Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 94 frá 1976, um skráningu og mat fasteigna. Þetta frv. gengur út á að rýmka ögn heimildir um að tiltekin sveitarfélög sjái sjálf um skráningu og mat fasteigna. N. mælir einróma með samþykkt frv. óbreytts.



Herra forseti. Hér er um að ræða að tryggja lífeyrisréttindi bænda. N. hefur fjallað um þetta mál og orðið sammála um að mæla með því, enda hér reyndar um þá stétt að ræða sem býr við hvað óvissasta afkomu vegna þess hvernig málum hennar er í raun komið.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er lagt fram, er um breyt. á lögum nr. 9 frá 13. febr. 1970, um Iðnþróunarsjóð og hljóðar svo: „1. gr.: Aftan við 1. gr. laganna komi tvær nýjar mgr., svo hljóðandi: Ríkisstj. er heimilt að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á samningum sem gerðir voru í Reykjavík 29. apríl 1980. Texti breytinganna fylgir lögum þessum og teljast þær hluti af þeim. Þegar þær hafa öðlast gildi að því er Ísland varðar skulu ákvæði samningsins þannig breytt hafa lagagildi hér á landi. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Fskj. er hluti af sjálfu lagafrv. og segir raunar efnislega um hvað málið fjallar. Í því eru greindar þær breytingar sem lagt er til í frv. að ríkisstj. fái heimild til að staðfesta, en breytingar þessar voru gerðar í Reykjavík 29. apríl 1980. Í marsmánuði s. l. samþykkti ríkisstj. að fela iðnrh. að láta ganga formlega frá þessum breytingum og flytja síðan frv. til l. um breyt. á lögum svo breytingarnar fái lagagildi. Þær breytingar, sem hér liggja fyrir, voru upphaflega samþykktar efnislega og einróma af stjórn sjóðsins á fundi í Finnlandi 26. febr. 1980. Í umsögn um einstakar greinar á bls. 4 í frv. er 1. gr. samningsins, eins og hún er í lögum nr. 9/1970, tekin orðrétt upp, en hún er svo hljóðandi: „ Ríkisstj. er heimilt að staðfesta fyrir Íslands hönd samning ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um stofnun norræns iðnþróunarsjóðs fyrir Ísland (Nordisk Industrialiseringsfond for Ísland), sem gerður var í Reykjavík 12. des. 1969. Texti samningsins fylgir lögum þessum og telst hluti af þeim og skulu ákvæði hans hafa lagagildi hér á landi.“ Með frv. bætast svo við greinina þær tvær mgr. sem eru í 1. gr. þess. Í umsögninni um 1. gr. frv. eru og tekin upp orðrétt ákvæði hins upphaflega samnings um norrænan iðnþróunarsjóð fyrir Ísland frá 12. des. 1969. Ég tel rétt að lesa orðrétt þau ákvæði samningsins sem lagt er til að breytingarnar verði gerðar á. 2. liður samningsins frá 1969 hljóðar þannig: „Stofnfé sjóðsins skal vera jafnvirði 14 milljóna Bandaríkjadollara. Af stofnfénu skal hvert Norðurlandanna leggja fram eftirfarandi hluta (í milljónum Bandaríkjadollara): Danmörk 2.7, Finnland 2.7, Ísland 0.5, Noregur 2.7 og Svíþjóð 5.4. Stofnféð skal lagt fram vaxtalaust til ráðstöfunar í jafnstórum árlegum fjárhæðum á fjögurra ára tímabili frá gildistökudegi samningsins. Sjóðurinn skal innheimta framlögin hjá hinum norrænu ríkjum í samræmi við áðurgreinda skiptingu eftir því sem starfsemi hans krefur. Frá 10. ári skal sjóðurinn eftir nánari ákvörðun sjóðsstjórnarinnar endurgreiða vaxtalaust í áföngum á næstu 15 árum í samræmi við áðurgreinda skiptingu til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar jafnvirði framlaga þeirra. Skal endurgreiðslu þessara framlaga að fullu lokið að enduðum 25 árum frá stofnun sjóðsins. Ábyrgð Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar á skuldbindingum sjóðsins er takmörkuð við hlutdeild þeirra í stofnfénu á hverjum tíma. Ísland er á sama hátt ábyrgt fyrir skuldbindingum sjóðsins með sínum hluta stofnfjárins og ber auk þess eitt ábyrgð á þeim skuldbindingum umfram stofnféð, sem sjóðurinn kann að taka á sig vegna ábyrgða, sbr. 4. lið. Þegar Danmörk, Finnland, Noregur og Svíþjóð eiga ekki lengur hlutdeild í stofnfé sjóðsins samkv. áður nefndum ákvæðum um endurgreiðslu, fellur samningur þessi úr gildi og sjóðurinn verður eign og undir stjórn íslenska ríkisins.“ Breytingin, sem lögð er til í frv., er sú að á eftir orðunum í síðustu línu 5. málsgreinar „á sig vegna ábyrgða“ komi: og lántöku. Mun ég víkja nánar að þessu atriði síðar. Í umsögninni um 1. gr. er enn fremur tekinn orðrétt upp 4. liður samningsins, en hann hljóðar þannig: „Sjóðurinn starfar að verkefni sínu með því: a) Að veita lán til ákveðinna verkefna, annaðhvort einn eða í samvinnu við aðra aðila. b) Að ábyrgjast lán, sem veitt eru af öðrum aðilum. Fé til lánveitinga fær sjóðurinn af stofnfé sínu og tekjum og skulu lánveitingar ákveðnar í samræmi við viðurkennd bankaleg og efnahagsleg sjónarmið. Sjóðurinn skal stefna að því að tryggja eðlilega ávöxtun stofnfjárins og forðast ónauðsynlega áhættu. Í sérstökum tilvikum er heimilt að veita lán með sérlega hagstæðum kjörum eða framlög, m. a. til tækniaðstoðar, rannsókna og markaðsathugana. Slík lán eða framlög mega samtals ekki nema minna en 10% af stofnfénu. Lán, framlög eða ábyrgðir má veita til fyrirtækja í einkaeign eða í eign opinberra aðila og til fjárfestingarlánasjóða sem hafa sama tilgang og sjóðurinn. Sjóðurinn skal hafa náið samstarf við íslenskar lánastofnanir, sem veita lán til iðnaðar.