Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Gíslason) : Þegar sáttmálinn var gerður við Danmörku 1918 um samband landanna, var eitt af ákvæðum hans það, að Danir eru skyldir að fara með utanríkismál Íslands í umboði þess um það skeið, sem samningurinn átti að vera í gildi. Áður höfðu Danir farið með utanríkismál okkar sem sín eigin mál, Þótt við hefðum aldrei viðurkennt rétt þeirra til þess. Svo skeður það, að Danmörk er hernumin, og Alþ. ályktar að taka utanríkismálin í okkar hendur, sem af Alþ. var talið óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að gera. En það þýðir í sjálfu sér það, að þá verðum við upp á okkar ábyrgð að rækja þessi störf, sem Danir höfðu annars haft á hendi fyrir okkur. Þegar þannig var komið, þótti ríkisstj. ekki hlýða annað en sett yrðu l. og reglur um það, hvernig þessari þjónustu skyldi hagað. Ríkisstj. gaf þess vegna út bráðabirgðal. 8. júní 1940 um þessi mál. Þau bráðabirgðal. voru svo lögð fyrir Alþ. og eru nú hér til umr. Þetta frv. hefur farið í gegnum Nd. Sú d. hefur gert á því nokkrar breyt., en það eru allt orðalagsbreyt., nema breyt. á 1. gr., sem er nýtt ákvæði um, að utanríkisráðuneyti skuli setja á stofn í Reykjavík, en í frv. stj. var ekkert um þetta. Allshn. þessarar d. hefur athugað frv. og. orðið ásátt um að mæla með því, að það verði samþ. óbreytt. Þar á meðal taldi n. rétt, að nauðsynlegt væri, að ákvæði væri sett í frv. um, að stofnað yrði sérstakt utanríkisráðuneyti. Ég skal geta þess, að í frv. eru ákvæði um að heimila ríkisstj. að ákveða með tilskipun, hvar skuli vera sendiráð og ræðismenn. Í framkvæmd hefur þetta enn sem komið er orðið þannig, að sett hafa verið á stofn sendiráð í Stokkhólmi og London, en áður var aðeins eitt sendiráð til, þ. e. sendiráðið í Kaupmannahöfn. Auk þess hefur verið skipaður aðalræðismaður í New York. Enn fremur er ákvæði í þessu frv. um konsúla og ræðismenn, bæði þá, sem ríkisstj. sendir út, og að henni sé heimilt að skipa ræðismenn í öðrum löndum, búsetta þar. Loks eru ákvæði um laun þessara manna. Sendiherrar skulu hafa 10 þús. kr. árslaun, sendifulltrúar 8 þúsund og útsendir ræðismenn 4200. Er auk þess gert ráð fyrir, að þeim verði veitt launauppbót, eftir því sem nauðsynlegt verður talið á hverjum stað. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. Eins og ég sagði áðan, leggur n. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er komið frá Nd. Það barst landbn., sem tók málið til flutnings frá búnaðarþingi, en til búnaðarþings kom Það frá ríkisstj., sem hafði látið sandgræðslustjóra, búnaðarmálastjóra og Magnús Torfason fyrrv. sýslumann undirbúa málið. Í frv. er gert ráð fyrir, að hægara sé um vik að taka til starfa og hefta sandfok en áður var. Áður var það svo, að það var nær útilokað nema með sérstökum l. í hvert skipti að hefta sandfok, nema fullt samkomulag næðist milli jarðareigenda og hins opinbera. En hér er gert ráð fyrir, að ráðh. sé heimilt, að fengnu áliti Búnaðarfélags Íslands, að taka land eignarnámi, sem er að blása upp, til þess að hefta sandfokið, enda komi fullar bætur fyrir og það fari fram samkv. l. um eignarnám. Það eru víða landsvæði, sem meira og minna liggja undir skemmdum vegna sandfoks, en einstaklingar hafa ekki opin augun fyrir að gera ráðstafanir til að hefta sandfokið, meðfram af því, að þótt sandfok sé á því, þá er landið notað til beitar, sem eigendurnir telja sig ekki geta misst. Annað aðalatriði frv. er það, að hið opinbera geti fylgzt með því og gert sínar ráðstafanir, ef hætta er talin á sandfoki vegna ofbeitar á land. Það er gert ráð fyrir, að sandgræðslustjóri fylgist með þessu og tilkynni Búnaðarfélagi Íslands, ef hann telur hættu á uppblæstri. Er síðan gert ráð fyrir, að Búnaðarfélag Íslands láti framkvæma ítölu í landið, þannig að ákveðið sé, hvað mörgu fé megi beita á landið og því skipt milli þeirra aðila, sem hlut eiga að máli. Þetta ákvæði er nýtt í frv. og er áreiðanlega til mikilla bóta. Í sambandi við þetta atriði er eina brtt. n. Það lítur svo út, sem það hafi ekki verið athugað, þegar frv. var samið, að þessi ítala geti þurft að fara fram í lönd, sem fleiri hreppar eiga saman, eins og sum afréttarlönd. Brtt. n. er gerð til þess að kveða skýrt á um það, hvernig skuli að farið, þegar svo stendur á. Ég skal ekki hafa, þessi orð fleiri. Ég lít sjálfur svo á, að þetta mál sé sjálfsagt og eigi að ná. fram að ganga. Vænti ég þess, að hv. d. líti sömu augum á það.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Eins og grg. ber með sér, er frv. þetta flutt samkv. beiðni félmrh., og er efni þess á þá leið, að auka þurfi framlög, sem ríkissjóði og bæjar- og sveitarsjóðum beri að leggja fram, sem dýrtíðinni nemur, til byggingarsjóðs og verkamannabústaða. Samkv. l., sem gilt hafa, hafa verið greiddar 2 kr. á hvern íbúa í kaupstað. Þessi till., sem hér er gerð, er í samræmi við gerðir Alþ. um byggingar- og landnámssjóð, þar sem hækkunin er í fyrsta lagi samkv. dýrtíðinni og þar að auki önnur framlög. Hins vegar er nú ekki hægt að byggja án þess að auka þessa sjóði samkv. dýrtíðinni, því að allur kostnaður hefur aukizt meira en sem nemur dýrtíðinni. Þar sem byggingarefni er nú lítt fáanlegt, eru ekki líkindi til þess, að byggt verði á næstu árum. En þrátt fyrir það er það almenn skoðun, að því meira þurfi að byggja, þegar möguleikar verða til þess, og er því mjög nauðsynlegt að efla þessa sjóði, til þess að hægt verði að grípa til þeirra, þegar byggingar geta hafizt. Ég hef þá getið frv. með þessum fáu orðum. En ég skal geta þess, að hv. 2. þm. S.-M. er með fyrirvara. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir, að hann geri grein fyrir sinni afstöðu. En meiri hl. n. er sammála um, að rétt sé að samþ. till. í samræmi við hliðstæðar till., sem hafa verið gerðar á Alþ.



