Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um búfjárhald. Frv. er ætlað að koma í stað þeirra ákvæða búfjárræktarlaga, nr. 31/1973, sem enn eru í gildi og varða lausagöngu gripa og forðagæslu. Einnig er þessu frv. ætlað að koma í stað laganna um búfjárhald í kaupstöðum og kauptúnum, nr. 44/1964, en framkvæmd þeirra laga hefur verið á hendi félmrn. Frv. þetta er að stofni til samið af nefnd þriggja manna sem skipuð var 1. nóv. 1989 í framhaldi af samþykkt Alþingis á nýjum búfjárræktarlögum. Eins og einhverjum hv. alþm. er vafalaust kunnugt var ákveðið að skipta þessum lagaákvæðum upp í tvenn lög, þ.e. annars vegar lög um búfjárrækt þar sem sameinuð væru öll lagaákvæði um starfsemi hins opinbera á því sviði og hins vegar lög um búfjárhald. Hér er sem sagt á ferðinni seinni hluti þessarar heildarendurskoðunar lagaákvæða um þessi málefni. Nefnd þá sem að samningu frv. starfaði skipuðu Jón Viðar Jónmundsson ráðunautur sem var formaður nefndarinnar, Ólafur R. Dýrmundsson ráðunautur og Sigurður Sigurðarson dýralæknir. Nefndin skilaði tillögum að frv. til laga um búfjárhald í byrjun mars á þessu ári og kemur fram í bréfi nefndarinnar til landbrn. að samráð var haft við félmrn. um þá þætti frv. er varða búfjárhald í kaupstöðum og kauptúnum og jafnframt við menntmrn. um þau ákvæði sem snerta dýravernd þannig að reynt var að vinna þá hluti í nánu samráði við viðkomandi ráðuneyti. Frumvarpsdrög þessi voru send búnaðarþingi og þeim var síðan breytt til samræmis við ábendingar búnaðarþings sem fram koma í bréfi frá búnaðarþingi, dags. 21. mars sl., eftir því sem fært þótti og samrýmdist að öðru leyti uppbyggingu frv. og efni. Frv. það sem hér liggur fyrir skiptist í sex kafla sem fjalla um í fyrsta lagi markmið frv. og yfirstjórn, í öðru lagi takmörkun búfjárhalds, vörslu búfjár, aðbúnað og meðferð búfjár, forðagæslu og svo eftirlit og talningu búfjár. Einnig eru refsiákvæði og gildistökuákvæði í lokakafla frv. undir heitinu ýmis ákvæði. Fyrir utan þá mikilvægu kerfisbreytingu sem felst í að færa framkvæmd lagaákvæða um búfjárhald á eina hendi, þ.e. að sá málaflokkur sé vistaður í einu ráðuneyti en ekki tveimur svo sem nú er, má nefna það nýmæli sem frv. felur í sér í 7. gr. um heimild til landbrh. til að gefa út reglugerðir um aðbúnað og meðferð einstakra búfjártegunda. Þar er að finna mikilvægt ákvæði um leyfisveitingu til búfjárhalds og er gert ráð fyrir að unnt sé að tengja slíkt leyfi framleiðslustýringu. Þá má nefna að í kaflanum um forðagæslu sem að meginefni er óbreyttur er kveðið á um mun virkara eftirlit með búfjárhaldi og forðagæslu. Það nýmæli er í frv. að gert er ráð fyrir heimild einstakra sveitarfélaga til að innheimta gjald af búfjáreigendum í þéttbýli til að standa undir kostnaði við framkvæmd eftirlits. Frv. mun ekki hafa í för með sér neinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð samkvæmt mati þar til kallaðra manna á þeim þætti málsins. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um efni þessa frv. Ég hygg að það skýri sig bærilega sjálft með lestri og þeim athugasemdum sem því fylgja. Ég legg á það áherslu að hér er á ferðinni síðari hluti þessarar heildarendurskoðunar laga um búfjárrækt og búfjárhald sem staðið hefur yfir síðastliðin ár og ég hygg að verði í öllum greinum til verulegra bóta frá því sem áður var. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég svo til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. deildarinnar.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, en frv. þetta felur í sér breytingu á 94. gr. laga nr. 86/1988, um stimpilgjald. Í frv. er lagt til að ekki sé greitt stimpilgjald af neinum félagslegum íbúðum, hvorki af lánasamningum sem gerðir eru við framkvæmdaraðila vegna byggingar eða kaupa á félagslegum íbúðum né af skuldabréfum sem framkvæmdaraðili gefur út í verklok. Það frv. sem varð að lögum nr. 70/1990 til breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins á síðasta þingi fól í sér ýmsar breytingar sem m.a. gerðu ráð fyrir nokkurri kostnaðarhækkun fyrir lántakendur. Þar á meðal var hækkun vaxta á framkvæmdalánum. Á móti var hins vegar ákveðið að fella niður stimpilgjöld af félagslegum íbúðum en áður höfðu einungis afsölin verið stimpilfrjáls en ekki skuldabréf. Breytingin sem gerð var með lögum nr. 70/1990 fólu í sér réttlætismál. Með því móti var unnt að gefa út nýtt skuldabréf fyrir íbúð í stað þess að gefa út bréf fyrir þeim mismun sem nýr kaupandi greiðir eins og gert var áður vegna kostnaðarins. Slíkt leiddi af sér að nýr kaupandi naut ekki afborgunarlausa ársins. Eftir að lög nr. 70/1990 voru afgreidd frá Alþingi komu aðrir framkvæmdaraðilar til sögunnar en sveitarfélögin. Á þeim tíma þegar unnið var að frv., sem varð að lögum nr. 70/1990, tíðkaðist ekki að framkvæmdalánasamningi skyldi þinglýst og stimpilgjald var ekki greitt. Við samningu frv. var því ekki fjallað sérstaklega um stimpilgjöld vegna framkvæmdalánasamninga þar sem nægilegt átti að vera að kveða afdráttarlaust á um að ekki skyldi greiða stimpilgjöld af skuldabréfum félagslegra íbúða. Með tilkomu annarra framkvæmdaraðila en sveitarfélaga við byggingu félagslegra íbúða, svo sem ýmissa félagasamtaka, hefur húsnæðismálastjórn hins vegar, eftir að þessi lög voru samþykkt á síðasta þingi, krafist raunverulegra trygginga fyrir framkvæmdaláni en það var eftir setningu laganna, eins og áður sagði, sl. vor sem farið var því að þinglýsa framkvæmdalánasamningum og því kom þá fram krafan um að skuldabréf væru stimpilgjaldsskyld. Fjmrn. og félmrn. hafa fjallað um þetta mál og orðið sammála um að leggja til þetta frv. sem hér er mælt fyrir. Óumdeilt er að vilji löggjafans var sá að félagslegar íbúðir skyldu ekki bera stimpilgjald, hvorki skuldabréf vegna þeirra né afsöl. Eina undantekningin eru almennar kaupleiguíbúðir sem bera stimpilgjald. Frv. sem ég mæli fyrir kveður skýrt á um að ekki skuli greiða stimpilgjöld af framkvæmdalánasamningi. Í 2. gr. frv. er kveðið á um það að fjmrh. sé heimilt að endurgreiða stimpilgjald af skjölum þeim sem um getur í 1. gr. og stimpluð voru eftir 1. júní 1990. Fjmrn. og félmrn. eru sammála um að leggja til slíkt ákvæði, enda er það í samræmi við vilja Alþingis sem fram kom í þeim lögum sem voru samþykkt sl. vor. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Virðulegi forseti. Ég styð eindregið að þessi tillaga nái fram að ganga. Það er af hinu góða að þeir sem verst standa í samfélaginu fái þá bestu fyrirgreiðslu sem möguleg er og ég styð þetta því eindregið. Í tilefni af því að þetta mál kemur fyrir langar mig til að spyrja hæstv. félmrh. hvort hún og ríkisstjórnin hafi ekki hugað að málefnum annarra sem eru mjög illa á vegi staddir, eiginlega fastir á milli tveggja kerfa núna? Það er það fólk sem hefur laun það há, oftast vegna þess að það stritar myrkranna á milli og jafnvel miklu lengur, að það fellur ekki undir hinn félagslega þátt og fær ekki félagslega íbúðafyrirgreiðslu en hefur alls ekki nógu hátt kaup til að geta fengið lán til að kaupa á almennum markaði. Sá hópur er þó nokkuð stór og virðist algerlega hafa gleymst í kerfinu. Það er ótrúlega margt fólk sem stritar myrkranna á milli til að halda sér ofan sjávar og standa við sínar skuldbindingar og lendir svo í þeirri hörmulegu aðstöðu að það er eins og lús milli tveggja nagla. Það hefur ekki möguleika á að komast inn í almenna kerfið vegna þess að það hefur ekki nóg laun og það getur ekki unnið meira af því að það vinnur þegar svo mikið og er þar af leiðandi komið í þá aðstöðu að það getur ekki notið fyrirgreiðslu sem fólk fær við félagslegar íbúðir. Ég spyr hæstv. félmrh. hvort ekki sé hugsanlegt að miðað sé við þau laun sem fólk fær fyrir dagvinnu sína þegar ákveðið er hverjir eigi rétt á því að fá félagsleg íbúðarlán? Ég held að þessi hópur sem núna er þó nokkuð stór og eru eiginlega allar bjargir bannaðar mundi minnka mjög mikið ef tekin væri upp sú regla að miða við dagvinnukaup fólks þegar ákvarðað væri hvort fólkið gæti komist undir félagslega íbúðakerfið. Þetta er brennandi mál og það er ótrúlega mikið af ungu fólki í dag sem veit ekki hvert það á að snúa sér. Það kannski þarf að flytja árlega eða oftar vegna þess að það missir íbúðirnar sem það hefur borgað leigu fyrir dýrum dómum, lendir í því að þurfa að fá okurlán til þess að borga fyrir fram íbúðaleiguna og kemst aldrei í þá aðstöðu að geta safnað sér svo miklu að það geti komist í íbúðakaup á venjulegum markaði. Því vil ég spyrja hæstv. félmrh. hvort ekki sé hugsanlegt að breyta þessum viðmiðunarreglum annars vegar eða hvort hún hafi einhver önnur áform uppi sem geta greitt götu þessa fólks?

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Hér höfum við enn einu sinni fengið lítinn frumvarpsbút til breytinga á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta frv. er nýkomið hér á borð okkar þingmanna. Það varð að leita afbrigða til þess að það mætti koma hér til umræðu og var það fúslega veitt. Ég held að hér sé gott mál á ferðinni. Að vísu hef ég ekki haft aðstæður til að kynna mér það í smáatriðum en frv. er stutt og mér sýnist að sú breyting sem hér er lögð til sé til mikilla bóta. Ég vil aðeins vegna orða hv. 18. þm. Reykv. taka undir margt af því sem hún sagði að öðru leyti en því að mér finnst að það eigi að leggja meiri áherslu á það að skapa fólki með venjulegar launatekjur möguleika á því að eignast húsnæði en ekki að leggja áherslu á að öllum sé ýtt inn í félagslega húsnæðismálakerfið. Ég held að það sé meginmálið að þannig sé búið að fólki, og þá ekki síður ungu fólki, að því sé gert kleift að eignast húsnæði í hinu almenna húsnæðiskerfi. Mér finnst málin hafa þróast í þá átt að það sé of mikil áhersla lögð á að allir þurfi að falla undir félagslega íbúðakerfið. Þetta vildi ég láta koma hér fram sem mitt sjónarmið. Það þarf að skapa fólki þær aðstæður að það geti staðið á eigin fótum, að það sé sjálfbjarga og geti eignast húsnæði af almennum launatekjum.