“ Þær breytingar, sem lagt er til í frv. þessu að gerðar verði á þessum lið, eru þær, að á eftir orðunum í upphafi 2. mgr. „Fé til lánveitinga fær sjóðurinn af stofnfé sínu og tekjum“ komi orðin: og með lántöku, svo og að í sömu mgr. á eftir orðunum „Sjóðurinn skal stefna að því að tryggja eðlilega ávöxtun stofnfjárins“ komi: og þess fjár er hann tekur að láni. - Þá er einnig breyting í 3. mgr. Á eftir orðunum „Slík lán eða framlög mega samtals ekki nema meiru en 10% af stofnfénu“ komi: Frá og með árinu 1980 er í sama tilgangi heimilt að ráðstafa til viðbótar 10% af eigin fé sjóðsins eins og það verður í byrjun ársins 1980, auk 10% af rekstrarafgangi hvers árs, í fyrsta skipti af rekstrarafgangi ársins 1980. Með breytingum þeim á lögunum og samningnum, sem lagðar eru til í frv. þessu, fær sjóðurinn heimild til lántöku til að fjármagna almenna lánastarfsemi og til að veita lán eða framlög til viðbótar 10% af stofnfé sjóðsins í sérstökum tilvikum. Viðbótin er 10% af eigin fé eins og það verður í byrjun ársins 1980 svo og 10% af rekstararafgangi hvers árs, í fyrsta skipti af rekstrarafgangi ársins 1980. Um þessar mundir eru liðin 10 ár frá stofnun sjóðsins, en hann var stofnaður með samningi ríkisstjórna Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar, dags. 12. des. 1969. Samkv. lögum um Iðnþróunarsjóð skal sjóðurinn hafa sérstaka stjórn, framkvæmdastjórn og framkvæmdastjóra. Stjórnin er skipuð fimm aðalmönnum og fimm varamönnum, einum frá hverju landi. Stjórnin tekur ákvarðanir um málefni sjóðsins, en felur, eftir því sem æskilegt er talið, framkvæmdastjórninni að taka ákvarðanir um starfsemina. Framkvæmdastjórnin er skipuð fjórum fulltrúum íslenskra viðskiptabanka, einum fulltrúa frá Iðnlánasjóði og auk þess framkvæmdastjóra sjóðsins. Á árinu 1979 kom stjórn sjóðsins tvisvar saman til fundar, í Stokkhólmi og á Akureyri. Enginn vafi er á því að Iðnþróunarsjóður skapaði ný viðhorf varðandi möguleika íslenskra iðnfyrirtækja til að fjármagna uppbyggingu og endurnýjun á sviði iðnaðar. Tilgangur sjóðsins er og hefur verið að efla tækniþróun og iðnþróun á Íslandi í framhaldi af aðild landsins að EFTA og að auðvelda aðlögun iðnaðarins að breyttum markaðsaðstæðum, stuðla að þróun útflutningsiðnaðar og leggja áherslu á samstarf á sviði iðnaðar og viðskipta milli Íslands og hinna Norðurlandanna. Frá upphafi hefur ráðstöfunarfé sjóðsins einungis verið stofnfé hans, en samkv. stofnsamningi hans er það jafnvirði 14 millj. Bandaríkjadollara, auk árlegra vaxta og afborgana af veittum lánum. Svo sem fram kemur í aths. við lagafrv. nemur fjárhæð útborgaðra lána 6 milljörðum 59 millj. kr. á verðlagi hvers árs. Ef sú fjárhæð er umreiknuð til verðlags ársins 1979, miðað við vísitölu byggingarkostnaðar, er hún 20 milljarðar 999 millj. kr. eða nánast 21 milljarður kr. Í aths. er greint frá hlutfallslegri skiptingu lána á tímabilinu 1970–1979. Á því yfirliti sést að hlutfallslega flest lán og mest fjármagn hefur farið til uppbyggingar í ullariðnaði og til vinnslu fata úr ull. Árangur þessarar uppbyggingar hefur komið best í ljós á síðustu árum, en eins og kunnugt er hefur mest aukning verið á ullarafurðum í útflutningi iðnaðarvara. Í heild er áætlað að um 40% af lánum sjóðsins til þessa hafi verið veitt vegna útflutningsiðnaðar og um 60% vegna heimamarkaðsiðnaðar. Fram til þessa hefur sjóðurinn getað annað eftirspurn eftir lánum til arðvænlegra framkvæmda í iðnaði. Nú er hins vegar svo komið að fyrirsjáanlegt er að svo verði ekki næstu árin. Stafar það í fyrsta lagi af því, að á þessu ári munu hefjast endurgreiðslur stofnfjárins, og í öðru lagi af aukinni eftirspurn eftir lánsfé til framkvæmda í iðnaði. Vegna þessa er talin ástæða til að afla heimilda til lántöku til að fjármagna almenna lánastarfsemi og til að endurlána til sérstakra framkvæmda í iðnaði. Til þess að sjóðurinn geti verið sú stoð og stytta sem honum var ætlað að vera er nauðsynlegt að þær breytingar sem gerðar hafa verið á samningnum og ætlað er að verði lögfestar, verði samþykktar af Alþingi svo að þær fái lagagildi. Ýmis af þeim verkefnum, sem sjóðurinn hafði frumkvæði að og hefur styrkt hafa verið yfirtekin af öðrum, svo sem af Iðntæknistofnun, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins og samtökum iðnaðarins, og er þar einkum átt við verkefni sem,styrkir hafa runnið til. Stjórn sjóðsins telur engu síður nauðsynlegt að auka heimildir til að veita styrki og hagstæð lán til ýmissa verkefna, og er því talið nauðsynlegt að afla aukinna heimilda til ráðstöfunar fjár í þessu skyni. Herra forseti. Minnst verður 10 ára afmælis Iðnþróunarsjóðs með fundi og hátíðarsamkomu hér í Reykjavík síðar í þessum mánuði, og legg ég áherslu á að mál þetta hljóti afgreiðslu nú á þinginu, enda ætti það að vera ágreiningslaust. Á sama hátt hefur verið leitað eftir staðfestingum á nefndum breytingum hjá stjórnvöldum annarra Norðurlanda og við undirbúning málsins að því leyti verið höfð samvinna við utanrrn. Ég tel ekki þörf að fjölyrða frekar um frv. þetta, en leyfi mér að óska þess, að því verði vísað til 2. umr. að lokinni umr. hér í hv. d. og til hv, iðnn.



Herra forseti. Samgn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um lögskráningu sjómanna, 110 mál. Frv. þetta fjallar um það, að reynist útgerðarfyrirtæki ekki fært um greiðslu bóta vegna slysa, sem ekki hafi verið séð um tryggingu fyrir, beri ríkissjóður fulla ábyrgð á greiðslu þeirra. Í grg. frv. er fjallað um ástæður fyrir þessu, að vegna slíkra atvika hafa menn orðið fyrir dýrkeyptri reynslu þar sem einstaklingur hefur farið mjög illa út úr vanrækslu annarra. N. er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. eins og það kom frá Nd., en fjarverandi við afgreiðslu málsins var Stefán Jónsson.



