Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem segir í upphafi grg. með frv. þessu, er það flutt samkv. eindreginni ósk Sambands ísl. sveitarfélaga. Það eru efnislega fjögur atriði, sem felast í þessu frv., og eru sum þeirra töluvert veigamikil breyting frá því, sem nú er, í framkvæmd a.m.k. Í fyrsta lagi er lagt til að gera breytingu á 9. gr. l. um tekjustofna sveitarfélaga þess efnis að gera ótvírætt, að heimilt sé að leggja á aðstöðugjöld í samræmi við þá reglu, sem fylgt hefur verið til þessa í sveitarfélögum, þ.e. að þegar um er að ræða tvíþættan atvinnurekstur, þar sem sama fyrirtæki hefur á sínum vegum fleiri þætti atvinnurekstrar, skuli greiða aðstöðugjald af þessum einstöku þáttum. Ef þetta væri ekki gert, mundi verða þarna um hreina mismunun að ræða milli þessara fyrirtækja og annarra fyrirtækja, sem aðeins hafa einn þátt þessarar starfsemi á sínum snærum. Ástæðan til að þetta ákvæði er hér tekið upp er sú, eins og segir í grg. með frv., að dómur hefur fallið um það, að eins og þessi ákvæði tekjustofnalaganna eru nú, verði ekki talið heimilt að leggja á atvinnurekstur tvöfalt aðstöðugjald, þegar um slíka tvíþætta starfsemi er að ræða. Það er eindregin skoðun Sambands ísl. sveitarfélaga, að það beri brýna nauðsyn til þess að taka af allan vafa um þetta. Með þessu er ekki gengið á rétt eins né neins frá því, sem verið hefur, vegna þess að á þennan hátt hefur álagningu aðstöðugjaldanna alltaf verið hagað, en það mundi hafa í för með sér ófyrirsjáanlega röskun, ef ætti að hverfa inn á þá braut, sem fyrirliggjandi dómur gerir ráð fyrir að verði að gera, ef 1. sé ekki breytt. Er af þeirri ástæðu lagt til að gera það ótvírætt, að framfylgja megi áfram þeirri aðferð varðandi álagningu aðstöðugjalda, sem til þessa hefur verið notuð. Í 2. gr. frv. er um tvenns konar efnisatriði að ræða. Fyrra efnisatriðið er það, að gert er ráð fyrir því, að í sveitarfélögum, þar sem notaður er réttur eða heimild samkv. tekjustofnal. til þess að ákveða fyrirfram gjaldhæð útsvara, skuli það í framkvæmd vera þannig, að menn þurfi að hafa greitt helming áætlaðs útsvars fyrir mitt ár til þess að njóta frádráttarheimildar útsvars frá tekjum sínum á næsta ári. Það hefur valdið sveitarfélögunum miklum erfiðleikum, hvað tekjur þeirra af útsvörum hafa innheimzt seint, og hefur þetta leitt til þess, að rekstur þeirra hefur verið mjög erfiður fyrri hluta ársins, einmitt þegar framkvæmdirnar eru hvað mestar, en aftur á móti hefur verið dregið eins lengi og auðið er að greiða útsvörin. Þetta hefur leitt til mjög verulegra vandræða víða, og sveitarfélagasambandið telur sanngjarnt og eðlilegt, að gert sé ráð fyrir því, úr því að fyrirframgreiðsla er á annað borð heimiluð í l., að greitt verði sem svarar helmingi hins áætlaða útsvars til þess að hlunnindin um frádrátt á næsta ári geti komið til greina. Annað atriði er í þessari gr., sem ég geri ráð fyrir, að mönnum þyki orka nokkuð tvímælis. Það er að vísu atriði, sem eingöngu snertir Reykjavík eins og nú standa sakir, en þar er gert ráð fyrir því, að því aðeins njóti menn hlunninda varðandi frádrátt frá útsvari, að öll opinber gjöld hafi verið greidd fyrir lok almanaksársins. Þetta viðhorf byggist á þeirri framkvæmd Gjaldheimtunnar, sem í rauninni er ekki hægt að komast hjá að framkvæma með þessum hætti, að hvað sem líður innborgunum manna og þó að þeir taki það fram, sem þeir raunar jafnan gera, að þeir láti útsvörin sitja fyrir til þess að njóta frádráttarheimildarinnar, þá er Gjaldheimtan þannig upp byggð eða samkomulag ríkis og sveitarfélags þannig ákveðið, að hvað sem innheimtunni líður eða hvað sem á að falla í hlut hvors um sig samkv. því, sem gjaldendurnir sjálfir tilgreina, skuli Gjaldheimtan engu að síður borga í vissum hlutföllum til ríkis og sveitarfélags. Og þetta veldur því, að Gjaldheimtan verður oft að greiða inn til ríkisins meira heldur en sem svarar innheimtum sköttum, vegna þess að útsvörin hafa verið látin sitja fyrir. Nú má segja, að sumum þyki þetta hart aðgöngu, og hér sé gengið um of á rétt manna í sveitarfélögum, þar sem gjaldheimta er sameiginleg. En vitanlega má segja sem svo, að það er auðvitað ætlazt til þess, að öll gjöld, einnig tekjuskattur til ríkisins, séu greidd á því ári, sem gjaldið er á lagt, þannig að raunverulega er hér ekki um það hagræði að ræða, sem ákvæðið kann að gefa tilefni til, að menn álíti, að sé. Engu að síður geri ég mér fulla grein fyrir því, eins og ég sagði áðan, að mönnum kann að þykja, að hér sé nokkuð hart að gengið, en af hálfu Reykjavíkurborgar hefur ekki verið talinn möguleiki á öðru en að leita eftir því að fá þessa heimild lögfesta. Hefur Samband ísl. sveitarfélaga fallizt á það sjónarmið. Þá er í 3. gr. að finna ákvæði, sem ég hef áður skýrt frá hér á Alþingi, að stæði til að leita lögfestingar á, en það er um hækkun á eignarútsvari til samræmis við eignarskattinn. Fyrir áramótin var lögfest, að fasteignamat við ákvörðun eignarskatts skyldi nífaldað í stað þess, að það var áður sexfaldað, og þá gert ráð fyrir því jafnframt, að um níföldun yrði að ræða til sveitarfélaganna. En til þessa hefur verið um að ræða þreföldun á fasteignamati til þeirra. Þetta hendir óneitanlega til allverulegra hækkana á tekjustofnum sveitarfélaga, enda er það almenn skoðun sveitarstjórnarmanna að ég hygg, a.m.k. stjórnar sambandsins, að það sé augljóst, að sveitarfélögin komist ekki af á annan hátt heldur en fá einhverjar auknar tekjur nú og það sé eðlilegri leið að hækka eignarskattinn heldur en þurfa að taka þetta með hækkuðum tekjuútsvörum. Það skal jafnframt tekið fram, eins og hv. þdm. er vafalaust kunnugt, að til þessa hefur verið um að ræða miklu fleiri stiga í ákvörðun eignarútsvarsins heldur en var í sambandi við eignarskattinn og útsvarið var lagt á miklu lægri eign heldur en tekjuskattur var á lagður, þannig að sú breyting, sem hér er lagt til að gera, að eignarútsvarið verði ákvarðað í samræmi við reglurnar um tekjuskatt, leiðir til þess, að víða úti