Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Norðurl. e., Svanhildur Árnadóttir bankastarfsmaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðurl. e.`` Kjörbréf Svanhildar Árnadóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi. Ég býð hana velkomna til starfa.

Virðulegur forseti. Eins og menn rekur minni til lágu hér fyrir við fjárlagaafgreiðslu hugmyndir ríkisstjórnar um stórframkvæmdir í landinu, fyrst og fremst stækkun járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði og um nýja álbræðslu á Grundartanga og miklar fjárfestingar og umsvif sem þessu áttu að tengjast. Önnur þessara framkvæmda er fallin ef marka má yfirlýsingar rétt fyrir helgina af hálfu ráðamanna Íslenska járnblendifélagsins sem staðfest var af hæstv. iðnrh. Af því tilefni voru umræður í fjölmiðlum um breytingar á virkjanaáformum þar sem stjórnarformaður Landsvirkjunar og forstjóri m.a. komu fram. Í máli þeirra kom fram að mikil óvissa væri um hvernig framhaldið yrði hjá Landsvirkjun í sambandi við virkjanaáform. Sumt af því hefur raunar þegar verið boðið út með fyrirvörum eins og tveir af þremur þáttum Sultartangavirkjunar sem mér skilst að hafi tengst stækkun járnblendiverksmiðjunnar sérstaklega. En um leið og þetta liggur fyrir sögðust þessir talsmenn þegar búnir að setja sig í samband við aðra aðila vegna orkukaupa, þar á meðal hugsanlega 50% stækkun álbræðslu á Grundartanga. Það gerist sama daginn að við fréttum af því í hádegisfréttum, fyrstu fréttir sögðu: ,,Stækkun járnblendiverksmiðjunnar úr sögunni í bili að minnsta kosti.`` --- svo var hringt í forstjóra Columbia álfyrirtækisins og spurt: Viltu ekki stækka um 50% í viðbót? Þetta minnir dálítið á fjárhættuspil, virðulegur forseti, það sem hér fer fram. Ég er dálítið undrandi á 

Herra forseti. Það er rétt að það varð niðurstaða þess fundar sem íslenska samninganefndin átti við fulltrúa Elkem í Noregi að ekki gæti orðið af þessum stækkunaráformum í fyrirtækinu þar sem eignaraðilar náðu ekki saman um þau meginatriði sem ná þurfti saman um, eins og verðmæti fyrirtækisins og við hvaða kringumstæður Elkem gæti hugsanlega orðið meirihlutaaðili að þessu fyrirtæki. Í framhaldi af því var ljóst að úr því að þau virkjana\-áform Landsvirkjunar sem nú lágu fyrir byggðust á því að bæði yrði af byggingu álvers á Grundartanga og stækkun járnblendiverksmiðjunnar og allar líkur sýndu að ekki yrði af stækkuninni, þá voru það að mínu viti hárrétt viðbrögð stjórnenda Landsvirkjunar að leita fyrir sér með áframhaldandi orkusölu. Enda er stjórn og stjórnendum fyrirtækisins gert skylt samkvæmt lögum að leita að viðbótarmarkaði fyrir sölu á raforku í gegnum fyrirtækið. Það þýðir að menn eru að auka tekjur fyrirtækisins. Menn eru að auka arðsemi fyrirtækisins, bæta hagnaðinn, og þannig eru menn að ná þeim áföngum með aukinni orkusölu á hagstæðu verði að geta lækkað raforkuverðið í landinu eins og menn vilja stefna að. Þarna er að mínu viti hárrétt brugðist við af hálfu stjórnenda Landsvirkjunar að hefja strax leit að nýjum aðila sem hugsanlega vilji kaupa þá orku sem þarna yrði til fyrst járnblendifélagið var ekki tilbúið til þeirra kaupa.

Virðulegur forseti. Það er nú svolítið erfitt fyrir okkur hér á Alþingi að skoða þetta orkudæmi þar sem við fáum ekki að sjá þá samninga sem haldið er leyndum varðandi raforkusölu til stórfyrirtækja. En ég ætla ekki að ræða það hér. Það sem mig undrar er að það skuli varla vera komnar fréttir um niðurstöðu í viðræðum úti í Ósló þegar menn eru farnir að hringja út og suður og leita eftir því hvort ekki sé hægt að bæta við svona 50% í stækkun á álbræðslunni uppi í Hvalfirði. Það er farið að nefna til sögunnar nýjan virkjunaraðila. --- Virðulegur forseti. Það er erfitt að halda sambandi þegar menn standa hér. Ég vildi gjarnan sjá framan í hæstv. iðnrh. Það er farið að draga nýjan aðila inn í málið sem ég hef ekki heyrt að væri tengdur þessu, þar sem er Hitaveita Suðurnesja. Hvernig er eiginlega haldið á þessum málum af ráðuneytinu og Landsvirkjun? 

Herra forseti. Þegar það lá fyrir strax á föstudag að sennilega yrði ekki af þessum samningum þá voru þetta eins og ég sagði áðan hárrétt viðbrögð hjá stjórnendum Landsvirkjunar vegna þess að tíminn er mjög knappur. Þau útboð sem fóru fram á vegum Landsvirkjunar í Sultartangavirkjun --- þeir samningar þurfa að hafa verið undirritaðir fyrir miðjan mars. Landsvirkjun hefur því tiltölulega stuttan tíma til að ákveða hvort ráðast eigi í Sultartangavirkjun eða ekki. Það hlýtur að byggjast á því hver er möguleg orkusala. Af þessum stutta tíma réðust þessi viðbrögð. Varðandi Hitaveitu Suðurnesja þá er það allt annað sem Landsvirkjun er að hugsa um og hv. þm. verður að gera greinarmun þar á. Hitaveita Suðurnesja kæmi aðeins til ef Landsvirkjun félli frá því að ráðast í Sultartangavirkjun vegna þess að það er mun minni orka sem kæmi þaðan og eftir að járnblendifélagið hefur hætt við kaupin. 

Virðulegi forseti. Ég flutti fyrir nokkrum árum síðan tillögu til þál. um endurnýjun varðskips. Í september 1994 skipaði dómsmrh. nefnd til að gera tillögur um endurnýjun skipakosts Landhelgisgæslunnar. Við stöndum frammi fyrir því að elsta varðskipið, Óðinn, er orðinn 38 ára, Ægir 30 ára og Týr 23 ára. Skipakostur er þannig úr garði gerður að hann á mjög erfitt með að þjónusta okkar stærstu togara, en fiskiskipaflotinn hefur verið að stækka. Í tilefni af þessu vildi ég beina fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hvað líður störfum þessarar nefndar og hvenær má vænta þess að hún skili af sér? Getur hæstv. dómsmrh. upplýst þingheim um hvað er á döfinni varðandi endurnýjun að minnsta kosti elsta varðskipsins sem, eins og ég sagði áðan, er orðið 38 ára og mjög lúið? Það er mjög brýn þörf á að endurnýjun þessa skipakosts fari fram.

Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi vakti athygli á þá er starfandi nefnd á vegum dómsmrn. sem hefur það hlutverk að gera tillögur um hvers konar skipakost Landhelgisgæslan þarf á að halda á komandi tímum. Það eru að verða miklar breytingar í þessum efnum. Eins og hv. þm. benti á eru skip Gæslunnar komin til ára sinna. Það eru ýmsar nýjar aðstæður sem blasa við. Skipastóllinn er með öðrum hætti. Við höfum sótt á veiðar utan landhelginnar. Þar kemur bæði til spurning um þjónustu og öryggisatriði og eins um hugsanlegt eftirlit þegar þjóðarrétturinn hefur þróast í þá veru. Það eru jafnframt að verða miklar breytingar á möguleikum til eftirlits með gervihnöttum. Allar þessar aðstæður kalla á endurmat á því á hvers konar skipakosti Landhelgisgæslan þarf að halda á komandi tímum. Sú nefnd sem ég skipaði á sínum tíma hefur það hlutverk að gera tillögur þar um og ég á von á því að niðurstöður hennar liggi fyrir innan ekki langs tíma. Það er auðvitað gríðarlega mikið verkefni og kostnaðarsamt að endurnýja skipastól Gæslunnar en ég vona að þær aðstæður geti skapast að að því verði unnt að standa. Það er mjög mikilvægt í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa átt sér stað að það verði gert að vel yfirveguðu ráði og á grundvelli mats á þessum nýju aðstæðum.

Herra forseti. Ég vil þakka dómsmrh. fyrir svörin og vænti þess að nefndin skili góðu starfi. Hins vegar vildi ég, vegna orða ráðherra, ítreka þann þátt sem snýr að Landhelgisgæslunni og er ekki hvað síst veigamikill, en það eru einmitt björgunarstörfin. Mér fannst ráðherra koma inn á það að eftirlit væri að breytast þannig að það þyrfti að skoða skipin í ljósi þess. Ég held að það væri umhugsunarefni hvort ekki væri möguleiki á að Gæslan tæki að sér meiri eftirlitsstörf og vildi beina þeirri fyrirspurn til dómsmrh. hvort ekki sé möguleiki á að sækja t.d. um styrk til smíði nýs varðskips, sem ég geri mér fulla grein fyrir að kostar mikið fé, en er ekki möguleiki á að sækja um styrk til Mannvirkjasjóðs NATO t.d. til þess að efla Gæsluna enn frekar? Mér skilst að ef einhver ákveðinn búnaður sé settur í varðskipin sem gæti jafnvel verið til þjónustu varðandi samstarf við NATO þá sé möguleiki á því að sækja úr þessum Mannvirkjasjóði og það gæti vissulega deilt kostnaði mjög miður, þ.e. minnkað byggingarkostnað Íslendinga.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að lögum samkvæmt og í framkvæmd hefur það verið veigamikill þáttur í starfsemi Landhelgisgæslunnar að annast öryggisgæslu af ýmsu tagi og björgunarstörf. Ég nefndi einmitt áðan að það er hluti af þessu endurmati að skoða hvers konar skipakosti við þurfum á að halda í ljósi þessa hlutverks Landhelgisgæslunnar --- að sinna björgunar- og öryggismálum. En varðandi kostnað við Landhelgisgæsluna þá hefur það verið svo í mínum huga að íslenska ríkið mundi sjálft kosta gæslu íslensku landhelginnar.

Herra forseti. Nú er það viðurkennt að stór hópur fatlaðra, þ.e. heyrnarlausir, þurfa túlkaþjónustu til þess að geta nýtt sér þjónustu samfélagsins. Komu til þess fjárveitingar úr Framkvæmdasjóði fatlaðra bæði fyrir árið 1995 og 1996 til að sinna túlkaþjónustu vegna heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa, 2 millj. kr. hvort ár. Fyrir árið 1997 kom engin fjárveiting og nú er fjáveitingin frá því 1996 upp urin og heyrnarlausir fá ekki lengur túlkaþjónustu innan heilbrigðiskerfisins utan sjúkrahúsa. Dæmi um vanda heyrnarlausra, svo ég nefni bara eitt dæmi --- ég veit um fleiri, er móðir sem er heyrnarlaus og er með fatlað barn á fyrsta ári sem þarf að sækja þjálfun þrisvar sinnum í viku. Hún getur aðeins nýtt sér táknmál en hún fær enga túlkaþjónustu en á samt að veita barninu þjálfun heima eftir hvern þjálfunartíma. Það er mikill vandi sem margir heyrnarlausir standa frammi fyrir nú þegar fjárveitingin er búin. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. hvernig hann hyggst taka á þeim vanda heyrnarlausra sem þurfa túlkun til þess að geta nýtt sér heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa.

Herra forseti. Mér er nú ekki kunnugt um þetta sérstaka tilfelli sem hv. þm. gat um. Mér er ljóst að túlkaþjónustan er nokkuð í lausu lofti og við munum reyna eftir bestu getu að leysa vanda hennar eftir því sem okkur er unnt í félmrn. Það vill hins vegar svo til að Samskiptamiðstöðin heyrir öðru ráðuneyti til, þ.e. menntmrn., þannig að þetta er ekki alfarið á okkar verksviði. Þar af leiðandi þurfum við að hafa samvinnu við önnur ráðuneyti um málið. En ég vil bara ítreka að við munum reyna að líta á þessi vandamál og leysa þau eftir því sem unnt er.

Herra forseti. Nú hefur þessi þjónusta verið á höndum félmrn. þar sem fjárveiting til þjónustunnar hefur komið úr Framkvæmdasjóði fatlaðra þangað til núna. Þess vegna vil ég kalla eftir því aftur hjá hæstv. ráðherra hvað hann hyggst gera. Þetta er þjónusta sem hefur verið á hendi félmrn. Þjónustan er engin núna vegna fjárskorts. Ég var ekki, herra forseti, að spyrja um þetta ákveðna tilvik heldur var það bara dæmi um hvernig staðan er hjá einstökum heyrnarlausum sem ekki geta nýtt sér heilbrigðisþjónustuna vegna skorts á túlkaþjónustu. En ég kalla eftir svari því að vandi hinna heyrnarlausu er mjög mikill þegar þeir geta ekki fengið þessa þjónustu. Þess vegna spyr ég aftur: Hyggst hæstv. ráðherra bregðast við og taka á þessum vanda?

Herra forseti. Það er rétt að nú er Framkvæmdasjóður einungis eða næstum einungis notaður til framkvæmda og þar af leiðir að við sækjum ekki peninga í hann til að bregðast við í þessu tilfelli. En við munum, eins og ég sagði áðan, leita leiða til þess að koma til aðstoðar eftir því sem okkur er unnt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir það. Ég heyri að hann vill taka á þessu máli. Auðvitað tek ég undir með ráðherranum að Framkvæmdasjóður fatlaðra er náttúrlega ætlaður til framkvæmda en úr honum hafa komið peningar til þess að sinna þessari þjónustu. En ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að taka á þessu máli. Þetta einstaka dæmi sem ég nefndi er ekki eina málið, það eru fleiri mál þar sem heyrnarlausir eru í vanda vegna þess að fjárveiting til þjónustunnar er upp urin. Ég vil þess vegna fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að taka á þessu máli. Án hennar geta heyrnarlausir ekki nýtt sér heilbrigðisþjónustu.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félmrh. varðandi Húsnæðisstofnun ríkisins. Eins og öllum er kunnugt er nú starfandi nefnd sem hefur það að markmiði að skoða framtíð stofnunarinnar og framtíðarskipan húsnæðismála í landinu. Nýlega gerði Hagvangur skoðanakönnun fyrir Samband ungra sjálfstæðismanna þar sem spurt var, með leyfi forseta: ,,Ert þú fylgjandi eða andvígur því að Húsnæðisstofnun ríkisins verði lögð niður í þeirri mynd sem hún er í í dag og að bankarnir yfirtaki útlánaviðskipti stofnunarinnar?`` Niðurstaðan varð sú, herra forseti, að um helmingur þeirra sem tóku þátt í könnuninni var fylgjandi því að stofnunin yrði lögð niður. Og ef einungis eru teknir þeir sem afstöðu tóku þá voru sjö af hverjum tíu fylgjandi því. Það sem var sérstaklega athyglisvert var að þeir aldurshópar sem eru líklegastir til að hafa notið þjónustu stofnunarinnar voru áberandi mest fylgjandi því að hún yrði lögð niður. Einnig var athyglisvert að landsbyggðarfólk var í ríkari mæli fylgjandi niðurfellingu en höfuðborgarbúar. Þetta þarf kannski ekki að koma á óvart þar sem engin sérstök rök eru fyrir því að opinber stofnun sé smíðuð utan um húsnæðislán landsmanna. Ef það er vilji stjórnvalda að auðvelda fólki húsnæðiskaup þá er hægt að gera það með ýmsum aðgerðum eins og vaxtaniðurgreiðslum á lánum sem fram til þessa hefur verið gert með vaxtabótum og ríkisábyrgðum á húsnæðislánum. Útlánastarfsemi á hins vegar heima hjá þeim aðilum sem hafa sérþekkingu á því sviði, þ.e. bönkum og sparisjóðum. Enda hefur raunin verið sú að húsnæðislán eru í auknum mæli að færast yfir til þeirra aðila. Rekstrarkostnaður stofnunarinnar er á þessu ári áætlaður tæplega 400 milljónir og mun viðskiptavinum hennar vera ætlað að greiða nær 70% af þeim kostnaði í gegnum ýmis gjöld stofnunarinnar. Herra forseti. Öll rök hníga að því að leggja þessa stofnun niður. Spurningin er því sú til hæstv. félmrh.: Hver er vilji hans í þessu máli? Vill hæstv. félmrh. leggja þessa stofnun niður og verður það gert á næstunni?

Herra forseti. Ég mun ekki leggja það til að Húsnæðisstofnun verði lögð niður. Hún hefur enn hlutverki að sinna í þjóðfélaginu. Hins vegar stendur yfir endurskipulagning stofnunarinnar og það er unnið af krafti að því verkefni. Lögð er til grundvallar stjórnsýsluúttekt sem ég fékk Ríkisendurskoðun til að gera á stofnuninni þar sem kemur í ljós að hægt er að leysa ýmsa þætti í verkefnum stofnunarinnar á ódýrari og skilvirkari máta heldur en gert er í dag. Nefnd sem sett var til þess að athuga með færslu húsbréfakerfisins til bankanna hefur lokið störfum. Hún skilaði áliti og leggur það til að afgreiðsla húsbréfa, veðmat og greiðslumat verði fært alfarið yfir til bankanna. Nefndarstarf hefur verið í gangi varðandi félagsíbúðirnar og það er á lokastigi. Starfshópurinn hefur þessar hugmyndir til meðferðar og á að hrinda þeim í framkvæmd. Jafnframt er vinna í gangi við að kanna hvort unnt sé að létta ríkisábyrgð af húsbréfum. Húsbréfanefndin taldi að ekki væri ráðlegt að létta ríkisábyrgð af eða hverfa frá ríkisábyrgð á húsbréfum nema eitthvað jafngilt kæmi í staðinn. Á morgun munu fulltrúar mínir kynna sér norska húsbankann sem gæti verið leið til þess að létta þessari ábyrgð úr bókhaldi ríkisins. En ég legg áherslu á að við megum ekki gera neitt sem verður til þess að húsbréfin falli í verði, þ.e. að þau verði með meiri afföllum heldur en þau eru í dag.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans. Það er augljóst að það er verið að vinna að útfærslu á mörgum góðum hugmyndum innan ráðuneytis hans. Hins vegar verð ég að viðurkenna að ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með að hann hyggst ekki leggja stofnunina niður. Undanfarnir tveir áratugir hafa einkennst af auknum ríkisafskiptum og samfara því einkennst af því að við höfum verið að auka ríkisútgjöld og skuldir og fjölga opinberum starfsmönnum. Það hefur verið haft á orði og oft notað sem röksemd að ekki hafi verið hægt að taka á þessum málum sökum þess að það hafi vantað vilja hjá almenningi. Það liggur alveg fyrir að það er skilningur hjá almenningi í þessu máli núna. Ég sé í sjálfu sér ekki að það sé eftir neinu að bíða. Ekki er hægt að benda á mörg önnur sambærileg dæmi í öðrum löndum, að menn hafi stofnanir sambærilegar við Húsnæðisstofnun, og því er engin sérstök ástæða fyrir því að við Íslendingar skulum hafa eina slíka.

Herra forseti. Húsnæðisstofnun hefur legið undir nokkurri ágjöf undanfarnar vikur og mánuði en hún hefur unnið gott starf og á að mínu mati enn þá hlutverki að gegna. Þar er margt saman komið af hæfu og ágætu fólki sem getur orðið að liði. Tímarnir hafa breyst, bankakerfið hefur þróast og viðskiptaumhverfið þannig að við megum ekki vera fastir í fortíðinni, en við eigum hins vegar ekki að kasta frá okkur verkefnum sem vel getur verið fyrir komið í Húsnæðisstofnun. Ég sé það fyrir mér að afgreiðsla húsbréfa, greiðslumat og veðmat, fari til bankanna. Ég sé það líka fyrir mér að félagslega íbúðakerfið verði einfaldað, sniðnir af því annmarkar bæði gagnvart íbúum í félagslegu íbúðunum og eins gagnvart sveitarfélögunum.

Virðulegi forseti. Húsnæðisstofnun ríkisins er 40 ára gömul stofnun og fráleitt er að halda því fram að hún hafi ekki haft neitt hlutverk allan þann tíma. Það eru hins vegar breyttir tímar og fjármálamarkaðurinn íslenski hefur tekið stakkaskiptum til hins betra og opinberar lánastofnanir eru því frekar til trafala en gagns. Þess vegna tel ég, herra forseti, eins og áður hefur komið fram, að við eigum að fækka opinberum lánastofnunum. Þeim markmiðum að auðvelda fólki að eignast íbúð í fyrsta skipti eða auðvelda þeim efnaminni að eignast íbúðir er hægt að ná með öðrum hætti en með slíkri stofnun.

Herra forseti. Ég get verið sammála hv. ræðumanni um það, eins og þegar hefur komið þegar fram hjá mér, að hlutverk Húsnæðisstofnunar hlýtur að breytast. En það eru ákveðnir þættir sem er eðlilegt að almannavaldið hafi ítök með. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að við enn um sinn a.m.k. og væntanlega um langa framtíð leggjum nokkuð af mörkum til þess að aðstoða hina tekjuminni í þjóðfélaginu við að koma sér upp húsnæði.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. Hún varðar réttindi til svokallaðs meiraprófs ökutækja. Eins og allir vita er það námskeið sem stendur í um það bil sex vikur og er dýrt fyrir þá nemendur sem það sækja. Að auki bætist svo 18 þús. kr. próftökugjald ofan á námskeiðskostnað og það eitt í sjálfu sér vekur upp spurningar. En, herra forseti, um þá staðreynd að hluti af prófinu til þessa svonefnda meiraprófs fer einungis fram á Akureyri og í Reykjavík vildi ég gera örstutta athugasemd. Ég tel að í því felist ákveðinn ójöfnuður þar sem búseta hefur greinilega mikið að segja hvað varðar kostnað við að afla sér þessara mikilvægu réttinda. Herra forseti. Þegar ákvörðun er tekin um hvar próf skuli halda þá þurfa að sjálfsögðu að liggja fyrir því ýmis fagleg rök en ég fæ ekki séð að fyrir þessari ákvörðun, sem mun vera nokkuð nýleg, séu efnisleg rök. Ég fæ ekki séð, herra forseti, að í stærri sveitarfélögum, t.d. á Vesturlandi, Suðurnesjum og víðar um landið, geti nemendur ekki sannað kunnáttu sína í að aka stærri bílum. Og að það geti aðeins gerst í Reykjavík eða á Akureyri er í rauninni dálítið óskiljanlegt. Það eru með öðrum orðum ekki fagleg rök. Ég fæ ekki séð hvernig hægt er að prófa á Akureyri, en ekki t.d. á Suðurnesjum. Það felst í þessu verulegur kostnaðarauki fyrir nemendur. Þeir þurfa að taka sér leyfi frá vinnu. Ég sé þetta sem kerfislegt vandamál og af því að ég veit að hæstv. dómsmrh. er maður réttsýnn, þá leyfi ég mér að beina þeirri spurningu, og um leið áskorun, til hans hvort hann muni breyta þessu fyrirkomulagi.

Herra forseti. Samkvæmt ákvæðum í reglugerð er það svo að Umferðarráð eða sú deild hjá Umferðarráði sem sér um umferðarkennslu skal ákveða hvar próf fara fram. Ég geri ráð fyrir því að meginsjónarmiðin sem að baki liggja, eins og hv. fyrirspyrjandi reyndar vék að, séu fagleg atriði sem lúti að því að staðreynt sé að þeir sem þreyta prófin standist þau skilyrði sem sett eru. Það er ugglaust líka rétt að það væri æskilegt að próf gætu farið fram við sem ólíkastar aðstæður. Þeir sem aka bifreiðum, ekki síst stórum fólksflutningabifreiðum, þurfa að kunna skil á ýmsum aðstæðum, bæði í þéttbýli og ekkert síður við erfið skilyrði á vegum úti, en ég er reiðubúinn til þess að láta athugun fara fram á þessu. Hér er ekki um að ræða ákvörðun sem tekin hefur verið í ráðuneyti með reglugerð heldur af Umferðarráði og ég skal beita mér fyrir því að fram fari skoðun á þeim forsendum sem þarna liggja að baki með það í huga að veita sem allra besta þjónustu án þess að slaka á þeim efnislegu kröfum sem eðlilegt er að menn geri út frá umferðaröryggisástæðum við töku þessara prófa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir greinargóð svör hans og fagna sérstaklega þeirri viljayfirlýsingu hans að taka á þessum málum. Ég ítreka að ég fæ ekki séð þau faglegu rök sem búa að baki ákvörðun Umferðarráðs, en Umferðarráð er á ábyrgð hæstv. dómsmrh. Þetta snýst um jöfnuð, að nemendur þurfi ekki að gjalda fyrir búsetu sína eins og þessi ákvörðun Umferðarráðs óneitanlega felur í sér. Þá er rétt að vekja athygli á því að próftakan sem fram fer í Reykjavík felst m.a. í því, auk þess að þræða öngstræti höfuðborgarinnar, að aka suður með sjó, m.a. að Bláa lóninu sem er mikill ferðamannastaður og rútur þurfa gjarnan að fara. Þetta snýst kannski um það hvort ekki sé einfaldara að embættismenn, prófdómarar, komi til nemenda, að Múhameð komi til fjallsins í stað þess að snúa því við. En ég fagna yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. en bendi á að nú þegar í næstu viku eiga próf að fara fram þannig að málið þolir e.t.v. ekki langa bið.

