Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun reyna að stytta mál mitt og bið hv. þdm. velvirðingar á því og vænti þess, að þeir varpi fram fsp., að því leyti sem þeim finnst málið vanreifað af minni hálfu. En frv. það til l., sem hér er um að ræða, er lagt fram í tengslum við það, að síðdegis í gær lagði bankastjórn Seðlabankans til við ríkisstj. að höfðu samráði við bankaráð, að gengisskráning verði tekin upp að nýju n.k. mánudag og verði þá markaðsgengi íslensku krónunnar gagnvart Bandaríkjadollar sem næst 17% lægra en það var þegar gengisskráningu var hætt og gjaldeyrisviðskipti stöðvuð hina 21. ágúst s.l. Ríkisstj. samþykkti þessa till. Seðlabankans. Ég skal ekki fjalla um einstakar greinar frv., en tilgangur gengisbreytingarinnar, sem ákveðin hefur verið, er tvíþættur: annars vegar að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna og hins vegar að bæta greiðslustöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum. Hv. þdm. er kunnugt af skýrslu þeirri, sem ég óskaði eftir, að gerð yrði í byrjun júlí, að þunglega horfir um afkomu sjávarútvegsins. Það virðist í heild vera um hallavandamál að glíma, sem nemur 2800–3500 millj. kr. eftir því, hvort tillit er tekið til verðjöfnunar eða ekki. Hér er hins vegar um mjög flókið vandamál að ræða, þar sem afkomuhorfur einstakra greina sjávarútvegsins eru mjög misjafnar. En til þess að unnt sé að leysa vandamálið, er gengið út frá því, að eigi verði frekari kauphækkanir innanlands en eru fólgnar í fyrirhuguðum láglaunauppbótum og tryggingabótum til þeirra, sem lakar standa að vígi. Tekjuskiptingarvandamálin innan sjávarútvegsins eru mjög vandasöm vegna olíuvandamálsins og örðugleika skuttogararekstrar. Er ætlunin, að ríkisstj. beiti sér fyrir á næstunni ráðstöfunum með löggjöf og samningum og samráði við aðila innan sjávarútvegsins til þess að leysa þessi vandamál, gera sérstakar ráðstafanir til að snúast við olíukostnaðarvanda útvegsins, auka sveigjanleika verðjöfnunarkerfisins, til þess að unnt sé að mæta rekstrarhalla frystingar með greiðslu að hluta úr Verðjöfnunarsjóði og draga þannig úr þörfinni fyrir gengisbreytingu, tryggja Tryggingasjóði fiskiskipa nauðsynlegar tekjur, bæta fjárhag skuttogaranna, bæði með ráðstöfunum á gengishagnaði og með öðrum hætti. Þegar á öll þessi atriði er litið, er talið í heild nauðsynlegt af hálfu Seðlabankans að skrá gengið svo sem ákveðið hefur verið. Talið er, að sú gengislækkun, sem nú hefur verið ákveðin, færi sjávarútveginum 4800 millj. kr. auknar tekjur. Á móti kemur hækkun á rekstrarkostnaði, 1600 millj. kr., þannig að nettóáhrifin eru jákvæð um 3200 millj. kr. Ég þarf ekki að rekja hér, hvernig viðskiptajöfnuðurinn við útlönd hefur þróast,en sú þróun hefur haft í för með sér, að greiðslujöfnuðurinn hefur farið hraðversnandi og gjaldeyrisforði landsins síminnkandi. Í sambandi við einstakar greinar frv. tel ég rétt að gera grein fyrir því, að talið er, að sá gengismunur, sem um er rætt í 2. gr. frv. og mun mynda þann sjóð, sem þar er rætt um, miðast við birgðir afurða og ógreiddan útflutning, þegar gengisbreyting fer fram. Síðustu upplýsingar, sem fyrir liggja um þetta efni, eru frá 31. júlí s.l., en þá voru birgðir sjávarafurða taldar að verðmæti um 