Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um frv. um breyting á lögum nr. 94/1964, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum Í 2. gr. þess frumvarps er lagt til að felld verði niður sú regla að reikna beri álagsstuðul á vexti af verðbréfum þegar þau eru ekki með árlegri greiðslu. Útreikningum þessum var ætlað að jafna skattlagningu ávöxtunarforma sem bundin eru til lengri tíma og þeirra sem vextir eru greiddir af árlega. Komið hefur í ljós að ýmsum vandkvæðum er bundið að ákvarða slíkan stuðul og að mjög flókið yrði að framkvæma þessa jöfnun. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: Við bætist ný grein, er verði 2. gr., svohljóðandi: Við 6. gr. laganna bætist nýr málsliður er verður 3. málsl. og orðast svo: Ef tilgreint er á kvittun til rétthafa vaxtanna að um sé að ræða upplýsingar sem færa beri á skattframtal og heildarfjárhæð skattskyldra vaxta er undir 10.000 kr. þarf þó ekki að láta yfirlit þetta í té að tekjuári liðnu, nema rétthafi óski sérstaklega eftir því. Undir þetta skrifa allir nefndarmenn í efh.- og viðskn. nema Sólveig Pétursdóttir, sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, á þskj. 1308. Þetta er 553. mál. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á reglum sem gilda um skattlagningu atvinnurekstrar o.fl. Í fyrsta lagi er lagt til að gerðar verði umtalsverðar breytingar á skattlagningu á arðgreiðslum milli fyrirtækja og lækkun á skatthlutfalli þeirra, í öðru lagi að bætt verði inn í lögin ákvæði er banni fyrirtækjum beinlínis að gjaldfæra í rekstri sínum mútur eða sambærilegar greiðslur til opinberra aðila og í þriðja lagi að lagfærð verði ákvæði er snúa að framkvæmd og túlkun laganna. Í nefndinni var rætt um ákvæði 4. gr. um arð af hlutum og hlutabréfum í hlutafélögum. Meiri hlutinn leggur áherslu á að með orðunum ,,með sambærilegum hætti`` í greininni er átt við að fyrirtæki sem greiðir arðinn hafi verið skattlagt samkvæmt almennum reglum í því landi þar sem það starfar og breyti þá engu þótt almennt skatthlutfall þar kunni að vera lægra en hér á landi. Við þær aðstæður kemur því ekki til tvísköttunar á arði sem íslensk fyrirtæki kunna að fá af eignarhlut í erlendum félögum. Meiri hlutinn leggur til að málið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali, 1309. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til breytingar á 3. gr. frumvarpsins er felur í sér breytingar á 17. gr. laganna um söluhagnað á eignarhlutum í félögum. Í 2. mgr. 17. gr. er kveðið á um að hagnaður af sölu hlutabréfa teljist mismunur á söluverði þeirra annars vegar og kaupverði þeirra hins vegar. Lagt er til að við ákvæðið bætist að kaupverð hlutabréfa í eigu rekstraraðila, þar með talið einstaklinga, skuli þó ákvarðast sem upphaflegt kaupverð þeirra þegar það hefur verið hækkað eða lækkað samkvæmt verðbreytingarstuðli eftir ákvæðum 26. gr. til söluárs, enda séu hlutabréfin eignfærð í atvinnurekstrinum. Þá er lögð til sú breyting á 3. gr. að sömu reglur skuli gilda um skipti á hlutabréfum og sölu þegar lögaðilar óska frestunar á tekjufærslu söluhagnaðar af sölu hlutabréfa, annarra en eigin bréfa. 2. Þá er lagt til að við frumvarpið bætist tvær nýjar greinar. Annars vegar er lagt til að nýjum tölulið verði bætt við 32. gr. laganna um fyrnanlegar eignir og þar verði keypt viðskiptavild talin upp með helstu flokkum slíkra eigna. Sérstaklega er tekið fram að kaup á ófyrnanlegum réttindum skv. 50. gr. A teljist ekki til keyptrar viðskiptavildar. Hins vegar er lagt til að bætt verði við 38. gr. laganna nýjum tölulið um fyrningarhlutföll. Undir þetta nefndarálit skrifa átta menn úr nefndinni, þeir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, Valgerður Sverrisdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Gunnlaugur M. Sigmundsson, Ágúst Einarsson með fyrirvara, Einar Oddur Kristjánsson með fyrirvara, Sighvatur Björgvinsson með fyrirvara og Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara. Pétur H. Blöndal skrifar ekki undir nál. en brtt. liggja frammi á þskj. 1309.

Herra forseti. Ég stend að nál. meiri hluta efh.- og viðskn. með fyrirvara eins og fram kom hjá hv. frsm. áðan og sá fyrirvari tengist einkum einu atriði frv., sem er tekjuskatts\-álagningin sjálf eða prósentan sem notuð er til að skattleggja hagnað fyrirtækja. Varðandi það atriði flytjum við brtt. á þskj. 1342, ég og hv. þm. Ágúst Einarsson og Sighvatur Björgvinsson, og ég mun mæla fyrir þeirri tillögu. Ég vil fyrst segja um málið almennt að frv. tekur á atriðum sem engin deila er um í efh.- og viðskn. að þarft er að lagfæra eða taka þarf á og á ég þar sérstaklega við vandamál sem geta komið upp í tengslum við arðgreiðslur og hagnað fyrirtækja vegna t.d. starfandi dótturfyrirtækja erlendis. Frv. eða breytingarnar sem í því felast eiga m.a. að koma í veg fyrir að um efnahagslega tvísköttun eða fælingaráhrif verði að ræða þannig að fyrirtæki geti til að mynda með eðlilegum hætti tekið heim inn í móðurfélög arð vegna hlutafélaga eða dótturfyrirtækja sem þau kunna að eiga erlendis og út af fyrir sig einnig innan lands. Það var hins vegar umdeilanlegt, enda um margar leiðir að ræða, hvaða aðferð er best og ég ætla ekki að fara út í alla þá umræðu. Það var nokkuð rætt við 1. umr. málsins en ég kemst þó ekki hjá því að lýsa því fyrir mitt leyti að ég hef vissar áhyggjur af því að sú aðferð sem hér er valin komi lakar út fyrir smærri fyrirtæki og fyrir einyrkja í atvinnurekstri en betur fyrir stærri félög og félagasamsteypur. Ég ekki viss um að menn hafi ratað þar alveg á rétta niðurstöðu og mér er auðvitað ljóst að engin ein aðferð í þessu er alveg gallalaus. Það sem ég óttast fyrst og fremst í þessu sambandi er að sú breyting að hverfa frá því að leyfa arðgreiðslur til frádráttar fyrir greiðslu tekjuskatts en heimila fyrirtækjum í staðinn að meðhöndla arð sem þau fá í innbyrðis viðskiptum á þann hátt komi fyrst og fremst þeim fyrirtækjum til góða sem eru hlutar af stærri samsteypum þar sem fyrirtækin eiga jafnvel hvert í öðru, fram og til baka, dótturfélög og dótturdótturfyrirtæki, og síðan færa þau arðinn á milli sín og þeim nýtist reglan í því sambandi þó að arður greiddur til hluthafa sé ekki frádráttarheimill, en algerlega sjálfstæð fyrirtæki og einyrkjar, ef svo má að orði komast í þeim skilningi í atvinnurekstri, geri upp alla veltuna innan eins og sama fyrirtækisins, hafa þar af leiðandi ekki arð vegna eigna í öðrum félögum sem máli skiptir í þessu sambandi en missa af þeim möguleika sem áður var til staðar að draga arðgreiðslur til hluthafa sinna frá. Ég held að þessi breyting verki fremur íþyngjandi fyrir þau en ívilnandi fyrir hin. Ég er þeirrar skoðunar og reynslan hefur rækilega sannað það, hygg ég vera, að nýsköpun í atvinnulífi verður fyrst og fremst í minni fyrirtækjum og í nýjum fyrirtækjum sem seinna verða að vísu oft stór ef vel gengur og jafnvel hlutar af stærri samsteypum. En það eru þessir vaxtarsprotar í atvinnulífinu sem þarf að hlúa að og þess vegna þarf skattkerfið alveg sérstaklega að leggja sig eftir því að vera vinsamlegt nýsköpun, stofnun fyrirtækja og rekstri þeirra á fyrsta æviskeiði. Þetta, herra forseti, verð ég að segja um þá leið sem er valin í sambandi við breyttar reglur um skattalega meðferð arðgreiðslna í atvinnurekstri. Hins vegar er það þannig, herra forseti, að frv. byggir á þeirri aðferðafræði að reynt er að meta í greinargerð frv. hversu mikið skattstofn fyrirtækja eða lögaðila hækki þegar heimild til að draga greiddan arð frá skattstofni er felld niður. Sú heimild hefur verið mun hærri upphæð heldur en móttekinn arður innan fyrirtækjanna til frádráttar verður. Þann mismun í formi hærri skattstofns er síðan ætlunin samkvæmt frv. að jafna með því að lækka álagningarprósentuna sjálfa. Þar hins vegar er alveg ljóst að höfundar frv. ætla að láta fyrirtækið njóta vafans og rúmlega það. Fyrirtækið byggir á því að lækka tekjuskattsprósentuna úr 33% niður í 30% og í því felst óumdeilanlega og samkvæmt fylgiskjölum frv. sjálfs raunlækkun á skattgreiðslum fyrirtækjanna. Um það þarf ekki að deila því að í fylgiskjalinu á bls. 7 og bls. 8 er farið yfir þessa hluti í tölum. Við sem skipum minni hlutann í efh.- og viðskn. erum andvígir því og að því lýtur brtt. okkar á þskj. 1342. Við teljum að í raun og veru væri engin sérstök ástæða til að hrófla við prósentunni þó að þessi breyting á meðferð arðgreiðslna í atvinnulífi sé gerð. Vilji menn koma eitthvað til móts við fyrirtækin vegna þess að skattstofninn mun væntanlega stækka nokkuð eins og fram kemur í grg. frv. þá væri meira en nóg að sú lækkun væri eitt prósentustig. Tillaga okkar gengur því út á það að í stað hlutfallstölunnar 30% í frv., í 6. gr. frv. er lækkun úr 33% niður í 30% eins og áður sagði, leggjum við til að þar komi 32%. Lækkunin yrði sem sagt aðeins eitt prósentustig og það er okkar mat að út úr því kæmi u.þ.b. óbreytt eða a.m.k. verulega lítið hærri skattbyrði á fyrirtækjunum. Lækkun niður í 30% þýðir hins vegar umtalsverða raunlækkun á sköttum fyrirtækjanna og það er ekki í samræmi við það sem við teljum brýnast og þarfast að gera í íslenskum ríkisfjármálum, þ.e. að lækka sérstaklega nú í góðærinu enn frekar en þegar hefur verið gert tekjuskattsgreiðslur fyrirtækja í ríkissjóð. Það er rétt að hafa í huga, herra forseti, að tekjuskattur fyrirtækja hefur á fáeinum árum verið lækkaður verulega og ekki er langt síðan hann var á milli 40 og 50%. Auðvitað var þar að einhverju leyti á ferðinni arfur frá fyrri tíð þegar menn voru að baksa við að reyna að meta verðbólgu að einhverju leyti inni í álagningarhlutföll í skattgreiðslum í eftirágreiddum sköttum og það er að sjálfsögðu ekki fyrirkomulag sem neinn langar til að hverfa til á nýjan leik, þ.e. að fá verðbólguna, en hitt er ljóst að umtalsverð raunlækkun hefur orðið á þessum greiðslum undanfarin ár og á þremur til fjórum árum hefur þetta hlutfall lækkað fyrst úr 45% í 39%, síðan 36% og loks 33% eins og það hefur verið nú um árabil. Þetta þýðir að skatthlutfall fyrirtækja hér, þ.e. hlutfall greiddra skatta af hagnaði er eitt það lægsta sem þekkist innan OECD. Síðan er rétt að minna á það að fyrirtækjum hefur verið ívilnað á undanförnum árum að ýmsu öðru leyti. Þannig voru t.d. aðstöðugjöld flutt á einu bretti frá fyrirtækjum yfir á launamenn eða yfir í launaskatta þegar aðstöðugjaldið var lagt niður og tekjuskattur og útsvar einstaklinga hækkað á móti fyrir nokkrum árum. Launatengdur kostnaður fyrirtækja hér er með minnsta móti, það er viðurkennt, þannig að þegar allt er dregið saman er alveg ljóst, herra forseti, að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi er nú þegar eitt það hagstæðasta sem þekkist, og efh.- og viðskn. hafði í höndum gögn, m.a. frá Efnahags- og þróunarstofnuninni OECD, sem sýna þetta á óhrekjandi hátt. Það er því engin ástæða til þess að mati okkar flutningsmanna brtt. að grípa til enn frekari lækkana nú. Við teljum að við þá raunlækkun á tekjusköttum fyrirtækja sem hér er lögð til í frv. ríkisstjórnarinnar, svo ekki sé talað um brtt. hv. þm. Péturs H. Blöndals og Einars Odds Kristjánssonar sem leggja til í brtt. sem vafalaust verður mælt fyrir á eftir, að þetta hlutfall lækki enn frekar, ef ég man rétt úr 30% niður í 28%, þá sé náttúrlega ljóst að um væri að ræða umtalsverða gjöf til fyrirtækjanna að þessu leyti. Það er rétt, herra forseti, að hafa í huga að ein aðalrökin fyrir því að létta byrðum af fyrirtækjum á undanförnum árum, og þá alveg sérstaklega þegar aðstöðugjaldið var lagt niður, voru að það þyrfti að hjálpa fyrirtækjunum í gegnum erfiðleikatímana. Launamenn yrðu að taka á sig byrðar tímabundið, bæði með sérstökum kjarasamningum, þjóðarsáttum og öðru slíku en einnig yrðu þeir að taka á sínar herðar enn auknar skattbyrðar, því miður vegna þess að hlífa yrði atvinnulífinu, en að sjálfsögðu var reiknað með því og allir sóru og sárt við lögðu að þegar aftur batnaði í ári hjá fyrirtækjunum, þá mundu þau skila þessu til baka, þá mundu þau fara að leggja meira af mörkum í sameiginlega sjóði. Ég kalla það, herra forseti, ekkert annað á íslensku en svik, nú þegar afkoman í atvinnulífinu hefur sannanlega batnað umtalsvert og við erum að sjá framan í verulegt góðæri í mörgum greinum íslensks atvinnulífs ef þá á að sleppa fyrirtækjunum algerlega við það að leggja meira í sameiginlega sjóði vegna þess að prósenturnar verði þá lækkaðar sem því nemur. Það er m.a. það sem hér er á ferðinni, að útkoman úr því að afgreiða þetta svona yrði raunlækkun á hlutfallslegri skattbyrði og hlutfallslegu framlagi fyrirtækjanna í sameiginlega sjóði. Það þýðir ekki að einblína á það að tekjuskattur fyrirtækja kunni að skila u.þ.b. jafnmörgum krónum nú og í fyrra eða hittiðfyrra vegna þess að í því var fólgin umtalsverð raunlækkun hlutfallslega þegar borin er saman batnandi afkoma í atvinnulífinu. Ég tel, herra forseti, í ljósi þess að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi er þegar með því hagstæðasta sem þekkist, að engin sérstök rök séu fólgin í því að létta þurfi enn frekar af þeim sköttum. Það er ekki hægt að færa fram rök fyrir því að hætta sé á því að fyrirtæki fari úr landi vegna þess að skattalegt umhverfi þeirra á Íslandi sé óhagstæðara en erlendis, þvert á móti er það öfugt. Það er alveg ljóst að í mörgum nálægum löndum sem mönnum gæti dottið í hug að bera þetta saman við, þá er skattalegt umhverfi þar óhagstæðara. Ekki flýja fyrirtækin héðan til Þýskalands til að sleppa við mikinn launatengdan kostnað því þar er hann margfalt hærri en hér. Og svo mætti áfram telja. Í ljósi þess einnig, herra forseti, að afkoma í atvinnulífinu er góð og batnandi í mörgum greinum, þá er engin ástæða til þess að ívilna fyrirtækjunum sérstaklega að þessu leyti. Það er sanngjarnt að þau skili auknum tekjum til sameiginlegra þarfa á komandi árum. Ég vil t.d. nefna alveg sérstaklega í þessu sambandi sjávarútvegsfyrirtækin. Það er enginn vafi á því að sjávarútvegsfyrirtækin mörg hver sem hafa verið að njóta góðs af góðæri til sjávarins og hagstæðum efnahagsskilyrðum eru unnvörpum búin að fullnýta eða u.þ.b. að verða búin að fullnýta uppsafnað tap frá erfiðleikaárunum þrátt fyrir að menn hafi af rausnarskap sínum hér verið að lengja þann tíma sem fyrirtækin mættu nota eldgömul töp. En samt sem áður er það þannig og ég hygg að þeir sem fylgst hafa með afkomutölum stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna, t.d. gegnum milliuppgjör á undanförnum mánuðum þegar þau hafa verið að koma fram, hafi tekið eftir því að hreinn hagnaður sumra þeirra hefur verið að lækka, þ.e. eftir greidda skatta, af þeirri einföldu ástæðu að skattgreiðslur eru að koma til, oft og tíðum í fyrsta skipti um langt árabil hjá þessum fyrirtækjum. Það er gott. Að því var einmitt stefnt. Það var ætlunin með því að gera starfsskilyrði þeirra hagstæð. Og það er að koma aftan að hlutunum að mínu mati, herra forseti, að rjúka þá til og fara að lækka tekjuskattsprósentuna enn frekar en orðið er. Það eru ekki efndir á þeim sáttmála launamanna, atvinnulífs og stjórnvalda sem ég hélt að menn hefðu í raun og veru talið sig meira og minna vera að framfylgja og undirbyggja allt frá árinu 1990, bæði gegnum kjarasamninga og hvað varðar skattalegar ráðstafanir og fleira í þeim dúr. Ég er því mjög spenntur að heyra rök hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar fyrir því að fara nú af stað með alveg sérstaka tekjuskattslækkun á fyrirtækin, hvernig hv. þm. sér það í ljósi efnda, þjóðarsáttar og samskipta launamanna og atvinnulífs í landinu.

Þú færð að heyra þau.

Ég fæ að heyra þau, er kallað fram í úr salnum og það verður spennandi að hlýða á það. Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég tel mig hafa rökstutt það með fullnægjandi móti að tillögur ríkisstjórnarinnar þýða skattalækkun, raunlækkun á skattbyrði fyrirtækja hvað varðar tekjuskattshlutfall af endanlegum hagnaði. Við leggjum til að þessi hundraðstala fari úr 33% niður í 32%. Við teljum að það þýði u.þ.b. óbreytta, e.t.v. lítið eitt hærri skattbyrði á fyrirtækin sem þau eru í ágætri aðstöðu til að bera eins og nú háttar til.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór fjálgum orðum um að prósentan á fyrirtækin hefði verið lækkuð úr um 40--50% niður í 33% fyrir nokkrum árum. Það var reyndar úr 50% niður í 33%. En hann gleymdi að geta þess hvernig tekjur ríkissjóðs af þeim skatti hefðu þróast. Spurning mín til hv. þm. er hvernig tekjur ríkissjóðs hafa þróast við það að lækka skattprósentuna úr 50% niður í 33%. Önnur spurning til hv. þm. er: Telur hv. þm. að hagnaður íslenskra fyrirtækja sé of mikill í alþjóðlegum samanburði?

Herra forseti. Ég fór yfir það að sú lækkun prósentunnar sem liggur fyrir var að hluta til og í byrjun tengd því að áður var prósentan hærri þegar reynt var að meta verðbólguna inn í álagninguna í eftirágreiddum sköttum enda var hún fljótlega eftir að verðbólgan fór niður fyrir eins stafs tölu þá var prósentan lækkuð úr 50% niður í 45%. Þannig stóð hún um skeið. Síðan fór hún í 39%, síðan í 36% og svo í 33%. Síðari skrefin í þessu ferli gerðust eftir að verðbólgan var í raun og veru komin niður í mjög viðráðanlegt horf þannig að þar var um hreina raunlækkun á hlutfallslegri skattbyrði fyrirtækjanna að ræða. Hvernig þróuðust tekjur ríkissjóðs? Þær þróuðust m.a. þannig að tvö ár í röð, bæði 1996 og 1997, skiluðu fyrirtækin minna en áætlanir fjárlaga gerðu ráð fyrir í tekjuskatt, m.a. vegna þess að það kom í ljós að þau áttu enn svo mikið af uppsöfnuðu tapi og menn voru svo liðlegir við fyrirtækin hvað varðaði að rýmka reglurnar til að heimila frádrætti á tapinu þannig að það hefur afar lítið komið út úr því að ég held. Ef hv. þm. er að vísa til þess að hann hafi trú á því að meira af sköttum fari að skila sér sem menn hafa stungið undan áður þegar prósentan lækkar, þá er það auðvitað þekkt þræta í þessum málum öllum saman og ég veit að hv. þm. kann allra manna best kúrfuna góðu sem hann vitnar oft til í þessu sambandi. En spurningin er ósköp einfaldlega um hvort það er ósanngjarnt að fyrirtækin greiði af endanlegum nettóhagnaði sínum eftir að allir frádráttarmöguleikar, afskriftir og fjárfestingar hafa verið dregnar frá prósentu sem er miklu lægri en launamenn greiða svo til af hverri einustu krónu sinni. Það er alveg eins hægt að bera fram þá spurningu. Er það ósanngjarnt? Finnst hv. þm. ástæða til að vera að fýra þessari prósentu núna langt, langt niður fyrir það þannig að það dregur í sundur með þeim hundraðshluta sem launamenn greiða af launum sínum annars vegar og sem fyrirtækin greiða af endanlegum hagnaði sínum hins vegar? Ég held að í umræðum um skattamál sé ástæða til að menn hafi þá staðreynd betur í huga en oft er gert að ólíku er saman að jafna: Annars vegar brúttógreiðslum launamanna af öllum launum og hins vegar greiðslum fyrirtækjanna af nettóhagnaði.

