Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Þegar þessu máli var frestað, hafði umr. staðið alllengi, 3. umr., og margt borið á góma, og bað hafði skeð, að hæstv. landbrh. hélt nærri tveggja tíma málþófsræðu í sínu eigin máli. Hygg ég þetta vera einsdæmi í þingsögunni. Hæstv. ráðh. kom ákaflega víða við, eins og gerist og gengur, þegar mál er rætt á Þessa lund, og hv. Þm. kannast við, og varð af því tilefni að sjálfsögðu til að ræða margt í sambandi við stjórnmálin almennt, ef hefði átt að taka ræðu hæstv. ráðh. alvarlega. Um það leyti, sem hæstv. ráðh. hætti, var klukkan orðin langt gengin tólf. Ég fór þess þá á leit við hæstv. forseta, að hann héldi fundinum ekki lengur áfram en til klukkan 12, eða um það bil, og varð hæstv. forseti góðfúslega við þeirri ósk. Ég flutti fram þessa ósk vegna þess, að mér fannst það óviðkunnanlegt að efna til framhaldsumræðna um málið um hánótt, þar sem nær engir voru viðstaddir, og bað í framhaldi af þessari framkomu hæstv. ráðh. Sem sagt, hæstv. forseti varð góðfúslega við Þessari beiðni minni að fresta fundinum, og mun ég launa með því að tala örstutt núna. Hér kemur líka til, að síðan hæstv. ráðh. lauk þessari frægu ræðu, hafa farið fram útvarpsumr. um stjórnmálin, þar sem þau hefur borið á góma almennt og margir þeir þættir, sem hæstv. ráðh. minntist á, verið ræddir til verulegrar hlítar. Ég sé þess vegna enga ástæðu til þess núna, eins og þau mál standa, að fara að karpa við hæstv. ráðh. um það, sem hann sagði almennt um stjórnmálin, og raunar alls ekki heldur um einstaka þætti þessa máls, því að þetta mál hefur líka verið rætt í þessum almennu umr., eins og hv. þm. kannast við. Hér kemur líka til greina af minni hendi, að mér er það algerlega ljóst, að hæstv. ríkisstj. og meiri hlutinn hefur það á sínu valdi að gera þetta mál að lögum, og einnig hitt, að ég hygg, að vel færi á því, að þingi gæti lokið fyrir páska, en lítið mundi verða af því, ef stjórnarandstæðingar færu að temja sér þau vinnubrögð, sem hæstv. landbrh. lét sér sæma í þessu efni hér kvöldið góða. Ég mun því láta þessa örstuttu aths. nægja, en aðeins bæta því við í lokin, sem er kjarni þessa máls og ég vil setja strik undir, áður en það verður afgr. sem lög, sem sýnilega er nú fyrirhugað, að þegar Framsfl, fór með þessi mál, var Þannig til stofnað, að lánin til framkvæmdanna voru veitt með 31/2–4% vöxtum og til 20 og til 25 ára. Það var lausn þessara lánamála. En núna á lausnin að verða sú, að menn eiga að borga 6–61/2% og lánstíminn að vera 15 ár í ræktunarsjóðnum, og ofan á þetta eiga menn svo sjálfir að leggja til 2% af launatekjum sínum. Ég hygg ekki vera fjarri lagi, að þetta sé líka rétt mynd af þeim aðbúnaði að landbúnaðinum, sem nú er, samanborið við það, sem áður var.



Herra forseti. Það er búið að ræða þetta mál mikið, og ég skal reyna að forðast endurtekningar. Það vita það allir þm., að ég hef verið á móti gengislækkunum, og ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, að gengislækkunum fylgir ávallt mikið ranglæti. Það hafa gengið ásakanir milli manna, hverjum það sé að kenna, að Búnaðarbankinn hefur tapað 156 millj. í gengislækkunum. En ég hygg, að það sé erfitt að eigna það einum flokki, því að krónan hefur verið að falla jafnt og þétt s.l. 20 ár, beint eða óbeint, og á þessu tímabili hafa allir flokkar setið í stjórn, þannig að það er útilokað að kenna það einum flokki. Hitt má vel vera, að flokkarnir beri eitthvað misjafnlega mikla ábyrgð á þessu, en enginn flokkur er algerlega saklaus að minni ætlan. En ranglætið, sem hefur komið fram í þessum gengislækkunum, kemur fram m.a. gagnvart Þessum lánum. Því hvað er orðið af þessum 156 millj.? Þær hafa óbeint runnið til þeirra, sem tekið hafa lánin, meðan krónan var verðmeiri, og þeir geta nú borgað með verðminni krónu. í þessu liggur ranglætið. Nú á að bæta við þetta ranglæti. Það á að bæta því við, að þeir, sem taka nú lán, verða að borga 61/2% vexti í stað þess, að við, sem tókum lánin fyrir nokkrum árum, þurfum að borga 3–4% í vexti. Bóndi, sem tekur nú 300 þús. kr. lán til að húsa jörð sína, sem er ekki mikið, miðað við það, sem hús kosta, og sennilega mundi hann fá meira, ef hann þyrfti að byggja bæði peningshús og íbúðarhús, hann þarf að borga 7500 kr. hærri vexti en bóndi, sem hefur fengið 300 Þús. kr. lán með 4% vöxtum, og þetta er allmikil upphæð. Við þetta á svo að bæta 1% gjaldi af brúttótekjum bóndans, sem á að renna til Búnaðarbankans. Það má vel vera, að ekki væri ósanngjarnt, að þeir menn borguðu 1%, sem hafa fengið verðmiklar krónur og geta nú greitt þær með verðlitlum krónum. En hitt hlýtur öllum að vera ljóst, að er fullkomið ranglæti, að láta þá bændur, sem nú eru að taka lán, greiða 61/2%. Við skulum vona, að þeir verði að endurgreiða þau lán, sem þeir fá núna, án þess að ný gengisfelling komi til greina, eða endurgreiða í raun og veru það verðmæti, sem þeir fá lánað. Í þessu liggur höfuðranglætið. Ég álít, að þeir bændur, sem hafa fengið lánin áður fyrr, geti ekki verulega kvartað, því að þeir hafa sloppið svo vel, en það er óbærilegt fyrir þá, sem nú eru að taka lánin, að þurfa að borga meira en þriðjungi hærri vexti en hinir, sem hafa áður tekið lánin, auk þeirra hlunninda, sem hinir fá með því að greiða verðmiklar krónur með verðlitlum krónum. Það er þetta, sem ég hef sérstaklega út á að setja. Enn fremur vildi ég benda þeim mönnum, sem ráða nú hér, sem eru hæstv. stjórnarliðar og ríkisstj., á það, að það er útilokað, meðan tekjur bænda eru ekki meiri en þær eru núna, að ætla þeim að greiða u.þ.b. 4% af raunverulegu kaupi sínu. Það er til bændahallarinnar, til búnaðarsambandanna og til Stéttarsambandsins, 1% af brúttótekjum. Svo á að bæta öðru prósenti við. Þetta er útilokað. Bændur hafa um það bil 86 þús. á næsta ári í kaup. Þeim er ætlað það, hvort sem þeir fá það eða ekki, og það er alltilfinnanlegt að taka 4% af þessari upphæð. Þetta er ekki meira en það, að menn geta rétt séð fyrir sínum heimilum. Vitanlega hafa ekki allir bændur þetta kaup, því að tekjur bænda eru mjög misjafnar. Þetta er aðeins meðaltalið, þannig að sumir hafa miklu minna. Ef ríkisstj. beitti nú áhrifum sínum til þess að samræma vexti af þessum lánum, þannig að allir fengju lánin fyrir 4%, þá álít ég, að frá sanngirnissjónarmiði séð hefðum við ekki yfir svo miklu að kvarta. Það er ranglæti, sem er beitt gagnvart þeim mönnum, sem nú taka lánin, miðað við hina, sem hafa fengið þau áður, að bæta því ofan á að láta þá menn, sem taka lánin nú, greiða sinn hlut af hallanum í Búnaðarbankanum eða réttara sagt greiða að nokkru leyti fyrir þá, sem hafa fengið lánin áður. Það er ekki sanngjarnt. Nú halda e.t.v. sumir því fram, að það sé ekki verið að greiða gengistöpin. En ég hygg, að það hefði engum dottið í hug að fara að leggja þetta eina prósent á, ef bankinn hefði ekki orðið fyrir svona miklum gengistöpum. Þó að e.t.v. ríkisstj. haldi því fram, að ríkissjóður leggi beint og óbeint fram fjárhæð, sem nemur tapi vegna gengislækkananna, þá er það óbein afleiðing gengislækkananna, að það er lagt til að taka 1% af brúttótekjum bændanna. Ég tel þetta gjald dálítið vafasamt frá lagalegu sjónarmiði séð, eins og ég talaði um hér um daginn. Það hefur verið greitt til fiskveiðasjóðs yfir lengri tíma 1.8%, var raunar ekki nema 1%, á meðan útflutningssjóðurinn var í fullum gangi, en það hefur verið greidd nokkur fjárhæð til fiskveiðasjóðs, og útvegsmenn hafa sætt sig við það. Þar fyrir er ég engan veginn sannfærður um, að þetta sé lögleg skattheimta. Hér er í raun og veru ekkert verið að gera annað en taka eignir manna og afhenda þær lánsstofnun, sem þeir eiga ekki og ráða ekki yfir. Það er ekki annað verið að gera. Úr þessu hefur ekki verið skorið lagalega. Útgerðarmenn sættu sig við þetta, meðan þessu gjaldi var stillt í hóf. Nú var lagt til með brbl., sem voru gefin út s.l. sumar, að þetta gjald yrði tvöfaldað, því að það átti að tvöfalda hlutatryggingasjóðsgjaldið líka, og við það hygg ég að útgerðarmenn geti ekki unað. Ég skal ekkert segja um, hvað bændur gera með þetta eina prósent, en ég hygg, að Þeir mundu sýna nokkurn skilning á þessum hlutum, ef vextir væru samræmdir þannig, að þeir, sem nú eru að hefja búskap, gætu búið við eitthvað svipuð vaxtakjör og þeir, sem eldri lánin hafa. Það má vel vera, að þetta yrði örðugt fyrstu árin, en ég hygg þó, að þetta mætti með einhverju móti takast, ef vilji væri fyrir hendi. Og fyrir mitt leyti get ég lýst því yfir, að ég væri afar fús til að láta 2% af mínu kaupi sem bóndi, ef það mætti verða til þess, að þeir fengju viðunandi vaxtakjör, sem væru nú að hefja búskap. Fyrst verðum við að hugsa um þá, sem eru að hefja störf sín, það vitum við allir, sem höfum stundað búskap, að erfiðust eru frumbýlingsárin, þá sverfur fátæktin mest að mönnum. Ég býst ekki við því, að þetta hafi áhrif á gang þessa máls, en eftirtekt vildi ég vekja á þessu. Og ég hygg, að það sé ekki hægt annað en vinna að því í framtíðinni að reyna að samræma þessa vexti, þannig að þjóðfélagsþegnarnir geti búið við nokkuð svipuð kjör, eftir því sem við verður komið.



