Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég biðst nú afsökunar á því, að þetta mál hefur dregizt, að dregizt hefur, að talað væri fyrir því, en það er orðið býsna langt síðan fjvn. gekk frá þessu máli og skilaði, líklega fyrir jól, samhljóða áliti um samþykkt á þessu frv. Ég vissi nú ekki annað, því miður, heldur en þegar hefði verið talað fyrir þessu máli, það hefði verið gert þegar ég var fjarverandi frá þinginu alllengi í jan. og febr., en svo virðist ekki vera. Ég vil geta þess, sem sagt, að fjvn. var sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt.

Forseti (EystJ): Út af orðum hv. frsm. vil ég geta þess, að ég kann ekki skýringar á því, hvernig á því stendur, að þetta mál er ekki fyrr á dagskrá. Það virðast hafa orðið hér einhver mistök.



Herra forseti. Á þskj. 138 er till. til þál. um sjómælingar. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að sjómælingum við Ísland verði hraðað svo sem unnt er. Jafnframt verði stefnt að því að afla sem gleggstrar alhliða vitneskju um landgrunnið allt, svo sem viðáttu þess, dýpistakmörk, botnlag og hvers konar notagildi. Kostnaður sá, er af ályktun þessari leiðir, greiðist úr ríkissjóði.“ Till. þessari var vísað til fjvn., og hefur n., eins og fram kemur í nál, á þskj. 538, rætt málið á fundum sínum. Eins og fram kemur í grg. fyrir till., beinast sjómælingar fyrst og fremst að gagnasöfnun á hafinu umhverfis landið. sem á megi hyggja við útgáfu sjókorta og annarra upplýsinga í þágu sjófarenda. Till. þessi til þál. um sjómælingar var send til umsagnar Sjómælingum Íslands, sem nú er sjálfstæð stofnun. Í svari forstöðumanns stofnunarinnar koma fram margvíslegar upplýsingar varðandi þetta mál. Svo sem kunnugt er, byggjast þau sjókort, sem fyrir hendi eru og ná yfir hafsvæði við strendur landsins allt út á 200 metra dýpi, á sjómælingum, sem danska sjómælingastofnunin gerði upp úr síðustu aldamótum. en hafa síðan verið aukin og endurbætt. Samt sem áður vantar enn mikið á, að sjómælingar og sjókortagerð yfir svæði við strendur Íslands séu komin í viðunandi horf. Þvert á móti má segja, að hér sé um ótæmandi verkefni að ræða. Með stækkun landhelginnar og yfirlýsingum Íslendinga um óskoraðan rétt sinn yfir öllu landgrunninu og hvers konar auðæfum þess ber okkur vissulega skylda til að kanna þau verðmæti. sem hér getur verið um að ræða, en án nákvæmra sjómælinga verður ekki unnt að, að hafast neitt í þeim efnum. Það kemur fram í grg. sjómælingastofnunarinnar, að þau sjókort, sem nú eru fyrir hendi, byggjast að langmestu leyti á mælingum, sem gerðar voru af Dönum eftir síðustu aldamót og það við mjög frumstæð skilyrði miðað við þá tækni, sem hægt væri að beita í dag. Fjárveitingar til sjómælinga hafa á undanförnum árum verið af allt of skornum skammti til þess, að þar væri hægt að gera nokkurt átak, sem um munaði. Í fjárlögum yfirstandandi árs er fjárveitingin 5 millj. 875 þús. kr., en auk þess hefur stofnunin um 1.5 millj. kr., sem eru áætlaðar tekjur vegna sölu á sjókortum eða öðru því skyldu. Það er álit forstöðumanns Sjómælinga, að sú könnun landgrunnsins, sem fram undan er, sé ekki aðeins nauðsynleg vegna sjókortagerðar, heldur einnig til þess að afla jarð- og jarðeðlisfræðilegrar vitneskju um sjávarbotninn. Þá væri eðlilegt, að verkið væri skipulagt með samvinnu fleiri aðila í huga. En til þess að bæta aðstöðu Sjómælinga frá því, sem nú er, telur forstöðumaðurinn m.a. nauðsynlegt: 1. Að fjölga starfsfólki við stofnunina til þess að flýta fyrir kortagerð og útgáfustarfsemi. 2. Hann telur bráðnauðsynlegt, að stofnunin fái til umráða litið skip, 40-50 smálestir, sem væri sérstaklega byggt fyrir þessa starfsemi. Byggingarkostnaður slíks báts er talinn vera um 1-12 millj. kr. og gert er ráð fyrir. að á þessum sjómælingabát verði sex manna áhöfn og séu það sjómælingamennirnir, svo að útgerðarkostnaður yrði þá í lágmarki. 3. Þá telur forstöðumaðurinn nauðsynlegt að fá til afnota færanlegt radíóstaðsetningarkerfi, sem mundi auðvelda mælingar og flýta fyrir, þar eð framkvæmd mælinganna yrði þá ekki eins háð skyggni og veðri eins og nú á sér stað. Auk þess mundi mögulegt að nýta nýjustu tækni til mælinga, sem er notkun rafeindareiknis, en með því er um mjög mikinn tímasparnað að ræða. Heildarathuganir á landgrunninu eru varla taldar framkvæmanlegar án þess að hafa til notkunar slík staðsetningarkerfi. Verð þeirra tækja, sem hér um ræðir, er að sjálfsögðu nokkuð mismunandi eftir notagildi eða 4-10 millj. kr. Við athugun fjvn. á þessu máli kom það einnig fram, að ríkisstj. væri nú með mál þetta í sérstakri athugun. M.a. var upplýst, að til boða stæði að fá fullkomin mælitæki frá Bandaríkjunum til þess að vinna að mælingum með, en þá vantar það, sem enn skiptir miklu máli, hentugt skip til að vinna með, en þess verður að vænta, fyrst þessi mælitæki standa til boða án nokkurs kostnaðar, að þá muni hæstv. ríkisstj. sjá sér fært að ráða bót á því, sem á vantar, þ.e. að útvega Sjómælingum skip til starfseminnar. Ég veit ekki betur en að t.d. skip eins og Albert gæti verið mjög hentugt í þessu skyni og það er einmitt núna ekki við nein sérstök störf. Þess vegna væri hentugt og heppilegt að ráðstafa því skipi nú sumarlangt til þessarar starfsemi, sem er brýn nauðsyn á, að verði hraðað sem fyrst, eins og fram kemur reyndar í nál. fjvn., því að þar segir, eftir að skýrt hefur verið frá þeim umsögnum, sem n. bárust: „ Fjvn. telur, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða, sem hraða beri framkvæmdum á.“ En með hliðsjón af því, sem ég hef hér sérstaklega vikið að varðandi það, að hæstv. ríkisstj. hefur verið með þetta mál til sérstakrar athugunar og þá með tilliti til þess, hvað hér er um brýnt verkefni að ræða, þá er það till. fjvn., að þessu máli verði vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti: Á þskj. 343 leyfum við óbreyttir þm. Vestf. okkur að leggja fram till. til þál. um annan áfanga í samgönguþætti Vestfjarðaáætlunar. Svonefnd Vestfjarðaáætlun hefur alloft verið til umr. á þessu þingi og er nokkur saga, en aðalástæðan fyrir því, að við leggjum þessa till. fram, er hins vegar sú, að sú skoðun virðist vera afar ríkjandi nú, þegar rætt er um heildaráætlun um samgöngumál í okkar landi, að samgöngumál á Vestfjörðum séu öll komin í hið bezta horf og sé þar nánast lokið því, sem gera þurfi með sérstökum vegáætlunum. Þetta er alger misskilningur, eins og ég vil leyfa mér og leitast við að benda á hér á eftir. Fyrst vil ég fara örfáum orðum um aðdraganda þessa máls og sögu þess. Ég hygg, að því hafi fyrst verið hreyft á þingi 1959 með frv. til l. um auknar framkvæmdir í vegagerð á Vestfjörðum og Austfjörðum, sem flutt var af hv. þm. Hermanni Jónassyni, Sigurvin Einarssyni og Páli Þorsteinssyni, að taka sérstakt lán til vegaframkvæmda. Gert var ráð fyrir að verja 10 millj. kr. í því skyni, sem var allveruleg upphæð í þá tíð. Frv. þetta var flutt fjórum sinnum á þingi, 1959, 1960, 1961 og 1962 og var að lokum vísað til ríkisstjórnarinnar. Næsti þáttur þessa máls er samþykkt þáltill. um fimm ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar fólksflótta frá Vestfjörðum, sem hv. þm. Gísli Jónsson var 1. flm. að og samþ. var 19. apríl 1963. Þar var gert ráð fyrir, að í lok þess árs lægi fyrir slík áætlun og yrði hún til fimm ára. Málinu var einnig hreyft með brtt. við fjárlög ársins 1964, 1965, 1966 og 1967, þegar hv. þm. Vestf„ Hermann Jónasson og Sigurvin Einarsson, báru fram brtt. um 10 millj. kr. framlag til vega og 10 millj. kr. til stöðvunar á fólksflótta í samræmi við þá þáltill., sem samþ. hafði verið, eins og ég sagði áður, í apríl 1963. Þessar aðgerðir allar koma málinu af stað og verða til þess, að hafin er framkvæmd við samgönguþátt Vestfjarðaáætlunar, sem við leyfum okkur að kalla svo, með lánsfjármagni að verulegu leyti frá ákveðnum sjóði Evrópuráðsins. Til undirbúnings þeim framkvæmdum voru fengnir hingað sérfræðingar, m.a. Norðmenn ásamt íslenzkum aðilum, sem unnu að þeirri áætlun, sem það fjármagn rann til. Í örfáum orðum var sú framkvæmd, sem þar var um að ræða, fyrst og fremst sú að leggja góða vegi, bætta vegi út frá þéttbýliskjörnum Vestfjarða, en að sjálfsögðu skilst öllum, að sú framkvæmd er ekki nema lítill þáttur í nauðsynlegri lagfæringu vega í kjördæminu í heild. Ég vil taka það fram, að mér sýnist, að það sem þarna hefur verið gert, sé mjög góðra gjalda vert og er nú ástandið víða á fjallvegum á Vestfjörðum á milli þéttbýlisstaða stórum bætt og vel viðunandi, þó að víða séu stórátök, sem enn er ólokið. Í þessari þáltill., sem við nú flytjum, leggjum við hins vegar höfuðáherzlu á það, að þessir bættu vegir og aðalbyggðir Vestfjarðakjördæmis verði tengdir við vegakerfi landsins. Ég leyfi mér að fullyrða, að ekki mun í öðrum landshluta svo stór hluti af íbúum kjördæmis vera í nánast engu vegasambandi við þéttbýli og aðalvegakerfi landsins eins og á Vestfjörðum, nema e.t.v. kunni að vera á Suðausturlandi. En þar á nú að bæta úr, eins og menn vita, með mjög myndarlegu átaki. Við gerum með þessari þáltill. ekki ráð fyrir því, að með sérstakri áætlun verði unnið að fjölmörgum nauðsynlegum verkefnum eins og lagfæringum vega í byggð og milli þeirra góðu vega, sem nú hafa verið lagðir. Það teljum við vera verkefni vegáætlunar. Hins vegar hefur komið mjög átakanlega í ljós við störf okkar þm. Vestfjarða, að undirbúningi að vegáætlun eða kafla hennar, sem fjallar um Vestfjarðakjördæmi, að afar stórum þáttum þar verður alls ekki sinnt á hinni venjulegu vegáætlun. Ég vil aðeins nefna þar örfá dæmi. Tengsl Vestfjarða við aðalvegakerfi landsins verða að öllum líkindum með tvennu móti. Annars vegar tengist suðurhlutinn með vegi, sem nú er um Barðastrandarsýslu, en norðurhlutinn tengist með nýjum vegi um Djúpið, nýjum vegi að Ögri og lagfæringu vegar, sem þaðan er og breytingum sem á þarf að gera. Engin af þessum framkvæmdum er nánast hugsanleg á vegáætlun. Af Djúpvegi er mér sagt að nú sé aðeins lokið 8-9%. Af vegaframkvæmd á Djúpvegi aðeins að Ögri, þar sem enginn vegur er, er áætlað ólokið um 90 millj. kr. Það hefur verið rætt um að ljúka þeirri framkvæmd á þremur árum og ég vil lýsa eindregnum stuðningi mínum við þá ráðagerð og mun gera það, sem ég get og við allir