Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að allir hv. þm. geri sér það að fullu ljóst, hvað það er í raun og veru að missa mikið eða mestalla starfsorku sína. Þeir, sem alla ævi hafa haft góða heilsu, vita það náttúrlega ekki af reynslunni, en þó er hægt að gera sér í hugarlund, hversu erfitt það er að hafa löngun til þess að vinna og geta það ekki, vegna þess að vinna fæst ekki, sem getur talizt við hæfi öryrkjans. Öryrkjarnir verða þannig æði oft undir á hinum frjálsa vinnumarkaði, þótt fjölmargir þeirra gætu annars fundið starf við sitt hæfi og notið gæða lífsins eins og aðrir, ef þeir nytu aðstoðar, upplýsinga og vinnuþjálfunar þeirrar, sem með þarf. Þessi þáltill. er flutt í samráði við ýmsa af forustumönnum þeirra samtaka, sem þar um ræðir. Öryrkjafélögin munu nokkuð hafa rætt um það sín á milli, hvort hægt væri að koma á landssambandi eða a.m.k. nánari samvinnu til framgangs áhugamálum sínum, þ.e.a.s. skjólstæðinga sinna, öryrkjanna. Einhverra hluta vegna hafa þessar tilraunir ekki náð tilætluðum árangri, og þess vegna tel ég rétt, að hæstv. ríkisstj. hafi forgöngu um það, að þessum félögum verði veitt aðstoð til þess að vinna að þeim þjóðnytjastörfum, sem til þess þarf að koma á þessu samstarfi. Mér þykir rétt að skýra nokkuð frá starfsemi þessara samtaka, til þess að hv. þm. geti gert sér ljóst, hvað það er mikið starf, sem þessi félög hafa innt af höndum á undanförnum árum. Blindravinafélag Íslands hefur vinnustofu í Ingólfsstræti 16. Þar vinna oftast átta manns við ýmsa vinnu við sitt hæfi. Þetta félag hefur gert nokkuð að því að láta blint fólk utan af landi koma og vinna um dálítinn tíma í vinnustofum sinum, til þess að það geti lært handtökin við þá vinnu, sem því hentar bezt. Blindrafélag Reykjavíkur hefur um margra ára skeið starfrækt vinnustofu í húseign sinni að Grundarstíg 11, auk þess sem blindir og fjölskyldur þeirra búa í því húsi, eftir því sem húsnæðið leyfir. Í þeirri vinnustofu eru tíu blindir menn og konur í þröngu og að ýmsu leyti óhentugu húsnæði. Það félag hefur nú hug á að koma sér upp nýju dvalar- og vinnuheimili. Fjárfestingarleyfi er fengið og góð lóð, og mun félagið ætla að hefja framkvæmdir á næsta ári. Það félag hefur í huga að koma upp í hinu nýja húsi sínu vinnuskóla, þar sem blint fólk yrði þjálfað til starfa við sitt hæfi. Yngst af starfandi öryrkjafélögum er Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, og þó hefur það félag farið myndarlega af stað með sína starfsemi til hjálpar lömuðum og fötluðum. Eins og öllum er i fersku minni, geisaði mænuveikifaraldur á s.l. ári. Félagið réðst þá í það stórvirki að kaupa húsið að Sjafnargötu 14 og koma þar upp lækningar- og þjálfunarstöð fyrir lömunarsjúklinga. Tók þjálfunarstöðin til starfa á s.l. vetri, og þar vinna nú 10–11 manns. Framkvæmdar eru þar daglega 30–35 meðferðir á lömunarsjúklingum, en alls hafa verið skráðar 4200 meðferðir á lömunarsjúklingum frá því í marz og til septemberloka s.l. Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra leggur nú höfuðáherzlu á lækningar og þjálfun lömunarveikisjúklinga. Þetta félag hefur á sínum stutta starfsaldri sýnt mikinn stórhug og árangur, sem er næsta fátítt á svo stuttum tíma. Þó eru fjölmörg verkefni óleyst á vegum þessa félags. Af öryrkjunum eru þó berklasjúklingar fjölmennasti hópurinn, þótt mikið hafi áunnizt í baráttunni gegn berklaveikinni. Nýjar reglur um skráningu berklasjúklinga voru teknar upp árið 1939, og hefur þeim verið fylgt síðan. Skv. þeirri reglu voru skráðir berklasjúklingar á öllu landinu það ár 564, þar af endurskráðir 92, en árið 1950 voru skráðir 302, þar af endurskráðir 68. Dauðsföllum af völdum berklaveikinnar hefur hins vegar fækkað stórkostlega, eða úr 162 árið 1930, þ.e. 151 dauðsfall miðað við 100 þús. íbúa, og i 10 dauðsföll árið 1954, þ.e. 6 miðað við 100 þús. íbúa. Af þessu leiðir, að þrátt fyrir fækkun nýrra berklaveikitilfella er ekki enn um fækkun berklaöryrkja að ræða, svo að neinu nemi. Það mun ekki vera ástæða til þess hér að fjölyrða verulega um starfsemi Sambands íslenzkra berklasjúklinga og þeirra myndarlega rekstur að Reykjalundi, hv. þingmenn þekkja hana. Á s.l. ári nam heildarsala framleiðslu Reykjalundar 51/2 millj. kr. og vinnulaun til vistmanna 11/2 millj. kr., en þar eru nú um 90 manns. Berklaöryrkjar vinna að Reykjalundi 3–6 stundir á dag, og hefur heildarvinnustundafjöldi vistmanna numið 100 þús. vinnustundum s.l. fjögur ár. Samband íslenzkra berklasjúklinga sér um alla fjárfestingu að Reykjalundi, en rekstur vinnuheimilisins er algerlega sjálfstæður og hefur gengið mjög vel á s.l. árum. Á s.l. ári nam t.d. hagnaðurinn 230 þús. kr., og höfðu þá verið afskrifaðar eignir, svo sem venja er. Félagsskapurinn er enn að kaupa nýjar vélar til vinnuheimilisins, og aukning framleiðslunnar og fjölbreytni hefst væntanlega innan skamms. Það er augljóst af þessu stutta yfirliti, að þau félög, sem hér um ræðir, vinna mikið og gott starf. Þó eru enn margir öryrkjar í landinu, sem ekki hafa haft aðstæður til þess að njóta aðstoðar þessara félaga. Af síðustu árbók Tryggingastofnunar ríkisins er séð, að árið 1947 voru skráðir i landinu 1250 öryrkjar 75% og þar yfir, en 753 50–75% öryrkjar. Árið 1955 voru skráðir 2572 75% öryrkjar og þar yfir, en 453 50–75%. Samtals er þarna að ræða um rúmlega 3000 manns. Sem allra flest af þessu fólki þyrfti auðvitað að fá einhverja þá atvinnu, sem gæti talizt við þess hæfi og það hefði fengið þjálfun í að leysa af hendi. Og eitt er áreiðanlegt, að þessi stóri hópur mundi geta leyst af hendi mikla vinnu. Til þess að hrinda þessu í framkvæmd treysti ég engum betur en einmitt forustumönnum þeirra félagasamtaka, sem í þáltill. eru nefnd. Það hefur mikil undirbúningsvinna verið unnin og undirstöður hafa verið byggðar. Það er frægt átak, sem Samband íslenzkra berklasjúklinga hefur gert að Reykjalundi, og með því að gera sameiginlegt átak til hjálpar sem flestum öryrkjum í landinu, þá vinnst hvort tveggja, að þjóðfélagið fær vinnuorku, sem nú er ekki nýtt til fulls, og svo hitt, sem er kannske mest um vert, að öryrkjarnir finna, að þeir geta unnið sjálfum sér og öðrum til gagns og gleði, ef þeir fá tækifæri til þess. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. um þessa till. verði frestað og að henni verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Atvinnulíf hverrar byggðar og afkoma fólksins í lífsbaráttunni er háð samgönguskilyrðum. Þörfin á örum samgöngum vex með ári hverju vegna hinna miklu viðskipta, sem fylgja nútíma atvinnurekstri. Alþ. hefur tekið tillit til þessara staðreynda með því að taka oft til endurskoðunar löggjöf um samgöngumál og þá ávallt stefnt að því að bæta aðstöðu hinna dreifðu byggða í landinu að þessu leyti. Fjárframlög til samgöngumála fara einnig hækkandi. Samkv. fjárlögum þessa árs er varið 94 millj. kr. til samgöngumála, og er það því sem næst sjöunda hver króna, sem greidd er skv. fjárlögunum. En aukin fjárframlög hefðu ekki komið að þeim notum, sem raun ber vitni, ef ný tæki hefðu ekki jafnframt rutt sér til rúms, bæði til samgöngubóta og við verklegar framkvæmdir. Með stórþjóðum, þar sem lengi hefur þróazt fjölbreyttur iðnaður, eru vélknúin tæki stöðugt endurbætt og ný gerð úr garði, sem létta lífsbaráttuna og leysa vanda sem áður hefur valdið erfiðleikum. Þó að þróunin sé yfirleitt ör í þessa átt, má með sanni segja, að í þessum efnum séu stökkin aldrei stærri en á stríðstímum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á vegum setuliðsins, sem hér dvaldi í síðustu heimsstyrjöld, komust Íslendingar fyrst í kynni við ýmis tæki, svo sem beltadráttarvélar með jarðýtum, sterkbyggða flutningabíla með tveimur eða fleiri drifum og jeppa. Varð það Íslendingum mikil hvatning til kaupa á nýjum tækjum og til þeirra miklu framfara og þæginda, sem af því hefur leitt. Vegasambandið um landið er nú komið í það horf, að akfært er á sumrin umhverfis landið, þegar svæðið frá Hornafirði til Vestur-Skaftafellssýslu er undanskilið. Að undanförnu hefur verið sigrazt á verstu torfærunum austan megin Hornafjarðar með brúargerðum á Jökulsá í Lóni og Hofsá í Álftafirði og með vegagerð við Berufjörð, og unnið er af kappi að vegagerð á Lónsheiði. Hornafjarðarfljót eru enn mikill farartálmi, en athuganir fara nú fram á skilyrðum til brúargerðar þar, og vonir standa til að takast muni að gera þar öruggar samgöngubætur, áður en langur tími líður. Lengist þá samfellt akvegasamband að Jökulsá á Breiðamerkursandi. Jökulsá á Breiðamerkursandi er ófær bifreiðum, og Fjallsá hindrar einnig að öllum jafnaði bílferðir yfir sandinn. Stefnt er að því, að þessar ár verði brúaðar. En vegna takmarkaðs fjármagns til brúargerða og annarra framkvæmda á því sviði í Austur-Skaftafellssýslu, sem verða að sitja í fyrirrúmi, mun það eiga nokkuð langt í land, að brú verði byggð á Jökulsá. Það eru samt enn meiri erfiðleikar á því að koma á og viðhalda öruggu vegasambandi yfir Skeiðarársand. Þó að farið sé yfir sandinn í viðlögum á stórum og sterkbyggðum vörubílum, er það ekki fært nema stuttan tíma ár hvert, þegar allra minnst vatnsrennsli er í jökulánum. Ef brúa ætti Skeiðará og Núpsvötn, þyrftu það að vera stórbrýr. Og ekki verður séð, að þær brýr gætu staðizt hinar miklu hamfarir jökulhlaupanna, sem geysast fram Skeiðarársand að jafnaði á fimm til tíu ára fresti. Nálægt jökli, þar sem þjóðvegurinn liggur, er Skeiðarársandur þurr og allstórgrýttur, en þar eru jökulvötnin illfær eða ófær. En þegar nær dregur sjó, hafa jökulvötnin kvíslazt svo mikið, að á þeim slóðum munu þau ekki vera djúp, en þar er sandurinn svo blautur, að ófært er af þeim sökum vélknúnum farartækjum, sem nú eru notuð hér á landi. Tilraunir, sem gerðar eru á stríðstímum með tæknilegar nýjungar, reynast oft gagnlegar til almennra framfara og þæginda að stríði loknu. Frá því hefur verið skýrt opinberlega, að í Kóreustyrjöldinni hafi Bandaríkjaher m.a. átt við mikla samgönguörðugleika að etja. Herinn hafi verið vel búinn að ökutækjum, en þau hafi komið að litlum notum á forarblautum vegum og hrísgrjónaökrum, sem hafi legið undir vatni að meira eða minna leyti og óhjákvæmilegt var að ferðast um. Þá hafi að tilhlutun hershöfðingja verið framleidd af verksmiðjum í Bandaríkjunum ný tegund ökutækja í því skyni að ráða bót á hinum sérstöku samgönguörðugleikum hersins í Kóreu. Tæki þessi séu að mörgu leyti svipuð sterkum vörubifreiðum, nema hjólin séu eins konar belgir, sem hafi mjög stórt yfirborð í hlutfalli við þyngd ökutækisins. Áður en farið var með þessi flutningatæki til Kóreu, munu þau hafa verið reynd í Grænlandi, og kom í ljós við þá reynslu, að þar sem farartæki á venjulegum hjólum eða beltum grófu sig í snjó og festust, þar runnu hin breiðu hjól hins nýja tækis hindrunarlaust. Talið er, að sú reynsla, sem þegar er fengin af þessu tæki á vegum Bandaríkjahers, sýni, að það renni ótrúlega vel yfir lausan snjó, blauta sanda og fenjamýrar. Þó að ég nefni hér þetta farartæki, sem í Ameríku er kallað „rolligon“, af því að nokkur lýsing hefur verið gefin á því á prenti, fer því alls fjarri, að ég hafi yfirlit yfir það, um hvaða nýjungar kunni að vera að ræða á þessu sviði. En augljóst er, að mikilsvert er, að haft sé vakandi auga á því, sem til framfara horfir í þessu efni, og að þeim, sem hafa á hendi yfirstjórn samgöngumála, séu búin sem bezt skilyrði til þess. Frá Kirkjubæjarklaustri, sem er miðstöð samgangna og viðskipta í eystri hluta VesturSkaftafellssýslu, og austur yfir Breiðamerkursand eru um 130 km. Þetta skarð er eftir að fylla, ef gera á akfært umhverfis landíð allt. Það verður naumast gert á næstu árum, nema fá megi farartæki, sem geta hindrunarlítið farið um sandana nálægt sjó, þar sem þeir eru votlendir, en ekki stórgrýttir, og þar sem vötnin kvíslast svo mikið, að þau eru ekki mjög djúp. Þess vegna er till. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 61, flutt með sérstöku tilliti til samgangna í Skaftafellssýslu. Meginefni þessarar tili. er aðeins um athugun og tilraunir í þessu skyni. Þó að því kunni að fylgja einhver kostnaður, þá er hér alls ekki um stórvægilegt fjárhagsmál að ræða. Mér finnst því eðlilegt, að þessi tili. fari til athugunar til hv. allshn., og geri það að till. minni.