Herra forseti. Þegar lög um Búnaðarbanka Íslands voru síðast til meðferðar hér á hinu háa Alþingi og til stóð að kjósa fimm menn í bankaráðið, kom fram till. á þingi um það, að bændum landsins eða samtökum þeirra yrði gefinn kostur á að kjósa einn af þessum fimm mönnum, þannig að einn af fimm bankaráðsmönnum í Búnaðarbankanum yrði kosinn eða tilnefndur af Stéttarsambandi bænda. Þessi till. hlaut þá ekki samþykki á Alþingi. Nú sýnist mér vera aukið tilefni til þess að taka þessa till. upp að nýju eða svipaða, þar sem ætlazt er til þess í frv. því, sem fyrir liggur, að bændur greiði sérstakt framlag eða sérstakan skatt inn í stofnlánadeild landbúnaðarins í Búnaðarbankanum. Þó að ég sé ekki slíku ákvæði fylgjandi, geri ég ráð fyrir því, að það muni nú hljóta samþykkt hér á þingi sem og frv., sem fyrir liggur, og þá finnst mér eðlilegt og sanngjarnt, að íhuguð væri á ný þessi till., sem fyrr hefur fram komið, um þátttöku bænda í stjórn bankans, sem jafnframt á að fara með stjórn stofnlánadeildarinnar. Ég þykist ekki þurfa að fara um það mörgum orðum. Till. liggur fyrir á þskj. 750 og er þess efnis, að einn af bankaráðsmönnum skuli skipaður eftir tilnefningu Stéttarsambands bænda, og ákvæðið til bráðabirgða á sama þskj. fjallar um Það, að umboð bankaráðsmanna falli niður, til þess að þessi skipan geti komið til framkvæmda þegar eftir að þessi væntanlegu lög hafa tekið gildi. Skal ég svo ekki hafa um þessa brtt. fleiri orð, en vænti þess, að henni verði nú vel tekið, þar sem hér er um augljóst sanngirnismál að ræða. Ég hef ekki áður tekið til máls um þetta frv., en þar sem ég er nú að mæla fyrir þessari brtt., vil ég nota tækifærið til þess að fara nokkrum orðum um efni frv. almennt nú við þessa 3. umr. Mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. virðist ekki vera staddur hér í d., en hefði þótt viðkunnanlegt, að hann heyrði það, sem ég nú segi. Það sannast víst á hæstv. ráðh. og þeim, sem honum standa næstir í þessu máli, að hverjum þykir sinn fugl fagur. Það er svo að heyra á ráðh., að með samþykkt þessa frv. renni upp nýir og betri tímar í lánsfjármálum bænda. Meiri hl. hv. landbn. segir í nál. sínu, sem lagt var fram við 2. umr., á þskj. 666, að nú séu að skapast þáttaskil í lánamálum landbúnaðarins, eins og það er þar orðað, og að hin væntanlega stofnlánadeild geti leyst allar lánsfjárþarfir landbúnaðarins, eins og það er líka orðað í þessu þskj. Ráðh. hæstv. og hans menn eru sem sagt mjög ánægðir með sína frammistöðu og finnst, að aðrir eigi að vera það líka og þá sérstaklega bændur og trúnaðarmenn þeirra. Þeim finnst, að bændur eigi að vera ánægðir og þakka fyrir sig. En bændur og fulltrúafundir þeirra virðast vera á öðru máli. Þeim finnst þessi fugl ekki fagur, að því er virðist. Þeir hafa sitt af hverju við þetta frv. að athuga og hafa látið það í ljós, m.a. vegna þess, að þeir hafa verið spurðir um álit sitt á málinu. Sumt telja þeir að vísu til bóta í frv., en finna að öðru, og sumu hafa þeir mótmælt. En ráðh. hæstv. virðist þola illa mótmæli og alveg sérstaklega mótmæli frá bændum, að því er virðist. Tónninn hjá honum er nánast hið gamalkunna: „Hafðu, bóndi minn, hægt um þig“ o.s.frv. Þetta finnst mér vera viðkunnanlegur tónn hjá hæstv. ráðh. í þessu máli, og ég vil alveg sérstaklega leyfa mér, áður en þessum umr. lýkur, að finna að þeim ummælum, sem hæstv. ráðh. hefur haft um búnaðarþing eða meiri hluta þess í sambandi við ályktun þess um þetta mál. Þau ummæli eru algerlega óviðeigandi. Hæstv. ráðh. og sumir úr hans liði hafa komizt að orði á þá leið, að í ummælunum fólst, að fulltrúarnir, sem ályktunina gerðu, hafi sett heiður búnaðarþings í hættu. m.ö.o., að afstaða þeirra sé óheiðarleg. Fjórir menn eru svo sagðir hafa bjargað heiðri búnaðarþings með því að vera þar í minni hluta. Þó greiddu þessir fjórir menn ekki atkvæði með 1% skattinum, sem mest er nú rætt um. Mér virðist, eins og ég sagði, að þessi ummæli ráðh. um búnaðarþing séu með öllu óviðeigandi og að þeim beri að mótmæla hér á Alþingi, og hann mætti þá í því sambandi líka minnast þess, að a.m.k. sumir af þeim, sem tóku þátt í atkvgr. meiri hl. á búnaðarþingi, eru hans eigin flokksmenn. Hæstv. landbrh. verður að sætta sig við það, þó að hér beri á milli hans og búnaðarþings eða stéttarsambandsstjórnar. Hann er ekki sjálfur bóndi og hefur ekki verið og ekki fulltrúi bænda í ríkisstj., heldur er hann þar fulltrúi Sjálfstfl. En þeir, sem á búnaðarþingi sitja og í stéttarsambandsstjórn, eru fulltrúar bænda, kjörnir þangað af þeim og hafa þar því þá sérstöku skyldu að gæta hagsmuna bændastéttarinnar og túlka sjónarmið hennar. Þeir, sem vilja gera sér grein fyrir því hér á Alþingi, hvort það sé æskilegt fyrir landbúnaðinn, sem hér er fram flutt, hljóta að taka meira mark á dómi þessara manna, fulltrúa bændanna sjálfra, heldur en dómi hæstv. ráðh., ef í milli ber, og það alveg að honum ólöstuðum. Og þegar ég fyrir mitt leyti greiði atkvæði um þetta frv. eða einstök ákvæði þess eða hef gert, þá hef ég talið rétt og sjálfsagt að gefa gaum að því, sem bændurnir og fulltrúar þeirra segja, og taka fyrst og fremst tillit til þess, því að hér er um að ræða löggjöf, sem bændastéttin á að búa við og hefur fyrst og fremst áhrif á atvinnu hennar, landbúnaðinn, og framtíð hans.  Fundarhlé. Þegar ég áðan gerði hlé á ræðu minni eftir ósk hæstv. forseta, var ég að ræða um ályktanir, sem búnaðarþing og Stéttarsamband bænda hafa gert varðandi þetta mál. Meginatriðið í ályktun búnaðarþings og áliti stéttarsambandsstjórnar, að því leyti sem þau atriði voru tekin til meðferðar þar, er, að telja verði, að landbúnaðurinn eigi fullan rétt á að fá stofnlán af sameiginlegu fjármagni þjóðarinnar, en eigi ekki að þurfa að bera sérstakan framleiðsluskatt í því skyni, - að nauðsynlegt sé, að vextir af stofnlánum landbúnaðarins séu lágir og að þjóðfétagið, en ekki landbúnaðurinn, eigi að bera töp vegna gengisbreytinga, sem þjóðfélagið ákveður. Þetta er það, sem hæstv. ráðh. hefur mislíkað. Samkv. frv. hans á að mynda lánsfjármagnið að verulegu leyti með því að leggja framleiðsluskatt á bændur, rúmlega 2% af kaupi þeirra, og ákvæði byggingarsjóðs- og ræktunarsjóðslaganna um 31/2 % og 4% vexti afnumin, því að í áætlun þeirri, sem frv. fylgir og það er byggt á, er því slegið föstu, að hin mikla vaxtahækkun frá árinu 1960 upp í 6 og 61/2 % skuli óbreytt standa a.m.k. allt fram til ársins 1975, þ.e. í 13–14 ár enn. En mér er spurn: Hví skyldu bændur ekki eiga rétt á stofnlánum af hinu sameiginlega fjármagni þjóðarinnar? Leggja ekki bændur eða venzlafólk þeirra og starfsfólk í sveitunum sparifé sitt, það sem það er, í lánsstofnanir þjóðarinnar, og heimtar ekki hæstv. ríkisstj. sinn fasta hlut af innlánsfé sparisjóða og innlánsdeilda um land