Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Ed. gerði nokkrar breyt. á þessu frv. Við 10. gr. hafa verið gerðar breyt. á c- og d-lið. Eins og menn muna, var hér í Nd. gerð breyt. á c-lið upphaflega frv., en nú hefur Ed. fært þá breyt. aftur í sitt fyrra form. Þá hefur Ed. bætt inn nýju atriði, um að skólanefndir ráði kennara um stundarsakir, ef þörf krefur. Með þessu atriði kemur Ed. nokkuð til móts við Nd. Þessar breyt. eru í samræmi við skoðun meiri hl. menntmn. Breytingin, sem gerð hefur verið við 39. gr., er um orlof. Hér er rætt um að veita eins árs orlof 10. hvert ár, en tekið fram, að engum kennara sé veitt slíkt orlof nema einu sinni að afloknu 10 ára starfi. Þá er breyt. um eign skólahúsa, og er gert ráð fyrir, að þau séu sameign ríkis og hlutaðeigandi sveitarfélaga. Meiri hl. menntmn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir, en einn nm., hv. þm. A.-Sk. (PÞ), flytur brtt. á þskj. 948. Ég geri ráð fyrir, að hann muni ræða um þær till., og sé því ekki ástæðu að ræða þær að sinni.



Eins og 8. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir, hafa verið gerðar breyt. á þessu frv. í Ed. Það má segja, að sumar breyt. skipti litlu máli, þó tel ég sumar þeirra til hins verra, svo sem um orlof kennara. Mér sýnist líka, að menntmn. Ed. og sú d. hafi íhugað málið fremur lítið, og vil ég benda á til staðfestingar þeirri grunsemd minni, að í breyt. er talað um gagnfræðaráð, sem alls ekki er lengur til í frv., þó að það hafi áður verið í því. Ég flutti brtt. í haust um málið, sem náðu samþykki d., en nú hefur Ed. fellt þær niður. Ég flyt því hér 3 brtt. á þskj. 948. 1. brtt. er um, að skólanefndirnar fái íhlutun um, hvaða menn fá stöður við skólana. - 2. brtt. er um það, að skólar gagnfræðastigsins skuli vera sjálfseignarstofnanir eða eign hlutaðeigandi bæjarfélaga. Ég tel hæpið, að hitt atriðið, sem Ed. leggur til, að skólahúsin séu sameign ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, standist vegna stjórnarskrárinnar. Ég vil benda í þessu sambandi á eitt dæmi og vel til þess Laugarvatnsskólann. Tildrög hans voru, að bóndinn á þessu óðali, Böðvar Magnússon, stóð upp af óðali sínu og lagði það fram sem skólasetur, ekki þannig að hann seldi það ríkinu, því að skólinn skyldi vera sjálfseignarstofnun. Ég hef aðgætt, hvernig þetta er bókað í fasteignamatsbókinni, og komizt að raun um, að þar er allt fært sem eign skólans. Í frv. er talað um eignir skólans og enginn greinarmunur gerður á því, hvernig þær eru, til komnar. Þetta tel ég ekki rétt, og þess vegna flyt ég brtt. um þetta atriði. Ég hef unnið í þessum málum í menntmn. og borið þar fram þessa skoðun mína, en þar hefur ekki orðið samkomulag um þessi atriði. Ég stend fast með þessu máli, og þó að ég óski sérstaklega eftir, að brtt. verði samþ., mun ég ekki láta fall þeirra varða fylgi mínu við málið í heild. En það er slæmt að flétta þau atriði í merk mál, atriði, sem í sjálfu sér skipta kannske ekki miklu máli, sem vekja óánægju og oft harðar deilur, sem vinna málinu sjálfu stórtjón, eins og átti sér stað í sambandi við 17. gr. jarðræktarlaganna, sem þm. voru sammála um, en þó fléttað inn því, sem varð bitbein hverju þingi. Það verður engum til góðs og sízt málefninu að flétta slíkt inn í löggjöf. Vænti ég, að brtt. mæti svipuðum skilningi og áður og verði samþ.



