Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta mál hefur komið frá hv. Nd., þar sem því hefur verið breytt, sumpart samkvæmt brtt. á þskj. 646, sem er orðalagsbreyt., en auk þess hefur 15. gr. frv. verið gerbreytt frá því, sem var, og mun ég nú leggja hér fram skriflega brtt. um það, að hún verði orðuð um aftur og komi til með að hljóða sem hér segir: „Ákvæði þessara laga gilda og um leigu á húsum, bryggjum og vinnupöllum til hvers konar fiskiskipa og báta, nema öðruvísi sé ákveðið með reglugerð eða lögum. Sé leiga eftir slík hús, bryggjur og palla greidd með aflahlut, geta aðilar krafizt, að metið sé, hve stór sá aflahlutur skuli vera. Séu einhver önnur hlunnindi innifalin í leigunni, er áhrif hafa á hana, skal meta þau sérstaklega.“ Eins og 15. gr. er nú orðuð, þá segir það sig sjálft, að það er mjög gert upp á milli þeirra báta, sem róa úr landi, og ef ætti að fara málfræðilega út í það, þá verða undanskildir allir vélbátar, en það er ekkert vit í því að láta þetta ekki gilda um þá, eða þá báta, sem gera út frá fleiri en einum stað. Ef þetta verður samþ. óbreytt, þá stangast það og við hafnarreglugerðir og hafnarlög og getur ekki staðizt nema þau séu numin úr gildi um leið. Það er ekki nema eðlilegt, að þetta gildi um hvers konar fiskiskip og báta, eins og það er eðlilegt, að það gildi ekki um bryggjur, sem sérstök l. gilda um. Það er sjálfsagt, ef leigan er greidd með aflahlut, að báðir aðilar eigi rétt á að fá það metið, hve stór sá hlutur skuli vera. Ég þarf ekki að halda langa ræðu um þetta, Málið hefur verið rætt hér svo mikið, að það ætti að vera orðið skýrt fyrir hv. d., og ég vænti þess, að hún gangi nú ekki á móti því, sem hún hefur áður viðurkennt, að væri réttmætt.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. þm. Barð., svo hljóðandi: [sjá þskj. 664]. Það þarf tvöföld afbrigði fyrir þessari brtt., bæði vegna þess, að hún er skrifleg, og einnig vegna þess, að hún er of seint fram komin, og vil ég nú leita þeirra.



Herra forseti. - Ég vona, að þessi hv. d. fari ekki að gera sér það til skammar að samþykkja þessa brtt. frá hv. þm. Barð., en hún er ekkert annað en vitleysa og þannig úr garði gerð, að Alþ. getur sóma síns vegna ekki látið slíkt frá sér fara. Hún er á þá leið, að ákvæði þessara l. skuli gilda nema öðruvísi sé ákveðið í l. eða með reglugerð. Sem sagt, það er hægt að breyta þessum l. bæði með l. og reglugerð. Ég hygg, að það megi lengi leita til þess að finna dæmi þess, að Alþ. hafi látið aðra eins vitleysu frá sér fara, og það kemur alls ekki til mála að samþykkja svona fjarstæðu. Rökin, sem þessi hv. þm. færði fyrir máli sínu, voru þau, að það væru til bæði l. og reglugerðir, sem brytu í bága við þessi lög. Ef svo er, þá verður að breyta reglugerðunum í samræmi við þessi lög. Alþ. getur ekki miðað lagasetningar sínar við þau l., sem fyrir eru, heldur við það, sem þörf krefur, og ef einhver l. skyldu brjóta í bága við þessi l., sem ég veit ekki, hvort nokkur l. gera, þá verða þau eins og hver önnur gömul l. að víkja fyrir nýjum l. sem venja er til. Hv. þm. Barð. fann að orðalaginu „að róa úr landi“ og taldi, að það gæti einungis átt við árabáta. Ég hélt, að hv. þm. þekktu allir þá málvenju, að talað er um að bátar rói, þótt um vélbáta sé að ræða. Það hafa líka verið haldnar svo margar ræður um þetta hér í þinginu, að það mundi enginn dómstóll efast um, við hvað er átt með þessum orðum, og það mun engum hafa dottið þetta í hug nema þessum hv. þm. Þetta stafar líka aðeins af því, að þennan hv. þm. langar til þess að eyðileggja þetta ákvæði af einhverjum ástæðum. Að öðru leyti er brtt. hv. þm. sama og áður hefur komið fram hjá hv. 1. þm. S.-M., um að meta það, hve stór aflahlutur það skyldi vera, sem greiddur væri í leigu eftir bryggjur, verbúðir eða önnur slík mannvirki. Þetta mundi í „praksís“ verða áfram eins og það hefur verið, því að það mundi engin n. fást til þess að segja um slíkt, enda er það svo miklum breytingum undirorpið frá ári til árs. Þetta mundi því verða eins áfram, og þá miðað við allra rýrustu vertíð, þannig að útkoman verður sú, að sama okrið og nú á sér stað heldur áfram. Enda segir það sig sjálft, að það hljóta einhverjir hagsmunir að liggja til grundvallar þessu ofurkappi. Hv. þm. Barð. talaði um, að þetta væru aðeins smálagfæringar á frv. Þessar líka litlu lagfæringar að laga frv. þannig til, að hægt sé að breyta því bæði með l. og reglugerð. Nei, hér hlýtur að vera annað og meira, sem liggur á bak við, því að það væri aldrei gerð tilraun til þess að senda málið til Sþ. vegna smávægilegra orðalagsbreyt. Annars er ég þess fullviss, að þessi brtt. verður felld, og ég trúi því varla, að hún fái nokkurt atkv. nema frá hv. flm., en ef þessu verður breytt þannig, þá verður það samþ. á móti vilja meiri hl. þingsins, því að í Nd. var sú breyt., sem þar var gerð á 15. gr. frv., samþ. með yfirgnæfandi meiri hluta atkv. Ég tel þannig engan vafa á því, að þótt þetta kæmist í gegn hér í Ed., þá væri það á móti vilja meiri hl. þingsins og hlyti því að verða fellt í Sþ.



