Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að vekja athygli á hvernig Ríkisútvarpið - hljóðvarp hagaði fréttaflutningi sínum í kvöld, - fréttaflutningi af því, sem helst er nú að gerast eða var að gerast í dag, bæði á hv. Alþ. og einnig hjá Verðlagsráði sjávarútvegsins að því er varðaði fiskverðsákvörðun. Í kvöldfréttatíma útvarpsins voru viðtöl við þrjá ráðh., en afstaða stjórnarandstöðu komst lítt að í þessum fréttatíma. Fyrst er viðtal við hæstv. iðnrh., Hjörleif Guttormsson, um orkujöfnunargjaldið sem hér hefur verið til umr. í hv. d. í dag og verður áfram til umr. í kvöld. Þetta var langt og ítarlegt viðtal. Þá var viðtal við hæstv. sjútvrh., Steingrím Hermannsson, um fiskverðið svo og fulltrúa Sambandsins í Verðlagsráði sem manni virðist að sé sérstakur fulltrúi ríkisstj. í því ráði. Svo er klykkt út með viðtali við hæstv. viðskrh., Tómas Árnason, um gengisfellinguna sem framkvæmd var í dag. Í þessu viðtali hélst hæstv. ráðh. uppi að segja að yfirlýsingar hans í dagblaðinu Vísi fyrr í dag um hvort gengisfelling yrði væru ekki í neinu ósamræmi við það sem svo varð um hádegisbilið. - Þetta er e.t.v. það alvarlegasta, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér slíkar skröksögur eins og hann viðhafði í dagblaðinu Vísi í morgun. Þar var hæstv. ráðh. spurður hvort hann sem yfirmaður bankamála mundi samþykkja ef Seðlabankinn ákvæði gengisfellingu, og var svar hans stutt og laggott: Nei. - Í viðtalinu hélt hann að vísu fram, að um þetta hefði ekki verið vitað fyrr en rétt fyrir hádegið. En það var viðtal við hæstv. ráðh. líka í sjónvarpinu þar sem hann sagði í lok viðtalsins að um þetta hefði verið vitað í gærkvöld. Herra forseti. Ég veit að það er mikið annríki á Alþ. nú og ég skal því ekki hafa þessi orð mín miklu fleiri. En ég taldi nauðsynlegt að vekja athygli á þessum fréttaflutningi og lýsa óánægju minni með framkvæmd mála. Ég er í sjálfu sér ekki að finna að því að viðtöl, og þau mega vera löng og ítarleg, séu höfð við ráðh. En það er lágmarkskrafa til opinberra fjölmiðla að þeir sjái til þess, að sjónarmið stjórnarandstöðu komi jafnt fram sem sjónarmið ríkisstj.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir orð hv. 3. þm. Reykn. um fréttaflutning Ríkisútvarpsins - hljóðvarps í kvöld. Hann skipti fréttaflutningi þess í tvennt. Annars vegar var um að ræða fréttir frá Alþ. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að gera neinar aths. við fréttaflutning frá umr. héðan þó svo að hann væri heldur klaufalegur, en það er ekki ástæða til að gera aths. við fréttir þó klaufalega sé frá þeim gengið. Hitt tel ég vera miklu alvarlegri mistök, og vil ég telja það mistök hjá fréttastofu útvarpsins, að þegar um er að ræða jafnviðkvæm og umdeild mál og öllum hlýtur að vera ljóst að 2% hækkun á söluskatti og gengisfelling hljóta að vera skuli aðeins þrír ráðh. vera leiddir fram í viðtölum í fréttatíma útvarpsins. Ég tek það t.d. fram, að einn ráðh. fullyrti í fréttatíma útvarpsins í kvöld að frv. það, sem hér er nú á dagskrá um 2% hækkun á söluskatti, væri byggt á tillögum Alþfl. sem hann hefði flutt í þingi, sem er vitaskuld argasta fjarstæða og hreinn tilbúningur. Mér finnst ástæða til að benda á að það er æskilegt, þegar viðtöl eru tekin um jafnmikil ágreiningsmál og hér er um að ræða, að þá fái stjórnarandstaðan að koma sínum viðhorfum fram í sama fréttatíma og viðtöl eru tekin við málsvara ríkisstj. Sjálfsagt er tilgangurinn hjá útvarpinu að bæta úr þessu síðar með því að gefa fulltrúum stjórnarandstöðunnar kost á að tjá sig um málin. En það er undir öllum kringumstæðum farsælast að rætt sé við stjórn og stjórnarandstöðu nokkurn veginn jafnharðan um slík mál. Ég held að þetta sé því miður ekki í fyrsta sinn sem þurft hefur að gera aths. við svona mál, þó svo að ég vilji taka fram að það heyrir til hreinna undantekninga, til allrar hamingju vil ég segja, að fréttastofu útvarpsins verði slík mistök á. Ég er sannfærður um að þetta eru mistök sem ekki eru með vilja gerð. Hins vegar hlýtur það að sjálfsögðu að vera nokkuð erfitt hlutverk að vera í senn varaþingmaður fyrir einn af stjórnarflokkunum og í hlutverki spyrils við fréttastofu útvarpsins og spyrja sömu ráðh. og viðkomandi varaþingmaður hlýtur að styðja. Það má enginn skilja orð mín þannig, að ég telji að þessi tiltekni fréttamaður hafi farið neitt út fyrir sitt verksvið, en þetta hlýtur ótvírætt að vera nokkuð erfitt hlutverk. Að lokum vil ég benda á, hæstv. forseti, að enda þótt menn séu saman í ríkisstj. gildir ekki sama um stjórnarandstöðu nema um tiltekin mál. Því er eðlilegt, ef á að kynna sjónarmið stjórnarandstöðu og ríkisstj. í einhverjum tilteknum málum þar sem stjórnarandstaða er ekki með sameiginlega afstöðu, að báðum eða öllum stjórnarandstöðuflokkum verði gefinn kostur á að kynna sjónarmið sín, svo fremi að stjórnarandstaðan sé ekki sammála um afstöðu til mála. Á þetta hefur því miður oft viljað skorta í ríkisfjölmiðlunum þegar leiddir hafa verið fram annars vegar málsvari ríkisstj., samsteypustjórnar þar sem flokkar standa saman um afstöðu, en hins vegar hefur verið látið nægja að taka sem málsvara stjórnarandstöðu fulltrúa eins flokks, þó kannske þrír flokkar hafi verið í stjórnarandstöðunni eða þá tveir og vitað sé að stjórnarandstöðuflokkarnir séu ekki samferða í skoðunum. Þetta er ábending sem ég vildi láta koma fram hér.



Herra forseti. Vegna þeirrar umr., sem hér á sér stað utan dagskrár og er mjög réttmæt að mínu mati, vil ég láta það koma mjög skýrt fram, að í fréttareglum Ríkisútvarpsins, sem fréttastofu Ríkisútvarps ber að starfa eftir, er þess rækilega getið að þegar fjallað er um mál eins og var gert í fréttatíma útvarpsins í kvöld skuli leita álits allra aðila. Þetta hefur verið sú gullvæga regla sem notuð hefur verið á fréttastofu útvarps og fréttastofu sjónvarps frá því að ég kynntist a.m.k. fréttastofu hljóðvarps fyrir u.þ.b. 17 árum. Ég held að fréttastofa hljóðvarps hafi að undanförnu rækt sitt hlutverk mjög vel, og ég lít svo á að þetta atvik í fréttatímanum í kvöld hafi verið meira slys en hitt. Ég er nánast sannfærður um að það mun vera ætlun fréttastofu hljóðvarps að leita álits stjórnarandstöðunnar á þeim málum sem fjallað var um í fréttatímanum. Hins vegar tel ég að raunverulega hafi átt sér stað nokkuð óvenjulegur atburður í fréttatíma útvarps í kvöld, þar sem rætt er við þrjá ráðh. um þrjú mjög veigamikil mál, einhver veigamestu mál sem komið hafa upp á þessu þingi í vetur, án þess að leitað væri álits stjórnarandstöðu að verulegu gagni. Og það sem ég tel alvarlegast, er að hæstv. viðskrh. skyldi komast upp með það í fréttatíma bæði hljóðvarps og sjónvarps og komast tiltölulega heilskinnaður frá fréttamönnum með að afneita því að um gengisfellingu hafi verið að ræða. Ég hef sjálfur sjaldan heyrt annan eins málflutning og hæstv. ráðh. í útvarpi og sjónvarpi í dag.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um tímabundið olíugjald til fiskiskipa. Frv. þetta er að sjálfsögðu flutt í tengslum við þá ákvörðun um fiskverð sem tekin var fyrir hádegi. Sú ákvörðun á sér nokkuð langan aðdraganda. Í janúar náðust samningar um fiskverð sem fólu í sér lækkun olíugjalds úr 9% í 5%, hækkun fiskverðs um 7% til kaupanda og hækkun fiskverðs til skipta um 11%. Í því samkomulagi, sem þá var gert með öllum aðilum, var uppsagnarákvæði. Tveir aðilar notuðu sér uppsagnarákvæði eftir 1. mars s.l.: annars vegar fiskvinnslan, sem taldi að grundvöllur væri brostinn fyrir því fiskverði, sem ákveðið hafði verið, og lagði til verulega lækkun á fiskverði, og hins vegar sjómenn, sem töldu grundvöll brostinn vegna þeirra launahækkana sem orðið höfðu í landi 1. mars, sem voru 6.67%. Mjög hefur gengið erfiðlega að ná samkomulagi í þessari deilu, sem kannske má ljóst vera þegar svo mikið ber á milli. - Fulltrúi útgerðar sagði ekki upp samningnum. Má. e.t.v. draga þá ályktun af þessu, að hann hafi talið grundvöll til áframhaldandi rekstrar fiskiskipa. Þrátt fyrir mjög margar tilraunir og miklar og viðræðufundi stóð málið svo allt fram á síðustu daga að ekki náðist samstaða. Til greina kom að oddamaður úrskurðaði, svo sem gerst hefur áður. Mér þótti það óráðlegt, enda lágu fyrir yfirlýsingar frá samningsaðilum að þeir mundu ganga af fundi, ef sá háttur yrði upp tekinn, og ekki taka þátt í verðákvörðun á vegum Verðlagsráðs. Mér sýnist það hið mesta óráð að brjóta þannig niður þennan vettvang verðákvörðunar, sem þó hefur haldist í 18 ár og ekki sjáanlegt að annar betri sé fyrir hendi. Ég tel hyggilegra að menn setjist niður og teiti að öðrum leiðum til breytinga. Í morgun, eins og ég sagði, var fiskverð ákveðið. Í því felst í fyrsta lagi að fiskverð er hækkað um 1.5%, sem felur í sér u.þ.b. 1.7% hækkun til fiskkaupenda, olíugjald er lækkað um 2.5%, þ.e. úr 5% í 2.5%, og fiskverð jafnframt hækkað að sama skapi á móti. Út úr þessu kemur því samtals 4% hækkun á fiskverði til sjómanna til skipta, u.þ.b. 1.7% hækkun til fiskvinnslunnar og u.þ.b. 0.6% auknar tekjur til útgerðar. Að þessari ákvörðun stóðu oddamaður og annar fulltrúi fiskvinnslunnar, en atkvæði á móti greiddi fulltrúi útgerðar. Hjá sátu hinn fulltrúi fiskvinnslunnar og fulltrúi sjómanna. Ég vil leiðrétta það, sem er rangt í grg. með frv. og stendur á annarri síðu, að fulltrúar fiskkaupenda vilji samþykkja þessa niðurstöðu. Þar á að sjálfsögðu að standa: annar fulltrúi fiskkaupenda vill samþykkja þessa niðurstöðu. Ég vil taka fram, þar sem komið hefur í fréttum að ákvörðun um lækkun olíugjalds hafi verið tekin að kröfu ríkisstj., að þetta er rangt. Ég lagði á það mjög mikla áherslu að leitað yrði allra ráða til að ná breiðari samstöðu um þessa verðákvörðun. Var það reynt allt fram eftir þessum morgni, en tókst ekki. Sjómenn stóðu mjög ákveðnir á þeirri kröfu sinni, að fiskverð hækkaði um 6.67%, og vísuðu frá allri viðleitni til þess að þeir létu aðra fiskverðsákvörðun afskiptalausa eða sætu hjá nema til kæmi veruleg lækkun á olíugjaldi. Ég vil einnig taka það fram að fiskkaupendur töldu að frekari hækkun á fiskverði væri útilokuð frá þeirra sjónarmiði, nema þá að meiri gengisbreyting væri þeim tryggð. Því var það svo, að þessi niðurstaða, sem ég hef nú lýst, virtist best, og ég er sannfærður um að hún var eina leiðin út úr þessari viðkvæmu deilu án þess að oddamaður úrskurðaði. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að undanfarnar vikur hafa farið fram ítarlegar athuganir á vegum Þjóðhagsstofnunar og einnig sjútvrn. á afkomu fiskvinnslunnar. Ég sagði áðan að fiskkaupendur sögðu upp samningi um fiskverð þar sem þeir töldu grundvöll brostinn fyrir því fiskverði sem ákveðið var í janúar. Ég hygg að þetta hafi komið ýmsum á óvart. Og ég verð áð segja að þær athuganir, sem fram hafa farið, hafa bent til þess að fullyrðingar fiskkaupenda séu á töluverðum rökum reistar. E.t.v. er þeirri þróun, sem orðið hefur á síðasta ári, best lýst með því að á árinu 1979 hækkar hráefni um u.þ.b. 55% og laun svipað, á sama tíma og verð fyrir framleiðsluna hækkar aðeins um 30%. Ég hygg að í hnotskurn sé með þessum tölum lýst þeirri þróun sem orðið hefur. Hitt er þó jafnframt ljóst, að fleiri þættir eiga hlut að máli. Svo virðist sem töluvert óhagstæðari samsetning aflans hafi valdið fiskkaupendum verulegu óhagræði. Einnig kemur fram, að á fyrstu mánuðum þessa árs hefur framlegð í frystiiðnaðinum mjög fallið og er að mati Þjóðhagsstofnunar komin niður í að meðaltali í 12–15 bestu húsunum í kringum 14–15%. Ég hygg að allir geti verið sammála um að sú framlegð er of lág. - Ég get þess hér til skýringar fyrir þá sem ekki eru vanir því hugtaki, að í hugtakinu „framlegð“ felst kostnaður hráefnis, umbúða og vinnulauna og gefur þá til kynna hve mikið er eftir fyrir öllum öðrum kostnaði fyrirtækisins. Ég hygg að það liggi í hlutarins eðli, að framlegð án þess að lausaskuldir séu mjög miklar þarf að vera 18–20% að lágmarki. Þess vegna var jafnframt hafin athugun á því, hvort eitthvað væri unnt að gera til að rétta nokkuð hlut fiskvinnslunnar. Samkomutag náðist um vissa slíka þætti sem kannske vega ekki mikið hver, en sýna þó viðleitni í þá átt. Ákveðið hefur verið í fyrsta lagi að lækka vexti Fiskveiðasjóðs úr 5.5% í 4.5%. Fyrrv. sjútvrh. gaf fyrirheit um lækkun niður í 3%. En ég verð að segja eins og er, að ég sá enga leið til að ná vöxtum svo langt niður án þess að stofna eiginfjárstöðu Fiskveiðasjóðs í verulega hættu. Fiskveiðasjóður fær innlent fjármagn, fyrst og fremst frá lífeyrissjóðum. En við lífeyrissjóði er samningur nú um að þeir skuli fá hálfu prósenti hærri vexti greidda en eru almennt á verðbréfum ríkissjóðs. Vextir þar eru 3.5%, en lífeyrissjóðirnir fá greidda 4% vexti. Lán þessi hefur Framkvæmdasjóður tekið. Hann hefur fyrir sinn snúð tekið 1% og jafnframt í lántökugjald 2%, sem jafnar sig út með nokkurn veginn 0.2% á 15 árum. En ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að þessir vextir Framkvæmdasjóðs verði felldir brott, enda er hér um algerlega áhættulaus endurlán að ræða. Úr þessu má leysa á þann máta, að annaðhvort taki sjóður eins og Fiskveiðasjóður lánið beint eða Framkvæmdasjóður annist áfram þá milligöngu, en felli niður slíka vaxtainnheimtu, sem ég tel að vísu æskilegra. - Ég vil einnig taka það fram, að mér sýnist sjálfsagt að svipuð kjör gildi hjá öðrum meginstofnlánasjóðum þar sem ekki getur talist áhætta í endurláni Framkvæmdasjóðs. Þá var gerð ítarleg athugun á sölugjaldi af ýmsum fjárfestingarvörum sem fiskvinnslan greiðir nú, en hefur verið fellt niður af ýmsum öðrum samkeppnisiðnaði og útflutningsiðnaði. Í ljós kom að þar er um nokkra liði að ræða, og varð samkomulag um að fella niður sölugjald af fjórum tollaflokkum þar sem um er að ræða vélar, sem eru 80% eða meira, til þarfa fiskvinnslunnar. Hér er um nokkuð mikilvæg tæki að ræða, m.a. í þeim endurbótum og framleiðniaukningu sem fiskvinnslunni er nauðsynlegt að ráðast í og reyndar hefur verið að unnið jafnt og þétt. Þá leiddi þessi athugun í ljós að lausaskuldir eða vanskil fiskvinnslunnar og reyndar sjávarútvegs hafa vaxið gífurlega á undanförnum árum og mánuðum. Þetta hygg ég að megi ekki síst rekja til þess, að rekstrarfjárþörf fyrirtækja hefur langt frá því verið fullnægt í samræmi við verðbólgu, og hefur það leitt til verulegra vanskila. Í raun og veru er leiðrétting á þessu með skuldaskilum fyrst og fremst staðfesting á því að rekstrarfé hefur ekki verið aukið eins og þörf er á slíkum verðbólgutímum - bankarnir eflaust ekki haft til þess bolmagn. Því var ákveðið á fundi ríkisstj. að settir verði menn í að kanna þessi vanskil, og ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að eins miklu og frekast er unnt með tilliti til stöðu sjóða og banka og fyrirtækja verði breytt í skil á næstu vikum og mánuðum. Jafnframt var ákveðið að setja á fót starfshóp til að gera samanburð á samkeppnisaðstöðu frystiiðnaðarins og annars útflutnings- og samkeppnisiðnaðar. Um það hefur lengi verið deilt, hvor býr betur. Ég held þó að ástæða sé til að efast um að frystiiðnaðurinn búi betur en annar samkeppnisiðnaður, og vek m.a. athygli á því, að uppsafnaður söluskattur hjá frystiiðnaðinum og fiskvinnslunni í heild er 3.8 milljarðar á ársgrundvelli og þar af 2 milljarðar hjá frystihúsunum. Þetta eru stórar upphæðir og ýtir sannarlega enn undir að virðisaukaskattur verði upp tekinn í þessu þjóðfélagi í staðinn fyrir söluskatt. Þessir liðir allir hafa stuðlað að því, að þó fékkst hlutleysi annars fulltrúa fiskvinnslunnar og samþykki hins við þá ákvörðun sem hér var tekin. Fulltrúi útgerðar hefur mótmælt þessari ákvörðun og talið hana vera samningsbrot. Ég hef skoðað það vandlega og rætt við þá menn sem gerst eiga að þekkja. Ég held að það sé misskilningur. Ég sagði áðan að sá samningur, sem gerður var í janúar, var á milli fjögurra aðila. Að honum stóðu fulltrúi útgerðar, fulltrúi sjómanna og fulltrúar fiskkaupenda ásamt oddamanni frá ríkinu. Þeir stóðu allir að þessum samningi. Ég gat þess einnig áðan, að samningur þessi var uppsegjanlegur og tveir aðilar sögðu honum upp. Tvímælalaust er samningurinn þar með úr gildi fallinn. Tveir aðilar af fjórum, sem að þessum samningi standa, segja honum upp og þá stendur hann vitanlega ekki á milli annarra aðila sem eftir eru. Svo er að sjálfsögðu ekki, að eitt atriði í samningnum standi óbreytt ef öðrum er sagt upp. Ég vek athygli á að fulltrúi útgerðar stillti sér við hlið sjómanna í kröfu þeirra um 6.67% hækkun. Þetta breytir ekki því, að ég tel að hlutur útgerðarinnar sé einna lakastur í því dæmi sem úr þessari ákvörðun kemur. Sérstaklega mun það valda minni skuttogurunum og einkum þeim, sem eiga langa leið á mið, vandræðum. Hitt er þó staðreynd, sem fram kom og fram kemur í grg. með frv., að hlutur útgerðar hækkar um 0.6% með því fiskverði sem felst í þessari ákvörðun. Annars vil ég segja það um olíugjaldið almennt og útgerðina, að ég hef miklar efasemdir um olíugjaldið. Til þess var gripið sem eins konar nauðvarnar vegna mjög hækkandi olíuverðs. Það leggst ofan á fiskverð. Misskilningur er víða að þessu leyti. Það er greitt beint af fiskkaupendum til að standa undir hluta af hækkandi olíukostnaði fiskiskipa. En það er greitt í hlutfalli við aflamagn. Það er svo og svo mikið á hvert kg af fiski sem veiðist. Vitanlega er olíueyðsla alls ekki í réttu hlutfalli við aflamagn. Þetta hefur því valdið mjög mikilli tortryggni víða, sem kemur m.a. fram í þeirri deilu sem nú er orðin á Ísafirði, þar sem olíugjaldið er á oddinum haft. Það er vitanlega staðreynd að togarar á Vestfjörðum hafa stórum betri útkomu úr olíugjaldinu en þeir sem lengra þurfa að sigla. Þeir afla mikið og sigla stutt og fá greitt á hvert kg afla, eins og ég sagði áðan. Ég hygg að ýmsir hafi reyndar oft vakið athygli á því, að olíugjald mundi leiða til tortryggni og deilu. Ég neita því ekki, að það er von mín að þessi ákvörðun um lækkun olíugjalds stuðli að lausn deilunnar á Ísafirði. Ég vona það. A.m.k. er kröfum sjómanna að nokkrum hluta beint að olíugjaldinu, eins og ég sagði áðan. Ég er á þeirri skoðun, að finna eigi aðrar leiðir í sambandi við þennan olíukostnað. Ég vísa til viðræðna, sem eru í gangi og hófust að tilstilli fyrrv. sjútvrh., um breytingu á þessu sviði. Þar munu vera hugmyndir um að olía verði greidd af óskiptu, en þó þannig að greitt verði fyrir ákveðinn lítrafjölda þannig að sveiflur í verði valdi ekki verulegri röskun á fiskverði til skipta. Sýnist mér mjög æskilegt að vinna frekar að samkomulagi eftir slíkum leiðum. Ég vil jafnframt nefna það, eins og fram kemur í aths. við þetta lagafrv., að sem betur fer eru sumar forsendur fyrir háu olíugjaldi ekki fyrir hendi nú. Hækkun á gasolíu og svartolíu hefur ekki orðið eins og menn töldu að kynni að verða, og fram undan er væntanlega, eins og nú er spáð, fremur lækkun, a.m.k. er verð á Rotterdamarkaði töluvert lægra en það var þegar fiskverð var ákveðið í janúar. Við erum að vísu enn með dýrari olíu, en ódýrari olían er komin til landsins og meira er væntanlegt. Mér sýnist því að ekki sé óeðlilegt að lækka olíugjald með tilliti til slíkra staðreynda. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál frekar, þó margt mætti segja um ástand og horfur í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Mikill afli, sem nú berst á land, mun eiga þátt í því að tekjur sjómanna aukast, og ber að fagna því. Ráðstöfunartekjur sjómanna hafa vaxið á undanförnum árum meira en hjá stéttum sem vinna í landi. Væntanlega mun þessi afli verða til þess að hagur útgerðar verður betri og einnig fiskvinnslu. Mér sýnist þannig að með tilliti til þess, sem ég hef nú rakið, hafi náðst viðunandi lausn á þessari deilu. Lausnin byggist á því, að frv. það, sem hér er lagt fram, fáist samþ. Mánuður er liðinn frá fiskverðsákvörðun. Þetta frv., ef að lögum verður, verkar því aftur fyrir sig. Ákaflega æskilegt er að sá tími lengist ekki umfram það sem orðið er, hann er orðinn allt of langur. Legg ég því ríka áherslu á, að mál þetta fái hraða meðferð á hinu háa Alþingi og leyfi mér að vona að menn, sem gleggstan skilning hafa á mikilvægi þess að ná samstöðu, stuðli allir að því að svo megi verða.



