Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 124 er einnig um landshöfn. Ég geri þó ráð fyrir því. að ekki verði eins miklar umr. um það, því að n. er óklofin og hefur ekki tekið efnislega afstöðu til málsins í nál., eins og var um Hornafjörð. Í umsögn vitamálastjóra og samtali við hann kom það fram, að þannig er ástatt á Þórshöfn, að fyrir utan hafnarsvæðið liggur malarrif og ef unnt er að grafa skurð gegnum þetta malarrif, mundi það minnka kostnaðinn stórkostlega, hvort sem héraðið eða ríkið ætti í hlut. Það þótti því eðlilegast, að fyrir lægju fullkomnar upplýsingar um. hvort hægt væri að grafa slíkan skurð. Hins vegar þótti það ekki eðlilegt, að þessi rannsókn yrði kostuð af fátækum hafnarsjóði, bæði vegna þess að það mundi verða honum ofviða og eins vegna þess, að þetta mundi, ef vel gengur, spara ríkissjóði sem á að greiða 40% af mannvirkjunum fé. Í bréfi frá hafnarmálastjóra, sem prentað er með nál. sem fskj. II. er kostnaðaráætlun, og er þar gert ráð fyrir því, að þessi tilraun muni kosta um 80.000 kr. Það er því um það að ræða að leggja fram þá upphæð. N. hefur samþ. að leggja til, að þessi rannsókn verði kostuð af ríkissjóði, en síðan skiptist kostnaðurinn milli aðilanna, ef sýnt þykir, að hægt sé að halda verkinu áfram, og er þá viðbótarkostnaður áætlaður 200.000 kr. Það hefur því orðið samkomulag í n. um að leggja það til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, sem er að finna á þskj. 325 og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að upplýst er að kostnaður við byggingu hafnarmannvirkja á Þórshöfn mundi verða allverulega lægri ef takast mætti að grafa skipaskurð í gegnum malarrif, sem liggur fyrir utan fyrirhugað hafnarsvæði, enda líkur til, að þetta sé framkvæmanlegt, og í trausti þess, að ríkisstj. láti eins fljótt og því verður við komið gera slíka tilraun, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Vitamálastjórinn upplýsti að ekki væri hægt að gera þessa tilraun í ár, vegna margvíslegra verkefna, sem Grettir þyrfti að leysa af hendi. en það yrði gert eins fljótt og auðið væri. Um þetta mál hefur einnig verið leitað umsagnar annarra aðila, m. a. Fiskifélags Íslands, sem gefið hefur almennt svar um skoðanir sínar á landshöfnum. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar með því að hér er ekki um efnislega afgreiðslu að ræða. N. leggur til, að málið verði afgr. með þeirri rökst. dagskrá. sem liggur fyrir á þskj. 325.



Það kann að þykja skrýtið, að ég hef fallizt á þessa meðferð máls þessa, þar sem lagt er til að vísa frv. frá. Ástæðan er sú, að meðan n. fjallaði um málið, barst henni skrifleg umsögn vitamálastjóra, auk þess sem hún átti tal við hann, og gat hann þess, að sér hefði dottið í hug ný lausn á þessu máli, sem sé að grafa í gegnum malarrif það, sem liggur fyrir utan hafnarsvæðið. Þar sem þetta var nýtt og stórkostlega þýðingarmikið og hefur það í för með sér, ef vel tekst að þetta verður miklu ódýrara, þótti mér rétt að fallast á að fresta efnislegri afgreiðslu málsins. Ég vil taka það skýrt fram, að mér hefði verið kærast, að frv. hefði fengið samþykki þessarar hv. d., en þar sem þess var enginn kostur og n, viðurkenndi, að það væri ekki eðlilegt að hafnarsjóður Þórshafnar kostaði tilraunina, vildi ég vinna það til fyrir þessa viðurkenningu, að málinu væri frestað. Mér þótti svo mikils virði að fá þessa viðurkenningu. að ég féllst á þetta. Þetta vildi ég láta koma fram, áður en gengið er til atkvæða.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur verið borið fram hér tvisvar sinnum áður, þó að í nokkurri annarri mynd hafi verið en það er nú borið fram á þskj. 79. Á hinum fyrri þingum var það þannig, að gert var ráð fyrir að byggja sameiginlega hafnarmannvirki og fiskiðjuver í Hornafirði og að ríkissjóður kostaði hvort tveggja, þ. e., að það yrði ákveðin landshöfn þarna, sem ríkissjóður kostaði að öllu leyti, og í sambandi við hana yrði svo byggt fiskiðjuverið. En í frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 79. er aðeins gert ráð fyrir að byggja á þessum stað landshöfn á kostnað ríkissjóðs, en í því frv. er ekki gert ráð fyrir, að byggt verði fiskiðjuver þar, enda er um það sérstakt mál hér á þinginu. Það er því nú raunverulega um það að deila. hvort Alþ. vill fallast á það fyrst og fremst, að Höfn í Hornafirði verði gerð að landshöfn, og það er það, sem hv. d. því, efnislega þarf nú að taka afstöðu til í þessu máli. Sjútvn. hefur haldið um þetta fjóra fundi, og þótti henni rétt að senda málið til umsagnar nokkrum aðilum, þótt það hins vegar hefði verið sent til umsagnar á fyrri þingum. Var það nú sent til umsagnar vitamálastjóra, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Landssambandi íslenzkra útvegsmanna. L. Í. Ú. hafði ekki sent neinar umsagnir um frv., en vita- og hafnarmálastjórinn og Farmanna- og fiskimannasambandið sendu sínar umsagnir, sem eru prentaðar sem fskj. með áliti meiri hl. n. á þskj. 324. En þess ber að gæta, að þessi bréf eru einnig svör við því, að frv. um landshöfn á Þórshöfn var sent til umsagnar þessara aðila. N. þótti ekki ástæða til að birta þessi svör á báðum þskj., en lét því nægja að vísa til þessa. Sjútvn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Minni hl. n. lítur svo á, að það eigi að gera landshöfn í Höfn í Hornafirði. Þetta gat meiri hl. n. ekki fallizt á. N. hefur því klofnað, og minni hl. n. gefur því út sérstakt nál. hér á þskj. 311. Ég skal leyfa