Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálfþrjú í dag fer fram umræða utan dagskrár um aðgerðir innanríkisráðherra til að sporna við starfsemi skipulagðra glæpasamtaka hérlendis. Málshefjandi er hv. þm. Ólöf Nordal. Innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég vildi eiga orðastað við hv. formann iðnaðarnefndar vegna framgangs við uppbyggingu gagnavera. Ég leitaði upplýsinga hjá fulltrúa Samtaka gagnavera og iðnaðarráðuneytinu um stöðu mála en Alþingi breytti sem kunnugt er lögum um virðisaukaskatt í desember og ruddi þar með úr vegi margra mánaða hindrun fyrir því að samningar næðust við stóra viðskiptavini um að hýsa gögn sín í íslenskum gagnaverum. Síðan þá hefur því verið haldið fram að það strandi á frekari aðkomu stjórnvalda að málinu eða að við höfum ekki gert nóg eða gengið nægjanlega langt í desember til að tryggja uppbyggingu gagnaveranna hér á landi. En svo er ekki. Aðstæður hafa skapast fyrir íslensk gagnaver til að fara á fullt í söluferli, þ.e. að gera samninga við viðskiptavini um að geyma gögn sín í íslenskum gagnaverum. En fyrir ákveðna tegund viðskiptavina, þ.e. stóra heildsöluviðskiptavini sem selja þjónustu til þriðja aðila, væri heppilegt að breyta reglugerð á vegum fjármálaráðuneytisins þar sem gefinn er ákveðinn aðlögunartími vegna heimilisfestis. Ekki það að núverandi fyrirkomulag hindri komu þessara aðila heldur mundu slíkar reglur enn frekar bæta og skýra umhverfið hérna. Þá eru fyrirtækin í aðlögun á meðan tilraunatíminn stendur yfir um framtíð starfseminnar hér á landi, umsvif, stærð o.s.frv. Ég vil beina þeim orðum til hv. formanns iðnaðarnefndar - um leið og ég þakka honum vasklega framgöngu í því að höggva á hnútinn sem óleystur var í desember og stóð í vegi fyrir því að gagnaverin hæfu hér starfsemi sína - að iðnaðarnefnd taki utan um þetta mál og gái hvort ástæða sé til að lýsa því yfir að breyta þurfi viðkomandi reglugerð til að tryggja að samningar náist milli íslenskra gagnavera og erlendra viðskiptavina 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður gat um að það tókst á elleftu stundu í desember, í góðri samvinnu iðnaðarnefndar og efnahags- og skattanefndar - ég vil þakka formanni efnahags- og skattanefndar sérstaklega fyrir að hafa sent okkur málið til umsagnar, þ.e. varðandi hina rafrænu stjórnsýslu og gagnaverin - að breyta því skattkerfi sem þá var yfir í að vera eins og best gerist í Evrópu. Ég hef fengið bréf fyrir hönd iðnaðarnefndar frá aðilum sem reka gagnaver á Íslandi og hyggjast gera það, þeir sögðu: Það var ekki spurning hvort heldur hvenær við færum og kveddum Ísland eða hvort þessu yrði breytt í þá veru sem tókst að gera þannig að við værum áfram, héldum áfram og byggðum okkur upp af meiri krafti en áður. Það kemur mér því á óvart, það sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni, að einhverja reglugerð vanti varðandi heimilisfesti. Mér er það ákaflega minnisstætt að frá mörgum aðilum sem iðnaðarnefnd ræddi við kom fram að mörg af þessum stóru fyrirtækjum eru skráð á mörkuðum ef ekki öll. Það er meiri háttar mál fyrir fyrirtæki sem skráð er á kauphallarmörkuðum að ætla að fara að stofna nýtt fyrirtæki eða útibú í viðkomandi landi. Virðulegi forseti. Það sem við Íslendingar þurfum að átta okkur á er að það eru engin landamæri í rafrænum viðskiptum eða rafrænni stjórnsýslu og við verðum að haga okkur eftir því. Eins og kom fram frá fulltrúum í fjármálaráðuneytinu á fundi iðnaðarnefndar þá höfum við síðustu árin kannski ekki fylgst nógu vel með því sem hefur verið að gerast í virðisaukakerfum hjá nágrannaþjóðunum og þurfum að laga okkur að því. En aðalatriðið er þetta: Í þessari rafrænu nútímavinnslu, grænu stóriðjunni sem við ætlum okkur að byggja upp, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna yfirlýsingu hv. þm. Kristjáns L. Möllers um að iðnaðarnefnd muni taka það að sér að spyrja þeirra spurninga og fá svör við þeim spurningum sem út af standa. Það gerðist nefnilega hér fyrir jólin, eins og rifjað hefur verið upp, að Alþingi tók völdin af ríkisstjórninni sem hafði drattast með mál í fjármálaráðuneytinu í eitt og hálft ár og ekki lokið því. Þrátt fyrir yfirlýsingar um að vilja efla starfsemi gagnavera var ekki gengið í að leysa þau mál sem út af stóðu. Eins og ég skil þetta er tvennt sem þarf að klára og vil ég því hvetja hv. þingmann, formann iðnaðarnefndar, til að spyrjast fyrir um það: Það á eftir að staðfesta lögin sem við samþykktum, fá samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA fyrir þeim. Það þarf að ganga eftir því þannig að ljóst sé að hún setji ekki hornin í það og þessi starfsemi geti haldið óhindruð áfram. Það þarf að reka á eftir því við fjármálaráðuneytið. Síðan er það atriðið sem varðar heimilisfesti sem ekki hefur verið gengið frá. Hvort er það reglugerð sem vantar upp á af hálfu fjármálaráðuneytisins eða einfaldlega túlkunaratriði hjá ríkisskattstjóra? Það er annað sem ég hef heyrt að standi í veginum. Ef það er rétt að ríkisskattstjóri geti einfaldlega túlkað á þann veg sem samræmist þeirri túlkun sem við höfum, og komi ekki í veg fyrir að þessi fyrirtæki geti komið hingað og hafið störf, er það náttúrlega óþolandi ef það tefst hjá því embætti. En þetta er eitthvað sem þarf að kanna og ég fagna því að þetta var tekið upp hér vegna þess að það sýnir sig enn og aftur að þingið þarf að veita hæstv. fjármálaráðherra hið mesta aðhald í þessu máli vegna þess að þrátt fyrir fögur fyrirheit er ekki verið að klára það.

Frú forseti. Ég vil aðallega eiga orðastað við þingið í heild sinni og þá kannski ekki síst hæstv. forseta. Fyrir fáum dögum skipaði Alþingi nýja landskjörstjórn, fimm einstaklinga, allt hæfa einstaklinga, fjóra karla og eina konu. Þetta gerðist mótatkvæðalaust og ég játa fúslega að ég var í þingsalnum og er hluti af glæpnum, ef svo má segja. En það er nú þannig að í gildi eru jafnréttislög og í 15. gr. þeirra segir, með leyfi forseta: „Við skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga skal þess gætt að hlutfall kynjanna sé sem jafnast og ekki minna en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða.“ Það er alveg ljóst að skipanin í landskjörstjórn uppfyllir ekki þennan anda jafnréttislaga og ég lít svo á að Alþingi hafi orðið á í messunni þarna, ekki aðeins varðandi þessa kjörstjórnarkosningu heldur eigi þetta við um ýmsar nefndir og ráð sem þingið hefur verið að afgreiða á undanförnum mánuðum og missirum og allar götur fram til þessa. Ég vil beina því til hæstv. forseta að vísa frá tillögum og listum sem koma hingað til afgreiðslu ef ákvæði jafnréttislaga eru ekki uppfyllt. Ég tel satt að segja, þegar ég hugsa þetta mál betur, að þessi afgreiðsla, þetta mál, hafi í raun og veru verið óþingtækt. Alþingi setur lögin en Alþingi er ekki hafið yfir lög.

Forseti vill geta þess að hér var um kosningu að ræða en ekki skipun.

Frú forseti. Ég vil koma hingað upp í tilefni af umræðu um landskjörstjórn og víkja máli mínu að því hvernig í hana er skipað. Það geri ég ekki út frá sama sjónarmiði og hv. síðasti ræðumaður gerði heldur með vísan til þess sem hæstv. innanríkisráðherra og fleiri hafa sagt um það að umboð landskjörstjórnar hafi verið endurnýjað, sem það augljóslega var með kosningu héðan frá þinginu. Það er hins vegar mjög áríðandi, í umræðu um tilnefningar héðan frá þinginu og kosningar eins og þessa, að menn haldi til haga þeirri augljósu staðreynd sem við öll þekkjum hér, en er kannski ekki eins kunnug í almennri umræðu, að þingflokkarnir tilnefna hver fyrir sig sinn fulltrúa. Þannig var það með okkur í Sjálfstæðisflokknum að við tilnefndum einn fulltrúa í landskjörstjórn og það gerðu aðrir þingflokkar. Úr þessu verður síðan einn listi sem við sameiginlega stöndum að því að kjósa á Alþingi. Í því felst engin sérstök yfirlýsing um traust til tilnefninga annarra þingflokka. Þess vegna finnst mér hæstv. innanríkisráðherra ganga fulllangt þegar hann lýsir yfir sérstakri ánægju með að endurkjörið hafi farið fram án nokkurra mótatkvæða o.s.frv. Staðreynd málsins er sú að það hvernig tilnefnt var í landskjörstjórnina, það hvernig menn hyggjast bregðast við dómi Hæstaréttar í víðu samhengi, með því að fara að skipa hér stjórnlagaráð, með því að gagnrýna fyrst og fremst Hæstarétt sjálfan, með því að haga endurkjöri í stjórnlagaráðið með þeim hætti að dómur Hæstaréttar hefði allt eins getað verið á hinn veginn - það er verið að reyna að kalla fram ástand 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum dögum rætt heilmikið um eldsneytisverðið og hvernig það hefur verið að þróast og hækka upp á síðkastið. Mig langar að ræða einn afmarkaðan þátt þess máls við hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson, varaformann samgöngunefndar, og það er sá þáttur sem snýr að flutningskostnaðinum. Ég tók þetta mál upp í fyrirspurnarformi á mánudaginn var þar sem hæstv. fjármálaráðherra var til andsvara. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á eftirfarandi: Við vitum að skattlagningin á eldsneytinu er að langmestu leyti krónutöluskattlagning en á því er veigamikil undantekning. Þar á ég við virðisaukaskattinn sem leggst þá ofan á eldsneytisverðið og verður að öllu óbreyttu þeim mun hærri sem eldsneytisverðið verður hærra. Ég aflaði mér upplýsinga um þetta mál og þá kemur á daginn að miðað við meðalmagn af seldu eldsneyti á ökutæki munu virðisaukaskattstekjur ríkissjóðs af eldsneyti aukast um rúmlega 2 milljarða kr. haldist núverandi útsöluverð óbreytt samanborið við útsöluverðið fyrir ári, þ.e. í febrúar 2010. Til samanburðar er tekjuaukningin tæplega 6 milljarðar kr. ef við berum saman útsöluverðið eins og það var í febrúar 2009. Ef við skoðum þetta sérstaklega, virðisaukaskattinn sem hlutfall af seldum lítra, þá er virðisaukaskatturinn að meðaltali, jafnt á olíu og bensín, núna 46,50 kr. Hann var 40 kr. í fyrra, 30 kr. fyrir tveimur árum, hefur sem sagt hækkað um 50% á tveimur árum. Hæstv. fjármálaráðherra opnaði á það að nota það svigrúm sem þarna væri að gefast til að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Við vitum að flutningskostnaðurinn er að verða mjög háskalegur úti á landi. Hann er farinn að valda því að fyrirtæki eru að leggja upp laupana, þau lenda í erfiðleikum, samkeppnisstaða þeirra raskast 

Frú forseti. Ríkissjóður þarf á miklum tekjum að halda þessa dagana, hvort heldur er í formi skatttekna, hagvaxtar eða hagræðingar, og ég tel varhugavert að skera þær tekjur að einhverju leyti niður. Ef hins vegar myndast borð fyrir báru og tekjur ríkisins af þessum lið verða sannarlega umfram það sem áætlað hefur verið í fjárlagagerð ber að skoða leiðir til að færa þetta fjármagn til. Þar hampa ég sérstaklega hugmyndum hæstv. fjármálaráðherra um að koma til móts við flutningsójöfnuðinn sem nú er ríkjandi á landinu og skaðar mjög samkeppnishæfi framleiðslufyrirtækja úti á landi. Ég hef skoðað þetta sérstaklega með þingsályktunartillögu í huga og þar kemur í ljós að meðalstórt framleiðslufyrirtæki í Eyjafirði, svo dæmi sé tekið, matvælafyrirtæki, þarf að verja 200 millj. kr. í herkostnað einvörðungu fyrir staðsetningu sína á því svæði gagnvart aðalmarkaðssvæðinu suðvestanlands. Þessi herkostnaður er klárlega að aukast með auknu olíugjaldi og auknum álögum en við megum heldur ekki gleyma því, frú forseti, að staða olíuverðsmála á Íslandi er að mörgu leyti skapleg miðað við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar. Ég held að við séum í 21. sæti af 22 þjóðum hvað varðar olíuverð enn sem komið er og hvað varðar hlutfall álagningar ríkisins í þessum flokki neysluvöru erum við vel á eftir Svíum, Norðmönnum og Dönum. Hlutfall ríkisálagna í Svíþjóð er um 60% en um 50% hér á landi svo dæmi sé tekið. En vel að merkja, 

Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega, eftir að vera búinn að hlusta á orðaskipti þingmanna um eldsneytisverð, að augu meiri hlutans og hæstv. ríkisstjórnar séu að opnast fyrir því að það er hvorki réttlæti né skynsemi í því fyrir hið opinbera að hagnast sérstaklega á hækkun eldsneytisverðs. Það er auðvitað ekki boðlegt fyrir fjölskyldur landsins að þær eigi að kaupa sér nýja og dýra sparneytna bíla þegar fólk berst núna í bökkum til að eiga fyrir nauðþurftum. Ég vonast til þess að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans líti til þessa því að heimili landsins hafa ekki efni á eldsneytisverðinu eins og það er í dag. Ég vek athygli á að tveim fyrirspurnum sem ég er með, sem tengjast beint því sem við erum að ræða núna, hefur ekki verið svarað þrátt fyrir að þær hafi verið lagðar fram fyrir löngu. Sú fyrri var send inn í byrjun desember og hún varðar Íbúðalánasjóð og stöðuna hjá honum, og sú seinni var send inn 26. janúar. Eins og við vitum hafa ráðherrar tíu virka daga til að svara. Sú sem kom í janúar til hæstv. fjármálaráðherra varðar nokkuð sem hæstv. fjármálaráðherra hefur síðan rætt í þinginu undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir, snýr að fjárframlögum ríkisins og varðar skuldbindingar fjármálafyrirtækja. Við höfum talið, virðulegi forseti, að við séum ekki að fara írsku leiðina heldur íslensku leiðina sem menn hafa hrósað mjög í erlendum fjölmiðlum. Það er afskaplega mikilvægt að við fáum upp á borðið sem allra fyrst hversu miklar upphæðir hafa farið til 

Enn verður forseti að hvetja þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni hér kjör í landskjörstjórn á mánudaginn og velta því aðallega upp út frá því sjónarhorni hvernig við bregðumst við áskorunum um breytingar í íslensku samfélagi og hvernig við högum okkur á Alþingi þegar kemur að þessum hlutum. Ég verð að segja að það er ekki oft sem mann setur hljóðan í þessum sal en það gerðist vissulega á mánudaginn þegar við kusum landskjörstjórn þegar kom í ljós þegar við vorum að fara að greiða atkvæði að á listanum var einn þeirra aðila sem sagði af sér, sem axlaði ábyrgð á því klúðri sem varð á kosningu til stjórnlagaþings. Við getum svo deilt um hvort það hafi verið rétt að þessir aðilar öxluðu þá ábyrgð eða einhverjir aðrir. Mér finnst reyndar að stjórnvöld hefðu átt að taka meira á sig í því. Mörgum okkar hér inni flaug aldrei í hug að tilnefna aftur í landskjörstjórn þá sem að mínu viti voru hálfpíndir til að segja af sér, til þess að axla ábyrgð. En hvað gerist? Einn stjórnmálaflokkur ákveður að tilnefna á ný sama manninn, og það formann þeirrar kjörstjórnar sem sagði af sér. Þetta eru skilaboð sem ég held að séu mjög röng í allri þeirri umræðu sem á sér stað um nýtt Ísland og breytingar, það er eins og það skipti engu máli þegar eitthvað klúðrast, m.a.s. þegar menn axla ábyrgð eru þeir verðlaunaðir aftur. Hefði mér bara dottið þetta í hug hefði ég gjarnan viljað tilnefna og láta kjósa á ný sama fulltrúa og Framsóknarflokkurinn tilnefndi á sínum tíma, en það einhvern veginn hvarflaði bara ekki að okkur, ekki að nokkrum manni. 

Frú forseti. Við ræðum hér landskjörstjórn sem er þarft verk, enda um að ræða mjög mikilvægan þátt í framkvæmd lýðræðis á Íslandi. Þegar kosið var í landskjörstjórn á mánudaginn kom ég hér upp og gagnrýndi kosninguna á þeim forsendum að valdi kjörstjórna gæti verið og hefði verið misbeitt í pólitískum tilgangi. Ég varð fyrir harðri gagnrýni af hálfu eins þingmanns vegna ummæla minna þar sem við í Hreyfingunni vorum m.a. sökuð um að grafa undan Alþingi og lýðræðislegum stofnunum samfélagsins. Sú gagnrýni var óverðskulduð en átti rætur sínar að hluta í því að viðkomandi þingmaður þekkti ekki þá málavöxtu sem ég vísaði til. Ég hafði tækifæri til að útskýra málavöxtuna fyrir hv. þingmanni og fleirum eftir lok umræðunnar og mun núna útskýra þær fyrir þinginu öllu. Frú forseti. Fyrir kosningarnar vorið 2009 var reynt með mjög sérkennilegum ákvörðunum að koma í veg fyrir framboð Borgarahreyfingarinnar af yfirkjörstjórnum í tveimur kjördæmum. Þrátt fyrir að aðrar yfirkjörstjórnir í landinu hefðu engar athugasemdir gert, þrátt fyrir að dómsmálaráðuneytið hefði staðfest að við færum í einu og öllu eftir reglum og þrátt fyrir að á fundum okkar og lögfræðinga okkar með viðkomandi yfirkjörstjórnum þar sem öll rök yfirkjörstjórnanna voru hrakin héldu þessar tvær yfirkjörstjórnir fast við sitt. Með mikilli vinnu fjölmargra sjálfboðaliða tókst að koma framboðslistunum á kortið aftur fyrir kosningarnar en það gefur augaleið að svona fyrirkomulag gengur ekki. Frú forseti. Það er ekkert sem tryggir að kjörstjórnir með pólitískt kjörnum meiri hlutum muni ekki gæta hagsmuna þess pólitíska meiri hluta ef með þarf. Þess vegna er einkennilegt, svo ekki sé meira sagt, að í stað pólitísks meiri hluta sé ekki einfaldlega einn fulltrúi frá hverju því stjórnmálaafli sem á sæti á Alþingi í landskjörstjórn hverju sinni kjósi menn að fara þá leið að Alþingi velji í kjörstjórnir. Í öðru lagi, og eðli málsins samkvæmt, er mörgum þeim sem sitja fyrir í stólunum hér á Alþingi ekki vel við samkeppnina sem stafar af nýjum framboðum og það er mjög óeðlilegt að ný framboð skuli ekki fá sæti við borðið í yfirkjörstjórnum hvers kjördæmis og einnig í  Frú forseti. Tortryggilegar kjörstjórnir eru einhver versti  
            

Forseti hvetur þingmenn enn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég ætla að fjalla um eitt af þeim umfjöllunarefnum sem hafa verið tekin upp hér í dag, landskjörstjórnir. Það hefur reyndar verið komið inn á það frá ýmsum sjónarhornum. Hér hefur verið vakið máls á því að það sé ójöfn skipting kynja í landskjörstjórn. Það vill þannig til að um kosningu er að ræða en ekki skipun og á því er nokkur munur. Hún fer þannig fram að það eru bornir fram tveir listar. Á öðrum listanum eru þrjú nöfn og þar var skipting milli kynja tveir karlar og ein kona. Jafnara getur það ekki orðið. Á hinum listanum voru tvö nöfn og þar voru tveir karlar. Það má auðvitað taka á slíku og það getur vel verið að forseti Alþingis geti gert það. Annað sjónarhorn í þessu máli er það sem hv. þm. Þór Saari gerði að umtalsefni og varðar það að stjórnmálahreyfingar sem eiga fulltrúa á þingi, eða þess vegna í sveitarstjórnum, eiga ekki sjálfkrafa rétt á fulltrúum í kjörstjórnum. Ég hef verið þeirrar skoðunar, og hef reyndar flutt þingmál um það, að rétt sé að gera breytingu á lögum um kjörstjórnir til að tryggja það að allar stjórnmálahreyfingar sem eiga t.d. fulltrúa í sveitarstjórn eða á Alþingi geti a.m.k. átt áheyrnarfulltrúa í yfirkjörstjórnum viðkomandi kjördæma eða yfirkjörstjórn í viðkomandi sveitarfélagi til þess að þeirra raddir og sjónarmið geti komið þar fram. Ég tel fulla ástæðu til að dusta rykið af þessari tillögu. Hvað varðar kosningu fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í landskjörstjórn er þetta um það að segja: Landskjörstjórnin ákvað sjálf að víkja eftir að Hæstiréttur hafði kveðið upp álit sitt í máli stjórnlagaþingsins. Engu að síður var öllum ljóst og líka hér í þessum sal að þeir ágallar sem voru á kosningunni að mati Hæstaréttar voru almennt ekki á verksviði landskjörstjórnar heldur ýmissa annarra aðila. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vildum einfaldlega  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Ég hef líkt skipan fulltrúa Vinstri grænna í landskjörstjórn á nýjan leik við það að þetta séu ekki ósvipuð vinnubrögð og notuð voru hér eftir hrun, aðaltopparnir hjá bönkunum voru skipaðir í slitastjórnir og skilanefndir. Þetta er svona svipað.  
             Það sem ég ætlaði hér að tala um var sá farsi 

Leyfið þingkonunni að tala.

Það er sagt að Evrópusambandið ásælist ekki auðlindir landsins. Það er mjög einkennilegt vegna þess að um ákvæði auðlinda hvers ríkis gilda ákvæði innri markaðar Evrópusambandsins er varða fjárfestingar, samkeppnismál, umhverfismál o.fl. þannig að óbeint hefur Evrópusambandið ítök í öllum auðlindum landanna. Ég beindi fyrirspurn til utanríkisráðherra um það hvort íslensk stjórnvöld hefðu skilgreint gagnvart Evrópusambandinu hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar þær eru. Svarið barst í gær og svo er ekki. Við vitum að Evrópusambandið hefur ekki skilgreint hvað náttúruauðlindir eru nema í einum og einum lagabálki og það höfum við Íslendingar ekki heldur gert. Þess vegna er þetta allt saman opið og ég ætla að leyfa mér að lesa hér upp úr þessu áliti, með leyfi forseta: „Að svo komnu máli hefur hvorki verið talin þörf á að skilgreina sérstaklega gagnvart Evrópusambandinu hvað Íslendingar telja flokkast til auðlinda né hverjar þær eru í samhengi samningaviðræðnanna.“ Við skulum alveg átta okkur á því að hér er orðið forgangsatriði að við sem þjóð skilgreinum hverjar auðlindir okkar eru í lofti, á láði og legi áður en lengra er haldið með þessa aðildarumsókn að Evrópusambandinu. 

Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna málefna er tengjast gagnaverum. Ég verð að segja að það var athyglisvert að hlusta á þá þingmenn Samfylkingarinnar, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og Kristján Möller, ásamt nokkrum til viðbótar innan Samfylkingarinnar, sem greiddu götu gagnavera hér fyrir jól, fyrir um tveimur mánuðum, með okkur sjálfstæðismönnum og nokkrum öðrum til viðbótar. Það var hins vegar líka athyglisvert, og ég þakka fyrir þá hreinskilni sem þeir sýndu þingheimi áðan, að enn og aftur undirstrika þeir að það er í rauninni allt í hægagangi í ráðuneytunum, sérstaklega fjármálaráðuneytinu. Alltaf þegar kemur að atvinnumálum og uppbyggingu er eins og miðað sé við hægasta manninn í kerfinu. Hvar getum við fundið hægasta manninn í kerfinu til að allt verði látið fara frekar rólega í stað þess að fara af stað í uppbyggingu? Ég hvert hv. þingmenn og iðnaðarnefnd þar á meðal til að fylgja þessu máli eftir þannig að við getum farið af fullum krafti af stað með gagnaverin. Gagnaverin með fulltingi stjórnarandstöðunnar eru í rauninni eini vísirinn að því að við séum að fara af stað af einhverjum krafti með atvinnulífið. Ekki fer það af fullum krafti annars staðar þannig að ég þakka sérstaklega þessa  Að gefnu tilefni varðandi landskjörstjórn, sem ég ætlaði ekki að fjalla um hér áðan, vil ég lýsa því yfir að með tilnefningu sinni í landskjörstjórn var þingflokkur Sjálfstæðisflokksins ekki með nokkru móti að lýsa yfir vantrausti á fyrri fulltrúa flokksins í landskjörstjórn.

