Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eitt af stóru verkefnunum í íslenskum menntamálum er að efla verk- og listnám í framhaldsskólunum, efla starfsnámið. Fyrir því höfum við stjórnarandstæðingar barist mjög á síðustu árum og kallað eftir þverpólitískri sátt um það verkefni, sem er í samræmi við þá þverpólitísku sáttargjörð sem hæstv. menntamálaráðherra hefur ítrekað kallað eftir í málefnum fjölmiðla. Hér er um að ræða mikilvægt verkefni á sviði menntamála og liggur starfsemi framhaldsskólans að mörgu leyti til grundvallar. Í ljósi þeirrar sáttfýsi sem hæstv. menntamálaráðherra hefur í orði kveðnu haft í málefnum fjölmiðla kom það okkur ákaflega spánskt fyrir sjónir að frétta að skipaður hefði verið starfshópur um starfsnám á vegum menntamálaráðherra sem í á sæti aðeins einn þingmaður, hv. þm. Hjálmar Árnason, með fullri virðingu fyrir þeim ágæta manni. Ekkert samráð eða samband er haft við fulltrúa stjórnarandstöðunnar í málinu og því áteljum við, allir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd sameiginlega, vinnubrögð menntamálaráðherra í þessu máli í yfirlýsingu sem við sendum frá okkur. Um leið og við fögnum því að loksins skuli hæstv. menntamálaráðherra skipa þennan starfshóp mótmælum við því eindregið hvernig staðið er að því. Ráðherra hefur skipað átta manna nefnd til að kanna stöðu verknámsins án þess að hafa samráð við stjórnarandstöðuna eða fulltrúa hennar í menntamálanefnd. Það teljum við ámælisverð vinnubrögð. Um er að ræða þverpólitískt, mikilvægt og viðkvæmt málefni á sviði menntamála, sem við höfum ítrekað beitt okkur í á liðnum árum. Hæstv. ráðherra hefur oft lýst yfir vilja sínum til að vinna að þessu máli. Þar sem um er að ræða eitt af brýnustu verkefnum íslenskra skólamála veldur það miklum vonbrigðum að hún skuli ekki sjá sér fært að sýna samstarfsvilja og leita eftir samráði við stjórnarandstöðuna. Við teljum framgöngu ráðherra einkar dapurlega og einungis til þess fallna að skaða málstað starfsnáms í landinu í stað þess að vinna því brautargengi og efla það.

Herra forseti. Ég hefði nú haldið að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kæmi hingað upp og fagnaði skipan faglegs starfshóps um framtíðarskipan starfs- og verkmenntunar í landinu. Ég hefði frekar haldið að hér yrði mikill fögnuður. Þar er hreint og klárt um faglega nefnd að ræða. Ég hvet hv. þingmenn til þess að kynna sér hverjir sitja í nefndinni. Þrír eru ráðherraskipaðir: Jón B. Stefánsson, skólameistari Fjöltækniskóla Íslands, er formaður, skólameistari Iðnskólans í Reykjavík er í nefndinni og síðan leitaði ég til Hjálmars Árnasonar, ekki af því að hann er framsóknarmaður heldur vegna margra áratuga reynslu hans af skólastarfi. Hjálmar var skólameistari Fjölbrautaskóla Suðurnesja sem er m.a. starfandi verkmenntaskóli í dag. Ég hefði haldið að menn fögnuðu faglega skipuðum hópi. Í hópnum eru líka fulltrúar frá Kennarasambandi Íslands, fulltrúi frá Samtökum iðnaðarins og fulltrúi frá Skólameistarafélaginu. Það er alveg ljóst að nefndin er faglega skipuð. Ég vil líka geta þess að í erindisbréfi nefndarinnar er sérstaklega tekið fram að nefndarmenn eigi að leita til hagsmunaaðila. Ef stjórnmálaflokkarnir óska þess geta þeir að sjálfsögðu mætt fyrir nefndina og komið sínum sjónarmiðum á framfæri. Ég vil undirstrika að það var aldrei ætlunin að skipa þverpólitíska nefnd, miklu frekar að fá fagaðila að verki til að móta framtíðarskipan starfsiðnar og verknáms í landinu. Þess vegna eru þessar aðilar kallaðir til, þar á meðal hv. þm. Hjálmar Árnason sem hefur víðtæka, mikla og góða reynslu úr skólakerfinu.

Virðulegi forseti. Málin verða nú ekki miklu stærri. Ráðherra skipar faglega nefnd og hefur ekki samráð við stjórnarandstöðuna. Förum yfir það hverjir eru í nefndinni. Ég ætla bara að lesa það hér svo menn átti sig á því um hverja er að ræða, virðulegi forseti. Þar er Jón B. Stefánsson, skólameistari Fjöltækniskóla Íslands, Aðalheiður Steingrímsdóttir, tilnefnd af Kennarasambandi Íslands, Baldur Gíslason, skólameistari Iðnskólans í Reykjavík, Emil B. Karlsson verkefnastjóri, tilnefndur af Samtökum atvinnulífsins, Hjálmar Árnason alþingismaður, Ingi Bogi Bogason sviðsstjóri, tilnefndur af samtökum iðnaðarins, Margrét Friðriksdóttir, skólameistari Menntaskólans í Kópavogi, tilnefnd af Félagi íslenskra framhaldsskóla og Stefán Ó. Guðmundsson fræðslustjóri, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands. Að gefnu tilefni er rétt að taka það fram að hér er enginn fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og ekkert samráð var haft við þann flokk þegar þessi nefnd var sett á laggirnar. Ég verð að segja það alveg eins og er. Ég ætla ekkert að gagnrýna minn góða hæstv. ráðherra, Þorgerði K. Gunnarsdóttur, fyrir það því að hér er um að ræða faglega nefnd sem vinnur örugglega vel. Það sem vekur athygli mína er tvennt: Það er annars vegar það að hér erum við með Samfylkinguna sem kaus sér formann sem eitt sinn var borgarstjóri. Ég var í borgarstjórn og í minni hluta og ég man ekki eftir því að sá ágæti hv. þingmaður hafi nokkurn tíma viljað hafa samráð um nokkurn skapaðan hlut sem skipti máli. Ekki að það sé til eftirbreytni - enda hef ég engar áhyggjur af því að minn góði varaformaður, hæstv. ráðherra Þorgerður K. Gunnarsdóttir, muni nokkurn tíma falla í þann pytt. En það að menn í stjórnarandstöðunni taki þetta upp með þessum hætti segir okkur bara eitt og við skulum ekki gera grín að því: Það er erfitt að vera í stjórnarandstöðu á Alþingi Íslendinga. Hér eru engin mikilvæg mál sem hægt er að taka upp og þess vegna er í fullri alvöru verið að gagnrýna að skipuð sé fagleg nefnd á vegum ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Hér á hinu háa Alþingi hafa verið haldnar ótal ræður um að skipa nefnd til að fara yfir stöðu starfs- og verknáms og finna leiðir til að efla það. Ekki hefur hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson látið sitt eftir liggja í þeim málum. Nú hefur hæstv. menntamálaráðherra skipað starfshóp til að fara yfir málið og ber að fagna því sérstaklega. Í starfshópnum er úrvalsfólk og, eins og hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra og öðrum, fagfólk í greininni. Ég hef heimildir fyrir því að starfið hafi nú þegar farið af stað af miklum krafti vegna þess að fólk hefur beðið eftir að slíkt starf yrði sett af stað. Við ættum, hæstv. forseti, að fagna þessu og hef ég miklar væntingar til þessa starfs. Ég held að það sé ekki rétt í þessu máli að vera að tína til hvort einstaka flokkar hafi fengið að tilnefna í þennan hóp. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að þetta er fagfólk í sinni grein. Við höfum öll góða trú á þessu starfi og ég vona að því ljúki sem fyrst. Ég held að ekki sé ástæða til að hlaupa upp til handa og fóta og horfi ég þá sérstaklega á hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson sem var sérstaklega sár fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins - ég veit að hann deilir þeirri skoðun með mér að hópurinn muni komast að góðri og faglegri niðurstöðu.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að það skuli vera búið að skipa nefnd um eflingu starfsnáms. Um fátt hefur verið meira rætt við afgreiðslu fjárlaga í þinginu en fjárskort til skólanna og sérstaklega til starfsmenntabrautanna. Það hefði að mínu viti verið réttara af hæstv. ráðherra að hafa samráð við stjórnarandstöðuna um skipan þessarar nefndar. En ég vil undirstrika að þetta er ekki fyrsta nefndin sem er skipuð um eflingu starfsnáms. Það sem á hefur skort er pólitískur vilji af hálfu stjórnvalda til að efla starfsnámið og setja í það fjármagn. Um það hefur þetta mál snúist. Þeir skólar sem hafa verið með starfsnám á sínum vegum hafa átt mjög erfitt uppdráttar vegna þess að starfsnámið hefur átt undir högg að sækja, sérstaklega hjá stjórnvöldum. Ég held að það sé meginmálið. Það er gott að þessi nefnd skili áliti en peninga og pólitískan vilja til að efla starfsnámið hefur skort. Ég veit ekki hvort þessi nefnd hæstv. ráðherra breytir nokkru þar um. Geti þessi nefnd dregið það, pólitíska viljann eða peningana, út úr ríkiskerfinu til að efla starfsnámið þá er það gott og vel. Sá ætti kannski að vera megintilgangur þessarar nefndar, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég skal svo sem ekki fara í einhvern dilkadrátt með þá sem sitja í þessari nefnd þannig lagað séð. En það kæmi mér hressilega á óvart ef maður skoðaði nánar hverjir eru í nefndinni að þar væri ekki að finna einhvern innvígðan og innmúraðan sjálfstæðismann. Það kæmi mér mjög á óvart. Og reyndar hygg ég að það sé þannig - kannski að einhverjir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins geti staðfest það hér og nú að þarna séu á ferðinni einhverjir fulltrúar annars stjórnarflokksins. En í nefndinni er einn fulltrúi Framsóknarflokksins - það er vitað og sannað að hann er framsóknarmaður. Það er náttúrlega þingflokksformaður Framsóknarflokksins, Hjálmar Árnason. Ég ætla ekkert að kasta neinni rýrð á það. Það er alveg rétt að hann hefur mikla reynslu af skólastjórn og menntamálum og eflaust ekki nema gott eitt um það að segja. Ég hygg þó að það hefði verið betri bragur á þessu máli ef hæstv. menntamálaráðherra hefði skipað þó ekki væri nema einn fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndina án tilnefningar eins og segir í fréttatilkynningu frá menntamálaráðuneytinu. En það er einu sinni svo að það er plagsiður hjá öðru ráðuneyti a.m.k., sem er sjávarútvegsráðuneytið - og þar fylgist ég nokkuð grannt með verkum manna - að þegar menn hafa verið að skipa í nefndir og ráð til að skoða hina og þessa hluti þá hafa ráðherrar, bæði fyrrv. hæstv. sjávarútvegsráðherra og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, verið mjög duglegir við að skipa eingöngu fólk í nefndir og ráð sem búið er að gangast undir þá pólitík sem hér er í gangi í fiskveiðimálunum, í nýtingarmálum og í fiskveiðistjórnarmálum. Andstæðingar kvótakerfisins fá aldrei setið í neinum nefndum á vegum þess ráðuneytis. Það held ég að sé nokkuð víst. En hvað um það? Svona er þetta. Við breytum þessu að sjálfsögðu um leið og við verðum búin að skipta stjórnarflokkunum út. Þá munu renna upp nýrri og betri tímar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrir það frumkvæði sem hún hefur nú tekið í málefnum verkmenntaskóla landsins með því að skipa þá nefnd sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. Ég vil raunar líka þakka hv. 7. þm. Suðurk., Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir að kveðja sér hljóðs og vekja með því athygli á þessu frumkvæði menntamálaráðherra. Það er mjög mikilsvert fyrir okkur stjórnmálamenn að það sem við gerum vel liggi ekki í þagnargildi. Á hinn bóginn hygg ég að við þingmenn séum allir sammála um að þegar verið er að ræða um framhaldsmenntun í landinu sé nauðsynlegt að þeir komi þar að og leggi fram tillögur og greinargerðir sem mest hafa um þau mál hugsað, þeir sem hafa reynslu og best vit á þeim málum. Mér heyrist á málflutningi stjórnarandstöðunnar að þar séu fáir úr hópi stjórnarandstæðinga. Ég mundi leita annað til að fá holl ráð um framhaldsmenntun í landinu.

Herra forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Halldóri Blöndal og þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að vekja athygli þingsins á þessu merkilega og þarfa máli sem hér er til umræðu. Ég vil taka undir með þingmanninum og hrósa ráðherranum fyrir að skipa þennan starfshóp um starfsnám. Hafi þessi málatilbúnaður stjórnarandstöðunnar verið ætlaður til að setja niður við menntamálaráðherra eða sem einhver aðför að henni þá verð ég að segja að í þetta skipti hafi stjórnarandstaðan slegið ansi hressilegt vindhögg í þá áttina. Ég get ekki betur séð en að mjög faglega hafi verið staðið að því að skipa í þennan starfshóp. Hann er skipaður fagfólki, þar á meðal formanni þingflokks Framsóknarflokksins sem er reyndur og vel kynntur og þekktur skólamaður og á vel heima í nefndinni. En úr því að stjórnarandstaðan vill tilnefna sinn fulltrúa í nefndinni og hefur að mínu mati í málflutningi sínum gert frekar lítið úr því fólki sem þangað hefur verið skipað, þá vil ég fá að vita það hvort hv. þingmaður er með einhverjar tillögur um hvern eigi að taka út úr þessum hópi þannig að Samfylkingin geti komið sínum manni að. Það væri áhugavert að vita hver ætti að víkja. Mér finnst dálítið sérstætt í allri þessari umræðu að stjórnarandstaðan er alltaf að kalla eftir samráði við sig, að þeir verði hafðir með í ráðum og fái að vera með og það er sérstaklega vísað til fjölmiðlamálanna í því sambandi. En hvernig hefur stjórnarandstaðan brugðist við þegar óskað hefur verið eftir samráði, t.d. um að semja hér lagafrumvarp? 

Hæstv. forseti. Mér finnst nálgast ósvífni hjá stjórnarþingmönnum hvernig þeir tala um þetta mál. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í menntamálaráðuneytinu í hálfan annan áratug. Þessi málefni hafa drabbast niður allan tímann, það hefur verið rætt um þau hér á Alþingi ár eftir ár og loksins þegar hæstv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins druslast til að setja nefnd í málið þá er það merkilegt frumkvæði frá hendi hæstv. menntamálaráðherra. Mér finnst þetta ekki merkilegt frumkvæði. Ég get hins vegar fagnað því að menn séu farnir að horfast í augu við þann aumingjaskap sem þeir hafa sýnt í þessum málum gegnum tíðina og mér finnst það ekki mönnum sæmandi að koma hér upp með ósvífni eins og sjálfstæðismenn hafa gert í umræðunni núna.

Virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra hafði stór orð um þá sögulegu sáttargjörð sem hún taldi sig hafa náð í málefnum fjölmiðla í gegnum samvinnu stjórnmálaflokkanna allra þó svo sú sögulega sáttargjörð hafi verið dæmd sem verra en ekkert, af hæstv. fyrrv. forsætisráðherra Davíð Oddssyni og þar með hafi kannski fokið út um gluggann og verið fyrir bí allur samstarfsvilji hæstv. ráðherra við aðra stjórnmálaflokka í meginmálum. Hér er um að ræða ákaflega mikilvægt mál, eitt af grundvallarmálum í skólakerfi okkar, málaflokkur sem hefur verið fjársveltur og afskiptur í á annan áratug af menntamálaráðherrum Sjálfstæðisflokksins og þess vegna höfum við kallað eftir því að skipaður yrði þverpólitískur starfshópur, þverpólitísk nefnd til að reisa starfsnámið við, til að rétta verknámið af og efla verk- og listnám í framhaldsskólunum. En pólitískt viljaleysi stjórnarflokkanna hefur fram að þessu verið algert í málinu og þess vegna fögnuðum við því, um leið og við áteljum harðlega vinnubrögð menntamálaráðherra, að skipaður skuli loksins og vonum síðar starfshópur til að vinna að málefnum starfsnámsins. Að sjálfsögðu er það gott þó seint sé. En það er dapurlegt að hæstv. menntamálaráðherra skuli ganga þannig fram og gera þannig tilraun til að fella þverpólitískt stórmál í menntakerfinu í skotgrafir flokkastjórnmálanna. Þar með er hæstv. ráðherra að skaða málið og vinna gegn því brautargengi sem það gæti haft væri staðið eðlilega að málum og því skora ég á hæstv. ráðherra menntamála að endurskoða fyrri ákvörðun sína, skipa í starfshópinn upp á nýtt að viðhöfðu samráði við stjórnarandstöðuflokkana á Alþingi þannig að Framsóknarflokkurinn einn og Sjálfstæðisflokkurinn, stjórnarflokkarnir fái ekki einir að skipa fulltrúa í þessa nefnd og þar með að vinna gegn málinu í stað þess að vinna því brautargengi.

Herra forseti. Það er í raun sorglegt að svo mikilvægt mál sem það að endurskipuleggja starfsnám í landinu skuli fara í slíkan farveg sem við höfum þurft að hlusta á hér í dag. Þetta er auðvitað mál sem á að vera yfir það hafið að menn séu dregnir í flokka þegar skipað er í starfshópa og ég fagna því sem hæstv. menntamálaráðherra sagði að hópurinn hefði verið valinn faglega og við verðum að trúa því og treysta að þannig muni þessi hópur starfa því svo mikilvægt er málið að það má ekki detta niður í far flokkastjórnmála. Þess vegna var það auðvitað afar óheppilegt að hæstv. menntamálaráðherra skuli skipa einn þingmann í hópinn og að það skuli hittast svo á að það sé formaður þingflokks Framsóknarflokksins. Það er afskaplega óheppilegt í þessu samhengi vegna þess að það setur málið í þetta samhengi. Rök hæstv. ráðherra fyrir því vali standast ekki vegna þess að ef það var eingöngu það að hv. þm. Hjálmar Árnason hefur starfað sem skólameistari í verkmenntaskóla þá er málið óvart þannig að það eru fleiri þingmenn til í þessum sal sem það hafa gert en eru að vísu ekki í stjórnarliðinu og getur verið að það hafi skipt einhverju máli? Ég vona ekki og trúi því og treysti að það ágæta fólk sem situr í þessum hópi muni sinna málinu vel og við getum náð því upp úr því fari sem skipun hins ágæta hv. þm. Hjálmars Árnasonar hefur því miður sett á þennan hóp. Við verðum að vona að hv. þingmaður geti hafið sig yfir það að vera formaður þingflokks Framsóknarflokksins því oft og tíðum sjáum við það í þessum sal að hann gleymir öllu öðru en því. En við verðum að vona að tillögur hópsins verði notaðar og að við getum nýtt þær og ég vona að hæstv. menntamálaráðherra meini eitthvað með því að hleypa öðrum að þessu starfi og það mun svo sannarlega ekki standa á Samfylkingunni í þeim efnum 

Herra forseti. Það er tvennt. Ég hef óskað eftir því að frumvarp sem liggur fyrir á þskj. 54 yrði rætt samhliða þessu máli. Það fjallar um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og að selja það. Það var ekki orðið við þeirri beiðni þannig að það frumvarp liggur enn órætt. Í öðru lagi vil ég gera þá tillögu að hv. menntamálanefnd sem fær þetta mál til umsagnar vísi því til hv. efnahags- og viðskiptanefndar þar sem um er að ræða skattamál. Við erum að leggja skatta á 20 þúsund fyrirtæki sem ekki hafa greitt skatta hingað til í þessu formi og ég held að það sé rétt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjalli um það. Að öðru leyti greiði ég því atkvæði að þessu verði vísað til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi ríkisstjórnarinnar til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að stofnað verði hlutafélagið Matvælarannsóknir hf. sem geti leyst af hendi verkefni sem núna eru hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Rannsóknastofu Umhverfisstofnunar og matvælarannsóknum Keldnaholti. Hlutverk þessa félags verði að stunda rannsóknir og þróunarstarf sem miðar að því að auka samkeppnishæfni íslensks matvælaiðnaðar, stuðla að nýsköpun í íslenskum matvælaiðnaði, bæta þekkingu og fagmennsku og stuðla að auknum gæðum, öryggi, heilnæmi og hollustu matvæla. Þetta gerist með rannsóknum, þróunarvinnu, prófunum, miðlun þekkingar og ráðgjöf í samvinnu við fyrirtæki og háskóla hér á landi og jafnframt háskóla erlendis. Félaginu er þannig ætlað að vera þekkingarbrú á milli atvinnulífs og háskóla. Í stefnu Vísinda- og tækniráðs frá árinu 2003 er m.a. lögð áhersla á að endurgreina skipulag og starfshætti opinberra rannsóknastofnana. Efling matvælarannsókna með samþættingu verkefna á þessu sviði á vegum hins opinbera hefur þó verið til umræðu í mun lengri tíma. Nokkur þróun til sameiningar hefur átt sér stað en full ástæða er til að taka nú stærri skref. Í júní árið 2005 fól ég starfshópi embættismanna undir forustu forsætisráðuneytisins að undirbúa frumvarp til laga um sameiningu matvælarannsókna í eina stofnun. Hópurinn skilaði mér í síðari hluta nóvember 2005 drögum að lagafrumvarpi um stofnun Matvælarannsókna hf. ásamt greinargerð sem er samhljóða því frumvarpi og greinargerð sem hér er lagt fram. Eins og hv. alþingismenn vita eru Íslendingar afar háðir matvælaframleiðslu, bæði til eigin neyslu og til útflutnings. Beint eða óbeint er matvælaframleiðsla langumsvifamesta svið íslensks atvinnulífs og vinnumarkaðar. Það er því afar mikilvægt að hafa yfir að ráða sem fullkomnustu þekkingu á því sviði. Það á við um frumframleiðslu, úrvinnslu, framleiðslu tækjabúnaðar og alþjóðleg viðskipti með matvæli, þar með talið gæslu öryggis og gæða í öllu framleiðslu- og viðskiptaferlinu frá uppruna hráefnis til afhendingar hjá neytendum vörunnar. Áreiðanleiki og skjótvirkur rekjanleiki vöru og haldgóðar upplýsingar um efnainnihald getur ráðið úrslitum fyrir samkeppnisstöðu íslenskrar matvælaframleiðslu. Gildir þar einu hvort um er að ræða fiskmeti, landbúnaðarafurðir eða aðrar unnar matvælaafurðir. Með sameiningu á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, rannsóknastofu Umhverfisstofnunar og Matvælarannsóknum Keldnaholti verður til sterk eining, bæði fjárhagslega og faglega, sem getur þjónað háskólum og atvinnulífi betur en núverandi stofnanir gera. Í fyrsta lagi stuðlar samnýting starfsmanna og búnaðar að hagkvæmni og bættri aðstöðu til rannsókna. Verk- og fagþekking starfsmanna þessara eininga er náskyld og tækjabúnaður er að töluverðu leyti sambærilegur. Í annan stað samnýtist uppbygging sérfræðiþekkingar á einum stað fyrirtækjum í mismunandi atvinnugreinum. Rannsóknaraðferðir eru tiltölulega óháðar því hvert hráefnið er. Það er ekki grundvallarmunur á því að rannsaka innihald og geymsluþol eða gæði fisks, kjúklinga, kjöts, mjólkurafurða eða gosdrykkja svo að nokkur dæmi séu nefnd. Í þriðja lagi eykst bolmagn til að takast á við stærri og fjölbreyttari verkefni með þátttöku innlendra og erlendra aðila. Stór rannsóknastofa sem býr yfir yfirgripsmikilli þekkingu getur veitt atvinnulífi og neytendum betri þjónustu en litlar rannsóknastofur. Í fjórða lagi eykur breiðari sérfræðiþekking möguleika til þátttöku í sérfræðinefndum á vegum Evrópusambandsins eða annarra alþjóðlegra samtaka og hafa þannig áhrif á verkefnaval í þágu íslenskra hagsmuna. Loks má nefna að rannsóknastofa með yfirgripsmeiri þekkingu getur veitt háskólum um allt land aukna þjónustu, t.d. með því að taka þátt í að þróa rannsóknatengt framhaldsnám með háskólunum. Rannsóknastofnanir ríkisins og reyndar fleiri ríkisstofnanir hafa um langt skeið óskað eftir því að fá meira svigrúm til athafna en reglur um ríkisrekstur gera ráð fyrir. Með því að reka Matvælarannsóknir í formi hlutafélags eykst þetta svigrúm og sjálfstæði stjórnenda frá því sem nú er. Stjórnendur hjá A-hluta ríkisaðila eru háðir meiri takmörkunum í rekstri en stjórnendur fyrirtækja með annað rekstrarform. Innra stjórnkerfi flestra eða allra ríkisstofnana er bundið í lögum, reglugerðum eða háð samþykki ráðherra, og skipting ábyrgðar milli forstöðumanna stofnana og stjórna ríkisstofnana á rekstri er að mörgu leyti óskýr. Helstu kostir þess að reka hlutafélag um matvælarannsóknir í stað ríkisstofnunar eru eftirfarandi: Hlutafélagsformið er þrautreynt og fastmótað. Eigendur bera meiri ábyrgð á stjórnun og eignarhaldi. Stjórn félagsins ber skýrari ábyrgð. Sveigjanleiki hlutafélags til að nýta tækifæri sem gefast og aðlagast breytingum í umhverfinu er meiri en hjá ríkisfyrirtækjum. Möguleiki er á auknum tengslum bæði við háskóla, atvinnulíf og fleiri. Ákvæði laga um hlutafélög gilda um félagið ef ekki er kveðið á um annað í lögum þessum. Mikilvægt er að búa þannig um hnútana að félagið geti boðið fjölbreytta þjónustu og að ekki verði efast um að hún starfi á almennum markaði á sömu forsendum og önnur fyrirtæki sem stunda matvælarannsóknir. Heilbrigð samkeppni mun efla matvælarannsóknir á Íslandi og stuðla að skilvirkari starfsemi. Sjávarútvegsráðherra sem gert er ráð fyrir að fari með eignarhlut ríkisins í félaginu mun á stofnfundi þess skipa félaginu stjórn sem starfar fram að fyrsta aðalfundi. Gert er ráð fyrir að stjórnin verði skipuð sjö mönnum þannig að tveir stjórnarmenn verði skipaðir af sjávarútvegsráðherra án tilnefningar, einn tilnefndur af landbúnaðarráðherra, einn af umhverfisráðherra, einn af iðnaðarráðherra, einn af Samtökum atvinnulífsins og einn tilnefndur sameiginlega af Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri, Háskólanum í Reykjavík og Landbúnaðarháskóla Íslands. Gert er ráð fyrir að stjórnin ráði hið fyrsta forstjóra sem í samráði við hana undirbúi starfsemi félagsins, gangi frá ráðningarmálum starfsmanna og hugi að framtíðaruppbyggingu félagsins. Það verða m.a. verkefni nýrrar stjórnar og stjórnenda Matvælarannsókna hf. að skilgreina betur framtíðarsýn félagsins, ákvarða innra skipulag starfseminnar, skilgreina þau verkefni á sviði matvælarannsókna sem brýnt er að félagið sinni, útfæra og efla samstarf við aðra rannsóknaraðila, háskólastofnanir og atvinnulíf, huga að framtíðaruppbyggingu starfseminnar og húsnæðismálum og tryggja fjárhagslegan grundvöll starfseminnar til framtíðar. Lögð er áhersla á að fyrirtækið verði stofnað í rekstrarhæfu formi, þ.e. nægjanlega stöndugt til að geta gert ráðstafanir til að sameina starfsemina undir einu þaki og staðið undir eðlilegri endurnýjun á tækjabúnaði. Lagt er til að stofnhlutafé fyrirtækisins taki mið af þessu. Miðað við áætlaða húsrýmisþörf, eðlilega lausafjárstöðu og 45–50% eiginfjárhlutfall má lauslega áætlað að stofnhlutafé ríkisins þurfi að vera 350–400 millj. kr. Með stofnun Matvælarannsókna hf. hættir ríkið að reka matvælarannsóknir innan A-hluta ríkisins. Það þarf þá að kaupa slíka þjónustu á viðskiptalegum forsendum eða veita styrki til starfsemi og verkefna sem nauðsynleg þykja. Um slík viðskipti gilda m.a. lög um opinber innkaup og ákvæði fjárreiðulaga um samninga til langs tíma en styrkveitingar þurfa að vera í samræmi við reglur um ríkisstyrki á Evrópska efnahagssvæðinu. Það þarf því að styrkja hlutverk ráðuneyta og stjórnsýslustofnana sem kaupenda að þjónustunni. Ríkið þarf sem kaupandi þjónustu á sviði matvælarannsókna að skilgreina þau verkefni og þjónustu sem það vill að unnin séu á kostnað skattgreiðenda. Í mörgum tilvikum er um að ræða verkefni og þjónustu sem æskilegt er að raska sem minnst eða þarf að vinna við í nokkur ár og þess vegna sé best að gera um þetta samninga til nokkurra ára í senn. Stór hluti af rannsóknaverkefnum er fjármagnaður með styrkjum úr innlendum og erlendum samkeppnissjóðum. Margir þessara sjóða fjármagna einungis viðbótarkostnað við verkefni en ekki allan kostnaðinn við þau. Umsækjendur um styrki þurfa í slíkum tilvikum að leggja fram mótframlag sem getur numið um helmingi af áætluðum heildarkostnaði verkefnisins. Ríkið leggur þetta grunnframlag til háskóla og rannsóknastofnana sem það rekur. Með breyttu rekstrarformi Matvælarannsókna þarf því að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja að kerfisbreytingin sem slík komi ekki í veg fyrir að hægt verði að uppfylla kröfu um mótframlag. Þess vegna er nauðsynlegt að setja t.d. grunnframlög í sérstaka sjóði sem veiti mótframlög vegna rannsóknarverkefna á sviði matvæla sem hljóta styrki úr samkeppnissjóðum enda fái umsækjandi ekki grunnframlag með öðrum hætti frá ríkinu. Samkvæmt 7. gr. frumvarpsins er Matvælarannsóknum hf. skylt að halda uppi tilskilinni öryggisþjónustu á sviði matvælarannsókna í þágu landsmanna sem nánar verður skilgreind í samningi við félagið. Umhverfisstofnun sem fer með yfirumsjón með matvælaeftirliti mun ekki lengur reka slíka þjónustu á eigin vegum og er því háð rannsóknastofnunum annarra. Íslenska ríkinu ber lögum samkvæmt að tryggja svo sem kostur er gæði, öryggi og hollustu matvæla, og að merkingar og aðrar upplýsingar um þau séu réttar og fullnægjandi. Þessar kröfur þarf að uppfylla til að tryggja útflutningstekjur íslenskra matvæla til framtíðar. Til þess að hið opinbera geti sinnt hlutverki sínu á þessu sviði þarf þjónusta á sviði matvælarannsókna að vera þannig að heilbrigðiseftirlitið og heilbrigðisþjónustan geti gengið að því vísu að njóta ávallt forgangs þegar nauðsyn krefur. Vegna aðgengis að gögnum, gagnaskilaskyldu og öryggisþjónustu er lagt til að umhverfisráðherra leggi fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli, til þess að tryggja að Umhverfisstofnun hafi ávallt undir höndum tiltækar upplýsingar um niðurstöður úr sýnatökum heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Helgast það af því að rannsóknastofa Umhverfisstofnunar verður hér eftir hluti af Matvælarannsóknum hf. en ekki hluti af starfsemi Umhverfisstofnunar. Samstarf rannsóknastofnana og háskóla hefur verið vaxandi. Það er mikilvægt að Matvælarannsóknir hf. og háskólarnir efli samstarf sitt og auki með því ávinning beggja, t.d. með sameiginlegum starfsmönnum þar sem starfsmaður stundar rannsóknir hjá félaginu samhliða kennslu í háskóla. Einnig er mikilvægt að gefa nemendum í rannsóknatengdu framhaldsnámi tækifæri til að stunda rannsóknir innan félagsins og læra þannig af reynslu og þekkingu starfsmanna en jafnframt koma inn með ferskar hugmyndir. Þannig fá skólar og nemendur aðgang að þekkingu og tækjum en félagið aðgang að hugmyndaríkum nemendum sem bera gjarnan með sér nýjar og ferskar hugmyndir. Uppbygging starfsemi Matvælarannsókna hf. þarf að taka mið af því að efla samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs með því að stunda rannsóknir og miðla þekkingu sem hefur hagnýtt gildi. Auk þess að hafa aðgang að rannsóknum og þekkingu þurfa framleiðslufyrirtæki aðgang að ýmsum gagnagrunnum, m.a. til að geta forgangsraðað aðgerðum sem auka öryggi afurða sem þeir framleiða. Flest íslensk framleiðslufyrirtæki eru það smá að þau geta ekki lagt í mikinn kostnað til að byggja upp þá þekkingu og gagnasafn sem til þarf. Herra forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Matvælarannsóknir hf. bjóði öllum starfsmönnum Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknum Keldnaholti og rannsóknastofu Umhverfisstofnunar störf. Ástæðan er að sjálfsögðu sú að starfsemin byggist fyrst og fremst á þekkingu og færni þessara starfsmanna. Um biðlaunarétt sem kann að hafa fylgt störfum í framangreindum ríkisstofnunum gilda ákvæði laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þó er lagt til að komið verði í veg fyrir að starfsmenn fyrrgreindra stofnana sem eiga aðild að B-deild LSR og nýta rétt sinn til að þiggja starf hjá Matvælarannsóknum hf. geti nýtt sér rétt til að hefja töku lífeyris meðan þeir eru fastráðnir hjá félaginu. Ef ekki er sett sérstakt lagaákvæði geta starfsmenn sem þetta á við hafið töku lífeyris samhliða starfi sínu hjá félaginu. Slíkt er í ósamræmi við það sem almennt gildir um sjóðfélaga í B-deild er starfa hjá ríkinu. Með lögum um stofnun Matvælarannsókna hf. falla úr gildi ákvæði laga nr. 64/1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, sem varða starfsemi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Viðhalda þarf stofnuninni áfram sem lögaðila án starfsemi til að efna samninga stofnunarinnar sem gerðir hafa verið eða gerðir verða fram til 1. ágúst 2006. Herra forseti. Að lokinni þessari 1. umr. legg ég til að frumvarpinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Herra forseti. Þetta einkavæðingarfrumvarp á matvælarannsóknum í landinu er alveg einstakt. Hér er verið að fjalla um grunnrannsóknir í einum af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og líka þeim þætti sem á sér mesta rannsókna- og þróunarmöguleika tengda menntun og ég spyr hæstv. ráðherra: Kom ekki til greina að setja matvælarannsóknirnar við háskólana sem nú eru, við Háskóla Íslands, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, Háskólann á Akureyri, og byggja grunnmatvælarannsóknirnar þar upp til að styrkja rannsókna- og kennslustöðu þeirra? Það að ætla að færa rannsóknastarfsemina frá háskólunum eins og hér er lagt til og setja inn í hlutafélag þaðan sem háskólarnir verða að kaupa hana út finnst mér vera mjög óskynsamlegt, en ég spyr: Væri ekki skynsamlegra að leggja þetta bara undir háskólana?

Herra forseti. Það var farið mjög ítarlega yfir þessi mál. Hér er um að ræða tillögur sem koma frá nefnd sem fjallaði um þessi mál. Ég held að aldrei hafi komið til greina að leggja matvælarannsóknirnar undir háskólana beint. Hins vegar er gert ráð fyrir því að mjög náið samstarf myndist á milli þessa félags og háskólanna. Nákvæm grein er gerð fyrir því í frumvarpinu. Það er mjög gott samstarf við háskólana og með þessum hætti er að mínu mati hægt að auka það enn frekar. Líka er rétt að geta þess að einkaaðilar hafa yfirtekið ákveðnar rannsóknir í landinu, t.d. er sérstakt fyrirtæki á Akureyri sem hefur yfirtekið slíka starfsemi og jafnframt á Ísafirði þannig að það er komin nokkur reynsla af því að slíkt samstarf geti verið mjög gott.

Herra forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. forsætisráðherra að um eiginlegar rannsóknir sé að ræða, grunnrannsóknir, hjá þessum fyrirtækjum á Ísafirði og Akureyri. Hér er fyrst og fremst um þjónustuefnagreiningar að ræða. Það er allt annar hlutur og mér sýnast einmitt þessi hugtakavíxl koma skýrt fram í máli hæstv. ráðherra, munurinn á grunnrannsóknum og síðan á þjónustuefnagreiningum. Við erum hér einnig að fjalla um ákveðna öryggisþætti í matvælaeftirliti og þeim efnum eins og ráðherra kom inn á. Þessi ofurtrú á hlutafélagsformið tröllríður samfélaginu, sérstaklega hjá þessari ríkisstjórn, og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er ætlunin að þetta hlutafélag eigi að fara að skila arði? Hlutafélög eru stofnuð til að skila eigendum sínum arði. Hlutafélög eru stofnað til að geta selt þau. Hlutafélög eru stofnuð til að þau greiði skatta af starfsemi sinni. Sá er megintilgangurinn með því að stofna hlutafélög. Eiga öll þessi atriði við þetta fyrirtæki sem hér er verið að stofna? Er ætlunin að búa það undir sölu? Er ætlunin að krefja það um arð? Er ætlunin að láta þau greiða skatt eða er þetta rannsókna- eða þjónustustofnun við mennta- og atvinnulíf í landinu?

Herra forseti. Ég bið hv. þingmann að líta til reynslunnar þegar hann talar fyrir sinni miklu ofurtrú á því að starfsemi sem þessi sé eingöngu í höndum ríkisins. Ég man þá tíð sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra að allt mat á íslenskum sjávarafurðum var í höndum Ríkismats sjávarafurða. Þá datt ýmsum í hug hvort ekki væri rétt að færa það að verulegu leyti til fyrirtækjanna sjálfra. Gæti ekki verið að sú þróun hafi orðið til þess að stórauka gæði íslenskra sjávarafurða? Ég er algerlega fullviss um að það var miklu betra að hafa það í meira mæli í höndum fyrirtækjanna, og það var gert. Væntanlega mundi hv. þingmaður leggja það til að Ríkismat sjávarafurða yrði endurreist og tekið upp á nýjan leik því að svo virðist sem hann hafi ekki trú á neinu öðru en ríkisrekstrinum.

Herra forseti. Markmiðið með þessu frumvarpi er göfugt, hagræðing og nýsköpun og allt til að efla þjóðarhag, en það sem mig langaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í er eftirfarandi: Hvað er öðruvísi núna? Nú er verið að slá þessum stofnunum saman í eina stóra en á undanförnum árum höfum við farið í svona framkvæmdir, að slá saman stofnunum, t.d. Ríkisspítulunum. Það var gerð ein stór stofnun, Landspítali – háskólasjúkrahús, og það skilaði fyrst bæði færri aðgerðum og hærri kostnaði. Það var m.a. vegna þess að málið var ekki nægjanlega undirbúið. Fleiri mál má nefna í þessum geira, svo sem að þegar Umhverfisstofnun var sett á laggirnar skilaði það eingöngu hærri kostnaði og sáralitlu öðru, einni stórri stofnun og miklu meiri kostnaði. Þess vegna væri fróðlegt að fá svar við þessu hjá hæstv. forsætisráðherra: Hvað er öðruvísi í undirbúningnum núna sem verður til þess að við getum vænst þess að árangurinn verði betri en á undangengnum árum þegar ríkisstofnanir hafa verið settar saman?