mér að geta þess. að sömu aðilar fjölluðu um þetta mál á síðasta Alþ., og þá var málið afgr. frá meiri hl. n. með till. um rökst. dagskrá. Meiri hl. n. fylgdi þá þeirri dagskrártill. og einnig hv. þm, N-Þ., sem nú fylgir hv. minni hl. n. að málum um, að það eigi að gera Höfn í Hornafirði að landshöfn, og gerir hann sjálfsagt grein fyrir því, hvers vegna hann hefur tekið þá stefnu. sem kann að vera m. a. vegna þess, að nú er þetta skilið í sundur, sem fyrr var sameiginlega borið fram, - annars vegar, að koma skuli landshöfn í Höfn í Hornafirði. og hins vegar fiskiðjuver. Um fjárhaginn í sambandi við þessar framkvæmdir í Hornafirði er það að segja, að samkvæmt bréfi frá vita- og hafnarmálastjóra, dags. 12. febr. 1948. þ. e. í dag, þá á Hornafjörður inni hjá ríkissjóði ónotað fé nú um áramótin s. l. 310500 kr. Það eru tillög frá 1944. 1945, 1946 og 1947. Auk þess hefur vitamálastjóri lagt til, að á þessa árs fjárl. verði lagt til Hafnar í Hornafirði 100 þús. kr., sem ég get ekki sagt um á þessu stigi, hvort verður samþ. En ef svo yrði, þá hefði Höfn í Hornafirði yfir að ráða fé, sem nema mundi meira en 400 þús. kr. Það verður því ekki séð, að það standi nokkuð á fjárframlögum frá ríkissjóði til þess að halda áfram framkvæmdum á mannvirkjum á þessum stað. En það má þá frekar segja, að það standi á framlögum frá hafnarsjóði á viðkomandi stað um að leggja fram fé á móti þessum rúml. 400 þús. kr., sem væntanlega verða til á þessu ári hjá því opinbera handa þessum stað. En ef farið verður eftir hinum almennu hafnarl. um framkvæmd á hafnarmannvirkjum á þessum stað, þá liggur fyrir, að ríkissjóður ábyrgist 60% af kostnaði við allar framkvæmdirnar. Svo að hér mætti vinna að hafnarmannvirkjum á þessum stað fyrir um eina millj. kr., ef hafnarsjóðurinn á þessum stað notfærði sér ákvæði hinna almennu hafnarlaga. En til þess þyrfti hafnarsjóður að sjálfsögðu að taka lán um 600 þús. kr. með ábyrgð ríkissjóðs. Ef nú yrði horfið að því ráði að gera landshöfn á þessum stað, þá lítum við, sem erum í meiri hl. n.. svo á, að það mundi ekki hraða neitt framkvæmdum hafnarmannvirkja á þessum stað, nema síður væri. Ríkissjóður mundi tæplega láta til þessara framkvæmda á þessu ári meir en rúmar 400 þús. kr., sem fyrir eru og ég gat um. Þær mundu geta verið handbærar til þess að leggja þær fram. Og með tilliti til annarra lántaka ríkissjóðs, þá sjáum við ekki, að hægara mundi verða fyrir ríkissjóð að taka lán til þessara mannvirkja en það mundi vera fyrir aðra að taka lán til þeirra með ríkisábyrgð. Ég þekki það frá síðasta ári, að peningastofnunum hefur yfirleitt verið miklu ljúfara að hjálpa einstökum héruðum til þess að fá fé að láni til ýmissa framkvæmda, þegar það hefur verið með aðstoð þeirra peningastofnana. sem heima eiga í þeim sömu héruðum. t. d. sparisjóðanna. Mér er kunnugt um, að Suðurfjarðahreppur er búinn að taka 500 þús. kr. lán með ríkisábyrgð, og hefur fengið það í gegnum sinn eigin sparisjóð með aðstoð Landsbankans. Og hafa ráðamenn Landsbankans tjáð mér, að sú peningastofnun sé miklu fúsari til þess að styðja framkvæmdir þannig, þegar eitthvað sé lagt af mörkum heima fyrir, eins og ég hef þegar lýst hér. Nú hef ég hugmynd um. að það muni enginn sparisjóður vera til í Hornafirði. Getur hv. 8. landsk. (ÁS) vafalaust upplýst, hvort nokkur sparisjóðsdeild er starfandi þar í kaupfélaginu. Því að það hefur verið horfið að því ráði víða í héruðum landsins nú, jafnvel þar, sem sparisjóðir eru fyrir, að kaupfélög hafa sett upp sparisjóðsdeildir hjá sér og safnað þannig til sín fé og jafnvel greitt á síðasta ári sums staðar hærri vexti en sparisjóður á staðnum hefur gert, til þess að draga fé til sín. Kann að vera, að slík deild sé til í Hornafirði, en það vona ég að fá upplýst. En með tilliti til þess, að hér á ekki aðeins að vera um að ræða framkvæmdir fyrir Hornafjörð sjálfan, heldur fyrir allt Austurland, þá sé ég ekki, að það þurfi að vera erfiðleikum bundið, ef áhugi er fyrir því á Austurlandi að fá höfn þarna, að Austfirðingar gætu þá staðið saman um að útvega, með fullri ábyrgð ríkissjóðs, lán að upphæð 600 þús. kr. á móti framlagi ríkissjóðs. Og ég álít, að þessi aðferð væri miklu heppilegri fyrir staðinn en ef farið væri að ákveða með 1., að landshöfn skyldi vera reist á þessum stað. Því að það að ákveða að gera þennan stað að landshöfn er ekki það sama og að tryggja, að hafnarframkvæmdir yrðu gerðar á þessum stað, nema síður sé. Það er einmitt að mínu áliti tryggara til þess, að framkvæmd verði á þessum stað hafnarmannvirki, að gera ráð fyrir, að það verði gert undir ákvæðum hinna almennu hafnarl. Því að ríkissjóður hefur ekki látið standa á sér með að leggja fram sinn hluta, þegar um hafnarframkvæmdir hefur verið að ræða, ef héruðin gera sitt eftir þeim almennu hafnarl. Það mundi einnig sýna sig í sambandi við þennan stað. Aftur á móti væri mjög vafasamt, hvort ríkissjóður léti það ganga fyrir öðrum framkvæmdum að leggja fram 100% framlag til þessara framkvæmda beint úr ríkissjóði, til þess að hrinda þessu verki í framkvæmd. Skal ég í því sambandi benda á framkvæmd landshafnarinnar í Njarðvíkum. Þar er eina landshöfnin, sem búið er að samþykkja á Alþ. Og síðan það var ákveðið með l., að þar skyldi verða landshöfn, hafa svo að segja alveg stöðvazt framkvæmdir hafnargerðar þar. Þetta fé, sem ríkissjóður hefur talið sig geta lagt fram til þeirrar hafnar, hefur að mestu leyti verið notað til þess að kaupa upp