Virðulegi forseti. Eins og ég fór í gegnum í ræðu minni við 2. umr. og 1. umr. hafði ég ýmsar athugasemdir við þetta frumvarp og taldi að þótt búið væri að leggja fram ýmsar breytingartillögur sem væru til bóta væri ekki gengið nógu langt í þeim breytingartillögum. Ég mun við afgreiðslu þessa máls sitja hjá og vona að allsherjarnefnd taki málið aftur inn milli 2. og 3. umr. og fari vel í gegnum þær athugasemdir sem ég færði fram í ræðu minni og rökstuddi.

Hæstv. forseti. Í langan tíma hafa íslensk lögregluyfirvöld haft áhyggjur af því að skipulegir glæpahringir séu að sækja í sig veðrið á Íslandi. Mörg undanfarin ár hefur athygli dómsmálaráðuneytisins verið á þekktum erlendum glæpahringjum og sérstaklega hefur sjónum verið beint að komu forsprakka slíkra samtaka og hópa hingað til lands og reynt til hins ýtrasta að sporna gegn slíkum heimsóknum. Samtökin Hell's Angels, Vítisenglar, eru alvarlegt dæmi um glæpahring af þessum toga þar sem gert er út á lífsstíl útilegumannsins og flakkarans en undir niðri bærast harðsvíruð glæpasamtök sem, ef þau ná fótfestu á Íslandi, yrðu veruleg ógn fyrir íslenskt samfélag. Allt síðasta ár, sem dæmi, bárust fréttir af tengslum íslenska klúbbsins MC Ísland og Vítisengla, sérstaklega í Noregi. Fréttir báru með sér að um náið samband milli þessara klúbba væri að ræða og að stutt sé í að íslenski klúbburinn verði hluti af hinum alþjóðlegu samtökum. Alþjóðlegi hringurinn Vítisenglar er dæmi um skipulagðan glæpahring sem svífst einskis í starfsemi sinni og stundar alvarleg afbrot. Ég nefni eiturlyfjasölu, mansal og önnur ofbeldisverk. Europol skilgreinir Vítisengla sem alþjóðleg glæpasamtök svo ekki þarf að velkjast í vafa um alvarleika málsins. Víst er að nái slík glæpastarfsemi fótfestu á Íslandi stafar gríðarleg ógn af henni fyrir borgara þessa lands og það er skylda yfirvalda hér að gera allt sem unnt er til að koma í veg fyrir að slíkt gerist. Virðulegi forseti. Hér búa 320 þúsund manns, við höfum fámennt lögreglulið, það er engum vafa undirorpið að það kann að reynast okkur erfitt að bregðast við og stemma stigu við harðsvíruðum glæpahringjum ef þeim tekst að ná of mikilli fótfestu á Íslandi. Slík starfsemi er gríðarleg ógn fyrir lítið samfélag, ein sú allra alvarlegast sem við Íslendingar gætum nokkru sinni staðið frammi fyrir. Við megum ekki sofa á verðinum þegar öryggi landsmanna er undir. Það er frumskylda ríkisins að tryggja öryggi borgaranna og hrinda á bak aftur öllum tilburðum slíkra glæpahringja til að festa rætur hér með stofnun íslenskra útibúa. Við verðum því að tryggja að lögregluyfirvöld hafi þau tæki sem best nýtast í þessari baráttu. Í mannfæðinni er vopn okkar í baráttu við glæpastarfsemi markvissar rannsóknir og það sem kallað hefur verið forvirkar rannsóknarheimildir. Í því felst að lögreglu sé heimilað að nota ákveðin úrræði til rannsóknar áður en brot er sannað. Reynsla nágrannaþjóða okkar sýnir að skýrar heimildir lögreglu eru ómetanlegar í baráttunni gegn skipulegri glæpastarfsemi. Víst er að slíkum heimildum verður að beita með ýtrustu gát og setja þarf slíkum heimildum varúðarreglur. Við mat á því hvort rétt sé að veita lögreglu auknar heimildir þarf að líta til þeirrar hættu sem fyrir hendi er og afleiðinga þess að glæpastarfsemi nái hér nýjum hæðum, og svo hins vegar hvernig með reglurnar skuli fara. Ég tel skýrt, í ljósi þeirrar frumskyldu íslenskra stjórnvalda að tryggja öryggi borgara sinna og þeirrar ógnar sem af skipulegri glæpastarfsemi stafar, nauðsynlegt að lögreglan fái nauðsynlegar heimildir til að hrinda slíku á bak aftur. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég hef þessa umræðu við hæstv. innanríkisráðherra er sú að ég hef fengið vísbendingar um að vaxandi ólga sé nú í íslenskum undirheimum. Vitað er að samtökin MC Ísland hafa um nokkurt skeið verið við það að verða hluti af Vítisenglum. Klíkumyndanir virðast vera hér vaxandi og átök og forherðing mikil. Ég vil því fá upplýsingar og svör hjá hæstv. ráðherra um hversu mikil þessi ógn er, hvort hún sé vaxandi eins og ég hef upplýsingar um og hvort hann geti upplýst um hvort Vítisenglar séu að undirbúa komu sína hingað í gegnum önnur samtök. Eins er nauðsynlegt að vita hvers eðlis þessi MC Ísland samtök eru og hvort hæstv. ráðherra hafi upplýsingar um hvað þau telja sig sækja til Vítisengla. Reynsla nágrannalanda okkar segir að ekki dugi nein vettlingatök í baráttunni við alþjóðlega glæpahringi. Svo verður það líka að vera hér heima. Ég spyr hæstv. ráðherra nokkurra spurninga: 1. Getur ráðherrann upplýst um hvort aukinn þungi sé að færast í skipulega glæpastarfsemi á Íslandi og hvort líkur séu til þess að slíkir hringir séu að ná fótfestu hér? 2. Hvert er viðhorf ráðherra til þess sem kallað hefur verið forvirkar rannsóknarheimildir og hvaða þýðingu telur ráðherra það hafa fyrir lögreglu að hafa auknar heimildir í baráttunni við glæpahringi? 3. Telur ráðherra koma til greina að setja löggjöf gegn þessari starfsemi eins og Ragna Árnadóttir, forveri hans, boðaði á síðasta ári? Mun ráðherra berjast gegn því að hópar alþjóðlegra glæpahringja komi hingað til lands og hvað telur hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að taka þetta mál upp í þinginu. Þetta er tímabær umræða á Alþingi Íslendinga, því miður. Það hafa fleiri skynjað og vísa ég í þingsályktunartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og átta annarra þingmanna úr þremur flokkum sem sæti eiga á Alþingi. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hv. þm. Ólöf Nordal og fleiri þingmenn hafa sýnt þessum málum verðskuldaða athygli og hvatt til aðgerða til að sporna gegn skipulagðri glæpastarfsemi í landinu. Nýjustu heimildir frá lögreglunni herma að skipulögð glæpastarfsemi á Íslandi sé að færast í vöxt, sé orðin umfangsmeiri og brotin alvarlegri. Hér erum við að tala um fíkniefnasölu, við erum að tala um mansal, peningaþvætti, vopnasmygl og vopnasölu og fjárkúgun af grófustu sort. Öðru hvoru fáum við innsýn í þennan ljóta heim í gegnum fjölmiðla og er ég sannfærður um að við sem hér tökum til máls tölum fyrir hönd Íslendinga almennt um að þetta er samfélag sem við ekki viljum og ætlum ekki að líða. Greiningardeild ríkislögreglustjóra hefur nýlega gefið út hættumat vegna vísbendinga um vaxandi spennu í íslenskum undirheimum. Greiningardeild telur hættu fara vaxandi á að til átaka og jafnvel uppgjörs komi í íslenskum undirheimum þar sem tekist verði á um fíkniefnamarkaði og stöðu á öðrum sviðum skipulagðrar glæpastarfsemi. Þá er einkum horft til þess að vélhjólagengið MC Iceland hljóti viðurkenningu sem fullgild og sjálfstæð deild innan Hell's Angels og að nýr hópur íslenskra brotamanna hafi verið myndaður gagngert til að bregðast við breyttri stöðu í íslenskum undirheimum. Þessi þróun felur í senn í sér möguleika og ógn við öryggi almennings og starfsmenn lögreglu og tollþjónustu. Íslenska lögreglan hefur um árabil fylgst vel með þróun glæpagengja á Íslandi og utan þess og gripið til aðgerða til að koma í veg fyrir að slíkir hópar skjóti hér rótum. Ljóst er að efla þarf lögregluna enn frekar á þessu sviði þannig að henni sé gert kleift að fara fram með eins markvissum hætti og framast er unnt. Í því samhengi hefur verið rætt um svokallaðar forvirkar rannsóknarheimildir. Hef ég verið í hópi þeirra sem hafa viljað fara þar fram af varfærni og er ég enn í þeim hópi. Lögreglan hefur aftur á móti bent á að núverandi rannsóknarheimildir lögum samkvæmt séu of þröngar og torveldi henni að bregðast við aukinni starfsemi glæpahópa. Vel sé hægt að koma til móts við rannsóknarþarfir lögreglunnar til að sinna þessu verki með því að víkka rannsóknarheimildir, þó með því skilyrði að þær séu áfram veittar á grundvelli dómsúrskurðar. Á þessi sjónarmið fellst ég. Þetta hef ég þegar kynnt fyrir ríkisstjórn, og í innanríkisráðuneytinu er nú unnið að frumvarpi sem bætir rannsóknarheimildir lögreglu þannig að þær veiti möguleika á að rannsaka starfsemi skipulagðra glæpahópa sem grunaðir eru um alvarlega brotastarfsemi, ekki síður en einstaklinga. Ég veit að þjóðin hlustar eftir því sem sagt er í þessari umræðu og einnig þeir hópar sem í hlut eiga. Mikið liggur við að þjóðin sýni samstöðu gegn glæpum og ofbeldi og að við styðjum öll rækilega við bakið á löggæslufólki sem hefur það erfiða hlutverk að sporna gegn útbreiðslu þessara glæpahópa. Hv. þm. Ólöf Nordal beindi til mín nokkrum spurningum um starfsemi glæpahópa hér á landi. Ég mun ekki í þessari umræðu færa fram slíkar upplýsingar en vísa til þess að lögreglan hefur ákveðið að efna til fréttamannafundar á morgun þar sem hún mun gera nánar grein fyrir þessum málum og síðan hvað gert verður í kjölfarið til að hefta útbreiðslu glæpastarfsemi á Íslandi en þar stöndum við öll einhuga að baki henni, vænti ég.

Virðulegur forseti. Heimurinn er því miður ekki allur góður. Í nútímasamfélagi er eðli og umfang skipulagðrar glæpastarfsemi mjög breytt frá því sem áður var og starfsemi lögreglunnar þarf að taka mið af þessari þróun. Þeir sem stunda skipulagða glæpastarfsemi hér á landi eru bæði Íslendingar og útlendingar. Almennt ratar glæpastarfsemi sem á sér stað í nágrannaríkjum okkar einnig til Íslands og það eru mörg dæmi því til staðfestingar. Hér vil ég sérstaklega nefna mansal, en það var fjarstæðukennt fyrir stuttu að slík starfsemi mundi rata hingað til lands. Hér er líka allt of mikill fíkniefnainnflutningur og svo eru umsvif skipulagðra glæpagengja að aukast, eins og hér hefur verið gert sérstaklega að umræðuefni. Vegna aukinnar hörku og útsmoginna aðferða sem eru notaðar við skipulagða glæpastarfsemi hafa nágrannaríki okkar öll aukið rannsóknarheimildir lögreglu. Þetta verðum við að gera líka. Slíkt mál liggur fyrir þinginu, ég er 1. flutningsmaður að því og þrír aðrir flokkar styðja það, þrír stjórnmálaflokkar hér á landi. Ég fagna sérstaklega orðum hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, sem kýs við þetta tækifæri að koma því sérstaklega á framfæri að hann hyggist víkka rannsóknarheimildir lögreglu. Þrír aðilar hafa sérstaklega beitt sér í þessu. Ríkislögreglustjóraembættið er búið að benda á það í greiningum sínum nokkur ár í röð að þessar heimildir vanti. Ríkisendurskoðun hefur líka í sambandi við fíkniefnainnflutning bent á að þessar heimildir vanti. Svo er í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar gegn mansali sérstakur kafli um að þessar heimildir vanti. Við höfum rætt þetta lengi. Nú er lag, nú er tími til að fara í þessar aðgerðir og ég hef trú á hæstv. innanríkisráðherra, ég hef trú á 

Frú forseti. Ég er sammála öllum meginatriðunum sem fram komu í máli hv. þm. Ólafar Nordal. Breyttar aðstæður kalla á breyttar aðferðir og afstaða mín í þessum málum er mjög skýr. Ég tel að það eigi að afla lögreglunni lagaheimilda til að geta gripið til þeirra rannsóknarúrræða sem hún telur þörf á til að stemma stigu við þessum nýja vágesti í íslensku þjóðlífi. Ég horfi hins vegar til sögunnar. Sporin hafa hrætt. Þegar við horfum til síðustu aldar blasir við að slíkar forvirkar rannsóknaraðferðir voru stundum notaðar í pólitískum tilgangi. Menn sem sátu á Alþingi voru hleraðir, jafnvel forseti Alþýðusambands Íslands var hleraður í miðju verkfalli. Ég tel þess vegna að í þessum samningi þurfi að hugsa um tvennt: Í fyrsta lagi finnst mér að menn eigi að skoða mjög rækilega hvort rannsóknaraðferðir af þessu tagi séu í lögum fyrst og fremst tengdar við skilgreindar tegundir glæpa, eins og innflutning, framleiðslu og dreifingu á fíkniefnum, mansalstengda glæpastarfsemi og kúgunargjaldtökur sem fylgt er fram með ofbeldi, eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan. Algjör forsenda fyrir samþykki mínu og Samfylkingarinnar við aðferð af þessu tagi er að það sé einhvers konar þinglegt eftirlit með henni. Þannig er það t.d. í Noregi og Portúgal og ég tel það algjöra forsendu. En þá finnst mér líka að við séum komin með grundvöll sem bæði aflar lögreglunni þessara nauðsynlegu heimilda og tryggi jafnframt með aðhaldi kjörinna fulltrúa borgaranna að því verði ekki misbeitt. Þetta finnst mér vera kjarni málsins, a.m.k. eins og við sjáum hann í Samfylkingunni.

Frú forseti. Það er mín skoðun að frekari víðtækar heimildir til forvirkra rannsóknaraðferða lögreglu séu hugsanlega stórhættulegar og í rauninni ávísun á misnotkun nema mjög varlega sé farið. Um það höfum við dæmi úti um allan heim og við á Íslandi búum einfaldlega ekki í dag við það traust á stjórnsýslu og stjórnvöldum sem þarf til að slíkar heimildir séu veittar. Það er brýnna að finna aðrar leiðir til að taka á hugsanlegri hættu sem samfélaginu stafar af starfsemi ákveðinna félagasamtaka. Það þarf t.d. að taka alvarlega til athugunar að banna starfsemina frekar en að setja einkalíf alls almennings undir. Það mál líka nota þyngri og skilvirkari dóma vegna brota þessara manna. Það gengur ekki að menn vaði hér uppi með haglabyssur og skjóti upp hurðir og gangi svo lausir nokkrum dögum eða vikum síðar. Þótt félagafrelsi sé ákveðinn og í raun órofa þáttur mannréttinda eru þess engu að síður dæmi úti um allan heim að tiltekin félagastarfsemi sé bönnuð. Níu binda skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sýnir okkur líka skýrt að það er miklu mikilvægara fyrir samfélagið að sporna við hugsanlegri svokallaðri hvítflibbaglæpastarfsemi en að búa til leyniþjónustu vegna mótorhjólasamtaka. Við vitum að nú þegar eru hér á svokallaðri málaskrá lögreglu á annað hundrað þúsund manns. Þetta er margfalt hærra hlutfall en var á skrá STASI, austur-þýsku leyniþjónustunnar, á sínum tíma. Þetta fólk hefur ekki hugmynd um að það er á skrá hjá lögreglunni og því er aldrei tilkynnt um það. Það er svona umhverfi sem við þurfum að lagfæra mjög rækilega. Ég bendi í lokin á að það er starfsemi fyrirtækja og samband þeirra við stjórnmálaflokka sem hefur kostað íslenskt samfélag miklu meira en starfsemi nokkurra annarra samtaka og við skulum því fara varlega í 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara efnislega ræðu hv. þm. Þórs Saaris en það hljómaði eins og hann væri í einhverri annarri umræðu en við hin.  Ég held að þessi umræða sé afar mikilvæg. Hvað sem líður öðrum meinsemdum og vandamálum í samfélagi okkar er skipulögð glæpastarfsemi nokkuð sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Það er vaxandi vandamál í nágrannalöndunum sem og hér á landi. Ef við viljum standa vörð um öryggi borgaranna þurfum við að bregðast við. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur í hyggju að beita sér fyrir breytingum í þá átt 

Frú forseti. Ég fagna því að hér skuli vera tekin til umræðu svonefnd skipulögð glæpastarfsemi. Tilefnið er það að menn hafa áhyggjur af því að skipulögð glæpastarfsemi á Íslandi takmarkist í framtíðinni ekki eingöngu við menn með hvítt um hálsinn heldur fólk klætt í leður og stígvél, að þetta snúist ekki eingöngu lengur um að komast yfir peninga heldur að komast yfir peninga með ofbeldi. Á allri skipulagðri glæpastarfsemi þarf að taka af mikilli hörku vegna þess að glæpastarfsemi mótast yfirleitt af tvennu, annars vegar af því að einstaklingar eru breyskir og ófullkomnir, þeim getur verið laus höndin, þeir geta verið ágjarnir. Eins og það var einu sinni kallað er manneskjan syndug. Sömuleiðis geta glæpir stafað af því að þjóðfélagið okkar er ekki fullkomið, það er ekki eingöngu við manninn sem stelur sér til matar að sakast heldur og við það þjóðfélag sem leiðir hann út í þjófnað. Ein tegund glæpa, sú að stunda glæpi sem starf til að komast áfram, auðgast, ógna samborgurum sínum, fá stöðu í samfélaginu, slík glæpastarfsemi er skipulögð, hún er stríðsyfirlýsing, stríðsrekstur gegn samfélagi okkar og við henni ber afdráttarlaust að bregðast með öllum þeim 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það skal sagt í upphafi að ég styð lögregluna og allt hennar starf, enda vita þeir sem hlustað hafa á mig að mitt álit er að lögreglan myndi einn af hornsteinum samfélagsins. Hér erum við að ræða skipulagða glæpastarfsemi á Íslandi en í þessu máli sem og öðrum er ekki horft á rót vandans, það er ekki farið ofan í grunn vandamálsins. Grunnur þessa vandamáls er sá að við Íslendingar búum á eyju og erum í Schengen. Það var alger óþarfi á sínum tíma fyrir okkur sem eyland, líkt og Breta, að ganga þessum félagsskap á hönd. Allt snýst þetta um að komast inn á hið eftirlits- og vegabréfslausa frísvæði sem kallast Schengen-svæðið. Það sem við uppskerum hér á þessari eyju sem við gætum sjálf varið okkar landamæri að er akkúrat það sem er til umfjöllunar, skipulögð glæpastarfsemi, glæpahringir, peningaþvætti, mansal og allt það sem var talið upp áðan. Við skulum átta okkur á því hvar við búum, á norðurhjara, og auðvitað er jafnákjósanlegt fyrir glæpagengi að festa hér rætur eins og fyrir allan almennan atvinnurekstur. Það hefur verið talað um að Ísland væri t.d. heppilegur staður til að reka olíuhreinsunarstöð á. Auðvitað er það eins með skipulagða glæpastarfsemi, fíkniefnadreifingu og fólk sem er verið að selja mansali. Það er stutt héðan til allra átta. Mér finnst grunnurinn í þessu máli sem ekki er talað um og virðist einhvern veginn gleymdur, líklega út af því að það hentar ekki, vera vera okkar í Schengen. Ég ætla ekki að fara orðum um það hvaða vandamálum Norðmenn standa frammi fyrir. Glæpaklíkurnar herja mun meira á Norðmenn en okkur Íslendinga enn sem komið er, en þetta verðum við að skoða efnislega 

Frú forseti. Við ræðum hvort rýmka eigi rannsóknarheimildir lögreglunnar þannig að stunda megi svokallaðar forvirkar rannsóknir þegar grunur leikur á skipulagðri glæpastarfsemi. Hin vanhelga þrenning skipulagðrar glæpastarfsemi, í fyrsta lagi mansals- og kynlífsþrælkunar, í öðru lagi sölu og flutnings á ólöglegum eiturlyfjum og í þriðja lagi smygls og vopnasölu, er að sjálfsögðu þess eðlis eins og skýrt hefur komið fram í umræðunni í dag að þar þarf að beita óvenjulegum aðferðum, m.a. vegna þess að glæpamennirnir beita óvenjulegum aðferðum og þess vegna köllum við það skipulagða glæpastarfsemi. Ég hef alltaf goldið varhuga við því að lögreglan fengi of rúmar heimildir í þessu efni en ég vil segja, eins og hæstv. utanríkisráðherra og við í Samfylkingunni, að við erum tilbúin til að skoða það mjög vel að lögreglan fái rýmkaðar heimildir hvað þetta varðar, þá að gengnum dómsúrskurði. Ég vil einnig að það komi skýrt fram í þessari umræðu að það verður að vera algjörlega skilgreint hvaða tegundir glæpa er verið að rannsaka. Og í síðasta lagi, sem ég held að skipti kannski mestu máli, er að eftirlitið sé þinglegt, það tengist þinginu og að löggjafinn hafi eftirlitshlutverk í þessum erfiða en mikilvæga málaflokki.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Það er gott að fá hana upp á yfirborðið en ég verð að viðurkenna að mér hefur þótt óhugnanlegt að heyra hversu langt mér finnst margir þingmenn sem hafa talað á undan mér vera tilbúnir að ganga þegar um er að ræða forvirkar rannsóknarheimildir. Ég er ekki að gera lítið úr hættunni á skipulögðum glæpasamtökum en ég vara við því að við bregðumst þannig við að við gerum Ísland að lögregluríki. Mikilvægt er að nota ekki hræðsluáróður um Vítisengla eða önnur slík samtök til að rýmka þessar heimildir lögreglunnar. Ég hef heimildir um að lögreglan beiti þeim þegar í einhverjum tilfellum án heimilda og þá á ég t.d. við hleranir án dómsúrskurðar. Eins finnst mér mikilvægt að hér fari fram umræða um það hvaða hópa við teljum skipulagða glæpahópa. Erum við t.d. að tala um mótmælendur? Geta þeir í einhverjum tilfellum talist skipulagðir glæpahópar? Hver á að fylgjast með því að slíkum heimildum sé ekki misbeitt? Þetta finnst mér vera spurningarnar sem við þurfum að svara áður en lengra er haldið í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Mér hefur þótt margt athyglisvert koma fram. Við erum að tala um skipulagða glæpastarfsemi þar sem menn fara fram með ofbeldi gagnvart samborgurum sínum til að ná fram glæpsamlegum vilja sínum, það er það sem við erum að tala um. Við erum ekki að tala um friðsamleg mótmæli. Við erum að tala um harðsvíraða glæpamenn sem svífast einskis í því sem þeir vilja ná fram. Okkur Íslendingum ber rík skylda til þess og stjórnvöldum, Alþingi og ríkisstjórn, að gera allt sem hægt er til að verja borgarana gegn slíkri ógn. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir ræðu hans áðan og sérstaklega fagna ég því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra, að til skoðunar sé að víkka rannsóknarheimildir lögreglunnar. Ég skynja hjá hæstv. ráðherra að lögreglan fylgist mjög grannt með því sem fram fer. Ég tek það fram hér vegna þess að hér hafa menn einnig talað um að lögreglan sé sú stofnun sem nýtur hvað mests trausts, 80% landsmanna treysta lögreglunni. Við treystum lögreglunni fyrir lífi okkar líka. Hún þarf að takast á við þau öfl sem þarna eru undir. Yfir þessu öllu saman ríkir hæstv. innanríkisráðherra og ég skynja hversu mikill þungi er núna í þessari umræðu. Ég skynja að það er mikil ógn fram undan hér og ég fylgist auðvitað á morgun með þessum fréttamannafundi sem hæstv. ráðherra vísaði til. Ég tek líka undir þá tillögu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er með í þinginu ásamt fleirum og mér finnst það sýna vilja þingsins til að standa traust að baki því að borgarar landsins séu verndaðir gegn slíkum ógnaröflum þannig að ég hvet hæstv. innanríkisráðherra til að gera það sem rétt er 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að það er mikill þungi í þessari umræðu og það er ástæða til. Við eigum ekki að lenda í hártogi um hugtakanotkun, en þó vil ég segja að forvirkar rannsóknaraðferðir eru ekki þau hugtök sem ég kýs að nota um það sem ég er að leggja til. Ég legg til að rannsóknarheimildir lögreglunnar verði víkkaðar en á grundvelli dómsúrskurðar til að takast á við glæpahópa sem starfa samkvæmt þeim ásetningi að skaða samfélag sitt. Það er ekki bara spurningin um glæpinn eða tegund glæpanna, heldur um hópinn sem hefur þetta að markmiði sínu. Ég þakka fyrir þessa umræðu, fyrir varnaðarorðin og fyrir hvatninguna. Ég tel að hér hafi komið fram mikil og þverpólitísk samstaða og þar með, að því er ég trúi, samfélagsleg samstaða til að Íslendingar taki saman á í þessum efnum, að við komum fram af eindrægni og fullri festu gagnvart þeim aðilum sem vilja skaða samfélag okkar. Við munum hvergi hvika í baráttu við glæpahópa og erum staðráðin í að varðveita hér réttlátt þjóðfélag og útrýma glæpum og ofbeldi eins og við framast getum.