Herra forseti. Frv. það, sem hér hefur verið lagt fram um Iðnrekstrarsjóð, er í ellefu greinum og því fylgja ítarlegar aths. um frv. sjálft svo og um einstakar greinar þess. Þá fylgir frv. sem fskj. minnisblað til iðnrh., dags. 26. apríl 1980, frá Samstarfsnefnd um iðnþróun. Lög um Iðnrekstrarsjóð eru nr. 61 frá 30. apríl 1973. Í þeim lögum er ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: „Lög þessi, svo og önnur lög um lánasjóði iðnaðarins, skal taka til endurskoðunar hið fyrsta með það fyrir augum að sameina sjóðina og verkefni þeirra.“ Árið 1975 skipaði þáv. iðnrh., dr. Gunnar Thoroddsen, nefnd til að endurskoða lög um Iðnrekstrarsjóð svo og lög annarra sjóða iðnaðarins með sameiningu sjóðanna fyrir augum. Þáv. aðstoðarmaður iðnrh., Þorvarður Alfonsson, var formaður þessarar nefndar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að sameining lánasjóða iðnaðarins væri ekki raunhæf eða æskileg, en í stað sameiningar sjóðanna bæri að auka samstarf þeirra, svo sem með sameiginlegri skrifstofuaðstöðu, bókhaldi, lögfræðiaðstoð, innheimtu o. fl. Benti nefndin í þessu sambandi á samstarf við Iðnlánasjóð innan Iðnaðarbanka Íslands hf. Skoðun sú, sem fram kom hjá nefnd þessari, er enn ríkjandi meðal aðila iðnaðarins, að ekki sé rétt að stefna að sameiningu iðnrekstrarsjóðs við aðra sjóði, en aftur á móti er fullur vilji fyrir samhæfingu og samstarfi milli sjóðanna eftir því sem við á. Hef ég að athuguðu máli fallist á þau viðhorf og lagt áherslu á aukið samstarf og verkaskiptingu milli sjóðanna. Á s. l. ári skipaði ég sem iðnrh. í þáv. ríkisstj. nefnd til að endurskoða lögin um Iðnrekstrarsjóð og gera tillögur til rn. í þeim efnum. Í nefnd þessari áttu sæti: Vilhjálmur Lúðvíksson, formaður Samstarfsnefndar um iðnþróun, og var hann jafnframt formaður nefndarinnar, Sigurður Magnússon rafvirki, sem einnig á sæti í Samstarfsnefnd um iðnþróun, Valur Valsson framkvæmdastjóri Félags ísl, iðnrekenda og Þórleifur Jónsson framkvæmdastjóri Landssambands iðnaðarmanna. Í skipunarbréfinu sagði svo m. a.: „Lögin skulu endurskoðuð með tilliti til eftirfarandi atriða: 1. Víkkaðs hlutverks sjóðsins vegna þeirrar stefnu rn., að tekjur af aðlögunargjaldi og hugsanleg síðari framlög renni til hans og nýtist til umbóta í iðnaði á breiðari grundvelli en verið hefur. 2. Landssamband iðnaðarmanna fái aðild að stjórn sjóðsins. 3. Að framlög af aðlögunargjaldi og önnur framlög, sem ákveðin kunna að verða, teljist stofnfé sjóðsins og megi ráðstafa samkv. því. 4. Önnur atriði er nauðsynleg kunna að reynast við nánari athugun til að sjóðurinn geti sem best gegnt hlutverki sínu.“ Frv. það, sem hér hefur verið lagt fram ásamt aths., er í aðalatriðum samhljóða tillögum nefndarinnar. Einn nm. gerði fyrirvara um skipan stjórnar sjóðsins, þ. e. að hún yrði skipuð fimm mönnum í stað sjö, eins og frv. gerir ráð fyrir, og að tilnefningarréttur Sambands ísl. samvinnufélaga og Alþýðusambands Íslands félli niður. Báðir þessir aðilar hafa átt aðild að stjórn sjóðsins frá stofnun hans, og taldi rn., eins og meiri hl. nefndarinnar svo og ríkisstj., ekki réttmætt að gera þar breytingu á. Þannig eiga aðild að stjórn sjóðsins samkv. frv.: iðnrn., sem skipar formann sjóðsstjórnar, fulltrúi Iðnþróunarsjóðs, Landssamband iðnaðarmanna. Samband ísl. samvinnufélaga, Alþýðusamband Íslands, Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnverkafólks. Ástæðan fyrir aðild Iðnþróunarsjóðs að stjórn sjóðsins er að tryggja samhæfingu varðandi starf sjóðanna um styrkveitingar og lánveitingar. Iðnrh. skipar, eins og ég gat um áðan, formann, en hver hinna fyrrgreindu aðila sinn stjórnarmanninn hver. Þar sem umtalsverðar breytingar eru áformaðar varðandi hlutverk sjóðsins, stofnfé og ráðstöfunarfé þótti réttara að leggja fram hér á Alþingi nýtt frv. um sjóðinn en leggja fram frv. til breyt. á lögum nr. 61 frá 1973. Ég tel ekki ástæðu til að rifja hér upp nema takmarkað úr hinum ítarlegu aths. við lagafrv., en mun þó nefna sitt hvað það sem meginmáli skiptir. Í álitsgerð Samstarfsnefndar um iðnþróun, svokallaðri Iðnaðarstefnu, sem lögð var fram sem fylgiskjal með þáltill. í maí 1979 og hv. alþm. eiga að hafa undir höndum, segir m. a. á bls. 86: „Samstarfsnefndin leggur til, að aukinn verði sá þáttur í fjárstuðningi opinberra sjóða, er miðar að því að styðja hvers konar iðnþróunaraðgerðir og nýsköpunarviðleitni í iðnaði, með því að veita fyrirtækjum og stofnunum áhættulán og styrki til vel skilgreindra þróunarverkefna.“ Eftir setningu laga á s. l. ári um aðlögunargjald á innfluttar iðnaðarvörur, sem renna skyldi til iðnþróunaraðgerða, mótaði rn. þá stefnu að verulegur hluti tekna af gjaldinu skyldi renna til Iðnrekstrarsjóðs til eflingar honum. Jafnframt var ákveðið að endurskoða lög sjóðsins með það fyrir augum að víkka hlutverk hans, breyta stjórnaraðild í samræmi við það og endurskoða önnur atriði til að tryggja sem árangursríkast starf sjóðsins. Með vaxandi alþjóðlegri samkeppni og sífellt örari breytingum á tækni og kröfum markaðar hefur áhættan við þróun nýrra afurða og framleiðsluaðferða og við stofnsetningu nýrra fyrirtækja aukist verulega. Hafa flestar þróaðar þjóðir, sem svo eru kallaðar, gripið til þess ráðs að styðja við nýsköpunarviðleitni með því að veita hagstæð áhættulán og styrki í þeim tilgangi að treysta grundvöll atvinnulífsins. Stuðningur við nýsköpun og aðlögun að breyttum samkeppnisskilyrðum hefur reynst mun árangursríkari aðferð en beinir styrkir til rekstrar og fjárfestingar í greinum og fyrirtækjum sem eiga í samkeppniserfiðleikum. Má í því sambandi minna á reynslu annarra Norðurlandaþjóða í þessu efni á undanförnum árum, en þær hverfa nú í vaxandi mæli frá beinum styrktar- eða stuðningsaðgerðum við iðngreinar, sem lent hafa í erfiðleikum, og reyna að vinna sig á annan hátt út úr þeim, einmitt með aukinni þróunaraðstoð. Meginatriði þessa frv. um Iðnrekstrarsjóð eru: 1 Að fá sjóðnum víðtækara hlutverk í stuðningi við nýsköpun í iðnaði þannig að starf hans takmarkist ekki við útflutningsviðleitni svo sem núverandi lög gera ráð fyrir. Verði stefnt að sem líkustu fyrirkomulagi og gildir í starfi hliðstæðra sjóða í svokölluðum samkeppnislöndum. 