Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Síðan ég tók til máls við 2. umr. þessa frv., hef ég athugað, hvernig gengið er frá þessum málum fyrir Reykjavíkurbæ, en það er þannig, að hægt er að greina verð mannvirkja frá sjálfu lóðaverðinu, og hætti ég því við að bera fram brtt., sem ég hafði ætlað að flytja.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar og orðið sammála um að leggja til, að frv. verði fellt, með tilliti til þess, að komið hefur fram í hv. Ed. frv. frá hæstv. ríkisstj., þar sem á víðtækari hátt er gengið inn á þetta mál, þannig að ákveðið er í eitt skipti fyrir öll, að skattgreiðendur megi draga frá, áður en skattar eru lagðir á þá, það, sem þeir gefa til líknarstofnana Og annarra stofnana, sem eru til alþjóðlegra heilla. N. áleit, að það færi miklu betur á því, að þetta væri tekið í einu lagi, enda þótt hún sé fyllilega á þeirri skoðun, að það fyrirtæki, sem þetta mál ræðir um, eigi að heyra undir þetta. En það kom strax í ljós, að menn vildu gjarna hnýta fleiri líknarstofnanir við þetta, og gæti þá farið svo, að í meðferð þingsins gæti orðið ágreiningur um, hvaða líknarstofnanir ætti að taka með undir þetta. Það fer líka betur á, að það væri ákveðin upphæð, sem skattgreiðendum er heimilt að draga frá tekjum sínum, ef þeir vilja gefa í því skyni, sem hér um ræðir. Ég tel mig ekki þurfa að fara fleiri orðum um þetta og vona, að flm. láti sér lynda, að málið er afgreitt á þennan hátt, því að það var ekki gert í þeim tilgangi að skaða málið, heldur ætlazt til, að það fyrirtæki, sem hér er um að ræða, geti komið til greina.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þessa frv. og vildi láta í ljós óánægju mína yfir því, að hv. n. skuli leggja til, að þetta frv. verði fellt. Það er að vísu svo, að eftir að þetta frv. kom fram, var lagt fram frv. frá hæstv. ríkisstj., sem er allvíðtækt og fer fram á það, eins og þm. er kunnugt, að ákveðnar fjárupphæðir, sem lagðar séu fram í líknarskyni, án þess að tillit sé tekið til þess, hvaða stofnanir eiga í hlut eða til líknar á hverju, skuli taldar skattfrjálsar eða þær megi draga frá við skattaframtal, og miðaði hæstv. stj., ef ég man rétt, þessar upphæðir við kr. 10000. Mér virðist nú, að hv. n. geri of mikið úr því, að þetta frv. er komið fram. Ég býst ekki við, að þetta frv. sé komið lengra en ef það er komið til n., og í öðru lagi er óvíst, hvern framgang það hefur, því að ekki er víst, hvernig þingið lítur á þetta, þó þar sé farið fram á það. sem stj. segir í forsendum málsins eða grg., að sé algengt í ýmsum löndum, að slíkar upphæðir séu dregnar frá skattaframtali. Í þriðja lagi er hér talað um upphæðir, sem lagðar eru fram í líknarskyni, en eins og ég tók fram við 1. umr. þessa máls, er þessu sérstaklega háttað að því er snertir það frv., sem hér liggur fyrir, um skattfrelsi gjafa til vinnuhælis berklasjúklinga, því að forgöngumenn vinnuhælissjóðs berklasjúklinga eru með því að hjálpa sér sjálfir og um leið að vinna að mikilsverðu fjárhagsatriði fyrir þjóðfélagið, og er þetta mál að því leyti alveg sérstætt. Sú tilhliðrunarsemi, sem farið er fram á í frv., er á þá leið, að þeir sem vilja gefa gjafir til vinnuhælis berklasjúklinga, megi draga þær frá skattskyldum tekjum sínum, og er þetta þá í sjálfu sér til þess að létta undir með ríkissjóðnum á komandi árum og til að draga úr þeim óskapa fjárframlögum, sem á honum hvíla, til viðbótar því, sem einstaklingarnir verða að þola af vinnutapi og af tjóni á heilsu sinni. Mér virðist því, að hv. n. hafi ekki tekið þetta mál réttum tökum, þegar hún víkur málinu til hliðar eingöngu á þeim grundvelli, að komið hefur fram í annarri d. þingsins mál, sem aðeins er um framlög til líknarstofnana. Hér er um annars konar mál að ræða, og vildi ég, að hv. þdm. gerðu sér það ljóst. Hér er í rauninni um praktiskt atriði að ræða og fjárhagsatriði. Hér ræðir um að koma upp stofnun í ríkinu, sem geti hjálpað þeim sjúklingum, sem komnir eru svo langt á vegi batans, að þeir geta unnið létta vinnu. Vinnuhælið á að verða síðasta þrepið á leiðinni til batans, millistig, sem þarf að vera til milli berklahælisins og hinna venjulegu, daglegu starfa, sem fæstir sjúklinganna eru færir um að hverfa til, strax og þeir koma af heilsuhælinu. Það er kunnugt, að slíkir menn þola ekki sjóróðra eða erfiða útivinnu