Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Allshn. hefir nú athugað þetta frv. og leggur til, eins og nál. ber með sjer, að það verði samþykt óbreytt. Breyting sú á núgildandi lögum um veð, sem frv. fer fram á, er í því falin, að mönnum gefist kostur á að veðsetja nokkuð af búpeningi með jörðum, þegar óskað er eftir fasteignaláni. Eftir núgildandi lögum er það mjög takmörkum bundið. En ef þessi breyting nær fram að ganga, ætti að vera unt að veðsetja bústofn, ef óskað er, og að því leyti sem banki telur ráðlegt. Nefndin hefir leitað álits manna, er um peningamál fjalla, og er það álit þeirra, að það sje hagur fyrir bændur, að lögunum sje breytt í þessa átt. Jeg held, að það leiði engin óþægindi af þessari breytingu, heldur sje það til bóta, og er það tillaga nefndarinnar, að frv. verði samþykt óbreytt. Fjölyrði jeg svo ekki um þetta. Málið liggur svo ljóst fyrir, að það er óþarft.

Magnús Guðmundsson Jeg er satt að segja dálítið hissa á háttv.allshn., að hún skuli leggja það til, að þetta frv. verði samþykt óbreytt. Frá mínu sjónarmiði eru það aðallega tvær ástæður, sem mæla á móti frv. eins og það er. Í fyrsta lagi er það frá lagalegu sjónarmiði óviðkunnanlegt að leyfa veðsetningu á öllu, sem sjálfseignarbóndi á, og láta fylgja reglum um fasteignalán. Í öðru lagi verður þetta ekki heppilegt í framkvæmd. Það verða ekki peningastofnanir, sem þetta nota mest, heldur braskarar. Þeir geta haft þá aðferð að taka 3., 4. og 5. veðrjett í jörðinni, og í búi bóndans aftur 1. veðrjett. Og svo á þetta að fara eftir fasteignalögunum. Jeg get ekki skilið, að þetta bæti fyrir bændum. Jeg er hræddur um, að þessum ákvæðum verði misbeitt þeim í hag, sem síst skyldi. Hjer er talað um, að menn geti veðsett jörð með ákveðinni áhöfn. Það er því ekkert því til hindrunar, að bóndi veðsetji alt sitt bú. En það má teljast mjög varhugavert, því á þann hátt getur hann veðsett alla eigu sína: jörð, hús, allan búpening, innanstokksmuni og heyforða. Jeg held bændur eigi ekki meira yfirleitt. Jeg hygg, að yfirleitt geti það frekar spilt lánstrausti en aukið að hafa svona ákvæði. Jeg skal játa, að svipuð ákvæði þessu eru til hjá Dönum. En þar er öðru máli að gegna. Þar er það venja, að áhöfn fylgi t. d. herragörðum, þegar þeir eru seldir. En þeir hafa líka þar samfara öryggisráðstöfun, sem er ekki nefnd á nafn í frv. En jeg legg aðaláhersluna á það, að það verða ekki bankar eða lánsstofnanir, sem þetta nota, heldur alt aðrir.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg hygg, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) geri of mikið úr þeim göllum, sem honum virðast vera á þessu frv. Þetta er ekki svo ýkjamikil breyting frá gildandi lögum. Þau heimila veðsetningu á lausafje og að kúgildi megi fylgja með jörðunum til veðsetningar. Jeg held, að undir ýmsum kringumstæðum geti það orðið til bóta, að nokkur áhöfn fylgi með jörðunum, og á þetta frv. að stuðla til þess. Jeg held sem sagt, að það fyrirkomulag verði fremur til bóta. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Skagf. (MG) hjelt fram, að með þessu væri bröskurum og öðrum harðdrægum kaupsýslumönnum opnuð leið til þess að ná veði í eignum bænda, umfram það, sem nú er, þá geri jeg ekki svo mikið úr því. Eins og nú er ástatt, geta bændur veðsett megnið af lausafje sínu, þótt önnur lög gildi um þær veðsetningar. Jeg tel ekki ástæðu til að óttast þetta þessvegna. Aftur á móti er ekki hægt að segja fyrirfram neitt ákveðið um það, hversu mikil áhrif þetta mundi hafa á lántökur manna; það verður mest undir lánsstofnunum komið, hversu mikið lán þær veita út á lausafje, og kemur það auðvitað til álita í hvert sinn. Jeg tel rjettmætt t. d., að maður, sem á jörð, sem er lágt metin, segjum 4 þús. kr., og svo á hann búpening, er nemur 10–15 þús. kr., þá tel jeg sanngjarnt, og gæti verið á margan hátt hagkvæmt, að hann fengi nokkru hærra lán en jörð hans stæði fyrir út á eitthvað af bústofninum. Það er því beinlínis tilgangur þessa frv. að gera mönnum mögulegt að fá hærri lán út á jarðeignir sínar með þessu móti. Jeg býst ekki við því, að það þurfi að óttast, að bankarnir mundu hætta meiru fje vegna þessarar breytingar á veðsetningarlögunum en þeim væri óhætt; því undanfarið hefir það verið reglan hjá þeim, að starfsfje þeirra hefir því nær eingöngu farið til annars en landbúnaðar. Yfirleitt finnast mjer andmæli háttv. 1. þm. Skagf. (MG) ekki svo veigamikil, að þau ættu að verða frv. þessu að falli, og breytingar þær á lögunum um veð, sem frv. fer fram á, álít jeg að muni miklu fremur verða bændum til gagns en ógagns.

Flm. (Magnús Torfason) Mjer kom það allmjög á óvart, að háttv. 1. þm. Skagf. (MG) skyldi snúast á móti þessu litla og saklausa frv. mínu. Jeg fæ alls ekki skilið afstöðu hans í þessu máli á annan veg en þann, að hann hljóti að vera orðinn allókunnugur kjörum bænda yfirleitt. Í lögunum frá 1887, um veð, má veðsetja með jörðum, auk kúgilda, öll hús á jörðinni, öll húsgögn og búsáhöld og allan heyforða; það eina, sem ekki má veðsetja, eru skepnurnar. Mjer þótti þetta allmerkilegt atriði í lögunum, að bóndi mætti veðsetja nær alt, sem hann á og eignast kann, hey og annan forða búsins, en alls ekki bústofninn. Það er rjett, sem háttv. 1. þm. Skagf. (MG) drap á, að erlendis eru skepnur veðsettar með jörðunum, og er það að skoða sem tryggingarráðstöfun til þess að tryggja jörðunum áhöfn. En aftur á móti held jeg að það sje ekki venja þar, að afrakstur jarðanna, svo sem heyforði, korn og þessháttar, fylgi með til veðsetningar. Hingað til hefir eigi borið svo mjög á því, að braskarar hjer á landi hafi tekið veð í áhöldum, búsgögnum eða heyforða, og held jeg því, að vart muni vera hætta á því, þó að rýmkað sje á leyfinu til veðsetningar, að braskararnir leggist hjer eftir meira á lifandi en dautt fje bænda. Ekki síst nú, er braskarar og okrarar eru nær hættir að lána út fje, vegna þess, að þeir eru búnir að fá þau afhroð undanfarið, að þeir hafa sjeð sjer vænst að draga inn uggana. Af þessu stafar það að nokkru leyti, að þrátt fyrir öll peningavandræði og illt ástand manna á meðal, hafa inneignir manna í sparisjóðum heldur aukist á síðari árum heldur en hitt. Þess vegna held jeg, að það sje engin ástæða til þess að óttast braskarana, enda get jeg ekki betur sjeð en að þeir geti notast við lausafjárveðin til þess að ná í eignir bænda, ef þeir ætla sjer það á annað borð. Veð í lausafje er aldrei veitt nema til eins árs í senn; en braskarar lána aðeins til skamms tíma, til þess að geta fremur náð veðunum, og til þess að veðsetja fje til aðeins eins árs duga reglur um lausafjárveð fullkomlega. En til þess að geta veðsett skepnur með jörðunum þarf slíka lagabreytingu sem þessa, er frv. fer fram á. Jeg tel því aldrei vera betra tækifæri en nú til að koma þessu í lög, er peningavelta braskaranna er senn þrotin. En það er ekki aðeins það, að braskarahættan er nú orðin hverfandi, heldur á þessi lagabreyting að verða til þess að hægra verði að hafa hendur í hári allra braskara. Nú sem stendur geta menn ekki veðsett skepnur sínar með jörðunum; jarðirnar eru nú í háu verði, en búast má við að þær falli í verði síðar, og því verða veð í þeim verri. Þegar ungir bændur eru að koma sjer upp búi, er það alsiða, að þeir veðsetja jarðir sínar með 1. og 2. veðrjetti og með ábyrgðarmönnum, en ábyrgðarmennirnir hafa eigi átt veð í skepnunum. Þetta hefir orðið til þess, að þegar þessir ungu bændur hafa komist í peningalegt öngþveiti, hafa þeir oft veðsett skepnur sínar öðrum en ábyrgðarmönnunum eða farið til braskara og fengið lán út á þær þar, og þegar ábyrgðarmenn bænda hafa ætlað að ganga að sínu, hafa þeir alls ekkert fengið. Þetta ætti því að verða til þess að koma því sama á, sem bankarnir hjer komu á eftir peningaekluna 1908. Fram að þeim tíma höfðu þeir ekki hirt um veð í fasteignum með öðrum veðrjetti, en ljetu sjer nægja með ábyrgðarmennina. Þetta varð til þess, að ábyrgðarmennirnir, sem áttu að sjá um að ganga eftir tryggingunum, urðu oft allhart úti. Eignir voru þá stundum veðsettar alt öðrum með 2. veðrjetti eða lausafje þeirra hafði verið lógað á annan hátt. Eftir þetta fóru bankamir einnig að taka veð í jörðum með 2. veðrjetti, með sjálfskuldarábyrgðarmönnum bænda. Þessi lagabreyting, sem frv. fer fram á, er sú, að þetta sama verði látið gilda um áhafnir jarðanna sem jarðirnar sjálfar. Jeg held því, að þessi breyting verði miklu fremur til bóta en til skaða fyrir bændur. Þá benti hv. 1. þm. Skagf. (MG) á það, að ekki væri tekið neitt fram í frv. um þinglestrarreglur um þessar veðsetningar. Þess álít jeg eigi vera þörf, þar eð þetta heyrir undir lögin um veð, og er því óþarft að taka það fram í frv., enda hjer um samningamál milli lántakanda og lánveitanda að ræða, sem þeir haga eftir ástæðum. Að öðru leyti kann ýmislegt að vera til í því, sem hv. 1. þm. Skagf. (MG) hefir sagt, en jeg sje ekki, að það hafi mikla þýðingu í þessu máli. Það er vitanlega hægt fyrir jarðeigendur, ef þeim sýnist svo, að setja ótakmarkaðan kúgildafjölda á jarðimar og koma þeim þannig undir veðlögin um fasteignir. En eftirgjaldið eftir jörð og bústofn samlagt verður aldrei hærra en sæmilegir vextir af verði þeirra fjárstofna samlagt. Skal jeg svo enda mál mitt með því að þakka háttv. nefnd fyrir góðar undirtektir í þessu máli og skal að síðustu geta þess, að þessa hugmynd, um að breyta lögunum um veð í þessa átt, fjekk jeg meðan jeg stýrði Landsbankaútibúinu á Selfossi. Þar komst jeg að raun um, að ákvæði um þetta vantaði tilfinnanlega í lögin og að talsvert tjón hefði orðið að því.