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Virðulegi forseti. Ég vil taka eindregið undir orð hv. 6. þm. Reykn. að sem flestir í þessu samfélagi eigi að geta eignast þak yfir höfuðið á eigin spýtur og án þess að fá aðstoð til. Ég lít nú samt þannig á að fé almennings að það sé sameign okkar allra, líka þeirra sem njóta þess og þar af leiðandi er þetta engin ölmusa. Ég er alveg sammála skoðun hv. þm. en meðan lágmarkslaun í þessu landi eru slík hungurlús sem þau eru þá get ég ekki séð að þessi draumur, sem við eigum sameiginlegan, við hv. 6. þm. Reykn., að allir geti eignast þak yfir höfuðið án þess að þurfa að leita einhverra sérstakra fyrirgreiðslna, á meðan svo er ekki sé ég ekki aðra leið en gegnum félagslega kerfið. En svo sannarlega vildi ég gjarnan að kaup væri þannig í þessu landi að fólk þyrfti ekki að leita neinnar sérstakrar aðstoðar til þess að eignast þak yfir höfuðið.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég þakka fyrir undirtektirnar sem frv. hefur fengið. Í annan stað var beindi til mín spurningu hv. 18. þm. Reykv. Spurningin laut að því hvort gera ætti einhverjar ráðstafanir varðandi þá hópa sem ekki komast inn í félagslega íbúðakerfið af því að þeir eru yfir tekjumörkunum og hafa að öðrum kosti ekki aðstöðu til að eignast íbúð gegnum almenna lánakerfið eða húsbréfakerfið. Af því tilefni vil ég segja að því hefur nokkuð verið haldið fram að með tilkomu húsbréfakerfisins væru ákveðnir tekjuhópar sem lentu á milli og gætu hvorki eignast íbúð í húsbréfakerfinu né gegnum félagslega íbúðakerfið. Í þeim athugunum sem fram hafa farið hjá Húsnæðisstofnun um þá hópa sem hafa nýtt sér húsbréfakerfið er það mat Húsnæðisstofnunar að hér sé um að ræða svipaða tekjuhópa og nýttu sér almenna lánakerfið frá 1986. Það má segja líka að með þeim breytingum sem voru gerðar sl. vor á félagslega íbúðakerfinu voru tekjumörkin eða tekjuviðmiðunin hækkuð töluvert hjá fólki sem hefur aðgang að félagslega íbúðakerfinu. Mig minnir að hjá hjónum hafi tekjuviðmiðunin verið hækkuð um 25%. Þannig að með því var opnað fyrir að fleiri gætu átt aðgang að félagslega íbúðakerfinu. Í annan stað vil ég segja að frv. sem er nú til meðferðar í hv. deild og var afgreitt frá félmn. mun enn rýmka það að fólk geti komið sér þaki yfir höfuðið með aðgangi að húsbréfakerfinu þar sem fyrir liggur brtt. um að skipta megi fasteignaveðlánum fyrir húsbréf fyrir fjárhæð sem nemur allt að 75% í stað 65% sem var áður. Þetta tvennt, þ.e. hækkuð tekjumörk eða tekjuviðmiðun í félagslega íbúðakerfinu ásamt því frv. sem liggur fyrir hv. deild, tel ég að muni stuðla að því, sem hv. þm. nefndi, að auðvelda fólki gegnum þessi tvö kerfi að koma sér þaki yfir höfuðið.

Guðrún J. Halldórsdóttir : Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. Ég spurði hvort það væri hægt að breyta viðmiðunarmörkunum þannig að miðað væri aðeins við dagvinnulaun. Því svaraði hæstv. félmrh. ekki. Ég bið hann um að íhuga það, hvort sem hann getur svarað því á þessari stundu eða ekki. En alla vega að íhuga það þá í framtíðinni.