5500 millj. kr. og ógreiddur útflutningur rúmlega 2400 millj. kr. eða samtals 7900 millj. kr. Nokkur óvissa hlýtur að ríkja um mat á verðmæti birgðanna, þar sem óvíst er um hugsanlegt söluverð stórra vöruflokka, svo sem loðnumjöls og freðfisks. Sé hins vegar miðað við töluna 7900 millj. kr., verður gengismunur af völdum þessarar gengisbreytingar nálægt 1620 millj. kr. Samkv. lauslegum áætlunum færu um 100 millj. kr. til greiðslu samkv. a-lið 2. gr., þ.e.a.s. til greiðslu á hækkun á flutningskostnaði útflutningsafurða, 400 millj. kr. til greiðslu samkv. b-lið, þ.e.a.s. til að verðtryggja innstæðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins samkv. lagaskyldu, og loks um 300 millj. kr. til greiðslu samkv. c-lið, þ.e.a.s. vegna niðurgreiðslna á olíu til fiskiskipa fram til 1. okt. n.k., þannig að eftir stæðu um 820 millj. kr. til ráðstöfunar í þágu sjávarútvegsins samkv. sérstökum lögum. En í því sambandi hefur einkum verið rætt um þrennt: a) Að auðvelda eigendum skuttogara að standa í skilum með greiðslur afborgana og vaxta af stofnlánum. b) Að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa. e) Að greiða úr greiðsluerfiðleikum fiskvinnslufyrirtækja, sem átt hafa í söluerfiðleikum á árinu 1974. Þetta mál verður að sjálfsögðu kannað nánar á næstunni. Ég vil svo leggja áherslu á, að þessa gengislækkun ber að skoða sem einn lið í samræmdum heildaraðgerðum í efnahagsmálum, sem ríkisstj. mun beita sér fyrir og hafa það markmið að ná öruggu jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. þessarar d., og ég vil ítreka þá ósk við hv. þdm. að greiða fyrir afgreiðslu málsins, þar sem þetta mál er sérstaks eðlis og venja er að reyna að flýta afgreiðslu slíkra mála.



Herra forseti. Það fer sjálfsagt fleirum líkt og mér, þegar mál eins og þessi eru á dagskrá, um gengislækkun, lækkun íslensku krónunnar, að það fer nokkur hrollur um menn. Ég þekki a.m.k. ekki til annars en heldur illra áhrifa af slíkum ráðstöfunum. Ég hef ekki komið auga á það, að gengisfelling sem slík hafi verið frambúðarlausn á okkar vandamálum. Hún hefur e.t.v. til bráðabirgða leyst vanda á einhverjum sviðum, en hún hefur einnig skapað vanda á öðrum sviðum. Meðan annað kemur ekki í ljós en það, sem stendur í hinni loðnu og einkennilegu stefnuyfirlýsingu hæstv. núv. ríkisstj., eru vitanlega alvarlegustu áhrifin af ráðstöfun sem þessari þau, sem fram koma á heimilum launafólks í landinu, því að enn verður ekki annað séð, þó að vonandi eigi eitthvað annað eftir að koma í ljós, en hér sé um beina tilfærslu fjármagns í landinu að ræða til atvinnurekenda og peningavaldsins í landinu og frá heimilum launafólks, frá alþýðustéttum þessa lands. Við slíku var vitanlega að búast og verður því miður að búast af þeirri íhaldsstjórn, sem nú hefur tekið völdin hér og menn sjá, að dembir nú yfir okkur í stórum stíl þeim gjöfum, sem launþegar þurfa svo sannarlega að vera menn til að taka á móti. Ég skal hins vegar verða við þeim tilmælum hæstv. forsrh. að hafa hér ekki uppi langt mál. Þegar hefur verið í Nd. gerð ítarleg grein fyrir afstöðu Alþb. til þessa máls og reyndar til efnahagsmálanna í heild, og það nægir fyllilega að vísa til þess. Alþb. er andvigt þessu máli og mun greiða atkv. gegn því.