Magnús Guðmundsson Háttv. frsm.allshn. í þessu máli (JörB) og háttv.flm. (MT) hafa báðir tekið það fram, að frv. stefni að því að tryggja fastá áhöfn á jörðunum. Fæ jeg ekki sjeð, að það sje á rökum bygt. Ef sala fer fram á veðsettri jörð ásamt áhöfn, er ekkert því til fyrirstöðu samkvæmt þessu frv., að viðtakandi jarðarinnar eftir söluna, eða kaupandinn, komi með jafnmargar skepnur með sjer og þær, er voru þar fyrir, og skifti þannig um áhöfn á jörðinni. Áhafnarskifti geta því altaf orðið, þrátt fyrir þetta. Þá hefir hv.flm. (MT) haldið því fram, að braskararnir gætu látið sjer nægja með lausafjárveðin, en það vita allir, sem nokkuð hafa við slík mál fengist, að þau veð eru svo gölluð, að nær liggur að telja þau alónýt. Auk þess er erfitt að búa svo um þau veð til sveita, að þau verði vel trygg, og veit hv.flm. (MT) þetta fult eins vel og jeg. Ennfremur kemur þetta ljóst fram við gjaldþrot manns, sem hefir veðsett eigur sínar; þá liggur það í augum uppi, hve geysimikill munur er á því, hvort þar er um lausafjár- eða fasteignarveð að ræða; það eru mýmargar kröfur, sem ganga fyrir lausafjárveði. Hinu neita jeg þó alls ekki, að það gæti fengist meira lánað út á jarðirnar, ef alt væri veðsett með þeim, en jeg er samt hálfhræddur um það, að bankarnir verði allvarasamir í þessum efnum og þyki veðin í búfje ekki vera vel trygg. Þeir hafa fussað og sveiað við þessháttar veðum hingað til. Þá er jeg og hræddur um, að ákvæðin í lögum um veðdeild Landsbankans banni, að tekin verði þessháttar veð og hjer er farið fram á. Þá get jeg heldur eigi orðið háttv.flm. (MT) sammála, er hann segir, að engin hætta sje á því, að óttast þurfi braskarana, þar eð þeir sjeu nú fjelausir orðnir. Þessu er því að svara, að þegar lög eru sett um eitthvert efni, eru þau eigi aðeins sett fyrir nútímann eða þá líðandi stund, heldur einnig fyrir framtíðina. En þegar búið er að veðsetja jörð með 1. og 2. veðrjetti, verður fjelitlum mönnum það oft, þótt þeim sje það ilt, að veðsetja einnig með 3. og jafnvel 4. og 5. veðrjetti í eignum sínum, en skepnur og bústofn, eftir þessu frv., þá áður bundnar af 1. veðrjetti; sjest þá ljóst, hver ágætis trygging, eða hitt þó heldur, þetta er þeim, sem lægsta veðrjettinn eiga; bönkunum er aftur á móti óhætt með fyrstu veðrjettindin. Þá sagði háttv.flm. (MT) ennfremur, að þetta frv. ætti að verða til þess að hafa höndur í hári braskaranna, en það tel jeg þó illmögulegt, þar eð ekkert er því til fyrirstöðu, að bændur veðsetji t. d. jarðir sínar með 3. veðrjetti og lausafje með 1. veðrjetti, hvorttveggja fyrir sömu skuldinni. Slíkt veð mundu braskarar taka en ekki bankar, og hlynnir frv. þetta því einmitt að bröskurunum, en hefir ekki hendur í hári þeirra. Um þinglestrarreglurnar sagði háttv.flm. (MT), að þyrfti eigi að taka neitt fram í frv., þar eð þetta heyrði undir fasteignaveðlögin og þinglestur þeirra, en jeg er því einmitt mótfallinn, að ekki sje fylgt reglunum um lausafjárveðsetningu og þinglestur samkvæmt þeim reglum. Slíkt verður til þess, að fasteign verður höfð með í veðinu sem yfirskin, til þess að komast með lausafjeð undir fasteignareglurnar. Enn sagði háttv.flm. (MT), að sama tilgangi mætti ná með ótakmörkuðum kúgildafjölda á jörðunum; en það má hann sjálfur vita, að kúgildi þekkjast eigi lengur í lagamáli og eru aftekin fyrir góðum tíma síðan. En fyrrum mátti ekki setja fleiri kúgildi á jörð en svaraði einu kúgildi fyrir hver 5 jarðarhundruð, ef þau áttu að vera laus undan tíund, og datt engum í hug að bregða út af þessu. Þó má vel vera, að meiri hluti háttv. deildar sjái eitthvert gagn í þessu frv., en jeg sje fleiri ókosti en kosti á því, og mun því greiða atkvæði á móti því.

Flm. (Magnús Torfason) Tilgangurinn með þessari lagabreytingu er meðal annars sá, að sú áhöfn, sem lánveitandi vill hafa með jörðunum að veði, sje föst við jarðirnar. Þegar ábúendaskifti verða á slíkum jörðum, verður búfjeð tekið út á sama hátt og innstæðukúgildi nú.

Þetta stendur hvergi í frv.

. Það er satt, þetta stendur ekki í frv., en að sjálfsögðu semja bankarnir um, hvað mikið fylgi jörðunum að veði í hvert sinn, sem slík veð eru tekin, og munu þá brátt myndast um þetta fastar reglur, og er enginn vafi á því, að þá verða gefin út fyrirmyndareyðublöð til útfyllingar, um það, hversu þessu skuli haga. En einmitt með þessu, að áhöfnin verður tekin út með jörðinni við ábúendaskifti, verður áhöfnin föst við jörðina. Að því er snertir lausafjárveðrjett, þá er mjög lítið gert að því að veðsetja lausafje, þar sem slíkar veðsetningar geta aðeins gilt fyrir eitt ár. Jeg hefi annars borið þetta undir bankastjórn fasteignabankans hjer, og kvað hún þetta frv. vera til mikilla bóta. Hjer er aðeins um heimild að ræða, sem bændur geta notað, og geta þeir farið svo varlega sem þeim sýnist. Jeg hefi einnig borið þetta saman við veðdeildarlögin, og er það í fullu samræmi við þau. Þá sagði háttv. 1. þm. Skagf. (MG), að ekki ætti að gera þessi lög fyrir líðandi stund, heldur framtíðina. Það er einmitt svo um þessi lög. Það er ætlast til þess, að áhafnirnar við jarðimar festist smátt og smátt. Er þess full þörf fyrir bændur, sem eiga yfirleitt mjög erfitt með að borga skuldir sínar. Auðvitað verður altaf eitthvað verðgildi eftir óráðstafað, en þessi lög verða þó altaf til þess að minka það. Að því er snertir skattfrelsið í tíundar- og lausafjárlögunum, þá kemur það ekki þessu máli við. Það voru oft fleiri kúgildi með jörðunum en svaraði 1 fyrir hver 5 hundruð jarðar, enda altaf hægt að fjölga þeim. Þegar skepnuleiga tíðkaðist mest, þá borgaði sig vel að leigja upp á gamla mátann. En það er nú að leggjast niður. Það opinbera hefir gengið á undan í því að breyta afgjaldinu af jörðunum til peningagjalds, enda er það vel farið. Það verður bara undantekning, ef braskarar græða á þessum lögum. En það verður aldrei hægt að búa til lög fyrir undantekningarnar.

Björn Líndal Háttv. flm. (MT) sagði, að frv. þetta væri mjög saklaust. Jeg skal játa, að það lítur svo út í fljótu bragði, en eftir því sem jeg hugsa betur um það, því betur sannfærist jeg um það, að það er ekki eins saklaust og virðast kann í fljótu bragði. Það er svo langt frá, að jeg geti greitt þessu frv. atkvæði mitt, að jeg vildi þvert á móti helst banna mönnum með lögum að veðsetja búpening sinn. Það hefir oft orðið til stórtjóns fyrir menn, er það hafa gert, og hefir jafnvel stundum leitt til þess, að heiðarlegir menn hafa komist í kast við hegningarlögin. Jeg vil taka eitt dæmi til skýringar: Jeg hefi veðsett kú, en verð þess var skömmu síðar, að hún er kálflaus og því einskis virði til mjólkur. Hagsmunir mínir krefjast þess, að jeg slátri kúnni þegar í stað, en jeg má það ekki vegna veðsetningarinnar, svo framarlega sem jeg á ekki að eiga það á hættu að komast í klandur. Það er auðsætt, að bændur gætu varla hreyft sig, ef búpeningur þeirra væri veðsettur allur, en þeir eru nú þegar orðnir svo fjötraðir í takmarkalausar sjálfskuldarábyrgðir og aðra skuldafjötra, að á það er sannarlega ekki bætandi.

