Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál var lagt fyrir þingið rétt fyrir þingbyrjun og hefur verið í meðferð þingsins síðan. Heilbr.- og félmn. Nd. lagði einróma til, að frv. yrði samþ. óbreytt, og þannig kom það hingað. Hæstv. heilbrmrh. lagði frv. fyrir, en það er samið af landlækni og dr. Helga Tómassyni. Á fyrsta fundi, sem heilbr.- og félmn. Ed. tók þetta mál fyrir, voru höfundar frv. mættir og ræddu málið við nm. Þá þótti sýnt, að nm. væru ekki að öllu leyti sammála um frv., eins og betur kom í ljós síðar. Eins og fram kemur í nál. hefur þetta mál verið rætt á flestum fundum n. síðan og tilraunir gerðar til að jafna þann ágreining, sem var milli nm. En allar voru árangurslausar og enduðu með því, að n. klofnaði um málið. Í meiri hl. voru hv. 1. þm. N–M., hv. 4. landsk., hv. þm. Seyðf. og ég. En einn þessara nm., hv. 4. landsk., tekur fram, að hann áskilji sér rétt til að fylgja öðrum brtt. en þeim, sem koma frá meiri hl. n., þ. á m. brtt. frá hv. minni hl. n., hv. þm. Barð. Meiri hl. n. var samþykkur frv. með þeim breyt., sem um getur á þskj. 629, en hv. minni hl. aðeins með því móti, að því verði gerbreytt, og hefur borið fram 10-12 brtt. á þskj. 658, sem gerbreyta frv. Aðalefni frv. er það, að þeir menn, sem handteknir eru fyrir ölvun og ekki er hægt að sleppa strax, skuli fluttir á þar til gert sjúkrahús til að vera undir læknishendi. Þessir menn skulu vera undir læknishendi, unz runnið er af þeim, og má halda þeim þar allt að 2 sólarhringum, meðan rannsókn fer fram, en ekki lengur. Í 3. gr. er tekið fram, að læknir, sem stundar sjúklingana samkv. ákvæðum í 1. og 2. gr., skuli kynna sér ásigkomulag og ástæður þessara manna, og verði niðurstaðan sú, að um drykkjusýki eða yfirvofandi drykkjusýki sé að ræða, skal læknirinn ráðfæra sig við sjúklinginn eða aðstandendur hans um, hvað gera skuli. Í 4. gr. eru ákvæði um það, að sveitarfélög, er koma upp sjúkrahúsum eða sjúkradeildum til að fullnægja 1., 2. og 3. gr., skuli styrkt úr ríkissjóði að 1/2 kostnaði. Ég sé ekki ástæðu til að hafa nein orð til að skýra 5.–7. gr., en kem þá að meginefni frv., sem segir, hvað hið opinbera skuli gera til að framkvæma þessa meðferð á drykkjusjúkum mönnum. Í 8. gr. er svo kveðið á, að geðveikrahælið á Kleppi skuli hafa yfirumsjón með drykkjusjúkum mönnum og annast um lækningu á þeim. Ætlazt er til, að ríkið reisi og reki gæzluvistarhæli handa mönnum þeim, sem læknar telja unnt að lækna, og skuli það vera í nágrenni við Klepp eða Reykjavík. Í annan stað skuli sveitarfélög, eitt eða fleiri saman, reisa og reka hæli fyrir þá menn, sem ekki er hægt að lækna, þ.e. áfengisöryrkja. Þriðja meginatriðið er að drykkjusjúkum mönnum, sem ekki eru á lækningahæli eða visthæli fyrir áfengisöryrkja, sé komið fyrir á vönduðum einkaheimilum og sé þar tekið fullt tillit til heilsu þeirra. Til að hafa slíka gæzlu með höndum, skulu valdir menn eða konur af heilbrigðisstjórninni. Öll yfirstjórn þessara mála skal vera hjá yfirlækninum á Kleppi. 9. gr. kveður á um, hverjir skuli vera í gæzluvist á hælum: 1. Þeir, sem eru dæmdir til þess. 2. Þeir, sem sækja um það sjálfir eða lögráðamenn fyrir þeirra hönd. 3. Þeir, sem dómsmrh. ráðstafar þangað eftir ákvæðum um lögræði. Hver sem dæmdur hefur verið á hæli eða hefur sótt um það, skal hlíta gæzlu og virða reglur, sem þar eru settar. Í 10. gr. er ákveðið, að allir skuli hlíta gæzlu svo lengi sem læknirinn á Kleppi ákveður, en þó ekki lengur en þeir hafa sótt um dvöl á hælinu, nema þeir hafi þá endurnýjað umsóknina. Samkv. 