Herra forseti. Till. á þskj. 53 beinir þeirri ósk til hæstv. ríkisstj., að látin sé fram fara athugun á nokkrum nafngreindum hafnarstæðum á Íslandi. Eins og hv. alþm. er kunnugt, þá er lítið um góðar hafnir á svæðinu frá Reykjanesi og austur fyrir Horn. Ég vil að vísu undanskilja Vestmannaeyjar, því að þar er nú tekið á með báðum höndum, verið að vinna mikið verk og langt komið með að gera þar eins góða höfn og efni standa til, enda er það ekki vonum fyrr, því að þar er mikil útgerð, þar eru sjógarpar miklir, sem sækja sjóinn fast. Ég vil svo aðeins minnast á tvær hafnir eða tvö hafnarstæði, sem ekki hafa verið tekin með i þessa till. Það er Þykkvabæjarhöfn, þar er verið að gera athugun nú. Það væri vonandi, að hún leiddi það í ljós, að þar megi byggja góða höfn, því að sannarlega þurfa Rangæingar eins og aðrir á góðri höfn að halda. Þá vil ég með nokkrum orðum víkja að Dyrhólaey. Þar er talað um að byggja höfn. Á síðasta Alþ. mun hafa verið samþykkt, að þar skyldi fara athugun fram. Ef rétt er munað, þá munu Þjóðverjar fyrir um 50 árum hafa boðizt til þess að byggja þar höfn fyrir Íslendinga, en með þeim afarkostum, að Íslendingar gátu ekki gengið að því, og ætti það þó að vera næg sönnun fyrir því, að þar er hægt að byggja höfn. Og væri það gleðilegt, ef Vestur-Skaftfellingar fengju að lokum góða höfn, svo lengi hafa þeir barizt hetjulegri baráttu við hafnleysið og við hina brimóttu strönd. Og þá er það víst, að þegar svo langt er komið, að höfnin er komin þar, þá munu sveitirnar blómgast enn betur og akrar breiða sig yfir sandana og sjávarútvegur aukast og blómgast við hin nýju skilyrði. Þá kem ég að fyrsta staðnum í tillögunni, þ.e. Papaós. Eins og nafnið ber með sér, þá mun það vera fyrsta höfn sem siglt hefur verið á á Íslandi. Papaós liggur austan við Vestra-Horn. Þar er skjól í þeim vindum, sem ófært er á Hornafirði. Svo hagar til þar nú, að höfnin er nærri sandorpin. Að vísu er þar innsiglingarmerki, og bátar geta flúið þar inn allt að 20 rúmlestum, en fyrr meir kvað höfnin hafa verið betri og stærri, og gamli hafnsögumaðurinn í Hornafirði tjáði mér, að hann hefði farið þar inn með 100 rúmlesta skútur. Ef byggður væri garður út á skerin, sem eru vestan við Papaós, þá er það víst, að þar mundi koma gott skjól fyrir innsiglinguna í höfnina, og ef höfnin væri grafin upp með sandsugum og grafvélum og jarðýtum, þá er líklegt, að þar mundi verða lífhöfn Nesjamanna og Austur-Skaftfellinga. En þannig hagar til á Hornafirði, að þar getur verið ófært bæði dögum og stundum vikum saman í sunnan- og vestanátt, þegar foráttuveður eru. Úti fyrir Hornafirði er skerjótt og útgrynni mikið. Ósinn er straumharður og mjög breytingum undirorpinn. En inni á höfninni hefur verið gert mikið verk til þess að reyna að greiða fyrir sjávarútvegi, sem þar er allmikill á vetrum sérstaklega, en það nægir ekki, þegar skipin komast ekki út úr höfninni eða inn í hana dögum og jafnvel vikum saman. Sem dæmi um það, við hvaða örðugleika Hornfirðingar eiga að etja, má benda á það, að einn stórviðrisdag, þegar þeir litu til sjávar, var innsiglingarviti, sem stóð þar á sandinum innan við Hvanney, horfinn og kominn nærri skipgengur áll, þar sem vitinn stóð daginn áður. Það er með öðrum orðum ekki hægt að beizla Atlantshafið þar. Þess vegna væri mjög æskilegt og ánægjulegt, ef hægt væri að gera góða höfn fyrir Hornfirðinga á Papaósi. Og þá er það víst, að þeir menn, sem búa í þeim fögru sveitum, mundu una enn betur sinum hag við hljómkviður jöklanna, við ræktun landsins og við örugga útgerð. Þá vík ég að Borgarfirði eystra eða Njarðvíkinni. Ég vil aðeins geta þess, áður en ég fer lengra, að svo háttar til, að frá Seyðisfirði til Eyjafjarðar er í norðaustanstórviðrunum engin örugg höfn. Að vísu er lengi hægt að hafa samband við Vopnafjörð, en það er ekki öruggt og getur orðið alveg ófært. Að vísu eru líka þrjár eyðivíkur, þar sem liggja má í skjóli, en áætlanir eru ekki þannig gerðar nú, að skip hafi tíma til þess að liggja og bíða. En á Borgarfirði hagar þannig til, að norðaustanaldan veltist þar inn alla leið inn í botn fjarðarins, svo að kolbrýtur yfir fjörðinn þveran, og þar er ekki viðlit fyrir skip að hafa viðkomu í þeim áttum. En norðan í Borgarfirðinum, innan við Krossanesið, held ég að það heiti, er Njarðvíkin. Út í þá vík eru sker suður, það langt, að ef byggður væri garður á þau sker, mundu þar skapast hin öruggustu skilyrði fyrir afgreiðslu skipa, enda er þar mörkuð skipalega í víkinni, og hefur því verið gert ráð fyrir í fornöld, að þar legðust skip. En Borgarfjarðarhérað er sumarfagurt og vetrarhart, og þar eru dugandi sjómenn, mjög duglegir menn, sem þyrftu nauðsynlega að fá góða höfn. Ég kem þá að Vopnafirði. Það er víðlent og fagurt hérað, eins og allir vita. Þar er að vísu höfn, en hún er ekki góð, eins og ég hef áður sagt. En norður úr Vopnafjarðarflóanum, utan við Kolbeinstanga, innan við Fiskanes, er Nýpsfjörðurinn, og inn af þeim firði er Lónið. Mér er sagt, að Lónið sé djúpt og þar sé auðvelt að byggja bryggjur, og enskur verkfræðingur, sem