Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er liðinn einn dagur síðan umr. um þetta mál var frestað og ég bað um orðið, og ég er ekki viss um að ég haldi að öllu leyti sömu ræðu nú og ég hefði gert þá, þegar þetta var ferskt. Ég skal ekki heldur lengja mikið þessar umr. Þær komu m.a. inn á skattamál og önnur óskyld mál þessari þáltill. Það var t.d. með nokkuð furðulegum hætti, hvernig hv. 3. landsk. þm. brá sér í landsföðurlega mynd og taldi sig vera að gera athugasemdir og veita m.a .hv. 5, þm. Reykv. leiðbeiningar varðandi skattamál. Ég skal ekki fara út í það nú. Hv. þm. fór það mjög vel að tala í þeim anda sem hann talaði á þessum fundi, en það var aðeins einn ljóður á ráði hans. Hann byggði málflutning sinn á því, að skattaálögur og viðbótarskattar núv. ríkisstj., álögurnar í heild sem nú væru lagðar á, færu ekki fram úr því sem hefði mátt gera ráð yfir ef þau skattalög, sem samþykkt voru á síðasta þingi, hefðu verið komin í gildi. Þetta er auðvitað slík fjarstæða, að það ætti að vera óþarfi að víkja orðum að því, enda hygg ég að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu. Hann sló þessari fullyrðingu fram án þess að færa nokkur rök fyrir henni. En það mætti e.t.v. ætla af tali hv. þm., að hann væri áhugamaður um að lækka skatta, og það verður fróðlegt að sjá gerðir hans í því efni. Þá var annað mál sem kom hér nokkuð til umr., og það er frv. sem var til meðferðar á Alþ.,1976 síðast, varðandi gatnagerðargjöld á Akureyri. Þá voru miklar umr. hér í hv. Ed. um þetta mál, og mér eru þær, þó nokkuð sé um liðið, í fersku minni. Til umræðu var nefndarálit hv. félmn. í þessu máli. Ég var þá bæði formaður og frsm. félmn., og ég hef ekki komist í það harðara en í þeim umr. sem þá urðu um þetta nefndarálit. Þar börðust hraustlega vinir mínir, hv. 2. þm. Norðurl. e, og hv. núv. 4. þm. Norðurl. e. Þeir börðust mjög knálega í þessu máli, en nefndarálitið var samþykkt, og í nefndarálitinu fólst það, að frv. væri vísað til ríkisstj. með ábendingu um það, að þetta mál yrði tekið til sérstakrar athugunar í sambandi við endurskoðun á tekjustofnalögum sveitarfélaga. Það var ekki að ástæðulausu að þessi afgreiðsla var viðhöfð, þegar haft er í huga að í fyrsta lagi eru í tekjustofnalögunum ákvæði um fasteignaskatt á fasteignir, í öðru lagi eru í lögum um gatnagerðargjald frá 1974 ákvæði um gjald á fasteignir um leið og byggingarleyfi er veitt, svokallað A-gjald, og í þriðja lagi er í sömu lögum þriðja tegundin af gjöldum á sömu fasteignir, þ.e.a.s. til þess að afla fjár til að koma slitlagi á götur. Frv., sem var til umr. 1976, fjallaði um að bæta við fjórðu tegundinni af gjöldum á sömu fasteignir. Það var með tilliti til þessa, að málið fékk þá afgreiðslu sem ég gat um, því var vísað til ríkisstj. Inn í þær umr. kom spurningin um afturvirkni, og ég hygg að ekki verði komist hjá því að gæta sérstaklega að þeirri hlið þessara mála. Afturvirknin er vægast sagt mjög vafasöm, og ég tel að ekki sé ástæða til að leggja áherslu á þá leið í þessum málum til þess að auka framkvæmdir við að koma í þéttbýlinu varanlegu slitlagi á vegi. Þess vegna er ég andvígur þessu ákvæði í till, þeirri sem hér liggur fyrir. Hins vegar stend ég upp fyrst og fremst til þess að lýsa stuðningi mínum við það, að efldar verði aðgerðir til að koma á meiri og hraðari framkvæmdum í varanlegri gatnagerð í þéttbýli en verið hefur. Það, sem stendur á í því efni, er auðvitað fjármagnið, og er ekki nema gott um það að segja, að gerðar séu ráðstafanir til að auka það með beinum framlögum og með lántökum, eins og hér er gert ráð fyrir. Það orkar ekki tvímælis, að einmitt þetta mál, gatnagerðin, er eitt af því þýðingarmesta í allri viðleitni til þess að koma á meiri jöfnuði milli strjálbýlisins og þéttbýlisins. Það er margt sem þarf að gera í þeim efnum, en ég hygg að þetta sé eitt af því allra nauðsynlegasta. Það er þess vegna mjög ánægjulegt að vita til þess, að á síðasta kjörtímabili hafa orðið meiri framfarir í þessu efni en nokkru sinni fyrr. Þessu starfi þarf að halda áfram því að mikið er enn þá óunnið, og mér finnst ekki fara illa á því, eins og hv. fyrri flm. þessarar till. talaði um, að minna hæstv. ríkisstj. á þetta verkefni. Þess vegna tel ég að það sé gott, að þessi till. kom fram, og það ætti að afgreiða hana jákvætt.



Herra forseti. Ég hef að vísu litlu við það að bæta sem ég sagði við umr. um þetta mál fyrr, en það, sem kom mér til að biðja um orðið aftur, voru ummæli hv. þm. Braga Níelssonar, þar sem hann sagði, að gatnagerðargjöldin væru einn versti skattur sem á væri lagður, og vildi telja, að þau væru mjög óvinsæll skattur. Ég er algerlega andvígur þessu. Ég tel mig hafa reynslu af þessu í samskiptum við sveitarstjórnarmenn og fólk sem hefur fundið þessa miklu breytingu, þessa byltingu sem hefur orðið víða um landið nú síðari árin, og ég vil beina því til hv. þm., að þessi bylting hefði ekki orðið eins ör og hún hefur orðið nú á síðari árum ef gatnagerðargjöldin, þ.e.a.s. þessi gjaldstofn sveitarfélaga, sem varð til að þeirra eigin frumkvæði, hefðu ekki orðið að veruleika. Þetta er staðreynd sem er rétt að sé undirstrikuð. Ég vil einnig geta þess, að í lögunum 1973 var ekki gert ráð fyrir afturvirkni í sambandi við gatnagerðargjöldin, en var breytt 1975, eins og hér hefur komið fram, vegna kröfu stærri bæjarfélaga, t.d. Akraness, til þess að fá meiri tekjur til að endurbæta það kerfi sem var fyrir, eins og ég sagði hér síðast. Ég vil geta þess líka við þessar umr., að hvert sveitarfélag, sem ákveður að leggja á gatnagerðargjöld, byrjar á því að setja sér reglugerðir sem síðan eru staðfestar af viðkomandi rn. Í lögunum er einmitt að finna skýr ákvæði um að það er á valdi hverrar sveitarstjórnar að undanskilja það fólk skattlagningu sem verst er sett í hverju sveitarfélagi, og það á ekki síst við eldra fólkið og öryrkja. Mér er kunnugt um það, að einmitt í mörgum sveitarfélögum er þetta haft að reglu, sem er auðvitað sjálfsögð, til þess að íþyngja ekki þeim borgurum sem verst ern settir á þessu sviði. Sem betur fer er þetta að verða víðast meginregla. Af því að það kom fram í sambandi við umr. um þéttbýlisvegafé, að það þyrfti að breyta þeim reglum, vil ég aðeins segja það, að skipting þessa fjármagns hefur verið þannig, eins og öllum er kunnugt, að þar er fyrst og fremst farið eftir höfðatölureglunni, þannig að meiri hluti þessa fjármagns á undanförnum árum hefur farið til þéttbýlisins og þá fyrst og fremst til Reykjavíkur. Um þetta hafa að vonum staðið miklar deilur í samtökum sveitarfélaga og ekki verið allir á sama máli. En mér finnst aðalatriðið í þessu máli vera það, að menn séu sammála um þörfina á aukið fjármagn til að setja varanlegt slitlag á vegi sem víðast þar sem þéttbýli hefur myndast. Það er grundvallaratriði. Það er eitt af þeim atriðum sem er raunar sjálfsagt að séu fyrir hendi, þar sem það tryggir búsetu og gerir mönnum kleift að lifa mannsæmandi lífi.