Herra forseti. Áður en ég sný mér að því að ræða efni þessa frv. vil ég vekja athygli á því að í janúarmánuði var afgreitt hér á hv. Alþ. frv. um sérstakt olíugjald sem koma átti ofan á fiskverð til þess að bæta fiskiskipaflotanum sífellt hækkandi verðlag á olíu. Alþ. samþykkti þessar ráðstafanir mótatkvæðalaust í janúarmánuði, og þær voru liður í því að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs, sem mig minnir að hafi náðst 23. jan. Ég tel að breyting frá þessu sé brigðmæli frá hendi löggjafans á þann veg, að atvinnustéttirnar í þjóðfélaginu geti ekki treyst Alþingi Íslendinga deginum lengur. Ég get tekið undir það með hæstv. sjútvrh., að þetta olíugjald er mér í sjálfu sér ekkert heilagt mál, ég get vel gengið frá því og breytt því á ýmsa vegu. Það er ekki heldur heilagt mál fyrir útgerðina í landinu. Það er aðeins það sem er heilagt mál fyrir útgerðina og fyrir Alþ., að tekjurnar séu ekki rýrðar frá því sem lofað var í upphafi þessa árs. Þetta frv, gerir hins vegar ráð fyrir því, að verið sé að taka af það sem áður var búið að lofa og Alþ. að samþykkja með samhljóða atkvæðum. Hvers vegna ætlar einn ráðh. að níðast helst á þeim sem segja ekki upp fiskverðinu, þar sem er útgerðin? Það eru sjómenn og fiskvinnslan sem segja fiskverðinu upp frá 1. mars. Hvernig tekur svo viðkomandi ráðh. þessu? Hvernig skilur hann það, að menn vilja standa við gerða samninga og þessir aðilar segja ekki upp? Þá segir hæstv. núv. ráðh. í ræðu rétt áðan, að þeir muni þá líkast til hafa séð grundvöll fyrir áframhaldandi rekstri fiskiskipa. Þar með hafa þeir það. Nú eiga flestir að hugsa sem svo, þegar eitthvað er að og eitthvað bjátar á, að segja öllu upp, annars geta þeir fengið svona þakklæti á eftir eins og útgerðin fær frá hæstv. sjútvrh. Staða þessa máls og uppsögn sjómanna stafaði eingöngu af því að þegar aðrar stéttir í þessu landi fengu launabætur frá 1. des., 6.67%, töldu sjómenn og telja enn að þeir eigi rétt á því sama, þó að fulltrúi þeirra í Verðlagsráði hafi brugðist samþykktum sinna manna með því að sitja hjá. Ef ríkisstj. hefði ætlað að stöðva kauphækkanir, þá átti hún að gera það fyrir 1. mars og þá hjá öllum, en ekki níðast á sjómönnum einum. Það er hér á bak við, að búið er að veita öðrum hækkanir, og það er auðvitað ósköp eðlilegt að allir vilji fá hækkanir fyrst niðurtalningarstefna núv. ríkisstj. er farin að stefna upp á við, enda er allt upp á við - allt verðlag og annað í samræmi við það - hjá þessari hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. varð alvarlega á í messunni í sambandi við fiskverðið. Hann lýsti því yfir, að hann teldi að hraðfrystiiðnaðurinn hefði haft það svo gott í landinu á undanförnum árum að hann gæti vel þolað að fá ekki neinar frekari bætur, hann lifði á gömlum merg og menn þyrftu í þeirri grein að taka við óþægindum og færa mittisólina um eitt eða tvö göt. Þessi fljótfærnislega yfirlýsing forsrh. - af því að hann þekkir ekkert inn á rekstur frystiiðnaðarins og hefur ekki hugmynd um stöðu hans, þrátt fyrir það að fyrir lágu upplýsingar í öllum stjórnarmyndunarumræðum og viðræðum - varð til þess að núv. ríkisstj. stöðvaði með öllu gengissigið og vandinn varð enn meiri en áður. Og áfram er haldið af ráðh. þessarar ríkisstj. að segja að hvítt sé svart og svart sé hvítt. Og veslings viðskrh. er búinn að verða sér svo til stórskammar í dag í viðtalinu við Vísi, við útvarpið og sjónvarpið, jafnágætur maður og hann er, sem ég hef miklar mætur á, að ég kenni sárlega í brjósti um hann eftir daginn í dag, enda er hann aðhlátursefni þjóðarinnar eftir daginn sem eðlilegt er. Það er mikið afrek sem hæstv. sjútvrh. er búinn að vinna í sambandi við fiskverðið. Það er búið að vera fiskverðslaust í næstum því 31 dag á valdatíma þessarar ríkisstj. Hann segir að nú sé loksins búið að ná samkomulagi. Og hvernig var það? Fulltrúi ríkisstj., oddamaðurinn - sem er auðvitað ekkert annað en verkfæri ríkisstj. á hverjum tíma, sem gerir eingöngu það sem ríkisstj. segir honum að gera, því annars er hann sviptur sínu umboði - hann ákveður fiskverðið. Þeir þorðu ekki, sem betur fer, að treysta á úrskurð oddamannsins, einhliða úrskurð um fiskverðið, og þá voru góð ráð dýr. Þar þurfti að fá annan til. Og sá, sem lét tilleiðast, var fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga, sá aðili sem er fulltrúi fyrir miklu minni hluta fiskvinnslunnar en fulltrúi SH og annarra vinnslugreina. Hann hefur hlýtt kallinu og greitt atkvæði með. Þessi fiskverðsákvörðun er tekin af minnihluta yfirnefndar. Og það er í fyrsta skipti, þegar frá er talinn einhliða úrskurður oddamanns, að fiskverð er ákveðið af minnihluta yfirnefndar Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Sjómenn héldu ráðstefnu stjórna og formanna sambandsfélaga Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands miðvikudaginn 26. mars s.l. Sú ráðstefna ályktaði eftirfarandi: „Sá dráttur, sem orðinn er á ákvörðun fiskverðs, sem gilda átti frá 1. mars um fiskverð, stafar af því, að stjórnvöld telja ekki grundvöll til frekari hækkana fiskverðs, sem þýðir að sjómenn fá ekki sambærilegar launahækkanir og aðrir launþegar í landinu fengu 1. mars. Ráðstefnan lýsir hverja þá ákvörðun, sem ekki tryggir sjómönnum réttmæta hækkun fiskverðs, lögleysu.“ Þrátt fyrir hjásetu fulltrúa sjómanna í Verðlagsráði, sem er, að mig minnir, formaður Vélstjórafélags Íslands og fyrrv. forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þeir vara í þessari ályktun við einhliða ákvörðun oddamanns yfirnefndar og segja síðan í lok þessarar ályktunar: „Fari svo, að fulltrúar sjómanna segi sig úr Verðlagsráði, verði þegar boðað til annarrar ráðstefnu með stjórnum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Sjómannasambands Íslands og formönnum aðildarfélaga sambandanna, þar sem frekari aðgerðir af hálfu sjómanna og umbjóðenda þeirra verða til umræðu.“ Hér var fyrst og fremst átt við það, að það yrði að vera meiri hluti yfirnefndar Verðlagsráðsins, og auðvitað mjög róttæk samþykkt gerð um einhliða úrskurð oddamanns. En hér hefur ekki tekist betur til en það, að minnihluti yfirnefndarinnar stendur að ákvörðun fiskverðsins. Í því felst viss hætta fyrir stjórnvöld, ef friður á að ríkja milli aðila í þessum efnum. Margir tala mikið og fjálglega um þær miklu tekjur sem sjómenn hafa. En á sama tíma er ekki talað um þá vinnu og þá miklu áhættu fram yfir svo að segja öll önnur störf sem fylgja starfi sjómannsins. Fjölmiðlum verður tíðrætt um að sjómenn hafi þetta og þetta miklar tekjur yfir árið og þá ætla þeir sjómönnum að vinna, eins og á togurunum, í 365 daga á ári til þess að ná sínum tekjum. Ég fullyrði að það er enginn sjómaður til sem vinnur neitt nálægt þessu, því að menn, sem jafnmikið álag er á eins og í þessari stétt, verða að taka sér löng frí á milli. Og það er líka mikilvægt atriði, þegar talað er um störf manna, hvort það eru menn, sem vinna reglubundinn vinnudag og hætta á ákveðnum tíma, hvað þeir geta gert fyrir sín heimili og sitt hús, skapað sér á vissan hátt auknar tekjur fram yfir þá sem eru fjarverandi langtímum saman. Mér fannst furðulegt hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann sagði að með samþykkt þessa frv. teldi hann sig eygja lausn á deilu sjómanna á Ísafirði með niðurfellingu eða lækkun olíugjaldsins. Ég hreinlega skil ekki hæstv. ráðh. Hér er um minnkandi tekjur fyrir útgerð að ræða, hvorki meira né minna en það, að í stað 5% olíugjalds á olíugjaldið að vera 21/2%. Telur hæstv. ráðh. virkilega, að þegar atvinnurekstur lækkar í tekjum skapist betri og meiri grundvöllur til hækkunar á skiptaprósentu eða öðrum kjörum fyrir sjómenn? Þetta fæ ég alls ekki skilið. Um hitt er ég hæstv. ráðh. sammála, að þetta olíugjald, eins og það var á lagt á sínum tíma, var ekki allra meina bót. En hann var í þeirri ríkisstj. - þó að hann væri ekki sjútvrh. þá - sem lagði til á s.l. ári að sett yrði 2.5% olíugjald á í marsmánuði árið 1979. Síðan var það gjald hækkað í hvorki meira né minna en 7% frá 15. maí, því að rétt eftir mitt ár, frá 20. júlí, er olíugjaldið utan skipta enn hækkað með brbl. í 12%. Þá er það svo aðkallandi að ekki má bíða lengur að hækka það í 12%. Og ég veit ekki til þess, að núv. hæstv. sjútvrh. hafi haft neitt við það að athuga. En þá var olíuverðið að hækka verulega, því það hækkaði litlu síðar úr 68.90 í 137.05 kr. Að auki kom þá 3% olíugjald til skipta, enda höfðu laun launþega í landi almennt hækkað um 3% í júnímánuði það ár. Í septemberlok í fyrrahaust varð samkomulag í yfirnefnd Verðlagsráðs um nýtt fiskverð sem átti að taka gildi frá 1. okt. Sú ákvörðun fól í sér að skiptaverð hækkaði um 9.2%, og forsendan fyrir þeirri ákvörðun var að olíugjald til fiskiskipa sem hafði verið 15%, yrði 9% frá 1. okt., og jafnframt var 3% olíugjaldið, sem komið var til skipta, fellt inn í skiptaverðið. Um þetta varð fullt samkomulag á milli aðila. Hæstv. sjútvrh. talar hér um að nú sé gjörbreyting að verða á, og hann setur inn í grg. með þessu frv. að nú hafi mál hins vegar skipast svo, að „skráð gasolíuverð á Rotterdam-markaði hefur að undanförnu verið á bilinu 295 – 300 dollarar fob. hvert tonn, en viðmiðunarverð var tæplega 329 dollarar, þegar gasolíuverðið var ákveðið 155.25 kr. hver lítri í des. 1979.“ Þetta gasolíuverð er enn þá 155.25, og mér er kunnugt um að Verðlagsráð hefur samþykkt 10 kr. hækkun á gasolíu nú nýlega. Því spyr ég hæstv. ráðh.: Bendir það til að hér eigi að lækka olíuverðið? Eða ætlar ríkisstj. að lofa því, að þetta hækki ekki, og hvað á þá olían að lækka um? Ég leyfi mér enn fremur að spyrja um innkaupajöfnunarreikninginn. Hvernig stendur hann? Hvað er tekið inn á hann af olíuverðinu, fyrst og fremst af gasolíuverði og svartolíuverði? Hvernig er með lánin sem olíufélögin tóku á s.l. ári til þess að lagfæra slæma stöðu innkaupajöfnunarreikningsins þá? Hvað líður langur tími þangað til þessar skuldir eru greiddar upp, þannig að olíuverð verður að haldast hærra vegna þess? Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hjá hæstv. ráðh. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. hækkar skiptaverð til sjómanna um 4%, en krafa þeirra eins og annarra launþega í þjóðfélaginu var 6.67%. Hlutur útgerðar í fiskverði hækkar um 0.6%, það er allt og sumt. Olíugjaldið lækkar um 2.5% og hlutur útgerðarinnar er sem sagt 0.6%. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Telur hann, ef hann lítur almennt á fiskiskipaflotann og rekstur hans, að fiskiskipaflotanum nægi þetta, miðað við allar þær hækkanir, sem orðið hafa og allar þær hækkanir, sem verða vegna gengislækkunar sem nú þykir fínt að kalla gengissig? Verður þetta til að styrkja stöðu útgerðarinnar í landinu? Telur hann loðnuflotann standa svo vel að vígi nú að hann geti staðið sig, ef hann ætti að fá svipaðar hækkanir og þetta þegar loðnuveiðar byrja? Telur hann að þær veiðitakmarkanir, sem fram undan eru og verið hafa, verði til þess að auka og treysta grundvöll fiskiskipanna í landinu? Dettur nokkrum manni í hug, miðað við það olíuverð, miðað við þá gífurlegu verðbólgu sem þessi ríkisstj. er að kynda undir, að það verði uppörvandi í sumar að fara á skranfiskirí á þessum dýru skipum, togurunum í landinu? Verður það til þess að auka tekjur sjómanna, sem menn öfundast nú mest yfir? Verður það til þess að auka framleiðni í þessu landi? Er það ekki eitt af stefnumálum núv. ríkisstj. að auka framleiðni? Hvar er nú óskalisti Alþb. um framleiðniaukningu? Hvar eru allir þeir milljarðar sem átti að auka framleiðni um í þessu landi? Ég held að fjmrh. sé sestur á þá milljarða sem átti að auka um, því það verður ekki um neina aukningu að ræða með slíkri vitleysisstefnu sem þessi ríkisstj. er að marka bæði í þessu máli og flestum öðrum. Ég gleðst yfir því, sem hæstv. sjútvrh. sagði, að gera þurfi ýmsar breytingar og lagfæringar til lækkunar á rekstrarkostnaði fiskvinnslunnar. Ég er alveg sammála honum í þeim efnum. Og ég hefði haft af því gaman - og sennilega aðrir þm. líka - að vita hvað hann metur þær till. sínar til mikils fjár, hvað hátt hann metur það tekjutap ríkissjóðs og hvort fara eigi þá í einhverja aðra og nýja skattlagningu. Við erum nú að sjá alveg nóg í dag af því. Það er ekki hægt að lofa öllu í annarri ræðunni og taka það svo aftur í hinni. Það er ekki nóg að einn ráðh. lofi nokkrum mill jörðum - og svo kemur veslings fjmrh. og flytur frv. um aukna skatta á þjóðina. Ég trúi því ekki, að þessir níu í ríkisstj. ætli að fara svona með einn mann. Það væri a.m.k. eitthvað sagt hjá Dýraverndunarfélaginu ef um skepnu væri að ræða. Ég gleðst líka yfir lækkun vaxta Fiskveiðasjóðs, sem sjútvrh. lofar. En ég var ekki trúaður á fyrirheit fyrrv. hæstv. sjútvrh. um að nást mundi samkomulag við lífeyrissjóðina um það sem hann stefndi að. Ég ætla samt að spara mér frekari þakkargjörð þangað til ég sé að þetta er komið fram. En mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvernig hann telji stöðu Fiskveiðasjóðs eftir þessa breytingu, hvernig eiginfjárstaða Fiskveiðasjóðs muni þá líta út. Það á að heita svo, að ég sé í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég get mjög vel tekið undir það að lækka ómakslaun Framkvæmdasjóðs í sambandi við útvegun lána fyrir stofnlánasjóðina, og ég hef í raun og veru haft orð á því, að þarna væri um óþarflega háa álagningu að ræða. En þetta hefur viðgengist á undanförnum árum og þar hefur hæstv. núv. sjútvrh. ráðið töluvert ríkjum og hæstv. viðskrh., og það er ekki fyrr en nú að þeir eru farnir að sjá það, að eitthvað megi lækka álagninguna hjá Framkvæmdasjóði - og er það vel. Hæstv. ráðh. minntist bæði á stöðu fiskvinnslu og fiskveiða. Ég gerði þetta nokkuð að umræðuefni hér um daginn. Hæstv. ráðh. segir að þessi vanskil hafi orðið vegna þess hvað rekstrarfjárhörgull hafi verið mikill hjá fyrirtækjunum. Ef fyrirtækin hefðu fengið aukið rekstrarfé, margfalt meira rekstrarfé og borgað upp vanskilaskuldir sínar hjá Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði og önnur vanskil á stofnlánum, þá stæðu þau ekkert betur, þau skulduðu bara öðrum aðila í dag, sem þá væru bankarnir. Staðan er sú, að heildarvanskil um áramót við Fiskveiðasjóð einan eru næstum því 7700 millj. kr., auk vaxta og dráttarvaxta. Heildarvanskilin við Byggðasjóð eru hvorki meira né minna en 1060 millj. Og vextir í vanskilum án dráttarvaxta eru um 600 millj. Þegar vanskil hjá Fiskveiðasjóði verða öll komin fram svo og vextir og dráttarvextir, og komið er fram á vorið eða sumarið, þá hugsa ég að það sé ekki fjarri sanni að segja að vanskilin verði komin í 14 milljarða. Ég hugsa að þar skakki ekki mjög miklu. En reynslan og nánari útreikningar munu auðvitað sanna hver þessi tala er í raun og veru. Það er því sjáanlegt nú, að með þeim ákvörðunum, sem teknar hafa verið, er staða útgerðarinnar mun lakari en áður. Og það er furðulegt að þm. úr stjórnarliðinu, sem þekkja vel til stöðu útgerðar og sennilega sumir hverjir miklu betur en ríkisstj. öll saman, skuli láta bjóða sér frv. eins og þetta. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði í upphafi, að olíugjaldið er ekki endilega það eina sanna og rétta. Aðalatriðið var það, að útgerðin fengi auknar tekjur til þess að mæta auknum útgjöldum í því verðbólgukapphlaupi sem ríkisstj. er að kynda undir. Fulltrúi útgerðarinnar í Verðlagsráði sjávarútvegsins lét bóka við þessa verðákvörðun í dag: „Með þessari fiskverðsákvörðun er vandi fiskvinnslunnar fluttur yfir á útgerðina. Vegna launahækkana 1. mars og vegna áhrifa gengissigs á aðföng útgerðarinnar, sem nú er ráðgert 8% á næstu dögum, breytist afkoma útgerðarinnar frá því að vera 1% hagnaður í 4% tap.“ Þetta er hressilegt spor aftur á bak. Þarna á sér stað niðurtalning heldur betur. En hún á ekki að eiga sér stað í sambandi við öll ríkisfyrirtækin og öll þau áform sem þar eru um hækkanir á öllum sviðum. Og enn segir fulltrúi útgerðarinnar: „Þegar fiskverð var ákveðið 24. jan. s.l. varð samkomulag um að olíugjald yrði 5% allt árið 1980 og það staðfest með lagasetningu á Alþ. með samhljóða atkvæðum.“ Ég fyrir mitt leyti ætla að standa við mitt atkvæði í jan., ég ætla ekki að snúast eins og vindhani á hjallburst, hvorki í þessu máli né öðrum. Og enn segir fulltrúi útgerðarinnar: „Með þessari ákvörðun er því samkomulagi rift af oddamanni yfirnefndarinnar að kröfu ríkisstj. Virðast nú ekki halda samningar við ríkisstj. þótt bundnir séu með lögum. Lækkun á olíugjaldi úr 5% í 2.5% lækkar tekjur útgerðarinnar um 3000 millj. á ári í óðaverðbólgunni sem fram undan er út vertíðina, að ég tali nú ekki um framhaldið.“ Fulltrúi kaupenda, sem sat hjá við atkvæðagreiðsluna, segir: „Með tilliti til þess, að ekki liggja fyrir ákveðin fyrirheit um ráðstafanir til að tryggja hallalausan rekstur fiskvinnslunnar, þá get ég ekki samþykkt þessa tillögu. Á hinn bóginn er 1/3 verðtímabilsins liðinn og því óhjákvæmilegt að ákveða fiskverð. Þess vegna sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu.“ Ég tel ekki þessa verðlagningu vera neinn sigur fyrir hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvrh., ekki einu sinni varnarsigur. Ég tel að hér hafi verið gengið á bak orða sinna í þessum efnum. Það, sem gert hefur verið, er að færa vanda, hluta af vanda frá fiskvinnslu yfir á fiskveiðarnar samhliða ströngum takmörkunum sem verða í sumar. Og þó að sumum mönnum sé kannske sama um það sem varðar bæði útgerðarmenn og sjómenn, þá hlýtur það að vera hagur ríkissjóðs ekki síður en einstaklinganna að halda uppi eðlilegri framleiðslu og vinnu í þessu landi, því að eftir því sem menn vinna meira og hafa hærri tekjur, því meira mjólkar ríkissjóður af þeim. Ef alvarlega verður dregið úr vinnu með slíkum ráðstöfunum sem þessari, þá verður ríkissjóður fyrir alvarlegu áfalli. Þetta held ég að hæstv. ríkisstj. þurfi að hafa í huga. Ég tel útilokað að afgreiða þetta frv. fyrir páska. Þetta frv. verður eins og önnur að fara til n. Ég vænti þess, að það fari til sjútvn. Ég á sæti í þeirri n. Þar vil ég fá allítarlegar upplýsingar frá aðilum sem hér eiga hlut að máli. Og ég þykist vita og vona að fleiri nm. í sjútvn. geti tekið undir þau orð mín. Hins vegar vil ég ekki slá neinu föstu um afgreiðslu málsins. Ef hægt er að ganga á einhvern hátt frá þessu olíugjaldi með samkomulagi við báða aðila, þannig að útgerðin beri ekki jafnskarðan hlut frá borði og nú er gert, þá vil ég vera opinn fyrir þeirri breytingu. Að því leyti til get ég verið sammála hæstv. sjútvrh. Allt bendir nú til þess, með þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð, að sett verði nýtt skattamet á Íslandi á þessu ári. Álögur bæði ríkis og sveitarfélaga á landsmenn verða nú örugglega meiri en nokkru sinni áður. Núv. ríkisstj. viðheldur þeirri hækkun bæði á vörugjaldi og söluskatti sem vinstri stjórnin lagði á seint á árinu 1979 svo að hún veldur aukinni skattbyrði nú í ár, þar sem hún er látin gilda allt árið 1980. Þessi hækkun mun hafa fært ríkissjóði 2.7 milljarða kr. á s.l. ári, og talið er að þessi hækkun ein muni færa ríkissjóði um 18 milljarða á þessu ári. Og nú er haldið áfram á fullri ferð. Sjálfstfl. hét fólki því fyrir kosningar að afnema skatta vinstri stjórnarinnar. Sjálfstfl. stóð heill og óskiptur að því kosningaloforði. En nú eru þrír menn í Sjálfstfl. í ríkisstj. sem standa að því að viðhalda öllum sköttum vinstri stjórnarinnar og standa einnig að því að hækka þá frá því sem var. Það hefur því verið farið úr öskunni í eldinn. Þeir voru til sem glöddust yfir því, að það tókst að mynda ríkisstj. sem þessa með þessum hætti, en ég held að gleði þeirra fari dvínandi eftir því sem sólin hækkar á lofti. Og ég held að það verði lítil gleði hjá launþegum í þessu landi eins og atvinnurekstrinum þegar líður á þetta ár. Verðbólgan er bölvaldur alls og það ræður engin ríkisstj. við neitt á meðan hún kyndir sjálf undir verðbólgunni. Og þeir, sem fara verst út úr verðbólgunni, eru þeir sem lægst hafa launin. Þeir geta ekki varist verðbólgunni á einn eða annan veg. Þeir, sem hafa talið sig og telja sig fyrst og fremst málsvara þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu, mega því fara að hugsa sig alvarlega um áður en þeir halda áfram á þessari braut. Þá eru þeir alvarlega að svíkja sína umbjóðendur og skapa hér fátækt og atvinnuleysi þegar líður á þetta ár. Þessari ríkisstj. verður ekki treyst fyrir fjármálum þessarar þjóðar. Hún veður áfram í villu og svíma. Hún getur ekki sagt satt frá degi til dags, eins og vesalings viðskrh. hæstv., verð ég víst að segja, gerði í allan dag. Þetta frv., sem hæstv. sjútvrh. var að mæla hér fyrir, er eitt af svikunum við atvinnulífið, og það, sem hann sagði hér til varnar þessum málum, er rökleysa. Þetta fiskverð er ákveðið af minni hluta yfirnefndar Verðlagsráðsins og í fullri andstöðu við útgerðina almennt í landinu og sjómannastéttina og meginþorra fiskvinnslunnar.



