Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (MG): Þar sem hæstv fjrh. (JÞ) er fjarstaddur í dag sökum lasleika, getur hann ekki haft orð fyrir frv. þessu, enda býst jeg ekki við, að það gefi mikið tilefni til umræðna. Eins og kunnugt er, er myntsambandi Norðurlanda slitið, og verður því hvert ríki að ákveða sjálft sína skiftimynt, og þá auðvitað hið íslenska ríki einnig, og þetta frv. hefir að geyma ákvæði, er þetta mál snerta. Þess skal getið, að leitað hefir verið upplýsinga hjá konunglegu myntsláttunni í Kaupmannahöfn, og hafa tillögur hennar verið teknar til greina í frv. Jeg býst við, að þetta mál hafi greiðan gang í hv. deild, og fer því ekki um það fleiri orðum. Þó má geta þess, að dálitlar breytingar hafa verið gerðar á frv., sbr. þskj. 46, og með þeim breytingum er frv. flutt hjer. Málinu var vísað til allshn. í Nd., og vænti jeg, að svo verði og hjer gert.

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta litla frv. hefir gengið ágreiningslaust gegnum Nd. Tilgangur þess er að bæta úr misrjetti, sem eitt rjómabú landsins, Áslækjarrjómabúið, hefir orðið fyrir af hálfu Alþingis, þótt óviljandi væri. Jeg get að öðru leyti vísað til aths. við frv. þetta og býst við, að deildin taki því vel og lofi því að halda leiðar sinnar. Því var vísað til landbn. í Nd., og ef hv. deild fyndi ástæðu til að vísa því til nefndar, ætti það heima þar, en jeg tel málið svo einfalt, að slíks ætti ekki að þurfa.

Sigurður Eggerz Jeg vona, að háttv. deild láti nefnd athuga mál þetta. - Eins og hv.þm. mun kunnugt, var bannað með lögum 1923 að nota sömu tæki til smjör og smjörlíkisgerðar. Álít jeg því varasamt að heimila nú að blanda þessu saman aftur, eins og frv. þetta gerir. Fyrir smjörbúin er freistingin mikil til að drýgja mjöðinn með lakari efnum, og það gæti haft óþægilegar afleiðingar fyrir orðstír smjörmarkaðarins út í frá. Hitt væri í lófa lagið, að smjörbú það, sem hjer er um að ræða, flytti tæki sín til smjörlíkisgerðar t. d. til Eyrarbakka. Þar eru vitanlega langtum betri söluskilyrði en uppi til sveita, og þá betri framleiðsluskilyrði jafnframt. Hjer er um hreint stefnuatriði að ræða, sem ekki má hrapa að. Jeg vildi því mælast til, að hv. landbn. kynti sjer mál þetta vel og vandlega, áður en hún kveður upp sinn dóm um það. Ekki veldur sá, er varar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hefi ekkert á móti því, að landbn. fái mál þetta til meðferðar og kynni sjer það til hlítar. En jeg hygg þó, að frv. stjórnarinnar muni bera sigur úr býtum, enda mun það ekki vera vanalegt, er lög eru sett, sem iðnrekstur varða, að þau nái til þess iðnrekstrar, sem fyrir er, þegar þau ganga í gildi. Gangur þessa máls er sá, sem kunnugt er, að á árinu 1923 var Áslækjarrjómabúinu veitt lán úr viðlagasjóði til þess að koma á fót smjörlíkisgerð í sambandi við rjómabúið, en sama ár voru sett lög, sem bönnuðu smjörbúum að framleiða á sama stað smjörlíki og smjör. Þessi meðferð er ekki sanngjörn, og því er í frv. farið fram á, að smjörbúum sje veitt heimild til að nota tæki þessi eins og áður var. Að vísu kann það satt að vera hjá hv. 1. landsk. (SE), að smjörlíkisgerðin geti flutt sig, t. d. til Eyrarbakka, en bæði er það, að óvíst er, að menn vilji taka að sjer fyrirtækið með því móti, og þar að auki yrði smjörbúið að afla sjer nýrra tekja til smjörgerðar að einhverju leyti. Það er alveg rjett hjá hv. 1. landsk. (SE), að fullkomin ástæða er til að sýna varúð í þessu efni og gera alt, sem hægt er, til að hindra, að smjör verði falsað; en í þessu tilfelli álít jeg hættuna enga og ekki ástæðu til að gruna slíkt. En eigendur rjómabúsins verða hjer fyrir fjárhagslegu tjóni, ef heimildin er ekki veitt, og þar að auki er það ekki venja, eins og jeg þegar hefi sagt, að lög um iðnrekstur nái til þeirra stofnana, sem fyrir eru við setning laganna.

