Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1) ÓTh: í trausti þess, að gerð verði ýtarleg tilraun til þess að endurbæta þingskriftirnar, þannig að þær komi að öðru og meira liði en né er, því að sannast að segja eru margar þingræður svo illa skrifaðar, að maður skammast sín fyrir og nennir ekki að leiðrétta þær, þá ætla ég ekki að samþ.till. og segi því nei, en áskil mér rétt til þess við 3. umr. að vera með brtt., sem lýtur að því að spara þennan lið, ef ekki verður séð fyrir einhverjum endurbótum á þingskriftunum.

Það er ómögulegt að skrifa ræður eftir lélegum ræðumönnum

. PZ, PÞ, PHalld, PM, SE, SK, SÁÓ, StJSt, TT, BJ, BÁ, JBald. ÞBr greiddi ekki atkv. Tveir þm. (JS, ÁÁ) fjarstaddir. 9. gr., svo breytt, samþ. með 28 shlj.atkv. Brtt. 670,23 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,24.a–b samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,25 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,26.a–d samþ. með 31:5 atkv. - 670,27 samþ. með 26 shlj.atkv. 10. gr., svo breytt, samþ. með 31 shlj.atkv. Brtt. (670,28–35 samþ. með 35 shlj.atkv. - 670,36 samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,37 (með aths.) samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,38 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,39 samþ. með 30:1 atkv. - 670,40–44 samþ. með 32 shlj.atkv. 11. gr., svo breytt, samþ. með 30 shlj.atkv. Brtt. 670,45 samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,46 samþ. með 32 shlj.atkv. - 727,I.a–b samþ. með 36 shlj.atkv. - 727,II.a–b samþ. með 24:21 atkv. - 670,47.a-b samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,48 samþ. með 26:11 atkv. - 727,III þar með fallin. - 670,49 samþ. með 26:1 atkv. - 670,50 samþ. með 32 shlj.atkv. - 670,51 samþ. með 32 shlj.atkv. - 670,52.1-II samþ. með 35 shlj.atkv. - 670,53–56 samþ. með 35 shlj.atkv. - 670,57 samþ. með 29:17 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJ, JörB, MG, MJ, MT, PHerm, PZ, PÞ, PO, SigfJ, SE, SÁÓ, StJSt, ÞorbÞ, ÞÞ, RJ, BSt, BÁ, BB, EÁrna, EF, EmJ, EystJ, GG, HG1), HermJ, IngP, JG, JBald. nei: PHalld, PM, SK, TT, ÞBr, FJ, GÞ, GSv, GÍ, GL, HannJ, HV, JakM, JJós, JAJ, JÓI, JónP. ÓTh greiddi ekki atkv. Tveir þm. (ÁÁ, JS) fjarstaddir. Brtt. 670,58 samþ. með 26:3 atkv. - 670,59 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,60 tekin aftur. - 670,61 samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,62 samþ. með 27:4 atkv. - 670,63 samþ. án atkvgr. - 670,64 samþ. með 33 shlj.atkv. - 727,IV felld með 27:13 atkv. 12. gr., svo breytt, samþ. með 34 shlj.atkv. Brtt. 670,65 samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,66 samþ. með 33 shlj.atkv. - 670,67 samþ. með 31:1 atkv. - 670,68 samþ. með 30 shlj.atkv. - 727,V felld með 24:19 atkv. - 727,VI.1 felld með 24:11 atkv. - 670,69.a samþ. með 29:1 atkv. - 727,VI.2 felld með 27:10 atkv. - 670,69.b samþ. með 31:5 atkv. - 727,VI.3 felld með 24:8 atkv. - 670,69.c samþ. með 28:4 atkv. - 670,70 samþ. með 35 shlj.atkv. - 670,71.a tekin aftur. - 670,71.b samþ. með 21 shlj.atkv. - 670,72 samþ. með 30 shlj.atkv.

1) Atvmrh.: Með tilliti til framborinnar brtt. um hækkun á efnishlið 62. brtt.fjvn., hjálparstöðvar, þá get ég fallizt á að segja já. Brtt. 670,73 tekin aftur. - 727,VII samþ. með 28: 7 atkv. - 727,VIII felld með 24:20 atkv. - 670,74 samþ. með 39 shlj.atkv. - 670,75 samþ. með 32 shlj.atkv. - 670,76 samþ. með 30 shlj.atkv. - 727,IX felld með 25:11 atkv. - 670,77 samþ. með 28:3 atkv. - 670,78.a–b samþ. með 29 shlj.atkv. - 727,X tekin aftur. - 670,79 samþ. með 30 shlj.atkv. - 727,XI felld með 25:20 atkv. - 670,80 samþ. með 31 shlj.atkv. - 670,81 tekin aftur. - 670,82 samþ. með 34 shlj.atkv. - 670,83 samþ. með 30:3 atkv. - 670,84 samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,85 samþ. með 28:4 atkv. - 670,86 samþ. án atkvgr. - 670,87.a–b tekin aftur. - 670,88 samþ. með 25:14 atkv. - 670,89 samþ. án atkvgr. - 670,90.a–b samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,91–94 samþ. með 31 shlj.atkv. - 670,95 samþ. með 29 shlj.atkv. - 741 tekin aftur. - 670,96 samþ. með 34 shlj.atkv. - 670,97 samþ. með 28:1 atkv. - 727,XII tekin aftur. - 727,XIII samþ. með 31:1 atkv. - 670,98, Svo breytt, samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,99 samþ. með 26:2 atkv. 13. gr., svo breytt, samþ. með 31 shlj.atkv. Brtt. 670,100 samþ. með 26:1 atkv. - 670,101 samþ. án atkvgr. - 670,102 tekin aftur. - 670,103.a–b samþ. með 27:1 atkv. - 670,104–105 teknar aftur. - 670,106–107 samþ. með 27 shlj.atkv. - 670,108–109 samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,110 samþ. með 25:16 atkv. - 670,111 samþ. með 25:20 atkv. - 670,112 samþ. með 27:2 atkv. - 670,113.a–b samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,114 samþ. með 29:1 atkv. - 670,115 samþ. með 27:7 atkv. - 670,116 samþ. með 27:7 atkv. - 670,117 samþ. með 25:3 atkv. - 670,118–120 samþ. með 30:1 atkv. - 670,121 samþ. með 28:2 atkv. - 670,122 samþ. með 26:10 atkv. - 670,123–125 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,126 samþ. með 27:1 atkv. - 670,127 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,128 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,129 samþ. með 25:1 atkv. - 670,130 samþ. með 26:6 atkv. - 670,131 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,132–133 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,134 samþ. með 33:1 atkv. - 670,135 tekin aftur. - 670,136 samþ. með 26:8 atkv. - 670,137 samþ. með 27 shlj.atkv. - 670,138 samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,139 samþ. með 24:2 atkv. - 670,140 samþ. með 28 shlj.atkv. - 727,XIV felld með 24:16 atkv. Brtt. 670,141 samþ. með 34 shlj.atkv. 14. gr., svo breytt, samþ. með 34 shlj.atkv. Brtt. 670,142 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,143 samþ. með 26:3 atkv. - 670,144–145 samþ. með 25:1 atkv. - 670,146 samþ. með 26:1 atkv. - 670,147 samþ. með 27:5 atkv. - 670,148–150 samþ. með 27:4 atkv. - 670,151 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,152 samþ. með 25:2 atkv. - 727,XV (aðaltill.) felld með 25:8 atkv. - 727,XV (varatill.) felld með 24:9 atkv. - 670,153.a samþ. með 24:11 atkv. að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HannJ, HG, HermJ, Hv, IngP, JG, JJ, JörB, MG, MJ, MT, PHerm, PO, SigfJ, SE, ÞorbÞ, ÞÞ, BJ, BSt, BÁ, BB, EmJ, EystJ, GG. nei: JakM, JAJ, JónP, ÓTh, PÞ, PHalld, StJSt, TT, GÞ, GÍ, JBald. PZ, PM, SK, SÁÓ, ÞBr, EÁrna, EE, FJ, GSv greiddu ekki atkv. Fimm þm. (GL, JJós, JÓl, JS, ÁÁ) fjarstaddir. Brtt. 670,153.b samþ. með 27:6 atkv. - 670,154 samþ. með 25:4 atkv. - 670,155 samþ. án atkvgr. - 727,XVI tekin aftur. - 727,XVII (aðaltill.) felld með 27:2 atkv. - 727,XVII (varatill.) felld með 26:2 atkv. - 670,156 samþ. með 27:2 atkv. - 670,157 samþ. án atkvgr. 15. gr., svo breytt, samþ. með 31 shlj.atkv. Brtt. 727,XVIII tekin aftur.1) - 670,158.a–b samþ. með 25:3 atkv. - 670,159 samþ. með 29:4 atkv. – 670,160 samþ. með 32 shlj.atkv. - 670,161 samþ. með 28:4 atkv. - 670,162 tekin aftur. - 670,163 samþ. með 27:3 atkv. - 670,164 samþ. með 28:1 atkv. - 670,165 samþ. með 26:1 atkv. - 670,166 tekin aftur. - 670,167 samþ. með 30 shlj.atkv. - 670,168 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,169 samþ. með 27 shlj.atkv. - 670,170 samþ. með 25:3 atkv. - 670,171 samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,172 samþ. með 29:1 atkv. - 670,173 samþ. með 25:16 atkv. - 670,174 samþ. með 26:2 atkv. - 670,175 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,176 tekin aftur. - 670,177 samþ. með 27:2 atkv. - 670,178 samþ. með 29:1 atkv. - 670,179 samþ. án atkvgr. - 670,180 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,181 samþ. með 24:3 atkv. - 670,182 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,183 samþ. með 26:1 atkv. - 670,184 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,185.a–b samþ. með 27 shlj.atkv. - 670,185.c–h samþ. með 40 shlj.atkv. - 670,185.i samþ. með 24:13 atkv.

1) EE: Þess hefir verið farið á leit af hv.fjvn., að till. þessi verði tekin aftur til þriðju umr. Í trausti þess að hv.n. renni svo blóðið til skyldunnar við athugun þessarar till., að hún verði henni meðmælt, tek ég hana aftur. Brtt. 670,185.j samþ. með 27 shlj.atkv. 16. gr., svo breytt. samþ. með 31 shlj.atkv. Brtt. 670,186 samþ. með 32 shlj.atkv. - 670,187 samþ. með 26:9 atkv. - 727,XIX.a–b felld með 24:14 atkv. 17. gr., svo breytt, samþ. með 30 shlj.atkv. Brtt. 670,188–191 samþ. með 37 shlj.atkv. - 670,192 samþ. með 28 shlj.atkv. - 670,193 samþ. með 33 shlj.atkv. - 670,194–203 samþ. með 34 shlj.atkv. - 670,204 samþ. með 27:1 atkv. - 670,205 samþ. án atkvgr. - 727,XX (aðaltill.) felld með 26:6 atkv. - 727,XX (varatill.) felld með 32:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, PHalld, PO, GSv, GÍ, JakM, JJós, JónP. nei: ÓTh, PHerm, PÞ, PM, SE, SÁÓ, StJSt, TT, ÞorbÞ, BJ, BSt, BÁ, BB, EE, EmJ, EystJ, FdJ, GG, HannJ, HG, HermJ, Hv, IngP, JAJ, JÓl, JG, JJ, JörB, MG, MJ, MT, JBald. SigfJ, SK, ÞBr, ÞÞ, EÁrna, GÞ greiddu ekki atkv. Þrír þm. (ÁÁ, GL, JS) fjarstaddir. Brtt. 727,XXI (aðaltill.) felld með 25:12 atkv. - 727,XXI (varatill.) felld með 24:8 atkv. - 670,206.a samþ. með 25:8 atkv. - (670,206.b samþ. með 31 shlj.atkv. - 670,206.c samþ. með 27:2 atkv. - 670,207–209 samþ. án atkvgr. - 670,210 samþ. með 26 shlj.atkv. - 670,211 samþ. án atkvgr. - 670,212 samþ. með 29 shlj.atkv. - 670,213 samþ. án atkvgr. 18. gr., svo breytt, samþ. með 34 shlj.atkv. 19.–20. gr.samþ. með 32 shlj.atkv. 21. gr., með þeim breyt., sem á eru orðnar eftir atkvgr. um aðrar gr. frv., samþ. með 30 shlj.atkv. Brtt. 670,214 samþ. án atkvgr. - 727,XXII tekin aftur. - 670,215 samþ. án atkvgr. - 727,XXIII tekin aftur. - 670,216.a tekin aftur. - (670,216.b samþ. með 26 shlj.atkv. 12. gr., svo breytt, samþ. með 31 shlj.atkv. 23.–24. gr.samþ. með 28 shlj.atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 40 shlj.atkv. Á 31. fundi í Sþ., 18. des., var frv. tekið til 3. umr.