2. Að breyta ákvæðum um verkefnaval, starfshætti og stjórnaraðild í samræmi við slíkt víðtækara hlutverk og aukin fjárráð sem sjóðnum eru ætluð. 3. Að gera ákvæði um stuðningsform fyllri og skýrari en áður var. Þannig á að gera sjóðnum kleift að veita viðbótarlán og ábyrgðir gagnvart viðskiptabönkum og fjárfestingarlánasjóðum. 4. Að tryggja sjóðnum tekjur sem ekki rýrni í verðbólgu, í samræmi við aukið hlutverk sjóðsins og í samræmi við stefnu um eflingu iðnaðar í landinu, og gera sjóðnum kleift að sinna hlutverki sínu með veitingu styrkja og áhættulána. Þetta eru undirstöðuatriði ef sjóðurinn á að geta gegnt hlutverki sínu. Öllum má vera ljóst að rannsókna- og þróunarstarfsemi er einn af mikilvægum þáttum umbótastarfs í iðnaði. Athuganir, sem gerðar hafa verið á vegum Rannsóknarráðs ríkisins, hafa leitt í ljós að íslensk fyrirtæki leggja fram til slíkra mála langtum minna en samkeppnisfyrirtæki á Norðurlöndum. Ef ætla skal íslenskum iðnaði að standast óhefta samkeppni verða annars vegar að koma til ný viðhorf hjá fyrirtækjum og hins vegar hvatning af hálfu hins opinbera til aukinna rannsókna og til skylds umbótastarfs í fyrirtækjum. Með því að beina auknu fjármagni til rannsókna á sviði iðnaðar gegn mótframlögum frá fyrirtækjum má án efa hafa veruleg áhrif í þessa átt. Með frv. þessu er tekin sú stefna að Iðnrekstrarsjóður geti gegnt því hlutverki að styðja slíkt starf. Um starfsemi sjóðsins til þessa segir m. a. á bls. 11 í frv.: „Iðnrekstrarsjóður, sem stofnaður var með lögum nr. 61 frá apríl 1973, hefur starfað frá haustinu 1973. Alls hefur hann fjallað um nálægt 400 umsóknir og hafa útborguð lán og styrkveitingar verið svo sem hér segir á verðgildi viðkomandi árs: 1973 8 millj., 1974 53.1, 1975 55.4, 1976 84.9, 1977 126.9, 1978 120.2 og 1979 186.6.“ Hlutfallið milli lána og styrkja hefur verið nokkuð breytilegt á þessu tímabili og hlutfall styrkja farið verulega lækkandi þegar á heildina er litið. Árið 1978 voru umsóknir 48, en 69 talsins árið 1979. „Málefni er varða erlenda markaðsöflun hafa haft algjöran forgang (73% af stuðningi sjóðsins 1979) og gildi umsókna fyrir aukinn iðnaðarútflutning að jafnaði látið vega þungt við ákvarðanir um stuðning. Takmörkuð fjárráð og raunar rýrnandi ráðstöfunarfé að raungildi hefur dregið úr mætti sjóðsins til að halda uppi kynningu á stuðningsmöguleikum sínum og aðstoða fyrirtæki við að móta stuðningshæf verkefni. Reynsla hliðstæðra sjóða erlendis er einmitt sú, að slík aðstoð sé nauðsynleg.“ Ég mun nú víkja að þeim greinum frv. sem mestu mála skipta, en treysti því að sú n., sem fær málið væntanlega til meðferðar, geri samanburð á gildandi lögum nr. 61/1973 um Iðnrekstrarsjóð og þessu frv., eftir því sem ástæða þykir til. Í 1. gr. frv. segir: „Starfrækja skal Iðnrekstrarsjóð til að styðja við umbótastarf í iðnaði í þeim tilgangi: - að auka útflutning iðnaðarvarnings, - að auka samkeppnishæfni íslensks iðnaðar á innlendum og erlendum markaði, - að örva nýsköpun í átt til aukinnar og bættrar framleiðslu í iðnaði, - að auka framleiðni í samkeppnisiðnaði. Stefnt skal að sem líkustu fyrirkomulagi og gildir í þessum efnum í samkeppnislöndum Íslendinga.“ Í 6. gr. frv. segir: „Hlutverk sitt samkv. 1. gr. skal sjóðurinn rækja m. a. með eftirfarandi aðgerðum: 1. Styrkjum og framlögum sem fyrst og fremst verði heitt á sviði útflutnings- og markaðsstarfsemi, en einnig til þróunarverkefna, sem geta haft mikilvæg áhrif á almenna eflingu iðnaðar, ekki síst til framleiðniaukningar. 2. Áhættulánum, sem fyrst og fremst verði notuð til stuðnings vöruþróunar, hönnunar og ýmissa annarra nýsköpunarverkefna. Heimilt er að hafa áhættulán afborgunarlaus um tíma og jafnframt að afskrifa lánin, heppnist verkefnið ekki. 3. Ábyrgðum gagnvart viðskiptabönkum og fjárfestingalánasjóðum. 4. Kaupum og sölu á hlutabréfum í starfandi fyrirtækjum og þátttöku í stofnun nýrra hlutafélaga. 5. Viðbótarlánum vegna fjárfestinga. Lán þessi geta jafnframt verið áhættulán. Í því sambandi skal höfð hliðsjón af svæðisbundnum áætlunum er hlotið hafa staðfestingu stjórnvalda.“ Ef borin eru saman ákvæði núverandi laga og frv. kemur í ljós mjög víkkað starfssvið sjóðsins. Í l. gr. frv. koma, eins og áður var getið, fram markmið sjóðsins og enn fremur sú stefnumótun að hann skuli starfa á svipaðan hátt og slíkir sjóðir og stofnanir í nágrannalöndum. Samkv. athugunum, sem gerðar hafa verið, eru hliðstæðir sjóðir, er styðja umbótastarf í iðnaði, víða margir erlendis og er því hlutverk Iðnrekstrarsjóðs samkv. frv. haft víðara en ella. Markmiðið er að reyna að skapa íslenskum iðnaði sem mest jafnræði á við iðnað í samkeppnislöndum. Í umsögninni um 6. gr. segir: „Með þessari grein eru veittar heimildir í lögum til þeirra sérstöku tegunda stuðnings, sem Iðnrekstrarsjóði er ætlað að veita. 1. Styrkir og framlög sem aðallega verði beitt í tengslum við erlenda markaðsöflun og markaðsaðlögun, en einnig til þróunarverkefna, sem hafa mikla þýðingu fyrir þróun heilla greina eða iðnaðarins í heild og stjórnin telur falla að markmiðum sjóðsins. 2. Áhættulán sem heimilt er að hafa afborgunarlaus um tíma og afskrifa ef verkefni skila ekki árangri, enda sæki viðkomandi fyrirtæki um slíka eftirgjöf. Nauðsynlegt er að stjórnin móti fastar reglur um skilyrði fyrir slíkri eftirgjöf. 3. Ábyrgðir sem sjóðurinn getur veitt fyrirtækjum vegna lána frá öðrum sjóðum og viðskiptabönkum til að koma nýrri áhættusamri framleiðslu af stað, þegar fullnægjandi veð eru ekki fyrir hendi hjá viðkomandi fyrirtækjum. Heildarupphæðir ábyrgða sjóðsins verði á hverjum tíma að hámarki bundnar við 60% af eigin fé sjóðsins. 4. Kaup og sala hlutabréfa og þátttaka í stofnun fyrirtækja. Ætlast er til að heimild þessari sé beitt einvörðungu þegar umtalsverðir iðnaðarhagsmunir eru í veði, er samrýmast tilgangi sjóðsins og þátttaka hans getur haft veruleg áhrif til framfara. 