Ég skal ekki segja mikið um þetta mál, sem flutt er hér af hv. n. Ég veit ekki, hvers vegna hér er ekki höfð vísitala fyrir hækkun byggingarkostnaðar, sem árlega liggur fyrir. Vísitala kauplagsn. felur alls ekki í sér hækkun byggingarkostnaðar og er því í algerðu ósamræmi við hann. Þegar við í landbn. tókum upp í heimild, að það yrði greidd dýrtíðaruppbót á byggingarstyrk til einstaklinga, er fengu styrk af nýbýlanefnd, miðuðum við við vísitölu byggingarkostnaðar, og eins ætti hér að vera.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Þessi ræða hv. 1. þm. N.-M. gefur mér ekki tilefni til langrar ræðu. Að sjálfsögðu getur n. athugað þetta, hvort það er rétt að breyta þessu, og mundi hún þá gera það í samráði við ráðh. Hitt er ekki alveg víst, hvor talan yrði hærri, ef farið yrði að miða við sérstaka byggingarkostnaðarvísitölu annars vegar og svo hina almennu vísitölu hins vegar.



Herra forseti! Mér dettur í hug, þegar svona frv. kemur fram, að beina þeirri spurningu til allshn., hvort hún yfirleitt sé þeirrar skoðunar, að framlög til verklegra framkvæmda þurfi sams konar aðgerða eins og hér er fyrirhugað með þessu frv. Mér virðist það geta komið til með að skipta allmiklu máli, þegar fé er veitt til verklegra framkvæmda, hvað miklu minna verður úr krónunni sökum hinnar hækkandi vísitölu, en þó vitanlega ekki alltaf vegna byggingarvísitölunnar, heldur einnig hinnar, sem hv. 1. þm. N.-M. minntist á. Ég vildi gjarnan heyra álit frsm. n. um þetta atriði.

Ég skildi ekki vel, hvað hv. þm, átti við

. Ég meinti það, að ég vildi gjarnan heyra álit frsm. n. um það, hvort n. liti þannig á, að fjárframlög til verklegra framkvæmda, sem nú eru í 1. eða kynnu að verða eftir þetta þing, eigi að fá svipaðar aðgerðir eins og byggingarsjóður fyrir verkamannabústaði á að fá eftir þessu frv. Ég vona, að hv. þm. skilji nú, hvað ég á við.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Það liggur í augum uppi, að ég get ekki svarað þessu f. h. n. og rætt sérstaklega þessa hlið málsins. Ég hef ekkert umboð til að túlka skoðanir annarra manna í n. Hvað áhrærir sjálft frv., þá skil ég það svo, að fari þannig, að ekki verði hægt að grípa til framkvæmda, verði þetta fé lagt til hliðar og geymt þar til möguleikar verða til framkvæmda. Ég skal geta þess, að nú hefur verið útbýtt nál. fjvn., og eru þar mjög auknar upphæðir til verklegra framkvæmda, sem jafnvel er gert ráð fyrir, að ekki verði hægt að framkvæma á þessu ári, og mér skilst á því nál., að það beri að leggja slíkar fjárhæðir til hliðar, þar til heppilegri tímar verða til framkvæmda. Ég býst við, að þetta sé í samræmi við þá stefnu, sem virðist ríkja í þinginu, að verði ekki hægt að framkvæma það, sem nú er áætlað, þá skuli slíkar upphæðir geymast til betri tíma.