Páll Zóphóníasson Ég hlýddi á ræðu hv. 3. landsk., sem var að miklu leyti utan við efnið, og þar sem hann kom að efninu, fór hann með svo villandi mál, eins og kannske hæfir þessum málafærslumönnum, að ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð. En til þess að eyða sem minnstum tíma ætla ég aðeins að taka eitt dæmi. Hann tók sér fyrir hendur að reyna að sýna fram á, hver kostnaðurinn yrði fyrir meðalfjölskyldu í Reykjavík vegna sjúkratrygginganna. Það eru ein hjón, sem hafa 3 börn yfir 16 ára aldur. Nú eru 40% af öllum landsmönnum, sem eru giftir, og þessi hjón, sem eiga 3 börn í heimahúsum yfir 16 ára aldur, á þau myndi leggjast um 100 kr., hvað þá að öllu hinu viðbættu. Þetta eru rökin í málinu og sýnir, hver kostnaðurinn er hjá meðalfjölskyldu, en, hv. 8. landsk., ef maður vill fara með rök í máli, verður maður að kynna sér það svolítið betur en þetta.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Ég ætla ekki að svara ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. V.-Sk. muni sjálfur svara honum, enda var ræðunni aðallega beint til hans. Þetta er nú 3. umr. málsins, og því í sjálfu sér ástæða til að ræða það á breiðum grundvelli, en ég geri hinsvegar ráð fyrir, að þær umr. hafi litla þýðingu, þar sem ákveðið er, að frv. skuli, eins og mörg önnur frv., ganga fram, hverskonar gagnrýni sem það kann að sæta. Það verður þá að ræða við stjórnarflokkana síðar um þetta mál á þeim vettvangi, þar sem þeir verða að svara fyrir sig, frammi fyrir kjósendum, og krefja þá þar reikningsskapar á því, út á hvaða braut þeir hafa lagt. Ég hefi áður bent á það, hve fjarri fer því, að umbjóðendur framsóknarþingmannanna eigi von á því, að þingmenn þeirra fari að styrkja atvinnuleysið í kaupstöðunum, og ég hefi einnig bent á það, hve víðtæk áhrif og röskun slíkt hlýtur að hafa á atvinnulífið í landinu og hve mikið það muni auka fólksstrauminn úr sveitunum til kaupstaðanna, en það er einmitt það, sem framsóknarmenn hafa stöðugt verið að tala um, að væri svo hættulegt fyrir þjóðina, og fram til þess síðasta hefir það verið eitt þeirra stærsta áhugamál, a. m. k. heima fyrir, að stöðva þann straum, en ekki auka. Sá kafli þessa frv., sem fjallar um atvinnuleysistryggingarnar, veldur mestum ágreiningi, en einnig um sjúkratryggingarnar er nokkur ágreiningur. við hv. 8. landsk. höfum enn freistað þess að reyna að bæta þann kafla og berum því fram nokkrar brtt. á þskj. 757. vil ég leyfa mér að skilgreina þær með nokkrum orðum. Fyrsta brtt. er við 24. gr. og er þess efnis, að allir meðlimir njóti þeirra hlunninda, sem samlagið veitir. Það eru mjög há gjöld, sem leggja á á allan almenning með þessum sjúkratryggingum. Það er beinlínis gert ráð fyrir, að hver einstaklingur eigi að greiða á ári ekki minna en 36 kr. Þessi framlög eru fyrir stór heimili mjög tilfinnanleg. Ég hefi bent á það við fyrri umr. þessa máls, að þessi útgjöld geti numið 230 kr. og meiru á einu heimili, og með ellitryggingargjöldunum verður þetta yfir 300 kr. á heimili fyrir utan tekjuskattinn, og þegar hann bætist við, sem hjá einstöku mönnum verður allálitleg fúlga, þá verður upphæðin enn tilfinnanlegri. Okkur þykir það sanngjarnt, að þessir menn fái eitthvað á móti. 2. brtt. okkar takmarkar tillög til sjúkrasamlaga á þann hátt, að ríki og raunar bæjarfélög gjaldi ekki neitt á móti iðgjöldum þeirra manna, sem efnaðri eru og hafa 4500 kr. eða meira í skattskyldar tekjur. Eftir því yrði þá sá munur á hlutskipti hinna efnaðri og þeirra efnaminni, að þeir, sem efnaminni væru, fengju styrk frá bæjar- og sveitarfélögum, en hinir efnaðri fengju engan styrk. Ég hygg, að það mundi verða til þess að auka vinsældir sjúkratrygginganna, ef allir þeir, sem til þeirra gjalda. fengju einhver fríðindi fyrir. 3. brtt. er við kaflann um atvinnuleysistryggingar og er í því fólgin að takmarka framlög ríkis og bæja til þeirra trygginga meir en gert er í frv. Við teljum nauðsynlegt, vegna þess hve hagur ríkisins er bágborinn, að stilla þessum gjöldum í hóf. Í stað þess að í frv. er gert ráð fyrir í 1. málsgr. 71. gr., að ríkissjóður leggi fram 50% til atvinnuleysissjóða, leggjum við til, að komi 25%, og þar sem gert er ráð fyrir 6 kr. gjaldi í sömu málsgr., leggjum við til, að gjaldið verði takmarkað við 3 kr. Ég get ekki annað skilið en að þeir, sem sérstaklega eiga að bera ábyrgð á fjárreiðum ríkissjóðs, fallist á, að fullkomin þörf sé á að takmarka gjöld hans. 4. brtt. okkar er um stjórn atvinnuleysissjóða. Frv. minnist í raun og veru ekkert á það, hvernig stjórnir þessara sjóða eigi að vera skipaðar. Það er bara auðséð, að verklýðsfélögin eiga þar að hafa öll yfirráð. Í annan stað er það tekið fram í frv. að ekki megi vera nema eitt verkalýðsfélag, sem hljóti styrk frá ríkinu, á hverjum stað. Ég hefi bent á það áður, að hér kennir sama einræðisins hjá stjórnarflokkunum og kenndi í verkamannabústaðamálinu í fyrra. Ég sé, að það er ekkert óeðlilegt við það, þó sósíalistar berjist hart fyrir því að fá þessar álögur lögteknar, þeir vilja eðlilega styðja það, af því þeir eiga að fá að ráða yfir þessu fé. En það er einkennilegt, svo framarlega sem það er ekki fastákveðið, að ríkisvaldið skuli að sjálfsögðu alltaf vera hjá sósíalistum, að engin rödd skuli heyrast um það, að ríkið eigi að hafa hönd í bagga með um meðferð þessara sjóða. Og það verður einnig að heimta það, þar sem bæjarfélögin eiga að greiða allhá gjöld til þessara sjóða, að þá hafi þau einnig íhlutunarrétt um, hvernig sjóðunum er varið. Það hlýtur beinlínis að vera sjálfsögð krafa, að fé það, sem ríki og bæjarfélög leggja fram, sé ekki fengið til varðveizlu og því varið til framdráttar einstökum pólitískum flokkum. Brtt. okkar hv. 8. landsk. um þetta efni er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn staðfests atvinnuleysissjóðs skipa 3 menn. Skal einn tilnefndur af því verkalýðsfélagi, er sjóðinn hefir stofnað, einn af hlutaðeigandi bæjarstjórn eða hreppsnefnd og einn af atvinnumálaráðherra.“ hér er öllum þeim þremur aðilum, sem leggja fram fé til þessara sjóða, gefinn ráðstöfunarréttur yfir fénu, og það virðist vera sú eina sanngjarna regla, sem hægt er að taka upp í þessu máli. Þessi till. hefir frá okkar hendi engan pólitískan blæ, eins og menn sjá, því a. m. k. meðan ríkisstj. er eins skipuð og nú, þá er víst, að meiri hl. stjórna sjóðanna verður í höndum núv. stjórnarflokka. Ég geri ráð fyrir því, að sá maður, sem yrði valinn innan hvers verkalýðsfélags til þess að taka sæti í þessari stjórn, sé sósíalisti, og ég geri einnig fastlega ráð fyrir því, að hæstv.atvmrh., sem er sósíalisti, muni velja menn úr sínum flokki í þessa stjórn. Þá hafa þeir undir öllum kringumstæðum meiri hl. í stj. Og þar sem bæjarstjórnir og hreppsnefndir eru úr flokkum stjórnarliðsins að meiri hl., þá geri ég einnig ráð fyrir því, að sá maður, sem yrði fyrir valinu, yrði úr þessum flokkum. Ég fæ ekki annað séð en að þessi brtt. okkar sé svo eðlileg og sanngjörn, að meiri hl. d. hljóti að fallast á hana. Það verður vissulega prófsteinn á hv.þm., hvernig þeir greiða atkv. um þessa till., því þá mun það sýna sig, hvort þeir hafa hugsað sér þessar atvinnuleysistryggingar sérstaklega gerðar vegna verkamanna sjálfra og af þjóðarnauðsyn eða hvort þeir hafa hugsað sér það sem pólitískt framdráttarmál sósíalista. Atkvgr. mun skera úr um það á sínum tíma, hvernig beri að líta á þessar aðgerðir ríkisvaldsins. Það mætti náttúrlega margt segja um stefnu þessa frv. í heild, og ég get að nokkru leyti tekið undir það, sem einn maður sagði, sem hér var inni í d. og talaði fyrir nokkru, Magnús Torfason, að það væri undarlegt, að sósíalistar skyldu beita sér fyrir slíkri löggjöf sem þessari, því hún byggðist nær eingöngu á hreinum og beinum nefsköttum. Þeir, sem standa undir tryggingunum, eru einstaklingarnir, að langmestu leyti. Ég er því ekki í minnsta vafa um það, að ef sjálfstæðismenn hefðu verið í meiri hl. á þingi og borið fram slíkt tryggingarfrv. sem þetta, þá hefðu sósíalistar gert hið mesta hark að þeim fyrir það, að þeir væru með beinum nefsköttum að koma fátækraframfærslunni og opinberri framfærslu úr höndum ríkisins og bæjarfélaganna yfir á blásnauða einstaklingana. Ég undrast því það, hvert kapp sósíalistar leggja á framgang þessa máls. Þetta frv. er í rann og veru mjög íhaldssamt, og ég get bent á það, að íhaldsmenn í Danmörku hafa borið fram frv. um sjúkra- og ellitryggingar, sem raunar náði ekki fram að ganga, af því að sósíalistum þar í landi þótti það of íhaldssamt. En dönsku íhaldsmennirnir lögðu þó ekki til, að beinir nefskattar skyldu standa undir tryggingunum, svo sem gert er ráð fyrir í þessu frv., heldur átti hver einstaklingur að gjalda 3% af tekjuskatti sínum til þess að standa undir tryggingunum. M. ö. o., þeir efnuðu áttu að greiða mest, en samkv. þessu frv. eiga allir að greiða jafnt. - Frá sjónarmiði sjálfstæðismanna er aðalstefna frv. að mörgu leyti rétt, en við höfum gert grein fyrir því, að við teljum varhugavert að leggja þessi gjöld á allan almenning á þeim erfiðleikatímum, sem nú standa yfir. Og ég spái því, að sú verði strax raunin á fyrsta ári, að mjög erfitt verði að innheimta þessi gjöld, og ég er þess fullviss, að harðfylgi sósíalista við þetta frv. verður ekki launað í sama hlutfalli af kjósendum þeirra víðsvegar úti um landið. Hv. þm. V.-Sk. hefir hér flutt rökst. dagskrá. Ég verð nú að segja það, að ég tel það í raun og veru litlu máli skipta fyrir framgang þessa máls, hvort sú rökst. dagskrá verður samþ. á þessu þingi, því stjórnarliðar sjálfir hafa nú sett það ákvæði inn í frv., að það skuli ekki öðlast gildi fyrr en 1. apríl næstk. Nú er það vitað, að þingið á að koma saman 15. febr. Þó því svo fari, að dagskráin verði samþ. og frestur veittur til frekari aðgerða í málinu, þá er hægt, þegar þingið kemur saman 15. febr., að knýja þetta mál fram nægilega tímanlega til þess að l. öðlist gildi á þeim degi, sem sósíalistar sjálfir vilja miða við. Það eru ýmsar aðrar brtt. komnar fram, en þar sem ekki er búið að tala fyrir þeim öllum ennþá, mun ég fresta að ræða um þær, unz ég hefi heyrt rök fyrir þeim.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég hefi verið að furða mig á því, að hv. 6. landsk. hafði svo mikið á móti því, að almenningur utan þingsins vébanda fengi nokkuð um þessi mál að segja, áður en þau eru keyrð í gegn á þingi. Ég er hissa á þessu, úr því að hann annað veifið taldi rétt að spyrja um vilja almennings um þessi efni. En ef hv.þm. telur rétt að spyrja almenning viðvíkjandi þessu máli, eftir að fyrsta fótmálið er stigið, þ. e. að frv. þetta hefir gengið í gegn á þingi, hvers vegna vill hann þá ekki spyrja almenning um þetta áður en löggjöfin um þessar tryggingar gengur í gegn á þingi, ekki aðeins einn kafli frv., heldur frv. í heild? Hví vill hann ekki spyrja, í fyrsta lagi um það, hvort fólkið yfirleitt og félög, svo sem eins og bæjar- og sveitarfélög, vilji fyrir það að setja saman þær tryggingar, sem áður voru í gildi, fá aðrar tryggingargreinir, sem hér eru áður ókunnar og óreyndar, og sem hann sagði, að væri þýðingarmestar, sem gera þessar tryggingar allar miklu þungbærari? Það verður því að telja, að þessir herrar telji það fullkomnast, sem þungbærast er fyrir almenning í landinu og sveitar- og bæjarfélögin. Er hv. 6. landsk. hræddur við að spyrja þetta fólk, sem hann segist eiga tök í? Hví er hann hræddur við að leita ráða hjá því og fá þess umsögn um málið? Er þessi hv. 6. landsk.þm. upp úr því vaxinn að tala við kjósendur sína um svona mál og við þau félög, sem hann þykist bera fyrir brjósti, sveitarfélög og bæjarfélög? Hví vill hv.þm. ekki lofa þessu fólki að standa á bak við framkvæmdir löggjafarvaldsins í þessu efni? Hvers vegna er þessi einræðishugur kominn upp í hv. 6. landsk., sem þykist vera mikill fólksins maður, og er kannske mestur fólksins maður af þessum burgeisum, sem þykjast vera talsmenn alþýðunnar? Ég býst við, að þessum hv.þm. verði erfitt með að komast heilskinnaður út úr þessu á öðrum og víðari vettvangi en hér í þingsölum. Þrátt fyrir þann undirbúning þessa tryggingamáls, sem farið hefir fram allt að þessu, hefir fólkið ekki átt þess kost að kynna sér þetta stóra og margþætta mál. Hv. þm. var að vísu að segja, að málið hefði legið fyrir áður en það kom fram á þingi. En ég verð að álíta, að hann hafi, með því að segja þetta, bara alls ekki vitað, hvað hann var að fara. Málið lá bara alls ekki fyrir, því var ekki einu sinni útbýtt til þm., hvað þá að það lægi fyrir sjónum almennings. Það var fyrst lagt fyrir Alþ. á seinni hluta þessa þings, þ. e. eftir þinghlé. Þó að undirbúningi þessa máls hafi máske verið lokið á síðasta vetri eða vori, þá hefir því verið haldið leyndu fyrir almenningi í landinu, þar sem ég veit til. Það getur ekki verið, að það sé gert vegna bæjarfélaga að koma á þessum tryggingum. Einmitt bæjarfélögin hafa aðalkostnaðinn af þessum málum, eftir þeim l., sem gilda um þetta nú og eru fullnægjandi, að dómi þeirra manna, sem með þetta hafa nú að gera, sjúkratryggingar, slysatryggingar og ellitryggingar, með núv. fyrirkomulagi. Ástandið í þessum málum er þannig nú, að fólkið vill ekki bæta við sig meiri kvöðum vegna tryggingamála. Framfærslumálin munu líka leggja nægilega miklar byrðar á herðar bæjarfélögum um sinn, þó að þar sé ekki bætt ofan á. Hvers vegna vill ekki hv. 6. landsk. styðja að því, að hér nái fram að ganga óháð löggjöf um framfærslu sjúkra manna og örkumla? Og hver þörf er á að binda þá löggjöf við þetta tryggingarlagabákn, sem hv. sósíalistar gera í að aðalatriði það, sem í þessu máli er minnst um vert, atvinnuleysistryggingarnar? Hv. 6. landsk. kemst ekki út úr þessari flækju, sem hann hefir hér sett sig í, nema með því að vera dreginn út úr henni eins og þau kvikindi, sem ég vil ekki líkja honum við.

