Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Brynjólfur Bjarnason Allshn. hefur ekki fjallað um málið, frá því það var hér við 2. umr., og vildi ég mælast til, að það væri tekið út af dagskrá, til þess að n. gæfist kostur á að halda fund og taka málið til meðferðar.

Forseti (StgrA): Sé það ætlun allshn. að taka málið til frekari athugunar, finnst mér sjálfsagt að verða við þessari beiðni. Hins vegar skildist mér á hæstv. félmrh., að hann reiknaði ekki með, að það yrði tekið til frekari athugunar, og þess vegna tók ég það á dagskrá. En sem sagt, ef það er ætlun n. að taka málið fyrir, mun ég verða við því að taka málið út af dagskrá.



Út af umr. um þetta mál hér í hv. d. í fyrradag kom meiri hl. landbn. saman á fund í dag. Þessi meiri hl. (3 nm. af 5) varð sammála um afstöðu sína til málsins. Hv. þm. Barð. benti þá á, að ákvæði 5. gr., þar sem segir, að innflutta garðávexti megi aldrei selja lægra verði en innlenda miðað við sama tíma og sömu gæði, gæti e.t.v. rekizt á l. um verðlag frá 13. febr. 1943; þar sem segir í 1. gr., að ákvæði þeirrar gr. taki ekki til vörutegunda, sem verðlagðar eru samkv. sérstökum l. Nú eru að vísu innlendir garðávextir svo og kjöt og mjólk verðlagt samkv. sérstökum l. Um kartöflur er það að segja, að yfirleitt mun gengið út frá því, að þær séu innlendar. Þó getur það auðvitað komið fyrir, að flytja þurfi inn kartöflur frá öðrum löndum. En við í landbn. teljum, að þótt um slíkt væri að ræða, þyrfti þetta ákvæði um verð á erlendum kartöflum tæplega að rekast á fyrrnefnd l. um verðlag. Hæstv. fjmrh. lét á sér skilja, að það kynni stundum að mega teljast ósanngjarnt að ákveða verð á erlendum kartöflum jafnhátt og verð á jafngóðum innlendum. Ég vil ekki deila við hann um þetta. Hér getur staðið ýmislega á. Nú eru t.d. horfur á, að nauðsynlegt reynist að flytja inn allmikið af erlendum kartöflum. Ég veit ekki, hvort verð á þeim verður hærra eða lægra en á íslenzkum kartöflum, en ég hef ástæðu til að ætla, að þær verði ekki ódýrari en íslenzkar, ef þær koma frá Ameríku, og styðst ég þar við vitneskju mína um farmgjöld fyrir ýmsar vörur þaðan. En komi þær frá Englandi, er ekki ólíklegt, að þær verði talsverðu ódýrari. Nú mun vera til talsvert af kartöflum á Norðurlandi, en lítið á Suðurlandi. Býst ég við, að kartöflur norðan lands yrðu seldar með svipuðu verði og á þeim er nú og erlendar kartöflur hér á Suðurlandi þá sama verði og hinar, ef ekki yrðu orðnar verulegar breytingar á verðlagi í landinu um þær mundir. Það er svo um flesta framleiðslu okkar, að það væri dauðadómur á hana, ef erlendar vörur væru seldar ódýrar en innlendar. Landbn. befur því ekki þótt ástæða til að bera fram brtt. út af umr. þeim, sem hér urðu í fyrradag, en aðrir hv. þm. verða að eiga um það við sjálfa sig, hverja afstöðu þeir vilja taka í málinu. - Um brtt. á þskj. 538, frá hv. 2. þm. Árn., er það að segja, að landbn. ákvað á fundi í gær að hafa óbundin atkv. um hana, en taldi þó, að hún breytti ekki miklu efnislega.



Ég hafði búizt við annarri afgreiðslu þessa máls af hendi hv. landbn., fyrst hún tók það á annað borð til meðferðar. Ég hef áður bent á það, að niðurlag 5. gr. þyrfti umbóta við, og ég hef gert grein fyrir ástæðunni til þess. Hv. landbn. hefur ekki tekið þetta til greina. Ég vil því hér með leggja fram skrifl. brtt. þess efnis, að 2. málsl. 5. gr. frv. falli niður.



Ég var raunar búinn að fara nokkrum orðum um brtt. mína á þskj. 538, og skal ég því ekki vera margorður að þessu sinni. Það er rétt, sem hv. frsm. landbn. sagði, að þeir, sem komu á fund n. í gær, áskildu sér að hafa um hana óbundin atkv. En ég vil í þessu sambandi undirstrika það, sem hv. frsm. sagði, að efnislega mundi þessi till. ekki breyta miklu. Þegar farið verður að ákveða verðlag á þessari vöru, verður vafalaust miðað við framleiðslukostnað landsmanna sjálfra. Það, sem segir í till. minni, ætti að vera gert að meginatriði við þessa verðákvörðun, því að þegar á allt er litið, er það réttara, ef þetta frv. á að verða að l., að þetta sé orðað í samræmi við það, sem við stefnum að í framtíðinni. Tel ég því eðlilegast, að það verði eins og segir í brtt. minni, að verðskráning skuli aðallega miðuð við framleiðslukostnaðarverð gagnstætt því, sem nú segir í 5. gr. frv.,. að verðskráning skuli einkum miðast við markaðsverð í nálægum löndum að viðbættum innflutningskostnaði. Þetta þarf engra skýringa við, ef nokkur áhugi er á því, að þetta frv. verði orðað í samræmi við það, sem á að fylgja á eftir. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um það, en fyrst ég reis úr sæti mínu, vil ég segja nokkur orð út af brtt. hv. þm. Barð. um að 2. mgr. 5. gr. falli niður, en hún segir, að innflutta garðávexti megi ekki selja lægra verði en innlenda miðað við sama tíma og sömu gæði. Mér finnst varhugavert að fella þetta niður, því að það getur skapað óeðlilega og óheppilega röskun í framleiðslu Íslendinga sjálfra. Þeir, sem framleiða þessar vörur, verða að eiga sitt öryggi eins og þeir, sem neyta þeirra. Þótt á tímabili þurfi að flytja inn erlenda garðávexti, og þeir kunni að fást við lægra verði en innlendar afurðir sömu tegundar, þá held ég, að ekki væri skaði skeður, þótt þeir innfluttu yrðu seldir sama verði og innlenda framleiðslan. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta og læt það ráðast að öðru leyti.



