Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh. (MG), sem er veikur, skal jeg einungis leyfa mjer, að því er snertir ástæður fyrir þessu frv., að vísa til athugasemdanna við það. Að lokinni þessari umr. leyfi jeg mjer að leggja til, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þar sem útgerð varðskipa á kostnað ríkissjóðs er nú hafin og komin í fast horf, verður að taka ákvörðun um, með hvaða kjörum skipstjórnarmenn og skipverjar skulu ráðnir. Stjórninni hefir sýnst, að um tvent gæti verið að ræða, annaðhvort að ráða mennina með svipuðum hætti og tíðkast um ráðningu skipverja á þau fartæki hjer við land, sem helst má telja hliðstæð, þ. e. verslunarskipin, eða þá að taka upp þá reglu, sem ríkið fylgir á öðrum sviðum, þegar um fasta starfsmenn er að ræða, að ákveða laun þeirra með lögum. Stjórninni hefir sýnst síðara ráðið aðgengilegra, bæði vegna þess, að það losar hana við að taka þátt í deilum um kaupsamninga, og svo er það líka sannfæring mín, að með því fyrirkomulagi á kaupgreiðslu verði rekstur skipanna ódýrari fyrir ríkissjóð en ella. Má vísa til reynslunnar, þar sem eru launalögin frá 1919. Það blandast víst engum hugur um, að á því hefir sparast stórfje að þurfa ekki sífelt að taka upp samninga um laun milli stjórnarinnar og starfsmanna ríkisins á því tímabili, sem liðið er síðan þau lög voru sett. Frá almennu sjónarmiði þarf jeg svo ekki fleira um þetta mál að segja. Væntanleg nefnd mun athuga einstök launaákvæði, og gefst þá tilefni að ræða þau við 2. umr.

Jón Baldvinsson Jeg verð að segja það, að mjer finst hæstv. stjórn hefði getað varið tíma sínum til undirbúnings þarfari mála en þessara launalaga. Jeg sje enga ástæðu til þess að fara að setja upp nýja launaflokka, þó að haldið sje út tveimur varðskipum. Það er líka beinlínis gengið á rjett starfsmannanna með þessum ákvæðum, því það er auðheyrt, að hæstv.forsrh. (JÞ) vill fá vinnu þeirra ódýrari með þessu móti en annars væri kostur. En þó ódýr vinna þyki eftirsóknarverð, ber líka að líta á hitt, að þess má jafnan vænta, að menn vinni betra starf, ef þeir eru ánægðir með kjör sín. Þetta frv. er að mínu áliti algerlega óþarft, og jeg held, að það hefði a. m. k. getað beðið í nokkur ár að bæta þarna við nokkrum hundruðum embætta, sem vel getur orðið. Það er sýnilegt, að eftir frv. verða kjör starfsmannanna á þessum skipum verri en annara sjómanna á svipuðum skipum. Þeir fá aðeins fast mánaðarkaup; um eftirvinnu ekkert talað. Og gert er líka ráð fyrir meiri lækkun hjá þeim en öðrum sjómönnum. Það er aðeins kaup yfirmannanna, sem ekki lækkar. Skipstjórarnir halda sínum 1000 krónum á mánuði, þótt kaupið lækki um 121/2% hjá almennum sjómönnum, að því er sagt er. Jeg endurtek það, að þetta er óþarft mál. Það á ekki sífelt að vaka fyrir stjórninni að fá sem ódýrasta vinnu, heldur sem best starf.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg held, að því verði ekki haldið fram með rökum, að þetta sje óþarft mál, enda færði hv. 5. landsk. (JBald) engin rök fyrir því. Þetta mál er í nánu sambandi við annað mál, sem hjer er næst á dagskrá, þar sem ákveðið er, að skipverjar á varðskipunum skuli vera opinberir sýslunarmenn ríkisins. Að í frv. þessu sje reynt að ganga á rjett þessara starfsmanna, er algerður hugarburður. Uppástunga frv. er sniðin eftir því bráðábirgðasamkomulagi, sem gert var við þessa menn. Hinsvegar mun þeim ljóst, að ríkið getur sagt þeim upp hvenær sem vill. Alþingi stendur frjálst og óbundið um að ákveða launakjör þessarar starfsgreinar. Með því er ekki brotinn rjettur á neinum. Að minni hyggju er með þessu frv. stefnt að því, sem háttv. 5. landsk. vildi líka láta nást, að fá sem best starf unnið. Jeg held, að best verði að hafa á skipunum fasta menn, sem venjast starfinu, og jeg held líka, að þeir verði ánægðari með að hafa lögtrygð laun heldur en að um þau fari eftir þeirri tilviljun, hve harðskeyttir samningamenn eiga hlut að samningum fyrir þeirra hönd. Jeg held, að með þessu frv. tryggi ríkið sjer gott starf, en þó ódýrt, og fái þá aðstöðu, sem báðum verður til hagsmuna, ríkinu og starfsmönnunum. Við þessa umr. finst mjer ekki ástæða til að fara út í það, hvort launakjörin sjeu verri eða betri en á sambærilegum skipum.