um land munu miklum mun fleiri eignir falla undan eignarútsvari heldur en áður hefur verið, þar sem lágmarksupphæðin er hækkuð svo mjög eða til samræmis við það, sem gildir um eignarskattinn. Þá er fjórða ákvæði þessa frv., sem felur í sér, að framlengd skuli vera heimild sú, sem var tímabundin í tekjustofnal., um, að skyldu koma til frádráttar ýmsir liðir við ákvörðun útsvara, sem nánar eru tilgreindir í grg. með frv. Það var gert ráð fyrir því, að þessi undanþága, ákvæði sveitarfélaganna, ef svo má segja, til að leggja á útsvör yrði tímabundin og gilti aðeins til ársloka 1967, en nú leggur stjórn sambandsins til, að þessi heimild verði framlengd og gildi á árunum 1968-1973. Hvort hér sé um grundvallarnauðsyn að ræða, skal ég ekkert um segja. Ég hef ekki fyrir mér tölulegar upplýsingar um það, en sveitarfélögin telja, að þau geti ekki misst af þeim tekjum, sem þau mundu missa af, ef þessi hlunnindi yrðu látin taka gildi varðandi útsvörin, og að útkoman yrði sú, að það yrði að mæta því með öðrum hætti og hækka þá útsvarsstigana eða álag á þá, þannig að það er vitanlega matsatriði, hvort á að veita sveitarfélögunum þessa heimild áfram eða þessa undanþágu eða valda hættu á því, að þau þurfi að nota í ríkara mæli hina almennu útsvarsálagningarheimild. Ég vil taka það fram hér á þessu stigi málsins, að það var ætlunin, að í þessu frv. væri eitt ákvæði enn, sem ekki var í það sett, vegna þess að á síðustu stundu þótti það þurfa nánari athugunar við. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur oft verið rætt um þann vanda, bæði hér á þingi og utan þings, að þegar viss sveitarfélög lenda í þeim erfiðleikum, að þau geta ekki bjargað sér án þess að fá sérstaka aðstoð jöfnunarsjóðs, séu nokkuð þungar kárínur lagðar á þessi sveitarfélög, til þess að þau geti notið þessara hlunninda. Það er sem sagt gert ráð fyrir því, að 20% álag á útsvör þurfi að hafa átt sér stað í sveitarfélaginu til þess að það geti fengið nokkurt framlag úr jöfnunarsjóði. Þetta má segja, að geti gengið í eitt skipti eða svo, en fari það að verða að staðaldri, að eitt sveitarfélag hafi miklu hærri útsvör heldur en önnur sveitarfélög og þurfi að leggja 20% ofan á sinn skala til þess að geta fengið viðbótarframlög, sé það of þungur baggi og geti leitt til algers öngþveitis fyrir viðkomandi sveitarfélag atvinnulega séð og hrakið menn þaðan á brott. Þetta atriði hefur verið til allrækilegrar athugunar, bæði í félmrn. og hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það er ljóst, að það þurfa að vera nokkuð sterkir hemlar hér á, til þess að ekki verði gengið um of á jöfnunarsjóðinn, vegna þess að það leiðir ekki af sér annað en það, að þar með er skertur hluti annarra sveitarfélaga, þannig að sveitarfélagasambandið sjálft hefur viljað fara með allri varúð í þessu efni. En nú hefur hins vegar fundizt regla, sem ég skal ekki fara út í hér, en mundi létta þessum sveitarfélögum róðurinn og ekki gera þessar aukaálögur eins tilfinnanlegar eða ekki eins skilyrðislausar og þær eru nú. Það er hugmyndin, að till. um þetta efni verði send þeirri hv. n., sem fær frv. til meðferðar, og hún beðin að flytja þá brtt., ef hún að athuguðu máli sér sér fært að gera það. Og mun það þá koma til umr., þegar frv. verður tekið til 2. umr. Þar sem frv. þetta er flutt, eins og ég sagði í upphafi máls míns, samkv. sérstakri ósk Sambands ísl. sveitarfélaga, vildi ég leggja áherzlu á það hér við hv. n., sem fær málið til athugunar, að hún - ef hún telur sér ekki fært að fallast á einhver þau sjónarmið, sem þar eru fram sett - leiti álits Sambands ísl. sveitarfélaga og gefi sambandsstjórninni a.m.k. kost á að koma áð sínum sjónarmiðum. Jafnframt mun ráðuneytisstjórinn í félmrn. verða viðbúinn að gefa hv. n. allar þær upplýsingar, sem hún kynni að óska eftir varðandi einstök atriði málsins. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það verða aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að ræða mikið efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, þó að í því séu ákvæði, eins og hæstv. fjmrh. drap á, sem tvímælis geta orkað og þurfa að mínum dómi að fá betri athugun í n. Gildir það náttúrlega bæði um það atriði, sem varðar innheimtuna hér í Reykjavík, og eins þá hækkun á eignarútsvari, sem þarna er um að tefla. Að vísu munu flestir vera um það sammála að sveitarfélögunum veiti ekki af þeirri hækkun, sem þar er ráðgerð, en margir eru þeirrar skoðunar, að fyrst og fremst hefði átt að koma sveitarfélögunum til góða sú hækkun fasteignagjalda, sem sprettur af margföldun fasteignamatsins. Um það var rætt í sambandi við það mál hér á sinni tíð, þar sem ég og ýmsir aðrir voru þeirrar skoðunar, að ríkið hefði ekki átt að halda þeirri hækkun til streitu að því er varðar skattheimtu til sín, en það skal ég ekki fara frekar út í hér og ekki endurtaka það. En það, sem ég vildi sérstaklega leggja áherzlu á, var síðasta atriðið, sem hæstv. fjmrh. vék að, og ég hafði raunar í þessu frv. þegar saknað ákvæðis um þetta efni og hafði ætlað mér að bera fram um það fsp. til hæstv. ráðh., hverju það sætti, að það efni var ekki tekið með í þessu frv., því að vitað var, að af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga og reyndar líka af hálfu einstakra sveitarsambanda, ef svo má segja, hefur verið lögð áherzla á það atriði, sem sé, að fellt væri niður það skilyrði úr lögum eða slakað á því a.m.k., að sveitarfélag, sem væri þannig fjárhagslega statt, að það þyrfti á að halda aukaframlagi úr jöfnunarsjóði, gæti þó ekki komið til greina, nema það legði 20% ofan á löglegan útsvarsstiga. Það er auðsætt að mínum dómi, að þetta er mjög ranglátt ákvæði. Það gefur auga leið, að þegar fjárhagsástæður eru þannig í bæjarfélagi, þá er ástandið yfirleitt þannig, að gjaldþegnar þar eru manna sízt færir um það að bæta á sig þessum 20%. Slík óhófleg gjaldheimta á þeim stað, sem á við erfiðleika að stríða, hlýtur að verða til þess að auka þau vandræði, sem þar eru fyrir, og jafnvel ýta