Halldór Blöndal : Herra forseti. Fimm þingmenn í sjútvn. Ed. hafa í dag ritað hæstv. forseta Ed. svohljóðandi bréf: ,,Við undirritaðir alþingismenn, sem sæti eigum í sjútvn. Ed., beinum því til hæstv. forseta að hann sjái til þess að við fáum í hendur sem trúnaðarmál lista yfir þá eigendur og útgerðarmenn smábáta sem fengið hafa bréf frá sjútvrn. um áætlaðan fiskveiðikvóta þeirra og hversu mikið kemur í hlut hvers og eins samkvæmt þeim bréfum sem send hafa verið.`` Undir bréfið rita: Halldór Blöndal, Skúli Alexandersson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Karvel Pálmason og Guðmundur H. Garðarsson. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri. Með bréfi þessu viljum við ítreka þá alvöru sem er á bak við þá beiðni okkar að sjútvrh. láti okkur í té þær upplýsingar sem við teljum okkur nauðsynlegar til þess að við getum gegnt störfum okkar í sjútvn. Ed.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Frv. um breytingu á sektarmörkum nokkurra laga o.fl. sem lagt er fyrir hv. þingdeild á þskj. 269 fjallar um breytingu á sektarviðurlagaákvæðum í yfir 40 lögum. Lögum sem hafa að geyma ákvæði þar sem sekt er tiltekin sem krónutala. Frv. var lagt fram á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frv. er flutt í framhaldi af endurskoðun ákvæða í sérrefsilögum á árunum 1982 og 1983. Þá var breytt sams konar ákvæðum í um 120 lögum. Frv. var undirbúið í tengslum við störf lagahreinsunarnefndar sem starfað hefur undanfarin ár skv. ályktun Alþingis. Hefur verið tekið mið af tillögum sem sú nefnd hefur gert um brottfall laga sem úrelt eru talin og er þá ekki fjallað um refsiviðurlög í þeim lögum. Endurskoðun sektarákvæðanna miðar að því að almennt sé byggt á sektarhámarki hegningarlaganna en sérstakt lágmark og hámark að öðru leyti fellt niður. Sektarhámark hegningarlaganna er nú 4 millj. kr. skv. lagabreytingum frá árinu 1985. Má í sjálfu sér segja að tímabært væri að hækka þá fjárhæð þótt það sé ekki lagt til með þessu frv. Auk breytinga á sektarákvæðum felur þetta frv., eins og hin fyrri lög um sama efni, einnig í sér breytingar á ákvæðum þar sem vísað er til málsmeðferðar til samræmis við gildandi réttarfar. Loks eru lagðar til breytingar á nokkrum dagsektarákvæðum í lögum, enda þótt þar sé ekki um heildarendurskoðun slíkra ákvæða að ræða. Ekki er ástæða til að fjalla um einstök ákvæði frv. heldur nægir að vísa til athugasemda með því. Rétt er að taka fram að við undirbúning frv. sendi dómsmrn. frumvarpsdrögin öðrum ráðuneytum til athugunar. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Í þessu frv. sem ég mæli hér fyrir eru gerðar fáeinar breytingar sem fólu það í sér að stuðla að lækkun verðlags. Sú fyrsta snýr að því að flýta afnámi virðisaukaskatts af íslenskum bókum. Eins og hv. þm. er kunnugt var sú ákvörðun tekin hér á Alþingi á sínum tíma að virðisaukaskattur á bókum yrði afnuminn. Önnur tillagan felst í því að víkka endurgreiðslur á virðisaukaskatti vegna vinnu við viðhald í endurbótum á húsnæði. Þessar breytingar voru taldar nauðsynlegar til þess að stuðla að því að markmiðum kjarasamninga um þróun kaupmáttar og verðlags yrði náð. Reynslan sýndi að þessi lög áttu verulegan hlut í því að þau markmið sem sett voru með febrúarsamningunum stóðust jafnvel og raun ber vitni á þessu ári. Ég tel í sjálfu sér ekki þörf á því að segja mikið meira hér við 1. umr. um þetta mál. Frv. var afgreitt einróma í hv. Nd. og mæltu allir nefndarmenn í fjh.- og viðskn. með því að það yrði samþykkt. Ég vil svo að lokinni þessari 1. umr. mælast til þess að frv. verði vísað til hv. fjh. - og viðskn. og 2. umr.