allt inn í seðlabanka sinn í Reykjavík, þ. á m. innlánsfé sveitafólksins? Ekki ber á öðru en svo sé. Hæstv. landbrh. sagði í ræðu á Alþingi árið 1958, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hluti bændastéttarinnar berst í bökkum, eins og kallað er, hefur ekki fjármagn aflögu, verður, eins og kunnugt er, að neita sér um ýmis þægindi, sem talin eru sjálfsögð öllum almenningi til handa hér í Reykjavík. Ég hef ferðazt víða um landið,“ sagði ráðh., „og það er ekki frekar í mínu kjördæmi heldur en öðrum landshlutum, sem þetta blasir við, að þrátt fyrir allar framfarir síðustu ára, Þrátt fyrir miklar byggingar í sveitum landsins síðustu árin, þrátt fyrir aukna véltækni og framfarir á ýmsum sviðum, þá blasir það við víða, þar sem maður kemur, að á heimilin vantar það, sem hér í Reykjavík a.m.k. er talið til brýnustu þæginda. Það vantar vélar, það vantar tæki, það vantar betri byggingar, og það vantar ýmsar framkvæmdir enn í sveitum landsins, sem kalla að og nauðsynlegt er að koma í framkvæmd, til þess að fólk uni þar betur hag sínum en verið hefur undanfarið.“ Þetta sagði ráðherrann þá. Þetta var þá sagt því til stuðnings, að bændur væru ekki aflögufærir, þ.e.a.s. árið 1958. En mega þeir þá frekar við því nú en þá, að tekið sé rúmlega 2% af kaupi þeirra ár hvert ofan á allt, sem síðan hefur gerzt og hæstv. ráðh. hefur átt sinn þátt í, þegar flest, sem kaupa þarf til framkvæmda, og margt, sem kaupa þarf til heimilanna, hefur hækkað um 50–100% og þegar vextir af landbúnaðarlánum hafa hækkað um þriðjung og lánstíminn styttur. Hæstv. ráðh. ætti að lesa þessa gömlu ræðu sina og fleiri gamlar ræður, sem hann flutti, þegar hann var ekki ráðherra, og hann ætti líka að lesa það, sem hann sagði þá sjálfur um, að útflutningsgjaldið af sjávarafurðum til fiskveiðasjóðs væri alls ekki sambærilegt við það að leggja svona framleiðslugjald á landbúnaðarafurðir. Honum fannst það þá alls ekki sambærilegt. Nú finnst honum allt annað. Heldur fannst mér það undarlegt, þegar hv. frsm. meiri hl. landbn. var við 2. umr. þessa máls að tala um, að álagning 1% skatts á landbúnaðarframleiðslu mundi stuðla að félagshyggju með bændum. Frjáls framlög bera vott félagshyggju, valdboðnir skattar ekki. Varla eru íslendingar helmingi meiri félagshyggjumenn nú en fyrir fjórum árum, þó að ríkisstj. innheimti nú 100% meiri skatta en þá voru innheimtir að krónutölu. Skal ekki nánar um Það rætt. Eins og ég sagði áðan, stendur það í nál. meiri hl., að um þáttaskil sé að ræða í lánsfjármálum landbúnaðarins. Þetta er satt, og það er þess vert, að um það sé farið nokkrum orðum. Árið 1901 bjuggu 4/5 hlutar þjóðarinnar í sveitum og þorpum með færri íbúa en 300, nú aðeins 1/5. Hinn mikli fólksflutningur úr sveitunum framan af öldinni stafar eigi að litlu leyti af því, að á fyrsta fjórðungi aldarinnar skorti landbúnaðinn tilfinnanlega nothæft fjármagn til þess að færa starf sitt í nútímahorf og byggja upp hina gömlu torfbæi, samhliða því sem aðrir atvinnuvegir fengu og gátu notað fjármagn úr nýstofnuðum bönkum í höfuðstaðnum og nágrenni hans. Á þriðja tug aldarinnar var svo loks af fullum krafti hafin barátta fyrir því að veita fjármagni inn í landbúnaðinn. Mönnum var þá ljóst, að þetta fjármagn varð að vera til langs tíma og með lægri vöxtum en almennt gerist. Þetta kostaði baráttu á þeim tíma, mikil átök, en árangurinn er líka mikill. En fyrir rúmum tveim árum urðu þáttaskil á þessu sviði. Þau þáttaskil standa í beinu sambandi við þá breytingu, sem þá nýskeð hafði verið gerð á kjördæmaskipun landsins. Með einni grein í „viðreisnarlöggjöfinni“ var ríkisstj. heimitað að hafa að engu ákvæði landbúnaðarlaga um vexti og lánstíma í sjóðum Búnaðarbankans. Sú heimild var þegar notuð. Vextirnir voru hækkaðir um meira en þriðjung og lánstíminn styttur. Nú með þessu frv. á svo að Þurrka út þessi gömlu ákvæði, sem til þessa hafa þó fengið að standa þar, um lága vexti á stofnlánum landbúnaðarins. Um þá eiga ekki lengur að vera nein sérákvæði til í íslenzkum lögum, og þar á ofan eiga svo bændur að borga lánsfjárskatt af framleiðslu sinni. Þetta á að lögfesta í stað hinna fyrri ákvæða, sem í lögum eru um lága vexti landbúnaðinum til handa. Og þegar lausaskuldum bænda er breytt í föst lán, greiða þeir hærri vexti en aðrir. Þetta eru þáttaskil. Það er búið að breyta um stefnuna gagnvart landbúnaðinum, og með þessu frv. er sú stefnubreyting innsigluð. Þetta eru mikil tíðindi og ill fyrir bændastéttina, og ef breyta skal stefnunni enn á ný frá því, sem nú er ákveðið, þá mun það kosta nýja baráttu, eins og fyrir 25 árum. Hæstv. landbrh. er merkisberi þessarar nýju stefnu, og hann ber ábyrgð á því, að nú verður enn á ný undir högg að sækja fyrir bændastéttina og þá, sem styðja vilja mál hennar. Það getur orðið erfitt að koma því aftur í lag, sem nú hefur verið spillt eða er í þann veginn að spillast. Það er eins og hæstv. landbrh. geri sér ekki grein fyrir því, að það hefur ekki verið neitt einsdæmi á Íslandi, að sjálfsagt hafi verið talið, að landbúnaðurinn nyti lána til langs tíma með lágum vöxtum, auk margs konar annarrar aðstoðar frá Þjóðfélaginu. Það er eins og hann geri sér ekki grein fyrir því, að í öllum nálægum löndum hefur verið rekin og viðurkennd sérstök landbúnaðarpólitík, þar sem í ýmsum tilfellum er gengið lengra í stuðningi við landbúnaðinn en hér tíðkaðist jafnvel fyrir „viðreisn“. Þó er hér um lönd að ræða, sem eru ekki talin lakari til búskapar en land vort. lönd með hlýrra loftslag og frjóa jörð, fullræktuð lönd, sum a.m.k., þar sem bændastéttin stóð einnig að öðru leyti á gömlum merg, að því er varðar t.d. mannvirkjagerð. Mér finnst, að það hefði farið vel á því, að hæstv. landbrh. hefði látið fylgja þessu frv. sínu grg. um Þau kjör, sem bændur njóta t.d. annars staðar á Norðurlöndum og víðar í Vestur-Evrópu; að því er lánskjör varðar, og hvort landbrh. þeirra landa leggja á þá lánsfjárskatt, á framleiðsluna, eins og hann ætlar að gera hér, og að hann hefði þá reynt að gera sér grein fyrir því, hvaða áhrif hin nýja vaxtahækkun og skattastefna mundi hafa á samanburð framleiðslukostnaðar hér og þar. Þetta hefur ekki verið gert. Þó hygg ég, að auðvelt hefði verið að afla slíkra upplýsinga. Þetta gerir t.d. hæstv. félmrh., þegar hann lætur endurskoða tryggingalöggjöf. Þá lætur hann afla gagna frá öðrum löndum um sams konar löggjöf þar. Og þetta gerir hæstv. fjmrh., þegar hann lætur endurskoða skattalög. Þá lætur hann athuga skattalöggjöf annars staðar og gera grein fyrir henni, um leið og hann leggur fram frv. sín. En þetta virðist hafa gleymzt í sambandi við þetta frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins, að afla upplýsinga um sams konar mál erlendis og gera grein fyrir niðurstöðum slikra rannsókna, alveg eins