Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú flytur hæstv. forsætisráðherra stefnuræðu sína fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og fram munu fara umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Framsóknarflokkur, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Sjálfstæðisflokkur, Björt framtíð og Píratar. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, í fyrstu umferð, í annarri Vigdís Hauksdóttir, 2. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Árni Páll Árnason, 4. þm. Suðvest., Katrín Júlíusdóttir, 11. þm. Suðvest., í annarri og Kristján L. Möller, 7. þm. Norðaust., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Katrín Jakobsdóttir, 3. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Steinunn Þóra Árnadóttir, 8. þm. Reykv. n., og í þriðju umferð Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðaust. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, í fyrstu umferð, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 3. þm. Suðvest., í annarri umferð og Guðlaugur Þór Þórðarson, 7. þm. Reykv. s., í þriðju umferð. Fyrir Bjarta framtíð tala í fyrstu umferð Guðmundur Steingrímsson, 7. þm. Suðvest., í annarri Björt Ólafsdóttir, 6. þm. Reykv. n., og í þriðju umferð Brynhildur S. Björnsdóttir, 6. þm. Reykv. s. Fyrir Pírata tala Jón Þór Ólafsson, 10. þm. Reykv. s., í fyrstu umferð, Helgi Hrafn Gunnarsson, 10. þm. Reykv. n., í annarri umferð og Birgitta Jónsdóttir, 12. þm. Suðvest., í þriðju.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Náttúra Íslands minnir stöðugt á hve krefjandi það er að búa í landi elds og íss. Þeir kraftar sem takast nú á í iðrum jarðar og brjótast fram á hálendinu eru í senn stórfenglegir og ógnvekjandi. Hugur margra leitar þá til þeirra tíma þegar forfeður okkar þurftu að kljást við afleiðingar slíkra náttúruhamfara með mun minni bjargir en við þekkjum í dag. Það er því mjög ánægjulegt að sjá hve framúrskarandi vísindamönnum Ísland hefur á að skipa og hve mikið og gott starf hefur verið unnið á sviði almannavarna. Allt þeirra starf eykur mjög öryggi okkar í því ófyrirsjáanlega umhverfi sem náttúra landsins býr okkur. En þrátt fyrir þessar hættur náttúrunnar erum við Íslendingar svo heppnir að búa í landi sem er í senn ægifagurt og gjöfult með gnægð auðlinda. Hvort sem litið er til jarðnæðis, vatns, hreinleika eða möguleika til matvælaframleiðslu eru fáar þjóðir í heiminum sem búa við jafn rík tækifæri frá náttúrunnar hendi og við. Landið sér okkur fyrir nægri umhverfisvænni orku og úr fegurð og aðdráttarafli náttúrunnar og auðlindum sjávar verða til gríðarleg verðmæti. Mannauður okkar og hugvit bætir sífellt við þau verðmæti enda vinnur nú stærri hluti þjóðarinnar að rannsóknum en nokkurs staðar annars staðar í Evrópu. Sé litið til alþjóðlegs samanburðar er Ísland í efsta sæti við mat á öryggi og friði og jafnrétti kynjanna. Raunar hefur það sýnt sig að í alþjóðlegum samanburði á þeim kostum sem lönd búa yfir er Ísland gjarnan í hópi þeirra efstu, hvort sem spurt er hvar best sé að búa í heiminum, um stöðu lýðræðis, um réttindi ólíkra hópa, frelsi fjölmiðla, árangur af heilbrigðisstefnu eða um stöðugustu ríki heims. Slíkur samanburður er ekki algildur en veitir þó mikilvæga vísbendingu um það hversu góð lífsskilyrði við búum við. Sú staðreynd hverfur því miður allt of oft í umræðuhefð sem sífellt beinir sjónum sínum að því neikvæða. Það er ákaflega mikilvægt að við gleymum því ekki að við búum í samfélagi sem flestir aðrir í heiminum gætu öfundað okkur af þar sem sterkir innviðir, miklar auðlindir og ríkulegur mannauður gera okkur kleift að byggja upp enn betra samfélag til framtíðar. Á liðnu ári höfum við þegar náð að stíga mikilvæg skref í átt til þess að styrkja efnahagslíf þjóðarinnar og bæta hag heimilanna. Nú eru komnar til framkvæmda eða vel á veg komin vinna við allar aðgerðir í þingsályktun vegna skuldavanda heimilanna. Þar ber hæst hin almenna aðgerð til leiðréttingar á verðtryggðum húsnæðislánum sem rúmlega 69 þúsund heimili sóttu um í sumar. Höfuðstólsleiðréttingin og skattfrjáls ráðstöfun séreignarsparnaðar mun hjálpa heimilum með verðtryggð lán á beinan hátt með því að lækka mánaðarlega greiðslubyrði af lánum og hækka ráðstöfunartekjur fjölskyldna. Það er fagnaðarefni og athygli vert að sjá hve almenn þátttaka er í aðgerðunum en langflestir þeirra sem voru með verðtryggð lán á heimilum sínum sóttu um. Svo almenn þátttaka hlýtur að vera þingmönnum stjórnarandstöðunnar umhugsunarefni þegar haft er í huga hversu hatrammlega þeir börðust gegn þessum víðtækustu aðgerðum til hjálpar heimilunum eftir efnahagshrunið og greiddu meira að segja atkvæði gegn þeim hér á Alþingi. Af því er ljóst að án sitjandi ríkisstjórnar hefði ekki verið lagt í neinar almennar aðgerðir fyrir þau heimili sem hafa verðtryggð húsnæðislán. Leiðréttingin snýst um sanngirni til handa heimilum með slík lán sem ekki hlutu aðstoð þegar ráðist var í miklar afskriftir hjá hluta áhættusækinna fyrirtækja og einstaklinga. Lán þessara heimila höfðu verið keypt á tugprósenta afslætti án þess að þau fengju að njóta þess á nokkurn hátt fyrr en nú. Markvissar aðgerðir í ríkisfjármálum og efnahagsstjórn hafa skilað árangri sem nú er tekið eftir á alþjóðavettvangi. Hagvaxtarspá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir Ísland sem gefin var út í sumar gerir ráð fyrir nærri 3% hagvexti í ár og heldur meiri vexti árið 2015. Seðlabanki Íslands spáir enn meiri hagvexti, eða rúmlega 3% í ár og tæplega 4% árið 2015. Þetta er árangur sem fáar ef nokkrar Evrópuþjóðir geta státað af um þessar mundir og þótt víðar væri leitað. Með sameiginlegu átaki ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins hefur tekist að auka kaupmátt og koma verðbólgu niður fyrir markmið Seðlabankans og hefur verðbólgan nú mælst undir verðbólgumarkmiði bankans í sjö mánuði samfellt. Slíkur árangur hefur ekki náðst í meira en tíu ár, en líta þarf til áranna 2002 og 2003 til að finna samsvarandi verðlagsstöðugleika. Stöðugleiki og vöxtur sem styðst við ábyrga stjórn efnahagsmála er enda inntak ríkisfjármálaáætlunar næstu ára. Lækkun skatta, endurskoðun á uppbyggingu skattkerfisins, afnám fjármagnshafta og aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að lækka höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána setja markmið sitt á fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015. Skuldahlutfall ríkissjóðs af landsframleiðslu hefur einnig farið stöðugt lækkandi og verður 74% í lok árs 2015. Skattkerfisbreytingarnar byggjast nú á þeim grundvallarforsendum að þær eigi að auka ráðstöfunartekjur allra og einkum þeirra tekjulægri og stuðla að lækkun á vísitölu verðlags. Í þessu felst grundvallarbreyting frá skattahækkunum síðasta kjörtímabils og meiri hlutinn er tilbúinn að gera hverjar þær breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem þörf gæti verið á til að verja þessar grunnforsendur. Atvinnuþátttaka eykst stöðugt og atvinnuleysi er nú með því allra minnsta í Evrópu, eða rúm 3% samkvæmt nýjustu tölum Hagstofunnar, samanborið við yfir 10% í Evrópusambandinu og hátt í 12% á evrusvæðinu. Ríkissjóður hefur nú endurfjármagnað Norðurlandalánin með hagstæðu skuldabréfaútboði í evrum. Þetta eru stórtíðindi sem spara munu ríkissjóði umtalsverð vaxtagjöld og eru til marks um aukið traust á stjórn efnahagsmála. Áhersla hefur verið lögð á að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja. Það er ánægjulegt að fjölgun nýrra fyrirtækja er nú umtalsvert meiri en á undanförnum árum og gjaldþrotum fækkar um fimmtung milli ára. Þrátt fyrir aðhald í ríkisfjármálum hefur ríkisstjórnin lagt áherslu á að auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Þannig var nær 3 milljarða kr. hækkun barnabóta varin milli ára og tekjuskattur lækkaður um 5 milljarða. Framlög í þágu eldri borgara og öryrkja voru aukin um 6 milljarða og framlög til heilbrigðisþjónustunnar og tækjakaupa um 4 milljarða. Upptalning á tölum um efnahagslegan bata segir ekki mikið ein og sér, en staðreyndin er sú að hver þessara þátta hefur í för með sér raunverulega bót á hag heimilanna og kjarabót í daglegu lífi fólks með beinum eða óbeinum hætti. Þessi góði og gríðarlega mikilvægi árangur leggur því sterkari grunn að enn frekari sókn í átt til betri lífskjara almennings á Íslandi. Það tækifæri ætlum við að nýta vel. Til að nýta tækifæri framtíðarinnar verðum við að sjá fyrir okkur hvert við stefnum, hafa skýra sýn á það hvers konar samfélag við viljum byggja á grunni þess góða sem við búum við í dag. Veröldin mun óhjákvæmilega breytast mikið á næstu árum og áratugum. Við lifum á tímum óvissu og átaka á alþjóðavettvangi en um leið framfara í tækni og vísindum sem við verðum að nýta til að takast á við sífellt hraðari breytingar í umhverfi okkar og náttúru og til að bæta samfélagið. Markmið okkar verður ætíð að vera að samfélagið haldi áfram að batna kynslóð fram af kynslóð. Hið sama á við um landið okkar, náttúruna sem er okkur svo gjöful og auðlindirnar sem við verðum að nýta á skynsamlegan og sjálfbæran hátt. Því verðum við að horfa inn í framtíðina og spyrja: Hvernig viljum við að framtíðarlandið Ísland verði? Þó okkur greini stundum á um leiðirnar að markmiðinu erum við flest sammála um hvernig samfélag við viljum byggja upp. Á Íslandi eiga fjölskyldurnar að ná endum saman um mánaðamót. Öryrkjar eiga að geta lifað mannsæmandi lífi og eldri borgarar eiga að fá notið afraksturs ævistarfsins. Á Íslandi eiga allir að hafa jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu og félagslegri aðstoð. Allir eiga að hafa jafna möguleika á menntun og starfsframa og langtímaatvinnuleysi á ekki að líðast. Ungt fólk á að geta fengið vinnu við hæfi í framhaldi af námi og líta á Ísland sem vænlegan framtíðarstað, finna að hér er gott að búa og að hér er gott að stofna fjölskyldur og ala upp börn. Íslendingar þurfa sjálfir að trúa á framtíð landsins til að við getum byggt á grunni þeirra styrkleika sem samfélagið býr nú þegar yfir. Við viljum að á Íslandi séu allir metnir að verðleikum án tillits til þess sem gerir okkur ólík og að allir séu jafnir fyrir lögum. Við viljum að samfélagið virði frelsi og drifkraft einstaklingsins til að móta eigið líf, en að einnig sé þess gætt að enginn sé skilinn eftir. Stjórnvöld eiga að leggja höfuðáherslu á að skapa þetta jákvæða og heilbrigða umhverfi svo að einstaklingarnir og fjölskyldurnar geti betur uppfyllt drauma sína og vonir. Þó að saga Íslands á síðustu öld sé einhver mesta framfarasaga sem þekkist er mikið starf óunnið, enda viljum við stöðugt ná lengra jafnóðum og árangur næst. Til þess þarf skynsemi og rökhyggju, samvinnu og staðfestu. Það þarf að vinna á skuldavanda ríkisins og fjármagnshöftunum, gera atvinnulífinu kleift að ráða fleira fólk til starfa á betri kjörum og auka verðmætasköpunina sem samfélagið þarf á að halda til að standa undir velferð fyrir alla. Framtíðarlandið Ísland byggir tilveru sína á því að við berjumst saman fyrir því að nýta auðlindirnar, tækifærin, þekkinguna og mannauðinn á skynsamlegan hátt til að skapa það samfélag velferðar, jöfnuðar, atvinnu og réttlætis sem við viljum tilheyra. Góðir landsmenn. Tækifærin okkar eru vissulega mörg en til að nýta þau verða stjórnvöld að búa svo um hnútana að hér vilji menn fjárfesta og starfa. Pólitískur stöðugleiki er þar ekki síður mikilvægur en efnahagslegur. Einnig þarf að bæta aðstæður svo ný fyrirtæki geti vaxið innan lands og skapað ný og áhugaverð störf sem ungt og vel menntað fólk sækir í. Ný aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs felur meðal annars í sér stóraukið framlag í rannsóknarsjóði og ráðstafanir til að auðvelda atvinnulífinu að fjárfesta í rannsóknum og nýsköpun. Þessum aðgerðum er ætlað að styðja við atvinnulíf framtíðarinnar og framsækna menntastefnu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar. Hugtakið nýsköpun vísar ekki aðeins til þeirra fyrirtækja sem við köllum stundum hátæknifyrirtæki. Til að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi, góðu heilbrigðiskerfi, skynsamlegri nýtingu auðlinda og framúrskarandi menntastofnunum þarf nýsköpun að vera til staðar í öllum atvinnugreinum, bæði hjá einkafyrirtækjum og hjá hinu opinbera. Menntun þjóðarinnar er eitt mikilvægasta viðfangsefni okkar til framtíðar litið. Framtíðarsýn okkar er að ungt fólk á Íslandi hafi traustan undirbúning og góða möguleika til þess að búa og starfa í síbreytilegum heimi. Helsti styrkur íslensks menntakerfis, sem við ætlum að standa vörð um, er að námsárangur er harla jafn milli skóla, nemendum líður almennt vel og skólakerfið er bæði sveigjanlegt og laust við mikla miðstýringu. Á þeim grunni þarf að vinna markvisst að því að bæta árangur í lestri, flýta námsframvindu í framhaldsskólum og efla verk- og tækninám. Við eigum að vera stolt af menningararfi þjóðarinnar og nýta hann meðal annars í tengslum við uppbyggingu ferðaþjónustu hér á landi til framtíðar. Nú þegar stöðugt fleiri ferðamenn sækja okkur heim er það okkur enn mikilvægara að styðja við og styrkja menningarlegar rætur okkar. Við viljum í samvinnu við heimamenn á hverjum stað horfa til menningartengdrar uppbyggingar og þróunar sérstakra verndarsvæða í byggð sem styrki heildaruppbyggingu á viðkomandi svæðum. Ég hef óskað eftir því að slíku samstarfi verði komið á fót og unnið er að undirbúningi þess í forsætisráðuneytinu. Við verðum að bregðast við vexti ferðaþjónustunnar til að tryggja að helstu náttúruperlur okkar bíði ekki skaða vegna aukins álags. Það hefur ríkisstjórnin þegar gert, en aldrei hefur eins mikið fjármagn verið veitt í þennan málaflokk og nú á þessu ári. Samkeppnishæfni landbúnaðarins hefur aukist. Framleiðsla á mjólk hefur stóraukist og hafinn er undirbúningur að því að auka framleiðslu á nautakjöti. Þar og á öðrum sviðum eru gríðarlegir möguleikar fyrir íslenska bændur. Eitt af markmiðum nýrra búvörusamninga er að einfalda stuðningskerfið, hvetja til nýsköpunar, nýliðunar og hagræðingar. Sjávarútvegur er og verður ein af meginstoðum velferðar hér á landi. Unnið hefur verið að því að bæta rekstrarumhverfi framleiðslu sjávarafurða og stutt við sjálfbærar veiðar. Þá er einnig í vinnslu í atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu frumvarp til laga um fiskveiðistjórn og verður það stærsta einstaka mál ráðuneytisins á komandi vetri. Sem fyrr hefur samráð verið haft við þá sem starfa í greininni og leitast verður við að skapa sem víðtækasta sátt um kerfið til framtíðar. Framlag landsbyggðarinnar er meira en margir átta sig á í fljótu bragði. Það vita sjálfsagt ekki allir að á Austurlandi verður til nærri fjórðungur af útflutningstekjum þjóðarinnar. Ekki síst með slíkar staðreyndir í huga er afar mikilvægt að framfylgja stefnumótandi byggðaáætlun til ársins 2017. Markmið áætlunarinnar er að jafna tækifæri allra landsmanna til atvinnu og aðgang að þjónustu, jafna lífskjör og stuðla að sjálfbærri þróun byggðarlaga um allt land. Heilbrigðisþjónustan þarf áfram að standast alþjóðlegan samanburð. Því ber að hlúa gaumgæfilega að grunnþáttum hennar. Á fjárlögum þessa árs voru framlög til heilbrigðismála aukin verulega og er það í fyrsta skipti í mörg ár sem það hefur verið gert. Sérstaklega verður unnið að því að efla starf á sviði forvarna og lýðheilsu. Í því skyni hefur í fyrsta sinn verið sett á fót ráðherranefnd um lýðheilsumál sem hefur það markmið að efla og bæta lýðheilsu á öllum aldursskeiðum með sérstakri áherslu á börn og ungmenni. Vinna við heilbrigðisáætlun til ársins 2020 er í mótun þar sem meðal annars er lögð áhersla á að landsmenn búi við sem jafnastan kost í heilbrigðismálum. Gert