Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fer fram utandagskrárumræða um kjaramál sjúkraliða. Málshefjandi er hv. 13. þm. Reykv., Ögmundur Jónasson, en hæstv. fjmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Við höfum oft deilt um það hér í þingsölum hvort nægjanlegu fé sé varið til heilbrigðisþjónustunnar og oft hafa ýmsir þættir heilbrigðiskerfisins verið gagnrýndir, ekki að ástæðulausu. En þegar á heildina er litið erum við stolt af heilbrigðisþjónustunni og almennt held ég að hægt sé að fullyrða að það fólk sem hefur þurft að reiða sig á þessa þjónustu vegna alvarlegra sjúkdóma ber henni vel söguna. Kerfið býr þannig vel að okkur þegar á heildina er litið. En hvernig búum við að því fólki sem ber þessa þjónustu uppi? Hvernig launum við sjúkraliðanum sem daga og nætur situr við hlið sjúklings á gjörgæsludeild? Hver eru launakjör þeirrar stéttar sem við höfum mest af að segja, mest bein samskipti við þegar við leggjumst inn á sjúkrahús? Hvernig launum við þeim einstaklingi? Eða eigum við að orða þetta öðruvísi: Hvernig launum við þeim einstaklingi sem við köllum að sjúkrabeðinum okkur til halds og trausts jafnt að nóttu sem og degi? Byrjunarlaun sjúkraliða eru 89.173 kr. Hæst geta grunnlaunin orðið 139 þús. kr. og þau laun fá aðeins örfáir einstaklingar í stéttinni. Hér erum við að tala um stétt sem almennt hefur náð miklum starfsaldri, meðallengd ráðningarsambands eru rúmlega 16 ár. Meðalgrunnlaun sjúkraliða eru 117 þús. kr. Þetta er stétt sem við ætlumst til að sé reiðubúin til starfa að nóttu sem degi alla daga ársins, helga daga jafnt sem virka daga, um jól og páska, því allar stundir þarf að manna sjúkragangana. Ég er sannfærður um að öll gerum við okkur grein fyrir því að þessi störf eru bæði andlega og líkamlega slítandi. Það á að launa þessi störf vel. Ég spyr þá sem aðeins geta hugsað á markaðsvísu á grundvelli framboðs og eftirspurnar: Er það ekki umhugsunarvert að 100 sjúkraliðar skuli nú hafa sagt upp störfum og að fleiri séu á útleið? Er það ekki umhugsunarvert að meðalaldur í stéttinni, sem fyrir 10 árum var ekki hár, skuli nú kominn í 48 ár og stefnir upp á við? Er það ekki umhugsunarvert og jafnframt áhyggjuefni að ungt fólk skuli ekki lengur koma til starfa í þessari undirstöðustétt heilbrigðisþjónustunnar? Ef vel ætti að vera þyrftu laun sjúkraliða að tvöfaldast en sú lágmarkskrafa sem við hljótum að gera er að við samningaborðið verði teknar alvarlega réttmætar ábendingar stéttarinnar um hvernig dregið hefur í sundur með sjúkraliðum og öðrum stéttum. Í þessu sambandi hafa sjúkraliðar bent á kjaraþróun lögreglumanna, tollvarða og einnig hefur verið vísað inn í heilbrigðiskerfið sjálft. Í ársbyrjun 1998 námu grunnlaun sjúkraliða 81% af launum hjúkrunarfræðinga. Núna er þetta hlutfall komið niður í 67%. Hjúkrunarfræðingar eru vel komnir að sínum launum og mættu þau vera miklu hærri. En ég spyr: Hvers eiga sjúkraliðar að gjalda? Hvers vegna er þeim þröngvað út í verkfallsátök sem allir vildu vera lausir við? Hvers vegna er ekki þegar í stað gengið til samninga á grundvelli réttmætrar kröfugerðar sem þessi stétt hefur reist? Um næstu mánaðamót er liðið eitt ár síðan samningar losnuðu. Við höfum ekki efni á að bíða deginum lengur eftir að þessi deila verði leyst. Nú er þeirri beiðni, þeirri ósk og kröfu beint til hæstv. fjmrh. að hann gangi þegar í stað til móts við sjúkraliða og forði heilbrigðiskerfinu frá frekari vandræðum en þegar hafa skapast. Fyrirsjáanleg eru enn þá meiri vandamál ef ríkisstjórnin er ekki reiðubúin að sýna raunsæi og sanngirni í þessari kjaradeilu.

Herra forseti. Ég vil út af fyrir sig þakka hv. framsögumanni fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi með tiltölulega málefnalegum hætti þó ég sé þeirrar skoðunar, að því er þessa deilu varðar eins og aðrar kjaradeilur, að þær leysist ekki í sölum Alþingis heldur við samningaborðið sem er ekki að finna í þessum sal. Ég vil byrja á því að segja, herra forseti, að ég tel að sjúkraliðastéttin sé afskaplega mikilvæg starfsstétt í þjóðfélaginu. Þetta er stétt sem sinnir mikilvægum líknar-, hjálpar-, umönnunar- og hjúkrunarstörfum sem ekki ber að vanmeta. Ég ber mikla virðingu fyrir starfi sjúkraliðans. En það er með þessa kjaradeilu eins og aðrar að það verða báðir að leggja sig fram um að reyna að semja og ríkisvaldið verður auðvitað að hafa til hliðsjónar þá samninga sem það hefur gert við aðra starfshópa og það verður líka að hafa til hliðsjónar það sem fyrir liggur af öðrum samningsvettvangi. Sjúkraliðar starfa víðar en hjá ríkinu. Það eru til að mynda sjúkraliðar í bæjarstarfsmannafélögum víða um landið. Eg held að það séu eitthvað í kringum 70 sjúkraliðar í Starfsmannafélagi Akureyrarbæjar og þeir hafa fyrir löngu samið við sína vinnuveitendur og gert svokallaða aðlögunarsamninga á grundvelli kjarasamninganna frá 1997. Ég er hræddur um að menn verði líka að gefa gaum að slíkum fordæmum sem samið hefur verið um annars staðar á kjaravettvangnum. Nú er staðan því miður sú að Sjúkraliðafélagið er eina stéttarfélagið sem semur við ríkið sem ekki hefur gert kjarasamning í þessari lotu. Það er eina félagið sem er eftir af aðildarfélögum BSRB eða annarra samtaka og er mjög miður að þetta skuli hafa dregist með þessum hætti. Það er fyllsta ástæða til að harma það en ég hafna því að þar sé eingöngu ríkisvaldinu um að kenna. Er það eingöngu ríkisvaldinu að þakka að það er búið að semja við öll hin félögin? Auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað er þetta þannig að tveir aðilar koma að þessu samningaborði og báðir verða að leggja sig fram. Við höfum lagt áherslu á tvennt í þessu máli, bæði það að kostnaðaráhrifin af þessum samningum yrðu sambærileg við áhrifin af samningum við aðra. Þar með er ekki endilega sagt að launahækkanirnar í prósentum eða launatölurnar sjálfar eigi að vera nákvæmlega eins. Kostnaðaráhrifin eru það sem við viljum leggja áherslu á og svo hitt að dregið verði úr miðstýringunni í samningnum og hann verði í meira mæli fluttur yfir til stofnananna sem viðkomandi starfsmenn vinna hjá, að það verði meiri áhersla lögð á svokallaða stofnanasamninga. Enn sem komið er hefur ekki tekist að finna flöt á þessu og því miður er það svo að Sjúkraliðafélagið hefur haldið sig við sína upphaflegu kröfu, um mjög mikla hækkun grunnlauna. Ef eitthvað er hefur sú krafa verið ítrekuð og endurtekin upp á síðkastið, þegar maður hélt satt að segja að það væri eitthvað farið að miða í deilunni milli samningsaðila. Ég geri mér auðvitað vonir um að það takist að ná landi í þessari kjaradeilu sem fyrst. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og hv. framsögumaður undirstrikaði, ekki bara fyrir fólkið sem nýtur þjónustu þessara starfsmanna og stofnananna sem sjúkraliðarnir vinna hjá, sem þurfa að geta rekið sína starfsemi í friði og í þokkalegu góðu trausti þess að starfsemin rofni ekki eða slitni, heldur er það líka mikilvægt fyrir sjúkraliðana sjálfa að komist verði að niðurstöðu í þessu máli. Þess vegna hafna ég því að ríkið, fjmrn. eða fjmrh. hafi þröngvað sjúkraliðum út í verkfallsátök, eins og framsögumaðurinn komst að orði. Ég hafna því algerlega um leið og ég vil skora á viðsemjendur okkar, sem eiga fulltrúa sína hér uppi á pöllum, að ganga heils hugar að þessu verki með það fyrir augum að ljúka samningum. En þá verða báðir aðilar auðvitað nokkuð á sig að leggja eins og ævinlega í slíkum samningum.

Herra forseti. Samningar sjúkraliða hafa verið lausir frá 1. nóvember í fyrra eða í tæpt ár. Þann tíma hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar haldið þeim í kjaraprísund. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt fyrir alla, ekki síst fyrir velferðarkerfið, að þessi deila verði leyst sem fyrst. Sjúkraliðum hefur verið boðið upp á smánarlaun fyrir þeirra erfiðu og verðmætu störf. Laun þeirra hafa dregist verulega aftur úr viðmiðunarstéttum, svo sem lögreglumönnum, tollvörðum og hjúkrunarfræðingum. Krafa þeirra er að sá mikli munur verði jafnaður. Það er sanngjörn krafa. Stjórnvöldum ber einnig að standa við alþjóðasamþykktir um sömu laun karla og kvenna fyrir jafngild störf. Krafa sjúkraliða er að byrjunarlaun þeirra verði sambærileg við laun tollvarða og lögreglumanna. Í dag fá sjúkraliðar minna en 90 þús. kr. í byrjunarlaun. Einn stærsti vandinn í heilbrigðisþjónustu okkar er mannaflaskorturinn. Við honum verður að bregðast. Það verður ekki gert nema með því að meta störfin að verðleikum og greiða fyrir þau mannsæmandi laun. Öldruðum mun fjölga og þörfin fyrir hjúkrun og umönnun þeirra og annarra mun aukast. Það kallar á fleiri hendur til þeirra starfa. Þær eru áhyggjuefni og sláandi niðurstöðurnar úr viðhorfskönnun Sjúkraliðafélagsins, að yngsta fólkið sem útskrifast skilar sér ekki inn í greinina. Það fer í önnur og betur borguð störf. Fjöldi sjúkraliða hefur gefist upp á þeim smánarkjörum sem þeim eru boðin. Stéttin er að deyja út. Það er vanvirðing af hálfu ríkisstjórnarinnar við hin verðmætu störf sjúkraliða og við sjúklinga sem þurfa á þjónustu þeirra að halda að sjúkraliðar neyðist enn á ný til að beita verkfallsvopninu til að knýja fram kjarabætur.

Herra forseti. Ég hlýt sem ráðherra heilbrigðismála að hafa miklar áhyggjur af þróuninni í kjaradeilu ríkisins og Sjúkraliðafélags Íslands sem óhjákvæmilega hefur veruleg áhrif á heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er vilji minn að hægt verði að halda uppi öflugri heilbrigðisþjónustu alls staðar á landinu til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Til þess að svo megi verða verðum við að hafa ánægt starfsfólk. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að gæði þjónustunnar ákvarðast fyrst og fremst af starfsfólkinu sem veitir þjónustuna, hvort sem það eru læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar eða ófaglærðir. Ég tek undir það að hlutverk sjúkraliða er afar mikilvægt í heilbrigðisþjónustunni. Þetta vita allir sem njóta þessarar þjónustu, ekki síst þeir sem þarfnast umönnunar þegar heilsan hefur gefið sig vegna aldurs eða sjúkdóma. Að sjálfsögðu eru það ekki eingöngu launin sem skapa góða starfsaðstöðu og ánægju á vinnustað þó að ég dragi síður en svo úr mikilvægi þeirra. Ráðuneytið vill stuðla að góðu samstarfi við heilbrigðisstarfsfólkið og leggur áherslu á að skoða allar þær leiðir með sjúkraliðum sem geta leitt til lausnar á þessari deilu. Ég veit að mikil vinna hefur verið lögð fram af hálfu Sjúkraliðafélags Íslands og Landspítala -- háskólasjúkrahúss við gerð stofnanasamnings og hefur ríkt góður samstarfsandi milli aðila. Þessari vinnu lýkur ekki endanlega fyrr en ljóst hefur verið um innihald miðlægs kjarasamnings. Það er von mín að við gerð stofnanasamninga verði hægt að aðlaga launakerfi sjúkraliða betur að þeim störfum og aðstæðum sem sjúkraliðar starfa við um allt land. Það er einlæg ósk mín og von að aðilar nái hið fyrsta samkomulagi sem þeir geta báðir sætt sig við eins og gengur í kjarasamningum í landinu.

Herra forseti. Allir sem hafa komið nálægt kjarasamningum þekkja að samanburður er það sem knýr þá áfram. Þeir sem fara fram með launakröfur hafa alltaf rétt fyrir sér vegna þess að þeir eru alltaf með samanburð. Þannig hefur það alltaf gengið og þannig mun það alltaf ganga. Ég efast ekkert um að það sé rétt með farið að hjúkrunarfræðingar hafi hækkað meira en einhverjir aðrir o.s.frv. En spurningin er um það hver á ekki að hækka. Eiga ófaglærðir að hækka? Auðvitað er það þannig. Auðvitað gera menn kröfur. Auðvitað munu læknar koma í vetur. Þeir munu berjast fyrir sínu réttlæti. Þeir munu gera sínar kröfur. Þannig er þetta. Það er alveg víst að það er miklu auðveldara um að tala en í að komast, að semja um kjör fólks. Það er mjög erfitt og mjög lýjandi starf. Og ég fullyrði að Alþingi kemur ekki til neinnar hjálpar, það er engin hjálp að umræðu hér utan dagskrár um kjaramál. Það er bara þannig.

Á bara að þegja málið í hel?

Það er ekki verið að hjálpa því fólki sem er í því erfiða starfi að ná samningum. Ég þekki það og hv. 13. þm. Reykv. á að þekkja það líka. Þetta er vandaverk og menn leggja sig mjög fram. Þeir sem standa fyrir utan slíkt og koma og ræða í púlti Alþingis um þessa hluti leggja málinu ekki lið. Þeir eru bara til trafala, þeir eru bara til að gera þetta erfiðara.

Á hvern hátt vill hv. þm. leggja málinu lið?

Þannig leggja menn málum lið, að láta það góða fólk sem um samningana fjallar, vera í friði. Þannig vinna menn best.

Ég vil taka fram að stundum er brýnt að koma með athugasemdir en best er að gera það í ræðutíma sínum.

Virðulegi forseti. Uppsagnir sjúkraliða eru mikið áhyggjuefni, en það eru ýmsar aðstæður í vinnuumhverfi sjúkraliða sem þarf að taka tillit til við lausn kjaradeilunnar. Sjúkraliðar eru nær eingöngu konur. Vinnan getur verið mjög erfið, og eykur vaktavinnan enn frekar á það álag sem er í vinnunni. Sjúkraliðum býðst alla starfsævi fátt annað en vaktavinna. Og þegar konur eldast hlýtur viðvarandi vaktavinna að vera mjög slítandi enda er mikið brottfall úr stéttinni eftir að sjúkraliðar hafa náð 50 ára aldri. Nýliðun ungra sjúkraliða er mikið áhyggjuefni enda skila þeir sér ekki inn í umönnunarstörfin að loknu námi heldur leita í önnur og betur launuð störf. Starfsemi heilbrigðisstofnana hefur orðið fyrir mikilli röskun. Hún hefur verið mismunandi eftir sjúkrahúsum en hún verður viðvarandi ef þessi kjaradeila leysist ekki hið fyrsta. Hætt er við að fleiri sjúkraliðar en nú þegar hafa sagt upp störfum hverfi úr umönnunarþjónustunni í betur launuð störf. Eins og fram hefur komið hafa um 100 sjúkraliðar þegar hætt og óljóst hvort þeir muni hverfa til starfa sinna aftur. Ef taka má mið af launaþróun karla og kvenna í sambærilegum störfum undanfarna áratugi mega kvennastéttir eins og sjúkraliðar bíða næstu þrjár kynslóðir eftir launajafnrétti. Er það samkvæmt jafnréttisáætlun? Er það ásættanlegt?

Herra forseti. Við ræðum hér um kjaramál sjúkraliða sem sinna erfiðum störfum og standa vaktina allan sólarhringinn meira og minna. Hins vegar finnst mér mjög varasamt, herra forseti, að verið sé að færa kjarasamninga inn í sali hv. Alþingis. Annars vegar situr hv. frummælandi sem annar aðilinn að deilunni og hins vegar situr hæstv. fjmrh. sem hinn aðilinn. Þetta er náttúrlega ekki nægilega gott, herra forseti. Í kjarasamningum koma iðulega fram villandi upplýsingar. Menn tala um byrjunarlaun, dagvinnulaun o.s.frv. sem gefa oft og tíðum afskaplega lélega mynd af heildarlaunum viðkomandi stéttar. Og þetta er gert vísvitandi. Nú er ég ekki að segja að þær tölur sem hér hafa verið nefndar séu mjög villandi. En það er alveg öruggt að laun sjúkraliða eru hærri en þetta, sem og annarra stétta. Herra forseti. Það gleymist alltaf hver borgar. Öll laun opinberra starfsmanna eru greidd með sköttum almennings í landinu, sköttum annarra launþega. Svo eru það ekki bara launin sem við erum að fjalla um, við erum líka að fjalla um lífeyrisskuldbindingarnar. Og þær hafa hækkað um 100 milljarða, herra forseti, á síðustu fimm árum, sem gera 5 millj. á hvern einasta starfandi opinberan starfsmann. Það er búið að hækka laun þeirra, hækka eignir þeirra um 5 millj. Og þetta skuldar restin af þjóðinni því að enn á eftir að gera upp 140 milljarða til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem gera yfir milljón á hvern einasta vinnandi Íslending. Laun opinberra starfsmanna hafa hækkað umtalsvert umfram önnur laun undanfarin ár þannig að við þurfum að horfa á þessa deilu, sem er síðasta deilan í þessari lotu eins og hæstv. fjmrh. nefndi, í því ljósi. Ég bið menn um að horfa líka til lífeyrisréttarins sem enginn virðist meta og síst af öllu opinberir starfsmenn.

Forseti. Hvernig má það vera að eilíft sé logandi eldur á milli ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og starfsstétta ríkisins sem semja þurfa um kjör sín? Það er friður á almennum vinnumarkaði þar sem menn umgangast af virðingu en hjá ríkinu hirða menn ekki um að ræða við fólk sem er með lausa samninga. Hér er beðið um frið til þess að ræða saman og haft um það orð að hér séu rædd alvarleg samfélagsmál inni á þingi. Og 5. þm. Vestf. segir: Megum við fá frið til að ræða saman? Ég ætla að benda á að samningar hafa verið lausir frá 1. nóvember í fyrra, í heilt ár. Skyldi hafa verið friður til að ræða saman? Og er það til umhugsunar að umönnunar- og uppeldisstéttir hafa með hörku þurft að sækja rétt sinn til flokks allra stétta --- og það kjörorð er nú orðið háðulegt öfugmæli --- er það alvarlegt umhugsunarefni fyrir fólk? Ég segi já, af því að það stefnir í flótta úr umönnunarstörfum. Ætlum við að una því? Ég segi nei. Stefnum við hraðbyri í sömu þróun og sums staðar annars staðar, að fólk erlendis frá sem sækir okkur heim til að lifa með okkur í velferðarríkinu sitji uppi með þungu umönnunarstörfin illa launuð? Ætlum við þangað eða ætlum við að burðast við að jafna leikinn í þessu samfélagi? Hverjir hafa svo verið að leita réttar síns við ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og þurft að grípa til óyndisúrræða? Fyrst og fremst fagstéttir sem eru að meiri hluta konur. Kvennastéttir dragast aftur úr. Jafnrétti á launamarkaði er að verða jafnfjarlægur draumur og á áttunda áratugnum þegar konur risu upp gegn óréttlætinu. Og nú eru sjúkraliðar í verkfalli. 100 hafa sagt upp. Þær hafa dregist aftur úr og allir vita það. Þær bera sig saman við karlastéttir og vilja að kjör stétta séu skoðuð. Komum okkur nú að verki.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 13. þm. Reykv. Ögmundi Jónassyni fyrir að vekja máls á þessari mjög alvarlegu kjaradeilu sem staðið hefur allt of lengi eða í eitt ár eins og komið hefur fram hér í umræðunni. Sjúkraliðar eru mjög mikilvæg starfsstétt eins og reyndar aðrar stéttir innan heilbrigðiskerfisins. Það sem er mjög alvarlegt í kjaradeilu eins og þessari er að hún bitnar í raun og veru á röngum aðilum, þ.e. á aðilum sem síst skyldi, sjúklingum. Það er mjög alvarlegt mál. Umönnunarstörf í landinu eru of illa launuð og það er vissulega áhyggjuefni. En við megum ekki gleyma því að kjaradeila eins og þessi leysist ekki hér í þingsal. Langt í frá. Þess vegna hvet ég samningsaðila til þess að slíðra sverðin og leysa kjaradeiluna sem allra fyrst. Og ég veit að það er vilji til þess bæði í ríkisstjórninni og hjá sjúkraliðum.

