Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Matthías Bjarnason Herra forseti. Þetta frv. kom hér til umræðu í gær þegar nokkuð var liðið á þingfund og þá var þess óskað í umræðunni að hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. yrðu viðstaddir og auðvitað og sérstaklega fjmrh. sem fylgdi þessu frv. úr hlaði. Það gekk illa að ná í ráðherrana, en þó mætti nú forsrh. og sagði nokkur orð, en viðskrh. var ekki til staðar í gær, en það gleður mitt aldna hjarta að sjá að hann er viðstaddur í dag því að til hans var ætlunin að beina nokkrum fyrirspurnum. En af því að hann var ekki viðstaddur umræðuna í gær þykir mér rétt að nefna að frv. sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því að tvöfalda þennan skatt á þann veg að hækka hann úr 1,1% í 2,2% og ég og fleiri gerðum að umræðuefni í gær að þetta frv. kæmi fram þrátt fyrir að það er verðstöðvun í landi. Það er yfirlýst stefna stjórnvalda að koma verðbólgunni niður og það var líka á það minnst og það rakið allítarlega að verslun úti á landsbyggðinni er rekin undantekningarlítið með mjög miklu tapi og verslanir hafa verið að fara á hausinn eins og við segjum á góðu máli. Þær hafa verið að gefast upp hver á fætur annarri og á þetta alveg jafnt við um einkaverslunina sem samvinnuverslun. Kaupfélögin víðast hvar úti um land hafa verið að gefast upp eða eru í þann veginn að gefast upp með örfáum undantekningum. Verslunin hefur verið að færast frá landsbyggðinni til stórmarkaðanna í Reykjavík og nú skeður það að verslunin er að færast aftur frá stórmörkuðunum og meira til erlendra þjóða. Það eru miklu blómlegri Glasgow-markaðirnir um þessar mundir en stórmarkaðirnir hér í Reykjavík. Við þessar aðstæður leggur núv. ríkisstjórn til að hækka þennan skatt jafngífurlega og raun ber vitni. Hæstv. fjmrh. upplýsti í gær að hann hefði verið einn af aðalhöfundum þessa frv. fyrir tíu árum sem aðstoðarmaður þeirrar ríkisstjórnar sem þá tók við og maður sá ekki neitt á honum annað en honum þætti eðlilegt að hækka þennan skatt svo gífurlega. En ég vil gjarnan vita hvort hæstv. viðskrh. er jafnánægður með þetta frv. við þær aðstæður sem verslunin á nú við að búa og við þær aðgerðir stjórnvalda að stjórnvöld hreint og klárt eru að ýta undir að viðskipti fari úr landi með því að selja gjaldeyri með allt að 20% afslætti. Það er útsala á gjaldeyri til þess að kaupa fyrir. Ég undraðist þegar ég sá auglýsingu um dagsferðir til innkaupa erlendis. Ég hélt að nú væru þær alveg orðnar vitlausar, þessar ferðaskrifstofur. Ég tryði því ekki að það mundi nokkur fara í eins dags ferð, en mér er sagt að það séu fleiri hundruð manna búin að fara og versla, kaupa, kaupa. Ríkissjóður er galtómur, tapar söluskatti, aðflutningsgjöldum af því að gjaldeyririnn er seldur með afslætti hér heima. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Hefur hann gert athugun á því hver áhrif þetta frv., ef að lögum verður eins og það er hér lagt fram, muni hafa á verðlag, bæði á vörum og þjónustu? Er ekki ætlunin að þeir sem eiga að borga þennan skatt geti hækkað sína þjónustu og verðlag til að standa undir skattlagningunni? Ekki geri ég ráð fyrir því að verslunarfyrirtækin bæði úti á landi og eins í höfuðborginni, sem nú ramba á barmi gjaldþrots, eigi peninga til að greiða þennan skatt. Því getur ekki verið um annað að ræða en þetta hafi áhrif á verðlag og verði til þess að hækka verð á vörum og þjónustu sem fyrirtæki í þessu húsnæði reka. Ég spyr hæstv. viðskrh. að því hvort hann telji að þetta sé leiðin til að standa á bremsunum í því að verðbólgan fari ekki aftur af stað. Þetta er fyrsta skattafrv. núv. hæstv. ríkisstjórnar og það er ekki meiri fögnuður með það en svo í herbúðum ríkisstjórnarflokkanna að það virðist ógerningur að fá þá þrjá ráðherra til að vera viðstaddir umræðuna, ekki alla í einu. Það verður annaðhvort að vanta einn eða tvo, en fjmrh. hefur nú verið við umræðuna þó að hann sé eitthvað ókyrr núna þessa stundina, enda er það margt sem leitar á hann á þessum erfiðu dögum. Ég minni hæstv. viðskrh. á að hans flokkur, Alþfl., hefur verið mjög mikið á móti þessum skatti eins og hann var. Hefur Alþfl. skipt svo snarlega um skoðun að hann telji nú vera alveg sjálfsagðan hlut að hækka þennan skattstofn úr 1,1% í 2,2%? Ég gerði líka að umræðuefni í gær þá hugmynd sem Valur Arnþórsson, formaður Sambands ísl. samvinnufélaga og verðandi bankastjóri í Landsbanka Íslands eftir einn mánuð, viðraði í útvarpi og sennilega á þingi Framsfl. um að nauðsyn bæri til að styrkja strjálbýlisverslunina vegna þess hve staða hennar er veik og hve hún væri rekin með miklum halla. Ég lét þau orð falla að ég teldi illt að þessi mikli valdamaður í Framsfl., sem er nú að verða landsbankastjóri, hafi ekki viðrað þessa hugmynd sína nema í nánu samráði við flokksforustu Framsfl. Hæstv. forsrh. sagði í gær að þetta hefði ekki verið tillaga heldur hugmynd sem hefði verið viðruð og hann sæi enga aðra leið en að leggja þennan skatt á verslunina þrátt fyrir þær aðstæður sem verslunin er í og það væri að vísu ekki samband þarna á milli, sem hver maður skildi, að koma strjálbýlisversluninni til hjálpar með því að hækka um 100% skattinn á hana fyrir það húsnæði sem hún er í. Ég skil ekki Framsfl. að ganga inn á þessa hækkun við þessar aðstæður. Hæstv. forsrh. sagði: Við erum tilbúnir að tala um aðra tekjuöflun við þingmenn og þá átti hann við stjórnarandstæðingana og hann lýsti eftir tekjuöflun. Ég skal koma með tekjuöflun alveg á stundinni sem er ekki lægri heldur hærri, alveg örugglega miklu hærri, margfalt hærri en þessi skattahækkun gerir ráð fyrir. Sú tekjuöflun er með þeim hætti að hætta að selja gjaldeyri með afslætti, hætta útsölu á gjaldeyri. Þá geta þeir haldið áfram að fara til Glasgow og annarra borga sem það vilja, en þeir eiga að borga rétt verð fyrir gjaldeyrinn. En það fylgir líka sá böggull skammrifi að útflutningsatvinnugreinarnar eiga líka að fá rétt verð fyrir sína vöru en ekki vera tekið af þeim allt að 20% eða því sem næst til þess að auka á eyðsluna. Stjórnmálamenn tala ár og síð um að þessi þjóð eyði of miklu og aðgerðir stjórnvalda eru í þá átt að hvetja þjóðina til meiri eyðslu. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að hæstv. ríkisstjórn getur skipt um skoðun, hætt að selja gjaldeyri með afslætti, hætt að ýta undir eyðsluna, horfið frá því að hækka skatt sem þennan sem er verðbólguhvati og ekkert annað, ósanngjarn eins og málum er háttað og um leið er hún að auka tekjur útflutningsatvinnuveganna. Sjá menn ekki hvert er verið að fara? Það er hreinlega markvisst verið að stefna í aukið atvinnuleysi með þessu. Þessi þjóð er að kaupa afurðir, tæki og annað frá erlendum þjóðum, er að standa að því að skapa atvinnu fyrir erlendar þjóðir og að kaupa inn á undirverði á sama tíma sem allur okkar samkeppnisiðnaður er að fara í rúst. Það þýðir ekki að berja hausnum við steininn eða reka höfuðið í sandinn. Það er alveg sama hvor aðferðin er notuð. Það er alveg tilgangslaust að halda áfram þessum leik. Svo segja þessir menn, sem eru nýhlaupnir út úr ríkisstjórn, ríkisstjórn sem mynduð var af þremur stærstu flokkum landsins miðað við síðustu kosningar og allir gerðu sér bjartar vonir um að tæki af alvöru á þeim mikla efnahagsvanda sem að steðjar, bæði efnahagsvandi sem er viðráðanlegur og líka efnahagsvandi sem var óviðráðanlegur vegna markaðsfalls á okkar útflutningsvörum á erlendum markaði, að henni mundi takast þetta. En í staðinn fyrir að taka ákvörðun um þær efnahagsaðgerðir sem fyrrv. forsrh. lagði til var hlaupið til og slitið stjórnarsamstarfi með þeim hætti að því var ekki slitið eins og gerist og gengur í stjórnmálum og ríkisstjórnum heldur mættu þeir elskendurnir á Stöð 2 til þess að tilkynna sína trúlofun. Þeir sögðu að allt væri Sjálfstfl. að kenna og sér í lagi Þorsteini Pálssyni forsrh. sem þá var, hann hefði ekki viljað gera neitt. Svo eru þeir lausir við þennan vonda mann og þennan vonda flokk sem hefur þó verið í löngu samstarfi við báða þessa stjórnmálaflokka. Nú eru þeir lausir við hann og hafa verið lausir við þennan flokk í tvo mánuði. Og hvað skeður? Það skeður nákvæmlega ekki neitt nema eyðslan heldur áfram, eigið fjármagn útflutningsatvinnuveganna er að brenna upp. Róm er að brenna og það er spilað á fiðlu eins og Neró gerði forðum. Er nú ekki kominn tími til þess að foringjar þessara flokka fari að líta á sig sem alvörustjórnmálamenn en ekki einhverja leikendur í fjölmiðlum eins og mér sýnist að sé yfirstandandi? Ég skil ekki í manni eins og hæstv. viðskrh. að geta tekið þátt í þessum hrunadansi. Ég endurtek svo óskir mínar um að hæstv. viðskrh. svari þessum fyrirspurnum mínum og segi jafnframt þingheimi frá því hverjar eru ástæðurnar fyrir algerri stefnubreytingu Alþfl. í þessum málum. Það væri fróðlegt að fá að vita. Það var rifjuð upp í gær ræða núv. hæstv. viðskrh. og landbrh. af hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde. Það var mjög lærdómsrík og eftirminnileg upprifjun þar sem landbrh. er að fara þveröfugt við það sem hann var að prédika hér fyrir ekki ári. Hann hefur sennilega frétt af þessu og haldið áfram að funda með fiskeldismönnum því hann sést ekki heldur hér í dag. Það er kominn tími til að stjórnmálamenn geti ekki sagt þetta í stjórnarandstöðu og annað í stjórnaraðstöðu. Það er fyrst og fremst krafa almennings, ef stjórnmálamaðurinn á að halda áliti meðal fólksins í landinu, að hann sé sjálfum sér samkvæmur. Hann hefur tekið að sér að stjórna þessu landi, en það verður ekki gert með því sem núna á sér stað. Landið er gersamlega stjórnlaust og hefur verið og það er kominn tími til að breyta þar um.