né heldur alla verksmiðjuvinnu, sem oft er sérstaklega hættuleg brjóstveiku fólki. Vinnuhælið á að miða verkefni sín og aðbúnað við hið sérstaka ástand þess fólks, sem svona er ástatt um. Þetta atriði hef ég viljað benda á, og ég treysti enn svo mikið á réttdæmi hv. alþm. í þessu efni, að ég er alls ekki vonlaus um, að þetta mál geti haft framgang, þótt hv. fjhn. hafi ekki tekið það réttum tökum. Ég segi þetta ekki til þess að álasa hv. n. fyrir það, að hún hefur litið á málið frá þessu sjónarmiði, en ég held því fram, að annað sjónarmið eigi að taka, sem sé réttara, og það eigi að ráða meira en allt líknarstarfsemistal og megi ekki verða þröskuldur í vegi fyrir þeim framtakssömu mönnum, sem margir eru illa staddir heilsufarslega, en hafa þó ráðizt í það stórvirki að reyna að koma upp vinnuhæli fyrir berklasjúklinga. Ég held, að það megi alls ekki stöðva þetta frv., þótt hæstv. ríkisstj. hafi lagt fram frv., sem almennt talað fer fram á, að fjárhæðir lagðar fram til líknarstarfsemi, hvers konar sem er, skuli vera skattfrjálsar með þeim miklu takmörkunum þó, sem segir í frv. hæstv. ríkisstj. Hér er um svo stórt mál að ræða, að menn mega ekki láta glepjast af því, þótt slíkt frv. komi fram, án þess að ég vilji á nokkurn hátt gera lítið úr frv. hv. stj. Ég held því ekki heldur fram, að það sé borið fram til þess að stöðva framgang þessa máls, því að hæstv. stj. segir um sitt frv., að hér sé um algilda reglu að ræða hjá öllum siðuðum þjóðum, að framlög í líknarskyni skuli koma til frádráttar. Hér á okkar landi hafa verið stigin svo stór spor til þess að vinna bug á þessari ægilegu veiki, berklaveikinni, svo gifturík spor, með stofnun heilsuhælanna og með fjárframlögum ríkisins til þess að vinna bug á berklaveikinni, að við megum ekki með nokkru móti leggja stein í götu vinnuhælis berklasjúklinga. Læknarnir, sem mest vita um og bezt fylgjast með daglegri líðan sjúklinganna, sem hafa þjálfun í því að ákveða, hvað þeir þola, og þekkja þessa menn vel, sem verða að þola heilsuleysi árum saman, þeir hafa lagt mikla áherzlu á það, eins og segir í fylgiskjölum þessa frv., að þessi liður í berklavörnunum komist á fót, þeta millistig fyrir sjúklingana, frá því að þeir eru ófærir til vinnu, en útskrifaðir af heilsuhælinu og til þess að þeir geta tekið við störfum sínum í þjóðfélaginu. Vinnuhælið er sú hjálparstöð, sem á að setja upp, til þess að þetta geti orðið. Eins og nú hagar til, eru tiltölulega margir af sjúklingunum, sem falla fyrir ofurborð, þegar þeir koma út af hælunum, vegna þess að þeir verða að gefa sig að störfum, sem eru þeim um megn. Gagnvart þessari staðreynd og gagnvart þeirri staðreynd, sem öllum er kunn, milljónaútgjöldunum, sem þessi veiki bakar þjóðinni, og gagnvart hinni þriðju staðreynd, sem ekki er síður kunn, þjáningum sjúklinganna og þeirra nánustu, og gagnvart hinni fjórðu staðreynd, að hér er oft um að ræða kjarnann úr þjóðinni, fólk á bezta aldri, vona ég, að þm. sýni þann skilning viðkomandi vinnuhælinu að veita því þessa litlu skattaívilnun, ekki sízt þar sem hér er um algera undantekningu að ræða, þar sem er baráttan við berklaveikina. Það má minna á margar líknarstofnanir og benda á nauðsyn þeirra, en enga þeirra er hægt að setja við hlið berklavarnanna og þess, sem þjóðin um margra ára skeið hefur lagt á sig til þess að vinna bug á þessum sjúkdómi. Þess vegna er það von mín, að þessi undantekning frá skattalöggjöfinni verði gerð. Ég er fús til að fallast á það, að þessi ívilnun verði ekki látin gilda nema takmarkaðan tíma, til þess að reynsla fáist, sem sýni það, hvort þær miklu vonir, sem forgöngumenn vinnuhælis berklasjúklinga gera sér um þetta, ef það fæst, muni rætast. Ég er fús til að fallast á, að þessi lagastafur verði takmarkaður við tiltölulega stuttan tíma, til að byrja með t. d. eitt eða tvö ár. Það er nú orðið svo áliðið þings, að ég tel ekki tryggt að fara fram á það við n., að hún taki málið aftur til athugunar frá þessu sjónarmiði, að frv. sé gert tímabundið, því að það mundi verða til þess, að frv. yrði ekki afgreitt á þessu þingi, en ég vildi, eftir að ég hef heyrt á mál manna, fallast á slíka till. og jafnvel flytja hana sjálfur, og þætti mér vænt um að heyra frá n., hvort hún mundi halda fast við að fella frv., ef þessi breyt. yrði gerð. Vona ég, að svo verði ekki.