5. Viðbótarlán til fjárfestinga, þar sem lán almennra fjárfestingalánasjóða hrökkva ekki til og um er að ræða framkvæmdir sem geta haft umtalsverða þýðingu fyrir skipulagsbreytingar og þróun innan ákveðinna greina iðnaðar í heild. Heimilt er að veita slíkt viðbótarlán sem áhættulán, er verði afskrifuð eða víki fyrir fjárfestingarlánum, ef ekki verður árangur af framkvæmdinni. Nauðsynlegt er að stjórn sjóðsins móti fastar reglur um veitingu viðbótarlána.“ Eðlilegt er einnig að í sambandi við þetta sé litið til þeirra svæðisbundnu áætlana um iðnþróun og atvinnuuppbyggingu sem stjórnvöld hafa ákveðið að styðja við sérstaklega. Þá vil ég og benda á ábyrgðir gagnvart viðskiptabönkum og fjárfestingarlánasjóðum. Um ábyrgðirnar er fjallað í fskj. með frv. og segir þar á bls. 16: „Þar sem hlutverk Iðnrekstrarsjóðs er að örva útflutning, nýsköpun og framleiðni og þar sem gert er ráð fyrir að hann taki á sig áhættu í starfsemi sinni, er eðlilegt að hann sinni einnig þörfum iðnfyrirtækja fyrir ábyrgðir. Í fyrsta lagi er hér um að ræða ábyrgðir til viðskiptabanka vegna lánsþarfa, sem skapast vegna framleiðslu sérstakra útflutningspantana. Mörg fyrirtæki, sem eru að reyna að hasla sér völl í útflutningi, geta ekki sett veð, sem viðskiptabankar telja nauðsynleg fyrir lánum vegna framleiðslu á útflutningsvörum. Iðnrekstrarsjóður gæti hér hlaupið undir bagga. Í annan stað er algengt, að ný fyrirtæki eða fyrirtæki, sem eru að leggja út í hlutfallslega mikla endurnýjun og umsköpun á vélakosti og starfsaðstöðu, hafi ekki fasteignaveð sem fjárfestingarlánasjóðir telja nauðsynleg. Hér gæti Iðnrekstrarsjóður komið til skjalanna og gengið í ábyrgð fyrir fyrirtækin gagnvart fjárfestingarlánasjóðum. Um væri að ræða áhættustarfsemi á vegum sjóðsins, en reynt væri að halda áhættu í lágmarki með því að fylgjast vel með viðkomandi fyrirtækjum.“ Um stofnfé og annað ráðstöfunarfé sjóðsins er fjallað í 5. gr. frv., sem er svo hljóðandi: „Stofnfé sjóðsins er: 1. Eigið fé Iðnrekstrarsjóðs, eins og það verður við gildistöku þessara laga. 2. Framlag ríkissjóðs samkv. fjárlögum 1980. Annað ráðstöfunarfé sjóðsins er: a) Framlag ríkissjóðs, er miðist að lágmarki við 0.6% af vinnsluvirði iðnaðar undanfarið ár, samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar, í fyrsta sinn árið 1982, og síðan árlega til og með árinu 1985, en verði þá endurmetið með hliðsjón af þörfum. b) Önnur bein framlög til sjóðsins. c) Vaxtatekjur. d) Afborganir af veittum lánum. e) Lántökur. f) Aðrar tekjur. Allur kostnaður við starfsemi sjóðsins greiðist af tekjum hans. Sjóðurinn er undanþeginn sköttum til ríkis og sveitarfélaga.“ Um 5. gr. frv. segir í aths.: „Í grein þessari er kveðið á um stofnfé Iðnrekstrarsjóðs, m. a. yfirtöku á eigin fé sjóðsins, sem starfaði eftir lögum nr. 61 frá 1973, eins og það verður við gildistöku þessara laga. Mikilvægasta ákvæði þessarar greinar varðar lágmarksframlög á árunum 1982–1985, sem er stefnumótandi um starfsmöguleika sjóðsins á þessu tímabili. Á fjárlögum ársins 1980 er ákveðið 100 millj. kr. framlag til Iðnrekstrarsjóðs, en að auki fara 500 millj. kr. til sjóðsins af aðlögunargjaldi á yfirstandandi ári og reiknað er með að svipaðar upphæðir renni til sjóðsins á næsta ári. Áætlað vinnsluvirði iðnaðar 1979 á verðlagi ársins var 96.5 milljarðar án mjólkuriðnaðar, kjötiðnaðar, byggingariðnaðar og fiskiðnaðar, og eru framlög til sjóðsins í ár því alls nálægt 0.60% af því. Hér er lagt til að fram til ársins 1985 verði svipuðu fjármagni að raunvirði veitt til sjóðsins. Að þessu tímabili loknu verði framlög til sjóðsins endurmetin í ljósi þarfa og þess árangurs sem náðst hefur. Ákvæði greinar þessarar er þannig ekki fastur tekjustofn sjóðsins, heldur bindandi stefnumótun á sviði iðnaðar fyrir ákveðið tímabil. Gert er ráð fyrir að frá og með árinu 1982 fari niður framlag á fjárlögum til Iðnlánasjóðs, en það nemur 300 millj. kr, í ár. Er útgjaldaaukning ríkisins til sjóða iðnaðarins þannig minni en ella yrði og fremur um tilfærslu að ræða.“ Ég vil vekja sérstaka athygli hv. þdm. á þessu atriði, þar eð í því felst vísbending um stefnumótun varðandi framlög til helsta stofnlánasjóðs iðnaðarins í þá átt að hann njóti ekki framlaga úr ríkissjóði samkv. fjárlögum frá þeim tíma sem aukið yrði framlag til Iðnrekstrarsjóðs. Um þetta var haft samráð við forustumenn fyrir Iðnlánasjóði, sem eins og aðrir, sem á mál þetta hafa litið á undirbúningsstigi, telja mikilvægara að efla Iðnrekstrarsjóð með þeim hætti, sem hér er lagt til, en að halda í ríkisframlög til Iðnlánasjóðs. Í þessu sambandi er vert að ítreka hlutverk Iðnrekstrarsjóðs sem eins konar fjörefnisgjafa fyrir iðnþróun í landinu, en ekki að veita stofnlán í hefðbundnum skilningi. 8. gr. frv. er svo hljóðandi: „Stjórn sjóðsins er, með samþykki iðnrh., heimilt að taka lán fyrir hönd sjóðsins. Heimilt er að veita styrki eða framlög sem nema allt að 1/3 af árlegu ráðstöfunarfé sjóðsins, að undanskildum lántökum. Heildarupphæð ábyrgða sjóðsins, samkv. 6. gr. 3. tölul. má á hverjum tíma nema hæst 60% af eigin fé sjóðsins“. Og í umsögn um hana segir: „Hér er heimild veitt til töku lána í því skyni að auka útlánagetu sjóðsins. Heimild til að veita styrki er takmörkuð við 1/3 af árlegu ráðstöfunarfé að undanskildum lántökum. Eftirgjöf af lánum takmarkar ekki styrkveitingar og framlög. Heimild til að veita ábyrgðir takmarkast við 60% af eigin fé sjóðsins á hverjum tíma.“ Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þýðingarmestu greinum frv. og mun ég nú ekki orðlengja þetta öllu frekar. Í títt nefndum stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir svo m. a. í kaflanum um iðnað: „Starfsemi lánasjóða iðnaðarins verði samræmd og sjóðirnir efldir. Sérstaklega verði Iðnrekstrarsjóði gert kleift að styðja undirstöðuverkefni varðandi iðnþróun.