Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál til athugunar, rætt það á nokkrum fundum sínum og komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri æskilegast, að þm. ættu aðgang að þeim gögnum, sem eru talin í þessari þáltill. Það hefur enn fremur komið í ljós við eftirgrennslan, að nokkuð af upplýsingum þar að lútandi, sem talað er um í þáltill., liggja fyrir í stjórnarráðinu. Og hæstv. forsrh. hefur tjáð okkur, að að sjálfsögðu mundi verða aflað frekari upplýsinga um þessi atriði, eftir því sem þurfa þætti. Hins vegar er síðari hluti þáltill. nokkurs konar stefnuyfirlýsing um það, hvaða stefnu Alþ. hugsaði sér að taka í dýrtíðarmálunum eða að hverju skuli stefnt. - Ég býst við, að ekki sé svo mikill ágreiningur um það, hvert skuli stefnt í því efni, en frekar um leiðirnar að þessu marki. Og þar sem allshn. er kunnugt um, að þetta mál, sem þáltill. er um, er til sérstakrar meðferðar hér og líkur eru til, að ekki verði þess langt að bíða, að hæstv. ríkisstjórn leggi fram ákveðnar till. um þetta efni, taldi n. ekki tímabært að leggja fram neinar sérstakar yfirlýsingar í þessu máli, heldur væri rétt að bíða átekta, þar til þinginu gæfist tækifæri til þess að fjalla um málið á allt annan hátt heldur en aðeins að gefa yfirlýsingar. Eftir atvikum taldi allshn. rétt að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar með rökst. dagskrá, sem hér er prentuð með nál. og verður væntanlega borin upp við atkvgr. - Hef ég svo ekkert frekar um þetta mál að segja fyrir hönd n.



Herra forseti. Ég álít viðeigandi að ræða lítils háttar meira um þetta mál, áður en frá því er gengið. Og vil ég beina nokkrum fyrirspurnum bæði til hv. frsm. n. og hæstv. forsrh. Þar sem hv. frsm. segir, að það sé til nokkuð af upplýsingum, sem hér um ræðir, í stjórnarráðinu, þá vil ég gjarnan vita, hvernig þær upplýsingar eru og hve mikið yfirleitt þær lúta að lausn málsins og hvort ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að birta þær til fróðleiks um málið. Enn fremur vil ég gjarnan vita hjá hæstv. forsrh., hvort hann ætlar sér að sinna þessu máli, þ. e. láta afla jafngreinilegra upplýsinga og hér er talað um, eða hvort það er meiningin að eyða málinu og láta ekkert út af því koma. Það kemur meira við hæstv. ríkisstj. heldur en öðrum mönnum í landinu, ef ekkert en gert í þessu máli. Vil ég benda á og óska skýringa um það hjá hv. frsm., sem ég tel verulega miklu varða í meðferð þessa máls, líka hjá n. Það er sagt í till., sem er nú sennilegt, að ríkisstj. muni vera fús að afla fleiri gagna um þetta efni. En það er ekki sagt hjá n., að þessi plögg verði birt, og ekki er heldur hægt að sjá, að ríkisstj. hafi áhuga á að birta þessi plögg. - En það vita allir, að vegna dýrtíðarmálanna er það, að þingið er nú búið að standa í tvo mánuði án þess að gera nokkuð, sem kemur af því, að fyrir okkur hér, og reyndar fleiri, flækist þetta mál, hvernig við eigum að klifa niður þann stiga, sem við höfum fetað upp áður, verðbólgustigann. Og sama ástæðan var til þess, að Alþ. stóð í 9 mánuði í fyrra og var haldið svo langt, af því að þing og stjórn réðu ekkert við dýrtíðina. En hvað hefur þessi stjórn gert í þessu máli? Ég bar fram sams konar till. og þessa í fyrra. Og hvernig stóð á, að hv. allshn. stakk því máli undir stól og það kom aldrei fram aftur? Mér var þá sagt utan nefndarstarfa, að því væri borið við. að hagstofustjóri hefði átt svo annríkt, að hann gæti ekki útvegað þessi plögg. Nú virðist þetta gegna furðu, þegar svona stendur á, að þingin eru haldin í allt að 9 mánuði vegna dýrtíðarinnar, og þegar þannig er, eins og var í haust, að hæstv. fjmrh., sem vitanlegt er, að er dugnaðar- og greindarmaður, verður að bíða mánuð í haust eftir að leggja fjárlagafrv. fram, af því, hvernig ástatt er í dýrtíðarmálunum, og þegar hann leggur fjárlagafrv. fram, segir hann þingi og þjóð, eins og rétt er, að það sé ekkert að marka þetta fjárlagafrv., heldur sé það lagt fram til að fullnægja kröfum stjórnarskrárinnar. Nú er ég hissa á, að hv. allshn. skuli ekki vera hræddari við þetta mál, dýrtíðina, heldur en svo að setjast á málið í fyrra, sem ég bar fram um þetta efni. og sitja á því í margar vikur nú og leggja svo til, að því verði vísað til stjórnarinnar með mjög loðnum ummælum. Það er mín skoðun, og ég hygg, að það megi færa rök fyrir því, að ekkert sé hægt betra að gera í þessu máli heldur en nú vita, hvernig dýrtíðin er hjá þeim næstu nábúum, sem við eigum að keppa við, hvernig rætur dýrtíðarmálanna eru þar, því að þegar Norðmenn geta framleitt fisk og selt helmingi ódýrar heldur en Íslendingar, þá þarf ekki nema meðalgreinda menn til að sjá, að það eina, sem okkur skiptir í þessu er þetta: Hvernig fara Norðmenn að lifa og geta selt þannig fiskinn? Og hvernig verður okkar afkoma, þegar mesta hungursplágan er hjá liðin úti í löndum, ef við þurfum að selja framleiðslu okkar hærra verði heldur en okkar aðalkeppinautar? Nú er þjóðin í vandræðum með að fá vörur frá Ameríku, og við höfum hins vegar vöru, sem hægt er að selja í Ameríku, þ. e. hraðfrysta fiskinn. En ástæðan til þess, að hann er ekki seldur þar, er, að hann er dýrari heldur en annar hraðfrystur fiskur, sem er vegna dýrtíðarinnar hér. Það hafa meira að segja komið fyrir þau undur, að hæstv. Alþ. gerði þá ályktun, sem ég hygg einstæða, að taka ábyrgð á söluverði á mjög miklum hluta af fiskframleiðslu landsmanna. Þetta var gert fyrir vonleysi í þessum málum af þeim, sem að því stóðu. Fleiri en einn þm., sem stóðu að þessu í fyrra, hafa játað, að þeir óski þess, að þeir hefðu ekki greitt atkv. með því, en það var neyðin, sem rak þá áfram. Ég vil nú beina því til hæstv. forsrh., að í því landi, sem hann þekkir bezt, Svíþjóð, þar kostaði ein af þeim nauðsynjavörum, sem bæjarfólk verður að nota, 25 af því, sem hún kostaði á Íslandi í fyrra sumar. Við hér í Reykjavík verðum vegna dýrtíðar að kaupa vissa nauðsynjavöru 75% dýrari heldur en fólk í Stokkhólmi gerir. Það er engan veginn mitt verkefni að leiðbeina stj. en ég er viss um, að umr. um þessi mál eru miklu þarfari heldur en umr. um Keflavíkurflugvöllinn og um ölið. Ríkisstj. hefði þurft að hafa með höndum glöggar skýrslur um það, hvernig dýrtíðin er í næstu löndum, hvernig kaupgjaldið er, hvernig launin eru, skattarnir o. s. frv., ekki eins og nú er lagt til af n., að slíkar skýrslur væru aðeins gefnar þm. og stjórnarráðinu, heldur væru þær gefnar landslýðnum yfirleitt. Ég skil ekki, hvernig hv. 2. þm. Skagf. getur dottið í hug sem frsm. í n., að upplýsingar eigi að vera til fyrir þm. Þeir, sem þurfa að fá upplýsingar, það er fólkið í landinu, sem er að berjast við dýrtíðina, við erum þess hjú og eigum að gera það, sem það vill. Hvers vegna er ekki hægt að lækna dýrtíðina? Það er af því, að fólkinu er ekki sagt satt, og í því sambandi er engin vitneskja eins nauðsynleg og aðstaðan í löndunum í kringum okkur, þar sem vörurnar eru framleiddar miklu ódýrari, og það setur okkur í vandræði daglega. - Ég vil segja það við hv. frsm., að ég get ekki greitt atkv. með þessari till., þó að mitt atkv. breyti ekki neinu, vegna þess að meðferð n., að svæfa málið í fyrra og að vísa nú til þess, að það eigi að útvega einhverjar upplýsingar, sem stj. þóknast, - ég tel þá meðferð sýna fullkomið skilningsleysi n. Það, sem þarf að gera, er að fá upplýsingar og láta alla borgara landsins vita um það - og taka svo ákvarðanir.