Herra forseti. Það er auðvitað ekkert nýtt að heyra það, að olíugjaldið svokallað sé deiluefni manna í millum og flokka. Þetta gjald hefur verið lítið misjöfnum augum alveg frá upphafi, og mín skoðun hefur verið sú alla tíð, að a.m.k. eins og olíugjaldið var á lagt og það hefur verið framkvæmt, þá væri það gert með óeðlilegum hætti. Ég skal ekki við þessa 1. umr. eyða löngum tíma í málið. Ég tek að sjálfsögðu undir það með hv. síðasta ræðumanni, að þetta mál eins og önnur hlýtur að fara til n. og fá þar eðlilega skoðun og allar þær upplýsingar sem nm. kunna að vilja fá fram. Hitt er, að ég held, nokkuð ljóst að sjómannasamtökin í landinu hafa ekki verið hrifin af þessu gjaldi. O það má raunar segja að sú deila, sem nú er uppi á Ísafirði í sambandi við kjaramál og hér var rætt um áðan, hún er einmitt í nánum tengslum við þetta gjald. Menn telja að með þessu gjaldi sé verið að stiga skref inn á eitthvert hugsanlegt sjóðafyrirkomulag, eins og hér var fyrir nokkrum árum. Það dæmi var gert upp og menn töldu að þar með væri búið að slá striki yfir það og ekkert slíkt sjóðakerfi yrði myndað áfram. Þetta er, ef ég má svo orða, kannske „prinsip“-afstaða sjómannasamtakanna um það, að ekki verði farið aftur inn á sjóðakerfisfarganið eins og það var á sínum tíma. Það er út af fyrir sig alveg rétt og ég tek undir það, að eðlilega hafa sjómenn gert ráð fyrir því, að þeir fengju sambærilega hækkun í gegnum fiskverð eins og kaup í landinu hækkaði 1. mars s.l. Þar vantar nokkuð á með þeirri fiskverðsákvörðun sem nú liggur fyrir. Ég hygg þó að viðhorf sjómanna til þess að lækka olíugjaldið úr 5% niður í 2.5% sé jákvætt og þeir telji að það sé a.m.k. skref í rétta átt, til þess þá í næstu atrennu að afnema olíugjaldið. Sjálfsagt geta verið um þetta deildar meiningar, ég geri mér það ljóst. Ég hygg þó að almennt hafi sjómannasamtökin talið æskilegt, að þetta gjald yrði afnumið og ekki tekið upp fyrra fyrirkomulag með sjóðakerfisfarganið. Talið er - og raunar kemur það fram í grg. með þessu frv. - að frá því að olíugjaldið var í janúar ákveðið 5% hafi olía hækkað minna en menn höfðu reiknað með þegar olíugjaldið var sett í 5%. Ég sé ekki að það sé alfarið nauðsynlegt að halda olíugjaldinu í 5%, ef það er staðreynd að olíuverð hefur hækkað minna en gert var ráð fyrir þegar gjaldið var sett í þessi 5%. Mér finnst það ekki sjálfgefið að útgerðin haldi þessum hlut, ef það er sannanlegt að ekki hafi orðið þær hækkanir á olíuverðinu sem gert var ráð fyrir þegar þessi skipting var ákveðin. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem deilur eru uppi um ákvörðun fiskverðs. Ég tek að sjálfsögðu undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram, ekki bara núna, heldur og oft áður í þinginu, að auðvitað er ámælisvert að fiskverðsákvörðun skuli dragast úr hömlu núna í mánuð, fast í mánuð þar áður. Það er auðvitað óverjandi að ætlast til þess af sjómönnum, að þeir stundi þessa atvinnu án þess að hafa hugmynd um hvað þeir í raun og veru bera úr býtum, hver laun þeirra eru. Það er jafn ámælisvert fyrir núv. hæstv. ríkisstj. eins og þær sem áður hafa setið. Þær hafa fæstar, að ég hygg, hreinan skjöld í þeim málum. Ég hef ekki gert samanburð á því, hvort þessi er verst, en líklega er hún ekki best. Að sjálfsögðu fagna menn því almennt, að fiskverðsákvörðun er komin, en menn deila að sjálfsögðu um réttmæti þeirrar hækkunar sem hér er um að ræða. Það var vikið í ræðu áðan að ráðstefnu sjómannasamtakanna, sem haldin var nú nýverið, og vikið að ályktun sem þar var gerð. Ég er sammála hæstv. sjútvrh. í því, að það hefði verið afskaplega óheppilegt, vægast sagt, ef nú hefði svo farið að oddamaður hefði úrskurðað fiskverðið. Það hefði að mínu viti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Ég er síður en svo með þessu að segja að sú ákvörðun, sem nú liggur fyrir, sé sú eina og rétta. En ég held að margra hluta vegna sé æskilegt að reyna að halda því formi sem verið hefur nú um nokkurra ára skeið. Það, sem þaðan kemur, verður eins og öll mannanna verk umdeilanlegt hverju sinni, en ég held að almennt séu menn nokkuð sammála um að þessi aðferð við fiskverðsákvörðun sé hin besta sem menn hafa fundið til þessa. Það er auðvitað augljóst mál, fram hjá því þýðir ekkert að ganga og undan því kemst hæstv. sjútvrh. auðvitað ekki, að hér er það auðvitað ríkisstj. sem ræður ferðinni. Það er ljóst mál nú eins og áður. Hér var sagt áðan að öll breyting á olíugjaldinu frá því, sem það var ákveðið í jan. s.l., væri brigðmæli af hálfu löggjafans. Vel má vera að svo sé. Og engin afsökun er auðvitað, ef svona er með þetta mál, að löggjafinn hefur sannarlega orðið uppvís að mörgum brigðmælum í tímans rás. Ég er nú ekki alveg viss um að þetta sé rétt afstaða. Ég held a.m.k., ef hægt er að sýna fram á að útgerðin þarf ekki að bera eins miklar byrðar vegna olíuverðsins og gert var ráð fyrir þegar gjaldið var ákvarðað 5%, að þá sé það ekki alfarið skylda að standa á þeirri prósentu. Ég held að í þessu sem öðru verði oft að taka mið af kringumstæðum eins og þær eru hverju sinni. Eins og ég sagði áðan skal ég ekki eyða löngum tíma í að ræða þetta mál við þessa umr. Ég á sæti í þeirri n. sem málið fer væntanlega til. Að vísu hefur engin till. verið gerð um það enn, hvert vísa eigi málinu, en ég vænti þess, að það fari í sjútvn.  Hér eru auðvitað vinnubrögð á ferðinni sem eru ekki sæmandi Alþingi. Og það er ámælisvert af hæstv. ríkisstj. og ráðh. að ætlast til þess, að þingið afgreiði hér mál á færibandi. Ekki síst er það ámælisvert þegar um er að ræða svo stór mál eins og hér hafa séð dagsins ljós í dag, þegar verið er að auka álögur á landsmönnum svo milljörðum eða jafnvel tugum skiptir frá degi til dags. Ég held nú að hinir hógværari menn í stjórnarliðinu - eða a.m.k. vona ég það - fari að stinga við fótum og stöðva slíka framleiðslu af skattaáþján eins og núv. hæstv. ríkisstj. virðist ætla að koma á hér í landinu.



Herra forseti. Í sjálfu sér er óþarft fyrir mig að vera með ýkjalanga ræðu eftir hina ítarlegu ræðu fulltrúa okkar sjómanna og útgerðarmanna, hv. 1. þm. Vestfj., áðan. En það eru þó nokkur atriði sem ég vil drepa á vegna þess frv. sem hér er til umr. Vil ég hefja mál mitt með því að taka undir með þeim tveim Vestfirðingum af þrem sem hér hafa talað í kvöld, að mál þetta fái eðlilega athugun í n., sem að sjálfsögðu hlýtur að vera sjútvn. þessarar d. og hv. Ed.

Heldurðu að það sé öruggt?

Ja, ef ekki á að vísa málinu aftur til ríkisstj., þá tel ég eðlilegt að það fari til sjútvn. En ég tel að það þurfi ekki að pressa þetta mál fram með neinum sérstökum hraða, m.a. vegna þess að það hefur nú verið úrskurðað að fiskverð skuli vera eins og minni hluti nefndarinnar hefur ákveðið. Það mun gefast og á að gefast tími fyrir aðila til þess að koma á fund þingnefndanna - þær geta vissulega haldið fundi sína sameiginlega - til þess að skýra afstöðu sína til þessa lagafrv. og til ákvörðunar yfirnefndarinnar, með hliðsjón af því sem hefur skeð á undanförnum vikum. Við skulum ekki gleyma því, að af þeim tæpu 90 dögum, sem eru liðnir af árinu, eru um 50 dagar sem ekkert fiskverð hefur verið til. Og þeir menn, sem stunda fiskveiðar, og reyndar aðrir, sem hagsmuna eiga þar að gæta, hafa ekki vitað með vissu upp á hvað þeir væru að róa. Nú vita þeir það. En þetta hefur borið þannig að, að það er auðvitað margra skýringa óskað og margra skýringa þörf. Ég bendi hæstv. ríkisstj. og sérstaklega hæstv. sjútvrh. á það í allri vinsemd að það er betra að fara með nokkurri hægð að afgreiðslu þessa máls úr þessu, m.a. vegna þeirra óeðlilegheita sem hafa átt sér stað í sambandi við afgreiðslu málsins til þessa. Ég tel það miklu betra fyrir hæstv. ríkisstj. að vinna þannig að málinu heldur en t.d. að fá flotann í hafnir landsins og samkomu enn á ný, ekki aðeins forustumanna sjómannasamtakanna alls staðar að af landinu að þessu sinni, heldur kannske áhafnanna líka, sem komi marsérandi til þess að mótmæla vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. Ég bendi á þetta m.a. vegna þess og í framhaldi af því, að í Sjómannafélagi Reykjavíkur, stærsta sjómannafélagi landsins, var samþykkt 19. mars fordæming á þeim drætti sem hefur orðið á ákvörðun fiskverðs. Stjórn þessa félags skoraði þá á landssamtök sjómanna að boða þegar til fundar með forustumönnum sjómannafélaganna sem tæki ákvörðun um hröð viðbrögð gegn þessu gerræði. Tveir hv. þm. hafa hér í ræðum í kvöld vitnað til þeirrar ráðstefnu, sem kölluð var saman snarlega eftir þessa áskorun stjórnar Sjómannafélags Reykjavíkur, þar sem tekið var undir þessa fordæmingu svo skýrt sem verða má. Ráðstefna forustumanna þessara samtaka lýsir því yfir, að hver sú ákvörðun, sem ekki tryggi sjómönnum réttmæta hækkun fiskverðs, sé hrein lögleysa. Þá er illa komið ef íslensk sjómannastétt á enn einu sinni að fá það framan í sig, sem hún hefur fengið frá þeim, sem ráða ferðinni í núv. ríkisstj., og fyrrv. ríkisstj. mótaði í viðskiptum sínum við þessa stétt - sem hún gerði reyndar líka við aðrar launastéttir þjóðarinnar, að lýst sé algerri fyrirlitningu á öllu því sem hún gagnrýndi ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hvað mest fyrir á sínum tíma, algerri fyrirlitningu á samningsrétti, hvort sem hann var gerður með undirskrift aðilanna á vinnumarkaðinum eða þessir sömu samningar væru jafnvel bundnir í lögum. Ég vitna og bendi til svokallaðrar eftirgjafar, sem auðvitað var ekki nein eftirgjöf því hún var í sjálfu sér ólýðræðisleg og ólögleg þegar skoðað er niður í kjölinn, eftirgjafa á móti svokölluðum félagsmálapökkum. Ég skal viðurkenna að á árinu 1978 og fram eftir árinu 1979 má halda því fram með nokkrum rétti, að ákveðnar stéttir, sem áttu sterka aðila, pólitíska vini og flokksbræður, í ráðherraröðum þáv. ríkisstj., fengu nokkuð út úr þessum félagsmálapakka og fengu nokkuð fyrir sinn snúð þess vegna. En það, sem aftur á móti var lofað íslenskum fiskimönnum, það var bókstaflega allt svikið 1978. Það sem þá var af þeim tekið og fært öðrum aðilum í þessari atvinnugrein skiptir milljörðum - skipti milljörðum þá. Ekkert af þessu er komið til baka aftur. Þeir áttu að fá um síðustu áramót 13.1% í fiskverðshækkun í framhaldi af hækkun sem orðið hafði hjá öðrum stéttum í þjóðfélaginu. Þeir fengu 11%. Þeir áttu að fá núna - og því er ekki mótmælt - eftir sömu reglum og samningum 6.67%. Þeir fá 4%. Ef svona á að halda áfram lengi enn, og ef á að knýja þetta frv. fram með offorsi án þess að rætt sé við fulltrúa þessara manna, þá endurtek ég þau orð mín að ég held að það sé verr farið af stað en heima setið. Ég er hvorki með hótanir né neitt þess háttar í garð ráðamanna þjóðfélagsins í dag. Ég er bara að benda þeim á einfaldar staðreyndir, að svo má brýna deigt járn að það bíti. Og það er auðvitað ekkert réttlæti í því og það er ekkert lýðræði í því, að einn einstaklingur, sem hefur verið valinn af samtökum til þess að taka sæti í yfirdómi og er búinn að standa stífur á því um margra vikna skeið að fiskverðshækkun til sjómanna eigi að vera 6.67%, þegi allt í einu og dragi sig í hlé og segi ekki orð, en láti það lönd og leið að 4% fiskverðshækkun fari til sjómanna. Þetta er einn einstaklingur sem tekur þetta upp hjá sjálfum sér, að því er virðist, án þess að hafa samráð við nokkra aðra forustumenn í félögum sjómanna, hvað þá við félögin sjálf. Ég talaði nú fyrir aðeins nokkrum klst. við formann stærsta sjómannafélags landsins, Sjómannafélags Reykjavíkur. Hann hafði þá átt símtal við formann Sjómannasambands Íslands, sem hafði þau orð að segja við þann sem spurði, að hann skildi ekkert í oddamanni sjómanna í yfirnefnd, hvað hann væri að fara eða af hverju hann tæki þessa afstöðu. Tekur hann þessa afstöðu vegna þess að hann er stuðningsmaður ríkisstj.? Tekur hann þessa afstöðu vegna þess að hann var í framboði fyrir einn stærsta stjórnarflokkinn? Hvað er þarna á seyði? Eða er þetta eitthvað skylt því sem kemur fram hjá öðrum fulltrúa fiskkaupenda, sem var einn þeirra aðila sem harðastir voru í því að krefjast 12% fiskverðslækkunar, en samþykkir 4% fiskverðshækkun? Það er hvorki meira né minna en 16% fiskverðsmunur þarna á milli sem þessi fulltrúi ætlar líklega að meta á móti þeim fjórum atriðum sem hæstv. sjútvrh. rakti fyrir okkur áðan og ég fæ í fljótu bragði ekki séð að geti á nokkurn hátt komið á móti þeim mörgu milljörðum, sem þetta þýðir fyrir fiskvinnsluna. Bent hefur verið á að þessi maður væri fulltrúi fyrir þau hraðfrystihús sem væru í eigu eða á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga, kannske er einhver skýring þar á milli. En ég er viss um það, að ef hæstv. ríkisstj. undir forustu hæstv. forsrh. Gunnars Thoroddsen ætlar sér að standa við hluta af því, sem stendur í málefnasamningi hennar, þar sem lofað er að hafa samráð við launþegasamtökin, full samráð við launþegasamtökin og taka tillit til vilja þeirra og óska að sjálfsögðu eins og hægt er, þá ber að gera það nú. Ég skal viðurkenna að það er ekki alltaf hægt að koma á móti öllu sem þessir hópar biðja um. En ég tel nauðsynlegt að ríkisstj. beiti sér a.m.k. fyrir því, að þessum mönnum sé ekki misboðið einu sinni enn á þann veg sem nú virðist eiga að gera. Það vekur hins vegar furðu mína á hversu kaldrifjaðan hátt núv. stjórnarherrar, og ég tala nú ekki um þeir sem einnig áttu sæti í síðustu vinstri stjórn,-hversu kaldrifjað þeir ganga til verks í því að svíkja allt það sem þeir töldu helgast þegar þeir voru í stjórnarandstöðu við ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Samningana í gildi, - sei, sei, sei aldrei að breyta samningum með lögum, - ja, svei. Öll þessi helgu loforð þessara helgislepjutúlkenda lýðræðisins eru svikin hvað eftir annað í kross og aftur í kross. Hæstv. ráðh. fór nokkrum orðum um afstöðu útgerðarmanna til fiskverðsákvörðunarinnar nú. Hv. 1. þm. Vestf. hefur reyndar komið mjög inn á þeirra mál. Ég vil þó enn undirstrika það sem hann sagði og lýsa furðu minni á ummælum hæstv. sjútvrh. þegar hann lætur hafa eftir sér hér á hv. Alþ., að vegna þess að þeir hafi ekki sagt upp fiskverðssamningum hafi mátt telja að staða þeirra væri það góð að nokkuð mætti beygja þá í hnjáliðunum. Um leið heldur hann því fram, sem mér þykir enn þá furðulegra, að vegna þess að tveir aðrir aðilar hafi sagt upp fiskverðinu séu samningarnir auðvitað lausir, og um leið séum við lausir allra mála við útgerðarmenn. Þetta er svo herfilegur misskilningur hjá einum af ráðh. ríkisstj., að tveir aðilar að samkomulagi eða samningum um fiskverð, þótt þeir segi upp sínu samkomulagi, séu þeir um leið að segja upp lögum Alþingis. Hvernig dettur hæstv. ráðh. slík vitleysa í hug? Við samþykktum lög á Alþingi í byrjun þessa árs um 5% olíugjald, og þótt einhverjir aðilar úti í bæ segi upp samningum dettur þá nokkrum í hug að þeir séu um leið að segja upp íslenskum lögum? Það er margt undarlegt sem kemur fram í túlkun hæstv. ráðh. um þessar mundir, ekki aðeins í sambandi við þetta mál, heldur mörg önnur. Það hefur verið bent á það réttilega í umr. hér í kvöld, að það er auðvitað minni hl. í yfirnefndinni sem tekur þá ákvörðun sem tekin var. Og ég tel sjálfur að það sé afskaplega lítill munur á hvort umboðsmaður ríkisstj. í Þjóðhagsstofnun, sem gengur erinda hennar í þessum málum og fer að vilja hennar, hefur tekið þessa ákvörðun einn eða hvort hann hefur fengið sér til aðstoðar þann fulltrúa sem fer með umboð fyrir hraðfrystihús á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga, aðeins lítinn hluta af fiskvinnslunni, t.d. hraðfrystiiðnaðinum í heild. Ég tel því að þarna sé um mikla minnihlutaákvörðun að ræða. Til viðbótar því, sem ég sagði um útgerðarmennina, svo ég taki enn undir orð hv. 1. þm. Vestf., vil ég taka fram, að þegar þessi lög voru samþ. á Alþ. í janúar, lögin um hið sérstaka olíugjald, þá töldu menn auðvitað að þeir gætu reiknað með þessu sama olíugjaldi a.m.k. út þessa vertíð, að þetta væri skuldbinding sem ríkisstj. - með stuðningi ekki aðeins sinna stuðningsmanna, heldur og stjórnarandstöðunnar - mundi standa við. En þetta er hliðstætt við breytta afstöðu til launasamninga sem núv. stjórnarherrar hafa haldíð við eða tekið upp að nýju eftir að fyrri vinstri stjórn upphóf þann leik. Það hefur nokkuð verið komið inn á tekjur sjómanna eða ráðstöfunartekjur, eins og hæstv. sjútvrh. kallaði þær. Áður en ég kem að því væri gott að fá frekari skýringar hans á því, hvort það sé ekki nokkuð öndvert í röksemdafærslu hans þegar hann minnist á hið skráða gasolíuverð í Rotterdam, sem sé lægra en það viðmiðunarverð sem gilti þegar gasolíuverðið var ákveðið. Samrýmist þetta að öllu leyti þeim röksemdum sem bornar eru fram í málflutningi um frv., sem lagt var fram hér í dag, um hækkun á söluskatti? Ég held að það væri ástæða fyrir nefndir, sem fá þessi mál til meðferðar, að skoða þetta aðeins betur. Hér hafa líka komið réttilega fram þær skoðanir hæstv. ráðh., sem ég tek undir, að það er auðvitað ákaflega misjafnt hvernig olíukostnaður leggst á útgerð í þessu landi. Því fyrirkomulagi, sem haft er á olíugjaldinu, er engan veginn hægt að hrósa. Það er að sjálfsögðu mjög hagkvæmt fyrir þá útgerð, sem á flota sem getur farið rétt út fyrir nesin, sem marka af innfirði og víkur í heimabyggðum, að fylla sig þar á stuttum tíma og halda heim aftur. Það er mikill munur á slíkri útgerð og þeirra, sem gera út skip sem þurfa að sigla hundruð mílna til þess að komast á mið og sömu leið að sjálfsögðu til baka til þess að geta landað í sinni heimahöfn. Þetta fyrirkomutag er þess vegna langt frá því að vera nógu gott. Auk þess eru vonbrigðin sem það veldur, að þetta gjald skyldi vera tekið upp svo skömmu eftir að lögð hafði verið í það ekki aðeins mikil vinna, heldur blóð, sviti og tár, að koma sjóðagjaldinu af á sínum tíma, að þá skyldi vera byrjað á þessu gjaldi aftur á þennan veg. Ég tek því undir þau orð hæstv. ráðh., - og ég veit að hann mun fá stuðning margra manna til þess úr öllum flokkum - að það má til að reyna að finna einhverja aðra lausn, eitthvert annað fyrirkomulag en hefur verið fundið með þessu sérstaka olíugjaldi. Það er rétt að minnast á það einnig, að það hefur aldrei nokkurn tíma verið borið undir samningsaðila, sem semja um kaup og kjör sjómanna, hvort þetta fyrirkomulag ætti að vera eða ekki. Einn af forustumönnum sjómanna lýsti því yfir, og ég býst við að hann hafi haft meginþorra sjómanna á bak við sig í því, að olíuhækkunin, hin snögga og mikla olíuhækkun sem varð, ætti ekki að verða sérstök gróðalind fyrir fiskimenn. Hins vegar lá það heldur aldrei í hans orðum, að hún ætti að leiða til sérstaks taps fyrir þá, að hana ætti að nota til þess að hafa af þeim aðra þætti í lögbundnu og samningsbundnu samkomulagi. Hæstv. sjútvrh. viðhafði hér orð nú í sinni framsöguræðu - og hefur reyndar gert það nýlega annars staðar opinberlega - sem eru í beinu framhaldi af því sem hæstv. viðskrh., sá sem hvað frægastur hefur orðið úr núv. hæstv. ríkisstj. fyrir yfirlýsingar sínar sem ganga þvert á hans eigin orð frá klukkutíma til klukkutíma, viðhafði hér í umr. utan dagskrár um daginn, en ég mótmælti. Hæstv. sjútvrh. hefur efnislega tekið skoðanir hans upp, því að hann sagði í viðtali við Morgunblaðið 28. mars, með leyfi forseta: „Við verðum hins vegar að líta til þess, að ráðstöfunartekjur sjómanna hafa aukist meira á undanförnum árum en hjá launþegum í landi og þótt aukinn afli hafi kallað á meiri vinnu, þá hafa einnig orðið róttækar breytingar um borð í skipunum til betri vinnuaðstöðu.“ Svo mörg voru þau orð. Og eftir að hafa heyrt þessa hugvekju frá tveimur hæstv. ráðh. Framsfl., þetta viðtal og fyrri ummæli hæstv. viðskrh., fékk maður svo í þokkabót að hlusta á eitt af þeim undarlegu fyrirbrigðum, sem Háskóli Íslands hefur ungað út, tala í þætti í útvarpinu í kvöld, hvar hann hafði orð á því í sambandi við baráttu sjómanna til að halda sínum kjörum, sem þeir hafa samið um, að þeir yrðu að passa sig svo að þeir yrðu ekki af aurum apar. Auðvitað kallar þetta á að hér á Alþingi sé nokkuð farið inn á þetta mál, svo að fjölmiðlar fái að vita um skoðanir sjómanna á þessum málum héðan og að sjálfsögðu sé um leið skráð í þingtíðindi hið rétta í þessu máli. Það kom réttilega fram hjá hv. 1. þm. Vestf. í ræðu hans áðan, að þessi mikla aflaaukning og um leið mikla tekjuaukning sjómanna - og útgerðarinnar sem oft gleymist að geta um leið - verður vegna þess að mennirnir, sem við þetta vinna, bæta við sig svo gífurlegri vinnu að það tekur engu tali. Þetta kemur fram í viðtali í Dagblaðinu í dag við skipstjóra á einu mesta aflaskipi flotans, sem lýsir yfir að það þurfi alltaf að vera frívaktir, því það væri ekki nokkur leið að gera slík skip út með 15 mönnum, ef ekki væri staðin frívakt. Og hann er spurður, þessi skipstjóri: Þarf þá ekki að fjölga mönnunum? Nei, það vilja þeir náttúrlega ekki, af því að þetta kemur í törnum, suma daga er rólegt og aðra daga ekki. En það kemur eiginlega ekki sá túr, að ekki sé frívakt í 18 – 20 tíma. Nú veit ég að þegar fólk heyrir þetta, þá gerir það sér ekki grein fyrir því, hver vinnutími þessara manna er. Hann er bundinn í lögum, sem varð að setja til þess að firra menn því sem þeim var boðið hér fyrr á árum, lögum sem voru að vísu sett fyrir nokkrum áratugum til þess að gera þetta starf ekki eins ómanneskjulegt og það var þá, lögum sem hafa tekið tvisvar meginbreytingum síðan, annars vegar þegar breytt var úr 12 og 6, eins og kallað var á togurunum, að þeir unnu í 12 tíma og fengu 6 tíma hvíld, og hins vegar og með síðustu stórbreytingu sem gerð var, að menn vinna í 12 tíma og fá 12 tíma hvíld á sólarhring eða 6 og 6. Þetta er hinn lögboðni vinnutími um borð í þessum skipum og þetta gildir að sjálfsögðu alla daga ársins sem skipið er að veiðum. Ég lét vinna fyrir mig smáyfirlit yfir þann togarann sem var aflahæstur togara á árinu 1979, Reykjavíkurtogarann Bjarna Benediktsson. Hann fiskaði 5722 tonn á árinu á 361 rekstrardegi sem hann var á siglingu og að veiðum. Dæmi var tekið af netamanni um borð í þessu skipi, manni sem er orðinn fagmaður í sínu starfi eftir sitt langa og mikla starf og þá miklu þekkingu sem hann hefur öðlast á veiðarfærum og öðrum störfum um borð. Þegar út var reiknað reyndust tekjur þessa netamanns vera 610 268 kr. á mánuði. Ef farið er í samanburð og miðað við almennt yfirvinnuálag og almennt vaktaálag skilar hann 494 dagvinnutímaeiningum í mánuði. sem gerir í laun á klst. 1235 kr. eða 214 125 kr. á mánuði með 40 st. vinnuviku. Á meðan þessi maður um borð í togaranum hefur rúm 214 þús. fyrir þennan vinnutíma hefur hafnarverkamaðurinn 287 967 kr. Og ef við gerum þennan samanburð aðeins einfaldari og reiknum dagvinnutímakaupið út frá sama grundvelli, þá var meðalkaup 4. taxta hafnarverkamanns eftir eitt ár, árið 1979, 1389 kr., en hjá netamanni á þessum stóra togara 1235 kr. Árið 1980 hefur hafnarverkamaðurinn 1868 kr. á klst., en netamaðurinn á togaranum 1660 kr. á klst. Nú er mér spurn: Í hverju liggur þetta kjaftæði, utangarnakjaftæði fjölmiðlamanna, ráðherra og ráðamanna, sem tala um þessa menn sem hátekjumenn? Hverjir eru lágtekjumenn í þessu þjóðfélagi og hverjir eru hátekjumenn? Hefur þessi hæstv. ríkisstj., sem hefur m.a. ætlað sér að leysa öll vandamál vinnumarkaðarins, reynt að gera sér grein fyrir því, hverjir eru lágtekjumenn í þessu þjóðfélagi og hverjir eru hátekjumenn? Er maður hátekjumaður vegna þess að hann er á lágu tímakaupi en vinnur ómanneskjulega langan vinnutíma og kemst í hálaun, vinnur vinnu sem verður að vinna við, vegna þess að hann getur t.d. á skipunum alls ekki neitað vegna laga, sem þar gilda, svokallaðra sjólaga. Og alls staðar, í hverri einustu verstöð allt í kringum landið, er fólk sem vinnur í frystihúsum og í fiskvinnslu. Það hleypur ekki burt þegar afli berst að landi. Það hleypur ekki burt úr vinnu. Það stendur meðan stætt er til þess að bjarga verðmætum undan skemmdum. Það hefur það ekki t.d. eins og starfsmenn í skrifstofum og ýmsum stofnunum, sem koma til vinnu kannske kl. hálfníu til níu og fara heim upp úr fjögur á daginn, en bera sig í launum saman við þetta sama fólk. Ég held að hv. þm. - að ég tali nú ekki um þá menn sem er falin sú ábyrgð að taka að sér að stjórna landinu og sitja í ríkisstj. - ættu að fara að hugleiða þetta mál og hugleiða það nokkru nánar áður en þeir láta hafa eftir sér svona sleggjudóma og fullyrðingar sem ekki standast. Það er sannleikur að þessir menn, fiskimenn okkar, þeir vinna og skila ekki aðeins meiri afköstum en flestar aðrar stéttir þessa þjóðfélags, heldur gera þeir það undir þeim kringumstæðum sem engin önnur stétt þarf að gera því að þeir búa ekki aðeins við vosbúð í starfi heldur eru og í stöðugri hættu. Og ég veit að þeir muna það - því miður þurfa þeir að muna þann allt of ferska atburð - þeir þrír þm. Vestf. sem hér voru að tala áðan, að það eru fleiri fórnir sem þessir menn þurfa að færa, heldur eingöngu langan vinnutíma. Það ætti því enginn að sjá ofsjónum yfir því, þegar veiðiferðinni er lokið eða árið er á enda eftir slíkan þrældóm, þótt þeir geti komist upp í það að hafa laun á við meðaliðnaðarmann með miklu styttri vinnutíma, eða bara álíka og aðrir sambærilegir verkamenn í landi hafa með áþekkum vinnutíma. Ég hefði satt að segja fulla ástæðu til að tala langt mál um þetta atriði og mörg önnur í sambandi við þá ákvörðun, sem hefur verið tekin í yfirnefndinni svokölluðu um fiskverð að þessu sinni, og ákvarðanir um fiskverð sem hafa verið teknar á undanförnum misserum og jafnvel árum. Það má vel vera að tími gefist til þess síðar í þessum umr. því af miklu er að taka. En ég endurtek þau orð mín, sem ég sagði áðan við hæstv. ráðh. og þá aðra sem hér eru og eru stuðningsmenn stjórnarinnar, að ég ráðlegg þeim í mestu vinsemd að halda áfram með þetta mál af fullri gát, láta skoða það vel, athuga, eins og á hefur verið bent hér, hvort eitthvað mætti koma á móti útgerðarmönnum vegna þeirra brigða sem þeir hafa orðið fyrir af löggjafanum ef þetta frv. verður samþ., og um leið að koma til móts við íslenska fiskimenn með því að láta þá njóta jafnréttis á við aðra þegna þjóðfélagsins. Ef við tökum t.d. bændur, þá eiga þeir nú um þessar mundir af 10 ráðherrum, 10 litlum negrastrákum í ríkisstj., a.m.k. 3–4 harða hagsmunabaráttumenn fyrir því, að samningar og lög um kaup þeirra og kjör séu haldin. Ég er satt að segja ekki með þessum orðum að öfundast yfir aðstöðu þeirra allflestra í dag. Það má ekki misskilja mín orð á þann veg. En gleymið því ekki, að þeir menn, sem hér hafa orðið fyrir barðinu á ólögmætri aðgerð að mínu mati, eiga betra skilið af Alþingi Íslendinga en að gangast undir slík ólög.