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2010, um breytingu á X. viðauka við EES-samninginn um almenna þjónustu og fella inn í samninginn ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 2009/767/EB. Málið felur í sér ráðstafanir sem greiða fyrir notkun rafrænnar málsmeðferðar með upplýsinga- og þjónustumiðstöðvum samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um þjónustu á innri markaðnum. Í umræddri ákvörðun eru settar reglur um notkun rafrænna undirskrifta í tengslum við þjónustutilskipunina svokölluðu. Með rafrænum undirskriftum er átt við gögn í rafrænu formi sem fylgja eða tengjast rökrænt öðrum rafrænum gögnum og eru notuð til að sannprófa frá hverjum þau gögn stafa. Samkvæmt þessari ákvörðun er þeim sem veitir leyfi heimilt að krefjast þess í ákveðnum tilvikum að sá sem veitir þjónustu noti rafræna undirskrift til að auðkenna sig þegar hann sækir um leyfi til að veita þessa tilteknu þjónustu í gegnum upplýsinga- og þjónustuveiturnar sem kveðið er á um í þjónustutilskipuninni. Þá er jafnframt kveðið á um að aðildarríkin skuli setja upp, viðhalda og birta svokallaða traustlista þar sem fram eiga að koma upplýsingar um vottunaraðilana sem gefa út þessar rafrænu undirskriftir. Þessi innleiðing á þeirri ákvörðun sem ég hef reifað kallar á breytingu á lögum nr. 28/2001, um rafrænar undirskriftir, sem felst í því að umgjörð um fyrrgreinda traustlista verður lögfest. Gert er ráð fyrir því að Neytendastofa annist uppsetningu og viðhald listans. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mun svo í fyllingu tímans leggja fram frumvarp til breytinga á þessum lögum, nr. 28/2001, og hann fyrirhugar að gera það á yfirstandandi þingi. Þessi ákvörðun EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Þess vegna var hún á sínum tíma tekin með stjórnskipulegum fyrirvara, og eins og hv. þingmenn vita hefur þingið sett ákveðnar reglur sem fela það í sér að óskað er samþykkis Alþingis til að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara með sérstakri þingsályktunartillögu þótt hægt sé að gera það í viðkomandi lögum. Þess vegna flyt ég, í samræmi við þær reglur sem þingið hefur sett, þessa þingsályktunartillögu þannig að hægt sé að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu slotar verði tillagan send til umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa framsögu. Ég vil spyrja hann nokkurra spurninga en geri mér grein fyrir því að fagráðherrann ber síðan að mestu ábyrgð á innihaldi, framkvæmd og eftirfylgni þessarar tilskipunar. Fyrst að stærri spurningunni, um þá umræðu sem hefur verið hér í nokkur missiri og var m.a. farið yfir af hálfu þingsins, hvort þingið eigi ekki að einbeita sér að því að koma athugasemdum á framfæri á fyrri stigum mála varðandi tilskipanir á vegum EES. Margir telja þar borð fyrir báru og að við Íslendingar getum komið á framfæri athugasemdum um hin og þessi mál. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort á einhverju stigi varðandi þetta tiltekna mál hafi legið fyrir að við hefðum þurft að koma með athugasemdir. Ég efast um að svo sé en aðalspurningin er þá: Hversu margar athugasemdir hafa verið gerðar við tilskipanir EES á fyrri stigum í þeim málum sem hæstv. utanríkisráðherra hefur flutt fyrir þessu þingi? Höfum við á síðustu árum komið markvisst á framfæri athugasemdum við tilskipanir EES? Varðandi þetta tiltekna mál langar mig til að fara aðeins inn í ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar og spyrja hæstv. ráðherra: Hverjir eru þessir vottunaraðilar? Gæti hæstv. ráðherra tekið dæmi um það fyrir okkar land? Til hvaða vottunaraðila er verið að skírskota? Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að Neytendastofa á að annast uppsetningu á þessum traustlista. Traustlistinn inniheldur vottunaraðila. Hverjir eru þessir vottunaraðilar og hversu margir geta þeir verið? Þessa spurningu legg ég m.a. fram í því augnamiði að átta mig á öryggi þeirra sem leitast núna eftir því í ríkari mæli að nota og beita rafrænum undirskriftum.

Frú forseti. Sú spurning sem hv. þingmaður beinir til mín varðar meginefni þess frumvarps sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mun flytja síðar á þessu þingi. Það er um breytingar á lögum nr. 28/2001 þar sem sett verða fram skilgreiningar og skilyrði fyrir því að geta orðið vottunaraðili. Það er það sem felst m.a. í þessum svokallaða traustlista. Nöfn þeirra aðila sem þá verða valdir og uppfylla þau skilyrði verða birt þar. Ég get ekki svarað hv. þingmanni gerr á þessu stigi um það efni. Varðandi síðan hinar tvær fyrri spurningar hv. þingmanns spyr hún í fyrsta lagi hvort Íslendingar hafi komið á framfæri athugasemdum við margar tilskipanir. Svo er. Íslenskir fulltrúar taka þátt í gríðarlega mörgum fundum í mjög mörgum nefndum. Við eigum kost á því að sitja í nefndum sem ég held að telji hátt á fjórða hundrað. Við komumst auðvitað ekki yfir það allt en erum í góðu samstarfi við aðrar þjóðir til að fylgja þeim nefndum eftir. Á þeim stigum geta menn komið fram með athugasemdir og það hefur verið gert. Ég get ekki sagt henni hversu margar, þær koma fram með mismunandi hætti á mismunandi mótunarstigum þeirra. Hin spurningin varðar það hvort þingið ætti með einhverjum hætti að koma fyrr að tilskipunum og því að koma fram með afstöðu sína. Mín afstaða liggur fyrir í því. Ég hef um margra ára skeið verið þeirrar skoðunar að þingið eigi að hafa fulltrúa í Brussel, við Evrópuþingið sem er orðið miklu meira ráðandi núna um jafnvel lykilákvarðanir. Ég tel að það væri mjög þarft, m.a. vegna þess að ef upp koma mál sem varða hagsmuni Íslands er líklegt að allir þingflokkarnir séu sammála um þá hagsmuni, og þeir hafa allir aðgang að þingflokkum sínum þar úti, í flokkahópum. Ég tel að slíkt fyrirkomulag gæti varið hagsmuni Íslands. Að mínu viti eru þess dæmi að það hefði verið 

Frú forseti. Mér finnst miður að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki getað nefnt vottunaraðila, en þetta er tæknilegt atriði og ég geri mér fyllilega grein fyrir því. Ég mun bara bíða hin rólegasta þar til þetta mál kemur til efnislegrar meðferðar í þinginu undir forustu efnahags- og viðskiptaráðherra. Hins vegar tek ég eindregið undir með því sem hæstv. ráðherra kom inn á áðan varðandi fulltrúa þingsins í Brussel. Ég held að það sé í algjöru samhengi og samræmi við þann málflutning sem hefur verið hér á þingi, að mínu mati þvert á flokka, að það þurfi að efla þingið. Það verður m.a. gert með því að treysta sambönd þingsins við ört vaxandi vald Evrópuþingsins, m.a. í kjölfar samþykktar Lissabon-sáttmálans. Ég tek því undir með hæstv. utanríkisráðherra hvað þetta varðar og vona um leið að hæstv. forseti fylgi þessu eftir og athugi þá sérstaklega hvað hefur staðið í vegi fyrir því að þingið efli og treysti bönd sín í Brussel til þess einmitt að verja hagsmuni Íslendinga sem birtast í hinum ýmsu tilskipunum sem hingað koma, stórum sem smáum. Þess vegna ber okkur að fara í þetta sem, ég segi það enn og aftur, allir flokkar hafa verið að tala um, að efla og auka vægi þingsins.

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að bíða róleg eftir því að frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra komi hingað inn til þess að geta fengið gleggri mynd af þessu. Í nefndinni sem hún situr í, utanríkismálanefnd, getur hún við rannsókn málsins fengið -  
             Varðandi hitt hef ég löngum stundum verið þeirrar skoðunar að þingið eigi að hafa miklu meiri og ræktarbetri tengsl við Evrópuþingið. Þegar EES-samningurinn var settur á stofn á sínum tíma var framkvæmdastjórnin frumkvæðishafinn að öllum málum, hún hóf öll mál. Við höfum samkvæmt samningnum aðild að nefndum sem voru mjög nálægt uppsprettu málanna hjá framkvæmdastjórninni. Núna er þetta bara með allt öðrum hætti. Til að svara gagnrýni á lýðræðishallann innan sambandsins hefur Evrópuþingið eðlilega fengið stöðugt meiri völd, og frá lýðræðislegum sjónarhóli innan Evrópusambandsins er það jákvætt. Frá sjónarhóli lýðræðishalla þeirra sem eru EFTA-þjóðir og tengjast þannig EES-samningnum er það neikvætt, þ.e. okkar ítök hafa að sama marki rýrnað. Það er hægt að nefna dæmi um stórkostleg hagsmunamál sem í reynd eru núna að verulegu leyti á valdi þingsins og við höfum mjög litla formlega möguleika til að hafa áhrif, en við gætum það hins vegar með óformlegum hætti í gegnum tengsl þingflokka 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðuna og lýsingu á þessari tillögu til þingsályktunar. Ég held að hv. Alþingi þurfi að taka svona tillögur frá Evrópusambandinu miklu alvarlegar og vinna þær miklu nánar en gert hefur verið hingað til. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi þingsályktunartillaga sé að einhverju leyti afleiðing af hruninu sem varð ekki bara á Íslandi, þó að hér hafi orðið verulega mikið hrun, heldur um alla Evrópu, af því að þetta er sett á laggirnar 2009. Er þetta að einhverju leyti afleiðing af því? Þessi þingsályktunartillaga og staðfesting ákvörðunar EES-nefndarinnar byggir á því að búa til eins konar rafrænt vegabréf fyrir fyrirtæki sem gæti að sjálfsögðu líka verið útvíkkað yfir á einstaklinga sem getur haft mjög mikil áhrif ef vel er staðið að því, t.d. á netinu þar sem nafnleysið hefur vaðið yfir allt, sem og ábyrgðarleysið. Þar gætu menn unnið og verslað með svona rafrænu vegabréfi og eins með rafrænum kosningum, það hefur ekki verið talað um að þær gætu komið inn í líka, menn gætu þá kosið rafrænt ef þeir hefðu rafrænt vegabréf. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt atriði. Hins vegar gagnrýni ég það sem hér hefur komið fram, að löggjafinn og framkvæmdarvaldið séu með ákall til framkvæmdarvaldsins um að semja lög. Ég held að viðskiptanefnd ætti sjálf að drífa í að semja það lagafrumvarp sem þarf en ekki alltaf vera með ákall til efnahags- og viðskiptaráðherra sem hefur alveg nóg að gera.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um, held ég, öll þau þrjú atriði sem voru kjarni hans máls. Ég er algjörlega sammála honum um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi mjög mikið að gera. Það hafa flestir ráðherrar, flestir framkvæmdarvaldshafar. Ég skipti mér ekki af því með hvaða hætti þingið vinnur eins og ég hef margoft sagt. Þingið ræður því sjálft hvað það gerir og ef þingið vill leggja fram frumvörp til að svara innleiðingum er það mér fullkomlega að sársaukalausu. Ég er sammála hv. þingmanni um að þingið ætti að láta sig meiru varða ýmsar þær gerðir og tilskipanir sem við erum að taka upp. Þingið getur komið að þeim lögum sem það að lokum samþykkir, og þeim frumvörpum sem hér eru lögð fram, til að uppfylla ákveðin skilyrði sem þarf að gera til að fullgilding verði og full innleiðing. Hins vegar eru margar tilskipanir og gerðir innleiddar í íslenskan rétt í gegnum reglugerðir. Og þó að þingið hafi í orði kveðnu rétt og eigi í reynd að fara yfir innihald slíkra reglugerða gerist það samt ekki, gerðist a.m.k. ekki á þeim dögum sem ég var óbreyttur þingmaður. Þessi skoðun mín er ekki ný, ég hef m.a.s. verið aðili að skýrslum þar sem á þetta er bent og eftir því óskað að þingið láti meira til sín taka. Á sínum tíma ræddu menn um að setja hér upp sérstaka Evrópunefnd í aðdraganda aðildar að EES, eins og ég held að aðrar EFTA- og EES-þjóðir hafi gert, a.m.k. ein, til að standa undir þessu rannsóknarhlutverki og gæta þar með hagsmuna Íslands. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan, ég tel að a.m.k. fyrr á dögum, um miðbik þarsíðasta áratugar, upp úr aðild okkar að EES, hefði mátt koma í veg fyrir það sem ég kalla nú 

Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra, það er mjög mikilvægt að þingið fari vandlega í gegnum þær tilskipanir sem Evrópusambandið dælir yfir okkur. Menn hafa yfirleitt haft þá trú að Evrópusambandið sé óskeikult og viti nefi sínu framar en nú hefur komið í ljós um t.d. innlánstryggingartilskipunina að hún er meingölluð og hefur kostað okkur Icesave sem við þekkjum. Hún hefur heldur ekki tekið á vandanum um eignarhald á hlutafélögum og gagnsæi og raðeignarhaldi og krosseignarhaldi sem ég tel persónulega að hafi átt stóran hlut í hruninu á Íslandi. Hún skipaði Alþingi að leyfa einkahlutafélögum og hlutafélögum að lána starfsmönnum til kaupa á hlutabréfum, m.a.s. tengdum aðilum sem varð til þess að fyrirtæki, sérstaklega bankarnir á síðustu dögunum, notuðu það til að auka eigið fé sitt og plata matsfyrirtækin. Það er ekki allt gott sem kemur frá Evrópusambandinu og þarf virkilega að skoða nákvæmlega hvað það er að gera. Ég held að við ættum að vera miklu duglegri í því að finna veilur í þeim tilskipunum sem koma frá Evrópusambandinu og benda því góðfúslega á að laga þær því að þær geta skaðað, ekki bara Íslendinga heldur líka viðkomandi ríki.

Frú forseti. Engin mannanna verk eru fullkomin. Það er enginn, hvorki stofnun né einstaklingur, með fullkomna dómgreind. Evrópusambandið fellur óhjákvæmilega, hvað sem sumum kann að finnast, undir skilgreininguna „mannanna verk“. Það er ekki fullkomið, því verða á mistök eins og öllum öðrum samtökum. Þau dæmi sem hv. þingmaður rakti áðan eru að sönnu rétt. Sum þeirra fela í sér galla á tilskipunum Evrópusambandsins, í öðrum tilvikum má segja að þau dæmi sem hv. þingmaður rakti falli undir það að Evrópusambandið hafi einfaldlega ekki séð fyrir ákveðna þörf til að reisa skorður eða gera kröfur sem gætu t.d. hafa komið í veg fyrir þau djúpu krosseignatengsl sem hér áttu þátt í hruninu. Ég rifja upp annað dæmi sem er enn eldra. Það var þegar við samþykktum hér svokallaða fráveitutilskipun, ég held einhvern tímann í kringum 1995. Ég taldi síðar, eftir að hafa þurft að fylgja henni sem umhverfisráðherra, að ef við hefðum komið að því máli á fyrri stigum og beitt okkur hefði verið hægt að gjörbreyta skilgreiningum varðandi íslenskt samfélag með þeim hætti að við hefðum getað innleitt hana með miklu minni tilkostnaði en raunin varð.

Virðulegi forseti. Umræður um þetta mál hafa verið frekar flatlendislegar. Það er ekki venja að heyra hæstv. utanríkisráðherra sigla svo lágt sem raun bar vitni. Honum fer nú betur, hæstv. ráðherra, að fara á flug en að fara með söndum. Ýmislegt sem komið hefur fram í þessari umræðu veldur áhyggjum. Hér hefur verið fjallað um þætti sem vega að ýmsu í okkar stjórnkerfi, viðmiði okkar við aðrar þjóðir og skyldum okkar við þær og þeirra við okkur. Þessi umræða finnst mér hafa verið með tiltölulega miklum undirlægjuhætti gagnvart ríkjasambandi, Evrópusambandinu, sem hefur hamast við það á undanförnum missirum, virðulegi forseti, að hamra á Íslendingum eins og hamrað er með sleggju á hertum steinbít. Það molnar þótt ekki rífist á roðum. Hæstv. utanríkisráðherra hefur talað um að það kynni að vera skynsamlegt og árangursríkt að Íslendingar ættu fulltrúa við Evrópuþingið, að við gætum með því móti haft meiri áhrif á ríkjasambandið í Evrópusambandinu. Þetta eru gyllivonir og óraunhæfar framsetningar, virðulegi forseti, vegna þess að okkur stendur ekkert slíkt til boða, hvorki úti né inni. Það hefur sýnt sig hvernig Evrópuherrarnir hafa látið höggin dynja á þjóð okkar sem aldrei fyrr. Það hefur sýnt sig á undanförnum missirum að ekkert hefur breyst í röð sögunnar, hvort sem maður fjallar um ensku öldina á sínum tíma, áhrifatengsl Hollendinga, Spánverja, Frakka og ýmissa annarra Evrópuþjóða, áhrif til að reyna að styrkja stöðu sína á Íslandsmiðum og Íslandi. Þetta er hlutur sem við getum ekki lokað augunum fyrir, virðulegi forseti, þegar rætt er um það málefni sem hér liggur fyrir. Þegar talað er um að eiga fulltrúa á Evrópuþingi hafa íslenskir embættismenn því miður verið kaþólskari en páfinn í túlkun á ýmsum reglum vegna Evrópska efnahagssvæðisins, verið miklu harðskeyttari fyrir hönd Evrópska efnahagssvæðisins en embættismenn annarra þjóða, til að mynda Spánar og Portúgals, fyrir hönd umbjóðenda sinna. Við búum ekki við sömu reglur. Við sitjum ekki við sama borð. Eitt smádæmi sem tengist öllum þessum ruglpakka, því að því miður rekst hvað á annars horn í ferli þessara mála, er að fyrir ári kostaði um 200 þús. kr. að hámarki að skoða litla flugvél sem tekur ekki langan tíma. Vegna inngripa Evrópuherranna kostar það núna 2 milljónir. Það á sem sagt að ganga af því dauðu. Þetta eru allt hlutir sem við þurfum að rækta og styrkja, hvort sem það er flug á stórum eða litlum vélum við Ísland og út frá Íslandi, hvort sem það er það eða sjósókn og aðrir atvinnuskapandi þættir. Það er líka stórhættulegt að mínu mati, virðulegi forseti, að fjalla um þetta án þess að benda á hætturnar og gallana, m.a. að það eru ekki hreinar línur hvaða leikreglur eru hafðar í heiðri, hvernig menn eru að vinna, ekki einu sinni hjá hæstv. ríkisstjórn sem kemur sér ekki saman um það hvort hún er að vinna í ferli að inngöngu í Evrópusambandið eða án þess að vera í ferli. Þegar eitt ráðherrabúntið stillir málum þannig upp að það sé eðlilegt að þiggja ýmsa peninga til að styrkja málstað Evrópusambandsins gagnvart Íslandi er annar hópur sem gerir það ekki. Þetta eru engin vinnubrögð, þetta er fúsk. Þetta er fúsk, dónaskapur og óvirðing við íslenska þjóð. Ég skil ekki þegar hæstv. utanríkisráðherra klifar á því í ræðu sinni að það sé hagstætt fyrir Íslendinga að vera í tengslum við samsvarandi flokkahópa á Evrópuþinginu. Það er alveg klárt mál að til að mynda Sjálfstæðisflokkurinn á engin tengsl við neinn hóp þar. Það má kannski til sanns vegar færa með aðra flokka á Íslandi sem hafa í upphafi farar sinnar á pólitískum vettvangi sótt efnivið, fyrirmyndir og leikreglur til annarra landa. Það er alveg sama hvort við ræðum þar um Framsóknarflokkinn, Samfylkinguna, sem náttúrlega hefur verið í bögglauppboðsleit um alla Evrópu að stefnumiðum, eða Vinstri græna þar sem gamall kjarni kemur beint úr kenningum og kerfi kommúnismans. Sjálfstæðisflokkurinn er eini flokkurinn á Íslandi sem hefur alla tíð og gerir enn byggt allt sitt á íslenskum grunni, íslenskri viðmiðun, íslenskum metnaði og íslenskri reynslu, íslenskum vonum og óskum. Þannig er það án þess að hægt sé að hnekkja því einu einasta orði. Þess vegna vara ég við því sem hér er ámálgað, því að hnýta saman tengslin við svokallaða samsvarandi flokka. Við erum íslenskur flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, og viljum fyrst og fremst miða við það en ekki hnýta okkur saman við flokka sem við eigum enga samleið með, hvorki í heild né hlutum í rauninni þótt sjálfsagt sé að ræða við menn um alla þætti, bera saman bækur og reyna að ná árangri í ljósi þess. Mergurinn málsins er að menn skyldu ganga hægt um gleðinnar dyr, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég sakna þess að hv. formaður utanríkismálanefndar er ekki við umræðuna vegna þess að ég ætlaði að koma skilaboðum til hans. Hann mun taka við þessu máli, þurfa að ræða það og fara í gegnum það. Ég ætla að koma þeirri hugmynd til hv. formanns nefndarinnar eða einhvers nefndarmanns að tillagan verði send til viðskiptanefndar til skoðunar og jafnframt að rætt verði um það að hv. viðskiptanefnd skoði það að flytja frumvarp á grundvelli þessarar tillögu sem við hér ræðum og þeirra hugmynda sem koma fram um rafræn skilríki fyrirtækja og einstaklinga. Þetta er það sem ég ætlaði að koma að, frú forseti. Ég ætla ekkert að lengja þetta meira þótt hv. formaður nefndarinnar sé ekki viðstaddur.

Virðulegi forseti. Ég skal gjarnan koma þessum skilaboðum til formanns utanríkismálanefndar. Ég tel að málið sé í vinnslu í viðskiptaráðuneytinu. Það er þá sjálfsagt að viðskiptanefnd hafi samband þangað ef það væri skilvirkara að nefndin tæki málið að sér en að það yrði unnið áfram í ráðuneytinu.

Frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi gæti þess að það hefur löggjafarvaldið í landinu og það ætti, að mínu mati, að semja öll þau frumvörp sem hér eru afgreidd. Við eigum ekki að fela einhverju fólki úti í bæ að semja fyrir sig frumvörp, til þess erum við kjörin hingað.