Herra forseti. Hv. þingmaður gefur sér þá forsendu að aldrei hafi tekist vel að sameina ríkisstofnanir. Ég botna ekkert í þeirri forsendu. Hann fullyrðir m.a. að það hafi gefist illa að sameina sjúkrastofnanir. Það hefur einmitt gefist vel og það er enginn vafi á því að sameining spítalanna á Reykjavíkursvæðinu hefur skilað sér og mun skila sér enn betur til lengri tíma litið. Ég botna ekkert í þeirri forsendu sem hv. þingmaður byrjar á því að gefa sér. Þetta mál er mjög vel undirbúið og það er ekki ástæða til annars en að ætla að það skili verulegri hagræðingu. Ég gerði grein fyrir því í framsögu minni og enn betri grein er gerð fyrir því í greinargerð með frumvarpinu. Ég vitna til þess og vænti þess að hv. nefnd sem fær þetta mál til athugunar geti komist enn betur að því við athugun sína á málinu.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra botnar ekkert í þeim fullyrðingum mínum eða því sem ég benti honum á að það hefði ekki gefist vel að slá saman ríkisstofnunum. Þetta er þó ekki frá mér komið, herra forseti, þetta er í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem segir að vegna þess að ekki var nægilega góður undirbúningur að því að slá saman sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu hafi það orðið til þess að sameiningin tókst ekki eins og lagt var upp með. Hún átti að skila fleiri aðgerðum og lægri kostnaði. Þetta er ekki eitthvað sem ég finn upp. Þetta er í skýrslu Ríkisendurskoðunar og þess vegna bið ég hæstv. forsætisráðherra að skoða þetta fyrst það hefur farið fram hjá honum. Ég ætlaði að beina annarri spurningu til forsætisráðherra en hún varðar það hvort ekki sé rétt að fara yfir hlutafélög í eigu ríkisins. Þetta fyrirtæki á að fara í samkeppni. Nú er mjög mikil leynd yfir því sem fram fer í hlutafélögum í eigu ríkisins þannig að þeir sem eiga í samkeppni, herra forseti, við þetta nýja fyrirtæki standa jafnvel verr að vígi en áður.

Herra forseti. Fyrir Alþingi liggur frumvarp til laga um breytingar á lögum um hlutafélög, sérstaklega að því er varðar hlutafélög í eigu ríkisins þar sem gert er ráð fyrir því að gerðar verði aðrar kröfur til slíkra félaga. Ég bið hv. þingmann að kynna sér þau þar sem m.a. kemur fram að fulltrúum fjölmiðla sé heimilt að sækja aðalfundi. Það hefur verið tekið sérstaklega á því og það mál mun koma til umræðu mjög fljótlega.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé sjálfsagt að endurskoða þetta starfsumhverfi sem rannsóknastofnanirnar starfa í. Ég hef þó svolítinn fyrirvara um þetta mál og hann lýtur að því, hæstv. forseti, hvort menn þurfi ekki einmitt að óttast það að þegar búið verður að steypa þessu saman muni menn fara í að leita hinnar hörðu hagræðingar og þá komi upp að sú starfsemi sem staðsett hefur verið úti á landi á þessum sviðum verði lögð af. Ég beini spurningu til hæstv. forsætisráðherra um þetta. Ég nefni Símann sem dæmi, fyrirtæki sem var fyrst sett í einkarekstur og síðan einkavætt. Við vitum auðvitað að sumt af þessari rannsóknastarfsemi er í samkeppni á almennum markaði.

Herra forseti. Ég tel enga ástæðu til að óttast það, fremur þvert á móti. Aðstaða til slíkrar starfsemi er oft og tíðum jafnvel betri víða um land. Það er vaxandi háskólastarf víðs vegar um landið, fyrir hendi er húsnæði og starfskraftar þannig að ég tel að það eigi alls ekki að gefa sér það fyrir fram að ýmsir staðir úti um land standi illa að vígi til að taka þátt í þessari þjónustu. Þvert á móti er matvælaframleiðslan mjög ríkur þáttur í vinnuumhverfi þessara byggðarlaga og þess vegna geng ég út frá því að þau séu á margan hátt betur stödd en e.t.v. höfuðborgarsvæðið til að takast á við vaxandi verkefni á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég vona að orð hæstv. forsætisráðherra gangi eftir og þetta verði til þess að efla starfsemi úti um landið en ekki draga úr henni. Hins vegar hræða auðvitað sporin í fortíðinni um það að menn fari þá leið að til að tryggja hagnað og afkomu í rekstri þessa fyrirtækis, sem er beinlínis ætlast til miðað við greinargerð frumvarpsins, verði leitast við að færa þetta til samþjöppunar á einn eða tvo staði. Það þýðir þá einfaldlega að sú litla starfsemi, en ágæta, sem víða hefur verið rekin úti um landið verði hreinlega lögð af og sameinuð í stærri einingar þar sem verið er að leita rekstrarhagkvæmninnar og að þjónusta e.t.v. úti um landsbyggðina breytist verulega, ég tala nú ekki um þau störf sem þar hafa verið í boði.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. Lengi hefur verið í umræðunni að það væri upplagt að höfuðstöðvar Matvælarannsókna yrðu á Akureyri, m.a. lögðu þingmenn Framsóknarflokksins á það mikla áherslu - ég man eftir því fyrir síðustu kosningar. Í þessu frumvarpi er tilgreint að það verði látið upp í hendurnar á forstjóra þessa hlutafélags hvar starfsemin muni eiga sér stað. Ef það er vilji ríkisstjórnarinnar að flytja störf og stofnanir út á land, af hverju er það þá ekki tilgreint í frumvarpinu? Ég spyr hæstv. forsætisráðherra að því.

Herra forseti. Hluti af því starfi sem innt er af hendi í þessum stofnunum er einmitt á Akureyri. Það verður verkefni nýrrar stjórnar að takast á við þessi mál og ákveða með hvaða hætti starfsemin fer fram. Ég vænti þess að einmitt verði hugað að því að hve miklu leyti hún geti farið fram á Akureyri. Þar er kominn öflugur háskóli og þar er komið mjög öflugt háskólaumhverfi þannig að ég sé enga ástæðu til að ætla annað en að það umhverfi geti tekið þátt í þessu starfi. Að mæla fyrir um það nákvæmlega á þessu stigi er að sjálfsögðu ekki hægt. Það er verkefni þeirrar stjórnar sem tekur við fyrirtækinu að fara yfir það og hún mun hafa samvinnu við ýmsa aðila um það, m.a. á Akureyri.

Herra forseti. Já, við getum alveg verið sammála um að Akureyri hefur upp á einmitt það umhverfi að bjóða sem þarf til að stjórna þessum rannsóknum. En um það snýst ekki málið því að það fer eftir því hvort viljinn sé fyrir hendi. Við höfum því miður dæmi um annan vilja, ég nefni Lýðheilsustöð sem var einmitt talað um að væri tilvalið að setja upp á Akureyri. Hvað varð síðan? Nei, auðvitað er öll starfsemin í Reykjavík. Það er nefnilega munur á orðum og efndum þessarar ríkisstjórnar. Einatt er talað um einhverja byggðastefnu og að nú sé tilvalið að flytja störf og stofnanir út á land en síðan er ekkert í því gert. Menn fría sig ábyrgð og segja bara að forstjóri eða stjórn þessa hlutafélags geti tekið ákvörðun um það og að ekki sé hægt að binda hendur hennar o.s.frv. Ég hafna þessu algjörlega.

Herra forseti. Ég vil segja það strax í upphafi máls míns að almennt er ég frekar jákvæður gagnvart þessu máli. Ég tel fróðlegt að bera saman það frumvarp sem hér liggur fyrir annars vegar og hins vegar frumvarp sem við ræddum í gær þar sem hæstv. ríkisstjórn lagði til að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Það eru sérstök rök sem hægt er að færa fyrir því að mun meiri slægur sé í því fyrir borgara landsins, eigendur þessara rannsóknastofnana og -stofa sem hér er lagt til að verði steypt saman, að gera þær að hlutafélagi en Ríkisútvarpið. Það er hins vegar fróðlegt að fylgjast með viðhorfi ríkisstjórnarinnar til þessara tveggja þátta. Það verður að segjast alveg eins og er að sú stofnun sem hér er lagt til að verði búin til gegnir, a.m.k. í vitund þjóðarinnar, snöggtum minni stöðu og lægri en Ríkisútvarpið hefur til þessa haft. Ég hjó eftir því að hæstv. forsætisráðherra talaði um að nauðsynlegt væri að leggja þessari nýju stofnun, Matvælarannsóknum hf., til 300–400 millj. í stofnhlutafé. Hæstv. menntamálaráðherra talaði um að það væri nægilegt að leggja Ríkisútvarpinu hf. til 5 millj. Það er alveg ótrúlegt að sjá muninn á afstöðunni til Matvælarannsókna hf. og til Ríkisútvarpsins. Ég hef hins vegar lengi verið þeirrar skoðunar, herra forseti, að í vaxandi mæli eigi að opna aðganginn að þeim rannsóknum sem ríkið kaupir, þ.e. ég er meira og meira þeirrar skoðunar að það eigi að gera öðrum sjálfstætt starfandi vísindamönnum kleift að komast að þeim fjármunum sem ríkið hefur látið renna eftir sínum eigin lokuðu farvegum frá ríkissjóði til ýmissa rannsóknastofa. Ég tel að umhverfið allt sé breytt að þessu leyti til. Við sjáum fram á töluverðan fjölda af vel menntuðum ungum vísindamönnum sem hafa farið til útlanda til að verða sér úti um mikla menntun og líka bergt af innlendum vísindabrunnum. Þetta fólk er fært og þjálfað. Það hefur frumkvæði og mikinn þrótt, og margt af því langar til og hefur burði til þess að sinna hvers kyns rannsóknum, bæði grunnrannsóknum og þjónusturannsóknum sem í dag er mjög erfitt að koma af stað vegna þess að það er lokað innan ríkisvébanda. Ég tel að með frumvarpi af þessu tagi sé stigið töluvert stórt skref í áttina að því að opna þetta upp án þess að nokkur hætta sé á því að hagsmunir ríkisins beri nokkurn skaða af. Ég tel þess vegna að með þeim hætti sem hér er lagður til sé í reynd stigið skref að því að opna upp samkeppni og búa til markað fyrir rannsóknir á ýmsum sviðum sem hingað til hefur verið ákaflega lokaður og þröngur og einokaður af hálfu ríkisins. Þetta hef ég margsinnis túlkað í þessum stól. Ég er þessarar skoðunar og mun reyndar geta þessa síðar í dag í umræðum um einmitt frumvarp sem stígur skref í átt að þessu þar sem fjallað verður um breytingar á Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Ég rifja það upp að svipuð viðhorf og ég greini hér frá komu fram þegar umræður áttu sér stað opinberlega fyrir síðustu kosningar um tilhögun þjónusturannsókna og eftirlits á vegum ríkisins. Þær umræður spruttu í tilefni af því að þáverandi forsætisráðherra lagði fram frumvarp um Matvælastofnun ríkisins. Það frumvarp var lagt fram einhvern tíma rétt fyrir kosningar og ég minnist þess ekki að það hafi verið rætt í þinginu, a.m.k. tók ég ekki þátt í þeirri umræðu. Í því frumvarpi var gert ráð fyrir því að saman yrði stefnt í eina stofnun mörgum einingum innan ríkisins sem starfa á þessu sviði en ég gagnrýndi harkalega þá hugmynd vegna þess að þar var ætlunin sú að steypa saman bæði rannsóknunum og eftirlitinu. Það átti sem sagt bæði að sinna stjórnsýslu og verkefnum á vegum hins opinbera, m.a. áttu Rannsóknastofa fiskiðnaðarins og Hollustuvernd ríkisins að vera þar inni. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, a.m.k. hin síðari ár eftir að ég skoðaði þetta rækilega, að rannsóknirnar og eftirlitið þyrftu að vera hvort á sinni hendinni. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að flytja eftirlitið út á markað eins og sums staðar hefur verið gert. Ég tel að sú stjórnsýsla hljóti alltaf að vera í höndum ríkisins en ég er hins vegar þeirrar skoðunar að vel sé hægt að koma rannsóknunum fyrir á markaði. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að margt jákvætt sé við það frumvarp sem hér er sett fram. Ég tek eftir því þegar maður ber t.d. þetta frumvarp saman við það sem ég nefndi og var rætt hér í gær, frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf., að þar var tekið skýrt fram að ekki ætti að selja RÚV. Ég gaf lítið fyrir það eins og menn muna sem hlustuðu á ræður mínar í gær. Ekkert slíkt er í þessu frumvarpi og ég geng því út frá því að það sé ætlun ríkisstjórnarinnar til langs tíma, a.m.k. með einhverjum hætti, að koma þessu á markað. Ég er ekki að óska neitt sérstaklega eftir því en ég tel að umræðunnsar vegna þurfi það að vera á hreinu. Ég spyr þess vegna hæstv. forsætisráðherra hvort ætlunin sé sú að selja þetta fyrirtæki að hluta eða öllu leyti. Ég tel að ríkið þurfi að hafa undirtök í fyrirtæki af þessu tagi. Hitt vil ég segja alveg skýrt að ég er þeirrar skoðunar að það komi fyllilega til greina af hálfu ríkisins að hleypa utanaðkomandi aðilum inn í rannsóknafyrirtæki af þessu tagi, og þess vegna tel ég að hlutafélagsformið á þessu sé jákvæðara en sjálfseignarformið, en það gegnir öðru máli um Ríkisútvarpið. Hv. þm. Hlynur Hallsson deildi áðan á hæstv. forsætisráðherra fyrir að sýna ekki lit varðandi það að staðsetja fyrirtækið annars staðar en í Reykjavík. Nú er það svo að við sem höfum komið að því að flytja stofnanir út á land vitum hvað það getur verið erfitt og ég mæli ekki endilega með því að fyrirtæki af þessu tagi verði flutt út á land. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að eitt af því sem komi til greina í framtíðinni sé að háskólastofnanir sem sérhæfa sig á sviði matvælaþróunar og -rannsókna eigi að hafa kost á því að kaupa sig inn í fyrirtæki af þessu tagi. Það væri miklu erfiðara ef um væri að ræða sjálfseignarstofnun. Þess vegna tel ég að hlutafélagsformið henti þessu andstætt því sem átti við um Ríkisútvarpið í umræðunni í gær vegna þess að ég tel ekki að þar eigi að hleypa neinum öðrum inn. Ég tel t.d. rétt að í því jákvæða og framsækna umhverfi sem ríkir í háskólasamfélaginu þar sem eru að verða til háskólar, stórir og smáir, sem sérhæfa sig gæti það sem best gerst væri það einhver háskólanna eða hluti þessara háskóla sem skilgreindi sig sem matvælarannsóknaháskóla. Mér fyndist t.d. ekkert óeðlilegt að Háskólinn á Akureyri mundi feta þá slóð. Þá fyndist mér heldur ekkert óeðlilegt að hann sæktist eftir því að verða þungur aðili í stofnun af þessu tagi, bæði til að geta skapað tengslin milli framhaldsnáms, rannsóknarnáms sem verður alltaf grunnur að burðugum sérhæfðum háskóla, og slíks fyrirtækis. Ég hef auðvitað, eins og aðrir, fylgst með því að á Akureyri er stórt og öflugt fyrirtæki sem hefur yfir miklu fjármagni að ráða sem það beinlínis vill nota til að afla byggðarlaginu nýrra starfstækifæra. Ég er að tala um KEA. Ég nefni þetta bara vegna þess að hv. þm. Hlynur Hallsson talaði um að hann vildi fá fyrirtæki af þessu tagi að byggðarlagi eins og Akureyri og ég tel að stofnun eins og þessi ætti ákaflega vel heima í skjóli rannsóknaháskóla sem þar er að þróast. Það væri vel hugsanlegt að þetta gæfi þeim háskóla ákveðin sóknarfæri. Ég vil samt taka mönnum vara við að það sé auðvelt, jafnvel með því að sveifla til stórum hlunkum og fjármagni, að taka ákvarðanir um að flytja svona fyrirtæki með manni og mús fjarri þeim stöðvum þar sem starfsstöðvarnar eru í dag. Það er þó hugsanlegt að það sé hægt að leggja langtímastefnu sem gæti leitt til slíkrar þróunar. Þetta finnst mér jákvætt og þetta er ástæðan fyrir því að ég tel að um svona fyrirtæki eða stofnun sé betra að hafa umbúnað hlutafélags en sjálfseignarstofnunar. Það eru mín rök fyrir því. Ég sé - en heyri ekki - að ákveðinn hv. þingmaður hafnar því með höfuðhristingu. Það kann vel að vera en ég ítreka það sem ég sagði í umræðunni í gær að ég er í prinsippinu ekkert á móti hlutafélagsforminu. Ég vil bara ekki að gert verði hlutafélag úr Ríkisútvarpinu af því að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum í því máli. Ég ætla ekki að fara frekar út í það hér og nú. Það er ýmislegt sem þarf hins vegar að huga að ef menn fara út á þessa braut. Það er aðallega tvennt sem mér kemur strax til hugar. Mér sýnist að samkvæmt þessu sé í reynd verið að skapa aðstöðu þar sem ríkið er að létta af, má segja, einokun sinni á vissum tegundum rannsókna. Þegar ég segi einokun á ég við það að ríkið hefur látið peninga sína innan tiltekins rannsóknargeira renna í ákveðnar stofnanir. En þeir sem ég hef leyft mér að kalla frjálsa vísindamenn eða sjálfstætt starfandi vísindamenn, og þeim fjölgar, hafa átt mjög erfitt með að komast að þeim sjóðum og ég hef talið það miður. Það viðhorf mitt hefur komið fram. Þetta hlýtur þá að þýða að samhliða skoðar ríkisstjórnin það að sjálfstætt starfandi vísindamenn eigi auðveldara með að keppa við stofnun eins og þessa um samninga við stofnanir ríkisins. Þá finnst mér að það sé nauðsynlegt að ríkið sé líka reiðubúið til að örva þau litlu sprotafyrirtæki sem eru orðin til á þessu sviði, þjónustufyrirtæki, með því að bjóða smærri samninga sem henta slíkum fyrirtækjum. Eðli markaðarins er bara slíkt í okkar litla landi. Þetta þarf að skoða vel. Þetta má ekki verða til þess, ef við á annað borð tökum þetta skref, að það séu áfram eldmúrar á milli þessara litlu fyrirtækja annars vegar og hins vegar verkefnanna sem ríkið þarf að kaupa. Í öðru lagi þarf að huga mjög vel að því hvernig eigi áfram að örva ákveðna nýsköpun sem hefur átt sér stað innan sumra þessara stofnana þegar aðskilnaðurinn er orðinn. Það sem ég á við er að það verður vandasamt fyrir ríkið að skilgreina þá þjónustu og þau verkefni sem það vill kaupa frá fyrirtæki af þessu tagi. Ég nefni aftur Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og möguleika sem tengjast starfsmöguleikum norðan lands. Ég kastaði inn í umræðu á síðasta sumri, þegar KEA var að velta fyrir sér möguleikum á að búa til störf fyrir norðan, að innan Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins væru lofandi verkefni sem gætu með fjármagni orðið ansi burðug og leitt til þess að við gætum nýtt til manneldis gríðarlegt magn af matvælum sem við notum í dag í dýrafóður, þ.e. mjöl úr uppsjávarfiski. Þingmenn þekkja kannski þetta tiltekna verkefni sem ég hef oft haft uppi ræður um í þinginu en ég tel að ein af hættunum við þann búnað málsins sem hér liggur fyrir sé að það verður kannski erfitt að slíta upp það frumkvæði sem hefur verið að finna í þessu tiltölulega lausbeislaða og frjálsa rannsóknarumhverfi sem er hið jákvæða við rannsóknastofnanir í umsjá ríkisins. Um leið og fyrirtæki þarf m.a. að sinna arðskröfunni, einbeita sér mjög rækilega að tilteknum þjónustuverkefnum, er hætta á að grunnrannsóknir, eins og sú sem ég er hér að ræða, sitji á hakanum. Ég held þess vegna að samhliða þessu verði ríkið, og það er töluvert vandasamt líka, að örva þær rannsóknastofur sem ekki eru í þessu en eru í hinu frjálsa umhverfi, þ.e. innan háskólanna, til að sinna grunnrannsóknum sem tengjast þessum hefðbundnu matvælaframleiðslugreinum okkar í ríkari mæli en hingað til. Það verður töluvert erfitt vegna þess að rannsóknirnar hafa bundist þessum þremur, eftir atvikum fjórum, rannsóknastofum sem þarna er verið að hnýta saman í eina. Því segi ég það af því að ég er þeirrar skoðunar, eins og hefur komið fram í ræðu minni, að háskóli eins og Háskólinn á Akureyri á að sérhæfa sig. Mér kemur það í sjálfu sér ekkert við en mér finnst að hann eigi að sérhæfa sig í matvælarannsóknum og hann hefur stigið skref til þess í gegnum sín ágætu afskipti af sjávarútvegi. Ég tel að ríkið þurfi t.d. að ýta undir það að þar verði með fjárframlögum líka ýtt undir grunnrannsóknir samhliða því að rannsóknir verða innan svona fyrirtækis sem eðli máls samkvæmt lúta frekar að eftirliti og þjónustu. Herra forseti. Eins og hefur komið fram í máli mínu er ég tiltölulega jákvæður á eðli þessa máls. Mér finnst að þar sé verið að stíga skref í rétta átt en það er auðvitað alltaf svo að þegar menn gera breytingar af þessu tagi kemur það með nokkrum hætti við þá starfsmenn sem starfa á þeim stofum sem fyrir eru. Ég legg því ríka áherslu á það, eins og jafnan þegar við ræðum breytingar af þessum toga, að öll skref sem stigin verða verði gerð í eins miklu samráði við starfsmenn og hægt er og að þess verði gætt í hvívetna að með engu móti verði réttindi á þeim brotin eða þau tök höfð á málinu að hægt sé að halda slíku fram. Herra forseti. Ég segi það líka í lokin að hér hefur málið aðeins verið til 1. umr. og ég hef ekki skoðað það neitt til hlítar. Eins og ég hlustaði hins vegar á mál hæstv. ráðherra og hef svona getað skimað gegnum það held ég frekar að það sé jákvætt að því leyti til að það er líklegt til að ýta undir frekari rannsóknargrósku. Það er það sem við viljum gera, og ég fæ heldur ekki betur séð en að það sé líklegt að þetta muni a.m.k. ekki fara verr með þá peninga ríkisins sem í þessa tegund rannsókna hafa farið hingað til.

Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þingmanns um hvort til greina komi að aðrir aðilar komi inn í fyrirtækið þá er svarið já. Hlutafélagaformið er einmitt valið til þess m.a. að hægt sé að opna fyrir það, eins og segir í greinargerð á bls. 15, með leyfi forseta: „Þannig mætti sjá t.d. Samtök atvinnulífsins, öflug matvælafyrirtæki eða háskóla gerast eignaraðila að Matvælarannsóknum hf.“ Ég tel mjög mikilvægt að opnað verði fyrir það. Ég er sammála hv. þingmanni um að auðvitað verður ríkið að vera ráðandi aðili í slíkum rannsóknum og ber þar miklar skyldur. En það er mjög mikilvægt að ná samvinnu við aðra aðila og það er ótvírætt að í því sambandi hentar hlutafélagaformið mun betur en önnur form, t.d. sjálfseignarstofnunarformið og í greinargerðinni er einmitt farið yfir það. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæðar undirtektir og ég sé að hann hefur algerlega séð aðalatriði málsins þó að hann hafi haft lítinn tíma til að fara yfir það eins og hann sagði sjálfur.

Hæstv. forseti. Frumvarp þetta fjallar um að komið verði á laggirnar nýrri stofnun, Matvælarannsóknum hf., sem er vissulega ný en byggir á því að stofnunum sem eru við lýði er steypt saman í eina og hún gerð að hlutafélagi. Við ræðum núna hvert hlutafélagið á fætur öðru. Í gær ræddum við um hugmyndir ríkisstjórnarinnar um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi og fyrri ræðumaður, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sagðist ekki treysta ríkisstjórninni varðandi söluna og þess vegna legðist hann gegn hlutafélagavæðingunni. Ég er honum sammála um það en að auki er ég andvígur því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi af ýmsum öðrum ástæðum eins og kom fram við umræðuna í gær. Eitt af því er að réttindi eru höfð af starfsfólki og hið nákvæmlega sama á við um þá starfsmenn sem hér eiga hlut að máli. Réttindi þeirra verða rýrari en þau voru áður eftir þessa breytingu. Þetta er ein ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin leggur ofurkapp á að breyta opinberum rekstri í hlutafélög einfaldlega vegna þess að þau eru dýrari að þessu leyti. Lífeyrisréttindi starfsmanna eru t.d. ódýrari og eins og fram kemur í greinargerð verður starfsfólkið meðfærilegra eða sveigjanlegra eins og það er kallað á fagmáli. Allt þetta er rækilega tíundað í greinargerð með frumvarpinu. Eins og fram kemur í greinargerðinni og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra þegar hann rakti aðdragandann að því að þetta frumvarp kemur fram byggir þetta á nefndarstarfi allar götur frá árinu 2003. Vísað er í nefnd sem skilaði áliti fyrir hálfu öðru ári, árið 2004, þar sem lagt er til að matvælarannsóknir á Íslandi fari að mestu fram hjá einni öflugri stofnun, Matvælarannsóknastofnun Íslands. Eins og fram kemur síðan í frumvarpstextanum, sem nú hefur snúið þessu upp í háeffun, byggir þetta á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknum Keldnaholti og fleiri stofnunum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagðist hafa trú á því formi að færa þetta út í markaðsumhverfi vegna þess að hann tryði því að hægt væri að skapa markað fyrir rannsóknir. Það má vel vera að það sé rétt en ég vil að við skoðum þetta mjög rækilega, gefum okkur tíma til að hlusta á rök sem koma frá þeim sem starfa í þessum geira og hlustum á kosti og galla við slíka skipan. En hitt vil ég leggja áherslu á að ég held að þessi hugsun um samkeppni á sviði vísindarannsókna megi ekki ganga of langt. Þannig ræddum við það með tilurð Tækniháskólans á sínum tíma að æskilegt væri eða það var viðhorf ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra að skapa samkeppni á milli verkfræðideilda þess skóla annars vegar og Háskóla Íslands hins vegar. Síðan þegar farið var að gaumgæfa hlutina betur og rýna í staðreyndirnar kom í ljós að verkfræðideild Háskóla Íslands var fjársvelt og gat ekki sinnt þeim vísindarannsóknum sem hún hefði gjarnan viljað sinna. Ég held að við séum stundum of smá í hugsun þegar kemur að því að horfa til alþjóðavæðingarinnar því að samkeppni okkar snýr ekki síst að því sem er að gerast erlendis, því sem er að gerast í útlöndum. Og stundum getur verið betra að sameina kraftana, búa til voldugar og öflugar stofnanir í stað þess að dreifa kröftunum um of. Þetta á t.d. við um háskólana og rannsóknir sem eru að eiga sér stað þar. Menn hafa deilt um það innan vísindaumhverfisins, um kosti þess og galla að vera í mjög nánu samstarfi við atvinnulífið sem kallað er. Það eru vissulega kostir við það en það geta líka verið fólgnir í því ákveðnir gallar vegna þess að atvinnulífinu, fyrirtækjunum hættir til að horfa til þess sem er í skammtímanum en ekki til langtímarannsókna. Framfarir 20. aldarinnar byggðu að verulegu leyti á því að starfandi voru víðs vegar um heiminn mjög svo öflugir háskólar, rannsóknastofnanir sem fengu að búa við öryggi m.a. til að sinna grunnrannsóknum. Nú er verið að hrófla við því öryggi og allt er hugsað á skammtímavísu og eigi að gefa hagnað hið allra fyrsta. Leiðin er því vandrötuð þarna á milli. Hæstv. forsætisráðherra talaði um ríkisstofnanir og ríkisrekstur með takmarkaðri virðingu þótti mér, sagðist muna þá tíð að hér hefði verið Ríkismat sjávarafurða og hvort menn vilji hverfa aftur til þess tíma. Ég held að það hafi verið margt ágætt um þá stofnun að segja. Ef ekkert getur plumað sig, ef ekki er hægt að starfrækja neina starfsemi nema hún sé hlutafélagavædd þá hljótum við að spyrja: Hvað með Háskóla Íslands? Hvernig stendur á því að hann virðist rækja sitt hlutverk prýðisvel, alla vega á flestum sviðum. Ekki er hann hlutafélag, þannig að við skulum vara okkur á að ganga of langt í þessu efni og þegar kemur að einkavæddri starfsemi þá er það staðreynd að breytingar sem gerðar hafa verið hafa síður en svo alltaf gefið góða raun. Ég nefni t.d. einkavæðingu rafmagnseftirlitsins sem slæm reynsla er af, mjög slæm. Rafmagnseftirlitið er miklu dýrara ef litið er á hverja skoðun auk þess sem það er miklu lélegra og eins og varað var við á sínum tíma þegar ráðist var í þær breytingar þá var hún á kostnað landsbyggðarinnar vegna þess að skoðunarstofurnar sem framkvæma eftirlit hvort sem það er með íbúðarhúsnæði eða opinberu húsnæði eru allar staðsettar á höfuðborgarsvæðinu og svo er kostað miklu til að fljúga með eftirlitsmennina út um landið þar sem þeir framkvæma úrtaksskoðun. Allt hljómaði þetta kerfi óskaplega sannfærandi þegar talað var fyrir því á þinginu en reyndin varð hins vegar önnur. Ég ætla hins vegar ekki að gefa mér neitt fyrir fram í þessu máli. Ég vil skoða það rækilega, ég vil skoða kosti og galla þessa fyrirkomulags sem hér er verið að leggja til en ég geri strax mjög alvarlegan fyrirvara við réttindaskerðingu hjá starfsfólkinu. Hér er það beinlínis sett í lög að það skuli ekki njóta þeirra almennu réttinda sem kveðið er á um landslögum og þá er ég að vísa í lífeyrissjóðinn. Í lagafrumvarpinu er sagt að sá réttur skuli tekinn frá starfsfólkinu. Starfsfólkið, sem nú eru opinberir starfsmenn, verður gert að starfsfólki hlutafélags og réttur þeirra til lífeyrisgreiðslna þegar það er komið á þann aldur að það ætti að geta tekið peninga út úr lífeyrissjóði er með 6. gr. frumvarpsins numinn brott. Þessu vil ég mótmæla. Ég vek enn og aftur athygli á því að kerfisbreytingar stjórnvalda ganga yfirleitt út á þetta, að rýra réttindi opinberra starfsmanna og hafa réttindi af þeim, t.d. réttinn til að andmæla við uppsögn, þetta er það sem stendur í veginum fyrir því að hægt sé að reka þessar stofnanir á sveigjanlegan hátt sem þeir kalla. Það þykir alveg sérstaklega slæmt að ekki sé hægt að reka fólk skýringalaust. Síðan er viðkvæðið eins og við heyrðum í framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra að hlutafélagaformið sé svo þekkt, það séu skýrar reglur og skýr lög sem gildi um það. Þess vegna hljóti að vera gott að gera opinbera starfsemi að hlutafélögum. Hlutafélög eru góð til síns brúks, til að vera félög eða fyrirtæki á hlutabréfamarkaði. Hæstv. forsætisráðherra sagði reyndar að það stæði til að reyna að fá fyrirtæki á markaði til að koma inn í þessa starfsemi. Það eru vissulega rök í málinu gagnstætt því sem við heyrum um Ríkisútvarpið þar sem til stendur að hluturinn í hlutafélaginu verði aðeins einn og eigandinn einn og handhafi hlutabréfsins einn en þetta eru þó rök í þessu máli vegna þess að hlutafélag byggir á tvennu: Að auðvelt sé að kaupa og selja hluti. Þetta var ókostur fyrirtækjanna sem við þekktum fyrir nokkrum áratugum að þau þurftu yfirleitt að selja í heilu lagi, en með hlutafjármarkaði og hlutafélagavæðingu ganga þessi eigendaskipti greiðar fyrir sig og á auðveldari máta. Þetta er einn kostur hlutafélagaformsins. Annar kostur hlutafélagaformsins er aðhaldið frá markaði, þ.e. aðhaldið sem kemur frá eigendunum, hluthöfunum. Það sem yfirleitt vakir fyrir þeim er að fá eitthvað fyrir sinn snúð, arð af hlutum. Þeir efna til hluthafafunda til að fylgja sínum málum, kröfum og markmiðum eftir. Þess vegna stofna menn til hlutafélaga, til að ná þessu fram. Þetta eru kostir þess að hafa hlutafélög. Þegar það er hins vegar notað sem röksemd fyrir því að gera fyrirtæki eða stofnun að hlutafélagi að hlutafjárlögin séu svo skýr, þá eru það engin rök í sjálfu sér. Það verða hins vegar rök þegar á það er bent að til standi að selja hlutina eða að fá aðra aðila inn í púkkið. Það eru rök sem ég er reiðubúinn að hlusta á. Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að gera annað en vekja máls á nokkrum atriðum sem snerta þetta mál. Ég hef gert mjög ákveðinn fyrirvara varðandi réttindi starfsfólksins. Ég tel það vera mjög ámælisvert að skerða þau í nokkru eins og gert er með þessu frumvarpi. Ég hef ákveðnar efasemdir um grunnhugsunina sem liggur að baki þessu frumvarpi þó að ég ætli ekki að gefa mér neitt endanlega í því efni en er reiðubúinn að hlusta á þau rök sem fram koma við umræðu og afgreiðslu þessa máls.

