Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú er búið að setja á dagskrá frumvarp um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Ég lýsti því á nefndarfundi í morgun að ég mundi skila áliti minni hluta sem ég hef verið að vinna að í dag. Ég krefst þess að þessum dagskrárlið verði í það minnsta frestað þar til það minnihlutaálit, sem er að komast í lokavinnslu, liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þá kröfu með hv. þm. Atla Gíslasyni að 3. dagskrárliðnum, Fjármálafyrirtæki, verði skotið á frest. Málið hefur ekki fengið þá umfjöllun í meðferð þingsins sem við teljum æskilega. Við teldum heppilegast að því yrði frestað annaðhvort fram yfir helgi, til mánudagsins, eða efnt til þingfundar á morgun þannig að hv. þm. Atla Gíslasyni gefist tóm til að vinna álit sitt. Um þau umdeildu mál sem hér eru uppi hefur verið tiltölulega mikil ró, skulum við segja, mikil sátt í þeim skilningi að menn hafa ekki viljað rugga bátnum. Ég fæ ekki annað séð en nú sé stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin að byrja að gera einmitt þetta og ég vara við því.

Forseti vill taka fram, vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað, að ákveðið hefur verið að reyna að koma til móts við ósk sem fram hefur komið frá fulltrúa minni hlutans í viðskiptanefnd. Opnað er á það að hugsanlega verði gert fundarhlé að lokinni umræðu um 2. dagskrármálið áður en 3. dagskrármálið kemst á dagskrá ef það mætti verða til þess að liðka fyrir þingstörfum.

Herra forseti. Mér láðist að taka það fram í fyrri athugasemdum mínum að rétt í þann mund sem ég kom til atkvæðagreiðslunnar fékk ég í fyrsta sinn í hendurnar endanlegt álit meiri hlutans og enn á ný bútasaum við upphaflega frumvarpið, breytingar sem ákvarðaðar voru á nefndarfundi í morgun og voru ekki útfærðar að fullu og ég sé þær í fyrsta skipti þegar málið er tekið á dagskrá. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka sjónarmið mín til greina og fresta umræðu um þetta mál þar til álit minni hlutans liggur fyrir.

Herra forseti. Það vekur vægast sagt mikla undrun að sjá þetta frumvarp komið á dagskrá með því að ég veit að ekki var orðið við því í hv. viðskiptanefnd að gefa tóm til þess að réttarfarsnefnd kæmi saman og skilaði skriflegu áliti. Ég veit líka að ekki var orðið við þeirri ósk nefndarmanns í allsherjarnefnd, hv. þm. Atla Gíslasonar, að allsherjarnefnd yrði kölluð saman til að fara yfir eitthvað af þeim nýju breytingartillögum sem þingmenn hafa ekki séð hér og hv. þingmaður kallar bútasaum. Nú hefur verið tilkynnt að væntanlega verði þingfundir á mánudag og þriðjudag og tel ég því einsýnt að til þess að menn geti fengið að skoða hlutina nánar verði málið geymt þar til eftir helgi. Það breytir ekki því fyrst þingfundur er á mánudag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um stimpilgjald. Frumvarpið er lagt fram í ljósi þess ástands sem nú ríkir á fjármálamörkuðum

Ég bið þingmenn um að gefa hæstv. fjármálaráðherra tækifæri til að halda framsöguræðu sinni áfram.

og tilmæla yfirvalda til banka og sparisjóða um að aðstoða fólk sem kynni að lenda í greiðsluerfiðleikum vegna hækkunar fasteignalána sem rekja má til lækkunar krónu og verðbólguáhrifa. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lög um stimpilgjald þess efnis að stimpilgjald verði fellt niður tímabundið, annars vegar vegna skilmálabreytinga á fasteignaveðskuldabréfum einstaklinga og hins vegar vegna nýrra veðskuldabréfa sem gefin eru út vegna vanskila á fasteignaveðskuldabréfum einstaklinga. Í framkvæmd er vanskilum ýmist bætt við höfuðstól hins upprunalega fasteignaveðskuldabréfs með skilmálabreytingu eða útgáfu sérstaks nýs veðskuldabréfs í tengslum við hið fyrra. Í báðum tilvikum er það skilyrði fyrir undanþágu stimpilgjalds samkvæmt frumvarpinu að sömu aðilar séu útgefendur að hinu nýja skjali og eru kröfuhafi og skuldari samkvæmt viðkomandi fasteignaveðskuldabréfi. Jafnframt er það skilyrði að hið nýja skjal sé gefið út vegna tiltekins áður útgefins fasteignaveðskuldabréfs og vísi í það. Er lagt til að um tímabundna aðgerð verði að ræða með það að markmiði að auðvelda einstaklingum að skilmálabreyta áður þinglýstum fasteignaveðskuldabréfum sínum, eða gefa út ný veðskuldabréf vegna vanskila á fasteignaveðskuldabréfum, þar sem þörf kann að vera á því hjá fjölda einstaklinga við aðstæður eins og þær eru nú. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig þetta hefur verið á undanförnum árum varðandi skilmálabreytingar á lánum og skuldbreytingar. Nokkuð hefur verið um það undanfarna tvo til þrjá áratugi, og á sumum árum meira en öðrum, að fyrirkomulagið hefur verið á þann veg að greitt hefur verið stimpilgjald af slíkum breytingum. Er þá verið að leggja til núna að fallið verði frá þeirri framkvæmd sem verið hefur? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um þetta hjá hæstv. ráðherra. Ef það er rétt skilið, sem mér heyrðist á framsöguræðunni, að um sé að ræða þá breytingu að aflétta sköttum, stimpilgjaldi sem innheimt hefði verið hingað til, væri fróðlegt að vita hver ástæðan er fyrir því að ráðherrann grípur til þeirra ráða núna. Er umfang vandans það mikið að ástæða er talin til að fella þessi gjöld niður af einstaklingum sem á undanförnum árum hafa mátt bera þessar byrðar án nokkurrar sýnilegrar samúðar úr fjármálaráðuneytinu? Það væri fróðlegt að fá skýringar á því hvers vegna, ef við getum orðað það þannig, ekki er búið að breyta þessu fyrr. Þeir sem á undanförnum árum hafa gengið í gegnum skilmálabreytingar og skuldbreytingar hafa ekki notið þeirra kjara sem verið er að bjóða upp á með frumvarpinu.

Herra forseti. Staðan hefur verið sú á undanförnum árum að vanskil hafa verið með minnsta móti í fjármálakerfinu og hvað fasteignalánin varðar. Þar af leiðandi hefur þetta ekki verið slíkt vandamál að uppi hafi verið í umræðu eða talið að gera þyrfti einhverjar sérstakar ráðstafanir vegna þess. Hins vegar eru aðstæður í þjóðfélaginu um mjög margt sérstakar nú um stundir og þá vegna þeirra erfiðleika sem eru í efnahagsmálunum, vegna breytinga á gengi og verðbólguáhrifa. Það hefur gríðarlega mikil áhrif á lántakendur og afborganir og greiðslur af lánum. Verið er að bregðast við því núna svo að þessar afbrigðilegu aðstæður valdi fólki ekki meiri erfiðleikum en nauðsyn ber til og liðka fyrir um það að skuldbreytingar eins og hér er um að ræða geti átt sér stað á þeim forsendum sem kynntar voru. Á undanförnum árum, undir þeim kringumstæðum sem ég var að lýsa, hafa þessar aðstæður ekki verið fyrir hendi en vegna þeirra aðstæðna sem nú eru er þetta lagt til.

Virðulegi forseti. Það sjónarmið hefur lengi verið uppi í þingsölum sem víðar að stimpilgjaldið væri almennt ekki sanngjarn skattur til ríkissjóðs. Oft hefur verið lagt fram frumvarp til að fella það niður án árangurs þó að aðeins hafi þokast í þá átt. Ég fer þess á leit við hæstv. ráðherra að hann leggi fram upplýsingar um væntanleg áhrif af frumvarpinu og tekjur á undanförnum 10–15 árum af skuldbreytingum lána, hversu mikið stimpilgjald hefur verið greitt á hverju ári vegna þessara skilmálabreytinga á skuldabréfum. Gott væri að fá þessar upplýsingar fram í þinginu og hæstv. ráðherra getur þá komið þeim til viðkomandi þingnefndar og eftir atvikum til annarra þingmanna.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að leita eftir þessum upplýsingum og koma þeim til nefndarinnar. Ef aðrir hv. þingmenn hafa áhuga á að fá þær ætti það ekki að vera neitt vandamál að koma þeim til þeirra líka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra, Árna M. Mathiesen, fyrir að mæla fyrir þessu frumvarpi. Kannski má segja sem svo að þær aðstæður sem við búum við í fjármálum almennt, ríkisfjármálum og öðrum fjármálum, kalli á frumvarp sem þetta. Hugsanlega má segja að með hliðsjón af lögum nr. 125/2008 sé þetta frumvarp hálfgert neyðarlagafrumvarp eða afleiðing af því ástandi sem við búum við. Rétt er að ítreka það hér fyrir þá sem hlusta, virðulegi forseti, að frumvarpið felur í sér heimild til að stimpilgjald sé undanþegið vegna skilmálabreytinga á fasteignaveðskuldabréfum einstaklinga eða þá nýjum skuldabréfum sem gefin eru út til uppgreiðslu vanskila á fasteignaveðskuldabréfum sömu einstaklinga. Með öðrum orðum er hugmyndin sú, virðulegi forseti, að viðkomandi aðilar sem þurfa að fara fram með skilmálabreytingu, eða þurfa að fá ný veðskuldabréf vegna þess að þeir eru í erfiðleikum vegna vanskila, eru undanþegnir stimpilgjaldinu þannig að það liggi ljóst fyrir. Einnig þarf að liggja ljóst fyrir að um tímabundna aðgerð er að ræða. Lögin kveða á um að þetta taki gildi frá og með þeim tíma sem Alþingi samþykkir og til áramóta. Eins og hæstv. fjármálaráðherra kom að á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga í morgun, í erindi sem hann flutti þar, eru tímarnir sem við lifum í dag miklir óvissutímar og breytilegir og vel má vera að þessi heimild þyrfti að vera til lengri tíma. Ég get talað fyrir sjálfan mig og sagt að ef lengja þarf þennan tíma fram á næsta ár, hugsanlega vegna þess hvernig háttar á mörkuðum og í tæknilegri útfærslu á þessu í bankakerfinu eða hjá lífeyrissjóðum, þá sé það hægt. En lagaákvæðin í frumvarpinu eru skýr um að þetta gildi til áramóta sem mun auðvitað þýða að fjölmargir munu á næstu dögum nýta sér þetta í samstarfi við banka, lífeyrissjóði eða aðra. Kostnaðarmat fylgir frumvarpinu og get ég tekið undir það að miðað við þær stóru tölur sem við erum að vinna með í dag, sem við teljum hugsanlega í hundruðum milljarða, leiðir þetta ekki til neinna beinna útgjalda fyrir ríkissjóð. En ljóst er að tekjur ríkissjóðs af stimpilgjaldi munu minnka eitthvað verði frumvarpið að lögum. Þær eru hins vegar óverulegar í heildinni og einnig er tekið fram að í forsendum tekjuáætlunar fjárlaga fyrir árið 2008 var ekki reiknað með sérstökum tekjum af stimpilgjaldi vegna skilmálabreytinga við þær aðstæður sem nú hafa skapast. Kannski má segja sem svo að við hefðum annars þurft að leiðrétta það í fjáraukalögum þessa árs því að þetta hefðu verið tekjur sem féllu til á þessu ári. Ég vil því ítreka það, virðulegi forseti, við þingheim að hraða frumvarpinu í gegnum þingið og í gegnum nefndir. Ég tek undir það sem sagt hefur verið í andsvörum: Það er eðlilegt að þær upplýsingar sem óskað var eftir komi til þingnefnda og fái umræðu þar. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, taka undir það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt: Þetta er frumvarp sem margir hafa beðið eftir og ætti þingheimur þar af leiðandi að geta sameinast um það.

Hæstv. forseti. Frumvarpið er til mikilla bóta þótt það sé nú til komið vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem við búum við. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að öll stimpilgjöld af viðskiptum sem tengjast húsnæðiskaupum verði felld niður. Hér er lagt til að þau falli niður tímabundið til 1. janúar 2009. Ég tel að það sé of skammur tími, hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að Alþingi starfar ekki í upphafi árs, kemur varla saman 1. janúar, þannig að tímasetningin hefði alla vega átt að vera 1. febrúar svo Alþingi væri komið saman áður en lögin féllu úr gildi til að meta stöðuna sem þá væri uppi og framlengja lögin ef æskilegt væri. Ég tel að á næstu mánuðum verði fólk fyrir miklum erfiðleikum vegna skuldastöðu sinnar og þurfi þá m.a. að gera breytingar á lánafyrirkomulagi sínu. Ég bendi því á, hæstv. forseti, að lokatímasetning lagasetningarinnar er afar óheppileg þar sem Alþingi verður ekki starfandi þá og ef menn sæju nauðsyn til að bregðast við áfram yrði væntanlega einhver dauður tími á milli þess sem lögin féllu úr gildi og þar til ný yrðu sett. Klárt þarf að vera að Alþingi sé starfandi ef framlengja þarf lögin svo ekki þurfi að grípa til bráðabirgðalaga.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vék að dagsetningunni, þeirri sömu og við höfum talað um, ég og hæstv. fjármálaráðherra. Ég tel að ef dagsetning og gildistími eru það eina sem út af stendur verði það auðvitað tekið upp í efnahags- og skattanefndinni. Um tímabundna aðgerð er að ræða og því gott að fram hafi komið í þingræðu í dag að ræða þurfi um gildistímann. Ef hann er það eina sem út af stendur held ég að efnahags- og skattanefnd ætti að geta afgreitt þetta fljótt og vel og vil hvetja formann nefndarinnar til að hraða nefndarstörfum þessu tengdu. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal, sem stýrir efnahags- og skattanefnd, mun fylgja eftir því sem hér hefur komið fram og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson bent á.

