Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að biðja um það utan dagskrár að fá ofurlítinn frest á fundi þessum til athugunar á frv., sem er fyrsta málið á dagskránni. Það skal ekki þurfa langa fundarfrestun, en ég tel að það sé nauðsynlegt að fá þennan frest til athugunar málinu. Það kom hingað til hv. þd. seint í nótt, eða réttara sagt snemma í morgun, og vegna breyt., sem gerðar voru á frv. í hv. Ed., er nauðsynlegt að athuga frv. ofurlítið svolitla stund. Síðar á sama fundi var frv. tekið til einnar umr.



Herra forseti. Þetta frv. var til meðferðar í hv. Ed. s.l. nótt og tók þar þeim breyt., að till., sem hv. þm. v-Húnv. (SkG) flutti hér í Nd. og var felld með jöfnum atkv., um það að heimila ríkisstj. að bæta við fiskábyrgðir þær, sem ríkissjóði er ætlað að bera, ábyrgð á bátalifur, þannig að hún gæti skilað kr. 1,30 fyrir hvern lítra af lifur, - þessi till. var tekin upp aftur í Ed. og samþ. þar, en síðar var við 3. umr. samþ. brtt., sem miðar að því að binda ábyrgðina á þessari vöru við ákveðið lýsismagn, þ.e.a.s. 60% lýsismagn af 1. flokks lýsi, og lifur, sem inniheldur minna lýsismagn, skuli tryggja með hlutfallslega lægra verði, miðað við lýsismagnið. Þessi till. um að bæta lifrinni ofan á ríkisábyrgðina er að mínum dómi ekki rétt heppileg. Í fyrsta lagi má geta þess, að útvegsmenn hafa aldrei farið fram á ábyrgð á lifur. Þeir hafa hins vegar farið fram á ríkisábyrgð á fiskverði, en í kröfum sínum og samtölum varðandi lifur báðu þeir aldrei ríkisstj. að ganga í ábyrgð á því sviði, og verð ég að segja, að það er nærri því kátbroslegt að vera að troða upp á útvegsmenn ríkisábyrgð á vöru, sem þeir hafa alls ekki farið fram á, að ríkið láti í té. En látum það nú gott heita. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir, hvað þessi ábyrgð mundi kosta ríkissjóð. Það er að vísu mjög erfitt, en miðað við normalafla geri ég ráð fyrir, að kostnaðurinn gæti orðið frá 11/2 til 2 millj., ef aðeins er miðað við tímabilið til 15. maí, en allmiklu meiri, eða upp undir 3 millj., ef um allt árið er að ræða. Það er nú sá partur málsins. Hitt var aftur á móti ósk útvegsmanna, að bátalifrin væri tekin á svo kallaðan frílista, og það taldi ég ekki ósanngjarnt, því að þá kæmi varðandi framkvæmd á þessu máli síður til árekstra, ef sú leið yrði farin. - Ég er hálfhræddur um, að þeir þm., sem hafa flutt þessa till., um að taka bátalifur upp í 1. gr. með ákveðnu verði fyrir hvern lítra, hafi ekki gert sér fyllilega grein fyrir því, hvernig framkvæmdin er á fiskábyrgðarl. Eins og hv. þm. vita, er það nefnd, fiskábyrgðarn., sem hefur með höndum að aðstoða með framkvæmd l. og að því er snertir útvegsmenn með útflutningsuppbætur. í sambandi við þessi lög hefur það verið svo, að þeim hafa alltaf fylgt sönnunargögn fyrir því, að varan hafi verið framleidd og henni afskipað, svo sem farmskjöl og útflutningsreikningar. Það hefur þess vegna ekki getað farið milli mála um það, að meira væri tíundað af útflutningnum, en rétt er. Og þessi skjöl þurfa, eins og þm. er kunnugt, líka að ganga í gegnum tollstofuna út af útflutningsgjaldinu, svo að það er sem sagt svo mikið, alveg nægilegt eftirlit með því, að þar þarf engu að muna. Um lýsi gildir raunar sama höfuðreglan, að það verður vegna útflutningsgjaldsins að sanna fyrir yfirvöldunum, hve mikið hafi verið flutt út, en það er mjög mikill munur á þorskalýsinu, bæði gæðamunur og blátt áfram tegundamunur, þar sem það er vitanlegt, að vetrarvertíðarlifrin gefur oft meira, en helmingi meiri afrakstur í lýsi en önnur lifur, og það var svo lengi vel, að á sumum árstíðum þótti það ekki borga sig á ströndinni, eins og það var kallað, að hirða sumarlifrina, vegna þess hvað lýsið var lítils virði. Þar sem ég er allvel kunnugur lifrarbræðslu, hef bæði unnið við hana sjálfur og fylgzt vel með slíkum rekstri, þá ætla ég, að það verði að vera góð lifur, sem gefur 60% lýsi, því að lýsismagnið, sem fæst, er allt niður í 22%. Eftir brtt. um ábyrgð á lifrinni er ekki gert ráð fyrir þessum gæðamun, og þó að slík greining ætti ef til vill að verða reglugerðaratriði, þá er þess að gæta, að mjög erfitt væri að finna reglu til þess að fara eftir í þeim sökum, auk þess sem verðgildi lýsisins fer líka eftir efnainnihaldi þess, það er að segja eftir því, hversu mikið er í því af A- og D-vítamínefnum, og gera kaupendur lýsisins kröfu til að fá slíka greiningu frá opinberri stofnun, áður en þeir festa kaupin á lýsinu. Í sambandi við þessi mismunandi gæði lýsisins mundi vera nauðsynlegt að skipta því í 5–6 flokka, ef þessi umrædda ábyrgð ætti að vera réttlát, og væri slík skipting harla erfið í framkvæmd. Auk þess afla bæði togarar og færeyskir fiskibátar lifrar hér við land. Það gæti því reynzt erfitt að fá fulla vissu um, hvort um ábyrgðarlifur væri að ræða eða aðra. Ströndin er stór og fiskiplönin mörg og eftirlitið þar af leiðandi erfitt. Og sannast að segja finnst mér þetta mál ekki svo þýðingarmikið, að það mundi borga sig að þurfa að setja svo mikið apparat í gang sem slíkt eftirlit væri. Þetta vildi ég benda á. Og þar sem þetta mál er ekki neitt skilyrði frá útvegsmönnum, en mundi hins vegar kosta ríkissjóð mikið fé og verða mjög erfitt í framkvæmd, þá vil ég leyfa mér að flytja brtt. þess efnis, að síðari mgr. 1. gr. falli niður, það er að segja, að ekki sé tekin ábyrgð á lifur. Hins vegar tel ég koma til mála, að óskir útvegsmanna þess efnis, að lýsinu verði bætt á frílista, verði teknar til greina. Það er auðveldara í framkvæmd og kemur réttlátara niður á landshluta. Ég ræði þetta svo ekki frekar, nema tilefni gefist, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. og vænti þess, að hv. dm. samþykki hana.

