Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var samþ. þar samkvæmt einróma meðmælum hv. menntmn. þeirrar deildar. Matsveina- og veitingaþjónaskólinn var settur undir menntmrn. árið 1969 með reglugerð, sem sett var samkvæmt lögum um stjórnarráðið. Það hefur komið í ljós, að gildandi löggjöf um Matsveina- og veitingaþjónaskólann er orðin úrelt. Það, sem fyrst og fremst veldur því, er sú staðreynd, að á undanförnum árum hefur veitingaþjónusta stóraukizt hér á landi og hvers konar þjónusta við ferðamenn. Hótelum í landinu hefur fjölgað stórkostlega og hótelhald og ferðamannaþjónusta er að verða í ríkara og ríkara mæli mjög þýðingarmikil atvinnugrein. Það hefur komið í ljós, að Matsveina- og veitingaþjónaskólinn, eins og hann hefur verið skipulagður og starfræktur fram að þessu, getur ekki veitt matsveinum og veitingaþjónum þá menntun, sem nú er talin vera æskileg á þessu sviði. Þess vegna þótti rétt að endurskoða þessi lög, og skipaði menntmrn. í maí s. l. eftirtalda menn til að endurskoða löggjöf um skólann: Tryggva Þorfinnsson, skólastjóra Matsveina- og veitingaþjónaskólans, Tryggva Jónsson, sem tilnefndur var af Félagi matreiðslumanna, Jón Maríasson, sem tilnefndur var af Félagi framreiðslumanna, og Sigurjón Ragnarsson, sem skipaður var samkvæmt tilnefningu Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda, Óskar Hallgrímsson, formann iðnfræðsluráðs og Runólf Þórarinsson, fulltrúa í menntmrn., og var hann jafnframt formaður nefndarinnar. Hinn 2. des. s. l. skilaði n. áliti, sem hún stóð öll að, og voru till. hennar fluttar í óbreyttu formi í hv. Nd. Í sem fæstum orðum má segja, að meginbreytingin, sem ætlazt er til, að verði á starfsemi skólans, þegar þetta frv. nær fram að ganga, sé sú, að skólanum er veitt aðstaða til þess að geta veitt fræðslu öllu því starfsfólki, sem innir af hendi ýmiss konar þjónustustörf í hótel- og veitingastarfsemi, þ. á m. í farþegaskipum, flugvélum, og enn fremur er mjög mikilsvert nýmæli í þessu frv. Það er það nýmæli, að skólanum er falið að mennta matráðskonur, en þeirri stétt fer mjög fjölgandi hér á landi með vaxandi verkefnum á því sviði, og er nauðsyn á mjög bættri aðstöðu til þess að mennta matráðskonur. Þá er einnig nýmæli um það í frv., að starfræktar verði framhaldsdeildir, eins konar meistaraskóli fyrir framreiðslu- og matreiðslumenn. Þá er þriðja nýmælið í frv., að skólanum er veitt heimild til þess, að fengnu samþykki rn., að veita fræðslu í skyldum greinum matvælaiðnaðar, svo sem brauð- og kökugerð og kjötiðnaði. Höfundar frv. töldu, að það væri mjög æskilegt, að fræðsla í þessum greinum færi fram í einum og sama skóla, þar sem unnt yrði að nota sömu tæki, skólinn þarf hvort eð er á þeim tækjum að halda, sem nauðsynleg eru við slíka kennslu. Þá er að síðustu rétt að geta þess, sem einnig er nýmæli í frv., að ráðherra er þar veitt heimild til að ákveða, að skólinn starfræki veitingahús og hótel af hæfilegri stærð. Er þetta ákvæði tekið inn til þess að auðvelda skólanum verklega kennslu, en slík kennsla er mjög dýr, nema hægt sé að selja það, sem framleitt er. Þess vegna er talið hagkvæmt, þó að ekki verði það kannske alveg á næstunni, í beinu framhaldi af samþykkt laganna, þá er engu að síður rétt að gera ráð fyrir því, að skólinn geti starfrækt hótel, til þess að verkleg kennsla geti orðið sem ódýrust og haganlegust. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að þetta frv. horfi til mikilla framfara og bóta í nýrri og mjög mikilvægri atvinnugrein, - atvinnugrein, sem er að vaxa mjög fiskur um hrygg í íslenzkri hótelstarfsemi og þjónustu við innlenda og erlenda ferðamenn. Þess vegna leyfi ég mér að vænta þess, að frv. hljóti góðar móttökur hér í þessari hv. d., eins og það hlaut í hv. Nd., en þar var frv. samþ. shlj. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta er, eins og það ber með sér, ekki mikið að vöxtum, en við samningaumleitanir í undanförnum deilum bæði bátasjómanna og eins togaraútgerðarmanna og togarasjómanna, var oft eftir því leitað, að ríkisstj. hefði meiri eða minni afskipti af þessari deilu og þá helzt vitnað til laganna um breyt. á lögum um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu frá 1968. Svör ríkisstj. meðan á samningaumleitunum stóð voru ávallt hin sömu og á s. l. ári: Ef samningsaðilar geta orðið ásáttir um sameiginlega ósk um breytingu á lögunum, þá mun ríkisstj. taka það til velviljaðrar athugunar að beita sér fyrir því á Alþ., að lögunum verði breytt í samræmi við þá ósk. Þessi sameiginlega ósk, sem birtist í þessu frv., var send ríkisstj. og hún ítrekaði þá sína fyrri yfirlýsingu um, að hún mundi beita sér fyrir því, að þessi breyting næði fram að ganga þannig, að í stað orðanna „22%“ í l. mgr. 4, gr. laganna komi: 16%. Frv. þetta er því flutt til staðfestingar þessu loforði ríkisstj. og þeim óskum um breytingu, sem samningsaðilar báðir lögðu til, að gerð yrði á frv. Ég tel, að óþarft sé að fara um þetta fleiri orðum og legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Ég þarf nú ekki að hafa mörg orð um þetta litla frv., sem hér liggur fyrir, en skal þó segja þetta: Stjórnir verkamannabústaða víðs vegar um landið eru skipaðar á þann hátt, að bæjarstjórnir viðkomandi staða tilnefna þrjá í stjórnina, húsnæðismálastjórn tilnefnir tvo og verkalýðssamtökin á staðnum tilnefna einn, þannig að stjórnarmenn í þessum stjórnum eru sex. Nú hefur það komið á daginn, að þetta er ekki alveg það heppilegasta fyrirkomulag, sem hægt væri að hugsa sér, og hefur þess vegna verið tekið það ráð að leggja til, að húsnæðismálastjórnin tilnefni þrjá menn í stað tveggja manna nú. Með því verða stjórnarmenn sjö í stað sex áður. Ég ætla, að um þetta geti orðið samkomulag og málið afgreitt fljótlega, því að á ýmsum stöðum er beðið eftir tilnefningu af hálfu húsnæðismálastjórnar í þessar verkamannabústaðastjórnir. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur haft frv. það, sem hér um ræðir, til athugunar og sent það til umsagnar stjórnar Fiskifélagsins og Hafrannsóknastofnunarinnar. Frv. gerir ráð fyrir því, að bönnuð verði öll veiði með dragnót, flotvörpu eða botnvörpu í Faxaflóa innan linu, sem dregin er frá punkti réttvísandi í vestur 6 sjómílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif. Fyrsti flm. frv. gat þess í framsöguræðu sinni fyrir málinu við umr. þess, að frv. hliðstæð þessu hefðu verið flutt fyrr á hinu háa Alþ. Hann rakti einnig ítarlega þau rök, sem mæla með samþykkt þess, og ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þær röksemdir hér, enda er meginefni þeirra í grg. með frv. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, leitaði sjútvn. umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar og stjórnar Fiskifélagsins. Umsagnir bárust frá báðum aðilum, og vil ég kynna efni þeirra fyrir hv. þm., með leyfi hæstv. forseta. Bréfið frá Hafrannsóknastofnuninni er allitarlegt og langt, og vil ég aðeins víkja hér að niðurlagi þess: „Orsök minnkandi ýsuveiði undanfarin ár virðist því aðallega vera lélegt klak á árunum 1958–1959 og 1961–1963. Í rauninni er mjög vafasamt að bera veiðina í dag saman við það, sem hún varð á árunum 1961-1965, þar sem sú veiði byggðist svo til eingöngu á tveimur afburðasterkum árgöngum, sem ekki er hægt að reikna með venjulega. Samanburður á ýsuveiði okkar í dag við það, sem hún var áður, sýnir eftirfarandi: Á árunum 1966–1969 sveiflaðist aflinn milli 34–38 þúsund tonna, og var meðalaflinn á því tímabili tæplega sex sinnum meiri en á árunum 1930–1939 ... Þessar sveiflur eru innan þeirra marka, er náttúran sjálf ákveður um stærð hinna einstöku árganga. Sú þróun í veiði Akranesbáta, sem prentuð er sem fskj. með frv., er í samræmi við þá heildarþróun ýsuveiðanna, sem hér hefur verið lýst, þó að vísu sé hér einungis um að ræða 0.5% af ýsuafla Íslendinga á umræddu árabili og 0.3% af heildarýsuaflanum. Hér virðist því ekki vera um að ræða staðbundið fyrirbrigði, sem hægt er að skýra með notkun ákveðinna veiðarfæra, heldur er hér um að kenna sveiflum í náttúrunni, er við ráðum ekki við.“ Og undir þetta skrifar Jón Jónsson. Ég leyfi mér að lesa bréf frá stjórn Fiskifélagsins. Það er stutt. „Stjórn Fiskifélags Íslands hefur móttekið bréf nefndarinnar dags. 11. þm. þar sem beiðzt er umsagnar um frv. til laga um breyting á lögum nr. 21 10. maí 1969, um breyting á Íögum nr. 62 18. maí 1967, um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Félagsstjórnin varð ekki að öllu sammála um afgreiðslu þessa máls. Stjórnarmenn voru samt á eitt sáttir um, að haga skyldi veiðum á einstökum veiðisvæðum á þann hátt, að fiskstofnar þar, og þá einkum þeir, sem eru staðbundnir, verði ekki ofveiddir. Sumir stjórnarmenn töldu, að slík hætta kynni að vera fyrir hendi í Faxaflóa og styðja af þeim sökum umrætt frumvarp. Vilja þeir mæla með lokun þeirra uppeldissvæða, sem þar um ræðir, a.m.k. um nokkurt skeið, t.d. fimm ár. Yrði mál þetta þá endurskoðað í ljósi þeirrar reynslu, sem þá væri fengin. Aðrir stjórnarmenn töldu, samkvæmt fyrirliggjandi skýrslum, sókn togbáta og dragnótabáta á umrætt svæði undanfarin ár ekki hafa verið það mikla, að úrslitum gæti ráðið. Mundu aðrar orsakir vera til minnkandi gengdar fisks í Faxaflóa. Þar sem endurskoða verður heimildir um togveiðar innan fiskveiðilögsögunnar fyrir fyrstu áramót, telja þessir stjórnarmenn rétt að fresta ákvörðun um þetta mál þangað til. Stjórn Fiskifélagsins leggur til að vandlega verði fylgzt með rækjuveiðum til þess að koma í veg fyrir óhóflegt dráp fiskseiða. Hættan á því er mest á þeim árum, er hrygning hefur heppnazt á hrygningarstöðvum nytjafiska sunnan og vestan lands. Á síðasta ári var samþykkt á Alþingi tillaga um að koma á leiðbeininga- og eftirlitsþjónustu fyrir rækjuveiðar og vinnslu hér á landi. Athuga má, hvort ekki er tímabært nú að hrinda máli þessu í framkvæmd. Virðingarfyllst, Már Elísson.“ Það er ljóst, að menn greinir nokkuð á í þessu máli. Þá má og benda á, að hagsmunir sjómanna og útgerðarmanna rekast einnig á í þessu atriði a.m.k. í augnablikinu, þó að augljóst sé, að þegar til lengdar lætur, mun það bezt tryggja hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna, að tilteknar uppeldisstöðvar fiskstofnanna verði sem mest friðaðar. Almennt mun nú vera ríkur áhugi fyrir því í landinu, að við stefnum að frekari útfærslu okkar fiskveiðilögsögu og tiltekin svæði verði friðuð. Það eru gömul og ný sannindi, að allar slíkar aðgerðir valda í augnablikinu hagsmunaátökum, þó að flestir viðurkenni nauðsynina, þegar