Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1997-04-02 15:03:06# 121. lþ. 97.92 fundur 266#B framhald á fundum Alþingis#, Forseti ÓE Þ_121 S_97_92 X_ÓE B_266 M_tk R_R F_F F_A P_S Y_0707322629 Z_0-01-04 [prenta uppsett í dálka] 97. fundur RITARI:j LESARI: áá Forseti (Ólafur G. Einarsson): Forseti býður hv. þingmenn velkomna til starfa að loknu páskahléi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um öryggisþjónustu. Um nokkra hríð hafa verið starfandi fyrirtæki sem veita viðskiptavinum sínum slíka þjónustu af ýmsu tagi. Hafa bæði einstaklingar og lögaðilar nýtt sér þá þjónustu í sífellt vaxandi mæli. Í lögum er ekki að finna reglur um öryggisþjónustu og eru engar takmarkanir gerðar á því hver getur haft hana með höndum. Öryggisþjónusta hefur nokkra sérstöðu, borið saman við aðra atvinnustarfsemi. Má helst nefna að þjónustan er um margt áþekk því hlutverki sem lögregla hefur lögum samkvæmt. Einnig varðar starfsemin oft mikla hagsmuni sem hæglega geta farið forgörðum ef þeirra er ekki gætt, eða sá sem hefur það verkefni með höndum sinnir því ekki af samviskusemi. Þá eru þess dæmi erlendis að menn með brotaferil hafa haslað sér völl á þessu sviði. Með hliðsjón af þessu er mikilvægt að gerðar verði tilteknar kröfur til þeirra sem veita öryggisþjónustu þannig að þeir sem leita eftir henni geti treyst því að hún sé áreiðanleg svo sem frekast er kostur. Hefur reynslan einnig verið sú í flestum nágrannalöndum okkar og hafa verið sett lög þar um þessa starfsemi, eins og til að mynda á Norðurlöndum. Almennt verður ekki annað séð en að vel megi una við starfsemi þeirra sem nú bjóða öryggisþjónustu hér á landi. Hefur starfsemi þessi mikilvægu þjóðfélagslegu hlutverki að gegna til að stemma stigu við afbrotum og til að vernda eignir manna gegn vá af öðru tilefni. Við samningu frv. hefur þess verið gætt að leggja engar óþarfar álögur eða íþyngjandi kvaðir á starfsemi þeirra sem annast öryggisþjónustu. Aftur á móti búa sjónarmið um neytendavernd að baki frv. og er það til þess fallið að efla þá tiltrú sem starfsemi þessi þarf að njóta. Ég mun nú í stuttu máli gera grein fyrir helstu efnisatriðum frv. Samkvæmt 1. gr. þarf leyfi ráðherra til að annast öryggisþjónustu og er sérstaklega afmarkað til hvaða starfsemi frv. tekur. Þarf þjónustan að vera veitt í atvinnuskyni og því tekur frv. ekki til þeirra sem annast eigin öryggisgæslu. Einnig tekur frv. ekki til þess að nágrannar taki sig saman og gæti eigna hver annars. Í 2. gr. eru lögð til nánar tilgreind skilyrði fyrir leyfi samkvæmt lögunum. Miða þau að því að koma í veg fyrir að þeir sem augljóslega eru ekki til þess fallnir sinni öryggisþjónustu. Í 3. gr. er lagt til að leyfi verði veitt til fimm ára í senn og að í leyfisbréfi verði tiltekin sú þjónusta sem leyfið tekur til. Skv. 4. gr. skal starfsmaður leyfishafa, sem sinnir öryggisþjónustu, vera a.m.k. 18 ára að aldri og til þess fallinn að rækja starfann. Þetta tekur einvörðungu til þeirra starfsmanna sem hafa með höndum framkvæmd þjónustunnar. Í 5. gr. er mælt fyrir um heimild til að afturkalla leyfi við ákveðnar aðstæður og um eftirlit með þessari starfsemi. Loks er í 6. gr. lagt til að sett verði reglugerð um nánari framkvæmd laganna og í 7. gr. ákvæði um að brot gegn þeim varði sektum. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir efnisatriðum frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsh.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á umferðarlögum. Þessar breytingar eru sundurleitar en þær miða að því að ná fram tilgangi laganna um umferðaröryggi og að tryggja hag þeirra sem verða fyrir tjóni í umferðinni. Í fyrsta lagi er lagt til að niðurstaða mælingar á vínandamagni í lofti sem ökumaður andar frá sér verði að lögum metin sem fullnægjandi sönnun um ölvunarástand hans á sama hátt og þegar vínandamagn í blóði er mælt. Mælingu af þessu tagi er nú unnt að framkvæma af ekki minni nákvæmni en við blóðrannsókn. Sýna rannsóknir að fullt samræmi er milli vínandamagns í blóði manns og vínandamagns í því lofti sem hann andar frá sér við mismunandi ölvunarástand. Þessi aðferð er einföld í framkvæmd og gengur fjótar fyrir sig en rannsókn á blóðsýni. Með þessu verður einnig létt af ökumanni þeirri kvöð að vera færður af lögreglu til læknis. Sparast með þessu verulegur tími hjá lögreglu auk þess sem starfsfólk heilsugæslu og á rannsóknarstofum getur þá sinnt öðrum verkefnum. Í öðru lagi er lagt til að vátryggingarfjárhæðir vegna ábyrgðartryggingar ökutækja og slysatryggingar ökumanns verði hækkaðar. Vátryggingarfjárhæðir umferðarlaga hafa árlega tekið breytingum í samræmi við verðlagsbreytingar. Umfram það verða þær hins vegar ekki hækkaðar án lagabreytinga. Með skaðabótalögum, nr. 50/1993, og breytingu á margföldunarstuðli þeirra hafa hámarksbætur hækkað verulega. Nauðsynlegt er að vátryggingarfjárhæðir umferðarlaga séu það háar að þær hrökkvi almennt fyrir bótum sem leiðir af tjóni og að tillit sé tekið til vaxta og kostnaðar sem við kann að bætast. Þessar breytingar einar sér eru ekki taldar hafa teljandi áhrif á iðgjöld fyrir vátryggingar þessar. Þá er lagt til að heimilað verði að setja almenna reglu um undanþágu fyrir hreyfihamlaða frá reglum um stöðvun og lagningu ökutækja. Þannig verður unnt að setja almennar reglur fyrir landið allt í stað þess að settar séu reglur í hverju umdæmi fyrir sig. Loks eru lagðar til viðeigandi breytingar á umferðarlögum vegna skiptingar Bifreiðaskoðunar Íslands hf. í tvö fyrirtæki, annars vegar Bifreiðaskoðun hf., sem starfar að skoðun bifreiða, og hins vegar Skráningarstofuna hf., sem annast skráningu ökutækja og ýmis tæknileg málefni sem varða ökutæki og búnað þeirra. Þessi skipting kom til framkvæmda 4. febrúar sl. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir meginefni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Forseti vill nefna að næstu tvö mál á dagskránni eru á vettvangi hæstv. sjútvrh. Forseta er ljóst að sjávarútvegsnefndarmenn eru fjarverandi í dag og mun því ekki ljúka umræðunni, en hefja hana um bæði þessi mál. Forseti vonar að um það geti orðið samstaða.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 93/1992, um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra. Fyrir Alþingi liggur tillaga til þingsályktunar um samþykkt á drögum að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar og viðbætur á viðauka I við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Um er að ræða verulegar breytingar á viðaukanum er lýtur að heilbrigði dýra og dýraafurða. Ísland yfirtekur aðeins þær gerðir er varða lifandi fisk, hrogn og svil nokkurra fisktegunda svo og fiskafurðir, þar á meðal fiskmjöl. Því frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum nr. 93/1992, um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra, er ætlað að færa löggjöf á þessu sviði til samræmis við þær gerðir Evrópusambandsins sem yfirteknar verða með áðurnefndri ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið árið 1992 gengust EFTA-ríkin, þar með talið Ísland, undir þá skyldu að taka upp í löggjöf sína tilskipanir Evrópusambandsins varðandi hollustuhætti við framleiðslu og dreifingu fiskafurða, ásamt tilskipunum um framleiðslu á lifandi skelfiski og um hollustuhætti við framleiðslu og dreifingu eldisfisks og eldisafurða. Ákvæði þessara tilskipana eru meginefni laga nr. 93/1992, um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra, ásamt reglugerðum um meðferð og vinnslu sjávarafurða og vinnslu og sölu skelfisks. Þetta eru þær reglur sem íslenskir framleiðendur vinna eftir og eru sambærilegar við reglur ESB. Ísland fékk hins vegar algera undanþágu frá því að heimila innflutning á lifandi dýrum og afurðum þeirra. EES-samningurinn gerði hins vegar ráð fyrir að allar undanþágur yrðu teknar til endurskoðunar á árinu 1995. Hins vegar voru þær tilskipanir sem gilda um viðskipti milli Evrópusambandsríkja og heilbrigðiseftirlit á landamærum þeirra ekki yfirteknar. Ástæðan fyrir því var sú að í samningaviðræðum um Evrópska efnahagssvæðið gátu önnur EFTA-ríki en Ísland ekki sætt sig við að heilbrigðiseftirlit á landamærum innan EES yrði fellt niður. Hefðu EFTA-ríkin innleitt reglur Evrópusambandsins varðandi landamæraeftirlit þá hefði jafnframt verið unnt að flytja lifandi dýr og landbúnaðarafurðir milli einstakra ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins án sérstaks eftirlits. Önnur EFTA-ríki en Ísland voru á þeim tíma ekki reiðubúin fyrir svo veigamiklar breytingar. Þetta skipti Ísland hins vegar engu máli þar sem við fengum algjöra undanþágu varðandi landbúnað eins og kunnugt er. Flestum útflytjendum íslenskra sjávarafurða er enn í fersku minni svokallað Frakklandsmál sem upp kom í febrúar 1994. Atvik voru þau í stuttu máli að frönsk stjórnvöld hertu mjög fyrirmæli til heilbrigðis- og tollyfirvalda um eftirlit með innflutningi á ísfiski og sjávarafurðum. Birtu stjórnvöld lista yfir þau lönd sem hefðu heimild til framleiðslu sjávarafurða og dreifingar þeirra í Frakklandi. EFTA- ríkin voru ekki á þessum lista og því var innflutningur frá Íslandi til Frakklands óheimill frá þessum degi. Meðal þeirra aðgerða sem frönsk stjórnvöld gripu til var að taka fyrir dreifingu á fiski og fiskafurðum í 48 klst. eftir að sýni hefði verið tekið úr viðkomandi sendingu meðan verið væri að rannsaka það. Þetta gerði t.d. Íslendingum ókleift að selja ísfisk því fiskurinn skemmdist á þessum tíma. Tafir á afhendingu fiskafurða höfðu í för með sér mikil óþægindi og juku kostnað fyrirtækjanna til muna. Þetta mál sýndi okkur greinilega, að enda þótt EFTA-ríkin hefðu yfirtekið allar meginreglur Evrópusambandsins um framleiðslu og dreifingu sjávarafurða, þá töldust þau enn til þriðju ríkja, þ.e. ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins, hvað varðar eftirlit með heilbrigði vöru á landamærum Evrópusambandsins. Enda þótt aðstæður séu ekki þær sömu í dag og þegar þessir atburðir gerðust varð stjórnvöldum það ljóst að staða Íslands sem þriðja ríkis gagnvart ESB varðandi landamæraeftirlit með sjávarafurðum væri óviðunandi til frambúðar. Samningaviðræðum milli sérfræðinga EFTA-ríkjanna og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, um að heilbrigðisreglur fyrir þessar sjávarafurðir yrðu hluti EES-samningsins, stóðu yfir með hléum frá febrúar 1994 og lauk með samkomulagi í nóvember 1996. Meginástæður fyrir viðræðunum voru tvær: Önnur ástæðan var sú að á árunum 1993--1994 vann Evrópusambandið að samræmingu reglna um landamæraeftirlit gagnvart ríkjum utan Evrópusambandsins. Þá lá fyrir að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins mundi gefa út ákvörðun þess efnis m.a. að sýni yrðu tekin úr 20% sendinga sjávarafurða sem fluttar yrðu inn til sambandsins og 50% skelfiskssendinga. Ljóst var að afurðir frá EFTA-ríkjunum þyrftu að sæta þessari skoðun á landamærum með tilheyrandi kostnaði, töfum og takmörkunum á innflutningshöfnum og flugvöllum. Hin ástæðan var sú að í I. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið var ákvæði um að endurskoðun á undanþágum EFTA-ríkja skyldi fara fram árið 1995. Viðræðurnar snerust þannig annars vegar um samningsbundna endurskoðun á I. viðauka við EES-samninginn og hins vegar um afnám landamæraeftirlits á EES-svæðinu. Áðurnefnt samkomulag gerir ráð fyrir því að landamæraeftirlit milli EFTA-ríkjanna, þ.e. Íslands og Noregs og aðildarríkja Evrópusambandsins verði lagt niður. Þess í stað þurfa Ísland og Noregur að taka að sér heilbrigðiseftirlit með vörum frá ríkjum utan efnahagssvæðisins, Ísland aðeins með sjávarafurðum en Noregur með sjávarafurðum, landbúnaðarafurðum og lifandi dýrum. Í 3. gr. frv. eru lagðar til veigamiklar breytingar á fyrirkomulagi við innflutning sjávarafurða. Bætt er við lögin tveimur nýjum köflum. Annar kaflinn er um innflutning sjávarafurða og hinn kaflinn um landamærastöðvar. Í 19. gr. er fjallað um innflutning frá öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Meginreglan er sú að heilbrigðiseftirlitið er að meginstefnu í höndum útflutningsríkisins og ber það ábyrgð á því. Þeir aðilar í útflutningsríkinu, sem vilja markaðssetja fiskafurðir á Evrópska efnahagssvæðinu, þurfa að uppfylla þær heilbrigðiskröfur sem þar gilda. Þetta hefur í för með sér að sjávarafurðir, sem fluttar eru milli ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins, þurfa ekki að sæta heilbrigðisskoðun og landamæri eru í því tilliti afnumin. Fiskistofu er þó heimil skyndiskoðun og að taka sýni til rannsókna. Þessari heimild eru þó takmörk sett og verður að beita henni án mismununar. Innflutningur á sjávarafurðum frá þriðju ríkjum verður eftirleiðis með þeim hætti að þeir aðilar einir sem uppfylla heilbrigðiskröfur EES mega flytja inn fisk og fiskafurðir til Íslands. Gefnar verða út skrár yfir þær vinnslustöðvar, verksmiðjuskip og frystiskip sem uppfylla umræddar heilbrigðiskröfur og öðrum er óheimill innflutningur inn á EES-svæðið, þar með talið til Íslands. Allan lifandi fisk og fiskafurðir, þar með talið fiskmjöl frá aðilum utan EES, skal skoða á landamærastöð. Hins vegar er fiskiskipum heimilt að landa ísuðum afla sínum í öðrum höfnum. Gert ráð fyrir að á Íslandi verði tekið upp eftirlit með sjávarafurðum, þar með töldu fiskmjöli og nokkrum lifandi fisktegundum sem koma frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í því skyni er nauðsynlegt að koma á fót sérstökum landamærastöðvum þar sem skoðun afurða getur farið fram með fullnægjandi hætti, í höfnum og á Keflavíkurflugvelli. Fiskistofa mun annast daglegan rekstur þessara landa\-mæra\-stöðva. Starfsmenn Fiskistofu munu að öllu jöfnu annast eftirlitið og munu þeir þannig skoða fisk sem landað er úr skipum þriðju ríkja, t.d. heilfrystum fiski úr rússneskum skipum. Hinsvegar mun embætti yfirdýralæknis hafa umsjón með innflutningi á fiskmjöli til fóðurs og lifandi fiskum með tilliti til sjúkdómavarna. Þá er gert ráð fyrir því að Fiskistofa, yfirdýralæknir og Hollustuvernd skipti með sér eftirliti eftir því sem hagkvæmast þykir hverju sinni. Landamærastöðvarnar skiptast í varanlegar stöðvar og stöðvar sem hafa heimild til að skoða frystan fisk fram til 31. desember 1998. Í frv. er ráð fyrir því gert að sjávarútvegsráðherra ákveði með reglugerð fjölda landamærastöðva og staðsetningu þeirra. Meðan á samningaviðræðum stóð lagði ég ríka áherslu á að Ísland fengi sem flestar hafnir viðurkenndar til innflutnings á frystum afurðum sem ætlaðar eru til frekari vinnslu. Þannig yrði sem minnst röskun á því fyrirkomulagi sem nú er við þennan innflutning. Samkomulag náðist um 12 aukastöðvar sem hafa tímabundið leyfi fyrir innflutningi á frystum fiski. Þessi niðurstaða er okkur mjög hagkvæm því óneitanlega fylgir því kostnaður og tímatap að sigla með afurðir inn á eina höfn til eftirlits og landa þeim síðan í annarri. Nú er fyrirhugað að með reglugerð verði settar upp sjö landamærastöðvar og valdar hafa verið tólf hafnir sem fá tímabundið leyfi. Er gert ráð fyrir að þær verði á eftirtöldum stöðum: Landamærastöðvar verði í Reykjavík, Hafnarfirði, Ísafirði, Akureyri, Eskifirði, Vestmannaeyjum og á Keflavíkurflugvelli. En hafnir sem hafa sérstakt leyfi fyrir innflutningi frystra sjávarafurða til ársloka 1998 verði í Keflavík, Grundarfirði, Patreksfirði, Þingeyri, Sauðárkróki, Húsavík, Þórshöfn, Vopnafirði, Seyðisfirði, Höfn, Þorlákshöfn og Dalvík. Við ákvörðun í ráðuneytinu á framantöldum landamærastöðvum var tekið tillit til þess hvar innflutningur frá þriðju ríkjum var mestur undanfarin ár. Þá var ákveðið að a.m.k. ein landamærastöð væri í hverjum landsfjórðungi og sem næst útibúi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Að lokum var tekið tillit til þess hvar Fiskistofa hafi ákveðið að staðsetja eftirlitsmann með fasta búsetu. Augljóst hagræði næst fram með því að nýta eftirlitsmenn Fiskistofu bæði við heilbrigðiseftirlit og annað eftirlit sem stofunni er falið með lögum. Ég vil leggja á það áherslu að hér er ekki um að ræða endanlegt val á landamærastöðvum því fyrir árslok 1998 verður ákveðið hvaða hafnir sem tímabundið leyfi hafa fái varanlegt leyfi. Í samningaviðræðunum var það mikið baráttumál að fá áheyrnaraðild að fastanefnd ESB um dýraheilbrigði en sú nefnd er framkvæmdastjórn ESB til aðstoðar við mótun og framkvæmd löggjafar á þessu sviði. Þessi nefnd er sá vettvangur þar sem fjallað verður um þau vandamál sem upp kunna að koma varðandi löggjöf ESB/EES á sviði meðferðar og eftirlits með sjávarafurðum og mótaðar þær breytingar sem gera þarf á þeim reglum. Það er því mjög mikilvægt fyrir Ísland að geta tekið þátt í umfjöllun um þær reglur sem uppfylla þarf hér á landi frá byrjun. Samkomulag náðist um