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það vakti athygli, þegar hæstv. fjmrh. hóf í gær umræður um skattastefnu ríkisstjórnarinnar með því að mæla fyrir fyrstu tveimur frumvörpunum af allmörgum sem boðuð hafa verið um hækkun skatta í tengslum við fjárlög ársins 1989, að hæstv. fjmrh. færðist undan því í einu og öllu að gera skilmerkilega grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum, fyrir þeim ákvörðunum sem fyrir liggja um skattheimtu, í hverju hún á að vera fólgin, hvaða skattar það eru sem eigi að leggja á og með hvaða hætti. Og þykir auðvitað ýmsum skjóta nokkuð skökku við að hæstv. fjmrh. skuli færast undan því að gera Alþingi skýra grein fyrir þessu þegar augljóst er að svo skammur tími er til stefnu fram að jólaleyfi þingmanna sem ég geri ráð fyrir að nota eigi til að fjalla um þessi mál hér á hinu háa Alþingi. Þess vegna var nú m.a. óskað eftir því að hæstv. forsrh. tæki þátt í þessum umræðum einmitt í þeim tilgangi að fá nokkuð skýrari mynd af stefnu stjórnarinnar og þeim ákvörðunum sem hún hefur tekið í þessu efni. Ekki trúi ég því a.m.k. upp á ríkisstjórnina að hún hafi ekki nú þegar tekið endanlegar ákvarðanir um þau skattafrumvörp sem leggja á fram og skil þess vegna ekki hvers vegna hæstv. ríkisstjórn er svo mikið að vanbúnaði að greina frá þeim ákvörðunum sem fyrir liggja því að það hlýtur að liggja í augum uppi að hæstv. ríkisstjórn hafi nú þegar tekið þessar ákvarðanir. Hæstv. forsrh. kom hingað stundarkorn laust fyrir kvöldmatarleytið og flutti stutta ræðu, en bætti þó í engu úr í þessu efni, gerði ekki á nokkurn hátt frekari grein fyrir skattastefnu stjórnarinnar en hæstv. fjmrh. Auðvitað er ástæðulaust að gagnrýna hæstv. forsrh. fyrir þetta. Öllum var ljóst að komið var undir kvöldmat og ekki unnt að gera þær kröfur til hæstv. forsrh. að hann á þeim tíma færi að gera nokkra grein svo heitið geti fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar með tilliti til þess að þá var komið nærri hefðbundnum kvöldmatartíma þegar hann kom hingað að beiðni hæstv. fjmrh. Það hefði þess vegna verið ástæða til þess, herra forseti, að hæstv. forsrh. væri við þessa umræðu á hefðbundnum fundartíma deildarinnar og á þeim tíma sem hv. þm. eiga að gegna þingskyldum sínum, svo og ráðherrar, ekki síst vegna þess að það skortir nokkuð á að hæstv. forsrh. geri gleggri grein fyrir stefnu stjórnarinnar en hæstv. fjmrh. hefur treyst sér til að gera og kannski líka enn fremur vegna þess að hæstv. forsrh. hefur í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann í dag gert heldur gleggri grein, þó ófullnægjandi sé, fyrir stefnu stjórnarinnar og þegar af þeirri ástæðu nauðsynlegt að hann taki hér þátt í umræðunni. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann hlutist til um að hæstv. forsrh. komi til fundar og taki þátt í þessari umræðu. Það fór ekki fram hjá nokkrum Íslendingi þegar hæstv. fjmrh. tók við embætti að hann gaf út býsna stórar yfirlýsingar, sem fjölmiðlar lögðu mikla áherslu á að koma á framfæri við þjóðina, og það leyndi sér ekki að þar fór maður sem menn töldu að vissi nú nákvæmlega hvað hann ætlaði að gera og ætlaði að taka til hendinni. Að vísu boðaði hann miklar skattahækkanir, en það leyndi sér ekki með hvaða hætti ætti að standa að því verki. Með leyfi forseta segir hæstv. fjmrh. í viðtali við DV 28. september: ,,Fjármálastefna þessarar ríkisstjórnar markast af því að nú verður í fyrsta sinn sótt fjármagn í stórum stíl til fjármagnseigenda í þessu landi, sem á undanförnum árum hafa tekið stóran hlut til sín í skattlausum gróða, þannig að þeir sem hafa hagnast í góðæri undanfarinna ára en lítt lagt af mörkum til samfélagsins munu nú þurfa að bera byrðarnar fyrst og fremst.`` Og fyrirsögnin er auðvitað þessi: ,,Fjármagn sótt í stórum stíl til fjármagnseigenda.`` Í Þjóðviljanum segir hæstv. fjmrh. daginn eftir, með leyfi forseta: ,,Þessi ríkisstjórn ætlar sér aðrar áherslur í skattamálum. Hún ætlar að sækja peninga fyrst og fremst til þeirra sem hafa gert það gott í góðæri undanfarinna ára án þess að leggja sinn réttláta skerf til sameiginlegs sjóðs landsmanna.`` Svo mörg voru þau orð. Það átti að sækja milljarða í greipar fjármagnseigendanna. Nú er birt fjárlagafrv. og það bólar hvergi á þessum milljarðatilfærslum frá fjármagnseigendunum og hæstv. fjmrh. hefur skotið sér undan því að svara með skýrum hætti hvers vegna þessi mikli mismunur er á hinum stóru yfirlýsingum sem fjölmiðlar höfðu eftir honum um gerbreytta skattastefnu og þeirri litlu tölu um fjármagnstekjuskatt sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Enn á ný er ástæða til þess, vegna þess að menn tóku eftir því í þjóðfélaginu þegar þessi nýi hæstv. ráðherra gaf sínar stóru yfirlýsingar, að hann geri grein fyrir þeim mikla mismun sem aðeins hefur orðið á tveimur mánuðum. Hann lýsti því yfir að það ætti að taka nýtt skattþrep í tekjuskattinn, eyðileggja hið nýja staðgreiðslukerfi skatta með því að setja á nýtt skattþrep. Allt var þetta í samræmi við þá meginstefnu sem lýst hafði verið. Hæstv. fjmrh. hafði varla gefið þessar yfirlýsingar út er samráðherrar hans úr Framsfl. og Alþfl. fóru að gefa út yfirlýsingar um að þeim væri mjög til efs að skynsamlegt væri að eyðileggja nýja staðgreiðslukerfið. Nú er eftir því gengið hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Verður sett á nýtt þrep í tekjuskattskerfið, í staðgreiðslukerfi skatta? Ætlar ríkisstjórnin að eyðileggja staðgreiðslukerfið með þeim hætti? Það er alveg nauðsynlegt að fram komi óyggjandi svar um það við upphaf þessarar umræðu hver stefna stjórnarinnar er að þessu leyti. Það er líka nauðsynlegt að fyrir liggi hvort það sé sameiginleg stefna ríkisstjórnarflokkanna að leggja fjármagnsskattinn á með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. hefur boðað. Nú hygg ég að það sé býsna umdeilt í þjóðfélaginu og hefur reyndar komið fram verulegur efi af hálfu samstarfsflokka hæstv. fjmrh. um hvort skynsamlegt sé að skattleggja sparsemi og ráðdeild á Íslandi þar sem öllum er ljóst að einn meginvandi í íslenskri hagstjórn er sá að við þurfum að auka sparnað og lækka vexti. En hverjum manni er líka ljóst að skattlagning á fjármagnstekjur við þessar aðstæður leiðir ekki til annars en að draga úr sparnaði og hækka vexti. Þessi áform ganga því gegn því meginmarkmiði í fjármálastefnu sem íslensk stjórnvöld þurfa að fylgja eftir. Skattlagning á sparsemi og ráðdeild gengur auðvitað gegn því meginmarkmiði að lækka vexti og örva sparnað. Þess vegna þarf hér skýrari svör um það hvort í raun og veru sé stuðningur á bak við þetta viðhorf. Hitt sem þarfnast svo líka skýringar er sú neikvæða atvinnustefna sem hæstv. fjmrh. hefur boðað með því að skattleggja sparnað í bankastofnunum og öðrum peningastofnunum að fullu, þeim fjármálastofnunum sem þjónusta atvinnulífið í landinu, en undanþiggja skattlagningu á sparnað hjá þeim sem vilja spara í ríkissjóði. M.ö.o.: það er búið að falla frá því að það sé einhver réttlætiskrafa að skattleggja allar tekjur, burtséð frá því hvernig þær verða til, vegna þess að fjármagnstekjur hjá þeim sem spara í ríkissjóði eiga að vera skattlausar. Þannig mega allir gróðamennirnir hlaupa með spariféð sitt í ríkissjóð skattfrjálst, það er fullkomið réttlæti, félagshyggja geri ég ráð fyrir, en þeir sem ætla að spara í þeim stofnunum sem þjónusta atvinnulífið í landinu eiga að greiða skatta. Það er alveg nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að fá skýrt fram hvort hæstv. forsrh. og Framsfl. fylgja þessari neikvæðu atvinnustefnu sem hæstv. fjmrh. boðar og ég geri ráð fyrir að Alþfl. fylgi einnig. En það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir ef Framsfl. ætlar með þessum hætti að leggjast gegn hagsmunum atvinnulífsins í landinu, skattleggja sérstaklega sparnað hjá þeim fjármálastofnunum sem þjónusta atvinnulífið en hafa hann skattfrjálsan hjá þeim sem spara í ríkissjóði. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. svari fyrirspurnum um þetta efni. Það er einnig nauðsynlegt að fá skýrari mynd við upphaf þessarar skattaumræðu af áformum um hækkun tolla og vörugjalda, ekki síst með hliðsjón af því í hversu ríkum mæli verslunin er að færast úr landinu. Einhver orðaði það svo að ef þessi áform, sem lýst hefur verið með óglöggum hætti, næðu fram að ganga, þá væru góðar horfur á því að hæstv. fjmrh. yrði gerður að heiðursborgara í Glasgow. Þó að það sé út af fyrir sig góðra gjalda vert að hljóta heimsfrægð í útlöndum, eins og hæstv. fjmrh. hefur svolítinn vanda til, hygg ég að af mörgu mætti hann verða frægari og fá heiðursnafnbót í útlöndum öðru en því að verða heiðursborgari í Glasgow um þessar mundir. Væri því ástæða til að fá hér skýrari mynd af því hvort að þessari heiðursnafnbót sé stefnt með áframhaldandi skattastefnu. Hæstv. forsrh. átti viðtal við dagblaðið Þjóðviljann í morgun um skattastefnu stjórnarinnar og það sem í vændum væri í þeim efnum. Í því viðtali segir svo, með leyfi forseta: ,,Aðeins rétt rúmar þrjár vikur eru fram að jólaleyfi þingmanna. Það hefur vakið athygli að ríkisstjórnin hefur ekki lagt mjög mörg mál fyrir deildir þingsins, þó vissulega séu þau mál stór í sniðum sem lögð hafa verið fram. Steingrímur Hermannsson forsrh. segir allmörg mál hafa verið samþykkt í ríkisstjórninni og í þingflokkum stjórnarflokkanna, en höfuðáhersla verði lögð á að koma tekjuöflunarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar í gegn fyrir áramót. Eitt þessara frv. var til umræðu í Nd. í gær, en þá lagði Ólafur Ragnar Grímsson fram frv. um seinkun gildistöku virðisaukaskatts sem mundi rýra tekjur ríkissjóðs um 1,2 milljarða tæki hann gildi um mitt næsta ár eins og gert hefur verið ráð fyrir. Steingrímur sagði Þjóðviljanum í gær að því væri ekki að neita að það hefði tekið nokkurn tíma að undirbúa tekjuöflunarfrumvörpin. Þau væru oft flókin en ötullega hefði verið unnið að þeim og þau færu að koma fram eitt af öðru næstu daga. Steingrímur vildi engu spá um það hvort stjórninni tækist að koma öllum fjáröflunarfrumvörpunum í gegn fyrir áramótin. Fjmrh. mun að sjálfsögðu hefja viðræður við stjórnarandstöðuna um þessi mál, sagði Steingrímur. Það væru mörg viðkvæm mál í þessum málaflokki og enginn vafi á að menn þyrftu að mætast á miðri leið.`` Hér eru þrjú efnisatriði sem nauðsynlegt er að fá svör við: Í fyrsta lagi er hér sagt að það sé búið að taka ákvörðun í ríkisstjórn um mörg mál, en ráðherrarnir neita að greina frá efnisatriðum þeirra þó að svo virðist sem augljóst sé að Alþingi eigi að afgreiða þau fyrir áramót. Er það rétt að búið sé að taka ákvarðanir um viðamikil skattamál og ekki sé talin ástæða til þess að greina frá meginniðurstöðu þeirra hér á hinu háa Alþingi þegar skattaumræðan er að hefjast? Í öðru lagi er hér vikið að því hvort unnt sé að koma þessum frumvörpum fram fyrir áramót. Hæstv. forsrh. segist ekki vilja fullyrða hvort það takist. Þá er ástæða til þess að spyrja hvort það séu áform ríkisstjórnarinnar að ná þessum frumvörpum öllum fram fyrir áramót eða hvort hún hafi í hyggju að afgreiða þau á Alþingi eftir áramót, á nýju ári. Hvaða áform eru uppi í þessu efni? Nauðsynlegt er að fá við því skýr svör. Síðan er það þriðja atriðið sem auðvitað er það mikilvægasta í þessu viðtali. Þar er um að ræða mjög stóra pólitíska yfirlýsingu af hálfu hæstv. forsrh. Hann segir að fjmrh. eigi nú að hefja viðræður við stjórnarandstöðuna, ekki einasta um framgang mála í þinginu, heldur verði menn að mætast á miðri leið í samningum. Hvað þýðir þessi yfirlýsing? Að fjmrh. eigi að mæta stjórnarandstöðunni á miðri leið í samningum um skattafrv. ríkisstjórnarinnar? Ríkisstjórnin hefur boðað milljarða kr. aukna skattheimtu. Þýðir þetta að forsrh. hafi falið hæstv. fjmrh. að semja við stjórnarandstöðuna um helmings afslátt af boðaðri skattheimtu? Hafa farið fram einhverjar umræður á milli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. um þessar viðræður? Hvernig má það vera að hæstv. forsrh. boðar viðræður um helmings afslátt af skattaáformum ríkisstjórnarinnar áður en ríkisstjórnin hefur lagt fram í endanlegu formi frumvörp sín um stóraukna skattheimtu í landinu? Það er nauðsynlegt að fá skýr svör við þessu. Hvað er það sem semja á um? Ber að taka þessi orð bókstaflega eða á að taka mark á þeim? Að ríkisstjórnin sé reiðubúin til þess að mætast á miðri leið? Er hún tilbúin til þess að falla frá helmingnum af boðuðum skattahækkunum í viðræðum við stjórnarandstöðuna? Eða eru þetta ummæli sem ekki á að taka mark á, eru sögð af einhverjum misskilningi eða ber alls ekki að skilja eins og þau eru sögð? Hafa farið fram um þetta viðræður á milli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh.? Hvenær hefjast þessar viðræður ef mark má taka á þessari yfirlýsingu? Og má ganga út frá því sem vísu að ríkisstjórnin ætli að mæta stjórnarandstöðunni og stjórnarandstöðuflokkunum, hverjum um sig væntanlega, á miðri leið í breytingum á þeim skattalagafrumvörpum sem boðuð eru? Hér er nauðsynlegt að skýrt sé talað. Hér liggur fyrir til umræðu frv. um tvöföldun á skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ég er þeirrar skoðunar að það megi alveg taka þetta mál til samninga eins og hæstv. forsrh. boðar hér. Það getur vel komið til álita að taka þetta mál til samninga. Þetta er að vísu viðkvæmur skattur og í sjálfu sér ranglátur. Hann var lagður á fyrir áratug síðan og hefur verið framlengdur á hverju ári. Hv. núv. 5. þm. Reykv. beitti sér hins vegar fyrir því að hann var lækkaður til muna á meðan hann var fjmrh. Nú er hins vegar lagt til að hann verði tvöfaldaður. Þó að skatturinn sé í sjálfu sér ranglátur þá má auðvitað líta á fjárhagsstöðu ríkissjóðs við þessar aðstæður. Auðvitað verður að gera það með ábyrgum hætti. Sjálfstfl. er fyrir sitt leyti tilbúinn til þess ef ríkisstjórnin er tilbúin til viðræðna um breytta stefnu í efnahags- og atvinnumálum, um stefnu sem getur tryggt rekstur atvinnuveganna í landinu, um það að hætta að selja gjaldeyri á útsölu og þar fram eftir götunum. Þá má auðvitað taka það til athugunar að semja um það við ríkisstjórnina að þessi fyrirhugaða skattheimta verði lækkuð um helming, niður í það hlutfall sem hún er á þessu ári, og taka hæstv. forsrh. á orðinu og mætast á miðri leið ef samningar geta náðst um breytt áhersluatriði, hvernig fjármunum ríkisins er varið, hvernig stefnan eigi að vera í efnahagsmálum og hvernig koma megi í veg fyrir gjaldþrot atvinnuveganna, þá má alveg taka hæstv. forsrh. á orðinu og mæta ríkisstjórninni á miðri leið og taka þátt í því með henni að afgreiða þetta frv. á þann veg að fyrirhuguð skattheimta verði lækkuð um helming. Ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir því í ljósi ummæla hæstv. forsrh. hvort hann sé ekki tilbúinn til viðræðna samkvæmt boðskap og fyrirmælum hæstv. forsrh. --- ég lít nánast á að þetta séu fyrirmæli hæstv. forsrh., að fjmrh. beri að mæta stjórnarandstöðunni á miðri leið --- hvort hann sé ekki tilbúinn til þess hér og nú, á þessum fundi hv. deildar, að mæta stjórnarandstöðunni á miðri leið og lýsa því yfir að það megi draga úr þessari skattheimtu um helming. Fyrir því eru auðvitað gild rök því eins og hér hefur mjög rækilega verið bent á og vakin athygli á, þá leggst þessi skattur með þunga á verslunina og einkanlega þó dreifbýlisverslunina í landinu. Á það hefur verið bent hér í umræðunni að það er ekki síst verslunin úti á landsbyggðinni sem á nú í vök að verjast, svo í vök að verjast að einhver áhrifamesti forustumaður Framsfl., sem í miðstjórnarkjöri þar naut hvað mests trúnaðar, Valur Arnþórsson, lagði til að stofnaður yrði sérstakur sjóður, úreldingarsjóður, til þess að treysta dreifbýlisverslunina. Sumir hafa að vísu skilið þá hugmynd á þann veg að það eigi að leggja fjármuni úr ríkissjóði til þess að mynda úreldingarsjóð þannig að SÍS geti keypt upp verslanir einkafyrirtækjanna úti á landsbyggðinni, en það verður nú sjálfsagt skýrt út nánar hér af talsmönnum Framsfl. í umræðunni. En ljóst er að þarna er við mikinn vanda að etja. Það skýtur svolítið skökku við að í þessum mikla vanda --- og ekki síst af hálfu Framsfl. sem stundum hefur verið annt um dreifbýlisverslunina í landinu --- að leggja þessar nýju byrðar á dreifbýlisverslunina. Hæstv. fjmrh. sagði að þetta væri liður í því að leggja skattinn á breiðu bökin í þjóðfélaginu. Hvernig skyldi nú þessi skattur vera í ljósi þeirrar kennisetningar? Ætli reyndin hafi ekki verið sú að þar sem uppgangur hefur verið og þensla hefur ekki verið nokkur vandi fyrir eigendur verslunar- og skrifstofuhúsnæðis að koma skattinum út í verðlagið. Og hann hefur í raun farið út í verðlagið, ekki síst hér á þéttbýlissvæðinu. Þar sem meir hefur kreppt að úti á landsbyggðinni hafa verslunarfyrirtæki þurft að taka þennan skatt á sig. Þannig hefur falist í þessu mikil mismunun á milli dreifbýlisverslunar og þéttbýlisverslunar vegna þess að aðstaða þéttbýlisverslunar hefur verið sú að koma skattinum út í verðlagið en það hefur ekki átt sér stað, a.m.k. ekki í sama mæli, úti á landsbyggðinni. Og nú þegar erfiðleikar