Frú forseti. Mér finnst lítið leggjast fyrir kappann, hv. þm. Árna Johnsen, að koma hér og hleypa úr fallstykkjum sínum báðum en vera svo af hólmi hopaður þegar ég loksins fæ tækifæri til að ræða við hann þau mál sem hann bar upp. Hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn væri eini flokkurinn sem ekki væri í neinum alþjóðlegum tengslum og byggi bara að sínu. Ég vildi að satt væri. Það er þó sá flokkur sem á sínum tíma flutti hingað inn útlenska hugmyndafræði sem hét frjálshyggja, og allir vita til hvers hún leiddi á Íslandi. Það hefði ég gjarnan viljað ræða við hv. þingmann ef hann væri staddur í salnum. Ég vil svo gera sögulegar athugasemdir við það sem hv. þingmaður sagði. Hv. þm. Árni Johnsen sagði m.a. að við hefðum alltaf átt illt atlæti af hálfu þeirra sem að utan kæmu og nefndi sérstaklega Englendinga. Hann tók í því sambandi sérstaklega upp ensku öldina sem var á milli 1400 og 1500. Um þá öld hafa verið skrifaðar merkar bækur. Það vill svo til að Íslendingar nutu á þeim tíma atfylgis Englendinga sem hingað sóttu á skútum sínum til að brjóta á bak aftur verslunareinokun Dana. Á þeim tíma voru Englendingar eins og löngum síðar aufúsugestir hér við Ísland. Á ensku öldinni sköpuðust mikil sambönd millum Englands og Íslands. Mjög margir Íslendingar fóru á skútunum til Englands og árið 1487 voru þannig skrásettir á annað hundrað manns í Bristol. Það var einmitt upp úr því sem Shakespeare skrifaði í frægu leikriti um hinn íslenska hund og hans hringaða skott. Ég tel að þetta undirstriki það að við áttum ákaflega jákvæð samskipti við útlönd, til að mynda Englendinga, á þeim tímum. Má geta þess að þegar Sir Joseph Banks kom hingað til Íslands ungur maður áður en hann lagði upp í sinn mikla heimsleiðangur gisti hann að landshöfðingjanum í Viðey, Magnúsi Stephensen. Íslenskur fræðimaður hefur síðan leitt fram gögn sem sýna að á þeim tíma var yfirstéttin á Íslandi að bræða með sér hvort hún ætti að reyna að brjótast undan danskri stjórn með því að koma á formlegum tengslum við England. Í reynd ræddu menn þá að það væri betra að vera undir þeirra stjórn en Dana. Þetta átti einungis að vera framlag í þá sagnfræðilegu umræðu sem hv. þm. Árni Johnsen hóf hér áðan. Hv. þingmaður sagði sömuleiðis að Íslendingar væru undirlægjur gagnvart útlöndum og átti þar við afstöðu okkar til EES-samningsins. Það er hægt að færa mörg rök fyrir því að hv. þingmaður sé ekki svo víðs fjarri sannleikanum. Staðreyndin er sú að við Íslendingar keyptum á sínum tíma ákveðið viðskiptafrelsi gagnvart mörkuðum í Evrópu með því að gangast undir það jarðarmen að taka hér upp óbreyttar gerðir og tilskipanir Evrópusambandsins. Það er rétt hjá honum að því marki að við höfum mjög takmarkaða möguleika á því að breyta einhverju sem þaðan kemur í krafti EES-samningsins. Það eru ein af gildustu rökunum fyrir því að söðla um og hætta með EES-samninginn, taka skrefið til fulls og verða aðilar að Evrópusambandinu. Innan Evrópusambandsins höfum við rödd. Innan Evrópusambandsins höfum við neitunarvald. Innan Evrópusambandsins höfum við möguleika til að tengjast öðrum smáþjóðum, en reynslan sýnir að þeim tekst giska vel upp í að verja saman þá hagsmuni sem þær hafa. Þetta vildi ég sagt hafa við hv. þm. Árna Johnsen og raunar mátti margt fleira finna að máli hans. Að lokum, hv. þingmaður gerði athugasemd við það að utanríkisráðherra drægi ekki arnsúg á flugnum. Ég vil svara því til að sá texti sem yfirleitt kemur frá þessu góða sambandi er ekki þess eðlis að hann gefi beinlínis ástæðu og tilefni til að fara á mikið bókmenntalegt flug.

Frú forseti. Ég vil hefja ræðu mína á að þakka hæstv. forseta fyrir að lýsa með svo nákvæmum hætti hinum langa titli þessarar tillögu. Í henni felst að leitað er heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 86/2009. Hún felur í sér breytingu á XIX. viðauka við hinn góða samning sem kenndur er við EES, raunar um þann flokk sem fjallar um neytendavernd, og fella inn í hann tilskipun frá Evrópuþinginu og ráðinu sem auðkennd er 2008/122/EB og fjallar um neytendavernd. Hún tekur til ákveðinna þátta, skiptileigusamninga, samninga um orlofskosti til langs tíma, endursölu- og skiptasamninga. Umrædd tilskipun varðar vernd neytenda og tiltekna þætti samninga um nýtingu fasteigna á skiptileigugrunni, það sem við höfum kallað, með leyfi forseta, „time share“-samninga. Þetta eru langtímasamningar sömuleiðis um orlofstilboð, endursölu- og skiptasamninga og hún kemur í stað eldri tilskipunar sem var innleidd hér á landi með lögum nr. 23/1997. Þau lög vörðuðu gerð samninga um hlutdeild í afnotarétti orlofshúsnæðis. Þessi nýja tilskipun felur í sér umtalsverðar breytingar frá hinni eldri. Hún kveður á um fulla samræmingu reglna í EES-ríkjum á tilteknum sviðum hennar á meðan hin eldri kvað aðeins á um lágmarkskröfur um löggjöf ríkjanna sem uppfylla þyrfti. Á þessum sviðum ber EES- ríkjum því að innleiða reglur sem eru í fullu samræmi við ákvæði tilskipunarinnar. Að auki er gildissvið Evrópureglna víkkað út frá því sem gilti. Þannig taka nýju reglurnar til samninga til lengri tíma en eins árs en í eldri tilskipun var miðað við þriggja ára lágmarkstíma. Nýju reglurnar ná líka til nýrra tegunda af orlofsvörum sem hafa komið á markað á sl. árum, t.d. langtímasamninga um orlofstilboð og um endursölu- og skiptasamninga. Sömuleiðis er upplýsingaskylda seljanda aukin frá því sem áður gilti en þeirri breytingu er ætlað að hjálpa okkur neytendum til að taka upplýstar ákvarðanir um kaup. Réttur neytenda er sömuleiðis aukinn að ýmsu öðru leyti eins og með banni við eingreiðslu vegna langtímasamninga og rétti til að falla frá samningi innan 14 daga frá gerð samnings án þess að þurfa að gefa upp ástæðu og án þess að það leiði til aukins kostnaðar. Vegna innleiðingar þessarar tilskipunar er stefnt að því að gera breytingar á þeim lögum sem ég nefndi áðan en það er hæstv. innanríkisráðherra sem fer með framkvæmd þeirra. Ég tek það skýrt fram til upplýsingar fyrir hv. þingmenn sem hlýða á mál mitt að ekki er gert ráð fyrir að slíkar lagabreytingar hafi í för með sér umtalsverðan kostnað né stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi. Þar sem þessi tiltekna ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún á sínum tíma tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því þarf samþykki Alþingis, sem ég óska eftir með framlagningu tillögunnar, fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Frú forseti. Þegar umræðu um málið slotar legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ágæta ræðu. Hér er verið að ræða um tilskipun sem tekur á nýjum vörum, ef svo má segja, á verðbréfamarkaði og á markaði yfirleitt þar sem er notkun á húsnæði til langs tíma. Eins og áður legg ég til að hæstv. utanríkismálanefnd vísi málinu til allsherjarnefndar væntanlega, sem þarf að gera lagabreytingar og hugsanlega annarra nefnda Alþingis sem þurfa að standa að lagasetningu, því ég lít þannig á að Alþingi eigi að semja og flytja lagafrumvörp.

Virðulegi forseti. Samkvæmt dagskrá fundarins er næst á dagskrá tillaga til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Ég verð að segja að ég hef ákveðnar efasemdir um að tillagan sé þingtæk. Tveir prófessorar í lögum við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík hafa lýst þeirri skoðun sinni opinberlega að með tillögunni sé farið á svig við niðurstöðu Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna. Ég tek heils hugar undir það mat prófessoranna. Ég tel að með því að fara þá leið sé brotið gegn 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrígreiningu ríkisvaldsins. Í öðru lagi er í tillögunni gert ráð fyrir að kostnaður vegna stjórnlagaráðs greiðist úr ríkissjóði. Ég hefði talið að samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar þyrfti að kveða á um slíkt í lagafrumvarpi og þingsályktunartillaga nægi ekki. Og úr því að tillagan gengur út á að Alþingi feli forseta Alþingis 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk þótt verið sé að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það er rangt að fræðimenn hafi sagt að þingsályktunartillagan fari gegn 2. gr. stjórnarskrárinnar. Enginn fræðimaður hefur sagt að málið sé ekki á valdi Alþingis. Hins vegar hafa fræðimenn lýst skoðun sinni á því hvað þeir mundu hugsanlega gera, svo sem eins og margt annað fólk í þjóðfélaginu. Það vill svo til að samkvæmt stjórnarskránni er það löggjafarvaldsins að ákveða, það er fræðimanna að fabúlera.

Frú forseti. Ég vil taka undir ósk og beiðni hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um að forseti Alþingis setjist í forsetastól til að kveða upp úrskurð um málið vegna þess að þetta varðar mjög miklu. Með þessari þingsályktunartillögu er nefnilega verið að skora á forseta Alþingis að hann geri eitthvað ákveðið  Mér finnst ekki hægt að Alþingi skori á forseta Alþingis að sniðganga úrskurð Hæstaréttar sem er einn af þremur hornsteinum lýðveldisins. Þess vegna vil ég að hæstv. forseti sjálfur, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, kveði upp úrskurð um hvort málið sé þingtækt eður ei.

Forseti er sá einstaklingur sem situr í forsetastóli hverju sinni.

Frú forseti. Ég vildi einmitt byrja á því að undirstrika að það er sá forseti sem er í forsetastóli hverju sinni sem fer með forsetavaldið í þingsal á þingfundi. Að auki er það þannig að þegar forseti Alþingis hefur fallist á að taka tiltekið þingmál á dagskrá, og það var rætt fyrir nokkrum dögum, verður að líta svo á að forseti telji að málið sé tækt til að koma fyrir þing. Síðan er auðvitað efni málsins þannig að Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu með ákvörðun sinni að kosningarnar til stjórnlagaþings væru ógildar á ýmsum tæknilegum, formlegum forsendum. Það er hins vegar pólitískt úrlausnarefni að taka ákvörðun um með hvaða hætti við viljum standa að undirbúningi að breytingum á stjórnarskránni. Ef Alþingi vill gera það, eftir niðurstöðu Hæstaréttar, með því að setja til þeirra verka einhvern tiltekinn hóp manna, til dæmis 25 einstaklinga, til dæmis þá sem fengu flest atkvæði 

Virðulegi forseti. Úr því að búið er að skýra það, eins og við svo sem vissum, að sá er situr í forsetastóli hverju sinni er forseti Alþingis á þeim tíma, vil ég hvetja þann ágæta forseta sem nú situr að skýra okkur frá því hvort hún telji málið þinghæft. Það er reyndar rétt að búið er að samþykkja það hingað inn. Engu að síður verð ég að segja að 

Svindla inn?

Forseti vill benda hv. þingmönnum á … 

… ógildar kosningar.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að málið er komið á dagskrá.

Virðulegi forseti. Nú hefur verið sagt að málið sé þingtækt vegna þess að það er komið fram og í því felist mat hæstv. forseta þingsins að það sé þingtækt og ekki ástæða til að gera athugasemdir við það. Nú háttar hins vegar svo til að þetta er ekkert venjulegt mál. Þetta þingmál lýtur að því með hvaða hætti við viljum standa að endurskoðun sjálfrar stjórnarskrárinnar. Hér hefur verið bent á ýmsa annmarka sem vekja upp spurningar um hvort málið sé í raun og veru þingtækt. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta: Hafa farið fram umræður um þær spurningar sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson varpaði fram? Vill þá hæstv. forseti greina okkur frá því hver var niðurstaðan, hvernig var tekist á við þetta? Það væri fróðlegt að heyra af forsetastóli rökstuðning hæstv. forseta fyrir því að málið sé þingtækt.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að mikil ókyrrð hefur gripið um sig meðal stuðningsmanna máls hér í hliðarsölum þegar þetta atriði sem ég nefndi er rætt. Ég óskaði einungis eftir því að sá forseti sem nú situr á forsetastóli úrskurði með rökstuddum hætti hvort og hvers vegna hann telji að málið sem næst er á dagskrá sé þingtækt þegar fram hafa komið fullyrðingar frá lagaprófessorum um að með þeirri leið sem tillagan mælir fyrir um sé farið á svig við niðurstöðu Hæstaréttar um ógildingu kosninganna. Ég tel að með því að fara þá leið, verði tillagan samþykkt, sé þingið 

Forseti fer að verða órólegur þegar tíminn líður og ekki er tekið mark á aðvörun um að gæta tímamarka.

Frú forseti. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér á eftir, ef forseti úrskurðar á þann veg, stendur, með leyfi forseta: „Með ákvörðun hinn 25. janúar 2011 ógilti Hæstiréttur Íslands kosningu þá til stjórnlagaþings sem fram hafði farið.“ Með þessari þingsályktunartillögu er verið að fara fram hjá þessu. Búin er til nákvæmlega sama staða 

Frú forseti. Ég tel að hér sé einfaldlega verið að bregðast við pólitískri stöðu sem er komin upp hvað þetta mál áhrærir. Það er komin ákvörðun frá Hæstarétti og það er niðurstaða þeirrar nefndar sem sett var á laggirnar til að fjalla um þessi mál að eðlilegt væri að bregðast við með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég man eftir því að forseti Íslands synjaði lögum staðfestingar í fyrsta skipti 2004. Og hvað gerði þáverandi ríkisstjórn? Hún fór ekki eftir ákvæðum stjórnarskrárinnar um að leggja skyldi málið þá þegar, eins fljótt og verða mætti, undir atkvæði allra kosningabærra manna í landinu. Hún lagði fram frumvarp um að fella þau lög úr gildi. Var það frumvarp þá þingtækt vegna þess að verið var að sniðganga ákvæði 26. gr. stjórnarskrárinnar? Ég velti því fyrir mér hvort færa hefði mátt fyrir því rök með sama hætti. 

Virðulegi forseti. Við erum einfaldlega að reyna að fá það fram hver afstaða hæstv. forseta varðandi þetta mál er.  Mér finnst ekki farið fram á mikið, þegar við erum að ræða um svona alvarlegt mál, sem lýtur að undirbúningi að breytingum á sjálfri stjórnarskránni, að kallað sé eftir því að hæstv. forseti rökstyðji það með hvaða hætti hann hefur komist að þeirri niðurstöðu að málið sé þingtækt. Það eru efasemdir um það, 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði bara að bregðast við einu atriði í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem mér fannst pínulítið villandi. Hann var dálítið óheppinn með það dæmi sem hann tók í ræðu sinni þegar hann vísaði til afdrifa fjölmiðlalaga 2004. Þar var nefnilega um það að ræða að lögin voru felld úr gildi. Ef þáverandi stjórnarmeirihluti eða meiri hluti Alþingis hefði ætlað að fara á svig við þá atburðarás eða þá ákvörðun sem fyrir lá á þeim tíma hefði stjórnarmeirihlutinn væntanlega fundið leið til þess að láta fjölmiðlalögin standa samt. Það er akkúrat það sem gerist í þessu máli, 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 930, um skipun stjórnlagaráðs. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd Alþingis, að skipa 25 manna stjórnlagaráð sem fái það verkefni að taka við og fjalla um skýrslu stjórnlaganefndar og gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Bjóða skal þeim sæti í ráðinu sem landskjörstjórn úthlutaði sæti í kosningu til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010, sbr. auglýsingu nr. 929/2010, en að öðrum kosti þeim sem næstir voru í röðinni, sbr. upplýsingar um niðurstöður talningar sem landskjörstjórn hefur birt, en þó þannig að kynjahlutföll raskist ekki.“ Frú forseti. Það sem á eftir kemur í tillögugreininni í átta tölusettum liðum er þingmönnum mjög vel kunnugt. Þar eru talin upp þau atriði sem stjórnlagaráð skuli taka sérstaklega til umfjöllunar í átta liðum og það er samsvarandi því sem er rakið í 3. gr. laga nr. 90/2010 Þá er einnig tekið fram að stjórnlagaráð geti ákveðið að taka til umfjöllunar fleiri þætti en þar er getið og að stjórnlagaráð skili tillögum sínum til Alþingis í formi frumvarps til stjórnarskipunarlaga fyrir lok júní 2011. Frú forseti. Þá er komið að töluvert mikilli breytingu frá því sem áður hafði verið hugsað varðandi stjórnlagaþing sem menn hafa hér rætt. Hér segir: „Um skipulag og starfshætti stjórnlagaráðs fer eftir starfsreglum sem stjórnlagaráð setur og forseti Alþingis staðfestir.“ Eins og menn muna hafði verið gerð viðamikil umgjörð, býsna stíf, um það hvernig stjórnlagaþingið ætti að starfa. En með því að við erum hér að tala um stjórnlagaráð þykir okkur flutningsmönnum sýnt að það sé óþarft og að ráðið geti sjálft sett sér starfsreglur, þó þannig að forseti Alþingis staðfesti þær. Annað sem ég vil vekja athygli hv. þingmanna á, og hefur verið nefnt hér áður, er ákvæði um að kostnaður vegna stjórnlagaráðs greiðist úr ríkissjóði samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að þetta orðalag, sem er alsiða og kemur iðulega fyrir, vísar til þess að það sé gert með sérstökum lögum eða fjáraukalögum. Það er ekki gert með þingsályktun. Frú forseti. Ég ætla að hlaupa aðeins á greinargerð sem fylgir þessu frumvarpi en vísa einnig til fylgiskjals sem fylgir tillögunni á bls. 3 sem er álit meiri hluta samráðshóps um viðbrögð við ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu kosninga til stjórnlagaþings. Undir það álit skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, Ágúst Geir Ágústsson og hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Höskuldur Þórhallsson og Valgerður Bjarnadóttir. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er minnt á að með samþykkt laga um stjórnlagaþing náðist mjög breið samstaða á Alþingi um að unnið yrði að endurskoðun stjórnarskrárinnar með gagnsæjum og lýðræðislegum hætti með það að markmiði að unnt væri að ljúka heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar á þessu kjörtímabili. Með samþykkt þessara laga náðist breið sátt um tiltekið endurskoðunarferli. Það skyldi haldinn þjóðfundur, það skyldi kjörin stjórnlaganefnd í Alþingi og síðan yrði kosið stjórnlagaþing beinni kosningu sem átti að fjalla um tillögur stjórnlaganefndar og þar með þjóðfundar. Alþingi skyldi síðan taka við og afgreiða stjórnarskrárfrumvarp á tveimur þingum með almennum kosningum á milli í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Frú forseti. Áður en ný stjórnarskrá tæki gildi yrði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögurnar. Ekki var í lagatextanum og þeirri sátt sem náðist á Alþingi tiltekið sérstaklega hvenær sú þjóðaratkvæðagreiðsla skyldi fara fram en gert var ráð fyrir að stjórnlagaþingið hefði tillögurétt í þeim efnum. Í þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér, er einnig gert ráð fyrir að stjórnlagaráð setji fram tillögu um þetta efni, sbr. 6. tölulið í 2. mgr. Þar segir, með leyfi forseta, að stjórnlagaráð taki sérstaklega til umfjöllunar eftirfarandi þætti og það er 6. töluliður: „Lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.“ Þjóðfundur var haldinn í byrjun nóvember 2010 og þótti takast vel. Stjórnlaganefnd hefur síðan unnið úr því sem þar kom fram og er skýrsla hennar tilbúin til afhendingar. Kosning til stjórnlagaþings fór fram 27. nóvember sl. og með ákvörðun 25. janúar 2011 ógilti Hæstiréttur Íslands þá kosningu sem fór fram. Sú ákvörðun er bindandi og endanleg. Ekki kom því til þess að stjórnlagaþing yrði sett af hálfu forseta Alþingis 15. febrúar eins og til stóð. Í kjölfar þessarar ákvörðunar Hæstaréttar ákvað forsætisráðherra, í kjölfar samráðs við alla þingflokka, að setja á fót samráðshóp til að greina stöðuna og meta hvaða leið væri vænlegust til þess að ljúka því verkefni að endurskoða stjórnarskrána á þessu kjörtímabili. Í ljósi þess, frú forseti, að kosning til stjórnlagaþings er ekki stjórnarskrárbundin og stjórnlagaþingið fyrst og fremst ráðgefandi er ljóst að Alþingi getur, þrátt fyrir ákvörðun Hæstaréttar, tekið ákvörðun um það hvort kosið verði að nýju eða önnur leið farin til að halda áfram endurskoðunarferlinu. Samráðshópurinn, sem ég hef hér nefnt, hvers meirihlutaálit fylgir tillögu þessari til þingsályktunar, taldi að nokkrar leiðir kæmu til álita til að bregðast við þeirri óvæntu stöðu sem upp kom. Við vorum sammála um að sú leið sem yrði fyrir valinu yrði að uppfylla tvö grundvallarskilyrði. Annars vegar að ákvörðun Hæstaréttar væri á engan hátt dregin í efa eða vefengd og hins vegar yrði leiðin að vera vænleg til þess að ná því markmiði að ljúka endurskoðun stjórnarskrárinnar í samræmi við það endurskoðunarferli sem sátt hefur náðst um á þessu kjörtímabili. Eftir að hafa vegið og metið kosti ólíkra leiða var það niðurstaða meiri hluta samráðshópsins að vænlegast sé, með hliðsjón af öllum aðstæðum, að Alþingi komi með ákveðnari hætti inn í endurskoðunarferlið þegar á þessu stigi með skipan stjórnlagaráðs, eins og ég hef hér gert grein fyrir, og Alþingi leysi þannig þann hnút sem endurskoðunarferlið er komið í. Það er mat meiri hluta samráðshópsins að með þessu sé niðurstaða og ákvörðun Hæstaréttar ekki með nokkrum hætti vefengd enda sé það fyrst og fremst skylda Alþingis og stjórnvalda að virða ákvörðun Hæstaréttar með því að gæta þess í framtíðinni að þeir annmarkar sem upp komu við framkvæmd þessara kosninga endurtaki sig ekki við framkvæmd kosninga í framtíðinni. Ákvörðun um að fara þessa leið er byggð á því mati að þótt umboð þeirra sem hlutu kosningu til setu á stjórnlagaþingi sé ekki lengur fyrir hendi og kjörbréf þeirra hafi verið afturkölluð verði ekki dregið í efa að þeir njóti ákveðins trausts kjósenda til þess að taka þátt í því verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Þessi leið er byggð á því að líklegt sé að mikilvægt innlegg komi frá þessum hópi inn í endurskoðunarferlið og það muni nýtast Alþingi við mótun nýrrar og vandaðrar stjórnarskrár. Frú forseti. Þingið sem nú situr hefur að mínu mati skuldbundið sig til þess að tryggja að ný tillaga að stjórnarskrá verði lögð fyrir þjóðina til endanlegrar afgreiðslu við næstu almennu kosningar. Við höfum komið okkur saman um tiltekið ferli og ég minni á að það var aðeins eitt mótatkvæði þegar lög nr. 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt. Þannig náðist sátt um tiltekið ferli sem er að nokkru leyti óvenjulegt og öðruvísi en verið hefur við undirbúning að breytingu á stjórnarskránni hingað til og byggir á aðkomu annarra en alþingismanna og sérfræðinga í stjórnskipunarrétti. Þar er ég að vísa til þess að haldinn var þúsund manna þjóðfundur og úrvinnslu þess sem þar kom fram í sérstakri þingkjörinni stjórnlaganefnd og loks var stjórnlagaþing kosið beinni kosningu. Margir telja mikilvægt að frumvarp að nýrri stjórnarskrá sem stjórnlagaráð, áður stjórnlagaþing, skilar til Alþingis eigi fyrst að leggja fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Slík þjóðaratkvæðagreiðsla væri að sjálfsögðu aðeins ráðgefandi þar sem óbreytt stjórnarskrá leyfir ekki annað. Þetta var rætt ítarlega síðasta haust, í allsherjarnefnd og aftur í aðdraganda þessa máls sem við nú ræðum. Í þessu atriði vil ég vísa til þskj. 1354 á 138. þingi, sem er framhaldsnefndarálit allsherjarnefndar þar sem lýst er fjórum leiðum til að fara með frumvarp að nýrri stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil vekja athygli á því sem um þetta er fjallað í greinargerð þingsályktunartillögunnar, og ég las áðan. Eins og við vitum hér, frú forseti, hafa verið uppi ólíkar túlkanir á þessu orðalagi í lögunum, sem nú er tekið óbreytt upp í tillögugreinina hér, og eins um orðalagið í áliti allsherjarnefndar. Sumir hafa talið augljóst að frumvarp um stjórnarskrá skyldi fara beint í þjóðaratkvæði áður en það færi til Alþingis, aðrir hafa talið það fráleita túlkun. Meiri hluti samráðshópsins tók þá ákvörðun að hrófla ekki við þessu orðalagi frá því sem sátt hafði náðst um, fara ekki að túlka það á annan hvorn veginn heldur halda sig við þá niðurstöðu sem fékkst síðasta haust með einu mótatkvæði þó. Þetta atriði verður væntanlega rætt í allsherjarnefnd á milli umræðna enda er það rétti vettvangurinn, þaðan kom orðalagið í upphafi og þar á að skýra það. Ég vil þó aðeins segja fyrir sjálfa mig að ég tel að svo miklum peningum, 250–300 millj. kr., sé betur varið í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu að stjórnarskrá áður en Alþingi fjallar um hana heldur en að endurtaka kosningu um ráðgefandi stjórnlagaþing með óbreyttum hætti nú í sumar eða þá með einhverjum allt öðrum hætti eftir eitt eða tvö ár. Frú forseti. Málið er í höndum Alþingis. Verkefnið er brýnt, að vinna að breytingu stjórnarskrárinnar þannig að unnt verði að ljúka heildarendurskoðun hennar á þessu kjörtímabili. Við megum ekki týna okkur í umræðum um formið á næstu mánuðum. Á síðasta ári tók það Alþingi átta mánuði. Við höfum tillögur þjóðfundar, við fáum tillögur stjórnlaganefndar, við höfum hóp valinkunnra einstaklinga sem naut þess trausts í samfélaginu að hljóta kosningu til að sinna næsta skrefi í ferlinu og við höfum tækifæri hér og nú til þess að tryggja að innan tíðar, jafnvel strax í sumar, fáum við frumvarp að nýrri stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland. Málið er í höndum Alþingis og það er ekkert, frú forseti, sem bindur hendur þingsins í þessum efnum. Hér var aðeins um að ræða ráðgefandi þing, ekki stjórnarskrárbundna kosningu. Þingið getur því brugðist við með þeim hætti sem best þykir og breiðust sátt næst um með lögum eða með þingsályktun svo fremi sem það fari ekki í bága við stjórnarskrána. Aðrar takmarkanir gilda ekki um störf þingsins. Það er vissulega rétt, frú forseti, að gæta að virðingu Hæstaréttar, en það er líka rétt að gæta að virðingu Alþingis. Við skulum sýna Alþingi sjálfu virðingu og við skulum sýna því fólki sem bauð sig fram til starfans, sem Alþingi auglýsti síðasta haust, virðingu. Sá hópur sem kosningu hlaut og bauð sig fram ber enga ábyrgð á þeim ágöllum sem voru á framkvæmd kosninganna að mati Hæstaréttar. Það er ekkert sem hefur skaðað trúverðugleika þeirra sem einstaklinga eða hópsins í heild. Það eru engar grunsemdir uppi um að brögð hafi verið í tafli í kosningunni eða að hún hafi ekki skilað réttri tölulegri niðurstöðu. Frú forseti. Þetta mál er í höndum Alþingis. Og ég ítreka að það er ekkert sem getur bundið hendur Alþingis í þeim efnum. Alþingi hefur heimildir til að skipa hvern þann sem það kýs til tiltekinna verka, og þá líka umræddan hóp til að taka við tillögum stjórnlaganefndar og vinna frumvarp að nýrri stjórnarskrá fyrir lok júnímánaðar nk. Ég vil skora á hv. þingmenn að styðja þetta verklag. Þannig stöndum við best við þau fyrirheit sem við höfum gefið þjóðinni um að leggja fyrir hana tillögu að nýrri stjórnarskrá. Málið er í höndum þingsins, það er í höndum okkar alþingismanna. Ég legg til, frú forseti, að þingsályktunartillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar.

Forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talar um að við eigum ekki að týna okkur í forminu. Það má örugglega taka undir það að mörgu leyti en þetta er þó gert með ákveðnum hætti í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram þannig að menn sveigja frá því formi sem hingað til hefur verið unnið eftir. Hv. framsögumaður talar jafnframt talað um að við eigum að bera virðingu fyrir því fólki sem þarna var kosið. Ekki skal ég undanskilja mig í því að bera fulla virðingu fyrir þeim einstaklingum sem þarna skipa hóp. Þetta snýst hins vegar ekkert um það. Hér liggur fyrir ályktun frá starfshópi sem leggur til að forseti Alþingis skuli, að höfðu samráði við forsætisnefnd, skipa tiltekinn hóp einstaklinga með ákveðnum aðferðum í stjórnlagaráð. Ég vil spyrja hv. framsögumann í hverju það samráð á að vera fólgið, hvernig á að taka á því ef ágreiningur kemur upp o.s.frv.

Frú forseti. Það er alsiða að Alþingi samþykki að fela ýmist ríkisstjórn, ráðherrum eða eins og hér er gert ráð fyrir forseta Alþingis að vinna tiltekið verk og þá að höfðu samráði við tiltekna aðila. Nú háttar auðvitað svo til eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þekkir að forsætisnefnd er ekki eiginleg starfsnefnd þingsins þar sem greidd eru atkvæði og menn skiptast í meiri og minni hluta heldur er hún samráðsvettvangur. Ég sé fyrir mér að ef eitthvað kæmi upp á við skipan þeirra einstaklinga sem hér er gerð tillaga um yrði það mál leyst á þeim vettvangi eins og önnur mál hafa verið og verða leyst á vettvangi forsætisnefndar og forseta sem lúta að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Við skulum ekki gleyma því að það var þingið sem tók það mál inn til þingsins frá forsætisráðherra með 

Forseti. Ég vil fylgja þessari spurningu eftir með því að spyrja hv. framsögumann: Hvað gerist ef enginn vill taka sæti í því ráði sem hér liggur fyrir tillaga um að verði skipað? Enn fremur langar mig til að spyrja hv. framsögumann, Álfheiði Ingadóttur, að því sem lýtur að kostnaði. Hér er gert ráð fyrir að þetta sé venjuleg þingsályktunartillaga þar sem áætlað sé fyrir fjárheimildum til þess starfs sem þarna á að fara fram síðar og komi fram í fjáraukalögum, en ég leyfi mér að efast um að starfshópurinn sem gerir þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir hafi ekki rætt þau mál. Þess vegna vil ég inna hv. framsögumann eftir þeim hugmyndum og þeim skoðunum sem meiri hluti starfshópsins hafði, þeir flutningsmenn sem hér greinir, hvaða mat þeir hafa lagt á þann kostnað sem fram undan er og til hvaða ráðstafana menn hyggjast grípa t.d. þó ekki væri nema vegna launa fyrir það starf sem hér er lagt til að verði innt af hendi.

Forseti. Það er erfitt að svara hvoru tveggja á einni mínútu en ég skal reyna. Ég á ekki von á því að enginn vilji taka sæti í þessu ráði. Þarna er um að ræða fólk sem hefur boðið fram krafta sína og hefur kynnt það fyrir alþjóð hvaða sýn það hefur til breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins, fólk sem hlaut víðtækan stuðning í kosningu meðal yfir 500 manna. Ég á ekki von á að þessu fólki hafi snúist hugur og það vilji ekki taka þátt í því verkefni sem það bauð sig fram til og hlaut stuðning til. Ég óttast ekki að sú staða komi upp. Hvað varðar kostnaðinn þá eru auðvitað fjárveitingar bæði frá fyrra ári, því að þjóðfundurinn var ódýrari en til stóð, og líka fjárveitingar á fjárlögum þessa árs ætlaðar til starfsemi stjórnlagaþings, sem verður þá ekki haldið ef þessi tillaga fær brautargengi í þinginu því að þá er ljóst að þau lög yrðu numin úr gildi. Jafnframt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég velti fyrir mér þegar ég hlustaði á ræðuna í hvers konar klemmu við erum komin með það merka mál sem stjórnlagaþing í rauninni er. Við getum svo haft alls konar skoðanir á því hvort það hefði átt að boða … 

Frú forseti. Nei, ég tel ekki að við þurfum að hafa áhyggjur af því að trúverðugleiki þeirrar endurskoðunar sem við erum að fara í í heild laskist þó að Alþingi ákveði að stoppa ekki hér vegna úrskurðar Hæstaréttar og fara annaðhvort aftur á bak í ferlinu eða bíða í eitt ár eða svo. Ég tel að trúverðugleikinn verði að metast á ferlið í heild. Allt frá því að ákveðið var að ganga til endurskoðunar stjórnarskrárinnar og ljúka því á þessu kjörtímabili og þangað til upp verður staðið með frumvarp sem ég tel og menn hafa rætt um að yrði lagt fyrir þjóðina og í því yrði auðvitað trúverðugleikinn fyrst og fremst fólginn.

Virðulegi forseti. Við erum í það minnsta ósammála um þetta því að ég held að trúverðugleikinn verði nefnilega mjög vefengdur. Mig langar að spyrja alla vega að einu atriði í viðbót, virðulegi forseti, og raunar ætla ég að spyrja hv. þingmann að tvennu: Ef fram kemur breytingartillaga um að byrja upp á nýtt, vanda til verka, efna til nýrra kosninga eftir hálft ár, eitt ár, ég geri mér ekki alveg grein fyrir hversu langan tíma þyrfti til þess, mun hv. þingmaður styðja slíka tillögu? Í öðru lagi, af því að ég átta mig ekki alveg á því hvort þingmenn skilja almennt úrskurð Hæstaréttar rétt eða á sama hátt, langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað var það sem Hæstiréttur ógilti og hvað felst í ógildingunni?

Frú forseti. Ég ætla fyrst að svara síðari spurningunni. Í úrskurði Hæstaréttar fólst að kjörbréf voru afturkölluð. Það er ógilding á kosningunni. Því miður fólst í úrskurðinum engin leiðbeining um það hvernig skyldi bregðast við, en ef fram kæmi breytingartillaga um að byrja þetta ferli upp á nýtt þannig að það mundi taka hálft til eitt ár efast ég um, hv. þingmaður, að ég mundi treysta mér til að styðja það. Þá fyrst held ég að trúverðugleika þingsins og þess verkefnis sem það ætlaði að taka að sér og lofaði fyrir síðustu kosningar að gera, að endurskoða stjórnarskrána á kjörtímabilinu, þá mundi trúverðugleika þingsins og verkefnisins í heild vera stefnt í voða. Ég vil minna á að það tók átta mánuði, held ég, að koma saman sátt um hvernig ferlið ætti að vinnast. Við höfum í þessu starfi reynt að halda þeirri sátt til haga og ég vona að okkur takist það áfram.

Virðulegi forseti. Sá tillöguflutningur sem við ræðum er að mínu mati með svo miklum ólíkindum að ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja. Við alþingismenn getum þó öll verið sammála um það að í honum felst að flutningsmenn tillögunnar vilja að niðurstaða Hæstaréttar sé að engu höfð, að a.m.k. sé farið á svig við hana. Það er ekki bara mín skoðun heldur tveggja lagaprófessora við Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Það liggur líka fyrir að æðsti yfirmaður dómsmála á Íslandi, dómsmálaráðherrann sjálfur, Ögmundur Jónasson, treystir sér ekki til að styðja tillöguna vegna þess að hún felur í sér að niðurstöðu Hæstaréttar verði ekki hlýtt með henni. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvernig þeir alþingismenn sem að tillögunni standa geta ætlast til þess að almenningur á Íslandi hlíti niðurstöðum æðsta dómstóls landsins í öðrum málum ætli þeir sér ekki að gera það sjálfir í þessu máli?

Herra forseti. Ég tel ekki að með þessu móti sé verið að vefengja niðurstöðu Hæstaréttar og hafa hana að engu. Ég vil nefna þrennt. Í fyrsta lagi voru kjörbréf þessa fólks afturkölluð. Í öðru lagi var ekki boðað til stjórnlagaþings 15. febrúar eins og forseta Alþingis var þó uppálagt að gera með lögum nr. 90/2010. Hvernig er hægt að uppfylla niðurstöður Hæstaréttar betur en með þessu móti? Hvernig er hægt að hlíta betur þeim úrskurði sem féll 25. janúar en að boða ekki til stjórnlagaþings og afturkalla kjörbréf? Þriðja atriðið sem er mikilvægt og tíundað í greinargerð með þingsályktunartillögunni er þetta: Það sem mestu máli skiptir er að ekki verði aftur farið með sama hætti í framkvæmd kosninga og þarna var gert.

Virðulegi forseti. Ég held við ættum að spara okkur tímann í að ræða yfir höfuð hvort verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Auðvitað blasir við að lagt er til að svo sé gert. Hér fóru fram kosningar. Hæstiréttur ógilti þær. Kjörbréf þeirra 25 einstaklinga sem hlutskarpastir voru voru afturkölluð og ógilt, en engu að síður leggur hv. þingmaður til að hinir ógildu stjórnlagaþingmenn verði skipaðir á nýtt stjórnlagaþing sem eigi að heita stjórnlagaráð. Ef þetta er ekki sniðganga þá veit ég ekki hvað sniðganga er. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún átti sig á því eða hafi yfirleitt velt því fyrir sér hvaða fordæmi hún er að skapa með þessum tillöguflutningi. Hvað yrði t.d. sagt ef Hæstiréttur Íslands ógilti kosningar til Alþingis en hópur manna mundi engu að síður ákveða að þeir sem bestum árangri hefðu náð í hinum ógildu kosningum mundu engu að síður taka sæti á Alþingi sem starfa ætti það kjörtímabil 

Herra forseti. Það vill svo til að í lögum um almennar kosningar á Íslandi, stjórnarskrárbundnar kosningar, eru skýr ákvæði um hvernig bregðast skuli við ef kosning er ógilt. Það er með tvennum hætti: Með uppkosningu, þ.e. að kosið verði aftur í tilteknu kjördæmi, kjördeild eða í heild, eða með endurtalningu. Í úrskurði Hæstaréttar var ekki að finna neina leiðbeiningu um hvernig bregðast skyldi við þessari ógildingu, enda var ekki um stjórnarskrárbundnar kosningar að ræða heldur aðeins ráðgefandi stjórnlagaþing. Að mati lögfræðinga er mikill munur á því annars vegar og stjórnarskrárbundnum kosningum hins vegar, svo mikill að það bindur ekki hendur Alþingis á neinn hátt. Hér er því ekki verið að gefa fordæmi eins og hv. þingmaður vill meina. 
            

Herra forseti. Í þessari þingsályktunartillögu er getið um bókun eða álit meiri hluta samráðshópsins en það vantar álit minni hlutans. Ég vil spyrja hv. þingmann, fyrsta flutningsmann, hvort menn hafi ekki viljað að þau sjónarmið kæmu fram eða hvað valdi. Í öðru lagi talar hv. þingmaður um þjóðaratkvæðagreiðslu en getur þess ekki að sú þjóðaratkvæðagreiðsla hefur ekkert gildi. Hún er ráðgefandi og ekkert annað. Um leið og samþykktar hafa verið breytingar á stjórnarskránni á að boða til almennra kosninga samkvæmt 79. gr. hennar og þá fara fram almennar kosningar til Alþingis, ekki um stjórnarskrána. Í þessu ferli er aldrei nokkurn tímann kosið um stjórnarskrána með bindandi hætti. Þjóðin tekur því miður ekki afstöðu til þess hvernig stjórnarskrá hún vill setja sér. Ég bið hv. þingmann að svara þessari gagnrýni.

Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að við þurfum að breyta þessu atriði. Það er eitt af því sem við þurfum að ganga í að verði öðruvísi eftir kjörtímabilið sem nú er. Þess vegna eigum við ekki að hætta í miðjum klíðum. Þess vegna eigum við að halda ferlinu áfram. Við erum búin að halda þjóðfund. Við erum búin að láta stjórnlaganefnd vinna. Við erum komin að þeim kafla í endurskoðunarferlinu þar sem við ætlum að fá fólk utan Alþingis til að fara yfir hvort tveggja og vinna frumvarp, vonandi m.a. um þær breytingar á stjórnarskránni sem hv. þingmaður nefndi um hvernig greiða á atkvæði um hina eiginlegu stjórnarskrá. Það er þetta sem við flutningsmenn leggjum áherslu á og við megum ekki hætta í miðjum klíðum. Svo ætla ég að nota seinna andsvarið til að svara í sambandi við minnihlutaálitið í samráðshópnum.

Herra forseti. Í öllu þessu ferli er ákveðin rökleysa. Hún felst í því að menn hefðu átt að breyta 79. gr. fyrst. Það vill svo til að á Íslandi er til stjórnlagaþing, það heitir Alþingi. Hv. Alþingi er stjórnlagaþing. Það gæti breytt 79. gr. strax eða við næstu kosningar þannig að hægt væri að bera hina nýju stjórnarskrá sem á að vera stjórnarskrá þjóðarinnar undir þjóðina og hún gæti greitt um hana atkvæði. En með því ferli sem hér er lagt til mun þjóðin aldrei nokkurn tímann greiða atkvæði um þá stjórnarskrá sem er verið að setja henni.

Herra forseti. Ég ætla fyrst aðeins að nefna minnihlutaálit hv. þm. Birgis Ármannssonar sem sat fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins í samráðshópi sem forsætisráðherra skipaði. Við töldum ekki eðlilegt að álitið fylgdi sem fylgiskjal tillögu okkar sem liggur frammi og er um allt annað efni og annars eðlis en álit hans. Ég reikna með að hv. þingmaður geri sjálfur grein fyrir áliti sínu. Sú leið sem hv. þingmaður nefnir, að einangra breytingarnar við 79. gr. stjórnarskrárinnar, hefur ekki hlotið neinn stuðning í þinginu. Það þýðir í reynd að fresta skuli allri annarri vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar um fjögur ár. Það náðist ekki samkomulag um það síðastliðið haust. Þvert á móti náðist samkomulag um að endurskoða alla stjórnarskrána, líka 79. gr. Ég tel að við eigum að halda þeirri vinnu ótrauð áfram. 
            

Hæstv. forseti. Fyrst örfá atriði. Ég tók eftir því, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, að bókun mín í samráðshópnum var ekki með í fylgiskjali þingsályktunartillögunnar. Ég ætla ekki að gera sérstakar athugasemdir við það en sú bókun mun koma fram sem fylgiskjal með nefndaráliti þegar málið hefur fengið meðferð í allsherjarnefnd. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að vitna nokkuð í það álit hér til að skýra þá afstöðu sem ég talaði fyrir við afgreiðslu málsins í samráðshópnum, bæði hvað varðar afstöðuna til þeirrar tillögu sem varð ofan á hjá meiri hlutanum og eins varðandi þá leið sem ég taldi sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í samráðshópnum að væri rétta leiðin miðað við þá stöðu sem upp var komin. Ég ætla að lesa bókunina, sem er frekar stutt, en vísa að öðru leyti til greinargerðarinnar sem mun koma fram í þingskjölum þegar málið gengur lengra. Ég lagði fram eftirfarandi bókun í samráðsnefndinni. Bókunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur brýnt að endurskoða stjórnarskrána og styður slíka endurskoðun. Samkvæmt gildandi stjórnarskrá er Alþingi stjórnlagaþing og getur eitt breytt stjórnarskrá og má ekki víkja sér undan þeirri ábyrgð, enda ekki ástæða til. Eftir það klúður við framkvæmd kosninga til stjórnlagaþings samkvæmt lögum 90/2010, sem leiddi til ógildingar kosninganna í Hæstarétti, telur undirritaður fulltrúi Sjálfstæðisflokksins að ekki eigi að halda áfram með hugmyndir um ráðgefandi stjórnlagaþing með tilheyrandi kostnaði og leggur til að haldið verði áfram starfi stjórnlaganefndar, þ.e. að safna gögnum um stjórnarskrármál og setja fram hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá og útfærslu þeirra. Jafnframt hvetur undirritaður til þess að frekari undirbúningur að endurskoðun stjórnarskrárinnar verði styrktur með almennri umræðu í samfélaginu og rannsóknum á stjórnarskrármálum, um leið og leitað verði ráðgjafar innlendra og erlendra sérfræðinga. Sú vinna verði á forræði Alþingis.“ Með þessu, hæstv. forseti, fylgir lengri greinargerð sem ég ætla ekki að vísa til að öðru leyti en því að þar er vikið að þeirri niðurstöðu sem liggur fyrir af hálfu meiri hluta nefndarinnar um skipan stjórnlagaráðs með sömu einstaklingum og voru hlutskarpastir í hinni ógildu kosningu í nóvember. Um það segir í greinargerð með bókun minni, með leyfi forseta: „Skipun einhvers konar stjórnlagaráðs, með þeim einstaklingum sem fengu á sínum tíma útgefin kjörbréf í kjölfar hinna ógildu kosninga í nóvember, væri augljóslega tilraun til að víkja sér undan niðurstöðu Hæstaréttar og því ekki tæk leið í stöðunni að mati undirritaðs.“ Þetta voru þau meginsjónarmið sem ég byggði afstöðu mína á. Samhengisins vegna er kannski rétt að geta þess að ég kom inn í samráðsnefndina eða samráðshópinn á síðustu stigum en þar áður hafði hv. þm. Pétur H. Blöndal setið. Sú afstaða sem ég kynnti hafði verið töluvert rædd innan þingflokks sjálfstæðismanna í aðdraganda þess að samráðshópurinn skilaði niðurstöðu og studdi þingflokkur sjálfstæðismanna afstöðuna. Lykilatriðið varðandi tillöguna sem liggur hér frammi er spurningin um hvort verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Ég tel ótvírætt að svo sé. Ég sé ekki betur en að sú þingsályktunartillaga sem liggur fyrir gangi einfaldlega út á að láta eins og úrskurður Hæstaréttar eða ákvörðun hans í kærumálunum hafi aldrei fallið. Eina sem breytist, nái þessi þingsályktunartillaga fram að ganga, er að nafn samkomunnar á að breytast úr stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð og fulltrúarnir sem þar sitja eiga að fá skipunarbréf frá forseta Alþingis en ekki landskjörstjórn. Ég sé ekki betur en allt annað sé óbreytt. Ég get ekki lesið út úr þingsályktunartillögunni og greinargerð samráðshópsins annað en að ætlast sé til að verkefnin séu nákvæmlega þau sömu, umgjörð starfsins verði nákvæmlega sú sama, fyrirkomulagið verði nákvæmlega það sama, álíka langur tími til starfsins og það sem auðvitað skiptir mestu máli - að nákvæmlega sama fólkið verði valið til starfans og var hlutskarpast í hinni ógildu kosningu. Það er því bara verið að breyta um nafn, ekkert annað. Það má kalla þetta feluleik, en feluleikurinn er frekar mislukkaður að því leyti að allir sem skoða þetta hljóta að sjá í gegnum hann. Það er ekki nóg að segjast ætla að fara að niðurstöðu Hæstaréttar ef það er ekki gert í raun. Það er rétt að í meiri hluta samráðshópsins var talað um að fara eftir niðurstöðu Hæstaréttar. En tillagan sem hér liggur fyrir felur efnislega í sér að það eigi að láta eins og ekkert hafi í skorist. Málið á að halda áfram. Verkefnið á að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Sama fólkið á að vinna að sama verkefni á sömu forsendum og áður var gert ráð fyrir. Tillagan sem slík gengur einfaldlega út á að láta eins og ákvörðun Hæstaréttar hafi aldrei verið tekin, að Hæstiréttur hafi aldrei fengið til meðferðar kærumál og hafi aldrei komist að niðurstöðu. Til hvers var verið að bjóða upp á kæruleiðir? Hvers vegna tók Alþingi þá ákvörðun að fela Hæstarétti að taka afstöðu í álitamálum sem vörðuðu kosningarnar ef það ætlaði sjálft að hafa ákvörðun Hæstaréttar í slíku kærumáli að engu? Til hvers? Ég spyr. Mér finnst þetta ótæk vinnubrögð og geri alvarlegar athugasemdir við þau. Fleira má nefna. Í þessu sambandi má vísa til þess að gert er ráð fyrir því að til starfa taki hópur, nefnd, ráð eða hvað við köllum það á tiltölulega veikum lagalegum grunni. Ég velti því fyrir mér, sérstaklega þegar ég les þingsályktunartillöguna fram og til baka, hvort flutningsmenn telji lagalegan grundvöll undir starf þessa stjórnlagaráðs nægilega traustan verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur nefnt fjárveitingaþáttinn. Það má velta fyrir sér öðru eins og þeim skuldbindingum sem þessi hópur tekur á sig. Það má velta því upp hvort frumvarp um afnám stjórnlagaþingslaganna frá því í fyrra hefði átt að fylgja málinu? Ég spyr hv. flutningsmenn þess máls hvort þeir ætli að flytja slíkt frumvarp á næstu dögum eða áður en þetta mál nær fram að ganga. Á kannski að bíða og sjá hvað verður um þetta mál áður en stjórnlagaþingslögin verða felld úr gildi? Að lokum má benda á þær vangaveltur sem ég hef séð í fjölmiðlum í dag, bæði á internetinu og í Morgunblaðinu í morgun, um hvernig fari ef einhverjir af þeim 25 sem eru sérstaklega útnefndir í þingsályktunartillögunni taka ekki sæti. Verða sömu forsendur á bak við val þeirra sem koma í staðinn og voru við val þessara 25? Mun hin svokallaða STV-reikniregla verða notuð til að finna út hverjir koma í staðinn? Eða verður miðað við einhvern lista sem lá fyrir eftir kosningarnar í nóvember? 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa gert grein fyrir afstöðu sinni í þessu efni. Mig langar til að spyrja hann að því hvaða takmarkanir hann telur, þar sem hv. þingmaður er löglærður maður, vera á því almennt að Alþingi geti ýmist kosið eða skipað með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir menn úti í bæ og falið þeim að sinna tilteknum verkum. Eru einhverjar takmarkanir á því að hans mati?