Herra forseti. Ég ætlaði engan veginn að leggja fleiri orð í belg um þessa þáltill., en ég neyðist til þess vegna ræðu síðasta ræðumanns, hv. 5. þm. Vesturl., því að misskilningur hans á minni ræðu er svo algjör að ég verð að efast um að hann hafi hlustað á það sem ég sagði. Ég lýsti yfir fullum stuðningi mínum við það, að ríkisstj. beitti sér fyrir auknum stuðningi við sveitarstjórnir til að hraða lagningu bundins slitlags á vegi í þéttbýli. En ég lýsti andstöðu minni við að fella niður takmarkanir á afturvirkni heimildar til innheimtu gatnagerðargjalda, þ.e.a.s. að auka enn á B-gjöldin frá því sem áður var. Það er alveg rétt hjá hv. alþm. Alexander Stefánssyni, að m.a. Akraneskaupstaður, Akureyrarkaupstaður o.fl. óskuðu eftir þessari heimild. En þegar til átti að taka urðu Akurnesingar svo feimnir við þessa skattheimtu, að þeir notfærðu sér hana ekki nema 50%, og var þó takmarkið 5 ár. 



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka þær miklu almennu umr. sem hér hafa orðið. Þær hafa óneitanlega, hvað sem líður einstökum deiluatriðum og einstökum atriðum sem ekki hafa komið þessu máli mikið við, sýnt mikinn áhuga þdm. á því höfuðmáli sem till. lýtur að þ.e.a.s. aukinni aðstoð við sveitarfélögin vegna lagningar bundins slitlags á vegi í þéttbýli. Það komu inn í þetta tvö önnur atriði, en ég átti þess ekki kost að hlusta á þær fjörugu umr. sem hér voru á mánudaginn og þær að mörgu leyti sérstæðu umr. sem munu hafa orðið hér um þetta mál, þar sem e.t.v. aukaatriði voru gerð að aðalatriðum. Það er ofur eðlilegt að fleira blandist inn í þetta mál, enda annar liður till. beinlínis til þess fallinn að gefa visst tilefni til þess. Við höfðum, nokkrir þm., áður flutt till. varðandi þetta afmarkaða mál, höfðum þá reyndar bætt við þeim lið sem laut að því að rykbinda vegi sem liggja um bæjarhlöð bænda, og hefði verið full ástæða til það hafa það hér í einnig, því að þar er óunnið mikið verk og vandasamt. Vegagerð ríkisins hefur að vísu verið örlítið að reyna úrbætur á þessu sviði, en í allt of litlum mæli. Við sem sagt fengum góðar undirtektir undir þessa till. okkar á sínum tíma, en engu að síður var hún ekki samþykkt, þótti of víðtæk m.a., sérstaklega hvað varðaði þá skuldbindingu sem í till. var fólgin varðandi bæjarhlöðin á sveitabæjum. Hins vegar varð sú gleðilega breyting á varðandi þéttbýlisvegaféð, að hér fór í gegn mjög naumlega breytingin varðandi „25% sjóðinn“ svokallaða. Þar skiptust menn auðvitað mjög eftir kjördæmum í afstöðu sinni og breytingin fór hér mjög naumlega í gegn. A.m.k. fór hún mjög naumlega gegn í Nd. Hún fór allvel í gegnum Ed., eins og fleiri réttlætismál sem eiga hér greiðari framgang en í neðra. Það er auðvitað full ástæða til þess, eins og hv. þm. Þorvaldur Garðar kom inn á, að minna hæstv. ríkisstj. á þetta verkefni. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem sveitarfélögin hafa sett á oddinn á undanförnum árum, enda hafa orðið gífurlegar breytingar, eins og hefur verið komið inn á í þessum umr., á hinum ýmsum þéttbýlisstöðum þar sem vel hefur verið að þessu unnið. Ég tek fyllilega undir það, að það þarf að efla allar aðgerðir til aukins hraða í framkvæmdum hvað þetta varðar. Ég held að nú megi sjá - að vísu ekki nægilega - viðbót í því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir, en góða viðbót engu að síður. Það er auðvitað mála sannast, að niðurskurður vegamála í heild, sem varð sérstaklega á árunum 1975, 1976 og 1977, bitnaði allhart á þessum sjóði, hlaut að gera það sem hlutfalli af heildarvegafénu, þannig að um leið og við hvetjum núv. ríkisstj. þá verðum við að bæta því við, að við vonum að hún standi sig betur en sú fyrri í þessu efni. Ég heyri að hér hefur verið komið inná mál - og það var mjög gleðilegt í raun og veru, - það var komið hér inn á sérstakt frv. sem flutt var hér og við hv. þm. Þorvaldur Garðar áttum hlut að því að vísa til ríkisstj. á sínum tíma við mikla óánægju flm. eðlilega. Mér er jafnvel sagt að einstakir flm. hafi verið búnir að gleyma eðli og efni þessa frv. síns, og það er ágætt, því að tíminn læknar margt og m.a. þetta. Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við það frv., vegna þess að það fól í sér afturvirkni gjalda eins og hér er ráð fyrir gert, að andstaða mín við að samþykkja það frv. á sínum tíma var fyrst og fremst fólgin í því, sem ég held að hafi komið glögglega fram í okkar nefndaráliti, að við teldum óeðlilegt, að hér væri um sérlög fyrir ákveðið bæjarfélag að ræða, en ekki vegna þess að ég væri andvígur efnisatriðum frv. Ég held að það hafi komið mjög glögglega í ljós, að ég var ekki andvígur efnisatriðum þess, en ég var hins vegar algerlega á móti svona sérlögum og stóð dyggilega eins og í fleiru með hv. fyrrv. formanni félmn., Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, í því að afgreiða þetta mál á þann hátt sem við gerðum. Ég vil taka þetta fram til þess að menn haldi ekki að ég hafi eitthvað breytt um afstöðu í þessu efni. Ég var sem sagt samþykkur ýmsu sem í þessu frv. var, taldi aðeins að þessi lög ættu ekki að gilda sérstaklega um eitt bæjarfélag, það yrði þá að koma til ein allsherjarlöggjöf, eins og lagt er til í þeirri till. sem hér er til umr.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka frekar til máls í sambandi við það mál sem er hér á dagskrá, og kannske er ég samkvæmt þingsköpum búinn að tala mig dauðan, því að ég hef tekið tvisvar til máls í umr. En tilefni þess, að ég kem hér í ræðustól, eru ummæli þau sem hér hafa fallið út af því frv. sem flutt var á sínum tíma um heimild handa bæjarstjórn Akureyrar til að leggja á sérstök fasteignagjöld. Ég vil leiðrétta þann misskilning sem kemur fram í þessum umr. út af því frv. Það er ekki hægt að segja beinlínis að um afturvirkni hafi verið að ræða í því frv. Það var eingöngu verið að fara fram á það, að Alþ. leyfði einu bæjarfélagi að framkvæma stefnu sem átti hug flestra bæjarbúa, því að á bak við þetta frv, stóðu einróma óskir allrar bæjarstjórnarinnar. Það var yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því að leggja aukaskatt á fasteignir bæjarbúa til þess að geta hraðað framkvæmdum sem allir óskuðu eftir. Það var ekki verið að gera þennan skatt afturverkandi þannig, að þeir ættu að bera þyngri byrðar sem einhvern tíma áður hefðu fengið þá aðstöðu að búa við malbikaðar götur. Þetta var bara félagslegt átak sem bak við stóð einróma vilji íbúa bæjarins. Og það var það sem um var deilt, að við flm. gátum ekki skilið að Alþ. væri að standa á móti slíkum óskum. Ég er enn þeirrar skoðunar, að sú stefna,sem fólst í því nefndaráliti sem því miður var samþykkt hér, hafi verið röng. Þegar svona einróma ósk kemur frá einu sveitarfélagi, þá á Alþ. ekki að leggja stein í götu. Það var ekkert í þessu frv. sem bannaði það, að önnur sveitarfélög færu sömu leið.