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Hv. þm. Sþ. beindi þeim tilmælum til ríkisstj., þar sem mikils af þeim gögnum, sem um getur í þáltill. á þskj. 10, hefði verið aflað, hvort ekki væri rétt að þau gögn væru birt. Ríkisstj. hefur nokkuð fylgzt með, hvað snertir verðvísitölu, dýrtíð og niðurborganir í þessum löndum, sem hv. þm. er sérstaklega að ræða um, svoleiðis að það eru til nokkrar upplýsingar um launakjör starfsmanna. En ég álít fyrir mitt leyti, að þær upplýsingar, sem ég hef átt kost á að kynna mér um þessi atriði, séu þess eðlis, að þær gefi ekki nægilegar upplýsingar til þess að draga af þeim ályktanir um ástandið hér á landi, og það þyrfti að fá nánari upplýsingar til þess að geta dregið nokkrar ályktanir, sem að gagni mættu verða sem ráðstafanir af hálfu Íslendinga eða íslenzks löggjafarvalds í þessum málum. Ég tel, að það sé rétt að reyna að alla margra þeirra frekari upplýsinga, sem rætt er um í þessari till., og tel rétt, að ríkisstj. geri það einnig með samþykkt þeirrar rökst. dagskrár, sem fyrir liggur frá allshn. Hitt er svo annað mál, að það er nokkuð örðugt að vinza úr þeim upplýsingum, því atvinnurekstur, þjóðlíf og þjóðhættir í þessum löndum eru á margan hátt talsvert ólík því, sem er hér á landi, og til þess að gera um þetta samanburð þyrfti að fara allnákvæmlega yfir ýmis gögn, til þess að hægt væri að draga af þeim réttar ályktanir. Þau gögn, sem liggja nú fyrir, gefa að mínu áliti ekki ástæðu til þess, að þau verði birt á þessu stigi, en ég tel, að ef gagna væri aflað, sem ég tel rétt. þá væri fullkomin ástæða til þess, að þau væru birt síðar meir, eins og það er orðað, fyrir alþm. og líka fyrir allri þjóðinni, að svo miklu leyti sem Alþ. þætti til þess ástæða, og hefðu þm. það þá nokkuð í sinni hendi, á hvern hátt þessar upplýsingar yrðu gerðar þjóðinni kunnar. Það er rétt hjá hv. flm., að dýrtíðin á Norðurlöndum, öðrum en Íslandi og Finnlandi, er miklu minni, m. ö. o. verðbólgan í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er minni heldur en á Íslandi og í Finnlandi, og verðbólgan í Bretlandi er minni heldur en á Íslandi og nokkuð sambærileg við Danmörku, Noreg og Svíþjóð. Í þessum löndum hefur verið farið inn á nokkuð svipaðar leiðir eins og íslenzka ríkisstj. hefur gert, þ. e. niðurborgun á vöruverði og ýmsum nauðsynjum almennings, og ætla ég, að það komi í ljós, að Norðurlöndin og Bretland eyði ekki minna fé tiltölulega til niðurborgunar á nauðsynjavörum heldur en gert er hér á landi. Það er ein af ráðstöfunum þessara landa til þess að halda svo niðri vöruverði og verðbólgu, að unnt sé að halda við sem allra fullkomnustum og mestum atvinnurekstri. Það er líka aðgætandi varðandi húsaleigu, ef gera ætti samanburð á húsaleigu á Íslandi og á hinum Norðurlöndunum, að þar er yfirleitt hægara um vik með byggingu húsa heldur en hér á landi, þar þarf minna að flytja inn í landið af verðmætum, a. m. k. í Danmörku, Noregi og Finnlandi er nægilegt af timbri til allra bygginga þar í löndum. Í Danmörku er framleitt sement í allstórum stíl. Allt þetta gerir það að verkum, að húsbyggingar í þessum löndum verða ódýrari og nokkuð á annan veg heldur en á Íslandi, svo að hlutfallið milli húsaleigu í þessum löndum og á Íslandi hlýtur alltaf að verða á þá lund, að húsaleiga verði þar frekar ódýrari heldur en hér á landi. Á allt þetta þarf að líta, ef ætti að gera samanburð um þessi málefni yfirleitt. Ég er þeirrar skoðunar, og þess vegna mundi ég telja rétt að afla þeirra upplýsinga, að Norðurlöndin, Danmörk, Noregur og Svíþjóð, og Bretland einnig, hafi gert margar þær ráðstafanir, sem hafa verið mjög hyggilegar, til að halda niðri verði á nauðsynjavörum og forðast verulega verðbólgu í þessum löndum, og mættu Íslendingar margt af því læra. Ég vildi þess vegna svara þessari fyrirspurn hv. flm. á þann veg, að þau gögn, sem nú liggja fyrir hjá ríkisstj., eru ekki fullnægjandi til þess að gefa upplýsingar fram yfir þær upplýsingar, sem þegar hafa verið gefnar um verðvísitölu Norðurlanda, og það hefði verið ástæða til þess að athuga það betur á Alþ. Hins vegar vil ég fyrir hönd ríkisstj. taka það fram, að ég tel sjálfsagt, ef rökstudda dagskráin verður samþ., að þá geri ríkisstj. sitt til þess að afla þessara upplýsinga og láta vinna úr þeim, eftir því sem kostur er, og mætti þá draga af þeim þær ályktanir, sem að gagni mættu verða um þær ráðstafanir, sem löggjafarvaldið kynni að vilja gera í þessum málefnum yfirleitt. Þó að gerðar verði á þessu yfirstandandi Alþ. ráðstafanir, sem ég tel nauðsynlegt, til varnar því, að verðbólgan færi í kaf íslenzkan atvinnurekstur, þá er það alveg áreiðanlegt, að það þarf að halda áfram að gera þær ráðstafanir í framtíðinni, sem gætu orðið til þess, að frekari upplýsingar lægju fyrir á seinna stigi þessara mála við meðferð þeirra á Alþ. Þess vegna er það ekki síður nauðsynlegt, að gagna verði aflað og úr þeim unnið, þó að búið sé að gera einhverjar ráðstafanir áður hér á Alþ. Ég geri líka ráð fyrir því, að það verði dálítið örðugt að fá allar þær upplýsingar, sem drepið er á í till., og yrði að vinza úr þeim upplýsingum, sem auðvelt er að fá, og sérstaklega þeim, sem ríkisstj. að athuguðu máli telur, að væru að nokkru verulegu gagni til þess að gera samanburð við staðhætti hér á landi, og draga af því ályktanir. Hv. frsm. allshn. ræddi um þetta mál við mig einu sinni, meðan málið var í n., og er ég honum fullkomlega sammála um það, að eðlilegasta leiðin sé sú afgreiðsla, sem n. einróma leggur til, og dregur það ekkert úr því, að ríkisstj. afli þeirra gagna, sem unnt er að fá og að gagni mættu verða í þessu máli, og það er hún fús til þess að gera.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Hv. flm. þessarar till. beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvers vegna málinu hefði ekki verið sinnt í fyrra. Ég hef blaðað lauslega í gerðabók n. og sé af því, að till. hefur verið send ýmsum aðilum til umsagnar, en svör hafa ekki borizt frá þessum aðilum. Ég geri því ráð fyrir, að n. hafi beðið lengi eftir þeim svörum og þau ekki komið fyrr en komið var að þinglokum, þegar of seint var að afgr. málið. En að þessu sinni verður n. ekki sökuð um það, að hún hafi a. m. k. leitt málið á sama skerið og síðast, þar sem hún nú hefur aðeins talað um það við stj. að afgr. málið eins og hún hefur lagt til. Að því er virtist af ræðu hv. flm.. þá var það ýmislegt fleira, sem hann beindi til mín, t. d. hvað fyrir n. hefði vakað með þessu. Ég hygg, að ég þurfi raunar ekki að svara því, en ég get aðeins getið þess, að fyrir n. vakti það sama og kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að afla þessara upplýsinga og þær væru fyrir hendi, svo að a. m. k. þm. ættu greiðan aðgang að þessum gögnum, og náttúrlega hefur n. síður en svo neitt við það að athuga, að þau gögn yrðu birt almenningi. Mér virtist á hinn bóginn sú skoðun koma fram hjá hv. flm., að ef þessar upplýsingar væru fyrir hendi, þá væri í rauninni sá vandi leystur að ráða niðurlögum dýrtíðarinnar í landinu. Þetta vil ég draga í efa. Það liggja fyrir allmiklar upplýsingar um þessa hluti, og væri sannarlega ekki miklum vandkvæðum háð að ráða niðurlögum dýrtíðarinnar, ef ekki þyrfti annað en að afla, þessara upplýsinga. Dýrtíðin er að vísu alþjóðlegt fyrirbrigði, en ég hygg, að niðurlögum hennar verði ekki ráðið með almenntun ráðum, heldur verði að taka það vandamál til athugunar með hliðsjón af íslenzkum staðháttum fyrst og fremst. Ég vil svo ekki orðlengja um þetta frekar. Ég vænti þess, að þessi till. n. verði samþ. og ríkisstj. afli þessara upplýsinga. eins og n. ætlast til. Ég fyrir mitt leyti mæli með, að þessar upplýsingar verði birtar almenningi á sínum tíma, þegar unnizt hefur tími til að vinna úr þeim. Ég býst líka við, að það geti verið þarft og gott að eiga þessar upplýsingar í fórum sínum tiltækilegar, þótt síðar yrði.