Herra forseti. Á föstudaginn lauk viðræðum fulltrúa íslenskra stjórnvalda og norska fyrirtækisins Elkem um stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Þessar viðræður hafa staðið nokkuð lengi en niðurstaðan varð sú að Elkem lýsti því yfir að þeir væru ekki tilbúnir til að taka þátt í stækkun verksmiðjunnar. Stækkun járnblendiverksmiðjunnar mundi stórbæta rekstrarafkomu járnblendifélagsins. Talið er að framleiðslukostnaður verksmiðjunnar mundi lækka um allt að 15% og verksmiðjan því að sjálfsögðu verða mun samkeppnishæfari og færari um að mæta verðsveiflum á járnblendi á heimsmarkaði. Því spyr ég hæstv. iðnrh. hvort hann telji að með þessari niðurstöðu viðræðna við Norðmenn sé stækkun verksmiðjunnar úr sögunni eða hvort hann telji hugsanlegt að taka upp viðræður við japanska fyrirtækið Sumitomo sem á 15% hlut í Íslenska járnblendifélaginu, en samanlagt eiga íslenska ríkið og Sumitomo 70% hlut í félaginu.

Herra forseti. Það var efnahagslegt áfall að ekki skyldi takast að ná samkomulagi við samstarfsaðila okkar í Noregi um stækkun járnblendiverksmiðjunnar. Þrátt fyrir það að við Íslendingar séum með 55% eignaraðild í fyrirtækinu, þá er sú eignaraðild okkur því miður lítils virði vegna þess að minnihlutaréttindi eru svo tryggð í samstarfssamningi milli eignaraðila að þeir sem minni eru og fara með minnihlutaréttindin geta í mjög mörgum tilfellum algjörlega ráðið fyrirtækinu. Til þess að selja eignarhlut í fyrirtækinu þá var það fyrstu 15 árin algjörlega háð samþykki allra eignaraðila. Ef gera á breytingu á markaðssamningi milli eignaraðila þá er það háð samþykki allra aðila. Til þess að auka hlutafé í fyrirtækinu þarf samþykki 2 / 3 hluta eignaraðila og til þess að taka lán til að fjármagna fjárfestingu eins og þriðji ofninn væri, þá þarf líka samþykki 2 / 3 hluta allra eignaraðila. Það er rétt að með því að eignarhluti Íslands og Sumitomo samanlagt er 70% þá gætum við við fyrstu sýn haldið að hægt væri að ná fram ákvörðun þessara tveggja aðila um stækkun fyrirtækisins, en það hefur komið skýrt fram hjá Sumitomo að ákvörðun af þessu tagi komi ekki til greina nema þeir fái breytingu á sínum markaðssamningi sem þeir hafa við fyrirtækið. Til þess að fá honum breytt þarf samþykki allra eignaraðilanna í fyrirtækinu þannig að okkur er býsna mikill vandi á höndum hvað þetta snertir.

Herra forseti. Það er vissulega afleitt að ekki skuli geta orðið af stækkun verksmiðjunnar, alla vega ekki í bráð. Eins og ég lýsti áðan mundi það skipta mjög miklu máli fyrir þetta fyrirtæki ef hægt væri að fjölga ofnum þess úr tveimur í þrjá og það mundi stórbæta rekstur og afkomu fyrirtækisins. Reksturinn gengur að vísu mjög vel um þessar mundir og fyrirtækinu er vel stjórnað. Verðið er allt að því í hámarki. En það er svo með þennan rekstur að hann gengur í sveiflum og það eru ekki mörg ár síðan þetta fyrirtæki lenti í miklum hremmingum þegar verðfall varð á járnblendi á heimsmarkaði og trúlega kemur að því eftir einhver ár að það endurtaki sig. Þess vegna er það afleitt að ekki skuli geta orðið af þessari stækkun nú eins og gert hafði verið ráð fyrir, en ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svarið.

Hæstv. forseti. Með samþykkt þessa frv. til laga um atvinnuleysistryggingar er horfið aftur til gildandi laga að mestu leyti þar sem flestallar breytingar sem gera átti hafa verið kallaðar aftur og fyrirhugaður sparnaður upp á 128 millj. kr. er floginn út í veður og vind. Eftir stendur að þeir sem hafa verið atvinnulausir í fimm ár eða lengur missa bætur og fulltrúar Alþingis eru felldir út úr stjórn án þess að nokkur efnisleg umræða hafi farið fram um það meðal þingmanna hvar eðlilegt sé að fulltrúar Alþingis komi að eftirliti með framkvæmdarvaldinu með setu í stjórnum. Þetta frv. er meingallað, hæstv. forseti, og hefði betur verið látið bíða nýrrar og framsækinnar endurskoðunar sem gengi út á að bæta hag hinna atvinnulausu í stað þess að skerða rétt þeirra. Á þessu verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð og því greiði ég ekki atkvæði.

Herra forseti. Það hafa orðið miklar umræður um þau tvö mál sem nú á að fara að greiða atkvæði um, sem er annars vegar atvinnuleysistryggingar og hins vegar vinnumarkaðsaðgerðir, ekki síst um það með hvaða hætti þau bar hér inn í þingið og hvaða meðferð þau hafa fengið. Það er ljóst að þessi frv. eru bæði í hrópandi andstöðu að sumu leyti við það sem að öðru leyti er að gerast. Þar á ég við það að verið er að færa vinnumarkaðsaðgerðir frá sveitarstjórnum og til ríkisins og hins vegar það að frv. um atvinnuleysisbætur hefur tekið það miklum breytingum að það hlýtur að vera orðið eins konar bastarður og spurning til hvers var af stað farið þegar niðurstaðan er þessi. Við hljótum því að skilja alla ábyrgð á afgreiðslu þessara mála eftir hjá ríkisstjórninni og sitja hjá við afgreiðslu þessara frv.

Herra forseti. Alþb. hefur í umræðum hér í þinginu margsinnis gagnrýnt harðlega það frv. sem nú er verið að greiða atkvæði um. Upphaflega vegna þeirra áforma sem ríkisstjórnin hafði uppi um stórlega skerðingu á réttindum atvinnulausra með framlagningu þessa frv. Nú þegar verstu agnúarnir hafa verið sniðnir af frv. þá stendur eftir innantóm umgjörð um þessi áform ríkisstjórnarinnar og tilgangslaus breyting á lögum um réttindi atvinnulausra. Alþb. mun því sitja hjá í atkvæðagreiðslu um þetta frv. og getur ekki stutt það eins og það liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Þetta frv. felur í sér þá stefnubreytingu að málefni atvinnulausra verða flutt frá sveitarfélögunum til ríkisins án þess að nokkur haldbær rök séu fyrir slíku. Til stendur að koma á fót nýrri ríkisstofnun með miklu stjórnarbákni, svæðisskipulagi og undirstjórnum, sem vandséð er að geti þjónað þeim tilgangi að bæta atvinnuástand, stuðla að nauðsynlegri endurmenntun og að bjóða atvinnulausu fólki upp á þá þjónustu sem það þarf á að halda. Það vantar sérmenntað starfsfólk til að sinna þeirri vinnu sem stjórnendurnir 120, eða hvað þeir verða margir, ákveða að sinna skuli. Þetta frv. er eitthvað það alla vitlausasta sem frá þessari ríkisstjórn hefur komið og er þó af ýmsu að taka. Málefni atvinnulausra eru mun betur komin hjá sveitarfélögunum þar sem þau tengjast annarri félagslegri þjónustu. Þetta nýja ríkisbákn get ég ekki stutt og ekki sætt mig við og því greiði ég atkvæði gegn þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég tel að sá tilflutningur á verkefnum frá sveitarfélögum til ríkisins sem felst í frv. sé aðalágalli þess. Það gengur í grundvallaratriðum gegn þeirri stefnu sem fylgt hefur verið í orði kveðnu af öllum stjórnmálaflokkum á undanförnum árum. Það á að fara að byggja upp nýja ríkisstofnun, nýtt ríkisbákn til þess að stýra þessum málum í landinu og skýtur það skökku við miðað við málflutning sumra, t.d. sjálfstæðismanna, m.a. á þessum fundi í dag. Af þessum ástæðum, hæstv. forseti, tel ég enga ástæðu til að leggja þessu máli lið og sit því hjá við meðferð þess og tel eðlilegt að ríkisstjórnin beri ábyrgð á því sjálf í einu og öllu.

Herra forseti. Með samþykkt þessa frv. og frv. um atvinnuleysistryggingar er verið að setja hér merk lög. Það er mjög bætt staða atvinnuleitenda til að finna sér störf. Landið er gert að einu vinnusvæði, vinnumiðlanir eru gerðar miklu virkari, stóraukin eru tækifæri atvinnuleitenda til að hljóta þjálfun og starfsmenntun, verulega er dregið úr hættu á misnotkun og verulega er dregið úr þeirri hættu að fólk lokist langtímum saman inni í vítahring atvinnuleysis. Þessi mál eru bæði afgreidd í fullri sátt við verkalýðshreyfinguna þó að stjórnarandstaðan hér á Alþingi hafi eitt og annað við þau að athuga. Ég segi að sjálfsögðu já.

Forseti vill geta þess að honum hafa borist óskir um að næstu fjögur dagskrármálin, 12., 13., 14. og 15., verði rædd sameiginlega. Forseti hyggst heimila það ef enginn hreyfir athugasemd. Það eru ekki athugasemdir við það.

Er þetta ósk forseta?

Nei, það er ekki ósk forseta. Það er ósk flutningsmanna. Má forseti líta svo á að ekki séu athugasemdir við þetta fyrirkomulag? 

Hver er ræðutíminn, herra forseti?

Ræðutíminn er samkvæmt reglum þingskapa. Um frv. er hann 30 mín. fyrir flutningsmann, það er almenn regla við 1. umr., og þetta eru allt mál til 1. umr., í annað sinn 15 mín. og 5 mín. í þriðja sinn. Aðrir þingmenn og ráðherrar 20 mín. og 10 mín. Um þáltill. hefur flm. 15 mín. tvisvar, aðrir þingmenn og ráðherrar 8 mín. tvisvar. Þetta segja þingsköpin. Forseti telur eðlilegast, ef málin verða rædd saman, að aðrir en frsm. hafi ræðutíma eins og um frv., þ.e. 20 mín. og 10 mín.

Er ekki óeðlilegt að ræða saman þáltill. og frv.? Ég geri athugasemdir við það.

Já, þá tekur forseti tillit til þess. Þáltill. verður rædd sér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um sölu afla á fiskmarkaði. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Gísli S. Einarsson og Ásta B. Þorsteinsdóttir. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að allur sjávarafli sem seldur er innan lands skuli seldur á fiskmörkuðum.`` Fiskmarkaðir hafa starfað á Íslandi í um tíu ár og á þeim eru nú seld árlega um 100 þús. tonn af bolfiski fyrir um 10 milljarða kr. Fiskmarkaðirnir hafa með sér samstarf um allt land, m.a. með því að nýta sér nýjustu fjarskiptatækni þannig að hvar sem skip eru stödd eða verkendur er mögulegt að koma á viðskiptum á skjótan hátt. Fiskmarkaðir hafa skapað tilverugrundvöll fyrir mörg fyrirtæki sem hafa sérhæft sig á tiltekna erlenda markaði og á fiskmörkuðum hefur orðið til markaður fyrir tegundir sem áður var hent, ekki síst á þeim forsendum að þær væru ekki söluvara. Þeir hafa að ýmsu leyti breytt viðhorfum vinnslunnar og gert þá sem þar starfa meðvitaðri um markaðinn sem verið er að vinna fyrir, samkeppni og gæði. Það er óhætt að fullyrða að ef fiskmarkaðir hefðu ekki komið til og náð þeim árangri sem raun ber vitni hefði landvinnslan farið enn frekar halloka fyrir sjóvinnslunni. Herra forseti. Fiskmarkaðir stuðla ekki aðeins að því að vinnslan geti sérhæft sig og gert betur, fiskverð á að heita frjálst en verð sem fæst á fiskmörkuðum hefur einnig orðið viðmið verðlagningar þess afla sem aðrir hafa samið um í svokölluðum beinum viðskiptum eða utan fiskmarkaðanna. Annar afli sem seldur er innan lands, þar með talin rækjan, er seldur í beinum viðskiptum. Í þeim viðskiptum kemur virði kvótans einatt einhvern veginn fram þó oftast sé um að ræða viðskipti handhafa kvótans við sjálfan sig. Það getur haft afgerandi áhrif á gengi vinnslunnar eða útgerðar hvar virði kvótans og kostnaður við öflun hráefnis er skráður. Herra forseti. Eins og fram hefur komið miðað við umfang á framsali veiðiheimilda má ætla að sá hópur útgerðarmanna þar sem vinnsla og veiðar eru á sömu hendi taki einnig þátt í tonni á móti tonni eða öðrum þeim aðferðum sem fyrirtækin hafa beitt til að sérhæfa sig og náð hámarksárangri. Þannig hefur stór hluti af framsalinu verið til að tryggja vinnslunni ákveðna tegund hráefnis. Segja má að í stað þess að versla eðlilega á markaði með veiddan afla hafi þörf vinnslunnar fyrir aukna sérhæfingu leitt til enn meira framsals veiðiheimilda. Núverandi kerfi styður að því er virist frekar við það að menn versli með fiskinn í sjónum en að eðlileg viðskipti fari fram með afla á mörkuðum. Sjómenn, samtök þeirra og verkalýðshreyfingin hafa verið andsnúin því mikla framsali veiðiheimilda sem átt hefur sér stað í núverandi kerfi og stór meiri hluti þjóðarinnar er sammála því áliti eða um 75%. Af hverju halda menn að það sé? Þjóðin er einfaldlega ósátt við þann mikla rétt sem óbreytt ástand skammtar útgerðarmönnum, að þeir fái veiðiheimildum úthlutað ókeypis þó þeir síðan telji sjálfir rétt að selja öðrum aðgang að auðlindinni, að þeir geti ráðstafað óveiddum fiskinum að vild og án tillits til hagsmuna annarra og þeir geti síðan einnig ráðstafað aflanum að vild og hafi þannig ákvörðunarvald um það hvort hinir hæfustu fái aflann til verkunar eða bara þeir sem annarra hagsmuna kunna að hafa að gæta, eru t.d. innan réttra sölusamtaka. Verðmyndunin hefur þannig í mörgum tilfellum farið fram með þeim hætti að mikil tortryggni hefur skapast á milli sjómanna og útgerðarmanna, ekki síst vegna fjölmargra dæma um það að sjómenn eru látnir bera kostnað af kaupum eða leigu með veiðiheimildum. Veðlagningin er einatt þannig að erfitt er að greina á milli hvaða hluti er fiskverð samkvæmt hinni hefðbundnu skilgreiningu og hvað er kvótaleiga eða kvótakaup. Sjómenn hafa með vaxandi þunga farið fram með kröfuna um að allur fiskur verði seldur yfir fiskmarkaðinn, enda væri verðlagningin þá gegnsæ þannig að ljóst væri hvert hið raunverulega skiptaverð er og að þeirra hlutur væri klár. Krafan um allan fisk yfir á markað er meginkrafa allra samtaka sjómanna í dag. Hagsmunir útgerðar og sjómanna ættu ef allt væri með felldu að fara saman við verðlagningu á sjávarafla. Það ætti að vera beggja hagur að fá sem hæst verð sem þeir síðan skipta á milli sín eftir samningum og lögum. Verðlagning á sjávarfangi á að heita frjáls eins og ég sagði áðan og samkvæmt samningum hefur útgerðarmaður með höndum sölu aflans og hefur til þess umboð áhafnar. Það er einnig kveðið á um að útgerðarmaður skuli tryggja skipverjum hæsta gangverð fyrir fiskinn. Hins vegar hafa útgerðarmenn í mörgum tilvikum ákveðið einhliða það verð sem greitt er til áhafna þrátt fyrir skýr ákvæði kjarasamninga og laga um að óheimilt sé að sjómenn taki þátt í kostnaði útgerða við öflun veiðiheimilda og hafa útgerðarmenn verðlagt afla til áhafna með tilliti til þess kostnaðar. Tilraunir til að finna lausn á þessum vanda við verðlagningu hafa verið gerðar í tvígang nú á seinni árum. Annars vegar var vorið 1994 sett á fót samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna til að leysa verðlagningarvandann. Sú tilraun mistókst gjörsamlega vegna viljaleysis útgerðarmanna til að taka á vandanum. Hins vegar var í síðustu kjarasamningum sjómanna sett á nefnd úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna til að úrskurða um fiskverð þegar ekki næðist samkomulag milli útgerðarmanna og áhafna um það verð sem greitt skyldi fyrir aflann. Í mörgum tilvikum hafa útvegsmenn hunsað nefndina og beitt sjómenn þvingunum til að verðleggja aflann eftir eigin geðþótta. Ljóst er því að úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna getur ekki leyst þau vandamál sem blasa við varðandi verðlagningu á afla. Svo geta menn hins vegar haft sína skoðun á því í nútímasamfélagi að nefnd sé falið að verðleggja vöru inn á markað. En það hlýtur að vekja upp spurningar af hverju viðsemjendur sjómanna, útgerðarmenn, vilja ekki fá eðlilega verðlagningu á markaði á þann afla sem kemur að landi. Er tregða útgerðarmanna gagnvart fiskmörkuðunum tengd því að ef afli er seldur á fiskmarkaði, þá kemur hið rétta skiptaverð fram? Að hagræðingin góða sem leitt hefur til þess að útgerðin í landinu er öll rekin með hagnaði sé, eins og sjómenn fullyrða, fyrst og fremst þannig til komin að þeir hafi greitt fyrir hana með þvingaðri þátttöku í kvótakaupum eða kvótaleigu? Með því að breyta leikreglum þannig að viðskipti á markaði séu áskilin við sölu afla til vinnslu má eyða þeirri tortryggni sem er milli útgerðar og sjómanna og tryggja betur að það séu jafnan þeir sem bestum árangri ná sem eru við fiskvinnslu á hverjum tíma. Sala alls afla sem seldur er innan lands um fiskmarkaði er því ekki bara réttlætismál fyrir sjómenn, heldur mikilvægt hagsmunamál vinnslunnar svo hún geti sérhæft sig frekar og gert betur. Í meiri sérhæfingu liggur líka grundvöllur þess að laun fiskvinnslufólks geti hækkað. Forsvarsmenn þessa mikilvægasta matvælaiðnaðar okkar láta því líka ómótmælt þegar áhrifamiklir aðilar úr þeirra röðum segja sölu alls afla á fiskmarkaði fljótustu leiðina til að ná fram réttu fiskverði. En fyrirsvarsmaður útgerðarinnar í landinu hefur annan háttinn á og sendir sjómönnum og þá fiskvinnslunni í raun einnig tóninn í dagblöðum um jólin og telur fráleitt, svo að vitnað sé beint, með leyfi forseta, ,,að svipta útgerðarmann rétti þeirra til að verka sinn eigin afla``. Herra forseti. Það er búið að markaðsvæða veiðarnar og fiskveiðistjórnarkerfið er talið afar mikilvægt til að ná fram hagræðingu í útgerðinni. Veiðimannasamfélagið er að líða undir lok og sjávarútvegssamfélag alþjóðavæðingar, tækni, þekkingar, fjármagns og markaðsvæðingar er að taka við. Fyrirtæki í sjávarútvegi sem eru komin á hlutabréfamarkað og lúta þeim lögmálum sem þar gilda um árangur eru ekki hluti af veiðimannasamfélagi. Fyrirtæki í sjávarútvegi sem eru á viðskiptaforsendum komin í samvinnu við fyrirtæki erlendis eru heldur ekki hluti af veiðimannasamfélagi. Upptaka kvótakerfisins, sem gerði það mögulegt að skipuleggja starfsemina og fara á markað með fyrirtækin, var fráhvarf frá veiðimannasamfélaginu. Í þessu sambandi er hlægilegt að hlusta á forustu LÍÚ tala um rétt útgerðarmanna til að verka sinn eigin afla. Sá réttur tilheyrði vissulega gamla veiðimannasamfélaginu. Nýja sjávarútvegssamfélagið byggir bara á allt öðrum lögmálum, svo sem lögmálum markaðsvæðingar og samkeppni og útgerðarmenn geta ekki bæði mært nýja kerfið þegar það hentar þeim og krafist réttar samkvæmt gamla kerfinu. Þeir eins og aðrir verða að gera það upp við sig hvar þeir eru staddir. Í veiðimannasamfélaginu var það líka hluti af sjálfsögðum rétti þeirra sem bjuggu við ströndina að róa til fiskjar. Við markaðsvæðingu veiðanna er eignarhald útgerðarfyrirtækjanna komið á allt annan stað og allt önnur lögmál hljóta þá einnig að gilda um aðgang að auðlindinni. Þess vegna er það hluti af þessari þróun að þau fyrirtæki og hlutafélög sem fá veiðiheimildir greiði fyrir aðganginn að auðlindinni og það vill þjóðin einmitt líka. Alþýðusamböndin bæði fyrir austan og vestan hafa ályktað um að allur fiskur verði seldur á fiskmarkaði. Það gerðu þau á þingum sínum í nóvember sl. þar sem þau ýmist vildu stefna að því eða kröfðust þess í ályktunum sínum. Sjómenn telja líka að ef allur fiskur færi yfir á fiskmarkað þá mundi framsalsþörfin minnka og þau heimildarákvæði kvótakerfisins sem mestum ágreiningi valda í dag verða notuð eins og e.t.v. var reiknað með í upphafi. Ef vinnslan gæti sérhæft sig eðlilega með kaupum á fiskmörkuðum þá minnkaði þörfin fyrir verslun með óveiddan fisk og þá væri jafnframt ljóst hver hlutur sjómanna ætti með réttu að vera og staðið væri við það að tryggja þeim hæsta verð fyrir aflann. Herra forseti. Samþykkt þessarar tillögu felur í sér stefnumörkun Alþingis um nýtt fyrirkomulag til að taka á skipulagsvanda í sjávarútvegi, skipulagsvanda, sem m.a. er tilkominn af því að sumt á að lúta markaði en annað handaflsaðferð. Það er öllum ljóst sem það vilja sjá að nauðsynlegt er að taka á þeim skipulagsvanda. Það gengur ekki til lengdar að þeim sem vinna innan sjávarútvegsins sé mismunað með þeim hætti sem nú er og að eðlileg samkeppni um hráefni fái ekki notið sín. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. sjútvn. og síðari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég skil þessa till. til þál. þannig að hér sé verið að leggja til að allur fiskur sé seldur á uppboðsmörkuðum. Þá vaknar sú spurning hvort það er ekki afar óvenjulegt að svo strangar takmarkanir á viðskiptum séu settar á eitt viðskiptasvið. Hvar tíðkast á öðrum viðskiptasviðum að slíkar takmarkanir séu settar fram? Það hlýtur að kalla á einhverja skýringu á því hvers vegna á að takmarka viðskiptasviðið með fisk með þessum sérkennilega hætti. Á öðru er rétt að vekja athygli en það er að eftir því sem frammúrstefnufyrirtæki í fiskvinnslu, ef við getum sagt sem svo, hafa náð sterkara sambandi við kaupendur sína erlendis, þá er allt ferlið frá því að fiskurinn er veiddur og þangað til hann er unninn og það skipulag sem þar er á og þær tryggingar sem í því eru að vel sé með fiskinn farið frá upphafi í veiðunum og þangað til honum er skilað, allt þetta ferli gæti truflast verulega með því að leggja svo takmarkandi tillögur fram sem hér er um að ræða. Mér finnst að það vanti í þessa till. til þál. ærið margar skýringar sem málið kallar á.