“ Með því frv., sem hér liggur fyrir, er rennt stoðum undir þetta markmið. Ég þykist þess fullviss að hv. alþm., hvar í flokki sem þeir standa, sé ljós sú brýna nauðsyn að stuðlað verði á skynsamlegan hátt að margvíslegu nýsköpunarstarfi og umbótastarfi í þágu íslensks iðnaðar. Að undirbúningi frv. þessa hafa unnið aðilar með víðtæka þekkingu á iðnaðarmálum, bæði hérlendis og í nágrannalöndum, og vænti ég þess að ef frv. þetta verður að lögum verði framtíð íslensks iðnaðar bjartari en áður og auðveldara að ná fram þeim markmiðum um iðnþróun sem víðtæk samstaða virðist um. Ég fer þess á leit, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn., og treysti því að leitast verði við að afgr. málið sem lög frá yfirstandandi Alþingi þótt skammur tími sé til stefnu.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta hjá líða við 1. umr. að fagna því, að þetta mál er komið fram á Alþingi, og þakka hæstv. ráðh. fyrir að leggja það fram. Ég sé ekki betur en hér sé hreyft mjög merku máli og mikilvægu fyrir eflingu iðnaðar í landinu. Það má raunar sjá þegar á 1. gr. frv. að tilgangur þess er slíkur og er vert að taka mjög undir það markmið sem er sett í þeirri grein. Ég held að það sé mjög mikilvægt atriði að gera sér grein fyrir því að iðnaður er sú atvinnugrein sem við verðum fyrst og fremst að byggja á aukna atvinnu á næstu árum. Það verður ekki séð að við getum gert það með öðrum hætti. Við vitum að markaður í okkar ágæta landi er þröngur fyrir iðnaðarvörur. Þess vegna er útilokað að ná því markmiði að efla íslenskt atvinnulíf á næstu árum öðruvísi en að til komi útflutningsiðnaður og að útflutningsiðnaðurinn eflist. En því miður hefur það verið svo undanfarin ár, og það vita þeir best sem hafa komið nálægt útflutningsiðnaði, að það hefur verið verulegur tröppugangur á því hvernig búið hefur verið að þessum iðnaði. Taka verður fram að það eru ekki alltaf stjórnvöld sem þarna ráða öllu. En það er svo, að atvinnumálastefna okkar hefur verið nokkuð hefðbundin að því er varðar útflutning á íslenskum afurðum. Við vitum að sjávarútvegurinn er sú atvinnugrein sem er yfirgnæfandi. Hann er langmikilvægasta atvinnugreinin að því er varðar íslenskar útflutningsafurðir. Þá hefur það tíðkast um áratugaskeið að miða efnahagsstefnu okkar fyrst og fremst við afkomu hefðbundinna sjávarútvegsgreina. Nú er það svo, að sjávarútvegurinn hefur oft og tíðum ekkert verið ofhaldinn af því sem hann hefur átt við að búa á þessu sviði. Margir eru þeir forráðamenn sjávarútvegsins sem halda því fram að síst sé betur að honum búið en t, d. útflutningsiðnaðinum. En ég vil benda á eitt augljóst atriði í þessu sambandi. Gengisskráning, sem skiptir mjög verulegu máli fyrir þá sem flytja út vörur hvernig að er staðið, hefur oftast verið miðuð við afkomu sjávarútvegsins og þá yfirleitt þannig að sjávarútvegurinn hafi nokkurn veginn afkomumöguleika og miðuð við núllpunktinn í rekstri sjávarútvegsins. Ef eitthvað happ kemur fyrir í sjávarútvegi, verð hækkar skyndilega á fiski í Bandaríkjunum, er tilhneigingin sú að gengið sé við það miðað og ekki látið síga eins hratt og annars væri. Það þýðir að menn, sem eru að baksa við að búa til ullarvörur og flytja þær út, þurfa að fá tiltölulega hærra verð af því að fiskverð í Bandaríkjunum t. d. hefur hækkað. Þannig hefur þetta verið í gegnum árin, að efnahagsstefna okkar á þessu svíði, að því er varðar gengisskráningu og að því er varðar útflutning á hinum ýmsu vörum, hefur verið of einhæf að mínu mati og á þessu sviði þyrftum við að gera úttekt og athuga hvort við gætum ekki með einhverjum hætti skapað hagstæð skilyrði, fyrir þessar útflutningsgreinar, bæði fyrir sjávarútveginn og fyrir útflutningsiðnaðinn. Þetta má auðvitað gera með ýmsum hætti, m. a. með því að beita jöfnunarsjóðum meira en við höfum gert. Við höfum t. d. Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, en eins og við vitum hefur honum verið beitt þannig undanfarin ár að hann hefur að litlu leyti verkað sem jöfnunarsjóður og allt öðruvísi en hann var upphaflega hugsaður. Ég held að það verði ekki hjá því komist þegar verið er að ræða um eflingu útflutningsiðnaðar að benda mjög rækilega á að okkur hefur skort nægilega fastmótaða stefnu á þessu svíði þannig að útflutningsiðnaðurinn gæti haft verulega möguleika á að eflast á undanförnum árum. Er ég þá ekki að ásaka einn eða annan í þessu sambandi, aðeins að benda á að hér er umbóta og breytinga þörf. Við vitum að útflutningsiðnaðurinn hefur átt við sérstaka erfiðleika að stríða undanfarna mánuði. Það hefur komið mjög fram í fjölmiðlum og þarf ekki að fjölyrða um það hér í hv. d. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort hann hefur um það nýjar upplýsingar hvernig afkomuhorfur útflutningsiðnaðarins eru miðað við þá gengisskráningu sem nú er orðin, en eins og við vitum hefur gengið fallið og sigið undanfarnar vikur um nálægt því 8%. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um horfurnar í þessum efnum ef hæstv. ráðh. hefur upplýsingar tiltækar. Í því sambandi vil ég enn minna á að á þessu ári verður aðlögunargjaldi, sem lagt er á innfluttar iðnaðarvörur og ætlunin var samkv. ummælum ráðh. í fyrra að verja til iðnaðarins, ekki varið öllu til iðnaðarins. Láta mun nærri að talsvert á annan miljarð kr. komi inn í ríkissjóð vegna þessa aðlögunargjalds sem ekki rennur til iðnþróunar aðgerða á þessu ári, þó að hæstv. ráðh. hafi tekið það skýrt fram fyrr og síðar að því muni þannig varið á næsta ári. Það er staðreynd að ríkissjóður innheimtir þetta gjald án þess að veita því til iðnaðarins á þessu ári. Það hefur verið skoðun mín að það væri slæmt til þess að vita að ríkissjóður fengi með þessum hætti fé til afnota, sem í rauninni var ætlunin að veita til iðnaðarins jafnóðum og þessir peningar kæmu inn, á sama tíma sem fyrirtæki hafa verið í svo miklum erfiðleikum sem útflutningsiðnaðurinn hefur verið undanfarið. Nú eru um það skiptar skoðanir, hvort þessu fé á að verja til varanlegra iðnþróunaraðgerða eða hvort það skuli notað að einhverju leyti til að fleyta fyrirtækjum yfir ákveðna hjalla á meðan verið er að endurskoða stefnuna að þessu leyti. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh., hvernig staða útflutningsiðnaðarins er um þessar mundir eftir að gengi hefur sigið eins og við vitum undanfarið, en afkoma þessara fyrirtækja var mjög slæm fyrst á þessu ári, eins og kunnugt er.



