Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr. og afgreiðslu, fjallar um breyt. á l. um meðferð opinberra mála. Þegar frv. til l. um meðferð opinberra mála var til umr. á síðasta þingi, var það frv. afgr. með ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Réttarfarsnefnd skal falið að endurskoða réttarstöðu fulltrúa saksóknara ríkisins með hliðsjón af réttarstöðu og lögkjörum hliðstæðra ríkisstarfsmanna og ljúka endurskoðuninni það tímanlega, að unnt verði að leggja fram frv. um það efni í byrjun næsta þings.“ Til þess að fullnægja þessu ákvæði var lagt fyrir svokallaða réttarfarsnefnd að íhuga þetta málefni, og niðurstaða n. liggur hér fyrir í frv.- formi. Frv. felur fyrst og fremst í sér þá breyt., að embættisheiti saksóknara ríkisins verði breytt, og er till. um, að heitið verði ríkissaksóknari. Þessi breyting er gerð með tilliti til þess, að þetta stöðuheiti samsvarar því, sem gerist á Norðurlöndum, og auk þess fellur það mjög vel að málinu. Þá er ennfremur gert ráð fyrir í frv., að skipaður verði sérstakur vararíkissaksóknari, sem verði m.a. staðgengill ríkissaksóknara í fjarveru hans og vinni að öðru leyti að þeim málum, sem til hans kasta koma í embættinu. Þá er einnig í frv. gert ráð fyrir því, að dómsmrh. hafi heimild til þess að skipa einn eða tvo saksóknara, ef þörf krefur, við málflutningsstörf fyrir Hæstarétti, þ.e.a.s. þegar svo miklar annir eru hjá ríkissaksóknara og vararíkissaksóknara, að þeir komast ekki yfir flutning mála. Þetta er höfuðinntakið í frv. Svo eru ýmsar smærri breyt. gerðar á l., þar sem reynslan hefur leitt í ljós, að rétt sé að gera á breytingar. Allshn. sendi þetta frv. til umsagnar saksóknara, og hann mælir með samþykkt þess. Þá var það enn fremur sent til umsagnar Hæstarétti, en Hæstiréttur vildi ekki gefa álit út af sinni hálfu um efni frv. Og í þriðja lagi var frv. sent til fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Ég vil aðeins fara örfáum orðum um þá umsögn eða réttara sagt lesa upp nokkur atriði úr þeirri umsögn Þar segir m.a.: „Þegar embætti héraðsdómara voru stofnuð með lögum árið 1972, nr. 74, var sett bráðabirgðaákvæði, sem kveður svo á, að við þau héraðsdómaraembætti, þar sem héraðsdómurum er fjölgað samkv. l. þessum, skuli jafnmargar fulltrúastöður lagðar niður.“ En í umsögninni er tekið fram, sem rétt er, að ekkert slíkt ákvæði fylgir með í þessu frv. Fjárlaga- og hagsýslustofnunin lítur svo á, að verði menn í stöður vararíkissaksóknara og saksóknara ekki valdir úr starfsliði embættisins, heldur komi til embættisins utan frá, sé stefnt að viðbót á mannafla þessa embættis og þar með auknum kostnaði. En hins vegar er getið um það, sem líka er rétt, að ef hinn nýi mannafli kæmi beint ár embættinu