Herra forseti. Enn einu sinni stendur Alþ. að því að fella gengi íslensku krónunnar. Ég hugsa, að á s.l. 30 árum séu slík vinnubrögð orðin svo algeng, að jafnvel almenningur í landinu og nú seinast þm. eru orðnir svo áhugalausir um slík vinnubrögð, að þeir mæta ekki, þótt þeir standi að því, þm. úr stjórnarliðinu, og eiga nú allt undir því, að við í stjórnarandstöðunni sýnum það umburðarlyndi að sitja í stólunum til þess að fá nægilega höfðatölu og einhverjir verði á móti. Þannig er komið ábyrgðartilfinningu þeirra manna, sem bera ábyrgð á stjórn þessa lands næstu mánuðina. Skoðun mín er í stuttu máli sú, að þegar sé mótað með þessum aðgerðum upphaf að endinum og þessi vinnubrögð beri dauðann í för með sér fyrir hæstv. ríkisstj. innan skamms, og má mikið vera, ef hún lifir fram yfir næstu áramót. Ég skal nú færa nánari rök fyrir þessu. Það ættu margir þm. hér að vita, sem hafa setið áratugum saman á Alþ., að allar gengisfellingar hafa meira og minna mistekist. Ég hef sjálfur staðið að gengisfellingu, og ég hef sjálfur verið í því ásamt öðrum mönnum úr greinum sjávarútvegsins að reyna að fá leiðréttingar í samræmi við vilja og hagsmuni þeirra, sem alltaf er verið að bjarga og alltaf er sagt, að sé verið að bjarga, og enn einu sinni á að vera að bjarga, en það hefur bara ekki borið árangur og það mun enn ekki bera árangur, eins og að þessu er staðið. Það er mín sannfæring, og kemur hér margt til. Það er í fyrsta lagi: Hvað á almenningur í landinu að una því lengi, að sparnaður sé svo freklega brotinn á bak aftur? Mér er ekki kunnugt um, hversu sparnaður landsmanna er mikill, ei ég held, að það sé ekki langt frá lagi, að í sparisjóðsbókum og lífeyrissjóðum séu um 30 milljarðar. Gengi miðað við íslenska krónu hefur nú á rúmu hálfu ári lækkað um 46%. Það er ekkert annað. Rýrnun þessa fjármagns er orðin svona gífurlegt. 6–8 milljarðar hafa farið í súginn hjá fólki, sem á þetta. Og þó er það þetta fólk, sem veitir athafnalífinu möguleika á því að starfa með því að leggja sitt fjármagn fyrir, en eyða því ekki, eins og stór hluti þjóðarinnar hefur gert núna undanfarið, - eyða því ekki þegar í stað í vitleysu. Það er kominn tími til þess, af því að allir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa staðið að því að fella gengi, að muna eftir þessu fólki og gera þær ráðstafanir, sem draga úr eyðslunni. Gengisfellingar hafa fellt hverja einustu ríkisstj. á Íslandi, sem til hennar hefur gripið, og mun fella þessa. Það er mín sannfæring. Hvað skeður hér? Fólk dregur úr kaupunum núna í bili, 2–4 mánuði. Svo sér fólk, hvað er að ske. Það koma verkföll, það er gífurleg togstreita, og þá byrjar það að eyða um of aftur, vegna þess að forustan á Alþ., hjá öllum stjórnmálaflokkum er ekki meiri en svo, að það hvetur fólk, almenning í landinu, strax aftur, alla þá, sem hafa aðstöðu til þess, að byrja að eyða, og menn sjá fram á næstu gengisfellingu. Spurningin er, hvenær hún kemur: hálft ár, eitt ár eða síðar, fyrr eða síðar kemur að því sama. Og það er þó augljóst mál, að þetta er vonlaust fyrir togaraútgerðina í landinu, algerlega vonlaust. Í hreinskilni hafa margir togaraútgerðarmenn sagt við mig nú undanfarið: Það er engin leið að bjarga togaraflotanum með svona aðgerðum, það er engin leið. - Og fulltrúi stærsta flokksins hér á Alþ. talaði á Sjómannadaginn og lýsti því ákveðið yfir og það mun hann standa við, að það yrði ekki ráðist á kjör háseta á togaraflotanum til þess að bæta aðstöðu togaraflotans. Ef þjóðarbúið tekur of mikið frá þessari