Flm. (Magnús Torfason) Jeg vil fyrst svara hv.þm. Ak. (BL) nokkrum orðum. Mjer þykir það mjög leiðinlegt að heyra það, hve vondum mönnum hann hefir kynst þarna fyrir norðan, og er það líka sannast að segja, að hann gefur þeim ekki góðan vitnisburðinn. Jeg vil annars halda því fram, að það sje aldrei hægt að girða fyrir það, að menn brjóti lögin. Lögin eru ekki gerð fyrir eintóma lögbrjóta og misindismenn, heldur fyrir þjóðfjelagið í heild sinni. Verður einstaklingurinn að beygja sig undir það og reyna að halda almennar reglur. Háttv. þm. (BL) tók það fram, að ef þetta kæmist á, þá gætu bændur ekki skift um skepnur, þótt þeim bráðlægi á. Þetta er misskilningur. Hjer er aðeins um tiltekna áhöfn að ræða, en sama, hvernig skepnan er lit. Jeg veit, að í Danmörku er þetta venja, og er það gert í því skyni, að girða fyrir það, að menn lendi í hegningarhúsinu, þótt þeir skifti um skepnur. Þá skal jeg snúa mjer að hv. sessunaut mínum (BSt). Hann sagði, að frv. þetta myndi fyrirbyggja það, að menn eignuðust sjálfir skepnur. Mjer hefir aldrei dottið í hug, að leiguliðar tækju við stærri áhöfn en svo, að hún væri aðeins nokkur hluti þess, sem jörðin getur borið. Hinsvegar sje jeg ekki, að áhöfnin þurfi að vera þeim nein plága, því þar er þá um lán að ræða, sem þeir njóta altaf bestu vaxtakjara af. Það er annars undarlegt, hvað þm. af Norðurlandi virðist illa við kúgildi. 1919 kom þm. þaðan með frv. um að fella þau niður, og varð jeg þá ásamt öðrum þm. til þess að fella það frv. Og nú er svipað hljóð að heyra hjá hv. 2. þm. Eyf. (BSt). Mjer finst það annars dálítið skrítið, ef menn eru svo mjög á móti því að fá áhöfn með svo hægu móti því eins og menn vita, þá stendur það mörgum efnilegum, ungum manni í vegi fyrir, að hann fái reist bú, hve erfitt er að fá góðar skepnur með hæfilegu verði. Þá kem jeg að því atriði, sem mestur kostur fylgir, en það er, að fylgi bústofn jörðinni, þá verður það til þess að greiða mjög fyrir flutningi til sveitanna. Að því er snertir þetta, hve háður leiguliði verði jarðeiganda, þá vil jeg benda á það, að nú er gersamlega horfin sú gamla kúgun í þeim efnum, sem áður ríkti. Nú er þessu fyrir komið eins og hverjum öðrum peningaviðskiftum manna á milli. Jeg er sammála hv.þm. (BSt), að það væri heppilegast, ef bændur þyrftu ekki að skulda meira en svo, að jarðirnar hrykkju að veði. En það er nú svo í reyndinni, að margir bændur skulda miklu meira en því nemur. Út af því verða þeir oft að sæta okurvöxtum, og fer stundum svo, að menn verða af með stórfje af þeim sökum, og er þetta til þess að bæta úr því.

Magnús Guðmundsson Það voru aðeins nokkur orð, sem jeg vildi segja út af ræðu hæstv. fjrh. (KlJ) í gær. Hann kvað það mundi vera tilgang minn að innleiða eldhúsdag. En svo var ekki. Ef jeg vildi fara að ýfast við þann hæstv. ráðherra, þá hefi jeg nóg tækifæri til þess síðar, því þótt hann verði ef til vill ekki lengi eftir þetta í þessu sæti, þá fer hann samt ekki út úr deildinni. Nei, það, sem gerir, að jeg fór að álasa hæstv. stjórn, var það, að mig tekur mjög sárt til þessa máls. Hæstv. ráðherra sagði út af verslunarjöfnuðinum, að það hefði ekki staðið nær sjer en mjer að hefta innflutninginn. Jeg skal játa það, að þetta stendur báðum jafnnærri, en jeg mun líka hafa gert ólíkt meira í þá átt. Hann kvað ár hafa liðið frá því er lögin voru staðfest um þessa heimild stjórnarinnar til aðflutningshafta og til þess er jeg hafi gefið út reglugerðina. En það er fjarri því, að svo hafi verið. Reglugerðin var gefin út þrem dögum eftir að lögin voru staðfest af konungi, en fyr var það vart mögulegt. Þótt undarlegt megi virðast, þá hefir hæstv. ráðherra gersamlega gleymt árinu, sem innflutningsnefndin starfaði, og er því engin furða, þótt hinu sögulega yfirliti hans skeiki nokkuð á þessu tímabili. Hæstv. atvrh. (KlJ) sagði, að hæstv. stjórn hefði gert töluvert til að hefta innflutninginn. Jeg ætla mjer ekki að vefengja það, en undarlega kom mjer fyrir sjónir auglýsing frá stjórninni í sumar um það, að innflytjendur ættu að sækja um leyfi fyrirfram, en ekki eftir að vörurnar væru komnar hingað til landsins. Það stóð ekkert í þessari auglýsingu um það, að menn fengju ekki hvaða vörur, sem þeir bæðu um, aðeins að þeir sæktu um leyfið áður en innflutningurinn ætti sjer stað. Jeg viðurkenni þá sannleiksást, sem fram kom hjá hæstv. atvrh. (KlJ), er hann játaði, að hægt hefði verið að ganga skarpar fram í máli þessu; en um leið og hann viðurkennir það, getur hann ekki ámælt mjer fyrir að finna að því, að linar hafi framkvæmdirnar verið. Um það, sem gerðist á þinginu 1922, er ekki ástæða til að fjölyrða. Jeg rengi ekki það, sem hæst atvrh. (KlJ) segir, að hann hafi þá haft öflugan flokk að baki sjer. En hafi svo verið, og hann verið málinu fylgjandi, eins og hann segir, hversvegna var því þá ekki komið í framkvæmd, heldur aðeins látið ganga til 2. umr. og nefndar, sem það sofnaði í. Mjer virðist það benda ótvírætt á, að innflutningshöftin hafi ekki verið talin aðalatriði þess frv., enda var því skýrt yfir lýst af mjer og fleirum, að við værum í því atriði sammala. Það hefir verið talað um, að enginn yfirlýstur þingvilji lægi fyrir frá þinginu 1922, og hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að það hefði aðeins verið gert til hugnaðar stjórninni, að láta lögin frá 1920 standa. Má vel vera, að hann líti svo á, því að hann bar þá fram frv. um að nema lögin úr gildi. Og jeg skoðaði það frv. svo - og held það sje rjett - sem eina af tilraunum þess hv.þm. (JakM) til að koma þáverandi stjórn frá, því hún hafði lýst því yfir, að ef lögin væru úr gildi numin, myndi hún segja af sjer. Og ef jeg lít á atkvgr. um málið, þá sje jeg, að það voru einmitt menn úr Framsóknarflokknum, sem fylgdu honum.

Var þá stjórnin í minnihluta?

Nei, hún var ekki í minnihluta, sökum þess, að sumir vildu láta tillöguna ganga til 2. umr., þó þeir ætluðu sjer ekki að samþykkja hana að lokum; mætti benda á dæmi því til sönnunar. Hv. sami þm. (JakM) sagði, að girt væri með skilningi manna á þinginu 1921 fyrir það, að hefta mætti annað en alóþarfar vörur, en alls engar nauðsynjavörur. En í framsögu nefndarinnar stendur, að ekki megi hefta nauðsynjavörur, og ekkert ákveðið, hverjar þær sjeu, svo hefta má innflutning á öllu því, sem stjórnin telur ónauðsynlegt. Sami hv.þm. (JakM) talaði um, að við fengjum langtum lægra verð fyrir útfluttar vörur en í rauninni bæri. En hver getur gert við því? Við getum ekki annað en vandað vöruna og reynt að selja hana sem best, en markaðsverðinu fáum við ekki ráðið. Mjer skildist, að afstaða hv. 3. þm. Reykv. (JakM) í málinu sje sú, að hann telji ekki, að hægt sje að koma á innflutningshöftum svo að gagni komi, en ef það væri framkvæmanlegt, þá væri innflutningshöft til góðs. Virðist mjer því, að við sjeum sammála um aðalgrundvöllinn. Jeg skal játa, að það er miklum vandkvæðum bundið að koma höftunum tryggilega á, en ef menn eru sammála um, að þau myndu draga úr innflutningi eitthvað og bæta hag ríkisins, þá virðist mjer auðsætt að reyna þau. Og þó við mætum miklum örðugleikum og tökum mörg víxlspor fyrst í stað, eins og æfinlega er fyrst í stað um slík mál, þá dugir ekki að setja það fyrir sig. Eins og enginn maður, sem sjóferð þarf að fara, hættir við hana, sakir þess eins, að hann veit að slys og torfærur kunna að mæta honum.

Jón Þorláksson Hæstv. atvrh. (KlJ) hjelt því fram, að yfirlýstur þingvilji hefði fram komið á þinginu 1921, um það, hvernig beita ætti heimildarlögunum frá 1920, og hefði hann ekki sjeð sjer annað fært en að hlíta þeim þingvilja. Sá þingvilji kom ekki fram nema í nál. frá samvinnunefnd viðskiftamálanna á því þingi og hjá frsm. hennar. En þess verður fyrst og fremst að gæta, að það, sem þá varð ofan á, verður að skoðast í ljósi þeirra viðburða og orsaka, sem fyrir hendi voru og rjeðu ákvörðunum þingsins. Stjórnin hafði þá sett bráðabirgðalög, sem heimiluðu miklu víðtækari höft en næðu til algers óþarfa, og hafði veitt innflutningsnefndinni vald til að banna allan innflutning, einnig á nauðsynjavörum. Þess verður að gæta í þessu sambandi, að verðlagið náði hámarki sínu árið 1920, en verðfallið erlendis hófst þá þegar um haustið og jókst hraðfara alt fram á þingtímann 1921. Var þá komið svo, að helstu atvinnurekendur landsins virtust ekki lengur geta staðist, þar sem tilkostnaðurinn var svo miklu meiri en það, að afurðirnar gætu borið hann uppi, þar sem verðfallið náði ekki síður til okkar en annara þjóða. En svo stóð á, að hjer í landi var mikið fyrir af dýrum vörubirgðum, sem keyptar höfðu verið 1920, og kom innflutningsnefnd og hæstv. stjórn saman um, að hindra bæri innflutning þeirra vörutegunda meðan birgðirnar entust. Og var því beint lýst yfir af þáverandi ráðherra (Pjetri Jónssyni), að það væri gert til þess að forða þeim frá fjártjóni, er lágu með vörurnar. En þetta varð til þess, að verðfall það, sem átti sjer stað erlendis um þær mundir, náði ekki hingað. Út af þessu sneri fjöldi atvinnurekanda sjer til þingsins og fór eindregið fram á, að höftum væri ljett af, þar sem nauðsynlegt væri að lækka kaup verkalýðsins, en þeir treystust ekki til að gera það meðan nauðsynjavörurnar lækkuðu ekki í verði. Þetta verður að hafa í huga, þegar vitnað er í ákvæði þingsins 1921, og kemur það skýrt fram í nál. samvn. viðskiftamálanna, sem hæstv. atvrh. (KlJ) las aðeins upp lítinn kafla úr.

Les meira upp bráðum!