Herra forseti. Þetta var með ólíkindum. Meðalskattar einstaklinga eru um 20% af heildartekjum. Stór hluti af launþegum greiðir enga skatta. Tveir þriðju launþega greiða minna til ríkisins en þeir fá út úr ríkissjóði þannig að það er ekki nema einn þriðji launþega sem greiðir yfirleitt skatt. Meðalskattbyrðin er um 20%, töluvert miklu lægri en hjá fyrirtækjunum. Hv. þm. hefur ekki enn svarað spurningunni hvort hann telji að hagnaður íslenskra fyrirtækja sé of mikill í alþjóðlegum samanburði.

Herra forseti. Ég held að ekki sé hægt að taka meðalskattprósentu einstaklinganna og meðhöndla hana í samanburði með þessum hætti því að þá verðum við að hafa í huga að fjölmargar jöfnunaraðgerðir innan skattkerfisins valda þeirri meðalprósentu eins og hún er, ekki bara persónufrádrátturinn heldur tekjutenging ýmissa liða. Allt spilar þetta saman. Hins vegar það sem launamaðurinn sjálfur horfir á að eftir að komið er upp fyrir skattleysismörkin þá er hann að borga tæp 40%, 40 kr. af hverjum 100 af þeim launum sem eru þar fyrir ofan. Fyrirtækin borga hins vegar ekki fyrr en þau eru búin að draga allt frá sem hugsast getur og þá er prósentan þessi. Er hagnaður íslenskra fyrirtækja of mikill miðað við það sem er erlendis? Svarið er auðvitað nei enda snýst þetta mál ekkert um það að við séum á móti hagnaði fyrirtækjanna og hann megi ekki vera fyrir hendi. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um hvort ekki sé sanngjarnt að fyrirtækin borgi eðlilega af þeim hagnaði í sameiginlega sjóði. Auðvitað er alveg ljóst að sú prósenta má ekki fara upp úr öllu valdi því að þá verkar það letjandi fyrir fyrirtækin til þess að skila hagnaðinum, sýna hann og það getur hvatt til óhagkvæmari fjárfestingar og allt það. En það eru ekki rök fyrir því að fara með þessa prósentu niður í núll og ég vona að hv. þm. sé ekki að leggja það til. Einhvers staðar þurfa þessi sjónarmið að mætast í skynsamlegum og hóflegum mörkum og það sem við erum að segja hér er ósköp einfaldlega þetta: Við teljum að menn séu að fara niður fyrir þau sanngirnismörk sem eðlilegt megi telja að fyrirtækin leggi þarna af mörkum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 1332 sem ég flyt ásamt hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og felst í því að breyta hlutfallstölunni 30%, sem gert er ráð fyrir í frv., í 28%. Það merkir að skattar fyrirtækja verði 28% af hagnaði. Herra forseti. Í þessu frv. er lögð til allveruleg breyting á skattlagningu arðs hjá fyrirtækjum. Í fjármagnstekjuskattanefndinni, sem ég tók þátt í fyrir nokkrum árum, var mikið rætt um skattlagningu arðs og það að gera áhættufé jafnstætt lánsfé hjá fyrirtækjum, þ.e. það ætti ekki að vera óhagstæðara fyrir fyrirtæki eða fyrir hluthafann að leggja fram áhættufé, þ.e. hlutafé, en leggja fram lánsfé. Það leiddi til þess að arður yrði frádráttarbær hjá fyrirtækinu nákvæmlega eins og vextir sem fyrirtækið greiddi. Það voru sett á þetta 7% mörk af hlutafé vegna þess að menn töldu að það væru eðlilegir vextir sem ætti að greiða af fyrirtækjum og ætti að vera skattfrjálst. Í frv. er horfið frá þessari leið og þá aðallega með tilvísun í alþjóðlegar reglur, reglur sem gilda annars staðar. En það hefðu aðrar leiðir verið færar, t.d. að nota ígildisaðferð, þ.e. að frá þeim arði sem fenginn er inn í fyrirtækið, megi draga þann skatt sem þegar hefur verið greiddur af þeim arði frá þeim skatti sem á að greiða af arðinum hjá því fyrirtæki sem fær hann. Þetta er aðferð sem hefði mátt nota og hún var ekki farin. Þess vegna gat ég ekki staðið að áliti meiri hluta hv. efh.- og viðskn. þar sem ég taldi að sú leið, sem farin var, mismunaði áhættufé og lánsfé hjá fyrirtækjum. Það væri meiri hvati núna fyrir hluthafa að leggja fyrirtækinu til lánsfé en áhættufé og það væri neikvætt að mínu mati vegna þess að lánsfé er fé sem er óþolinmótt. Það bíður ekki eftir því að fyrirtækin skili hagnaði. Það þarf að borga vexti hvort sem hagurinn er góður eða slæmur og fyrirtækin verða miklu veikbyggðari, þola verr ágjöf þegar þau eru með mikið af lánsfé og lítið eigið fé. Þetta er þekkt. Ég tel að þetta sé afturför sem hér er lagt til, þ.e. að fara þá leið að skattleggja lánsfé hjá fyrirtækinu en ekki áhættufé. Herra forseti. Starfsmenn ráðuneytisins hafa reiknað út að 33% skattur ásamt með skattfrelsi arðs upp að 7% af hlutafé gæfi nokkurn veginn það sama og 30% án skattfrelsisarðs og reyndar átti það að gefa pínulítið minna. Þetta var gert með ákveðnu úrtaki. Mér segir svo hugur að það úrtak hafi ekki verið rétt, að inni í því úrtaki hafi verið stærri hluti af stórum fyrirtækjum, fyrirtækjum sem hafi mjög lítið hlutafé en geysimikinn arð í hlutfalli við hlutaféð. Gömul og gróin fyrirtæki eins og Flugleiðir og sérstaklega Eimskip þar sem gengið er núna 7 munu fara miklu betur út úr þessari breytingu en fyrir vegna þess að 7% af hlutafé Eimskips er ákaflega lítil tala og ekki nema kannski 1% af gengi bréfanna á markaði. Eimskip mun því njóta þessarar skattalækkunar meira en mörg önnur fyrirtæki og hvaða fyrirtæki eru það sem munu þá verða að borga meira? Það eru litlu fyrirtækin, nýju fyrirtækin, fyrirtæki út um allt land sem ekki skila neinum ofsagróða. Það eru fyrirtækin sem skila huggulegum hagnaði, 7 eða 10% af hlutafé. Þau hafa hingað til ekki þurft að borga skatt af hagnaði eða lítinn skatt af hagnaði nákvæmlega eins og féð hefði verið fengið að láni. En þessi fyrirtæki munu þurfa að bera stóraukna skattbyrði, nefnilega úr engu upp í það að borga samkvæmt frv. 30% af hagnaðinum. Þetta er atlaga að nýsköpun, þetta er atlaga að fyrirtækjum út um allt land sem eru ekki höndluð á genginu 7 eða 8 heldur á genginu 1 eða 2 á markaði. Þetta er því mjög mikil mismunun og þó að meðaltalið sé eflaust gott og gilt er þessi breyting til þess að auka skattbyrði fyrirtækja sem hafa ekki mjög mikinn hagnað og sérstaklega nýrra fyrirtækja þar sem hlutaféð er umtalsverður hluti af eigin fé. Þessi tillaga er því andstæð nýsköpun og það tek ég undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Þess vegna gat ég ekki staðið að nefndaráliti hv. efh.- og viðskn. Herra forseti. Þegar skattar eru hækkaðir, og við skulum gefa okkur sem dæmi að skattur á hagnaði fyrirtækja væri 100%, þá er náttúrlega ljóst að fyrirtæki mundu reyna af öllu afli að hafa engan hagnað og það geta þau auðveldlega vegna þess að hagnaður fyrirtækja er mismunatala. Það er mismunur á milli tekna fyrirtækisins og gjalda fyrirtækisins. Stjórnendur fyrirtækis hafa nokkuð í hendi sér hver gjöldin verða. Það má t.d. byggja fallega skrifstofu, það má t.d. kaupa skemmtilegar tölvur með stórum skjáum, óþarfar en skemmtileg leikföng. Eftir því sem skattprósentan er hærri þeim mun meiri hvati er til þess að reka fyrirtækið illa. Þeim mun meiri hvati er til þess að fyrirtækin fari út í einhverjar fjárfestingar eða kostnað sem skilar ekki hluthöfunum arði enda er það ekkert markmið í sjálfu sér þar sem ríkið tæki stóran hlut af hagnaðinum og þá er ég að tala um ef þetta væri skattlagt mjög hátt eins og var hérna í eina tíð, 50%. Þá var það líka þannig um hver áramót að menn þyrptust niður til tölvusala 31. des. til að kaupa og kaupa. Kaupa tölvur sem mynda kostnað til að minnka hagnaðinn sem menn sáu fyrir sér að þeir þyrftu að borga skatta af. Það sama var með alls konar ferðir til útlanda og annað slíkt þar sem menn sáu kannski von um einhver viðskipti en þar sem ríkið greiddi stóran hluta af kostnaðinum voru menn ekki eins naumir á að standa undir honum. Skattlagning á hagnað fyrirtækja er nefnilega ekkert annað en niðurgreiðsla á kostnaði hjá þeim fyrirtækjum sem hafa hagnað og eftir því sem sú niðurgreiðsla er meiri, þeim mun meiri er vilji stjórnenda fyrirtækja til að fara út í alls konar kostnað sem skilar ekki endilega hagnaði. Þess vegna er hagnaður fyrirtækja sérstaklega viðkvæmur fyrir breytingum á skattprósentu, mjög viðkvæmur og miklu viðkvæmari en t.d. tekjur einstaklinga sem menn hafa verið að draga inn í umræðuna. Einstaklingur hefur sínar tekjur og hann þarf að hafa þær og hann getur ekki dregið frá alls konar kostnað. Það er ekki leyft þannig að hann verður að borga skatta af tekjum sínum. En fyrirtæki geta breytt kostnaðinum, meira að segja á gamlársdag þannig að hagnaðurinn verði eins og þeim líkar. Þess vegna er hagnaðurinn mjög viðkvæmur fyrir skattlagningunni. Það er mat mitt og hv. meðflm. míns, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að 30% sé of hátt, 28% jafnvel of hátt en það er svipað og er núna verið að taka upp í öðrum norrænum löndum, 28% skatthlutfall á fyrirtæki. Ljóst er að ekki má fara með þessa prósentu niður í 0% eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat áðan um. Það er að sjálfsögðu alveg út í hött. En ég hygg að 25% mundi gefa ríkissjóði meiri tekjur en 28% og ég veit ekki hvert markmið manna með skattlagningu er. Er það yfirleitt að ná tekjum til ríkissjóðs til þess að borga velferðarkerfið eða er markmiðið bara að leggja skatt á þennan óheyrilega gróða sem menn tala um? Mér finnst að hlutverk skattkerfis eigi fyrst og fremst að vera að afla tekna og það eigi að velja skattprósentuna þannig að hún gefi sem mestar tekjur til ríkissjóðs á öllum sviðum, ekki bara á þessum stofni einum sér heldur á þeim sviðum sem hann hefur áhrif á, t.d. laun í landinu. Menn hafa alveg gleymt í umræðunni að fyrirtæki með hagnað borga yfirleitt miklu hærri laun en fyrirtæki með tap og það segir sig sjálft. Það er miklu meira gaman að vinna hjá fyrirtæki sem skilar hagnaði en fyrirtæki sem skilar endalausu tapi þar sem alltaf þarf að vera að skera niður. Þetta þekkja menn. Þess vegna eiga menn að hvetja fyrirtækin til hagnaðar. Það á að hvetja þau til hagnaðar sem gerir kröfu um betri stjórnun þannig að lág skattlagning á hagnað fyrirtækja er krafa um betri stjórnun og um leið hagnað sem skilar launþegunum hærri tekjum og ríkissjóði þar með hærri tekjusköttum hjá launþegunum þannig að þetta er ekki bara einstætt fyrirbæri í efnahagslífinu. Þetta er allt samtvinnað. Svo vildi ég gjarnan að hv. þm. færu í gegnum það með mér: Hvað gerist með hagnað fyrirtækja, þ.e. það sem situr eftir eftir skatt? Hvert skyldi hann nú fara, hv. þm.? Hvert skyldi hagnaður fyrirtækjanna fara, þau 70% sem frv. gerir ráð fyrir að verði eftir í fyrirtækinu eða 72% sem ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerum ráð fyrir að sitji eftir í fyrirtækinu? Hvert skyldi sá hagnaður fara? Hann fer í fjárfestingar. Hann fer í nýsköpun. Hann fer í rannsóknir. Hann getur ekki farið út úr fyrirtækinu. Andstætt einstaklingum sem nota það sem eftir stendur þegar búið er að borga skattinn að sjálfsögðu til að lifa af en síðan til eyðslu. Þá geta fyrirtækin ekki eytt þessum hagnaði nema til fjárfestingar eða til nýsköpunar o.s.frv. því að ef þau borga hluthöfunum arð, þurfa þeir að borga 10% skatt af þeim arði til viðbótar þeim skatti sem fyrirtækið er búið að borga. Það er því mjög mikilvægt að menn hafi í huga að lág skattprósenta á hagnað fyrirtækja leiðir til margra þátta. Í fyrsta lagi er meiri vilji hjá fyrirtækinu til að skila hagnaði. Hluthafarnir sjá að þeir fá meira út úr hagnaðinum en áður og þeir munu krefjast þess af stjórnanda fyrirtækisins að hann skili meiri hagnaði, sýni betri stjórnun, og ef hann gerir það ekki þá er hann vonandi bara rekinn og fenginn annar maður sem skilar betri hagnaði. Í öðru lagi borga fyrirtæki með hagnað, sem leiðir af minni skattlagningu, hærri laun. Þau geta borgað hærri laun vegna betri stjórnunar og vegna þess að þau þurfa ekki að borga einhverja skatta. Það er mjög gott fyrir þjóðfélagið. Ég tel nefnilega að laun á Íslandi séu allt of lág og það er kannski afleiðingin af þeirri ofurskattlagningu sem hefur verið á hagnaði fyrirtækja hingað til ásamt með öðrum þáttum. Svo er síðasti þátturinn sem er sá að þegar hagnaðurinn er lítið skattaður, þ.e. ef hann fer ekki inn í ríkissjóð, þá streymir hann til fjárfestinga, nýsköpunar sem skapar fleiri atvinnutækifæri, fleiri möguleika, gefur ungu fólki möguleika á að fá vinnu, vonandi háborgaða vinnu, og kemur í veg fyrir atvinnuleysi og það er mjög jákvætt. Ég stend því alveg á því að 28% skattprósenta á hagnað fyrirtækja muni skila ríkissjóði meiri tekjum, það muni örva fjárfestingar, það muni hækka laun og það muni bæta stjórnun hjá íslenskum fyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili voru gerðar ýmsar breytingar á skattamálum fyrirtækja. Þegar maður hlustar á þá tvo hv. þm. sem hér hafa talað, hv. þm. Pétur Blöndal og hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, mætti ætla að þær breytingar hafi verið að þeirra mati gerðar til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Svo var ekki. Ég átti nefnilega þátt í þeim breytingum sitjandi í ríkisstjórn þá og það var ekki tilgangurinn með þeim skattalagabreytingum að auka skatttekjur ríkissjóðs.

Gerði það samt.

Tilgangurinn var tvíþættur og, herra forseti, þarna veit ég meira um hlutina en báðir þeir þingmenn sem ég hef nefnt vegna þess að þeir voru ekki á Alþingi þá. Tilgangurinn var tvíþættur: Annars vegar sá að einfalda skattumhverfi fyrirtækja og gera það líkara því sem er í Evrópu og öðrum löndum í kringum okkur en það hafði verið. Það var t.d. gert með afnámi aðstöðugjaldsins sem átti engan sinn líka í nálægum löndum, skattur sem lagður var á veltu en ekki hagnað. Hinn megintilgangurinn var sá að í því erfiða árferði, sem menn horfðust þar í augu við, töldu menn rétt að lækka skatta á fyrirtækjum til að hvetja þau til athafna og til atvinnusköpunar þannig að menn voru meðvitað að lækka skatta á fyrirtækjum og flytja skattbyrðina yfir á fólkið í landinu með hækkun á tekjusköttum og útsvörum einstaklinga til þess að hjálpa fyrirtækjunum. Tilgangurinn var ekki sá að auka tekjur ríkissjóðs með þessu.

En það gerðist.

Tilgangurinn var sá að hjálpa atvinnufyrirtækjum, að létta af þeim sköttum og flytja skattana af fyrirtækjunum yfir á fólkið. Þessu mega menn ekki gleyma. Menn mega ekki snúa út úr þessu og leggja einhvern allt annan skilning eða tilgang í þessa athöfn en þá var. Það sem gerðist hins vegar blessunarlega var að þessi aðgerð tókst, þ.e. það að lækka skatta á fyrirtækjum gerði það að verkum að þau framkvæmdu meira en þau ella hefðu gert, þau fjárfestu meira en þau ella hefðu gert og þegar fram liðu stundir jukust að sjálfsögðu skatttekjur ríkisins en eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók fram gerðist það ekki fyrsta kastið því að tvö fyrstu árin eftir þessar breytingar urðu tekjur ríkisins af tekjusköttum fyrirtækja minni en áætlað hafði verið. Virðulegi forseti. Það er ekki bara þessi aðgerð sem hefur áhrif á heildarskatttekjur ríkisins af hagnaði atvinnufyrirtækja. Við skulum ekki gleyma því að sá tími er nú að renna út sem fyrirtæki geta nýtt sér til niðurfærslu skattgreiðslna sinna tap frá fyrri árum. Sú regla hefur virkað þannig fram undir þetta að t.d. útgerðarfyrirtæki á Íslandi, fyrirtæki sem stunda undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar og voru fyrir örfáum dögum að fá í gjöf frá ríkisvaldinu 25 þús. millj. kr. með hækkun á kvótaúthlutunum í þorski, hafa öll saman ekki greitt í tekjuskatta til ríkisins nema um 230 millj. kr. þrátt fyrir það góðæri sem verið hefur undanfarin ár. Af hverju hafa þau ekki greitt hærri skatta til ríkisins? Hvernig skyldi standa á því að samanlögð útgerðarfyrirtæki á Íslandi hafa ekki greitt hærri tekjuskatta til ríkisins en t.d. starfsmenn Ríkisútvarpsins gera ef það væri lagt saman sem þeir greiða til ríkisins, hver er ástæðan fyrir því? Að þessi voldugi atvinnuvegur skuli ekki greiða nema svona lítið brot af sínum hagnaði í skatta til ríkisins, 236 millj. kr. á heilu ári? Ástæðan er sú að sjávarútvegsfyrirtækin njóta enn mikils uppsafnaðs taps frá fyrri árum en sjávarútvegurinn skuldaði um 200 milljarða kr. þegar skuldastaða sjávarútvegsins var tekin út á sínum tíma. Hvernig skyldi standa á því að þessi fyrirtæki greiða ekki hærri gjöld til ríkisins? Það er vegna þess að þau hafa verið að nýta uppsafnað tap. Nú fer að koma að því að sú aðferð verður ekki lengur fær. Nú fer að koma að því að fyrirtækin þurfa að greiða fulla skatta af hagnaði sínum og geta ekki nýtt sér uppsafnað tap til frádráttar vegna þess að þær heimildir hafa þá verið að fullu nýttar. Þá fara þessi fyrirtæki fyrst að greiða skatta til hins opinbera. Þá fara skatttekjurnar að aukast allverulega. Það er ekki afleiðing af lækkun skatthlutfallstölunnar heldur afleiðing af því að það er ekki lengur hægt að draga uppsafnað tap frá hagnaði í jafnmiklum mæli og heimilt hefur verið á undanförnum árum. Það er án efa rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og Pétri Blöndal að á næstu árum má vænta þess að tekjur hins opinbera af tekjusköttum fyrirtækja fari vaxandi en það er ekki vegna þess að skattprósentan hafi verið lækkuð heldur vegna þess að heimildirnar til þess að nýta sér uppsafnað tap fyrri ára er að þrjóta og það er góðæri í landinu og fyrirtækin eru að hagnast og af sjálfu leiðir að skatttekjur ríkissjóðs af rekstri slíkra fyrirtækja hljóta að aukast. Það er því fráleitt að gera fyrir fram ráð fyrir því að þessi fyrirsjáanlega þróun muni staðfesta að það hafi verið rétt ákvörðun sem þingmeirihlutinn tekur í dag að lækka skatthlutfallið á fyrirtæki vegna þess að sú aðgerð muni hafa það í för með sér að skatttekjur hækki. Það er bara ekki ástæðan. Ástæðan er sú að fyrirtækin eru að skila hagnaði. Ástæðan er sú að tap fyrri ára, heimildir til að draga það frá hagnaðinum eru að renna út og fyrirtækin þurfa þá að fara að greiða eðlilega hlutdeild af tekjum sínum eða hagnaði í ríkissjóð sem skatta, hvort heldur sem sú eðlilega hlutdeild telst vera 28%, 30% eða 33%. En það er meira, virðulegi forseti, sem menn verða að skoða í þessu samhengi. Það er ekki nóg að horfa bara á skatthlutfallið sjálft heldur verða menn að líta á skattumhverfi fyrirtækjanna í heild. Það er auðvitað alþekkt að í mjög mörgum löndum í kringum okkur greiða atvinnufyrirtæki mjög há launatengd gjöld af öllu tagi, bæði launaskatta og hefðbundin launatengd gjöld sem við þekkjum reyndar úr okkar umhverfi líka. Þegar menn horfa á skattumhverfi fyrirtækja verða þeir að skoða þetta allt saman, þ.e. hvað það er sem fyrirtækin þurfa að bera af rekstrarhagnaði sínum. Ef menn skoða þann samanburð verður ekki annað sagt en að skattumhverfi fyrirtækja á Íslandi sé að vera talsvert gott miðað við mörg nálæg lönd jafnvel þó svo finna megi einstaka land þar sem hlutfallið sjálft, tekjuskattshlutfallið af hagnaði er lægra en verið hefur hér. Þegar litið er á skattumhverfi fyrirtækjanna í heild, þá held ég að íslenskir forstjórar fyrirtækja geti ekki kvartað yfir því að þeir beri skarðan hlut frá borði miðað við önnur lönd. Ég sagði áðan, virðulegi forseti, að það hefði verið gripið til þess ráðs á erfiðleikaárunum á sínum tíma að létta sköttum af fyrirtækjum og flytja þá yfir á fólkið með þeim rökum að það væri skynsamleg aðgerð í erfiðu árferði að létta skattbyrði fyrirtækja til þess að örva hagvöxt og auka atvinnu. En nú bregður svo við að sömu rök eru notuð í góðæri, þ.e. það á líka að vera æskileg ráðstöfun þegar fyrirtækin, a.m.k. þau sem vel eru rekin hagnast mikið að grípa til þess að lækka skatta á fyrirtækjum. Með öðrum orðum menn eru að komast að þeirri niðurstöðu að það skipti ekki máli hvernig efnahagsumhverfið sé, hvort það sé hagstætt eða óhagstætt, það sé alltaf af því góða að lækka skatta á fyrirtækjum. En gildir þetta ekki líka um fólk? Væri þá ekki frekar ástæða til þess, virðulegi forseti, að þeir tveir hv. þm. Sjálfstfl. sem hér hafa talað um fyrirtækjaskattana legðu þá fram tillögu um að lækka skatta á almenning 

Það er búið.

