Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og liggur það fyrir á þskj. 229. Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 142. Stefán Valgeirsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur afgreiðslu málsins. Undir þetta rita ásamt mér: Árni Gunnarsson, með fyrirvara, Ragnar Arnalds og Guðmundur G. Þórarinsson.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hl. hv. fjh.- og viðskn. um þetta mál auk þess sem ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt við 6. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir að skatthlutfall þessa skatts verði óbreytt frá því sem verið hefur, 1,1%, í stað 2,2% sem frv. gerir ráð fyrir. Falli sú brtt. er það tillaga mín, sem er jafnframt tillaga fulltrúa Borgfl. sem á þetta nál. skrifar einnig, að frv. verði fellt. Mönnum er það vel kunnugt að skattur sá sem hér er til umfjöllunar var upphaflega á lagður tímabundið, átti að gilda í eitt ár, á árinu 1979. Þessi álagning hefur þó verið framlengd árlega en að vísu með lægra skatthlutfalli frá árinu 1984 er hæstv. þáv. fjmrh. Albert Guðmundsson beitti sér fyrir þeirri lækkun skatthlutfallsins. Þessi skattur leggst á fasteignamatsverð eigna í verslunar- og skrifstofuhúsnæði óháð skuldastöðu viðkomandi eiganda þannig að hann er að því leyti til svipaður fasteignagjöldum sveitarfélaga. Þessi skattur hefur ævinlega verið fleinn í holdi þeirra sem vilja hafa skattkerfið hlutlaust með tilliti til tegunda atvinnuhúsnæðis eða tegunda greina í atvinnulífinu, þeirra sem telja óæskilegt að gera upp á milli atvinnuvega í skattlagningu sem þessari. Engu að síður hafa menn, þar á meðal sá sem hér talar og aðrir sjálfstæðisþingmenn, undanfarin ár treyst sér til að viðhalda þessari skattlagningu á þeim grundvelli að staða ríkissjóðs leyfði ekki að frá þessari skattlagningu væri fallið þó svo að það væri markmið sem vinna bæri að. Nú hyggst ríkisstjórnin, sem nú situr og lýtur efnahagslegri forsögn Alþb., tvöfalda skattinn á þetta húsnæði, hækka skatthlutfallið úr 1,1% í 2,2%. Fasteignamat þeirra eigna sem hér um ræðir mun hækka um 20% á milli ára og þegar tekið er tillit til þess jafngildir þessi hækkun 140% á milli ára í krónum talið þannig að aðili sem þurfti að inna af hendi 100 þús. kr. greiðslu á þessu ári mun þurfa að greiða 240 þús. kr. á næsta ári í þennan skatt. Við sem skrifum undir þetta nál. teljum að slík hækkun í krónutölu á milli ára og slík hækkun prósentu á einum skatti á milli ára sé óréttlætanleg gjörsamlega og við vitum ekki til þess að slík hækkun á einum skatti eigi sér fordæmi. Því er við að bæta að gjaldþol ýmissa gjaldenda sem þennan skatt greiða er nú með versta móti eins og annarra aðila í atvinnulífinu, enda hefur það komið á daginn í framhaldi af þeim athugunum sem ég óskaði eftir í hv. fjh.- og viðskn. að á næsta ári er gert ráð fyrir að innheimtuhlutfall þessa skatts verði mun lægra en verið hefur. Ég gerði athugasemd við það við 1. umr. og óskaði eftir upplýsingum í hv. fjh.- og viðskn. um þær tölur sem farið er með í grg. frv., en þar segir að álagningin verði 410 millj. en innheimtan 425 millj. Ég lagði fram útreikninga sem sýndu fram á það að þessar tölur gátu ekki staðist og þegar fjármálaráðuneytismenn fóru nánar ofan í saumana á mínum athugasemdum kom í ljós að það var villa í frv. Hún var að vísu þannig að innheimtutalan mun væntanlega standast þar sem misritast hafði í frv. álagningartalan og í stað 610 millj. sem þar áttu að vera var prentað 410 millj. sem var sú fjárhæð sem ég gekk út frá í mínum útreikningum. Hins vegar kom í ljós við þessa athugun ráðuneytismanna að innheimta þessa skatts er verulega lakari á síðari hluta þessa árs eins og raunar mátti við búast og það svo að í stað 64% innheimtuhlutfalls, sem reiknað er með á þessu ári, er ekki gert ráð fyrir að skatturinn innheimtist á næsta ári nema sem svarar 58% af samanlagðri álagningu og eftirstöðvum fyrri ára. Í þessum upplýsingum kemur fram það sem við höfum verið að lýsa margir hverjir í þingsölum um ástandið í atvinnulífinu og gjaldþol atvinnuveganna yfirleitt sem bitnar ekki síður á innheimtu skatta sem þessara en ýmsum öðrum útgjöldum sem atvinnureksturinn þarf að standa undir. Ég tel að það hafi verið gagnlegt að fá fram hver spá ráðuneytisins er að því er varðar innheimtu á næsta ári. Ég hef margvakið athygli á því í umræðum um bæði þetta mál og tekju- og eignarskattsfrv. ríkisstjórnarinnar síðustu dægrin að eignarskattahækkanir ríkisstjórnarinnar stefna þeirri skattheimtu í áður óþekktar stærðir. Ég vek athygli á því og minni hl. fjh.