Það er því rjett, að hin víðtæku innflutningshöft hafi skapað öfluga mótstöðu bæði innan þings og utan, eins og æfinlega verður, þegar farið er út í öfgar, og veldur það því, að menn geta oft og einatt ekki greint þá í augnablikinu það, sem kann að vera gott og heilbrigt í ráðstöfuninni. En það stendur fast, að heimildin til að banna innflutning á óþarfa var látin standa óbreytt, enda þótt jeg og margir litu svo á, að þar væri um svo lítinn innflutning að ræða, að ráða myndi litlu um gjaldeyrinn, hvort bannaður væri sá innflutningur eða ekki. Hinsvegar voru aðrir á annari skoðun. Var jeg frsm. nefndar þeirrar, sem með málið fór, og var hún að vísu ekki sammála, en kom sjer saman um þessa málamiðlun, og vildi jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp örfá ummæli mín um málið, sem jeg viðhafði síðar á sama þingi, þegar farið var fram á að fella heimildarlögin alveg úr gildi. Jeg sagði: „Eins og kunnugt er, þá hefir verið gengið svo frá þessu máli, að búið er að taka af stjórninni heimildina til að takmarka eða banna innflutning á nauðsynjavörum, og var það gert með því að fella bráðabirgðarlögin frá 15. apríl úr gildi. Nú er því aðeins eftir heimildin til að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi, en samkv. eðli málsins hlýtur altaf að vera nokkurt álitamál um einstakar vörutegundir, hvort óþarfar sjeu eða ekki.“ Og er þetta álit mitt alveg í samræmi við nál. það, sem hæstv. atvrh. (KlJ) las upp úr lítinn kafla. Verður því ekki deilt um, að heimild til að hefta innflutning á óþarfavörum hafi verið fyrir hendi síðan. En rjettmætt gæti talist, að hæstv. stjórn teldi vilja þingsins 1921 bindandi fyrir sig, ef ekki hefðu verið háð þing síðan. En hefði hæstv. stjórn fundist þingviljinn koma í bág við sína skoðun í málinu, þá hefði verið rjett og sjálfsagt, að hún hefði snúið sjer til þinganna 1922 og '23, til þess að komast að raun um, hvort þá væri litið öðruvísi á málið. Að það var ekki gert, virðist fullgild sönnun fyrir því, að hæstv. stjórn hafi þótt þessi þingvilji frá 1921 í samræmi við sína eigin skoðun. Hæstv. atvrh. (KlJ) sagði og eina setningu í þessu sambandi, sem virðist sýna álit hans greinilega. Hann kvaðst hafa viljað fylgja höftunum fram „með allri gætni.“ Áfelli jeg hann ekki fyrir að vilja viðhafa gætni; hennar þarf með í svona máli. En fyrst svo er, kann jeg ekki við, að stjórnin sje nú að skjóta ábyrgðinni af sjer og yfir á þing, sem háð var fyrir 3 árum síðan. Vitanlega eru nú alt aðrar ástæður og ástand hjer og annarstaðar en þá var, og ef stjórninni hefði litist svo sem framfylgja bæri heimild þessari harðar en beinn yfirlýstur vilji var um, þá átti hún að sjálfsögðu að gera það, annaðhvort upp á eigin eindæmi eða með því að leita á ný eftir þingviljanum. Jeg verð því að líta svo á, að hvort sem heiður eða halli hlýst af meðferð máls þessa, þá sje hann eign hæstv. stjórnar, sem við tók 1922. Jeg skal ekki fara langt út í efni þessa frv., sem nú liggur fyrir. En frá mínu sjónarmiði fá ekki ein eða nein innflutningshöft rjett verslunarjöfnuðinn nje gert innflutninginn minni en útflutninginn, ef þær ástæður haldast, sem nú eru. Því það, sem gert hefir verslunarjöfnuðinn óhagstæðan hingað til, er það, að kaupgeta almennings hefir verið meiri en landsins í heild, eða það, sem kalla mætti, að fölsk kaupgeta hefir átt sjer stað. Í landi þessu er ótakmörkuð þörf fyrir útlendar vörur, og má víst teljast föst regla, að jöfnu verði útfluttrar vöru sje varið til kaupa á þeim, hvort sem óþarfinn er bannaður eða ekki. Jeg skal nefna einn vöruflokk, sem við höfum ótakmarkaða þörf fyrir; það er byggingarefni. Og takmarkast innflutningur þeirra aðeins af því, hvað menn treysta sjer til að leggja út fyrir þau. Eins er um aukning skipastólsins; hún er okkur ekki síður nauðsynleg, og vona jeg, að menn vilji ekki takmarka þá aukning á annan hátt en þann, hvað menn telja sjer fært að eyða í þeim tilgangi. Því næst það aldrei með innflutnigshöftum, að fá afgangs upphæð útfluttra vara í verslunarskýrslunum, og hafa því höftin ekki bein áhrif á gengið. Höftin eru aftur á móti góð, ef þau eru framkvæmanleg, til þess að hindra fólkið í að nota kaupgetu sína sem miður heppilegan eyðslueyri, en bein áhrif á gengið hafa þau ekki. Fyrsta og fremsta ráðið til að bæta það, er að uppræta síðustu leifarnar af þeirri fölsku kaupgetu, sem verið hefir mikil undanfarið. Sjerhvert fyrirtæki, sem rekið er með tapi, skapar falska kaupgetu. Og undanfarið hefir mest fölsk kaupgeta skapast við það, að ríkið rekur búskap sinn með tekjuhalla ár frá ári. Það sem því liggur næst fyrir að gera, til þess að stöðva gengisfallið, er að taka fyrir tekjuhallann á ríkissjóði og snúa heldur inn á þá braut, að tekjuafgangur náist, sem svo mætti annaðhvort nota til styrktar atvinnuvegunum eða til að borga af skuldunum. Jeg skal ekki að þessu sinni tala um þá kosti eða galla, sem eru á frv. þessu. Innflutningsbann er altaf vandasamt, og verður að framkvæma það með allri gætni, eins og hæstv. atvrh. (KlJ) sagði. En menn mega ekki missa sjónar á því, að tiltækilegasta leiðin til að afla landinu tekna og koma um leið í veg fyrir falska kaupgetu, er eflaust sú, að leggja háa tolla á miður nauðsynlegar vörur. Það verður altaf heppilegasta leiðin. Þar með er jeg ekki að mæla gegn því, að gera jafnframt aðrar ráðstafanir, nje að halda því fram, að innflutningshöft á óþarfavarningi geti ekki komið að einhverju gagni í bili. Það hefir verið blandað inn í umræður þessar ýmsum uppástungum öðrum til að bæta gengið. Hv. samþm. minn (JakM) taldi, að lántaka væri best í því skyni. Það er engin vafi á því, að gengishrun í hverju landi er bundið við sjerstakar ástæður og ástand, sem þar er fyrir hendi. Þó nú einhverjir reyni lántökur til að halda við gengi sínu, þá tel jeg ástand okkar þannig nú, að slík leið sje bæði ótæk og óleyfileg, og það þótt einungis væri um það að ræða, að taka lán til að gjalda önnur, sem fyrir eru. Það er t. d. hætt við því, að ef við færum að gjalda skuldir okkar í Danmörku, þá myndu lánardrotnarnir, sem þannig fá óvænt goldnar skuldir sínar, vera meira eða minna fúsir til að lána okkur aftur, og svo er lánsviljinn ekki dauður í landinu, að menn myndu ekki færa sjer slíkt í nyt. Yrði því ný lántaka aðeins til að auka skuldasúpuna, og er þess síst þörf sem stendur.

Atvinnumálaráðherra (KlJ): Jeg skal játa það hreinskilnislega, að jeg varð alveg forviða í gær, þegar jeg fjekk álas fyrir framkomu mína í þessu máli; jeg átti alls ekki von á neinu álasi, og það þegar af þeirri ástæðu, að málinu var ekki hreyft með einu orði á síðasta þingi. Þá var stjórninni fundið margt til foráttu, og ekki alt stórvægilegt, en ekkert orð fjell henni til áfellis í þessu máli. Og þó hafði heimildarlögunum frá 1920 verið beitt vægar fyrir og um þingtímann, heldur en nokkru sinni fyr eða síðar á þeim 2 árum, sem núverandi stjórn hefir farið með völd, því að síðastliðið haust var aftur hert á framkvæmd þeirra. Mjer kom því mjög á óvart, að þetta mál skyldi nú notað til árásar á mig, þar sem það hafði ekki verið gert áður. Það kom ekki síður á óvart, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) skyldi verða til þess að álasa mjer um þetta, því að um leið og hann gerir það, álasar hann einnig þeirri stjórn, sem hann átti sjálfur sæti í. Það er því nauðsynlegt að rekja sögu þessara viðskiftahafta og hvernig þeim hefir verið framfylgt, síðan þau voru leidd í lög 1920. Frv. um viðskiftahöft kom frá fjhn.Nd. og var hv. 1. þm. Skagf. (MG) einmitt frsm. Fyrst í stað fór frv. einungis fram á að banna innflutning á glysvarningi eingöngu, en áður en það komst í gegnum þingið var það orðið víðtækara, svo sem lögin eru nú. Það sætir furðu, að ekki skyldu verða meiri umræður um málið heldur en urðu, og hafa menn vafalaust ekki gert sjer í hugarlund, að málið mundi varða mjög miklu fyrir þjóðina. Eins og frv. var orðið, bar það ekki með sjer, að sjerstaka nefnd skyldi skipa, heldur verður ekki sjeð annað en að stjórnin skyldi hafa alla framkvæmd í málinu. Það var aðeins einn þm., sem lagði áherslu á, að skipuð yrði sjerstök nefnd til að hafa eftirlit með innflutningi. Aðrir lögðu eindregið á móti nefndarskipun. Háttv. þm. Borgf. (PO) kvaðst enga trú hafa á slíkri nefndarskipun, háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) var einnig mótfallinn skipun sjerstakrar nefndar, og sama er að segja um hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hv. 1. þm. Skagf. (MG) var ekki harður á því, og orðaði hann það svo: „Jeg skal ekki eyða frekari orðum að því, hvort nauðsynlegt væri að skipa sjerstaka innflutningsnefnd til þess að annast eftirlitið“, en tók það þó fram, að stjórnin mundi þurfa einhverja aðstoð. Síðan bætti hann við: „Hjer mundi að eins verða bannaður innflutningur á tiltölulega fáum vörutegundum.“ Hann gerði þá ekki ráð fyrir miklum og ströngum höftum.

Jú, það átti að vera algert bann á þessum tegundum.

Þetta eru óbreytt orð hv.þm.

Þau eru ranglega þýdd.