Herra forseti. Á hverjum degi fjallar hv. Alþingi um tillögur sem lúta að leikreglum fyrir þann markað sem við erum að vinna hér á. Þetta er ein slík. Þessi tillaga á að koma í veg fyrir þann mismun sem nú er í gangi á milli þeirra verkenda sem annars vegar hafa aðgang að veiðikvóta, eru hluti af fyrirtæki sem jafnframt er í veiðum og svo hinna sem ekki hafa slíkan aðgang. Það kom fram í máli mínu að fyrirtækin hafa sérhæft sig í vinnslunni, mörg hver með því að versla enn stífar með óveiddan fisk en þörf hefur verið fyrir ef fiskur hefði verið boðinn upp á markaði. Þau fyrirtæki sem geta haft þann háttinn á eru e.t.v. sæmilega sett, en það hefur komið fram oftar en einu sinni að slík aðferð misbýður réttlætiskennd ýmissa, hún eykur framsal í kvótakerfinu og veikir það þar með og sjómenn hafa viljað meina að um óeðlilega þátttöku þeirra í slíku kerfi væri að ræða. Það er mikill mismunur á aðstöðu þessara aðila sem verkenda og hinna sem eiga allt sitt undir því að kaupa sitt hráefni á markaði. Og það eru merkileg skilaboð í rauninni að ef menn vilja fara í fiskverkun, ef menn eru með góða hugmynd að úrvinnslu á afla, ef menn eru jafnvel með góð viðskiptasambönd til að selja slíkt, þá skuli það nánast vera skilaboð frá Alþingi Íslendinga að menn verði þá einnig að eiga skip og kvóta.

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að það kemur fram í greinargerð með þessari till. til þál. að það er verið að reyna að leysa ákveðinn vanda sem er vissulega vandamál í sambandi við kvótakerfið. En ég vil þá spyrja þingmanninn aftur hvort hún telji ekki að svo fortakslaus þáltill. sem hér er um að ræða, um að allur afli verði seldur á fiskmörkuðum, trufli ekki það þróunarstarf sem mörg helstu og bestu fiskvinnslufyrirtæki landsins hafa verið að vinna og byggja nákvæmlega á hráefnisöflun sinni og góðri meðferð á aflanum frá því að hann er dregin úr sjó og þangað til hann er seldur á erlenda markaði, hvort ekki sé ástæða til þess að fara varlega í því að trufla þetta starf, ekki síst núna þegar fiskvinnslan stendur frammi fyrir því að þurfa að auka þróunarstarf sitt alveg sérstaklega og berst nokkuð í bökkum.

Herra forseti. Ég er handviss um það að fyrir fyrirtæki sem á annað borð eru með þróunarstarf og eru sér meðvituð um það eftir hvers konar vöru markaðurinn er að kalla er það ekki mikill vandi að fara úr því kerfi sem þau mörg hver vinna við núna sem er verslun með óveiddan fisk yfir í það að kaupa sinn fisk á mörkuðum. Ég hygg að flest stærri fyrirtækin í landinu kaupi að hluta til sinn fisk á mörkuðum. Mig langar, með leyfi forseta, til að vitna í grein Björns G. Ólafssonar úr Vísbendingu þar sem hann fjallar um fiskmarkaði: ,,Reynslan af fiskmörkuðum bendir hins vegar eindregið til þess að uppboð á veiddum fiski hafi aukið stöðugleika og sérhæfingu í fiskvinnslu.`` Það er kannski akkúrat þetta sem við erum að leita eftir, ekki bara markaðsvæðingu á veiðunum, ekki bara hagræðingu þar, heldur að þetta geti líka náð til fiskvinnslunnar og það gerist ekki, herra forseti, nema við stuðlum að því að eðlileg samkeppni geti farið fram um hráefnið og það sé þannig öruggt eða nokkuð öruggt að þeir sem standa sig best kaupi hráefnið, vinni það áfram og selji með hag allrar þjóðarinnar að leiðarljósi.

Herra forseti. Textinn á þessu þskj. er mjög afdráttarlaus eins og hér hefur komið fram. Ég skil hann á þann veg að það sé vilji þeirra sem að þskj. standa að allur afli sé seldur á mörkuðum, þar á meðal afli frystiskipa, þar á meðal uppsjávarafli eins og loðna og síld, grásleppa og kúfiskur, en ég vildi gjarnan fá það staðfest hvort þetta sé ekki alveg örugglega hinn rétti skilningur flutningsmanna á efni þess sem þskj. ber með sér.

Herra forseti. Eins og fram kemur í efni tillögunnar, og er nú ekki eins flókið og hæstv. ráðherra vildi vera láta, þá er tillaga um að allur afli sem seldur er innan lands verði seldur á fiskmarkaði. Það er nokkuð ljóst. Það vill svo til að það eru til afurðir, sem eru unnar um borð í skipum, sem eru ekki seldar hér innan lands. Það er búið að semja um sölu á þeim. Um það hljóta að gilda önnur lögmál. Hins vegar fyndist mér ekkert að því að hv. sjútvn. skoðaði það nánar hvort hægt sé að fara þannig í málið að allur fiskur sem veiddur er í íslenskri lögsögu, allur fiskur sem við gefum út veiðiheimildir fyrir, verði seldur á uppboðsmarkaði. Ugglaust er hægt að koma því við en það er ekki gengið svo langt í þessari tillögu. Það er gengið nákvæmlega jafnlangt í þessari tillögu og sjómannasamtökin álykta um.

Herra forseti. Þetta voru afar merkilegar upplýsingar. Talsmaður flutningsmanna staðfestir að alls ekki sé ætlunin að selja á uppboðum allan fisk sem veiddur er heldur undanskilja hina veigamiklu veiði frystiskipa. Það hlýtur að vekja upp fjölmargar spurningar. Þeir sem vinna fiskinn sem þeir veiða um borð í sínum skipum mega gera það án þess að aflinn fari á uppboð en þeir sem vinna fiskinn af sínum eigin skipum í landi eru neyddir til þess að fara í gegnum þennan millilið sem hér er verið að mæla fyrir um. Hér er verið að búa til slíka mismunun sem mér sýnist að mundi alveg augljóslega ýta mönnum út í það að auka vinnslu um borð í frystiskipum. Alla vega er alveg ljóst að hér er verið að mismuna aðilum eftir því hvort þeir vinna aflann um borð í skipum eða í landi. Mér er mjög til efs að slík mismunun fái staðist.

Herra forseti. Það gleður mig að hæstv. ráðherra er farinn að koma auga á eitthvað sem heitir mismunun í þessu kerfi sem við höfum búið til í kringum okkar sjávarútveg. Það kveður þá satt að segja nýrra við. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst andsvör hans bera vott um vilja til svolítilla útúrsnúninga og hann verður auðvitað að eiga það við sjálfan sig en fyrir mér er það jafnræði að allur sá afli sem seldur er innan lands sé seldur með sama hætti. Ég veit að þar mæli ég fyrir munn sjómannasamtakanna í landinu, eins og ég gat um áðan, og ég er handviss um það, herra forseti, að fyrir þeim vakir ekkert sem heitir mismunun heldur miklu frekar hitt að það er verið að sækjast eftir jafnræði og það er verið að vinna gegn þeirri mismunun sem menn verða fyrir í núverandi kerfi á hverjum einasta degi. Ef menn sjá flöt á því að vinna málið með þeim hætti, sem mér heyrist ráðherrann hafa áhuga á, þ.e. að allur fiskur, alveg sama hvort búið er að vinna hann mikið eða lítið, komi til sölu á innlendum fiskmörkuðum, þá mun ég verða fyrsta manneskjan til að styðja hæstv. ráðherra í þeirri viðleitni hans.

Herra forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er út af fyrir sig allrar athygli verð en það er svo sem ekki verið að hreyfa neinni nýrri hugmynd. Menn hafa fengið þingmál af þessum toga áður hér inn á borð í þingsölum og fjallað um þessi málefni. Ég vil fyrsta segja um þingmálið að það er tæknilega ekki rétt útfært því þrátt fyrir að tillagan yrði samþykkt þá mundi ekkert gerast. Það mundi ekki leiða til neinna þeirra breytinga sem samþykktin felur í sér af því breytingar á skipan mála verða ekki gerðar nema með breytingum á lögum og hér er aðeins lögð fram tillaga til þál. sem er pólitísk yfirlýsing. Og jafnvel þó hún yrði samþykkt þá mundu engar breytingar fylgja sjálfkrafa í kjölfarið. Í lok grg. er vísað til þess að samþykkt ályktunarinnar mundi leiða til þess að ríkisstjórnin ynni frv. og legði fyrir þingið. Það er ekkert víst að ríkisstjórnin geri það enda er henni ekki falið að gera það. Það sem menn mega ekki, að mínu viti, flaska á er að gera ekki þá hluti sem þeim er ætlað að gera, þ.e. þeim sem sitja á löggjafarsamkomunni. Þeim er ætlað að setja lög. Til þess eru menn kosnir á Alþingi, að beita sér fyrir því að lög séu sett. Og vilji menn gera það þá flytja menn frv. Þetta er tiltölulega einfalt mál þannig að ég sé ekki annað en að það hefði verið mjög einfalt fyrir flm. að setja upp snoturt frv. sem fæli í sér þá meiningu sem lögð er til í þáltill. Þetta tel ég galla á málinu og velti því fyrir mér hvers vegna flm. velja þessa leið en ekki þá að flytja frv. Er eitthvert hik á þeim með að hrinda í framkvæmd þeirri meiningu sem þeir tala fyrir? Þá vil ég aðeins velta fyrir mér efni tillögugreinarinnar. Það er ekki alveg ljóst hvernig ber að skilja hana. Þar segir að allur sjávarafli sem seldur er innan lands skuli seldur á fiskmörkuðum. Hvað með afla sem landað er en ekki er seldur? Er þá heimilt að verka hann? Geta útgerðarmenn eins og trillusjómenn komið með sinn fisk að landi, verkað sinn þorsk í saltfisk eða hengt hann upp á hjalla og verkað í harðfisk? Er það meiningin í tillögugreininni að það verði áfram heimilt að einhver hluti af lönduðum afla sé undanþeginn þeirri kvöð að vera seldur á fiskmarkaði? Mér heyrðist reyndar á framsöguræðunni að svo væri ekki. Þá kemur upp önnur spurning sem vefst mjög fyrir mér að átta mig á hvort sé framkvæmanlegt eða hvort það sé ekki það mikil breyting að erfitt sé að afla stuðnings við það hjá útgerðarmönnum --- geta menn ætlast til þess að fá stuðning smábátasjómanna við því að þeir megi ekki verka eigin fisk? Þeir megi ekki verka sinn fisk í saltfisk eins og margir gera hvort sem þeir veiða hann á handfæri eða línu? Eða þeir megi ekki verka hann í harðfisk? Hvers konar markaðskerfi er það sem takmarkar ráðstöfun eða möguleika útgerðarmanna til að gera verðmæti úr sínum afla? Því í þessum skilningi er ekki um að ræða tillögu til aukins frjálsræðis heldur er þetta tillaga til minna frjálsræðis en er í dag. Og hvernig má það vera ef fiskmarkaðskerfið er svona gott að það skuli ekki geta staðið sig í samkeppninni við fiskvinnslurnar í landinu án þess að fá lög sem kveða á um að þeir sem selja fisk verði að nota þetta form til að selja fiskinn? Það er greinilega ekki nógu gott kerfi. Og er það þá góð leið í markaðshagkerfinu að þvinga menn með lögum til að nota þá leið sem menn vilja helst ekki nota eða vilja ekki nota í nægilega miklum mæli? Ég er ekki alveg viss um að menn séu á réttu spori með þessari aðferðafræði. Ef við höldum áfram með tillögugreinina þá segir hún það, eins og ég rakti áðan, þó það sé ekki meining flm., að menn gætu sjálfir verkað eigin afla. Menn gætu hengt upp sinn fisk og gert hann að harðfiski. Þýðir þá tillögugreinin að þegar fiskurinn er orðinn að harðfiski verði menn að selja harðfiskinn á fiskmarkaði? Eða selja saltfiskinn á fiskmarkaði? Þetta er það sem stendur í tillögugreininni en er, að ég tel, ekki meining flm. Þeir verða þá að umskrifa greinina til þess að hún feli í sér það sem þeir óska eftir. Herra forseti. Vissulega er vandamálið þess eðlis að það ber að taka öllum tillögum til lausnar á því með velvilja og það vil ég gera. Það hefur verið verulegur áhugi á því innan míns stjórnmálaflokks að koma til móts við þessi sjónarmið sjómanna sem þeir hafa haldið fram, og oft að ég held með réttu, að þeir gætu fengið hærra verð fyrir fiskinn ef hann yrði seldur öðruvísi en í beinum viðskiptum, a.m.k. til skamms tíma litið. Hins vegar hefur ekki verið stuðningur fyrir því að gera það að lagakvöð að útgerðarmenn og sjómenn verði að selja fiskinn eftir þessari leið einni og megi ekki nota neina aðra leið. Það eru fleiri hagsmunir í þessu máli en bara hagsmunir sjómanna, og á það ber að horfa líka, og það eru líka lögmætir hagsmunir. Við skulum gefa okkur að það væri rétt, án þess að ég ætli að halda því fram, en við skulum gefa okkur að útgerðarmaður velji að selja frystihúsi í byggðarlaginu þar sem hann býr allan fisk af sínu skipi og hann fái fyrir hann eitthvað lægra verð en hann gæti vænst að fá á fiskmarkaði. En hann velur samt þessa leið. Eigum við þá að segja á Alþingi: Þetta er gegn hagsmunum sjómanna, þess vegna erum við á móti þessu og setjum lög sem banna þetta. Er það víst? Eigum við ekki að muna eftir því að það er fólk í landi sem vinnur í frystihúsunum sem hefur hagsmuni af því að frystihúsin fái fisk til vinnslu á verði sem þau ráða við að kaupa. Á Alþingi að segja: Við viljum ekki gæta hagsmuna fiskvinnslufólks í landi heldur bara hagsmuna sjómanna? Nei, auðvitað ekki. Menn verða að horfa á þessi mál í heild sinni og það eru fyllilega réttlætanlegir hagsmunir að mínu viti í því dæmi sem ég var að setja upp og búa til að gæta að hagsmunum fiskvinnslufólks í landi. Ef þessi tillaga yrði sett í lög mundi hún taka fyrir þá hagsmunagæslu. Ég er ekki tilbúinn til að ganga svo freklega á rétt fólks í landi að samþykkja þetta mál þó ég vilji sýna því allan skilning og velvild að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Það blandast engum hugur um það lengur að starfsemi fiskmarkaða er orðin mjög mikilvæg í okkar þjóðfélagi. Frá því að starfsemi fiskmarkaðanna hófst fyrir u.þ.b. tíu árum síðan hefur hún aukist má segja ár frá ári og er nú orðin miklu snarari þáttur í rekstri margra sjávarútvegsfyrirtækja heldur en var í upphafi þó margir hafi spáð fremur illa fyrir fiskmörkuðunum. Menn töldu að þetta mundi ekki ganga upp, þetta væri erlend hugmynd sem mundi ekki eiga við í okkar þjóðfélagi, en annað hefur komið á daginn. Og það er mjög mikið til í því sem fram kom í máli hv. 1. flm. þessarar þáltill. að starfsemi og tilkoma fiskmarkaða hefur haft mjög margt gott í för með sér, t.d. skapað fjölbreytni, möguleika á að losna við aukaafla og að gera sér peninga úr honum, þannig að það er ekki ástæða til annars en að taka undir að þessi starfsemi er mjög þýðingarmikil. Það er mikilvægt að um þessa starfsemi sé sem gleggstur, skýrastur og bestur lagarammi. Mér finnst hins vegar, herra forseti, að flutningsmenn dragi síðan alveg kolvitlausar ályktanir af þessari reynslu. Það er út af fyrir sig alveg eðlilegt að viðurkenna, og það hef ég verið að gera hér í þessum orðum mínum, að starfsemi fiskmarkaðanna er mjög mikilvæg og hún er að verða óaðskiljanlegur hluti af sjávarútveginum í dag og ég vænti þess að þannig verði það á næstu árum. En það þýðir hins vegar ekki að menn eigi að draga þá ályktun að úr því að menn sjá ýmislegt jákvætt í sambandi við fiskmarkaðina þá eigi að yfirfæra það yfir á gjörvallan sjávarútveginn í landinu. Mér finnst fráleitt að menn dragi slíkar ályktanir. Þess vegna verð ég að segja það, virðulegur forseti, að ég get á engan hátt stutt þessa þáltill. og tel raunar að hún sé mjög óskynsamleg eins og ég skal reyna að færa nokkur rök fyrir. Í fyrsta lagi er það mjög eðlilegt í öllum viðskiptum að menn hafi ráðstöfunarrétt yfir því sem þeir eru að bjóða til sölu. Þannig hefur það verið í okkar þjóðfélagi. Alveg sama hvaða fiskveiðistjórnarkerfi menn hafa haft þá hafa menn haft það í hendi sér hvernig menn ráðstafa þessum afla. Það er alveg rétt að við bjuggum mjög lengi við miðstýrt fyrirkomulag á þessari öld, miðstýrt verðfyrirkomulag sem reyndist ákaflega illa. Þess vegna var það mikilvægt þegar frelsið hófst og menn hófu frjálsa fiskverðsmyndun í sjávarútveginum. En það þýðir ekki að við eigum að stýra þessari fiskverðsmyndun inn í einn farveg. Það mæla engin rök með því að við ætlum með opinberri tilskipun að ofan að segja að þannig og einungis þannig getum við stýrt fiskverðsmyndun í landinu að við sendum allan fisk á fiskmarkaði. Það er alveg fráleitt og alls ekki í samræmi við nútímahugsunarhátt eins og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir talaði um áðan að við förum með opinberri tilskipun að haga okkur þannig. Ég held að það sé hægt að benda á ýmislegt sem gæti verið mjög neikvætt ef við færum inn á þessar brautir. Hv. 6. þm. Norðurl. e. talaði mikið um annars vegar það sem hann kallaði veiðimannasamfélag og hins vegar hið nýja sjávarútvegssamfélag. Ég held að það fyrirkomulag sem hv. þm. er að leggja til væri hið dæmigerða veiðimannasamfélag og alveg fráleitt að það ætti nokkuð skylt við það nýja sjávarútvegssamfélag sem þjóðin er nú að fara inn í vegna þess að það sem einkennir sjávarútveginn í dag er að menn eru að reyna að auka vöruþróun og að hafa sem best eftirlit með þeirri vöru sem þeir eru að framleiða alveg frá fyrstu stundu. Forsendan fyrir því að þetta sé hægt t.d. í sjávarútveginum er að menn geti haft sitt eigið gæðaeftirlit alveg frá því að veiðarnar hefjast og þar til vinnslu og sölu er lokið. Út á það gengur vöruþróunin í sjávarútveginum. Hún gengur ekki bara út á það að hafa eftirlit með hvernig vinnslan gengur fyrir sig, heldur gengur hún þvert á móti öll út á það að menn geti haft eftirlit með þessu alveg frá upphafi. Fyrir nokkrum dögum vestur í Bolungavík, á mínum heimaslóðum, voru t.d. bæði sjómenn og fulltrúar fiskvinnslunnar sameiginlega á námskeiði sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hafði eftirlit með þar sem menn voru að fara yfir alla þessa þætti vegna þess að það var grundvöllurinn að hægt væri að ná besta hugsanlega árangri, m.a. í gæðastjórnun, að menn reyndu að tryggja að það ætti sér stað, tryggt og gott eftirlit á öllum sviðum, á öllum þáttum málsins frá upphafi. Ég hef hitt mjög marga fiskverkendur og raunar sjómenn líka sem hafa kvartað undan því að á fiskmörkuðum gæti ótrúlega lítils verðmunar á milli góðs fisks og slæms. Fiskverkendur kvarta mjög undan því að m.a. á þessum fjarskiptamörkuðum sé þeim engan veginn ljóst og geti engan veginn treyst því að þeir séu að fá góðan fisk eða slæman. Þess vegna, virðulegi forseti, hefur sú þróun verið að eiga sér stað, jafnhliða því að fiskmarkaðirnir hafa verið að eflast til lengri tíma litið, að fiskverkendur hafa verið að reyna að tryggja sér föst viðskipti, ekki síst fiskverkendur án útgerða. Þeir hafa verið að reyna að tryggja sér föst viðskipti við tiltekna báta sem þeir geta treyst gæðunum frá. Út á þetta gengur það sem er að gerast í sjávarútveginum í dag. Þess vegna, virðulegur forseti, held ég að við værum að stíga skref aftur á bak, út úr nýja sjávarútvegssamfélaginu inn í gamla veiðimannasamfélagið aftur, ef tillaga af því tagi sem hér er til umræðu væri samþykkt. Ég get nefnt fleiri dæmi. Fiskverkandi vestur á Patreksfirði, sem hefur verið að reyna að byggja upp litla snotra vinnslu á fjölskyldugrundvelli, segir mér að það sé grundvallaratriði að hann geti gert út sjálfur sinn litla bát, stjórnað vinnslunni og haft síðan með það að gera hvernig staðið verður að markaðssetningunni í gegnum þá söluaðila sem hann velur sér hverju sinni. Það er grundvallaratriði að þetta hangi allt saman. Fleiri dæmi væri hægt að nefna, svo sem af litlu fyrirtæki norður í Eyjafirði sem er þar með fullvinnslu á saltfiski sem grundvallast á öllu þessu, allt þetta m.a. á því að geta haft eftirlit með þessu alveg frá upphafi. Virðulegi forseti. Þó að ég skilji á margan hátt mætavel þann hugsunarhátt sem fram kemur í tillögunni, að í tillögunni felist eins konar viðurkenning á því að fiskmarkaðir hafi á margan hátt verið til góðs, hafi skapað hér ný tækifæri í sjávarútvegi, þá held ég að sú --- mér liggur við að segja ofstýringarárátta sem mér finnst skína í gegnum tillöguna mundi ekki skila sjávarútveginum því sem ég þykist vita að vaki fyrir hv. flutningsmönnum, því ekki dettur mér neitt annað í hug en að það sé þeirra meining að reyna að búa til aðstæður fyrir íslenskan sjávarútveg sem yrðu honum til góðs. Síðan gætum við velt því fyrir okkur hvaða óvissu þetta gæti skapað í byggðunum úti um land ef útgerðarmönnum sem hefðu viljað landa í sínum heimabyggðum yrði gert að láta þennan fisk á markað og gætu ekki haft nokkurt vald á því hvort hann lenti í vinnslu í litlu þorpunum úti á landi eða hér á höfuðborgarsvæðinu, Eyjafjarðarsvæðinu eða einhvers staðar annars staðar. Þetta er líka mál sem við þyrftum að ræða. Hver yrði staða litla fyrirtækisins, t.d. eftir brælutíð, þegar lítill fiskur væri á mörkuðum og fiskverð ryki upp. Hver væri staða litla fyrirtækisins sem hefði getað fengið fisk af sínum eigin báti strax eftir bræluna? Hver væri staðan ef þetta litla fyrirtæki þyrfti að fara inn á markaðinn og kaupa allan sinn fisk þar og væri að keppa við stóra fyrirtækið sem fyrst og fremst þyrfti að hugsa um jaðarkostnaðinn, viðbótarkostnaðinn við að bæta aðeins við hráefni sitt? Það er augljóst mál að litla fyrirtækið úti á landsbyggðinni yrði undir í slíkri samkeppni.