Herra forseti. Ég hef að vísu ekki tekið nema einu sinni til máls um þetta mál og því hvergi nærri talað mig dauðan, eins og hinn framliðni hv. þm. Jón G. Sólnes hafði, svo ég noti hans orð raunverulega eða efni þeirra. En ég tel að að meginefni til hafi athugasemdin, sem hann flutti áðan, verið þörf. Það er rétt, að þm. Norðurl. e. tóku að sér að flyt ja þetta mál til þess að bæta úr nauðsyn bæjarstjórnar Akureyrar, eins og fram kom í samróma samþykkt hennar, til þess að fá innheimt gjöld til að standa undir kostnaði við varanlega gatnagerð á Akureyri. En meginefni þess, sem fram á var farið, var hins vegar að fá það fært í lög, að krefja mætti þessara gjalda af íbúum við þær götur, sem komið var varanlegt slitlag á og búið að koma götunum í gott horf, um ótakmarkaðan tíma til baka. Það var ekki um að ræða 5 ára afturvirkni, heldur afturvirkni um ótiltekinn tíma. Það er náttúrlega sannast sagna, að hv. þm. Jón G. Sólnes, eins og aðrir þeir hv. þm. sem tekið hafa til máls um þessa þáltill., þeir hafa lýst yfir stuðningi við meginefni hennar. En hv. þm. Jón G. Sólnes gerði þá grein fyrir andstöðunni sem hann nú hefur tekið gegn hugmyndinni um afnám takmarkana og afturvirkni í þessu tilfelli, að hann teldi að nú væri skattpíning orðin svo mikil með þjóð vorri, að jafnvel samstaðan í bæjarstjórn Akureyrar sem fram kom í frv. sem við fluttum fyrir hana á sínum tíma, mundi nú brostin fyrir skattpíningar sakir, sem sýnir ábyrgðartilfinningu hv. þm. Við umr. hinar fyrri hér í deildinni mælti.hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir á þá lund, er athugasemd var gerð við andstöðu hennar við hugmyndina um afturvirkni þessara gjalda, að það væri kostur á þm., að hann gæti skipt um skoðun og undir það hlýt ég að taka. En í málefnum eins og þessum, sem varða slíkt hagsmunamál byggðarlags sem hér er um fjallað, hygg ég að það gæti ekki talist hæfilegt sjónarmið stjórnmálamanna, síst af öllu alþm., að skipta bara um skoðun þegar menn séu búnir að nota hana. Það er heldur mikið örlæti á skoðanaskipti í máli eins og þessu. Hafi það verið rétt, eins og segir í grg. með fyrrnefndu lagafrv. frá 1975, að það sé réttlætismál, að einnig þeir og e.t.v. fyrst og fremst þeir, sem lengst hafa notið þeirra fríðinda að búa við malbikaða götu og hreina gangstétt, taki sinn þátt að fullu í kostnaði við að koma upp slíku afbragðs umhverfi fyrir aðra íbúa bæjarins, sem jafnlengi hafa goldið opinber gjöld að öðru jöfnu, en ekki fengið þessu framgengt hjá sér, þá ætti svo að vera enn. Úr því að ég er kominn upp í ræðustólinn á annað borð, þó að ég vilji ekki blanda mér í snöggsoðna, en vingjarnlega deilu tveggja þm. Vesturlands um það, hvað annar þeirra hafi sagt, þá vil ég vekja athygli á einu. Ég þóttist hafa heyrt ræðu hv. þm. Braga Níelssonar býsna vel og skilið hana, en annar ónefndur þm. er vændur um að hafa gert hvorugt. Ég skildi mál hans á þá lund, að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu, að við álagningu hins afturvirka gjalds um 5 ár til baka hefðu reynst slíkir meinbugir á og gjaldið orðið svo óvinsælt í vitund fólksins, að nú teldi hann sig ekki geta stuðlað að slíku, hann teldi það rangt. Eftir því sem ég hef næst komist lágu meginvandræðin í því og meginóréttlætið kom þar fram, að hin heimila afturvirkni náði ekki nema 5 ár aftur í tímann. Það voru því tiltölulega fáir, sem þessi aukafjárheimta virkaði á, og alls ekki þeir sem verðugastir hefðu verið þess að fá nú að gjalda nokkuð, þ.e.a.s. þeir sem lengst höfðu búið við þessi gæði sem meðborgarar þeirra höfðu ekki búið við, og af þeim sökum hafi bæjarstjórnirnar neyðst til að nýta þessa heimild til hlítar, nema þá Skagamenn, eins og fram kom í ræðu hv. þm. áðan, sem treystu sér ekki til að nota þessa heimild nema að hálfu. Ef afturvirkninni hefðu ekki verið sett þessi mörk, þá hefðu orðið miklu fleiri aðilar, sem gjaldið hefðu borið, og þess vegna komið minna á hvern og einn. Ég ítreka það sem ég áður sagði, að skoðun mín er sú, að þar sem hér sé um að ræða möguleika á því að gera þorpin okkar úti um land þrifalegri og hollustusamlegri með þessum hætti, þá sé e.t.v. um að ræða byggðamál allra byggðamála og nauðsynlegt sé fyrir okkur að létta svo sem verða má undir með sveitarstjórnunum úti um land að koma þessu máli fram, þar sem er malbikun gatnanna og snyrtilegur frágangur. Við erum ekki með flutningi þessa máls að leggja þá skyldu á herðar neinnar sveitarstjórnar að innheimta gjald með þessum hætti, heldur erum við aðeins að opna þann möguleika, að þær sveitarstjórnir, sem þurfa slíku að beita, geti gert það. Eftir sem áður yrði á valdi sveitarstjórnanna hvernig þessi heimild yrði nýtt. Það eru íbúar sveitarfélaganna sem kjósa sveitarstjórnirnar, og má þá e.t.v. telja eðlilegt að þetta mál kæmi til álita í sveitarstjórnarkosningum, þannig að íbúar sveitanna fengju að kjósa um þetta mál sjálfir í sveitarstjórnarkosningum og réðu því þá nokkuð sjálfir; hvort heimild af þessu tagi yrði nýtt.