Halldór Blöndal : Herra forseti. Þetta frv. hér er auðvitað athyglisvert, einkum fyrir þá sök að það fjallar um tvö efnisatriði sem voru rækilega tekin til umræðu á síðasta þingi þegar frv. til laga um virðisaukaskatt var til umræðu. Ég vil fyrst víkja að 1. gr. frv. Á þskj. 326 lögðum við, ég og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, til að í 17. gr. kæmi ,,1. sept.`` fyrir ,,16. nóv``. Þingið felldi þetta og þar með hafði þingið lýst því yfir að það gæti ekki fallist á þessa dagsetningu, 1. sept. Ég get ekki borið hæstv. fjmrh. það á brýn að hann hafi fellt brtt. okkar sjálfstæðismanna, sem við og Kvennalistinn stóðum að, vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur ekki atkvæðisrétt í þinginu. Að öðrum kosti hefði hann vitaskuld tekið þátt í því að fella þessa tillögu Sjálfstfl. og Kvennalista á síðasta þingi. En hann sagði sínum stuðningsmönnum að fella tillöguna. Það er auðvitað mikið álitaefni, þótt ríkisstjórn hafi bráðabirgðalagavald, hvort henni sé heimilt að breyta skattalögum á þann veg sem Alþingi hefur áður hafnað. Ég hygg að þetta sé mjög hæpið. Ég hygg á hinn bóginn að þetta sé mjög algengt um þá ríkisstjórn sem nú situr. Hún hefur oftar en í þetta eina skipti hopað, hvikað frá fyrra ásetningi af ótta við almenningsálit. Í þetta skipti stóðu sakir þannig að nemendur í skólum landsins höfðu gert ríkisstjórninni fulla grein fyrir því að þeir mundu ekki una því að greiða virðisaukaskatt af skólabókum sínum á þessu hausti, 1. sept. Í framhaldsskólum landsins lá fyrir skýr yfirlýsing um að nemendur mundu ekki festa kaup á kennslubókum sínum fyrr en ríkisstjórnin hefði gefið sig. Frá flestum eða kannski öllum framhaldsskólum landsins bárust bréf til ríkisstjórnarinnar og til alþingismanna þar sem þessi krafa var áréttuð, að hið unga fólk sætti sig ekki við að ríkisstjórnin hefði það þannig að féþúfu. Ég vil, herra forseti, sérstaklega óska eftir því við þessa umræðu núna að hæstv. fjmrh. láti okkur í fjh. - og viðskn. í té þær upplýsingar, sem embættismenn hans létu okkur fá á sl. vori, um þær miklu tekjur sem ríkissjóður yrði af ef dagsetningin 1. sept. yrði valin í staðinn fyrir 16. nóv. Jafnframt vil ég biðja hæstv. fjmrh. að láta nefndinni í té hvernig honum hafi tekist að vinna upp þennan tekjumissi. Ég veit að vísu að hallinn á fjárlögum er miklu meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Ég veit líka að hæstv. fjmrh. hefur viðurkennt að hallinn sé vaxandi frá einum mánuði til annars. Ég veit enn fremur að hæstv. fjmrh. neitaði að viðurkenna ýmsa útgjaldaliði sem bendir til að ekki séu öll kurl komin til grafar. Á fundi fjh. - og viðskn. í gærmorgun þegar fjallað var um lánsfjárlög kom fram hjá starfsmanni Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna að fjárlagahallinn yrði 600 -- 700 millj. hærri en fjmrh. vill viðurkenna vegna beinna aðgerða hæstv. fjmrh. í sambandi við skuldbindingar gagnvart opinberum starfsmönnum og byggingarsjóðum ríkisins. Það er nú annað mál. Aðalatriðið er, svo gott sem það er, að fjmrh. hætti við að hafa námsmenn að féþúfu. En hitt auðvitað bölvað að það skuli gerast með þeim hætti að ríkistjórnin nánast ýti til hliðum beinum fyrirmælum Alþingis, sem að vísu voru gefin af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar. Við í stjórnarandstöðunni gagnrýnum ekki að deginum skyldi flýtt, síður en svo. Við gagnrýnum þau vinnubrögð sem ráðherrann hefur. Líka gagnvart því sem segir í 2. gr. frv. þar sem talað er