sjálfu, þ.e.a.s. fulltrúar yrðu skipaðir í embættin, yrði kostnaður ekki tilfinnanlegur. En sé gert ráð fyrir fjölgun starfsmanna, hefur fjárlaga- og hagsýslustofnunin reiknað út, hver mundi nánast verða hinn aukni kostnaður, ef allar heimildir samkv. frv. yrðu notaðar til fulls. Og stofnunin kemst að þeirri niðurstöðu, að líklegt yrði, að heildarkostnaður með núv. verðlagi mundi nema allt að 5 millj. kr. á ári. Eitt mikilvægasta embætti í okkar landi er að sjálfsögðu það embætti, sem frv. fjallar um, saksóknaraembættið, og eðlilega þarf þar af leiðandi að tryggja vel, að þau störf, sem þar til falla, séu sem best af hendi leyst. Um það er enginn ágreiningur. Frv. veitir aðeins heimild til þess að fjölga saksóknurum, en skilyrðislaust ákvæði er um, að vararíkissaksóknari skuli skipaður. Nú verður að gera fyllilega ráð fyrir því, að þrautvanir fulltrúar, sem starfa við embættið, mundu að öðru jöfnu og framar öðrum, þegar til kemur, verða settir í hin nýju embætti, sem frv. fjallar um. Þannig mundi mannafli að þessu leyti við embættið aðeins flytjast til. Ég sagði, að það mætti gera fyllilega ráð fyrir því, að svo yrði, ef heimildir yrðu notaðar af hálfu dómsmrh. Ég held þess vegna, að það hafi verið rétt álitið af allshn., að þrátt fyrir þessa umsögn frá Fjárlaga- og hagsýslustofnuninni, sem auðvitað á rétt á sér og var eðlilegt að kalla fram, þá eigi hún ekki við að því leyti að hefta e.t.v. framgang þessa frv. Það verður að ætla, að viðkomandi ráðh. hafi glöggt auga fyrir því, að þarna séu ekki notaðar heimildir nema í ítrustu nauðsyn. Þetta var skoðun okkar í allshn. En eina brtt. vildum við í n. gera, og hún fylgir í nál. og er við 4. gr. frv., 5. mgr. Frv. gerir ráð fyrir því, að dómsmrh. hafi heimild til að skipa einn eða tvo saksóknara, ef ríkis saksóknari og vararíkissaksóknari anna eigi flutningi mála. Í frv. segir þannig: „anna eigi flutningi mála fyrir Hæstarétti“, en við í n. gerum þá brtt., að í stað „fyrir Hæstarétti“ komi: fyrir dómi. Þessi brtt, okkar byggist á því, að samkv. ákvæðum sjálfra l. um saksóknara hvílir jafnrík málflutningsskylda á ríkissaksóknara fyrir héraðsdómi sem fyrir Hæstarétti. N. þótti óeðlilegt, miðað við þessi ákvæði l. að kveða aðeins á um flutning mála af hálfu saksóknara fyrir Hæstarétti. Og það verður að segja eins og er, að sá, sem flytur mál af hálfu saksóknaraembættisins fyrir Hæstarétti, er betur undir búinn að vinna það verk, ef hann hefur áður unnið það fyrir héraðsdómi. Þessi eru rökin fyrir því, að n. leyfir sér að flytja þessa brtt. Allshn. hefur samþ. að mæla með frv. með þeirri breyt., sem ég hef vikið að. Ég verð að geta þess, að fjarstaddir afgreiðslu málsins voru þm. Eggert G. Þorsteinsson og Geir Gunnarsson.



Herra forseti. Ég tel, að það sé rétt, að ég mæli ekki aðeins fyrir því frv., sem hér er á dagskránni, heldur taki ég líka um leið til athugunar það frv., sem næst kemur á dagskrá, vegna þess að þessi bæði frv. hanga í raun og veru saman, eru nánast óaðskiljanleg. En þetta geri ég með samþykki hæstv. forseta. Þá er það mál 274. Með því frv. til breyt. á hegningarlögum er að því stefnt, að lögfest verði í almennum hegningarlögum refsiákvæði, sem feli það í sér, að meiri háttar brot á ákvæðum l. um ávana- og fíkniefni varði við hin almennu hegningarlög. Með þessu frv. eru þau viðhorf í þessum málum alveg sérstaklega áréttuð og undirstrikuð og þar með, að sérstaklega saknæm brot á þeim l., ef þetta frv. nær fram að ganga, varði þungri refsingu og því talin mjög alvarlegs eðlis. Hegningarlaganefnd hefur unnið að þessu frv. Allshn. hefur ekkert við það að athuga, en vill mæla mjög með því, að frv. nái fram að ganga. Næsta mál á dagskrá er mál 275. Þetta lagafrv. er flutt til þess að gera það öldungis ótvírætt, að brot gegn l. um ávana- og fíkniefni, svo og brot gegn því ákvæði, sem felst í frv. því, sem ég áður gat um, falli undir valdsvið þess dómara, sem fjallar um rannsóknir í ávana- og fíkniefnamálum, en um þann dómara gilda lög, sem voru samþ. á Alþingi í fyrra, og þetta frv. því til breyt, á þeim l. Það hefur þótt alveg sjálfsagt, að rannsóknardómari í ávana- og fíkniefnamálum hafi með þau brot að gera, sem snerta þau mál og varða refsingu eins og greinir í ákvæðum hegningarlaga, er hið fyrra frv. hefur fengið staðfestingu. Allshn. mælir einróma með samþykkt þessa Frv.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. um ávana- og fíkniefni og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru þeir Ásgeir Bjarnason, Eggert G. Þorsteinsson og Geir Gunnarsson. Meginefni þessa frv. kemur fram í 1. gr. þess, og er talað um það, að ríkisstj. er heimilt fyrir Íslands hönd að gerast aðili að alþjóðasamningum um ávana- og fíkniefni. Þá er í 2, gr. getið um, að versla og meðferð ávana- og fíkniefna sé óheimil á íslensku forráðasvæði. Og í 3. gr. segir, að ráðh. sé heimilt að ákveða í reglugerð, að efni, sem geti haft hættu í för með sér vegna eiginleika þeirra sem ávana- og fíkniefna, sé þó heimilt að nota í vísindalegum tilgangi og í læknisfræðilegum efnum. Þá segir 5. gr. þessa frv., að brot á l. þessum og reglugerðum og öðrum fyrirmælum settum samkv. þeim varði sektum allt að 1 millj. kr. og varðhaldi eða fangelsi allt að tveim árum. Frv. er sett raunverulega til að samræma og búa til heillegri löggjöf um ávana- og fíkniefni en verið hefur. Hér á landi voru fyrst sett lög um ávana- og fíkniefni 1923. Þá voru sett lög 1968 og 1970, en það eru lög nr. 77 frá 1970, sem nú eru í gildi hér á landi. Með l. 1973 var síðan ákveðið að setja sérstakan dómara rannsóknardeildar ávana- og fíkniefna, og sem sagt meiningin með þessu er að búa til heillegri löggjöf um þessi efni. Sannleikurinn er sá, að alþjóðasamstarf er eina von mannkynsins að ráðast gegn því böli, sem ávana- og fíkniefnaneyslan er í dag, og Sameinuðu þjóðirnar hafa um langan tíma unnið ötullega að þessum málum, þótt segja megi, að árangurinn sé kannske ekki stórkostlegur. En því er ekki að neita, að það virðist nú rofa til í þessum efnum víða um heim og það samræmda starf, sem nú fer fram víða um heim, sé að bera einhvern árangur. Þetta frv. hefur annars verið kynnt hv. deild, og sé ég því ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um það, en við leggjum einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar d, hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 frá 6. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. N. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. óbreytts. Hér er um að ræða, eins og frv. her með sér, breyt. á l. frá 1948. Greinin kemur til með að hljóða þannig: „ Sjútvrn. skal með reglugerð ákveða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins“ - og síðan bætist við: „eða hafsvæði allt að 200 sjómílum utan við grunnlínu.“ Það var nokkuð rætt um það í n., hvort ekki væri ljóst, ef landgrunnið teldist ná lengra samkv. l. frá 1969 en 200 sjómílur, að það mundi þá ráða, en annars 200 sjómílur. Voru nm. sammála um, að svo bæri að skilja þessa grein. Til skýringar vil ég geta þess, að í l. frá 1969 er svo sagt í 3. gr.: „Íslenska landgrunnið telst í merkingu þessara laga ná svo langt út frá ströndum landsins sem unnt reynist að nýta auðæfi þess. Landgrunn eyja, sem utan landhelgi liggja, skal markað á sama hátt“. Þarna er farið að alþjóðlegri skilgreiningu, sem að vísu er nú til athugunar, enda ákaflega óljós, en við hana er stuðst, á meðan annað liggur ekki fyrir. Að þessu sögðu, endurtek ég, að n. mælir með samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Ég var með nokkrar aths. í sambandi við þetta frv., þegar það var hér til 1. umr., og það var sérstaklega í sambandi við ákvæðið um 200 sjómílurnar, sem ég dró í efa, að væri rétt að taka sérstaklega fram. En ég hef fengið þær upplýsingar hjá sérfræðingum um þessi mál, að orðalagið í 1. gr. frv., en þar segir: „eða á hafsvæði allt að 200 sjómílum utan við grunnlínu“ - takmarki í engu endanlega stærð landgrunnsins. Eftir sem áður eru það sjálf landgrunnslögin, sem hér ráða úrslitum, en þar segir, að stærð landgrunnsins miðist við hagnýtingarmörk. Það er á þeim forsendum, sem ég er samþykkur því frv., sem hér er til umr.



Herra forseti. Menntmrh. hefur haft til athugunar þetta frv. um landgræðslustörf skólafólks, og leggur n. til einróma, að frv. verði samþ. Frv. þessu fylgir nokkuð löng grg., og við 1. umr. þessa máls gerði ég allnákvæma grein fyrir efni frv. og tilgangi með flutningi þess. Ég sé því ekki ástæðu til að fara nú við þessa umr. langt út í efnisatriði málsins, en vil geta þess, að n. sendi frv. til umsagnar nokkrum aðilum, og hef ég hér með höndum umsagnir sem 4 aðilar hafa sent eða standa að. Það er í fyrsta lagi umsögn frá Landssambandi framhaldsskólakennara. Hún er á þessa leið: „Stjórnarfundur í Landssambandi framhaldsskólakennara hefur fjallað um frv. til l. um landgræðslustörf skólafólks. Undirtektir voru mjög jákvæðar, án þess þó að nokkur samþykkt væri gerð. Í öðru lagi barst umsögn frá Sambandi ísl. barnakennara, og hún er svo hljóðandi: „Stjórn Sambands ísl. barnakennara hefur borist til umsagnar frv. til laga um landgræðslustörf skólafólks, sbr. bréf menntmn. Ed. Alþingis, dags. 22, febr. 1974. Stjórn Sambands ísl. barnakennara lýsir stuðningi sínum við frv. þetta, en leggur þó til, að orðin „og ófatlaður“ í lok 1. gr. falli niður.“ Landgræðsla ríkisins og Landvernd kusu að hafa samvinnu um athugun á málinu, og liggur hér fyrir umsögn, sem er undirrituð af Sveini Runólfssyni landgræðslustjóra og Hauki Hafstað fyrir hönd Landverndar. Umsögn þeirra er svo hljóðandi: „Gunnarsholti, 8. mars 1974. Með tilvísun til bréfs yðar frá 22, febr. 1974, þar sem óskað er umsagnar Landverndar og Landgræðslu ríkisins vegna frv. til l. um Landgræðslustörf skólafólks, flm. Páll Þorsteinsson o.fl., viljum við taka fram eftirfarandi: Við teljum, að hér sé um mjög athyglisvert mál að ræða, sem geti skipt sköpum í þeim verkefnum, sem frv. fjallar um. Hins vegar er það álit okkar, að til frv. sem þessa þurfum við að vanda mjög vel, svo að þeim tilgangi, sem til er ætlast, verði náð. Við frv., eins og það er, teljum við að þurfi að gera nokkrar veigamiklar breytingar og ekki síður að fá fram reynslu þeirra aðila, sem að þessum málum hafa unnið, og skoðanir þeirra, sem koma til með að hafa framkvæmd málsins með höndum. Það er till. okkar, að skipuð verði milliþn. til að gera till. um frv. til laga um landgræðslustörf og umhverfisvernd skólafólks og í þessa n, eða til starfa með henni verði valdir þeir menn, sem koma til með að hafa framkvæmd laganna með höndum og nokkra reynslu hafa í skipulagningu sjálfboðastarfa.“ Eftir að þessar umsagnir bárust tók n. málið til umr. Ég lét uppi þá skoðun í n, og vil taka það fram hér, að mér virðist, að sú till. að setja þurfi milliþn, í þetta mál, eða sú uppástunga þeirra manna, sem annars eru mjög velviljaðir hugmyndinni, hljóti að vera á nokkrum misskilningi byggð, þ.e.a.s. þeim misskilningi, að til þess sé ætlast og þannig kveðið á í frv., að störf samkvæmt því, ef að lögum verður, skuli koma til fullra framkvæmda þegar í stað. Ég vil við þessa umr. leggja sérstaka áherslu á, að það er ekki hugsun flm. Þess vegna er það tekið skýrt fram í 1. gr. frv., að hér er um heimild að ræða, en ekki skyldu, heimild, sem hægt er að láta koma til framkvæmda smátt og smátt, eftir því sem störf eru undirbúin, og það er mjög skýrt tekið fram í grg. frv., að þetta sé tilgangurinn, því að þar segir á bls. 3 á þskj.: „Í frv. þessu felst heimild til að kveðja til landgræðslustarfa nemendur í skólum, sem kostaðir eru af ríkinu að einhverju eða öllu leyti. Ekki verður skylt að láta þetta koma til fullra framkvæmda þegar í stað. Ákvæði frv., ef að lögum verða, má framkvæma í áföngum, eftir því sem störfin verða undirbúin og skipulögð samkv. 3. gr. Kemur þá í ljós, hvort hugmynd sú, sem hér er reifuð, stenst próf reynslunnar.“ Þetta tel ég ástæðu til að taka sérstaklega fram, að það hefur frá upphafi verið hugsun flm., að ef þetta yrði að lögum, þá yrði sú heimild, sem í frv. felst, framkvæmd í áföngum, eftir því sem verkefnin verða undirbúin og tilefni þykja gefast til. Það varð því niðurstaða n. að leggja til, að frv. verði samþykkt, og n. sá ekki ástæðu til að leggja til, að þetta eina orð í 1. gr. frv., þar sem segir: „enda sé nemandinn hraustur og ófatlaður,“ - hún sá ekki ástæðu til að gera till. um, að þetta. orð, ófatlaður, sé fellt niður.



Herra forseti. Fyrsti flm. og frsm. menntmn. hefur nú gert grein fyrir afstöðu n. Ég vil aðeins standa upp til að fagna þeirri hugmynd, sem fram kemur í frv., og tel hana vel tímabæra og hv. d. ætti að sameinast um að samþykkja frv. og koma því áleiðis og Alþingi að afgreiða það. Hann undirstrikaði, að þetta er mál, sem tekur sinn tíma að koma í framkvæmd, og það mun ekki vera ætlunin að rasa hér um ráð fram. En hér er lagður grundvöllurinn að mjög mikilvægu starfi fyrir framtíðina, að græða upp landið á margvíslegan hátt. Í 2. gr. er gerð grein fyrir því, með hvaða hætti landgræðslustörf geta verið, og er þar ýmislegt talið upp, sem bæði gæti verið innan borga og bæja og utan þeirra marka, og er það mjög ákjósanlegt. Það er hverjum ungum manni hollt að leggja nokkuð af mörkum fyrir þjóðfélagið og framtíðina og vera utan skólaveggja í góðu veðri við slík störf, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil þakka 1. flm. fyrir framlag hans í þessu máli og góða samvinnu við okkur í menntmn. í sambandi við þetta frv. og skýringar hans á málinu.