atvinnugrein, þá verður að skila því til hennar aftur með öðru móti en gengisfellingu, því að til hvers hækkum við togaraverð um 30–60 millj. á einu bretti? Hann fær það aldrei borgað til baka, aldrei nokkurn tíma, þegar öll aðföng hans munu hækka um helming núna með þessum aðgerðum. Það er algerlega vonlaust. Þetta vita menn mætavel. Þess vegna er hér bara verið að tjalda til skamms tíma. Reynsla annarra þjóða er líka sú, að þær hafa allar séð sig knúnar til þess, þ.e. ríkisvaldið, að greiða niður stofnkostnaðinn vegna mikils stofnkostnaðar í tekjum úr sameiginlegum sjóði borgaranna, þ.e. úr ríkissjóði. Þetta sagði ég í aths. við fjárlagaræðuna hér fyrir áramót, og þá þótti þáv. hæstv. fjmrh. gustmikið að láta svona skoðun í ljós. En þetta er gert alls staðar hér í Evrópu og Kanada líka og mjög víða annars staðar vegna þeirrar einföldu staðreyndar, að tækjabúnaður í þessum skipum er orðinn svo gífurlegur og kröfur um að hafa hann svo gífurlegan, hann lyftir stofnkostnaðarverði þessara skipa svo hátt, að það fæst ekki hreyft tekjuhlutföllum á milli þessa þáttar og hluta áhafna, hvorki hjá okkur né öðrum þjóðum. Þess vegna er svona gengisfelling engin bót, ekki nokkur bót. við eigum þá að taka þennan gengismun og nota hann í beinar niðurgreiðslur. En hvað þýðir þá svona hreyfing? Hún þýðir aukna verðbólgu í landinu, sem hefur fellt hverja einustu ríkisstj., það er alveg nákvæmlega sama, hvernig hún hefur verið samsett. Hún felldi viðreisnarstjórnina, hún felldi síðustu stjórn, og það er spá mín, að hún muni fella þessa fyrr eða síðar fyrir bragðið, af því að svona er að þessu staðið. Ég man eftir því í vor, að núv. hæstv. forsrh. lagði á það mjög mikla áherslu, að hæstv. þáv. sjútvrh. hefði lofað því um áramótin, að rekstraraðstaða togaraflotans væri ekki rýrð á árinu og olía skyldi niðurgreidd, og um margt fleira tókust þeir á hér í vor eða síðla á þingtíma varðandi loforð hæstv. ríkisstj. þá og hvernig ætti að standa að því að halda atvinnulífi gangandi til sjávarins. Nú hafa skipast veður í lofti, og nú þarf hann að tryggja, að það, sem hann fór fram á hér í vor, nái saman og tryggi snurðulausan rekstur. Og eins og segir í grg. Seðlabankans, að tvíþættan tilgang hefur þessi gengisfelling: að tryggja rekstrarafkomu atvinnuveganna og bæta greiðslustöðuna við útlönd varðandi ríkissjóðinn. Það þarf meira að koma til. Það hafa tugir báta verið í Norðursjó í vetur. Þegar við vorum að deila hér um loðnuskattinn, leitaði ég mjög ákveðið eftir stuðningi frá Sjálfstfl. við að skipta ekki öllum loðnugróðanum upp, eins og hann var hugsaður fyrir fram. Þá reiknuðu spekingar út, miklu klárari en Sölvi Helgason forðum, að það væri minnst 800 millj. nettóþénusta eða jafnvel mun meira, og þessu var öllu deilt upp fyrir fram. Það hlustaði ekki einn einasti maður á það að leggja eitthvað smávegis til hliðar. Öllu skyldi skipt upp fyrir fram og dreift út í þjóðfélagið. Og hvernig stöndum við núna? Þau sömu skip, sem skópu þennan möguleika eingöngu, hafa orðið að sækja mörg þeirra, langflest, núna á erlend mið. Og hver er niðurstaðan? Í nýlegu dreifibréfi frá samtökum þeirra kemur í ljós, að tugir þeirra eru í dúndrandi greiðsluvandræðum. Hefði ekki verið skynsamlegra að eiga örlítinn bita til seinni hluta ársins heldur en reikna aflann svo mikið, áður en hann var seldur, að hann gæfi þjóðarbúinu nærri einn milljarð, sem reyndist svo ekki nema um 100 millj. kr. Það má segja, að það geti allir verið vitrir eftir á. En reynslan kennir okkur aðeins gegnum 