Herra forseti. Ég hef ásamt þeim hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni og Hannesi Baldvinssyni leyft mér að flytja frv. til 1. um breyt. á 1. nr. 10 1960, um söluskatt, en sú breyting er fólgin í 1. gr. þar sem segir svo: „1. töluliður 7. gr. laganna orðist svo: Vinna við húsbyggingar og aðra mannvirkjagerð, sem unnin er á byggingarstað, svo og“ - það er viðbótin - „í verksmiðju, á verkstæði eða starfsstöð. Sama gildir um vinnu við endurbætur og viðhald slíkra mannvirkja.“ Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Með því fylgdi svo hljóðandi grg.: „Sú byggingaraðferð, að íbúðarhús séu smíðuð í einingum á verkstæðum eða í verksmiðjum, ryður sér nú til rúms, og ef rétt er að staðið lækkar byggingarkostnaður verulega við þessa tilhögun, auk þess sem henni fylgir margvíslegt hagræði fyrir þann, sem byggt er fyrir. Nú er söluskattsinnheimtu þannig háttað, að ekki er innheimtur söluskattur af vinnu við húsbyggingar, sé hún framkvæmd á byggingarstað, en hins vegar ef hún fer fram í verksmiðju við svokallaðar einingabyggingar. Hér er um misræmi og misrétti í innheimtu að ræða og frv. þetta er flutt í þá veru að leiðrétta þetta misræmi, svo þessi um margt hagstæði byggingarmáti njóti sömu undanþágu og veitt er í dag við húsbyggingar séu þær framkvæmdar á byggingarstað. Eðlilegt hlýtur að teljast að ríkið greiði fyrir byggingaraðferð, sem hefur þann kost helstan að lækka hinn mikla byggingarkostnað. Því er þetta frv. flutt. Grg. skýrir málið í raun. Vitað er að það er viss andstaða allra stjórnvalda, hver sem þau eru við allar sérstakar frekari undanþágur frá söluskatti, og ég efast ekki um að það sé viss andstaða við þetta einnig í fjmrn., eins og verið hefur að undanförnu. En hér er að áliti okkar flm. ekki um slíkt að ræða, um einhverja sérstaka undanþágu sem sé alveg ný, aðeins að hið sama gildi þó hús séu að miklu eða verulegu leyti byggð utan byggingarstaðar og á byggingarstað, eins og sagði í grg. Í raun og veru er það þannig í dag, að mönnum er refsað fyrir að viðhafa þann byggingarmáta sem er nú í örri sókn hér á landi og hefur, ef rétt er að staðið, í för með sér mikla lækkun byggingarkostnaðar og margs konar hagræði annað fyrir þá sem til frambúðar njóta. Það hafa komið upp nokkrar mótbárur, sem ég hef heyrt m.a. frá ráðuneytismönnum, um misnotkun í þessu efni. Varðandi það atriði má greina nánar í reglugerð, jafnvel í lögunum sjálfum, um þau skil sem menn vilja setja ef ótti um misnotkun er ríkjandi. A.m.k. erum við flm. sannfærðir um það annars vegar, að misnotkunarhætta sé hverfandi, og hins vegar, að auðvelt sé að setja undir þann leka ef mönnum sýnist að frv. sé of óákveðið, eins og reyndar var bent á í hv. deild í fyrra, að hér þyrfti skýrari ákvæði, sem ég sá reyndar ekki ástæðu til. Nýlega héldu þeir aðilar, sem fást við verksmiðjubyggingu húsa af einhverju tagi, með sér fund, en þeir munu nú hafa formleg samtök sín á milli. Svo að ég nefni dæmi, þá er hér um að ræða það stærsta í þessum efnum, að ég hygg, Húseiningar á Siglufirði, Trésmiðju Fljótsdalshéraðs austur á Hlöðum, Verk h/f í Kópavogi, Trésmiðju Sigfúsar Kristinssonar á Selfossi, Húsasmiðju Snorra Halldórssonar hér í Reykjavík, og eflaust mætti einhverja fleiri telja. Þessir aðilar vöktu athygli á því misrétti - gerðu um það sérstaka samþykkt þessu misrétti sem við erum að fara fram á að leiðrétt verði. Þeir bentu á það, að með þessu væri beinlínis verið af ríkisvaldsins hálfu að hindra framgang eðlilegrar framþróunar í byggingariðnaði hér. Þeir töldu, og ég held að það sé alveg rétt, að söluskatturinn væri í dag erfiðasti annmarki sem þessir aðilar yrðu við að búa, hindrun m.a. í því að þróa þetta byggingarform í hreina verksmiðjuframleiðslu húsa, sem auðvitað þá fyrst þegar um reglulega fjöldaframleiðslu yrði að ræða kæmi húsbyggjendum verulega til góða, lækkaði kostnað við húsbyggingar að marki, svo sem hefur verið raunin á í nágrannalöndum okkar, þar sem verksmiðjubyggingar húsa eru mjög miklar. Saga verksmiðjubyggðra húsa hér á landi er ekki löng. Hún er að sumu leyti raunasaga, vegna þess að skilningur hefur oft verið af skornum skammti hjá þeim aðilum sem fyrst og fremst hefðu átt að sýna þessu skilning. Það er mála sannast, að ýmsir hafa annaðhvort brugðist sínum skyldum í þessu efni eða ekki staðið nægilega vel í ístaðinu. Því hefur nokkrum sinnum verið haldið fram, m.a. af þeim aðilum sem að þessu hafa staðið, að Samband byggingameistara standi í vegi, þeir óttist samkeppnina við þessa aðila, þeir óttist að þessi byggingamáti verði meira ráðandi en þeim þykir gott. Um þetta vil ég vitanlega ekkert fullyrða. Þessar fullyrðingar hafa oft heyrst. Ég dæmi sem sagt ekkert um það. En ég vil benda á sérstaka skyldu húsnæðismálastjórnar ríkisins. Samkv. lögum um Húsnæðismálastofnunina hvílir á henni bein lagakvöð um stuðning við allar aðgerðir sem miða að lækkun byggingarkostnaðar. Hér er vissulega um aðferð að ræða sem hefur lækkun í för með sér, og því er ég sannfærður um að Húsnæðismálastofnunin hefði mátt standa betur að og þó kannske alveg sérstaklega taka fyrr við sér en hún hefur gert, því að það má segja að fyrst núna hafi með vissum stuðningi verið gengið inn á þá braut að styðja hér reglulega vel að. Þá á ég við þann stuðning sem húsnæðismálastjórn hefur veitt Húseiningum á Siglufirði með framkvæmdalánum, svo sem sjálfsagt er og hún hefur veitt stórum byggingarmeisturum lengi, og ekki er um annað að ræða en sjálfsagða fyrirgreiðslu. Ég veit að umsóknir annarra verksmiðja af þessu tagi um slík framkvæmda lán, eins og Trésmiðju Fljótsdalshéraðs og Húsasmiðju Snorra Halldórssonar, hafa ekki enn þá verið teknar til jákvæðrar afgreiðslu í húsnæðismálastjórn eða mér er ekki kunnugt um að það hafi enn verið gert. Hér koma lánasjóðir iðnaðarins líka til greina, og áfram mætti telja. Í framsögu minni í fyrra rakti ég dæmi um það, hve erfiður og þungur væri róður í þessu efni, þegar ég rakti árangurslausa baráttu okkar heimamanna austur á Reyðarfirði til að koma þar á laggirnar reglulegri verksmiðju til fjöldaframleiðslu húsa, sem gerði ráð fyrir u.