting valdsins í þjóðfélaginu sé virt með tilliti til þess að verkalýðshreyfingin og samtök vinnuveitenda geti treyst því að gerðir samningar og lög þeim tengd standist. Ég skal, herra forseti, ekki vera langorðari um frv. á þessu stigi, en vil segja að lokum að ég tel að þetta frv. um efnahagsaðgerðir sé ófullnægjandi. Það jaðrar við og það raunverulega meira en jaðrar við, og ég vísa til þess sem fagmaðurinn sagði í þeirri grein sem ég las upp áðan, að þessi gjörð öll sé ólögleg. Hún er ólýðræðisleg og ef hún verður framkvæmd með þeim hætti sem stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar stefna að þá leysir hún ekki vanda útflutningsatvinnuveganna. Þessi lög munu ekki leysa vanda íslenskra atvinnuvega, því fer fjarri. Í þessum aðgerðum felst ekki varanleg bót. Það eina sem dugar við lausn þeirra erfiðu vandamála sem þjóðin á við að glíma, í sambandi við atvinnu- og útflutningsmál, er að jafnvægi komist á í gengismálum. Það jafnvægi verður að skapast og vera á grundvelli eðlilegrar rekstrarstöðu helstu útflutningsgreina, eða þeirra greina sem byggja afkomu sína á viðskiptum við útlönd. Og það er fleira heldur en útflutningur á sjávarvörum. Ég nefndi hér áðan ferðamálaiðnað, útflutning iðnaðarvöru o.fl. Skilningur er hjá þjóðinni fyrir því að þörf sé leiðréttinga á stöðu útflutningsatvinnuveganna. Það er hörmulegt að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa valið þá leið sem frv. um efnahagsaðgerðir felur í sér vegna þess að þetta er bráðabirgðaleið sem mun ekki skila þjóðinni æskilegum árangri. Frv. snýst um millifærslur sem eru óheilbrigðar, ranglátar, ólýðræðislegar og brjóta í bága við öll þau atriði sem lúta að jafnrétti þegnanna. Í þessum lögum eru verðbætur sem jafnvel þeir aðilar hafa mótmælt sem eiga að njóta þeirra. Í frv. felst alvarleg tekjuskerðing. Með lögunum er verið að afnema samningsrétt og fleira þessu líkt. Að minni hyggju er fátt eða ekkert jákvætt í sambandi við frv. og æskilegt væri og nauðsynlegt að það verði fellt hér í meðförum á Alþingi þannig að hæstv. ríkisstjórn geti komið með úrræði sem duga, en ekki þetta hálfkák.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Í sambandi við bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar er kannski rétt að velta því fyrir sér að það er eitthvert ólán okkar Íslendinga að nánast allar efnahagsráðstafanir eru gerðar með bráðabirgðalögum. Það er eins og öll stjórnun efnahagsmála á Íslandi fari fram á þann hátt að ríkisstjórnir, í miklu bráðræði með allt í kaldakoli í kringum sig, setja bráðabirgðalög. En sjaldnast gefast tækifæri til þess á hinu háa Alþingi að ræða ástand mála í ró og næði og komast að skynsamlegri niðurstöðu með eðlilegri lagasetningu. Þetta ástand hefur varað hér um árabil, þ.e. að nánast öll stjórnun efnahagsmála fer fram með þessum hætti. Það er mjög miður að svona skuli vera komið fyrir okkur. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að í nágrannalöndunum er ekki gripið til bráðabirgðalagasetningar nema í einstaka tilvikum þegar nánast er ekki um aðrar leiðir að ræða. En ég held að nágrannaþjóðir okkar noti sér þessar heimildir miklu, miklu sjaldnar en við gerum. Segja má að bráðabirgðalögin sem hér liggja fyrir hv. Ed. séu kjarni þess stjórnarsáttmála sem gerður var við stjórnarmyndunina í septembermánuði sl. og má líta á efnisinnihald bráðabirgðalaganna sem aðalatriði þeirra aðgerða og þeirra hugmynda sem stjórnarflokkarnir komu sér saman um. Borgfl. dróst skamma stund inn í þessar stjórnarmyndunarviðræður á sínum tíma. Það gerðist með þeim hætti að hæstv. forsrh. notfærði sér þegar Alþb. brá á leik og hélt til fundar, og voru þar af leiðandi ekki viðstaddir stjórnarmyndunina, að þá stalst hann til þess að boða fulltrúa Borgfl. til viðræðna til þess að hlýða okkur yfir og segja okkur frá því hvað væri að gerast. Ég hef tíundað þetta þannig að Alþb. tók þátt í stjórnarmyndunarviðræðunum í eina sjö daga og sjö nætur, en fulltrúar Borgfl. tóku þátt í þessum stjórnarmyndunarviðræðum í sjö klukkutíma. Í sjö klukkutíma samfellt þjörkuðum við, fulltrúar Borgaraflokksins, í þessum stjórnarmyndunarviðræðum um atriði sem snerta hag fólksins í landinu. Um atriði sem skipta máli fyrir lágtekjufólkið í landinu, um ýmis atriði sem skipta afkomu okkar allra máli. Í sjö daga og sjö nætur virðist mér að fulltrúar Alþb. hafi hins vegar talað um allt annað, hluti sem varða launafólkið í landinu engu og skipta nánast engu máli fyrir afkomu og hag fólksins sem hér býr. Þeir körpuðu og eyddu ómældum tíma í að fjalla um það að ekki mættu fara fram neinar hernaðarframkvæmdir á vegum varnarliðsins hér á landi. Eins og öllum er kunnugt endaði það þannig að ekki skyldu settar í gang neinar nýjar hernaðarframkvæmdir á þessu kjörtímabili. Þetta skiptir nánast engu máli vegna þess að varnarliðsframkvæmdirnar sem nú eru í gangi og halda áfram eru svo umfangsmiklar að þeim verður hvergi nærri lokið fyrir lok þessa kjörtímabils. Þannig var þetta hlutur sem skipti nánast engu máli í þessu samhengi. Annað sem Alþb. lagði líka áherslu á í stjórnarmyndunarviðræðunum var að fá með öllum ráðum stöðvað þær hugmyndir að álverið í Straumsvík yrði stækkað. Það tókst að vísu ekki nema til hálfs því að það er óljóst í stjórnarsáttmálanum hvernig á því máli skuli gripið. Ég nefni þetta tvennt sem dæmi til þess að sýna ljóslega hver afstöðumunurinn er milli þessara tveggja flokka. Við lögðum á það mikla áherslu, þegar við tókum þátt í viðræðunum þessa sjö klukkutíma aðfaranótt sunnudags, einhverja síðustu dagana í september, að kjarasamningar og skerðing þeirra á þann hátt sem reyndin er orðin, þ.e. að laun skulu fryst til 15. febr., væri ekki með neinu móti ásættanleg nema launþegar fengju eitthvað í staðinn. Við kröfðumst þess að á móti fengju launþegar matarskattinn að verulegu leyti felldan niður ef ekki alveg. Aðeins með þeim hætti töldum við að hægt væri fyrir launþegahreyfinguna í landinu að fallast á að laun yrðu fryst með þessum hætti. En án þess að launþegar fengju neitt í staðinn, eins og nú virðist vera reyndin, er ekki með nokkru móti hægt að sætta sig við þá kjaraskerðingu sem það ákvæði í bráðabirgðalögunum, að laun verði fryst til 15. febr., gerir að verkum. Það er með ólíkindum hvað viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar hafa verið máttlaus við þessari kjaraskerðingu og vakna upp ýmsar spurningar í því sambandi. En ég spái því að þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur og launasamningar verða aftur frjálsir, þá verði hér mikil ketilsprenging þannig að verðlag mun stefna nánast lóðrétt upp til himinsins á nýjan leik. Verðbólgan kemst á fullt skrið aftur og fróðlegt verður að sjá hvernig stjórnun efnahagsmála fer þá fram. Ef ríkisstjórnin lifir þær hremmingar af, sem ég tel nú harla ólíklegt, er alveg ljóst að næsta ríkisstjórn mun enn á ný þurfa að grípa til einhvers konar bráðabirgðalaga næsta sumar til að reyna að lappa upp á ástandið eins og það verður þá orðið. Í þessu sambandi ræddum við mikið um svokallaða lánskjaravísitölu og áhrif hennar á verðlag. Ég fer ekkert í launkofa með að það er skoðun okkar í Borgfl. að lánskjaravísitalan sé einn af hinum ýmsu verðbólguvöldum sem eru í efnahagskerfinu. Lánskjaravísitalan skrúfar upp verðlag með þeirri sjálfvirku tengingu sem er milli fjárskuldbindinga og lánskjaravísitölu, sem sjálfsagt og eðlilega skilar sér beint út í verðlagið hjá öllum þeim fyrirtækjum sem þurfa að búa í slíku efnahagslegu umhverfi. Þess vegna töldum við alveg nauðsynlegt að aftengja lánskjaravísitöluna við lok verðstöðvunartímabilsins til þess að verðstöðvunin endi ekki með þeirri ketilsprengingu sem ég hef hér verið að spá fyrir um. Í sjálfu sér gátum við fallist á ýmsar þær hugmyndir og tillögur sem voru til viðræðu í stjórnarmyndunarkabarettinum sem fór fram hér í septembermánuði. Það var alveg ljóst að útflutningsatvinnuvegirnir voru þá nánast komnir í þrot og það varð eitthvað að gera. Hins vegar get ég tekið undir það með síðasta ræðumanni, hv. 14. þm. Reykv., að það var orðið það stutt þangað til Alþingi kæmi saman að eflaust var vel hægt að bíða með að gera ýmsar þær ráðstafanir sem lagðar eru til í bráðabirgðalögunum og leggja þær þá frekar fyrir Alþingi með venjulegum hætti. Atvinnutryggingarsjóðurinn er kannski aðalmál þessara bráðabirgðalaga fyrir utan kjaraskerðinguna og langar mig til að staldra aðeins við hann. Það sem við höfum fyrst og fremst við hann að athuga er sú mismunun sem kemur fram með Atvinnutryggingarsjóðnum, þ.e. hvaða atvinnugreinar eiga að fá aðstoð. Hér er skýlaust lagt til að aðeins sé um að ræða að veita aðstoð útflutningsatvinnugreinunum, þ.e. hinum hefðbundnu útflutningsatvinnugreinum sem eru í sjáavarútvegi, en iðnaður og sérstaklega samkeppnisiðnaður eru alveg skildir eftir útundan. Hún er afar einkennileg þessi afstaða ráðamanna til atvinnulífsins að iðnaðurinn og þá sérstaklega samkeppnisiðnaðurinn getur yfirleitt fengið að eiga sig. Hann má fara lönd og leið í huga þeirra sem hér fara með völd, bara ef við getum haldið lífi í fiskvinnslunni og sjávarútveginum. Auðvitað verður að halda lífi í fiskvinnslu og sjávarútvegi, það vitum við öll því að þetta er undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. En hins vegar er sá vaxtarbroddur sem er í íslensku atvinnulífi ekki þar. Hann er fyrst og fremst í sambandi við ýmsar hugmyndir duglegra athafnamanna í iðnaði og í samkeppnisiðnaði. Það hefði ekki verið úr vegi að reyna að nota nú tækifærið og styrkja t.d. athafnamenn til dáða í útflutningi á iðnvarningi. En því miður virðist stefna í að iðnaður á Íslandi muni brátt leggjast af því mér heyrist skoðun ráðamanna vera sú að það sé í raun og veru allt í lagi þó að hér sé enginn iðnaður. Það er engu líkara þegar núverandi valdhafar ræða um málefni iðnaðarins sín á milli en að afstaða þeirra sé eitthvað með þessum hætti: Þetta eru einhverjir menn úti í bæ sem eru að reyna að burðast við að framleiða eitthvað. Þeir eru alltaf síkvartandi yfir því hvað rekstrarskilyrði séu óhagstæð, hvað vextirnir séu háir. Er ekki best að þeir hætti þessu einfaldlega og gerist almennir launþegar, leggi launin sín inn á banka og fái heldur vexti? Því að út á það virðist allt ganga, það er að fá nógu mikla vexti fyrir peninga sem eru geymdir í bönkum og hjá þessum nýju verðbréfasjóðum. Þá eru ýmis atriði í þessum lögum sem vert er að fara betur inn á svo að ég haldi áfram með sjálfan Atvinnutryggingarsjóðinn. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni með þá gagnrýni hvers vegna þurfti að stofna alveg nýjan sjóð til þess að veita fjármagni til atvinnuveganna. Ég var á sínum tíma ekkert sérlega hrifinn af því þegar Byggðastofnun var komið á fót og taldi hægt að leysa vandamál landsbyggðarinnar og atvinnuveganna með ýmsum öðrum hætti. En nú er Byggðastofnun orðin staðreynd og hún hefur komið sér upp ágætu starfsliði og fylgist mjög vel með atvinnufyrirtækjum víðs vegar um landið. Væri ekki miklu, miklu einfaldara að veita þessum fjármunum beint til Byggðastofnunar og fela henni að annast þá millifærslu sem hér er verið að stefna að? Það vakna upp ýmsar spurningar í sambandi við þá skuldbreytingu sem Atvinnutryggingarsjóður á að gangast fyrir. Þar er talað um að sjóðnum verði heimilt að taka við skuldabréfum fyrirtækja og í staðinn láta lánastofnunum þeirra í té skuldabréf sem sjóðurinn ábyrgist. Ég hef spurt sjálfan mig hvernig þetta geti gengið fyrir sig. Atvinnutryggingarsjóðurinn tekur væntanlega við skuldabréfum frá fyrirtækjum sem eru orðin svo illa stödd fjárhagslega að engin lánastofnun mundi láta sér detta til hugar að taka við slíkum skuldabréfum. Það hlýtur því að vera um að ræða algjörlega ónýtan pappír sem verða skuldabréf þeirra fyrirtækja sem fá skuldbreytingu með þessum hætti. Hins vegar á svo Atvinnutryggingarsjóðurinn að afhenda viðkomandi lánastofnun ný skuldabréf sem sjóðurinn sjálfur gefur út og á að bera ábyrgð á greiðslu þeirra með eignum sínum. En hvaða eignir á Atvinnutryggingarsjóðurinn? Hann fær að vísu verulega fjármuni til ráðstöfunar, en ég fæ ekki betur séð en allir þeir fjármunir séu í útlánum þannig að sjóðurinn á raunverulega ekkert nema útistandandi skuldir. Og þannig vaknar spurning: Eru þessi skuldabréf sjóðsins þess virði að lánastofnanir muni almennt vera ákafar í að fá þau og taka við þeim? Verðjöfnunarsjóður er efldur með nýrri lántöku og allt byggist þetta að sjálfsögðu á auknum erlendum lánum og auknum viðskiptahalla. Við lögðum til á sínum tíma í kosningastefnuskrá Borgfl. að í stað þess að vera með verðjöfnunarsjóð í sjávarútvegi væri miklu nær að gefa fyrirtækjum í sjávarútvegi kost á því að mynda sveiflujöfnunarsjóði. Annaðhvort gætu fyrirtæki slegið sér saman um að mynda slíka sjóði eða gert það ein og sér. Ég minnist þess að í kosningabaráttunni var ég staddur á Ísafirði þar sem við ræddum um framlag og greiðslur fiskvinnslufyrirtækja á Ísafirði í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Þá kom það fram að frá Vestfjörðum höfðu runnið, að mig minnir, á milli 300 og 400 millj. í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, peningar sem höfðu runnið frá atvinnufyrirtækjum á Vestfjörðum suður til Reykjavíkur í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins til ráðstöfunar þar. Þessari miðstýringu í íslensku atvinnulífi er mjög vel lýst með öllum þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til, en það er einmitt að safna öllum peningunum í sjóði hér í Reykjavík og skammta þá síðan út um landið eftir að stjórn og ráðamenn, sem eru allir hér fyrir sunnan, hafa vegið og metið stöðuna. Hvar eigi nú að hjálpa og hvar eigi að koma þessum peningum fyrir, hvar eigi að veita aðstoðina, í stað þess að láta þessa sjóði myndast í byggðarlögunum sjálfum og láta síðan heimamönnum eftir að ráðstafa þessum fjármunum beint þar sem þeir hljóta að geta fylgst miklu betur með því hvernig á að verja þessum fjármunum þannig að þeir skili sem mestum árangri. Það hefði verið einhver munur t.d. fyrir Vestfirðinga ef þessar 300--400 millj., sem voru greiddar suður til verðjöfnunarsjóðs, hefðu orðið eftir í bankakerfinu á Vestfjörðum og hægt hefði verið að lána þessa peninga eða veita þeim beint út í atvinnulífið á Vestfjörðum. ( Gripið fram í: Eru þeir með sérstakt bankakerfi á Vestfjörðum?) Ja, það er önnur sorgarsaga, hv. þm., að íslenska bankakerfið er með þeim hætti að því er líka miðstýrt héðan úr Reykjavík. Bankarnir úti á landi hafa engin völd, enda skilst mér að þetta virki með þeim hætti að bankastjórarnir í hinum ýmsu útibúum ríkisbankanna verði að hringja suður og fá heimildir ef á að lána einhverjar upphæðir sem eru yfir 10--15 þús. kr. eða svo. Ég veit ekki hvað upphæðin er há núna, en hún er ekki mjög há. Örfá orð um vextina. Í sjálfu sér getum við fallist á að það verði að grípa til einhverra leiða til að lækka vexti í landinu því það er alveg ljóst að atvinnulífið hér getur ekki staðið undir því vaxtaokri sem hér hefur viðgengist upp á síðkastið. Það er að sjálfsögðu ekki alveg sama hvernig að því er farið, en ég vildi varpa því til hæstv. forsrh. að hann geri okkur grein fyrir því á eftir hvernig gengur að lækka vextina því mér skilst að það eigi fyrst og fremst að gerast með þeim hætti að Seðlabankinn í beinum samningum við viðskiptabankana hlutist til um að þeir lækki vexti. Væri gaman að fá stutta skýrslu um hvernig það mál stendur, hvernig hefur gengið að fá þessa ágætu viðskiptabanka og peningastofnanir til þess að lækka vextina. Það er mikið áhyggjuefni og væri efni í aðra umræðu hér hve vaxtamunurinn í bankakerfinu er mikill, þ.e. hvað bankakerfið er dýrt. Spurningin er hvort þar væri ekki hægt að grípa niður einmitt til þess að fá vextina lækkaða, þ.e. að gera bankakerfið hagkvæmara og koma á einhverri raunhæfri samkeppni í bankakerfinu til að minnka þennan vaxtamun. Að lokum þetta: Ef fer sem fer held ég að ég vilji ítreka að með þeim aðgerðum sem hér hafa verið lagðar til er óhjákvæmilegt að verðbólgan mun geysast áfram af fullum krafti einhvern tímann á útmánuðum þegar verðstöðvunartímabilinu er lokið og kjarasamningar eru komnir af stað aftur. Það er ekki nokkur vafi á að launþegar munu reyna að sækja rétt sinn á nýjan leik þegar frystingu launa er lokið og samningar verða á ný lausir því þeir eiga svo sannarlega rétt á því að fá að einhverju leyti bætta þá kaupmáttarskerðingu sem þeir hafa orðið fyrir. Þeir hafa nákvæmlega ekkert fengið í staðinn fyrir að taka það á sig að kaupmáttur launa hefur verið minnkaður og þessa launafrystingu sem hér er lögbundin. Þeir hafa ekkert fengið í staðinn. Það var þó lágmark að okkar viti að það hefði verið komið til móts við launþega með því t.d., eins og við lögðum til, að lækka matarskattinn. Þess vegna leyfi ég mér á þessari stundu að spá því að það verði erfitt ástandið hjá okkur á útmánuðum.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um staðfestingu á bráðabirgðalögum um fyrstu efnahagsaðgerðir þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og hefur nú senn verið til í einn mánuð, sem hefur verið býsna viðburðaríkur tími út af fyrir sig þó hann hafi kannski ekki sætt eins miklum tíðindum alltaf og síðustu dagar fráfarandi ríkisstjórnar. Það sem var ljóst þegar ríkisstjórnin tók við var þetta: 1. Atvinnulífið var að stöðvast. Fyrirtækjum víðs vegar um landið hafði verið lokað og gjaldþrot voru fleiri en nokkru sinni fyrr. 2. Það var ljóst og hefur verið að skýrast síðustu daga og mun skýrast enn betur næstu daga að ríkissjóður var rekinn með stórkostlegum halla á þessu ári þrátt fyrir mikla tekjuöflun í upphafi árs, m.a. vegna þess að samdráttur hafði orðið í efnahagslífinu að öðru leyti. 3. Það var ljóst að heimilin áttu af fyrrgreindum ástæðum og einnig öðrum við sérstakan vanda að etja og þegar menn spyrja svo að því: Af hverju stafar þessi vandi? Hvernig stendur á því að fyrirtækin, ríkissjóður og heimilin áttu við þennan vanda að stríða þrátt fyrir eitthvert mesta góðæri sem yfir þessa þjóð hefur gengið á undanförnum árum? þá hygg ég að svarið við því sé tvíþætt: Í fyrsta lagi tel ég að svarið sé að vextirnir, fjármagnskostnaðurinn, tóku allt of mikið til sín frá atvinnulífinu og frá heimilunum. Ég hygg að það sé ekki hægt að mæla því mót að sú ákvörðun sem tekin var, ég hygg á árinu 1984 eða 1985, um að hleypa vöxtunum svo að segja lausum hafi reynst mistök og þjóðarbúinu ákaflega dýr, sérstaklega undirstöðuatvinnuvegunum, sjávarútveginum alveg sérstaklega sem verður að treysta á lánsfé að verulegu leyti til síns rekstrar. Hin ástæðan fyrir þeim vanda sem ríkissjóður, fyrirtækin og heimilin áttu við að glíma liggur hins vegar í öðru: í raun og veru í stjórnleysi. Fráfarandi ríkisstjórn auðnaðist ekki að taka utan um heildarvandann í efnahagsmálum. Menn hafa skipst á skoðunum um það, sem áttu aðild að þeirri stjórn, hverjum þar hafi verið um að kenna. Ég hygg að það sé í raun og veru ákaflega ófrjó og gagnslítil umræða því mér heyrist að í grundvallaratriðum séu allir sammála um að ríkisstjórninni hafi ekki tekist sem skyldi að ná utan um vandann. Þetta held ég að séu meginástæðurnar fyrir þeim vandamálum sem við blöstu þegar síðasta ríkisstjórn fór frá og núverandi ríkisstjórn tók við. Þegar stjórnin tekur við er um þessi verkefni að ræða og þetta er það fyrsta sem hún gerir: Hún setur þessi bráðabirgðalög. Það sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í þessu sambandi varðandi afstöðu Alþb. eru sérstaklega samningsréttarmálin og kjaramálin. Um það er það að segja: Það var og er okkar skoðun í Alþb. að hér sé um að ræða grundvallaratriði og að það hefði verið skynsamlegra að reyna að taka á þessum hlutum öðruvísi. Samkomulag varð hins vegar um þetta eins og það birtist í þessum pappírum, þessu frv., þar sem er m.a. gert ráð fyrir því að samningsskerðingartíminn er styttur og einnig kaupbreytingartíminn sem gert var ráð fyrir í hinum upphaflegu bráðabirgðalögum fráfarandi ríkisstjórnar. Þess vegna er alveg ljóst að þetta frv. út af fyrir sig kemur til móts við þau sjónarmið sem við höfum haft í þessum efnum og hv. 14. þm. Reykv. m.a. gerði grein fyrir áðan. Út af fyrir sig hygg ég að það hljóti að vera erfitt, bæði fyrir hann og fyrir mig og aðra slíka, að segja að hérna sé ekki um neinn árangur að ræða út frá hinum almennu baráttusjónarmiðum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Í öðru lagi benti hv. 14. þm. Reykv. á það, sem er mikilsvert þegar hann vitnaði í grein eftir Ragnar Stefánsson jarðskjálftafræðing, flokksbróður minn, þar sem það kom fram að fjöldi vinstri manna í landinu vildi að vinstri stjórn yrði til og að flokkurinn færi í ríkisstjórn. Það er alveg hárrétt. Þessi þrýstingur var alveg augljós og hann kom fram t.d. í skoðanakönnunum fyrstu sólarhringana eftir að stjórnin var mynduð. Auðvitað er það svo, eins og hv. 14. þm. Reykv. veit og allir þingmenn, að slík alemnn viðhorf, slík almenn hreyfing, hafa auðvitað áhrif á úrslitaákvörðun flokka um hvort þeir ganga til myndunar ríkisstjórnar eða ekki. Mér er engin launung á því að þessi víðtæka hreyfing hafði a.m.k. áhrif á mig og minn flokk hygg ég allan í þessu sambandi. Hitt er svo alveg ljóst og það viðurkenni ég fúslega: Það er ekki auðvelt fyrir verkalýðsflokk eða vinstri flokk að taka þátt í stjórnarsamstarfi við þær aðstæður sem nú er við að glíma í íslenska þjóðfélaginu. Það er um að ræða veruleg efnahagsleg vandamál í atvinnulífinu og það verður að vera fyrsta verkefni stjórnarinnar að taka á þeim vandamálum. Það er grundvallaratriði. Ég vil líka segja það hér eins og ég hef iðulega sagt áður: Það er lítið gagn að verkalýðsflokki fyrir verkalýðinn í landinu nema þessi sami verkalýðsflokkur þori að takast á við vandamálin. Félagslega sinnaður flokkur, verkalýðsflokkur, sem flýr af hólmi þegar vandamálin koma upp er einskis virði fyrir hið vinnandi fólk í landinu. Það er meginmál sem menn þurfa að hafa í huga og ég veit að margir hér gera. Spurningin er svo líka um það, virðulegi forseti, hvað aðrir hefðu gert. Var það þannig að hv. þm. Sjálfstfl., Borgarafl. eða Kvennalistans væru með hugmyndir sem í grundvallaratriðum tækju allt öðruvísi á vandanum en hér er verið að ræða um?