er ráð fyrir að áætlunin líti dagsins ljós á haustdögum. Öllum er ljóst að breytinga er þörf á húsnæðismarkaðnum. Byggja þarf upp virkan langtímaleigumarkað, skapa samvinnu- og sameignarstefnunni traustari grundvöll, en búa jafnframt þeim sem geta og vilja kaupa eigið húsnæði eðlileg skilyrði til þess. Öll heimili eiga að búa við öryggi óháð búsetuformi. Samkvæmt tillögum sérfræðihóps og samþykkt ríkisstjórnarinnar er unnið að afnámi verðtryggingar á neytendalánum. Stefna um framtíðarskipan húsnæðismála hefur verið mótuð með vönduðum tillögum verkefnisstjórnar. Félags- og húsnæðismálaráðherra stefnir að því að leggja fram fjögur lagafrumvörp á þessu þingi sem miði að því að bæta skipan húsnæðismála til mikilla muna. Þá hefur verið ákveðið að fyrningarfrestur á kröfum eða þeim hluta krafna sem ekki fást greiddar við gjaldþrot muni áfram verða tvö ár. Jafnframt verður áfram unnt að óska eftir fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar vegna kostnaðar við gjaldþrotaskipti. Virðulegur forseti. Ísland hefur búið við fjármagnshöft í næstum sex ár. Það skjól sem þau hafa veitt var nauðsynlegt til að fást til afleiðingar fjármálahrunsins árið 2008. Varðir fyrir þeim ólgusjó sem hefur geisað í Evrópu og víðar tókst Íslendingum með þrautseigju og miklum fórnum að koma efnahagslífinu aftur á réttan kjöl. Náðst hefur þróttmikill hagvöxtur og mikilsverður árangur í peningamálum, ríkisfjármálum og atvinnumálum. En þó að almennt jafnvægi sé á rekstri þjóðarbúsins er enn mikill þrýstingur til staðar. Auk þess valda viðskiptahindranir haftanna tortryggni við mat á fjárfestingu á Íslandi. Af þessum ástæðum er það leiðarljós í stefnu ríkisstjórnarinnar að vinna að afnámi fjármagnshafta og koma fótunum undir hagkerfið okkar aftur í eðlilegu fjármagnsumhverfi. Þar verða hagsmunir þjóðarbúsins í forgrunni. Í samráði við helstu hagsmunaaðila í samfélaginu verður unnið að lausn sem er ekki aðeins efnahagslega möguleg heldur einnig samfélagslega ásættanleg. Stjórnvöld munu ekki samþykkja lausnir sem hafa í för með sér enn frekari skerðingu á lífskjörum. Að þessu markmiði starfar nú framkvæmdahópur sem mun gera tillögur að leiðum til að létta fjármagnshöftum af íslensku efnahagslífi. Sú vinna byggir á tillögum ráðgjafarhóps um heildstæða lausn sem tekur á öllum þáttum fjármagnshaftanna og fyrri vinnu á vegum stjórnvalda. Stjórnvöld hafa sér til aðstoðar afar færa erlenda sérfræðinga á sviði lögfræði auk efnahagslega ráðgjafa sem aðstoða við mótun þjóðhagslegra skilyrða. Efnahagsstefna stjórnvalda við afnám fjármagnshafta verður byggð á þessum skilyrðum ásamt ítarlegri greiðslujafnaðargreiningu. Reiknað er með að niðurstöður og tillögur til Alþingis um lagasetningu verði lagðar fram á næstu mánuðum. Slíkt ætti meðal annars að ryðja brautina að lyktum skuldaskila slitabúa föllnu bankanna. Komast þarf að niðurstöðum sem eru ávallt í fullu samræmi við íslensk lög og alþjóðlegar skuldaskilareglur en samrýmist um leið efnahagslegum stöðugleika Íslands og vexti til framtíðar. Góðir landsmenn. Eins og náttúran minnir okkur á núna fylgja því ávallt áskoranir að búa á Íslandi. En sagan hefur sýnt okkur að þegar við berum gæfu til að nýta tækifærin sem landið og þjóðin hafa upp á að bjóða getum við náð undraverðum árangri. Uppbyggingarstarf fyrri kynslóða og árangur liðinna áratuga hafa gert Ísland að einu þeirra landa þar sem best þykir að búa í veröldinni. Enn bíða okkar þó óleystar áskoranir og mikil sóknarfæri. Hinir miklu styrkleikar og kostir íslensks samfélags þýða að við höfum aðstöðu til að gera það enn betra. Að því skulum við vinna í sameiningu.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Á þessum haustdögum erum við enn minnt á þá ógnarkrafta náttúrunnar sem í senn skelfa okkur og heilla. Gagnvart þeim öflum stöndum við sameinuð á hverju sem dynur og erum þakklát þeim fjölmörgu sem gæta öryggis okkar og sinna rannsóknum við eldstöðvarnar. Forsætisráðherra rakti hér áðan ágætan efnahagslegan árangur þjóðarinnar í ýmsu undanfarin ár. Það er rétt að nú er orðið enn ljósara en áður hversu góðu búi núverandi ríkisstjórn tók við. Við njótum í senn þess aðhalds sem skapað var af fyrri ríkisstjórn og hagstæðra ytri skilyrða. Það er mikilvægt að muna að þetta er hefðbundið góðæri, byggt á ófyrirséðum tekjum af ferðaþjónustu og sjávarafla og góðæri geta tekið skjótan endi. Þá skiptir sköpum að búa í haginn og styrkja heilbrigði, menntun og nýsköpun því höft og efnahagsleg einangrun geta að öðrum kosti hæglega leitt til þess að allur ávinningurinn fuðri upp í nýrri bólu. Því miður hyggst ríkisstjórnin ekki fara þá leið. Við kynntumst því í fyrra að það er ákveðin verkaskipting í gangi hjá þessari ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra sér um að halda fallegar ræður sem vel hljóma eins og þá sem nú var flutt. En sannleikurinn um stjórnarstefnuna birtist síðan í fjárlagafrumvarpinu og þar kveður að venju við annan tón. Allt svigrúm í ríkisrekstri er sem fyrr nýtt í þágu þeirra sem best standa. Ríkisstjórn ríka fólksins barðist á hæl og hnakka síðasta vetur við að létta sanngjörnum veiðigjöldum af stórútgerðinni sem þó skilar metafkomu. Skattbyrði hefur skipulega verið flutt af tekjuhæstu einstaklingunum yfir á meðaltekjufólk og lágtekjufólk. Nefskattar, hverju nafni sem þeir nefnast, hafa verið hækkaðir þar sem lífeyrisþegar, launafólk og auðmenn borga jafnt. Ríkisstjórn ríka fólksins felldi breytingartillögu mína hér í vor um að 5% ríkustu Íslendinganna yrðu undanþegnir skuldaleiðréttingunni. Þess vegna, hæstv. forsætisráðherra, sögðum við nei, vegna þess að leiðréttingin er svo röng leið að hún hjálpar ekkert þeim sem mest þurfa á að halda, skilur skuldavanda eftir óleystan og eys fé úr tómum ríkissjóði til fólks sem einungis þekkir skuldavanda af afspurn. Í fjárlagafrumvarpinu er fundið upp á því nýmæli að hækka hollan mat en gera óhollustu ódýrari. Tekjur af nýjum álögum á hollan mat og menningu eiga að fara til að lækka vörugjöld á flatskjái og klósett. Á móti eiga barnabætur að hækka lítillega, en ríkisstjórnin lækkaði þær í fyrra og boðuð hækkun dugar ekki einu sinni til að vega upp þá lækkun. Þannig munu jafnt barnafjölskyldur og barnlaust launafólk bera þessa hækkun óbætta. Samt kiknar Framsóknarflokkurinn í hnjánum og virðist ætla að beygja sig í duftið og tryggja að matarskatturinn nái fram að ganga. Samfylkingin styður afnám vörugjalda, en það er engin ástæða til að leggja álögur á lífsnauðsynjar til að fjármagna þá tilfærslu. Um það getur aldrei orðið sátt eða friður. Matur er dýrari hér en víðast hvar annars staðar og það getur ekki verið forgangsverkefni að hækka matarverð enn frekar. Við munum ekki styðja þessa hækkun skatts á mat og menningu. Við verðum að verja Ísland sem gott samfélag. Sumt í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar vegur að undirstöðum þess. Látið er sem fé sé aukið til framhaldsskóla, en í raun er það tekið út um leið með lækkun nemendaígilda svo að að minnsta kosti sumir skólar koma út í milljónatapi. Almenningur á að bera meiri kostnað af lyfjum á næsta ári. Það kemur til viðbótar 20% hækkun komugjalda á yfirstandandi ári og ekki nóg með það. Fólk sem lagt er inn á spítala mun þurfa að bera kostnað af lífsnauðsynlegum lyfjum sem það fær á sjúkrahúsinu. Það hefur ekki gerst á Íslandi frá því að jafnaðarmenn komu á alþýðutryggingum árið 1935. Það þarf að fara aftur til upphafs kreppunnar miklu til að finna hliðstæðu við velferðarstefnu þessarar ríkisstjórnar. Þegar tekist var á um alþýðutryggingar hér í þessum sal í desembermánuði 1935 lýsti Héðinn Valdimarsson velferðaráherslum jafnaðarmanna með þessum orðum, með leyfi forseta: „Hver einstaklingur á ekki að borga nákvæmlega það, sem fyrir hann kemur, heldur á þetta að dreifast út yfir allan fjöldann, án þess að vitað sé, á hvern sjúkdómarnir koma, og þeir sem mestar hafa tekjurnar, hafa betri aðstæður til að greiða fyrir hina, sem verr eru settir. Það má líka taka það með í reikninginn, að þó að maður sé einu sinni vel efnaður, þá getur á skömmum tíma skipast veður í lofti og hann orðið fátækur.“ Við vitum öll að þetta er sannleikurinn um tilveru okkar. Andspænis náttúruöflum erum við öll jöfn og þannig er það í lífinu í raun. Auðurinn er hverfull. Í stjórnartíð okkar jafnaðarmanna tókst samstillt átak þjóðarinnar til að tryggja atvinnu og ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Á sama tíma var velferðin varin við erfiðar aðstæður, framlög til úrræða fyrir atvinnuleitendur aukin, hjúkrunarheimili byggð, fjölgað í skólum, framlög til byggðamála og nýsköpunar aukin. Við skárum mest niður í yfirstjórn og minnst í þjónustu við fólk. Það er hægt að halda áfram uppbyggingu á þessari braut. Nú boðar forsætisráðherra góðæri. Af hverju er þá gerð krafa um áframhaldandi niðurskurð á velferðarþjónustu? Af hverju gengur hann ekki á undan með góðu fordæmi? Af hverju hækkar hann framlög til sjálfs sín og yfirstjórnarinnar, bætir við sendiherrum sem engin þörf er fyrir, og aðstoðarmönnum ráðherra svo að segja í mánuði hverjum svo við höfum ekki tölu lengur á hversu margir þeir eru orðnir, en krefst þess síðan af öllum öðrum að spara? Það er eðlilegt að spyrja: Fyrst við þurftum ekki að leggja gjöld á lyfjanotkun á spítölum þegar glíman við hrunið var í algleymingi af hverju er þess þörf nú þegar afgangi hefur verið náð í ríkisrekstri? Hvers vegna - svo ég taki bara dæmi af handahófi af ferðum mínum um landið - þarf að draga saman þjónustu hjúkrunarfræðingsins á Vopnafirði í 60% starf og hjúkrunarfræðingsins á Borgarfirði eystri í 40% starf? Hver á að sinna þessum lífsnauðsynlegu störfum fyrir 40% laun? Hvers vegna er ekki haldið áfram með úrbætur á húsakosti Landspítalans? Til hvers lagði venjulegt fólk og starfsfólk í heilbrigðisþjónustu á sig mikla erfiðleika á samdráttartímum ef niðurskurðurinn á áfram að halda eftir að jafnvægi er náð í ríkisfjármálum? Eða er það kannski þannig að það er orðið sjálfstætt markmið ríkisstjórnarinnar að grafa undan opinberri velferðarþjónustu í landinu og veikja félagslega samstöðu? Nú á að stytta tíma atvinnuleysisbóta og skera burt hvetjandi umhverfi fyrir atvinnuleitendur. Allar rannsóknir benda samt í sömu átt: Við búum við menntunarskort og fyrirtækin skortir sérhæft starfsfólk. Átak í þeim efnum mundi létta á atvinnuleysinu. Við opnuðum skólana í okkar stjórnartíð til að hækka menntunarstigið, fjölguðum í framhaldsskólum, starfsnámi og háskólum. Nú er snúið af þeirri leið. Metútskrift út Háskóla Íslands síðastliðið vor er engin tilviljun. Hún er afleiðing stjórnarstefnu sem hlúir að fólki og metur það að verðleikum. Fyrir liggja skýrslur um gríðarlegan árangur af auknum framlögum okkar á mestu erfiðleikatímunum til að styðja ungt fólk til náms og þjálfunar. Samt voru öll þessi þjóðþrifaverkefni slegin af í fyrrahaust. Við verðum að gefa fólki tækifæri og það er ekkert til sem heitir of mörg tækifæri. Ef þér tekst ekki í dag þá búum við til nýtt tækifæri á morgun. Ef ekki tekst að nýta það, þá verðum við að búa til enn annað þann næsta dag. því eitt er ekki í boði: Að skilja fólk eftir. Virðulegi forseti. Ég hef þegar óskað eftir sérstakri umræðu á Alþingi við fjármálaráðherra, formann Sjálfstæðisflokksins, um þann skort á stjórnfestu sem lýsir sér í viðbrögðum hans við þeim vanda sem mál innanríkisráðherra hefur skapað. Þegar ráðherra gerir alvarleg mistök og kemst seint og um síðir að þeirri niðurstöðu að hann geti ekki áfram verið ráðherra sumra þeirra málaflokka sem undir hann heyra hlýtur hin eðlilega lausn að vera að ráðherrann víki. En ekki hjá þessari ríkisstjórn. Hún kýs frekar að umturna stjórnkerfinu með ærnum kostnaði og formenn beggja stjórnarflokkanna atyrða umboðsmann Alþingis þegar hann sinnir lögbundnum skyldum sínum. Hér er á ferðinni slæmt fordæmi sem veikir stjórnkerfi okkar til frambúðar. Það eru blikur á lofti. Fjölgun starfa er nær einvörðungu í þeim greinum þar sem menn eru að nýta sér þá staðreynd að Ísland er orðið láglaunaland. Fólk með sérmenntun er fast í atvinnuleysi og stefna ríkisstjórnarinnar felur í sér algjöra kyrrstöðu fyrir þetta fólk. Umsóknir um þau fáu störf sem bjóðast skipta hundruðum og fjöldi fólks sér enga framtíð í þessu landi. Og því mikilvægasta má ekki gleyma: Fyrir hrun vorum við með laun sem jöfnuðust á við það sem gerist í nágrannalöndunum. Nú erum við hálfdrættingar í launum. Alþjóðlegur samanburður sýnir að einstæðir foreldrar og barnafjölskyldur standa mjög illa í alþjóðlegum samanburði. Umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu gaf þjóðinni mikilvægt skjól til þess að fást við hrunið og það hefði verið skynsamlegt að halda áfram að vinna með Evrópuþjóðum að lausnum á gjaldeyrisvandamálinu. Við eigum samleið með Evrópuþjóðum jafnt í efnahags- og öryggismálum. Öllum þeim tækifærum sem aðildarumsóknin skapaði hefur ríkisstjórnin klúðrað. Hjá henni virðist enn sem fyrr skipta mestu að tryggja aðstöðu þeirra forréttindahópa sem að henni standa, þeirra sem vilja verja sig samkeppni erlendis frá og eiga kvótann sinn í friði um alla eilífð án endurgjalds og tryggja að Ísland verði áfram láglaunaland með hæstu vexti í Evrópu. Í málaskrá hennar er rakið að tillaga verði á þessu þingi lögð fram um að afturkalla aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. En hún heykist á því að segja okkur hvernig eða með hvaða hætti það muni verða gert, vegna þess að þjóðin gerði hana afturreka síðast þegar hún gerði tilraun til að leggja slíka tillögu fram. Það er mikilvægt að við stöndum saman um að hrinda á nýjan leik atlögu af þeim toga að sjálfsákvörðunarrétti þjóðarinnar. Góðir Íslendingar. Við getum nýtt svigrúm næstu ára til að styrkja fjölbreytt atvinnulíf og fjölga þekkingarstörfum sem skila háum launum. Við getum komist út úr vaxtaokri og efnahagslegri einangrun með samvinnu við aðrar þjóðir í Evrópu. Við getum gefið metnaðarfullum vaxandi fyrirtækjum trú á framtíð í þessu landi. Við getum gefið fólki fyrirheit um gott samfélag þar sem hlúð er að barnafjölskyldum og þar sem húsnæði er í boði á viðráðanlegum kjörum. Ríkisstjórn ríka fólksins mun enn sem fyrr sjá um sína. Það verður æ ljósara. Verkefnið er að koma henni frá og knýja fram breytingu á stjórnarstefnu í þágu þjóðarinnar allrar. Við eigum það skilið. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Það reynir mjög á þanþol merkingarinnar að fylgjast með ríkisstjórn Íslands í leik og starfi þessa dagana. Það vill nefnilega brenna við að hæstvirtir ráðherrar segi eitt og geri annað, nánast eins og búið hafi verið til nýtt tungumál þar sem allt merkir annað en menn eiga von á. Þannig hefur hæstv. fjármálaráðherra nú kynnt fjárlagafrumvarp þar sem gerðar eru breytingar til að einfalda skattkerfið. Gott og vel. Tvö virðisaukaskattsþrep verða - tvö virðisaukaskattsþrep. Ef ég hef reiknað þetta rétt er það fækkun um núll skattþrep, eða felst einföldunin í að 12 sé einfaldari tala en sjö? Það er fleira sem vekur furðu. Meðal ýmissa tíðinda fjárlagafrumvarpsins er hækkun á matarskatti. Hæstv. forsætisráðherra kallaði slíka hækkun aðför að lágtekjufólki. Það var árið 2011. Hæstv. forsætisráðherra segir að í dag sé þetta í lagi því að það auki ekki tekjur ríkisins samanlagt, skilst mér. Þannig að nú er aðförin kannski ekki aðför, en ef til vill skýrist þetta meðan við fylgjumst með mjög merku leikriti stjórnarflokkanna þar sem þeir togast á um áformin. Hver veit nema ástæða þess að virðisaukaskattsþrepið er 12% í glærukynningu hæstv. ráðherra en 11% í frumvarpinu sjálfu sé sú að búið sé að ákveða málamiðlunina milli stjórnarflokkanna og semja leikritið sem á að leika fyrir forviða Íslendinga fram í nóvember. Ég bíð spennt. Fleiri þversagnir eru í frumvarpinu því að hæstv. menntamálaráðherra ferðast nú um landið og segir að nauðsynlegt sé að fleiri geti lesið sér til gagns. Ég er hjartanlega sammála honum um það. En samt styður hæstv. menntamálaráðherra væntanlega þá aðgerð sem er lögð til í fjárlagafrumvarpinu að hækka skatt á bækur, væntanlega af því hæstv. menntamálaráðherra telur að tungumál sem aðeins rúmlega 300 þúsund manns hafa að móðurmáli þurfi engan stuðning. Eða eiga dýrari bækur að efla lestrarkunnáttu? Eða merkir þetta kannski líka eitthvað annað en það gerir í venjulegri íslensku? Enn má telja. Hæstv. heilbrigðisráðherra er sem kunnugt er áhugamaður um lýðheilsu og forvarnir og telur það forgangsverkefni að sporna gegn offitu, eða það sagði hann í öllu falli þegar hann tók við. Það er meira að segja komin á laggirnar sérstök ráðherranefnd um lýðheilsu. Samt styður hæstv. heilbrigðisráðherra væntanlega hærra matvælaverð með hækkun virðisaukaskatts, þar sem fyrst og fremst er vegið að innlendri matvælaframleiðslu, og styður um leið að sykurskattur falli niður. Þannig að lýðheilsumarkmiðin eru kannski þau að fólk geti fengið sér gúmmíbangsa í staðinn fyrir grænmeti. Minnir þetta nokkuð á kökur og brauð? Hvernig fór með heimilin sem átti að verja en á núna að rukka meira fyrir matinn, fyrir heita vatnið, fyrir rafmagnið og bjóða ómarkvissa skuldaniðurfellingu í staðinn fyrir að efla vaxtabótakerfið sem hefði mátt efla með sama árangri? Er ríkisstjórnin kannski aðeins ríkisstjórn sumra heimila? Þegar maður hlustar á ráðherra ríkisstjórnarinnar líður manni dálítið eins og góða dátanum Svejk, en þá merku bók las ég aftur á dögunum í tilefni þess að 100 ár eru liðin frá upphafi fyrri heimsstyrjaldar þar sem 8 milljónir manna féllu í átökum sem fæstir skildu raunverulega um hvað snerust og enginn hefur getað rökstutt síðan að hafi verið nauðsynleg, eins og stundum á við um stríð. Svejk var í rauninni aðeins venjulegur maður sem dróst inn í hildarleik sem honum kom ekkert við. Hann varð hermaður í þágu annarra og brást við því á sinn einstaka hátt. Hann var ýmist stimplaður hálfviti eða útsmoginn liðhlaupi en vissi sjálfur að hann var leiksoppur valdakerfis sem var sama um hann, hinn venjulega mann. Jaroslav Hasek, höfundurinn, bjó til þennan skondna mann sem með írónískri fjarlægð sallaði niður hjartalaust og heimskulegt valdakerfið og síðan þá hafa lesendur samsamað sig honum og gera það enn. Okkur líður nefnilega oft öllum eins og Svejk þegar við stöndum andspænis kerfi sem stundum virðist hafa þann eina tilgang að viðhalda sjálfu sér. Þá líður hinum venjulega manni iðulega eins og hálfvita eða utangarðsmanni, þegar það er í raun og veru valdakerfið sem er truflað en hann sjálfur sem er í góðu lagi. Stundum virðist hinn venjulegi maður mega sín lítils en samt getur hann haft áhrif, rétt eins og Góði dátinn Svejk er áhrifamikil bók, áhrifamikil vegna þess að venjulegu manneskjurnar eru þrátt fyrir allt margar og ekki allar tilbúnar til að gefa sig ríkjandi hugmyndum á vald og verða leiksoppar valdhafanna. Svejk breytti viðhorfum okkar til styrjalda og orsaka þeirra, vonandi nóg til að menn hugsi sig tvisvar um síðan og vonandi hefur það líka áhrif á þegar við förum að ræða framlög Íslands til hernaðarbandalaga. Góðir Íslendingar. Það er ekki langt síðan Íslands var í miklum háska en sem betur fer tókst að koma ríkissjóði á réttan kjöl. Það tókst án þess að ganga harðast fram gegn þeim verst settu í samfélaginu sem auðvitað urðu fyrir kjaraskerðingu eins og allir aðrir og voru þó síst öfundsverðir af kjörum sínum fyrir. Þessi kreppa reyndi mjög á lágtekjufólk, öryrkja, aldraða og fleiri hópa en það var reynt að draga úr skaðanum með breytingum á skattkerfinu og í gegnum velferðarkerfið. Afleiðingin varð sú að Ísland, eitt fárra landa, kemur út úr kreppu þannig að jöfnuður hefur aukist umtalsvert. Það hefur verið staðfest af alþjóðastofnunum. Þetta er ekki tilviljun. Þetta er beintengt aðgerðum síðustu ríkisstjórnar. Sumum er þó illa við þann jöfnuð og nota hann jafnvel sem skammaryrði. Ég gleðst yfir því sem þó tókst að gera á þessum erfiðu tímum því að jöfnuður er mikilvægur og afleiðingar ójöfnuðar geta verið skelfilegar, birtast m.a. í auknum átökum, verri lýðheilsu, verri menntun og fleiru sem dregur kraftinn úr samfélaginu öllu. Hvert stefnir í þeim efnum? Hver er sýn okkar stjórnmálamanna á íslenskt samfélag, ekki aðeins þennan vetur heldur næstu ár og áratugi? Í dag ræðum við ekki aðeins málefni dagsins í dag heldur stefnuna til næstu aldar og hvaða viðmið þarf að setja til að byggja hér réttlátt samfélag þar sem hver og einn getur notið sín. Þar á Ísland mörg tækifæri en það er ekki sama hvernig þau verða nýtt. Því miður tel ég breytingar ríkisstjórnarinnar á skattkerfinu dæmi um skammtímahugsun, rétt eins og svokölluð skuldaleiðrétting sem hæstv. forsætisráðherra nefndi áðan er dæmi um skammtímahugsun sem ekki mun hafa í för með sér langtímabata fyrir kjör almennings í landinu. Skammtímahugsun var allsráðandi á Íslandi fyrir hrun. Kannski er það einkenni stjórnmála um heim allan. Það er svo freistandi fyrir okkur öll að hugsa í kjörtímabilum en ekki áratugum. En viðfangsefni okkar nú kalla hins vegar á langtímahugsun. Um allan heim sjáum við fyrstu áhrif loftslagsbreytinga sem munu hafa veruleg áhrif á líf okkar allra. Við þær verður vitaskuld ekki glímt með skammtímalausnum eða kosningaloforðum. Ef hugsað er til næstu aldar er lítið um það deilt að taka þarf þessi mál föstum tökum, áður en verstu hörmungarnar skella á. Ég hefði viljað heyra hæstv. forsætisráðherra ræða, í það minnsta nefna, loftslagsmálin hér í ræðu sinni og kynna okkur fyrir sýn sinni á það hvernig við getum, í anda sjálfbærni, lagt okkar af mörkum, dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda og undirbúið okkur undir þær breytingar sem munu verða. Kæru landsmenn. Það var stefna okkar vinstri grænna fyrir síðustu kosningar að mikilvægt væri að hefja á nýjan leik uppbyggingu innviða eftir kreppu undanfarinna ára. Við leggjum til á þessu þingi að fulltrúar allra flokka komi saman og móti raunsæja stefnu um það hvernig við viljum byggja upp þessa innviði. Þar á ég við heilbrigðisþjónustuna, félagslega kerfið, framhaldsskóla, háskóla, nýjan Landspítala, þannig að við getum hafið örugga og skynsamlega sókn á nýjan leik til að styrkja samfélagið, allt það sem við eigum öll saman. Í nýju fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eru áherslurnar aðrar. Miðað við langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir að hlutfall samneyslu af vergri landsframleiðslu verði komið niður í 24,5% árið 2018, sem er fjarri því sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum þar sem þetta hlutfall er yfir 30%. Þetta er ekki hægt að skýra einungis með hækkandi eða auknum hagvexti. Fyrir utan að hækkandi hlutfall eldri borgara hlýtur að kalla á hærri útgjöld til velferðarkerfisins nema skorið sé niður í þjónustunni. Einhver skýring hlýtur að vera á því að greiðsluþátttaka sjúklinga, sem enn á að auka í nýju fjárlagafrumvarpi, og greiðsluþátttaka námsmanna er meiri hér en annars staðar á Norðurlöndum. Við færumst því miður fjær norrænu velferðarsamfélagi, enda kemur það fram í fjárlagafrumvarpinu að þessi tala um útgjöld ríkisins þýði að endurskoða þurfi þjónustuhlutverk ríkisins. Í áætlunum ríkisstjórnarinnar er nefnilega lítið svigrúm til að byggja upp velferðina og greiða niður himinháar skuldir ríkissjóðs, sem á auðvitað líka að vera forgangsverkefni okkar. Tekjustofnar hafa verið veiktir sem birtist meðal annars í því að ríkisstjórnin fellir niður auðlegðarskatt með 10 milljarða tekjumissi fyrir samfélagið, lækkar veiðigjöldin enn meira á næsta ári eftir að hafa stórlækkað þau í fjárlögum ársins í ár. Til að greiða niður skuldir er ætlunin að selja ríkiseignir en þær er aðeins hægt að selja einu sinni hverja og duga því skammt. Væntanlega verður dæmið dregið þannig upp, ef ég leyfi mér að gerast spámaður, af því að svigrúmið er jú ekkert þegar tekjustofnarnir hafa verið veiktir, að ef mikilvæg fyrirtæki almennings verða ekki seld verði ekki hægt að byggja nýjan spítala, t.d. eina landsvirkjun fyrir einn spítala. Við höfum heyrt þetta áður, góðir landsmenn. Við munum alveg að það átti að selja Símann til að byggja nýjan spítala. Hvað gerðist? Jú, Síminn var seldur. Enginn nýr spítali. Hefur símreikningurinn lækkað eða þjónustan batnað? Ég held ekki. Við látum ekki ginna okkur með sömu brellunni aftur. Almenningur mun standa gegn sölu á mikilvægum opinberum félögum á borð við Landsvirkjun. Góðir landsmenn. Á sama tíma og ríkisstjórnin lækkar skatta og gjöld á þá sem best standa stendur hún fyrir skattahækkunum á mat og menningu. Eins og ég sagði áðan á að vísu að lækka skatt á sykur og vörugjöld á innfluttum matvælum. Er það ekki þveröfugt við skynsemina og rökhyggjuna sem hæstv. forsætisráðherra er svo tamt að taka sér í munn? Er ekki eðlilegra, úr því að við erum á annað borð að skattleggja matvæli, að skattleggja þau matvæli hærra sem hafa lítið sem ekkert næringargildi? Er skynsamlegt að lækka verð á sælgæti en fresta um leið uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar sem væntanlega er ætlað að fást við afleiðingarnar af þessu neyslumynstri í framtíðinni? Þetta er í senn óskynsamlegt og eykur ójöfnuð. Það er stundum engu líkara en öllum skattbreytingum þessarar ríkisstjórnar sé ætlað að auka ójöfnuð. Það er hættulegt. Franski hagfræðingurinn Thomas Piketty hefur einmitt sýnt fram á að ein helsta skýring aukins ójöfnuðar sé sú að hinir örfáu sem mestan auð eiga taki stærstan hluta hagvaxtarins til sín. Okkar hlutverk hér, sem erum fulltrúar almennings í landinu, er að tryggja að hagvöxturinn nýtist öllum, öllum þeim manneskjum sem hafa byggt upp þetta samfélag. En viðfangsefnin eru stór. Við búum í heimi þar sem fleiri eru á flótta undan ófriði og átökum en hafa verið allt frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Alþjóðastofnanir meta það svo að ójöfnuður auki bil milli ríkra og fátækra, sé ein helsta orsök átaka, þannig að jöfnuður er ekki aðeins svarið við mörgum vandamálum hér innan lands heldur líka á alþjóðavísu. Skattalækkanir sem þýða að ekki er hægt að byggja upp velferðarkerfið eru ekki kjarabót fyrir almenning heldur kjaraskerðing því að þær standa í vegi fyrir því að allir geti sótt sér menntun og heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags. Í því felst engin kjarabót fyrir venjulegt fólk. Góðir landsmenn. Það má lengi fela eigin stefnu með nýsköpun í orðanotkun en undir niðri glittir í gamla stefnu, þá dólgafrjálshyggju sem Sjálfstæðisflokkurinn heldur fast í þótt hún hafi beðið skipbrot hér fyrir örfáum árum. Ekki síst þess vegna er mikilvægt að almenningur í landinu veiti valdhöfum aðhald og við á vinstri væng stjórnmálanna megum ekki láta okkar eftir liggja þar, því að baráttan snýst um heildarhagsmuni í stað sérhagsmuna. Okkar erindi er að tryggja jöfnuð, sjálfbærni og uppbyggingu samfélagsins fyrir okkur öll. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Í kvöld ræðum við um stöðu þjóðmálanna, um hvort við séum á réttri leið til aukinnar hagsældar og betra samfélags. Á þessum vettvangi hefur alla tíð verið tekist á og deilt um hvað ríkisvaldið eigi að gera og hvað ekki þjóðinni til heilla. Herra forseti. Þessi ríkisstjórn hefur frá fyrstu dögum sínum lagt áherslu á að lækka skatta og létta þar með skattbyrði einstaklinga og atvinnulífs. Um leið hefur það verið yfirlýst markmið að einfalda regluverk og tryggja að íþyngjandi aðgerðum sé mætt með afnámi annarra. Í þessari stefnu kristallast munurinn á núverandi ríkisstjórn og þeirri síðustu sem gerði á annað hundrað breytingar á skattkerfinu langflestar í formi hækkunar eða nýrra skatta. Nú þegar við hefjumst handa strax í upphafi kjörtímabilsins við að vinda ofan af þeim skattahækkunum er sagt að við séum að veikja tekjustofnana. Í okkar huga erum við að létta byrðum af heimilum og fyrirtækjum. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur sett hag heimilanna í forgrunn. Það höfum við gert með markvissum aðgerðum til að auka ráðstöfunartekjur þeirra. Samanlögð áhrif skattalækkana á árunum 2014 og 2015 ásamt hækkun bóta og lækkun húsnæðisskulda skila einstaklingum um 40 milljörðum kr. í hærri ráðstöfunartekjur borið saman við árið 2013. Þeir 40 milljarðar samsvara um 5% aukningu frá ráðstöfunartekjum eins og þær voru þegar vinstri stjórnin fór frá. Hin augljósu sannindi eru að háir skattar draga úr elju og krafti einstaklinga og þar með verðmætasköpun efnahagslífsins alls. Það leiðir á endanum til þess að háir skattar skila æ minni tekjum til að standa undir þjónustu ríkisins við allan almenning. Hækkandi skattar vinstri stjórnarinnar hafa ekki skilað sér í sterkari tekjugrunni. Almenna þrep virðisaukaskattskerfisins er hið næsthæsta í heimi, en skilvirkni virðisaukaskattskerfisins er of lítil og við sjáum að þessi öfluga tekjulind ríkissjóðs, virðisaukaskatturinn, hefur gefið eftir hin síðari ár. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Nú liggja fyrir þinginu tillögur um að draga úr mun milli skattþrepa í virðisaukaskattskerfinu og fækka undanþágum með því að taka inn afþreyingarferðir sem tíðkast víða í ferðaþjónustunni. Einnig er lagt til að almenn vörugjöld verði afnumin, en þau eru t.d. á sykraðri matvöru, ýmsum nauðsynlegum heimilistækjum, sem er að finna á hverju einasta heimili landsmanna eins og þvottavélum og ísskápum, byggingarvörum og smærri raftækjum. Talandi um einföldun - það felst einföldun í því að afnema þessa löngu úreltu neyslustýringu. Það verður þá ekkert 15% vörugjald t.d. á varahluti í bíla. Það verður heldur ekki 20% vörugjald á þessi algengu heimilistæki og ekkert 25% vörugjald á stærri raftæki. Samanlagðir neysluskattar á sjónvörp, sem mönnum þykir vinsælt að nefna í þessari umræðu, eru rétt um 70%. Það er kominn tími til að fella þá ofurskattlagningu niður á tæki sem er hægt að finna inni á hverju einasta íslenska heimili. Heildaráhrif breytinganna eru til lækkunar á verðlagi. Efra þrep virðisaukaskattsins verður lægra en nokkru sinni fyrr, 24%. Aldrei frá stofnun virðisaukaskattskerfisins hefur efra þrepið verið lægra. Það lækkar úr 25,5%. Neðra þrepið sem fram til ársins 2007 var í 14% en er nú 7% hækkar um fimm prósentustig. Heildarhækkun matvöruverðs nemur þó ekki fimm prósentustigum vegna mótvægisáhrifa vörugjaldaafnámsins. Ástæðan er sú að vörugjaldið leggst á alla sykraða matvöru og vörur með sætuefnum og hækkar þannig verð á ýmsum algengum vörutegundum. Þannig bera til dæmis ýmsar algengar mjólkurvörur sykurgjaldið. Þetta eru innlendar framleiðsluvörur, virðulegur formaður Vinstri grænna. Innlend framleiðsla. Kannast einhver við að hafa keypt ABT-mjólk úti í búð í  Afnám vörugjaldsins er bara ein mótvægisaðgerðin sem ríkisstjórnin ætlar að beita. Fleira verður gert. Við munum meðal annars hækka barnabæturnar og þannig munum við vega upp áhrif hækkunar neðra þrepsins og gott betur. Rétt er að taka fram að með afnámi sykurskattsins er ekki verið að taka neina afstöðu með sykurneyslu, síður en svo. Staðreyndin er sú að þetta gjald leggst einfaldlega með þriggja milljarða þunga á íslensk heimili. Þetta gjald, sem komið var á undir formerkjum neyslustýringar eða í búningi lýðheilsumarkmiða, hefur engan veginn náð þeim tilgangi og var aldrei líklegt til þess. Þetta var einfaldlega enn einn skatturinn á íslensk heimili sem er tímabært að afnema. Það munum við gera með þeim tillögum sem liggja fyrir þinginu til hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Það