- og viðskn. í nál. sínu að af verslunar- og skrifstofuhúsnæði í einkaeign sem er yfir 6 millj. kr. að verðmæti verði á næsta ári að greiða hámark, hvorki meira né minna en 6,4% í samanlagðan eignarskatt og fasteignagjöld til ríkis og borgar. Þetta er gríðarleg hækkun frá því sem verið hefur og þýðir ósköp einfaldlega að sú ávöxtunarkrafa sem gerð er til þessara eigna hækkar sem þessu nemur og að eigendur þessa húsnæðis verða að gera hærri kröfu um afnotagjald ef þeir geta þá yfir höfuð komið sínum eignum í not, ef ekki kreppir það harkalega að að notendur fáist ekki að slíkum eignum, hvorki eigendur sjálfir né aðrir. Í nál. kemur fram að hækkunin til ríkisins af þessum 6,4% verður, ef öll áform ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga, hvorki meira né minna en 2,85% af fasteignamati og síðan bætist við sú hækkun sem verður á fasteignamatinu. Við teljum að slík stökkbreyting í skattlagningu á einum stofni sé ekki bara gífurleg íþynging, eins og ég hef sagt, og óraunhæf að því er varðar innheimtuna, eins og fram hefur komið, heldur sé þetta líka efnahagsleg fásinna. Kem ég þá að því sem ég reyndar ýjaði að áðan og varðar ávöxtunina af slíkum eignum því að það er ljóst að eign sem verður að skila ríkinu eða yfirvöldum 6,4% af fasteignamati í skatt verður að skila eigandanum 6,4% í raunávöxtun bara til þess að hann geti borgað skattinn og þá jafngildir slík skattheimta 100% tekjuskatti á þessum tekjum. Þó að mönnum verði tíðrætt um skattlagningu eigna og fjármagnstekna þessa dagana hér á Alþingi og víðar held ég að enginn hafi gengið svo langt að halda því fram að það væri eðlilegt að leggja 100% skatt á tekjur sem myndast með þessum hætti. Það er auðvitað fjarstæða. Ef menn vilja hafa þennan skatt 50%, tekjuskatt af þessum eignartekjum, verður ávöxtun þessara eigna að vera tvöföld skattprósentan, þ.e. 12,8 af hundraði. Þannig mætti lengi telja og ef miðað er við þann tekjuskatt sem ríkisstjórnin ætlar einstaklingum að greiða á næsta ári, 37,2% að meðtöldu útsvari, er verið að tala um 17,2% ávöxtunarkröfu af þessum eignum, hvorki meira né minna. Ég hef leyft mér að halda því fram, bæði úr þessum ræðustól og við gerum það í þessu nál. sem undir það skrifum, að þessi ávöxtunarkrafa stingi vægast sagt mjög í stúf við fögur fyrirheit ríkisstjórnarinnar, einkum hæstv. fjmrh., um að lækka vextina og vaxtastigið í landinu. Auðvitað gengur þetta þvert á öll slík áform þó svo að hæstv. fjmrh. neiti eflaust að horfast í augu við það. Ég hef að gamni mínu reiknað út eitt lítið dæmi um verslunarhúsnæði sem væri að fasteignamati 7 millj. kr. hér í Reykjavík skuldlaust. Ef af því eru reiknuð öll þau eignagjöld sem að er stefnt í frv. ríkisstjórnarinnar, bæði þessu og öðru, kemur í ljós að af slíkri eign, sem er að fasteignamati 7 millj., þarf að greiða rúmlega 320 þús. kr. í eignarskatta. Þetta sundurliðast þannig að 2,2% skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði næmi 154 þús. kr., hinn almenni eignarskattur að viðbættu álagi í þjóðarbókhlöðusjóð, samtals 1,45%, næmi rúmlega 50 þús. kr., stóreignaskatturinn sem legðist á þá milljón í fasteignamatinu sem er umfram 6 millj. nemur tæpum 30 þús. kr. og loks bætast við fasteignagjöld til borgarinnar sem eru tæplega 90 þús. kr. Þessar rúmu 320 þús. kr. í gjöld nema 4,6% af fasteignamati. Hér er ég því ekki að tala um hæstu mögulegu jaðarprósentu, sem við getum kallað svo, heldur þann meðalskatt, eignarskatt og fasteignagjöld sem leggjast á þessa eign. Hvorki meira né minna en 4,6% af fasteignamati. Slík skattheimta jafngildir 12,4% ávöxtunarkröfu sé á sama hátt og áður miðað við þann tekjuskatt einstaklinga sem ríkisstjórnin ráðgerir að leggja á á næsta ári. Þetta eru vextirnir og vaxtastigið sem ríkisstjórnin telur eðlilegt í landinu miðað við þann eignarskatt og þá ávöxtun eigna sem hún ætlast til að menn standi undir miðað við þessi eignarskattaáform. Ég er ekkert viss um að menn hafi gert sér grein fyrir því hvað þeir eru að tala um. En miðað við þann tekjuskatt sem fjmrh. ætlar að leggja á landsmenn og miðað við þessa eignarskatta telur hann eðlilegt að menn hafi 12,4% raunávöxtun af fasteignum þeim sem hér er verið að tala um, hvorki meira né minna, 12,4%. Það er sú ávöxtun og þeir vextir sem fjmrh. telur eðlilegt að menn hafi af verslunar- og skrifstofuhúsnæði af þessari stærð og á þessu fasteignamati í Reykjavík. Það eru skilaboðin. Hitt er svo allt annað mál hvort atvinnulífið í landinu, þeir sem mundu nota þetta húsnæði, geta staðið undir slíkum kröfum um ávöxtun og hækkun afnotagjalds eða leigu fyrir slíkt húsnæði og dreg ég það mjög í efa. Ég skal ekki lengja þetta frekar, herra forseti. Ég tel að öll helstu sjónarmið í málinu hafi komið fram og þess vegna sé eðlilegt að ganga brátt til atkvæða um málið. Ég hef flutt brtt., eins og fram kom áðan, í ljósi erfiðrar fjárhagsstöðu ríkissjóðs, sem gerir ráð fyrir óbreyttum skatti, en að slíkri till. felldri er það tillaga mín og sjálfstæðismanna að þetta frv. verði fellt.