þm. Vestfjarða, til þess að svo megi verða. En það verður ekki gert á vegáætlun. Um syðri leiðina er raunar nokkuð svipaða sögu að segja, þótt þar sé gamall og mjög erfiður vegur. Það eru stórkostlegar framkvæmdir, sem ekki hefur verið hreyft við þar, vegagerð um eða yfir Þorskafjörð eða innfirði Þorskafjarðar, vegagerð um hálsa þar, sem ávallt lokast í fyrstu snjóum og vegagerð um firði, sem eru snjóþungir, eins og Vattarfjörður og fleiri. Ég ætla ekki að telja upp alla kafla, sem þar er ólokið og ekki verður gert á hinni venjulegu vegáætlun. Ég vil nefna þar þó sem dæmi, að ágætur vegur hefur verið lagður yfir eina erfiðustu heiðina, Þingmannaheiði, en þó er það svo, að hann situr þar eins og nokkurs konar eyja, beggja vegna er ólokið köflum, m.a. kafla út á svonefnt Hörgsnes, sem þar er og er áætlað, að sá vegur kosti einn 15 millj. kr. og er hann þó ekki nema tiltölulega mjög lítill kafli af því, sem ólokið er á þessari leið. Það hefur einnig komið mjög í ljós, þegar rætt hefur verið um vegaframkvæmdir t.d. í Dýrafirði og í Önundarfirði, sem eins og ég sagði áðan mætti ætla að framkvæma yrði á hinum venjulegu vegalögum og vegáætlun, að þar eru stórkostleg átök nauðsynleg, athuganir og framkvæmdir, til þess að unnt sé að vinna skipulega að endurbótum á þeim vegum. Í Dýrafirði hefur komið til greina og er í athugun að leggja veg yfir Fjörðinn innanverðan, þar sem grynning er og nes beggja vegna. Það er í fljótu bragði skoðun verkfræðinga, að sú framkvæmd sé hagkvæm. Hún sparar mikla vegalögn um óbyggð svæði fyrir innan þessa vegi yfir fjörðinn og mundi verða arðbær á skömmum tíma. En það er ljóst, að slík framkvæmd, sem gæti kostað 30–40 millj. kr., verður ekki heldur gerð á hinni almennu vegáætlun. Aftur á móti er einnig ljóst, að vegagerð öll í Dýrafirði bíður að meira eða minna leyti eftir því, að lokið verði þessari athugun og ákvörðun tekin um það, hvort fara beri þarna yfir fjörðinn eða fyrir hann. Mjög svipaða sögu er unnt að segja úr Önundarfirði. Í Önundarfirði kemur til greina að fara yfir fjörðinn á þremur stöðum, yfir vaðalinn og yfir útfall hans eða ósinn á tveimur stöðum. Verkfræðingar telja einnig, að þessi framkvæmd sé hagkvæm og arðbær, en þarna er aftur sömu söguna að segja. Það verður ekki ráðizt í nauðsynlegar endurbætur á vegum í Önundarfirði fyrr en ákveðið er, hvaða leið verður þarna farin. Ég nefni þetta sem dæmi um mjög mikilvæga áfanga í vegamálum Vestfjarða, sem ekki verða framkvæmdir á hinni almennu vegáætlun, en er ólokið og standa beinlínis í vegi fyrir eðlilegri framkvæmd vegamála í þessu kjördæmi. Ég vil einnig nefna það, að á þeirri áætlun, sem unnið var að fyrir 3–4 árum, er enn ólokið vissum köflum, eins og frekari lagfæringu Bolungarvíkurvegar. Það er ekki lokið malbikun Ísafjarðarflugvallar, það er ekki lokið vegaframkvæmdum á Breiðadalsheiði, svo að eitthvað sé nefnt og tökum við sérstaklega fram í þessari till., sem við leggjum hér fram, að þessum þáttum verði lokið hið fyrsta. Þá vil ég segja örfá orð um Strandasýslu. Strandasýsla hefur að okkar viti af einhverjum óskiljanlegum ástæðum verið skilin frá okkar kjördæmi að verulegu leyti. M.a. er hún nú í Norðurlandsáætlun og við erum þeirrar skoðunar einróma, að þessi aðgreining sé mjög til óhagræðis. Við teljum eðlilegra, að hún fylgi því kjördæmi, þar sem henni hefur verið skipað. Við viljum hins vegar ekki verða til þess að tefja vegaframkvæmdir í Strandasýslu, hvaðan sem fjármagnið fæst, hvort sem það er af Norðurlandsfé eða öðru, en leggjum áherzlu á það hins vegar, að í þeirri áætlun, sem gerð yrði um vegamál í Vestfjarðakjördæmi, verði lögð áherzla á að tengja Strandasýslu betur en nú er við aðra hluta kjördæmisins með vegum þar yfir heiðar, Tröllatunguheiði eða Laxárdalsheiði. Og við leggjum sömuleiðis áherzlu á, að ef einhverjum hlutum Strandavegar verður ekki lokið með því fjármagni, sem fáanlegt verður til Norðurlandsáætlunar, verði gert ráð fyrir því að taka það með í þennan þátt Vestfjarðaáætlunar í samgöngumálum. Ég vil svo að lokum leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa niðurlagsorð þessarar þáltill., sem skýra ýmislegt af því betur, sem ég hef nú lauslega drepið á. Þar segjum við: .,Jafnhliða því, sem unnið er að hinum stóru framkvæmdum samkv. sérstakri áætlun, m.a. á sviði vegamála, verður að leggja áherzlu á endurbætur á vegum í hinum ýmsu hreppum samkv. hinni almennu vegáætlun. M.a. er mjög áberandi á Vestfjörðum. eftir að góðir fjallvegir hafa verið lagðir á milli fjarða, hve vegir um byggð eru lélegir. Víða eru þeir ófærir fram eftir vori vegna skafla og bleytu, þótt hinir nýju fjallvegir séu opnir. Veldur þetta að sjálfsögðu miklum erfiðleikum og lélegri nýtingu fjallveganna. Úr þessu er nauðsynlegt að bæta hið fyrsta, ef hinir nýju vegir eiga að koma að fullum notum, en eðlilegt virðist, að það sé gert samkv. hinni almennu vegáætlun. Ekki hefur heldur verið gert ráð fyrir svonefndri varanlegri vegagerð í þeirri áætlun, sem hér er lagt til, að gerð verði. Vegna sjávarútvegsins og fiskvinnslu er þó orðið nauðsynlegt að leggja olíumöl, malbik eða steypa vegakafla í kringum fiskvinnslustöðvar. Svo mun þó vera víðar, m.a. af þessari sömu ástæðu og vegna mikillar umferðar, t.d. frá Ísafjarðarflugvelli og út í Hnífsdal. Slíkt þarf að kanna sérstaklega. Höfuðtilgangurinn með þessari þáltill. er að fá unnið skipulega að því að tengja þá nútíma vegakafla, sem hafa verið lagðir á undanförnum árum út frá þéttbýliskjörnum á Vestfjörðum og á fáeinum stöðum í Strandasýslu, vegakerfi landsins sem fyrst og sem bezt.“ Ég vona, að með þessum orðum hafi mér tekizt að sýna fram á, að víðs fjarri er því, að lokið sé þeim framkvæmdum í vegamálum Vestfjarða, sem ber að gera með sérstakri vegáætlun. Ég vona, að mér hafi tekizt að hrekja þann misskilning, sem eins og ég sagði í upphafi, mér virðist nokkuð ríkur í þessu sambandi. Með þessum orðum vil ég svo að lokum mælast til þess, að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég er meðflm. á þessari till. ásamt 2. þm. Vestf. Mér þykir því rétt að segja nokkur orð. Ég vil taka það fram, að ég er sammála hv. 1. flm. um þau verkefni, sem blasa við í vegagerð á Vestfjörðum og ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða frekar um þann þátt málsins. En hv. þm. vék nokkuð að sögu Vestfjarðaáætlunarinnar og hann hóf mál sitt og lauk máli sínu með því að tala um, að það væri almennur skilningur eða almennt álit, að það væri búið að gera allt, sem þyrfti að gera í vegamálum á Vestfjörðum og þess vegna væri þungt fyrir fótum í þessum málum. Mér kemur þetta dálítið á óvart. Það hefur aldrei hvarflað að mér, að það væri nokkru lokið í þessu efni og ég hef heldur ekki orðið var við þá skoðun hjá Vestfirðingum, að þeir teldu, að það væri öllu lokið, búið að vinna allt, sem þyrfti að vinna í þessum málum. Mér liggur við að halda, að þessi skoðun sé bundin við einhverja hópa, sem hv. þm. umgengst meira, en almennt gerist og þá hljóta böndin að berast að stjórnarliðinu og ríkisstj. En ef þetta er skilningur þar, þá er þetta mjög alvarlegt mál og við þurfum að standa á verði gegn slíkum misskilningi. Og ég leyfi mér að efast um, að hér sé um misskilning að ræða, heldur gæti ég haldið, að hér væri tylliástæða til þess að standa á móti þeim eðlilegu till., sem hv. 1. þm. Vestf. og við aðrir þm. Vestf. berum hér fram. Hv. 1. þm. Vestf. vék nokkuð að sögu Vestfjarðaáætlunarinnar. Ég ætla nú ekki að fara að fjölyrða um það mál hér. En ég get ekki látið hjá líða að skýra frá því, að hér heyrði ég ýmislegt, sem ég hef ekki áður heyrt sem þátt í sögu Vestfjarðaáætlunarinnar. Og ef á að segja sögu Vestfjarðaáætlunarinnar, þá var vissulega mörgu sleppt og því, sem ég held, að sé meira atriði en það, sem hv. 1. þm. Vestf. var að rifja upp. Ég hef aldrei heyrt það fyrr, ég hef aldrei heyrt því haldið fram fyrr, að till., sem borin var fram 1958 um aukið vegafé á Vestfjörðum og Austfjörðum, sé upphaf Vestfjarðaáætlunar. Ég leyfi mér að fullyrða, að fyrir 1958 hafi einstakir menn borið fram till. um auknar fjárveitingar, bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum. Þetta er ekki upphaf Vestfjarðaáætlunar. Vestfjarðaáætlunin var hugsuð sem allt annað en smávegis aukafjárveitingar í einstaka vegi á Vestfjörðum og í leiðinni á Austfjörðum. Vestfjarðaáætlunin var hugsuð sem alhliða uppbygging þessa landshluta, ekki einungis í samgöngumálum og ekki þá einungis í vegamálum. Hvað varðar samgöngumálin, þá átti uppbyggingin að vera í vegamálum, í hafnarmálum og í flugmálum. En samgönguþátturinn var ekki nema einn þáttur Vestfjarðaáætlunarinnar., eins og hún var hugsuð í upphafi. Í kjölfar samgönguáætlunarinnar átti að fylgja áætlun í atvinnumálum, í félagsmálum, í menningarmálum. Þegar við tölum um alhliða áætlun til að byggja upp og efla heilan landshluta, þá tölum við um þetta allt. Og það var í þessu efni, sem Vestfjarðaáætlunin markaði tímamót í viðleitni manna til þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Og upphaf þessa er þáltill., sem borin var fram á Alþ. 1962 af Gísla Jónssyni, hv. 1. þm. Vestf. af Gísla Jónssyni o.fl. Nákvæmara er að segja af Gísla Jónssyni og Kjartani J. Jóhannssyni. Það voru ekki aðrir þm. Vestf., það voru ekki fleiri. Næsti þáttur hv. 1. þm. Vestf. í söguskýringu hans á upphafi Vestfjarðaáætlunar eru brtt. við fjárlög. Jú, það datt einhverjum í hug á þessum árum. Það datt einstöku þm. í hug á þessum árum, eins og jafnan, að bera fram brtt. við fjárlög. Auðvitað. En mestar umr. um Vestfjarðaáætlunina voru á Alþ. 1964 og 1965 og það var vegna þess, að þá var ræddur sá þáttur þessara mála, sem allt veltur á og það er að afla fjár til framkvæmdanna. Ég ætla ekki að fara að rifja upp þær umr. Það mundi taka langan tíma. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að það hefði komið fé frá ákveðnum sjóði Evrópuráðsins, eins .og hann orðaði það. Já, það kom fé frá ákveðnum sjóði Evrópuráðsins og þennan sjóð köllum við Viðreisnarsjóð Evrópuráðsins, við skulum nefna þetta með réttum nöfnum. En umr. 1964 og 1965 snerust ákaflega mikið um það, hvort rétt væri að taka þetta lán. Það voru menn, sem töldu, að þetta væri ekki rétt. Og þeir lögðu svo mikla áherzlu á andstöðu sína við það að skapa grundvöll fyrir Vestfjarðaáætluninni, að þeir sögðu, að það gæti verið þjóðhættulegt að taka lán í þessum sjóði, sem þeir skírðu Flóttamannasjóð. Og þeir tóku auðvitað sjálfa sig alvarlega, þessir menn. Þegar þeir voru búnir að skíra sjóðinn Flóttamannasjóð, þá sáu þeir flóttamenn streyma til Íslands hvaðanæva að, til Vestfjarða. Og það var meira að segja sagt, að hætta yrði á því, að Jamaicamenn brytu niður íslenzkt þjóðerni á Vestfjörðum, ef tekið yrði lán í þessum sjóði. Ég sagði, að ég ætlaði ekki að fara að rifja upp þessa hluti og mig langar ekki til þess að fara að hefja allsherjarumræður um þetta. En síðan þetta skeði, held ég, að allir séu sammála um það, að rétt hafi verið að taka þetta lán og það hafi haft sína miklu þýðingu fyrir Vestfirði. Nú er verið að tala um framhald Vestfjarðaáætlunar eða samgönguþáttarins. Ég vek athygli á því, að hv. 1. þm. Vestf. talaði aðeins um vegamálin. En eins og ég sagði áðan, þá var samgönguþáttur Vestfjarðaáætlunarinnar jafnt um vegamál, hafnamál og flugmál. Og það voru gerð stór átök í öllum þessum greinum. Og ég tel, að við megum ekki missa sjónar á því, að það er margt ógert enn á öðrum sviðum samgöngumálanna á Vestfjörðum en vegamálanna. En ég vil ekki draga úr því, sem hv. þm. sagði um nauðsyn þess að auka við það, sem gert hefur verið í vegamálum. Í till. segir og hv. þm. lagði áherzlu á það réttilega, að gerð yrði framkvæmdaáætlun um veigamestu verkefnin og unnið skipulega að málunum. Auðvitað er þetta sjálfsagt. En þetta var ekki gert almennt, áður en Vestfjarðaáætlunin kom til. Að þessu leyti braut Vestfjarðaáætlun blað í sögunni. Nú er talað um framkvæmdaáætlanir, skipulegar framkvæmdir í framfaramálum allra landshluta. Nú þykir þetta alveg sjálfsagt. Og vegna þess að það er sjálfsagt, þá er þetta ekki aðalatriði þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Aðalatriðið er það, að veitt sé sérstakt framlag umfram venjulegar fjárveitingar til þeirra framkvæmda, sem við erum að tala um, umfram venjulegar framkvæmdir. Og ef við meinum eitthvað með þessu, þá verðum við að gera okkur grein fyrir því, að það er ekki hægt að gera alla hluti í einu. Ef við höldum því fram og tölum þannig, þá er það lýðskrum og ekkert annað. Við getum ekki gert um allt land sams konar hluti, - og það er heldur ekki ástæða til þess - og við ætluðum að gera og upphaflega var hugsað með Vestfjarðaáætluninni. En það er ákaflega þýðingarmikið að ljúka því verki, sem hafið var með Vestfjarðaáætluninni. Það á að ganga á undan að ljúka því, áður en önnur verkefni eru tekin fyrir. Ef við fáum ekki sérstakt fjármagn í þessum skilningi til þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir, þá er þessi till. harla lítils virði. En ég ætla að vona og ég ætla, að ég megi treysta því, að hæstv. ríkisstj. sjái til þess, að það verði veitt með einum eða öðrum hætti sérstakt fjármagn í þessu skyni, til þess að ekki þurfi að koma að því, að í framkvæmd hafi 1. þm. Vestf. og við hinir, sem fylgjum honum á þessari till., verið aðeins með sýndartillögu.



Herra forseti. Ég gerði mér mjög far um, taldi ég, í málflutningi mínum að stilla orðum mínum í hóf, því að ég veit, að hv. síðasti ræðumaður er afar hörundsár, þegar rætt er um Vestfjarðaáætlun, og eru þar ríkar ástæður til. Hv. ræðumaður taldi það furðulegt, að ég skyldi á það minnast, að sá misskilningur virtist ríkur víða, að lokið væri þeim áætlunum, þeirri vegaframkvæmd á Vestfjörðum, sem þyrfti að gera með sérstakri áætlun. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að í 1. mgr. grg. segir svo: „Sá misskilningur virðist hins vegar mjög almennur, að með þessari framkvæmd Vestfjarðaáætlunar séu samgöngumál kjördæmisins og ekki sízt vegakerfi komið í viðunandi horf.“ Undir þetta skrifar hann. Ég taldi mig fara hér með mál sem við værum allir sammála um. Ég vísa því þessari aths. hans heim til föðurhúsanna og ég hygg, að það væri betra, að hv. þm. léði ýmsu því eyra, sem aðrir, sem að ýmsum vegáætlunum vinna, um þessi mál tala. Mér hefur aldrei komið til hugar, að nokkur Vestfirðingur telji, eins og hann komst að orði, að lokið sé slíkum framkvæmdum á Vestfjörðum og því síður dettur mér í hug, að nokkrum þm. Vestf. komi til hugar, að svo sé. Einmitt þess vegna er þessi sameiginlega þáltill. okkar þm. fram komin. Hv. þm, ræddi töluvert um sögu og aðdraganda Vestfjarðaáætlunar. Ég reyndi að vera þar sem allra sögulegastur og meta sem minnst sjálfur, hvert mætti rekja aðdraganda þeirra framkvæmda, sem ég taldi lofsverðar og þar hafa verið gerðar. Ég sagði, að lagt hefði verið fram frv. til l. um auknar framkvæmdir í vegagerð á Vestfjörðum og gert ráð fyrir því, að til þessarar framkvæmdar yrðu teknar 10 millj. kr. að láni. Það hefur ekki verið hrakið, að þetta er í fyrsta sinn, sem lagt er til, að tekið verði sérstakt fjármagn að láni til stórra vegaframkvæmda og ég vil vekja athygli á því, að þessar 10 millj. kr. voru ekki lítið fjármagn á mælikvarða þess tíma. Síðan hafa að vísu orðið fjölmargar gengisfellingar í tíð viðreisnarstjórnarinnar og mig grunar, að þessar 10 millj. séu sízt minna, en varið var til vegaframkvæmda á Vestfjörðum, þegar loksins að þeim kom. Það er reikningsdæmi. En hv. þm. getur sjálfur dundað við að reikna það út. Og það má vitanlega lengi um það deila, hvort þá endanlegu ákvörðun að taka sérstakt lán til vegaframkvæmda á Vestfjörðum megi fremur rekja til samþykktar á þáltill. um fimm ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar á fólksflótta frá Vestfjörðum, sem samþ. var 19. apríl 1963, eða til frv. til l. um auknar framkvæmdir í vegagerð á Vestfjörðum, sem vísað var til ríkisstj. árið 1962. Mér er ekki kunnugt um það, hvort hefur orðið til þess, að hæstv. síðasta ríkisstj. ákvað að fara þessa leið. En hitt veit ég, að í þáltill. frá 1963 er gert ráð fyrir því, að í lok þess árs liggi fyrir fimm ára framkvæmdaáætlun til stöðvunar fólksflótta frá Vestfjörðum. Það er að vísu ekki minnzt á Vestfjarðaáætlun. Sú áætlun var aldrei lögð fram og margsinnis spurt eftir henni. Og brtt. við fjárlög, sem ég minntist á áðan, um 10 millj. kr. til vega og 10 til stöðvunar fólksflótta, voru fram komnar einmitt í þeim tilgangi að koma til framkvæmda þeirri þáltill., sem hv. Alþ. hafði samþ. Ég hygg, að allt þetta, og ég er ekki að gera þar upp á milli, hafi stuðlað að þeim ágætu framkvæmdum, sem síðar urðu. En ég get einnig vakið athygli á því, að það er ekki fyrr en í marz 1971, að hæstv. ríkisstj. skrifar þáv. Efnahagsstofnun og óskar eftir því, að hafin verði vinna við atvinnumálaþátt Vestfjarðaáætlunar. Þá eru átta ár liðin frá því, að þáltill. var samþ. um fimm ára framkvæmdaáætlun, sem átti að liggja fyrir í lok ársins 1963, þannig að ég hygg, að það mætti vitanlega lengi ræða þessi mál og ég efast ekki um, að hv. þm. þekkir vel þær umr., sem hér fóru fram á sínum tíma, en hverjar svo sem þær voru, þá efast ég um, að niðurstaða fáist í því, hvert megi rekja þær framkvæmdir, sem þarna hafa orðið og ég sé ekki ástæðu til þess að vera að kasta hér a milli okkar orðum í því sambandi. Það mætti einnig lengi ræða ýmsa þætti svonefndrar Vestfjarðaáætlunar, sem ég kaus að minnast ekki á. Það mætti t.d. spyrja að því, hvar þessi áætlun væri. Hvar er yfirleitt markmiðið, sem var sett fyrir þessa áætlun? Um þetta hefur oft verið spurt á fundum fyrir vestan, og við höfum aldrei fengið að sjá það. Um þetta hefur verið spurt í Efnahagsstofnuninni og hún hefur sagt okkur, starfsmenn hennar, að það sé engin Vestfjarðaáætlun til. Það mætti einnig spyrja að því, hvers vegna hafi ekki verið lögð fram áætlun Norðmannanna um vegáætlun á Vestfjörðum. Um allt þetta mætti spyrja og ég hygg, að ef svör fengjust og þessi plögg yrðu lögð fram, þá gætu umr. orðið æði fjörugar. Ég kaus að nefna sjóð Evrópuráðsins engu ákveðnu nafni. Það er vitanlega réttast að nefna hann þá með enska nafninu, því að ensk nöfn má oft þýða á ýmsa vegu. Ég kaus að nefna hann ekki með ákveðnu nafni, því að mér er kunnugt um, að nafnið Flóttamannasjóður hefur farið mjög í taugarnar á sumum. En ég nefndi hann ákveðinn sjóð og ég er ekki að vanþakka það fjármagn, sem þaðan hefur komið. Fjarri er það mér og aldrei hef ég haft á orði, að það fjármagn muni á einn máta eða annan stuðla að flóttamannaflutningi til Vestfjarða. Ég ætla ekki að svara þeim ummælum. Hv. þm. sagði, að ég hefði aðeins minnzt á vegamál. Ég minntist að vísu líka á Ísafjarðarflugvöll, það þyrfti að malbika hann, en hitt er rétt, eins og aftur segir í þessari þáltill.: „Sérstaklega skal lögð áherzla á að tengja það vegakerfi, sem byggt var í fyrsta áfanga Vestfjarðaáætlunar í samgöngumálum, vegakerfi landsins með varanlegri vegagerð.“ Ég kaus í minni framsögu að leggja sérstaka áherzlu á þetta, sem við allir flm. leggjum sérstaka áherzlu á í þáltill. Það er líka svo, að í þeim 1. áfanga, sem minnzt hefur verið á, var unnið mikið í hafnarmálum og það er mikil spurning, hvort í hinum almennu hafnaráætlunum er ekki hægt að ljúka verulegum hluta af því, sem þar er enn ólokið. Þó eru þar vissir þættir, sem þarf að skoða sérstaklega. En ég er þeirrar skoðunar, að langsamlega stærsta ólokna átakið sé á sviði vegamála, langsamlega stærsta og því hef ég lagt höfuðáherzlu á það, þó að ég sé alls ekki að gera lítið úr þeim ýmsu endurbótum, sem nú eru í gangi og verður haldið áfram í hafnarmálum og flugmálum Vestfjarða. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að með þessari till. erum við að leggja áherzlu á, að sérstakt fjármagn fáist til þessara framkvæmda, sem ég taldi mig rekja nokkuð ítarlega, að ekki verður lokið með hinum almennu vegáætlunum á nokkrum viðunandi tíma, ef nokkurn tíma. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er mín skoðun eins og við skrifum undir í grg., að það sé einnig tilgangurinn með þessu að leggja ríka áherzlu á, að stórkostlega miklu sé enn ólokið í vegamálum Vestfjarða og verður að sjálfsögðu að taka það með í þær allsherjaráætlanir, sem nú eru í gangi.