Ég vil taka undir það með hv. þm. Vestm. (JJós), að mér þykir fjhn. ekki hafa tekið á þessu máli eins og skyldi, þar sem hún gerir ráð fyrir því að vísa því frá, þar eð annað frv. sama eða svipaðs efnis liggi fyrir efri deild, en þó ýtarlegra, og leggur því til, að mál þetta verði leyst í sambandi við það og þetta frv. fellt. Það hefur óefað vakað fyrir flm. þessa frv. að flýta fyrir því, að þetta vinnuhæli yrði reist, og hefur frsm. málsins og aðalflm. fært fyrir því mörg rík rök, svo að ekki er nein þörf að bæta þar við. Annað er það, að við 1. umr. málsins bar ég fram brtt., þar sem svo er ákveðið, að þegar Samband ísl. berklasjúklinga reisir vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk, skal ríkissjóður greiða 2/3 stofnkostnaðar, enda samþ. heilbrigðisstjórnin uppdrætti hælisins og fyrirkomulag. Nú hef ég ekki orðið var við, að fjhn. hafi tekið þessa brtt. til athugunar, a. m. k. hefur ekkert komið fram um það í nál., og þykir mér það miklu miður, þar sem ég held, að mikil þörf sé á því, að vinnuhælið verði reist sem fyrst, en þó þannig, að þetta valdi ekki neinum ruglingi á skattalöggjöfinni. Ef nú þessi brtt. yrði samþykkt og jafnhliða afgreitt það frv., sem liggur fyrir í hv. Ed., virðist alveg auðsætt, að það mundi hraða þessu máli og Samband ísl. berklasjúklinga mundi geta ráðizt í þessa byggingu innan mjög skamms tíma. Ástæðan til þess, að ég hef viljað lögfesta, að ríkissjóður legði fram 2/3 kostnaðar, er sú, að gert er ráð fyrir, að helmingur sjúklinganna, sem á vinnuhælinu verða, verði á berklal., og mundi þá ríkissjóði bera að greiða 50% kostnaðar, hvort sem er. Upphæðin, sem sambandið er búið að safna, er um 280 þús. kr., og ef samþ. er, að ríkissjóður leggi fram 2/3, mundi sambandið hafa nú um 840 þús. kr., og ef gengið er að söfnuninni með sama dugnaði og verið hefur af þessu sambandi, mundi þetta flýta fyrir, að hælið yrði reist. Skilst mér, að ef þessi brtt. mín verður samþ., verði náð tilganginum með frv. á þskj. 183 og vel séð fyrir málinu.



Herra forseti. Allshn. hefur ekki getað orðið sammála um þetta frv. Meiri hl. leggur til, að það verði fellt, en minni hl. vill samþ. það með breyt., sem hann leggur til. Allshn. sendi frv. til umsagnar Eimskipafél. Ísl. og Skipaútgerðar ríkisins, og eru umsagnir þessara aðila prentaðar sem fskj. með nál. Get ég vísað til þess, sem þar segir. Báðir aðilar leggja á móti frv. Meiri hl. telur ekki líklegt, að uppskipunargjald mundi lækka, þó að bæjar- og sveitarstjórnir tækju þessi mál í sínar hendur. Eins og kunnugt er, er aðalkostnaðurinn við upp- og framskipun laun verkamanna, og gjöld til þeirra eru ákveðin eftir föstum taxta, svo að enda þótt skipaafgreiðsla væri rekin af bæjarfélögum, mundi það ekki valda breyt., þar sem ekki er séð, að aðrir og minni kostnaðarliðir yrðu lækkaðir verulega. Ég vil líka benda á, að í l. um verðlag hefur viðskiptaráð og verðlagsstjóri vald til að hafa hemil á gjöldunum, ef telja mætti þau of há. Hreppsn. og bæjarstjórn geta þá beðið um úrskurð verðlagsstjóra. Eins og kemur fram í álitum Eimskipafél. og Skipaútgerðarinnar, leggja þessir aðilar, sem hafa einir með flutninga að gera, áherzlu á að geta sjálfir ráðið, hverjir hafa á hendi afgreiðsluna. Þeir menn eru trúnaðarmenn skipafél., og margt fer um þeirra hendur og oft og tíðum stórar fjárupphæðir. Það virðist engum vera hagur gerður með því, að löggjafinn heimili sveitarstjórnum að taka eignarnámi pakkhús og önnur áhöld, sem skipaafgreiðslumennirnir eiga líka til annarra þarfa en skipaafgreiðslu. Afgreiðslan er aukastarf, en hús og áhöld nauðsynleg til atvinnurekstrar, enda, eins og ég hef tekið fram, full heimild í l. til íhlutunar um upphæð gjaldanna. Um leið og ég vísa til fskj. í nál., lýsi ég yfir því, að meiri hl. n. leggur til, að frv. verði fellt.