Já.

Það er rangt, hv. þm. Halldór Blöndal. Sjálfstfl. gerði engar tillögur aðrar en þær að setja ríkissjóð enn frekar á hausinn. Það var í rauninni ekkert annað sem hann var uppi með. Síðan var hann að vísu með vissar tilfærsluhugmyndir í hagkerfinu, en ég ætla að koma að því nánar á eftir að hverju þær lutu. Nei, staðreyndin er svo, virðulegi forseti, að í fyrsta lagi er okkur stuðningsmönnum þessarar stjórnar fullkomlega ljóst að hér er alls ekki um hinn endanlega fullkomleika að ræða. Okkur dettur ekki í hug að halda því fram. En ég bið aðra að líta í eigin barm og spyrja: Voru þeir með lykilinn að Paradís í höndunum og ef þeir voru það, af hverju var hann þá ekki notaður? Vegna þess að t.d. Sjálfstfl. hafði haft stjórnaraðstöðu í hálfan áratug til að nota þennan lykil, til að leysa vandann, en það tókst því miður ekki betur til en þetta, m.a. og fyrst og fremst vegna þess að menn voru haldnir af þessari frjálshyggjutrú, vextirnir, fjármagnið átti að fá að vera frjálst hvað sem öllu öðru liði. Það var vitlaust og það eru snillingar eins og hv. þm. Matthías Bjarnason að viðurkenna í dag og er hann maður að meiri fyrir vikið. Það sem menn ræða um í sambandi við þessi margumtöluðu efnahagsvandamál, sem er alltaf verið að tala um í þinginu og hefur verið talað um hér eins lengi og ég man eftir mér og mikið lengur, er hvernig á að leysa þetta og þar er í grundvallaratriðum um að ræða þrjár leiðir. Ein heitir millifærsla. Það er sú leið sem er farin hér. Það er tilfærsla á fjármunum. Það er rétt. Það er tilfærsla á fjármunum. Önnur heitir uppfærsla eða gengislækkun. Það er líka tilfærsla á fjármunum. Gerist hins vegar með allt öðrum hætti og kemur mikið verr við vinnandi fólk í landinu en millifærsluleiðin gerir. Síðan er það niðurfærsla sem er leið sem líka er hægt að fara en getur einnig komið mikið verr við launafólk en millifærslan í þessu formi gerir. Þess vegna held ég að ekki sé hægt að gagnrýna þessa leið út af fyrir sig bara vegna þess að þetta sé millifærsla á fjármunum. Það er auðvitað það sem pólitíkin gengur alltaf út á. Það er það sem hv. þm. sem hafa verið stuðningsmenn stjórna --- mér liggur við að segja áratugum saman með nokkrum hléum --- hafa alltaf verið að gera, færa til peninga. Spurningin er bara um á hvaða grundvelli það er gert og hvaða forsendur eru á bak við þær ráðstafanir. Ég ætla ekki að skattyrðast við menn um einstök efnisatriði. Mér fannst t.d. það athyglisvert sem hv. þm. Júlíus Sólnes sagði um lánskjaravísitöluna. Ég bendi á að það hefur verið um það rætt á vegum núverandi ríkisstjórnar að á því máli verði tekið með þeim hætti að hún verði tengd launum í auknum mæli. Ég segi hins vegar fyrir mitt leyti, herra forseti: Mér finnst þessi umræða um lánskjaravísitöluna oft hafa verið ákaflega ýkt. Lánskjaravísitalan, hvað er hún? Hún er hitamælir. Hún mælir í raun og veru það sjúkdómsstig þjóðfélagsins sem heitir verðbólga. Það verður að vera til svoleiðis mælir. Við læknum ekki sjúklingana með því að brjóta alla hitamæla í landinu eins og kunnugt er. Það verða að vera til einhverjir mælar. Þannig er það og það breytir engu þó að tölurnar séu svolítið mismunandi eftir því hvort við notum Fahrenheit eða Celsíus. Hvort tveggja er mælir, hvort tveggja er hiti. Ég held að menn þurfi að gera sér ljóst: Mælir hlýtur einhver að verða til, einnig í hagkerfinu. En það sem menn hafa verið að tala um í sambandi við lánskjaravísitöluna er aftur á móti að það væri æskilegt að ná því ástandi að hagkerfið væri með þeim hætti að það væri unnt að höggva á allar sjálfvirkar tengingar í hagkerfinu. Þar hafa menn verið að tala um sjálfvirkar tengingar launa við verðlagsþróun, sjálfvirkar tengingar verðlags við eitthvað annað, sjálfvirkar tengingar á höfuðstól skulda og sjálfvirkar tengingar í verksamningum svo aðalþættirnir séu nefndir. Þetta er auðvitað það sem Finnar stóðu frammi fyrir fyrir allmörgum árum, sem oft hefur verið vitnað til, og ákváðu að banna þessar sjálfvirku tengingar. Það gera þeir í raun og veru eftir að hagkerfið hefur gengið í gegnum ákveðna efnahagslega meðferð, en í rauninni er það einnig þannig hjá þeim eins og öllum að það eru til einhverjar vísitölur sem mæla þróunina. Þannig liggur það. Það var einnig athyglisvert, fannst mér, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafði eftir Sigurði Helgasyni, bæjarfógeta á Seyðisfirði. Ég verð satt að segja að draga í efa að þetta sé rétt sem Sigurður Helgason heldur fram að hérna sé mönnum mismunað og brotið á jafnræðisreglunni. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson ber það aðallega fyrir sig að stjórnarandstaða hafi ekki tök á því að koma að málum með eðlilegum hætti. Það er misskilningur vegna þess, í fyrsta lagi, að það er stofnun sem heyrir undir Alþingi, þ.e. Ríkisendurskoðun, sem á að annast endurskoðun reikninga Atvinnutryggingarsjóðs og á að geta fylgst með öllum ákvörðunum þess sjóðs. Það grundvallaratriði þingræðisins liggur hér fyrir. Einnig er það þannig að Byggðastofnun kemur nokkuð við sögu varðandi meðferð þessara mála eins og kunnugt er, bæði af reglugerð með þessum lögum og af lögunum sjálfum. Ég tel því út af fyrir sig að sæmilega sé fyrir þessum hlutum séð, en ég segi: Ég tel athugasemdir hv. 14. þm. Reykv. í þessu sambandi langt frá því að vera óeðlilegar. Ég tel að þær séu að mörgu leyti réttmætar miðað við það hvað hér er um mikla hagsmuni að tefla og leggur auðvitað áherslu um leið á það grundvallaratriði að vel verði farið með það vald sem mönnum er fært á grundvelli þessara bráðabirgðalaga, þannig að ég tók vel eftir þessu sem hv. 14. þm. Reykv. sagði og vil nefna það sérstaklega. Sömuleiðis það sem hann nefndi varðandi 24. gr. sem lýtur að vissum heimildum fyrir fjmrh. Ég segi: Auðvitað hlýtur hæstv. fjmrh. að setja almennar reglur í þessu efni og ekkert annað. Og það er auðvitað eins með þennan Atvinnutryggingarsjóð. Þar verða menn að setja almennar reglur. Það gengur ekki annað þegar um jafnmikla hagsmuni er að tefla.

Hefur verið gengið úr skugga um að það sé þingmeirihluti fyrir þeirri skipan Atvinnutryggingarsjóðs sem er í bráðabirgðalögunum eða er það bara svona . . .

Alþingi er að fjalla um málið, hv. þm., og Alþingi hefur að sjálfsögðu fullt frelsi í þeim efnum eins og jafnan fyrr og ég veit að hv. þm. hefur ævinlega lagt á það ríka áherslu sem stuðningsmaður ríkisstjórnar síðustu fimm ár að alþingismenn gætu um frjálst höfuð strokið.

Er ekki fyrirmyndin sótt . . . ?