Virðulegur forseti. Ég kaus að taka þátt í umræðunni til að lýsa sérstakri ánægju minni með þetta frumvarp. Umræðan um matvælarannsóknir og matvælaeftirlit hefur staðið mjög lengi, bæði hér í þingsölum og í samfélaginu og það er löngu orðið tímabært að taka ákveðin skref í að reyna að sameina og samræma þessa starfsemi þannig að umræðan hefur verið löng. Það hafa starfað nefndir undir forustu hæstv. forsætisráðherra eins og hér hefur komið fram og ég vil líka draga fram eins og kemur fram í greinargerðinni að Vísinda- og tækniráð hefur sérstaklega skoðað stefnuna gagnvart þessum opinberu rannsóknastofnunum og ráðið hefur lagt til að þær verði endurskipulagðar þannig að kraftar þeirra verði sameinaðir og að þær tengi starfsemi sína við háskóla og atvinnulífið í landinu og sameinist í sjálfstæða öfluga stofnun eins og í þessu tilviki. Það má segja að eftir mikla og ítarlega skoðun í stjórnsýslunni og á vegum Vísinda- og tækniráðs þá erum við með frumvarp í höndunum sem lýtur að þessari stefnumótun. Það á að sameina Rannsóknastofu fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknirnar í Keldnaholti og Rannsóknarstofnunina hjá Umhverfisstofnun. Það hefur komið fram að þetta á að vera hlutafélag og það kemur fram í frumvarpinu að við stofnun eigi allt hlutafé að vera í eigu ríkisins, sem sagt við stofnunina. En það hefur líka komið fram að líklega verði það svo, sem er röksemd með því að færa þetta í hlutafélagaform, að þá getum við fengið fleiri að þessari stofnun sem er mjög æskilegt. Samtök atvinnulífsins hafa verið nefnd í því sambandi í greinargerðinni og öflug matvælafyrirtæki og háskólar þannig að líklega munum við sjá breytingar á þessu hlutafélagaformi í framtíðinni þar sem fleiri koma að og ég held að það sé mjög til bóta. Áðan sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson að hlutafélagaformið hefði ákveðna kosti og ákveðna galla líka og dró fram tvo kosti eða tvö atriði sem snúa að stærstum hluta til að forminu, þ.e. sala hlutarins. Það er rétt, menn hafa farið í hlutafélagaform m.a. til að geta selt hluta af félagi en ekki allt í einum pakka eins og áður var. Hinn kosturinn var aðhald hluthafa sem er alveg rétt. En þingmaðurinn kaus að nefna ekki eitt atriði sem hefur verið notað mjög mikið í umræðunni varðandi hlutafélagavæðingu. Það er aukinn sveigjanleiki í rekstri og það hefur verið notað bæði sem röksemdafærsla með þessu máli og hefur auðvitað líka verið notað gagnvart Ríkisútvarpinu sem þingmenn hafa ítrekað komið inn á í þessari umræðu, sem er ekkert óeðlilegt. Það var mælt fyrir því í gær. Varðandi frumvarpið um Ríkisútvarpið er það þannig að í því stendur að það eigi ekki að selja hlut ríkisins. Það þarf sem sagt sérstaka ákvörðun þar um, lagabreytingu, en í dag skilst mér að það sé þannig að það væri hægt að selja Ríkisútvarp líklega bara með heimild 6. gr., þannig að ef eitthvað er þá er aldeilis verið að herða tökin á því að það verði ekki selt nema það sé algerlega meðvituð ákvörðun á þingi og mun meiri girðingar en eru í lögum í dag. Varðandi þetta hlutafélag þá munu möguleikar atvinnulífsins, háskólanna og annarra fyrirtækja til aðkomu að þessari stofnun aukast til muna í gegnum þetta. Fyrirtækið á að sinna rannsóknum og nýsköpun á sviði matvæla í þágu atvinnulífsins, í þágu lýðheilsu og í þágu matvælaöryggis og ég tel að hér sé um mjög mikilvægan málaflokk að ræða. Við sjáum síauknar kröfur um slíkt. Það eru síauknar kröfur til atvinnulífs til rannsókna, það eru síauknar kröfur á sviði lýðheilsu til rannsókna og það eru síauknar kröfur neytenda og framleiðenda á sviði matvælaöryggis, á sviði rannsókna. Menn vilja vita hver gæði vörunnar séu. Ég vil nefna sérstaklega eitt sem lýtur að hagsmunum okkar Íslendinga en það eru eiturefni í fiski. Það er geysilega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að vita nákvæmlega hvernig gæðin eru í fiskinum okkar. Þau eru auðvitað mjög mikil en við þurfum að geta sýnt fram á það gagnvart neytendum erlendis. Slíkt er ekki hægt að sýna fram á með frambærilegum hætti nema hér séu stundaðar öflugar rannsóknir, við verðum að vita nákvæmlega hvaða vöru við erum með í höndunum til að geta selt hana. Það liggur mikil skynsemi að baki því skrefi sem við tökum með hlutafélagavæðingu og sameiningu þessara stofnana í eitt hlutafélag. Rannsóknirnar munu aukast að gæðum, það verður líka hagræðing, því skal ekki á móti mælt og er ágætt að draga það fram, og það verður minna um tvíverknað. Það kemur fram í greinargerðinni. Það verða samræmd vinnubrögð og betri þjónusta við atvinnulíf og neytendur. Síðan er að sjálfsögðu annar vinkill á þessu eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson drógu hér fram, þ.e. þetta „samkeppnismoment“ eða að hlutafélagaformið hentar betur gagnvart samkeppnisaðilum sem eru í rannsóknum á markaði. Það kemur fram að frumvarpið byggist á tillögum ákveðinnar nefndar og sú nefnd taldi eðlilegt að höfuðstöðvar þessarar Matvælarannsóknarstofnunar Íslands yrði í Reykjavík en það yrði öflugt rannsóknarsetur á hennar vegum við Háskólann á Akureyri. Ég tel því miðað við þetta að byggt verði upp við Háskólann á Akureyri öflugt setur. Þetta kemur fram á blaðsíðu fjögur í textanum. Ákveðið landsbyggðasjónarmið liggur þarna að baki og ákveðin geta felst í starfseminni við Háskólann á Akureyri sem mun nýtast. Síðan eiga að vera náin tengsl við Landbúnaðarháskóla Íslands, Háskóla Íslands og Tækniskóla Íslands svo eitthvað sé nefnt. Ég tel líka að það sé ákveðinn landsbyggðarvinkill á þessu máli sem menn hafa ekki gert mikið úr hér. Það er vegna þess að matvælaframleiðsla á Íslandi er ein umsvifamesta grein íslensks atvinnulífs og vinnumarkaðar. 12,7% starfa í landinu eru við matvælaframleiðslu og 62,3% af vöruútflutningi okkar. Með því að efla rannsóknir á sviði matvæla, efla matvælarannsóknir þá styrkjum við stoðir þessar atvinnugreinar. Því verður ekki á móti mælt þannig að það er líka landsbyggðarvinkill á þessu frumvarpi, virðulegur forseti. Ég tel líka eðlilegt að draga það fram um sameiningu þessara stofnana að þær geta varla talist stórar í dag. Þetta verða samtals 76 starfsmenn þegar búið er að sameina. Í dag eru 56 hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, átta hjá Matra uppi í Matvælarannsóknunum á Keldnaholti og 12 á rannsóknarsviðinu hjá Umhverfisstofnun. Þetta verða 76 starfsmenn. Ekki getur þetta talist geysilega stór stofnun þó hún verði mun stærri og mun öflugri en þær þrjár sem fyrir eru. Ég tel mjög mikilvægt að efla þessa starfsemi undir sameiginlegum hatti eins og hér er stefnt að m.a. til að vera öflug í samstarfi við erlenda aðila. Það er þannig, virðulegur forseti, að rannsóknir, sérstaklega matvælarannsóknir, eru að verða miklu hnattrænni en þær hafa verið áður. Það eru gerðar meiri kröfur. Þessar rannsóknir eru ekki hólfaskiptar lengur, eiga ekki að vera það. Menn eru farnir að vinna saman. Tæknin er meiri. Það er mjög mikil þróun í þessum rannsóknum. Þess vegna er eðlilegt að þessar stofnanir sameinist, m.a. til að geta verið í virkara samstarfi við erlenda aðila sem eru miklu stærri eins og eðlilegt er í fjölmennari samfélögum. Ég tel líka mjög mikilvægt að gera matvælaöryggisþættinum almennt góð skil en á sínum tíma - og það er ágætt að rifja það upp við þetta tækifæri hér - að fyrsta málið sem sú er hér stendur tók upp í ríkisstjórn á sínum tíma sem umhverfisráðherra voru viðbrögð við mjög svo aukinni kamfílóbaktereitrun á Íslandi. Kamfílóbaktereitrun stórjókst. Við höfðum miklar áhyggjur af þessu á þeim tíma. Margir sýktust. Sumir þurftu að leggjast inn á sjúkrahús. Þetta geta verið hættulegar eitranir og það þurfti að taka á því. Það er geysilega mikilvægt því að neytendur í dag eru sífellt háðari því að kaupa sér í matinn í verslunum. Menn eru auðvitað löngu hættir að framleiða matinn sjálfir flestir. Við verðum því að treysta á að þau matvæli sem við kaupum í búðinni séu í lagi. Þess vegna verða matvælarannsóknir að vera öflugar. Þegar svona bráðatilfelli koma upp, eins og komu upp á sínum tíma varðandi kamfílóbakter og hafa komið upp út af salmonellu og ýmsu, þá þarf að vera hægt að bregðast mjög hratt við, fá yfirsýn yfir hættuna og það verður að vera hægt að grípa til aðgerða sem byggja þá á einhverri niðurstöðu. Því er mjög mikilvægt að þessi starfsemi sé eins öflug og hægt er að hafa hana og við getum eflt hana með því að stíga þetta skref sem lagt er til í frumvarpinu. Ég vil nefna fleiri rannsóknir sem eru stundaðar á sviði matvæla. Það er til dæmis verið að rannsaka reglulega varnarefni í grænmeti og ávöxtum og fleira. Þessar rannsóknir eru mjög mikilvægar af því að fólk er háð því að geta keypt örugga vöru. Virðulegi forseti. Nú hef ég dregið fram allt hið jákvæða við málið. Ég sé ekki galla á þessu frumvarpi. Því vil ég að lokum minna á til upprifjunar að fyrir ekki löngu síðan var flutt frumvarp til laga - það var reyndar ekki flutt heldur lagt fram til kynningar - frumvarp til laga um eftirlit með matvælum og heilbrigði dýra. Það var á 128. löggjafarþingi 2002–2003. Þar var lagt til að allt matvælaeftirlit og rannsóknir yrðu í einni stofnun þ.e. í matvælastofnun. Á sínum tíma var tekist talsvert á um þetta. Þingmenn geta rétt ímyndað sér að þeir ráðherrar sem viðkomandi stofnanir féllu undir, þ.e. hæstv. umhverfisráðherra, sjávarútvegsráðherra og landbúnaðarráðherra, hefðu sjálfsagt allir viljað fara með svið þessarar matvælastofnunar sem til stóð að stofna. Ég var mjög mikill stuðningsmaður þess að við tækjum þetta skref og kæmum upp einni öflugri matvælastofnun. Það sem við erum að gera hér er skref í þá átt. Í frumvarpi um matvælastofnun sem var lagt hér fram til kynningar á sínum tíma - það var ekki mælt fyrir því og það fór ekki til nefndar o.s.frv. Það var ekkert kveðið upp úr um það hvaða ráðherra ætti að bera upp málaflokkinn í sínum herðum - en í því frumvarpi var bæði eftirlitsþátturinn inni og rannsóknarþátturinn. Ég dreg þetta sérstaklega fram hér, virðulegur forseti, af því að í því frumvarpi sem við fjöllum um hér er rannsóknarþátturinn. Þar er ekki eftirlitsþátturinn. Því má segja að búið sé að klippa þetta tvennt í sundur og við séum að stíga hér eitt skref í málinu í heild, þ.e. við erum að sameina rannsóknarþáttinn. Ég dreg þetta sérstaklega fram af því að hér kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni áðan að hann telur að eftirlitsþátturinn og rannsóknarþátturinn eigi ekki að vera á sömu hendi. En það er einmitt verið að stíga það skerf með þessu. Rannsóknarþátturinn er klipptur út úr. Þess vegna verður spennandi að sjá hvað verður um eftirlitsþáttinn, af því að við erum ekki að afgreiða hann hér núna. Eftirlitsþátturinn er núna hjá Fiskistofu að hluta, hjá Umhverfisstofnun að hluta og hjá Landbúnaðarstofnuninni sem verður, þessari nýju á Selfossi, að hluta. Því er spurning hvað verði um eftirlitsþáttinn. Svo er auðvitað fullt af eftirliti hjá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga. Ég á því von á að á fjörur okkar muni reka, síðar væntanlega, hvernig verður haldið á því máli, annaðhvort í formi ríkisstjórnarfrumvarps eða með einhverjum öðrum hætti, þingmannafrumvarps eða hvernig sem það nú verður. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að eins og ég skil þetta mál þá erum við að taka á rannsóknarþættinum en eftirlitsþátturinn er ekki afgreiddur enn þá. Ég vil í heildina óska hæstv. forsætisráðherra til hamingju með þetta skref. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og tel að þetta verði mjög til bóta fyrir alla rannsóknarstarfsemi á sviði matvælarannsókna á Íslandi.

Hæstv. forseti. Það er alveg stórfenglegt að upplifa það hversu langt Framsóknarflokkurinn og þingmenn Framsóknarflokksins ganga í að mæra markaðsvæðingu og í þessu tilviki hlutafélagsformið. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir endar ræðu sína á sérstökum hamingjuóskum til hæstv. forsætisráðherra fyrir að koma þessum stofnunum inn í hlutafélagsform. Allir sem hér hafa talað hafa tekið jákvætt í þá hugmynd að efla matvælarannsóknir í landinu. Ég hef ekki orðið var við að menn hafi verið að gagnrýna það í sjálfu sér nema síður sé. Við höfum mörg talað fyrir því að efla rannsóknir. En við þurfum þá líka að huga að því hvernig að starfsfólki er búið og þeim sem sinna þessum rannsóknum. Nú bregður svo við að þeir eru ekkert yfir sig hrifnir af þessari hlutafélagabakteríu Framsóknarflokksins. Starfsmenn sem sinna þessum störfum á Rannsóknarstofnun háskólans eða atvinnuveganna eru ekkert áfjáðir í að láta hlutafélagavæða sig. Það á ekki heldur við um starfsmenn Ríkisútvarpsins sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði að væri alveg sérstakt gleðiefni að yrðu nú gerðir sveigjanlegri í meðförum. Hún orðaði það ekki þannig. En hún sagði að í hlutafélagaformi væri auðveldara að taka ákvarðanir. Ein af þessum ákvörðunum sem menn hafa sérstaklega bent á er að það er auðveldara að reka fólk skýringalaust og réttindi starfsmanna eru rýrari við þetta fyrirkomulag en í öðru fyrirkomulagi. Það er ein ástæðan fyrir því að margir og ekki síst bisnesshugsandi fólk vill færa opinberan rekstur í hlutafélagaform. En ég vil vekja athygli á því að 

Virðulegi forseti. Þó ég fagni því að við nýtum okkur hlutafélagaformið til að efla rannsóknir þá er ég ekki þar með að segja að fulltrúi Vinstri grænna sé eitthvað sérstaklega á móti því að efla rannsóknir, alls ekki. Ég heyri að hann vill efla rannsóknirnar. Ég hef hins vegar dregið það fram hér, og þetta frumvarp byggir á því, að hlutafélagaformið sé nýtt. Ég tel að það sé mjög skynsamlegt. Af hverju? Jú, vegna þess að þannig er hægt að fá fleiri að starfseminni og þessi starfsemi er þess eðlis að ég tel að það sé mjög æskilegt. Það er nefnt í greinargerðinni. Þar eru nefndir aðilar eins og Samtök atvinnulífsins og matvælafyrirtæki. Það hlýtur að vera mjög æskilegt að fá matvælafyrirtæki að svona starfsemi. Það hlýtur að vera frábært. Svo eru það háskólar. Ég tel að þetta form henti mjög vel. Vel má vera að það sé rétt að einhverjir starfsmenn hafi áhyggjur af þessu. Það er ósköp eðlilegt þegar breytingar eru gerðar að menn hafi áhyggjur af sinni stöðu og vilji skoða hana. En ég tel að ef okkur þingmönnum finnst þetta vera skynsamlegt form, hlutafélagaformið, þá eigum við að styðja það og ég geri það. Ég tel að sú hugmyndafræði um að setja þessar rannsóknarstofnanir saman í eitt hlutafélagaform muni geta eflt þessar rannsóknir verulega og það er til hagsbóta fyrir rannsóknirnar og fyrir samfélagið þar með. Framsóknarflokkurinn og ég höfum stutt blandað hagkerfi. Við höfum styrkt ríkisrekstur þar sem hann á við og samkeppnisrekstur þar sem hann á við. Vinstri grænir vilja ganga miklu skemur en við og hafa svona frekar, þ.e. ef maður talar um hugmyndafræðina almennt, stutt meiri ríkisafskipti. En í þessu tilviki gagnvart þessum rannsóknum tel ég að hlutafélagaformið eigi vel við og að ríkisreksturinn sé mun ósveigjanlegri en þetta nýja kerfi mun bjóða upp á.

Hæstv. forseti. Ef það er til ríkisafskiptaflokkur þá er það Framsóknarflokkurinn með sinni stóriðjustefnu og mestu fjárfestingum sem hugsast geta á kostnað skattborgarans inn í mjög vafasama uppbyggingu atvinnulífs að mati flestra hagfræðinga sem hafa ekki verið svo ógæfusamir að lenda í nefnd á vegum Framsóknarflokksins.  Varðandi matvælastofnun þá eru það rök í sjálfu sér ef menn ætla að kalla á eignarhald annarra fyrirtækja að þessari stofnun. Það eru rök sem ber að íhuga. Ég er hins vegar ekki sannfærður um að það sé eðlilegt að fyrirtæki eigi að koma inn í slíkar rannsóknir í formi eignarhalds. Hægt er að hugsa sér samstarf um verkefni án þess að eignarhald komi til sögunnar. Ég er ekki sannfærður um að það sé heppilegt form. Telja menn heppilegt að fyrirtæki fái eignarhlut í Háskóla Íslands? Ég held ekki. Ég held að við eigum að kappkosta um að hafa þessar grunnrannsóknir - þetta er að vísu í praktískum rannsóknum og því sem talað hefur verið um sem grunnrannsóknir - í öðru formi en með eignarhaldsaðild. Ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt. Ég held að við eigum að halda þessum stofnunum sem sjálfstæðum einingum sem síðan efna til samstarfs um tiltekin verkefni við fyrirtæki á markaði. Ég held að það sé heppilegra form og þetta er er nokkuð sem við hljótum að taka til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég mótmæli því að atvinnustefna Framsóknarflokksins og núverandi stjórnvalda sé ekki öflug og góð. Við höfum séð hvernig atvinnulífið hefur byggst upp á síðustu árum og það er geysilega öflugt atvinnulíf hér, mjög lítið atvinnuleysi, nánast ekki neitt. Hér hefur kaupmáttur stóraukist upp á síðkastið. Við höfum verið að styrkja velferðarkerfið, efla skólana, efla heilbrigðiskerfið o.s.frv.

Skuldum …

Hér hefur því verið rekin mjög öflug atvinnustarfsemi og margar erlendar þjóðir líta til okkar öfundaraugum. Við höfum verið að skora mjög hátt á öllum mælistikum sem notaðar eru í þróuðum ríkjum, hv. þingmaður. Varðandi hlutafélagaformið sem við erum að ræða þá segir hv. þm. Ögmundur Jónasson að hann telji að fyrirtækin eigi ekki að eiga í rannsóknarfélagi. Ég virði alveg það sjónarmið, ég er bara ekki sammála því.  Auðvitað eru það hagsmunir fyrirtækjanna að þær rannsóknir séu mjög góðar og það eru geysilegir fjárhagslegir hagsmunir fyrir þessi fyrirtæki. Tökum bara sjávarútvegsfyrirtæki, það að geta sýnt fram á mjög öflugar rannsóknir, réttar niðurstöður og að þær séu framkvæmdar á eins faglegan hátt og hægt er miðað við tækni hvers tíma og allt það, af hverju mega þau fyrirtæki þá eiga ekki í hlutafélagi sem  
            

Frú forseti. Hér er búið að leggja fram frumvarp til laga um stofnun á Matvælarannsóknum hf. Ríkisstjórnin, ef þetta verður að lögum, á að fá heimild til að stofna hlutafélag sem kallast Matvælarannsóknir hf. um rekstur á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknum Keldnaholti og rannsóknastofu Umhverfisstofnunar, steypa þessum þremur öflugu rannsóknastofnunum í eina og reka það undir hlutafélagaforminu. Maður veltir reyndar fyrir sér þeirri staðreynd að mikil ásókn virðist í það af hálfu hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að stofna hlutafélög um alla skapaða hluti í dag. Ég vil þó taka fram að fyrir fram er ég ekki tilbúinn til að lýsa því yfir að ég sé á móti því að sá rekstur sem þarna um ræðir fari í hlutafélagaformið, en miðað við að um er að ræða stofnun á hlutafélagi þar sem hluthafinn er einn og þar sem hluturinn er einn veltir maður fyrir sér hvað það er sem flutningsmenn frumvarpsins ætla sér að ná til viðbótar við það sem hægt er að ná með því að reka ríkisstofnun. Maður veltir því líka fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt þegar verið er að steypa saman þó þetta ólíkum rekstri, eins og er á þessum þremur stöðum, að gera það í upphafi undir forminu opinber stofnun og leyfa þeirri starfsemi þá að þróast og festa sig í sessi og skoða síðan í framhaldinu hvort rétt væri að breyta rekstrarforminu á starfseminni. Búið er að leggja fram tvö frumvörp á þinginu um breytingu á hlutafélagalögum og verið að velta fyrir sér opinberum hlutafélögum. Annars vegar er frumvarp sem hæstv. viðskiptaráðherra flytur, sem ég reyndar er ekki mjög hrifinn af vegna þess að mér finnst það frumvarp ganga allt of skammt varðandi skyldur opinberra hlutafélaga til upplýsingagjafar o.s.frv. Hins vegar er frumvarp sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er 1. flutningsmaður að, sem mér þykir þó taka mun betur á þeim atriðum sem menn velta fyrir sér þegar verið er að ræða um hugtakið og rekstrarformið opinbert hlutafélag. 2. gr. í frumvarpinu sem hér liggur fyrir fer yfir tilgang félagsins sem er „að sinna rannsóknum og nýsköpun á sviði matvæla í þágu atvinnulífsins, lýðheilsu og matvælaöryggis og fjármálalegri umsýslu á grundvelli laga og reglugerða sem um þetta gilda, svo og að reka aðra skylda starfsemi.“ Í 2. gr. kemur einnig fram að tilgangi og verkefnum félagsins skuli nánar lýst í samþykktum þess. Með öðrum orðum er leyfilegt í samþykktum hlutafélaga að kveða á um sératriði er varða rekstur þess hlutafélags sem um ræðir. Mér finnst að 2. gr. þýði í raun að hægt sé að setja nánast hvað sem er inn í samþykktir þessa hlutafélags vegna þess að samþykktir eins hlutafélags geta verið afskaplega ólíkar samþykktum annars og ekki gott að gera sér grein fyrir hvernig það muni líta út. Í 2. gr. er jafnframt talað um að félaginu sé heimilt að stofna nýtt félag eða félög sem verði í eigu þess til að annast ákveðna þætti starfseminnar. Það má sem sagt skipta þessari rannsóknastarfsemi eða hinu nýja fyrirtæki sem heitir Matvælarannsóknir hf. upp í fleiri smærri fyrirtæki og Matvælarannsóknir hf. geti þá rekið þau fyrirtæki eitt og sér eða með öðrum. Það er því ekki gott að segja þegar farið er yfir texta þessara frumvarpsgreina hvað það er sem menn ætla sér að gera. Einnig á að vera heimilt að standa að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum, þ.e. Matvælarannsóknir hf. sem er eingöngu í eigu ríkisins getur farið í það að yfirtaka önnur fyrirtæki á markaðnum ef því er að skipta og þá í krafti þess afls sem ríkiseignin gefur. Enn fremur segir í 2. gr. að félaginu sé heimilt að gera samninga við aðra aðila til að ná tilgangi sínum á sem hagkvæmastan hátt skv. 1. mgr. Félagið má þá fara í útleigusamninga eða verktakasamninga við aðra og úthýsa í sjálfu sér hluta af starfseminni til annarra aðila. Þjónustumælingar eins og þær voru stundaðar t.d. á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, sem ég þekki nokkuð vel til, hafa farið að mestu út úr þeirri stofnun og það hefur verið álit manna að ekki sé rétt að reka í ríkisreknum stofnunum beinar þjónustumælingar þar sem verið er að þjónusta atvinnuveginn og verið er að vinna í samkeppni við einkafyrirtæki. Eitt af því sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er að nauðsynlegt sé að breyta þessu nýja fyrirtæki í hlutafélag til að það geti þróast og breyst og náð góðum árangri. Ég verð að segja að við sem til þekkjum á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins höfum nú séð hvernig það fyrirtæki hefur náð að þróast og hvernig það hefur breyst mjög mikið á undanförnum árum úr því að vera það sem við kölluðum kannski ríkisapparat í það að vera framsækin rannsóknastofnun sem sinnir hlutverki sínu og sínum hluta atvinnulífsins mjög vel. Ég get ekki séð að það hafi í sjálfu sér staðið Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins neitt fyrir þrifum í rekstri sínum að vera ekki hlutafélag. Það hefur einnig verið nefnt að auðveldara sé fyrir hlutafélag en fyrir ríkisstofnun að ná í styrki í samvinnu við aðra og það sé öðruvísi en þegar um opinbera stofnun sé að ræða. En ef maður horfir á reynsluna og veltir fyrir sér hvernig þetta hefur verið að koma út og horft er t.d. á styrkúthlutanir úr AVS-sjóðnum, þ.e. sjóðnum um aukið verðmæti sjávarfangs, sé ég ekki betur í ársskýrslu síðasta árs en að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hafi í raun ein og sér eða í samvinnu við aðra náð í um 70% af upphæð þeirra styrkja sem runnu úr AVS-sjóðnum, sem þýðir að þó að þetta sé opinber stofnun í samkeppni við aðra aðila og vísindamenn á þessum sviðum virðist það ekki a.m.k. hvað AVS-sjóðinn varðar hafa verið fótakefli fyrir þá stofnun. Allar þær stofnanir sem við erum að tala um hér eru reknar að hluta til fyrir framlög frá ríkinu. Ef maður skoðar umfang þeirra stofnana kemur ríkið ansi sterkt inn í rekstur þeirra allra. Ríkisframlagið hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins var á síðasta ári 197 milljónir, það voru 16 milljónir hjá Matra og ekkert ríkisframlag reyndar fyrir Rust en samtals eru þetta 213 millj. kr. Sértekjur voru aftur á móti allnokkrar, 253 milljónir hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, 35 hjá Matra og 68 hjá Rust, samtals 356 millj. kr. Það er því innan við helmingur sem kemur beint frá ríkinu en þó eru það verulegir fjármunir eða 213 millj. kr. Eins og ég sagði í upphafi máls míns get ég alveg tekið undir að það geti verið gott að sameina þessar stofnanir undir einn og sama hattinn, að samræma krafta þeirra vísindamanna sem þarna eru og byggja upp öflugt og faglegt umhverfi, öflugra og faglegra umhverfi en kannski er hægt að gera á smærri stofnunum, en hef þó af því ákveðnar áhyggjur að hér sé farið af stað með ansi stóra stofnun á tiltölulega þröngum markaði og hún komi jafnvel til með að kæfa aðra sprota sem á markaðnum eru eða muni hafa yfirburðastöðu til að bjóða í þau verkefni sem ríkið kemur til með að bjóða út. Það segir nefnilega í athugasemdunum, sem eru yfirgripsmiklar og vandaðar, að ríkið muni þurfa, eftir að búið sé að stofna Matvælarannsóknir hf., að bjóða meira og minna út allt þetta sem áður hefur verið gert í viðkomandi ríkisstofnunum og í raun er engin trygging fyrir því að þessi nýja stofnun nái að bjóða í þau verkefni með þeim hætti að hún fái þau en þó verður maður að álíta að þegar búið er að steypa henni saman og búið að færa inn sem stofnframlag hlutafé í stofnunina, 350–400 milljónir, eins og ráð er fyrir gert í frumvarpinu verði þetta stofnun sem verði ansi fyrirferðarmikil á þessum markaði og ekki auðvelt fyrir aðra sem eru þar að vinna með eigið fé á eigin forsendum að keppa við þessa ríkisstofnun þegar hún kemur inn. Það er nú ekki svo að umræddar rannsóknastofnanir hafi verið reknar með miklum hagnaði eða að mikið hafi orðið eftir úr rekstri þeirra þrátt fyrir umtalsverða fjármuni frá ríkinu. Ef við skoðum umsögnina frá fjármálaráðuneytinu um það frumvarp sem hér liggur fyrir kemur fram að rannsóknastofa Umhverfisstofnunar er sjálfstæð fjárhagsdeild innan Umhverfisstofnunar, bókfært eigið fé hennar var neikvætt um 0,6 millj. kr. í árslok 2004. Matvælarannsóknir Keldnaholti eru reknar innan Iðntæknistofnunar Íslands samkvæmt samningi við Landbúnaðarháskólann og eru ekki með sjálfstæðan ársreikning þannig að ekki er reynt að leggja mat á og ekki hægt að sjá hver fjárhagsleg staða Matvælarannsókna Keldnaholti er. En þegar Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins er skoðuð með sama hætti, vegna þess að það er sjálfstæð ríkisstofnun með sjálfstæðan fjárhag, kemur í ljós að bókfært eigið fé Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins er 20,2 milljónir. Með öðrum orðum, við getum áætlað að bókfært eigið fé þessara þriggja rannsóknastofnana sé um og innan við 20 millj. kr., eignir að sjálfsögðu eru talsverðar og hljóta að vera talsverðar þó að ráð sé fyrir því gert í frumvarpinu að skipuð verði sérstök matsnefnd til að vega saman eignir og skuldir þessara stofnana, en bókfært eigið fé er væntanlega innan við 20 millj. kr. Þegar maður reynir að komast að því með því að lesa sig í gegnum þetta af hverju verið er að tala um að leggja til 350–400 millj. kr. sem stofnhlutafé í þetta nýja fyrirtæki, hvaða útreikningar liggi þar að baki, kemur í raun og veru í ljós að það eru ekki neinir raunverulegir útreikningar sem hægt er að setja fingurinn á heldur telja menn að þetta þurfi til að þetta verði skikkanlega öflug stofnun og kannski virðist manni meira að þumalputtinn sé settur upp í loftið en að fram hafi farið raunverulegt mat á því hvað stofnunin þurfi til að komast af stað sem hlutafélag. Hlutaféð skal í upphafi allt vera í eigu ríkisins og gengið út frá því að í fjárlögum verði gert ráð fyrir þessum 350–400 millj. kr. Það hlýtur þá að birtast í fjáraukalögum eftir að búið er að samþykkja þetta lagafrumvarp. Ef ég man rétt er ekki heimild fyrir þessum 350–400 millj. kr. í fjárlögum þessa árs. Frumvarpið var náttúrlega lagt fram í fyrra þannig að dagsetningar í því eru úreltar. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. janúar á þessu ári, sem er nú löngu liðinn. Það er gert ráð fyrir að stofnfundur hins nýja hlutafélags verði 1. febrúar á þessu ári, eða í næstu viku, og að fyrirtækið hefji starfsemi 1. ágúst. Þessar dagsetningar hljóta meira og minna allar að vera komnar á flot. Ekki er gert ráð fyrir því, held ég, að menn nái að standa við þær vegna þess að málið hefur tafist talsvert í meðförum. Ef maður rúllar í gegnum greinargerðina með frumvarpinu - og eins og ég sagði áðan er hún ansi yfirgripsmikil, ítarleg og vönduð - sést að það er búið að skoða þetta mál nokkuð lengi. Þann 22. mars árið 2004 var skipaður starfshópur til að skoða þetta mál og hann skilaði tillögum 24. maí 2004. Þær virðast hafa legið nokkuð lengi án þess að meira hafi verið með þær gert. Þann 6. júní árið 2005 var skipaður sá starfshópur sem skilaði af sér því frumvarpi sem við erum að lesa hér og fara yfir. Þegar maður skoðar nálgunina hjá báðum nefndunum sem farið hafa yfir þetta sýnist mér að þær leggi talsvert upp úr því að atvinnulífið komi að þessari vinnu, að atvinnulífið komi að því að semja þetta frumvarp og síðan að rekstri þessa hlutafélags eftir að það er komið á koppinn. En mér sýnist að milli ársins 2004 og 2005 hafi kannski gleymst að kalla atvinnulífið að málinu. Sú nefnd sem hefur samið þetta frumvarp og þá greinargerð sem fylgir er, sýnist mér, eingöngu skipuð ráðuneytisstjórum og skrifstofustjórum úr ráðuneytunum sem um ræðir. Í athugasemdum við lagafrumvarpið segir: „Gert er ráð fyrir virkri aðkomu viðkomandi ráðuneyta og aðila atvinnulífs á sviði matvælaframleiðslu í stjórn hennar. Stofnunin taki mið af stefnu stjórnvalda í málefnum matvælarannsókna og verði starfrækt á ábyrgð ríkisins og samtaka atvinnulífsins á þessu sviði.“ Eftir að hafa lesið frumvarpið og síðan greinargerðina sé ég ekki í fljótu bragði að gert sé ráð fyrir mikilli aðkomu atvinnulífsins. Gert er ráð fyrir einum fulltrúa í sjö manna stjórn sem komi frá Samtökum atvinnulífsins, en mér sýnist það vera nánast eina aðkoman sem slík. Þess vegna veltir maður því fyrir sér af hverju atvinnulífið hafi verið skilið eftir við samningu frumvarpsins og ákveðið að fara eingöngu í það á vettvangi ráðuneytanna - eins og ég sagði áðan var mjög rík áhersla lögð á það í greinargerðinni að atvinnulífið kæmi að undirbúningi og yrði síðan aðili að hinu nýja fyrirtæki þegar fram liðu stundir. Þegar verið er að tala um að breyta opinberum stofnunum í hlutafélög má jafnan finna texta þar sem gert er ráð fyrir að rýra rétt þeirra sem halda áfram að starfa hjá hinu nýja hlutafélagi miðað við þann rétt sem þeir höfðu hjá opinberu stofnuninni áður en breytingin verður. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór ágætlega yfir það hér áðan. Þegar við horfum til þess að hlutafélagið er í upphafi með einn hlut, einn aðila sem ræður - í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að hæstv. sjávarútvegsráðherra fari með eignarhlut ríkisins - þá hefði maður nú haldið, eins og ég sagði hér í upphafi, að ekki væri í sjálfu sér erfitt að reka slíka stofnun og þróa hana, hvort sem um hlutafélag eða opinbera stofnun er að ræða. Við skoðun í allsherjarnefnd hlýtur að þurfa að tryggja að eftir að frumvarpið verður að lögum, hvort sem það verður breytt eða í núverandi mynd, verði þjónusta umræddra rannsóknastofnana við atvinnuvegina ekki lakari en verið hefur. Heildarmyndin á þessu sviði þarf að verða öflugri, bæði í vísinda- og rannsóknastarfsemi og ekki síður í þjónustu við atvinnugreinina og aðra sem á þurfa að halda. Það er til lítils að fara af stað ef sú verður ekki niðurstaðan þegar upp er staðið. Það er gert ráð fyrir því í greinargerð að fleiri stofnanir á vegum ríkisins geti síðan sameinast hinu nýja fyrirtæki þegar fram líða stundir. Ég held að það sé rétt að byrja frekar rólega og reyna að finna þessari nýju sameiginlegu stofnun farveg og finna henni stað á því sviði sem hún á að vinna á, hvort sem hún endar sem hlutafélag eða ekki. Því hún verður að ná að fóta sig - það er nógu erfitt að steypa saman þremur stofnunum þó ekki sé verið að breyta forminu á rekstrinum um leið - og hún verður að fá að fóta sig í friði áður en farið verður í að bæta við hana eða selja úr henni.

Frú forseti. Hér er verið að ræða um að sameina stofnanir og búa til hlutafélag. Ég hefði talið að þegar farið væri út í slíka vinnu yrði litið yfir farinn veg og skoðað hvernig tekist hefur til með sameiningu stofnana áður og hvað hefur vantað upp á. Ég rakti það í andsvari við hæstv. forsætisráðherra að ekki hefði alltaf tekist vel upp. Ég vitnaði þar til sameiningar Ríkisspítalanna. Ég var hlynntur þeirri sameiningu og studdi hana en eftir sem áður er það staðreynd, sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2003, þar sem árangurinn var metinn, að ákveðna hluti skorti. Í skýrslunni segir, á bls. 20, að við upphaf sameiningarinnar hafi ekki legið fyrir nein heildarstefnumörkun. Á næstu blaðsíðu segir að ekki hafi legið fyrir nein mælanleg markmið. Ég hefði talið að þegar reynslan af því að hafa enga heildarstefnumótun og engin mælanleg markmið liggur fyrir yrði það haft að leiðarljósi þegar verið væri að sameina þessar rannsóknastofnanir og búa til hlutafélag. Ég hefði haldið að menn mundu spyrja hver hin mælanlegu markmið með þessu frumvarpi ættu að vera til að geta metið árangurinn? Ég hefði talið að það ætti að vera meginmálið. Í öðru lagi eiga menn að líta til þess hvað hefur vantað upp á - nú er verið að búa til hlutafélag í eigu ríkisins - hjá þeim fyrirtækjum sem eiga í samkeppni við hlutafélög í eigu ríkisins? Það hefur komið fram að meðan Síminn var hlutafélag var mjög erfitt að fá upplýsingar um rekstur hans og hvort hann færi að samkeppnislögum. Ég hefði talið að þau atriði hefði átt að skoða og hafa að leiðarljósi í greinargerðinni. Í svari hæstv. forsætisráðherra kom fram að ný lög lægju fyrir sem ættu að hafa það að markmiði að tryggja upplýsingaskyldu. Ég hef rennt í gegnum það frumvarp. Það er mjög veikt og ég tel að það haldi varla. Það er svona málamyndafrumvarp. Samfylkingin hefur kynnt annað frumvarp hér sem er að mínu mati miklu öflugra. Ef forsætisráðherra hefði virkilega hug á að tryggja að upplýsingar um rekstur hlutafélaga í eigu ríkisins lægju fyrir þá væri miklu nær að samþykkja það, frekar en það málamyndafrumvarp sem Framsóknarflokkurinn stendur fyrir. En hvert er vandamálið í þessu? Vandamálið er að samkeppnis- og hlutafélagarekstur er svolítið snúinn í þessum geira. Það þarf að vera ákveðinn viðbúnaður hjá rannsóknastofnunum sem er ekkert mjög arðbær. Síðan er hið nýja hlutafélag í eigu ríkisins jafnframt í samkeppni við einkahlutafélög. Það er svolítið snúið að vera með hlutafélag í eigu ríkisins, sem hefur beinar sértekjur af því að vera með viðbúnað - þurfa að sinna ákveðnum verkefnum, vera t.d. í stakk búið til að rannsaka sjúkdómsvaldandi bakteríur eins og kampýlobakter og salmonellu - og vera jafnframt í samkeppni við einkaaðila sem eru í því að rannsaka ákveðnar bendibakteríur sem eru svona rútínurannsóknir. Ef þær bakteríur fara of hátt þarf að fá aðstoð stofnunar sem hefur yfir viðbúnaði að ráða. Að mínu mati hefðu meginmarkmið frumvarpsins átt að vera þessi: Í fyrsta lagi að taka á hinum mælanlegu markmiðum og í öðru lagi að taka á samkeppnisþættinum sem verður gífurlega snúinn fyrir þau einkafyrirtæki sem eru í samkeppni við hlutafélag í eigu ríkisins. Í frumvarpinu kemur fram að allt á að verða betra. Það á að auka nýsköpun, auka bolmagn, taka aukinn þátt í alþjóðlegu samstarfi og bæta þjónustu við háskólann. Það er eins og allt verði betra við það eitt að frumvarpið fari í gegn. En svo segir mér hugur að sú verði ekki endilega raunin, sérstaklega ekki í ljósi reynslunnar. Þegar menn hafa farið af stað með sameiningar, svo sem á sjúkrahúsunum, án nokkurra mælanlegra markmiða getur þetta verið snúið. Að ekki sé talað um þegar menn eru í bland með samkeppnisrekstur og ákveðinn viðbúnað og hafa bein fjárframlög frá ríkinu. Það er annað sem hræðir. Mun þetta verða til þess að verkefni færist út á land? Á Ísafirði væri hægt að koma upp, ef vilji væri fyrir hendi, ákveðinni þjónustu á rannsóknarsviði. En við breytingar, sameiningu stofnana, er eins og verkefnin sogist frekar suður. Ég hef því miður dæmi um það á Norðurlandi vestra. Þar var starfsmaður sem heyrði undir eina umhverfisstofnunina, eina þeirra stofnana sem gekk inn í Umhverfisstofnun. Það starf færðist suður. Síðan koma menn á dagpeningum norður. Þetta á landsbyggðin við að etja og þetta hefur verið viðhorf stjórnvalda á síðustu 10 árum - það hefur verið mjög erfitt að fá verkefnin út á landsbyggðina þó að þar sé bæði starfsfólk og geta til að sinna þeim og þó að það sé miklu ódýrara. En það hefur verið nefnt að þetta mál snúist um þjónustu við atvinnuvegina. Það er vissulega rétt. Það snýst upp að ákveðnu marki um þjónustu við atvinnuvegina, þjónustu við sjávarútveginn og landbúnaðinn. En það verður að huga að fleiri þáttum. Þetta snýst einnig um neytendur í landinu. Það þarf líka að horfa til þess þáttar. Þetta er ekki eingöngu einhver rekstur heldur líka ákveðin neytendavernd. Í þriðja lagi, og það skiptir ekki minna máli fyrir bæði neytendur og atvinnuvegina, snýst þetta mál einnig um stjórnsýslu. Það þarf að safna upplýsingum um ástand - aðskotaefni, örverur - matvöru og það þarf að miðla ákveðnum upplýsingum, jafnvel út í heim. Hér er því um mikilvæga starfsemi að ræða og ég hefði talið að menn hefðu átt, eins og ég sagði hér, að líta til þeirra þátta sem skipta hvað mestu máli hér. Það er annars vegar hvernig það fer með samkeppni - hlutafélag sem er í eigu ríkisins, sem verður þá í samkeppni við hlutafélög sem eru á einkamarkaði og verður þá með fastar greiðslur frá ríkinu og það er verið að efla það þannig að það mun miklu frekar þrengja að þeim sem eru fyrir á markaðnum. Áður en farið er af stað með svona stofnun þurfa menn líka að hafa hugsað út í það, sérstaklega í ljósi fyrri ádrepu frá Ríkisendurskoðun, að hafa einhver mælanleg markmið. Mér finnst skorta á það í þessu máli.