Hæstv. forseti. Ef spurningunni væri beint til mín sem lögfræðings um það hvort ég héldi að val samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir mundi halda fyrir dómstólum er sennilega rétt að þessi niðurstaða gæti haldið fyrir dómstólum. Ég held að það séu ekki lagalegar forsendur til að segja að samþykkt þessarar tillögu sem slíkrar væri brot á stjórnarskránni. Hins vegar er svipurinn á þessu alveg afkáralegur vegna þess að Alþingi felur Hæstarétti að fjalla um kærumál og ákvarða um lögmæti kosninga, vissulega kosninga sem ekki eru stjórnarskrárbundnar en kosningar samt. Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að kosningarnar séu ógildar. Alþingi tekur þá ákvörðun um að breyta nafni fyrirbærisins sem kjósa á til og velur sama fólk til að sinna sama verkefni, væntanlega á sömu kjörum og allt, og lætur þar með eins og ógilding kosninganna hafi aldrei átt sér stað. Mér finnst það afkáraleg, ég er ekki að segja að það yrði dæmt ólögmætt í dómstólum.

Herra forseti. Ég fagna því sérstaklega að heyra að hv. þingmaður er mér sammála um það að Alþingi geti skipað, kosið, valið hvern sem sátt næst um í þinginu til að gegna eða sinna tilteknum störfum. Þetta er í samræmi við það sem við gerðum síðast í þinginu í þessu efni. Hér var kosin níu manna nefnd sem ber nafnið stjórnlaganefnd og hafði tilteknu hlutverki að gegna í því ferli sem við erum hér að ræða. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann telur að komið væri fyrir jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar ef það væri nú svo að Alþingi hefði heimild til að skipa hvern sem er af þeim 320 þúsund hræðum sem við erum í nefnd eða stjórnlagaráð nema hina 25 sem hlutu traust í kosningunum 27. nóvember síðastliðinn. 
            

Hæstv. forseti. Ég verð að játa það að ég tel að í hinu fyrra felist hið síðara, að þar sem Alþingi geti tekið ákvörðun um að skipa hvern sem er í þessa nefnd séu þessir 25 ekki undanskildir, ég er alveg á því, en svipurinn á þessu, hæstv. forseti, er alveg afkáralegur. Alþingi tekur meðvitaða ákvörðun um að efna til kosninga. Alþingi tekur meðvitaða ákvörðun um að fela Hæstarétti úrskurðarvald varðandi þessar kosningar. Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að kosningarnar séu ógildar. Alþingi ákveður engu að síður að skipa sama fólkið til sömu verka á sömu forsendum og hinar ógildu kosningar byggðu á. Það er með öðrum orðum ákvörðun Alþingis, verði þessi tillaga samþykkt, að láta eins og niðurstaða Hæstaréttar skipti engu máli. Fram hjá því kemst ég ekki. Og þó að ég ætli ekki í þessum sal að halda því fram að með þessu væri Alþingi að fremja stjórnarskrárbrot verð ég að segja að mér finnst svipurinn á þessu alveg afkáralegur og Alþingi ekki til sóma.

Virðulegi forseti. Þetta er síður en svo í fyrsta sinn sem fólk greinir á í þessum sal. Nú segja sumir að hið alvarlega í málinu sé að gengið sé á svig við ákvörðun Hæstaréttar. Ég er ekki sammála því, virðulegi forseti, það er farið að ákvörðun Hæstaréttar. Kjörbréf þeirra sem kosin voru 27. nóvember hafa verið ógilt. Stjórnlagaþing mun ekki starfa í landinu. Lögin um stjórnlagaþing verða numin úr gildi ef þessi þingsályktunartillaga nær fram að ganga. Afdrifaríkari getur ákvörðun réttarins ekki orðið. Í framtíðinni munu þeir sem koma að kosningum vanda sig betur en þeir hafa gert hingað til. Ég þykist viss um að það eigi jafnt við um þingmenn sem setja lög, embættismenn og starfsfólk Alþingis sem aðstoða þá við lagagerð og kjörstjórnir, þar með talin landskjörstjórn, sem sjá um framkvæmd kosninga. Ég ætti kannski að geta þess að einmitt síðast í morgun fjallaði allsherjarnefnd um breytingu á lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur, svo við værum öll viss í okkar sök í því dæmi. Öll munum við í framtíðinni vanda okkur betur í samræmi við þær kröfur sem Hæstiréttur gerir um framkvæmd kosninga hér á landi. Þannig virðum við niðurstöðu Hæstaréttar. Virðulegi forseti. Ekki eru allir á eitt sáttir um að halda stjórnlagaþing. Síðasta vor náðist þó allgott samkomulag um málið. Ákveðið var að skipa stjórnlaganefnd sem hefur verið að störfum frá því um mitt síðasta sumar og hefur unnið mikið verk. Allir flokkar sameinuðust um þessa ákvörðun. Ákveðið var að halda þúsund manna þjóðfund. Þeir sem sátu hann voru valdir með slembiúrtaki. Allir flokkar sameinuðust um það. Þjóðfundurinn var haldinn í haust og þótti takast vel. Ákveðið var að efna til stjórnlagaþings til að semja stjórnarskrá. Allir flokkar að Sjálfstæðisflokknum undanteknum sameinuðust um það. Einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins greiddi atkvæði á móti stjórnlagaþinginu, aðrir sátu hjá. Virðulegi forseti. Ég get vel fallist á að uppkosning, þ.e. endurtekning á kjördegi ef þannig má að orði komast, hefði að mörgu leyti verið eðlilegasta leiðin í þeirri klemmu sem við erum nú en þá átti að ákveða það strax og Hæstiréttur birti niðurstöðu sína. Stundum gerist það, virðulegi forseti, í lífinu að þegar ákvarðanir eru ekki teknar strax gerist eitthvað sem veldur því að þær verða ekki jafnfýsilegar eftir sem áður. Þetta á einmitt við um uppkosningu. Vegna þess að ekki var brugðist við strax stóðum við allt í einu frammi fyrir því að kjósa átti um tvo ólíka hluti á sama tíma. Margir sjá mikla annmarka á slíku fyrirkomulagi og e.t.v. ætti að taka tillit til þess. Ljóst er að til að lagfæra lögin um stjórnlagaþing í tíma fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna sem á að fara fram ekki síðar en um miðjan apríl, og ég held að búið sé að ákveða 9. apríl, hefði þurft að flýta talsvert meðferð frumvarps þess efnis í þinginu. Ég ætla að tala hreint út um það efni. Ég óttast að það hefði ekki reynst mögulegt að gera nauðsynlegar lagfæringar í tíma í ljósi þess að ekki ríkir einhugur í þinginu um stjórnlagaþing. Hvað þýddi það? Jú, einfaldlega að uppkosningunni yrði frestað. Í mínum huga hefði það jafngilt því að hinni ágætu hugmynd um stjórnlagaþing hefði verið kastað fyrir róða. Af hverju það? Í fyrsta lagi vegna þess að það er beinlínis fáránlegt að þjóð sem á í þeim peningavandræðum sem raun ber vitni haldi kosningar á tveggja mánaða fresti. Í öðru lagi tel ég að ef uppkosning fer ekki fram á fyrri hluta þessa árs sé svo langt um liðið frá hinum eiginlegu kosningum að endurtaka verði allan leikinn frá upphafi. Virðulegi forseti. Það er einfaldlega kostur sem ég vil ekki leggja til vegna þess að ég tel það jafngilda því að engin stjórnarskrá verði samin eða lögð fram á þessu kjörtímabili. Þess vegna, virðulegi forseti, var það niðurstaða mín að leggja til þá leið sem þessi þingsályktunartillaga fjallar um. Eins og ég sagði í upphafi hefur verið farið að ákvörðun Hæstaréttar. Kjörbréf þeirra sem kosnir voru hafa verið numin úr gildi með ákvörðuninni. Það er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi skipi fólk til þeirra starfa að gera tillögu að nýrri stjórnarskrá. Stjórnlagaráð mun auðvitað ekki hafa sömu stöðu og stjórnlagaþing átti að hafa. Það gefur augaleið í ljósi ákvörðunar Hæstaréttar. Stjórnlagaráð og skipun þess byggir á öðrum grunni. En það er mat Alþingis að þrátt fyrir þá verulegu annmarka sem voru á framkvæmd kosninganna verði ekki dregið í efa að þeir fulltrúar sem þar náðu kjöri njóti stuðnings meðal kjósenda til að taka þátt í endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þá staðreynd ber þingmönnum á Alþingi að virða. Stjórnlagaráðið mun verða ráðgefandi og skila tillögum að nýrri stjórnarskrá til Alþingis líkt og stjórnlagaþinginu var ætlað. Þetta hlýtur okkur öllum að vera ljóst vegna þess að svo segir í stjórnarskránni að öðruvísi verði henni ekki breytt, þ.e. að Alþingi samþykki breytingu á stjórnarskránni, þing verði rofið og nýtt þing samþykki aftur breytingarnar. Þannig segir að það eigi að vera og þannig verður það að vera. Í tillögunni sem við ræðum hér er lagt til að stjórnlagaráðið taki m.a. til umfjöllunar, með leyfi forseta: „Lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.“ Ef stjórnlagaráðið leggur fram einhverjar tillögur um það til Alþingis verðum við á þeim tíma þegar þær liggja fyrir að taka ákvörðun um það. Við verðum jafnframt að hafa í huga að kosningar til stjórnlagaþings voru ekki stjórnarskrárbundnar kosningar sem þýðir að Alþingi hefur allt málið á forræði sínu. Enginn þeirra fræðimanna sem um þetta hefur verið spurðir hafa dregið það í efa. Ég verð að biðjast afsökunar á því, virðulegi forseti, að segja áðan að fræðimenn gætu fabúlerað. Það var vitlaus sögn og ég segi að fræðimenn geta auðvitað velt vöngum eins og annað fólk og þeir geta lýst skoðun sinni en það er okkar stjórnmálamanna að ákveða, það er okkar að ákveða hér á Alþingi. Þess vegna finnst mér allt tal um óvirðingu gagnvart Hæstarétti ekki standast skoðun. Sumir eru einfaldlega á móti því að Alþingi útvisti, ef þannig má að orði komast, því verki að gera tillögu að nýrri stjórnarskrá. Það er allt í lagi. Sumir eru á móti því, aðrir eru á því. Alþingi hefur hins vegar ekki getað klárað það verk á meira en 50 árum sem ég held að séu liðin frá því að fyrst var skipuð stjórnarskrárnefnd. Alþingi hefur aldrei tekist að setja fram tillögu að nýrri stjórnarskrá. Vissulega hefur mannréttindakaflanum verið breytt, ekki skal gera lítið úr því. Einnig hafa verið gerðar breytingar á kjördæmum og kosningalögum en ég held að ég sé ekki mjög ónákvæm þegar ég segi að í slíkum breytingum hafi alltaf verið tekið mið af því að þeir þingmenn sem þá sátu á þingi yrðu endurkosnir við óbreytt kosningaúrslit. Þannig hefur þingmönnum fjölgað jafnt og þétt úr 52 í 63 á lýðveldistímanum. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að Alþingi hefur ekki ráðið við það verkefni að breyta stjórnskipuninni og þó ætti það að vera hverjum manni ljóst að það er nauðsynlegt. Ég vil því leggja til að við samþykkjum þessa þingsályktunartillögu svo hópur þess ágæta fólks sem orðið hefur leiksoppur ónákvæmrar kosningaframkvæmdar samkvæmt ströngu mati Hæstaréttar, mati sem hafði þó engin áhrif á kosningaúrslitin sjálf, það er ekki einu sinni ýjað að því, geti tekið til starfa sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég ætla að staldra við tvö atriði í ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Í fyrsta lagi verð ég að nefna, vegna þess að hv. þingmaður talaði um eins og vinsælt er að segja, að Alþingi sé ófært um að breyta stjórnarskránni. Verð ég þó að geta þess að frá lýðveldisstofnun 1944 hefur stjórnarskránni verið breytt sjö sinnum með gamla laginu. 48 greinar af þeim 80 sem nú eru í stjórnarskrá eru annaðhvort öðruvísi eða nýjar frá 1944, eða rúmur meiri hluti. Nú kann að vera að sumum þyki ekki nóg að gert. Ég get tekið undir að margt í viðbót má lagfæra og breyta en hins vegar er ekki sanngjarnt að halda því fram, eins og vinsælt er í opinberri umræðu, að Alþingi hafi reynst ófært um að breyta stjórnarskránni. Það hefur breytt stjórnarskránni sjö sinnum með gamla laginu og meiri hluta greina stjórnarskrárinnar hefur verið breytt. Svo er það umræða sem við höfum ekki tíma til að fara út í hér, hversu hratt á að breyta stjórnarskrá og hversu mikið á að breyta henni o.s.frv. En þetta eru staðreyndirnar. Sjö sinnum stjórnarskrárbreytingar á lýðveldistímanum og meiri hluta greina stjórnarskrárinnar breytt. Svo ég snúi mér að efni tillögunnar sem hér liggur fyrir, vil ég spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hvort hún telji að samkvæmt tillögunni verði stjórnlagaráð einhvern veginn öðruvísi samkoma en stjórnlagaþing samkvæmt lögunum frá í fyrra að öðru leyti en því 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi áður farið með það fyrir mig hversu oft stjórnarskránni hefur verið breytt, sjö sinnum. En við erum ekki og höfum ekki verið sammála um það hingað til hve miklar breytingar á stjórnarskránni eru nauðsynlegar. Ég geri ekki ráð fyrir að við komumst að neinu samkomulagi um það í dag. Stjórnlagaráð er auðvitað annað fyrirbrigði en stjórnlagaþing. Það hvílir á öðrum grunni. Það verður kosið af Alþingi, forseti kallar fólkið til starfa að beiðni Alþingis. Í þingsályktunartillögunni er útlistað, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi lesið, hvaða verkefni stjórnlagaráðinu er falið. Það er sama verkefni og stjórnlagaþinginu var falið vegna þess að við leggjum það til að ráðinu verði falið að endurskoða og gera tillögu að nýrri stjórnarskrá. Það er sama verkefni en hvílir á öðrum grunni.

Hæstv. forseti. Ég held að það kæmi hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur á óvart ef hún vissi hvað ég er til í að breyta mörgum greinum í stjórnarskránni. Við sem alþingismenn komumst kannski ekki strax í þá umræðu. En látum það vera. Varðandi stjórnlagaráðið get ég ekki lesið annað út úr tillögu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og annarra tillöguflytjenda en að gert sé ráð fyrir að stjórnlagaráðið verði nákvæmlega eins og stjórnlagaþing, nema að það heitir aðeins öðru nafni og að fulltrúarnir, sömu fulltrúar, fá bréf frá forseta þingsins en ekki frá landskjörstjórn. Er það misskilningur hjá mér? Ef það er misskilningur hjá mér að stjórnlagaráðið muni starfa með einhverjum öðrum hætti eða verði á einhvern hátt öðruvísi en stjórnlagaþingið bið ég hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að útskýra það fyrir mér.

Já, það væri óskandi að við hv. þingmaður kæmumst í það á kjörtímabilinu að ræða þær tillögur sem vonandi koma frá stjórnlagaráði um breytingar á stjórnarskránni. Þá kemur í ljós hvað hann vill breyta miklu. Ég geri ekki lítið úr því að það er umræða sem ég hlakka til að eiga. Það er ljóst að þetta er sama fólkið og fékk kjörbréf í þeirri kosningu sem hefur verið ógild en það er ekki lengur þjóðkjörið. Það verður skipað af Alþingi. En enginn vafi á því að þetta fólk nýtur trausts fjölda Íslendinga. Ég tel að Alþingi hafi aldrei fyrr getað skipað í nefnd með jafngóðum leiðarvísi að því hvaða fólki það á að treysta fyrir mikilvægum verkefnum. 
            

Virðulegi forseti. Ég hlýt að mótmæla mjög ákveðið þeim fullyrðingum hv. þingmanns að með tillögunni sé farið að niðurstöðu Hæstaréttar sem ógilti kosningarnar til stjórnlagaþinga. Í rauninni eru slíkar fullyrðingar einhver mestu öfugmæli sem ég hef heyrt í þessum sal, hef ég þó heyrt ýmislegt hér. Ekki er farið að niðurstöðu Hæstaréttar með þessum tillöguflutningi. Niðurstöður Hæstaréttar eru hafðar að engu og farið á svig við niðurstöður æðsta dómstóls landsins af tillöguflytjendunum þremur, hv. þingmönnum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvernig hún telji að á því standi að tveir lagaprófessorar við lagadeildir háskólanna lýsi því yfir opinberlega að þessi leið feli í sér að farið sé á svig við niðurstöður Hæstaréttar. Man hv. þingmaður eftir því þegar hv. allsherjarnefnd fundaði í kjölfar kosninganna og lagaprófessorarnir tveir, Róbert Spanó og Ragnhildur Helgadóttir að viðbættum Eiríki Tómassyni, prófessor í stjórnskipunarrétti við lagadeild Háskóla Íslands, vöruðu nefndina við að fara þá leið sem hér er lagt til að farin verði? Í ljósi yfirlýsinga hv. þingmanns vil ég spyrja: Hvers vegna skyldi hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson, æðsti maður dómsmála í landinu, lýsa því yfir að honum hugnist ekki þessi leið vegna þess að við eigum að hlýta niðurstöðu Hæstaréttar hvað sem okkur finnst um hana, það dugi engin skemmri skírn? Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir auðvitað að 

Virðulegi forseti. Ég þekki marga málsmetandi menn og valinkunna sem eru sammála þessari niðurstöðu þannig að ég vil biðja hv. þingmann að vera ekki með öfugmæli af þessu tagi í ræðustól Alþingis. Hvað varðar fundinn í allsherjarnefnd spurði ég sérstaklega að því hvort þetta stangaðist á við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Ég hef spurt fleiri lögfræðinga að þessu. Ég fæ alltaf svarið nei. En síðan segja menn: En það gæti verið óráðlegt. Það gæti valdið því að fólk segði þetta og hitt. Að vera stjórnmálamaður er að þora að ákveða. Mér finnst algjörlega undarlegt að þingmenn ætli á átta vikum fyrst að láta forsetann koma í veg fyrir lagafrumvarp sem samþykkt var með auknum meiri hluta á þingi og síðan láta Hæstarétt með, hvað á ég að segja, smámunasemi eyðileggja þá merku tilraun sem hér er verið að gera til að fá fólk sem fólkið í landinu treystir til að gera drög að nýrri stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Þarna kom það. Það á ekki að láta Hæstarétt eyðileggja kosninguna. Hv. þingmaður er greinilega ósáttur við niðurstöðu Hæstaréttar og telur í ljósi þeirrar stöðu sem hún er í á þinginu að eðlilegt sé að hún hafi þá niðurstöðu að engu vegna þess að hún er henni ekki þóknanleg. Þarna kom ástæðan fyrir því af hverju gengið er fram með þessum hætti. Ég held að hv. þingmaður ætti reyndar að tala varlega um þjóðina í þessu sambandi vegna þess að þjóðin hafði engan áhuga á þessum kosningum. Það var mjög dræm þátttaka í þeim. Ég nefndi til sögunnar, þegar ég færði rök fyrir því að með tillögunni væri niðurstaða Hæstaréttar höfð að engu, álit lagaprófessora sem eru sérfróðir á þessu sviði. Hv. þingmaður gerir ekkert með þeirra álit. Ég nefndi líka að æðsti yfirmaður dómsmála í landinu, Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra, hefur lýst því yfir að hann treysti sér ekki til að styðja tillöguna, hún hugnist honum ekki, vegna þess að menn eigi að hlýta niðurstöðum Hæstaréttar. Það þarf engan geimvísindamann til að skilja hvað í þessu felst, það er alveg augljóst. Þess vegna sagði ég að æðstu menn dómsmála á Íslandi, færustu fræðimenn okkar á sviði lögfræði, hefðu komist að einróma niðurstöðu. Hv. þingmaður segist þekkja ýmsa valinkunna menn sem hafi mælt með niðurstöðunni sem hér er lögð til að fáist í málið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða fræðimenn þetta séu. Það hefur a.m.k. farið býsna lítið 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega undarlegt að maður láti hafa sig í að taka þátt í umræðu á þessu plani. Hæstv. innanríkisráðherra getur gefið þær yfirlýsingar sem hann vill. Hann segist vera, ég held ég hafi lesið það einhvers staðar, vörslumaður Hæstaréttar eða eitthvað af því taginu. Þá get ég alveg eins sagt að ég ætli að vera vörslumaður þingsins. Ég ætla að vera vörslumaður þess að sú mikla ákvörðun sem tók átta mánuði að vinna að í fyrra nái fram að ganga. Mér er fullkunnugt um að sjálfstæðismenn eru á móti þeirri leið en það verður svo að vera. Þeir eru 16, við erum 63.

Virðulegi forseti. Ég gæti haft þessa ræðu mína ákaflega stutta. Ég gæti sagt að ástæða þess að ég hafi boðið mig fram til Alþingis eftir hrunið hafi verið sú að ég hafi haft löngun til að takast á við það sem þurfti að byggja upp, endurreisa Ísland. Og ég vildi, eins og Framsóknarflokkurinn, hafa stjórnlagaþing til að auka traust á stjórnskipuninni. Ég hefði hins vegar haldið að það væri þá rökrétt framhald þess að við mundum byggja endurreisnina á því sem við ættum traustast í landinu, á því sem þjóðin - sem menn stundum vilja fara varlega og sparlega með að tala um, og sumir vilja ekki einu sinni heyra minnst á - treystir; hún treystir lögreglunni, hún treystir dómstólum. Og ef við getum ekki byggt endurreisn Íslands á trausti á Hæstarétti er illa komið fyrir okkur. Ég veit eiginlega ekki hvert þessi umræða um stjórnlagaþing hefur leitt okkur. Í tillögu til þingsályktunar, svokallaðri 63:0, segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að taka verði gagnrýna íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum, stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Af hverju í ósköpunum getum við ekki nýtt tækifærið og gert hlutina almennilega eftir að ljóst varð að stjórnlagaþingið og kosningarnar til þess voru klúður, dæmdar ógildar af Hæstarétti? Af hverju í ósköpunum einhendum við okkur ekki í að hafa þetta verklag okkar af viti? Þessi stjórnarskrá er eitt mikilvægasta verkefni sem þarf að vinna hér á lýðveldistímanum - af hverju í ósköpunum köstum við til þess höndunum? Af hverju í ósköpunum förum við gegn niðurstöðu Hæstaréttar í þessu máli, sem ógilti kosninguna? Það var margt annað að þessari kosningu, m.a. tókst ekki að virkja áhuga þjóðarinnar. Það hefði kannski þurft að eyða aðeins meiri tíma í að ræða stjórnarskrána í fjölmiðlum, hér á þingi, og reyna að örva áhuga almennings á þessum kosningum. Kannski ættum við að einhenda okkur í það og kannski ættum við að einhenda okkur í að undirbúa þetta mál mun betur en hér stefnir í. Ég óttast dálítið þá umræðu sem hér hefur verið á síðustu dögum og virðingarleysið við þá stjórnskipun sem við höfum í dag. Sú umræða birtist með ýmsum hætti. Hún birtist til að mynda í umræðum hér í þinginu um kjör landskjörstjórnar þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lýsir því yfir að þar sem aðrir flokkar hafi ekki stillt upp sama fulltrúa og sagði af sér séu þeir að lýsa vantrausti á hann. Hvers lags háðung er þetta? Ég get lýst því yfir að við framsóknarmenn vorum ekki að lýsa vantrausti á okkar hæfa fulltrúa í landskjörstjórn. Landskjörstjórnin tók hins vegar á sig þetta klúður og sagði af sér til að axla ábyrgð. Það hefði kannski verið réttara að það hefðu fleiri gert og í fleiri málum. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði að þetta væri pólitískt mat, það ætti að leysa vandamál með þessum hætti. Af hverju erum við að reyna að leysa svona vandamál á þennan hátt? Af hverju vöndum við okkur ekki frekar við lagasmíðina og við kynninguna þannig að meiri líkur verði á að fólk taki þátt í kosningunum svo að meiri sátt verði um að fara í endurnýjun á stjórnarskránni sem er tímabær - við þurfum að vanda okkur við það verk, það er kannski eitt mikilvægasta verkefni sem við höfum farið í á lýðveldistímanum. Hæstv. umhverfisráðherra hefur hafnað því að axla ábyrgð á að hafa brotið gegn dómum Hæstaréttar. Það er önnur mynd þess að vanvirða stjórnskipunina sem við þekkjum og þann grundvöll sem við þó virðum og þjóðin virðir og hefur sýnt sig í skoðanakönnunum. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom hingað upp áðan og talaði um að uppkosningu hefði verið frestað vegna þess að ekki væri tími til að fara yfir frumvarpið og breyta því. Á sama tíma sagði hv. þingmaður að verið væri að drífa sig í að breyta nýju frumvarpi, nýjum lögum, sem eru eins árs, um þjóðaratkvæðagreiðslur, það ætti að drífa í því. Hv. þingmaður kom líka upp í andsvari og sagði að það væri ekki líðandi að láta forsetann koma í veg fyrir eitt og láta Hæstarétt koma í veg fyrir annað. Ef þetta er hugsunarhátturinn sem fylgir endurskoðun á stjórnarskránni erum við á rangri leið. Við eigum að vanda okkur. Við vorum ánægð með rannsóknarskýrslu Alþingis og við vorum ánægð með þingmannaskýrsluna og þingsályktunartillöguna sem við samþykktum 63:0. Við vorum meðal annars ánægð vegna þess að það fólk sem kom til aðstoðar við okkur í þeirri vinnu var talið óvilhallt og yfir gagnrýni hafið. Nú þegar það er gagnrýnt að verið sé að fara á svig við dóm Hæstaréttar og sveigja hlutina eftir hentugleikum, menn ætli bara að leysa málið pólitískt, gera menn því jafnvel skóna að þetta sama fólk megi bara hafa sínar skoðanir, það sé ekki lengur óvilhallt, hvorki hæstaréttardómarar né prófessorar við Háskóla Íslands eða Háskólann í Reykjavík. Við erum komin mjög langt út á götu glötunar ef við ætlum ekki að virða þá stjórnskipun sem við höfum, þó svo við höfum fullan vilja til að fara í endurskoðun á stjórnarskránni. Við hljótum að þurfa að virða það sem við höfum. Þannig byggjum við upp traust á stjórnskipuninni og þannig byggjum við upp traust á Alþingi. Við byggjum ekki upp traust með því að fara þannig fram að við séum bara í pólitík og tilgangurinn helgi meðalið, að við gerum bara það sem okkur hentar á hverjum tíma og látum á það reyna og verjumst síðan gagnrýni úr ræðustól eða í fjölmiðlum eins og okkur hentar. Ég held við ættum að skoða aðrar leiðir. Ég held við ættum að gefa okkur þann tíma sem til þarf. Ég hef velt því fyrir mér við umræðurnar í dag hvort menn telji að kjörtímabilið sé útrunnið, hvort tími þeirra sem nú stjórna sé útrunninn, það sé þess vegna sem drífa eigi í þessu. Ég veit ekki betur en við séum ekki einu sinni hálfnuð á þessu kjörtímabili. Við höfum nægan tíma. Vöndum okkur við þetta verkefni. Þetta er mikilvægt verkefni. Það var klúður hvernig var að þessu staðið. Lærum af því. Eitt klúðrið var til að mynda fólgið í því að þrátt fyrir að vel hafi tekist til hvað varðar kynjahlutfallið þá mistókst algjörlega að kjósa fólk úr mismunandi byggðarlögum þessa lands. Það mistókst líka að kjósa fólk úr mismunandi atvinnugreinum þessa lands. Það er alveg augljóst þegar litið er á hópinn. Ég hef velt því fyrir mér hvort við ættum að fara í aðrar kosningar og jafnvel setja upp 25 manna einmenningskjördæmi til að tryggja að fólk kæmi úr öllum byggðarlögum. Ég gæti ímyndað mér að jafnvel væri hægt að vekja meiri áhuga í hverju þessara 25 einmenningskjördæma á kosningunum, af því þá þekkti fólkið í raun þá sem það væri að fara að kjósa en ekki bara úr fjölmiðlum eða úr sjónvarpinu. Mér finnst áhugavert að við mundum ræða með hvaða hætti við gætum tryggt meiri þátttöku og dreifðari útkomu þeirra sem síðan verða kosnir til að fara yfir stjórnarskrána. Með þessu er ég ekki að gera lítið úr þeim sem nú voru kosnir, þar er margt frambærilegt fólk. Við héldum að það hefði verið lýðræðislega kosið þar til í ljós kom að Hæstiréttur dæmdi kosninguna ógilda. Það eigum við einfaldlega að virða. Þá eigum við að fara til baka og velta því fyrir okkur hvernig við getum gert þetta betur. Það er ekki sú leið sem hér er farin. Ég vil minna á að í Egyptalandi þegar Mubarak fór frá lofaði hann fólkinu stjórnarskrá. Herinn sagði: Þið fáið ykkar stjórnarskrá. 

Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. ræðumanns Sigurðar Inga Jóhannssonar get ég ekki þakkað honum fyrir ræðuna, mér þótti niðurlagið ekki par smekklegt. Ég vil nýta þetta andsvar til að fara yfir það hvaða valkostum stjórnvöld og Alþingi stóðu frammi fyrir eftir að kosningarnar höfðu verið dæmdar ógildar - ekki dæmdar ógildar, það er rangt að taka þannig til orða, það var ákvörðun Hæstaréttar án þess að skilyrði almennra laga um kosningar væru uppfyllt, þ.e. það var engin leiðbeining í því hvernig bregðast ætti við og ekki var heldur bent á að þessir ágallar hefðu haft áhrif á niðurstöðuna. En þetta tvennt er forsenda þess þegar verið er að dæma ógildar kosningar. Það vantaði í þetta. Að öðru leyti held ég að ekki sé hægt að fullyrða að lagasetningin hafi verið gölluð, það var framkvæmdin fyrst og fremst. Þannig að ég vil mótmæla því að menn hafi verið að kasta til þess höndunum að undirbúa þetta stjórnlagaþing hér á Alþingi. Það tók okkur átta mánuði að fara í gegnum þetta mál og komast að tiltekinni niðurstöðu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Heldur hann að það sé trúverðugt gagnvart þjóðinni, gagnvart kjósendum Framsóknarflokksins, sem barðist fyrstur flokka fyrir því að stjórnlagaþing yrði sett á laggirnar, að við tökum átta mánuði til viðbótar í að hugleiða hvernig við ættum að koma því á?

Virðulegi forseti. Síðustu spurningu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur á ég auðvelt með að svara. Af kynnum mínum af framsóknarmönnum eru þeir afar skynsamir og vilja fyrst og fremst að menn vandi sig við það sem þeir gera. Ég er alveg sannfærður um að þar sem menn hafa beðið frá því 1944 eftir nýrri stjórnarskrá, eða frá 1945, gætu þeir alveg hugsað sér að bíða í átta mánuði til viðbótar ef niðurstaðan yrði á þann veg að þverskurður þjóðarinnar kæmi að málum og að vandað yrði til verka svo að við nytum trausts og trúverðugleika. Ég óttast að sú leið sem hér er til umræðu verði ævinlega því marki brennd að farið hafi verið á svig við Hæstarétt, niðurstaða Hæstaréttar, ég held að það heiti það, hafi verið sú að kosningin hafi verið ógild og þar með kannski allir sem þar voru kjörnir. Við ætlum síðan að velja þá 25 hér á þinginu. Það er alveg rétt að 80 þúsund manns kusu þennan hóp en það eru talsvert fleiri sem eru atkvæðisbærir hér í landinu. Við gætum hugsanlega vel fundið okkur einhverja aðra leið til að velja 25 eða 10 eða 30 sem við gætum hugsanlega líka náð sátt um. Ég held að við ættum að fara þá leið að gera þetta eins trúverðugt og hægt er. Ég er sannfærður um að framsóknarmenn mundu styðja það. Ég veit vel að þeir valkostir sem menn stóðu frammi fyrir voru allir slæmir. Þess vegna enduðu menn kannski á þessu. Ég held að þessi kostur hafi ekki verið sá skásti, en ég held að þeir hafi allir verið slæmir. Þess vegna held ég að eina leiðin til að komast út úr þessu hafi verið sú að endurvinna málið 

Herra forseti. Það voru býsna mörg „ef“ í ræðu hv. þingmanns að þetta yrði jafnvel trúverðugt, og framsóknarmenn almennt mundu komast að þeirri niðurstöðu að þetta væri trúverðugt og gott, ef sátt næðist um það, ef fleiri tækju þátt og „ef“ o.s.frv. Ég verð að segja að ég efast um að átta mánuðir mundu duga hér í Alþingi til að ná jafnvíðtækri sátt og náðist síðastliðið haust um kosningar til stjórnlagaþings. Ég met það svo af umræðum sem hafa verið uppi í samfélaginu og ekki síst meðal þingmanna því að þar sem við vorum nú komin, fimm þingmenn, fulltrúar þingflokkanna, held ég að hvert og eitt okkar hafi haft þrjár leiðir, þrjár athugasemdir, við gildandi lög um stjórnlagaþing sem við gætum vel hugsað okkur að breyta, þá erum við kannski komin með 15 grunnbreytingar sem þyrfti að ræða. Nú kom hv. þingmaður hér með eina tillögu til viðbótar, tillögu sem ég hef ekki heyrt áður, og ég er ansi hrædd um að býsna langan tíma þyrfti í Alþingi til að við færum að setja hér upp 25 einmenningskjördæmi í landinu. En er það virkilega tillaga þingmannsins, við þær aðstæður sem nú eru, að við hendum frá okkur öllu því efni og allri þeirri vinnu sem lagt hefur verið upp með frá síðustu kosningum, í maí 2009, og byrjum bara að fitja upp á nýtt - að við endum kannski í 25 einmenningskjördæmum einhvern tímann á árinu 2012 og förum þá að huga að því hvað var í pokanum þegar við hættum verkinu í febrúar og byrjun mars 2011?

Virðulegi forseti. Nei, ég held að engin ástæða sé til að henda frá okkur öllu því efni sem til að mynda þjóðfundurinn og stjórnlaganefndin hafa unnið. Ég held að við séum búin að fara ákveðinn farveg og við erum búin með ákveðinn hluta af vinnunni. Svo þegar kom að því að kjósa til stjórnlagaþings þá mistókst það. Það var niðurstaða Hæstaréttar, samkvæmt lögunum sem við settum, að sú kosning var dæmd ógild. Þar fyrir utan, eins og ég sagði, taldi ég ýmsa aðra annmarka á því, of litla kosningaþátttöku og lélega dreifingu fulltrúa um landið og jafnvel milli atvinnugreina. Ég tel alls ekki að við þurfum að henda frá okkur því sem við erum búin að vinna. Ég segi bara: Við erum komin á þennan stað og ég held við þurfum að vinna vinnuna þaðan betur en við höfum gert til þessa. Ég held að sú leið sem hér er lögð til, og er til umræðu hér í dag, muni dæma sig sjálf til framtíðar, að þar höfum við reynt að fara fram hjá Hæstarétti, sniðganga hann. Við höfum reynt að finna einhverja óformlega lausn, einhverja léttilausn á sama tíma og við höfum verið að gagnrýna hvernig staðið hefur verið að verki í stjórnsýslunni á liðnum árum og áratugum. Ég óttast að þetta sé málið. Þannig að ég held að við þurfum að vanda okkur. Þó að það tæki tímann til 2012 held ég að það væri ekki það versta sem gæti komið fyrir. Ef okkur tækist hitt, að ná nægilegum áhuga í samfélaginu, fengjum eðlilegri dreifingu þeirra sem þarna sætu og þar af leiðandi trúverðugra stjórnlagaþing, sem menn mundu hafa meira traust til, held ég að sú vinna muni skila okkur miklum árangri á næstu 50–100 árum - einhverjir mánuðir til eða frá held 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að við séum ósammála. Ég reyndi að rekja það í ræðu minni hvernig ég komst að þeirri niðurstöðu að mæla fyrir þessari leið. Ég gat þess einnig að við í allsherjarnefnd höfum verið í morgun að breyta, ég ætti að segja lagfæra eða skoða lög um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég lýsi leiðindum mínum, virðulegi forseti, yfir því að hv. þingmaður snúi út úr vegna þess að ástæðan fyrir því er mjög einföld. Nú lúslesa menn lög um atkvæðagreiðslur svo að það sé alveg öruggt að þar sé ekkert í veginum. Þess vegna lögðu bæði starfandi formaður allsherjarnefndar og embættismenn í innanríkisráðuneytinu til að gerðar yrðu tæknilegar breytingar þannig að enginn vafi léki á um hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan á að fara fram. Ég mótmæli því, virðulegi forseti, að út úr þessu sé snúið. Við getum snúið út úr öllu öðru en ég mótmæli því að snúið sé út úr þessu.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvert hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er að fara með því að ég hafi verið að snúa út úr. Ég tók aftur á móti þetta dæmi um það sem mér finnst og í máli mínu fór ég yfir það að hér værum við kannski að reyna að flýta okkur til að komast fram hjá alls konar keldum í staðinn fyrir að vanda okkur og finna réttu leiðina. Það hefði kannski verið þannig að það sem hefði verið gagnrýnt á liðnum árum og jafnvel áratugum í stjórnsýslunni, bæði formleysi og hálfgert stefnuleysi og menn hafi ekki vandað sig nóg, hafi leitt til þess að við værum oft að breyta lögum sem væru jafnvel innan við eins árs, eins og t.d. þessum lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu sem mig minnir að hafi verið samþykkt í júní/júlí í fyrra eða síðastliðið sumar ef ég man rétt. Ég tók það bara sem dæmi, þar sem hv. þingmaður nefndi það að sú vinna væri akkúrat í gangi, að við ættum kannski að vanda okkur í stað þess að reyna að smella þessu stjórnlagaráði upp til þess að leysa einhverja pólitíska leið bara einn, tveir og þrír. Ég er glaður yfir því sem hv. þingmaður nefndi að hér séu bæði þingmenn og embættismenn farnir að lúslesa lög til að reyna að tryggja að í þeim leynist ekki gallar. Ég held að það sé einmitt einn af þeim lærdómum sem við eigum að draga af dómi Hæstaréttar, að vanda okkur betur. Þess vegna væri það sérkennilegt - því tók ég þetta sem dæmi - að við værum á sama tíma að reyna að hrúga upp þessu stjórnlagaráði. Margir valinkunnir, háttsettir og löglærðir menn hafa bent á að verið sé að sniðganga Hæstarétt. Ég held að það sé varasöm leið.

Forseti. Ég vil segja hv. þingmanni það að ég hef unnið að þessu verki núna í hálfan mánuð og ég hef vandað mig sem best ég má. Ég hef ekki hlaupið þar að neinu frekar en ég hljóp að einhverju í morgun í allsherjarnefnd. Mér finnst bara rétt að þingmenn hlusti á það sem sagt er í ræðustól en hlaupi ekki alltaf upp til að snúa út úr því sem hér fer fram.

Hæstv. forseti. Ég gæti svo sem haldið þessa tölu líka og velt því fyrir mér hvert hv. þingmaður væri að fara. En ég held ég hafi reynt að útskýra fyrir hv. þingmanni efnislega hvaða tilgangi það þjónaði að ég nefndi orð þingmannsins í ræðu minni og ætla svo sem ekki að fara að endurtaka það. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það væri afar gæfulegt og heppilegt ef við til að mynda gerðum það að raunveruleika að draga lærdóm af því sem við ætluðum að gera í skýrslunni 63:0, sem er m.a. um umræðumenningu og hegðan okkar stjórnmálamanna, 

Forseti. Við stóðum frammi fyrir fjórum leiðum og engin þeirra var fullkomin, engin þeirra var fullkomlega góð og engin þeirra var fullkomlega vond en þó voru nokkrar ógerlegar eftir að við höfðum farið marga hringi í gegnum þetta ferli. Það var svolítið merkilegt að hlusta á fulltrúa Framsóknarflokksins núna af því að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson var algerlega á öndverðum meiði og það má eiginlega segja að hann sneri mér til þess að líta betur á tillöguna um stjórnlagaráð. Í upphafi var ég eindregið fylgjandi því að við mundum reyna að fara þá leið sem kölluð hefur verið fjórða leiðin, að endurtelja atkvæðin og bregðast við þeim meiri háttar ágöllum sem Hæstiréttur taldi ástæðu til ógildingar, en þá var það svo að Gísli Tryggvason lagði til hina sömu leið við Hæstarétt og hann hafnaði henni og þá þurftum við að slá hana út af borðinu. Það hefði verið praktískasta leiðin því að það hefði ekki verið mikill tilkostnaður og þá hefði maður getað orðið við hinum meintu ágöllum Hæstaréttar. Þá skoðuðum við tvær leiðir og kannski þá leið sem talin hefur verið lagatæknilega séð besta leiðin. En við skulum ekki gleyma því að Hæstiréttur af einhverjum ástæðum, ég veit ekki hvort það er bara svona léleg stjórnsýsla eður ei en það misfórst að setja leiðbeiningar um það hvernig við ættum að bregðast við þessari ógildingu. Það sýnir kannski eðli málsins að út af því að þetta var ekki hefðbundin kosning og ekki stjórnarskrárbundin vantaði hefðbundnar tæknilegar útfærslur á því hvernig bregðast skuli við slíkri ógildingu. Uppkosning var eitthvað sem við skoðuðum mjög vel. Ég hugsa að við hefðum sennilega náð annaðhvort sátt um það eða um það sem nú er kallað stjórnlagaráð ef ekki hefði komið til að forseti lýðveldisins ákvað að hlusta á ákall 20% þjóðarinnar um að fá þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave. Þá vorum við komin í töluvert mikla tímapressu. Ég spurði fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni okkar bara beint hvort hann teldi einhverjar líkur á því að Sjálfstæðisflokkurinn mundi þurfa að tjá sig það mikið um málið að við mundum hugsanlega missa af þessum þrönga tímafresti til að láta uppkosninguna fylgjast að með þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave. Mér skildist á fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni að þeir þyrftu að fá að tjá sig afar mikið um þetta mál enda er það flókið og margslungið.  Við skoðuðum leiðina að kjósa aftur frá upphafi og það var alveg ljóst, miðað við hvað kom fram í orðræðunni og umræðunni í nefndinni, að allir vildu fá að koma með tillögur að breytingum sem hefði þýtt að við hefðum þess vegna getað setið út kjörtímabilið við að ræða þær breytingar því að þær eru það veigamiklar og ég er bara alls ekki viss um að sátt hefði náðst um það. Það var loforð núverandi ríkisstjórnar og eitt af okkar stóru málum í Hreyfingunni að þjóðin fengi að velja fulltrúa á stjórnlagaþing til þess að endurskoða stjórnarskrá okkar. Ég get alveg tekið undir, ef við ætlum að fara út í að gagnrýna framkvæmdina á öllu þessu ferli, að veigamesta gagnrýni mín snýr fyrst og fremst að því að mér hefur ekki fundist að okkur hafi tekist að ná upp umræðu um hvernig samfélagssáttmála við viljum hafa sem þjóð, en ég sé ákveðið tækifæri til þess með þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök atriði ef farið yrði út í það. Það er náttúrlega á forræði stjórnlagaráðs hvernig þær tillögur verða, hvers konar þjóðaratkvæðagreiðsla verður. En ég sé fyrir mér tækifæri fyrir þessa orðræðu þegar tillögurnar eru komnar, ég held að orðræðan og áhuginn kvikni þegar þetta er ekki lengur eingöngu abstrakt, leiðbeiningarnar um það sem stjórnlagaráð ætti að hafa til sérstakrar umfjöllunar er svolítið abstrakt fyrir venjulegt fólk. Ég ræddi við þrjár ungar stúlkur úr Kvennaskólanum í dag sem eru í stjórnmálafræði og ég spurði þær, þær eru reyndar nýbyrjaðar, hvort þær hefðu fengið einhverja umfjöllun um stjórnarskrána í námi sínu. Svo var ekki en ég vona að það verði. En það er ýmislegt abstrakt í þessari orðræðu sem við erum vön að hugsa um en hinn almenni borgari er kannski ekkert að spá í þessar abstrakt hugmyndir um þrískiptingu valds o.s.frv. Það er ekki eitthvað sem fólk hugsar um dagsdaglega, það eru aðrir hlutir sem skipta fólk meira máli. Ég held að þegar tillögurnar verða komnar á mannamál, ég vona svo sannarlega að stjórnarskrá okkar hin nýrri verði á mannamáli og það eru meiri líkur á því ef tekið er tillit til þjóðfundarins þar sem var slembiúrtak, þúsund einstaklingar sem fengu að koma með tillögur um hvað þeim finnst mikilvægast að sé í samfélagssáttmála okkar. Ég held að við gætum í verið hér í allan dag og í margar vikur og kannski um árþúsundir að rökræða um hvernig á að framkvæma þetta verk. Það var engin lausn góð en á endanum fannst mér rétt eftir mikla umhugsun, og ég fann það í nefndinni að það fannst engum þetta auðvelt verk, að við förum þá leið sem lögð er til með þessari þingsályktunartillögu, að þingið skipi þá 25 sem með óyggjandi hætti náðu kjöri. Við erum oft í vandræðum með hverja við eigum að velja í nefndir, á hvers forræði það er. Það er varla hægt að fá betri leiðbeiningu en þá sem kemur upp úr kjörkössum 80 þúsund einstaklinga. Mér finnst að við eigum að hlusta á það. Mér finnst að við eigum að finna lausn á þessu máli. Það er það sem við þurfum að gera. Við erum að leggja fram lausn hér, það var aldrei rætt og það var aldrei stemningin í þessari nefnd að við værum að reyna að finna einhverja leið til að vanvirða Hæstarétt, alls ekki, en við viljum heldur ekki vanvirða vilja 80 þúsund Íslendinga. Við viljum ekki vanvirða ákall um umbreytingar hér. Við eigum að finna lausn og við skulum finna hana saman. Hættum þessum Morfís-leikjum og finnum lausnir saman. Það er það eina sem ég bið um.

Virðulegi forseti. Ég get svo sem tekið undir það með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að finna þarf lausn á þessu vandamáli en það er mjög mikilvægt að eitthvert vit sé í þeirri lausn sem lögð er fram og að hún sé í einhverju samræmi við niðurstöður æðstu og virðulegustu stofnana þessa samfélags sem hafa tekið afstöðu til málsins. Mig langar til að spyrja hv. þingmann vegna orða hennar í ræðustól og sömuleiðis vegna þess sem kom fram í frammíkalli hennar fyrr í dag í þessari umræðu. Er hún þeirrar skoðunar að þeir 25 einstaklingar sem hlutskarpastir voru í stjórnlagaþingskosningum hafi með óyggjandi hætti náð kjöri í kosningunni? Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar þrátt fyrir að kosningin hafi verið ógilt af æðsta dómstóli landsins að þeir séu rétt kjörnir fulltrúar? Í öðru lagi, af því að hv. þingmaður er með mikið látbragð úti í sal þegar ég varpa fram spurningum til hennar og henni líður greinilega eitthvað hálfilla yfir þessum spurningum, langar mig til að spyrja hv. þingmann út í annað atriði. Tillagan gengur út á það að í stað þess að boðað sé til stjórnlagaþings samkvæmt upprunalegri tillögu sé skipuð nefnd, nefnd á vegum ríkisins sem kölluð er stjórnlagaráð, og ég geri ráð fyrir að nefndarmenn fái einhverja þóknun fyrir störf sín. Er gert ráð fyrir því úr því að hv. þingmaður 

Forseti. Því miður virðist það vera svo að allmargir sjálfstæðismenn geti ekki komið sér upp úr Morfís-gírnum og það er sorglegt. Þegar ég tók þátt í kosningu til stjórnlagaþings lagði ég töluvert mikla vinnu á mig og ég held að allir sem tóku þátt í þeirri kosningu hafi lagt mikla vinnu á sig við að velja það fólk sem það treysti best til að koma með tillögur að breyttri stjórnarskrá. Við vitum mjög vel að Sjálfstæðisflokkurinn vill alls ekki að almenningur landsins komi að því að breyta stjórnarskrá okkar, þeir vilja það ekki. Þeir vilja að þingið geri það. Þess vegna láta þeir svona og þess vegna finnst manni svolítið sorglegt að horfa upp á þá orðræðu sem hér er.

Viltu svara spurningunum?

Við erum búin að útskýra af hverju við fórum þessa leið. Ég bendi bara hv. þingmanni á að lesa þingsályktunartillöguna og þá greinargerð sem henni fylgir.