undir brottflutning af staðnum og gera hann enn meiri. Ég held þess vegna, að það sé mjög nauðsynlegt að fella þetta ákvæði hreinlega niður, því að það er óprýði mikil að því í lögum. Menn eru að fikta við það og hafa verið að fikta við það að hafa þarna þó einhvern hemil og a.m.k. eitt ár yrði sveitarfélag að leggja á einhverja viðbót til þess að koma til greina í þessu sambandi. Það má vera, að einhver millileið sé þarna til, en ég held, að langæskilegast væri að hverfa alveg frá þessu. Ég held, að þannig sé um hnúta búið að ýmsu leyti og eftirlit félmrn. með þessum málum það gott og að það hafi svo glöggt auga í þessu efni, að það sé ekki ástæða til þess að hafa hér sérstakan hemil sem þennan. Ég held, að rn. sé um það fært og því sé treystandi til þess að meta þetta, hvort fjárhagsástæður sveitarfélags séu þannig í raun og veru, að það þurfi á aukaframlagi að halda. Og ef rn. þætti ekki til þess fært, mætti setja upp einhvern annan aðila því til aðstoðar til þess að meta þetta, t.d. aðila af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga. En ég veit, að þetta ákvæði hefur komið sér mjög illa á ýmsum stöðum. Sums staðar hefur þessu verið fullnægt og lögð 20% á og jöfnunarframlag þá fengizt, en ég skal ekki segja, hvort innheimta þar hefur alls staðar tekizt svo, að allt hafi náðst inn, sem lagt var á. Á síðasta ári er mér kunnugt um það, að a.m.k. á einum stað var óskað eftir því að mega fara í þetta hámark að leggja 20% ofan á til þess að geta orðið aðnjótandi aukaframlags úr jöfnunarsjóði. Þeirri beiðni var þá synjað á þeim grundvelli, að í gildi væru stöðvunarlög, verðstöðvunarlög, þannig að þeir fengu nú ekki á þeim stað að leggja á þessi 20%, sem þeir óskuðu þá eftir. Svo koma þeir nú og sækja um aukaframlag. Þá fá þeir það svar, að þeir fullnægi ekki þessu skilyrði að leggja 20% á. Ég verð að segja, að ég held, að þetta hljóti að byggjast á einhverjum misskilningi í þessu einstaka tilfelli og muni nú leiðréttast. En samt sem áður sýnir þetta einstaka tilfelli, að það þarf almennar leiðréttingar á þessu. Þetta er óheppilegt skilyrði. Þess vegna fagna ég þeirri yfirlýsingu ráðh., að brtt. sé að vænta, hún muni verða send n. Og hann gerði ráð fyrir því, að n. mundi taka hana upp, þannig að ákvæði um þetta efni mundi komast inn í þetta frv. Því fagna ég alveg sérstaklega, en legg þá áherzlu á, að það verði helzt á þá lund, að þetta skilyrði verði fellt niður og að fundin verði önnur úrræði til þess að kanna það, hvort sveitarfélag þarf á aukaframlagi að halda, en að það sjálft leggi á sig eins konar - ja, hvað á maður að kalla það, aukaálag eða refsisekt til þess að geta orðið aðnjótandi aukaframlagsins.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði í ræðu hv. þm., sem ég vildi segja örfá orð um. En það var það, sem hann ræddi um einkennilega framkvæmd félmrn. á máli eins sveitarfélags, sem honum væri kunnugt um. Ég held, að ég viti nokkurn veginn, við hvaða sveitarfélag hann á, og án þess að ég vilji nú fara að ræða hér á þingi málefni einstakra sveitarfélaga, vil ég þó, að það komi fram, til þess að það líti ekki út eins og þarna hafi átt sér stað einhver mjög óskiljanleg afgreiðsla máls, að umrætt sveitarfélag var ekki talið hafa - samkv. þeim reglum, sem fylgt var af félmrn. í sambandi við ákvörðun aukaframlaga þörf á slíku framlagi, þ.e. að útgjöld sveitarfélagsins, eins og þau voru lögð til í fjárhagsáætlun, væru þess eðlis, að töluverður hluti af þeim - ég vil ekki segja stór hluti, en a.m.k. nægilega stór hluti af þeim - hefði verið strikaður út, áður en hefði komið til þess, að aukaframlag yrði veitt. Og það var ekki sjáanlegt, að það þjónaði neinu sérstöku hlutverki að vera að heimila sveitarfélaginu að fara upp í 20% álag, ef það ekki fengi neitt úr jöfnunarsjóði og það var nú, að því er mér skildist, ekki tilætlun umrædds sveitarfélags að það færi upp í 20% álag og þar yrði látið við sitja. En sem ég segi, þar sem það varð niðurstaðan, að þarna væri verið að leggja fé til ýmissa útgjalda, sem ekki hefðu verið viðurkennd sem grundvöllur fyrir framlagi úr jöfnunarsjóði - því að honum er vitanlega alls ekki ætlað að veita sérstaka aðstoð til meiri háttar fjárfestingar eða stóraukinna kostnaðarliða, sem ekki leiðir af eðli málsins að þurfi að sinna - þá var ekki sýnilegt, að það þjónaði neinni skynsemi fyrir umrætt sveitarfélag að vera að fá heimild til 20% álags, enda var það svo, að vegna verðstöðvunarinnar var þeirri meginreglu fylgt á s.l. ári við ákvarðanir um allar beiðnir um hækkun útsvara, að slíkar hækkanir voru ekki leyfðar, nema því aðeins að sýnilegt væri, að það væri gersamlega óumflýjanlegt að heimila umbeðna hækkun. Það er því í rauninni ekki eins kátbroslegt og hv. þm. taldi, að í lokin, þegar sótt var um aukaframlag, væri vitnað til þess, að það hefði ekki verið lagt á, en áður hefði verið búið að neita um það, eins og orð hans hefðu getað bent til, því að kjarni málsins er, eins og ég sagði, að það var ekki talin ástæða til samkv. þeim meginreglum, sem við fylgdum, að veita heimild til hækkunar umfram þau 10%, sem notuð höfðu verið hjá umræddu sveitarfélagi. Og ég tel líka mjög ólíklegt, að sveitarstjórnin þar hefði notað sér 20% heimildina, ef hún hefði jafnframt vitað, að hún fengi ekkert úr jöfnunarsjóði, þó að hún færi upp í 20% álag.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að fara að ræða mikið um einstök sveitarfélög hér, af því að ég tel vænlegra að ræða það við ráðh. á sínum stað og vænti þess nú enn, að leiðrétting fáist á þessu máli, sem hér er um að ræða. En ég vil þó segja það, að hjá mér er ekki um neinn misskilning í þessu efni að ræða. Ég hef gögn þessa máls hér við höndina og í bréfi kemur alveg skýrt fram, á hverju neitunin var byggð. Og hún var ekki byggð á þessu, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta, heldur á tilvitnun til verðstöðvunarlaganna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara að ræða þetta mál hér frekar að sinni.