Herra forseti. Það var að þessu sinni hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem var hér í hinu klassíska hlutverki þingmanna Sjálfstfl. og stjórnarliðsins að ónotast út í það að mál af þessu tagi séu rædd á Alþingi. Auðvitað vill Sjálfstfl. ekki að athygli sé vakin á þessari deilu hér á Alþingi. Og auðvitað vill Sjálfstfl. helst að fjölmiðlar þegi um þetta verkfall þannig að athygli þjóðarinnar sé ekki dregin að smánarlegum launum sjúkraliða og því ófremdarástandi sem skapast vegna verkfalls þeirra. Og allra síst vill Sjálfstfl. að þetta sé rifjað upp á þeim degi sem hann ætlar að setja glanshátíðina miklu, landsfund sinn. En sem betur fer, herra forseti, er ekki svo komið enn þá að við þurfum leyfi Sjálfstfl. til að taka upp mál hér á Alþingi, því ráðum við sjálf sem hingað erum kjörin. Og það er eðlilegur hlutur og sjálfsagður að athygli sé dregin að því ástandi sem þarna er að skapast. Og ég fullyrði að það hefur hjálpað í kjaradeilum sambærilegra stétta á undanförnum mánuðum að athygli væri vakin á málum þeirra hér inni á þingi eins og dæmið frá kennaradeilunni sýnir. Það alvarlega, herra forseti, er fólgið í samskiptunum sem þarna eru orðin föst í sessi. Það er ekki talað við stéttir, sérstaklega ekki ef um er að ræða umönnunar- eða uppeldisstéttir, fyrr en þær eru búnar að standa í löngu verkfalli eða öðrum aðgerðum. Kennarar, lögreglumenn, sjúkraliðar, sjúkraþjálfar, þroskaþjálfar, hjúkrunarfræðingar --- meira og minna allar þessar stéttir geta sagt sömu sögu. Þær voru samningslausar lon og don, það var ekki við þær talað fyrr en þær voru búnar að beita einhverjum þeim aðgerðum sem þeim var heimilt. Þetta gengur ekki, herra forseti. Og það er auðvitað sérstaklega til skammar að sjúkraliðar skuli nú sitja nánast einir eftir með mjög léleg laun, ein mikilvægasta fagstétt heilbrigðisþjónustunnar, það er viðurkennt af öllum. Hvað stendur í vegi fyrir því að þeir fái sambærilega leiðréttingu launa sinna og aðrir hafa verið að fá á undanförnum missirum? Það er algjörlega óskiljanlegt að þeir skuli þurfa að fara í hörkuverkfall til þess að við þá sé talað.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. viðbrögðin að öðru leyti en því að reyna að skella skuldinni á ástandinu á sjúkraliða sem standa utan Sjúkraliðafélags Íslands. Þeir standa ekki í vegi fyrir því að gengið verði til samninga á grundvelli kröfugerðar Sjúkraliðafélagsins. Krafan er sú að launakjör stéttarinnar verði bætt umtalsvert og að sjúkraliðar verði ekki settir skör lægra en aðrar stéttir utan sem innan heilbrigðisþjónustunnar sjálfrar. Þetta er ekki aðeins réttmæt krafa af hálfu sjúkraliða, heilbrigðisþjónustunni er lífsnauðsynlegt að verða við þessari kröfu til að geta mannað sjúkragangana, til þess að einhver fáist til að taka það að sér að sinna sjúku fólki allan ársins hring, um helgar og virka daga, til að vaka þegar aðrir eiga frí, um jólin og páskana. Halda menn að hægt sé að ganga að því sem vísu að fólk fáist til þessara ábyrgðarmiklu starfa, sem eru bæði krefjandi og lýjandi, fyrir laun sem eru að meðaltali fyrir stéttina 117 þús. kr. í grunnlaun, byrjunarlaun um 90 þús. kr.? Halda menn að fólk bíði í röðum til að starfa á þessum kjörum eða við þessi erfiðu störf? Ef einhver stendur í þeirri trú að þetta gangi upp er það hrapallegur misskilningur enda er brostinn á flótti úr þessari starfsstétt vegna þeirrar óbilgirni sem henni er sýnd, vegna þeirra kjara- og starfsskilyrða sem henni eru búin. Herra forseti. Ég spyr: Hvað stendur í vegi fyrir því að samið verði? Eru einhvers staðar gerðar við það athugasemdir að launakjör sjúkraliða verði bætt? Ef svo er, þá er hér með óskað eftir því að sá hinn sami gefi sig fram. Er andstaða í ríkisstjórninni eða eru samtök atvinnurekenda að gera athugasemdir? Ef svo er, þá skyldu þeir rísa upp úr leðursófunum og leyfa okkur að heyra í sér. Við gætum spjallað um launaskrið hjá ýmsum hálaunahópum í þjóðfélaginu og það hróplega kjaramisrétti sem hefur verið að myndast í landinu. Reyndar trúi ég því ekki 

Hv. þm. hefur tvær mínútur. Það er naumt skorinn stakkur í tíma í utandagskrárumræðum og ekki ætlast til að menn lesi upp af blöðum eftir að rautt ljós er komið.

Herra forseti. Það er nú út af fyrir sig ekki miklu við þetta að bæta. Þessi umræða skilur ekki mikið eftir frekar en maður átti von á. Þó kom það fram í máli eins þingmanns að það stæði upp á ríkið að gera sambærilega leiðréttingu gagnvart sjúkraliðum og gert hefur verið við aðrar stéttir. Þetta sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon en þetta er ekki rétt vegna þess að við erum að tala um að gera sambærilega leiðréttingu að því er varðar kostnað. Um það er verið að tala. Ég veit ekki hvernig þingmaðurinn vill túlka sín eigin orð með það. Ég hafna því líka algjörlega að ég hafi verið að skella skuld á einhverja ákveðna aðila utan við þessa deilu í máli mínu. Ég vakti bara athygli á því að ákveðinn hópur sjúkraliða er í öðrum stéttarfélögum en því sem á í þessari deilu. Auðvitað er ekki hægt að horfa fram hjá því. Aðalatriðið í þessu máli, herra forseti, er að sjálfsögðu það að leysa deiluna eins fljótt og hægt er. Það verður að gera innan þess ramma sem ríkinu er mögulegur í þessu máli. Sá rammi hefur m.a. orðið til í þeim samningum sem við höfum gert við aðra opinbera starfsmenn, sem hv. 13. þm. Reykv. er líka umboðsmaður fyrir sem formaður BSRB. Við höfum reyndar átt ágætt samstarf um þetta á umliðnum mánuðum. Við gerðum t.d. í vor samkomulag um að hækka vaktaálag hjá ákveðnum hópum, þar á meðal sjúkraliðum og öðrum þeim sem starfa við sambærilegar aðstæður. En ég ítreka það sem ég sagði í upphafi. Ríkið getur ekki gengið einhliða að þeim kröfum sem lagðar hafa verið fram. Enginn sem semur við ríkið getur ætlast til þess að það verði gert, að bara verði skrifað undir kröfurnar og menn þurfi ekkert að koma til móts við ríkið. Það er ekki sanngjörn krafa af hálfu viðsemjenda okkar. Við ætlumst til að þeir komi til móts við okkur og þá mun ekki standa á ríkinu að reyna að leysa þetta mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001 sem lagt hefur verið fram í þinginu að þessu sinni mun fyrr en vant er. Ég vil leggja áherslu á að frv. kemur snemma fram til þess að geta m.a. greitt fyrir því að fjárln. þingsins geti lokið störfum sínum, bæði að því er varðar fjáraukalög þessa árs og fjárlagafrv. fyrir næsta ár, á þeim tíma sem ráðgerður er samkvæmt starfsáætlun þingsins. Ég tel að þessi þróun sé mjög jákvætt nýmæli, þ.e. að flytja þessi mál framar á dagskrá þingsins og leggja fjáraukalögin fram í fyrstu viku þings eða þar um bil. Samkvæmt frumvarpinu eru tekjur ríkissjóðs áætlaðar óbreyttar frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins, en innbyrðis breytingar eru nokkrar. Í frumvarpinu kemur jafnframt fram að lagt er til að útgjöld ríkissjóðs hækki um 13,4 milljarða króna sem að stórum hluta skýrist af breytingum á launum ríkisstarfsmanna, eins og hér var til umræðu áðan, gengisbreytingum og breytingum á bótum almannatrygginga, auk nokkurra sérstakra tilefna. Frumvarpið ber með sér þær breytingar sem orðið hafa í efnahagsmálum á árinu en verulega hefur dregið úr innlendri eftirspurn og innflutningi sem aftur hefur áhrif á skatttekjur ríkissjóðs til lækkunar. Þegar dregur úr þenslu í efnahagslífinu er mikilvægt að staða ríkissjóðs er það sterk fyrir að hægt er að mæta þeim samdrætti án þess að kollsteypur verði og grípa þurfi til aðgerða sem þrengja hag heimila og fyrirtækja eins og áður gerðist oft við svipaðar aðstæður. Áfram hefur verið unnið að hertri framkvæmd fjárlaga og lögð áhersla á að brugðist verði við umframútgjöldum innan ársins og hallarekstur stofnana aðeins bættur ef sýnt er fram á að gripið hefur verið til þeirra aðgerða að reksturinn verði framvegis innan fjárheimilda. Loks eru ekki veitt viðbótarframlög nema í þeim tilvikum að þau séu ófyrirséð eða vegna nýrrar lagasetningar Alþingis eða sérstakra ákvarðana ríkisstjórnarinnar. Þrátt fyrir að tekjur ríkissjóðs séu óbreyttar í heild frá áætlun fjárlaga eru nokkrar breytingar, eins og ég sagði, til hækkunar og lækkunar á einstökum liðum teknadálksins. Nú er áætlað að skatttekjur verði 5 milljörðum króna lægri en áætlað var í fjárlögum en á móti er gert ráð fyrir auknum söluhagnaði af eignum og er því heildarniðurstaðan óbreytt að því er varðar tekjurnar. Nokkuð skiptir í tvö horn í þróun skatttekna. Áætlað er að virðisaukaskattur skili tæplega 9 milljarða minni tekjum en áætlað var en á móti kemur að skattar á laun, hagnað og eignir verða 3,4 milljarðar umfram áætlanir. Í tekjunum koma þannig glögglega fram áhrif samdráttar í neyslu heimilanna, sem einkum birtast í minni innflutningi, auk þess sem fjárfesting er talin dragast saman á árinu. Tekjuskattar einstaklinga, tryggingagjald og eignarskattar skila meiri tekjum en áætlað var, meðal annars vegna meiri launabreytinga en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Heildartekjur verða þannig 253 milljarðar og er sú áætlun byggð á þróun innheimtu það sem af er ári sem og niðurstöðu ríkisreiknings 2000 auk framvindu efnahagsmálanna. Fyrirvara verður að gera við áætlun um söluhagnað af eignum því sala á hlut ríkisins í Landssímanum hf. fer það seint fram á árinu að óvissa er um hvorum megin við áramót tekjurnar verða færðar. Tekjur geta því orðið lægri eða hærri en hér er áætlað vegna þessa og verða lagðar fram brtt. við þennan lið þegar niðurstaða úr tilboðum kjölfestufjárfesta liggur fyrir seinna í haust. Fjárheimildir hækka um 13,4 milljarða samkvæmt frumvarpinu. Þar af skýra kjarasamningar, breytingar á gengi, hækkun bóta almannatrygginga, vaxtagjöld og fjármagnstekjuskattur af meiri eignasölu, sem að sjálfsögðu er bæði inn og út í þessu uppgjöri, samtals 10,2 milljarða króna. Afgangurinn nemur tæplega 1,5% af niðurstöðu fjárlaga 2001, eða 3,2 milljörðum. Þar af vegur þyngst endurmat vaxtabóta 600 millj. kr., kostnaður við undirbúning á sölu eigna 300 millj. kr., endurmat útgjalda Fæðingarorlofssjóðs 250 millj. kr. og kostnaður við að ljúka kennslu í framhaldsskólum vegna verkfalls á árinu 2000 230 millj. kr. Loks má nefna að útgjöld Lánasjóðs íslenskra námsmanna hækka um 270 millj. kr. vegna gengisbreytinga og hækkunar lána til skólagjalda, og sótt er um 120 millj. kr. framlag til að bæta eftirstöðvar tjóna af völdum jarðskjálftanna á Suðurlandi. Af framkvæmdaliðum munar mest um 350 millj. kr. fjárveitingu til að greiða kostnað við ný fjárhagskerfi ríkissjóðs sem voru boðin út á árinu en kostnaður vegna þeirra hefur fallið að stærri hluta á þetta ár en ráð var fyrir gert í fyrri áætlunum. Þar er um að ræða flýtingu í kostnaði frá næsta ári yfir á þetta ár. Þá hefur ríkisstjórnin samþykkt tilboð verktaka um að flýta framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll og skýrir það 250 millj. kr. hækkun á þessu ári. Þó er flýtingin ríkissjóði án aukakostnaðar, og lækka framlög vegna þessa um sömu fjárhæð á næsta ári þótt kostnaðurinn sjálfur komi til greiðslu á því ári eins og til stóð. Hér er um það að ræða að verktakinn lánar ríkissjóði, lýkur framkvæmdinni á þessu ári en vegna samninganna kemur greiðslan til bókar á þessu ári þótt útborgun sé ekki fyrr en á því næsta. Loks er lagt til að framlög til flugvalla hækki um 108 millj. kr. í samræmi við flugmálaáætlun ársins 2000 og að framlög til nýframkvæmda í vegagerð verði aukin um 100 millj. kr. en þar er um að ræða fjármagn til þess að greiða fyrir framkvæmd þeirri sem hafin er við gatnamót Vesturlandsvegar og Víkurvegar. Samtals eru útgjöld ríkissjóðs því áætluð rúmlega 232 milljarðar króna á næsta ári. Miðað við 253 milljarða tekjur verður þá afgangur í ríkissjóði um 21 milljarður á árinu og lækkar um 13 milljarða, eins og ég gat um við framsögu mína um fjárlagafrv. næsta árs. Handbært fé frá rekstri lækkar heldur minna eða um 11,5 milljarða, einkum vegna þess að lífeyrisskuldbindingar þær sem færðar eru til bókar á þessu ári koma ekki til greiðslu á árinu. Fjármunahreyfingar skila 33 milljörðum minna en fjárlög gerðu ráð fyrir og rýrnar því lánsfjárafgangur ársins um samtals 44,7 milljarða og verður samkvæmt þessu neikvæður um 6 milljarða króna. Helstu skýringar á minni lánsfjárafgangi, auk minna handbærs fjár frá rekstri, eru að reiknað er með að 21 milljarður kr. af söluandvirði eigna verði greiddur í ríkissjóð á næsta ári þar sem sala eigna fer það seint fram á árinu, eins og ég gat um áðan, að nettósölutekjur sem koma í ríkissjóð verða um það bil 13 milljörðum lægri en áætlað var. Auðvitað skiptir ekki höfuðmáli hvorum megin við áramót þessar greiðslur lenda, og eðlilegt er að taka tillit til þess ef horft er á hinn mikla lánsfjárafgang sem ráðgerður er á næsta ári. Enn fremur er ljóst að ekki verður af 8 milljarða króna endurgreiðslu af lánum Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem til stóð að það fyrirtæki greiddi ríkinu á þessu ári, og verður unnið að því máli á næsta ári. Þar með koma þeir peningar ekki inn í lánsfjárafgang ríkissjóðs. Loks eru kaup hlutafjár og eiginfjárframlög um það bil 12 milljörðum króna hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum og skýrist það frávik að stærstum hluta af tvennu: Í fyrsta lagi er lagt til að greitt verði 9 milljarða stofnframlag til Seðlabanka Íslands í samræmi við nýlegar breytingar á lögum um bankann og yfirlýsingu sem gefin var út í sumar í tengslum við erlenda lántöku þá. Í öðru lagi er í samræmi við heimild í 7. gr. fjárlaga 2001 lagt til að ráðstafað verði um 2,8 milljörðum til að kaupa hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða og þá fjármuni þarf að reiða fram. Í ljósi breytinga á lánsfjárafgangi og stöðunnar á innlendum fjármálamarkaði á árinu hafa áform um lántökur og afborganir verið tekin til endurskoðunar eins og hefðbundið er. Er því lagt til að lántökur ríkissjóðs verði auknar um 33 milljarða frá því sem áætlað var í fjárlögum. Þar af eru 25 milljarðar sérstakt lán sem tilkynnt var um fyrr á árinu og ég var að nefna, en ætlunin er að verja því til þess að efla erlenda stöðu Seðlabanka Íslands auk þess að styrkja eigið fé bankans um þá 9 milljarða sem ég gat um. Hér er um að ræða óvenjulega lántöku vegna þess að hér er ekki um að ræða lán til þess að fjármagna framkvæmdir eða neitt þess háttar eins og hefðbundin erlend lán ríkisins hafa verið heldur er verið að nota þetta í þetta tvennt sem hvort tveggja er mjög mikilvægt. Mismunurinn sem hér stendur út af skýrist af auknum erlendum lántökum til að standa undir endurfjármögnun afborgana og vaxta af erlendum lánum ríkissjóðs sem komu til gjalddaga á árinu. Þrátt fyrir að tekjuafgangur ríkissjóðs sé nokkru lægri en í fjárlögum 2001 tel ég að staða ríkissjóðs sé áfram gífurlega traust. Ef litið er á tekjur og gjöld án óreglulegra liða, svo sem lífeyrisskuldbindinga og söluhagnaðar af eignum, er niðurstaðan rúmlega 13 milljarða króna afgangur. Lækkun lánsfjárafgangsins skýrist að stærstum hluta af því að tekjur af sölu eigna færast yfir áramót, eins og ég drap á, og að lagt er til að stofnframlög og hlutafjárkaup nemi 12 milljörðum króna sem færast á hinn bóginn til eignar í efnahagsreikningi ríkisins. Herra forseti. Ég hyggst ekki fara frekari orðum um þetta frv. Ég hef farið yfir helstu þætti í því og þær breytingar sem í því felast frá áætlun fjárlagaársins. Ég hyggst ekki rekja frekar einstaka liði í frumvarpinu umfram það sem gert hefur verið enda tel ég að 1. umr. máls af þessu tagi eigi að vera á almennum nótum. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Það sem ýtti við mér til að fara í andsvar við hæstv. ráðherra voru orð hans um kaup ríkisins á hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða. Þetta mál hefur verið eitt alvarlegasta málið í fjármálum ríkisins og sveitarfélaganna núna síðustu ár, þ.e. hvernig ríkið tekur hreinlega eignir sveitarfélaganna upp í andvirði skulda þeirra við félagslega íbúðakerfið sem sveitarfélögin hafa lent í miklum vandræðum með. Ég man ekki betur að í umræðum um Orkubúið síðasta vetur þegar þetta var samþykkt hefði því ítrekað verið lýst yfir að andvirði Orkubúsins yrði ekki tengt uppgjöri vegna félagslega íbúðakerfisins heldur yrði tekið á þeim málum á landsvísu, að skipuð hafi verið nefnd til að gera tillögur um hvernig ætti að standa að því. Eftir því sem ég best veit, herra forseti, hefur ekkert komið út úr þessu nefndastarfi enn. Málin standa enn þannig að ætlunin er, að því er ég best veit, að ganga að eignum sveitarfélaganna á Vestfjörðum upp í skuldir, taka andvirði Orkubúsins upp í skuldir við félagslega íbúðakerfið, án þess að á þessu máli sé tekið í heild sinni á landvísu. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er að gerast varðandi skuldir félagslega íbúðakerfisins og lausnir þess á landsvísu?

Herra forseti. Það er óhætt að segja að það hafi margt gerst í þessu máli frá því hv. þm. tók síðast til máls um þetta efni í þinginu. Þetta mál er mjög langt komið. Það eru að nást samningar við sveitarfélögin um það. Auðvitað er algjörlega af og frá og ótrúlegur málflutningur að tala um að verið sé að ganga að eignum sveitarfélaganna eða hafa af þeim eignir þeirra. Það er verið að borga þeim stórfé fyrir þessar eignir, 2,8 milljarða, eins og hér kemur fram. Það er gert með ákveðnum skilyrðum, þ.e. að gerð verði upp vanskil í íbúðalánakerfinu og að fullt samráð verði haft við eftirlitsnefnd sveitarfélaganna þar sem það á við. Sum sveitarfélög eru komin á það stig fjárhagslega að eftirlitsnefndin hefur hafið störf að því er þau varðar. Og það sem snýr að félagslega kerfinu að öðru leyti, að því er varðar að gera það sjálfbært í þessum sveitarfélögum, að það fjármagn sem þar er um að ræða verði sett á sérstakan biðreikning á meðan beðið er lausnar á landsvísu að því er þetta vandamál varðar. Að öðru leyti fá sveitarfélögin í beinhörðum peningum þá upphæð sem umfram þetta er. Nú er vissulega misjafnt hversu mikið er þar um að ræða. Sum sveitarfélög fá verulega miklar fjárhæðir út úr þessu, verulega mikla peninga sem skipta þau miklu máli við að endurskipuleggja fjármál sín sem full nauðsyn er á að gert verði. En þetta leysir ekki vanda allra sveitarfélaganna. Vesturbyggð hefur nokkra sérstöðu eins og allir vita vegna þess hvernig málum er komið í því sveitarfélagi. En að öðru leyti tel ég að þetta sé afskaplega vel heppnuð aðgerð þar sem ríkisvaldið kaupir þessa eign af sveitarfélögunum og það er auðvitað gert með kaupsamningi sem báðir skrifa undir. Þetta er samningur sem gerður er og sveitarfélögin geta út af fyrir sig hafnað því að taka þátt í þessu. En það er verið að ganga frá fjármögnuninni á þessu máli, þessum 2,8 milljörðum, í þessu fjáraukalagafrv. á grundvelli þeirrar heimildar sem er að finna í fjárlögum ársins. Þess vegna kemur þetta mál við sögu í frv. hér.

Herra forseti. Ég harma að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa getað komið með gagnmerkari og ítarlegri svör um hvað líði vinnu við að taka á málinu heildstætt á landsvísu hvað varðar vandamál félagslega íbúðakerfisins. Þetta mál hefur verið í stöðugri vinnslu nú í nokkur ár og virðist enn í því ferli að þetta sé áfram í skoðun. Enn þá er verið að leita að eignum hjá sveitarfélögunum. Sveitarfélögin á Vestfjörðum eru þvinguð beint eða óbeint til að láta andvirði eigna sinna upp í þessar skuldir og meira að segja eru þau þá látin setja hluta af andvirðinu inn á biðreikning uns sér fyrir endann á endurskoðuninni. Herra forseti. Ég harma að hæstv. fjmrh. skuli ekki geta komið með betri svör um hvernig á þessum málum verði tekið á landsvísu. Ég harma það.

Herra forseti. Ég harma að þingmaðurinn skuli harma þetta. Ég harma málflutning hans í þessu máli vegna þess að hann virðist ekki með nokkru móti geta áttað sig á því hvað hér er um að ræða. Hann talar eins og það eigi bara að taka Orkubúið og fara með það frá Vestfjörðum og hætta að selja íbúum þar rafmagn. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur. Ég tel að þetta orkubúsmál sé hin besta aðgerð í þágu sveitarfélaganna. Ég tel mig geta varið hana þótt hún kosti ríkissjóð þessa 2,8 milljarða. Vissulega má um það deila hvort það kaupverð sé ekki allt of hátt. Það væri kannski málefnaleg gagnrýni frá hv. þm., að verið væri að fara illa með almannafé að kaupa þetta svona háu verði. En ég tel mig geta varið þetta verð á grundvelli þeirra útreikninga sem fyrir liggja um málið. Ég tel að það séu hagsmunir Vestfirðinga og sveitarfélaganna þar að eiga þessi viðskipti. Þess vegna höfum við farið út í þetta. Ríkisvaldið er að koma til móts við sveitarfélögin á Vestfjörðum í þessu máli en ekki að níðast á þeim eins og hv. þm. heldur ítrekað fram, bæði núna og á síðasta þingi út af þessu máli. Hann talar eins og það sé verið að níðast á sveitarfélögunum fyrir vestan. Sum þeirra fá nokkur hundruð milljónir til ráðstöfunar út úr þessu. Ég man ekki betur en Ísafjarðarbær fái jafnvel rúman milljarð til ráðstöfunar í peningum til að laga til í skuldamálum sínum og greiða fyrir því að sveitarfélagið geti haldið áfram að byggja sig upp. Ég hélt að það væri einhvers virði fyrir íbúana þar og þá sem ráða för í þeim sveitarfélögum.