Frsm. minni hl. (Þóroddur Guðmundsson) Hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir afstöðu meiri hl. n. til frv., en hann minntist ekki á till. minni hl. Eins og þdm. sjá, er mikill munur á frv. og till. minni hl. Í frv. er gert ráð fyrir, að bæjarstjórnum og hreppsn. verði heimilað að taka í sínar hendur skipaafgreiðslu. En eins og frsm. meiri hl. gat um, hefur þetta verið borið undir skipafélög hér, sem leggja á móti frv. með þeirri aðalforsendu, að afgreiðslumennirnir séu trúnaðarmenn á hverjum stað, og vilji félögin því velja þá sjálf. Við í minni hl. höfum tekið tillit til þessa í afstöðu okkar og leggjum ekki til, að bæjarfélögin fái skilyrðislausa heimild til að taka afgreiðsluna í sínar hendur, heldur aðeins þar, sem bryggjur og vörugeymsluhús eru eign bæjarins. Það er mikill munur á þessu og því, sem upphaflega var í frv. Þegar það er athugað, að víða hagar svo til, að byggð hafa verið dýr og vönduð mannvirki, sem eru leigð einstaklingum lágu verði, en þeir taka aftur gífurlega há gjöld af almenningi, þó að þeir sjálfir njóti lágrar leigu, kannske ekki nema tíunda hluta þess, sem er í Rvík, sjá menn, hvað það er óeðlilegt, að hreppsfélög byggi slík mannvirki, en einstaklingar geti rakað saman fé á þeim. Það er ekki um að ræða annað en að bæjarfélögin fái heimild til að starfrækja sín eigin mannvirki. Stundum eiga afgreiðslumennirnir bryggjurnar, og það var á það bent af formanni n., að það væri hart að taka þær af þeim. Minni hl. viðurkenndi rök hans. Það er eitt enn í þessu máli. Þar, sem eru til ófullkomin mannvirki og tæki til þessarar starfrækslu, en einstaklingarnir hafa ekki kraft eða vilja til að koma sér upp nýjum, hamlar það því hreppsfélögum eða bæjarfélögum til að koma sér upp tækjum. Þetta getur orðið til þess, að ekki verði úr framkvæmdum á viðkomandi stað, en ef bæjarstjórnirnar fá þessa heimild, verður það til að ýta undir hreppinn eða bæjarfélagið. Ég held, að að athuguðu máli ættu jafnvel þeir, sem gátu ekki fallizt á frv., að geta samþ. miðlunartill. minni hl. Þeir hljóta að sjá, að búið er að sníða af frv. alla þá vankanta, sem þeir settu fyrir sig.

Frsm. minni hl. (Þóroddur Guðmundsson) : Það er mikil umhyggjusemi, sem frsm. meiri hl. sýnir skipafélögum og einstaklingum. Það er einkennilegt, að hans stóra hjarta skuli ekki líka ná til bæjarfélaga, sem hafa komið sér upp verðmiklum eignum. Er það ekki óréttlæti gagnvart þeim að fá ekki að hafa á hendi þá starfrækslu, sem fram fer í þeirra eigin húsum og á þeirra eigin bryggjum? Ég álít líka, að bæjarstjórnirnar séu alveg einfærar um að velja menn, sem eru þessum störfum vaxnir. Og ég vil endurtaka, að aðfinnslur frsm. meiri hl. eiga ekki lengur við, þegar minni hl. er búinn að ganga svo til móts við hann.



Þessi till. fjallar um að fela ríkisstj. að birta starfsmannaskrá ríkisins á ári hverju með fjárlagafrv. Sá háttur var upp tekinn árið 1936, að starfsmannaskrá var látin fylgja fjárlfrv., og var tilgreindur fjöldi starfsmanna ríkisins og ríkisstofnana og yfirlit um launagreiðslur til þeirra. Hélzt þetta til ársins 1939, en hefur ekki verið gert síðan. Ég verð að telja, að það sé mjög hentugt fyrir hv. þm., þegar þeir fjalla um fjárlagafrv., að hafa slíkt yfirlit um launagreiðslur, og enn fremur er gott að hafa þetta með fjárl. til samanburðar við ríkisreikningana yfir ríkisstofnanir eftir ár hvert. Mér finnst ekki ástæða að vísa till. til n., þar sem um svo einfalt mál er að ræða, en ef hins vegar kemur fram ósk um að fresta málinu og vísa því til n., mun ég ekki setja mig á móti því. Ég óska því, að till. verði samþ. og afgr. til ríkisstjórnarinnar.



Þar sem ég sé, að frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir hefur ekki verið tekið á dagskrá í dag og hefur ekki verið nú í fjóra daga, vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki þetta fyrir á næsta fundi deildarinnar.

Forseti (JörB) : Ég heyri tilmæli hv. þm. Siglf.

Flm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti: Þetta er mál, sem mikið hefur verið rætt um, þó að það hafi ekki verið rætt hér í sölum Alþingis, og fjallar það um eyðileggingu á kjöti. Umræður um það hófust út af því, að komizt hefur upp um, að einhverjir aðilar, sem hafa kjötsölu með höndum hér í Reykjavík, hafa flutt allmiklar birgðir af kjöti suður í Hafnarfjarðarhraun og urðað þar. Enn fremur hefur fundizt kjöt á tveim öðrum stöðum, og greinir menn á um, hverjir hafi verið eigendur að því. Það hefur nú komið í ljós, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefur reynzt vera eigandinn að þessari „vörugeymslu“ suður í Hafnarfjarðarhrauni, en um það eru menn ekki á einu máli, hvort