Herra forseti. - Þetta frv. og þessar brtt., sem hér liggja fyrir, þyrftu nánari athugunar við og þá einkum þau atriði, sem deilt er um. Það er þá fyrst og fremst sú skoðun, sem kemur fram í brtt. hv. 2. þm. Árn., að fyrst og fremst beri að taka tillit til framleiðslukostnaðar við verðskráninguna, en að jafnframt skuli hafa hliðsjón af markaðsverði í nálægum löndum að viðbættum innflutningskostnaði. Þetta minnir á ákvæði, sem haft var í landinu um verðákvörðun á síldarmjöli og var með svipuðum hætti. Svona ákvæði hlýtur alltaf að verða erfitt í framkvæmdinni, þar sem aðallega á að taka tillit til eins atriðis, en svo jafnframt að hafa hliðsjón af öðru óskyldu. Með þessu móti gæti farið svo, að framleiðendur fengju framleiðslukostnað sinn alls ekki greiddan, því að það er ekki eina sjónarmiðið, sem á að taka tillit til, heldur á einnig að hafa hliðsjón af öðru. Viðvíkjandi því, sem ég minntist á síldarmjölið, þá var það alveg óframkvæmanlegt þar að hafa þannig tvö gagnstæð sjónarmið. Segjum, að framleiðslukostnaðarverð hér væri 20 kr. pr. 100 kg, en 15 kr. í nálægum löndum, - á þá að ákveða verðið 18 kr. eða 19 kr.? Það er bersýnilega ekki hægt að ganga frá þessu ákvæði svona. Þá er það ákvæðið í niðurlagi 5. gr. frv., sem er mjög athugavert. Það gæti t.d. orðið hér uppskerubrestur, þannig að framleiðslukostnaðurinn gæti farið upp í 50 kr. pr. 100 kg í stað 10 –20 kr. Þá gæti það farið svo, að verð á kartöflum yrði 50 kr. pr. kg, og þá má ekki kaupa kartöflur inn í landið nema selja þær sama verði og þær innlendu. Það hafa verið til sams konar ákvæði annars staðar, og þau hafa ekki getað staðizt, og þau munu ekki heldur geta það hér. Hins vegar ættu innfluttir garðávextir að vera seldir hér sama verði og framleiðslukostnaður hér væri miðað við sæmilegt árferði. Það er einmitt þetta, sem þarf að miða við, því að þótt innkaupsverð á innfluttum kartöflum yrði lægra en það verð, sem yrði að setja á þær vegna innlendu framleiðslunnar, þá er það ekki nema eðlilegt, að hagnaðurinn gengi til Grænmetisverzlunar ríkisins, sem einmitt vinnur að því að gera þessar vörur ódýrari og verzlun með þær greiðari. Það kemur líka fram í 2. gr. frv., að Grænmetisverzlun ríkisins hefur allan hagnaðinn af þessari verzlun. Í því sambandi, að mönnum þætti of langt gengið að hafa niðurlagsákvæði 5. gr. eins og það nú er, þá má segja, að það gæti ekki talizt ósanngjarnt að hafa það þannig, að ekki mætti selja innflutta garðávexti lægra verði hér heldur en framleiðslukostnaðarver ð hér væri, miðað við sæmilegt árferði. Þá væri ekki hægt að segja annað en, að þetta ákvæði væri hættulaust. Í því sambandi má benda á það, ef nokkur framleiðsla hér á Íslandi er að komast í það horf að vera rekin með nýtízku sniði, þá er það einmitt garðyrkjan. En það er líka sérstakt við þessa framleiðslu, að það hefur verið settur á stofn sérstakur skóli til þess að kenna mönnum hagnýtar aðferðir við garðyrkju. Það er og vitað mál, að vegna þess hve mjög þessi framleiðsla hefur aukizt á síðustu árum, hafa verið tekin upp við hana alveg nýtízku vinnubrögð. Miðað við það, að verðlag á innlendum markaði sé ákveðið í samræmi við nýtízku þekkingu og vinnuaðferðir, þá mun alveg hættulaust að hafa ákvæði í l., um að ekki megi selja innflutta garðávexti lægra verði en framleiðslukostnaðarverði hérlendis miðað við sæmilegt árferði. En það ákvæði, sem nú er í niðurlagi 5. gr., held ég, að geti tæpast staðizt, því að það gæti komið svo mikill uppskerubrestur, að framleiðslan yrði úr hófi dýr. Það ættum við að þekkja frá gamalli tíð. Ég álít því, að vegna þeirrar brtt., sem hafa komið fram, ætti landbn. að taka málið til nýrrar athugunar.



Herra forseti. - Ég er að verulegu leyti sammála hv. þm. Str. um það, að það megi heita með öllu ógerlegt að miða verð á innfluttum kartöflum við framleiðslukostnaðarverð þeirra hér á hverjum tíma. Til viðbótar því, sem hann sagði, vil ég benda á það, að framleiðslukostnaður hér á landi er svo gífurlega misjafn, að það verð, sem hægt er að framleiða fyrir á einum staðnum, getur verið algerlega ófullnægjandi annars staðar. Það verður því að miða við það, að sæmileg ræktunarskilyrði séu fyrir hendi. Hér er þá engan veginn átt við framleiðslu til heimilisþarfa, sem mun alls staðar borga sig, heldur er hér átt við framleiðslu fyrir markað, en sölukartöflur eiga fyrst og fremst að vera ræktaðar á þeim stöðum, þar sem skilyrði eru bezt. Það mun þó alltaf verða erfitt að ákveða, hvað telja skuli framleiðslukostnaðarverð. Ég hygg því bezt að miða við markaðsverð erlendis að viðbættum flutningskostnaði, enda hefur gjaldeyris- og innflutningsnefnd það í hendi sinni að takmarka innflutning þessarar vöru sem annarra. Ég get því ekki fallizt á brtt. hv. 2. þm. Árn., þar sem ég hygg, að það sé einmitt markaðsverð erlendis, sem eigi að miða við. Ég benti á það við 2. umr., að eins og niðurlag 5. gr. er, þá held ég, að það stangist. Mér skildist á nm. í landbn., að væri höfð hliðsjón af framleiðslukostnaði innanlands, þá bæri að miða við það, að ræktunarskilyrði væru sæmileg. Viðvíkjandi brtt. hv. þm. Barð. er það að segja, að ég sé ekki ástæðu til þess að samþykkja þá till. En verði hins vegar brtt. hv. 2. þm. Árn. samþ., þá mun ég greiða brtt. hv. þm. Barð. atkv., því að mér þykir það sýnt, ef miðað verður við framleiðslukostnað innanlands, þá eigi innfluttu kartöflurnar ekki að notast til verðjöfnunar. Ég tel það sjálfsagt, ef þeirri reglu verður fylgt, að þá verði verð á innfluttum kartöflum ekki bundið öðruvísi en með almennum verðlagsákvæðum. Ég mun því greiða atkv. móti brtt. hv. 2. þm. Árn., en að henni samþykktri mun ég greiða atkv. með brtt. hv. þm. Barð.