Herra forseti. Frumvarpið gengur að mínu mati allt of skammt. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að stimpilgjald verði fellt alveg niður og ég ítreka að það frumvarp liggur fyrir og nær hefði verið að samþykkja það en að gera einhverjar smálagfæringar sem duga allt of skammt. Þetta getur í sumum tilfellum hjálpað fólki sem er í erfiðleikum verulega og að því leyti tel ég þetta vera af hinu góða og sjálfsagt mál að hafa tímasetninguna eins og er í frumvarpinu. En ég minni enn og aftur á að við í Frjálslynda flokknum lögðum hér á haustdögum fram frumvarp um að fella alfarið niður stimpilgjöld.

Forseti. Sveitarfélögin í landinu gegna ríku samfélagslegu hlutverki. Þau annast stóran hluta opinberrar þjónustu í þágu velferðar og menntunar á Íslandi. Þau eru hluti hins opinbera og gegna þannig gríðarmiklu hlutverki í þeirri fjármálakreppu sem nú ríður yfir samfélagið. Sveitarfélögin standa íbúum sínum næst, sinna börnunum, menntuninni og velferðinni. Sveitarfélögin hafa nú um langt skeið átt í miklum örðugleikum vegna veikra tekjustofna og mikilla verkefna. Er nú svo komið að sum þeirra eiga erfitt með að sinna lögbundnum hluta grunnþjónustunnar og sum hafa raunar búið við kreppu undanfarin ár vegna þenslu og ójafnvægis. Nú dynur kreppan einnig yfir sveitarfélögin á þenslusvæðum. Samkvæmt nýrri spá Seðlabanka Íslands munu tekjur hins opinbera lækka um 15,5% milli áranna 2008 og 2009. Á sama tíma er því spáð að útgjöld hins opinbera muni aukast verulega. Enda þótt gert sé ráð fyrir að kjarasamningar verði almennt framlengdir óbreyttir er þess að geta að sveitarfélögin eiga ósamið við alla starfsmenn sína að frátöldum kennurum, um 14 þúsund manns. Framlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga munu dragast verulega saman og ljóst er að spáin um lækkun skatttekna ríkissjóðs mun bitna verulega á tekjum Jöfnunarsjóðs vegna tenginga þeirra við skatttekjur. Þau sveitarfélög sem hvað háðust eru tekjum úr Jöfnunarsjóði verða því fyrir miklum skakkaföllum. Í mörgum sveitarfélögum nema framlög Jöfnunarsjóðs á bilinu 30–50% af heildartekjum sveitarfélaganna og aukaframlagið upp á 1.400 milljónir eitt og sér vegur víða um 7–10% og allt upp í 20% af tekjum sveitarfélaga. Því til viðbótar munu útsvarstekjur þeirra lækka um 10%, að talið er, og tekjur af fasteignasköttum munu minnka eitthvað ef fasteignamat lækkar. Á næstu mánuðum og missirum mun ástand atvinnumála versna mikið og atvinnuleysi eykst hratt til loka næsta árs. Þá er gert ráð fyrir að það verði um 10% og á árinu 2010 verður það áfram mjög mikið. Við slíkar aðstæður er hlutverk sveitarfélaganna geysimikið og brýnt. Á þeim brennur vandi fjölskyldna og atvinnulífs í návígi. Þau munu mörg hver heyja baráttu fyrir tilvist sinni, fyrir mannsæmandi samfélagi og félagslegri samstöðu íbúanna. Um leið og tekjur þeirra dragast umtalsvert saman aukast útgjöldin, m.a. til fjárhagsaðstoðar, húsaleigubóta, félagslegrar ráðgjafar og stuðningsaðgerða af ýmsum toga. Enn fremur má búast við að mörg sveitarfélög bregðist við vaxandi fjárhagserfiðleikum fjölskyldna með aukinni þátttöku í kostnaði vegna leikskóla, skólamáltíða, frístundastarfs og þess háttar. Sveitarfélög munu eins og ríkið þurfa að leggja aukið fjármagn í fjárfestingu og framkvæmdir til að stuðla að auknum umsvifum í atvinnulífi og draga þannig úr áhrifum samdráttarins á atvinnustigið. Nú stendur yfir fjármálaráðstefna sveitarfélaga. Framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur bent þar á að áætlaður halli sveitarfélaganna á árinu 2009 er um 30 milljarðar kr. að teknu tilliti til fjármagnsliða en upphafleg áætlun ársins 2008, sem nú er reyndar gerbreytt, gerði ráð fyrir um 30 milljarða afgangi. Viðsnúningurinn er því himinhrópandi og framkvæmdastjóri sambandsins kallar þetta hrun í fjárhag sveitarfélaganna. Þar kom sömuleiðis fram að nú er spáð samdrætti í tekjum jöfnunarsjóðs á næsta ári um 13% miðað við að 1.400 millj. kr. aukaframlagið skili sér. En miðað við málflutning ráðherra á fjármálaráðstefnunni í dag bendir fátt til að svo verði. Það er mikill uggur í sveitarstjórnafólki um allt land. Miðað við þær forsendur sem nú liggja til grundvallar að því er varðar tekjur sveitarfélaga og skyldur þeirra til að veita þjónustu er dagljóst að þau munu ekki geta risið undir skuldbindingum sínum án verulegra og róttækra aðgerða. Skuldaaukning er fyrirsjáanleg og voru sveitarfélögin almennt talsvert skuldsett fyrir en í árslok 2007 námu brúttóskuldir þeirra um 136 milljörðum kr. Við þeim aðstæðum er óhjákvæmilegt að bregðast og standa þau spjót á ríkisstjórninni. Það var kvartað yfir því í þessum sal í haust og einnig af hálfu sveitarfélaganna sjálfra að samráð við sveitarfélögin hafi verið mjög takmarkað og að lítið sem ekkert hafi komið frá stjórnvöldum sem eykur sveitarfélögunum bjartsýni um að tekið verði á vanda þeirra. Þess vegna tel ég brýnt að fá hér á Alþingi fram viðbrögð hæstv. ráðherra sveitarstjórnarmála og svör við eftirfarandi spurningum: 1. Til hvaða ráðstafana munu stjórnvöld grípa til að tryggja að sveitarfélögin hafi bolmagn til að sinna lögbundnum verkefnum sínum. 2. Hvernig verður Jöfnunarsjóði sveitarfélaga gert kleift að styðja sérstaklega þau sveitarfélög sem hvað verst standa? 3. Mun ríkið ábyrgjast eða vera bakhjarl sveitarfélaganna vegna væntanlegs hallareksturs og aukinnar skuldsetningar? 4. Verður tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga breytt til að auka hlutdeild sveitarfélaganna í skatttekjum og/eða munu sveitarfélögin fá ríkari heimildir til tekjuöflunar? Ég vænti þess, forseti, að hæstv. ráðherra gefi hér skýr svör og að hann hafi í farteskinu aðgerðaáætlun í samvinnu við sveitarfélögin sem tekur á vanda þeirra og tryggir stöðu þeirra og ríkar skyldur í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Í gögnum sem kynnt voru á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna sem nú stendur yfir kemur fram að tekjur sveitarfélaganna jukust á verðlagi ársins 2007 um 39% frá árinu 2004 til ársins í fyrra. Þar af jukust útsvarstekjurnar um tæp 27% og jöfnunarsjóðs um nærri 60%. Því hafa þau sveitarfélög sem reiða sig hlutfallslega meira á framlög sjóðsins einnig notið góðs af tekjuaukningunni. Aðkoma sveitarsjóðanna var því með besta móti á síðasta ári um allt land. Fá sveitarfélög voru rekin með halla og rekstrarniðurstaða þeirra var jákvæð sem nemur 32,7 milljörðum og þá eru óreglulegar tekjur ótaldar. Sú góða útkoma hefur vonandi skapað svigrúm til endurskipulagningar í rekstri sumra sveitarfélaga og þar af leiðandi betri stöðu til að mæta þeim miklu erfiðleikum sem nú steðja að í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég veit hins vegar að víða er staðan ekki nægilega góð, því miður. Það er ljóst að mikill viðsnúningur mun verða á milli áranna 2007 og 2008. Í samstarfi ríkis og sveitarfélaga hefur verið lögð áhersla á að fá greinargóðar upplýsingar frá öllum sveitarfélögum landsins um fjárhagslega stöðu sveitarsjóðanna og A-hluta stofnana um þessar mundir. Markmiðið er að reyna að fá heildarmynd af fjárhagslegri stöðu allra sveitarfélaga í landinu svo að hægt sé að segja betur til hvar skórinn kreppir að og hvernig. Nú þegar mikill meiri hluti sveitarfélaga er búinn að skila upplýsingum um rekstur fyrstu þrjá ársfjórðunga ársins 2008 kemur í ljós við framreikning að rekstrarniðurstaða gæti orðið neikvæð um 4,3 milljarða. Það er mikill viðsnúningur frá síðasta ári, hæstv. forseti, og um leið mikið áhyggjuefni. Ríki og sveitarfélög þurfa að halda áfram nánu samráði um þessi mál og mun ég beita mér fyrir því að fljótlega eftir að nýtt fjárlagafrumvarp verður lagt fram verði efnt til aukasamráðsfundar ríkis og sveitarfélaga þar sem efnahagsmál verða í brennidepli með hliðsjón af nýjum forsendum í fjármálum ríkisins. Á þeim fundi mun okkur gefast tækifæri til að fara yfir aðkallandi vanda í rekstrar- og fjármálum sveitarfélaga á komandi mánuðum og missirum. Það er vart hægt að taka afstöðu til sérstakrar fyrirgreiðslu við sveitarfélögin fyrr og þá vísa ég til þess sem málshefjandi hefur vikið að varðandi aukaframlög í jöfnunarsjóð. Ég vil þó benda hv. málshefjanda á að nú þegar eru ákveðin úrræði hjá jöfnunarsjóði sem hægt er að beita í því skyni að koma til móts við einstaka sveitarfélög sem eiga við mikinn fjárhagsvanda að glíma. Ég hef boðað að ráðist verði í heildarendurskoðun á tekjustofnun sveitarfélaga m.a. í tengslum við að ný verkefni munu færast til sveitarfélaganna árin 2011 og 2012. Þau áform standa en ekki er hægt að útiloka að lögunum verði breytt lítillega áður en slíkri heildarendurskoðun er lokið. Sambandið hefur t.d. lagt til sem lið í ráðstöfunum vegna efnahagsvandans að ákvæði í tekjustofnalögum um lögveð í fasteignaskatti verði lengd og höfum við verið að skoða forsendur fyrir slíkri breytingu í ráðuneytunum. Bráðavandi sveitarfélaganna um þessar mundir hefur verið takmarkaður aðgangur að lánsfé. Ég fagna því frumkvæði sem Samband íslenskra sveitarfélaga og Lánasjóður sveitarfélaga hafa sýnt hvað varðar að byggja upp lánasjóðinn enn frekar sem bakhjarl sveitarfélaganna í bráð sem lengd. Ég mun áfram leggja því verkefni lið eftir því sem þörf verður á. Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og upplýsa um að ég hef nú þegar gefið út reglugerð sem breytir tímabundið reglugerð um eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga. Breytingin felur í sér að eftirlitsnefndin á ekki sjálfkrafa að hefja eftirlitsaðgerðir þó að henni berist fjárhagsáætlanir frá sveitarfélögum sem sýna halla á rekstri ársins 2009. Nefndinni ber að skoða slíkar áætlanir heildstætt og í ljósi þess tímabundna efnahagsástands sem nú varir. Engu að síður ber sveitarfélögunum að gera grein fyrir hallarekstrinum til eftirlitsnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að hefja þessa umræðu en eftir að hafa setið fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í morgun og skoðað þá framtíð sem sveitarstjórnarmenn sjá fyrir sér er ljóst að horfur eru ekki góðar. Þar voru þó langflestir sammála um að það væri þrennt sem bæri að hafa að leiðarljósi í þeirri vinnu sem fram undan er: Það eru samráð, samstarf og samstaða. Það væri óskandi að þau gildi væru viðhöfð á fleiri stöðum, ekki síst í þinginu. Þrátt fyrir yfirlýsingar frá forustumönnum Samfylkingarinnar í aðdraganda kosninga um samvinnu og samráð ríkisstjórnarinnar hefur lítið borið á samráði þangað til í morgun að hæstv. fjármálaráðherra taldi að samstaða allra væri nauðsynleg á þessum tímum. Ber að fagna því sérstaklega að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sjái ástæðu til að ræða við sveitarfélögin þótt vissulega líti út fyrir að neyðin ein hafi rekið menn til þess. Hið jákvæða er að víða hafa sveitarfélög haldið vel á spöðunum og eru því betur í stakk búin að takast á við erfiðleika. Þau eru jafnframt farin að gera ráðstafanir í samvinnu og samráði við íbúa svæðisins. En önnur sveitarfélög standa verr og dæmi eru um að ýmsar mjólkurkýr og allar eignir sveitarfélagsins hafi verið seldar og eru nú leigðar til baka á myntkörfuprísum og auðvitað er búið að eyða peningunum. En sveitarstjórnarmenn hafa víðar tekið höndum saman og þá á ég við meiri og minni hluta. Þeir hafa slíðrað pólitísk sverð og leita nú allra leiða til að viðhalda grunnþjónustunni, koma í veg fyrir uppsagnir og styðja við atvinnuskapandi verkefni. Ef yfirskrift umræðunnar um hlutverk og horfur sveitarfélaga á að hafa eitthvert gildi er ljóst að tvennt þarf að tryggja: Í fyrsta lagi að róa lífróður fyrir tekjujöfnunarframlaginu því að ekkert annað en gjaldþrot blasir við þeim sem ekki eiga minnstu tutlu utan á beinunum, þar sem búið er að skafa allt í burtu. Í annan stað blossa nú upp umræður um sameiningu sveitarfélaga til að auka hagkvæmni og skilvirkni. Mér skilst að talan 1000 hafi verið nefnd í því samhengi. Ég skora á hæstv. ráðherra sveitarstjórnarmála að taka þar hliðsjón af félagslegri stöðu og landafræði en ekki falla í þá gryfju 