Herra forseti. Ég þakka góðar undirtektir hv. þm. Lárusar Jónssonar við þetta frv., sem hér hefur verið lagt fram, og veit raunar um góðan skilning hans og þekkingu á iðnaðarmálum og áhuga hans á eflingu innlends iðnaðar, eins og ég vænti allra hv. alþm. En vegna fsp. hans hét um stöðu útflutningsiðnaðarins nú á síðustu vikum hef ég því miður ekki handbærar tölulegar upplýsingar um þá þróun sem þar hefur orðið í kjölfar þeirra ráðstafana sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir. Það er svo, að úttektir af þessu tagi koma ekki fyrr en nokkru eftir á og helst er það Þjóðhagsstofnun sem reynir að fylgjast með slíku. Það er nauðsynlegt að fá nú á vordögum yfirlit um áhrif af þeim breytingum sem orðið hafa í aðstöðu útflutningsiðnaðarins m. a. vegna hreyfingar á gengi íslensku krónunnar að undanförnu, sem var einn af þeim þáttum sem gripið var til til að bæta stöðu útflutningsatvinnuveganna. Ég vil alls ekki gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem þarna er við að fást, og geri ráð fyrir að þrátt fyrir þá breytingu og þá hreyfingu í gengi, sem orðið hefur, sé staða ýmissa útflutningsiðnaðarfyrirtækja erfið eftir sem áður. Ég vil þó að fram komi að ég tel að það sé engan veginn einhlít ráðstöfun í sambandi við slíka erfiðleika að hreyfa gengið, þótt oft sé það óhjákvæmileg ráðstöfun. Aðhald á því sviði er nauðsynlegt m. a. til að þrýsta á um breytingar innan fyrirtækjanna, - breytingar sem lúta að sparnaði og hagræðingu þannig að mæta megi kostnaðarauka að hluta eftir þeirri leið, - og einmitt núv. ríkisstj. og iðnrn. hefur viljað rétta iðnaðinum hjálparhönd að þessu leyti. Ákvarðanir um ráðstöfun aðlögunargjalds miðast m. a. við að ná árangri eftir þessari leið, þ. e. með hagræðingu, en það liggur alveg ljóst fyrir að slík aðstoð kemur ekki fram með sama hætti og ef um er að ræða beinar greiðslur til fyrirtækjanna, hvort sem það er af einhverjum mörkuðum tekjustofni eða með öðrum hætti. Það eru hins vegar varanlegri áhrif og vænlegri, horft til lengri tíma, sem þannig nást fram. Fyrir utan þær breytingar eða hreyfingu á gengi krónunnar, sem orðið hefur að undanförnu, var í marsmánuði, að mig minnir, gripið til sérstakra ráðstafana til að aðstoða ullariðnaðinn, sem er ein þýðingarmesta grein útflutningsiðnaðar okkar, með því að greiða niður eða auka niðurgreiðslu á þýðingarmestu aðföngum hans, þ. e. ullinni. Þar er um að ræða mál sem er til áframhaldandi meðferðar vegna þess að nauðsynlegt er að mati iðnrn. og ég held stjórnvalda almennt að reynt verði að tryggja okkar útflutningsiðnaði meiri stöðugleika í hráefnisverði en hann hefur búið við og reynt verði að tryggja að ekki komi þar til stórar og óvæntar sveiflur. En þegar um er að ræða hráefni frá landbúnaði er það hin svokallaða Sexmannanefnd sem stendur að verðlagningu. Það er afar brýnt að samkomulag náist um það eða settar verði um það reglur að þar verði ekki teknar ákvarðanir sem hitta illa okkar þýðingarmiklu atvinnugreinar, eins og útflutningsiðnaðinn, heldur reynt að stilla verðbreytingum, sem tryggi hag bænda, af með öðrum hætti. Ég held að á því sé vaxandi skilningur að slíkt má ekki gerast, eins og t. d. varð á s.1. hausti þegar verð á gærum hækkaði yfir 100% einn góðan veðurdag og skinnaiðnaður landsmanna stóð frammi fyrir slíkri verðhækkun skyndilega. Hér er sem sagt um að ræða heimavandamál, ef svo má segja, sem bregðast þarf við, og haga þarf ákvörðunum hér með öðrum hætti en stundum hefur verið gert. En það á ekki að gerast á kostnað bænda og þarf ekki að gerast á kostnað bænda. Þetta er spurningin um á hvaða afurðir leggist sú hækkun sem þarf að koma til að tryggja bændum þær tekjur sem þeir eiga rétt á lögum samkvæmt. Varðandi ullariðnaðinn sem útflutningsgrein og stöðu hans tel ég ástæðu til að nefna að það er ekki aðeins eitt atriði sem líta þarf á í því sambandi. Þar er um nokkuð fjölþætta hagsmuni að ræða, sem togast eðlilega á, en þarf að stilla saman. Þar á ég við ýmsa aðila í greininni, frá spunaverksmiðjum til prjónaverksmiðja og saumastofa. Þessir aðilar koma oft og tíðum fram út á við sem um einn hóp og samstilltan væri að ræða. En þegar nánar er á málið litið er nauðsynlegt að greint sé þarna á milli og þessir aðilar raunverulega geri kostnaðardæmin skýrar upp innbyrðis en gert hefur verið áður en leitað er á náðir hins opinbera um fyrirgreiðslu. Ég get nefnt sem dæmi að alveg nýlega barst iðnrn. ósk frá sambandi ullariðnaðarins á Norðurlandi, ég man nú ekki eftir hinu formlega heiti þessara samtaka, en það kom þaðan ósk um að stjórnvöld aðstoðuðu þessa aðila við að greina vandann og að koma á viðunandi skiptingu. Það hefur verið hlutast til um að þeir fái aðstoð við að greina vandann, en ég held að þeir verði sjálfir að takast nokkuð á um skiptinguna innbyrðis og það verði ekki stjórnvalda að höggva á það. Ástæður fyrir þessari ósk munu m. a. vera þær, að sú aukna niðurgreiðsla á ull, sem stjórnvöld ákváðu í mars s. l., hefur ekki af öllum þótt ná á endastöð til saumastofa, sem telja sig raunar verst haldnar í þessari grein af þeim aðilum sem þar starfa. Þetta vildi ég nefna hér til að skýra fyrir mönnum að ekki er um einfalt dæmi að ræða og það er ekki réttmætt að segja að greinin sem heild standi á núlli eða á núllgrundvelli, eins og það er stundum orðað, nákvæmlega á sama hátt og hjá sjávarútvegsaðilum. Þó að verið sé að reikna út meðaltöl, og ekki er óeðlilegt að það sé gert í sambandi við grófar viðmiðanir, er rétt að minnast þess, að þarna stendur mjög misjafnlega á fyrir aðilum og þarf að gæta þess við úrlausn mála. Ég vil vegna fsp., sem sneri að útflutningsiðnaði okkar sérstaklega, nefna það, að eftir að heimamarkaðsiðnaður okkar er kominn í fulla samkeppni þarf auðvitað ekki síður að hugsa til hans. Það er m. a. ein ástæðan fyrir breytingum á lögum um Iðnrekstrarsjóð, sem hér er lagt til að gera, að stuðningur Iðnrekstrarsjóðs nái einnig til heimamarkaðsgreina til að reyna að tryggja að þær standist aukna samkeppni. Þar er ferskast dæma hinn mjög svo aukni innflutningur á sælgæti og kexi og slíkum varningi til landsins sem innlendir framleiðendur hafa borið sig