má líka skjóta því hér inn í til að átta sig betur á stærðum í þessu samhengi að niðurfelling vörugjalda á matvæli vegur þyngra en allir tollar samanlagt á matvæli. Tollar á matvæli eru um 2 milljarðar kr. á ári. Vörugjaldið um 3 milljarðar. Þetta er þannig risastór aðgerð sem mun gilda til framtíðar. Í lækkun á niðurfellingu tolla gæti einnig falist tækifæri til að lækka matvöruverð til neytenda og þau mál á að taka til skoðunar, en fyrst og fremst á þeirri forsendu að nýta þau sóknarfæri sem við eigum til útflutnings matvæla inn á önnur neyslusvæði. Það mun opna tækifæri til að gera breytingar íslenskum heimilum og íslenskum framleiðendum til heilla. Við skulum einnig hafa í huga í þessu sambandi að í núverandi kerfi hagnast tekjuhá heimili meira en tekjulág á lægra skattþrepi virðisaukaskatts. Tekjuhærri heimili verja hærri fjárhæðum og kaupa dýrari vöru en tekjulægri heimili. Tekjuháir greiða því skatt af mun stærri stofni og hagnast meira í krónum talið á lágu skatthlutfalli. Svona er þetta samkvæmt þeim rannsóknum sem gerðar hafa verið af þeim stofnunum sem við erum vön að treysta í umræðu um þessi mál eins og Hagstofunni. Ekkert af því breytir því að það er sjálfstætt markmið að halda matvöruverði á Íslandi lágu, m.a. með því að efla samkeppni. Meginatriðið er að neysluskattar á matvæli eru slæm leið til að ná fram tekjujöfnuði í samfélaginu til að styðja við tekjulága hópa. Miklu árangursríkara og skilvirkara er að styðja við tekjulægstu þjóðfélagshópana með beinum aðgerðum í gegnum bóta- og styrkjakerfið og eftir atvikum tekjuskattskerfið. Með afnámi vörugjalda samhliða breytingum á virðisaukaskattinum og hækkun barnabóta um 13% eru heildaráhrifin þau fyrir einstaklinga og fjölskyldur að ráðstöfunartekjurnar hækka um 0,5% og verðlag lækkar um 0,2%. Það lækkar verðlagið, hækkar það ekki eins og gerðist þegar sykurskattinum var komið á á sínum tíma. Það var metið á þann veg, þegar vinstri stjórnin kom sykurskattinum á, að skuldir heimilanna hefðu hækkað um milljarð og ABT-mjólkin hækkaði þá um 3%. Þetta er því aðgerð sem ekki er síst mikilvæg fyrir þá sem skulda verðtryggð lán. Öll þau dæmi sem fjármálaráðuneytið hefur lagt til grundvallar og birt samhliða fjárlagafrumvarpinu eru jákvæð hvað ráðstöfunartekjur varðar, hvort sem um er að ræða barnlausar eða barnafjölskyldur. Þetta kalla ýmsir gagnrýnendur breytinganna skattahækkun. Það getur svo sem átt sér ýmsar skýringar. Ef til vill hafa fulltrúar þeirra flokka sem gengu svo hart fram í skattahækkunum á síðasta kjörtímabili afneitað með öllum möguleikanum á skattahækkunum, að það hafi gengið svo langt að þeir þekki hreinlega ekki lengur skattalækkun þegar þeir sjá hana. Með þessum breytingum verður virðisaukaskattskerfið styrkara og skilvirkara og með því getum við búið í haginn fyrir frekari lækkun á beinum sköttum á einstaklinga. Við getum eflt tekjuöflun til framtíðar litið til að greiða fyrir sameiginleg verkefni þjóðfélagsins og síðast en ekki síst aukið jafnræði milli atvinnugreina. Herra forseti. Hagtölur bera aukinni hagsæld vitni. Hærra atvinnustig, vaxandi atvinnuvegafjárfesting, stöðugleiki í verðlagi og hagvöxtur sem samanburðarríki okkar renna öfundaraugum til. Þetta er rammi ríkisfjármálaáætlunarinnar til næstu ára. Jafnvægi hefur náðst í ríkisfjármálunum. Skuldasöfnun ríkissjóðs hefur verið stöðvuð. Á næstu árum halda skuldir áfram að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu. Verðbólga er sögulega lág. Hún hefur verið samfellt undir verðbólgumarkmiðum Seðlabanka Íslands meiri hluta ársins 2014. Þá fara lánskjör ríkisins batnandi. Það ber skuldabréfaútgáfa á Evrópumarkaði um miðju ári vitni um. Atvinnuleysi fer minnkandi. Ný störf eru að verða til. Ráðstöfunartekjur einstaklinga hafa hækkað. Spáð er góðum hagvexti á næstu árum. Þetta styður við hið brýna verkefni að afnema höft af íslensku efnahagslífi. Að öðru ólöstuðu er það eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar á næstu missirum ásamt því að treysta betur umgjörð efnahagslífsins til að búa í haginn fyrir arðbærar fjárfestingar í atvinnulífinu. Það er sú aukna verðmætasköpun sem við þurfum á að halda til að bæta hér lífskjör og styrkja velferðarkerfið. Góðir landsmenn. Í vetur eru lausir kjarasamningar milli aðila vinnumarkaðarins. Mikið veltur á að öllum sem hlut eiga að máli auðnist að treysta í sessi þann stöðugleika sem náðst hefur svo að áfram megi ganga veginn til aukinnar velferðar og varanlegrar hagsældar. Það er enginn einn aðili sem ber ábyrgð á að tryggja stöðugleika. Þetta er sameiginlegt verkefni. Vinnuveitendur geta ekki einhliða kallað eftir ábyrgð launþegahreyfingarinnar á sama tíma og laun stjórnenda hækka. Að sama skapi er það ríkisvaldsins að tryggja að jafnvægi ríki milli þess sem gerist á almenna vinnumarkaðnum og hinum opinbera. Um þau grunnatriði verður að vera samstaða þótt hart sé tekist á um kaup og kjör. Með hallalausum fjárlögum og aðhaldi í rekstri, skattalækkunum og öðrum aðgerðum sem skila sér í auknum ráðstöfunartekjum almennings og lækkun á verðlagi, ásamt auknum framlögum í bóta- og styrkjakerfið - já, við höfum stóraukið framlög í bóta- og styrkjakerfin. Við höfum sett á milli 13 og 14 milljarða til þess að mæta fjölgun öryrkja, eldri borgara, til þess að bæta upp fyrri verðlagshækkanir og draga úr skerðingum síðustu ára. Þetta höfum við allt gert á okkar fyrsta ári. Allar þessar aðgerðir eru til þess fallnar að bæta ráðstöfunartekjur, auka hagsæld heimilanna og okkur miðar á grundvelli þessarar stefnu í rétta átt þjóðinni til heilla.

Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Eftir að hafa hlýtt á stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra finnst mér ég einhvern veginn tilknúinn til þess að færa það skýrt til bókar að mér finnst landið líka ægifagurt. Mér finnst fossarnir fallegir, fjöllin falleg, jöklarnir loga. Mér finnst íslensk matvæli líka mjög góð. Ég er mikill aðdáandi lambakjöts og mér finnst skyr mjög gott, betra en ABT-mjólk. Ég er einnig einstaklega þakklátur fyrir það, alveg frá dýpstu hjartarótum, að á Íslandi eru til dæmis engar eiturslöngur. Ég ætti mjög erfitt með að búa í landi þar sem væru eiturslöngur. Við erum auðvitað rosalega heppin á svo margan hátt og hér eru mikil tækifæri, það er engum vafa undirorpið. Mér finnst mjög mikilvægt að segja það. Mér finnst líka mjög mikilvægt að segja á þessum tímapunkti að mér finnst tónninn, sá tónn sem hefur hljómað í ótal stefnuræðum forsætisráðherra áratuganna á Íslandi um hin einstöku tækifæri Íslendinga, um hina fallegu náttúru - mér finnst hann varhugaverður. Mér finnst ákveðin tegund af belgingi, eigum við að segja kannski þjóðernisbelgingi, varhugaverð þótt ég taki alveg undir slíkt á ákveðinn hátt sem Íslendingur. Mér finnst við þurfa að sporna gegn ákveðinni gagnrýnislausri einangrunarhyggju sem gætir mjög í umræðunni. Mér finnst við þurfa miklu meira jarðbundna víðsýni. Mér finnst við þurfa að átta okkur á því að við erum ekki eina þjóðin sem á fallega náttúru. Það eru mjög fallegir fossar í Suður-Ameríku, mjög falleg fjöll í Nepal. Það eru líka aðrar þjóðir sem eiga ríkar auðlindir, Svíþjóð, Finnland. Úti um allt eru þjóðir sem eiga auðlindir. Við þurfum að uppgötva að við getum lært af öðrum þjóðum. Við þurfum að starfa með öðrum þjóðum. Mörg vandamál samtímans eru beinlínis þannig að við leysum þau ekki ein. Við leysum þau aðeins í samstarfi við aðrar þjóðir og við ættum að leysa þau, að mati mínu og að mati Bjartrar framtíðar, í samstarfi við Evrópuþjóðirnar. Þessi tónn er varhugaverður vegna þess að hann dregur úr mikilvægi þess, að mínu mati, að við erum þjóð á meðal þjóða. Þessi tónn er líka varhugaverður og sporin hræða vegna þess að stundum er boðskapurinn um hina einstöku möguleika Íslands og hina einstöku stöðu, hvað allt hér sé gott, einfaldlega ekki réttur. Hann er ekki alveg sannur. Við heyrðum þessar ræður upp úr aldamótum. Þær voru aldeilis haldnar af miklum móð um það hvað Íslendingar væru einstakir, hvað hér væri mikið af möguleikum og hvað við værum að gera þetta vel. Svo hrundi landið. Svo hrundi Ísland. Einhvern veginn sá það enginn fyrir. Það sem okkur skorti þá var varkárni, yfirvegun, skynsemi, víðsýni. Við eigum að minna okkur á það núna að þá þætti þurfum við að vernda í umræðunni og þegar við tölum um stjórnmál. Tökum dæmi: Hæstv. forsætisráðherra segir að landið sjái okkur fyrir nægri umhverfisvænni orku. Þann tón heyrum við mjög oft, að hér sé gnægt af umhverfisvænni orku og við séum heppin hvað það varðar. Hér er vissulega umhverfisvæn orka en hún er ekki ótakmörkuð. Það þarf einungis að byggja eitt álver í viðbót, að því er mér reiknast til, og öll þessi orka er þar með notuð, tunnan tóm. Það er ekki meira sem við eigum eftir af umhverfisvænni orku. Það færi okkur betur að tala af skynsemi og yfirvegun um þau mál og átta okkur á því að þetta er takmörkuð auðlind og við þurfum að njóta sem mests arðs af henni, af því sem við þó ætlum að nýta, og við megum ekki flana að neinu. Þetta er aðeins eitt dæmi um að það hentar betur að tala á jarðbundnari hátt um möguleika Íslands. Það er hagvöxtur. Atvinnuleysi fer minnkandi. Það er aukin fjárfesting. Það er gott. Það er flott. Ég fagna því. En köfum dýpra. Hugsum aðeins lengra. Hvað býr á bak við tölurnar? Hagvöxturinn er til dæmis ekki drifinn áfram af útflutningsatvinnuvegum. Hann er drifinn áfram af einkaneyslu, að miklu leyti til. Það er auðvitað jákvætt að heimilin hafi úr meira að spila en það er líka varhugavert vegna þess að það er lítill sparnaður fyrir hendi í íslensku samfélagi til að mæta þörfum einkaneyslu. Þetta getur leitt til þess að við förum offari í lántöku, við Íslendingar, eins og við höfum gert áður. Og það getur leitt til þess að vöruskiptajöfnuðurinn við útlönd verður mjög óhagstæður, vegna þess að við kaupum of mikið inn af vörum erlendis frá. Það er vont þegar við erum með íslenska krónu og þegar við ætlum að afnema gjaldeyrishöftin. Hagvöxturinn er líka drifinn áfram af allt of mörgum vinnustundum miðað við aðrar þjóðir. Framleiðni er lág. Við vinnum of mikið til að ná þessum árangri. Þá kemur að fjárfestingunni. Það þarf að fjárfesta í fjölbreyttu atvinnulífi með háa framleiðni. Það er það sem þarf á Íslandi. Fjárfestingin er enn þá undir sögulegu lágmarki og hún er mjög afmörkuð. Hún er einsleit. Það tengist síðan við hitt. Minna atvinnuleysi er sagt, það er rétt, en það er enn þá allt of hátt hlutfall atvinnuleysis meðal ungs menntaðs fólks á Íslandi sem endurspeglar það sama, störfum fjölgar ekki sem hæfa því vinnuafli. Þetta á að vera mikill áfellisdómur yfir hagstjórninni og við eigum að taka það mjög nærri okkur. Erum við sem sagt að byggja á hagvexti sem hrekur burt ungt menntað fólk? Mér finnst þetta gríðarlegt áhyggjuefni. Þannig að ef við rýnum í tölurnar, rýnum í veruleikann sem kann við fyrstu sýn að virðast mjög jákvæður, og er það í grundvallaratriðum, sjáum við að verkefnin eru æðistór og við stefnum ekkert endilega í rétta átt. Við erum enn að stuðla að einsleitni í atvinnulífi. Það eru þó stigin skref í fjárlagafrumvarpinu sem ég fagna, eins og að auka fjárframlög til rannsókna og nýsköpunar sem geta stuðlað að fjölbreytni í atvinnulífinu, en við þurfum að gera miklu meira. Það gengur ekki að setja pening í menntakerfið og taka hann síðan til baka í formi aðhaldskröfu. Við tölum um og montum okkur af góðu heilbrigðiskerfi og góðu menntakerfi og mikið afskaplega er það gott allt saman, fólkið sem vinnur í heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu, það vinnur kraftaverk á hverjum degi. Ég hefði vonað, og ég leyfi mér enn að vona, að fólkið sem hefur unnið kraftaverkastarf í gríðarlegri lægð í íslensku efnahagslífi þar sem hefur þurft að skera mikið niður muni einhvern tímann sjá ljósið við enda ganganna. Ég held að það sé gríðarlega lýjandi að vera í yfirmannsstöðu á Landspítalanum núna og horfast í augu við að það vantar enn hátt í 2 milljarða, bara til þess að mæta lögbundnum skyldum spítalans. Það vantar 4%. Þetta hlýtur að vera einstaklega sorglegt núna þegar það er til peningur. Það er til peningur. Það fannst nýr skattstofn upp á 20 milljarða sem er kominn í fjárlögin. Það lýsir pólitískri forgangsröðun að ekki á að nota þá peninga til að endurreisa velferðarkerfið, til að fara í nauðsynlegt viðhald í vegakerfinu þar sem safnast upp viðhaldsþörf, til að fara í endurreisn menntakerfisins eftir langvarandi niðurskurðartíma, til að greiða niður opinberar skuldir. Það er ákveðið að fara í skuldalækkunaraðgerðir sem vissulega eitthvað um 60 þúsund heimili hafa ákveðið að þiggja en annar eins fjöldi getur ekki þegið - annar eins fjöldi heimila getur ekki á neinn hátt notið þeirra aðgerða - heldur mun aðeins taka afleiðingum af verðbólgunni sem aðgerðirnar skapa. Það er því í mörg horn að líta. Það er talað um að einfalda skattkerfið. Ég held að það sé gott skref að afnema vörugjöldin en ríkisstjórnin þarf að tala skýrar þegar kemur að virðisaukaskattskerfinu. Það hljómar ekki sem einföldun í mínum huga að breyta einungis skattprósentunum. Og það hljómar heldur ekki sem skattalækkun í mínum huga, mér fannst hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra reyna að halda því fram, að skattur hækki úr 7% í 12% á matvæli og bækur. Ef það á að gera þetta verða að koma betri og raunhæfari mótvægisaðgerðir en að setja pening í barnabætur. Fjölmargir hópar njóta ekki barnabóta, þeir munu hins vegar taka afleiðingum af hærri matarskatti. Og það er köld kveðja til menningarinnar að ekkert er getið um mótvægisaðgerðir ef hækka á virðisaukaskatt á bækur. Við getum lært af öðrum þjóðum, Íslendingar. Það er í fjölmörg horn að líta í umhverfismálum, mannréttindamálum. Margt gerum við vel, margt þurfum við að gera betur. Við þurfum að taka umhverfisvána miklu alvarlegar en við gerum. Hlýnun jarðar felur ekki bara í sér nýja siglingaleið fyrir Ísland. Við þurfum að grípa til aðgerða hér og læra af öðrum þjóðum til að efla umhverfisvænan lífsstíl. Við komum til þings, þingmenn Bjartrar framtíðar, klyfjuð þingmálum. Við leggjum fram þingsályktunartillögu um framtíðargjaldmiðil Íslands sem fjallar einfaldlega um það hvaða veruleiki á að taka við að loknum höftum. Við viljum bætt starfsumhverfi erlendra sérfræðinga. Okkur er umhugað um breyttar áherslur í landbúnaði. Við komum með fjölmörg góð mál tengd lýðheilsu og aðgerðir gegn kynferðisofbeldi í samstarfi við þingmenn aðra flokka, frumvörp til að efla hönnunargeirann, efla kosningaþátttöku og lýðræðisvitund ungs fólks, vernda uppljóstrara, afnema lög um mannanöfn, þingsályktunartillöguna um aðgerðir gegn matvælasóun. Við viljum faglega ráðningu sendiherra. Fjarlækningar eru annað dæmi. Það eru ýmis mál sem við komum með hér í upphafi þings og við ætlum að reyna eftir fremsta megni að hafa góð áhrif á íslenskt samfélag. Við viljum líka hafa góð áhrif á umræðuna og stemninguna hér á þingi. Það er mér því heiður og ánægja að tilkynna öskurklefa sem listakonan og dansarinn Erna Ómarsdóttir og Valdimar Jóhannsson listamaður hafa hannað sem hluta af listaverki og er klefi sem er svartur að innan og algjörlega hljóðeinangraður, hann lekur ekki. Við ætlum að bjóða öllum þingmönnum að koma og njóta klefans á hæðinni okkar á skrifstofu Bjartrar framtíðar, á hvaða tíma sólarhrings sem er, algjörlega endurgjaldslaust. Þið getið öskrað þarna inni, fengið útrás, orðað hugsanir ykkar upphátt, sem oft er skynsamlegt að gera áður en maður fer í fjölmiðla. Með því kostaboði frá Bjartri framtíð til ykkar lýsi ég jafnframt von minni um að samstarfið verði gott á komandi þingvetri.