Nei, það er ekki búið, virðulegi forseti. Það er ekki búið að lækka skatta á fólki um þá fjárhæð. Það er ekki búið og væri meira vit í því að hv. þm. beittu sér fyrir því að létta þeim byrðum af fólkinu í skattamálum sem lagðar voru á bök þess þegar við tókum þá ákvörðun í erfiðu árferði að lækka fyrirtækjaskattana og flytja þá yfir á fólkið í staðinn. Það var gaman að heyra hv. þm. Pétur Blöndal lýsa því yfir að hann teldi að lækkun á skatthlutfalli fyrirtækja úr 33% niður í 25% væri svona hæfilegt við þær aðstæður sem nú eru. Hvað teldi hv. þm. þá hæfilegt að lækka skatta mikið ef fyrir okkur ætti að liggja að lenda aftur í kreppuárferði eins og við vorum í fyrir fjórum árum síðan? Þá þyrfti væntanlega að grípa til sömu úrræða og þá gáfu svo góða raun til þess að koma atvinnulífnu aftur í gang og hvað teldi hv. þm. þá að ætti að lækka skattana á fyrirtækjum mikið? Herra forseti. Ég skil ósköp vel áhuga manna á því að borga ekki skatta. Það er enginn, hvorki forstjóri fyrirtækis eða einstaklingur sem ég þekki, sem er afskaplega hrifinn af því að borga skatta og Íslendingar eru einu sinni þannig að ef þeir gætu sloppið við að borga skatta mundu þeir gjarnan gera það, a.m.k. þangað til þeir rækju sig á að þá fengju þeir ekki þá fyrirgreiðslu frá ríkisvaldinu sem þeir ella fengju. Það er ósköp skiljanlegt að menn vilji losna við að borga skatta eða hafa þá sem allra, allra lægsta. Hins vegar eru það ekki rök. Ég held að Bandaríkjamenn hafi lært það af reynslunni að það eru ekki rök að leiðin til að auka tekjur ríkisins sé að lækka skatta. Þetta var sú þumalfingursregla sem Ronald Reagan á sínum tíma ætlaði sér að sanna, að leiðin til þess að lagfæra hallann á ríkissjóði Bandaríkjanna og auka tekjur ríkissjóðs Bandaríkjanna væri að lækka skatta en það gekk aldeilis ekki upp eins og hv. þm. Pétur Blöndal veit sjálfsagt manna best.

Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lýsti áðan á mjög góðan hátt svokallaðri Leffer-kúrfu sem segir að þegar skattar eru hækkaðir þá lækka tekjur ríkissjóðs þegar komið er umfram ákveðið mark. Hann sagði að markmiðið hefði verið að hjálpa fyrirtækjum. Vissulega var það markmiðið að flytja skattbyrðina frá fyrirtækjum yfir á einstaklinga. En það sem gerðist óvart, herra forseti, var að hagnaður fyrirtækja jókst og tekjur ríkissjóðs minnkuðu ekki eins og menn ætluðu. Þær hafa ekki gert það. Síðan hafa menn reyndar verið að lækka skattbyrði á einstaklinga umtalsvert, bæði fyrrv. ríkisstjórn og sérstaklega núv. ríkisstjórn, þannig að skattbyrði einstaklinga hefur verið lækkuð aftur. Af hverju kemur þetta? Af hverju er hægt að gera þetta? Það er vegna þess sem hv. þm. kallaði góðæri og hélt að það hefði dottið ofan af himnum. Góðærið dettur víst alltaf ofan af himnum. En það skyldi nú ekki vera að minnkun skattlagningar á hagnað fyrirtækja valdi góðærinu, og það að lækka skattprósentuna úr 50% niður í 33% hafi aukið vilja manna til að reka fyrirtækin vel og mynda hagnað og það sé ástæðan fyrir góðærinu sem hv. þm. nefndi en ekki eitthvað annað? Góðæri kemur ekki bara allt í einu út úr bláum himni. Hann gat þess líka að uppsafnað tap væri búið. Það er rétt en þá mun líka hagnaður fyrirtækjanna sem undanfarin ár hefur eingöngu eða alfarið farið í fjárfestingar renna í auknum mæli til ríkisins sem þýðir það að fyrirtækin geta ekki fjárfest eins mikið og þegar þau voru að ná niður tapinu, og það getur haft alvarlegar afleiðingar ef menn grípa ekki strax til ráðstafana og auka vilja fyrirtækjanna til að fjárfesta. Við þurfum að standa vörð um góðærið.

Virðulegi forseti. Góðærið stafar m.a. af meiri og auknum aflaheimildum, betri verðþróun á afurðum okkar á erlendum mörkuðum en verið hefur og að aðilar sem áður fyrr voru ekki reiðubúnir til að leggja í fjárfestingar í nýtingu á orku eru reiðubúnir til þess vegna bætts árferðis í heiminum. Það mætti halda að hv. þm. Pétur Blöndal héldi að þetta hefði allt saman gerst vegna þess að skatthlutfall fyrirtækja hefði verið lækkað, að aflinn í sjónum hafi aukist vegna þess, að menn hefðu farið að fjárfesta í áliðnaði vegna þess. Þetta á bara ekkert skylt hvað við annað. Góðærið skapaðist ekki af því að menn lækkuðu skatthlutfallið af skattgreiðslu íslenskra fyrirtækja. Það var ekki forsendan fyrir góðærinu. Svo einfalt er málið ekki, langt í frá. Síðan segir hv. þm. að það hafi gerst óvart í framhaldi af þeirri ákvörðun að heildarskatttekjur ríkisins af fyrirtækjarekstri hafi aukist. Það á bara ekkert skylt við þessa ákvörðun. Heildarskatttekjur ríkisins af rekstri atvinnufyrirtækja hafa aukist vegna uppsveiflunnar í efnahagslífinu. Fyrirtækin hafa haft meiri hagnað en þau höfðu áður. Góðærið hefur ekki farið fram hjá fyrirtækjunum frekar en öðrum, þannig að sú kenning að góðærið hafi orðið til vegna þess að menn lækkuðu skatta á fyrirtækjum er út í hött og sú skýring að auknar skatttekjur hins opinbera af rekstri atvinnufyrirtækja megi alfarið rekja til lækkunar á tekjuskattshlutfalli fyrirtækja er jafnmikið út í hött vegna þess að aukinn hagnaður og betri afkoma fyrirtækja á Íslandi, sem er orsökin fyrir auknum tekjum ríkisins af fyrirtækjasköttum, stafar ekki af þessari einu ástæðu. Þetta er fyrst og fremst afleiðing af góðærinu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég breyti að sjálfsögðu ekki trú manna. Menn trúa því sem þeir vilja. En ég færði rök fyrir því áðan að ákveðið samhengi væri á milli skattlagningar á hagnaði fyrirtækja og þess að þau skiluðu hagnaði yfirleitt. Það er hvati til betri stjórnunar. Það er aðhald í kostnaði sem er afleiðing af því að fyrirtækin borga ekki stóran hluta af hagnaðinum í skatt. Það er því mjög náið samhengi á milli skattprósentunnar á hagnað fyrirtækis og hagnaðinum sem fyrirtækin skila vegna þess að þau geta að miklu leyti ráðið honum sjálf þar sem hann er mismunartala á milli tekna og kostnaðar. Ég stend við það að sú ákvörðun að lækka skatta á hagnað fyrirtækja jók hagnað fyrirtækjanna, jók vilja þeirra til að skila hagnaði, jók kröfur um betri stjórnun og hefur átt þátt í því ásamt fleiri þáttum að hér er komið góðæri og vonandi helst það, ef menn standa ekki illa að því að skattleggja fyrirtækin meira en gert hefur verið.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. að það hefur að sjálfsögðu áhrif á það hvernig stjórnendur fyrirtækja stjórna þeim, hvað skatthlutfallið er hátt. Það er auðvitað alveg ljóst að ef skatthlutfallið væri eins og það var áður, kringum 50%, þá freistuðust menn auðvitað til þess sem hv. þm. nefndi ef þeir sæju fram á umtalsverðan hagnað af fyrirtæki sínu á rekstrarárinu að fjárfesta þá í óþörfum hlutum undir lok þess til að draga úr skattgreiðsluþörfinni. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. í því. En það er ekkert lögmál til um hvar menn ætla að mætast á miðri leið um hæfilega skattálagningu og óhæfilega. Það verður bara að vera matsatriði hvers og eins. Það er mitt mat að það sé gersamlega fráleitt að fara niður í 25%, eins og hv. þm. leggur til eða 28% --- 25% talaði hann um í ræðu sinni áðan að væri raunverulega réttara og betra. Ég tel að eins og skattumhverfi fyrirtækja á Íslandi er í dag, þá sé það bara alveg þokkalegt. Þeir sem stjórna og reka fyrirtæki geta bara vel við það unað hvernig heildarskattumhverfi fyrirtækja er á Íslandi. Enda kemur það í ljós að skattamálin hafa ekki sett neitt sérstakt strik í reikning þeirra erlendu fjárfesta sem hafa hug á að festa fé sitt á Íslandi.

Þetta eru bara sérlög.

Það hefur ekki sett neitt sérstakt strik í reikninginn. Það er allt annað umhverfi núna í fyrirtækjaskattlagningu en var t.d. þegar Ísal var byggt, allt annað skattumhverfi og í flestum tilvikum sætta erlendir fjárfestar sig við að lúta íslenskum skattalögum.  Virðulegi forseti. En að halda því fram að lækkun á skatthlutfalli fyrirtækja hafi verið meginorsökin fyrir því að fyrirtæki hafa skilað meiri skatttekjum til ríkisins en var í einhverjum mestu þrengingum sem við Íslendingar höfum upplifað er rökleysa. Það er góðærið, það er uppgangurinn í þjóðfélaginu sem veldur því en ekki lækkun á sköttum fyrirtækjanna.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið er ég meðflm. hv. þm. Péturs H. Blöndal að brtt. um skattprósentu fyrirtækjanna, að hún verði færð niður í 28% þannig að það kemur skýrt fram að efnislega er mikill ágreiningur innan nefndarinnar. Nefndin leggur til að hún verði 30% eins og frv. gerir ráð fyrir. Þrír valinkunnir þingmenn flytja tillögu um að halda henni í 32%. Við flytjum tillögu um að færa hana niður í 28%. Í greinargerð þeirra þremenninga, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, Ágústs Einarssonar og Sighvatar Björgvinssonar er efnislega allt ósannindi og hreinlega rangt farið með alla efnisþætti þessa máls og ótrúlegt að svo valinkunnir sæmdarmenn skuli láta hafa slíkt eftir sér á prenti. Ekki bætti ræða frsm., hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, um þegar farið var yfir efnisatriði málsins. Í fyrsta lagi er rangt að skattalegt umhverfi íslenskra fyrirtækja sé með því lægsta sem þekkist í OECD eins og stendur í greinargerð þeirra. Það er bara rangt. Um það liggja allar skýrslur fyrir og er hægt að sýna fram á það. Það sem við höfðum til viðmiðunar þegar við fluttum brtt. okkar um að fara niður í 28% er einmitt það að alls staðar á Norðurlöndum er nú miðað við 28%. Prósentan er 28% í Noregi, hún er 28% í Svíþjóð, hún er 28% í Finnlandi og danska þingið hefur nú til meðferðar tillögur ríkisstjórnarinnar um að færa skattprósentu danskra fyrirtækja niður í 28%. Spurningin er þá: Eru þá öll Norðurlöndin með skattprósentu á fyrirtæki sem er fyrir neðan öll sanngirnismörk eins og hv. þm. Steingrímur orðaði það í ræðu sinni? Auðvitað er það ekki enda er þetta ekki spurning um sanngirnismörk. Í hverju landi er það starfsumhverfi fyrirtækjanna og samkeppnisumhverfi sem skiptir öllu máli um hvernig þeim vegnar. Við erum ekkert eyland í heimi viðskiptanna. Þetta er allt ein heild og örlög okkar og afkoma miðast við hvernig okkur tekst til í atvinnurekstri okkar. Ég get alveg fallist á þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals að það hefði þurft að lækka þetta enn þá meira til að koma til móts við þá breytingu sem skattfrádrátturinn hefur í för með sér. En ég féllst á að það væri líklega rétt að gera þetta svona því að við ættum og hefðum svo oft miðað löggjöf okkar eins mikið og við getum við hin Norðurlöndin, þá værum við með sömu prósentu og öll Norðurlöndin og rétt væri að halda sig við það. Hvort einhver prósenta er of há eða lág snýst um það hvort við berum gæfu og skynsemi til þess að haga því svo að grundvöllur fyrirtækjanna fái staðist. Þegar menn tala um skattalega stöðu gleyma menn því oft að íslensk fyrirtæki og ekki síst sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið að glíma við það núna í mörg ár að reyna að borga til baka gríðarlegan taprekstur upp á milljarða og aftur milljarða sem á sér stað sérstaklega á áttunda og níunda áratugnum. Hvað er taprekstur útflutningsframleiðslunnar? Er það eitthvað sem kemur af himnum ofan? Nei. Taprekstur útflutningsframleiðslunnar kom til af því að við vorum með eilífa efnahagsóstjórn allan áttunda og níunda áratuginn. Við fórum hvað eftir annað með raungengi upp úr öllu valdi þannig að engin útflutningsframleiðsla fékk staðist. Tapreksturinn er arfur frá þeim tíma og við verðum að koma okkur út úr því þannig að við höfum verið að borga þau syndagjöld sem sú óstjórn hafði í för með sér. Það er staðreynd og liggur fyrir og menn geta séð það í öllum plöggum og þarf ekki um það að deila að arður af eigin fé í atvinnurekstri á Íslandi er mun lægri en í öllum samkeppnislöndum okkar og það að hann skuli vera svo lágur og oft og tíðum nánast enginn hefur skaðað íslenskt samfélag meira en nokkuð annað og komið í veg fyrir að við gætum bætt lífskjör eins og efni hefðu kannski staðið til. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Það að við ætlum að reyna af fremsta megni að snúa þessu við eins og við reyndum að gera í upphafi þessa áratugar var m.a. fólgið í því að búa til það starfsumhverfi á Íslandi að íslensk fyrirtæki gætu starfað á svipuðum grundvelli og fyrirtæki í nágrannalöndunum sem skiptir öllu máli til þess að fyrirtækin geti borgað laun. Þetta snýst allt um að geta borgað laun. Það að við höfum borið gæfu til þess að koma okkur út úr þeim hremmingum efnahagsóstjórnarinnar sem einkenndi öll mál í 20 ár þannig að þessi áratugur hefur verið áratugur jafnvægis er m.a. fólgið í því að reyna að búa til starfsumhverfi fyrir fyrirtækin þannig að þau geti borgað laun og greitt laun. Þannig hefur árangurinn náðst á Íslandi að við höfum verið að hækka kaupmátt á Íslandi á undanförnum árum meira en nokkur önnur þjóð í Evrópu þrátt fyrir að hagvöxtur er meiri í nokkrum löndum Evrópu en á Íslandi, t.d. í Noregi. Hagvöxtur er meiri í Noregi en á Íslandi. Þó hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist mun hraðar á Íslandi en í Noregi. Þetta er sá árangur sem menn eru að stefna að og þetta er sá árangur sem við höfum verið að ná vegna þess að okkur hefur tekist að halda okkur þannig á þessum mjóa stíg að fyrirtækin hafa verið fær um það að auka launagreiðslur, að auka kaup. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er eðlilega og að sjálfsögðu að íslenskir launþegar munu gera kröfu til þess að áframhald verði á þeirri þróun að kaupmáttur aukist á Íslandi. Ekki er nóg að segja: Jú, ég vil endilega hækka kaupið. Það geta allir sagt og gert. Í lok ársins 1999 eða á næsta ári kemur að því að við þurfum að standa að því að gera nýja kjarasamninga, vonandi til langs tíma og þá þurfa fyrirtækin að geta verið í stakk búin til þess að mæta þeim kröfum sem við vitum að muni verða lagðar fram. Til þess að gera það verðum við að byrja núna að undirbúa það þannig að tekjuskattur á íslensk fyrirtæki á og þarf að vera sá sami og á Norðurlöndunum. Þess vegna flytjum við tillögu um að hann skuli vera 28%, sá sami og á Norðurlöndum. Ef við lítum á OECD-tölurnar um skatta fyrirtækja kennir þar ýmissa grasa. Þau fyrirtæki sem eru með lægsta skatta í Evrópu eru í ríkjunum sem nýkomin eru undan hernámi sósíalista, ríkjunum þar sem allt hefur grotnað niður í eymd, volæði og skelfingu síðustu 40--50 ár. Það eru fyrirtæki sem eru að koma sér út úr þeirri neyð sem fylgdi sósíalismanum. Lægst í þessum ríkjum er Ungverjaland sem er að láta fyrirtæki sín borga 18% tekjuskatt vegna þess að þar ríður meira á en annars staðar að reyna að ýta upp lífskjörunum eftir þær hörmungar sem yfir þá hafa dunið. Það er líka athyglisvert hvaða ríki Evrópu það er sem hefur hæstan tekjuskatt af fyrirtækjum. Það er Ítalía með 52,2% en allir vita um þá ágætu þjóð Ítali að þar er allt í rusli sem getur verið í rusli og það er von að þessir ágætu flutningsmenn vilji þá kannski benda á að það sé til fyrirmyndar. Það sé Ítalía sem er með hæstan tekjuskatt. Það er einnig mjög rangt sem kemur fram í greinargerð þeirra félaga um að átt hefði sér stað flutningur á sköttum frá fyrirtækjum yfir á einstaklinga með afnámi aðstöðugjaldsins. Þetta er beinlínis mjög rangt. Eins og allir aðrir veltuskattar kemur aðstöðugjaldið beint fram í verðlagi. Það var mjög hyggileg ráðstöfun hjá fyrrv. ríkisstjórn að afnema aðstöðugjaldið vegna þess að það reið mjög mikið á á þessum árum að sanna það fyrir öllum að við gætum náð stöðugleika í verðlagi. Afnám aðstöðugjaldsins kom beint fram í verðlagi og um það liggja fyrir margar sannanir, bæði íslenskar og erlendar að allir slíkir skattar koma beint fram í verðlaginu. Hækki veltuskattar þá hækkar verðlagið, lækki þeir þá hjaðnar verðlagið að sama skapi. Hér er beinlínis farið rangt með. Það er alls ekki verið að auka álög á einstaklinga með þessu. Einstaklingarnir fengu það fullkomlega bætt í því vöruverði sem þeir náðu fram, fengu það fullkomlega bætt. Hér er því verið að fara með svo mikil ósannindi að það má furðu gegna að svo valinkunnir menn láti þetta fara frá sér á prenti. Það er líka ljóst að ekki er um svik við verkalýðshreyfinguna að ræða að færa skattprósentu íslenskra fyrirtækja niður í sömu tölu og annars staðar á Norðurlöndum, að það sé svik við launþega Íslands að skattprósentan sé hin sama hér og annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er einmitt aðferðin til að geta borgað laun að vera með umhverfi fyrir fyrirtækin þannig að tekjur myndist og við getum borgað há laun. Við þurfum að ná samningum eftir eitt og hálft ár við verkalýðshreyfinguna, við launþega í landinu. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er ekki seinna vænna að undirbúa það núna með því skattalega umhverfi sem fyrirtækin búi við, geri það núna með því að hafa þá prósentu þá sömu á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum. Ef það er fyrir neðan velsæmismörk, ef það eru svik við launþega, þá þætti mér gaman að heyra þessa góðu flutningsmenn skýra það út fyrir mér.

Herra forseti. Ég kaus að fara ekki í andsvar við hv. þm. úr því að svo vel stóð á að ég var næstur á mælendaskrá og ætla að leyfa mér að svara hv. þm. með nokkrum orðum. Ég verð að segja að mér fannst hv. þm. fara nokkuð hörðum orðum um þá greinargerð með brtt. sem við höfum lagt fram og ég er höfundur að og skal gangast við með mikilli ánægju. Ég bið hv. þm. að færa því stað að farið sé með ósannindi eða lygar í þessari greinargerð. Það eru að sjálfsögðu fullyrðingar í þessari greinargerð sem byggja á huglægu mati á hlutum, en að farið sé rangt með einhverjar tölulegar staðreyndir eða farið með lygar kannast ég ekki við. Og ég bið hv. þm. að venja sig á að rökstyðja slíka hluti áður en hann skellir slíku á mig.

Já, ég skal gera það.