11. gr. er því slegið föstu, að gæzluvist fylgi vinnuskylda gæzluvistarmanns. Í 12. gr. eru ákveðin viðurlög við því að aðstoða vistþega í útvegun áfengis, en sekt ekki ákveðin. Kostnaður af þessu greiðist yfirleitt samkv. l. um sjúkrahús, en það er 2/5 úr ríkissjóði, en þó á fjórðungssjúkrahúsum. Ætlazt er til, að ráðh. geti sett reglugerð um drykkjusjúklinga eftir þessum l., hvort sem um hæli eða einkaheimili er að ræða. Þá er ákvæði um það, að verja skuli 11/2 millj. af gróða áfengisverzlunar ríkisins í sérstakan sjóð, gæzluvistarsjóð. Í lokakaflanum er svo tekið fram, að l. þessi öðlist þegar gildi og eftir því sem ástæður leyfa. Þetta er innihald frv. eins og það var lagt fyrir þingið af heilbrmrh. Það kom hingað óbreytt, og það mun hafa verið 11. febr., sem ég og hv. þm. Barð. lögðum fram hvor í sínu lagi víðtækar brtt. við frv. Meginbreyt. í till. okkar beggja var að gera það enn skýrara en í frv., að meðferðin á drykkjusjúkum mönnum skyldi alls ekki vera á þann veg sem um sakamenn væri að ræða, heldur sjúklinga. Önnur meginbreyt. var sú, að þessi mál skyldu ekki heyra undir geðveikrahælið á Kleppi, heldur undir sérstakan sérfræðing, sem falið væri að stjórna þessu. 3. breyt. var sú, að allur kostnaður af lækningum og uppihaldi, hvort heldur væri á gæzluhælinu eða dvalarhæli fyrir áfengisöryrkja, skýldi að fullu greiddur úr ríkissjóði. Það sýndi sig, að hv. þm. Barð. lagði kapp á fleiri breyt., og fund eftir fund var reynt að bræða saman till. okkar, m.a. var einum hv. nm. sérstaklega falið að reyna að sameina till. okkar, en allar tilraunir í þá átt urðu árangurslausar. Enn fremur var ljóst, að hæstv. heilbrmrh. vildi á hvorugar till. fallast. Enn fremur voru höfundar frv. andvígir brtt. Þegar svo var komið, óskaði hæstv. heilbrmrh., að brtt. yrði ekki kastað fram, en athugaðar og allar leiðir reyndar til, að n. gæti sameinazt um till., sem hæstv. ráðh. gæti fallizt á. Þetta er því ástæðan fyrir því, að afgreiðslan dróst á langinn, en ekki eins og kemur fram í nál. hv. minni hl., sem segir, að þetta hafi stafað af áhugaleysi meiri hl., og er það áreiðanlega sagt gegn betri vitund, því að ég varð var við, að þetta mál var rætt af miklum áhuga af hv. nm. og ekki gætti þar neins áhugaleysis. Ég skal þá fara örfáum orðum um brtt. meiri hl. Að athuguðu máli og í þeim tilgangi að valda sem minnstum ágreiningi hurfum við frá brtt. við 1., 2. og 3. gr. Við teljum það augljóst mál, að eins og þar er, þá er það ætlunin að meðhöndla áfengissjúklinga á þá lund sem um sjúklinga, en ekki afbrotamenn sé að ræða. Við gerðum því fyrst smábreyt. við 4. gr., að gr. orðist svo: „Sveitarfélög, sem koma upp sjúkrahúsum eða sjúkrahúsdeildum til fullnægingar 1.–3. gr., njóta til þess ríkisstyrks samkv. ákvæðum l. nr. 30 19. júní 1933, um sjúkrahús o.fl.“ Ég geri ráð fyrir, að þetta yrði víðast hvar svo í framkvæmd, að bæjarfélög, sem eiga sjúkrahús, mundu breyta einu eða tveim herbergjum í þessu skyni, og er því eðlilegast, að þáttur ríkisins í kostnaðinum yrði sá sami og í l. um sjúkrahús. Mín skoðun er sú, að þarna yrði ekki um stórkostlegar byggingaframkvæmdir að ræða, þó að þyrfti að halda á 1–2 herbergjum. - Næsta brtt. er við 8. gr. og fer fram á, að yfirumsjón með drykkjusjúklingum sé í höndum taugasérfræðings og í engum tengslum við Klepp. Með því er þó enginn dómur lagður á, að dr. Helgi Tómasson sé óhæfur til að gegna þessu starfi eða að þessir menn eigi enga verulega samleið með öðrum taugasjúklingum, en við teljum ekki heppilegt, að þetta sé saman, og ekki heppilegt að hafa þetta sem aukastarf læknisins á Kleppi. En að öðru leyti er sú breyting gerð, að ríkissjóður tekur reksturinn á sinn kostnað, bæði lækningahæli og dvalarheimili fyrir drykkjusjúklinga. Frv. ætlast hins vegar til, að eitt eða fleiri sveitarfélög beri kostnaðinn af þessum dvalarheimilum, en mér finnst full ástæða til þess, að ríkið beri allan kostnaðinn, þar sem það fær allan ágóðann af sölu áfengis, og í samanburði við þann ágóða er þetta harla lítið framlag, sem krafizt er. Þá staðfestum við það einnig, að drykkjusjúkum mönnum megi koma fyrir á einkaheimilum. - Aðrar breytingar, sem við höfum gert við frv., eru svo þær, að alls staðar þar, sem orðið „Kleppur“ kemur fyrir, þá falli það burt. Þá er og lagt til, að sektir fyrir að útvega þessum drykkjusjúklingum vín, verði allt að 2.000 kr., og enn fremur leggjum við til, að ákvæði 15. gr. um sjóðmyndun falli niður, þar