30 ára baráttu eða allt frá stríðsárunum, að sveiflurnar eru svo miklar frá tímabili til tímabils, að það nær ekki nokkurri átt að skipta öllu upp. Þá hefðu gengisfellingarnar orðið færri og þjóðin hefði staðið betur að vígi að lifa sómasamlegu lífi og ekki á bónbjörgum erlendis frá. Það er áreiðanlega ekki vilji almennings að þurfa að haga sér þannig, eins og hann hefur gert, en hann sér sig knúinn til þess, menn sjá sig knúna til þess að slá og útvega fjármagn með öllu mögulegu móti, til þess að forðast það, sem menn eiga alltaf von á eftir ákveðinn tíma, að gengisfall verði, vegna þess að við höfum ekki kjark í okkur, - ég vil segja hver einasti þm., ég dreg mig ekki þar undan, - að ráðast að þeirri meinsemd, sem er að, og fellir hverja einustu ríkisstj. og endar með undanhaldi og einu skrefi niður á við, gengisfalli. Það hefur verið mikið deilt á samningana í vetur, að þeir hafi komið þessari skyndilegu hreyfingu af stað. Vissir þættir samninganna hjá launþegunum í vetur eiga þátt í þessu. En 40% verðbólga á Íslandi er auðvitað ekki eingöngu þeim að kenna. Hún er líka stjórnleysi að kenna. Það er sagt núna, að það eigi að taka hraustlega á í þessu efni, og kannske verður það gert. Það er líka hægt að spyrna vel við fótum, en það er hægt að gera það með mismunandi hætti. Ég vil beina því eindregið til hæstv. forsrh., sem ég trúi, að a.m.k. persónulega hafi áhuga á að gera það sanngjarnlega, að hann muni eftir ýmsum, sem höllum fæti standa, þótt ekki hafi komið fram í yfirlýsingunni í gær, því að það mun reynast farsælt að muna eftir þeim. Það eru ýmsir, sem hafa þannig aðstöðu, og það fer ekkert leynt, að þeir geta skrifað næstum því þá reikninga, sem þeim dettur í hug, og sleppa billega við. Það væri sannarlega verðugt verkefni bæði fyrir hans flokk og okkur alla að standa saman að því að kanna það svið, sem þessir menn hafa og hversu langt þeir hafa komist í því efni, og ráðast á þá meinsemd. Svo er annar stór þáttur í þessu, sem ég fjallaði nokkuð um, þegar við vorum að tala um loðnuskattinn og mun koma að núna og skiptir meginmáli. Það er, hvernig menn hafa rekið sín fyrirtæki, bæði við öflun og vinnslu. Ef það verður mjög einhliða gert að færa stórar fúlgur innbyrðis í sjávarútveginum á milli vissra greina og viðurkenna ekki þá, sem spjara sig, heldur hundelta þá sérstaklega, eins og átti að gera í öðrum till., sem ég hef hér í töskunni, þá líst mér illa á þetta. Og þá veit ég, að hæstv. fjmrh. mun fá „varmar kveðjur“ á vissu svæði, þegar hann heimsækir kjósendur sína, og veit ég, að þessi orð munu komast til hans. Hann er nú staddur í d.

Það nægir.

Það nægir, já. Hann veit, við hvað ég á. Ég legg á það mikla áherslu, að þeir, sem hafa skipulagt vel sín fyrirtæki og spjarað sig vel í gegnum mismunandi tímabil, því að bæði saltfiskur og skreið hafa átt sína örðugleika og skreiðin hefur t.d. verið óseljanleg í nærri 4 ár, þótt hún hafi séð lít núna, að það verði ekki gengið að þessum atvinnugreinum og höggvið alveg inn að merg með þessum hliðarráðstöfunum og af þeim gengismun, sem hugsanlega verður, því að s.l. vor hækkaði þáv. ríkisstj. gengið og gekk svo hraustlega til verks varðandi þessar starfsgreinar, sem áttu þá allt sitt á lager, að þeir reiknuðu afurðirnar á nýja genginu og lækkuðu þær þá. Ef nú á að breyta til og reikna þær á gamla genginu og hirða mismuninn, þá munu margir verða heitir í okkar umdæmi, hæstv. fjmrh., sem standa í þessum atvinnurekstri. Og ég vil segja það hreint út, að ef slíkt á sér stað, þá er