þetta á lokaspretti viðræðnanna og hefur Ísland þegar sótt nokkra fundi nefndarinnar. Einnig hafa Ísland og Noregur fengið aðild að undirnefndum sem gera tillögur að reglum um heilbrigði dýra og afurða þeirra, Ísland þó einungis varðandi fisk, fiskafurðir og fiskmjöl. Í lok IV. kafla er að finna svokallað öryggisákvæði sem samningsaðilar geta gripið til í sérstökum tilfellum. Komi upp innan aðildarríkja ESB eða EFTA/EES-ríkja, annarra en Íslands, tilteknir dýrasjúkdómar eða annað sem stofna kann heilbrigði dýra eða almennings í alvarlega hættu, getur sjávarútvegsráðuneytið gripið til öryggisráðstafana gagnvart ríki því sem sjúkdómur kemur upp í. Framkvæmdastjórn ESB og hin EES-ríkin geta gripið til sams konar aðgerða gagnvart Íslandi að sömu skilyrðum uppfylltum. Öryggisráðstafanirnar taka gildi um leið og aðrir samningsaðilar hafa verið upplýstir um beitingu þeirra. Ráðstafanirnar geta ýmist falist í algjöru innflutningsbanni eða setningu sérstakra skilyrða um innflutning frá því ríki sem sjúkdómur kemur upp í. Viðræður milli aðila skulu þó hefjast án tafar og ef lausn finnst ekki er heimilt að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Í V. kafla um landamærastöðvar er gert ráð fyrir gjaldtöku fyrir skoðun á fiski og fiskafurðum sem koma frá þriðju ríkjum. Um er að ræða samræmt gjald á öllu EES-svæðinu til að samkeppnisstöðu sé ekki raskað á svæðinu. Kostnaður hefur verið áætlaður vegna eftirlits með innfluttum sjávarafurðum frá þriðju ríkjum. Stofnkostnaður vegna landamærastöðva er talinn nema 16,3 milljónum króna. Þá hefur einnig verið áætlaður rekstrarkostnaður fyrir síðari hluta ársins 1997 sem talin er nema 3,6 milljónum kr. en tekjur á móti eru taldar geta numið 1,5 milljónum kr. Áætlun um rekstrarkostnað fyrir allt árið 1998 nemur 7,3 milljónum kr. Tekjur eru taldar muni nema 3 milljónum kr. Hér er lagt til að lögin öðlist gildi 1. júlí 1997. Sú dagsetning er við það miðuð að sameiginlega EES-nefndin samþykki ákvörðun um breytingu á I. viðauka við EES-samninginn á fundi sínum í lok apríl nk. Ómögulegt er að segja til um hvenær framkvæmdastjórn ESB lýkur endanlegri umfjöllun sinni um samkomulagið. Lengstur tími fer í að þýða það á tungumál allra aðildarríkjanna. Herra forseti. Ég vil leggja á það áherslu að frumvarp þetta er flutt í tengslum við þingsályktunartillögu um samþykkt draga að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar og viðbætur á viðauka I við EES-samninginn sem lögð hefur verið fram hér á Alþingi. Verði þáltill. samþykkt ásamt þessu frv. verður samkeppnisstaða íslensk sjávarútvegs jöfnuð við samkeppnisstöðu sjávarútvegsfyrirtækja ríkja Evrópusambandsins hvað varðar kostnað vegna heilbrigðiseftirlits á landamærum. Auk þess veitir þessi samningur okkur færi á að fylgjast mun betur með mótun og setningu reglna á þessu sviði innan ESB og jafnframt opnast sá möguleiki að hafa áhrif á mótun þessara reglna. Á hinn bóginn fellur nokkur kostnaður á okkur og auknar skyldur en það er léttvægt þegar heildarhagsmunir íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja á okkar langmikilvægasta markaði eru hafðir í huga. Herra forseti. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. sjútvn.

Herra forseti. Frv. sem ráðherra hefur nýlega lokið við að mæla fyrir er hér til umræðu við fremur sérkennilegar aðstæður því eins og fram kom hjá hæstv. forseta þá er öll sjútvn. Alþingis nú í dag stödd í Færeyjum í skoðunarferð og kemur ekki fyrr en í kvöld. Því er mjög óvenjulegt að taka mál þetta til umræðu að nefndinni fjarstaddri en sjútvn. er, má segja, trúnaðarmenn Alþingis í þessu máli. Nefndarmenn eiga að taka við málinu úr höndum ráðherra. Þingið vísar málinu til sjútvn. að lokinni 1. umr. og eftir það hefur sjútvn. Alþingis meðferð málsins í sínum höndum. Það er því nauðsynlegt að nefndarmenn séu viðstaddir 1. umr. máls. Það segir sig sjálft að þeir sem eiga að taka við málinu af hálfu þingsins verða auðvitað að vera viðstaddir umræðuna, geta hlýtt á hana og tekið þátt í henni eins og aðstæður og efni leyfa. Við þessar aðstæður er því að mínu mati óeðlilegt að hefja umræðu um mál á sviði sjútvn. Það eru fleiri sömu skoðunar. Þingflokksformaður Alþb. hefur mótmælt því að þessi tvö þingmál verði tekin til umræðu í dag. Því miður hefur forseti ekki orðið við þeirri áskorun þingflokksins og hefur því heimilað að umræðan hefjist. En mér skilst að samkomulag hafi orðið um að umræðunni ljúki ekki heldur haldi áfram á morgun. Ég sé nú ekki hvers vegna er verið að strekkjast við að mæla fyrir málum í dag þegar ljóst er að umræðu getur ekki lokið fyrr en á morgun þegar sjútvn. er komin heim til starfa og getur tekið þátt í umfjöllun um málið í þingsölum. Það hlýtur að leiða af málsmeðferðinni að þeir þingmenn sem hugsa sér að tala í málinu spari við sig ræðuhöld þar til að sjútvn. er mætt. Ég sé að minnsta kosti ekki, virðulegi forseti, mikinn tilgang í því að úttala mig um þetta þingmál yfir hæstv. sjútvrh. einum, þó hann sé alls góðs maklegur í þessu efni og er ég ekkert að gera lítið úr honum eða hans skoðunum í þessu efni. Það er einfaldlega þannig að hann er að skila málinu af sér en ég vil helst tala við þá sem eru að taka við málinu og hafa áhrif á skoðanir þeirra og viðbrögð þeirra við því hvernig þeir hugsa sér að halda á málinu í þingsölum. Virðulegi forseti. Ég mun því í þessum tveimur málum spara ræðuhöld af minni hálfu sem mest og huga að því að segja hug minn í málunum fremur við umræðuna þegar þeir alþingismenn eru mættir til þingfunda sem sæti eiga í hv. sjútvn.