sem ríkissjóður á að bera allan kostnaðinn, að svo miklu leyti sem hann greiðist ekki af aðilum sjálfum. Það er hugsanlegt, að einstaka aðilar geti greitt sjálfir fyrir dvöl sína á hælinu. Efnamaður getur verið áfengissjúklingur, og þá er engin ástæða til þess, að ríkissjóður borgi fyrir hann. Af þessum till. um tekjuöflun fellur því III. kafli frv. alveg niður. Ég veit, að minni hl. n., hv. þm. Barð., mun gera hér grein fyrir nál. sínu. Ég tel, að í aðalatriðum sé nál. hans samhljóða okkar nál., og aðalmunurinn er sá, að hann vill fara dálítið lengra. Ég tel hins vegar tilefnislaust að draga Kaldaðarnes inn í þessar umr. og óviðeigandi að vera með aðdróttanir á lögregluþjóna fyrir meðferð þeirra á drukknum mönnum, og sömuleiðis tel ég óviðeigandi að koma fram með vantraustsyfirlýsingar á dr. Helga Tómasson, þar sem lagt er til, að honum verði ekki falin yfirstjórn þessara mála. Ein ástæðan fyrir því, að meiri hl. n. vildi ekki fallast á till. minni hl., var sú, að við teljum, að ef þær till. næðu fram að ganga, þá yrði þetta frv. slíkt bákn, að það kæmist aldrei í framkvæmd. Við teljum, að málinu sé betur borgið, ef frv. verður afgr. eins og við leggjum til en ef það yrði aukið þannig og endurbætt eins og hv. þm. Barð. vill gera, en yrði þá um leið svo mikið bákn, að frv. yrði eingöngu pappírsplagg, enda þótt það yrði samþ. Hv. þm. Barð. nægir ekki minni breyt. á 1. gr. frv. en að hún orðist svo: „Menn þá, konur sem karla, sem ölvaðir eru á almannafæri, á samkomustöðum eða á heimilum og raska ró manna, gera árásir á aðra eða valda óspjektum með drykkjulátum, skal flytja í sjúkrahús, sem hefur tök á að veita slíkum sjúklingum viðtöku. Það er borgaraleg skylda að aðstoða við slíka flutninga.“ Það hlýtur hver maður að sjá, að eins og nú er málum háttað, þá er þetta algerlega óframkvæmanlegt, því að eins og drukkið er nú hér á landi, þyrfti geysilegan fjölda af sjúkrahúsum um allt landið til þess að þetta væri framkvæmanlegt. Vissulega er þetta óskadraumur okkar, sem höfum áhuga fyrir þessum málum, að þetta megi verða á þann veg, sem segir í brtt. minni hl., en ég fyrir mitt leyti tel betra, að samþ. verði minna, en það síðan framkvæmt, heldur en að samþ. verði róttækar ráðstafanir, sem aðeins verða svo á pappírnum. Þá segir í 2. brtt. minni hl., að ölvuðum mönnum skuli hjúkra, unz af þeim sé runnið, og er þetta samhljóða frv., en síðan er bætt við í brtt., að það skuli varða sektum að misþyrma sjúklingunum á einn eða annan hátt. Mér virðist nú satt að segja harla undarlegt, ef þarf að taka það fram, að ekki megi misþyrma sjúklingunum, og mér finnst því, að þetta komi þarna alveg eins og skrattinn úr sauðarleggnum og sé vægast sagt alveg út í hött. Þá er 3. brtt. minni hl. svo víðtæk, að mér finnst, að það hljóti frekar að verða reglugerðaratriði en lagafyrirmæli, hvernig læknar skuli rannsaka sjúklingana, hve lengi tilraunir skuli gerðar á þeim og í þriðja lagi, hvort senda skuli sjúklinginn á lækningahæli fyrir drykkjusjúka menn eða á geðveikrahæli. Það liggur í augum uppi, að það eru sérfræðingar í þessum málum, sem verða að taka ákvörðun um þetta, og því tel ég þetta reglugerðaratriði. Í brtt. minni hl. er lagt til, að úrskurði sjúkrahússlæknis megi áfrýja til áfengislæknis, og skal hann láta fara fram rannsókn á sjúklingnum að nýju. Ef til þess kemur, að sjúklingurinn vill ekki sætta sig við úrskurð áfengislæknisins, getur hann áfrýjað máli sínu til þriggja manna nefndar, sem er nokkurs konar hæstiréttur í málinu, og er sú nefnd skipuð einum lækni með sérþekkingu á drykkjusýki, einum sálfræðingi og einum dómara og skal hann jafnframt vera formaður nefndarinnar. Mér virðist þetta vera allt of margbrotið og það hljóti að taka langan tíma að komast að fastri niðurstöðu. Hins vegar skil ég, ef þetta er gert til þess, að sjúklingurinn geti leitað réttar síns, ef þörf gerist, og að þetta á að tryggja frelsi hans. Þá er lagt til í 5. brtt., að ríkið greiði allan kostnað, en þó er á þessu sú