Herra forseti. Mörg orð hafa fallið og skal ég aðeins koma að fáeinum atriðum. Ég sé reyndar að hv. 1. þm. Vestf: er ekki í salnum, og ætlaði ég þó að svara örfáum atriðum sem hann var með í sinni ræðu, en ég get látið það bíða ef hann skyldi birtast. Það er alveg rétt sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði, að ríkisstj. ræður að hluta ferðinni í þessu máli. Það er rétt, að vitanlega getur svo farið og er æskilegast að samstaða náist án þess að afskipti þurfi af að verða. Svo var ekki í þetta skipti. Og hvaða kostir voru þá fyrir hendi? Ég sagði áðan að ég hafnaði þeirri hugmynd, að oddamaður úrskurðaði, og taldi það vera hættulegt stöðunni. Hver hefði sá úrskurður orðið? Hann hefði, hygg ég, tvímælalaust orðið óbreytt fiskverð. Segja má að það hefði verið nokkurn veginn á milli deiluaðila, óbreytt fiskverð. Með óbreyttu fiskverði hefði útgerðin haft 0.6% minna í sinn hlut heldur en þó með því sem nú er ákveðið. Ég hafnaði sem sagt þeirri leið. Hvað annað kom til greina sem unnt hefði verið að ná nægilegri samstöðu um? Að hækka fiskverð um 6.67% og halda olíugjaldi óbreyttu? Það lá á borðinu, að þá hefðu bæði sjómenn og útgerðarmenn greitt því atkvæði. Þá hefðu útgjöld fiskvinnslunnar hækkað um 2.5–3% meira en það sem nú verður og það hefði orðið að bæta. Og ég segi það einu sinni enn, að það hefði orðið að bæta með gengissigi. Um annað var ekki að ræða. Hér sagði hv. 1. þm. Vestf. áðan að ríkisstj. kynti undir verðbólgu. Það hefði líka kynt undir verðbólgu. Hér er vitanlega verið að reyna að forðast að kynda undir verðbólgu, en finna þó leið sem aðilar geti búið við. Menn hafa sagt það hér, að um brigðmæli væri að ræða. Ég mótmæli því. Eins og ég sagði áðan, var um samning fjögurra aðila að ræða og þeim samningi var sagt upp. Lög Alþingis voru eingöngu til að staðfesta þann samning, og þegar samningurinn er fallinn, þá halda lög Alþingis honum ekki í gildi, þá er a.m.k. komin forsenda til þess að þeim megi breyta. Þessi lög Alþingis voru til eins árs, sem þýðir það að fulltrúi útgerðarinnar hefði ætíð getað haft neitunarvald gagnvart nokkurri breytingu á olíugjaldi, t.d. við meiri háttar ákvarðanir um fiskverð á miðju ári o.s.frv. Á að skilja þetta svo, að hann hefði með neitunarvaldi sínu getað komið í veg fyrir að þeim lögum yrði breytt? Ég held að þetta sé á misskilningi byggt. Ég hef borið þetta undir lögfróða menn, hvort þeir teldu að samningur stæðist þá að hluta, ef tveir af fjórum segja honum upp. Enginn hefur léð máls á því, að sá samningur stæði eftir, - ekki nokkur. Ég vísa því á bug að um brigðmæli sé að ræða. Menn hafa rætt um það, sem ég sagði áðan, að útgerðarmenn sögðu ekki upp samningi og mætti þá meta það svo að þeir hefðu talið við hann búandi. Ég er ekki með því að segja að þar með eigi að knébeygja útgerðarmenn, eins og einhver sagði áðan, - alls ekki. En ég held að það hljóti að mega meta þessa afstöðu þeirra sem merki um skoðun þeirra á málinu. Ég vakti athygli á því áðan, áður en sumir þm. komu inn, að hefði oddamaður úrskurðað, þá hefði tvímælalaust verið úrskurðað óbreytt fiskverð, sem hefði þýtt 0.6% lakari afkomu útgerðarinnar en hún fær með því sem hér er um að ræða. Mér finnst því að þann hlut megi einnig skoða. Hér hafa menn verið að gefa í skyn undir rós að einhverjir menn í Verðlagsráði kunni af annarlegum ástæðum að hafa tekið þá ákvörðun sem þeir hafa tekið. Ég vísa því á bug. Ég er sannfærður um að allir menn í Verðlagsráði, hvort sem þeir fylgja þessari stjórn eða eru á móti henni, tóku afstöðu af sannfæringu sinni. Er furðulegt að hlusta á ábyrga menn bera slíkt á borð hér og þeim ekki sæmandi. Hv. 1. þm. Vestf. spurði um gasolíuverð og innkaupajöfnunarreikning. Það er staðreynd, sem fram kemur í grg. með frv., að viðmiðunarverð gasolíunnar er lægra nú en þegar fiskverð var ákveðið í janúar. Það er staðreynd. Um innkaupajöfnunarreikning gasolíunnar hef ég því miður ekki upplýsingar, en hygg ekki fyrirsjáanleg vandræði með hann. Það er innkaupajöfnunarreikningur bensíns sem stendur illa. Allt bendir til þess - ef svo heldur fram sem nú horfir með gasolíuna, og nú er að koma vor og ekki fyrirsjáanlegur kaldur vetur það sem eftir er í Evrópu, sem ræður miklu þar um - að gasolíuverð muni fremur fara lækkandi. Þeir menn, sem fróðastir eru um það, telja þetta líklegasta þróun nú á næstunni. Ég get ekki sagt um það, hve hröð hún verður eða hvað innkaupajöfnunarreikningurinn jafnar sig fljótt, ef ég má kalla það svo. Þá spurði hv. þm. hvort 0.6% væri nægilegt fyrir fiskiskipaflotann. Ég hef að nokkru leyti svarað því, en vil bæta því við, að það er ekki nægilegt. Ég er sannfærður um það, að útgerðin þyrfti að hafa meira, en ég hygg að afkoman sé þó viðunandi, eins og kemur fram í þeirri töflu, sem fylgir frv., en ég segi þó ekki nægjanleg, vegna þess að æskilegt er að fyrirtæki standi sterkt og geti þannig tekið á sig skelli eða byrðar sem á kunna að falla hverju sinni. Væntanlega tekst það, en ég óttast að seint takist að skapa slíkan grundvöll á meðan við búum við þá verðbólgu sem er hér nú. Vitanlega er hún bölvaldurinn í þessu öllu saman. Hér var nefnt af fleiri en einum, að þau atriði, sem ég taldi upp áðan, vægju ekki mikið í því sem hér er um að ræða. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að sumu leyti. Hv. 1. þm. Vestf. spurði hvort niðurfelling sölugjalds þýddi nýja skattlagningu. Nei, þar er ekki um stóra tölu að ræða, u.þ.b. 250–300 millj. kr. á ársgrundvelli og líklega 200–250 það sem eftir er ársins. Ég lagði hins vegar jafnframt til að stimpilgjöld yrðu lækkuð aftur. Þau voru hækkuð 1978, í tíð hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar sem sjútvrh., hækkuð úr 0.48% í 1.2%. Ég hef lagt til að þau yrðu lækkuð í það sem þau voru áður. Stimpilgjöld eru að mínu mati of há og eru tekin þannig að þau valda verulegum álögum fyrir t.d. fiskvinnsluna og aðra sem afurðalán þurfa að taka. Mér er jafnframt tjáð að þegar þetta var gert 1978 hafi verið yfirlýst af þáv. fjmrh., að hækkun ætti ekki að koma fram á afurðalánum, en svo hefur þó orðið. Þetta mundi kosta ríkissjóð um 300 millj. á ári og var talið nauðsynlegt að skoða það mál betur en unnt var á þessum tíma m.a. með tilliti til stöðu ríkissjóðs. Um það er því fullt samkomulag að athugað verði hvort ekki megi breyta þessu fyrir gerð nýrra fjárlaga á næsta ári. Hv. þm. taldi að ekki væri mikið fyrir skuldbreytinguna gefandi. Ég held að það sé töluvert fyrir það gefandi að lækka vexti fyrirtækja úr 55%, sem eru refsivextir nú á ári, niður í skilavexti, sem geta verið, eftir því hvernig lánið er, frá 34% upp í kannske 40%. Ég held að það sé dálítið fyrir það gefandi. A.m.k. hefur mér heyrst það á þeim fyrirtækjum sem þurfa að greiða 55% refsivexti. Ég hef því miður ekki séð það fjármagn, sem unnt er að grípa til til að létta þessum vanskilum af, á annan máta en að breyta þeim í skil. Hv. þm. spurði um eiginfjárstöðu Fiskveiðasjóðs. Ég er ekki með þær tölur með mér, en hún batnaði verulega á síðasta ári í fyrsta sinn um langan tíma, er þó of veik, en ætti að gera Fiskveiðasjóði kleift að taka eitthvað á þessu máli um breytingu vanskila í föst lán. Og það er einmitt einn sá þáttur sem þarna verður skoðaður. Langsamlega erfiðasta málið í þessu sambandi eru vanskil við Útvegsbankann. Það held ég að þm. hljóti að vera ljóst. Þau eru ákaflega mikil, því miður, hjá útgerðinni á mörgum erfiðum svæðum landsins, og Útvegsbankinn er ekki í stöðu til að breyta þeim án aðstoðar frá Seðlabanka eða öðrum aðilum. Ég vil aðeins segja það út af þeim lokaorðum hv. 1. þm. Vestf., að menn væru að kalla þetta sigur, að ég kalla þetta ekki sigur í málinu, því fer svo víðs fjarri. Ég kalla þetta nánast neyðarúrræði. Ekki náðist víðtæk samstaða, eins og búið var að leita að vikum saman, og ég vona að hv. þm. geri sér grein fyrir því, hvað hér er um viðkvæmt mál að ræða. Sjómenn hafa réttilega kvartað mjög undan því að hafa ekkert fiskverð í 31 dag, eins og hér hefur verið sagt, og sannarlega kominn tími til að ákveða fiskverð. Engin lausn var sjáanleg önnur en þá sú að samþykkja 6.67% hækkun, sem hefði leitt til þess, að orðið hefði að bæta fiskvinnslunni það upp með 2.5 –3% viðbótargengisbreytingu. Menn eru að tala hér um gengisbreytingu. Ég hef aldrei farið leynt með þá skoðun mína, að gengið hlýtur að breytast á meðan við búum við verðbólguþróun eins og verið hefur. Hins vegar mótmæli ég því, sem ég sá að hafði komið hér fram í umr. utan dagskrár, að ég hefði sagt að gengið ætti að breytast um 15%, og var vísað til viðtals í Dagblaðinu 10. mars. Ég sagði þar, að fiskvinnslan teldi að það þyrfti að breytast um 15%, en ég sagðist vonast til þess að svo yrði ekki, því að með ýmsum aðgerðum mætti draga úr því. Hv. þm. getur farið fram og lesið blaðið. Það gerði ég líka áðan. Ég held að langtum hollara sé fyrir menn að gera sér grein fyrir því, að í þessari verðbólguþróun hættir ekki hringrásin þegar að útflutningsafurðum okkar kemur. Það verður að hækka til að standa undir hækkun útgjalda. Það er óhjákvæmilegt. Eitthvað næst niður með framleiðniaukningu á nokkrum tíma, því meira því betra, en án slíks og án hækkunar á erlendum mörkuðum stöðvast ekki þessi verðbólgudans við gengið. Það er alveg ljóst. Ég verð að segja það, að satt að segja er kominn tími til að menn geri sér grein fyrir því, að launahækkun, sem krafist er og menn eiga rétt á, er ekki endilega auður í vasa fenginn. Hún er æðifljótt úr honum tekin með slíkum staðreyndum sem við okkur blasa. Fram kom hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni að þessar lagfæringar vægju ekki gegn margra milljóna viðbótarútgjöldum. Þetta er alveg rétt. Það kom fram í viðtali við einn af nefndarmönnum Verðlagsráðs í útvarpi í dag, að þetta þýddi 8% gengisbreytingu. Ég skal ekkert um það segja, hvort það er rétt, en hann metur það svo. Og sú gengisbreyting, sem varð í dag, eða hratt gengissig eða hvað menn vilja kalla það, er vitanlega liður í því að rétta aðstöðu fiskvinnslunnar. Ég held að öllum hljóti að vera það ljóst. Og það eru fyrirheit um að þetta verði athugað af Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun í framtíðinni, eins og verið hefur undanfarin ár. Það hefur alltaf verið gert og reynt að meta það, hvernig gengið þarf að skrá til þess að rekstrarstaða sé þar fyrir hendi. Vitanlega er það alveg ljóst, að 3% gengisbreyting, eins og var í dag, þýðir 1% hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar. Og 3% gengisfelling til viðbótar, sem hefði verið nauðsynleg, leyfi ég mér að fullyrða, ef fiskverð yrði hækkað um 6.67%, hefði þýtt 1% í vísitölu til viðbótar. Það er þetta sem menn eru að stríða við. Ég veit ekki betur en allar ríkisstj. hafi verið að stríða við það. Setustjórnin, sem var hér á milli, tók af bændum til að reyna að draga úr því sem færi þar í vísitöluhækkun. Menn hafa sagt það hér, að menn séu að gera mikið úr eða ég sé að gera mikið úr og sjái ofsjónum yfir tekjum sjómanna. því fer víðs fjarri. Ég vísa því á bug. Ég vil láta það koma skýrt fram, að ég tel sjómenn alls ekki bera of mikið úr býtum, því fer víðs fjarri. Þeir vinna mikið, eins og hér hefur verið sagt, mjög þýðingarmikið starf fyrir okkar þjóðarbú. Þeir eru ekkert oflaunaðir. Hitt er þó staðreynd, sem er ómótmælt og hefur komið fram í allri viðleitni til að ná samstöðu um fiskverð, að ráðstöfunartekjur sjómanna frá 1974 hafa hækkað um 22 – 25°/ meira en iðnaðarmanna og verkamanna. Vitanlega er það rétt, sem hér hefur komið fram hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni m.a., að þessi hækkun ráðstöfunartekna stafar ekki síst af mjög mikilli vinnu sjómanna. En það er einnig viðurkennt, að orðið hefur mjög veruleg framleiðniaukning í útgerðinni. Það hefur aukið aflann verulega. Sjómenn hafa einnig notið þess, það er staðreynd og því hefur ekki heldur verið mótmælt. Ég hygg því að þegar launahækkun sjómanna er ákveðin sé ekki óréttmætt að líta einnig á þá hlið málsins. Og það er í raun og veru það sem gert var í janúar, þegar samkomulag náðist, og gert er nú. Menn hafa lýst undrun sinni á því, að fulltrúi sjómanna í Verðlagsráði situr hjá. Fulltrúi sjómanna situr hjá vegna þess að hann metur mikils þá lækkun, sem verður á olíugjaldi, og undirstrikar, eins og ég sagði áðan, að olíugjaldið hefur verið ófriðarefni á milli sjómanna og útgerðarmanna. Ég er ekki frá því, að það sé útgerðarmönnum fyrir bestu - þrátt fyrir þessi lög sem áttu að gilda til eins árs - að horfið sé sem fyrst frá þessu olíugjaldi og eitthvað annað fundið í staðinn. Ég hef lýst því hér áður, hvað ég teldi eðlitegra í staðinn. Hér hefur verið sagt að þetta mál ætti að knýja fram með einhverju offorsi. Því vil ég vísa frá. Mér láðist að gera till. um nefnd. Ég geri till. um hv. sjútvn. Vitanlega mun sjútvn. skoða málið eins og hún telur nauðsynlegt. Ef hún treystir sér til að komast að öðru samkomulagi um fiskverð, þá skal henni hælt fyrir það og ekki standa á mér. En ég vil bara vekja athygli á því, að búið er að vinna að þessu máli gífurlega mikið. Þetta mál er ákaflega viðkvæmt og öll töf á svona máli getur orðið til þess, að það sem náðst hefur rennur út í sandinn, eins og mér heyrðist hálfpartinn koma fram hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni áðan. Hann sagði að sjómenn kynnu að sigla í land o.s.frv. og mótmæla þessu. Ég veit að hann vonar eflaust að svo verði ekki. Ég ætla honum ekki annað. En ég vil þó segja að veruleg töf mun auka á þann óróa, sem þegar er orðinn mikill, vegna þess dráttar sem orðinn er á ákvörðun fiskverðs. Ég veit að svo reyndur maður sem hv. 1. þm. Vestf., sem hefur staðið í því að ná samkomulagi um fiskverð, gerir sér grein fyrir því, hve mikilvægt er að frá málunum sé gengið þegar þó þessi áfangi hefur náðst, sem ég tek enn fram að er enginn sigur, heldur nánast nauðvörn í þeirri erfiðu stöðu sem við erum í.