Ég ætla einungis að segja fáein orð, af því að mér virðist frsm. n. ekki hafa svarað því, sem hv. þm. Vestm. spurði um. Ég vil því endurtaka spurningu hans eins og mér virtist hún koma fram. En mér virtist hún á þá leið, að þar sem ákveðin væri í l. einhver upphæð, sem ríkissjóður átti að greiða, áður en dýrtíðin kom, skyldi nú greitt samkv. vísitölu úr ríkissjóði til þessara framkvæmda. Við skulum taka til dæmis hafnargerð, segjum, að 1. mæli svo fyrir, að ríkissjóður eigi að greiða 300 þús. kr. til hafnargerðarinnar og l. hafi verið samin áður en stríðið byrjaði. Þá er spurningin, hvort það sé meining allshn., að ríkissjóður fari að leggja fram til viðbótar þá upphæð, sem nemur hækkun dýrtíðarinnar. Þetta virðist mér vera það, sem hv. þm. Vestm. gat um, en ekki það, hvort það ætti að leggja þetta fé til hliðar þar til hægt yrði að hefja framkvæmd verksins. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um þetta hjá hv. frsm. allshn.



Ég hef lagt þessu frv. lið. Ég veit, að það ástand hefur nú orðið til í landinu, að ekki er framkvæmanlegt að hefja neinar byggingar að svo stöddu, bæði vegna þess, að allt byggingarefni er nú óhæfilega dýrt, og eins vegna hins, að það er ófáanlegt eins og ástandið er. En þegar styrjöldinni er lokið, hvenær sem það verður, er nauðsynlegt, að hægt verði að byggja, bæði til sjávar og sveita. Það hefur að nokkru leyti verið séð fyrir þessu með ýmsum frv., t. d. með frv. um byggingar- og landnámssjóð. Ég álít, að nákvæmlega hið sama eigi að gilda um þetta mál, sem hér liggur fyrir, og að þessir sjóðir eigi að njóta sömu fríðinda. Samkv. gildandi 1. er gert ráð fyrir, að lagðar séu fram 2 kr. fyrir hvern íbúa, eða um 120 þús. kr. til þessara sjóða. Þessir sjóðir eiga svo aftur að lána út fé til þeirra, sem ráðast í byggingar. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að ráðizt verði í neinar byggingar á þessu ári, og ef til vill ekki á næstu árum, en það er hins vegar mikils virði að hafa eitthvert fé handbært, þegar að því kemur, að hægt er að laga eitthvað fyrir sér.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Ég ætla aðeins að segja fáein orð út af ræðum hv. þm. Vestm. og hv. þm. Hafnf. Ég vil taka það fram, að ég hef ekkert vald til þess að lýsa yfir skoðun n. um þetta atriði. Ég geri ráð fyrir, að dýrtíðaruppbót verði greidd, þar sem þess er getið í l., að svo skuli gert. En í flestum tilfellum verða menn að gera það upp við sig sjálfa, hvort það er réttlátt eða ekki. Hér er borið fram frv., sem felur það í sér, að greidd sé dýrtíðaruppbót á verk, sem ekki eru líkur til, að verði unnin á þessu ári, eins og byggingar í sveitum, og sé ég ekki að það geri neinn mismun, úr því horfið er að þessari stefnu.



Eins og frsm. n. gat um, þá hef ég verið með fyrirvara á þann hátt, að til allshn. komu tilmæli frá hæstv. ráðh. um, að n. flytti frv. Ég fyrir mitt leyti vildi ekki skorast undan því, en hins vegar vildi ég áskilja mér rétt til þess að bera fram brtt. og til þess að vera á móti frv. Með þessari lagabreyt., sem hér er farið fram á, eru lagðar byrðar á herðar ríkissjóðs og bæjarsjóða, sem ég veit ekki til, að bæjarsjóðir hafi óskað eftir. Ég vil taka til dæmis það bæjarfélag, þar sem ég á heima, Norðfjörð. Þar er að vísu til byggingarsjóður, en hann hefur ekki verið notaður vegna þess, að þar er engin þörf fyrir byggingar. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að leggja aukaskatt á þá kaupstaði, sem ekki þurfa nauðsynlega að byggja. Ég minntist á það í n., að rétt væri að senda frv. bæjarstj. Reykjavíkur til umsagnar, en það hefur ekki verið gert, og teldi ég eðlilegt, að það yrði gert milli umr. Ég vildi láta þetta koma fram við 1. umr., að öðru leyti mun ég lofa frv. til 2. umr. En eins og málið er undirbúið mun ég ekki geta fylgt því lengra, nema á því verði gerðar einhverjar breyt., bæði að því er snertir það atriði, sem hv. 1. þm. N.-M. minntist á, og þó sérstaklega hitt, að ég tel ekki nauðsynlegt, að þessi ákvæði gildi um allar bæjarstjórnir