Jón Baldvinsson Hæstv. forsrh. (JÞ) færði ekki nein rök fyrir því, að þetta mál væri þarft, svo að hjer kemur staðhæfing móti staðhæfing. En um launakjörin, sem frv. gerir ráð fyrir, er það að segja, að þau eru lægri en hjá atvinnugreinunum og hjá Eimskipafjelaginu, og af því hlýtur að leiða sífeld mannaskifti á varðskipunum. Jeg get ekki stilt mig um að benda á, að jeg hefi hvergi sjeð gert ráð fyrir slysatryggingu fyrir þessa föstu starfsmenn, og hefði það þó átt að vera, einkum þar sem það hefir verið talinn töluverður háski að sigla með nýja varðskipinu. Hæstv. forsrh. segir, að launaákvæðin sjeu miðuð við bráðabirgðasamkomulag við skipshafnirnar. Jeg hefi nú samt ástæðu til að ætla, að skipshöfnin á öðru strandvarnaskipinu a. m. k. sje mjög óánægð með þetta fyrirkomulag. En auðvitað hefir Alþingi vald til að setja slík lög, svo sem hæstv. ráðh. (JÞ) sagði, en jeg álít, að þetta sje óheppileg löggjöf. Hæstv. forsrh. (JÞ) virðist nú vilja leggja áherslu á að fá gott starf, en það fæst alls ekki nema menn sjeu ánægðir með kjör sín. Jeg skal ekki að svo stöddu fara út í næsta mál, litlu ríkíslögregluna, sem svo hefir verið nefnd. Mun koma að því síðar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal ekki um það segja, hvort það er rjett hjá hv. 5. landsk. (JBald), að ákvæði um slysatryggingu ættu að standa í þessu frv. Það má athuga í nefnd. En jeg hefi litið svo á, að þessir menn ættu að falla undir ákvæðin um almenna slysatryggingu.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrir hönd hæstv. atvrh. (MG), sem er veikur, leyfi jeg mjer að leggja þetta frv. fyrir hv. deild og óska, að því sje vísað til allshn. að lokinni umr.

Jón Baldvinsson Svo óþarft sem næsta frv. á undan var, þá er þetta þó hálfu óþarfara. Í þessu frv. felst ekkert annað en tildur og hjegómi, þar sem verið er að reyna að breyta sjómönnunum í sjólið konungsríkisins Íslands. Frv. væri blátt áfram hlægilegt, ef ekki byggi það undir, að verið er að reyna að koma upp dátaflokki í líku sniði og ríkislögreglan átti að vera. Mjer finst liggja í frv., að þetta sje meining hæstv. stjórnar. Þetta eiga að verða starfsmenn ríkisins, vinna eið að stjórnarskránni o. s. frv. - Jeg held satt að segja, að stjórnin hljóti að hafa ákaflega lítið að gera, fyrst hún leggur tíma í að semja slíkan hjegóma sem þetta. Það er auðvitað ætlast til, að þetta sjólið megi ekki gera verkfall. Það á að setja því skilyrði eins og í næsta frv. á undan. Í einu orði sagt er þetta frv. hjegómatildur, sem deildin ætti ekki að líta við, nema þá til þess eins að salta það í nefnd svo rækilega, að það sæi aldrei framar dagsins ljós.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg finn ekki ástæðu til þess að fara í deilur við hv. 5. landsk. út af þessu frv. Jeg vona, að heilsa hæstv. atvrh. batni, svo að hann geti sjálfur gert nefnd grein fyrir frv. betur en jeg hefi tækifæri til. Hv. 5. landsk. kom því reyndar upp núna í ræðu sinni, hvað það er, sem hann hefir á móti þessari löggjöf. Það er það, að mennirnir missi rjett til þess að gera verkföll, en þau eru stundum nokkuð kærkomið leikfang sumum þeim, sem ekki þurfa sjálfir að eiga þar hlut að máli.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það má segja um þetta frv., að það sje gamall gestur hjer í þinginu, þó að vísu ekki í þeirri mynd sem það nú hefir. Frv. er að mestu leyti eins og samnefnt frv., sem afgreitt var frá hv.Nd. undir þinglokin í fyrra. Af því að málið fjekk svo rækilega meðferð þá í þeirri deild, þótti rjettara að leggja það nú fyrir þessa deild. Jeg ætla ekki að gefa tilefni til þess, að miklar umræður þurfi að verða við þessa 1. umr., aðeins í örfáum orðum lýsa aðaldráttum frv. Frv. fer fram á að gera seðlabanka úr nokkrum hluta af Landsbankanum. Þessum seðlabanka skal leggja 4 milj. kr. í stofnfje, eða 2 milj. kr. í viðbót við það, sem þegar er ákveðið, að ríkið leggi Landsbankanum. - Þetta er í sem fæstum orðum sú úrlausn á seðlabanka, sem frv. fer fram á. Skal jeg svo ekki fleira segja við þessa umr. án tilefnis, en leyfi mjer að leggja til, að frv. sje vísað til fjhn.