Virðulegi forseti. Í dag halda sveitarfélögin sína árlegu fjármálaráðstefnu þar sem mikill fjöldi sveitarstjórnarmanna er saman kominn. Sveitarstjórnarmenn hafa áhyggjur af fjárhagsstöðu sveitarfélaga nú í þeim þrengingum sem við horfum fram á. Nú blasa við miklir óvissutímar í fjármálum sveitarfélaganna en nokkuð ljóst er að í þeirri niðursveiflu sem fram undan er mun atvinnuleysi aukast og tekjur sveitarfélaganna því dragast saman. En niðursveiflan mun koma mismunandi niður á sveitarfélögum sem eru misvel í stakk búin að takast á við vandamál af þessum toga. Á sama tíma og allt bendir til að mikill samdráttur verði í tekjum sveitarfélaganna bindur fólk vonir við að sveitarfélögin hækki ekki gjaldskrár sínar eða auki álögur á íbúa. Sveitarfélögin munu þurfa að taka á sig auknar byrðar með því að taka þátt í áframhaldandi framkvæmdum að svo miklu leyti sem það er hægt til að verja störf í sínum sveitarfélögum auk þess sem félagsþjónusta sveitarfélaganna mun grípa inn í með aðstoð við fjölskyldur sem þess þurfa. Þá þarf að tryggja að grunnþjónusta skerðist ekki þrátt fyrir tekjusamdrátt og kostnaðarhækkanir. Vandinn er ærinn hjá sveitarfélögunum í landinu og hagræðingar er þörf á öllum sviðum. Í ljósi þess ástands sem nú hefur skapast í efnahagsmálum er enn meiri þörf en áður á að ríki og sveitarfélög gangi í takt og vinni náið saman að úrlausn þeirra viðfangsefna sem fram undan eru. Sveitarfélögin og ráðuneyti sveitarstjórnarmála hafa verið að kanna möguleika á að sveitarfélögin taki upp fjármálareglur í takt við það sem ríkissjóður hefur stuðst við í stjórn ríkisfjármála. Reglur þessar hafa miðað að því að ríkissjóður safni skuldum í niðursveiflu en greiði niður skuldir í uppsveiflu. Ekki náðist samkomulag um þessa reglu milli aðila en þrátt fyrir það er fyllsta ástæða til að hvetja sveitarfélög til að tileinka sér slíka reglu. Sveitarstjórnarmenn leggja ríka áherslu á að ríkissjóður haldi áfram að greiða viðbótarframlag 

Herra forseti. Það eru margar fjölskyldur í verulegri kreppu núna og sveitarfélögin í landinu þurfa án efa að auka þær skuldbindingar sem þau taka á sig og fara í ýmsar kostnaðarsamar framkvæmdir til að hjálpa því fólkinu sem komið er í verulega kreppu. Farið er að loka fyrir rafmagn hjá fólki og sumir eru nánast komnir á vergang. Búið er að bjóða upp húsnæðið hjá fólki og miklar hörmungar eru fram undan. Þær eiga bara eftir að aukast á næstu mánuðum og það gefur augaleið að þá mun reyna á sveitarfélögin. Þess vegna má segja að þegar sveitarfélögin standa frammi fyrir því að á síðasta ári var 30 milljarða hallarekstur á sveitarfélögunum gefur það augaleið að breyta þarf tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga. Það er hlutur sem lengi hefur verið þörf á að skoða og endurskoða en það hefur ekki verið gert. Á síðustu árum hafa menn breytt sér úr einstaklingum í hlutafélög og þess vegna hafa þeir ekki greitt útsvarstekjur til sveitarfélaga heldur svokallaðan fjármagnstekjuskatt. Þar af leiðandi hefur lítið komið til sveitarfélaganna af útsvarstekjum. Síðan eru ýmsar byrðar á sveitarfélögum eins og hallarekstur á höfnum hringinn í kringum landið sem eru í mjög slæmu ástandi. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verður að koma 

Herra forseti. Hjá sveitarfélögunum á Íslandi starfa um 14 þúsund manns. Sveitarfélögin eru langstærsti vinnuveitandi í landinu og þau sinna gríðarlega mikilvægri þjónustu. Hjá sveitarfélögunum er hvert starf þjónustustarf og að skera niður fjölda starfsmanna eða skera niður starfsemi sveitarfélaga þýðir skerta þjónustu. Í því ástandi sem nú hefur skapast og í framhaldinu er mjög mikilvægt að styrkja þjónustu sveitarfélaganna og efla þau. Það þarf að gera þeim kleift að efla félagslega þjónustu sína þannig að fjármálakreppan sem við búum nú við leiði ekki til félagslegrar kreppu sem reynsla annarra þjóða sýnir því miður að erfist milli kynslóða. Það þarf að passa mjög vel upp á og það er athyglisvert þegar maður sér hvað sveitarfélögin í landinu eru vel með á nótunum. Þar eru menn að taka höndum saman þvert á flokka. Þeir hafa undirbúið sig vel og þekkja sitt heimafólk. Þeir vita hvar skórinn kreppir. Menn lyfta sér yfir flokkadrætti. Ég minni á aðgerðaáætlun Reykjavíkurborgar um að verja grunnþjónustuna og að hafa allar gjaldskrár óbreyttar, að segja engum upp, efla ráðgjafa- og velferðarþjónustu. Ísafjörður ætlar að setja velferðarmálin í forgang. Atvinnuþróunarfélag Akureyrar er að opna sprotasetur. Þar hafa menn sett upp neyðarráð með aðkomu allra félagslegra og stjórnsýslulegra eininga. Í Árborg leiða menn nú saman menntakerfið í þekkingargörðum Suðurlands við atvinnulífið. Það voru þess vegna öfugmæli og dapurlegt að heyra þegar hæstv. fjármálaráðherra talaði á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í dag um það eitt að nú þyrfti að skera niður í starfsemi sveitarfélaga, nú þyrfti að skera lúxusverkefnin frá. Nú ættu allir að taka höndum saman og skera niður. 
             Því miður, herra forseti, þessi ríkisstjórn er ekki ríkisstjórn fyrir byggðirnar og fólkið í landinu ef þetta er stefnan sem á að fylgja.

Virðulegur forseti. Ég ber ykkur kveðjur hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, formanns samgöngunefndar, sem ég hleyp í skarðið fyrir í þessari umræðu. Sú umræða sem hefur átt sér stað í sveitarfélögunum á umliðnum mánuðum er ekki sú að sveitarfélögin ætli að skera niður í vinnuafli, að segja upp fólki. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir. Þar er takturinn sá að reyna að halda fólki í vinnu og einbeita sér að því að halda úti mannaflsfrekum verkefnum eins og komið hefur fram. Á sama hátt hafa öll sveitarfélögin 78 verið að hugsa í sömu átt, að halda utan um velferðarþjónustuna og styrkja grunnnetið. Þau hafa verið í ákveðnu samráði við ríkið vegna þess og Lánasjóðurinn opnaði lánalínu í samstarfi við Seðlabankann í októbermánuði. Lánasjóðurinn hefur verið gríðarlega mikilvægur fyrir sveitarfélögin en um leið hafa talsmenn hans ítrekað að ekki sé verið að hugsa um rekstrarlán þar heldur fyrst og fremst fjárfestingarlán. Horft er til sveitarfélaga og ríkis varðandi verkefni á næstu árum og ég ítrekaði á fjármálaráðstefnunni í morgun að það eru ákveðin sóknarfæri hjá sveitarfélögum þrátt fyrir að það halli á. Ástæðan er einfaldlega sú að veltufé frá rekstri hefur verið gott hjá sveitarfélögunum. Hins vegar eru fjármagnsgjöld nú að sliga sveitarfélögin eins og marga aðra og þar af leiðandi hallar á efnahaginn. En um leið er eignarstaða sveitarfélaganna mjög góð en vissulega kreppir að hjá sveitarfélögunum. Ég vil jafnframt ítreka, virðulegi forseti, að við skulum ekki gleyma okkur í umræðu um jöfnunarsjóð. Hann skiptir auðvitað fjölmörg sveitarfélaga miklu máli, líklega 50–55 af 78 þar sem 15% íbúar landsins búa. Hjá 85% íbúa landsins skiptir jöfnunarsjóður minna máli. Þar er hins vegar mikilvægt að halda úti mjög öflugu velferðarkerfi og ég vona að við getum stuðlað að því að sveitarfélögin haldi því áfram.

Hæstv. forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða um sveitarfélögin og stöðu þeirra. Það er svo sem ekki auðvelt að gera kröfu á ríkið þar sem ríkið stendur gríðarlega veikt eftir þær hörmungar sem gengið hafa yfir. En engu að síður fara sveitarfélögin með svo mikilvægt hlutverk í sambandi við alla nærþjónustu og velferðarþjónustu og þess vegna má ekki mikið út af bera hjá sveitarfélögunum. Ríkið verður því þrátt fyrir þrönga stöðu að líta á sig sem bakhjarl gagnvart sveitarfélögunum. Það kom mjög glögglega í ljós í umræðunni á þingi sveitarstjórnarmanna í dag. En munurinn er líka sá að þegar kreppan skellur á eru sveitarfélögin mjög skuldug en ríkið nánast búið að borga upp skuldir sínar. Ríkið hefur þá vonandi eitthvert svigrúm - og ég treysti því - til að líta til sveitarfélaganna og sjá til þess að þjónustugjöld verði ekki hækkuð hjá fjölskyldunum, gagnvart barnafólki. En það var eitt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan sem kom mér mjög á óvart. Það var þegar hann sagði: Þegar nýtt fjárlagafrumvarp verður lagt fram. Hann orðaði það þannig, hæstv. ráðherra. Er verið að vinna að nýju fjárlagafrumvarpi einhvers staðar úti í bæ? 

Hæstv. forseti. Hér fer fram mjög mikilvæg umræða og það er alveg á hreinu að staða sveitarfélaganna hefur versnað mjög á undanförnum missirum. Sveitarfélög standa reyndar mjög misjafnlega en þrátt fyrir 30–40 millj. kr. rekstrarafgang á síðasta ári að meðaltali og þrátt fyrir að gert hafi verið ráð fyrir svipaðri stöðu fyrir árið í ár verður hallinn hjá sveitarfélögunum í ár sennilega svipaður því sem afgangurinn hefði átt að vera. Við horfum því upp á sveiflu upp á 60–80 milljarða kr. sem er auðvitað gríðarlega mikið og verður erfitt fyrir sveitarfélögin að ráða fram úr því. Að sama skapi þarf, eins og hér hefur komið fram, að auka þjónustu sveitarfélaga á ýmsum sviðum, ekki síst í félagsaðstoðinni og útgjaldaaukningin þar mun verða gríðarlega mikil. Þá er alveg ljóst að kostnaður vegna krafna á sveitarfélögin um að viðhalda framkvæmdastiginu og helst að hækka það, mun einnig þýða aukin útgjöld. Ofan á það kemur síðan mikill auka- og viðbótarkostnaður vegna einkaframkvæmda hjá sumum sveitarfélögum, eins og hér hefur líka verið bent á, þar sem kostnaðurinn rýkur upp vegna þess að það er bundið við vísitölutengingu við einstaka gjaldmiðla. Hækkunin er gríðarleg eftir fall krónunnar. Ég held að ríki og sveitarfélög verði að setjast niður og fara yfir framkvæmdir á einstökum landsvæðum, í einstökum sveitarfélögum, og samræma framkvæmdir. Þau þurfa að sameinast um að ráðast í mannaflsfrekar framkvæmdir til að halda uppi atvinnustiginu hjá sveitarfélögunum og ýta þannig undir tekjugrunninn. Herra forseti. Þrátt fyrir mjög mikinn vilja á Alþingi til að standa á bak við sveitarfélögin 

Hæstv. forseti. Staða sveitarfélaganna er mjög mikið áhyggjuefni. Þensla undanfarinna ára hefur leitt af sér aukna skuldsetningu þar sem lán hafa oftar en ekki verið tekin í erlendum gjaldmiðlum. Sveitarfélögin voru mjög skuldsett fyrir og má spyrja hvort þau hafi mátt eða megi við aukinni skuldsetningu. Staða sveitarfélaganna er vissulega misjöfn en flest þeirra eru þó með töluverðar skuldir í erlendum gjaldeyri. Sum eru nánast með öll sín lán í erlendum myntum. Enginn þarf að velkjast í vafa um hvað það þýðir við núverandi aðstæður þar sem lánin hafa kannski hækkað um tugi prósenta á nokkrum mánuðum. Hér er mikil vá fyrir dyrum því að sveitarstjórnirnar sinna ýmsum lögbundnum hlutverkum sem eru algjört grundvallaratriði í daglegu lífi og velferð fólks. Sum sveitarfélag virðast þegar ætla að bregðast við með því að fresta framkvæmdum. Það getur vissulega verið nauðsyn en sveitarfélög þurfa þrátt fyrir fjárhagsörðugleikana að taka þátt í því eftir megni að halda uppi þjónustu og leggja lið í atvinnumálum. Sérframlag þessa árs upp á 1.400 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga verður nauðsyn á næsta ári einnig vegna þess ástands sem nú er uppi í landinu. Sveitarfélögin þurfa að leggjast á sveifina ásamt ríkisvaldinu við að reyna að koma í veg fyrir að niðursveiflan í atvinnulífinu og atvinnutækifærum fólks verði ekki allt of djúp. Þar til viðbótar hafa sveitarfélögin mikið félagslegt hlutverk á sinni ábyrgð og munu vissulega þurfa að leggja þar út fjármuni í auknum mæli til að styðja við fjölskyldur í sveitarfélögum. Það er auðvitað misjafnt eftir svæðum og landshlutum. Það verður örugglega erfitt hlutverk hjá sveitarfélögunum að þurfa að halda uppi þjónustunni, takast á við meiri erfiðleika og taka jafnframt þátt í því að reyna að halda uppi atvinnustiginu í landinu því að það er höfuðnauðsyn nú vegna þess hvernig komið er fyrir okkur Íslendingum. 
            