mannvirki, sem fyrir voru og lítið sem ekkert hefur verið gert að framkvæmdum þar. Og sá hæstv. ráðh., sem hefur með þetta að gera, hefur sagt mér, að stöðva yrði þær framkvæmdir vegna féleysis. Hann hefur einnig lýst yfir við mig, að hann teldi að ekki neitt verulegt fé fengist til landshafnarframkvæmda á öðrum stöðum, fyrr en búið væri að koma þessari einu landshöfn, sem búið er að ákveða, í viðunandi ástand. Og ég álít, að það væri hreinn bjarnargreiði gerður útvegsmönnum á Austfjörðum að eiga að hverfa frá því fyrirkomulagi, sem nú er um þessi mál, og ákveða, að þarna á Hornafirði eigi að verða landshöfn. Vitamálastjórinn sagði hér í bréfi sínu, er hann var spurður frá n., hvort hann teldi, að yfirleitt ætti að fara inn á að gera hafnir að landshöfnum, í staðinn fyrir að byggja framkvæmdir upp á hinum almennu hafnarl., - sagði hann að þar, sem svo hagaði til, að nauðsyn væri á að gera höfn vegna þjóðarbúskaparins, en hreppsfélögin væru fátæk og hefðu ekki getu til þess að framkvæma það, þá væri réttlátt að ríkið byggði hafnir og iðjuver. Nú lít ég svo á, að hafnarsjóður í Hornafirði geti sjálfur staðið undir þessu, með þeim lagafyrirmælum, sem fyrir eru. Fyrst og fremst ætti ekki að vera þörf á að fara með í framkvæmdir 5 millj. kr., eins og vitamálastjóri áætlar. Það er vel hægt að gera sæmileg hafnarskilyrði fyrir 1½ millj. kr. Það er ekki ástæða að fara inn á alla þá dýpkun, sem hann talar um. og sízt af öllu þær uppfyllingar, sem hann talaði um. Það eru fleiri staðir en Hornafjörður, sem verða að beygja sig undir það að geta ekki lokið fullkomnum hafnarmannvirkjum á einu ári. Ef það er nauðsynlegt að dýpka til þess að bátur geti haft þar viðlegu, er ekki nauðsynlegt að reikna með allri þeirri uppfyllingu, sem hann gerir, sem er 150 þús. kúbikmetrar. Það mætti draga mikið úr þeim kostnaði. Sama má segja um hafskipabryggju. Á fyrsta ári þarf að gera bátabryggju, nægilega stóra fyrir þau skip, sem þar eru. Þá er ekki fé á einu ári nema 750 þús. kr., og verður því að byggja hana á fleiri árum, eins og annars staðar. Ég er þess fullviss, að þó að höfnin yrði gerð að landshöfn, hefur ríkissjóður ekki þegar fé til að ljúka henni á einu ári. Það má segja, að hafnarsjóður sé enn þá svo fátækur í Hornafirði, að hann gæti ekki staðið undir vöxtum og afborgunum af þeim lánum, 600 þús. kr., sem þarf til að byrja á framkvæmdum. Sá, sem tekur að sér að ábyrgjast lán, tekur líka að sér að ábyrgjast vexti og afborganir. Og hvernig sem málið fer, virðist hagkvæmast, að héraðið heima fyrir geri þetta. Ég vil benda á stórkostlegt atriði um reynslu í þessu, sem er í Njarðvík og víðar. Þegar búið er að ákveða að gera þar landshöfn, hækkar landið í verði og útilokað að fá það fyrir sanngjarnt verð. Nú, í Hornafirði á ríkið landið, en það hefur ekki umráðarétt yfir því. Mér skilst, að það sé leigt hjá ákveðnum aðilum, sem geti sett stólinn fyrir dyrnar. Sama eins og í kaupstöðum. Þar á ríkissjóður landið. Hver er reynslan? Sú, að ríkissjóður hefur orðið að kaupa leiguréttinn á landinu, sem það á sjálft, fyrir mikið fé. Ætli það fari ekki eins hér í Hornafirði? Með tilvísun til þeirra raka leggur meiri hl. n. til, að frv. sé fellt, en leggur hins vegar til, að fjárveitingarvaldið hér á þingi leggi þessu máli allt það lið, sem hægt er. Eins og ég gat um áðan, eru fyrir rúm 300 þús. kr., sem ekki eru notaðar. Ég vænti, að menn sem fylgja þessu, séu úti um, að á þessu ári verði lagt til hafnarmannvirkja á Hornafirði eins og ákveðið er til slíkra hluta. Ég sé ekki annað en að málinu sé fullkomlega borgið, - eða betur en mörgum öðrum höfnum á landinu, sem hafa átt við mikla fjárhagserfiðleika að etja, eins og málið horfir nú við. Ég veit ekki, hvort öllum flutningsmönnum er það ljóst, að það er til fé inni, sem er óeytt. Ég sé ekki annað en að það mundi verða til hins lakara fyrir Hornafjörð, ef horfið væri að því að samþykkja l. um landshöfn, því að það mundi tefja fyrir nauðsynlegum hafnarframkvæmdum í staðinn fyrir að flýta fyrir þeim, sem ég geri ráð fyrir, að vaki fyrir flm. Meiri hl. n. leggur því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál, vegna þess að það er þm. kunnugt og vegna þess, að það hefur verið flutt tvisvar áður hér á þingi, en þó í öðru formi, í sambandi við aðrar framkvæmdir. Það liggja þegar fyrir upplýsingar um þetta mál, og ég geri ráð fyrir, að þm. sé það þegar orðið svo ljóst, að það muni ekki breyta mjög miklu, hvort sem það er rætt meira eða ekki. Eins og frsm. meiri hl. n. hefur lýst, gerði sjútvn. till. um málið, og meiri hl. n. flutti frv. með það fyrir augum, að gengið yrði út frá því, að þær framkvæmdir, sem nauðsynlegt er að gera, verði gerðar á grundvelli hinna almennu hafnarl. Minni hl. leggur til, að frv. verði samþ. og að hafnarmannvirki þarna verði reist af ríkinu sem landshöfn. Höfuðrök okkar í minni hl. fyrir þessu eru þau í fyrsta lagi, að þarna eru fyrir suðausturlandinu auðug fiskimið, sem ekki verða notuð eins og efni standa til vegna þess, að á því svæði, sem þessi fiskimið liggja, eru ekki nægileg hafnarskilyrði, því að bátarnir eru það stórir, sem nú stunda fiskveiðar, að þeir geta ekki hagnýtt sér fiskimiðin vegna þess. Það er víst, að undanfarið hefur verið allmikil sjósókn frá Höfn í Hornafirði, og bátar, einkum af Vesturlandi, hafa haft þar viðlegu á vertíð og fiskur þannig borizt þar að landi. Eins og kunnugt er, stækka fiskibátar nú ört, en það leiðir af sér, að þau