kjöt í henni hefur verið óætt eða hvort það hefur eyðilagzt af markaðsástæðum, og enn fremur er því haldið fram, að menn í Hafnarfirði, sem neytt hafi þessa kjöts, hafi gengið úr skugga um, að þar hefur ekki verið um skemmt kjöt að ræða. En ef um skemmt kjöt er að ræða, og eru það um 20 tonn, sem auglýst er, að verið hafi á þessum stað, hvernig stendur þá á því, að 20 tonn af saltkjöti eyðileggjast eða skemmast? Það lítur út fyrir, að þarna hafi verið óforsvaranlega með farið, og er það eitt út af fyrir sig, jafnvel þó að það reyndist rétt, að kjötið hafi verið skemmt, næg ástæða til að rannsaka það, því að ýmislegt bendir til, að meðferðin á kjötinu hafi verið með öðru móti en vera ber. Enn fremur er það óupplýst enn þá, hvort á þetta kjöt hafa verið greiddar uppbætur úr ríkissjóði og hvort aðilar þeir, sem verkuðu kjötið, fengu fulla greiðslu úr ríkissjóði, svo sem um útflutt kjöt væri að ræða, og að það kjöt sé því þannig almenningseign. Þetta er mál, Sem þarf að rannsaka sérstaklega. Ég vil í sambandi við þetta saltkjöt fá að vita, hve mikið kjöt var saltað hér á s. l. hausti, en það hefur verið upplýst, að það hafi verið svo mikið, að sjáanlegt hafi verið, að ganga mundi mjög illa að selja það hér á innlendum markaði. Stjórnendur kjötsölunnar hér í Reykjavík gerðu hins vegar mjög lítið til þess að auka sölu á þessu kjöti, nema hvað þeir munu hafa lækkað verðið á því, eftir að það var farið að skemmast, samkvæmt skýrslum, sem fyrir liggja. En í fyrra vetur kom upp ósamkomulag milli kjötverzlana og þeirra, sem hafa með höndum sölu saltkjöts fyrir bændur úti um land, með þeim afleiðingum, að saltkjöt var lítt fáanlegt hér s. l. vetur. Mun þetta hafa stafað af því, að Samband íslenzkra samvinnufélaga ákvað, hve mikið kaupmenn máttu leggja á hvert kg. Mér er ekki kunnugt um, hvort þetta hafi verið ósanngjörn fyrirskipun, hvort þessi fyrirskipaða álagning var of lág eða kaupmenn hafi gert hærri kröfur, en þetta leiddi samt til þess, eins og áður er frá sagt, að saltkjöt var lítt fáanlegt í kjötverzlunum í Reykjavík í fyrravetur. Þetta er því vissulega atriði, sem þarf að rannsaka, því að hafi Samband íslenzkra samvinnufélaga leikið sér að því að stöðva sölu á saltkjöti, er full ástæða til þess, að Alþ. geri ráðstafanir til þess að hindra slíkt. Það virðist ýmislegt benda til þess, að mikils kæruleysis hafi gætt, þar sem svo mikið magn af kjöti er látið eyðileggjast, og hlýtur það að leiða af skipulagi kjötsölunnar. Þessu er þannig háttað, að kjötverðlagsnefnd hefur í raun og veru í hendi sér að jafna öllum skakkaföllum, eins og hér um ræðir, niður á allar kjötbirgðir, eða að hægt er að framkvæma eyðileggingu á slíkum vörum af markaðsástæðum. Löggjöfin er þannig útbúin, að bændur geta haft hag af því, ef þeim sýnist svo, að eyðileggja kjöt af markaðsástæðum. Mér finnst því full ástæða til að taka málið til sérstakrar athugunar á þeim grundvelli, að útilokað verði, að hægt sé að framkvæma eyðileggingu á birgðum af markaðsástæðum til þess að rýma fyrir nýjum vörum, en skipulag kjötsölunnar er á þennan hátt, eins og nú standa sakir. Mér finnst þetta vera mikilsvert atriði, þótt ýmsir þeirra, sem kjötsöluna annast fyrir bændur, telji það sjálfsagðan hlut, að matvæli skemmist. En þegar maður athugar, að þetta á sér stað á sama tíma og aðrar þjóðir eru aðframkomnar af hungri og enska þjóðin lifir við mjög rýran kjötskammt, er enginn vafi á því, að æskilegra hefði verið fyrir íslenzku þjóðina að selja þetta kjöt til Englands fyrir mjög lágt verð eða jafnvel gefa það þangað en láta það spyrjast um okkur nú á þessum tímum -, að við séum að kasta matvælum, svo að tugum tonna skipti. Ég býst við því, að enginn þm. hefði séð eftir því að leggja fram fé í því skyni að þetta kjöt kæmist til þeirra, sem þörf hafa fyrir það, en að láta það sæta þeirri meðferð, sem raun hefur orðið á. Ég tel þess vegna, að sú n., sem till. leggur til, að skipuð verði, þurfi að hafa það verkefni með höndum að rannsaka öll atriði í sambandi við framkvæmd kjötsölumálanna og gangi úr skugga um, hvort það sé ekki rétt, sem margan grunar, að það, sem aflaga fer, sé í raun og veru skipulaginu sjálfu að kenna, því að það gefi beinlínis tækifæri til þess að eyðileggja birgðir. Því hefur verið haldið fram, að önnur matvæli hafi verið eyðilögð, fiskur og annað sjávarmeti, og það sé því ofsókn á hendur bændum, að verið sé að gera veður út af þessu kjöti. Ég tel, að ekki sé síður þörf á þessari rannsókn, ef fiskmeti og önnur matvæli hafa verið eyðilögð, og er síður en svo, að ég vilji breiða yfir slíkt. Það er jafnskammarlegt fyrir þjóð okkar, ef þetta hefur verið gert viljandi, því að í raun og veru er þetta viljandi, þó að þessu kjöti hafi ekki verið kastað, fyrr en það var orðið skemmt. Þess vegna tel ég rétt, að þessari n. verði gefið tækifæri til þess að rannsaka þetta mál, eftir því sem hún álítur þörf á. Í till. er gert ráð fyrir því, að þessi rannsóknarn. skuli hafa vald samkv. 