undantekning, að þeir, sem eru látnir lausir strax að rannsókn lokinni, skuli greiða sjálfir fyrir sig. Mér finnst aftur á móti, að ef nokkrir ættu að sleppa við að greiða fyrir sig, þá séu það þeir menn, sem þannig er ástatt um. Í 7. brtt. er talað um, að vistheimili fyrir þessa áfengisöryrkja skuli byggð á stað, þar sem hægt sé með góðu móti að reka fjölbreytta framleiðslu. Ég álít, að rétt sé að láta viðkomandi sérfræðinga velja hælinu stað, og þetta er því frekar reglugerðaratriði, sem kemur síðar til greina. Ég get þó vel fallizt á það hjá dr. Helga Tómassyni, að heppilegasti staðurinn sé nálægt Reykjavík. Það er vitað, að mestur hluti þessara ógæfusömu sjúklinga er héðan úr Reykjavík, og svo mun verða framvegis, en auk þess þykir mér trúlegt, að ekki verði unnt að fá sérlærða menn í þessum málum annars staðar, en hér í Reykjavík. Ég vil þó taka það fram, að þetta er aðeins mín persónulega skoðun, og því gæti vel komið til mála að hafa dvalarheimilin einhvers staðar annars staðar, en þetta er bara ekki lagasetningaratriði. Í 10. brtt. vill hv. minni hl. slá fastri vinnuskyldu, en bætir þó við, að ef vistmaður vinni meira en 18 klukkustundir á viku, þá skuli honum greidd full laun, miðuð við venjuleg verkamannalaun. Nú sæti það sízt á mér að vera andvígur því, að sumir fullvinnandi menn sætu ekki auðum höndum og að þeir, sem vinna meira en lágmarksvinnu, fái laun fyrir það, sem þeir vinna fram yfir, en ég tel þó vafasamt að ákveða þetta með lögum. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem við, meiri hl. n., töldum, að mundi ekki vera til þess fallið að greiða fyrir málinu, og ég er enn þeirrar skoðunar. Hins vegar veit ég, að allar þessar till. hv. þm. Barð. eru bornar fram af góðum hug til málsins, og mér er kunnugt um, að hann hefur mikinn áhuga fyrir þessu máli. Að síðustu vil ég svo segja það, að þótt ég telji okkar brtt. til bóta, þá tel ég sjálft frv. líka til mikilla bóta, og ég mundi því greiða frv. atkvæði, jafnvel þótt brtt. okkar yrðu felldar. Ég tel það skyldu Alþingis að samþ. þetta frv., en ég óttast, að þótt brtt. hv. þm. Barð. yrðu samþ., þá yrði það aðeins á pappírnum og ríkissjóði yrði bundinn þar of þungur baggi eins og fjárhag hans er háttað.



Herra forseti. Ég var viðstaddur atkvgr. í Nd. og vissi ekki af því að þessar umr. væru komnar hér á lokastig. En um málið í heild hef ég lítið að segja annað en það, að ég óskaði eftir, að það yrði flutt, og liggur í því yfirlýsing frá mér um það, að ég óski eftir, að málið nái fram að ganga. Í Nd. varð samkomulag um málið að mestu, og stóðu að því þeir sjútvn.menn, sem fluttu það þar í d., og flestir dm. Hv. 6. landsk. (StgrA) hefur óskað eftir því við mig, að ég gæfi yfirlýsingu í sambandi við þá brtt., sem hann ber fram á þskj. 649, en þessi brtt. fer í þá átt, að þeir, sem lokið hafa prófi frá vélfræðideild vélskólans í Rvík, skuli njóta fullra réttinda til gæzlu mótorvéla upp að 900 ha. stærð. Nú var það alveg augljóst fyrir mér, þegar þessi brtt. kom fram, að hana þyrfti að gera, því að ég hef aldrei rekið mig á neina fyrirstöðu á því, að menn með fullu prófi frá vélskólanum fengju þessi réttindi, ef þeir hafa óskað þess. Ég spurði skrifstofustjórann í rn., sem búinn er að starfa þar miklu lengur en ég, hvort hann myndi eftir því, að nokkuð þessu líkt hefði komið fyrir, og hann mundi það ekki. Ég hafði samband við skráningarstjórann og fékk það upplýst hjá honum, að hann telji af eðli málsins, að þeir menn, sem hafa réttindi yfir 900 hö í sambandi við ákvæði l., hefðu það einnig undir 900 hö, þegar þessi réttindi eru veitt, ef um þau er sótt. Mér finnst þetta liggja í hlutarins eðli og mundi, ef til mín væri leitað, framkvæma þetta á þann hátt. En hins vegar, ef Alþ. vill setja um þetta skýrari ákvæði, þá er ég ekki á móti því, því að sjálfsögðu á það að vera ótvírætt, að þeir, sem lokið hafa sínu fullnaðarprófi frá vélstjóraskólanum, eins og hér er gert ráð fyrir, hafi réttindi bæði fyrir ofan og neðan 900 hö.