Herra forseti. - Það hafa nú spunnizt út af þessu nokkrar umr., en það eru einkum aths. frá hv. þm. Str., sem ég þarf að taka til athugunar. Ég tók svo eftir, að hann teldi sig ekki geta fallizt á það að hafa tvö sjónarmið eins og kæmi fram í brtt. minni, þannig að aðallega skyldi miða við framleiðslukostnaðarverð innanlands, en þó með nokkurri hliðsjón af markaðsverði í nálægum löndum. Það er rétt, að ég hef gert ráð fyrir, að tekið yrði tillit til hvors tveggja, en þess ber að gæta, að annað s;jónarmiðið er sterkt, en aðeins á að hafa hliðsjón af hinu, þannig að það er mjög veikt samanborið við hið fyrra. En ef þeir þm., sem lita eins á þetta mál og hv. þm. Str., fallast á að halda niðurlagi 1. mgr. 5. gr. óbreyttu, þá vil ég benda þeim á það, að þar er nú sama ásteytingin, þar eru tvö sjónarmið. Þar segir svo: „Verðskráning garðávaxta skal aðallega miða við markaðsverð garðávaxta í nálægum löndum, að viðbættum flutningskostnaði.“ Enn fremur segir þar á eftir: „Þó skal þess jafnframt gætt, að framleiðendum sé tryggt hæfilegt framleiðsluverð.“ Ég sé ekki betur en að þetta sé að því leyti verra, að það brýtur í bága hvað við annað. Þessi mótbára hefur því ekki við nein rök að styðjast, heldur, er hún einber vitleysa. Hitt játa ég, að frv. er með tilliti til þeirra ákvæða, sem um er deilt, ekki þannig úr garði gert, að það þoli gagnrýni. Það er mun auðveldara að láta lagabókstafinn líta vel út en að tryggja það, að hann verði framkvæmdur vel eftir á. Ég er með þessu ekki að halda því fram, að sú viðleitni, sem kemur fram í frv., sé ekki góðra gjalda verð. Frv. er að mörgu leyti til bóta, enda hef ég mælt með því. Hv. þm. Str. tók það fram, að vinnubrögð við garðyrkju væru með meira nýtízku sniði en tíðkaðist um aðra atvinnuvegi hérlendis. Þetta er rétt, en þá ætti einnig að vera auðveldara að framleiða án gífurlegs tilkostnaðar og því öruggara ætti að vera að miða við framleiðslukostnaðarverðið. Brtt. mín ætti ekki að koma neitt einkennilega fyrir sjónir manna hér, því að sú skoðun er nú komin inn í þingsali, að það sé vísitölukerfið eða tilkostnaðarkerfið, sem eigi að leggja til grundvallar. Er þá nokkur ástæða til þess að hafa það öðruvísi með kartöflur? Nei, alls ekki. Þótt illa áraði einhvern tíma, svo að líklegt yrði, að framleiðsluverðið færi upp úr öllu valdi, þá er ekki þar með sagt, að það eigi að verka þannig á hinar erlendu kartöflur, heldur gæti það verkað hvað á annað. Ef svo yrði ágóði af sölunni á innfluttu kartöflunum, mætti nota hann til verðjöfnunar milli framleiðenda og neytenda.

Þorsteinn Þorsteinsson Hv. þm. Str. vildi, að landbn. tæki aftur til athugunar niðurlagsákvæði 5. gr., en ég hygg, að hann hafi raunar átt við 2. málsgr. Út af þessu vil ég segja það, að eftir því, sem ég lít á málið, þá virðist mér ekki nauðsynlegt að athuga þetta mál frekar í n., vegna þess að þessi ákvæði munu ekki rekast á önnur l., þ.e.a.s. l. um verðlag, því að þar segir, að þau l. nái ekki til vörutegunda, sem verðlagðar eru samkv. sérstökum l. Hv. þm. Str. sagði, að það gæti orðið uppskerubrestur og innlendar kartöflur yrðu þá e.t.v. seldar á 50–60 kr. tunnan, en hinar útlendu yrðu kannske ekki dýrari en 20–30 kr. tunnan. En þetta finnst mér einmitt vera dæmi upp á það, að þetta ákvæði verði að standa, og það megi ekki nema það burtu. Ef uppskerubrestur yrði t.d. norðanlands, eins og oft vill verða, og þangað yrðu fluttar útlendar kartöflur og seldar fyrir 30 kr. tunnan, en sunnanlands yrði til innlendar kartöflur, sem væru seldar á 50–60 kr. tunnan, þá er hætt við, að slíkt mundi valda óánægju, og væri því nauðsynlegt að koma á verðjöfnun. Enda leggur forstjóri grænmetisverzlunarinnar mikið kapp á, að þessu ákvæði verði ekki breytt, því að hann taldi, að það mundi gera truflun á verðlag og verzlun með kartöflur. Ég held því, að rétt sé að láta þetta ákvæði standa, þangað til reynslan sýnir, hvort það sé erfitt í framkvæmd eða ekki.



Mér skildist á hv. þm. Dal., að hann áliti ástæðulaust að vísa frv. á ný til landbn., og er ég honum sammála um það. N. hafði í gær, eftir tilmælum hv. þm. Dal., athugað frv. á ný, og þýðir ekki að fresta þessari umr. nú vegna þess. Hv. þm. Str. vildi halda því fram, að hætta væri á því, að ákveðið yrði óeðlilegt verð á kartöflum þau ár, sem uppskerubrestur yrði. Ég er nú ekki alveg eins hræddur við þetta og hv. þm. Str., því að þau ár, sem uppskerubrestur verður, er ekki hægt að ákveða verðið eftir tilkostnaði, enda stendur í 5. gr.: „Þó skal þess gætt jafnframt, að framleiðendum sé tryggt hæfilegt framleiðsluverð.“ Ég trúi því ekki, að það verði nokkurn tíma talið hæfilegt framleiðsluverð á kartöflum, það sem kostar að framleiða þær þau ár, sem uppskerubrestur verður, heldur verði miðað við árferði, þegar svo stendur á, að lítill uppskerubrestur verður og þeir, sem að þessu vinna, verða fyrir litlu tjóni. Enda hygg ég, að þetta verði þannig í framkvæmdinni, að verðið verði ákveðið sæmilega eðlilegt, eins og hv. þm. Str. orðaði það, eða eins og verðið er eðlilegt í sæmilegu árferði. Ég er hins vegar sammála um það, að það sé rétt að hafa eitt verð á kartöflunum, og forstjóri Grænmetisverzlunarinnar lagði á þetta sérstaka áherzlu, því að það er auðvitað, ef menn ættu það yfir höfði sér, að kartöflurnar lækkuðu, þegar kæmi fram á vorið, þá mundi enginn vilja geyma þær yfir veturinn. Mér finnst menn gera furðu mikið úr því, að hér verði verzlað með útlendar kartöflur. Hingað til hefur þó verið lögð áherzla á það að fá Íslendinga til þess að rækta sem mest af kartöflum, jafnvel þó að uppskeran hafi viljað verða misjöfn. Um hagnaðinn, sem kynni að verða af sölu á erlendum kartöflum, er það að segja, ef frv. þetta verður að l., þá munu þessar kartöfluverzlanir þurfa á töluverðu fé að halda, ef þær eigu að geta orðið við þeim hlutverkum, sem þeim eru ætluð. Í 10. gr. segir, að árlega skuli vera völ á hreinræktuðum útsæðisafbrigðum, og hefur þetta töluverða kosti í för með sér. 11. gr. segir beinlínis til um það, að hagnaðinum af verzluninni skuli varið til að efla matjurtarækt og til þess, að tryggja verzlunina á einn og annan hátt. Það er gert ráð fyrir því, að verzlun með innlendar kartöflur verði aldrei verulega arðvænleg. Hins vegar er gert ráð fyrir að flytja inn útlendar kartöflur, þegar innlendar birgðir eru þrotnar, og af þeirri verzlun einni stafar verulegur hagnaður. Ég hugsa, að þegar á allt málið er litið, þá verði frv. ekki bætt verulega frá því, sem það er nú.