Herra forseti. Ég sagði í fyrri ræðu minni að það væri uggur í sveitarstjórnarfólki um allt land og ekki verður uggurinn minni eftir svör hæstv. ráðherra í þessari umræðu, drottinn minn dýri. Engin svör var að finna í svari ráðherrans við þeim spurningum sem ég í allri auðmýkt leyfði mér að leggja fyrir hann í umræðunni um til hvaða ráðstafana stjórnvöld hygðust grípa til þess að tryggja að sveitarfélögin hafi bolmagn til að sinna lögbundnu verkefni sínu. Ekkert svar. Jafnframt spurði ég hvernig jöfnunarsjóði yrði gert kleift að styðja sérstaklega þau sveitarfélög sem hvað verst standa. Ekkert svar kom annað en óljós vísun í einhverjar heimildir sem jöfnunarsjóður kynni að hafa og ekkert um aukaframlagið upp á 1.400 millj. kr. Ég leyfði mér að spyrja hvort ríkið mundi ábyrgjast eða vera bakhjarl sveitarfélaganna vegna væntanlegs hallareksturs og aukinnar skuldsetningar. Engin svör, ekki vikið að því einu orði. Ég spurði einnig hvort tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga yrði breytt til að auka hlutdeild sveitarfélaganna í skatttekjum eða þau fengju ríkari heimildir til tekjuöflunar. Þar komu í raun engin svör önnur en þau að vísað var í fyrirhugaða vinnu við endurskoðun tekjustofna sveitarfélaga. Ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með svör hæstv. samgönguráðherra í þessari umræðu. Talað er um að sveitarfélögin verði eins og aðrir að hagræða hjá sér. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga sagði í setningarræðu sinni á fjármálaráðstefnu í dag að mörg sveitarfélög hefðu þegar hagrætt til blóðs og lengra yrði ekki gengið í þeim efnum. Ég held, virðulegi forseti, að það sé alveg ljóst að jafnvel þótt sum sveitarfélög geti tekið að einhverju leyti til í sínum ranni standa þau flest hver mjög höllum fæti. Skuldir þeirra fyrir efnahagskreppuna leiða til þess að þau munu eiga enn erfiðara með að mæta þeim áföllum sem þau verða fyrir en ríkissjóður. Þess vegna er kallað eftir því 

Hæstv. forseti. Mér líður eiginlega bara illa yfir því hvað vinstri grænum líður hræðilega illa og hef ugg í brjósti mér vegna þess hvað þeim líður í raun illa.  
             Ástandið er ekki svona kolsvart. Ég held að fyrir höndum sé mikið verkefni hjá okkur alþingismönnum, sama hvar í flokki við stöndum - og eins sveitarstjórnarmönnum - að standa saman og vinna að þeim verkefnum sem þarf að vinna. Það er mjög mikið unnið í málefnum sveitarfélaga eftir þeirri aðgerðaáætlun sem gerð hefur verið. Það er rangt hjá hv. þingmanni að ekkert samráð sé um það. En það getur vel verið að vinstri grænir vilji hafa einn fund fyrir hádegi og annan eftir hádegi í samráði alla daga. Ég er ekki sammála því að þess þurfi. Verið er að vinna farsællega að þessu. Sett var fram plan 17. október sem unnið er eftir. Ég skýrði frá nokkrum atriðum sem við erum þegar búin að gera. Eitt er reglugerðarbreyting  Varðandi 1.400 milljónirnar er rétt að það bíður afgreiðslu Alþingis, ekki á hinu nýja fjárlagafrumvarpi heldur endurskoðun þess, svo að ég leiðrétti mig hvað það varðar. En ég tók eftir því að sveitarstjórnarmenn voru mjög ánægðir með það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í lok ræðu sinnar í morgun. Ég vísa því til föðurhúsanna að ekki sé unnið með sveitarfélögunum enda kom það fram, virðulegi forseti, hjá formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga í morgun að hann fagnaði því og var ánægður með það samstarf og verður áfram unnið með þeim hætti. Ég mun beita mér fyrir því að fundir með samráðsnefnd og öðrum ráðuneytum verði haldnir með forustu Sambands íslenskra sveitarfélaga eins og þeir hafa óskað eftir 

Hæstv. forseti. Við höfum tekið nokkur mikilvæg málefni til umfjöllunar á Alþingi í dag og samþykkt frá okkur sem lög, m.a. um breytingar á Atvinnuleysistryggingasjóði og á Íbúðalánasjóði til að koma til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. Hér er um að ræða kostnað fyrir ríkissjóð upp á 350 millj. kr. eða þar um bil. Til hliðar erum við með annan pakka. Við höfum - eða öllu heldur framkvæmdarvaldið - ráðstafað til bankanna tæpum 400 milljörðum kr., þar af um 200 milljörðum inn í peningamarkaðssjóði. 200 milljörðum, sagði ég, hvað er það? Það er eitt háskólasjúkrahús á ári í tíu ár. Þetta gerir Alþingi með bundið fyrir augun, eða öllu heldur framkvæmdarvaldið spyr ekki Alþingi um samþykki fyrir þessum ráðstöfunum. 
             Hér kemur síðan frumvarp sem við höfum óskað eftir að verði skotið á frest. Breytingartillögur komu fram klukkan þrjú í dag ásamt meirihlutaáliti frá viðkomandi nefnd. Við höfum óskað eftir því að málið fái faglega og lýðræðislega umfjöllun á Alþingi. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð og ég mótmæli því fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að málinu verði þröngvað í gegnum þingið með þessum hætti.

Herra forseti. Ég ætla að mótmæla orðum hv. þingmanns um að málið sem verður til umræðu á eftir hafi ekki fengið lýðræðislega umræðu eða umfjöllun. Viðskiptanefnd fékk málið, frumvarpið, á föstudaginn og hefur fundað daglega um það og kallað eftir þeim gestum sem tök voru á. Ég geri mér grein fyrir að það er skammur tími, en ég held að hv. þingmenn Vinstri grænna þurfi að átta sig á að þetta er sérstakt mál við sérstakar aðstæður. Hér liggur beinlínis á að setja þessa löggjöf sem við erum að mælast til að verði sett sem allra fyrst. Fulltrúi Fjármálaeftirlitsins sagði á fundi viðskiptanefndar í morgun að óbreytt ástand væri tifandi tímasprengja. Frumvarpið sem við tölum nú fyrir og tölum vonandi fyrir á eftir snýst um að verja eignir bankanna og koma í veg fyrir að þær verði kyrrsettar, skaðaðar með einhverjum hætti úti í Evrópu, þannig að hér er á ferðinni frumvarp sem bjargar verðmætum. Það er með ólíkindum að á þingi sé einn stjórnmálaflokkur sem hefur það á stefnuskránni að koma í veg fyrir það.  
             Ég vísa því til föðurhúsanna að hér hafi ekki verið sýnd lýðræðisleg vinnubrögð. Við höfum fundað daglega þessa viku um málið, tvisvar sinnum fengið fulltrúa frá réttarfarsnefnd, m.a. eftir ósk hv. þingmanns 

Hæstv. forseti. Ég er farinn að skilja hvers vegna fólk safnast saman á Austurvelli á hverjum laugardegi  Hæstv. forseti. Það er ekki Alþingi bjóðandi að framkvæmdarvaldið komi fram við okkur með þessum hætti. Ég mælist mjög eindregið til þess að málinu verði skotið á frest og fái faglega og lýðræðislega umfjöllun. Hér er um að ræða álitamál sem varðar stjórnarskrá landsins og 

Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum hófst hér umræða sem hv. stjórnarþingmenn Guðfinna Bjarnadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir tóku þátt í og fordæmdu þau vinnubrögð sem væru í þinginu í ljósi ástandsins úti í þjóðfélaginu. Þeir sem voru með mál á dagskrá fengu yfir sig skammardembu. Hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir hefur nú haft tækifæri til að sýna önnur vinnubrögð sem starfandi formaður í viðskiptanefnd undanfarna viku, og dapurlegt er að þurfa að segja að verri vinnubrögð hef ég ekki horft upp á, því að þetta er tvíþætt mál, annars vegar spurning um faglega afstöðu og hins vegar um vinnulag. Ég segi ykkur eins og er, hv. þingmenn og forseti, að ég fyrirverð mig fyrir þessi vinnubrögð og tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ég skil vel að fólk safnist saman fyrir 

Forseti vill að gefnu tilefni og vegna þessarar umræðu um fundarstjórn forseta taka fram að málið sem er á dagskrá og til umræðu hefur legið fyrir, eins og fram hefur komið, vegna ábendinga og athugasemda frá einum af hv. þingmönnum sem sæti eiga í hv. viðskiptanefnd. Forseti fór yfir málið þar sem ábendingar komu fram, en breytingartillaga og nefndarálit, bæði frá meiri hluta og minni hluta nefndarinnar, liggja fyrir þannig að fullkomlega eðlilega er að því staðið að málið komi til 3. umr. í ljósi umfjöllunarinnar sem það hefur fengið. Það er hins vegar jafnan þannig að deilt er um mál á Alþingi og það er ekkert nýtt.

Virðulegi forseti. Málið sem stendur til að afgreiða er sett fram til að verja brýna hagsmuni. Í meðförum nefndarinnar hafa vissulega verið gerðar breytingar á því en þær hafa það að markmiði að verja enn frekar mikilvæga hagsmuni íslensku þjóðarinnar og erlendra kröfuhafa. Að baki liggur að farið verði með bú þau sem nú eru í höndum skilanefnda með ábyrgum hætti og að tryggt sé að þau verði ekki tætt sundur með tilviljanakenndum hætti af einstökum kröfuhöfum hér og þar um heiminn. Við erum að verja heildarhagsmuni íslensks almennings og kröfuhafa. Mér er gersamlega óskiljanlegt að fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skuli tala fyrir því að verðmætum sé spillt með þessum hætti. Ég held að mjög muni fjölga í mótmælaher á Austurvelli ef hv. þingmenn Vinstri grænna fá ráðið og að hér verði 