þ.b. tvöfaldri afkastagetu á við Húseiningar, sem ég tel að nú loks hafi sannað gildi sitt eftir byrjunarörðugleika og vissan skilningsskort, e.t.v. einhver mistök í uppbyggingu, eins og gengur um tilraunastarfsemi sem að sumu leyti er líka staðið að af vanefnum. Nú er ljóst að Húseiningar hafa næg verkefni og hafa a.m.k. komist yfir verstu þröskuldana sem þurfti að sigrast á í upphafi. Viðtökur við þessu voru einfaldlega þær, að menn vildu - og það gat ég skilið - að Húseiningar sönnuðu gildi sitt áður en út í þetta væri ráðist af hálfu okkar Reyðfirðinga. Við teljum að svo sé nú. En það breytir engu um það, að lánasjóðir iðnaðarins virðast áfram lokaðir í sambandi við þetta. Ég skal hlusta á öll rök varðandi það, að hér geti verið um það að ræða að við séum of snemma á ferðinni, þetta þurfi nokkra bið. Hins vegar er hart að verða að sætta sig við algera neitun í þessu sambandi, eins og við urðum að þola. Ég skal ekki ræða það frekar nú. Það mál á eftir að koma á dagskrá síðar í öðru þin máli í vetur. Ég vil aðeins ítreka það, að skv. þeim upplýsingum, sem ég fékk í gær frá Trésmiðju Fljótdalshéraðs, - sem selur hús sem eru mjög skammt á veg komin, miklu skemmra á veg komin en þau hús sem Húseiningar selja, það er nánast grindin ein sem þeir selja, - anna þeir hvergi nærri þeirri eftirspurn sem er eftir þessum húsum hjá mönnum eystra og reyndar víða á landinu. Mér er sagt, að af þeim húsum, sem þeir selja í dag á um 5 millj. kr., þurfi þeir að greiða aukalega, miðað við það sem aðrir þyrftu að greiða, milli 500 og 600 þús. kr. í söluskatt. Og þá sjá allir að hér er um drjúgan aukaskatt að ræða sem þeir sleppa við sem láta vinna að húsbyggingum á byggingarstað. Þetta er aðeinsgott dæmi. Hjá Húseiningum er auðvitað um miklu hærri upphæð að ræða, vegna þess að þar er gert miklu meira í húsunum og þau seld miklu betur búin heldur en þeir gera austur á Hlöðum. Ég vil sem sagt aðeins ítreka það, að hér er um réttlætismál að ræða, bæði gagnvart byggingaraðilum varðandi samkeppnisaðstöðu þeirra, sem á auðvitað að vera jöfn á við aðra, og þó alveg sér í lagi gagnvart þeim sem húsanna njóta til íbúðar. Því verður að treysta á skilning og velvilja Alþingis í þessu efni. Ég vil svo óska eftir því, að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Mig langar aðeins að segja örfá orð til stuðnings þessu máli. Ég get að sjálfsögðu tekið undir hvert einasta orð af því sem 1. flm. sagði. Það voru augljós rök sem hann færði fyrir því, að mál þetta ætti að ná fram að ganga. Ég get bætt því við að því er Húseiningar varðar, það fyrirtæki sem stærst er hér á landi á þessu sviði og merkast, mundi ég vilja segja, að þar hafa auðvitað verið gífurlegir erfiðleikar. Fyrirtækið var stofnað af vanmætti og lenti fljótlega í algeru greiðsluþroti og stórfelldum erfiðleikum. En það var brugðist við því af miklum manndómi af samtökum fólksins heima fyrir, þar sem menn ekki einungis lögðu fram mikla fjármuni miðað við efnahag, eins og hann var á þeim tíma á Siglufirði, heldur tóku menn líka á sig stórfelldar persónulegar ábyrgðir umfram sín hlutafjárframlög til að tryggja hag þessa fyrirtækis og styrkja þannig atvinnulífið á Siglufirði, sem vissulega var ekki vanþörf á. Þetta fyrirtæki hefur nú sannað gildi sitt og mun að sjálfsögðu leiða til þess, að fleiri slík fyrirtæki rísa upp og verksmiðjubyggð hús verða reist hér á landi í miklu ríkari mæli en hingað til hefur verið gert, þó auðvitað að því áskildu að nokkurn veginn gildi jafnræði á milli þeirra, sem byggja í verksmiðju, og hinna, sem gera það úti á vinnustað. Það er svo nú, að t.d. þegar Húseiningar á Siglufirði þurfa að fá 10 millj. kr. fyrir þau hús sem þær byggja, þá verða þær í leiðinni að senda ríkissjóði 2 millj. kr. ávísun. Þetta er að vísu ekki allt saman umfram það sem menn þurfa að borga þegar þeir byggja á byggingarstað, vegna þess að söluskattur er tekinn í tolli af timbri sem ekki fer til vinnslu, svo dæmi sé nefnt. Ég veit ekki nákvæmlega þetta hlutfall, en það er gífurlegt misræmi þarna á milli engu að síður. Þetta hefur mönnum auðvitað verið ljóst árum saman, og þau eru orðin allmörg árin sem ég hef t.d. reynt að berjast fyrir því í fjmrn. og hjá yfirvöldum að þetta yrði leiðrétt. Í rauninni viðurkenna allir að þarna sé um ósannindi að ræða. En kerfið er nú einu sinni þannig, að það er svo þungt í vöfunum, að það er eins og engin leið sé að róta við því. Það er ekki nema eitt vald sem það getur gert, og það er valdið sem við höfum hér. Við getum gert þetta með breytingu á lögum - ótvíræðri breytingu, þannig að kerfið geti ekki stöðvað réttlætið á þessu sviði, eins og það gerir á mörgum sviðum öðrum og torveldar mönnum athafnir. Og það er áreiðanlega eitt hið mikilvægasta, sem við getum gert í húsbyggingarmálum þessarar þjóðar, að stuðla að aukningu á rekstri eins og þeim sem hér um ræðir. Ég skal ekki orðlengja um þetta. Ég vona að þetta mál fái skjóta afgreiðslu í n. og síðar í þessari hv. deild.



Herra forseti. Frv. þetta var lagt fram á síðasta þingi, á útmánuðum í fyrra. Nú flytjum við það enn og þeir ásamt mér hv. þm. Geir Gunnarsson, Oddur Ólafsson, Hilmar Rósmundsson og Bragi Níelsson. Efni frv. er í aðalatriðum á þá leið, að stofnaður verði Fiskeldissjóður innan Framkvæmdastofnunar ríkisins.1., 2., 3., 4. og 5. gr. frv. lúta að þess háttar breytingum á Framkvæmdastofnun ríkisins sem rýma fyrir Fiskeldissjóði og gera ráð fyrir honum og rekstri hans innan stofnunarinnar. Í 6. gr. er kveðið um 9 millj. kr. framlag úr ríkissjóði til Fiskeldissjóðs með jöfnum greiðslum á næstu 5 árum, í fyrsta sinn á næsta ári. Það skal viðurkennt, að upphæðin og skipting á greiðslum kunna að vera nokkuð fjarri því sem við hæfi væri til þess að gera sjóðinn nógu virkan. Þar á ég beinlínis við það, að e.t.v. hefði átt að reikna þarna með hærri upphæðum. Í 7. gr. er gerð grein fyrir starfsemi sjóðsins í aðalatriðum og fjármögnun hans. Í 8. gr. er skilgreind ráðstöfun sjóðsins. 9. og 10. gr. lúta báðar að virkni sjóðsins og meðferð hans innan Framkvæmdastofnunar. Í framsögu minni með þessu frv. í fyrra gerði ég mjög svo lauslega grein fyrir þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið með fiskeldi hér á landi, og þeirri framtíð, sem sérfræðingar telja nú, m.a. að fenginni reynslu erlendis, að fiskeldi í sjó eigi fyrir sér. Að fiskrækt, fiskklaki og fiskeldi hefur verið unnið allmikið starf á landi hér, bæði á vegum veiðimálastjórnar og ekki síður, vil ég segja, á vegum ýmissa áhugasamra einstaklinga. Þessi fiskrækt hefur fyrst og fremst beinst að laxinum, en einnig lítils háttar að silungsrækt. Á liðnum árum hefur í grannlöndum okkar beggja vegna Atlantshafs og í Japan verið lokið tilraunum með fiskeldi í sjó, umfangsmiklum vísindalegum tilraunum, og fiskeldi í sjó er orðið að umfangsmiklum atvinnuvegi í Sovétríkjunum í Japan, í Kanada, á vesturströnd Bandaríkjanna og síðast, en ekki síst í Noregi. Ýmsum sögum fer af því, hversu gengið hafi tilraunir sem hafnar eru í Japan og í ýmsum löndum Suðaustur-Asíu með ræktun á sjávarfiskum. Þó er ljóst að í vissum greinum hafa þessar tilraunir tekist mjög vel, og einnig á því sviði hefur niðurstaða þessara tilrauna leitt til umfangsmikillar atvinnugreinar í fiskrækt, þó fyrst og fremst í ræktun á skelfiski og krabbadýrum. Á Bretlandi hefur þegar heppnast að loknum umfangsmiklum tilraunum að rækta ýmsar tegundir af flatfiski innan fjarða, og það svo, að fyrirtæki, sem starfa á því sviði, eru nú rekin með dágóðum ágóða. Hins vegar er það ljóst, að í sambandi við ræktun sjávarfiska er geysilega mikið verk enn óunnið í tilraunum. Hér á landi hófust fyrir nokkru merkilegar tilraunir með ræktun á laxfiskum með sjávareldi í huga. Þessar tilraunir hafa fyrst og fremst farið fram á vegum Líffræðistofnunar háskólans og Veiðimálastofnunarinnar. Þær hafa verið framkvæmdar að verulegu leyti í samstarfi við einkaaðila sem áhuga hafa haft á þessu sviði. Dr. Sigurður St. Helgason, prófessor í