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 241 um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Álitið hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við dreifingu skattbyrða telja kvennalistakonur eðlilegt að horfa til hinna breiðu baka í þjóðfélaginu. Með tilliti til þess hafa þær stutt sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og einnig tillögur um hækkun hans. Sú afstaða styðst enn fremur við nauðsyn þess að hamla gegn offjárfestingu og þenslu í þessum greinum. Sú þörf var augljós þegar þessi skattur var síðast til meðferðar á Alþingi. Nú eru aðstæður að sönnu á margan hátt breyttar. Fjárfestingaræðið hefur rénað og samdráttur er víða hafinn. Ein er þó sú grein sem þessi skattur tekur til og stendur nú með sérstökum blóma, en það er starfsemi banka og annarra aðila á fjármagnsmarkaði, en þeir munu greiða verulegan hluta af þessum skatti. Á þessu ári nær álagning skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði til 954 lögaðila og 1200 einstaklinga. Tæplega 90% af skattinum eru lögð á aðila á höfuðborgarsvæðinu þar sem meðalskattur á hvern gjaldanda er u.þ.b. þrefalt hærri en utan þess svæðis. Ótrúleg umsvif í þessum greinum á undanförnum árum, einkum á höfuðborgarsvæðinu, benda ekki til þess að þeim hafi verið íþyngt um of með álögum og þótt nú hafi þrengt að er það álit 2. minni hl. að þessi skattur skipti ekki sköpum um afkomu fyrirtækja. 2. minni hl. leggur því til að frv. verði samþykkt.`` Undir þetta ritar Kristín Halldórsdóttir. Herra forseti. Við þetta er í sjálfu sér ekki miklu að bæta. Þetta er sú niðurstaða sem kvennalistakonur komust að eftir athugun málsins. Eins og hv. þm. e.t.v. muna lét ég í ljós efasemdir við 1. umr. um þetta mál. Ég sagðist vilja athuga hvort aðstæður væru e.t.v. svo breyttar nú að þessi hækkun væri óraunhæf, bæði með tilliti til gjaldþols greiðenda og frá sjónarmiði tekjuöflunar, þ.e. hvort skatturinn mundi skila þeim tekjum sem honum væri ætlað að skila. Hv. síðasti ræðumaður sagðist ekki þekkja dæmi um slíka aukningu sem hér væri lögð til, þ.e. tvöföldun gjalds. Ég man heldur ekki eftir öðru slíku dæmi um tvöföldun skatts, en hins vegar er mér enn í minni þegar mæðralaunin voru hækkuð, ef ég man rétt, 100% og leit auðvitað harla vel út ef menn létu vera að nefna töluna sem gengið var út frá. Þessi skattur kemur að sjálfsögðu misjafnlega niður eftir stærð og mati húsnæðis og að sjálfsögðu mótmæla forsvarsmenn kaupmanna þessum skatti harðlega. Við öðru var ekki að búast. Þeir fullyrtu að allar álögur á þessar greinar færu beint út í verðlagið og mér finnst menn gleypa slíkar fullyrðingar gersamlega hráar án þess einu sinni að velgja við þeim. Slíkar fullyrðingar eru mjög umhugsunarverðar og við þær er ýmislegt að athuga. Í fyrsta lagi er manni sagt að það sé verðstöðvun sem ekki megi rjúfa nema vegna erlendra kostnaðarhækkana og ekki getur þessi skattur fallið undir það. Í öðru lagi er a.m.k. enn í gildi bann við hækkun húsaleigu svo að þeir sem hafa slíkt húsnæði á leigu undir rekstur sinn ættu ekki að þurfa að óttast hækkun leigunnar af þessum sökum. Í þriðja lagi eru menn svo með þessum fullyrðingum, þ.e. að skatturinn fari beint út í verðlagið, að segja að það sé hvergi borð fyrir báru, það sé hvergi unnt að spara eða hagræða í þessum rekstri til þess að mæta álögum af einu eða neinu tagi og því trúi ég einfaldlega ekki. Ég byggi það m.a. á samtölum við hina og þessa í rekstri af þessu tagi því að þó það þyki ekki góð röksemdafærsla að segja: Ég hitti mann sem sagði mér, eins og stundum hefur verið vitnað til, geta slíkar einkaathuganir og samtöl við fólk, sem ekki er undir þrýstingi af því að þurfa að standa við orð sín opinberlega eða gagnvart félögum í stéttinni, sagt manni a.m.k. jafnmikið og ályktanir og yfirlýsingar heildarsamtaka hagsmunaaðila. Þeir sem ég ræddi við á þennan hátt töldu ekki ástæðu til að ætla að hér væri um óbærilegar álögur að ræða þótt vitaskuld sækist enginn eftir því að fá þær yfir sig. En að athuguðu máli höfum við sem sagt ákveðið að styðja frv. Er hæstv. fjmrh. ekki viðstaddur? Ég ætlaði að beina einni spurningu til hans.

Hæstv. ráðherra var í hliðarsal rétt áðan og honum verður gert viðvart um að hans sé óskað.