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vestf. erum báðir flm. að þessari till. og þetta er ekki tilefni til þess, að við séum hér sérstaklega í deilum um þetta mál. Ég vék að sögu þessa máls að gefnu tilefni. Hv. þm. segir, að ég sé viðkvæmur fyrir þessum málum. Hann getur haft sína skoðun á því, en harla viðkvæmur sýnist mér nú hv. þm. gerast, þegar hann hefur ítrekað haldið því fram, að till. um fjárveitingu til Vestfjarða og Austfjarða árið 1958 hafi verið upphaf Vestfjarðaáætlunar. En ég skal ekki fara frekar út í þá sálma. Hv. þm. spurði: Hvers vegna var farið út í að taka lán til Vestfjarðaáætlunarinnar? Ég held, - ég segi þetta sem mína skoðun, - að það hafi verið raunhæfasta leiðin til þess að geta komið því fram að gera sérstakt átak fyrir Vestfirði. Ef það hefði átt að gera sérstakt átak fyrir Vestfirði með hinum almennu fjárveitingum, þá tel ég, að það hefði ekki náð fram að ganga, vegna þess að það hefðu komið önnur kjördæmi, aðrir landshlutar og krafizt slíks hins sama. En með því að útvega lán sérstaklega í þessum tilgangi, mátti segja, að ekkert væri af öðrum tekið. Og það var eðlilegt að taka þetta lán einmitt í Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, sem hefur það hlutverk að aðstoða aðildarríkin, aðildarríki sjóðsins, til þess að efla vissa landshluta og byggðarlög, sem eiga í vök að verjast og búa við fólksflótta. Mér fannst sjálfsagt, að Ísland nyti góðs af starfsemi þessa sjóðs. Og til gamans má geta þess, að það voru mjög hörð, ja, ég skal ekki segja mjög hörð átök, en það var mjög tvísýnt, að þessi sjóður yrði nokkurn tíma stofnaður á vegum Evrópuráðsins. Það var hörð andstaða í vissum aðildarríkjum og það var ekki hægt að stofna hann nema tiltekinn fjöldi aðildarríkja vildi vera með. Og þegar í óefni var komið í þessum efnum, þá var það Ísland, sem tók af skarið og það var mjög viturleg og skynsamleg ráðstöfun og hún var gerð undir forustu dr. Kristins Guðmundssonar, sem þá var utanrrh. Og það má segja það hér, að síðan þetta skeði, nýtur Ísland töluverðs velvilja, jafnvel fram yfir ýmsa aðra innan þessara samtaka. Ég tel að það hafi verið eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun að taka þetta lán. Hv. þm. spurði: Hvar er Vestfjarðaáætlunin? Hvar hefur verið gerð grein fyrir þessu? Hvar er áætlunin? Maður hefur nú heyrt þessar spurningar. Ég vil ráðleggja hv. þm. að fara í utanrrn., fá að sjá afrit af bréfum og grg. og áætlunum, sem utanrrn. sendi með umsókn um lán úr Viðreisnarsjóðnum á sínum tíma. Þar liggur málið allt augljóst fyrir. Því miður er ég ekki með hér í höndum handhæg gögn, sem ég gæti afhent hv. þm. þegar í stað, svo sem fréttabréf Viðreisnarsjóðsins, þar sem skýrt er frá þessu öllu í opinberum plöggum. Ég held, að ég þurfi ekki að svara þessari spurningu frekar. Þegar lánið var tekið á sínum tíma, þá var það skilyrði sett af Viðreisnarsjóðnum, að það yrði ekki einungis um framkvæmdaáætlun að ræða á sviði samgöngumála. Það yrði um alhliða uppbyggingu að ræða. Sjóðurinn vildi lána til þeirrar alhliða uppbyggingar og það var í samræmi við hans starfshætti. Ég tel mjög miður farið, að þessu var ekki fylgt eftir í tíð fyrrv. ríkisstj. og ég er sammála hv. 1. þm. Vestf., að það varð of mikill dráttur á því að hefja undirbúning að öðrum þáttum Vestfjarðaáætlunarinnar. Ég er sammála um það. En úr því sem komið er, ríður mest á, að við leggjum okkur nú allir fram um að hraða málinu. Og þó að það megi með réttu finna að sumu í liðinni tíð, þá þarf núv. ríkisstj. að láta hendur standa fram úr ermum, ef hún ætlar að fylgja nú fram þessum málum, eins og til var stofnað í upphafi. En við skulum vænta, að svo verði og ég veit, að við báðir, hv. 1. þm. Vestf. og ég, munum gera allt okkar til þess, að svo geti orðið.



Herra forseti. Á þskj. 497 hef ég leyft mér að leggja fram till. til þál. um rannsókn á áhrifum vísitölu- og gengistryggðra lána Ferðamálasjóðs á greiðslugetu lántakenda og sérstaka aðstoð, þar sem þörf reynist. Sá háttur hefur verið á hafður á lánum Ferðamálasjóðs, að þau hafa ýmist verið vísitölu- eða gengistryggð. Það er óþarft að lýsa hér þeim áhrifum, sem verðhækkanir og gengisfellingar hafa haft á vísitölu- og gengistryggð lán. Víða er nú svo orðið með vísitölutryggð lán, að afborganir eru orðnar langtum lægri, en vísitöluálagið. Og með gengistryggð lán er það algengt, að þrátt fyrir miklar afborganir er skuldin enn töluvert hærri en lánið upphaflega var. Út af fyrir sig getur slík vísitölu– eða gengistrygging lána verið eðlileg og út af fyrir sig geta ýmsir lántakendur auðveldlega haft þær auknar tekjur með hækkuðu verðlagi og breyttu gengi, sem gerir þeim kleift að standa undir greiðslu afborgana og vaxta af slíkum lánum. Ég hygg þó, að svo sé fyrst og fremst í þéttbýlinu, stöðum eins og Reykjavík og nágrenni Reykjavíkur og yfirleitt þar sem ferðamannastraumur er mikill og þar sem nýting gistihúsa er sæmileg mikinn hluta af árinu. En á mörgum smærri stöðum hefur gistihúsum verið komið á fót af nauðsyn fyrir ferðamenn, sem þar fara um og eiga ekki annars staðar gistingar von en e.t.v. á einum stað á stóru svæði eða jafnvel í heilli sýslu. Á mörgum slíkum stöðum, sem afviknir eru, er það algengt, að vegir lokast snemma og opnast seint og ferðamannatíminn þar er oft ekki meira en 4-5 mánuðir. Ég þekki dæmi um slíkt og tek dæmi í þeirri grg., sem fylgir þessari þáltill., dæmi þar sem mér sýnist algerlega ljóst, að lántakendur geta ekki staðið undir þeim álögum. sem vísitölu- og gengistrygging þeirra lána, sem þeir höfðu fengið, leggur á þá. Ég veit, að á öðrum staðnum blasir við, að lántakandi þurfi jafnvel að hætta sínum rekstri af þessum ástæðum og eingöngu dugnaður hans og fjölskyldu hans hefur gert honum kleift að halda þó áfram enn. Mér sýnist því vera rík ástæða til þess að skoða áhrif þessara skilyrða, þessara vísitölu- og gengistrygginga, á greiðslugetu lántakenda. Ég hygg, að sú skoðun muni leiða í ljós það, sem ég hef nú sagt, að áhrifin eru mjög breytileg og víða þannig, að þau eru ekki réttlætanleg. Ég hygg, að það muni einnig koma í ljós, og það hefur raunar þegar orðið svo, að þeir, sem rekið hafa gistiheimili á afskekktum stöðum, hafa orðið eða eru við það að gefast upp, ef ekki kemur hér nokkur leiðrétting til. Í trausti þess, að slík athugun verði gerð og ég er sannfærður um að hún muni leiða þetta í ljós, sem ég hef rakið, legg ég til, að ríkisstj. hlutist til um einhverja sérstaka fjárhagsaðstoð við þá lántakendur, sem í ljós kemur, að þannig er ástatt fyrir, eins og ég hef nú minnzt á. Ég hef ekki gert tilraun til þess að benda á leiðir, ef lánum þessum yrði breytt. Það getur verið erfitt, en ég læt hæstv. ríkisstj. um að finna leið til lausnar á þessum vanda, sem er tiltölulega mjög lítill miðað við fjölmargt annað, sem orðið hefur að leysa vegna erfiðleika af verðhækkunum og gengisfellingu. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vísa til grg. til nánari skýringar á þessari þáltill., en vil leyfa mér að leggja til, að till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég tel það vera mjög mikilvægt fyrir hv. alþm. og fyrir allan almenning í landinu að fá um það vitneskju, hverjar hækkanir hafa orðið á einstökum vörum og þjónustuliðum undanfarna mánuði, hvaða áhrif þessar hækkanir munu hafa á framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu og þar með kaupgjald. Það er enn fremur mikilvægt fyrir þm. og almenning að fá vitneskju um, hvaða hækkanir kunna að verða hjá bændum eftir því, sem um þær er vitað. Þess vegna er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hv. 7. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, hefur lagt fram, er mjög yfirgripsmikil og ekki auðvelt að svara henni í stuttu máli. Ég hef því valið þann kost að láta dreifa meðal þm. skriflegu svari við fsp„ og ég hygg, að þar sé vikið að öllum þeim atriðum, sem um er spurt, eftir því sem hægt er að gera við þessar aðstæður. En ég tel rétt að láta fylgja með þessum svörum nokkrar almennar skýringar frá minni hálfu. Verðlagshækkanir þær, sem stjórnarvöld hafa heimilað síðustu mánuði, má greina í fjóra aðalflokka, eftir því hvaða ástæður eru fyrir þessum hækkunum. Í fyrsta flokki eru þær verðhækkanir, sem stafa frá ákvörðunum, sem teknar voru í tíð fyrrv. ríkisstj. eða frá kostnaðarhækkunum, sem urðu á verðstöðvunartímanum. Dæmi um slíkar verðhækkanir, sem nú koma fram í verðlagi, eru m.a. þessi: Hækkun á hitaveitugjöldum, rafmagnsverði, strætisvagnagjöldum, sementsverði, gjöldum símans, afnotagjöldum útvarps og sjónvarps, bifreiðatryggingum, dagblöðum, olíuflutningum innanlands, steypustöðvartöxtum og á verði ýmiss konar iðnaðarvöru. Þeir, sem sótt hafa um verðhækkanir vegna þessara þjónustugreina, hafa fyrst og fremst rökstutt hækkunarbeiðnir sínar með því, að þeir hafi ekki fengið nauðsynlegar verðhækkanir samþykktar á verðstöðvunartímanum og því margir rekið með halla. Þannig telja t.d. forsvarsmenn Sementsverksmiðjunnar, að hækka hefði þurft verð á sementi nú um 16.7% vegna synjunar um hækkun á s.l. ári og tapreksturs fyrirtækisins. Ríkisstj. heimilaði þó aðeins 10% verðhækkun á sementi. Fjármálastjóri útvarpsins taldi einnig, að hækka þyrfti afnotagjöld þess um 32.2% til þess að ná fullum rekstursjöfnuði, eins og nú er komið, en ríkisstj. féllst aðeins á 10% hækkun afnotagjalda. Á svipaðan hátt var rökstuðningur borgaryfirvalda í Reykjavík fyrir hækkunarbeiðnum á hitaveitugjöldum og strætisvagnagjöldum. Eigendur steypustöðva í Reykjavík töldu sig þurfa að fá 34–39.5% verðhækkun, m.a. vegna tapreksturs á s.l. ári. Ríkisstj. heimilaði þeim 10% verðhækkun. Landsvirkjun taldi óhjákvæmilegt að hækka verð á raforku í heildsölu um 20%, til þess að fyrirtækið gæti staðið við samninga við erlenda aðila um rekstursafkomu. Af þeim ástæðum var síðan heimiluð 10% verðhækkun á almennri raforkusölu rafveitna. Mörg iðnfyrirtæki hafa talið nauðsynlegt að fá að hækka útsöluverð á framleiðslu sinni, vegna þess að á tíma verðstöðvunarinnar hafi framleiðslukostnaður þeirra farið vaxandi, m.a. vegna hækkunar á erlendu efni eða rekstrarvörum. Verðhækkanir af þessu tagi, sem rekja verður til þess, sem gerst hafði í verðlagsmálum fyrir tíð núv. ríkisstj., eru tvímælalaust fyrirferðarmestar og hafa haft mest áhrif til hækkunar á vísitölu. Í öðrum flokki verðhækkana eru svo þær verðlagsbreytingar, sem beinlínis stafa af erlendum verðlagshækkunum. Þannig hefur verðlag á sykri hækkað