Ég vil leiðrétta þá villu, sem slæðzt hefur inn í 61. gr., þar sem stendur „gagnfræðaráð“, en á að vera: fræðsluráð. - Ég mun ekki eyða tíma í að rökræða frekar þessi mál við þm. A.-Sk. Við höfum rætt þetta svo mikið áður, og geri ég ekki ráð fyrir, að okkur takist að sannfæra hvor annan frekar en verið hefur. Varðandi eignir skólahúsa og það, sem þeim tilheyrir, þá er þarna um að ræða framlög bæði frá ríki og bæjar- eða sveitarfélögum, og er því eðlilegt og rétt, að báðir þessir aðilar eigi þetta. Varðandi óánægju um þetta atriði, sem þm. var að tala um, þá veit ég vart, hvað hann á við. Kennarafundurinn, sem athugaði þessi frv., áður en þau voru lögð fyrir þingið, gerði enga aths. við þessa gr. Ég vil svo ekki tefja málið með því að hafa þetta lengra, en vænti, að d. samþ. frv. óbreytt eins og það nú liggur fyrir og meiri hl. menntmn. d. leggur til.



Ein af brtt. á þskj. 948 er við 62. gr. frv., umorðun. Ég vil rétt benda á, að eins og gr. er orðuð nú í frv. á þskj. 920, þá er hæpið, að hún geti staðizt, því að samkv. henni gæti verið um eignarnám að ræða, þar sem stendur, að ríkið og sveitarfélög taki við eignum þeirra, réttindum og kvöðum án endurgjalds. En skv. frv. er gert ráð fyrir, að ríkið leggi fram ¾ stofnkostnaðar. Ég vil benda á, að skólar þessir eiga eignir og þ. á m. sérsjóði, sem eftir þessari gr. er ætlazt til, að ríkið eignist að ¾ hlutum. Það er vitað mál, að framlög ríkisins og viðkomandi héraða hafa ekki skapað eignir skólanna að öllu leyti. Þannig er um margar af eignum skólanna, að þær hafa orðið til á annan hátt en ríkið hafi lagt þar nokkuð fram. Ég tel, að þetta geti eigi staðizt, og er sjálfsagt að samþ. fram komna till. frá hv. þm. A.-Sk. Brtt., flutt af þeim hv. þm., var samþ. hér áður með miklum atkvæðamun, og þess vænti ég, að svo fari einnig nú. Ég held, að Ed. muni varla fara að vísa málinu til Sþ. En þetta er sjálfsögð lagfæring á frv.



Herra forseti. Hv. Ed. hefur gert breyt. á frv. þessu. Eru þær sama eðlis og breyt. við frv. um gagnfræðanám. Ég get því vísað til þeirra. Meiri hl. menntmn. mælir með samþ. þessara breyt. og að frv. verði samþ. eins og Ed. hefur gengið frá því.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, flyt ég brtt. á þskj. 949. Þær ganga í sömu átt sem till. þær, er hér voru við síðasta mál gerðar. Röksemdirnar eru hinar sömu hér og þar, og geri ég því ekki sérstaka grein fyrir þessum till.



Þetta verður einnig stutt hjá mér. - Hér er skrifl. brtt., sem ég flyt vegna bráðabirgðaákvæða frá Ed., en þar hefur svo slysalega viljað til, að niðurlag ákvæðisins hefur verið orðað þannig: „þar til er fyrirhugaður húsmæðraskóli í Varmahlíð tekur til starfa.“ Svo er þó engan veginn, að skólanum hafi verið ákveðinn staður í Varmahlíð, og er enn til athugunar, hvar skólinn skuli standa. En það eru ekki meiri líkur til, að honum verði valinn staður í Varmahlíð en á öðrum stað við Varmahlíð, þ. e. á næstu jörð. Ég leyfi mér því að flytja brtt. um, að niðurlag bráðabirgðaákvæðisins skuli orðað svo, með leyfi hæstv. forseta: „ . . þar til er fyrirhugaður húsmæðraskóli Skagfirðinga tekur til starfa.“ - Afhendi ég svo hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Forseti (BG) : Hv. 2. þm. Skagf. hefur lýst hinni skriflegu brtt. sinni. Hér þarf afbrigða með til þess að till. geti komið til umr. og atkvgr.