Ég skal ekki tala um þær brtt., sem fyrir liggja, að nýju, heldur ætla ég að minnast á ýmislegt, sem hv. 2. þm. Árn. sagði um þetta mál. Hann vildi halda því fram, að sín brtt. hnekkti því, sem ég hélt fram um þessa brtt. Það má benda á fordæmi um þetta, það er um verð á síldarmjöli. Einn hv. þm. vildi, að það væri ákveðið þannig, að það færi eftir framleiðslukostnaði og jafnframt væri tekið tillit til þess verðs, sem á því væri á erlendum markaði. En þetta reyndist óframkvæmanlegt. Hvað viðvíkur niðurlagi 5. gr., þá vil ég segja það, að það, sem kom mér til þess að gera þessa aths., var það, hvað orðalagið er óákveðið. „Hæfilegt framleiðsluverð“ miðað við tilkostnað, getur verið mjög hátt, en sé miðað við eðlilegt árferði er allt öðru máli að gegna. Hv. 1. þm. N.- M. sagði, að þetta ákvæði út af fyrir sig væri ekki hættulegt, því ef uppskerubrestur yrði, mundi verða ákveðið hæfilegt verð, miðað við eðlilegt árferði. Ef það væri alveg öruggt, að ákvæðin um það væru nægilega skýr, þá væri ég honum alveg sammála. Hv. þm. Dal. kom inn á þetta sama. Hann sagði, ef verð yrði ákveðið sérstaklega hátt með tilliti til þess, hvað framleiðslukostnaður væri mikill vegna lélegs árferðis, þá yrði þetta framkvæmanlegt þannig, ef innlendar kartöflur yrðu seldar á 60 kr. tunnan vegna lélegs árferðis, en þær útlendu kostuðu 20 kr. tunnan, þá yrði komið á verðjöfnun. Að þessu leyti er ég honum alveg sammála, því að auðvitað væri ófært annað en að hafa sama verð á kartöflunum um allt land. En 2. málsgr. er líka dálítið óskýr, því að þar stendur: „Innflutta garðávexti má aldrei selja lægra verði en innlenda.“ Þetta má skilja þannig, að fyrst megi ákveða verð á innlendri framleiðslu og síðan verðjafna. Ég er víss um það, ef þm. athuga þessi ákvæði, þá sjá þeir, að það er hægt að leggja tvær meiningar í bæði ákvæðin. Ef hv. landbn., vegna þess að hún er búin að athuga þessi ákvæði áður, vill ekki taka þetta til athugunar á ný, er ekki um annað að gera en að fá annað orðalag, sem er ákveðið. En ef það fæst heldur ekki, þá býst ég við, að ég neyðist samt til að greiða atkv. með ákvæðunum, í þeirri von, að þau verði skilin á þann veg sem hv. landbn. hefur skýrt þau. Því að það er mikil nauðsyn á að koma þessu frv. fram, og fá fullkomið skipulag á sölu þessarar vöru, svo mikið sem gert hefur verið til að auka framleiðslu hennar.



Það hefur komið skýrt fram undir þessum umr., að landbn. og forstjóra Grænmetisverzlunarinnar hefur verið kunnugt um það, að þessi l. brjóta í bága við gjaldeyrisl., því að ef felld væri niður 2. gr. frv., gæti Grænmetisverzlunin ekki lagt meira á heldur en verðlagsákvæði verðbindingarl. ákveða, og því hefur verið lögð svo mikil áherzla á að halda þessum ákvæðum inni. En Grænmetisverzlunin er nú eini innflytjandinn, sem getur ráðið því, hvað lagt er á vöruna. Ég tel ekki rétt, að haldið sé áfram á þeirri braut, sem hér er farið inn á. Hér er verið að leggja nýjan skatt á menn, sem borða kartöflur, en leggja verzlunarskatt á íslenzka framleiðslu. Hér er settur inn nýr viðreisnartollur, sem neytendurnir verða að greiða. Ég er algerlega á móti þessu. Hins vegar er ég alveg sammála hv. þm. Str. um það, að það eigi að athuga þessa 5. gr. betur, og ég held, að það væri rétt fyrir hv. landbn. að taka þessi ákvæði til athugunar á ný, því að ef það verður ekki gert, þá verður bráðlega að gera breyt. á þessum l. á ný.



Það er ekki rétt álitið hjá hv. þm. Barð., að forstjóri Græntmetisverzlunarinnar hafi sérstaka tilhneigingu til þess að brjóta niður l. um verðlag. En landbn. álítur, að það mundi draga dilk á eftir sér, ef kartöflur yrðu seldar með tvenns konar verði. Landbn. hefur fylgzt með því, hvernig ýtt hefur verið undir landbúnaðarframleiðsluna, og fátt hefur komið Íslendingum betur í þessari styrjöld heldur en það, á hvaða stig þeir eru búnir að koma ræktun garðávaxta, og þá sérstaklega að því, er snertir kartöflurnar. Þetta vill n. og forstjóri Grænmetisverzlunarinnar ekki, að gangi til baka. Ég játa, að það er ósamræmi í orðalagi þessa frv., en landbn. álítur, að það mundi ekki verða til bóta að fara að breyta hér um, og mun fylgja frv. eins og það er. Hún álitur það aðalatriðið, að kartöfluframleiðslunni og kartöflusölunni í landinu, verði komið í sæmilegt horf eins og reynt er að gera með þessu frv. Ég held því, að það sé varhugavert að reyna að bregða fæti fyrir frv. Þó að á því kunni að vera agnúar, hefur það mikla kosti, og það mun sýna sig, að það sé verulega gagnlegt, þegar fram í sækir.