Herra forseti. - Ég vil benda hv. 5. þm. Reykv. á það, að ef öll rök hans í þessu máli eru reist á því, að ég hafi talið, að hér væri aðeins um orðalagsbreyt. að ræða, þá skal mig ekki furða á því, þótt hann hafi ekki mikið fylgi hér. Ég talaði um það, að það hefði verið orðalagsbreyt., sem hefði verið gerð með brtt. á þskj. 646, en ég talaði aldrei um, að brtt. mín væri aðeins orðalagsbreyt. Hann taldi það og smán fyrir Ed. að samþykkja þessa brtt. mína, en ég tel það ósæmilegt fyrir d. að standa ekki við sínar eigin samþykktir. En þetta var samþykkt af Ed., af því að hún fann, að það var smán að láta landsmenn búa við tvenns konar l. Ég skil því vel, að hv. 5. þm. Reykv. sé á móti þessu, því að hann og flokkur hans vill koma því þannig fyrir, að sem flest l. gildi um sem fæsta, og ég veit, að hann vill ekki búa við sömu l. og aðrir.

Að minnsta kosti vil ég ekki greiða jafnmikla skatta og hv. þm. Barð.

. Já, ég veit það, að þessi hv. þm. vill bera minni byrðar en aðrir þegnar þjóðfélagsins, og það vilja allir flokksmenn hans. En sú skoðun smækkar menn svo, að þeir kunna að lokum ekki skil á góðu og illu.

Ég kýs mér þá smæð í augum þessa hv. þm.

. Með þessu er verið að ryðja til hliðar reglum, sem hafa verið settar, ekki af neinum einstaklingi, sem hefur haft eigin hagsmuna að gæta, heldur af hafnarn. og stj. sýslu- og bæjarfélaga. Ég vil taka það fram, að þetta snertir alls ekki mína eigin hagsmuni, því að ég á enga verbúð, sem heyrir undir þetta. Nei, þessi deila er risin upp vegna reipdráttar milli Jóns Ívarssonar og austfirzkra sjómanna og útgerðarmanna. Ég læt svo útrætt um þetta, en vænti þess, að d. standi fast saman um sínar eigin samþykktir.



Herra forseti. - Ég veit, að það er gersamlega þýðingarlaust fyrir mig að halda uppi deilum við þennan hv. þm. út af þessu, en hann vildi þó ekki halda því til streitu, að brtt. hans væri aðeins orðalagsbreyt. Hann kvartaði yfir því, að ég skyldi vilja hafa mismunandi l. eftir því, hver ætti í hlut. Ég skal segja þessum hv. þm. það, að ég vil láta setja l. móti okri, þótt ekki sé hægt að láta þau ná til allra okurkarla í landinu. Það er æskilegt, að hægt væri að ná til þeirra allra, en þó að það sé ekki hægt, þá er það alltaf gott að geta náð til sem flestra, bæði þessa hv. þm. og annarra. Hér er um okur að ræða og ráðstafanir gegn því, því að húsaleigul. eru ráðstafanir gegn okri og þetta ákvæði er sett inn til þess að koma ekki aðeins í veg fyrir okur á íbúðarhúsnæði, heldur og öðru húsnæði og mannvirkjum, sem almenningur þarf ekki síður á að halda. Hv. þm. Barð. kom þó ekki að kjarna málsins, sem sé því, að það sé óvirðing fyrir Alþ. að láta slíka endileysu frá sér fara, því að það er endileysa ein að taka það fram í 1., að þeim megi breyta, ekki aðeins með öðrum l., heldur og með reglugerð.