dreifbýlisverslunarinnar hafa tvöfaldast er verið að gera ráð fyrir því að tvöfalda misréttið. Því var sérstaklega lýst hér yfir af hæstv. fjmrh. að það væri áhugamál Framsfl., sérstakt stefnumál Framsfl., að tvöfalda þetta misrétti dreifbýlisversluninni í óhag. Mér er tjáð að það sé líka býsna algengt að leigjendur atvinnuhúsnæðis, eigendur atvinnuhúsnæðis sem þeir leigja út, leigi það með þeim skilmálum að leigjendurnir borgi skattinn. Og nú er það spurning til hæstv. viðskrh.: Þegar bannað er að hækka húsaleigu og hann stendur að því að tvöfalda þennan skatt, sem í ýmsum tilvikum er hluti af húsaleigusamningi, hverjir eiga þá að borga skattinn í þessu tilviki? Er það leigjandinn? Þarf hann, þrátt fyrir skýr ákvæði um það að ekki megi hækka leigu, að taka á sig tvöföldun á þessum skatti eða á eigandinn að gera það? Um þetta þarf að fá skýr svör því að þetta er býsna algengt og sýnir kannski eitt með öðru hversu mikið yfirklór það er þegar því er haldið fram að þessi skattur leggist sérstaklega á eigendur verslunar- og skrifstofuhúsnæðis. Hann leggst í reynd á þá sem þjónustunnar njóta, nema þar sem aðstaða verslunarinnar er svo knöpp að engin leið er að velta skattinum yfir á neytendurna, þ.e. úti á landsbyggðinni, og þar á að tvöfalda misréttið. Svo má spyrja: Hverjir eru þessir eigendur, ekki síst úti á landi, að verslunar- og skrifstofuhúsnæði, þeir sem eiga að taka skattinn á sig? Því ekki eru það eigendurnir þar sem þenslan er mest og menn geta velt þessu út í verðlagið. Það eru eigendurnir að verslunar- og skrifstofuhúsnæði úti á landi. Og hverjir ætli eigi mest af verslunar- og skrifstofuhúsnæði á landsbyggðinni? Ætli það séu ekki kaupfélögin? Og hverjir eru eigendur að kaupfélögunum? Það skyldu ekki vera nokkrir eigendur að kaupfélögum hér inni? Það væri til að mynda fróðlegt að vita hvort hæstv. fjmrh. væri ekki félagsmaður í kaupfélagi. Ætlar hann sem eigandi að kaupfélaginu að taka á sig þennan skatt? Eða ætlar hann að velta honum út í reksturinn? Þetta sýnir auðvitað að yfirlýsingar af því tagi að hér sé verið að leggja skatt á breiðu bökin í þjóðfélaginu fá ekki staðist. En það er mest áhyggjuefni að í reynd er hér verið að tvöfalda misrétti sem viðgengst í þjóðfélaginu. Og þó að svo geti háttað til vegna erfiðrar afkomu ríkissjóðs að menn verði að leggja á skatta umfram það sem besta regla segir til um, þá er auðvitað fásinna við þessar aðstæður að tvöfalda þennan skatt. En Sjálfstfl. er a.m.k. fyrir sitt leyti alveg tilbúinn til viðræðna á grundvelli yfirlýsingar hæstv. forsrh. um að mæta hæstv. ríkisstjórn á miðri leið. Ekki bara í þessu efni heldur öðrum fyrirhuguðum skattafrumvörpum. En auðvitað að því tilskildu að hafa eitthvað um það að segja hvernig fjármununum er varið og hafa eitthvað um það að segja hver stefna ríkisstjórnarinnar er í efnahags- og atvinnumálum. Ef stefna hennar í þeim efnum á að vera sú, eins og boðað hefur verið, að lama endanlega atvinnulífið í landinu, láta ekki nægja að ná jafnvægi á vinnumarkaðnum heldur að knýja hér fram atvinnuleysi, eins og hæstv. ríkisstjórn hefur verið að boða, jafnvægi náðist í haust sem leið en nú hefur hæstv. ríkisstjórn verið að knýja fram samkvæmt yfirlýstri stefnu aðvinnuleysi í landinu. Auðvitað er nauðsynlegt um leið og menn setjast niður til þess að mæta hæstv. ríkisstjórn á miðri leið í þessum miklu skattahækkunaráformum að ræða þau efni öll.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þetta var ágætur endurflutningur á þeirri ræðu sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson flutti hér í gær, því að sú ræða sem hann flutti nú var svona 80% endurtekning á þeirri ræðu sem hann flutti hér í gær. Öllum þeim spurningum sem hann beindi til mín, nema einni, var svarað hér í gær þegar ég tók til umfjöllunar þær spurningar sem hann og hv. þm. Friðrik Sophusson og aðrir fulltrúar Sjálfstfl., Geir H. Haarde og Matthías Bjarnason töluðu bæði um það í umræðum um það frv. sem fyrr var á dagskrá í gær og það frv. sem er á dagskrá hér og nú. Það er svo sem hægt að fara að taka upp þau vinnubrögð hér á Alþingi að menn endurflytji ræður sínar og við endurflytjum þá svörin. En mér finnst það ekki vera skynsamlegt. Kannski er skýringin sú að þessi mikli ræðuflutningur hv. þm. Þorsteins Pálssonar fór algjörlega fram hjá Ríkissjónvarpinu í gær, að hann sé að endurflytja ræðuna hér og nú í því skyni, því að sjónvarpið flutti eingöngu frásögn af ágætri ræðu hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur. Ég tel þess vegna að það sé algjör óþarfi að fara aftur í gegnum það sem ég sagði hér í gær varðandi nánast öll þau efnisatriði sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson vék að, nema eitt atriði sem ég skal koma að á eftir. Ég vil einnig vekja athygli á því að hv. þm. Þorsteini Pálssyni er tamt að tala fyrir hönd stjórnarandstöðunnar. Hann gerði það t.d. hér í síðustu viku. Kom upp og lýsti því yfir fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að hún væri andvíg tilteknu máli. Það varð svo til þess að ágæt forustukona Kvennalistans kom upp og lýsti því yfir fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að hún væri með viðkomandi máli, hv. þm. Þorsteini Pálssyni til háðungar. Það má einnig geta þess að á fyrstu vikum þingsins hafði þetta þó náð þeim árangri að fréttaritari útvarpsins sagði að umræða í þinginu hefði sýnt það að hv. þm. Þorsteinn Pálsson væri leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Þorsteinn Pálsson, virðulegur þingmaður, er formaður Sjálfstfl. og það ber auðvitað að sýna honum fulla virðingu sem slíkum. Sjálfstfl. er hins vegar aðeins einn af þeim flokkum hér á Alþingi sem ekki eru í þessari ríkisstjórn. Ég vil gera það alveg skýrt hér að ég hef ávallt og mun áfram fylgja þeirri reglu að þeir flokkar, sem ekki eru í viðkomandi ríkisstjórn á Íslandi, mynda sjálfstæðar einingar hver fyrir sig og ber að koma fram við þá sem slíka. Þar eru forustumenn hvers flokks fyrir sig jafnréttháir hver öðrum. Og enginn þeirra er með forgang fram yfir aðra eða situr þar í æðri sessi. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt að komi fram vegna þess að í þeirri ræðu sem hér var að ljúka reyndi hv. þm. Þorsteinn Pálsson enn á ný að tala fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, lýsti því m.a. yfir að stjórnarandstaðan væri reiðubúin að mæta ríkisstjórninni á miðri leið --- ef þetta og ef hitt. Þá er aðeins eitt atriði sem er eftir og það er það eina sem hafði gerst frá ræðu hv. þingmanns í gær sem ítarlega var svarað í umræðunum í gær. Það er viðtalið við hæstv. forsrh. í Þjóðviljanum í dag. Þar segir hæstv. forsrh. að rætt verði við stjórnarandstöðuna um þau mál sem ríkisstjórnin er hér með. Það er sjálfsagt og eðlilegt sjónarmið. Það kom fram í umræðunum í gær að allir flokkar sem ekki styðja ríkisstjórnina lýstu yfir samþykki sínu við frestun gildistöku virðisaukaskattsins sem er ígildi 1200 millj. kr. tekjubreytingar fyrir ríkissjóð. Ég fagnaði þeim viðbrögðum, þannig að þessi samskipti hafa nú þegar að þessu leyti skilað þeim árangri að samstaða hefur náðst með öllum flokkum um þessar 1200 millj. sem þarna var rætt um, þó að ég hafi að vísu getið þess að það var ekki höfuðástæðan. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Pálssyni fyrir ágætan árangur af þeim viðræðum okkar í gær. Annað held ég að sé ekki um þetta að segja. Eins og ég sagði í gær, og vænti þess að hv. þm. hafi heyrt, munu tekjuöflunarfrv. koma fram hér næstu daga og þá gefst þingmönnum tækifæri til þess að ræða þau hvert og eitt.

Guðmundur G. Þórarinsson Hæstv. forseti. Það voru einkum nokkur atriði í ræðu hv. 1. þm. Sunnlendinga sem urðu til þess að ég kvaddi mér hljóðs nú. Ég verð að játa það að ég er afar undrandi á þeim ræðum sem fyrrv. forsrh. íslensku þjóðarinnar flytur hér á Alþingi þessa dagana. Einhvern veginn er það svo að helst koma manni í hug sögur þjóðsagnanna um umskiptinga þegar maður heyrir þessar ræður. Ég veit eiginlega ekki almennilega hvar þessi maður hefur verið. Menn hljóta að verða að hafa það í huga að ræðumaðurinn sem flytur þessar ræður var forsrh. íslensku þjóðarinnar fyrir örstuttum tíma og var það í nokkuð langan tíma. Þegar staða atvinnuveganna er rædd komast menn auðvitað ekki hjá því að velta því fyrir sér hvernig sú staða hefur komið upp og þá verða menn að skoða það að þessi ræðumaður, hv. 1. þm. Sunnlendinga, var forsrh. íslensku þjóðarinnar í miklu góðæri. Hann var forsrh. íslensku þjóðarinnar á árum þegar fiskveiðar voru með því mesta sem Íslendingar hafa haft, þegar viðskiptakjör voru tiltölulega góð, og líklega með þeim bestu sem við höfum búið við ef litið er yfir nokkuð langan tíma, og útflutningur mikill, ytri aðstæður því góðar. Árangurinn af þessum valdaferli hv. 1. þm. Sunnlendinga er hins vegar sá að þrátt fyrir þetta góðæri kemur íslenska þjóðin út úr þessu stjórnartímabili fyrrv. forsrh. þannig að viðskiptahalli hefur aukist um 20 milljarða á stjórnartíma hans, eða nálægt því 25% aukning á erlendum skuldum sem eru að verulegu leyti eyðsluskuldir. Ekki bara viðskiptahalli og ekki bara gífurleg aukning á erlendum skuldum, heldur er staða útflutningsatvinnuveganna með slíkum hætti að menn velta því fyrir sér hvernig hægt hafi verið að koma þeim í slíka stöðu á svo stuttum tíma. Gjaldþrot blasa við um allt land og almennur samdráttur og eignatilflutningur innan þjóðfélagsins er með algjörum eindæmum frá þessari stjórnartíð hv. 1. þm. Sunnlendinga, ekki bara á milli einstaklinga og milli fyrirtækja, frá útflutningsfyrirtækjum yfir í þjónustugreinar, heldur á milli landshluta líka. Um allt land standa menn og spyrja sig: Hvernig var þetta hægt? Hvernig gat þáv. forsrh., hv. núv. 1. þm. Sunnlendinga, komið íslensku efnahagslífi í þessa stöðu á svo stuttum tíma sem hann var forsrh.?  