34. gr. stjskr. til þess að heimta skýrslur, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum, og að hún geti ráðið sérfræðinga sér til aðstoðar. Mér finnst þetta mál hafi svo mikið verið rætt, að óþarfi sé að vísa því til n., því að málið er það einfalt. Hér er aðeins um það að ræða, hvort hv. þm. óska eftir, að rannsókn fari fram eða eigi út af ákveðnum atvikum, sem áttu sér stað í Hafnarfjarðarhrauni, og ættu hv. þm. að hafa myndað sér glögga skoðun um þetta mál fyrir löngu. Ég verð þó að segja það, að væri allt hreint hjá þeim aðilum, sem annast kjötsöluna, mundi slík rannsóknarn. verða til þess að hreinsa af þeim þann orðróm, sem um þá hefur gengið, og blaðaskrifin gefa einnig alveg sérstakt tilefni til þess. Ég álít, að flestir ættu að geta verið sammála um það, að rannsókn verði látin fara fram, svo að útilokað verði, að lagafyrirmæli verði misnotuð til þess að framkvæma eyðileggingu á matvælum, svo að hægt verði að rýma fyrir nýjum birgðum. Samband íslenzkra samvinnufélaga hefur nú farið fram á sérstaka rannsókn í þessu máli, og virðist sú rannsókn vera mjög einkennileg, því að hún virðist eingöngu beinast gegn þeim mönnum, sem fundu þetta kjöt og skýrðu almenningi frá því, að þarna hefðu verið urðuð um 20 tonn af kjöti, en það var gert í skjóli náttmyrkursins, ef hægt yrði að komast þannig hjá því, að almenningur fengi að vita um þennan verknað. Rannsókn SÍS er því beint gegn þessum mönnum, sem herra Jón Árnason framkvæmdastjóri telur hafa gerzt svo freka, að þeir hafi farið inn í „kjötgeymslu“ SÍS og haft á brott með sér kjöt úr hrauninu. Hitt er auðvitað annað mál, að því er ekki bót mælandi að taka upp kjöt, sem urðað hefur verið, og neyta þess. En þessari rannsókn, sem SÍS fer fram á, er ekki ætlað að athuga þau atriði, sem eru höfuðatriðin í þessari till., sem hér liggur fyrir, en þau hafa verið rakin hér áður. SÍS óskar ekki eftir slíkri rannsókn, en þjóðin óskar eftir henni, og Alþ. verður að gera sitt til og jafnvel breyta l., svo að ekki verði hægt að framkvæma slík óhæfuverk, sem nú hafa verið unnin, og það á þeim tímum, sem nú ganga yfir heiminn. Þannig horfir málið við frá sjónarmiði almennings. Það er búið að eyðileggja þetta kjöt, þeim verðmætum, sem þar hefur verið kastað, verður ekki bjargað. Aðalatriðið er svo að koma í veg fyrir, að slíkt geti komið fyrir aftur. Ég sé því ekki ástæðu til, að þessari till. verði vísað til n., og óska því, að hún verði afgreidd hér á Alþ. sem fyrst.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður endurtók mikið af því, sem áður hefur verið sagt um hraunkjötsmálið, svo að það er óþarfi að fara að halda hér langa ræðu um það, þar sem það hefur verið svo mikið rætt. Annars er það vitað mál, að það eru tiltölulega fáir, sem leggja mikið upp úr því, sem þessi hv. þm. eða fylgifiskar hans hafa sagt um þetta mál, og ólætin í blöðunum út af þessu eru öllum kunn. Hafnfirðingar töldu þetta kjöt hinn bezta mannamat og töldu, að þarna væri sprottin upp heil náma fyrir þá, sem mundi nægja þeim til langs tíma. Það er dálítið einkennilegt, þegar dýralæknir er búinn að gefa úrskurð um, að þetta kjöt sé ónýtt, að Hafnfirðingar skuli geta lagt sér það til munns. Og hvað hefði verið sagt, ef þetta kjöt hefði verið flutt í kjötverzlanir og selt þar dýru verði þrátt fyrir úrskurð dýralæknis um, að það væri skemmt og ekki fyrsta flokks kjöt?  Hv. þm. Siglf. fullyrti hér áðan, - sem sannar, að hann er ekki vandur að málflutningi sínum, að ekkert 1. flokks saltkjöt hefði verið á boðstólum í fyrravetur, og að Samb. ísl. samvinnufélaga hefði haldið því til baka. Ég vil upplýsa, að það er ekki rétt, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi eitt haft ákvörðunarrétt á því, hvernig kjöt er verðlagt eða hvort það er á boðstólum eða ekki. Ég vil taka á mig nokkuð af þeirri ábyrgð. Ég vil einnig upplýsa, að það er ekkert satt í því, að 1. flokks saltkjöt hafi ekki verið alltaf á boðstólum í fyrravetur. Hv. þm. Siglf. viðurkenndi, að saltkjöt hafi orðið það mikið á síðasta hausti (1942), að litlar líkur væru til þess, að það seldist innan lands. Hann veit, að slátrun var með mesta móti haustið 1942. Og hann veit, að það vantar íshús á mörgum stöðum á landinu. Þar af leiðir, að það er ekki hægt að verka kjöt á þeim sömu stöðum nema í salt. Kjötverðlagsn. vissi, að allt það kjöt, sem saltað var 