Virðulegi forseti. Í þessum umræðum hefur farið eins og svo oft áður að menn gleyma hvernig hinir frjálsu markaðir urðu til og hverjir það voru sem beittu sér fyrir breytingunni. Sá sem fyrstur mun hafa flutt tillögu um það á Alþingi að breyta fiskverðsákvörðunum yfir í frjálsar markaðsákvarðanir var Vilmundur heitinn Gylfason, þáv. þingmaður Alþfl. og einn af helstu forustumönnum jafnaðarmanna. Hann flutti á Alþingi tillögur um þessar breytingar og sætti þá mjög harðri andstöðu, ekki síst frá flokki hæstv. sjútvrh. sem þrátt fyrir mikið tal um markað og markaðsfylgni er nú ekki meiri markaðsflokkur en svo að hann stóð lengi gegn hugmyndum um frjálst fiskverð og opnun fiskmarkaða. Þar má líka nefna ýmsa hagsmunagæsluaðila í sjávartútvegi sem fannst þetta vera algjör firra. En þetta mál hafðist í gegn og ég held að það sé enginn sem vill stíga það skref til baka enda hefur ekki komið fram í þessum umræðum að nokkur óski þess. Við skulum því vera minnug þess í umræðunum hvernig frjálst fiskverð og frjálst markaðskerfi við fiskverðsákvörðun var komið á, hverjir studdu það og fluttu fram fram og hverjir voru á móti því þangað til þeir treystu sér ekki til að spyrna lengur gegn broddunum. Hvernig er ástandið núna? Við búum við þær aðstæður á Íslandi sem mjög fáir sjómenn í öðrum löndum búa við, þ.e. kaup og kjör sjómanna á íslenskum fiskiskipum eru ákveðin með hlutaskiptum, ekki með föstu kaupi, heldur með hlutaskiptum. Það er því að sjálfsögðu mikið mál fyrir þá hvort um er að ræða eðlilega verðmyndun á fiski á markaði eða hvort þeir verði að una ákvörðunum þar sem ekki er um markaðsákvarðanir að ræða á fiski sem er grundvöllurinn að kaupi þeirra og kjörum. Það getur verið að hagkvæmara sé fyrir einhverja aðila að kaupa fisk til vinnslu á lægra verði heldur en markaðurinn ákveður. En það er þá einhver sem greiðir fyrir. Sá sem greiðir fyrir að verulegu leyti er sjómaðurinn sem fær þá lægra skiptaverð en hann mundi fá ef markaðslögmálin réðu ákvörðun um fiskverð. Þess vegna er mjög eðlilegt að sú krafa komi frá sjómannasamtökunum, þegar þau hafa mörg dæmi um að hlutur sjómanna er þannig fyrir borð borinn, að markaðskerfið verði látið stjórna í meira mæli fiskverðsákvörðun heldur en gert hefur verið. Það er alveg sjálfsagt og eðlilegt að Alþingi taki slíkar tillögur til skoðunar. Það sem hér er verið að gera er að það er einfaldlega verið að leggja fram till. til þál. um að Alþingi lýsi yfir vilja sínum í þeim efnum. Það er einfaldlega verið að leggja fram tillögu um viðbrögð Alþingis við þeim umræðum sem orðið hafa og þeirri stefnu sem sjómannasamtökin hafa markað. Það er mjög eðlilegt að slík tillaga komi fram á Alþingi Íslendinga og það er mjög eðlilegt að slík umræða eigi sér stað í sjútvn. og að niðurstaða af þeim umræðum, hver svo sem hún verður, verði síðan kynnt sem tillaga að afgreiðslu nefndarinnar á þeirri þáltill. sem hér hefur verið flutt. Auðvitað eru ýmis vandkvæði á því að skylda allan fisk á markað, en það eru ekkert meiri vandkvæði, nema síður sé, en voru á því hér á árum áður að breyta frá miðstýrðu kerfi yfir í markaðskerfi. Þá komu þingmenn hér upp hver á fætur öðrum og sögðu að slík breyting væri þess eðlis að ekki væri óhætt að ráðast í þær miklu sviptingar sem fylgja mundu í kjölfarið. Þeir ágætu þingmenn sem þannig töluðu þegar málið var hér fyrst á dagskrá þegja nú. Þeir rifja ekki upp sín fyrri ummæli, þeir gera ekki tillögu um að horfið verði aftur til fyrri hátta. Það er því ekkert óeðlilegt við það að sú ósk, sem komið hefur fram hjá sjómannasamtökunum og rökstudd var með rökum eins og ég nefndi hér áðan, sé tekin til umfjöllunar á Alþingi Íslendinga. Þetta er tillaga um það. Menn mega ekki heldur gleyma því að fiskmarkaðirnir hafa treyst stöðugleika og sérhæfingu í íslenskri fiskvinnslu. Það eru fjölmörg fyrirtæki sem byggja starfsemi sína fyrst og fremst á því að kaupa á fiskmörkuðum og vinna þann afla sem þannig er keyptur. Það eru t.d. mörg slík fiskvinnslufyrirtæki sem hafa náð góðum árangri á erlendum mörkuðum með sölu á nýjum fiski sem þau hafa unnið á neytendamarkað og keypt með þessum hætti af fiskmörkuðum. Það er því algjörlega rangt að fiskmarkaðir hafi grafið undan stöðugleika og sérhæfingu í íslenskri fiskvinnslu. Þvert á móti eru fiskmarkaðirnir undirstaða margra fyrirtækja sem hafa sérhæft sig og standa í stöðugum og tíðum viðskiptum við erlenda kaupendur. Virðulegi forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að snúa út úr því máli sem hér er flutt með þeim rökum sem menn notuðu á sínum tíma á móti því að fiskverð yrði gefið frjálst. Mér er alveg ljóst að það eru vandkvæði á því að framkvæma þessa tillögu eins og það voru vandkvæði á því á sínum tíma að taka upp frjálsa fiskverðsmyndun. Þrátt fyrir þau vandkvæði var það gert og hefur skilað góðum árangri. Ég er alveg sannfærður um að með því að taka markaðsbúskapinn enn betur í þjónustu sína er hægt að ná enn betri árangri bæði fyrir fiskvinnsluna, sjómenn og útgerðarmenn í okkar landi.

Herra forseti. Það var merkilegt að hlýða á þær ræður sem hér voru fluttar um þá vankanta sem kynnu að vera á því að allur fiskur færi yfir á fiskmarkað. Það var einna merkilegast út frá því að mér fannst jafnvel eins og menn töluðu þannig að eins og staðan er í dag þá væri svo sem engin óvissa. Þetta væri allt á nokkuð sléttum sjó, allir vissu hvað þeir hefðu eða hvað þeir fengju. Fiskvinnslan í landinu gæti ætíð gengið að hráefni o.s.frv. Það var talað um þá óvissu sem kynni að skapast. Þetta fannst mér afar merkilegt vegna þess, herra forseti, að ég hélt að það væri öllum ljóst, ekki síst þeim sem hér hafa talað á undan mér, að sjávarútvegi hefur alltaf fylgt mikil óvissa. Sú óvissa mun ekki aukast þó svo að við seljum fisk á fiskmarkaði í ríkari mæli en við gerum núna. Hún mun ekki gera það, herra forseti, og staðreyndin er sú að tilkoma fiskmarkaðanna hefur ekki bara komið í veg fyrir það að enn meiri fiskur færi til sjóvinnslu, hún hefur líka tekið á öðrum afleiðingum kvótakerfisins, sem sé þeim að ef skip hefur verið selt burt úr sveitarfélagi með kvóta þá hafa þó fiskvinnslufyrirtækin sem eftir sitja átt þann möguleika að kaupa hráefni á mörkuðum til þess að halda uppi atvinnu. Þar erum við kannski komin að máli sem væri eðlilegt að ræða í þessu samhengi. Það er nefnilega svo, herra forseti, að sveitarfélögin í landinu hafa undanfarin ár lagt þó nokkuð á sig til þess að festa skip með kvóta heima í héraði. Hér á árum áður þurftu sveitarfélögin iðulega að hlaupa undir bagga vegna þess að það vantaði fé til rekstrar. Það var áður en útgerðin var rekin með hagnaði, herra forseti, en á seinni tímum --- og það sjáum við líka á lögunum um stjórn fiskveiða þar sem inni er forgangsréttarákvæði sveitarfélaga --- hafa menn haft tilhneigingu til að líta svo á að eignarhald á kvóta skapaði öryggi í vinnslu. Það hefur þá þýtt að ef kvóti er framseldur eða skip seld á milli byggðarlaga þá hefur skapast óöryggi. Þá hefur skapast það óöryggi sem menn viku að áðan. Þá hefur skapast það óöryggi að sú vinnsla sem ekki er hægt að flytja á milli staða, en hugsanlega á möguleika á mörkuðum, getur þá haldið áfram vegna þess að hún á möguleika á hráefni á fiskmörkuðum. Það má þess vegna orða það þannig, herra forseti, að það að skilja á milli veiða og vinnslu með þeim hætti að afli verði seldur á fiskmörkuðum minnki þá óvissu sem óhjákvæmilega fylgir kvótakerfinu, þá óvissu sem alltaf vofir yfir ef skip eru seld eða viðskipti fara fram með veiðiheimildir. Ég gat um það áðan að það orðalag sem er á þessari ályktunartillögu og það orðalag sem hér er óskað eftir að Alþingi sameinist um er það orðalag sem sjómannasamtökin hafa í sínum ályktunum. En það eru ekki bara sjómannasamtökin, eins og kom fram í framsögu minni, sem hafa ályktað um það að fiskur ætti að seljast um fiskmarkaði. Það hafa samtök verkafólks einnig gert bæði fyrir austan og einnig fyrir vestan. Það er því ekki bara litið á þetta sem hagsmunamál sjómanna heldur líka vinnslunnar og verkafólks vegna þess að fólk er auðvitað búið að átta sig á því að það er meira öryggi fólgið í því að fiskvinnslan geti keypt fisk á markaði heldur en að hún þurfi að eiga allt sitt undir því hvort útgerðarmaður ákveður að selja aflann í þessu plássi til þessa fiskvinnsluhúss eða jafnvel að framselja hann til veiða á einhverju öðru skipi eins og nú háttar til. Það var nefnt í umræðunni áðan að það gæti verið óeðlilegt að meina útgerðarmanni að selja afla til frystihúss í litlu plássi á kannski örlítið lægra verði en hann gæti fengið annars. Til lengri tíma litið er það nú svo að þau fyrirtæki ein standa sem geta selt afurðir sínar, geta selt sína framleiðslu á þeim markaði sem fyrir hana er á því verði sem þarf til þess að reka viðkomandi fyrirtæki. Ég veit því ekki hvort sá ,,greiði`` sem þarna er verið að gera getur verið hið varanlega gagnvart þessari vinnslu. Ef hún þarf á því að halda að fá hráefnið niðurgreitt með þessum hætti og þá niðurgreitt af sjómönnunum, þá held ég að menn þurfi að skoða aðra hluti. En hún þarf þá að fá það niðurgreitt af sjómönnunum og þar stendur hnífurinn í kúnni. Það eru sjómannasamtökin sem aftur og aftur hafa farið fram með þá kröfu að afli verði seldur á fiskmarkaði. Og það er einmitt vegna þessa. Það er vegna þess að þeir hafa viljað meina, og fyrir því eru dæmi, að þeir hafi verið látnir taka þátt í kvótakaupum, mátt þola það að útgerðarmaður semji um sölu á afla á því verði sem honum hentar og þannig talið sig vera hlunnfarna. Það er því ljóst, herra forseti, að við verðum að koma okkur upp kerfi sem stuðlar að meira réttlæti þarna. Um það er verið að biðja og um það er erum við að tala hér í dag. Að orða það svo að menn séu að biðja um opinbera tilskipun, að það sé verið að biðja um tilskipun að ofan. --- Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst þetta alltaf svolítið fyndið orðatiltæki þegar við erum að ræða mál hér á Alþingi vegna þess að það er alveg laukrétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gat um áðan að fyrsta hlutverk alþingismannsins er auðvitað að setja lög. Og einhvern veginn hefur það sest þannig í mig að lög væru tilskipanir að ofan, sama hvort þau eru um verslun af þessu tagi eða einhverju öðru eða aðrar hliðar mannlegs lífs. Við þetta höfum við í flestum tilfellum sætt okkur. Þess vegna lít ég ekki svo á að hér sé um frekari tilskipun að ofan að ræða heldur en í mörgu öðru. Fyrir mér og okkur flutningsmönnum vakir það fyrst og fremst að setja réttlátar leikreglur, leikreglur sem það fyrirkomulag sem við erum með í sjávarútvegi í dag kallar beinlínis á, bæði staða sjómanna, staða vinnslunnar, það hvernig fiskveiðistjórnarkerfi við erum með. Allt þetta kallar á að við setjum þennan ramma um það hvernig menn versla með það hráefni sem selt er og keypt til vinnslu. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór aðeins yfir það sem einkenndi sjávarútveg í dag. Hann hefur sína sýn á það, heyri ég, og það höfum við væntanlega öll eftir því hvar við stöndum. En því miður er það sem einkennir umræðuna um sjávarútveg í dag það að þjóðin virðist vera afskaplega ósátt við það fyrirkomulag sem við erum með. Mér finnst það hljóti að vera skylda okkar að reyna að mæta þeirri óánægju á einhvern þann hátt sem viðunandi getur kallast. Ég gat um það í framsögu minni að ein þeirra leiða sem notuð hefur verið til þess að hjálpa vinnslunni við að sérhæfa sig hefur verið sú, þar sem í hlut eiga fyrirtæki sem einnig eiga kvóta, að versla með fiskinn óveiddan eða framselja aflakvóta og fela öðrum að veiða tilteknar tegundir jafnvel af tiltekinni stærð á tilteknum tímum. Þetta er fyrirkomulag sem mér finnst í fyllsta máta óeðlilegt ef um það er að ræða að stuðla að sérhæfingu í fiskvinnslunni. Það hlýtur að vera eðlilegra að aflinn sé seldur á mörkuðum þannig að menn geti átt aðgang að honum þar eftir því hvað þeir eru að framleiða og hvenær frekar en að menn versli með óveiddan fiskinn með þessum hætti. Enda er alveg ljóst að einmitt þessi verslun er eitt af því sem sjómenn eru að berjast gegn og sem hefur komið óorði á kvótakerfið ef ég mætti, herra forseti, taka þannig til orða. Þingsályktunartillaga okkar, þar sem verið er að kalla eftir skoðun Alþingis í tilteknu máli, snýst þess vegna um það að við sköpum hér ákveðinn ramma, að við tökum á tilteknum skipulagsvanda. Og ég trúi því, herra forseti, að meiri hluti hv. alþm. sé sammála því að á þessu þurfi að taka.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu um þáltill. hefur verið leitt fram í dagsljósið að ekki er verið að leggja til að allur sjávarafli verði seldur á fiskmörkuðum. Það er aðeins hluti af sjávaraflanum sem mun fara á fiskmarkaðina og það mun leiða til þess að útgerðum verður mismunað. Það er alveg ljóst að landvinnslan, frystihúsin í landinu sem byggja vinnslu sína að talsverðu leyti á afla ísfisktogara, mun, ef þetta nær fram að ganga, eiga erfiðara í samkeppninni við frystiskipin. Frystiskipin munu ekki verða háð þeirri takmörkun sem hér er verið að setja fram hugmyndir um. Það munu hins vegar frystihúsin í landi verða. Þau munu ekki geta tryggt á sama hátt það gæðaferli sem frystiskipin geta tryggt sér. Þau munu ekki geta tryggt það á sambærilegan hátt. Þannig er þetta grundvallaratriði sem hefur verið leitt fram í umræðunni að ekki er verið að tryggja að allur fiskur verði seldur á fiskmörkuðum, heldur er verið að tryggja það að fyrirtækjum verður mismunað eftir því hvers konar fiskverkun þau stunda. Þetta er athyglisvert ekki síst með tilliti til þess að fiskvinnslan í frystihúsunum á nokkuð undir högg að sækja. Það er ljóst að þeir sem í fiskvinnslunni starfa telja að það sé afar mikilvægt að frystihúsin fjárfesti í bættri vinnslutækni og bættri gæðastjórnun og fjárfesti í þróunarstarfi. Þar eru raunar taldir vera talsverðir möguleikar í frystihúsunum. Þetta kom fram á ráðstefnu sem haldin var um stöðu landvinnslunnar á Akureyri nú fyrir stuttu. Það var talið að ef menn hefðu á annað borð svigrúm til þess að stunda þróunarstarf og bæta nýtingu hráefnisins þá væru möguleikarnir að vissu leyti meiri í frystihúsunum heldur en á frystitogurunum, meira svigrúm sögðu menn. En það byggðist að sjálfsögðu á því að menn gætu fylgst með vörunni frá upphafi til enda og tryggt alla þætti gæðastjórnunarinnar. Ég sé því ekki betur en að sú þáltill. sem hér til umræðu í dag gangi nokkuð þvert á hugmyndir þeirra sem ætla sér að leysa vanda landvinnslunnar með þróunarstarfi og gæðaeftirliti. Hér hefur verið sagt að stöðugleikinn í fiskvinnslunni byggist á uppboðsmörkuðunum. Þetta er rangt. Uppboðsmarkaðir eru hluti af því sem tryggir stöðu fiskvinnslunnar og sjávarútvegsins í dag og er ágætur hluti af þessu starfsumhverfi. En það er ekki þar með sagt að menn eigi að einblína á fiskmarkaðina og segja: Við lögbjóðum uppboðsmarkað á fiski. Það verður að teljast raunar mjög sérstakt að menn þrengi þannig viðskiptaumhverfið. Ég hefði gjarnan viljað að menn veltu því fyrir sér hvar á öðrum sviðum viðskiptalífsins menn væru reiðubúnir til að ganga svona langt --- að lögbjóða uppboðsmarkaði. Það er nokkuð sérkennilegt. Það er kannski ekki hægt að segja að verið sé með þessum hætti að hafa viðskiptafrelsið í hávegum heldur þvert á móti er verið að takmarka viðskiptafrelsið. Þannig að það er afskaplega sérkennileg skoðun sem kom fram áðan að í því að lögbjóða mönnum að þeir geti ekki selt fisk öðruvísi en á uppboðsmarkaði felist ekki takmörkun á viðskiptafrelsi. Að sjálfsögðu er veruleg takmörkun á viðskiptafrelsi fólgin í því. Uppboðsmarkaðir á öllum stigum atvinnulífsins eru aðeins ein tegund af viðskiptum. Í tilfelli sjávarútvegsins hefur sú viðskiptategund komið sér mjög vel. Ég endurtek það hér að uppboðsmarkaðirnir gegna mjög mikilvægu hlutverki í íslenskum sjávarútvegi í dag og fiskvinnslu og eiga fullan rétt á sér og hafa orðið til góðs. Þar með er ekki sagt að menn eigi að útiloka aðra viðskiptahætti. Hér hefur komið fram að sjómenn krefjist þessa. Það er rétt að sjómenn telja sínum hagsmunum vel borgið á fiskmörkuðunum. Ég er hins vegar ekki viss um að fiskvinnslufólk alls staðar á landinu sé mjög hrifið af þessum hugmyndum. Komum við þar að stöðu landvinnslunnar. Þessi sjónarmið hafa komið fram hjá landverkafólki en ekki alls staðar. Ég hef sjálfur rætt óformlega við forustumenn launþega í mínu kjördæmi og það er ljóst að þeir hafa nokkrar áhyggjur af þessum tillögum vegna þess að þeim finnst að þær tryggi ekki sérstaklega hagsmuni landverkafólks. Þar er það ekki síst sú þróun í gæðaeftirliti og eftirliti með vörunni frá upphafi til enda sem tryggir best stöðu landverkafólksins. Þetta held ég að sé ástæða til að benda á í umræðunni --- að ekki er hægt að leggja þetta mál fram undir merki frjáls markaðar. Það er fullkominn misskilningur hjá hv. flm. ef þeir halda að svo sé. Það er verið að leggja þetta mál fram undir flaggi takmarkana á markaðsmálum.

Virðulegur forseti. Ég hef alltaf gaman af því þegar þingmenn Sjálfstfl. sem telja sig vera fylgjandi frjálsum markaðsbúskap koma hér upp á Alþingi til að mæla gegn honum. Það gera þeir í hverju málinu á fætur öðru og brjóta þannig sinn eigin boðskap meira en flestir aðrir menn gera. Ég hef gaman af því vegna þess að það voru nákvæmlega sömu rök og hv. þm., sem hér talaði áðan, færði gegn því að markaðurinn yrði látinn ákvarða fiskverð eins og á sínum tíma voru færð rök gegn því að löggjafinn afnæmi ákvæði um miðstýringu með aðild framkvæmdarvaldsins við fiskverðsákvörðun. Það voru nákvæmlega þessu sömu rök, herra forseti. Að ef það valdboð yrði afnumið, að ganga ætti frá fiskverðsákvörðun með tilstyrk opinbers oddamanns, þ.e. með opinberri miðstýringu, mundi það skapa skelfilega mismunun í sjávarútvegi.

Hvers konar órétti?

Þetta voru rökin sem þá voru færð.

Hverjir voru það?

Núna koma menn með tillögu um að markaðurinn verði látinn ráða verðinu í enn frekari mæli en gert hefur verið og þá eru enn sömu rökin um mismunun færð fram, þ.e. að verðákvörðun á markaði muni skapa óþolandi mismunun. Það eru formælendur Sjálfstfl. sem eru að skýra okkur frá því að markaðsverðsákvörðun muni skapa óþolandi mismunun. Ef svo er hlýtur náttúrlega sá frjálsi markaður sem er í dag að skapa óþolandi mismunun, eða hvað? Alla vega einhverja mismunun. Er þá ekki rétt að stíga skrefið til baka í það kerfi, herra forseti, sem enga mismunun skapaði? Kerfið þegar fulltrúi framkvæmdarvaldsins fór með oddaatkvæði í verðákvörðun á fiski. Það kerfi mun þá væntanlega ekki skapa neina mismunun vegna þess að þá gildir sama verðið fyrir alla. Er þá ekki sjálfsagt og eðlilegt að stíga skrefið til baka til þess jafnréttis allra fyrirtækja á sjó og á landi sem þá var viðhaft?

Og kalla oddamanninn heim.

Og kalla oddamanninn heim. Mann sem hefur góða og langa reynslu af því að skera úr um hvort fiskverð eigi að hækka eða lækka og svo sitja náttúrlega allir við sama borð því það er kosturinn, virðulegi forseti, þegar menn styðjast ekki við markaðsbúskap að þá er með miðstýrðum ákvörðunum hægt að tryggja að allir sitji við sama borð. Og það virðist vera það skelfilega í hugum þeirra sjálfstæðismanna ef ekki er hægt að tryggja slíkt. Þess vegna eru þeir á móti því að markaðurinn fái að ákvarða verð. Hafi verið knúið í gegn að hann fái að ákvarða verð að takmörkuðu leyti þá má hann alls ekki fá að ákvarða verð að öllu leyti því það er stórhættulegt. Ég hef alltaf gaman af því, virðulegur forseti, að hlusta á sjálfstæðismenn þegar þeir rökstyðja markaðshyggju sína. Auðvitað er mismunur á milli landvinnslunnar og vinnslu um borð í fiskiskipum á hafi úti. Hver skyldi vera mesti mismunurinn á aðstöðu þeirra tveggja vinnslugreina eftir því hvort er á hafi úti eða í landi? Það er að sjálfsögðu launafyrirkomulagið sem viðhaft er við greiðslu verkalauna fyrir vinnu við að veiða fiskinn og verka hann vegna þess að það fyrirkomulag sem haft er um borð í vinnsluskipum er að þar fá menn greitt samkvæmt hlutaskiptareglum, ekki bara fyrir veiðarnar heldur fyrir vinnsluna líka, þ.e. þar eru launakjör viðkomandi starfsmanna tengd því verði sem þeir fá fyrir afurðirnar og launakjör sjómanna sem vinna fisk um borð eru ekki bara tengd fiskverðinu, ekki bara tengd verði á þeim fiski sem vinnslan um borð tekur síðan við heldur af skilaverðmætinu í heild. Þar er mismunurinn. Þannig að sjómennirnir um borð í frystiskipum fá laun í fullu samræmi við markaðsverðið á þeirri afurð sem þeir framleiða. Það fær landverkafólk hins vegar ekki. Ef ætti að tala um hið fullkomna jafnrétti í þessum efnum þá ættu menn að tala um að breyta annaðhvort kjörum landverkafólks til samræmis við það sem gerist um borð í frystiskipum eða að breyta kjörum þeirra sem afla vinna um borð í frystiskipum í hátt við það sem gerist í landi. Þar er mismununin. En ef það eru nokkrir aðilar sem að öllu leyti eru háðir markaðnum um afkomu sína --- að öllu leyti --- þá er það fólkið sem vinnur við veiðar og vinnslu afla á sjó. Síðan spurði hv. þm. sem talaði hér síðast hvenær Alþingi hefði lögboðið markaðsviðskipti. Til dæmis þegar við afgreiddum hér hlutafélagavæðingu Pósts og síma. Það var gert á grundvelli þess að Alþingi hafði ákveðið og var raunar knúið til að ákveða það vegna áhrifa EES-samningsins að þarna skyldu verða frjáls markaðsviðskipti í sambandi við fjarskiptaþjónustu. Hv. þm. spyr: Hvenær hafa menn lögboðið uppboðsmarkað? Það hafa menn gert t.d. í lögum um fjarskipti þar sem ráðherra er veitt heimild til að bjóða út fjarskiptarásir með frjálsu útboði.  Um lögboð að ofan. Frjáls markaðsviðskipti með fisk voru lögboðin að ofan með því að afnema það lögboð að opinber verðákvörðun skyldi vera á fiski og markaðurinn 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, sem hér talaði síðast, gekk nú ansi langt í útúrsnúningunum í sínum málflutningi. Í raun og veru virðist hann rugla saman frjálsu markaðskerfi og lögboðnu uppboðskerfi. Ég vænti þess að hv. þm. geri sér samt grein fyrir að talsverður munur er á þessu. Ef menn leiða í lög uppboðskerfi þá er verið að þrengja markaðsbúskap og markaðskerfi. Ég held að gott væri fyrir hv. þm. að reyna að gera sér grein fyrir hvernig það mundi þrengja viðskiptasviðið á ýmsum sviðum ef viðskipti, á hvaða sviði sem er, væru bönnuð nema þau færu fram á uppboðsmarkaði. Ég er hræddur um að það mundi hvína í mörgum helstu forvígismönnum frjálsra markaðsviðskipta ef svo væri gert. Frjáls markaðsviðskipti annars vegar og lögboðinn uppboðsmarkaður hins vegar eiga afskaplega lítið sameiginlegt. Það getur vel verið að hv. þm. vilji koma upp í ræðustólinn og slá sig til riddara og sem sérstakan varnarmann markaðsviðskipta með því að leggja til að uppboðsmarkaðir verði lögboðnir en ég er hræddur um að hann fái ekki marga til að veita sér medalíu fyrir þá framgöngu enda er bókstaflega ekkert samband þarna á milli.