Það kemur glögglega í ljós við meðferð málsins, að þessi litla till., sem hefur verið svona lengi á leiðinni, hálft annað þing, hún hefur þó hreyft málinu það lítið, að hv. frsm. hefur nú látið í ljós þá skynsamlegu ósk, að það væri æskilegt, ekki aðeins að upplýsinga væri aflað, heldur einnig birtar almenningi á sínum tíma, og hæstv. forsrh. hefur líka talað í þá átt. En eftir er þá tvennt í þessum útskýringum, og þar sem þessir tveir menn í áhrifamiklum stöðum láta nú í ljós, að það væri ekki verra að hafa þessar upplýsingar, þá kem ég að því, hvers vegna stór þingn., sem sat 9 mánuði, lét það líðast einhverjum mönnum, sem hún bar svona till. undir, að stöðva málið. Þetta finnst mér táknrænt fyrir það, að ekki sé nægilegur áhugi hjá þeim mönnum, sem með þetta mál fara, til þess að afla sér þess grundvallar, sem hér er um að ræða. Í öðru lagi kemur það fram hjá hv. frsm. og hæstv. ráðh., að þeir leggja ekki verulega upp úr því, að borgararnir hafi um þetta glöggt yfirlit, því að það er vitanlega þýðingarlaust að kasta í allan almenning hálfmeltum tölum frá öðrum löndum, en ég sé ekki annað en það sé auðvelt að birta um það glöggt yfirlit, hvað t. d. einhver vara kostar, t. d. mjólk, hvað bóndinn fær fyrir hana, hvað hún er seld í borginni, hvað mikið er ríkisborgun o. s. frv. Ég tek bara þessa einu vöru. Enn fremur vil ég benda hæstv. ráðh. á það, sem hann talaði um, að við værum svo illa settir með byggingarefni og húsaleigan hlyti að verða dýrari hér heldur en annars staðar. En þessu hygg ég, að hæstv. ráðh. muni ekki halda til streitu, því að til lengdar er ekki hægt að borga hærri húsaleigu hér heldur en framleiðsla landsmanna getur staðið undir. Nú væri sjálfsagt ekki óhentugt einmitt fyrir húsaleiguna, ef það kæmi í ljós, hvað múrarar hafa í kaup á Íslandi, Noregi, Danmörku og Svíþjóð, því að við, sem búum í Reykjavík, verðum við það að búa, að daglaun þessara manna komist upp í nokkur hundruð krónur á dag undir vissum kringumstæðum. Þessu leyna stéttirnar, blöðin leyna því, og þingið leynir því. Það er aldrei talað um, að múrarar hafi 500 kr. á dag fyrir að byggja hús í Reykjavík, og það liggur náttúrlega ljóst fyrir hæstv. ráðh. eins og öðrum, að þessi þáttur í dýrtíðinni hér mun aldrei til lengdar verða réttlættur með því, að það þurfi svona mikið, heldur verður niðurstaðan sú, að þetta verður til þess að auka húsaleiguna og hún verður hærri hér heldur en í Englandi og Danmörku. Nú eigum við að keppa við margar þjóðir með okkar togara, og mér fyndist æskilegt, að það kæmi í ljós, hvort Bretar borga sínum hásetum 50–60 þús. kr. og skipstjórunum 100 þús. kr. Væri nokkuð á móti því, að íslenzka þjóðin vissi, hvernig dýrtíðin skapast hjá okkur? Ég trúi því ekki, að slíkur áhugamaður um málefni bænda eins og hv. 2. þm. Skagf. hafi neitt á móti því, að slík vitneskja fengist, því að vissulega mun hann ekki neita því til lengdar, að meðan þetta gerist, meðan kaup, húsaleiga, vinnulaun og skattar er svo uppskrúfað hjá okkur, að ekki er til fordæmi annars staðar, þá er ekki að furða, þó að við séum í vandræðum. Ég vil mótmæla því hjá þessum tveimur ræðumönnum, hv. frsm. og hæstv. ráðh. - þeim hugsunarhætti, sem lá á bak við orð beggja, að það eigi ekki að leggja þessar upplýsingar fyrir kjósendur landsins. Ég vil ekki gera lítið úr okkur hér á Alþ., en við skulum bara gera okkur það ljóst, að það er ekki yfirdrifin trú á því hjá borgurunum, hvað við stöndum okkur vel. Borgurum landsins gengur illa að skilja, að við skulum þurfa 9 mánaða þingsetu og að þingið skuli þurfa að sitja í mánuð, áður en fjárl. eru lögð fram, einmitt fyrir það, hvað fjármál landsins og atvinnumál eru sjúk og að aldrei hafa komið fram frá neinni ríkisstj. glöggar yfirlitsskýrslur um það, hvernig okkar dýrtíð standi, t. d. borið saman við dýrtíð annarra þjóða. Það er t. d. alveg rétt hjá útvegsmönnum, að þegar gerðar eru þessar kröfur til þeirra, kröfur eins og þær, sem loftskeytamenn og skipstjórar gera, þá geta þeir ekki annað en verið í vandræðum. Heldur hæstv. forsrh., að kröfurnar til hans muni minnka við það, að kjósendurnir í landinu vita ekkert um það með sannindum, hvernig við stöndum. Það var sett hagfræðinganefnd í fyrra til að spekúlera, hvernig ætti að ráða við dýrtíðina. Einn hagfræðingur, sem ekki á sæti á þingi, talaði um það við mig nýlega með nokkru yfirlæti, að við þyrftum meira af þessum athugunum. Sá maður hafði lært í Svíþjóð, svo að ég benti honum á, hvað lítið gagn hefði orðið að þessum vísindum, þar sem eins mikill maður og Gunnar Mýrdal, sem er mikill hagfræðingur, ályktaði út frá hagfræðinni, en ekki út frá daglegu lífi, að Svíar skyldu gera samning við Rússa og lána þeim 1000 millj. Svo kemur í ljós, að vísindin geta ekki staðið við þetta, Rússar fá veröldina á móti sér og senda njósnara á Svía, og ráðstafanir, sem voru gerðar út frá þessu verzlunar- og innilokunarfyrirkomulagi, hafa í ýmsu reynzt á móti heilbrigðri skynsemi og hafa gefizt þannig í þessu ríka landi, að af því hefur leitt hin mestu vandræði. Þetta eru orðnir verstu samningar, sem gerðir hafa verið á Norðurlöndum. Það er ekki hægt að leysa þessi mál með þófi og duttlungum, þau verða að leysast af fólkinu sjálfu. Ég vil benda hæstv. forsrh. á það, að Svíþjóð mun eftir fyrra stríð hafa haft gagn af vissu fræðilegu skipulagi, og svo fór aftur svona nú. Þess vegna spái ég engu góðu, ég veit af reynslunni, að þessar bollaleggingar hagfræðinga um það, hvernig eigi að lækka dýrtíðina, það endar í tómri botnleysu. Það verður eins og með fjárpestarmálin. Það komu voðalega lærðir menn og belgdu sig út og sögðust vita, hvernig fjárpestirnar væru. Svo kom í ljós, að þetta var vitleysa, og eftir 12–15 ár eru þeir allir hlaupnir burt frá þessu, en bændur reyna að setja upp girðingar. Vandamálin verða aldrei leyst með því að byggja skýjaborgir. Við höfum fetað upp dýrtíðarstigann og við verðum að feta niður aftur. Kommúnistar áttu drýgstan þátt í að skapa dýrtíðina með hinum fræga skæruhernaði og fleira. Þeir notuðu til þess heilbrigða skynsemi frá sínu sjónarmiði, en það er meira en hægt er að hrósa okkur borgurunum fyrir, við notuðum hvorki skynsemi né samtök gegn þeim út frá okkar sjónarmiði. Nú eigum við að hafa sömu aðferð og kommúnistar, er við förum að slökkva eldinn.