Þar sem brtt. hv. 2. þm. Árn. hefur verið felld og því þar með slegið föstu, að verðið verði aðallega miðað við markaðsverð erlendis að viðbættum flutningskostnaði, sé ég ekki ástæðu til þess að samþ. þessa brtt. og segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. 3. landsk. segi ég nei.



Þetta frv. er flutt af 8 þm. í Nd. samkv. ósk Bandalags íslenzkra listamanna og ályktunum listamannaþingsins 1942 í því skyni að bæta til bráðabirgða ár þeim ágöllum höfundalaganna, sem bersýnilegastir eru og ekki verður lengur við unað. Rithöfundal. eru mjög gömul, eða frá 1905, og ýmislegt hefur gerbreytzt á þessum tíma, og má svo að orði kveða, að hér á Íslandi séu höfundar réttlausir með öllu, jafnvel hér í sínu eigin landi, um eignarrétt á verkum sínum. Þetta hefur orðið sérstaklega ljóst síðan útvarpið kom til sögunnar, því að í gömlu l. var gert ráð fyrir því, og þess vegna eru engin ákvæði um rithöfundarétt hvað viðvíkur flutningi í útvarpinu. Margt hefur breytzt frá þessum tíma, gömlu l. eru því mjög ófullkomin, og því er þetta frv. flutt til þess að koma í veg fyrir verstu annmarkana, sem eru á l. og tryggja rithöfundum og öðrum listamönnum þó nokkurn rétt yfir verkum sínum. Það er hægt að taka það fram strax, að í þessu frv. er gengið svo skammt, að í flestum öðrum löndum hafa listamennirnir meiri rétt en hér er gert ráð fyrir. Menntmn. Nd. hafði frv. til athugunar og var á einu máli um að leggja til, að það væri samþ. óbreytt. Það var og samþ. einróma í Nd. Menntmn. þessarar d. hefur athugað frv., og verð ég að segja, að hún hefur ekki verið mikilvirk í þessu efni frekar en öðrum. N. hefur ekki getað orðið á einu máli um afgreiðslu málsins. Einn nm. lagði á móti frv. og fann því ýmislegt til foráttu, en meiri hl. var sammála um að mæla með því. Þó hafa síðan komið fram brtt. við frv. frá báðum nm. Í rauninni var ástæðulaust, að mínu áliti, að koma fram með nokkra brtt. við frv. eins og það er nú, vegna þess, hve skammt það gengur, og í öðru lagi er gert ráð fyrir, að þetta standi aðeins til bráðabirgða, og hefur verið samþykkt í Sþ. till. um endurskoðun á rithöfundal. yfirleitt, en af því að það má gera ráð fyrir, að þetta taki nokkurn tíma, hafa þeir, sem að málinu stóðu, viljað tryggja listamönnum nokkur n rétt strax. Það koma fram í áliti minni hl. nokkrar aðfinnslur við frv., en ég held, að þær aðfinnslur séu aðallega tvenns konar, og eingöngu sprottnar af fljótfærni og þess vegna gersamlega staðlausar. Önnur aðfinnslan er viðvíkjandi því, að hér komi fram óvenjulegur skilningur á rithöfundarétti, þar sem listamönnum er tryggður réttur yfir verkum sínum í ákvæðum laganna að öllu leyti að því er við kemur sýningum á þeim, þó að þau séu í einstaklings eign, þ.e. að einstaklingur, þótt hann eigi málverk myndlistamanna, megi ekki leyfa, að þau séu sett á sýningu nema þá á söfn. Við þetta er ekkert að athuga. Menn, sem eiga listaverk, sækjast yfirleitt ekki eftir að láta þau á sýningar, og þarf oftast að ganga á eftir þeim til þess, og í öðru lagi er ekki nema sjálfsagt, að listamaðurinn geti ráðið því, hvort verk hans eru sett á sýningu eða ekki. Þetta ákvæði er ekki mikilsvert og er sett til varúðar og í samræmi við rithöfundal. erlendis. Önnur aðfinnslan er viðvíkjandi flutningi á lögum og tónverkum. Minni hl. segir í áliti sínu: „Hér á að lögfesta það, að í hvert skipti, sem sungin er vísa eða leikið lag eftir íslenzka menn, og sé ekki liðin hálf öld frá dauða þeirra, þá geti skáldið eða erfingjar þess gert fjárkröfur á hendur þeim, er stendur að söngskemmtuninni.“ Þessi skilningur á frv. er alger fjarstæða. Það er skýrt tekið fram og ætlazt til þess í 3. gr., að settar verði ákveðnar reglur fyrir flutningsrétti á ritverkum og tónsmíðum, og einmitt tekið fram, að l. komi ekki í gildi fyrr en þessar reglur hafa verið settar, og þetta er gert til þess að koma í veg fyrir, að þessi lagasetning geti haft nokkra óvissu í för með sér. En í 2. gr. stendur: „Nú hefur stéttarfélag eða stéttarsamband höfunda fengið almenna aðild um flutningsrétt á ritverkum og tónsmíðum og reglur verið settar um það efni, og skal þá heimilt, án sérstaks leyfis hverju sinni, að lesa upp og flytja í útvarp einstök kvæði, smásögur. ritgerðir eða kafla úr ritum, svo syngja eða leika einstök lög eða tónverk, sem út hafa verið gefin, eða kafla úr þeim.“ Það er því mesti misskilningur að ætla, að í hvert einasta skipti þurfi að leita leyfis um flutning á kvæði, sögu eða tónsmíð. Það er ætlazt til, að settar verði reglur um það og síðan skipt laununum fyrir verkin, ef þau falla undir ákvæðin. Enn fremur hefur síðan nál. var gefið út komið kvörtun frá Sambandi íslenzkra karlakóra, sem felur í sér eins konar mótmæli gegn því, að frv. verði samþ. óbreytt, og telur sambandið, að frv. skapi hömlur fyrir starfsemi söngkóra í landinu. Ég álít, að þetta sé á sama misskilningi byggt og álit minni hl. Þess var einmitt mjög vel gætt, þegar frv. var undirbúið, að það yrði ekki til þess á nokkurn hátt að trufla þá söngstarfsemi, sem er í landinu, eða aðra listastarfsemi, því að í 2. gr. eru undantekningar um þetta. Í 2. gr. segir: „Einstök kvæði, sögur, ritgerðir og kafla úr ritum, svo og einstök lög og kafla úr tónverkum, sem út hafa verið gefin, má hafa um hönd án allra kvaða á samkomum, sem haldnar eru í góðgerðarskyni eða til þess eingöngu að kynna menntir þjóðarinnar eða til mannfagnaðar aðeins, enda komi þá engin greiðsla fyrir flutninginn, svo og á samkomum félaga eða skóla, enda sé ekki greitt fyrir flutninginn og aðgöngueyrir ekki hærri en svarar beinum kostnaði.“ Þegar um starfsemi er að ræða, sem eingöngu er menningar starfsemi, er ekki tekið fyrir verkin og starfsemi söngkóra fellur undir það. Hins vegar er ranglátt, að söngkórar, sem flytja verk tónlistarmanna, græði á slíkri starfsemi, en höfundurinn fái enga þóknun fyrir verk sitt. Það er orðið mjög nauðsynlegt, að rithöfundum og listamönnum sé tryggður réttur yfir verkum sínum, og ég álít, að þessar aðfinnslur eigi ekki við rök að styðjast, og að vísa frv. frá með rökstuddri dagskrá álit ég fjarstæðu. Það hefur allt of lengi dregizt að gera breyt. um þessi mál, og þrátt fyrir það, þótt þál. vær í samþ., getur það dregizt mjög lengi, að ný löggjöf verði samþ. Ég vildi þá segja örfá orð um þær tvær brtt., sem komu fram. Þær ganga báðar í sömu átt, að tryggja það, að þessi ákvæði geti á engan hátt truflað starfsemi söngfélaganna í landinu. Það getur virzt svo í fljótu bragði, að hér sé um svo skyldar till. að ræða, að hægt hefði verið að bræða þær saman, en þó er munurinn á þeim mjög mikill. Önnur brtt. er frá hv. 2. þm. Árn. Þar segir: Söngfélög og aðrir, er hafa með höndum tónlistarstarfsemi án þess að þeir taki sérstaka greiðslu fyrir, skulu og njóta undanþágu samkvæmt ákvæðum síðustu málsgreinar.“ Svo en hin brtt. Þar segir: „Það skal tryggt með reglugerð, að ákvæði laga þessara hindri í engu starfsemi söngfélaga og annarra hliðstæðra félaga, sem halda uppi tónlistarstarfsemi með þeim hætti, að félagsmenn taka enga greiðslu fyrir störf sín.“ Það er gert ráð fyrir hér í frv., að reglugerð verði samin, og við, sem flytjum brtt. á þskj. 536, viljum, að þetta sé tryggt með reglugerð, en teljum mjög slæmt, ef fram koma undanþáguákvæði við sjálf l., því að við álítum, að það sé sama sem að fella allar skorður burtu og þá sé alltaf verið að koma fram með till. um nýjar og nýjar undanþágur og þess vegna sé rétt, að það sé tekið fram, að ákvæði l. hindri í engu starfsemi söngfélaga. Ég held, að það sé óþarfi að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég mæli með því, að rökst. dagskráin verði felld og frv. samþ., því að með samþykkt þess er ekki langt gengið í því að tryggja rithöfundum rétt í samanburði við það, sem gert er í öðrum löndum, en þeim tryggður nokkur réttur og verstu annmarkarnir á löggjöfinni frá 1905 a.m.k. þar með úr sögunni.