Forseti vill, vegna orða hv. þm. taka fram að hann tók aðeins of mikið upp í sig þegar hann sagði að sjútvn. í heild væri fjarverandi. Það er einn nefndarmaður í sjútvn. staddur í húsinu þótt hann sé ekki hér í salnum. Forseti skilur þessa gagnrýni og færi betur að nefndarmenn yfirleitt væru viðstaddir 1. umr. þingmála. Því miður vill oft verða misbrestur á því. Eins og forseti tók fram þá mun hann ekki ljúka umræðunni um þetta mál. En til að gefa aðeins frekari skýringar þá var verið að raða hér á dagskrána málum, sérstaklega málum þriggja ráðherra, í þessari viku og það var ekki hægt að koma því öðruvísi við en með þessum hætti, að dóms- og sjútvrh. gæti haft þennan dag til að mæla fyrir sínum málum. En forseti ítrekar að umræðu verður haldið áfram um þessi mál í fyrramálið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Í maí 1994 skipaði ég nefnd til að endurskoða ákvæði laga nr. 81 frá 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir að þau atriði sem starf nefndarinnar skuli einkum beinast að séu heimildir til togveiða innan fiskveiðilögsögunnar og önnur skipting veiðisvæða milli veiðarfæra, framkvæmd skyndilokana og annarra svæðisbundinna friðunaraðgerða og viðurlög við fiskveiðilagabrotum. Í nefndina voru skipaðir þrír fulltrúar sjómanna tilnefndir af Vélstjórafélagi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Sjómannasambandi Íslands og þrír fulltrúar útvegsmanna tilnefndir af Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Formaður nefndarinnar var Jón B. Jónasson, skrifstofustjóri í sjávarútvegsráðuneytinu. Nefndin skilaði tillögum sínum í lok október 1996 og er lagafrumvarp þetta í samræmi við tillögur nefndarinnar að öðru leyti en því að hér er gert ráð fyrir nokkuð mótaðri lagaákvæðum varðandi dragnótaveiðar auk þess sem kveðið er með skýrari hætti á um framkvæmd leyfisbindingar veiða. Þessar breytingar eru til komnar vegna afstöðu sem fram kom hjá hagsmunaaðilum við kynningu tillagna nefndarinnar um skipulag dragnótaveiða. Þá þykir nauðsynlegt að kveða skýrar í lögum á um þær meginviðmiðanir sem leggja beri til grundvallar, þegar veiðar eru leyfisbundnar í ljósi nýlegra dóma Hæstaréttar. Lög nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, voru samþykkt á Alþingi í maí 1976. Lög þessi leystu af hólmi lög frá 1973, um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, og síðari lög um breytingar á þeim lögum. Samþykkt laga nr. 81/1976 var á sínum tíma einn veigamesti þátturinn í þeirri endurskoðun laga og reglna um fiskveiðistjórn sem fylgdi í kjölfar útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur. Í lögum nr. 81/1976 voru ýmis nýmæli og merkust þeirra má e.t.v. telja ákvæði um heimildir Hafrannsóknastofnunarinnar til skyndilokana veiðisvæða og víðtækar heimildir fyrir ráðherra til setningar reglna um friðunarsvæði og notkun og útbúnað veiðarfæra. Með lögunum voru enn fremur gerðar nokkrar breytingar á togveiðiheimildum fiskiskipa en veigamesta breytingin á þeim fólst í því að horfið var frá því að miða togveiðiheimildir fiskiskipa við brúttórúmlestatölu þeirra en í stað þess var tekið upp að miða við mestu lengd fiskiskipanna. Frá því að lög nr. 81/1976 tóku gildi hafa verið gerðar á þeim nokkrar breytingar. Má þar fyrst nefna breytingar þær sem tengjast aflamarkskerfinu. Aðrar breytingar hafa ekki verið stórfelldar, en þær veigamestu lúta að rýmkun heimilda til dragnótaveiða og ákvæðum um skyndilokanir. Eins og áður er getið var við gildistöku laga nr. 81/1976 horfið frá því að miða togveiðiheimildir skipa við brúttórúmlestir og ákveðið að miða þess í stað við mestu lengd þeirra. Ástæða þessarar breytingar var sú að brúttórúmlestaviðmiðunin þótti ekki heppileg þar sem tiltölulega litlar breytingar á skipi, sem engin áhrif höfðu á afkastagetu þess, gátu haft mjög mikil áhrif á skráða brúttórúmlestastærð skipanna. Í gildistíma laganna frá 1973 hafði skipum verið skipt upp í þrjá stærðarflokka miðað við viðmiðunarstærðirnar 105 og 350 brúttórúmlestir. Með lögum nr. 81/1976 voru fiskiskipin einnig flokkuð í þrjá stærðarflokka en miðað var við 39 metra og 26 metra mestu lengd. Auk þess segir í lögum nr. 81/1976, að þegar rætt sé um skip 39 metra og styttri þá séu undanskildir skuttogarar með aflvél 1000 brennsluhestöfl eða stærri og höfðu því slík skip sömu togveiðiheimildir og skip stærri en 350 brúttórúmlestir. Í ákvæði til bráðabirgða við lögin var hins vegar ákveðið, að ekkert skip skyldi missa í neinu togveiðiréttindi, þrátt fyrir ofangreinda breytingu. Þannig hefur skip haldið togveiðiheimildum sínum þótt það sé lengra en 26 metrar sé það undir 105 brúttórúmlestum. Sama gildir um skip stærra en 39 metrar sé það undir 350 brúttórúmlestum. Þetta bráðabirgðaákvæði var ekki tímabundið og hefur verið túlkað svo, að skipin haldi réttindum sínum fari stærð þeirra í brúttórúmlestum ekki yfir tilgreind mörk. Þar sem auðvelt er, eins og áður sagði, að hafa áhrif á brúttórúmlestastærð skips hefur þessi skipan með árunum leitt til þess að togveiðiheimildir sambærilegra skipa eru mjög misjafnar. Jafnhliða þessu hefur sú þróun orðið að byggð hafa verið mjög afkastamikil skip sem mælast aðeins styttri en 26 metrar. Þessi skip eru miklum mun breiðari en eldri jafnlöng skip voru og eru auk þess búin mun stærri vélum. Mælast þau yfir 105 brúttórúmlestir og er afkastageta þeirra miklu meiri en þeirra skipa, sem höfð voru til hliðsjónar þegar togveiðiheimildir minnstu togveiðiskipanna voru ákveðnar með lögum nr. 81/1976. Loks má nefna að sérákvæðið um skuttogara með vél stærri en 1.000 hestöfl hefur valdið nokkrum túlkunarvanda því ekki er í lögunum skilgreining á því hvað teljist skuttogari og hafa breytingar í gerð og búnaði skipa á undanförnum árum aukið skilgreiningarvandann. Þessar reglur laga nr. 81/1976, sem hér hafa verið raktar, hafa því valdið miklu misræmi í togveiðiréttindum fiskiskipa, auk þess sem allt eftirlit með því hvaða togveiðiréttindi einstök skip hafa er mjög erfitt. Þykir því rík ástæða til að koma á annarri og betri skipan mála. Lagt er til að fallið verði frá brúttórúmlestaviðmiðun hins ótímabundna bráðabirgðaákvæðis núgildandi laga varðandi togveiðiheimildir fiskiskipa. Miðað verði við mestu lengd fiskiskipa sem meginreglu en jafnframt verði litið til toggetu þeirra við ákvörðun togveiðiheimilda. Í því skyni verði tekinn upp til viðmiðunar svonefndur aflvísir en hann er samsettur af þeim kröftum sem mestu ráða um toggetu fiskiskipa. Þá er lagt til að skipum verði heimilt að stunda dragnótaveiðar á þeim svæðum þar sem togveiðar eru þeim heimilar án sérstaks veiðileyfis. Aðeins verði