Þetta frv. er komið frá menntmn. Nd., en er undirbúið til hennar af fræðslumálastjóra. Þetta mál hefur verið undirbúið í nokkur ár, bæði af kennurum kennaraskólans og fræðslumálaskrifstofunni, og það hefur nokkrum sinnum verið tekið upp á kennaraþingum og rætt þar. Aðalatriði þessa frv. er það, að lengja skuli nám í kennaraskólanum um eitt ár. Það er gerð ýtarleg grein fyrir þessu í grg., sem fylgdi frv. frá menntmn. Nd. Ef hv. þm. hafa lesið þá grg., þá sjá þeir, hversu mikil nauðsyn hlýtur að vera á því að fá þessu breytt í það horf, sem hér er farið fram á. Er í því að kennaraskólinn var stofnaður, hafa orðið á honum nokkrar breytingar. Í fyrsta lagi var honum breytt 1924 með lagabreyt. Þá var tekið upp enskunám og námstíminn lengdur um einn mánuð á vetri. Síðari breyt. var gerð árið 1933, þá voru inntökuskilyrðin þyngd og aukin kennsla í uppeldisfræði og fleiri greinum, og síðan hefur enn verið aukin kennsla í skólanum, bæði handavinnukennsla o.fl. Söngur hefur verið gerður að skyldunámsgrein, og auk þess hafa komið fram till. um að auka íþróttanám. Ég og menntmn. Ed. hef átt tal við fræðslumálastjóra og skólastjóra kennaraskólans um þetta mál, og hafa þeir tjáð mér, að þessi breyt. væri orðin óhjákvæmileg vegna þess, hve námsgreinum hefur fjölgað, og annars verið aukinn kennslutími í öðrum einstökum námsgreinum, þannig að ekki er hægt lengur að komast yfir þessa kennslu, nema því aðeins, að kennslutíminn sé aukinn, a.m.k. eins og hér er farið fram á, um eitt ár. Í hv. Nd. fékk þetta frv. mjög greiða afgreiðslu, og var aðeins ein lítilfjörleg breyt. gerð á því, sem í rauninni er til bóta, og hefur meiri hl. menntmn. Ed. ekki séð ástæðu til þess að koma fram með neina brtt. við frv. og leggur til, að það verði samþykkt óbreytt. Hins vegar hefur minni hl. n., hv. þm. S.-Þ., komið fram með sérstakt nál. og leggur til, að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá. Rök hans eru aðallega þau, að sú breyt., sem stefnt er að með þessu frv., sé ekki nægileg, - hann vill lengja námstímann enn betur. Þess má geta í þessu sambandi, að undanfarin ár hafa oft komið fram till. um það, að krafizt verði stúdentsprófs fyrir kennaraefni, og hefur þetta mál verið rætt á kennaraþingum undanfarið og jafnvel hér á Alþingi. En ég held, að þeir menn, sem um þessi mál hafa fjallað, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri alls ekki tími til þess kominn að krefjast svo margra ára menntunar fyrir kennaraefni, sem eiga síðan að taka upp farkennslu úti um sveitir landsins, við þau launaskilyrði, sem kennarar eiga þar við að búa. Því að auðvitað yrði því erfiðara fyrir þessi kennaraefni að búa sig undir slæm launaskilyrði, sem lengri tíma hefur verið varið til námsins. Það má geta þess, að nemendum við háskólann hefur verið leyft undanfarin ár að stunda nám við kennaraskólann einn vetur, en hafa síðan fengið að ljúka prófi í kennaraskólanum. Í grg. er sagt, að 20 síðustu ár hafi 40 stúdentar lokið þar kennaraprófi, en af þessum fjörutíu mun ekki vera nema fjórði hver maður starfandi við barnakennslu. Þannig er þá reynslan af þessu langa námi. Sú millileið, sem hér er farin, virðist því vera hin æskilegasta, þ.e. að lengja skólatímann um eitt ár. Það er enn fremur í grg. vitnað til þess, að það hafi farið fram athugun á endurbótum kennaramenntunar á Norðurlöndum og það hafi þar verið rætt um að lengja námstímann og heimta stúdentspróf fyrir kennara. En á fjölmennum fundi kennaraskólastjóra, sem haldinn var í Hindsgavl sumarið 1936, fór fram atkvgr. um þetta atriði, og greiddu allir atkvæði á móti þeirri breyt. Ég vildi leggja sérstaka áherzlu á að flýta afgreiðslu þessa máls í þessari hv. d., enda ætti að vera auðvelt úr þessu að afgreiða málið. Ég tel ekki nokkurn vafa á því, að hv. dm., eftir að þeir hafa kynnt sér málið, verði sammála um það, að þessi ráðstöfun sé réttmæt, og samþykki því þetta mál eins og það liggur fyrir.



Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ef hv. þm. hafa lesið fylgiskjal það, sem fylgir frv. og er frá mæðrastyrksn., þá er málið þegar skýrt. Frv. fer fram á það, að meðalmeðgjöf með óskilgetnum börnum skuli vera ákveðin þannig, að hún sé greidd mánaðarlega með 10% uppbót frá því, sem hún var reiknuð 6. sept. 1940 ásamt fullri verðlagsuppbót. Einnig er gert ráð fyrir því, að greiða skuli uppbót fyrir þann tíma, sem liðinn er frá því, að meðalmeðgjöfin var ákveðin síðast, og þar til þessi l. ganga í gildi. Meðalmeðgjöf hefur verið 84 kr. á mánuði í Rvík án verðlagsuppbótar, og svo tilsvarandi minna annars staðar á landinu. Nú virðist það vera auðsætt, að hér er um allt of litla upphæð að ræða, og í rauninni fráleitt, að ekki skuli vera greiddar mánaðarlega verðlagsuppbætur á þessar greiðslur, eins og nú er gert um næstum því allar greiðslur hins opinbera. Þeir, sem hér eiga hlut að máli, hafa þess meiri þörf heldur en flestir aðrir, þegar tekið er tillit til kjara þessa fólks. Það hafa því allir nm. í allshn. verið sammála um það, að þessa breyt. verði að gera við l. um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna. Hins vegar hafa verið nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort þetta eigi að verka aftur fyrir sig, þannig að þeir, sem þarna eiga hlut að máli, fái þessar uppbætur greiddar frá 1. ágúst í sumar, og um það gæti frekar orkað tvímælis. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það sé ekki nema sanngjarnt, að uppbótin sé greidd frá þeim tíma, vegna þess að á þessu tímabili hafa kjör þessa fólks verið þannig, að það hefur verið haft útundan, og þess vegna þurfa þessar konur að fá þetta uppbætt. Það er langt síðan þetta erindi barst Alþingi, en það hefur dregizt að frv. kæmi fram, og ég tel það alveg fráleitt, að konurnar séu látnar gjalda þess dráttar. Einmitt þess vegna er þetta látið verka aftur fyrir sig, enda eru til fordæmi fyrir því, þegar eins hefur staðið á. Það er mjög áríðandi, að þessu máli sé hraðað sem mest í gegnum þetta þing, þar sem hér er um 1. umr. að ræða. Þess vegna vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann hlutist til um, að málið geti fengið sem allra skjótasta afgreiðslu, til þess að það geti fengið fullnaðarafgreiðslu frá þessu þingi.

Bjarni Benediktsson Hv. frsm. gat um það, og það er vikið að því í grg., að nm. áskilji sér rétt til þess að bera fram brtt. við einstök atriði málsins, og eins og hann gat um, þá voru sumir nm., og ég var í þeirra hópi, sem töldu, að ákvæðið um stórkostlegar uppbótagreiðslur aftur í tímann væri varhugavert, vegna þess að það mundi vera miklum örðugleikum háð að innheimta það fé. Ég geri ráð fyrir því, að hér í Rvík mundi þetta valda miklum fjárútlátum fyrir bæjarfélagið til að byrja með, mörg hundruð þús. kr., og það er gefinn hlutur, að þótt það sé innheimt af barnsfeðrunum, verður mjög erfitt að ná því í einu lagi svo löngu eftir á. Ég tel þess vegna, - þó að færa megi viss rök fyrir því, að þessi hækkun, sem frv. ákveður, sé ekki ósanngjörn, - að þetta muni vera illframkvæmanlegt að þessu leyti, svo framarlega sem ætlazt er til, að sveitarsjóðirnir standi undir þessu. Það er ljóst, að þetta nær ekki einungis til Rvíkur, heldur einnig til allra annama sveitarfélaga. Ég vil því áskilja mér rétt og tækifæri til þess að bera fram brtt. við þetta ákvæði frv. Þó að ég geti fallizt á, að málsmeðferðinni sé hraðað, þá vil ég vænta þess, að menn hafi færi á því að bera fram brtt. Ég hef verið að láta athuga, hversu miklu fé þetta mundi nema, en ég veit það ekki enn. Ég gæti trúað, að ég gæti verið búinn að fá vitneskju um það í fyrramálið og væri þá tilbúinn að bera fram brtt.