Nú hefur ný ríkisstjórn tekið við völdum. Hún hefur leikið biðleik sem ég vil kalla. Hún hefur gripið inn í efnahagslífið á ýmsan hátt til þess að skapa ráðrúm til efnahagsaðgerða. Hún ætlar að nota þann tíma til þess að móta efnahagsstefnu. Hún er hins vegar vart tekin við völdum þegar þessi hv. þm., forsrh. og yfirmaður efnahagsmála á Íslandi á þeim tíma þegar þessi staða skapaðist, stendur upp og fær ekki með orðum lýst vanþóknun sinni á því að núv. ríkisstjórn sé að koma öllu á kaldan klaka. Ég verð að játa það að ég er afar undrandi á þessum málflutningi. Ég skil hann ekki og ég held að nær hefði verið að hæstv. fyrrv. forsrh. tæki jákvæðar á málunum og reyndi að bæta úr þeirri stöðu, sem hann átti svo drjúgan þátt í að koma þjóðinni í, en að nálgast málin á þennan hátt. Ég verð að játa það að eftir að hafa hlustað á þessar ræður hv. 1. þm. Sunnlendinga hér dag eftir dag, að hluta endurteknar, um ástandið sem hann á sterkastan þátt í að komið hefur upp í efnahagslífi Íslendinga og menn eru enn að spyrja sig að um allt land hvernig hægt var að koma á, er ég ekkert undrandi á því þó að almenningur kalli þessa samkundu stundum leikhús. Ef þetta er ekki leikaraskapur veit ég ekki hvað er leikaraskapur í stjórnmálum. Það hlýtur að vera leikaraskapur þegar þingmaður sem slíka ábyrgð ber, sem nýkominn er úr slíkum valdastól sem hann hefur verið í, með þá ábyrgð og þau völd sem hann hafði sem forsrh. og yfirmaður efnahagsmála á Íslandi, flytur slíkar ræður rétt kominn úr þessum stól og á engin orð til að lýsa vanþóknun sinni á því að ríkisstjórn sem nýkomin er til valda skuli ekki í einu vetfangi verið búin að kippa þessu öllu í lag. Ég skal hins vegar taka undir það að þessi ríkisstjórn sem nú situr við völd á mikið starf fyrir höndum. Hún á eftir að móta skýra efnahagsstefnu. Ég er einn af þeim sem bíða eftir því og binda við það vonir að það takist á þeim tíma sem hún hefur til ráðstöfunar á meðan þessi biðleikur varir sem gripið var til. Ég lýsti því yfir hvað eftir annað á meðan valdaferill hv. 1. þm. Sunnlendinga var sem forsrh. að sú efnahagsstefna sem þá var rekin væri hættulegasta efnahagsstefna sem ég hefði séð í framkvæmd á Íslandi frá því að ég fór að fylgjast með stjórnmálum. Þessu lýsti ég yfir bæði í blöðum, útvarpi og sjónvarpi og fékk þó ekki ráðið um breytingar. Fyrst og fremst hygg ég að þar hafi fastgengisstefnan ráðið mestu. Ég hef margsinnis lýst því yfir að það er mín skoðun að gengisstefna, önnur en sú sem tryggir útflutningsatvinnuvegunum sæmilega örugg starfsskilyrði, gengur ekki á Íslandi. Vaxtastefnan fór óneitanlega í vitleysu í stjórnartíð hv. þm. Þorsteins Pálssonar, ekki kannski fyrst og fremst vegna þess frelsis sem menn vildu eða voru að reyna að láta ríkja, heldur vegna þess að ríkisstjórnin breytti aðstæðum stöðugt þannig að vaxtakerfið réð aldrei við neina aðlögun. Á sama tíma og ríkissjóður fer fram á milljarða eftir milljarða úr þessu innlenda lánakerfi og fastgengisstefnan setur útflutningsatvinnuvegina í slíka bóndabeygju að forstjórar þeirra standa allir í biðröðum í bönkunum til þess að fá lán er alveg augljóst að vaxtakerfið nær ekki nokkurri aðlögun. Ég held, þegar litið verður yfir Íslandssöguna, að menn muni skoða valdaferil hv. 1. þm. Sunnlendinga með mikilli athygli, þann tíma sem hann var forsrh., hversu mjög efnahagslíf íslensku þjóðarinnar hallaðist á þeim tíma og hversu mikil átök það verða við að koma því í lag aftur. Í ljósi þess hljóta menn að lesa ræður hans og hlusta á þær sem nú eru fluttar. Og þá hygg ég að dómur sögunnar um þennan hæstv. fyrrv. forsrh. okkar verði ekki hagstæðar.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Frv. til laga, sem hér er flutt, um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, hef ég ekki trú á að verði til þess að leysa þann efnahagsvanda sem þjóðin býr við. Í fyrsta lagi held ég að hæstv. núv. fjmrh. þyrfti að gera sér grein fyrir því að skattstofn Íslendinga er takmörkuð auðlind. Það er ekki hægt að sækja skatta í vasa borgara og fyrirtækja endalaust. Annars væri löngu búið að hækka þetta upp úr öllu valdi. Það eru ákveðin takmörk fyrir því hvað hægt er að sækja í vasa borgaranna. Það eru akkúrat þau mörk sem eru deiluefni hér. Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., sagði hér að hægt væri að leysa þetta með því að leiðrétta gengið. Ég er sammála því. Það er vegna þess að gengisskráningin er röng sem viðskiptahallinn hefur orðið svona mikill. Um það er talað nú að raungengið geti verið rangt í dag upp á 20%. Ég ætla að lesa úr lögum um Seðlabanka Íslands, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skulu miðast við að halda sem stöðugustu gengi og ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd, en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina.`` Hæstv. ríkisstjórn getur ekki skráð gengið eins og henni sýnist. Þar að auki má benda á að það samrýmist ekki eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að gera þessa eigur fyrirtækja upptækar með þessum hætti. Menn eru eitthvað að vandræðast yfir því að sjávarútvegurinn skuldi orðið svo mikið í erlendum gjaldeyri að ekki sé hægt að fella gengið þess vegna. Hver ber ábyrgð á því? Er það ekki ríkissjóður? Þessu hefur verið troðið upp á þessi fyrirtæki. Þeir geta leiðrétt gengið og tekið þennan mismun á sig. Það er vandalaust. Í dag láta menn líta svo út sem verið sé að leysa einhvern vanda með því að skuldbreyta yfir í erlend lán. Hvað skeður svo þegar gengið verður lagað, þegar loksins kemur að því að menn neyðast til að viðurkenna þetta? Þá fá menn þessa snöru um hálsinn á sér. Hefur verslunin á landsbyggðinni efni á að borga þennan skatt sem hér er flutt frv. um? Ég held ekki. Og hvað með sjávarútvegsfyrirtækin sem þurfa að borga líka þennan skatt af því skrifstofuhúsnæði sem þau hafa? Hafa þau efni á því að borga þetta? Það held ég hreint ekki. Ég held að það sé deginum ljósara að þessir peningar sem verið er að leggja til að verði sóttir til þeirra eru ekki til. Þetta er því enn eitt dæmið um þá sýndarmennsku sem maður verður vitni að þessa dagana. Herra forseti, er hægt að fá hæstv. fjmrh. í salinn? Hann var hér einhvers staðar.  Hæstv. fjmrh. ætti að kynna sér ákvæði stjórnarskrárinnar um það að ekki er heimilt að greiða fé úr ríkissjóði nema samkvæmt fjárlögum eða þá aukafjárlögum sem hann ætti þá að manna sig upp í að búa til. Aðalatriði málsins er hins vegar það, varðandi þetta frv., að þeir peningar sem menn ætla að sækja eru ekki til. Og sú skattagleði sem hér er boðuð leiðir bara til þess að fólk hættir að vinna yfirvinnu sem þýðir minni peningur í kassann og það dregur úr verslun sem þýðir líka minni peningur í kassann. Þetta gæti þýtt það að ríkissjóður fengi í kassann 20--30% minna á næsta ári en hann áætlar. Þetta eru staðreyndir.