Já, ég bið hv. þm. að gera það. Ég kann því heldur illa að vera kallaður lygari úr ræðustóli á Alþingi, hef ekki lagt það í vana minn að ljúga vísvitandi og ég bið hv. þm. ...  En við skulum fara aðeins yfir þessi mál sem hv. þm. ræðir af svo mikilli speki. Eitt af því sem hann taldi að við færum rangt með og væri rangt í þessari greinargerð væri það að halda því fram að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi væri hvað? Eins og segir hér í greinargerðinni --- með því hagstæðasta sem þekkist. Það fullyrti hv. þm. að væri rangt, væru lygar, mikil ósannindi sagði hv. þm. Herra forseti. Nú liggur það fyrir að ekki bara er tekjuskattsprósenta íslenskra fyrirtækja í lægri kantinum innan OECD og verður með því lægsta sem slík þegar búið verður að lækka hana eins og flutningsmenn frv., svo ég tali nú ekki um tillögumenn leggja til og þá eru einu dæmin um sambærilega eða lægri tölu þrjú hinna Norðurlandanna og svo fyrirmyndarríkin Ungverjaland og Tyrkland sem hv. þm. vill greinilega bera sig sérstaklega saman við. Þannig stendur það. Það er óhrekjandi. Öll OECD-ríkin eru hér á töflu sem var dreift á borð þingmanna og þessar tölur eru þannig. Til viðbótar liggur það fyrir að launatengdur kostnaður íslenskra fyrirtækja er einnig með því lægsta sem þekkist. Það er vitað að mörg lönd sem eru með hærri tekjuskattsprósentu eru til viðbótar með miklu hærri launatengd gjöld. Þegar heildarskattalegt umhverfi fyrirtækjanna er skoðað sem greiða lítið til sveitarfélaga vegna þess að þegar aðstöðugjaldið var fellt niður á einu bretti var ekki valin sú leið hér sem gert hefur verið sums staðar annars staðar að leita eftir einhverjum afkomutengdum sköttum í staðinn. Menn hafa t.d. gjarnan skoðað þann möguleika að fyrirtækin færu að greiða meira vegna ýmiss konar umhverfiskostnaðar sem svo er kallaður og sveitarfélögin leggi á þau. Þetta er ekki til staðar hér. Ég hygg að þegar önnur gjöld eru skoðuð sem fyrirtæki hér greiða í einhverjum mæli eins og fasteignagjöld eða annað því um líkt, þá sé það allt saman á heldur hóflegum nótum, enda liggur það fyrir, herra forseti, að Norðurlöndin hafa búið fyrirtækjum sínum eitthvert hagstæðasta skattalega umhverfi sem þekkist, alla vega innan OECD. Það liggur alveg fyrir og um það er ekki deilt. Það var markvisst að því unnið t.d. í Svíþjóð og víðar vegna þess að Svíar sáu á eftir mörgum fyrirtækjum og voru í aðgerðum á síðasta áratug og fram á þennan til þess að snúa þeirri þróun við. Ísland stendur í þeim samanburði innan Norðurlandanna mjög vel, vel í þeim skilningi að þar er þetta skattalega umhverfi mjög hagstætt. Ég fullyrði það, herra forseti, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson getur ekki rökstutt þau orð sem hann hafði um það að farið sé rangt með í greinargerðinni að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi sé með því hagstæðasta sem þekkist.

Það er rangt.

Það er ekki fullyrt annað. Ég bið þá hv. þm. að koma með þær tölur. Það er kannski nauðsynlegt, herra forseti, að lesa þessar prósentur upp til að þeir sem á þetta hlýða eða þetta kunna að lesa átti sig á því hvað liggur fyrir framan menn þrátt fyrir fullyrðingar hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Við skulum bara renna yfir ríkin. Hér er verið að taka saman á töflu sem efh.- og viðskn. fékk í gegnum fjmrn. að ég hygg en eru opinber gögn frá OECD og reyndar vel þekkt því að slíka töflu eða sambærilega hef ég oft skoðað í skýrslum þeirrar stofnunar. Teknir eru bæði tekjuskattar eða sambærilegir skattar við tekjuskatta sem renna til sveitarfélaga eins og þekkist í nokkrum tilvikum og síðan hlutur ríkisins, þetta er tekið og lagt saman. Þá eru þessar hundraðshlutatölur þannig, herra forseti, að í Austurríki er þetta samtals 34%, hærra en það er á Íslandi í dag. Í Ástralíu er þetta 36%, hærra en það er á Íslandi í dag. Í Bandaríkjunum er þetta 6,9% til sveitarfélaga og 35% til ríkis eða fylkis, 39,5%, verulega hærra en það er á Íslandi í dag. Í Belgíu er þetta 40,17%, verulega hærra en á Íslandi í dag. Í Bretlandi er þetta 33%, sama hlutfall og á Íslandi í dag. Í Danmörku er þetta 34%. Vera kann að sú tala breytist eins og hv. þm. var að vitna til að gæti gerst en þá það. Þetta er sú tala sem liggur fyrir í þessari skýrslu og fullyrðingin byggir auðvitað á því sem nú liggur fyrir í málinu. Síðan kemur Finnland að vísu með 28%, enda var sú prósenta lækkuð drastískt í Finnlandi fyrir nokkrum árum sem hluti af krísuaðgerðum þar. Í Frakklandi er hlutur ríkisins að svo miklu leyti sem það er sambærilegt 33%, sama og á Íslandi í dag, í Grikklandi 40% eða 35%, tveir flokkar, hærra í báðum tilvikum en á Íslandi í dag. Í Hollandi 35%, hærra en á Íslandi í dag. Á Írlandi 38%, talsvert hærra en á Íslandi í dag og hafa Írar þó haft á sér orð fyrir að hafa lagt sérstaklega mikið á sig til að reyna að stuðla að nýsköpun og örva hagvöxt í því landi og hefur margt tekist vel en þeir hafa greinilega ekki það sama álit á tekjuskattsprósentu af hagnaði fyrirtækja og hv. þm. Pétur Blöndal og Einar Oddur Kristjánsson í því sambandi, því að þeir eru þarna með verulega hærra hlutfall en við. Svo kemur Ísland í töflunni með sín 33%. Svo kemur Ítalía með 52,2%, og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafði um það þau orð að á Ítalíu væri allt í kalda koli sem gæti verið í kalda koli.

Löngum.

Löngum já, dregur aðeins í land með það. Staðreyndin er sú, og það er alveg rétt að efnahagsstjórn á Ítalíu hefur gengið upp og ofan eins og gengur og þar hafa þeir kannski ekki síður goldið pólitísks óstöðugleika heldur en efnahagslegs. Þeim tókst þó að klára EMU-kröfurnar og náðu að koma efnahagnum á Ítalíu inn fyrir þau mörk sem þar voru sett. Það var að vísu tæpt en það tókst þó. Ég leyfi mér að fullyrða að það sé býsna útbreitt vanmat í gangi á efnahagslegum styrk Ítalíu. Það vita allir sem vilja vita að neðanjarðarhagkerfið á Ítalíu er stórt og kannski á það einhvern þátt í því að prósentan er svona há eða öfugt að það leitar niður fyrir vegna hárrar prósentu. Það er alveg hárrétt.  Ítalía með sín 52% og við getum þess vegna orðið sammála um að þar sé fulllangt gengið. Síðan kemur Japan með 37,5%, hærra en á Íslandi í dag. Ég minni á, herra forseti, að það er aðeins eitt af þeim tíu eða tólf löndum sem ég hef þegar lesið upp sem er með lægri prósentu en Ísland. Öll eru með sambærilega eða hærri prósentu. Síðan kemur Kanada samtals með 43%, verulega hærri en á Íslandi í dag. Svo kemur að vísu Kórea. Þar er hlutfallið 31,15. Það er þó hærra en hv. þm. leggja til og mun hærra en tvíeykið leggur til í sinni brtt. með 28%. Næst kemur Lúxemborg og þykir þó ganga alveg þokkalega í efnahags- og atvinnumálunum þar, Lúxemborg eitt ríkasta land í heiminum og með firnasterkan efnahag þótt smáríki sé, þar láta menn sig ekki muna um að ætla fyrirtækjunum að borga 39% og frekar rúmlega en hitt, mun hærri en á Íslandi í dag. Þá kemur Mexíkó með 34%, svo kemur Noregur, annað þriggja Norðurlanda sem er með hin frægu 28% en þar kemur á móti að ýmiss annar kostnaður fyrirtækja í norsku atvinnulífi er mjög hár. Það vita menn. Þeir hafa að vísu styttra sumarfrí en t.d. hin Norðurlöndin en á móti kemur ýmiss annar launatengdur kostnaður sem er hár í Noregi, miklar greiðslur í lífeyrissjóði o.s.frv. Nýja-Sjáland með 33%, Portúgal með 39,6%, Póllandi með 38%, mun hærra en á Íslandi í dag. Spánn 35%, Sviss 39,8%, tæp 40% og hafa Svisslendingar ekki þótt neinir hálfvitar í efnahagsmálum. Þá kemur þriðja Norðurlandið sem þarna er með lægri tölu, 28%, Tékkland með 39% og svo fyrirmyndarríkin sem hv. þm. vilja líkjast, Tyrkland og Ungverjaland. 

Hann er núll í Danmörku.

Þessar tölur, herra forseti, liggja fyrir. Samt heldur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson því fram að það sé rangt sem hér er sagt, að skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi sé með því hagstæðasta sem þekkist. Það er ekki hægt að undirbyggja slíka fullyrðingu hjá hv. þm. Þetta er rétt. Skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi er með því hagstæðasta sem þekkist. Það liggur ekki bara fyrir í þessum tölulega samanburði. Það hefur líka legið fyrir t.d. þegar erlend fyrirtæki hafa verið að skoða skattkerfið hér. Þau hafa yfirleitt verið bærilega sátt við það að greiða í aðalatriðum skatta eftir íslenskum skattareglum. Þegar samið var um ég hygg stækkunina í Straumsvík frekar en eitthvert batterí uppi á Grundartanga, þá vildi hinn erlendi aðili fá val um að fara inn á íslenska skattkerfið frekar en greiða áfram samkvæmt þeim sérsamningum sem hann var með. Svo nálægt var íslenska skattkerfið því að vera hagstæðara fyrir fyrirtækin. 

Með sérlögum.

Kom hingað með sína starfsemi. Þetta þekki ég einnig, herra forseti, af ýmsum öðrum dæmum. Ég kannast ekki við að erlendir aðilar sem á annað borð hafa verið að kíkja á möguleikana á að koma með atvinnustarfsemi hingað, að skattbyrðin hafi sérstaklega fælt þá frá. Og fráleitt að það hafi gerst núna hin síðustu ár eftir að búið er að lækka þetta svona mikið. Herra forseti. Ég tel að sú fullyrðing hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sé hrunin, a.m.k. að þetta atriði í greinargerð með tillögu okkar sé rangt. Reyndar held ég að öll stóryrðin sem hv. þm. hafði um tillögu okkar og málflutning okkar falli meira og minna dauð og ómerk niður og hv. þm. ætti að varast að skjóta ekki sjálfan sig í lappirnar í málflutningi sínum eins og stundum vill henda hann. Varðandi það sem hv. þm. sagði um afnám aðstöðugjaldsins þá er deilan ekkert um það að aðstöðugjaldið var vondur skattstofn enda studdu allir að það væri lagt af. Það sem ýmsir sögðu og þar á meðal ég og hafði þess vegna fyrirvara á í því máli var það að mér þótti kannski mega á milli vera að flytja skattbyrði sem var auðvitað tekin af fyrirtækjunum. Þau voru greiðendurnir hvernig sem útgjöldin dreifast síðan og fara út í verðlag. Það er það sem hér er verið að vísa til. Fyrirtækin í landinu voru greiðendur að skattstofni sem að núgildi er sjálfsagt í nágrenni við 5 milljarða kr. og hann var færður yfir í beina launamannaskatta. Þetta eru staðreyndir. Ég sagði þá og ég segi það enn, fyrr má nú gagn gera. Að mínu mati hefði ekki verið óeðlilegt að skoða að þetta færðist a.m.k. að einhverjum hluta yfir í einhverja afkomutengda skatta hjá fyrirtækjunum sjálfum. Þar hefði t.d. mátt skoða umhverfiskostnað eða leita annarra leiða til þess að fyrirtækin greiddu t.d. eitthvað til sveitarfélaga sinna þar sem þau eru staðsett í formi einhvers konar afkomutengdra gjalda. Ég held því, herra forseti, að ég þurfi ekkert að draga til baka í sambandi við ummæli mín um aðstöðugjaldið, ekki neitt. Ég vísa því til föðurhúsanna að í því sem ég sagði um það mál hafi falist einhver málflutningur sem ég get ekki staðið við. Varðandi það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði um arðgreiðslurnar gerist sá merkilegi hlutur, sem gerist reyndar af og til, að við hv. þm. erum þar sammála. Hv. þm. var með mjög sambærilegar efasemdir um þá aðferð sem hér er valin og ég kom fram með í ræðu minni og ég get bara vísað til þess og endurtekið það sem ég sagði um þær áhyggjur mínar að þessi aðferð þýði óhagstæðari útkomu fyrir smærri fyrirtæki og fyrir fyrirtæki sem eru tiltöulega ný af nálinni, hún sé ekki nýsköpunarvæn ef við getum komist svo að orði í sambandi við atvinnulífið en muni fyrst og fremst nýtast stærri fyrirtækjunum og samsteypunum sem fái þarna rýmri stöðu. Að lokum, herra forseti, nokkur orð í viðbót um hið fræga hlutfall og hvar það eigi að liggja. Ég vísa aftur á nýjan leik í fylgiskjalið sem ég fór yfir áðan varðandi það hvar við stöndum í þessum efnum í samanburði við önnur lönd en það er ekki nema eitt af mörgu sem er eðlilegt að skoða í þessum efnum því að a.m.k. enn þá eru skattareglur að einhverju leyti mismunandi á milli landa þó að mikil viðleitni sé uppi í Evrópusambandinu að samræma þær á öllu því svæði. Ætli það mundi þá ekki fljótt verða sá söngur uppi hér að við yrðum að gera það einnig og alveg ljóst að með tilkomu efnahags- og myntbandalagsins, evrunnar, og nýja evrópska seðlabankans verður mikill þrýstingur á þau ríki sem þar eru með og þau sem eru aðilar að sambandinu, ríkin fjögur sem standa þó ekki að EMU en eru engu að síður aðilar að Evrópusambandinu, að samræma til fulls skattapólitík sína, ríkisfjármál og fleira. En enn er það svo að menn geta að einhverju leyti ráðið þessu sjálfir og þá þarf að hyggja að mörgu fleira en bara prósentunni einni. Það þarf líka að hyggja að því hvernig skattareglur fyrirtækjanna eru að öðru leyti, hversu rýmilegar reglur eru um afskriftir, hvaða aðrar frádráttarheimildir hafa fyrirtækin o.s.frv. Það verður því líka að skoða það í samhengi. Og hversu rýmilegir menn eru við fyrirtækin um að þau megi nota gömul töp, kaupa á milli sín töp þannig að fyrirtæki í góðum rekstri og með hagnaði geti keypt fyrirtæki í sömu grein sem hafa lent í erfiðleikum og sloppið við að borga skatta árum saman vegna þess að þau kaupa það tap o.s.frv. Hvað varðar fælingaráhrif hárrar tekjuskattsprósentu, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði mikið að umtalsefni og lagði aðallega út af, fannst mér í raun og veru hv. þm. ganga ansi langt í því að fullyrða að fyrirtækin mundu gera allt annað en borga tekjuskatt, menn mundu jafnvel bara gera tóma vitleysu frekar en borga tekjuskatt. Er það þá mat hv. þm. á forustumönnum í íslensku atvinnulífi að þeir muni kaupa um hver áramót ónýtan eða gagnslausan tölvubúnað í stórum stíl eða eitthvað sem þau hafa meira og minna enga þörf fyrir bara til þess að losna við að borga tekjuskatt? Mér finnst hv. þm. verða aðeins að hafa í huga að almennt eru stjórnendur íslenskra fyrirtækja skynsamir menn og taka skynsamlegar ákvarðanir. Ein af þeim skynsamlegu ákvörðunum hlýtur að vera sú að reka fyrirtækið með góðum hagnaði og sýna þann hagnað þannig að fyrirtækið sé bæði sýnilegt og efnislegt og í reynd að fyrirtækinu vegni vel. Höfum t.d. í huga öll þau fjölmörgu fyrirtæki sem eru nú komin á hlutabréfamarkað, ýmist á verðbréfaþing eða á tilboðsmarkað eða eru a.m.k. hlutafélög þar sem eignarhald er farið að dreifast í einhverjum mæli. Að sjálfsögðu skiptir það þá máli fyrir stjórnendur og eigendur þeirra fyrirtækja að þau séu gerð upp með hagnaði og að sá hagnaður sé sýnilegur. Hvað ætli verði um gengi hlutabréfa í fyrirtæki sem rekið er með því hugarfari sem hv. þm. var að gefa í skyn að rjúki til og eyði hverri einustu krónu um hver einustu áramót þess vegna næstum að segja í óþarfa og vitleysu frekar en að borga sanngjarnt hlutfall í tekjuskatt? Auðvitað er þetta ekki svona. Það má frekar segja að í einkafyrirtækjum eða lokuðum fyrirtækjum þar sem menn eru ekki að horfa í gengi á bréfum og annað í þeim dúr, sé ekki sama aðhald að þessu leyti, ég viðurkenni það alveg, en þar ætti á hinn bóginn að vera meira aðhald hvað það varðar að sýna ráðdeild í rekstrinum og eyða ekki fé fyrirtækjanna í einhvern óþarfa. Vissulega er næmt samband á milli þrýstings í fyrirtækjunum á fjárfestingar og svo aftur skattgreiðslur eða arðgreiðslur út úr fyrirtækjunum. Það er alveg vitað. En ég vísa til þess að þarna verða menn að finna sér einhver hófleg mörk og í þeim efnum eru sjálfsagt engin sérstök vísindi til en það er væntanlega ekki verra en hvað annað að líta til þess hvernig skattalegt umhverfi fyrirtækjanna í heild sinni er hér á landi og stendur í samanburði við önnur lönd og það er það sem við höfum gert í málflutningi okkar og tillaga okkar er grundvölluð á. Ég bakka ekki með eitt einasta orð sem ég hef sagt um þau efni né dreg neitt til baka af því sem stendur um það efni í greinargerðinni. Að lokum, herra forseti, er þetta ekki eingöngu reikningsdæmi. Þetta er ekki bara fræðileg spurning að finna út hvar er best að vera nákvæmlega á kúrfunni og svo geta menn látið það eitt ráða. Er það ekki líka þannig, herra forseti, að við erum með ákveðna þörf fyrir tekjur til að standa straum af sameiginlegum útgjöldum? Við erum að reyna að finna einhverja sæmilega réttláta niðurstöðu hvað það varðar að dreifa þeim byrðum, reyna að láta þá borga sem eru borgunarmenn fyrir hlutunum. Þess vegna er verið með ákveðnar reglur um tekjuskatta á einstaklinga. Menn eru með persónufrádrátt, tiltekin skatthlutföll, álag á hæstu tekjur og þar fram eftir götunum. Ég er ósköp einfaldlega þeirrar skoðunar að það sé sanngjarnt að atvinnulífið leggi sitt af mörkum í þessum efnum og fyrirtækjum sem hefur verið búið hagstætt umhverfi og hagnast vel greiði talsvert hlutfall af þeim hagnaði til sameiginlegra þarfa og eigi svo afganginn til að byggja upp og styrkja stöðu sína enn frekar. Þannig á þetta að vera og um þetta held ég að menn séu ekkert ósammála þegar þeir komast niður á jörðina og hætta að ræða þetta í einhverjum upphlaupsstíl. Spurningin er þá bara um rök og gagnrök fyrir því að þetta eigi frekar að vera hérna en þarna. Það er það sem við erum að ræða og það er ekki eins og menn séu að takast á um að það sé himinn og haf á milli manna. Ég vek athygli á því að það sem við erum að leggja til er lækkun um 1%, í 32%, það sem þrír aðrir nefndarmenn leggja til, þ.e. þeir sem styðja frv. óbreytt, er 30% og svo er tillaga tvímenninganna, hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og Péturs H. Blöndal, 28%. Þarna er svo sem ekkert himinn og haf á milli og einhverjum kann að þykja það undarlegt í ljósi þess hita sem hlaupið hefur í umræðuna að í reynd ber ekki meira en þetta á milli. Ég verð að játa það, herra forseti, að mér finnst stundum að þegar hægri menn eru að ræða um skattamál og það snýr bæði að sköttum fyrirtækja og sköttum einstaklinga, komi þeir kannski ekki alveg hreint til dyranna þegar þeir eru að rökstyðja skattalækkanirnar eingöngu út frá því að það sé svo góð pólitík og muni skila sér í hærri og meiri sköttum síðar o.s.frv. En skyldi það ekki líka blunda á bak við hjá einstöku hægri manni að með því er líka verið að minnka tekjurnar sem eru til þess að standa undir samneyslunni í landinu og draga þar með saman samneysluna. Það er auðvitað hin hliðin á málinu. Ætli það sé ekki í hjarta sumra íhaldsmanna einmitt það jákvæða sem þessu fylgi og þar kemur að hinum pólitíska grundvallarágreiningi. Þar erum við algerlega ósammála, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég vil afla tekna í ríkissjóð til þess að hægt sé að standa undir góðu velferðarkerfi á Íslandi, til þess að hægt sé að búa vel að öldruðum, sjúkum o.s.frv. Þessa tekjuöflun vil ég reyna að byggja upp með þeim hætti að það sé sanngjarnt og menn borgi eftir því sem efnahagur þeirra leyfir. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það vera þannig að miðað við skattbyrðina eins og hún er t.d. á launamönnum á Íslandi og almenningi sem borgar mjög háa tekjuskattsprósentu þrátt fyrir þá lækkun sem þar hefur orðið vegna þess hve skattfrelsismörkin eru lág og sem bera einhvern hæsta neysluskatt sem þekkist í heiminum og því getur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tæplega mótmælt þó hann reyni ýmislegt hér að virðisaukaskatturinn á Íslandi er sá annar eða þriðji hæsti í heiminum sem a.m.k. ég þekki og ég bið hv. þm. að hjálpa mér ef hann þekkir fleiri dæmi nema þá Danmörku og Svíþjóð þar sem þetta hlutfall er svipað eða hærra. Þegar við lítum til þess hvað þarna er í raun og veru tekið, fyrst beint og síðan óbeint, til samneyslunnar af öllum þeim fjármunum sem einstaklingarnir hafa á milli handanna, verður þá ekki svolítið holt undir umræðunni hér um að það sé sérstök nauðsyn nú í góðærinu og með verulega batnandi afkomu fyrirtækja að lækka sérstaklega prósentuna á tekjuskatt af hagnaði fyrirtækjanna, á endanlegum hagnaði fyrirtækjanna, þegar þau hafa gert upp, nýtt alla frádráttarmöguleika sína, dregið frá gömul töp eins og þau áttu o.s.frv., á sama tíma og launamennirnir eru að borga þessa háu tekjuskatta af svo til hverri krónu sem þeir fá brúttó í laun og fara svo með afganginn út í búð og kaupa þar vörur og borga af þeim einhvern hæsta virðisaukaskatt í heimi?