Herra forseti. Ásamt hv. 3 þm. Norðurl. v. hef ég leyft mér að flytja á þskj. 180 frv. það, sem hér liggur nú fyrir til 1. umr. Efni frv. er um að hækka þau lán, sem Fiskveiðasjóður Íslands veitir út á skip smíðuð innanlands úr 75% í 85% af kostnaðareða matsverði skipsins. Mismunur lána út á erlenda og innlenda smíði fiskiskipa hefur að vísu verið nokkur á undanförnum árum - 67% hefur verið lánað af mats - eða kostnaðarverði út á erlendu skipin á móti 75% út á þau innlendu. Við flm. þessa frv. teljum þann mismun of lítinn, og liggja til þess margar ástæður. Við teljum mjög óhagkvæmt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að nýta ekki það vinnuafl, sem við höfum í þessum iðnaði. Innlendir járniðnaðarmenn og þeir aðrir, sem að skipasmíðum hafa unnið, hafa sannað í verki, að þeir eru færir um að inna af höndum skipasmiðar á borð við erlenda starfsbræður sína, Við höfum á undanförnum árum vanrækt þennan mikilvæga iðnað, innlendar skipasmíðar, og í stað þess allt að því byggt upp erlendar skipasmíðastöðvar með skipakaupum okkar t.d. frá Noregi. Það hefur verið talið, að skip keypt erlendis frá hafi verið ódýrari. Við, sem að þessu frv. stöndum, teljum þó raunverulegan hagnað af kaupum á fiskiskipum byggðum erlendis miklu minni en menn hafa viljað vera láta og alls ekki hafi alltaf verið tekið tillit til þeirra útgjaldaliða, sem raunverulega hljóta að fylgja þessum skipakaupum. Beinn og óbeinn kostnaður er miklu meiri í fjölmörgum tilfellum, og mun ég ekki rekja það nánar hérna. Skipasmíðastöðvar okkar hafa verið verkefnalitlar fram að þessu, enda þótt nú hafi nokkuð birt upp í þessum efnum hjá Akureyringum með smíði hinna nýju strandferðaskipa. Hins vegar hafa margar skipasmiðastöðvar hér á landi komið sér upp mjög góðum tækja- og húsakosti, og þar sem ég þekki til bezt, á Ísafirði, hafa bæði pólskir skipaverkfræðingar og danskir skipasmiðir látið í ljós hrifningu sína yfir þeirri aðstöðu, sem þar er búið að skapa. Samt hefur þessi skipasmiðastöð verið verkefnalaus fram að þessu. Vinnulaunakostnaður við smíði á t.d. 200 tonna fiskiskipi var fyrir gengisbreytinguna talinn vera um 60% af heildarverði skipsins. Það hlýtur því að vera mikið hagsmunamál þeirra staða, þar sem skipasmiðastöðvar hafa verið byggðar, að verkefni séu fyrir hendi auk þess gjaldeyrissparnaðar, sem þetta hlýtur að hafa í för með sér fyrir þjóðarbúið. Á undanförnum árum hafa viðgerðir stálskipanna, sem keypt hafa verið, verið litlar. Flokkunarviðgerðir skipanna fara ekki að segja verulega til sín fyrr en eftir 7-8 ár, og fara þær viðgerðir því brátt að koma í ljós. En skipasmiðastöðvarnar eru að mörgu leyti vanbúnar að taka þessar viðgerðir að sér vegna þjálfunarleysis starfsmanna sinna. Fyrir nokkrum árum var haldin ráðstefna í Gautaborg, að mig minnir á vegum FAO, og þar voru saman komnir tæknifróðir menn varðandi skipasmíðar. Það var einróma álit ráðstefnunnar, að skipasmíðar væru aðalforsenda þess, að þjóðirnar, bæði þróaðar og vanþróaðar, gætu innt af höndum þær viðgerðir fiskiskipa, sem nauðsynlegar væru hverri fiskveiðiþjóð. Og það er varla vansalaust okkur Íslendingum, sem eigum svo stóran fiskiskipaflota, að sinna ekki sjálfir mestum hluta nýsmíði og viðgerða skipa okkar. Eitt af þýðingarmestu atriðum í sambandi við skipasmiðar innanlands eru lánamálin. Það getur á engan hátt talizt óeðlilegt, þótt lán til skipa byggðra innanlands séu hærri en til þeirra skipa, sem byggð eru erlendis. Hér er um að ræða að búa betur að því, sem íslenzkt er. Í rauninni ættu skipasmíðar hér að vera stóriðnaður, þungaiðnaður á okkar mælikvarða, og þessi iðnaður á fullan rétt á að þróast í þá átt í stað þess að vera í sífelldum þrengingum, eins og verið hefur á undanförnum árum. Með þessum orðum er ég ekki að gera lítið úr því, sem gert hefur verið í sambandi við uppbyggingu skipasmíðastöðvanna. En það hefur verið allt of mikið tómlæti í að láta skipasmíðastöðvarnar hafa verkefni. Okkur hefur skotizt yfir þýðingu þessa iðnaðar hér á landi, en nú er svo komið, að óhjákvæmilegt er að stuðla að mjög auknum skipasmíðum innanlands öllum til hagsbóta. Einn þáttur þess er að auka lánveitingar verulega, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Þess má og geta hér, að Danir munu t.d. lána allt að 90% af kostnaðarverði skipanna, sem byggð eru innanlands fyrir þarlenda menn. Þannig líta þeir á þessi mál. Í þessu frv. okkar er einnig gert ráð fyrir því, að lán til eldri skipa eigi sér stað. Í vissum tilfellum hafa slík lán verið veitt, en þó af mjög skornum skammti. Hér er lagt til að taka upp ákveðna prósentu af matsverði skipa, matsverði, sem hefur verið fundið að mati trúnaðarmanna Fiskveiðasjóðs. Það hefur margoft komið fyrir, að lagt hefur verið í að endurbyggja gömul skip og þau talin mjög vel nothæf í mörg ár einmitt í sambandi við þorskveiðarnar, sem þýðingarmestar verða að teljast til hráefnisöflunar fyrir frystihúsin. En þessi lán hafa verið af mjög skornum skammti og óhagkvæm. Ég gæti tekið eitt nýlegt dæmi, sem ég þekki. Það var skip, sem metið var á 1.100.000 kr. af trúnaðarmönnum Fiskveiðasjóðs. Það hvíldi ekkert á skipinu fyrir í Fiskveiðasjóði, en til þess að fá lán þurfti að setja aukaveð í fasteign. Það var boðið fram fasteignaveð, sem var að brunabótamati milli 500-600 þús. kr. Samt fékkst ekki lán út á skipið og fasteignina nema 150 þús. kr. til 5 ára. Þetta eru lán, sem koma að mjög takmörkuðum notum, en skipin eru mjög vel nothæf í fjölda ára, og ættu því að eiga rétt á að fá einhver lán, enda þótt þau væru mun lægri en út á nýju skipin. Þess vegna höfum við tekið þarna til, að lánað yrði 45% af matsverði þessara eldri skipa. Herra forseti. Ég mun nú ekki hafa fleiri orð um þetta, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég tel rétt, að áður en þessu frv. er vísað til n. við 1. umr. hér, að láta þess getið, að meginefni þessa frv. hefur þegar um nokkurt skeið verið til umr. í ríkisstj. og þá jafnframt ræddar þær leiðir, sem til greina gætu komið um að efla Fiskveiðasjóð til þess að annast það hlutverk, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, sér í lagi með tilliti til innlendrar skipasmíði, og eins þá og jafnframt með hvaða hætti öðrum mætti koma til móts við þær óskir, sem uppi hafa verið, bæði meðal væntanlegra skipaeigenda og innlends skipasmíðaiðnaðar um, að lánin hækkuðu svo sem fram kemur í frv. þessu. Hinn 4. þ. m. var samþ. í ríkisstj. að beita sér fyrir því, að þessi lán yrðu tryggð, þ.e.a.s., að hækkuð yrðu lán úr 75% frá því, sem er gert ráð fyrir í l. í dag, 85%. Yfir stendur enn þá könnun á því, hvort rétt sé eða hagkvæmara þyki, að þetta viðbótarlán komi fram í aukinni aðstoð við Fiskveiðasjóð, sem um nokkurt skeið hefur átt í miklum fjárhagslegum örðugleikum, eða hvort hagkvæmara og eðlilegra þyki, að þessi lán verði veitt eftir öðrum leiðum, og hefur þá m.a. verið hugsað um Iðnlánasjóð í því tilefni. Endanlegar niðurstöður eru eðlilega ekki komnar í þessu máli, en ég taldi eðlilegt, að hv. þd. vissi um, að þessi mál hafa um alllangt skeið verið til umr. í ríkisstj., og unnið er þar kappsamlega að því, að meginefni þessa frv. nái fram að ganga, og hefur verið unnið um alllangt skeið að því máli.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hér gaf í sambandi við það, að fyrirhugað er að auka lánveitingar út 9 fiskiskip, enda þótt ekki sé ráðið, í hvaða formi þessi lán verða veitt. Ég er þeirrar skoðunar, eins og raunar ætti að vera óþarfi að taka fram og kemur fram í frv., að æskilegast væri, að Fiskveiðasjóður veitti þessi lán, en ekki aðrir sjóðir, vegna þess að ég tel, að það þurfi að koma þessu í það fast form, að þetta verði til frambúðar, að stofnlán séu veitt úr einum og sama sjóði allt að 85% af kostnaðareða matsverði bátanna, og þá eins og ég segi eðlilegt, að það yrði gert af hálfu Fiskveiðasjóðs. Ég hef aðeins heyrt á það minnzt, að hugsanlegt væri, að Iðnlánasjóður eða einhverjir slíkir veittu þetta. Það er auðvitað góðra gjalda vert, ef Iðnlánasjóður er þess umkominn að veita lán, en svo að maður drepi nú á atriði, sem kom fram í framsögu hjá mér um skipasmíðastöðvarnar, að Iðnlánasjóður þarf að sinna þeim, þá væri mjög æskilegt, að hægt væri. T.d. hafa skipasmíðastöðvarnar enga möguleika á að fá lán út á hráefni til skipasmiðanna. M.a. þess vegna teldi ég æskilegra, að Fiskveiðasjóður veitti þetta, þannig að það yrði ekki minnkaður möguleiki Iðnlánasjóðs á að veita lán til þessa iðnaðar, sem er allfjárfrekur og þarf á miklu að halda. Hann hefur þegar veitt fyrirgreiðslu á undanförnum árum, og það ber að þakka og meta, en eigi að síður býr þessi iðnaður, sem er eins og ég segi allfjárfrekur, við nokkuð nauman fjárhag og hefur verið í nokkrum þrengingum.