Ég álít mjög heppilegt, að hér í d. er nú staddur sá maður, sem bæði er menntamaður og einn af meiri háttar lögfræðingum landsins, dómsmálaráðherrann, og getur þess vegna aðstoðað d. í meðferð þessa n1áls, sem er ekki aðeins menntamál, heldur er líka komið inn á einkaréttinn á þann hátt, sem ekki hefur þekkzt hér áður. Ég vil fyrst víkja að hinu nokkuð mikla bráðlæti hjá þessum mönnum, að þeim nægir ekki að hafa borið fram og fengið samþykkta í Sþ. till. um að rannsaka þetta efni og fá löggjöf um það, heldur telja þeir nauðsynlegt að koma fram með lagabreyt. nú þegar, eins og ekki sé hægt að bíða eftir því, að þetta margþráða lagafrv. komi. Þetta varð til þess, að ég bar fram rökst. dagskrá, sem ég hefði orðað öðruvísi, ef ekki hefði verið búið að samþykkja þessa till. í Sþ., því að það má nú telja, að grundvellinum sé kippt undan því að koma með þetta frv., úr því að það er ekki nema til bráðabirgða. Sá hugsunarháttur, sem þetta frv. byggist á, er sá, að höfundar, listamenn og listiðnaðarmenn eigi að geta fengið miklu meiri rétt en áður hefur verið hér, og það gengur svo langt, eins og líka hefur komið fram, að stærstu listamannasamtökin í landinu, kórarnir, hafa risið upp og sagt, að það eyðileggi starfsemi þeirra, ef þetta verði gert að l. Ég vildi mælast til þess, að formaður menntmn., ef hann tekur hér til máls á eftir, sem hann sjálfsagt gerir, vildi lesa bréf það, sem n. barst um þetta frá Sambandi ísl. karlakóra, svo að d. fái að heyra þau rök, sem þar eru færð fram. Ég vil benda á, að það er alvarlegt mál, þegar mótmæli koma frá mönnum, sem eru fulltrúar fyrir söngfélögin í landinu, sem líklega telja um 1000–2000 manns, og þeir fullyrða, að árangurinn af þessu frv. muni verða sá að leggja starf kóranna í rúst. Form. menntmn. hefur nú lánað mér þetta bréf, og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa það upp. Það er frá Sambandi íslenzkra karlakóra og undirritað af formanni sambandsins, Ágústi Bjarnasyni, sem er sonur Bjarna Jónssonar prófasts hér í Rvík: „Framkvæmdaráð Sambands íslenzkra karlakóra hefur athugað frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 13 20. október 1905, um rithöfundarétt og prentrétt, og komizt að þeirri niðurstöðu, að verði frv. samþ. óbreytt, geti það haft lamandi áhrif á söngstarfsemina í landinu, einkum meðal starfandi söngflokka. Starfsemi söngflokka hérlendis er eingöngu sjálfboðastarf áhugamanna og fjárhagur mjög þröngur, svo þröngur, að ekki er ótítt, að seilast þarf í vasa söngmannanna til þess að geta greitt nauðsynlegasta kostnað. Getum vér því ekki séð, að söngflokkar séu á neinn hátt færir um að mæta neinum auknum kostnaði, svo sem þeim, er af frv. leiðir. Höfum vér átt tal við nokkra söngstjóra S.Í.K., og eru þeir allir eindregið á sömu skoðun og vér um þetta mál. Vér höfum einnig fulla ástæðu til að halda, að íslenzkum tónskáldum þyki nokkur viðurkenning í því, að verk þeirra séu flutt af kórum hér, og ætti því frekar að hvetja en letja kórana til flutnings innlendra verka. Af þessum ástæðum leyfum vér oss að beina þeim tilmælum til hv. menntmn. Ed. Alþingis, að hún hlutist til um, að felld verði inn í frv. undanþága til handa íslenzkum söngflokkum og söngvurum frá ákvæðum frv.“ Svo mörg eru þau orð. Það líða í stuttu máli ekki nema fáir dagar frá því þetta mál kemur á dagskrá og þangað til koma mótmæli frá mönnum, sem eru fulltrúar fyrir mörg hundruð, jafnvel mörg þúsund listamenn í landinu. Það sýnir, hve grunnfærnislega þetta frv. er undirbúið, að ekki skyldi vera reynt að komast í samband við forráðamenn söngmannanna í landinu, en auðséð er, að þessir menn hafa ekki vitað um frv. og biðja svo menntmn. Ed. að bjarga sér undan þessum óvinum, sem að þeim sækja. Það þarf þess vegna meira handa söngmönnunum en þessa loðnu undanþágu, sem farið er fram á samkv. till. formanns menntmn., þeir fara fram á algerðar undanþágur frá þessum kvöðum, af því að þær hafi lamandi áhrif á starfsemi þeirra Ég geri ráð fyrir, að það komi í ljós, að þetta er ekki heppilegt, og þess vegna er það líka, að form. menntmn., sem ekki hafði tekið því ólíklega að vera með þessu frv., hefur komið með till., sem á að vera til hagsbóta fyrir söngkórana, og svo hefur frsm. ekki séð annað fært en koma líka fram með brtt., en svo loðna, að það er ekkert gagn að henni, en það sýnir, að hann og hans menn finna, að það er ekki hægt að halda þessu áfram nema eyðileggja söngmenntina í landinu. Ég býst við, að það yrði vafasöm ánægja yfir frv. óbreyttu og finna, að menn eiga fulla óvináttu allra söngmanna í landinu, hvort sem þeir eru í landskórum eða kirkjukórum, sem líka getur komið til mála, að haldi opinbera samsöngva. Ég vil ekki, af því að ég geri ráð fyrir, að málinu verði vísað frá og tekið til athugunar af hæstvirtri ríkisstjórn. eftir till. í Sþ., fara nánar inn á þetta, en ég álit frumvarpið gegnsýrt af kúgunaranda. Í frumvarpinu segir: „Danslag má leika kvaðalaust á slíkum samkomum, þó að hljóðfæraleikari taki venjulega þóknun, nema félagsbundin eða föst hljómsveit leiki.“ Í stuttu máli, það getur orðið hæstaréttarmál, og ástæða til skýringa fyrir hæstaréttarmálaflutningsmenn landsins, hvort leika megi þetta eða hitt danslag. Ég ætla að benda á eitt hagnýtt atriði. Söngmennirnir benda á, að þeir geri ekki list sína sér til framdráttar. En tveir kórarnir í Rvík hafa farið til útlanda til þess að kynna landið. Þessar ferðir hafa ævinlega verið tekjuhallaferðir, eins og geta má nærri, þegar farið er með stóra hópa til annarra landa og svo ferðazt um þar. Nú er venjan, að þessir kórar haldi söngskemmtanir og selji aðganginn til þess að vinna upp þennan halla. Nú sjá allir, að þetta er ómögulegt, því að hér segir, að aðeins megi nota þessi verk, ef ekkert sé tekið fyrir það, en hér er seldur aðgangur og það meira að segja dýr aðgangur. Þetta er ákaflega flókið mál. Stundum getur það verið, að söngflokkarnir séu að vinna fyrir utanferð, sem þeir ætla að fara síðar, og þá er vel hægt að segja við þá: Þið seljið hér dýran aðgang og segist ætla til útlanda, en hver veit, hvort þið farið það nokkurn tíma. Þetta bendir á vanþekkingu þeirra, sem frv. flytja, og sýnir bezt, hve lítil brú er í því. Ég vildi svo víkja að 1. gr. frv. og biðja hæstv. dómsmrh. um skýringu á henni. Þar segir: „Höfundur hver á eignarrétt á því, er hann hefur samið eða gert. ........ að birta og gefa út rit sín, skrifuð, prentuð eða margfölduð á hvern hátt sem er, þýða þau, sýna þau á leiksviði eða í kvikmynd, lesa þau upp, flytja í útvarp eða hagnýta þau eða koma á framfæri með öðrum hætti.“ Svo kemur 2. liður. Þar segir, að listamaðurinn hafi einkarétt á að gera eftirlíkingar og ljósmyndir af verkum sínum, og svo hefur hann enn fremur einkarétt að því að sýna verk sín opinberlega, í hvaða skyni, sem það er gert. Eins og tekið er fram í aths. mínum, hefur fram að þessu verið gert ráð fyrir, að maður, sem kaupir hlut eða fær hann gefinn, yrði um leið óvéfengdur eigandi hans. En segjum nú, að maður hér í Rvík, t.d. dómsmálaráðherrann, ætti 2 dýr málverk, annað, sem bann hefði keypt, og hitt hefði honum verið gefið á einhverjum merkisdegi í ævi hans. Það er keypt af listamanninum og borgað fullu verði. Ég geri ráð fyrir, að dómsmálaráðherrann hefði fram að þessu álitið, að hann ætti þessa mynd og mætti lána hana á sýningu, ef hann óskaði þess. Þetta bann nær einnig til þess, ef maður hefur fengið mynd að gjöf og hann langar til að taka af henni ljósmyndir til þess að gefa sínum nánustu til minningar. Hann er eins konar leigutaki að verkunum. Sérstaklega er þetta merkilegt, þegar kemur til listiðnaðar, því að hér er talað um ljósmyndir og listasmíði og þar á meðal tréskurð. Ég hef tekið eftir, að fjölda margir göngustafir, sem eigendur hafa talið sig eiga, eru útskornir, og nú kemur í ljós, að þeir eiga þá ekki og verða að fá leyfi til þess að láta þá á listiðnaðarsýningu, og það er undir höfundinum komið, hvort það leyfi fæst. Það er mála sannast, að það er hægt að komast langt í þessari löggjöf, eins og þar sem rithöfundar geta krafizt þess að fá nokkurra aura leigu af hverri bók, sem lánuð er eftir þá út af safni. Þetta er til, og það er enginn vafi á því, að það er hugsun manna, sem ekkert hafa kynnt sér málin, heldur líta aðeins á þau frá sjónarmiði höfundanna, að koma þessu á hér. Nú á síðustu áratugum hefur verið rætt um, að Ísland gengi í alþjóðasamband rithöfunda, en það hefur ekki verið gert vegna þess, að það hefur verið álitið, að okkar fámenna þjóð hefði ekki ráð á því, en þetta hefur verið bætt upp með því, að ríkið hefur borgað meira og minna fastan styrk til allra þeirra manna, sem eitthvað hafa gert í þessu efni. Þess vegna er þetta frv. byggt á algerðum misskilningi, því að þegar tónskáldin fá ríkulega borgað hjá þjóðfélaginu fyrir verk sin, er ekki nokkur meining, að með einkaréttarákvæðum sé gengið svo frá, að ekki sé hægt að nota þau. Það kom fram hjá frsm., að hugsanagangur hans er ekki tengdur því, sem hentar hér á landi eða vestan megin við Eystrasalt, og þess vegna er ekki von, að hann viti þetta frekar en annað, sem hér gerist í þessum málum. Ég býst við, að þegar menn athuga þetta, muni þeim þykja heppilegt að láta þetta mál hvíla sig hluta úr ári a.m.k. til betri rannsóknar.