Þau verða ekki skilin á annan veg. Þáverandi forsætisráðherra (JM) kemst svo að orði um frv.: „ - - Það er gott, að stjórnin hafi heimildina, og getur verið ástæða til að beita henni, en þó skal jeg ekki um það segja, hvort það verður gert eða ekki.“ Og síðar segir hann svo: „En sem sagt, þá er gott að hafa heimildina, og verður reynt að nota hana, ef hægt verður og það henta þykir.“ Og enn segir hann: „Jeg skal ekkert um það segja, hvort stjórnin sjer sjer fært að nota þessa heimild, en þó er gott að hafa hana.“ Umræðumar voru sem sagt mjög stuttar í þessari hv. deild, en alls engar í Ed. Niðurstaðan af þeim er sú, að upphaflega var ætlast til, að höftin næðu eingöngu til glysvarnings, en síðar til tiltölulega fárra vörutegunda. Stjórnin lýsti yfir, að gott væri að hafa heimildina, og gæti vel verið, að hún yrði notuð. Þetta var alt og sumt. Hinn 8. mars 1920 vorum lögin samþykt, og þegar í stað, 11. s. m., samin og gefin út reglugerð, þar sem öll framkvæmd laganna var falin sjerstakri nefnd, er kölluð var viðskiftanefnd. Jeg skal ekki fara út í, hversvegna þessi mikla og volduga nefnd var skipuð, en tilefni þess verður ekki sjeð á umræðunum. Ekki skal jeg heldur fjölyrða um það, hvernig nefndin var skipuð eða beitti valdi sínu. En það þykist jeg geta sagt, að þessum ráðstöfunum var ekki tekið með einróma lofi landsmanna. Það kom og brátt í ljós, að þingið hafði ekki mikla trú á þessari nefnd. Eitt af fyrri verkum þingsins 1921 var að afnema hana með öllu, og var þá gefin út reglugerð 31. mars, sem telur upp þær vörutegundir, sem voru bannaðar. Jeg hjelt því fram í gær, að ekki hefði verið gefin út reglugerð um það, hvaða vörur bannað væri að flytja inn, fyr en ári eftir samþykt laganna. Þetta er alveg rjett, því að þessi reglugerð bannar fyrst innflutning á ákveðnum vörutegundum; þangað til var viðskiftanefndin einvöld. Mjer þykir annars undarlegt, að svo mikilvæg reglugerð skyldi ekki vera prentuð í Stjórnartíðindum, heldur einungis birt í Lögbirtingablaðinu. Nú voru framkvæmdirnar komnar í hendur stjórnarinnar, og var það eftir að viðskiftamálanefnd hafði fjallað um málið á þingi 1921. Það leynir sjer ekki, að vilji nefndarinnar var sá, að innflutningshöftin væru að mestu leyti afnumin. Nefndin var í raun rjettri þeirrar skoðunar, að afnema bæri innflutningshöftin, en til samkomulags voru heimildarlögin látin standa óhögguð fyrst um sinn, þó með ákveðnum skilningi, eins og jeg las upp í gær. Til þess að sanna, að komið hafi fram yfirlýstur þingvilji það ár, sem miðaði til að draga úr höftunum, skal jeg leyfa mjer að lesa nokkuð frekar upp úr nál. samvinnunefndar viðskiftamála á þinginu 1921 - með leyfi hæstv. forseta. En áður skal jeg taka það fram, að jeg er samþykkur því, sem hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) sagði um afstöðu þingsins til þessa máls. Í nál. segir svo: „Þó telur nefndin óhjákvæmilegt, að undanþágur frá slíku innflutningsbanni sjeu, ef til kemur, veittar, eftir svipuðum grundvallarreglum og viðskiftanefndin hefir fylgt hingað til, en telur, að stjórnarráðið eigi að afgreiða slíkar undanþágur sjálft, án þess að halda uppi sjerstakri skrifstofu til þess.“ Og enn segir nefndin: „Meðal nefndarmanna eru skiftar skoðanir um það, hvort rjett eða hagkvæmt sje, að stjórnin noti þessa heimild laganna frá 8. mars. Meirihluti nefndarmanna er þeirrar skoðunar, að minkun sú á innfluttu vörumagni, sem leitt gæti af notkun heimildarinnar, muni nema svo lítilli fjárhæð, að ráðstöfunin yrði þýðingarlaus fyrir verslunarjöfnuð landsins, og kæmi því ekki að haldi til gjaldeyrissparnaðar. En nokkrir nefndarmenn álíta, að upphæðin muni nema svo miklu, að rjett sje að taka upp þessa tilhögun fyrst um sinn. Varð það að samkomulagi að leggja það á vald stjórnarinnar, hvort hún notar heimildina eða ekki.“ Það er satt, að ekki liggur fyrir formlega yfirlýstur þingvilji, en jeg vona, að allir þeir hv.þm., sem vilja meta þingræðið einhvers, leggi mjer það ekki til lasts, að jeg hefi fylgt því, sem jeg þóttist sannfærður um, að vilji meirihluta þingsins væri fyrir. Jeg er svo gerður, og hefi jafnan hallast æ meir að því, eftir því sem reynsla og aldur færist yfir mig, að jeg tel það óhæfu hverri stjórn að brjóta gegn vilja þingsins, hvernig sem hann er.  Það var tekið fram í þeim kafla, sem jeg las upp úr nál. viðskiftamálanefndar 1921, að lögin ætti að framkvæma eftir svipuðum grundvallarreglum sem viðskiftanefndin hefði gert. Nú vildi svo heppilega til, að einn af nefndarmönnum í viðskiftanefndinni var einnig skrifstofustjóri í atvinnumáladeild stjórnarráðsins. Enginn gat því verið kunnugri en hann um meginreglur nefndarinnar. Hvernig var lögunum svo framfylgt? Á þann hátt, að oft og tíðum voru gefnar undanþágur, og eftir upplýsingum, sem jeg hefi fengið, talsvert meiri en veittar voru á síðari hluta ársins 1923. Þegar núverandi stjórn tók við völdum, snemma á árinu 1922, hjelt þessi maður nákvæmlega hinni sömu reglu um framkvæmd laganna, að minsta kosti framan af árinu. Það sem hv. 1. þm. Skagf. (MG) álasar mjer fyrir, er því miklu fremur álas á stjórn þá, sem hann átti sjálfur sæti í. Á þingi 1922 var þetta mál enn til umræðu. þá bar Framsóknarflokkurinn fram frv. um innflutningshöft, og kom það til umræðu, en ekki lengra. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) spyr, hversvegna málinu hafi ekki verið haldið áfram. Af þeirri ástæðu, er allir vissu, að engin von var til þess að fá málinu framgengt. Má vera, að það hafi nokkru um valdið, að það stóð þá í sambandi við annað mál, er einnig var á döfinni, sem sje gjaldeyrisráðstafanir. En hefðu andstæðingar þess máls viljað koma innflutningshaftafrv. fram, gátu þeir flutt brtt. við frv.

Þær komu fram.

En þeim var ekki nægilega framfylgt. Haustið 1922 var eins og lifnaði yfir öllu, og menn urðu talsvert bjartsýnni en áður. Jeg hygg, að það hafi þá verið talsvert almenn skoðun, ekki einungis meðal atvinnurekenda, kaupsýslumanna og þingmanna, heldur einnig með allri alþýðu, að horfurnar hefðu batnað svo, að nú þyrfti ekki lengur að halda í þessi höft. Það var því talsvert losað um þau, og á þingi 1923 komu engin ummæli í þá átt, að stjórnin hefði misbeitt þessu valdi á neinn hátt. Hafði stjórnin fulla heimild til að gera ráð fyrir, að framkvæmd laganna væri fullkomlega í samræmi við þingviljann. Nokkru síðar versnaði ástandið að mun og gjaldeyririnn lækkaði enn meir, og var því innflutningur á óþarfavarningi heftur miklu meir en áður, svo að nú voru einungis einstaka undanþágur veittar. Jeg skal leyfa mjer að nefna örfá dæmi til þess að sýna, hvernig þessum lögum var beitt upp á síðkastið. Kaupmaður á Akureyri beiddi um leyfi fyrir 5 píanóum og 30 harmoníum, en fjekk að flytja inn 1 píanó og 3 harmoníum. Kaupkona ein úti á landi beiddi um að mega flytja inn silki fyrir 10000 kr., en var leyft fyrir 2000 kr. Firma hjer í bæ óskaði eftir leyfi til að flytja inn kaffibrauð fyrir 6000 kr., fjekk leyfi fyrir 1000 kr. Í október var beðið um leyfi til að flytja inn leikföng fyrir 5000 kr., en var alveg synjað. Í sama mánuði beiddi annar maður um að fá að flytja inn 36 harmoníum, en fjekk ekkert. Öðrum var í sama mánuði neitað um innflutning á flugeldum fyrir 5000 kr. Menn munu nú samt hafa þóst verða þess varir á nýársnótt, síðustu, að eitthvað væri til í bænum af flugeldum, og þótt það grunsamlegt, þar sem ekki hafði verið leyfður innflutningur á flugeldum langan tíma. Stjórnarráðið lagði því fyrir lögreglustjóra að rannsaka þetta sjerstaklega, og komst hann að þeirri niðurstöðu, að þetta hefðu verið gamlar birgðir. Jeg gæti nefnt miklu fleiri dæmi; hefi aðeins tekið þessi af handahófi og þykir ekki ástæða til að þreyta hv. deild á lengri upplestri. Þó skal jeg bæta því við, að kaupmaður einn á Sauðárkróki, jeg veit ekki hvort hann er kjósandi hv. 1. þm. Skagf. (MG), beiddi um leyfi fyrir 21 harmoniku, en þess var synjað. Þá kom það í ljós, að maðurinn hafði keypt þetta í Þýskalandi og borgað, og vörurnar voru komnar á land og lágu undir skemdum á afgreiðslunni. Þótti þá eftir atvikum rjett að veita leyfið, og vænti jeg þess, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) muni ekki álasa mjer mjög fyrir, þó að jeg hafi þannig orðið þess valdandi, að auðið hefir verið að halda uppi dálitlum gleðskap hjá þeim góðu Skagfirðingum í vetur. Jeg hygg, að jeg hafi skýrt nægilega frá, hvernig lögunum hefir verið beitt í seinni tíð, en þyki það ekki fullrætt, má bæta úr því við 2. umr. Jeg held því eindregið fram, að jeg hafi í þessu farið eftir vilja meirihluta þingsins. Og þar sem frv. til þessara laga var í upphafi flutt aðallega af hv. 1. þm. Skagf. (MG), þykir mjer undarlegt, að hann skuli verða til þess að álasa mjer fyrir framkvæmd mína á lögunum. Mjer hefði síður komið það á óvart, þó að hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) hefði álasað mjer fyrir að gefa ekki alt laust. Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf. (MG), um verslunarjöfnuðinn á síðastliðnu ári, skal jeg endurtaka það, sem jeg sagði í gær, að ennþá verður ekki sagt neitt um það með fullri vissu. Hagstofan hefir tjáð mjer, að samkvæmt skýrslum þeim, sem hún hefir fengið, hafi útflutningsgjöld 1923 numið 428.533 kr., og telur hún það samsvara 42,8 milj. kr. útflutningi. Þar við bætist síldarútflutningur, sem hefir numið 200000 tunnum, eftir skýrslum, sem lögreglustjórar hafa gefið jafnóðum og síldin var flutt út, en er sennilega of lágt reiknað eftir tollupphæðinni að dæma. Áætlað söluverð þeirrar síldar er 6 milj. kr. Ennfremur hefir verið flutt út fóðurmjöl og áburðarefni fyrir um ½ milj. kr., og hefir útflutningurinn þá numið alls um 49,3 milj. kr. Um innflutninginn getur hagstofan ekki sagt neitt með vissu ennþá, því að mjög margar innflutningsskýrslur eru ókomnar til hennar. Eftir skýrslum þeim, sem henni hafa þegar borist, hafa verið fluttar inn vörur á árinu fyrir 38 milj. kr. En hagstofustjóri gat þess munnlega við mig, að vel gæti verið, að margar upphæðir væri taldar í dönskum krónum, án þess að það væri tilgreint, og þá hækkar upphæðin nokkuð, auk þess sem enn vantaði margar skýrslur. En hann taldi ósennilegt, að þetta mundi nema svo miklu, að verslunarjöfnuðurinn yrði oss ekki hagstæður. Nákvæmari skýrslu er ekki unt að gefa að sinni. Jeg hygg, að jeg hafi nú svarað flestu því, er máli skiftir. Hv. 1. þm. Skagf. (MG) spurði, hversvegna frv. um innflutningshöft hafi verið stöðvað á þingi 1922. Því hefi jeg svarað að nokkru leyti, og býst jeg við, að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), sem innan skamms mun taka til máls, muni svara því betur, en hann var þá framsögumaður þess máls af hendi Framsóknarflokksins. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞ) fanst það ekki eiga vel við, að stjórnin kastaði nú allri ábyrgð á þingið 1921. Nei, það er öðru nær en það sje gert. Á þingi 1922 var stjórnin nýtekin við völdum, og hefir verið skýrt frá allri aðstöðu á því þingi. Á þinginu í fyrra komu engar ákærur á hendur stjórninni fyrir framkvæmdir hennar í þessu máli, og hafði hún því fylstu ástæðu til að ætla, að hún væri fullkomlega í samræmi við þingviljann. En síðan hafa orðið svo miklar breytingar, bæði vegna þess, að krónan hefir farið dagfallandi og kaupgeta manna minkað, að ástæða virðist til að gera eitthvað í þessu máli, og það hefi jeg gert með því að stuðla að því, að þetta frv. kom fram, og var ýmsum kunnugt um það, áður en frv. var útbýtt, svo sem hv. 1. þm. Reykv. (JÞ). Mjer er ekki kappsmál að halda í einstakar leiðir í þessu máli, heldur mun jeg beygja mig undir vilja þingsins í því efni. Jeg gæti t. d. vel sætt mig við, að svo hár verðtollur yrði lagður á sumar vörutegundir, að það jafngilti fullkomnu banni. Skal jeg svo láta staðar numið að sinni, enda mun tækifæri til að ræða málið betur síðar, því að jeg þykist þess fullvis, að frv. fái að ganga til nefndar.