hafnarmannvirki, sem fyrir eru og minni bátar geta notazt við, verða smátt og smátt ófullnægjandi, eftir því sem bátarnir stækka. Og það leiðir ekki eingöngu til þess, að þau útiloki vaxandi útgerð frá þessum stað, heldur verða minni bátar lagðir niður, og þá minnkar með hverju árinu sú útgerð, sem þarna verður. Virðist því vera ljóst, að mikil þörf sé á því frá þjóðfélagslegu sjónarmiði séð, að þarna verði gerð fullkomnari mannvirki en nú eru. Hins vegar lítur minni hl. svo á, og sömuleiðis flm. þessa frv., að þetta fámenna hreppsfélag, sem þarna á hlut að máli, sé svo fátækt og hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að reisa þau hafnarmannvirki, sem nauðsynleg eru. Á þeim grundvelli er með þessu frv. leitað inn á þá leið, sem aðrar hafnir hafa ekki farið nema í einu tilfelli enn þá, og það er að byggja þarna landshöfn á kostnað ríkisins. Þessi hugmynd okkar minni hl. og flm. markast af því, eins og kemur fram, að hafnargerðin er ekki einkamál viðkomandi hreppsfélags. Því verði gerð þarna höfn, þá stunda ekki aðeins heimamenn útgerð þarna, heldur einnig útgerðarmenn víðs vegar af Austurlandi. Þess vegna er þetta hagsmunamál á breiðari grundvelli en viðkomandi hreppsfélags, og þess vegna er eðlilegt, að framkvæmdin sé byggð á þeim grundvelli. Nú hefur frsm. meiri hl. sjútvn. haldið því fram, að mér skilst, að aðalrök meiri hl. fyrir því að fallast ekki á þetta frv. séu þau, að þetta muni ekki flýta neitt fyrir framkvæmdum og hreppsfélagið eigi jafnauðvelt með að framkvæma þetta á grundvelli hinna almennu hafnarl., sem mundi taka skemmri tíma að koma því fram en ef um landshöfn vært að ræða. Í því sambandi var upplýst, að fyrir hendi væri fé af framlögum ríkisins, samtals 400 þús. kr., sem sé óeytt, og þess vegna standi ekki á framlögum ríkisins til þessara framkvæmda nú, heldur sé það bara fyrir hreppinn að útvega lán, sem ríkið ábyrgist samkvæmt hafnarl. Frsm. meiri hl. telur, að það mundi verða auðveldara fyrir hreppinn en ríkið að útvega lán til sinna eigin framkvæmda. Ég get ekki séð, að það mundi vera auðveldara fyrir hreppinn en ríkið. A. m. k. vil ég í því sambandi minna hv. frsm. meiri hl. á, að þau rök, sem hann heldur fram í sambandi við annað mál, sem hann hefur áhuga á og er til meðferðar á þinginu nú, þau eru gagnstæð við þetta. Það er í sambandi við byggingu þurrkvíar við Elliðaárvog, sem gert er ráð fyrir, að ríki og bær standi fyrir. Nú hefur frsm. meiri hl. hér haldið því fram, að Rvík hefði ekki fé til að byggja þetta og því verði að leita til ríkisins. Þau rök hans í því máli stangast við það, sem hann flytur fram til að fella það frv., að byggð verði landshöfn í Hornafirði, heldur eigi hreppurinn að standa þar sjálfur að. Hins vegar sýnist mér líka, að í þeim upplýsingum, sem hann gaf áðan, væri áætlað, að um 400 þús. kr. væru ónotaðar. Það hefur staðið til að fá dýpkunarskip, sem nú er fyrir hendi. Það er einmitt auðveldara fyrir ríkið að bæta við það, sem til vantar til nauðsynlegra framkvæmda. Ég býst ekki sjálfur við, að það yrði gert á einu ári, þó að um landshöfn væri að ræða og býst við, að frsm. búist ekki við því heldur. Hins vegar mundi það vera erfitt fyrir hreppinn að leggja fram sín 60% af kostnaðinum, eins og þyrfti að gera samkvæmt hinum almennu hafnarl. Auk þess þarf hreppurinn að standa straum af öðrum framkvæmdum til þess að skapa önnur skilyrði til þess, að sjósókn geti blómgazt á þessum stað. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um áðan, hefur vitamálastjóri fallizt á þær röksemdir, sem fluttar eru fyrir frv. um, að þarna verði gerð landshöfn. Hann telur nauðsynlegt og réttlátt, ef farið verður að breyta til um hafnarframkvæmdir, að Höfn í Hornafirði komi í fyrstu röð. Það stendur hér í nál. meiri hl., að óeðlilegt sé að ákveða landshafnir af handahófi, eins og hér sé ætlazt til með frv. þessu, heldur eigi ríkisstj. að hafa um það frumkvæði, að lokinni nákvæmri athugun. Ég get ekki fallizt á það, þótt tekin sé ákvörðun um að byggja landshöfn þarna, að það hafi verið gert af handahófi. Það hafa farið fram ýtarlegar athuganir á þessu, og eins og ég hef lýst hér áður, er þetta flutt samkvæmt eindregnum ummælum trúnaðarmanns stj., þ. e. vitamálastjóra. Ég held, að það sé í raun og veru ekki ástæða til að fjölyrða meira um þetta. En ég vil aðeins undirstrika það, sem ég hef áður sagt, að ef ekki verður horfið að því að byggja þarna hafnarmannvirki nú bráðlega, þá mun það leiða til þess. að þau fiskimið. sem þarna eru úti fyrir ströndinni, muni notast verr, í staðinn fyrir, að mikil þörf er á, að þau séu notuð betur en nú er gert. Ef þeir bátar, sem eru frá Austur- og Suðausturlandi og stundað hafa þarna fiskiróðra áður, verða að hverfa þaðan burtu og leita til annarra hafna, sérstaklega hér við Faxaflóa, sem leiðir til þess, að fiskimiðin verða þétt setin, sem þau eru nú, og einnig mun það þrengja aðstöðuna, sem fyrir hendi er hér í landi á verstöðvunum og torvelda það, að þjóðin í heild geti haft þau not af fiskimiðunum, sem þörf er á. Með því að byggja góða höfn á Austurlandi mundi rýmkast á hinum þéttsetnu fiskimiðum við Faxaflóa, sem leiddi til þess, að fiskimiðin við Austurland yrðu hagnýtt og með því aflað þjóðinni í heild meiri tekna en áður og um leið meiri gjaldeyris fyrir útfluttar vörur. Ég álít því, að það séu full rök fyrir því, að þetta frv. verði samþ., og leyfi mér að leggja til fyrir hönd minni hl. sjútvn., að það verði gert.