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. Þetta er eitt af þeim málum sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram þar sem verið er að hlutafélagavæða stofnanir ríkisins og hafa flestar athugasemdir sem komið hafa fram nú við 1. umr. að mestu leyti lotið að þessari formbreytingu. Ég tel að allir sem hér hafa lagt orð í belg hafi fagnað því, og ég geri það sérstaklega, að efla eigi matvælarannsóknir á Íslandi, það er mjög mikil og brýn þörf á að gera það. Það hefur legið fyrir um nokkurra ára skeið og sérstaklega síðustu árin þegar upp hafa komið alvarlegar sýkingar þegar í raun og veru er verið að bíða eftir að því hingað berist svokölluð fuglaflensa, að við þurfum ekki bara að efla rannsóknir vegna íslenskrar matvælaframleiðslu heldur ekki síður vegna matvælaöryggis, vegna sýkla eða veira eða efnasambanda sem berast erlendis frá með og í matvælum. En ég set spurningarmerki við þá leið sem hér hefur verið valin og ég tel að hvernig sem mál þetta fari verði að gefa því góðan tíma á hinu háa Alþingi og í meðferð nefnda, ekki eingöngu allsherjarnefndar að mínu mati heldur verði að vísa frumvarpinu til umfjöllunar bæði í umhverfisnefnd og landbúnaðarnefnd og sjávarútvegsnefnd og fá þannig viðhorf þessara nefnda til þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Ég tel það mjög mikilvægt. Einnig þarf að gefa sér tíma til að hlusta á þá sem nú þegar vinna á þessu sviði og fá fram viðhorf þeirra. Það að hlutafélagavæða stofnun fyrir matvælarannsóknir samkvæmt frumvarpinu er talið heppilegt því að þá sé stofnunin sveigjanlegri og geti tekið fleiri aðila til samstarfs inn í þetta félag. Hugmyndafræðin er góð þegar verið er að tengja slíka starfsemi við atvinnulífið og þá sem hafa hagsmuna að gæta að styrkja eina miðstöð matvælarannsókna. Hugmyndafræðin hefur tvær hliðar því ég tel að sú hugsun sé einnig varasöm að því leyti til að aðilar sem eiga einmitt hagsmuna að gæta geta veikt stofnunina faglega, þ.e. dregið úr sjálfstæði hennar og faglegum vinnubrögðum með því að hafa óbein áhrif á val rannsókna, og gert niðurstöður ótrúverðugri ef eignaraðilar eru einnig þeir sem eiga hagsmuna að gæta. Ég tel að skoða þurfi líka mjög vel tenginguna út í atvinnulífið og hvaða áhrif hún hefur á sjálfstæði stofnunarinnar sem óháðrar og sjálfstæðrar rannsóknastofnunar sem á að vera yfir allan vafa hafin hvað niðurstöður rannsókna og val á rannsóknum varðar. Með því að hlutafélagavæða stofnunina segir það sig sjálft að þá er líka hægt að selja hana eða selja úr henni hluta starfseminnar, hugsanlega þá þann hluta sem er mest markaðsvænn, þann hluta rekstursins sem gefur mestan arð og ekki er ólíklegt að eftirspurn verði eftir þeim hluta rekstursins. Ef stofnunin er komið á markað má búast við að hún verði þá að hluta til að verja sig líka ef hún á að vera til framtíðar eins og er sett fram í frumvarpinu, þannig á sala á stofnuninni eða hluta hennar liggur alveg fyrir. Síðan er það alveg ljóst að með því að gera matvælarannsóknastofnun að hlutafélagi þá er það eðli slíks félags að krefjast arðs og þá spyr maður sig: Hvar á að ná þeim arði? Hvernig kemur sú krafa fram? Snýr hún t.d. að sveitarfélögunum varðandi rannsóknir á sýnum m.a. frá heilbrigðiseftirlitinu? Hvernig verður sá kostnaður, munu þau útgjöld þyngjast sem sveitarfélögin hafa af þeim rannsóknum sem þau eru skyldug til að láta fara fram? Ég held að við yfirferð í nefndum eigi menn líka að skoða alveg blákalt hver kostnaðaraukinn verður fyrir þessa aðila og ekki síst sveitarfélögin sem verða að nýta þessa þjónustu því að í frumvarpinu kemur fram að þessi stofnun muni verða svo sterk að hún geti boðið í þá þætti sem boðnir verða út, en nú á að bjóða út alla rannsóknarþætti. Þessi stofnun verður svo sterk að hún getur boðið í þjónustu en ekki er þar með sagt að sú samkeppni sem hér er á markaði skili þeim sem nota þjónustuna hagræðingu eða sparnaði. Meginröksemd í frumvarpinu er að hlutafélagavæðingin geri stofnunina sveigjanlegri en ef hún væri opinbert fyrirtæki. Vissulega gerir hún það en þá er spurningin hvort það sé allt í plús eða hvort einhverjir mínusar séu við það. Ís máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar hefur komið fram að mínusarnir eru til staðar og þeir snúa m.a. að starfsmönnunum sem hafa ekki eftir þessa formbreytingu sömu réttindi og þeir hafa í dag. Hvað varðar þann sveigjanleika sem verið er að tala um, að geta tengst öðrum fyrirtækjum eða styrkt þær stofnanir sem standa eiga að Matvælarannsóknum hf., þá tel ég að þeim markmiðum væri einnig hægt að ná með því að gera samstarfssamninga við fleiri aðila án þess að þeir verði beinir hluthafar í félaginu. Ef vilji væri fyrir hendi væri hægt að ná og nálgast markmið frumvarpsins t.d. með því að koma upp öflugri matvælarannsóknastofnun sem hefði tengingar út í þjóðfélagið til fleiri stofnana m.a. með samstarfssamningum. Ég tel að horfa verði á það og skoða mjög vel við yfirferð málsins hvort trúverðugleika stofnunarinnar verði á einhvern hátt stefnt í voða með aðild hagsmunaaðila og eins hvort þessi formbreyting muni ekki hafa sama í för með sér og formbreyting hjá Rafmagnseftirliti ríkisins yfir í einkarekstur hafði varðandi þjónustu. Það á við um fleiri svið þar sem þjónustan og eftirlitsþátturinn hefur stóraukist. Við eigum eftir að sjá hvernig fylgja á eftirlitshlutverkinu eftir en ég tel að það hefði þurft að fylgja frumvarpinu að hægt væri að sjá hvaða hugmyndir eru uppi um þessa formbreytingu alveg til enda. Þær stofnanir sem standa munu að Matvælarannsóknum hf. eru flestar hverjar rótgrónar stofnanir. Litið hefur verið öfundaraugum til okkar hvað varðar samstarf Háskóla Íslands og Landbúnaðarstofnunar sem nú er eða landbúnaðarráðuneytisins varðandi rannsóknir á sjúkdómum bæði í dýrum og mönnum sem farið hafa fram á Keldum. Með þessu frumvarpi er væntanlega verið að slíta á það samstarf ef ég les það rétt og ég verð þá leiðrétt ef svo er ekki. Ég tel að efla beri þetta samstarf frekar en hitt, sérstaklega með tilliti til þess ástands sem nú ríkir þar sem yfirvofandi hætta er á heimsfaraldri, og því kalla ég eftir því að þessari öryggisrannsóknastofu verði komið upp, hvar svo sem hún verður, og í raun og veru megi ekki bíða eftir því að þessari stofnun, Matvælarannsóknum hf., verði komið á laggirnar því að við þurfum að hafa viðhlítandi öryggisrannsóknastofu tilbúna þegar í vor. Það er verkefni sem út af fyrir sig er óháð þessu frumvarpi. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma hér að við fyrstu yfirsýn en ég fagna því að skilningur og áhugi er á því að efla matvælarannsóknir. Þær stofnanir sem við eigum yfir að ráða í dag eru margar hverjar veikburða og það er styrkur í því að sameina þær en það er ekki sama hvernig það er gert. Eins tel ég að fara verði mjög vandlega yfir það hvernig samskiptum háskólanna og verðandi matvælarannsóknastofnunar eigi að vera háttað, hvernig samskipti hlutafélagið eigi að hafa við háskólana. Einnig að farið verði vel yfir það hvar starfsemin fari alfarið fram, hvort ekki sé rétt við þessa formbreytingu að huga að því að efla starfsstöðvar úti um land undir þessari stofnun. Það er tilhneiging og allt að því lögmál að við formbreytingar sem gerðar hafa verið á rekstri stofnana hafa störfin sogast af landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðið. Þetta gerðist með stofnun umhverfisráðuneytisins, Umhverfisstofnun, og nefni ég þar m.a. hreindýrarannsóknirnar sem höfðu bækistöðvar og voru alfarið austur á Héraði en eru nú horfnar þaðan sem lítil stjórnsýslustöð. Reyna á að snúa þessari þróun við og efla starfsemi þar sem hún á við en gera það með opnum huga og hafa það sem hluta af þeim breytingum sem verið er að gera, hvort sem það heitir Landbúnaðarstofnun eða Matvælarannsóknir hf. eða hvaða stofnun það er sem verið er að efla og slá saman, að hafa það þá inni í skipulaginu að efla samhliða starfsemi úti um land. Ég endurtek að ég tel að þetta frumvarp til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. verði að fá umfjöllun fleiri nefnda en eingöngu allsherjarnefndar því að málið nær yfir svo breitt svið og þess vegna verði að gefa því góðan tíma í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að bæta örfáum orðum við það sem ég hef áður sagt í dag. Ég sagði mikilvægt að við tækjum þessu frumvarpi og þeim hugmyndum sem í því eru með opnum huga. Ég setti fram ýmsar efasemdir í upphafi. En þetta með hinn opna huga á einnig við um frumvarpið, það er að mörgu leyti mjög opið. Þannig er í 2. gr. þess vísað í markmið og tilgang félagsins en jafnframt sagt að það verði í verkahring stjórnar stofnunarinnar að skilgreina hlutverk þess a.m.k. að hluta til. Hér segir, með leyfi forseta: „Tilgangi og verkefnum félagsins skal nánar lýst í samþykktum þess.“ Stofnunin á síðan að sinna ýmsum lögbundnum verkefnum. Hér segir t.d. í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er talið að Matvælarannsóknir hf. beri skýra skyldu til að sinna rannsóknum fyrir ríkið á sviði matvælaöryggis.“ Í greinargerð með 7. gr. frumvarpsins er einnig kveðið á um lagaskyldur og öryggisskyldur. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt lögum nr. 93/1995, um matvæli, ber íslenska ríkinu að tryggja, svo sem kostur er, gæði, öryggi og hollustu matvæla og að merkingar og aðrar upplýsingar um þau séu réttar og fullnægjandi.“ - Síðan er haldið áfram rökstuðningi þar að lútandi. Ég sagði áðan að mikilvægt væri að efla rannsóknastofnun á þessu sviði en jafnframt hafði ég efasemdir um að fyrirtæki ættu að fá eignarhald í slíkri stofnun. Ég tek undir það fram hefur komið, nú síðast hjá hv. þm. Þuríði Backman, að sú lína er vandrötuð. Það getur gerst að fyrirtæki sem sjálf hafa hagsmuna að gæta verði beinlínis hemill á frjálsar rannsóknir í viðkomandi stofnun. Við þekkjum deilur um erfðabreyttar lífverur o.s.frv., hatrammar deilur sem snerta hagsmuni fyrirtækja. Þetta er viðfangsefni sem þarf að skoða rækilega, hvort samstarf rannsóknastofnana sem eiga að sinna lögbundnu öryggishlutverki fyrir ríkið og samkvæmt lögum eiga erindi út á markað hvað eignarhaldið varðar. Öðru gegnir um samstarfsverkefni. Reyndar er gengið ansi langt í þessu frumvarpi hvað það snertir því að gert er ráð fyrir að öll verkefni á vegum stofnunarinnar verði boðin út, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni og Þuríði Backman. Ég ítreka efasemdir mínar um að við stígum hér heillavænlegt spor þó að ég styðji að rannsóknir á þessu sviði verði efldar, þess vegna í einni stofnun. Að lokum ítreka ég fyrirvara minn gagnvart réttarstöðu starfsmanna. Ég legg áherslu á að þau mál verði rækilega könnuð áður en frá málinu verður gengið. Ég tek undir lokaorð hv. þm. Þuríðar Backman, að þetta mál þarf að fá góða og yfirvegaða skoðun og umsagnir allra hlutaðeigandi aðila.

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu sem hér um ræðir er lagt til að felld verði niður árleg úthlutun aflamarks, samkvæmt 9. gr. a, í lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, og í staðinn verði aflahlutdeild í þorski úthlutað varanlega til þeirra báta sem þessarar úthlutunar hafa notið. Í upphafi árs 1999 var ákveðið að í sjö ár eða frá fiskveiðiárinu 1999/2000 til fiskveiðiársins 2005/2006 skyldi úthluta 3.000 lestum af óslægðum þorski til fiskiskipa sem höfðu haft aflahlutdeild 1. desember 1998 og minni voru en 200 brúttótonn, enda hefðu þau landað þorskafla á fiskveiðiárinu 1996/1997 eða 1997/1998. Þetta ákvæði var sett sem bráðabirgðaákvæðin við lög um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Þessi 3.000 lesta sérstaka úthlutun hefur verið kölluð „jöfnunarpottur“ í daglegu tali. Úthlutun til einstakra báta er miðuð við heildaraflamark þeirra í þorskígildum talið. Eins og áður sagði er við úthlutun miðað við aflahlutdeildarstöðu einstakra fiskiskipa 1. desember 1998, úthlutað heildaraflamark fiskveiðiársins 1998/1999 og verðmætastuðla á því fiskveiðiári. Úthlutun til fiskiskips má þó aldrei leiða til þess að bátur fái meira en 100% aukningu í þorskaflamarki og enginn fær hærri úthlutun en 10 lestir, miðað við óslægðan fisk. Loks má úthlutun aldrei leiða til þess heildaraflaheimildir einstakra skipa verði meiri en 450 þorskígildislestir samtals í upphafi fiskveiðiárs. Aflaheimildum samkvæmt ofangreindri grein hefur verið úthlutað árlega síðan á fiskveiðiárinu 1999/2000. Í upphafi áttu 497 fiskiskip rétt til úthlutunar og þar af voru 234 með hámarksúthlutun en önnur með minna. Hámarksúthlutun til hvers skips er 10 lestir af óslægðum þorski, eins og fyrr er sagt, en það jafngildir 8,4 lestum af slægðum þorski. Fjöldi úthlutunarrétta er óbreyttur frá upphafi en það tekur nokkrum breytingum milli fiskveiðiára hvernig úthlutun skiptist milli fiskiskipa. Hafa 40 úthlutunarréttir aldrei gefið úthlutun og hefur skýringin annaðhvort verið sú að skip hafi átt aflaheimildir yfir 450 þorskígildislestum eða engar aflaheimildir í þorski. Með lögum nr. 85/2002 var ákveðið að fyrrgreint ákvæði félli ekki niður í lok fiskveiðiársins 2005/2006 eins og upphaflega stóð til heldur yrði varanlegt og var það flutt inn í megintexta sem 9. gr. a, laga nr. 38/1990. Hér er hins vegar lagt til að fallið verði frá sérreglum varðandi úthlutun á þessum 3.000 lestum af þorski og að fiskiskipum sem þessarar úthlutunar hafa notið verði í staðinn úthlutað aflahlutdeild frá og með fiskveiðiárinu 2006/2007. Efnisbreytingarnar felast í bráðabirgðaákvæði frumvarpsins og 1. og 2. gr. frumvarpsins er afleiðing af niðurfellingu greinarinnar. Gert er ráð fyrir að við útreikning aflahlutdeildar hvers úthlutunarréttar verði reiknigrunnurinn meðaltal þess aflamarks sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, að báðum árum meðtöldum. Þó skal skerða meðaltalið hlutfallslega miðað við lækkun leyfilegs heildarafla í þorski milli fiskveiðiáranna 1999/2000 og 2005/2006. Leyfilegt aflamark í þorski var á fiskveiðiárinu 1999/2000 250 þús. lestir en er á yfirstandandi fiskveiðiári 198 þús. lestir. Rétt þykir að miða við það ár er fyrst kom til úthlutunar úr jöfnunarpotti. Fullur réttur mun þá standa í 6,65 lestum miðað við slægðan þorsk. Aflahlutdeild hvers fiskiskips er síðan reiknuð út frá reiknigrunni þess sem hlutfall af úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2005/2006 í þorski. Ástæða þess að þessi breyting er lögð til er sú að sérstök úthlutun, sem ekki byggir á aflahlutdeild heldur á öðrum forsendum, skapar óhagræði án þess að séð verði, eftir að fallið var frá að hafa ákvæðið tímabundið, að það hafi lengur nokkurn sérstakan tilgang. Eins og áður segir þarf aflamarksstaða fiskiskips að vera með ákveðnum hætti um hver fiskveiðiáramót til að rétturinn nýtist að fullu. Hjá nokkrum hluta skipanna hefur það leitt til þess að aflaheimildir eru ýmist fluttar af skipum eða á þau til að þau verði í heppilegri aflmarksstöðu um fiskveiðiáramót. Þá hafa þröngar reglur sem gilt hafa um flutning úthlutunarréttar milli skipa valdið óhagræði, m.a. við endurnýjun skipa og sameiningu aflaheimilda. Þetta gildir ekki síst um minni útgerðir. Til eru allmörg dæmi um að menn hafi orðið að halda fiskveiðiréttinum, þessum jöfnunarrétti, á gömlum skipum þrátt fyrir að hafa keypt ný skip, til að verja þann rétt sem ekki hefur verið hægt að færa á milli og sameina líkt og annars er gert með aflahlutdeild. Það þykir ástæða til þess að einfalda fiskveiðistjórnarkerfið og gera þá breytingu sem hér er lögð til. Rétt er að árétta að hún raskar ekki þorskveiðiaflaheimildum einstakra skipa þar sem þessi sérstaka úthlutun hefur ávallt verið dregin frá leyfilegu heildaraflamarki í þorski fyrir úthlutun á grundvelli aflahlutdeildar en fellur nú inn í hina almennu úthlutun. Hins vegar er ljóst að þegar þessi breyting tekur gildi þarf að endurreikna aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski með hliðsjón af breytingum sem þessi úthlutun aflahlutdeildar veldur. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. sjávarútvegsnefndar.

Frú forseti. Það lætur nú ekki mikið yfir sér frumvarpið sem við erum að ræða. Það er örfáar setningar um að 9. gr. a í fiskveiðistjórnarlögunum falli brott. Eins og hæstv. ráðherra fór hér yfir snýst þessi 9. gr. um það að hingað til í nokkuð langan tíma hefur verið úthlutað jöfnunarpotti, sem kallaður hefur verið, upp á 3 þús. tonn af þorski til ákveðins hóps báta. Fyrst var þetta tímabundið og átti að vera frá fiskveiðiárinu 1999/2000, þeim fiskveiðiáramótum til 2005/2006. En árið 2002 var þetta ákvæði gert varanlegt. Þá var fest í fiskveiðistjórnarlögunum að úthluta bæri þessum hópi báta þessum 3.000 tonnum, ekki tímabundið eins og áður hafði verið heldur var þar komin varanleg heimild til að úthluta þeim þessum 3.000 tonnum. Í ákvæði til bráðabirgða segir, með leyfi forseta: „Í upphafi fiskveiðiárs 2006/2007 skal úthluta aflahlutdeild í þorski þeim fiskiskipum sem réttur skv. 9. gr. a er bundinn við 28. október 2005.“ Ég velti því fyrir mér af hverju þarna standi 28. október 2005. Ég sé ekki alveg í fljótu bragði ástæðuna fyrir dagsetningunni og þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti svarað þeirri spurningu hér á eftir af hverju þessi dagsetning er valin. Síðan segir í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Reiknigrunnur hvers úthlutunarréttar nemur meðaltali þess aflamarks sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, að báðum árum meðtöldum. Þó skal skerða meðaltalið hlutfallslega miðað við lækkun leyfilegs heildarafla í þorski milli fiskveiðiáranna 1999/2000 og 2005/2006. Aflahlutdeild hvers fiskiskips er síðan reiknuð út frá reiknigrunni þess sem hlutfall af úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2005/2006 í þorski. Heimilt er ráðherra að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um flutning réttar milli fiskiskipa. Að lokinni þessari úthlutun skal aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð með hliðsjón af þeim breytingum sem af þessari úthlutun leiðir.“ Ég verð nú að viðurkenna, frú forseti, að ég varð að lesa þetta ákvæði til bráðabirgða nokkrum sinnum áður en ég skildi hvað var í raun verið að gera og áttaði mig ekki alveg strax á þeirri breytingu sem þarna á sér stað. Þó kom fram hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra í framsögu fyrir þessu frumvarpi hér áðan að með þessu frumvarpi er verið að fella niður þessa sérstöku úthlutun á þessum 3.000 tonnum til þessara báta. Jafnframt er verið að skerða þessar 3.000 lestir talsvert frá því sem verið hefur en um leið að leyfa mönnum að fara með þetta eins og hverja aðra aflahlutdeild þannig að aflétt væri takmörkunum á flutningi og slíku. Mér sýnist því í fljótu bragði, þegar við förum yfir það sem þetta kemur til með að gera, að réttur ákveðinna báta til að fá úthlutað 3.000 tonnum af þorski, eins og verið hefur frá árinu 1999, er að falla niður og nú eiga þeir eftirleiðis að fá úthlutað hlutdeild af heildarþorskaflamarki. Eins og þessu er lýst í frumvarpinu þá á ekki að miða við hve stórt hlutfall 3.000 tonn af þorski er á núverandi aflamarki, eða þeim 198.000 tonnum sem eru á yfirstandandi ári, heldur á að miða við hversu stórt hlutfall 3.000 tonn voru af 250.000 tonnum sem var aflamarkið á árinu 1999 þegar þetta var sett á. Þetta þýðir að í staðinn fyrir að 3.000 tonnum sé úthlutað verður úthlutað 2.376 tonnum. Það er í raun verið að skerða aflaheimildir þessara báta um 624 tonn. Ef við veltum því fyrir okkur hvaða stærðarhlutföll eru á þessu svona fjárhagslega þá sýnist mér miðað við leiguverð á markaði í dag að þetta séu um það bil 75 milljónir á ársgrundvelli fyrir leigu. En ef við horfum á verðlag á varanlegum kvóta þá er í raun verið að taka af þessum bátum sem fengið hafa 3.000 tonn, burt séð frá því hvert heildaraflamarkið sé, sem nemur um það bil einum milljarði króna að verðmætum í varanlegum aflaheimildum. Nú getur vel verið að þessi hópur báta telji það bara eðlilegt og sjálfsagt, eða eigendur þeirra, að þeir þurfi að greiða fyrir að af þessum kvóta, af þessum 3.000 tonnum, sé aflétt þeim kvöðum sem á honum hafa verið frá því að þetta var sett inn. Árið 2002 virtist þingið telja eðlilegt að halda þessu inni áfram og hætta að hafa það tímabundið eins og það hafði verið áður, heldur yrði það gert ótímabundið eins og þá var gert. En nú virðist hæstv. ráðherra telja að ekki sé hægt að hafa það þannig lengur. Ég skil að mörgu leyti þá viðleitni að reyna að einfalda kerfið eins og hægt er og kannski reyna að minnka sérstakar úthlutanir. En ég velti því fyrir mér hvort sú skerðing miðað við undanfarin ár sem þessir bátar verða fyrir, verði þetta að lögum, sé eðlileg og hvort hæstv. ráðherra hafi á einhvern hátt haft samráð við fulltrúa eigenda þessara báta eða velt því upp hvort menn séu tilbúnir til að sætta sig við þessa skerðingu gegn því að fá aukin réttindi til að færa og flytja á milli því það er í raun það eina sem eigendur þessara báta eru að fá í staðinn fyrir þau 624 tonn sem þetta mundi skerðast um ef miðað er við 198.000 lesta aflamark. Nú ætla ég ekki í þessari ræðu að eyða mjög löngum tíma í að ræða þetta. Þetta er tiltölulega einfalt mál. Það snýst um, eins og ég var að segja, frú forseti, talsvert háar fjárhæðir því um leið og við erum farin að tala um eitthvað sem heitir tugir tonna eða hundruð tonna í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi með þeim takmörkunum sem á því er þá myndast þessi mikli verðmætaréttur. Því er eðlilegt að maður velti fyrir sér tilfærslu á 624 tonnum því í raun er verið að færa 624 tonn frá þessum bátahóp yfir til allra hinna. Það er verið að setja þetta inn í heildaraflamarkið og það kemur til með að breytast hjá hinum til hækkunar en hjá þessum bátum kemur þetta til með að virka til lækkunar. Þegar um er að ræða í varanlegum heimildum, eins og ég sagði áðan, verðmæti upp á rúmlega þúsund milljónir króna eða í kringum milljarð á því gengi sem nú er á varanlegum kvóta þá hlýtur maður að velta fyrir sér hvort svona lagað gangi í gegn án þess að nokkur lyfti augabrún eða reyni með neinum hætti að spyrja út í hvort þarna sé eðlilega að staðið. Mér þætti vænt um frú forseti, ef hæstv. ráðherra gæti gefið sér tíma til að svara þeim spurningum sem ég hef hér lagt fram því ég tel nauðsynlegt fyrir okkur áður en við getum rætt þetta mikið lengur að fá svör við þeim.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna á þessum tveimur mínútum að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður spurði mig. Það er fyrst varðandi þessa dagsetningu. Hún er eingöngu miðuð við það þegar frumvarpið var lagt fram eða unnið til að skapa ekki óvissu eða kapphlaup. Við vildum einfaldlega setja ákveðið strik undir það. Eins og við þekkjum oft þegar verið er að gera slíkar breytingar þá fara menn að bregðast við í ljósi frumvarpanna. Við vildum einfaldlega reyna að stöðva það. Í annan stað um skerðingu á pottunum. Það er alveg rétt að við erum hérna að miða við þá aflahlutdeild sem við getum sagt sem svo að hafi verið tekin upphaflega út úr heildaraflahlutdeildinni, heildaraflamarkinu á sínum tíma á kvótaárinu 1999/2000. Við erum núna að skila inn í þetta sams konar hlutdeild og við upphaflega tókum út. Það er út af fyrir sig hægt, eins og hv. þingmaður gerði hér áðan, að reyna að reikna þetta þannig að verið sé að taka verðmæti af þessum hluta flotans og færa eitthvert annað. Ég hygg nú að aðrir gætu reiknað annað út og ég bjóst frekar við því úr þessari áttinni satt að segja að það yrði reiknað á þann veginn því að sannleikurinn er sá að með þessari breytingu núna verður þessi 3.000 tonna pottur mun verðmætari í rauninni en áður vegna þess að markaðsvirði þessara fiskveiðiréttinda sem þessi tonn gáfu var helmingurinn á við markaðsvirðið í tonnum í aflahlutdeildarkerfinu sjálfu. Því má segja sem svo að fyrst þurfi menn að margfalda með tveimur og síðan að draga frá þá skerðingu sem hv. þingmaður var að tala um. Eftir sem áður held ég að það sé augljóst að verðmæti þeirrar hlutdeildar sem núna er verið að setja fram er meira en verðmæti þess kvóta sem var til staðar. Ég gæti alveg skilið frá sjónarhóli hv. þingmanns eða að minnsta kosti flokksbræðra hans í Samfylkingunni ef þeir hefðu gagnrýnt það að verið væri að færa þetta einhverjum að gjöf. En mér finnst að hitt sé miklu 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Svörin voru ekkert loðin eins og maður á stundum að venjast úr þessum ræðustóli. Varðandi 28. október þá er eðlilegt og sjálfsagt þegar frumvarpið kemur fram að reyna að koma í veg fyrir kapphlaup því eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur er hér um talsvert mikil verðmæti að ræða og ástæða til að koma í veg fyrir að einhvers konar gullæði eða kapphlaup um tilvonandi réttindi eða flutning réttinda brjótist út. Svo er það hvort eðlilegt sé að hlutdeildin sem var á árinu 1998 gildi en ekki tonnafjöldinn sem búið er úthluta frá árinu 1999 í allan þennan tíma, í sjö ár. Það er kannski full ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekkert hvarflað að honum eins og oft áður að rétt væri að setja á þriggja ára veiðireynslu, skoða hvort hægt væri að deila þessum potti upp með þeirri reglu sem oft hefur gilt, þ.e. að horft sé til þriggja síðustu ára og hvernig menn hafa veitt á þeim árum og úthluta síðan rétti miðað við það. Hæstv. ráðherra sýndi fram á að allir græddu á þessari breytingu, þ.e. þeir sem missa aflahlutdeildir vegna þess að þeir fá frelsi í staðinn til að véla með þær og selja á frjálsum markaði og svo hinir sem ekki höfðu þessa hlutdeild og fá þessi 624 tonn. Þeir græða vegna þess að þeir fá viðbótartonnafjölda. Ég held að hæstv. ráðherra hafi fundið hér leið sem ég hafði ekki séð áður til að allir gætu grætt. En það er nú einu sinni þannig þegar verðmæti eru flutt frá einum til annars að það verða ekki verðmæti fyrir einn nema að þau séu frá einhverjum tekin.

Virðulegi forseti. Þetta eru bara mjög efnislegar umræður og lúta að því að reyna að finna skynsamlegar leið við að deila út þessum 3.000 tonnum og gera þær að aflahlutdeild. Ég hlusta alveg þegar menn koma með efnislegar ábendingar í þessu sambandi. Það er hins vegar alltaf þannig að það er alltaf dálítill vandi hvernig maður á að fara með það þegar verið er að breyta einhverjum fiskveiðirétti í aflahlutdeild. Það var niðurstaða mín að langskynsamlegast væri að gera það með þeim hætti að skila, ef þannig mætti að orði komast, sams konar aflahlutdeild inn í kerfið og við tókum út upphaflega. Hv. þingmaður spurði síðan hvort hægt hefði verið að miða að einhverju leyti við veiðireynslu. Ég held að það sé á vissan hátt gert í þessu frumvarpi að því leytinu að þegar við tökum til við að reikna út hver réttur manna sé úr þessum 3.000 tonna potti sem nú er 2.000 og eitthvað tonn þá er það gert þannig að horft er yfir nýtinguna, hvernig menn hafa nýtt þessa reynslu allan tímann sem þessi pottur hefur verið í gildi. Það þýðir að ef menn hafa ekki verið að nýta þetta, ef þetta hafa ekki verið verðmæti hjá mönnum, þá fá þeir ekki verðmætin, þá fá þeir ekki úthlutun. Þeir sem hafa hins vegar nýtt þessi réttindi allan tímann að fullu fá úthlutunina að fullu eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ég held því að verið sé að reyna að koma til móts við sjónarmið sem mér fannst vaka í máli hv. þingmanns. Auk þess er það gert þannig að ef menn kannski fyrir tilviljun eða vegna slyss eða aðstæðna sem þeir ekki gátu séð fyrir ekki geta nýtt þessa sérstöku úthlutun eitt ár þá hefur það ekki mikil áhrif. Það hefur bara hlutfallsleg áhrif. Maður sem t.d. hefur ekki getað nýtt sér það á þessu fiskveiðiári lendir ekki í að fá engan rétt heldur fær hann sinn rétt skertan sem nemur þessu eina ári. Ég tel að reynt hafi verið að gæta eins mikillar sanngirni í þessu máli og unnt er. Auðvitað hlusta ég á efnislegar ábendingar sem fram koma og ég tel rétt að sjávarútvegsnefnd fari yfir málið. En svona eru þær forsendur sem lágu fyrir af hálfu okkar sem sömdum frumvarpið.

Frú forseti. Við erum að ræða um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum Frumvarpið fjallar um hinn svokallaða 3.000 tonna jöfnunarpott af óslægðum þorski. Í upphafi fiskveiðiárs hefur verið úthlutað aflahlutdeild í þorski þeim sem hafa haft rétt skv. 9. gr. a laganna. Hér er verið að einfalda og skerpa enn frekar núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og því er þessi breyting mjög mikilvæg. Í áranna rás hefur alltaf verið tekið tillit til þessara heimilda og þær verið dregnar frá leyfilegu heildaraflamarki í þorski á grundvelli aflahlutdeildar og því hefur þetta ekki áhrif á þorskveiðiaflaheimildir til einstaka fiskiskipa þar sem þessi sérstaka úthlutun hefur ávallt verið dregin frá leyfilegum heildarafla. Hér eftir verður þessi jöfnunarpottur sameinaður í heildarúthlutun á varanlegu aflamarki. Ríkt hefur mikil óvissa hjá þeim aðilum sem hafa haft þennan rétt, en hámarksúthlutun til hvers skips hefur verið 10 tonn af óslægðum þorski sem svarar til 8,4 tonna af slægðum þorski. Samkvæmt frumvarpinu verður miðað við heildarhlutfall til leyfilegs aflamarks í þorski sem var á fiskveiðiárinu 1999/2000, 250.000 lestir en er nú á þessu fiskveiðiári 198.000 lestir og er því lækkun upp á rúm 20%. Við erum að ræða um að 8,4 tonnin af slægðum þorski verði varanleg um 6,7 lestir af slægðum þorski. Frú forseti. Aflaheimildum samkvæmt 9. gr. a hefur verið úthlutað árlega síðan á fiskveiðiárinu 1999/2000. Eins og fram kemur með greinargerð með frumvarpinu áttu 497 fiskiskip í upphafi rétt til úthlutunar og þar af voru 234 fiskiskip með hámarksúthlutun en aðrir með minna. Úthlutunarréttur hefur ekki breyst í fjölda ára en hefur tekið breytingum á milli fiskveiðiára, þ.e. hvernig úthlutun skiptist á milli fiskiskipa. Af þessum 497 úthlutunarréttum hafa 40 aldrei gefið úthlutun. Helstu skýringar eru þær að annaðhvort hefur viðkomandi skip ekki verið með aflaheimildir í þorski eða aflaheimildir viðkomandi skips farið fram yfir 450 þorskígildislestir en það er hámark sem miðað hefur verið við. Sjávarútvegsráðherra hefur heimild til að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um flutning réttar milli fiskiskipa. Það er ljóst að að lokinni þessari úthlutun mun aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð að teknu tilliti til þeirra breytinga sem þessi úthlutun leiðir til. Frú forseti. Þessi sérstaka úthlutun hefur ekki breyst þrátt fyrir breytingar á aflahlutdeild á milli ára. Það er meira jafnræði að leggja þennan 3.000 tonna pott af og gera hann að varanlegum aflaheimildum. Það hefur verið mikil óvissa hjá þeim aðilum sem hafa fengið þessa úthlutun en með þessari breytingu er búið að eyða henni. Ég fagna því mjög að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli leggja þetta frumvarp fram og ég vona að almenn samstaða verði um það.

Hæstv. forseti. Við ræðum um enn eina breytinguna á fiskveiðistjórnarlögunum, um eitt af eldri bráðabirgðaákvæðunum, bráðabirgðaákvæði nr. 3 af 39 ákvæðum, eða hvað? Ég man það ekki, bráðabirgðaákvæðin eru einhvers staðar á milli 30 og 40. Þetta ákvæði var á sínum tíma sett inn til að hífa þá upp sem lakar voru settir. Þetta átti að hjálpa útgerðum vertíðarbáta af minni gerðinni, undir 200 brúttólestum og skipum sem höfðu minna aflamark en 450 þorskígildistonn, að mig minnir. Til þessa var ákveðið að nota 3.000 lestir. Ég veit ekki annað en að þeim hafi verið úthlutað allan tímann, þ.e. 3.000 lestum. Því kann að vera að einhverjum sem hefur haft slíkar heimildir í gegnum árin finnist skjóta skökku við að þeim reglum sé breytt. Ég heyrði hvað hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði áðan. Það má vissulega skoða slík rök en ég held að líta verði til þess að úthlutað hefur verið 3.000 tonnum árlega. Þó gat enginn fengið meira en 100% af því aflamarki sem fyrir var. Þannig gátu þeir sem áttu 10 tonn heimildir ekki fengið nema 10 tonna viðbót. Þeir sem voru með minna en fengu jafna tölu á móti því og sá sem enga aflahlutdeild átti fékk enga úthlutun. Það er vafalaust skýringin á því að sumir hafi ekki fengið þessa úthlutun, eins og hæstv. ráðherra gat um hér áðan. Mér sýnist að reglan sem hér er lögð til verði til þess að þeir sem þennan rétt hafa haft í gegnum árin, þ.e. bátaflotinn af minni gerðinni, undir 200 brúttólestum, verði fyrir um 625 tonna skerðingu. Þetta þurfa menn að skoða sérstaklega í sjávarútvegsnefnd og fara yfir það. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að með þessu er leitast við að festa í sessi kvótakerfi undanfarinna ára og taka burt það sem gegna átti jöfnunarhlutverki í því, þ.e. viðbót til þeirra sem minnst hafa til að tryggja afkomu sína. Auðvitað skipti það gríðarlegu máli fyrir þau skip sem minnstar aflaheimildir höfðu, kannski 20 tonna aflareynslu, að fá 10 tonn í viðbót eða ekki. Allir geta séð að það hefur skipt sköpum í rekstrarumhverfi útgerðar sem hafði aðeins 20 tonn að fá 50% í viðbót með slíkri úthlutun. Ég ráðlegg mönnum að skoða þetta vandlega. Úthlutunin hefur, eftir því sem ég best veit, byggst á 3.000 tonna potti á hverju ári, burt séð frá heildarafla ársins hverju sinni. Hins vegar var búið að festa í lögum ákvæði um það að ákvæðið félli niður í lok fiskveiðiársins 2005/2006 og að þetta yrði þá „varanlegt“ - eins og það er kallað innan gæsalappa. Hugsunin var sú að eftir árið 2006 yrði um varanlega úthlutun þorskveiðiheimilda til þeirra sem notið hefðu slíkra jöfnunarbóta. Ég held að þetta atriði þurfi menn að skoða vandlega, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið og tel að málið liggi ljóst fyrir. Reyndar eru 3.000 tonnin færð niður, miðað við mismuninn á milli aflaheimilda í þorski þegar þetta var tekið upp og heimildanna núna, þ.e. 198 þús. tonn. Sú skerðing er um 675 tonn eða svo. Ég veit ekki hvort þessi breyting, í ljósi kvótakerfisins sem notast er við, skapar þeim sem verða fyrir skerðingu málsóknarrétt á hendur ráðuneytinu. Ég tel að menn þurfi að huga að því. Hvar eru fordæmin í núverandi framkvæmd fiskveiðistjórnarlaganna fyrir því að taka út ákvæðið sem hér er um að ræða. Ég man ekki eftir þeim. Þau kunna að vera til. Menn þurfa að vanda sig við þetta. Reyndar var gert ráð fyrir að gera þetta í lögunum frá 15. maí 2002. Með þessu er ekki gert annað en það sem menn voru búnir að lögfesta í kvótakerfinu. Ég vil almennt segja, hæstv. forseti, um þessa umræðu að hún snýr að því að tryggja minni útgerðum, þeim sem hafa minni aflaheimildir, rekstrargrunn. Undanfarin ár hafa ekki verið auðveld útgerðum með aflaheimildir í lægri kantinum í ljósi þess að við höfum kvótasett allar fisktegundir, m.a. í smábátakerfinu, ýsu, ufsa og steinbít. Fyrir vikið er miklu erfiðara, jafnvel fyrir harðduglega menn, að komast inn í útgerðina og sjávarútveginn eftir sömu leiðum og áður stóðu opnar. Þá gátu dugnaðarmenn með tiltölulega litla fjármuni farið inn í útgerðina í smábátakerfinu með tiltölulega litlar heimildir í þorski en frelsi til veiða í öðrum tegundum eins og ýsu og steinbít og byggt sig upp smátt og smátt. Ég hygg að hin almenna stefna í kvótakerfinu eins og hún gengur fyrir sig í dag og hefur þróast á undanförnum árum geri að verkum, við sjáum það í smábátakerfinu, að samþjöppun á aflaheimildunum er afar hröð. Menn vöruðu reyndar sérstaklega við því þegar allar tegundir voru festar inn í kvótakerfi smábáta. Ég er ekki viss um að það verði byggðunum til góðs né minni útgerðum. Ég áskil mér allan rétt til að taka afstöðu til málsins út frá því þegar búið er að skoða málið vandlega. Við sjáum tilfærslur í smábátakerfinu þar sem aflaheimildir í þorski og ýsu safnast hratt saman. Það liggur ljóst fyrir að með óbreyttu fyrirkomulagi stefnir í að innan ekki langs tíma muni tiltölulega fáar útgerðir svokallaðra smábáta eiga mikinn part aflaheimildanna. Það kann að hafa þær afleiðingar að erfitt verði fyrir ýmsa smáútgerðarmenn að komast að í kerfinu. Ég tel að svo verði og það muni veikja byggðirnar enn frekar en orðið er. Auðvitað geta menn sagt sem svo að gott sé að upp rísi öflugar útgerðir í smábátakerfinu með samþjöppuninni. En ég sakna hins vegar fjölbreytileikans í smábátaútgerðinni vítt og breitt um landið og að þar komist að verðandi skipstjórar og útgerðarmenn sem vilja festa sig í sessi og feta sig eftir þeim leiðum sem hægt hefur verið að fara á undanförnum árum með dugnaði og útsjónarsemi. Að öðrum kosti sjáum við fram á að vilji menn komast inn í þessa grein þurfi þeir að hafa afar mikla fjármuni eða aðgang að miklu fé. Ég sé ekki að þeir sem hafa reynt að gera út á leigumarkaðnum, hvort sem er í aflamarkskerfinu eða krókaaflamarkskerfinu, haldi þar velli, eingöngu á að gera út á leigukerfið. Ég spái því, eins og kerfið er að þróast og við því vara ég, að aflaheimildir safnist á tiltölulega fáar hendur í báðum kerfunum og að að öðru óbreyttu verði afleiðingarnar þær að mörg byggðarlög lendi í vaxandi vanda í atvinnumálum. Vítt og breitt um landið, í sjávarútvegsbyggðunum, eru fiskveiðar og fiskvinnsla jú enn þá undirstaða byggðanna. Þó að margt annað hafi komið til í landinu, t.d. stóriðja og sérstaklega ferðamannaiðnaður og annað slíkt, sem getur komið minni byggðum til góða þá tekur tíma að byggja upp nýjar greinar. Það tekur tíma að byggja upp ferðaþjónustuna og verður vandfyllt í það skarð sem undirstaðan, sjávarútvegurinn, skilur eftir. Samhliða sjávarútveginum hafa þrifist ýmis iðnaðar- og þjónustufyrirtæki og orðið stór og öflug í því samstarfi. Ég get nefnt úr heimabyggð minni fyrirtæki eins og Pól hf., sem nú er orðinn hluti af Marelsamstæðunni, og 3X-Stál, svo einhver fyrirtæki séu nefnd sem hafa þróast með sjávarútveginum og orðið öflug. Þau eru þjónustu- og söluaðilar með nýja tækni á heimsmarkaði en þróuðust upp með útgerð og fiskvinnslu í landinu. Mér finnst dapurt að horfa til þess ef tiltölulega fáar byggðir verða með útgerð minni fiskiskipa og möguleika á að byggja upp iðnað í kringum sjávarútveginn, þegar mörg byggðarlög verða með mjög litlar og jafnvel engar aflaheimildir. Það er alvarlegt að horfa til þess að byggðir sem áður höfðu tekjur úr handfærakerfinu, áður en það var kvótasett á síðasta ári, fá á land lítinn afla miðað við það sem áður var. Í því samhengi mætti nefna staði eins og Norðurfjörð á Ströndum og fleiri staði á Vestfjarðakjálkanum. Þar er landað miklu minni handfæraafla en mörg undanfarin ár í sóknarkerfinu. Ég ætla ekki að taka upp langa umræðu um kvótakerfið. Menn þekkja afstöðu mína til þess. Ég geri mér grein fyrir því að þetta fyrirkomulag hefur haldist í mörg ár en það var búið að festa í lögum frá 2002 að þetta gengi inn í almenna úthlutun. Ég legg hins vegar áherslu á að menn gæti að sér í þessum efnum. Það er óþarfi, vegna einhverra 600 tonna, að taka þá áhættu að ríkið verði skaðabótaskylt.