Herra forseti. Mig langar til að leggja fyrir hv. þm. eina spurningu og hún er eiginlega íslenskulegs eðlis en ekki hagfræðilegs. Hvað felst í orðunum ,,eitt lægsta hlutfall af hagnaði``? Hér stendur í greinargerð hv. þm.: ,,Tekjuskattur fyrirtækja hefur á fáeinum undangengnum árum verið lækkaður verulega og er nú þegar eitt lægsta hlutfall af hagnaði sem þekkist innan OECD.`` Nú er það svo að 5 lönd af 29 eru með tekjuskattshlutfall 28% eða lægra og getur maður sagt að Ísland hafi þegar eitt lægsta hlutfall þar sem það er 33%? Svo eru fjögur lönd til viðbótar sem eru með 30--33% tekjuskatt, þ.e. það eru 9 lönd í OECD af 29, þ.e. þriðjungur, sem eru með lægri eða sama tekjuskatt á fyrirtæki og Ísland og þá er það íslenskuspurningin til hv. þm.: Er rétt að segja að Ísland hafi nú þegar eitt lægsta hlutfall af hagnaði sem þekkist innan OECD? Eða er það kannski misskilningur hjá mér að 28% séu lægri en 33%? Það er kannski misskilningur. Kannski eru 33% lægri en 28%. Varðandi það að afla tekna til ríkissjóðs, til velferðarkerfisins, er það bjargföst skoðun mín að lækkun tekjuskatts á hagnað fyrirtækja muni gefa ríkissjóði meiri tekjur í krónum talið. Það muni gagnast velferðarkerfinu betur en sú háa prósenta sem er í gildi í dag og að er stefnt, 30%. Ég er að sjálfsögðu fylgjandi því að fyrirtæki og einstaklingar hafi meira um eigin peninga að segja en ríkissjóður. Þá tala ég af reynslu. Ég tel að einstaklingar og fyrirtæki fari miklu betur með peninga sína en við hv. þingmenn.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þessi þræta um prósentur og æfingar í málfræði ekki mjög áhugaverð. Ég tel að það sé alveg óumdeilanlegt og það hafi verið sýnt fram á það með fullnægjandi rökum að þetta skattalega umhverfi fyrirtækjanna á Íslandi er þegar mjög hagstætt  Varðandi setninguna um tekjuskatt fyrirtækja að hann sé þegar eitt lægsta hlutfall af hagnaði sem þekkist innan OECD er auðvitað túlkunaratriði hvort rétt sé að taka svona til orða. Þarna eru þrjú Norðurlandanna með lægri prósentur, sömu prósentuna, 28% og síðan eru tvö lönd með lægri prósentu, þ.e. Ungverjaland og Tyrkland, og þá erum við komin upp í fimm. Samt er það þannig að fimm af 29 hlýtur að teljast vera í hagstæðari endanum á þessari töflu, með því lægsta sem þarna þekkist. Síðan er eitt land fyrir neðan Ísland, það er Kórea og síðan er Ísland og eitt annað land með 33%. Öll hin eru hærri þannig að Ísland er þarna vel neðan við þorrann af þessum OECD-ríkjum. Það er þannig. Við getum síðan endalaust rætt um hvernig sé best að taka til orða í þessum efnum en ég tel að þarna sé ekkert sagt sem ekki stenst þegar þetta er skoðað.

Herra forseti. Í greinargerð þeirri sem fylgdi brtt. þeirra þremenninganna eru tvær fullyrðingar. Önnur er sú að með breytingunni á sköttum fyrirtækja hafi orðið milljarðatilflutningar frá fyrirtækjum yfir til einstaklinga með aðstöðugjaldinu. Ég fullyrði að það liggur fyrir að þessi skattalagabreyting kom ekki sem ein einasta króna niður á íslenskum launþegum eða íslenskum almenningi. Það liggur fyrir nákvæm rannsókn á því þannig að ég fullyrði að það sé ósatt að hér hafi farið milljarðar yfir á almenning. Hin fullyrðingin sem er að finna í greinargerðinni er sú að við séum með því hagstæðara sem til er í skattalegu umhverfi fyrirtækja. Fyrir tveimur mánuðum var lögð fyrir Alþingi mjög vönduð skýrsla um samkeppnishæfni Íslands þar sem öll þessi atriði voru dregin saman mjög nákvæmlega, betri skýrsla og fullkomnari en við höfðum séð áður. Þar kom fram að staða íslenskra fyrirtækja og samkeppnishæfni þeirra hefur batnað mikið á undanförnum árum frá því að vera mjög lök í það að vera í dag u.þ.b. í miðjunni á ríkjum OECD þegar allt er tiltekið. Þjónustugjöld hafa því miður verið að hækka á íslenskum fyrirtækjum á undanförnum árum. Eftirlitsiðnaðurinn hefur kostað mjög miklar álögur á íslensk fyrirtæki og því miður hafa launatengd gjöld á íslensk fyrirtæki líka verið hækkuð. En þegar allt er tekið saman í þessari vönduðu skýrslu var Ísland talið hafa batnað mikið á undanförnum árum en sé beint í miðjunni. Því er það ósatt sem stendur í skýrslunni að hér sé einhver skattaparadís.

Herra forseti. Þetta er náttúrlega sama þrætan áfram hjá hv. þm. Hann lemur bara höfðinu við steininn. Það sem ég sagði um aðstöðugjaldið og er rétt er það að aðstöðugjaldið var greitt af fyrirtækjunum. Fyrirtækin voru greiðendur að þeim skatti og álagningarstofninn var á sínum tíma þegar þetta var flutt yfir þannig að það hefði skilað a.m.k. rúmlega 4 milljörðum kr. á verðlagi upp úr 1990 eða hvenær þetta nú var. Skattarnir voru fluttir yfir í tekjuskatt og útsvar og það hækkaði prósentuna hjá einstaklingunum um líklega eitthvað nálægt 3% ef ég man rétt. Það er því ósköp einfaldlega ekkert sagt annað í greinargerðinni hvað þetta snertir en það sem er rétt, það hvernig aðstöðugjaldið dreifðist síðan út í verðlag og það að halda því fram þegar upp er staðið að lokum, þá hafi þetta allt verið borgað af launamönnunum. Auðvitað má segja um allan kostnað fyrirtækja og alla skatta og alla hluti að þeir endi alltaf þar með sömu rökum. En er ekki hægt að hugsa sér að a.m.k. eitthvað af þessum kostnaði hafi komið fram í minni arði eigenda fyrirtækjanna og í öðrum hlutum? Dreifingin getur því verið með fleiri hætti en þeim einum að þetta hafi allt farið yfir á launamenn og beint út í verðlagið sem þeir hafi síðan goldið fyrir. Að skattalegt umhverfi hér sé hagstætt í skilningnum skattar til ríkis og sveitarfélaga, þá stendur það. Skattgreiðslur íslenskra fyrirtækja til ríkis og sveitarfélaga, það sem við köllum skatta í venjulegum skilningi þess orðs eru mjög lágir. Það þýðir ekki að blanda einhverjum öðrum hlutum inn í það sem hefur vissulega áhrif á samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs eins og framleiðni í íslenskum fyrirtækjum, það að hér er smár heimamarkaður eða eftirlitskostnaður eða annað því um líkt. Við erum að tala um skatt til ríkis og sveitarfélaga í þessu máli. Þetta er frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt. Ég hélt að hv. þm. væri búinn að átta sig á því hvaða mál þetta væri þó hann væri eitthvað ruglaður á því í morgun.

Herra forseti. Það liggur fyrir að það hafi tekist á umliðnum árum að búa til þannig umhverfi fyrir fyrirtæki að þau hafi verið fær um að bæta lífskjör meira á þessum áratug en áður og bæta lífskjör betur en öll nágrannalönd okkar. Það er mjög þýðingarmikið að við höldum áfram á þeirri braut. Það er mjög þýðingarmikið að geta mætt kröfum um aukinn kaupmátt og betri afkomu þjóðfélagsins. Til þess þurfum við að sjá til þess að fyrirtæki á Íslandi hafi starfsumhverfi þannig að þau geti borgað laun, þannig að lækka nú tekjuskatt á íslensk fyrirtæki úr 28% niður í það sama og á Norðurlöndunum er það nauðsynlegasta sem við getum gert til þess að tryggja áframhaldandi vöxt á kaupmætti. Það er því alrangt sem kom fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að með því að lækka svo tekjuskattinn væru menn að svíkja launþega. Það er alveg öfugt. Það er verið að byggja það upp sem þarf að gera, það er verið að leggja grunninn að því að við getum haldið áfram því starfi sem svo farsællega hefur gengið fram.

Herra forseti. Það er engin deila um að það er mikilvægt að íslensk fyrirtæki gangi vel og íslenskt atvinnulíf gangi vel og sé sterkt. Deilan er ekki um það. Það er algerlega út í loftið að vera með röksemdafærslu á þeim nótum að um það sé einhver deila. Deilan snýst um það hins vegar hvort ekki sé eðlilegt og sanngjarnt að þegar atvinnulífið gengur vel og þau fyrirtæki sem hafa góðan hagnað og skila honum þrátt fyrir fjárfestingarafskriftir og annað leggi af mörkum í sameiginlega sjóði. Það sem hv. þm. eru að reyna að segja mönnum er að til viðbótar við allt sem gert hefur verið á undanförnum árum og komið hefur fram í umræðunni sé ástæða til að lækka sérstaklega tekjuskattsprósentu fyrirtækjanna. Þessu er ég ósammála. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekki verið í hópi skattheimtumanna, t.d. hef ég verið andstæðingur þess að fara að skattleggja íslenskan sjávarútveg sérstaklega umfram aðrar atvinnugreinar í landinu. En ég hef allan tímann sagt í þeirri umræðu að fyrirtækin eigi hins vegar að borga skatta sína. Þau eiga að sjálfsögðu að borga myndarlega í sameiginlega sjóði af hagnaði sínum og það á jafnt að eiga við sjávarútvegsfyrirtæki sem önnur fyrirtæki. Það er til þess sem ég er m.a. að vísa, herra forseti, og það er óumdeilt að farið var í aðgerðir til þess að gera starfskilyrði fyrirtækjanna hagstæðari á sama tíma og launamenn þurftu að herða sultarólina, á sama tíma og launamenn í landinu tóku á sig kjaraskerðingu og var alltaf sagt að þeim yrði bætt það þegar kostur yrði og þá væntanlega einnig með því að fyrirtækin legðu sitt af mörkum til að standa undir samneyslunni í landinu.

Hæstv. forseti. Það hefur verið mjög athyglisvert að hlusta á þá umræðu sem hefur farið fram og þó sýnu athyglisverðast þótti mér að heyra í hv. þm. Sighvati Björgvinssyni sem talaði um að góðærið hafi ekki skapast vegna lækkunar skatta á fyrirtækjum. Það er kannski sérstaklega athyglisvert fyrir mig sökum þess að ég var stuðningsmaður síðustu ríkisstjórnar sem samanstóð af Sjálfstfl. og Alþfl. eins og við þekkjum. Ef ég man rétt keyrðum við í kosningabaráttunni á þeim málflutningi sem ég trúði að ríkisstjórnin hefði farið út í ákveðnar aðgerðir til þess að skapa heilbrigðara rekstrarumhverfi og styrkja samkeppnisstöðu þjóðarinnar. Þar var talað um minnkandi ríkisafskipti eins og að minnka sjóði og millifærslu á vegum hins opinbera og lækka skatta. Niðurstaðan er klárlega sú að íslensk fyrirtæki eru í mun betri samkeppnisstöðu en þau voru. Kannski er skýrasta dæmið um það eins og oft hefur komið fram í umræðunni að erlend fyrirtæki sem koma hingað inn þurfa ekki að semja sérstaklega um sérstök skattalög eins og áður gerðist. Það er stór breyting. Ef þetta var ekki grunnurinn að því að nú er góðæri í þjóðfélaginu þá erum við einstaklega heppin. Einhvern veginn er það athyglisvert miðað við þau dæmi sem tekin voru í umræðunni að það virðist vera að þau lönd sem eru að reyna að vinna sig upp úr kreppu, eru að reyna að skapa góðæri, skapa sterkara rekstrarumhverfi, virðast fara þessa leið. Nýverið fengu þingmenn skýrslu sem heitir Framsæknustu fyrirtæki og frumkvöðlar Íslands og Evrópu. Hvað kemur þar fram? Þar kemur fram að fyrirtæki frá Íslandi á lista Europe's 500 eru hlutfallslega mörg. Það kemur líka fram að fjölgun starfa á Íslandi er með því mesta sem gerist í Evrópu. Það er bara í einu landi sem er meiri heildarfjölgun starfa í prósentum á tímabilinu 1991--1996 og hvaða land skyldi það vera? Það var títtnefnt Finnland sem er með 28% skatthlutfall. Þó að það sé ekki eina ástæðan þá hlýtur það a.m.k. að vera umhugsunarefni að hvort sem við lítum til Finnlands eða hvort menn líta til Svíþjóðar virðast þessi lönd fara þá leið til þess að styrkja samkeppnisstöðu sína, til þess að fjölga störfum, til þess að ýta styrkari stoðum undir velferðina títtnefndu, þau fara þá leið að lækka skatta á fyrirtæki. Ég átta mig ekki alveg á málflutningi hv. þm. bæði Steingríms J. Sigfússonar og Sighvats Björgvinssonar þegar þeir tala um það og mikill hluti deilunnar hér snýst um það sem mér finnst ekki vera aðalatriðið, þ.e. hvort hér séu íslensk fyrirtæki með skattumhverfi sem sé það hagstæðasta sem gerist. Hvað væri að því og hvað er svo skelfilegt við það ef Ísland væri bara með hagstæðasta skattumhverfið? Nú liggur alveg fyrir og ég held að það sé mjög hæpið að halda öðru fram, en það sé vegna þess að við séum búin að breyta úr óhagstæðu skattalegu umhverfi í tiltölulega hagstætt, það hafi skilað sér í góðæri, það hafi skilað sér í fjölgun starfa, það hafi skilað sér í betra atvinnuástandi, það hafi skilað sér í hærri tekjum. Við erum að koma styrkari stoðum undir velferðina í landinu. Hvað er að því að við værum fremstir á þessu sviði? Hvað er að því í þessari samkeppni sem íslenskt þjóðfélag er að erlend fyrirtæki mundu vilja líta hér inn og koma hingað vegna þess að við værum fremstir í skattalegu tilliti og vonandi í fleiru? Ég vek athygli á því vegna þess að það er bara staðreynd að við erum í samkeppni við fyrirtækin og í þessri ágætu skýrslu sem Samtök iðnaðarins gáfu út eru sem betur fer sex íslensk fyrirtæki á Europe's 500 og a.m.k. tvö af þeim gætu hæglega verið hvar sem er annars staðar í heiminum. Það er ekkert sérstakt sem heldur í þau á Íslandi. Það er auðvitað það umhverfi sem við erum að fara út í og við Íslendingar höfum kannski ákveðin sóknarfæri sökum þess að við erum ekki jafnvirkir þátttakendur í samrunaþróun Evrópu og þær þjóðir sem eru í Evrópusambandinu að geta nýtt sóknarfæri eins og að vera með mjög hagstætt skattalegt umhverfi fyrir fyrirtæki Íslendinga. Ég held að það væri mjög vel ef hv. þm. mundu tileinka sér þann hugsanagang því að klárlega er orsakasamhengi á milli velferðarþjóðfélaga og þess hvernig þeir búa að fyrirtækjum sínum og einstaklingum í skattalegu tilliti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að lögfestur verði sem viðauki við tollalög listi sem tilgreinir tilteknar vörur á sviði upplýsingatækni sem tollur falli niður af og óheimilt verði að leggja tolla á. Þá eru meðal annars lagðar til breytingar sem kveða á um solidariska ábyrgð flutningsmiðlana og farmflytjenda á greiðslu aðflutningsgjalda ásamt innflytjendum, breytingar sem snerta geymsluskyldu gagna og breytingar á ákvæðum um skipun tollvarða. Einnig er lítil brtt. um breytingu á 18. gr. um að tollskrárnúmerið 8507.8010 í viðauka I breytist. Þetta er tækniatriði, um er að ræða að fella niður tolla af svokölluðum umhverfisvænum rafhlöðum en það er rétt að taka það fram að rafhlöður eru ekki með tolli.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda, og lögum nr. 52/1987, um opinber innkaup, með síðari breytingum. Nefndin ræddi sérstaklega þau ákvæði frumvarpsins sem lúta að skipan kærumála. Niðurstaða nefndarinnar er sú að ákvæði í núgildandi lögum um skipan opinberra framkvæmda og lögum um opinber innkaup skuli standa óbreytt að sinni, en nauðsynlegt er að skoða þau mál nánar. Hins vegar telur nefndin brýnt að ná fram ýmsum öðrum breytingum á lögunum þannig að þau samræmist betur skuldbindingum þeim sem Ísland tók á sig á sviði opinberra innkaupa með EES-samningnum. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með nokkrum breytingum sem koma fram í nál. Einnig er brtt. frá Vilhjálmi Egilssyni sem er um seinkun á gildistöku þessara laga að í stað orðanna ,,gildi 1. júní 1998`` komi: þegar gildi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, með síðari breytingum. Nefndin ræddi sérstaklega ákvæði 5. gr. frumvarpsins þar sem gert er ráð fyrir heimild til ríkisskattstjóra til að gera skattaðila skatt að nýju á grundvelli 3. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt komi fram ný gögn eða upplýsingar sem ekki lágu fyrir við hina kærðu skattákvörðun. Með þessu er stefnt að því að ýmis smærri mál geti hlotið fljótvirkari afgreiðslu en ella. Í 24. gr. stjórnsýslulaga er að finna almenna heimild fyrir stjórnvöld til að taka mál til meðferðar á ný. Endurupptaka er þó ekki heimil hafi mál verið kært til æðra stjórnvalds. Með hliðsjón af þessu er sú sérregla sem lögð er til í ákvæði 5. gr. talin nauðsynleg. Þá telur nefndin rétt að fram komi sá skilningur hennar að ákvæði frumvarpsins gildi um öll mál sem þegar eru til meðferðar hjá yfirskattanefnd og hafa ekki hlotið afgreiðslu. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: Við 4. gr. Orðið ,,verulegan`` í 2. efnismálsgrein falli brott.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í frumvarpinu er lagt til að komið verði á fót nýrri stofnun, Fjármálaeftirlitinu, til að annast þá starfsemi sem bankaeftirlit Seðlabanka Íslands og Vátryggingaeftirlitð hafa nú með höndum og skal hin nýja stofnun hafi áþekkar starfsheimildir og úrræði og núverandi eftirlitsstofnanir. Gert er ráð fyrir að stofnunin verði sjálfstæð ríkisstofnun sem heyri undir viðskiptaráðherra og með yfirstjórn stofnunarinnar fari þriggja manna stjórn en með daglega stjórn fari forstjóri. Fjármálaeftirlitið skal hafa náin samskipti við Seðlabanka Íslands og önnur eftirlitsstjórnvöld en öllum eftirlitsskyldum aðilum er ætlað að greiða kostnað við eftirlitið. Þá er gert ráð fyrir sérstakri kærunefnd í frumvarpinu sem skjóta má ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins til. Nefndin ræddi sérstaklega að ákvæðum frumvarpsins um samskipti Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands væri ætlað að tryggja að ekki komi til tvíverknaðar við eftirlit og upplýsingaöflun, t.d. með stofnun sérstakrar eftirlitsdeildar í Seðlabankanum. Nefndin telur það vera skyldu beggja stofnana að búa svo um hnútana að þetta verði tryggt. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Lögð er til sú breyting á 10. tölul. 1. mgr. 2. gr. að eftirlit samkvæmt lögunum taki til aðila sem heimild hafa lögum samkvæmt til þess að taka við innlánum í stað þess að telja þar upp fjárfestingarfélög. Er hér fyrst og fremst átt við innlánsdeildir samvinnufélaga og póstgíró. Fjárfestingarfélög samkvæmt lögum nr. 9/1984, um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri, eru ekki starfandi og því óþarft að tilgreina þau sérstaklega, enda mundu þau falla undir 2. mgr. greinarinnar ef til þeirra væri stofnað. Með breytingunni mun hin nýja stofnun því hafa eftirlit með allri innlánsstarfsemi sem heimiluð er samkvæmt lögum. 2. Lögð er til sú breyting á 3. gr. að fellt verði brott það ákvæði greinarinnar sem kveður á um að viðskiptaráðherra muni ekki hafa afskipti af einstökum málum sem eru til umfjöllunar hjá Fjármálaeftirlitinu. Sérstök stjórn verður yfir Fjármálaeftirlitinu, sbr. 4. gr., og ekki verður um að ræða beint kærusamband á milli ráðherra og Fjármálaeftirlitsins, sbr. ákvæði 17. gr. um kærunefnd. Ekki er því ástæða til þess að geta þess sérstaklega að ráðherra hafi ekki afskipti af einstökum málum sem til umfjöllunar kunna að verða hjá Fjármálaeftirlitinu. 3. Lögð er til breyting á 5. gr. sem tekur til forstjóra og starfsmanna hinnar nýju stofnunar, Fjármálaeftirlitsins. Fellt er niður ákvæði 2. mgr. sem segir að forstjóra stofnunarinnar sé heimilt að ákveða að starfsmenn njóti kjara samkvæmt samningum bankamanna. Þess í stað er bætt við ákvæði í 2. mgr. 20. gr. þar sem segir að starfsmenn Vátryggingaeftirlitsins og bankaeftirlits Seðlabanka Íslands sem eru í starfi við gildistöku laga þessara skuli eiga rétt á starfi hjá Fjármálaeftirlitinu, og kveðið á um að starfsmenn skuli að auki halda óbreyttum launakjörum sínum og aðild að stéttarfélagi. 4. Lögð er til breyting á 6. mgr. 6. gr. þar sem segir að ráðherra setji reglur um viðskipti stjórnarmanna, forstjóra og starfsmanna við eftirlitsskylda aðila. Skal þar meðal annars kveðið á um takmarkanir á heimildum til að vera í fjárhagslegum skuldbindingum gagnvart eftirlitsskyldum aðilum eða eiga hlut í þeim. 5. Lögð er til breyting á 7. gr. þar sem fjallað er um sérstaka ráðgjafarnefnd. Til þess að leggja áherslu á sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins er lagt til að heiti nefndarinnar verði samráðsnefnd en ekki ráðgjafarnefnd. Ekki er gert ráð fyrir að nefndin veiti Fjármálaeftirlitinu ráðgjöf í starfi stofnunarinnar heldur skal hún vera vettvangur þar sem hinir eftirlitsskyldu aðilar geta komið á framfæri ábendingum sínum um þau mál sem lúta að samskiptum þeirra og eftirlitsaðilans. 6. Lögð er til sú breyting á 15. gr. að í stað þess að Fjármálaeftirlitið skuli ársfjórðungslega gefa viðskiptaráðherra skýrslu um starfsemi sína skuli slíkt gert á hálfs árs fresti sem að mati nefndarinnar ætti að vera nægilegt. 7. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 16. gr. Í fyrsta lagi er lagt til að nánar verði skilgreind aðkoma samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila að rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins, í öðru lagi að taka skuli af allan vafa um það að allir sem lúta eftirliti, hvort sem þeir eru taldir upp í 2. gr. eða ekki, skuli greiða fyrir eftirlitið og í þriðja lagi að skýra betur að aðeins skuli greiða sérstaklega fyrir óreglubundnar og sértækar kannanir eða eftirlit með þeim eftirlitsskyldu aðilum sem jafnframt greiða eftirlitsgjald samkvæmt öðrum ákvæðum greinarinnar.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. meiri hluta efh.- og viðskn. í þessu máli með fyrirvara og ég vil gera stuttlega grein fyrir honum. Reyndar skrifa einnig hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og hv. þm. Ágúst Einarsson undir með fyrirvara en það er ekki endilega víst að fyrirvari okkar sé að öllu leyti vegna sömu atriða frv. og ég tek það fram að ég tala ekki fyrir þeirra hönd. Það sem ég hef staldrað sérstaklega við í þessu sambandi, herra forseti, og hefði talið ástæðu til að hugleiða kannski nánar, skoða betur ef tóm hefði gefist til þess án þess að ég sé með því að lýsa mig andvígan því að þetta mál fái afgreiðslu á þessu vori, er að hér er um að ræða mjög stórt og mikilvægt mál og kannski eitt af mikilvægari málum á sviði efnahags- og viðskiptamála á þessu þingi. Það er ný heildarlöggjöf um allt opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi eins og það heitir hér sem þýðir í reynd að verið er að sameina undir einum hatti og í eina stofnun allt eftirlit sem hefur áður fallið undir Vátryggingaeftirlit og bankaeftirlit. Það er að mörgu leyti álitleg hugmynd, herra forseti, og álitlegt fyrirkomulag enda víða gert að sameina þessa starfsemi en auðvitað er það ekki svo að ekki vakni ýmsar spurningar við slíka breytingu. Það er kannski ekki að öllu leyti alveg eins einfalt og í fljótu bragði mætti ætla að sameina þessa hluti. Þá er líka spurningin hvað gerist t.d. hjá þeim aðilum sem fara með önnur hlutverk á þessu sviði og þá er ég alveg sérstaklega að hugsa um Seðlabankann og bankaviðskiptin og þá stöðu sem hann hefur í því sambandi. Herra forseti. Fyrra atriðið sem ég vil lýsa ákveðnum fyrirvörum við er stjórnskipuleg staða þessa Fjármálaeftirlits sem þarna verður til. Hér er sem sagt sérstök stofnun er nefnist Fjármálaeftirlitið, ríkisstofnun sem lúta skal sérstakri stjórn. Í frv. er valið, og kemur svo sem ekki á óvart, að stofnunin skuli heyra undir viðskrh. Bankaeftirlitið og Seðlabankinn hafa gert það og tryggingaeftirlitið að ég hygg einnig, a.m.k. um hríð. Það er ekki þar með sagt að þegar þessi nýskipan mála er tekin upp og þetta er sameinað að það sé sjálfgefið að vista stofnunina eða starfsemina undir viðskrn. Fyrir það fyrsta er alveg ljóst að þessi stofnun þarf að vera mjög sjálfstæð og það hefði að mínu mati alveg getað komið til greina að hún hefði meira stöðu óháðrar eftirlits- eða stjórnsýslustofnunar í þeim skilningi að hún starfaði í skjóli t.d. Alþingis eða hugsanlega í skjóli forsrh. eða fjmrh. ekkert síður en að heyra undir hæstv. viðskrh. Gallinn við það fyrirkomulag er sá að mínu mati að óheyrilega margir þræðir sameinast í þessu eina ráðuneyti sem iðn.- og viðskrn. er. Viðskrh. er ekki bara hver sem er í þessu sambandi þegar kemur að því að hafa eftirlit með fjármálastarfsemi. Viðskrh. er auðvitað yfirmaður banka- og viðskiptamála, fer með framkvæmd löggjafar á því sviði en viðskrh. er líka eins og háttar til á Íslandi eigandi tveggja stærstu banka í landinu eða stærsta bankans og annars banka til. Nú man ég ekki alveg hvernig hlutföllin eru milli Búnaðarbanka og Íslandsbanka en það skiptir ekki öllu máli. Það er sem sagt ljóst, herra forseti, að hér er verið að velja að láta hina óháðu eftirlitsstofnun, sem á að hafa eftirlit með fjármálastarfseminni og þar með talið og ekki síst bankastarfsemi og verðbréfaviðskiptum og öðru slíku, heyra undir sama ráðherra, fagráðherra og annast framkvæmd löggjafar á þessu sviði og sem jafnframt er eigandi eða handhafi fyrir hönd ríkisvaldsins að tveimur af þremur stærstu bönkum í landinu.