Virðulegur forseti. Ég átta mig nú ekki alveg á röksemdafærslunni hjá hv. þm. því hér er verið að tala um að lögbinda það að frjáls markaðsviðskipti skuli fara fram á þeim markaði sem skapaður hefur verið fyrir slík viðskipti. Það er það sem verið er að gera. En þetta er bara alveg í samræmi við það sem áður hefur komið fram hjá formælendum þess flokks sem hv. þm. tilheyrir. Hann svaraði ekki spurningu minni þegar ég spurði hann hvort hann teldi þá ekki rétt, til að koma í veg fyrir að hin frjálsu markaðsviðskipti sköpuðu ójafnvægi milli aðila eins og hann gagnrýndi helst áðan, að snúa til baka til þess kerfis sem eitt getur tryggt að allir sitji við sama borð, sömu fiskverðsákvörðunar sem tekin er við sama borð á sömu stundu fyrir alla. Það er eina aðferðin til að gulltryggja að engin mismunun sé á milli aðila því að markaðurinn getur mismunað aðilum. Þar sem þetta vóg svo þungt í röksemdafærslu hv. þm., af hverju leggur hann þá ekki til að allri mismunun verði útrýmt með því að gamla kerfið um eitt verð fyrir alla verði tekið upp á ný?

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður virðist ekki sjá fyrir sér nema tvo möguleika í viðskiptum. Annaðhvort opinbera miðstýringu eða lögboðinn uppboðsmarkað. Þessi fátækt í hugmyndafræði þingmannsins er mjög sérkennileg. Ég leyfði mér áðan að benda á til hvers það mundi leiða ef menn notuðu þessa hugmyndafræði sem einhverja grundvallarhugmyndafræði í sínum viðskiptum. Það mundi að sjálfsögðu leiða til hins mesta ófarnaðar. Ég sé ekki hvað hv. þm. á við þegar hann ímyndar sér --- þegar ég hef efasemdir um það hér og lýsi þeim --- að rétt sé að lögbjóða uppboðsmarkaði þá sé ég að leggja til að menn hverfi aftur til opinberrar miðstýringar. Svona langt er ekki hægt að ganga í útúrsnúningum, hv. þm.

Virðulegur forseti. Þetta er nú leikur að orðum. Frjáls markaður hlýtur alltaf að vera uppboðsmarkaður vegna þess að á frjálsum markaði verður verðmyndunin sú sem samkomulag getur náðst um milli kaupenda og seljenda þar sem seljandi fær það hámarksverð fyrir vöru sína sem kaupandinn vill greiða. Þannig að frjáls markaður og uppboðsmarkaður er einfaldlega eitt og það sama í reynd. Það sem hv. þm. sést yfir er að í núgildandi kerfi skapast sá vandi að aðilar sem eiga hlut í að búa til verðmæti vörunnar, þ.e. sjómennirnir, fá í sumum tilvikum ekki sannvirði fyrir þá vöru, það verð sem markaðurinn mundi bjóða þeim ef þeir væru frjálsir að því að versla með vöru sína á frjálsum opnum markaði. Hv. þm. gleymir hver borgar herkostnaðinn af þessu. Það eru sjómennirnir í laununum sínum sem eru neyddir til að sætta sig við lægri laun en frjáls viðskipti bjóða þeim upp á. Mér er sem ég sjái þennan hv. þm. halda því fram á fundi t.d. með sjómönnum í sínu kjördæmi að þetta sé réttlátt kerfi. Sá mundi verða fljótur að þvo hendur sínar af því og tala með öðrum hætti á slíkum fundi frammi fyrir kjósendum úr sjómannastétt í kjördæmi sínuen hann talar hér.

Herra forseti. Það var fróðlegt að heyra þessar umræður. En það þarf býsna ófyrirleitna þrætubókarlist til að reyna að gagnrýna þessa einföldu tillögu um markaðsviðskipti með fisk á þeim forsendum að það feli í sér mismunun og miðstýringaráráttu. Er það kannski svo að engin mismunun sé í því kerfi sem við búum við? Sitja útgerðarmenn allir við sama borð? Sitja sjómenn við sama borð? Situr fiskvinnslan við sama borð? Gilda almennar reglur þar sem menn sitja við sama borð eins og á að gilda, og það er þá alla vega grundvallaratriðið, um markaðsviðskipti? Um leið og spurninganna er spurt vita menn að svo er ekki. Það er kjarni þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við höfum, þ.e. úthlutun veiðiheimilda ókeypis með framsali, að útgerðaraðilar sitja ekki við sama borð. Sumir fá þessar veiðiheimildir ókeypis og nýta þær, aðrir fá þær en nýta þær ekki. Þeir ýmist leigja innan árs eða selja en alla vega er það svo að sá aðili sem kemur nýr að útgerð situr ekki við sama borð. Hann verður að kaupa sig inn í greinina og honum er þess vegna mismunað í samanburði við þá sem fyrir eru. Sjómennirnir búa við hlutaskiptakerfi og hafa kjarasamninga um að útgerðaraðilum sé skylt að leita hæsta verðs fyrir fiskinn. Sitja þeir við sama borð? Nei, að sjálfsögðu ekki. Nú eru menn ekki að tala um einyrkja sem róa einir á bát og með eigin útgerð, eins og ein útúrsnúningatilraunin var. Þeir sitja ekki við sama borð vegna þess að eitt megindeilumálið í þjóðfélaginu í dag, og búið að reyna á það í alvarlegum verkföllum, er að reyna að koma með frjálsum samningum upp samstarfsnefndum eða úrskurðarnefndum milli útgerðaraðila og sjómanna til að koma í veg fyrir að einmitt framsalskerfið leiði til þess að sjómönnum sé mismunað að því er varðar hlutaskiptakerfið. Sumir eru, þó það sé lögbrot, þvingaðir til þátttöku í kaupum á kvótum en aðrir sleppa við það. Þannig er mönnum mismunað. Ein afleiðingin af þessu kerfi er hins vegar sú að kvótabraskið sem er að sumu leyti kveikja þessarar tillögu, veldur því m.a. af því að það fer auðvitað inn í fiskverðið, að aðfangaverð fiskvinnslunnar í landinu er hærra en það ella væri og bitnar þar af leiðandi á kjörum fiskvinnslufólks. Við búum með öðrum orðum við kerfi þar sem fólki er mismunað í bak og fyrir. Þessi tillaga er afar einföld og auðvitað er hægt að reyna að gera hana hlægilega með einhverjum útúrsnúningum t.d. hvað eigi að gera við trillukarla sem vilja hengja upp eða segja: ja, þetta er náttúrlega ekki tillaga um almennar reglur vegna þess að frystitogarar sem selja sínar afurðir beint á erlendum mörkuðum og sæta þar lögmálum markaðskerfisins, sem þeir búa við þar, eru ekki með. Það er hægt að gagnrýna þetta fyrir að vera þáltill. en ekki lagafrv. sem er svona ámóta gáfulegt og að gagnrýna sagnfræðirit fyrir að vera ekki skáldsaga. Kjarni málsins er hins vegar mjög einfaldur og hann er þessi: Hér er lagt til að almennar reglur verði settar um viðskipti innan lands með fisk og að þær reglur verði markaðsviðskipti og horfið verði frá þeirri mismunun sem blasir við öllum aðilum sem að þessu koma á hverju þrepi og stigi. Það verði ein almenn regla. Það verði horfið frá mismunun og allir sitji við sama borð sem að þessum viðskiptum koma. Þá bregður svo við að þeir sem í orði kveðnu teljast vera helstu talsmenn markaðskerfis koma og finna þessu allt til foráttu sem þeir mögulega geta og telja þetta vera takmörkun á almennum viðskiptareglum, telja þetta vera miðstýringu og mismunum. Þeir beita með öðrum orðum þrætubókarlist og þeirri ófyrirleitni að snúa þessu alveg gjörsamlega öfugt. Snúa þessu öllu á haus. Hverjir eru kostirnir við fiskmarkaði? Fyrst og fremst þeir að allir sitja við sama borð. Eftir því sem framboðið væri meira á fiskmarkaði væri verðið í meira jafnvægi sem hefur líka ákveðna kosti. Menn óttast gæðastjórnun og vöruþróun, segja þeir. Menn hafa þá ekki mikla trú á áhrifamætti markaðsviðskipta ef sú staðreynd að menn eru reiðubúnir að greiða hærra verð fyrir meiri gæði, betri afurð, mundi ekki að lokum skila sér í gegnum þann aga sem verðmyndun í markaðskerfi þýðir. Fyrir utan það að því er varðar vöruþróun að fiskmarkaðir eru auðvitað sérstaklega vel til þess fallnir að gefa fiskvinnslunni í landi kost á því að sérhæfa sig, að nýta betur bæði mannskap, tæki og hráefni, sérhæfa sig í hinni endanlegu vöru og standa betur að vöruþróun en ella er hægt. Ég get alveg gert ráð fyrir því að hægt sé við nánari skoðun að segja að einhverjir annmarkar væru á þessu í framkvæmdinni en þeir eru þá aðrir en hér hafa komi fram í umræðunum. Og af því að menn hafa verið að spyrja hvenær löggjafarvaldið hafi beitt sér fyrir því að knýja menn til að lúta almennum reglum á markaði. Ja, frá því að sú ríkjandi heimspeki og stjórnunarspeki sem hefur nú verið ráðandi lengst af á þessari öld hjá forustumönnum Sjálfstfl. og Framsfl., sem er yfirleitt um ríkisforsjá og ríkisíhlutun, frá því að hún hefur orðið að láta undan síga á seinni árum hefur þó Alþingi Íslendinga verið að setja slíka löggjöf í hverju stórmálinu á fætur öðru. Mér er náttúrlega afskaplega ofarlega í minni að sú kenning var ráðandi hjá forustu Sjálfstfl. áratugum saman að frjáls verslun væri ágæt í innflutningi en gjörsamlega þjóðhættuleg í útflutningi. Það mál snerist um einkaleyfi Sambands ísl. fiskframleiðenda, þ.e. SÍF, á saltfiskmörkuðunum. Það tókst þrátt fyrir allt með miklum erfiðismunum en með akkúrat sams konar útúrsnúningum og íhaldssjónarmiðum sem hér hafa verið rakin. Það tókst að lokum að vinna bug á þeim og koma á almennu viðskiptafrelsi í útflutningi á saltfiski. Allar hrakspárnar urðu mönnum til skammar. Það kom á daginn að þetta var að sjálfsögðu mjög hagkvæmt fyrir útflytjendur ekki síður en innflytjendur og leiddi til bættrar afkomu þeirra og bættrar stöðu okkar á mörkuðunum. Annað dæmi: Alþingi Íslendinga hefur sett almennar reglur um fjármagnsmarkaði. Hverjir væru viðskiptavakar á fjármagnsmarkaði og hvaða almennu reglur giltu um það. Hann er að vísu vanþróaður enn en samt sem áður var það löggjafinn sem setti almennar reglur um það, leikreglur til að reyna að tryggja að menn sætu við sama borð. Það er nákvæmlega það sem þessi tillaga snýst um. Ef það er svo að menn hafa svona mikla vantrú á því að almennar viðskiptareglur og almenn markaðslögmál leiði til hagkvæmustu niðurstöðu, þá eiga menn að segja það bara fullum fetum en ekki að vera með málamyndavífilengjur og útúrsnúninga sem sneiða algjörlega hjá kjarna málsins.

Virðulegur forseti. Eftir því sem ég hef fylgst með umræðunni ber hún nokkurn keim af þeirri umræðu sem er í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál í dag sem mér finnst að sé meira og minna á röngum forsendum. Það kom berlega í ljós hjá síðasta ræðumanni sem um leið var kominn í umræðu um fiskveiðistjórnarkerfið sem í grundvallaratriðum byggir á því að við erum með takmarkaða auðlind og verðum að takmarka aðgang að henni. Það er eins og það sé allt í einu orðið aðalatriðið. Það er dálítið gaman að heyra það frá þingmönnum sem í öðru orðinu tala eins og þeir séu hinir einu og sjálfskipuðu sérfræðingar í markaðsmálum. Ég er sammála að það sem skiptir máli fyrir íslenskan sjávarútveg eru númer eitt markaðsmál. Það er aðgangur að markaði, ekki innlendum fiskmarkaði, heldur erlendum neytendamarkaði fyrir vöruna sem við erum að framleiða. Númer tvö er aðgangur að tækniþekkingu til að geta unnið þessa vöru og komið henni á markað og verið fullkomlega samkeppnishæf við það besta sem gerist annars staðar í því. Númer þrjú er kannski til að geta fullnægt þessu aðgangur að fjármagni. Sá aðili sem getur fullnægt þessum skilyrðum, haft aðgang að erlendum neytendamarkaði fyrir vörurnar, átt aðgang að þeirri tækni sem þarf til að koma vörunni á framfæri og aðgang að því fjármagni sem þarf til að gera þetta hvort tveggja, getur gert hvað sem hann vill í sjávarútvegi alveg burt séð frá því hvaða kerfi er í gangi á hverjum tíma til að stjórna aðgenginu að auðlindinni. Hann hefur einfaldlega yfirburðarstöðu. Virðulegur forseti. Þó það sé kannski aðeins út fyrir umræðuefni þessarar tillögu þá tekur nú alveg steininn úr þegar sömu markaðssinnar í orði fara að tala um að nýjar leiðir vanti til að koma arðinum í sjávarútvegi út til fólksins og eru búnir að finna þá leið í gegnum ríkiskassann, samanber umræðuna um að taka hugsanlega allt að 30 milljarða af 100 milljarða veltu sjávarútvegsins og velta þeim í gegnum ríkiskassann. Svo koma þessir sömu aðilar hér og berja sér á brjóst og segjast vera talsmenn hins eina sanna einkaframtaks og markaðsmála en sem eru kannski þeir einu sem enn eru að tala fyrir hreinum og ómenguðum sósíalisma í okkar þjóðfélagi.

Þú gleymir ritstjóra Morgunblaðsins. ... hann í þessu samhengi.

Já, virðulegur forseti, ég er greinilega ekki ritstjóri Morgunblaðsins í þessu samhengi. Ég var á ráðstefnu um sjávarútvegsmál sem Stafnbúi, þ.e. nemendur í sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri, hélt um síðustu helgi norður á Akureyri. Þar kom fram fulltrúi fiskvinnslunnar, ekki fyrirtækjanna heldur fiskverkafólksins, fiskverkakona ofan af Akranesi.  En hins vegar, virðulegi forseti, svo ég komi aftur að markaðsmálunum, íslenskur sjávarúvegur og sjávarútvegsfyrirtæki eru orðin mjög vel meðvituð um að þau verða að vinna að markaðsmálum og þau verða að komast í beina tengingu við hinn erlenda neytendamarkað. Sá markaður er kröfuharður. Hann gerir kröfur um mikil gæði og til þess að uppfylla þær þá verða fiskvinnslufyrirtækin að geta haft með gæðastjórnun að gera á öllum ferlinum. Allt frá vinnslu og til hins endanlega neytendamarkaðar. Og ég sé ekki hvað það bætir okkur ef það á að lögskipa það að bætt verði einum millilið við allt kerfið sem eðli sínu samkvæmt kostar eitthvað, sem er að taka 5% fyrir þá umsýslu. Það kerfi sem er í dag kemur á engan hátt í veg fyrir sérhæfingu. Það kemur á engan hátt í veg fyrir að stærri fyrirtæki sem stunda bæði útgerð og vinnslu setji hluta af sínum afla á markað. Og þau gera það. Þau setja þann afla sem ekki passar inn í vinnslumunstur þeirra á markað og þess njóta þá þeir sem eru sérhæfðir á því sviði. Þannig að það er ekkert nýtt að slíkt gerist. Menn eru ekki að gera neinar byltingar á því sviði með þeirri tillögu sem hér liggur frammi. Fiskmarkaðir eru staðreynd. Það er líka staðreynd að hluti fyrirtækja hefur kosið að ráða bæði yfir veiðunum og vinnslunni en varðandi kjör sjómanna í slíkum fyrirtækjum þá er samið um þau sérstaklega og m.a. tekið mið af þeim hluta sams konar afla sem tekur verð á markaði. Þannig að það er ekki rétt að það sé slitið úr samhengi við laun sjómanna í slíkum tilfellum. Slíkir samningar eru í gangi, a.m.k. í þeim fyrirtækjum sem ég þekki sem stunda bæði veiðar og vinnslu. Það eina rétta í þessu er því að láta markaði ráða. Láta markaðinn ráða hvort aflinn fer á hverjum tíma í gegnum fiskmarkaðina eða hvort hinn endanlegi erlendi markaður gefur okkur best verð með því að hann fari í gegnum fyrirtæki sem stunda bæði veiðar og vinnslu. Mér fyndist það svo ég noti nú, virðulegi forseti, þekktan frasa, ,,alveg arfavitlaust`` að fara að banna með lögum að sama fyrirtækið geti stundað bæði veiðar og vinnslu án afskipta þriðja aðila, milliliðs, sem tæki einhverja prósentu af hinni endanlegu afkomu, sem kæmi væntanlega bæði niður á sjómönnum og landverkafólki.

Herra forseti. Það er stutt andsvar. Ég get afar vel skilið það að menn sem eiga hagsmuna að gæta sem stjórnarformenn í fyrirtækjum telji óbreytt kerfi hagsmunum fyrirtækis síns hugsanlega í hag. Það getur vel verið að út frá því sjónarmiði telji menn þetta hagkvæmt. En ef hv. þm. meinar eitthvað með kjörorði sínu ,,látum markaðinn ráða`` þá erum við alveg hjartanlega sammála. Það er nákvæmlega það sem þessi tillaga fjallar um. Hún er um það að láta markaðinn ráða þannig að allir sitji við sama borð og við látum af þeirri mismunum sem við finnum víða í kerfinu núna og ég færði rök fyrir áðan. Að því er varðar þá athugasemd hans að hann telji það svona í hugmyndafræðiumræðunni einhvern vísi að sósíalisma eða ríkisrekstri --- hugmyndir manna um veiðileyfagjald --- þá er því einu til að svara: Það er nú einu sinni svo að það er ríkisvaldið og löggjafinn sem hefur takmarkað aðgang manna að auðlindinni og þannig tryggt að veiðiheimildirnar eru orðnar að fémæti og þær ganga kaupum og sölum og þær eru leigðar eins og hv. þm. veit. Og það þýðir að þetta veiðigjald er komið á en það eina sem er að er það að fulltrúar almannavaldsins í landinu, almenningur í landinu, sem er lögformlegur eigandi auðlindarinnar, fær ekkert fyrir sinn snúð.

Virðulegur forseti. Fyrsta athugasemd hv. þm. er nú kannski dæmi um athugasemd þess sem er rökþrota og reynir að gera viðkomandi persónu tortryggilega. Hvað hv. þm. sagði hins vegar um sameiginlega afstöðu okkar til þess að við eigum að láta markaðinn ráða --- við erum sammála um það, segir hann --- en okkur greinir á um á hvern hátt.

Það er bara einn.

Það er bara einn háttur? Það er alveg hárrétt. Og það sem skiptir öllu máli fyrir íslenskan sjávarútveg er að við skiljum þarfir hins endanlega markaðar sem er hinn erlendi neytendamarkaður og að okkur takist að fá hæsta mögulega verð í gegnum hann. Ég sé ekki að það að lögbinda að allur afli hér innan lands fari á uppboðsmarkað tryggi þetta á nokkurn hátt nema síður sé. Að því leyti erum við ekki sammála. Það sem flm. eru að færa fram er að lögbinda nýjan millilið. Og mér hefur nú fundist á hv. þm. og hans flokki að hann hafi yfirleitt ekki verið mikill talsmaður og mikill aðdáandi fleiri milliliða.

Herra forseti. Þessi málflutningur er allur í stílnum: Já, fiskmarkaðir, þeir eru ágætir til síns brúks, en ... Og síðan er byrjað að telja upp að það eru margvíslegir annmarkar á fiskmörkuðum og það er nú allt of langt gengið að allir sitji við sama borð og allur fiskur fari um fiskmarkaði sem viðskipti eru stunduð á. Þessir fyrirvarar koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum í þessari röksemdafærslu. Mikið meira er ekki um það að segja í bili.

Virðulegur forseti. Nú blöskraði hv. þm. eigin málflutningur og ákvað að hætta. 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að koma hér upp og víkja að því hvað fiskverkafólk hefur haft um þessi mál að segja fyrst hv. síðasti ræðumaður taldi ástæðu til þess að vitna í eina fiskvinnslukonu. Ég er hér með fyrir framan mig ályktanir Alþýðusambands Austurlands frá nóvember síðastliðnum þar sem þess er krafist að allur afli sem seldur er til vinnslu innan lands verði seldur um fiskmarkað. Þarna talar verkafólk eða hvað? Þarna talar sú forusta sem það hefur treyst fyrir sínum málum. Ég er líka með ályktun frá Alþýðusambandi Vestfjarða frá nóvember síðastliðnum. En þar stendur, með leyfi forseta: ,,Stefnt skal að því að allur afli fari á markað þannig að komið verði í veg fyrir kvótabrask og fiskvinnslan í landi hafi greiðari aðgang að hráefninu.`` Hér sýnist mér að verkafólk hafi talað þannig að óyggjandi sé. Síðan vildi ég segja, herra forseti, vegna umræðunnar um ,,ef markaðurinn er svo hagkvæmur o.s.frv. ... mun þetta þá ekki allt gerast af sjálfu sér``, að ég varpaði fram þeirri spurningu hér áðan af hverju útgerðarmenn og sjómenn ættu ekki samleið í því að reyna að fá sem hæst verð fyrir þann afla sem komið er með að landi. Ég spurði hvort það gæti verið rétt hjá sjómönnum sem þeir halda fram að sú hagkvæmni sem orðin er í útgerð sé e.t.v. fyrst og fremst þannig til komin að þeir hafi getað braskað með kvóta og látið sjómenn greiða svo og svo mikið af þeim hagnaði --- allan, vilja þeir nú segja. Skyldi ekki svarið við spurningu hv. þm. liggja einhvers staðar þarna? Útgerðarmenn virðast hafa aðra hagsmuni í þessu máli og það væri þá gott ef þeir gætu verið ræddir.

Virðulegur forseti. Ég vitnaði hér í ráðstefnu norður á Akureyri og talsmann fiskverkafólks þar og við því er í sjálfu sér engu að bæta. Það kunna að vera til aðrar ályktanir einnig og sem kom nú þarna í ljós að voru sagðar beinast gegn kvótabraski. En er fiskmarkaður einhver endanleg trygging gegn kvótabraski? Ég held ekki. Og ég held að það sé mikill misskilningur að með því að löggilda að allur afli sé seldur á markaði þá sé komin einhver endanleg lausn á kvótabraski. Það held ég alls ekki. Hins vegar held ég að menn geti ekki heldur horft fram hjá því að stór hluti af íslenskum sjávarútvegi hefur kosið, væntanlega vegna þess að menn hafa talið að með því hefðu menn best út úr okkar sjávarútvegi sem skilar sér nú væntanlega til allrar þjóðarinnar, að hafa bæði vinnslu og veiðar á einni hendi. Ég rakti það nokkuð í ræðu minni áðan að þær kröfur, sérstaklega þær sem gerðar eru til fyrirtækja sem vilja stunda landvinnslu og vilja stunda fullvinnslu, eru orðnar svo harðar að ef menn eiga að geta staðist þær þá verða menn að geta fylgt eftir gæðastjórnun alveg frá því að afli er blóðgaður um borð í skipi. Og ég sé ekki hagsmunina í því og ég endurtek það, virðulegur forseti, að lögbinda það að allur afli þurfi að fara á markað í gegnum nýjan millilið. Það sem er hagkvæmt að fari í gegnum markað fer þangað væntanlega samkvæmt lögmálum markaðarins og það sem er hagkvæmt og skilar endanlega besta verðinu með því að fara í gegnum ferilinn veiðar og vinnsla í sama fyrirtæki, það fer eftir þeirri leið.