Bernharð Stefánsson Ég hefi borið hér fram ofurlitla brtt. við þetta frv. Svo er mál vaxið, að í f-lið 10. gr.l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem nú gilda, er ekki heimilað að telja með vöxtum til frádráttar tekjum dráttarvexti af sköttum og útsvari. Legg ég til með þessari brtt. á þskj. 762, að þetta bann verði afnumið. Skal þess getið, að ég hefi fengið bendingu um þetta atriði frá skattstjóra hér í Rvík, og ég fellst alveg á, að þetta sé rétt. Vitanlega mun það oft vera svo, að þegar það dregst fyrir mönnum að borga útsvör eða skatt, þá er það fyrir getuleysi. En samt sem áður er mönnum nú refsað með því að leggja á þetta dráttarvexti. En þá sýnist nokkuð langt gengið, að refsa þeim í annað sinn með því, að þeir megi ekki telja þessa dráttarvexti til annara útgjalda, sem dragast eiga frá tekjum í skattaframtali. Eftir að ég fékk bendingu um þetta og mér hugkvæmdist það sjálfum, hefi ég ekki átt kost á að minnast á þetta í fjhn., og hefi þess vegna hlaupið fram fyrir skjöldu og borið fram þessa brtt., án þess að bera þetta undir n. En mér virðist þetta svo einfalt mál og sjálfsagt atriði, að ég hygg, að það þurfi ekki að koma að sök. Ef einhver hv.þm. áttar sig ekki á þessu og vill bera þetta saman við l., þá hefi ég þau hér sérprentuð fyrir framan mig, og geta hv.þm. athugað þau, ef þeir óska.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég vil gera hér nokkra grein fyrir nokkrum brtt. frá meiri hl. allshn. á þskj. 747. Hin fyrsta er við 7. gr. og er á þá leið, að í stað þriggja manna í tryggingarráði verði fimm. Þykir okkur þetta fela í sér meira öryggi. 2. brtt. er orðabreyt. þess efnis, að í stað orðanna „4500 kr., eftir að persónufrádráttur hefir átt sér stað samkv. skattalögum“ í 24. gr. komi: skattskyldar tekjur um 4500 kr. - 3. og 4. brtt. ákveða greinatölu. 5. brtt., við v. kafla, kveður nánar á um það, hverskonar félög sé um að ræða, og ennfremur er þar ákveðið, að atvmrh. skuli hafa eftirlit með starfsemi sjóðanna. Ætti það að vera næg trygging fyrir því, að ekki kæmist hlutdrægni að. 6. brtt. a-b er nánari skilgreining á 69. gr. Samkv. henni skal ákveða biðtíma með hliðsjón af venjulegum atvinnutíma í starfsgreininni á staðnum, og að menn skuli ekki að jafnaði eiga rétt til styrks úr sjóðnum fyrr en þeir hafa greitt iðgjöld í 6 mánuði. Þá er einnig svo ákveðið, að einhleypir menn hafi ekki rétt til styrks í janúar og desember, nema sérstaklega standi á og ráðh. samþykki. Þá flytjum við hv. 1. landsk.brtt. á þskj. 761. 1. brtt. er við 40. gr. og miðar að því að rétta hlut sjómanna, á þann hátt, að hinn tryggði fái fullar bætur samkv. þessum lögum, þótt þær séu hærri en útgerðarmanni ber að greiða samkv. sjómannalögunum, í því tilfelli, er útgerðarmaður semur við sjúkrasamlag um að bera þá áhættu, sem útgerðarmenn bera samkv. 27. og 28. gr.l. nr. 41 1930. Við 43. gr. berum við fram þá brtt., að sjúkrasamlög megi lengja gjaldfrest iðgjalda um allt að tveim mánuðum. - Hinar brtt. eru ekki efnisbreytingar. Um brtt.hv.þm. Snæf. er það að segja, að þær eru í raun og veru alveg í samræmi við mótbárur þær, sem hann kom með gegn frv. við 1. umr. Að vísu væri ástæða til þess fyrir mig að svara ýmsu, er þá kom fram af hálfu andstæðinga málsins, en þar sem orðið er mjög áliðið þings, vil ég ekki tefja málið með því.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Það eru ýms atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem ég þarf að svara. Ég get verið fáorður vegna þess, að flokksbræður mínir hafa þegar svarað ýmsum atriðum, sem við deildum um. - Mér virðist hv.þm. blanda saman sjúkrasjóðum og atvinnuleysistryggingum. Ég vildi staðhæfa, að fólk léti atvinnuleysistryggingarnar blekkja sig úr sveitinni til sjávarins. Þetta stendur ómótmælt, og reynslan mun sanna það, sem ég hefi sagt. Hv. þm. sagði, að þetta kæmi illa heim og saman við, að ég sagði, að iðgjöldin til sjúkratrygginganna væru há og tilfinnanleg fyrir almenning. En þetta getur vel staðizt, því almenningur gerir sér ekki ljóst, hve há þau eru, fyrr en hann hefir fundið það eða reynt sjálfur. Þá vildi hann eyða því fyrir alla muni, að ríkið eða bæjarfélögin hefðu íhlutun um stjórn atvinnuleysissjóðanna. Hann sagði, að það væri ekki rétt, þar sem þetta væri ekki skyldutrygging, eins og t. d. sjúkratryggingin. Það er nú svo, þó þetta sé ekki skyldutrygging, heldur í valdi verkalýðsfélaganna, þá ber ríki og bæjum að greiða sitt framlag; það er lögákveðið, ef verklýðsfélögin setja slíka sjóði upp. Það er því rétt, eins og ég hefi áður sagt, að ríki og bæir hafi íhlutun um, hverjir njóta þess fjár, sem varið er af almennu fé, og fyrirbyggja, að það. verði notað vissum pólitískum flokkum til framdráttar. Hann sagði, að með brtt. á þskj. 747, 5. lið, væri tryggt, að ríkið hefði sína íhlutun, en þar segir, að atvmrh. skuli hafa eftirlit með sjóðnum. Ég hélt að atvmrh. hefði nógum störfum að sinna og kæmist ekki einu sinni yfir þau. Þess vegna held ég, að það sé heilbrigðara og tryggi betra eftirlit, að ráðh. skipi mann í sjóðstjórnina; auk þess er einnig rétt, að sveitar- eða bæjarstjórnir hafi sinn fulltrúa í stjórnum þessara sjóða, til eftirlits um, hvernig fé þeirra er ráðstafað. verður það ennþá eðlilegra, þegar athugað er, að mjög margir þeirra manna, sem kæmu til með að njóta atvinnuleysisstyrks, yrðu að líkindum sömu mennirnir og njóta fátækrastyrks. Það er og líklegt, að þeir, sem þekkja bezt nauðsynina vegna afskipta sinna af stjórn fátækramálanna, geti séð um, að ekki verði aðrir aðnjótandi styrksins en þeir, sem mest eru þurfandi. Hv. 2. þm. Reykv. sagðist ekki sjá ástæðu til þess að leyfa öðrum en Alþfl.mönnum að stjórna sjóðum þessum. Þarna hefir hann víst sagt meira en hann ætlaði að segja, því það er auðséð af þessum ummælum, að þessir opinberu sjóðir eru ætlaðir til að styrkja flokksstarfsemi Alþfl., og verður að telja, að hann hafi með orðum þessum sannað þann tilgang, enda lagt mikið kapp á og sagt af atvmrh., að það eigi að ná fram að ganga. Hv. þm. var að reyna að snúa út úr orðum mínum, að ég hefði talað um óeðlilegan nefskatt, en ég hefi einmitt sagt, að tryggingargrundvöllurinn væri sá, að allir ættu að greiða, og þá líka allir að njóta. Ég segi, að mér þykir þetta frv. einkennilegt frá sjónarmiði sósíalista, og er það allt í heild sinni mjög íhaldssamt. Hv. þm. sagði, að það væri lítill hluti, sem greiddur væri með persónulegum iðgjöldum, en eftir frv. eru það 36 kr., sem einstaklingarnir eiga að greiða til sjúkratrygginganna á móti 18 kr. frá ríki og bæ. Einstaklingarnir greiða því helmingi meira en ríki og bær til samans; það er því ekki lítill hluti, sem er nefskattur, heldur allverulegur hluti, sem hvílir á einstaklingunum. Hv. þm. endaði ræðu sína á því, að mér mundi erfitt að koma í mitt kjördæmi eftir að hafa talað á móti þessu frv. og sýnt því fjandskap. Ég er ekki hræddur við að verja þar mína afstöðu. Við sjálfstæðismenn höfum reynt að koma viti í frv. við erum samþykkir sjúkra- og slysatryggingu, en við teljum ótímabært og varhugavert að taka þetta fyrirkomulag upp á erfiðum tímum, að lögþvinga menn til að greiða iðgjöld. Við vitum, að það verður óvinsælt að greiða þessi gjöld, og því verður ekki neitað, að af tryggingunum leiðir mikinn kostnað. Hv. þm. sagði, að meðalkostnaður verkamannafjölskyldu vegna veikinda væri um 200 kr. Ég hygg, að þetta sé rangt hjá hv.þm., því hér starfar sjúkrasamlag Reykjavíkur, og iðgjöldin þar eru miklu lægri en þm. vildi gefa í skyn, en einmitt mikill hluti verkamanna hér í Rvík notar sér af starfi S. R. og greiða þess vegna minna en þeir hefðu annars þurft. Ég vil segja hv.þm., að ég er alveg óhræddur að ræða við kjósendur um þessi mál. Ég veit, að til sveita muni þetta mælast illa fyrir ofan á allt annað, sem gert er til að erfiða aðstöðuna í sveitunum af hálfu ríkisvaldsins. Ég staðhæfi, að atvinnuleysistryggingarnar eru settar til að torvelda bændum og búaliði að halda fólkinu í sveitunum. Og ég veit, að almenningi í kauptúnum og kaupstöðum verður erfitt að inna af höndum iðgjaldagreiðslurnar. Ég er því alveg óhræddur að ræða við hv. 2. þm. Reykv. um þessi mál. Ég geri ráð fyrir, ef við ræðum um þau annarsstaðar en í verkamannafél. Dagsbrún, þar sem þessi hv.þm. er einvaldur og ræður öllu, þá verði það ekki eins vel þegið og hann heldur, hve hart hann gengur fram í því nú að fá mál þessi fram.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég held, að brtt. þessa megi nánast skoða sem leiðréttingu. Í till. eins og hún nú er orðuð stendur: „Einhleypir menn skulu ekki eiga rétt til styrks úr sjóðnum í desember og janúar ár hvert, nema sérstaklega standi á og samþykki ráðherra komi til.“ - Nú getur það ekki verið tilgangurinn, að maður, sem hefir byrjað að fá styrk í nóvember, missi hann svo aftur í desember. Hitt skil ég, að svo sé litið á, að einhleypur maður eigi ekki að komast á styrk í þessum mánuðum, og get fallizt á, að það sé rétt. En sé maðurinn farinn að njóta styrks, þá er ekki eðlilegt, að sá styrkur falli niður. Að þessu miðar brtt. mín, og ég hygg, að þetta sé ætlun flm.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hæstv.atvmrh. við till. á þskj. 747, tölul. 6, stafl. b, að á eftir orðunum „styrks úr sjóðnum“ skuli koma: vegna atvinnuleysis eingöngu. Brtt. þessi er of seint fram komin og skrifl. og þarf því tvenn afbrigði til þess að hún geti komið hér til greina.

Gísli Guðmundsson Hv. sjálfstæðismenn, sem hér hafa talað í kvöld, hafa nú við þessa umr. endurtekið sitt af hverju, sem þeir sögðu við 2. umr. þessa máls um afstöðu Framsfl. til þessa máls. Í því sambandi hafa fram komið hjá þeim nokkur orð, sem ég vildi lauslega drepa á. Ég get ekki stillt mig um (í sambandi við það, sem hv.þm. V.-Sk. sagði nú í sinni síðari ræðu) að minnast lítilsháttar á það aftur, sem ég minntist á við 2. umr. málsins. Hér hefir verið talað um, að þessu frv. hafi verið dembt inn í þingið og að ætlazt sé til, að það verði afgr. sem l. frá þinginu án þess að hafa fengið nægilegan undirbúning og án þess að það hafi verið nægilega athugað af þjóðinni. Það má mjög oft deila um það yfirleitt, hvort mál hafi verið nægilega athuguð. Það má um þetta mál segja eins og um fleiri mál, að við athugun mætti sjálfsagt sjá eitthvað, sem betur mætti fara. Og hversu lengi sem mál eins og þetta eru athuguð, áður en lagasetning er um þau sett, þá mundu þau alltaf þurfa einhverra endurbóta við, þegar þau koma til framkvæmda. Andmælendur frv. segja, að málið hefði átt að bera undir þjóðina, þjóðaratkvæði skilst mér. Um þetta mál má segja það sama og fleiri mál, að það var borið undir þjóðina eins og önnur mál, sem voru ofarlega á baugi sem stefnumál flokka þeirra, er með völd fara nú, þegar við síðustu kosningar. En að heimta, að stórmál, sem koma fyrir þingið í frumvarpsformi, séu borin upp fyrir þjóðinni í heild til umsagnar, það er nokkuð sérstakur hlutur. Sjálfstæðismenn fluttu t. d. frv. um það á þingi í fyrra, að stofnaður yrði skuldaskilasjóður til hjálpar útgerðinni, sem þeir gerðu till. um, að varið yrði til 5 millj. kr. Hvers vegna gerðu hv. sjálfstæðismenn þá ekki till. um, að það mál yrði borið undir álit þjóðarinnar. áður en það yrði gert að l., eins og þeir vilja nú láta gilda um þetta mál? Um almennar tryggingar hefir verið mikið hugsað meðal þjóðarinnar um undanfarna áratugi, sem eðlilegt er, því að þesskonar löggjöf hefir verið sett hjá flestum nágrannaþjóðum okkar. Það kveður mjög við þann tón í ræðum hv. sjálfstæðismanna, að kjósendur okkar Framsfl.-manna muni ekki verða meir en svo ánægðir með, að við fulltrúar þeirra flytjum þetta frv. með jafnaðarmönnum. Og það er verið að tala um það af þessum hv.þm., að með þessari löggjöf sé verið að leggja sérstakar byrðar á herðar sveitarfélögum, og ég veit, að þessir hv.þm. munu hugsa sér, þegar þeir koma á fundi í sveitakjördæmunum, að bera okkur þeim sökum, að við höfum verið með í að leggja á fólkið í sveitum landsins einhverjar sérstaklega þungar byrðar. Það hefir verið vikið að þeirri yfirlýsingu, sem hv.þm. Snæf. gaf fyrir sína hönd og síns flokks, þar sem hann lýsti því sérstaklega, að flokkurinn væri með einum lið þessara trygginga, sem er ellitryggingin. Nú er það svo, að þessi trygging er sú eina af þessum tryggingum, sem frv. þetta nær yfir, sem er skyldutrygging á herðar sveitarfélögum utan kaupstaða. Gjöld vegna ellitrygginganna eru þau einu lögboðnu gjöld af öllum gjöldum í sambandi við þessar tryggingar, sem sveitarfélög verða að bera. Annars er það svo með þessar tryggingar, aðrar en ellitrygginguna, eins og allir hv.þm. vita, að um það er alls ekki að ræða, að þær séu skyldutryggingar. Atvinnuleysistryggingin, sem af hv. sjálfstæðismönnum hefir verið gerð hér helzt að umræðuefni og þeir hafa mest deilt á stjórnarflokkana fyrir, á ekki að vera skyldutrygging. Það er á valdi verkamanna sjálfra, hvort fólkið vill leggja á sig þau gjöld, sem þeim eru samfara. Sjúkratryggingin er ekki heldur skyldutrygging, nema að nokkru leyti. Í grg. frv. er frá því skýrt, að um 70 þús. manna séu tryggingarskyldir í landinu, miðað við mannfjölda 1930, þ. e. a. s. um ellitryggingu. Af þessu fólki eru 30 þús. búsettir í kaupstöðum, en 40 þús. utan þeirra. Þá eru það þessar 40 þús., sem ekki eru skyldaðar til að taka þátt í sjúkratryggingu. Mér þykir rétt að vekja athygli á þessu, af því að mér þykir allmikið kenna þess í málflutningi hv. andstæðinga þessa máls, að þeir tali um málið eins og hér væri um að ræða að lögbjóða allar þessar tryggingar sem skyldutryggingar fyrir allan landslýð. En almenningi er í sjálfsvald sett, hvort hann vill hafa þessar tryggingar, aðrar en þær, sem ég hefi tekið fram, að eru skyldutryggingar, að svo miklu leyti sem þær eru það, og hvort hann vill leggja á sig þau gjöld, sem þær hafa í för með sér. Annars er það dálítið einkennileg röksemdafærsla, sem kemur fram hjá hv. sjálfstæðismönnum í þessu máli á ýmsum stigum við þessa umr. Þegar umr. byrjaði, lögðu þeir á það megináherzlu, að þetta væri eitthvert höfuðmál sósíalista, tryggingarnar. Svo hafa þeir verið smám saman að draga úr þessu og halda því fram að lokum, að þetta mál sé flutt tiltölulega lítið fyrir sósíalista. Þessi breyting á röksemdafærslu þessara hv.þm. gengur svo langt, að hv. 8. landsk. færir fyrir því sterk rök (að því er honum finnst), að sósíalistar kæri sig ekki um sjúkratryggingar, slysatryggingar og ellitryggingar, heldur sé það þá bara atvinnuleysistryggingarnar, sem sé áhugamál þeirra. En hv. 6. landsk. sagði, að sósíalistar teldu atvinnuleysistryggingarnar þýðingarminnstar af þeim einstöku tryggingaflokkum, sem frv. er um, þannig að það fer nú að koma nokkurnveginn hringferð í þessari röksemdafærslu sjálfstæðismanna, þar sem byrjað er á að halda því fram, að við framsóknarmenn séum í þjónustu sósíalista til þess að samþ. með þeim þetta frv., sem sé höfuðstefnumál þeirra, en svo hinsvegar síðar sagt, að það sé ekki gert fyrir sósíalista að samþ. þetta mál. Það er og fleira einkennilegt við röksemdafærslu þessara hv.þm., eins og t. d. þegar hv.þm. Snæf. og raunar fleiri eru að ræða um það og blása það mjög upp á allan hátt, að atvinnuleysistryggingarnar muni verða til þess, að fólk flytji úr sveitum til kaupstaða, meira en ella mundi verða, til þess að fá að njóta þeirra hlunninda, sem þessar atvinnuleysistryggingar veita, nefnilega 2/3 til 3/5 af verkamannalaunum eftir að vera búinn að vera atvinnulaus nokkurn tíma. Ég hefi ekki trú á, að fólki muni finnast þetta svo ákaflega ginnandi að komast að þessum hlunnindum. Enn halda sjálfstæðismenn því fram, að það hafi í för með sér óbærileg gjöld fyrir verkamenn að vera í þessari atvinnuleysistryggingu. Í þessu virðist mér ósamræmi. Annarsvegar halda þessir hv.þm. því fram, að þetta sé ginnandi fyrir fólk, svo að það þess vegna mundi flytja til bæjanna, en hinsvegar segja þeir, að óbærileg gjöld fylgi þessum hlunnindum. M. ö. o., það á að vera ginnandi fyrir menn að komast til bæjanna úr sveitunum, til þess að fá að bera þessar byrðar, sem þeir gætu komizt hjá að þurfa að bera með því að vera kyrrir í sveitinni. Þeir ættu a. m. k. að halda ekki fleiri en einskonar röksemdum fram við hverja umr., en ekki við sömu umr. að koma með rök, sem verka hvor gegn öðrum.