einu sinni ferðaðist með mér, sagði mér, að á þeim stað mætti gera einhverja beztu höfn á Íslandi. Þá kem ég að Eiðisvík á Langanesi. Hún er sunnarlega á nesinu, og þar er ágætis skjól fyrir öllum áttum frá suðvestri til norðausturs, þegar ófært er að liggja á Þórshöfn. Eiðisvíkin er hugsuð sem höfn fyrir austanverðan Þistilfjörð, því að inn af Eiðisvíkinni er Eiðisvatn, og þar á milli er malarkambur, og ef gert væri ráð fyrir því, að það væri hægt að vinna á þeim kambi, þá er það víst, að þar er hægt að gera mjög góða höfn, og vegalengdin frá Þórshöfn og út að Eiðisvatni er um 16 km, svo að það væri ekki frágangssök fyrir Þistilfirðinga að austanverðu, sem þurfa mjög á góðri höfn að halda, að aka þangað eftir vörum sínum og öðrum viðskiptum við skip, því að þar eru, eins og víða annars staðar, blómleg héruð og sumarfagurt, margar og góðar veiðiár og mikið fiski, bæði síldfiski og annað, báðum megin við Langanes. Þá kem ég að Axarfirði. Á Axarfirði er Kópasker aðalhöfnin eins og er, og þar hagar eins til og á Þórshöfn, að þar er ófært í öllum veðrum frá suðvestri til norðausturs. Það er grunnt á legunni, mikið af skerjum og illt að fá akkerin til þess að halda, en vestan til á Axarfirðinum, upp við fjöllin, innan við Tjörnesið, er Fjallahöfn, og inn af Fjallahöfninni er lítið lón eða vatn, sem gera má ráð fyrir að væri hægt að grafa inn í. Hvernig botninn er í því lóni, veit ég ekki, eða hversu djúpt það er, en eitt er víst, og það er það, að gott er að flýja frá Kópaskeri til Fjallahafnar og liggja þar í skjóli í tunglskininu og í rólegum sjó, þegar hrikt hefur í hverju tré og menn hafa verið með hjartað í hálsinum yfir því, hvort ekki mundu slitna keðjurnar á Kópaskeri. Að vísu er talað um aðra höfn við Axarfjörð, þ.e. Leirhöfn. Sú höfn liggur utan við Snartarstaðanúp, innan við Grjótnes. Það er eins með hana og Kópasker sjálft, að hún er opin fyrir öllum vindum á sömu áttum, en að vísu öðruvísi þó, þannig að þar er skergarður mikill úti fyrir, og ef byggður væri skjólgarður út á öll skerin, þá mundi þar skapast skjól, og ef höfnin, væri grafin upp, þá mundi þar koma góð höfn. Að vísu hef ég meira álit á hinni, og væri æskilegt, að það væri gaumgæfilega athugað. Ég kem þá að lokum að Höfðavatni eða Þórðarhöfða á Skagafirði. Þar eru, eins og allir vita, einhver fegurstu héruð landsins. Það er ekki hægt að lýsa þeim svo, að einhverjir hafi ekki gert það betur áður, en það er mikil þörf fyrir góða höfn á Skagafirði, því að á Sauðárkróki er illt að liggja, og við höfum oft flúið þaðan, þegar norðaustanstormarnir geisa, og farið yfir að Þórðarhöfða. Þar er gott og skjól, en yrði enn þá betra, ef höfn yrði grafin inn í vatnið. Ég veit ekki, hvort Skagfirðingar óska eftir því, að þar verði byggð höfn. En ef þeir óska eftir því, þá álít ég að ætti að gera það, því að þar er hafnarstæði gott. En verði það ekki gert, þá er það víst, að mikið þarf að gera fyrir höfnina á Sauðárkróki, svo að hún verði góð. Ég held ég hafi þá með nokkrum orðum farið um þessa till. og skýrt hana svo sem í bili er þörf á, og ég vona, að hv. alþm. sjái, að meiningin með till. er að reyna að benda á staði. þar sem hægt væri að gera góðar hafnir, og hins vegar að finna leið til þess, að fólkið geti unað sér betur í þeim sveitum, sem að þessum stöðum liggja. Ég vænti svo, að þessari till. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það er ekki nema gott um það að segja, að rannsóknir á hafnarstæðum fari fram, þar sem núv. hafnarskilyrði eru talin erfið, og vil ég því sízt amast við þessari þáltill. hv. 5. þm. Reykv. (ÁS). En ef dæma má eftir almennum aðstæðum á þeim tveim stöðum, sem ég tel mig þekkja vel til, virðist mér þessi till. furðu óraunhæf, ef um er að ræða rannsókn með tilliti til byggingar athafnahafna, en ekki neyðarhafna eða lífhafna fyrir skip. Mér virðist það gleðilegt, ef tækist að finna gott hafnarstæði við Borgarfjörð eystra. Um það hefur verið hugsað og það athugað svo að áratugum skiptir, og varð hafnarstæðið við þorpið fyrir valinu, og féllu að því ýmis rök, sem ég fer ekki hér út í. Um Njarðvík hef ég aldrei heyrt talað í því sambandi, en hins vegar um svokallaðan Hafnarhólma við Borgarfjörð. Talsverðar lendingarbætur hafa verið gerðar við þorpið í Borgarfirði. Er nú í öllu fremur góðu hægt að afgreiða þar við bryggju skip af Herðubreiðarstærð, en öllu stærri skip á bátum frá landi, meðan fjörðurinn er sæmilega fær, en áður var það ekki ætíð hægt. Áður en farið var að byggja núverandi lendingarbætur á þessum stað, voru uppi raddir hjá kunnugum mönnum um að gera höfn hjá Hafnarhólma, sem liggur utarlega austan fjarðar, enda hafði þar oft verið þrautalending áður. Ég tel því hiklaust, að ef farið verður að athuga ný hafnarstæði við Borgarfjörð, svo sem t.d. Njarðvíkina, þá sé óforsvaranlegt að ganga fram hjá aðstöðunni við Hafnarhólma, og mun ég bera fram brtt. um það efni síðar. Um Njarðvíkina er það að segja, að hún liggur alllangt frá Borgarfjarðarkauptúni. Fyrir botni hennar er að mestu sandur og útgrynni, en beggja vegna