1942, gat ekki selzt á innlendum markaði, en samt gæti selzt meira af því en saltkjötsneyzlan hafði verið undanfarin ár. Þess vegna var seinni partinn í fyrravetur farið að leita eftir að selja saltkjöt úr landi, og í maí s. l. var upplýst, að takast mundi sala á saltkjöti til Englands. Þá var samið um söluna á kjötinu þangað, og samningar náðust um sölu á 1000 tunnum til Englands, en það var það magn, sem sýnilegt var, að ekki mundi seljast innan lands. En vegna þess, hver tregða var með að fá kjötið flutt vegna flutningaörðugleika, drógst flutningurinn á því þangað til í september s. 1., að hægt var að koma kjötinu á markaðinn. En áður en kjötið væri flutt út, voru matsmenn og dýralæknir kvaddir til að rannsaka kjötið, enda sjálfsagt skilyrði, að það yrði ekki látið fara án þess. Niðurstaðan af þessari rannsókn varð sú, að aðeins 346 tunnur reyndust ógallaðar af þessum 1000 tunnum og söluhæfar til útflutnings. Nokkrar voru gallaðar, en þó nothæfar innan lands, en um 200 tunnur voru dæmdar óætar. Þessar gölluðu tunnur, sem þóttu ekki hæfar til útflutnings, en þó hæfar til manneldis, voru seldar með afföllum hér innan lands. En þeim 200 tunnum, sem dýralæknir taldi óætar, var ekið suður í Hafnarfjarðarhraun og dysjaðar þar. Og þetta er það, sem Hafnfirðingar telja ljúffengan mat og hafa gert sér að góðu. Nú hefur því verið haldið fram, að saltkjötið hafi skemmzt og þetta hafi komið fyrir einungis vegna þess, að bannverð hafi verið sett á þessa vöru haustið 1942. Nú getum við athugað þetta og farið í skýrslu, sem þegar er búið að gera, en ég að vísu hef ekki við höndina hér, en hún mun sjást í dagblöðunum, áður en langt um líður. Og af þeirri skýrslu sést, að kjötneyzlan af framleiðslunni 1942 er meiri en hún hefur verið nokkru sinni áður. Og það sannar, að verðlag á kjöti 1942 hefur ekki verið því til fyrirstöðu, að salan væri eðlileg og kjötsins væri neytt. En það var vegna þess, að það var meira saltað af kjöti árið 1942 en nokkru sinni áður, að þessar 1000 tunnur voru afgangs. Og þegar athugað er, hvernig kjöt hefur verið verkað undanfarin ár, þá upplýsist, að allt til stríðsbyrjunar hefur verið saltað árlega 600–800 tonn af kjöti. Það má því teljast kraftaverk, að saltkjöt skuli ekki hafa eyðilagzt í stórum stíl, þegar útlendi markaðurinn lokaðist, en ekki var hægt að breyta verkunaraðferð eins og þurfti. En ástæðan til þess, að kjötið skemmdist, var sú, að ekki var hægt að flytja það út fyrr en í september, og síðan stríðið byrjaði, hefur ekki verið hægt að fá til landsins nýjar tunnur. Það hefur orðið að nota undir kjötið gamlar tunnur, sem svo hafa reynzt þannig, að pækillinn hefur lekið úr þeim. Og einungis af þessum ástæðum skemmdist kjötið, en ekki vegna verðlagsins á saltkjötinu. Ég mótmæli því, að ekkert hafi verið gert af kjötverðlagsn. eða þeim, sem kjöt áttu, til þess að greiða fyrir sölu á saltkjöti. Strax haustið 1942 var saltkjöt lækkað um 40–50 aura og selt þeim mun lægra en frosið kjöt, og var þetta gert til þess að ýta undir sölu á þessari vöru, enda kom í ljós, að saltkjöt hefur selzt meira af framleiðslu ársins 1942 innan lands en árin áður. En það má vel vera, að eitthvað hefði verið notað meira af þessari vöru, hefði kjötið verið lækkað niður í helming fyrrverandi verðs eða hver veit hvað. Það skal ég ekki segja um. Og það getur vel verið, að hv. þm. Siglf. (ÁkJ) álíti, að það geri ekkert til, þó að bændur fái ekki nema hálft verð fyrir vöruna. En þar sem vitað var, að hægt var að selja það, sem fram yfir var innanlandssöluna til Englands, þá var ekki ástæða til þess að setja verðið niður úr öllu valdi, því að það var ekki vitað fyrir fram, að það mundi dragast allt sumarið, að hægt yrði að koma til Englands kjötinu, sem þangað hafði verið samið um sölu á, né heldur, að tunnurnar, sem saltkjötið var í, væru lekar, þannig að kjötið geymdist ekki í þeim. Það má þó segja, að eitt gott sé við þessa þáltill., a. m. k. grg. hennar, því að þar kemur fram umhyggja fyrir bændum. Grg. þáltill. er einn lofsöngur um bændur, og hv. flm. þessarar þáltill. sjá sig tilknúða að bera till. fram af umhyggju fyrir bændum í nútíð og framtíð. Það er nú gott að fá þetta fest á pappír. En það nægir bara ekki, þó að það sé sett á pappírinn, að þetta sé hugur kommúnista til bænda, því að verkin segja annað, sem þeir koma með þarna á móti og stangast á við þetta, sem í grg. stendur, um umhyggju þeirra fyrir bændum. Og bændur sjálfir munu ekki taka því með þökkum, þó að sjálfir kommúnistar komi með till. eins og þessa. Þeir munu skilja, að það er ekki af umhyggju fyrir þeim, sem þetta er komið fram, heldur að þetta er gert til þess að æsa neytendur