frá líður. Ég leyfi mér að lita á þær aðgerðir, sem farið er fram á í frv. þessu, sem hér um ræðir, sem tákn þess, að við sjálfir, Íslendingar, viljum auka af okkar hálfu friðunaraðgerðir innan eigin fiskveiðilögsögu, um leið og við leggjum áherzlu á nauðsyn frekari aðgerða utan núverandi fiskveiðilögsögu. Það er vissulega síður að vænta árangurs á því sviði, ef við sjálfir látum stundarhagsmuni og ágreining koma í veg fyrir, að við gerum, þó að ekki verði nema til reynslu um nokkurra ára bil, ráðstafanir, sem að dómi margra sjómanna og útgerðarmanna við Faxaflóa eru líklegar til góðs í okkar stóra hagsmunamáli - í því að vernda fiskstofna okkar. Eins og fram kemur í nál. á þskj. nr. 444, mælir n. með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja brtt. við frv. eða fylgja till., sem fram kunna að koma. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og eins og nál. á þskj. 445 ber með sér hefur hún eða þeir, sem viðstaddir voru á þeim fundi, þegar n. afgreiddi málið, orðið sammála um að leggja til, að frv. verði vísað til ríkisstj. Eins og fram kemur í nál. og hv. þdm. mun kunnugt, er í frv. því um grunnskóla, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ., gert ráð fyrir því, að þjónustu af því tagi, sem hér er um að ræða, verði komið á fót. Nú hef ég út af fyrir sig ekki krufið það til mergjar, hvort þær hugmyndir, sem þar koma fram, eru nákvæmlega þær sömu og fyrir flm. frv. vakir. Ég geri ráð fyrir, að svo sé ekki, tel það sennilegt, en það skiptir ekki höfuðmáli, því með tilliti til þess, að mér skilst að ekki sé gert ráð fyrir, að frv. um grunnskóla verði afgreitt á því þingi, sem nú situr, taldi n. eðlilegt, að málinu yrði að svo stöddu vísað til ríkisstj., þannig að hugmyndir þær, sem í því felast ásamt öðrum hugmyndum um framkvæmd þeirrar þjónustu, sem hér er um að ræða, verði þá til athugunar þar til þetta mál verður lagt fyrir næsta þing.



Herra forseti. Ég á nú sæti í menntmn., sem leggur það til, að þessu frv. um ráðgjafar- og rannsóknarstofnun skólamála verði vísað til hæstv. ríkisstj. og ég hef ekki neitt við það að athuga, að sú málsmeðferð verði viðhöfð. Þetta er nú í annað skipti, sem ég og hv. 2. þm. Austf. og hv. 1. þm. Norðurl. v. flytjum frv. um ráðgjafar- og rannsóknarstofnun skólamála og tilgangurinn með þeim frv. flutningi var að koma á slíkri stofnun. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt það til í frv: formi, sem að vísu verður nú ekki afgreitt á þessu þingi, að bæði þessi atriði verði tekin upp í sambandi við þá grunnskóla, sem hér á að koma á fót. Tilganginum er þess vegna að verulegu leyti náð með flutningi frv. Hv. 10. þm. Reykv. sagði, að það mundi að líkindum ekki fara saman þær till., sem frv. gerir ráð fyrir annars vegar og svo þær hugmyndir, sem höfundar grunnskóla lagafrv. hafa um skipan þessara mála hins vegar. En svo vel vill til, að þau fara mjög vel saman og ég hygg, að menn þurfi nú ekki mjög lengi að skoða þessi frv. til þess að kynna sér það. Um skólarannsóknirnar, sem eru annað meginatriði okkar frv., er fjallað í 8. kafla frv. um grunnskóla. Þar segir, að í menntmrn. skuli vera deild, sem hefur með höndum gerð áætlana um umbætur í starfi skólarannsókna og umbætur í starfi skóla, mat og endurskoðun námsmarkmiða og námsefnis, gerð staðlaðra prófa, endurskoðun námsskrár, undirbúning í samvinnu við Ríkisútgáfu námsbóka að útgáfu kennslubóka í þeim námsgreinum, sem deildin hefur til endurskoðunar, kennslufræðilegt leiðbeiningarstarf