Virðulegi forseti. Mér þykir dapurlegt að hv. þingmaður geti ekki rætt þetta mál málefnalega. Ég legg fyrir hana spurningar vegna þess að hún er einn af flutningsmönnum tillögunnar og hún svarar þeim í engu. Ég spurði hana hvort hún væri þeirrar skoðunar enn þá þrátt fyrir ógildingu Hæstaréttar á stjórnlagaþingskosningunum að þessir 25 einstaklingar væru rétt kjörnir. Ég vil fá svar við þeirri spurningu. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann að því hver þóknun nefndarmanna í stjórnlagaráði verður. Hv. þingmaður sem flutningsmaður tillögunnar hlýtur að geta upplýst um það. Munu þessir nefndarmenn fá rúma hálfa milljón í þóknun á mánuði fyrir að sitja í þessari nefnd ríkisins? Ég hef aldrei setið í launuðum nefndum á vegum ríkisins, en ef þetta er svo tel ég að þetta séu hæstu þóknanir sem um getur í sögu nefnda hins opinbera og séu kannski meira 

Virðulegi forseti. Ég kem ekki upp til að standa í Morfís-leikjum við hv. þingmann. Ég vil byrja á að þakka henni fyrir ræðu sína. Hún fór ágætlega yfir skoðanir sínar á þessu máli. En, virðulegi forseti, hv. þingmenn verða að þola það að þeir séu spurðir út úr og verða að sýna þá kurteisi að svara og það eru ekki Morfís-æfingar að spyrja spurninga. Við erum ósammála um ýmsa hluti og það er ekki heldur Morfís-æfingar að vera ósammála, við erum á Alþingi til að ræða ólíkar skoðanir. Það er ýmislegt athugavert við þetta mál að mínu viti en úr því að hv. þingmaður nefndi skoðanir Framsóknarflokksins í þessu máli er það þannig, eins og öllum er kunnugt, að það eru einfaldlega skiptar skoðanir um málið. Okkar ágæti fulltrúi í nefndinni fékk sjálfdæmi um hvað hann taldi best að gera. Það var ekki nein lína frá flokknum í því. Ég er alfarið á móti því að fara þessa leið. Mér persónulega finnst þetta versta mögulega leiðin. Ég hefði viljað að við gæfum okkur tíma, ef við ætlum að halda stjórnlagaþing, til að vanda mjög til þess verks, gæfum okkur tíma til að semja skotheldar reglur og halda svo þingið eftir einhverja mánuði og gera það eins og fólk. Mér finnst þetta vera krókaleið fram hjá dómi Hæstaréttar svo ég segi bara mína skoðun á því. Mig langar í fyrra andsvari að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi engar áhyggjur af því undir þeirri pressu sem þetta mál er unnið, af því að það virðist vera mikill vilji til að hraða málinu og það komi einhver niðurstaða, að það sé hætta á því að niðurstaðan verði snöggsoðin. Hér er um að ræða stjórnarskrá lýðveldisins og mér finnst við ekki mega umgangast hana - ég er ekki að segja að þingmenn geri það - eins og við séum að breyta fundarsköpum í einhverjum klúbbi eða einhverju slíku. Þetta er það stórt og mikið mál.

Forseti. Ég hef reyndar aldrei upplifað það að sá hv. þingmaður sem síðast mælti væri í Morfís-leikjum en það er annað og ég var ekki að beina því að honum. Til að svara hv. þingmanni þá er það nú svo, eins og ég hef útskýrt áður, að ég held að engin af þessum leiðum sé fullkomin. En ég verð samt að segja að mér finnst gríðarlega mikilvægt - 

Virðulegi forseti. Ég gleymdi áðan að nefna það að ég er sammála því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns að það þarf að finna lausn á þessu máli. Við hófum þessa vegferð og verðum því að finna lausn á því. Við erum svo kannski ósammála um hvaða lausn sé best í málinu. Það sem kom fram undir lokin í svari hv. þingmanns er einmitt það að við verðum að hafa frið um þá sem starfa að þessu. Nú er það svo að úr því að þessi leið er farin þá sýnist mér að ekki verði friður um þessa framkvæmd og um þessa nefnd, því miður. Ég get alla vega ekki sætt mig við að þeir ágætu einstaklingar sem þarna eru eigi meiri rétt á að sitja þarna og taka þátt í þessari vinnu en einhver hér inni eða hver annar. Þetta ágæta fólk bauð sig fram, aðferðafræðin brást. Þetta var dæmt eða ekki dæmt, 

Forseti. Þarna er ég alls ekki sammála hv. þingmanni af því að það kemur ekkert fram í ógildingu Hæstaréttar sem gefur til kynna að atkvæðin sem þetta fólk fékk hafi ekki verið réttilega fengin, ekki neitt. Ég get því ekki fallist á þessi rök. Mér finnst eins og ég sagði áður að við getum varla fengið betri leiðbeiningu um hverja velja ætti í slíka nefnd en þessa einstaklinga. Það er alveg sama hvaða leið við mundum reyna að fara, það mundi ríkja um það ósætti. Þetta er mjög umdeilt mál. Það eru ákveðnir aðilar í samfélaginu sem vilja alls ekki að þjóðin hafi svona mikið um þessi mál að segja. Við þurfum að horfast í augu við það.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að spyrja hv. þm. Birgittu Jónsdóttur svipaðrar spurningar og ég spurði hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur áðan, hvort ekki sé réttur skilningur hjá mér að stjórnlagaráðið eigi miðað við tillöguna sem hér liggur á borðinu, að vera eins og stjórnlagaþingið að öðru leyti en því að nafnið hefur breyst og að fulltrúarnir eigi að fá skipunarbréf frá forseta Alþingis en ekki kjörbréf frá landskjörstjórn.

Þá svara ég bara eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, að það er ljóst að stjórnlagaráð og stjórnlagaþing er byggt á ólíkum grunnum. Starfsreglum hefur verið breytt um hvernig nefndarskipan og annað verður þannig að þetta verður með allt öðru sniði í núverandi mynd.

Hæstv. forseti. Ég held að það liggi ekki fyrir að starfsreglur verði öðruvísi. Það er reyndar getið um það í tillögunni, ef ég man rétt, að starfsreglurnar verði settar af stjórnlagaráði sjálfu en ekki af forseta Alþingis eða forsætisnefnd Alþingis eins og gert var ráð fyrir í stjórnlagaþingslögunum. Ég hygg að þetta sé rétt. Að öðru leyti sýnist mér að nafnið hafi breyst, mér sýnist að skipunin hafi breyst. Ég sé ekki betur en að öðru leyti sé gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan í samtali við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, að sama fólkið sé fengið til sama verkefnis á álíka löngum tíma og að umgjörð starfsins að öðru leyti eigi að vera sú hin sama. Í mínum huga er þetta fyrst og fremst nafnbreyting en hin efnislega breyting er engin 

Forseti. Mig langaði til að nota tækifærið fyrst það var engin spurning hjá hv. þingmanni að leggja áherslu á að alveg eins og hefur komið fram í máli mínu, og mér láðist að svara samflokksmanni hv. þingmanns, að þegar fólkið var kjörið álitu allir að það væri réttilega kjörið. Síðan kemur ágalli á framkvæmd kosningarinnar sem í engu rýrir þá staðreynd að þessir aðilar voru réttilega kjörnir þannig að lagatæknilega séð verð ég að fallast á að kosning þessa fólks var ógild en í hjarta mínu var kosning þess gild.

Virðulegi forseti. Nú liggur það fyrir að þrír hv. þingmenn þriggja stjórnmálaflokka á Alþingi, Samfylkingar, Vinstri grænna og Hreyfingar, hafa lagt fram tillögu þar sem lagt er til að skipað verði 25 manna stjórnlagaráð sem ætlað er að leggja til breytingar á stjórnarskránni. Þessi tillaga er í rauninni viðbragð við því dómadagsklúðri sem við urðum vitni að fyrir nokkrum mánuðum þegar upplýst var að við völd í þessu landi væri stjórn sem getur ekki staðið skammlaust að almennum kosningum í landinu. Þessi tillaga nýtur reyndar stuðnings þingmanns Framsóknarflokksins sem af einhverjum ástæðum hefur síðan ekki treyst sér til að standa að eigin tillögu í þinginu. Virðulegi forseti. Ég tel að af þeim kostum sem í boði voru eftir að Hæstiréttur komst að niðurstöðu sinni hafi meiri hluti samráðsnefndar þingmanna valið þann versta sem í boði var. Með þessari tillögu leggja hv. þingmenn til að Alþingi Íslendinga hafi að engu niðurstöðu Hæstaréttar Íslands, æðsta dómstóls landsins, um að ógilda kosningu til stjórnlagaþings. Til að bíta höfuðið af skömminni gengur tillagan út á það að forseta Alþingis verði falið það verkefni að fullfremja verknaðinn. Við skulum rifja það upp að kosið var til stjórnlagaþings á síðasta ári. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að framkvæmd kosningarinnar bryti í bága við lög landsins. Þess vegna var kosningin ógilt og í kjölfarið voru kjörbréf þeirra sem bestum árangri náðu ógilt. Kosningin hafði með öðrum orðum ekkert gildi. Engu að síður leggja hv. þingmenn nú til að áfram skuli haldið eins og ekkert hafi í skorist. Þeir 25 einstaklingar sem hlutskarpastir urðu í kosningunum ógildu og hafa ekki lengur kjörbréf frá landskjörstjórn upp á vasann skulu engu að síður taka sæti á þessari samkomu sem nú verður gefið annað nafn, stjórnlagaráð. Ég fæ ekki betur séð en að verkefni þeirra verði það sama, og launakjör væntanlega óbreytt. Það blasir við öllum að með tillögu sinni leggja hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir það til að Alþingi fari á svig við niðurstöðu Hæstaréttar Íslands og hafi hana að engu. Það eru ekki bara pólitískir andstæðingar þingmannanna sem sjá þetta. Undir þá skoðun hafa tveir lagaprófessorar við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík tekið, þau Róbert Spanó og Ragnhildur Helgadóttir. Það hefur Ögmundur Jónasson, hæstv. innanríkisráðherra og æðsti yfirmaður dómsmála á Íslandi, einnig gert. Hann getur auðvitað ekki annað stöðu sinnar vegna. Dómsmálaráðherra landsins getur ekki stutt tillögu sem hefur það að markmiði að hafa niðurstöður æðsta dómstóls landsins að engu. Hann getur ekki tekið þátt í því að grafa undan dómskerfinu í landinu með þeim hætti. Það segir sig sjálft. Það er það sem þessi tillaga gengur út á og það upplýsti og staðfesti hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir í andsvari áðan þegar hún lýsti því yfir að það mætti ekki gerast að Hæstiréttur Íslands eyðilegði með lagatúlkunum sínum kosninguna til stjórnlagaþingsins. Á andsvari hv. þingmanns var reyndar greinileg einhver „frústrasjón“ út í forseta lýðveldisins fyrir að synja Icesave-lögunum staðfestingar, hún spilaði þarna inn í, en þetta kom fram í andsvari hv. þingmanns. Þá ber að hafa í huga að Hæstiréttur Íslands komst að niðurstöðu samkvæmt þeim lögum sem gilda í landinu og allir dómarar réttarins sem tóku þátt í því að taka þessa ákvörðun voru um það sammála. Virðulegi forseti. Það er að mínu mati mjög alvarlegt mál að á Alþingi Íslendinga fyrirfinnist fólk sem sjái enga ástæðu til að farið sé að niðurstöðum Hæstaréttar. Enn alvarlegra er að hv. þingmenn virðast njóta liðsinnis og stuðnings hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra landsins við þennan fráleita tillöguflutning. Þeir alþingismenn sem flytja og ætla að styðja tillögu um stjórnlagaráð eins og hún er fram sett verða að svara þeirri spurningu hvort þeir telji yfir höfuð ástæðu til að hér á landi sé starfræktur Hæstiréttur. Afstaða þeirra til niðurstöðu dómstólsins í stjórnlagaþingsmálinu hlýtur að benda til þess að þeir telji dómstólinn óþarfan fyrst þeir sjá ekki ástæðu til að fara eftir niðurstöðum hans. Þar við bætist auðvitað, virðulegi forseti, sú skammsýni sem í tillögunni felst. Ég spyr: Hvernig geta þeir hv. alþingismenn sem að tillögunni standa ætlast til þess að almenningur á Íslandi hlíti niðurstöðum æðsta dómstóls landsins í öðrum málum ætli þeir sér sjálfir ekki að hlíta niðurstöðu réttarins í þessu máli? Þeirri spurningu verða þingmennirnir auðvitað að svara. Hvað ætli yrði sagt ef Hæstiréttur Íslands ógilti kosningar til Alþingis eða sveitarstjórna? Við skulum tala um alþingiskosningar; hvað ætli yrði sagt ef Hæstiréttur Íslands ógilti kosningar til Alþingis en hópur manna mundi ákveða að þeir sem bestum árangri náðu í hinum ógildu kosningum mundu engu að síður taka sæti á Alþingi sem starfa ætti það kjörtímabil og undir nýju nafni? Það hefði kannski verið full ástæða fyrir hv. þingmenn sem flytja þessa tillögu og þá sem ætla eftir atvikum að styðja hana að velta því fyrir sér hvaða fordæmi þeir eru að gefa varðandi framtíðina. Við höfum komið okkur saman um það í þessu samfélagi að hlíta niðurstöðum dómstóla, ekki síst æðsta dómstóls landsins, Hæstaréttar Íslands, enda verður niðurstöðum hans ekki áfrýjað. Þannig hefur það verið hér á landi, ekki bara í áratugi heldur í aldir, og þannig hefur það verið í öllum réttarríkjum þessa heims. Nú er verið að stíga skref í átt frá þeim sáttmála og þeirri sátt sem við höfum komið okkur saman um, bæði okkar kynslóð og fyrri kynslóðir. Það er dapurlegt að það séu þingmenn á Alþingi sem vilja stíga það skref. Virðulegi forseti. Ég tel að hafi Ísland glatað trausti umheimsins í efnahagshruninu sé þessi tillöguflutningur ekki til þess fallinn að endurheimta það traust sem glatast hefur. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar Íslendinga að fréttir af því að hópur alþingismanna leggi það til við Alþingi að niðurstöður Hæstaréttar verði að engu hafðar berist ekki mjög langt út fyrir landsteinana. Slíkur fréttaflutningur mundi að mínu mati endurspegla skýrt í hversu miklar ógöngur stjórnmál á Íslandi eru komin þegar tillögur eins og þessar eru lagðar fram og það lagt til að þær verði samþykktar.

Virðulegi forseti. Það fer ekki á milli mála að hv. þingmaður er alveg hneykslaður upp fyrir haus. Ég ætla annars ekki að dvelja mikið við tilfinningalíf hans þó að hann dvelji við tilfinningalíf annars fólks í þingsal. Mig langar að spyrja hann: Hvað telur hann að eigi að gera í þessu máli?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi Íslendinga, sem hefur frá stofnun verið stjórnlagaþing þjóðarinnar, eigi nú þegar að hefjast handa við að gera tillögur að breytingum á stjórnarskránni. Þær tillögur eiga að byggja á þeirri miklu vinnu sem fyrir liggur, bæði hjá þeirri stjórnlagaþingsnefnd sem starfað hefur og á grundvelli þeirrar vinnu sem fyrri stjórnarskrárnefndir hafa unnið. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að breyta stjórnarskránni, ekki endilega mjög mikið en það þarf að gera á henni breytingar. Ég tel og hef alltaf talið að það eigi að vera hlutverk Alþingis. Sé það hins vegar þannig að enn sé meiri hluti fyrir því á Alþingi að skipa sérstakt stjórnlagaþing eða koma á fót einhverri samkomu annarra manna en alþingismanna til að vinna það verk hefði ég talið að miklu eðlilegra hefði verið, og miklu skynsamlegri niðurstaða, að láta fara fram aðra kosningu úr því að Hæstiréttur Íslands ógilti þá sem fram fór. Það hefði mér þótt miklu rökréttari niðurstaða þrátt fyrir að ég sé þeirrar skoðunar að Alþingi Íslendinga sé, eins og það er samkvæmt stjórnarskránni, stjórnarskrárgjafinn. Það kemur fram í ákvæðum stjórnarskrárinnar að þannig er það. En ef menn eru þeirrar skoðunar að blása eigi til stjórnlagaþings eða fela öðrum hópi manna þetta verkefni þá hefði átt að kjósa aftur.

Virðulegi forseti. Ég skil það svo að hv. þingmaður sé ekki samþykkur því að halda stjórnlagaþing eða skipa stjórnlagaráð eða færa öðru fólki en alþingismönnum það hlutverk að gera heildstæðar tillögur að stjórnarskránni, ég skil það svo. Hann telur að betra væri að kjósa upp aftur. Ég spyr hv. þingmann: Væri hann tilbúinn að taka höndum saman við mig um að gera þær breytingar sem þarf á stjórnlagaþingslögunum til að það sé alveg klárt að engin kosningatæknileg vandræði séu til staðar og á þeim tíma að kosningin geti farið fram um leið og þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram í landinu 9. apríl?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég er þeirrar skoðunar að Alþingi Íslendinga fari með stjórnarskrárvaldið og vald til að breyta stjórnarskránni. Og það er ekki bara að ég sé þeirrar skoðunar, það stendur í stjórnarskránni. Það stendur meira að segja í stjórnarskránni að alþingismönnum sé óheimilt að taka við tillögum frá mönnum úti í bæ varðandi þær breytingar. Auðvitað geta menn gert slíkar tillögur en samkvæmt stjórnarskránni eru alþingismenn bundnir af sannfæringu sinni og engu öðru þegar þeir taka afstöðu til slíkra breytinga en þeir taka ekki við fyrirmælum frá utanaðkomandi aðilum. Ég er alveg tilbúinn til að setjast niður með hv. þingmanni og kanna hvort hægt sé að gera þær breytingar á lögunum sem hv. þingmaður nefnir en ég tel hins vegar mjög óraunhæft að það takist fyrir þann tíma sem fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla á að fara fram.

Herra forseti. Ég á svolítið erfitt með að fóta mig í röksemdafærslu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Hann bendir á það sem ég held að okkur sé öllum ljóst að Alþingi er stjórnarskrárgjafi og það er náttúrlega alveg ljóst að þó að kosningin til stjórnlagaþings hefði ekki verið dæmd ógild hefði Alþingi eftir sem áður verið stjórnarskrárgjafinn þar sem stjórnlagaþingið átti að vera ráðgefandi þing. Nú stendur til að Alþingi skipi stjórnarskrárnefnd og veiti þessu fólki umboð til að taka til starfa. Eftir að Hæstiréttur hefur ákvarðað, stjórnarfarsnefnd Hæstaréttar skipuð sex hæstaréttardómurum, að líta beri á kosninguna sem ógilda þá stendur fyrir dyrum að Alþingi veiti þessu fólki fullt umboð til að taka til starfa sem stjórnarskrárnefnd. Er þingmaðurinn þeirrar skoðunar að slík ákvörðun sé ólögleg? Telur þingmaðurinn að það sé ólögleg gjörð eða að Alþingi hafi ekki lagalegt umboð eða heimild til að skipa slíka nefnd og taka við tillögum frá henni og afgreiða síðan þær tillögur eftir þinglegum leiðum með atkvæðagreiðslu í þingsal?

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara þessari spurningu frá hv. þingmanni skýrt. Ég tel að sú ákvörðun Alþingis að skipa stjórnlagaráð á rústum stjórnlagaþingsins, eigum við ekki að orða það svo, sé ekki ólögleg. Ég held að Alþingi sé heimilt lögum samkvæmt að gera það þrátt fyrir að þá séu menn komnir að mörkum þess að minnsta kosti sem 2. gr. stjórnarskrárinnar heimilar um þrígreiningu ríkisvaldsins vegna þess að með þessari tillögu er löggjafarvaldið í rauninni að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Það er ekki hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu. Kosningin var dæmd ólögmæt og kjörbréfin ógilt en Alþingi segir: Gott og vel, við ætlum samt sem áður að skipa þá 25 einstaklinga sem náðu kjöri en voru dæmdir ógildir í þessa nefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann - á Alþingi eru reglulega kosnir menn og konur í ýmsar nefndir en það er venjulega gert með hlutfallskosningu, það er ekki lagt til í þessu tilviki: Telur hv. þingmaður að þá reglu ætti hugsanlega að viðhafa verði komið á stjórnlagaráði eins og lagt er til með þessari tillögu?

Herra forseti. Ekki fannst mér svarið alveg skýrt eða ég á eitthvað erfitt með að skilja það. Þingmaðurinn telur að þinginu sé heimilt að skipa stjórnlaganefnd og þingmaðurinn er þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að gera tillögu að breytingu á stjórnarskrá. Um þetta erum við sammála. Ég sé því ekki alveg hver vandinn er nema þá ef vera skyldi hin almenna andstaða þingmannsins við hið áður áformaða stjórnlagaþing sem þingmaðurinn var mótfallinn allt frá upphafi. Það er heldur ekki alveg rétt að halda því fram í ræðustóli að Hæstiréttur hafi dæmt þessa einstaklinga ógilda eins og hann orðaði það.

Kjörbréfið var ógilt.

Hæstiréttur dæmdi ekki nokkurn skapaðan hlut, það var stjórnarfarsnefnd á vegum Hæstaréttar sem ákvarðaði, það er ekki það sama og hæstaréttardómur. Hvernig hlítum við þeirri niðurstöðu sem fallin er? Maður gerir það 

Virðulegi forseti. Ég lýsti því að það væri mín skoðun að Alþingi væri auðvitað heimilt að skipa nefnd eins og þá sem hér er lagt til að gert verði. Ég tel reyndar að þar séu menn á mörkum hins lögmæta með hliðsjón af meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins, í ljósi þess sem gerst hefur. Ég er þeirrar skoðunar að það sé heimilt en algerlega galið að standa svona að málum. Það var kosið til stjórnlagaþings. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að framkvæmd kosninganna bryti í bága við lög landsins. Kosningin var ógilt og kjörbréfin sömuleiðis. En til að bregðast við niðurstöðu réttarins, í stað þess að kjósa aftur eða fara aðrar leiðir, ætlar Alþingi að skipa þá einstaklinga sem voru 

Forseti. Ég vil byrja á að óska þingmanninum Sigurði Kára Kristjánssyni innilega til hamingju með ræðuna. Ég held að hann hafi með þessari ræðu sinni slegið Íslandsmet í útúrsnúningum. Nú er það svo að ég hefði helst viljað kjósa aftur, mér hefði fundist langeðlilegast að fram færi svokölluð uppkosning, að kosið yrði um sömu frambjóðendur aftur. Þegar Icesave var vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu fannst mér eiginlega alveg kjörið að það yrði. Ég sat einn fund í þessari samráðsnefnd, í forföllum þingmannsins Birgittu Jónsdóttur, og þar kom alveg skýrt fram að Sjálfstæðisflokkurinn mundi reyna eftir fremsta megni að leggja stein í götu þessa stjórnlagaþings eða -ráðs og mundi gera allt sem í hans valdi stæði til að reyna að tefja það ef við færum fram með frumvarp um uppkosningu.

Ég er ósammála.

Ég gat ekki skilið þingmanninn Birgi Ármannsson öðruvísi, en ég spurði hann sérstaklega um þessi atriði, en að það yrði mikið talað …  
             Ég vil spyrja þingmanninn Sigurð Kára Kristjánsson hvað hann telji hæfilegt að ganga langt til að eyðileggja framkvæmd þessa stjórnlagaráðs.

Virðulegi forseti. Ég skildi eiginlega ekki spurningar hv. þingmanns, ég verð að játa það. En ég hlýt að mótmæla því harðlega að ég hafi í ræðu minni verið að slá Íslandsmet í útúrsnúningum. Þeir sem fara með útúrsnúninga í þessari umræðu eru þeir sem leggja tillöguna fram og halda því fram að þeir séu með því að fara að niðurstöðu Hæstaréttar. Þar liggur útúrsnúningurinn í málinu. Það er útúrsnúningur að þeir sem flytja tillögu sem gengur út á það að þeir 25 einstaklingar sem hlutskarpastir voru í stjórnlagaþingskosningu sem síðan var dæmd ógild verði skipaðir í stjórnlagaráð, séu að fara að niðurstöðu Hæstaréttar. Það eru þeir auðvitað ekki að gera. Þeir sem halda því fram fara með útúrsnúninga, ekki ég. Ég tek bara undir með þeim sem hafa gagnrýnt þennan tillöguflutning og hverjir eru það? Það er hæstv. innanríkisráðherra, æðsti yfirmaður dómsmála á Íslandi. Hann segir: Við skulum hlíta niðurstöðu dómsins. Og ég segi: Já, ég er sammála hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni, um það. Ég er líka sammála lagaprófessorunum Róbert Spanó og Ragnhildi Helgadóttur, sem hafa opinberlega lýst því yfir að með þeirri leið sem verið er að fara hér sé verið að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar í þessu máli. Allar ávirðingar í minn garð um að ég sé með útúrsnúninga - ég kýs að taka þær ávirðingar og vísa þeim aftur til föðurhúsanna. Ég skil ekki í hverju þessir útúrsnúningar eiga að felast. Ég er einfaldlega að taka undir með hæstv. innanríkisráðherra. Það gerist ekki oft en ég geri það þó í þessu máli.

Forseti. Það var alveg ljóst á þessum nefndarfundi sem ég sat í samráðsnefndinni að í raun og veru var valdið Sjálfstæðisflokksins um hvað gera skyldi  Ég hef aðra spurningu til þingmannsins. Mig langar að vita hverju hann telur að þurfi og eigi að breyta í stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að ég held að hv. þingmaður geri of mikið úr valdi Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn hefur 16 sæti á Alþingi af 63 og er þar af leiðandi ekki í stöðu til að taka ákvarðanir fyrir hönd alls þingsins. Varðandi síðan hitt hverju ég vil breyta í stjórnarskránni þá eru þó nokkur atriði sem ég tel mikilvægt að taka til skoðunar, t.d. að kveða á um þingræðisregluna með skýrum hætti. Ég vil að gerðar séu breytingar sem snúa að þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég vil að kaflinn um forseta lýðveldisins verði endurskoðaður og ég held að ekki væri úr vegi að í stjórnarskrá Íslands sé í það minnsta minnst á Hæstarétt Íslands en það er ekki gert í núgildandi stjórnarskrá svo að ég nefni einhver dæmi um það hverju má breyta.