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Af óviðráðanlegum orsökum hef ég ekki haft tækifæri til að fylgjast með þessari umræðu nema að hluta og ég hef ekki tekið til máls fyrr í þessari umræðu og heldur ekki nein úr þingflokki Kvennalistans, mér vitanlega. Þrátt fyrir það hafa hv. sessunautar mínir tjáð mér að sú frétt hafi birst í að mig minnir Ríkisútvarpinu eða Sjónvarpinu að Kvennalistinn muni styðja frv. sem hér er á dagskrá. Nú er það ekki að undra að menn álykti sem svo því við kvennalistakonur höfum stutt þessa skattheimtu sem komið hefur til kasta þingsins árlega um allnokkurt skeið. Við höfum jafnframt stutt hækkun skattprósentunnar, en um það hafa verið gerðar tillögur til breytinga. Það er því út af fyrir sig eðlilegt að menn búist við stuðningi okkar við frv. Ég kann því hins vegar betur að menn bíði eftir staðfestingu þess og ætla ekkert endilega að létta mönnum þá bið. Þetta er umtalsverð hækkun eins og menn hafa væntanlega margsagt og það þarf vitanlega að athuga það rækilega í nefnd hvort allar aðstæður leyfa að nú verði þessi prósenta upp tekin sem hér er lagt til og hvernig það muni koma við þau fyrirtæki sem hér er um að ræða og hvort líklegt sé að þessi skattheimta beri tilætlaðan árangur. Þetta þarf allt að athuga. Ég leyfi mér að minna á það að þegar síðasta hv. ríkisstjórn vildi leggja launaskatt á fyrirtæki í sjávarútvegi og iðnaði á síðasta ári lýsti ég þeirri skoðun minni að enda þótt æskilegt væri að sama regla væri látin gilda um allan atvinnurekstur, þau sætu við sama borð að sem mestu leyti, yrði að taka tillit til aðstæðna. Við mátum það svo að vegna erfiðrar stöðu í atvinnurekstri, í sjávarútvegi og samkeppnisiðnaði gætum við ekki fallist á þá skattheimtu. Við greiddum því atkvæði gegn þeim lögum, um launaskatt á fyrirtæki í sjávarútvegi og iðnaði, og það kom svo síðar í ljós að það var rétt mat og stjórnvöld urðu að taka aftur þá gjörð. Þau urðu sem sagt að hætta við að leggja launaskatt á þau fyrirtæki því að þau þurftu nú meira á öðru að halda en auknum álögum. Á sama tíma vorum við þeirrar skoðunar að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði væri fyllilega réttlætanlegur, enda bentu allar athafnir og fjárfestingargleðin í þeirri grein til þess að þar væri þenslan, þar væru peningarnir. Nú kunna forsendur að hafa breyst þó ég geti ekki dæmt um það hér og nú. Þess vegna vil ég biðja menn að slá engu föstu um afstöðu okkar kvennalistakvenna fyrr en við höfum fengið ráðrúm til að athuga okkar gang og annarra. Ég treysti mér a.m.k. ekki til að fullyrða um það á þessari stundu og áskil mér að sjálfsögðu allan rétt til að athuga það í nefndinni. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það eru miklir erfiðleikar í íslensku atvinnulífi og efnahagslífi. Gjaldþrot eru tíð og mörg fyrirtæki á ystu nöf með sína starfsemi. Auðvitað er þar í mjög mörgum tilfellum um að ræða sjálfskaparvíti, glannaskap og fífldirfsku. Fjárfestingargleðin, ekki síst í verslunar- og skrifstofuhúsnæði, hefur gjörsamlegt keyrt úr hófi. Það var raunar mörgum ljóst fyrir löngu og enn fremur ljóst að ástæða væri til að reyna að slá á þá gífurlegu og óæskilegu þenslu sem þar hefur verið um að ræða. M.a. þess vegna studdum við kvennalistakonur þessa skattlagningu og vildum auka hana, t.d. á síðasta ári þegar þetta mál var til umræðu. Nú er það vitað mál að þessi offjárfesting hefur sagt rækilega til sín. Húsnæði af þessu tagi stendur jafnvel autt eða gengur ekki út og það er a.m.k. ástæða til að efast um að þessi skattur muni skila sér í þeim mæli sem gert er ráð fyrir í grg. með frv. Ég dreg það hiklaust í efa. Ég hef enga trú á því að þessi skattheimta, verði hún að lögum, skili 410 millj. kr. í ríkissjóð eða . . .  Þetta munum við að sjálfsögðu athuga í hv. fjh.- og viðskn. þar sem ég á sæti. Ég ætla a.m.k. að vona að okkur gefist tími til þess. Hún er mjög önnum hlaðin og ásetin og margt þar í vændum því að stjórnarfrv. hafa látið um of á sér standa og það er ástæða til að gagnrýna vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Því miður er það ekki ný saga. Þá athugasemd þurftum við að gera æ ofan í æ einmitt á sama tíma í fyrra og urðum meira að segja að taka skemmra jólaleyfi af þeim sökum að vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar var sannarlega áfátt þá. Við sjáum því miður enn einu sinni fram á vertíðarlok í sama dúr og verið hafa með tilheyrandi flumbrugangi. Ég ítreka aðeins að allar forsendur fyrir því þingmáli sem hér er á dagskrá þarf að athuga í nefnd og til þess ber okkur að fá tíma og ráðrúm.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að svara nokkrum orðum þeim spurningum og athugasemdum sem til mín hefur verið beint vegna frv. sem hér liggur fyrir hv. Nd. Þessi umræða hefur líka orðið vettvangur fyrir almenn skoðanaskipti um stefnuna í efnahagsmálum, gengismálum og heildarstefnu ríkisstjórnar í skattamálum. Ég ætla ekki að taka langan tíma í að ræða þau mál, en vil þó eingöngu segja þetta til þeirra sem hafa hreyft því að þetta frv. leysir ekki efnahagsvandann, eins og hv. 5. þm. Austurl. komst að orði. Þá kem ég að því sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, og reyndar líka hv. 10. þm. Reykv., að gengisstefnan væri þá og því aðeins rétt, og reyndar kom hv. 5. þm. Austurl. líka að því, að afkoma undirstöðuatvinnuveganna væri tryggð. Þetta er sannarlega rétt, en ég vara við því að gera það sama mál og að segja að genginu eigi sífellt að breyta til þess að eltast við mýrarljós því að sannleikurinn er sá, og þar kem ég að því sem við erum hér að ræða, að það var lífsnauðsyn að rjúfa víxlgengi gengisbreytinga og verð- og kostnaðarhækkana innan lands. Þess vegna var leikinn þessi sterki biðleikur fram til loka febrúar með launastöðvun, verðstöðvun. Þetta er tilraun til þess að komast að stöðunni eins og hún raunverulega er, ná á henni tökum eins og margir hafa hér rætt. Þetta var reynt í allt sumar, en tókst ekki í fyrri stjórn. Tilraunin stendur enn hjá þeirri stjórn sem mynduð var 28. september. Þetta bið ég menn að hafa í huga. Enginn dregur í efa að það sé mikilvægast fyrir okkar efnahag og okkar atvinnumál að gengisskráningin sé þannig að útflutningsatvinnuvegirnir beri sig. Svarið er hins vegar ekki fólgið í genginu einu, heldur í öllum efnahagsaðstæðum í okkar þjóðfélagi, í launastefnu, verðstefnu og vaxtamyndun, öllu þessu í samhengi, og síðast en ekki síst fjármálunum og þar kem ég að því sem er hér til umræðu í dag. Það er nefnilega alveg rétt, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Suðurl., að það þarf að skoða þetta frv. í ljósi fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Þessa tillögu um að hækka skatt af verslunar- og skrifstofuhúsnæði gera menn ekki að gamni sínu. Hún er gerð til þess að fá einn stein í þá hleðslu sem nú þarf að hlaða til þess að stöðva hallareksturinn á ríkinu.  Ég get tekið það skýrt fram og það kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf. að Alþfl. hefur ekki verið sérstakur stuðningsmaður þess að leggja á skatta eins og þennan sem ekki tekur tillit til rekstrarafkomu eða eignastöðu í þeim fyrirtækjum sem eiga að borga. Það er rétt. Hins vegar var hér úr vöndu að ráða, hvar átti niður að bera, og ég heyrði það hjá hv. 1. þm. Suðurl. að hann hafði skilning á því að þetta skyldi nú enn einu sinni gert, í ellefta sinn eða hvað það nú er, því þessi skattur hefur verið lagður á með misjöfnu skatthlutfalli allar götur síðan 1978, m.a. með atkvæðum þeirra þm. sem hér gagnrýna hann. Ég mæli honum ekki bót að öðru leyti en því að ég segi: Á þetta höfum við fallist alþýðuflokksmenn, og styðjum það að sjálfsögðu, fyrst og fremst af fjárhagslegri nauðsyn. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. að skatturinn mun koma illa við dreifbýlisverslunina, en ég vildi gera það alveg skýrt að þetta er alls ekki neinn sérstakur skattur á dreifbýlisverslunina eins og skilja hefði þó mátt af máli hv. 1. þm. Suðurl. Eins og hann talaði gæti mönnum virst að svo væri. Það er ekki. Skatturinn mun að sjálfsögðu koma helst niður hér í Reykjavík þar sem verslanirnar eru flestar, stærstar og dýrastar, og þar er ég kominn að rökunum fyrir því að hafa þennan skatt. Hann gæti verið eins og stífla fyrir offjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þá gerir hann gagn. En það má vel vera, eins og kom fram í máli hv. 10. þm. Reykn., að hann hefði kannski átt að koma fyrr. Það má vel vera rétt. Nú er hér gerð þessi tillaga og ég vil líka biðja menn að skoða þetta sérstaka mál sem við ræðum hér í dag í réttum stærðarhlutföllum. Það kastaði tólfunum þegar hv. 5. þm. Austurl. sagði: Þessi skattur leysir ekki efnahagsvandann. Honum er ekki ætlað að gera það. Hann á að skila 150 millj. kr. í ríkissjóð á næsta ári umfram það sem annars hefði komið að óbreyttum verslunar- og skrifstofuhúsnæðisskatti eins og ég veit að þeir þm., sem skoðað hafa málið bæði í grg. þessa frv. og í grg. með fjárlagafrv., geta séð. Hvað er það hátt hlutfall af veltu þeirra greina sem þarna eiga hlut að máli? Ég efast um að það nái þriðjungi úr hundraðshluta af heildarveltu þeirra greina sem þennan skatt bera. Ég vil ekki fara með nákvæmar tölur í málinu, en hærra en helmingur er alveg fráleitt, og líklega liggur það nær fjórðungi af einum hundraðasta af veltunni í þessum búskap sem þarna er verið að tala um. Þetta getur komið misjafnlega niður, og ég tek undir það með hv. 1. þm. Vestf., en ég segi það eitt að þetta verður ekki banabiti dreifbýlisverslunarinnar. Í vanda hennar fléttast saman langtímaþróun sem við þurfum að greina og ég treysti því að viðskrn. nái góðu samstarfi við þá stofnun sem hv. 1. þm. Vestf. stýrir, Byggðastofnun, um úttekt á stöðu verslunarinnar í dreifbýlinu og hvað þar sé helst til ráða. Og ég veit að ég mun fá um það góða samvinnu við þann hv. þm. Vestf. Það er rétt að verslanir eiga víða í vanda. Vegna hvers? Vegna þess að samgöngur hafa batnað, tekjur hafa hækkað, fólkið leitar annað til þess að versla. Það leitar til Reykjavíkur og það leitar jafnvel