Herra forseti. Það er rétt í upphafi að taka undir með hæstv. fjmrh. að það er afar gleðilegt hversu snemma við tökum fyrir frv. til fjáraukalaga. Það er ánægjulegt fyrst og fremst vegna þess að það tryggir að fjárln. geti samhliða unnið að fjárlagafrv. fyrir árið 2002 og frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001. Það er mikilvægt vegna þess að ella væri að hluta til um tvíverknað að ræða. Þess vegna ber að fagna því sérstaklega að þetta hafi náðst í þetta sinn. Það er óhætt að taka það fram einnig að margt í þessu fjáraukalagafrv. sýnir okkur að fleira hefur verið að færast til betri vegar þó enn höfum við ekki náð því marki sem sett var með fjárreiðulögunum síðustu. Það er líka ánægjulegt við þetta að við þurfum þar af leiðandi ekki að endurtaka umræðu um forsendur fjárlaga. Svo stutt er hér á milli að eðlilegt er að notaðar séu sömu forsendur og sömu spár fyrir árið 2001 og gert er í fjárlagafrv. fyrir árið 2002. Því þarf ekki að endurtaka umræður, svo kunnar eru þær, um mismunandi spá fjmrn. og Þjóðhagsstofnunar, en þær koma fram í þessu frv. eins og í frv. til fjárlaga fyrir árið 2002. Megineinkennið er eins og hæstv. fjmrh. benti á sú breyting sem orðið hefur í efnahagslífinu, þ.e. samdrátturinn, verðbólgan, gengisþróunin og viðskiptahallinn. Þetta kemur allt saman fram hér. Ég mun því ekki eyða tíma mínum í að endurtaka það sem við ræddum við 1. umr. um fjárlög fyrir árið 2002. Það er ljóst, eins og ég sagði áðan, að við höfum ekki alveg náð þeim markmiðum sem sett voru með nýjum lögum um fjárreiður ríkisins. Við vorum á fundi í fjárln. í gær að ræða skýrslu sem Ríkisendurskoðun gaf út í apríl sl. um fjárlagaferlið. Þar er víða komið við og m.a. fjallað um fjáraukalög. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna stuttlega í þessa skýrslu. Þar segir m.a.: ,,Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.`` Þetta er í raun tilvitnun í hin nýju fjárreiðulög. En síðan segir, með leyfi forseta: ,,Öðrum óskum um breyttar heimildir til fjárráðstafana skuli jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár.`` Rökin fyrir þessu eru tilgreind í athugasemdum með frv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í fjáraukalögum innan fjárhagsárs verði fjallað um þær fjárráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Fjáraukalög snerust þannig fyrst og fremst um ófrávíkjanleg málefni en ekki um rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Aðrar fjárhagsráðstafanir eiga að koma til umfjöllunar eftir atvikum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár eða við afgreiðslu lokafjárlaga fyrir síðasta fjárhagsár.`` Því miður, herra forseti, næst þetta markmið ekki algjörlega og m.a. er í frv. til fjáraukalaga verið að fjalla um ákveðinn rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Þó er rétt að taka fram að þrátt fyrir að þarna sé markmiðið býsna skýrt þá eru auðvitað oft og tíðum æði óljós skilin þarna á milli og getur verið mikið álitamál hvort tilgreina eigi fjárheimildir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég mun á eftir fjalla lítillega um nokkur atriði sem ég tel að séu álitamál, sum að vísu að mínu mati augljóslega þess eðlis að þau eigi heima frekar í fjárlögum næsta árs heldur en í fjáraukalögum. Herra forseti. Ýmislegt tengist þó fjáraukalögunum og ákvarðanir um hvað fari þar inn eru ekki síst í höndum ríkisstjórnar. Þó er ljóst að Alþingi ákveður allt sem tengist nýjum lögum, en það sem er ófyrirséð er oft og tíðum ákvörðun ríkisstjórnar. Ég vil enn á ný, með leyfi forseta, vitna í þessa skýrslu frá Ríkisendurskoðun um fjárlagaferlið, því þar segir m.a.: ,,Þegar stofnað er til útgjalda án fjárheimildar en gengið út frá því að hennar verði leitað síðar, hefur fjárveitingavaldið í raun og veru verið fært frá þinginu. Búið er að stofna til útgjaldanna og því hefði neitun þingsins litla þýðingu. Auk þess er margt óljóst varðandi lagalega ábyrgð ráðherra neiti þingið að samþykkja fjárveitingu vegna útgjalda sem búið er að stofna til. Síðast en ekki síst er mjög ósennilegt að ríkisstjórn sem nýtur stuðnings meiri hluta þingmanna yrði synjað um fjárveitingu. Eftir á veitt fjárheimild felur þannig í sér raunverulegt framsal fjárveitingavaldsins til ríkisstjórnarinnar, enda þótt hið formlega fjárveitingavald sé áfram hjá þinginu.`` Herra forseti. Þetta var tilvitnun í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það er rétt að vekja sérstaka athygli á þessari síðustu setningu og eðlilegt að brýna það fyrir ríkisstjórn að hún fari þar af leiðandi varlega með þetta vald sitt og gæti þess ætíð að gera þetta ekki nema í ýtrustu neyð því þarna er í raun verið að framselja, eins og hér segir, fjárveitingavaldið til ríkisstjórnar frá þinginu, þó svo að hið formlega vald sé þar. Það verður því miður að segja að á nokkrum stöðum í þessu frv. til fjáraukalaga kemur fram að ekki, a.m.k. að mínu mati, hafi verið nægilega gætt aðhalds í því af hálfu ríkisstjórnarinnar að auka útgjöld án fjárheimilda. Við höfum, minni hlutinn í fjárln., óskað eftir ýmsum upplýsingum sem því miður náðist ekki af hálfu fjmrn. að hafa tilbúnar fyrir þessa umræðu og þess vegna er vinna okkar í því að bera saman þessa hluti öllu erfiðari en ella hefði orðið. Þetta þýðir að sjálfsögðu að við munum fara betur yfir þessi mál í störfum fjárln. Það sem við óskuðum eftir var að fá sundurliðun á því hvað væri í raun búið að ákveða og hvað væri verið að áætla til loka ársins, þ.e. fá algjörlega klára skýrslu um hvaða útgjöld hafi átt sér stað nú þegar án heimildar frá þinginu og hvað verið er að áætla fyrir. Þetta rifjar að sjálfsögðu upp það sem áður hefur gerst milli umræðna um fjáraukalög, þá hefur oft og tíðum mikið bæst við af liðum sem ekki hafa komið fram í frv. sjálfu. En við verðum að vona að það sé eitt af því sem lagast hefur milli ára að nú verði mun minna um slíkt en áður hefur verið. Fyrir ári var t.d. æðimargt sem kom upp á og rétt að vekja athygli á í samhengi við æðstu stjórnina, sem hið háa Alþingi er hluti af, að þar vekur að sjálfsögðu athygli nú að ekkert virðist hafa þurft að koma inn á hvað varðar Alþingi þetta árið. Eins og hv. þm. muna væntanlega komu ansi miklar upphæðir sem ollu nokkrum deilum, og sumar ekki fullskýrðar enn, á milli umræðna á síðasta ári. Við vonum að þingið hafi tekið sig sérstaklega á og þetta sé vísbending um að hér hafi ekki verið farið fram úr fjárheimildum. Eins og ég sagði áðan var það þannig í fyrra að í frv. voru einnig núll krónur hjá Alþingi en milli umræðna komu síðan upp stórar tölur. Herra forseti. Ég ætla að fletta örlítið fram og til baka í frv. og að hluta til spyrja hæstv. fjmrh. skýringa, en geri mér grein fyrir að hæstv. ráðherra mun væntanlega ekki eiga svör við þeim öllum. Ég vona að hæstv. ráðherra svari því sem hann hefur tök á. Það sem fyrst vekur athygli er tengt heimildum, þ.e. heimild 8.23, þar sem verið er að leita heimilda til að stofna hlutafélag um rekstur landskerfis fyrir bókasöfn. Engin skýring er á því hvað er á ferðinni. Hvers vegna þarf að stofna um þetta hlutafélag, hverjir verða aðilar með ríkisvaldinu í því hlutafélagi og hvenær er ætlað að stofna hlutafélagið og hvert er væntanlegt hlutafé? Þess vegna spyr ég, af því að hvergi er gert ráð fyrir slíku hlutafé í frv.: Á þetta kannski frekar heima á fjárlögum næsta árs? Annað vekur einnig athygli að heimildin er veitt en er þó skilyrt samþykki menntmrh. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki að hluta til að beiðni menntmrh. Slík beiðni hlýtur að koma þaðan eða er þetta hugmynd sem hefur fæðst í fjmrn.? Ef við förum aftur og skoðum athugasemdir við einstaka fjárlagaliði, þá vekur það athygli hjá forsrn. að þar er gerð tillaga um 20,7 millj. kr. fjárveitingu til skrifstofu forsrn. vegna aukins rekstrarkostnaðar skrifstofunnar í ár og í fyrra. Nú vísa ég til þess sem ég sagði áðan, um það sem fjárreiðulögin segja um fjáraukalög. Þess vegna hlýtur að vera um álitamál að ræða, því hér er m.a. gefin sem skýring að verkefni forsrn. hafi aukist á undanförnum árum. Það er ekki eingöngu bundið við það ár sem nú er að líða heldur undanfarin ár. Því enn spurt hvort ekki hefði verið eðlilegra að þetta hefði verið í fjárlögum. Herra forseti. Sú tala sem vekur hvað mesta athygli er einnig undir forsrn. og óhjákvæmilegt að leita skýringa á henni. Lagt er til að veitt verði 300 millj. kr. aukafjárveiting vegna kostnaðar við sölu á hlutabréfum ríkisins. Um er að ræða kostnað vegna ráðgjafar, umsjónar með sölu og frágangs skjala. Rétt er að taka fram að á fjárlögum er áætlað að þessi liður sé 15 millj. kr. Hér er því um býsna mikla hækkun að ræða. Því er nauðsynlegt að fá á því skýringar hvað þetta er og hvernig þetta skiptist. Varla er um eina tölu að ræða vegna eins verkefnis eða eins þáttar í einu verkefni. Þetta er líklega ein mesta hækkun sem fram kemur í frv. og eðlilegt, m.a. í ljósi þeirra umræðna sem átt hafa sér stað um einkavæðingarmál, að þetta sé skýrt því býsna langt er farið frá þeirri áætlun sem vinna átti eftir. Þá er einnig eðlilegt, þegar verið er að fjalla um forsrn. sem er það ráðuneyti sem væntanlega á helst að vera leiðbeinandi fyrir önnur ráðuneyti, að velta því fyrir sér að farið er fram á 10 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til endurbóta og viðhalds á Þingvallabænum í samræmi við ríkisstjórnarsamþykkt frá 13. febrúar sl. Hér er verið að vinna að þörfu verki, að endurbæta og viðhalda Þingvallabænum. En það er eðlilegt að spurt sé þegar tekin er ákvörðun svo snemma árs, þ.e. 13. febrúar, um að bæta við fjárveitingum um 30%, hvort framkvæmdum verði lokið fyrir þetta fjármagn eða hvort þetta sé áætlað á þeim mánuðum sem eftir eru ársins. Eða hvað var það í þessum efnum sem var algjörlega ófyrirséð í desembermánuði þegar við gengum frá fjárlögum fyrir árið 2001? Næst er ráðuneyti menntamála og þar vekja athygli í fyrsta lagi tveir þættir sem ég held að eðlilegt sé að horfa a.m.k. til hvort ekki hefðu frekar átt heima á fjárlögum. Það eru vissulega hin þörfustu verk sem tengjast hvort um sig rannsóknum. Þetta er annars vegar liðurinn 1.02 Rannsóknir og önnur verkefni og hins vegar 6.60 Vísindasjóður. Annars vegar er verið að leita eftir heimild um 80 millj. kr. vegna fyrirhugaðs samnings um rannsóknir á vegum háskólans. Þá koma upp spurningarnar: Hvenær er gert ráð fyrir að þessum samningi ljúki? Og er eðlilegt að verið sé að áætla fjármuni vegna fyrirhugaðs samnings? Samningurinn virðist samkvæmt þessu ekki tilbúinn. Reynir þetta svo mjög á á síðustu mánuðum að þetta megi ekki bíða fjárlaga næsta árs? Sama má segja raunverulega um vísindasjóðinn, þar sem farið er fram á 40 millj. aukafjárveitingu til að auka styrki til vísindarannsókna. Eins og ég sagði áðan er hvort tveggja afar mikilvæg verkefni, en með hliðsjón af fjárreiðulögunum er spurning hvort þetta hefði ekki frekar átt heima í fjárlagafrv. Herra forseti. Undir menntmrn. er býsna stór og mikilvægur kafli sem ég get væntanlega ekki fjallað eins ítarlega um og ég hafði ætlað mér vegna þess að tíminn líður gjarnan fljótt í ræðum um þessi málefni, þ.e. framhaldsskólar landsins. Ég hef undanfarin ár vakið sérstaka athygli á því að þar sé ákveðinn vandi innbyggður að því er virðist í kerfinu og því miður virðist ekki vera ætlunin að taka á þeim vanda, hvorki í fjárlagafrv. sem liggur fyrir, þar sem hefði í raun verið eðlilegast að taka á vandanum, né í fjáraukalagafrv. sem ég hef bent á að er þó gert gagnvart ýmsum stofnunum. Það vekur athygli þegar tölur eru skoðaðar varðandi framhaldsskólana að sumir þeirra voru t.d. um síðustu áramót með mikinn hala. Og þegar skoðaðar eru síðan nýjustu tölur sem ég hef undir höndum, sem eru frá mánaðamótunum ágúst/september, þá er augljóst mál að flestir ef ekki allir þeir skólar sem voru með þennan hala um síðustu áramót eru enn þá með svipaðan hala um mánaðamótin ágúst/september. Það segir okkur að lítið eða ekkert hefur verið gert í málum þeirra. Það sem er alvarlegast er að ég sé ekki betur en að sumir skólarnir hafi jafnvel verið að auka halann. Þeir skólar sem voru jafnvel með engan eða lítinn hala um áramót hafa nú fengið og sitja nú uppi með enn stærri hala. Í fjáraukalagafrv. er eingöngu mætt ákveðnum hlutum sem tengdust verkfallinu og einstökum öðrum þáttum en því miður virðist ekki tekið á þessum kerfisvanda. Ég held að ljóst sé að framhaldsskólarnir verði eitt stærsta viðfangsefnið okkar í fjárln. á þessu hausti. Við höfum áður fjallað um misjafna en sem betur fer betri stöðu heilbrigðisstofnana og farið sérstaklega yfir þau mál. Ég held að við blasi að það verði okkar stóra verkefni núna, í einstökum stofnunum, að skoða stöðu framhaldsskólanna. Einnig er athyglisvert að meðan hali skólanna vex virðast ákveðnir safnliðir í ráðuneytinu þrútna út. Það hlýtur maður að tengja umræðunni um hið fjárhagslega sjálfstæði stofnananna og ábyrgð forstöðumannanna. Þegar safnliðir safnast þannig upp og er útdeilt samkvæmt ákvörðunum í ráðuneytinu sjálfu, oft á tíðum að því er virðist á síðustu mánuðum eða síðustu vikum ársins eða jafnvel á fyrstu vikum næsta árs þar á eftir, þá hlýtur það að gera stjórnendum þessara stofnana mjög erfitt fyrir að standa við þetta fjárhagslega sjálfstæði og sinna hinni fjárhagslegu ábyrgð, sem er auðvitað afar mikilvægt ef á að ná tökum á rekstri slíkra stofnana. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er ljóst að ég næ ekki að koma í ræðu minni inn á öll þau atriði sem ég taldi nauðsynlegt að gera. Ég mun því koma hér væntanlega aftur seinna í dag og bæta nokkru þar við. En ef ég held mig áfram við menntmrn. þá er líka athyglisverður liður sem kemur fram hér varðandi Iðnskólann í Hafnarfirði. Eðlilegt er að spurt sé út í hann vegna þess að þarna er um einkaframkvæmd að ræða. Hér er gerð tillaga um aukafjárveitingu vegna virðisaukaskatts, eins og það er orðað, af húsaleigu. Áður var gert ráð fyrir að hún fengist endurgreitt. Það hlýtur að vera eðlilegt að spyrja að því hvernig á því standi að þetta lá ekki ljóst fyrir þegar samningar voru gerðir um þessa einkaframkvæmd, ég tala nú ekki um þegar fjárlög fyrir þetta ár voru samþykkt. Ég óska skýringa á því hvernig á því standi að menn hafi haldið að þeir fengju virðisaukaskattinn endurgreiddan þegar í ljós kemur að svo er alls ekki. Hér eru síðan tveir liðir varðandi Menningarsjóð og Menningarsjóð félagsheimila, sem virðast tilkomnir vegna atburða sem gerðust árið 1998. Það er auðvitað eðlilegt að spurt sé hvernig standi á því að það er ekki fyrr en í fjáraukalögum ársins 2001 sem slíkt kemur upp. Hvað hefur farið úrskeiðis í fjárhagskerfi ríkisins þegar svona getur dregist allan þennan tíma? Herra forseti. Að lokum er eitt atriði sem nauðsynlegt er að spyrja hæstv. fjmrh. um vegna þess að hjá fjmrn. er einn þáttur sem hefur vakið sérstaka athygli mína og er nauðsynlegt að fá skýringar á, þ.e. skýrsluvélakostnaður. Farið er fram á töluvert aukna fjárheimild vegna þessa árs vegna samnings sem fjmrn. hefur gert við Skýrr hf. Því er eðlilegt að spurt sé hvernig á því standi að samningurinn sé svo fjarri því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Hvernig var útboðið? 

Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég vissi ekki betur en að í þessu fjáraukalagfrv. yrði heimildargrein þar sem gert væri ráð fyrir því að andvirði Skólabrúar 2 mundi renna til framkvæmda á vegum Alþingis. Ég vil taka fram að þessu leyti og líka vegna ummæla hv. þm. að það kom í ljós í sambandi við þær byggingarframkvæmdir sem voru við Austurstræti að ekki var hægt að treysta verklegu og fjármálalegu eftirliti Framkvæmdasýslu ríkisins og af þeim sökum hefur Alþingi tekið það í sínar hendur í sambandi við þá skálabyggingu sem hér er verið að reisa við Kirkjustræti.

Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki skýrt út fyrir hv. þm. hvernig standi á því að sú heimild sem hv. þm. gerði ráð fyrir að væri í fjáraukalagafrv. er þar ekki. Vegna þess sem hann ræddi um Austurstrætið og orðræðu mína um það þá var enginn dómur í orðum mínum um hvað raunverulega hefði gerst. En það er alveg ljóst að enn er ósvarað því miður of mörgum spurningum sem upp hafa komið um þau gögn sem borist hafa til fjárln. og afar nauðsynlegt er allra aðila vegna að skýr svör fáist við þeim. Ég get tekið undir með hv. þm. að nauðsynlegt er og gott að þingið treysti sér til að halda algjörlega utan um framkvæmdir við Skálann og við skulum vona að það verði til þess að þar verði allar áætlanir nákvæmar og standist allar skoðanir og þá þróun sem á byggingunni verður.

Ég átta mig ekki alveg á því sem hv. þm. sagði þegar hann ræddi um hvað gerst hefði í sambandi við nýbygginguna við Austurstræti. Ég óskaði sérstaklega eftir því við ríkisendurskoðanda að hann færi nákvæmlega yfir þetta mál og skýrði það frá toppi til táar. Ég vil jafnframt taka fram að þegar rætt var um þessi mál í sambandi við fjáraukalög fyrir síðasta ár sá fjárln. ástæðu til að rannsaka málið á eigin vegum fram hjá forsætisnefnd og lagði þar til þær fjárhæðir sem veittar voru í fjáraukalögum, svona hér um bil. Ég taldi að vísu að það væri ónóg og bað um að þar yrði meira fjár aflað. Fjárln. tók þá með sínum hætti ábyrgð á því að fjárlagaheimildir í fjáraukalögum væru nægar. Síðan kom í ljós þegar ég kom frá Kanada --- ég hafði verið mér þar til hvíldar --- að þær tölur voru ófullnægjandi. Ég hef ekki skýringar á því. En hitt veit ég að þetta fordæmi kennir okkur að Alþingi getur ekki treyst á framkvæmdarvaldið né heldur eftirlit fjármála fjárln. í sambandi við framkvæmdir hér á reitnum.