Sveinn Ólafsson Jeg get farið nokkuð fljótt yfir sögu, því að hæstv. atvrh. (KlJ) hefir tekið fram margt af því, sem jeg ætlaði mjer að drepa á. Upphaflega kvaddi jeg mjer hljóðs vegna þess, að mjer virðist frv. það, sem nú liggur fyrir, eigi vera nógu víðtækt og þurfa nokkurra breytingu. Annars skal jeg lýsa ánægju minni yfir því, að frv. er fram komið og í þeim búningi, sem það er. Jeg vona, að því byrji nú betur en 1922, þegar það var einnig hjer á ferðinni, þótt í nokkuð öðrum búningi væri. Jeg þykist vita, að reynsla tveggja síðustu ára hafi fært mörgum manni heim sanninn um það, bæði utan þings og innan, að slíkar ráðstafanir sjeu harðla nauðsynlegar. Veit jeg að vísu, að margir telja, að tilganginum, gengishækkun og skuldajöfnuði verði ekki náð með þessu, aðflutningshöftum, en þeim mönnum er hætt við að einblína of mjög á annmarkana eða agnúana, sem eru við framkvæmd slíkra laga sem þessara, og gera þeir þá oft úlfalda úr mýflugunni. En jeg verð að líta svo á, að hugboð þeirra um mótþróa hjá fólkinu eigi ekki sjerstaklega mikinn rjett á sjer. Að menn eru yfirleitt sannfærðir um, að slíkar ráðstafanir sem innflutningshöft hafi mikla þýðingu og stefni til bóta, sjest best á þeim undirtektum, sem þetta mál hefir fengið í vetur nær alstaðar, þar sem þingmálafundir hafa verið haldnir. Á því nær öllum þingmálafundum hefir verið skorað á Alþingi að gera víðtækar ráðstafanir til að takmarka eða hefta aðflutning á óþörfum og miður nauðsynlegum varningi. Í slíkum kröfum fólksins liggur yfirlýsing um það, að það vilji sýna sjálfsafneitun og taka á móti erfiðleikunum. Fólkið skilur vel, að eyðslusemin er meinsemd sú, sem haft hefir í för með sjer lággengið og þá fjárhagsörðugleika, sem af því stafa, og fólkið veit líka, að slík meinsemd verður ekki numin burt sársaukalaust. En eins og jeg tók fram í upphafi ræðu minnar, þá var aðalástæðan til þess, að jeg stóð upp, sú, að mjer fanst vanta í frv. tvö öryggisákvæði, sem við þarf, ef frv. á að ná sínum fulla tilgangi. Í fyrsta lagi þarf að reisa einhverjar skorður við því, að tíminn, sem fer í það að afgreiða lög þessi, verði notaður til þess að flytja inn óhóflega mikið af þeim vörum, sem frv. leggur bann á, og í öðru lagi þarf að finna ráð til þess að bæta ríkissjóði að einhverju upp halla þann, sem hann bíður við minkun innflutnings. Þetta hvorttveggja ætti að geta tekist með litlum breytingum á frv., og skal jeg síðar gera grein fyrir því, hverjar leiðir jeg tel hagkvæmast að fara í þessu efni. Mjer hefir verið skýrt svo frá af kunnugum manni, að úti í Kaupmannahöfn dveldi nú ýmsir kaupsýslumenn hjeðan og biði þess, hverju fram færi í þessu málum á þingi. Munu þeir hafa fullan hug á að birgja sig upp með bannvörur, áður bannaður verður innflutningur, og verði ekkert gert til að afstýra því, er það sýnilegt, að frv. myndi ekki ná tilgangi sínum. Jeg held því, að ef menn vilja ekki hamla þessum innflutningi á annan veg, t. d. með því að gefa út reglugerð til bráðabirgða samkvæmt lögum 8. mars 1920, og banna innflutninginn meðan máli þessu er ráðið til lykta í þinginu, þá megi þó setja inn í frv. ákvæði, sem komi að líkum notum. Það hefi jeg hugsað mjer á þá leið, að allar bannvörur sem til sjeu í landinu, þegar lögin öðlast gildi, skuli tollaðar, og þá leyfð sala á þeim í sex mánuði eða lengur, en þó undir settu hámarksverði, og síðan skuli tollurinn á þeim hækka á hverjum sex mánaða fresti, uns þær þrytu. Þetta myndi reynast sá hemill á innflutningnum, sem dygði. Annars er það auðvitað mál, að ef hægt er og þingið vill gera ráðstafanir til að hefta innflutninginn meðan lögin eru í smíðum, eftir heimild þeirri, sem lög 8. mars 1920 veita, þá er á þann veg hægt að reisa skorður við þessu. En hiki stjórnin og þingið við að fara þá leið, get jeg ekki betur sjeð en það ráð, sem jeg hefi minst á, gæti vel komið að liði, og hefi jeg því ákveðið að bera fram brtt. þess efnis, sem fyrst. Hitt atriðið, að bæta ríkissjóði hallann af minkuðum innflutningi, álít jeg líka að nást megi með þessu fyrirkomulagi, sem jeg hefi lýst, og sjeu vörurnar þá aðeins seldar með leyfi stjórnarinnar eða verðlagsnefndar og með hámarksverði, sem á þær verði sett. Það var þetta atriði, sem jeg áleit mestu máli skifta að benda á. En úr því jeg stóð upp á annað borð, þá vildi jeg grípa tækifærið til að minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið í umræðunum. Jeg get þó verið stuttorður, þar sem hæstv. atvrh. (KlJ) hefir þegar svarað flestu því, er varðar þá hlið málsins, sem mjer þykir nokkurs um vert. Einu atriði hjó jeg sjerstaklega eftir úr ræðu háttv. 3. þm. Reykv. (JakM). Hann var að telja upp annmarkana, sem væru á framkvæmd laga sem þessara, og er það rjettilega tekið fram, að sumir þeirra eru slæmir viðfangs. En einn af þessum annmörkum, sem hann taldi upp, var þess eðlis, að mjer stóð ekki á sama um það, að hann skyldi vera nefndur í því sambandi. Hv. þm. (JakM) hjelt því nefnilega fram, að fyrirmæli sem þessi hlytu að hafa mjög alvarlega röskun á atvinnuháttum manna í för með sjer og svifta fjölda fólks atvinnu, það er að segja, kaupsýslu-atvinnu. En út af þessu vil jeg segja það, að jeg tel það einmitt mjög mikilsverðan kost á frv., ef það hefir þessa röskun í för með sjer, því að kaupsýslu-atvinnan, eins og hún hefir víðast verið rekin á undanförnum tímum, hefir verið okkar þjóðfjelagi alt annað en holl, og væri gott til þess að vita, ef von væri til, að frv. þetta hefði þá rjettarbót í för með sjer, að eitthvað af hinum fjölmenna mangara- og braskaralýð hyrfi að öðrum nytsamari atvinnurekstri. Þykist jeg því ekki þurfa að svara þessu atriði með fleiri orðum. Þá vildi jeg lítillega drepa á örfá atriði í ræðum hv. 1. þm. Skagf. (MG) í dag, og enda frá í gær. Hann ljet á sjer skilja, að hann hefði verið fylgjandi innflutningshöftum árið 1922, eins og líka nú. Í öðru lagi gat hann þess, að ekki hefði verið leitað þingvilja um það, hvort nota ætti heimild laga 8. mars 1920, um innflutningshöft, síðan 1921. Að því er síðara atriðið snertir, þá er það ekki rjett, að þingvilja hafi ekki verið leitað frá 1921, um aðflutningshöft. 1922 var þessa þingvilja leitað með frv. um innflutningshöft og gjaldeyrisráðstafanir. Stuðningur hv. 1. þm. Skagf. við það var harla vafasamur. Hann taldi þá gengi íslensku krónunnar hækkandi og líklegt til að ná sjer. Þessvegna litla þörf á gjaldeyriseftirliti. En til að varpa dálitlu ljósi yfir stuðning hans þá við innflutningshöftin, skal jeg lesa upp nokkur orð úr ræðu hans í málinu þá, með leyfi hæstv. forseta. Hann kvað svo að: „.... Um innflutningshöftin er það að segja, að jeg get enga nauðsyn sjeð á því að samþykkja þessi ákvæði frumvarpsins.“ Hv. þm. (MG) taldi þá heimild laga 8. mars 1920 nothæfa og einhlíta. En nú hefir hann lýst yfir því í dag, að hann hafi ekki getað farið lengra en farið var í hefting innflutnings í hans stjórnartíð, vegna þingviljans, sem dró úr þeim 1921. Þetta kom ljóst fram í ræðu hans. Þingviljans um innflutningshöft var því ákveðið leitað á þinginu 1922 með frv. um innflutningshöft og gjaldeyrisráðstafanir, sem flutt var samkvæmt ósk stjórnarinnar af minnihl. viðskiftanefndar. En sú varð niðurstaðan, að því var ekki leyft að fara í gegnum þingið, því jafnvel sumir þeirra þm., sem töldust fylgjandi höftunum, snjerust á móti því af torskildum hvötum, eða sökum þess, að þeim fjell það ekki að formi til. En með þessu er þeirri spurningu svarað, hversvegna innflutningshöftunum hafi ekki verið stranglegar framfylgt 1922 og síðan. Það var ógerlegt, þegar jafnvel sumir þeir, sem höftunum sögðust vera fylgjandi, lögðust á móti þeim, formsins vegna. Jeg skal fúslega viðurkenna, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) hefir nú tekið mjög liðlega undir þessa viðleitni, að stemma stigu fyrir óþörfum innflutningi. En að ekki var leitað þingvilja í þessu máli 1923 var mjög eðlilegt, þar sem þá átti sæti sama þing sem 1922, og varla við því að búast, að þm. hefðu á milli þinga skift um skoðun. Fleira álít jeg ekki þörf á að taka fram að sinni, því eins og jeg tók fram í upphafi ræðu minnar, þá hefir þegar mörgu af því verið svarað, sem jeg annars myndi hafa farið frekar út í.