Herra forseti. Það eru nokkur orð, sem ég vildi leggja í belg á þessu stigi málsins. Í sjálfu sér er náttúrlega minnstur vandinn að ákveða að hækka lánsmarkið úr Fiskveiðasjóði úr 75% í 85%, og eins væri það lítill vandi að segja, að Iðnlánasjóður skyldi lána 10% viðbótarlán. Vandinn er að hafa fjármunina til þessara hluta, og það er það, sem við þurfum að gera okkur grein fyrir. Auk þess kom nokkuð fram í framsöguræðu 1. flm., sem er ástæða til að leiða hugann svolítið betur að. Hann sagði t.d., að skipasmíðastöð Marsellíusar Bernharðssonar á Ísafirði hafi verið verkefnalaus, frá því að hún var tilbúin til að taka við verkefnum. Það er rétt, að þessi skipasmíðastöð hefur ekki tekið að sér neitt verkefni. En ég tel, samkvæmt þeirri þekkingu, sem ég hef á þessu máli, að það sé ofmælt, að hún hafi verið verkefnalaus, fyrr en þá kannske alveg upp á síðkastið. Spurningin var um það, hvort Marsellíus Bernharðsson teldi sig hafa aðstöðu til þess að gera föst tilboð eins og aðrar skipasmíðastöðvar, sem hafið hafa göngu sína hér, en vegna ýmiss konar fjárhagslegra örðugleika og við skulum segja eðlilegs hiks í upphafi í svona rekstri, mun hann ekki hafa talið sig reiðubúinn til þess að skapa sér verkefni með því að gera föst tilboð um ákveðna smíði tiltekinna gerða skipa. Þó er þetta einn af mestu framtaksmönnum, sem ég þekki hér í þessari grein, og hefur komið upp þessari stórmyndarlegu skipasmíðastöð með ágætistækjum, eins og réttilega var vikið að af framúrskarandi dugnaði, en líka með ákaflega góðri aðstoð peningastofnana í landinu og þá fyrst og fremst Útvegsbanka Íslands. Ég held, að menn verði að gera sér grein fyrir því, að það fær ekki staðizt, að það hafi verið sýnt of mikið tómlæti af opinberri hálfu til þess að afla skipasmíðastöðvunum verkefna nema síður sé. Það fær engan veginn staðizt. Það hafa verið, eins og kunnugt er, byggð mjög mörg fiskiskip erlendis á undanförnum árum. Þau skip voru byggð erlendis á þeim tíma, þegar ekki var aðstaða til þess að byggja stálskip hér innanlands, og ríkisstj. eða bankarnir, fyrst og fremst Seðlabankinn, stuðluðu þá að því að útvega lán til þessara erlendu skipasmíða, meðan engir möguleikar voru til að byggja hér innanlands til þess að fullnægja eftirspurninni hjá útvegsmönnum og sjómönnum á þessu sviði. Nú sé ég það sums staðar, að það er farið að ásaka stjórnarvöldin fyrir að hafa hjálpað of mikið til þess að láta byggja skip erlendis. Eftir að skipasmíðastöðvar fóru að rísa hér upp á allrasíðustu árum og með þeim hætti, að þeim var kleift að byggja stálskip, var hert á öllum reglum og gert örðugra um vik viðkomandi aðilum að byggja skip erlendis miðað við það, sem áður var. Það voru gerðar strangari kröfur til þess að stuðla að skipasmiðinni hér innanlands. Samtímis áttum við sjútvmrh. hlut að máli um það í viðræðum við viðskiptabankana, að jafnframt því sem innlenda smíðin gæti notið 75% lána á móti 67% lánum erlendis, væri tekið linara á því, að sá, sem smíðaði innanlands eða léti smíða fyrir sig innanlands, væri í upphafi tilbúinn að leggja fram 25% eða sinn hluta, eins og skilyrðislaust var krafizt af þeim, sem létu smíða fyrir sig erlendis, að þeir hefðu „deponerað“ hér sinum hluta, þ.e.a.s. 33% af væntanlegu verði. Þetta átti einnig að stuðla að því að gera samkeppnisaðstöðu íslenzku skipasmíðastöðvanna betri. Í byrjun s.l. árs eða fyrri hluta þessa árs var töluvert álitamál, hvort íslenzku skipasmíðastöðvarnar væru samkeppnishæfar við erlenda skipasmíði að gæðum og verði, og það hefur alltaf verið mjög mikil viðkvæmni að ætla útveginum að kaupa innanlands frá vörur, a.m.k. ef þær væru ekki algerlega samkeppnishæfar að verði og gæðum, og á ég þar ekki sízt við íslenzka veiðarfæraiðnaðinn. Á þessum tíma hófu fyrirsvarsmenn skipasmíðastöðvanna viðræður við iðnmrn. um svokallaðar seríubyggingar á skipum, þ.e.a.s., að þeir fengju aðstoð til þess eða stuðlað væri að því, að skipasmíðastöðvarnar gætu byggt svo og svo mörg skip af sömu stærð og gerð. En það hefur alltaf þótt við brenna í sambandi við þau skipakaup, sem gerð hafa verið erlendis, að næstum því hver einasti maður hefur viljað hafa sitt eigið lag á þeim skipum eða það lag, sem skipstjórarnir hafa kosið að hafa. Auðvitað hefur þetta ódrýgt alla þá fjármuni, sem hafa farið til kaupa á þessum skipum. Í sumum tilfellum hefur það að vísu orðið til góðs, því að það hefur laðað fram nýjungar í skipasmíðinni og nýjar gerðir, sem síðan aðrir hafa farið eftir í stórum dráttum. Þetta mál var rætt, eftir að skipasmíðastöðvarnar áttu viðræður um þetta eða fyrirsvarsmenn þeirra við iðnmrn. Það var auðvitað þá þegar augljóst mál, að ef átti að koma af stað seríubyggingum skipa hér, varð að gera sérstakar ráðstafanir til þess að afla Fiskveiðasjóði meira fjármagns en hann hafði þá yfir að ráða, ef hleypt yrði af stokkunum 6-7 eða jafnvel 8 skipum öllum smíðuðum hér innanlands, sem öll áttu þá, eins og var verið að tala um, að fá 75% af kostnaðarverði að láni eða þeir, sem keyptu þau. Þess vegna var það svo, að í viðræðum við rn. og innan iðnþróunarráðs, tók seðlabankastjóri, dr. Jóhannes Nordal, að sér að athuga þau viðhorf fjárhagslega, sem skapast mundu af því, að slíkum seríubyggingum yrði komið í gang, en fyrirsvarsmenn skipasmiðastöðvanna tóku að sér að eiga viðræður við útgerðarmenn til þess að laða þeirra hugi saman um það að vilja kaupa skip af vissum stærðum. Það mun svo hafa verið, að fyrirsvarsmenn skipasmíðastöðvanna leituðu töluvert viðræðna og samtals um þessi mál við útgerðarmenn, en í júlímánuði á s.l. ári voru komin nokkuð ný viðhorf á þessu sviði; vegna þess að það var ekki aðeins um að ræða samkeppnina við erlenda smiði, heldur horfði þá svo vegna þess, hversu höllum fæti útvegurinn var farinn að standa, að það mundi hvorki verða eftirspurn eftir smíðum skipa erlendis né innanlands. M.