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég veit ekki, hvernig á því stendur, að svo virðist sem þessi till. hafi utan þings vakið meiri eftirtekt og mótstöðu en aðrar tillögur, og hefur það ekki sízt komið fram í ýmsum blöðum, og virðist þetta því vera viðkvæmt mál fyrir aðstandendur þeirra. Og það er raunar gott, að það hefur komið fram. Með þessari till. er farið fram á, að Alþ. játi eða neiti með úrskurði sínum við afgreiðslu þessa máls, að gilda eigi tvennar venjur um íslenzka borgara, skeri úr því, hvort höfðingjarnir skuli vera hafnir yfir lög, á meðan almúginn á að hegða sér eftir þeim. Sú var tíðin, að þetta var þannig, en það hefur ekki verið fyrr, síðan frelsi óx í landinu. Ég hef fengið sannanir fyrir fyrsta liðnum, sem nefndur er í till. minni, að nokkrir valdamenn hafa fengið ákaflega mikið af víni með niðursettu verði, og hið sama gildir um tóbak. Enn fremur hafa nokkrir ráðherrar og forsetar fengið bifreiðar stöðu sinnar vegna, en þetta tvennt á að taka fyrir og banna hreinlega. Ef Alþ. fellir þessa till., játar það þar með, að tvenn lög eigi að gilda í landinu, önnur fyrir þá voldugu, hin fyrir þegnana eða almúgann. Ég mun tala hér mest um áfengið, vegna þess að tóbakið og bifreiðarnar eru ekki jafnþýðingarmiklir liðir fyrir ríkissjóð, þó að þetta sé engu þýðingarminna fyrir réttarfarið. Það, sem hefur verið játað með skýrslu hæstv. ráðh., er að forseti lýðveldisins, ráðherrar allir, þrír alþingisforsetar og forstöðumaður Áfengisverzlunar ríkisins hafi leyfi til að fá áfengi með meira eða minna niðursettu verði. Ég hygg, að þessir aðilar fái flöskuna fyrir 5–6 krónur, sem annars er seld almenningi á 60 krónur, svo að verðfallið er mjög verulegt. Ég hef í grg. þessarar till. skýrt frá því, hvernig þetta er upprunalega til komið, að í tíð Jóns Magnússonar ráðh., er var forsrh., er bannið var afnumið, komst sú hefð á, að forsrh. - en á honum hvíldi þá risnuskyldan - fékk vín með niðursettu verði til risnu. Þar sem hann var mjög hófsamur í öllu, kom það ekki að sök að veita honum þessa praktisku undanþágu, sem var veitt sökum þess, að risnufé hans hrökk ekki til og ekki var sanngjarnt að bæta risnukostnaðinum á hann sjálfan. Að því er virðist, hafa allir forsætisráðherrar notað þessa undanþágu síðan nema Tryggvi Þórhallsson. Síðan komst á sú venja, að þessi fríðindi næðu til allra ráðherra, þá færðist undanþágan yfir á forseta lýðveldisins, og þau undur gerðust, að hlunnindin voru einnig látin ná til alþingisforseta. Nú er það vitað mál, að forsetar Alþ. halda ekki uppi neinni risnu, nema er þeir standa fyrir þingveizlum, en þær koma ekki til greina í þessu sambandi. Ef það þarf að halda slíkar veizlur, þá kæmu til mála sérstakar fjárveitingar í því skyni. Það vita allir, að alþingisforsetar halda ekki uppi neinni risnu. Hér eru ekki einu sinni herbergi, sem þingmenn geta notað til viðtals við menn, hvað þá að hér séu risnuherbergi eða herbergi, þar sem haldið er uppi risnu. Það er því algerlega tilefnislaust að láta þessa undanþágu ná til alþingisforseta. Og loks færðust áfengisfríðindin yfir á varaforseta þingsins. Ég hygg, að bifreiðaundanþágan hafi færzt yfir á forsetana á vissu tímabili, hvort sem þau fríðindi eru nú í gildi eða ekki. Ég hef nú leyft mér að fara fram á, að þessu verði öllu neitað og það afnumið og að þeim tveimur mönnum, sem þurfa að hafa risnu, forseta lýðveldisins og utanrrh., verði veitt risnufé eftir því, sem með þarf, ekki lítið og naumt risnufé eins og í tíð Jóns Magnússonar, svo að þessir menn bíði stórskaða vegna risnuskyldunnar, sem þeim er lögð á herðar, því að það er til minnkunar fyrir þing og þjóð að búa þannig að þessum mönnum um risnufé, að þeir sökkvi í skuldir. Nánasarskapur í þessu efni hefur leitt til þess, að menn hafa farið inn á þær krókaleiðir, sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, svo að nú er allt komið út í öfgar. Ég álít, að sú hætta stafi af þessu fyrirkomulagi, eins og raunar hefur komið í ljós í opinberu lífi, að þessi óvani verði til að kasta skugga á þing og stjórnarvöld landsins. Í einu stjórnmálablaði landsins var í fyrra ráðizt kröftuglega á núverandi hæstv. forseta sameinaðs Alþingis, hann var þar uppnefndur og kenndur við áfengi, og af því að minnzt er á hann í einu atriði í grg. till. minnar, þá vil ég taka það skýrt fram hér, að hann hefur aldrei sagt eitt orð, svo að ég viti, um snapsagerð hér í þinginu. Hann hefur ekkert talað um það. En ég hef átt tal við fjóra merka þingmenn, sem komið hafa úr utanferðum, og þeir hafa m. a. minnzt á það, að í erlendum þingsölum væri útdeilt snöpsum. En nú kem ég aftur að blaðinu, sem ég nefndi áðan. Nú hefur það alveg snúið við blaðinu, ef svo mætti segja. Sama stjórnmálablaðið, sem réðst á Jón Pálmason í fyrra fyrir þá óvenju, sem ég játa, að sé, það afsakar nú þessa óvenju í vetur. Það gaf mér eitt tilefni til að víkja að því, að þingmenn virðast nú aðallega vera uppteknir af þeirri dýrð annarra landa, að þar sé útdeilt snöpsum á þingum. Og í fyrr nefndu blaði er í haust talað um, að deildaforsetar Alþ. hafi verið að ræða um snapsasölu, og segir þar m. a. með leyfi hæstv. forseta: „Brugðu forsetar deildanna á glens og sagði annar þeirra í gamni, að réttast mundi vera að svara þessu með því að koma upp staupabar í alþingishúsinu, og tók hinn létt undir það.