Þetta er nú bara til að ginna allt saman

. Það gladdi mig að heyra, að hv.þm. Snæf. hefir á milli umr. farið að kynna sér eitthvað tryggingamál í öðrum löndum. Og eitt af því, sem hann hafði upp úr þessari leit sinni, var það, að hann komst að því, að íhaldsmenn í Danmörku hefðu flutt tryggingafrv., sem hefði gengið lengra að ýmsu leyti í því að vera róttækt heldur en þetta frv., og sérstaklega í því að greiða fyrir almenningi. Þetta er einmitt það, sem ég sagði þessum hv.þm. við umr. hér. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er mjög hliðstætt því, sem tíðkazt í öðrum löndum og hefir verið lögfest þar fyrir alllöngu. Sú löggjöf hefir ekki verið sett af sósíalistum einum, heldur einnig af öðrum flokkum ásamt þeim. Þegar tekið er tillit til þess, hvað gert er í þessum efnum í öðrum löndum, þá er mjög svo eðlilegt, að við fylgjum þessum tryggingamálum fram eins og við gerum, samkv. okkar stefnuskrá.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti. Ég veit ekki, hvað ég skal segja um þessa síðustu ræðu. Henni var að vísu ekki beint til mín, en hún fór fyrir ofan mig, að hljómnum til a. m. k., en ég veit ekki, hvort innihaldið hefir verið að sama skapi háfleygt. Annars var það hv. 6. landsk., sem ég vildi beina til nokkrum orðum. Hv. þm. virðist hafa orðið snortinn af orðum þeim, er ég viðhafði. Bjóst ég þó við, að aðrir myndu fremur taka sér orð mín nærri, sem sé framsóknarmennirnir. Þeir eru nú teknir að þreytast og treysta sér ekki til að ræða málið frekar. Mér fannst einkennilegt, að hv. 6. landsk. skyldi finna hvöt hjá sér til að mótmæla því, sem ég hafði sagt. Hann átti gerst að vita, að allt var satt, sem ég sagði um efni og aðferð þessa máls. Hann reyndi að, færa rök að því, að aldrei hefði verið meiri þörf en nú þessarar löggjafar, sem frv. ráðgerir. Hv. þm. hefir, að því er ætla má, unnið að þessu máli í n., þó að hann virðist reyndar hafa starfað meira að öðru, sem fremur lá honum á hjarta. Orð hans verða ekki skilin á annan veg en þann, að hann blandi saman málum. Hann hefir sagt, að frv. til framfærslul. væri óskylt þessu, og að áliti hans mætti lögleiða það út af fyrir sig, því að það snerti ekki tryggingarlöggjöfina. En ef það verður lögleitt, verður að því svo mikil bót á ástandinu úti um héruð landsins, að þessarar tryggingalöggjafar er ekki þörf. Sannleikurinn er sá, að eins og nú er ástatt í landinu, er langt frá, að nauðsyn beri til að lögleiða slíkan lagabálk. Tryggingalöggjöf þessi myndi aflaga ástandið, en ekki bæta. Og framsóknarmenn virðast t. d. hafa verið sammála um, að ekki væri tímabært að lögleiða kaflann um atvinnuleysistryggingarnar. En nú beygja þeir sig undir ofurefli sósíalista, eins og hv. 2. þm.N.-M., sem verið hefir einn af ákveðnustu andstæðingum þessa. Hann vill vinna það til að lúta þeirra valdi, og efast ég ekki um, að hann hafi hagnazt á þeim kaupum. Má sjálfsart greina þann hagnað í tölum, í kaupi mannsins. Eins og hv. 8. landsk. tók fram, er því svo farið um allan II. kafla þessa frv., að sumpart bætir hann ekki úr skák, þó að lögleiddur væri. Slysatryggingar eru til og hafa verið framkvæmdar undanfarið. Þær eru nú algerlega fullnægjandi, og er sízt ástæða til að fara nú með ofbeldi að setja þetta allt í eina heild, enda hefir almenningurinn ekki lýst óánægju sinni yfir þeim tryggingum, sem til eru. Um sjúkratryggingarnar er líku máli að gegna, að ekki er ástæða til að fara nú að íþyngja sveitarfélögum og einstaklingum þeirra vegna, þar sem tilgangi frv. má ná með því fyrirkomulagi, sem nú er. Eftir frv. gæti almenningi ekki orðið bót að þessum breyt., nema þá með tilliti til framtíðarinnar, ef hann vill kosta því til, sem farið er fram á, en almenningurinn er ekki svo stæður nú, að hann geti af þessum ástæðum tekið á sig þungar byrðar. Enn er svipað að segja um ellitryggingarnar. Að vísu er ekki mjög víðtæk sú ellistyrktarlöggjöf, sem nú gildir. Þó hefir nýlega verið gengið frá endurbótum á henni. Þeir, sem þarna hafa átt hlut að máli, hafa mér vitanlega ekki kvartað, enda hefir úthlutunin orðið ríflegri en áður var. Þegar framfærslulöggjöfin verður framkvæmd, eru þær endurbætur komnar á, sem nauðsynlegar eru til að aðstoða almenninginn í þessu efni og forða honum frá nýjum álögum. Það er því auðsætt, að það, sem vakti fyrir sósíalistum með þessu frv., voru atvinnuleysistryggingarnar. Og þær gátu þeir ekki framkvæmt með öðru móti en þessu. Þetta ættu þeir að viðurkenna. Þegar þess er nú gætt, að þessar alþýðutryggingar eru nýjung, sem ekki hefir gefizt tóm til að undirbúa, fer það að verða spurning, hvað þessi flokkur meinar með því að demba yfir þingið þessu frv., sem almenningurinn hefir engin hag af í náinni framtíð, en bindur hinsvegar honum og sveitarfélögunum þungar byrðar. Það getur þá ekki verið annað, sem fyrir þeim vakir, en að hafa eitthvað til að flagga með. Og þá má spyrja: Er það forsvaranlegt að demba þessu yfir án þess að öðrum flokkum gefist kostur á að láta í ljós sitt álit, til þess eins, að sósíalistar geti flaggað með því? Ég held því fram, að þetta frv. komi ekki að gagni og að þess sé engin þörf, eins og nú er ástatt. Þetta álit liggur til grundvallar fyrir dagskrá minni. Og ég er viss um, að framsóknarmenn væru yfirleitt fúsir til að ljá henni fylgi sitt, ef þeir mættu. Þegar þess er gætt, að þetta var knúið fram við 2. umr. án atkvæðamunar - því að segja má, að það hafi verið barið í gegn með hálfs atkv. meiri hl., það var ekki heill, heldur hálfur maður, sem úrslitum réð -, þegar þessa er gætt, sé ég ekki, að nein frambærileg ástæða sé til fyrir því að meina þjóðinni að athuga þetta mál, en knýja það í þess stað fram til annarar deildar, sem vonazt er eftir, að komið geti málinu í gegn með minni skömm en hér er hægt. Stjórnarflokkarnir, sem mest glamra nú um lýðræði, verða að játa, að þeir ætla sér að knýja þetta mál fram með ofbeldi, að þjóðinni forspurðri, til þess að geta svo veifað því framan í almenninginn sem falsaðri dulu, sem ég veit þó, að alþjóð manna mun fljótt sjá í gegnum.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Ég var einn af þeim, sem gerðist flm. þessa frv. og þar sem ég sé ekki, að neinn hv.þm. hafi kvatt sér hljóðs, þá finnst mér ekki rétt, að þagað sé yfir öllum þeim staðleysum og fjarstæðum, sem hv.þm. V.-Sk. jós út úr sér í þessari stuttu ræðu sinni. - Hann sagði, að með löggjöf þessari væri engu létt af bæjar- og sveitafélögum, heldur væri þeim með henni íþyngt á allan hátt. Ég verð að álíta, að ef þetta er mælt af heilum hug, þá stafi það af því, að hv.þm. hafi ekki einu sinni lesið frv., hvað þá að hann hafi gert sér nokkra grein fyrir því, hvernig þessi löggjöf mun verka. Hann veit ekki, að alstaðar þar, sem sjúkrasamlög hafa starfað, hafa þau létt þungum byrðum af bæjar- og sveitarfélögunum, og hér er reynslan hin sama með þá einu grein trygginga. slysatrygginguna, sem starfrækt hefir verið hér nokkuð að ráði. Hvað heldur hann, að sveitar- og bæjarfélögum hefði þurft að blæða vegna slysatilfella, ef slysatryggingin hefði ekki verið? Að sínu leyti nákvæmlega eins og þessum stofnunum blæðir enn í dag vegna elli- og sjúkrastyrkja, og gerir fátækraframfærið svo erfitt sem raun er á. Það er tiltölulega lítið, sem sveitarfélögin þurfa að greiða í fátækrastyrki vegna atvinnubrests, óhappa eða annars slíks. Langsamlega mest af framfærslukostnaðinum er elli- og sjúkratryggingar, og það er það, sem frv. á að létta af bæjar- og sveitarfélögunum. Frv. skipar fyrir um, að þessar tryggingar komi þegar til framkvæmda í 8 stærstu héruðum landsins, kaupstöðunum, og heimilar, að sjúkrasamlog séu stofnuð í kauptúnum og sveitum. Hvort sveitirnar telja sér eins mikla nauðsyn á þessum tryggingum, eftir að fátækralöggjöfinni hefir verið breytt, er ekki víst, því þau njóta mestra fríðinda vegna þeirra laga og þeim er ætlað að ganga fram á þessu þingi. Þá vildi hv.þm. gerast bakhjallur framsóknarmanna, svo þeir þyrftu ekki að selja okkur Alþfl.mönnum frumburðarrétt sinn. Hann sagði, að rubbað hefði verið upp grg. um þetta frv. og að enginn hefði átt þess kost að kynna sér málið. Samt er það búið að liggja frammi frá því á öndverðu sumri; það var víst fullbúið í maí í vor.

Hvers vegna var því ekki útbýtt meðal þm.?

. Frv. var útbýtt í haust, en það var fullbúið í vor.

Því fengu engir að sjá það fyrr en í haust?

. Það fengu allir að sjá það, sem vildu, en áhuginn hefir máske ekki verið mikill hjá öllum.

Þm. vissu ekkert um frv.

. Ég vil bæta því við, að þegar í stað er vinningur fyrir sveitar- og bæjarfélögin að fá ellitryggingarnar. Í staðinn fyrir það, að bæjar- og sveitarfélög hafa nú ekki nema 80 þús. kr. til þess að útbýta í ellistyrk meðal gamalmenna í landinu, þá eiga þau eftir frv. að fá til þess frá því opinbera á þriðja hundrað þús. kr., auk þess, sem þau sjálf leggja fram. Hv. þm. segir, að frv. sé svo sáralítið undirbúið, að það eigi að vísa því frá með dagskrá. Að sjálfsögðu á að fella þá dagskrá. Þó einhverju kunni að vera ábótavant við tryggingalöggjöf þessa, þá grípur hún ekki það inn í líf þjóðarinnar strax, nema að því er snertir sjúkratrygginguna í kaupstöðum, að það komi nokkuð að sök, því það, hvort menn eru látnir greiða 5, 6 eða 7 kr. til ellitrygginganna, skiptir engu máli, en hitt skiptir meiru, að nú fæst svo miklu hærri upphæð til úthlutunar til gamalmenna en áður. Það vita allir, að hvert einasta heimili greiðir árlega í læknishjálp og meðul meira en frv. gerir ráð fyrir, að það greiði í hinn sameiginlega sjúkrasjóð, og það svo margfalt meira þau heimili, sem mikið hafa að greiða, að slíkt er ekki sambærilegt. Auk þess verða sveitar- og bæjarfélögin nú að hjálpa þeim, sem ekki geta sjálfir staðið straum af sjúkrakostnaði sínum, og ég er sannfærður um, að það er miklu meira en þau þurfa að greiða til þeirra trygginga samkv. frv. Hér liggur auk þess fyrir þinginu annað athyglisvert frv. um tryggingu sjúkra manna og örkumla, sem ætlað er, að gangi fram, og það léttir einnig á sveitar- og bæjarfélögunum þeirri byrði, sem erfiðust er.

Þora sósíalistar að fylgja því frv.?

. Já, vitanlega, og það kemst fram, ef sjálfstæðismenn ekki bregðast.