ö.o., eins og oft hefur verið áður, að í bili mundu menn halda að sér höndum við kaup á fiskiskipum, meðan þeir sæju, hvernig rættist fram úr bæði í sambandi við verðlag á erlendum mörkuðum, veiðar og annað slíkt. Og þá var það, sem fyrirsvarsmenn skipasmíðastöðvanna leituðu enn til ríkisstj. um að aðstoða við verkefnasköpun, beinlínis við verkefnasköpun í bili, meðan svo stæði sem þá stóð. Og við sjútvmrh. áttum þá viðræður um þetta mál við stjórn Fiskveiðasjóðs, og þegar við ræddum þá um þann hugsanlega möguleika að auka lánveitingarnar upp í 85%, var tvennt, sem kom til athugunar í því sambandi. Í fyrsta lagi efuðust menn um, að það mundi nægja til þess, að eftirspurn skapaðist eftir skipunum, og í öðru lagi voru þá horfur á stöðu Fiskveiðasjóðs orðnar þær, að það voru engar líkur til þess, nema með einhverjum sérstökum ráðstöfunum, að hann hefði nokkra fjárhagslega möguleika til þess. Og nú, þegar flutt er þetta frv. hér, sem við erum að ræða um, er aðstaða Fiskveiðasjóðs svo, að honum liggur við gjaldþroti, vegna þess að það greiðast hvorki afborganir né vextir af þeim lánum, sem fyrir eru í íslenzka fiskiskipaflotanum. Það er þess vegna algerlega útilokað að gera ráðstafanir með löggjöf eða á annan hátt, nema gera sérstakar ráðstafanir í leiðinni, til þess að Fiskveiðasjóður hafi fjármagn til þess að mæta þeim viðbótarálögum, sem þarna er um að ræða, þar sem hann stendur í dag engan veginn undir þeim álögum og kröfum, sem gerðar eru til hans, fyrst og fremst vegna þess, að útgerðin hefur ekki bolmagn til þess að greiða sjóðnum. Ég skal ekki fara út í þá sálma. Það er því miður svo hryggileg mynd, að hún hefur ekki í annan tíma verri verið, en hún endurspeglar þá miklu erfiðleika. sem útgerðin hefur haft, fyrst og fremst á árinu 1967 og síðari hluta ársins 1966. Á sama tíma, sem við ræddum þetta, var það atriði einnig rætt að skapa aðstöðu til þess, að allar stærri viðgerðir færu ekki út úr landinu, en á því vildi mjög bera og var veigamikið atriði. Enn fremur, að grandskoðaðir yrðu möguleikarnir á byggingu íslenzku strandferðaskipanna, sem þá var byrjað að tala um og voru ráðagerðir um að byggja og verið að undirbúa útboð fyrir. Ræti var um að gera sérstakar ráðstafanir, ef þyrfti, til þess að þau yrðu byggð hérlendis, og einnig þyrfti að athuga, ef við eða Alþ. og ríkisstj. ætluðu að hlutast til um byggingu skuttogara, en að athugun þess máls hefur verið unnið, eins og kunnugt er, af sérstakri n., hvort það væri þá ekki þar verkefni, sem hægt væri með jafngóðum hætti, að inna af höndum hér á landi eins að annars staðar. Ég er að rekja þetta í framhaldi af því, sem ég sagði áðan. Það fær engan veginn staðizt, að það hafi verið sýnt tómlæti í verkefnasköpun fyrir íslenzkar fiskiskipasmíðar og nú upp á síðkastið, bæði fyrir jól, milli jóla og nýárs og upp úr áramótum, hefur ríkisstj. eða fulltrúar hennar verið á sífelldum fundum með þeim aðilum, sem helzt gætu lagt hér hönd á plóginn að styðja íslenzku skipasmíðarnar. Og þó að ekki hafi verið veitt nema 75% lán út á íslenzku skipin. verða menn einnig að hafa það í huga, að langflestir hafa fengið sér viðbótarlán einhvers staðar annars staðar, og í því sambandi legg ég einnig áherzlu á, að viðskiptabankarnir hafa bundið stórkostlega mikið fé í þessum íslenzku skipasmiðum, þó að það hafi ekki verið þeirra verkefni. En vegna þess að bæði hafa nú smíðarnar farið fram úr áætluðu verði eins og vera vill og útgerðarmennirnir ekki haft eins mikið bolmagn eins og þeir reiknuðu með, hefur þannig festst verulega mikið fjármagn hjá viðskiptabönkunum. sem raunverulega ættu ekki að lána til skipabygginganna, heldur fjárfestingarsjóðirnir,annaðhvort einn eða fleiri. Hér hefur þess vegna, held ég, af öllum aðilum, sem aðstoð gátu veitt, síður en svo verið sýnt tómlæti, heldur hefur verulega verið unnið að því að skapa skipasmíðastöðvunum verkefni og stuðla að því, að fiskiskip væru smíðuð hér innanlands og við værum sem allra fyrst sjálfum okkur nógir á þessu sviði. Mér er heldur ekki kunnugt um, að nú upp á síðkastið hafi verið gengið frá neinum skipakaupum erlendis. Það getur verið, að menn hafi fest kaup á einu eða tveimur skipum á þessum ári, ég skal ekki segja um það, en það er eins og menn sjá alveg gagngerð breyting frá því, sem áður var. Nú er það svo, eins og hæstv. sjútvmrh. gerði grein fyrir, að til athugunar er hjá ríkisstj. að gera ráðstafanir til aðstoðar útveginum, sem m.a. mundi felast í verulegri aðstoð við Fiskveiðasjóð til þess að mæta þeim skakkaföllum, sem hann hefur orðið fyrir. Viðfangsefnið verður að afla fjár til að greiða svo og svo mikið af opinberri hálfu og leggja það þá á allan almenning með hverjum hætti, sem það kynni að verða, til þess að útvegsmenn geti staðið undir afborgunum og vöxtum af lánum sinum, og þessi stóri sjóður, sem hefur verið einn af okkar öflugustu stofnlánasjóðum, komist hreint og beint ekki í greiðsluþrot. Honum verði sköpuð aðstaða til þess að sinna áfram verkefnum sínum, a.m.k. að því marki, er tekur til skipasmiðastöðvanna. Eftir gengisbreytinguna reyndust alveg sambærileg tilboð frá íslenzkum skipasmiðastöðvum í ríkisskipin í öllum aðalatriðum, og þá var það ákveðið að taka upp samninga við skipasmíðastöðina á Akureyri, Slippstöðina, að smíða bæði skipin. Sáralítill mismunur var á tilboði Slippstöðvarinnar og t.d. Stálvíkur hér fyrir sunnan, við Arnarvog, og gat vel komið til álita að smíða annað skipið fyrir norðan og hitt skipið fyrir sunnan, en menn voru þó sammála um bað að ákveða smíði beggja skipanna fyrir norðan. Það væri hagkvæmara að smíða bæði skipin á sama stað og sérstaklega hagkvæmara fyrir skipasmíðastöðina þar að geta fengið þannig verkefni í hendur að smíða tvö skip, og þar með væri séð fyrir verkefnum í þeirri stöð um tveggja ára skeið eða eitthvað þar um bil. Í þessu fólst auð vitað, að ríkisstj. mundi vilja beita sér fyrir því við banka og aðra aðila, að stutt væri við bakið á skipasmíðastöðvunum hinum um verkefnasköpun. Ég er nokkuð bjartsýnn um það, að fram úr því rætist, og ég hygg, að Fiskveiðasjóður hafi t.d. í gær ákveðið lánveitingu til eins fiskiskips. smíði á einu fiskiskipi í Stálvík, ekki mjög stóru, 130 tonna skipi. Mér er kunnugt um, að meira er í uppsiglingu. Mér er líka kunnugt um, að það þarf fljótlega að skapa áframhaldandi verkefni hjá skipasmíðastöðinni á