Ég kannast ekki við það, hv. þm., hvert hún er sótt. Hins vegar hygg ég að verið gæti að í einu og einu tilviki á síðasta hálfum áratug eða svo hafi hann tekið eitt og annað upp eftir Estrup hinum danska sem hann sér nú kannski eftir, hv. þm., og hefði betur látið ógert á síðustu fimm árum. En það er svo annað mál.

Svo það hefur kannski verið gert núna . . . ?

Ég kannast ekki við það, hv. þm. Annars væri það fróðlegt rannsóknarefni og við báðir sjálfsagt vel komnir í rannsóknum á þessu verkefni, jafnvel strax, ég tala nú ekki um þegar við eldumst og höfum öðlast enn meiri yfirsýn en við höfum nú þegar. Varðandi málið að öðru leyti, herra forseti, vildi ég leggja áherslu á að tilgangurinn með þessum bráðabirgðalögum og þessum aðgerðum öllum er tvíþættur. Hann er í fyrsta lagi sá að verja atvinnustigið í landinu, hann er að tryggja launafólki réttinn til atvinnu, og í öðru lagi að ná niður verðbólgunni þannig að þar sé um að ræða viðráðanlegar tölur á þeim grundvelli að atvinnulífið hafi verið tryggt með sæmilegum hætti og að verðbólgunni hafi verið náð niður. Á þeim grundvelli er síðan unnt að gera sér vonir um að við náum hagkerfinu og þjóðarbúinu inn í betri efnahagslegar aðstæður í heild. Ég held að það sé mjög mikilvægt atriði, einnig frá sjónarmiði verkalýðshreyfingarinnar. Ég held að það sé öllum skiljanlegt að það er mjög erfitt fyrir verkalýðshreyfinguna að ná viðspyrnu til baráttu og átaka öðruvísi en að um sé að ræða sæmilega heilbrigt efnahagslíf. Ég held að þetta sé meginatriði sem menn þurfa að átta sig á. Ég vil síðan segja þetta að lokum, herra forseti: Eins og staðan var var ekkert annað að gera. Og hvað sem menn segja hér um það að þeir gagnrýni þetta og séu á móti hinu þá er það nú einu sinni þannig að allt eru þetta reyndir stjórnmálamenn sem hér hafa talað og sitja hér í þessari virðulegu deild sem er nú betri deild hússins eins og kunnugt er. Menn vita hvernig verkin eru. Sum eru vond, sum eru erfið, önnur góð, en það var ekkert annað að gera. Þessi ríkisstjórn var mynduð á elleftu stundu eftir að önnur hafði gefist upp á verkunum.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Herra forseti. Ég hlýt að hefja mál mitt á því að gagnrýna þær aðferðir sem ríkisstjórnir virðast vera farnar að tileinka sér með þeim vinnuaðferðum sem birtast í að setja æ ofan í æ bráðabirgðalög. Síðustu ríkisstjórn lá mikið á að senda okkur þm. heim sl. vor og um leið og við vorum horfin úr þingsölum voru sett tvenn bráðabirgðalög og önnur í lok ágúst rétt áður en sú ríkisstjórn leið undir lok. Þetta þótti okkur þm. að vonum alls óviðunandi, hefðum að sjálfsögðu átt að fá tækifæri til að að sitja lengur fram á sumarið og taka afstöðu til þeirra mála sem svo mjög lá á að leysa. Til þess erum við kjörnir fulltrúar inn á Alþingi. Nú, með nýrri ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju, megum við enn búa við þau ólýðræðislegu vinnubrögð sem birtast í því að setja bráðabirgðalög svo skömmu fyrir þingsetningu sem raun ber vitni. Það hefði verið hæstv. ríkisstjórn í lófa lagið að boða til þings heldur fyrr en hefðin segir til um til þess að fjalla um þær alvarlegu horfur sem uppi eru í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Það eru bæði ólýðræðisleg og óþingræðisleg vinnubrögð sem menn hafa hér gripið til. Landsmenn allir og þá ekki síst þeir sem vinna við undirstöðuatvinnugreinarnar hafa búið við öryggisleysi vegna skammtímahugsunar stjórnvalda sem hefur viðgengist allt of lengi. Nú á milli þinga vor og haust á þessu ári hafa fjórum sinnum verið gefin út bráðabirgðalög sem öllum hefur verið ætlað að leysa bráðan vanda. Og hvar sér þess stað að lausn vandans sé í augsýn? Við kvennalistakonur eins og flestir aðrir viðurkennum nauðsyn þess að grípa til aðgerða til að rétta við hag fyrirtækja, fyrst og fremst í útflutningsgreinum, en spurningin er auðvitað sú hvaða leið skal velja til þess að ná því marki. Hin nýja ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju hefur valið það sem einn lið í aðgerðum sínum að gera að engu helgasta rétt hvers vinnandi manns, réttinn til að semja um kjör sín sjálfur og réttinn til þess að neita að vinna náist samningar ekki. Ég vil ekki gera lítið úr réttinum til þess að hafa atvinnu, en allir vita til hvers það getur leitt ef samningsrétturinn er tekinn af fólki æ ofan í æ. Við kvennalistakonur höfnum því algerlega þessari leið og langar mig, með leyfi forseta, að lesa fyrir þm. ályktun samráðsfundar Kvennalistans sem haldinn var á Húsavík 7.--9. október þar sem efnahagsmál voru rædd. Þar segir: ,,Samráðsfundur kvennalistakvenna víðs vegar af landinu haldinn á Húsavík 7.--9. október sl. ítrekar eindregna andstöðu Kvennalistans gegn árásum stjórnvalda á réttindi og kjör launafólks. Vandinn í íslensku efnahags- og atvinnulífi er ekki fólginn í of háum launatöxtum, heldur fyrst og fremst of miklum fjármagnskostnaði. Það er því forgangsatriði að ná tökum á þeim þætti efnahagslífsins. Kvennalistinn leggur áherslu á að fá sundurgreinda úttekt á stöðu og rekstri útflutningsgreinanna og að aðgerðum verði hagað í samræmi við niðurstöður hennar. Íslenskt atvinnulíf líður að mörgu leyti fyrir ytri aðstæður, svo sem óhagstæða þróun gengis og verðlags á erlendum mörkuðum en einnig fyrir ábyrgðarleysi í rekstri, vanþekkingu og rangar áætlanir. Í þeim efnum sem mörgum öðrum er þörf fyrir breytt hugarfar, þar sem ábyrgð og virðing fyrir umhverfinu og sameiginlegum verðmætum okkar allra eru höfð í öndvegi.`` Hv. 6. þm. Reykv., Guðrún Agnarsdóttir, gerði í síðustu viku ítarlega grein fyrir afstöðu okkar til launafrystingar og afnáms samningsréttar, en ég vil enn og aftur ítreka að við erum ekki einar á þessari skoðun því vart líður sá dagur að okkur sem og væntanlega öðrum hv. þm. berist ekki ályktanir og áskoranir frá verkalýðsfélögum víðs vegar um landið. Það er því að mínu mati ekki alls kostar rétt sem fram kom í máli hv. 7. þm. Reykn. hér fyrr í umræðunni að verkalýðshreyfingin sýndi enga viðspyrnu. En ég vil aðeins, með leyfi forseta, vitna til leiðara Þjóðviljans frá 15. sept. sl., en þar á bæ voru menn sömu skoðunar og við fyrir hálfum öðrum mánuði síðan. Í leiðara þessum segir m.a.: ,,Samtök launamanna hafa keppst við að mótmæla áformum stjórnvalda um að meginuppistaðan í efnahagsráðstöfunum stjórnvalda verði að lækka laun. Þessi afdráttarlausa neitun og góða samstaða verkalýðssamtaka virðist hafa komið sumum á óvart. Það er engu líkara en einhverjir hafi í raun og veru talið það raunhæfan möguleika að unnt væri að fá forustumenn launamanna til að leggja á ráðin um það hvernig heppilegast væri að lækka launin. Sl. mánudag efndu bæði ASÍ og BSRB til formannafunda. Skilaboð til stjórnvalda frá þeim fundi voru ákaflega skýr og einföld. Verkalaun almennra launamanna eru ekki orsök efnahagsvandans. Látið því launin í friði en snúið ykkur að því að skapa atvinnuvegunum lífvænleg skilyrði með því að ná niður vöxtum og hægja á verðbólgunni. Treysta verður atvinnuöryggi í útflutningsgreinum og leysa sérstaklega vanda þeirra fyrirtækja sem skipta sköpum fyrir atvinnu fólks. Leggja þarf áherslu á afkomuöryggi heimilanna. Áherslur verkalýðshreyfingarinnar eru mjög keimlíkar þeirri leið sem Alþb. hefur boðað að fara skuli og því eru þær í algerri andstöðu við þær hugmyndir sem ræddar eru í ríkisstjórninni, en þær eru allar því marki brenndar að miðast við skerðingu á kaupmætti.`` Ég læt tilvitnun minni hér lokið en vil aðeins geta þess að 13 dögum síðar er þetta sama Alþýðubandalag komið inn í ríkisstjórnina sem nú situr. Ekki veit ég hvort talan 13 er þeirra óhappatala, en mér sýnist þessi aðgerð vera jafnmikið óhapp og aðgerð síðustu ríkisstjórnar þegar hún lagði á matarskattinn sem virðist eiga að viðhalda. Í síðari hluta ályktunar okkar kvennalistakvenna, sem ég vitnaði til áðan, bendum við á nauðsyn þess að gera úttekt á stöðu fyrirtækjanna og greiningu vandans með tilliti til þess að aðgerðum verði hagað í samræmi við niðurstöður hennar. Við viðurkennum nauðsyn þess að koma á laggirnar einhvers konar skuldaskilasjóði, en spurningin er eins og ætíð hvaða leið skal velja. Er nauðsynlegt að stofna sérstakan sjóð sem þó er að flestu leyti í skjóli Byggðastofnunar og háður henni um margt, t.d. reikningshald, en hingað til hefur Byggðastofnun sinnt málum sem þessum? Er stofnun þessa nýja sjóðs ekki bara sjónhverfing þar sem reynt er að láta mjög venjulega og hefðbundna aðgerð í íslensku efnahagslífi líta öðruvísi út en hingað til, til þess að sannfæra fólk um að í raun sé verið að leysa vandann. Og ef á annað borð þykir nauðsynlegt að stofna nýjan sjóð, hvers vegna er ekki hugsað um að hafa á honum annan blæ en á hinum hefðbundnu pólitísku útdeilingarsjóðum sem við megum búa við? Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort aldrei hafi komið til greina að skipa í sjóðsstjórnina fulltrúa atvinnulífs, launafólks og sveitarfélaga, þ.e. þeirra sem eiga afkomu sína einna helst undir útdeilingu frá þessum sjóði.

Það eru fulltrúar launafólks.