Ég hélt, að þar ætti að treysta á framsóknarmenn

. - Ég læt hér svo staðar numið. Mér fannst ekki viðeigandi að taka þegjandi þessari gusu frá hv.þm. V.-Sk., enda lenti hún mest á mér, þar sem ég sat í mínu skrifarasæti, og þess vegna svaraði ég honum.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Ég hefi áður talað hér um þetta mál almennt og greint frá ástæðum til þess, að ég væri ekki tilbúinn að ljá þessu máli fylgi mitt, svo lítt rannsakað og þekkt sem það er hér á landi, enda mun svo vera, að aðrir munu ekki fylgja því orðalaust en þeir, sem fyrirfram eru bundnir, en með þeim hætti er einmitt flestum málum tryggður framgangur innan þingflokka stj. á þessu þingi. Alþýðutryggingar þær, sem hér ræðir um, eru algert nýmæli hér á landi, að því undanteknu, sem tekið er upp úr gildandi lögum um slysatryggingar. Og það er ekki nóg með, að þessar tryggingar séu með öllu óþekktar hér, heldur hafa sumar greinar þeirra reynzt mjög illa annarsstaðar, og á ég þar einkum við atvinnuleysistryggingarnar. Það kemur því næsta undarlega fyrir sjónir, að stjórnarflokkarnir skuli nú ætla að hespa þetta varhugaverða stórmál af á 2-3 dögum, og það því fremur sem kunnugt er, að allmargir framsóknarmenn voru málinu andvígir í öndverðu. Mál þetta er enn svo órannsakað, að með öllu er óvíst, hvort hinum tryggðu verður nokkur ágóði að tryggingunum. En hitt er víst, að þær leggja bæði einstaklingum og sveitar- og bæjarfélögum þungar byrðar á herðar, svo þungar, að telja má drápsklyfjar á þessum tímum, þegar allir eru að örmagnast undir álögum hins opinbera. Allar líkur eru til þess, að allir tapi, en enginn græði. Sérstaklega kemur þetta þó þungt niður á bæjar- og sveitarfélögum, sem öllum liggur við greiðsluþroti, nema Reykjavík, sem allir játa. nú, að standi sig vel undir stjórn sjálfstæðismanna. En það er ekki nóg með það, að hér séu lagðar beinar og þungbærar álögur á hin þrautpíndu sveitarfélög, heldur eru þau með hinum háu útgjöldum einstaklinganna enn á ný svipt tekjustofnum sínum, svo að hér eftir má teljast alveg vonlaust, að einstaklingarnir geti innt af hendi lögskil til þeirra. Hvernig er nú hægt að ætlast til þess, að annað eins og þetta sé samþ. orðalaust. Og hvernig ætla framsóknarmenn að fara að þvo hendur sínar af því að bæta nú inn svo stórfelldum álögum á sveitirnar, bæði hreppsfélög og einstaklinga, til útgjalda, sem aðeins koma bæjunum, og þó ekki öllum, að gagni? Hvernig ætla þessir hv.þm. að forsvara það, eftir að hafa fyrir nokkrum dögum lýst sig andstæða málinu, að hafa samið um, að málið skuli ganga fram gegn því að stj. fái að hanga á horriminni, - forsvara það, að þeir hafa nú selt frumburðarrétt sinn í hendur þessara varga, sem sýna framsóknarmönnum stöðugan yfirgang, er þeir iðulega krauma undan. Það virðist ekkert lát vera á því taki, sem sósíalistar hafa með klóm sínum í framsóknarmönnum, og má mikið vera, ef ekki svíður undan þegar út úr rifnar, svo framsóknarmenn finni þá, að þeir hafa fengið svöðusár. Ég tel það að bæta gráu ofan á svart að lögleiða þetta í einu kasti, þó stjórnarflokkarnir hafi um það gert samninga á bak við tjöldin, með nokkurri sviksemi þó. Það mætti ekki minna vera en þeir, sem undan þessum lögum á að blæða, fengju að segja álit sitt um þau, áður en þessir lýðskrumarar, sem skreyta sig svo mjög með lýðræðis- og frelsishjali sínu, gera út um málið. Það mætti ekki minna vera en þeir spyrðu þá að því, hve langt þeir mættu ganga í þessu máli, sem ekki er þeirra mál, hve dýrt þeir mættu selja sig. Ég hugsa, að ef umbjóðendur þessara hv.þm. fengju að segja sitt álit, þá vildu þeir ekki verzla; þeir mundu vilja kalla sína umboðsmenn heldur heim, sem það gerðu, áður en flokkarnir klofna og rofna í þessum samningamálum og það langt er gengið, að e. t. v. er verr farið en heima setið. Ég tel það engan undirbúning, þó rubbað hafi verið upp grg. í þessum málum, sem alveg er óvíst, að nokkuð eigi hér við. Ég tel það ekki forsvaranlegan undirbúning og gagnstætt öllum lýðræðisreglum að ætla að demba þessum lögum á þjóðina óaðspurt. Því vildi ég leggja mitt lið til hins, að lengra yrði leitað eftir umsögnum, þó ekki væri nema til þess að leysa hv. framsóknarmenn frá því oki, sem á þá hefir verið lagt í þessu máli. Ég vil, að fengið sé álít minna kjósenda og annara og að þeir fái hér nokkru um að ráða, og sömuleiðis þær stofnanir, bæði til sjávar og sveita, sem byrðarnar eiga að bera, en það eru bæjar- og sveitarfélögin, sem svo stórlega á að blæða þegar til kemur. Þess vegna vil ég ekki og fleiri, - kannske ýmsir svona undir niðri, þó ekki láti uppskátt -, að gengið sé til fullnustu frá þessum málum án þess kjósendurnir eigi kost á að segja álit sitt um þau. Þegar þess er gætt, að stórmáli þessu er ekki dembt inn í þingið fyrr en svona seint, hvað þá að aðrir fái um þau nokkra vitneskju í blöðum eða umr., þá er það ljóst, að almenningur í landinu veit ekkert, hvað er að gerast. Þó sósíalistar bendi á dæmi um samþykktir nokkurra manna í ýmsum kaupstöðum, þá er það vitað, að þessir menn hafa ekki einu sinni séð málið. Það er venjuleg aðferð stjórnarflokkanna og alkunn, að senda fyrirskipanir út um landið um samþykktir, sem eigi að gera, og síðan fá þeir andsvör, sem þeir kalla þjóðarvilja, þó enginn viti neitt, hvað það er, sem þeim hefir verið sagt að samþ. Ég vil því út frá þessum forsendum leyfa mér að óska þess, að frv. þetta verði afgr. frá þessu þingi með svo hljóðandi rökst. dagskrá: „Þar sem frv. það til laga um alþýðutryggingar, sem hér liggur fyrir, er fyrst fram komið úr milliþinganefnd á síðara hluta þessa þings, svo að eigi er líklegt, að allir þingmenn hafi, getað annað því að kynna sér til fullnustu svo margbrotinn-lagabálk; þar sem því enn síður landsfólkið hefir haft tækifæri til þess að gera sér grein fyrir þessum ákvæðum, sem m. a. ætlast til, að allþungar byrðar verði lagðar á einstaklinga og hið opinbera (ríki og bæjar- og sveitarfélög), og þar að auki innihalda nýja og hér ókannaða tryggingagrein - atvinnuleysistryggingar -, sem mjög eru skiptar skoðanir um, - og loks, þar sem það verður af nefndum ástæðum að teljast nauðsynlegt, enda samkvæmt réttum lýðræðisreglum, að gefa almenningi, eða þeim stofnunum hans, er hér koma mest til greina, kost á að taka þetta mál þannig undirbúið til athugunar og láta í ljós vilja sinn á því áður en það verður lögleitt, þá beinir deildin þeirri áskorun til ríkisstjórnarinnar, að hún leggi málið fyrir bæjar- og sveitarstjórnir landsins til umsagnar, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá “ Dagskrá þessa leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Ég hafði ætlað mér að svara hv.þm. Snæf., en mun þó að mestu leiða það hjá mér, því að hv. 2. þm. Reykv. hefir svarað flestu, sem máli skipti í ræðu hans, þó að nokkur atriði fellu þar niður, sem ég kem ef til vill að seinna. Ég ætla fyrst að víkja að hv.þm. V.-Sk., sem talaði mjög skynsamlega í fyrra hluta ræðu sinnar. En þegar hann kom að banabitanum, stóð hann fastur í hálsinum á honum, og förlaðist honum þar sýn, eins og mörgum sjálfstæðismönnum. Hann sagði, að ég hefði blandað saman málum, þegar ég minntist á framfærslu. Ég sagði, að framfærslul. væru óskyld tryggingalöggjöfinni. Þetta er rétt. Þau kæmu að sínum notum, þó að engin tryggingarlöggjöf væri. Þau eru sérstakur lagabálkur. Hv. þm. sagði, að framfærslul. væru svo mikil réttarbót héruðum landsins og léttu svo mjög af þeim framfærsluþunganum, að enginn nauður ræki nú til að setja þessa tryggingarloggjöf. Það er líka rétt. En hv.þm. gleymir, að til eru líka önnur sveitarfélög, kaupstaðirnir og enn fleiri kauptún, sem ekki sleppa við útgjöld vegna framfærslul. Fyrir þessa staði aðallega er tryggingalöggjöfin ætluð, fyrst og fremst sjúkratryggingarnar. Þær eru hvorttveggja í senn, skyldulöggjöf fyrir sveitirnar, þar sem það verður lagt undir úrskurð hlutaðeigandi sveitarstjórna, hvort þær vilji nota heimildina eða ekki. Meira lýðræði en þetta er varla hægt að hugsa sér í nokkurri löggjöf. Í fyrri hluta ræðu sinnar minntist hv.þm. á ellitryggingarnar. Hann gat þess, að þær hefðu fyrir nokkrum árum verið endurbættar og til mikilla bóta fyrir alþjóð manna. Það er rétt. En ákaflega er sú réttarbót lítil í samanburði við þá, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Nú eru árlega greiddar úr ellistyrktarsjóði 80 þús. kr., en eftir því, sem frv. gerir ráð fyrir, koma þar til viðbótar á næstu árum 290 þús. kr., svo að greiðslan nemur alls 370 þús. kr., í stað 80 þús. nú. Hafi það á sínum tíma verið mikil réttarbót að hækka þetta framlag úr 50 þús. upp í 80 þús. kr., þá er þessi nýja hækkun ekki síður réttarbót. Að vísu er sveitunum ætlað að leggja fram fé til þessara styrkja, en það gera þær nú hvort sem er. Ég veit ekki, hvort ég á að minnast nú þegar á síðari hluta ræðu hv.þm. Ég hafði hugsað mér að athuga lítilsháttar ræðu hv. 8. landsk., því að hann fór með fjarstæður og komst að hinum fáránlegustu niðurstöðum. Hann tók dæmið af hjónunum, sem frægt er orðið úr ræðu hv. 2. þm.N.-M. Ef því væri haldið til streitu, myndi þjóðin komast upp í hálfa milljón. En ég vil nú ekki hafa þann reikning, heldur halda mér við svipað argument og hv. 8. landsk. við skulum hugsa okkur hjón, sem eiga 3 uppkomin börn, komin yfir 16 ára aldur. Nú verður ekki til þess ætlazt, að fólk framfleyti börnum sínum endurgjaldslaust, þegar þau eru komin yfir þennan aldur. Við því er ekki hægt að búast, að fátæklingar geti það, sérstaklega ef ekki er um vinnu að ræða nema nokkurn hluta árs. En ef þau leggja til búsins, þá er ekki nema sjálfsagt, að heimilisfaðirinn greiði tryggingar þeirra. Í raun og veru er það þá ekki hann, sem greiðir tryggingarnar, heldur þau. Það getur verið, að einhverjar yfirstéttarfjölskyldur geti greitt tryggingar uppkominna barna sinna án þess að þau leggi nokkuð til heimilisins, en það er þá heldur ekki mikil blóðtaka fyrir hana og myndi ekki kosta meira en ein skemmtun fjölskyldunnar í Reykjavík. Þá talaði hv.þm. um, að fjölskyldan yrði að greiða tryggingu þjónustufólks, sem hjá henni væri. En það væri lélegt þjónustufólk, sem ekki ynni fyrir þessu gjaldi. En það gæti verið, að hjónin hefðu á framfæri sínu ellihruma foreldra, og veit ég, að það getur kostað meira en 36 kr. á ári, einkum ef þeir væru lasburða og sjúkir. En ég held, að það væri sjaldan nokkurt vafamál, hvort borgaði sig betur að greiða 36 kr. á ári eða að hafa þá ótryggða. Svo hraustir kynnu þessir foreldrar að vera, að það síðara borgaði sig betur, en það væri undantekning. En tökum dæmi af fjölskyldu, sem hefir 5 börn í ómegð. Ég tel það meðalfjölskyldu, sem á 4-5 börn.

Er það meðalfjölskylda!

. Segjum þá bara 3 börn í ómegð. Þessi fjölskylda greiðir þá aðeins 42 kr. í sjúkratryggingar. Ég vil nú spyrja hv. 8. landsk., hvort hann hefir athugað einn mikinn og veglegan lið í hjúskaparlífinu, barneignirnar, og hvað hann kostar. Hefir hv.þm. reiknað það út?

Er það ekki misjafnt?

. Náttúrlega er það ákaflega misjafnt, eftir því hve mikið er í kostnaðinn lagt á meðan á því stendur. En ég vil benda á, að eitt tilfelli á einu ári mun í Reykjavík vega upp á móti því, sem hér er gert ráð fyrir að þurfi að borga á þremur til fjórum árum, og til viðbótar má benda á það, að börn á 1. ári þurfa oft meðul og hjúkrun, - og hvað kostar það? Það má auðvitað tala um þetta bæði í alvöru og gamni. Ég hefi ekkert á móti því, að gaman sé með, en það er hægt að tala um það án nokkurs gamans, og ég vil í fullri alvöru benda á það, sem liggur hér til grundvallar. Það þarf fé bæði til þessarar læknishjálpar og annarar, - og hvað kostar hagnýt læknishjálp með meðulum og sjúkrahúsvist? Ef litið er á þetta frá sjónarmiði þeirra manna, sem fátækastir eru og verst settir í þjóðfélaginu, þá er þetta ómetanleg hjálp. Það má auðvitað líka líta á þetta frá sjónarmiði hv. 8. landsk., og það er vitanlega ekki eins glæsilegt, ef tekið er viðhorf hátt settra og tekjuhárra fjölskyldna, sem verða að borga iðgjöld til samlaganna, en hafa ekki rétt til þeirra hlunninda, sem þau veita, og frá því sjónarmiði leit hv. 8. landsk. á þetta. En það hefir verið reynt að líta á þetta frá hinu sjónarmiðinu, og þá verður það ólíkt glæsilegra, og það er líka sjónarmið þeirra manna, sem verst eru settir og mest líða við að geta ekki notið nauðsynlegrar læknishjálpar, og að þessu markmiði stefna sjúkratryggingar bæði hér og annarsstaðar. Hv. 8. landsk. sagði einnig, að það væru villurök að láta ekki þessi ákvæði gripa inn í líf allrar þjóðarinnar, því ef þau væru virkilega góð, þá ættu þau líka að koma til framkvæmda í sveitum. Mér fannst þetta vera hugsunin í því, sem hann sagði. Ég sé ekki, að þetta séu nein villurök. Eftir því, sem nú er til ætlazt við byrjunina, grípa þau ekki inn í líf annara en þeirra, sem búsettir eru í kaupstöðum. Kauptún og sveitarfélög hafa ákvörðunarrétt um það, hvort þau láta ákvæði þessi grípa inn í sitt líf eða ekki og er þar farið eftir því, sem hv.þm. V.-Sk. leggur til. - Það er rétt hjá hv. 8. landsk., að þetta nær ekki nema til nokkurs hluta þjóðarinnar, en hitt mun hann viðurkenna, að ef lögin reynist vel í kaupstöðum, þá reki að því, að þau verði einnig reynd í sveitunum, af því fólk herir þá að meta gildi þeirra, og er þá komið að því takmarki, sem tryggingunum er ætlað að ná. Hv. 8. landsk. var lengi að rökstyðja það, eins og hæstaréttarmálafærslumanni sæmdi, hvers vegna við legðum svo mikið kapp á að koma frv. fram, og hann komst að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki vegna slysatrygginganna - þær væru til áður -, að það væri ekki vegna sjúkratrygginganna - það væru til lög, sem heimiluðu að stofna sjúkrasamlög -, að það væri ekki vegna ellitrygginganna, því hlutverk þeirra væri fyrst um sinn að safna fé í sjóði, en ekki að koma að raunverulegu gagni, heldur varð niðurstaðan sú, að allt þetta tryggingarlagafrv. væri eingöngu sett vegna atvinnuleysistrygginganna.