Þessi brtt. er í sambandi við það, sem búið er að gera áður, vegna þess að það heyrir undir endurskoðun l., hvort breyta á náminu úr 3 vikum í 6 vikur, og þess vegna segi ég já. Brtt. 615,3 samþ. með 7:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: LJóh, BÓ, EE, GJ, GÍG, HV, ÞÞ. nei: SÁÓ, StgrA, ÁS, BK, BrB. PZ greiddi ekki atkv. 4 þm. (HermJ, JJós, BSt, BBen) fjarstaddir. 18. gr. (verður 3. gr.), svo breytt, samþ. með 10 shlj. atkv. Brtt. 615,4 (ný 19. gr., verður 4. gr.) samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég hefði viljað, að hæstv. landbrh. væri við, er ég segi nokkur orð um þetta mál. Á þessu stigi málsins mun ég tala nokkuð almennt um það, þó að það fari í n., sem ég á sæti í. Hér er um það að ræða að leyfa einstökum aðilum að flytja inn nautgripi eða sæði úr nautum af hreinræktuðum holdakynjum og mjólkurkynjum til þess að kynbæta hinn innlenda nautgripastofn. Fyrst er að athuga, hver nauðsyn er á þessu, og skal ég þá fyrst snúa mér að mjólkurkúnum. Við höfum haft og höfum enn okkar kýr til að framleiða mjólk og fóðrum þær, eins og annað búfé, mest á heyi, sem er eina fóðurframleiðslan, sem enn er almenn. Við höfum ekki ræktað korn, rófur eða annað slíkt til þess að ala okkar búfé á, og það tekur tíma að breyta til í þá átt, þó að svo kunni að verða seinna. Það fer eftir því, hve mikið af því heyi kýrnar fást til að éta, hve mikið af því þær umsetja í mjólk og hve arðsamar þær eru. Eigi að auka mjólkurmagnið meira en nemur næringarefnunum, sem kýrin fær í heyinu, og eigi að nota alla orku kýrinnar og geti hún unnið meiri næringarefni í afurðir en hún fær í heyinu, er fóðurbætisgjöf óumflýjanleg. Nú eru takmörk fyrir því, hvað kýr geta tekið til sín af fóðri. Okkar kýr taka til sín um 2.600 fóðureiningar á ári í heyi eða grængresi. Af þessu fara 1.100 fóðureiningar til þess að halda lífinu í kúnni, og 1.500 fóðureiningar verða því eftir til þess að mynda mjólk, af því geta þær myndað um 3.700 l. á ári. Margar af okkar kúm mjólka þetta af tómu heyi, og ef fóðurbætir er gefinn með allt upp í 5.000 l. Þegar nú ætlunin er að flytja inn erlent kyn til þess að bæta stofninn, þá er gert ráð fyrir því, að það muni umsetja meira fóður í mjólk heldur en okkar kýr. En hvaða fóður? Það er ekki um að ræða meira hey, heldur fóðurbæti. Ayrshirekynið tekur til sín 2.600 fóðureiningar í heyi, en þar af fara 1.400–1.500 fóðureiningar til viðhalds, eða 300–400 fleiri fóðureiningar, en okkar kýr þurfa. Það verður sem þessu svarar minna til mjólkurmyndunar, og þarf því að gefa 300–400 fóðureiningar í fóðurbæti, ef þær eiga að geta myndað jafnmikla mjólk. Ef við viljum því flytja inn kýr, verðum við að gera okkur það ljóst, að samhliða því verðum við að flytja inn meiri fóðurbæti, annars er ekkert gagn að því. Ef við teljum hagkvæmt að flytja inn erlent kyn og ala það á erlendu fóðri, þá er allt í lagi, þá eigum við að flytja það inn. En ef við viljum, að kýrnar okkar umsetji það fóður, sem við sjálflr höfum, þá eigum við ekki að hugsa um þetta. Ég álít, að við eigum fyrst og fremst að láta kýrnar umsetja það fóður, sem heyjað er og til fellst í landinu, en nota fóðurbæti aðeins sem viðbótarfóður til að fullnota starfsgetu kúnna. Það er ljóst, að því meiri fóðurbæti sem þær fá, því meira geta þær mjólkað og þó aldrei yfir það, sem eðli þeirra stendur til, og til þessa eigum við fyrst og fremst að nota það fóður, er við framleiðum sjálfir. Þá er það holdakynið. Um það gegnir allt öðru máli. Við höfum aldrei lagt okkur eftir að framleiða nautakjöt til manneldis. Þegar það er notað, er það afgangur frá mjólkurframleiðslunni, og það er óhætt að fullyrða, að sú framleiðsla er á ákaflega lágu stigi. Ég þekki ekki dæmi til þess, að gömul kýr sé tekin og fituð, áður en henni er slátrað, til þess að gera úr henni góðan mannamat. Ég hygg, að það sé hvergi gert hér á landi. Vitanlega eru víða til holdakyn, sem ætluð eru til kjötframleiðslu, sum mjólka jafnframt og einstaka vel. Ég veit ekki, hvaða holdakyn er ætlunin að flytja inn, en þau þurfa öll meira í viðhald en okkar kyn og hæpið, að heyið eitt dugi. Það var eitt sinn fluttur hingað tarfur, og út af honum eru til nokkrar kýr. Það er ljóst, að þær mjólka illa, er þær blandast saman við íslenzka nautgripi, en það hafa komið undan þeim vænni kálfar og betri til holdasöfnunar en okkar kúm. En ef við viljum söðla um, hætta við kindakjötið og fá nautgripi í staðinn, þá verðum við að gera okkur ljóst, að þeir þurfa allt annað beitiland en sauðféð, og víða er það valllendishaglendi ekki til. Það mundu fara 4.500 fóðureiningar til þess að ala upp einn nautgrip, eða um helmingi meira en íslenzkan nautgrip, og töluverður hluti þess yrði að vera gefinn í fóðurbæti. Til þess að fita hann, áður en honum er slátrað, þarf fjórar fóðureiningar fyrir hvert kg. er hann bætir við sig í lifandi vigt, eða fjórar einingar svara til 0.6 kg í kjöti, og öll sú fitun verður að fást með