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að taka undir þau ummæli hæstv. sjútvrh., að þau mál, sem hér um ræðir, eru afskaplega viðkvæm, staðan er afskaplega viðkvæm í þjóðarbúinu núna, í þjóðfélaginu. Við erum að lifa það, að þær tekjur sem við höfum til skipta, þjóðin í heild, eru að minnka jafnt og þétt. Og ein höfuðástæðan fyrir því, að sú þróun er að verða æ hraðari, er sú, að það er nánast sama hvaða ráðstafanir þessi hæstv. ríkisstj. gerir, þær miða allar að því að veikja stöðu atvinnuveganna í landinu. Þetta er greinilegt af því fjárlagafrv., sem verður til 3. umr. á morgun. Það er greinilegt af því frv. sem hér um ræðir, og þeim ummælum sem hæstv. ráðh. hafa haft í þessu sambandi. Hæstv. viðskrh. lét svo um mælt í útvarpinu í kvöld, ef ég man rétt að það hefði verið að hlaðast upp geymdur vandi í þjóðfélaginu. Og hann sagði að verið væri að gera ráðstafanir gegn þessum geymda vanda. Þetta er að vísu svolítið dularfullt orðalag og ekki beint auðvelt að átta sig á því, hvað hann á við með þessum orðum, fremur en hinu, þegar hann segir við fjölmiðla í morgun að engin gengisfelling sé í farvatninu hjá ríkisstj. Hann auglýsti nú í kvöldfréttunum hvað hann ætti við. Hann sagði að það skipti svo sem engu máli, hvort gengið væri látið síga 1% þessa vikuna og 1% næstu viku og 1% þá þriðju eða hvort það væri bara fellt um 3% í einu lagi, þetta skipti í sjálfu sér engu máli. Það var nú það sem hann hafði um það að segja og vildi með þessum hætti afsaka það, að hann hafði verið staðinn að því að segja í blaðaviðtali rangt til um þá þróun sem var að gerast í þjóðfélaginu. Hann var að reyna að leyna þeirri gengisfellingu, sem þó var fyrirsjáanlegt að hlaut að sjá dagsins ljós fyrr en varði. Ég held að í sambandi við þá fiskverðsákvörðun, sem hér er um að ræða, verði menn fyrst og fremst að hafa það í huga, að þau sjávarútvegsfyrirtæki, sem traustust hafa verið hér í landinu, fyrirtæki sem eru með hvort tveggja í senn fiskvinnslu og útgerð, standa nú mjög höllum fæti. Mörg slík fyrirtæki, sem hafa haft mjög traustan fjárhag og ágæta lausafjárstöðu á undanförnum árum, standa nú frammi fyrir vanda sem þau sjá ekki fram úr, geta ekki gert sér grein fyrir hvernig þau ráða við. Og þessi sérstaki vandi, sem sjávarútvegurinn í heild á við að glíma, er einnig í öðrum greinum útflutningsatvinnuveganna, vegna þess að sú ríkisstj. sem nú situr, virðist síst af öllu hafa skilning á því, að það er eitt grundvallaratriðið í þjóðfélagi eins og okkar, sem byggir mikið á viðskiptum við önnur lönd, er háð útflutningi og innflutningi, að hjól útflutningsins nái að snúast með eðlilegum hætti. Ég vil t.d. í þessu sambandi minna á það, að í beinni línu hjá Vísi var hæstv. forsrh. sérstaklega um það spurður, hvernig hann hygðist taka á vanda ullariðnaðarins. Hann hafði þá fögur orð um það, ef ég man rétt, að þessi mál væru í athugun hjá ríkisstj., ullariðnaðurinn væri sérstaklega þýðingarmikill fyrir okkur Íslendinga, það væru svo margir sem við hann ynnu. En samt sem áður, þrátt fyrir þessi fögru orð höfum við nú séð hver þróunin hefur orðið. Vandi hans hefur vaxið síðan þetta var sagt, og a.m.k. er mér ekki kunnugt um að neinar ráðstafanir hafi verið gerðar eða fram farið nein alvöruathugun á því, hvernig eigi að snúast gegn þessum vanda. Hið sama á raunar við um sjávarútveginn í heild. Skýringin á þessu er að sjálfsögðu mjög einföld, sama skýringin og á því, hvað landbúnaðurinn stendur illa að vígi gagnvart heimsmarkaðsverði á sínum afurðum í samkeppni við önnur landbúnaðarlönd, sem sé sú, að kostnaðarhækkanirnar hér innanlands hafa orðið meiri en þær tekjur sem útflutningsatvinnuvegurinn getur vænst að fá í staðinn. Þessi þróun var mjög skýr á s.l. ári og heftir orðið enn þá skýrari nú á þessu ári, þar sem segja má að með hverjum mánuðinum sem líður hafi meir sigið á ógæfuhliðina. Það er kannske ekkert undarlegt að dregist hefur svo vikum skiptir að ákveða fiskverð við þær aðstæður sem hafa verið í landinu upp á síðkastið. Við sjáum þess merki bæði í því frv., sem hér liggur fyrir, og með margvíslegum öðrum hætti, að hvorki launþegar né fulltrúar atvinnuveganna geta lengur treyst þeim loforðum sem þeim eru gefin af stjórnvöldum. Þetta frv. felur í sér að helminga skuli olíugjaldið sem samþ. var samhljóða í janúarmánuði. Við tökum einnig eftir því, að ríkisstj. leggur á það ofurkapp nú að halda sjómönnum niðri, að þeirra kjör batni verulega miklu minna en annarra stétta í þessu þjóðfélagi, á sama tíma og það tekjuskattsfrv., sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, að ég tali nú ekki um tólftu útsvarsprósentuna, sem sjómannafrádrátturinn nær ekki til, þetta veldur náttúrlega því, að ráðstöfunartekjur sjómannanna verða miklu minni en ella. Og ef við hugleiðum það, hvernig sjómenn og launþegar almennt í þessu landi muni bregðast við í þeirri viðkvæmu stöðu sem nú er í þjóðfélaginu, þá er náttúrlega þeirra þolinmæði, þeirra langiundargeð miklu minna en ella af því að þeir finna það, að við völd er ríkisstj. sem skirrist ekki við að leggja fram eitt og jafnvel tvö skattahækkunarfrv. á dag, á sama tíma og ætlast er til að launþegar láti sér nægja minna en áður. Það gefur náttúrlega auga leið, að við þvílíkar aðstæður hlýtur biðlundina fyrr eða síðar að þrjóta. Það er alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði áðan, að það er auðvitað neyðarúrræði þegar grípa þarf til þess að fella gengið. En það hefur löngum verið svo í okkar landi, að gengið hefur ekki verið annað en verðskráning á okkar útflutningsafurðum. En ef þessi hæstv. ríkisstj. meinar það í alvöru, að henni hafi þótt það mikið óyndisúrræði að fella gengið, þá hafði náttúrlega ríkisstj. aðra leið, og hún var sú að minnka kostnaðinn. Það var t.d. hugsanlegt að létta einhverjum sköttum af atvinnuvegunum. Ég minnist þess, að á fyrstu árunum sem ég fylgdist með pólitík hafði viðreisnarstjórnin nýtekið við völdum í landinu. Og ég man vel eftir því, að í þeirri áætlun, sem þá var gerð, var lagt mjög mikið upp úr því einmitt, að frumkvæði einstaklingsins í atvinnurekstrinum yrði örvað, að ríkisvaldið réðist með sínum aðgerðum gegn vandanum með jákvæðum hætti og beitti öllum tiltækum ráðum til þess að hvetja fólk til að taka þátt í því, bæði með meiri vinnu og með sparnaði, að byggja upp atvinnutækin á hverjum stað. Og þetta var að sjálfsögðu hægt að gera á þeim tímum þegar fólk gat séð fram úr vandanum, þegar fólk gat átt von á því, að það mundi með einhverjum hætti njóta þess, ef það legði sig fram og ef það verði sparnaði sínum til þess að byggja upp atvinnureksturinn á staðnum. Síðan þetta var hefur mikið vatn runnið til sjávar. Sjöundi áratugurinn sýndi okkur að sú stefna var rétt að byggja fyrst og fremst upp með því að efla atvinnureksturinn í landinu, líka hinn smáa rekstur einstaklinganna, hvetja fólk til þess að mynda samtök um hin stærri átök og síðast en ekki síst að brjóta blað í atvinnusögunni vil ég segja, með því að gera meira átak en áður hafði þekkst í virkjunarmálunum og hefja stóriðju hér á landi með álverinu og treysta með þeim hætti undirstöður atvinnulífsins, sem ég satt að segja sakna að ekki skuli vera neinar áætlanir um hjá þeirri ríkisstj. sem nú situr. Hæstv. sjútvrh. neitaði því hér áðan, að það væri lögbrot þegar meiri hl. Alþingis ætlaði nú að breyta því sem áður hafði verið ákveðið í sambandi við olíugjaldið, að það skyldi verða 5%, eins og samhljóða var ákveðið hér á Alþ. í janúarmánuði. Vitaskuld er það rétt hjá hæstv. ráðh., að Alþ. getur breytt sínum eigin lögum. Það vitum við vel. Hitt er náttúrlega ófremdarástand, þegar á að láta slíka ákvörðun verka aftur fyrir sig eins og hér er gert ráð fyrir. Og við hverju geta menn búist í framtíðinni, ef ekki ein einasta ákvörðun stjórnvalda stendur deginum lengur? Ég ætla ekki að fara fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún standi við það sem heitið var í Vísis-viðtalinu, beinni línu Vísis, af hæstv. forsrh., að skattar mundu ekki hækka. Ég er ekki að fara fram á það, að við það verði staðið. Það væri mikil ósvinna, ef ætlast væri til þess, að þessi ríkisstj. léti sér nægja þá skatta sem fundnir væru upp á árinu 1979. Nýr fjmrh. vill nú sýna hugkvæmni sina og láta sjást að hann geti lagt fleiri pinkla á drógina. Hún er ekki alveg magasigin enn. Hún lafir þó á fjórum fótum enn þá. Það getur verið að einhverju megi bæta á hana. Ég ætla ekki að fara fram á það. En hitt held ég að liggi alveg ljóst fyrir, að í samskiptum aðila vinnumarkaðarins verði orðin að standa frá hinu opinbera. Ég held að menn hljóti að gera sér grein fyrir því. Það er náttúrlega gott að geta vitnað til þess, að staða hraðfrystiiðnaðarins hafi ekki verið mjög slæm á liðnum árum. Það geti verið gott að reyna að ganga eitthvað á þann atvinnurekstur nú. Það getur verið að það sé hættulegt fyrir okkur, ef einhver atvinnurekstur stendur vel í landinu. Það má vera. Og það má kannske líka vera, að það hafi fiskast vel það sem af er þessu ári. En hitt ætla ég að muni brátt sýna sig: þeir eru nú að fara út í skrapið, togararnir. Við vitum ekki hver eftirköstin verða af verkfallinu fyrir vestan. Við vitum ekki heldur hvernig þróunin verður í olíumálunum, þótt þar virðist verð á niðurleið, eins og hæstv. sjútvrh. sagði. Það getur breyst með skjótum hætti. En sannleikurinn er að sjálfsögðu sá, að það er mikil óvissa fram undan einmitt í sjávarútveginum. Við getum aðeins hugsað okkur það, að álíka vel aflist eftir páska á vertíðinni hér fyrir sunnan og verið hefur. Það getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar gagnvart síðari hluta ársins, þegar halda þarf við þær ákvarðanir, sem teknar hafa verið í sambandi við fiskveiðarnar, og gæti komið til langvarandi vinnustöðvunar víða. Ég held því að menn verði að gæta sín í þessum efnum. Hæstv. sjútvrh. boðaði vaxtalækkun Fiskveiðasjóðs. Ég vil í því sambandi spyrja hann hvort þess megi vænta, að þau afarkjör, sem ný fiskiskip voru látin sæta á árinu 1979, verði lagfærð. Ég vil m.a. benda á það, að einn togari íslenskur, Sigurbjörg, er á þessum afarkjörum, og tel það geta ráðið úrslitum um hvernig til tekst um þá útgerð, hvort þetta fæst leiðrétt. Það er fróðlegt að vita hvort vænta megi leiðréttingar hvað það varðar. Þá vil ég einnig fagna þeirri ákvörðun ríkisstj. að breyta stuttum lánum í löng, „konvertera“ lán, eins og kallað er. Það er mjög brýnt einmitt í útgerðinni. Má vera að ekki takist að ganga í þeim efnum jafnlangt og menn kjósa, vegna þess að sá vandi sé svo stór, en eigi síður ber að fagna því að þessa leið eigi að fara og fara þar að tillögum hv. 1: þm. Vestf. Ég skal ekki segja hvort ástæða er til að orðlengja miklu frekar um þessi mál. Öll afgreiðsla þessa máls á þessu ári sýnir það, að við erum komnir í sjálfheldu í þjóðfélaginu sjálfu. Segja má að þetta þjóðfélag sé orðið eins og illa rekið fyrirtæki. Ríkisstj. hefur ekki önnur ráð en þau að fara dýpra ofan í vasa fólksins í landinu, þrengja meira að atvinnurekstrinum. Og í sjávarútveginum var ástandið þannig, að báðir aðilar töldu að of nærri þeim hefði verið gengið. Það er verið að tala um að það liggi á að koma þessum málum gegnum Alþ. Ég tek undir með þeim mönnum sem hér hafa talað á undan og varað við því. Þessi dráttur hefur orðið svo langur, að það liggur ekki á. Það er nauðsynlegt að ræða þessi mál við þá aðila sem hér eiga hlut að, ekki síst sjómenn. Þeir hafa, eins og ég sagði áðan, orðið að sæta því, að hvað eftir annað hefur verið gengið á þeirra hlut. Og m.a. - eins og við vitum allir - fengu þeir ekkert út úr þeim félagsmálapakka sem þeim var heitið í desembermánuði 1978.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þau svör sem hann gaf. En okkur ber töluvert á milli. Hann sagði réttilega: Hvað hefðum við átt að gera ef fiskverð hefði hækkað um 6.67%? Hefði þá ekki þurft meiri gengislækkun eða aðrar ráðstafanir fyrir fiskvinnsluna? Vitaskuld er það rétt. Það, sem okkur greinir á um, er þetta: Ætlum við að stöðva dýrtíðina, gera alvarlegar ráðstafanir til þess að draga úr víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags? Þegar launþegar almennt fengu 6.67% hækkun frá 1. mars, þá er það mín skoðun að sjómenn hefðu átt að fá þessa hækkun líka. Þess vegna hafði með fyrra atferlinu þessu verið boðið heim. Því er gengið á rétt sjómanna að mínu viti með því að fallast ekki á nema 4% hækkun. Um það að breyta vanskilaskuldum í föst lán til nokkurra ára og þar með létta greiðslubyrði bæði fiskveiða og fiskvinnslu er ég sammála hæstv. ráðh., enda gerði ég að umtalsefni utan dagskrár fyrir nokkru þessi miklu vanskil við stofnlánasjóðina. En mér er alveg ljóst að það er ekki hægt með stjórnvaldsákvörðun að taka öll vanskil fyrirtækja og breyta þeim í lán til langs tíma nema sjá sjóðunum fyrir fjármagni til að sinna brýnustu verkefnum sem þeir verða að inna af hendi. En það er erfitt fyrir okkur alþm. - og kannske ekkert síður fyrir hæstv. ráðh. - að sjá hvernig þetta heildarmál lítur út á meðan lánsfjáráætlun, sem nær til stofnlánasjóðanna, sér ekki dagsins ljós. Við skulum taka t.d. Fiskveiðasjóð sem er stærsti stofnlánasjóður atvinnuveganna. Ef lánsfjáráætlun byggist á allra þrengstu og í raun og veru óhjákvæmilegum lánum bæði til fiskvinnslu og fiskveiða, bæði vegna skuldbindinga, sem búið er að gera fyrir löngu, og eins þess, sem búið er að gera fyrir stuttu, kannske einu ári eða svo, þá verður auðvitað að standa við það, því annars er raskað framkvæmdum fjölmargra aðila í þjóðfélaginu. En jafnframt verður að auka fjármagn til Fiskveiðasjóðs, ef honum verður ætlað það hlutverk að breyta vanskilaskuldum fiskvinnslu og fiskveiða til nokkurra ára. Þannig er það auðvitað einnig með alla aðra stofnlánasjóði, þar með talinn Byggðasjóð. Þetta hlýtur hver maður að skilja. Það er ekki nóg fyrir stjórnvöld að leggja kvaðir á stofnlánasjóðina. Það verður einnig að leggja sömu kvaðir á bankana. Ég tek alveg undir það með hæstv. ráðh., að einn bankinn, Útvegsbankinn, hefur lakari stöðu en nokkur önnur slík lánastofnun. Hann getur á engan hátt tekið einn á sig þá kvöð að breyta vanskilaskuldum í föst lán til nokkurra ára. Þar verður að koma til aðstoð frá Seðlabankanum. Haustið 1974 átti sjávarútvegurinn í miklum erfiðleikum. Miklar lausaskuldir höfðu hlaðist upp. Samhliða því var fallandi verð á flestum útflutningsafurðum okkar Íslendinga og þá sérstaklega sjávarafurðum. Þetta verðfall hélt áfram árið 1975, en fór aðeins að rétta við í ársbyrjun 1976. Þá gripu stjórnvöld til þeirrar ráðstöfunar að fara út í „konverteringu“ lána, bæði í stofnlánasjóðum og í viðskiptabönkum, með aðstoð Seðlabankans. „Konvertering“ þessara lána var, þegar henni var lokið síðla árs 1975, að mig minnir upp á 3450 millj. kr. á verðlagi þess árs, sem var gífurlegt átak að standa í og fá alla ríkisbankana inn á. Ég veit hvað það kostaði mig á þeim tíma mikla fyrirhöfn. Og ég hygg að það muni ekki kosta núv. sjútvrh. minni fyrirhöfn að fá slíkt samkomulag við bankana og þá einnig samkomulag og samstarf við stofnlánasjóðina. Ég fyrir mitt leyti styð þessa viðleitni og tel hana óumflýjanlega. Ég furða mig á þeirri lögskýringu og þeirri túlkun sem hæstv. ráðh. færir hér fyrir hv. þingdeild í sambandi við lögin um tímabundið olíugjald til fiskiskipa sem samþ. voru á Alþ. 24. jan. 1980. Í 4. gr. þessara laga segir orðrétt: „Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu ákvæði þeirra taka til fiskafla og hlutaskipta frá upphafi til loka árs 1980, nema aðilar að kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna komi sér saman um önnur hlutaskipti.“ Alþingi ákveður 24, jan. 1980, að þessi ákvæði um 5% olíugjald ofan á fiskverð gildi allt árið 1980, nema aðilar að kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna komi sér saman um önnur hlutaskipti. Er hægt að segja ákveðnar og ótvíræðar í þessum efnum en að þessi lög eigi að gilda árið 1980? Að hverfa frá því eru svik Alþingis við launastéttirnar. Hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert sér neina grein fyrir þessu? Það hafa engar breytingar orðið á kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna, þetta stendur áfram óbreytt. Það er ekkert sem réttlætir þessa breytingu, því að þegar þessi lög eru samþ. er olíuverðið 155.25 kr. Og það er enn í dag 155.25 kr. Það eru liðnir þrír mánuðir af árinu og það liggur fyrir tillaga frá Verðlagsráði um að hækka þetta olíuverð um 10 kr. Í grg. frv. að þessum lögum, sem ég var að vitna í, segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það er kunnara en frá þurfi að segja, að engin atvinnugrein hefur orðið jafnharkalega fyrir barðinu á hinni gífurlegu olíuverðshækkun á síðustu misserum og sjávarútvegurinn. Þegar í upphafi síðasta árs var olíukostnaðurinn útveginum þungbær og síendurteknar hækkanir á olíuvörum frá þeim tíma hafa enn aukið á þennan vanda. Góð aflabrögð hafa hins vegar bætt hér nokkuð úr skák. Gasolíuverð er nú rúmlega 155 kr. á lítra, en var fyrir ári tæplega 58 kr.“ Það, sem verið er að gera þegar þetta frv. er lagt fram, er að lækka þetta gjald úr 9% niður í 5%. Og lagðar eru til grundvallar þær gífurlegu hækkanir sem dynja á útveginum á þessum tíma. Og það er eðlilegt að minna á það, að í árslok eða um miðjan desember 1978 er gasolíuverðið 49.75 kr. á lítra. En í maí 1979, þegar farið er að leggja þetta olíugjald á, þá er olíuverðið komið í 68.90 kr. og í desemberlok í 155.25 kr. Hvaða alþm. ætlar svo að halda því fram, að forsendur fyrir lögum, sem við afgreiðum 24. jan. 1980 og taka skýlaust gildi á þennan hátt og eiga að gilda frá upphafi til loka ársins 1980, þessar forsendur hafi breyst? Ég spyr svo enn fremur: Þessi lög eru í gildi frá 24. jan. 1980 samkv. þessu sem ég las upp úr 4. gr. þeirra. Fær það þá staðist að hægt sé að flytja frv. um það, að þessi sömu lög skuli afnumin frá 1. mars 1980, eins og frv. sjútvrh. gerir ráð fyrir? Ég spyr hæstv. forsrh., prófessor í lögum, - ég er ekki löglærður maður: Fær þetta staðist? Hefur hæstv. forsrh. nokkurn tíma heyrt eða séð slíkt frv. borið fram, af ríkisstj., þar sem á að nema úr gildi gildandi lög aftur í tímann? Mér finnst flumbrugangur hæstv. sjútvrh. vera alveg skelfilegur. Ég held að það verði að hugsa pínulítið áður en á að fara að afgreiða mál með þessum hætti. Ég fyrir mitt leyti ætla ekki að hlaupa til í sjútvn. þessarar d. að afgreiða þetta eins og við látum fisk renna eftir færibandi í frystihúsunum.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkrar aths. vegna fullyrðinga, sem komu fram í ræðu hæstv. sjútvrh., og þó kannske fyrst og fremst til þess að leiðrétta þau ummæli hans, sem hann virtist hafa eftir mér úr minni fyrri ræðu um það, að ég hefði verið að hóta einhverju í sambandi við landsiglingu flotans. Því fer víðs fjarri. Ég var hins vegar að vara við að svo gæti farið. Ég var ekki að hóta og ég var ekki einu sinni með aðvörun, vil ég orða það. Ég var með vinsamlega ábendingu um að láta ekki mál þróast í þá átt. Og það ætti hæstv. sjútvrh. að vita, sem er búinn að vera hið næsta stjórnvelli Framsfl. um margra ára skeið, að hann hefur ekki reynt mig að því í mínu launþegafélagi, hvar ég er búinn að vera í aðalstjórn í nær tuttugu ár, að ég hafi beitt áhrifum mínum þar til misnotkunar á því stéttarfélagi. Hann veit það hins vegar vel, að ég hef ítrekað, meira að segja þegar ég var í stjórnarandstöðu hér á Alþingi, gengið fram fyrir skjöldu til þess að reyna að leysa og tekist að leysa viðkvæm vandamál sem þáv. ríkisstj. hafði kallað yfir sig, vil ég leyfa mér að orða það. Það, sem ég vildi undirstrika í hans orðum, var þetta, að hann sagði að fullyrðingar þeirra í fiskvinnslunni hefðu verið á nokkrum rökum reistar. M.a. þess vegna hefur tekist að ná samkomulagi, sem spannar yfir bilið allt frá því að vera annars vegar krafa um 12% fiskverðslækkun frá fulltrúa Sambandsins og öðrum fiskkaupendum upp í það að hann samþykkir 4% fiskverðshækkun. Þetta stóra bil er brúað og því er náð saman í þessu samkomulagi af fulltrúa ríkisstj., oddamanninum, og fulltrúa Vinnumálasambandsins í nefndinni. Þeim tekst að ná þessu víðtæka samkomulagi, segi ég, og ábyggilega mjög erfiða og þunga hvað peningahliðina svertir. En það er hins vegar talið alveg sjálfsagt að draga enn einu sinni af fiskimönnunum sjálfum. Það þykir alveg sjálfsagt. Það verður að koma á móti kröfum sem fiskvinnslan þarf á að halda, en það á enn einu sinn að vega í hinn sama knérunn, að hafa af fiskimönnunum. Það var þetta sem ég var að vara við. Ég var að vara við þessum endurtekningum þó að þeir séu seinþreyttir til vandræða. Ég átti nokkurn þátt í því á s.l. sumri, að brbl., sem hæstv. þáv. ríkisstj. setti á farmenn, jafnvel á undirmenn á farskipum sem ekki áttu í neinu verkfalli, þeim brbl. væri hlýtt og þau haldin og eftir þeim farið. En hvað skeður? Jú, ríkisstj. sjálf braut þessi lög, sveik þau og hefði með réttu og samkv. okkar gildandi lögum átt að dragast fyrir landsdóm vegna þessara svika og brota á íslenskum lögum. Það er þetta, þessar ítrekuðu árásir á íslenska sjómannastétt, sem ég er að vara við. Það geri ég í vinsemd, vegna þess að ég geri ekki ráð fyrir að einn einasti maður, sem hefur verið kjörinn til forustu í þessum félögum, kæri sig um að vera að standa í neinu ónauðsynlegu stríði, hvorki við stjórnvöld né sína viðsemjendur. Að sjálfsögðu, og það er a.m.k. mín meginskoðun í þessu málum, á að leitast við að ná samningum milli aðila yfir samningsborðið, en ekki með öðrum ráðum. Hæstv. ráðh. hafði mjög villandi orð um þegar hann ræddi um framleiðni í fiskveiðiflotanum. Ég held að hann ætti að hafa í huga - og reyndar allir aðrir hv. alþm. - þá staðreynd, að það mun líklega engin önnur stétt-það má vera að framleiðniaukning hafi verið tekin inn í grundvöll hjá bændum, mig minnir að það hafi verið gert, en ég veit að hjá sjómönnum hefur þetta ítrekað verið gert vegna aukinnar tækni og nýs búnaðar sem hefur verið settur í hin nýju skip. Jafnvel stærð skipanna var eitt sinn notuð til þess að lækka skiptakjör sjómanna. Og hæstv. ráðh. verður að hafa það í huga, að núna á allra síðustu árum hefur engin stórvægileg breyting orðið í framleiðniaukningarátt á togaraflotanum okkar, búnaðarins vegna. En annað hefur skeð. Afli þessara skipa hefur stóraukist vegna þess að afli hefur aukist á miðum. Þessi afli hefur aukist á miðum fyrst og fremst að álitið er, vegna verndar- og friðunaraðgerða sem hafa verið framkvæmdar á okkar miðum. En niður á hverjum komu þessar sömu verndar- og friðunaraðgerðir? Niður á fiskimönnum. Þeir fengu þær engu bættar. En ég minni á, og það er jafngott að það komi líka fram, að sú ofveiði, sem þeim var kennt um fyrr á árum - sem að vísu var ekki nema lítið brot vegna íslenskra fiskimanna því að það voru fleiri og aðrir þar að verki - sú ofveiði sem má rekja til íslenskra fiskimanna, hagnaður hennar kom til skipta milla allra í þjóðfélaginu, skiptist upp til allra þegna þjóðfélagsins. En þegar kom að því að vernda þurfti fiskimiðin, þá voru fiskimennirnir látnir bera þetta einir. Og nú er séð svo miklum ofsjónum yfir því, að sá árangur hefur náðst sem hefur náðst fyrst og fremst vegna þessara friðunaraðgerða, að það þarf æ ofan í æ að vera að skerða þeirra réttmæta hlut. Ég er viss um að það eru engir launþegar sem þurfa að hlíta slíkum boðum og ólögum nema þessir menn. Er þá komið að lokaorðum mínum, en þau eru vegna endurtekinna ummæla ráðh. um ráðstöfunartekjur sjómanna, aukningu þeirra umfram iðnaðarmenn. Ég hef eins og hann fengið til yfirlesturs furðuleg plögg frá Þjóðhagsstofnun, þar sem skjal eftir skjal og tafla eftir töflu gengur út á að sýna fram á það, væntanlega yfirnefnd og ráðherrum og öðrum aðilum, t.d. fjölmiðlum sem slíkir útreikningar eru látnir leka til, hve geigvænlega miklar tekjur sjómanna og sjómannafjölskyldna eru. Þetta virðist hafa verið meginverkefni Þjóðhagsstofnunar að undanförnu. Finna þeir það út og sanna í einni töflunni, ef tekjur sjómannafjölskyldu: eiginmannsins, eiginkonunnar og svo tekjur barna undir 16 ára aldri og allar aðrar skattskyldar tekjur fjölskyldunnar, eru lagðar saman, að þá séu þeir komnir nokkuð langt fram úr öðrum mönnum. En það er, eins og ég sagði áðan, ekkert getið um vinnuframlagið né hve margir aðilar leggja það á sig að ná þessum tekjum. Meðaltal þessara tekna reyndist vera 1978 hjá yfirmönnum 7.2 millj. og hjá öðrum áhafnarmeðlimum 5.9 millj. En ráðh. hafði orð á því, að miðað við aðrar stéttir, þ. á m. iðnaðarmenn, hefðu sjómenn haft meiri ráðstöfunartekjur. Ef við horfum á breytingar sem orðið hafa á milli ára í aflaaukningu og tökum þær t.d. í prósentum, þá má sjá að á árunum 1974–1980 var þessi aflaaukning 34%. Á sama tíma var tekjumismunur á milli sjómanna og verkamanna 31.3%. Svo höldum við áfram ár til viðbótar og þá er aflaaukningin 31.5%, en þá er mismunurinn kominn niður í 19.4%. Og næsta ár á eftir eða árabil er aflaaukningin 27.5%, en mismunurinn á milli sjómannsins og verkamannsins kominn niður í 11.6%. Ef við förum eitt ár í viðbót, þá er aflaaukningin 20.5%, en mismunurinn kominn niður í 5.8%. Og á árunum 1978 - 1980, þegar aflaaukningin er 17%, er mismunurinn 8.4%, og hann er minni í samanburðinum á milli sjómanna og iðnaðarmanna. Samt heldur hæstv. ráðh. því fram, að hann hafi aukist fram yfir iðnaðarmenn. Þetta er rétt aðeins að vissu marki, vegna þess að ekki er tekið fram hverju hafi verið fórnað til þess að ná þessum tekjum. Það er ekki tekið tillit til þess, sem er talið vera grundvallarnauðsyn í öllum samningum hjá öllum launþegum, ekki aðeins á Íslandi, heldur hvar sem er í heiminum, þ.e. til fórnarinnar sem launþeginn þarf að færa til þess að ná þeim tekjum sem hann gengur með frá borði eða frá sínum vinnustað. Ég held að hæstv. ráðh. þeirrar ríkisstj., sem hefur í málefnasamningi sinum bent á lausn allra vandamála sem er að finna í þessu þjóðfélagi, ættu að hafa þessa staðreynd í huga.