Kæru landsmenn. Fyrsta forgangsmál Pírata á þessu þingi er tillaga um að á Íslandi verði skapað vistkerfi eins og best verður á kosið fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt réttindavernd notenda. Á heimsviðskiptaráðstefnunni fyrir ári kom skýrt fram að upplýsinga- og fjarskiptatækni sé í dag viðurkennd sem lykiluppspretta nýsköpunar sem auki hagvöxt og fjölgi störfum, ásamt því að hafa jákvæð áhrif á langtímasamkeppnishæfni og samfélagslega velferð. Fyrstu skrefin í þeirri stefnumótun sem tillagan byggir á hófust í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í starfshópi sem hæstv. Ragnheiður Elín Árnadóttir skipaði og bað mig um að leiða. Hlutverk hópsins var að skoða tækifæri á hagnýtingu internetsins í þágu nýsköpunar og atvinnuþróunar. Samstarfsfólki mínu í starfshópnum vil ég þakka kærlega fyrir mjög vel unnin störf og hæstv. Ragnheiði Elínu Árnadóttur vil ég þakka sérstaklega fyrir frumkvæðið og frábært samstarf. Ráðherra er hlynnt málinu, ráðuneytið er fylgjandi, hagsmunaaðilar vilja hefjast handa sem fyrst, allir þingflokkar eru með þrjá þingmenn á tillögunni, þar á meðal er hv. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, sem málið gengur til. Helstu ráðgjafarfyrirtæki heims benda á getu internetsins til að bjóða upp á meiri hagsæld og verðmæti og þá á breiðari grunni en nokkur efnahagsþróun frá iðnbyltingunni. Rétt eins og í iðnbyltingunni mun velmegun vaxa hraðast í þeim löndum sem fyrst nýta sér og innleiða nýju tæknina til fulls. Við vitum hvað best hefur reynst hjá öðrum ríkjum í þessum efnum og þessi þingsályktunartillaga gerir það sem bæði ráðgjafarfyrirtækin McKinsey og Boston Consulting Group benda hinu opinbera á, að skipaður verði starfshópur ráðherra sem vinni markvisst og faglega að þessum málum í landinu. Sú vinna ætti að geta hafist núna strax í upphafi nýja ársins. Og til þess að undirstrika: Þetta er ekki bara spurning um eitthvert internet og upplýsingafyrirtæki vegna þess að hagvöxtur síðustu ára er að 20% til kominn vegna internetsins og 75% af því eru í hefðbundnum iðnaði. Önnur mál sem við píratar munum setja í forgang á komandi þingi eru mál sem Helgi Hrafn Gunnarsson mun hafa forgöngu fyrir, eins og að samþykki verði skráð þannig að þegar fólk vill velja sjálft að vera líffæragjafi sé því gert það auðvelt, og alls konar svona ákvarðanir sem fólk vill taka og hvaða persónuupplýsingar um það, svo sem heilbrigðisupplýsingar, megi nota í rannsóknir og slíkt þannig að það sé upplýst samþykki fólks og það sé gert auðveldara. Birgitta Jónsdóttir mun svo hafa frumkvæði að máli varðandi „Net-neutrality“, að tryggja jafnan hraða og internetið haldi áfram að vera það sem það hefur verið, að það sé jafnt aðgengi allra að því og það sé ekki hægt að stöðva eða hægja á hraðanum til sumra. Ef það gerist mun það gjörsamlega rústa frumkvöðlastarfsemi og nýsköpun af því að þeir geta ekki greitt fyrir þennan háhraða sem aðrir gætu gert. Það mun draga til tíðinda í lok þess vetrar sem fram undan er varðandi lögmæti á útfærslu langflestra verðtryggðra húsnæðislána landsins. Já, verðtryggingin er lögleg en útfærslan á henni í neytendalánasamningum frá 2001 er það ekki því að þar er kostnaður við verðtrygginguna reiknaður miðað við 0% verðbólgu sem þýðir í rauninni að neytandinn fékk ófullnægjandi upplýsingar um verðið á láninu. Þetta er álit Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og Neytendastofu á Íslandi. Í þessum mánuði, líklega, mun EFTA-dómstóllinn svo gefa álit sitt um þennan þátt að beiðni Verkalýðsfélags Akraness. Mál Hagsmunasamtaka heimilanna gegn Íbúðalánasjóði sem verður tekið fyrir í héraðsdómi, mögulega um mánaðamótin september/október, snýst einmitt um að útfærsla verðtryggingarinnar á neytendalánasamningum frá 2001 sé ólögmæt, ekki hvort verðtryggingin sem slík á neytendalánum sé það. Það mál mun klárast fyrir Hæstarétti á næsta ári, líklega um mitt ár, mögulega fyrr. Það hefur aldrei gerst að Hæstiréttur hafi dæmt gegn áliti EFTA-dómstólsins svo áhugasamir ættu að fylgjast með álitinu þegar það kemur, eflaust í september. Ef það er samhljóða hinum áðurnefndu eru miklar líkur á skuldaleiðréttingu á flestum verðtryggðum neytendalánum húsa og bíla á næsta ári. Það sem í rauninni gerist er að stökkbreytingin, skotið sem kom vegna hrunsins, verður þá leiðrétt af Hæstarétti. Ég hjó sérstaklega eftir því að hæstv. forsætisráðherra talaði um afnám verðtryggingar á neytendalánum sem væru í vinnslu. Það þykir mér mjög áhugavert vegna þess að á síðasta þingi samþykktum við, ef ég man það rétt, að bankarnir ættu að miða við 4% verðbólgu í lánasamningum. Svo eru þeir að vísu með önnur rök í þessum málaflutningi í Brussel en þetta er mjög áhugavert. Ég vek athygli á þessu sérstaklega. - Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Eftir 15 mánaða setu ríkisstjórnarinnar hefur orðið algjör viðsnúningur hér á landi. Það er hlutverk stjórnvalda að forgangsraða í ríkisrekstri og ráðstafa skattfé í grunnstoðir samfélagsins. Samtímis og ráðist var í sparnaðaraðgerðir og forgangsröðun fyrir fjárlagaárið 2014 var stefnan sett á hallalaus fjárlög í fyrsta sinn um langa hríð og í frumvarpi til fjárlaga fyrir 2015 er gert ráð fyrir afgangi. Vinnan gengur afar vel. Þessi agi eykur traust á landi og þjóð – innan lands sem utan – og er sérstaklega mikilvægt að sýna þetta aðhald fyrir lánardrottna ríkisins því að eitt af forgangsmálunum er að greiða niður skuldir til að ná himinháum vaxtagjöldum ríkisins niður. Stóra málið er, eins og minnst hefur verið á hér í kvöld, losun gjaldeyrishafta og samningar við kröfuhafa og áríðandi er að vel takist til því að allt er undir í því máli. Því eru afar mikilvægir tímar fram undan fyrir okkur öll og áríðandi að standa saman þjóðinni til heilla. Þessi vinna er langhlaup og krefst aga, festu og framsýni. Víða má spara, sameina og hagræða. Það krefst kjarks og dugs að leggja til og fylgja eftir breytingum á kerfi sem hefur byggst upp í áratugi. Almenni vinnumarkaðurinn fæst við slíka endurskoðun á hverjum degi og því er brýnt að sækja fordæmi og þekkingu þangað. Einnig er nauðsynlegt að auka og auðvelda streymi vinnuafls frá hinu opinbera inn á almenna vinnumarkaðinn því að þar verða hinar raunverulegu skatttekjur til með verðmætasköpun. Bjartsýni, von og trú á íslenskt samfélag hefur náð rótum á ný, þ.e. fyrir utan það sem framtíðarsýn hv. þm. Árna Páls Árnasonar hefur að segja. Hann kom hér fram og sá allt svart í kvöld en það verður að bíða betri tíma að útskýra fyrir hv. þingmanni í hverju þetta felst. Staðfesta og skýr framtíðarsýn skiptir sköpum. Segja má að fjárlög hvers árs séu takmörkuð auðlind. Ofnýting hennar, stöðug framúrkeyrsla kemur niður á komandi kynslóðum. Sviðið allt verður að skoða með heildarsýn að leiðarljósi en ekki einblína á einstaka, afmarkaða þætti. Ef bætt er í fjármagni á einum stað verður að færa það frá öðrum minna mikilvægum málaflokkum til að vera innan fjárlagaramma með forgangsröðun að leiðarljósi. Það er skylda ríkisvaldsins að forgangsraða í ríkisrekstri og hafa skatta hóflega til að samfélagssáttmálinn um viljann til að greiða skatta rofni ekki. Ekkert fer verr með samfélög en svört atvinnustarfsemi, undanskot og bótasvik. Því verðum við öll að standa saman að skilvirku samfélagi. Viljinn til vinnu og virkrar þátttöku í samfélaginu er forsenda hagvaxtar og velgengni þjóðarinnar, enda er það gleðiefni að atvinnuleysi er á hraðri niðurleið sem þýðir að ríkið leggur sífellt minna fjármagn til atvinnuleysisbóta. Á sama hátt verður að sporna við skatt- og bótasvikum svo þeir sem raunverulega þurfa framfærslu ríkisins njóti hennar með reisn. Hafa skal hugfast að fyrir hverja krónu sem borguð er í bætur hefur annar einstaklingur lagt hana til í formi skatta með atvinnu sinni. Ekkert er mikilvægara en að halda áfram að byggja hér heilbrigt og þróttmikið samfélag eftir áföll liðinna ára okkur öllum til heilla. Virðulegi forseti. Staða okkar fallegu eyju á landakorti heimsins verður seint fullþökkuð og erum við svo lánsöm að deila stærstu ferskvatnsbirgðum heimsins með öðrum ríkjum á norðurslóð. Vatn er forsenda alls lífs – víða er orðinn hættulega mikill vatnsskortur. Við eigum gnótt tækifæra í öðrum mikilvægum náttúruauðlindum og okkur ber skylda til að nýta þær í sátt við umhverfið til að byggja upp samfélagið. Við eigum ekki að gefa afslátt af okkar eftirsóttu grænu orku. Mikil tækifæri liggja í nýsköpunar- og frumkvöðlafyrirtækjum og því er stórsókn ríkisstjórnarinnar á þessu sviði í gegnum Vísinda- og tækniráð lykilþáttur í aukinni hagsæld til langrar framtíðar. Virðulegi forseti. Árangur ríkisstjórnarinnar á þeim skamma tíma sem liðinn er frá kosningum er mikill. Við stöndum vörð um heimilin, atvinnutækifærin og fjölskyldurnar í landinu. Verkefnin eru margbreytileg og það eykur festu að stjórnvöld hafi skýra sýn á efnið og viti hvert stefnt er. Við horfum bjartsýn til framtíðar, tækifærin eru okkar allra. – Ég óska okkur góðra stunda.