mjög mikið á heimsmarkaði. Afleiðingar þess eru m.a. þær, að ýmsar vörur, sem hér eru framleiddar úr sykri, hafa hækkað í verði. Má þar til nefna gosdrykki, sælgæti og ýmsar brauðtegundir. Þá er einnig vitað, að gjaldeyrir flestra viðskiptalanda okkar í Evrópu hefur hækkað síðustu mánuði, en það hefur skiljanlega leitt til hækkunar á verði innfluttra vara. Í þriðja flokki eru þær verðhækkanir, sem stafa af nýgerðum kaupgjaldssamningum. Vegna lagaákvæða um, að bændur skuli hafa sambærileg laun og verkamenn og iðnaðarmenn, hækkaði verð á landbúnaðarafurðum um 12–14%, og afleiðing þess varð sú, að ýmsar unnar kjöt- og mjólkurvörur hlutu einnig að hækka í verði. Þá hækkaði neyzlufiskur innanlands um leið og fiskverð var hækkað til sjómanna. Og um leið og kaup iðnaðarmanna hækkaði, hlaut útseld vinna þeirra að hækka, þó að dregið væri úr þeirri álagningu, sem meistarar og fyrirtæki höfðu áður haft á útseldri vinnu. Í fjórða flokki eru svo þær verðhækkanir, sem stafa af sérstökum ráðstöfunum ríkisstj. til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð og Vegasjóð. Þar er um að ræða verðhækkanir á áfengi og tóbaki og á bifreiðum vegna nýs innflutningsgjalds. Þær verðlagshækkanir, sem ríkisstj. hefur heimilað síðan um áramót, eru vissulega meiri en æskilegt hefði verið, en varla er hægt að sjá, að mögulegt hefði verið að komast hjá þeim eins og í pottinn var búið. Í tíð fyrrv. ríkisstj. var samið um miklar launahækkanir opinberra starfsmanna, þ.e. starfsmanna í þjónustu ríkisins, ríkisfyrirtækja og starfsmanna bæjarfélaga. Þessir samningar voru gerðir í des. 1970 eða nokkru eftir að verðstöðvunin hófst. Þær launahækkanir hlutu að koma fram í opinberum rekstri. En vegna verðstöðvunarinnar komu afleiðingar þeirra hækkana ekki fram í verðlagi, og var því þar um geymdan vanda að ræða. Ljóst er af því, sem hér hefur verið sagt, að meginþunginn af þeim verðlagshækkunum, sem nú hafa verið að koma fram, stafar frá ákvörðunum, sem gerðar voru í tíð fyrr. ríkisstj. eða sem eiga beinlínis rætur að rekja til þess, sem gerst hafði í rekstrar- og verðlagsmálum, áður en núv. ríkisstj. tók við völdum. En rétt er svo að hafa í huga, að enn hafa ekki verið afgreiddar beiðnir um hækkun á álagningu verzlunarfyrirtækja, en sú beiðni er að verulegu leyti rökstudd með kaupgjaldssamningunum, sem áttu sér stað um síðustu áramót, og ekki hefur heldur verið tekin afstaða til beiðni frá skipafélögunum um hækkun á fröktum, en beiðni þessara aðila er að verulegu leyti rökstudd með launahækkunum, sem einnig urðu um síðustu áramót. Afleiðingar í verðlagsmálum af þeim kaupgjaldssamningum, sem þá voru gerðir, eru því að nokkru ókomnar fram. Eins og fram kemur í hinu skriflega svari, sem hv. alþm. hafa fengið, þá er þar gerð nokkur grein fyrir áhrifum verðlagsbreytinganna á vísitölu, en þó hefur ekki þótt fært að gera ítarlega talningu á áhrifum vegna þeirra verðbreytinga, sem ýmist eru nú að eiga sér stað eða hafa átt sér stað síðustu daga af þeim ástæðum, að þar leikur nokkur vafi á um ýmis atriði. En þó er það álit Hagstofunnar, að gera megi ráð fyrir því, að kaupgjaldsvísitalan geti hækkað um u.þ.b. 5.8 vísitölustig, þegar kaupgjaldsvísitalan kemur næst til framkvæmda, og yrði þá kaupgreiðsluvísitalan í kringum 11 5 stig. En á þessu geta að sjálfsögðu enn orðið breytingar. Þetta voru nú aðalatriðin, sem ég taldi rétt, að kæmu hér fram til frekari skýringar á þeim ítarlegu skriflegu svörum, sem útbýtt hefur verið við þessari fsp. og allir hv. þm. hafa þegar fengið í hendur.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós sérstakt þakklæti til hæstv. viðskrh. fyrir ítarleg svör hans við þessum yfirgripsmiklu spurningum. Ég hafði rætt það við hæstv. ráðh. og hæstv. forseta Sþ. áður, hvort ekki væri rétt að svara fsp. einmitt í þessu formi, þ.e. að dreifa skriflegu svari meðal þm., og mér þykir vænt um, að við þeirri ósk skyldi hafa verið orðið. Það sparar þingheimi tíma og gerir svarið miklu aðgengilegra en ella mundi eiga sér stað. Ég vona, að þetta geti orðið til fyrirmyndar framvegis varðandi meðferð fsp. hér á hinu háa Alþingi og læt í ljós eindregna von um, að svo megi verða. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að ræða efni málsins við þetta tækifæri. Ég vildi í tilefni af ræðu hæstv. ráðh. aðeins vekja athygli á, að sá listi, sem þm. hafa fengið lagðan fyrir sig, er ófagur. Hann ber þeirri þróun, sem íslenzka þjóðin er nú að upplifa, ófagurt vitni, og hlýtur að setja ugg að mörgum mönnum í tilefni af þessu, jafnvel við fljótlegan lestur yfir listann. Ég skal ekki heldur ræða þær skýringar, sem hæstv. ráðh. gaf á því, hverjar hann teldi vera meginorsakir þeirra miklu verðhækkana, sem dunið hafa yfir og eru enn að dynja yfir. Ég er ekki sammála skýringum hans á því, að hér sé fyrst og fremst um að ræða afleiðingar af einhverjum svonefndum fyrri syndum eða eldri ákvörðunum og mun síðar gera nánari grein fyrir því á réttum og eðlilegri vettvangi en hér er um að ræða. Hér vildi ég aðeins segja, að auðvitað hlaut öllum vitibornum mönnum að vera ljóst, að í haust mundi verða mikill vandi á höndum í verðlagsmálum eftir langt verðstöðvunartímabil. Þetta var öllum mönnum ljóst og hefur öllum mönnum verið ljóst undanfarin ár, í raun og veru allt verðstöðvunartímabilið. Það, sem nú er að koma í ljós, er, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur ekki reynzt þessum vanda vaxin. Hún hefur ekki reynzt geta leyst þennan vanda með sama hætti og hún taldi sig geta í baráttunni fyrir kosningarnar, og það hlýtur að valda öllum almenningi hinum mestu vonbrigðum. Ég vek athygli á því, sem hæstv. ráðh. raunar sjálfur tók skýrt fram, enda kemur það fram í skýrslunni, að fram til 1. maí er gert ráð fyrir því, að vísitala framfærslukostnaðar hækki um hvorki meira né minna en 8 stig og kaupgjaldsvísitala komi til með að hækka um tæp 6 stig, sem er sannarlega mjög alvarleg þróun fyrir atvinnuvegina og fyrir þjóðarbúskapinn yfir höfuð að tala. En á því vildi ég að síðustu vekja athygli, að hér er ekki vikið að því, að í raun og veru eiga launþegar enn þá inni í kaupgjaldsvísitölunni 4 stig vegna þeirrar aukningar á niðurgreiðslum, sem gerð var og þeirrar hækkunar á landbúnaðarvörum, sem af þeim hlauzt, en hefur ekki fengizt bætt í kaupgjaldsvísitölu. Það dæmi er enn óuppgert í kauplagsnefnd. Afgreiðslu þess var frestað á sínum tíma, og enn sem fyrr hef ég fulla trú á því, að kauplagsnefnd muni fella réttlátan dóm í því máli, þ.e. dæma neytendum rétt til launahækkunar, vegna þess að í stað skatta, sem þeir auðvitað munu spara, munu þeir koma til með að greiða aðra skatta nákvæmlega jafnháa og þess vegna eiga þeir ekki að bera þá hækkun, sem orðið hefur á landbúnaðarvörum í þessu sambandi bótalaust. Það væri ranglát niðurstaða, og ég treysti því, að til hennar muni ekki koma. En sá vandi, sem af því hlýzt, kemur til viðbótar þeim mikla vanda, sem lýst er í þessu skjali. Svo endurtek ég enn þakkir mínar til ráðh. fyrir ítarleg svör.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs út af því, sem stendur á bls. 12 í þessari skýrslu, en þar segir, að nokkrir aðilar hafi lagt fyrir verðlagsyfirvöld beiðni, þ.e. í c-lið skýrslunnar, um hækkun, sem ekki hefur verið tekin fyrir enn þá. Í c-lið stendur: Flutningsgjöld af vörum frá útlöndum (Eimskip, Hafskip og SÍS, Samband ísl. samvinnufélaga, skipadeild). Mér er kunnugt um það hins vegar, að Eimskip hefur byrjað að innheimta verulega verðhækkun á vörum frá Íslandi og allt upp í fjórðung. Og ég vildi nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. viðskrh., hvort hann hafi fengið um þetta beiðni eða hvort það sé Eimskip alveg í sjálfsvald sett að setja þá taxta, sem þeir kæra sig um, á vörur frá landinu, því að það kemur sannarlega niður á vöruverði með öðru móti, þ.e. hráefnisverði til sjómanna. Ég hef þegar í höndunum ljósrit af reikningi, er sýnir allt að fjórðungshækkun hjá Eimskip í þessu tilfelli.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykn. spurði um, þ.e. um það, hvort Eimskipafélaginu mundi vera heimilt að hækka um allt að fjórðung gjöld fyrir útflutning á vörum frá landinu, þá skal ég játa það, að mér er ekki út af fyrir sig kunnugt um neina slíka heimild, og er sjálfsagt að huga að því, hvernig þessu er háttað. En hitt veit ég, að Eimskipafélagið hefur þegar gert samninga til lengri tíma við aðila, sem hafa með höndum mikinn hluta af útflutningi okkar, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna o.fl., um flutning á frosnum fiski, og þeim samningum, sem eru til miklu lengri tíma, hefur að vísu verið breytt, en þar hefur aðeins orðið um mjög litla hækkun að ræða, ég held innan við 4% frá því, sem áður hafði verið. En þetta atriði mun út af fyrir sig verða tekið til athugunar, hvort um það getur verið að ræða, að þarna hafi átt sér stað óleyfileg verðlagshækkun af hálfu þessara aðila. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að það hefði öllum verið ljóst, að mikill vandi hefði verið á höndum í verðlagsmálum þjóðarinnar, en sló því svo föstu, að í ljós hefði komið, að ríkisstj. hefði ekki reynzt þeim vanda vaxin að leysa málið. Það er út af fyrir sig mjög athyglisvert, að þessi hv. þm. viðurkennir þá staðreynd, að hér var um mikinn vanda að ræða, sem fyrrv. ríkisstj. skildi eftir sig í þessum efnum. Mér þykir mjög hafa borið á því í málflutningi þeirra, sem tala fyrir fyrr. ríkisstj., að þeir vilji kenna núv. ríkisstj. um þann vanda, sem víð var að glíma í þessum efnum. En það er sem sagt ljóst, að hv. 7. þm. Reykv. viðurkennir það nú, að hér var um gífurlega mikinn vanda að ræða, sem hlaut að fylgja í kjölfar langrar verðstöðvunar. En það væri kannske ekki úr vegi, þó að hér sé ekki staður eða stund til þess að fara út í ítarlegar umr., að spyrja þennan hv. þm. um það, hvernig hann hafi ætlað að leysa þann vanda, þar sem menn höfðu hrúgað því upp fyrir framan sig að leyfa ekki verðlagshækkanir á ýmsum sviðum og þar sem kominn var upp stórfelldur hallarekstur hjá fyrirtækjum. Það var augljóst á orðum hans, að hann gerði sér grein fyrir því, að um verðstöðvun gat ekki verið að ræða endalaust eða áfram, en hvernig átti þá að leysa vandann? Ríkisstj. hefur farið þá leið, að hún hefur ekki orðið við beiðnum aðila nema að litlu leyti. Þegar borgaryfirvöldin í Reykjavík töldu sig þurfa að fá 13.1 % hækkun á hitaveitugjöldum, eins og komið væri, þá samþykkti ríkisstj. aðeins 5% hækkun. Og þegar borgaryfirvöldin í Reykjavík og reyndar forustuaðilar fyrir öðrum rafveitum í landinu töldu sig þurfa að hækka rafmagnsverðið alveg óhjákvæmilega um 16.6%, þá samþykkti ríkisstj. þó ekki meira en 10% hækkun. Og þannig mætti í fjöldamörgum efnum telja upp. Það, sem ríkisstj. hefur gert, er það, að hún hefur reynt að hamla hér á móti og draga úr eins og mögulegt er. Hún hefur reynt að leggja á reksturinn það, sem hægt hefur verið, en hitt er líka alveg augljóst, að það var engin leið í ýmsum tilfellum að neita um einhverja verðlagshækkun, eins og komið var. En ég get tekið undir með hv. 7. þm. Reykv., að hér er um alvarlega þróun að ræða. Það er rétt. Hér var og er um alvarlegt vandamál að ræða. En hitt þykir mér heldur af smærra taginu, að þeir, sem stofnað hafa til reiknings, þeir, sem stofnað hafa til skuldar, þeir, sem eiga sinn stóra hluta að því að efna til vandans, skuli ætla sér að hlaupa frá vandanum og neita að bera á honum nokkra ábyrgð og vilja aðeins gera þá einföldu kröfu, að aðrir greiði skuld þeirra. Varðandi umsagnir hv. 7. þm. Reykv. um það, hvað launþegar eigi inni, þá vil ég aðeins segja það, að núv. ríkisstj. leiðrétti vísitöluna um nokkuð á þriðja vísitölustig frá því, sem fyrr. ríkisstj. hafði ákveðið með lögum, og bætti launþegum þar með upp beina skerðingu, sem fyrrv. ríkisstj. hafði gert á launakjörum þeirra, en núv. ríkisstj. hefur ekki gert neitt til þess að breyta gildandi lagaákvæðum um útreikning vísitölunnar, og þar hefur verið farið nákvæmlega samkv. settum lagareglum, og er næsta einkennilegt að heyra þennan hv. þm., að ég tali nú ekki um blað hans, tala um það, hvernig vísitalan hafi verið fölsuð, og segja svo alltaf í hinu orðinu, að hann beri fullt traust til þeirrar nefndar, sem hefur með útreikning vísitölunnar að gera. Og sé um einhverja fölsun á vísitölu að ræða, þá getur þarna ekki verið um neitt annað að ræða en það, að verið er að bera sakir á þá menn, sem samkv. lögum reikna út kaupgjaldsvísitöluna. Hún hefur verið reiknuð út eins og lög standa til í hvert það skipti, sem hún hefur átt að reiknast út. Og það hefur því ekki verið efni til þess að tala um einhverja vísitölufölsun. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, af því að hér er ekki tími til þess að fara í langar umr. Það gefst eflaust tækifæri til þess að ræða þessi mál á öðrum stað og öðrum tíma, þar sem betri tími er til. En hér hafa verið gefnar upplýsingar um það, hvað hefur gerzt í þessum málum, og ég hef dregið fram það, sem ég tel vera beinar staðreyndir um það, af hvaða toga aðallega eru spunnar þessar verðhækkanir, sem hér hafa verið ræddar og hafa verið að ganga yfir, því að ég tel, að það sé ekkert um að villast, að þær séu svona tilkomnar, eins og ég hef greint frá.



Herra forseti. Fsp.-tími gefur nú ekki mikla möguleika til umr., en það er vissulega margt, sem í hugann kemur, þegar þessar upplýsingar eru gefnar, sem hæstv. viðskrh. hefur gefið. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vildi drepa á í því sambandi. Annað atriðið skiptir kjarna málsins eða þann vanda, sem hæstv. ráðh. segir, að hafi verið eftir skilinn af hálfu fráfarandi ríkisstj. Ég vil í því sambandi minna á, að haustið 1970, þegar verðstöðvunin var lögfest, þá var flutt af hálfu þessa hæstv. núv. ráðh. og flokksbræðra hans frv. um það hér á Alþ. og því haldið ákveðið fram, að það hefði verið ástæðulaust og væri ástæðulaust að leyfa verðhækkanir vegna kauphækkana um vorið 1970. Þær kauphækkanir hefðu verið eðlilegar og atvinnuvegirnir og þeir aðilar, sem að þeim launahækkunum hefðu staðið eða samþykkt, gætu tekið þær hækkanir á sig. Það var sem sagt gert ráð fyrir af þeim aðilum þá, þegar aðrir fóru með stjórn landsins, að það væri mögulegt að framkvæma kauphækkunina vorið 1970, án þess að til neinna hækkana ætti að koma af þeim orsökum. Nú er því hins vegar haldið fram af þessum sama hæstv. ráðh., að þessum hækkunum vegna kauphækkana 1970 hafi verið safnað fyrir og það sé fráfarandi ríkisstj. að kenna og það hafi verið óumflýjanlegt að leyfa þessar hækkanir. Með þessu er ég ekkert að deila á það út af fyrir sig, að þessar hækkanir hafi verið leyfðar. Það hefur vafalaust verið nauðsynlegt og eðlilegt, en þetta er auðvitað allt önnur röksemdafærsla, og hæstv. ráðh. og flokksbræður hans hafa fallið frá þeim rökum, sem þá var haldið fram, að hægt væri að framkvæma verðstöðvun með þeim einfalda hætti að banna algerlega að færa út í verðlagið allar hækkanir, sem leitt höfðu af kauphækkuninni 1970. Hitt atriðið var mál, sem hv. 7. þm. Reykv. kom inn á, en það er spurningin um þau tæplega 4 vísitölustig, sem kaupið lækkar um að öðru óbreyttu vegna niðurfellingar á nefsköttum, almannatryggingagjöldum og sjúkrasamlagsgjöldum. Um þetta hafa áður orðið umr., og ég átti nokkrar umr. um það í hv. Ed. við núv. hv. forseta Alþýðusambands Íslands, hver væri afstaða verkalýðshreyfingarinnar til þessa máls, og ef ég man rétt, komst hann svo að orði, að hún mundi ekki una því, að vísitalan yrði skert sem þessu næmi við niðurfellingu þessara gjalda nema að svo miklu leyti, sem skattalækkanir kæmu á móti. Nú held ég, að varla sé nokkur Íslendingur finnanlegur, sem er svo bjartsýnn að halda, að skattar lækki. Ég veit ekki, hvort hv. þm. er það bjartsýnn enn í dag. En ég skal fúslega fallast á þau rök, að ef slík hlunnindi kæmu á móti, þá væri eðlilegt að taka tillit til þessa. En að öðru leyti hélt hv. forseti Alþýðusambandsins því fram, að verkalýðshreyfingin mundi ekki una öðru en fá þá bætt upp þessi 3.6 eða 4 vísitölustig, sem þar var um að ræða. Nú finnst mér eitt vera villandi í þessu máli, eða a.m.k. hef ég ástæðu til þess að halda það, þegar sagt er, að beðið sé úrskurðar kauplagsnefndar. Ég efa nefnilega stórkostlega, að kauplagsnefnd hafi nokkra möguleika til að taka þetta til greina. Það er a.m.k. mikið vafamál, vegna þess að beinu skattarnir eru ekki í vísitölugrundvellinum. Hin gjöldin eru aftur á móti í grundvellinum, og það er staðreynd, að þau eru ekki lengur greidd, og þar af leiðandi falla niður útgjöld vísitölufjölskyldunnar vegna þessara nefskatta. Ég held því, að það sé a.m.k. mikið vafamál. að hægt sé að segja, að menn bíði bara úrskurðar kauplagsnefndar, vegna þess að það sé efasamt, að hún geti eða muni telja sér fært að taka tillit til þessara breytinga, sem hér verða. Nú vildi ég þess vegna leyfa mér að varpa fram þeirri fsp. til hæstv. viðskrh„ hvort það sé ætlun ríkisstj., ef kauplagsnefnd tekur þetta ekki til greina, þetta tap, sem launþegar hafa þarna orðið fyrir, að beita sér fyrir því, að vísitalan verði hækkuð sem þessu nemur. Í þessum orðum mínum felst þó ekki ádeila um það eða kröfugerð, heldur aðeins spurning um ákveðnar staðreyndir og í tilefni af þeirri ályktun, sem Alþýðusamband Íslands hefur gert varðandi þetta mál.



Herra forseti. Fsp.- tíminn er að sjálfsögðu ekki til almennrar umr., og ég get fallizt á þau sjónarmið, sem fram hafa komið og ekki sízt hjá hæstv. forseta Sþ. nú. Það er þó stundum þannig, að ekki er hægt að komast hjá því að gera nokkrar aths. við það, sem sagt er, og það ætla ég að leyfa mér að gera núna. Hæstv. viðskrh. sagði, að þeir, sem stofnuðu til vandans og geymdu verðhækkanirnar með verðbreytingum, með verðstöðvun, vilji nú skjóta sér undan vandanum og ekki láta leyfa verðhækkanir, en eins og áðan var vikið að, þá var þáv. ríkisstj. atyrt fyrir það að hafa leyft of miklar verðhækkanir. Ég lagði fram svipaða skýrslu um verðhækkanirnar í umr., sem þá fóru fram og síðar á þinginu um þetta mál, og sýndi hún, að verðhækkanir höfðu verið leyfðar oft með shlj. atkv. og stundum a.m.k. miklum meiri hl. og engum mótatkv. í verðlagsnefndinni, og þetta átti sér stað um iðnaðinn líka. Það er svo rétt, að það munu einhver iðnfyrirtæki, sennilega örfá, hafa orðið þannig út undan, að þau hafa ekki verið búin að biðja um þessar verðhækkanir fyrir verðstöðvunina. Það kom fram á sínum tíma og var ekkert leyndarmál. Þess vegna er það afar einkennilegt, þegar því er haldið fram nú, að verðstöðvunin hafi valdið vanda í iðnaðinum, vegna þess að hann hafi ekki fengið verðhækkanir. Það kom líka fram í ræðu formanns Félags ísl. iðnrekenda, að þetta væri geymdur vandi. En þá spyr ég: Hvernig hefði íslenzkur iðnaður staðið, ef verðstöðvun hefði ekki orðið og komið 7–10% kauphækkun í iðnaðinn 1. des., sem var komizt hjá, og síðan líklega á einu ári svona um 20% kauphækkun, ef ekkert hefði verið að gert? Þegar ég segi um 20% kauphækkun, þá miða ég við, að það mun nálgast það að verða upp undir 20% kauphækkun. A.m.k. mun vísitalan hjá þessari hæstv. ríkisstj. væntanlega á þessu ári, einu árstímabili, hafa hækkað um sem nemur 20 stigum. Það eru allar líkur, sem til þess benda. Hvernig hefði þá íslenzkur iðnaður staðið og hvernig átti þá að leysa vandann? Var það ekki nokkru meiri vandi, sem þá var við að etja, ef kaupið hefði á eins árs tímabili hækkað um upp undir 20% hjá iðnaðinum í samkeppni við innfluttar vörur og í sambandi við möguleika þeirra til útflutnings en þó að einhverjar greinar iðnaðarins hefðu ekki fengið þær verðhækkanir, sem þær óskuðu eftir haustið 1970? En það er staðreynd, að iðnaðurinn hefur ekki blómstrað meira á öðrum tíma en á árunum 1970 og 1971. Hann jók framleiðslu sína um 10–11 % fyrra árið og 13–14% síðara árið, og þegar um slíka framleiðsluaukningu er að ræða, þá ætti að mega búast við því, að slíkur atvinnurekstur gæti þolað það, að eitthvað væri hamlað á móti verðhækkunum, sem hann kannske mjög gjarnan hefði viljað fá, en bæði framleiðsluaukningin og framleiðniaukningin gefa honum meira í aðra hönd. Það er þess vegna fráleitt, og ég vísa því algerlega á bug, að fyrr. ríkisstj. hafi stofnað þarna til vanda fyrir þá, sem nú eru að biðja um verðhækkanir. Þvert á móti varð hún mikil bjargvættur íslenzks atvinnurekstrar með þeirri verðstöðvun, sem hún stofnaði til og leiddi til þess, að kauphækkanir urðu litlar sem engar á tímabilinu frá því að verðstöðvunin tók gildi og þar til núv. ríkisstj. tók við.