upp undan sem eðlilegt er, en er afleiðing af ákvörðunum um frjálsan innflutning samkv. samningsbundnum ákvæðum til landsins, en ákvarðanir þar að lútandi voru teknar um síðustu áramót. Iðnrn. hefur hlutast til um það og það verið samþykkt af ríkisstj. að setja sérstaka athugun í gang á þeim leiðum sem eðlilegar og færar eru til að koma vörnum við innan ramma þeirra samninga sem við höfum gert í sambandi við fríverslun. Það mál er nú til sérstakrar athugunar. Ég tek svo undir orð hv. síðasta ræðumanns um þörfina á breyttum vinnubrögðum í sambandi við margt sem lýtur að okkar atvinnulífi og stuðningi við nýja vaxtabrodda. Það frv., sem hér liggur fyrir, er seinna fram komið hér á þinginu en ég hefði kosið, því að ég hef mikinn áhuga á að það nái fram að ganga. En við, sem að undirbúningi þess stóðum, vildum ekki rasa um ráð fram eða fara að flytja málið inn í þingið án þess að væri vandað til undirbúnings eins og við töldum réttmætt vera. Þetta frv, og þau lög, sem væntanlega spretta af því, ættu að geta orðið ein greinin á þeim meiði sem þarf að stækka og dafna í framtíðinni í sambandi við nýjar greinar í atvinnulífi okkar. Og ég vænti þess, eins og ég gat um í framsögu minni, að hv. þdm. geti tryggt þessu máli framgang hér þó skammur tími sé til stefnu, en vissulega reynir mest á hv. iðnn. og forustu hennar hvort svo verður í reynd.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem hér hafa komið fram til iðnrh. fyrir þetta frv., sem flutt er í samræmi við þá stefnu sem ríkisstj. markaði í stjórnarsamningnum. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að verja nokkru fjármagni til stuðnings við iðnaðaruppbyggingu og hagræðingu í iðnaði. Ég held þó, og tala þá af þeirri reynslu sem ég hef af því að reyna að vinna að iðnaðaruppbyggingu, að það sé ekki síður mikilvægt að þarna verði komið á fót bakhjarli til halds og trausts fyrir þá sem að slíkum málum vinna. Það hygg ég að geti orðið kannske meira virði en beinar fjárhagslegar fyrirgreiðslur, þó að þær skipti vitanlega miklu líka. En það var vegna þeirra orða, sem hæstv. ráðh. hafði í sambandi við verðlagningu á ull, sem mig langaði til að koma fram með örlitla skýringu til þess að ekki yrði misskilningur úr því. Eins og við vitum, og það kom fram hjá ráðh., er það Sexmannanefnd sem vinnur að verðlagningu ullar, en hún er skipuð að jöfnu fulltrúum framleiðenda og neytenda. Það eru þess vegna sjónarmið beggja sem þar koma fram. Þar sem það eru heildarverðmæti afurðanna sem skipta máli eða eru lögð til grundvallar við verðlagninguna hlýtur minni verðhækkun á einni afurðinni að þýða meiri á annarri. Ef ullin hækkar minna hækkar kjöt meira. Það er vitanlega sjónarmið neytenda að verði sem minnstar hækkanir á kjöti. En bændum er ljóst hvers virði ullariðnaðurinn er fyrir þjóðina í heild og ekki síður strjálbýlið, þar sem þetta er sá framleiðsluiðnaður sem er dreifðastur um landið og hefur þegar mikla þýðingu fyrir sveitirnar. Þess vegna vil ég taka með hæstv. ráðh. undir nauðsyn þess að þarna verði komið í veg fyrir óeðlilegar sveiflur, sem yrði vitanlega til hagsbóta fyrir alla aðila.



Herra forseti. Eins og kunnugt er er hér um að ræða staðfestingu á brbl. sem setja varð í sambandi við þingrof, þannig að söluskattur félli ekki niður við þingrofið. N. hefur athugað þetta frv. og meiri hl, hennar, Ólafur Ragnar Grímsson, Kjartan Jóhannsson og Guðmundur Bjarnason, var sammála um að leggja til að það yrði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Við minnihlutamenn, ég og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, skilum minnihlutaáliti á þskj. 432 og leggjum til að frv. verði fellt. Hér er um að ræða frv. sem upphaflega er þannig til komið að vinstri stjórn hækkaði söluskatt og vörugjald í fyrrahaust, söluskatt um 2% og vörugjald um nálægt 6%. Á þessu ári greiða íslenskir skattgreiðendur 18 milljarða kr. vegna þessara nýju skatta, en í fyrra voru þessar álögur 2.7 milljarðar vegna þess hvað þessi gjöld komust seint á - guði sé lof - á því ári. Við minnihlutamenn lítum á þetta mál sem einn hluta þeirra gífurlegu skattahækkana sem nú dynja yfir þjóðina og erum því mótfallnir og leggjum til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Það er aðeins til að koma í þingtíðindin réttri sögu málsins. Þegar þing var rofið í haust féllu lögin um hækkaðan söluskatt úr gildi. Þá tók við völdum minnihlutastjórn Alþfl. studd af Sjálfstfl. Hún gaf þau lög út á nýjan leik. Þess vegna vildi ég koma því að hér, að ég lít svo á að þessar skattálögur séu alveg greinilega að talsverðu leyti á ábyrgð Sjálfstfl. - Ég vildi koma því í þingtíðindin.



Herra forseti. Ég vil gjarnan tala bæði við hæstv. viðskrh. og fyrir þingtíðindin. Ég vil vekja athygli hv. d. á því, að Sjálfstfl. veitti ríkisstj. Alþfl. hlutleysi, en hann verður ekki á einn eða annan hátt sakaður um þessa skattlagningu. Ákvörðun um þessa skattlagningu var tekin þegar hæstv. núv. viðskrh. var fjmrh. og hann mun hafa átt einna drýgstan þátt í því að koma henni á. Þannig er sagan og uppruni þessa máls. Ég vil ítreka að hér er um hluta af þeirri gífurlegu skattahækkun að ræða, sem nú dynur yfir allan almenning í landinu, og við sjálfstæðismenn verðum ekki með einum eða öðrum hætti sakaðir um þá skattlagningu. Að vísu má kannske segja að einhver hluti Sjálfstfl. styðji þetta skattahækkunarfár á síðustu og verstu tímum, en Sjálfstfl. sem slíkur er í stjórnarandstöðu. Hann er andstæður þessari stjórn þó að nokkrir sjálfstæðismenn styðji hana.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um þetta mál eða rekja aðdraganda þess mjög ítarlega, en það er rétt sem kom fram hjá hæstv. viðskrh. um hvernig þetta mál hefði komið undir í hans tíð sem fjmrh. Hitt var auðvitað ljóst, að þegar ríkisstj. Alþfl. tæki við, og það var Sjálfstfl. vel ljóst, mundi reynast nauðsynlegt að framlengja þessi lög með þeim hætti sem gert var með brbl. Það var reyndar tiltekið sérstaklega af hálfu Sjálfstfl. að hann teldi reyndar ekki ástæðu til meiri háttar stefnubreytingar meðan ríkisstj. Alþfl. sat við völd. Það hefði náttúrlega verið stefnubreyting að fella þennan skatt niður.