Flm. (Halldór Stefánsson) Umræðurnar um þetta mál eru nú þegar orðnar langar, en megnið af þeim hefir snúist um hina sögulegu hlið málsins, sem, úr því sem komið er, liggur algerlega fyrir utan málefnið, enda mun það reynast tímafrekt, ef menn hugsa sjer að gera þær sakir allar upp við þessa umræðu. Hinsvegar get jeg ekki annað en verið ánægður með þær undirtektir, sem frv. hafa hlotnast hjer í hv. þingdeild. Raunar hafa ýmsar athugasemdir verið gerðar við það, líka af fylgjendum þess, en þær hafa flestar verið almenns efnis, og er ekki nema eðlilegt, að slíkt hafi komið fram. Almennasta ástæðan, sem borin hefir verið fram gegn frv., hefir verið sú, að það hafi í för með sjer tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, og er það rjett athugað. En í fyrsta lagi er svo, að tekjurýrnun þessi mun alls ekki eins stórfeld og menn ef til vill hafa gert sjer í hugarlund, og í öðru lagi býst jeg við, að auðvelt muni að ná þeim tekjum á annan hátt. Það var aðallega 3. þm. Reykv. (JakM) sem hafði verulega að athuga við frv. Hann tjáði sig mótfallinn stefnu frv., og færði þar ýmislegt til. En flestum þeim mótbárum hefir nú þegar verið svarað af öðrum hv.þm., og er óþarfi að fara að endurtaka það, enda get jeg að mestu látið mjer nægja að vísa til þeirra andmæla. - En mótbárur hv. 3. þm. Reykv. (JakM) skildist mjer, að aðallega bygðust á því, í fyrsta lagi, að tilgangur frv. næðist ekki, þó það yrði samþykt, í öðru lagi, að ýms mikilvæg vandkvæði væru á framkvæmd laga sem þessara; í þriðja lagi, að ástand landsins væri ekki ennþá orðið svo bágborið, að grípa þyrfti til slíkra örþrifaráða sem hann taldi innflutningshöft vera, og í fjórða lagi bygði hann mótbárur sínar á því, að höftin, þó hægt væri að framfylgja þeim, myndi alls ekki duga eða verka eins og til væri ætlast. Að mestu leyti hefir þessu þegar verið svarað. Þó vil jeg leyfa mjer að fara ofurlítið nánar út í einstök atriði. Hv. 1. þm. Reykv. (JÞorl) er samþm. sínum (JakM) sammála um það, að það sje kaupgeta manna, sem ráði innflutningnum, og því verði honum ekki reistar skorður með innflutningshöftum svo nokkur árangur verði. Þessi skoðun er auðvitað andstæð þeirri hugsun, sem til frv. liggur. Sem betur fer mun kaupgeta manna ekki vera ennþá alveg þrotin. En hún mun vera komin í tiltölulega fárra hendur, og þá annaðhvort í þeirra, sem svo eru efnum búnir, eða búa við slík kjör, að þeir eru enn óneyddir af fjárhagsörðugleikunum, eða í þeirra hendur, sem ekki hafa viljað eyða sinni kaupgetu heldur hafa sparað saman og vilja spara, og þarf þá varla að óttast, að þeir myndu kasta henni á glæ. En það er mikill munur á því, hvernig kaupgetunni er beitt, hvort hún fer í óþarfa eða til nauðsynja, og hvort hún rennur út úr landinu eða henni er beitt innanlands. Og það, sem liggur að baki frv., er einmitt það, að vernda kaupgetuna og veita henni í aðrar áttir og koma í veg fyrir, að skuldir vorar við útlönd aukist. Lánstraust er líka kaupgeta, því er jafnan hollast að beita var lega. Það má ekki nota það yfir viss takmörk. Ef þessvegna ekkert er hægt að gera - samkv. skoðunum hv. 1. og 3. þm. Reykv. - til að hindra það, að kaupgetan tæmist, þar með talið lánstraustið, - ja - hvað liggur þá fyrir annað en gjaldþrot? Hæstv. atvrh. (KlJ), hefir lýst því yfir, að stjórnin muni ekki treysta sjer til að hindra innflutninginn á þeim vörum, sem frv. tekur til, á meðan það bíður afgreiðslu, nema henni komi áður hvöt til þess frá þinginu. En þar sem jeg hygg, að flestum hv.þm. muni koma saman um það, að nauðsyn beri til að stemma stigu fyrir óhóflega miklum innflutningi á óþörfum varningi meðan málið er í höndum þingsins, þá vona jeg að hv. deild sjái sjer fært að gefa hæstv. stjórn þann stuðning og þá hvöt í þessu efni, sem þörf er á, til þess hún sjái sjer fært að hefjast handa í því. Loks væri það mjög æskilegt, fái málið að ganga lengra, að hv.þm. takmörkuðu mál sitt svo, að 1. umr. gæti orðið lokið á þessum fundi.