Herra forseti. Ég vil taka það fram í tilefni af því, sem hv. I. þm. Reykv. var að enda við að segja hér, að það er misskilningur, ef hann heldur, að það sé mín skoðun, að verðstöðvunin út af fyrir sig hafi verið röng og af henni sem slíkri hafi leitt einhvern sérstakan vanda. Ég tel, að verðstöðvunin hafi verið réttmæt og hún hafi átt að vera. En mér hefur aldrei dottið til hugar að neita hins vegar þeirri staðreynd, að með verðstöðvuninni var verið að hrúga upp ýmsum vandamálum, sem ekki komu fram, og þó að ég finni það, að hv. 1. þm. Reykv. er ekki ánægður með ummæli formanns Félags íslenskra iðnrekenda, þau, sem hann viðhafði á fundi nú nýlega um þetta atriði, þá held ég nú samt, að það, sem formaður Félags ísl. iðnrekenda sagði í þessum efnum, sé fullkomlega rétt, því að á verðstöðvunartímanum er það þannig, að erlendar verðhækkanir fá að koma fram nokkurn veginn jafnóðum og þær gerast á innfluttum vörum til landsins, þar sem þær eru beinlínis seldar beint áfram til neytenda. En þegar iðnaðurinn kaupir hins vegar þessar vörur við hækkuðu verði, þá er ekki um leið ákveðið, að iðnaðurinn fái að hækka útsöluverðið á framleiðsluvörum sínum. Og það er þetta, sem hefur verið að gerast, og því er ekkert um það að villast, að í sumum tilvikum var þarna kominn upp vandi, sem er aðeins eðlilegur vandi, sem leiddi af verðstöðvun í langan tíma. Ég gæti tekið undir með hv. 1. þm. Reykv., að ég álít, að þegar við lítum á iðnaðinn sem heild, þá hafi afkoma hans verið mjög sæmileg. En eigi að siður er hitt rétt, að þarna hafði safnazt fyrir talsverður vandi, sem varð að leysa úr með einhverjum hætti í víssum tilvikum. Hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín þeirri fsp., hvort ríkisstj. mundi gera ráðstafanir til þess að hækka kaupgreiðsluvísitöluna, ef kauplagsnefnd teldi sér ekki fært að líta fram hjá þeim breytingum, sem verða, eða gera breytingar á grundvelli kaupgjaldsvísitölunnar með tilliti til þess, að nefskattarnir væru nú felldir niður. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að kauplagsnefnd muni fjalla um þetta mál og tel, að það sé aðeins í fullu samræmi við vinnubrögð hennar. Ég vil nefna t.d. eitt dæmi. Eins og kunnugt er varð sú breyting á s.l. hausti, að iðgjöldum til bifreiðatrygginga var breytt í grundvallaratriðum frá því, sem áður var. Tekin var upp svonefnd sjálfsábyrgð í stað beins iðgjalds að nokkru leyti. Kauplagsnefnd ákvað að meta þetta, þó að þetta væri ekki í vísitölugrundvellinum. Og hún mat þetta sem tiltekna iðgjaldahækkun og hækkaði vísitöluna um rúmlega 0.2 stig af þessum ástæðum. Ég efast ekkert um það, að kauplagsnefnd hlýtur að fjalla um þetta mál, og ég held, að ríkisstj. hafi ekki í huga að blanda sér í það á neinn hátt, eins og sú nefnd er samansett og eins og þeir hagsmunaaðilar, sem þarna eiga mest undir, hafa mikil áhrif á þá nefnd. Það er ekki meining ríkisstj. að fara að blanda sér í störf nefndarinnar. Ég vil líka um leið segja það, að það er rangt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., þegar hann heldur því fram, að ég og flokksbræður mínir höfum talið, að ekki þyrfti að leyfa neinar verðlagshækkanir vegna þeirra kauphækkana, sem samið var um á árinu 1970. Það hef ég a.m.k. aldrei tekið mér í munn, og ég kannast ekki við það heldur að hafa séð það í málgögnum okkar. En hins vegar er það rétt, að ég hafði haldið því fram, og það er enn þá mín skoðun, að þær verðlagshækkanir, sem heimilaðar voru af fyrr. ríkisstj. rétt áður en verðstöðvunin skall á, hafi þá verið allt of miklar í mörgum greinum, og það hafi ekki verið ástæða til þess að heimila jafnmiklar verðlagshækkanir og þá voru samþykktar. Það er allt annað mál. Mér hefur aldrei dottið í hug, að veruleg og almenn kaupgjaldshækkun gæti gengið þannig yfir í verðmiðlunarkerfi okkar, að um enga verðlagsbreytingu yrði að ræða á eftir. Mér er alveg ljós t.d. jafneinfaldur hlutur og það, að þegar laun iðnaðarmanna hækka, þá hlýtur útseld vinna þeirra hjá fyrirtækjum að hækka líka. Það er alveg með öllu óframkvæmanlegt annað en taka tillit til slíks. Þar getur aðeins verið ágreiningur um það, hvað eigi að leyfa fyrirtækjum þeirra eða meisturunum mikla álagningu á hina útseldu vinnu. En að sjálfsögðu verður að taka tillit til þess kaups, sem um hefur verið samið. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, sé ekki ástæðu til þess. Ég tel, að upplýsingar hafi verið gefnar hér eftir því sem efni standa til um það, sem um hefur verið spurt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég hef ekki hjá mér nákvæmlega ummæli, sem hæstv. núv. viðskrh. lét falla haustið 1970 um verðhækkanirnar, en ég man það samt, að efnislega kom það margoft fram í sambandi við frv., sem hann og flokksbræður hans fluttu þá hér um verðstöðvun, að þeir teldu, að kauphækkununum, og það er ekki ný kenning hjá þeim, ætti ekki að velta út í verðlagið. Kauphækkanirnar 1970 voru að þeirra mati þá alls ekki óeðlilegar kauphækkanir. En að halda því þá fram nú, að það hafi verið óeðlilegt að leyfa þá verðhækkanir, leyfa þeim þá að fara út í verðlagið, þeim verðhækkunum, sem fyrr. ríkisstj. samþykkti þá, en það sé hins vegar allt í lagi með þær verðhækkanir, sem núv. ríkisstj. hefur samþykkt, það skal ég láta liggja á milli hluta. Þegar aftur kom að því að svara síðara atriðinu, sem ég gerði að umtalsefni, þá fannst mér hæstv. ráðh. taka nokkuð óljóst til orða og sannast sagt nokkuð villandi, vegna þess að það er auðvitað ekkert sambærilegt að ræða um það, þó að kauplagsnefnd hafi tekið til greina skerðingu á tryggingum bifreiða, vegna þess að þar er um bein útgjöld að ræða á útgjaldalið, sem gert er ráð fyrir í vísitölugrundvellinum. En ég leyfi mér að efast stórlega um varðandi skatta og varðandi nefskattana, að kauplagsnefnd taki það til greina. Það er gott og blessað, ef hún gerir það. En ég sé ekki betur og spyr, það upplýsist þá frá hæstv. ráðh., ef ég fer með rangt mál, - hvort ekki sé gert ráð fyrir því í þessum áætlunum um hækkun vísitölunnar nú á næstu mánuðum, að neinar bætur komi launþegum til handa í sambandi víð þessi 4 vísitölustig eða tæplega það, sem af þeim voru tekin. Það virðist vera gengið út frá því í þessum útreikningum, að þau verði ekki bætt, að kauplagsnefnd taki slíkt ekki til greina og ríkisstj. þá ekki fyrir sitt leyti stuðli að því, að þetta verði tekið til greina. Þetta sýnist mér vera staðreynd, sem alveg blasi við, ef við athugum þær tölur, sem gengið er út frá varðandi áætlaða hækkun kaupgjaldsvísitölunnar.



Herra forseti. Ég skal halda örstutta tölu. Það er í sambandi við það, sem ég benti á, og vil bara árétta það, svo að mönnum skiljist það alveg, að varðandi atvinnureksturinn fengu sumar greinar við verðstöðvunina ekki verðlagshækkanir eins og þær vildu. En þær fengu á móti það, að kaupið hækkaði ekki eins og var ráðgert, að það mundi hækka, og það var ráðgert, að það mundi hækka í desember einhvers staðar á milli 7 og 10 stig, sem stöðvuð voru, 7.5 eða 8, ef ég man þetta nógu rétt nákvæmlega. Ef verðstöðvunin hefði ekki orðið, þá hefði bæði iðnaður og aðrar atvinnugreinar, sem voru í samkeppni við innflutning, þurft að greiða þetta miklu meira í kaupgjald og samkeppnisaðstaðan þar af leiðandi versnaði. Þetta sluppu þeir við, fengu að vísu ekki verðhækkanir, og urðu svo að keppa við innfluttar vörur og borga eitthvað meira - sáralítið - fyrir aðfluttu vöruna. Ég held, að það hafi tvímælalaust verið miklu hagstæðara fyrir atvinnureksturinn, sem losnaði við víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags, sem gat orsakað upp undir 20% kauphækkanir á skömmum tíma, ef ekki var að gert, en þær litlu verðlagshækkanir, sem neitað var um og hann hafði beðið um. Valkosturinn liggur þar á milli, og mér þætti vænt um það, ef formaður Félags ísl. iðnrekenda, sem hefur spunnizt inn í umr. okkar, vildi gera grein fyrir því á opinberum vettvangi, hvorn valkostinn hann heldur vildi. Hann á ekki að segja bara: Við erum í vandræðum, af því að við fengum ekki allar þær verðhækkanir, sem við vildum. - En hvaða valkost vildi hann? Að sleppa við kauphækkanirnar með stöðvuninni og missa af nokkrum verðhækkunum, sem eftir voru? Þetta er spurningin, sem ekki er svarað í hinni ágætu ræðu hans að öðru leyti. Varðandi svo síðara atriðið, sem þeir hafa rætt um, hv. 2. þm. Norðurl. e. og ráðh., hvernig kauplagsnefndin á að reikna út kaupgjaldsvísitöluna, þá finnst mér, að það standi upp á ríkisstj. Það hef ég áður sagt hér. Hún getur ekki sagt: Þetta kemur okkur ekki við. Ef hún breytir lögunum, eins og hún gerir, breytir almannatryggingalögunum og tekjuskattslögunum, og ef hún sér fram á það, hún sér kannske ekki fram á það, en ef hún sér fram á það, að þetta skapi launþegunum ranglæti, að vísitöluútreikningurinn, vísitalan, sem á að mæla öllum almenningi kaup, verði með þessu skert, þá hefur ríkisstj. í hendi sér að breyta lögunum um útreikning kaupgjaldsvísitölunnar, og það er það, sem hún á að gera, ef hún sannfærir sjálfa sig um það, að hún komi hér fram með rangindum gagnvart launþegastétt landsins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. á þskj. 560, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: Hvenær er að vænta, að lokið verði endurskoðun á vátryggingarmálum fiskiskipa til lækkunar á vátryggingarkostnaði þeirra? Í stjórnarsáttmálanum á bls. 3 segir svo, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. mun m.a. beita sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum í efnahagsmálum. 3. Að vátryggingarmál fiskiskipa verði endurskoðuð með það fyrir augum að lækka vátryggingarkostnað.“ Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi veitt því athygli, að þegar hæstv. sjútvrh. fór fram á auknar tekjur til handa útflutningssjóði með lækkuðum gjöldum til sjóðsins, þá rökstuddi hann það aðallega með því, að sjóðurinn væri ekki þess megnugur að standa nægilega undir greiðslu af vátryggingariðgjöldum til fiskiskipa. Það er því eðlilegt, að spurt sé um það, hvenær ráðstafanir samkv. stjórnarsáttmálanum komi til framkvæmda. Það, sem kann að gera þessar fsp. enn eðlilegri, er það, sem síðar hefur komið fram, að nú virðist svo, að það eigi að fara að höggva í tekjur útflutningssjóðs, en eins og allir vita, fer hann að verulegu leyti til greiðslu vátryggingariðgjalda fiskiskipa, nú eigi að fara að höggva í þessar tekjur. Vil ég þar vitna til þess, sem nýlega er búið að samþykkja hér í þessari hv. d., þar sem sjútvrh. er heimilað að ráðstafa útflutningsgjöldum á saltaðri síld og síldarflökum, eins og þar segir, og þar sem heyrzt hefur í sambandi við frv., sem liggur fyrir Ed., um niðurlagningu eða niðursuðu, þá séu þar einnig uppi kröfur um, að eigendur niðursuðufyrirtækja fái hluta af útflutningsgjaldinu. Allt þetta hlýtur að verka til óhagræðis fyrir vátryggingarmál fiskiskipaflotans, og leyfi ég mér að vænta þess, að hæstv. ráðh. geti veitt upplýsingar um, hvað þessu atriði í stjórnarsáttmálanum líði.