heimilt að veita bátum undir tiltekinni stærð heimildir til dragnótaveiða innan togveiðilína. Aðlögunartími fyrir báta sem missa togveiðiheimildir við þessa breytingu verði til 1. janúar 2003. Ekki er lagt til að miklar breytingar verði gerðar á skipan togveiðihólfanna sjálfra en hins vegar er framsetningu þeirra í frumvarpstextanum breytt til hægðarauka. Þó er lagt til að felld verði niður fimm togveiðisvæði. Tvö þeirra við suðurströndina þar sem veiðar með vörpu hafa nú í nokkur ár verið bannaðar út að þremur sjómílum að tillögu Hafrannsóknastofnunarinnar. Eitt þeirra nær inn á Breiðafjörð þar sem samkvæmt gögnum Hafrannsóknastofnunarinnar er iðulega bæði smáýsa og smáþorskur og hefur komið til skyndilokana af þeim sökum. Loks er um að ræða tvö svæði fyrir Vestfjörðum þar sem skipum styttri en 20 metrar hefur verið heimilað að stunda togveiðar að hausti upp að fjórum sjómílum. Þessi svæði voru á sínum tíma opnuð vegna rækjubáta en þeir hafa lítið nýtt þau og þykir ekki ástæða til að halda þessum sérstöku heimildum áfram. Þá er lagt til að breytingar verði gerðar á tveim togsvæðunum við Norðausturland og að sett verði nýtt togsvæði þar sem skipum í tveimur minni flokkunum verði heimilt að stunda veiðar allt upp að fjórum sjómílum út af norðanverðum Vestfjörðum frá 1. nóvember til 31. janúar. Ástæða þessarar tillögu er að á þessu svæði má á haustin finna bæði kola og ýsu og eru svæðin lítið nýtt af öðrum fiskiskipum þennan tíma. Um þessar tillögur og forsendur fyrir þeim vísast að öðru leyti til frumvarpsins og athugasemda með því þar sem rækilegri grein er gerð fyrir þeim breytingum sem hér er verið að mæla fyrir um. Í 7. gr. frumvarpsins er gerð tillaga um að renna traustari lagastoðum undir núverandi skipulag grásleppuveiða en veiðar þessar hafa um langt árabil verið leyfisbundnar. Í frumvarpinu felast hins vegar ekki tillögur til breytinga á efni núgildandi reglna enda ríkir almenn sátt um þær. Ákvæði 6. og 7. gr. laga nr. 81/1976, um heimild ráðherra til setningar reglugerða um svæðalokanir til að koma í veg fyrir skaðlegar veiðar, eru ítarleg. Engu að síður hafa þau ekki þótt nægilega ljós. Jafnframt eru þau þannig orðuð að deila má um gildissvið þeirra, t.d. varðandi veiðar á öðrum tegundum nytjastofna en fiski. Þykir ástæða til að einfalda þessar reglur og jafnframt gera þær skýrari og ótvíræðari. Sama á við varðandi ákvæði um heimildir til handa ráðherra til setningar reglugerða sem lúta að friðun og nýtingu fiskstofna. Á sínum tíma þóttu ákvæði 8. gr. laga nr. 81/1976, um heimildir til handa Hafrannsóknastofnuninni til þess að skyndiloka veiðisvæðum með tilkynningum í útvarpi eða strandstöð, merk nýjung. Á þeim 20 árum, sem liðin eru frá því að lögin öðluðust gildi hefur fengist mikil reynsla af framkvæmd skyndilokana og þykir ástæða til að taka mið af henni og breyta ákvæðunum í samræmi við hana. Auk þess hafa á þessu sviði orðið breytingar, t.d. í fjarskiptatækni sem eðlilegt er að taka tillit til. Lagt er til að heimildum Hafrannsóknastofnunar til skyndilokana verði breytt nokkuð þannig að þær gildi í allt að fjórtán sólarhringa í stað sjö sólarhringa. Auk þess verði heimilt að framlengja þær um viku við sérstakar aðstæður. Þá verði heimilað að grípa til skyndilokana á grundvelli tillagna frá skipstjórum fiskiskipa að ákveðnum ströngum skilyrðum fullnægðum. Loks er lagt til að veruleg breyting verði gerð á viðurlagaákvæðum enda má segja að viðurlagakafli laga nr. 81/1976 sé ekki í samræmi við þá lagaþróun sem almennt hefur orðið. Verður að telja að ýmis ákvæði hans séu úrelt enda má rekja þau óbreytt til eldri laga sem miðuðust við allt aðrar aðstæður en nú ríkja. Er rétt í þessu sambandi að benda á að með lögum nr. 57, 3. júní 1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, voru samþykktar verulegar breytingar á viðurlagakafla laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Er samræmi milli viðurlagaákvæða laga nr. 38/1990 og laga nr. 57/1996. Þessi tvenn lög, ásamt lögum nr. 81/1976, eru veigamestu lögin á sviði fiskveiða og nýtingar fiskstofna hér við land. Þykir því nauðsynlegt að viðurlagaákvæði laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands séu í samræmi við viðurlagakafla áðurnefndra laga. Lagt er m.a. til að fallið verði frá skilyrðislausri upptöku afla og veiðarfæra vegna landhelgisbrota og refsirammi vegna sekta verði einfaldaður. Herra forseti. Lögð skal sérstök áhersla á að í frumvarpi þessu er á ýmsan hátt reynt að koma til móts við sjónarmið útgerðarmanna og sjómanna, bæði varðandi framkvæmd ákvæða sem lúta að lokunum svæða og fleiri þátta. Þá er jafnframt leitað aukins samstarfs við þá varðandi skynsamlega nýtingu fiskstofna og má í því sambandi benda á ákvæði 11. gr. frv. en í því er heimilað að grípa til skyndilokana vegna upplýsinga frá sjómönnum vegna skaðlegra veiða. Ég tel því mikilvægt að Alþingi takist að afgreiða frv. á þessu þingi. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu, herra forseti, vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Megintilgangur þessa þingmáls er samkvæmt 1. gr. þess að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Þetta er samhljóða ákvæði og er í núgildandi lögum sem þetta frv. á að leysa af hólmi, en þau lög eru orðin liðlega 20 ára gömul. Þróun byggðar í landinu á þeim tíma hefur verið með þeim hætti, a.m.k. getum við sagt síðustu tíu ár, að það er varla hægt að tala um trausta byggð. Það hefur verið stöðugt undanhald víðast hvar á landsbyggðinni. Einungis á örfáum stöðum getum við sagt að byggð hafi staðið af sér undanhaldið en hvergi verið í neinni sókn nema á höfuðborgarsvæðinu, þar hefur verið traust byggð. Ég vildi því leita eftir því við hæstv. ráðherra að hann útskýrði fyrir okkur hvernig þessi lög eiga að breyta þeirri þróun sem verið hefur eða hvort sú þróun sem er eigi bara að vera áfram að mati hans og að það sé traust atvinna og traust byggð í landinu að áfram verði fólksfækkun á landsbyggðinni, m.a. á öllum stöðum á Vestfjörðum sem er það kjördæmi sem hvað mest byggir afkomu sína á sjávarútvegi. Ég vil nefna það, virðulegi forseti, að ég hefði talið að ef menn vildu nálgast þetta markmið, þ.e. að lögin tryggðu byggð og atvinnu í landinu einkum í sjávarútvegsbyggðunum, þá yrði að vera í frv. ákvæði sem veitti þeim byggðum tiltekinn rétt umfram aðra til sóknar og nýtingar á auðlindum nálægt þeim byggðum. Það er nú ekki tími til að hafa lengri orð um það, virðulegi forseti, enda mun ég gera það í ræðu minni um þetta mál á morgun. En það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hverja skoðun hann hefur í þessu efni.