Forseti (SB): Mér hefur borizt brtt. frá hæstv. atvmrh., þess efnis, að síðari mgr. 1. gr. frv. falli niður Brtt. er skrifleg og auk þess of seint fram komin, og þarf því afbrigða við.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sagði, að útvegsmenn óskuðu ekki eftir ábyrgðarverði á lýsi, og færði það sem aðalrökin fyrir sinni skriflegu brtt., sem hann nú hefur lagt fram. Það er að vísu rétt, að útvegsmenn hafa ekki gert kröfu til ábyrgðarverðs á lýsi, en hins vegar vilja þeir fá því bætt á hinn svo kallaða frílista. Þó munu margir þeirra heldur vilja fá ákveðnar verðuppbætur, og er ég þeirrar skoðunar, að heppilegra sé fyrir alla aðila, að lýsið verði verðuppbætt, en því verði bætt á frílistann. Hæstv. ráðh. mælti á móti till. minni og vildi heldur, að lýsið yrði sett á frílista. Í því sambandi vil ég benda á, að til þess þarf að afla heimildar Alþingis. Ríkisstj. hefur ekki heimild til að ákveða slíkt, því að hvort sem í því tilfelli er um að ræða gjaldeyrisskatt eða tollahækkun, þarf lagafyrirmæli. Hæstv. ráðh. talaði um, að það væri mjög óeðlilegt að verðbæta alla lifur jafnt, hvað sem gæðunum liði. Ég vil benda á, að ekki hefur neinn greinarmunur verið gerður á fiskábyrgðinni, þó að um mismunandi gæði væri að ræða. Ábyrgðin hefur alltaf verið miðuð við ákveðið verð á hvert kg. án tillits til gæða. Ég vil líka benda á, að gæði lifrarinnar fara ekki eingöngu eftir lýsismagni, eftir því sem fræðimenn segja, heldur kemur líka til greina bætiefnainnihald, eins og hæstv. ráðh. gat um, en oft mun sú lifur, sem minna lýsismagn inniheldur, hafa meira af bætiefnum, svo að verðgildið getur orðið líkt. Auk þess er hér miðað við ábyrgð á lifur, sem aflast kann á vetrarvertíð, og á henni ætti ekki að verða svo mjög mikill munur. Þess vegna held ég, að ábyrgð á lifur eftir máli ætti ekki að vera neitt óréttlátari, en fiskábyrgðin eins og hún hefur verið framkvæmd. Í sambandi við eftirlit með ábyrgð á lýsi, þá er það alveg hliðstætt við fiskábyrgðina. Það er ekkert hægara að fylgjast með, hver aflar fisksins en lifrarinnar. Framkvæmdin á þessari ábyrgð er því hvorki erfiðari né auðveldari, en fiskábyrgðin. Ágreining. urinn er um það, hvort heppilegra sé að verðbæta lýsið eða bæta því á frílista. Ég tel fyrri leiðina heppilegri, því að hin auki á glundroðann í verzlunarmálunum. Ég sé svo ekki ástæðu til fleiri orða um þetta, en leyfi mér að leggja fram brtt. við 1. gr.