Ég biðst afsökunar, herra forseti. Ég hafði ekki veitt því eftirtekt að hæstv. ráðherra var ekki viðstaddur. Annars hefði ég beðið um að honum yrði gert viðvart í upphafi máls míns. Herra forseti. Ég get þá lokið máli mínu með þessari síðustu athugasemd. Hún kann að þykja léttvæg, en hún er ekki léttvæg í mínum huga. Ég get ekki látið hjá líða að beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra þar sem tilefni gefst nú í þessari umræðu. Það fór fram nokkur umræða í nefndinni um einstök orð í þessu frv. sem menn skildu misjöfnum skilningi og svo fór að embættismenn ráðuneytisins gátu ekki skýrt fyrir okkur, en þegar það kom upp var það síðasti fundur nefndarinnar þar sem fjallað var um frv. og menn höfðu þá náð samkomulagi um afgreiðslu málsins svo að það gafst ekki tími til að ganga eftir skýringu áður en við gengum frá málinu. En mér finnst afleitt að standa að lagasetningu með óskiljanlegum orðum og því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki skýrt þingheimi frá því nákvæmlega hvað orðið ,,afgjaldskvaðarverðmæti`` í 3. gr. frv. þýðir.

Árni Gunnarsson Virðulegi forseti. Mig langar að gera nokkra grein fyrir fyrirvörum mínum í nál. um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en fyrirvararnir eru til komnir af eftirfarandi ástæðum. Ég hef látið þá skoðun mína í ljós að ég tel helmings hækkun á þessum skatti fullmikla og lét líka í ljós þá skoðun að það hefði verið eðlilegt að koma eitthvað til móts við óskir sumra hv. stjórnarandstæðinga um að skatturinn yrði eitthvað lægri. Sá tilgangur með skattinum að draga úr þenslu er nánast úr sögunni vegna þess samdráttar sem þegar er orðinn. Þessi samdráttur er orðinn mikill á landsbyggðinni, en þessi skattur getur komið sérstaklega illa við landsbyggðarverslunina. Hún hefur nefnilega ekki möguleika á því að koma þessum skatti út í verðlagið, alla vega ekki eins mikla möguleika og verslunin á höfuðborgarsvæðinu, og þarf að auki að leggja í mikinn kostnað vegna mun meiri birgða og birgðahalds en verslun á Reykjavíkursvæðinu. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar og lýsti því þegar þessi skattur var upphaflega lagður á að hann væri byggður á röngum forsendum. Ég er þessarar skoðunar enn þá. Þetta er sértækur skattur. Hann kemur á eignir manna hvort sem þær eru skuldum vafðar eða ekki sem ég tel ákaflega ranglátt. Ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að ef menn væru á annað borð með sértæka skatta af þessu tagi eigi að leggja þá á gróða fyrirtækjanna, hagnaðinn. Ég vil líka nefna að ég óttast að þessi skattur fari beint út í verðlagið, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu, vegna þess að ég hygg að hagur verslunar hafi þrengst svo að hún geti ekki tekið þennan skatt á sig með öðru móti en beina honum beint út í verðlagið aftur. Þessi skattur er að langstærstum hluta greiddur á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil líka, herra forseti, benda á að leigjendur atvinnuhúsnæðis bæta þessum skatti við leiguna og svo langt er gengið í þeim efnum að leigusamningar eru sérstaklega útbúnir með þeim hætti að þar eru ákvæði um að hækki þessi skattur hækki leigan. Almennt séð er ég því þeirrar skoðunar að þetta sé ekki skynsamlegur skattur, að hann sé ranglega uppbyggður. Hann er sértækur að því leyti að hann tekur til ákveðinna afmarkaðra atvinnugreina. Í því felst tiltekið ranglæti. Ég vil því eindregið hvetja hæstv. ríkisstjórn til að reyna að lækka þennan skatt eins fljótt og hún telur auðið að gera og helst að afleggja hann með öllu fyrr en síðar. Þessi skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði skilar sér illa. Það hefur sýnt sig að hann er ekki traust tekjulind fyrir ríkissjóð, en hann er engu að síður hluti af þeirri tekjuöflunaráætlun sem ríkisstjórnin hefur sett sér og ég hef fallist á að styðja að þessu sinni. En, herra forseti. Ég geri það og segi það sem mín lokaorð að það er með hangandi hendi að ég mun við atkvæðagreiðslu styðja þennan skatt. Grundvallarástæðurnar eru nákvæmlega þær sömu og ég hafði uppi 1979. Ég hef ekki breytt um afstöðu til þessa skatts síðan einfaldlega vegna þess að þessi skattur mismunar atvinnugreinum og það er ekki réttlátt.

Forseti (Hjörleifur Guttormsson) Vegna orða hv. ræðumanns vill forseti taka fram að það verður skrifara deildarinnar að meta með hverjum hætti hann greiðir sitt atkvæði.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Þessi ágæta röksemdafærsla hv. þm. Árna Gunnarssonar hlýtur að leiða til þess að hann greiðir atkvæði með brtt. á þskj. 240 þar sem gert er ráð fyrir að skatturinn verði áfram 1,1%. Herra forseti. Ég sakna hæstv. forsrh. við þessa umræðu. Ég hef orðið þess var að honum hlýnar um hjartaræturnar þegar hann verður þess var að einhver saknar hans og honum veitir náttúrlega ekkert af hlýlegu orði þessa síðustu daga, en fjarvera hæstv. forsrh. þarf ekki að koma í veg fyrir að ég flytji mína ræðu.

Hv. ræðumaður. Ég vil taka fram að það hafa verið send boð til hæstv. forsrh. Hann hefur fengið skilaboð um að nærveru hans sé óskað.