Frú forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Þetta er svona með styttri frumvörpum sem hér eru flutt. Það er afar einfalt. En það má nú segja um þetta að oft veltir lítil þúfa þungu hlassi því oftast spinnast miklar umræður um öll frumvörp er lúta að sjávarútvegi hversu lítil eða stór þau eru. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þetta einfalda frumvarp byggir á því fylgja eftir hinni pólitísku ákvarðanatöku sem hér var tekin 1999. Þá var það pólitísk ákvörðun líka að taka úr stóra pottinum 3.000 tonn og verja þeim sérstaklega til minni báta sem höfðu takmarkaðar aflaheimildir. Með því móti var verið að styrkja og koma til móts við þarfir þessa flota. Eins og hér hefur verið rifjað upp þá var jafnframt ákveðið að láta þetta renna út á árinu 2006. Það má svo líta á, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, að verið sé að fylgja því eftir. Nú er komin á þetta reynsla og kalla má sanngjarna þá aðferð sem valin er. Kosturinn við þetta er sá að með þessu er verið að einfalda kerfið og það er rétt hjá hv. þingmanni Guðjóni Arnari Kristjánssyni að með þessu er að sjálfsögðu verið að festa í sessi fyrirkomulag sem honum er að vísu ekki mjög hugleikið. En um leið er verið einfalda það. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra er með þessu verið að auka sveigjanleika og auka frelsi. En umfram allt er verið að eyða óvissu því staðreyndin er sú að þeir sem hafa átt möguleika á að sækja í þennan pott hafa aldrei getað gengið að neinu vísu í þeim efnum. Að því leytinu til er verið að eyða óvissu og jafnframt að draga úr deilum sem ávallt spretta upp þegar úthlutað er takmörkuðum verðmætum og auðlindum. Hvaða aðferð er svo valin til þessa? Það er valin sú aðferð að skila aftur í pottinn en að vísu fá þeir sem hafa nýtt sinn rétt til fullnustu að njóta góðs af því og þar með hafa þeir komist yfir meiri verðmæti en þeir hafa haft, en því sem er svo skilað inn í heildarpottinn má segja að sé í rauninni það sem ekki hefur verið nýtt. Þetta er ef til vill sanngjarnasta leiðin sem hægt er að finna í þessu og því full ástæða til að styðja hana því þeir sem hafa nýtt réttinn munu njóta góðs af því og það er sanngjarnt. Hins vegar tek ég undir vangaveltur hv. þingmanns Jóns Gunnarssonar um hvort ekki eigi að skoða þessa þriggja ára úthlutunarreglu sem einatt er notuð og heyri að hæstv. ráðherra tekur undir það. Það er auðvitað eitt af þeim verkefnum sem sjávarútvegsnefnd þarf að leggjast yfir þegar hún fer yfir málið. Aðeins í lokin vil ég árétta að hér er verið að eyða óvissu og að ýmsu leyti bæta öryggi og auka verðmæti. En í framhaldi af því sem hv. þingmaður Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi hér um áhyggjur sínar af að í smábátakerfinu væru aflaheimildir að færast á færri og færri hendur þá er rétt að minna á frumvarp sem hæstv. ráðherra mun mæla fyrir hér á næstu dögum þar sem sett er þak einmitt til að koma í veg fyrir að það verði aðeins örfáir sem stundi hér smábátaútgerð. Það ætti að létta áhyggjum af hv. þingmanni. Fleiri orð þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta. Þetta er til að einfalda kerfið og auka sveigjanleika og líklega er farin sú sanngjarnasta leið sem hægt er að fara í þessu. En þá um leið er verið að viðurkenna og styðja við þennan flota sem hefur getað sótt í þetta á síðustu árum.

Frú forseti. Verið er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og sérstaklega ákvæði þess til bráðabirgða. Það kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að gríðarlega mörg bráðabirgðaákvæði giltu um stjórn fiskveiða á hinum ýmsu sviðum. Frú forseti. Fyrst langar mig að gera játningu. Þveröfugt við það sem aðrir þingmenn hafa sagt þegar þeir hafa lýst frumvarpinu sem afar einföldu þá fór ég að velta fyrir mér hvort ég væri svona einfaldur og væri alls ekki sammála þessu eða hvort þingmenn væru að reyna að hylma yfir það að þeir skildu takmarkað textann og þess vegna væri hann mjög einfaldur. Ég ætla að leyfa frú forseta að heyra texta sem mér finnst bara alveg óskiljanlegur að minnsta kosti svona við fyrstu sýn. Ég ætla að lesa hér ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Í upphafi fiskveiðiárs 2006/2007 skal úthluta aflahlutdeild í þorski þeim fiskiskipum sem réttur skv. 9. gr. a er bundinn við 28. október 2005.“ - Og svo kemur rúsínan og rúsínurnar: - „Reiknigrunnur hvers úthlutunarréttar nemur meðaltali þess aflamarks sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, að báðum árum meðtöldum.“ - Hver skilur þennan texta? - „Þó skal skerða meðaltalið hlutfallslega miðað við lækkun leyfilegs heildarafla í þorski milli fiskveiðiáranna 1999/2000 og 2005/2006. Aflahlutdeild hvers fiskiskips er síðan reiknuð út frá reiknigrunni þess sem hlutfall af úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2005/2006 í þorski.“ - Og svo kemur önnur rúsínan: - „Heimilt er ráðherra að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um flutning réttar milli fiskiskipa. Að lokinni þessari úthlutun skal aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð með hliðsjón af þeim breytingum sem af þessari úthlutun leiðir.“ Frú forseti.

Þetta er mjög einfalt.

Þetta er ofboðslega einfalt enda völdu flestir þingmenn að koma hér ræðustól og segja að þetta væri mjög einfalt frumvarp en fóru síðan ekki nánar í umræðu um frumvarpið heldur fóru að ræða um allt annað. Frú forseti. Mér finnst, burt séð frá því að þetta hafi eitthvað efnislegt gildi sem það vafalaust hefur, að þá eigi svona texti ekki að koma fram heldur eigi menn að reyna að finna einhvern íslenskan beinan texta á því sem ætlunin er að koma á framfæri í svona lagatexta. Nóg um það. Ég er mjög góður í þessu. Varðandi efnið að öðru leyti þá vil ég taka undir varnaðarorð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um það sem hér er verið að gera. Það er verið að taka þessar 3.000 lestir af þorski sem hafa verið til ráðstöfunar til að úthluta til báta sem hafa verið með litlar aflaheimildir og átt þar af leiðandi erfiðan rekstrargrunn. Þetta hefur verið hluti af þeim sveigjanleika sem hefur verið gefinn kvótakerfinu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Þetta hefur verið hluti af þeim sveigjanleika sem hefur verið lagður inn í kerfið, sveigjanleika sem aldrei getur í sjálfu sér verið 100% réttlátur af því að 100% réttlæti í úthlutunum af þessum toga er ekki til. En það getur samt haft þýðingu fyrir einstaka báta, fyrir þau byggðarlög þar sem bátar eru, að þessi sveigjanleiki hafi verið fyrir hendi. Það hefur komið fram hér í umræðunni að nú sé verið að kippa þessum sveigjanleika út og festa hann á báta og þar með hverfur sveigjanleikinn og þetta verður hluti af kvótakerfinu sem er að festa sig endanlega í sessi. Ég er ekkert viss um að þetta sé rétt. Ég er ekkert viss um að það sé rétt að henda burtu öllum sveigjanleika sérstaklega gagnvart þessum minnstu bátum. Ég vil líka spyrja: Hefur þetta áhrif á nýliðun í flotanum, á það þegar litlir aðilar fikra sig upp með fáum tonnum án þess að fara í stór kaup á bátum og aflaheimildum? Það er mjög erfitt að stökkva fullskapaður inn í kvótakerfið eins og það er núna. Það er mjög erfitt. Nýliðun er mjög erfið, þ.e. að geta stokkið inn í það fullskapaður og haft af því frá fyrsta degi afkomu og fjárhagsgrundvöll. Mér er spurn og ég vil heyra það og vil að það sé kannað í sjávarútvegsnefnd: Torvelda þessar aðgerðir á einhvern hátt þá takmörkuðu möguleika sem nú eru á nýliðun í smábátaflotann? Ef svo er þá finnst mér það umhugsunarefni. Nógu erfitt er nú að byggja þetta upp. Við vitum líka að einstök byggðarlög þó ekki séu þau stór byggja atvinnu sína að hluta til á þessum flota, á þessum bátum sem eru með þessar tiltölulega litlu aflaheimildir og hafa þess vegna líka lítinn fjárhagslegan grunn til að kaupa eða leigja til sín heimildir. Hefur þetta einhver áhrif á sveigjanleika sem getur verið nauðsynlegt að hafa gagnvart þessum bátaflota og byggðum sem byggja á slíkum flota? Þetta vildi ég leggja inn í þessa umræðu. Svo er eitt í lokin. Það kemur fram í athugasemdunum að verið er að velta fyrir sér hve mörg fiskiskip eigi hér hlut að máli. Hér stendur neðst á blaðsíðu eitt, með leyfi forseta: „Aflaheimildum samkvæmt ofangreindri grein hefur verið úthlutað árlega síðan á fiskveiðiárinu 1999/2000. Í upphafi áttu 497 fiskiskip rétt til úthlutunar og þar af voru 234 fiskiskip með hámarksúthlutun en aðrir með minna.“ En síðan kemur ekkert frekar fram í textanum til hve margra skipa þetta gæti tekið nú. Fróðlegt væri að vita hversu margir bátar eiga hér hlut að máli, áætlað, miðað við núverandi aðstæður. Frú forseti. Ég vildi bara draga þetta í umræðuna. Málið kemur að sjálfsögðu til sjávarútvegsnefndar þar sem verður farið ofan í þau atriði sem ég hér hef nefnt og aðrir hafa nefnt hér á undan.

Frú forseti. Ég vil byrja ræðu mína á að taka undir með hv. síðasta ræðumanni, Jóni Bjarnasyni, þetta frumvarp er alls ekki einfalt. Frumvarpið er mjög flókið. Meiri háttar flókið. Maður þarf að þrællesa sig í gegnum frumvarpið og fá aðstoð hjá þaulvönum mönnum til að fá botn í hvað verið er að fara með því. Í stuttu máli snýst þetta um það að verið er að breyta einhverjum bótum í gatónýtu kerfi úr því að vera ákveðin þyngd og í það að verða einhver prósenta af heildaraflanum. Snýst þetta um fiskverð? Ég veit ekki til að svo sé. En þetta ágæta kerfi, ónýta kerfi, sem er að leggja byggðir landsins í rúst átti upphaflega að snúast um fiskverð. Þetta er peningabruðl. Þetta snýst um að úthluta verðmætum til einhverra sem höfðu einhvern tímann fengið úthlutað bótum eftir einhverri viðmiðun einhvern tímann langt aftur í tímann. Þetta er algjörlega óskiljanlegt frumvarp. Ég hefði talið, frú forseti, að þetta ætti ekki að vera verkefni hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég hefði talið að okkar ágæti hæstv. sjávarútvegsráðherra ætti að vera í öðrum verkum. Hann ætti að vera að leysa raunverulegan vanda byggðanna sem er að blæða út vegna kerfisins. Þessi ágæti maður hefur lofað fyrir hverjar einustu kosningar einhverjum bótum fyrir byggðirnar. Lofað var að standa vörð um þorskaflahámarkið.

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa hæstv. ráðherra réttilega.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á því ef ég hef ekki ávarpað hæstv. ráðherra með viðurkvæmilegum hætti. En það var alls ekki ætlunin. En ég ætlaði að koma því að, frú forseti, að þessi ágæti hæstv. ráðherra hefur ekki staðið við kosningaloforð í gegnum árin. Hann hefur alltaf sagst ætla að laga umrætt kerfi sem hefur verið að þrengja að byggðunum, m.a. á Vestfjörðum þaðan sem hann kemur. Síðan þegar hann er kosinn á þing hefur hann ekki staðið við það. Hann hefur sagst ætla að standa vörð um þorskaflahámarkið, hann gerði það ekki. Hann hefur gefið það sterklega í skyn, m.a. á heimasíðu sinni, að hann hafi ætlað að standa vörð um sóknardagakerfið, en það var lagt niður. Síðan kemur hann með frumvarp, sem ætti alls ekki að vera verkefni dagsins, um að breyta þyngd í prósentur. Það snýst um það. Verkefni dagsins ætti að vera að hlúa að byggðunum sem hafa farið illa út úr verkum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Við höfum verið að ræða um nýliðun í útgerð. Ég tók saman, frú forseti, að sá sem kaupir aflaheimildir, 100 tonn, sem er þó lítil útgerð, þarf að greiða fyrir það um 150 millj. kr., 140–150 milljónir með veiðarfærum og bát, litlum bát. Tekjur af slíkri útgerð eru um 13 millj. kr. Vaxtakostnaður og annað sem þessar 150 milljónir kosta að taka að láni veldur því að tapið á þessari útgerð eru heilar 8 milljónir árlega. Síðan þarf náttúrlega að greiða niður aflaheimildirnar. Ég hef lagt þetta fyrir nemendur í Viðskiptaháskólanum á Bifröst, hvernig eigi að komast inn í útgerð og hvernig slík útgerð eigi að reka sig. Það fær enginn botn í það. Það sem verra er, er að við sjáum að það er svo mikill áróður með þessu kerfi frá stjórnvöldum sem ættu að vera hlutlaus og gæta að hagsmunum almennings. Því miður er því ekki að heilsa að maður fái í rauninni hlutlægar upplýsingar og að staðið sé vörð um hagsmuni almennings. Nei, það er sko aldeilis ekki. Því er haldið að fólki að hér sé um einhverja hagræðingu að ræða. En hvar er hagræðingin? Er hún í launaumslagi sjómanna? Nei, hún er það ekki. Tekjur sjómanna hafa lækkað og auðvitað lækka tekjurnar þegar verið er að skuldsetja útgerðina gríðarlega. Menn tala alltaf um öflugar útgerðir, menn hafa fengið stærri útgerðir og skuldsettari. Á móti hafa laun sjómanna lækkað. Þetta er afraksturinn af stefnu stjórnvalda á síðustu árum. Ég er á því að þeir fjármunir sem renna út úr útgerðinni, það sé áhyggjuefni. Vegna þess að þetta kemur niður á útveginum. Við sjáum það ef við förum um hafnir landsins, ég var staddur í höfn norður í landi, á Siglufirði, að þar er ekkert af nýjum bátum. Ef þessi hagræðing væri raunveruleg væri einhver uppgangur á þessum stöðum í sjávarplássunum. Það er því miður alls ekki. Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst frumvarp sem þetta vera virkilega aum frammistaða hjá hæstv. ráðherra, ráðherra sem ætti að skilja vandann og skilja að þetta kerfi brennur virkilega á byggðum landsins.

Hæstv. forseti. Þetta mál er þannig vaxið að stjórnvöld hafa ákveðið að koma á eins einsleitu kerfi og mögulegt er í því aflahlutdeildarkerfi sem hér er í gildi en þau hafa verið að taka til í kerfinu síðustu árin. Þetta er eitt af því sem þarna var gert. Það sem mér finnst kannski ástæða til að nefna er að hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að það hefði verið pólitísk ákvörðun á sínum tíma að setja þessar bætur á. Það er alveg rétt. Ég vil þess vegna hugga hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson með því að ég tel að það sé gjörsamlega fráleitt að láta sér detta í hug að menn eignist einhvern sérstakan rétt vegna þess að einhverju sé breytt í kerfinu. Mér finnst það fáránlegt. Ég skal færa fyrir því fáein rök í ræðu minni. Ég hef gert það áður. Ég man núna eftir að minnsta kosti tíu mismunandi aðferðum við að koma veiðirétti til útgerðarmanna á Íslandi. Í fyrsta lagi er það aðalniðurstaðan sem allir tala um eins og það hafi verið eina niðurstaðan, þ.e. að menn hafi fengið úthlutað vegna þess að þeir hafi verið við veiðar síðustu þrjú árin áður en kvótakerfið var sett á og hafa fengið aflahlutdeild í samræmi við það. Það er rétt hvað varðar hluta af aflaréttindunum. En einungis hluta. Það væri auðvitað ástæða til að það yrði tekið vísindalega saman hversu stór sá hluti var. Vegna þess að það var ekki lítið afkastastór hluti flotans sem var settur á sóknarmark um leið og látinn vinna sér inn réttindi í sóknarmarkinu eftir að búið var að taka upp kvótakerfið. Sumir fengu meira að segja skipstjórakvóta á þeim tíma. Hvar er hann? Það var ein útgáfan þá. Gefin voru út flóaleyfi sem byggðust ekki á neinum veiðiréttindum heldur var handvalinn hópur útgerðarmanna sem fékk að veiða t.d. hérna í Faxaflóanum með dragnót. Ekki var veiðiréttur á bak við það heldur var verið að velja þá sem fengu að fara í kolann þar. Og yfirlýsingar voru á þeim tíma að þetta yrði aldrei grunnkvóti. Þeir mundu aldrei eignast þennan veiðirétt. Þeir eignuðust hann nú samt. Síðan voru gefin út tilraunaveiðileyfi, t.d. í rækju, þar sem einungis tveir til þrír jafnvel fengu slík leyfi. Þetta voru bara tilraunaveiðar. Réttindunum var úthlutað til þeirra sem fengu tilraunaveiðileyfin. Það er ekki hægt að halda því fram að til verði einhvers konar veiðireynsla með þeim hætti. Hvernig var með norsk/íslensku síldina? Var það þannig að menn ynnu sér inn einhver réttindi til að veiða? Nei, það var samið við Norðmenn um að hægt yrði að veiða úr þeim síldarstofni. Þeir sem voru á staðnum fengu síðan réttindin til að veiða. Það er búið að úthluta þessu. Það er búið að úthluta öllum norsk/íslenska síldarstofninum, hversu stór sem hann verður, sem eignarréttindum til þeirra sem voru á staðnum. Þannig er það nú. Menn fengu úthlutað veiðiréttindum út á kili sem voru uppi á landi, bátskili sem menn höfðu látið smíða og höfðu haft framsýni til að skipuleggja svolítið starfsemi sína fram í tímann, þeir fengu úthlutað veiðirétti út á það. Það var ekki í mjög fáum tilfellum sem þetta gerðist. Nýjum bátum sem búið var að gera samninga um snjóaði niður og menn fengu veiðirétt út á þá. Gleymdi flotinn, sem við erum að tala um núna, fékk svo leiðréttingu af því mönnum fannst réttlætinu ekki alveg fullnægt. Þá var gripið til þess ráðs 1999 að reyna að rétta þetta svolítið af eftir að menn höfðu sífrað um það í mörg, mörg ár að þeir hefðu farið illa út úr því að svo mikið hefði verið tekið af þeim í kvótanum. Síðan fengu menn á sínum tíma úthlutað veiðirétti í ýmsum tegundum út á veiði sem þeir höfðu haft í öðrum tegundum. Sérveiðileyfin voru svoleiðis sum hver, ekki öll, en sum hver. Og tíunda atriðið sem ég man eftir núna í svipinn er veiðirétturinn í ýsunni og það er sjálfsagt í fleiri tegundum. Farið er að úthluta mönnum helmingi meiri veiðirétti í ýsu en nokkur veiðireynsla var til fyrir þegar fyrst var úthlutað í ýsunni. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson þarf ekki að hafa áhyggjur af því að menn hafi ekki haft það fjölbreytilegar aðferðir við úthlutun á veiðirétti á Íslandsmiðum að einhver bótaréttur myndist þótt menn taki upp á því að bæta einni við. Það held ég að sé alveg útilokað. Svo fjölbreytilegar aðferðir hafa menn notað til að koma veiðiréttinum á milli útgerðarmanna og til þeirra að slíkar áhyggjur held ég, sem betur fer, séu ástæðulausar og stjórnvöld geti þess vegna haldið áfram með uppáfinningarsemi sína í þessum efnum. Ég er svo sem ekki að mæla þessu öllu bót sem ég nefndi hér til sögunnar sem er bara það sem ég mundi áður en ég fór upp í ræðustólinn. Fleiri leiðir hafa örugglega verið notaðar og ég gæti svo sem fundið eitthvað af þeim en er ekki með þær hérna hjá mér. En allt er þetta merki um að það er ekki neitt sem er absalútt í veiðirétti á Íslandsmiðum. Enda full ástæða til að muna eftir því að verið er að endurskoða núna stjórnarskrá lýðveldisins. Fyrir liggur yfirlýsing stjórnvalda, þ.e. ríkisstjórnarinnar, um að sú auðlind sem við erum að tala um verði sett inn í stjórnarskrána sem þjóðarauðlind. Auðvitað verða menn að standa við það. Pólitísk samstaða er eftir því sem ég veit best hjá öllum flokkum sem eiga fulltrúa á Alþingi um að þá leið eigi að fara. Þess vegna getur bara ekki verið annað en menn klári endurskoðun stjórnarskrárinnar með slíku ákvæði. Hins vegar hlýtur að reka fljótt að því, vegna þess að það gengur á þær stundir sem menn hafa til að endurskoða stjórnarskrána, að menn þurfi að fara að skoða mjög vandlega með hvaða hætti þetta ákvæði verði sett inn í stjórnarskrána og hvað þurfi þá að gera til að fylgja því eftir að öðru leyti. Því að auðvitað verða aðrar auðlindir settar inn í stjórnarskrána með sama hætti. Sameiginlegar orkuauðlindir og aðrar auðlindir. Við höfum sem betur fer niðurstöður auðlindanefndar, mjög vandaða vinnu sem liggur fyrir og formaður sjávarútvegsnefndar var einn af þeim sem skilaði þeirri miklu vinnu af sér með öðrum fulltrúum í þeirri nefnd. Þar var einmitt tekið á þessum málum. Ég sé ástæðu til að nefna þetta vegna þess að sú gjörð sem hér er ætlað að verði er bara partur af því púsli sem stjórnvöld eru búin að koma saman um veiðiréttinn nú um stundir og á örugglega eftir að taka ýmsum breytingum í framhaldinu þangað til menn hafa komist að einhverri nýrri niðurstöðu sem við sjáum ekki í bili svo sem. Ég vildi aðeins minna á þetta í umræðunni af því mér fannst ástæða til þess. Þrátt fyrir þann pólitíska leiðangur sem stjórnvöld hafa farið í landinu og glannaskap með sameign þjóðarinnar á auðlindum hafsins, þá tel ég að það sé sem betur fer ekkert vafamál að hægt er að komast aftur að landi. Hægt er að koma á skynsamlegu veiðistjórnarkerfi og aðferðum til að koma veiðiréttinum með fullu jafnræði til þeirra sem stunda útgerðir í framtíðinni á Íslandsmiðum og hægt að snúa þannig til baka að umrædd auðlind glatist ekki úr höndum þjóðarinnar. Þó að vissulega sé ýmislegt sem verður erfitt að leysa úr á þeirri vegferð, þá verða það a.m.k. ekki óyfirstíganlegar hindranir. En fyrst þurfa menn að klára endurskoðunina á stjórnarskránni og síðan að setjast yfir það hvernig menn koma fyrir í lögum meðferð þeirra auðlinda sem verða kallaðar þjóðarauðlindir og settar inn í stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði áðan að það væri rétt að létta áhyggjum af hv. þingmanni, þeim sem hér stendur. Ég heyrði líka að hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði að það væri óþarfi fyrir hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson að hafa sérstakar áhyggjur. Ég þakka góðan hug þingmanna til mín hvað það varðar að valda mér ekki of miklum áhyggjum af kvótakerfinu. Ég hef vissulega mínar áhyggjur af því en ég geri mér grein fyrir því að þegar við þingmenn stjórnarandstöðunnar tölum um að fara út úr þessu kerfi tölum við fyrir daufum eyrum stjórnarliða held ég, því miður. Þess vegna er það mín niðurstaða, hæstv. forseti, og ég vona að hið sama eigi við um hv. þm. Jóhann Ársælsson, að þessu kerfi verði aðeins breytt með því að fella núverandi ríkisstjórn og leyfa nýjum mönnum að takast á við að vinna sig út úr því. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er vel hægt að vinna sig út úr þessu kerfi. Það þarf hins vegar að gera þannig að menn setji á það eitthvert skipulag og feti sig rétta slóð. Það er jú búið að flækja þetta mál fram og til baka og þessi kvótasetningarferð okkar Íslendinga hefur verið farin í mörgum skrefum. Ég held ég geri það mér til ánægju og öðrum til hugarhægðar að rekja það örlítið nánar en hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði hér áðan. Við byrjuðum þessa vegferð kvótanna með því að kvótasetja innfjarðarrækju, var það ekki? Það var það fyrsta sem við gerðum, ef ég man rétt. Síðan humar. Svo komu síldarkvótar, þ.e. í Íslandssíldinni. Það var nú svo skrýtið með þessar þrjár úthlutanir að þær byggðust nánast allar á því að úthluta nánast jafnt á hvert skip - síldarkvótarnir voru jafnir, rækjukvótarnir voru nokkurn veginn jafnir, alla vega framan af, og ég held, þó að ég muni það ekki alveg 100%, að humarkvótarnir hafi verið nokkuð jafnir. Kvótar á hörpuskel voru jafnir þegar þeir voru settir á eftir svæðum, jafnir á bátana hvar sem þeir voru að veiða. Loðnukvótarnir voru í upphafi ekki allir settir eftir veiðireynslu, þeir voru að hluta til settir jafnir ef ég man rétt. Þetta voru nú kvótar sem settir voru á áður en við tókum upp hið almenna kvótakerfi, sem við köllum svo, árið 1983. Þetta voru eiginlega forverar kvótakerfisins. Innfjarðarkvótakerfið í rækjuveiðum var fundið upp af heimamönnum á hverjum stað, ef ég man þá sögu rétt. Síðan voru sett sérstök lög um löndun á þeim afla sem tengdist verksmiðjum og öðru slíku, allt til að tryggja atvinnu og jafna afkomu fólks í byggðunum. Þannig var það nú. Svo kom stóra stökkið út úr hræðslukastinu 1983 þegar þorskstofninn átti að vera að hrynja og spáð var að við mundum veiða 200 þús. tonn á árinu 1984. Við veiddum 285 þús. tonn minnir mig árið 1983 og við veiddum nánast sama afla á árinu 1984 þegar upp var staðið, heldur meira. Hræðslukastið sem fiskifræðingar ollu þjóðinni, með því að láta í það skína að farið yrði niður í 200 þús. tonn og jafnvel minna, haustið 1983 var í raun og veru óþarft. En í ljósi þeirrar spár var tekið hér upp kvótakerfi á sjö botnfisktegundum; það var þorskur, það var ýsa, það var ufsi, það var karfi, það var grálúða, það voru skarkoli og það var steinbítur. Reyndar fór sú göfuga fisktegund steinbíturinn inn og út úr kvótakerfinu, var tekin út úr því aftur og var utan kvótakerfis í fjöldamörg ár - sá virðulegi fiskur steinbíturinn, afkomumöguleiki okkar Vestfirðinga, varð ekki fyrir neinum skaða af þeirri fjarveru, þ.e. að vera utan kvótakerfisins. Það virtist vera allt í lagi með jafnvægið í veiðunum á þeim tíma. Kola og steinbít var úthlutað sem sérstakri uppbót fyrir þá sem urðu fyrir mestri þorskskerðingu á árinu 1984 og það var auðvitað þannig að þau svæði sem voru háðust þorski og byggðu afkomu sína að langmestu leyti á honum, eins og vertíðarsvæðin t.d. frá Vestmannaeyjum og Hornafirði - þó að Hornafjörður hefði mikla möguleika í ýmsu öðru eins og síld og humri sem Vestmannaeyingar höfðu reyndar líka. En svæði eins og Vestfirðir t.d., sem áttu 70% af sínum tekjum í veiðireynslu þorsks, urðu fyrir afar miklu höggi þegar þetta var gert þó að uppbætur kæmu í kola og steinbít á tímabili. Menn lentu því í talsverðum erfiðleikum og sérstaklega þegar þessu var svo fram haldið. En til þess að gefa mönnum ákveðna aðlögun - og þá til hvers? til þess að jafna aðkomu manna - var sóknarmark sett við hliðina. Enginn veinaði þá um að það væri óréttlátt að leyfa mönnum að laga sína stöðu og það gerðu menn hiklaust sem voru í lökustu stöðu - þeir vildu sóknarmarkið og löguðu sína stöðu og fengu síðan úthlutað út á sóknarmarksreynsluna sína á árinu 1990 þegar allt var kvótasett. Það er því algjörlega rétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að mörgum sinnum hefur verið úthlutað alls konar viðmiðunum og alls konar reynslu og ekki bótaréttur þess vegna - ég var ekki að víkja að því út af áhyggjum sem slíkum. Ég vék að því vegna þess að við sem hér erum, þessir 63, eigum að vera gæslumenn ríkissjóðs og þess vegna vék ég að því að menn skoðuðu þetta. Á þessum árum, 1983 og 1984 og alveg fram til 1986, 1987 held ég, voru hér norðursvæði og suðursvæði. Á það spiluðu útgerðarmenn alveg stórkostlega, þeir sem klókastir voru. Ég held að ég halli ekki á neinn þó að ég segi að Samherjamenn hafi verið klárastir í því að spila á það að kaupa sér kvótalítil skip á suðursvæði og færa þau inn á norðursvæði og fá úthlutað meðalkvóta, sem var þá 600 tonnum hærri í þorski en var á suðursvæði, og fara síðan yfir í sóknarmark jafnvel árið eftir og fá þá 20% ofan á meðalkvótann og vinna sér þannig inn reynslu sem þeir fengu svo úthlutað árið 1990 þegar allir voru settir í kvóta. Ég get því alveg rakið sögu margra útgerðarmanna þar - hvað þeir hafa fengið út úr hinum einstöku kerfum þegar þeim datt í hug að spila á kerfið. Sumir kölluðu þetta að spila á kerfið, aðrir kölluðu þetta að vinna með kerfinu - hafa stundum sagt við Vestfirðinga að þeir væru svo mikið á móti kerfinu að þeir hefðu ekki getað unnið með því. En það er nú ekki alveg rétt, sumir unnu með því á Vestfjörðum og tóku síðan út helling af peningum þegar þeir seldu sína aflareynslu eins og frægt er. Svo komu sandkoli, skrápflúra og langlúra inn í kvótakerfið, sérstaklega hér við suðurströndina fyrir snurvoðarbáta, m.a. frá Þorlákshöfn og Vestmannaeyjum og fleiri stöðum. Seinna fundu menn sólkolann sem sérstakan meðafla sem ástæða væri til að taka inn í kvótakerfið - þó að aldrei fiskist nú af honum nema svona rétt rúmlega þúsund tonn á ári þá skal hann vera þarna inni heilagleikans vegna. Það er nauðsynlegt. Svo komu keilan og langan, hún var sett þarna inn. En áður en það gerðist settu menn skötuselinn inn sem sérstaklega var búin til reynsla af hérna af tveimur, þremur útgerðarstöðum. Og núna hagar svo til, hæstv. forseti, að hlýnað hefur í sjónum við Norðurland, Vestfirði og Austfirði og skötuselsfjandinn er farinn að synda hringinn í kringum landið og veiðist á stöðum þar sem hann átti alls ekkert að veiðast og engin veiðireynsla er til af. Þá verða menn auðvitað að leigja veiðiréttinn af þeim sem hann fengu út á veiðiréttinn hér sunnanlands. Síðan voru tíu tonna bátar settir í kvóta, sex tonna bátar settir í kvóta og handfærakvótinn var síðan búinn til. Úthafskarfinn var settur í kvóta, rækjan á Flæmingjagrunni var sett í kvóta - við erum þar einir þjóða með kvóta, allir aðrir veiða þar á sóknarkerfi. Barentshafsaflinn var settur í kvóta og rétti okkar í Smugunni breytt í kvótakerfi í Barentshafi, norsk- íslenska síldin var sett í kvóta, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að áðan, og síðast settum við kolmunnann í kvóta. Þá held ég að það sé svona nokkurn veginn upp talið sem við erum búin að afreka að setja í kvóta en þó kann vel að vera að eitthvað sé eftir. Ég held samt að gulllaxinn og blálangan séu enn þá utan kvóta. Nú stendur til að ég fái í nefið, hæstv. forseti, og lýk ég nú máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem mér hefur fundist í meginatriðum mjög málefnaleg. Það er ekkert óeðlilegt við það að menn ræði sjávarútvegsmálin vítt og breitt. Mér þótti mjög gaman að hlusta á hina sögulegu upprifjun hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar á hlutum sem sumir voru farnir að gleymast í mínum huga þó að við höfum oft verið að þvælast í þessum málum saman og takast á við ýmsar af þeim breytingum sem hann talaði um þegar við sátum fiskiþingin í gamla daga - að hlusta á ýmislegt sem hann var að rifja upp var eins og að hitta gamlan kunningja. Mér fannst það fullmikil hæverska af hálfu hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar og Jóns Bjarnasonar þegar þeir töluðu um að þeir ættu erfitt með að skilja frumvarpið. Ég heyrði ekki annað, þegar ég hlustaði á þá, en að þeir skildu frumvarpið alveg prýðilega og næðu meginatriðum þess. Þótt ég geti viðurkennt að hógværð sé ágætis dyggð og hæverska þá fannst mér gæta fullmikillar hæversku hjá þeim. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði frumvarpið svo flókið að hann skildi það ekki en tók samt undir varnaðarorð Guðjóns A. Kristjánssonar um frumvarpið svona til vonar og vara, þótt hann skildi hvorki upp né niður í því. Það er gott að vilja fara gætilega í hlutina og að þingmenn séu gætnir í því sem þeir fjalla um. Áðan spurði hv. 10. þm. Suðurkjördæmis, Jón Gunnarsson, hvort samráð hefði verið haft í þessum efnum. Í því sambandi vil ég nefna tvennt. Í fyrsta lagi liggja fyrir ályktanir frá Landssambandi smábátaeigenda og Landssambandi íslenskra útvegsmanna um að þeir vilji afnema þetta fyrirkomulag. Landssamband smábátaeigenda, ef ég man rétt, ályktar eiginlega harðar um að fara þá leið sem hér er lögð til í meginatriðum. Ég ræddi við fulltrúa beggja þessara hagsmunasamtaka á undirbúningsstigi og greindi þeim frá því sem ég hefði í huga. Auðvitað ber ég pólitíska ábyrgð á þessu en ég met það svo að ágætis samráð hafi verið haft við undirbúning málsins. Stóra spurningin sem vaknar þegar við fjöllum um efni frumvarpsins snýst um aðferðafræði. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði sem svo að á sínum tíma hafi tiltekin skip sem lítið höfðu fyrir fengið viðbótaraflaheimildir. Það er alveg rétt. Núna festum við þessa úthlutun einfaldlega betur í sessi. Við erum að gera hana að aflahlutdeild og gefa þar með kost á því að nýta þessa aflahlutdeild með eins hagkvæmum hætti og menn telja sjálfir skynsamlegt og best. Ég tel að með þessu frumvarpi styrkjum við grundvöll útgerðanna. Auðvitað hafa þær heimild til að ráðstafa þessu. Aðalatriðið er þó að grundvöllurinn verður betri fyrir þessi skip. Við skulum taka tilbúið dæmi sem á hins vegar stoð í raunveruleikanum. Tökum dæmi af útgerðarmanni sem á lítinn bát og kaupir síðan viðbótarbát til að reyna að styrkja tekjugrundvöll sinn. Nýja bátnum fylgir þessi jöfnunarpottur og hann átti jöfnunarpott fyrir. Þá lendir hann í þeim vanda að hann getur flutt aflaheimildir af bátnum sem hann kaupir á gamla bátinn sinn en ekki jöfnunarpottinn. Við þekkjum mýmörg dæmi um að útgerðarmaður í þessari stöðu reyni að verja þessa heimild sína. Hann gerir það þá með því að vista þetta annars staðar eða gera aðrar kúnstir. Hann heldur kannski gamla bátnum sínum til að koma í veg fyrir að hann missi þennan rétt. Sú aðferð leiðir til óhagkvæmari útgerðar. Þetta er liggur ekki síst til grundvallar þessari breytingu, að reyna að styrkja og bæta rekstrarstöðu minni útgerða. Ég tel þetta í anda þess sem við gerðum á sínum tíma, fyrir fimm, sex árum þegar við settum viðbótarheimildir á tiltekinn bátaflota, að fylgja því eftir eins og hér er lagt til. Spurt var hvort úthluta ætti aflaheimildunum að einhverju leyti á grundvelli veiðiréttar. Ég vék að því í stuttu máli í andsvari áðan. Ég ætla að koma aðeins betur inn á það. Það sem hér er lagt til varðandi úthlutunina og kemur fram í hinum flókna lagatexta er að ekki verði um að ræða fortakslausa úthlutun. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði t.d. áðan hve margir bátar mundu koma til greina við úthlutun á veiðiréttinum. Í upphafi fengu 497 bátar slíka úthlutun en 40 svona heimildir hafa ekki verið nýttar nokkurn tíma. Það þýðir, verði þetta frumvarp að lögum, að sá veiðiréttur dettur niður. 40 bátar, 40 jöfnunarkvótar sem ekki hafa verið nýttir hafa aldrei verið verðmæti, kvótar sem ekki eru nýttir skapa ekki verðmæti. Þess vegna tel ég breytinguna mjög eðlilega. Ég tel eðlilegt, þegar menn hafa ekki nýtt sér veiðirétt sem þeim var færður á vissan hátt, sem úthlutað var með tilteknum aðferðum árið 1999/2000, að hann komi ekki til úthlutunar sem aflahlutdeild. Það eru því 457 bátar eða 457 kvótar sem koma að líkindum til úthlutunar. Þótt það sé ekki á grundvelli veiðiréttar þá er það á grundvelli nýtingarsögunnar, hvernig menn hafa nýtt veiðiheimildir sínar sem þeir fá síðan úthlutað sem aflahlutdeild. Ég vona að þetta sé sæmilega skýrt. Ég geri hér tilraun til að segja þetta á mannamáli sem fram kemur í hinum meinta flókna lagatexta. En textinn þarf að vera svona til að menn geti stuðst við hann í framtíðinni. Ég tel því að á vissan hátt sé reynt að koma til móts við þau sjónarmið að óeðlilegt sé að menn fái með þessu veiðirétt á grundvelli einhvers sem þeir hafa ekki nýtt sér. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hvort frumvarpið hefði áhrif á nýliðun. Ég held að það sé ekki það stórt í sniðum að það hafi áhrif á nýliðun. Þetta hefur hins vegar þau áhrif sem ég lýsti, að grundvöllur þessara báta sem hafa átt tiltölulega litlar aflaheimildir, aflaheimildir innan við 450 þorskígildistonn, verði styrkari en áður. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði að þetta ætti ekki að vera verkefni sjávarútvegsráðherra. Það ætti að vera eitthvað stærra og stórkostlegra. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað á sjávarútvegsráðherra að fást við ýmislegt annað en þetta mál. En hann á líka að fást við þetta vegna þess að málið snýst einfaldlega um betra fyrirkomulag fyrir þá útgerðarmenn 450–500 báta sem búa við fyrirkomulag sem a.m.k. að mínu mati er óhagkvæmt. Auðvitað á ég þá að reyna að laga það. Ég held að út af fyrir sig hafi ekki vaknað fleiri spurningar. Ég gæti nefnt ýmislegt um aðrar ræður sem voru fluttar, almennar ræður hv. þingmanna. Ég tek undir það með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að við höfum allar heimildir til að ganga fram í þessum efnum eins og hér er gert. Ég vakti athygli á því að miðað við tonnafjöldann sem menn fá í dag þá fá þeir væntanlega færri tonn eftir breytinguna en þeir fá hins vegar betri rétt, a.m.k. mun sá réttur verðlagður með öðrum hætti. Við undirbúning málsins og á fundum sem ég hef setið eftir að frumvarpið kom fram hefur mér heyrst sem ýmsum fyndist bara vel í lagt. Ég á því von á að þegar sjávarútvegsnefnd fer yfir málið komi fram ýmis sjónarmið, bæði með og á móti. Kjarni málsins er hins vegar þessi: Með frumvarpinu er veiðiréttur, sem ákveðið var að úthluta með tilteknum hætti frá og með árinu 2002, gerður að aflahlutdeild og hafa menn þá sömu tækifæri og möguleika til þess að nýta þann rétt eins og um annan veiðirétt væri að ræða. Á því byggist frumvarp þetta í meginatriðum. Ástæðan er sú, eins og margoft hefur komið fram af minni hálfu, að ég met það svo að með því verði viðkomandi útgerðir öflugri og hagkvæmari. Ég á ekki von á að þetta skipti algjörum sköpum fyrir útgerðarflokkinn. En þetta er þó viðleitni í þá átt að styrkja flotann og til þess er frumvarpið lagt fram.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ljóst að með frumvarpinu er kvótakerfið enn betur fest í sessi og framsalsmöguleikarnir aukast með þessari gjörð. Í annan stað verð ég að mótmæla því að frumvarpið skipti ekki talsverðu máli varðandi nýliðun í kerfinu. Það gefur augaleið að þegar búið er að festa niður jöfnunarkvótann, sem áður fylgdi kvótalitlum útgerðum og skipum, og gera að algjörlega opinni söluvöru, mun það valda því að þröskuldurinn hækkar. Það verður erfiðara að kaupa sig inn í útgerð báta sem slíkar heimildir hafa fengið. Væntanlega mun kvótinn hækka í verði og fyrir vikið munu þeir sem hugsanlega hefðu viljað kaupa sig inn í útgerðina þurfa að reiða fram hærri fjárhæðir en ella hefði verið. Ef verðmæti hvers kílós er í dag 1.400–1.500 kr. þá sjá allir hvað þetta þýðir. Málið snýst um mikla fjármuni og breytingin verður til að gera það erfiðara fyrir þá sem inn í greinina vilja komast að taka við. Það eitt og sér getur leitt til að þeir sem eiga kvóta fyrir geti fremur keypt viðkomandi útgerðir og ýtt undir samþjöppun. Af þessu tel ég að við eigum öll að hafa áhyggjur sem störfum á Alþingi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að kvótinn sé gerður að söluvöru, að þetta hækki þröskuldinn og erfiðara verði að komast inn í þessa grein. En hv. þingmaður gagnrýndi fyrr í umræðunni að ég væri að skerða þann kvóta sem menn þó fengju og stæði til að gera að aflahlutdeild. Mér finnst þetta stangast pínulítið á. Ég held að kjarni málsins sé að fyrirkomulagið sem við höfum á þessum 3.000 tonnum sé óhagkvæmt og komi m.a. illa niður á einyrkjum. Ég á ekki von á að það sé sérstaklega vont mál að hafa 3.000 tonna fyrirkomulagið eins og það er núna hjá mönnum sem eiga marga báta. Þá geta menn búið sér til þær aðstæður að eiga innan við 450 þorskígildi á fleiri en einum bát. Menn gætu þannig fært til þann kvóta. Það er hins vegar mjög erfitt fyrir menn með einn bát eða þá sem eru í þeirri stöðu sem ég nefndi áðan, sem kaupa annan bát og eru með tvo slíka kvóta. Hvað eiga menn þá að gera? Finnst mönnum þetta fyrirkomulag virkilega skynsamlegt eða líklegt til að auðvelda mönnum aðgang að greininni eða gera eftirsóknarvert að standa í útgerð, að búa til óþarfa þröskulda í þessum efnum sem gera erfiðara og óhagkvæmara að gera út? Ég held að við megum aldrei, þótt við höfum ýmis sjónarmið í sjávarútvegsumræðunni sem er alveg sjálfsagt, gleyma að horfa til þess að greinin verður að vera arðbær. Einn vandinn sem við búum við í sjávarútvegi í dag er sá að fjármagnið í formi hlutafjár leitar ekki inn í þessa grein af því að menn sjá ekki nógu mikla arðsvon í henni. Við verðum líka að gæta að því að greinin sé samkeppnisfær þó að ég hafi skilning á þessu sjónarmiði hv. þingmanns og telji það eitt viðfangsefnið í dag, þ.e. að tryggja aðganginn að greininni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Með lögum nr. 27/2005, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum, var ákveðið að stytta gildistíma laganna um rúm fjögur ár. Þannig féllu lögin úr gildi 1. október 2005 í stað 31. desember 2009 eins og fyrr var ráðgert. Nokkrar ástæður lágu að baki þeirri ákvörðun. Fyrst má nefna að verkefnum þróunarsjóðsins var lokið. Í öðru lagi var þróunarsjóðsgjaldið fellt niður þegar veiðigjald var tekið upp. Þess vegna hafði sjóðurinn engar tekjur. Á 11 ára starfstíma Þróunarsjóðs sjávarútvegsins greiddi sjávarútvegurinn sérstakt gjald í sjóðinn sem fjármagnaði alla starfsemi hans. Þess má geta að eigendur fiskiskipa og fiskvinnsluhús greiddu tæpa 6 milljarða kr. í sjóðinn á starfstímanum. Við stofnun þróunarsjóðsins fékk hann í veganesti um 800 millj. kr. í skuldir umfram eignir samkvæmt bókfærðu mati en á síðasta ári var höfuðstóll sjóðsins orðinn jákvæður. Jafnframt hafði verið ákveðið að andvirði eigna sjóðsins umfram skuldir skyldi renna til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og síðan varið til hafrannsókna, eins og kveðið var á um í lögunum. Ég vil láta þess getið að í Verkefnasjóð sjávarútvegsins renna sektir af ólögmætum sjávarafla og tekjur af svokölluðum 5% afla, sem við höfum oft í daglegu tali kallað Hafró-aflann, sem ekki þarf að útskýra sérstaklega fyrir þeim sem hér eru og hlýða á mál mitt. Á árinu 2004 voru tekjur hans, að frádregnum afskriftum, um 112,1 millj. kr. og nam eigið fé í árslok um 45,6 millj. kr. Á árinu 2004 var úthlutað 129,2 millj. kr. til verkefna á vegum Hafrannsóknastofnunar og 131,8 millj. kr. á árinu 2005. Endanlegt uppgjör á tekjum sjóðsins á árinu 2005 liggur ekki fyrir. Í samræmi við framangreind lagaákvæði lauk starfsemi Þróunarsjóðs sjávarútvegsins þann 1. október sl. Stjórn sjóðsins hafði þá selt eignir sjóðsins og greitt upp skuldir hans. Er nú unnið að uppgjöri á þróunarsjóðnum og gerð ársreiknings fyrir árið 2005. Hinn 1. október sl. afhenti stjórn sjóðsins Verkefnasjóði sjávarútvegsins um 689 millj. kr. Í ljósi þess hve hér er um háa fjárhæð að ræða þykir rétt að leggja til með frumvarpi þessu að 660 millj. kr. af því fé sem rann í Verkefnasjóðinn renni í ríkissjóð og ákvörðun um ráðstöfun þess verði tekin á Alþingi í stað þess að hún verði ákvörðuð við borð sjávarútvegsráðherra eða nefnd á hans vegum. Fé þessu skal varið til hafrannsókna og er því við það miðað að hafrannsóknir verði efldar og fé sem varið er til hafrannsókna aukið. Þess vegna var lagt til í fjárlögum ársins 2006 og það samþykkt á Alþingi að rammi fjárveitinga Hafrannsóknastofnunar yrði hækkaður um 50 millj. kr. Þetta gekk eftir eins og kunnugt er og við samþykktum á Alþingi þessa tilhögun í fjárlögum ársins 2006. Jafnframt var lagt til að rammi stofnunarinnar hækki aftur um aðrar 50 millj. kr. frá og með fjárlögum ársins 2007 og var frá því greint og verði þá 100 millj. kr. hærri á árinu 2007 en hann var á árinu 2005. Enn fremur hef ég ákveðið að breyta reglum um úthlutun úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins þannig að á árinu 2006 muni a.m.k. 25 millj. kr. af því fé sem Verkefnasjóðurinn hefur til úthlutunar verða varið til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Auglýst verður eftir umsóknum um styrki til hafrannsókna og geta allir sótt um styrk til sjóðsins. Faghópur mun fjalla um umsóknir og meta þær með hliðsjón af vísindalegu gildi rannsóknaverkefnanna. Með þessari tilhögun vinnst tvennt að mínu mati, annars vegar verða hafrannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar auknar í kjölfar hærri fjárveitinga og það er auðvitað mjög mikilvægt eins og hv. þingmenn vita. Hins vegar, sem ég legg líka mikla áherslu á, gefst öðrum aðilum, ekki síst þeim sem starfa utan Hafrannsóknastofnunarinnar, færi á að sækja um styrk til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins til að stunda hafrannsóknir en sá hópur hefur haft mjög takmarkaðan aðgang að styrkjum til þessa. Ég held, virðulegi forseti, að þetta síðara atriði sem ég nefndi geti skipt miklu máli. Þetta er að sönnu ekki mjög há upphæð, 25 millj. kr. En ég segi: Mjór er mikils vísir. Hér er eingöngu verið að tala um tölu í sambandi við árið 2006 og ef vel tekst til eru allar forsendur fyrir því að við getum aukið þetta fjármagn. Það er hins vegar þannig að þegar þetta frumvarp verður að lögum, ef það verður að lögum, verður liðið nokkuð á þetta ár. Því er ekki við því að búast að það komi til framkvæmda fyrr en eitthvað líður á þetta ár. Það er líka ljóst að það er nokkuð óvisst hversu margir munu sýna því áhuga að sækja í þennan sjóð. Við vitum það einfaldlega ekki á þessari stundu. Mér finnst ekkert ólíklegt að ýmsir kjósi að sækja um fjármuni í þetta. Hér er um að ræða styrk af hálfu hins opinbera. En auðvitað verðum við að gera mjög miklar faglegar og vísindalegar kröfur. Það væri mjög slæmt, að mínu mati, ef niðurstaðan væri sú að við færum af stað með þessa viðleitni, ef illa tækist til. Við verðum að gera miklar faglegar kröfur. Við verðum að fá heilmikið út úr þessu. Ég tel að það eigi að vera allar forsendur til þess. Frá því að þetta frumvarp var lagt fyrst fram á Alþingi og fékk nokkra umfjöllun, meðal annars vegna þess að ég hef haft frumkvæði að því að vekja athygli á því, þá hafa ótrúlega margir komið að máli við mig, fólk með mikla vísindalega þekkingu og margvíslegan bakgrunn, sem hafa sýnt þessu máli áhuga, sjá þarna möguleika. Það er gert ráð fyrir að þeir sem leggja fram umsóknir í þennan sjóð verði að leggja með sér líka fjármuni á móti þannig að 25 milljónirnar til slíkra rannsóknaverkefna verði að lokum 50 milljónir eða 75 milljónir eða 100 milljónir, allt eftir því hvernig til tekst. Þetta getur haft margvíslega þýðingu. Þarna verður hægt að skoða með öðrum hætti ýmsa hluti hafrannsókna okkar og það verður líka hægt að einbeita sér að verkefnum sem af ýmsum ástæðum hefur ekki verið hægt að sinna. Ég var t.d. á fundi fyrir fáeinum dögum í Þorlákshöfn þar sem var fundið að því að við værum ekki að rannsaka með þeim hætti ýmsa hina minni stofna við landið eins og við ættum að gera. Fyrir því eru eðlilegar ástæður. Hafrannsóknastofnun verður að forgangsraða sínum verkefnum og það er ekkert óeðlilegt að menn horfi þá til þessarar stóru stofnunar þar sem mest er í húfi. Þó ég mundi nú mótmæla því harðlega ef menn héldu því fram að ekkert væri gert í því að skoða hina minni stofna þá held ég að þarna séu þó alla vega möguleikar með þessu, m.a. til þess að sinna slíkum verkefnum, alls konar staðbundnum verkefnum, ýmsu því sem menn telja ástæðu til að sinna með öðrum hætti en gert hefur verið. Við vitum líka að forsendan fyrir því að ná hámarksárangri í allri vísindalegri starfsemi er að nálgast vísindaleg verkefni út frá sem margbreytilegustum og fjölþættustum sjónarhóli. Þess vegna erum við í raun að leggja þetta til. Menn velta fyrir sér hvers vegna er hér lagt til að taka peninga sem Alþingi hafði áður ákveðið að rynnu í verkefnasjóðinn og setja þá í ríkissjóð. Svar mitt er það sem ég nefndi hér áðan. Það er miklu eðlilegra. Ég held að hv. þingmenn hljóti að vera mér sammála um það að þegar um er að ræða svona mikla fjármuni, á sjöunda hundrað milljónir kr., að þessum peningum sé varið með ákvörðun Alþingis, með samþykkt Alþingis í fjárlagagerðinni. En svo við séum ekkert að blekkja hverjir aðra hér þá vitum við að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa þarna ákveðna forustu eins og gengur í slíkri umræðu. En það gerir okkur að minnsta kosti kleift að umræðan um ráðstöfun fjármagnsins fari fram á vettvangi Alþingis og alþingismenn geta þess vegna sagt sína skoðun á málinu. Þess vegna tel ég miklu eðlilegra út frá lýðræðislegum sjónarhóli að Alþingi ákveði hvernig við ætlum að verja þarna yfir 700 millj. kr. sem við erum núna búin að taka ákvörðun um að ráðstafa úr höfuðstóli þróunarsjóðsins, þ.e. að það sé gert með þessum hætti. Jafnframt var tekin um það pólitísk ákvörðun, og það var pólitísk niðurstaða sem Alþingi samþykkti fyrsta skrefið að við fjárlagagerðina á liðnu hausti, að auka um leið fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar. Ég tel ákaflega mikilvægt að tala um þessa hluti og skoða þá í þessu samhengi. Í Verkefnasjóði sjávarútvegsins eru allmiklar upphæðir, þ.e. þær framtíðartekjur sem verkefnasjóðurinn hefur annars vegar af Hafró-aflanum sem er dálítið óviss stærð og uppítökugjaldi sem er einnig óviss stærð, og sá höfuðstóll sem skilinn verður eftir í sjóðnum. Það gefur okkur tækifæri til að verja peningum til nýrra rannsókna, annars konar rannsókna, samkeppnisrannsókna á sviði hafrannsókna, sem við höfum ekki haft færi á að gera. Virðulegi forseti. Þó þetta sé ekki stórt frumvarp að sjá - ég vona að það teljist að minnsta kosti sæmilega skýrt í þetta skipti - þá er það nú þannig að ég held að það geti á vissan hátt markað þau þáttaskil að það er þó verið að stíga eitt lítið skref í þá áttina að opna á frekari rannsóknir nýrra aðila á sviði sjávarútvegsmála. Það er mjög mikilvægt að skoða þetta frumvarp í því ljósi. Það er tekin sú pólitíska ákvörðun samhliða þessu og forsendan er þetta frumvarp. Það er tekin sú pólitíska ákvörðun að opna á rannsóknir fleiri aðila. Með því er ekki verið að gera lítið úr því starfi sem Hafrannsóknastofnun hefur unnið heldur er eingöngu verið að segja að það er ekki svo langt síðan við fengum í fyrsta skipti möguleika á að gera þetta svona vegna þess að hér áður og fyrr áttum við ekki völ á svona mörgum vísindamönnum og vel menntuðu ungu fólki og nú. Það hefur satt að segja vakið ánægjulega undrun mína hversu stór og myndarlegur hópur er að verða til af ungu og vel menntuðu vísindafólki á þessu sviði til viðbótar við þá ágætu menn sem hafa verið hér fyrir, sem maður bindur mjög miklar vonir við. Við gerum okkur öll grein fyrir því að ekkert er mikilvægara fyrir okkur í vísindasamfélaginu en einmitt að standa vel að því að sinna rannsóknar- og þróunarstarfi á þessu sviði því þetta er grundvöllurinn að öllu öðru í okkar þjóðfélagi. Ég vona, virðulegi forseti, að við náum að eiga efnislegar og góðar umræður um frumvarpið. Auðvitað verður auðna að ráða hvort menn nái saman. En miðað við anda umræðunnar í þinginu, þ.e. annars vegar það að menn hafa talið gagnrýnisvert að ráðherrar söfnuðu í kjöltu sína miklum sjóðum og deildu síðan úr þeim með misjafnlega gagnsæjum hætti og hins vegar það að menn hafa kallað eftir því að auka fjármagn til rannsókna og kallað eftir fleiri viðhorfum, og í ljósi þess að þetta frumvarp er á vissan hátt sannarlega í samræmi við þessa umræðu, þá geri ég mér góðar vonir um að um þetta mál geti tekist þokkaleg samstaða í meginatriðum þó alltaf megi deila um útfærsluna.