Þá er bara að selja þá.

Þá kemur sú brilljant hugmynd úr salnum að þá sé bara að selja þá. Það skiptir kannski ekki máli hvað fengist fyrir þá, eins og fyrrv. fjmrh. sagði á dögunum að það væri svo göfugt markmið að selja bankana, að þó að þeir yrðu jafnvel að fara á hálfvirði mundi samt borga sig að drífa þá bara út.  Auðvitað kæmi til greina að velja þá leið að láta eignarhaldið á bönkunum, vista það annars staðar og það hefur oft verið rætt t.d. að e.t.v. væri heppilegra að samræma meðferð ríkisins á eignum t.d. með því að stofna eignarhaldsstofnun eða fyrirtæki undir fjmrn. sem þess vegna væri hægt að kjósa sérstaka þingkjörna stjórn yfir.

Eins og Þjóðverjar.

Akkúrat, eins og Þjóðverjar gerðu t.d. þegar þeir voru að breyta fyrirtækjunum í Austur-Þýskalandi sáluga og stofnuðu eignarhaldsfélag, Treuhand, og seldu svo út úr því félagi eða ráku eftir atvikum og stjórnuðu undir einni samræmdri stjórn. Lögðu reyndar því fyrirtæki til peninga til að geta gefið þeim fyrirtækjum myndarlegan heimanmund. Slíku er ekki til að dreifa hér. Við þurfum ekki á því að halda sem betur fer. En eftir stendur að það mætti t.d. draga úr hættunni á, ég veit ekki hvort ég á að kalla það hagsmunaárekstrum en við skulum segja hættu á því að viðskrh. komist í óþægilega aðstöðu með því að vera yfirmaður þessara mála, yfirmaður eftirlitsstofnunarinnar og ,,eigandi`` að bönkunum. Það væri þá a.m.k. að einu leytinu til dregið úr slíkri hættu ef eignarhaldsstofnun undir fjmrn. eða Alþingi eða einhvers annars færi með eignarhald ríkisins á þessum hlutum. Satt best að segja, herra forseti, finnst mér furðulítil umræða hafa fengist í gang um það sem hefur verið að gerast í gegnum breytingu á allmörgum ríkisfyrirtækjum í hlutafélög. Það sem gerist er fyrst og fremst að í rauninni verður mikil valdasamþjöppun. Það er lagður af sá háttur að kjósa þingkjörnar stjórnir eða skipa stjórnir samkvæmt tilnefningum af einhverjum toga og yfirleitt er alltaf niðurstaðan sú sama að einn einstakur ráðherra fær allt vald í þessum efnum og skipar einn fríhendis allar stjórnir, eins og viðskrh. gerir í dag. Viðskrh. fer ekki bara með eignarhaldið á bönkunum heldur var valin sú leið að hann skipar bankaráðið einn, á eigin hendi og fríhendis.  Ég held, herra forseti, að það sé engin lausn, eins og menn eru að kalla hér fram í, að selja þá. Ef farið yrði út í það á næstunni að selja hluti í bönkunum held ég að það sé mál sem þyrfti að vanda til, nema menn vilji gefa þetta eins og hefur dálítið loðað við að menn vilji, einkavinavæða bankana. Það er að sjálfsögðu auðvelt mál. Það er enginn vandi að halda útsölu á bönkunum og láta þá fara fyrir slikk ef tilgangurinn helgar algerlega meðalið. En ef ætlunin er sú að reyna að gera hvort tveggja í senn að fá fullt verð fyrir verðmæti ríkisins í þessu fyrirtæki eða fyrirtækjum og gera breytingarnar þannig að þær valdi ekki röskun og upplausn í íslenskum fjármálaheimi, þá verður að vanda til þessara verka. Og ég sé ekki að það verði auðvelt að gera þetta á þann veg að það gerist mjög snöggt eða þannig að stór eignarhlutur sé settur í sölu á hverjum tíma. Það væri mjög vitlaust, svo ég tali ekki um þegar hugmyndir eru uppi um að fara út í heilmikla einkavæðingu og jafnvel eignarsölu á öðrum sviðum samtímis. Þá er staðan ósköp einfaldlega sú að það eru ekki margir aðilar í landinu sem hafa til þess fjármagn að kaupa stóra eignarhluti í ríkisbönkunum, Landsvirkjun, Landssímanum eða hvað það nú er á svipuðum tíma. Og er það tóm vitleysa. En þetta væri vissulega möguleiki og það er ekkert óeðlilegt að hann sé ræddur í tengslum við að draga úr hættunni á því að viðskrh. lendi þarna í árekstrum og óþægilegri stöðu vegna allra þeirra þráða sem safnast saman í höndum hans í þeim málum með því að færa eignarhald bankanna annað. En að því slepptu, herra forseti, held ég að besti kosturinn væri sá að Fjármálaeftirlitið væri vistað annars staðar en undir viðskrh. Ég hallast að því að eðlilegast hefði verið að Fjármálaeftirlitið starfaði í skjóli Alþingis með þeim sömu rökum og færð voru fram fyrir því á sínum tíma að Ríkisendurskoðun var flutt frá því að starfa í skjóli framkvæmdarvaldsins og gerð að óháðri stofnun sem starfar í skjóli Alþingis. Ég vil ekki taka þannig til orða að Alþingi sé yfir Ríkisendurskoðun eða Ríkisendurskoðun heyri undir Alþingi með sambærilegum hætti og mál heyra undir ráðherra á þeirra sviði. Staða Ríkisendurskoðunar er önnur eins og hún er í tengslum við Alþingi og mér finnst nær að tala um að þær stofnanir eins og umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun starfi í skjóli Alþingis. Af þeirri einföldu ástæðu að það er hepplegasti og eðlilegasti aðilinn til að veita þeim það skjól. Mörg sömu rök ættu við um Fjármálaeftirlitið, sérstaklega vegna þess hvernig aðstæður eru á hinum litla íslenska peningamarkaði og fjármálamarkaði. Það er í raun og veru enn óþægilegri tilfinning að sjá hversu miklu hefur verið safnað saman undir iðn.- og viðskrh. þegar maður hefur í huga hversu lítið íslenskt efnahagslíf er og má segja íslenskt samfélag og hversu stórir aðilar hver á sínu sviði þar eru á ferðinni. Ég minni á að það er ekki bara þannig að viðskrh. fari með eignarhaldið á bönkunum heldur fer hann með stóran eignarhlut eða algeran eignarhlut íslenska ríkisins í nokkrum stórum iðnfyrirtækjum þannig að hættan á árekstrum eða að upp komi óeðlilegar aðstæður að þessu leyti í ráðuneytinu er fyrir hendi. Það er alveg borin von að neita því. Bara það að viðskrh. skipar þriggja manna stjórn yfir Fjármálaeftirlitið og þar af aðeins einn samkvæmt tilnefningu frá Seðlabanka Íslands og að ráðherra skipar formann stjórnar og ákveður meira og minna starfsreglur stjórnarinnar getur sett hæstv. ráðherra í óþægilega stöðu. Og það má alveg velta því fyrir sér hvort sá hinn sami ráðherra sem fer með málefni bankanna og fer með eignarhlut ríkisins í bönkunum sé að öllu leyti hæfur til að skipa jafnframt stjórnarmennina í eftirlitsstofnunina. Er hann þá ekki í raun og veru farinn að ráða því hverjir hafa eftirlit með honum sjálfum og stofnunum sem heyra beint undir hann og mönnum sem sami hæstv. ráðherra hefur skipað til trúnaðarstarfa á öðrum vettvangi í geiranum? Þetta er annað aðalatriðið, herra forseti, sem ég hef fyrirvara á um varðandi frv. Mér finnst ekki hafa farið fram nægjanlega mikil skoðun á stjórnsýslulegri eða stjórnskipulegri stöðu þessa eftirlitsfyrirtækis á fjármálasviðinu. Hið síðara, herra forseti, varðar samskipti hins nýja Fjármálaeftirlits við Seðlabanka Íslands þegar til kemur eða ef, á maður kannski að segja því að auðvitað er það Alþingi sem ræður því að lokum hvort þetta verður að lögum. Það er alveg ljóst og við því gat maður búist að Seðlabankinn væri ekkert hrifinn af því að bankaeftirlitið yrði tekið frá honum. Það mætti kannski orða það þannig að sú skrautfjöður væri dregin úr hatti Seðlabankans. Maður var þar af leiðandi alveg við því búinn að lesa það með gagnrýnu hugarfari hvernig afstaða fulltrúa Seðlabankans bæði í nefnd hæstv. ráðherra og eins í umsögn um frv. til þingnefndar birtist þar. Sú staða sem þarna er hvað Seðlabankann varðar breytir hins vegar ekki því að að fara ber yfir þau álit og þau rök sem þar eru færð fram. Ég tel að Seðlabankinn hafi fært talsvert sterk rök fyrir því að menn þurfi að ganga mjög vandlega frá hlutunum hvað varðar annars vegar samskipti Seðlabankans við hið nýja Fjármálaeftirlit og hins vegar að átta sig á því að hver miklu leyti Seðlabankinn verður eftir sem áður að hafa tiltekna starfsemi á sínum snærum sem lýtur að því að afla upplýsinga og gera bankanum kleift að rækja skyldur sínar sem sá ábyrgðaraðili á bankastarfsemi í landinu sem Seðlabankinn er og á að vera og verða áfram samkvæmt þeim lögum sem ætlunin er að gildi um Seðlabankann. Hættan er sem sagt sú, herra forseti, svo maður reyni að tala mannamál og það skiljist, að Seðlabankinn byggi upp á nýjan leik í staðinn fyrir bankaeftirlitið sem sameinað verður Vátryggingaeftirlitinu, annað batterí sem fljótlega fari að slaga upp í það sem fyrir var. Hvað er þá að gerast, herra forseti? Þá er ósköp einfaldlega verið að búa til tvíverknað með því að sameina fyrst Vátryggingaeftirlitið og bankaeftirlitið. Þar mun sjálfsagt vaxa upp hin myndarlegasta stofnun þegar fram líða stundir. Ég hef ekki nokkrar einustu áhyggjur af öðru en þetta verði myndarleg stofnun og a.m.k. rúmlega það sem þarna verður lagt saman og við því er svo sem ekkert að segja. Það er eðlilegt að á þessari starfsemi sé þó nokkurt umfang og jafnvel vaxandi með vaxandi umfangi og veltu í viðskiptalífinu. En þá kemur að þessu, herra forseti, að Seðlabanki Íslands telur sig eftir sem áður þurfa á ákveðinni sérþekkingu og ákveðnum möguleikum að halda til þess að afla upplýsinga á sjálfstæðan hátt og fylgjast með hlutum þrátt fyrir að allt gangi upp í samskiptum Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins og þeir reglulegu fundir og sú reglulega upplýsingagjöf sem kveðið er á um, t.d. í 14. gr. frv. gangi að öllu leyti eftir, þá breytir það ekki hinu að Seðlabankanum sé ekki unnt að rækja sitt hlutverk að öllu leyti nema hann geti haft ákveðið eftirlit á eigin vegum. Þetta var það sem lá til grundvallar afstöðu fulltrúa Seðlabankans í nefnd ráðherra að vera ekki samþykkur sameiningunni væntanlega vegna þess að fulltrúi bankans taldi ekki nægilega vel fyrir því séð og frá því gengið hvernig þessari upplýsingasöfnun Seðlabankans ætti þá að verða fyrir komið. Sömu tóna hafa menn að sjálfsögðu heyrt t.d. í ræðu formanns stjórnar Seðlabankans á aðalfundi bankans í vetur og í umsögnum Seðlabankans má lesa þessa hluti, að vísu kannski að nokkru leyti á milli línanna, sem og teljum við nefndarmenn í efh.- og viðskn. okkur vita vel um hug bankastjórnarinnar í þessum efnum þó svo menn hafi þar ekki lagst beint gegn frv. og á því hafi reyndar verið gerðar nokkrar breytingar í átt til þeirra sjónarmiða sem Seðlabankinn hafði lýst áður í nefndarstarfinu miðað við þau drög sem þá voru til umfjöllunar. Ég vil, herra forseti, í þessu sambandi leyfa mér að vitna til athugasemdar fulltrúa Seðlabankans, sem er á bls. 21 í frv. en þar segir m.a. eftirfarandi, og það er fulltrúi Seðlabankans í nefnd um endurskoðun eftirlits með fjármálastofnunum sem talar: ,,Í lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/1986, segir í 3. gr. f-lið um hlutverk bankans: ,,að vera banki innlánsstofnana, hafa eftirlit með bankastarfsemi og stuðla að heilbrigðum verðbréfa og peningaviðskiptum``.`` Síðan segir: ,,Ljóst er, að Seðlabanki Íslands getur ekki uppfyllt ofangreind ákvæði um eftirlit með bankastarfsemi, ef núverandi bankaeftirlit er frá honum tekið, nema með því að koma upp á eigin vegum öðru eftirliti með verðbréfa- og peningaviðskiptum. Ef ákveðið yrði að fella brott úr lögum um Seðlabanka Íslands ákvæði um eftirlit með bankastarfsemi, má jafnframt ljóst vera, að honum yrði gert erfitt að vera ,,banki innlánsstofnana og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum``. Með öðrum orðum er Seðlabankinn settur í þá erfiðu stöðu að hann á í einu orðinu að rækja það hlutverk að vera banki innlánsstofnana og hafa eftirlit með bankastarfsemi og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum án þess að hafa eftirlitið með höndum. Ef hlutverkið er fellt á brott er í raun og veru búið að lama Seðlabankann og hann hefur ekki lengur þá stöðu í bankakerfinu né það lögbundna hlutverk sem hann þarf til þess að hlutirnir gangi eðlilega fyrir sig. Þarna eru menn því í nokkrum vanda, satt best að segja, herra forseti. Síðan segir reyndar fulltrúi Seðlabankans og þótt það sé kannski ekki aðalatriðið í þessu er auðvitað skylt að skoða það líka: ,,Einnig vil ég leggja áherslu á, að ég dreg í efa, að um nokkurn sparnað verði að ræða með sameiningu bankaeftirlits og Vátryggingaeftirlits. Hin sameinaða stofnun hlýtur að starfa í tveimur mjög sjálfstæðum deildum, því eftirlitsverkefnin eru að flestu leyti ólík, eins og fram kemur í skýrslunni. Bankaeftirlitið nýtur hins vegar verulegs hagræðis af ýmiss konar annarri starfsemi Seðlabanka Íslands. Auk þess hlýst af því viðbótarkostnaður, að Seðlabankanum mun verða nauðsynlegt að koma á fót einhvers konar beinu eftirliti með verðbréfa- og peningastofnunum, eins og fyrr segir.`` Því er svo í viðbót haldið fram, herra forseti, af aðila sem ástæða er til að taka mark á og þekkir til hlutanna að það sé mikið álitamál að af þessu verði nokkur sparnaður eða í þessu felist í raun og veru nokkur hagræðing, annars vegar vegna þess að bankaeftirlitið hafi verið starfrækt með mjög hagkvæmum hætti í skjóli Seðlabankans og hins vegar vegna þess að Seðlabankinn neyðist til þess að koma á fót starfsemi og leggja eftir sem áður út í talsverðan kostnað til að geta rækt sitt hlutverk. Gangi þetta eftir, herra forseti, og þó ekki sé nema að einhverju leyti, þá eru menn í raun og veru ekki að ná þeim árangri í þessu máli sem að var stefnt. Ég hef aðeins staldrað við þetta og spyr hvort menn séu búnir að hnýta hnútana nógu vel í sambandi við þennan þátt málsins. Er t.d. 14. gr. frv. um samskipti Fjármálaeftirlitsins við Seðlabankann nægilega vel úr garði gerð? Það mun hafa verið einhver málamiðlun í þessu sambandi að Seðlabankinn tilnefnir einn af þremur mönnum í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Það má líka spyrja hvort það sé heppilegt. Var það heppileg lausn í því máli að búa til tengingu á nýjan leik milli Seðlabankans og bankaeftirlitsins eða þess hluta Fjármálaeftirlitsins í gegnum fulltrúa í stjórn? Gætu þá ekki aðilar á tryggingasviðinu gert sömu kröfur og þá væri Fjármálaeftirlitið allt í einu orðið undir áhrifum af aðilum úr greininni sem það á að hafa eftirlit með. Að mörgu leyti er það ekki í þeim anda að gera stöðu eftirlitsins sterka, sjálfstæða og óháða. Í því sambandi vísa ég einnig til þess sem ég sagði áðan um vistunina og hvort ekki hefði verið heppilegra að láta eftirlitið starfa í skjóli Alþingis. Að öðru leyti, herra forseti, geri ég ekki efnislegar athugasemdir við þetta frv. Ég held að það sé að öðru leyti ágætlega unnið og eigi að geta dugað sem fullnægjandi lagarammi utan um þessa eftirlitsstarfsemi. Það er ekkert ýkjanákvæmt, enda gert ráð fyrir því að það setji sér síðan reglur og til verði og mótist að svo miklu leyti sem ekki eru þar þegar starfsreglur og ráðherra setji reglugerð sem starfað verði eftir. Ég tel í sjálfu sér enga ástæðu til að lagaramminn sem slíkur sé nákvæmari en hér er. Það væru þá, ef eitthvað væri ákvæðin um gjaldtökuna og eftirlitið sem þó eru allítarleg, en það er eins og kunnugt er ekki góð latína að framselja mikið vald í þeim efnum og þarf að ganga nokkuð vandlega frá því. Ég vil segja, herra forseti, að lokum að ég held að þær brtt. sem efh.- og viðskn. flytur séu til bóta og sérstaklega held ég að nauðsynlegt hafi verið að laga ákvæði 7. gr. um ráðgjafarnefndina. Efh.- og viðskn. valdi þá leið að endursemja þá grein og flytur um það brtt. ásamt með nýrri fyrirsögn á greinina og að þetta verði kallað samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila í staðinn fyrir ráðgjafarnefnd. Sömuleiðis brtt. við 3. gr. frv. þar sem tekið var fram í frv. að ráðherra ætti ekki að hafa afskipti af einstökum málum. Það var óheppilegt orðalag og í raun og veru ankannalegt að taka svo til orða þegar ljóst er að hugsunin er sú að Fjármálaeftirlitið starfi á mjög sjálfstæðan hátt, þó að það heyri undir ráðherrann, þá ætti ekki að vera ástæða til að taka það fram með pósitífum hætti af þessu tagi að ráðherrann ætti ekki að kássast í einstökum málum sem til meðferðar eru hjá stofnuninni. Það er nánast niðurlæging við ráðherra að hafa slíkt ákvæði þarna inni. Að sjálfsögðu er hugsunin ekki sú með brtt. að þetta eigi að vera ráðherra heimilt heldur þvert á móti. Við viljum með þessu undirstrika að það er í rauninni svo fjarstæðukennt að ætla að ráðherra sé að kássast í einstökum málum að ekki er ástæða til að hafa það bannað sérstaklega í lögum. Herra forseti. Þetta eru mínir fyrirvarar og ég mun því eftir atvikum sitja hjá við þær efnisgreinar í þessu frv. Fyrst og fremst eru þær tvær sem tengjast þeim. Það eru ákvæði í II. kafla um stjórnsýsluna og ákvæði í IV. kafla um samskipti Fjármálaeftirlitsins við Seðlabanka Íslands.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingar á sérákvæðum í lögum um fjármálaeftirlit. Frumvarp þetta er lagt fram sem fylgifrumvarp með frumvarpi til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, 560. mál. Þetta frumvarp er í eðli sínu bandormur. Í frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar á hugtakanotkun í samræmi við þá nýju skipan að stofnað verði sérstakt Fjármálaeftirlit í stað bankaeftirlits Seðlabanka Íslands og Vátryggingaeftirlitsins. Hins vegar er lagt til að ákvæði um neytendamáladeild í lögum um vátryggingastarfsemi verði fellt úr gildi þar sem ekki er talið eðlilegt að við Fjármálaeftirlitið starfi neytendamáladeild sem aðeins fjalli um vátryggingamál. Í stað þess verður unnt að kveða á um starfsemi slíkrar deildar í reglugerð um starfsemi Fjármálaeftirlitsins. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali, þ.e. 1316. Í fyrsta lagi er lagt til að 1. gr. frumvarpsins verði felld brott en þar er gert ráð fyrir breytingum á lögum nr. 27/1991, um ársreikninga og endurskoðun lífeyrissjóða. Þau lög verða úr gildi fallin 1. janúar 1999 þegar Fjármálaeftirlitið tekur til starfa og breytingin því óþörf. Í öðru lagi er lögð til breyting á 17. gr. vegna nýsamþykktra breytinga á umferðarlögum og lagðar til breytingar á nýsamþykktum lögum um Kvótaþing, nr. 11/1998, og lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, nr. 34/1998, í samræmi við aðrar breytingar á hugtakanotkun. Þá eru lagðar til breytingar á 6., 8., 14. og 21. gr. til leiðréttingar. Undir þetta skrifa allir nefndarmenn efh.- og viðskn., Steingrímur J. Sigfússon þó með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands nr. 36/1986, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og frumvarpi til laga um breytingu á sérákvæðum í lögum um fjármálaeftirlit, 560. og 561. máli. Samkvæmt fyrrnefndu frumvarpi verður 1. janúar 1999 komið á fót nýrri stofnun, Fjármálaeftirlitinu, sem mun annast þá starfsemi sem bankaeftirlit Seðlabankans og Vátryggingaeftirlitið hafa nú með höndum. Því eru hér felld brott ákvæði úr lögum um Seðlabanka Íslands sem lúta að starfsemi bankaeftirlitsins. Þá eru í frumvarpinu lagðar til ýmsar breytingar sem miða að því að færa lögin betur í takt við aðstæður á fjármagnsmarkaði. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að við 7. gr. bætist nýr málsliður sem kveður á um að þess skuli gætt sem frekast er kostur að samnýta upplýsingar sem aflað er samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjámálastarfsemi, sbr. 38. gr. laganna. Með þessu er lögð áhersla á mikilvægi þess að koma í veg fyrir tvíverknað hjá Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum í öflun upplýsinga hjá fjármálafyrirtækjum. 2. Lögð er til breyting á 8. gr. með hliðsjón af nýsamþykktum lögum um áframhaldandi gildi samninga með tilkomu gjaldmiðilsins evrunnar. 3. Lögð er til orðalagsbreyting á ákvæði 11. gr. þannig að í stað þess að kveða á um að arðsjóður skuli ávaxtaður á bestu fáanlegum vaxta- og verðtryggingarkjörum skuli hann ávaxtaður í tryggum og auðseljanlegum verðbréfum eða innlánum. 4. Loks er lögð til breyting á ákvæði 13. gr. um gildistöku, meðal annars með hliðsjón af breytingu á 8. gr., sbr. 2. lið hér að framan. Einnig fylgir brtt. lögð fram af Vilhjálmi Egilssyni um smá efnisatriði, þ.e. að í 10. gr. komi ný grein sem orðist svo: Orðin ,,og 2. mgr. 9. gr.`` í niðurlagi fyrri málsliðar 1. mgr. 31. gr. laganna falla brott. Undir nál. þetta skrifa allir nefndarmenn efh.- og viðskn., þó með fyrirvara þeir Sighvatur Björgvinsson, Ágúst Einarsson og Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara og sá fyrirvari var annar af tveimur fyrirvörum mínum við frv. sem var til umræðu næstsíðast um eftirlit með fjármálastarfsemi þannig að ég get að miklu leyti vitnað í það sem ég sagði um það mál í þessu sambandi. Fyrirvarinn lýtur að þeirri stöðu sem Seðlabankinn verður í hvað varðar upplýsingasöfnun og að rækja sitt hlutverk skv. 3. gr. laganna um Seðlabanka Íslands eins og er verið að ganga frá þessum hlutum með breytingum á löggjöf. Þar vil ég sérstaklega vekja athygli á því að samkvæmt frv., og um það er ekki gerð brtt. af efh.- og viðskn., er gert ráð fyrir því að f-liður 3. gr. standi óbreyttur að öðru leyti en því að út verða felld orðin ,,hafa eftirlit með bankastarfsemi``. Það þýðir að Seðlabankinn á eftir sem áður að hafa það hlutverk að vera banki innlánsstofnana og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum. Breytingin felst eingöngu í því að felld eru niður orðin ,,hafa eftirlit með bankastarfsemi``. Það hefði að sjálfsögðu ekki samrýmst fyrirhugaðri tilkomu Fjármálaeftirlitsins sem stofnunar og þess að leggja niður bankaeftirlitið og flytja það yfir að þessi orð stæðu þarna eftir óbreytt en í raun og veru stendur hins vegar eftir það víðtæka hlutverk sem Seðlabankinn á að rækja á þessu sviði og talið er upp í einum 7--8 stafliðum í 3. gr. laganna um Seðlabanka Íslands en það er sem sagt í fyrsta lagi að annast seðlaútgáfuna og allt það, slá og gefa út mynt. Það er að varðveita og efla gjaldeyrisvarasjóðinn, það er að kaupa og selja erlendan gjaldeyri, það er að vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um allt er varðar gjaldeyris- og peningamál, annast bankaviðskipti ríkissjóðs og vera banki innlánsstofnana og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum auk þess sem bankinn á að annast ýmiss konar skýrsluútgáfu og önnur verkefni sem eru samrýmanleg tilgangi bankans sem seðlabanka. Frv. sem er til umræðu gerir ráð fyrir því að brott falli á einu bretti 13.--17. gr. núgildandi laga um Seðlabanka Íslands þar sem fjallað er um bankaeftirlitið. Í staðinn komi nýr kafli undir fyrirsögninni ,,Öflun upplýsinga`` með tveimur nýjum greinum sem verða 13. og 14. gr. laganna. Þá er komið að því sem kom m.a. fram í áliti fulltrúa Seðlabankans og ég gerði að umtalsefni í málinu um Fjármálaeftirlitið að Seðlabankinn telur sér nauðsynlegt og á það er í raun fallist með frv. hér að Seðlabankinn sjálfur geti milliliðalaust aflað upplýsinga frá innlánsstofnunum, öðrum lánastofnunum en bönkum og sparisjóðum og fyrirtækjum í verðbréfaþjónustu sem eru í viðskiptum við bankann sbr. 7. gr. auk fyrirtækja í greiðslumiðlun til þess að auðvelda honum, þ.e. Seðlabankanum, að sinna hlutverki sínu skv. 3. gr. Í raun og veru er þá málið komið í hring að því leyti til að ég sé ekki annað en Seðlabankinn sé þarna að fá mjög ríkar heimildir til þess að reka sjálfstætt eftirlit. Það má ekki kalla það eftirlit af því að það er fellt niður en hann má kalla það upplýsingasöfnun og hann fær sterka stöðu til að heimta þessar upplýsingar því að ný 14. gr. hljóðar svo, með leyfi herra forseta: ,,Nú er kröfum Seðlabankans um upplýsingar skv. 13. gr. ekki sinnt og getur bankinn þá gripið til viðurlaga gagnvart hlutaðeigandi aðila, sbr. ákvæði 41. gr.`` Það eru refsi\-ákvæðaheimildirnar sem bankinn hefur og eru í gildandi lögum. Herra forseti. Mér sýnist því miður öll ástæða til þess að vera á varðbergi og hafa fyrirvara á um það að hér sé ekki verið beinlínis vísvitandi að stuðla að því að umtalsverður tvíverknaður verði í gangi og ég verð að segja alveg eins og er að þó að það sé að mörgu leyti freistandi hugmynd að fara út í þessa sameiningu á Vátryggingaeftirlitinu og bankaeftirlitinu finnst mér verulega vanta upp á að menn hafi hnýtt lausu endana fasta. Ég hlýt því, herra forseti, að hafa fyrirvara á um málið einnig að þessu leyti eða fyrirvara á um þennan þátt málsins sem er að vísu ekki auðvelt að koma við í raun og veru í formi atkvæðagreiðslu. Það er því væntanlega eðlilegast með vísan til þess að sitja hjá um þær greinar sem þarna eiga að koma í staðinn fyrir eldri ákvæði um bankaeftirlitið þó að það sé ekki svo að ég sé á móti því að Seðlabankinn geti aflað þessara upplýsinga eða hafi stöðu til að gera það. Það er miklu frekar hitt sem ég vil ekki standa að, að menn gangi vísvitandi þannig frá löggjöf að innan fárra ára sitji menn nánast uppi með algerlega tvöfalt eftirlitsbatterí hvað varðar bankastarfsemina í landinu.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, er flutt af efh.- og viðskn. þingsins. Það er mjög stutt, aðeins tvær greinar. 1. gr. orðast svo: Við 2. mgr. 14. gr. laganna bætist nýr töluliður sem orðast svo: Aðgangur að vegamannvirkjum. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Í frumvarpi þessu er lagt til að skatthlutfall vegna gjaldtöku fyrir aðgang að vegamannvirkjum verði 14%, en samkvæmt gildandi lögum er skatthlutfallið 24,5%. Verði frumvarp þetta að lögum mun ákvæðið taka til sölu á aðgangi að vegamannvirkjum án tillits til hverrar tegundar vegamannvirkið er að því tilskildu að seldur sé aðgangur að því. Frumvarp þetta er í samræmi við þingsályktunartillögu sem samþykkt var árið 1994, á 117. löggjafarþingi, um vegtengingu um utanverðan Hvalfjörð. Með lögum nr. 45/1990, um vegtengingu um utanverðan Hvalfjörð, var kveðið á um heimild til gjaldtöku af umferð um vegamannvirki sem reist yrði í því skyni að koma á vegtengingu um utanverðan Hvalfjörð. Í áðurnefndri þingsályktunartillögu var staðfestur samningur við hlutafélagið Spöl hf. um einkarétt til að annast undirbúning, fjármögnun, framkvæmdir og rekstur vegamannvirkis á viðskiptagrundvelli með gjaldtöku af umferð í tiltekinn tíma. Í áðurnefndum samningi er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur af umferðartekjum vegna reksturs Hvalfjarðarganganna verði ekki hærri en 14%. Frumvarp þetta miðar að því að breyta 14. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, til samræmis við þær skyldur sem íslenska ríkið hefur tekist á hendur gagnvart Speli hf. Þar sem farið er að líða að því að lokið verði við þetta mannvirki er nauðsynlegt að Alþingi taki ákvörðun um þá breytingu á lögum um virðisaukaskatt að skatthlutfallið verði 14%.

Herra forseti. Frv. þetta til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 13/1996, og lögum nr. 38/1998 er flutt af efh.- og viðskn. Ástæðan er sú að á haustþinginu 1997 var lagt fram frv. til laga um starfsemi kauphalla og skipulag tilboðsmarkaða. Því frv. fylgir frv. til breytinga á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 13/1996. Frumvörpin urðu að lögum í byrjun apríl sl. Með framangreindum breytingum á lögum um verðbréfaviðskipti var 2. mgr. 1. tölul. 3. gr. laganna felld brott en ákvæðið kvað á um að heimilt væri að starfrækja verðbréfamiðlun skv. 19. gr. laganna um einkahlutafélög. Það var alls ekki ætlunin að fella þennan málslið brott er frv. þetta var lagt fram og er því þetta frv. núna lagt fram til leiðréttingar á þeim mistökum.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um brottfall laga um vörugjald af olíu og breytingar á lagaákvæðum um gjöld af bifreiðum er flutt af meiri hluta efh.- og viðskn., þeim Vilhjálmi Egilssyni, Einari Oddi Kristjánssyni, Gunnlaugi M. Sigmundssyni, Pétri H. Blöndal, Árna Ragnari Árnasyni og Valgerði Sverrisdóttur. Lög nr. 34/1995, um vörugjald af olíu, voru sett á 118. löggjafarþingi en gildistöku þeirra frestað til 1. janúar 1996. Lögin kveða á um vörugjald af gas- og dísilolíu sem endurgreitt skal ef olían nýtt til annarra nota en aksturs skráningarskyldra ökutækja. Með lögum nr. 120/1995, er breyttu lögum nr. 34/1995 á 120. löggjafarþingi, var gildistöku laganna frestað til 1. janúar 1998. Á síðastliðnu vorþingi, 1997, lagði síðan fjármálaráðherra fram frumvarp til laga um breytingu á lögunum þar sem gert var ráð fyrir að í stað upptöku olíugjalds með endurgreiðslu vegna gjaldfrjálsrar notkunar olíu yrði tekið upp olíugjald með litun gjaldfrjálsrar olíu. Frumvarpið hlaut ekki afgreiðslu úr efnahags- og viðskiptanefnd. Þess í stað lagði nefndin fram nýtt frumvarp er kvað á um að gildistöku laga nr. 34/1995 skyldi frestað til 1. janúar 1999. Það frumvarp var síðan samþykkt sem lög frá Alþingi sama vor, sbr. lög nr. 90/1997. Í frumvarpi því sem lagt var fyrir Alþingi nú á 122. löggjafarþingi um breytingar á lögum um vörugjald af olíu, nr. 34/1995, með síðari breytingum, 358. máli, þskj. 569, var lagt til að felld yrðu brott ákvæði laganna um endurgreiðslu olíugjalds til aðila sem ekki ættu að bera það en þess í stað yrðu settar reglur um litun á olíu sem seld yrði sömu aðilum án gjalds. Jafnframt yrði kveðið á um álagningu sérstaks olíugjalds á þá sem yrðu uppvísir að því að nota litaða olíu á skráningarskyld ökutæki. Þá var í frumvarpinu lagt til að auk olíugjalds yrði innheimt kílómetragjald vegna aksturs bifreiða og eftirvagna sem eru 10.000 kg eða meira að heildarþyngd, annarra en bifreiða til fólksflutninga. Gjaldið yrði ákvarðað sem tiltekin fjárhæð á hvern ekinn kílómetra. Um yrði að ræða gjaldtöku sambærilega þeirri sem tíðkast hefur í þungaskattskerfinu. Greiðendur gjaldsins hefðu þó orðið helmingi færri en greiðendur í núverandi þungaskattskerfi, gjaldið hefði orðið mun lægra en fjárhæð þungaskatts og álestrartímabil færri en í þungaskatti. Samkvæmt frumvarpinu var gert ráð fyrir að olíufélögin lituðu þá olíu sem seld yrði til gjaldfrjálsra nota þannig að sérstöku litarefni, ásamt merkiefni, yrði blandað í olíuna áður en hún yrði afhent. Upptöku olíugjalds með litun gjaldfrjálsrar olíu fylgir óhjákvæmilega verulegur kostnaður, m.a. hefðu olíufélögin þurft að kaupa búnað til litunar, og lituninni sjálfri fylgir nokkur kostnaður, auk kostnaðar vegna óhagræðis við dreifingu, aukinnar umsýslu o.fl. Nefnd, sem skipuð var fulltrúum olíufélaganna, fjármálaráðuneytis og ríkisskattstjóra, kannaði líklegan kostnað við upptöku olíugjalds. Í því skyni mátu olíufélögin líklegan stofnkostnað miðað við þann búnað sem félögin áttu fyrir og þær aðferðir sem félögin töldu hagkvæmastar til litunar og dreifingar gjaldskyldrar og gjaldfrjálsrar olíu. Stofnkostnaður félaganna vegna kaupa á eigin búnaði var samkvæmt þessu mati talinn nema um 330 millj. kr., m.a. vegna byggingar birgðageyma og kaupa á litunarbúnaði, olíuflutningabílum og búnaði í þá o.fl. Kostnaður af fjölgun olíugeyma fyrir verktaka í blönduðum rekstri og bændur var metinn á um 84 millj. kr. Olíufélögin töldu að aukinn árlegur rekstrarkostnaður þeirra af upptöku olíugjalds yrði samtals um 143 millj. kr. Þar af næmi beinn rekstrarkostnaður um 70 millj. kr. en fjármagns- og afskriftakostnaður hins vegar um 73 millj. kr. Við mat á árlegum fjármagns- og afskriftakostnaði miðuðu félögin við að þau bæru kostnað af kaupum á geymum fyrir verktaka og bændur. Líklegt var talið að upptaka litunarkerfis og sá kostnaður sem því fylgdi leiddi til einhverrar hækkunar á verði olíu. Ekki var auðvelt að segja fyrir um hversu mikil sú hækkun yrði eða hvort hún yrði eingöngu á gas- og dísilolíu. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að álagning og önnur framkvæmd varðandi olíugjald og kílómetragjald yrði í höndum ríkisskattstjóra en að hann gæti þó falið Vegagerðinni eða skattstjórum að fara með einstaka þætti framkvæmdarinnar. Ákvæði frumvarpsins að þessu leyti eru samsvarandi ákvæðum laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar. Sú ráðstöfun að færa álagningu og eftirlit þungaskatts til ríkisskattstjóra þykir hafa gefið afar góða raun. Þar sem framkvæmd olíugjalds með litun var talin mjög einföld og þar sem verkefni er lúta að kílómetragjaldi yrðu umfangsminni en verkefni í núverandi þungaskattskerfi var ekki gert ráð fyrir auknum kostnaði frá því sem verið hefur í þungaskattinum. Loks var gert ráð fyrir því í frumvarpinu að Vegagerðin hefði eftirlit með gjaldskyldum ökutækjum eins og verið hefur. Eftirlit með því að ekki yrði notuð gjaldfrjáls olía til gjaldskyldra nota skyldi einkum felast í því að athuguð yrðu sýni úr olíugeymi ökutækja. Kæmi í ljós að olían væri lituð eða eftirlitsmönnum þætti af öðrum ástæðum tilefni til frekari skoðunar yrði sýnið sent á rannsóknarstofu þar sem kannað yrði magn sérstaks merkiefnis sem sett yrði í alla litaða olíu. Þegar fjármálaráðherra mælti fyrir framangreindu frumvarpi tók hann fram að Alþingi yrði auk þess að taka afstöðu til frumvarpsins að taka afstöðu til málsins í heild sinni, þ.e. hvort taka ætti upp olíugjald með litun eða hvort endanlega ætti að falla frá hugmyndinni um olíugjald, og fól efnahags- og viðskiptanefnd útfærslu málsins. Nefndin hefur á síðastliðnum mánuðum fjallað ítarlega um málið og fengið á fund sinn mikinn fjölda einstaklinga, svo og marga ráðuneytismenn. Þá hefur nefndinni einnig borist mikill fjöldi umsagna frá flestum þeim aðilum sem annast flutningamál á Íslandi og eru hagsmunatengdir þeim flutningum. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar er sú að falla skuli frá því að taka upp olíugjald þar sem ávinningur af því að viðhalda tvöföldu kerfi, þ.e. annars vegar olíugjaldi og hins vegar kílómetragjaldi, er ekki talinn svara þeim kostnaði sem af því hlýst. Slíkt tvöfalt kerfi hefði í för með sér verulega aukinn kostnað frá því sem nú er vegna litunarbúnaðar og aukins dreifingarkostnaðar. Þá hefur framkvæmd þungaskattskerfisins verið stórbætt frá því að lögin um vörugjald af olíu, nr. 34/1995, voru samþykkt. Því leggur meiri hlutinn til að lögin um vörugjald af olíu verði felld brott og gerðar verði endurbætur á núverandi þungaskattskerfi, sbr. lög nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar. Þá verði vörugjald lækkað í áföngum, sbr. lög nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., og gerðar breytingar á lögum nr. 39/1988, um bifreiðagjald, sem miða að hækkun bifreiðagjalds til að mæta lækkun vörugjalds.