og það hefur gleymzt að hafa samráð við bændur og þeirra trúnaðarmenn um undirbúning þessa máls, t.d. látið undir höfuð leggjast að leggja málið fyrir búnaðarþing, áður en það var flutt, þó að búnaðarþing væri þá komið saman til fundar hér í Reykjavík. Svo er hæstv. ríkisstj. eftir á full úlfúðar og ónota í garð bænda, þegar þeir nú láta í ljós álit sitt. Hér er mikið talað um það, að lánasjóðir hafi búið við tekjuhalla, að þeir hafi ekki borið sig og komizt í skuldir. Það dregur enginn í efa, að með háum vöxtum og lánsfjárskatti á bændur sé hægt að skapa digra sjóði í Búnaðarbankanum, láta þá bera sig vel. En það var ekki tilgangur íslenzkrar landbúnaðarlöggjafar og brautryðjenda á því sviði að koma upp ríkum banka. Þó að það sé gott að hafa ríka banka, þá var það ekki tilgangurinn að koma upp ríkum banka á kostnað bændanna. Tilgangurinn var að bæta hag landbúnaðarins, að skapa honum skilyrði til vaxtar og treysta með því eina af máttarstoðum bjóðfélagsins. Og það er ekki hægt að greiða atkv. með stofnlánadeild. sem byggir tilveru sína á allt öðrum sjónarmiðum.

Skúli Guðmundsson Hæstv. forseti. Ágreiningurinn í þessu máli er um skattinn á bændur og nýja söluskattinn á landbúnaðarafurðir. Um þetta stendur deilan. Þetta er ekki flókið mál. Hæstv. landbrh. og fleiri hafa í þessum umr. minnzt á framlag bænda til Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda vegna byggingar bændahallarinnar. Það kemur þessu máli ekkert við. Það er allt annað og óskylt mál. Það gjald var á lagt eftir óskum búnaðarþings og Stéttarsambands bænda og fer til að koma upp byggingu, sem bændasamtökin eiga. Sýnt hefur verið fram á, að engin þörf er fyrir þennan skatt, sem á að lögfesta samkv. þessu frv. Ef framlagið úr ríkissjóði til sjóða Búnaðarbankans væri nú jafnmikið í hlutfalli við ríkistekjurnar og það var 1929, ætti það að vera 49 millj. kr. á ári. Það er hægt að komast af með helmingi minna ríkisframlag nú. Ríkið hefur áreiðanlega ekki síður efni á því nú en fyrir 33 árum að leggja fram nokkurt fé til lánasjóðanna, svo að þeir geti veitt bændum lán með lágum vöxtum til þess að rækta og byggja landið. Og það er ákaflega auðvelt að útvega sjóðunum starfsfé að láni, Þar sem innstæðufé í bönkum og sparisjóðum er nú hátt á 4, þús. milljóna. Hér er því ekkert fjárhagslegt vandamál á ferð, engin þörf fyrir aukaskatt á bændur og viðbótarsöluskatt á landbúnaðarvörur. Búnaðarþing hefur mótmælt skattinum, Stéttarsamband bænda einnig. Ef skatturinn verður í lög tekinn, munu bændur og félög þeirra vafalaust halda áfram að mótmæla, þar til þessum rangláta skatti verður af þeim létt.

Guðjón Jósefsson Hæstv. forseti. Það hefur verið rætt um þetta frv., sem hér liggur fyrir, við þessa umr. nokkuð almennt, svo að ég held, að ég fari ekki neitt út fyrir það svið, sem þar hefur verið markað, þó að ég geri það einnig. Það hefur komið á daginn, að eitt af dagblöðunum hér í Reykjavík virðist vita til þess, að varamenn þurfi að borga fyrir að komast inn í þingið. Það getur vel verið, að slíkar greiðslur eigi sér stað hjá þeim hv. flokki, sem þetta dagblað er málsvari fyrir, ég þekki það ekki. Sennilegt er, að blaðið dragi þessar upplýsingar af kunnugleika innan síns eigin flokks. En af því að þessu blaði. Tímanum, finnst, að ég hafi borgað ákaflega lítið fyrir að mega sitja á þingi sem varamaður, þá er ekkert úr vegi að vita, hvort ekki er hægt að hugga þetta ágæta blað með því að inna einhverjar meiri greiðslur af hendi. En það var einmitt í sambandi við lítil ummæli, sem ég hafði um þetta mál, sem hér liggur fyrir, sem tímanum þótti ástæða til að tala um þessa borgun varamanna fyrir að fá að sitja á Alþingi. Það var hv. síðasti ræðumaður, hv. 1. Þm. Norðurl. v., sem talaði um, að málið lægi mjög ljóst fyrir. Við skulum ganga út frá því, að svo sé. Eigi að síður hafa þeir hv. þingmenn úr liði stjórnarandstöðunnar, sem um málið hafa talað, haft um það mörg orð og tekið margir til máls. Það virðist svo sem þeim hafi ekki virzt málið allt of ljóst, ellegar þeir halda þá, að hv. þingmenn og kjósendur úti um landið hafi ekki allt of góðan skilning á málum yfirleitt. Það. sem m.a. er fundið þessu frv. til foráttu, er, að vextir af lánum stofnlánadeildarinnar verði háir og lánstími stuttur. Eftir frv. get ég ekki komizt á bessa skoðun. Ég veit ekki til, að í frv. sé neins staðar talað um 6–61/2% vexti, eins og hv. andstæðingar þess nefna. Það ákvæði frv. sem um þetta fjallar, er á þá leið að vextir skuli ákvarðast af ríkisstj., en að vextir til byggingar íbúðarhúsa skuli vera a.m.k. 1/2% lægri en vextir annarra lána. Það er heldur engan veginn ákveðið í frv.. að lánstími sé yfirleitt 15 ár, t.d. til ræktunarlána, þvert á móti. Ég veit ekki betur en frv. geri ráð fyrir miklu lengri lánum til íbúðarhúsa og einnig lengri ræktunarlánum. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Og þegar talað er um af hv. andstæðingum frv., að þessu eigi þannig að haga í framtíðinni, og að það megi ganga út frá þessu, eins og þeir segja, með vexti og lánstíma, þá virðist mér kenna algers vonleysis, að þeir fái þar nokkru um þokað á næstunni. Það getur vel verið. og mér þykir ekki ólíklegt, að svo fari, að þeir fái ekki aðstöðu til að hafa umráð yfir þessum málum, en að þeir láti þetta vonleysi sitt svona berlega í ljós. því bjóst ég satt að segja ekki við. Þetta er um vextina og lánstímann. Aðalatriðið í þessu máli eða það, sem mest er um rætt, er 1% álagið á framleiðsluvörur landbúnaðarins. Það er vitanlega ekkert óeðlilegt. Þótt um þetta atriði sé rætt og eitthvað skiptar skoðanir um það. Mér vitanlega hefur heldur enginn haldið því fram, að þetta væri lítilfjörlegt atriði málsins, sem litlu skipti, bæði fyrir bændur og aðra. Þegar um uppbyggingu Þessara mikilvægu sjóða er að ræða, þá er á það að líta, hvaða kostir eru þar fyrir hendi. Það hefur verið bent á, að þrátt fyrir allt tal nú um, að nóg fé sé til að útvega stofnlánadeildinni og það séu engin vandræði í því efni, þá er eins og það sé fyrst núna, sem það upplýsist verulega fyrir hv. þingmönnum, sem andstæðir eru frv., að þetta fé sé til, og þegar þeir tala um ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar yfirleitt, þá lýsa þeir því engan veginn svo vel, að Þar sé allt í himnalagi. Það er fordæmi fyrir því, að slíkur skattur hefur verið lagður á bændurna, og þó að það korni ekki þessu máli beinlínis við, - það liggur ekki fyrir hér á Þessu stigi að taka afstöðu til Þess atriðis, - þá virðist mér þá, að þetta fordæmi gefi tilefni til þess að líta á málið frá fleiri en einni hlið. Ég get gjarnan lýst yfir Því, - og ég er sannfærður um, að margir bændur hafa svipaða skoðun á því máli. - að mér virðist reginmunur á að leggja fram fé til stórhallarbyggingar hér í