Ég tel, að sú breyt., sem Ed. gerði á frv., sé bæði illframkvæmanleg og ranglát gagnvart verstöðvunum norðan- og vestanlands. Þess vegna segi ég já við brtt.



Ég taldi það hæpna braut, sem út á var farið í fyrra, er horfið var að því ráði að heimíla sérstaka álagningu á vissar innfluttar vörur, sem keyptar eru fyrir tilteknar útflutningsvörur. Þó gat þetta verið verjandi, þegar um var að ræða útflutningsvörur, sem vitað var, að ekki yrðu framleiddar að öðrum kosti, en að því er snertir aðrar vörur tel ég, að slíkt eigi ekki að koma til greina, enda hér þá í rauninni um að ræða „partiella“ gengisbreytingu í mjög óheppilegu formi. Ástæðan til þess, að ég greiði atkvæði með þessari brtt.; er því ekki sú, að ég telji, að bæta eigi lifrinni við hinn svo kallaða „frílista“, sem ég er andvígur, heldur hitt, að ég tel ekki verjandi að samþykkja nú ríkisábyrgð á einni vörutegundinni enn. Ég segi því já. Brtt. 218 kom ekki til atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 28 shlj. atkv. og endursent Ed.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Ágústsson) Nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 204 um mál það, sem hér er til umr., var samþ. á fjhn.-fundi í gær með 4:1 atkv. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) hefur sérstöðu og mun skila séráliti. Meiri hl. n. leggur til, að hv. d. samþykki frv. eins og það var lagt fyrir Alþ., með þeirri smávægilegu breyt. á 4. gr., að í stað þess, sem í frv. stendur: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1950“ komi: Lög þessi öðlast þegar gildi. Ég tel svo óþarft að fara fleiri orðum um frv. fyrir hönd meiri hl. fjhn.



Vegna þess, að gert var ráð fyrir, að þessi lög tækju gildi 1. janúar, en orðið hefur út undan, að þau næðu gildi fyrir þann tíma, tel ég nauðsynlegt, að til viðbótar verði gerð önnur breyt. en sú, sem n. leggur til, þ.e. að í staðinn fyrir orðin „Á árinu 1950 skal innheimta“ í upphafi 1. gr. komi: Frá 1. janúar 1950 skal innheimta. - Þessir tollar hafa verið í innheimtu frá áramótum, og mundi það gefa mönnum lagalegan rétt til að krefja ríkissjóð skaðabóta um þann tíma, ef þessu væri ekki breytt. Þetta hefur komið fyrir áður, og er bezt að setja undir þann leka. Mun ég því bera fram skriflega brtt., sem hnígur í þessa átt.

Forseti (SB): Mér hefur borizt brtt. frá hæstv. fjmrh. (BÓ), sem hann hefur nú lýst. - Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því afbrigði, sem ég leita hér með.



Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál að þessu sinni. Þetta er gamall kunningi, og hafa hér í grg. verið færð fram rök fyrir nauðsyn þess, að málið gangi fram í þeim búningi, sem við leggjum til. Og þar sem það fer til landbn., sem gefst kostur á að kynna sér þau gögn, sem henni berast, sé ég ekki að þessu sinni ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en vil vænta þess, að landbn. afgreiði málið af sinni hálfu skjótlega, svo að það geti fengið afgreiðslu á þessu þingi.