Herra forseti. Ég get því miður ekki komið hér og flutt aðra ræðu þar eð tími minn mun vera útrunninn í þeim efnum, en mér finnst að hv. síðasti ræðumaður gefi e.t.v. tilefni til þess vegna þess að mér finnst hann vera kominn með okkur á byrjunarreit aftur. Ég ætla hins vegar ekki í þessum stutta tíma sem ég hef í andsvari að reyna að fara yfir málflutning hans. Það er alveg ljóst að menn eru að gæta ýmissa hagsmuna, jafnvel eru menn að vinna í þágu tiltekinna sölusamtaka svo merkilegt sem það kann nú að virðast. En menn mega ekki gleyma því að sjómennirnir í landinu eru aðilar að þessu máli og ekki svo lítill. Ég vil vitna, með leyfi forseta, í Helga Laxdal, formann Vélstjórafélags Íslands, þar sem hann segir: ,,Áhöfn er eignaraðili að sínum hlut um leið og afli kemur um borð.`` Fyrir þessu, herra forseti, liggur niðurstaða úr dómi þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 1. gr. laga nr. 24/1986 verður að telja að áhöfn skips öðlist eignarhlutdeild í verulegum hluta afla skips um leið og hann hefur verið veiddur og honum verði ekki ráðstafað án samþykkis hennar nema raunvirði fáist fyrir.`` Hvar ætla menn að fá þetta raunvirði? Hvar fæst raunvirði? Fæst það með ákvörðun nefndar eða fæst það með því að útgerðaraðili sem á hagsmuna að gæta í vinnslu ákvarði verðið? Nei, herra forseti. Þetta raunvirði fæst bara á markaði.

Herra forseti. Þessi umræða hefur verið um margt athygli verð. Að mínu mati byggir hún á eða hefur að stórum hluta byggst á því gamla viðhorfi að greina sjávarútveginn upp, annars vegar í veiðar og hins vegar í vinnslu. Frá mínum bæjardyrum séð er það úrelt og gamalt sjónarmið. Við eigum að líta á sjávarútveginn sem eina heild. Hann er sjávarútvegur og við eigum að reyna að setja þær almennu reglur sem þjóna atvinnugreininni í heild en ekki að byggja alltaf allar úrlausnir á þessari gömlu, úreltu tvískiptingu milli veiða og vinnslu. Það er síðan athygli vert að í þessari tillögu er ekki verið að leggja til að allur afli af Íslandsmiðum sé seldur á markaði. Það á að selja stóran hluta en ekki allan afla á markaði. Með öðrum orðum, það er skýrt tekið fram af hálfu flutningsmanna að afla frystitogara og fullvinnsluskipa eigi ekki að selja á markaði. Þeir selja aflann til útlanda eins og hv. 9. þm. Reykv. sagði hér áðan. Og af því að þeir gera beina samninga án þess að nokkur uppboðsmarkaður sé þar í milli, þeir gera beina samninga í flestum tilvikum við fyrirtæki í útlöndum, þá heitir það fullkominn markaður. En ef sama fyrirtæki selur fisk í beinum samningum hér innan lands, þá er það einhver gamaldags íhaldsaðferð, eins og þeir orðuðu það, við að selja fisk. En ef það er selt til erlendra fyrirtækja með sama hætti þá er það markaður. Hv. flm. komast ekki hjá því að tillagan felur í sér að það á að selja suman fisk á markaði en ekki allan. Í sumum tilvikum viðurkenna þeir að bein viðskipti, beinir samningar, séu bara eðlileg markaðsstarfsemi og ekkert annað, hluti af markaðskerfinu. Það sem ég fæ ekki skilið er hvers vegna þeir viðurkenna það ekki í öllum tilvikum, hvers vegna það er bara í viðskiptum við útlend fyrirtæki sem þeir viðurkenna beina samninga sem hluta af markaðskerfinu en ekki í viðskiptum hér innan lands. Á öllum öðrum sviðum í viðskiptum eru beinir samningar hluti af markaðskerfi. Flutningsmönnum þessa máls hefur aldrei dottið í hug að leggja til að kex skuli selt á uppboðsmarkaði, að mjólk skuli seld á uppboðsmarkaði eða öll málverk skuli seld á uppboði. Uppboð getur verið ágætt og sjálfsagt hentað bæði í kexsölu og öðru. En það hefur engum dottið í hug að segja að það skuli gerast á uppboði vegna þess að það eru fleiri leiðir til þess að láta markaði vinna. Það er einmitt það sem við þurfum að hafa í huga í sjávarútveginum að við megum ekki stíga þau skref að minni hyggju að takmarka þá möguleika sem markaðurinn býður upp á. Uppboð á fiski er ein leið til þess að láta markaðsöflin virka á þessu sviði en frjálsir samningar eru líka ein leið til þess. Og í þeim tilvikum þar sem útgerð og vinnsla er á sömu hendi fara þeir samningar fram að því er sjómennina varðar á þann veg að það er gerður formlegur samningur á milli útvegsmannsins eða fiskkaupandans og sjómanna, þannig að þar er það engan veginn á þann veg að það sé einhliða ákvörðun útgerðaraðilans. Þess vegna komast flutningsmenn ekki hjá því að tillagan felur að þessu leyti í sér tvenns konar mismunun, að öðru leyti að það er bara hluti af fiskinum sem á að selja á markaði en ekki allur fiskurinn og að hinu leytinu að það er verið að takmarka þá möguleika sem markaðskerfið býður upp á í því hvernig vara er seld. Sjávarútvegurinn á Íslandi hefur verið að ganga í gegnum miklar breytingar og á eftir að gera á næstu árum. Það er enginn vafi á að stærstu vaxtarmöguleikarnir í sjávarútvegi felast m.a. í því að auka vöruþróun og markaðsstarfsemi. Það eru margir aðilar í sjávarútveginum sem telja að þeir muni ná mestum árangri með því að geta unnið afla af eigin skipum, skipulagt veiðarnar með tilliti til hagsmuna vinnslunnar og hagað vinnslunni með tilliti til kröfu markaðarins. Ef atvinnugreinin sjálf telur að hún geti best náð árangri með slíku skipulagi, hvers vegna á að banna það, þegar allar aðrar aðferðir eru opnar um leið? Fiskmarkaður er góð aðferð, en það er ekki endilega víst að hún þjóni hagsmunum allra. Hvers vegna mega ekki þeir sem telja sig ná meiri árangri og meiri verðmætasköpun með heildarskipulagningu af þessu tagi, stunda sína atvinnustarfsemi á þann veg? Hvers vegna á að takmarka hana? Fyrir því vantar öll rök. Flutningsmenn hafa ekki fært nein rök fyrir því að þetta eigi að gilda á öðrum sviðum atvinnulífsins, á öðrum sviðum iðnaðar eða viðskiptalífs, að takmarka eigi möguleika atvinnufyrirtækja að velja þær leiðir sem markaðskerfið býður upp á. Og ég held að það væri mjög varasamt fyrir okkur að stíga slíkt skref í dag vegna þess að við eigum mjög mikið undir því að fyrirtækin í sjávarútveginum sýni frumkvæði og nýti alla þessa möguleika og þá megum við ekki sem löggjafarvald takmarka möguleika þeirra. Ef þeir kjósa að fara með þetta á fiskmarkaði eins og þeir gera í stórum stíl, þá er það ágætt. Ef þeir kjósa að gera það í beinum samningum og ná árangri þannig, þá er það líka gott. Það er bara hluti af markaðskerfinu og væri óeðlilegt að löggjafarsamkoman setti þar á takmarkanir. Þess vegna held ég að tillaga þessi sé varasöm, hún geti í raun heft framþróun og takmarki um of þá möguleika sem frjálst markaðskerfi býður upp á. Hitt er svo allt annað mál, sá vandi sem hefur verið fyrir hendi vegna þess að í einhverjum tilvikum hafa sjómenn verið látnir taka þátt í kvótakaupum. Við þurfum að taka á þeim vanda. Þar er um að ræða brot á lögum og brot á kjarasamningum og við þurfum að finna lausn á því, en við gerum það ekki með því að takmarka möguleika markaðarins til þess að vinna og skerða þá markaðsmöguleika sem atvinnufyrirtækin hafa.

Herra forseti. Ég get ekki annað vegna varnaðarorða hæstv. sjútvrh. en minnst sögunnar um Pétur og úlfinn þar sem afi var að vara Pétur við frelsinu. Óskaplega hljómar þetta eitthvað gamalt og eins. En vegna þess að ráðherrann kemur svona seint inn í umræðuna, hann kaus að taka ekki til máls á meðan flutningsmenn gátu enn þá tekið þátt í efnislegri umræðu, þá á ég ekki annars úrkosti en leggja hér spurningar fyrir ráðherrann sem hann getur þá væntanlega svarað svo hann upplýsi sína skoðun a.m.k. betur en hann hefur gert til þessa. Hv. 1. þm. Norðurl. e. talaði um það hér áðan, að það væri markaðurinn erlendis sem endanlega skipti máli. Mig langar að fá að vita hvort hæstv. sjútvrh. er sammála því. Og í öðru lagi, af því að ráðherrann er mér sammála um að það er sérhæfing sem skiptir öllu máli fyrir íslenska fiskvinnslu ef hún á að ná að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem hún sannarlega er í, þá langar mig til að vita hvort hann þekki til eða viti hversu margir það mundu vera sem hafa náð að sérhæfa sig með því að vinna bara afla af eigin skipum.

Herra forseti. Vitaskuld er það kórrétt að hið endanlega verð fyrir fullunnar afurðir fæst á erlendum mörkuðum. Stundum fæst hið endanlega verð fyrir óunninn fisk á erlendum mörkuðum. Vegna þess að við flytjum svo til allan okkar fisk út, þá er það verðið á erlendum mörkuðum sem er hið endanlega verð fyrir afurðirnar. Varðandi síðari spurningu hv. þm. þá hef ég ekki nákvæmar upplýsingar um hversu margir vinna fisk af eigin skipum og hversu margir kaupa fisk í beinum samningum af skipum frá öðrum eða á uppboðsmörkuðum. En mín skoðun er sú að markaðskerfið eigi að fá að starfa þannig að þeir sem telja sig fá mesta verðmætasköpun með því að vinna afla af eigin skipum og sýna fram á það, þeir eiga að vera frjálsir að því. Þeir sem telja sig leysa sín mál betur með því að gera beina samninga við útgerðarmenn eiga að vera frjálsir að því. Þeir sem vilja fara með fiskkaupin um markað eiga að vera frjálsir að því. Með öðrum orðum, ég tel að við megum ekki takmarka þá möguleika sem markaðskerfið býður upp á í þessu efni og það eigi ekki að búa til opinberar forskriftir þar um. Það sé atvinnulífið sjálft sem er farsælast um að finna þær leiðir. Þær geta verið breytilegar frá einum tíma til annars. Þær geta verið mismunandi eftir tegundum og þar fram eftir götunum. Þar kemur auðvitað í ljós að atvinnulífið og ekki síst þessi atvinnugrein er svo fjölbreytt að það verður alltaf til tjóns þegar verið er að setja takmarkanir af þessu tagi um markaðsviðskipti.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vill að menn séu frjálsir að því að gera ákveðna samninga. Það liggur alveg ljóst fyrir hvernig sjómenn vilja hafa þetta. Þeir vilja að það sé frjálst verð og að fiskurinn sé seldur á markaði. Ég hefði hins vegar gaman af að heyra hvernig hæstv. ráðherra sér lausn á því máli sem hann rakti hér áðan, þ.e. því að sjómenn eru látnir taka þátt í leigu eða kaupum á kvóta. Vegna þess að hann gat ekki svarað spurningu minni um það áðan hversu margir hefðu náð að sérhæfa sig með því að vinna einungis fisk af eigin skipum, þá veit ráðherrann auðvitað mætavel alveg eins og ég að það tekst mönnum ekki. Menn verða annaðhvort að hafa aðgang að afla á markaði ellegar menn verða að geta framselt veiðiheimildir sínar með einhverjum hætti, þ.e. verslað með fiskinn í sjónum. Það er það vandamál sem sjómenn horfa mest á. Vinnslan horfir kannski meira á möguleika þess að geta keypt fisk á markaði vegna þess að það er ekki öll vinnsla í landinu sem getur verslað með fiskinn í sjónum. Þar liggur mismunur sem við viljum láta taka á. Það er ákveðinn skipulagsvandi í þessu kerfi. Ef hæstv. ráðherra er með einfalda lausn á þeim skipulagsvanda, þá vil ég gjarnan heyra hana en ég hef ekki heyrt hana enn.

Herra forseti. Varðandi þátttöku sjómanna í kvótakaupum þá eru skýr ákvæði um það í lögum og kjarasamningum að sú þátttaka er óheimil. Auðvitað verða menn að finna leiðir til þess að taka á því þegar menn eru að brjóta lög. Að hluta til verða menn að gera það með því að fara með þau mál fyrir dómstóla ef brögð eru að. En það er þessum atvinnuvegi ekki til góðs að ætla að fara að þrengja þau markaðsskilyrði sem atvinnugreinin býr við vegna þess að á endanum hlýtur það að koma niður á verðmætasköpuninni, á afkomu greinarinnar, afkomu fólksins sem þar starfar og afkomu þjóðarbúsins. Við eigum svo mikið undir því í framtíðinni að hér verði hagvöxtur og þegar við getum ekki aukið aflann að neinu marki, þá verðum við að gera það með aukinni verðmætasköpun og skapa fyrirtækjunum þann möguleika að geta hagnýtt sér allar þær leiðir sem markaðskerfið býður upp á í þessu efni. Það er grundvallaratriðið og frá því megum við ekki hverfa vegna þess að lífskjör okkar allra eru undir því komin.

Herra forseti. Ég veit að hæstv. ráðherra ætlast ekki til að þau rök hans séu tekin alvarlega að þessi tillaga taki ekki til viðskipta með afurðir frystiskipa og fullvinnsluskipa sem aldrei koma inn í landhelgina vegna viðskipta. Það getur ekki verið gagnrýnin á þessa tillögu. Í annan stað segir hæstv. ráðherra: Þessi tillaga er um takmörkun á eðlilegum viðskiptarétti og viðskiptaháttum, og tekur líkingu af kexi. Er þetta nú vandlega íhuguð samlíking, hæstv. ráðherra? Getur hæstv. ráðherra upplýst mig um hvaða hlutaskiptareglur gilda í kexbisnessnum? Er það svo að kjarasamningar við kexframleiðendur, launþega og kexframleiðendur --- vill hann líkja þeim við hlutaskiptasamninga sjómanna? Það er nefnilega partur af þessum vanda að sjómenn róa upp á hlut. Nú er það svo að þeir hafa kjarasamning um að það eigi að leita hæsta verðs fyrir alvöru. Það er ekki gert, hæstv. ráðherra. Það er t.d. engin trygging fyrir því að það sé gert í innherjaviðskiptum. Í raun og veru er hægt að nefna dæmi um að útgerðarmenn eru einráðir um þessa verðmyndun þannig að meira að segja kexsamlíkingin dugar ekki til. Þessi tillaga er til þess að brjótast út úr slíkum vítahring, að innleiða almennar reglur þar sem bæði útgerðarmenn og sjómenn geta þá leyst deilur sem hafa komið upp og eru orðnar mjög alvarlegar á þann veg að markaðurinn ráði fremur en geðþóttaákvarðanir eða einhliða ákvarðanir annars aðilans. Og sannleikurinn er sá að sennilega er þessi tillaga ekki síst til þess fallin að hjálpa hæstv. ráðherra. Hann ætti auðvitað að taka undir þessa tillögu því að hún gæti orðið honum að verulegum stuðningi næst þegar sú staða kemur upp að sjómenn munu einfaldlega sigla flotanum í land vegna þess að þeir una ekki lengur við þessa mismunun.

Herra forseti. Ég efa ekki að góður hugur er að baki þessa tillöguflutnings af hálfu flutningsmanna. Við vitum um ákveðinn vanda sem hefur verið uppi vegna þátttöku sjómanna í kvótakaupum. En það væri mjög varasamt að stíga það skref af minni hálfu, sem ég er hér að vara við, að ætla að leysa þann vanda með því að takmarka markaðsmöguleikana í sjávarútveginum og skerða þá möguleika sem markaðskerfið býður upp á vegna þess að uppboð á vöru er bara ein leið til að láta markaðinn vinna. Aðrir sjá að þeir geta náð meiri árangri með annars konar viðskiptum og hv. flutningsmenn hafa viðurkennt hér að samningar frystiskipanna, beinir samningar frystiskipa við kaupendur á þeirra afurðum eru hluti af markaðskerfi. Þess vegna get ég ekki skilið hvers vegna þeir segja að beinir samningar aðila hér innan lands séu ekki hluti af markaðskerfi. Það er mjög mikilvægt að menn hafi það í huga þegar um er að ræða að skip og vinnsla er á höndum sama aðila, þá er skylt að gera formlegan samning við sjómennina um fiskverðið þannig að þar fer markaðskerfið fram með venjulegum hætti og síðan er hægt að fá úrskurð þar um ef samkomulag næst ekki. En aðalatriðið er þetta að við megum ekki þrengja þessa fjölbreyttu flóru sem markaðskerfið býður upp á, ekki í sjávarútveginum fremur en í öðrum atvinnugreinum og sérstök vandamál sem við stöndum frammi fyrir verðum við að leysa með öðrum hætti. En ég virði mjög góðan hug flutningsmanna til þess að taka á þeim málum því ég tel það mjög mikilvægt og þau eigi ekki að viðgangast.

Herra forseti. Það gleður mitt gamla hjarta að hæstv. ráðherra rengir ekki góðan hug flutningsmanna. Sannleikurinn er sá að við erum alltaf að reyna að hjálpa honum út úr hvers kyns vandræðum á vandasamri vegferð hans við að stjórna þessari atvinnugrein sem er nú ekki heiglum hent. Við gerum það ekki bara með því að minna hann á að innherjaviðskipti eru ekki markaðsviðskipti. Við erum ekki að flytja tillögu um að takmarka markaðsviðskipti, við erum að flytja tillögu um að taka upp almennar reglur um markaðsviðskipti og binda endi á innherjaviðskipti og binda endi á ójafna samningsstöðu aðila þar sem annars vegar eru útgerðarmenn og hins vegar sjómenn. Þar að auki erum við að flytja tillögu --- af því að, virðulegi forseti, talað var um það áðan að ræða ætti þetta allt í einu --- um að afnema mismunun í sjávarútveginum gagnvart framsalinu með því að sjálfsögðu að taka upp veiðileyfagjald. Við erum að flytja tillögur um að setja almennar reglur sem væru framkvæmanlegar varðandi brottkast fisks og sérstaklega undirmáls og við erum að flytja tillögur um nokkra takmörkun á framsali. Þessar tillögur allar í heild sinni hafa í raun eitt meginmarkmið: Það er að skapa starfsfrið í þessari grein, reyna að skapa sátt milli þeirra aðila sem helst togast á í hagsmunaárekstrum innan kerfisins án þess þó að ganga á snið við yfirlýst markmið um hagkvæmni greinarinnar sem við gerum okkur ljóst að við þurfum að halda til streitu vegna mikilvægis hennar í íslenskum þjóðarbúskap. Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að vera að flytja allar þessar tillögur til þess að hjálpa hæstv. ráðherra ef hann ekki grípur tækifærið til að þakka fyrir sig og taka undir þær og aðstoða við að koma þeim fram. En að sjálfsögðu metum við mikils góð orð hans um að þetta sé flutt af góðum hug.