höfuðstað landsins, jafnvel þó að það kunni að vera góð og gagnleg og nauðsynleg bygging, og að bændur leggi fram slíkt fé til að byggja upp sína eigin lánasjóði. Þar er fjármagnið lagt af mörkum til þess að standa betur að vígi að byggja upp land sitt, rækta það og efla nauðsynlegar framfarir og framkvæmdir í sveitunum. Það er einmitt þetta, sem bændurnir hafa verið að gera, og þeir ætla að halda Þessu áfram, og þeir ætla einskis að láta ófreistað í þeirri uppbyggingu. Á móti því framlagi, sem bændurnir leggja fram í þessu skyni. kemur jafnhátt framlag úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar, ríkissjóði, sem er mikilvægt atriði, fyrir utan fleiri stoðir, sem renna undir þessa stofnlánadeild. Það er talað um, að hér sé farið inn á nýjar brautir. Það má vel vera. að svo sé. Ég held. að bændur landsins hafi ekki hikað við að brjóta sér land og leggja brautir til framtíðarinnar í gegnum sín verk, og það er ekkert til að ásaka fyrir, þá að þeir hefji nýja sókn á Þessu sviði og brjóti sér nýjar leiðir til framkvæmda og athafna og hagsældar. Ég er sannfærður um Það fyrir mitt leyti, að þó að þetta kosti bændurna átak og þetta sé framlag af þeirra hendi, sem ekki er lítilfjörlegt og kostar þá nokkra rýrnun á kaupi, þá munu þeir verða ótalmargir bændurnir, sem telja það ekki eftir, og ósk okkar verður þá miklu frekar sú að fá okkar kaun greitt gegnum verðlagsgrundvöllinn á þann hátt, sem við teljum að okkur beri rétt til. Það er annað atriðið. En hitt atriðið lýtur að því að halda í horfinu, að standa að því áfram að rækta landið og byggja það upp. Það er það, sem hér liggur fyrir, og það, sem við munum vinna að í framtíðinni. Þegar komið er nú að Þinglokum, er ekki vert að lengja Þessar umræður, enda er það ekki minn tilgangur, þótt ég segði mína skoðun á þessu máli. Ég er frv. fylgjandi og tel. að með því sé stofnlánasjóðum landbúnaðarins komið á fastan grunn, sem engum stoðum megi undan kippa.

Gísli Guðmundsson Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég held, að hv. þm. Norðurl. v., sem hér talaði síðast, hafi misskilið nokkuð ummæli, sem fallið hafa í Þessum umr. varðandi vaxtamál. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að í því frv., sem fyrir liggur, er ekki ákvæði um vaxtahæð í stofnlánadeild landbúnaðarins. Þvert á móti eru afnumin ákvæði, sem í lögum hafa verið um þessa vexti, 31/2% í byggingarsjóði og 4% í ræktunarsjóði, Þannig að það er nú á valdi stjórnarvalda, hverjir vextirnir verða, eins og raunar hefur verið síðustu tvö árin, en þá hafa stjórnarvöldin ákveðið vextina 6% í byggingarsjóði og 61/2% í ræktunarsjóði, og það eru þau vaxtakjör, sem nú gilda. En þessu frv, fylgir grg., og í þeirri grg. eru birtir útreikningar langt fram í tímann eða allt fram til ársins 1975, og eiga þessir útreikningar m.a. að sýna þann höfuðstól, sem stofnlánadeildin verður búin að eignast að þessum tíma liðnum. Og það hefur margsinnis verið talað um það og mikið gert úr því af hæstv. ráðh. í þessum umr., hve stór þessi höfuðstóll verði orðinn eftir 14 ár, nokkur hundruð millj. kr. En upphæð þessa höfuðstóls eftir þennan tíma byggist einmitt á því, að vextirnir verði háir. Hún byggist á því. Öll áætlunin byggist á því, að vextirnir verði næstu 14 árin háir. Ef þeir lækka, er þessi áætlun um leið hrunin. Hún byggist á háum vöxtum og á framleiðslugjaldi bænda. Að öðrum kosti er ekki lengur hægt að tala um þennan nokkur hundruð millj. kr. höfuðstól. Þess vegna er það hluti af þessu máli frá hálfu hæstv. ríkisstj. og hluti af áætlun hennar, að vextirnir haldist þetta háir langt fram í tímann.

Fram. (Birgir Kjaran) Fjhn. hv. deildar hefur haft þetta frv. til meðferðar, um lántöku vegna nýbyggingar Landsspítalans, og hefur orðið á einu máli um að mæla með því, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Mér sýnist þetta skynsamleg till. og ætla að greiða atkv. með henni. En af því að ég hef ekkert rætt um þetta mál, vildi ég um leið aðeins skjóta því að, beina því til hæstv. stjórnar, að mér finnst þetta ekki heppileg vinnubrögð, sem nú eru höfð og hafa verið höfð áður um breyt. á I. um háskólann og fjölgun starfsmanna þar. Fyrir tveimur árum var lagt fram frv. alveg á síðustu dögum þingsins um embættafjölgun þar, og nú kemur annað, líka alveg á síðustu dögum þingsins, og væri æskilegt, að öðruvísi væri að unnið í framtíðinni. Ég segi já.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til umr. hér fyrir nokkrum dögum, var þess óskað, að umr. væri frestað og málið tekið út af dagskrá, svo að heilbr.- og félmn. gæfist tækifæri til að athuga þær breyt., sem gerðar voru á frv. í Ed., og raunverulega frv. í heild, ef henni þætti nauðsynlegt að koma fram einhverjum breytingum. N. hefur athugað frv. og hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. í sambandi við 10. gr. frv. hafa þrír nm., Gísli Jónsson, Jón Skaftason og Hannibal Valdimarsson, orðið sammála um að bera fram svo hljóðandi brtt., að aftan við 10. gr. bætist ný málsgr., er orðist svo: „Aldrei má þó leggja aðstöðugjald á atvinnurekstur skattaðila það ár, sem raunverulegur halli hefur orðið á atvinnurekstri hans, nema skattaðili eigi eignir umfram skuldir, er nemi a.m.k. hinu álagða aðstöðugjaldi. Verði ágreiningur um mat eigna og skulda, skulu aðilar lúta úrskurði ríkisskattanefndar um það atriði.“ Mér þykir rétt að gera dálitla grein fyrir þessari brtt., einkum og sér í lagi vegna þess, að hún snertir raunverulega sáralítið þær breyt., sem gerðar voru á frv. í Ed., en stafar e.t.v. meira af því, að ég hafði ekki aðstöðu til þess hér, þegar málið var til umr. í hv. d. og í n. á fyrra stigi, þar sem ég var fjarverandi við störf við Norðurlandaráð, að koma þessari brtt. að. Ég hef persónulega átt margar umr. um þetta sérstaka atriði í sambandi við störf mþn. í skattamálum, því að það var samstarf milli þeirrar mþn., sem undirbjó þessa löggjöf, og þeirrar, sem undirbjó skattalöggjöfina. Hreyfði ég þar hvað eftir annað þessu atriði og fékk ekki samkomulag um, að mþn. fylgdi málinu efnislega. Nú hafa þær breyt. verið gerðar á þessum lögum, að burt er numið það ákvæði, að leggja skuli á útsvör eftir efnum og ástæðum. Það var sú eina vörn, sem skattþegninn raunverulega hafði í sambandi við útsvarsálagningu og gat alltaf skotið máli sínu til yfirskattanefndar til úrskurðar, byggt á þeim grundvelli, að hann hvorki hefði tekjur né eignir til að greiða útsvarið. Mér er kunnugt um, að veltuútsvar var talið af greiðanda ólöglega álagt, og skaut hann úrskurði sínum til yfirskattanefndar, og úrskurður féll þannig, að með því að sannað væri, að skattaðili hefði nægilegar eignir til þess að greiða veltuútsvarið, þá skyldi það standa óbreytt. Í þessu lá beinlínis viðurkenning á því, að ef skattaðili