út fyrir landsteina, en að kenna þetta allt við einhverja vonda stefnu ríkisstjórnarinnar er hrein fjarstæða. Þetta er langvirkandi þróun í okkar samfélagi sem við þurfum að horfast í augu við af raunsæi, velta fyrir okkur að hvaða leyti sé viðfangsefni stjórnvalda um að véla, en við megum ekki tengja það við einstök tiltölulega umfangslítil skattsmál eins og það sem við ræðum hér. Ég geri ekki lítið úr þessu og ég tek það fram að ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum hv. 1. þm. Vestf. sem lýsti réttilega áhyggjum af því hversu höllum fæti undirstöðugreinarnar standa. Ég met það hversu reiðubúinn hann virðist vera, af hans máli að dæma, og reyndar þekki ég það af fyrri reynslu, til að leita af raunsæi skynsamlegra leiða til að leysa þann vanda. Leiðin er hins vegar ekki sú að sleppa bandinu á fjárhag ríkissjóðs. Leiðin er einmitt sú að hlaða fyrir þar sem út streymir, þetta frv. er einn steinn í þeirri hleðslu. Hv. 1. þm. Vestf. notaði líkingu sem mjög hefur verið notuð í umræðum um efnahagsmál á þessu ári og hófst víst í byrjun árs með ræðu hæstv. núv. forsrh.: Að Róm væri að brenna. Þetta er tilvitnun sem margir nota. Mér er nú tamara að hugsa til þess að Róm var ekki byggð á einum degi og það sem við erum hér að gera er upphaf að byggingu, upphaf að stöðugleika í efnahagsmálum sem ég vonast til að þingmenn vilji taka þátt í að byggja.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Í gær og í dag hafa farið fram umræður um tvö frv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram á Alþingi og eru að hluta til í tengslum við fjárlög ríkisins fyrir árið 1989. Ég sagði að hluta til í tengslum við fjárlög 1989 vegna þess að frv. um virðisaukaskatt hafði í raun og veru meiri þýðingu, þ.e. sú afstaða sem kom þar fram af hálfu hæstv. fjmrh. fyrir hönd flokks hans, en eins og hér var bent á í gær var sá flokkur í harðri andstöðu við það mál þegar það var flutt á hv. Alþingi þannig að þar fólst í breyting á afstöðu og kúvending frá því sem áður hafði verið sagt hér í sölum Alþingis. Frv., flutt sem hluti af miklu, miklu stærra dæmi, því dæmi sem hæstv. ríkisstjórn stendur frammi fyrir, þ.e. fjárlögum ríkisins fyrir árið 1989, eru þess eðlis að eðlilegt hefði verið að af hálfu ríkisstjórnarinnar hefði verið gerð grein fyrir með hvaða hætti ríkisstjórnin hygðist haga stefnu sinni í tekjuöflun fyrir ríkissjóð á árinu 1989. Hæstv. fjmrh. hefur að undanförnu, eða frá því hann tók við, gert grein fyrir stöðu ríkissjóðs á þessu ári eftir því sem hann hefur fengið vitneskju um og það hefur verið sagt að í hvert skipti sem hann talaði hækkaði halli ríkissjóðs um milljarð og það er alveg hárrétt. Þetta stafar að sjálfsögðu af því að honum hefur borist vitneskja frá þeim aðilum sem þekkja best til þessara mála og hann hefur viljað láta Alþingi fylgjast með í þeim efnum. Hvort tveggja er hins vegar að sú reynsla og sú þekking sem hann hefur fengið af þessum málum sýnir ekki að þar hafi verið um að ræða nein viðbrögð, neitt sem væri í þá átt að það sýndi hver væri stefna ríkisstjórnarinnar, hvorki í sambandi við breytingar á þessu ári né heldur hverjar væru hugmyndir og tillögur ríkisstjórnarinnar fyrir árið 1989. Hæstv. viðskrh. sagði í ræðu sinni áðan að það bæri að skoða frv. sem við fjöllum um nú, um skattlagningu skrifstofu- og verslunarhúsnæðis, í ljósi stöðu ríkissjóðs og gat um það hvað þetta frv., ef að lögum verður, ætti að gefa ríkissjóði á næsta ári auk þess sem frv. með sömu prósentu gerði, þ.e. 150 millj. kr. Ég spyr: Hefði ekki verið eðlilegt að fyrir Alþingi lægju þessa daga hugmyndir ríkisstjórnarinnar um hvernig ætti að brúa þetta bil þannig að menn fengju heildstætt dæmi, menn fengju tillögurnar á skjali þannig að hægt væri að meta þær í samhengi og gera sér grein fyrir dæminu þar af leiðandi í heild? Það er vissulega við mikinn vanda að etja í efnahagsmálunum og þess vegna ekki óeðlilegt að út frá því sé skoðað með hvaða hætti ríkissjóður aflar sér tekna. Hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson vék áðan að þeim ræðum sem hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, hæstv. fyrrv. forsrh., hefði flutt og vék að efnahagsmálum ríkisstjórnar hans. Það mátti skilja af orðum þessa hv. þm. að Framsfl. hefði nú bara ekki komið nálægt stjórn þessara mála á undanförnum árum, þaðan af síður að hann gerði sér grein fyrir því að sjávarútvegurinn, sem á kannski í hvað mestri vök að verjast, hefur notið leiðsagnar tveggja manna lengst af þetta tímabil, að undanteknum örfáum mánuðum, annars vegar hæstv. forsrh. á árunum 1980--1983 og hæstv. núv. sjútvrh. frá árinu 1983 til dagsins í dag. Það skyldi þó aldrei vera að þessir menn hefðu ráðið einhverju um það með hvaða hætti ákvarðanir hafa verið teknar og í hvaða veru? Þetta vildi ég aðeins að kæmi hér fram vegna þeirra orða sem hv. þm. lét falla hér áðan. Þegar þessi frv. eru til umræðu vildi ég mega vekja athygli á þeirri skýrslu sem hv. alþm. hefur borist frá Ríkisendurskoðun og óskað var eftir af minni hálfu, þ.e. skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga til desemberloka 1988. Þessi skýrsla gerir grein fyrir stöðu ríkissjóðs á þessu ári og hvert er mat Ríkisendurskoðunar á þeirri útkomu. Það kemur glögglega fram á bls. 2 í skýrslunni þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Ríkisendurskoðun telur að að öllu óbreyttu stefni í 4,7--5 milljarða kr. rekstrarhalla hjá A-hluta ríkissjóðs á árinu 1988.`` Þetta kom fram þegar hæstv. fjmrh. talaði síðast í þessum málum, þ.e. í hv. Ed. í sambandi við lánsfjárlagafrv. Þegar þessi niðurstaða er skoðuð þá verða menn að gera sér ljóst að það er ekki aðeins verið að meta stöðu ársins í ár heldur er í leiðinni, þegar þessi áætlun liggur fyrir, kippt undan fjárlagafrv., sem liggur fyrir Alþingi, þeim forsendum sem það frv. er byggt á. Á næstu dögum er ætlunin að taka fjárlagafrv. til 2. umr. Þeim forsendum sem það frv. er byggt á, þ.e. tekjuhliðin, er kippt alfarið undan með þeirri skýrslu sem Ríkisendurskoðun birtir. Í tekjuhlið fjárlagafrv. er gengið út frá áætlun ársins 1988 og grundvallað á henni í framreikningi á tekjuáætlun fyrir árið 1989. Þess vegna hefði það verið eðlilegt, eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteins Pálssonar, formanns Sjálfstfl., strax í upphafi umræðu um virðisaukaskattinn að ríkisstjórnin gerði grein fyrir því með hvaða hætti hún hygðist bregðast við því sem þessi skýrsla leiðir í ljós með tilliti til fjárlagafrv. og legði fyrir Alþingi sínar hugmyndir þannig að þær fengjust skoðaðar af þingheimi og væru til umfjöllunar dagana áður en fjárlagafrv. verður tekið til 2. umr. Eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Suðurl. er það fyrst í morgun að hæstv. forsrh. lætur þess getið í viðtali við Þjóðviljann að það eigi að ræða við stjórnarandstöðuna. Og eins og fram kom er það viðtal með þeim hætti að ekki verður auðveldlega skilið við hvað hæstv. forsrh. á. En þegar komið er að mánaðamótum nóvember/desember þá hefði þeim umræðum, sem þar er talað um, þurft undir eðlilegum kringumstæðum að vera lokið og samstaða að hafa náðst um afgreiðslu mála með einum eða öðrum hætti. Ég er ekki að tala um samstöðu um þau frv. sem þurfa að fara fram, heldur samstöðu um framgang mála. Þetta hefði þurft að liggja fyrir til þess að fjárlagafrv. fyrir árið 1989 gæti gengið fram undir eðlilegum kringumstæðum og verið það frv. og þau fjárlög sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir. Þar sem í þessari skýrslu er vikið að ríkisfjármálunum er m.a. bent á að í ræðu hér á Alþingi hafi hæstv. fjmrh. fjallað um þessa útkomu sérstaklega, eða eins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og fram hefur komið hér að framan er nú gert ráð fyrir að tekjuhalli á ríkissjóði verði ekki undir 3 milljörðum kr. [þ.e. þegar fjárlagaumræðan fór fram]. Bráðabirgðatölur fyrir október gefa til kynna að sú aukning innheimtu sem venjulega verður á síðustu mánuðum ársins geti orðið minni.