og till. um kennaranámskeið og nýjungar í kennaranámi í samráði við Kennaraskóla Íslands. Um þetta fjallar b–liður 2. gr. frv. okkar og þar eru svo til með alveg sama orðalagi talin upp þau verkefni, sem skólarannsóknir eiga að hafa. Þetta er eðlilegt, þar sem starf þeirra er að nokkru leyti byggt á þeirri reynslu, sem fengizt hefur af skólarannsóknadeild menntmrn., einungis stendur til að stórauka þetta starf. Sama má að verulegu leyti segja um sálfræðiþjónustuna. Um hana fjallar 14. kafli grunnskólafrv. og þar segir, að koma skuli á ráðgjafar– og sálfræðiþjónustu fyrir grunnskóla og að sálfræðideild skuli vera við hverja fræðsluskrifstofu landsins. En í okkar frv. segir um þetta, að þegar ákveðin eru starfssvæði sálfræðinga og félagsráðgjafa, er starfa á vegum stofnunarinnar, skal hafa hliðsjón af umdæmum námsstjóra. Stefnt skal að því, að þessir starfsmenn verði búsettir hver á sínu starfssvæði og verkefnið er skilgreint í a-lið frv. þess, sem hér um teflir og það er nánast alveg það sama og 14. kafli grunnskólafrv. telur upp, aðeins með örlítið breyttu orðalagi. Ég held því, að flm. frv. um ráðgjafar- og rannsóknarstofnun skólamála megi eftir atvikum vel við una þá afgreiðslu, sem hér stendur til að framkvæma. Ég vona, að það þing, sem kemur eftir þetta,- og þeir hv. þdm., sem sæti koma til með að eiga á því þingi, sýni þessu máli verðskuldaðan áhuga og hjálpi til við að koma a.m.k. þessum hluta frv. um grunnskóla í framkvæmd, því að á því hygg ég, að sé full þörf. Einu atriðinu er með nokkuð öðrum hætti fyrir komið heldur, en ráð er fyrir gert í frv. okkar. Við gerðum ráð fyrir því, að kostnaður við þessa starfsemi yrði að öllu leyti greiddur úr ríkissjóði. Eins og nú er, þá er skólarannsóknadeildin kostuð algerlega af ríkissjóði, annar helmingur þessa verkefnis, en sálfræðiþjónustan að öllu leyti af skólahéruðunum. Og afleiðingin hefur orðið sú, að sálfræðiþjónusta er mjög óvíða til, nánast hvergi nema í Reykjavík og að nokkrum hluta í Reykjaneskjördæmi, þar sem sveitarfélögin þar hafa komið sér saman um og ráðið einn sálfræðing til þess að gegna þessum störfum. Þegar þetta frv. var til meðferðar hér við 1. umr. í fyrra, þá lýsti hæstv. menntmrh. því sem sinni skoðun, að sálfræðiþjónustan skyldi áfram vera verkefni sveitarfélaganna. Nú sé ég mér til ánægju, að horfið er frá þessari skoðun, því að í frv. um grunnskóla er gert ráð fyrir því, að sálfræðiþjónustan verði kostuð að hálfu af ríki og að hálfu af sveitarfélögum, sem sagt farið með það eins og annan skólakostnað, eins og flestir geta séð við lestur frv. Ég tel þetta til mikilla bóta og auðvitað til stórbóta, að það sé lögfest, að sálfræðiþjónusta skuli vera í fræðsluhéruðunum, því að framhald á þeirri braut, sem farin hefur verið, mundi ekki leiða til heppilegs fyrirkomulags þessara mála, eins og ég sýndi fram á, að ég hygg, nokkuð rækilega, þegar þetta frv. var hér til 1. umr. fyrr í vetur. Ég skal ekki gera þessi mál frekar að umtalsefni. Það er ljóst, að verkefni þessa Alþ. bíða næsta þings og það gefst tækifæri til þess að ræða þau þar fyrir þá, sem hér verða þá. En ég vildi, að þetta kæmi fram í sambandi við þessa afgreiðslu málsins, að ég er manna ófúsastur til þess að fela hæstv. ríkisstj. meðferð þeirra frv., sem ég hef flutt hér á þingi og margsinnis lýst því, en í þetta skipti tel ég þó, að hægt sé að sætta sig við þá afgreiðslu, með því að eðlilegt má telja, að þessi þáttur skólastarfsins bíði heildarathugunar eins og aðrir þættir.