Að kapp sósíalista stafaði af því

. Það er nú viðurkennt af honum sjálfum og hann sagði, að við legðum ekkert upp úr hinu, ef atvinnuleysistryggingin hefði ekki verið með. Nú skal ég segja honum það, að frá mínu sjónarmiði, og ég ætla frá sjónarmiði alls þorra Alþfl., eru atvinnuleysistryggingarnar, eins og þær eru byggðar í frv., langþýðingarminnsta atriðið, af mörgum ástæðum, sem ég ekki hirði um að fara út í. En þetta er byrjun á merkilegri tryggingargrein, sem ekki hefir verið til hér á landi áður og á fyrir sér að vaxa og geta borið uppi þetta óskemmtilega fyrirbrigði, atvinnuleysið, sem nú er svo mikið af. Hlutverk þessara trygginga er engu ómerkara en hinna, nema síður sé. En frá okkar sjónarmiði er þetta aðeins lítill vísir þess, sem það ætti að verða í framtíðinni, og þess, sem við vonum, að það verði, og þess, sem það er hjá öðrum þjóðum. En það er ekki við því að búast, þegar tryggingarlöggjöf er sett í fyrstu, að hún sé fullkomin. þetta er vísir til þess, að þessi þjóð eins og aðrar þjóðir skapi sér með þessari tryggingarlöggjöf vopn til að nota í þeirri baráttu, sem fátækasti hluti þjóðarinnar á við að stríða. Mín skoðun er sú, að þótt tryggingarlöggjöf þessi sé lítilfjörleg nú, þegar hún er sett, og þótt hún mæti andstöðu - meira að segja þeirra, sem hennar eiga að njóta, því skilningur almennings á þessum málum er ekki svo langt á veg kominn, að ekki verði við því að búast, og á því er líka fyrst skilnings að vænta, sem þekkt er af eigin reynd, svo lítil von er skilnings á þessari löggjöf hjá fólki, sem ekki hefir notið hennar -, en mín skoðun er sú, að fólk læri að notfæra sér tryggingarnar og vilji ekki missa þær og að ríkisvaldið hér eigi eftir að beita kröftum sínum að því að skipuleggja þær, og að þær eigi eftir að verða mörgum til góðs í þeim örðugleikum, sem kunna að mæta þjóðinni í framtíðinni.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Það skal ekki verða langt mál. Það er fyrst út af því, að hv. 2. þm.N.-M. var að segja, að ekki væri hægt að draga neina ályktun af útreikningum mínum um, hvað fjölskyldufaðir yrði í mörgum tilfellum að greiða. Hv. þm. hefir e. t. v. ekki heyrt það, sem ég sagði í ræðu minni, að ég teldi þetta geta verið mjög breytilegt, eftir því hvort fleiri eða færri væru í fjölskyldunni. Ég gekk ekki út frá neinni fastri meðaltölu. Ég vil benda honum og hv. 6. landsk. á, að þegur talað er um 5 manna fjölskyldu í þessum l., þá er þetta miklu samtvinnaðra en venjulegt er. Hér er sem sé átt við föður og móður, öll börn yfir 16 ára og aðra skylduómaga; þess vegna ekki átt við hjón og 3 börn. Sé þessi útreikningur ekki í samræmi við þessa reglu um meðalfjölskyldu, þá er það vegna þess, að beinlínis er tekið fram í lögunum, að fjölskyldufaðirinn er skyldur að greiða vegna meðlima fjölskyldunnar, sem ekki greiða sjálfir. T. d. verður hann að greiða vegna konu sinnar, þó þau séu fráskilin. ef þau búa í sama hreppi, fyrir foreldra og fósturforeldra, og þau eiga aftur að greiða fyrir börn sín eða barnabörn eða fósturbörn, sem vinna hjá þeim eða eru á vegum þeirra eða kostuð af þeim til náms. Þá verður að greiða fyrir fósturforeldra, tengdaforeldra o. s. frv., eftir því sem skilgreint er í 84. gr.

Þar stendur að leggja fram gjöld

. Það er alveg rétt, - en er hv. 6. landsk. í vafa um það, ef foreldrar leggja t. d. fram gjöld fyrir börn sín, sem eru á þeirra vegum, að þau munu ekki alltaf innheimt né endurgreidd, þó þau séu afturkræf lagalega? Hv. 6. landsk. segir, að það sé ekki hægt að ætlast til þess, að foreldrar framfæri börn sín eftir 16 ára aldur, og að þau myndu sjálf greiða iðgjöld sín. Tók hann sem dæmi, að þau myndu vinna einhvern tíma ársins og gætu þá greitt iðgjöld sín. Þetta er hugsunarvilla, því ef börnin eru að einhverju leyti á framfæri foreldra sinna, er ekki unnt að ætlazt til, að þau greiði fremur þessi gjöld en önnur. Sama gildir um önnur skyldmenni. Reikningslega er hægt að hugsa sér þetta, en ef börnin eru að einhverju leyti til fjarhagslegrar byrði fyrir foreldra sína, er ekki hægt að segja, að þau greiði fremur þessi gjöld en önnur. Dæmið, sem ég nefndi áðan, er því alveg rétt, enda dytti löggjafanum vitanlega ekki í hug að setja ákvæði um þessa skyldu til iðgjaldagreiðslu á hendur foreldrum eða öðrum framfærendum, ef ganga mætti út frá því í öllum tilfellum að börn yfir 16 ára greiddu sjálf sitt iðgjald. Hv. 6. landsk. minntist á, að þjónustufólk mundi vinna fyrir þessum iðgjöldum. Ég geri ráð fyrir, að svo sé, en það er annað, sem kemur til greina. Ég vil benda á, að ég veit ekki betur en það sé algengt, að húsbændur greiði sjúkrakostnað fyrir hjú sín. Mér finnst því hart, ef ganga á á rétt þeirra fátækustu og umkomuminnstu í þjóðfélaginu - ef t. d. vinnukona á að greiða 43 kr. fyrir það árlega, sem hún nú fær ókeypis. Ég tel það hreint ekki svo lítið, ef þetta hjú, sem fær í kaup 35 kr. á mán., á þarna að greiða 10% af launum sínum. Þó þetta sé líka tölulega rétt, að hjú vinni fyrir þessu og taka megi af kaupi þess, þá veit ég, að húsbændur almennt, a. m. k. hér í Rvík, og líklega alstaðar á landinu, myndu í mörgum tilfellum telja skyldu sína að greiða þennan kostnað. Hv. þm. minntist á hjón með 3-4 börn, sem væru meðalfjölskylda. Ég játa fúslega, að heimilisföðurnum gæti orðið mikil hjálp að tryggingum í veikindum. En það má gjarnan taka það með í reikninginn, þegar verið er að ræða um lagaboð þessa kafla, að þessi sami maður hefir nú leyfi til að vera í sjúkrasamlagi Reykjavíkur, ef hann hefir undir 4500 kr. árstekjur. Þessi löggjöf veitir því ekki rétt fram yfir það, sem er, eða neitt það, sem ekki var hægt að afla sér áður. Þetta getur þó réttlætzt að vissu leyti, ef hver fjölskylda nýtur hlunninda eða réttinda móts við iðgjaldagreiðslur sínar. Þá skal ég skýra frá því, að í S. R. er venja að greiða til læknis aðeins 12 kr. fyrir fjölskylduföður, en samkv. frv. mundi þetta hækka alltilfinnanlega, eins og áður hefir verið bent á og sest á 72. gr. frv., og í þessari greiðslu til læknisins hefir svo verið innifalin öll læknishjálp til barnanna; þannig eru þessi réttindi, sem talað er um, að lögin veiti þungum fjölskyldum, þegar til. Þá hefir hv.þm. talað um margháttaðan kostnað við barneignir, og taldi þýðingarmikið atriði, að veitt yrði hjálp eða stuðningur undir þeim kringumstæðum. En þetta virðist hv.þm. ekki hafa athugað, þegar hann var að semja frv. Þá var ekki gert ráð fyrir styrkgreiðslu vegna þessara veikinda. Iðgjaldagreiðslur til sjúkrasamlags, allur kostnaður við barnsfæðingu, að viðbættum öðrum lögboðnum iðgjöldum, lenda á barnsföður eða barnsmóður. Hv. 6. landsk. tók fram, að heimilt væri að setja í samþ. sjúkrasamlags ákvæði um víðtæka hjálp, en ekki gert rái fyrir að greiða að fullu. Ég veit, að hv. 6. landsk. hafði rétt fyrir sér um, að atvinnuleysistryggingarnar eru framsettar í þessu frv. aðeins sem byrjun. Ég veit, að jafnaðarmenn leggja áherzlu á að fá form á þessa löggjöf, því þeir hugsa sér að færa sig upp á skaftið, og er það atriði í mínum augum sízt til þess fallið að vera með frv., að menn eiga von á, að þetta sé aðeins byrjunin. En sósíalistarnir álíta, að þessi löggjöf eigi að verða miklu víðtækari, og þeir hugsa sér að feta sig áfram í áttina til þess frv., sem hæstv.atvmrh. þáver. þm. Ísaf., bar hér fram á sínum tíma. Því verður ekki heldur neitað, að nú skall hurð nærri hælum, þegar það vildi til, að hv. 2. landsk. hélt hér ræðu og mælti eindregið móti frv. En það fór nú svo, að hæstv. forseti Sþ. og hæstv.atvmrh. áttu oft tal við hann og jafnvel form. Framsfl. sást með honum á eintali. Það fór líka svo, að sannfæringin hjaðnaði. Þessi hv.þm. greiddi ekki atkv. með l.gr. frv., eða réttara sagt 1. gr. þessa kafla. En þegar kom að næstu grein, fann hann sig knúðan til að lýsa fylgi sínu við frv., svo það var eins og hv.þm. V.-Sk. sagði, að ekki munaði nema hálfum. En það er mikils virði fyrir sósíalista að eiga þó ekki sé nema hálfan í bakhöndinni.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég ætla þá fyrst að snúa mér að hv. 6. landsk., sem beinlínis slá því föstu áðan, að allur þingheimur og fjöldi landsmanna hefði fengið þetta frv., sem hér liggur fyrir, prentað í apríl eða maí. Hv. þm. veit, að þetta er ekki rétt, því þó svo kunni að vera, að þá hafi verið lokið prentun á þessu frv. sem handriti, þá hafa einstakir þm. ekki neinn rétt til þess að ganga í skrifstofu Alþ. eða ríkisprentsmiðjuna og krefjast þess að fá eitt eintak. Þessi ummæli hv.þm. sýna því ljóslega, að hann hefir ekki nein frambærileg rök gegn þeirri kröfu hv.þm. V.-Sk. að gefa almenningi kost á að kynna sér þetta mál, áður en það yrði afgr. Ég vil a. m. k. lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég hefi aldrei séð þetta frv. fyrr en því var útbýtt hér á Alþ. Hv. 6. landsk. sagði, að tryggingarnar gripu ekki beinlínis inn í líf þjóðarinnar nú, þar sem gjöldin og sérstaklega ellitryggingin væri svo lág. Þetta er ekki rétt. Hv. þm. veit það, að að svo miklu leyti sem þessar tryggingar eiga að koma til framkvæmda, þá eru gjöld, sem þar um ræðir, sízt lág. Og þó að búið sé að taka þessar tölur nokkrum sinnum upp, þá skulum við aðeins velta þeim fyrir okkur. Við skulum ganga út frá því, að hér eigi hjón hlut að máli. Maðurinn verður þá að borga í sjúkratryggingu fyrir sig og konuna 72 kr. Þá er óhætt að leggja til grundvallar við svona meðaltalsreikning, að 3 börn séu á heimili yfir 16 ára. Maðurinn verður einnig að borga fyrir þau, þannig að útgjöldin verða 5 X 36 = 180 kr. Þá er gert ráð fyrir því, að fjölskyldufaðir greiði iðgjöld fyrir þjónustufólk sitt, fósturbörn og annað skyldulið, sem á hans framfæri er. Og til þess að taka nú lága tölu, þá skulum við segja, að þarna geti tveir átt í hlut, sem maðurinn verður að greiða fyrir, og er þá upphæðin orðin samtals 252 kr. - Ef við svo gerum ráð fyrir því, að þessi sami maður verði að borga gjald vegna elli- og örorkutrygginga og sé í sveit, til þess að taka lægri töluna, þá er það 6 X 7 = 42 kr. Sú upphæð, sem þessi maður verður að borga í allt vegna þessara trygginga, er því 294 kr. Það er þess vegna rangt hjá hv.