“ Í sama blaði er vitnað í eftirfarandi úr Morgunblaðsgrein um till. mína: „Í grg. fyrir till., sem er geysilöng, segir flm., að það sé nú á almannavitorði, að til mála hafi komið að setja upp „bar“ eða snapsaútsölu í þinghúsinu, og er ekki gott að segja, nema sú „hugsjón“ hefði orðið að veruleika, ef forseti Sþ. hefði ekki beitt sér á móti þessari nýjung.“ Þegar ég bar fram mína till., hafði ég í fórum mínum þessa mikilsverðu vitneskju frá þingbræðrum mínum, sem ég nefndi áðan, um snapsaútsölu í þingum erlendis, og að þetta hafði meira en komið til orða, eins og blaðið Tíminn, sem ég átti við áðan, upplýsir með því að skýra frá samtali deildaforsetanna.. Sú frásögn virðist einna helzt vera eftir báða forsetana, svo nákvæmlega er sagt frá og kunnuglega þrætt samtal forsetanna, um staupabarinn, og að lokum segir blaðið, að forseti Sþ. hafi haldið, að ekki væri þó rétt að koma honum upp. Nú bið ég menn að athuga þessi dæmi, hvar þetta kann að lenda. Í fyrra réðst Tíminn á Jón Pálmason, hæstv. forseta Sþ., og uppnefndi hann brennivínsforseta, en nú hefur hann snúið við blaðinu og er farinn að dekra við brennivínið, en verður nú þó að játa, að Jón Pálmason hafi kveðið staupabarinn niður. Og það er vitað mál, að þessi hæstv. forseti Sþ. hefur aldrei talað um þetta. Það hefur aldrei staðið neitt upp á hann í þessum efnum, þó að hann hafi að vísu haldið góðar þingveizlur. Svo kemur feikileg ádeila á mig í blaðinu fyrir, að ég skuli í grg. minni hafa sagt frá þessari hugmynd um barinn, sem það verður þó að viðurkenna sjálft, að sé rétt með farið, sbr. samtal forsetanna, sem blaðið skýrir frá. M. ö. o., sama blaðið, sem réðst í fyrra að ósekju á Jón Pálmason, hæstv. forseta Sþ., fyrir brennivínsdekur, það játar nú, að deildaforsetarnir hafi verið að orða brennivínsbar hér, og bregður skildi fyrir þá. Vinnubrögðin eru sem sé þannig, að maðurinn, sem hneykslaðist mest á forsetabrennivíninu í fyrra og hóf máls á því hneyksli, hann vill nú hins vegar draga úr því, að deildaforsetum hafi verið alvara með barinn, segir, að þeir hafi ekki meint þetta, en hver getur fullyrt eða sannað, að þeir hafi ekki meint það, úr því að um þetta var talað, a. m. k. er sagt, að öllu gamni fylgi nokkur alvara? Og enn fremur er eitt, sem sýnir vel, að ástæða er fyrir þingið að losna við þetta. Fyrrnefnt blað segir sem sé í ádeilunni á mig fyrir að ljóstra þessu upp, með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur aldrei þótt drengilegt að ljúga sökum á þá, sem hent hefur mannorðsslys og standa því höllum fæti gagnvart almenningsálitinu.“ Hvað er átt við hér? Það er verið að tala um, að þm. hafi hent mannorðsslys. Álitið á þinginu er nú komið niður á það stig, að talað er um það í opinberu blaði, að þm. hafi hent mannorðsslys og því verði að þegja um málið. Ég vil þó ekki láta hjá líða að minnast á, að er þetta vínmál var fyrst tekið upp hér í þinginu, taldi einn þm. sig knúðan til að rísa upp og deila á hæstv. forseta Nd. fyrir það, að hann misbrúkaði vín, og forseti tók ekki til skörulegra ráðs en þess, að biðja þá þm. að rísa upp, er vildu ásaka hann. Ég held, að það hafi aldrei verið meiri erfiðleikum bundið fyrir forseta að útvega sér sakleysisvottorð, og lítill úrskurður fólst í þessari aðferð hans. Það, sem fyrir mér vakir, er, að tekið sé hreinlega á þessu máli. Ríkisstj. hefur veitt sjálfri sér leyfi, sem hún hefur ekki leyfi til, um 20 ára skeið til sinna skemmtiþarfa, og stjórnarráðið hefur fengið þetta leyfi undir sömu kringumstæðum. Þessi undarlega tilhögun, að þeir, sem ekki hafa leyfi, veiti sjálfum sér leyfi til að lifa í óhófi fyrir almannafé og ganga til starfa sinna með þessu nautnalyfi, er óhafandi. Alþ. hefur allt annað að gera en verja einstaka forseta, sem misbrúka þessa svo kölluðu heimild. Þess eru dæmi, að einn ráðh. skuldaði áfengisverzluninni 5000 krónur fyrir vín, er hann fór frá völdum. Það sýnir ljóslega misnotkunina. Ég held, að við ættum að vera búnir að fá nóg af þeim leiðinlegu afleiðingum af því, að Alþ. kunni ekki upphaflega að sjá sóma sinn og útvega sæmilegt fé til risnu, en það olli því, að farið var inn á þá braut, sem hér um ræðir. Undanþágurnar hafa haldið áfram og vaxið, það er eins og ævinlega, þegar illu sæði er sáð. Við þurfum að ganga hér hreint til verks. Það eiga allir að vera jafnir fyrir lögunum, jafnt forseti, forsrh. og alþýða manna, og við verðum að þora að veita fé til þeirra manna, sem ekki komast hjá því að inna risnuskyldu af hendi. Hugleysi þingsins hefur valdið því, að þessi óvenja komst á. Ég skal svo ekki segja, hvaða aðferð Alþ. á að hafa í þessu efni. Ég hef gert mína skyldu sem þm: Þing og stjórn og jafnvel forseti þingsins, sem fer allra manna bezt með vín, hefur orðið fyrir aðkasti vegna þessarar óvenju. Ef þingið er á annarri skoðun en ég í þessu máli, þá á það að ganga hreint til verks og fá þá bara staupabar, fá heimild til þess hjá sjálfu sér, veita vín handa okkur öllum, snapsa og svartadauða fyrir fimm krónur flöskuna t. d., svo að það verði nógu útgjaldalítið fyrir okkur að inna af hendi þessa menningarskyldu. Ef þessi till. fer til n., þá mælist ég eindregið til, að hún verði ekki lengi þar. Ég vil, að málið verði annaðhvort hreinlega drepið eða samþykkt.