líffræði við háskólann, hefur unnið undanfarin 5 ár að rannsóknum á umhverfisáhrifum á laxfiska og þá einkum beint þessum rannsóknum sínum að tveimur tegundum, þ.e.a.s. laxinum og sjóbirtingnum. Tilraunirnar hafa í aðalatriðum miðað að því að finna hið rétta seltustig í uppeldisvatni og eldisvatni fyrir laxinn og hið rétta hitastig sem hæfði laxinum á hinum ýmsu aldursskeiðum til þess að örva vöxt hans. Í öðru lagi hafa þessir aðilar gert tilraun með kynblending af laxi, salmo salaris og salmo trutta, sem latínufróðir menn og líffræðingar leyfa sér að kalla sjóbirtinginn okkar eða urriðann, sjógengna urriða. Komið hefur í ljós að afkvæmi þessara tveggja laxfiska, sem þeir félagar hafa leyft sér að kalla laxbirting, er gætt þeim eiginleika að geta gengið miklu fyrr til sjávar eða þolað miklu fyrr seltu heldur en laxaseiðin. Þetta afkvæmi lax og sjóbirtings eða sjóbirtings og lax, eftir því hvað afstaða manna til réttlætismálanna kann að heimta að menn kalli það, er ófrjótt, og vegna þess að einstaklingarnir þurfa ekki að leggja orku í vöxt kynfæra, þá eykst þungi þeirra miklu fyrr, þeir þroskast miklu fyrr, og hægt er með þessari aðferð, sem fyrr gat, að byrja eldi í söltu vatni fyrr. Með því að stjórna seltumagni eldisvatnsins þannig, að sem næst komist blóðseltunni, og með því að halda hitastigi eldisvatnsins hæfilegu er talið að hægt sé að auka vaxtarhraða þessara laxfiska um helming. Komið hefur í ljós að við hin bestu skilyrði er fóðrunarkostnaður við slíkan búskap, við slíkan sporðfénað, um það bil einn þriðjungur og ekki meira af því sem ódýrast finnst í nokkrum öðrum búskap á jarðkringlu þessari. Tekist hefur að fá kíló af laxi úr röskum 4 kg af úrgangsfiski sem notaður er til eldis eða - þar sem það er gert - úr hakkaðri loðnu. Það var álit sérfræðinga þegar frv. þetta var lagt fram í fyrravor, að þannig hagaði til í kringum vort kalda land, að hvergi nema hérna við Suðurnesin væri hiti sjávar nægilegur til þess að tryggja ágætan árangur af laxeldi í óupphituðum sjó. Nú flutti annar þeirra sérfræðinga, sem mest hafa unnið að þessum málum og hugleitt þau, Eyjólfur Friðgeirsson fiskifræðingur, erindi í útvarpið í gær, þar sem hann greindi frá því, að hitamælingar, sem framkvæmdar hefðu verið síðustu þrjú árin í kringum landið, bentu til þess, að hvarvetna umhverfis landið væri mögulegt að ala lax í óupphituðum sjó. Þótt nokkuð skorti á að sjávarhiti væri nægilegur á norðanverðum Austfjörðum, fyrir Norðurlandinu og Vestfjörðum til þess að tryggja afbragðsárangur, þá væri sjávarhitinn eigi að síður nægilegur til þess að þetta væri hægt að gera. En til þess að tryggja afbragðsárangur þarf að vera hægt að koma sjávarhitanum eða hitanum á eldisvatninu upp í 9–12 gráður í lágmarki allt árið, en hann má ekki fara yfir 16 gráður að meðaltali. Nú hagar víða svo til í sjávarplássum þessa lands, að tiltækt er nægilegt heitt vatn, nægilegur jarðhiti til þess að hita upp á mjög ódýran hátt þann eldissjó sem þarf til þess að rækta mjög mikinn lax eða búa mjög vel á þessu sviði. Annars staðar er aðstaðan þannig, að kælivatnið frá vélum frystihúsanna mundi nægja til þess að hita upp verulegt magn af sjó upp í það hitastig sem þarf til þess að rækta þar í sjónum laxbirting eða lax. Og ljóst mál er, að með engu móti er fyrirsjáanlegt að við getum komið fiskúrgangi okkar, sem nú fer til mjölframleiðslu, og raunar ekki heldur loðnunni í þess háttar verð sem við getum fengið fyrir það með því að nota það sem fóður handa laxfiskum. Noregi, skilst mér, að nú sé svo komið, þar sem menn hafa náð lengst við laxeldi í sjó, að sum fiskiðjuverin, sem verja úrgangi sínum til laxeldis, fá allt að því jafnhátt verð fyrir úrgangsfiskinn, sem til fellur endanlega þegar búið er að breyta honum í lax, - allt að því jafnhátt verð fyrir úrgangsfiskinn og fyrir vöruna sem þeir selja á markað beint frá frystihúsunum. Nú er þar skemmst af að segja, að þessir tveir menn, sem ég hef nafngreint, þessir tveir sérfræðingar, sem ég nafngreindi hér í sambandi við tilraunirnar með fiskeldi í sjó, þeir Sigurður St. Helgason og Eyjólfur Friðgeirsson, hófust handa um það í fyrra að koma upp eldisstöð með heitum jarðsjó suður í Húsatóftum við Grindavík. Þetta gerðu þeir af eigin rammleik. Annar þeirra seldi íbúðina sína hér í Reykjavík til þess að geta flust þangað suður eftir og byrjað þessar tilraunir. Ætlun þeirra er að sannprófa núna með raunverulegum, praktískum tilraunum niðurstöðurnar af frumrannsóknum sínum, sem benda til þess að hægt sé að rækta fisk með þessum hætti með ágætum efnahagslegum árangri. Til þess arna hafa þeir fengið sáralítinn og raunar alls engan styrk af hálfu hins opinbera. Nú liggur í augum uppi að niðurstöðurnar af þessari tilraun þarna syðra eru þess háttar, að þjóðin öll er líkleg til þess að græða á þeim er þar að kemur, enda munu niðurstöðurnar verða öllum tiltækar er tilraunirnar hafa verið framkvæmdar. En fjárskortur hefur staðið þeim fyrir þrifum, þeir hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að gera þessa tilraun í eins stórum stíl og nauðsynlegt er. Að vísu hafa þeir notið ágætrar fyrirgreiðslu þeirra Grindvíkinga og stuðning útvegsmanna í Grindavík, sem gera sér fulla grein fyrir því, hvílíkt hagsmunamál er hér á ferðinni, ef það skyldi nú koma í ljós að hægt væri að breyta slóginu úr fiskinum þeirra og bræðslufiskinum í lax með þessum hætti og margfalda þannig verðmætið. Hugmyndir þeirra félaga í sambandi við útfærslu á tilraunastöðinni í Húsatóftum er sú, að á öllu sunnanverðu Reykjanesi kunni að verða hægt að nýta þann heita jarðsjó, er þar mun til falla í mjög stórum stíl í sambandi við fyrirhugaða saltvinnslu þar á nesinu, - breyta þessum jarðsjó í eldisvatn fyrir fiska. Talið er ákaflega auðvelt að útbúa stórar eldistjarnir eða eldislón á þessu svæði, þar sem auðvelt er að komast í gegnum djúpt hraunið niður á það dýpi sem þarf til þess að við fáum sjóinn inn jafnvel með sjávarföllum úr hafinu, og þarna höfum við möguleika á því að útbúa okkur á þennan hátt ótrúlega stór eldissvæði. Ég hirði ekki um í þessu sambandi að fara hér ítarlega út í hugmyndir þeirra og fyrirætlanir um það, með hvaða hætti við getum nýtt volgan jarðsjó á þessu svæði, en vil þó aðeins drepa á það, að þeir telja sig hafa vissu fyrir því, að í þeim sama eldissjó, þar sem við mundum ala upp dýrar fisktegundir og þá fyrst og fremst laxbirtinginn, þar gætum við ræktað bláhumar og ostrur jafnframt, og þá mundu þessar hræætur, sem eru ákaflega verðmætar á erlendum markaði, gegna ákveðinni þjónustu í eldisstöðvunum, þar sem þær mundu hreinsa botninn, éta af því sem á botninn fellur, eins og þessi dýr gera úti í hafinu. Þeir hafa einnig sagt mér frá þeim óskaplegu, furðulegu möguleikum sem falist gætu í notkun á volgum og ef svo má segja efnastýrðum eldissjó fyrir helstu fisktegundir okkar í sjónum í kringum landið. Ég leyfi mér, enda þótt mig minni að ég hafi ekki fengið formlega heimild hjá Sigurði St. Helgasyni til þess að hafa það eftir honum, en ætla þó að gera það eigi að