Frú forseti. Ég verð að byrja á að lýsa bæði undrun minni og furðu á þessu frumvarpi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fyrir þingið. Ég átti satt að segja ekki von á að hæstv. ráðherra Einar K. Guðfinnsson skipti svona fljótt um skoðun og raunin virðist vera á því ekki er langt síðan að sá hinn sami maður skrifaði undir meirihlutaálit í sjávarútvegsnefnd um það hvernig ætti að ráðstafa eignum þróunarsjóðs og það var með öðrum hætti en kemur fram í þessu frumvarpi. Ég verð einnig að segja, frú forseti, að ég hefði ekki orðið hissa þó forveri hæstv. ráðherra í starfi hefði lagt fram frumvarp eins og þetta. Þessi orð mín byggi ég á þeirri reynslu sem ég hafði af því að eiga orðastað við hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen, varðandi þá fjármuni sem voru til í þróunarsjóði og ráðstöfun á þeim. Við munum það allir sem erum hér í salnum hvernig umræðan var um það þegar við tókumst á á vordögum 2005 hvernig ætti að verja fjármunum þróunarsjóðs. Þá lá alveg skýrt fyrir að hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra, Árni Mathiesen, ætlaði þessa fjármuni í Verkefnasjóð sjávarútvegsins til að stunda hafrannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar. Það var upprunalegi lagatextinn sem kom frá þeim hæstv. ráðherra. Í meðförum sjávarútvegsnefndar og eftir mjög miklar umræður í nefndinni sem hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra tók verulegan þátt í og átti þátt í að móta skoðun nefndarinnar á málinu, var niðurstaðan sú bæði hjá meiri hluta og minni hluta að rétt væri að breyta texta frumvarpsins og leggja fyrir Alþingi breytingartillögu sem gerði ráð fyrir að fjármunir þróunarsjóðsins mundu renna til hafrannsókna. Punktur. Ekki á vegum Hafrannsóknastofnunar eins og fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði lagt til. Þetta var ekki ákvörðun sem sjávarútvegsnefnd tók að óathuguðu máli. Uppi hafa verið umræður um það nokkuð lengi hvort ekki væri rétt að opna þetta rannsóknarumhverfi fyrir öðrum aðilum en vísindamönnum Hafró og hvort ekki væri rétt að ríkið hefði til þess einhverja fjármuni. Þarna sáu menn möguleikana á því að nota fjármuni sem greinin sjálf hafði greitt inn í Þróunarsjóð sjávarútvegsins til að fara þessa leið. Við deildum um það á vordögum, frú forseti, hve miklir fjármunir þetta væru. Það stóð yfir ansi skörp umræða um það lengi vel. Ég er hér með nefndarálit frá minni hluta sjávarútvegsnefndar þar sem vikið er að því að þessir fjármunir líklega yrðu milli 500 og 600 millj. kr. Það lítur nú út fyrir þegar þróunarsjóðurinn er endanlega uppgerður, þó ekki sé komin alveg endanleg tala, að þetta sé nær 700 milljónum. En það eru engar nýjar fréttir að þetta séu miklir peningar. Alþingi tók þá ákvörðun og samþykkti að fjármunir sem kæmu úr þróunarsjóðnum ættu að renna í Verkefnasjóð sjávarútvegsins og að þá ætti að nýta til hafrannsókna. Punktur. Við gerðum okkur alveg grein fyrir því þegar ræddum þetta að þetta gætu orðið um 600 milljónir eða þaðan af meira. Við í minni hlutanum minntum reyndar lengi vel í þeirri umræðu og alla tíð sem sú umræða stóð yfir á gamla samþykkt sjávarútvegsnefndar og þingsins um að hluti af fjármunum þróunarsjóðsins ætti að renna til verndunar gamalla skipa og lögðum það til að af fjármunum þróunarsjóðsins færi ákveðin upphæð til hafrannsókna en jafnframt að það sem út af stæði gæti farið til varðveislu gamalla skipa og var kútter Sigurfari á Akranesi meðal annars nefndur. Mér sýnist að ef staðið hefði verið við þá samþykkt Alþingis sem þá var gerð um hvernig ætti að verja parti af tekjum og eignum þróunarsjóðs þá væri Kútter Sigurfara vel borgið því að fjármunir þróunarsjóðs reynast það miklir og ívið meiri en við gerðum ráð fyrir, þó þar muni ekki miklu, að það gamla skip hefði komist í gott ástand og fleiri skip einnig fyrir þá fjármuni sem þarna eru. Af hverju er ég að minnast á að hér sé í raun og veru verið að breyta ákvörðun Alþingis sem tekin var á vordögum með því að leggja fram nýtt frumvarp? Jú, vegna þess að það er ekki bara það að verið sé að leggja hér til að þessir fjármunir renni ekki í verkefnasjóðinn, eins og hæstv. ráðherra fór yfir hér, heldur í ríkissjóð, sem í sjálfu sér hefði kannski verið allt í lagi ef staðið hefði verið við það að þeir ættu að renna til hafrannsókna, en í greinargerð með frumvarpinu segir að langmestur hluti þessara fjármuna skuli renna til hafrannsókna. Á vegum hvers? Er nokkur hissa eins og hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra lét, sem nú er orðinn fjármálaráðherra og vill fá þessa fjármuni í sinn kassa? Á vegum hvers? Á vegum Hafrannsóknastofnunar nákvæmlega eins og textinn sagði í frumvarpi hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Árna Mathiesens, á sínum tíma. Það er því alveg ljóst að sá ágæti ráðherra hefur ekki sætt sig við ákvörðun Alþingis. Núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur hér með arf eða fyrir þrýsting til að setja ofan í við þingið, til að breyta þeirri ákvörðun sem þingið tók á vordögum um að nú ætluðum við í alvöru að eyrnamerkja fjármuni í það að aðrir aðilar gætu komið með raunhæf verkefni í hafrannsóknum og fengið til þess styrk og fjármuni úr ríkissjóði. Það er aumt klór í bakkann að tiltaka 25 milljónir af 700 milljónum til þess verkefnis og slá sér hér á brjóst í ræðupúlti Alþingis og segjast með því vera að tryggja það að ungir og upprennandi vísindamenn, rannsóknar- og vísindamenn sem ekki eru á Hafrannsóknastofnun, gætu nú loksins farið að rannsaka lífríkið í hafinu. 25 milljónir, hvaða rannsóknir er hægt að ráðast í fyrir þá fjármuni? Berum það saman við þá fjármuni sem fara í hafrannsóknir hjá Hafrannsóknastofnun og enginn sér svo sem eftir. Það hljóta allir að sjá að á mælikvarða þess hvað kostar að setja á laggirnar alvörurannsóknarverkefni á lífríki sjávar þá eru þessar 25 milljónir, sem hæstv. ráðherra er að eyrnamerkja hér fyrir aðra en Hafrannsóknastofnun til að sækja í, smápeningar og ekkert annað en smápeningar. Við þingmenn gerðum okkur alveg grein fyrir því þegar við fórum yfir þetta mál á sínum tíma að þarna væri einstakt tækifæri til að gera kerfisbreytingu. Það væri einstakt tækifæri til þess að leggja þær 400 milljónir eins og við vorum að tala um þá, þó að við gerðum okkur grein fyrir og það kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að þetta gætu orðið 600 milljónir, til hliðar og allir væru jafnsettir að sækja um í styrk þessa fjármuni með raunhæf verkefni í rannsóknum á lífríki sjávar og fiskstofnum, og þær umsóknir sem kæmu yrðu bara vegnar og metnar á vísindalegum grunni og Hafrannsóknastofnun hefði í raun og veru engan forgang í þessa peninga. Það var umræðan sem við tókum í sjávarútvegsnefnd. Man hæstv. ráðherra ekki eftir þeirri umræðu? Hún var í apríl á síðasta ári, það er ekki lengra síðan. Hæstv. ráðherra hlýtur að muna eftir því þegar þessi umræða var tekin í sjávarútvegsnefnd á sínum tíma. Það var raunveruleg ástæða fyrir því að þetta var fellt út úr lagatexta fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra á vegum Hafrannsóknastofnunar. Rétt til að rúlla í gegnum hvað við raunverulega vorum að samþykkja og hvernig nefndarálit meiri hlutans í sjávarútvegsnefnd leit út og hvernig hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála, Einar K. Guðfinnsson, sem þá var óbreyttur þingmaður, skrifar undir það álit sem einn af meirihlutamönnum í sjávarútvegsnefnd. Í því nefndaráliti sem ég er að vitna til segir, með leyfi forseta: „Gerir frumvarpið ráð fyrir að eignir sjóðsins umfram skuldir renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra verði varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Meiri hluti nefndarinnar er fylgjandi efni frumvarpsins en telur þó ástæðulaust að áskilja í lögunum að andvirði sjóðsins skuli varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar heldur verði jafnframt heimilt að ráðstafa því til hafrannsókna á vegum annarra aðila í samræmi við almennar reglur um ráðstöfun fjármuna úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Þá leggur meiri hlutinn til að lögin falli úr gildi 1. október 2005 í stað 1. júlí til að tryggt sé að nægilegur tími gefist til að ljúka uppgjöri sjóðsins.“ Einn af höfundum þessa texta og einn af þeim sem undir þetta skrifa er hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra. Þrátt fyrir þessa samþykkt Alþingis, þrátt fyrir að allir nefndarmenn í sjávarútvegsnefnd kæmust að þeirri niðurstöðu að rétt væri að gera þetta með þessum hætti, þrátt fyrir að fjárveitingavaldið sé hjá Alþingi þá er lagt hér fram frumvarp sem segir við skulum bara gefa þessu vink. Það var ætlun hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra að þetta fé færi til Hafrannsóknastofnunar, það skal til Hafrannsóknastofnunar og núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra er hér í hlutverki vikadrengsins, liggur mér við að segja, gengur erinda fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nú er fjármálaráðherra við að fylgja þessu máli alveg til enda að þeim fjármunum sem þróunarsjóðurinn átti og höfðu myndast þar skuli ráðstafað einmitt eins og sá hæstv. ráðherra lagði til á sínum tíma. Ég verð að segja eins og er að ég er hissa á þessu, undrandi, og ég geri mér alveg grein fyrir því sem hæstv. ráðherra sagði hér að auðvitað er fjárveitingavaldið samkvæmt lögum hjá Alþingi og með því að fjármunirnir renni í ríkissjóð geta þingmenn í sjálfu sér haft áhrif á það með einhverjum hætti hvernig þeim verður ráðstafað, þ.e. ef það væri í rauninni svo að fjárveitingavaldið lægi hjá Alþingi. Ætla þingmenn sem setið hafa á Alþingi í mörg ár að standa hér undir drengskaparheiti og segja að fjárveitingavaldið sé óskorað hjá Alþingi? Eftir að hafa setið tvö ár í fjárlaganefnd geri ég mér alveg grein fyrir hverjir ráða því hvert fjármunir ríkisins fara. Það eru ekki almennir þingmenn, það er framkvæmdarvaldið, það eru ráðherrarnir, þeir ráða því. Og meðan til er hópur þingmanna sem styður ríkisstjórnina og er nánast eins og strengjabrúður að rétta upp hönd í þessum sal þá ræður ríkisstjórnin, þá ráða ráðherrarnir. Þessir hæstv. ráðherrar eru ekki vanir því að þingnefndir eða Alþingi setji mikið ofan í við þá um það sem þeir eru að gera. Því var ekki mikil ánægja með það að þessu skyldi breytt á sínum tíma og að þessir fjármunir sem áttu að renna til Hafrannsóknastofnunar skyldu ekki vera eyrnamerktir þangað heldur ættu allir geta sótt um þá á jafnréttisgrundvelli. Og við sjáum það hér að ráðherraræðið sættir sig ekkert við að þingið hafi skoðun á því hvað gera skuli við þá fjármuni sem koma úr þróunarsjóðnum. Frú forseti. Það er vont mál að við skulum standa hér í janúar á árinu 2006, eftir þá umræðu sem við tókum á vorþinginu 2005, með frumvarp í höndunum sem í raun er skellt beint í andlitið á þingmönnum sem samþykktu allt annað á vorþinginu. Ég veit ekki af hverju þetta er komið hér. Hæstv. ráðherra getur vonandi útskýrt það fyrir mér og öðrum þingmönnum sem sátu með honum í sjávarútvegsnefnd á sínum tíma þegar ákveðið var að leggja til breytingu á þeim lagatexta sem fyrir þinginu lá. Það hefur ekkert breyst í umhverfinu, það hefur ekkert breyst í því að upphæðin sem kemur úr þróunarsjóði er bara svipuð og við áttum von á, eins og fram kemur í þingskjölum frá þessum tíma. Við fórum yfir það hér í ræðupúlti að hún gæti orðið um 600 milljónir og jafnvel meira. Það hefur því ekkert breyst annað en það að hæstv. ráðherra er ekki lengur óbreyttur þingmaður heldur sjávarútvegsráðherra og hlýtur að hafa breytt um skoðun í ljósi þess frumvarps sem hér er lagt fram fyrir okkur til umræðu og afgreiðslu. Ég neita að trúa því að hv. stjórnarþingmenn sem sátu í sjávarútvegsnefnd á þessum tíma og tóku þátt í umræðunni og þessari afgreiðslu, séu svo miklar lyddur að þeir láti þetta yfir sig ganga og samþykki frumvarpið með þessum hætti heldur taki sér einu sinni tak og standi í hælana þegar ráðherra fer að ýta á bakið á þeim. Er ekki kominn tími til? Ég held að þetta mál sé gott til þess að ákveðnir þingmenn og a.m.k. sá hópur þingmanna sem er í sjávarútvegsnefnd og vildi ekki samþykkja það sem ráðherrann lagði fyrir þá, sýni að þeir séu ekki á flótta og séu ekki lyddur og ætli sér að standa við þá prinsippákvörðun sem við tókum í sjávarútvegsnefnd að nú skyldum við nota tækifærið, nú skyldum við nota möguleikann, þarna væru fjármunir sem greinin ætti sjálf og nú skyldum við opna fyrir það að aðrir en vísindamenn Hafró kæmust að þessum rannsóknum og gætu fengið til þess alvörufjármuni til að ráðast í alvörurannsóknarverkefni. Menn gerðu sér alveg grein fyrir að með því að fjármunirnir væru þetta miklir væri von til þess að menn sameinuðust um stór verkefni utan Hafrannsóknastofnunar. Það er ekkert óeðlilegt við það að við viljum sjá einhverja aðra koma að og skoða þetta og opna upp vísindaumhverfið í kringum lífríki sjávar vegna þess að árangurinn hefur ekki verið til að hrópa húrra fyrir hingað til. Við höfum ekki verið ýkja ánægð í þessum sal þegar við höfum rætt það hvernig til hefur tekist í fiskvernd. Við höfum velt fyrir okkur hvers vegna ekki gangi betur að byggja upp fiskstofna eins og þorskstofninn en raun ber vitni. Við því höfum við ekki fengið nein einhlít svör hjá vísindamönnum Hafró. Hefði það ekki verið fagnaðarefni ef vísindamenn utan þeirrar stofnunar hefðu getað sótt í þessa fjármuni, lagt fram raunveruleg verkefni og kannski viljað skoða þetta frá einhverju öðru sjónarhorni en vísindamennirnir sem búnir eru að sitja yfir þessu í mörg ár hjá Hafrannsóknastofnun og eru sífellt að verja sínar eigin tillögur, sífellt að verja sínar eigin athuganir og sínar eigin niðurstöður? Ég held að það hefði verið gott og hollt fyrir okkur öll. Með þessu frumvarpi, ef að lögum verður, er verið að girða fyrir það. Það fer enginn af stað fyrir 25 millj. kr. eins og hér er verið að eyrnamerkja af rausn af 700 milljónum. Það fer enginn af stað eftir þau skilaboð hæstv. ráðherra úr ræðustól áðan að að sjálfsögðu þurfi aðrir rannsóknaraðilar að koma með fjármuni á móti, þannig að ef þeir ætli að láta sér detta í hug að sækja um fjármuni í þennan sjóð, í þær stórkostlegu 25 milljónir sem lagðar eru til hliðar, verði þeir að gera sér grein fyrir að þeir þurfi að koma með a.m.k. aðrar 25 og helst 50 milljónir. Ekki býr Hafrannsóknastofnun við það. Ekki þarf hún að koma með fjármuni einhvers staðar frá á móti þeim 650 eða 660 milljónum sem hér er verið að leggja til hliðar til að færa þeirri stofnun í rannsóknir. Frú forseti. Ég er, eins og heyrist á máli mínu, meira en bit yfir því frumvarpi sem hér er komið fram. Ég vona satt að segja að það sé byggt á einhverjum misskilningi, að það sé ekki einbeitt ætlun hæstv. ráðherra að taka þessa fjármuni úr þeim farvegi sem Alþingi var búið að setja þá í og færa þá undir fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nú er hæstv. fjármálaráðherra.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp kemur nokkuð á óvart og sérstaklega vegna þess hversu stutt er síðan ákveðið var hvernig ráðstafa ætti þessum fjármunum. Sú ákvörðun var svo sem ekki gallalaus. Fyrst og fremst var hún ekki gallalaus vegna þess að Verkefnasjóður sjávarútvegsins eða stjórnskipulag hans er ekki gallalaust. Fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra hlustaði ekki á gagnrýni stjórnarandstöðunnar á það fyrirkomulag sem þar er. Ég hefði fagnað málefnum frá hæstv. ráðherra þar sem hann hefði gert grein fyrir tillögum um nýtt fyrirkomulag á stjórn Verkefnasjóðsins. Því auðvitað er sú stjórnsýsla ekki rétt að hæstv. ráðherra nánast hafi slíkan sjóð eins og þennan í einhverjum af sínum vösum. Og þeir sem stjórni sjóðnum séu starfsmenn ráðuneytisins og undirmenn hæstv. ráðherra. Það sjá auðvitað allir að er ekki er góð stjórnsýsla. Það hefði hæstv. ráðherra átt að glíma við úr því sem komið var frekar en að fara þessa leið. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. þm. Jón Gunnarsson fór yfir áðan, hvernig málið gekk fyrir sig á sínum tíma. En það vekur nokkra undrun að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nú er skuli hafa valið að skipta um skoðun með þessum hætti og í rauninni fara gegn því sem Alþingi ákvað. Þetta er nú ekki einsdæmi og því miður virðast menn gleyma mjög hratt því sem ákveðið er á Alþingi. Hér í einu og sama málinu erum við að tala um tvö tilvik þar sem þingmenn gleyma jafnóðum því sem Alþingi ákvað. Við erum að tala um þá niðurstöðu sem varð hjá Alþingi og hv. þm. Jón Gunnarsson fór yfir. Alþingi lét það koma mjög skýrt fram í samþykkt sinni að þessir fjármunir ættu að fara til hafrannsókna en ekki eins og hæstv. ráðherra hafi þá lagt til, til Hafrannsóknastofnunar. Við erum líka að rifja upp málefni þar sem Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu fyrir fáeinum árum, ég man ekki nákvæmlega hvenær, líklega 1992 eða eitthvað á því bili, þar sem samþykkt var að fjármunir úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins ættu að ganga til endurbóta og viðhalds á gömlum skipum. Til að viðhalda gamalli þekkingu á sviði sjávarútvegs og votta virðingu því sem forfeðurnir hafa unnið í þeim efnum og full ástæða er til að gera. Það var ekki nokkur vegur að fá niðurstöðu í það. Og nú tel ég að full ástæða sé til að hæstv. sjávarútvegsráðherra svari því hvort hann ætli að beita sér fyrir því að fjármunir úr ríkissjóði komi, þá er ég ekki að tala um úr þessari púllíu frekar en öðrum í hirslum hæstv. fjármálaráðherra, í stað þeirra fjármuna þannig að orðið verði við þeirri samþykkt Alþingis að styrkja endurbætur og varðveislu gamalla skipa eins og samþykkt var og sérstaklega með þá fjármuni í huga sem hér er um að ræða. Ég geri ekki mikið með hvaða krónur eru notaðar. En ef menn falla frá samþykkt Alþingis um að þessir fjármunir verði notaðir þá hlýtur að verða að spyrja eftir því hvort menn hafi annað í huga. Eða hvort ganga eigi fram hjá samþykkt Alþingis í þessu efni. Síðan má ég til með að nefna að hæstv. ráðherra hafði þó nokkurn kafla í framsöguræðu sinni um hvað ánægjulegt væri að stór hópur ungra vísindamanna væri orðinn til á sviði sjávarútvegs og tengdra fræðigreina eftir því sem ég skildi best. Það væru ótrúlega margir, sagði hæstv. ráðherra, sem hefðu látið í ljós áhuga sinn. Þá verð ég nú að taka undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að það er ekki margt sem hægt er að gera fyrir 25 milljónir. Hitt líka að það sem þó væri hægt að gera fyrir þá fjármuni, sem ég vonast til að verði meiri en þetta, að verði það skilyrt með þeim hætti sem hér er gert er verið að þrengja mjög möguleikana á að rannsóknir verði gerðar sem hugsanlega annars gætu verið gerðar. Þá er verið að þrengja þá rannsóknarmöguleika við það að einungis rannsóknir sem fjársterkir aðilar eru tilbúnir að setja peninga í fari fram en rannsóknir, við skulum segja ungra vísindamanna, tökum bara dæmi, sem byggjast á því t.d. að vinna úr einhverjum af þeim gögnum sem Hafrannsóknastofnun hefur aldrei getað unnið úr og ekki haft mannskap eða möguleika til að gera. Skoða t.d. hvaða áhrif, svo ég nefni einhver dæmi, eitt af mínum áhugamálum, það mætti t.d. vera eitt rannsóknarverkefnið, að skoða áhrif á nýtingu loðnustofnsins á lífríkið í hafinu og nýtingu annarra stofna á grundvelli þeirra gagna sem Hafrannsóknastofnun á. Vegna þess að allt hefur þetta verið unnið undir vísindalegu eftirliti Hafrannsóknastofnunar. En ef spurt er um hvað hafi komið út úr rannsóknum á þeim gögnum sem þarna hafa orðið til, sem geti sagt okkur eitthvað um áhrifin á aðra stofna, áhrifin á hrygningu þorsksins eða aðra slíka hluti, þá koma menn að tómum kofanum í Hafrannsóknastofnun vegna þess að menn hafa ekki haft mannskap, vilja eða getu til að taka á því máli og skoða það þó ekki væri nema bara út frá þeim gögnum sem eru til. Margt annað alveg örugglega er til í þessu efni sem kannski er jafnvel hugsanlegt að einstakir vísindamenn gætu unnið á grundvelli gagna sem eru til. En þessir einstöku vísindamenn eiga kannski ekki 10–20 milljónir í vasanum til að leggja á móti. Það er engan veginn víst að svo sé. Við erum ekki að tala um að til séu einhverjar stofnanir sambærilegar Hafrannsóknastofnuninni hér úti í bæ. Við erum að vonast til að einstaka vísindamenn, sumir kannski með hjálp fyrirtækja sem hefðu áhuga á að styrkja þá, aðrir ekki, geti komið inn á sviðið og komið með hugmyndir um rannsóknir. Ég tel þess vegna að hæstv. ráðherra þurfi að endurskoða það sem í frumvarpinu er um þetta efni og að sýna þurfi þar meiri reisn. Ég tel að þarna sé frumvarpið gallað og að full ástæða sé fyrir sjávarútvegsnefnd að fara vel yfir þetta mál og hvernig eigi að standa að þessu. Úr því hæstv. ráðherra hefur valið þessa leið tel ég að full ástæða sé til að skoða það í nefndinni hvort hún sé sama sinnis og hún var. Hæstv. ráðherra er tilbúinn að setja peningana þessa leið. Sjávarútvegsnefnd gæti haft sömu skoðun og hún hafði á meðan hæstv. ráðherra var í henni. Það er alveg hugsanlegt og gæti svo sem breytt einhverju orðalagi eins og gert var þá. Síðan langar mig í lokin, af því ég ætla ekki að lengja umræðuna, ég fæ tækifæri til að ræða þetta við félaga mína í sjávarútvegsnefnd, að spyrja hæstv. ráðherra út í eitt atriði vegna þess að lokaklásúlan frá fjármálaráðuneytinu fór svolítið í taugarnar á mér þar sem er endað á að segja: „Að mati fjármálaráðuneytis hefur frumvarpið ekki áhrif á afkomu ríkisins verði það að lögum.“ Verið er að tala um að setja 660 milljónir í ríkissjóð. Mér finnst eiginlega alveg óþarfi að orða umsögn fjármálaráðuneytisins á þann hátt að það skipti engu máli þó menn setji 660 milljónir í ríkissjóð. Það hlýtur auðvitað að skipta máli og hafa áhrif á ríkissjóð að þessu leyti. Mér finnst það svona sæmileg umgengni við málfarið okkar að hafa ekki þetta inni í tölvunni, þessa lokaklásúlu sem virðist vera í fjölmörgum umsögnum fjármálaráðuneytisins um mál frá ríkisstjórninni, þ.e. að þau hafi ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Það liggur ekki fyrir með þessari tillögu heildarráðstöfun á þeim fjármunum sem þarna er verið að setja í ríkissjóð heldur er einungis verið að gera ráð fyrir að Alþingi afgreiði hluta af þessum fjármunum út við næstu fjárlagagerð. Ekkert liggur fyrir um það einu sinni hvort það verður gert. Vegna þess að ekki er hægt að taka valdið af Alþingi til að ákveða það sjálft. Þess vegna vil ég meina að fjármálaráðuneytið hefði átt að orða þetta öðruvísi þannig að fólk skildi ekki málið þannig að menn, t.d. í fjármálaráðuneytinu litu þannig á að 660 milljónir væru svo sem ekki eitt eða neitt.