Já, takk fyrir. Ég get sem sagt haldið áfram minni ræðu, en tel nauðsynlegt að hæstv. forsrh. verði hér við áður en umræðunni lýkur. Það er vegna þess að það er komið að atkvæðagreiðslu um eitt af skattafrumvörpum hæstv. ríkisstjórnar og það er fyrsta frv. sem kemur til afgreiðslu á þingi því sem nú situr. En mörg eru eftir. Þetta er að vísu eitt þeirra frumvarpa sem ríkisstjórnin getur víst verið örugg með að fái samþykki vegna yfirlýsts stuðnings Kvennalistans og e.t.v. óbeins stuðnings einhverra annarra stjórnarandstöðuþingmanna. Ég vil af þessu tilefni minna á að sjálfstæðismenn lýstu sig reiðubúna til viðræðna um afgreiðslu mála í hv. þingdeild vegna hinnar naumu stöðu ríkisstjórnarinnar svo ekki sé fastara að orði kveðið. Það tilboð fól ekki í sér fyrirheit um aðstoð við að koma skattaáformum ríkisstjórnarinnar í höfn einum og sér heldur í samhengi við afgreiðslu annarra mála og þá sérstaklega afgreiðslu fjárlagafrv. og þeirrar efnahagsstefnu sem þar er fylgt og við viljum fá breytingar á. Hæstv. forsrh. virtist hafa nokkurn áhuga á samningaviðræðum við stjórnarandstöðuna um framgang mála í þinginu og fól reyndar fjmrh. sínum að hefja viðræður við stjórnarandstöðuna, enda enginn vafi á því að menn þyrftu að mætast á miðri leið, eins og haft var eftir hæstv. forsrh. í blaðaviðtali. Ég hlýt að lýsa því yfir við 2. umr. um þetta frv., þegar komið er að atkvæðagreiðslu um fyrsta skattafrv., að hæstv. fjmrh. hefur ekki hlýtt þessu kalli forsrh. síns, enda sjálfsagt óþarfi. Fjmrh. hefur tekið að sér að stjórna hér öllum efnahagsmálum og fjármálum og ég tala nú ekki um öllum málflutningi stjórnarliða, a.m.k. í hv. Nd. Það kom mjög glöggt í ljós í gær í nærri tólf tíma umræðu um frv. til l. um tekju- og eignarskatt. Lengst af var reyndar hæstv. fjmrh. einn í salnum af stjórnarliðum. Lengst af, segi ég. Það kom fyrir að einn og einn stjórnarliði slæddist í salinn, en þeir tóku auðvitað ekki til máls, enginn óbreyttur a.m.k. Fyrir nokkrum dögum varð hér umræða um þingsköp þar sem greint var frá því að sífelldar fréttir um samráðsfundi milli stjórnar og stjórnarandstöðu væru rangar. Það var ekki nóg með að það bærust öðru hverju fréttir af þessu heldur voru skrifaðar lofgreinar í sum blöð stjórnarflokkanna um þessi nýju vinnubrögð hæstv. fjmrh. Það hefði aldrei átt sér stað áður að svona samráð væri haft fyrir fram við stjórnarandstöðuna. Ég held að það sé alveg ljóst að fréttirnar voru ekki fundnar upp af fréttamönnum. Það var reynt að koma því svo fyrir að menn tryðu því að hæstv. fjmrh. hefði einhverja sérstaka forgöngu um samráð við stjórnarandstöðuna. Það var ljóst eftir þessa þingskapaumræðu, það var alveg á hreinu að ekkert samráð hafði verið haft við stjórnarandstöðuna um afgreiðslu mála. Því var lýst yfir af fulltrúum Sjálfstfl., Borgfl. og Kvennalista. Hins vegar kom það skýrt fram að venjulegir kynningarfundir hefðu verið haldnir um frumvörp ríkisstjórnarinnar. Þau hefðu verið kynnt alveg eins og siður hefur verið um mörg undanfarin ár svo lengi sem ég man. Það var sem sagt ekkert nýtt þarna á ferðinni. Hæstv. fjmrh. varði sig hins vegar í þessari umræðu með því að segja að við sjálfstæðismenn hefðum viljað sjá öll skattafrumvörpin á borðum framlögð áður en farið yrði að semja um afgreiðslu mála og þetta var vissulega alveg rétt. Ef ég man rétt var þennan sama dag lagt fram síðasta skattafrv. ríkisstjórnarinnar. Því var lýst yfir af hæstv. fjmrh. að frv. til l. um tekju- og eignarskatt, sem þá var lagt fram, væri síðasta skattafrv. sem ríkisstjórnin hygðist fá samþykkt, sem um leið þýddi að ýmis önnur áform sem hæstv. fjmrh. hafði greint frá um skattlagningu voru lögð til hliðar. En þrátt fyrir að þessir dagar hafa liðið síðan öll skattafrumvörp hæstv. fjmrh. hafa litið dagsins ljós hafa engar samningaviðræður farið fram um afgreiðslu mála.

Þið hafið aðallega verið hér í salnum þá.