þar um hreina eignaupptöku að ræða. Annað mál er, hvort við tökum úr sameiginlegum sjóði ákveðna upphæð til að greiða ákveðnar sameiginlegar þarfir. En þá verður það að koma öllum bátaflotanum, hvar sem hann stundar veiðar, jafnt til góða, því að togararnir selja líka á erlendum markaði og bátaflotinn að hluta selur líka á erlendum markaði, þó að hann taki ekki olíuna hér heima. Gengisbreyting, sem færir á milli í einu vetfangi 34 milljarða, er ekkert grín út af fyrir sig og kallar á mjög margar hliðarráðstafanir. Og það alvarlegasta er, að menn reyna enn einu sinni að koma peningum sínum fyrir í óþarfa eyðslu eða eyðslu, sem er ekki bein nauðsyn fyrir daglegt líf, eingöngu til að tryggja það, að þeir fái þó eitthvað fyrir aurana Menn vilja spyrja mig kannske: Hvað vilt þú, að gert sé? Ég skal segja það sem mína persónulega skoðun. Ég vil í fyrsta lagi hiklaust, að það verði rannsakað gaumgæfilega, hvort ákvæðisvinnukerfið er ekki gersamlega óraunhæft við íslenskar aðstæður. Það má gera það í fullu samráði við þá aðila, sem þar eiga hlut að máli, og það má alveg eins setja lög um þá aðila, því að þeir eru úr öllum pólitískum flokkum, eins og almenning í landinu. Það eru í öðrum þjóðlöndum þau ákvæði í lögum varðandi ákvæðisvinnukerfið, að það skuli aldrei fara í prósentum tali upp fyrir visst hlutfall miðað við gildandi tímakaup. En hér nær það oft mörg hundruð prósentum fram yfir gildandi tímakaup, og nær auðvitað ekki nokkurri átt. Þetta er sú meinsemd, sem við búum við, og ef að henni verður ekki vegið og hún upp skorin, þá heldur þessi ósómi áfram og við náum aldrei jafnvægi í okkar efnahagslífi, aldrei nokkurn tíma. Það er mitt mat. Annað er það, ef við erum svona illa staddir varðandi stöðu ríkissjóðs og vissa þætti sjávarútvegsins, þá er ekkert óhugsandi að ná láni hér innanlands og jafnvel erlendis til langs tíma og athuga um niðurgreiðslu og tilfærslu, án þess að fella gengið. Þetta lán þyrfti að vera kannske 21/2 milljarðar, en það mundi þá ekki auka verðbólguna í landinu. Og ýmislegt fleira kæmi til greina. Það hafa áður átt sér stað skuldaskil, bæði hjá viðreisnarflokkunum og eins, ef ég man rétt, hjá hv. stjórnarflokkum núna, á þeim skuldum, sem myndast hafa við erfiðar aðstæður á fyrri tímabilum hjá útveginum, og hefur tekist vel til með það. Ég tel grundvallaratriði, þegar kemur upp, að afurðir seljast treglega, að það sé ekki hlaupið umsvifalaust í gengisfellingu. Ég tel það grundvallaratriði, vegna þess að það eykur svo hvöt hjá almenningi að eyða umfram nauðsyn, og það hefur glögglega komið í ljós núna, hvernig fólk flykkist frá landinu bókstaflega af ótta við það, að hver ferð sé sú síðasta, sem það komist í. Um leið er tvennt, sem skeður: óþarfaeyðsla og minnkandi eftirspurn hér heima, og þeir, sem standa hér í hótelrekstri eða þjónustu við farþega innanlands, eru allir að kikna, af því að fólkið ferðast ekki í sínu eigin landi, heldur erlendis fyrst og fremst. Þar með hefur þetta tvöföld eða jafnvel margföld áhrif, að stefnan skuli vera þannig, að hvötin til að eyða sé númer eitt. Við ættum að hafa þann sóma á Alþ. að draga úr þessari hvöt og reyna að skapa hér eðlilegt jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En því miður sé ég ekki, að þessar ráðstafanir tryggi það á einn eða annan hátt. Því miður sé ég það ekki. Það væri freistandi að fara hér út í umr., sem áttu sér stað fyrir 11/2 ári á milli þáv. forsrh. og formanns Sjálfstfl., held ég, að hann hafi verið enn þá, Jóhanns Hafstein, - sem áttu sér stað í sjónvarpinu og ég hef hér afrit af.  