brött fjöll í sjó fram. Liggja víðast þar hamrar með ströndinni, en sums staðar skerast inn básar, þar sem nokkur fjara er milli bergs og sjávar. Milli Njarðvíkur og Borgarfjarðar eru hins vegar hinar svonefndu Njarðvíkurskriður og milli hennar og Héraðs allhár fjallgarður. Njarðvík er því að vetrinum til hvað snertir bílasamgöngur oftast einangruð vegna snjóa. Ég held því. að engum kunnugum manni hafi fyrr dottið í hug; að Njarðvík væri staður, þar sem skilyrði væru fyrir hendi að leysa hafnarmál Borgarfjarðar. Um hafnarstæði í Nýpslóni við Vopnafjörð er það að segja, að ýmsum Vopnfirðingum hefur þótt það girnilegt til fróðleiks, að rannsókn færi fram á skilyrðum fyrir því að grafa út Vesturárós og dýpka ytra Nýpslón með tilliti til hafnargerðar. Hins vegar hafa Vopnfirðingar allir litið svo á, að sé hafnargerð á þessum stað sæmilega gerleg, þá sé það verkefni fjarlægrar framtíðar, þegar margfalt meiri og fjölmennari byggð er komin þar en nú er og búið að nýta hafnarstæðið við þorpið til fulls. Hins vegar vilja Vopnfirðingar ekki láta drepa á dreif uppbyggingu hafnar við kauptúnið, m.a. með einhverjum draumum um höfn í Nýpslónum, sem enn fremur hafa af fróðum mönnum verið taldir ýmsir tæknilegir annmarkar á að gera þar. Það er knýjandi nauðsyn fyrir Vopnafjörð, að haldið verði nú áfram með meiri hraða en áður að bæta höfnina við Vopnafjarðarkauptún, svo að t.d. togarar og öll almenn vöruflutningaskip, sem hafa hæfilega djúpristu, geti fengið þar í flestum veðrum afgreiðslu við bryggju þá, sem nú er þar. Þarf í því sambandi að lengja bryggjuna á nokkru meira dýpi og gera skjólgarð fyrir þann hafnarhluta; síðar verði aðgerðin aukin með tilliti til alls hafnarsvæðisins, byggðir skjólgarðar og bryggja, þar sem meira dýpi er. Vil ég fullyrða. að fremur auðvelt er að koma upp allgóðri höfn við þorpið, sem fullnægir þörfunum um ófyrirsjáanlegan tíma. En vitanlega kostar það verulega fjárupphæð. Mér virðist sem ekki nái nokkurri átt að hverfa frá hafnarframkvæmdum á þessum stað, þar sem sæmileg skilyrði eru fyrir hendi og búið að framkvæma allmikið og núverandi athafnamannvirki, svo sem frystihús, fiskimjölsverksmiðja og fleira, eru tengd við, þótt allt þetta mætti ef til vill vera betur staðsett með tilliti til hafnarsvæðisins. Sama má í raun og veru segja með Borgarfjörð, eins langt og það nær. Aðkallandi framhald á lendingarbótum þar verður að vera á þeim stað, þar sem þær eru nú, hvað svo sem öðrum hugsanlegum hafnarbótum kynni að líða í fjarlægri framtíð, svo sem eins og við Hafnarhólma. En um Njarðvík ræði ég ekki meira í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þá till. til þál., sem liggur fyrir á þskj. 53 frá hv. 5. þm. Reykv. (ÁS). Það er auðvitað, að þessi hv. þm., sem hefur lengi verið skipstjóri á strandferðaskipum, hefur allmikla reynslu um þá erfiðleika, sem eru á því oft og tíðum fyrir strandferðaskipin að haldast við og athafna sig á ótryggum höfnum og að sjálfsögðu athyglisvert það, sem hann segir um þau mál. Ég hef veitt því athygli, að meðal þeirra staða, sem eru nefndir í till., eru tveir í mínu kjördæmi, þar sem eru Eiðisvík á Langanesi og Fjallahöfn við Axarfjörð. Það er að vísu ekki í fyrsta sinn, sem ég heyri þessa staði nefnda sem nauðsynlega hafnarstaði. Ef ég man rétt, hefur Fjallahöfn verið löggilt á sínum tíma, fyrir alllöngu, en niðurstaðan hefur orðið sú, að verzlunarstaðir hafa risið upp, ekki á þessum stöðum, heldur á öðrum. Það er vitanlega svo, að það er æskilegt. að sem flestir staðir séu rannsakaðir, með tilliti til möguleika á hafnargerð þar, og vonandi má gera ráð fyrir því, að í framtíðinni komi hafnir á ýmsum stöðum, þar sem þær eru ekki nú, og byggðarlög í sambandi við þær. En það, sem ég vildi sérstaklega taka fram, er, að í sambandi við þessa till.. sem nefnir ýmsa slíka staði, sem ekki er ólíklegt að séu framtíðarstaðir, þegar þjóðin er orðin fjölmennari en nú og tæknin meiri, þá virðist mér. að þess beri að gæta, - og ég vildi sérstaklega segja það núna, áður en þetta mál fer til fjvn., - að þó að slíkar athuganir séu látnar fara fram vegna framtíðarinnar, þá verði það ekki látið verða til þess að tefja fyrir fjárveitingum til þeirra staða, þar sem hafnirnar eru nú, þær hafnir, sem nú eru raunverulega notaðar og þar sem verið er að vinna að hafnargerðum. Ég geri ekki ráð fyrir, að það vaki fyrir hv. flm., að nú verði farið að stöðva hafnargerðir í einu eða öðru héraði, á meðan beðið er eftir því, að einhver annar staður sé rannsakaður með tilliti til hafnargerðar þar. Ég vil þó leggja áherzlu á það, a.m.k. fyrir mitt leyti, að ég teldi það ekki vel farið, ef slíkar rannsóknir, sem í sjálfu sér er ekki nema allt gott um að segja, yrðu til þess. að fjárveitingavaldinu dytti í hug að fara að halda að sér höndum með fjárframlög til þeirra staða, sem nú er verið að vinna við og þar sem byggðarlög hafa myndazt við þær hafnir, sem notaðar hafa verið. Ég finn alveg sérstaka ástæðu til þess að leggja áherzlu á þetta, vegna þess að gera má ráð fyrir, að þetta mál fari til hv. fjvn.