Það hefði verið eðlilegra í mínum augum að setja slíkum sjóði aðeins eina stjórn í stað þess að vera með tvöfalt kerfi þar sem til kemur sérstök samstarfsnefnd lánastofnana atvinnuveganna og Byggðastofnun til hliðar vð stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins. Það eru margar fleiri spurningar sem vakna varðandi Atvinnutryggingarsjóðinn og mjög óljóst hver framvinda mála verður komist hann á legg. Munu þjónustufyrirtæki og sveitarfélög geta selt bréf útgefin af sjóðnum eða verða þau jafnvel seld með afföllum? Er yfirleitt hægt að líta á skuldabréf Atvinnutryggingarsjóðs sem eign þar sem hann hefur aðeins 1000 millj. kr. ríkisábyrgð? Svo mætti lengi spyrja, en væntanlega skýrast þau mál nánar í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Um fjármögnun Atvinnutryggingarsjóðs skv. 5. gr. laganna vil ég tjá þá skoðun okkar kvennalistakvenna að við teljum ekki rétt að lækka framlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs án nokkurrar tryggingar um að þeir peningar komi til baka. Í sameiginlegri yfirlýsingu Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands um málefni Atvinnuleysistryggingasjóðs segir, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn Alþýðusambands Íslands og framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambands Íslands hafa fjallað um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skerða umsamin og lögbundin framlög ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 600 millj. kr. og setningu bráðabirgðalaga í þeim tilgangi. Það er sameiginleg afstaða samtakanna að með þessu sé ríkisvaldið einhliða að rjúfa áratuga samkomulag aðila vinnumarkaðarins, ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um uppbyggingu og fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs.`` Ég læt þessari tilvitnun lokið hér með en hún er lengri og ítarlegri og fjallar m.a. um ótryggar horfur í atvinnumálum. Ekki síst með tilliti til þeirra auknu verkefna sem sjóðurinn hefur orðið að taka á sig á síðustu árum, t.d. vegna eftirlauna aldraðra og fæðingarorlofs, hefðum við talið eðlilegt að þessi fjárhæð hefði verið fengin að láni. Það má heldur ekki gleyma því að þó að hinn nýi sjóður hafi hlotið nafnið Atvinnutryggingarsjóður er ýmislegt sem bendir til þess að við getum þrátt fyrir allt átt von á atvinnuleysi í einhverjum mæli. Í nýlegri frétt Þjóðhagsstofnunar og Vinnumálaskrifstofu félmrn. kemur fram að tilkynningum um uppsagnir til félmrn. hefur farið fjölgandi að undanförnu og það mat er sett fram að atvinnuhorfur verði að teljast ótryggari nú en um langt skeið. Hinn tómi verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, þ.e. frystideildin sem er ein orsök í þeim vanda sem við eigum nú við að glíma, ætti að kenna mönnum á eftirminnilegan hátt að það er nauðsynlegt að eiga í sjóðum til að mæta tímabundnum erfiðleikum. Áður en ég lýk máli mínu vil ég loks aðeins benda á þá ósanngirni sem felst í því að frysta launin án þess að frysta verðlag um leið því erlendar hækkanir verða til þess að fólk missir alla yfirsýn og gerir framkvæmd verðstöðvunarinnar með öllu ómögulega. Þrátt fyrir þessa svokölluðu verðstöðvun og aðgerðir í vaxtamálum dugir það ekki til að snúa við því kaupmáttarhrapi sem verið hefur á þessu ári og kemur, eins og aðrar þær aðgerðir sem við teljum óviðunandi í þessum bráðabirgðalögum, fyrst og fremst niður á þeim sem vinna samkvæmt töxtum. Við munum að sjálfsögðu leggja til að frysting launa verði afnumin og samningsrétti skilað aftur til fólksins en ætli menn að halda þeim til streitu í skjóli einhvers óljóss meiri hluta hlýtur jafnframt að verða að setja skilyrði um algjöra verðstöðvun. Að lokum, herra forseti, vil ég spyrja hæstv. forsrh. um eina grein laganna, 23. gr., þar sem fjallað er um 600 millj. kr. aukningu ríkisútgjalda, en mig langaði til þess að vita í hvað þær 600 millj. eiga að fara, til hvers á að verja þeim og þá vildi ég einnig spyrja um, vegna þess að á okkur hafa dunið fyrirspurnir áhyggjufulls launafólks undanfarið sem gjarnan vill vita hvort persónuuppbót eða desemberuppbót sem samið var um, hvort hún verði greidd þrátt fyrir þessa frystingu. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Það er stórt nafn Hákot, það er mjög stórt nafn Hákot. Hv. 4. þm. Vestf. --- Hvar skyldi sá virðulegi þm. vera? Kannski af því að maður er að vitna í virðulegan þm. þó að ég sé ekki neitt að afflytja hans mál, en við skulum láta það eiga sig.  Hv. 4. þm. Vestf. Þorv. Garðar Kristjánsson lét þess getið í hv. deild sl. þriðjudag við upphaf umræðnanna um bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar að efnahagsaðgerðir, það væri mjög stórt orð. Í framhaldi af því sagði þm., með leyfi forseta: ,,Oftar en ekki hafa svokallaðar efnahagsaðgerðir haft takmarkað gildi, verið ómarkvissar, fálmkenndar og árangurslausar ef þær hafa ekki gert illt verra.`` Ég held að það hafi verið vegna þessarar setningar hv. þm. sem ég ákvað að taka hér til máls í þessari umræðu. Þessi ábending hv. 4. þm. Vestf. eru orð í tíma töluð, nú við þessa umræðu og ekki síst eftir ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. forsrh. Út frá þeirra ræðum hefði verið hægt að álykta sem svo að það ástand efnahagsmála sem kallað hefur á þessar efnahagsaðgerðir hafi komið með einni af haustlægðunum núna í september. Ég taldi víst að hæstv. forsrh. mundi ekki láta hjá líða, um leið og hann mælti fyrir neyðaraðgerðum stjórnar sinnar, bráðabirgðalögunum sem gefin voru út 28. sept. sl. af brýnni nauðsyn, að skýra frá því af hverju fyrri efnahagsaðgerðir hefðu ekki skilað árangri, af hverju efnahagsstjórnun ríkisstjórnar hans 1983--1987 og ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, sem hæstv. forsrh. stóð að, leiddi til þeirrar stöðu nú að fjölmörg fyrirtæki eru á gjaldþrotsbarmi, ríkissjóður hefur verið rekinn með margra milljarða halla hvort sem fjmrh. hefur heitið Jón Baldvin eða Þorsteinn Pálsson og stórfelld byggðaröskun stendur yfir og blasir við. Hvernig stóð á því að hæstv. forsrh. gerði ekki smáúttekt á efnahagsstefnu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og Þorsteins Pálssonar? Getur það verið að það sem gert var í efnahagsmálum á þessu tímabili hafi fallið undir skilgreiningu hv. 4. þm. Vestf. sem ég las upp hér áðan? Hún var svohljóðandi: ,,Oftar en ekki hafa svokallaðar efnahagsaðgerðir haft takmarkað gildi, verið ómarkvissar, fálmkenndar og árangurslausar ef þær hafa þá ekki gert illa verra.`` Þetta er nefnilega þannig: Efnahagsstefna fyrri ríkisstjórna var árangurslaus og gerði í mörgum tilfellum illt verra eins og 4. þm. Vestf. sagði. Nú stöndum við frammi fyrir því að reyna að bjarga því sem bjargað verður eftir rúmlega fimm ára samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. Ég vona að hv. þm. hafi fylgst vel með ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. Ég fékk hana í afriti hér hjá þingskrifurum. Hún reyndist vera 40 blaðsíður. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þá ræðu. Í upphafi vakti hv. þm. fyrirheit um að hann ætlaði í ræðu sinni að fara vítt um sviðið og vegna þess þyrfti hann að fá hér í deildina til að fylgjast með málflutningi sem flesta ráðherra og jafnvel þm. úr hv. Nd. Hann nefndi það meira að segja að það þyrfti að draga þessa fyrri samstarfsmenn hans til vitnis --- hann nefndi þá reyndar ekki fallegu orði, ég ætla ekki að endurtaka það hér.

Kóna.

Ja, það var ekki ég sem sagði það, það var hv. þm. af Vestfjörðum.

Nei, það var hv. 2. þm. Norðurl. e.