Herra forseti. Hér eru býsna alvarlegar yfirlýsingar gefnar af hv. þm. Það er ekki hægt að treysta framkvæmdarvaldinu. Það er ekki hægt að treysta fjárln. Ég held að í stuttu andsvari sé ekki hægt að svara öllum þeim stóryrðum sem hér féllu. En það er alveg ljóst að ekki eru skýringar á öllu komnar fram, eins og kom fram hjá hv. þm. Það hafa ekki fengist svör við öllum spurningum. Það er auðvitað alveg ljóst að nokkrar fullyrðingar stangast á og ég ætla ekki í þessum ræðustól að gerast dómari í því hver hefur rétt fyrir sér. Skýrslan sem hv. þm. nefndi, þ.e. skýrsla frá Ríkisendurskoðun, hefur ekki fengið afgreiðslu enn í fjárln. og á meðan hún hefur ekki fengið afgreiðslu þar hefur nefndin ekki lokið vinnu sinni við málið. Það er afar mikilvægt, ekki síst fyrir þessa stofnun hér, að þetta mál komist á hreint þannig að það liggi algjörlega ljóst fyrir hvað hafi farið úr böndum. Þannig er hægt að læra af reynslunni. Einnig er mikilvægt að það sé algerlega kristaltært hvar ábyrgðin liggur í málinu, vegna þess að þessi stofnun getur að sjálfsögðu ekki skilið jafnstórt mál og þetta eftir einhvers staðar úti í móum. Það verður að fá skýringar. Það kom fram hjá hv. þm. að hv. þm. getur ekki skýrt hvernig á því stóð að ekki var sett eins mikið fjármagn til þessara framkvæmda á síðasta ári og virtist síðan koma fram að þyrfti. Það er væntanlega sameiginlegt áhugamál allra hv. þm. að fá þetta mál algjörlega á hreint þannig að við getum lært af reynslunni. Vonandi verður staðið betur að þeim framkvæmdum sem fram undan eru.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur hér mælt fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001. Fjáraukalögin og framlagning þeirra gefa tilefni til að skoða vinnu Alþingis við fjárlagagerðina í heild, ábyrgð þingsins og hlutverk framkvæmdarvaldsins. Ríkisendurskoðun hefur gert úttekt á fjárlagaferlinu --- ,,skipulagi og aðferðum sem tengjast mótun, þinglegri afgreiðslu og framkvæmd fjárlaga á Íslandi,`` segir í upphafsorðum skýrslunnar. Í þessari skýrslu er síðan rakið allítarlega hvernig undirbúningi við fjárlagagerðina er háttað hjá ríkisstjórninni, hjá einstökum stofnunum, hjá ráðuneytunum og síðan hjá fjárln. og Alþingi. Ég tel, herra forseti, að full ástæða sé til þess að Alþingi taki þessa skýrslu til formlegrar umfjöllunar og fari yfir þær ábendingar sem þar eru. Þessi skýrsla er til meðferðar í fjárln. og hefur þar aðeins verið farið yfir hana en hún er til frekari skoðunar í nefndinni. Ég tel raunhæfan möguleika að hún komi síðan til umræðu og meðferðar hjá Alþingi til þess að Alþingi geti látið skoðun sína í ljós um hvað betur mætti fara. Í þessari skýrslu er rakið ferlið í heild sinni og einnig minnt á hvað áunnist hafi í þessari vinnu á liðnum árum, hvað hafi batnað og hvað mætti betur fara. Ég vil einmitt gera fjárlagaferlið að umtalsefni út frá mínum eigin hugleiðingum í tengslum við þessa skýrslu og kynnum mínum af þessari vinnu. Eins og er hefst fjárlagaferli næsta árs formlega í upphafi ársins, þannig að í mars eru komin drög að stefnumörkun í ríkisfjármálum frá ríkisstjórninni fyrir komandi ár. Þá eru komnar fram upplýsingar um bundin útgjöld og fyrstu drög tekjuáætlunar næsta árs. Þá er kominn grunnur til að ákveða hver skuli vera afkomumarkmið þjóðarbúsins á næsta ári og hver áætlaður heildarfjárlagaramminn skuli vera. Þetta liggur venjulega fyrir, eins og nú er, í mars og síðan hefst vinnan í framhaldi af því. Herra forseti. Ég tel að það væri athugandi að einmitt á vormánuðum, í apríl eða vel fyrir lok vorþings, legði hæstv. fjmrh. fram eins konar frumdrög að fjárlagafrv. fyrir næsta ár, þar sem greint yrði frá þeim meginmarkmiðum sem ætlunin væri að stefna að, meginþáttum í útgjöldum fyrir næsta ár. Þá gæfist þinginu kostur á því að fjalla um það strax á því stigi og leggja fram athugasemdir eða áherslur inn í vinnuna fyrir komandi ár. Að þeim umræðum loknum væri síðan eðlilegt að frv. yrði í raun vísað til fjárln. Fjárln. hefði síðan tilsjón með vinnu fjárlagafrv. þar til það yrði þá lagt fram fyrir þing að hausti eins og nú er. Vinnan yrði þar unnin, eins og ég segi, með tilsjón fjárln. og með þátttöku ráðuneyta og ríkisstjórnar, en fjárln. kæmi beint að málinu. Ég segi þetta, herra forseti, vegna þess að eins og er er þáttur þingsins og fjárln. afar takmarkaður við fjárlagagerðina. Segja má, eins og hér hefur oft verið nefnt, að ríkisstjórnin styðjist við meiri hluta Alþingis við undirbúning vinnu sinnar og margt er rétt í því. En staðreyndin er sú að fjárlög eru afgreidd af Alþingi og Alþingi ber ábyrgð á þeim, Alþingi í heild sinni en ekki bara meiri hluti þingsins. Það er því þingið allt sem afgreiðir frv. og þess vegna er mjög mikilvægt að þingið sem heild axli ábyrgð og komi að þessari vinnu. Herra forseti. Starfshættir fjárln., sem er sú fagnefnd þingsins sem tekur á fjármálum og fjárlagaferlinu, eru þannig að upp úr miðjum september kemur hún til starfa. Hún fær heimsóknir sveitarstjórna vítt af landinu og svo eftir 1. okt. eða þegar þingsetning hefur farið fram og 1. umr. um fjárlagafrv. er lokið tekur hún til starfa við fjárlagafrv. Þá er það í megindráttum orðið fullmótað og litlu breytt úr því nema leiðréttingar komi frá ríkisstjórninni í fjárlagavinnuferlinu. Síðan vinnur fjárln. og skilar síðan af sér fjárlagafrv. til 3. umr., fyrir jól, og með því er í raun lokið vinnu fjárln., a.m.k. í megindráttum. Það er hrein tilviljun ef fjárln. kemur saman til fundar eða fjallar um fjárlögin, um ríkisfjármálin, um þróun efnahagsmála eða um framkvæmd fjárlaga frá áramótum til hausts. Þetta, herra forseti, tel ég óeðlilegt. Ég held að þarna megi bæta verulega úr og styrkja beina aðkomu þingsins að fjárlagagerðinni. Þegar við lítum að öðru leyti á fjárlagagerðina sjálfa þá sýnist mér að aðkoma þingsins og þingnefnda að þeirri vinnu sé stöðugt að verða örðugri, líkt og í öðrum málum. Vinnan fer í auknum mæli fram í ráðuneytunum og nefndir þingsins verða að reiða sig á þá vinnu sem þar er unnin. En þar er framkvæmdarvaldið og að mínu viti er mikilvægt að Alþingi og þingnefndir geti styrkt stöðu sína og hafi aðgang að óháðum ráðgjöfum og sérfræðivinnu. Tökum t.d. fjárln. og fjárlagagerðina. Nú liggja fyrir hugmyndir um að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Hún hefur þó verið sá aðili sem hefur lagt, að því marki sem hægt hefur verið, hlutlaust mat á fjárlagaforsendur og svo þróun efnahagsmála til fjárln. Nú stendur til að leggja hana niður og verður þá fjárln. að treysta á þau gögn og þann undirbúning sem framkvæmdarvaldið sjálft leggur fyrir nefndina. Ég tel, herra forseti, að það sé miður og að huga verði að því að styrkja störf þingnefnda og þingsins við undirbúning og framkvæmd fjárlaga. Um fjáraukalög eru skýr ákvæði í fjárreiðulögum, í 43. gr. fjárreiðulaga stendur, með leyfi forseta: ,,Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.`` Og í 44. gr. fjárreiðulaga stendur, með leyfi forseta: ,,Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum, sbr. 45. gr.`` Nú er það svo, herra forseti --- ég hef áður gert það að umtalsefni í tengslum við fjáraukalögin --- að í raun er það óbreytt í þessu frv. til fjáraukalaga að í megindráttum eru þar tillögur sem ekki krefjast þeirra neyðaraðgerða sem heimild til fjáraukalaga gerir ráð fyrir. Að vísu er það rétt að inn koma launahækkanir sem orðið hafa á tímabilinu, enda er heimild fyrir því í sjálfum fjárlögunum. Þar er heimilt að taka inn umsamdar kjarabætur, umsamdar launabreytingar á tímabilinu. Um fæstar aðrar breytingar hér ætti hins vegar að taka slíka skyndiákvörðun. En lítum aðeins á þetta frv. Í fyrsta lagi hafa þær meginbreytingar orðið á teknahliðinni að gert er ráð fyrir því að skattur á vöru og þjónustu verði mun lægri en gert var ráð fyrir, vegna samdráttar í innflutningi og minnkandi neyslu hér á landi. Vissulega er það fagnaðarefni ef dregur úr viðskiptahallanum og neyslan og innflutningurinn á almennum neysluvörum færist í átt að því sem þjóðartekjur bjóða upp á. En það sem þar á að koma á móti, herra forseti, og er afar veikt, er að ætlunin er að fá auknar tekjur af sölu eigna. Í fjárlögum þessa árs var gert ráð fyrir 15,5 milljörðum kr. í tekjur af sölu eigna en í þessu frv. til fjáraukalaga er gert ráð fyrir að það sé aukið um 6 milljarða kr., að samtals verði seldar eignir fyrir 21,5 milljarða á þessu ári. Þarna er fyrst og fremst um að ræða fyrirhugaða sölu á Landssímanum og auk þess á Landsbanka og e.t.v. Búnaðarbanka. Sala á þessum fyrirtækjum er ekki um garð gengin og við höfum öll verið vitni að því hvernig farið hefur með sölu Landssímans, að þar hefur þjóðin í raun hafnað því að Landssíminn verði seldur eins og ríkisstjórnin hafði gert ráð fyrir. Hún tók ekki þátt í því að kaupa hlutabréfin í þessu almenna hlutabréfaútboði sem kallað var. Þjóðin lítur svo á að hún eigi öll Landssímann og er í raun andvíg því að hann sé seldur --- þannig les ég skilaboð þjóðarinnar. Þarna er hins vegar áfram gert ráð fyrir því, til að brúa tekjuþörf ríkissjóðs, að þessi sala fari fram. Fari þessi sala hins vegar fer ekki fram þá standa ríkisfjármálin að því leyti í uppnámi. Þess vegna finnst mér í þessu sambandi um gjörsamlega óraunhæfa tekjuáætlun að ræða. Ef við lítum síðan á nokkur atriði sem hér eru undir einstökum liðum fjárlagafrv. þá er þar fyrst að telja að fjárlögin í ár gerðu ráð fyrir, að mig minnir, tæplega 4% innbyggðum verðlagshækkunum á árinu. Nú er sýnt að verðlagsbreytingar verða a.m.k. 6,5% þannig að í almennan rekstur stofnana ríkisins mun skorta í kringum 2%, miðað við stöðuna eins og nú er. Ljóst er að margar stofnanir og margt í starfsemi ríkisins mun eiga erfitt með að mæta þessum verðhækkunum án þess að fá aukið fé á fjárlögum en því er ekki til að dreifa í þessu fjáraukalagafrv. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur hér gert grein fyrir nokkrum atriðum í fjáraukalagafrv., þar sem gert er ráð fyrir útgjaldaauka, sem fara á svig við fjárreiðulögin. Fyrst er til að taka framlög til forsrn. Þar er gerð tillaga um 20,7 millj. kr. hækkun til skrifstofunnar vegna aukins rekstrarkostnaðar í ár og í fyrra. Þrátt fyrir að fjmrn. hafi sett strangar og skýrar reglur til stofnana ríkisins um meðferð ríkisfjármálanna þá virðast ráðuneytin sjálf eiga erfiðast með að fylgja þeim. Ég vil benda á fleira undir forsrn. Óbyggðanefnd virðist vera stofnun í örum vexti. Henni var í upphafi ætlað að vera lítil stofnun, eitt eða tvö stöðugildi, til að samræma og fylgjast með störfum. En nú, herra forseti, er gert ráð fyrir því að auka fjármagn til hennar á þessu ári um 10,8 millj. kr. Mig minnir að hún sé þá komin í einar 50--60 milljónir í heild á þessu ári. Ekki verður annað séð en að framlög til hennar muni áfram rjúka upp. Það er því virkilegt áhyggjuefni að horfa til þeirrar þróunar. Ég vil líka víkja að utanrrn. Utanrrn. er það ráðuneyti sem hefur hækkað hvað mest á fjárlögum á síðustu árum. Á árunum 1998--2000 hefur, að því er ég best veit, hækkun til þessa ráðuneytis orðið um 30% af raungildi á fjárlögum eða í kringum 1.200 millj. kr. Áfram hækka framlögin á þessu ári. Ég vil t.d. benda á að hér er sótt um 30 millj. kr. á fjáraukalögum vegna undirbúnings utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins sem fyrirhugað er að halda á Íslandi vorið 2002. Í fjárlagafrv. næsta árs eru ætlaðar nærri 200 millj. kr. til þessa verkefnis og kemur fram í umsögn um það að búist sé við að sú upphæð verði hærri. Ég býst sjálfur við að sú upphæð verði verulega miklu hærri. Ætlunin er að verja miklum fjármunum í að halda ráðstefnu hér á vegum Atlantshafsbandalagsins sem að mínu mati er afar óskynsamlegt, í fyrsta lagi að eyða fjármunum í þetta og í öðru lagi að draga athyglina að Íslandi, inn í þau hernaðarumsvif sem nú virðast því miður fara vaxandi með beinni eða óbeinni þátttöku Atlantshafsbandalagsins. Fyrir litla friðelskandi þjóð eru þetta ekki tímar til að vera að dragast inn í slíka hernaðartengda ráðstefnu. Hjá sjútvrn., herra forseti, er farið fram á um 50 millj. kr. í fjáraukalögum vegna hvalatalningar í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 13. mars 2001. Í sjálfu sér er mjög eðlilegt að hvalir séu taldir en að það skuli þurfa að koma svo skyndilega til að það fari inn í fjáraukalög er alveg óþarfi. Í síðasta lagi vil ég nefna, herra forseti, vanda framhaldsskólanna. Hann er mikill. Á honum virðist ekki tekið í þessu fjáraukalagafrv. Ég vil t.d. benda á að bara að hjá Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra,  Herra forseti. Ég mun svo koma að fleiri þáttum í umfjöllun um fjáraukalögin í seinni ræðu minni í dag.

Virðulegi forseti. Niðurstaða fjárlagafrv. og fjáraukalagafrv. sem fylgir þar á eftir mun hafa afgerandi áhrif á þróun efnahagslífs í landinu og mikla þýðingu. Það ber því að vanda til þeirra verka eins og gert hefur verið og frv. hæstv. fjmrh. ber með sér. Við höfum hér við framlagningu fjárlagafrv. fjallað um almenn atriði í þróun efnahagslífs þjóðarinnar. Þar hefur verið rætt um nokkur helstu áhersluatriðin svo sem að ná niður verðbólgu svo fljótt sem verða má, viðhalda stöðugleika í efnahags- og atvinnulífi og örva atvinnulífið með öllum hætti innan áhrifasviðs ríkisvaldsins. Það hefur m.a. verið gert með því að boða fyrirhugaðar skattalækkanir. Hlutverk ríkissjóðs við að ná þessum markmiðum er afar mikið. Það er mikið vegna þess að ríkið þarf að ganga á undan með góðu fordæmi. Útgjöld ríkisins hafa áhrif á þensluna í þjóðfélaginu og þarf því ríkisvaldið að taka vel til hendinni og halda þar vel um alla þræði. Ljóst er að við þurfum að ná þessum markmiðum á skömmum tíma og til þess hefur ríkisvaldið ekki mörg tæki. Það tekur langan tíma að vinda ofan af umfangsmiklum rekstri og því eru skjótvirk tæki ríkisvaldsins næstum eingöngu útgjaldamegin, þ.e. að halda útgjöldum ríkisins í skefjum. Ég tel því mikilvægt að fjáraukalögin beri vott um þetta markmið, þ.e. að hemja útgjöldin. Skipta má útgjöldum í fjáraukalögum í tvennt. Annars vegar eru þau nauðsynleg viðbrögð ríkisstjórnarinnar við aðsteðjandi og nauðsynlegum útgjöldum. Það hefur svo sannarlega verið allnokkuð um slík tilefni á síðasta ári, t.d. vegna heilbrigðisþjónustunnar, tryggingamála, viðbrögð við dómum Hæstaréttar, t.d. öryrkjadómnum, og fleira mætti telja. Allt eru þetta þörf og brýn mál til þess að koma til móts við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu og þá sem þurfa á þjónustu velferðarkerfisins að halda. Hinn þáttur útgjalda í fjáraukalögum er hins vegar tengdur margvíslegum beiðnum ráðuneyta sem tengjast alloft rekstri. Því er ekki að neita að við fljótlega skoðun hefðu einhver þessara verkefna mátt vera inni á fjárlögum síðasta árs. Jafnvel hefði mátt taka þau inn á fjárlög ársins 2002. Við vitum vel að fjárþörf ráðuneytanna til margra brýnna verkefna er mikil. Það verður þó að segja eins og er, að við þær aðstæður sem búum við, í tímabundinni niðursveiflu í efnahagslífinu, er sáralítið svigrúm ef nokkurt til þess að ganga lengra en fjáraukalagafrv. segir hér til um. Virðulegi forseti. Fjáraukalögin eru núna rúmir 13 milljarðar. Það eru um 6% af fjárlögum ársins í ár. Ég tel að Alþingi og ríkisstjórnir á næstu árum og missirum eigi að setja sér það markmið að ná þessu hlutfalli niður, að fjáraukalögin séu ekki svo hátt hlutfall sem nú er. Ég tel að fjáraukalög ættu, þegar frá eru taldir kjarasamningar og útgjöld tengd kjarasamningum, svo sem lífeyrisskuldbindingar, ekki að fara yfir 1--2%. Þannig hefðu fjáraukalögin í ár þurft að vera, aðeins 2--3% í heild eða um 5--7 milljarðar. Þetta tel ég óframkvæmanlegt við aðstæðurnar núna en ég tala hér fyrst og fremst um framtíðarmarkmið ríkisstjórna og fjárln. Fjárln. tekur nú frv. til fjáraukalaga til vinnslu og mun leggja sig alla fram um góð vinnubrögð hvað það snertir. Við fögnum því að frv. komi fram svo snemma og að hægt sé að vinna að því jafnhliða fjárlagafrv. sjálfu. Ég tel að nefndin eigi í vinnu sinni að beita sér fyrir því að áætlanagerð á vegum ríkisins verði bætt og að nefndin eigi að hafa frumkvæði og beita áhrifum sínum til þess að stofnanir haldi sig innan fjárlaga. Nefndin mun leitast við að eiga sem best samstarf við hæstv. fjmrh., ríkisstjórn og Alþingi. Nefndin hefur þegar hafið störf eins og fram kom í máli hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Þar hefur verið beðið um margvíslegar sundurliðanir og skýringar. Ég tel að það sé vel. Við eigum að taka allt slíkt, skoða það vel og vanda til verka þannig að þessi fjáraukalög verði framlag Alþingis til bættrar efnahagsstjórnar í landinu og til þess að ná því markmiði að hin tímabundna sveifla niður á við í efnahagslífi þjóðarinnar verði eins grunn og kostur er og uppsveifla í hagkerfinu nái sér sem fyrst af stað.

Herra forseti. Það er raunar svo vegna umræðna um ríkisfjármálin að það vill verða leiðigjarnt til lengdar að japla á sömu atriðunum eins og belja á frosinni næpu. En hjá því verður ekkert komist. Öll þessi umræða þarf að vera í samhengi þannig að ýmislegt af því sem ég hef áður sagt í umræðu um fjárlög og fleiri atriði þessu að lútandi mun ég endurtaka að einhverju leyti. Það væri sök sér ef eitthvert mark væri tekið á stjórnarandstöðunni í þessu sambandi þó að maður yrði að margendurtaka ummælin. En svo er ekki. Svo er alls ekki í neinu efni. Hér hef ég hamrað á því að rekstur ríkisins, fjárlögin, væru einna mestur skaðvaldur vegna þeirrar þenslu sem ríkir í þjóðfélaginu. Þau stórhækka frá ári til árs. Mér taldist svo til að þau hefðu hækkað um 13,5% frá fjárlögunum 2000, fjárlagafrv. sem afgreitt var fyrir 2001, og nú bætast við um 6%. Þetta er sem sagt hækkun í fljúgandi þenslu um 20%. Enginn af hæstv. ríkisstjórnarmönnum virðist vilja leggja eyru við. Ég hef haldið því fram og held því enn fram að útgjaldahlið fjárlaga hafi úrslitaáhrif, sé það vopn sem Alþingi eða öllu heldur ríkisvaldið, svo maður beini orðum beint að því, hefur til þess að hamla gegn verðþenslu og verðbólgu. Hér búum við við þrefalda eða fjórfalda verðbólgu miðað við viðskiptalönd okkar en samt sem áður er haldið áfram að kynda bálið með þeim ótrúlegu aðferðum að stórhækka útgjaldahlið fjármálanna. Ég hef enga sannfæringu fyrir því, a.m.k. hníga engin rök að því, og geta sannfært mann um að þetta breytist nú. Fjárlagafrv. nú er 14% hærra en það fjárlagafrv. sem fyrst var lagt fram á síðasta þingi. En við skulum vona að Eyjólfi batni. Þetta er háskaleikur sem menn hljóta að átta sig á. Af orðum hv. formanns fjárln. áðan var að skilja að útgjöld ríkissjóðs hefðu áhrif á þensluna í landinu. Hann er þá búinn að uppgötva það og það er svo sem nokkur árangur að formaður fjárln. telur að útgjöld ríkisins hafi áhrif á þensluna í landinu. En hann sagði líka að það tæki langan tíma að vinda ofan af ástandinu og hann ætlar sér til þess mörg ár því mörg ár taki að vinda ofan af ástandinu og móta bætta efnahagsstefnu. Í þessum orðum felst mjög hörð gagnrýni auðvitað á ráðandi og ríkjandi fjármálayfirvöld. En fleira á erfitt uppdráttar en aðeins rekstur ríkisins. Við vitum að sveitarfélögin hafa stóraukið skuldir sínar, eins og sjá má reyndar á kaupum ríkisins á Orkubúi Vestfjarða þar sem sveitarfélögin neyðast til þess að selja þessa mjólkurkú sína til þess að rétta við fjárhag sinn. Sum eru raunar þannig sett að þau verða áfram í mikilli úlfakreppu. Það sagði mér sveitarstjóri þeirra í Vesturbyggð eigi alls fyrir löngu að þeir ættu langt í land með að ná fótfestu í fjármálum sínum sem þyrfti. Hitt er svo annað mál að í fjáraukalögum á margt sér eðlilegar rætur. Það er aldrei hægt að sjá fyrir öll atvik sem upp koma í rekstri ríkisins. Aftur á móti þyrfti það að vera sem minnst og ekki er fyrir það að synja að um einstakar ríkisstofnanir er farið öðrum höndum en ætlast er til í fjárreiðulögum milli ára. Þar er fyrst að nefna forsrn. Frá afgreiðslu fjárlaga utan fjárlagaheimilda á nú að bæta ráðuneytinu upp fjárframlög um 370 millj. kr. eða rúma milljón á dag. Og þetta fjármagn langmest eða 300 milljónir er ætlað til þess að undirbúa einkavæðingu, sölu ríkiseigna. Það má fyrr vera sprengingin frá því sem áður hefur birst í áætlunum um kostnað af sölu ríkiseigna. Það er alveg nauðsynlegt að fá þessa gríðarlegu tölu sundurgreinda, 300 milljónir. Hvað fær nefndin í kaup? Fær hún kannski launauppbót fyrir meðferð sína á sölu Landssímans eða meðferð sína við undirbúning á sölu Landsbankans, þar sem brunað er áfram í þeim málum án þess að gá til neinna átta og ekki þeirrar að verð þessara verðmætu ríkiseigna hefur hríðlækkað núna hin tvö síðustu árin? En menn þurfa að ná inn fjármagni til þess að færa til tekna inn á ríkisreikning til að glansmyndin verði ótrufluð. Nei, ég legg áherslu á að maður fái upplýsingar og sundurliðun á þessum gríðarlega kostnaði sem þarna skýtur upp kollinum. Enn fremur er alveg augljóst að engin tök hafa enn náðst á rekstri heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Þarna þarf að flytja gríðarlegar fjárhæðir til hennar og þrátt fyrir það lengjast biðlistarnir. Þrátt fyrir það er uppi mikil ókyrrð og átök hjá starfsfólki þeirrar greinar sem ekki sér fyrir endann á. Ég verð að segja að mér ofhasaði að hlusta á forseta Alþingis, hv. þm. Halldór Blöndal, þegar hann ræddi um Alþingi og fjárfestingar á vegum þess, þar sem hann sagði að vegna fjárreiðu í málefnum Alþingis, og ég held ég hafi það síðan orðrétt, getur Alþingi ekki treyst fjármálayfirvöldum né eftirliti með opinberum framkvæmdum. Ég bið forláts ef þetta er ekki nákvæmlega eftir haft. En hér er forsetinn sem sagt bæði að kenna fjármálayfirvöldum um hvað úrskeiðis fór hjá Alþingi og lýsa yfir vantrausti á fjármálayfirvöld. Ég óska eftir því sérstaklega að hæstv. fjmrh. gefi manni skýringu á réttmæti þessara ummæla því að þetta er yfirvaldið okkar á hinu háa Alþingi. Frægt varð á sínum tíma þegar menn á Austurlandi gerðu hinar svonefndu Egilsstaðasamþykktir, þar sem samþykkt var að ríkissjóður væri skuldlaus. Þetta var á tímum Jónasar frá Hriflu. Í leiðinni var líka samþykkt að Jónas væri ekki geðveill. Það heitir núna geðröskun. Og þegar mann missa alveg vitið í stjórn fjármála þá er það vitröskun. Öllu er tekið með mýktinni af því sem að er. Og nú mun sjálfsagt landsfundur Sjálfstfl. samþykkja að ríkissjóður sé skuldlaus, --- ég veit að enginn mun fagna því meira en hæstv. fjmrh. --- að gengið sé að styrkjast, viðskiptahalli að hverfa, erlendar skuldir að lækka, vextir að lækka --- og það sem að er í þeim efnum verður Birgi Ísleifi Gunnarssyni kennt um, ef eitthvað er að --- stöðugleiki fullkominn. Þess verður kannski getið í framhjáhlaupi, þó það komi nú ekki fjármálum við, að náðst hafi bærilegar sættir í fiskveiðimálunum. Öll þessi atriði sem ég hef hér nefnt hljóta að verða falin inni í samþykktum landsfundar Sjálfstfl. af því sem þau má öll finna í orðræðum hæstv. forsrh. á undanförnum vikum og mánuðum, bara öll. En það er svo sem ekki á því von, ef menn eru svona blindir í þessum stóru málum okkar, að þeir veiti rétta leiðsögn.

Herra forseti. Fjárlög og fjáraukalög eru fastir liðir á dagskrá þingsins eins og lög gera ráð fyrir og verð ég að segja hæstv. fjmrh. það til hróss að fjáraukalögin eru fyrr á ferðinni en oft áður og gott er til þess að vita að menn vilja upplýsa þingið sem allra fyrst um það hvað hafi farið fram úr því sem gert var ráð fyrir í fjárlögunum sjálfum. Það er vandaverk að gera fjárlög þannig úr garði að engu skeiki, enda ekki hægt. Eigi að síður eru fjárlögin byggð upp á mjög mismunandi hátt eins og margir hafa bent á hér þannig að sumt er hægt að áætla betur en annað. Sjálfvirk útgjöld eins og gengisbreytingar og verðbólguhækkanir launa, lífeyrisgreiðslur og annað slíkt, er erfitt að mæla fyrir fram. Annað má vel sjá fyrir, t.d. framkvæmdir eða ákvarðanir, stórar ákvarðanir sem koma oft og tíðum fram mjög skyndilega og enginn hefur getað áttað sig á er annað. Ég hef tekið eftir því að sveigjanleiki í ríkisfjármálum er mun meiri en tíðkast í áætlanagerð t.d. sveitarfélaga þar sem fjárhagsáætlanir eru oftast nær þannig klipptar að fjárveitingar eru einungis til ársins og keyrsla fram úr þeim er yfirleitt óheimil. Samkvæmt þeim reglum sem gilda hjá ríkinu er það þó þannig að sjálfvirkni í rekstri ríkisstofnana er gríðarleg og framúrkeyrsla þeirra getur verið allt að einn og hálfur mánuður af rekstri þeirra samkvæmt þeim verklagsreglum sem í gildi eru. Þannig hefur t.d. Landspítalinn -- háskólasjúkrahús heimild til þess að fara, samkvæmt þessu, 2,2 milljarða fram úr á einu ári ef þannig stendur á. Ef horft er á alla þessa sjálfvirkni áttar maður sig á því hvað hlýtur að vera erfitt að halda utan um það að reksturinn rúmist innan ramma fjárlaganna. Síðan falla slíkar sprengjur eins og t.d. hefur gerst í heilbrigðiskerfinu, þegar búið er að keyra svona fram úr lengi er allt í einu ekki hægt að ganga lengra og þá koma upp björgunarmál eins og urðu hér í fyrra og hittiðfyrra í gegnum fjárln., sem hafa leitt til þess að nú er ekki beðið um neina aukafjárveitingu frá heilbrigðiskerfinu vegna sjúkrahúsanna þrátt fyrir að við vitum að það eru hundruð milljóna sem standa fram úr og hefur þegar verið lýst yfir að Landspítali -- háskólasjúkrahús fari 300 milljónir fram úr áætlun, en það rúmast sem sagt innan þessarar sveigju sem er einn og hálfur mánuður í rekstri spítalans. Herra forseti. Ég álít að sveigjan sé allt of mikil og það sé ekki nokkur leið fyrir fjmrn., ef þetta er nákvæmlega svona, að stöðva miklar framúrkeyrslur. Þess vegna álít ég að skoða þurfi mjög þær verklagsreglur sem eru í gildi og átta sig á því hvort, þótt einhverjar viðvörunarbjöllur fari af stað áður, þarna sé ekki allt of langt gengið. Hér hefur ýmislegt verið tíundað sem farið hefur fram úr og vel hefði mátt sjá fyrir, og ég get alveg tekið undir það. Það kom mér mjög á óvart þegar í ljós kom að flugvöllurinn í Reykjavík hafði fengið 250 millj. kr. án þess að nokkur heimild væri fyrir því. Ég ætla ekki að efast um að þetta hafi verið skynsamlegt, en ekki var haft neitt samráð um það við neina aðila þannig að þarna verða allt í einu til einhver útgjöld sem að mínu áliti hefðu ekki þurft að koma til en eru samt ákveðin. Ég tel, herra forseti, að það sem hefur gerst undanfarið í rekstri ríkisins, og þá fyrst og fremst í málum og málefnum sem snúa að framúrkeyrslum vegna stofnkostnaðar eins og dæmin sanna, að það hafi dregið mjög úr trúverðugleika fjárlagagerðarinnar og úr trúverðugleika kerfisins. Ekki er ljóst hver ber ábyrgð á hverju. Það er t.d. algjörlega óviðunandi að Framkvæmdasýsla ríkisins geti komist upp með að segja að það séu einhverjir aðrir sem beri ábyrgð á framkvæmdum sem eru á þeirra vegum ellegar þá að ráðherra standi uppi með að þeir geti ekki heldur lýst því yfir hreint og klárt að þeir beri ábyrgð á þeim framkvæmdum sem standa yfir á vegum ráðuneytis þeirra. Þetta eru náttúrlega engar verklagsreglur og ég held að vel sé hægt að leita í smiðju hjá sveitarfélögunum til að ná betur utan um þessa hluti. Þar er alveg augljóst hver það er sem ber ábyrgð á framkvæmdum, það er bæjarstjórinn sjálfur í samráði við bæjarráðið og þar er aðgangur á milli mjög greiður, sem má kannski segja að sé ekki milli ríkisstjórnar og Alþingis. Ég held, herra forseti, að það sé fyllilega tímabært líka að reyna að auka samráð Alþingis, og þá sérstaklega fjárln. og ríkisins og þá hugsanlega fjmrn. og fjárln., um það hvenær aukin framlög úr ríkissjóði umfram fjárhagsáætlanir eru nauðsynlegar. Ég sé ekkert að því að samráð þessara tveggja aðila sé meira en það er í dag. Mér finnst mjög miður að maður sjái einhvern kostnað kominn inn í fjáraukalög, kostnað sem á að vera búið að leita heimildar fyrir áður en farið er út í framkvæmdina, en stöndum einfaldlega frammi fyrir því að búið er að eyða þessum peningum, framkvæmdin er komin og þar með erum við að afgreiða eitthvað sem enginn getur breytt í sjálfu sér. Þess vegna skora ég á hæstv. fjmrh., sem ég veit að er annt um að trúverðugleiki fjárlaganna sé mikill, og hann hefur sýnt það, að hann auki það samráð sem er þegar til staðar --- ég tek fram að ég lít ekki svo á að meiri hluti og minni hluti sé það sama, ekki endilega. Samstarf þessara aðila innan fjárln. hefur verið gott en að lokum endar þetta allt hér inni í sölum Alþingis. En ég lít svo á að samstarf ráðuneytisins og fjárln. eigi að verða meira. Og ég vona að unnið verði að því.

Herra forseti. Það er býsna athyglisvert þegar hv. þm. Sjálfstfl. koma hér upp og gefa yfirlýsingar. Við heyrðum fyrr í umræðunni miklar yfirlýsingar frá hv. þm. Halldóri Blöndal, forseta Alþingis, sem voru miklum mun kröftugri en þær yfirlýsingar sem hér komu fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Það er því eðlilegt að spyrja hv. þm. aðeins út í hvað hann á við með því að dregið hafi úr trúverðugleika fjárlaganna og að hann vilji berjast fyrir því að auka hann. Þetta er auðvitað, eins og ég sagði, ekki sama yfirlýsing og hv. þm. Halldór Blöndal gaf þar sem hann tók afdráttarlaust fram að hann treysti ekki framkvæmdarvaldinu, hann treysti ekki fjárln. og eins og hv. þm. Kristján Pálsson benti á er meiri og minni hluti ekki það sama, t.d. í fjárln., það er augljóst mál. Ég skil orð hv. þm. Halldórs Blöndals þannig að hann treysti ekki meiri hluta fjárln., hann treysti ekki framkvæmdarvaldinu, hann treysti ekki hæstv. fjmrh. fyrir fjármálum ríkisins, a.m.k. að því er snýr að Alþingi. Mér fannst hv. þm. Kristján Pálsson vera að einhverju leyti að taka undir með hv. þm. Halldóri Blöndal, þó að hann hafi ekki gengið jafnlangt. Mér þykir því nauðsynlegt á þessu stigi að algjörlega liggi ljóst fyrir hvort hv. þm. Kristján Pálsson er að taka undir með forseta Alþingis eða hvort hann á við eitthvað annað, því að hv. þm. nefndi m.a. stofnun sem hv. þm. Halldór Blöndal nefndi einnig, þannig að hann var með ýmsar vísanir í þá átt að hann væri að einhverju leyti að taka undir með forseta þingsins. Það er auðvitað afar merkilegt ef tveir hv. þm. Sjálfstfl. eru að gefa eitthvað slíkt í skyn og gæti kallað á það að við yrðum að taka hér upp umræður um hvert traustið væri orðið í þingflokki Sjálfstfl. til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Þetta er algjör útúrsnúningur hjá hv. þm. sem er náttúrlega ekki svaraverður. Það er fyrst og fremst verið að reyna að tala af hreinskilni um hvernig fjárlög þróast og hvað mætti betur fara. Hv. þm. er kannski ekki vanur hreinskilinni umræðu um þau mál sem skipta einhverju. Auðvitað skiptir máli að fjárlögin séu eins trúverðug og kostur er. Það hafa augljóslega komið upp mörg dæmi þess að fjárveitingar til ýmissa stórra framkvæmda hafa verið allt of naumar og framúraksturinn svo mikill að menn hefur sett hljóða. Þar hefur komið til umræðu t.d. skrifstofubygging Alþingis. Margt annað hefur reyndar einnig komið til sem ég ætla ekkert endilega að telja hérna upp. En vegna þess að þetta eina atriði kom upp, þá hefur það að mínu áliti dregið úr trúverðugleika áætlunargerða og eftirlitskerfis ríkisins og náttúrlega þá fjárlaga um leið, að slíkar ótrúlegar framúrkeyrslur skuli geta gerst án þess að nokkur einasti maður virðist vita um það eða ætla sér að bera ábyrgð á því. Mér finnst það mjög slæmt og ég hika ekkert við að láta það koma fram á þessum stað. Ég vil taka fram að þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist. Og ef eitthvað er, þá finnst mér að núv. ríkisstjórn hafi tekið þetta alvarlega og það er virkilega verið að reyna að skoða þetta ofan í kjölinn. Það er verið að leita leiða í gegnum Ríkisendurskoðun og ríkisendurskoðanda og fleiri aðila. Það sem ég var að benda á einnig eru sjálfvirk útgjöld sem hafa verið samþykkt hér á Alþingi. Alþingi hefur sjálft skammtað margt af því sem við erum í vandræðum með í dag.

Herra forseti. Það eru auðvitað ekki svör að halda því fram að eitthvað sé útúrsnúningur og nefna síðan engin dæmi um að verið sé að snúa út úr. Varðandi það að ég sé ekki vanur hreinskiptnum umræðum, þá er það alrangt hjá hv. þm., enda treysti ég því að við séum að eiga hér hreinskiptin skoðanaskipti um þetta mál eins og önnur, um það hlýtur þetta að snúast. Það sem ég var hins vegar að vekja athygli á var það að hv. þm. nefndi nokkur dæmi um hvernig að málum hefði verið staðið og hv. þm. kvartaði mjög ákveðið undan því að skortur væri á samráði. Þess vegna vakti ég athygli á því að það væri auðvitað ekki það sama, meiri hluti og minni hluti í fjárln. Ég hefði haldið að meira samráð væri haft við meiri hlutann en minni hlutann. En ef það er að koma í ljós að við hv. þm., sem tilheyrir meiri hluta fjárln., er ekkert samráð haft varðandi þær ákvarðanir sem teknar eru á milli, þá er það auðvitað býsna alvarlegt mál. Ég skil afar vel að hv. þm. líði illa undir slíku, að sjá á pappírum sem dreift er í frv. til fjáraukalaga ýmsar þær tölur sem áður höfðu hvergi komið fram og hv. þm. hafði hvergi áður rekist á, því að þar eru vissulega margar tölur sem eðlilegt hefði verið að um hefði verið fjallað, m.a. í fjárln., ég tala nú ekki um ef meiri hluti fjárln. eða fulltrúar í meiri hlutanum hafa ekki einu sinni heyrt um slíkt. Það er eitt atriði enn, herra forseti, sem er rétt að spyrja hv. þm. út í vegna þess að hann er að ræða hér um opinberar framkvæmdir og telur að þar sé ýmislegt sem betur megi fara, og vissulega má taka undir ýmislegt þar. En hv. þm. nefnir ekki að nýlega hefur hæstv. ráðherra sett reglugerð og jafnvel mátti skilja orð hv. þm. á þann hátt að hann hefði ýmislegt við þá reglugerð að athuga, vegna þess að hann taldi að í henni þyrfti ýmislegt miklum mun betur að fara, án þess að víkja einu orði að því að það væri komin ný reglugerð.

Herra forseti. Það sem ég var að reyna að segja, þegar hv. þm. fór að tala um að sá sem hér stendur og annar þingmaður hefðu ekki trú á ríkisstjórninni --- og það var það sem ég kallaði útúrsnúning --- og að eitthvert vantraust væri á ríkisstjórnina þó að menn væru í hreinskiptnum umræðum hér um málefni eins og fjárlögin  Ég verð að viðurkenna, herra forseti, eins og ég sagði áðan, að það er ýmislegt sem má betur fara og það samráð sem hv. þm. var að tala um mætti vera meira við einstaka þingmenn í fjárln. um umframkeyrslur sem eru mjög margar. Flestar af þeim eru hugsanlega þess eðlis að um þær er ekki hægt að hafa mikið samráð en svo eru aðrar sem er vel hægt að hafa samráð um. Ég vil upplýsa það að yfirleitt er ekki neitt samráð um þær, yfirleitt ekki. Ég tel að úr því megi bæta.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Kristján Pálsson gerir sér grein fyrir veigamiklum ágöllum við vinnu fjárlaga og ábyrgð og framkvæmd þeirra og fjáraukalögin. Ég vil þó vekja athygli hans á einu. Hann talaði um nauðsyn þess að hafa samráð. En lögin um fjárreiður ríkisins kveða á um miklu meira en samráð. Þau kveða á um að útgjöld utan fjárheimilda séu óheimil nema í algjörum undantekningartilvikum sem eru tilgreind, þ.e. ófyrirséð atvik eins og kjarasamningar eða ný löggjöf sem þarf að grípa til skyndilega. Að öðru leyti ber að leita heimilda fyrir fram, ekki samráðs heldur heimilda fyrir fram. Og það er þetta sem skortir á að sé gert. Hér dugar því ekki samráð. Hér verða að koma til gjörbreytt vinnubrögð og að aðilar átti sig á því hver í rauninni beri ábyrgðina á þessari framkvæmd. Það er því ekki nóg að hæstv. ráðherra hafi samráð við einstaka nefndarmenn. Honum ber að sjá til þess að fjárreiðulögum sé fylgt. Og það er þingsins að færa þetta til betri vegar. Ég vildi benda hv. þm. Kristjáni Pálssyni á það, þrátt fyrir hans annars góðu athugasemdir við það sem betur mætti fara, að þetta eru lög.

Herra forseti. Ég held að við hv. þm. Jón Bjarnason deilum ekkert mikið um það að sumt af því sem við erum að fjalla um hér heyrir undir fjárreiðulög. Aftur á móti eru fjárlögin sem slík áætlun alveg eins og áætlun sveitarfélaga um fjársýslu næsta árs og það er aldrei hægt að gera þetta þannig að það sé nákvæmlega upp á punkt og prik. Þess vegna gera fjárreiðulögin að sjálfsögðu ráð fyrir því að fæstar tölur í sjálfu sér standist. En aftur á móti verður að ætlast til þess að framkvæmdir standist nokkurn veginn þær áætlanir sem gerðar eru. Og það þarf að breyta því að haft sé um það nákvæmt samráð og það fyrir fram. Ég tek alveg undir það með hv. þm. að ég lít svo á að þegar verið er að breyta fjárlögum í tilfellum þar sem um verklegar framkvæmdir er að ræða, eigi að hafa samráð um það fyrir fram við fjárln.

Herra forseti. Ég tek undir það að fjárln. eigi að koma miklu meira að umfjöllun málsins, hvort sem menn kalla það samráð eða ekki, en ítreka það að hún er sú þingnefnd sem á að taka á fjármálunum og fjárlögunum. Mönnum er í lófa lagið að sækja um heimildir fyrir greiðslum. Það er ekkert óeðlilegt að forsendur fjárlaganna breytist með ýmsum hætti en þá er það hin rétta leið að fara með það inn í þingið fyrir fram. Það er hægt að gera í apríl. Það er hægt að gera í mars. Það er hægt að gera alltaf þegar þing starfar. Og sum af þeim útgjöldum sem við erum að sjá hér voru samþykkt af hálfu ríkisstjórnar meðan þing sat í vetur. Slíkt er náttúrlega ekkert nema að fara á svig við fjárreiðulögin, þó svo að hún beri þetta seinna upp með fjáraukalögum að hausti, en þá er búið að stofna til þessara útgjalda. Gjaldaliðir frv. eru fastsettir þannig að þar er meira en um áætlun að ræða í flestum tilvikum. Þess vegna legg ég áherslu á það, herra forseti, að oftar en einu sinni á ári komi fram frumvörp um fjáraukalög þannig að Alþingi sé í rauninni virkt eins og lög kveða á um við ákvörðun útgjalda.

Herra forseti. Ég get nú alveg fallist á það að fjáraukalög gætu komið oftar fram í þinginu en einu sinni á ári. Það er náttúrlega spurning hvað snemma það ætti að gerast, en að það væri að vori og svo aftur að hausti er ekki óeðlilegt. Hjá mörgum sveitarfélögum er fjárhagsáætlun endurskoðuð oftar en einu sinni á ári. Í raun er gert ráð fyrir því í ýmsum lögum um sveitarstjórnarmál þar sem um dýrar framkvæmdir er að ræða að leggja þarf þær undir félmrn. eða ákveðnar nefndir á vegum ríkisins vegna þess ríkið treystir ekki því að sveitarfélögin hafi þrek til þess að standa undir stórum og dýrum framkvæmdum. Það er ýmislegt gert á vegum sveitarfélaga, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, sem mér finnst við vel geta lært ýmislegt af. Við höfum farið yfir það að erlendis er mjög mikill agi á fjárlögum víða, eins og t.d. í Bandaríkjunum þar sem stofnanir eru lokaðar ef fjárveitingar þrýtur áður en fjárhagsárinu lýkur. Við höfum kynnst því hér hjá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli að þar hefur komið upp sú staða að það átti að loka innan nokkurra klukkutíma áður en málinu var bjargað fyrir horn. Það var einfaldlega vegna þess að fjárveitingar til vallarins á ákveðnum sviðum höfðu klárast löngu áður en heimildir voru tilbúnar. Það varð uppi fótur og fit út af þessu máli. Hér þekkist ekki neitt slíkt. En það má kannski grípa inn í áður og ýmislegt gera ... 

Herra forseti. Hér hafa orðið nokkur orðaskipti um mikilvægi þess að hafa traust eftirlit með framkvæmdum á vegum hins opinbera og tek ég undir mikilvægi þessa. Ég vil þó geta þess að ég tel ekki síður mikilvægt að við tökum aðra þætti til umfjöllunar þegar kemur að því að hýsa starfsemi á vegum ríkisins. Þá vísa ég til þeirrar stefnu sem upp hefur verið tekin í seinni tíð að hrekja stofnanir út úr eigin húsnæði og í rándýrt húsnæði á vegum einkaaðila jafnvel þótt sýnt sé að þetta sé miklu kostnaðarsamara fyrir skattborgann, fyrir ríkissjóð. Ég nefni sem dæmi Íbúðalánasjóð sem var hrakinn úr eigin húsnæði í rándýrt húsnæði af þessu tagi. Eitt er að hafa áhyggjur af því hvernig til tókst með eftirlit með húsnæði sem tekið hefur verið undir starfsemi Alþingis. Hitt finnst mér meira álitamál hvernig á því stóð að Alþingi tók ekki ákvörðun um að festa kaup á Austurstræti 8--10 í stað þess að verja kvartmilljarði, um 250 millj. kr. til að innrétta hús án þess að eignast nokkurn hlut í því, á stað sem fyrirsjáanlegt er að við þurfum á því að halda að hafa skrifstofuhald. Ég spyr sjálfan mig líka þegar húsnæði Símans var selt hvernig á því stóð að Alþingi íhugaði ekki þann kost að festa kaup á því húsnæði. Við erum að ræða frv. til fjáraukalaga og ég tek undir þau orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar að það kann að vera nauðsyn að taka fjáraukalög til umfjöllunar oftar en einu sinni á ári. Vísa ég þar í frv. sem hv. þm. hefur þegar lagt fram á þingi þar sem hann leggur til að fjáraukalög verði tekin til umfjöllunar á Alþingi á hausti og vori, því eins og hann hefur bent á og reyndar kemur fram í lögum um fjárreiður ríkisins þar sem fjallað er um fjáraukalögin og meðferð þeirra, er ekkert óeðlilegt að taka þurfi á ófyrirséðum útgjöldum, útgjöldum sem ekki voru fyrirsjáanleg þegar fjárlög eru tekin til afgreiðslu. Hins vegar verð ég að segja, herra forseti, að við skoðun á þessu frv. til fjáraukalaga er nú að finna sitt af hverju sem var fyrirséð og hefði verið eðlilegt að tekið væri til umfjöllunar og afgreiðslu með fjárlögum. Ég staðnæmist fyrst við forsrn. Þar er m.a. gerð tillaga um 20,7 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til skrifstofunnar vegna aukins rekstrarkostnaðar hennar í ár og í fyrra. Að vísu er vísað til þess í skýringum með þessari fjárveitingu að þetta sé að hluta til vegna ákvarðana sem teknar hafi verið á Alþingi, en aðeins að hluta til. Ég spyr: Er þetta þá komið undir duttlungum ráðamanna í því ráðuneyti? Hið sama er uppi á teningnum þegar við víkjum að öðru ráðuneyti, utanrrn. Þá gerist það ár eftir ár að þar er um verulega útgjaldaaukningu að ræða sem á ekki rætur að rekja til ákvarðana sem teknar hafa verið á Alþingi. En þótt þessi fjárveiting, 20,7 milljónir, sé há og óútskýrð, há miðað við það að við erum að tala um rekstrarkostnað skrifstofunnar að verulegu leyti, þá staðnæmist ég nú fyrst við næsta lið þegar kemur að 300 millj. kr. aukafjárveitingu til tveggja liða á liðnum Útboðs- og einkavæðingarverkefni. Lagt er til að veitt verði 300 millj. kr. aukafjárveiting vegna kostnaðar við sölu á hlutabréfum ríkisins. Um er að ræða kostnað vegna ráðgjafar, umsjónar með sölu og frágangi skjala. Nú vitum við það erlendis frá þar sem einkavæðingarríkisstjórnir sitja að völdum að það er blómlegur iðnaður, blómlegur atvinnurekstur fyrir pólitíska vildarvini viðkomandi ríkisstjórna að hlaða sér inn í þennan geira, þennan ráðgjafargeira. Ég leyfi mér að spyrja: Hvernig greinist þetta í sundur? Hvert renna þessar milljónir? Ég tek undir með hv. þm. Sverri Hermannssyni sem óskaði eftir því að sérstaklega yrði gerð grein fyrir þessu. Hver eru laun einkavæðingarnefndar, svo dæmi sé tekið? Hver er þessi ráðgjafar- og sérfræðikostnaður? Í hverju er hann fólginn? Í hverju er þessi ráðgjöf fólgin? Mér finnst að þetta þurfi að fá nánari umfjöllun, herra forseti. Síðan er annað sem er dæmigert fyrir þessi fjáraukalög sem önnur í valdatíð Sjálfstfl., þ.e. að verkefni sem tengjast á einhvern hátt einkavæðingu eða einkaframkvæmd kalla alltaf á aukinn kostnað miðað við það sem okkur var upphaflega talin trú um að fælist í verkefninu. Ég rek augun í að Iðnskólinn í Hafnarfirði, sem er einkaframkvæmdarverkefni, kallar á 16,7 millj. kr. aukafjárveitingu. Næst staðnæmist ég við ráðstefnur á vegum utanrrn. Þar vísa ég í 30 millj. kr. sem óskað er eftir vegna undirbúnings utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins sem fyrirhugað er að halda á Íslandi vorið 2002. Endanleg kostnaðaráætlun liggur ekki fyrir en ljóst er að nokkuð af útgjöldunum mun falla til á þessu ári. Nokkuð af útgjöldunum við undirbúning á þessum fundi, 30 millj. kr.? Ég tek nú einnig undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni og set stór spurningarmerki við þessa samkomu hér á næsta vori. Ég vil fá að vita: Hvað ætlar ríkisstjórnin að verja miklu fé í þennan fund? Þarf ekki að ræða það á Alþingi? Þarf ekki að ræða það á Alþingi ef á að verja tugum eða hundruðum milljóna króna af skattfé til þessa fundar? Við erum að tala um hluta af undirbúningnum sem fellur til á þessu ári og nemur 30 millj. króna.

Forseti hyggst gera matarhlé klukkan eitt og spyr hv. þm. hvort hann vilji gera hlé á flutningi ræðu sinnar eða hvort hann geti lokið henni á tveimur til fjórum mínútum.

Ég vil fá að gera hlé á henni.

Herra forseti. Ég var að fjalla í ræðu minni um aukafjárveitingu til utanrrn. í tengslum við fyrirhugaðan fund NATO hér á næsta ári, en gert er ráð fyrir 30 millj. kr. framlagi samkvæmt þessu frv. En við nánari skoðun á þessu máli kemur í ljós að í fjárlagafrv. fyrir komandi ár er gert ráð fyrir 170 millj. kr. fjárveitingu vegna þessa fundar NATO hér næsta vor. Hér segir að þetta sé tímabundin fjárveiting í eitt ár vegna utanríkisráðherrafundar NATO og samstarfsríkja þess sem ákveðið er að halda á Íslandi vorið 2002. Áætlunin er ekki endanleg. Skyldi hér vera um að ræða hálfsmánaðarfund eða vikufund? Nei, við erum að tala um tveggja daga fund sem við erum núna beðin um að samþykkja aukafjárveitingu fyrir upp á 30 millj. og samkvæmt fjárlagafrv. upp á 170 millj., upp á 200 millj. kr. vegna undirbúnings. Og það segir í fjárlagafrv. að endanlegar áætlanir liggi ekki fyrir. En hverjar eru líkurnar, hver eru líkindin? Erum við að tala um 300 millj.? Erum við að tala um 400 millj.? Erum við e.t.v. að tala um hálfan milljarð vegna þessa fundar NATO hér næsta vor? Og í hverju er þessi undirbúningur fólginn og í hvað fara þessir peningar skattgreiðenda? Borgar þetta fólk ekki sjálft undir sig hótelkostnaðinn? Í hvað fara þessi hundruð millj. kr. vegna tveggja daga fundar NATO hér næsta vor? Það er ætlast til þess að við samþykkjum núna 30 millj., að við samþykkjum 170 millj. við afgreiðslu fjárlaga og jafnframt er tekið fram að endanlegar áætlanir liggi ekki fyrir. Mér finnst þetta, herra forseti, fullkomið ábyrgðarleysi og ég lýsi mikilli andstöðu við það að skattpeningum sé varið til þessa fundar. Ég held áfram að fara yfir frv. til fjáraukalaga. Ég staðnæmist næst undir liðnum dóms- og kirkjumálaráðuneyti, við Stjórnartíðindi. Þar er lagt til að framlag til Stjórnartíðinda verði hækkað um 6 millj. kr. ,,Á grundvelli álitsgerðar starfshóps um lögleiðingu EES-gerða var samþykkt í ríkisstjórn fyrr á þessu ári að birting EES-samningsins á netinu verði flutt frá utanríkisráðuneytinu til Stjórnartíðinda sem fái sérstaka fjárveitingu að fjárhæð 6 millj. kr. ...`` Þetta kom til umfjöllunar á þingi sl. vor. Þá var talað um að setja þessar gerðir yfir í rafrænt form því að í því mundi felast mikill sparnaður. Þannig var um þetta rætt og höfðu ýmsir uppi við það mótmæli að lög og reglur væri ekki að finna hér í rituðu máli. En þetta var samþykkt. En nú spyr ég: Var ekki gert ráð fyrir því að af þessu yrði sparnaður? Var það ekki markmiðið með þessari breytingu? En nú segir að ekki sé gert ráð fyrir að útgjöld utanrrn. lækki við flutning þessa verkefnis yfir til dómsmrn. Ég vil vekja á þessu sérstaka athygli við þessa umræðu. Ég staldra hér við Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég ætla ekki að fara um hann mörgum orðum. Gert er ráð fyrir því að lækka framlagið til hans í ljósi þess að menn gera ráð fyrir heldur minna atvinnuleysi en í fyrri spám. Er það vissulega vel. Menn ætla, samkvæmt þeim upplýsingum sem hér er að finna, að hvert prósentustig, hvert atvinnuleysisstig kosti um 900 millj. kr., en menn ætla að atvinnuleysi verði að meðaltali 1,4% en ekki 1,8%. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé ekki einmitt sjóður sem eigi að líta á sem sjóð í stað þess að hafa þarna gegnumstreymisfjármagn. Við höfum í seinni tíð verið að setja alls kyns verkefni undir þann gjaldstofn, þann tekjustofn sem Atvinnuleysistryggingasjóður reiðir sig á, fæðingarorlofið svo dæmi sé tekið og aðra þætti. Ég vildi rétt aðeins vekja máls á þessu. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands fær 61,9 millj. kr. og er það vel vegna þess að þetta er stofnun sem hefur verið í miklu fjársvelti og hefur það oft verið gagnrýnt á Alþingi að ekki skuli búið betur að þessari stofnun enda biðlistar langir og er það staðfest í greinargerð með frv. að skjólstæðingar stofnunarinnar hafi þurft að bíða í yfir ár eftir þjónustu. En síðan segir hér, með leyfi forseta: ,,Stjórnendur stofnunarinnar hafa aukið skuldina við Ríkiskaup sem sér um innkaup á heyrnartækjum.`` Og þá er vísað í fyrri skuld sem vikið er að fyrr í greinargerðinni. Stjórnendur stofnunarinnar hafa aukið við skuldina hjá Ríkiskaupum. Staðreyndin er sú að þessari stofnun hefur verið skammtað of naumt, of litlir fjármunir. Þess vegna hafa orðið til biðlistar. Við höfum vakið máls á þessu og það komu fram tillögur, ef ég man rétt, við afgreiðslu síðustu fjárlaga um aukið framlag til þessarar starfsemi. Ég staðnæmist næst við iðnaðarráðuneyti. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Farið er fram á að 45 millj. kr. framlag vegna kostnaðar af undirbúningsvinnu Fjárfestingarstofnunar við uppbyggingu stóriðju. Þar vegur þyngst undirbúningur Reyðaráls í mati á umhverfisáhrifum álvers í Reyðarfirði. Auk þess er um að ræða kostnað við kynningarstarf og vegna undirbúnings samningagerðar.`` Hér er verið að tala um 45 millj. kr. Er ekki Reyðarál einkafyrirtæki? Er það ekki Reyðarál og fjárfestar sem að því koma sem eiga að standa straum af þessum kostnaði? Ég spyr. Ætlar ríkissjóður að greiða allan þennan kostnað? Er það svona sem á að glansfæra tölurnar í tengslum við stóriðjuáform stjórnvalda, þ.e. að láta ríkissjóð taka á sig verkefni og kostnað sem eiga að heyra undir aðra aðila? Er þetta eðlilegt? Ég vildi gjarnan fá við þessu svör. Ég staðnæmist við Náttúrufræðistofnun Íslands. Því hefur oft verið hreyft á Alþingi að ekki sé nægilega vel búið að þeirri stofnun. Sannast sagna rekur mann í rogastans þegar í ljós kemur að óskað er eftir 13 millj. kr. aukafjárveitingu, m.a. til að fjármagna leiguhúsnæði sem stofnunin ætlar að taka undir sýningargripi væntanlega, inni í Súðarvogi. Er þetta ekki stofnun sem á að vera opin almenningi? Á hún ekki að hafa yfir að ráða húsnæði fyrir sitt safn sem á að vera opið almenningi? Þótt ég telji það hið besta mál að samþykkja þessa aukafjárveitingu þá hefði ég kosið að tekið væri heildstætt á málefnum þessarar stofnunar á fjárlögum Alþingis. Það er mergurinn málsins, herra forseti, að við erum hér að fjalla um ýmsa þætti og ýmsa liði sem eiga heima á fjárlögum en ekki í fjáraukalögum, sem eiga fyrst og fremst að taka á tilfallandi og ófyrirséðri útgjaldaaukningu. Í því sambandi langar mig að lokum að staðnæmast við einn lið undir umhverfisráðuneyti. Hann heitir einfaldlega Ýmis verkefni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Núpsstaður í Skaftárhreppi er talinn merkilegur staður bæði vegna náttúrufars og menningarverðmæta. Þar hefur lengi verið búið með fornum hætti og hús þar flest með fornu sniði. Í samræmi við ríkisstjórnarsamþykkt frá 28. september 1999, um að skipuð skyldi nefnd til að undirbúa kaup ríkisins á jörð og húsum að Núpsstað í því skyni að vernda þau verðmæti sem þar er að finna, er hér gerð tillaga um 2 millj. kr. aukafjárveitingu til starfsemi nefndarinnar.`` Þetta er eflaust hið besta mál þótt ég hafi ekki kynnt mér það til hlítar. En ég spyr: Á svona lagað heima í fjáraukalögum? Það er vísað í ríkisstjórnarsamþykkt frá árinu 1999 og farið fram á það að í fjáraukalögum samþykkjum við 2 millj. kr. fjárveitingu til þessa verkefnis. Ég vil taka það fram að ég er ekki að leggjast gegn því, síður en svo. Ég er að leggjast gegn vinnubrögðum af þessu tagi. Mér finnst þau ekki í samræmi við þær hugmyndir sem fjáraukalög eiga að vera reist á.

Virðulegi forseti. Þessi 1. umr. um frv. til fjáraukalaga hefði hugsanlega getað orðið öðruvísi ef tekist hefði að vinna þá lista sem við óskuðum eftir í minni hluta í fjárln. Við óskuðum sérstaklega eftir því að fá lista yfir þau útgjöld sem þegar hefðu verið innt af hendi, þar sem um væri að ræða ákvarðanir sem teknar hefðu verið fyrr á árinu. Við spurðum á hvaða tíma þær hefðu verið teknar, hvenær hefði verið greitt út og hvað væri óafgreitt, vegna þess að það horfir svolítið öðruvísi við að ræða einstaka liði frv. ef vitað er að búið er að greiða viðkomandi beiðni fyrir þó nokkuð löngu síðan, hugsanlega með fyrirvara um samþykki Alþingis. En þó er það aldeilis ekkert víst. Einnig er umhugsunarvert að þegar við ræðum frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001 þá er hér aðeins mættur hæstv. fjmrh. þegar við ættum að vera að ræða þetta frv. við alla ráðherra ríkisstjórnarinnar, vegna þess að við búum við rammafjárlög. Eitt sinn var ákveðið að breyta vinnubrögðum við gerð fjárlaga, færa ábyrgðina meira út til fagráðuneytanna þannig að þau ættu að vera ábyrgari í allri sinni áætlanagerð. Þar af leiðir að hér er jafnvel ekki hægt að ræða annað en útlínur, meginlínur frv. til fjáraukalaga við hæstv. fjmrh. Þó að hann leggi það hér fram og beri á því ábyrgð þá hljótum við að vilja ræða einstaka kafla við viðkomandi fagráðherra og velta því fyrir okkur hvað hefur brugðist í áætlanagerð hjá ráðuneytunum, því að þau bera fulla ábyrgð á því hvernig komið er og þeirri niðurstöðutölu sem hér er. Auðvitað má skipta fjáraukalögunum upp í ákveðna þætti. Við erum með ófyrirséða þætti eins og kjarasamningana. Við erum með dóma. Við getum orðið fyrir áföllum sem ríkið þarf að bæta á einhvern hátt eins og gerðist í jarðskjálftunum á Suðurlandi í fyrrasumar. En við erum líka með ákvarðanir sem er alveg augljóst að hafa legið fyrir við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Og síðan erum við með nýjar ákvarðanir. Sumir hæstv. ráðherrar hafa farið af stað u.þ.b. hálfum mánuði, þrem vikum eftir að fjárlög hafa verið samþykkt, það er árviss atburður og byrjaði svo sem ekkert með þessari ríkisstjórn, þá hafa þeir farið út um landið til að undirrita ýmsa samninga og skuldbindingar sem ekkert er getið um í aðdraganda afgreiðslu fjárlaga. Við hljótum að velta því fyrir okkur og skoða gaumgæfilega hvert einasta fagráðuneyti út frá þeim breyttu vinnureglum sem við höfum. Við hljótum líka að skoða að í þessu frv. til fjáraukalaga er það sem kallað er heima hjá mér á Stokkseyri ótrúlegur tittlingaskítur frá einstaka ráðuneyti þar sem verið er að biðja um tvær milljónir í þetta og þrjár milljónir í hitt, en á sama tíma eru ríkisstjórnarákvarðanir með a.m.k. 200 milljóna kr. pott til að mæta ýmsum slíkum liðum, ýmsu því sem getur komið óvænt upp í störfum ráðuneyta á fjárlagaárinu, því er settur upp þessi stóri pottur, svo ekki sé talað um fjölda safnliða sem eru undir hverju ráðuneyti. Ef allt er tínt til er þarna um mun hærri upphæðir að ræða. Auk þess er ríkisstjórnin með á sínum lið að mig minnir 129 milljónir. En liðurinn sem heyrir undir fjmrn. sem heitir ósköp einfaldlega Ríkisstjórnarákvarðanir, er upp á 200 milljónir. Það segir manni, virðulegi forseti, að þessi ágæta ríkisstjórn hefur tekið ákvarðanir langt umfram þessar 200 milljónir sem voru í pottinum og þar er ekki í öllum tilvikum um ófyrirséða eða óviðráðanlega atburði að ræða sem ríkisstjórnin hefur þurft að mæta, sem er sjálfsagt fyrir Alþingi að taka á hverju sinni og alveg sjálfsagt eftir gerð hverra kjarasamninga sem ríkið kemur að að Alþingi komi saman til að samþykkja þau útgjöld sem kjarasamningar fela í sér hverju sinni. En það er alveg með ólíkindum að horfa á þetta frv. til fjáraukalaga, fyrir utan þá stóru þætti sem ég tel að ekkert sé hægt að gera við, eins og þá sem snúa að kjarasamningum. Við getum auðvitað ekki sett inn einhverja líklega upphæð í fjárlög þess árs sem samningar standa yfir vegna þess að þar væri verið að gefa ákveðnar línur. Það er útilokað. Hins vegar getum við mætt því sem út úr samningum kemur hverju sinni. En hvað varðar frv. til fjáraukalaga, þá er alls ekki um að ræða að þarna sé eingöngu verið að mæta ófyrirséðum þáttum, síður en svo. Við erum hér með ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur tekið og einstaka ráðuneyti eru að fara fram á fjárveitingar til einstakra verkefna sem, eins og ég sagði áðan, hafa örugglega legið fyrir við samþykkt fjárlaga fyrir þetta ár. Önnur verkefni eru þess eðlis að ég tel bara sjálfsagt að þau bíði og hljóti eðlilega umræðu við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Þar virðist ekkert vera sem a.m.k. brennur á einmitt núna að leysa úr og þess vegna skipti máli að við fengjum lista yfir þá þætti sem ætti eftir að greiða út varðandi þær beiðnir sem hér eru á ferðinni. Ég ætla aðeins, virðulegi forseti, að fara yfir nokkrar beiðnir hér á eftir þó að ég hefði sannarlega kosið að viðkomandi fagráðherrar væru á staðnum. Við megum heldur ekki gleyma því að til er reglugerð sem segir að ráðherrar, fagráðherrar, sem eiga að standa að þessari rammaáætlun, og ráðuneytin skuli hafa virkt eftirlit með starfsemi undirstofnana eða þeirra stofnana sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Á minnst tveggja mánaða fresti eiga ráðuneytin að skoða reksturinn eða stöðuna hjá þeim stofnunum sem heyra til ráðuneytis. Og hvað skyldi það nú vera gert í mörgum tilvikum? Hvað skyldu mörg þessara ráðuneyta standa fullkomlega við það að veita stofnunum sínum það aðhald sem til þarf og fara að þeim reglum sem settar eru? Í reglugerð er kveðið á um að ráðuneytin skuli vera með eftirlit a.m.k. og ekki sjaldnar en á tveggja mánaða fresti. Og þau skulu gefa út viðvörun til þeirrar stofnunar sem í hlut á ef hún er að fara langt fram úr fjárlögum þess árs eða hefur tekið upp verkefni sem ekki er áætlað fyrir á fjárlögum yfirstandandi árs. Það er mjög mikilvægt og hefur mjög mikið að segja í framkvæmd fjárlaga hvers árs að eftirlitið sé virkt, alveg sama hvort um er að ræða Alþingi og eftirlitshlutverk Alþingis að ég tali nú ekki um það að ráðuneytin, fagráðuneytin sinni eftirlitshlutverki sínu vegna þess að það er undirstaða þess að rammaáætlanir gangi eftir og að við náum þeim árangri sem að var stefnt þegar sú breyting var gerð að fagráðuneytin báru meiri ábyrgð hvert á sínum málaflokki. Grunnurinn, hver er hann? Ég spurði starfsmenn fjmrn. á fundi fjárln. um daginn hvaða kennitölur væru notaðar. Er t.d. einhver reikniregla eða eitthvert reiknilíkan sem notað er sérstaklega við áætlun á fjárþörf stofnana, útgjöldum t.d. hvað varðar launaliðinn? Við vitum að starfsmenn eru misdýrir. Við vitum að stofnanir búa mjög misjafnlega hvað varðar húsnæði. Sumar eru í leiguhúsnæði, aðrar í eigin húsnæði og kostnaðurinn er afar misjafn. Hefur verið gerð úttekt á því hver kostnaðurinn er á hvern starfsmann hjá ríkisstofnunum og hefur verið reynt að finna út einhvers konar reiknireglu sem hægt er að nota til viðmiðunar þegar framlög til stofnana eru ákveðin? Mér heyrðist á starfsmönnum fjmrn. að það hefði ekki verið gert og ég tel reyndar, virðulegi forseti, að það sé mjög margt eftir í þeirri grunnvinnu sem þarf að eiga sér stað áður en rammafjárlög og þau vinnubrögð sem við viljum gjarnan viðhafa hér virki að fullu. Hér kom mjög merk yfirlýsing úr ræðustól í morgun frá virðulegum forseta þingsins þar sem hann sagði okkur hv. þingmönnum að hann gæti ekki treyst framkvæmdarvaldinu þegar um væri að ræða fjárveitingar til Alþingis og að hann gæti ekki heldur treyst fjárln. Alþingis í vinnu hennar varðandi úttektir, eftirlit og síðan tillögur um framlög til starfsemi eða framkvæmda Alþingis. Þar á ofan sagði hæstv. forseti þingsins að hann treysti ekki heldur á eftirlit Framkvæmdasýslu ríkisins með framkvæmdum hjá Alþingi og þess vegna hefði yfirstjórn Alþingis bara tekið að sér þetta eftirlit sjálf, yfirstjórn Alþingis ætlaði að fara með eftirlitið þar sem hún treysti ekki Framkvæmdasýslu ríkisins. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Er það ekki þannig að við búum hér við ákveðin lög sem lúta að m.a. eftirliti með framkvæmdum á vegum ríkisins og að Alþingi og framkvæmdir á vegum Alþingis falli undir þau lög? Ef það er þannig, sem við höfum orðið vör við að undanförnu, að pottur er brotinn hvað varðar eftirlit Framkvæmdasýslu ríkisins með framkvæmdum, þarf þá ekki að taka lögin um Framkvæmdasýsluna til endurskoðunar og það strax? En á meðan þau eru í gildi verðum við að fara að þeim leikreglum sem við höfum sett okkur þangað til þeim verður breytt. Við hunsum þær ekki og það gerir Alþingi ekki heldur. Hæstv. forseti sagði að hann hefði treyst á að söluandvirði húseignar Alþingis, þ.e. Skólabrú, færi til framkvæmda hér á Alþingi. Nú skilst mér að búið sé að selja eignina að Skólabrú. Á hvað var eignin seld? Um hvaða fjárhæðir er að ræða? Í hvað rann eða í hvað á söluandvirði þeirrar húseignar að renna? Hvað fékkst fyrir hana? Hver keypti hana? Slíkar spurningar hljóta að vakna eftir þessa komu hæstv. forseta Alþingis í ræðustól. Og sú yfirlýsing eða sá dómur sem hæstv. forseti felldi hér yfir framkvæmdarvaldinu og yfir fjárln. Alþingis, nefndarstarfi Alþingis, var alls ekkert léttvægur. Það er mjög alvarlegt þegar hæstv. forseti þingsins lætur þau orð falla sem hann gerði hér úr ræðustól áðan. Það er mjög alvarlegt. Við hljótum að hugsa um það og við hljótum að ræða það hvernig a.m.k. við hv. þm. sem sitjum í fjárln. Alþingis, höfum brugðist hvað varðar eftirlit og hvað varðar tillögur og framlög til Alþingis, bæði til að reka Alþingi og til þeirra framkvæmda sem hafa staðið yfir og standa fyrir dyrum. Við hljótum, virðulegi forseti, að taka það til umræðu í fjárln. hvað það var sem þarna brást að mati forseta og óska eftir skýringum frá forsn. um þau efni. Ég kem þeirri ósk minni hér með á framfæri, virðulegi forseti, að fjárln. fái skriflegar skýringar á því hvað fólst í orðum hæstv. forseta Alþingis áðan. Ég ætla síðan að fara örstutt yfir vegna þess að ég nefndi þennan lið 09-990 Ríkisstjórnarákvarðanir, þar sem um er að ræða pott upp á 200 milljónir fyrir utan safnliði einstaka ráðuneytis, aðeins að nefna þær tillögur sem koma frá einstökum ráðuneytum og þá fyrst frá fjmrn., frá ríkisstjórninni þar sem er óskað eftir heimildum, nýjum heimildum í 4. gr. frv. Þar segir í fyrsta lagi, með leyfi forseta: ,,Sótt er um heimild til að fella niður virðisaukaskatt af efniskostnaði og sérfræðiþjónustu sem keypt er fyrir styrktarfé vegna rannsóknar Hjartaverndar á heilbrigði öldrunar. Heimildin er til komin vegna umfangsmikillar rannsóknar sem Hjartavernd stendur fyrir í samvinnu við erlenda aðila og er reiknað með að hún standi yfir um nokkurra ára skeið. Rannsóknin hófst á þessu ári og er því sótt um heimild í fjáraukalögum vegna þess kostnaðar.`` Var sótt um þessa heimild í aðdraganda þess að fjárlög fyrir þetta ár voru afgeidd? Lágu þessar upplýsingar fyrir þegar fjárlög fyrir árið 2001 voru samþykkt? Síðan er hér önnur heimild eða ósk sem vekur athygli. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Heimildir 7.30--7.32 eru vegna kaupa á fasteignum. Þröngt hefur verið um Skipulagsstofnun að Laugavegi 166 og er sótt um heimild til kaupa hluta af Laugavegi 164 en ríkissjóður á nú þegar helming þess. Auðvelt er að opna á milli þessara tveggja eignarhluta.`` Upplýst var á fundi fjárln. að þó að svona þröngt sé um Skipulagsstofnun stæði samt ekki til að hún flytti strax í þetta nýja húsnæði. Þess vegna spyr ég, virðulegi forseti: Mætti þessi heimild ekki bíða þar til fjárlög fyrir árið 2002 verða afgreidd? Þá kemur að því sem ég kallaði tittlingaskít áðan, þ.e. óskir einstakra ráðuneyta um þessi smáu framlög sem ég hélt að ætti að mæta úr þessum sameiginlega potti sem ríkisstjórnin hefur og af safnliðum einstakra ráðuneyta. Ef við byrjum t.d. á Æðstu stjórn ríkisins, Opinberar heimsóknir, þá er lögð til aukafjárveiting að fjárhæð 7 millj. kr. til að mæta kostnaði vegna aukinna umsvifa í rekstri embættisins, þ.e. embætti forseta Íslands, árið 2000, sem stöfuðu einkum af atburðum tengdum hátíðahöldum og opinberum heimsóknum. Nú hljóta heimsóknir forseta Íslands að vera skipulagðar með nokkurra mánaða fyrirvara og eins þau hátíðahöld sem forsetinn tekur þátt í. Það er alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, að það skuli þurfa að koma upp aftur og aftur að lögð sé til aukafjárveiting vegna aukinna umsvifa í opinberum heimsóknum. Rammafjárlög fela í sér að er settur ákveðinn rammi og forseti Íslands eins og aðrir eiga að halda sig innan þess ramma og miða kostnaðaráætlanir sínar við hann í upphafi hvers árs. Undir forsætisráðuneyti er liðurinn Ýmis verkefni þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Farið er fram á 300 millj. kr. aukafjárveitingu til tveggja viðfangsefna á þessum lið. 1.15 Útboðs- og einkavæðingarverkefni. Lagt er til að veitt verði 300 millj. kr. aukafjárveiting vegna kostnaðar við sölu á hlutabréfum ríkisins. Um er að ræða kostnað vegna ráðgjafar, umsjónar með sölu og frágangi skjala.`` Virðulegi forseti. Þarna hefði mér fundist að eðlilegt að söluandvirðið væri notað til þess að mæta þessum kostnaði svo ekki þyrfti að koma til aukafjárveiting þess vegna. Síðan vil ég nefna t.d. utanrrn. Undir liðnum Yfirstjórn er sótt um 2 millj. kr. fjárveitingu vegna fyrirhugaðrar formennsku Íslands í Norðurskautsráðinu. Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum 27. febrúar sl. að Ísland taki að sér formennsku í ráðinu. Þá hefur væntanlega eitthvað verið eftir af 200 millj. kr. pottinum og safnliðunum. Ef menn hafa samþykkt þetta 27. febrúar --- svipað gildir reyndar um margar aðrar ákvarðanir sem teknar hafa verið þar sem verið er að biðja um framlög til í þessu fjáraukalagafrv. Á þeim tíma hefur líklega eitthvað verið eftir á þessum safnliðum og þá hefðu menn átt að taka frá fjármagn til þess að mæta þeim ákvörðunum sem voru teknar til þess að standa straum af kostnaði þeirra. Það hefur ekki verið gert. Það er hægt að fara svona yfir þessi verkefni, t.d. varðandi landbrn. Þar er liðurinn Ýmis verkefni þar sem lagt er til að veittar verði 4 millj. kr. í eitt verkefni og svo 4,2 millj. kr. framlag til úttektar á hugsanlegri hættu neytenda af neyslu vara sem innihalda innflutt nautakjöt eða nautakjötsafurðir í kjölfar kúariðu í Evrópu. Þetta er líka búið að liggja fyrir mánuðum saman og landbrn. hefði átt að mæta þessu af sínum safnliðum. Virðulegi forseti. Þannig væri hægt að fara yfir fjölmörg verkefni en ég læt það bíða betri tíma vegna þess að það segir sig sjálft að þegar um rammafjárlög er að ræða þá eiga hæstv. fagráðherrar að vera viðstaddir umræðu um þau atriði sem varða þeirra ráðuneyti.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að koma þetta snemma með frv. til fjáraukalaga. Mér sýnist að öll bókhaldsvinnsla ríkissjóðs sé í örri framþróun og góðri. Ég vil líka nota tækifærið og þakka því starfsfólki sem þar vinnur skipulega og vel að þessum málum. Herra forseti. Þannig er að við fáum fjárlög yfirleitt 1. október eða stuttu seinna. Þau eru unnin á Alþingi fram í desember og þá erum við að fjalla um spá fyrir næstu 0--12 mánuði þegar þau eru afgreidd. Síðan koma fjáraukalög sem taka á þeim atriðum sem fjárlögin náðu ekki til, þ.e. frávikum frá spánni sem átti að verða því að þetta er jú einu sinni spá. Mér sýnist að það megi skipta fjáraukalögum í fjóra hluta. Það eru í fyrsta lagi atriði sem eru algerlega ófyrirséð, menn geta ekki séð fyrir. Það eru ýmiss konar slys, það eru dómar, það eru kjarasamningar eða eitthvað því um líkt. Síðan eru það atriði sem felast í lagasetningu Alþingis, þar sem Alþingi setur lög kannski í febrúar/mars sem hækka útgjöld ríkissjóðs úr takti við fjárlög sem þetta sama Alþingi hafði samþykkt stuttu áður. Í rauninni ætti slík útgjaldaaukning að vera falin í viðkomandi frv. og hækka fjárlögin sjálfkrafa. Síðan koma til ýmsar heimildir sem ráðuneytin eru að fá út árið, þ.e. frá og með deginum í dag, eitthvað sem menn ætla að fara út í, eins konar millifjárlög. Það er í sjálfu sér eðlilegt vegna þess að atvinnulífið gengur sífellt hraðar og hraðar og hugsanlega þarf að fara að setja fjárlög oftar en einu sinni á ári og jafnvel til lengri tíma en eins árs. En svo kemur fjórði þátturinn sem ég vildi helst ekki sjá. Það eru útgjöld sem lágu fyrir þegar fjárlög eru samþykkt. Það er hallarekstur á ríkisfyrirtækjum sem vitað var um þegar fjárlög voru samþykkt. Slíkt á ekki að vera til. Í því sambandi langar mig til að lesa úr 49. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, með leyfi forseta: ,,Forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila bera ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir. Þessir aðilar bera jafnframt ábyrgð á því að ársreikningar séu gerðir í samræmi við lög þessi og staðið sé við skilaskyldu á þeim til ríkisbókhalds.`` Svo einfalt er það. Það er á ábyrgð forstöðumanna og stjórna ríkisaðila að fjárlög séu haldin. Þá vaknar upp spurning sem ég hefði kannski viljað spyrja hæstv. fjmrh. Hann er nú horfinn á braut en ég spyr hennar samt: Hefur einhverjum verið sagt upp? Hefur einhverjum forstöðumanni verið sagt upp vegna þess að áætlanir sem hann gerði stóðust ekki, vegna þess að jafnvel núna er verið að koma með beiðnir um fjárveitingar fyrir árið 2000? Herra forseti. Mér finnst að það eigi að stuðla að enn meiri aga í ríkiskerfinu. Menn eiga að líta á fjárlög sem lög. Þau eru landslög. Nákvæmlega eins og það er bannað að brjótast inn í banka og stela peningum þá er bannað að brjótast inn í ríkissjóð og stela peningum. Fjárlög eru lög sem ákvarða útgjöld ríkissjóðs. Það verða allir að hafa í huga og þau ganga framar öðrum lögum sem segja að það eigi að veita þessa og þessa þjónustu. Ef fjárlögin segja að það séu til þessir peningar til þess og ekki meir þá á að skerða þjónustuna. Það eiga forstöðumenn stofnana að gera. Herra forseti. Ég vil taka undir með öðrum hv. þm. að eðlilegt sé að fjáraukalög séu sett oftar en einu sinni á ári. Eins og ég gat um er hraðinn í atvinnulífinu og efnahagslífinu orðinn það mikill að það er eðlilegt að sett séu fjárlög, tvisvar, jafnvel þrisvar á ári og þá tekið mið af þeim breytingum sem hafa orðið ófyrirséð, tekið mið af þeim lögum sem Alþingi hefur samþykkt á tímabilinu og tekið inn í það sem menn hyggjast gera. En ég vil ekki sjá aftur tekið á vandamálum liðins tíma sem vitað var um áður en fjárlögin voru samþykkt. Herra forseti. Neðst á síðu 66, svo að ég nefni einstök dæmi, stendur um Hafrannsóknastofnun, með leyfi forseta: ,,Farið er fram á 50 millj. kr. framlag vegna hvalatalningar í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 13. mars 2001. Talið var frá skipum og flugvélum með sérhæfðum aðferðum.`` Þegar maður las fram að þessum punkti þarna hélt maður að það væri fyrirhugað að fara út í talningu og menn biðu eftir heimild Alþingis. Nei, það er búið að telja. Svo stendur að þetta sé gert á fimm ára fresti. Samkvæmt mínum upplýsingum eru sex ár liðin síðan síðast var talið svo ekki var þetta alveg sérdeilis ófyrirséður atburður sem þarna átti sér stað. Þetta var ekki eldgos, jarðskjálfti eða eitthvað slíkt. Þetta er eitthvað sem gert er á fimm ára fresti og það eru sex ár síðan það var gert síðast. Þetta lá alveg fyrir þegar fjárlög voru samþykkt og var ljóst fyrir löngu þannig að maður spyr sig: Hvernig stendur á þessu dæmi, að það sé búið að eyða 50 millj. úr ríkissjóði? Ég minni á að bannað er að brjótast inn í banka, herra forseti. Síðan er annað dæmi á síðu 76. Þetta eru bara einstök dæmi sem ég nefni af tilviljun fram og til baka og þau eru nokkru fleiri. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Sjúkrastofnanir SÁÁ. Lagt er til að veitt verði 36 millj. kr. aukaframlag til sjúkrastöðva SÁÁ til leiðréttingar á rekstrargrunni fyrir árin 2000 og 2001.`` Fyrir árið 2000, það er löngu liðið. Það var liðið þegar fjárlög voru samþykkt. Þetta er dæmi um lítinn aga. Það þarf að auka agann, herra forseti, í meðförum ríkisfjármála. Síðan vil ég geta þess, herra forseti, að neðst á bls. 49 kemur fram dálítið merkilegt í einni setningu. Það er eiginlega dulið. Það hefur reyndar komið til tals hér áður: ,,... fyrirhuguð kaup á hlut sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða skýra 2,8 milljarða lækkun lánsfjárafgangs.`` Ríkissjóður er sem sagt að kaupa 60% af hlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða og fyrir það greiðir hann 2,8 milljarða sem segir mér að verðmatið á þessu fyrirtæki sé 4,6. Það er sem sagt verið að kaupa gullkú þarna, kynni maður að halda. En hvers vegna vill enginn annar kaupa en ríkissjóður? Það er vegna þess að mat á þessu fyrirtæki er miklu lægra. Mér er kunnugt um að mat á þessu fyrirtæki er miklu lægra en 4,6 milljarðar. Ríkissjóður er að borga allt of hátt verð fyrir þetta til þess að leysa ákveðinn vanda sveitarfélaga fyrir vestan sem er reyndar sameiginlegur vandi sveitarfélaga um allt land, þ.e. félagslega íbúðakerfið sem fjármagnað var með ódýrum lánum frá Byggingarsjóði verkamanna með 1% vöxtum. Ég hefði talið miklu eðlilegri leið að horfast í augu við það að ríkissjóður fær ekki nema 1% vexti af þeim lánum sem hann veitti í gegnum Byggingarsjóð verkamanna og afskrifa þessi lán til helminga eða meira, núvirða þau miðað við núverandi vexti á markaði, 6% eða eitthvað svoleiðis, afskrifa þau þannig og segja við eigendur þessara íbúða, hvort sem það eru einstaklingar eða sveitarfélög: Þið getið fengið niðurskrift á þessum skuldum allt að núvirðingu, sem í flestum tilfellum er um helmingur, gegn því að íbúðin falli út úr félagslega kerfinu. Þá er þetta bara eins og hver og önnur íbúð og þá er búið að viðurkenna að þessi niðurgreiðsla á vöxtum, 1%, sem var hugsuð sem hjálp, er niðurgreiðsla, að þetta er hjálp og við ætlum að hjálpa þeim sem eiga þessar íbúðir með því að gefa þeim helminginn af lánunum, eftirstöðvarnar. Það finnst mér miklu hreinlegri leið og þetta mundi leysa vanda sveitarfélaganna um allt land, ekki bara á Vestfjörðum og til þyrftu engar sértækar aðgerðir sem felast t.d. í því að kaupa einhver fyrirtæki á allt of háu verði. Svo getur verið að einhver sveitarfélög verði enn þá í vanda og þá þarf að leysa þann vanda sérstaklega. Herra forseti. Vegna þess hvað laun ríkisstarfsmanna hafa hækkað mikið á undanförnum árum og alveg sérstaklega lífeyrisskuldbindingar þeirra sem eru meira og minna ógreiddar, herra forseti --- það eru 140 milljarðar ógreiddir úr ríkissjóði. Það eru millj. kr. á hvern vinnandi mann í landinu --- þá legg ég til að hæstv. fjmrh. og fjárln. taki núna á honum stóra sínum og skeri eins mikið niður í ríkisútgjöldum og hægt er til þess að ná inn þessum aukakostnaði á skattgreiðendur í landinu, fækki ríkisstarfsmönnum eins og hægt er, geri meiri kröfur og skipuleggi betur. Ekki á að skerða þjónustu því að ekki er samasemmerki milli þess að setja peninga í velferðarkerfið og fá út úr því þjónustu. Ég vil gera velferðarkerfið skilvirkara. Ég vil að velferðarkerfinu verði stjórnað betur þannig að við fáum aukna velferð fyrir minni pening.

Herra forseti. Hv. þm. kom að venju víða við í ræðu sinni. Ég ætla að einskorða mig við eitt atriði vegna þess að líking hv. þm. við það að fara ekki að fjárlögum var í þá átt að það væri það sama og að brjótast inn í banka. Hann tók ákveðið dæmi á bls. 66 í frv. varðandi hvalatalningu og benti réttilega á að ákvörðun um þessa hvalatalningu hefði verið tekin af ríkisstjórninni þann 13. mars 2001 og að þessi talning væri búin að fara fram. Hann sagði jafnframt að þessi talning ætti í raun að fara fram á fimm ára fresti en að þessu sinni hefðu liðið sex ár á milli talninga. Það er eiginlega ekki hægt að ræða nánar um málið fyrr en svar liggur fyrir frá hv. þm. um það hver það hefði verið í þessu tilfelli, miðað við líkingu hv. þm., sem braust inn í bankann.

Herra forseti. Þarna er um ræða óöguð vinnubrögð. Ég minni á að fyrir nokkrum árum voru menn að samþykkja á hinu háa Alþingi fjáraukalög 10 ár aftur í tímann. Þá voru vinnubrögðin miklu verri, og menn eru að vinna sig fram til þess að sýna meiri aga. Ég benti á þetta dæmi einmitt til þess að hvetja alla forstöðumenn ríkisstofnana og ríkisstjórnina og aðra til þess að sýna meiri aga í vinnubrögðum, fara að fjárlögum. Ég er að undirstrika það að fjárlög eru ekki bara eitthvað út í loftið fyrir ríkisstofnanir sem þær þurfa ekkert að fara eftir. Ég er að benda á að fjárlög eru lög, ekkert síður en önnur lög, og að það er jafnalvarlegt að brjóta þau lög eins og önnur. En okkur miðar áleiðis í því að auka agann í þessu kerfi og þess vegna tók ég svona sterkt til orða, að bera saman innbrot í banka og innbrot í ríkiskassann. Þetta var hins vegar miklu verra áður fyrr.

Herra forseti. Hv. þm. kom sér hjá því að svara spurningunni um það hver hefði í þessu tilfelli brotist inn í bankann en hélt sig áfram við líkinguna þannig að það er nauðsynlegt að endurtaka spurninguna til hv. þm. um það hver í þessu tilfelli, þessu ákveðna tilfelli sem hv. þm. nefndi, braust inn í bankann miðað við hans líkingar. Nauðsynlegt er að rifja upp með hv. þm. hvað segir í lögum um það hver hafi eftirlit, af því tilefni að hv. þm. ræðir gjarnan um forstöðumenn stofnana og ábyrgð þeirra --- sem að sjálfsögðu er ekki lítil --- en það eru fleiri sem bera ábyrgð því að í reglugerð um Stjórnarráðið segir í 4. gr. að ,,fjármálaráðuneytið hefur almennt eftirlit með framkvæmd fjárlaga og veitir almennar leiðbeiningar þar um. Það fylgist með því að heildarútgjöld stofnana séu í samræmi við fjárheimildir``. Nánar er síðan fjallað um þetta í öðrum greinum og vikið að því að ráðuneytisins sé ekki bara að hafa eftirlit með framkvæmd einstakra mála og fjárreiðum stofnana, þ.e. einstakra ráðuneyta, heldur segir orðrétt í 12. gr., með leyfi forseta: ,,Ráðuneyti skal reglubundið bera saman áætlun fjárlaga við útgjöld, ekki sjaldnar en annan hvern mánuð.`` --- Og síðan er haldið áfram um það hvernig bregðast eigi við ef menn hafa farið fram úr. Mér sýnist því, herra forseti, augljóst af orðum og dæmi hv. þm. að hann sé annaðhvort að tala um hæstv. sjútvrh. eða hæstv. fjmrh., að annar hvor hæstv. ráðherra hafi brotist inn í banka.

Herra forseti. Ég nefndi þetta sérstaka dæmi og ég tók það fram að þetta væri eitt af mörgum dæmum úr fjáraukalögunum. Ég vil undirstrika að ég nefndi það til þess að það yrði til eftirbreytni héðan í frá. Ég ætla ekki að fara að hengja einhvern fyrir þetta dæmi, alls ekki, og það væri ekki skynsamlegt vegna þess að við erum að taka í notkun ný lög, lögin um fjárreiður ríkisins, og þau lög eiga að stuðla að auknum aga og eru farin að gera það. Það eru einmitt þau lög sem ég nota núna til þess að benda á þetta dæmi til þess að slíkt komi ekki fyrir aftur. Ég ætla ekki að fara að leita að einhverjum sökudólg. Það hefur ekkert upp á sig. Þetta hefur verið miklu verra í fortíðinni og ég ætla að vona að það að ég skuli nefna þetta hér verði til þess að menn gæti þess betur í framtíðinni að fara að fjárlögum.

Herra forseti. Hv. þm. Pétri H. Blöndal vaxa í augum vaxandi skuldbindingar ríkissjóðs vegna lífeyrisgreiðslna, sérstaklega í þeim hluta lífeyrissjóðsins sem nú hefur lokað með lögum og er á leiðinni í sólarlagið, því að það er á þann hluta lífeyrisskuldbindinganna sem kjarasamningar hafa fyrst og fremst áhrif. Hv. þm. segir að þessum útgjaldaauka eigi að mæta með kröftugum niðurskurði, þó án þess að skerða þjónustu. Hvað vill hv. þm. skera niður? Vill hann sameinast mér í því að fella tillögur um að verja 30 millj. kr. til undirbúnings á NATO-ráðstefnu næsta vor sem ráðgert er að verja 170 millj. kr. til aukalega á fjárlögum, og er þar ekki séð fyrir endann á útgjöldunum? Sumir ætla að þar kunni að verða 300--400 millj. kr. kostnaður, jafnvel nefna menn 500 millj. kr. Er hann tilbúinn að byrja þarna og fella þennan útgjaldalið niður? Hvar er það sem hv. þm. vill skera niður án þess að skerða þjónustu? Drýgstur hluti útgjalda ríkisins gengur til fjármögnunar á velferðarþjónustunni. Þar vega þyngst rekstrargjöldin sem eru launakostnaður. Vill hv. þm. fækka fólki á sjúkrahúsum landsins? Vill hann fækka í kennarastéttinni eða er þetta bara innantómt og ábyrgðarlaust tal?

Herra forseti. Ég sagði að ég vildi fá meira af velferð fyrir minni pening. Hv. þm. fer allt í einu að tala um NATO. Ég vissi ekki að NATO væri hluti af velferðarkerfinu á Íslandi. Það getur vel verið að hv. þm. líti þannig á og þá er náttúrlega sjálfsagt að halda áfram aðild að NATO. Herra forseti. Það sem ég vil er betri skipulagning, betri stjórnun, betri hagræðing. Ég nefni það að Grandi hf., vel rekið fyrirtæki í Reykjavík, hefur fækkað fólki umtalsvert, um helming á u.þ.b. fimm eða tíu árum, án þess að minnka framleiðsluna. Þetta vil ég líka sjá í heilbrigðiskerfinu. Ég vil sjá að fólki fækki um helming, læknum, hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum, um helming, minnka vinnuna á hvern mann án þess að minnka þjónustuna, án þess að minnka framleiðsluna sem er á heilbrigði fólks. Þetta er hægt. Þetta gera fyrirtæki í einkarekstrinum. Þau gera þetta þar. 

Herra forseti. ,,Ég sé ekki hvernig NATO tengist íslenskum velferðarmálum,`` segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Jú, við erum að tala um útgjöld ríkisins og sparnað í útgjöldum og hv. þm. reynir að víkja sér undan alvarlegri spurningu með útúrsnúningum af þessu tagi. Hins vegar opnaði hv. þm. Pétur H. Blöndal hug sinn og ég vona að sem flestir hafi heyrt þennan talsmann Sjálfstfl. tala til þjóðarinnar og tala til starfsfólks á sjúkrahúsum og í skólum landsins. Hann segir: ,,Við skulum gera eins og þeir gerðu hjá Granda. Við skulum fækka starfsmönnum sjúkrahúsanna. Við skulum fækka læknum á sjúkrahúsunum um helming. Við skulum fækka hjúkrunarfræðingum um helming. Við skulum fækka sjúkraliðum um helming og allt þetta munum við gera án þess að skerða þjónustuna.`` Er það Sóltúnsmódelið sem hv. þm. hefur í huga sem kemur sannarlega til með að verða miklu dýrara fyrir ríkissjóð og skattborgarana en sú þjónusta sem rekin er á vegum ríkis og sveitarfélaga?

Herra forseti. Hv. þm. virðist leggja útgjöld ríkisins að jöfnu við útgjöld velferðarkerfisins. Það er ekki aldeilis rétt. Ég tel það langt í frá. Hluti, og hann stór, af útgjöldum ríkisins fer til velferðarkerfisins en hluti af því fer örugglega ekki til NATO. Svo segir hann að ég sé talsmaður Sjálfstfl. Ég er ekki talsmaður eins eða neins nema sjálfs mín. Ég tala aldrei um að ,,við sjálfstæðismenn`` höfum þessa og þessa skoðun eins og hv. þm. segir iðulega. Þeir eru bara með eina skoðun og eina sál, margir þessara vinstri manna.

Í atkvæðagreiðslum eru þeir ...

Ónei, ekki heldur. Það sem ég var að segja að ... 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, á fyrirliggjandi þingskjali. Rafræn skráning verðbréfa á Íslandi hófst aðeins fyrir rétt um það bil 16 mánuðum en fyrsta rafbréfið á Íslandi var skráð 13. júní í fyrra. Á þeim tíma sem liðinn er hafa verið skráð með rafrænum hætti íslensk verðbréf að andvirði um það bil 800 milljarða íslenskra króna að markaðsvirði. Nánar skiptist það þannig að um 350 milljarðar eru hlutabréf en um 450 milljarðar eru skuldabréf. Fyrir næstu áramót verður búið að skrá rafrænt um það bil 95% af öllum útgefnum markaðsverðbréfum í landinu. Jafnframt hefur á undanförnum árum verið lögð nokkur áhersla af hálfu ýmissa aðila á að kynna erlendum fjárfestum tækifæri sem bjóðast til fjárfestinga í íslenskum verðbréfum. Forsenda þess að betur megi gera í þeim efnum er að unnt sé samkvæmt lögum að bjóða hluta af útgefnum verðbréfaflokki til sölu erlendis. Í viðskiptum með rafbréf er það yfirleitt gert með þeim hætti að útgefendur ákveða að flytja ákveðinn hluta útgáfunnar til þeirrar verðbréfamiðstöðvar í því landi þar sem markaðurinn er. Markmið þeirra breytinga sem ég mæli hér fyrir að gerðar verði á 13. gr. laganna miðar þar af leiðandi að því að koma til móts við þarfir fjármálamarkaðarins að þessu leyti. Herra forseti. Ég legg til að máli þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hér skuli vera önnur þingmál til umræðu en fjáraukalögin. Á fundi með þingflokksformönnum hafði verið um það rætt að það mál yrði eitt á dagskrá í dag. Þingfundi yrði hins vegar ekki haldið lengur áfram en til kl. 4 í síðasta lagi vegna þess að menn vildu verða við þeirri eðlilegu ósk frá Sjálfstfl. að ljúka þinghaldi snemma þar sem Sjálfstfl. er að hefja landsfund sinn. Það kom mér mjög á óvart, vægast sagt, að skyndilega væri fjáraukalagaumræðunni skotið á frest. Þar voru tveir á mælendaskrá, þar á meðal ég. Ég verð hins vegar ekki í þinginu komandi mánudag þegar málið verður væntanlega tekið upp aftur. Ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við talsmenn Sjálfstfl. sem hér hafa tjáð sig, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal. Mér hefði fundist eðlilegt að hv. þm. yrði sýnd sú lágmarkskurteisi að ræða þetta breytta fyrirkomulag við þá áður en þessi ákvörðun var tekin. Ég vildi að þetta kæmi fram.

Herra forseti. Þar sem sá ágæti forseti sem nú er á forsetastól getur ekki svarað fyrir þetta, því að við vorum að skipta, vil ég aðeins greina frá því að hæstv. fjmrh. þurfti að fara. Það lá fyrir í kringum hádegið. Þá var einn maður á mælendaskrá, hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Ég hafði samband við hann og spurði hvort hann vildi hafa þetta með þessum hætti eða fresta umræðunni. Hann vildi frekar að hæstv. ráðherra yrði viðstaddur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson bað síðan um orðið um leið og umræðunni var frestað en það var gert í algjöru samkomulagi við þann eina hv. þm. sem var á mælendaskrá.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. og hæstv. varaforseta þingsins voru tveir á mælendaskrá. Ég er annar þeirra. Það var ekki haft neitt samráð við mig um að fresta máinu á þennan veg. Ég ítreka það að á fundi sem haldinn var með þingflokksformönnum, þar sem rætt var um þinghald vikunnar, var um það rætt að þetta eina mál yrði á dagskrá í dag og þingfundi ekki lokið síðar en kl. 4. Ég vil vekja á þessu athygli. Mér finnst eðlilegt að óskir manna séu virtar og haft sé samráð við menn áður en farið er fram með þessum hætti. Ég vildi ítreka þetta sjónarmið.

Herra forseti. Mér finnst nú satt að segja sem hv. þm. sé að reyna að leita uppi ágreining. Mér finnst það ómakleg gagnrýni að fara að gagnrýna það núna að fleiri en eitt mál séu á dagskrá. Dagskráin er búin að vera í gangi síðan kl. 10.30 í morgun með fimm mál á dagskrá. Ég skil ekki svona málatilbúnað. Ég segi það alveg eins og er. Ég ítreka að haft var samband við þann hv. þm. sem var næstur á mælendskrá, hv. 4. þm. Austurl., Einar Má Sigurðarson. Hann var mjög sáttur við það og fannst eðlilegt að umræðunni yrði frestað þar sem hæstv. fjmrh. gat ekki verið viðstaddur. Hv. þm. vildi að ráðherrann væri viðstaddur umræðuna. Það var auðvitað ekki haft samband við hv. þm. Ögmund Jónasson því að hann barði í borðið og bað um orðið um leið og umræðunni var frestað. Ég ítreka að þetta er ómaklegur málatilbúnaður og hv. þm. ekki til sóma.

Um þetta vil ég segja eitt, herra forseti. Það er sitthvað sem snertir stjórn þingsins, af hálfu þeirra sem hér ráða húsum, sem verður tekið til nánari umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum. Í frv. er í stuttu máli kveðið á um að viðskrh. sé heimilt að kveða nánar á um framkvæmd samningalaga með reglugerð. Þetta er gert með hliðsjón af þróun mála vegna upptöku EES-tilskipunar nr. 93/13/EB, um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum, í íslenskan rétt með breytingu á samningalögum árið 1995. Samningalögin voru sett 1936. Er þau voru sett var ekki talin þörf á að hafa reglugerðarheimild í lögunum. Þegar lögunum var breytt 1995 var ekki talið nauðsynlegt að setja sérstaka reglugerð vegna upptalningar á ósanngjörnum samningsskilmálum í viðauka við fyrrnefnda tilskipun, sér í lagi vegna þess að talið var að dómstólar og viðkomandi stjórnvöld mundu kynna sér upptalninguna í þingskjalinu. Þar eð framkvæmdastjórn ESB hefur ekki talið að viðaukinn við tilskipunina sé tekinn upp með réttum hætti í rétt aðildarríki sambandsins, og málarekstur hefur verið í gangi gagnvart Svíþjóð fyrir dómstóli Evrópubandalagsins, svo og vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA hefur spurst fyrir um þessi atriði hér á landi, þykir rétt að hafa reglugerðarheimild í lögunum þannig að vöntun á slíkri heimild tefji ekki lausn málsins þegar og ef á reynir hér á landi. Ekki er gert ráð fyrir því að frv. þetta hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég óska þess að málinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér er lagt fram frv. um breytingu á lögum nr. 7/1936. Það er ein setning, aðeins um framsal löggjafarvalds svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Viðskiptaráðherra er heimilt að kveða nánar á um framkvæmd laga þessara með reglugerð.`` Ég vil benda á, herra forseti, að lög nr. 7/1936 eru hin ágætustu lög sem vel hafa gagnast á viðskiptasviðinu. Hið háa Alþingi setti þar lög sem þegnarnir hafa búið við í 65 ár án þess að framkvæmdarvaldið hafi getað sett reglugerðir um framkvæmd laganna. Það er vel og er slík löggjöf hinu háa Alþingi til sóma. Ég gagnrýni hið mikla og eftirlitslausa framsal löggjafarvalds sem hefur átt sér stað og hef þess vegna lagt fram þáltill. sem þegar hefur verið útbýtt hér á þinginu þar sem tekið er á þessum málum. Í tengslum við hana mun ég reifa frekar þessi viðhorf um framsal löggjafarvalds. Ég tel að hið háa Alþingi eigi að fara með mikilli varúð í framsal á löggjafarvaldi og skoða það ætíð gagnrýnum augum. Framsal af þessu tagi er einungis til að skerða 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrígreiningu ríkisvaldsins. Þessu vildi ég koma á framfæri, herra forseti. Ég tel að skoða þurfi betur hvort unnt sé að uppfylla tilgang þessa frv. með öðrum hætti en reglugerðarheimild. Ég bendi á að mér sýnist sem þessi reglugerð eigi aðeins að vera varnagli sem er hægt að grípa til. Ég tel það hins vegar kost þessara laga, nr. 7/1936, að þau eru, eins og löggjöf var oft á árum áður, vönduð, góð og tæmandi og sett á hinu háa Alþingi en ekki með ákvæðum úr ráðuneytunum, reglugerðum og stjórnvaldsfyrirmælum.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá síðasta ræðumanni. Þetta er hárrétt ábending. Ég fagna því þingmáli sem hv. þm. hefur lagt fram varðandi þetta. Það er allt of mikið um að framkvæmdarvaldið leiti til þingsins eftir reglugerðarheimildum sem fela raunverulega í sér framsal á valdi til framkvæmdarvaldsins. Út af fyrir sig hef ég ekki kynnt mér þetta sérstaka mál sem hér er til umræðu. En ég saknaði þess nokkuð í framsöguræðu hæstv. ráðherra að hún skyldi ekki gera þinginu betri grein fyrir því en fram kemur í grg. með frv. og í framsögu hennar hvað í þessu getur falist. Hér er á ferðinni ein lítil lagagrein um að viðskrh. sé heimilt að kveða nánar á um framkvæmd laga þessara með reglugerð. Þetta virðist ákaflega saklaust en það er nauðsynlegt að við fáum frekari vitneskju um hvað hér býr að baki og hvernig ráðherra hyggst beita þeirri heimild sem hann kallar eftir frá þinginu. Í greinargerðinni er talað um að það hafi ekki verið talið nauðsynlegt við upptöku þessarar tilskipunar, sem fjallar um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, í íslenskan rétt að setja sérstaka reglugerð vegna upptalningar á ósanngjörnum samningsskilmálum í viðauka. Hvað er hér átt við nákvæmlega með ,,ósanngjörnum samningsskilmálum``, sem ráðherra er að kalla eftir heimild frá Alþingi til þess að beita í slíkum tilvikum? Hér kemur fram að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi ekki talið að viðauki við tilskipunina með upptalningu á ósanngjörnum samningskilmálum væri tekinn upp í rétt aðildarríkjasambandsins með viðunandi hætti og að málarekstur hafi verið í gangi fyrir dómstóli Evrópubandalagsins, mál framkvæmdastjórnarinnar gegn Svíþjóð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Í hvaða tilvikum getur það komið upp að ráðherrann beiti slíku ákvæði sem hér er kallað eftir? Hér er ég einungis að leggja fram fyrirspurn til að glöggva mig betur á því hvað ráðherrann biður Alþingi um. Ég fæ þetta mál að vísu til skoðunar í efh.- og viðskn. þar sem ég á sæti en hefði talið æskilegt, ekki síst með hliðsjón af þeirri ábendingu sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni um framsal á valdi frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, að vita hvað í frv. felst.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki stærsta málið sem ég mun flytja á þinginu í vetur. Það er nokkuð ljóst og mér er svo sem ekkert óskaplega sárt um það. Ég tel þó að það feli í sér ákveðna neytendavernd og þess vegna sé ástæða til að gera þessa breytingu. Auðvitað er full ástæða til þess að fara nákvæmlega ofan í það í hv. nefnd hvort við í ráðuneytinu séum ekki að gera rétt með því að leggja til breytinguna. Eins og ég rakti í knappri framsöguræðu minni snýst málið um hugsanlega ósanngjarna samninga við neytendur. Eins og fram kom eru uppi slík mál í sambandi við Svíþjóð og EFTA hefur komið með fyrirspurn varðandi þetta. Þess vegna er þessi tillaga um breytingu á lögunum gerð, þannig að mál sé þannig háttað að komi til þess að við lendum í svipuðu máli og t.d. Svíar hafa lent í þá höfum við lagalegan og framkvæmdalegan farveg til þess að leysa þau mál. Ég hvet eindregið til þess að þetta verði skoðað nákvæmlega í nefndinni og endurtek að þetta er ekki stærsta málið sem ég flyt í vetur.

Herra forseti. Ég held að síðasta athugasemd hæstv. viðskrh. hafi verið óþörf. Ég vænti meira af hæstv. viðskrh. en þessa litla frv. og býst ekki við að það sé hennar stærsta mál. Engu að síður erum við að reyna að átta okkur á hvað í þessu felst, herra forseti, og því er kallað eftir viðbrögðum ráðherra. Ég spyr t.d. hvort ráðherrann gæti fallist á það sem ég teldi ákveðinn öryggisventil fyrir neytendur, af því að hér er um að ræða málsmeðferð gagnvart neytendum, þ.e. í því tilfelli sem kemur upp ósanngjörn málsmeðferð gagnvart þeim, að skoða breytingu á 1. gr. þessa frv. í þá átt að ráðherra væri heimilt að kveða nánar á um framkvæmd laganna í samráði við Neytendasamtökin. Það væri sem sagt hægt að kveða nánar á um framkvæmd laga þessara með reglugerð en ráðherrann yrði a.m.k. að leita umsagnar eða hafa samráð við Neytendasamtökin um setningu slíkrar reglugerðar, sem snertir eins og ráðherrann réttilega nefndi, neytendavernd. Um það spyr ég, herra forseti, hvort ráðherrann er opin fyrir því að kanna hvort gera ætti þá breytingu á ákvæði þessa frv.

Hæstv. forseti. Hvað varðar samráð við Neytendasamtökin þá er það alveg sjálfsagt mál. Ég tel að það þurfi ekki að kveða neitt á um það í lögum. Þau verða að sjálfsögðu, reikna ég með, með umsögn um þetta frv. eða kölluð á nefndarfund. En þetta snýst um að mögulegt verði að taka upp viðauka við EES-samninginn í reglugerð. Öll sú upptalning yrði látin koma fram í viðkomandi reglugerð. Ég held að allir hljóti að sjá að það væri ekki rétt málsmeðferð að taka þetta upp í lög en hins vegar gæti verið mikilvægt, ef til þess kæmi að við þyrftum að taka á þessum málum, að um það væri að ræða að viðaukinn væri í reglugerð. Eins og fram kom í máli hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar þá er hér fyrst og fremst um varnagla að ræða og þess vegna er málið flutt.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að fá það fram í ræðustól þingsins að hæstv. viðskrh. ætli að hafa samráð við Neytendasamtökin um setningu reglugerðar eins og heimilt verður ef þetta frv. verður að lögum. Hitt er annað mál að það er tvennt ólíkt þ.e. yfirlýsing frá hæstv. ráðherra um að hún ætli að beita sér fyrir því og hitt að slíkt samráð verði lögbundið. Ég treysti þessari ríkisstjórn ekki eða einstökum ráðherrum, miðað við fyrri reynslu, til að hafa uppi eðlilegt samráð eða samskipti við hagsmunasamtök um hina ýmsu málaflokka. Við höfum brennt okkur illa á því í mörgum málum, m.a. þeim sem heyra undir hæstv. viðskrh. Ég get nefnt bankalögin þar sem verið var að breyta bönkunum í hlutafélög. Þá var margkallað eftir því að haft yrði eðlilegt samráð við samtök bankamanna. Þetta er dæmi sem kemur upp í hugann. Fleira mætti auðvitað nefna, t.d. samráð við aldraða eða öryrkja á vettvangi heilbrigðismála og félagsmála. Það hefur einmitt oft verið farið út í það, svo ég nefni t.d. heilbrigðismál og lífeyrisþega, að lögbinda að samráð sé haft við hagsmunaaðila þegar lögum sem þá snerta er breytt. Þess vegna er allt annað, herra forseti, að þurfa að treysta yfirlýsingu frá ráðherra um samráð við Neytendasamtökin heldur en að slíkt samráð sé haft við þau samkvæmt lögum. Ég mun, herra forseti, beita mér fyrir því í nefndinni að samstaða náist um að það verði sett í lög og áskilið að samráð sé haft við samtök neytenda um setningu þeirrar reglugerðar sem þetta frv. lýtur að.

Herra forseti. Lög eiga að vera tæmandi eftir því sem hægt er. Hér er verið að opna þessi ágætu lög nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með því að setja inn í þau reglugerðarheimild. Það tel ég slæmt og bendi á að þessi lög hafa gilt fyrir þegna landsins í 65 ár án þess að slíka heimild hafi þurft. Ég ítreka því enn og óska eftir því að hv. efh.- og viðskn. skoði hvort hægt sé að finna lausn á þessu máli með öðrum hætti en þessu framsali löggjafarvalds.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á iðnaðarlögum, nr. 42/1978, með síðari breytingum. Með frv. þessu er stefnt að nokkrum breytingum á ákvæðum iðnaðarlaga um iðnráð. Er þá höfð hliðsjón af þróun í starfsemi þeirra á undanförnum árum en erfitt hefur reynst að halda uppi starfsemi þeirra í litlum sveitarfélögum. Nú eru einungis starfandi iðnráð á þremur stöðum á landinu, í Reykjavík, á Akureyri og í Hafnarfirði. Starfsemin felst fyrst og fremst í því að veita umsögn um umsóknir iðnaðarmanna um meistarabréf. Með frv. er felld niður sú skylda samkvæmt iðnaðarlögum að kjósa iðnráð í kaupstöðum en í staðinn er gert ráð fyrir heimild til að stofna iðnráð í sveitarfélagi með yfir 5.000 íbúa. Hinn 1. des. 1999 voru alls níu sveitarfélög með þann fjölda íbúa, þar af fimm sveitarfélög í Reykjavík og nágrenni, með öðrum orðum: Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær og Mosfellsbær, jafnvel sex sveitarfélög ef Akranes er talið með. Seltjarnarnes var rétt fyrir neðan mörkin með 4.658 íbúa. Hin sveitarfélögin sem voru með yfir 5.000 íbúa voru Reykjanesbær, Akureyri og Árborg. Heimilt verður að hafa eitt iðnráð fyrir Reykjavík og þau nágrannasveitarfélög sem fullnægja skilyrðinu um íbúafjölda. Það er nýmæli að sameina megi iðnráð í Reykjavík og nágrannasveitarfélögunum. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því að lögreglustjóri láti af hendi meistarabréf að fenginni umsögn, annaðhvort næsta iðnráðs, en þar undir fellur iðnráð í viðkomandi sveitarfélagi, eða iðnráðs Reykjavíkur. Með þessu eru höfð í huga ákvæði reglugerðar nr. 217/1971, um kosningu og starfssvið iðnráða. Þó er gert ráð fyrir að ætíð megi leita til iðnráðs Reykjavíkur en ekki þurfi að leita til iðnráðs á staðnum. Slíkt getur falið í sér hagræði þar sem iðnráð er lítt virkt eða sérstakar aðstæður fyrir hendi. Í 2. gr. frv. er kveðið ítarlegar á um hlutverk iðnráða í lögum með hliðsjón af ákvæðum fyrrnefndrar reglugerðar um kosningu og starfssvið iðnráða. Hlutverk iðnráðanna er að halda uppi eftirliti með ákvæðum iðnaðarlaga varðandi handiðnað og einnig eftir atvikum annarra laga, vera stjórnvöldum almennt til ráðuneytis um mál er iðnað varða og veita eftir atvikum öðrum aðilum aðstoð á sviði iðnaðarmála. Loks er kveðið á um það í greininni að kosning í iðnráð skuli vera til fjögurra eða sex ára en í gildandi reglugerð hefur verið miðað við fjögur ár. Verði frv. óbreytt að lögum er ekki talið að það hafi kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.