Herra forseti. Í till. á þskj. 54 er því beint til hæstv. ríkisstj. að láta athuga. hvort eigi sé hagkvæmara og hvort eigi verði við komið að gera hafnir á ýmsum stöðum með nokkuð öðrum hætti en verið hefur, þannig að verkið sé unnið meira í einum áfanga. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að víða á landinu eru hafnir í byggingu um margra ára skeið, og af þeim sökum geta orðið bæði skemmdir á höfnum eða mannvirkjunum og einnig á skipum, og mörg slys hafa orðið eða viljað til af þeim sökum. Það er því spurt að því með þessari till., hvort eigi skuli gera tilraun til þess að forða þessum óhöppum og slysum og byggja hafnirnar, þessar sem um verður getið, í einum áfanga, og þá um leið, hvort eigi sé kleift að fá til þess sérstakt lán, svo að það megi gera án þess, að það hafi áhrif á aðrar hafnargerðir á landinu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, þegar vetur gengur í garð og samgöngur taka að spillast, bæði á landi og í lofti, að þá er kallað á auknar samgöngur á sjó. En til þess að samgöngur á sjó geti orðið öruggar, þarf auðvitað góðar hafnir, en eins og ég sagði áður, hafa slys orðið á skipum fyrir þá sök, að hafnirnar hafa ekki verið eins góðar og skyldi, og það er vitað, að öll þau slys, óhöpp og tafir, sem verða á skipum, koma í fyrsta lagi á skipafélögin og síðan á tryggingafélögin og aftur á skipafélögin í auknum iðgjöldum. Nú vil ég taka það fram. að allt það, sem sagt verður hér á eftir í sambandi við þessar hafnir, er sagt aðeins til þess að reyna að greiða fyrir þessu máli, en ber alls ekki að líta á það sem sagt í þeim tilgangi að gera athugasemdir við þær aðferðir, sem áður hafa verið hafðar, og því sízt að della á nokkurn mann eða stofnun, sem hefur haft með þessi mál að gera. Það vita víst allir, hvílíkur þungi hvílir á alþm. um að fá hafnargerðir á mörgum stöðum í senn, og það vita enn fremur allir alþm., að það er ekki nema takmarkað fé, sem til hafnargerðanna er veitt, og því eðlilegt, að þær stóru aðgerðir, sem þarf að gera á einstökum stöðum, verði út undan. En einmitt vegna þess, að þetta er þannig, er lagt til, að reynt sé að breyta til, taka sérstök lán og gera nokkrar ákveðnar hafnir svo úr garði, að þær geti orðið færar í öllum veðrum og þar af leiðandi hættulausar fyrir skip, en eins og ég sagði áðan, þyrftu með þessu allar hinar minni aðgerðir ekki að biða, þar eð féð, sem veitt væri úr ríkissjóði árlega til þessara hafnargerða, mætti renna til þeirra. Það er eins og við vitum, að nú er verið að vinna þrekvirki á Akranesi. Þar er bráðum búið að byggja eins góða höfn og efni standa til. Akranesbúar eru miklir sjófarendur og veiðimenn og þurftu sannarlega á góðri höfn að halda, og það er vitanlegt, að það verður gleðidagur þar og við Borgarfjörð, þegar þeirri höfn er lokið. Á Rifi undir Jökli er mjög nauðsynlegt að byggð sé góð höfn, og til þess að hún verði góð, þarf vissulega stórt átak, því að nú er hún í byggingu og er, eins og menn vita, sem kunnugastir eru, ekki fær öllum skipum í fyrsta lagi og verður fyrir þrálátum skemmdum af ágangi sjávar af þeim sökum, að hún er ekki fullgerð. Það er því Rif, sem er fyrsta höfnin, sem talað er um í sambandi við þessa till. Á Patreksfirði hefur verið höfn í byggingu um nokkurt skeið. Til þess að hún verði góð og fær skipum í öllum veðrum, þarf mikið átak. Patreksfjörður er mjög þokkalegur staður, húsin eru vel hirt og skipulega byggð. Á Patreksfirði er síldarverksmiðja eða mjölverksmiðja, frystihús, smiðjur, togaraútgerð og bátaútgerð og mikil viðskipti við erlend skip. Þar þarf því nauðsynlega að ljúka góðri höfn sem allra fyrst. En þannig hagar til í höfninni á Patreksfirði nú, að öðrum megin eða að austanverðunni er þil nokkurt út í opið, en hinum megin er það malarkambur, sem á að verja innsiglinguna, en sá malarkambur hrynur niður og innsiglingin grynnist, svo að hún er hættuleg skipum. Það, sem þarf að gera að dómi sjómanna allra, er að byggja þil báðum megin í höfninni og lengja þilið út að austanverðu, þá verður höfnin góð. En til þess að hún verði fullkomin og ágæt, þarf að grafa hana alla inni, svo að hægt sé að snúa þar skipum. Ég vík þá að Skagaströnd. Þar hefur verið höfn í smíðum um margra ára skeið, og eins og allir vita, er henni ekki nærri lokið, og eins og kunnugastir menn vita, er hún í suðvestan og vestanáttum ófær öllum stórum skipum, og þar af leiðandi kemur höfnin ekki að þeim notum, sem hún þyrfti að koma. Hún er annars þannig í sveit sett, að þar eru blómleg héruð. Þar er síldarverksmiðja, þar er fiskisælt úti fyrir, og fyrir allra hluta sakir þyrfti að byggja þar góða höfn og ljúka við hana fljótt. Þetta er þriðji staðurinn, sem nefndur er í sambandi við þessa till. Ég vík þá aðeins að höfninni á Sauðárkróki. Ef hv. alþm. Skagf. líta þannig á, að betra væri að gera meira fyrir höfnina á Sauðárkróki sjálfum og hugsa minna um að athuga hafnarstæði úti við Þórðarhöfða, þá er náttúrlega kannske eðlilegt og sjálfsagt að sinna því, en að óreyndu tel ég, að bezta hafnarstæðið fyrir Skagafjörð sé, eins og ég sagði áðan, við Þórðarhöfða. Þá vík ég að Húsavík. Þar er höfn í smíðum, búin að vera nokkuð lengi og langt komin áleiðis. Þar eru miklar og fagrar sveitir. Þar er síldarverksmiðja, þar er heitt vatn í jörðinni, og þar er ilmur úr grasi og angan úr hrauninu og fiskisælt úti fyrir. Hægt væri að gera þá höfn eins góða og hún getur orðið með því að framlengja garðinn úr höfðanum, svo að þar verði skjól í öllum áttum, þegar fært er að sigla inn á víkina á annað borð. Ég kem þá að Raufarhöfn. Raufarhöfn liggur austan á sléttunni. Allir þekkja Raufarhöfn. Hún er þröng og lítil og ófær í norðaustan- og austanátt, þegar hafrót er, en hana mætti gera betri með því að byggja upp í skarðið