Jakob Möller Jeg þarf ekki miklu að svara í ræðum þeirra háttv.þm. sem nú hafa talað. Aðeins vildi jeg tala nokkuð um deilu þá, sem orðið hefir um þingviljann. Jeg hefi nú verið að lesa umræðurnar á þingi 1921, um frv. það, er jeg flutti þá, um að nema úr gildi heimildarlögin frá 8. mars 1920. Og þar sjest, að það er yfirlýstur vilji 7 manna af 10 í viðskiftamálanefnd, um það, að stjórnin beiti alls ekki á nokkurn hátt lögunum frá 8. mars, þó þau yrðu látin gilda áfram. Það er því fullkomlega sannað, að lögin voru látin vera í gildi aðeins til þess að hjálpa stjórninni yfir örðugasta augnablikið í sínu lífi. Þegar hv. 1. þm. Skagf. (MG) segir, að það hafi verið hans einlæg skoðun, að höftin væru eina bjargráðið, þá hefi jeg ekki efast um það. En því átakanlegra hefir það verið, þegar hann varð að hörfa frá þessu atriði 1921, bara til þess að stjórn hans gæti haldið áfram. Það verður því ekki um það deilt, að um eindreginn og yfirlýstan vilja þingsins 1921 hafi verið að ræða. Út af ræðu 1. þm. Reykv. (JÞ) vil jeg taka fram, að mjer fanst hún nokkuð óákveðin, þar sem ræða var um þingviljan 1921. Jeg skal vekja athygli á því, að í umræðunum um frv. mitt um að fella úr gildi lögin frá 8. mars, þá segir hann, að þau sjeu svo lítilsverð, að þau geri ekkert gagn, og því greiði hann atkv. með frv. mínu. Þar með undirstrikar hann það, sem hann segir í nefndarálitinu, hvernig nefndin hefir litið á það, hvernig bæri hjeðan af að framkvæma lögin frá 8. mars, sem sje, að einskorða þau við óþarfan varning, það, sem í daglegu máli sje nefnt svo, en ekki þann varning, sem stjórnin kunni á ýmsum tímum að telja óþarfan, eftir ástæðum. Það má auðvitað lengi um það deila, hvað sje óþarfi eða ónauðsynlegt, er í nauðir rekur. En nefndin undirstrikar hjer, að það eigi ekki við annað en það, sem svo er nefnt í daglegu tali. Nú held jeg, að það sje óþarfi að deila um þingviljann 1921. Hann kemur hjer skýrt fram. Og hann skýrist enn meir við atkvgr. um frv. mitt. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) sagði, að það væri ekki rjett, að atkvgr. hefði ekki farið eftir afstöðu til stjórnarinnar. Í því sambandi vil jeg benda á atkvgr. háttv. 1. þm. Reykv. (JÞ). Hann greiddi atkv. með, og ætlaði að gera það út í gegn, ef til hefði komið. Og mun engum detta í hug, að hann hafi með því viljað fella stjórnina. Og fleiri stuðningsmenn stjórnarinnar greiddu frv. atkvæði. Jeg flutti frv. út af því, sem komið hafði fram í umræðum um hin almennu innflutningshöft, eða framkvæmdina á þeim, og með atkvgr. er undirstrikaður sá vilji þingsins, sem stjórnin og síðan tók til greina með því að banna eingöngu óþarfan varning. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) fullyrðir, að síðan hafi ekki komið fram yfirlýstur þingvilji um málið. Það er rjett, og því er furðulegt, að hann skuli vera að víta hæstv. stjórn fyrir það að hafa ekki framfylgt þessum lögum. Jeg sje svo ekki ástæðu til að svara þessu frekar. Því hefir litlu verið svarað, sem jeg sagði hjer í gær. Jeg vildi aðeins leiðrjetta misskilning, sem mjer þótti kenna hjá háttv. 1. þm. Reykv. (JÞ). Jeg hefi aldrei haldið því fram, að lántaka gæti ráðið bót á raunverulegum verslunarhalla.  Háttv. aðalflm. (HStef) virtist vilja vefengja það, að það væri rjett, sem hjer hefir verið haldið fram, að það sje mismunurinn á kaupgetu þjóðarinnar í heild, sem haft hafi áhrif í þá átt að skapa halla á viðskiftareikningi þjóðarinnar við útlönd. Hann hjelt því fram, að kaupgeta almennings væri tæmd. En hún getur legið við neyð og þó verið meiri en svari kaupgetu heildarinnar gagnvart útlöndum. En um það verður ekki deilt, að ef meira er keypt og eytt af erlendri vöru en framleiðslu landsins svari, þá hlýtur það að vera af því, að kaupgeta einstaklinga sje meiri en kaupgetu heildarinnar svari. En til þess geta legið ýmsar orsakir, eins og háttv. 1. þm. Reykv. (JÞ) tók fram, svo sem hin falska kaupgeta ríkissjóðs, sem mynduð er með tekjuhalla. Aftur finst mjer dálítið vafasamt, hve mikla áherslu beri að leggja á það að borga afborganir af skuldum ríkisins nú, er atvinnuvegirnir eiga sem erfiðast. Það er líka óálitlegt að kappkosta mjög að greiða skuldir, þegar gengi er lágt og ríkið verður að borga hátt verð fyrir útlendan gjaldeyri. Það verður að fara eftir ástæðum, en mjer finst fullmikið gert úr því, að ástæða sje til þess að borga sem mest af ríkisskuldunum, þegar mest kreppir að. Að sinni ætla jeg ekki að tala meira um þetta mál alment. Þó verð jeg að segja það, að mjer virðist hæpið að ætla að hefta eða banna innflutning á svo og svo miklu af vörum, sem til landsins flytjast, og um leið að auka tekjur ríkissjóðs, eins og bersýnilegt er að þarf. En til þess verður þá ekki önnur leið en sú, að leggja þann tekjuauka á allra nauðsynlegustu vörur, sem inn verða fluttar. Ef banna á óþarfan varning, verður að margfalda toll á nauðsynjavörum. Önnur leið er ekki fær. Það er ekki fær leið að auka beina skatta, eftir því sem slíku hefir byrjað á þingum undanfarið. En mjer virðist þetta hættuleg braut, að auka dýrtíð á öllum vörum, sem þarf til rekstrar atvinnuveganna og framfærslu almennings. Dýrtíðin knýr þarfir manna upp og veldur því, að kaupkröfur einstaklinganna hækka og kaupgjald hækkar þá og óumflýjanlega, en við það aukast erfiðleikar atvinnuveganna og gjaldþol þeirra rýrnar. Það er því háskaleg braut, sem lagt er inn á, ef á að fara að tolla nauðsynjavörur stórlega, því það eru þær, sem alt miðast við. Mjer virðist því liggja miklu beinna við, hvað snertir þær vörur, sem hjer á að banna, að leggja á þær háan toll og afla ríkissjóði tekna á þann hátt, um leið og með því yrði dregið úr innflutningnum.

Magnús Guðmundsson Jeg get ekki orðið mjög stuttorður, því margir hafa veist að mjer og gefið tilefni til andmæla. Jeg skal þá byrja á háttv. 3. þm. Reykv. (JakM). Hann talaði margt um hina sögulegu hlið þessa máls, einkum meðferð þess á þingi 1921. Hann sagði, að það hefði verið yfirlýstur þingvilji þá, að fella úr gildi öll höft. En jeg vil segja, að það hafi ekki verið þingvilji að láta lögin frá 1920 falla úr gildi. Og jeg held, að tilraun hans (JakM) til þess þá, að fá lögin numin úr gildi, hafi í rauninni verið tilraun til þess að fella stjórnina. Slóttuglega útbúin tilraun, af því hann vissi, að stjórnin hafði gert málið að fráfararatriði, en á hinn bóginn gátu nokkrir fylgismenn stjórnarinnar ekki annað en greitt frv. hans atkv. En þeir skutu þm. (JakM) þar ref fyrir rass með því að svæfa málið í nefnd. Þetta er rjett frá skýrt um gang málsins. Háttv. þm. (JakM) læst vorkenna mjer; en víst er það, að ekki bar á neinni meðaumkun hjá honum á þinginu 1921. Þá var hann á móti flestu eða öllu, sem jeg flutti þar. En jeg fjekk nú samt mestu af því framgengt, eitthvað um 30 frv., að mig minnir. Hvað það snertir, að enginn greinilegur þingvilji hafi komið fram í þessu efni 1921, þá er það náttúrlega rjett, að hann kemur ekki neinstaðar fram í lögum. En á þingi 1922 kom fram frv., sem snerti þetta mál, og þá var þingið greinilega með höftum, hvernig sem var 1921. Jeg vil benda hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) á það, að það var hans synd og hans flokks, að frv. komst ekki fram. Þá fluttu fjórir menn utan Framsóknarflokksins tillögur um að nema úr frv. annað en það, sem snerti innflutningshöftin. Það er nóg til að sýna, að þeir voru með höftum. Svo ef Framsóknarflokksmenn hefðu þá staðið saman, þá hefðu þeir verið vissir með að koma frv. í gegnum þessa deild þingsins að minsta kosti. En þeir voru ekki sammála þá, hvað sem nú er. Þá sagði hæstv. atvrh. (KlJ), að um leið og jeg álasaði núverandi stjórn, þá álasaði jeg þeirri fyrverandi. Jeg hjelt, að hæstv. ráðh. hefði ekki það álit á fyrv. stjórn, að hann gæti sætt sig við að vera tekinn til jafns við hana.  (Atvrh., KlJ: Jú, einstaka menn úr henni.)  Minsta kosti ekki mig. Jeg get þó sagt hæstv. atvrh. (KlJ), að það er mikill munur á framkvæmd fyrv. stjórnar á innflutningshöftunum eða síðan hefir verið.  (Atvrh., KlJ: Ekki segir skrifstofustjórinn.)  Þegar jeg gekk í stjórnina, var þetta mitt aðalmál, þótt það lenti ekki undir þá deild, sem jeg stjórnaði. Einhver spurði, hversvegna nefnd hefði verið skipuð. Það yrði of langt mál að rekja það, en jeg get nefnt þann mann, sem ekki átti hvað minstan þátt í því. Það var Hallgrímur heitinn Kristinsson.

Framsóknarmaður!

Hann áleit, að ekki yrði hægt að hafa hönd í bagga með innflutningnum, nema með nefnd. Já, sumir voru nefndinni hlyntir, en aðrir ekki. Engin slík nefnd eða maður, sem beitir sjer fyrir því að bera slíkt fram til sigurs, getur vænst þess, að hljóta almannalof. Með úrslitunum á þingi 1921 var það beinlínis lagt á vald stjórnarinnar, hvernig hún notaði lögin frá 1920. Rökstudd dagskrá um málið frá hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) var tekin aftur, og önnur rökstudd dagskrá frá háttv.þm. Ísaf. (JAJ) kom ekki til atkvæða. Því verður að líta svo á, að stjórnin hafi haft frjálsar hendur. Hæstv. atvrh. (KlJ) gerði mikið úr því, að hann hefði ekki álitið rjett að gera frekari framkvæmd í málinu, eftir því, sem komið hafði í ljós í fyrra. En þess ber að gæta, að afstaðan hefir breyst mikið síðan, og sterk hvöt fyrir stjórnina að taka þjettar í taumana, þar sem var hið sífallandi gengi íslensku krónunnar. Þá taldi hæstv. atvrh. (KlJ) upp ýmsar vörutegundir, sem hann hefði bannað, flugelda og slíkt. En jeg held hann hefði mátt banna fleira, t. d. jólatrje, sem svo mikið var flutt inn af, að sjálfsagt nægir til næstu jóla, það sem liggur óselt hjá kaupmönnum. Hvað harmóníkurnar snertir, sem hann leyfði kaup á til Sauðárkróks, þá mun jeg ekki spila á þær, þó jeg komi þangað.

Bernharð Stefánsson Jeg gat vel fallið frá orðinu, eftir að háttv.þm. Ak. (BL) hafði talað, því jeg vildi einmitt taka það sama fram. Jeg tel mjög vafasamt, að þetta frv. verði til bóta. Háttv. flm. (MT) hjelt því fram, að þetta frv. ætti að tryggja betri meðferð á jörðunum, en það efast jeg stórlega um, að svo verði. Hann kvað tilganginn vera þann, að festa áhöfnina við jarðirnar. En það er mjög vafasamt, að það verði til bóta. Hitt þætti mjer líklegra, að það yrði einmitt oft til ills. Jeg skal að vísu játa, að ef sjálfsábúð væri alment ríkjandi, þá mætti færa þetta til sanns vegar. En það eru mjög margar jarðir í leiguábúð, og er þetta ákvæði vafalaust til ills fyrir leiguliða, að hann taki við áhöfn, sem jarðareigandi á. Það yrði oft til fyrirstöðu því, að hann eignaðist sjálfur skepnur, því jarðirnar þola oft ekki nema mjög takmarkaða áhöfn. Þar, sem jeg þekki til, er því svo varið, að þeir leiguliðar, sem hafa nokkur ráð, vilja helst hafa sem fæst kúgildi. Að vísu finst oft byrjendum þægilegra að hafa þau, en sú mun oftast verða raunin á, að þau verða þeim til bölvunar. Er leiguliðinn yfirleitt nægilega háður landeiganda, þó að þetta bætist ekki við, að jarðeigandi eigi alt, sem hann býr við. Jeg mun því greiða atkvæði gegn þessu frv. Ekki einasta vegna þess, sem jeg hefi nú drepið á, heldur og líka af því, að jeg held, að bændum sje hollast að vera ekki í hærri skuldum en svo, að jarðir þeirra sjeu nægileg veð fyrir þeim. Það er takmörkum bundið, hve mikilla skulda má stofna til fyrir hvaða rekstur sem er. Er oftast heppilegra að fara ívið hægara í framkvæmdum en að hlaða á sig skuldum upp fyrir eyru.