Já, hann sagði það en það var endurtekið nú af hv. þm. Karvel Pálmasyni en vitnaleiðslurnar urðu frekar takmarkaðar um liðinn tíma. Mest var ræða þm. fullyrðingar um líðandi stund. Hann var ekki yfirgripsmikill, sá hluti ræðunnar þar sem þessi aðalmálsvari Sjálfstfl. hér í deildinni --- ja, ég efast um að ég sé að segja alveg rétt hér, það getur verið að hann sé ekki aðalmálsvarinn, það má vel vera að það sé hv. 4. þm. Vestf. eða hv. 14. þm. Reykv., en í þessu máli kom hann fram sem slíkur og hélt langa ræðu eins og ég nefndi áðan --- fjallaði um hvernig komið væri eftir fimm ára setu flokksins hans í ríkisstjórn. Fyrsti hluti ræðunnar fór í að ræða um framlagningu bráðabirgðalaganna og það var ansi mikill hluti ræðunnar. Ég taldi ekki síðurnar en sjálfsagt hefur það verið a.m.k. 1 / 3 en Mogginn sá ekki ástæðu til að birta neitt af því sem þm. sagði þar um. Það segir kannski nokkuð um þann málflutning og málflutning ýmissa annarra hér í hv. deild um það hvort bráðabirgðalögin hafi verið lögð að einhverju leyti rangt fram og hafi ekki notið stuðnings o.s.frv. Annar hluti ræðunnar fór svo í það að ræða samstarfið í fyrri ríkisstjórn og aðdraganda að stjórnarslitunum. Það var þessi sama rulla sem við höfum heyrt undanfarna daga, um ákveðin ótrúverðugheit þessa og hins. Þriðji hluti ræðunnar fór í það að kvarta undan því að þær efnahagsaðgerðir sem í bráðabirgðalögunum felast séu ekki nægjanlegar til að bæta það hallærisástand sem stjórn Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl. skilur eftir sig. Þar segir hv. þm. m.a., með leyfi forseta: ,,Fyrsti kafli bráðabirgðalaganna fjallar um aðgerðir í atvinnumálum og ber þess ljós merki að ríkisstjórnin gerir sér grein fyrir því eins og flestir aðrir að efnahagsráðstafanir hennar duga hvergi nærri til fyrir atvinnureksturinn. Því fer víðs fjarri að með þeim séu atvinnuvegunum tryggð lágmarksrekstrarskilyrði. Höfuðástæðan er vitaskuld sú að ríkisstjórnin þráast við að viðurkenna að þær kostnaðarhækkanir sem orðið hafa hér innan lands séu langt umfram það sem þau fyrirtæki þola sem eru í samkeppni við erlend fyrirtæki hvort sem við erum að tala um heimamarkað eða erlendan markað. Nú væri hæstv. forsrh. e.t.v. vorkunn ef hann vissi ekki betur þótt maður í hans stöðu eigi að vera með á nótunum. En það dugir ekki að leita þvílíkra skýringa. Við höfum orð hans sjálfs fyrir því að ráðstafanirnar séu ónógar fyrir atvinnureksturinn. Hann sagði á fyrsta fréttamannafundinum eftir að hann var orðinn forsrh. að raungengi krónunnar væri of hátt og að það yrði að leiðrétta það smám saman.`` Ég get í mörgu tekið undir þessa lýsingu hv. þm. Halldórs Blöndals. Forsrh. mun varla bera á móti því að hann telji gengið rangt skráð eftir þær yfirlýsingar í sjónvarpi og víðar sem hann gaf um þá stöðu í fyrrakvöld. Þm. segir að ríkisstjórnin þráist við að viðurkenna kostnaðarhækkanir hér innan lands og má það sjálfsagt til sanns vegar færa. En hitt er samþætt og er aðalatriði að þráast er við að viðurkenna það efnahagslega þrotabú þjóðarbúsins og fjölda fyrirtækja og einstaklinga sem Sjálfstfl. og fylgiflokkur hans úr fyrri ríkisstjórn skilja eftir. Nú og áfram hélt þm. við það að lýsa arfinum frá fyrri ríkisstjórn, með leyfi forseta: ,,Hæstv. ráðherra Halldór Ásgrímsson hefur einnig talað um nauðsyn verulegrar gengisfellingar í sambandi við stuðningsaðgerðir við atvinnuvegina og skyldi engan undra um sjútvrh. þótt loksins losni um málbeinið á honum svo lengi sem hann hefur þagað þunnu hljóði meðan fjarað hefur undan þeim atvinnurekstri sem honum var trúað fyrir að standa vörð um og þjóðin á svo mikið undir.`` Um þessa klausu er varla hægt að segja annað en það að hér gangi þm. aðeins meðfram heiðarleikaveginum því varla hefur annar þagað betur með ráðherranum en þm. sjálfur á meðan fjarað hefur undan sjávarútvegi á síðustu árum. Og áfram heldur hv. þm. Halldór Blöndal og nú leiðir hann fram vitni eins og hann reyndar lofaði í upphafi ræðu sinnar. Það eru tveir forstjórar, flokksbræður hæstv. forsrh., og hann hefur eftir öðrum, Álafossforstjóranum Jóni Sigurðarsyni, með leyfi forseta: ,,Á hinn bóginn eru önnur fyrirtæki skilin eftir í blóði sínu, samkeppnisfyrirtæki á við Sjöfn, Kaffibrennsluna, Plasteinangrun, DNG og Sæplast svo dæmi séu tekin af fyrirtækjum hér norðan lands. Þessi fyrirtæki fá engan bata í formi millifærslu eða breytts gengis. Það er varla til það fyrirtæki í samkeppnisiðnaði eða útflutningsiðnaði sem kláraði sig sæmilega á árinu.`` Þá vitnar þm. í forstjóra SÍS, Guðjón B. Ólafsson, með leyfi forseta: ,,Ég hefði viljað sjá raunhæfari aðgerðir í þá átt að í stað verulegra lánveitinga og skuldbreytinga kæmi raunhæfari og varanlegri bót á rekstrargrundvelli. Útflutningsgreinar verða að geta starfað með hagnaði í þessu landi og það á að vera frumforsenda allra aðgerða í efnahagsmálum.`` Þm. komst að þeirri niðurstöðu að þessir tveir framsóknarforstjórar hafi með tilvitnuðum orðum verið að vega að núv. ríkisstjórn og hún hafi verið léttvæg fundin. En augljóslega eru þessi tilvitnuðu orð þeirra forstjóra fyrst og fremst dómur um ríkisstjórn krataframsóknar undir forsæti Þorsteins Pálssonar. Fyrirtækin liggja í blóði sínu vegna stjórnleysis og rangra efnahagsaðgerða þeirrar ríkisstjórnar og ef um yfirvofandi atvinnuleysi er að ræða er það af sömu orsökum. Það er ósköp þægilegt, eftir að hafa gert skaða, að hrópa þá á aðra að nú skuli þeir bæta skaðann sem orðinn er. Við því var svo sem aldrei að búast að frá forustu Sjálfstfl. nú kæmu ráð sem gætu leitt til úrbóta, hvorki í rekstri framleiðslufyrirtækja eða ríkissjóðs. Reynslan af því frjálshyggjuliði hefur því miður verið þannig undanfarin ár. Hinu gat maður varla búist við að þeir færu að halda því fram að þeirra eigin gerðir séu öðrum að kenna og þeir heimti að aðrir bæti þann skaða sem þeir hafa valdið. Hv. þm. Halldór Blöndal fjallaði um efni frv. í frekar stuttu máli. Hann taldi ljóst að lán Verðjöfnunarsjóðs, 800 millj. kr., yrði greitt af ríkissjóði. Skil ég þá ekki alveg muninn á þessari millifærslu og öðrum ef þessi er góð en aðrar vondar. Þm. fór nokkrum hlýlegum orðum um hlutverk og starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs. Hann sagði þetta m.a. um stjórn sjóðsins, með leyfi forseta: ,,Þá sættum við sjálfstæðismenn okkur ekki við að stjórn Atvinnutryggingarsjóðs sé verslunarvara í stjórnarmyndunarviðræðum þar sem hv. þm. Stefán Valgeirsson og stjórnarflokkarnir eiga sinn mattadorinn hver sem útdeilir mattadorpeningum eftir pólitískum geðþótta. Slíkt fyrirkomulag er með öllu óþolandi. Það stangast gjörsamlega á við nútímaleg vinnubrögð og býður heim getsökum um að ekki sé hreint mjöl í pokanum.`` Já, herra forseti. Ég var að hafa þessar setningar eftir þm. Sjálfstfl. Halldóri Blöndal. Hvað skyldi þm. kalla ,,nútímaleg vinnubrögð`` við stjórna- og nefndaskipan? Ekki það sem gerðist í gær eða fyrir nokkrum vikum þegar Sjálfstfl. var í ríkisstjórn, það að skipa flokksmattador í allar nefndir og ráð. Það er ekki nútímalegt. Slíkt fyrirkomulag var ekki með öllu óþolandi í síðustu ríkisstjórn heldur virtist það vera frekar vel séð og lítið talað um óhreint mjöl í pokum. Burtséð frá stóryrðum þessa þm. Sjálfstfl. tel ég að skipan ráðherrafulltrúa í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs hafi ekki verið rétt. Alþingi átt að kjósa þessa stjórn, a.m.k. að hluta, þannig að stjórnarandstaðan fengi þar fulltrúa. Trúlega hafa framsókn og kratar verið það uppteknir af vinnubrögðum fyrri stjórnar að aðild Ólafs Ragnars og Svavars að ráðslaginu hafi þar engu fengið breytt.  Hv. þm. minnti á það í ræðu sinni að í III. kafla bráðabirgðalaganna sé fjallað um vaxtaákvarðanir og kveðið á um að dráttarvextir skuli alltaf reiknast sem dagvextir. Þá lét hann það koma fram að senn væru átta mánuðir frá yfirlýsingu ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar um sama efni og þar með staðfesti hann enn getuleysi þeirrar ríkisstjórnar og ummæli hv. 4. þm. Vestf. að oftar en ekki hafi efnahagsaðgerðir verið fálmkenndar og árangurslausar. Herra forseti. Ætli ég láti ekki að mestu lokið umfjöllun um ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals þótt þar sé margs ógetið sem gaman hefði verið að benda á en flest er það á svipuðum nótum og það sem ég hef rætt um. Eins og kom fram hjá mér í upphafi var ræða hv. 4. þm. Vestf. Þorv. Garðars Kristjánssonar með nokkuð öðrum áherslum en ræða hv. þm. Halldórs Blöndals þótt þeir báðir séu þm. Sjálfstfl. Hv. 4. þm. Vestf. gagnrýndi þá óráðsíu í ríkisfjármálum sem viðgengist hefur undanfarin ár, meginvandamál okkar í dag er að við eyðum meiru en við öflum og þar er mikilvægast staðan í ríkisfjármálunum, sagði hv. þm. Hefur ekki ríkissjóður verið rekinn með milljarða halla sl. fimm ár í samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. og eru ekki vaxtagreiðslur ríkissjóðs í dag um eða yfir 10% af fjárlagaupphæðinni, 7--8 milljarðar króna? Einhverja þarf að skattleggja fyrir það, sannkallaður sjálfstæðisflokksskattur á þjóðina. Hv. 4. þm. Vestf. gerði í ræðu sinni grein fyrir stöðu atvinnuveganna nú. Hann skaut sér ekki undan því að gera grein fyrir því ástandi sem ríkir hér á landi eftir fimm ára stjórnartímabil Steingríms Hermannssonar og Þorsteins Pálssonar með smástuðningi frá Jóni Baldvini. Hafi hann þökk fyrir það. Forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, Guðjón B. Ólafsson, hefur verið nefndur í umræðunni og eftir honum höfð góð ábending um hvað þurfi að gera, en hvað skyldi Guðjón hafa sagt um það hvað hafi verið að gerast? T.d. þetta, með leyfi forseta: ,,Ég er undrandi á því hvað fólk í stjórnmálum hefur verið lengi að átta sig á því hvað hefur verið að gerast í þessum efnum. Ég tel að margt af þessu fólki sé einum til tveimur árum á eftir að skilja hvað er að gerast. Ég held því miður að ástandið sé mun alvarlegra en flestir gera sér grein fyrir enn þá.`` Og Guðjón heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Ef við förum örlítið aftur í tímann, þá liggur það fyrir að á árinu 1986 hækkaði verð á sjávarafurðum á erlendum markaði svo mikið að sú hækkun skilaði þjóðarbúinu 10 milljörðum króna meira fyrir nánast sama magn afurða og árið á undan. Þessir fjármunir fóru beint inn í eyðsluþáttinn í þjóðfélaginu. Það voru ekki gerðar ráðstafanir af hálfu ríkisvaldsins í þá átt að a.m.k. hluti þessara fjármuna héldist inni í fyrirtækjunum í sjávarútvegi. Þetta fór út í eyðslu og út í þenslu. Þetta háa verðlag hélst fram á mitt árið í fyrra. Þegar svo kemur fram á þetta ár fer verð að lækka og þá fara gjaldeyristekjur minnkandi en þenslan heldur áfram. Það sem hafði gerst á þessu tímabili þegar sjávarútvegur og vinnsla afurða skila svona miklum tekjum var að sjávarútvegi voru búin verri skilyrði. Þetta á við um fiskvinnslu og þó alveg sérstaklega frystinguna. Það hefur átt sér stað meiri háttar eignaupptaka hjá þessum fyrirtækjum í formi þess að þau hafi þurft að selja gjaldeyri sinn á verði sem er undir kostnaði. Þau hafa auk þess þurft að borga fjármagnskostnað sem ég leyfi mér að kalla hæsta fjármagnskostnað í hinum vestræna heimi. Það er enginn möguleiki á því að þessi atvinnuvegur geti staðið undir þeim kjörum sem honum hafa verið búin. Þannig hefur orðið veruleg eignauppfærsla hjá sjávarútvegsfyrirtækjum og fiskvinnslunni og öðrum fyrirtækjum sem standa í útflutningi. Þessir fjármunir hafa lent í þenslu sem hefur verið langt umfram það sem eðlilegt er. Þessi þróun hefur leitt af sér offjárfestingu í þjóðfélaginu á öllum sviðum.`` Þetta sem hér er haft eftir Guðjóni er hinn bitri sannleiki sem flestir staðfesta sem staðið hafa fyrir atvinnurekstri undanfarandi ár. Slíkar yfirlýsingar þarf vitaskuld ekki. Ástand efnahagsmála segir þar sjálft sína sögu. Svo eru menn að tala um það að verið sé að fara út í millifærslu með 800 millj. kr. framlagi í Verðjöfnunarsjóð. Hvað var millifærsla ef gengisstefna síðustu ára var það ekki? Það bera fáir á móti þeirri millifærslu lengur þótt greinilega verði erfitt að ná því aftur sem millifært var á þessum árum frá aðalatvinnuvegum okkar og landsbyggðinni til eyðsluþáttanna í þjóðfélaginu. Það eru margir undrandi á því hvað sumt fólk í stjórnmálum hefur verið lengi að átta sig, fleiri en Guðjón B. Ólafsson, á því hvað hefur verið að gerast í þessum málum og jafnvel að sumir séu ekki búnir að átta sig á þessari stöðu enn þá. Það ber allt að sömu niðurstöðu. Frjálshyggjustefna Sjálfstfl., Framsfl. og krata hefur beðið skipbrot. Þau bráðabirgðalög sem hér eru til umfjöllunar eru nokkurs konar björgunartæki til að bjarga þjóðinni, fyrirtækjum og almenningi, frá enn hrikalegri afleiðingum stefnunnar en þegar eru fram komnar. Úrræðaleysi ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar var með ódæmum mikið. Sú staðreynd hvílir þungt á þm. Sjálfstfl. og ekki síst þeim sem töldu sig vera og voru málsvarar flokksins hér á hv. Alþingi þótt þeir sætu ekki í ráðherrastólum. Frjálshyggjutilraunin hefur farið frekar illa með þessa menn. Það er því miður víðar en gagnvart undirstöðuatvinnuvegunum sem fimm ára samstjórn hefur farið illa að ráði sínu og menn undrast það hvað sumir eru lengi að átta sig. Það hafa verið minnkandi framlög til vegamála ár frá ári og einnig til hafnarframkvæmda, grunnskólabygginga, dagvistunarstofnana, íþróttamannvirkja og næstum allra samfélagslegra þátta ---  Svo er það fiskveiðistefnan. Hvernig skyldu málin standa þar eftir þessa fimm ára samstjórn? Hv. þm. Halldór Blöndal segir að á þessu tímabili hafi fjarað undan sjávarútvegi og hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson segir í viðtali við Tímann á laugardaginn þar sem rætt er við hann um hvalamálið, með leyfi forseta: ,,Ég held á hinn bóginn að okkar menn á markaðinum þurfi ekki síður að hafa áhyggjur af því að við höfum nægilega mikið magn af afurðum til að selja.`` Ég ætla að lesa þessa setningu aftur: ,,Ég held á hinn bóginn að okkar menn á markaðinum þurfi ekki síður að hafa áhyggjur af því að við höfum nægilega mikið magn af afurðum til að selja. Við þurfum þá að velja okkur markaði. Nú stöndum við frammi fyrir samdrætti í fiskveiðum. Núna í morgun, föstudag, var Hafrannsóknastofnun að skila hér inn skýrslu um verra ástand rækjustofnsins. Hún gefur til kynna að það þarf að draga rækjuveiðina mjög verulega saman á næsta ári. Því verður það aðalatriði að hafa einhverja vöru til að selja.`` --- Ég ætla að endurtaka þetta líka: ,,Því verður það aðalatriði að hafa einhverja vöru til að selja,,, segir sjútvrh. Íslands í dag. Um svona hugsanagang í hvalveiðimálinu vil ég ekkert segja. Þessi klausa segir hins vegar mikla sögu um fiskveiðistjórn síðustu ára, kannski fyrst og fremst það að þótt ríkissjóður sé illa haldinn og flest fyrirtæki sömuleiðis er það ekkert í samanburði við það sem við blasir í sambandi við þorskstofninn og jafnvel rækjustofninn líka. Rækjan og þorskurinn eru fyrst og fremst þeir fiskstofnar sem fimm ára stjórnin, framsóknar og íhalds, hefur haft veg og vanda af að leggja línurnar um hvernig nýta skuli. Undanfarin ár hefur verið góðæri til lands og sjávar. Fæðuframleiðsla sjávarins umhverfis landið hefur verið í hámarki, uppskera jarðarnytja mikil, verð afurða hátt. Samt er ástandið eins og raun ber vitni og við erum hér að fjalla um bráðabirgðalög sem mörgum finnst að geri ekki nóg. Herra forseti. Mig langar að skjótast svolítið aftur í tímann. Að loknum kosningum vorið 1983 myndaði samstarfsflokkur okkar alþýðubandalagsfólks úr ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, Framsfl., ríkisstjórn með Sjálfstfl. Stuðningsmenn og ráðherrar Gunnars Thoroddsens fylktu þar einnig liði undir forustu Steingríms Hermannssonar. Samfylkingarmottóið var: Björgum þjóðinni frá verðbólgustefnu Alþb. 130% verðbólga er Alþb. að kenna. Föðurlegur svipur forsrh. staðfesti þetta. Nú er þessi maður alls trausts verður frá okkar hendi, alþýðubandalagsmanna, og er forsrh. í stjórn félagshyggju og jafnréttis. 
             Það er verið að nefna núna, þó seint sé, fleiri ókosti við þessa ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. Hv. 14. þm. Reykv. nefndi áðan að þetta hefði verið hin mesta fjárfestingarstjórn, en það er seint að nefna það núna eftir öll þessi ár. Allt var gott sem Framsfl. hafði gert í þeirri stjórn þegar Sjálfstfl. myndaði ríkisstjórn með Framsfl. vorið 1983, þannig að þetta er heldur seint tilnefnt. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1983 byrjaði starfsferil sinn með stórfelldri kjaraskerðingu og hrikalegu misgengi launa og lánskjara.  bönkum og af starfsemi peningavíxlara var skoðun og stefna stjórnvalda. Samkvæmt stefnu og skoðun stjórnvalda á þessum tíma var þarflaust að fjármagn í framleiðslufyrirtækjunum skilaði arði. Það er ekki fyrr en á síðustu dögum að farið er að tala um að nauðsynlegt sé að hafa eigið fjármagn í fyrirtæki. Það hefur verið staðið að því á undanförnum missirum og mánuðum að eyða því, brenna það undir forustu Sjálfstfl. og framsóknar. Best var að kvelja fyrirtækin sem mest til að halda niðri kaupi framleiðslustéttanna svo að eyðsluhóparnir gætu boðið upp á augljósara launaskrið. Vorið 1987 voru kosningar. Jón nokkur Baldvin Hannibalsson hafði í undanfara þeirra farið mikinn um byggðir og spurt: ,,Hverjir eiga Ísland?`` Þorsteinn Pálsson sagðist vera ,,á réttri leið`` í ríkisstjórninni undir forustu Steingríms Hermannssonar og Steingrímur Hermannsson var auglýstur upp sem kletturinn úr hafinu sem allt stóðst og öruggt var að byggja á. Þessir þrír höfðingjar mynduðu svo saman ríkisstjórn sumarið 1987, fyrir rúmu ári síðan. Þeir sem áttu Ísland voru þeir sem víxluðu peningum og græddu á því. Þetta er allt í fersku minni. Fastgengisstefnan. Mér fannst afleitt þegar hæstv. menntmrh. Svavar Gestsson gleymdi því í upptalningu um vonda hluti á síðustu tímum að fastgengisstefnan hefði gert neitt af sér. Matarskattur. Muna nokkrir eftir honum? Ógilding kjarasamninga og samningsréttar og ráðleysi og síðan uppgjöf núna í september. Alþb. barðist gegn stefnu tveggja fyrrv. ríkisstjórna, stundum kannski af veikum mætti vegna innbyrðis vandamála og líka vegna þess að við nutum ekki aðstöðu í fjölmiðlum eins og frjálshyggjupostularnir. En samt, í byrjun september stóðum við sem barist höfðum gegn ríkisstjórninni og frjálshyggjustefnunni uppi sem sigurvegarar. Pólitík frjálshyggjunnar og markaðshyggjunnar hafði beðið skipbrot á Íslandi. Formælendur frjálshyggjunnar, Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., lágu hundflatir og ráðalausir. Þeir sem Alþfl. hafði útnefnt sem eigendur Íslands voru hver um annan þveran að fara á hausinn. Rétta leið Sjálfstfl. var ekki nefnd á nafn og kletturinn í hafinu hafði grotnað niður.