Frú forseti. Með frumvarpi því sem hér er til umræðu er verið að ráðstafa fé úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Fé þetta kemur í framhaldi af því að Þróunarsjóður sjávarútvegsins varð lagður af 1. október sl. en gildistími laganna um Þróunarsjóð átti að vera til 31. desember 2009. Stjórn Þróunarsjóðsins hefur þá selt eignir sjóðsins og greitt upp skuldir hans. Áætlað er að hrein eign sjóðsins sé um 689 millj. kr. Hér er um mjög háa upphæð að ræða og skynsamlegt sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur til að það fjármagn sem kom frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins í Verkefnasjóð sjávarútvegsins renni í ríkissjóð. Í staðinn mun Hafrannsóknastofnun fá í viðbótarrannsóknafé 50 millj. kr. á þessu ári og aðrar 50 millj. kr. árið 2007. Við erum að tala varanlega um 100 milljónir á ári í hafrannsóknir. Við sem höfum verið í sjávarútvegsumræðu á Alþingi höfum oft tekist á um að viðbótarfé vanti til hafrannsókna. Ég tel því tillögu hæstv. sjávarútvegsráðherra í þessu frumvarpi mjög skynsamlega. Eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið og ber að fagna er einnig gert ráð fyrir að reglum um úthlutun úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins verði breytt þannig að á árinu 2006 muni að minnsta kosti 25 millj. kr. af því fé sem verkefnasjóðurinn hefur til úthlutunar verða varið til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Auglýst verður eftir umsóknum um styrki til hafrannsókna og geta allir sótt um styrk til sjóðsins. Faghópur mun fjalla um umsóknir og meta þær með hliðsjón af vísindalegu gildi rannsóknarverkefnanna. Frú forseti. Með þessari tilhögun vinnst tvennt. Annars vegar verða hafrannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar auknar í kjölfar hærri fjárveitinga og hins vegar gefst öðrum aðilum sem starfa utan Hafrannsóknastofnunar færi á að sækja um styrk til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins til að stunda hafrannsóknir en sá hópur hefur haft takmarkaðan aðgang að styrkjum til þessa. Hafrannsóknir eru grunnurinn að því að byggja upp þekkingu um hafið og lífríki þess sérstaklega til að geta metið hvernig hagkvæmast er og skynsamlegast að nýta auðlindir hafsins. Það er mikilvægt að fá varanlegt viðbótarfjármagn til enn frekari hafrannsókna. Í greinargerð sem sjávarútvegsnefnd sendi til fjárlaganefndar vegna fjárlaga ársins 2006 stendur, með leyfi forseta: „Nefndin leggur til að í meðförum Alþingis verði Hafrannsóknastofnuninni veitt 50 millj. kr. framlag svo auka megi úthald rannsóknarskipa stofnunarinnar um samtals 87–97 daga á ári. Nauðsynlegt er að úthald skipanna verði aukið svo efla megi veiðarfærarannsóknir og rannsóknir á uppsjávarfiski. Á síðasta ári var úthald Árna Friðrikssonar 211 dagar og úthald Bjarna Sæmundssonar 176 dagar. Á yfirstandandi ári er úthald áætlað 180 dagar á Árna (þar af 15 dagar vegna leigu til erlendra aðila) og 203 dagar á Bjarna (þar af 33 dagar vegna leigu til erlendra aðila). Meðalkostnaður á dag við rekstur Árna er 1.150 þús. kr. og Bjarna 900 þús. kr. Tillaga nefndarinnar er byggð á því að úthald skipanna verði 235–240 dagar fyrir hvort skip. Samkvæmt útreikningum Hafrannsóknastofnunarinnar kostar hver viðbótardagur vegna fjölgunar úthaldsdaga um 55–60 á Árna 650–700 þús. kr. og fjölgunar úthaldsdaga um 32–37 á Bjarna 500–550 þús. kr.“ Nefndarmenn minni hluta skrifuðu undir með fyrirvara. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér er lagt fram er í samræmi við óskir sjávarútvegsnefndar og nefndarálits sem sent var til fjárlaganefndar. En hæstv. sjávarútvegsráðherra gerir gott betur. Sjávarútvegsnefnd bað um 50 milljónir í viðbótarfjárveitingu til að auka úthald rannsóknarskipa Hafrannsóknastofnunar um rúma 90 daga á ári en varanlega koma til Hafrannsóknastofnunar um 100 milljónir á ári frá árinu 2007 og er það mikið fagnaðarefni, frú forseti.

Frú forseti. Í þessu máli hættir maður ekki að vera hissa. Bæði varð ég hissa þegar ég sá frumvarpið og heyrði ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar hann fylgdi því úr hlaði og ekki síður er ég hissa að heyra hér ræðu hv. formanns sjávarútvegsnefndar, Guðjóns Hjörleifssonar, og leyfi mér hér með, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr ræðu þingmanns sem hér flutti ræðu 22. mars árið 2005. Það er ekki langt síðan. Þar segir, með leyfi forseta: „Andvirði þeirra“ - og þá er verið að tala um fjármuni þróunarsjóðs - „átti í upphafi að verja til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar en sjávarútvegsnefnd samþykkti að taka út textann „á vegum Hafrannsóknastofnunar“ og taldi eðlilegt að stjórn verkefnasjóðs hefði ákvörðunarvald með ráðstöfun á andvirði þróunarsjóðs. Á Alþingi og í sjávarútvegnefnd hefur mikið verið rætt um hafrannsóknir og hve mikilvægt sé að hafa fjármagn til enn frekari rannsókna. Því er ráðstöfun eigna sjóðsins mjög mikilvæg fyrir frekari rannsóknir en reikna má með að eigið fé sjóðsins verði í kringum 500 millj. Sú upphæð getur þó breyst eitthvað þar sem ekki er komið lokauppgjör hjá sjóðnum.“ Þess ræðu flutti hv. þm. Guðjón Hjörleifsson 22. mars 2005. Við berum síðan saman þá ræðu sem sami hv. þingmaður var að ljúka við að flytja hér og það stendur ekki steinn yfir steini. Hv. þingmaður virðist hafa orðið fyrir þrýstingi frá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann beygir bak sitt eins og hann er vanur, beygir sig undir vöndinn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað hefur breyst? Hann man vonandi umræðuna í sjávarútvegsnefnd. Ég man umræðuna í sjávarútvegsnefnd og því spyr ég hv. þingmann: Hvað hefur breyst?

Frú forseti. Já, það var rétt hjá hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni að það var samkomulag um að ráðstafa þessu í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Það sem ég er að horfa til er að það er verið að auka fjárveitingar til hafrannsókna um tæp 10% á ári og varanlega frá 2007. Mér finnst þetta stórt skref og eftir að ég las upp hér greinargerð frá sjávarútvegsnefnd til fjárlaganefndar sjáum við að þessar 100 milljónir gætu nýst í 180 daga á skipum Hafrannsóknastofnunar til rannsókna. Við þurfum að horfa til framtíðar og ég tel mjög skynsamlegt að haldið sé svona á spilunum.

Frú forseti. Það eru ekki nýjar fréttir að við þingmenn, sem höfum látið málefni Hafrannsóknastofnunar okkur fyrir brjósti brenna, höfum verið á því að það færu of litlir fjármunir til hafrannsókna og að of litlir fjármunir gengju til Hafrannsóknastofnunar, það eru ekkert nýjar fréttir. Við ræddum það í sjávarútvegsnefnd og við höfum oft rætt að það vantaði fjármuni til rannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar. En hvað þetta atriði varðar, þ.e. uppgjörið á þróunarsjóðnum vorum við sammála um að þeir peningar færu ekki inn í þann farveg heldur yrði þeim haldið til hliðar og þeir gætu nýst í rannsóknir bæði á vegum Hafrannsóknastofnunar og sjálfstæðra vísindaaðila eftir að báðir aðilar hefðu á jafnréttisgrunni sótt um fjármuni í ákveðin rannsóknaverkefni sem metin yrðu góð og gild til að hljóta styrk en ekki, og ég endurtek, ekki að fjármunirnir rynnu beint til Hafrannsóknastofnunar eins og nú er verið að gera ráð fyrir. Þetta var sérstaklega einfalt í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra þáverandi en þar stóð að fjármunirnir ættu að fara til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar. Þingmenn tóku út, eins og hv. þm. Guðjón Hjörleifsson lýsti í ræðu sinni 22. mars, orðin „á vegum Hafrannsóknastofnunar“. Nú eru þau orð komin inn aftur í frumvarp núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. formaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, sem hafði þessa skoðun í umræðu í sjávarútvegsnefnd 22. mars hefur kastað henni út í hafsauga vegna þess að ráðherra hefur andað á hann.

Hæstv. forseti. Það er nú svolítið skrýtin vegferð á þessu máli eins og hv. þingmenn hafa komið inn á. Þegar þetta mál var afgreitt hér sl. vor var opið fyrir að fleiri en Hafrannsóknastofnun hefðu beina möguleika á því að sækja í það fé sem þá var ætlað til hafrannsókna og að það væri ekki eyrnamerkt Hafrannsóknastofnun. Sá sem hér stendur hafði og hefur mikinn áhuga á því að reyna að efla hafrannsóknir á mörgum sviðum og á því er full þörf. Við eigum mjög góð hafrannsóknaskip, sérstaklega hið nýja skip Árna Friðriksson með afar fullkomnum tækjum, m.a. fjölgeislamæli og það er auðvitað eftirsóknarvert að reyna að halda slíku skipi úti til rannsókna. Við höfðum alla vega hug á því margir að það væri ekki bara Hafrannsóknastofnun sem gæti óskað eftir því að nýta slík skip eins og Árna Friðriksson svo dæmi sé tekið heldur hefðu aðilar sem settu upp markvissa rannsóknaáætlun einnig möguleika á að sækja í verulegt fé og efna til samstarfs við Hafrannsóknastofnun um víðtækar rannsóknir á ákveðnum sviðum. Þeir gætu þá lagt fram tillögur sínar og gögn um hvernig að því mætti standa að takast á við ákveðin rannsóknaverkefni og m.a. fengið að nota til þess skip Hafrannsóknastofnunar og fá þannig fram meiri nýtingu á þeim skipakosti en gert er ráð fyrir í dag. Ég held að ég viti það rétt, hæstv. forseti, að á þessu ári sé aðeins gert ráð fyrir því að Árni Friðriksson verði gerður út í 155 daga, í rúma fimm mánuði. Það er ekki mikil nýting á jafngóðu skipi og hinn nýi Árni Friðriksson er og með þeim tækjabúnaði sem hann hefur um borð. Það er auðvitað svo að það er fjölmargt sem menn vildu stuðla að rannsóknum á í auknum mæli og er hægt að takast á við með samstarfi margra aðila. Í þessari umræðu ætla ég bara að nefna eitt dæmi sérstaklega sem ég held að sé rétt að menn leiði hugann að. Þannig er að á undanförnum árum hefur verið hætt við að stunda rannsóknir á svokölluðum seiðagrúppum, þ.e. seiðum frá vorinu þegar þau eru orðin 4–5 sm löng og eru uppi í sjó eða á grunnsævinu. Slíkar rannsóknir eru gerðar í þeim tilgangi að reyna að meta hvað hefur klakist út úr okkar helstu nytjastofnum og hversu mikil mergð eða magn seiða er á ákveðnum svæðum á hafsvæðinu við Ísland. Svona rannsóknir voru stundaðar í fjölda ára og rannsóknarskipin fóru í svokallaða seiðaleiðangra síðsumars. Því var því miður hætt og ég tel að það hafi verið afar misráðið, sérstaklega í ljósi þess að aðstæður hér við land hafa breyst verulega á undanförnum árum og væri afar áhugavert að fylgja slíkri rannsóknarseríu eftir inn í það ástand sem núna er, þar sem sjávarhiti er meiri við landið og innstreymi af því svo meira en oft hefur verið. Mér hefur oft fundist gæta þess, hæstv. forseti, sérstaklega á vegum Hafrannsóknastofnunar, að þar væri verið að loka inni rannsóknir eingöngu á vegum stofnunarinnar. Ég hef stundum orðað það þannig að það þyrfti að komast inn fyrir kremlarmúra Hafrannsóknastofnunar um hafrannsóknir og það væri ekki eðlilegt að stofnunin hefði einokun á rannsóknum í lífríki sjávar. Ég nefni þetta dæmi varðandi þorskseiðin síðsumars en rannsóknir á þeim voru stundaðar árum saman og það hefði verið virkileg ástæða til að halda því áfram með tilliti til þess hvaða breytingar eru að verða á sjávarhita hér við land, hvernig seiðin hefðu þá hagað sér o.s.frv. Við hefðum auðvitað þurft skip, t.d. eins og Árna Friðriksson, til þess að rannsaka í úthafinu og skoða en það hefði einnig þurft að skoða þetta innfjarða með tilliti til þess að með hlýnandi sjó er ljóst að mikill hluti seiða hefur leitað inn á flóa og friði og eina vísbendingin um það á undanförnum árum eru í raun og veru þær veiðar á þorskseiðum í Ísafjarðardjúpi sem stundaðar hafa verið, sjaldan þó, til þess að afla seiða í þorskeldi eða áframeldi á þorski, uppeldi á þorski. Við höfum því miður ekki þennan samanburð áfram og það sem verra er, hæstv. forseti, að á sama tíma og rækjuveiðar hafa algjörlega lagst af innfjarða misstum við líka þann rannsóknarpott sem fylgdi rækjuveiðunum. Það var auðvitað þannig að á hverju hausti tók Hafrannsóknastofnunin eða skip á hennar vegum, þess vegna einhverjir rækjubátar, rannsóknarhol á rækjuslóðum frá Eldey í vestri í Breiðafirði og síðan í öllum fjörðum vestan og norðan lands til að kanna í fyrsta lagi útvinnslu rækju og í öðru lagi útvinnslu seiða. Oft leiddu þessar rannsóknir til þess að menn takmörkuðu veiðar á ákveðnum svæðum vegna þess að það væri mikið af ungseiðum þorsks og ýsu eða annarra nytjafiska. Síðan kom þá iðulega í ljós meðan rækjuveiðar voru og hétu innfjarða að við rækjuveiðarnar urðu menn varir við enn meira magn seiða og það þurfti að loka á stórum svæðum, jafnvel svo að heilum fjörðum og flóum var lokað vikum og stundum mánuðum saman vegna þeirrar mergðar sem var af uppvaxandi þorskungviði og ýsu og öðrum nytjafiskum. Þessa vitneskju erum við búin að missa vegna þess að rækjuveiðarnar eru ekki lengur stundaðar þannig að við höfum ekki lengur vitneskju um seiðamagnið á grunnslóð. Eina vitneskjan sem við höfum eru tilraunaveiðar í eldi í Ísafjarðardjúpi, eins og ég sagði áðan, og við höfum heldur ekki mælingar Hafrannsóknastofnunar á seiðum í úthafinu vegna þess að seiðaleiðöngrunum hefur verið hætt. Þetta tel ég afar misráðið og ég er alveg viss um það að margir ungir vísindamenn eða reyndir eftir atvikum hefðu áhuga á því að reyna að kanna þessa mynd. Ég held að það væri mjög auðvelt að setja upp rannsóknarmódel sem gæti leitt okkur verulega áfram í því að kanna útvinnslu þorskárgangs á fyrsta ári með því að taka upp samstarf útgerðarmanna minni báta sem hafa verið að stunda rækjuveiðar á undanförnum árum og nota rækjuveiðar til þess að kanna útbreiðslu seiða. En það þyrfti hins vegar gott rannsóknarskip til þess að sigla um slóðina með sín góðu tæki til þess að mæla þar hvar líklegast væri fyrir hina minni báta sem væru í þessu samstarfsverkefni að toga til þess að kanna útbreiðslu o.s.frv., enda fá menn ákveðin gildi út úr þeim tækjum sem eru um borð í hafrannsóknaskipum eins og Árna Friðrikssyni eða Bjarna Sæmundssyni. Þannig hefði verið hægt að koma á að mínu viti verulega áhugaverðum rannsóknum sem hefðu getað leitt til þess að á nokkrum árum hefði fundist ákveðinn viðmiðunargrunnur um hvernig seiðin höguðu sér á grunnslóðinni við breyttar aðstæður í sjávarhita og hvernig samstarf hafrannsóknaskipanna, ég segi ekki Hafrannsóknastofnunar, heldur hafrannsóknaskipanna og þeirra aðila sem hefðu viljað setja upp slíkt verkefni hefði þróast. Útgerðarmenn margra minni fiskibáta hefðu getað valið sér að taka sig saman í slíkt verkefni og fylgja því eftir til nokkurra ára. Hins vegar er alveg ljóst, hæstv. forseti, að 25 milljónir duga sáralítið í slíkt verkefni. En vitneskja sem kæmi úr slíku verkefni gæti skipt okkur verulega miklu máli upp á framtíðina, sérstaklega í ljósi þess að við höfum ekki lengur innfjarðarrækjuveiðina til að mæla seiðamagn á rækjuslóðinni innfjarðar og við höfum heldur ekki sjálf á vegum Hafrannsóknastofnunar stundað neinar seiðarannsóknir. Ég tel þetta afar misráðið. Þetta er nánast eins misráðið og þegar við ákváðum á tímabili að hætta að merkja þorsk vegna þess að menn töldu að hér við land færi þorskurinn lítið á milli svæða. Það gerðu menn því miður rétt áður en fór að kólna hér við land á árunum 1960–1966 eða 1968. Menn drógu þá verulega úr merkingum. Það var auðvitað afar misráðið vegna þess að þá vorum við að fá hér inn kaldan sjó og köld sjávarskilyrði sem hefði verið mjög áhugavert að sjá hvaða áhrif þau hefðu á göngur þorsksins, t.d. til annarra landa, annarra fiskimiða eða annarra stranda. Sama er að segja núna þegar hlýnar að þá væri auðvitað afar áhugavert að fylgja því eftir hvernig mynstur breyttist varðandi uppvaxandi þorskungviði og ýsuungviði. En við fáum sem sagt litla mynd af því eins og ástandið er í dag. Rækjuveiðar eru aflagðar innfjarðar, þær eru aflagðar nánast algjörlega í djúpköntunum, einnig á úthafsrækjunni. Hafrannsóknastofnun heldur ekki úti skipum til að mæla seiðamagnið í hafinu lengur, hvorki á djúp- né grunnmiðum. Við erum þess vegna ekki með neinn samanburð í verulega breyttu lífríki og það er náttúrlega afar slæmt þegar menn halda ekki áfram að rannsaka þegar aðstæður breytast verulega því að þá fyrst, hæstv. forseti, er ástæða til að fylgja rannsóknunum eftir í breytileikanum til að átta sig á því hvaða áhrif það hefur. Ég hefði talið að m.a. þetta verkefni sem ég nefni hefði verið mjög áhugavert og hefði getað orðið samstarfsverkefni vísindamanna sem starfa utan Hafrannsóknastofnunar, útgerðarmanna minni fiskiskipa til að sjá um rannsóknir á grunnslóðinni, og leigu eða útgerð hafrannsóknaskipanna. Ekki veitir nú af að efla notkun þessara öflugu skipa miðað við það úthald sem við gerum ráð fyrir á þessu ári. Það er vissulega verulegt pláss fyrir það að aðilar utan Hafrannsóknastofnunar gætu tekið slík skip á leigu og Hafrannsóknastofnun sem slík með útgerð skipanna gæti verið í samstarfsverkefni með öðrum aðilum um að kanna ákveðin verkefni. Um þetta hefðu menn hins vegar þurft að setja upp áætlun til nokkurra ára því að það er tiltölulega lítið gagn í því að hefja slíkar rannsóknir og stunda þær bara í eitt ár. Við höfðum þessa þekkingu úr Ísafjarðardjúpi, úr Arnarfirði og Húnaflóa, Breiðafirði og fleiri fjörðum norðan og austan lands í fjölda ára samfara rækjuveiðunum vegna þess að rækjuvarpan er svo smáriðin að í hana komu seiði og þar fengu menn þessa mynd og svæðum var iðulega lokað, eins og ég sagði áður, einmitt vegna magns af ungviði þorsks. Síðan leitar þetta ungviði til botns þegar fer að kólna. Og þegar árferðið er eins og það er að það kólnar jafnvel ekki fyrr en eftir áramót leitar ungviðið seinna til botns og seinna út af flóum og fjörðum. Síðan er annað mál með loðnuna sem gekk inn á grunnslóðina venjulega þegar dag fór að lengja eftir áramót og mætti oft þessum seiðagöngum í álum eða köntum bæði inn í djúpum og flóum landsins eða þá á grunnslóðinni á 40–70 föðmum. Það varð auðvitað til þess þegar loðnan gekk inn að þorskurinn komst í þá kjörfæðu sína og þar af leiðandi minnkaði afrán þorsksins á sjálfum sér því að það vita jú allir sem vita, því það er best sannað í þorskeldinu, að ef borin er feit loðna í þorskinn velur hann hana og étur mjög grimmt. Þannig væri afar nauðsynlegt að fylgja eftir þessum rannsóknum og við erum greinilega að upplifa miklar breytingar að því er varðar loðnustofninn og hegðun hans. Því ber þetta allt að sama brunni. Það væri afar nauðsynlegt að stunda slíkar rannsóknir og hefði verið afar áhugavert að einhver hópur vísindamanna hefði sett upp slíka áætlun, sótt í fé það sem hér er verið að tala um. En það er líka algjörlega ljóst, hæstv. forseti, og það veit sjávarútvegsráðherra jafn vel og ég að 25 milljónir í slíka áætlun er ekki stór biti ef menn ætla að gera virkilega spennandi verkefni úr þessu sem er að afla okkar viðbótarþekkingar. Nú erum við að lifa þennan mikla breytileika í hafinu umhverfis Ísland og við vitum í raun og veru ekkert hvaða áhrif það kemur til með að hafa á grunnslóðina, á seiðabúskapinn og við sitjum uppi með þekkingargat að þessu leyti. Þess vegna held ég að miklu nær hefði verið að hafa frumvarpið og lögin eins og þau voru, að þetta væri merkt til hafrannsókna og ef menn hefðu sett upp nógu rökstudda og vel útfærða áætlun hefðu einstakir vísindamenn getað fengið styrk til þess og jafnvel þó að menn væru þar að horfa á úthlutun sem þyrfti kannski 50–100 milljónir á ári til að geta annast slíkt verkefni. Ég vil benda á þetta, hæstv. forseti, og tel að þó að hér sé mjór vísir að því að takast á við hafrannsóknir utan múra Hafrannsóknastofnunar þá tel ég að hitt hefði verið betra og við hefðum haft það opið. Þá værum við að meta áhugaverð verkefni út frá þeirri stöðu sem þau gefa tilefni til á hverjum tíma. Það er ekkert sem segir að þó að féð hefði ekki verið merkt Hafrannsóknastofnun sem slíkri að Hafrannsóknastofnun hefði ekki verið stór aðili í þátttöku í slíkum rannsóknum samhliða því að geta unnið það með öðrum sem áhuga hafa. Ég tel, eins og ég sagði áður, að það hefði verið mjög þarft verk að komast af stað með verkefni þar sem væri lagt upp með hugsun annarra vísindamanna en starfa á Hafrannsóknastofnun og að menn gætu þar átt möguleika til fjár á jafnréttisgrundvelli án þess að neglt væri niður að það væri takmarkað við 25 milljónir eins og hér er lagt til. Þegar þetta mál var rætt á síðasta vori minntum við margir þingmenn á það að á sínum tíma hafði Alþingi samþykkt þingsályktunartillögu um vilja sinn til þess að merkja nokkra fjármuni úr þeim miklu fjármunum sem inn í þróunarsjóðinn komu til þess m.a. að efla varðveislu gamalla skipa. Þróunarsjóðurinn varð jú til á undirbyggingu gamla úreldingarsjóðsins m.a. og þar á undan sennilega hagræðingarsjóðsins, ef ég man rétt, og menn töldu reyndar að mikið af fjármunum þeirra sjóða, sérstaklega hagræðingarsjóðsins, hefðu tapast þegar verið var að lána í fiskvinnslufyrirtæki en síðan reyndist það vera svo að þegar fram í sótti og menn voru að sameina sjávarútvegsfyrirtæki þurfti að greiða upp skuldbindingar sem þar lágu og fé kom inn í þróunarsjóðinn sem menn töldu að hann mundi ekki fá og var í raun búið að afskrifa. Þegar við töluðum um það á síðasta vori að þetta væru heilar 600 milljónir eða jafnvel meira, sem reynast nú vera 690 milljónir, var það auðvitað svo að við ætluðum ekkert að skera neitt sérstaklega við nögl fjármunina sem færu í Hafrannsóknastofnun, hafrannsóknir. Við vorum að tala um að það yrðu þá a.m.k. fyrir fram merktar 200 milljónir til hafrannsókna. Ég held að þeir sem eru í þessum sal og hafa verið að ræða þessi sjávarútvegsmál geri sér allir grein fyrir að sérstaklega við núverandi breytileika í hafsvæðunum við Ísland er afar nauðsynlegt að efla hafrannsóknir. Við þurfum að fá viðbótarvitneskju sem því miður tapaðist út frá breyttu útgerðarmynstri og við erum ekki lengur með samanburðarhæfar rannsóknir varðandi seiðamagn og seiðafjölda í hafinu umhverfis Ísland. Síðan er það eins og ég sagði áður breytilegt hitafar sem veldur því að ungviðið dvelur lengur á grunnslóðum en áður var og menn þurfa auðvitað að fá af því mynd hvaða áhrif núverandi hlýsjór hefur á hegðun þorskungviðis og ýsuungviðis hér við land. Þetta verkefni hefði verið mjög upplagt að fara í, hæstv. forseti, sérstaklega í ljósi þess að hafrannsóknaskipin okkar eru nú ekki meira nýtt en rétt rúma fimm mánuði á ári, eins og ég sagði áðan, og væri full ástæða til að finna þeim meiri verkefni og beini ég því sérstaklega til hæstv. sjávarútvegsráðherra burt séð frá þessu máli að huga þarf vel að því hvort við getum ekki nýtt þessi dýru tæki okkar betur en við gerum miðað við núverandi ástand. Að minnsta kosti eru tilefnin nóg í breyttu lífríki. Okkur hefur ekki tekist að fylgja eftir loðnunni á undanförnum árum og fjöldamargar aðrar breytingar eru í hafinu hér við land sem ástæða væri til að fylgja eftir með auknum hafrannsóknum og sérstaklega held ég að væri áhugavert að fá nýtt fólk til að koma að þessum málum með svolítið annað sjónarhorn en Hafrannsóknastofnun hefur bundið sig við. Ég held að mjög áhugavert væri að koma með nýja hugsun og nýtt fólk inn í rannsóknir í hafinu við Ísland, komast inn fyrir kremlarmúra Hafrannsóknastofnunar.

Hæstv. forseti. 60–70% af útflutningsverðmæti Íslendinga eru sjávarútvegur. Það hlýtur að segja eitthvað hvers virði sjávarútvegur er fyrir okkar þjóð. Hjálmar Vilhjálmsson fiskifræðingur hefur sagt hvað eftir annað undanfarin ár að allt of litlu fé hafi verið varið til fiskirannsókna, samanber loðnurannsóknir undanfarið. Í framhaldi af því vil ég spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra: Er ekki og hefur ekki allt of litlu fé verið varið til fiskirannsókna? Hvað hafa rannsóknarskipin haft mikið úthald undanfarna mánuði til fiskirannsókna? Það hefur komið hér fram að á þessu ári, árið 2006, mun Árni Friðriksson vera með úthald ráðgert upp á fimm mánuði eða 155 daga. Er kjarninn ekki sá að skortur er á fjármagni til Hafró?