Herra forseti. Sennilega hefur engin ríkisstj. í samanlagðri Íslandssögunni hafið störf sín af jafnlítilli reisn og núv. hæstv. ríkisstj. Núv. hæstv. forsrh. þekkir Íslandssöguna betur en aðrir þm. og jafnvel betur en flestir aðrir. Hann hefur setið á hv. Alþ. síðan 1934, með nokkrum hléum að vísu, og hann þekkir sögu ríkisstjórna vel aftur fyrir lýðveldisstofnun. Ég fullyrði að núv. hæstv. forsrh. er mætavel ljóst að ríkisstj. er fædd gjaldþrota. Hún er fædd gjaldþrota vegna þess að hún hefur ekki stefnu nema í einu einasta máli og það er að ausa meiri fjármunum inn í landbúnaðinn. Ríkisstj. er mynduð af vondum hvötum vegna þess að fyrir kommum og Framsókn vakir auðvitað ekkert annað en að reka fleyg inn í íhaldið, og frá þeirra bæjardyrum séð er einasta, einasta réttlæting þessarar ríkisstj. að kljúfa ræfils íhaldið. Það hefur tekist. En nú sitjum við uppi með ríkisstj. aðeins nokkurra vikna gamla. Einhvern veginn segir mér svo hugur um, að áður hafi það ævinlega verið svo í íslenskri sögu - og það veit hæstv. forsrh. dr. Gunnar Thororddsen af því að hann hefur setið á þingi síðan 1934 - að ævinlega þegar ríkisstj. hafa verið myndaðar, þá er fyrst í stað reisn yfir þeim, það er ánægja með þær í eigin herbúðum, menn eru stoltir af því að vera að stjórna landinu. Það er ekki nú. Og ríkisstj., sem aðeins eftir nokkrar vikur kann ekki önnur ráð en þau sem nefnd eru í því frv. sem hér er til umr., að hækka söluskatt um tvö stig og vera svo ósvífin að kalla það orkujöfnunargjald, það er gjaldþrota ríkisstj., aðeins nokkrum vikum eftir að hún er sest að völdum. Og ég spyr: Hvernig á líka annað að vera? Auðvitað veit allur þingheimur og öll þjóðin, að þessi ríkisstj. er ekki mynduð í sjálfu sér utan um neitt annað en hina gjaldþrota landbúnaðarstefnu, og fyrir það erum við að borga, fyrir það eru skattgreiðendur að borga nú. Hún er mynduð utan um þessa stefnu eina, að því viðbættu, að þeim tókst að reka fleyg inn í íhaldið, kommum og framsóknarmönnum, og til þess verður stjórnin til. En auðvitað er þetta aum stjórn og auðvitað er þetta dýr stjórn. Eitt af því sem gerir þetta að dýrri stjórn, sem gerir gjaldið hátt sem þarf að greiða, gerir byrðarnar á skattgreiðendur þungar, er það frv. sem við hér erum að ræða. Hér er raunverulega verið að leggja til af þessari hæstv. ríkisstj. að fara með söluskatt úr 22 í 24 stig. Svo hár söluskattur fyrirfinnst varla í nálægum og okkur skyldum ríkjum. Einn þáttur þessa máls er það, að hér hafa árum saman verið þrúgandi skattsvik með óbærilegum hætti. Hér hefur verið neðanjarðarhagkerfi. Menn hafa komist upp með það í stórum stíl að svíkja undan skatti. Þegar söluskattur er kominn svona hátt, í 24 stig, þá vitum við hvernig framhaldið verður. Við vitum hvernig virðingarleysið eykst. Þetta er orðin óþolandi skattpíning. Það er vitaskuld svo, að það þarf að jafna verð á orku. Það skal sagt og það skal viðurkennt og það út af fyrir sig er rétt hugsun. Þessa peninga hefði hins vegar vel mátt taka annars staðar frá, og þá vísa ég t.d. til tillagna jafnaðarmanna í sambandi við fjárlagagerðina nú. Við hefðum stig af stigi getað farið að losa okkur út úr útflutningsbótunum, niðurgreiðslunum og þar útvegað fjármagn til þess að jafna verð á orku. En ríkisstj., sem mynduð er utan um stefnuleysið, utan um viljann til að kljúfa vesalings íhaldið, dettur auðvitað ekki neitt slíkt í hug. Hún fer ekki þá leið að færa úr landbúnaði og yfir í orkujöfnuð, svo að dæmi sé nefnt. Hún er ekki mynduð til þess. Þessi ríkisstj. fer allt öðruvísi að. Hún er að leggja til að söluskattur fari í 24 stig. Það er allt of hátt. Það er óbærileg skattpíning sem hér er verið að leggja til. Mér er það mætavel ljóst, að þetta út af fyrir sig er ekki fyrsta vísbendingin um þessa andvana fæddu ríkisstj. og hvernig hún er gjaldþrota frá fæðingu. Fyrsta vísbendingin var auðvitað tilorðing sjálfrar ríkisstj. Önnur vísbending, uppgjöfin, ræfildómurinn, var ákvörðunin sem ekki var tekin 1. mars, þegar vextir áttu að hækka samkv. skýlausum ákvæðum laga og skuldarar áttu að borga meira og sparendur áttu að fá meira. Það sagði svo ótvírætt í einni af greinum laganna nr. 13 frá 1979, að svo skyldi að farið. Og aldrei hefur verið deilt um það, að ef við værum að vísitölubinda og verðtryggja, hvort sem það væru laun eða eitthvað annað, þá gerðum við það í áföngum. Og við gerum það á þriggja mánaða fresti. Þetta hefur verið óumdeild regla síðan farið var að fikra sig inn á verðtryggingarleiðina. Þessi ríkisstj. brást, og hún braut lög. Það var vond vísbending um það sem koma skyldi, og það er yfirlýsing um að þensluástandinu á ekki að linna, það á að halda áfram og herða ferðina. Þessi ákvörðun, eða ákvörðunin sem ekki var tekin 1. mars, var yfirlýsing um það. Við erum á fullri ferð út í fenið, og dr. Gunnar Thoroddsen, hæstv. forsrh., sem myndaði þessa ríkisstj. í óþökk félaga sinna, maðurinn sem barðist í síðustu kosningum gegn sköttum vinstri stjórnarinnar, eins og það var kallað, og enginn kjósandi vissi um að ætti sökótt við félaga sína með einum eða neinum hætti, hann situr hér yfir líkinu af eigin ríkisstj. aðeins nokkrum vikum eftir að hún hefur verið mynduð. Það gat ekki farið verr, og það átti auðvitað söguglöggur maður eins og dr. Gunnar Thoroddsen að vita, maðurinn sem hefur setið á þingi síðan 1934, að það gat ekki farið verr að mynda ríkisstj. með þessum hætti. Þegar menn eru með kutana í bakinu á vinum sínum, þá gengur það vel um sinn og getur gert það, getur jafnvel verið yfir því glæsibragur um sinn, en það endar í hreinum ógöngum, og það er það sem hefur gerst hér. Þjóðin er að borga fyrir leiki dr. Gunnars og félaga hans. Hvert er gjaldið? 2% söluskattshækkun að þessu sinni. Það eru margar aðrar leiðir í þjóðfélaginu til þess að færa til þetta fjármagn. Það hefur verið bent hér á skynsamlegri leið, á sama tíma og það skal ítrekað og viðurkennt, að það eru óbærilegar byrðar sem eru lagðar á fólk vegna of hás orkugjalds. En það hefðu verið til aðrar leiðir ef það hefði verið vilji í landinu, vilji hjá stjórnvöldum til þess að fara þær leiðir. Enn nefni ég tilfærslu úr hinni yfirgengilega dýru atvinnugrein, landbúnaði, og til þessa málefnis, til orkujöfnunar. Þetta var leið sem hefði verið hægt að fara og hefði átt að fara og hefði jafnvel getað verið farin, ef ekki hefði komið til drengskapur dr. Gunnars og vinskapur hans við félaga sína og fyrrv. vini. Sem sagt, þetta allt saman mátti sjá. Þetta var mætavel ljóst strax 1. mars. Það voru fyrstu tímamótin og tímamörkin sem reyndi á þessa hæstv. ríkisstj. Mun hún duga eða mun hún drepast? Og það kom í ljós. Þeir skirrtust ekki við að brjóta lög sem meiri hl. Alþingis og til að mynda allur þingflokkur Alþb. og Framsfl. hafði samþ. í byrjun aprílmánaðar á árinu 1979. Þetta eru lög í landinu þangað til öðruvísi verður ákveðið af meiri hl. þessarar virðulegu stofnunar. Og eftir lögum ber að fara. Ríkisstj., sem er andvana fædd og gjaldþrota gerð á fyrstu vikum, fer öðruvísi að. Allt er þetta sömu náttúru: að vilja fara með útsvarið upp um 10%, að vilja fara með söluskattinn upp um tvö stig og að þora ekki að hafa ávöxtun sparifjár raunverulega. Allt er þetta af sömu náttúru og ber allt að sama brunni. Í raun hefðu kjósendur mátt ætla að loknum síðustu kosningum, að Alþ. væri skynsamlega saman sett. Og ég er sannfærður um það, að ef metnaður dr. Gunnars og félaga hans hefði ekki hlaupið með hann í gönur og búið til þessa vondu ríkisstj., sem nú er að hækka söluskattinn um tvö stig, ef við hefðum beðið lengur, ef við hefðum hugsað þessi mál betur, þá væri ekki verið að leggja þessar byrðar nú á fólkið í þessu landi, því að eins og hér hefur verið sagt og ítrekað, þá er orkujöfnunargjald af hinu góða og það er skiljanlegt, en það eru aðrar leiðir til þess að afla fjár til þess. Við, sem erum í stjórnarandstöðu, höfum t.d. verið að leggja til, til að nefna dæmi og kenna dr. Gunnari, hæstv. forsrh., hvernig hægt er að hegða sér - við höfum verið að leggja til að vera ekki að snobba fyrir námsfólkinu eins og því miður hefur verið gert um of. Við höfum lagt til sem stjórnarandstöðuflokkur, að þar eigi einnig að taka upp raunveruleg ávöxtunarkjör. Þetta eru nýjar aðferðir sem hér er verið að beita. Sem stjórnarandstöðuflokkur neitum við að fara yfirborðsleiðina, af því að t.d. í þessu máli er hún sannarlega röng. Þetta hefur komið hér skýrt fram í umr. um fjárlög. Þetta er munurinn annars vegar á því, hvernig á að stjórna og hvernig hægt er að stjórna, og hins vegar á þeim hryllingi í mynd ríkisstj. sem hér situr og er að hækka söluskattinn um tvö stig að þessu sinni.

Getur andvana og gjaldþrota ríkisstj. nokkuð svikið?