Kæru Íslendingar. Stór orð og fögur fyrirheit vantar ekki hjá þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Það voru mörg fögur orð í þeirri ræðu sem við heyrðum hjá hæstv. forsætisráðherra landsins. Þau voru mörg og fyrirheitin líka. Vandinn er bara sá að reynslan hefur sýnt okkur að það er ekkert samband milli orða og efnda hjá þessari ríkisstjórn. Heimsmetið í skuldaleiðréttingunum sem greitt yrði af ljótum hrægömmum utan úr heimi varð að lítilli mús sem eingöngu sumir fá að njóta þó að hún sé fjármögnuð af skattgreiðendum öllum og komandi kynslóðum. Munið þið eftir afnámi verðtryggingarinnar sem Framsóknarflokkurinn hélt fram að hægt væri að gera eins og hendi væri veifað? Hið eina sem sést hefur af því fagra fyrirheiti er skýrsla þar sem lagt var til bann við einum eða tveimur lánaflokkum. Hærri virðisaukaskattur á matvæli kom alls ekki til greina, sagði forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins árið 2011, en í dag fer hann fyrir ríkisstjórn sem leggur til 5 prósentustiga hækkun á matvælum, bókum, þar með talið skólabókum, heitu vatni og rafmagni, sem sagt helstu nauðsynjavörum íslenskra heimila. Og hvers vegna er það gert? Jú, fjármálaráðherrann Bjarni Benediktsson segir okkur að það sé gert til að einfalda skattkerfið. Einföldun - þetta er fallegt orð og jákvætt. Ég er mjög til í alls konar einföldun og ég held að við séum það flest. En hver er einföldunin í þessu tilfelli? Það eru áfram tvö skattþrep, annað sem hækkar um 5 prósentustig og hitt sem lækkar um 1,5 prósentustig. Hver er einföldunin í því að hækka skatta á matvörur en lækka skatta á sjónvörp? Þessar vörur eru enn hvorar í sínu þrepinu. Hver er einföldunin í því að hækka skatta á hita og rafmagn en halda laxveiði utan virðisaukaskattskerfisins? Þessi þjónusta er enn hvor í sínu þrepinu. Ekki mun hækkun á nauðsynjavörum heldur einfalda líf íslenskra heimila. Það liggur fyrir. Höldum þá áfram að leita að þessari einföldun sem mönnum verður svona tíðrætt um. Ekki er verið að einfalda líf íslenskra námsmanna með því að hækka skatta á skólabækur, fækka greiddum nemendaígildum í framhalds- og háskólum ofan á þá hækkun sem átti sér stað á skólagjöldum á þessu ári. Ekki er heldur verið að einfalda líf þeirra ólánsömu sem leggjast þurfa inn á sjúkrahús og þurfa nú að fara að borga fyrir lyfin þar, ekki frekar en hækkun komugjalda einfaldaði líf þeirra sem þurfa á heilbrigðiskerfinu að halda á þessu ári. Hvað er þá verið að einfalda? Svarið við þessari spurningu er að finna í fjárlagafrumvarpinu sem kynnt var í gær. Þar birtast efndir fögru fyrirheitanna. Það er verið að einfalda skattkerfið með því að leggja af auðlegðarskatt og lækka veiðigjöld. Og þessi einföldun er greidd af sjúklingum, námsmönnum og íslenskum heimilum. Breiðu bökin eru fundin, kæru Íslendingar, nú er komið að íslenskum heimilum að fylla upp í gatið sem einföldun hægri manna á skattkerfinu hefur í för með sér. Kæru Íslendingar. Á meðan þessi ríkisstjórn situr sveitt við það að einfalda skattkerfið fyrir hina efnameiri með því að þyngja byrðarnar á meginþorra íslenskra heimila er hún ekki að gera neitt í stærsta lífskjaramáli samtíma okkar og framtíðarkynslóða, nefnilega að móta peningastefnu til lengri tíma. Stefnuna sem nú er rekin mætti kannski helst kalla „Vonum það besta með íslensku krónunni“. Það er gríðarlega dýr stefna fyrir íslensk heimili því að íslensku krónunni fylgja háir vextir að ógleymdri verðtryggingu. Með annarri hendi stendur síðan ríkisstjórnin að skuldalækkunum til sumra heimila og með hinni gerir hún ekkert til að sporna við því að lækkanirnar étist upp í verðbólgu. Það er gat á þessum poka peningakerfisins, menn vita það en hafa ákveðið að gera ekkert í því. Þess vegna er stærsta hagsmunamál íslenskra heimila og fyrirtækja nú gjaldmiðill sem virkar í frjálsum viðskiptum, gjaldmiðill sem ekki þarf að okurvaxta og verðtryggja, gjaldmiðill sem gerir okkur kleift að fjárfesta í húsnæði á sambærilegum kjörum og bræður okkar og systur geta gert í nágrannaríkjum. Á þessu stóra máli hefur þessi ríkisstjórn engan áhuga. Það eina sem frá henni hefur komið tengt þessu er boðað þingmál um bann við 40 ára verðtryggðum húsnæðislánum. Það er það sem menn kalla afnám verðtryggingar eftir kosningar. Eftir sitja hins vegar óverðtryggð lán á himinháum sveiflukenndum vöxtum og styttri verðtryggð lán með hærri afborgunum. Það er ekki verið að leysa neitt, bara fækka vondum kostum og takmarka þannig val fólks, þá sérstaklega þess efnaminna. Eins má segja að ánægja þessarar ríkisstjórnar með krónuna og verðtrygginguna hafi birst okkur í tillögunni um slit á aðildarviðræðunum við Evrópusambandið á síðasta þingi. Aðild að Evrópusambandinu er nefnilega raunhæfur valkostur fyrir okkur Íslendinga út úr verðtryggðri haftakrónu og kostnaði hennar fyrir íslensk heimili og fyrirtæki og inn í stöðugan gjaldmiðil þar sem menn greiða viðráðanlega vexti og sjá ekki skuldir sínar vaxa með hverri einustu afborgun. Við samfylkingarfólk höfum boðið upp á valkost í þessu stærsta lífskjaramáli okkar samtíma og í því fólust viðræðurnar við Evrópusambandið sem þessi ríkisstjórn hefur nú stoppað - og það án þess að bjóða upp á annan valkost en bara það sama gamla. Við þurfum skýra framtíðarsýn frá stjórnvöldum. Fleiri og fleiri Íslendingar kalla eftir því eins og sjá má í auknum stuðningi þjóðarinnar við aðildarviðræðurnar. Á það kall þarf ríkisstjórnin að hlusta. Svo einfalt er það. Kæru Íslendingar. Megið þið njóta haustsins og vetrarins. Ég óska ykkur góðra stunda.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Ef anntu þeim, sem heftur hlær og hristir sín bönd, og vildi ekki krjúpa og kyssa kúgarans hönd, en hugumstór að hinsta dómi hlekkina ber: Þá skal ég eins af öllu hjarta unna með þér. Svo segir í Skilmálunum, hinu kunna kvæði skáldsins Þorsteins Erlingssonar, en í þessum mánuði verða 100 ár liðin frá dauða hans. Þorsteinn var fyrsta skáld jafnaðarstefnunnar á Íslandi. Hann var sósíalisti sem þoldi ekki félagslegt óréttlæti samtíðar sinnar þar sem réttlaus alþýðan stritaði meðan þeir ríku auðguðust. Um það leyti sem Þorsteinn lést var íslenskt verkafólk að hefja skipulega sókn sína til betri kjara. Árið 1914, meðan valdastéttir Evrópu, árásargjarnir stjórnmálaleiðtogar og gráðugir vopnaframleiðendur hrintu álfunni út í hræðilega heimsstyrjöld, stofnuðu reykvískar verkakonur sitt fyrsta stéttarfélag. Þá, líkt og nú, var kröfum almennings um réttlæti og mannsæmandi kjör mætt með úrtölum. Svar auðvaldsins er ætíð það sama, að fátæku fólki gagnist best að bíða og vonast til þess að gróði fyrirtækjanna og fjármagnseigendanna leiði að lokum til þess að einhverjir brauðmolar hrjóti af borðum þeirra. Sú hugmyndafræði var einmitt ríkjandi víðast hvar í Evrópu eftir efnahagshrunið 2008. Ísland fór hins vegar aðra leið en flestar Evrópuþjóðir við að vinna sig út úr efnahagskreppunni. Ríkisstjórn okkar Vinstri grænna og Samfylkingar beitti markvissum aðgerðum til að verja þá sem hafa hvað lægstar fjárhæðir sér til framfærslu. OECD hefur í þessu sambandi bent á að á meðan ójöfnuður jókst umtalsvert í flestum aðildarríkjum þess á árunum eftir hrun gerðist hið gagnstæða á Íslandi - hér jókst jöfnuðurinn. Á sama tíma tókst að snúa svo mjög við horfum í efnahagsmálum þjóðarinnar að ef rétt er á spilunum haldið er bjart fram undan á því sviði. Við erum nú í aðstöðu til að leggja grunn að enn betri framtíð, þ.e. ef forgangsraðað er í þágu velferðar. Hæstv. forsætisráðherra segist í stefnuræðu sinni vilja sjá samfélag þar sem fjölskyldur nái endum saman og öryrkjar og eldri borgarar geti lifað mannsæmandi lífi. Því markmiði náum við ekki með brauðmolakenningu auðvaldsins þar sem því er trúað að niðurfelling auðlegðarskatts og lækkun gjalda á stöndugustu atvinnugreinar þjóðarinnar muni með einhverjum hætti gagnast þeim tekjulágu. Hækkun á matarskatti sem hæstv. forsætisráðherra virðist í ræðu sinni kalla einhverju jafn loðnu og „endurskoðun á uppbyggingu skattkerfisins“ og aukin hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði er hins vegar dæmi um aðgerðir sem leggjast þyngst á þá sem hafa lægstu tekjurnar. Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra vék að því í framhjáhlaupi að við lifum á tímum óvissu og átaka á alþjóðavettvangi. Það er síst orðum aukið. Sjaldan hefur verið jafn ófriðvænlegt í heiminum og átakasvæðin jafn mörg. Undir þessum styrjöldum róa hagsmunaaðilar, þar á meðal vopnaframleiðendur. Flest stærstu vopnaframleiðsluríki veraldar eru saman komin í einu bandalagi, NATO. NATO hefur með sífellt árásargjarnari stefnu sinni á liðnum árum komið af stað eða kynt undir hverju stríðinu á fætur öðru. Hörmulegar afleiðingar þess blasa við í Afganistan, Líbíu og Írak. Þrátt fyrir þetta telur hæstv. ríkisstjórn ástæðu til að bæta enn frekar í stuðning sinn við Atlantshafsbandalagið og lesa hefur mátt í fjölmiðlum að til standi að stórauka framlag okkar til hernaðarbandalagsins. Herlaus þjóð hefur aðrar og betri leiðir til að leggja sitt af mörkum á alþjóðavettvangi. Við gætum til dæmis horft til frænda okkar Svía sem hafa opnað landamæri sín fyrir flóttafólki frá Sýrlandi. Samkvæmt skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna er rúm 51 milljón manna á flótta vegna stríðsátaka - og hefur fjöldinn ekki verið svo mikill síðan í síðari heimsstyrjöldinni. Væri orku okkar og fjármunum ekki betur varið í að veita nokkrum hluta þessa hóps skjól hér á landi? Því miður virðist stefna Útlendingastofnunar hins vegar einkennast af skeytingarleysi gagnvart fólki í vonlausum aðstæðum. Kæru landsmenn. Auðvelt er að ímynda sér að ef Þorsteinn Erlingsson væri meðal okkar í dag mundu ljóð hans fjalla um málstað flóttafólks og hælisleitenda. Eitt er þó víst, að hann sendi nöturlegar kveðjur þeim ráðamönnum sem létu ójöfnuð viðgangast, stóðu með auðnum en ekki almenningi: Því kóngar að síðustu komast í mát, og keisarar náblæjum falda, og guðirnir reka sinn brothætta bát á blindsker í hafdjúpi alda.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Hvaða verkefni skipta meginmáli fyrir land og þjóð í náinni framtíð? Í fyrsta lagi er afnám hafta í íslensku efnahagslífi eitt mikilvægasta verkefni og lykilatriði um mótun efnahagsstefnu næstu ára. Í því verkefni verður að leita heildstæðra lausna sem taka á öllum þáttum fjármagnshaftanna, þar með talið uppgjöri föllnu bankanna. En mestu máli skiptir í því verkefni að hagsmunir þjóðarbúsins verði alltaf í forgrunni, hagsmunir fólksins í landinu. Í öðru lagi verður áhersla næstu ára áfram að vera á lækkun skulda ríkissjóðs, fram hjá því getur enginn stjórnmálaflokkur litið. Og til þess að svo megi verða kann sala á eignum ríkisins, eins og hlutur þess í bönkunum, að verða nauðsynleg. Sömuleiðis er ljóst að ýmsar skuldbindingar ríkissjóðs er brýnt að skoða og leita farsælla úrlausna til framtíðar. Má þar nefna skuldbindingar vegna lífeyrissjóða ríkisstarfsmanna og ríkisábyrgðir gagnvart Íbúðalánasjóði. Í þriðja lagi, góðir landsmenn, verðum við að stuðla að góðri hagstjórn, styrkri og ábyrgri stjórn opinberra fjármála. Og samhliða því sem er ekki síður mikilvægt er að við verðum að styrkja virkt innra eftirlit með stjórn og ráðstöfun opinbers fjár, eins og eigna og réttinda. Þetta mun skila aðhaldi og aga í allri fjárlagagerð, skilvirkri eftirfylgni og betri yfirsýn yfir öll opinber fjármál. Þess vegna er brýnt að frumvarp fjármálaráðherra um opinber fjármál nái fram að ganga á þessu þingi. Í fjórða lagi eru það einföld sannindi að sköpun nýrra verðmæta, úrvinnsla nýrra hugmynda og öflun nýrra tækifæra verður til hjá einstaklingunum sjálfum fái þeir til þess svigrúm án opinberra afskipta. Því tengt tel ég nauðsynlegt að skoða regluverk opinberra eftirlitsstofnana. Hvers vegna? Vegna þess að beinn kostnaður fyrirtækja vegna opinbers eftirlits hleypur á milljörðum og það er skoðunarinnar virði að fara yfir regluverk sem kallar á slíkan kostnað. Okkar þingmanna bíður því enn það verkefni að búa til stöðugt, réttlátt rekstrar- og skattumhverfi fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki á öllum sviðum. Það er nauðsynlegt og mikilvægt að hér á landi verði við lýði sanngjarnar leikreglur til langrar framtíðar því að öllum ætti að vera ljóst að öflugt atvinnulíf er forsenda alls í þessu samfélagi, forsenda velferðar og menntunar landsmanna, forsenda öryggis og löggæslu, forsenda heilbrigðis og lýðheilsu. Í fimmta lagi þurfa mörg fyrirtæki í dag, stór og smá, að standa í samkeppni við fyrirtæki sem njóta þeirrar vildarstöðu að vera í eigu fjármálafyrirtækja eða í skjóli þeirra. Það skekkir samkeppnisstöðu, fyrirtæki fara halloka og samfélagið verður af þeim kröftum og mannauði sem í þessum fyrirtækjum býr. Þessu þarf að breyta, slíkar breytingar mundu stuðla að eðlilegri hreinsun á markaði, aukinni hagkvæmni og eðlilegri samkeppni. Í sjötta lagi, góðir landsmenn, vitum við að hagur heimila byggir á atvinnu og öryggi. Hvorki skuldavandanum né hinum félagslega vanda verður eytt nema fólk hafi vinnu, hafi tekjur til að greiða niður lán og ráðstöfunartekjur til að leyfa sér og börnum sínum að vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Að undanförnu hefur landsframleiðsla aukist, atvinnuleysi minnkað, störfum fjölgað og dregið úr verðbólgu. Þessir þættir ættu að skila sér í bættum hag einstaklinga, fjölskyldna og fyrirtækja. Lífskjörin í landinu ákvarðast af framleiðni vinnuafls og utanríkisviðskiptum en bætt ytri skilyrði fyrirtækja, minni hömlur á innflutningi og útflutningi gætu enn frekar bætt lífskjör almennings í þessu landi. Það væri vert að skoða. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Í landinu okkar bíða fjölmörg tækifæri til verðmætasköpunar og betri lífskjara. Höfum kjark og áræði til að nýta þau til hagsældar fyrir land og þjóð.