Herra forseti. Það kann að vera, að ekki sé viðeigandi, að ég tali neitt um þetta mál, því að ég er einn af þeim bersyndugu, sem nýt þeirra hlunninda, sem hér um ræðir, þótt takmörkuð séu. Fyrir það varð ég fyrir aðkasti í sama blaði og kallaði hæstv. forseta Sþ. brennivínsforseta, þó að mér sé lítt skiljanlegt, hvaða sök ég ber á því, að þessi réttindi hafa verið veitt. Ég hef engan þátt átt í að koma þeim á eða um þau beðið, og ég hygg alla forseta þingsins saklausa af því. Um þessa till. er það að segja, að mér þótti yfirleitt fremur vænt um, að hún skyldi vera borin fram, og ég álít, að hún sé þannig vaxin, að hún eigi að skera úr um álit þingsins á þessu máli, en ekki till., sem borin hefur verið fram af æði mörgum þm. áður og fjallar aðeins um eitt atriði þessarar till., sem sé till. um að afnema rétt þessara einstaklinga til þess að fá vín til risnu með ódýru verði. Þessi till. sem hér er til umr. tekur báðar munaðarvörurnar, er ríkið verzlar með, áfengi og tóbak, og tiltekur einnig bifreiðar. Ég veit ekki, hvort ástæða er til þess, því að mér er ekki kunnugt um, hvort valdsmenn hafa fengið bifreiðar ódýrar en aðrir, en ef svo er, þá er ekki úr vegi að taka það með. Ég vil því beina því til allshn., sem væntanlega fær þessa till. til athugunar, að afgreiða þessa till., og mér finnst, að þm. eigi heimtingu á að fá að greiða fyrst atkv. um þá till., er lengra gengur. Þetta er raunar sama málið, og vitanlega á það sama að ganga yfir vín og tóbak, og ef það ætti að veita eina tegundina þeim, sem veita risnu, þá ætti frekar að veita vín en tóbak, vegna þess að menn eru annaðhvort tóbaksmenn eða ekki, og þeir, sem það eru, bera það þá alltaf með sér, en víns aftur á móti neyta fæstir nema endrum og eins, en mörgum þykir mikil glaðning að fá einstöku sinnum í staupinu. Hv. þm. S-Þ. minntist nokkuð á það. er hann sagði. að væri í till. sinni, en er raunar í grg. till., að til mála hefði komið að setja hér upp bar, og af því að hann blandaði mér í það mál, þá bendi ég á það, að ég hygg, að bindindismenn geti verið alveg rólegir um það, að ekki verði settur hér upp brennivínsbar allt í einu af þeirri einföldu ástæðu, sem ég hélt, að hv. þm. S-Þ. vissi, að til þess þyrfti lagabreytingu, og lög verða nú ekki til, meðan þing stendur yfir, án þess að þm. verði eitthvað varir við það og geti gert sínar athugasemdir og greitt atkv. með eða móti. Ég held, að hv. þm. S-Þ. hljóti að vita þetta, því að ég man, að það var hann, sem stóð fyrir setningu áfengislöggjafarinnar 1928, en hann var þá dómsmrh., en í þeirri löggjöf var sett það ákvæði, að ríkið hefði einkarétt til að selja áfengi, en þá mætti veita einu veitingahúsi rétt til að selja áfengi í smáskömmtum eða á annan hátt. Ný áfengislög voru sett 1934 að vísu, sem gerðu þá aðalbreytingu, að leyft var að selja sterkari drykki, en ákvæðinu um, að eitt veitingahús aðeins mætti fá áfengissöluleyfi, var ekki breytt, og ég hygg, að enginn geti efazt um, að ég, sem bý á Hótel Borg og hef tvisvar fjallað um þetta ákvæði, að mér sé fullkunnugt um það. Þess vegna er það bara broslegt að reyna að koma því inn hjá mönnum, að okkur forsetunum hafi í alvöru komið í hug að setja hér upp bar. Það er bezt að segja hverja sögu eins og hún gengur. Við vorum að spauga um þetta forsetarnir, ekki af því, að þetta væri vilji okkar, heldur af því tilefni, að þegar nýbúið var að kjósa forseta hér í haust, þá skrifar Halldór Kristjánsson grein í „Tímann“ um „forsetabrennivínið“, er hann svo kallaði, en ætti heldur að heita stjórnarbrennivín, og veitist þar í grein sinni að okkur öllum forsetunum persónulega. Og eftir að við höfðum lokið verki nokkru, þá bar grein þessa á góma, og sagði þá einhver sem svo: Ja, hvað skyldi Halldór Kristjánsson og hans fylgismenn segja, ef bar yrði nú settur hér upp eins og í þinghúsum í sumum öðrum löndum? Féllu hjá okkur fleiri gamanyrði um þetta, og ræddum við það m. a. við hv. 1. landsk. þm. Þannig liggur nú í þessu máli, hvað okkur forsetunum við kemur. Það má vera, að forsetar megi ekki segja spaugsyrði, en ég held, að margir verði brotlegir í því efni og hæpið að taka öll orð bókstaflega. Meðan við þekktumst meira, hv. flm. og ég, heyrði ég ýmsar uppástungur hans, sumar í gamni, sumar í æsingu, sem ég held, að hann kærði sig ekki um að gera opinberar. Ég legg ekki í vana minn að fara með slúður og ætla ekki að rekja það, sem ég hef heyrt hv. flm. segja við ýmis tækifæri. En hvað viðvíkur spaugsyrðum okkar forsetanna, þá eru nú spaugsyrði á allra vörum, og tal okkar var að gefnu tilefni frá grein Halldórs Kristjánssonar. Hvaða afstöðu þeir hafa, sem kynnzt hafa börum í þinghúsum erlendis, til þess að setja hér upp bar, veit ég ekki um. Ég hef heyrt fulltrúa okkar á þingi Sameinuðu þjóðanna segja, að þar í þinghúsinu væru barir og þar gætu fulltrúar fengið keypt vín, en ég held þá, að vissara sé, eftir þeim tón, sem hér ríkir, að hugsa sig um, áður en sendir eru fulltrúar á þing þetta, þar sem þessi voði er fyrir hendi. En svo að ég víki aftur að till., þá held ég, að það sé misskilningur hjá hv. flm. að blanda forseta lýðveldisins inn í þetta. Ég held það sé ekki rétt að telja hann meðal þeirra manna, er umtalaðra forréttinda njóta, því að í lögum eru forsetanum ákveðin laun og embættiskostnaður, og risna telst áreiðanlega til embættiskostnaðar hans, og því hygg ég, að hann fái ekki afslátt á víni og tóbaki til risnu, heldur leggi ríkið honum þessar vörur beinlínis til. En út af till. að öðru leyti vildi ég taka fram, að ég tel hana réttmæta og á allan hátt frambærilegri en svipaða till. áður fram komna og vonast til þess, að hv. n. afgreiði þessa till., þótt mér finnist hún tæplega nógu víðtæk. Till. virðist borin fram til þess að afnema sérréttindi, er vissir trúnaðarmenn þjóðfélagsins hafa, en þau hafa vitanlega verið veitt vegna þess, að þeir menn hafa verið taldir gegna kostnaðarsamari embættum en aðrir. Till. hv. þm. V-Húnv. og meðflm. virtist hins vegar ekki borin fram út af þessu. Flm. hennar hafa ekkert við það að athuga, þótt menn njóti sérréttinda, ef það er bara ekki vín. En þegar ég sagði, að till. væri tæplega nógu víðtæk, þá átti ég við það, að hún nær ekki til þess atriðis, að ýmsir embættismenn, t. d. ráðherrar, hafa rétt til þess að nota bíla, sem ríkið á, leigulaust með bílstjóra og öllu tilheyrandi, ekki eingöngu í embættisferðum, heldur hvert sem er. Þetta er aðeins venja, sem stjórnin hefur veitt sér, en engin lög. Það kann að vera, að ekki sé gott að greina á milli, hvenær ráðherrar eða aðrir, er þessara réttinda njóta, t. d. vegamálastjóri, fara í embættisferð eða einkaferð og þess vegna sé ekki annað að gera en stjórnarráðið hafi hæfilega tölu bifreiða fyrir þessa menn, en þá finnst mér, að þetta ætti ekki að veitast án heimildar, heldur ættu að vera til lög um þetta atriði. Það mætti setja inn í launalögin ákvæði um réttindi þessara manna, alveg eins og þar eru sett ákvæði um það, að ýmsir embættismenn skuli hafa leigulaust húsnæði o. s. frv., og vil ég beina því til hv. n., hvort hún vilji ekki athuga þetta eins og annað. er í till. greinir. Ég geri ráð fyrir, að hæpið sé, að ráðherrar og forsetar hafi atkvæðisrétt um þessa till. samkvæmt þingsköpum, en þó hygg ég mér a. m. k. sé heimilt að greiða atkvæði um meðferð málsins, og annað liggur ekki fyrir nú. Ég mun greiða till. atkv. til allshn. og vil taka undir ósk hv. flm. um, að n. láti atkv. ganga í þinginu um þessa till. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta mál muni lengi snerta mig persónulega, en álít, að þeir, sem í minni aðstöðu eru, séu ekki að öllu leyti öfundsverðir. Ég held, að betra væri að hafa einhverju slegið,föstu um þennan rétt eða afnema hann með öllu. Ég tek alveg undir orð hv. flm., og þó að það stæði í mínu flokksblaði, tel ég það alveg óhæfileg ummæli að kalla hæstv. forseta Sþ. „brennivínsforseta“, þótt hann að tilefnislausu frá sjálfum honum hafi fengið þessi réttindi, enda hefur hv. flm. tekið fram, að hann hafi ekki misnotað þessi réttindi, en mér heyrðist eins og hann vildi ásaka okkur deildaforseta fyrir það, þótt ekki segði hann það nú beint. Ég ber mig ekki undan því, að ég hef drukkið áfengi og það stundum helzt til mikið. En ég hef aldrei misnotað mín sérréttindi til þess að koma mér eða öðrum á fyllirí til tjóns eða skammar, og ég vil biðja hv. 11m. að finna orðum sínum stað, ef hann hefur átt við það. Það, sem mér verður fundið til ávirðingar í þessum efnum, stendur ekki í sambandi við þetta svo kallaða „forsetabrennivín“.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. þm. S-Þ. bað um orðið, og þar sem ég heyrði ekki síðustu ræðu hans, vildi ég gjarnan, að hv. þm. S-Þ. talaði fyrst.