Herra forseti. Ég held að það liggi nokkuð í augum uppi að mikilvægasta atriðið fyrir þróun byggðar á Íslandi er að okkur takist að stjórna fiskveiðum hér við land af nokkurri skynsemi. Ef okkur mistekst í þeim efnum er ekki aðeins voðinn vís fyrir efnahag þjóðarinnar heldur mun það fyrst koma niður á þeim byggðum þar sem sjávarútvegur er nú stundaður. Þannig að forsenda þess að unnt sé að byggja upp traust atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni og styrkja þar með landsbyggðina er að stjórna nýtingu auðlindanna af skynsemi og ganga vel um auðlindina. Og í öðru lagi að tryggja að hagkvæmnikröfur ráði við mótun fiskveiðistefnunnar og efnahagsstefnunnar þannig að fjárhagslega sterk og öflug fyrirtæki geti byggst upp á landsbyggðinni eins og í þéttbýlinu. Að útflutningsgreinarnar geti treyst á öflug fyrirtæki ekki síður en innflutnings- og þjónustuhliðin. Ég tel að á allra síðustu árum hafi verið jákvæð þróun í þessa átt. Við eigum nú fleiri traust fyrirtæki með betri eiginfjárstöðu í sjávarútvegi en áður var og það mun efla og styrkja landsbyggðina þegar fram í sækir.

Herra forseti. Ég er alveg sammála ráðherranum að mikilvægt er og jafnvel mikilvægast fyrir byggð í landinu, a.m.k. fyrir þá byggð sem byggir sína afkomu á sjávarútvegi, að fiskveiðum sé stjórnað af skynsemi. Um það eru engar deilur milli okkar í þessu efni. Við erum sammála um það. En það kann að vera að við séum ekki endilega sammála um hvaða stjórn er af skynsemi. Ég er ekki alveg viss um að það sé stjórn fiskveiða af skynsemi að öllum skipum á Íslandi sé hleypt upp að 12 mílum fyrir utan Vestfirði, jafnvel skipum yfir þúsund tonn. Ég er ekki sannfærður um að það sé stjórn fiskveiða af skynsemi að stórum skipum sé hleypt upp í 4 mílur t.d. út af Vestfjörðum á ákveðnu svæði og á ákveðnum tíma ársins. Ég hefði talið það veiðar af skynsemi að þeir sem búa á staðnum nytjuðu miðin og þau skip sem þar eru gerð út en ekki önnur skip. Það má sjá á stöðu byggðar vítt um landið að hún er ákaflega misjöfn. Sumir staðir hafa staðið ákaflega vel af sér þá takmörkun á veiðum, sem tekin var upp á sínum tíma og var óhjákvæmileg, staðir eins og Akureyri og Höfn í Hornafirði. Aðrir hafa ekki náð að standast þessa þróun sem orðið hefur og nefna má öll þorpin á Vestfjörðum sem hafa tapað öllum togurum sínum og byggja afkomu sína á tiltölulega litlum skipum með litlar veiðiheimildir. Mér hefur ekki fundist það vera stjórn fiskveiða af skynsemi að láta þá þróun ganga yfir eins og gerst hefur með tilheyrandi afleiðingum á efnahag fólksins sem þar býr og áhrifum á verðmæti eigna og annað slíkt.

Herra forseti. Frv. mælir m.a. fyrir um togveiðisvæði en eins og fram kom fyrr í umræðunni voru ekki róttækar breytingar gerðar í þeim efnum. Þó er heldur verið að takmarka veiðisvæði togaranna og fella niður ákveðin hólf, sem svo hafa verið nefnd, sem þeir hafa á tilteknum tímum getað veitt innan við 12 mílur m.a. úti fyrir Vestfjörðum þannig að í því efni hygg ég að við séum sammála. Varðandi afkomu einstakra fyrirtækja er það að minni hyggju grundvallaratriði að stjórnvöld eiga ekki að stýra rekstri einstakra fyrirtækja. Aðalatriðið er að almennar reglur gildi um fiskveiðistjórnun og að aðstaða þeirra sem í atvinnugreininni starfa sé jöfn en síðan verður hver og einn að vera sinnar gæfu smiður í rekstri og starfrækslu atvinnufyrirtækjanna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þál. á þskj. 700 um mótun áætlunar um afnám ofbeldis gagnvart konum. Meðflytjendur auk mín eru hv. þingkonur Kristín Ástgeirsdóttir og Guðný Guðbjörnsdóttir. Þetta er 403. mál þessa þings og tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa nefnd til að móta áætlun um afnám ofbeldis gagnvart konum í samræmi við yfirlýsingu sem samþykkt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 20. desember 1993. Nefndin verði skipuð fulltrúum dómsmálaráðuneytis, félagsmálaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis, menntamálaráðuneytis, Jafnréttisráðs, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Neyðarmóttöku vegna nauðgana, Kvennaathvarfsins í Reykjavík og Stígamóta, svo og fulltrúa forsætisráðuneytis sem verði formaður. Nefndin móti áætlun til fimm ára og hafi eftirlit með framkvæmd hennar. Skýrsla um störf nefndarinnar verði lögð fyrir Alþingi eftir því sem verkinu miðar.`` Herra forseti. Þetta mál snýst um mannréttindi. Það eru mannréttindi að finna til öryggis á eigin heimili. Það eru mannréttindi að njóta verndar foreldra og ástvina í uppvextinum. Það eru mannréttindi að ganga frjáls og óttalaus utan sem innan heimilis án þess að eiga yfir höfði sér að verða fyrir barsmíðum eða nauðgun. Það eru mannréttindi að ráða yfir eigin líkama. Brot á þessum mannréttindum eru framin daglega í okkar litla samfélagi, jafnvel oft á dag. Það er staðreynd sem er erfitt að horfast í augu við en óhugsandi að sætta sig við. Þess vegna hljótum við að gera það sem við getum til að vinna gegn ofbeldi í hvaða mynd sem það birtist. Fyrir réttum mánuði ræddum við skýrslu dómsmrh. um orsakir, umfang og afleiðingar heimilisofbeldis en þá skýrslu er að finna á þskj. 612. Skýrslan byggir á könnun og starfi nefndar sem skipuð var í framhaldi af samþykkt tillögu á