þm., að þessar upphæðir, sem eru lögbundnar og lögtakshæfar, séu ekki neitt tilfinnanlegar fyrir menn. Það þarf enginn að segja manni það, að fjölskyldufeður, sízt nú á tímum, muni ekki um gjald, sem að meðaltali er hægt að reikna 294 kr. Þá eru það villurök hjá hv. 6. landsk. að tala um það, að það séu lág gjöldin af elli- og örorkutryggingunum með tilliti til þess, að sjúkratryggingarnar séu ekki lögboðnar nema í kaupstöðum. Ef hv.þm. vill mæla með þessu máli af því, að það sé svo gott mál, að það eigi að ná til alls landslýðs, þá verður hann líka að ganga út frá því, að þeir, sem í sveitum búa, muni einnig koma á hjá sér þessum sjúkrasamlögum, sem frv. gerir ráð fyrir. Hann getur ekki með öðru orðinu slegið því föstu, að málefnið sjálft réttlæti það, að allir eiga að vera tryggðir, en í hinu orðinu, þegar talað er um kostnaðinn, að aðeins lítill hluti landsins verði tryggður. Ef hv. 6. landsk. þess vegna aðeins reiknar með elli- og örorkutryggingagreiðslunum, þá eru það blekkingar. Almenningur verður svo að dæma um það, hvort hann telur það fjárhagslega gróða eða hagræði fyrir sig að inna af hendi lögboðnar greiðslur, sem geta orðið allt að 300 kr. - Ég skal ekki segja um það, hvað ég t. d. borga í lækniskostnað á ári, en ég get þó skýrt frá því, að ég mundi sennilega samkv. þessum l. koma til með að borga fyrir 6 meðlimi, m. ö. o. 6 X 43 = 258 kr. Mér er óhætt að fullyrða, að þó svo hafi viljað til, að ég hafi þurft á talsverðri læknishjálp að halda vegna míns heimilis, þá hafi ég aldrei þurft að greiða þá upphæð. Hv. þm. hristir höfuðið yfir því, en þetta er nú samt rétt, og ef hann vill koma og athuga þá reikninga, sem ég hefi fengið frá læknum eða borgað, þá getur hann sannfært sig um þetta. Hitt er svo vitað og játað, að veikindi ganga svo ákaflega ójafnt yfir fólkið. Það er eflaust fjöldi manna, sem gæti sýnt það reikningslega, að þeir þyrftu árlega að borga meira en þetta í læknishjálp. Það er hinsvegar, sem betur fer, mikill fjöldi af fólki, sem þarf ekki að borga nálægt því þessa upphæð, og ég tel þessa upphæð ekki lágt reiknaða. Það er a. m. k. víst, að ef á að taka þessa leið, að dreifa áhættunni við sjúkrakostnaðinn, þá er það þar af leiðandi augljóst, að þeir, sem gjalda til þessara trygginga, eiga að njóta þeirra, og sé það ekki gert, þá brýtur það, eins og ég hefi áður tekið fram, í bága við almennan tryggingargrundvöll. Ég veit það, að það eru jafnaðarmenn innan þingsins, sem leggja áherzlu á, að þetta nái fram að ganga. Þetta frv. er í 4 aðalköflum. Fyrsti kaflinn er um slysatryggingarnar, og það er óhugsanlegt, að sósíalistar leggi þetta ofurkapp á frv. vegna þeirra. Það er útilokað vegna þess, að til eru í l. fullkomin ákvæði um slysatryggingar. Og þær breyt., sem má segja, að séu komnar inn í þetta frv., eru að öllu samanlögðu svo lítilfjörlegar, að það getur ekki komið til mála, að þessi flokkur leggi áherzlu á, að málið nái fram að ganga þeirra vegna. Þá er athugandi, hvort ástæðan fyrir þessu kappi geti verið sjúkratryggingarnar, sem er annar aðalkafli frv. ég tel, ekki heldur, að það sé, fyrst og fremst vegna þess, að sjúkratryggingar eru ekki lögbundnar nema í kaupstöðum. Í sveitum og smáþorpum er aðeins heimild til þess að stofna sjúkrasamlög. En þetta er samhljóða heimildarl. nr. 103 frá 1933, þar sem heimilað er að stofna á vissum svæðum sjúkrasamlög, t. d. í skólum og víðar, og skal ríkið leggja fram ákveðna upphæð fyrir hvern meðlim. Það er vitað, að hér í Rvík er sjúkrasamlag, sem allir hafa leyfi til að ganga i, sem hafa 4500 kr. árstekjur eða lægra. Það er sama hámarksupphæðin, sem hér er gert ráð fyrir, að þeir, sem njóta eigi styrks, hafi í laun. Það mun vera mikill fjöldi manna, sem nýtur þeirra réttinda, sem l. frá 1933 heimila, og greiðir iðgjöld til samlagsins, og auk þess mun Reykjavíkurbær greiða yfir 30 þús. kr. á ári til sjúkrasamlagsins. Ég fæ því ekki skilið, að þessi kafli frv. sé saminn vegna hinna fátæku, því að sú heimild, sem veitt er í þessu frv., er þegar fyrir hendi að því er snertir sjúkrasamlag Reykjavíkur. Það gjald, sem meðlimir sjúkrasamlags Reykjavíkur greiða, er ekki hærra, heldur lægra en gert er ráð fyrir, að menn þurfi að greiða samkv. þessu frv. Það er því útilokað, að það séu ákv. um sjúkratryggingar og sjúkrasamlögin, sem eru þess valdandi, að sósíalistar leggja svo mikla áherzlu á, að þetta nái fram að ganga. Þá er það þriðja atriðið, sem vert er að athuga, hvort það er þriðji kaflinn, örorkutryggingarnar, og þar fáum við sama svarið, að það er ekki skiljanlegt, að sósíalistar leggi kapp á þetta mál þeirra vegna sérstaklega. Að vísu gætu þeir sagt, að sú hugmynd, sem kemur fram í þessum kafla frv., sé rétt. En hinsvegar liggur ekkert á að samþ. slíkt frv. á þessu þingi, sem þó virðist tilætlun hv. meiri hl. þingsins, vegna þess að þessi kafli frv. kemur í fyrsta lagi ekki til framkvæmda sem l. fyrr en 1. apríl 1936, og í öðru lagi af því, að þessar tryggingar koma ekki til að verka fyrr en eftir fjöldamörg ár. Aðalhugmyndin er sú, að þvinga fram með l. sjóðsöfnun, og þegar sjóðurinn er kominn yfir 500 þús. kr., verður fyrst farið að veita styrk úr honum. Hitt má svo deila um, hvort yfirstandandi tímar geti talizt heppilegir til að leggja á þjóðina slíkt gjald, þegar hún á engan hátt er aflögufær. Það er fyrst eftir 20 ár að menn fá greitt eftir þessum kafla frv. Það er þess vegna útilokað, frá hvaða sjónarmiði sem það er skoðað, að sósíalistar leggi mjög mikla áherzlu á að fá frv. afgr. með afbrigðum á þessu þingi, eftir að það hefir legið frammi aðeins 10 vikna tíma hv.þm. til athugunar, a. m. k. ekki vegna þriggja fyrstu kafla frv. Sjóðsöfnunin samkv. þessum kafla frv., sem ætlazt er til, að verði þvinguð fram með löggjöf, er að vissu leyti óréttmætari þegar þess er gætt, hvernig afkoma þjóðarinnar er yfirleitt, og vitað, að nú stendur yfir og er að enda sá þátturinn, sem nefnist kreppuhjálp bænda, þegar mikill hluti bændastéttar þjóðarinnar hefir orðið að leita á náðir hins opinbera og ríkið orðið að hlaupa undir bagga með þeim, og bændur hafa verið þvingaðir til að gefa svo og svo mikinn hluta af skuldum eftir, og í framhaldi af því kemur víst bráðlega löggjöf um stofnun annars kreppusjóðs fyrir bæjar- og sveitarfélög. Það mun sýna sig fljótt, hvort það kemur fram frv. um að hlaupa undir bagga með bæjar- og sveitarfélögum á þann veg, að gefa þeim frest n skuldum sínum. Loks er þriðji þátturinn, skuldaskil smáútvegsmanna, þar sem þeim er getin heimild til undir vissum kringumstæðum að fá eftirgjöf á skuldum sínum. Ég fæ ekki skilið, að það sé nein knýjandi nauðsyn að stofnsetja slíkan sjóð einmitt nú, þegar almenningur í landinu á við svo slæm kjör að búa. Ég sé því ekki, að nein skynsamleg rök séu fyrir þessum köflum frv. Það er hinsvegar IV. kaflim, um atvinnuleysistryggingarnar, sem ræður afstöðu þingsins í þessu máli. Það eru atvinnuleysistryggingarnar, sem gera það að verkum, að sósíalistar beita sér sérstaklega fyrir framgangi þessarar löggjafar. Það hefir enginn gengið þess dulinn, að Framsfl. myndi aldrei samþ. þessa löggjöf, fram undir þann tíma, að 2. umr. fór fram um málið, en þeir hafa nú orðið að kúvenda. En hvers vegna leggja sósíalistar svo mikla áherzlu á þetta? Naumast er það afleiðing af því yfirlýsta stefnuskráratriði, að þeir skyldu afnema atvinnuleysið, þegar þeir kæmust til valda. En hvað skeður? Atvinnuleysið hefir aldrei verið meira en nú, þar sem þeir þó drógu enga dul á fyrir kosningarnar, að atvinnuleysið væri ríkisstj. að kenna, og ef þeir fengju aðstöðu til að fara með völd, myndi atvinnuleysið hverfa. Það getur því ekki verið í áframhaldi af því, að sósíalistar hafi fullnægt þessu loforði, að sósíalistar þurfa að setja l. um atvinnuleysistryggingar, því að slíkt er ónauðsynlegt í því landi, þar sem ekkert atvinnuleysi er, en það hefir komið fram hér í Reykjavík, sérstaklega innan félagsskapar sósíalista og verkamanna hér, og innan verklýðssamtakanna yfirleitt, að almenningur hefir ekki lengur trú á því, að góðar efndir myndu verða á loforðum sósíalista. Almenningur finnur ekki mikið til þess svona í skammdegismyrkrinu, þegar liður að jólum, að sósíalistar séu við völdin í þessu landi. Aldrei hefir afkoma almennings verið verri en einmitt nú, þegar þeir stjórna. Það er vitað, að það eru kommúnistar, sem hafa knúið fram þessa afstöðu sósíalista innan þingsins; það eru þeir, sem hafa borið dýru loforðin upp á sósíalista og heimtað efndir, heimtað atvinnu, hakkað kaup og lægra vöruverð. Úr því að sósíalistar geta ekki lengur sannfært menn um, að þeir geti og ætli sér að efna þessi loforð, þá verða þeir að játa svik á sig. Þeir hafa því tekið til nýrra ráða. Þeir segja: Þótt þið fáið enga atvinnu, þá skuluð þið samt sem áður fá kaup. - Það er þetta, sem knýr fram þetta frv. Það er þverrandi von um loforðaefndirnar innan þessara samtaka, sem knýr fram þessar aðgerðir í málinu. Það hefir sýnt sig á þeim fundum, sem hér hafa verið haldnir undanfarið, og þar sem umr. hafa verið um stjórn sósíalista, að fylgi þeirra fer minnkandi, en Sjálfstfl. vaxandi. Það kom fram í ræðu hæstv.atvmrh., að það væri ekki nema rétt, að ríkissjóður hefði á hendi úthlutun atvinnubótafjárins, þar sem svo og svo mikið af því kemur úr ríkissjóði. Þetta eru að vissu leyti góð og gild rök, en það er nákvæmlega sama, sem gildir hér um þessar tryggingar, að svo og svo mikið kemur úr ríkissjóði. En ef hið opinbera á að skipa menn í stjórn þessara sjóða, þá mun hæstv.atvmrh. ganga eins auðveldlega að sýna þar hlutdrægni, sem enginn efast um, að hann muni gera, ef hann hefir tækifæri til, og í úthlutun atvinnubótafjárins. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að það verði 75 þús. kr. á ári, sem ríkissjóður greiði til þessara sjóða, og það mun vera annað eins, sem bæjar- og sveitarsjóðir greiða, svo að þarna eru komnar 150 þús. kr. á ári. Hvers vegna mega ekki viðkomandi yfirvöld hafa umsjón með, hvernig þessu er úthlutað? Það er auðvitað af því, að hæstv. ráðh. er hræddur um, að þá yrðu ekki sósíalistar í stjórn allra þessara sjóða, ef fyrirkomulagið yrði þannig. Sjóðstjórnirnar ættu vitanlega að vera margar, í stað þess að hafa eina stjórn, t. d. ein í hverju sýslu- eða hreppsfélagi, sem væru hver um sig skipaðar þrem mönnum, og einn væri útnefndur af viðkomandi verklýðsfélagi, einn af hreppsnefnd og sá þriðji af atvmrh. Þetta virðist vera hið eina rétta fyrirkomulag, en ekki hitt, að ein sjóðstjórn sé fyrir allt landið, þar sem hv. 2. þm. Reykv. og hans notar myndu vera í meiri hl.