Virðulegi forseti. Hér er loks komið til umræðu frumvarp sem ég hef verið að bíða eftir í þó nokkuð margar vikur. Ég verð að segja strax í upphafi máls míns að mér líst afskaplega illa á þetta frumvarp. Hér er í raun og veru ekki neitt annað að gerast en það að verið er að fremja rán um hábjartan dag. Verið er að stinga undan peningum sem tilheyra sjávarútveginum og eiga að tilheyra sjávarútveginum, fara með þá peninga inn í ríkissjóð. Þetta eru gríðarlega stórar fjárhæðir, við erum að tala um rúmlega hálfan milljarð kr., fara með þá peninga í ríkissjóð án þess að fyrir hendi sé nokkur trygging fyrir því að þeir peningar muni skila sér aftur inn í sjávarútveginn. Þetta tel ég að séu algjörlega óverjandi vinnubrögð og mjög alvarlegt mál. Ég mun aldrei, aldrei nokkurn tíma samþykkja að þetta verði gert með þessum hætti, svo ég fái því bara lýst yfir strax í upphafi máls míns. Verkefnasjóður sjávarútvegsins er sjóður sem varð til með lögum sem voru samþykkt á hinu háa Alþingi rétt fyrir jól árið 2003. Í þann sjóð hafa m.a. runnið peningar fyrir afla sem menn hafa fengið að landa, afla sem kallaður var a.m.k. í upphafi Hafró-afli. Þær landanir hafa skilað miklum tekjum. Þetta var m.a. gert til þess að reyna að vinna bug á brottkastsvandanum. Ég hygg að það hafi tekist a.m.k. að einhverju leyti því að peningar hafa streymt í þennan sjóð allt frá því að hann var stofnaður. Ég var með fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra, Árna Mathiesens, í fyrra einmitt um þennan sjóð. Ég spurði m.a. um hvenær þessi sjóður hefði tekið til starfa og hverjir hefðu verið í stjórn hans og eins og ég sagði áðan tók sjóðurinn til starfa eftir að lög voru samþykkt hér rétt fyrir jól árið 2003 og tóku gildi um áramótin 2003/2004. Ráðherra skipaði í þennan sjóð þriggja manna stjórn og í ljós kom við þessa fyrirspurn mína að í stjórninni voru allt saman starfsmenn sjávarútvegsráðuneytisins, allt saman embættismenn, þrír starfsmenn, þ.e. ein kona og tveir karlmenn. Það má alveg segja sem svo að þetta hafi verið gagnrýni vert því í raun og veru þýddi þetta að sjávarútvegsráðherra hafði einn fulla stjórn á sjóðnum og í hvað peningarnir sem runnu í hann fóru síðan. Þetta voru umtalsverðar fjárhæðir. Það kom í ljós við þessa fyrirspurn að það hefði verið lagt hald á ólögmætan sjávarafla vegna fiskveiðiársins 2002–2003, afli alls að upphæð tæplega 27 millj. Síðan höfðu 116 millj. runnið í sjóðinn frá þeim tíma vegna þessa Hafró-afla sem kallaður var. Innstæða í sjóðnum var því 125 millj. rúmar og var búið að úthluta megninu af þeim peningum í ýmis verkefni á vegum Fiskistofu og Hafrannsóknastofnunar. Við getum t.d. talað um mælingar á meðalafla við flotvörpuveiðar uppsjávarfisks. Þörungaræktun í sjó og tilkynningaviðmót vegna fjareftirlits. Þetta var allt saman hjá Fiskistofu. Síðan vorum við að tala um eftirlit með fiskeldiskvótum, rannsóknahvalveiðar, kortlagning búsvæða á hafsbotni í hafinu við Ísland, merkingar á karfa með neðansjávarbúnaði, atferli þorsks með sérstöku tilliti til veiðanleika, stofngerð þorsks við Ísland, göngur og útbreiðsla þorsks metnar með GPS-merkjum, fæðuvistfræðileg tengsl dýrasvifs og fiska á Reykjaneshrygg, áhrif svæðafriðana á samfélög botnlægra fiska, áhrif svæðafriðana á samfélög botndýra og merkingar á þorski til að meta áhrif svæðafriðana. Alls runnu 122 millj. og 300 þús. kr. í þessi verkefni. Ég fæ ekki betur séð en þarna hafi verið unnið að ágætis rannsóknum, að minnsta kosti ef tekið er mið af heitum verkefnanna. Ég sagði hér áðan að það mátti með réttu gagnrýna hvernig stjórn sjóðsins var samansett. Ég hefði gjarnan viljað sjá að sjóðurinn hefði fengið að lifa áfram og að um hann hefði verið skipuð stjórn þar sem t.d. hagsmunaðilar og aðrir hefðu átt sína fulltrúa, og þá er ég að tala um hagsmunaðila í mjög víðum skilningi þess orðs. Ekki bara útvegsmenn og sjómenn heldur jafnvel aðila sem eiga hagsmuna að gæta varðandi framkvæmd rannsókna hérna á Íslandi, aðila frá Hafrannsóknastofnun og líka frá háskólanum, öðrum vísindastofnunum sem stunda haf- og fiskirannsóknir hér við land. Þannig hefðu þessir peningar verið notaðir til hafrannsókna og einnig peningarnir sem runnu í verkefnasjóðinn samkvæmt lögum sem voru samþykkt hér á Alþingi í fyrravor, ef ég man rétt, þegar þróunarsjóðurinn var lagður niður og eignir hans, eða peningarnir sem í honum voru, voru síðan látnir renna inn í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Ég man ekki betur en að þá hafi einmitt þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra Árni Mathiesen talað hér um það fullum fetum hvað eftir annað að þessir peningar sem hefðu verið í þróunarsjóðnum ættu að fara til hafrannsókna. Um þróunarsjóðinn og örlög hans spunnust mjög miklar umræður hér í fyrra. Nú sé ég hér á athugasemdum við þetta litla lagafrumvarp hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, þar sem talað er um að 660 millj. kr., hvorki meira né minna, skuli nú renna úr þessum verkefnasjóði yfir í ríkissjóð, að það hafi einmitt verið 689 millj. kr. sem kom úr þróunarsjóði. Þessir peningar hafa verið afhentir þann 1. október sl. Hér er um mjög stórar fjárhæðir að ræða. Ég hefði viljað halda þessum peningum áfram inni í verkefnasjóði. Hvers vegna hefði ég viljað gera það? Jú, vegna þess að ég treysti því hreinlega ekki fyrir næsta húshorn að þessum peningum verði varið til hafrannsókna þó þeim sé núna smellt inn í ríkissjóð. Ég tel að það hefði verið mikið farsælla að halda þessum peningum áfram inni í verkefnasjóði. Frekar hefði átt að breyta reglunum um sjóðinn, búa til breiðari stjórn, jafnvel taka þetta úr höndum sjávarútvegsráðherra þannig að hann hefði ekki beint yfirvald með þessu eins og hann hefur haft fram til þessa. Honum hefur kannski liðið illa yfir því að vera með svona mikið af peningum í Mackintosh-dollu á skrifborðinu hjá sér og kannski viljað losa sig við þá miklu ábyrgð sem fylgir því að hafa svona mikið fé á milli handanna. Það hefði mátt leysa með öðrum hætti. Ekki láta þessa peninga renna svona beint inn í ríkissjóð og segja síðan í einhverjum athugasemdum með þessu lagafrumvarpi: Að þetta sé allt saman gert með góðum hug og að þessu fé skuli varið til hafrannsókna og að nota eigi peningana til að efla slíkar rannsóknir o.s.frv. Það eigi að hækka fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar um 50 millj. og 100 millj. frá og með fjárlögum ársins 2007. Og síðan skuli að minnsta kosti 25 millj. kr. frá árinu 2006 renna til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Ég hefði miklu frekar, eins og ég sagði áðan, viljað halda þessum peningum áfram inni í verkefnasjóðnum en ekki láta þá fara inn í þá miklu hít sem er ríkissjóður og vera síðan kominn upp á það til framtíðar að fjárlaganefnd á hverjum tíma muni standa við að láta þá peninga í hafrannsóknir. Því miður er það svo, virðulegi forseti, að reynsla okkar af fjárveitingum til hafrannsókna, loforðum stjórnmálamanna um að setja nú aukið fé í hafrannsóknirnar hefur því miður ekki verið mjög á rökum reist og það er engin ástæða til að treysta því að fjárlaganefnd, sem í sitja fulltrúar ýmissa stjórnmálaflokka sem margir hverjir hafa litla innsýn í sjávarútveginn og litla innsýn í hafrannsóknir, muni sýna því mikla samúð eða mikinn skilning ef einhvers staðar þarf að skera niður, að það eigi að auka peninga í hafrannsóknir. Við sjáum bara hvernig staðan er í dag varðandi það fé sem rennur til hafrannsókna á fjárlögum. Það er til háborinnar skammar hve illa gengur t.d. að halda úti rannsóknarskipinu Árna Friðrikssyni og líka Bjarna Sæmundssyni og hvernig hafrannsóknir hafa í raun og veru verið fjársveltar til langs tíma hér á landi. Mörg mikilvæg verkefni eru látin sitja á hakanum og ég tel að það megi færa mörg gild rök fyrir því að þetta komi okkur kannski illilega í koll núna á síðustu og verstu tímum. Virðulegi forseti. Enn og aftur, höldum þessum peningum frekar inni í Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Breytum reglum um hann og sjáum til þess að peningarnir verði notaðir beint til Hafrannsóknastofnunar en opnum þetta líka þannig að aðrir aðilar geti fengið aðild að því að stunda hafrannsóknir hér við land á samkeppnisgrundvelli, ég er mjög fylgjandi því. Ég tel að einn af okkar stóru veikleikum á mörgum undanförnum árum hafi einmitt verið að við höfum nánast látið eins konar vísindakirkju komast á fót við Skúlagötu 4 þar sem menn hafa iðkað eitthvað sem má kalla kenningatrúarbrögð í fiskifræði og hafa ekki viljað hlusta nægilega vel á ýmsar kenningar og hugmyndir sem aðrir hafa komið með eða tillögur sem aðrir koma með um hvernig hlutir skuli rannsakaðir. Þeir sem hafa komið eitthvað nálægt vísindum ættu að vita það - og nú vill svo til að ég hef að minnsta kosti verið svo heppinn að fá að iðka nám í vísindaheimspeki við háskóla erlendis - að eitt af grundvallaratriðum í vísindaheimspeki er einmitt að maður á alltaf að vera tilbúinn til að velta við steinum og athuga hvort að maður hafi rétt fyrir sér. Jafnvel þó að maður telji sig hafa sannanir fyrir því að jörðin sé hnöttótt þá er ekki víst að það sé satt. Það getur alveg verið þess virði að fara út í rannsóknir á því hvort jörðin sé hnöttótt eða kannski flöt. Það er nefnilega þannig að forsenda framfara í öllum vísindum er sú að menn hafi vilja til að skoða hlutina upp á nýtt og menn hafi vilja til að viðurkenna að þeir hafi kannski haft rangt fyrir sér, að menn séu viljugir til að prófa nýjar kenningar. Þarna tel ég að mjög mikið hafi skort á hjá okkur Íslendingum, því miður, einmitt í þessum hafrannsóknum því slíkar rannsóknir hafa verið svo gegnumsýrðar til að mynda af hagsmunagæslu og jafnvel pólitík. Pólitík og hagsmunagæsla fara því miður ansi oft saman og eins og ég sagði áðan að á það eftir að koma okkur í koll. En ég tel að til að bregðast við þessu þá sé miklu farsælla að halda þessum peningum áfram í þessum sjóði. Þannig að þeir stjórnmálamenn sem eru að vinna með sjávarútveg á hverjum tíma, t.d. stjórnmálamenn í sjávarútvegsnefnd Alþingis eða þeir sem gegna stöðu sjávarútvegsráðherra á hverjum tíma, geti þá frekar haft meiri stjórn á því hvað yrði um þá peninga en ekki að þeir renni inn í ríkissjóð. Ég er mjög hræddur um ef það gerist, muni þessir peningar fara eitthvað allt annað en í það sem þeim er ætlað sem er að efla sjávarútveg hér á Íslandi með rannsóknum. Þetta eru peningar sem sjávarútvegurinn á. Það er sjávarútvegurinn sem bjó til þennan þróunarsjóð. Það er sjávarútvegurinn sem hefur búið til Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Þess vegna finnst mér það með ólíkindum að menn séu reiðubúnir að fallast á að þessir peningar séu hirtir af sjávarútveginum og settir inn í ríkissjóð. Ég á mjög bágt með að trúa því að t.d. hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hér á Íslandi muni hreinlega fallast á þetta. Því þeir eiga þessa peninga með réttu og fyrir því er hægt að færa mjög góð rök. Þeir hafa aflað þessa fjár. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum þá í hug að taka þessa peninga og fara með þá inn í ríkissjóð? Ég átta mig ekki á því hvað hér er á ferðinni. Er það svo að ríkissjóður sé svo blankur að hann þurfi að taka 660 millj. kr. að láni hjá sjávarútveginum? Og greiða þær síðan til baka með 50 millj. kr. afborgunum eða hvað það er nú sem menn setja hér fram í athugasemdum við lagafrumvarpi? Hér er talað um að ríkissjóður skili svo miklum hagnaði á hverju ári að menn hafa aldrei séð þvílík reiðinnar býsn í sögu þjóðarinnar. Ég fæ ekki séð að það sé fjárskortur hjá hinu opinbera sem geri það að verkum að koma þurfi þessum peningum í umferð. Ég á að minnsta kosti erfitt með að sjá það. Þannig að ég í raun og veru skil ekki alveg hvað það er sem vakir fyrir mönnum með þessu. Nú missti ég hér af upphafi umræðunnar, ég vil að það komi fram. Ég var upptekinn, þurfti að skjótast austur á Selfoss í útvarpsviðtal og heyrði því ekki hvað fór hér fram áður en ég kom í salinn. En það má vel vera að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi gefið skýringar á því hvað vakir fyrir honum með þessu. Ég veit það ekki. En ef það er svo að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi verið að missa svefn yfir því að þurfa að standa undir þeirri þungu ábyrgð að halda utan um þennan verkefnasjóð, sem stýrt hefur verið að minnsta kosti að nafninu til af þremur af undirmönnum hans, þá er það ekkert vandamál fyrir aðra, t.d. okkur í stjórnarandstöðunni, að setjast í stjórn Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og taka á okkur þá ábyrgð að stýra flæði peninga úr þeim sjóði. Það er til nóg af verkefnum. Guð minn almáttugur, alveg nóg. Ég get strax talið upp þó nokkur verkefni sem væru alveg þess virði að setja þessa peninga í, t.d. loðnurannsóknir. Ekki veitir nú af að setja peninga í þær. Þar hefur nú gengið nógu illa að undanförnu. Það mætti líka rannsaka fæðunám þorsks. Það mætti líka setja meiri fé í að rannsaka hrygningar þorsks og afkomu seiða þorsksins. Þar stöndum við frammi fyrir mikilli gátu. Hvernig í ósköpunum stendur á því að nýliðun þorsksins hefur brugðist í svona mörg ár? Í svo mörg ár að ég vil leyfa mér að fullyrða að ef hér verður ekki kraftaverk, komi Grænlandsganga eða eitthvað annað þess háttar, þá stefnum við í að þorskveiðar hér við land nálgist óðfluga 100 þús. tonn á ári, innan örfárra ára. Þetta er því miður það sem stefnir í vegna þess að okkur hefur mistekist uppbygging fiskstofnanna á Íslandsmiðum. Það blasir við ef maður les þessa bók, Hafrannsóknastofnun, fjölrit nr. 121, nýjasta ástandsskýrsla frá Hafrannsóknastofnun, sem kom út nú í vor. Þá er staðan því miður langt frá því að vera glæsileg. Við hljótum að hafa verið að gera eitthvað rangt. Þetta hef ég sagt í mörg ár. En menn hafa því miður ekki viljað hlusta. Menn hafa ekki verið reiðubúnir til að hugsa dæmin upp á nýtt. Þeir hafa komið saman og haldið ráðstefnur og kallað til einhverja sérfræðinga sem margir hverjir hafa komið frá útlöndum. En menn hafa í raun og veru ekki fundið upp á því að gera nokkurn skapaðan hlut öðruvísi en það sem þeir hafa gert mörg undanfarin ár, því miður með alveg hræðilega slæmum, lélegum og litlum árangri. Eins og ég sagði hér áðan þá er full þörf á því að auka hafrannsóknir. Ég skal alveg taka undir það. Það er full þörf á því að auka samkeppni í hafrannsóknum, fá inn nýja aðila, nýja hugsun. Ég skal líka taka undir það og ég skal líka gjarnan taka þátt í því starfi. En ég tel að það sé ekki rétta leiðin að hirða þessa peninga af sjávarútveginum og hlaupa með þá inn í ríkissjóð. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá er það ekkert annað en rán.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál sem nú fer til sjávarútvegsnefndar. Ég vil þó halda til haga þeirri skoðun minni á sjóðum sem þessum að ég tel að þeir eigi almennt ekki að vera til. Við höfum ríkissjóð og innheimtur, sektargreiðslur eða aðrar slíkar greiðslur sem koma til eiga almennt að renna í hann. Að búa til svona sérstakt fjárlagadæmi í einstökum ráðuneytum er stjórnsýslulega afar hæpið. Fjárlaganefnd og Alþingi ráðstafa fé, a.m.k. að meginþorra til A-hluta ríkisstofnana eins og Hafrannsóknastofnun og fleiri eru. Það er því mjög varhugavert að hafa einhverja sjálfstæða sjóði í sama ráðuneyti og viðkomandi A-hlutastofnanir heyra undir og er að mínu viti stjórnsýslulega ekki rétt. Við getum ímyndað okkur að ef sama væri uppi hjá dómsmálaráðuneytinu, ef hraðaksturssektirnar sem einhverjir okkar geta lent í eða aðrar umferðarsektir ættu að renna í einhvern sérstakan sjóð hjá dómsmálaráðuneytinu eins og, sem vel væri hægt að hugsa sér, til öryggismála í umferðinni, þá værum við komin með bein stjórnsýsluverkefni sem við eigum fyrst og fremst að setja okkur pólitísk markmið um og veita fjármagn til þeirra úr ríkissjóði eins og að meginþorra í starfsemi hafrannsókna. Þetta eiga að vera pólitískar ákvarðanir sem við viljum gera og verjum fjármagni til óháð því hve mikið kemur inn vegna sekta af ólögmætum sjávarafla eða tekjum af svonefndum 5% afla. Slíkt á ekki endilega að ráða þeim meginmarkmiðum sem við höfum í hafrannsóknum. Þess vegna geld ég, frú forseti, varhuga við þessu, þetta fer að mínu viti á svig við stjórnsýslulög og gæti líka farið á svig við lög um fjárreiður ríkisins o.s.frv. Annars tek ég bara undir nauðsyn þess að það komi aukið fjármagn til hafrannsóknaskipanna eða hafrannsókna og rannsókna á öllu er lýtur að veiðum og lífríki hafsins. Það má sjálfsagt alltaf ræða um hvort þær rannsóknir þurfi að vera markvissari og taka meira tillit til annarra þátta en hinna, ekki skal dregið úr þeim sjónarmiðum sem þar koma fram eða að þau eigi ekki rétt á sér. Ég deili alveg þeim áherslum. Hins vegar tel ég að opna ætti á víðtækari aðgang annarra að þessu fjármagni. Ég hef verið mjög hrifinn af því að á heimaslóð, í hverju héraði, á hverju svæði, t.d. Húnaflóasvæðinu, Skagafjarðarsvæðinu eða Breiðafjarðarsvæðinu, væri staðbundin rannsókna- og eftirlitsstöð á lífríkinu, á umgengninni um auðlindir viðkomandi grunnsævis, veiðar og annað því um líkt, sem væri þar í nánu samstarfi við einstaka hagsmunaaðila sem umgengjust þær. Við höfum reynslu af þessu í landbúnaðinum, þar voru búnaðar- og ræktunarsambandsskrifstofur á hverju landsvæði sem áttu ákveðna félagslega samleið. Ég tel að sama ættum við líka að gera varðandi sjávarútveginn og sjávarrannsóknirnar, að á strandsvæðunum sem liggja að viðkomandi landi og mynda þar eina umgengnis- og nýtingarheild ættum við að vera með staðbundnar rannsókna- og eftirlitsstöðvar sem störfuðu á forsendum heimamanna eins og búnaðar- og ræktunarsamböndin. Þarna gildir nákvæmlega sama lögmál, að fólkið sem býr við auðlindina, býr við lífríkið veit og fylgist oft best með því sem er að gerast, a.m.k. væri alveg sjálfsagt að starfa með því og nýta þekkingu þess, enda verður hún ekki nýtt nema í samstarfi og af því fólki sem gerir það á hverjum tíma og þess vegna væri þetta góð tilhögun. Ég tel að jafnmiðstýrð starfsemi og er hjá Hafrannsóknastofnun, hversu góð sem hún er, hái óskaplega starfi hennar og hlutverki vítt og breitt um landið. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vildi bara koma þessum almennu atriðum að varðandi stöðu svona sjóða innan einstakra ráðuneyta og starfshætti rannsókna- og ráðgjafarstofnunar eins Hafrannsóknastofnunin er, sem ég tel að mættu á margan hátt vera betri án þess þó endilega að koma með beina gagnrýni á það sem nú er gert.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur farið nokkuð víða eins og eðlilegt er þegar um er að ræða frumvarp af þeim toga sem við ræðum hér í dag. Það sem komið hefur fram í þessari umræðu og kemur út af fyrir sig ekki neinum á óvart er að hér hafa þingmenn almennt verið þeirrar skoðunar að meira fjármagn þyrfti til Hafrannsóknastofnunar. Það er ekkert nýtt. Við höfum heyrt þetta ár eftir ár og menn hafa hvatt til þess að við legðum meiri peninga til Hafrannsóknastofnunar, vegna þess að menn sjá að við nýtum ekki rannsóknartækin okkar eins og þörf væri á og fullt tilefni væri til. Við erum með öflug hafrannsóknaskip sem við höfum því miður ekki getað haldið úti með þeim hætti sem hefðum kosið. Menn hafa sagt þetta ár eftir ár eftir ár, menn hafa talað um þetta við fjárlagagerð og af alls konar tilefni þegar við höfum rætt sjávarútvegsmálin. Ég lít þannig á að í raun og veru vaki það sama fyrir hv. þingmönnum. Menn telja að við þurfum að setja meiri fjármuni til Hafrannsóknastofnunar jafnvel þó að menn kunni að hafa ýmislegt út á þá stofnun að setja og þá aðferðafræði sem þar er viðhöfð. Ég held að mönnum sé það alveg ljóst, og það hefur greinilega komið fram hér hjá langflestum þingmönnum, ekki þó öllum, að menn telja að setja þurfi fastara land undir fætur stofnunarinnar þannig að menn viti betur í upphafi ársins hvað þeir geta gert og að menn geti gert meira en þeir hafa verið að gera. Það er nákvæmlega þetta sem vakir fyrir mér með þessu frumvarpi. Frumvarpið gengur út á að taka tiltekna fjármuni sem áður var ætlað að færu í Verkefnasjóð sjávarútvegsins og setja þá í ríkissjóð um leið og tekin verður um það pólitísk ákvörðun, sem er auðvitað skuldbindandi fyrir viðkomandi ríkisstjórn og Alþingi hefur síðasta orðið um, að setja aukið fjármagn til starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Nú hafa menn talað þannig að hægt sé að gera þetta með öðrum hætti, að fara megi með alla þessa peninga í gegnum Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um að það væri algjör óþarfi að binda einhvern hluta af þessum fjármunum Hafrannsóknastofnun beint, hún ætti að sækja í þessa peninga alveg eins og allir aðrir. Ég er ekki sammála þessari nálgun hv. þingmanns, einfaldlega vegna þess að grundvallarstofnun okkar á sviði hafrannsókna verður að vita betur en nú er hvernig möguleikum hennar til að stunda hafrannsóknir er varið. Við höfum verið að setja á stofn samkeppnissjóði á sviði rannsókna og þróunarmála víða í þjóðfélaginu og það er eðlilegt og skynsamlegt. En við höfum jafnframt gert það þannig að við höfum tryggt að allar slíkar stofnanir, stofnanir á borð við Hafrannsóknastofnun, aðrar vísinda- og rannsóknastofnanir, hafi líka fast ákveðið fjármagn. Það er augljóst mál að þannig þarf það að vera að einhverju leyti og þannig þarf það að vera að verulegu leyti í tilviki Hafrannsóknastofnunar. Hafrannsóknastofnun þarf að vera þannig í stakk búin að hún geti stundað grundvallarrannsóknir eins og við viljum að hér séu gerðar, hvort heldur það er að auka loðnurannsóknir, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði og ég er alveg sammála honum um, eða rannsóknir á sviði veiðarfæratækni, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði og ég er sammála honum um og hef lagt áherslu á. Og eitt af því sem verið er að gera núna á vettvangi Hafrannsóknastofnunar er að auka vægi veiðarfærarannsókna með því að efla útibú þeirra á Ísafirði sérstaklega á þessu sviði. Það sem hins vegar er verið að gera hérna er að eyrnamerkja tiltölulega litla upphæð í upphafi, en það er jafnframt alveg augljóst af því sem má lesa hér er að verið er að opna á nýtt aðgengi að peningum til samkeppnisrannsókna á sviði hafrannsókna. Menn hafa verið að vísa til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins. Hér er ég með yfirlit yfir verkefnin sem fóru úr honum á síðasta ári og þau verkefni eru öll á vettvangi þriggja ríkisstofnana, að langmestu leyti Hafrannsóknastofnunar, síðan Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og loks Fiskistofu. Það sem verið er að leggja til er að opna á leiðir fyrir nýja aðila til að stunda hafrannsóknir. Mér heyrist að það sé almennur stuðningur við þá skoðun mína að hafrannsóknir þurfi að stunda víðar og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson vísaði í vel þekkt sjónarmið vísindaheimspekinnar í þessum efnum, að menn þurfi að nálgast sannleikann úr sem flestum áttum. Ég held að við séum ekki ósammála um það. Það skiptir hins vegar miklu máli að við skiljum ekki eftir okkar eigin stofnun, Hafrannsóknastofnun, á einhverjum berangri. Við þurfum auðvitað að tryggja henni aukið fjármagn og það er verið að gera. Ég hlustaði á ræður hv. þingmanna áðan og það blasti algjörlega við og það stóð bókstaflega upp úr hverjum manni að auka þyrfti fjármuni til stofnunarinnar, ekki bara til hafrannsókna almennt heldur til Hafrannsóknastofnunar, vegna þess að menn lögðu til að hún færi í aukin verkefni frá því sem núna er. Það er alveg ljóst að forsendan fyrir því að hægt væri að opna á þær samkeppnisrannsóknir sem ég er að tala um var að við byggðum betri fjárhagslegan grundvöll undir Hafrannsóknastofnun. Að mínu mati var það hreint leikrit hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni þegar hann talaði í þá veru að menn gætu skilið við þetta mál án þess að taka á þeim vanda sem Hafrannsóknastofnun hefur staðið frammi fyrir. Ég vek athygli á því að hann og flokksbræður hans hafa haldið hér ótal margar ræður og gríðarlega langar ræður ár eftir ár um að Hafrannsóknastofnun þyrfti meiri peninga og nú þegar það er að gerast talar hv. þingmaður þannig að hann ætlar að skilja hér eftir svart gap, hann lætur eins og ekkert hafi gerst, hann lætur eins og ekkert sé varðandi Hafrannsóknastofnun. Eða ber manni að skilja það svo að hann telji að búa eigi til eitthvert pólitískt samkomulag um að Hafrannsóknastofnun fái peninga úr verkefnasjóði, að einhverri hlutdeild til að standa undir þeim auknu verkefnum sem hann sjálfur hefur talað um að þyrfti að framkvæma? Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spurði hvort ekki væri skynsamlegra og betra að eyrnamerkja þessa peninga, að hafa þessa peninga inni í verkefnasjóði. Ég flutti fyrir því rök í ræðu minni í upphafi dagsins að eðlilegra væri að gera þetta þannig að þessir peningar færu í gegnum ríkissjóð. Auðvitað getur meiri hluti Alþingis hverju sinni breytt þessum ákvörðunum eins og meiri hluti Alþingis gæti líka breytt ákvörðunum varðandi Verkefnasjóð sjávarútvegsins, það er út af fyrir sig enginn eðlismunur. Hins vegar er miklu eðlilegra þegar um það er að ræða að festa varanlega í sessi betri fjárhagsgrundvöll stofnunar á borð við Hafrannsóknastofnun að það sé gert þannig að hinn fjárhagslegi rammi stofnunarinnar sé stækkaður, eins og við gerum við aðrar stofnanir samfélagsins sem verið er að fjármagna með samfélagslegum hætti, og eins og gerum nú með Hafrannsóknastofnun. Það er eðlilegra og miklu þingræðislegra að mínu mati að við gerum það þannig að við setjum peninga af fjárlögum í Hafrannsóknastofnun og eyrnamerkjum síðan peninga til samkeppnisrannsóknanna með öðrum hætti. Það er ekkert sem útilokar að þessir peningar verði meiri en 25 milljónir. Þvert á móti er sett gólf og sagt að upphæðin verði ekki minni en 25 milljónir. Ástæðan er sú, eins og ég nefndi áðan, að við vitum auðvitað ekki nákvæmlega hver eftirspurnin verður með góðum verkefnum. Því vildi ég ekki hafa þessa tölu mjög háa í upphafi en auðvitað sjá það allir á umræðunni og hvernig málið er lagt upp að fyrir mér vakir að reyna að efla einmitt þennan samkeppnisrannsóknaþátt. Við höfum ágæta reynslu af því, m.a. á vettvangi sjávarútvegsráðuneytisins, að vera með samkeppnisrannsóknir á öðrum sviðum sem hefur skilað prýðilegum árangri. Hafrannsóknastofnun hefur sótt þangað, fyrirtækin hafa sótt þangað sem og vísindasamfélagið. Við höfum samkeppnisrannsóknasjóði á öðrum sviðum, rannsóknar- og tæknisjóði sem menn sækja í, og alls staðar er sama forsendan að menn verði að leggja með sér fjármuni á móti til að fá sem mest út úr þessu og það er eðli samkeppnisrannsókna í sjálfu sér að menn geri það. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að hafa mörg orð um þetta, þetta er almenn umræða um þessi mál. Mér finnst einhvern veginn að þrátt fyrir allt séu menn sammála um tvennt. Menn eru sammála um að Hafrannsóknastofnun þurfi meiri fjármuni. Það las ég út úr flestum ræðunum sem fluttar voru áðan. Í annan stað er mikill vilji til þess að efla samkeppnisrannsóknir. Ég tel að með þessari aðferð sé verið að opna á þá möguleika enn frekar. Það var ekki gert á árinu 2005, það er verið að opna á það á árinu 2006. Það er gert með þessari aðferðafræði. Það getur vel verið að menn vilji fara hraðar í þessum efnum eða einhverjir hægar. Þetta er sú tillaga sem fyrir liggur og menn taka afstöðu til.

Frú forseti. Ég skil ósköp vel að erfitt sé fyrir hæstv. ráðherra að standa hér og verja þetta frumvarp eins og það er lagt fram. Það getur ekki verið auðvelt eftir umræðuna sem fram fór um þróunarsjóðinn í sjávarútvegsnefnd á vordögum síðasta árs og maður hlýtur að velta því fyrir sér þegar maður hlustar á varnir sem hæstv. ráðherra hefur hér uppi gagnvart því að nú skuli eiga að umsnúa þeirri ákvörðun sem tekin var á vordögum 2005, hvort það geti verið að einfaldlega hafi verði búið að semja frumvarpið í ráðuneytinu þegar hæstv. ráðherra kom þar inn. Ég velti fyrir mér hver eða hverjir sömdu það frumvarp sem við erum nú með í höndum. Getur verið að það séu þeir sömu aðilar og sömdu frumvarpið sem við breyttum hérna síðasta vor, þeir séu einfaldlega ekki búnir að sætta sig við þá breytingu eins og ég kom inn á í ræðu minni? Þetta frumvarp var lagt fram 29. nóvember en 1. október tók hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra við í sjávarútvegsráðuneytinu. Það hvarflar því að manni hvort það geti verið að þetta hafi einfaldlega legið þar á borðum og verið sé að fara með það hér inn. Við erum sammála um að auka þurfi hafrannsóknir, ekki þarf að deila um það, ég held að allir séu sammála um það. Grunnrannsóknir Hafró eru fjármagnaðar af fjárlögum og við eigum að geta, miðað við það góðæri sem ríkir, fjármagnað þær rannsóknir svo sómi sé að. Sjávarútvegsnefnd og Alþingi ætlaði sér síðastliðið vor að opna myndarlega fyrir það að aðrir aðilar gætu sótt um opinbert fé til að stunda hafrannsóknir. Það var gert með breytingunni sem gerð var á frumvarpinu og alveg óþarfi finnst mér fyrir ráðherra að verða eitthvað sár yfir því þó að bent sé á að hér sé um kúvendingu að ræða og auðvitað veltir maður fyrir sér: Hvernig stendur á þeirri kúvendingu?

Virðulegi forseti. Þessi hæstv. ráðherra er ekki sár yfir þessu máli nema síður sé vegna þess einfaldlega að þetta er mál sem er mjög í anda þess sem ég hef verið að tala fyrir árum saman. Það sem ég lagði strax áherslu á þegar ég settist í stól sjávarútvegsráðherra var tvennt, þ.e. ég teldi mjög mikilvægt að reyna að efla stoðir Hafrannsóknastofnunar með öllum tiltækum ráðum og í annan stað að opna á rannsóknir fleiri aðila. Allir þeir sem hafa farið yfir ummæli mín, viðtöl og ræður sem ég flutti á þeim tíma vita að þannig talaði ég. Þess vegna var mjög eðlilegt að ég legði á það áherslu þegar ég kom í ráðuneytið að hraða vinnu við mál af þessum toga sem ég hafði mjög mikinn áhuga á. Ég hef áhuga á að efla hafrannsóknir. Ég sé það eins og aðrir að ekki er vansalaust að við skulum ekki geta haldið úti hafrannsóknaskipunum okkar betur en við höfum gert. Við þurfum á því að halda, ekki síst vegna þeirra umhverfisbreytinga sem hafa átt sér stað og eru að eiga sér stað og eru m.a. að hafa áhrif á göngur fiskstofna, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vakti alveg réttilega athygli á áðan. Þess vegna er mjög mikilvægt að við stöndum vel að þessu, bæði að efla grunnrannsóknir með því að setja fasta fjármuni til Hafrannsóknastofnunar, ekki bara fjármuni til einhverra ára meðan við værum að eyða afrakstrinum af þróunarsjóðnum, heldur ekki síður með því móti að setja varanlega peninga inn í þessa stofnun með því að stækka hinn fjárhagslega ramma. Eins og hv. þingmaður veit, sem er reyndur fjárlaganefndarmaður, vinnum við samkvæmt rammafjárlögum, við búum til ákveðinn fjárhagslegan ramma fyrir þessar stofnanir. Við fyllum síðan inn í þann ramma á grundvelli þeirra verkefna sem þar er um að ræða. Þess vegna skiptir það mjög miklu máli fyrir framgang Hafrannsóknastofnunarinnar að við getum stækkað þennan ramma og þetta var leið til þess, peningar sem við gátum sett varanlega inn í þennan ramma og stækkað hann. Síðan var það hitt til viðbótar sem ég benti hér á 

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. sjávarútvegsráðherra að það er ekki vansalaust í því góðæri sem ríkir og ríkt hefur undanfarin ár að okkur skuli ekki hafa tekist að finna fjármuni til þess að stunda grunnrannsóknir með þeim tækjum og tólum og þeim hafrannsóknaskipum sem við höfum yfir að ráða þrátt fyrir að þessi iðnaður eigi mjög í vök að verjast og þrátt fyrir að ýmislegt sé að gerast í lífríkinu sem við skiljum ekki, þegar metinnkoma er hjá ríkissjóði, skatthlutfallið sem hlutfall af vergri landframleiðslu aldrei verið hærra, hækkar stöðugt, að þá skuli ekki vera hægt að nýta fjármuni beint af fjárlögum til að bæta við þessar rannsóknir. Hæstv. ráðherra sagði áðan að um leikrit hefði verið að ræða hjá þeim sem hér stendur þegar ég fór yfir þau umskipti sem orðið hafa á afstöðu manna í þessu efni. Ef um leikrit er að ræða verður hver að meta það fyrir sig. Það eina sem ég reyndi að gera í ræðu minni þar sem ég fór yfir þetta var að draga tjöldin frá sviðinu eins og það stóð á vordögum, fara yfir hverjir leikendur voru þar, hvað þeir sögðu í hlutverkum sínum og hvernig leikritið endaði eða hvernig það endaði á sviðinu og klappað var fyrir í sölum Alþingis með atkvæðagreiðslu. En svo virðist eins og menn hafi bara gleymt því og vilji gera eitthvað allt annað núna. Þetta er umsnúningur eins og ég hef verið að nefna og það verður bara að hafa það þótt hæstv. ráðherra sé ekki sammála mér í því. Ég held að hver sem er sem skoðar málflutning manna í vor sem leið á þinginu, í sjávarútvegsnefnd sjái að sá sem hér stendur er einfaldlega að fara með staðreyndir. Viðsnúningurinn er algjör.

Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega ekki sammála því áliti hæstv. sjávarútvegsráðherra að sú leið sem hann er að boða tryggi í sjálfu sér peninga til hafrannsókna eða opni á að hægt sé að stunda hér einhvers konar samkeppnisrannsóknir, alls ekki. Þetta hefði hæglega verið hægt að gera með þessum peningum, rúmlega hálfum milljarði kr., með því að hafa þessa peninga áfram í verkefnasjóðnum, búa frekar til nýjar reglur um verkefnasjóðinn, ný lög um verkefnasjóðinn, skilgreina hann upp á nýtt og halda síðan áfram. Og þá hefði hver sem er getað sótt um peninga í þann sjóð til að stunda rannsóknir á t.d. lífríkinu í hafinu umhverfis Ísland og er ekki vanþörf á. Mér finnst hæstv. ráðherra draga upp afskaplega veika og ótrúverðuga víglínu í málinu. Málflutningur hans heldur eiginlega ekki vatni því hægt er að gera þetta með öðrum hætti en að afsala þessum peningum í hendurnar á ríkissjóði. Það er miklu betra fyrir sjávarútveginn, tryggir miklu betri hagsmuni sjávarútvegsins að þessir peningar verði áfram þar sem þeir eru, skýrt skilgreindir í sjóði. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ég vil fá að vitna í Hamlet eftir Shakespeare: Það er eitthvað rotið í Danaveldi. Það er eitthvað í þessu máli sem ég kem ekki alveg auga á, mér dettur það helst í hug. Hefur ríkisendurskoðandi gert athugasemdir við Verkefnasjóð sjávarútvegsins eins og hann er í dag, við þær reglur sem eru um hann og skipun stjórnarmanna í þeim sjóði, jafnvel úthlutunarreglur eða eitthvað þess háttar? Er það það sem í raun og veru fær hæstv. sjávarútvegsráðherra til að fara út í það að reyna að afgreiða málin með svona undarlegum hætti? Mér er bara spurn.

Virðulegi forseti. Þetta voru nú hálfdylgjulegar tilgátur hjá hv. þingmanni í lokin. Það sem vakir fyrir þeim sem flytur frumvarpið er einfaldlega tvennt. Annars vegar að efla starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Það er gert með þeim hætti að það er pólitísk niðurstaða ríkisstjórnarinnar að auka varanlega fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar um 100 milljónir á ári. Það er 10% hækkun á framlögum ríkissjóðs til Hafrannsóknastofnunar. Það er talsverð aukning. Það er það sem í fyrsta lagi vakir fyrir. Í annan stað er verið að reyna að búa til leið til að opna samkeppni á þessu vísindasviði. Það er gert með því að þegar búið er að auka fjárhagslegt rými Hafrannsóknastofnunar skapast möguleikar til að opna á samkeppni um fjármagn sem núna rennur í Verkefnasjóð sjávarútvegsins eftir tekjustofnum sem hv. þingmenn þekkja. Það er alveg ljóst mál að menn nota auðvitað ekki peninga eins og þá sem fást úr þróunarsjóðnum nema bara einu sinni. Þetta er höfuðstóll og það gengur á hann og það mundi ganga á hann auðvitað í verkefnasjóðnum. Einn góðan veðurdag væru þeir peningar búnir. Þess vegna var það mitt pólitíska mat, og ég er sannfærður um að það er rétt, að það var miklu betra fyrir þá hagsmuni sem ég var að berjast fyrir, sem voru hagsmunirnir af því að auka hafrannsóknir í landinu, að gera það með þessum hætti. Það voru engar annarlega hvatir að baki. Það voru engar athugasemdir frá Ríkisendurskoðun. Það var bara þessi vilji minn sem hefur komið fram hundrað sinnum um að efla hafrannsóknir og efla Hafrannsóknastofnun vegna þess að ég taldi að það væri svo mikilvægt í þágu þeirra hagsmuna sem ég held við allir hv. þingmenn berum fyrir brjósti.

Virðulegi forseti. Í rauninni er ekki verið að deila um hvort ekki sé vilji fyrir því að efla hafrannsóknir í landinu eða setja meiri peninga í það. Eins og ég hef sagt áður og segi enn og aftur er alveg hægt að gera það þó að þessi sjóður lifi áfram. Það er alveg nóg að skoða í hvað peningarnir hafa farið fram til þessa. Þeir hafa farið í hafrannsóknir og ég get ekki séð að nein breyting verði á því þó að peningarnir séu áfram í þessum sjóði, langt í frá. Miklu frekar væri hægt að gera úr þessum sjóði gott og skilvirkt tæki einmitt til að nota þessa peninga. Auðvitað klárast þeir einn góðan veðurdag en það er þá hægt að nota þá skynsamlega, með skýrt skilgreindum hætti í ákveðin verkefni. Ég leyfi mér t.d. að minna á verkefni sem Hjálmar Vilhjálmsson, helsti loðnusérfræðingur okkar, hefur verið að reyna að fá peninga í núna í mörg ár - og hæstv. sjávarútvegsráðherra kannast mjög vel við það - til að rannsaka loðnuna, hvað er að gerast í hafinu norður af Íslandi á sumrin. Ég hygg að hann reki minni til þess þegar Hjálmar Vilhjálmsson kom á fund til okkar í sjávarútvegsnefnd, gott ef það var ekki í fyrra, og talaði m.a. um þetta. Þarna er á ferðinni mjög brýnt verkefni. Mig minnir að talað hafi verið um kostnaðarramma upp á 200 milljónir. Það hefði verið hægt að nota peninga úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins til að mynda í svona verkefni og ég hefði stutt það heils hugar. Ég tel einfaldlega að þetta sé miklu vænlegri leið. Ég treysti því ekki fyrir næsta húshorn að staðið verði við það sem kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu að þessir peningar eigi síðan að fara af fjárlögum. Sú ríkisstjórn sem nú er, það er eins og hún haldi að hún lifi endalaust. Kannski trúir hún á líf eftir dauðann, ég veit það ekki. En ég minni á að hún á sennilega ekki nema rétt rúmt ár eftir ólifað. Þá mun alveg örugglega ný ríkisstjórn taka við, hvort hún verður skipuð sömu flokkum eða ekki veit ég ekki, ég vona svo sannarlega að sú hlið komi ekki upp á teningnum, heldur að við fáum öðruvísi stjórnarform. Hvað vitum við um hvernig sú stjórn kýs að haga málum?