milli höfðans og hólmans og byggja garð út á grynningarnar suður af hólmanum, víkka opið inn í höfnina með því að hreinsa til í fjörunni allt grjótið, sem þar er, svo að ekki væri eins mikil hætta á, að skipin fengju síðurnar algerlega brotnar, þegar þau lenda þar í fjörunni, því að oft munar þar mjóu. Þar er oft hætt á tæpasta vaðið. Það vita allir, að Raufarhöfn er feikilegur athafnastaður á sumrum sérstaklega, og þar af leiðandi þarf á miklum samgöngum að halda, og er því fyrir allra hluta sakir nauðsynlegt að gera það, sem hægt er fyrir þá höfn sem allra fyrst. Ég vil þá aftur koma að Vopnafirði. Ef svo skyldi reynast, að Vopnfirðingum og öðrum sýndist ekki gerlegt að gera höfnina í Lóninu inn af Nýpsfirði, eins og ég stakk upp á í hinni till., þá er að sjálfsögðu bráðnauðsynlegt að gera það, sem hægt er, sem allra fyrst fyrir höfnina, sem nú er notuð, en er ófullkomin, eins og áður er sagt. Ég held ég hafi þá minnzt á sjö staði í sambandi við þessa till., sem til greina geta komið. Það er víst öllum hv. alþm. augljóst, að það er gert í þeim tilgangi að reyna að bæta skilyrðin til þess, að fólkið geti unað sér betur úti á landsbyggðinni en nú er, en fyrsta skilyrðið að mínum dómi er það, að fólkið hafi góðar hafnir. Ég vil að lokum segja það, að ekki tjáir að horfa á hafnirnar eða hafnarmannvirkin, þegar himinninn er heiður og blár og hafið er skinandi bjart, það verður að horfa á það í ofviðrinu, þegar stormarnir geisa og brimrótið veltur upp að ströndinni, lemur utan hafnargarðana og mergsýgur fjörugrjótið og sogar allt með sér, bæði lifandi og dautt. Þá er hægt að marka, hvaða hafnir eru sterkar og góðar. Ég vænti þess, að hv. alþm. sjái þörf á því, að þetta mál verði tekið til yfirvegunar, og leyfi mér að leggja til, að þessu máli verði einnig vísað til hv. fjvn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að tala um þetta mál, þegar ég kom hér á þennan fund, en ræða hv. flm. till. gaf mér tilefni til að segja örfá orð. Um till. sjálfa vil ég þá segja það, að mér finnst hún skynsamleg, og ég hygg, að það hefði verið miklu hagkvæmara fyrir landið að hafa þann hátt á, sem till. vísar til, heldur en að káka við margar hafnir hvert ár og engu sé lokið. En eins og hv. fim. till. minntist á sjálfur, eru eðlilegar ástæður til þess, að hinn hátturinn hefur verið hafður, þær, að fólkið er óþolinmótt og þm. héraðanna krefjast þess hver fyrir sig, að eitthvað sé gert fyrir hafnir í þeirra héruðum. En það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, var, að hv. flm. minntist hér á ýmsar hafnir, sem ástæða væri til að fullgera, að því er mér skildist, en hann sleppti einni höfn, sem ég álít að hann hefði átt að nefna ekki síður en hinar, en það er höfnin í Ólafsfirði. Ég hygg, að sú höfn sé dæmi upp á það, hvernig fer oft, þegar verið er að leggja smáupphæðir í mikla hafnargerð og byggja þetta í smááföngum, því að í Ólafsfirði hafa orðið stórskaðar á höfninni sjálfri, einmitt fyrir það, að hún er ekki fullgerð, fyrir utan það, að höfnin þar hefur hvað eftir annað fyllzt af sandi, vegna þess að garðarnir hafa ekki verið fullgerðir eins og þeir eiga að vera. Ólafsfjörður mun nú vera eini kaupstaður landsins, sem hefur ekki enn sæmilega höfn. Það er að vísu búið að vinna mikið að hafnargerðinni, og þess vegna mun óvíða vera minna átak að fullgera hana algerlega heldur en einmitt í Ólafsfirði. Ég geri ráð fyrir, að till. hv. flm. um að vísa þessari þáltill. til fjvn. verði samþykkt, og vildi ég þá vonast til þess, að hv. n. myndi eftir þessari höfn, sem ég nefndi. Ef til vill þarf ekki beinlínis að taka fram neitt um sérstakar hafnir í sambandi við þessa till., því að till. sjálf fjallar ekki um einstakar hafnir, þó að hv. flm. nefndi þær. En þó að of snemmt sé kannske að minnast á það, þá vænti ég, að þessi till. verði höfð í huga við afgreiðslu fjárlaganna og hv. fjvn. muni þá fyllilega eftir þessari höfn, sem ég hef nefnt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) vék að því og tók undir það, sem réttilega er fram tekið í þáltill. eða grg., sem fylgir þeirri þáltill., sem hér er til umr., að vitanlega væri það meir hygginna manna háttur að taka ekki meira fyrir í einu en menn réðu við og ljúka því, áður en að öðru meira yrði horfið. Mér skilst, að hann telji, að til greina gæti jafnvel komið, að einhverjar hafnir yrðu teknar út úr, þeim lokið, og svo kæmi röðin síðar að þeim, sem eftir yrðu. En mér er spurn: Hverjir vildu bíða, og hverjir ættu að bíða? Ef ætti að meta það, þá er ekki ótrúlegt, að það væri litið á, hver aðstaðan er frá náttúrunnar hendi, og þær hafnir, sem eru beztar frá því sjónarmiði, biðu, meðan verið væri að laga, þar sem er verri aðstaða. Geri ég þá ráð fyrir, að Eyjafjörður eða hafnirnar við Eyjafjörð yrðu látnar eitthvað bíða, meðan verið væri að laga það, sem mest kallar að á erfiðustu stöðunum. Annars skil ég ekki þessa þáltill. þannig, að hv. flm. hugsi sér að gera svo mjög upp á milli þeirra staða, sem núna eru til meðferðar, heldur að reynt verði að sjá þeim öllum jafnhliða borgið. Og það er ekkert efamál, að fjárhagslega og einnig með tilliti til afnota er yfirleitt nauðsynlegt að ljúka hverju verki í einni lotu. Það þarf raunar ekki orðum að þessu að eyða, því að þetta er alkunna á öllum sviðum, og opinberar aðgerðir eru í þessu efni engin undantekning og allra sízt hafnargerðir, og er réttilega að þessu vikið í grg. þáltill. Samkv. fjárlögum þessa árs eru nú í byggingu hafna- og lendingabætur á 60–70 stöðum víðs vegar í kringum landið, og það munu fáir eða engir þessir staðir hafa lokið aðgerðunum og alls staðar aðkallandi, að verkunum sé hraðað, og á ýmsum stöðum, sem ekki var veitt fé til á þessu ári, munu sennilega bíða aðgerðir, sem kalla á framkvæmd