Herra forseti. Spurt er um, hvenær sé að vænta, að lokið verði endurskoðun á vátryggingarmálum fiskiskipa til lækkunar á vátryggingarkostnaði þeirra. Sjútvrn. beitti sér fyrir því, að skipuð væri sérstök nefnd til þess að endurskoða það vátryggingarkerfi, sem í gildi er nú um þessi mál. Nefndin var skipuð 16. des. 1971, og áttu þessir aðilar sæti í nefndinni: Matthías Bjarnason alþm., sem tilnefndur var af Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri samkv. tilnefningu Efnahagsstofnunarinnar, Kristján Ragnarsson framkvæmdastjóri samkv. tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna, Sigurður H. Egilsson framkvæmdastjóri samkv. tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna, Guðmundur Guðmundsson forstjóri samkv. tilnefningu Sambands ísl. tryggingafélaga, Jón Sigurðsson skrifstofustjóri samkv. tilnefningu Sjómannasambands Íslands og Jón Erlingur Þorláksson tryggingafræðingur, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar, en hann hefur verið forstöðumaður Tryggingasjóðs fiskiskipa. Þessi nefnd skilaði áliti í marzmánuði, og þetta álit liggur enn í sjútvrn. til frekari athugunar og úrvinnslu. Segja má, að meginatriðin, sem fram koma í áliti þessarar nefndar, séu þessi: 1. Nefndin gerir ráð fyrir því, að í megindráttum verði vátryggingarkerfi fiskiskipanna eins og það er nú, þ.e. hluti af tryggingakerfinu, og teljist til opinberrar tryggingar, skyldutryggingar, en annar hluti tilheyri hinni frjálsu tryggingu. 2. Þá gerir þessi nefnd tillögur um það, að sett verði sérstök lög um Tryggingasjóð fiskiskipa, en um þennan tryggingasjóð eru engin sérstök lög. 3. Nefndin skilaði frá sér tveimur frv. til breytinga á gildandi lögum, sem sérstaklega varða björgun fiskiskipa og kostnað í því sambandi, sem hefur auðvitað mikil áhrif á vátryggingarkostnað. 4. Nefndin gerir sérstakar tillögur um breytingar á skipun svonefndrar fjárhæðanefndar, sem starfað hefur í þessum málum, og vill láta setja sérstök ákvæði í lög um starfsemi hennar, en hún hefur gengið endanlega frá því að meta tryggingafjárhæðir hinna einstöku skipa. 5. Nefndin gerir tillögur um það, að nýtt mat verði tekið upp á fiskiskipum fyrir yfirstandandi ár. Það koma ýmis önnur atriði fram að sjálfsögðu í þessu áliti, en eins og ég sagði áður, þá vinnur rn. nú að því að útbúa sínar tillögur á grundvelli þess, sem fram hefur komið í þessu áliti. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég er engan veginn ánægður með það, sem frá þessari nefnd hefur komið. Ég tel, að það þyrfti að ganga allmiklu lengra og það væri hægt að ná hér meiri árangri en þessar tillögur mundu leiða til, til þess að lækka beinlínis vátryggingarkostnaðinn. En þó má vel vera, að ef allar tillögur nefndarinnar yrðu framkvæmdar, þá mætti koma við allverulegri lækkun á iðgjöldum fiskiskipa. Hv. fyrirspyrjandi minntist á það í þessu sambandi, að hann óttaðist nokkuð, að tekjur Tryggingasjóðs fiskiskipa, sem nú eru, reyndust of litlar, a.m.k. að óbreyttum reglum, og benti í því efni á, að hér hefði nýlega verið samþ. till. um það að heimila undanþágu frá því að greiða útflutningsgjald til tryggingasjóðsins af saltaðri síld á þessu ári. Það er rétt, að ég stóð að því, að slík heimild yrði veitt, en ég held, að ekki geti komið til mála, að sú heimild geti orðið til þess að skerða raunverulegar tekjur sjóðsins á þessu ári. Eins og kunnugt er, hefur í rauninni verið ákveðið að banna alla síldveiði hér við land á þessu ári, og það er því ekki líklegt, að það geti komið til söltunar á síld hér með venjulegum hætti og af þeim ástæðum hefði tryggingasjóðurinn að sjálfsögðu ekki fengið miklar tekjur af útfluttri saltsíld. Hins vegar er hafinn undirbúningur að því að gera tilraunir til þess að flytja hingað heim síld til söltunar af fjarlægum miðum, og þá getur vel staðið svo á, að það reynist ekki kleift að koma því fram, ef ætti að leggja þetta sérstaka útflutningsgjald á slíka framleiðslu, og því þótti rétt að hafa þessa heimild handa ráðh., að ef honum svo sýndist, þá gæti hann fallið frá því að innheimta á þessu ári útflutningsgjaldið af þessari framleiðsluvöru. Þá minntist hv. fyrirspyrjandi einnig á það, að í frv., sem liggur enn fyrir Ed. varðandi niðursuðumál, væri gert ráð fyrir því að ganga nokkuð á tekjur þessa sjóðs, og það er rétt. Eins og það frv. er nú, þá er þar gert ráð fyrir því, en ég tel, að það sé alveg óhjákvæmilegt að breyta því frv., þannig að tekjur þessa sjóðs verði ekki skertar nema aðeins að því leyti til, sem um er að ræða bein útflutningsgjöld af niðursoðnum eða niðurlögðum framleiðsluvörum. Þar er aðeins um smáupphæð að ræða, hún mun nema í kringum 2.5 millj. á ári, en hins vegar eru ekki tök á því að taka af þessu útflutningsgjaldi til þeirrar stofnunar, sem þar um ræðir, af annarri framleiðslu eða öðrum framleiðsluvörum sjávarútvegsins, enda tel ég, að það sé engin bein þörf á því. Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að láta þá n. vita um það, sem um málið fjallar í Ed., að það eru ekki tök á því að skerða tekjur þessa sjóðs, og ég hygg, að ekki sé hætta á því, að það verði gert. Sjóðurinn mun því að fullu búa við þær tekjur, sem hann hefur búið við til þessa, og mér er ljóst, að hann hefði meira að segja þurft á meiri tekjum að halda, ef ekki verður um að ræða verulega breytingu á iðgjaldaformi skipanna til lækkunar frá því, sem verið hefur. Ég get því ekki gefið frekari svör við þessari fsp. en þau, að endurskoðunarnefndin hefur lokið störfum sínum og málið liggur nú í rn. til frekari framkvæmda, og verður reynt að hraða því að taka þær ákvarðanir í málinu, sem tök eru á.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið við fsp. minni, og ég vænti þess mjög, að á þessu þingi verði þessum málum komið í það horf, sem hann telur, að þurfi að gera með breyttri löggjöf, að svo miklu leyti sem það verður ekki gert með reglugerðarákvæðum. Eftir því sem ég hef getað gert mér grein fyrir tryggingamálum fiskiskipaflotans, þá tel ég, að þau hafi nokkuð farið úr skorðum hin síðari ár og fiskiskipaflotinn búi kannske í dag við óhagstæðari kjör, vátryggingarkjör, en ef um væri að ræða tryggingar á frjálsum markaði, eins og áður var, og skipaeigendur hefðu sjálfir með sínar tryggingar að gera. En ég endurtek, að ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái svo um, að nauðsynlegri löggjöf verði þegar á þessu þingi komið fram, ef þess þarf með, til úrbóta og til lækkunar á iðgjöldum fiskiskipaflotans, eins og segir í málefnasamningi stjórnarinnar.



Herra forseti. Hér er vissulega hreyft stóru máli, og ég veit ekki, hvort allir þm. gera sér grein fyrir því, hvað þetta er stórt mál og hefur verið erfitt mál. Kerfið í dag er komið frá útvegsmönnum sjálfum að langmestu leyti, ef ekki öllu leyti, og eins og hæstv. ráðh. tók fram, þá eru ekki sérlög einu sinni um tryggingasjóðinn, en það er fyrir löngu orðið nauðsynlegt að setja slíka löggjöf að mínu mati. Ég saknaði eins í framsögu ráðh., og það var, hvaða hugmyndir séu um innheimtuna sem slíka. Á hún áfram að vera sem brúttógjald? Ég tel meinsemd þessa kerfis liggja einmitt í því innheimtukerfi að hafa þetta brúttógjald, vegna þess að því miður notfæra margir sér það að koma viðhaldi eins og hægt er í gegnum tjónaskýrslu, af því að gjaldið er brúttóskattur, en ekki kvöð samkv, getu viðkomandi báts, a.m.k. að mestu leyti. Sjálfsagt er, að sameiginleg trygging að verulegu leyti eigi sér stað, en þetta brúttókerfi hefur í mörgum tilfellum reynzt mjög illa. Það er ómögulegt að tilfæra dæmi um það hér, en það eru ótal dæmi um slíkt. Ég held, að til þess að vinna að lækkun á kerfinu, lækkun á gjöldunum og meira aðhaldi, en það eru nú flestir sammála um það, þá verði að koma á annarri innheimtu, a.m.k. að hafa annað form á því, ella mun fyrr eða síðar, þó að ný löggjöf komi, sækja í sama horfið. Því miður eru það allmargir, sem gera út á aðra í þessu tilfelli, og það þekkir hæstv. ráðh. mjög vel. Hin nýju skip, sem er verið að kaupa til landsins, munu sennilega byrja með iðgjaldsprósentu 2.5%. Það þýðir, að iðgjald þessara skipa er um eða yfir 3 millj. á ári, þessara nýju skutskipa. Þetta er auðvitað stór tala. Ef tjón verða, hækkar síðan iðgjaldið nokkuð, en ég vil leiðrétta þann misskilning, sem mér virtist vera í ræðu hv. 3. þm. Sunnl., að við búum nú við mun óhagkvæmara kerfi en var. Þetta er ekki alls kostar rétt og alls ekki, þegar maður lítur á þann þátt, að við höfum tekið núna stærri eigin áhættu hér inn í landið en var, en áður var áhættan verulega í enskum pundum og tryggt hjá Lloyd's í London. Þá voru tjón mjög tilfinnanleg hjá þeim skipum, sem lentu í þeim. En þessu var breytt fyrir tveimur árum, og hefur nú refsiiðgjald miðað við ákveðna upphæð lækkað verulega, og það er gert hér heima að langmestu leyti og er til verulegra bóta. Um þetta held ég, að menn séu sammála. Hitt geta menn deilt um, hvort tryggingarnar eiga allar að vera frjálsar eða ekki, af hvaða bátastærð sem vera skal, en í dag er það ríkistrygging eftir sérstökum lögum á bátum undir 100 tonnum. Ég tel, að hæstv. ráðh. hafi gert rétt í því að hafa möguleika á því að hagnýta síldargjaldið svonefnda eða útflutningsgjaldið á síldinni til þess að stuðla að því, að síld verði lögð á land á Íslandi úr Norðursjó, því að ella yrði e.t.v. engin síldveiði, og er þá illa farið fyrir mörg skip og marga staði. Það, sem mig langaði til að vekja athygli á, var fyrst og fremst þetta, að ef ekki verður hugleitt, hvernig ráðstafa eigi brúttótekjuöfluninni í sambandi við nýja löggjöf um tryggingasjóðinn, óttast ég, að fyrr eða síðar muni sækja í sama farið og hefur verið s.l. 10–11 ár, að þessi sjóður eigi í sífelldum erfiðleikum vegna aðhaldsleysis í sambandi við tjónaskýrslur.