Nú er ég farinn að ruglast. Ertu ekki stjórnarsinni?

Það hefur verið mikið rætt um stjórnarslitin, palladómar á ýmsa vegu. Allt er það frekar ómerkilegt. Aðalatriðið er og það sem er staðreynd er að frjálshyggjustjórn númer tvö á Íslandi gafst upp og ekki með mikilli reisn. Hver lá flatastur eftir þá bræðrabyltu er erfitt að meta. Ætli sé ekki bara best að slá því föstu að þeir hafi legið mismunandi mikið upp í loft en allir jafnlágt? Svo var mynduð ríkisstjórn, ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju. Um aðdragandann að myndun ríkisstjórnarinnar mætti ýmislegt segja, en ég geri það ekki. Þó vil ég taka fram að ég tel að átt hefði að kjósa, lofa þjóðinni að dæma fráfarandi stjórnarflokka. Gera átti markverða tilraun til að mynda minnihlutastjórn, kosningastjórn þeirra flokka sem voru í stjórnarandstöðu. Það sem Alþb. átti að gera strax eftir stjórnarslitin var að samfylkja stjórnarandstöðunni og krefjast kosninga, láta frjálshyggjuflokkana sameiginlega, í því ástandi sem þeir voru, standa frammi fyrir þjóðinni í kosningum. Staðreyndin er sú að kosningar í haust þurftu ekki að skapa nein vandræði. Mikið meiri vandræði koma til með að skapast af því að allir spyrja nú: Hvað er langt í kosningar? Og hætt er við að kosningaskjálfta gæti mjög innan flokka, innan ríkisstjórnar og meðal almennings næstu mánuði.

Það er bara svona, já.

Ef samstaða hefði tekist um þessa tilhögun mála hefðu þrotabúsflokkarnir orðið að skríða saman eða veita þessari stjórn hlutleysi. Kosningastjórn stjórnarandstöðunnar var rökrétt afleiðing uppgjafar þríflokkanna og jafnvel hefði komið til mála ríkisstjórn Albþ. eða Kvennalistans einna á báti líkt og kratanna 1979. Ég var á móti því að Alþb. gerðist aðili að núv. ríkisstjórn. Fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar voru á ýmsan hátt þannig að ég var mjög óánægður með þær. Þau atriði voru t.d. að launafólk fékk ekki samningsrétt og ekki heldur afnumda kjaraskerðingu. Ég tel að þau bráðabirgðalög sem við erum hér að fjalla um leysi ekki þann vanda sem stjórnarstefna þríflokkanna skilur eftir sig. Ég tel líka að ekkert liggi fyrir um bætta stöðu landsbyggðar og það hilli ekki undir það með nýrri ríkisstjórn að mótuð verði fiskveiðistefna sem stuðli að hagkvæmri nýtingu fiskistofna við strendur landsins. Herra forseti. Ég hef gjarnan viljað líta á flokkinn minn sem skipshöfn á fiskibáti. Við erum farin í veiðiferð, erum komin á miðin. Ég hefði viljað um tíma leita á önnur mið, en það verður ekki aftur snúið. 