Það er líklega bezt, til þess að ákveða þríhyrninginn nú þegar, að ég taki til máls nú strax um þetta mál. Þeir tveir menn úr menntmn., sem hafa talað, hafa gert grein fyrir afstöðu sinni, og mun sá þriðji gera það líka, því að þótt ég hafi skrifað undir nál. með öðrum nm., hefur það orðið svo, að við höfum borið fram brtt. hver um sig. Það er rétt, sem hv. 7. landsk. þm. tók fram, að það hefur verið nokkuð sein afgreiðsla á þessu máli hjá menntmn. d. N. hefur ekki orðið stórvirk og seinvirk fremur, og kann þm. að þykja það einkennilegt, þar sem sú n. á því láni að fagna, að meiri hl. hennar er skipaður sérstökum áhugamönnum um menntamál, og tveir nm. þekktir að því að hafa unnið mikið að þeim málum, svo að það er erfitt að ætla sér að taka til máls á eftir þeim. Ég mun svo ekki hafa meiri umbúðir um þetta, en víkja að því máli, sem hér liggur fyrir. Ég veit það vel, að það er ekki hægt að þjóna tveimur herrum, annars vegar að mæla með því, að frv. verði samþ., og hins vegar að bera fram brtt. við það um það, að söngfélög og aðrir, er hafa með höndum tónlistarstarfsemi án þess að þeir taki sérstaka greiðslu fyrir, skuli njóta undanþágu um meðferð skáldverka og tónverka. Það hafa komið fram kvartanir út af þessu, og hef ég að veikum mætti viljað taka þær til greina. Þessar kvartanir hafa komið frá mönnum, sem flutt hafa íslenzk skáldverk og tónverk og þar með stuðlað að því, að almenningur fengi notið þessa, og án þess að ég vilji fara langt inn á það mál, langar mig til að tryggja það, að íslenzkir söngkórar geti starfað framvegis hindrunarlaust, eins og þeir hafa gert áður. Ég játa, að ég þekki lítið inn á þetta, en mér þykir unun að því að hlusta á söng. En ef þetta yrði að l., mundu söngflokkar verða að sækja um leyfi höfunda til að mega flytja þetta eða hitt lagið á hljómleik eða samkomum, og gæti það orðið þeim tilfinnanlegur fjötur um fót. Ef höfundar laganna gerðu sig dýra, gæti það orðið til þess, að söngflokkar yrðu af mörgum góðum lögum og söngskráin yrði því lélegri en ella mundi. Ég geri raunar ekki ráð fyrir, að þessar hömlur yrðu mjög harðar, býst við, að fletir höfundar tónsmiða mundu líta frjálslega á þetta og slík leyfi því oftast verða auðsótt. En eigi að síður er betra að eiga ekki eftirkaupin um þetta fremur en annað. Ég tel þess vegna, að brtt. sú, sem ég hef flutt á þskj. 537, eigi fullan rétt á sér. Hún er svipuð brtt. frá hv. 7. landsk. þm., en þó er þar munur á. Ég vil hafa beina lagaundanþágu til handa söngfélögunum og öðrum, sem hafa með höndum tónlistarstarfsemi, sams konar undanþágu og veitt er fyrr í sömu gr. Ef veita á söngfélögum undanþágur, er rétt að gera það á samræmilegan hátt. Það er ekki rétt að veita annars vegar undanþágu eins og þá, sem um er að ræða í 2. mgr. 2. gr., en gera svo ráð fyrir, eins og hv. 7. landsk. þm. gerir, að það sé tryggt með reglugerð, er ríkisstj. setur, að ákvæði l. hindri á engan hátt starfsemi söngfélaga eða annarra slíkra félaga. Ég get svo látið útrætt um þetta. Þó að ég vilji, að frjáls íslenzkur söngur megi njóta sín í framtíðinni sem hömlulausast, hef ég viljað mæla með því, að fullur skilningur sé sýndir á rétti listamanna. Ég fellst á, að þeir eigi að eiga nokkurn rétt á sínum eignargæðum eins og aðrir. Sá heildarskilningur minn hefur leitt til þess, að ég hef treyst mér til að ljá þessu frv. jákvæði mitt, þó að ég telji, að þar mætti ýmislegt betur fara.