Ég endurtek dagskrá þá, er ég flutti við 2. umr. málsins, og vísa til raka minna, sem ég þá greindi. Ég tók aftur fyrri brtt. mína á þskj. 908, vegna þess að ég aðhylltist brtt. hv. 2. þm. N.-M., þá er stendur í sambandi við efni minnar till. Hins vegar endurtek ég síðari brtt. mína á sama þskj., 908, en hv. þm. N.-M. hefur ekki flutt brtt. um það efni. Ég legg svo fram skrifl. brtt. við 112. gr. frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „Við 112. gr.: Síðari málsl. orðist svo: Við ákvörðun þessa iðgjalds og áhættuiðgjalds samkv. 113. gr. skal þó ekki telja með þá vinnu, sem unnin er af börnum, foreldrum eða systkinum vinnuveitanda.“ Hún fjallar um gr., sem ákveður, að vinnuveitendur skuli greiða sérstakt gjald í sjóðinn, miðað við vinnuvikur. Reyndar liggja fyrir till. um að breyta 112. gr. En ég flyt þó þessa till. til vara, ef hinar skyldu verða felldar. Ósanngjarnt er, að þau heimili, þar sem skyldmenni vinna á heimilinu og fyrir það, þ. á m. börn, verði að greiða aukalega miklar fjárfúlgur til trygginganna, þar sem hins vegar önnur heimili, t. d. í kaupstað, greiða miklu minna. Af tilefni þessarar ósanngirni er þessi skriflega brtt. mín fram komin. Ég orðlengi svo ekki frekar um þetta mál. Vona ég, að hæstv. forseti athugi þetta, og leyfi mér síðan að afhenda honum þessar, tvær till.



Herra forseti. Þetta er mikið mál. Vitað er, að verulegur ágreiningur er í því upp kominn, og standa nú um það samningar milli allra flokka. Mikið er um það deilt, hvort samþykkja skuli þetta frv. eða ekki.  (Rödd af þingbekkjum: Er ekki samtal bannað í salnum? - Forseti: Forseti úrskurðar um hvenær samtal megi fram fara og hvenær ekki)  . Ég flutti við 2. umr. málsins brtt. á þskj. 900 við 11. gr. frv., og þá till. tek ég nú upp við þessa umr. Annars skora ég á hæstv. forseta að geyma málið og mundi fallast á að láta kyrrt liggja um sinn, ef hann gefur hlé á umr.

Forseti (BG) : Óskað hefur verið eftir hléi á umr. um svo sem hálfa klst. Er þá gefið fundarhlé, en fundur hefst að nýju eftir hálftíma. Fundarhlé.



Málin hafa nú skipazt þannig, að ég get lýst yfir því, að ég fell frá. orðinu.



Við 2. umr. þessa máls lýsti ég yfir því, að athugað yrði, hvort samkomulag gæti orðið um 11. gr. frv. Félagsmálanefnd hefur haldið fund og komið sér saman, nema einn, hv. 2. þm. N.-M. Samkomulag varð um að leggja til, að aftan við 2. málsgr. 11. gr. komi viðbætir, og mundi sú málsgr. þá hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggingastofnunin hefur skrifstofur eða umboðsmenn á þeim stöðum, sem bezt henta og þörf krefur, eftir ákvörðun tryggingaráðs.“ Í sambandi við þetta flytjum við í n. viðauka við bráðabirgðaákvæði, sem hljóðar þannig: „Til ársloka 1947 skulu stjórnir sjúkrasamlaga í kaupstöðum utan Reykjavíkur annast störf trygginganefnda samkv. 11. gr. og jafnframt annast skrifstofuhald og umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina, samkv. samningum, er tryggingaráð samþykkir.“ Þessi viðauki þarf ekki skýringa við. Ákveðið var, að sjúkrasamlögin skyldu starfa, unz heilsugæzlan tæki til starfa. Þykir henta að láta sjúkrasamlögin fara með þau mál, sem í frv. áttu að vera í höndum heilsugæzlunnar. Þetta þarf ekki að skýra meira. Það hefur verið hægt að samrýma misjöfn sjónarmið. - Loks flytur meiri hl. n. brtt. við síðasta málsl. b-liðar 42. gr. frv., til þess að mæta óskum, sem fram hafa komið um, að sjúkratryggingarnar nái til smáframleiðenda. Sá liður í frv. hljóðar nú svo: „Heimilt er tryggingaráði að ákveða að greiða bætur samkvæmt framansögðu frá og með 11. veikindadegi, ef hlutaðeigandi fer í sjúkrahús eða atvinnurekstur hans stöðvast.“ Ég benti á við 2. umr., að í 42. og 43. gr. væri heimildarákvæði um að láta biðtíma atvinnurekenda styttast, en með þessari brtt. er nú gengið nokkru lengra. Í enda brtt. er einnig miðað við 11 daga biðtíma hjá framleiðanda, ef hægt er að sanna, að tekjur hans hafi rýrnað svo, að hann heyri undir 2. málsgr. 39. gr., en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Sjúkrabætur eru greiddar konum og körlum á aldrinum 16–67 ára, sem verða fyrir tekjumissi vegna veikinda, ef vinnugeta þeirra er svo skert, að hlutaðeigandi geti eigi unnið sér inn sem svarar a. m. k. ¼ meira en bátaupphæðum laganna nemur við þau störf, sem hann er vanur að stunda, eða við aðra vinnu, er honum kann að vera vísað á og telja verður við hans hæfi.“ Sem sagt, ef sjúkdómur veldur því hjá framleiðanda, að tekjur hans hafi rýrnað svo, að hann heyri undir þessa gr., skuli biðtíminn vera 11 dagar, en annars ekki. - Ég hygg, að þessar brtt. þarfnist ekki frekari skýringa. Þær eru fluttar af öllum nm. nema hv. 2. þm. N.-M. Við meiri hl. n. leggjum til, að þessar brtt. verði samþ. Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessar brtt. okkar.

Forseti (BG) : Hv. 4. þm. Reykv. hefur lýst þessum skriflegu brtt. Verður að fara fram atkvgr. um afbrigði fyrir þeim.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég vildi í sambandi við þessar brtt. geta þess, út af brtt. við 42. gr., að óvíst er, hvað sú brtt. muni kosta. Ekki er gert ráð fyrir þeim útgjöldum, sem hún felur í sér. Þær bætur, sem þar um ræðir, munu hafa aukinn kostnað í för með sér. Till. er flutt í trausti þess, að þeir flokkar, sem að henni standa, útvegi fé til hennar.

Skúli Guðmundsson Brtt. þær, sem ég hafði flutt við 2. umr. á þskj. 910 og 954, tók ég aftur til 3. umr. Vil ég óska, að þær komi til atkv. við 3. umr., án þess að ég leggi þær fram á ný. Ég vil enn fremur leyfa mér að leggja fram tvær skriflegar brtt. Sú fyrri er við 9. gr. frv. Ég vil leggja til, að upphaf 9. gr. orðist svo: Vinnuveitendafélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Alþýðusamband Íslands skipa hvert um sig einn mann, o. s. frv. Ég flyt þessa brtt. vegna þess, að stéttarfélag bænda er ekki í Vinnuveitendafélagi Íslands né í Alþýðusambandinu. - Hin brtt. er við 64. gr. frv., en sú gr. hljóðar svo: „Fastir starfsmenn skulu aldrei missa neins í af launum sínum, í hverju sem þau eru greidd, fyrstu fjórtán dagana eftir að þeir forfallast frá vinnu sökum sjúkdóma eða slysa, en njóta skulu þeir kaupgreiðslu um lengri tíma, ef svo er mælt fyrir í sérstökum lögum, samningum eða slíkt leiðir af venju í þeirri starfsgrein.“ Ég tel þessa gr. ekki eiga heima í frv. Í samningum milli vinnuveitenda og launþega eru ákvæði um þetta, og standa þau áfram. Ég legg því til, að þessi gr. falli niður. Ég gat þess við 2. umr., að ég teldi ástæðu til að gera breyt. við 112. og 113. gr., sem eru um iðgjaldagreiðslur atvinnurekenda. Ég taldi, að hægt mundi vera að hafa þetta einfaldara, með minni skriffinnsku og minni kostnaði. Ég hef ekki haft tækifæri til að bera fram brtt. við þessar gr., sökum þess hversu skammt er liðið frá 2. umr.



Ég vildi bara lýsa yfir því, að ég tók brtt. mínar aftur til 3. umr. En ég hef ekki heyrt hvað orðið hefur um till. á þskj. 953.

Hún er tekin aftur

. Þá tek ég hana upp sem varatill.

Forseti (BG) : Tvær skrifl. brtt. hafa borizt, önnur frá hv. 2. þm. S.-M., hin frá hv. þm. V.-Húnv., og mun ég leita afbrigða um þær.