Herra forseti. Eins og frsm. minni hl. tók fram, er búið að ræða þetta mál mikið, og er það því kunnugt. Ég vil samt segja nokkur orð út af því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði í ræðu sinni, að það mundi beinlínis tefja fyrir hafnarframkvæmdum, ef þarna yrði reist landshöfn. Þegar þetta mál var flutt hér 1946, var það afgr. í Nd. með rökst. dagskrá, sem beinlínis fól í sér áskorun til stj. um að láta framkvæma rannsókn á þessum stað til undirbúnings hafnargerðar, sem ríkið væntanlega tæki að sér að gera. Þessar rannsóknir voru framkvæmdar. Þegar sumarið eftir lét vitamálaskrifstofan framkvæma þær undirbúningsrannsóknir, sem þurfti til að hefja framkvæmdir þarna. Árangurinn af þessum rannsóknum og áætlunum um bygginguna er birtur hér með frv. Þar er gert ráð fyrir þrenns konar tilhögunum. Í fyrsta lagi tilhögun I. en þar er gert ráð fyrir fullkomnum mannvirkjum í fullkominni fiskihöfn, og er þar gert ráð fyrir, að hún kosti rúmar 4 millj. kr. Vitanlega verða aðrar áætlanir um framkvæmdir til stórbóta fyrir staðinn eins og er, en þær eru ekki nægilegar í framtíðinni. En það vill svo til, að þessar minni áætlanir geta verið liður í hinum stærri, þannig að þótt þær verði framkvæmdar fyrst, verður það verk ekki ónýtt. Í sambandi við þær upplýsingar, að ekki standi á framlögum frá ríkissjóði, vil ég gefa þær upplýsingar, að það er rétt, að ríkissjóður hefur lagt dálítið fé til framkvæmda á þessum stað undanfarin ár á grundvelli hinna almennu hafnarl. Nú síðustu árin, þegar hafnarn. Hornafjarðar ætlaði sérstaklega að fara að byggja þarna mannvirki, eftir því sem möguleikar voru til, á grundvelli hinna almennu hafnari., þá kom það fyrir að landsbankastjórnin neitaði um lán til þessara framkvæmda. Á þessu sjáum við það, hvort það er nú virkilega á rökum byggð sú fullyrðing meiri hl., að peningastofnanir láni sveitarfélögum fremur en ríkinu til þessara framkvæmda. Það virðast því vera erfiðir möguleikar fyrir hafnarn. í Hornafirði að vinna hér að þessari framkvæmd, þar sem það liggur fyrir, að bankinn hefur neitað um lán til þess að hún gæti uppfyllt þau skilyrði, sem hún á að uppfylla samkvæmt almennu hafnarl. um að leggja fram á móti ríkissjóði. En það fór svo, að Landsbankinn neitaði að lána fé til hreppsins. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að ekki var hægt að notfæra sér framlag ríkissjóðs á síðasta ári. og enn fremur var það vegna þess, að dýpkunarskip, sem lofað hafði verið, kom ekki. Vegna þess, að lánsfé fékkst ekki, var ekki hægt að greiða bryggjuefni, sem hreppurinn átti kost á að fá. Það var þetta, sem ég vildi upplýsa í þessu sambandi. Meginatriðið í þessu máli er það, hvort ríkið eigi að skapa útgerðinni á Austur- og Suðausturlandi þau skilyrði, sem hún þarf. Mþn., sem athugaði þessi mál og gerði till. um þá staði, þar sem ríkið ætti að reisa landshafnir, nefndi Hornafjörð sem einn af þeim stöðum, þar sem fyrst skyldi reisa slíka höfn. Þótt hún að vísu teldi Keflavík og Njarðvíkur fyrst, lagði hún til að Hornafjörður yrði síðar tekinn upp samkvæmt þeirri stefnu, að ríkið tæki að sér að byggja hafnir á æskilegustu stöðum. Hv. frsm. meiri hl. taldi, að ekki væru meiri líkur til, að fé fengist, þótt landshöfn yrði byggð í Hornafirði, og segir svo síðast í nál. meiri hl., með leyfi hæstv. forseta: „Lánsmöguleikar hafnarsjóðs með fullri ábyrgð ríkissjóðs eru engu minni en lánsmöguleikar ríkissjóðsins sjálfs, og ríkissjóður mundi tæplega ætla meira fé til framkvæmda hafnarmannvirkja á Hornafirði fyrst um sinn, þótt frv. yrði að l., en sem svaraði árlegum styrk skv. fyrirmælum gildandi hafnarlaga. Er þetta og skoðun samgöngumálaráðherra á málinu.“ Það, sem hér er aðalröksemdin, er því það, að ekki séu meiri möguleikar fyrir ríkisstj. en hreppinn í Hornafirði til þess að koma upp hafnarmannvirkjum. Mér þykir þetta æði merkileg yfirlýsing frá stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., að ríkið geti ekki meir en lítill hreppur úti á landi, og skil ég ekki, hvernig sú ríkisstjórn - því að þetta virðist vera álit hæstv. samgmrh. - ætlar sér eiginlega að stjórna landinu. - Afstaða hæstv. samgmrh. mótast fyrst og fremst af því, að hann er alveg á móti því, að ríkið taki þetta að sér. Hann hefur alltaf verið á móti þessu máli og sýnist hafa sömu afstöðu enn. Frsm. minni hl. lagði áherzlu á það, að ekki væru tryggðar framkvæmdir með löggjöfinni einni saman, og er það rétt, ef ríkisstj. vill ekki framkvæma gildandi l. Það var fyrir skömmu rætt í Sþ. um önnur lög, sem ríkisstj. hafði ekki framkvæmt, og mun hv. frsm. minni hl. hafa átt einhvern þátt í þeim umr. Þá var því borið við af hálfu ríkisstj., að ekki fengist lánsfé. En það stafar af því, hvað mikið hefur verið dregið úr peningaumferðinni í landinu, en það er þáttur í þeim aðgerðum ríkisstj., sem ég fer ekki nánar inn á. Þá var hv. frsm. minni hl. að tala um, að þegar ákveðnar væru svona framkvæmdir á einhverjum stað, þá hækkaði land mjög í verði, og gæti það valdið ríkissjóði erfiðleikum, þar sem landið væri leigt einstaklingum. Engin vandræði mundu verða af því í Hornafirði, því að bæði á höfnin nokkurt land og það, sem fyrst og fremst þarf að gera, eru dýpkunarframkvæmdir og bryggjubygging, og til þess þarf ekki mikið landrými. Ég þori því að fullyrða, að þetta mundi aldrei standa í vegi.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. gat þess, að afstaða mín til þessa máls væri nú nokkuð önnur en í fyrra, og er það rétt. Það var, ef mig minnir rétt, árið 1943 eða 1944, að mþn. í sjávarútvegsmálum sat að störfum: Hún gerði það að till. sinni, að ríkið léti byggja á tilteknum stöðum hafnir, sem kölluðust landshafnir. Lá á bak við þetta sú hugmynd, að þar, sem fiskimið væru góð, en ekki möguleikar til framkvæmda, þar eigi þjóðarheildin að leysa vandann. Hafi þessi skoðun verið rétt þá, skilst mér, að þörfin sé enn meir aðkallandi nú, þegar fiskiskipaflotinn hefur aukizt eins mikið og raun ber vitni. Hér við Faxaflóa eru orðin mikil þrengsli í höfnum og eins á fiskimiðunum, sem mjög eru takmörkuð fyrir svo stóran flota, og er því nauðsynlegt að nota jafngóð fiskimið annars staðar, og finnst mér því álit mþn. alveg rétt. Einn af þeim stöðum, þar sem góð mið eru úti fyrir, en engin fjárhagsleg geta í héraði, er Þórshöfn. Því flutti ég frv. á þinginu 1945 um landshöfn þar. Þá var og borið fram frv. um