Já, við höfum aðallega verið hér í salnum, en menn hefðu sjálfsagt getað séð af tíma til að tala saman ef það hefði verið einhver áhugi á því. Nú er sem sagt komið að fyrstu afgreiðslunni. Við sjálfstæðismenn hljótum að líta svo á að hæstv. fjmrh. telji sig ekki þurfa á neinu samkomulagi við stjórnarandstöðuna að halda, a.m.k. ekki við þingmenn Sjálfstfl. Afgreiðsla á einu frv. áður en stofnað er til viðræðna hlýtur að þýða að hæstv. fjmrh. telur sig ekki þurfa neitt við stjórnarandstöðuna að tala um afgreiðslu sinna frumvarpa og við hljótum að líta svo á að hæstv. fjmrh. tali hér í nafni allrar ríkisstjórnarinnar eins og hann hefur reyndar gert að undanförnu. Við þingmenn í stjórnarandstöðu erum að sjálfsögðu og höfum verið óbundnir þessari ríkisstjórn og ég vona að við munum gera allt sem við megum til að koma í veg fyrir skattahækkunaráform ríkisstjórnarinnar. Þetta á a.m.k. við um okkur sjálfstæðismenn. Ég vil taka fram að hið venjubundna samráð milli forseta þingsins og þingflokksformanna fer fram þessa dagana eins og ævinlega. Að vísu með dálítið öðrum hætti, ég verð að viðurkenna það. Fundir hafa verið færri og voru ekki teknir upp fyrr en í fyrradag. En ég tek fram að hæstv. forseti þessarar deildar, Kjartan Jóhannsson, leggur sig sérstaklega fram um að eiga gott samstarf við okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég vil nú óska hæstv. fjmrh. alls hins besta í erfiðu starfi, ekki síst næstu daga, við að koma málum sínum gegnum þingið og að hann geti gert þetta allt með annarri hendinni og án þess að þurfa nokkuð að leita til okkar í stjórnarandstöðunni. Ég hlýt hins vegar að treysta því að meiri hluti finnist í hv. þingdeild að létta verstu skattaklyfjunum af þegnum þessa lands sem ætlunin er að leggja á og það gerum við með því að greiða atkvæði gegn þessum hugsjónamálum hæstv. fjmrh. Þessi orð mín verða eflaust lögð þannig út að þau lýsi ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar. Eins og menn vita hafa menn reynt hér, bæði innan þings og utan, að snúa öllu við, koma ábyrgðinni á öngþveitinu sem þessi ríkisstjórn hefur skapað yfir á stjórnarandstöðuna, nú reyni fyrst á hana. Þar hafa þeir ráðherrar Alþb., a.m.k. tveir, gjarnan lesið upp úr Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins. Þeim reynist það vonandi notadrjúgt eitthvað áfram að glugga í þau skrif, en ég bendi þeim í leiðinni á að lesa leiðara Moggans í dag fyrst þeim er orðið svona tamt að leita í því blaði huggunar.

Hann er mun virðulegri, þessi.

Heldur en leiðarinn?

Já.

Já, þessu verður væntanlega komið til skila. Ég þarf ekki að hafa þessi orð mín fleiri, hæstv. forseti. Ég læt í ljós þá von að meiri hl. greiði atkvæði með brtt. á þskj. 240. Við sjálfstæðismenn munum styðja þá brtt. Við höfum lýst því yfir að við séum tilbúnir að styðja að skatturinn verði óbreyttur vegna bágrar stöðu ríkissjóðs, en lengra getum við ekki gengið.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á að mér finnast þessar skattahugmyndir um eignarskatt lýsa algjöru virðingarleysi fyrir eignum manna svo að maður tali nú ekki um skilningsleysið vegna þess að það stendur þannig í bólið hjá öllu atvinnulífi landsmanna að skattahugmyndir af þessu tagi bitna bara á launþegum þessa lands. Þetta eru lífskjaraskerðingarskattar og ekkert annað. Þetta minnkar greiðsluhæfi fyrirtækjanna, veltur út í verðlagið, lendir á undirstöðufyrirtækjunum þannig að ástandið á þeim bæ verður enn þá verra en áður. Ég hlýt því að mótmæla þessum skattahugmyndum aftur eins og ég hef gert áður í þessum stól. Ég tel líka að þetta sé í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins. Spurningunni sem ég beindi til hæstv. fjmrh. í gær svaraði hann bara með útúrsnúningi og gríni. Það er nokkuð merkilegt ef fjmrh. má komast upp með það hér að svara málefnalegum spurningum með gríni og ef hann ætlar að leika einhvern skemmtikraft er spurning hvort ekki ætti að láta hann borga skemmtanaskatt. En ég vil aftur ítreka mótmæli við þessum skattahugmyndum.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Um leið og ég lýsi enn og aftur miklum áhyggjum mínum yfir því að hv. þm. stjórnarliðsins skuli í alvöru ætla að standa að öllum þeim hugmyndum um skatta á þjóðfélagsborgarana og einkanlega atvinnureksturinn í þessu landi, þá vil ég lýsa enn meiri undrun minni yfir því nál. sem kemur frá Kvennalistanum í því máli sem hér er sérstaklega til umræðu. Ég er satt að segja alveg furðu lostin vegna þess að skattafrumvörpin fjalla sérstaklega um skattlagningu þess hluta atvinnulífs í landinu sem hefur með höndum þjónustu við þjóðfélagsborgarana og grundvallaratvinnuvegina. Það er sá hluti atvinnulífsins sem er skattlagður í þessu frv. og í þeim hluta atvinnulífsins eru konur langsamlega fjölmennastar. Það þarf ekki annað en að nefna þá staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem vinna við verslunar- og skrifstofustörf í landinu eru konur. Þar við bætist að skattlagning á þjónustugreinarnar sem nýta fyrst og fremst verslunar- og skrifstofuhúsnæði er líka skattlagning á allan