fóðurbætisgjöf eða beit á gott valllendi. Sauðfé okkar er fitað á afréttum og fjöllum, og eigi að taka upp nautgriparækt til holdasöfnunar, verður að flytja inn miklu meiri fóðurbæti en áður. Ég hygg, að ekki muni vera fjarri sanni, að 1.000 kg þurfi á hvern grip, sem selja á 1.8–2.5 ára gamlan. Alþ. þarf því að gera sér ljóst, hvort gjaldeyrisástandið sé þannig, að ástæða sé til þess að ýta undir meiri innflutning af fóðurbæti til þess að ná í nýjan nautgripastofn, útrýma mjólkurframleiðslu af grasi einu saman og fá nautakjöt í stað kindakjöts. Eins og ástandið er nú, tel ég það hæpið. Þetta mál fer til n., sem ég á sæti í, og skal ég því ekki meta hvað á móti öðru, en ég tel vafasamt, að sú stefna sé rétt, er farið er inn á í frv. Ég vil enn fremur benda á það, að ef flutt er inn sæði til þess að fá hreinan stofn, þá er það starfsemi, sem tekur 10–20 ár og kostar mikið. Ég hygg, að það mundi kosta 100–200 þús. á ári, og fer alltaf upp í 1 millj. kr., það er ekki áætlað um of. Það er líka gert ráð fyrir því í frv., að leyft verði að flytja inn nautgripi, og ég veit, að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, hafa hug á því að flytja inn nýborna - eins dags - kálfa. Smithættan er þá lítil, og hægt væri að koma upp hreinum stofni miklu fyrr en með sæðisflutningi. Í frv. er talað um leyfi til að flytja inn nautgripi eða sæði, og í gömlu l. er bannað að flytja inn nautgripi nema einangra þá í heimalandinu ákveðinn tíma, áður en þeir eru fluttir út. Það er því útilokað, að hægt sé að flytja inn nýborna kálfa nema breyta lögunum. Ef ætlunin er að fara þá leið, verður því að breyta þessu í l. Þá er gert ráð fyrir því í frv., að þeir, sem fái þetta leyfi, komi upp sóttvarnarstöð, en ekkert er um það, að ríkið hafi aðgang að henni með aðrar skepnur. Nú eru slík vandræði í þessum efnum, að yfirdýralæknirinn verður, þegar sendiherra kemur með hund, að semja við sendiherrafrúna um að passa hann inni, því að enginn staður er til, þar sem hægt er að koma honum fyrir og einangra tilskilinn tíma, því að ríkið hefur enn enga einangrunarstöð. Þetta getur gengið vel, en eftirlitið með því, hvernig þetta er gert, t. d. hjá þeim starfsmönnum Keflavíkurflugvallar, sem komið hafa með hunda og ketti, er vægast sagt lítið, enda ómögulegt að koma því við nú. Ríkið hefur ekkert getað gert. Ef setja á sóttvarnarstöð, þá er sjálfsagður hlutur, að ríkið hafi aðgang að slíkri stöð og fyrir aðrar skepnur en þær, sem sá flytur inn, sem stöðina á. Verður að skapa þann möguleika. Ég geri ráð fyrir, að þeir menn, sem vilja halda áfram að ýta undir innflutning erlendra búfjárkynja, hafi rétt fyrir sér, framleiðslan getur aukizt við það. Ég geri þó ráð fyrir, að framleiðsla okkar verði þannig, að það teljist hagur að því að flytja til landsins 10 þús. tonn af einhverjum fóðurbæti til mjólkurframleiðslu, svo að fullnota megi okkar kýr, en hæpið, að við viljum flytja meira inn í erlend kyn til þess að framleiða sömu mjólk, en hafa í þess stað fallþyngri kýr til frálags. Þetta yrði réttlætanlegt, þegar ástandið er orðið þannig, að á heimilum er til svo næringarefnaríkur fóðurbætir, að það borgi sig betur að gefa kúnum hann, og við gætum því notfært okkur meiri afköst skepnanna, og erlend kúakyn geta verið afkastameiri en okkar, ef fóðrið er nóg. Ef við höfum hann ásamt kornrækt, sem eigi er til manneldis, og getum gefið ¼ af gjöfinni af því, þá er allt í lagi. En meðan heyið er eitt sér, þá er mjög tvísýnt að leggja út á þessa braut. Inn á sjúkdómshættuna og sóttvarnir skal ég lítið koma, og er vandalaust að fást við það efni. Svo er að vísu, að kálfalát getur flutzt með sæðinu. Og sé ekki sóttvarnarkví fyrir hendi, þá er kálfalát einn hinn hættulegasti og versti sjúkdómur, sem til er í nautgripum nokkurs staðar. Möguleiki er á því að sjúkdómar í búfé geti flutzt með mönnum, og er sú hætta nærri eins mikil og ef sæði eða nýbornir kálfar eru fluttir inn. Hér er því eigi svo mikil hætta, að ástæða sé til að gera mikið úr henni, því að hægt er að girða fyrir hana, ef nokkur hugsun er á höfð. En hitt verða menn að gera sér ljóst varðandi innflutning þessara gripa hingað til lands, að í fyrsta lagi er hér um dýrt fyrirtæki að ræða, er kosta mun 1–2 millj. kr., áður en hreinn stofn fæst, ef halda á kynblöndun fram með sæðisflutningi, en um helmingi minna, ef flytja á inn nýborna kálfa. Í öðru lagi borgar sig ekki og er trauðla rétt, eins og nú hagar til, að flytja inn mjólkurkyn, nema þá helzt Jerseykyn, sem hefur sérstaklega feita mjólk og þarf lítið meira viðhald en okkar kýr og gæti því átt rétt á sér þar, sem um smjörframleiðslu er að ræða. Og ég tel réttara að nota sauðféð til að breyta graslendi haganna í kjöt, en fá erlend nautgripaholdakyn til að breyta erlendum aðkeyptum fóðurbæti í kjöt. Það eru þó landsnytjar okkar, sem við þurfum að umsetja, þó að hitt geti stundum verið réttlætanlegt, að láta gripina til viðbótar umsetja fóðurbæti, sem aðkeyptur er.



Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. N-M. fyrir hinn fróðlega fyrirlestur hans. Þótt mér sé ekki allt ljóst, þá verður ekki deilt um, að hann hafi sýnt, að frv. þetta er flutt af vanþekkingu og gersamlega að ástæðulausu. Og nú vil ég spyrja hæstv. landbrh., þar sem við vitum, að hv. 1. þm. N-M. hefur allra manna bezt vit á þessu og er þar ráðunautur fyrir bæði bændur og Alþ.: Hvaða afglapar hafa tælt hann til að flytja inn í þ. þessa vitleysu? Og þarf að láta fara fram rannsókn á því, hvaða menn hafi samið þennan óskapnað. Ég vil líka spyrja hv. 1. þm. N-M., því að hann sagði, að auðvelt væri að koma við sóttvörnum, hvað í því felist, að karakúlpestin kom upp. Var það vegna þess, að nægrar varúðar var eigi gætt? Hefði ella verið unnt að fyrirbyggja sjúkdóminn? Hverjir áttu hér sök á? Aðalatriðið er þó, að upplýst verður að fá, hvers vegna hæstv. ráðh. hefur látið flytja þetta frv.



Herra forseti: Það hafa verið bornar upp við mig nokkrar samvizkuspurningar, sem ég vil nú reyna að svara. Skal ég þó geta þess fyrst, að hér er eigi um nýmæli að ræða. Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. N-M., því að l. þessa efnis voru samþ. á síðasta þ., og þá var málið útdispúterað.  Hv. 1. þm. N-M. hélt mjög fræðilegan fyrirlestur, og hef ég ekki þá þekkingu til að bera, að þar sé ég dómbær. Hitt er mér kunnugt um, að margir álíta, að hér séu einmitt mjög góð skilyrði fyrir hinn erlenda holdastofn, sem er harðgerður og hefur gengið úti í Ameríku í hörðum vetrum flest ár, þótt hann þurfi stundum hey, og er hann alinn upp eingöngu sem holdafé og álitinn geta þrifizt ágætlega í íslenzkum beitilöndum. Nú hefur mönnum ekki komið til hugað að leggja niður sauðfjárræktina, heldur að hross geti orðið kjötframleiðslustofn og hægt verði að nota meginhluta þeirra til slátrunar, þar eð framleiðsla hesta virðist vera orðin úrelt þar, sem hætt er að nota þá til dráttar, reiðar og áburðar. Nú hefur mönnum dottið í hug að láta útigöngunaut koma í staðinn, sem hafa betri eiginleika sem kjötdýr. Fjöldi manna hefur trú á þessu, og tilgangurinn með þessum tilraunum er að vita, hvort eigi sé unnt að fá erlent holdakyn til að taka við gresju íslenzka hagans. Hins vegar er ekki tilgangurinn að útrýma sauðfjárrækt. Um einstök atriði hjá hv. 1. þm. N-M. vil ég fara nokkrum orðum. Hann ræddi um, að gert væri ráð fyrir að flytja eingöngu inn sæði. En bent hefur verið á af hinum fróðasta manni í búfjársjúkdómum, Páli Pálssyni dýralækni, að öruggara væri að flytja inn nýborna kálfa. Því var horfið frá því að binda eingöngu við sæðisflutninga. Má vel vera rétt, að vissara væri að geta þess í l., að séu kálfar fluttir inn, þá væru til undanþágur frá 6 vikna sóttkvínni. Þótt ég sjái nú ekki ástæðu til þessa, má það vel vera sanngjarnt. Hv. þm. minntist á sóttvarnarstöð, að nauðsynlegt væri, ef þetta yrði samþ., að taka skýrt fram, að rikið hefði aðgang að henni fyrir sig. Ég held, að þetta sé nú öruggt, því að svo segir í 2. gr. frv., 2. mgr.: „Á meðan ríkið hefur ekki reist sérstaka sóttvarnarstöð, skal sóttvarnarstöð sú, er hér greinir, taka að sér hlutverk hennar samkvæmt samningi við ríkisstjórnina.“ Þar er lögð skylda á, að aðili taki að sér þetta hlutverk, um leið og það er gert að skyldu að koma stöðinni upp. Hægurinn er hjá fyrir ríkisstj. að taka upp og starfrækja sóttvarnarstöð, en með þessu atriði gæti málið verið leyst án þess, að ríkið þyrfti miklu til að kosta. Ég get, þótt ég hafi eigi mikla þekkingu til að bera, verið sammála hv. 1. þm. N-M., að meiri ástæða sé til að gera tilraunir með holdakyn en mjólkurkýr, en margir trúa því, að Jerseykúm verði hentugast að koma hér upp. Ég hef þá rætt um, hvernig þetta er í pottinn búið. Málið er undirbúið af búnaðarþingi. Þessi stefna er orðin lögfest. En afbrigðið, sem hér um ræðir, er að veita heimild til að létta kostnaðinum af ríkinu. Ég geri ráð fyrir, að Búnaðarfélagið sé á móti ráðunautnum í þessu efni og hann hafi því orðið undir.