síður, því að það hygg ég að muni vera meinlaust, en gæti verið fróðlegt fyrir hv. deildarþm., þá sagði hann mér frá tilraunum sem gerðar hafa verið í Kanada fyrst og fremst, en einnig talsvert í Englandi, til þess að finna kjörfæði þorsklirfunnar sem hún nærist á þær 3–4 vikur sem ráða úrslitum um það, hvort hrygning hjá þorskinum heppnast eða ekki. Það er komið undir hita sjávar og innihaldi af þeim lífrænu efnum, sem þorsklirfurnar þurfa, hvort hrygning þorskstofnsins við Suðurland heppnast eða misheppnast. Hann sagði mér, að með því að einbeita kröftum hæfra sérfræðinga að slíkri rannsókn og veita þá fé til slíkrar rannsóknar á að vera hægt að finna þessa kjörfæðu þorsklirfunnar. Ef við fyndum hana mundi eldistjörn með réttri sjávarblöndu og hitastigi, sem væri um það bil tveir hektarar, nægja til þess að tryggja fiskislóðina okkar árlega gegn misheppnaðri hrygningu. Það þyrfti ekki meira til þess að klekja þar út þorskhrognum og ala lirfurnar upp til þess aldurs sem þær væru ekki lengur ósjálfbjarga og gersamlega háðar sjávarstraumum og ástandi í hrygningarsjónum og óviðráðanleg náttúruöfl réðu þannig hvort hrygning stofnsins heppnaðist eða heppnaðist ekki. Ég spurði hann að því, hvort Kanadamenn og Bretar hefðu lagt mjög mikla fjármuni í rannsóknir af þessu tagi. Hann sagði að á mælikvarða okkar Íslendinga mundu það náttúrlega teljast fjármunir, en þessar þjóðir eiga ekki líf sitt undir viðgangi þorskstofnsins á sama hátt og við eigum okkar líf undir viðgangi þessa fiskstofns. Og þótt við legðum álíka vinnu og jafnvel tvöfalt meiri fjármuni en þessar þjóðir hafa lagt í slíkar tilraunir, þá hlyti það að teljast ákaflega góð fjárfesting. En eins og ég sagði fyrr, þá beinast þessar tilraunir, sem gerðar hafa verið hér, fyrst og fremst að ræktun á laxfiskum í vermdum sjó. Þær tilraunir má segja að séu í beinu framhaldi og eðlilegum tengslum við tilraunir sem hér hafa verið gerðar með klak og uppeldi á seiðum þessara fiska. Og þar erum við komnir það langt, Íslendingar, að það liggur í augum uppi og er óumdeilanlegt, að þær klakstöðvar og uppeldisstöðvar, sem við eigum fyrir í landinu, gætu séð fyrir öllum þeim seiðum, sem við þurfum til þess að ala upp með þessum hætti í vermdum sjó. Og ef við stöndum nú myndarlega að þessum málum, ef hið opinbera stendur myndarlega að þessum málum, þá kynni svo að fara, að við gætum með undraskjótum hætti breytt verulegum hluta af úrgangsfiski okkar og kannske þar með loðnunni í hina dýrustu söluvöru sem um getur á fiskmörkuðum heimsins, þar sem laxinn er. Með því að nota slógið og úrgangsfiskinn, sem fellur til í fiskiðjuverunum einum saman, gætum við framleitt þúsundir lesta af laxi. Og samkv. þessum djarfa útreikningi, sem ég leyfði mér að leggja fyrir okkur áðan, þar sem ég talaði um rösk 4 kg af loðnu sem breyttist í kg af laxi, væri náttúrlega komið upp í það, að spurning færi að verða hvort við ætluðum okkur ekki að offylla heimsmarkaðinn af laxi, sem mundi nema hundruðum þúsunda tonna ef við notuðum allan mjölfiskinn okkar til þess arna. En ég ítreka aðeins þetta í lokin, að af hálfu okkar flm. þessa frv. væri rétt að hið opinbera legði nú af mörkum fé og útvegaði fé í fyrsta lagi til þess að fullgera tilraunir, sem þegar eru vel á veg komnar, og eins til þess að opna fjárhagslega möguleika fyrir félög og einstaklinga til þess að nýta þá þekkingu, sem þegar er fengin, og vera víð því búin að nýta með sem skjótustum hætti niðurstöður af þeim rannsóknum sem nú er verið að gera þarna syðra og ég veit að mjög almennur áhugi er á meðal þeirra manna sem helst hafa haft áhuga á fiskræktarmálum. Ég talaði sérstaklega um möguleikana sem fælust í heita jarðsjónum við Reykjanes. Við eigum víðar á landinu möguleika á því að nálgast slíkan jarðvarma sem gæti aðstoðað okkur við það að hita upp sjóinn. Svo sem kunnugt er, á að vera hægt að ná í slíkan jarðvarma við Vestmannaeyjar og þar eiga að vera möguleikar á því að koma upp eldisþróm með tiltölulega auðveldum hætti. Mætti oss þá takast að slíta enn eina burst úr nösum þess sem eldunum stýrði í Vestmannaeyjum forðum. Í öxarfirði norður hófust myndarlega í sumar tilraunir á fiskeldi í lóninu mikla, sem við þeim blasir sem aka Tjörnesveginn, og gáfu mjög góða raun bara við það hitastig sem í lóninu er. En einnig þar á að vera ákaflega auðvelt að fá jarðhita til þess að verma upp sjóinn og einnig að stýra seltumagni í sjónum. Ef okkur gæti með þessum hætti auðnast að finna enn nýja leið til þess að nýta orkuna, sem þetta land hefur að bjóða, hitaorkuna, okkur til velferðar og auka nytsemi landsins fyrir duglegt og útsjónarsamt fólk, þá hygg ég að við ættum kannske ekki leið til þess að verja 900 millj. kr. betur á 5 árum heldur en þá sem gerð er grein fyrir í þessu frv.



Herra forseti. Mig langar aðeins að lýsa yfir stuðningi við meginefni þess máls sem hér er flutt. Ég er að vísu lítill aðdáandi Framkvæmdastofnunar ríkisins, tel hana nú fremur vera til óþurftar en hins gagnstæða, en engu að síður er „meningen god nok“, ef maður má sletta hér dönsku, og ég veit að fyrir flm. vakir að reyna að stuðla að framgangi þessa gífurlega mikilvæga máls sem fiskræktin án alls efa er. Mér leyfist kannske, af því að ég er nú búinn nokkuð á annan áratug að hafa nokkuð mikil tengsl við tilraunir með fiskrækt, að rekja það í örfáum orðum til viðbótar upplýsinga við það sem hv. ræðumaður, 4. þm. Norðurl. e., upplýsti okkur um. Var ræða hans öll vissulega hin fróðlegasta, og ég hygg í öllum meginefnum a.m.k. allt rétt með farið, þó að ég sé ekki alveg sannfærður um að 4 kg af loðnu mundu nægja til að ná kg af laxi. En þau yrðu e.t.v. ekki nema 6, og það munar ekki öllu miðað við það verðlag sem á henni er. Hitt er alveg rétt, að úrgangurinn úr frystihúsum er líka mjög nytsamlegur við eldi á fiski, og það hefur fiskræktarstöð, sem ég á aðild að, einmitt reynt. En þegar ræðumaður talaði áðan um hið merka starf sem þeir vinna nú, Sigurður St. Helgason og Eyjólfur Friðgeirsson, þá var það að vísu ekki alveg rétt hjá honum, að þeir hefðu byrjað við jafnslæmar aðstæður og maður gat ráðið af máli ræðumanns, því að aðrir menn byrjuðu á undan við miklu verri aðstæður, og það finnst mér að ekki megi gleymast, þó að ég viti að sá, sem ég tel að hafi kannske mest og best unnið að þessum málum, væri mér ekkert þakklátur fyrir það, ef hann heyrði til mín, að nefna nafn hans hér. Hann má þó ekki gleymast, og það er dr. Snorri heitinn Hallgrímsson sem hóf þessi störf með að vísu samstarfi við Kristin nokkurn Guðbrandsson og einn af hv. dm. sem nú er að vísu fjarverandi. Þeir hófu það starf þrír, Snorri, Kristinn og Oddur Ólafsson læknir.  Að því er varðar tilraunir t.d. með framleiðslu á laxbirtingi held ég að ég komist ekki hjá að mótmæla því, að þeir félagar Sigurður og Eyjólfur hafi búið það nafn til, því ég veit ekki betur en ég hafi gert það. Það má liggja á milli hluta en úr því að ég er hér staddur vil ég að það liggi fyrir. Tilraun með framleiðslu á laxbirtingi var gerð austur í Tungu í Landbroti aðallega, og ég er vafalaust sá eini hér inni sem hef borðað þennan fisk og fylgst með uppeldi hans, borðað hann kominn úr sjó, veiddi hann þar fyrir austan.  