Ég verð að viðurkenna, að ég hef takmarkað vit á þessu máli öllu, en ég tel eigi að síður hæpið að afgreiða það án þess að það sé áður rækilega undirbúið. Eins og hv. þd. er kunnugt, var nýlega samþykkt í Sþ. þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að láta endurskoða l. um rithöfundarétt og undirbúa heildarlöggjöf um þetta efni. Nú dreg ég ekki í efa, að nauðsyn sé á því að undirbúa nýja löggjöf um rithöfundarétt og ég efast ekki heldur um, að sá ráðh., sem fer með þessi mál til næsta þings, muni verða við fyrrnefndri áskorun. Sá ráðh. mun eflaust fela undirbúning málsins þeim mönnum, sem færastir geta talizt, fyrst og fremst rithöfundunum sjálfum, auk þess að góður lögfræðingur verði látinn fjalla um málin jafnframt. Ég tel, að þessu ætti að geta orðið lokið fyrir haustið, því að ég ætta, að þegar hafi allverulegur undirbúningur farið fram. Rithöfundar munu sjálfir hafa unnið nokkuð að þessu og auk þess tveir hæstaréttardómarar fyrir fráfarandi stj. En ef þetta er athugað, virðist ekki bráð þörf að gera þær ráðstafanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Svo er það, að í 3. gr. segir, að lögin öðlist þá fyrst gildi og komi til framkvæmda, þegar settar hafi verið reglur samkv. 2. málsgr. og menntmrh. staðfest þær. Það getur verið, að við muni þurfa nokkuð ýtarlegs undirbúnings þessara reglna, og ég á ekki víst, að sá undirbúningur yrði löngu á undan heildarundirbúningi málsins. Mér sýnist því ekki óráðlegt að vísa þessu máli til ríkisstj. á sama hátt og Alþ. hefur falið henni að undirbúa löggjöf um efnið. Ég skil ekki, að þetta mætti ekki bíða eftir þeirri heildarlöggjöf.