Akranesi, og loksins vil ég taka það fram, að ég tel alveg höfuðnauðsyn að hefja skipasmíði í skipasmíðastöðinni á Ísafirði og mundi fyrir mitt leyti mjög vilja styðja að því og leggja hönd á plóginn, að þessum ágæta forstöðumanni og eiganda þessarar skipasmíðastöðvar, Marsellíusi Bernharðssyni, með aðstoð peningastofnana og annarra, yrði gert það kleift að hefja sína fyrstu stálskipasmíði. Ég hef oft orðað það við Fiskveiðasjóð og bankastjóra þeirra banka, sem standa að þessum málum, hvort það mætti ekki skapa þá frumreglu, að þegar ný skipasmíðastöð er að byrja fyrstu smíðina, fengi hún einhverjar meiri og sérstakar fyrirgreiðslur fram yfir það, sem ella mundi verða, eftir að hún væri komin á fót, og þarna yrði fyrir höndum aðstaða. Það dregur auðvitað svolítið úr, að það er ekki mikil eftirspurn í bili. eins og ég þarf ekki að fara fleiri orðum um. En ég tel það eitt af viðamestu verkefnunum, og ég er sannfærður um það, að í bili dugar það ekki, þó að þarna væri boðið 85% lán. Það þarf meira að koma til, og ég held, að það mál yrði að takast upp á þeim vettvangi, eins og maður segir, að koma þeirri skipasmíðastöð af stað með sitt fyrsta verkefni, og þar eru auðvitað alltaf nokkrir örðugleikar, en í sambandi við smíði fyrsta skips skapast strax töluverð reynsla og það skapast æfing við stálskipasmíði hjá iðnverkamönnum á Ísafirði eða iðnverkamönnum, sem þangað mundu leita og gæfi slíkri skipasmíðastöð betri aðstöðu um framhaldið. En þarna er gömul og gróin skipasmíðastöð, sem áður fékkst við smíði tréskipa eins og kunnugt er, og hefur getið sér mikinn heiður og sóma í sínu starfi um langan aldur. Ég skal nú ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég hef ekkert út af fyrir sig nema gott um þetta frv. að segja. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að við erum því miður í mjög miklum erfiðleikum um þá fjáröflun, sem til þess þarf að byggja skipin hér innanlands, fjáröflun til skipasmíðastöðvanna. Eins og horfir í útveginum núna, óska fáir eftir byggingu fiskiskipa, en það eru líka aðrir möguleikar, sem ég hef vikið að, sem gætu skapað verkefni fyrir þessar stöðvar, en á öllum þessum sviðum held ég, að hafi verið haft vakandi auga og verði fylgt á eftir, a.m.k. af hálfu ríkisstj., með því afli, sem hún telur sér tiltækt í þessu sambandi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég mun nú ekki ræða sérstaklega um skipasmíðastöðina á Ísafirði, til þess er mér málið nokkuð skylt. En þó vil ég ekki láta hjá líða að geta þess, að mér er ekki kunnugt um, að nein nýsmíði hafi átt sér stað, frá því að - þar var byggð skipasmíðastöð. Og í öðru lagi, að þessi skipasmíðastöð ásamt kaupanda sendi umsókn á s.l. sumri til Fiskveiðasjóðs með beiðni um leyfi til að byggja 200 tonna skip, og ekkert svar hefur borizt við þeirri beiðni enn þá. Afkoma Fiskveiðasjóðs endurspeglar aðeins þá erfiðleika, sem bátaflotinn hefur átt við að búa á undanförnum árum, þannig að það hefur ekki verið neinn grundvöllur fyrir bátana í raun og veru. Það er alveg rétt, að það þyrfti að skapa verkefni fyrir þessar skipasmíðastöðvar. Eftir því sem ég veit bezt, hefur Stálvík, eins og hæstv. ráðh. gat um, nú beiðni um smíði á einu 130 lesta skipi. Annað hefur ekki verið talað um, þannig, að að um samningaumleitanir gæti verið að ræða. Þó mun hafa verið spurt um 300 rúmlesta skip og annað 500 rúmlesta. En mér er ekki kunnugt um, að á öðrum skipasmíðastöðvum hafi verið óskað eftir byggingu skipa. Það er líka rétt, að stöðlun fiskiskipa er nauðsynleg, því að það hæfir ekki sama stærðin alls staðar á landinu. Eftir því, sem mér er tjáð, munu Norðlendingar gjarnan vilja hafa 300 rúmlesta skip, Vestfirðingar munu fyrir landróðra gjarnan vilja hafa 200 rúmlesta skip og við Faxaflóann hefur verið talið, að landróðrabátar ættu að vera 100-150 eða 160 smál. að stærð, svoleiðis að þetta er nokkuð mismunandi. En það er auðvitað bráðnauðsynlegt að staðla þessa nýsmíði og koma henni af stað. Það kann að orka nokkuð tvímælis, hvaða skilning menn leggja í það, þegar talað er um verkefnaleysi eða verkefnasköpun. Eins og þetta horfir við í dag, er aðeins ein stöð fyrir utan Akureyri með verkefni, sem þó er ekki endanlega búið að ganga frá, eftir því sem ég veit bezt, um þennan 130 rúmlesta bát. Kaupandinn er ekki búinn að gera sínar fjárhagsástæður klárar. En það er nauðsyn fyrir skipasmíðastöðina að geta byggt þessi skip, því að eins og hæstv. ráðh. gat um, þjálfast smiðirnir eða iðnaðarmennirnir við það. Það er t.d. talið, að það hafi verið 23% betri nýting á vinnuafli við smíði annars skipsins á Akureyri heldur en hins fyrsta. Það segir allmikla sögu. Og það er jafnframt talið, að það megi vera 12-15% dýrari smíðin innanlands heldur en erlendis til þess að innanlandssmíðin borgi sig, eftir því sem fróðir menn hafa talið. Á komandi árum munu þessar skipasmíðastöðvar, sem mest hefur nú verið um rætt, þær Stálvík og skipasmiðastöðvarnar á Akranesi, Ísafirði og Akureyri, geta byggt samtals skip, stálskip, 2300 eða upp að 2.500 rúmlestum samtals. Og 1968 er Stálvík talin munu geta byggt 800 rúmlestir, 1969 1000 og sömu tölu 1970 og 1971. Á Akranesi er talið, að hægt verði að byggja 600 rúmlestir á árinu 1968 og sömu tölu á næstu þrem árum. Marsellíus á Ísafirði er talinn geta byggt um 200 smál. á árinu 1968, 400 á næstu hverju hinna þriggja ára. Á Akureyri er skipasmíðastöðin upptekin fram yfir árið 1969 eða fram á sumarið 1970, og er talin geta byggt á árinu 1970 um 300 rúml. og 1971 um 1000 rúml. Ef þessi verkefni væru fyrir hendi, væri náttúrlega geysilega stórt spor stigið í þá átt að efla þennan bráðnauðsynlega skipasmíðaiðnað okkar, sem hlýtur að verða að gerast. Það er alveg rétt, að það þarf auðvitað að sjá fyrir því afli, sem þarf til þess, að hlutirnir verði gerðir, og það er fjármagnið, og Fiskveiðasjóði þarf auðvitað að sjá fyrir auknum tekjum. til þess að hann geti stuðlað að þessari byggingu. og enda þótt það hafi ekki verið tekið fram í þessu frv., er það auðvitað eitt af þeim mörgu atriðum og þýðingarmestu, sem þarf að koma að í sambandi við þessi mál.