Forseti (ÞÞ) : Ég vil vekja athygli hv. þdm. á því, að þetta er 1. umr. málsins, og vona ég, að hún standi eigi öllu lengur. En hv. 1. þm. N-M. hefur beðið um orðið, og tekur hann nú til máls og verður væntanlega stuttorður, eins og hans er vandi.



Herra forseti. Ég vil fyrst benda hæstv. ráðh. á það, að l. um innflutning búfjár þurfa alls ekki að hafa verið sett í þeim tilgangi, er hann gat. Áður voru til tvenn l., og fleiri þó. En þar vantaði öll ákvæði um sóttvarnir. Þess vegna þurfti að sameina ákvæðin. En það, að búnaðarþing mælti með þessu, var eigi í því skyni að greiða fyrir innflutningi búfjár, heldur til að tryggja, að eigi sé farið eftir neinni vitleysislöggjöf, og dýrin skyldi hafa í sóttkví og skyldu vera 6 vikur í hverri einangrun. Þess vegna voru l. sett, og sýna þau því engan vilja búnaðarþings, heldur sýna, að Búnaðarfélagið vildi gæta þess, að heilbrigt, sjálfsagt eftirlit væri í lagi, en því hefur ráðuneytið nú ekki komið í lag enn, eins og ég drap á í fyrri ræðu minni. Og þar með tel ég hæstv. dómsmrh. svarað með allt sitt karakúltal, en hefði Alþingi borið gæfu til að fara að ráðum okkar Metúsalems Stefánssonar og lofað að standa í lögunum, að hafa skyldi innflutt sauðfé í sóttkví í eyjum árlangt, þá væri nú ekki að tala um neinar karakúlpestir. Aldrei hefur neitt verið gert varðandi framgang l. um innflutning búfjár, hvorki af núverandi hæstv. ríkisstj. né öðrum, og ekkert fé hefur verið veitt til að koma upp sóttvarnarstöð.

Er þá nokkurt vit að fara að flytja það inn?

Nei: Hefðu l. verið sett, eins og þau upprunalega voru, með tveggja ára einangrun í eyju, þá hefði málið horft allt öðruvísi við. Ég vil vera stuttorður, en vil benda hæstv. atvmrh. á, að það er alger misskilningur, að búnaðarþing vilji flytja inn fé. Hitt er svo annað mál, að þessi innflutningur getur verið ákaflega hagkvæmur fyrir bændur, ef nógur fóðurbætir fæst. Er það gefinn hlutur, t. d. hér í Reykjavík, á Korpúlfsstöðum, að fá af völdu kyni hollenzku 5.000 1 af mjólk með fóðurbætisgjöf, sem kostar innan við 1 kr. kg erlendis frá, og kýrin gefur 2–3 l. mjólkur fyrir hvert kg. fóðurbætisins. Getur hér orðið ákaflega mikill gróði.

Er bara ekki betra, að Reykjavíkurbær setji á stofn bú í Danmörku?

Jú, það gæti verið mjög hagkvæmt. En hvort það yrði hagkvæmt fyrir þá, sem selja mjólk framleidda á töðu með núverandi kaupgjaldi, er annað mál. Enn getur það verið mjög hagkvæmt að kaupa aðeins fóðurbæti - fyrir einstaka menn, en við vitum, að þjóðhagslega séð er eigi hagur að því.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Það er að nokkru leyti rétt hjá hv. 1. þm. N-M., að búnaðarþing hafi eigi verið með innflutningi búfjár. Engin ákvörðun var þó tekin í því efni af því. Til voru eldri l., en um það var rætt að banna allan innflutning búfjár eða leyfa hann, ef nægilega tryggt væri búið um sóttvarnir. Og sú varð niðurstaðan hjá búnaðarþingi að heimila hann framvegis með þeim varúðarráðstöfunum, sem í frv. greinir. Þau urðu úrslitin þar.

Gísli Jónsson : Herra forseti. Fyrir alllöngu var vísað til hv. fjhn. frv., sem ég bar fram á þskj. 594 um breyt. á orlofsl. Með því að afgreiðsla þessa máls gæti haft veruleg áhrif á útgjöld fjárl., vænti ég þess, að n. skili áliti og að hæstv. forseti krefji form. n. um afgreiðslu málsins, enda var því beint lofað, að málið yrði ekki svæft, heldur fengi afgreiðslu.

Forseti (ÞÞ): Hv. form. fjhn. er ekki við, en ég skal koma þessum orðum til hans, enda er ég einn í hans liði.