Herra forseti. Ég met mikils umhyggju hv. flutningsmanna í minn garð en hitt mundi ég meta meira ef þeir sýndu atvinnugreininni meiri skilning en fram kemur í þessari þáltill.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur af þeim þremur frv. sem verða rædd saman. Það er í fyrsta lagi 219. mál sem er frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, en flutningsmenn auk mín eru þeir hv. þm. Gísli S. Einarsson og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Þetta frv. fjallar um afmarkaðan þátt í fiskveiðistjórnarkerfinu, þ.e. framsal veiðiheimilda, er nokkur takmörkun á framsali veiðiheimilda. Frv. er liður í víðtækri stefnumótun þingflokks jafnaðarmanna í sjávarútvegsmálum en áðan var rætt eitt af fimm þingmálum þingflokks jafnaðarmanna eða einstakra þingmanna í þingflokki jafnaðarmanna, um að allur fiskur sem seldur er hérlendis verði seldur á fiskmarkaði, en önnur mál í þessum flokki er hin þekkta ályktun um veiðileyfagjald sem var rædd í haust og síðan hefur þegar farið til nefndar frv. til laga um að heimila útlendingum að fjárfesta í fiskvinnslu hér á landi. Þetta mál er þannig fjórða málið í röð þingmála þingflokks jafnaðarmanna, en fimmta málið og síðasta í þessari sjávarútvegshrinu, er það mál sem ég mun tala fyrir á eftir sem fjallar um undirmál eða brottkast á afla. Meginatriðið varðandi framsal eða þá umræðu sem tengist fiskveiðistjórnarkerfinu hefur verið umræðan um veiðileyfagjald og eins og við vitum skiptast menn mjög í fylkingar hvað þann þátt varðar. Við sem erum talsmenn veiðileyfagjalds höfum haldið fram réttlætisrökum í því máli, þ.e. úr því að ríkisvaldið afhendir veiðiheimildir ókeypis og menn hagnast á kaupum, sölum eða leigu á veiðiheimildum án þess að hafa greitt nokkuð til eigandans, að enga sanngirni sé að finna í því fyrirkomulagi. Í öðru lagi höfum við dregið fram sem röksemd fyrir veiðileyfagjaldi að sóknarfæri séu nýtt á efnahagssviðinu með veiðileyfagjaldi til að skapa svigrúm til að byggja upp annað atvinnulíf við hlið sjávarútvegs. Hins vegar, og það er nauðsynlegt að menn átti sig á því, að veiðileyfagjald hefur ekkert með framsal veiðiheimilda að gera og ekkert með fiskveiðistjórnarkerfið að gera en þetta frv. tekur einmitt á tilteknum þætti í þeim efnum. Framsalið á veiðiheimildum er ákveðinn grundvallarþáttur í aflamarkskerfinu og hefur bæði verið gagnrýnt en kostir þess hafa einnig verið dregnir fram. Framsal veiðiheimilda í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er að stærstum hluta þannig að skipt er á veiðiheimildum innan sömu útgerðar og jöfn skipti eru á veiðiheimildum milli útgerðaraðila. Þetta er það fyrirkomulag sem almennt er talið leiða til hagkvæmni og hagkvæmari stýringu veiða. Annar flokkur slíks framsals er þegar veiðiheimildir eru leigðar innan ársins eða þær eru keyptar og seldar varanlega og greitt er fyrir með peningum. Þetta er sá þáttur þegar sumir bæta við sig veiðiheimildum, aðrir minnka við sig. Það er einmitt þessi þáttur framsalsins sem hefur verið gagnrýndur og liggja til þess tvær ástæður. Önnur er sú að veiðiheimildunum er úthlutað ókeypis og fjölmargir hafa gagnrýnt að úr því að veiðiheimildunum er úthlutað ókeypis, þá sé ekki sanngjarnt að stýrikerfið bjóði upp á að þessir handhafar veiðiheimildanna geti hagnast verulega. Þetta er ein af röksemdunum fyrir veiðileyfagjaldi eins og ég gat um áðan. Hitt atriðið sem hefur valdið mikilli gagnrýni er að menn leigja frá sér kvóta en leigja hann síðan til sín aftur og láta sjómenn taka þátt í þeim kvótakaupum. Þetta er það sem sjómenn hafa gagnrýnt hvað mest varðandi framsalið og er undirrótin að þeirri óánægju sem hefur verið með framsalskerfið fyrir utan þá staðreynd að ekki er veiðileyfagjald lagt á veiðiheimildir sem úthlutað er. Þessi viðskipti sem ég lýsti, þ.e. þátttaka sjómanna við kaup á veiðiheimildum, eru bönnuð. Það hefur verið settur lagarammi í kringum þá þætti og líka gengið frá því í kjarasamningum en það virðist vera að þau mál hafi ekki haldið nægjanlega vel að mati sjómanna. Benda má einmitt á að ein af röksemdunum fyrir því máli sem var rætt áðan, þ.e. að allur afli fari um fiskmarkaði, er einmitt til að taka m.a. á þeim vanda auk annarra röksemda fyrir því máli sem voru rakin áðan. Þetta frv. sem hér er til umræðu tekur hins vegar á einu ákvæði í núverandi lögum um stjórn fiskveiða. Þar segir að veiði fiskiskip minna en 50% af samanlögðu aflaverðmæti í þorskígildum talið tvö ár í röð, þá fellur veiðileyfi þess og aflahlutdeild niður og aflahlutdeild annarra skipa í viðkomandi tegundum hækki sem því nemur. Þetta segir okkur að hægt er að veiða 51% sem tæki tvö ár í röð, það er alltaf litið yfir tvö ár í núverandi lögum. Ástæðan er m.a. sú að menn telja að sú vannýting á úthlutuðum fiskveiðiheimildum verði að vera yfir lengra tímabil svo að rétt sé að refsa með því að menn missi veiðiheimildirnar. Þetta þýðir hins vegar það að nægjanlegt er að veiða 51% og leigja frá sér 49% yfir tveggja ára tímabil. Tillaga okkar í þingflokki jafnaðarmanna er einföld. Hún gengur út á það að fiskiskip verði að veiða 80% af fiskveiðihlutdeild sinni. Það eina sem er breytt í núgildandi lögum er að hlutfallið er hækkað úr 50% í 80%, miðað við tvö fiskveiðiár í röð. Hugsunin er alltaf tvö ár, bæði í lögum og í þessu frv. Hér er vitaskuld verið að tala um að útgerðaraðili verði að nýta sér a.m.k. 80% af aflamarki samanlagt tvö ár í röð, ef hann á ekki að missa veiðiheimildir sínar. Með þessu frv. eru menn hvattir til þess, og það er megintilgangurinn frv., að vera annaðhvort inni í fiskveiðistjórnarkerfinu, þ.e. vera í útgerð af fullum krafti ef við getum orðað það svo, því að nú er það þannig að menn mega flytja 20% af fiskveiðiheimildum á milli ára þannig að menn hafa þegar svigrúm í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi að færa á milli ára og það er ósköp eðlilegt fyrirkomulag í fiskveiðistjórnarkerfinu, eða hverfa úr útgerð. Ef frv. verður samþykkt í því formi það er hér, þá knýr það menn til að annaðhvort veiða meira af sínum úthlutuðu aflahlutdeildum eða að hætta og fara úr útgerð, þ.e. nokkuð verður dregið úr leiguviðskiptum með þessu frv. Að okkar mati er þetta frv. mikilvæg endurbót á núverandi kerfi, það takmarkar framsal að nokkru leyti. Gert er ráð fyrir að þeir sem fá úthlutað veiðiheimildum verði að veiða meira af þeim sjálfir, en gert er ráð fyrir í núgildandi lögum. Það er ekki mikið um að menn nýti sér ekki að veiða þau 50% aflaheimilda sem eru í núgildandi lögum. Tölur sýna að það er lítið um að aflaheimildir falli niður, enda mjög eðlilegt vegna þess að menn reyna að nýta þær heimildir sem þeir fá úthlutað og komast hjá því að þær falli niður, annaðhvort með varanlegri sölu eða með því, sem er reyndar ekki gott í núverandi kerfi, þ.e. að geyma heimildir yfir fiskveiðiáramótin eins og þekkist. Það er auðvitað ekki í anda laganna. Það er ekki í anda núverandi löggjafar og vitaskuld ekki í anda þeirrar hugmyndafræði sem liggur að baki þessu frv. Burt séð frá því hvort þetta frv. verður samþykkt eða ekki þarf að skoða betur þann þátt þegar menn eru að geyma mikið af fiskveiðiheimildum fyrir aðra aðila, geyma þær yfir áramótin og framselja síðan aftur til baka. Eðli framsalsins í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi var alltaf upprunalega það að veiðiheimildir skiptu varanlega um eigendur. Eiginlega má segja að flestir sem hafa komið nálægt núverandi fiskveiðistjórnarkerfi áttuðu sig ekki á því að leiguviðskiptin, þ.e. viðskiptin með veiðiheimildir innan ársins, mundu verða eins umfangsmikil og raun ber vitni. Mjög margir sem hafa komið að umræðu um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, og ég er einn af þeim, hafa tjáð sig um það að leiguviðskipti innan ársins hafa tekið miklu rýmri þátt í kvótaviðskiptum en menn héldu í upphafi. Menn héldu að þetta mundi verða meira í því formi að það skiptust á varanlegar heimildir og menn hagræddu, færu úr útgerð eða bættu við sig eftir því sem þeim þætti hagkvæmt hverju sinni. Þetta frv. miðar að því að taka á afmörkuðum þætti þessa máls. Hér er ekki gengið eins langt og hefur verið gert í öðrum tillögum, að banna allt framsal, bæði varanlegt og leiguframsal en eins þekkjast líka hugmyndir um að taka á afmörkuðum þætti málsins. Við gerum ráð fyrir því, herra forseti, að sú takmörkun á framsali innan ársins sem þetta frv. gerir ráð fyrir, muni ekki virka þannig að hagkvæmni sé stefnt í hættu, enda er náttúrlega mjög mikilvægt að það bæði ríki hagkvæmni í kerfinu og meiri sátt en nú er. Þessari tillögu er ætlað að koma nokkuð til móts við þá gagnrýni sem hefur verið á núverandi útfærslu kerfisins þannig að með samþykkt þessa frv. er komið í veg fyrir að útgerðaraðilar leigi árlega frá sér stóran hluta úthlutaðra veiðiheimilda og stundi ekki veiðar í samræmi við úthlutaðan kvóta. Þannig, herra forseti, tekur þetta frv. á veigamiklum þætti í gagnrýni á framsal veiðiheimilda í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Herra forseti. Síðara málið sem ég mæli fyrir, er einnig frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það er flutt auk mín af þingmönnum í þingflokki jafnaðarmanna, þ.e. þeim hv. þm. Gísla S. Einarssyni, Jóni Baldvini Hannibalssyni, Lúðvík Bergvinssyni, Sighvati Björgvinssyni og Svanfríði Jónasdóttur. Það frv. tekur á nokkuð öðrum þætti heldur en hér var verið að fjalla um. Ástæðan fyrir því að málin eru rædd saman er sú að sjávarútvegsumræða á hinu háa Alþingi vill oft snúast um marga þætti þessa málaflokks þannig að það er ekki óeðilegt að þeir séu teknir hér saman. Ég vil hins vegar geta þess að á eftir verður rætt frv. sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mun mæla fyrir sem snýst reyndar um breytingu á ákvæðum sem ég fjallaði um áðan, þ.e. 50% regluna, það er tiltekin útfærsla varðandi þær veiðar sem ekki hefur verið samið um veiðistjórn á. Þó að ekki sé búið að tala fyrir því máli þykir mér rétt að segja að eins og það frv. er sett fram, finnst mér það vera mjög eðlileg endurbót á núverandi kerfi og taka mið af þeim breyttu aðstæðum sem þar hafa komið. Að vísu er þar talað um 50% en hugsunin gengur ekki út á það, heldur gengur út á svokallað viðmiðunarhlutfall, lækkun á viðmiðunarhlutfalli ef skipi er haldið til veiða utan fiskveiðilögsögu og tekur mið af því að búið er að semja um marga stofna sem eru fyrir utan lögsöguna. Þetta tel ég vera eðlilega endurbót á núverandi kerfi en það verður rætt betur á eftir. Frv. sem ég nefndi hér áðan hins vegar, 263. mál á þskj. 498, er vegna þeirrar umræðu sem hefur orðið um brottkast á fiski, þ.e. fiski sé hent útbyrðis af fiskiskipum. Það ganga miklar sögur um þann þátt. Ekki er kannski alltaf hægt að henda reiður á því að hve miklu leyti slíkar sögur eiga við rök að styðjast, en samt sem áður er talið að það sé einkum undirmálsfiskur sem er hent fyrir borð. Ástæður fyrir því að fiski er hent geta verið ýmsar. Hann getur verið mjög smár og mönnum finnst ekki borga sig að ganga frá slíku smælki. Hins vegar getur verið að það sé ekki kvóti til fyrir þeim tegundum sem koma með öðrum í veiðarfæri og til að forðast upptöku afla og sektir, þá hendi menn fiski. Smár fiskur er verðminni en stærri fiskur og af því að menn vilja nýta kvótann sem best, þá henda menn frekar smáum fiski til að veiða stærri fisk upp í kvóta. Og loks er hægt að geta um að ef gerðir eru sérstakir samningar um veiði, t.d. að aðili lætur skip hafa kvóta en áskilur að fiskurinn sé t.d. yfir 6 kg og kaupir einungis þann fisk, þá getur það líka leitt til brottkasts. Ég ætla ekkert að fullyrða í sjálfu sér um hvort þessar ástæður kalli á að fiski sé hent. Það er ekki leyfilegt að henda fiski, en það er hægt samt að líta á að þau atriði sem ég nefndi geti stuðlað að því við tilteknar aðstæður. Það er því brýnt að reyna að taka á þessu máli. Það er ekki auðvelt. Við gerum það hins vegar í þessu frv. með því að leggja til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða þannig að undirmál, og undirmál er skilgreint í þessu frv. en hefur áður verið reglugerðarákvæði, er tekið inn í lögin núna og það er kveðið á um að undirmál verði allt utan kvóta. Nú er það þannig að undirmál er að hálfu leyti utan kvóta en allt undirmál smábáta er í kvóta. Hér er sem sagt meginreglan sú að undirmál verði allt utan kvóta, en þar að auki má undirmál ekki vera meira en 10% af afla hverrar tegundar í hverri veiðiferð. Menn mega ekki sem sagt koma með bara undirmál að landi. Það eru takmarkanir sem eru reyndar í núgildandi lögum hvað þetta varðar. Smábátum er heimilt að koma með undirmál að landi eins og öðrum skipum, það er ekki gerður greinarmunur á því. Aðalástæðan fyrir því að hafa undirmál utan kvóta, er að þá er tekin burt ein veigamesta ástæðan fyrir því að kasta fiski, þ.e. ef hann telst til kvóta þá rýrir hann kvótaaðila og ef um lítinn fisk er að ræða, sem segir sig náttúrlega sjálft úr því að um undirmál er að ræða, þá hefur einmitt þetta stuðlað frekar að því að fiskur hafi ekki komið að landi. Síðan er þetta útfært þannig að undirmáli verði haldið aðgreindu um borð í fiskiskipi og selt á fiskmarkaði sem tryggir eftirlit. Nú er sem sagt hugmyndafræðin hér ekki þessi almenna að allur fiskur eigi að fara á fiskmarkað, það er reyndar skoðun flutningsmanna að það sé skynsamleg útfærsla, heldur er hugmyndin sú að láta undirmálsfiskinn fara um fiskmarkaði til að tryggja eftirlit. Á árum áður var nefnilega sú regla að undirmál var utan kvóta. Það má segja að það kerfi hafi brotnað niður vegna þess að menn tóku fisk inn í hús hjá sér, kölluðu hann undirmál, voru í sjálfstæðum viðskiptum og svo þegar eftirlit var haft með, því það var ekki nokkur opinber eftirlitsaðili sem kom þá að þeirri verðlagningu, þá kom í ljós að aðilar voru farnir að misnota þessa heimild. Þetta var ekki undirmálsfiskur heldur fullvaxta fiskur sem menn kölluðu undirmálsfisk til að losna við að reikna hann inn í kvóta. Það er tekið á þessu með því að segja að fiskurinn skuli fara á fiskmarkað. Þetta var á þeim tíma þegar fiskmarkaðir höfðu ekki unnið sér þann sess sem þeir hafa núna, en eins og menn vita tryggir sala á fiskmarkaði eftirlit bæði með stærð og öðru. Fiskmarkaðir starfa eftir starfsleyfi sjútvn. þannig að hér skapast þá virkt eftirlit, fyrir utan það að þarna myndast verð á markaði sem hefur dálitla sérstöðu vegna þess að fiskurinn er ekki tekinn í kvóta. Það er ástæðan fyrir því sem er fjórða atriðið í þessu, þetta er heilsteypt útfærsla í frv. okkar, að vitaskuld eiga tekjur af undirmálsfiski ekki teljast eins og aðrar tekjur af fiski sem útgerð og sjómenn afla vegna þess að þetta er utan kvóta. Hins vegar eiga þeir ekki að verða fyrir útgjöldum ef þeir koma með undirmál að landi. Þess vegna er gert ráð fyrir að einungis fjórðungur af aflaverðmæti undirmálsfisks sem fæst á markaði komi til skipta. Hinir 3 / 4 hlutarnir renni til sérstakra málefna sem tengjast sjávarútvegi, þ.e. 1 / 4 renni til að efla slysavarnir sjómanna en flutningsmenn telja að þar séu ýmis mál brýn og þeim málum sé í sjálfu sér aldrei of vel sinnt, 1 / 4 skuli látinn renna til hafrannsókna og þá með þeirri hugsun að rannsókn á lífríki sjávar komi bæði sjómönnum, útgerðarmönnum og öllum landsmönnum til góða. Þetta er svona eyrnamerking á þeim tekjum sem þarna skapast. Síðan er 1 / 4 látinn renna til sjómanna óbeint, þ.e. til stéttarfélaga þeirra sem ráðstafa honum til orlofsmála sjómanna. Sjómenn eru lengi fjarri heimilum sínum og orlof þeirra oft mikilvægara en hjá flestum starfsstéttum þessa lands. Þarna er búin til karfa í ráðstöfun á undirmálsfiski. Meginatriðið er náttúrlega að undirmálsfiskurinn komi að landi, menn hafi yfirlit yfir hann, úr honum verði verðmæti og að þessu verðmæti sé þannig skipt að um það geti skapast sátt. Það er hins vegar hægt að nefna aðra þætti sem geta hjálpað til við vandamál með brottkast eða undirmálsfisk og það er nefnt sérstaklega í greinargerðinni, hlutur sem hefur nokkuð verið í umræðu nú undanfarið og það er smáfiskaskilja sem verið er að þróa hér í meira mæli en verið hefur. Þetta hefur verið rætt aðeins á hinu háa Alþingi. Það eru Austfirðingar sem hafa haft forgöngu og menn binda vonir við þetta. Þetta er byggt að hluta til á norskri útfærslu en menn eru að vonast til þess að smáfiskaskiljan geti þegar fram líða stundir skilið smáfisk þannig frá öðrum fiski að honum sé sleppt aftur lifandi í sjóinn. Og ef það gengur allt eftir, þá erum við kannski búin að leysa það meginvandamál sem við erum að tala um, þ.e. brottkast fisks, að fiskur sé drepinn en ekki nýttur. Það er ekki vitað, menn eru að fikra sig áfram með notkun á þessu og starfshópur sem tengist sjútvrn. hefur unnið í þessu máli. Ég veit að menn binda vonir við þetta og það gerum við flm. líka. Ég vil einnig geta þess að til eru aðferðir til sjálfvirks eftirlits með myndbandatækni, að reikna út hvað er í veiðarfærum. Hægt er að reikna út aflamagn í trolli út frá álagi á vírum. Það er meira að segja hægt að reikna nákvæmlega út þyngd á fiskiskipi. Sumt af þessu finnst mönnum vera dálítið fjarlægt en það er ekki svo. Það eru til ýmsar aðferðir sem byggjast á nýjustu tækni og vísindum sem gera kleift að fylgjast betur með mörgum þessara þátta heldur en var hér áður. Sumt af þessu er notað að hluta til í útlöndum þótt á tilraunastigi sé. Við vekjum athygli á þessu og væntum þess að menn reyni að fylgjast eins vel og hægt er með þessum þáttum, hinni nýju tækni varðandi undirmál, og grípa þá möguleika sem gefast. Það breytir því ekki, herra forseti, að eins og við leggjum þetta frv. upp, að hafa undirmál utan kvóta, hafa takmörkun á heildarmagni og það gildir fyrir allan flotann, þetta sé selt undir eftirliti fiskmarkaða og andvirði renni til verðugra málefna eins og við lýstum áður og aðeins hluti komi til skipta. Við teljum að með þessu sé fundin skynsamleg leið til að minnka brottkast á fiski. Vitaskuld er ekki komið í veg fyrir það allt saman. Við ætlumst ekki til að þessi frv. sem ég hef hér talað fyrir leysi öll þau vandamál en að mati okkar horfa tillögurnar til bóta og vonandi getur skapast um þær samstaða þó svo að menn hafi skiptar skoðanir á öðrum þáttum í sjávarútvegsmálum. Ég vænti þess, herra forseti, að þessi mál fái brautargengi á hinu háa Alþingi. Að svo mæltu legg ég til, að frumvörpunum verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Árni Ragnar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Kristján Pálsson og Einar Oddur Kristjánsson. Meginefni þessa frv. er það að gera breytingar á framsalsheimildum þeim sem eru í gildandi lögum. Eins og menn vita hefur um fátt verið jafnmikið rætt í sjávarútveginum og framsalið og um þau mál hafa verið mjög skiptar skoðanir. Framsalið hefur í sjálfu sér orðið uppspretta mikilla deilna milli hópa í sjávarútveginum, bæði milli einstakra hópa innan útvegsins, en ekki síst og sérstaklega þó á milli sjómanna og útvegsmanna. Og framsalið eins og það virkar í dag er farið í raun og veru að grafa undan tiltrú almennings á sjávarútveginum í heild. Nú geta menn auðvitað haft ýmsar skoðanir á því hvort framsal sé gott, eðlilegt og skynsamlegt. Það er þó ekki kjarni málsins, heldur sá að meðan núverandi ástand varir og er við lýði er hættan sú að almenningi blöskri ýmis tilvik sem nefnd hafa verið um misnotkun á þessum þáttum. Það gerir það að verkum að menn ekki einasta ráðast gegn fiskveiðistjórnarkerfinu, sem getur verið út af fyrir sig göfugt markmið, heldur hitt að það grafi undan tiltrú almennings á sjávarútveginum í heild og geri aðstæður manna til þess að stunda þessa atvinnugrein í rauninni óþolandi. Í dag er það þannig að gert er ráð fyrir því í lögum að ef fiskiskip veiðir minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö fiskveiðiár í röð, þá fellur veiðileyfi þess og aflahlutdeild niður og aflahlutdeild annarra skipa hækkar þá samsvarandi. Hins vegar er það jafnframt þannig í núgildandi lögum að ef menn stunda þessar veiðar utan fiskveiðilandhelginnar íslensku, þá hættir þetta ákvæði smám saman að virka. Viðmiðunarhlutfallið, sem í upphafi var 50% af samanlögðu aflamarki talið tvö fiskveiðiár í röð, lækkar um 5% fyrir hverja 30 daga eða hvern mánuð sem menn eru að veiðum utan íslensku fiskveiðilandhelginnar. Það þýðir að eftir 10 mánaða úthald á tveggja ára skeiði er þetta kerfi í reynd hætt að virka og menn hafa þá alveg fullar heimildir til þess að framselja innan ársins allar sínar aflaheimildir. Út af fyrir sig gætum við séð að fyrir þessu voru ákveðin rök í upphafi. Rökin voru auðvitað þau, sem ég féllst á á sínum tíma enda tók ég þá þátt í að gera þessar breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum, að það væri eðlilegt að búa til einhvern hvata sem auðveldaði mönnum að stunda fiskveiðar utan landhelginnar, sækja viðbótarheimildir fyrir þjóðfélagið og þjóðarbúið. Þetta var auðvitað alveg rétt og þetta var auðvitað mjög þýðingarmikið fyrir menn sem voru t.d. að sækja sér reynslu á Flæmska hattinum eða Reykjaneshryggnum svo ég taki tvö dæmi. En nú eru auðvitað aðstæðurnar breyttar. Nú er búið að semja á þessum hafsvæðum sem ég nefndi hérna áðan, t.d. Flæmska hattinum og Reykjaneshryggnum og það er jafnvel búið að deila þessu niður á skip þannig að í raun og veru er staða þeirra skipa sem eru að veiðum þarna orðin mjög sambærileg því sem er hjá skipum sem veiða innan íslensku landhelginnar. Rökin fyrir því að láta eitthvað sérstakt gilda um veiðar á hafsvæðum sem búið er að semja um veiðréttinn á og búið er að ákvarða fiskveiðistjórnina á, hvort sem það er gert á grundvelli kvótasetningar eða einhverrar annarrar veiðistýringar, þau eru því í sjálfu sér engin orðin. Það er langsamlega eðlilegast að sams konar regla gildi þá um veiðarnar á þeim hafsvæðum sem búið er að semja um veiðarnar á. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við ræðum þessi mál að við áttum okkur á því hvers vegna framsalið var yfir höfuð sett inn í þetta kvótakerfi. Við skulum ekki gleyma því sem er grundvallaratriði varðandi aflamarkskerfið að gert er ráð fyrir því að kvótum sé úthlutað á skip. Og rökin voru einföld. Það eru skipin sem veiða fiskinn. Hugsunin var með öðrum orðum sú að við værum að úthluta hér aflahlutdeildum, aflamarki á veiðitækin sjálf, það væri nærtækast. Síðan var hins vegar byggður inn í kerfið sveigjanleiki sem gerði það að verkum að ef menn einhverra hluta vegna gátu ekki eða það var ekki hentugt fyrir þá að veiða hluta af sínum aflaheimildum, þá gátu menn framselt þær öðrum, búið til hagræðingu sem kallað var, búið til mekanisma sem tryggði að þetta gæti gengið sem snurðulausast fyrir sig. Hugsunin var auðvitað aldrei sú í þessu framsalskerfi að framsalið væri meginatriðið eins og hv. þm. Ágúst Einarsson nefndi hér áðan og ég er alveg sammála honum um. Meginatriðið var auðvitað veiðin hjá hverju einstöku skipi. Framsalið var hins vegar bara aðferð til þess að búa til sveigju til þess að gera mönnum bærilegra að vinna með þessu kerfi því að það gefur auðvitað auga leið að þegar farið er að deila út aflahlutdeildum hér um bil upp á kíló af hverri tegund á einstök skip, þá þurfa menn meiri sveigju heldur en það kerfi býður upp á að öðru leyti hvaða skoðun svo sem menn hafa á kerfinu að öðru leyti. Þessi mál hafa hins vegar þróast þannig að jafnvel þeir sem báru ábyrgðina eða unnu hvað mest að útfærslu þess í upphafi hafa sagt síðar meir að það óraði engan fyrir því að þetta mundi þróast svona. Þessi viðskipti eru orðin öðruvísi heldur en menn gerðu ráð fyrir og mun umsvifameiri og leigukvótaviðskiptin hafa tekið á sig myndir sem enginn í dag vill í raun og veru verja. Þess vegna er það þannig að æ fleiri eru að komast á þá skoðun að þrátt fyrir að þeir kunni að styðja núverandi aflamarkskerfi og vilji hafa það sem frjálsast, þá sé alveg útilokað að það geti viðgengist eins og það er í dag. Menn verða að setja þessu þrengri leikreglur heldur en menn búa við í dag. Í þessu sambandi rifjaði ég upp þegar verið var að ræða frv. frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni og Guðjóni Guðmundssyni að jafnvel útgerðarmaður eins og Sighvatur Bjarnason í Vestmannaeyjum, sem á sínum tíma talaði mjög eindregið fyrir því að hafa sem frjálsast framsal og gagnrýndi Alþingi árið 1994 þegar verið var að þrengja framsalið eitthvað örlítið, segir núna á haustdögum 1996 að þessu eigi að breyta og segir, með leyfi forseta: ,,Breyta mætti kerfinu á þann hátt að einungis yrði hægt að skipta á aflamarki (heimildir innan ársins), þá væri að vísu stór hlut hagræðingarinnar til skemmri tíma fyrir bí. Til lengri tíma tel ég að þetta gæti leitt til þess að skip með takmarkaðar aflaheimildir myndu leggja upp laupana. ... Brottkast myndi einnig minnka, því það er ljóst að skip með takmarkaðar heimildir eru líklegri til þess að stunda brottkast en þau sem nægar heimildir hafa. Aflahlutdeildir yrðu hins vegar að geta gengið kaupum og sölum til þess að tryggja hagræðingu í greininni sem er mikilvægt þjóðfélagslegt mál.`` Þannig sjáum við að jafnvel þeir sem forðum töluðu mjög ákveðið fyrir því að hafa hér sem frjálsast framsal og takmarkalausast eru að komast á þá skoðun að þetta gangi ekki svona. Enda er það auðvitað þannig að það hníga öll rök að því að við búum til eitthvern ramma sem skerðir þetta framsal vegna þess að það er grundvallaratriði kvótakerfisins sjálfs að það séu skipin sem sæki aflann og það eru auðvitað engin sérstök rök fyrir því að binda veiðiheimildir við skip nema vegna þess að löggjafinn telur að það sé eðlilegt að viðkomandi skip sæki þessar aflaheimildir. Ef við förum að hafa þetta framsalskerfi algjörlega galopið, þá eru auðvitað full rök fyrir því að aflaheimildir séu ekki bundnar við skip, þær séu bara bundnar við hvað sem er, bíl eða hús eða hvað sem er, sem menn geta þá framselt til og frá. Ástæðan fyrir því að við höfum þetta kerfi er sú að löggjafinn hefur talið að það væri eðlilegast, að binda aflaheimildirnar við þann aðila sem gæti sótt aflann í hafið, eiganda skipsins, útgerðina sjálfa, og skip hans. Ég vil líka, virðulegi forseti, vekja athygli á því að í mjög athyglisverðu viðtali við mætasta og mjög farsælan útgerðarmann, Gunnar Sigvaldason á Ólafsfirði, og raunar Jón Þorvaldsson, sem er skrifstofustjóri fyrirtækisins Sæbergs á Ólafsfirði, fara þeir inn á þessa umræðu og segja svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Eitt atriði teljum við að þyrfti að lagfæra hið fyrsta og það er ákvæðið um að menn þurfi aðeins að veiða helming heimilda sinna annaðhvort ár en séu ekki bundnir af veiði á hverju ári. Með þessu skapast viss möguleiki að leigja frá sér aflaheimildir og stunda síðan engar veiðar sjálfur. Það þarf að auka veiðiskylduna þannig að menn verði að veiða eitthvað á hverju ári. Hér er ekkert stórvandamál á ferðinni. Þeir sem þetta hafa gert eru fáir og þeir eru smáir. Í áróðrinum hefur þetta verið misnotað. Það er bent á þessa örfáu menn og því skrökvað í alþjóð að svona sé þetta hjá okkur öllum. Þeir sem ekkert þekkja til í sjávarútvegi trúa því kannski að við séum flestir í sólbaði í útlöndum. Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi og það mundi vonandi kveða niður þennan áróður ef veiðiskyldan yrði aukin á þessum einstaklingum.`` Þetta held ég, virðulegi forseti, að mæli með því að það sé eðlilegt að fara þá leið sem hér er verið að leggja til í frv. sem ég hef verið að mæla fyrir, að það verði ekki sá opnunarmöguleiki sem er í lögunum í dag að menn geti framselt frá sér aflaheimildir á þeim grundvelli að þeir séu að stunda veiðar á hafsvæðum sem þegar er búið að semja um. Og ég get að gefnu tilefni tekið það fram að ég er sjálfur þeirrar skoðunar og tek undir það sjónarmið að eðlilegt sé að auka veiðiskyldu þeirra skipa sem kvótum er úthlutað til. Ég er þess vegna sammála því sem fram kom í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar og sammála því sem hinir mætu og góðu menn frá Ólafsfirði halda fram í þessu athyglisverða viðtali í Fréttabréfi Landssambands ísl. útvegsmanna sem barst mér í hendurnar núna rétt áðan. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ég ekki að fara mjög mörgum orðum um þetta mál. Ég held að þetta sé allt saman býsna augljóst og sé sanngirnismál sem flestir ættu að geta tekið undir. Ég held að þetta geti orðið liður í því að hjálpa til við að leysa þann sambúðarvanda sem er orðinn svo erfiður núna innan sjávarútvegsins og m.a. helgast af þessum vandræðagangi sem er í kringum framsalið sjálft. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að fyrirkomulag af þessu tagi mundi njóta víðtæks stuðnings innan sjávarútvegsins. Ég hitti mjög marga útgerðarmenn á mínum ferðum sem segja mér að þeir hafi áhyggjur af því hvernig málin hafi þróast og telja sjálfir mjög mikilvægt að skapa frið um atvinnugreinina, hvort sem menn deili síðan um fyrirkomulag fiskveiðistjórnarinnar, og liður í því sé að búa til almennari og skynsamlegri ramma um framsalið. Ég vil hins vegar jafnframt árétta það í lokin, virðulegi forseti, að gert er ráð fyrir því í þessu frv., sem við fimm hv. þm. erum flm. að, að lögin öðlist þegar gildi. Auðvitað kom það til álita að þessi lög mundu öðlast gildi með nýju fiskveiðiári. Ég tel hins vegar að það sé mjög mikilvægt að taka á þessu vandamáli strax. Fram undan er veiðitímabil t.d. á Flæmska hattinum og á Reykjaneshryggnum sem gæti auðvitað opnað möguleika á þessu óhefta framsali sem ég hef verið að gagnrýna. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að lögin taki gildi strax þannig að menn nái utan um þetta vandamál sem er til staðar þegar breytingin tekur gildi, sem vonandi verður fyrr en síðar. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég vil einungis þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir undirtektir við annað af þeim málum sem ég ræddi hér um. Hann gat réttilega um þessa gagnrýni þar sem hann vitnaði í hina mætu menn á Ólafsfirði sem við þekkjum vel sem höfum starfað í greininni, að breyta þessu ákvæði eins og einmitt er lagt til í því frv. sem ég talaði fyrir áðan, hvort það er hækkað úr 50% í 80% yfir tvö ár eins og tillagan gerir ráð fyrir eða 50% ár hvert eða eitthvað þess háttar. Það er útfærsluatriði sem menn geta skoðað. Ég tel sömuleiðis eins og ég gat um áðan að sú tillaga sem hv. þm. gerði grein fyrir í frv. sínu og hv. sjálfstæðisþingmanna sé til bóta og ég tel að þarna sé hugsanlega hægt að finna þá útfærslu sem lagfærir þetta kerfi, eins og frv. okkar jafnaðarmanna gerir ráð fyrir í þessum tiltekna þætti og hv. þm. tók undir, og síðan frv. nokkurra sjálfstæðisþingmanna sem ég tek undir einnig. Mér sýnist ýmislegt benda til að hugsanlega væri hægt að ná einhverri samstöðu í sjútvn. þingsins um frekari útfærslu á þessum þætti. Ég tel það vera brýnt. Ég tel ekki að þarna séu öll vandamál leyst en ég held að með þessari útfærslu sé sátt komin á tiltekna þætti og lagt upp með lausn sem menn ættu að geta orðið sammála um.

Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykn. fór í upphafi nokkrum orðum um stefnu jafnaðarmanna í sjávarútvegsmálum. Ég ætla að þessu sinni að leiða hjá mér að taka upp þann þráð, en vildi gjarnan víkja að efnislegum atriðum þeirra þriggja frumvarpa sem hér liggja fyrir. Varðandi frv. sem mælir fyrir um að hækka svokallaða 50% reglu upp í 80% þannig að menn verði skyldaðir til þess að veiða 80% annað hvert ár vil ég aðeins segja þetta: Á ársfundum samtaka sjómanna og útvegsmanna fyrr í vetur ræddi ég ýmis þau atriði sem við þyrftum að taka til skoðunar í þeim tilgangi að stemma stigu við þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Öllum er held ég ljóst að ekkert eitt atriði getur leitt þar til lausnar en eitt af þeim atriðum sem ég benti á að æskilegt væri að taka til skoðunar og frekari umræðu milli aðila í þessu samhengi var þetta svokallaða 50% ákvæði. Það er tvennt sem kemur þar til skoðunar, annars vegar hlutfallið sjálft og hins vegar framkvæmdin. Eins og hv. þingmenn vita kom þetta ákvæði upphaflega inn að ósk útvegsmanna og var þá 25%, en var hækkað í 50% árið 1994. Það er vissulega eitt af álitaefnunum hvort hækka eigi þetta hlutfall eins og hér er lagt til. Ég get vel tekið undir að það er álitaefni. Gallinn við framkvæmdina hefur hins vegar verið sá að menn hafa getað komist fram hjá þessu ákvæði með því að framselja veiðiheimildir skipsins. Eftir að hætt var að gera kröfu til þess að skip væru afskráð af skipaskrá ef þau hefðu ekki veiðiheimildir hefur það verið gert auðveldara en áður var. Hv. flm. minntist einmitt sjálfur á þennan annmarka og það er eitt af þeim atriðum sem menn þurfa að skoða, annars vegar spurninguna um það hvort hægt sé að koma í veg fyrir að menn fari þannig fram hjá ákvæðum laganna og hins vegar hvort það sé svo að ákvæðið verður ekki virkt eins og að er stefnt. Það er auðvitað ágalli á löggjöf ef ekki er hægt að gera hana virka. Kjarni málsins er sá að þetta er eitt af þeim atriðum sem ég tel eðlilegt að séu til skoðunar í þessu efni þó að fjölmörg önnur atriði hljóti að koma til álita einnig. Þó að erfitt sé að dæma nákvæmlega um hvort það á að vera með þeirri útfærslu sem þetta frv. mælir fyrir um eða ekki, þá er þetta vissulega eitt af þeim atriðum sem eru til skoðunar og ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, bæði gagnvart sjómannasamtökunum og samtökum útvegsmanna. Hitt frv. sem hv. 11. þm. Reykn. mælti fyrir lýtur að undirmálsfiski og heimildum til þess að koma með hann að landi utan kvóta, en gera hluta aflaverðmætisins upptækan til ráðstöfunar fyrir tiltekna aðila. Eins og hv. flm. benti réttilega á hefur þetta verið með ýmsu móti. Um tíma var allur undirmálsfiskur utan kvóta. 1988 markaði sjútvn. þá afstöðu af sinni hálfu að að því skyldi stefnt að allur undirmálsfiskur yrði innan kvóta. Það væri óeðlilegt að halda undirmálsfiski fyrir utan kvóta og nefndin beitti sér í því sambandi fyrir breytingu á því frv. sem þá lá fyrir þinginu þannig að það væri ekki heimilt fyrir ráðherra að reikna allan undirmálsfisk utan kvóta, heldur aðeins hluta af honum. Og það byggðist á stefnumörkun sjútvn. þingsins á þeim tíma. Núna er verið að framkvæma útfærslu á þessu sem er tillaga samstarfsnefndar sjómanna og útvegsmanna. Í sjálfu sér tel ég að það þyrfti að koma meiri reynsla á þá útfærslu áður en menn gerðu breytingar á því fyrirkomulagi, en það eru fjölmörg álitaefni sem koma hér upp. Ef aðferð eins og þessi felur í sér hvata til að koma með smáfisk eða undirmálsfisk að landi, þá er auðvitað hætta á því að skip breyti venjum sínum frá því sem er í dag. Ég held að flestir reyni að forðast smáfiskasvæðið þegar þeir eru að veiðum en þetta gæti leitt til þeirrar freistingar hjá skipum sem væru til að mynda á heimleið og sigldu yfir smáfiskasvæðið að taka eitt eða tvö holl og koma með smáfisk að landi fyrst hann gæfi einhver verðmæti í aðra hönd. Ef þetta felur hins vegar ekki í sér neinn hvata, þá felur það kannski heldur ekki í sér neina lausn. Ég þori ekki að fullyrða hvort frv. mundi hafa þessi áhrif. Ég held að í sjálfu sér séu vænlegri leiðir til þess að koma í veg fyrir frákast á undirmáli að loka smáfiskasvæðum. Við höfum verið að gera það á undanförnum árum og lokað stærri hluta af smáfiskasvæðum en nokkru sinni fyrr. Það hefur dregið úr frákasti á undirmálsfiski þó að það heyri því miður auðvitað ekki sögunni til því að það eru engar einfaldar lausnir til í þessu efni. Eins og hv. flm. benti á, þá er einnig verið að þróa nýja möguleika til þess að skilja smáfiskinn frá með smáfiskaskiljum og íslensk fiskiskip eru að feta inn á þær brautir. Það er álitaefni að mínu mati hvort þessar leiðir eru ekki vænlegri til árangurs í þessu efni. Við verðum líka að athuga að það er álitaefni hvort rétt er að fara inn í kjarasamninga og lög um skiptahlut sjómanna eins og gert er með þessum hætti. Það vekur auðvitað upp þá spurningu hvar Alþingi á að setja takmörk fyrir því hvenær breyta á skiptahlutföllum sjómanna og gæti skapað fordæmi fyrir því að fara inn í skiptahlutföllin undir öðrum kringumstæðum þó að ég viti að það er ekki ætlun hv. flm. Samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna og ráðuneytisins um bætta umgengni um fiskveiðiauðlindina hefur nýlega ákveðið að taka einmitt þetta viðfangsefni til nýrrar skoðunar. Við erum núna að framkvæma þá tillögu sem nefndin kom fram með fyrir einu og hálfu ári eða svo en hún hefur ákveðið að taka þetta efni til nýrrar skoðunar af sinni hálfu. Það hafa oft komið fram hugmyndir af þessu tagi og ég teldi að það væri mjög mikilvægt að nefndin fengi eðlilegt ráðrúm til þess að fara yfir þessi mál og skoða þær hugmyndir sem settar hafa verið fram af þessu tagi áður en þingið hrapaði að niðurstöðu um þetta atriði. Að því er varðar svo þriðja frv. sem hér er til umræðu og hv. 1. þm. Vestf. mælti fyrir vil ég aðeins segja að ég held að það hafi verið ákveðin rök fyrir því á sínum tíma að 50% reglan gilti ekki að fullu þegar skip voru að vinna Íslandi veiðirétt utan fiskveiðilögsögunnar. Að sama skapi tel ég að það séu alveg gild sjónarmið á bak við þetta frv., að þegar þróunin hefur náð því stigi sem nú er, þegar við höfum komið á fiskveiðistjórn á ýmsum þessum svæðum og úthlutað aflaheimildum, þá eru ekki sömu rök og áður að veikja 50% regluna með þeim frádrætti sem þarna er heimilaður. Ég tel eðlilegt að það mál sé tekið til endurskoðunar. Herra forseti. Ég vildi aðeins koma þessum almennu athugasemdum að við 1. umr. varðandi þessi þrjú frumvörp.

Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég vil fyrst og fremst og eingöngu þakka hæstv. sjútvrh. fyrir jákvæðar undirtektir við þetta frv. Ég er mjög sammála honum eins og nærri getur að það eru auðvitað mjög gild sjónarmið á bak við þetta frv. Nú er málum svo komið að það er búið að semja um veiðirétt og stjórnun veiða á fjarlægum miðum eins og Flæmska hattinum og Reykjaneshryggnum og þess vegna eru aðstæður allt aðrar en þær voru þegar menn voru á frumbýlingsárunum að reyna að búa sér til veiðirétt fyrir sjálfa sig og fyrir þjóðarbúið í heild. Þess vegna var ástæða til þess á sínum tíma að hafa innbyggðan hvata inn í kerfið sem gerði það að verkum að menn sæju sér hag í því að sækja á fjarlægar slóðir, því að auðvitað vita það allir að þegar menn eru að fara á fjarlægar slóðir, oft og tíðum við erfiðar aðstæður þar sem þeir þekkja takmarkað til, þá kostar það mikið fé og er auðvitað mjög áhættusamt og margar útgerðir hafa hreinlega farið flatt á því. Þó að sem betur fer hafi tekist í meginatriðum vel til varðandi Flæmska hattinn og Reykjaneshrygginn þá eru samt sem áður þekkt dæmi úr sögunni að menn hafa farið á fjarlæg mið og ekki haft erindi sem erfiði. Þess vegna voru það á sínum tíma fullgild rök að hafa þetta kerfi þannig að það byggði inn einhvern hvata fyrir menn til þess að stunda þessar veiðar. Nú er auðvitað búið að breyta þessu landslagi öllu með því að búið er að gera samninga og skapa ramma utan um veiðifyrirkomulagið þannig að á sama hátt og við teljum eðlilegt að reisa einhverjar skorður við framsalinu innan landhelginnar, þá eru auðvitað sömu rök fyrir því að gera það á sambærilegan máta á þeim hafsvæðum þar sem búið er að ná samkomulagi um veiðarnar og skipuleggja veiðistjórnina með nýjum hætti.

Herra forseti. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig varðandi fyrra frv., um hækkun á hlutfalli, að það væri álitaefni hvort ekki væri rétt að fara einhverja þessa leið. Hann gat réttilega um að hann hefði sjálfur rætt um að þetta væri þáttur sem yrði að reyna að skoða í núverandi kerfi. Það að geyma kvóta, sá ágalli á löggjöfinni sem ég gerði að umtalsefni og ráðherra tók undir, held ég að sé einmitt mál sem yrði að skoða vandlega í sjútvn. og hvernig menn kæmu í veg fyrir það. Hægt væri að hugsa sér að setja aftur í lög þá gömlu reglu að ekki mætti taka til skips meira heldur en það gæti veitt. Það var í lögum og stundum er talað um að setja hana í lög aftur. Menn hafa líka séð á því annmarka. Þá voru menn að reyna að koma í veg fyrir að svona hlutir gætu gerst, að verið væri að geyma kvóta. Kannski er ekki erfitt að komast hjá því heldur er þetta bara þáttur sem þarf að skoða betur. En ég held alla vega að í þessu frv., og mér finnst það á undirtektum, sé þó aðferðafræði sem vel er hægt að framkvæma og ég þakka undirtektir undir það mál. Varðandi undirmálsfiskinn sem hér var líka gerður að umtalsefni og ráðherra tók undir að nokkru leyti þá tel ég hins vegar að það þurfi ekki að vera þannig að það sé hvati að veiða undirmál. Það er reynt einmitt að setja þetta þannig upp að það sé fyrst og fremst verið að koma í veg fyrir að undirmáli sé hent, ekki að það sé veitt. Það þarf þá bara að skoða hvaða prósentur menn setja inn. Hér er gert ráð fyrir 10%. Ég lít þannig á að undirmáls- og brottkastsumræða eigi að vera fyrst og fremst þannig að við eigum að finna öll þau verkfæri sem tiltæk eru. Smáfiskaskilja er eitt verkfæri. Lokun smáfiskasvæða sem hæstv. ráðherra nefndi er annað og ég tek mjög undir það því að ég veit að lokun smáfiskasvæða hefur reynst mjög vel. Ég lít svo á að þetta frv. mundi líka hjálpa til að koma í veg fyrir brottkast á fiski. Ég tel þannig, herra forseti, að við þurfum að beita öllum tiltækum ráðum og sú tækniþróun sem er í gangi hjálpar okkur líka við þetta. Þetta er efni sem menn þurfa ekki að skiptast í einhverjar pólitískar fylkingar út af heldur reyna einfaldlega að finna lausn sem er framkvæmanleg og horfir til framtíðar.

Herra forseti. Ég vil gjarnan blanda mér í þessa umræðu fyrst og fremst um það frv. sem hér lýtur að undirmáli og brottkasti. Ég hjó eftir því þegar hæstv. ráðherra tók til máls hér áðan að hann vék að nefnd um umgengni um auðlindir sjávar held ég að hún hafi heitið einhvern tíma. Hún væri að fjalla um þessi mál og mér var það reyndar kunnugt, en ráðherra talaði rétt eins og nefndin væri um það bil að skila okkur einhverjum niðurstöðum, þ.e. innan skamms mættum við vænta þess að fyrir lægju tillögur um hvernig yrði tekið á þessum vanda. Það væri mjög gott í þessari umræðu ef það væri mögulegt að ráðherrann reifaði örlítið betur innihald þeirra reglna sem þarna eru að fæðast. T.d. væri fróðlegt að vita hvort þarna er einungis tekið á undirmáli eða hvort tekið er einnig á aukfiski, hvort allur sá afli sem getur orðið frákast er þarna undir. Ég er alveg sammála því mati sem hér hefur komið fram að það getur verið vandrataður meðalvegurinn í þessum efnum. Við viljum ekki setja upp kerfi sem virkar sem hvati á menn að veiða þær tegundir sem ekki falla innan eðlilegra veiðiheimilda skips, en í leiðinni viljum við tryggja að komið verði með allan mögulegan, nýtanlegan afla að landi. Hvar finnum við svo þennan meðalveg? Fyrir nokkrum árum síðan flutti ég sem varaþm. hér á Alþingi tillögu sem var í þá veru að sjómennirnir ættu að eiga allan aukfisk sem kæmi um borð. Þetta fannst mér á þeim tíma mikill galdur og mundi þá virka þannig að sjómennirnir mundu leggja á sig að ganga vel frá þessum afla. Hann yrði síðan seldur á markaði þegar komið yrði með hann að landi. Útgerðin fengi hins vegar ekki neitt, enda væri það þá til þess að stuða skipstjórann og koma í veg fyrir að hann væri að renna sér yfir smáfiskasvæðið til þess að bjarga hlut útgerðarinnar. Síðan ætlaði ég að treysta á aðhald fjölmiðla hvað það varðaði að menn færu ekki að koma með óhæfilega mikið af smáfiski í land og átti hvort tveggja, andstyggð útgerðarinnar á því að sjómenn væru að vinna afla sem útgerðin fengi enga hlutdeild í og aðhald fjölmiðla vegna þess hversu mikil skömm væri að því að koma með smáfisk að landi, að koma í veg fyrir að menn freistuðust til þess að veiða smáfisk umfram það sem menn oft og tíðum komast ekki hjá að gera. Við að velta þessu fyrir mér á þeim tíma þóttist ég sjá að þetta mál er langt frá því að vera einfalt. Ég geri svo sem ráð fyrir að þó að nefndin góða sé að koma með tillögur, þá munum við halda áfram að leita leiða til þess að þessir hlutir geti verið í sem bestum farvegi hjá okkur. En ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við séum á öllum tímum tilbúin til þess að ræða allar þær leiðir sem hugsanlegar kunna að vera til þess að allur nýtanlegur afli komi að landi og geti orðið hráefni fyrir íslenska fiskvinnslu vegna þess að þó að okkur finnist slæmt að verið sé að veiða smáfisk, þá getur samt verið fyrir hann markaður í fiskvinnslunni og áframhaldandi jafnvel mikilvægur eða dýr markaður í útlöndum. Það er mjög mikilvægt að við reynum að ná einhverju landi í þessum málum. Ég held að það fyrirkomulag sem við búum við núna sé alveg óþolandi. Því ég endurtek spurningu mína til ráðherrans hvort hann getur sagt okkur nokkuð frekar af niðurstöðu þessarar nefndar eða þeim niðurstöðum sem þar eru að fæðast og hvort þar verður þá bæði tekið á undirmáli og öðrum svokölluðum aukfiski.

Herra forseti. Það er rétt að rifja það upp vegna fyrirspurnar hv. 6. þm. Norðurl. e. að umgengnisnefndin svokallaða skilaði ítarlegum tillögum á sínum tíma og núgildandi lög um umgengni um fiskstofna eru afrakstur af starfi nefndarinnar. Önnur tillaga sem nefndin gerði og fól í sér breytingu á reglugerð en ekki lögum var sú að afnema með öllu þær heimildir sem voru í reglugerð um að koma með hluta af afla með undirmálsfiski utan kvóta. Það þótti ekki gefa góða raun og nefndin tók það til endurskoðunar og kom með nýjar tillögur. Þær eru í gildi núna og ég hefði talið að það væri eðlilegt að framkvæmd þeirra fengi eðlilegan umþóttunartíma. Ég hef hins vegar nýlega átt tal við forustumenn nefndarinnar um að taka þær hugmyndir sem fram hafa komið, ekki bara um undirmálsfisk heldur allan aukfisk, til heildarskoðunar. Það eru mjög skiptar skoðanir um það hvort þær leiðir sem hafa komið fram í ýmsum tillögum séu í raun til þess fallnar að draga úr því að fiski sé hent og samræma um leið að við höldum okkur auðvitað við þau heildarmarkmið um fiskveiðistjórn sem að er stefnt. Um þetta eru mjög skiptar skoðanir. Eins og fram kom af hálfu sjútvn. árið 1988, þá taldi hún þá að það ætti alfarið að hverfa frá þessu og það hafa verið efasemdir um þetta af hálfu forustu sjómanna og útvegsmanna. En nefndin ætlar sem sagt að taka þetta mál í heild sinni til skoðunar. Auðvitað mun það taka nokkurn tíma að fara yfir röksemdir og mótrök, með reynsluna af því fyrirkomulagi sem er núna um að undirmálsfiskur geti að ákveðnum hluta verið utan kvóta. En það þarf að ég hygg nokkuð lengri tíma til þess að meta þá reynslu. Þessar tillögur eru sem sagt ekki að koma heldur er nefndin að undirbúa það að taka málið til heildarskoðunar að nýju.

Herra forseti. Ég átta mig á því að ég hef misskilið hæstv. ráðherra eitthvað. Það kemur til af því að á síðasta ári sat ég í hv. sjútvn. sem þá fjallaði einmitt um þetta umgengnisfrv. Í umfjöllun þess í nefndinni komu fram býsna margar tillögur, misformlegar þó. Einhverjar náðu með ákveðnum hætti hér inn í þingsali um að lengra yrði gengið eða á annan hátt í þessum efnum en frv. og síðan lögin ganga út frá. Það varð niðurstaða í nefndinni á þeim tíma að þeim hugmyndum sem þar voru reifaðar, þótt ekki væru allar formlegar, yrði stefnt inn í þessa umgengnisnefnd, vegna þess að fram kom að hún væri tilbúin og mundi velta þessum málum fyrir sér áfram. Ég hélt sem sé að þessar hugmyndir allar væru nú komnar í tiltekinn farveg og það væru að koma fram hugmyndir á grundvelli þeirra en ég sé að það er minn misskilningur. En ugglaust eru þessar tillögur þá hluti af því nesti sem nefndin núna hefur í þá vinnu sem ráðherra boðar að hún sé að fara í.