Reynslan af gengisfellingum er raunar sú og grjóthörð staðreynd, að þrátt fyrir nauðsyn þeirra við vissar aðstæður, þegar er lágt verð á afurðum og aflatregða, - og allt aðrar aðstæður ríkja í dag, þegar þenslan er svo mikil, að menn ráða ekki við það, - þá getur verið rétt og skynsamlegt að grípa til nokkurrar gengisfellingar, en alls ekki við ríkjandi verðþenslu, eins og nú á sér stað, því að hún gerir ekkert annað en vera olía eða bensin á bálið. Hagsmunasamtökin eru það sterk á Íslandi, þau geta sýnt það, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að þau una því ekki, þegar slík kollsteypa á sér stað, að erlendur gjaldeyri hækki á hálfu ári eða rúmlega hálfu ári um 46%. Síðan koma aðrar álögur í viðbót, þannig að öll aðföng hækka um helming, um 50%, á rúmlega hálfu ári. Þetta er gífurlegt álag, og við hljótum að hugleiða það mjög alvarlega, hvort ekki sé til neitt úrræði annað en að hopa undan þessari þróun. Ég trúi ekki öðru en það sé, og ég lét það skýrt koma fram í mínum þingflokki, þegar við sáum þær till., sem frammi lágu, að það hefði verið reiknaður út 5%, 8% og 15% gengisfellingarmöguleiki, að ég stæði ekki að þessum hugmyndum, ef til þess kæmi, að Alþfl. yrði í ríkisstj., þá stæði ég ekki að slíku. Þeir yrðu þá að gera það, hinir. Áhuginn hjá okkur var mjög takmarkaður á að fara þessa leið. Þegar þenslan í landinu er svona gífurleg, eins og við vitum allir, að hún er, þá hljóta að vera önnur úrræði til. Það hlýtur að vera réttlætanlegra en að svipta sparifjáreigendur og marga aðra slíkum óhemjufjárhæðum, eins og verið er að gera núna. Það hlýtur að vera annað til. Það hefur verið farið fram á það, að þetta mál gæti gengið fljótt fyrir sig. Ég skal verða við þeirri beiðni hæstv. forsrh. En ég vænti þess, að sanngjarnlega og með sómatilfinningu verði staðið að ráðstöfun á gengismismun, sem fram kemur, og einnig þeim öðrum hliðarráðstöfunum, sem óhjákvæmilegar eru, og þá verði munað eftir því fólki, sem hagnast ekki á þessari gengisfellingu. En það eru hins vegar margir, sem eiga stórar eignir og eru líka stórskuldugir, sem fá núna gífurlegar fúlgur á einni nóttu sín megin fyrir lítið, sannarlega lítið. Og þeir, sem hafa talið sér mestan hag í því að kaupa sand og sement og hella þar vatni á og hafa í móti, þéna nú mjög vel og sumir hverjir telja það þegar í milljónum og tugum milljóna. Þetta ættum við að hætta að viðurkenna eða verðlauna hér á Alþ. Hitt þykir mér öllu lélegra, að áhuginn á að koma þessu í gegn hjá hv. stjórnarliði er svo daufur, að við í stjórnarandstöðunni verðum að hjálpa þeim með mótatkv., til þess að frv. nái fram að ganga. En svo verður vist að vera, enda samviskan líklega ekki í góðu lagi hjá þeim öllum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en ég vil þó nota þetta tækifæri til þess að segja hér nokkur orð. Hv. 7. landsk., Helgi Seljan, sagði réttilega, að gengislækkun yrði ekki lausn til frambúðar, og ég tek undir það, hún bæði leysir vanda og hún getur líka skapað vanda. En ég vil mótmæla því og þeirri skoðun, sem virðist vera ríkjandi hjá honum og hans félögum, pólitísku skoðanabræðrum, að hagsmunir fólksins og atvinnurekenda fari ekki saman. Ég held, að þarna sé mikið skilningsleysi, og að peningaflutningur sé frá fólkinu til atvinnurekenda við þær efnahagsráðstafanir, sem nú á að gera, ég held, að það sé alrangt. Það er flutningur frá fólkinu, frá atvinnurekendum, og á ég þá við hinn frjálsa atvinnurekenda, og þá frekar til