Sigurður Eggerz Það er hverju orði sannara hjá hæstv. atvrh. (MG), að það er einkennileg aðferð að styrkja fyrst fyrirtækið með láni og banna það svo. En ástæðan er auðvitað sú, að þegar lánið var veitt, þá var mönnum ókunnugt um, að smjörbú og smjörlíkisgerð eru ósamrýmanleg eftir þeim reglum, sem gilda hjá þeim, sem reynslu hafa fengið í þessum málum. Hæstv. atvrh. (MG) talaði um óþægindi þau, sem af því leiddu, að sum tækin væru bæði notuð til smjörlíkis- og smjörgerðar, og yrði því að afla sjer nýrra tækja, ef smjörlíkisgerðin flytti sig. En þar sem nú eftir þeirri reynslu, sem fengin er annarsstaðar í þessum málum, og eftir vorri eigin löggjöf er bannað að nota sömu tækin, þá verður þetta smjörbú að beygja sig fyrir því eins og aðrir. Enginn má skilja orð mín svo, að jeg vilji ekki láta sýna smjörbúi þessu fullkomna sanngirni. En þá álít jeg þá leið langtum heppilegri, að gefa beinlínis upp þetta 5000 kr. lán, heldur en veita heimild þá, er frv. fer fram á. Ef hún yrði veitt, gæti það orðið til þess að spilla smjörmarkaðinum, og þá væri áreiðanlega meira í húfi heldur en þessar 5000 kr. Eins er jeg sannfærður um hitt, að það yrði ekki til tjóns fyrir smjörlíkisgerðina að flytja sig til Eyrarbakka, heldur þvert á móti. Mikil framleiðsla er aðalskilyrðið fyrir smjörlíkisgerðina, en eftir því sem hún er afskektari, eru minni skilyrði til þessa fyrir hendi. Það, sem landbn. þarf fyrst og fremst að athuga í máli þessu, er það, hvort þessi heimild geti ekki haft spillandi áhrif á íslenskan smjörmarkað.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get vel fallist á þá skoðun hv. 1. landsk. (SE), að rjett sje að athuga, hvort heppilegra sje að gefa upp lánið eða veita heimildina. En aðrahvora þá leið verður að fara, því að þingið getur að öðrum kosti ekki verið þekt fyrir afskifti sín af þessu máli. Jeg fyrir mitt leyti held, að það sje alveg óhætt að veita heimildina. Þeir, sem náttúrlega hafa helst ástæðu til að beinast gegn því, eru smjörlíkisframleiðendur, og fyrir þeirra tilstilli er bannákvæðið fram komið. Það kann að vera rjett hjá hv. 1. landsk. (SE), að heppilegra sje að hafa þessar verksmiðjur í kauptúnum, en í þessu tilfelli getur það þó orkað tvímælis. Það smjörlíki, sem þar hefir verið framleitt, hefir einkum verið notað til viðbits þar eystra í sparnaðarskyni og þótt betra en annað smjörlíki, enda er þar völ á efnum, eins og t. d. mjólk, sem örðugra er að afla sjer í kaupstöðum. Annars er vandinn ekki annar fyrir smjörbúið - ef það vildi smeygja sjer undan banninu - en að reisa annað hús við hliðina á hinu, og það geta engin fyrirmæli bannað. Ef tilætlunin væri að beita svikum, er ákaflega erfitt að koma í veg fyrir það. En hjer hygg jeg, að slíkt komi ekki til mála, og í því trausti hefi jeg borið fram frv. þetta.

Sigurður Eggerz Yfirleitt hefi jeg ekki fundið nein rök í ræðu hæstv. atvrh. (MG). Mjer skildist helst, að eigendur þessara fáu smjörlíkisgerða í landinu væru svo voldugir orðnir, að þeir hefðu sett þessi lög eða látið setja þau.  (Atvrh. MG: Þetta hefi jeg aldrei sagt)  . Jeg held, að þingið mundi aldrei hafa gengið inn á þá braut af öðru en að menn með sjerþekkingu hafi bent því á, hvað rjeði annarsstaðar í þessum málum. Og að gefnu tilefni frá hæstv. atvrh. (MG) skal jeg taka það fram, að jeg er einn af þeim mönnum, sem hlut eiga í smjörlíkisgerð, og get jeg fullvissað hæstv. atvrh. um, að framleiðsla þessarar verksmiðju er svo lítil, að það munar engu fyrir smjörlíkisgerðina hjer í Reykjavík. Annað mál, ef smjörlíkisgerðin flytti niður á Stokkseyri eða Eyrarbakka, eins og jeg hefi bent á, að hagur væri fyrir smjörlíkisgerðina þar eystra.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer skildist það á ræðu hv. 1. landsk. (SE), að hann telji mig hafa komið með getsakir í sinn garð, en það er alveg ástæðulaust; jeg sagði ekkert, sem hv.þm. hafði ástæðu til að skilja þannig.