nú á næstunni. Það er mjög eðlilegt og skiljanlegt, að hlutaðeigendur á þessum stöðum sýni nokkra óþolinmæði út. af þeim seinagangi, sem á sér stað yfirleitt í þessum framkvæmdamálum, og það er einnig eðlilegt að mínum dómi, að hv. 5. þm. Reykv. (ÁS) taki þar undir og óski, að hér verði úr bætt, því að hér er um að ræða skipstjóra, sem mikill vandi hefur hvílt á um áratugabil í sambandi við strandsiglingar í kringum land. Hann hefur átt við það að stríða að stjórna skipi, sem leysa hefur átt samgönguþörf fólksins víðs vegar, þar sem erfiðleikarnir eru mestir og hafnarskilyrðin lélegust, og hann hefur þurft að hraða ferðum sínum og sigla áfram frá áfangastað til áfangastaðar jafnt á nótt sem degi, jafnt hvort hefur verið hríðarveður eða gott veður. En það þarf mikið til að ljúka í einum tiltölulega stuttum áfanga öllum þeim aðgerðum, sem um er að ræða í sambandi við þær hafnargerðir og lendingabætur, sem nú eru á döfinni hér á landi. Ef maður léti sér detta í hug að framkvæma þá hluti á 3–5 árum, helzt á þeim 3 næstu, og ef maður léti sér detta í hug, sem ég skal ekki fullyrða að nálgist það rétta, að sú fjárhæð, sem þarf að verja til þeirra hafnarmannvirkja, sem nú eru í byggingu, nálgist 150 millj. kr., og persónulega er ég sannfærður um, að minni upphæð nægir ekki, þá er hér um mikla fjáröflun að ræða og fjárfestingu. Mætti telja, að það væri út af fyrir sig viðráðanlegur hlutur, ef lítil fjárfesting væri á öðrum sviðum. En því er ekki að heilsa, og þarf ekki um það að fjölyrða, sem öllum er kunnugt, að svo fer víðs fjarri. Alls staðar eru verkefnin og þarflítið að telja þau upp, þó að nefna megi sem dæmi sementsverksmiðju, orkuver og dreifingu rafmagns um landið, skipakaup, lagningu vega og brúa, símalagningu og þar með þráðlaus rit- og talkerfi, ræktun og húsagerð í sveitum, húsabyggingar í kauptúnum og kaupstöðum, byggingu hraðfrystihúsa og ýmiss konar verksmiðja, og þótt ég nefni þetta, þá er aðeins stiklað á stóru. Við vitum, að allt þetta kallar á meiri hraða í aðgerðum en við virðumst hafa getu til, ekki sízt á þeim stutta tíma, sem við teljum að hafnargerðirnar þurfi að framkvæmast á. Það er því hætt við, að við neyðumst til að fara hægara í þessu efni en þáltill. vill vera láta, því miður, en svo mun einnig vera í öðrum framkvæmdamálum þjóðarinnar. Hitt er annað mál, að sjálfsagt er að vinna að því að ýta undir þessar framkvæmdir eftir föngum. Ég sakna úr till. ákvæðis um, að gerð skuli rannsókn á, hver sé heildarkostnaður allra þeirra framkvæmda, sem nú eru á döfinni í hafna- og lendingabótamálum, og enn fremur í sambandi við þær hafnir eða lendingabætur, sem óhjákvæmilega hljóta að koma á næstu árum, og ég tel, að það væri æskilegt að fella inn í þáltill. ákvæði um, að slík áætlun skuli gerð, og enn fremur ákvæði um, að að því fengnu sé ríkisstj. falið að athuga möguleikana á fjáröflun í því skyni að hraða öllum framkvæmdum. Þetta er auðvelt mál, ef það telst ástæða til að fella ákvæði inn í till. um þessi atriði. En segjum nú svo, að einhver árangur fáist um fjáröflun til þessara hluta, og gerum ráð fyrir, með því að vera ekki allt of bjartsýnir, að það sé ekki kostur á að afla fjár til framkvæmda í sambandi við byggingu hafna og lendingabóta nema að einhverju leyti, miðað við það, sem þörf er á. Hvernig mundi þá vera hugsað að skipta þessu fé? Mundi verða niðurstaðan að skipta því hlutfallslega milli allra staða miðað við fjárþörf, eða mundi verða niðurstaðan, að fjölmennari staðirnir og þeir þar af leiðandi fjársterkari fengju féð? Eða yrði litið á þörf þeirra, sem erfiðasta aðstöðu eiga, og haft í huga jafnvægi í byggð landsins? Og mundi líka verða litið á það, að eftir þeim stöðum, sem standa einhvers staðar á milli þeirra, sem sterkastir eru, og þeirra, sem veikastir eru í þessum efnum, yrði munað eitthvert fjármagn til þess að geta lokið þeim áfanga í hafnargerðum sínum, sem brýnasta nauðsyn ber til, til þess að hafnargerðin geti orðið að almennum notum fyrir þá, sem eiga að njóta? Þetta eru allt saman spurningar, sem ég veit að verður ekki svarað hér, en þær verða einhvern tíma, ef svona fjáröflun tækist, brennandi spurningar fyrir dreifbýlið.



Út af því, sem hv. 2. þm. N-M. sagði, vil ég taka það fram, að ég minnist ekki þess, að ég væri neitt að tala um það, að einhverjar hafnir ættu að bíða um framkvæmdir, enda skildi ég hv. flm. þessarar till. ekki þannig, heldur skildist mér hann taka það fram í sambandi við það mál, sem hér var næst áður á dagskrá, að hann áliti, að þetta ætti að gerast þannig að reyna að útvega lán til þeirra hafnarframkvæmda, sem mest nauðsyn væri að ljúka, en aðrar hafnarframkvæmdir gengju fyrir sig á svipaðan hátt og verið hefur, svo að ég held, að þetta hafi verið ástæðulaust, það sem hv. 2. þm. N-M. vék að mér. En það er vitanlega gott fyrir mig að vita það og okkur þm. Eyf., að þessi hv. fjárveitinganefndarmaður álítur, að hafnir við Eyjafjörð eigi helzt að bíða af þeim höfnum, sem um er að ræða. Það er nú spurning, landfræðilega séð, hvort Ólafsfjörður er beinlínis við Eyjafjörð, en hitt er vitað, eins og ég sagði, að þar er kaupstaður, og ég hygg, að það sé rétt, sem ég tók fram, að það er eini kaupstaður landsins, sem býr við þau hafnarskilyrði, sem Ólafsfjörður býr við. Það er kunnugt, að hv. fjvn. fer oft í ferðalög, ýmist í bifreiðum eða flugvélum, til þess að athuga mannvirki og sjá, hvar nauðsynin er mest. Ég vildi nú óska þess, að hv. fjvn. færi til Ólafsfjarðar og athugaði bæði hafnarskilyrði þar og annað. Ekki ætla ég að ráðleggja hv. n. neitt um það nú á þessum árstíma, í hvaða farartæki hún á að fara til Ólafsfjarðar, en það gæti skeð, að eftir þá ferð yrði hún af eigin reynslu dálítið fróðari um það, við hvað Ólafsfirðingar eiga að búa.