ríkisbáknsins. Ég vil alls ekki taka undir það, sem hv. 1. landsk., Jón Árm. Héðinsson, sagði, að þessi gengisfelling spái falli ríkisstj. Ég held, að það sé óskhyggja fremur en staðreynd. Ég get tekið undir hans orð, að bankavaldið er orðið sterkt, kannske of sterkt, og þarf endurskoðunar á því, hvort ekki þarf þar að breyta einhverju. Ég held, að það sé vafasamt, hvort Seðlabankinn geti lokað dyrum sínum fyrir almennum viðskiptum án heimildar frá æðri stjórnarvöldum, hvort heldur er Alþingi Íslendinga eða ríkisstj. Ég vil líka mótmæla þeim hugsunarhætti, sem oftast hefur verið ríkjandi, þegar einstaklingar gera sínar ráðstafanir til þess að bjarga, varðveita þau verðmæti, sem þeir eiga, peninga eða annað, þegar ríkisráðstafanir eða bankaráðstafanir og við skulum segja seðlabankaráðstafanir fara af stað. Ríkið og bankarnir gera sínar ráðstafanir, og þá er það kallað efnahagsráðstafanir, en þegar einstaklingur reynir að varðveita sín verðmæti, þá er það talin spákaupmennska og sagt í niðrandi tón. Seðlabanki Íslands hefur nú lagt til, að gengið verði lækkað um 17% og að bankarnir opni aftur á mánudaginn. Ég tel nauðsyn þessa fyrir ríkisstj. og fyrir þjóðina í heild. Það er dýr hver dagur, sem bankarnir eru lokaðir. Og þó að ég vilji strax í upphafi máls míns lýsa því yfir, að ég mun styðja þessa till., sem hér hefur verið lögð fram, þá hef ég viljað láta þeim stuðningi fylgja nokkur orð, þar sem hliðarráðstafanir eru ekki kunnar að öllu leyti, og á ég þar við þær ráðstafanir, sem kunna að verða gerðar og snúa að verslun og hinum frjálsa atvinnurekstri í landinu. Það voru settar á innborgunarskyldur nýlega, sem nema 25% gjaldi af keyptum gjaldeyri, og var það gert til þess að draga úr kaupum á gjaldeyri frá hinum einstöku innflytjendum. Nú, þegar gengið verður lækkað, þyngjast byrðar þeirra aðila, sem gjaldeyri þurfa að kaupa til þess að halda eðlilegum birgðum af vörum í landinu. Ég vona, að ríkisstj. sjái sér fært að létta þessu gjaldi nú þegar af innflytjendum og láta gengislækkunina vera nógar byrðar. Þá vil ég enn fremur lýsa ótta mínum við það, að gengislækkun sú, sem nú er væntanleg, hafi þau sömu neikvæðu áhrif á hið frjálsa framtak í landinu sem hingað til, en þar hafa birgðir í fyrirtækjunum ekki verið endurmetnar, þannig að í mörgum tilfellum, eins og í mínu eigin tilfelli, þegar ég rak hér varahlutaverslun og bílaþjónustu, þurfti að selja 21/2–3 stykki úr hillu til þess að geta keypt eitt til baka, og það kalla ég eignaupptöku á vörubirgðum og ber að varast slíkt. Þá vil ég benda ríkisstj. á þá óánægju, sem er hjá frjálsum innflytjendum vegna þeirrar staðreyndar, að þrátt fyrir það, að krónutöluálagning hefur verið látin halda sér við hverja gengislækkun í staðinn fyrir prósentu, þá hafa ríkisfyrirtæki haldið sinni prósentuálagningu, og sé ég enga ástæðu til þess, að eitt gangi yfir ríkisfyrirtæki og annað yfir hina frjálsu verslun eða frjálsu atvinnurekendur. Ég skil þörf þess, að ríkisstj. geri sem allra fyrst allar þær ráðstafanir, sem geta orðið sjávarútvegi okkar til framdráttar og rétt hann við úr þeim vandræðum, sem hann er þegar kominn í. En ég vil beina því til ríkisstj., að stuðningur minn við þessa till. er bundinn þeirri von, að ríkisstj. geri sér ljósa grein fyrir því, að það eru aðrar atvinnugreinar í landinu, sem eru háðar sveiflum í gjaldeyrismálum, og ég vona, að ríkisstj. beri gæfu til að hugsa til atvinnuveganna almennt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en lýsi stuðningi mínum við þetta frv.