Herra forseti. Þetta frv. á sér langa forsögu eins og hv. frsm. meiri hluta efh.- og viðskn. rakti ágætlega áðan og er reyndar rakið í greinargerð með frv. en þar er farið yfir hvernig lögum hefur ítrekað verið breytt og gildistöku þeirra síðan frestað, í þessu sambandi allt frá árinu 1995. Reyndar eiga umræður um upptöku vörugjalds á olíu í stað þungaskatts sér miklu lengri sögu og ég hygg að þetta hafi meira og minna verið til skoðunar og umræðu í ráðuneytum samgöngu- og fjármála og ítrekað til umræðu á Alþingi síðustu 15--20 ár. Ég ætla ekki tímans vegna að fara að rekja það allt saman, herra forseti, og ég get látið mér nægja að vitna til ræðu sem ég flutti við 1. umr. þess máls sem efh.- og viðskn. fékk til umfjöllunar um vörugjald af olíu, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum nr. 34/1995, um vörugjald af olíu, sem var lagt fyrir þingið af hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hluta efh.- og viðskn., Einar Oddur Kristjánsson, fór ítarlega yfir. Það er sem sagt niðurstaða meiri hlutans að leggja til að þau lög falli úr gildi og í staðinn komi þau ákvæði um breytingar á lögum um fjáröflun til vegagerðar, um breytingu á lögum um vörugjald á ökutæki og breytingu á lögum um bifreiðagjöld sem hér var mælt fyrir. Herra forseti. Niðurstaðan er auðvitað talsverð tíðindi í þessu sambandi því með því er í raun og veru skipt algerlega um stefnu frá því sem rætt hefur verið um og markvisst verið unnið að, það er víst því miður of djúpt í árinni tekið að það hafi verið markvisst unnið að því en það hefur þó verið unnið að því um alllangt árabil að stefna að upptöku vörugjalds á olíu í staðinn fyrir núverandi þungaskattskerfi. Menn hafa ítrekað valið þann kost á undanförnum árum þegar komið hefur á daginn að undirbúningur þeirrar upptöku var ekki nægjanlega góður eða honum ekki lokið að fresta gildistökunni frekar en breyta um stefnu eins og hér er lagt til. Ég hygg að það sé alveg ljóst að verði það frv., sem meiri hlutinn flytur, að veruleika og gert að lögum er búið að breyta algerlega um stefnu, taka upp nýjar áherslur í þessum efnum. Það er ólíklegt að það komist á dagskrá aftur á allra næstu árum að hverfa frá þungaskattsinnheimtunni og yfir í slík vörugjöld sem áður hafði verið stefnt að. Ég verð að segja það, herra forseti, að þetta eru mér nokkur vonbrigði. Reyndar má segja það um alla málsmeðferðina á undanförnum árum að hún hefur verið meira og minna ein samfelld saga vonbrigða. Það hefur verið mikill vandræðagangur svo ekki sé fastar að orði kveðið í kringum allt þetta mál, ítrekaðar frestanir og hringl og mér finnst að mönnum hafi ekki auðnast að halda nógu vel aðgreindum aðalþáttum þessa máls sem er annars vegar skattlagningin sem slík, gjaldtakan sem slík og aðferðafræðin í sambandi við hana, og hins vegar hvernig það kemur út gagnvart einstökum þolendum og þeim sem eru með rekstur á þessu sviði og þá á ég sérstaklega við dreifingaraðilana eða söluaðilana á olíunni. Það getur ekki orðið svo að afstaða þeirra bindi hendur eða ráði því í raun og veru hvaða fyrirkomulag eða kerfi Alþingi ákveður að hafa á innheimtu skatta á þessu sviði. Verði það niðurstaðan með einhverjum hætti að taka tekjur ríkisins af olíunotkun í umferðinni með gjaldtöku á sambærilegum grunni og nú á sér stað um bensín, þ.e. í formi einhvers konar gjalds á eldsneytisnotkunina, verður Alþingi auðvitað að hafa svigrúm til að gera það. Ef menn telja að þeim breytingum fylgi kostnaður sem sé svo mikill og íþyngjandi að ekki sé hægt að ætlast til þess að sölu- eða dreifingaraðilar á olíuvörum beri hann eða viðskiptavinir þeirra sem mundu að sjálfsögðu borga reikninginn að lokum væri ekkert því til fyrirstöðu að leggja að einhverju leyti fram fjármagn í tengslum við þær breytingar ef það væri aðalþröskuldurinn. Herra forseti. Ég hef verið aðalstuðningsmaður þess og er það í sjálfu sér enn að æskilegast væri að taka upp einfalt olíugjaldskerfi og leggja alveg af mælagjald í þungaskatti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alls ekki fullreynt að slíkar breytingar gætu gengið fram. Slíkt kerfi hefði mjög marga kosti. Það væri einfalt, það ætti að tryggja nokkuð góð skattskil og menn losnuðu við mælakerfið og allt sem því fylgir, bæði meint undanskot og eftirlit með því og þá bjögun á samkeppnisaðstöðu sem það kerfi hefur lengi legið undir grun um að valda. Síðast en ekki síst, herra forseti, væri slík upptaka eldsneytisgjalds eða olíugjalds tvímælalaust jákvæð frá sjónarhóli umhverfismála. Það er alveg ljóst að það er sú leið sem menn hafa mjög víða valið til þess að draga úr orkunotkun og hvetja til sparnaðar og draga úr mengun í leiðinni að skattleggja eldsneytisnotkunina eða kolefnisnotkunina sérstaklega. Auðvitað er engin ein aðferð beittari til þess að reyna að hvetja til sparnaðar eða eftir atvikum stýra mönnum yfir í aðra orkugjafa en einmitt það að skattleggja sjálfa eldsneytisnotkunina. Með ákveðnu fastagjaldi eða þrepaskiptu fastagjaldi mætti svo að mínu mati tryggja að dreifing skattbyrðinnar á notendur með að einhverju leyti hliðsjón af því álagi sem umferðin veldur á vegina væri sæmilega tryggð. Næstskásti kosturinn held ég að hefði verið, herra forseti, sá sem út af fyrir sig er valinn hér, þ.e. að reyna að endurbæta núverandi þungaskattskerfi en það hefði auðvitað verið hægt að gera án þess að ákveða það til lengri tíma að ekki yrði einhvern tíma í framtíðinni tekið upp olíugjald. Þá kemur að því, herra forseti, sem verið er að leggja til í formi breytinga á lögunum um þungaskatt eða lögunum um fjáröflun til vegagerðar. Þar verð ég að segja alveg eins og er að ég held að menn hafi flýtt sér dálítið mikið þegar búinn var til sá skali sem hér var settur upp en frv. gengur út á það að tekið er upp ákveðið fastagjald á bifreiðar yfir vissum heildarþunga og kílómetragjaldið sjálft er síðan lækkað á móti. Þetta veldur hins vegar því að útkoma einstakra aðila í hópnum sem eru greiðendur eða þolendur verður mjög misjöfn. Þannig er ljóst að þetta mun valda mjög íþyngjandi breytingum frá því sem verið hefur með hliðsjón af afsláttarkerfinu í þungaskattsinnheimtunni eins og það er í dag hjá þeim sem eru með stóra bíla og aka mjög langar vegalengdir jafnvel svo nemur fleiri hundruð þúsunda km í formi íþyngjandi skattlagningar. Það þarf ekkert að fletta blöðum um það, herra forseti, hverjir verða fyrst og fremst fórnarlömb slíkrar íþyngingar ef hún verður til staðar. Það eru notendur þeirrar þjónustu sem þarna á í hlut, fyrst og fremst neytendur á landsbyggðinni í afskekktustu landshlutunum, á Vestfjörðum, norðaustanverðu landinu og Austfjörðum eða norðan- og austanverðu landinu. Sem sagt þeir hlutar landsins sem fjærst liggja höfuðborgarsvæðinu og sem eru háðastir flutningum á landi um alla aðdrætti sína. Það er alveg ljóst, herra forseti, að sá sem hér talar treystir sér ekki til þess að standa að breytingum sem valda slíkri hækkun vöruverðs á landbyggðinni og þar með versnandi lífskjörum á viðkomandi svæðum. Það verður að mínu mati að leita annarra leiða en þeirra að til þess að mæta þá þeirri gagnrýni sem þungaskattskerfið hefur sætt, m.a. í áliti frá Samkeppnisstofnun en hér er lagt til. Nú kann að vera að menn muni setjast yfir það að skoða betur þá skattaskrá sem er verið að semja hér með annars vegar ákvörðun um fastagjald og hins vegar kílómetragjald. Sjálfsagt er hægt að finna þar útfærslur m.a. í formi fleiri þrepa sem tryggja að dreifing skattbyrðarinnar á notendurna verður líkari því en hún er í núgildandi kerfi án þess að ég sé að segja að menn hafi endilega ratað á hárrétta niðurstöðu í því. Það er þó alveg ljóst að það hefur verið sú stefna sem fylgt hefur verið að hlífa þeim sem aka lengstu vegalengdirnar, t.d. flutningabílum sem aka á annað hundrað þúsund km á ári á lengstu akstursleiðunum innan lands við því að bera skattinn að fullu eins og þeir mundu gera ef kílómetragjald án endurgreiðslu eða afsláttar væri við lýði og þar eru á ferðinni stórar fjárhæðir, herra forseti, sem ég held að menn verði að líta til. Ein möguleg aðferð sem ég hef heyrt nefnda gæti verið sú að menn gætu valið um greiðslu fastrar upphæðar sem væri þá það há að það samsvaraði a.m.k. 80--100 þús. km akstri. Það væri sambærilegt fyrirkomulag og fastagjaldið á minni dísilbíla er í dag, þ.e. sem kemur þannig út í grófum dráttum að þeir sem eiga dísilbifreiðar til einkanota og aka meira en 18--20 þús. km á ári fara að hagnast á því að greiða fastagjaldið í staðinn fyrir kílómetragjald. Auðvitað væri einnig hægt að hugsa sér slíkt fyrirkomulag fyrir stærri bíla. Ég get ekki mælt með þessu frv. og er enginn stuðningsmaður þess eða aðdáandi fyrr en ég hef þá séð útfærslur af því tagi sem kannski líta dagsins ljós milli 1. og 2. umr. Þó verð ég að vísu að lýsa vissum efasemdum um að efh.- og viðskn., þó dugleg sé, nái að aðhafast mikið í þessum efnum er ætlunin er að þingið fari heim á föstudaginn. Þá má spyrja sig að því hvort ekki sé nánast til málamynda að vísa málum milli nefnda milli umræðna. Þetta frv. er ekki flutt af heilli þingnefnd þannig að í raun og veru hlýtur það að þurfa að ganga til nefndar samkvæmt þingsköpum og þá gefst í öllu falli kostur á að skoða málið. Það sem gerði endanlega útslagið, herra forseti, varðandi það að ég treysti mér ekki til að standa með meiri hlutanum að flutningi þessa máls, þó að ég finni vissulega til ábyrgðar í því sambandi eins og væntanlega allir aðrir hv. þingmenn að einhvern veginn í ósköpunum þarf að fara að koma botn í þessi mál og þó fyrr hefði verið, er sú niðurstaða meiri hlutans og nánasarskapur sem ég vil eiginlega leyfa mér að kalla það, að leggja til hækkun á bifreiðagjöldunum til að vega á móti breytingunum á vörugjöldum til lækkunar. Ég hefði talið að hefðu bifreiðagjöldin verið látin standa óhreyfð og lækkun vörugjaldanna verið hugsuð sem ívilnandi aðferð til þess að gera þessi atvinnutæki ódýrari í innkaupi þá hefði verið auðveldara fyrir menn að réttlæta að um einhverja íþyngingu yrði þarna að ræða án þess að það hefði sætt mig við þann skala sem frv. felur í sér með þeim annmörkum hans sem ég hef þegar gert grein fyrir. En það er ekki, því miður, herra forseti, því að í 8. gr. frv. er lögð til breyting á ákvæðum um bifreiðagjöld, hækkun á bifreiðagjöldum sem miðar að því að vinna upp það tekjutap eins og segir í umsögn um greinina sem fyrirsjáanlegt er vegna lækkunar vörugjalds samkvæmt ákvæðum III. kafla frv. Ég held, herra forseti, að það hefði verið bitamunur en ekki fjár fyrir ríkissjóð að sleppa þessu svo maður segi bara eins og var sagt einhvern tíma áður að það munar ekki svo mikið um einn kepp í sláturtíðinni. Ég held að ríkissjóður sé að braggast það vel um þessar mundir, m.a. vegna stóraukins bílainnflutnings og stóraukinna tekna sem ríkissjóður fær af því að mönnum hefði alveg verið óhætt að sleppa því að vera með þennan nánasarskap í sambandi við bifreiðagjöldin. Hækkunin fer eðlilega mjög í taugarnar á mönnum sem þar er vegna þess að bifreiðagjöldin eru í formi fastra gjalda á hvert kíló, eru brúttóskattar sem eru umdeilanleg aðferð við skattlagningu, minna helst á gamla aðstöðugjaldið ef eitthvað er og má færa talsverð rök fyrir því að m.a. þeim sem vegna aðstæðna eru neyddir til þess að reka stærri og öflugri bifreiðar, t.d. þeir sem búa í strjálbýlinu og við vonda vegi, sé refsað með sérstakri viðbótarskattlagningu af þessu tagi. Það sé ekki nóg að þeir líði fyrir hinar skertu samgöngur heldur sé þeim svo refsað sérstaklega þegar þeir kaupa sér bíla sem svo þola vegina sem þeir neyðast til að aka eftir. En það er í raun og veru þannig sem þetta verkar að nokkru leyti, herra forseti. Ég mun ekki geta stutt þetta frv., herra forseti, ef það á að ganga fram óbreytt en áskil mér rétt til þess að skoða ef vilji er fyrir hendi að gera á því einhverjar lagfæringar því að eins og ég segi að allra síðustu, það verður auðvitað að koma botn í þetta mál. Það er mjög slæmt að því sé endurtekið frestað. Þó er það þannig að af tvennu illu hefði að mínu mati verið skárra að fresta þessu til haustsins og vinna þá að málinu í sumar en fara að samþykkja einhverja vitleysu, fara úr öskunni í eldinn. Ég geri í sjálfu sér ekki mikið með það þó að það hefði dregist til haustsins að bregðast við áliti Samkeppnisstofnunar hvað varðar afslættina í þungaskattinum. Það getur ekki verið neinn sérstakur munur á því hvort menn eru með það álit á herðunum 2--3 mánuðunum lengur eða skemur. Það liggur fyrir og er staðreynd og er búin að vera nokkurn tíma að það orkar mjög tvímælis að það fyrirkomulag verði varið en það hefði ekki breytt miklu að mínu mati þó það hefði verið látið standa til haustsins og menn t.d. lagst betur yfir reikningsdæmin sem hér eru á ferðinni áður en menn færu að ganga frá og lögfesta gjaldskrá sem færir þarna til miklar upphæðir í formi skattbyrði milli aðila þannig að nemur jafnvel fleiri hundruð þúsundum. Það eru náttúrlega mjög groddalegar aðferðir, herra forseti, við svona hagsmunamál af þessu tagi að skella sér bara til sunds á grundvelli einhvers eins eða tveggja reikningsdæma sem menn hafa fengið og lögfesta skattstigann með þeim hætti. Þessar athugasemdir, herra forseti, vildi ég láta koma fram en ég vísa að öðru leyti til mun ítarlegri ræðu sem ég flutti við 1. umr. frv. um breytingar á lögum um vörugjald á olíu.

Herra forseti. Það skal sannarlega viðurkennt að sú gjaldskrá sem sett er upp í 2. gr. frv. er tilraun til þess að koma í veg fyrir að hækkun verði á þeim töxtum langferðabíla sem flytja vörur hvað lengstar leiðir. Það skal viðurkennt að það er aðeins tilraun og við trúum því að með þessari skipan hækki kostnaður ekki á hinum lengstu leiðum. Það kann að vera að við þurfum að endurskoða þetta. Þá þurfum við að gera það. Ég vil taka fram að það er einlægur vilji allra flutningsmanna að koma í veg fyrir að kostnaður á lengstu leiðum, þ.e. vöruverð, hækki í mestu fjarlægð frá Reykjavík, þ.e. á Austfjörðum, Norðurlandi eystra og Vestfjörðum. Ég minni líka á það og vil bæta því við rökin sem komu fram áðan gegn olíugjaldinu að það var alveg ljóst að ef við tækjum upp olíugjaldið værum við að mismuna mönnum óskaplega mikið vegna þess að það vill svo til á Íslandi að vegakerfið víða er mjög frumstætt. Það vill líka svo til að einmitt þar sem það er hvað frumstæðast er kannski um mesta hálendið að ræða, þar er kannski um mestu vetrarhörkurnar að ræða, þar eru menn að keyra bíla í frosti, í krapi, í snjó á vondum moldarvegum. Það er gríðarlegur munur á þeim olíukostnaði eða að keyra bíla á sléttu landi á malbikuðum vegum þannig að það var alveg víst að ef við tækjum upp olíugjaldið þá værum við að mismuna landsbyggðinni mjög í óhag. Við sem erum flutningsmenn þessa frv. töldum að við ættum ekki annarra kosta völ, búið væri að fresta þessu það oft að ekki yrði hjá því komist að taka af skarið og við vonum að með þessu frv. hafi það tekist. Hins vegar skal viðurkennt að menn þurfa að vera á varðbergi með gjaldskrána sjálfa. Það má vel vera að við þurfum að endurskoða hana.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þetta andsvar og hreinskilnina sem í því fólst. Það er alveg ljóst að menn eru nánast að gera tilraun hvað varðar skattlagninguna og það er náttúrlega svona og svona að standa frammi fyrir því og þurfa að viðurkenna það. Ég tel að vísu mikilvægt að fyrir liggi eindregin yfirlýsing um það og tek undir hana að menn vilji sem sagt finna þá útfærslu á þessum gjöldum sem tryggir að ekki verði um íþyngingu að ræða, um aukna skattbyrði að ræða fyrir flutningsaðila á lengstu leiðum. Það er mjög mikilvægt. En mér sýnist dæmið því miður blasa nokkurn veginn við eins og það lítur út í frv. þannig að það er það sem er á ferðinni þegar um akstur yfir 80--100 þús. km er að ræða. Varðandi olíugjaldið er alveg ljóst að það er heldur ekki gallalaust ef svo má að orði komast. Það skattleggur menn vissulega eftir notkuninni og eldsneytisnotkunin er háð mörgum þáttum. Hún er þá háð ástandi veganna, það hversu fjöllótt er og jafnvel veðráttu að viðbættri vegalengd. Það er ljóst. Það er léttara fyrir flutningabíla að rúlla af stað suður og austur um land eftir láglendinu þar en berjast upp yfir fjöll og heiðar á leiðinni norður eða vestur, ég tala ekki um þegar vegirnir versna, ófærð kemur til o.s.frv. Samt sem áður var það þannig að flestir starfandi menn í þessari grein voru sáttir við upptöku olíugjaldsins svo fremi að um væri að ræða hreint olíugjald og hóflega gjaldtöku í því og þeir losnuðu við allt hitt óhagræðið og leiðindin sem þungaskattsfyrirkomulaginu hefur verið samfara. Það hafi að sjálfsögðu þýtt íþyngingu fyrir einhverja umfram það sem þungaskattskerfið með afsláttunum var. En það er rétt að hafa í huga að menn í greininni voru almennt stuðningsmenn þeirrar breytingar.