atvinnureksturinn í landinu vegna þess að framleiðslufyrirtækin þurfa á þessari starfsemi að halda til að koma afurðum sínum áfram til neytenda. Auk þess þurfa öll atvinnufyrirtæki í landinu á einhvers konar skrifstofu- eða verslunarhúsnæði að halda sjálf. Að ráðast sérstaklega á þessa grein atvinnulífsins er rétt líkast því að heilbrigðisstarfsmaður eða læknir kippti burt ýmiss konar miðstöðvum æðakerfisins. Um þessar æðar verða verðmætin að fara í hendur þeirra sem nýta þau eða kaupa. Þ.e. um hendur þeirra og fyrir atbeina þeirra sem stunda verslunar- og skrifstofustörf fara þau verðmæti sem eru sköpuð í landinu og líka þau verðmæti sem Íslendingar þurfa á að halda annars staðar frá. Það er einkennileg árátta, sem einkanlega hefur birst árum saman í efnahagsstefnu Alþb. sem er alls ráðandi í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að hjá þessum starfsgreinum sé allt illt að finna. Þarna liggi rætur allra meina í efnahagsvanda þjóðarinnar. En þegar við svo lítum á hina hliðina, en hæstv. ríkisstjórn eins og reyndar margar aðrar ríkisstjórnir hafa við það fyrst og fremst að etja að koma atvinnulífinu til hjálpar hreinlega til þess að starfsemi þjóðfélagsins stöðvist ekki, þá eru menn allt í einu fullir skilnings á því í öðru orðinu að ekki megi draga úr atvinnunni í landinu, það verði að halda uppi atvinnustiginu eins og sagt er stundum, það megi ekki skapa atvinnuleysi, en í hinu orðinu er ráðist gegn þeim sem þessa atvinnu skapa. Þetta fær ekki staðist. Þetta fær alveg ómögulega staðist. Og á sama tíma og menn eru að skattleggja þjóðina til að standa undir ýmiss konar aðstoð til atvinnulífsins skattleggja menn þetta sama atvinnulíf svo grimmilega að það verður innan skamms þörf á enn meiri aðgerðum. Það er augljóst að það er einungis hugsað til þess hvernig megi e.t.v. á pappírnum með einhverju móti, mögulegu eða ómögulegu, sýna að þarna komi greiðslur sem geti valdið því að e.t.v. standist báðar hliðar fjárlaganna á eða a.m.k. binda menn vonir við það, en menn láta sér í léttu rúmi liggja þó að sömu aðferðir þýði að slakkinn verði miklu meiri á mánuðunum sem eru fram undan. Þess vegna er algerlega ljóst að hér er verið að ráðast gegn tilteknum hluta atvinnulífsins í landinu. Það er í eðli sínu afskaplega ranglátt. Það sér hver maður. Og þá þess heldur að hér er verið að tvöfalda álögur samkvæmt frv. þó ekki sé minnst á þær álögur sem koma á sama atvinnurekstur samkvæmt öðrum skattafrumvörpum sem við erum að fjalla um og það þess heldur að hér er verið að þyngja þessar álögur án þess að gjaldþolið hafi aukist. Þetta er eitt af því sem gerir nál. Kvennalistans svo einkennilegt. Hv. talsmaður nál., 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir, hefur látið það ítrekað í ljós í þessum umræðum að fyrir alllöngu hefðu hún og hennar félagar e.t.v. verið til viðræðu um að hækka skatt á þessari atvinnugrein þar eð þeim virtist þenslan svo mikil þar. En það hefur komið fram bæði frá þeim og öðrum að þeirri þenslu er ekki lengur fyrir að fara. Að vísu segir í nál. að ein sú grein sem þessi skattur taki til standi með sérstökum blóma og það sé starfsemi banka og annarra aðila á fjármagnsmarkaði þannig að eftir því virðast hv. þm. Kvennalistans geta hugsað sér slíka skattlagningu á þessa aðila. En hvaða aðferð vilja þær nota til þess? Þessir hv. þm. vilja þá skattleggja alla --- alla sem nota skrifstofu- og verslunarhúsnæði tvöfalt meira, aðeins samkvæmt þessum lögum, en áður var. Og ekki nóg með það. Svo er helst að sjá sem hv. þm. Kvennalistans, ef ég geng út frá því að þetta nál. túlki skoðanir þm. Kvennalistans, gangi í þá gildru að láta plata ofan í sig einum og einum bita í einu án þess að hugsa um að þær þurfa líka að kyngja ýmsu öðru, að þetta er partur af miklu, miklu stærra máli. Hér er mælt fyrir því eins og afar eðlilegum hlut að þessi skattur í sjálfu sér muni einn og sér ekki setja menn á höfuðið samkvæmt því sem einhverjir sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hefur hitt á götu hafa sagt henni. Ekki trúi ég því á jafngrandvara konu og hv. þm. að hún hafi ekki sagt um leið þessum viðmælendum sínum að þessir sömu aðilar þurfi líka að svara skatti, sem annars vegar birtist í hækkuðu vörugjaldi og hins vegar í hækkuðum tekju- og ekki síst eignarskatti. Ekki trúi ég því að hv. þm. hafi þagað yfir þessari staðreynd þegar hún var að upplýsa viðmælendur sína. En það eru ýmsir aðrir viðmælendur þingmanna sem hafa haft uppi aðrar skoðanir og aðrar ábendingar. Ábendingar um óréttlæti og ábendingar um það að skatturinn einn og sér verði ekki til þess að mörg fyrirtæki neyðist til að draga enn saman seglin ef þetta ríður þá ekki baggamuninn um að þau fari á höfuðið. Og hverjir eru það sem missa atvinnuna við þetta? Það eru fyrst og fremst konur. Ég mundi gjarnan vilja ráðleggja hv. þm. að auk þeirra upplýsinga sem hún hefur fengið munnlega frá þessum viðmælendum skuli hún einnig leita sér annarra upplýsinga, t.d. með því að blaða í gegnum rit sem heitir Lögbirtingablaðið og kemur út hálfsmánaðarlega. Hv. þm. ætti að blaða í gegnum