landshöfn í Hornafirði, og voru bæði málin afgreidd með rökst. dagskrá og þar lagt fyrir ríkisstj. að láta rannsaka málið, á hvaða stöðum byggja ætti landshafnir og í hvaða röð. Ég treysti því, er rökst. dagskráin var samþ., að þetta yrði gert. Og þegar frv. um landshöfn í Hornafirði var flutt að nýju, beið ég með frv. um landshöfn í Þórshöfn og fylgdi ekki frv. um Hornafjörð, því að ég vildi bíða eftir gerðum ríkisstj. í málinu. Ég var því aldrei andvígur málinu í sjálfu sér, eins og ég mun hafa tekið fram við atkvgr. um það í fyrra. - Nú horfir málið hins vegar svo við, að rannsóknir eru að mestu ógerðar. Þó hefur verið gerð framhaldsrannsókn í Hornafirði, en engin á öðrum stöðum, og þegar svo langur tími var liðinn í aðgerðaleysi, sá ég ekki ástæðu til að draga það að flytja frv. mitt, né heldur að vera á móti frv. um landshöfn í Hornafirði. Þá er önnur ástæða fyrir því, að ég nú styð þetta frv., en hún er sú, að í fyrra var gert ráð fyrir að byggja líka stór fiskiðjuver, sem orðið hefðu mjög dýr. Nú er þetta fellt úr, og er því um minni kostnað að ræða. Mér þótti rétt að geta þessa, svo að sjást megi, að það er ekki að ástæðulausu, að ég hef aðra afstöðu til málsins en í fyrra. Að öðru leyti vildi ég segja um Hornafjörð, að þar eru mjög góð fiskimið, sem ekki notast án hafnarbóta á staðnum, og er þetta því mjög aðkallandi, að hafizt verði þar handa um hafnarmannvirkjagerð. Sama máli gegnir um Þórshöfn, og má ekki láta þau fiskimið vera ónotuð, og er því nauðsynlegt. að ríkið hefji þar framkvæmdir. - Ræðu hv. frsm. meiri hl. hefur þegar verið svarað af öðrum, og læt ég því hér við sitja.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Hv. þm. N-Þ. hefur nú gert grein fyrir, hvers vegna hann hefur skipt um skoðun á málinu og veit ég ekki, hvort þar er um einhverja samninga að ræða og skal ekki fara út í það, en hv. þm. virðist vera í kapphlaupi, þegar hann fylgir þessu máli. Ef menn hafa haldið, að hv. 8. landsk. þm. (ÁS) hafi borið þetta mál fram af einlægni, hljóta menn að stórefast um það nú, eftir að hafa hlýtt á síðustu ræðu hans. Ef frv. væri flutt af einlægni, þá á ekki að halda svona ræður, því að þetta var hrein pólitísk agitasjónsæða um þessi óskyldu vandamál, og held ég því, að hér sé aðeins um auglýsingastarfsemi hjá hv. þm. að ræða. - Hann talaði um, að ríkisstj. hefði ekki meiri möguleika en fátækur hreppur úti á landi. Hefur hv. þm. gleymt allri þeirri aðstoð, sem ríkissjóður hefur veitt þessum hrepp? Það liggja fyrir 300 þús. kr., sem hreppurinn getur fengið að láni með fullri ábyrgð ríkissjóðs, og 60 þús. kr. beint framlag til framkvæmdanna. Það er því sannarlega ekki um fátækan hrepp að ræða, heldur aðila, sem hefur 100% ábyrgð ríkissjóðs á bak við sig. Eru þessir menn svo vesælir að þeir vilji ekkert leggja á sig til þess að útvega það lán, sem ríkissjóður ber fulla ábyrgð á? Mér er kunnugt um það, að Landsbankinn leggur mikið upp úr því, að héruðin heima fyrir standi að framkvæmdunum og einstaklingar þar leggi sparifé sitt í þær. Það hefur verið bent á, að komast mætti langt með 600 þús. kr. láni. Mundu menn heima fyrir vilja reyna að leggja eitthvað á sig og kaupa trygg skuldabréf? Ef svo væri, mundi Landsbankinn áreiðanlega lána, en ekki, ef enginn vilji er heima fyrir nema til þess að heimta allt af ríkissjóði. Og ég spyr hv. 8. landsk.: Er honum ekki kunnugt um allar þær göngur, sem fjmrh. hefur orðið að fara til Landsbankans til að fá lán? Veit hann ekki, að nota þarf fé víðar en á Hornafirði og að það eru aðrir aðilar, sem einnig þurfa aðstoð? Ef þetta hérað hefur einhvern vilja til að leggja eitthvað á sig, hefur það nú meiri möguleika en nokkur annar staður á landinu. nema Rvík. Við skulum bara hugsa okkur, hvað aðrir hafa gert. t. d. í Bolungavík eða Ólafsvík. Hverju hafa þeir áorkað með vilja og dugnaði? En það er búið að koma því svo fyrir í Hornafirði, að enginn vill skipta sér neitt af atvinnumálunum. Hv. 8. landsk. sagði, að ekki hefði verið hægt að greiða byggingarefni, vegna þess að Landsbankinn hefði neitað um lán. Þetta segir hv. þm. þegar fyrir liggja 310 þús. kr. til að kaupa efni. Ég fullyrð, að þetta getur ekki verið rétt, því að vitamálastjóri tilkynnti, að hreppurinn hefð1.310 þús. kr. geymt fé. Það er þá lítið traust á þessum mönnum, ef Landsbankinn vill ekki afhenda þeim féð. Þá talaði hv. þm. um. að hér væri aðeins lagt til að byggja landshöfn, en ekki fiskiðjuver. Ástandið er nú þannig í Hornafirði, að það þarf að flytja mikið af aflanum þaðan burtu, til stórtjóns fyrir útgerðina, og þetta yrði alveg eins, þótt þarna kæmu bryggjur og uppfyllingar., í Hornafirði eru því engin skilyrði til þess að gera aflann að verðmætt, og því eðlilegast, að landshöfnin komi ekki fyrr en fiskiðjuverið hefur verið reist. Um það, hvort byggja eigi landshafnir eða hafnir skv. hafnarl., þá er það hreint prinsipatriði. Ég tel hollara að byggja eftir hafnarl., því að þá ráða aðilar heima fyrir, hvernig framkvæmdirnar verða, og hraðanum geta þeir ráðið með framlögum sínum heima fyrir, því að sjaldan hefur staðið upp á ríkissjóð og greiða sín framlög á móti. Reynslan hefur sýnt, að það er á allan hátt heppilegast, að héruðin eigi sjálf hafnir sínar, en ekki landið. Ef landið hefði t. d. tekið Reykjavíkurhöfn, þá væri það út af fyrir sig ekki leiðinlegt. Í byrjun voru veittar til hennar 400 þús. kr., en nú er Reykjavíkurhöfn milljónafyrirtæki, sem gefur milljónir í tekjur á ári hverju. Málið liggur því svo fyrir, að ef gera á landshafnir um allt land, verða hafnirnar eign ríkisins og þangað renna síðan hafnargjöldin, en héruðin fá ekkert af þeim í hafnarsjóði. Undir þeim gjöldum mundu ekki aðeins Hornfirðingar standa, heldur allir Austfirðir, og reynslan hefur sýnt það, að í innheimtu hafnargjalda er farið eins langt og hægt er, og fyrir hefur það komið bæði á Austfjörðum og annars staðar, að reynt hefur verið að níðast á landlegubátum. Hv. 8. landsk. þm. talaði mjög um, að hæstv. ríkisstj. hefði andúð á þessu máli. Ég hef nú ekki orðið var við slíkt. og held ég, að það sé ofmælt hjá hv. þm. Er það andúð ríkisstj., ef hún greiðir úr ríkissjóði 300 þús. kr. til þess að reka iðjuver í Höfn í Hornafirði? Það merkilega er, að hæstv. ríkisstj. virðist hafa mikla samúð með Hornfirðingum, þrátt fyrir ágalla þeirra. Hv. frsm. minni hl. sagði, að út af Hornafirði væru fiskimið mjög auðug, en