Herra forseti. Varðandi framhald af því, sem ég sagði um seríubyggingar á skipum eða stöðlun skipasmíða, vil ég bæta því við, sem ég hef áður sagt, að eftir viðræður hæstv. sjútvmrh. og mín við Fiskveiðasjóð í sumar, var það sameiginlegt ráð að skipa sérstaka n. til þess að kanna til hlítar möguleikana á stöðlun fiskiskipa. Þessi n. skyldi þannig skipuð, að þeir tilnefndu, skipasmiðirnir sjálfir, tvo menn í n., sjútvmrh. tvo menn og þessir menn ynnu svo með tækninefnd Fiskveiðasjóðs og Fiskifélags Íslands, þremur mönnum, og iðnmrh. hefði forgöngu um að koma þessari n. á laggirnar, sem og var gert, og hún hóf þegar starfsemi. Ég lagði mikla áherzlu á það, að n. lyki sem allra fyrst störfum. Þeir tjáðu mér, formaður n. og annar aðili í n., í septembermánuði, sept.-okt. held ég, að það hafi verið, að þeir treystu sér ekki til þess að skila endanlegu áliti, vegna þess að viðfangsefnið væri meira heldur en þeir hefðu búizt við, og enda vildu þeir ganga svo vel frá verkefninu og hafa rannsóknina það ítarlega, að þær niðurstöður færu ekki mjög á milli mála, sem n. gæti orðið sammála um. Þessi n. skilaði þess vegna bráðabirgðaáliti, sem hefur verið í höndum ríkisstj., og hefur svo unnið áfram að málinu. Það kemur auðvitað greinilega fram strax í bráðabirgðaálitinu, og mun koma betur fram í því endanlega áliti, að það er um mismunandi stærðir að ræða af skipum eftir því, hvaða veiðar er ætlað að stunda, og fer það nokkuð eftir því, hvar veiðarnar eru stundaðar á landinu, eins og frsm. þessa frv., flm. frv., vék að. En ég geri ráð fyrir því, að þess verði ekki mjög langt að bíða úr þessu, að fyrir liggi mjög ítarleg rannsókn og till. um stöðlun fiskiskipanna Eins liggi fyrir álit um það, hvaða stærðir sé líklegast, að mest eftirspurn sé eftir, og sem þá, eftir því sem ég fæ bezt skilið, mundi greinast í vissa tiltekna hópa, minnstu skipin, miðlungsskip og stærri fiskiskip. En síðar yrði reynt að stuðla að því, að útvegsmenn og lysthafendur sameinuðust um að byggja af sömu tegund í hverjum flokki, en ekki allt það, sem þarna liggur á milli. En við skulum ekki láta neitt fara á milli mála í þessum umr. Þegar hv. flm. segir, að skipasmíðastöðin á Ísafirði hafi beðið um það í sumar að fá að byggja 200 tonna skip, held ég, að það hafi einmitt verið eins og ég sagði áðan, að þessi stöð hefur ekki treyst sér til þess að gera ákveðið tilboð í tiltekna gerð af skipum. Og hér hafi verið um það að ræða, að hún hafi farið þess á leit að mega hefja smíði á skipinu, án þess að það lægi fyrir neinn kaupandi að þessu skipi og þar af leiðandi heldur ekki neitt fjárframlag frá neinum væntanlegum kaupanda. Þetta er ekki í samræmi við þær reglur, sem starfað hefur verið eftir, hvorki við smíði íslenzkra né erlendra skipa hér. Ég vék að því, að ég hefði oft rætt um það, hvort til þess að koma af stað skipasmíði á svona stað, hjá forstöðumanni og eiganda skipasmíðastöðvarinnar, sem er hinn allra virðingar verðasti dugnaðarmaður og hefur sýnt það í verki á liðnum árum, þyrfti að setja nýjar reglur, kannske á þeim grundvelli að taka einhverjum öðrum tökum á fyrstu smíði heldur en öðrum. Það mátti líta svo út, eftir því sem fram kom hér í ræðu hv. 1. flm., að það hafi verið hafnað láni út á smíði skips í skipasmíðastöðinni á Ísafirði, sem fram hefði komið í sumar. En það er engin beiðni, sem hefur komið fram um smíði þar með venjulegum hætti, hvort hins vegar menn vilja lá Fiskveiðasjóði síðan, eins og aðstaða hans hefur verið, að láta ekki byrja að smíða skip á sinn reikning, það tel ég, að sé hæpið. Það væri þá miklu frekar að segja, að fjárveitingavaldið og ríkið yrði að láta til sín taka heldur en sjóður, sem á sama tíma er þannig staddur, að viðskiptamenn hans allir eru í þeirri aðstöðu, að þeir geta ekki greitt sínar skuldbindingar. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu, þannig að engir fái þá hugmynd í þessu sambandi, að þarna hafi verið staðið svo illa að verkefnasköpun, að þó að beiðni lægi fyrir um að smíða eitt skip í Ísafjarðarstöðinni, hafi því ekki verið svarað frá því í sumar. Þetta er mikill munur, sem ég hef lýst, frá því sem áður hefur verið, og það er einmitt það, sem reynt hefur verið að vinna að fram að þessu fyrir stöðvarnar hér fyrir sunnan, að skapa aðstöðu til þess, að þeim berist verkefni og eftirspurn frá aðilum, sem vilja eignast fiskiskip, og þessum aðilum verði gert auðveldara að kaupa skipin með lengri lánum eða annarri aðstoð, hvernig sem það nú verður, og jafnframt verði reynt að aðstoða skipasmíðastöðvarnar við að komast yfir þá fjárhagslegu örðugleika, sem eru jafnan fyrir hendi, þegar þessi skip eru smíðuð. En varðandi skipasmíðina á Ísafirði, við skulum taka það mál alveg sérstaklega út úr, ekki aðeins vegna þess, að hv. flm. sé málið skylt, heldur bara af því, að það þarf alveg sérstök tök til þess að koma skipasmíðum þar í gang. Ég endurtek það, sem ég sagði um það, að það mundi vera a.m.k. mér mikið ánægjuefni, ef menn gætu, þeir sem hér eiga hlut að máli, sameinazt um að skapa aðstöðu til þess, að þessi stöð fengi sinn fyrsta möguleika til þess að smíða skip. Nú verður náttúrlega ekki svo mikill aðstöðumunur, eins og hv. 1. flm. talaði um. Varðandi kostnaðinn á Akureyri hefði hann verið eitthvað 10-20% minni við smíði síðara skips heldur en fyrra skips. Fyrsta fiskveiðiskipið á Akureyri var smíðað í vetrarhörku úti, annað fiskiskipið var smíðað inni, eftir að var búið að byggja þar hús til þess að smíða skipin í, og það segir sína sögu ekki síður. En þessi aðstaða er öll fyrir hendi á Ísafirði, og ég vil heldur ekki draga úr því, sem ég sagði sjálfur, að við æfinguna skapast auðvitað miklu betri aðstaða fyrir bæði skipasmíðastöðina og iðnverkamennina til þess að vinna að áframhaldandi verkefnum heldur en taka að sér í byrjun þau verk, sem alltaf verður nokkur óvissa um, hvernig lánast, og ég vil ekki dylja menn þess, að mér er kunnugt um það, að skipasmíðastöðvarnar hér sunnanlands hafa tapað miklum fjármunum á sínum fyrstu smiðum. Það fer heldur ekki á milli mála.