Egill Jónsson Herra forseti. Það fer nú fram býsna mikil almenn umræða um bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar og er það að sjálfsögðu ekki að ófyrirsynju og svo virðist sem ýmsir þeir sem var erfitt að fá til liðs við ríkisstjórnina þegar hún var sett á laggirnar séu nú að tala sig inn í það að verða stuðningsmenn hennar og er það að sjálfsögðu af góðu einu. Á ég þar sérstaklega við síðasta hv. ræðumann. Það er að sjálfsögðu afar auðvelt að fjalla um þessi mál núna á eldhúsdagsvísu, til þess eru ærin tilefni, þótt ég ætli að sneiða hjá því a.m.k. að langsamlega mestu leyti. Ég ætla að leyfa mér, eins og hefur verið gert við þessa umræðu, að vitna aðeins til orða Guðjóns B. Ólafssonar, reyndar þeirra sömu og hv. síðasti ræðumaður gerði, sem hann viðhafði í dagblaðinu Tímanum laugardaginn 15. okt. sl. en þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Ef við förum örlítið aftur í tímann þá liggur það fyrir að á árinu 1986 hækkaði verð á sjávarafurðum á erlendum markaði svo mikið að sú hækkun skilaði þjóðarbúinu 10 milljörðum króna meira fyrir nánast sama magn afurða og árið á undan.`` Á árinu 1986 komu sem sagt 10 viðbótarmilljarðar inn í hagkerfið og inn í sjávarútveginn. Síðan segir Guðjón frá því að þetta hafi haldið áfram á árinu 1987, en síðan hafi brugðið til verri vegar á þessu ári. Það sem hefur gerst er að þessir 10 milljarðar sem góðærið 1986 skilaði og sams konar aðstæður fram eftir ári 1987 sköpuðu hafa farið út úr hagkerfinu og rekstri sjávarútvegsins. Sá vandi sem við stöndum frammi fyrir núna stafar af þessum breyttu aðstæðum. Ég veit ekki til þess að við slíkar uppsveiflur, sem að framan eru greindar og hafa reyndar komið oft áður í okkar óstöðuga hagkerfi, hafi verið lagt í varasjóði. Það sem hefur rekið á fjörur í þeim efnum hefur á hverjum tíma farið til uppskipta í þjóðfélaginu og svo fór einnig nú, þess vegna er komið eins og raun ber vitni. Nú er það að sjálfsögðu með misjöfnum hætti sem menn lýsa þessu ástandi og það eru ýmsar tilvitnanir og ýmsar skýringar sem hafa komið fram á síðustu dögum og vikum. Ég minni á orð hæstv. forsrh. sem hann viðhafði þegar hann var að undirbúa stofnun núv. ríkisstjórnar þar sem hann lýsti því yfir að þolinmæði hans í aðgerðum gagnvart sjávarútveginum væri fyrir löngu þrotin, eins og hann orðaði það. Og hæstv. menntmrh. sagði áðan frá því að ríkisstjórnin hefði bjargað efnahagsmálum þjóðarinnar á elleftu stund, eins og hann orðaði það. Svo kom síðasti hv. ræðumaður, Skúli Alexandersson, og sagði að frv. ríkisstjórnarinnar, þ.e. bráðabirgðalögin sem hér eru til umræðu, væru björgunartæki í þessum efnum. Þetta er allt saman snyrtilega orðað. Þetta er allt saman snyrtilega orðað. Forsrh. var búinn að missa þolinmæðina fyrir lifandi löngu, hæstv. menntmrh. segir að björgunin hafi komið á elleftu stundu og hv. þm. Skúli Alexandersson talar um að aðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem felast í bráðabirgðalögunum, séu björgunartæki. Menn skulu vel taka eftir þessu. Það er þess vegna grundvallaratriði þegar þessi umræða fer fram að menn athugi sem allra nákvæmast í hverju þetta björgunartæki er fólgið, hvað það er sem hefur bjargað á elleftu stundu eins og hæstv. menntmrh. komst að orði áðan. Og yfir það ætla ég að fara örfáum orðum. Það er þá í fyrsta lagi að það er settur á stofn sérstakur sjóður, Atvinnutryggingarsjóður, sem fær heimild til skuldbreytinga upp á 6,2 milljarða kr. Þar af er eigið ráðstöfunarfé sjóðsins 1,2 milljarðar, en hinn hluti skuldbreytingarþarfarinnar eða heimildarinnar verður að gerast með skuldaskilum, skuldamillifærslu í gegnum sjóðinn. Þetta er sú björgunaraðgerð. Síðan kemur heimild fyrir sjóðinn að ráðstafa 800 millj. til endurskipulagningar í fyrirtækjum. Þetta eru verkefni sjóðsins samkvæmt lögunum. Af þessu ráðstöfunarfé fær sjóðurinn 1 milljarð að láni eða heimild til þess að taka 1 milljarð að láni og hitt fær hann með öðrum hætti eins og tilgreint er í lögunum, bæði með væntanlegum auknum tekjuskatti eða tekjuskattsviðauka og vegna þess að framlag, sem gengið hefur til Atvinnuleysistryggingasjóðs, er fært yfir í Atvinnutryggingarsjóð. Þetta eru bjargráðin að því sem snertir sérstaklega skuldaskil í þessari atvinnugrein. Þá komum við að því hvernig rekstur sjávarútvegsins er bættur við þessar aðstæður. Það er gert eins og kunnugt er með tvennum hætti. Það er gengisfelling upp á 3%, og hefði einhvern tímann ekki þótt mikil björgunaraðgerð, og síðan er heimilt að greiða til frystingarinnar 800 millj. kr. Þetta eru ákvarðanirnar sem teknar eru til að treysta grundvöllinn að þessum rekstri.

Þetta er byggðastefna, en dugir skammt.

Ég vek athygli deildarinnar á þessu innskoti frá hv. þm. Skúla Alexanderssyni sem sagði áðan að þessi bráðabirgðalög væru björgunartæki núv. ríkisstjórnar gagnvart atvinnulífinu í landinu. Þegar hann er kominn í sæti sitt segir hann að það dugi skammt.

Það sagði ræðumaður að það leysti ekki vandann.

Það er furðulegt ef björgunartæki sem þetta leysir ekki vanda. Ég vil ekki misskilja þau ummæli. En það sem skiptir hér máli er hins vegar það, sem öllum ætti að vera ljóst, að það er ekki annað gert til að tryggja rekstur sjávarútvegsins og bæta afkomuna en þetta tvennt.

Hv. þm. sagði að það væri verið að lengja hengingarólina.

Það er að sjálfsögðu ýmislegt ókomið í ljós í sambandi við þessi bráðabirgðalög, en það er líka annað farið að skýrast. M.a. það hvert greiðslur berast úr þessum 800 millj. kr. pósti. Og hvert skyldu þær fara, a.m.k. að meginhluta? Þær fara til að greiða áfallin vanskil í Landsbankanum og öðrum viðskiptabönkum. Þær koma nefnilega ekki til ráðstöfunar inn í fyrirtækin.

Frá tímabili ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar?

Ja, meðal annars. Enda er ekki langt um liðið. En það skiptir ekki meginmáli nema ef það dugir í þessum efnum að metast um hvenær vandann hefur borið að höndum. Það hélt ég að væri ekki aðalatriðið heldur hvernig björgunartækin reynast. Og þá er það með þeim hætti að ekkert kemur til ráðstöfunar í sjávarútveginn nema 3% gengisfelling. Menn vita væntanlega hvað það dugar eins og ástandinu hefur verið lýst hér við þessa umræðu. Þetta eru aðalatriði málsins. Það er ekki ágreiningsefni frá minni hendi að sjávarútvegurinn standi frammi fyrir miklum erfiðleikum og að efnahagsdæmið, sem þjóðin stendur núna frammi fyrir, sé stórt og erfitt. En ég er hissa á að menn skuli ekki tala meira um hvað felist í frv. og hvaða vanda það leysir. Það er þeim mun einkennilegra að þegar betur er skoðað dylst það ekki að ríkisstjórninni er þetta ljóst. Þannig var það ein af fyrstu yfirlýsingum hins hógværa og orðvara forsrh. að gengið þyrfti að lækka í áföngum. Það var einn fyrsti boðskapur hans eftir að ríkisstjórnin settist að völdum. Gengið þyrfti að lækka í áföngum. Og nú nýlega hafa fjölmiðlar haft eftir þessum sama hæstv. forsrh. að raungengi krónunnar væri enn skráð 15% of hátt. Enn fremur hefur það verið haft eftir forsrh. að ekki væru tök á því að leiðrétta það með gengisfellingu, væntanlega þá ekki einu sinni í áföngum, heldur yrði það að gerast með lækkun verðlags í landinu. Þetta eru björgunaraðgerðirnar sem öll þolinmæðin hafði brostið á eins og núv. forsrh. lýsti í útvarpinu á dögunum. Það liggur sem sagt fyrir að afkoman eftir þessar aðgerðir í sjávarútvegi er með þeim hætti að það þyrfti að verða 15% gengisfelling svo að nákvæmlega sé vitnað til orða hæstv. forsrh. eins og fjölmiðlar hafa haft eftir honum.

Nei, ég sagði aldrei gengisfelling.

Raungengi væri 15% of hátt  Sannleikurinnn er nefnilega sá að forsvarsmenn fiskvinnslufyrirtækja hafa þegar í stað orðið fyrir miklum vonbrigðum. Þeir hafa komist að raun um að hér er um afar ófullkomnar aðgerðir að ræða. Og eins og sumir þeir sem eru í forsvari fyrir þau fyrirtæki hafa orðað það: Þær væru einungis til þess gerðar að lengja í hengingarólinni.

Það hefur áður komið fram.

Það getur vel verið að hv. þm. Skúli Alexandersson sjái einhverja björgunaraðgerð fólgna í því að lengja í hengingarólinni með þeim hætti sem þessi bráðabirgðalög gera ráð fyrir.

Ef menn ná til jarðar er þetta allt í lagi.

Hér hef ég fjallað um það sem sérstaklega skiptir máli í sambandi við þessar aðgerðir. Það er að sjálfsögðu ýmislegt fleira sem kemur fram í bráðabirgðalögunum en skiptir minna máli nema þá að því er varðar breytingar á kaupliðum og kaupbindingu. Kannski felst björgunaraðgerðin í því. Hún felst ekki í því að það sé bættur rekstur í sjávarútvegi. Hún felst ekki í því að það séu færðar til skuldir í landinu. Kannski er það, sem menn hafa fundið á elleftu stundu eins og hæstv. menntmrh., að björgunaraðgerðir felist í því að skerða kjörin í landinu. Það væntanlega skýrist í umræðunni á eftir. En m.a. af þeirri ástæðu má ég til með að fá upplýst hvað felst í ákvæðum 18. gr. laganna þar sem segir að 3. tölul. 29. gr. búvörulaganna falli niður. Ég hef lesið líka skýringar við þá grein. Og af því að hér eru væntanlega einhverjir bændavinir inni úr stjórnarliðinu er afar þýðingarmikið að fá vitneskju um það, m.a. þeirra vegna, hvað felst í þessari ákvörðun eða hvernig eða hvort hún verður með einhverjum hætti bætt. Í þessu felst nefnilega kjaraskerðing fyrir þá bændur landsins sem stunda sauðfjárrækt upp á u.þ.b. 1 / 5 hluta af launatekjum þeirra. Það hlýtur að vera að menn hafi gert sér grein fyrir því hvernig á að bæta þeim bændum sem stunda sauðfjárrækt í landinu 20% launaskerðingu, t.d. umfram aðra bændur landsins. Það er þess vegna afar þýðingarmikið að fá svör við þessu, sem vitað er, að það eru engir bændur í landinu og sjálfsagt engin stétt í landinu sem býr við þrengri kost en einmitt þessir bændur og hefur þurft að leggja jafnmikið á sig á síðustu árum til þess að takast á við mikil framleiðsluvandamál. Það getur þess vegna tæpast annað verið en að þessi aðgerð sé hugsuð til enda og það ætti þar af leiðandi ekki að vera þröngt um svör við þessari spurningu þegar líður á þessa umræðu.