Alþingi árið 1994 en flytjendur þeirrar tillögu voru hv. þingmenn Svavar Gestsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Þetta er mjög athyglisverð skýrsla og mikilvægt innlegg í þessa umræðu því það er mála sannast að heimilisofbeldi var fyrir hálfum öðrum áratug eitt best varðveitta leyndarmál samfélagsins. Mannréttindabrot af þessu tagi voru einfaldlega ekki til umræðu. Kvennabaráttan hefur breytt þessu og þar um ræður m.a. starfsemi Kvennaathvarfsins og Stígamóta en þar hafa verið unnin þrekvirki sem hafa gerbreytt viðhorfum til þessara mála. Einnig er vert að minna á nýafstaðna röð málþinga sem þessir aðilar stóðu fyrir ásamt ýmsum fleirum, m.a. Kvennalistanum og Sambandi framsóknarkvenna, um hinar ýmsu birtingarmyndir ofbeldis gagnvart konum og á þeim málþingum kom fram mikill fróðleikur sem gagnast mun í áframhaldandi baráttu. Kvennalistinn hefur átt drjúgan þátt í baráttunni gegn ofbeldi gagnvart konum. Fyrsta þingmálið sem Kvennalistinn fékk samþykkt á Alþingi var um könnun og meðferð nauðgunarmála og tillögur til úrbóta í þeim efnum. Árangur þess starfs er m.a. neyðarmóttaka vegna kynferðislegs ofbeldis sem opnuð var á Sjúkrahúsi Reykjavíkur 8. mars 1993 og hefur tvímælalaust sannað gildi sitt. Þar var stigið stórt framfaraspor og það starf á eftir að skila sér enn betur, m.a. í fræðslu og miðlun upplýsinga sem ég veit að aðstandendur neyðarmóttökunnar hafa fullan hug á að efla og fara með víðar um þjóðfélagið. Þá hafa verið gerðar breytingar á lögum og fleira til að taka á þeim málum. Það er margt fleira sem gera þarf og út á það gengur sú tillaga sem hér er borin fram. Við teljum umræðuna það vel á veg komna í þjóðfélaginu og ýmsar hugmyndir fyrir hendi til úrbóta þannig að nú sé bara að hefjast handa og hrinda þeim í framkvæmd. Þess vegna leggjum við til að stefnt sé saman til nokkurs konar aðgerðaráðs fulltrúum hinna frjálsu félagasamtaka sem hafa unnið hvað mest að þessum málum, svo og fulltrúum framkvæmdarvaldsins sem málið varða. Menn kunna að spyrja og hafa reyndar þegar spurt hvers vegna tillagan sé einskorðuð við afnám ofbeldis gagnvart konum en ekki bara ofbeldis yfirleitt og síðast í morgun fékk ég upphringingu frá fjölmiðli sem spurði um þetta. Ekki skal gera lítið úr því. Vissulega þarf að vinna gegn ofbeldi í hvaða mynd sem er og gegn hverjum sem er. En ofbeldi gagnvart konum hefur nokkra sérstöðu. Eins og menn hljóta að átta sig á, m.a. við lestur fylgiskjalsins, sem er yfirlýsing um afnám ofbeldis gagnvart konum sem samþykkt var á 85. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 20. desember 1993. Íslendingar greiddu þessari yfirlýsingu atkvæði sitt og tóku með því undir þau sjónarmið sem þar koma fram. Vissulega má benda á atriði í yfirlýsingunni sem ekki ætti að þurfa að taka sérstaklega á hér á landi en önnur þarfnast svo sannarlega rækilegrar umfjöllunar og úrbóta við. Við mótun áætlunar um afnám ofbeldis gagnvart konum þarf m.a. að hafa eftirfarandi atriði í huga: 1. Að fræðsla um ofbeldi og áhrif þess verði aukin verulega í skólum og meðal almennings, hvort sem um er að ræða kynferðislegt ofbeldi eða ofbeldi af öðrum toga. 2. Að heimilisofbeldi verði skilgreint og meðhöndlað eins og annað ofbeldi. 3. Að fræðsla fyrir lögreglumenn, lögfræðinga og dómara um kynferðisofbeldi og ofbeldi á heimilum verði stóraukin. 4. Að markvisst verði unnið að því að fjölga konum í þeim starfsstéttum sem vinna við meðferð ofbeldismála, bæði hjá lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum. 5. Að kæruskylda hvíli á lögreglu og ákæruvaldi vegna ofbeldisbrota, en ábyrgðin hvíli ekki á þolanda brotsins. 6. Að brotaþola sé skipaður málsvari allt frá upphafi rannsóknar til málsloka. 7. Að lögreglu verði gert kleift að beita nálgunarbanni jafnhliða áminningu ef einhver raskar friði annarrar manneskju eða vekur henni ótta með ógnunum eða ofsóknum. 8. Að tryggt verði fjármagn til reksturs miðstöðva fyrir konur og börn sem beitt hafa verið kynferðislegu ofbeldi. 9. Að komið verði á meðferðarúrræðum fyrir karla sem beita konur ofbeldi. Af þessari upptalningu má sjá hvers vegna við teljum nauðsynlegt að fulltrúar svo margra ráðuneyta komi að málinu. Það þarf að taka á því með mjög víðtækum hætti ef verulegur árangur á að nást. Hæstv. dómsmrh. hefur sýnt þessum málum áhuga og skilning og hann lýsti því m.a. yfir í umræðunni 5. mars sl. að hann hefði lagt drög að myndun starfshópa til að huga að löggæsluþættinum og að öðrum sem mundi huga að meðferð þessara mála í dómskerfinu. Hann lýsti þar einnig yfir vilja sínum til að stuðla að samstarfi milli ráðuneyta og tók undir þær hugmyndir sem fram komu í umræðunni um slíkt. Við, flytjendur þessa þingmáls, bindum því miklar vonir við að um þetta geti náðst góð samstaða á Alþingi. Í ofbeldi gegn konum birtist kvennakúgun í sinni grófustu mynd og það er krafa kvenna að gripið verði til aðgerða til að afmá þann smánarblett af íslensku samfélagi og svo sannarlega hafa stjórnvöld í raun tekið undir það með því að skrifa undir þá yfirlýsingu sem fylgir með þessu sem fskj. Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þessa tillögu en að lokinni þessari umræðu legg ég til að henni verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.