Ég ætla ekki að fara langt út í þessa sálma. Ég vil aðeins geta þess, að þetta verk er alveg ótrúlega erfitt. Það er auðvitað ekki mjög mikið sem á mér hefur mætt í því, en þó ýmislegt fjárhagslega í 10–12 ár. En það er einhvern veginn í okkar þjóðfélagi þannig, að það vantar alltaf punktinn yfir i-ið. Þegar þetta starf var vel á veg komið, - það eru tvær stórar eldisstöðvar sem þetta fyrirtæki á, önnur austur í Ölfusi, hin austur í Landbroti, sem mundi auðvitað kosta gífurlegt fé að koma upp núna, en þegar þurfti að leita til opinberra aðila með lánafyrirgreiðslu og slíkt, þegar var hægt að sýna fram á að það væri hægt að koma þessu á sæmilegan rekspöl með 10 millj. kr. láni, þá fengust auðvitað ekki nema 5 millj. og þá eftir dúk og disk, og fór mest í að borga afborganir af öðrum lánum. Eins er með þá núna, Sigurð St. Helgason og Eyjólf Friðgeirsson, að þá vantar - ég segi: smápening til að gera þetta sem hv. þm. Stefán Jónsson var að segja. Ég mundi halda að með nokkrum tugum milljóna gætu þeir gert þessa merkilegu tilraun. Jafnvel þó að það kostaði eins og einn mótorbátur, 30 tonna bátur, sem nú kostar yfir 100 millj., hví í ósköpunum getur þetta þjóðfélag ekki aðstoðað þessa ungu menn, sem m.a. selja íbúðir sínar til þess að reyna þetta? Eins og ég sagði áðan, hef ég fylgst með því, hvað þetta er gífurlega erfitt, hvað þetta kostar óhemjulega mikið starf, einmitt frumtilraunirnar. En það er líka rétt, sem kom fram áðan, að að því er varðaði eldið í fersku vatni er nægileg reynsla komin, og þess vegna eru það seltutilraunirnar og sjóeldið sem nú eru aðalatriðið. Og það höfðu þeir auðvitað líka hugsað um löngu á undan þessum ungu mönnum, bæði Snorri Hallgrímsson, Kristinn og Oddur Ólafsson, að ala fiska í sjó frá Reykjanesi, og þangað voru farnar margar ferðir einmitt til að skoða aðstæður og gera sér grein fyrir því, að hægt væri í svo gljúpu hrauni að grafa niður tjarnir. En það kostar auðvitað enn þá meira fé, ef ætti að gera það í talsvert stórum stíl. Mergurinn málsins er sá, að ég held að Alþ. ætti að hrista af sér slyðruorðið og með einhverjum hætti að tryggja það, að átak yrði gert sem svaraði til andvirðis, eins og ég sagði áðan, eins 30 tonna mótorbáts til þess að nýta þá aðstöðu, sem þegar er fyrir hendi, og til þess að hjálpa einmitt þeim mönnum, sem hér voru nefndir, til þess að gera þessar merku tilraunir. Það er enginn vafi á því, ekki minnsti, að þó að frumherjarnir hafi e.t.v. ekkert nema erfiðið út úr því, þá á þetta eftir að verða stór og mikill atvinnuvegur á Íslandi, kannske meiri atvinnuvegur, stærri og merkari en allur sjávarútvegurinn, vegna þess að auðvitað fer eins með auðæfi hafsins og vatnanna og önnur auðæfi lands, að það verður ræktun, en ekki rányrkja eða ofveiði, kannske veiði í takmörkuðu hólfi, sem mannkynið lifir á í framtíðinni. Auðvitað verður ræktun í höfum og vötnum alveg nákvæmlega eins og á þurrlendi, það vitum við allir. Það er spurning um, hvenær það verður, og auðvitað ættum við Íslendingar að vera þar í broddi fylkingar. Við ættum nú á þessu þingi að taka þetta líta skref, sem svarar kannske til andvirðis eins mótorbáts, til þess að tilraunir þessar verði örugglega gerðar, og þær munu bera mikinn árangur.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þessar umr. Þær hafa verið fróðlegar og ánægjulegar, ekki síst miðað við það sem berst okkur og talað er hinum megin við þilið. Ég tel ástæðu til að taka undir þetta mál, sem er mjög merkilegt, og ekki síst þakka fróðlega framsögu hv. 1. flm. Það er enginn vafi á því, að það stendur okkur fyrir þrifum, ef svo má að orði komast, ekki síst á þessu sviði og raunar mörgum fleiri, hvað lítið er sinnt raunverulega auknum rannsóknum og tilraunum. Það hefur víða komið fram, að við eigum á þessum sviðum mjög hæfa vísindamenn í auknum mæli á síðari árum, og þegar ég hef verið með þeim á ráðstefnum hefur alltaf komið fram, að það sem á hefur skort, er fjármagn. Þeir hafa frætt okkur um ýmsa mikilvæga þætti, sem þeir hafa verið að vinna að, og ýmsa mikla möguleika sem þjóð okkar hefur yfir að ráða ef rétt væri að staðið. Ég minnist þess að fyrir örfáum dögum kom einn af slíkum mönnum, sem nú er forstöðumaður Rannsóknastofnunar sjávarútvegsins, á fund í fjvn., og hann var einmitt að fræða okkur þar á skyldum tilraunum við það sem kom fram í framsögu hv. 1. flm. þessarar till. um mikilvægi þessara tilrauna. M.a. sagði hann okkur ítarlega frá því, sem er að gerast á Lóni í Öxarfirði, og það er sannarlega hugvekja og ætti að koma víða fram hvað þessir menn, bæði hann og fleiri, búa yfir mikilli þekkingu á þessu sviði og ætti raunar löngu að vera búið að taka fullt tillit til þess. Ég minnist þess í þessu sambandi, að það er merkileg tilraun sem hefur verið gerð vestur á Snæfellsnesi, í Lárósi, í sambandi við fiskeldi á þessu sviði sem hefur sannarlega borið mikinn árangur. Þar eru skilyrði sem sannarlega er hægt að nýta betur en gert er og hafa sannað ýmsa möguleika. Ég hef hlustað á marga áhugamenn á þessu sviði sem hafa verið að láta sig dreyma um víðtækara fiskeldi. Hafa verið tilnefndir staðir eins og Kolgrafafjörður og Hraunsfjörður á Snæfellsnesi sem væru vel fallnir sem vissar uppeldisstöðvar til slíkra rannsókna og tilrauna. Þetta er eitt af þeim málum sem mér finnst nauðsynlegt að við sameinumst um að reyna að þoka til betri vegar en þegar hefur gerst. Þegar hlustað er á okkar ágætu vísindamenn halda fyrirlestra og lýsa því, sem þeir eru að vinna að, og þeim miklu möguleikum, sem fyrir hendi eru, þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig: Hvernig stendur á því, að þjóð eins og Íslendingar, sem á allt sitt undir því að framleiða það sem hafið í kringum landið fyrst og fremst býður upp á, sinnir ekki betur en gert hefur verið þessu hlutverki. Þess vegna vil ég taka undir með flm. þessa frv. um nauðsyn þess, að menn fari nú að sinna þessum málum á réttan hátt með því að stuðla að auknu fjármagni, svo að það skili sér betur en gert hefur frá þeim ágætu mönnum sem við eigum marga góða á þessu sviði í landi okkar.



Herra forseti. Þó ekki væri til annars en að geta þess, sem mér láðist í lok framsöguræðu minnar, að ég óska þess að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn., vil ég segja örfá orð. En í leiðinni harma ég að ég skyldi ekki kveða enn fastar að orði heldur en ég gerði um aðdáun mína á þeim einstaklingum sem lagt hafa fé og tíma í tilraunir, eins og þeir dr. Snorri Hallgrímsson og félagar gerðu og eins og hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson hefur gert, - tilraunir í sambandi við fiskræktarmálin, og þá dýrðlegu elju sem þessir menn hafa lagt ofan á allt annað í það að vekja athygli manna á þeim möguleikum, sem felast á þessu sviði, og á þeim lífstilgangi og þeirri lífsfyllingu sem gæti legið í því að helga líf sitt slíkum málum til að auka gæði þessa lands okkar.