Virðulegi forseti. Ástkæru landsmenn. Síðastliðinn sólarhringur hefur verið sveipaður ákveðinni tilvistarkreppu þeirrar stjórnmálakonu sem hér stendur. Ég settist niður með opnum hug að lesa stefnuræðu forsætisráðherra, sem var í raun um útópíuna Ísland. Ég varð því miður litlu nær um stefnu ríkisstjórnarinnar í mikilvægum málum eða hvernig þetta leiðarstef forsætisráðherra eigi að greinast niður í aðgerðir ráðherra hans í ríkisstjórninni. Ég er ekki ósammála ráðherranum um hvernig gaman væri að hafa Ísland, allt í lukkunnar velstandi. Lesturinn varð til ágætrar dægrastyttingar að því leytinu til. Tilvistarkreppan hefur snúið að því að nýta tímann betur. Mér finnst vont að við séum að spjalla saman hér í kvöld um eitthvað mjög óljóst, að forsætisráðherra sé að ræða fallegar draumsýnir í stað þess að takast á við það hvernig við komum okkur raunverulega inn í betri tíma. Oft er sagt að við séum hér öll sammála um markmiðin en að okkur greini á um leiðirnar að þeim. En þegar öllu er á botninn hvolft er oft hrópandi misræmi í því hvernig stjórnmálamenn flokkanna virðast líta á heiminn. Í Bjartri framtíð höfum við lagt áherslu á víðsýni og fjölbreytni, að við á Íslandi séum hluti af stærri heild. Við höldum því fram að okkur muni farnast betur sem þjóð í góðri og náinni samvinnu við okkar nágranna- og vinaþjóðir og að við eigum ekki að óttast að búa í opnu, alþjóðlegu samfélagi. Það var ein setning í ræðu hæstv. forsætisráðherra, þar sem hann lýsti sýn sinni á gjaldeyrishöftin, sem vakti athygli mína í þessu sambandi. Hæstv. forsætisráðherra sagði að fjármagnshöftin hefðu verið Íslendingum nauðsynlegt skjól til þess að þeir væru, með leyfi forseta, „varðir frá þeim ólgusjó sem hefur geisað í Evrópu og víðar“. Þessi afbökun á sannleikanum hræðir mig. Gjaldeyrishöft voru sett á Íslandi til þess að verja íslensku krónuna gegn sjálfri sér, ekki til þess að verja okkur gegn einhverjum ólgusjó annarra. Þau voru sett til þess að verja okkur gegn útflæði íslensku krónunnar. Það er mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra landsins geri sér grein fyrir því hvers vegna við erum raunverulega með fjármagnshöft. Það er ekki síst vegna þess að við erum með gjaldmiðil sem margir vilja ekki eiga og mundu vilja skipta út fyrir annan. Þetta er bara veruleikinn og við verðum að hafa kjark til þess að horfast í augu við hann. Það getur vel verið að forsætisráðherra og jafnvel fjármálaráðherra vilji alls ekki skipta um gjaldmiðil og séu mjög sáttir við krónuna, en höfum það alveg á hreinu að íslenska krónan, sem er ein minnsta sjálfstæða mynt í heimi, er ekki í höftum vegna óróleika í útlöndum. Herra forseti. Hver er veruleikinn hjá okkur og hvað eru enn þá útópískar draumsýnir? Forsætisráðherra ræddi um jafnan aðgang að heilbrigðis- og félagslegu kerfi. Það eiga ekki allir jafnan aðgang að félagslegri aðstoð á Íslandi. Sumum er veitt aðstoð sem er fjarri því nægjanleg og öðrum aðstoð sem samræmist ekki grundvallarmannréttindum. Fatlað fólk hefur barist ötullega fyrir því að fá notendastýrða persónulega aðstoð staðfesta í lög sem einn valkost fyrir sig. Mikil vinna hefur farið fram bæði hér á vettvangi þingsins, í ráðuneytum og í mörgum sveitarfélögum landsins og samkvæmt gildandi lögum á að lögfesta notendastýrða persónulega aðstoð á þessu ári. Þingið hefur lítið frétt af þessu og við bíðum átekta eftir frumvarpi þessa efnis frá hæstv. félagsmálaráðherra. Heilbrigðisþjónustan er risavaxið viðfangsefni sem við höfum öll skoðun á enda ein mikilvægasta þjónusta sem ríkið veitir. Í ár er kominn nýr tekjustofn upp á 20 milljarða sem rennur inn í ríkissjóð. Hann er ekki notaður til þess að efla heilbrigðisþjónustu, ekki til þess að efla menntun komandi kynslóða eða til þess að greiða niður skuldir. Það lýsir sannarlega forgangsröðun. Landspítali verður tæplega reistur fyrir eigið fé ríkissjóðs, en það er alveg ljóst að ástandið þar, húsakynnin, er ekki viðunandi. Á hverju ári sem við gerum ekkert tapast ógrynni af peningum sem fara í óhagræðið af því að reka spítalann á 17 mismunandi stöðum í borginni og sinna viðhaldi á úr sér gengnum byggingum. Hversu lengi eiga skattgreiðendur að borga fyrir það að ríkið geri lítið sem ekki neitt? Herra forseti. Góða þjóð. Við munum á yfirstandandi þingi ræða þessi og ógrynni annarra mála. Það er einlæg von mín að stjórnarliðar hræðist ekki umræðurnar og gagnrýni heldur sjái í þeim tækifæri til þess að laga og færa lögin sem við hér setjum til betri vegar, samfélagi okkar og framtíð til heilla.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Ríkisstjórnin boðar breytingar á lögum um höfundarétt. Tilefnið að stofnun Pírata í Svíþjóð á sínum tíma var einmitt sú staðreynd að framfylgni hefðbundins höfundaréttar á netinu er ósamhæf við frjálst og opið internet. Píratar hlakka til þeirrar umræðu og munu sýna frumkvæði í hugmyndasmíð í þeim efnum, með það að leiðarljósi að frjálst og opið internet geti lifað samhliða hagsmunum listamanna og höfunda. Sömuleiðis munum við leggja fram þingmál um fangelsismál, fyrst og fremst tillögu um fullgildingu OPCAT-samningsins, en það er alþjóðlegur samningur um málefni og réttindi fanga. Sömuleiðis munum við halda áfram að berjast fyrir bættu tjáningarfrelsi og hafa þar sérstaklega til umfjöllunar meiðyrðalög og þær fangelsisrefsingar fyrir tjáningu sem almenn hegningarlög hóta. Virðulegi forseti. Það er fíll í herberginu. Ég ætla ekki að fjalla um hann hér og nú vegna þess að sú umræða krefst síns eigin dagskrárliðar. Það eitt ætla ég að segja núna að fíllinn er ekki bundinn við ritstjórn eins fjölmiðils, heldur situr hann fastur í forarpytti staðreynda sem öllum eru aðgengilegar. Hann hverfur ekki þótt menn loki augunum og hann lætur ekki að stjórn. Nú erum við loksins aftur komin saman eftir heldur langt sumarfrí til þess að sinna okkar hlutverki sem Alþingi Íslendinga. Ef frá er talið örstutt þing sem var haldið til að banna verkfall höfum við nú verið í sumarfríi í meira en þrjá og hálfan mánuð. Það er meira en fjórðungur af árinu. Það er ekki bara fyrrnefndur fíll sem kallar á þessa athugasemd. Í sumar áttu sér stað hörmungar af mannavöldum á Gasa í Palestínu sem Alþingi hefði vel mátt álykta um og ef ekki álykta þá að minnsta kosti að fjalla um í störfum þingsins í óundirbúnum fyrirspurnatíma eða með skriflegri fyrirspurn, eins og Píratar reyndu, eða gera eitthvað en ekkert gerðist. Hvers vegna ekki? Vegna þess að Alþingi var í þriggja og hálfs mánaðar löngu sumarfríi. Á þeim tíma geta þingmenn ekki átt orðastað við ráðherra. Við getum ekki lagt fram fyrirspurnir til ráðherra. Við getum ekki óskað eftir sérstökum umræðum um mikilvæg mál. Við erum máttlaus. Eins og þingheimur veit er þetta oft og tíðum mjög erfitt starf með löngum og ströngum vinnudögum og auðvitað eru hér fulltrúar utan af landi sem vilja eiga stundir með fjölskyldum sínum og vinum. Þinglok eru erfið. Fjárlög eru erfið. En hvort sem við styttum sumarfríið verulega eða gerum sumarþing að venju eða breytum þingsköpum þannig að við getum sinnt eftirlitshlutverki okkar utan þinghalds þá gengur það einfaldlega ekki að eftirlitshlutverk Alþingis liggi niðri í meira en fjórðung af ári vegna sumarfrís þingmanna. 
             Ég legg til að eftirlitshlutverk Alþingis eigi að vera að fullu virkt allan ársins hring. Miðað við það sem á undan er gengið í sumar og í vor og um veturinn þar áður snýst það ekki bara um traust okkar til framkvæmdarvaldsins heldur traust þjóðarinnar til okkar. Jafnvel án fílsins í herberginu er ljóst að traust almennings til Alþingis er óþolandi lítið. Við verðum hreinlega að gera eitthvað til þess að auka þetta traust. Ég trúi því ekki að vantraust almennings gagnvart okkur sé vegna þess að þingmenn séu í eðli sínu óheiðarlegir og vondir. Ég tel ekki að hægt sé að auka traust almennings á Alþingi með því einu að skipta út vondum þingmönnum fyrir góða eða að bæta hegðun þingmanna. Eina leiðin til þess að auka traust almennings á Alþingi er sú að breyta reglunum sem gilda, kerfinu sem hér er að verki, verklaginu sem við vinnum eftir. Eins og margir vita á mesta samstarf þingmanna sér stað á fundum fastanefnda Alþingis. Fæstir vita þó hvað gerist á þeim fundum. Nú hef ég setið fundi í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, fjárlaganefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, utanríkismálanefnd og velferðarnefnd. Ég ætla að nýta þetta tækifæri og segja almenningi hvað gerist á þessum fundum. Það eiga sér stað umræður; umræður við gesti og umræður milli þingmanna. Ég hef ekki orðið var við nein þverpólitísk samsæri á þessum fundum né reyndar samsæri yfir höfuð. Þvert á móti hefur mig oft langað til þess að benda fólki á umræður sem þar hafa átt sér stað, en ég get það ekki vegna þess að þessir fundir eru lokaðir. Nú geta vel verið lögmætar ástæður fyrir að halda lokaða fundi. Stundum þarf að tryggja að viðmælendur nefndarmanna þori að tjá sig. Stundum er um að ræða hagsmuni þjóðarinnar í samningum við önnur ríki. Sömuleiðis er munur á eðli nefnda, t.d. mundi maður búast við því að hv. utanríkismálanefnd héldi oftar lokaða fundi en t.d. velferðarnefnd. Þótt fíllinn í herberginu sé vissulega til trafala skulum við ekki láta hann blinda okkur fyrir því sem við getum bætt án tillits til hans. Við getum bætt ímynd Alþingis ef við viljum, en þá verðum við að vilja það. Ég legg til að við notum þetta þing til þess að auka traust almennings á Alþingi með því að breyta regluverkinu sem við vinnum eftir. Ég legg til að við eflum lýðræðið með öllum þeim leiðum sem við getum. Ég legg til að við sýnum að við sjáum fílinn í herberginu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Samfélagið er þeir sem byggja það, lifa í því og trúa á það. Viljinn til breytinga lá í hjarta þessa samfélags fyrir ári þegar gengið var til kosninga. Langlundargeð þjóðar eftir réttri forgangsröðun var búið. Breytinga var þörf og að taka á vandamálum sem lágu fólki næst. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafði unnið að því ötullega síðastliðið ár og nokkrum vikum betur. Það var þreytt þjóð árið 2013 sem fór í kjörklefann, þreytt á hruni, þreytt á bið, þreytt á rifrildi meðal stjórnarflokka, skorti á lausnum og hún var orðin óþolinmóð. Ríkisstjórnin átti erfitt verk fram undan en tók strax til við uppbygginguna. Það er þó ekki hægt að laga hlutina á einu ári eða einni nóttu. Unnið hefur verið mikið og vel á einu ári og er ég þess fullviss að lausnirnar eru góðar. Góðir landsmenn. Það er viðurkennt að sú ákvörðun að taka ekki skuldir fallinna einkabanka var grunnurinn að því að við stöndum svo framarlega í dag. Mistökin voru þau að lán heimilanna sátu eftir, en nú erum við að leiðrétta það. Leiðréttingin er komin til framkvæmda eftir umsóknatímabil þar sem gríðarlegur áhugi var hjá þjóðinni þrátt fyrir úrtöluraddir og almenna neikvæðni stjórnarandstöðunnar. Leiðrétting á skuldum heimilanna er mun áhrifaríkari leið til þess að bæta hag þeirra en þær fálmkenndu aðferðir sem gripið var til á síðasta kjörtímabili. En saman sköpum við jákvæða hvata, aukið traust og trú á samfélag okkar, traust til þess að framkvæma það sem þarf til að tryggja framtíðaríbúum eyjunnar okkar velmegun og farsæld. Sérstakir fjármunir hafa verið veittir í verkefni sem voru einna mest aðkallandi í heilbrigðis- og löggæslumálum og störfum hefur verið skilað til landsbyggðarinnar. Breytingarnar eru sjáanlegar, munu koma áfram í ljós á næstu mánuðum og árum. Þá gefa hallalaus fjárlög fyrirheit um betri tíma í framtíðinni. Virðulegi forseti. Ég er stoltur af Íslendingum. Ég er stoltur af sjómönnunum. Ég er stoltur af bændunum sem yrkja landið. Ég er stoltur af listamönnum sem leggja heiminn að fótum sér, íslenska landsliðinu sem sigraði Tyrki 3:0, unga fólkinu sem erfa mun landið. Ég er stoltur af Íslandi. Ef það er þjóðrembingur í augum hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar og formanns Bjartrar framtíðar þá er ég illa haldinn af slíkum rembingi. Eftir því er tekið um land allt að ferðaþjónustan blómstrar, sjávarútvegur og aðrar útflutningsgreinar vaxa, listir og menning auka hróður okkar og tekjur. Fjárfesting er að aukast og atvinnuleysi er lítið. Þessum árangri er ekki síst að þakka krónunni enda hefur evrukórinn lækkað raust sína. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur einungis setið í rúmt ár en samt hefur henni tekist að efna sín stærstu markmið frá síðustu kosningum. Verkefnið heldur samt áfram næstu þrjú árin, að skapa samfélaginu, skapa fólkinu bjartsýni og örugga framtíð. Eftirspurn er eftir menntaða fólkinu okkar, frumkvöðlunum sem framkvæma það sem þeim hugkvæmist. Eftirspurn eftir matvælum í heiminum eykst, sérstaklega hreinum og heilnæmum. Þar hefur Ísland forskot á aðra í náttúrulegum gæðum. Við nýtum hugvit og tækniþekkingu landans. Nú eru íslensk fyrirtæki víða um veröld í verkefnum sem byggja á þekkingu, reynslu og hugkvæmni starfsmanna þeirra, hvort sem er í jarðhita, verktakastarfsemi eða öðru. Það er metnaður sem heldur okkur í fremstu röð. Þrátt fyrir úrtöluraddir um fámenni og smæð ná afrek okkar langt, lengra en tölfræðin segir að mögulegt sé. Þeir eru þó til sem ekki hafa trú á sjálfsbjörg íslensku þjóðarinnar og telja framtíð hennar betur komna í fangi annarra. Raddir þessara úrtölumanna munu fljótlega þagna vegna dugnaðar og útsjónarsemi Íslendinga. Nú þegar kastað hefur verið rekunum á umsóknina að Evrópusambandinu má líka velta fyrir sér hvort áherslumál stjórnarandstöðunnar verði eingöngu þau að fikta í klukkunni og krefjast viðskiptabanns á útflutningsfyrirtæki Íslands. Virðulegi forseti. Átök og ófriður víða um veröld valda óvissu enda ófyrirséð hverjar afleiðingarnar verða. Blikur eru á lofti í samskiptum þjóða heimsins og sigla verður þann ólgusjó af varfærni og skynsemi en ekki hvika frá grundvallartrú á rétt þjóðar til sjálfsákvörðunar og sjálfsstjórnar. Fyrir sjálfstæða smáþjóð er mikilvægt að treysta á virkni alþjóðasamstarfs og samvinnu, vera framsýn og sýna dug. Íslendingar líkt og aðrar þjóðir þurfa á því að halda að friður, jafnrétti, jafnræði og velmegun séu viðvarandi og aukist í heiminum. Góðir landsmenn. Það er full ástæða fyrir Íslendinga að vera bjartsýnir á eigin hag. Á Íslandi býr friðsöm, herlaus þjóð sem setur takmarkið hátt og nær góðum árangri. Þessa hugsun hefur ríkisstjórnin í hávegum í vinnu sinni. Nú þegar er dáðst að Íslandi víða um heim og að Ísland skuli fremst Evrópuþjóða snúa vörn í sókn eftir fjármálahrun heimsins. Við erum öfunduð af stórkostlegum auðlindum og að við stjórnum þeim sjálf með sjálfbærum hætti og við lútum ekki yfirboðum annarra við nýtingu þeirra. Tekið er eftir Íslandi. Það er tekið eftir því vegna þess að hér býr þetta duglega, vingjarnlega og frjóa fólk sem þrátt fyrir áföll heldur áfram og vinnur sig út úr vandanum af krafti og útsjónarsemi. Virðulegi forseti. Við þurfum að vanda okkur í störfum okkar, læra af gullæðinu sem kom okkur á kné árið 2008. Við eigum að sýna hófsemi gagnvart þeim sem vilja heimsækja okkur, starfa hér eða vinna með okkur. Öfgar eru aldrei góðar, hvort sem það er öfgafrjálshyggja eða öfgavinstristefna. Best er því að búa í jafnvægi og því erum við að ná með ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins. Með skynsemi og rökhyggju, samvinnu, staðfestu og óbilandi trú á kraftinum sem býr í þjóðinni eru Íslendingum allir vegir færir. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það verkefni sem blasir við öllum og þarf að fá úrlausn hið allra bráðasta er rýmkun gjaldeyrishafta. Höftin leiða til þess að hagkerfið ryðgar smám saman að innan. Gjaldeyrishöftin draga úr samkeppnishæfi Íslands, brengla verðlagningu og geta leitt til bólumyndunar bæði í verði eigna og hlutabréfa. Síðast en ekki síst koma þau í veg fyrir að lífeyrissjóðir okkar geti ávaxtað fé erlendis og hamla eðlilegri erlendri fjárfestingu hér á landi. Viðskiptaráð mat það svo að höftin gætu kostað Íslendinga samtals um 80 milljarða kr. á ári. Við munum öll að ríkisstjórnin sagði að hún mundi aflétta höftunum á stuttum tíma, og sagði að stór skref yrðu tekin til þess á fyrstu sex mánuðum kjörtímabilsins. En hvað hefur gerst síðan? Ríkisstjórnin hefur verið ósammála um leiðir, forustumenn stjórnarflokkanna hafa tekist á um hvor þeirra hafi forræði fyrir málinu og á meðan hafa þeir tapað dýrmætum tíma. Í dag verður senn liðið eitt og hálft ár frá kosningum, og það eina sem hefur gerst er að það er loksins búið að ráða ráðgjafa, ekkert annað! Af hverju var það ekki gert strax? Verkleysi ríkisstjórnarinnar, skortur á verkstjórn og innbyrðis ágreiningur innan stjórnarinnar er því miður ástæðan fyrir því að enginn sjáanlegur árangur hefur enn náðst í glímunni við gjaldeyrishöftin. Því miður benda ræður forustumanna stjórnarflokkanna í kvöld ekki til að neitt sé að gerast í þeim efnum. Þetta er þungur áfellisdómur yfir verkum ríkisstjórnarinnar. Góðir tilheyrendur. Eitt af þremur aðaláherslumálum okkar þingmanna Samfylkingarinnar í upphafi þessa þings er tillaga til þingsályktunar um bráðaaðgerðir í byggðamálum. Við leggjum til fjölþættar aðgerðir sem um munar og skipta máli, þar á meðal þetta: Aukið fjármagn verði veitt til sóknaráætlana og lykiláhrif heimamanna á úthlutun þess verði tryggð. Fjárframlög til samgöngumála verði aukin, en þau voru skorin niður við samþykkt fjárlaga 2014, og enn frekari niðurskurður boðaður í fjárlögum næsta árs. Það er nánast eins og það sé hrun í samgönguframkvæmdum. Sjávarbyggðum verði tryggð hlutdeild í tekjum af sérstöku veiðigjaldi og tryggt að aukinn byggðakvóti fari til Byggðastofnunar til að sinna verkefnum tengdum brothættum byggðum. Ívilnanir verði veittar vegna nýfjárfestinga sem útfærðar verði á þann veg að nýtist sérstaklega uppbyggingu í landsbyggðunum. Fylgt verði tímasettri áætlun um uppbyggingu dreifikerfis raforku til að tryggja afhendingaröryggi og fullnægjandi flutningsgetu um land allt, og að kerfi jöfnunar kostnaðar, sem tekið var upp í tíð jafnaðarmanna á síðasta kjörtímabili, verði eflt á þann veg að styrkir taki einnig til verslunar. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Landsbyggðirnar eiga víða í vök að verjast. Þess vegna skiptir höfuðmáli að haldið verði áfram með það stórátak í byggðamálum sem við stóðum fyrir á ríkisstjórnarárum okkar. Í vetur munum við með tillögum okkar leggja allt kapp á að brýna ríkisstjórnina til verka í byggðamálum. Burtu með dáðleysið! Ég þakka þeim sem á hlýddu. - Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Stærð er afstætt hugtak. Það hvort eitthvað sé stórt eða lítið er mjög tengt því við hvað er miðað. Pólitísk stærð er sjálfsagt enn þá erfiðari viðfangs í þessum efnum og mjög afstætt hugtak. Ég ætla engu að síður að hætta mér út í það að segja nokkur orð um pólitíska stærð, til dæmis um pólitíska stærð oddvita ríkisstjórnarflokkanna, sem ég sé nú reyndar að hvorugur er hér í salnum, en við munum hvernig þeir líta út. Þá á ég að sjálfsögðu ekki við það að fjármálaráðherra sé einir 190 sentímetrar á hæð eða Sigmundur Davíð Gunnlaugsson góð 100 kg á þyngd. Nei, ég á við það hvernig þessir foringjar núverandi ríkisstjórnarflokka fylla út í sín pólitísku föt. Það má prófa að búa til kvarða. Tökum þann kvarða að á síðasta kjörtímabili leiddu þessir menn stjórnarandstöðuna sem var sú harðdrægasta og heiftúðugasta sem elstu menn í pólitík muna. Hér á Alþingi var iðulega stundað skipulegt eyðileggingarstarf og margir hafa talið að þetta nái helst samjöfnuði við heiftúðuga stjórnarandstöðu ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens, Sjálfstæðisflokksins gegn ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. Hvernig bregður svo þessum mönnum hafandi staðið svona að verki í stjórnarandstöðu þegar þeir eru orðnir leiðandi í ríkisstjórn? Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var varla kominn með annan fótinn inn í Stjórnarráðið og það var ekki byrjað að anda á hann þegar hann fór að tala um loftárásir á sig, loftárásir. Ég hef ekki séð í fjárlagafrumvarpinu að sótt sé um fjárveitingar til að byggja loftvarnabyrgi í Stjórnarráðinu, en kannski er búið að því og þá fyrir peninga úr græna hagkerfinu. Tökum annan mælikvarða, árangurinn í ríkisfjármálum. Það er ánægjulegt eins og ríkisstjórnarliðið segir dögum oftar að nú verður lagt fram annað fjárlagafrumvarpið í röð án halla. En kom það af himnum ofan? Þurfti ekki eitthvað til? Hafið þið heyrt þá segja að það sé vegna þess að með þrotlausum, erfiðum en árangursríkum aðgerðum allt síðasta kjörtímabil batnaði afkoma ríkissjóðs jafnt og þétt úr geigvænlegum 140 milljarða halla á þáverandi verðlagi 2009 í jöfnuð 2013? Því þegar ríkisreikningur kemur nú fram sýnir hann að á síðasta fjárlagaári sem fyrri ríkisstjórn bar ábyrgð á með fjárlögum sínum var ríkissjóður rekinn með jöfnuði, nokkurn veginn jöfnuði. Á þetta er aldrei minnst. Er það stórt í pólitík að geta ekki látið forvera sína í embætti njóta sannmælis fyrir nokkurn skapaðan hlut? Tökum hagvöxtinn. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talar alltaf þannig um hagvöxtinn að hann hafi gengið í garð daginn sem hann skakklappaðist inn í Stjórnarráðið. Hann nefnir það aldrei einu orði að hagvöxtur hófst á Íslandi undir lok árs 2010. Og já, það er gleðilegt að við höfum nú búið við hagvöxt fjögur ár í röð. En það eru fjögur ár í röð, það er ekki frá því í maílok 2013. Er það stórt að reyna að tala svona um þetta gegn opinberum hagtölum og staðreyndum? Nei, það er ekki mjög stórt. Minnkandi atvinnuleysi. Það er alltaf talað eins og ný störf og atvinna hafi fyrst farið að skapast þegar þessi ríkisstjórn tók við. En er það ekki veruleikinn að atvinnuleysi náði hámarki á útmánuðum 2010 og hefur lækkað jafnt og þétt síðan meðal annars vegna þess að hlúð var að og stutt við vænlegar vaxtargreinar í íslensku atvinnulífi? Það gerði fyrrverandi ríkisstjórn. Hún veitti fjármuni í markaðssetningu og ferðaþjónustu. Hún setti lög um endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar í sprotafyrirtækjum. Hún fór að fjárfesta í innviðum ferðaþjónustunnar, bætti í samkeppnissjóði o.s.frv. Hún lagði því líka þennan grunn. Mín niðurstaða, herra forseti, af þessum hugleiðingum er sú að formenn stjórnarflokkanna - og eftir höfðinu dansa limirnir eins og við heyrðum hér áðan - séu að vísu hinir vörpulegustu menn á velli. En þegar kemur að því að kvarða þá á þann mælikvarða hvort þeir geta látið forvera sína í embætti njóta sannmælis séu þeir varla hálfvaxnir menn.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Öll þau lönd sem við viljum bera okkur saman við eiga eitt sameiginlegt. Þar ríkir stöðugleiki, efnahagslegur stöðugleiki, sem er forsenda fyrir bættum lífskjörum. Til að koma á stöðugleika þarf aga og ráðdeild í ríkisfjármálin. Til að koma á aga og festu í opinber fjármál þurfum við breytt vinnubrögð. Í þeim löndum þar sem stöðugleiki ríkir er samstaða milli allra stjórnmálaafla um aga. En er það mögulegt hér á landi? Er mögulegt fyrir okkur sem störfum í stjórnmálum, í stjórn og stjórnarandstöðu, embættismenn, forstöðumenn opinberra stofnana, aðila vinnumarkaðarins, að ná samstöðu um þetta grundvallarmál? Svarið er: Við eigum ekki annan valkost. Við verðum að sameinast um agann, við verðum að sameinast um breytt vinnubrögð hér á landi. Það er grundvallaratriði ef við ætlum að ná því marki sem við erum öll sammála um, að bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar. Við Íslendingar höfum sýnt að þegar mikið liggur við getum við sameinast um stór mál. Við Íslendingar værum ekki sjálfstæð þjóð ef um það hefði ekki náðst góð samstaða. Við Íslendingar hefðum ekki haft sigur í hörðum milliríkjadeilum við miklu fjölmennari þjóðir ef við hefðum ekki staðið saman. Það er stutt að sækja í fyrirmyndirnar. Til dæmis ákváðu frændur vorir Svíar að sameinast um aga í ríkisfjármálum eftir bankahrun sitt fyrir nokkrum áratugum. Þar var samstaða allra stjórnmálaafla og embættismanna um aga og ráðdeild. Þeir breyttu vinnubrögðum og hafa uppskorið ríkulega. Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu sjúklinga og lífeyrisþega. Það er ekki einungis í orði heldur líka á borði. Hver sem vill getur borið fjárlög þessa árs saman við síðustu fjárlög. Niðurstaðan er að 10.000 millj. kr. var bætt í heilbrigðisþjónustuna. Langstærsti hlutinn, 4,6 milljarðar, fór til Landspítalans. Hækkun til lífeyristrygginga nam tæplega 8.000 milljónum. Lífeyristryggingar fara til eldri borgara og öryrkja. Þessar tölur sýna að þeir sem tala um að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar hafi forgangsraðað í þágu þeirra sem ríkastir eru að tala gegn betri vitund. Einföldun skattkerfisins og breikkun skattstofna hefur oft verið til umræðu en lítið um efndir. Nú eru stigin skref til að lækka gjöld á allan almenning. Það er sérstakt fagnaðarefni að afnema vörugjöld. Þar er á ferðinni úreltur og flókinn skattur sem leggst á alla þá sem versla hér á landi. Fleiri skattbreytingar eru í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er mikilvægt að líta á þær í heildarsamhengi. Það verður að líta til allra útgjaldaflokka. OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa bent á að lægri virðisaukaskattur á ýmsar vörur og þjónustu, þar með talið matvæli, þjóna illa þeim tilgangi að vera stuðningur við tekjulægri fjölskyldur og jafna þannig tekjuskiptingu samfélagsins. Það kemur því ekki á óvart að áhrif hækkunar barnabóta á ráðstöfunartekjur vega tólf sinnum meira en áhrif breyttra neysluskatta. Kæru landsmenn. Heildaráhrif skattbreytinganna eru jákvæð fyrir ráðstöfunartekjur allra tekjuhópa - ekki síst fyrir þá tekjulægstu. Þetta kemur líka millistéttinni til góða sem er afskaplega mikilvægt vegna þess, góðir landsmenn, að það er millistéttin sem fjármagnar velferðarþjóðfélagið.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Nú þegar við erum hér saman komin í upphafi þings er ekki úr vegi að við veltum því aðeins fyrir okkur hvernig störf okkar birtast landsmönnum eða þeim sem okkur er ætlað að þjóna. Góður maður sagði nýlega við mig að honum fyndist ég hafa einfeldnislegt viðhorf til stjórnmála og raunar ætti það við um okkur öll í Bjartri framtíð. Við yrðum að horfast í augu við þann leik sem pólitík er og hefur alltaf verið og hvernig hann virkar. Þar giltu einfaldlega önnur viðmið en við þekkjum annars staðar í atvinnulífinu. Það skiptir mestu hver hrópaði hæst og væri bestur í að spinna fléttur og beita klækjum til að ná sínu fram. Þar viki auðmýkt fyrir staðfestu, skynsemi fyrir kreddum og samvinna fyrir egói. Þó að ég og þessi ágæti maður höfum ekki getað fallist á að vera sammála þá er það engu að síður mikilvægt umhugsunarefni að það sem fram fer hér á þingi skuli birtast landsmönnum svona. Það er nefnilega ekki síður mikilvægt hvernig við vinnum hlutina heldur en hvað við gerum. Þjónustan sem okkur er ætlað að veita er vönduð forusta. Hún felur ekki í sér að við séum alltaf sammála eða átök komi ekki upp. Hún felur hins vegar í sér að við hlustum meira en við tölum, að við hlustum á landsmenn, hlustum hvert á annað, hlustum á sérfræðinga og rannsóknir og síðast en ekki síst á reynslu annarra þjóða og stofnana. Árangur allra skipulagsheilda felst m.a. í þjónandi forustu en hinn hljóðláti eiginleiki slíkrar forustu er auðmýkt. Í því samhengi vakti það athygli mína í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra hversu öfundsvert það er að búa á Íslandi, að við séum í efstu sætum heims hvað varðar nærri allt, jafnréttið, stöðu lýðræðis, réttindi ólíkra hópa, frelsi fjölmiðla, árangur af heilbrigðisstefnu og við erum jafnvel í áttunda sæti sem stöðugasta ríki heims. Vissulega höfum við það gott í samanburði við mörg önnur ríki, en er þetta sá veruleiki sem blasir við okkur og þeim sem við þjónum? Erum við enn þá best í heimi? Var það ekki einmitt auðmýktin sem okkur skorti svo mikið þegar leikar stóðu sem hæst hérna á því herrans ári árið 2007? Auðmýkt er eiginleiki sem fæstir tengja við stjórnmál en engu að síður sýna rannsóknir að sá eiginleiki ræður hvað mestu þegar skapa skal traust og ná árangri. Auðmýkt snýst ekki um að láta ekki að sér kveða heldur hvernig maður gerir það. Hún snýst um sjá sjálfan sig og verk sín í réttu ljósi, leggja áherslu á afrek hópsins og ekki síst að geta verið berskjaldaður. Hinn berskjaldaði leiðtogi áttar sig nefnilega á styrknum sem felst í hlustun og að það sé mögulegt að hann eigi jafnvel eitthvað eftir ólært. Hann viðurkennir mistök sín, hann tekur ábyrgð á þeim og hann lærir af þeim. Þótt auðmýkt sé sannarlega ekki eini eiginleikinn sem skapar farsæla forustu þá gegnir hann lykilhlutverki í að skapa traust sem Alþingi þarf svo sárlega á að halda. Ég óska hæstv. ríkisstjórn velfarnaðar í öllum þeim verkum og ákvörðunum sem fyrir henni liggja á komandi þingi og okkur þingmönnum sömuleiðis. Ég vona að við höfum öll hugrekki til að vera einlæg og auðmjúk á þessu þingi sem og á komandi þingum því að þannig sköpum við traust, það traust sem við þurfum til að geta þjónað landsmönnum vel og til að ná þeim árangri sem við vorum kosin til að ná. - Góðar stundir.

Forseti. Elsku landsmenn. Ég legg svo til og mæli með að þeir sem sitja heima með útrunna lottómiða setji þá í reynslubankann og minni sig á að það á aldrei að trúa þeim sem tamt er að segja ósatt. Ég legg svo til og mæli með að þeir sem sitja heima og ærast yfir matarskatti eða afnámi jólauppbótar eða ráðalausum ráðherra, sem hafnar að axla ábyrgð á afglöpum, fylki liði um raunverulegar úrbætur sem standa af sér fjögurra ára loforðaflaum og hið langa tímabil vonbrigða og getuleysis þar á milli. Ég legg svo til og mæli með að hér fari fram raunveruleg bylting með raunverulegum rótföstum breytingum sem lifa um aldir alda. Ég legg svo til og mæli með að áður en að fólk fylkir liði að það horfist í augu við þá staðreynd að við búum í samfélagi og samfélag okkar þarf á ykkur að halda. Þetta þing og næstu þing og öll hin þingin munu ekki breyta neinu nema frá ykkur komi skýr skilaboð. Á ég að trúa því að skilaboðin ykkar séu þau að þið viljið bara þiggja brauðmola af auðvaldsins borði? Nei, ég trúi því ekki. Manstu kannski ekki að þú - já, þú - ert einstaklingurinn sem breytir heiminum, ekki vegna þess að þú getur það heldur vegna þess að þér ber að gera það. Manstu kannski ekki að þú ert þjóðin, þetta óskabarn sem um stund hristir af þér viðjar og krafðist þess að þín sjálfsögðu mannréttindi og að samfélagssáttmálinn yrði virtur, að þrískipting valdsins væri ekki samruna hausar á þursi hefðarhelgunar innmúraðra heldur voldugar stoðir lýðræðisins. - Já, hey þú, óskabarn, lýðræðið þýðir að þú átt að ráða. Ég er hér og bara hér til að minna þig á að þú átt val, val um að halda áfram í skuldahlekkjum sem nú smyrjast betur og ganga greiðar um stund með auknu útstreymi lánsfjár. En eitt verð ég að segja þér: Þetta eru samt hlekkir sem munu jafnvel fylgja þér yfir gröf og dauða. Já, þú átt val um að halda áfram eða rjúfa þennan vítahring, vítahring sem óskabarnið, þú, Íslendingur, átt jafn mikinn þátt í og valdaklíkan ógurlega, því að þú tekur við lyginni af eintómri óskhyggju aftur og aftur. Ætlar þú að búa hér til samfélag eða halda áfram að vonast eftir því að vera sætasta stelpan á ballinu sem fær að vera með í klíkunni? Það er lygi, segi ég, að það sé ekki hægt að breyta þessu, það er marglaga lygi sem þú getur bara séð í gegnum hafir þú eitthvert hugrekki. Breytingar eru nefnilega ekkert hættulegar. Þær eru náttúrulögmál sem er ekki hægt að komast undan sama hvað. Í enska orðinu „revolution“ er falið merkilegt og táknrænt leyniorð takir þú r-ið í burtu. Bylting er ekkert sérstaklega gott orð því að í enska orðinu felst sannleikurinn að baki merkingu þess, þróun. Samfélag okkar er í þróun, þú ert í þróun, við erum öll í stöðugri þróun og þegar við horfumst í augu við þá staðreynd að sú samfélagsgerð sem virkaði kannski einu sinni er úr sér gengin þá verðum við að krefjast nýrrar og taka sjálf þátt í að búa hana til. Ég vil, elsku fólkið mitt, sem hefur þrælað við að hlusta á þá sem sitja hér inni í umboði ykkar og halda sömu ræðuna ár eftir ár um sömu smáskammtalækningarnar á svöðusári hins farlama kerfis, að þið hugsið ykkar gang í kvöld þegar bláskjár er slokknaður. Hugsið um framtíðina sem er hverful og hvernig fræjum þið viljið sá til að hún verði ekki endurtekning á sömu mistökunum sem við ættum öll að hafa lært eitthvað af, ekki satt? Hvernig framtíð vilt þú? Hvernig á Ísland að vera eftir 100 ár, 50 ár, 20 ár? Framtíðin er í þínum höndum.