ætti ekki eignir til að greiða með og hefði ekki heldur tekjur, þá fengi það ekki staðizt að leggja á veltuútsvar að óbreyttu ákvæði útsvarslaganna, eins og það var þá. En eins og ég sagði áðan, hefur nú þessi vörn verið numin í burtu. Hér er leyft nú að leggja á aðstöðugjald, sem áður var veltuútsvar og raunverulega nákvæmlega sama gjaldið, þó að því sé valið annað nafn, á veltu, þótt engar tekjur séu og engar eignir til að greiða það með. Það er sama sem að gefa sveitarsjóðunum heimild til þess að rýra veðhæfni eigna. Við skulum hugsa okkur t.d. útgerðarfyrirtæki, sem er fleytt áfram með lánastarfsemi frá bönkum eða ríki og er eingöngu leyft að halda áfram rekstri vegna þess, að það er talið flón fyrir viðkomandi sveitarfélag og þjóðfélagið í heild að stöðva reksturinn. sem haldið er áfram með lánum, jafnvel þó að ekki séu fullkomnar tryggingar, þá getur viðkomandi sveitarfélag, sem raunverulega er verið að hjálpa, komið og lagt á tugi þúsunda og haft forgangsrétt fyrir þeirri kröfu og rýrt þannig stórkostlega veðhæfni eignanna. Þetta tel ég gersamlega óhæft og vænti því, að till. verði samþ. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að með þessum I. eru sveitarsjóðunum gefnir verulegir tekjustofnar fram yfir það, sem áður var. Þeim er m.a. nú gefið landsútsvar, og þeim hefur auk þess verið gefinn stór hluti af söluskattinum. Það er því beinlínis óréttlátt að gefa þeim meiri réttindi en þeir hafa haft um álagningu veltuútsvars á skuldir og taprekstur, þrátt fyrir það að löggjafinn hafi sýnt svo mikla sanngirni að gefa sveitarfélögunum möguleika til að afla tekna á annan hátt. Sama má segja um fasteignagjöldin. Þau falla nú að fullu og öllu til sveitarsjóðanna, en áður féll nokkur hluti þeirra til ríkissjóðs. Ég tel því, að hér sé allt of langt gengið í að leggja sveitarfélögunum tekjur og beri því að breyta þessu ákvæði. Í umr. um þetta mál í mþn. kom það glögglega fram, að veltuútsvar var á sínum tíma lagt á beinlínis sem vörn, eftir því sem fulltrúar frá sveitarfélögunum héldu fram, gegn því. að það væri rangt fram talið, og það átti að vera réttur forráðamanna sveitarfélaganna, hvort sem viðkomandi aðili hefur talið samvizkusamlega fram eða ekki. Þrátt fyrir það að skattadómarar eins og yfirskattanefnd og ríkisskattanefnd hafi viðurkennt framtalið, þá átti samt sem áður sveitarfélagið eða forráðamenn þess að hafa þann rétt að mega dæma mann sem skattsvikara og hegna honum fyrir ímyndað lagabrot með því að leggja á hann veltuútsvar, eins og það var áður kallað. Þetta tel ég hreinustu óhæfu. Veltuútsvar var alltaf illa liðið. Það er jafnilla liðið, þó að það breyti hér um nafn og sé kallað aðstöðugjald. Það breytir engu um eðli málsins. Og engin breyt. hefur orðið á því önnur en sú, að nú á það að vera frádráttarhæft, teljast með öðrum gjöldum viðkomandi skattaðila, sem þó fékkst ekki áður. En ég tel, að þó að það sé sett inn í l., sé samt sem áður enginn grundvöllur fyrir því að leyfa þá skattálagningu, sem hér er gert með þessu ákvæði. Það má segja, að hér sé aðeins um að ræða heimild fyrir sveitarstjórnirnar, og það er alveg rétt. En reynslan hefur sýnt, að þessi heimild hefur verið notuð svo skefjalaust, að það hefur engin linkind verið sýnd. Þess vegna er þeim ekki treystandi til að fara með það vald, sem þeim er gefið hér, og ber því Alþ. að breyta l. að þessu leyti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða um þetta mál annað eða meira, nema sérstakt tilefni gefist til. En í sambandi við þá brtt., sem fram kemur frá þeim Birgi Finnssyni, Jóni Skaftasyni og Hannibal Valdimarssyni, þ.e. við 17. gr. b, þá skal ég ekki ræða það atriði, aðeins geta þess, að málið var rætt í n. og fékkst ekki Þar samkomulag um afgreiðslu þess. Ég og Jón Kjartansson vorum andvígir till., teljum, að ekki sé rétt að breyta þessu ákvæði, en munum hins vegar láta það í hendur flm. að mæla fyrir þeim till. Meiri hl. n., þ.e. ég, Jón Skaftason og Hannibal Valdimarsson, leggur til, að frv. verði afgr. með þeirri breyt., sem er á þskj. 755, og aðrar brtt. verði felldar.

Fram. meiri hl. (Birgir Finnsson) Hæstv. forseti. Frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga hefur áður verið til meðferðar og afgreiðslu í hv. deild, og þegar það kom aftur hingað til athugunar vegna breyt., sem gerðar voru á því í Ed., átti ég satt að segja von á því, þegar formaður heilbr.- og félmn. óskaði eftir athugun á frumvarpinu í þeirri nefnd, að sú athugun væri eingöngu með tilliti til breytinga, sem gerðar voru á frv. í meðferð Ed. En það var nú ekki. Ég kom aðeins of seint á fund n., og þegar þangað kom, þá höfðu þrír nefndarmenn, þeir Gísli Jónsson, Jón Skaftason og Hannibal Valdimarsson, komið sér saman um brtt. um alveg nýtt málsatriði, sem mér var ekki kunnugt um áður, og gerði hv. 1. þm. Vestf. grein fyrir þessari till. áðan. Úr því að málið hafði þannig verið tekið upp á ný, taldi ég rétt, að fram kæmi einnig athugasemd við breyt., sem gerð var á frv. í Ed., þ.e.a.s. breyt., sem gerð var á b-lið 18. gr., þess efnis, að Ed, hækkaði prósentugjald af stofnunum, sem þar um ræðir, úr 1%, eins og það hafði verið, þegar málið fór frá þessari hv. deild, í 11/2%. Þarna er um að ræða landsútsvar, sem síldarverksmiðjur ríkisins, áburðarverksmiðjan, sementsverksmiðjan, viðtækjaverzlunin, landssmiðjan og ríkisprentsmiðjan Gutenberg eiga að greiða. Það mun muna mest um þetta gjald hjá síldarverksmiðjum ríkisins, og miðað við rekstraráætlun þeirra, sem hefur verið byggð á því, að verksmiðjurnar fengju 400 þús. mála afla, jafngildir 1% kr. 2.50 á hvert mál síldar. En eftir hækkun Ed. í 11/2% jafngildir þetta gjald 3.75 kr. á hvert mál síldar. Þetta tel ég óþarflega hátt gjald, og þess vegna leyfði ég mér í heilbr: og félmn., þegar málið var tekið þar upp á ný með þeim hætti, sem ég hef lýst, að flytja um þetta brtt. Og það er ekki rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði áðan, að það hefði ekki verið meiri hl. í n. um till.; því að hún er flutt af mér og tveimur nm. öðrum, Jóni Skaftasyni og Hannibal Valdimarssyni.  Ég sé ekki ástæðu til að fara um till. fleiri orðum. Hún liggur hér fyrir, og ég veit, að hv. þdm. hafa áttað sig á henni. En ég vil út af hinni brtt., sem ekki varð samkomulag um í n. og hv. 1. þm. Vestf. gerði grein fyrir áðan, aðeins segja það sem mína skoðun, án þess að ég ræði till. meira efnislega, að ég lít svo á, að ef sú till. nær fram að ganga, þá verði óframkvæmanlegt fyrir sveitarfélögin að leggja á aðstöðugjaldið, og það mundi eyðileggja þann tekjustofn fyrir sveitarfélögunum, og því er ég mótfallinn till. Ég skal geta þess, að ég hef rætt þetta atriði við samnefndarmenn mína úr n. þeirri, sem undirbjó frv., og eru þeir sömu skoðunar og ég hvað þetta snertir.