`` Hann segir enn fremur í ræðu sinni 27. okt. sl.: ,,Á grundvelli upplýsinga um afkomu fyrstu níu mánuði ársins og þeirra hækkana á gjaldahlið sem þekktar eru og með hliðsjón af öðrum stærðum í efnahagslífinu er hægt að leggja mat á afkomu ársins í heild . . . `` Hann bætir við og segir: Tekjuhalli ríkissjóðs gæti því orðið mun meiri og jafnvel nær fjórum milljörðum. --- Síðan bætir hann við: Það yrði ískyggileg niðurstaða, það eru fjórir milljarðar sem nú er staðreynd að áætlað er að verði fimm, og því er brýnt að ræða á næstunni hvort nauðsynlegt er að grípa til gagnráðstafana innan tíðar. Hér metur hæstv. fjmrh. það svo þegar aðeins er spáð fjögurra milljarða kr. halla á ríkissjóði að það þurfi að ræða málin og athuga hvort nauðsynlegt sé að grípa til gagnráðstafana innan tíðar. Nú þegar niðurstaðan er um fimm milljarðar þá spyr ég hæstv. fjmrh. hvort ekki sé ástæða til að ræða þessa hluti og grípa til gagnráðstafana innan tíðar. Ég met svo af því sem hér hefur komið fram að það sé ekki frekar samkomulag í ríkisstjórninni um þessa hluti heldur en um annað og þess vegna hafi hæstv. fjmrh. ekki verið og sé ekki hér og nú reiðubúinn til þess þar sem ekki hafa fengist svör við þeim fyrirspurnum sem hér hafa verið lagðar fyrir hann varðandi þessa hluti. En það hlýtur að vera grundvallaratriði, þegar ræddur er halli ríkissjóðs á árinu 1988, hvernig við verði brugðist í heild, hvernig dæmið verði leyst í heild árið 1989. Þegar það liggur fyrir af hálfu Alþingis, þ.e. af hálfu meiri hluta Alþingis, þá væri möguleiki á því að grípa til einhverra þeirra ráðstafana sem hann hefur sjálfsagt verið með í huganum þegar þessi orð eru sögð. Nú hefur það hins vegar verið að gerast á síðustu vikum, eða frá því að hæstv. fjmrh. flutti sína fjárlagaræðu og tíundaði með stórum yfirlýsingum hvernig hann hygðist leysa þessi vandamál og gera Alþingi grein fyrir því þegar vikur liðu, að hans samstarfsflokkar hafa verið að hverfa frá hugmyndum sem hann hefur sett fram og það verið sagt, m.a. af hæstv. forsrh., að sumt af því sem fjmrh. sagði hafi aðeins verið á umræðustigi og engar ákvarðanir teknar um þá hluti. Mér sýnist að það stefni í þannig fjárlagagerð núna að útgjaldahlið fjárlagafrv. verði ákveðin og síðan verði teiknaðar tölur til þess að fylla skarðið og e.t.v. hafðar það rúmar að hægt verði að sýna á því skjali greiðsluafgang til þess að standa við það sem hæstv. fjmrh. sagði í upphafi við 1. umr. fjárlaga. Það að tekjuhlið fjárlaga byggi á lögum sýnist mér ekki að verði nema að litlu leyti. Ef lög þau um tekjuöflun ríkissjóðs, sem í gildi verða þegar fjárlög verða samþykkt, sem gert er ráð fyrir fyrir jól, þá skortir marga milljarða upp á til þess að sú útkoma náist sem hæstv. fjmrh. hefur verið að tala um. Ég er þeirrar skoðunar að sá skattur sem hér er til umræðu hafi aldrei verið til þess að réttlæta. Menn hafa að vísu stutt hann hér í sölum Alþingis en talið að sú leið sem fara ætti væri að lækka þennan skatt og láta hann svo hverfa. Eins og fram kom hér áður hefur verið staðið þannig að málinu frá því að hann var lagður á fyrst að ákvörðun um hann hefur verið tekin til eins árs í senn. En það var réttilega bent á það af hálfu hv. 1. þm. Vestf. hér áðan hvaða áhrif þessi skattur, þ.e. eins og honum er ætlað að verða, hefur nú á íslenskt atvinnulíf með einum eða öðrum hætti. Þar skiptir ekki máli hvort um er að ræða verslun eða útgerð. Þetta er skattheimta sem kemur til með að þyngja enn róðurinn hjá okkar útflutningsatvinnuvegum svo og íslenskri verslun.

Geir H. Haarde Herra forseti. Það hefur komið fram í máli margra ræðumanna í tengslum við þetta frv. að hér er á ferðinni vandræðaskattur. Það eru ekki bara talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna sem hafa haldið því fram heldur hefur það líka komið fram í máli hæstv. ráðherra, a.m.k. skildi ég hæstv. viðskrh. svo að hann væri sammála því að þessi skattur væri í eðli sínu ekkert sérstaklega þrifalegur. Auðvitað er hann það ekki, herra forseti, vegna þess að hann mismunar á milli greina í atvinnulífinu. Hann leggst með mismunandi hætti á atvinnuhúsnæði, þ.e. hann leggst bara á tiltekna tegund atvinnuhúsnæðis meðan aðrar tegundir atvinnuhúsnæðis sleppa við þennan skatt. Það er því alveg rétt hjá hæstv. viðskrh. að þessi skattur er í eðli sínu ranglátur að þessu leyti til. Þegar honum var komið á fyrir 10 árum síðan var það í algjörri andstöðu við Sjálfstfl., en það er ekki rétt sem hæstv. fjmrh. leyfði sér að halda fram hér í gær að Sjálfstfl. hefði síðan skipt um skoðun á þessum skatti, eða það að flokkurinn hefði neyðst til þess að styðja hann í nokkur ár væri til marks um slíka stefnubreytingu. Eina ástæðan fyrir því að sjálfstæðismenn á árabilinu frá 1983 þangað til í fyrra studdu þetta mál var sú að það var ekki hægt að ná nokkru samkomulagi við samstarfsflokkana um að falla frá þessari skattheimtu. Það er hin rétta túlkun á aðild Sjálfstfl. að þessari skattlagningu undanfarin fimm ár. Hins vegar er það líka þannig að aðstæður í ríkisfjármálum eru erfiðar um þessar mundir og þess vegna geri ég ráð fyrir því að við mundum fallast á að þessi skattheimta yrði óbreytt í því horfi sem verið hefur, þ.e. 1,1% skatthlutfall í staðinn fyrir þá tvöföldun sem hér er gert ráð fyrir með frv. Hæstv. fjmrh. á eftir að svara því hvort hann ætlar að taka í þá útréttu sáttahönd sem formaður Sjálfstfl. rétti honum hér áðan að þessu leyti til. Við værum eflaust tilbúnir til að brjóta odd af oflæti okkar og styðja þessa skattheimtu áfram, 1,1%, vegna aðstæðna í ríkisfjármálum þó að við séum andvígir þessari skattheimtu af sömu grundvallarástæðum og viðskrh. gerði hér að umtalsefni áðan. En hvað þýðir það þegar farið er með eignarskatt eins og þennan upp í 2,2 af hundraði fasteignamats? Það þýðir ósköp einfaldlega það að ríkið gerir þessa eign sem skatturinn leggst á upptæka á 40--50 ára bili. Það þarf ekki lengri tíma, u.þ.b. 45 ár til að þessi eign verði öll komin í vasa ríkisins. Hitt er svo annað mál að menn borga væntanlega skatt sem þennan af þeim tekjum sem eignin gefur af sér og þá komum við að því hvaða áhrif þetta hafi á tekjumyndunina þar. Það er náttúrlega augljóst mál að skattur sem þessi hefur áhrif á það afnotagjald sem inna verður af hendi í einni eða annarri mynd af þeim eignum sem skatturinn leggst á, í þessu tilfelli húsaleiguna sem hefur áhrif á það hvað leigjandinn þarf að fá fyrir sína starfsemi eða sína þjónustu. Ef þetta húsnæði er hins vegar ekki í leigu heldur í notkun eigandans þá hefur þetta auðvitað áhrif á hans rekstur, það verð sem hann þarf að fá fyrir sína þjónustu o.s.frv. Þetta hafa menn auðvitað gert hér að umtalsefni í umræðunum á undan mér og þetta hafa ráðherrarnir tekið undir vegna þess að þeir gera sér alveg grein fyrir þessu. Skattur sem þessi mun hafa áhrif á húsaleigu og vöruverð og væntanlega í mörgum tilfellum tilfinnanleg áhrif. En þeim er alveg sama um það því að þeir telja sig þurfa að fá þessa peninga. Hæstv. forsrh. spurði hér að því í gær hvað menn væru með í staðinn ef þeir gagnrýndu þessa tekjuöflun og sagðist tilbúinn að hlusta á alla möguleika í því efni. En það er nú þannig með ríkisfjármálin að það er ekki bara hægt að auka tekjurnar. Það er líka hægt að lækka útgjöldin. Ef ég mætti benda hæstv. forsrh. og fjmrh. í fjarveru hans á eitt gott atriði í því efni, sem mundi spara vel fyrir þeirri hækkun sem verður á þessum skatti og reyndar mun meiru, þá mundi ég vilja benda þeim á 500 millj. kr. sem þeir ætla að leggja í þann sjóð sem manna á meðal hjá fólkinu í landinu gengur undir nafninu Stefánssjóður. Sá sjóður á að fá hvorki meira né minna en 500 millj. kr. vegna þess að ríkisstjórnin skirrist við að leiðrétta rekstrargrundvöll atvinnulífsins, en ætlar þess í stað að skattleggja almenning í landinu upp á fleiri hundruð milljónir ef ekki milljarða til þess að leggja í slíkar millifærslur. Það er auðvitað engin mynd á slíkum málflutningi þegar menn koma hér og segja: Við verðum að fá þessa peninga, hækka hér alla tekjustofna ríkisins eins og nokkur kostur er vegna þeirrar kreppu sem er í ríkisfjármálum og eyða síðan peningunum í slíka vitleysu eins og hér er verið að tala um, millifærslur, borga niður tapið í atvinnulífinu í stað þess, eins og hv. 10. þm. Reykv. sagði, að horfast í augu við það að rekstrargrundvöllurinn er horfinn og það verður að skapa atvinnulífinu, útflutningsatvinnuvegunum nýjan grundvöll. Hvernig væri nú að núverandi stjórnarliðar og núverandi ráðherrar byrjuðu á því að hlusta á hv. 10. þm. Reykv. fyrst hann kvartar svo mjög undan því að það hafi ekki verið gert í fyrri stjórn? Ekki sýnist mér að höfundur fastgengisstefnunnar upphaflega, hæstv. núv. forsrh., ætli að gera mikið af því núna því að það er margyfirlýst, m.a. núna síðast á flokksþingi Alþb., að það komi ekki til greina að hreyfa við genginu. En hæstv. síðasta ríkisstjórn mannaði sig upp í það oftar en einu sinni að hreyfa við genginu þó að þær aðgerðir hafi kannski ekki skilað nægilegum árangri, m.a. vegna skorts á nægilegum hliðarráðstöfunum en ekki síður vegna þess að gengi erlendra gjaldmiðla, gengi bandaríkjadollars ekki síst, hefur lækkað og máð út þær gengisbreytingar sem hæstv. síðasta ríkisstjórn beitti sér fyrir. Ég held að það væri vel til fallið hjá hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni, 10. þm. Reykv., að flytja þá ræðu sem hann flutti hér áðan yfir núv. ráðherrum og ríkisstjórn og kanna, ef gerð hafa verið slík alvarleg mistök á undanförnum mánuðum og missirum, hvort þessir herrar sem núna ráða ríkjum geta ekki tekið leiðsögn hjá hv. þm. í þessum málum. Hæstv. viðskrh. fór hér með tölur um það hvað sá skattur sem hér er til umræðu mundi skila miklum fjárhæðum í ríkissjóð umfram það sem hann hefði gert ef lög um hann hefðu staðið óbreytt.