mannvirki væru léleg og ófullkomin í landi til nýtingar aflans. Þetta virðist nú lítið koma máli þessu við, sem hér er um rætt, og það er ekkert skilyrði, sem mælir með því að byggja landshöfn í Hornafirði, þó að auðug fiskimið séu úti fyrir. Alþ. hefur þegar viðurkennt, að nauðsyn sé að bæta lendingarskilyrði með því að styrkja hafnargerð þar. Það breytir því ekki neinu um fiskimiðin, þau eru viðurkennd. En það, sem hér greinir á um, er það, hvaða leið skuli farin. Höfuðrökin, sem færð eru fyrir landshöfn í Höfn, eru þau, og ekki önnur en þau, að menn vilja ekki leggja á sig þær byrðar og bera sinn kross sem önnur héruð. Þetta er einna líkast því, sem kom fyrir á Eskifirði, þegar Eskfirðingar vildu ekki setja niður kartöflurnar, sem ríkisstj. sendi þeim um árið, en seldu þær suður allar, þar sem þær voru étnar. Hv. 8. landsk. fullyrðir, að fiskimiðin út af Hornafirði verði ekki notuð, ef þetta frv. verður ekki samþ. Ég mótmæli þessu. Fyrsta skrefið er að koma upp atvinnutækjunum og koma þeim í gang. Nú er þar ekkert nema lélegar verbúðir. Það er ekki einu sinni frystihús þar. Nú eru 70 starfandi frystihús í landinu. Hvernig stendur á því, að Hornfirðingar hafa ekki haft manndóm í sér til þess að koma sér upp frystihúsi eins og önnur héruð? Þá hefur vantað víðsýni. Hún hefur nú ekki verið meiri en þetta. Þeir hafa ekki haft manndóm í sér til þess, þó að þeir búi við mjög auðug fiskimið, og því er Hornafjörður í aumingjaskap. Fyrsta skilyrðið til þess, að réttmætt sé að byggja þar höfn, er það að í landi séu mannvirki, sem vinni úr aflanum. Hafnarbygging hlýtur að stranda, þar til einhver vegur er til þess að hagnýta aflann, er á land kemur. Hv. 8. landsk. segir, að hreppurinn hafi ekki fjármagn til þess að standa undir hafnarbyggingu. Ég vil benda á, að það er fé ríkissjóðs, sem ráðstafað er. Ef Hornfirðingar eru þeir vesalingar, að þeim er ekki treystandi til þess að ráðstafa fé ríkissjóðs, þá er þeim vart bjargandi. Ríkissjóður leggur fram 40% kostnaðar við byggingu hafnar, samkv. 1. um hafnargerðir, en eftirstöðvunum, eða 60%, gengur ríkissjóður í ábyrgð fyrir. Hv. þm. virðist ekki treysta Hornfirðingum, en nokkuð finnst mér varhugavert af 8. landsk. að mæla svo. Hv. frsm. minni hl. færði fram þau rök á móti mínum, að ég hefði barizt fyrir, að byggð yrði þurrkví í Rvík. Ég vil benda hv. þm. á það, að Rvík er heimilað með hafnarl. að fá 40% ríkisstyrk til byggingar á þurrkví, sem mun kosta um 15 millj. kr. Ég nefni þetta vegna þess, að fyrir Reykjavíkurhöfn liggja framkvæmdir, sem kosta munu 12 millj. kr., og Rvík fær enga aðstoð til. Ef Rvík fengi 40% þessa fjár úr ríkissjóði, sem þarf til hafnarbygginga, og 60% lánað á ábyrgð ríkisins, þyrfti ekki mikið fé til þurrkvíar í Rvík. Rvík kemst af vegna mikilla tekna af hafnargjöldum. Þessar tekjur af höfninni hefur Rvík notað til þess að stækka og endurbæta höfnina smátt og smátt. Til sama er ætlazt af Hornfirðingum. Og þar sem höfn í Hornafirði mundi verða notuð af flestum þeim bátum, sem stunda veiðar á þessum miðum, ættu tekjurnar af höfninni ekki að verða svo litlar. - Hv. þm. talaði um, að hreppsfélagið hefði nóg að gera með peninga sína. Það kemur ekkert þessu máli við, þó að hreppurinn hafi ómagaframfæri og önnur útgjöld sem önnur hreppsfélög. Það er allt annað mál. Hér er um tvennt að ræða með aðskildu reikningshaldi, og ef hreppurinn getur ekki staðið undir ómagaframfæri sínu, þá er ekki að furða, þá að Landsbankinn vilji ekki lána nema ríkisstj. skrifi á víxil fyrir öllu saman. Þá lagði hv. frsm. minni hl. mikið upp úr ummælum, sem borizt hafa frá vitamálastjóra, en þau eru nú ekki alltaf positív, og ég get ekki annað séð en ummæli vitamálastjóra geti gert máli hv. 8. landsk. skaða, sé farið eftir till. hans, og er ekki nema rétt að birta hér ummæli vitamálastjóra, þó að það sé ekki í hag hv. þm. Í bréfi, sem vitamálastjóri sendi fjvn. í haust, tekur hann alls ekki Höfn í Hornafirði í 1. flokki, en leggur til, að nokkrar hafnir fái hækkun á ríkisframlagi úr 209 þús. kr. í 250 þús. kr., en Höfn í Hornafirði 100 þús. kr. Álit vitamálastjóra rekst því nokkuð á það, sem segir til um í nál., og ég er viss um, að bygging hafnar í Höfn mundi taka skemmri tíma, ef framkvæmdir fara eftir almennu hafnarlögunum, en ef ákveðið yrði, að um landshöfn væri að ræða. Hvað viðkemur ummælum hv. 8. landsk. um það, að hæstv. samgmrh. hefði andúð á málinu, þá er enginn snefill fyrir þeirri staðhæfingu. Hæstv. ráðh. hefur einmitt samúð með málinu, en telur því bezt borgið undir hinum almennu hafnari., sem ég og fleiri aðilar, sem sent hafa umsagnir sínar. Frá Fiskifélaginu hefur borizt sú umsögn, að það sé skoðun þess, að ekki eigi almennt að framkvæma hafnargerðir sem landshafnir, heldur undir hinum almennu hafnarl. Það er stundum vitnað í ummæli þessara aðila, sem ég hef minnzt hér á, en stundum ber nú skoðunum þeirra ekki saman við það, sem stendur á öðrum skjölum. Stjórn Fiskifélagsins leggur t. d. til, að ekki verði horfið frá þeim ákvæðum, sem segir á hinum almennu hafnarl. Þegar l. voru til umr. og afgreiðslu á Alþ., voru þau þrauthugsuð, og þá var talað um að setja inn í þau ákvæði um 1. flokks landshafnir, sem Alþ. gat ekki fallizt á, og er ekki heppilegt, að fleiri landshafnir verði samþ., þó að byggð verði landshöfn í Njarðvíkum. Umsögn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands um það, hvar kæmu til greina landshafnir, var sú. að þeir bentu á Akranes, Skagaströnd, Þórshöfn, Húsavík og Vestmanneyjar, en Höfn í Hornafirði kom ekki til greina. - Ég er ekki að minnast á þetta vegna þess, að þessar till. séu einhlítar, eða til þess að færa þetta fram sem sterk rök. Þvert á móti. Ég bendi aðeins á það, hve umsagnirnar geta verið mismunandi og að einn aðili rífur niður það, sem annar byggir upp. Ég skal ekki deila frekar um þetta. Mál þetta er vel upplýst og liggur mjög ljóst fyrir. Hér er aðeins deilt um það, hvort víkja eigi frá þeirri stefnu, sem Alþ. hefur þegar tekið, eða ekki. - víkja frá héraðshöfnum í landshafnir. Um þetta munu atkv. ganga og úr skera, og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti atkvgr. um málið, þar eð svo fáir þdm. eru viðstaddir. Það er réttast í svo stóru máli sem þessu, að sem flestir þdm. séu viðstaddir, er málið er borið upp til atkv., svo að þingviljinn komi sem allra skýrast í ljós og álit einstakra þm.