Gísli Guðmundsson Hæstv. forseti. Við hv. 11. landsk. höfum leyft okkur að flytja brtt. við 20. gr. frv., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í 2. málsgr.: „Fjórðungur landsútsvara, sem til falla í hverju sveitarfélagi, skal koma í hlut þess“ o.s.frv. Við leggjum til, að þessu verði breytt á þá leið, að þar standi „þriðjungur landsútsvara af síldarverksmiðjum ríkisins og fjórðungur annarra landsútsvara, sem til falla í hverju sveitarfélagi, skal koma í hlut þess“ o.s.frv. Við flutning þessara till. höfum við tvisvar sinnum áður gert tilraun til þess í þessari hv. d. að leiðrétta augljóst ranglæti, sem í frv. felst, ef að lögum verður, þar sem gerð er mjög áberandi mismunun milli þeirra sveitarfélaga, þar sem reknar eru síldarverksmiðjur í einkaeign og síldarverksmiðjur í ríkiseign. Við höfum lagt til í fyrsta lagi, að landsútsvarið á síldarverksmiðjur ríkisins verði fellt niður, þar sem við sjáum ekki, að frekar sé ástæða til að leggja það á þar en aðrar verksmiðjur. Eftir að sú till. hafði verið felld, þá bárum við fram brtt. við frv. um breyt. á l. um síldarverksmiðjur ríkisins. í þeirri brtt. okkar fólst það, að sveitarfélög, þar sem ríkisverksmiðjur starfa, skyldu halda þeim tekjum, sem þær hafa haft af verksmiðjunum, þannig að ekki væri gengið á þann hluta, sem þær hafa til þessa haft. Sú, till. var líka felld. Nú viljum við freista þess í þriðja sinn að fá mál þessara sveitarfélaga leiðrétt. Ég tel, að málið sé fullskýrt, og skal ekki hafa um það fleiri orð, en vænti þess nú, að hv. þm. geti fallizt á að leiðrétta að nokkru leyti þau missmíði, sem eru á frv. að þessu leyti.

Frsm. 2. minni hl. (Jón Skaftason) Hæstv. forseti. Mig langar til þess að segja hér örfá orð út af þeim ummælum, sem komu fram hjá hv. 5. þm. Vestf. hér rétt áðan út af brtt. þeirri, sem liggur frammi á þskj. 755 og ég er annar flm. að. Þessi þm. lét sig hafa það að fullyrða, að ef till. sem þessi væri samþ., þá mundi aðstöðugjald sem tekjustofn sveitarfélaga hverfa burt. Mér kom þessi fullyrðing hv. þm. mjög á óvart, því að ég þóttist þekkja hann að öðru en því að fara með fjarstæðukenndar fullyrðingar. Sannleikurinn er sá, að meiri hl. aðila eða fyrirtækja, þeirra sem yrðu gjaldendur aðstöðugjalds, eftir að frv. þetta hefði náð samþykki, mun vera rekinn með einhverjum hagnaði, og mikill meiri hl. þeirra mun sömuleiðis eiga eignir umfram skuldir, þannig að það hlýtur að tilheyra undantekningum, ef aðili eftir samþykkt þessarar brtt. losnaði við að gjalda aðstöðugjald. Ástæðan fyrir því, að ég styð þessa brtt., er þessi: Ég hef, frá því að ég fór að kynna mér útsvars- og skattalög, verið mjög mótfallinn veltuútsvörum. Röksemdir þeirra manna, sem eru meðhaldsmenn veltuútsvara, eru þau, að þau séu nauðsynleg til þess að tryggja sveitarfélögum tekjur frá þeim aðilum, sem aðstöðu hafa til þess að skjóta undan bæði tekjum og eignum. Ég hef aldrei getað fallizt á þennan rökstuðning. Mér finnst í fyrsta lagi, að það sé óviðunandi niðurstaða, að þeir aðilar, sem telja rétt fram tekjur og eignir, skuli verða að gjalda hærri gjöld í sambandi við veltuútsvarið fyrir það, að einhverjir aðrir aðilar kunna að stela undan tekjum og eignum til skatts. Svo er hitt, og það er nú það aðallega, sem hefur ráðið úrslitum um, að ég styð þessa brtt., að einhvern tíma verðum við Íslendingar, eins og raunar aðrar þjóðir, að fara að framkvæma skatta- og útsvarslöggjöf, sem við það er miðuð, að tekjur og eignir komist til skila, og það er eina leiðin að herða skatteftirlitið. Það á í fyrsta lagi að setja skynsamlega skattalöggjöf og útsvarslöggjöf og í öðru lagi að herða eftirlitið með því, að tekjur séu taldar fram og eignir. Að þessu eigum við að keppa, en ekki að hafa í lögum einhver ákvæði, ranglát ákvæði gagnvart þeim, sem telja rétt fram tekjur og eignir, til þess að ná af þeim, sem vilja snúa á sveitarfélögin með því að draga bæði tekjur og eignir undan skatti. Það er þetta fyrst og fremst, sem hefur ráðið því, að ég hef gerzt flm. að Þessari brtt., og ég held, að í raun réttri geti hún ekki þýtt neitt stórt í sjálfu sér, því að ég skil ekki, að þau fyrirtæki geti verið mörg í landinu, sem ár eftir ár geta gengið með tapi og eiga ekki eignir umfram skuldir.

Jón Hjartansson Hæstv. forseti. Ég gat ekki orðið sammála meðnm. mínum um afgreiðslu þessa máls. Ég vil afgr. frv. óbreytt eins og það kom frá Ed. Brtt. þær, sem hér liggja fyrir, brtt. á þskj. 755 frá Gísla Jónssyni o.fl., ég held, að hún geti gert sveitarfélögum ákaflega erfitt fyrir um álagningu aðstöðugjalds og það sé þess vegna varasamt að samþ. slíka till. Hin till. á þskj. 754 er að vísu ekkert annað en að færa í sama horf eins og frv. var, þegar það fór hér úr d. En ég sé fyrir mitt leyti ekki ástæðu til þess að hrekja málið milli deilda til þess að breyta þessu aftur, og þar af leiðandi legg ég til, að sú till. verði einnig felld. Og alveg sama máli gegnir um till. á þskj. 753, þar sem ég legg til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir frá Ed.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Hafstein) Hæstv. forseti. ríkisábyrgðir á lánum og lán vegna ýmiss konar framkvæmda í landinu á undanförnum árum og bein lán ríkisins hafa verið veigamikill þáttur í aukningu atvinnulífsins og efnahagsuppbyggingunni. Á s.l. þingi voru sett sérstök og ný lög um ríkisábyrgðir, og hér liggur nú fyrir frv., sem búið er að fara í gegnum Ed., frv. til laga um ríkisábyrgðasjóð. Það sýnist í hæsta máta eðlilegt, að nánari ákvæði hafi verið og séu sett um ríkisábyrgðirnar. Það má að vísu deila um það, hvort eðlilegt hefði verið, að þetta mál ætti fremur heima í einu frv. en tveimur, en það er aðeins form, en ekki efni, að því er mér skilst, og í fjhn. Nd. höfum við í meiri hl. lagt til á þskj. 761, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru um það, að framvegis verði færður sérstakur reikningur í ríkisbókhaldinu, reikningur svonefnds ríkisábyrgðasjóðs. Samkv. 2. gr. frv. er ætlazt til þess, að stofnfé þessa svonefnda sjóðs verði fyrst og fremst það fé, sem tekið var af sjávarútveginum á s.l. sumri, um það bil 150 millj., þ.e.a.s. meginhlutinn af því fé á að fara í þennan sjóð samkv. þessari gr., en það mun einmitt hafa verið þetta fé frá sjávarútveginum, sem viðskiptareikningur ríkissjóðs við Seðlabankann var skreyttur með um næstliðin áramót. Þá er einnig gert ráð fyrir, að inn á þennan reikning færist inn- og útborganir vegna ríkisábyrgða. Ég sé nú ekki, að það sé mikil þörf á því að stofna til þessarar sérstöku reikningsfærslu hjá ríkisbókhaldinu. Þó er þetta mál, sem vel mætti athuga. En ég tel, að það þyrfti að fá betri athugun en þessi d. getur látið fram fara, því að nú er alveg komið að þinglokum. Það er mjög skammt síðan málið kom til d. frá hv. Ed., og var aðeins rætt um þetta ásamt öðru á einum fundi nú alveg nýlega í fjhn. Ég vil vekja athygli á því, að á síðasta þingi voru sett lög um ríkisábyrgðir. Var fram tekið í 4. gr. þeirra laga, að áhættugjald, sem greiða átti fyrir ríkisábyrgðir, skyldi fara á sérstakan reikning hjá ríkissjóði. í þeim lögum er einnig gert ráð fyrir því, að fjvn. Alþingis skuli gera tillögur til fjmrh., hversu innheimta skuli eða semja um skuldir vegna ábyrgða, sem á ríkissjóð hafa fallið. Ef það þykir heppilegt að stofna þennan sérstaka reikning eða svonefnda sjóð, þá hefði ég haldið, að það væri mjög eðlilegt, að ákvæði um hann væru einmitt sett í lögin um ríkisábyrgðir, til þess að það, sem ábyrgðirnar snertir, væri í einum lögum, og þá hefði ég einmitt talið eðlilegt einnig, að það væri sett einhver sérstök stjórn yfir þennan sjóð. Þarna verður um stóran reikning að ræða. Það koma strax á annað hundrað millj. inn á þennan reikning, eins og ég gat um áður, og síðan aðrar tekjur og svo að sjálfsögðu útgjöld. Ég hef talið eðlilegt, að málinu væri frestað nú og það athugað betur á næsta þingi, hvernig ætti að koma þessu fyrir, ef rétt þykir að stofna slíkan sjóð. Ég vil t.d. benda á það, hvað mér virðist óvandvirknislega gengið frá frv., að í 4. gr. þess segir, að úr ríkisábyrgðasjóði skuli greiða kröfur, sem fallið hafi á ríkissjóð eftir 1. jan. 1961 vegna ábyrgða, er hann hefur tekizt á hendur. En ég get hvergi séð í frv., að inn í sjóðinn eigi að fara það fé, sem veitt hefur verið á fjárl. árin 1961 og 1962 til þess að mæta kröfum á ríkið vegna ábyrgða. Það stendur í 3. gr. að vísu, 3. tölul., þar sem taldar eru upp tekjur ríkisábyrgðasjóðs, að þ. á m. skuli vera framlög, sem ákveðin verða í fjárlögum hverju sinni. En orðalagið er þannig, að það virðist eiga að gilda um það, sem ákveðið verður, eftir að þessi lög koma í gildi, en ekki það, sem búið er að ákveða áður. Á fjárl. 1961 voru ætlaðar 35 millj. til að mæta þessum ábyrgðargreiðslum og 1962 38 millj. Þetta eru samtals 73 millj. þessi tvö ár, og hvernig verður þessu fé ráðstafað, ef ríkisábyrgðasjóður á að greiða allt, sem fellur á ríkið vegna ábyrgða frá upphafi árs 1961? Ég vil benda á þetta sem dæmi um það, að mér finnst, að það þurfi að athuga þetta mál betur. Þess vegna er það, að ég hef leyft mér að leggja fram í nál. mínu á þskj. 776 till. um rökst. dagskrá, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem þörf er að athuga mál þetta betur og skipun ríkisábyrgðastarfseminnar í heild, en það er ekki unnt að gera á þessu þingi, ályktar deildin að fresta afgreiðslu málsins og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Benedikt Gröndal Hæstv. forseti. Landbn. hefur haldið tvo fundi um Þetta mál. Á öðrum fundinum mætti Ólafur Stefánsson nautgriparæktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands og gaf n. ýmsar ýtarlegar upplýsingar og ræddi við hana. Samkomulag varð ekki í nefndinni um afgreiðslu málsins, og skiptist nefndin í þrjá minni hluta. 1. minni hl., en í honum eru hv. 3. þm. Austf. og ég, mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt, 2. minni hl. tekur ekki afstöðu til málsins, en 3. minni hl. vill gera á því verulegar breytingar. Það hefur verið fært fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls á þskj., að hér hafi á mjög skömmum tíma verið fjallað um og afgreitt stórt og umfangsmikið mál, sem þyrfti mikillar athugunar við. Því er til að svara í fyrsta lagi, að mikil athugun sérfróðra manna hefur farið fram, áður en frv. er samið, og liggja niðurstöður þeirra athugana fyrir ásamt álitsgerðum, bæði þeirra, sem frv. hafa samið, og annarra manna, sem hafa sitthvað við það að athuga. Enn fremur er rétt að benda á, að þetta mál er þess eðlis, að hver einasti maður, sem nærri kemur landbúnaði, hlýtur að hafa um það hugsað og gert sér grein fyrir höfuðatriðum þess einhvern tíma á síðustu 25 árum, og er því hægt að segja, að þótt sjálf afgreiðslan í nefndinni taki stuttan tíma, þá liggi meira á bak við. Ég mun ekki ræða málið efnislega, en vil f.h. frsm. 1. minni hl., Jónasar Péturssonar, sem er veikur, skýra frá því, að 1. minni hl. mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég hafði óskað þess hér í gær, þegar þetta mál var til umræðu, að það væri athugað af fjhn. á milli umræðna. Ég hef að vísu ekkert almennt að athuga við þann sið, að nefndir þings taki að sér fyrir hina og þessa aðila, og ekki sízt þegar ríkisstj. á í hlut, að flytja frv., en ég álít, að þessi siður megi ekki verða til þess, að málin fái þess vegna ekki athugun í nefnd. Við vitum allir, hvernig það gengur fyrir sig, þegar annaðhvort hæstv. ríkisstj., hver sem hún er á hverjum tíma, eða einhverjar og einhverjar stofnanir í þjóðfélaginu biðja okkur, sem erum í einhverri nefnd, um að flytja þar mál. Þá gerist það venjulega þannig í n., að það er samkomulag um að flytja málið. Það skoðast sem eins konar kurteisisskylda. En samkvæmt þingsköpunum er það þannig, að þegar ein n. flytur málið, þá þarf ekki að vísa því til hennar aftur. Ég álít þess vegna, að við megum ekki láta þann sið komast upp, að um leið og ein n. flytur mál, þá þýði það raunverulega, að málið sé aldrei athugað í nefnd, því að það er ekki síður að athuga málið, þegar ákvörðun er tekin um að flytja það. Ég vil eindregið mælast til þess, að fjhn. taki þetta mál til athugunar. Ég hef að vísu ekkert við það að athuga, hvort það er gert á milli 1. og 2. eða 2. og 3. umr., það er allt í lagi, en aðeins að hún athugi málið og fjhn.- menn láti sína skoðun í ljós á því, meira en bara að n. sé samþykk því að flytja málið og menn hafi um það óbundnar hendur.



Herra forseti. Sá háttur, sem hér er á hafður um þetta frv., er algerlega sá sami og áður hefur verið í mörgum tilfellum og þegar frá öndverðu um heimildir fyrir ráðh. til að ábyrgjast lán Framkvæmdabankans. Þetta hefur oft valdið misskilningi. Það hafa verið nokkuð skiptar skoðanir um þetta fyrr en núna, eins og fram kom í ræðu hv. 3. þm. Reykv, í gær. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara að taka upp deiluna nú um það, hvort eigi að leggja Framkvæmdabankann niður og Seðlabankinn vera sá banki, sem fyrst og fremst tekur erlend lán fyrir ríkisstj. En ég sé ekkert á móti því, að n. taki þetta til meðferðar, einkum og sér í lagi vegna þess, eins og ég sagði við 1. umr. málsins, að þá var einn nm. fjarstaddur, þegar gengið var frá þessu máli. Ég vildi hins vegar fremur mælast til þess, að þessari umr. væri lokið og n. tæki þá málið til meðferðar á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Iðnn. hefur orðið sammála um að flytja brtt. á þskj. 770, þess efnis, að jafnframt Stálvík, Arnarvogi, verði tveim öðrum fyrirtækjum, er stunda skipasmíðar, veitt ríkisábyrgð til stækkunar og endurbóta, geti þau sett þær tryggingar fyrir ábyrgðinni, sem ríkisstj. metur gildar. Stálsmiðjan h/f í Kópavogi fer fram á 4 millj. kr. ríkisábyrgð. Í erindi félagsins kemur eftirfarandi m.a. fram: Stálsmiðjan í Kópavogi er sett á stofn á s.l. hausti með það fyrir augum að hefja hið fyrsta stálskipasmíði. Kópavogskaupstaður lét fyrirtækinu í té landrými fyrir starfsemina á norðurodda Kársness. Undirbúningsframkvæmdir undir byggingu 400 fermetra smíðaskála hófust þegar á s.l. hausti og hefur verið haldið áfram eins og unnt hefur verið síðan. Smíði stálgrindar í skálann verður bráðlega lokið, og verður hafizt handa að reisa umrædda byggingu, og má áætla, að takast muni að ljúka því verki eigi síðar en í lok júnímánaðar n.k. Áætlað er, að í byrjunarhúsnæði verði hægt að smíða 2–3 skip á ári, sem væru allt að 180 brúttó-rúmlestum að stærð. Þá fer Skipasmíðastöð Njarðvíkur h/f einnig fram á að fá ríkisábyrgð fyrir allt að 1200 þús. kr. láni. Hjá fyrirtækinu stendur fyrir dyrum að breyta dráttarvagni skipasmíðastöðvarinnar, sem nú getur tekið 150 rúmlesta skip, þannig, að hann beri 250 rúmlesta skip. Kostnaður er áætlaður 1200 þús. við sjálfan vagninn.