gegn framleiðendum og að þetta er einn þáttur þeirrar áróðursherferðar, sem af þeim er nú farin til þess að æsa neytendur upp á móti framleiðendum og móti heilbrigðum atvinnurekstri. Þá er það eitt atriði, sem hv. þm. Siglf. talaði um áðan, að það væri um allt annað mál að ræða, þegar búið væri að bæta þetta kjöt upp með framlögum úr ríkissjóði. Ég ætla ekki að standa hér eins og maður, sem leiddur er fyrir rétt, og segja, að þetta hafi ekki verið gert. Nei, ég ætla að lofa hv. þm. Siglf. og öðrum kommúnistum að hafa það, sem þeir vilja. Ef þessi till. verður samþ., þá er ekkert líklegra en að hv. þm. Siglf. verði skipaður í nefndina, og þá kemur hann á skrifstofu kjötverðlagsn. og rannsakar skjölin, og þá fær hann að sjá sannleikann í réttu ljósi. Það er þess vegna kannske bezt, að þessi maður og kommúnistar allir bíði með nokkurri eftirvæntingu eftir því að vita, hvort það er sannleikur eða lygi þær upplýsingar, sem ég hef nú greint og birtar mundi verða innan skamms, - því að það er auðheyrt, að þeir trúa því ekki, sem áður hefur verið sagt hér í hv. d. og í blöðum um þetta. Og ég hirði því ekki um að vera að endurtaka það nú. Þá var það, sem hv. þm. Siglf. talaði um áðan, að undir þessu skipulagi, sem nú ríkti í kjötsölumálunum, gætu einstaka menn séð sér beinan hagnað í því að fleygja kjöti og það væri bara vegna þess, hvernig skipulagið er. Þetta held ég, að fáir eigi gott með að skilja nema hv. þm. Siglf. og aðrir kommúnistar, hvernig hægt er að hafa hagnað af því að eyðileggja matvæli, sem til hefur staðið að selja fullu verði. Hv. þm. Siglf. talaði um, að nauðsynlegt væri að breyta skipulaginu og þá náttúrlega kjötsölulögunum. Það eru þessir menn, sem þykjast sjá lengra en bændur sjálfir og þykjast í öðru orðinu vilja bera umhyggju fyrir þeim, er halda þessu fram. En er það þá vegna þess, að bændur viti ekki sjálfir, hvað að þeim snýr? Er það vegna þess, að bændur viti ekki, hvort þeir hafa hag af þessu skipulagi eða þessum 1.? Eða er það af því, að kommúnistar einir séu bærir um að dæma um það, hvað bændum er fyrir beztu? Ég fullyrði, að bændur kæra sig ekkert um, að þessu verði breytt. En það er kannske af því, að þeir séu ekki bærir um að vita, hvað þeim er fyrir beztu, en það séu kommúnistarnir í Reykjavík, sem eiga að vera þeim leiðarljós og benda þeim á rétta leið?! Það lítur út fyrir, að hv. þm. Siglf. og aðrir kommúnistar þykist ætla að reyna að halda slíku fram. Ég benti á það áðan, að það mundu ef til vill vera fáir hv. þm., sem vildu taka að sér þessa rannsókn eða fara í þessa n., sem á að hlaupa fram fyrir skjöldu og taka að sér að leysa það, sem lögregluvaldinu er ekki treyst til að gera. Það má vel vera, að hugsunarháttur minn sé ólíkur hugsunarhætti margra annarra hv. þm., en það mætti segja mér, að þeir væru mjög fáir, að undanteknum kannske hv. þm. Siglf., sem óskuðu eftir að taka sæti í þeirri n. Þá var það eitt, sem hv. þm. Siglf. talaði um, að það væri vegna sóma landsins, sem þingið þyrfti að skipa þessa n. í þetta mál. Ég held hins vegar, að það gæti eins vel orðið til ósóma fyrir landið, að löggjafarsamkoma þjóðarinnar, sú virðulega stofnun sé að sletta sér fram í þau verkefni, sem öðrum heyra til, en vanræki svo skyldur sínar. - Annars er gott að heyra það, að þessir hv. þm. tala um að gæta sóma landsins. Það kannske reynir á það fyrr en seinna, að þeir þurfi að taka þátt í því að gæta sóma landsins. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál að þessu sinni. Ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, að þessi þáltill. verði samþ. og hv. þm. Siglf. fái einu sinni að koma á skrifstofu kjötverðlagsn. og athuga plögg þar. Ég býst við, að árangurinn af því verði næsta lítill, þó að till. verði samþ. Ég býst við, að það geti komið fyrir, þó að þessi þáltill. verði samþ., að næsta haust eða næstu haust verði e. t. v. að fleygja einhverju af skemmdu kjöti, því að það er ekkert nýtt fyrirbrigði, að matvæli skemmist að einhverju leyti, þó að í þessari þáltill. sé aðeins nefnt kjöt. Það er ekki gerður háv aði út af því, þó að síld skemmist og þó að fleygja þurfi mörgum tunnum af síld, jafnvel svo að tugum og hundruðum tunna skiptir. Og áður en þessi kjötsölulög gengu í gildi, kom það fyrir, að kjöt skemmdist, þótt ekki væri það vitað, fyrr en kjötið var komið út fyrir landsteinana og á bryggju utan lands. Og það er ekki verið að fárast yfir því, þó að fiskur og hrogn skemmist og sé ekið í sjóinn.

Jú, það er einmitt miðað að því í þáltill.

. Ef hv. þm. Siglf. á að taka sæti í þessari n., þá hygg ég, að það sé rétt að koma með brtt. við þá þáltill. og láta verkefni þessarar n. ná út yfir það líka -