Því miður, andvana og gjaldþrota ríkisstj. virðist hafa furðulegan hæfileika til þess, vegna þess að hvað sem má segja um þá sem í ríkisstj. sitja núna, eins og hæstv. forsrh., dr. Gunnar, þá haggar það ekki því, að mállaus var hann ekki fyrir kosningar, heldur gaf hann þá loforð á báða bóga og í allar áttir, og eitt af loforðunum var að afnema skatta vinstri stjórnarinnar, skattana 19, afnema þá. Hvar er þetta afnám skattanna? Er þetta afnám skattanna: 2%, 2 söluskattsstig? Er það afnám skatta? Hann ferðast hér fyrir kosningar vítt og breitt um landið og segist ætla að afnema skatta vinstri stjórnarinnar, en endurnýjar svo þá sömu stjórn og eykur á vitleysuna, ýkir delluna, eins og þetta plagg er pappír upp á. Hvaða orð notaði hv. þm.? Svik. Þetta eru svik. Það er einmitt það sem það er, því að einhverjar kröfur hljótum við að gera til samræmis á milli orða og efnda. Það verður að vera eitthvert samræmi í því, hvernig menn hegða sér fyrir kosningar og hvað þeir gera eftir kosningar. Og það er það sem er hryggilegt við þessa stjórn, að þar sem kannske hefði mátt vænta slíks samræmis, þar fyrirfinnst það ekki. Ég gæti talað langt mál um þetta áfram og t.a.m. snúið máli mínu að hv. þm. Albert Guðmundssyni, sem eins og þingheimi er kunnugt um er farinn að skipta um skoðun eins og við hinir skiptum um buxur, eins og hér hefur svo ágætlega verið orðað. En ég vil halda mig við dr. Gunnar að þessu sinni, hæstv. forsrh.  Herra forseti. Nú skal þessu máli haldið áfram. Hér hefur verið rætt um að söluskattur hafi hækkað og sé að hækka óeðlilega mikið. Ég ætla að rétt sé að vekja enn sérstaka athygli á einum þætti þessa máls og það er hættan á því, að þegar söluskattur er orðinn svo firnahár sem hér um ræðir, þá fari vaxandi tilhneigingin til þess að svíkja þennan sama skatt undan og greiða hann ekki, þá aukist slík tilhneiging. Það er vitað og það er þekkt kenning í hagfræði, að ofsköttun leiðir af sér slíkar tilhneigingar. Og það er alveg sama um hvers konar ofsköttun við erum að tala, hvort við erum að tala um tolla eða lúxustolla eða í hvaða formi sem þessi sama ofsköttun er. Ég held að rétt sé að vekja kirfilega athygli þeirra á því, sem nú eru að masa fyrir þessari miklu söluskattshækkun, að þessi hætta er orðin mjög veruleg í þessu okkar ágæta landi. Það er vitað og það er mikið vandamál - er Litli lávarðurinn farinn?  Svo kórónar það ósvífnina að kalla þetta frv. til l. um orkujöfnunargjald, þótt jafnframt sé viðurkennt að aðeins hluti andvirðisins á að fara til orkujöfnunar. Þó að það skuli enn viðurkennt, að sá málstaður út af fyrir sig er bæði réttmætur og góður, þá skal samt ítrekað að það hefði verið hægt að fara aðra leið og betri. Ríkisstj. hefði getað farið aðra leið að þessu sama marki og í þessum sama tilgangi. Það má skjóta hér inn aths., vegna þess að til mín var beint orðum hér úr ræðustól áðan af hæstv. ráðh. Steingrími Hermannssyni, sem taldi að ómaklega hefði verið um hans mál fjallað héðan úr ræðustól í síðustu viku, meðan hann var erlendis í opinberum erindagerðum, um yfirlýsingar hans um gengismál. Ég er hér með þá úrklippu sem um er að ræða. Þetta er lítil frétt á baksíðu Dagblaðsins, dags. 10. mars. Í fyrirsögn segir, og ég treysti því að það sé rétt eftir ráðh. haft: „Víst glæpur að segja það, þótt allir viti það.“ Og hvað skyldi hæstv. ráðh. vera að tala um? Hann er að tala um væntanlega gengisfellingu, væntanlegan stórkostlegan flutning fjármagns á milli tveggja póla, tveggja einstaklinga eða tveggja fyrirtækja. Hann er að segja frá því fyrir fram, að svona flutningur standi fyrir dyrum. Ég sagði sögu hérna í Alþingi í síðustu viku til undirstrikunar þessu, og menn, sem hafa áhuga á mórölskum efnum í sambandi við stjórnmál, skyldu leggja eyrun við þessu. Ég beini þessu t.d. til hæstv. forsrh. Fyrir 30 árum, árið 1949, eða réttum 15 árum eftir að hæstv. núv. forsrh. kom hér inn á Alþingi, þá skeði það í Bretlandi að fjmrh. þar, manni að nafni Dalton, sem var jafnaðarmaður, varð það á nokkrum klukkustundum áður en hann skyldi flytja fjárlagaræðuna að segja ógætileg orð við blaðamenn um lúxustolla sem skyldu leggjast á nokkrar vörutegundir, mig minnir sykur og te og eitthvað slíkt. Í breska jafnaðarmannaflokknum á árinu 1949 var þó nokkurt ris á mönnum. Auðvitað jók þessi uppljóstrun spákaupmennsku. Vegna þess að þetta var ekki orðið að lögum gátu auðvitað einhverjir hlaupið til og náð sér í þær vörur sem lúxustollurinn átti að leggjast á. Og vitið það hvað bresku kratarnir gerðu?  Hér gerist það, í þjóðfélagi sem orðið er brjálað af óstjórn og verðbólgu og virðist varla vera á batavegi nú um sinn vegna einkennilegra pólitískra aðstæðna, - hér gerist það, að valdamaður, formaður í næststærsta stjórnmálaflokknum og ráðh., tilkynnir blaði gengisfellingu og talar satt að segja svo kjánalega að með eindæmum er. Hann segir: „Víst glæpur að segja það, þótt allir viti það.“ Hann er að tala um gengisfellingu sem gæti orðið allt að 15%, að því er segir í fréttinni. Beri menn saman jafnaðarmanninn Dalton í Bretlandi 1949 og framsóknarmanninn Steingrím Hermannsson, hæstv., á Íslandi 1980. Má ég þá heldur biðja um bresku aðferðirnar að þessu leyti. Ég tek nefnilega undir það með hæstv. ráðh. Tómasi Árnasyni, að við vissar efnahagslegar kringumstæður getur verið bæði rétt og móralskt að segja ósatt. Það á t.d. við um svona aðgerðir, jafnvel þó að þær kynnu að standa fyrir dyrum. En svona siðferði kann ekki hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson og svona aðferðir kunna ekki framsóknarmenn yfirleitt - með litlum staf. Er þá átt við og framsóknarmenn í öllum flokkum sem þeir eru í.  Það er með ólíkindum að svona geti gerst. Hér var á föstudag í síðustu viku fjallað um þetta ófyrirgefanlega glappaskot hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar, og ég skírskota til hæstv. forsrh. Gunnars Thoroddsens með hans löngu og virðulegu þingreynslu og þingsögu, en sem kunnugt er hefur hann setið hér síðan 1934. Ég skírskota til þess, að ráðh., sem hegðar sér svona, á auðvitað að taka á beinið og skamma eins og barn - og láta hann segja af sér. Það gerðu þeir í Bretlandi 1949. Hér er um svo alvarlega frétt að ræða, vegna þess að hún ýtir undir spákaupmennsku. Hún leiðir til þess, að menn geta hagað efnahagslegum aðgerðum sínum með tilliti til þess sem hæstv. ráðh. er ekki aðeins búinn að gefa í skyn, heldur beinlínis segja berum orðum að sé að eiga sér stað. Þetta vita allir og um þetta eru allir sammála, nema ef vera skyldu fáeinir framsóknarmenn, ég fullyrði það hér við hv. þm. Allt um það, þetta var um hegðun hæstv. ráðh. Steingríms Hermannssonar, en svo segir hér í fréttinni, með leyfi hæstv. forseta: „Steingrímur bjóst við að aðgerðir ríkisstj. yrðu talsvert gengissig, þótt hann vonaði að það þyrfti ekki að verða 15%.“ Í Bretlandi fóru þeir öðruvísi að árið 1949. Það er oft hollt að horfa til útlanda og læra af útlöndum og útlendingum, ef þar er eitthvað að hafa. Og í þessum efnum getum við lært af jafnaðarmönnum í Bretlandi. En sem sagt, þessi gjaldþrota ríkisstj., hefur á skútunni hæstv. ráðh. sem svona hegða sér, þegar stefnir í óbreytt, aukið og illt fen í landbúnaðarmálum, hún leggur þyngri byrðar á skattgreiðendur af þeim sökum, hefur yfir höfuð að tala enga stefnu aðra neins staðar, - hefur að vísu stefnu í einu máli og þá stefnu kynnti hæstv. fjmrh.: Það eru engar grunnkaupshækkanir fyrir launafólk. - Víst má kalla það stefnu. Það skal sagt með fullri sanngirni, að það er a.m.k. vottur og vísbending um stefnu. En allt um það, svo kemur þessi ríkisstj., nokkrum vikum eftir að hún er sest að völdum, og það brosir enginn lengur. Hæstv. forsrh. stekkur ekki bros á vör lengur, hann er grafalvartegur yfir þessu öllu saman, sem sýnir þó að hann kann sig. Ríkisstj. er að leggja fram frv. til l. um orkujöfnunargjald, hækka söluskatt í reynd um tvö stig og er að reyna að blekkja þingheim til fylgis við þetta frv. með því að gefa í skyn í nafni frv. að allur ágóði eða allt fé, sem frv. gefur, sé orkujöfnunargjald, og fólkinu í landinu er ætlað að trúa því. En þetta eru ósannindi. Það er ekki nema hluti þeirra fjármuna, sem verið er að taka af skattgreiðendum í landinu, sem á að nota í orkujöfnunarskyni. Hitt á að fara í ríkishítina, í útflutningsbætur, því að það er mætavel ljóst, að hæstv. landbrh. Pálmi Jónsson, sem er kaþólskari en páfinn, sem er meiri framsóknarmaður en fyrirfinnst í Framsfl., hann á auðvitað eftir að koma á hnjánum fljótlega og biðja um meiri útflutningsbætur, meiri niðurgreiðslur: Ýkjum kerfið, aukum á kerfið, þyngjum byrðarnar á skattgreiðendum. Það liggur í eðli þessarar ríkisstj. að hegða sér svona. Það liggur í eðli hennar að gera nákvæmlega þetta: hækka söluskattinn, hækka útsvörin, greiða meira niður, auka útflutningsbæturnar. Og það sem er að gerast með þessu - hlusti menn eftir því - það sem er að gerast með þessu er það, að við erum að búa börnum þessa lands lakari lífskjör en fyrirfinnast í sambærilegum löndum í kringum okkur. Á tímum þegar þekkingin eykst stöðugt, þegar fleiri og fleiri halda utan til náms og kynna af erlendum ríkjum, þá erum við komin að mörkum þess mögulega og það er farið að bera á þeirri tilhneigingu, að fólk setjist að erlendis, það hætti að koma heim, vegna þess að hér í kringum okkur - í löndum eins og Bretlandi, Vestur-Þýskalandi og meira að segja einhverjum Norðurlanda - eru orðin svo miklu betri lífskjör að það er alveg ósambærilegt við þetta. Ástæðan er sú dýrtíðarstefna og þær vondu stjórnir sem hér hafa setið á undanförnum árum. Þetta er sennilega sú versta af þeim öllum og er þá langt til jafnað. Af hverju leyfist hv. þm. að nota svona stór orð? Vegna þess að það frv., sem hér liggur fyrir um þennan háa söluskatt, er ekki aðeins flutt á upplognum forsendum, og þá vísa ég til fyrirsagnar frv., heldur er verið að þyngja skattabyrðina svo og leggja svo miklar byrðar á fólkið í þessu landi að gersamlega ósæmilegt getur talist. Ég sagði hér áðan að þessi ríkisstj. væri gjaldþrota og andvana fædd. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson greip þá fram í og sagði eitthvað á þá leið, að það væri þó kostur við slíka ríkisstj., gjaldþrota og fædda andvana, að hún gæti ekki svikið neitt. En það er það merkilega, að hún getur það samt. Ég þykist hafa lýst því hér í nokkru máli, að forustu fyrir ríkisstj. er maður, gáfaður maður, viðurkenni ég, sem lofaði fólkinu í landinu því fyrir kosningar - þá var ekki vitað um, að þarna væri klofningur, og þá var ekki vitað um, að þeim vinunum kæmi svona illa saman eins og síðar hefur komið í ljós, maður sem lofaði fólkinu í landinu að afnema skatta vinstri stjórnarinnar, og ég held að ég fari rétt með þá tölu, að þeir voru 19, þessir litlu leiðindaskattar úti um allt. Hann gerði það, hæstv. forsrh. Og þegar maður hefur lofað slíku, þá ættu kannske að vera tilburðir í þá átt að efna það - við skulum ekki taka dýpra í árinni að sinni: tilburðir sjást. Þvert á móti kemur stjórnarliðið nú undir forustu sama hæstv. ráðh., dr. Gunnars Thoroddsens, til að leggja á skatt, og nú engan smáskatt og ekkert flugvallargjald. Nei, tvö stig í söluskatti, takk fyrir! Sami maðurinn og slóst í kosningabaráttu allan nóvembermánuð og barðist vel, veit ég, og fór víða, enda röskur maður og afkastamikill eins og alþekkt er, fór víða og lofaði að afnema skatta vinstri stjórnarinnar. Ég spyr hv. þm.: Er það afnám skatta gömlu vinstri stjórnarinnar, stjórnar hæstv, núv. utanrrh. Ólafs Jóhannessonar, sem hér er verið að leggja til? Vegna þess að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson notaði orð, sem er stórt og ég hefði ekki notað, enda heflaður maður, en það var orðið svik, og úr því að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson má nota það, þá má ég nota það líka. Hann taldi að þetta væru svik og á íslensku er þetta auðvitað ekkert annað en með svik. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, þetta eru svik, að lofa svona fyrir kosningar og svíkja það svo gróft sem hér er um að ræða. Við verðum að hafa einhverjar forsendur í lýðræðiskerfi okkar. Það verður að vera eitthvert samhengi í tilverunni yfirleitt. Og það verður að vera eitthvert samhengi í hinni pólitísku tilveru. Þetta er samhengislaust rugl, að lofa að afnema skatta vinstri stjórnarinnar fyrir kosningar og standa hér í dag sem boðberi þessa pakka. Ég veit að hv. þd. er mér sammála um þetta, nema ef vera kynnu nokkrir framsóknarmenn, sem oft hafa ekki verið sammála mér, það skal ég viðurkenna.

Það er það eina rétta í því, að þetta er samhengislaust rugl hjá þér.

Ef hv. þm. Stefán Valgeirsson - sem að vísu finnur nú ekki upp afstæðiskenningu á hverjum degi, er þessarar skoðunar, þá skal ég viðurkenna að það hlýtur að vera eitthvað til í því. Hér hefur verið rakið nákvæmlega hverjar eru forsendur þessa frv. Forsendur eru þær, að ríkisstj. er ekki fær um að stjórna. Hún er ekki fær um að færa til fjármagn. Allir viðurkenna að málefnið, sem þetta frv. að hluta til og efnislega fjallar um, sem sé orkujöfnun, er af hinu góða. Hvað sem hv. þm. Stefán Valgeirsson segir um það, þá er það af hinu góða. Við deilum ekki um það. Við deilum um hvaðan eigi að flytja fjármagnið. Við deilum um það. Á að sækja það beint í vasa skattgreiðendanna eða á að fara aðra leið til þess? Ég segi enn og aftur og endurtek, að það er hægt að fara aðra leið. Það er það sem við höfum verið að leggja til. Það er hægt að flytja þetta fjármagn t.d. úr sumum geirum landbúnaðarins. Það er hægt að afla fjárins með þeim hætti og það er viturlegri leið. Það er leið sem stuðlar hér að betri lífskjörum, sem gerir okkur sambærileg við okkur skyld lönd. Þessa leið er hægt að fara og þessa leið mundi sú ríkisstj. fárra sem væri ekki aðeins annt um það, að þegnarnir í landinu lifðu góðu lífi, heldur einnig að þjóðin búi við sambærileg kjör við það sem best gerist erlendis, þau kjör sem landið getur skapað ef vel er á málum haldið. Þetta er hægt að gera. Og ég spái því, að innan ekki margra ára komi slík ríkisstj., - ríkisstj. sem getur valdið breytingu og byltingu. Slíkar ríkisstjórnir hafa komið - hér. Ég nefni t.d. viðreisnarstjórnina 1959. Það var ríkisstj. sem hóf feril sinn af mikilli reisn og gjörbylti hér háttum og þjóðfélagsskipan, fór út úr gamla uppbótakerfinu, fór út úr hafta- og spillingarkerfinu. Stundum skil ég ekki að maður eins og dr. Gunnar Thoroddsen, hæstv. ráðh., sem sæti átti í viðreisnarstjórninni, þekkir sögu hennar og átti stóran þátt í þeim miklu breytingum, sem fram fóru, skuli geta setið á toppnum á því stjórnlausa fleyi sem ná á að heita ríkisstj. í landinu. Mér finnst það vera að bera litla virðingu fyrir sjálfum sér og sögu sinni - eigandi þennan feril, hafandi verið fjmrh. framan af í viðreisnarstjórninni og það með reisn, enda gerbreytti sú stjórn hér um þjóðfélagskerfi. Það hygg ég sé nærfellt samdóma álit sögumanna, sem um þetta fjalla, og þá er ég að tala um efnahagsmálin innanlands - hitt er mál sem við getum deilt af meiri tilfinningasemi - að hér var skapað upphaf að nýju þjóðfélagi og nýjum og betri lífskjörum með þeirri miklu breytingu sem þá átti sér stað. Þeir stóðu sig vel sem í þeirri stjórn sátu, og ég skil ekki að menn geti borið svo litla virðingu fyrir sjálfum sér og sögu sinni að leggja út í það botnlausa stjórnleysi og fen sem hér er um að ræða. Þetta frv. til l., sem heitir um orkujöfnunargjald, er uppgjafarpappír. Þetta er viðurkenning hæstv. ríkisstj. á því, að hún geti ekki stjórnað, vegna þess að það hefur reikningslega verið sýnt fram á það, að þetta fjármagn má taka annars staðar. Það hefur reikningslega verið sýnt fram á að það er hægt. Síðan lýkur reiknilistinni og pólitíkin tekur við. Ætlum við að taka þetta annars staðar frá, eða ætlum við að fara leiðina vondu, leggja þetta á skattgreiðendur? Þegar reiknilistinni lauk og menn höfðu bunka af valkostum fyrir framan sig og að því kom að taka hina pólitísku ákvörðun, þá gerðist auðvitað nákvæmlega það sem efni stóðu til og við gátum átt von á, að hæstv. ríkisstj. valdi verstu - ég endurtek: verstu leiðina sem hægt var að velja, að velta þessum byrðum yfir á fólkið í landinu í formi söluskatts. Hvernig geta menn, sem tóku þátt í því að gerbreyta Íslandi á árunum 1959 –1960 –1961, tekið þátt í þessu? Hvernig er það hægt? Menn eiga ekki að hegða sér svona, og síst af öllu reyndir menn sem hafa lifað mikla og góða sögu. Hæstv. ríkisstj., sem nú situr í landinu, hefur gefist upp. Þetta hygg ég að stjórnarherrarnir sjálfir hæstv. viðurkenni. Að öðrum kosti byrjaði hún ekki nokkrum vikum eftir tilorðningu sína á svona vinnubrögðum, síst af öllu stjórn sem gefið hefur verið í skyn að væri einhver sérstakur málsvari fólksins. En hverjir halda menn svo að borgi þennan skatt sem við erum hér að tala um? Það er auðvitað fólkið í þessu landi. Það eru umbjóðendur hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar. Hann leggst sennilega af meiri þunga á það fólk en þá sem betur mega sín, og það er eitt af því grátlega, þessi innbyggða ósanngirni sem í þessu skattakerfi felst. Hv. þm. tekur þátt í þessu, og út af fyrir sig er ekki hægt að segja um hv. þm. Guðmund J., að þar fari saman orð og gerðir. Ég veit að honum er ómótt að sitja undir þessu og taka þátt í því sem hann er að taka þátt í. Ég veit að hann stendur nærri mér og okkar jafnaðarmönnum í landbúnaðarmálum og miklu fleiri málum raunar. En afleiðingin er þessi, m. a. vegna þess að það fylgir því að vera í flokki að þurfa að gera hluti sem kannske eru af misjafnri náttúru, svo að ekki sé meira sagt, og í því lenda menn. Herra forseti. Við erum hér að ræða um frv. til l. um orkujöfnunargjald. Það er sjaldgæft að það felist ósannindi - ég endurtek: ósannindi í titli frv., en þetta eru ósannindi. Það er ekki nema hluti þessara tekna sem á að nota í þessum tiltekna tilgangi. Það er ekki nema hluti þeirra. Og þar sem það er ekki nema hluti þeirra, þá felast ósannindi í titli frv., fyrirsögn frv. Látum nú vera þó að menn ljúgi svolítið í grg., en er þetta ekki fulllangt gengið? Ég beini þessari spurningu t.d. til hæstv. virðulegs forsrh., Gunnars Thoroddsens. Er það ekki fulllangt gengið? Þetta er ekkert frv. um orkujöfnunargjald. Meginhlutinn af þessari upphæð, sem á hinum margumtalaða ársgrundvelli mun gera um 11 milljarða kr., á að renna í ríkishítina og bakdyramegin þar inn í rn. til hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar til þess að borga niður kindakjötið sem útlendingar éta. Þetta er leiðin. Og að flytja peninga til hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar með þessum hætti og kalla það orkujöfnunargjald, þykir ekki fleirum en mér það vera ósvífið í meira lagi? Ég sé að til mín kinkar kolli góður vinur minn, hv. 3. þm. Reykv. Albert Guðmundsson, og ég kann því vel. Auðvitað er þetta ósvífni og ekkert annað, - hrein ósvífni. Sem sagt, þeim tókst að fara með staðlausa stafi og hrein ósannindi í fyrirsögn frv. Ég spyr mér þingreyndari menn, ég spyr t.d. hæstv. forsrh., sem með nokkrum hléum þó hefur setið í þessu virðulega húsi síðan 1934: Er það ekki einsdæmi að logið sé í fyrirsögn frv.? Þekkir hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen nokkurt annað dæmi þess, að logið sé í fyrirsögn frv.? Ég vísa til hans löngu og virðulegu sögu, miklu þingreynslu og allra áratuganna frá 1934 og áfram. Ég kannast ekki við það. Ég mundi að vísu aðeins þekkja það af bókum, ef svo væri, og þrjár eða fjórar bækur um sögu þessa virðulega húss hef ég lesið. Það er ekki í eitt einasta skipti minnst á frv. þar sem logið var í fyrirsögn.

Var ekki logið í blýhólk?

Það er svo annað mál, hv. þm. Pétur Sigurðsson. Það er annað mál og önnur og virðuleg saga, sem ég hef lesið um og aðrir kannske muna eftir. Herra forseti. Nú er komið að lokum þessa máls. Einhverjir verða að vera talsmenn skattgreiðenda. Skattgreiðendur eiga líka sinn rétt. T.d. fyndist mér að í hlutarins eðli lægi að þm. eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hv. þm. Guðrún Helgadóttir og hv. þm. Vilmundur Gylfason, þessir þrír þm., ættu að eiga það sameiginlegt að meta lífsafstöðu sína, pólitíska skoðun og handauppréttingu á Alþingi ekki með hagsmuni fyrirtækjanna í huga, ekki með hagsmuni vonlausrar ríkisstj. sem er mynduð til þess eins að sprengja Sjálfstfl., sem við vitum auðvitað mætavel.

Það er nú dálítið.

Ég þakka viðurkenninguna. Það er rétt, það er nú dálítið. Nei, en við ættum, hv. þm., t.d. við þrjú sem hér vorum nefnd, að vera talsmenn skattgreiðendanna í landinu. Ríkisstj. getur það ekki, því að ríkisstj. með hæstv. ráðh. Pálma Jónsson innanborðs og stefnuna hans getur ekki verið ríkisstj. skattgreiðendanna. Hún er andstæð hagsmunum skattgreiðenda frá upphafi. Þetta er kjarni málsins. Þetta áttu menn að skilja í febrúar þegar stjórnin var mynduð. Hún kann ekki aðra leið en að færa fjármagnið - færa fjármagnið undir þessu yfirskini og í þessu nafni bakdyramegin úr vösum skattgreiðenda og í rn. hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar. Það er það sem hér er um að ræða. Ég sakna hv. þm. Stefáns Valgeirssonar í salinn, því að heiður og skír svipur hans er mér alltaf uppljómun. Ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar. Þegar mig langar til að hætta hér í ræðustól og hugsa með sjálfum mér að nú sé kominn tími til að fara niður, þá lít ég á skýrt andlit hv. þm. Stefáns Valgeirssonar og held áfram að tala, held áfram að útskýra betur. Herra forseti. Efni þessa máls hefur verið rakið. Þingheimi er áreiðanlega ljóst hvað hér er um að ræða. Við skulum spyrja okkur sjálf. Ætlum við að hækka þessa skatta? Viljum við flytja með þessum hætti fjármuni frá skattgreiðendum og í rn. hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar? Einhverjir, t.d. íhaldsmennirnir í salnum, hefðu einhvern tíma getað verið á móti þessu vegna þess að þetta ætti að fara í laun til opinberra starfsmanna. En eftir að hinn hæstv. trausti ráðh. Ragnar Arnalds varð fjmrh. - og gaf auðvitað samdægurs út yfirlýsingu um að engar grunnkaupshækkanir skyldu koma til, mér skildist helst alla hans tíð, þá er náttúrlega ekki hætta á að þetta eigi að fara í launagreiðslur, enda á þetta ekki að fara í launagreiðslur, þetta á að fara beinustu leið í rn. hæstv. ráðh. Pálma Jónssonar og málaflokkinn sem að baki honum stendur nú um sinn. Það er það skelfilega, það er það ósvífna að kalla þetta orkujöfnunargjald. Þessi tilfærsla úr vösum launafólksins, t.d. hér í Reykjavík, og inn í gjaldþrota atvinnugreinar sem nú er haldið uppi af gjaldþrota ríkisstj., ríkisstj. sem var andvana fædd, þessi tilfærsla er óréttmæt með öllu.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að fara fáum orðum um - ég vil segja: það siðgæði sem þessi hv. þm. hefur talið sig postula fyrir. Ég gerði aths. við það hér fyrr í dag, að hann hefði farið með rangt mál í ræðu sem hann flutti hér og birt er í Alþýðublaðinu 27. mars. Þar segir hann um það sem eftir mér er haft í Dagblaðinu, - held að það sé rétt að menn hafi myndina alla, segir hann: „Hratt gengissig til bjargar fiskvinnslu. Víst er glæpur að segja það þó allir viti það,“ segir hér og síðan í fréttinni sjálfri gefur hæstv. ráðh. hverja yfirlýsinguna á fætur annarri í þessa veru og tiltekur að til standi að láta gengið síga um 15%, hvorki meira né minna.“ Þetta er haft eftir hv. þm. í Alþýðublaðinu. Hv. þm. las áðan hluta af því sem ég sagði og var í Dagblaðinu. Í því segir, með leyfi hæstv. forseta, eins og hann las áðan að hluta: „Steingrímur bjóst við að aðgerðir ríkisstj. yrðu talsvert gengissig, þótt hann vonaði að það þyrfti ekki að verða 15%. Einnig beitti stjórnin sér fyrir öðrum aðgerðum til hjálpar fiskvinnslunni“ o. s. frv.“, ég tel það upp, ég skal ekki lengja mál mitt með því að lesa það, en ég segi síðan, að því miður muni þær ekki duga, þess vegna þyrfti gengissig að koma til einnig. Hvar segi ég aftur og aftur að það eigi að verða 15% gengissig og hvorki meira né minna? Ég lýsi því þarna yfir, að ég vonist til þess að gengissig verði ekki 15%. Ég verð að segja að ég hef hlustað á margar ræður hv. þm., ósannindi hans og lygar um hina bestu menn úr þessum ræðustól - sem hafa verið honum og þinginu til skammar - hvað eftir annað. En ég hélt að hann væri ekki svo sokkinn í svaðið að hann tryði sjálfur þeim ósannindum. Hann ætti að viðurkenna ef hann hefur farið rangt með. Því miður finnst oft ekki mikið satt í þeim ræðum sem hann flytur hér úr þessum ræðustól. Ég held að hann ætti að bæta sinn hlut að þessu leyti og verða betri maður. 
             Ég held að hv. þm. ætti að segja af sér eftir öll þau ósannindi sem hann hefur flutt. Ég vil gjarnan lýsa þeirri skoðun minni, að að mínu mati er rétt að þjóðin geri sér grein fyrir því, að þeirri verðbólgu, sem við erum í, fylgir gengissig, og kannske teita menn þá ekki svo mjög eftir ýmsum hækkunum sem leiða til gengissigs. Mér þykir satt að segja undarlegt ef menn eru hlaupandi eftir lúxusvöru - kannske gerir hv. þm. það, ég veit það ekki - þegar gengissig hefur orðið eins og það hefur verið hér upp á síðkastið, menn þurfa þá að hlaupa æðioft. 



Herra forseti. Þegar er komið nokkuð fram á nótt er mál þetta hér til 1. umr., var tekið á dagskrá fyrr í dag með afbrigðum. Það lætur að líkum, að ýmsar aths. þarf að gera við málatilbúnað þann sem hér hefur verið hafður uppi, og þá í fyrsta lagi vil ég nefna vinnubrögðin sem ýmsir ræðumenn fyrr í umr. hafa gert að umtalsefni. Það hefur komið fram, að mál þetta var kynnt formönnum þingflokkanna á fundi kl. hálfsjö í gær, á pálmasunnudag, nokkuð óvenjulegur tími að vísu til þess að kynna frv. sem flytja á á hv. Alþ. Við formennirnir fengum að vísu þakklæti frá hæstv. forsrh. fyrir að leggja það á okkur að mæta á þessum óvenjulega tíma, og við kunnum að sjálfsögðu að meta það þakklæti sem beint var til okkar. Síðan var þetta frv. kynnt á þingflokksfundum, a. m. k. Alþfl. og Sjálfstfl., í morgun. Ég veit ekki hvort þingflokkar Framsfl. og Alþb. hafa haft það til meðferðar fyrr. Ég geri þó ráð fyrir að svo hafi verið um helgina eða fyrir helgi. Hæstv. fjmrh. gerði nokkurt mál úr þessu, að sæmilega hefði verið séð fyrir kynningu málsins með þessum hætti, með fundinum í gær með hæstv. forsrh. og fjmrh. og svo fundum þingflokkanna í morgun, auk þess sem hæstv. fjmrh. talaði um það í ræðu sinni í dag, að í sjálfu sér væri þetta tiltölulega einfalt mál, sem ekki þyrfti að hafa mörg orð um. Það er vissulega rétt, að því er tekur til skattlagningarinnar, að það er tiltölulega einfalt mál að hækka söluskatt um tvö prósentustig. Það er vissulega rétt. En það er ekki einfalt mál þegar kemur til þess hvernig á að ráðstafa þeim tekjum sem ríkissjóður fær þarna til ráðstöfunar. Það er sem sagt ætlast til að þetta mál verði afgreitt fyrir páska, þ. e. ekki síðar en n. k. miðvikudag. Á sama tíma er fjárlagafrv. óafgreitt, eftir er 3. umr. sem ætlað er að fari fram á morgun. Tekjustofnafrv. hefur verið hér til meðferðar einnig, var afgreitt reyndar í dag frá hv. Ed. Frv. um flugvallagjald er til meðferðar, olíugjaldið hefur verið til meðferðar hér á fundi þessarar hv. d. fyrr í kvöld. Og skattstigafrv. hefur verið á óskalista ríkisstj., þótt nú hafi verið á það fallist að bíða með það fram yfir páska. Auðvitað er gersamlega útilokað að fara fram á að þessi mál séu afgreidd á svo skömmum tíma, hvað þá að það sé tæknilega mögulegt. Ég vil taka undir með hæstv. fjmrh. að það er vont, svo ekki sé fastar kveðið að orði, að hafa mál sem þessi lengi í farvatninu eða lengi til meðferðar á hv. Alþ. Það krefst þess vegna vandaðri undirbúnings en hér hefur verið viðhafður til þess að hægt sé að ætlast til að hv. Alþ. afgreiði málið með slíkum hraða sem hér er farið fram á. En nokkur orð um frv. sjálft. Ýmsir hv. ræðumanna hafa í dag gert að umtalsefni fyrirsögnina eða heiti frv. sjálfs. Þar er auðvitað fyrsta og stærsta blekkingin, þar sem er heitið „Frumvarp til laga um orkujöfnunargjald.“ Reyndar er þegar komin fram brtt. frá hv. þm. Pétri Sigurðssyni um að frv. verði kallað það sem það raunverulega heitir: Frumvarp til laga um breytingu á lögum um söluskatt. Hvar kemur það fram í þessu frv. að hér sé um orkujöfnunargjald að ræða? Hvergi, nema þá í heiti frv. Það er ekki sæmandi fyrir ríkisstj. að leggja mál fyrir Alþ. með þessum hætti. Auðvitað á að sýna um leið, hvernig á að verja því mikla fé sem þarna er ætlunin að afla. Það er hins vegar ekki gert, svo stórt mál er geymt til einhvers síðari tíma. Það er vitað og kemur reyndar fram í grg. frv., að hér er ekki eingöngu um að ræða fjármagn sem fara á til jöfnunar á orkuverði. Þetta á allt að fara í ríkissjóð 7 milljarðar á þessu ári, segir í grg., 10 milljarðar sé miðað við heilt ár. Ég kem að því síðar, hvort þessar tölur séu réttar. Síðan eru ætlaðir 4.5 milljarðar til orkusparandi aðgerða, eins og það heitir, þar af 4 milljarðar til niðurgreiðslu á olíu til húshitunar. Hitt á að fara í hina óseðjandi hít ríkissjóðs. Hér er auðvitað um að ræða hreina söluskattshækkun og frv. ætti því að heita, eins og ég sagði áðan: „Frumvarp til laga um breyting á lögum um söluskatt, nr. 10/1969.“ Með frv. er söluskattur hækkaður í 24%. Vandræði þeirra, sem búa við olíuupphitun húsa, eru notuð til að koma enn einni skattahækkuninni fram, að þessu sinni hækkun um meira en 11 milljarða, fullyrði ég, sé miðað við heilt ár. Á sama tíma og við hófum umr. um þetta mál var til lokameðferðar í síðari deild frv. til l. um breyting á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, þar sem er um að ræða allt að 5 milljarða kr. viðbótarskattlagningu á landsmenn. Þetta frv. hefur nú verið samþykkt. Og til meðferðar í þinginu er frv. til l. um breyting á lögum um flugvallagjald, þar sem á að ná 350 millj. til viðbótar við það sem áður var. Bensínverðið æðir áfram, auðvitað mest til að ausa enn í ríkissjóð, ekki til vegaframkvæmda. Til þess er leikurinn ekki gerður. Sú hækkun hefur að vísu ekki enn verið ákveðin, en við vitum að það er skammt í hana. Þar er sennilega um að ræða 3.5 milljarða til viðbótar í ríkissjóð. Gengissigið er komið á fullan skrið og reyndar gengisfelling í dag. Allt er á sömu bókina lært. Meiri skattlagning, verðbólguaukandi athafnir hæstv. ríkisstj. með hinum fjölbreytilegasta hætti. Þetta er stjórnleysi eins og það kemur skýrast fram hjá öllum vinstri stjórnum. Hvað segja sjálfstæðismennirnir í þessari ríkisstj. eða sjálfstæðismennirnir sem hana styðja? Voru þeir kosnir á þing til þessara verka? Ég segi nei. Þótt illa gengi í kosningunum hjá Sjálfstfl., þá er ekkert sem leyfir mönnum að gagnálykta, þar sem ekki var meiri byr, þannig að fara megi eftir stefnu vinstri flokkanna í skattlagningu. Hér er sem sagt um að ræða beina hækkun á söluskatti. Söluskattskerfið er orðið hreint afskræmi. Það er löngu viðurkennt, að svo hár söluskattur, og þarf raunar ekki að verða eins hár og hér er gert ráð fyrir, 24%, getur ekki gengið af mörgum ástæðum. Meira að segja 20% söluskatturinn var viðurkenndur allt of hár, kerfið hefði gengið sér til húðar. Ýmislegt hefur verið nefnt hér í umr. í dag þessari fullyrðingu til stuðnings. Ég ítreka þetta: Freistingin til undanskots eykst. Óréttlætið í þessari skattlagningu eykst um leið. Það er sífellt kallað á fleiri undanþágur, sem eykur enn á óréttlætið. Og alltaf er verið að gera það erfiðara að taka upp nýtt kerfi, að taka upp virðisaukaskatt. Þó gerir hæstv. sjútvrh. það að sérstöku umræðuefni í ræðu sinni í dag, að stefna beri að því að taka upp virðisaukaskattinn. Það kann að hljóma sem þversögn, en staðreyndin er þó þessi, að eftir því sem undanþágum frá söluskatti fjölgar og skatturinn jafnframt hækkar, þá verður erfiðara að losna við hann, losna út úr því kerfi, þótt hann sé með þessum aðgerðum reyndar eyðilagður sem nýtilegur skattstofn. En skattæðið heldur áfram hjá hæstv. ríkisstj. Þessa dagana sem sagt allt að 20 milljörðum, sem verið er að leggja á þjóðina í ýmsum nýjum viðbótarsköttum. Kannske tekur það hæstv. ríkisstj. þrjá daga að koma þessu í gegn. Dagurinn hjá ríkisstj. sýnist því ætla að kosta skattgreiðendur í þessu landi um 6.5 milljarða. En meira á eftir að koma. Ýmsar ríkisstofnanir eiga eftir að fá hækkanir á þjónustu sinni. Mér er sagt að Ríkisútvarpið biðji nú um 20% hækkun vegna útvarps og 21.5% vegna sjónvarps. Póstur og sími vill fá 15% hækkun frá 1. maí, 7% frá 1. ágúst og 5% frá 1. nóv. Ríkisskip vill fá 25% hækkun frá 1. maí, 7% 1. ágúst og 5% 1. nóv., og samt vantar þar milljarð. Allt er þetta ofan á nýlega samþykktar hækkanir. Til viðbótar þessu koma svo auðvitað meiri hækkanir vegna söluskattshækkunarinnar sem hér er ráðgerð. Þetta er víst það sem kallað er niðurtalningarleið af hæstv. ríkisstj. þótt allt sé á uppleið. Allt þýðir þetta hækkað verð og aukna verðbólgu. Það er eflaust nauðsynlegt fyrir þau ríkisfyrirtæki, sem ég hef hér talið upp, að fá hækkanir á þjónustu sinni. En þetta snertir hvert einasta heimili í landinu og hlýtur að verða nefnt í sambandi við skattlagningu þá sem við erum hér að ræða sérstaklega. Nokkur orð frekar varðandi þetta mál. Hvað með samráðið við verkalýðshreyfinguna eða aðila vinnumarkaðarins? Eru ekki ákvæði um það í svokölluðum Ólafslögum? Þau eru að vísu ítrekað þverbrotin og menn eru farnir að reka upp hlátur þegar minnst er á þau hér í sölum Alþingis. Hvers vegna? Er það bara vegna þess að það vantar í þessi lög refsiákvæðin þannig að ráðh. sjá að það er alveg óhætt að brjóta þau, þeir eru ekki settir inn fyrir það? Sjálfsagt er það öðrum þræði ástæðan fyrir því að þau eru brotin. En aðalástæðan er auðvitað sú, að menn vita að þessi lög er marklaust plagg, þau eru marklaus orðin og hafa sjálfsagt verið það frá upphafi, þótt aðstandendur þeirrar ríkisstj., sem setti þau, hafi vart mátt vatni halda af hrifningu yfir þeirri merku stefnu, sem þá var upp tekin í efnahagsmálum, og hæstv. þáv. forsrh. hafinn í æðra veldi fyrir sinn þátt í þeirri löggjöf. En hver er hin raunverulega upphæð, sem þetta frv. gefur ef að lögum verður? Samkv. fjárlagafrv. er söluskattur áætlaður 123 milljarðar kr. tæpir. Hvert söluskattstig gefur því tæpa 5.6 milljarða og tvö stig til viðbótar 11.2 milljarða, sem þýðir 933.3 millj. á mánuði, ef jafnt innheimtist hvern mánuð. Það má þó ætla, að meira innheimtíst síðari hluta árs. Innheimtan fram í miðjan apríl er því 3.26 milljarðar og eftir standa þá 8, en ekki 7 eins og segir í grg. þessa frv. Þetta þýðir í raun að helmingurinn af því sem þarna á að taka í peningum fer í ríkissjóð á þessu ári og eflaust meira næst. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta fleiri orð á þessu stigi málsins. Þetta mál fer til n. og verður athugað þar gaumgæfilega. Auðvitað á að gera þá kröfu til hæstv. ríkisstj. að hún greini frá því, hvernig þeim tekjum verði ráðstafað, sem af lögfestingu þessa frv. leiðir. Það hefur komið fram hjá hæstv. fjmrh., að tölum fjárlagafrv. verði breytt til samræmis við þessa ráðgerðu skattlagningu, og það út af fyrir sig er rétt og ég finn ekki að því. En það er þó eðlilegra að afgreiða þetta frv. á undan fjárlagafrv. eins og hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, nefndi í ræðu sinni í dag. Þess vegna ætti ríkisstj. að hafa þau ráð að nota þann tíma, sem eftir er fram að páskaleyfi, til þess að ræða þetta mál, en fresta umr. um fjárlagafrv. fram yfir páska. Með því gæfist ríkisstj. færi á að koma frá sér lánsfjáráætlun og afgreiða hana samhliða fjárlagafrv. Þegar hefur að vísu verið brotin 14. gr. laga um stjórn efnahagsmála, eins og rakið hefur verið, en það má bæta að nokkru fyrir það brot með því að afgreiða lánsfjáráætlunina samfara fjárlagafrv. Hér er sem sagt verið að afla ríkissjóði tekna til ótiltekinna verkefna, að frátöldu því sem fara á í olíustyrk, með hvaða hætti sem það verður gert. Það má vel vera að það, sem þarna stendur eftir, eigi að renna í rn. hæstv. landbrh. Pálma Jónssonar, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði í sinni ræðu ítrekað. En fleira má hugsa sér, og ég held að það sé augljóst, að a. m. k. hluti af því, sem þarna stendur eftir og fer í ríkissjóð, eigi að fara til þess að borga það sem kallað er félagsmálapakki hæstv. ríkisstj. Þar með eru þeir, sem njóta eiga þessara félagslegu aðgerða, farnir að borga þær sjálfir með þessari skattlagningu og raunar annarri. Ég skal svo ljúka máli mínu, herra forseti. Ég ítreka að skattlagningarfrv. sem þetta á ekki að vera lengi til meðferðar í þinginu. Það ýtir undir alls konar óæskilega spákaupmennsku í þjóðfélaginu, þegar fyrir fram er tilkynnt um tveggja prósentustiga söluskattshækkun um leið og gengi er fellt og það áfram látið síga. Hinn óforsvaranlegi undirbúningur ríkisstj. að þessu máli veldur þó því, að málið verður að fá þá athugun í n. og umr. íí þingi sem þörf er á. Ef þeirri athugun og umr. lýkur ekki fyrir páskahlé, þá verður að láta sér það lynda. Þar á ríkisstj. ekki við neinn að sakast annan en sjálfa sig.



Herra forseti. Á þskj. 253 flutti ég brtt. Ég minnist þess ekki, ég biðst afsökunar ef það er ekki rétt hjá mér, en ég minnist þess ekki, að afbrigða hafi verið leitað fyrir því að þessi till. mætti koma fyrir. Er það svo? (Forseti: Það er að vísu rétt hjá hv. ræðumanni, að mér hefur orðið það á að leita ekki eftir afbrigðum fyrir brtt. á þskj. 253, en ég mun nú bæta fyrir það með því að leita eftir því að hún komi til afgreiðslu með frv., þegar því verður vísað til nefndar. Ég flutti þessa brtt. við fyrirsögnina, að hún orðist svo: „Frumvarp til laga um breyting á lögum um söluskatt, nr. 10/1969, með áorðnum breytingum.“ Ég gerði það strax og frv. kom fram, meðfram vegna þess sem hér hefur verið lýst í ræðum hv. þm. sem hér hafa talað, að í nafninu er fólgin ein stórkostlegasta blekking sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur borið á borð fyrir okkur þm. Það má jafnvel taka svo sterkt til orða, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason, 9. þm. Reykv., gerði, að fyrirsögnin væri byggð á upplognum forsendum. Annars ætla ég ekki að vitna mikið í ræðu hans né ræða heiðríkju svipsins á hv. þm. Stefáni Valgeirssyni þegar hann er að ígrunda afstæðiskenningu Einsteins. Hitt þótti mér samt nokkuð merkilegt, að þegar þessi hv. þm., 9. þm. Reykv., sagði hér úr ræðustól að ríkisstj. hefði verið stofnuð til að sprengja Sjálfstfl., þá var það einn af þm. Alþb., hv. 8. landsk. þm., Guðrún Helgadóttir, sem sagði að það hefði nú verið nokkurs virði. Þetta er alveg hárrétt. Það er ekki nokkur vafi á því, að þeir þm. Alþb. hafa lagt mikið upp úr þessu atriði og þeir hafa lagt meira upp úr þessu, þeir Alþb.-menn sem stóðu að myndun ríkisstj., að reyna að kljúfa Sjálfstfl. en að standa við eigin kosningaloforð eða bera af sér sannanleg svik við sína stefnu og heitstrengingar, bæði í síðustu alþingiskosningum og alþingiskosningunum þar á undan. Flokksbræður mínir hv. þm. Ólafur G. Einarsson og hv. 1. þm. Reykv. hafa báðir í ræðum sínum í dag haft á orði að rétt væri að afgreiða þetta frv. á undan fjárlagafrv. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum að afgreiða fjárlagafrv. fyrst, m. a. vegna þess að þar erum við 10 sjálfstæðismenn með till. um hvernig eigi að ráða fram úr fjárþörf til þess að koma á móti olíuvandamálum. Og ég undirstrika það, sem allir ræðumenn hafa hér undirstrikað og við erum sammála um, að við viljum leysa þetta vandamál. Ég geri t. d. kröfu til þess, ég er ekki vanur að vera heimtufrekur hér í ræðustól, en mér finnst að ég eigi kröfu á því og við aðrir þm., að það verði athugað rækilega hvor leiðin sé heppilegri í þessu verðbólguþjóðfélagi okkar, sú leið sem 10 þm. Sjálfstfl. hafa bent á og lagt fram brtt. um við frv. til fjárl., þ. e. um breytingu eða lækkun á niðurgreiðslum á vöruverði, eða sú leið sem hér á að velja að till. ríkisstj. Ég tel að þetta sé grundvallarkrafa sem eigi að standa við, það eigi að rannsaka þetta nákvæmlega. Við gerum okkur öll grein fyrir því, að það verður að finna fé til þess að standa undir þessum vandamálum, og ég held að það sé enginn, sem gerir sér ekki grein fyrir því um leið, að til þess að ná þessu fé verði að leggja ný gjöld á þjóðina í einni eða annarri mynd. En ég spyr enn og aftur: Hver er besta og hagkvæmasta leiðin fyrir neytendur í landinu, fyrir launafólk, fyrir þjóðina í heild? Ég held því fram og við sjálfstæðismenn, sem flytjum þessa brtt. sem ég hef getið um við fjárl., að það sé hagkvæmari leið fyrir alla aðila heldur en sú leið sem nú er valin með hækkun söluskattsins sem óhjákvæmilega vegna eðlis síns mun velta upp á sig ómældum verðhækkunum strax nú á næstu vikum og mánuðum. Það er meginerindi mitt í ræðustól nú að benda á þetta atriði og óska eftir þessu. Ég hef sjálfur lýst því yfir hér í ræðustól, að ég hafi lofað að stuðla að afgreiðslu fjárl. fyrir páskahlé, þó að fullnægðu því skilyrði að lánsfjáráætlun væri lögð fram. Nú má segja að hún hafi verið lögð fram eða hluti hennar í dag, og auðvitað er sjálfsagt að ræða hana, a. m. k. útlínur hennar, samfara frv. sem hér er til umr., því að eins og við tókum fram strax við 2. umr. fjárlaga, sjálfstæðismenn, og reyndar við umr. um önnur nýskattlagningarfrv. sem ríkisstj. hefur verið að leggja hér fram, þá vildum við fá að sjá þá heildarskattlagningu sem verið er að leggja á þjóðina. Við sjáum það af því sem við höfum séð af lánsfjáráætluninni, að það mun verða eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson benti á, að það verður farið yfir 100 milljarða, líklega í 110 milljarða, í stað þess að talað var um að lántaka ætti að vera í hæsta marki miðuð við 70 milljarða. Erlendar lántökur munu fjórfaldast eða fara í 21 milljarð úr 5 milljörðum og innlendar lántökur munu hækka um 91.2%. Hv. síðasti ræðumaður benti hér á nokkur af þeim frv. sem liggja fyrir þinginu og munu valda stórkostlegum hækkunum á neytendum þessa þjóðfélags. Hann benti á bensínverðshækkun, sem er yfirvofandi, flugvallagjaldið. Skattstigafrv. er enn ekki komið fyrir þingið og það mun hafa sínar hækkanir í för með sér, ef nokkuð er að marka þá flumbrumenn sem hafa talað í nafni sumra flokka hér á Alþ. Og svo er olíugjaldið sem liggur enn þá fyrir þinginu. Að sjálfsögðu hefði mátt fara mörgum orðum um framsöguræðu hæstv. fjmrh. En við 1. umr. sé ég ekki ástæðu til þess. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara ítarlega út í einstakar greinar málsins fyrr en á seinna stigi, því að ég bíð þess að fá að sjá hvernig haldið verður á framkvæmdinni. Á það hefur verið bent af fleirum en einum aðila, að það er lagaleg skylda, það eru heitstrengingar stjórnmálaflokka, sem eiga fulltrúa hér á hv. Alþ., að hafa fullt samráð við aðila vinnumarkaðarins um mál eins og þetta, reyndar um mörg fleiri sem hér eru. Að vísu mun ég ekki láta mér bregða neitt þótt það verði svikið frekar en svo margt annað. 

Nei, alls ekki, ég er bara að æfa menn í að mæta hérna.

Það er nefnilega það. Á ég að bíða meðan forseti heldur æfingunni áfram?

Ég læt vita þegar ég þarf á því að halda.

Hér hefur líka nokkuð verið rakin sú saga, sem ég skal ekki endurtaka, hvernig þetta mál hefur verið lagt fyrir þd. Því er hent hér inn eða birt þingflokkunum á hádegi í dag og síðan eigum við að taka við því og fullafgreiða það helst á tveimur dögum. Þetta er mál sem stuðningsmenn stjórnarinnar hafa sjálfir þurft marga daga til þess að komast inn í og skilja, og skildu ekki þegar þingfundur átti að hefjast í gær á venjulegum fundartíma, því að ítrekað þurfti að fresta fundum hér meðan verið var að ná samkomulagi meðal þeirra og koma þeim í skilning um hvað í húfi væri.



Það er von til að forseti ruglist aðeins í ríminu þegar svo er liðið á nótt, því að svo vill til, að í 20. gr. þingskapa er kveðið svo á, að við 1. umr. skal ræða lagafrv. í heild sinni, en það er fyrst við 2. umr. sem brtt. koma til umr. Fyrir því er ekki leitað afbrigða um skriflega flutta brtt. við 1. umr., en að sjálfsögðu gengur hún til þeirrar n. sem kann að fá þetta mál til meðferðar.