um að endurgreiða eigendum íbúðarhúsnæðis virðisaukaskatt sem þeir hafa greitt af vinnu manna við endurbætur eða viðhald þess. Þetta sérstaka atriði var tekið upp mjög rækilega í fjh. - og viðskn. Við fórum aftur og aftur yfir þetta atriði með fulltrúum hæstv. fjmrh. Þeir höfnuðu þessu á þeim grundvelli að ógerningur væri að framkvæma lögin með þessum hætti af því að þau fælu í sér slíka hættu á skattsvikum að þetta gæti ekki gengið upp. Undanþága af þessu tagi gengi ekki. Við vorum að vísu þeirrar skoðunar að skattsvikin yrðu meiri ef lagagreinin yrði eins og hún var samþykkt hér í þinginu. Nú vil ég líka biðja hæstv. fjmrh. um að sjá til þess að þeir sömu embættismenn og hann sendi nefndinni í fyrra mæti í nefndinni núna og færi fram öll þau rök sem þeir færðu fram sl. vor á móti þeim hugmyndum sem hér komu fram. Öll þau rök, þannig að við getum nú rifjað upp hvað var á móti þessum tillögum þá. Ég þarf ekki að minna á það, herra forseti, að Landssamband iðnaðarmanna hefur svo árum skiptir beitt sér fyrir því að margvíslegar aðgerðir yrðu gerðar til þess að reyna að sporna við því sem kallað hefur verið ,,svört vinna``. Eitt sem þeir hafa bent á í því sambandi er að vinna við endurbætur og viðhald húsa verði frádráttarbær frá tekjuskatti. Rökin fyrir því að þessi frádráttarliður var á sínum tíma felldur niður voru þau að tekjuskattur hafði verið lækkaður mjög verulega. Þetta var á þeim árum þegar tekjuskattur var greiddur eftir á og verðbólga var einlægt vanáætluð í fjárlagafrv. Nú erum við með staðgreiðslu. Nú er svo komið að tekjuskattur er 45% af tekjum manna þegar komið er yfir visst lágmark, skattleysismörkin eiginlega orðin mjög lág. Með lífeyrissjóðsgjaldi og stéttarfélagsgjaldi er sem sagt 45% tekið af launþegum. Þá er komin upp sú staða að hinn venjulegi launamaður verður að spyrja sig tvisvar áður en hann framkvæmir nauðsynlegt viðhald eða endurbætur. Einfaldlega vegna þess að hann hefur ekki efni á því að greiða fyrir verkið eins þung og skattheimtan er orðin. Það kemur auðvitað mjög til álita hvort rétt sé að taka það ákvæði upp á nýjan leik að viðhaldið verði frádráttarbært við álagningu tekjuskatts. Það má hafa það til endurskoðunar. En hinu ber að fagna að ríkisstjórnin skuli ekki hafa treyst sér til annars en að viðurkenna nauðsyn þess að eigendur íbúðarhúsnæðis eigi rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af vinnu manna við endurbætur eða viðhald þess. Báðar þessar breytingar eru auðvitað til bóta. En ég ítreka, herra forseti, að hér er einungis verið að koma fram þeim málefnum sem stjórnarandstaðan lagði áherslu á á sl. vori. Þetta er kannski ekki í eina skiptið sem við verðum vör við að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar eru lengi að hugsa. Það tók hálft ár í þessu tilviki að átta sig. Við skulum vona að ríkisstjórnin átti sig stundum fljótar á því þegar verið er að reyna að leiðbeina henni.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það er alveg sjálfsagt að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar séu látnar í té þær upplýsingar sem menn óska eftir í nefndinni varðandi málið. Vona ég að ekki muni standa á því frekar en áður. Ég heyri það á ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals að honum þykir þetta gott frv.