þetta rit, tölublöðin frá því seinni partinn í sumar og fram á þennan dag. Ég hygg að niðurstaða hv. þm. væri önnur en hún hefur látið hér í ljós og hv. þm. mundi líka átta sig á því með hvaða þunga þessi hluti þessa skattapakka ríkisstjórnarinnar, sem er afgreiddur í áföngum þessa dagana, muni bitna á konum og atvinnu þeirra. Ég ætla ekki að fara nánar út í það atriði, en ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem blasa ekki við augljóslega. Þau ganga ekki fram af orðalagi frv. Þetta einkennilega orð sem var það eina sem hv. hafði áhyggjur af og vildi fá skýringar á var ,,afgjaldsgreiðsluaðili`` eða eitthvað álíka furðulegt orð. Ég er ekki með frv. meðferðis en það var einkennilega samsett --- afgjaldskvaðarverðmæti. Ég bið afsökunar, herra forseti, hve það gengur illa að muna þetta, en það er nú svo að það sem maður ekki skilur getur maður heldur ekki munað og sú er skýringin á þessu. Mér býður þó í grun hvað þetta muni þýða. En það er ekki merking svona orðskrípa sem skiptir máli. Það er það hvernig þetta hittir lifandi fólk í landinu og þá lifandi starfsemi sem þarf að fara fram í landi okkar til þess að hér sé lífvænlegt. Ég vil leyfa mér að óska þess að okkur takist í raun og veru að finna aðra færa leið til að taka þátt í lausn þess vanda sem við er að etja því það er ekki hægt að kalla þetta leið til lausnar vandans. Þess vegna er hún hvorki illfær né fær yfir höfuð. Þetta er ekki leið til lausnar heldur leið til að auka vandann. Ég óska þess að Árni Gunnarsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., bæði hann og ýmsir aðrir þingmenn sem vilja gæta réttsýni í þessum málum, láti það verða yfirsterkara áhuga sínum á því að ganga til þessa leiks undir forustu Alþb. og stefnu þess í efnahagsmálum.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Efnislega vil ég taka undir nál. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. sem hér er á dagskrá um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, undirritað af fulltrúa Borgfl. Inga Birni Albertssyni og frsm. Geir H. Haarde. Það sem kom fram hjá hv. frsm. var að mörgu leyti merkilegt. Þar eru útreikningar í prósentutölu og krónutölu á þeim sköttum sem ríkisstjórnin leggur uppsafnað og keðjuverkandi á fyrirtæki, verslunar- og skrifstofuhúsnæði, með þessum eina skatti. Ég tek að sjálfsögðu undir það nál. og það gera flestir ef ekki allir þingmenn Borgfl. Ég vil líka lýsa yfir stuðningi mínum við þá brtt. sem er á þskj. 240 þar sem flm. Geir H. Haarde leggur til að álagður skattur verði 1,1% í stað 2,2% eins og hæstv. fjmrh. leggur til. Þar er brtt. við 6. gr. fjárlaga. Í minni fjármálaráðherratíð lækkaði ég þennan skatt úr 1,4% niður í 1,1%. Því miður komst ég ekki neðar með hann í það skiptið, en það var stefna ríkisstjórnarinnar og stefna allra þeirra sem að henni stóðu að fella þennan skatt niður í áföngum og þá var tekið fyrsta skrefið. Þess vegna er mér óskiljanlegt hvað Framsfl. getur haft margar skoðanir. Það fer eftir því með hverjum þeir eru í stjórn að sjálfsögðu. Það er það sem gerir þá eins og gúmmíkarla að þeir geta aðlagað sig svo mörgum skoðunum. T.d. er ekki bara um þennan skatt að ræða, sem átti að fella niður í áföngum, heldur var annar skattur, eins og tekjuskatturinn, sem líka átti að fella niður í áföngum og fleira. En það sem kemur mér til að standa upp og tala er nál. hv. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. í þessu máli, þ.e. fulltrúa Kvennalistans Kristínar Halldórsdóttur. Ekki kannski svo mikið um skoðun Kvennalistans. Hún skiptir út af fyrir sig engu máli, ekki nokkru máli því þær hafa haft skoðanir til og frá, en aldrei þorað að taka neinar afdrifaríkar og ábyrgar ákvarðanir þegar til leiks kemur, eða þegar út í alvöruna kemur. En það er þessi almenna skoðun sem Kvennalistinn virðist ætla að nota sér og gerir oft af því að þær halda að það nái til einhvers ákveðins óánægjuhóps úti í þjóðfélaginu. Í upphafi segir í nál.: ,,Við dreifingu skattbyrða telja kvennalistakonur eðlilegt að horfa til hinna breiðu baka í þjóðfélaginu.`` Hin breiðu bök í þjóðfélaginu eru þá þeir sem nota verslunar- og skrifstofuhúsnæði í þessu tilfelli. En ég vildi gjarnan spyrja þessar virðulegu þingkonur: Gera þær sér grein fyrir því hvað það eru margir fyrrverandi sjálfstæðir atvinnurekendur, sem hafa þurft að standa undir öllum þeim byrðum í sköttum og öðru sem á atvinnurekstur eru lagðar og þá náttúrlega sérstaklega verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem ganga nú um sem gamalt fólk og hafa ekkert skjól og hvergi höfði sínu að halla, eru ekki einu sinni meðlimir í lífeyrissjóðum? Afrakstur af þeirra ævistarfi er enginn vegna þess að þeir hafa verið ábyrgir fyrir öðru starfsfólki. Þetta eru þessi breiðu bök sem þjóðfélagið er alltaf að elta. Síðan kemur seinna í nál. þeirra að sú afstaða þeirra styðst enn fremur við nauðsyn þess að hamla gegn offjárfestingu og þenslu í þessum greinum. Sér er nú hvert afrekið sem Kvennalistinn ætlar að vinna með þessari afstöðu sinni. Á hvern hátt ætlar Kvennalistinn að hamla og gegn hverju? