Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Frv. þessu, sem flutt er af ríkisstj., og í dag hefur verið afgreitt frá hv. Nd., er ætlað að lögfesta eitt ákvæði í þeim samningum, sem stjórnarflokkarnir gerðu með sér, áður en stjórnin var mynduð. Ég get í aðalatriðum, varðandi rök fyrir málinu, látið nægja að vísa til þeirrar grg., sem frv. fylgir og tekin er úr nefndum málefnasamningi. Eins og frv. ber með sér, er ætlazt til þess, að 300 millj. kr. af inneignum Landsbankans erlendis séu lagðar á sérstakan reikning og að eingöngu megi verja þeirri fjárhæð til þess að kaupa framleiðslutæki og annað varðandi nýsköpun atvinnulífs þjóðarinnar, samkvæmt nánari ákvæðum nýbyggingarráðs, eins og ákveðið er í 1. gr. frv. - Í 2. gr. er svo gert ráð fyrir því, að ríkisstjórnin skipi 4 manna nefnd, sem nefnist nýbyggingarráð, og er í 2. gr. ákveðið um verkefni nýbyggingarráðs. - Í 3. gr. er svo fyrir mælt, að ríkisstj. ákveði með reglugerð nánar um starf nýbyggingarráðsins. Og í þeirri gr. segir enn fremur, að ef henta þykir að dómi ríkisstjórnarinnar, sé heimilt að fela nýbyggingarráði störf nokkurra mþn., sem þar eru nánar tilgreindar. Það er viðurkennt af öllum, að það séu kannske úr hófi fram margar mþn. starfandi. Og eins og ég hygg að ég hafi tekið fram í umr. málsins í hv. Nd., er það ekki tilgangur ríkisstjórnarinnar, þegar hún nefnir þessar ákveðnu mþn., sem greindar eru í 3. gr., á nokkurn hátt með því að vilja gefa í skyn, hvað þá meira, að þær nefndir hafi ekki unnið sín verk með samvizkusemi og góðum árangri. En tilgangurinn er einungis sá að heimila ríkisstj., ef í ljós kemur, þegar nýbyggingarráð tekur til starfa, að það flýti fyrir gangi mála, að fela nýbyggingarráðinu þau störf, að kveða þá svo á. Á þessu stigi málsins sé ég svo ekki ástæðu til að fylgja frv. úr hlaði með fleiri orðum, vegna þess að málið liggur skýrt fyrir. Og ég held, að það sé óþarft vegna hv. þm. Þeir munu nú þegar allir hafa á því mikinn kunnugleika. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. - Ég get nú fallizt á það, að það sé óþarft að hafa um þetta mál langar umr. Það hefur komið skýrt fram í sambandi við yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. og í umr. um málið í hv. Nd., hver afstaða. Framsfl. er til þessa máls. Og jafnframt er sú afstaða alveg skýr hjá hæstv. ríkisstj. og þeim, sem hana styðja, að ekki skuli breyta frv. frá því formi, sem það nú liggur fyrir í, eins og það hefur verið lagt fram í upphafi. - Það er því í raun og veru ákaflega þýðingarlítið - og ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar - að nota tímann hér á hæstv. Alþ. til þess að endurtaka hvað eftir annað þau rök, sem borin eru fram gegn málinu, sérstaklega þegar augljóst er, að það er ætlunin að samþ. frv. eins og ríkisstjórnin hefur borið það fram. Ég mun þess vegna ekki tefja fyrir þessu máli á neinn hátt með því að endurtaka þær umr., sem fram hafa farið um það í hv. Nd. Ég hef - eins og aðrir framsóknarmenn - ákaflega litla trú á því, að þessi nýsköpun takist á þeim grundvelli, sem hér er fyrirhugað að framkvæma hana á. Og ég get í raun og veru tekið undir það, sem eitt blað hæstv. ríkisstj. hefur sagt um þetta mál, að það er hver dagurinn dýr. Ég álít, að það sé hver dagurinn dýr, sem líður, án þess að þessi nýsköpun fái að sýna sig í framkvæmd. Og þá reynslu þarf þjóðin nauðsynlega að fá, hvort þessi nýsköpun verður framkvæmanleg á þeim grundvelli, sem hæstv. ríkisstj. ætlast til. Ég held því, að þetta eigi að koma sem fyrst til framkvæmda, úr því sem komið er, til þess að reynslan um það sýni sig sem fyrst.



Herra forseti. - Ég er ekki alveg sammála hv. þm. Str. í því, að það sé ástæða til að láta mál þetta fara með lítilli athugun og litlum umr. gegnum þessa hv. þd., þó að það séu kannske nokkuð miklar líkur til þess, að það sé ásetningur einhvers þingmeirihluta, að það eigi svo að fara. Til þess er þessi hv. d. og hv. þingdeildir, að þær athugi málin án tillits til þess, að niðurstaðan er sú, að stjfrv. ganga oftast fram. Og það er venja að láta þau frv. fá allmikla athugun á hæstv. Alþ., og því meiri ástæða er til þess sem frv. eru nýstárlegri. Þegar ég vissi, að það átti að taka þetta mál til umr. nú í dag hér í hv. d., svo skyndilega eftir afgreiðslu þess í hv. Nd., þá varð mér á að líta í gamla bók eftir einn af okkar frægustu sagnfræðingum, þar sem sagt er frá einum fornkappa í Noregi, sem að mörgu leyti hafði þar í landi ekki ólíka aðstöðu og hæstv. forsrh. hefur hér nú. Það er sagt frá því í Snorra, að þegar Haraldur konungur hárfagri hafði lagt undir sig lönd og lýði og stóð á hátindi veldis síns, ekki ólíkt og hæstv. forsrh. (ÓTh) nú, eftir þá miklu sigra, sem hann hefur unnið í sambandi við stjórnarmyndunina, svo að ekki séu taldir eldri sigrar, þá er það einn daginn, að konungur gengur út fyrir eina borgina, og þegar hann kemur að lítilli brekku, kemur þar á móti honum fögur kona, Snæfríður að nafni, er virðist hafa verið austræn og með þá austrænu kunnáttu, sem Norðmenn þóttust verða varir við í ferðum sínum í austurveg. Eins og Snorri lýsir því, fer eldhiti um sál konungs við þessa sjón, sem Snorri svo útskýrir nokkru nánar, og er skemmst frá því að segja, að konungur vill giftast þessum kvenmanni strax. Og eftir hæfilegt umstang tekst honum það. Svo líður nokkuð og á þann hátt, að það verða til nokkur afkvæmi - sem ekki er í frásögur færandi - upp úr þessu svona hastarlega stofnaða hjónabandi. - En það, sem verra er, er það, að konungur sinnir ekki verkum sínum. Hann er svo upptekinn af þessu nýja sambandi, að hann gleymir alveg að stjórna landinu. Og helztu menn landsins - eins og hér mætti tala um helztu menn flokksins - töldu þetta óhæfu mikla og vildu fá konung til þess að gæta betur sinna daglegu starfa. En það verður ekki strax, og þeir vita ekki, hvert stefnir. En þá vill svo vel til - fyrir landinu - sem ég vil ekki draga líkingu af hér upp á nokkurn pólitískan flokk - að Snæfríður deyr; hún fölnar og er eins fögur í sænginni eins og áður var hún lifandi. Konungur horfir á hana og gleymir enn öllu, sem hann á að gera, þangað til læknir kemur og segir, að það dugi ekki að horfa alltaf á líkið, það sé ekki honum sæmandi. Og drottningu sé ekki sæmandi annað en að hreyfa hana eitthvað til í rúminu. En þegar það var gert, lízt konungi ekkert á, því að þetta var þá ekkert annað en ormar og pöddur. Og þá sættir konungur sig við, að með þá dánu sé farið að venjulegum hætti. - Kom þá fram, að þar höfðu verið galdrar nokkrir í, eins og um allt samband konungs við þessa konu. - En eftir þetta lagði konungur nokkra fæð á þau börn, sem hann hafði átt með Snæfríði, þannig að það var ekki vel viðkunnanlegt. Og þá bendir einn vinur hans honum á, að þetta eigi hann ekki að gera, því að það sé ekki börnunum að kenna, þótt eitthvað sé að þeim. Hann hefði getað tryggt þeim betra móðerni. Og við það sat. Ég vildi leyfa mér að heimfæra þessa sögu nokkuð upp á sambandið milli Sjálfstfl. og Kommúnistafl. sérstaklega. Og þetta frv., sem hér liggur fyrir, virðist mér eitt af afkvæmum þeim, sem hæstv. forsrh. e.t.v. hefði getað útvegað sér hentugra móðerni að, ef svo mætti að orði kveða í líkingamáli. Það, sem liggur fyrir í þessu frv., sem hér er til umr., er hvorki meira né minna en það, eftir bókstafsins hljóðan, að það á að gerast alger bylting í íslenzku atvinnulífi og stjórnarháttum. Og það er ekki aðeins það, heldur hefur Sjálfstfl. með forsrh. sínum í þessu efni algerlega gengið frá öllum atriðum sinnar stefnu og ekki miður en Haraldur hárfagri gekk frá sinni stjórnarstefnu, þegar hann gætti ekki skyldu sinnar fyrir hinum austrænu áhrifum. - Ég var nýlega að lesa grein, sem ég rakst á af tilviljun, eftir núverandi útvarpsstjóra, sem hann skrifaði um mannfund, sem hæstv. forsrh. og fleiri, þar á meðal ég, tóku þátt í austur í Skaftafellssýslu fyrir nokkrum árum. Þar lýsti núverandi forsrh. og Jón heitinn Þorláksson stefnu sjálfstæðismanna þannig, að ef henni væri fylgt enn þá, mundi ekki einn stafur standa eftir af frv. því, sem hér liggur fyrir. Í þessum ræðum austur í Skaftafellssýslu lögðu þessir forkólfar Sjálfstfl. höfuðáherzlu á, að stefna flokksins væri að láta einkaframtakið ráða. Þeir reyndu þá og að sýna fram á það í þingræðum og allri meðferð mála, að ekkert væri á annað að treysta, það væri farsælast. Hitt, að fjötra einkaframtakið, væri sama og að lama þjóðlífið og í raun og veru að tortíma þjóðinni. Nú býzt ég við, að hæstv. forsrh. og félagar hans muni alls ekki mæla á móti því, að þetta hafi verið þeirra stefna til mjög skamms tíma. Og þá kemur spurningin: Hvað hefur komið fyrir, sem gerir það að verkum, að meginhluti Sjálfstfl. og ekki sízt leiðtogi hans, Ólafur Thors, hefur gersamlega snúið frá sinni fyrri stefnu og tekið upp málsmeðferð, sem er algerlega jafnframandi fyrir þeirra flokk og þeirra fortíð eins og þessi ráðahagur Haraldar hárfagra var fyrir hann sem Norðmann og konung? Það er gert ráð fyrir því hér í þessu frv. að setja upp nefnd manna, sem eigi að hafa vald, eða það virðist vera gefið í skyn, að hún eigi að hafa vald til að umsnúa atvinnulífi þjóðarinnar og breyta úr einkarekstri í þjóðarrekstur. Og þetta er gert án þess að um það hafi áður farið fram nokkrar opinberar umr. Ég hef fylgzt það með blöðum sjálfstæðismanna og því, sem gerzt hefur á almennum fundum, að ég fullyrði, að þar hafa aldrei komið fram ályktanir eða annað, sem réttlæti það að snúa svo skyndilega frá hinni gömlu stefnu Sjálfstfl., sem er líka stefna Framsfl. og hefur verið stefna allra Íslendinga fram til skamms tíma, að gera ráð fyrir, að atvinnureksturinn sé í höndum einstaklinga, en ekki í höndum þjóðfélagsins. - Ef ég reyni að skýra það fyrir mér, verður mér fyrst að lita á þennan bæ, Reykjavík, þar sem búa nú eitthvað yfir 40 þús. manns og þar sem er mikill hluti af leiðandi mönnum Sjálfstfl., margir þm. hans o.s.frv. Og það er einmitt þessi bær, sem að öllum líkindum á að njóta sérstaklega þeirrar blessunar, sem hér er farið fram á með ráðstöfunum þessa frv. En hér í bæ er ekki sýnilegt neitt, sem bendi á það, að hér sé allt í einu orðið svo dáðlaust fólk, atvinnurekendur og aðrir menn, að þeir geti ekki rekið neina atvinnu, en verði að vera eins konar niðursetningar á þjóðarbúinu. Ef gengið er um bæinn, sést mikið af fögrum húsum, sem eru íbúðarhús þessara manna í hundraðatali. Ýmsar stórbyggingar eru og hér, sem hefur verið komið upp og þær notaðar fyrir iðnaðinn. Og ef litið er á bankana, standa þar inneignir, sem að vísu eru aðallega eign almennings, en ekki nokkurra stórlaxa. En þær eru það mikið fjármagn, að það er ekki ástæða til að halda, að allt í einu þurfi eigendur þessa fjármagns að segja: Við erum ómagar og við verðum að gefast upp. Ég sé ekki, að nokkur hlutur bendi til þess, að atvinnulífið sé þannig, að það þurfi að fara að umsnúa því. Það eru ekki sýnileg úrkynjunarmerki á fólkinu, og það er ekki hægt að tala um fátækt. Þetta virðist því alveg vera ófyrirsynju umhyggja hjá hæstv. ríkisstj. að ætla nú allt í einu að fara að umturna atvinnufyrirkomulaginu í landinu eins og hér virðist gert ráð fyrir í frv. Ég kem svo að öðru, sem í raun og veru virðist liggja hér á bak við línurnar í þessu frv., og það er það, að svo mikill munur á nú, samkv. þessum reglum, að vera á milli sveitanna annars vegar og Reykjavíkur hins vegar. Því það er gert ráð fyrir, að 1/6 hluti af því fjármagni, sem hér er um að ræða og á að taka á þann hátt, sem mér finnst ekki skemmtilegur, eigi að ganga til nýsköpunar í sveitunum, en 5/6 hlutar annað. Og ef að líkindum ræður, þar sem aðstreymið er svo mjög til Reykjavíkur, þá hlýtur þetta að enda þannig, ef stefna frv. er framkvæmd, að þessir stóru hlutir gerast aðeins í Reykjavík. Mér er tjáð, að úr stærstu kaupstöðum landsins utan Reykjavíkur, frá Akureyri, Vestmannaeyjum og Ísafirði, liggi straumurinn þaðan og hingað til Reykjavíkur. Ég hef rekizt á ungt fólk, sem segir: Við getum ekki verið á þessum stöðum, þeir eru svo leiðinlegir. Og ef litið er á þennan straum, þá er víst, að það þarf að byggja yfir mikinn hluta af Íslendingum hér í Reykjavík og kannske þá að Hafnarfirði meðtöldum. Og þar sem tvennt er að verki, annars vegar þessi fólksstraumur til Reykjavíkur, sem hefur orðið vart við, kannske í sambandi við setuliðið, sem hefur dregið fólk hingað, án þess að séð verði, að það eigi hingað erindi, og svo eru hins vegar þær framkvæmdir, sem talað er um, ef hér á að byggja mörg hundruð íbúðarhús á ári og hvergi annars staðar, og ef fjárframlög verða lögð í ný atvinnufyrirtæki hér, - þegar þetta tvennt er athugað, þá er bókstaflega ekki hægt fyrir Íslendinga annað en að fara hingað til Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh., hvort hann viti nokkuð um skipun á þessum málum í öðrum löndum, þannig að af því tilefni álíti hann heppilegt að vera að soga ekki aðeins fólkið úr sveitunum hingað til Reykjavíkur, heldur líka úr minni kaupstöðunum úti um landið, og svo eigi með þjóðnýtingu og þjóðarrekstri að framfæra það hér eða skapa því einhverja atvinnu hér. Ég veit ekki til þess, að leiðandi menn í nokkru landi blessi þetta, og mín skoðun er, að slíkt væri böl. Í Kaupmannahöfn veit ég ekki betur en að ýmsir menn mjög mikilhæfir álíti þetta alveg óeðlilegt, að fólkið sogist svo mjög til stærstu staðanna. Ég talaði um þetta við nokkra merka menn danska fyrir stríð. - Ef það er svo, að Reykvíkingar geti ekki með frumkvæði einstaklinga skapað atvinnu fyrir fólkið, sem er hér, þá eru það í sjálfu sér mjög vafasamar velgerðir við þjóðfélagið að soga fólkið hingað í raun og veru á ábyrgð alls landsins. Því að auðvitað stendur þjóðin öll að þessu verki, sem hér er um að ræða, og það er hún, sem verður svo að líða fyrir afleiðingarnar. Og ef á að byggja mörg hundruð íbúðir á ári, þá er það ekki af því, að svo fáar íbúðir séu til á landinu, vegna þess að í mörgum sveitum og kauptúnum er ákaflega mikið af íbúðarrúmi í húsum autt, af því að það vantar fólk í húsin. Húsin eru þar oft svo köld og óvistleg fyrir það, að þau eru ekki notuð. - Þetta á, sem sagt, eftir því sem fram virðist koma hjá hæstv. ríkisstjórn, að ganga þannig: Við eigum að byggja yfir fólkið hér í Reykjavík, og svo, þegar það er búið, þá eigum við að búa til handa því atvinnu, sem ekki er þó víst, hversu lánast. Ég vildi um leið spyrja hæstv. ráðh., af því að það kemur nokkuð nærri þessu spursmáli, hvað ríkisstjórnin meini með því að láta taka út úr fjárl. nokkra upphæð, sem ætluð var til áburðarverksmiðju. Það stóð í fjárl. upphæð til þessa áður, og ef svo hefði verið gert um 1–2 ár, þá væru möguleikar fyrir því, að ríkið tæki þann hluta í sínar hendur. Og þótt ég sé ekki hrifinn af allsherjar þjóðnýtingu, þá virðist mér ekki geta komið til mála, að ríkið heykist á því fyrirtæki, af því að það er ekki fyrir sveitamenn eina. Að hafa hér áburðarverksmiðju og tryggja þar með, að við þurfum ekki að kaupa allt of dýran áburð, er í raun og veru ein hin mesta trygging fyrir því, að fólkið geti lifað úti í sveitum landsins, og í raun og veru bæjarfólkið líka og ekki síður. En ef það er svo, að hæstv. ríkisstj. ætlar að víkja frá þessum grundvelli að leggja til hliðar á fjárl. fé í slíka verksmiðju og fara út á einhvern ímyndaðan vonagrundvöll, þá er það slæmt merki, því að í bezta tilfelli yrði slík verksmiðja þá reist með lánsfé. Ég tek þetta fram, af því að mér finnst þetta geta bent á, að hæstv. stj. ætli sér að þrengja að kosti sveitanna með þessum hætti. Ég kem þá að því, sem er eðlilegt að talað sé um hér í Reykjavík, af því að þessi nýsköpun yrði að mestu leyti hér. Það er þá fyrst gert ráð fyrir, að þjóðbankinn fái nýja yfirbankastjórn, sem taki af honum yfirráðin yfir meginhlutanum af því fé, sem hann hefur yfir að ráða. Það hefur verið gengið svo frá því, að allir flokkar og stéttir ættu þar fulltrúa, og það hefur ekki sízt verið gert með samþykki hæstv. núverandi forsrh., að þessi stofnun væri undir stjórn fulltrúa frá öllum flokkum. Þess vegna er það undarleg afstaða af hans hálfu að koma með einhverja menn utan úr bæ, eins og sagt er, sem eiga að taka þarna æðstu yfirráð. Það getur vel verið, að það verði menn, sem hafa ekki minnstu eðlilega aðstöðu til að verða þarna yfirbankastjórar, sem eiga að ráðstafa mörgum hundruð millj. kr. Þetta er þá fyrsta atriðið, að taka af bankanum meginhlutann af fé hans og setja það undir stjórn annarra manna. Þá er það, hvort Landsbankinn hafi brotið af sér gagnvart þjóðinni með sérstakri ógætni eða hvort ólíklegt er, að hann geti ráðstafað þessu fé eins og öðru, sem honum er trúað fyrir. Þá kem ég að öðru, sem er enn þá meiri kjarni í málinu, og það er, að þessi nýja bankastjórn á aðallega að annast yfirfærslur. Þegar farið er að kaupa þessi nýju atvinnutæki frá útlöndum, þá getur þessi nýja bankastjórn að svo stöddu ekki gert mikið annað en að segja: Þið fáið leyfi til að nota þessa peninga erlendis. Þetta er mikið vald, en það er þó ekki nóg, því að til þess að geta fengið þessa peninga erlendis, sem er sama og sparifé landsmanna, verður að fá það í íslenzkum krónum. Og þá er það sennilega ekki alltaf, sem einstakir menn, sem eiga inni í bankanum, segja: Við viljum lána t.d. 4 millj. í þetta skip. Það getur orðið erfitt að fá þetta leyfi, og ef það fæst ekki, þá er spursmálið: Ef á að taka þetta í íslenzkum krónum, verður þá ekki að þrýsta á bankann?  Því hefur verið haldið fram, m.a. af sjálfstæðisblaðinu Vísi, að þessar miklu framkvæmdir, sem hér eru hugsaðar, yrðu ekki að neinu, þeir, sem keyptu þessi atvinnutæki, mundu ekki geta rekið þau, af því að kostnaðurinn yrði svo mikill. Þetta er rökstuðningur fyrir því, sem ég segi, að útgerðarmönnum í Reykjavík er vel kunnugt, hvað það er að ætla að stunda framleiðslu í Reykjavík í þrássi við dýrtíðina. En þá hafa hinir mjög siglandi og mörgu vinir hæstv. stj. sagt, að það geri . ekkert til, þó að dýrtíðin sé mikil, af því að við ætlum að hafa svo góð framleiðslutæki, og þess vegna sé allt í lagi: Við skulum þá hugsa okkur fyrst og fremst skipin og allt, sem að þeim lýtur. Eftir stríðið er vitanlegt, að við eigum á fiskmarkaðinum tvo hættulega keppinauta, Norðmenn og Breta. Hvað bendir þá til, að við eftir stríðið höfum betri og fullkomnari skip en þeir? Við getum ekki byggt okkar skip sjálfir, en það geta þeir og hafa til þess margfalt betri aðstöðu en við. Við getum því ekki hugsað okkur lengra en að hafa jafngóð skip og þeir, og þá er eftir munurinn á dýrtíðinni. Eitt dagsverk, sem kostar nú hjá okkur 50 kr., kostar í Englandi 15 kr. og í Svíþjóð 20 kr. Við vitum ekki um Noreg, en það er engin ástæða til að ætla, að þeir láti stinga sig út með dýrtíð, sem leggja þar í atvinnurekstur. Þeir byrja neðst niðri eftir þá eyðileggingu, sem þar hefur orðið. Við getum ekki gengið lengra en að segja, að við munum hafa jafngóð skip og þeir, enn eigum við eftir að mæta okkar dýrtíð, sem leggst á okkar framleiðslu með þeim þunga, sem ég er búinn að benda á, og þá er komið að atriði, sem erfitt er að ráða fram úr, að við með svona aðstöðu hljótum að lenda í samkeppni við aðrar þjóðir, sem eru okkur að ýmsu leyti voldugri, sérstaklega önnur, sem hefur markaði heima í sínu eigin landi. Þetta er atriði, sem verður ekki leyst, nema við getum ráðið bót á okkar dýrtíð. Sjálfstfl. er nokkuð skiptur um þetta mál. Annað aðalblað flokksins heldur því fram, að hægt sé að jafna þennan mun, en hitt heldur fram, að það verði að lækka dýrtíðina, og virðist mér, að rök þess blaðs séu sterkari. Þar sem hæstv. forsrh. varð að víkja af fundi til annarra starfa, leyfi ég mér að beina máli mínu til hæstv. fjmrh., flokksbróður hans, um þetta atriði. Ég óska, að hann reyni að gera skiljanlegt fyrir mér og kannske einhverjum öðrum; sem ekki hafa áttað sig betur á þessu, hvernig á því stendur, að Sjálfstfl. er allt í einu horfinn frá þessari stefnu að treysta á atvinnurekendurna sjálfa, og hvort þessi flokkur og leiðtogar hans eru ekkert hræddir við þessa aðsókn til Reykjavíkur, heldur vilja hjálpa straumnum hingað, því að það hefur einmitt komið í ljós við burtflutning atvinnutækjanna frá Reykjavík, að þessi bær hefur ekki heppilega framleiðsluaðstöðu nema með breytingum, sem hafa ekki verið framkvæmdar. Ég vil ekki draga dul á það við hæstv. fjmrh., að ég tel, að útlitið geti orðið mjög ískyggilegt í sambandi við þessar ráðagerðir, jafnvel þó að góður vilji sé á bak við hjá forráðamönnunum. Ég sé ekki útlit fyrir annað en að á þessum fyrirtækjum muni verða stórkostlegur tekjuhallarekstur eftir stríðið, þegar dýrtíð minnkar annars staðar og framleiðsluvörur falla í verði. Eimskipafélag Íslands, þetta gamla og trausta félag, gerir ráð fyrir, að ef ekki minnkar dýrtíðin, verði félagið að leggja öllum sínum skipum og leigja erlend skip. Og ef þetta félag, sem er tiltölulega vel stætt, verður að gera það, þá sjá allir, hvernig það verður með önnur fyrirtæki, sem veikari eru. Þá er það landbúnaðurinn. Hann á nú ákaflega erfitt og mun eiga erfitt með að keppa við hið óeðlilega háa kaup við sjóinn. Alltaf heyrist kvartað og að sumu leyti réttilega um vöntun á mjólk, skyri og smjöri. Þetta er rétt, en af hverju? Af því að dýrtíðin og fólksstraumurinn er þannig, að ekki er hægt að fá fólk til að vinna að þessum hlutum. Ég vil sérstaklega skjóta þessu til hæstv. fjmrh., því að hans flokkur hér í bæ hefur staðið fyrir því, að Reykjavíkurbær keypti stærsta býli á Íslandi, Korpúlfsstaðina, og hafði því tækifæri til að sjá um, að þessir óánægðu Reykvíkingar fengju þessa nauðsynlegu vöru. Þar eru mikil húsakynni og stór tún, og þar var mikill bústofn. En hvað gerist? Eftir að möguleikar eru komnir á að þjóðnýta þetta, þá er ástandið þannig, að fyrir skömmu taldi ferðamaður 100 hross á túninu þar.

Þetta er ósatt.

Það er gaman að heyra það hjá borgarstjóranum. En hvernig er það með Korpúlfsstaði? Ég leyfi mér að fullyrða, að búrekstur þar sé alls ekki á því stigi, að hægt sé að gera sér góðar vonir um, að Sjálfstfl. bæti úr mjólkurskortinum og smjörskortinum með þeim atvinnurekstri. Það er líka mjög skiljanlegt. Ástæðan til þess er sú, að þeir hafa þar rekið sig á alveg sömu erfiðleika og bændur landsins hafa við að stríða, að fólkinu þykir þessi vinna leiðinleg og erfið og vill heldur vinna við einhver þjóðnýtingarplön í Reykjavík. Ef það verður að ráði að setja yfirbankastjórn í landinu, þar sem ráðin eru tekin af þjóðbankanum, hver verður þá niðurstaðan, ef þessu er fylgt eftir með þvingunarráðstöfunum, þar sem menn eru skyldaðir til að leggja í fyrirtæki, sem þeir vilja ekki leggja í og sýnilegt, að ekki bera sig? Þá kemur sá óhugur, sem jafnan skapast af slíkum ráðstöfunum, að kapítalið leitar út úr landinu og reynir að forðast þessa klípitöng, og þá um leið skapast þau vandræði á fjármálasviðinu, sem eru ekki æskileg fyrir hæstv. stj. Þá mun enn fremur verða haldið að hæstv. stj., að hún eigi að kaupa framleiðslutæki frá útlöndum fyrir þessa peninga, sem verður að taka með harðri hendi, kannske með valdi. Og þá kemur eitt atriði, sem ég hygg, að hæstv. stj. hafi ekki athugað, en það er það, að líklegt er, að fá verði sjómenn frá útlöndum, ef á að vera hægt að láta ganga nokkuð sem heitir af þessum nýju tækjum fram yfir það, sem nú er. Ef maður athugar skýrslur yfir, hvað margir hafi unnið á sjónum, þá sést, að þeim fer ört fækkandi og það svo að skiptir hundruðum. Ég þori að fullyrða, að bæði í Vestmannaeyjum og eins fyrir norðan mun það verða svo, þegar Svíþjóðarbátarnir koma, sem eru ekki nema um 50 fyrir utan þessa nýsköpun, þá muni standa aðgerðalausir margir af þeim bátum, sem nú eru til. Þetta hygg ég, að verði fullerfitt færustu útgerðarmönnum í Vestmannaeyjum. Það getur verið ávinningur fyrir sjómenn að fá nýja báta, en það er samt sem áður ekki víst, hvort það er þjóðarnauðsyn, ef ekki eru til menn til að halda jafnframt úti þeim bátum, sem fyrir eru, þegar þessir Svíþjóðarbátar koma. Og þá fer að verða vafasamt, hvernig gengur, ef tugir og jafnvel hundruð skipa og báta koma í viðbót við það. Mig grunar, að ekkert af þessu hafi verið athugað af þeim, sem hafa barizt fyrir þessu, heldur komi það yfir þá eins og óþægileg vitund, þegar kemur í ljós, að ekki eru til menn til að stunda þetta. Það þarf ekki annað en að athuga umr. í Sþ. nú nýlega til að sannfæra sig um, að vinnuaflið er nú svo önnum kafið, að ekki er hægt að fá fólk til að stunda sjúklinga á Kleppi, þegar liggur við borð, að verði að loka spítalanum vegna fólksfæðar, Þessi þáttur er alveg órannsakaður, og hefði þó varla verið úr vegi að skoða eitthvað þessa hlið, áður en þessi nýsköpun hefst. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh., sem er leiðandi maður í sínum flokki, þeim flokki, sem á öllum pappírum lætur skrá sig sem verndara eignarréttar einstaklingsins, hvernig hann hugsi sér, að allt verði hér, þegar þannig er komið, að ríkisvaldið er búið að taka þjóðbankann og peninga hans til þessara ráðstafana og tekur að sér að útvega öllum atvinnu, án þess að vald sé til að færa menn til, þjóðfélag, sem er svo vanmáttugt, að það getur ekki einu sinni fengið nokkra starfsmenn til að gæta sjúklinga á Kleppi. Verður þá ekki það, að hver maður segi: Ég vil vera þarna og gera þetta, og ríkið á að leggja mér til atvinnutæki, atvinnu og lífsframfæri. Mér finnst ekki ósennilegt, að þessi gleði muni þá hverfa, þegar sjálfstæðismenn athuga og sjá, hvað það er, sem kemur á eftir þessum húrrahrópum, og erfiðleikarnir fyrir atvinnurekendurna verði eins miklir þá og þeir eru nú fyrir hæstv. stj. að sjá um, að fólk fáist til að hjúkra sjúklingunum á Kleppi. En þegar búið er með pólitískum yfirboðum að eyðileggja framtak einstaklingsins í þjóðfélaginu, búið að draga saman fólkið í Reykjavík og halda því þar uppi á taprekstri, þegar búið er að soga fólkið úr sveitum og smákaupstöðum hingað í þessa aðstöðu, þá má spyrja: Hvað átti að gera? Þá segi ég, að það sé ekkert hægt að gera, en ef rétt hefði verið að farið, hefði margt verið hægt að gera og miklu meira en venjulega. Nú eru menn almennt búnir að borga skuldir sínar, og hér er mikið til af skynsömum og ráðdeildarsömum mönnum. Við eigum að geta lifað hér góðu lífi, ef frumkvæði einstaklingsins fær að njóta sín og menn fá að skapa sér atvinnu í frjálsum félagsskap. Það mundi vera hygginna manna háttur að taka vandamálin til athugunar á sama hátt og einn skynsamur bæjarfulltrúi á Seyðisfirði, sem hefur nýlega skrifað blaðagrein um aðstreymið til Reykjavíkur frá hinum smærri kaupstöðum landsins, reyna að skapa mönnum lífvænlegan atvinnurekstur víðs vegar um land á grundvelli núverandi þjóðskipulags. Setuliðið gerði hér eitt illa, óbeinlínis þó. Það hefur að vísu borgað mörgum mönnum mikið fé, og það er síður en svo, að við getum verið vanþakklátir, ef framkoma þess er borin saman við það, sem herir gera í öðrum löndum. En það varð til þess að draga saman vinnuaflið, mest til Reykjavíkur, og svo þegar því finnst ekki heppilegt að nota það lengur, þá á að halda öllu þessu fólki uppi á taprekstri. Ég vil skjóta því til Sjálfstfl., sem er vörður hins frjálsa frumkvæðis, að það getur farið fyrir honum eins og einum frægum norskum konungi, þegar hann gekk frá öllu því, sem skynsamlegt var, það getur farið fyrir þessum flokki eins og Haraldi hárfagra, að þeir muni undrast, þegar þar vella út ormar og alls konar illyrmi, sem betur hefðu aldrei þar komið.



Herra forseti. - Það er tvennt, sem kom augljóslega fram í ræðu hv. þm. S.-Þ. Annað er það, að hann hefur lesið hið fagra söguverk Snorra, Heimskringlu, af miklum skilningi og dregið þar út af eina mjög skáldlega líkingu. Hitt er það, að það hefur orðið honum algert ofurefli að skilja þetta litla frv., sem er ekki nema ein blaðsíða og ekki að efni til nema lítið af hinu mikla verki Snorra. Ég hafði ekki ætlað mér að taka hér til máls. En þegar hæstv. forsrh. varð að víkja af fundi, hljóp ég í skarðið fyrir hann. Ég ætla ekki að svara hv. þm. S.–Þ. orði til orðs, heldur drepa á ræðu hans örfáum orðum. - Hv. þm. S.–Þ. vitnaði í fundi, sem hann sat á austur í Skaftafellssýslu 1928. Ég var þar ekki, og ég veit ekki vel, hvað þar fór fram. En ég hef heyrt af þessum fundum. Hv. þm. S.-Þ. lagði á það mikla áherzlu, hvað núverandi, forsrh. og þáverandi formaður Íhaldsflokksins, Jón sál. Þorláksson, hefðu þar talað um einkaframtakið og gullvægi þess. Það getur nú verið, að hv. þm. S.-Þ. hafi verið þeim alveg samþykkur þá. En ég er ekki viss um, að svo hafi verið. Mig minnir, að einhver ágreiningur hafi verið á þessum fundum, og kannske ekki sízt um þetta atriði. Þótt Sjálfstfl. hefði hvikað eitthvað til í stefnumálum hvað alræði einkaframtaksins viðvíkur, þá væri ekki óhugsandi, að einhverjir fleiri hefðu farið út af sinni línu. Og ef hv. þm. S.-Þ. hefði nú hent sama slysið eins og Sjálfstfl. að þessu leyti, veit ég, að hann á hægara með að setja sig í hans spor og muni því ekki kasta jafnþungum steini á hann fyrir þau straumhvörf. En þessi straumhvörf eru ekki á þann veg, sem hv. þm. S.-Þ. vill vera láta, þótt ég neiti ekki, að Sjálfstfl. eins og aðrir flokkar, sem vilja gera skyldu sína við þjóðfélagið, verði að laga sig eftir ástæðunum í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Það er ekki heppilegt fyrir flokk að bíta sig mjög fastan í prinsip;, hann verður stundum að líta burt frá prinsipum sínum og gera það, sem er eftir ástæðunum í þjóðfélaginu. En það, sem var þungamiðjan í ræðu hv. þm. S.Þ. um frv. og stefnu stjórnarinnar, að svo miklu leyti sem þetta frv. snertir hana, var fólgið í því sama, sem komið hefur fram áður og hefur verið þungamiðja allrar gagnrýni, sem komið hefur fram gagnvart stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum atriðum, sem sé það, að litlar líkur væru til þess, þó að ný atvinnutæki væru keypt, að þau gætu borið sig. Það er lögð áherzla á það af stjórnarandstæðingum, að það verði að lækka dýrtíðina fyrst, skapa möguleikana fyrir atvinnutækin, áður en þau eru keypt. Nú vil ég spyrja hv. þm. S.-Þ., hvort hann þekki nokkur dæmi þess, hvort sem er hér á landi eða annars staðar, að kauplækkun hafi farið fram á meðan atvinnuvegirnir yfirleitt bera sig. En þannig er það þó ómótmælanlega enn þá hjá okkur, að atvinnuvegirnir, bæði landbúnaður, sjávarútvegur og iðnaður, hafa fram að þessu borið sig sæmilega vel, og í ýmsum tilfellum jafnvel skilað mjög laglegum afgangi. Um þetta verður ekki deilt. - Það er náttúrlega ágætt að tala um það, að kauplækkun ætti að vera undanfari innkaupa nýrra atvinnutækja, af því að líkur séu til þess-, að aðstæður breytist í framtíðinni að þessu leyti. En ég held, að hv. þm. hljóti að sjá það, ef hann hugsar rólega um þessi mál, að það er engin von um að fá kauplækkun, meðan atvinnuvegirnir bera sig. Nú ætla ég ekki að vera með neina spádóma um það, hvort þetta verður í framtíðinni. Ég er vissulega þeirrar skoðunar - og reyndar held ég, að allir hljóti að samþykkja það -, að til þess að nokkur atvinnurekstur geti verið rekinn til lengdar, þá verði hann ekki aðeins að geta borið sig, heldur skila einhverjum afgangi. Því að a.m.k. meðan reksturinn er í höndum einstaklinga, verður kapítalið líka að fá sitt. Það er síður en svo, að ég ætli að gerast talsmaður taprekstrar. En ég er undir það búinn, að þeir tímar séu kannske ekki langt fram undan, að atvinnuvegir landsmanna þoli ekki þann tilkostnað, sem nú er. En ég segi það, að einasta vonin til þess að koma því á réttan kjöl er sú, að það mikil atvinnutæki séu til í landinu, að allir einstaklingar, sem geta og vilja vinna, fái tækifæri til þess. - Hv. þm. vitnaði sjálfur í það, hvernig ástandið hefði verið hér árin 1930–1939, á hinum miklu hrörnunartímum íslenzks atvinnurekstrar. Mætti minna á það, að ekki voru það sjálfstæðismenn og kommúnistar, sem stjórnuðu á þeim árum. En hvernig gekk það þá, þrátt fyrir stórkostlegan taprekstur hjá aðalatvinnurekstrinum til sjávar og sveita? Hvernig gekk það þá að þrýsta kaupinu niður? Mig minnir, að erfiðleikar væru á því. Og hver var ástæðan? Hún var ekki sú, að fjöldi verkamanna skildi ekki í raun og veru, að atvinnuvegirnir gátu ekki borið þann tilkostnað, sem við þá var. Verkamenn eru náttúrlega upp og ofan, eins og aðrir menn, sumir skilningsglöggir og sumir skilningslitlir. En ástæðan var sú, að verkamenn fengu ekki nema kannske 2 eða 3 daga vinnu yfir vikuna, og þá gátu þeir, ef þeir áttu að geta séð sér og fjölskyldum sínum fyrir lífsframfæri, ekki lækkað tímakaupið. Ef hægt hefði verið að bjóða mönnum á þessum árum vinnu í 6 virka daga yfir vikuna, þá álít ég, að hefði ekki verið eins erfitt með að fá menn til þess að lækka kaupið. Þeir menn, sem mest gagnrýna stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, ættu að hafa opin augu fyrir þessu og mæta því einmitt á þann hátt að vera með því að fá ný atvinnutæki inn í landið, til þess með því að skapa möguleika fyrir því, að atvinnurekstur geti borið sig í framtíðinni. Við megum eiga það alveg víst, að ef ekki verður brugðið fljótt við í þessum efnum, líður ekki langt þangað til atvinnuleysið dynur yfir okkur að nýju. Og ég hygg, að hv. þm. S.-Þ. sjái, að aðstaðan verður ekki betri til þess að fá fram kauplækkun og til þess að fá þá, sem yfir fjármagninu ráða, til þess að leggja fram fé í ný atvinnutæki, þegar þannig er komið. Möguleikarnir til þess eru einmitt meðan þó atvinnuvegirnir bera sig. Þetta er nú í raun og veru þungamiðjan í þeirri gagnrýni, sem komið hefur fram bæði hjá hv. þm. S.-Þ. og öðrum, sem gagnrýnt hafa stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Sumt af því, sem hv. þm. S.-Þ. sagði að öðru leyti, mun hann hafa sagt meira að gamni sínu heldur en í alvöru. Og sumt sagði hann af misskilningi, þar sem hann hefur gersamlega misskilið það, sem hér er að gerast, og svo undarlega, að ég skil satt að segja ekkert í því. Hann var að tala um, að frv. væri ætlað að gera byltingu í íslenzku atvinnulífi. En hann gerði reyndar ákaflega litlar tilraunir til þess að sýna fram á, í hverju þessar byltingar væru fólgnar. Hann var að tala um það, en án þess að finna orðum sínum stað, að það ætti að hverfa frá einkarekstrinum og velta öllu yfir á ríkið. Hvernig getur hann lesið þetta út úr frv.? Ég skil það ekki. Það er vitað af þeim, sem álíta, að ríkið eigi að ganga langt í því að taka atvinnurekstur í sínar hendur, að frv. þessu er einmitt ætlað að hjálpa einkaframtakinu, en ekki að leggja einstaklingsreksturinn í rústir. Það er sem sé gert ráð fyrir því í þessu frv., að atvinnureksturinn verði rekinn á sama grundvelli eins og hingað til. Og þessari nefnd, sem hv. þm. S.-Þ. kallaði yfirstjórn Landsbankans, er ætlað að vera til aðstoðar einkaframtakinu, til þess að ná í atvinnutæki og búa svo að atvinnurekstrinum, að hægt sé að reka atvinnutækin. Allt það byltingaskraf hjá hv. þm. S.-Þ. um þetta efni og hjá öðrum, sem sungið hafa þennan sama söng, er því alveg út í loftið. En ef einkaframtakið bregzt skyldu sinni, ef það neitaði að gera skyldu sína og leggja fram fjármagn það, sem það ræður yfir, til þess að auka atvinnutæki í landinu, þá er ekki gott að sjá, hvernig það getur farið. Því að hvort sem menn vilja leggja fé sitt í atvinnutæki eða ekki, þá verður þjóðin að lifa. Og ef einstaklingarnir vilja ekki leggja fram fé sitt í atvinnutæki, getur það endað með því, að ríkið verði að gera það. Þetta er ljóst. En í þessu frv. er engin ráðagerð um það. Þá lagði hv. þm. S.-Þ. mikla áherzlu á það, að með þessum ákvæðum frv. um, að 300 millj. króna skuli lagðar á sérstakan reikning og að þeirri fjárhæð megi verja eingöngu til þess að kaupa fyrir framleiðslutæki og til annarrar nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar, sé í raun og veru verið að taka öll ráð af þjóðbankanum og væri miklu hreinlegra að setja stjórn Landsbankans af og láta þetta nýja ráð taka við öllum völdum þar. - Ég á nú erfitt með að skilja, hvernig hv. þm. S.-Þ. hefur lesið byltingaáform út úr frv., en mér er enn óskiljanlegra, hvernig hann getur fundið þetta út úr því. Ég hélt sem sé, að hv. þm. S.-Þ. vissi það manna bezt, að það er ekkert nýstárlegt, að stjórnir bankanna, sem gjaldeyrisverzlun reka, séu ekki alveg einráðar um það, hvernig gjaldeyrinum er varið. Ég veit ekki betur en að það sé svo þann dag í dag og hafi verið síðustu 10 árin, ef ekki lengur, - ég man ekki, hvenær gjaldeyrishömlurnar byrjuðu fyrst fyrir alvöru hér -, að það er ekki leyfilegt að selja 10 eða 25 kr. ávísun á erlendan gjaldeyri öðruvísi en að leyfi annarra stjórnarvalda komi til en bankanna. Það er því ekki eins og það sé verið að taka nein völd af bönkunum, sem þeir hafi haft áður. Gjaldeyrishömlum erum við svo vanir, að við ættum ekki að kippa okkur upp af því, að þeim sé komið á aðrar hendur að nokkru leyti en þær hafa verið. Það má segja, að þessi sjóðsstjórn út af fyrir sig sé formsatriði. Þungamiðjan er þetta, að leggja skuli 300 millj. kr. af innstæðum bankanna erlendis á sérstakan reikning, sem ekki megi verja í öðru augnamiði en til þess að kaupa atvinnutæki inn í landið. Ég hef talað við hv. þm. S.-Þ. um þetta atriði, og okkur hefur komið vel saman um það. Við höfum kannske verið nokkuð íhaldssamir, - og það er gott að hafa dálítið af íhaldssemi með -, og ég veit ekki annað en að við höfum verið sammála um það, að það væri þjóðinni nauðsynlegast af öllu, að þeir fjársjóðir, sem þjóðin á erlendis nú, verði ekki eyðslufé, heldur notaðir til arðbærra fyrirtækja. Þess vegna þykir mér undarlegt, þegar hv. þm. S.-Þ. snýst svo við því, þegar tilraun er gerð til þess að uppfylla þessar óskir, sem við báðir höfðum og ég fyrir mitt leyti hef enn þá. Hitt er svo allt annað mál, hvernig það gengur að fá fé í nýskipan þá, sem fram undan kann að vera. Og það er mér ljóst, að getur oltið á því, hvert útlit er fyrir, að atvinnutækin beri sig í framtíðinni. En í þessu frv. er ekki verið að leggja neina lánaskyldu á bankana. Þeir hafa alveg sömu völd yfir fé því, sem í þeim er, eins og þeir hafa haft. Og það er ekki gerð tilraun í frv. til þess að breyta þessu. Það eina, sem má segja, að sé nýmæli í þessu máli, er ekki beint í frv., heldur tekið fram í grg. þess og málefnasamningnum milli flokkanna. En í grg. frv. stendur m.a. þetta: „Fjár til þessara þarfa skal, að svo miklu leyti sem það fæst eigi með sköttum, aflað með lántökum, e.t.v. skyldulánum.“ Það má segja, að þarna sé nýmæli um að ræða. En þeir, sem ár eftir ár hafa borið fram frv. um að gera upptækan svo og svo mikinn hluta af samanspöruðu fjármagni þjóðarinnar, - ég tala það ekki til hv. þm. S.-Þ. -, ættu ekki að hlaupa á fjöll, þótt nefnd séu skyldulán. Því að eigendum fjárins mundi þykja munur á því, hvort þeir væru skyldaðir til þess að leggja fram fé sem lán eða hins vegar sem skatt án endurgjalds sem framlag í atvinnutæki. Á því er þó alltaf talsverður munur. Og ég held, að hv. þm. S.-Þ. hljóti að vera mér sammála um það, að ekki sé eins nærri gengið einstaklingsframtakinu með þessu eins og ýmsu, sem þeir, sem staðið hafa honum nærri, hafa beitt sér fyrir. Þá var hv. þm. S.-Þ. að tala um það, að ef þetta frv. ætti að verða að l., þá mundi það leiða til þess, að fólksstraumurinn til Reykjavíkur mundi verða miklu meiri heldur en hann þó hefur verið. Lýsti hann því, og að mörgu leyti alveg rétt, hve óheppilegt væri, að fólkið streymdi eins mikið á einn stað eins og raun hefur á orðið á síðari árum. Þessi straumur ætti kannske að vera okkur áminning um það, að eitthvað verður að að gera. Því að það er ekki tilviljun, að fólkið hefur streymt í þéttbýlið eins og raun hefur á orðið. Hitt er svo annað mál, í hvaða áttir það stefnir og hver ráð væru til þess að koma straumhvörfum á aftur. En ég hef ekki enn þá getað fundið það út, á hverju hv. þm. S.-Þ. byggir það, að þetta frv., ef að l. yrði, mundi sérstaklega verða til þess að draga fólkið til Reykjavíkur. Í frv. eru engar ráðagerðir um það, að Reykjavík fremur en aðrir staðir á landinu eigi að vera aðsetur hinna nýju atvinnutækja. Þvert á móti er það hlutverk nýbyggingarráðs að staðsetja hin nýju atvinnutæki. Það er ætlazt til þess, að nýbyggingarráð rannsaki og reyni að gera sér sem ljósasta grein fyrir því, hvar heppilegast muni að koma hinum nýju atvinnutækjum fyrir. Og þetta er með tilliti til þess, að heppilegast væri að dreifa byggðinni meira en raun hefur á orðið á hinum síðari árum. Hv. þm. S.-Þ. má eiga það alveg víst, að ef við eigum að stöðva strauminn til Reykjavíkur, sem ég álít. mjög æskilegt að gera, því að það er a.m.k. mjög áhættusamt, að svo mikill hluti landsmanna lifi á sama stað eins og raun er á viðkomandi Reykjavík, það getur blessazt meðan allt leikur í lyndi, en áhættan er allt of mikil, ef eitthvað ber út af, og erfiðleikarnir verða þá miklu stórfelldari, ef hrörnun kemur í atvinnulífið, þegar fólkinu er svo mjög þjappað saman á einn stað eins og nú er, - hv. þm. S.-Þ. má eiga víst, að ef á að fá breytingu á þessu, verður að skapa eitthvað svipuð skilyrði til atvinnu annars staðar en í Reykjavík. Því að meðan fólkið lítur svo á, að atvinnuskilyrði séu heppilegri hér í Reykjavík en annars staðar á landinu, hvort sem er við sveit eða sjó, heldur aðstreymið áfram, hvernig sem menn berjast á móti því. Hv. þm. S.-Þ. var einnig að tala um það, að þetta frv. mundi auka á erfiðleikana fyrir landbúnaðinn um að keppa við sjávarútveginn. Hvernig stendur á því, að frv. á að geta aukið þá erfiðleika? Er ekki einmitt gert ráð fyrir því í frv., að reynt verði að breyta landbúnaðinum í sama horf og sjávarútvegurinn hefur verið rekinn, sem sé, að vélanotkun sé tekin í sambandi við landbúnaðinn í miklu stærri stíl en verið hefur? Er ekki gert ráð fyrir því, að töluverður hluti þess fjár, sem ætlazt er til, að varið verði til nýsköpunar atvinnulífsins, verði notaður til þess að breyta landbúnaðinum í vélarekstur? Ég veit ekki betur, og frv. er því ekki til þess að þyngja landbúnaðinum samkeppnina. Það er ætlazt til þess, að þessar ráðstafanir verði til þess að létta landbúnaðinum samkeppnina, en ekki til þess að þyngja hana. Ef það tækist að koma á vélayrkju í sveitinni, þá eru vonir um það, að lífskjör fólksins yrðu léttari á ýmsa lund heldur en þau hafa verið, og þá líka um leið meiri von um það, að fólkið vilji dvelja áfram við landbúnað fremur en raun hefur á orðið á síðustu áratugum. Þá var hv. þm. S.-Þ. loks að spyrja um það, hvaða gagn væri að því að kaupa ný atvinnutæki, ef ekki væri unnt að fá fólk til þess að vinna við þau, og vitnaði í því sambandi í það, að erfiðleikar hefðu verið á því að fá sjómenn hér á undanförnum árum, enda erfitt að fá bæði karlmenn og konur til annarrar nauðsynlegrar vinnu í landinu. Það er sjálfsagt nokkur sannleikur í þessu. En þetta sýnir ekki annað en það, að kjör viss hluta sjómanna hafa ekki verið það góð, að þau hafi þolað samanburð við ýmsa vinnu í landi. Og hv. þm. S.-Þ. veit, að það er stundarfyrirbrigði, hin mikla setuliðsvinna, sem gert hefur það að verkum, að fólk hefur dregizt meir og meir frá öðrum atvinnurekstri og heldur kosið þessa vinnu, sem hefur þótt jafnari og kannske líka þótt gefa betri arð en vinna við framleiðslu í landinu. - Hitt er svo alveg ljóst, eða maður vonar það, að hér verði ekki nema um stundarfyrirbrigði að ræða, og almennt er gengið út frá því, að þessi vinna sé að fjara út eða a.m.k. hefur dregið mjög úr henni. Þegar lífið kemur í eðlilega rás aftur, hygg ég, að ekki verði hörgull á því að ná í verkamenn til þess að vinna að nauðsynlegri framleiðslu. Yfirleitt hefur verið sótt heldur eftir sjómannsstörfum, af þeim eðlilegu ástæðum, að sjómenn hafa yfirleitt borið meira úr býtum heldur en aðrir verkamenn. Og mér þykir fyrir mitt leyti ákaflega líklegt, að þróunin verði aftur í þessa sömu átt áður en mjög langt líður. Hv. þm. S.-Þ. var í þessu sambandi að tala um Svíþjóðar-bátana, sem keyptir hafa verið. Ég skildi ekkert í því, að hann minntist ekkert á byltingu eða þjóðnýtingu í sambandi við þá. Ef þau ráðgerðu kaup á atvinnutækjum, sem þetta frv. er um, er bylting eða þjóðnýting, þá eru kaupin á bátunum frá Svíþjóð, sem ríkisstjórnin hefur haft milligöngu með, á sama hátt þjóðnýting eða bylting, því að það er það sama, sem á að gera eftir frv., að ríkið á að hafa milligöngu fyrir einkafyrirtæki á nokkrum sviðum. Það er tryggt, a.m.k. að mestu leyti, að einkafyrirtæki taki við þessum atvinnutækjum, og það hefði verið heppilegra fyrir hv. þm. S.-Þ. að leiða þessa Svíþjóðarbáta fram hjá sér í sambandi við þessar umr., því að þar verða röksemdirnar á móti honum, en ekki með. Hv. þm. S.-Þ. endaði svo ræðu sína með því að spyrja, hvernig ég héldi, að lífið mundi verða, þegar bankinn hefði verið tekinn og ríkið ætti að skapa öllum atvinnu. Hvað bankann snertir hef ég svarað, að það er ekki nein ráðagerð um að taka hann eða breyta á nokkurn hátt fyrirkomulagi hans. En að öðru leyti get ég svarað þeirri spurningu því, að svo framarlega sem tilgangur þessa frv. næst, að fólkið geti fengið vinnu við nýtízku atvinnutæki og geti fengið stöðuga atvinnu, þá held ég, að lífið verði langtum skemmtilegra og betra í landinu heldur en það hefur verið á undanförnum árum.



Ég vil leyfa mér að gera fáeinar athugasemdir við málið nú, þótt margt hafi borið á góma og hægt sé að gera grein fyrir ýmsu við síðari umræður. Hæstv. fjmrh. taldi, að ég hefði misskilið frv., en hann treysti sér ekki til að leiða það í ljós. Hæstv. ráðherra ræddi um þann mikla þátt, sem ríkisvaldinu er ætlaður í hinni víðtæku atvinnulegu nýsköpun. En hann kom ekki nálægt því, hver munur væri á Sjálfstfl. nú og Sjálfstfl. eins og hann var, þegar Jón heitinn Þorláksson mótaði stefnu hans. Því að hér er ekki um neina stundar stefnubreytingu að ræða, heldur algert fráhvarf frá stefnusjónarmiðum. Og þótt okkur Jón Þorláksson hafi greint á um þjóðnýtingu á fundi fyrir 16 árum austur í Skaftafellssýslu, þá er það alveg víst, að ég hef aldrei beitt mér fyrir aukinni þjóðnýtingu og Framsfl. ekki heldur, mér vitanlega, fram á síðustu tíma. Sem dæmi vil ég nefna það, að þegar síldarverksmiðjurnar á Siglufirði voru reistar á sínum tíma, var það einmitt Framsfl., sem beitti sér fyrir því, að þær væru reknar á samvinnugrundvelli, en það voru einmitt stuðningsflokkar hæstv. núverandi ríkisstjórnar, sem komu í veg fyrir það og beittu sér hreinlega fyrir þeim algera ríkisrekstri, sem þær eru reknar með núna og er öllum til skaða. Annað dæmi er það, þegar Ísfirðingar fóru fram á aðstoð til kaupa á bátum 1928. Þá gerði Framsfl. það að beinu skilyrði fyrir veittri aðstoð, að um samvinnufyrirtæki væri að ræða, en ekki bæjarrekstur. Og það er þetta fyrirtæki, sem borið hefur góðan ávöxt fyrir Ísafjörð, vegna þess að það var reist á þeim heilbrigða grundvelli. Sama máli gegnir einnig um síldarverksmiðjurnar, þær væru betur komnar, hefði þeim fyrst og fremst verið stjórnað af þeim og fyrir þá, sem að þeim standa. Ég læt þetta nægja til að sýna, að ég hef ekki beitt mér fyrir aukinni þjóðnýtingu. Þá hélt hæstv. ráðherra því fram, að atvinnuvegirnir bæru sig nú. Eins kom hann inn á það, að ég héldi því fram, að lækka ætti kaup á undan öllu öðru. Þetta er ekki rétt með farið. Það, sem samtök bændanna lögðu sinn skerf til og fyrrv. fjmrh. og ýmsir aðrir hafa haldið fram, er ekki það að þvinga eigi fram einhverja sérstaka lækkun á verkakaupi, heldur eigi framleiðsluvörur einnig að lækka og laun embættismanna að sama skapi, þar sem við á. Allt þarf að lækka, ekki til þess að skerða lífskjör manna, heldur er lífsnauðsyn að lækka dýrtíðina í landinu og gera aðstöðu okkar hagstæðari út á við, því framleiðsla okkar er þegar orðin óeðlilega dýr, miðað við aðrar þjóðir. Hæstv. ráðherra segir, að atvinnuvegirnir geti borið þetta kaupgjald. En annar stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar hefur verið rekinn með stórum halla. Álit 6 manna nefndarinnar, sem Þorsteinn Þorsteinsson hagstofustjóri og Guðmundur Jónsson kennari á Hvanneyri áttu sæti í og aðalblað Sjálfstfl., Morgunblaðið, hældi fyrir vandvirkni og vísindalega nákvæmni, dæmdi, að á s.l. ári þyrfti að færa yfir til bænda 25 millj. króna, til þess að landbúnaðurinn bæri sig. Og ef standa á við álit 6 manna nefndarinnar, ætti að færa yfir til landbúnaðarins 35 millj. núna. Ég hef það frá einum þekktum bónda, sem annast mjólkurframleiðslu, að bændur framleiði með tekjuhalla, þar sem þeir fá ekki 9,4% hækkunina, sem þeir áttu þó kröfu til. Þetta mun síðar koma beinlínis í ljós við athugun á verzlunarreikningum bænda, skattframtölum o.fl. En þessi tilfærsla er bændum mesta kvöl, og þeim er ljóst, að fá verður aðra frambúðarlausn. Þá er það sjávarútvegurinn. Hvenær sem eitthvað bjátar á með verð á ísfiski eða með flutninga til Englands, bíður hans ekkert nema tap. Síðustu styrjaldaratburðir benda til, að verðlækkun kunni nú að vera nær en nokkur veit, og eftir fáa mánuði verður ekkert, sem réttlætir bjartsýni ráðherra á þessu máli. Ef trúað er á tækin eingöngu, getur það leitt til blindni. Hæstv. ráðherra reyndi ekki að færa rök fyrir því, að góðu tækin kæmu okkur að fullum notum í samkeppni við þjóðir, sem hefðu sömu tæki og auk þess heimamarkað, sem þær geta varið með tollum. Enda er það engin von, að ný tæki ein geti bætt aðstöðu okkar í þeim efnum, ef ekki kemur annað til. Þá reyndi hæstv. ráðherra að vitna í tímabilið I930–1940 sem eitthvert eymdartímabil. Það er skemmst af því að segja, að eftir 1934, eftir að gerðar höfðu verið ráðstafanir viðkomandi landbúnaðinum, átti hann ekki við neina verulega erfiðleika að etja og bar sig mjög sæmilega allt fram að stríði. En sjávarútvegurinn stóð verr að vígi, þar sem hann var ekki rekinn með eðlilegri skipulagningu, sérstaklega hvað snerti sameiginleg innkaup á vörum. Það var alls ekki vegna þess að kaupið væri of hátt, að útvegurinn bar sig ekki, eins og ráðherrann tók fram, heldur vegna hins, að dýrtíðin í Reykjavík og Hafnarfirði var þá þegar orðin svo mikil, að þótt kaupið væri lágt, þá dugði það ekki til. Fyrir stríð stóðst Eimskipafélagið ekki samkeppni við Norðmenn um millilandasiglingar, vegna þess að Norðmenn höfðu minni dýrtíð og því ódýrari rekstur sinna skipa. Og það geta allir séð, að til öngþveitis hlýtur að draga, þegar dýrtíðin, sem fyrir stríð var svo mikil, að hún lamaði stórlega atvinnuvegina og einkum sjávarútveginn, er orðin það, sem hún er nú og sýnilega verður í náinni framtíð. Einn kunnasti rithöfundur landsins og stuðningsmaður núverandi stjórnar, Halldór Kiljan Laxness, hefur í mjög skilmerkilegri grein í einu stjórnarblaðinu lýst yfir því, sem mér finnst alveg rétt og hreinskilnislega sagt frá sjónarmiði hans flokksmanna. Við höfum, segir hann, með þessu samkomulagi við fulltrúa atvinnurekenda komið í veg fyrir það, að í Reykjavík þurfi að hlaða götuvígi og setja þar upp byssur í stríðslokin. Einna næst þessu komst í fyrra, þegar verkamenn fóru fram á kauphækkun, en atvinnurekendur vildu ekki hækka kaupið. Þá tilkynntu verkalýðsfél. í bænum, að þau hefðu tilbúinn liðsafla, ef á þyrfti að halda. Og mannfélagið lét þá undan, eins og nú. Halldór Kiljan hefur lýst yfir því, að ekki þurfi að hlaða götuvígi lengur, því að verkalýðurinn hafi sigrað atvinnurekendur. Ég sé ekki betur en Halldór Kiljan hafi á réttu að standa. Hann sagði það engan veginn vera vilja verkalýðsins að óska eftir bardögum. Það væri miklu betra að ná takmarkinu á friðsaman hátt, eins og nú. Hæstv. ráðherra vék að gjaldeyrishömlum. Hvenær byrjuðu þær? Með kreppunni eftir 1930, og hún stafaði sérstaklega hér á landi af erfiðleikum sjávarútvegsins. Ástæðan til þess, að ríkið blandaði sér þannig í gjaldeyrismálin, var, að vaka þurfti yfir hverjum eyri. Slíkt getur aldrei orðið nema neyðarúrræði, gert vegna fátæktar. Á stríðstímunum var fátæktin horfin, en hömlunum haldið, til þess að ekki yrði flutt inn fyrirferðarmikið skran, eins og gömul húsgögn og annar óþarfi, með hinum takmarkaða skipakosti okkar. Núna, þegar við væntum þess að fá tímabil, þegar sæmilegur skipakostur er til og ekki gjaldeyrislaust, ætti að vera hægt að láta þjóðbankann ráða, hvernig gjaldeyririnn er notaður. Ég hefði treyst núverandi hæstv. ráðherra að fara með þetta vald sem bankastjóri, og ég treysti eftirmönnum hans. Hæstv. ráðherra fann, að þessi ákvæði um skyldulán eru nokkuð nýstárleg. Hann mun vart geta fundið hliðstætt dæmi um það í nokkrum íslenzkum lögum. Hann veik að eignaraukaskattinum, sem talið er, að hefði getað orðið 9–10 millj. kr. Það var ekkert rán og ekki líklegt til að valda fjárflótta úr landi. - Hann taldi Svíþjóðarbátana hafa sérstöðu í þessum ráðagerðum stjórnarinnar. Ég var nú ekki við það mál riðinn. Nú eru þau kaup orðin nokkuð uppboðskennd og deilt um það í blöðum verklýðsfl., hvorir geti meira hrósað sér af því. Meðan Vilhjálmur Þór var atvmrh. bauð hann bátana til kaups, eftir því sem efni stóðu til. Fáir vildu kaupa, því að þeim hefur sýnzt óefnilegt með þessum markaðshorfum að kaupa báta með kostnaðarverði. En núverandi atvinnumálaráðherra kvað hafa selt bátana strax,. auðvitað með því móti, að landið tæki á sig fjárhagsbyrði í því sambandi. Hæstv. fjmrh. getur séð það í frv., að þar er ákveðið, að ríkið eigi að sjá öllum fyrir vinnu. Hann veit, að ríkið geturekki fengið fólk til nauðsynlegra hjúkrunarstarfa,. því að fólkið verður að ráða sjálft, hvað því þóknast að gera. Það verður alveg á valdi einstaklinganna, hvar þeir vilja vinna. Það er ekki hægt að hindra þá í að safnast á þá staði, þar sem þeim þykir skemmtilegast. Dæmið um hjúkrunarfólkið, sem ekki fæst að Kleppi, sýnir okkur, að þjóðfélagið er algerlega háð duttlungum manna. Og samkv. prógrammi stjórnarinnar hafa menn rétt til að krefjast vinnu í Reykjavík t.d. og neita atvinnu, sem býðst annars staðar. Bændur geta ekki framleitt mjólk, sem nægir mannfjölda höfuðstaðarins, en á sveitaheimilunum eru það víða hjónin ein, sem stunda búin. Þau geta aldrei átt frí. Þau vinna baki brotnu, til þess að höfuðstaðurinn fái mjólk. Er ekki von, að húsmóðirin hugsi: Hví þarf ég að vera að þræla hér? Ég fer til Reykjavíkur og verð þar. Þar verður reist hús yfir mig. Það gerir Sigfús Sigurhjartarson, sem byggir 600 íbúðir á ári. Og stjórnin lætur ekki vanta atvinnu. - Ef það vantar núna 5000 lítra af mjólk, en 20 þús. koma, munu þá ekki fást nema 5000, ef allir hugsuðu svona. Það hefði verið eins gott að segja við fólkið: Þið hafið grætt, eigið í sjóði. Bjargið ykkur sjálf. Og síðan hefði verið reynt að koma atvinnulífi landsins á heilbrigðan grundvöll með lækkun dýrtíðar. Hvers vegna þarf þjóðfélagið að grípa inn í, meðan fullt er af atvinnu? Ef það væri skynsamlegt af Íslendingum að lifa allir á mölinni við „margarín“ og kjöt frá Suður-Ameríku, þá væri vit í tiltektum stjórnarinnar. Það er haft eftir einum af ,yngri þm. í stuðningsliði stj., að hann hafi sagt í fyrra, að hann væri á móti því að leggja rafmagn um sveitirnar, því að það hindraði hina nauðsynlegu samfærslu byggðarinnar, sem hann dreymdi um. Hæstv. ráðh. verður að játa, að þetta virðist ekki fjarri stefnu stj., svo sem t.d. má sjá af því, að af 300 millj. gjaldeyri á aðeins einn sjötti að koma í sveitirnar, en fimm sjöttu við sjóinn. Við höfum nokkuð stóra höfuðborg og fáeina bæi, sem virðast standa sæmilega undir sér atvinnulega, t.d. Vestmannaeyjar, Ísafjörð og Akureyri, og sveitir, þar sem ekki hefur enn farið í eyði nema sáralítið af bæjum. Hefði hæstv. ráðh. ekki þótt það æskilegri stefna að láta ekkert sveitabýli fara í eyði meir og efla þorpin, þar sem þau hafa skilyrði, í stað þess að allt lendi í höfuðborginni? Ég efast ekki um, hvernig hann hefði svarað, meðan hann var bankastjóri, því bankinn var ekki bundinn neinni trúlofun. Þá var ekki búið að gifta Harald konung og Snæfríði. Nú er stjórnarstefnan komin á það stig, sem ekkert gott kann af að leiða.



Ég skal ekki teygja þessar umr. lengur, en get ekki látið h já, líða að mótmæla fullyrðingum hv. þm. S.-Þ. Ég geri ráð fyrir, að hann segi satt í þessum umr. og fari í engu út af þeirri línu. Hann hélt því fram, að við hefðum aldrei verið samkeppnisfærir við Norðmenn, en ég vil benda á, að einmitt á árunum 1933 til 1940 var tekin upp nokkurs konar nýsköpun, til þess að hægt væri að keppa við Norðmenn. Tókst það svo vel, þótt við þyrftum að greiða sjómönnum okkar hærri laun en Norðmenn gera og skapa þeim betri lífskjör, að nú eiga Íslendingar betri skip en Norðmenn áttu og greiða þess vegna betri laun. Eitt af þeim atriðum, sem farið hefur verið inn á, er að kaupa betri atvinnutæki en við höfum haft áður. Í öðru lagi er baráttan við það skattabrjálæði Framsfl., sem á þeim tíma lagði þau fyrirtæki að velli og hirti allt, bæði stofnfé og afrakstur. - Hv. þm. talaði einnig um blessun samvinnuútgerðarinnar á þeim tímum. Ég vil leyfa mér að benda honum á, þar sem hann sjálfur situr í bankaráði og sat þá einnig, að enginn banki vildi koma nálægt að styðja samvinnuútgerðina á hinum erfiðustu tímum. Allir bankar gerðu að skilyrði, að fyrirtækin hyrfu frá samvinnuútgerð. Þegar hv. þm. S.-Þ. vill segja satt, þá ætti hann eingöngu að fara inn á hluti, sem hann þekkir, en ekki inn á það, sem hann þekkir ekkert til: Hann uppástóð, að fyrirtækin í bæjunum flýðu frá dýrtíðinni þar. Ég þekki útgerðarfyrirtæki, sem hafa farið héðan, en alls ekki flúið, því þessi fyrirtæki verða að bera þyngri byrðar annars staðar en í Reykjavík, vegna þess að Reykjavík hefur þegar búið betur að útgerðinni en aðrir staðir á landinu hafa getað gert. Þetta er nákvæmlega sama og hæstv. ríkisstj. gerir hér. Hún ætlar að búa betur að þjóðinni, svo að atvinnufyrirtækin geti borið sig og þjóðin fengið betri afkomu. Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. S.-Þ. á, að þessi ófriður, sem nú geisar í veröldinni, verður ekki unninn nema með vélum. Friðurinn á Íslandi verður heldur ekki unninn nema með vélum. Það verður enginn friður hér um atvinnufyrirtæki í framtíðinni, nema hægt sé að hætta við gömlu aðferðirnar og koma á nýsköpun, sem gerir að verkum, að mennirnir afkasti minnu og vélarnar meiru. Við höfum dæmi frá erfiðu árunum 1926, þegar stríðið stóð um kaup á togurum út af lifrinni og við gátum ekki lengur greitt það, sem sjómennirnir þurftu að fá, ef við neyddumst til að hætta við gömlu tækin, bræða lifrina og gera úr henni verðmæta vöru fyrir menn úti um heim. Við gerðum það og sköpuðum sjómönnunum betri lífskjör fyrir þá nýbreytni. Það var nákvæmlega sama, þegar deilan var um kaupgjaldið vegna þess að frystihúsin fóru inn á að gera verðmæti úr þunnildum í stað þess að fleygja þeim. Það jók laun fólksins og afkomu útgerðarmanna. um 20%. 8líkir hlutir verða að gerast. Það sjá allir menn, sem ekki. eru enn í þúfnahugsunarhætti gömlu tímanna. Við verðum að skapa nýtt viðhorf fyrir fólkið, en hugsa ekki alltaf um, að það eigi að vera dæmt til að lifa í sömu fátæktinni og síðastliðin tvö hundruð ár.



Ég gat þess áðan, þegar ég sagði nokkur orð um þetta frv., að ég mundi ekki lengja umr. um þetta mál, en hins vegar hefur komið fram atriði frá hæstv. ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar, sem gefur tilefni til að sögð séu um þetta nokkur orð hér í þessari hv. d. Það var verið að tala um skattana. Það er að vísu alveg rétt, að þeir voru hærri í tíð þeirrar stjórnar, sem sat við völd 1934 til 1942. Þeir voru þó hæstir, að ég hygg, í lokin, þegar skattalögunum var breytt. Ég vil vænta þess, þar sem hv. þm. Barð. minntist á, að æskilegt væri, að menn færu rétt með, að menn gætu treyst því, að skattarnir hækkuðu ekki á næstu árum, þar sem hann telur, að skattarnir hafi verið sérstaklega háir í tíð þeirrar stjórnar, sem ég veitti forstöðu. Ég veit að vísu, að einstaka atvinnurekstur þolir það, að skattarnir hækki, en ég hygg, að sá atvinnurekstur, sem þessi hv. þm. ætti að þekkja bezt, þoli ekki mikla skatta. Enn fremur kemur það fram hér aftur og aftur, og er alltaf verið að staglast á því, að friðurinn á Íslandi verði ekki unninn nema með vélum og þeir, sem eru á móti þessu frv., eins og það er flutt hér, séu andvígir því, að reyndar séu nýjar leiðir og ný tæki. Þessu er kastað fram algerlega út í bláinn, og ég vil segja, að það hlýtur að vera af lítilli þekkingu, ef það er ekki gert gegn betri vitund. Ef við tökum t.d. landbúnaðinn, hver hefur meiri skilning á því en bændur sjálfir? Veit þessi hv. þm., að það er þrisvar sinnum meiri eftirspurn frá bændum um vélar en hægt er að fullnægja? Að minnsta kosti hefur sendiherra Íslands í Bandaríkjunum lagt sig fram að fyrirlagi ríkisstj. til að fá þessar vélar, og það hefur ekki tekizt. Ég hygg, að einn þriðja af þeim vélum sé hægt að fá. Af þeirri tegund, sem mest er spurt eftir og stórvirkust er, hygg ég, að fáist ekki neitt. Vegagerð okkar hefur spurt eftir fjölda tækja, og ég held, að svörin hafi verið eitthvað svipuð þar. Má takast vel, ef hún getur fengið einhverjar af vélunum; sem hún hefur spurt eftir síðustu mánuðina. Ég geri ráð fyrir, að sú hin nýja n. mundi gera mikið til að ná í vélarnar, en ég efa þó, að henni takist einu sinni að fullnægja þeirri eftirspurn, sem er hjá íslenzkum bændum eftir vélum, hvað þá að um neinar nýjungar verði að ræða á því sviði. Nema þessari n. takist betur en sendiherra Íslands í Bandaríkjunum, sem ég efast ekki um, að hafi gert það sem hann gat viðvíkjandi þeim kröfum, sem hafa borizt héðan að heiman, um vélakaup. Ég verð að segja, að viðvíkjandi öðrum nýjum tækjum er fyrst og fremst að ræða um skip, og það væri óskandi, að hæstv. ríkisstj. tækist betur að fá þau tæki en landbúnaðarvélarnar. Þó sjá menn að vísu í flestum erlendum tímaritum, þar sem skipasmíðastöðvarnar auglýsa, að þær auglýsa með því skilyrði, að þær svari pöntunum eftir styrjöldina. Ég hef ekkert á móti því, að unnið sé að þessari svo kölluðu nýskipan - síður en svo. Ég álít, að það sé tímabært og meira en tímabært að gera það, sem er í valdi íslenzku ríkisstj. og Alþ. til að útvega tæki. Ég efast þó um, að þau komi mjög mörg í tíð þessarar ríkisstj. nema hún verði því langlífari. En það, sem við þurfum að athuga, er, hvernig þetta er gert. Það er að vísu alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh., að það er ekki gott að segja, hvernig þessum málum verði hagað í framkvæmdinni. Það er minna af fyrirmælum en óbeinum loforðum í greinargerðinni. Þess vegna er ekki hægt að fara inn á það mál, því að menn vita ekki enn þá, hvernig því verður háttað. En benda má á, að ef menn fást til að kaupa þessi atvinnutæki og þau ekki bera sig, hvað ætlar ríkisstj. þá að gera? Á þá að láta bæinn eða ríkið reka þau? Það eru margar spurningar, sem rísa. Hvernig fer með gömlu framleiðsluna með sínum tækjum? Við skulum segja, að stór atvinnurekandi á Akureyri stöðvi vinnu, vegna þess að tækin beri sig ekki. Hvað á að gera við hann, og hvað á að gera við aðra? Við álítum, að það grundvallaratriði, sem leysa þarf, sé óleyst. Það fór ekki dult um þessi mál í 12 manna nefndinni. Allir gengu út frá því sem jafnmikilli fjarstæðu að láta sér til hugar koma að mynda ríkisstj., án þess að menn væru sammála um að stöðva dýrtíðina. Nú er nýrri dýrtíðaröldu hleypt af stað. Enginn lætur sér til hugar koma, að ekki komi önnur á eftir. Í 12 manna n. voru menn sammála um, að það væri jafnfráleitt að mynda ríkisstj., án þess að stöðva dýrtíðina, eins og að stökkva upp í bát, sem rekur niður fljót og kominn er á fossbrúnina, án þess að vita, hvernig stöðva eigi bátinn. Í raun og veru þýðir ekki að halda fram hér í áheyrn neins einstaks þm., að atvinnuvegirnir í landinu beri sig núna. Hvers vegna greiðir ríkissjóður 25 millj. kr. til landbúnaðarins? Hvers vegna eru greiddar 8–10 millj. króna í útflutningsuppbætur og 10–12 millj. til að greiða vöruna niður? Ef sett væri það verð á landbúnaðarvörurnar, sem þarf, til þess að hægt sé að greiða framleiðslukostnaðinn við hana, þá mundi enginn bátaútvegur eða frystihús starfa lengur. M.ö.o., megnið af sjávarútveginum mundi stöðvast, ef ríkið eyddi ekki 20 til 25 millj. króna til að halda verðinu niðri, vegna þess hvernig ástatt er með landbúnaðinn. Enginn talar neitt um afkomu bátaútvegsins, en ég þekki töluvert til hans, vegna þess að í mínu kjördæmi eru menn, sem stunda þann atvinnuveg. Það þarf enginn að segja mér, að sá atvinnuvegur beri sig, vegna þess að í þorskfiski við meðalafla hafa sjómenn ekki þær tekjur, sem landmenn hafa með því landkaupi, sem nú er. Þetta er ástæðan til þess, að m.a. í sumum kaupstöðum austur á fjörðum í sumar fengust ekki Íslendingar á bátana, og voru Færeyingar fengnir í staðinn í mörgum þeim plássum, þar sem bátar voru. Ég er viss um, að óhætt er að fullyrða, að ekki hefur orðið eins mikið verðfall á neinu eins og bátum síðastliðna 6 mánuði. Það getur hver maður sagt sér, þegar svo mikið framboð skapast, að 3 til 4 bátar eru auglýstir í útvarpinu á viku, að verðfall er komið á vöruna. Með því að skapa jafnvægi milli framleiðslukostnaðarins í landinu og verðsins, sem fæst fyrir útflutningsvöruna - með því einu skapast heilbrigt ástand í landinu, og engu öðru móti. Grundvallaratriðið undir öllu þessu er, að kostnaðurinn sé ekki meiri við framleiðsluna en fæst fyrir vöruna við sölu. Að vísu er ákaflega oft hætt við og eðlilegt, að þessi regla sé brotin á verðfallstímum, en það getur aldrei orðið til lengdar, og við álítum óþarft að halda uppi taprekstri núna, þegar vörur eru í sérstaklega háu verði, bæði landbúnaðarvörur og sjávarafurðir. Við þurfum aðeins að skapa jafnvægi í þessum hlutum. Lausnin á þessu atriði er málið allt. Hitt er að mínu áliti hismi eitt. Ef þetta atriði er leyst, að verðlagsvísitalan eða framleiðsluvísitalan sé í samræmi við verð útflutningsvörunnar, þá er málið leyst af sjálfu sér. Það er hægt að gera, án þess að verkamenn bíði nokkurt tjón við það. Þetta er raunverulega meginatriðið í því, tekið fram í stuttu máli, sem við höfum út á þetta mál að setja. Við höfum ekki trú á því, að einstaklingar komi með fjármagn sitt til þess að byggja upp atvinnulífið í landinu, meðan þetta grundvallaratriði er ekki lagfært, og okkur virðast auglýsingarnar, m.a. á bátunum, og flótti fólks frá framleiðslunni benda ótvírætt til þess. Það er ekki gott að segja, hvort fást betri tæki, en því miður eru ekki miklar líkur til þess nú. Það var beinlínis tekið fram af hæstv. fjmrh., að það væri ætlunin að fá þessi tæki; að mér skildist, svo að fyrirbyggt yrði atvinnuleysi. Eins og ég sagði áðan, þá er ég því samþykkur, að við bætum framleiðsluhætti okkar, en ég er bara ákaflega hræddur um, að tækin verði ekki keypt núna nema með ákaflega háu verði, og svo verði verðfall eftir styrjöldina, og þá væri ekki sérstaklega vel farið. Ég sé, að Svíar gera ráð fyrir að koma atvinnulífi sínu í fast horf í styrjaldarlok. Öðruvísi hafa þeir farið að, m.a. vegna þess að þeir hafa lækkað kaupið. Þeir gera ekki ráð fyrir að kaupa ný tæki. Það eru meiri - líkur til þess, að frekar sé hægt að eignast tæki, ef kaupgjaldið er lækkað, því að það eru meiri líkur til að hægt sé að fá efnivið í skipin, ef við vinnum sjálfir að þeim, en skipin sjálf. En til þess þyrftu menn að vera búnir að laga það í hendi sér, án fórnarlundar verkalýðsins, og skapa möguleika, ekki aðeins til að eignast tækin, heldur hafa nægilega vinnu meðan verið er að búa tækin til. Svíar gera enn fremur ráð fyrir stórfelldri ræktun kringum öll þorp og nýbýli. Þetta verður sett í gang um leið og styrjöldin endar og þegar komið er það tímabil, sem þeir álíta erfiðast í sinni atvinnusögu. Ég álit, að það væri ekki óhyggilegt af okkur að fara eins að. Það er margt ógert af höfnum og mikið af óræktuðu landi kringum þorp og mikið óbyggt af bátum. Við ættum að reyna að lækka tilkostnaðinn við þetta og skapa okkur einmitt atvinnu við það, um leið og við búum í haginn fyrir framleiðsluna, bæði með tækjum, höfnum og nýbýlaræktun. Í grg. er talað um að kaupa tæki og mynda félög. Ég veit ekki, hvernig á að gera það. Ég er hræddur um, að ekki myndi t.d. takast að koma mér og hv. þm. Barð. í sama félagsskap. 



Herra forseti. Ég veit, að komið er fram yfir venjuleg fundarlok og hafði ekki ætlað mér að taka nú til máls, en finnst þó rétt að svara ræðu hv. þm. Str. örfáum orðum. Ég skal þó áður geta þess, að ég heyrði ekki nema nokkurn hluta af ræðu hv. þm. S.-Þ., en henni mun hafa verið svarað af hæstv. fjmrh. Ég var neyddur til að hverfa af þessum fundi, vegna þess að ég þurfti að fara á annan fund, en mér virðist, ef borin eru saman ummæli þessa hv. þm. við ummæli hv. þm. Str., að þá væri það út af fyrir sig ærið yrkisefni í langa ræðu, en þess er nú ekki kostur, þar sem komið er að fundarlokum. Þó vil ég aðeins segja það varðandi ummæli hv. þm. S.-Þ., að hjá honum gætti algers misskilnings, er hann staðhæfði í sambandi við þetta mál, að það sé ákveðið, að ekki megi verja þessum 300 millj. kr., sem taka á af inneign landsmanna erlendis, nema í vissum tilgangi. Þessi hv. þm. hefur sjálfur verið fús á að samþ. lög um viðskiptaráðið og raunar löngu áður verið með í sams konar löggjöf eða svipaðri og þessari, sem ákveður, að enginn eyrir af þeim erlenda gjaldeyri, sem þjóðinni félli til, megi verja nema með samþ. þeirra banka, sem á hverjum tíma eru taldir eigendur gjaldeyrisins. Ég get ekki nema að örlitlu leyti vikið að ræðu hv. þm. Str., en mér þótti hún bera vott um mjög takmarkaðan skilning á því máli, sem hér er til umr., og að ætla sér að rekja lið fyrir lið öll þau rök, sem hann fullyrti um þetta mál, mundi taka of langan tíma. Ég hygg, að það skýri bezt þann mismun, sem ber á milli um sjónarmið okkar, sem að ríkisstj. stöndum, og þeirra, sem standa í stjórnarandstöðu, er hv. þm. Str. sagði öðrum þræði: Það er tilgangslaust að vera að tala um nýsköpun blátt áfram af því, að þið fáið engin tæki. - Hann lét jafnframt skína í það að þessi nýsköpun væri goðgá, sem færði böl yfir þjóðina. Sem betur fer er þessu ekki þannig háttað, heldur stendur málið þannig, að ég geri mér miklar vonir um, að ef hendur standa fram úr ermum, séu nú tækifæri og þeir tímar til þess að fá ýmis tæki, sem ég dreg í efa, að annars verði hægt að fá fyrr en allmörgum árum eftir styrjaldarlok. Ríkisstj. hefur nú í höndum skilríki. sem henni hafa verið send, um það að hún geti nú fengið mörg skip. En verði það látið dragast til ófriðarloka að ákveða að gera pantanir, er hætta á, að aðstaðan breytist, því að þá verða aðrir setztir að þeim eldi. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, þar sem ég veit, að sumir hv. dm. vita, hvað við er átt, en vil þó endurtaka, að mikil líkindi eru til þess, að nú á næstu vikum muni takast að gera samninga um mjög mörg skip. Og ég staðhæfi enn fremur, að enda þótt ég dragi ekki í efa, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. hafi gert það, sem í hennar valdi stóð, fyrir milligöngu sendiherra okkar í Washington, til þess að útvega landbúnaðartæki, þá sé það engin sönnun fyrir því, að ekki verði hægt að fá slík tæki nú innan næstu 1–3 mánaða, og heldur ekki sönnun fyrir því, að hægt verði að fá þau eftir 2 ár, ef við látum nú undir höfuð leggjast að kaupa þau, meðan hægt er. Það, sem skilur milli stefnu stjórnarandstöðunnar og okkar, er að ríkisstj. stöndum, er það, að stjórnarandstæðingar segja öðrum þræði: Það verður að færa niður tilkostnaðinn við framleiðslureksturinn áður en hafizt er handa um að kaupa tækin. - Við segjum hins vegar: Það verður fyrst og fremst að afla þessara tækja til þess að fá með hinni nýju tækni úrskurð um, hvort nauðsynlegt verður að gera kröfur á hendur þeim almenningi, sem lengst af hefur búið við skort, en býr nú við sæmilega afkomu, um það að falla frá þessum bættu skilyrðum eða ekki. Við, sem að ríkisstj. stöndum, vonum, að hin nýja og bætta tækni forði okkur frá að þurfa að bera þessa kröfu fram. Hins vegar viðurkenni ég, að verði ekki hægt að reka framleiðsluna þannig, að hún beri sig eða hægt verði að rísa undir kaupinu, þótt viðhöfð sé hin nýjasta og bezta tækni, þá er ekki um annað að gera en að fara fram á það jafnt við alla, að þeir geri nauðsynlegar tilslakanir. Þetta er meginmunurinn á stjórnarandstöðunni og okkur, sem að ríkisstj. stöndum. - Ég veit vel, að dýrtíðin hér skapar örðugleika, en ég veit þó um lönd, þar sem dýrtíðin er 600–800 stig, miðað við fyrir stríð, og ég veit líka, að í nokkurra áratuga framfarasögu íslenzks atvinnulífs finnast þess mörg dæmi, að ný og bezta tækni hefur skapað möguleika til þess að veita hinni starfandi hönd margar kauphækkanir á styttri tíma heldur en nú er gert ráð fyrir að kynnu að skapast með hinni nýju tækni. Ég játa, að ég geri mér ekki vonir um, að hin nýja tækni skapi sams konar framfarir eins og þegar togarinn kom í stað árabátsins og þilskipsins, en hins vegar veit ég, að á, mörgum sviðum verður hægt að halda uppi sama kaupi í ' framleiðslu landsmanna, þótt afurðaverð falli eitthvað, sem þó engin veit um. Ég hef fengið fregnir af nýrri tegund togara, sem eru. miklu minni og ódýrari í rekstri heldur en okkar togarar eru og fara eins vel eða betur í sjó og hafa jafnmikið burðarmagn fyrir afla eins og stærri skip hafa nú, og margt annað þessu líkt getur komið á daginn, þegar þar að kemur. En svo vil ég spyrja hv. þm. Str., sem var að tala um, hvað gert hafi verið í hans stjórnartíð, og sagði, að vandinn væri ekki annar en sá að færa niður bæði kaupgjaldið og afurðaverðið: Hvers vegna beitti hann ekki þessu heilræði, meðan hann hafði stjórnarforstöðu, úr því að þetta á að vera svo auðvelt fyrir okkur eins og hann vill vera láta, en samt fór vísitalan í hans stjórnartíð úr 100 upp í 182? - Hv. þm. Str. spurði, hvernig ætti að þvinga menn til þess að leggja fram fé í þessi nýju fyrirtæki. Ég vil benda á, að þegar Sjálfstfl. skrifaði öllum flokkunum bréf þann 14. sept. s.l. og gerði till. um málefnasamning, þá svaraði Framsfl. og féllst í öllum atriðum á efni þessa frv., og án þess að í þessu frv. væru nokkur ákvæði um kauplækkanir, og var það vitað af öllum meðlimum 12 manna n., að Framsfl. gerði ekki kröfur um annað en að stöðva dýrtíðina, og þó átti það ekki að vera til fyrirstöðu. En ef það er nú orðin slík áhætta að kaupa nú hin nýju tæki, án þess að kaupgjaldið lækki, hvernig ætlar þá hv. þm. Str. að verja gerðir Framsfl. meðan við andstæðingar hans vorum ekki komnir í stjórnina og meðan til stóð, að Framsfl. tæki þátt í stjórnarmyndun og hefði jafnvel forustuna? - Það má vel vera, að á meðan við eigum þessar 250 millj. dollara, beri okkur að halda varlega á þeim, en ég held, að sterlingspundin hafi ekki síður verðgildi. Hv. þm. Str. sagði, að það væri áhætta að taka af þessum dollurum á meðan ekki væri tryggt, að framleiðslan bæri sig. Ég vil minna á það, að Framsfl. hefur lagt það til, að 450 millj. ísl. kr. séu teknar frá í þessu sama skyni, en ekki 300 millj., eins og í frv. er gert ráð fyrir. Hvernig ætlar Framsfl. að tryggja, að þau tæki, sem kaupa á fyrir hans 450 millj., komi til með að bera sig? Fyrir því er ekki hægt að gefa neina tryggingu. Hv. þm. spáði því, að það mundi fara illa fyrir þessari nýskipun og mundi allt reka í strand. En. það rekur eins í strand, ef horfið verður að till. Framsfl., sem vill verja 450 millj. kr. til þess að kaupa fyrir hin nýju tæki. Ég vona, að ekki komi til með að þurfi að gera kröfur á hendur almenningi í landinu um kauplækkanir, en ef til slíks kæmi, væri það engin sönnun þess, að hér hafi verið skakkt að farið. Ef við hefðum ekki hnigið að þessu ráði, heldur hallað okkur að ráði Framsfl., eins og það er nú, hefði hafizt hér mögnuð atvinnustyrjöld, sem enginn veit hvaða endalok hefði fengið, nema þau, að hún hefði leitt stórkostlegar fjárfórnir yfir atvinnuvegi landsins og þjóðina yfirleitt, meðan við bærumst á banaspjót um skiptingu arðsins, þannig að framleiðslutækin væru orðin óarðbær og kostuðu stórkostlegt fé. Jafnvel þótt eitthvað þyrfti að draga úr kaupinu, eftir að búið er að reyna hina nýju og fullkomnu tækni, þá væri margfalt betur af stað farið en heima setið með þeim tilraunum, sem nú á að gera. Einnig vil ég segja það við hv. þm. Str., að ef svo skyldi fara, að hrakspár hans sannist, þannig að við yrðum neyddir til að lækka kaupgjaldið, áður en hin nýju tæki kæmu, þá vænti ég, að með samstarfi yrði unnt, án atvinnustyrjaldar, að hækka kaupið aftur í landinu, vegna bættrar tækni. En ef það hins vegar rætist, sem nú eru nokkrar horfur á, að við getum fljótt fengið þessi atvinnutæki, þá vona ég, að til slíks þyrfti ekki að koma. En hvað sem hins vegar verður upp á teningnum, þá er undir öllum kringumstæðum allt annað að koma til fólksins og segja: Við kölluðum á fjármuni og notuðum þá til kaupa á nýjum tækjum til þess að láta einskis ófreistað til að halda uppi atvinnuvegunum í landinu; það hefur tekizt, þó ekki eins fullkomlega eins og búizt var við, og nú komum við til ykkar, ekki aðeins sjómanna og verkamanna, heldur allra landsmanna, því að þá eru meiri líkindi til, að þessu verði við bjargað. Allt var gert, sem hægt var, til þess að þurfa aldrei að biðja um þetta. Að lokum vil ég svo segja það, að ef ég vildi gagnrýna stefnu Framsfl. eins og mér virðist hann vilja gagnrýna stefnu ríkisstj., þá gæti ég spurt: Hvort er stefna Framsfl. sú að kaupa engin tæki meðan hægt er að fá þau, en draga það, þangað til aðrar þjóðir eru búnar að panta þau, eða sú að kaupa engin tæki, meðan við höfum nóg fé til þess, heldur að láta kaupin dragast nógu lengi, þangað til þeir fjármunir, sem við eigum nú, hafa haft nægan tíma til þess að renna út í sandinn?



Það er mjög líklegt, að það verði fleiri þjóðir en við Íslendingar, sem vilja eignast þessa nýtízku togara, sem hæstv. forsrh. var að tala um, og þess vegna er hætta á, að þær þjóðir, sem framleiða þessa togara, láti okkur ekki beinlínis sitja fyrir þeim, heldur hugsi fyrst og fremst um að koma þeim upp fyrir sjálfar sig. Það liggur líka í augum uppi, hvort við getum keppt við þjóðir, sem hafa hálfu lægri framleiðslukostnað en við, en stunda veiðar á sömu miðum. Viðvíkjandi stefnu Framsfl. verð ég að segja það, að ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að verða svona mikið um það, þótt stjórnarandstaðan sé að benda á einhverjar veilur, því að sterkur málstaður verður sterkari við að rökræða hann. Varðandi afstöðu Framsfl. í dýrtíðarmálunum, þá hefur hún alltaf verið sú sama síðan á árunum 1941–'42 og sú sama nú í samningan. s.l. haust, og ég held, að hæstv. forsrh. muni þá tíð, er hann lýsti því yfir við sósíalista, að hann gengi ekki inn á neina kauphækkun nema við Iðju. Ég býst líka við, að hann muni eftir því, áð hann lýsti yfir, er prentarar og járnsmiðir heimtuðu kauphækkun: Ef kauphækkun verður hjá þeim hæst launuðu, þá ríður dýrtíðaraldan yfir allt land, vegna þess að þeir, sem minna kaup hafa, vilja einnig fá hækkun. Nú er komin kauphækkun hjá þessum stéttum, svo að nú gilda sömu rökin, að þegar þeir, sem mest hafa í kaup, hafa fengið kauphækkun, þá ríður dýrtíðaraldan yfir allt land. Þá ættum við að vera búnir að læra nóg af því til þess að geta staðið að stöðvun dýrtíðarinnar á réttan hátt. Þá spurði hæstv. ráðh., hvernig við ætluðum að tryggja, að þessar 460 millj. kæmu að þeim notum, sem við legðum til - hann talaði nú um 450 millj., en þar var um að ræða 460 millj. Það er tekið fram í grg. tillögunnar. Við álítum, að eina tryggingin fyrir því, að peningar verði geymdir, sé sú, að framleiðslan geti gengið og við getum flutt út sem svarar því, sem við þurfum að eyða til lífsframfærslu. Það er það, sem skilur á milli. Hæstv. ráðh. segir, að það megi lýsa þessari stefnu Framsfl. þannig, að við viljum ekki kaupa atvinnutækin meðan hægt er að fá tækin. Við höfum aldrei haft á móti því, að keypt verði atvinnutæki, siður en svo. En við viljum, að jafnframt verði gerðar ráðstafanir til þess að hægt verði að reka þessi tæki, en þau standi ekki ónotuð og þá um leið verðlítil. - Enn fremur sagði hæstv. ráðh., að það væri alveg ólíkt ástand nú eða hefði stundum áður verið, nú væri atvinnufriður, en annars hefði verið áður atvinnustyrjöld í landinu. Jú, það var þannig, að ekki minna frjálslynd stjórn en sú, sem stjórnar Englandi, stóð á móti kauphækkunum í kolanámum og skipasmíðastöðvum, til þess að hleypa ekki inflammation að. Er það af fjandskap við verkalýðinn? Eða er það af fjandskap við verkalýðinn, að svipað hefur stjórnin í Svíþjóð gert og að Roosevelt hefur staðið í styrjöld til þess að koma í veg fyrir inflammation, vegna þess að almenningi gengur verr að skilja þá hluti en sérfræðingum, sem vita, hvar það lendir, ef ekki er komið í veg fyrir slíkt? Ég sagði, að mér þætti leitt að vera með hrakspár, en rökin lægju þannig fyrir mér, að ég gæti ekki séð, að heppilega væri af stað farið í þessum efnum. Og þegar hæstv. forsrh. var að tala um atvinnustyrjöld, sem hefði hlotið að koma nú, ef reynt hefði verið að stöðva dýrtíðina og síðar að lækka hana, - sem ég tel alltaf, að þurfi að vera fyrsta skrefið í áttina til nýsköpunar, og þess vegna lagði ég til við bændur, að þeir samþ. lækkun á afurðum sínum - þá vildi ég óska þess, að þegar þar að kemur, að þarf að fara að tala við bændur á ný um verð á framleiðslu þeirra, þá verði ekki sú sama atvinnustyrjöld eins og mundi hafa orðið nú, ef bændur hefðu ekki tekið á málum eins og þeir gerðu, en ríkissjóður hefði þá orðið nokkrum tugum millj. kr. fátækari og atvinnulífið enn þá verr statt en það er í dag. Því lengur sem það dregst, að við leiðréttum þann grundvöll, sem atvinnulífið verður að hafa, því verri verða árekstrarnir, því fátækari verður þjóðin. Því fyrr sem við lagfærum þennan grundvöll, því meiri von er um, að við getum bjargað atvinnulífi okkar, og ég óska þess, að hæstv. forsrh. eigi ekki það fram undan, sem hann er að tala um, að hefði þurft að leggja út í, ef ekki hefði verið gert það samkomulag, sem hann hefur gert um ríkisstjórn, og ég vona, að hann sé búinn að tryggja sér það, að til þess þurfi ekki að koma.



Herra forseti. - Ég vil aðeins leiðrétta það, sem mér hefur ekki þótt rétt hermt viðkomandi minni ræðu. Ég viðurkenni ekki, að ég hafi rætt við hv. þm. Str. um, að það ætti eingöngu að hækka kaup hjá Iðju-fólki, en engum öðrum. Við ræddum um, að það yrði fyrst og fremst að taka þær vinnustéttir, sem hefðu átt í löngum verkföllum, alveg sér, og reyna að sætta þær á sérgrundvelli, en þegar búið væri að sætta þær, reyndum við að stöðva kauphækkanir að öðru leyti en því, að heimilaðar væru hækkanir til lagfæringar og samræmingar, enda orkuðu þær ekki á vísitöluna svo að neinu næmi. Þetta var það, sem um var talað. Ég vil svo aðeins segja hv. þm. Str. það, að í Nd. bar Framsfl. fram í brtt.formi till. um, að teknar væru frá 450 millj. kr. í staðinn fyrir 300 millj., sem við gerum till. um.

Ég hef ekkert út á það að setja, að það verði tryggt, að þeim verði ekki eytt til óþarfa.

En hv. þm. vill, að þær séu teknar frá þessar 450 millj., með því móti að alveg sé víst áður en þær eru brúkaðar, að framleiðslan beri sig. - Frá því að ég kom til vits og ára er ég búinn að vera við framleiðsluna, og ég hef aldrei vitað, að hægt væri að tryggja svona örugglega fyrir fram, að atvinnufyrirtækin beri sig. Og það er þess vegna, sem við atvinnurekendurnir erum annan daginn á hausnum, en hinn daginn sæmilega stæðir, af því að við getum aldrei fyrir fram tryggt, að framleiðslan geti borið sig. Og ég vil, að hv. þm. Str. geri okkur grein fyrir því, hvernig á að tryggja þetta. Ég vil feginn tryggja þetta. Og ég viðurkenni hans búmannshyggindi, sem koma fram í því, að hann vill tryggja þetta