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Þegar veruleg verðhækkun varð á erlendum mörkuðum á olíuvörum stóðum við frammi fyrir þeim vanda hvort slíkar tímabundnar hækkanir ættu að hafa veruleg áhrif hér á verðlag og þar með á þá þjóðarsátt sem hefur orðið einn af hornsteinum efnahagsmála í okkar landi. Þá fóru þess vegna fram viðræður milli forustumanna samtaka launafólks og atvinnulífs og fjmrn. um þá hugmynd að tekjur ríkisins vegna tolla og virðisaukaskatts af olíuvörum yrðu óbreyttar í krónutölu þrátt fyrir hækkun á erlendu innkaupsverði. Eftir nánari athugun á málinu ákvað ég að beita mér fyrir því að slík tillaga yrði samþykkt. Þó var nauðsynlegt að fram kæmi og var lýst yfir stuðningi við það sjónarmið af hálfu forustumanna atvinnurekenda og samtaka launafólks að ef um langvarandi hækkun væri að ræða, þá væri óeðlilegt að áhrif hennar yrðu deyfð með þeim hætti að greiða verðlagið niður beint eða óbeint. Rétt er að geta þess að á ársfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem haldinn var í septembermánuði sl. voru allir sérfræðingar og stjórnmálamenn sammála um það að meginlærdómur af síðustu olíukreppu væri að þau ríki sem fóru þá leið að dylja áhrifin af margs konar niðurgreiðslum voru sein að ná sér upp úr vandanum en þau sem tóku erfiðleikana á sig strax voru mun fljótari að ná sér. Hins vegar stóðu vonir til að sú verðhækkun vegna ástandsins við Persaflóa sem er tilefni frv. væri tímabundin og því væri rétt að gera þær ráðstafanir sem hér eru lagðar til og fela í sér að fjmrh. er heimilt að lækka toll á þessum vörum um ákveðinn tíma en sú heimild rennur út að þeim tíma loknum. Markmiðið er að samanlagðar tekjur ríkisins af virðisaukaskatti og tolli af bensíni og olíuvörum verði óbreyttar. Frv. var samþykkt einróma í hv. Nd. Því var breytt í samræmi við það samkomulag sem gert var milli fjmrn. og fulltrúa atvinnulífs og launafólks þegar þjóðarsáttarsamningarnir voru framlengdir fyrir þremur vikum síðan. Kemur frv. þannig breytt til hv. deildar. Ég legg svo til að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.

Halldór Blöndal : Ég held að það sé óhjákvæmilegt að vekja athygli á því, herra forseti, að því aðeins getur þingið gengið með eðlilegum hætti að fulltrúar stjórnarandstöðunnar séu hér mættir. Í þessum sal og hliðarherbergjum eru allir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem sæti eiga í þessari deild en hið sama verður sannarlega ekki sagt um stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Frv. er unnið af sérstakri þingkjörinni nefnd sem er kjörin á grundvelli þál. sem samþykkt var á hinu háa Alþingi fyrir allmörgum árum og kvað á um að hreinsa íslensk lög af ýmsum úreltum ákvæðum sem áreiðanlega var orðið tímabært. Formaður nefndarinnar var prófessor Ármann Snævarr og hefur hann unnið mjög mikinn hluta af því starfi sem fram kemur í frv. Aðrir í nefndinni voru Gils Guðmundsson, fyrrv. alþingismaður, Haraldur Blöndal hæstaréttarlögmaður, Hreinn Pálsson lögfræðingur, Margrét Rún Guðmundsdóttir blaðamaður, Már Pétursson héraðsdómari, nú bæjarfógeti og sýslumaður, Sigurður Líndal prófessor, Snædís Gunnlaugsdóttir dómarafulltrúi og Svala Thorlacius hæstaréttarlögmaður. Ég fékk málið í hendurnar í fyrra og lét þá fara vandlega yfir það í ráðuneytinu, senda það öllum ráðuneytum til nánari skoðunar. Ekki voru gerðar neinar brtt. við það. Ég tel að frv. sé mjög vel unnið og mjög þarft mál. Eins og hv. deildarmenn þekkja eflaust er það búið að fara í gegnum Nd. þar sem var gerð á því ein minni háttar leiðrétting. Ég geri að lokinni þessari stuttu framsögu og þeirri umræðu sem hér verður að tillögu minni að málið fari til 2. umr. og hv. allshn.