Virðulegi forseti. Hér ræðum við í 3. umr. mál sem varðar þjóðarhagsmuni. Ég ætla að vitna í orðræðu mína í síðustu viku þar sem ég gagnrýndi vinnubrögð þingsins. Það sem ég gagnrýndi sérstaklega var að við verðum ekki nógu miklum tíma og hygðum ekki nógu vel að því sem varðaði fólkið í landinu. Ég verð að segja ykkur - og þér, virðulegi forseti, - að mér finnst að síðan hafi orðið á bragarbót. Við höfum nótt og dag hugað að málefnunum sem skipta okkur mestu máli. Hér erum við með hagsmuni þjóðar, almennings og kröfuhafa, hagsmuni okkar allra, virðulegi forseti. Þess vegna styð ég það að við klárum málið og vil benda á að vinstri grænir eru einangraðir í  
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta viðskiptanefndar en málinu var vísað til nefndarinnar að lokinni 2. umr. Hún hefur fjallað um málið á ný og fengið á sinn fund Áslaugu Árnadóttur frá viðskiptaráðuneytinu, Andra Árnason hæstaréttarlögmann, Rúnar Guðmundsson frá Fjármálaeftirlitinu, Einar Jónsson frá skilanefnd Landsbanka Íslands, Jóhannes Rúnar Jóhannsson frá skilanefnd Kaupþings og Steinunni Guðbjartsdóttur frá skilanefnd Glitnis. Þá kom einnig á fund nefndarinnar Markús Sigurbjörnsson, formaður réttarfarsnefndar, og þar áður hafði Benedikt Bogason, starfsmaður réttarfarsnefndar, komið til nefndarinnar. Eftir umræðu í nefndinni leggur meiri hluti hennar til frekari breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur meiri hlutinn til að við frumvarpið bætist tvö ný ákvæði sem verða 5. og 6. mgr. 98. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Í þeim felst annars vegar að óheimilt verði að höfða dómsmál gegn fjármálafyrirtæki meðan á greiðslustöðvun þess stendur, nema mælt sé sérstaklega fyrir um heimild til þess í lögum eða um sé að ræða opinbert mál og refsiviðurlaga sé krafist. Í öðru lagi er lagt til ákvæði sem heimilar að meðferð dómsmáls sem höfðað hefur verið á hendur fjármálafyrirtæki frestist, meðan á greiðslustöðvun þess fjármálafyrirtækis stendur, nema mælt sé sérstaklega fyrir um heimild til þess í lögum eða um sé að ræða opinbert mál og refsiviðurlaga sé krafist. Markmið með breytingum þessum er að tryggja að fjármálafyrirtæki í greiðslustöðvun þurfi ekki að óttast málshöfðun íslenskra eða erlendra kröfuhafa meðan á greiðslustöðvuninni stendur og unnið er að því að tryggja verðmæti eigna fyrirtækisins. Orðalag ákvæðisins er sótt í 116. gr. laga um gjaldþrotaskipti og fleira þar sem að hluta til áþekk regla gildir um þrotabú. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til viðbót við 3. mgr. 103. gr. laganna á þann hátt að frestdagur við gjaldþrotaskipti geti einnig miðast við tímamark greiðslustöðvunar á grundvelli 3. mgr. 98. gr eða við heimild til nauðasamninga á grundvelli 27. gr. laga um gjaldþrotaskipti og fleira. 103. gr. mun þannig fela í sér sérreglu um tímamark frestdags fjármálafyrirtækja. Gerir ákvæðið, með breytingum þessum, og breytingum á þskj. 140, ráð fyrir að frestdagur markist af hverju því tímamarki sem fram kemur í greininni og að ef ekkert þeirra tilvika eigi við skuli miða frestdag við þann dag sem héraðsdómara berst krafa Fjármálaeftirlits skv. 1. eða 2. mgr. 102. gr. laganna. Er með þessum viðbótum reynt að tryggja að frestir til riftunar og skuldajöfnuðar tapist síður, að frestdagur fjármálafyrirtækja verði afmarkaður skýrlega og að hann komi fram sem fyrst, en það er sérstaklega mikilvægt í tilfellum þar sem Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir stjórn á fjármálafyrirtæki. Í þriðja lagi leggur meiri hlutinn til nýtt ákvæði til bráðabirgða sem felur í sér að í þeim fjármálafyrirtækjum sem Fjármálaeftirlitið hefur skipað skilanefnd á grundvelli 100. gr. a. skuli miða frestdag við gildistöku laga þessara. Er þessu ákvæði þannig ætlað að taka af tvímæli um að frestdagur í þessum tilfellum sé ekki afturvirkur. Þá ræddi nefndin einnig á fundum sínum ábendingu frá skilanefnd Landsbanka Íslands um að réttaráhrif greiðslustöðvunar eins og þau eru skilgreind í 19. og 22. gr. laganna um gjaldþrotaskipti og fleira séu ekki nægilega skýr og ákveðin til þess að vekja erlendum kröfuhöfum traust um að fjármálafyrirtækin muni geta unnið að nýrri skipan fjármála og endurreisn eigna sinna í greiðslustöðvunarferlinu. Eftir umræður við viðskiptaráðuneyti og Fjármálaeftirlitið er það mat meiri hlutans að heimildir í 20. og 21. gr. laganna um gjaldþrotaskipti tryggi nægilega slík úrræði fjármálafyrirtækja undir greiðslustöðvun, þar á meðal ráðstafanir á eignum fyrirtækis ef slíkt er nauðsynlegt til þess að varna tjóni, þar á meðal fjárhagslegu tjóni. Á fundi nefndarinnar kom auk þess fram sú athugasemd að betra kynni að vera að setja í lögin um fjármálafyrirtæki sérstakan kafla um greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja. Í ljósi þess að brýnir hagsmunir eru í húfi telur meiri hlutinn að óhjákvæmilegt sé að setja í lögin þau ákvæði sem í breytingartillögu þessari felast. Meiri hlutinn beinir því hins vegar til ráðuneytisins að hlutast til um gerð frumvarps sem feli í sér heildstæð ákvæði um greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja, er skapi fyllri og skýrari umgjörð um slíkt ástand til lengri tíma litið. Á grundvelli framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum þeim sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Birkir J. Jónsson, Jón Gunnarsson, Björk Guðjónsdóttir og Höskuldur Þórhallsson skrifar undir með fyrirvara en Guðjón A. Kristjánsson hv. þingmaður sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu, með fyrirvara. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi þessa þingfundar er um að ræða óvenjulegar aðstæður. Við stöndum frammi fyrir því að allir kerfisbankar Íslands hafa hrunið á mjög skömmum tíma og Ísland er að ganga í gegnum eina dýpstu banka- og gjaldeyriskreppu í áratugi. Þingheimur sameinaðist um að samþykkja neyðarlög með stuðningi eða hjásetu allra stjórnmálaflokka, að mig minnir, á mjög skömmum tíma til að bregðast við því ástandi sem blasti við. Meginmarkmið neyðarlaganna var að tryggja að bankastarfsemi í landinu héldist áfram. Við afgreiddum þau lög úr viðskiptanefnd með þeim orðum í nefndaráliti að þau ættu að koma til endurskoðunar og að sjálfsögðu hvet ég til þess að sú endurskoðun hefjist fljótlega. Hér er á ferðinni annað frumvarp um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem hefur líka mjög mikilvægt markmið. Það markmið er að bjarga verðmætum. Svo að ég taki af öll tvímæli þá erum við í meiri hluta viðskiptanefndar og í öllum stjórnmálaflokkum nema Vinstri grænum ekkert að leika okkur að því að afgreiða frumvarp á einni viku. Ég get tekið undir það að æskilegt er og betra að hafa meiri tíma til að fjalla um frumvörp og löggjöf. Ég er fyrsti maður til að viðurkenna það. Ég held að við séum öll sammála um það. En aðstæður geta krafist annarra vinnubragða. Neyðarlögin voru afgreidd á þessu þingi á sex klukkustundum. Það getur líka verið kostur lítils þings að geta brugðist mjög hratt við. Við erum búin að taka um viku í þetta mál í viðskiptanefnd. Frá fyrsta degi var öllum nefndarmönnum ljóst að tíminn var atriði hér. Það var tímapressa á þessu máli. Við höfðum ekki allan þann tíma sem við vildum hafa. Það veit hv. þm. Atli Gíslason sem mun koma hér á eftir og eflaust fara mikinn í gagnrýni sinni á vinnubrögðin. 
             Allir þingmenn vissu að tíminn var atriði því að verðmæti voru í hættu. Mér finnst það ábyrgðarhluti að standa hér og kalla eftir frestun á málinu því að ég tel að við séum þá að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Jú, við gætum fengið fleiri gesti. Við gætum fengið skriflega umsögn frá réttarfarsnefnd. Við gætum fengið umsögn fleiri þingnefnda, t.d. allsherjarnefndar eins og hv. þm. Atli Gíslason hefur beðið um. Við getum tekið mánuð í þetta til að undirbúa okkur og tryggja að engir lekar séu á þessari löggjöf. En þá værum við að fórna meiri hagsmunum fyrir minni og það er það hagsmunamat sem allir stjórnmálaflokkar nema Vinstri grænir voru tilbúnir að fara í gegnum og taka ákvörðun um.  Hv. þingmenn Vinstri grænna sem voru í nefndinni, þeir skiptu um fulltrúa í miðri umfjöllun, vissu það mætavel  Þessi löggjöf, þetta frumvarp, gerir það kleift að nýta fyrirkomulag greiðslustöðvunar fyrir gömlu bankana. Ef bankarnir fara í greiðslustöðvun - sem þarf ekki að vera að allir þeirra geri, einhverjir munu gera það, hugsanlega tveir - eru þeir varðir. Þá eru gömlu bankarnir varðir fyrir slíkum tilburðum úti í hinum stóra heimi. Þeir eru varðir fyrir kyrrsetningunni sem er að skaða eignirnar, sem er að rýra verðmæti þeirra. Þess vegna er frumvarpið hingað komið. Þess vegna fær það tiltölulega skjóta meðferð hér á þingi. Við höfum einnig komið í veg fyrir að bankarnir fari beint í gjaldþrotaslit heldur geti starfað með takmörkuðu starfsleyfi í greiðslustöðvun þannig að þeir hafi tíma til að endurskipuleggja sig og bjarga verðmætum. Þetta skiptir miklu máli. Ef íslenskur banki, gömlu bankarnir, fara í þessa greiðslustöðvun, í þetta greiðslustöðvunarfyrirkomulag, nær sú vernd yfir allt EES-svæðið. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Við erum einnig að gera aðrar breytingar í frumvarpinu, margar hverjar smávægilegar og praktískar. Við erum að lengja hér fresti til að mæta þessum óvenjulegu aðstæðum. Það er ekki gert á kostnað kröfuhafa eða eins eða neins. Við sjáum einfaldlega að núgildandi frestir henta ekki svona stóru búi. Einnig er um að ræða praktískar breytingar sem lúta að tilkynningu til kröfuhafa. Við höfum um 420 þús. kröfuhafa. Það krefst viðbragða af hálfu löggjafans að bregðast við þeirri stöðu og þess vegna erum við einnig að breyta þeim lögum. Frumvarpið er öllum aðilum máls í hag. Það er kröfuhöfum í hag. Það er skattgreiðendum í hag. Það er ríkinu í hag vegna þess að markmið okkar og þessi löggjöf mun gera það kleift að hámarka virði þeirra eigna sem þó eru til. Það hlýtur að vera kappsmál sérhvers þingmanns, líka þingmanna Vinstri grænna, að við fáum sem mest fyrir þær eignir sem eftir eru í bönkunum. Við stöndum hugsanlega frammi fyrir miklum skuldbindingum vegna ýmissa atriða sem fóru úrskeiðis, m.a. Icesave-reikninganna, og því skiptir miklu máli að einhverjar eignir séu á móti til að mæta þeim skuldbindingum. Kosturinn við greiðslustöðvunarfyrirkomulagið, sem við gerum hér bönkunum kleift að fara í, er í fyrsta lagi að fjármálafyrirtæki fara þá ekki í slit, fara ekki í gjaldþrotaskipti. Það skiptir miklu máli. Bankarnir geta lifað áfram og með því er ég ekki að segja að þeir ætli að hefja hér einhvern útibúsrekstur eða taka á móti innlánum heldur geti endurskipulagt sig með takmörkuðu starfsleyfi. Ef þeir missa starfsleyfið, samkvæmt núgildandi lögum, þurfa þeir að fara til gjaldþrotaskipta. Það er í þessari endurskipulagningu sem þeir hafa tækifæri, gömlu bankarnir, að hámarka eignirnar. Við gjaldþrotaskipti falla sömuleiðis lán og kröfur á gjalddaga. Minnst var á það af þingmönnum hér við 2. umr. að frumvarpið væri ekki minni kröfuhöfum í hag. Ég vil mótmæla þeirri fullyrðingu. Ég fullyrði að verið sé að breyta lögunum á þann veg að þau gagnist kröfuhöfum betur. Verði frumvarpið að lögum geta gömlu bankarnir óskað greiðslustöðvunar. Í máli þeirra á fundum viðskiptanefndar hefur komið fram að þeir telja að með því að fara í greiðslustöðvun geti þeir hámarkað það verð sem mögulegt er að fá fyrir eignirnar og kröfuhafar eigi þá meiri möguleika á að fá greiðslur upp í kröfur sínar. Til að mögulegt sé að gömlu bankarnir geti óskað eftir greiðslustöðvun þarf að taka 6. tölulið 2. mgr. 12. gr. laga um gjaldþrotaskipti og fleira úr sambandi. Það gerum við með þessari lagasetningu, og einnig 4. tölulið - ég vil hins vegar draga það fram að 4. töluliður var í rauninni tekinn úr sambandi með neyðarlögunum. Við erum að koma í veg fyrir að skilyrði núgildandi laga um greiðslustöðvun sé ekki fullkomlega uppfyllt og dómari hafni einfaldlega ósk um að tiltekinn banki fari í greiðslustöðvun. Við erum að gera það greiðari leið fyrir gömlu bankana að fara í það fyrirkomulag sem kallað er eftir, í það fyrirkomulag sem gerir bönkunum kleift að fá þann tíma sem þarf til að verja eignirnar. Kröfuhafar sem hafa átt fundi með skilanefndum og Fjármálaeftirlitinu hafa lagt mikla áherslu á að farið verði með gömlu bankana í lögformlegt ferli sem allir þekkja eins og greiðslustöðvun eða nauðasamninga, þannig telji kröfuhafar rétt sinn betur tryggðan þar sem ferlið sé gagnsærra og farið eftir reglum sem allir þekkja. Ákvæði frumvarpsins eru því fyrst og fremst kröfuhöfum til góða en líka skattgreiðendum sem þurfa hugsanlega að mæta skuldbindingum þessara sömu banka. Þetta er að mínu mati „win-win“-staða fyrir þessa aðila máls og því er andstaða eins stjórnmálaflokks á þingi við það óskiljanleg. Herra forseti. Ég veit að það er umdeilt að breyta löggjöf, allri löggjöf. Það er alltaf umdeilt að breyta löggjöf, sérstaklega kannski í því ástandi sem nú er. Það getur verið umdeilanlegt að breyta gjaldþrotaákvæðum með þeim hætti sem við gerum hér. Það var markmið okkar í nefndinni að hrófla sem minnst við þessu ferli, hrófla sem minnst við lögunum. En eins og ég sagði í upphafi máls míns kölluðu þeir hagsmunir sem í húfi eru einfaldlega á að við stigjum það skref sem talað er um í frumvarpinu. Það versta í stöðunni hefði verið að gera ekki neitt og það hefði líka verið vont að tefja málið. Hæstv. forseti. Við gerum okkur grein fyrir því að með því að taka aðeins viku í meðferð málsins geti ýmislegt þurft að koma til endurskoðunar, við viðurkennum það. Í neyðarlögunum voru endurskoðunarákvæði og við setjum einnig ákvæði í nefndarálit meiri hlutans um að hlutast verði til um gerð frumvarps sem feli í sér heildstæða ákvörðun um greiðslustöðvun fjármálafyrirtækja. Það mun síðan skapa fyllri og skírari umgjörð um slíkt ástand til lengri tíma litið. Við munum að sjálfsögðu skoða þessa löggjöf aftur. Við munum fara í heildstæða nálgun. Það þarf að mæta þessum álitaefnum með heildstæðum hætti, ég get tekið undir það. Nú er hins vegar tími til að bregðast við því að við stjórnum ekki þeim aðgerðum sem eiga sér stað úti í heimi. Það eru aðrir sem taka þar ákvarðanir og við stöndum frammi fyrir gífurlegum eignabruna ef við sitjum hér aðgerðalaus eða tökum enn fleiri daga í að taka ákvarðanir. Hversu mikið sem við mundum vilja það er sá tími ekki fyrir hendi. Ég tel að það sé hreinskilnislegt að viðurkenna það. Það er hagsmunamat okkar í meiri hlutanum að með þessum hætti náum við að verja eignir og mæta hagsmunum íslenskra skattgreiðenda best miðað við þær aðstæður sem nú eru.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar vegna frumvarps um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Forsaga þessa máls er ekki löng en að gefnu tilefni er full ástæða til að rifja hana upp vegna ásakana um að við séum hugsanlega að tefja mál eða gera annað slíkt eða við séum hugsanlega að horfa fram hjá þjóðarhagsmunum og þar fram eftir götunum, sem eru algjörlega tilhæfulausar ásakanir í garð þess fulltrúa í viðskiptanefnd sem hér stendur. Það er dapurlegt að heyra þær koma hér fram þegar ég hef unnið að þessu máli af samviskusemi og þeirri þekkingu sem ég hef til að bera sem lögmaður. Mér finnst það óásættanlegt. Þann 6. nóvember 2008 mælti viðskiptaráðherra fyrir tiltölulega einföldu frumvarpi um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, frumvarpi sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs studdi með ákveðnum veigamiklum fyrirvörum eða spurningum. Það var ekki flóknara. Á fundi viðskiptanefndar rúmum hálfum sólarhring síðar voru kynntar til sögunnar af fulltrúum framkvæmdarvaldsins, viðskiptaráðuneytisins, Fjármálaeftirlitsins og enn fremur af skilanefndum bankanna breytingar sem minni hlutinn taldi út frá faglegri skoðun að ekki hefðu verið skoðaðar í víðara samhengi og gætu haft afdrifaríkar afleiðingar. Ég fullyrði að með þessum breytingum hálfum sólarhring síðar tók frumvarpið stakkaskiptum, það breytti algjörlega um eðli. Ég hélt að tilgangur neyðarlaganna hefði verið að slíta þessum bönkum en ekki að þeir lifðu áfram. En allt í einu kom það upp þennan föstudag sem nefndin fundaði að þeir áttu að lifa áfram. Hvað breyttist? Á fundi viðskiptanefndar - ég hafði krafist þess að leitað yrði álits réttarfarsnefndar - benti Benedikt Bogason frá réttarfarsnefnd á ýmsa annmarka á frumvarpinu, með þessum áorðnu breytingum vel að merkja, og sagði það koma sér spánskt fyrir sjónir. Hann lýsti enn fremur því sjónarmiði sínu að menn væru að fara yfir á varhugaverðar brautir. Hann orðaði það þannig - ég vænti þess að hv. nefndarmenn í viðskiptanefnd leiðrétti mig fari ég með rangt mál - að viðskiptanefnd, ríkisstjórnin væri að fara inn á sprengjusvæði. Það voru orðin. Ég tek mark á réttarfarsnefnd, ég tek mark á Benedikt Bogasyni og Markúsi Sigurbjörnssyni. Ég tek mark á færustu réttarfarssérfræðingum landsins. Þegar ég heyri slík orð geld ég varhuga við og vil vanda þetta frumvarp. Enn voru gerðar breytingar á upphaflega frumvarpinu og á breytingum sem lagðar höfðu verið fram, og af ákveðnum fulltrúum meiri hluta viðskiptanefndar hafa þessar breytingar verið kallaðar bútasaumur. Einnig hefur orðið skyndilausnir verið notað um þessar breytingar. Minni hluti viðskiptanefndar skilaði ítarlegu nefndaráliti fyrir 2. umr. um frumvarpið og ég leyfi mér að vísa til þess að því er varðar þann rökstuðning sem þá lá fyrir og til ræðu minnar við 2. umr. frumvarpsins. Þar reifaði ég álitið, ítrekaði fyrri kröfur og krafðist þess jafnframt að enn og aftur yrði leitað eftir skriflegri umsögn réttarfarsnefndar og hún yrði kölluð fyrir. Það var nefnilega svo að þegar ritari réttarfarsnefndar kom fyrir nefndina var lítt sem ekkert hlustað á hann, það var svo. Ég hafði af því áhyggjur að ekki skyldi vera hlustað, að menn hefðu ekki eyrun galopin yfir alvarlegum ábendingum ritarans. Ég fylgdi þessari kröfu eftir, um formlega umsögn réttarfarsnefndar og/eða að hún kæmi fyrir viðskiptanefnd, með tölvupóstum til varaformanns viðskiptanefndar 12. nóvember 2008 og óskaði jafnframt eftir tilgreindum skjölum, aðallega frá erlendum kröfuhöfum. Ég fór þess líka á leit eða krafðist þess í tölvupósti til formanns allsherjarnefndar að nefndin tæki málið til umfjöllunar enda frumvarpið með þeim veigamiklu breytingum sem mælt var fyrir um á gjaldþrotaskiptalögum o.fl. á verksviði allsherjarnefndar. Frumvarpið hafði breytt eðli sínu og var orðið allsherjarnefndarfrumvarp en ekki viðskiptanefndarfrumvarp eða frumvarp fyrir sameinaðar nefndir. Þessum tölvupóstum, herra forseti, hefur ekki verið svarað og ég skil það ekki. Mér finnst mér sýnd óvirðing þegar tölvupóstum frá mér og jafnvel ítrekuðum er ekki svarað. Boðað var til nýs fundar í viðskiptanefnd klukkan 18 12. nóvember 2008 sem síðar var afboðaður og ég hygg vegna ítrekaðrar kröfu okkar sem borin var að ég held upp á fundi forsætisnefndar um að formaður réttarfarsnefndar kæmi fyrir nefndina. Ég taldi það afar brýnt út frá lögfræðilegum, réttarfarslegum og faglegum sjónarmiðum. Það eina sem vakti fyrir mér var að frumvarpið yrði þannig úr garði gert að það yrði öruggt í framkvæmd því að mikil verðmæti eru í húfi. Það vita allir. Á þennan fund í morgun mættu fulltrúar viðskiptaráðuneytisins og Fjármálaeftirlitsins og Markús Sigurbjörnsson, formaður réttarfarsnefndar. Ég ætla rétt að rekja það sem fram kom á þessum fundi án þess að nafngreina þá sem viðhöfðu þau ummæli, en það kom fram að erfitt væri að sjá hvert stefnt væri með frumvarpinu, hvað kallaði á framkomnar skyndibreytingar, bútasauminn, hverju greiðslustöðvun gæti eða ætti að geta áorkað og hvers vegna mælt væri fyrir afnámi 4. og 6. tölul. 2. mgr. 12. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Var bent á að um grundvallarákvæði væri að ræða sem endurspegluðu tilgang greiðslustöðvunar. Það kom enn fremur skýrt fram á þessum fundi að 19., 20. og 21. gr. gjaldþrotaskiptalaga settu verulegar hömlur við meðferð eigna og greiðslu skulda í greiðslustöðvunarferlum. Greiðslustöðvunarferli er eingöngu endurskipulagningarferli. Það má ekki ráðstafa eignum, það má ekki greiða skuldir. Í andsvörum gesta á fundi var vísað til vilja erlendra kröfuhafa um að bankarnir færu í greiðslustöðvun og síðar í hugsanlega nauðasamninga og hér væri um neyðarráðstöfun að ræða. Herra forseti. Lagður hefur verið fram útdráttur úr lögfræðiáliti lögmanna í Bretlandi sem fylgir minnihlutaálitinu sem fylgiskjal. Þar kemur ekki fram sérstakur rökstuðningur þessarar bresku lögmannsstofu fyrir greiðslustöðvun, þvert á móti. Þar er tekinn fram vilji hinna erlendu kröfuhafa um skipulagða niðurlagningu bankans, ekki að hann lifi áfram heldur skipulagða langtíma niðurlagningu bankans til að gæta þeirra hagsmuna sem í húfi eru og mér eru vel kunn. Það sem vilji þeirra stóð til og stendur til samkvæmt þessu bréfi er andstætt 19., 20. og 21. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Í bréfinu er talað um „orderly run down“ og „ability to trade“. Það er sem sagt verið að tala um að ráðstafa eignum, borga kröfur og þar fram eftir götum sem greiðslustöðvun heimilar ekki. Hér er verið að samþykkja frumvarp sem mælir fyrir um 24 mánuði í greiðslustöðvun. Frumvarpið er sem sé ekki í samræmi við vilja þessara erlendu kröfuhafa þótt það sé borið hér á borð. Flóknara er það nú ekki. Spurt var á fundinum hvað fengist út úr greiðslustöðvun sem ekki væri unnt að ná út úr skilanefndum á grundvelli 100. gr. a í lögum um fjármálafyrirtæki. Það var líka vakin athygli á annmörkum ákvæða frumvarpsins um svonefndan frestdag sem varð tilefni til þess að meiri hluti viðskiptanefndar hyggur á breytingar og frekari bútasaum á frumvarpinu sem nú leit dagsins ljós um klukkan hálfþrjú í dag. Það var sá tími sem mér gafst, frá hálfþrjú, til að gaumgæfa meirihlutaálitið og gaumgæfa þessar nýju breytingar. Sú niðurstaða mín af þeirri skoðun er heldur dapurleg. Gestir á fundinum bentu á að greiðslustöðvun mundi tryggja að ekki yrði gengið að eignum bankanna á Evrópska efnahagssvæðinu en sama gildir ef bankarnir hefðu verið teknir til gjaldþrotaskipta. Það kom fram á fundinum að Fjármálaeftirlitið muni ásamt skilanefndum, komi til greiðslustöðvunar sem getur staðið eins og ég sagði áðan í allt að tvö ár, reka umrædda banka. Þar er ég alveg kominn í kross, þar er réttlætiskennd minni, lögfræðiþekkingu og sómatilfinningu misboðið. Hvernig á það að geta gerst að Fjármálaeftirlitið og skilanefndir í umboði þess reki banka í greiðslustöðvun í allt að tvö ár og hafi á sama tíma eftirlit með bankanum? Þá spyr maður eins og grísku heimspekingarnir: Hver á að hafa eftirlit með eftirlitsmönnunum í þessu tilviki? Það er ekkert slíkt. Og það var ekki vilji neyðarlaganna að hlutverki Fjármálaeftirlitsins yrði afmarkaður jafnlangur tími að aðkomu bankanna og nú á að verða raunin. Maður spyr: Hvað er að gerast þar? Hver er tilgangurinn? Einhver segir að þetta sé valdabarátta formanns stjórnar Fjármálaeftirlitsins og seðlabankastjóra. Ég veit ekkert um það en það heyrist ýmislegt. Það er mjög vandséð hvernig þetta, að eftirlitið reki banka, fer saman, jafnvel þótt til komi aðstoðarmaður á greiðslustöðvunartíma sem frumvarpið mælir um að sé ábyrgðarlaus, þ.e. hann ber ekki ábyrgð nema vegna stórkostlegs gáleysis eða ásetnings. Gestir töldu að ávinningur fælist í því að tryggð yrði vernd gagnvart erlendum kröfuhöfum og ég er sammála því, en það er hægt að ná því og bregðast við því með öðrum og einfaldari hætti. Ég verð að segja alveg eins og er að þær að lýsingar sem komu fram af hálfu fulltrúa viðskiptaráðuneytisins eða einkum Fjármálaeftirlitsins og lögmanns þess urðu til þess að bent var á að ráðagerðirnar væru andstæðar ákvæðum 19., 20. og. 21. gr. gjaldþrotaskiptalaga sem ég hef gert að umtalsefni, þ.e. að ekki megi ráðstafa eignum, ekki megi greiða skuldir. Greiðslustöðvun er frystikista, er lögfræðileg frystikista þar sem ekkert á að gerast nema endurskipulagning. Í dag er tími aðgerða, ekki að endurskipuleggja og endurskipuleggja, aðgerðir verða að fylgja nákvæmlega eins og vilji hinna erlendu kröfuhafa stendur til og ég lýsti með tilvísun í bréf þeirra. Í framhaldi af þessu, eftir að búið var að ræða hvaða ráðstafana ætti að grípa til, fannst mér vera bakkað á fundinum og sagt að það ætti bara að fara í endurskipulagningu en ekki grípa til neinna ráðstafana, sem eru brýnar. Það verður að fara saman endurskipulagning og ráðstöfun, úrræði í stöðunni. Svona staða kallar á mjög skjótvirk úrræði þar sem fara saman skipulagning og viðbrögð. Og þetta telst ekki, herra forseti, í samræmi við vilja hinna bresku kröfuhafa sem ég hef vísað til áður. Þeirri skoðun var lýst af gesti að hugsa yrði málið upp á nýtt, sérstaklega í ljósi hinna rýmkuðu fresta innan greiðslustöðvunar sem nú eru lagðir til í frumvarpinu, og skapa tryggt lagaumhverfi. Undir þessi sjónarmið tóku fulltrúar viðskiptaráðuneytisins og Fjármálaeftirlitsins en sá kengur var á málinu að þeir töldu að það tæki of langan tíma og brýnt væri að afgreiða frumvarpið sem fyrst sem lög frá Alþingi. Skyldi það standast? Minni hlutinn telur meinta tímapressu, sem er í rauninni lítt rökstudd, ekki réttlæta þau vinnubrögð sem hér eru höfð uppi vegna þess að greiðslustöðvunin sem á að fara út í og annað tryggir ekki og hefur ekki heimild til ráðstafana. Ég tel sjálfur að hægt sé að tryggja þá hagsmuni sem eru í húfi sem ég hef áður sagt að ég viðurkenni, að unnt sé að vernda hinar erlendu eignir með einfaldri lagabreytingu án þess að raska grundvelli gjaldþrotaskiptalaga. Vakin var athygli á því við gesti að frekari breytingar yrði að gera á frumvarpinu og lögum um fjármálafyrirtæki og gjaldþrotaskipti ef takast ætti að ná markmiðum frumvarpsins. Það voru orð formanns réttarfarsnefndar, ekki orðrétt væntanlega en það var inntakið í orðum hans. Og hann ítrekaði sérstaklega að í greiðslustöðvun fælist endurskipulagning fjármála en ekki aðgerðir sem staðan kallaði á og tók aftur fram að það væri óheimilt að ráðstafa eignum og greiða skuldir. Hann lýsti þeirri skoðun að unnt væri að semja og setja fullnægjandi lagaákvæði á tiltölulega skömmum tíma þó að frumvarpið með áorðnum breytingum tryggi ekki traust lagaumhverfi. Annað kom líka fram og það er þversögnin í frumvarpinu, þ.e. að heimila greiðslustöðvun þegar önnur ákvæði laga um fjármálafyrirtæki og ákvæði hlutafélagalaga gera Fjármálaeftirlitinu það skylt að biðja um frest. Það þarf sem sagt að taka inn fleiri ákvæði til að sú leið sem frumvarpið vill fara, ætlar sér að fara, verði virk. 9. gr. laga um fjármálafyrirtæki skyldar Fjármálaeftirlitið til að afturkalla starfsleyfi ef eigið fé er orðið undir ákveðnu hlutfalli af hlutafé sem sannanlega liggur fyrir. Það er ótvírætt að eigið fé þessara banka er komið undir það hlutfall sem 9. gr., 2. tölul. 1. mgr., mælir fyrir um. Skylda Fjármálaeftirlitsins samkvæmt því ákvæði er virk. Það varð að taka það ákvæði úr sambandi gagnvart fjármálafyrirtækjum, gagnvart þessum þremur bönkum. Það var ekki gert. Ég vil líka árétta það sem kemur fram í minnihlutaálitinu sem lagt var fram við 2. umr., að ákvæði 101. gr. og 102. gr. sömu laga segja að Fjármálaeftirlitinu sé skylt að gera kröfu um gjaldþrotaskipti ef eignir hrökkva ekki fyrir skuldum. Þar er vísað m.a. í 2. tölul. 101. gr. sem mælir fyrir um þessa skyldu ef samþykktir bankanna setja þá kröfu á stjórnendur. Sú er raunin. Þá kröfu er bæði hægt að lesa út úr samþykktum og hún er algjörlega skýr í hlutafélagalögum um viðbrögð stjórnenda. Það þurfti að laga þessa grein líka og bregðast við þessu. Það kom líka fram á fundinum að breyta þyrfti 1. gr. frumvarpsins vegna þess að 1. gr., um starfsleyfið, tekur eingöngu til gjaldþrotaskipta en ekki greiðslustöðvunar. Það er tekið fram að veita megi gjaldþrota fyrirtæki starfsleyfi takmarkað en það er ekki tekið fram að slíkt megi gera í greiðslustöðvun. Og, frú forseti, hvernig má það vera að bankarnir starfi áfram í greiðslustöðvun og hafi ekki undanþágu samkvæmt frumvarpinu til að starfa? Á þetta var bent í morgun. Þetta er ágalli. Þær ábendingar og aðvaranir sem þarna komu frá formanni réttarfarsnefndar um tryggara lagaumhverfi fyrir óljósar, sem ég segi, fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar og Fjármálaeftirlitsins, hafa ekki verið teknar til greina að frátöldum athugasemdum um frestdag. Því miður hafa þær breytingar ekki tekist. Ég kem betur að því síðar. Það gerist svo, sem sýnir hversu mikið var hlustað á formann réttarfarsnefndar, að strax og gestir höfðu gengið af fundi nefndarinnar lagði formaður nefndarinnar fram fullgert nefndarálit sem reyndist vera drög sem búið var að semja áður. Áður en hann fékk að tjá sig, áður en hann kom með sínar réttmætu athugasemdir. Það var ekki gott. Ég ítreka þessi viðvörunarorð og fyrri viðvörunarorð í minnihlutaáliti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Svo kem ég að því að minni hlutanum barst, eins og ég sagði áðan, nýtt álit meiri hlutans og nýjar breytingartillögur um klukkan hálfþrjú í dag. Þar er í breytingartillögum við 2. gr., hv. formaður viðskiptanefndar - ég bið hv. þingmann að taka eftir því sem ég segi - í nýjum breytingartillögum við 2. gr. er lögfest ákvæði 116. gr. gjaldþrotalaga. Þar er orðrétt tekin upp 116. gr. Það gleymist hins vegar í frumvarpinu að lögfesta 117. gr. Hvað þýðir það? Það er búið að banna mönnum að höfða dómsmál. Það er búið að taka af mönnum réttindin sem stjórnarskráin ver, 70. gr., að hver maður geti leitað úrlausnar dómstóla um réttindi sín. Í 116. gr. gjaldþrotaskiptalaga er hægt að banna dómsmál gagnvart þrotabúi en það er ekki lokað fyrir dómstólaleiðina eins og hér er gert heldur er í 117. gr. opnað fyrir kröfulýsingar í þrotabú. Þær kröfulýsingar geta sætt andmælum og kærum og endað með dómi Hæstaréttar. Það er opin leið. Meiri hluti hv. viðskiptanefndar segir bara a og gleymir að segja b. Ég kalla þetta, með fullri virðingu fyrir hv. meiri hluta viðskiptanefndar, delluverk eða vanhugsað. Þetta var ekki hugsað til enda, það var ekki hugsað til enda að þetta gæti haft þessar afleiðingar. Þess vegna brást ég þannig við í dag að ég óskaði eftir að þessum fundi yrði frestað og við mundum skoða þau álitaefni sem þarna komu upp og álitaefnin sem komu upp hef ég á þessum stutta tíma borið undir þrautreynda lögmenn og fleiri sem staðfesta að þarna er 70. gr. stjórnarskrárinnar í húfi. Það er ekki gott fyrir Alþingi. Verið er að taka stjórnarskrárbundinn rétt einstaklinga og lögaðila til að leita til dómstóla um ágreining auk annarra frávika. Það eru önnur frávik í þessari grein sem eru klúður. Það mistekst að innleiða réttilega ákvæði um frestdag. Reynt er að innleiða ákvæði um frestdag en það er ekki í anda gjaldþrotaskiptalaga. Frestdagur þarna er miðaður við að dómur sé uppkveðinn en frestdagur samkvæmt gjaldþrotaskiptalögum er þegar maður leggur beiðnina um greiðslustöðvun fyrir. Það getur munað í tíma sem skiptir verulegu máli til að koma riftunum að. Þarna hefur orðalagi verið klúðrað eða einhverju slíku eða ekki hlustað nægilega grannt á þær ábendingar sem komu fram á fundi nefndarinnar í morgun. Þetta vildi ég leiðrétta. Ég skynja mikilvægi málsins. Ég skynja að mikilvægi málsins er það gríðarlegt að lagagrundvöllurinn verður að vera í algjöru lagi. Það skynja ég vegna þess að við eigum við að etja mjög öfluga erlenda kröfuhafa sem hafa yfir miklu fé að ráða og öflugum sveitum lögmanna og þá er eins gott að vanda sig. Þess vegna geri ég kröfu til þess, frú forseti, eftir að hafa skoðað breytingartillögurnar þennan stutta tíma og fengið þessar efasemdir studdar rökum og viðtölum, að umræðu um málið verði frestað og málinu vísað á nýjan leik til viðskiptanefndar. Ég er tilbúinn að koma í það verk hvenær sem er og að við tökum þessar ambögur af sem geta verið afdrifaríkar, ótrúlega afdrifaríkar. Ég held því líka fram, frú forseti, að þetta frumvarp með áorðnum breytingum stangist á við tilgang neyðarlaganna, nr. 125/2008. Ég fullyrði það og held því statt og stöðugt fram að neyðarlögin höfðu ekki þann tilgang að halda lífi í bönkunum. Og ég ítreka að innan gjaldþrotaskipta er hægt að ná öllum markmiðum sem hv. meiri hluti viðskiptanefndar stefnir að og gott betur, eða að skapa á tveimur, þremur dögum lagaumhverfi þar sem fara saman kostir gjaldþrotaskipta og greiðslustöðvunar í blönduðu frumvarpi sem tekur beinlínis á þessu umhverfi bankanna sem eru stór fjármálafyrirtæki. Þetta er óvenjulegt gjaldþrot þannig að e.t.v. kunna gjaldþrotalögin ekki að henta algjörlega óbreytt og það er sannarlega svo að greiðslustöðvun og nauðasamningar, að óbreyttum lögum og viðbótarbreytingum, henta ekki fullkomlega þessum sérstöku aðstæðum en þessum markmiðum, sem ég geri ekki lítið úr og ítreka það, var hægt að ná innan gjaldþrotaferils og gott betur. Það virðist sem hagsmunir hinna erlendu kröfuhafa ráði för og það sem verra er, það er enn allt á huldu með vilja ríkisstjórnarinnar til framtíðarskipunar bankamála í landinu. Við blasir sú hætta að veikburða og bútasaumaðar skyndilausnir meiri hluta viðskiptanefndar verði vopnabúr dómsmála. Ég tek fram að í fyrsta lagi er allsendis óvíst hvort lagaskilyrðum fyrir greiðslustöðvun sé fullnægt. Það er allsendis óvíst. Ég hef bent á lagaákvæði þess efnis og að það þurfti að gera aðrar breytingar. Í öðru lagi mæla lög enn um skyldu Fjármálaeftirlitsins til að gera kröfu um gjaldþrotaskipti sem eru ósamrýmanleg frumvarpinu. Það þurfti að laga það. Og í þriðja lagi og það ítreka ég, það má búast við hatrömmum málaferlum frá hendi erlendra sem innlendra kröfuhafa þar sem þess verður hugsanlega krafist að greiðslustöðvun verði hnekkt. Hagsmunirnir þola það ekki að þessu ferli verði hnekkt. Við eigum að gera allt sem bestu augu landsins í réttarfari ráðleggja okkur. Við eigum að horfa og hlusta á það, gera þetta eins faglega og hægt er og enn og aftur út af þeim gríðarlegu hagsmunum sem eru í húfi. Það mætti bæta fleiru við hér en ég fullyrði það og segi hér að frumvarpið með áorðnum breytingum er enn vanhugsað og það hefur orðið vanhugsaðra með breytingunum sem lagðar voru fram í dag og það er ófaglegt og það gengur gegn mannréttindum um aðgengi að dómstólum. Sú hætta er fyrir hendi. Þá er lagasmíðin auðvitað í hróplegri andstöðu við þessa handbók hér, um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. En jafnvel þótt tíminn til stefnu sé stuttur og mikið liggi við þá er hægt að hafa vandaða vinnu í gangi. Það er verið að feta vafasamar slóðir, það er verið að fara inn á jarðsprengjusvæði sem kann að valda stórfelldu tjóni og kann líka að eyðileggja grundvöll neyðarlaganna. Og ég segi líka að í uppsiglingu sé réttarfarslegt slys. Ég benti á jafnræðisregluna í fyrri ræðu minni við 2. umr. og Vinstri hreyfingin – grænt framboð lýsir fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni vegna þessa máls og mun greiða atkvæði gegn því. Hér gildir hið fornkveðna: Ei veldur sá er varar. Ég hef lagt í þetta mál alla mína reynslu og alla mína þekkingu. Ég hef ekki farið fram á flokkspólitískum grunni til að skemma fyrir einhverjum heldur af áhyggjum af hagsmunum þjóðarbúsins, hagsmunum einstaklinga í landinu og hagsmunum þess að geta komið í veg fyrir atvinnuleysi í landinu vegna þessa hruns sem við höfum orðið fyrir.

Frú forseti. Ég beið eiginlega eftir þessu hefðbundna dissi á þingmenn Vinstri grænna eftir ræðuflutninginn. En hér situr hnípinn þingheimur í nokkrum vanda. Eftir að hafa hlustað ítarlega á umræður tel ég að verr sé af stað farið en heima setið í þessum efnum og enn sé allt á huldu um tilgang handarbaksvinnubragðanna. Talað er um að verið sé að reyna að hámarka virði eigna í bönkunum. Áðan var gefið í skyn að það væri eitthvað sem við þingmenn Vinstri grænna vildum alls ekki - ætli við séum ekki á móti þjóðarhag eða einhverju slíku, hagsældinni eða einhverju, ég veit það ekki. Hv. þm. Atli Gíslason hefur dregið upp að þessi handarbaksvinnubrögð. Þessi bútasaumur, geti hæglega endað sem vopnabúr í höndum kröfuhafa og orðið tilefni endalausra málaferla. Greiðslustöðvunin sem þetta á að tryggja - sem er vilji meiri hlutans hefði ég haldið - standist jafnvel ekki vegna þess að menn hafa ekki gefið sér tíma til að vinna heimavinnuna sína og verið svo hrokafullir að þeir hafa algerlega neitað að hlusta, ekki bara á þessa vondu, vitlausu þingmenn Vinstri grænna heldur líka á réttarfarsnefnd. Þingið er svo illa sett að það hefur ekki einu sinni vilja til að taka mál til umræðu í allsherjarnefnd þingsins þegar óskað er eftir því sérstaklega. Því er ekki einu sinni ansað. Hv. formaður allsherjarnefndar ansar ekki beiðni um slíkt.  Ég segi aftur að menn vita ekki hver tilgangurinn með aðgerðunum er, þessu ónýta tæki sem meiri hlutinn virðist vera að smíða sér. Ýmislegt heyrist, eins og hv. þm. Atli Gíslason sagði, um af hverju menn eru að þessu. Eðlilegt er að svo sé þegar ekki er gengið hreint til verks og sagt hver stefnan er eða hvað menn vilja. Þegar menn fela alltaf aðgerðir sínar og ráðagerðir fyrir þingi og þjóð, þá gýs upp tortryggni og spurningar og sögur fara af stað. Ég hef töluverðar áhyggjur af einu í málinu og ætla að leyfa mér að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, sem er löglærður og er, auk þess að sitja í hv. viðskiptanefnd, formaður allsherjarnefndar, hvernig menn hugsa sér riftun á gjörningum sem fram hafa farið frá því að skilanefndirnar tóku við bönkunum, en riftunarfrestur í gjaldþroti til skipta nær 12 mánuði aftur í tímann. Hvernig verður farið með þau mál sem hafa verið á borðum skilanefnda, fjármálaeftirlits og stjórnenda nýju bankanna, hvernig koma riftanir að þeim? Er mögulegt að rifta þeim gjörningum? Ég skal nefna konkret dæmi. Ég hef lagt fram fyrirspurn, sem ég reikna með að verði dreift, um peningamarkaðssjóðina og vakti athygli á því við 2. umr. að með kaupum á bréfum úr peningamarkaðssjóðum gömlu bankanna þriggja var sérhverju mannsbarni á Íslandi sendur reikningur upp á 625 þús. kr. 200 milljarðar kr. voru notaðir í það sem margir telja og fullyrða að séu verðlaus bréf. Er hægt að rifta þeim gjörningi og hvenær þá? Þegar 24 mánaða greiðslustöðvun lýkur? Hvenær eiga frestir að byrja að rúlla gagnvart þessu? Þetta held ég að skipti miklu máli vegna þess að því miður var ekki allt gert óvefengjanlega þegar ríkið tók við bönkunum. Ég held að þeir sem eru í skilanefndum og í forustu fyrir þessu átti sig á að gerðir þeirra geti verið riftanlegar en þeir eru ekki ábyrgir. Þeir eru ábyrgðarlausir, sá er munurinn, og þess vegna er gríðarlega mikilvægt að átta sig á því hvaða heimildir eru til riftunar á gjörningunum sem þarna hafa farið fram í dag. Ég vil taka undir orð hv. þm. Atla Gíslasonar og skora á menn að taka góðu boði hans, fresta umræðunni og vinna þetta betur, taka helgina í það með réttarfarsnefnd að gera þetta þannig að það standist. Það er engum greiði gerður með því. Við getum deilt um efnislega niðurstöðu en þurfum við að deila um vinnubrögð og að menn vinni gegn sjálfum sér í því sem þeir leggja fyrir? Ég vil taka undir þá beiðni að umræðum verði frestað og málinu vísað til frekari umræðu og hv. allsherjarnefndar um helgina.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir beindi til mín ákveðnum spurningum. Áður en ég svara þeim vil ég taka fram að ég kannast ekki við að hafa fengið beiðni sem formaður allsherjarnefndar um að taka málið upp. Það kom vissulega fram í umræðum í dag og má vera að mér hafi yfirsést eitthvað en hins vegar vil ég taka fram að þingið vísaði málinu til viðskiptanefndar og málið er á forræði hennar og þarf því ákvörðun viðskiptanefndar til að leita til annarra nefnda. Reglurnar sem fjallað er um í frumvarpinu snúa vissulega að lögum um fjármálafyrirtæki og hafa skírskotun til gjaldþrotaskiptalaganna en snúast sérstaklega um málefni fjármálafyrirtækja sem óumdeilanlega eru á vettvangi og verksviði viðskiptanefndar. Spurningin sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir beindi til mín varðar - eftir því sem ég best fæ séð - hvernig riftunarmöguleikar eru varðandi þá gjörninga sem átt hafa sér stað síðan skilanefndirnar tóku til starfa. Nú er tekið á því í ákvæði til bráðabirgða samkvæmt breytingartillögu meiri hluta viðskiptanefndar og þar kemur fram í 3. tölulið, með leyfi forseta: „Í þeim fjármálafyrirtækjum sem Fjármálaeftirlitið hefur skipað skilanefnd í á grundvelli 100. gr. a skal miða frestdag við gildistöku laga þessara.“ Þegar lögin taka gildi er gildistökudagurinn frestdagurinn og það þýðir væntanlega eftir mínum skilningi að þær gerðir sem hafa átt sér stað frá því að skilanefndirnar voru skipaðar falla innan þess ramma sem réttaráhrif frestdagins hafa þannig að ég held að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því að ekki verði hægt að rifta einhverjum gjörningum verði talið tilefni til þess síðar.

Frú forseti. Breytingartillögunum var dreift síðdegis í dag og eðlilega hafa þingmenn, hvorki þeir sem eru í salnum né aðrir, haft tóm til að skoða þær rækilega. Ég skil orð hv. þingmanns þó þannig að frestdagur til riftunar sé ekki lengur hugsaður sem sá dagur sem skilanefndirnar voru skipaðar eins og var í upphaflegu frumvarpi heldur sá dagur sem lögin taka gildi þannig að tímabilið frá og með gildistöku laganna 12 mánuði aftur í tímann sé riftunarhæft ef til gjaldþrotaskipta kemur sem ég held að allir hljóti að sjá að er nauðsynlegt í gjaldþrota fyrirtækjum. Ég hélt að það væri málið. Hv. þm. Atli Gíslason nefndi áðan að með þeim lagabreytingum sem hafa verið kynntar til sögunnar í dag sé brotið gegn lögvörðum rétti manna til að höfða dómsmál. Ég ætla að leyfa mér að nota tækifærið og spyrja hinn löglærða formann hv. allsherjarnefndar hvort hann sé sammála því að þar sé farið út á hálan ís.

Hæstv. forseti. Varðandi atriðin tvö sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi vil ég fyrst bæta því við umfjöllunina um frestdaginn að nefndin ræddi þetta nokkuð í morgun, hvenær eðlilegt væri að láta frestdag gilda. Í umræðunni kom upp sjónarmið um að ef við ákvæðum í dag að miða frestdag aftur í tímann við skipunardag skilanefndanna væri um afturvirkni að ræða og hættu á lagalegu tómarúmi. Breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar er ætlað að eyða óvissu sem af því hefði getað skapast. Um það hvort við séum að fara út á hæpna braut vegna þess að tímabundið sé ekki heimilt að höfða mál á greiðslustöðvunartímabilinu tel ég að það séum við ekki að gera. Ég held að nauðsynlegt sé að hindra málaferli af því tagi sem gætu komið upp meðan á greiðslustöðvunartímabilinu stendur en hins vegar eru menn ekki varanlega sviptir réttinum til að fara með mál sín fyrir dómstóla komi upp ágreiningur út af þessu og ég held að með þessu móti sé þess gætt að sá tilgangur greiðslustöðvunarinnar náist, að hún virki, eins og hv. þm. Atli Gíslason lýsti áðan, sem nokkurs konar frystikista en varanlega er enginn réttur tekinn af nokkrum manni. Varðandi tímann sem ætlaður er til greiðslustöðvunar þá er vissulega rétt að hann er býsna langur miðað við breytingartillögurnar sem meiri hluti viðskiptanefndar hefur lagt til. Ljóst er að aðstæður bankanna þriggja eru ólíkar og hjá sumum þeirra getur greiðslustöðvunartímabilið verið mun skemmra 

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta en verð að segja að ég sakna þess verulega að formaður viðskiptanefndar, varaformaður og hv. þm. Birgir Ármannsson skuli ekki hafa komið hér upp í faglega umræðu og skoðanaskipti, sérstaklega út frá ábendingum sem ég kom fram með varðandi þær breytingartillögur sem gerðar hafa verið á frumvarpinu í dag. Ljóst er með b-lið breytingartillögu á 2. gr. að búið er að loka fyrir dómstólaleiðina. Undir gjaldþrotaskiptum er lokað fyrir dómstólaleiðina en hægt að lýsa kröfum og skjóta ágreiningi innan skiptaréttar eða í búskiptum til Héraðsdóms Reykjavíkur, fá þar úrlausn og kæra slíka úrlausn til Hæstaréttar sem kveður síðan upp endanlegan dóm. Hér er búið að girða fyrir það og er það brot á 78. gr. stjórnarskrárinnar. Ég hefði viljað heyra einhver andsvör við þessum áhyggjum en mér ber sem þingmanni og okkur öllum að standa vörð um stjórnarskrána. Hvað varðar bréf til formanns allsherjarnefndar get ég ekkert um það sagt, ég rengi ekki orð hans, þau hafa ekki komist til skila eða eitthvað. Við finnum væntanlega út úr því, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, og ég er viss um að við þurfum ekki að útkljá neina deilu varðandi það. Hins vegar saknaði ég svara frá hv. varaformanni viðskiptanefndar við ítrekuðum póstum mínum í gær um að Markús Sigurbjörnsson formaður réttarfarsnefndar kæmi fyrir nefndina og ég frétti það í gegnum krókaleiðir. Ég vil ræða áhyggjur mínar af hugsanlegum slysum og af því að lagagrundvöllurinn sé ekki nægilega tryggur. Ég ætla ekki meiri hluta viðskiptanefndar að vilja ekki standa vörð um þjóðarhag, það hef ég aldrei sagt, en mjög sterk teikn eru á lofti um að það kunni að vatna undan þeim góða ásetningi vegna þess að ekki er hugað að nógu traustum og víðtækum lagabreytingum í sambandi við frumvarpið. Það er fleira vont í þessu bankamáli sem ég vil gera örstutt að umtalsefni. Í hádegisfréttum í dag kom fram að skilanefndir bankanna væru í lagalegu tómarúmi. Ég hef af því þungar áhyggjur, það var rökstutt í fréttunum. Við heyrðum það líka í allsherjarnefnd þegar umboðsmaður Alþingis svaraði spurningum og fór yfir ársskýrslu sína fyrir árið 2007, að hann hefði áhyggjur af þeim heimildum, eða réttara sagt heimildarleysi, sem liggja að baki hlutafélagavæðingu ríkisbankanna. Lagaheimild skortir fyrir því. Sú ákvörðun er tekin af stjórnvaldi, það er ekki gott. Þar er því líka afar ótraustur grunnur. Sex vikur, eða rúmlega það, eru liðnar frá því að neyðarlögin voru sett og viðskiptanefnd eða skilanefndir bankanna, Fjármálaeftirlitið og viðskiptaráðuneytið hefðu fyrir löngu átt að bera frumvarpið fram. Ég hef sem sagt nálgast málið út frá þeim brýnu þjóðhagslegu hagsmunum sem ég tel frumvarpið ekki verja, það er kjarni máls míns. Annar kjarni eða afleiddur þáttur er sá að hér er ekki farið að vilja hinna bresku kröfuhafa þó að því hafi margítrekað verið lýst yfir. Þeir leggja ríka áherslu á að Landsbanki Íslands eða viðskipti Landsbanka Íslands verði „orderly run down“, það verði viðskipti í gangi. Viðskipti banka í greiðslustöðvun, í frystikistu greiðslustöðvunar verða ekki „orderly run down“. Þeir segja líka að gera verði bankanum kleift að stunda viðskipti. Í því felst sala og kaup eigna, ráðstöfun eigna, greiðsla skulda og annað slíkt sem greiðslustöðvun heimilar ekki, þannig að þótt hv. meiri hluti viðskiptanefndar hafi haft þann skýra vilja að fara að vilja erlendra kröfuhafa - ég hélt nú kannski að við ættum að styrkja innlendan vilja og fara að honum - þá tekst það ekki. Að lokum vil ég segja, frú forseti, að ég vona einlæglega að við lærum eitthvað af „finnsku leiðinni“. Þar einbeitti ríkisstjórnin sér að því í tvö ár frá því að kreppan hófst að bjarga bönkunum en gleymdi fólkinu í landinu og heimilunum með skelfilegum afleiðingum sem enn vara í Finnlandi. Ég skora því á hv. þingheim og hæstv. ríkisstjórn að hugsa jafnmikið og auðvitað miklu meira um einstaklingana, um heimilin í landinu og það skelfilega atvinnuleysi sem blasir við. Við höfum mörg tækifæri til að bregðast við atvinnuleysi, sérstaklega á landsbyggðinni þar sem þau blasa hvarvetna við, og ég vona að ríkisstjórnin snúi sér að því verkefni en hugsi ekki eingöngu um bankana.

Hæstv. forseti. Um leið og ég tek undir þau orð hv. þm. Atla Gíslasonar að mikilvægt sé að huga að hagsmunum heimilanna í landinu og vinna að ráðstöfunum til að tryggja að höggið, sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir vegna þeirra miklu áfalla sem yfir okkur hafa dunið að undanförnu, verði eins vægt og hægt er og aðstæður heimilanna til að bregðast við því bættar eins og kostur er þá vil ég mótmæla því að ríkisstjórnin hafi einvörðungu hugsað um bankana eða hagsmuni þeirra. Í því finnst mér liggja að bankarnir séu einhvern veginn eyland, innlendir og erlendir kröfuhafar og hagsmunir þeirra tengist ekki þjóðarhag. Ég held að öllum megi vera ljóst að mikill hagur er fyrir þjóðina að sem mest verðmæti fáist fyrir eignir bankanna víða um heim. Það skiptir máli upp á að ábyrgðir sem kunna að falla á íslenska skattgreiðendur verði eins litlar og kostur er og það skiptir líka máli vegna þess að hagsmunir erlendra kröfuhafa - þó að þeir séu vissulega bara einhverjir útlendingar, þá eru forsendur þess að við getum byggt upp efnahagslífið hér að nýju að við höfum áfram viðskiptasambönd erlendis, að við höfum áfram sambönd við erlenda banka og erlenda lánveitendur sem geta orðið okkur að liði þegar við förum í enduruppbygginguna sem allir gera sér grein fyrir að þörf er á. Ég vil einnig nefna lagalega tómarúmið í starfi skilanefnda. Með því að setja bankana í greiðslustöðvunarferli er að mínu mati mikilli óvissu eytt varðandi lagalega stöðu 

Frú forseti. Megináherslan þessar sex vikur hefur verið á bankakerfið. Almenningur í landinu hefur ekki fengið upplýsingar dag frá degi, heldur fréttir hann af stöðu mála eftir á eftir krókaleiðum, m.a. skelfingarvikunni í fyrri viku og skelfilegum fundi hæstv. fjármálaráðherra með fjármálaráðherrum Evrópu. Fólk verður að fá upplýsingar dag frá degi og vita hvar það stendur og hvað ríkisstjórnin hefur í huga gegn atvinnuleysinu. Það verður líka að vita að íslenska þjóðin er nánast tekin hreðjataki af Bretum, Hollendingum, Þjóðverjum, Austurríkismönnum og óskabarni Samfylkingarinnar, ESB, sem stendur eiginlega fremst í flokki í stríði gegn Íslendingum. Við erum í sjálfstæðisbaráttu og þá duga ekki gömlu gildin. Við eigum marga aðra vini erlendis sem við getum skipt við og komið þjóðinni á flot. Ég vildi óska þess að ríkisstjórnin fyndi nú einhvern tíma leið B í efnahagsmálum en einblíndi ekki á afarkosti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þar fram eftir götunum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Atli Gíslason talaði um að áherslan hefði verið á bankana. Það þarf ekki að koma á óvart enda er um að ræða hrun fjármálakerfisins hér á landi, fall þriggja stærstu banka landsins sem samanlagt voru held ég með um 90% fjármálastarfsemi í landinu. Það er því ekki óeðlilegt þó að áherslan hafi verið á þá hlið. Hins vegar mótmæli ég því aftur að ekki hafi verið hugað að hagsmunum almennings. Við höfum fjallað um frumvörp, m.a. í dag, sem snerta hagsmuni almennings og fleiri eru væntanleg þannig að ríkisstjórnin hefur unnið vinnuna sína hvað það varðar að tryggja að hagsmunir almennings séu eins vel tryggðir og hægt er miðað við þá skelfilegu atburði sem hafa orðið í fjármálalífinu. Hv. þingmaður kom víða við og vel kann að vera að ríkisstjórnin megi bæta upplýsingagjöf sína til almennings. Ég held hins vegar að hún hafi gert mjög margt gott í þeim efnum en ég skal fallast á það að hugsanlega megi gera betur. Hins vegar varðandi samskipti við önnur ríki verðum við auðvitað að hafa í huga að á sama tíma og mikilvægt er að upplýsa og að línurnar séu skýrar er það stundum þannig í samskiptum ríkja að ekki er hægt að gefa allt upp til þess að setja ekki samningana í uppnám, það er bara þannig. Stundum eru aðstæður þannig að ekki er hægt að gefa allar upplýsingar opinberlega meðan á atburðarásinni stendur vegna þess að það gæti haft áhrif á atburðarásina. Allir sem hafa staðið í samningum þekkja að þegar verið er að semja er ekki endilega hægt að leggja öll spil á borðið eða kynna þau opinberlega og ég held að við verðum líka að hafa það í huga. En það má mjög vel huga að því að bæta upplýsingagjöfina og ég mótmæli því enn og aftur að ríkisstjórnin hafi ekki hugsað um hagsmuni almennings í þessu sambandi.

Herra forseti. Það er sagt að sannleikurinn sé sagna bestur. Ég trúi því. Það gildir líka um almenning. Það á að segja almenningi nákvæmlega dag frá degi hvað er að gerast í þeim veigamiklu þjóðarhagsmunum og því stríði sem við erum í. Þjóðin á ekki að frétta af þeim málum bakdyramegin í gegnum fyrirsagnir Morgunblaðsins eða í fréttum sjónvarps þar sem segir: Svo virðist vera að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setji okkur stólinn fyrir dyrnar. Fréttir leka í blöð og fjölmiðla og fólk er fullt óvissu og ótta. Vanþekking skapar ótta og óvissu. Tvö frumvörp hafa verið flutt sem snúa að fólki í landinu en ekki hafa fengist svör við því enn þá, hv. þm. Birgir Ármannsson, hvað á að gera í atvinnumálum þjóðarinnar. Atvinnuleysi er mesta böl sem kemur yfir nokkra þjóð og það er sem betur fer svo að yngri kynslóðir í landinu þekkja ekki til þess. Hafi þetta áhrif á samningsferilinn verður svo að vera. Það er allt í lagi að standa að samningaviðræðum með reisn og opnum hug og láta almenning vita nákvæmlega hvað er að gerast.