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég get verið ánægður með undirtektir hv. 1. þm. Eyf. undir þessa till., er ég hef flutt, bæði til að hreinsa hann og aðra af núverandi skipulagsleysi. Það virtist gæta nokkurs misskilnings hjá þessum hv. þm. varðandi það, er ég las úr blaði því, sem honum er nú tengdara en mér, ásakanir í garð forsetanna. Ég las þetta aðeins eins og það stóð í blaðinu, en gerði það alls ekki að mínum orðum, sagði aðeins, að þessi ummæli blaðsins væru þannig löguð, að þau köstuðu rýrð á forseta þingsins, en það var ekkert í minni ræðu, sem gaf tilefni til þess að spyrja mig, hvort ég gæti fundið stað þeim orðum, að einhverjir einstakir forsetar hefðu misnotað sérréttindi sín. Það er raunar aukaatriði, hvort bar er settur hér upp eða ekki. Það væri bara ómerkileg formsbreyting, því að alþm. hafa rétt á því að fá vín með niðursettu verði, og ættum við þá nokkuð að hika við að hagnýta okkur þessi réttindi? Mér sýnist, að það, að ég tók dæmið um samtal forsetanna um barinn, sé aðeins rökrétt afleiðing þess ástands, sem nú er, að alþm. hafa rétt á ódýru víni og geta ráðstafað því eftir vild. Út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að aðeins eitt veitingahús hefði vínveitingaleyfi, þá hélt ég, að hann vissi, að öðru hverju er veitt vín víðar en á Hótel Borg og það með einhverju leyfi, og ég hygg, að hv. 1. þm. Eyf. sjái, að úr því að alþm. hafa leyfi til að fá ódýrt vín, þá muni það ekki vera í vandræðum með að hagnýta sér þessi réttindi. Ég get ekki skilið, hvers vegna sumir alþm. komast í svo vont skap út af þessari litlu þáltill. Nú kom forseti Ed. að því í sinni ræðu, að þetta, sem hér um ræðir, væri í fullum blóma í Ameríku. Mér finnst því ástæðulaust fyrir þm. að vera með neinn ofsa út af þessu, en þetta með „barinn“, sem komst til tals hjá forsetunum, er ekki nema lítilfjörlegt áframhald frá því sem nú er. Ef við athugum þetta með ráðherraheimildina, þá eru engar hömlur á því, nema ráðh. mega ekki selja það vín, sem þeir fá. Hins vegar geta þeir ráðstafað því á allan annan hátt. Af þessu leiðir, að ungur maður, sem sezt í ráðherrastól, getur birgt sig upp af víni. Það er tiltölulega lítil upphæð, sem í því liggur, þegar hann fær það fyrir innkaupsverð. Þessi ráðh. getur fyllt kjallarann sinn af víni, því að vínið batnar við geymsluna og verður verðmætara. Þessu fyrirkomulagi þarf að breyta, og því sé ég enga ástæðu til, að þm. séu í illu skapi út af þeirri till., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Fyrir nokkru var ég að blaða í ensku riti: „International who is who“, og þar rakst ég meðal annars á nafnið Jónas Jónsson. Út af fyrir sig var það ekkert merkilegt, að nafnið Jónsson stæði þarna, því að þessi maður mun vera kunnur utan landssteinana fyrir sannleiksást, góðgirni og drengskap. En það voru skrítnar upplýsingar, sem blaðið hafði fengið, því að þar var talað um „historian“ Jónas Jónsson. Flestir munu vita, hvernig slíkt verður til, en það er á þann hátt, að blaðið sendir spurnareyðublöð, sem hlutaðeigendur fylla út. Það er því enginn efi, hver hefur gefið upp sagnfræðititilinn. En því tala ég um þetta, að það er táknrænt fyrir allan málflutning Jónasar Jónssonar. Hann blandar saman lygi og sannleika á viðeigandi hátt í það og það sinnið, en eins og allir vita, þá er hann ekki sagnfræðingur, heldur lygasagnafræðingur. Hv. þm. S-Þ. talaði um það á ný í ræðu sinni, að til mála hefði komið að stofna bar hér í Alþingi. Ég hlustaði ekki á þessa ræðu, en ég get mér til, að í henni hafi verið svipaður málflutningur og á þskj. 39. Það væri fróðlegt, ef þm. vildi gera grein fyrir í fyrsta lagi, hvaðan hann hefði þessar upplýsingar og í öðru lagi, hvernig forseti Sþ. mátti hindra þessar aðgerðir. Ég hélt, að þm. S-Þ. vissi, að þetta er alls ekki á valdi forseta, og eins og forseti Ed. sagði hér í sinni ræðu, þá heyra þessi mál undir dómsmrn., og mundi þurfa lagabreyt. til slíkra framkvæmda. Hins vegar munu allir þm. vita, að það hefur aldrei komið til mála, heldur er það sambland af lygi og sannleika frá þessum hv. þm. Það vita líka allir, ef talað hefur verið um þetta, þá hefur það verið í gamni, en svo leyfir þm. S-Þ. sér að bera þetta fram í grg. sem blákalda alvöru. Það er annars næsta undarlegt, að þm. S-Þ. skuli ætla að gerast siðameistari á því sviði, sem þál. þessi greinir, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Ekkert er hættulegra heilbrigðu þjóðlífi í lýðfrjálsum löndum en að hafa valdastétt, sem skammtar sér hlunnindi, sem aðrir þegnar borgfélagsins geta og mega ekki njóta.“ Þessi ár, sem ég hef lifað, hef ég engan mann þekkt eins sérgóðan og Jónas Jónsson. Ég hafði þá raun að starfa með Jónasi Jónssyni 8 ár í menntamálaráði, og það var langur reynslutími. Við höfðum verið formenn þar, Sigurður Nordal ég og Kristján Albertsson, en svo kom Jónas Jónsson 1934. Við höfðum aldrei leyft okkur að senda reikninga fyrir bílanotkun, þó að við þyrftum að tala við myndhöggvara eða málara, en þegar Jónas Jónsson kemur, þá er ekki sparað að láta ríkið borga bílferðir. Við höfðum aldrei haldið veizlur, en eitt af fyrstu verkum Jónasar Jónssonar var að halda veizlu á Hótel Borg, en þar var vínið ekki keypt með innkaupsverði, heldur hótelsverði, - og ætli þm. S-Þ. hafi greitt þetta úr eigin vasa? Ónei.

Það var sjálfsagt að láta ritarann hafa væna hressingu.

Það er ekki til neins fyrir Jónas Jónsson að snúa út úr þessu, því að það er öllum kunnugt, að hann er bæði hræsnarl. rógberi og lygari, en ærulaus er hann ekki, því að hún hefur ekki enn þá verið dæmd af honum. 

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég er hissa, að hinn merkilegi sagnfræðingur og virðulegi forseti Nd. skuli fara svo langt út af venjulegum leiðum í málflutningi, en það er kannske ekki að ástæðulausu, því að hv. þd., bæði ég og aðrir, hefur farið fram á, að vínréttindi forseta verði afnumin. Þegar þessi ræða bætist við það, sem einn flokksmaður kommúnista færði rök fyrir í fyrra og forseti Nd. gat ekki borið af sér, þó að hann bæði d. að bera vitni með sér, en það var, að hann væri ekki fær um að vera forseti deildarinnar sökum of mikillar áfengisneyzlu við forsetastörf, þá er sannarlega kominn tími til að ræða þessi mál. Þessi ræða sýnir það líka, að það á ekki að freista manna, sem hafa mikla skapgalla, með hlunnindastöðum. Ræða forseta Nd. var á engan hátt merkileg, en hún greinir það dálítið, hvernig vitsmunir manna fara, þegar þeir njóta hlunninda í of ríkum mæli. Forsetinn sagðist hafa lesið það í einhverjum lexikon, að ég væri kallaður sagnfræðingur. Það skiptir mig engu máli, því að ég hef aldrei gefið neinar upplýsingar um mig, nema ef væri - ég man það ekki vel -, þegar Brynleifur Tobíasson gaf út „Hver er maðurinn“, þá gaf ég honum upp nokkur ártöl. En misskilning og rangfærslur má oft sjá í blöðum og tímaritum. T. d. sá ég einhvers staðar í erlendu blaði, að ég var sagður vera dr. í lögum, og þá sá ég mér ekki annað fært en senda leiðréttingu. En hvort sem ég er sagnfræðingur eða ekki, þá held ég, að það hefði aldrei getað komið fyrir mig að halda fram dönsku kenningunni um uppruna. Íslendinga. Ég held, að forseti Nd. hafi aldrei verið talinn mikill sagnfræðingur, en þó að svo hafi verið, þá mun danska kenningin vera nægileg til þess, að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af að vera talinn það lengur. Um það, hvort heppilegt væri að setja upp snapsasölu í Alþingi, skal ég ekki ræða, en hitt liggur engu að síður fyrir, að það hefur komizt á kreik, eða veit þm, ekki, að í Tímanum, blaðinu, sem studdi hann til kosninga síðast, var viðurkennt, að hann sem annar aðili hefði tekið þátt í umr. um þetta mál? Um alvöruna veit enginn, og forseti getur sagt, að þetta hafi aðeins verið í gamni, en hitt skiptir miklu máli, að forseti Nd. hefur verið ásakaður fyrir ofdrykkju í forsetastól og orðið að kyngja því.

Það er skömm fyrir þingið að hafa lygara í þingsæti.


             Ég vil óska þess af hv. forseta, ef forseti Nd. vill viðhafa fúkyrði, þá sé hann ekki hindraður, því að gott er, að fram komi, til hvers ofnotkun umræddra fríðinda leiðir.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. furðar sig á því, að hér skuli hafa verið vikið að því, sem hann sjálfur gerir að umtalsefni í grg. fyrir þeirri till., sem hér er til umr., en það er eins og hann orðar það: „Er nú á almanna vitorði, að til mála hefur komið að setja upp „bar“ eða snapsaútsölu í þinghúsinu, og er ekki gott að segja, nema sú „hugsjón“ hefði orðið að veruleika, ef forseti Sþ. hefði ekki beitt sér á móti þessari nýjung“. Þessi orð sýna, að þó þm. sjái nú þýðingarlaust að bera slíkt fram, þá var tilgangurinn sá, að vekja tortryggni og láta fólk halda, að snapsaútsala í þinghúsinu hafi verið því sem næst ákveðin, þar til hin frelsandi hönd forseta Sþ. hefði hindrað það. Ég benti á það í minni fyrri ræðu, að til slíkrar útsölu mundi þurfa lagabreytingu, en það vildi þm. draga í efa, þó mun það nú þannig vera. Varðandi rétt stjórnarráðsins til áfengiskaupa með innkaupsverði vildi flm. þeirrar till., sem hér er til umr., læða inn þeim skilningi, að hver starfsmaður í ráðuneytinu hefði þennan rétt. Ég hygg, að ég fari með rétt mál, að þessi réttur sé ekki til nema fyrir stofnanirnar sjálfar. Alþ. hefur þessi réttindi sem stofnun, og stjórnarráðið hefur þessi réttindi sem stofnun. Og í raun og veru skipta þessi réttindi ekki miklu máli fyrir þessar stofnanir, því að t. d. Alþ. notar ekki vín, nema þegar haldnar eru þingveizlur, og það mun vera gömul venja, að kostnaður við þingveizlur sé greiddur af almannafé. Það er því aðeins bókfærsluatriði, hvort þetta vín er reiknað á innkaupsverði eða útsöluverði. Þetta er í sjálfu sér alveg hliðstætt með forsetann. Hann fær vínið með innkaupsverði sem stofnun, og ríkið greiðir kostnaðinn við þessa stofnun, og þar af leiðandi er aðeins um bókfærsluatriði að ræða í þessu tilfelli. Að öðru leyti þarf ég ekki að ræða mikið um ræðu flm., því að hann virtist ekki gera tilraun til þess að hrekja það, sem ég hef áður sagt. Það var aðeins eitt atriði, sem hann nefndi út af þessum bar. Hann sagði, að ég vissi ekki, að það væru fleiri hótel en Borgin, sem seldu vín, og það væri ekki meira, þó að settur yrði bar á Alþ., heldur en láta þessi hótel selja vín. Þegar þessi hótel selja vín, þá er það samkvæmt landsins l. Það mátti ekki leyfa nema einu hóteli að hafa vínsölu. Að öðru leyti hafði áfengisverzlunin einkasölu á víni. En það má veita öðrum veitingahúsum undanþágu. Ef veizla er í tilteknu hóteli, þá má veita hótelinu með sérstöku bréfi rétt til að selja vín þetta kvöld, en það gildir ekki nema kvöldið. Þannig mun nú þetta vera. Þetta mun nú vera nýjung, sem kom með l. 1934, en var ekki í l. 1828. Þá átti eitt hótel alveg að hafa einkaréttindi í þessu efni. Það mætti þó veita Alþ. undanþágu til þess að hafa hérna staupasölu, en sérstakt leyfi þyrfti fyrir hvern dag, og væri það þá eina staupasalan, sem um gæti verið að ræða.

Forseti getur sjálfsagt fengið leyfi fyrir þessu.

Forseti getur ekki leyft það, og ég tel það ólíklegt, að stjórnin mundi leyfa það. Nú hefur a. m. k. ekki verið sótt um slíkt leyfi, svo að ég viti til, á þessu þingi. Annars hafa einu sinni verið vínveitingar hér í þinghúsinu. Það var ríkisstj., sem þar hélt veizlu eða miðdegisboð 1. des. 1943. Um annað veit ég ekki í því efni. Ég held, að ef halda þarf þingveizlu hér, þá sé hægt að fá leyfi hjá lögreglustjóra. Það er allt annað en að setja upp staupasölu eða bar. Það er þess vegna alveg víst, sem ég segi, að til þess að þetta mætti verða, sem flm. segir í grg., að sé alveg að koma, þá þyrfti að breyta l. til að koma þessu í kring. Forsetar geta flutt frv. um það, en það stendur nú svo á, að ekki geta allir forsetar verið saman um að flytja frv., af því að þeir eiga sæti í tveimur d. Við skulum nú segja, að ég eða forseti Nd. flytti frv. um þetta, að það skyldi vera bar á Alþ., ja, þá sé ég ekki annað en að Alþ. hafi æði mörg ráð til að fella þetta, því að þetta kostar a. m. k. 6 umr., ef það á fram að ganga, og svo atkvgr.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér neitt inn í þær umr., sem risið hafa hér upp á Alþ. um áfengi. En ég vildi aðeins segja örfá orð út af efni till. á þskj. 39. Eftir því sem ég veit bezt, er það mjög nálægt því að vera alþjóðleg regla, að ríkisstj., sem situr að völdum í löndunum, hafi fengið þann rétt að fá með innkaupsverði vín og tóbak, vegna þess að talið er, að stöður þeirra útheimti verulega risnu. Líka þekkist, að fyrirsvarsmenn þessara þjóða hafi einhver slík hlunnindi, þó að mér sé það ekki eins kunnugt. Ég held, að frá upphafi hafi verið venja hér í landi, að ríkisstj. hafi haft þennan rétt í samræmi við alþjóðlega reglu, álíka og útlendir fulltrúar um allan heim nota þessi fríðindi, hvar sem þeir dvelja, og þeir þurfa alls staðar að halda uppi verulegri risnu. Hitt er annað mál, að vilji Alþ. breyta um og hafa aðra reglu hér í landi en víða tíðkast annars staðar, þá hefur það sjálfsagt vald til þess. Ég ætla þó, að ekki væri heppilegra að hækka svo risnufé hjá þeim mönnum, sem þurfa að halda uppi verulegri risnu, eins og forseta lýðveldisins og ríkisstj., að vín það, sem haft kynni að vera um hönd í sambandi við þetta, yrði keypt með útsöluverði. Ég hygg, að það þyki ekki á neinn hátt vera eðlilegra í framkvæmd. Ég vil aðeins benda á þetta atriði og undirstrika það aftur, að það er Alþ., sem sjálft á að ákvarða um, ef það vill hafa einhverja aðra háttu á þessu en tíðkast mun annars staðar, og þá hefur Alþ. fullkominn rétt til þess að ákvarða um það.