Eiríkur Einarsson [óyfirl.]: Ég hefi ekki látið þessa umr. til mín taka og það er ekki ætlun mín að taka þátt í þeim sérstaka ágreiningi, sem orðið hefir um þetta dagskrármál, heldur ætla ég að láta í ljós nokkur atriði, sem mér eru rík í huga og skipta máli fyrir almenning. Þó sumt af því hafi í brotum verið tekið fram af öðrum ræðumönnum hér í hv. d., þá vil ég fyrir mitt leyti undirstrika það, sem ég legg mesta áherzlu á. Það er oft á Alþ., að þau mál, sem liggja fyrir, eru engin ágreiningsmál, annað hvort af því, að þau eru svo góð eða þá talin svo tortryggileg, að ekki orki tvímælis um, hvernig þeim skuli taka, og því augljóst áhugamál og sameiginlega heill hugur um annaðhvort að koma þeim fram eða koma þeim fyrir kattarnef. Þessi mál þykja stefna svo ákveðið annaðhvort til hins betra eða lakara. Ég álít, að öðru máli sé að gegna með mál það, sem nú liggur hér fyrir. Ég álít, að það sé mikilvægt fyrir almenning, ef það er borið fram á réttum tíma og með réttri málsmeðferð, þá megi það koma fram. En ég álít líka, að einskonar böggull fylgi skammrifi. Það eru ýms vafaatriði í sambandi við þetta mál, sem eru nóg ástæða til þess, að menn hika við og eru í vafa um, hvað bezt sé um framgang þess. Það er mjög einkennilegt, á hvern hátt sumir hv. dm. hagnýta sér ýms mál, sem liggja fyrir, eins og t. d. þetta. Í meginatriðunum eru allir sammála um, að örorkutryggingar, sjúkratryggingar og slysatryggingar séu nauðsynjamál. Hvað er æskilegra en það, að vera tryggður, ef óhöpp ber að höndum? Um þessi atriði eru allir á einu máli, og ef einn vill þar yfirstíga annan, þá fer það eftir lagni við málflutning og tungumýkt, hvað honum tekst að telja kjósendum trú um, þegar hann vill koma því inn í huga þeirra, að þetta sé hans mál og að það sé sérstaklega hann og hans flokkur, sem beiti sér fyrir því. Og þar kem ég að aðferðinni við flutning málanna og að því, að ekki er sama, á hvern hátt mál eru borin fram. Þegar ég nefndi hina ýmsu þætti tryggingarfrv., nefndi ég ekki einn þáttinn - þáttinn um atvinnuleysistryggingar -, og gerði ég það af ásettu ráði. Eins og ég vil lýsa því yfir, að ég tel það skyldu og vil stefna að því, að hinar tryggingarnar geti örvazt og færzt í betra horf, þá get ég ekki heldur orða bundizt um það, að um síðasta þáttinn, atvinnuleysistryggingarnar, er öðru máli að gegna, þótt ég játi fúslega, að þegar fátækur maður, sem hefir fyrir heimili að sjá, hefir orðið atvinnulaus og bjargarskortur er orðinn á heimili hans, þá sé fátt æskilegra en að einhver trygging sé til af hálfu hins opinbera. En þá ber að gæta þeirrar sérstöðu, sem Ísland hefir, þar sem öll ræktun landsins og atvinnuvegir eru svo skammt á veg komnir, að hér má heita, að sé óyrkt land og að landsmenn séu nú fyrst að koma auga á framtíðarleiðirnar, bæði hvað snertir jarðyrkju, iðnað, not af sjó o. s. frv. Þar sem þannig er ástatt, að landsstjórn og ráðamenn sjá allt þetta óyrkta land og ónotaða framtíðarmöguleika, og í landinu eru ekki nema rúmlega 100 þús. menn, þá er hart til þess að vita, þó ég sé ekki þar með að áfella hæstv.ríkisstj., að ekki skuli vera sú fyrirhyggja og það skipulag um verkefni í landinu meðal þessara 100 þús. manna, að það skuli ekki þykja goðgá að nefna atvinnuleysistryggingar. Það er hinn þátturinn í umbótunum, sem á að skjóta fram fyrir. Ef fólk veit ekki, hvað það á að gera, þá eiga ráðamennirnir að hafa tilbúna atvinnubótavinnu. Þeir eiga að sjá um, að nothæft starf sé fyrir hendi fyrir það fólk, sem ekki veit, hvað það á að gera, en þarf að hafa vinnu sér til lífsframfæris. Ég álít, að ef sveitarfélög, bæjarfélög og ríkissjóður hafa möguleika til þess að greiða fé til atvinnuleysistrygginga, þá hljóti því fé að vera betur varið, ef það er veitt til atvinubóta, þannig, að samhliða því, sem fólkið nýtur tryggingar af atvinnubótunum, sé fénu ráðstafað til vissra verklegra framkvæmda, sem líklegar séu til að gefa arð í framtíðinni, og þar sem hinum bágstöddu verði hægt að skipa til verka. Ég vil einnig geta þess, að eins og atvinnubætur nú eru ákveðnar með nokkuð miklu fjárframlagi, þá er á þeim sá megingalli, að ekki skuli vera til heilsteypt lagasetning um það, hvernig atvinnubótafénu skuli varið, og það er allt of mikið handahóf á því, hvernig þessu fé er varið, þegar ríkið veitir í þessu skyni 500 þús. krónur og bæjarfélögin leggja þar á móti tvöfalda þá upphæð, svo að alls er til þessa veitt 11/2 millj. kr. Þó sú „klausula“ fylgi í fjárl., að þessu fé skuli svarað út samkv. ráðstöfunum, sem eru gerðar í eitt og eitt skipti, þá er það ekki nóg. Þetta þarf að skipuleggjast um árabil. T. d. í Reykjavík þarf að vera skipulag á þessum málum, og þar eru til næg verkefni, hvort heldur sem er að rækta land á jörðum bæjarins eða vegagerðir eða eitthvað annað, sem getur gefið þann arð, sem að fullu svarar til þess höfuðstóls, sem lagður hefir verið í framkvæmdirnar. Með þessu gæti það tvennt sameinazt, að fólkið, sem atvinnuþurfandi væri, fengi hana, og um leið fengi það von um, að vinna þess læri arð, að atvinnubótaféð væri ekki gustukafé, sem væri kastað í sjóinn, heldur væru unnin fyrir það nauðsynleg störf, sem bæði þeim sjálfum, sem vinnuna fengju, og öllum almenningi yrði að notum. Þetta er höfuðatriði, sem löggjöfin hlýtur að taka til greina og gera um betri ákvæði. Í þessu sambandi er annað atriði, sem ég vildi minnast á. úr því málið er nú á dagskrá. Það hefir aðeins verið minnzt á það af öðrum, en ég vil undirstrika það og leggja áherzlu á það. Það hefir verið mikið gumað af því af flm. frv., og allir guma af því, að þeir séu lýðræðismenn, að þeir elski lýðræðið og vilji vernda það. Nú vil ég spyrja, þegar um lýðræði er að ræða í sambandi við Alþ. og alþm.: Hvað eru alþm. annað en umboðsmenn umbjóðenda sinna, kjósendanna í landinu, kosnir af þeim til þess starfa að fara með málefni þeirra á Alþ. í samræmi við almennan vilja þeirra, sem völdu þá til starfans? Og það á ekki og má ekki vera mikið djúp á milli umboðsmannanna og umbjóðendanna. Nú er sá rekspölur farinn að færast mjög í aukana, að frv., sem miklu máli skipta, er dembt inn á Alþ. að forspurðum öllum landslýð, og hér er á ferðinni eitt slíkt frv. Ég hefi nú þessa dagana hitt sveitabændur, sem hafa spurt mig að því, hver mál lægju nú fyrir Alþ. Ég nefndi m. a. tryggingarlöggjöfina. Hvernig er henni háttað? spurðu þeir. Það var eins og þeir kæmu af fjöllum ofan. Það vita allir, af hverju þeim var þetta ekki ljóst. Þeir höfðu aldrei átt kost á að kynna sér frv. og vissu þar af leiðandi ekkert um ákvæði þess. Ég tel meginmun á því, hvort þm. kemur heiman úr héraði á þing með þá vissu í huga, að hann vilji beita sér fyrir mikilvægu máli, eftir að hafa rætt það heima í héraði og kynnt sér, hvern hug kjósendurnir bera til þess - og það gefur þm. ekki lítinn styrk á ákvörðunarstundu um það, hvað gera skuli -, eða hvort hann hefir ekki rætt um málið við kjósendur sína, svo hvorki hafi hann fengið að vita vilja þeirra um þau, né átt kost á að kynna þau fyrr en hann kemur aftur heim af þingi, og þá fái kjósendur fyrst fregnir af málunum, þegar fulltrúi þeirra skýrir frá, að þau séu orðin að lögum. Er það þannig, sem á að vernda lýðræðið? mér finnst þetta ekki vera líkt lýðræði og ekki vera aðferðin til þess að halda við lýðræðinu. Þetta er afturfótalýðræði eða ranghverft lýðræði. En það eru nú fleiri mál á Alþ., sem horfa eins við og tryggingarlöggjöfin, þegar á þessa hlið þeirra er litið. Ég man eftir því fyrir nokkrum árum síðan, þegar þingmálafundir voru haldnir, að þá voru stjfrv. helztu dagskrármálin og fólki gafst þá kostur á að ræða þau. Þetta var fulltrúum fólksins mikill ávinningur og gaf þeim aukinn styrk, þegar á Alþ. kom, og treysti skoðanir þeirra um, hvað rétt væri að gera. En þetta fer mjög hrörnandi og minnkandi, eftir því sem árin líða. Ég vil ekki endurtaka það, sem áður hefir verið sagt, enda hefi ég ekki gert mig sekan í málþófi. - Ég sagði það áðan, að tryggingarmálín hefðu sína kosti og sína galla, og ég tel æskilegt, að rætt sé um það við fólk, áður en þetta frv. verður lögfest, kostina við það að fá tryggingarlöggjöfina, sem ég játa, að sé nauðsynleg, eða fá hana ekki lögfesta eins og stendur, sakir þeirra ýmsu annmarka og kvaða, sem henni fylgja, en kvaðir og álögur þeim mun tilfinnanlegri sem meiri þröng og greiðsluvandræði eru fyrir. Ég hefi þá sömu skoðun sem kom hér fram hjá öðrum hv.þm., að frv. er ákaflega íhaldssamt, þar sem það leggur mjög mikið á fátæka einstaklinga, þó ég fari ekki út í þann skrítna útreikning, sem var gerður og tilfærð ýms dæmi í umr. áðan hér í hv. d., svo sem um fæðingarstofnanir o. þ. h. Það er nú svona, þegar börn fæðast. Vitanlega er það sjúkdómstilfelli, þegar kona leggst á sæng, en sjálfsagt er það bæði gaman og alvara. En hvað sem því líður, þá er það vitanlega ekki þetta, sem um er að ræða. Það er ekkert gaman, ef þessum kvöðum eiga að fylgja lögtök, og það er mín blákalda alvara. Hvað vill fátækur maður leggja að sér, þegar fógetavaldið kemur til þess að taka lögtaki þetta skyldugjald? Fyrir þessu verður að hafa ríka tilfinningu, þegar kvöðin er lögð á, og þetta verður að hafa með í huga. Ég skal svo ekki tefja umr. með fleiri orðum en ég þegar hefi sagt. Ég vona, að fleiri skoði þetta í sama ljósi, en þykist nú hafa skýrt aðalatriðin í málinu.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég vildi aðeins segja örfá orð út af ræðu hv.þm. Snæf. um brtt. hans. Hann talaði um það m. a., hvað mikil gjöld yrðu af sjúkratryggingunum og öðrum þessum tryggingum í bæjunum. En ég vil aðeins benda á það, að hv.þm. sjálfur og ýmsir flokksmenn hans hafa samtímis verið að segja, að þetta frv. yrði til þess að draga menn úr sveitunum til bæjanna vegna hinna miklu hlunninda, sem menn nytu þar. Það samrýmist ekki vel, að gjöldin verði óeðlilega há í bæjunum, en þó þyrpist menn þangað til þess að komast undir þessi gjöld. Annars mætti taka fleiri hliðar þessa máls. Við skulum t. d. athuga sjúkrakostnað hjá meðalverkamannafjölskyldu. Það kemur fjöldi af tekjuskattsframtölum til yfirskattanefndar hér, vegna þess, að ef um mikla sjúkdóma er að ræða, þá ber yfirskattanefnd að taka um það ákvörðun, hvort lækka skuli skattinn þess vegna. Og það eru svo miklir kostnaðarliðirnir vegna sjúkdóma, að 200 kr. kostnaður er talinn það venjulega. En það er sú upphæð, sem hv.þm. telur, að geti komið til, að menn þurfi að greiða fyrir meðalfjölskyldu. Mér sýnist, að hv. minni hl. sé aftur kominn með þá till., sem hann var með síðast, að allir meðlimir sjúkrasamlaga skuli hafa rétt til að njóta þeirra hlunninda, sem þau veita. Mér finnst þetta brjóta í bág við það, sem hv.þm. var að tala um nefskatt. Hvað snertir sjúkrasamlögin, þá er það áreiðanlega ekki í nefskattaformi, að allir skuli gjalda til þeirra, en ekki aðrir njóta þeirra hlunninda, sem þau veita, heldur en þeir, sem ekki hafa hærri árstekjur en 4000 kr. eftir að persónufrádráttur hefir átt sér stað. En hv.þm. vill, að þeir, sem mestar hafa tekjurnar, njóti einnig hlunnindanna. Viðvíkjandi hinum till. vil ég ekki segja annað en það, að þær eru yfirleitt til þess að draga úr. Og hvað snertir atvinnuleysistryggingarnar, sem hv.þm. er í sjálfu sér á móti, þá ætla ég ekki að fara neitt út í þær - okkur kemur þar ekki saman - að öðru leyti en því, að hann kemur með till. við 72. gr. um það, að stjórn atvinnuleysissjóðs skuli skipa þrír menn, einn tilnefndur af verkalýðsfélagi, annar af hlutaðeigandi bæjarstjórn eða hreppsnefnd og sá þriðji af atvmrh. Það er auðvitað allt öðru máli að gegna um atvinnuleysissjóði heldur en sjúkrasjóði í kaupstöðum, þar sem skyldutrygging er. Þar er eðlilegt, að stjórnin sé kosin af bæjarstjórn. En þar sem hér er ekki um skyldutryggingu að ræða, heldur geta þeir, sem uppfylla sett skilyrði, gengið saman í atvinnuleysissjóð, þá er engin ástæða til þess að skipa stjórn þessara sjóða á þennan hátt, sérstaklega þar sem meiri hl. allshn. hefir flutt brtt. um það, að öll starfsemi þeirra skuli sett undir eftirlit ráðh. Þá var hv.þm. Snæf. mjög viss um það, að ef eitt félag væri á hverjum stað í hverri starfsgrein, þá yrði það til þess að tryggja yfirráð Alþflmanna. Ég tel það líka mjög líklegt, að Alþflmenn verði í meiri hl. hjá öllum þessum stéttum, sem mynda slíka sjóði, vegna þess að þeir eru yfirleitt fjölmennastir í verkamannastéttinni í bæjunum, en ég skil ekki, hvers vegna það ætti að skapa meiri kostnað og lakara skipulag, til þess eins að leyfa þeim, sem væru pólitískt á móti Alþfl., að vera sér með atvinnuleysissjóði, sem ekki ættu að koma nálægt pólitískum lit. Þá sagði hv.þm. Snæf., að þetta frv. byggðist á nefsköttum og væri þess vegna óeðlilegt sem tryggingarfrv. Ég skil ekki vel, hvað hann á við með því. Ég hefi haldið, að nefskattar standi yfirleitt undir almennum tryggingum. Það er tryggingin, að menn borga ákveðin iðgjöld, sem ekki eru miðuð við efni manna, heldur tryggingarupphæðina. En það er þó farið öðruvísi að hér með alþýðutryggingarnar heldur en víða annarsstaðar, því það er létt undir með hverjum, sem greiðir sitt iðgjald, að miklu leyti á annan hátt, sem ekki er nefskattur. Þeir vita það óskop vel, sjálfstæðismenn, þegar þeir eru að berjast á móti þessu með því að segja, að nú séu erfiðleikatímar, að það eiga að koma peningar úr ríkissjóði og bæjarsjóðum í þetta, og það er ekki nefskattur. Ef útsvör fara hækkandi og mikill hluti af ríkistekjunum er tekinn með beinum sköttum, þá eru það ekki nefskattar, heldur stighækkandi skattar. Og fyrir utan þetta, þá er líka einn liður, sem alls ekki getur talizt nefskattur, og það er slysatryggingin, að því leyti, sem hún kemur niður á atvinnurekendunum. - Hv. þm. sér því, enda veit hann það ósköp vel, að það eru ekki nefskattar, nema að nokkru leyti, sem standa undir þessum tryggingum. Hv. þm. talaði mikið um það, að þetta frv. væri íhaldssamt, en hans till. eru þó allar íhaldssamari. Og ef hv.þm. meinar það, að þetta frv. sé íhaldssamt, þá ætti hann að koma með till. um að gera það frjálslegra. Ég og mínir flokksmenn hefðum viljað hafa þetta frv. víðtækara á mörgum sviðum, og vil ég sérstaklega, fyrir utan atvinnuleysistryggingarnar. minnast á ellitryggingarnar, sem okkur finnst mjög leitt, að ekki skuli geta tekið fullkomlega til starfa fyrr en eftir langan tíma. En við tókum tillit til þess, hvernig þingið er saman sett og einnig til hins fjárhagslega ástands, sem nú er, og álitum mest um það vert að byggja grundvöllinn undir tryggingarnar. Hjá nágrannaþjóðum okkar hefir það tekið langan tíma að koma þessum málum í það horf, sem nú er, og væntanlega tekst það einnig hjá okkur, þó að við byrjum á nokkuð svipuðu stigi og þær gerðu fyrir mörgum árum síðan. Ég skal engu spá um vinsældir þessarar löggjafar. En ég hygg, að það verði þó erfitt fyrir hv.þm. Snæf. að koma og tala við kjósendur sína í Snæfellssýslu, hvort sem það er í sveitum eða sjávarþorpum, eftir að hafa sýnt sig beran að fjandskap við þetta frv.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Hv. þm.N.-Þ. ætlaði að færa sterk rök fyrir því, að ekki væri rétt að samþ. hina rökst. dagskrá hv.þm. V.-Sk. En hann játaði þó í hinu orðinu, að þetta mál væri flókið og umfangsmikið og búið að liggja stuttan tíma hjá þm. til athugunar.  Hv. þm.N.-Þ. komst að þeirri viturlegu (!) niðurstöðu, að ég hefði fært fram sterk rök fyrir því, að sósíalistar kærðu sig ekki um slysatryggingu og ellitryggingu. En slíkt hefi ég aldrei sagt. Ég sagði, að þeir hefðu ekki lagt svo mikla áherzlu á málið, að þurft hefði að leita afbrigða vegna þess. Því að sjúkratrygging er í l. og ellitryggingin kemur ekki til fullra framkvæmda fyrr en eftir nokkra áratugi. Ég sagði, að það væri þess vegna aðeins eitt mál, sem réði því, að þessu máli væri flýtt svona, og það væri atvinnuleysistryggingin. Þetta voru mín orð. En svo tekur hv.þm.N.-Þ. upp sem mín orð það, sem hv. 6. landsk. sagði, að ég hefði sagt, og sem hann þannig bætti við mín orð, en ég aldrei sagði. Ég veit ekki, hvað er hringsnúningur, ef ekki þetta, að hv.þm.N.-Þ. rennur fyrst braut eftir því, sem ég sagði, og kemur svo inn á spor sósíalista og segir þeirra orð vera mín orð. Það er eftirtektarvert, að hv.þm.N.-Þ. er sá eini af Framsfl.þm., sem við þessar umr. hefir talað, að undanteknum hv. 2. þm.N.-M., er einnig talaði tvisvar eða þrisvar við 2. umr. Og hv.þm.N.-Þ. er sá eini Framsfl. þm., sem virkilega hefir játað, að það hafi ekki þurft af sósíalistum að neyða Framsflmenn til að fylgja þessu máli, af því að þessi hv.þm. er sósíalisti. Ég vil benda þessum hv.þm.N.-Þ. á, að hann ætti ekki að tala um hringsnúning hjá öðrum, því að ef nokkur þm. hefir gert sig sekan um hringsnúning, þá er það þessi þm., bæði nú og endranær.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt rökst. dagskrá frá hv.þm. V.-Sk., sem hann hefir nú lýst. Tel ég ekki þörf á að lesa hana hér upp aftur, og liggur hún hér fyrir til umr. ásamt málinu.