Herra forseti. Í ræðu minni áðan gat ég þess, að ríkisaðstoð að 2/5 hlutum við hreppinn væri mikils virði og einnig, að ríkissjóður ábyrgist hinn hluta lánsins til hafnargerðarinnar. En nú er sýnt, að lánsstofnanir vilja ekki leggja fram fé þetta, sem þó Landsbankanum ber að gera samkv. l. Það gæti verið, að það væri einhver staður í héraði hv. þm. Barð., sem líkt væri ástatt um. Það er skjalfest, að Landsbankinn hefur neitað að lána til hafnar í Höfn, a. m. k. á þessu ári. En er það ekki samkvæmt lögum um hinar almennu hafnir, að ríkissjóður á að leggja fram fé það, sem til þarf? Þetta er næg ástæða til þess að sýna, að það er rétt, sem ég hef haldið hér fram. Hv. þm. Barð. talaði mjög um það, hversu miklir vesalingar Austfirðingar væru, en ég spyr hv. þm. Barð., hvort það séu þá ekki álíka vesalingar í Njarðvíkum, sem heimtuðu landshöfn þar. Í því héraði stóðu þá sjálfstæðismenn að því verki. Eru það þá ekki tómir vesalingar? Þetta er dómur hv. þm. Barð., en ekki minn. Andúð hv. þm. Barð. á máli þessu er sú, að þm. finnst, að kjördæmi sitt hafi engra hagsmuna að gæta í sambandi við byggingu landshafnar í Höfn. Hvað viðkemur ummælum hæstv. samgmrh., þá hef ég ráðið af þeim, að hæstv. ríkisstj. sé á móti málinu og hæstv. samgmrh. muni vera maður til þess að viðurkenna ummæli sín, að hann sé á móti því að samþykkja frv. þetta. Þótt hæstv. ráðh. hafl látið í ljós þessa skoðun, er hann ekki á móti því, að hafnarmannvirki verði gerð í Höfn í Hornafirði. Það vissi ég vel, en hann vill ekki styðja málið nú. Þá talaði hv. þm. Barð. um píslargöngur, sem hæstv. fjmrh. (JJós) hefði orðið að ganga til landsbankastjórnarinnar. Það kæmi nú lítið þessu máli við, þá að hæstv. fjmrh. hefði orðið að ganga einhverjar píslargöngur í Landsbankann - og þetta voru orð hv. þm. Barð., en ekki mín. Það sem fram kom í ræðu hv. þm. Barð., bar helzt að skilja svo, að fyrir lægi lán með ábyrgð ríkissjóðs, en því er nú ekki til að dreifa. Enn fremur lét hv. þm. á sér skilja, að á Austfjörðum væri allt í kalda koli sökum þess, að Hornfirðingar hefðu rekið af höndum sér athafnamanninn Þórhall Daníelsson. Þórhallur á þakkir skilið fyrir dugnað sinn, en hann var ekki flæmdur í burtu eða amazt við honum á neinn hátt. Þessi maður mun kunna hv. þm. Barð. litlar þakkir fyrir slík ummæli. Einnig er það ósatt hjá hv. þm., að ekki væri hægt að greiða nauðsynlegt byggingarefni. Því að það, sem strandað hefur á, er það, að ekki hefur reynzt hægt að útvega lánsframlagið, sem ríkissjóði ber að greiða á móti framlagi úr héraði.  Það er rétt, að aðstaðan er þannig, eins og hv. þm. Barð. sagði, að það þarf að eyða fé til þess að flytja burt fiskinn. Það er þess vegna, sem þörf er á framkvæmdum, fyrst og fremst hafnarframkvæmdum. Þá sagði hann, að það væri betra fyrir viðkomandi sveitarfélög að eiga þessi mannvirki sjálf, og ég efa það ekki, enda er víst, að margir stærri bæir kæra sig ekki um hjálp. En það er viðurkennt, fyrst af mþn. og síðan af Alþ., er það samþykkti landshafnirnar í Keflavík og Njarðvíkum, að nauðsynlegt sé, að ríkið geri þetta fyrir útgerðina: Þetta liggur til grundvallar. Þessar framkvæmdir eru nauðsynlegar til þess að tryggja vertíðina á Austurlandi, svo að fiskimiðin notist til fulls. Þá má minna hv. þm. á það, að till. um þurrkvína, sem hann flutti sjálfur, stangast við rök hans í þessu máli. Hann notar rökin eins og honum hentar, en samræmið vantar hjá honum. Hann minntist á skiptingu vitamálastjóra á hafnarfé og að Hornafjörður hefði bara fengið 100 þús. kr. á þessu ári. Það er eðlilegt. Fyrst ekkert var unnið síðastliðið ár, kemur það fé til góða á þessu ári. Það er byggt á núgildandi hafnarl., en vitamálastjóri hefur sagt, að hann telji eðlilegt, að ríkið taki að sér þessar framkvæmdir. Þá vil ég aðeins minnast á umsögn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem er mjög einkennileg, og hv. þm. Barð. lýsti því sjálfur, hve mikil fjarstæða hún væri. Þar eru ræddir allt aðrir staðir en spurt er um, og því svarið út í hött. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira, nema sérstök ástæða gefist til. Ég vænti þess, að d. sýni eins og á síðasta þingi, að hún sé þessu máli fylgjandi, og að það verði samþ.

Forseti (BSt) : Það er sýnilegt, að þessu máli verður ekki lokið nú, þar sem margir hafa kvatt sér hljóðs. Auk þess hefur form. sjútvn. óskað þess, að atkvgr. yrði frestað. Þykir því rétt að fresta umr. og taka málið af dagskrá.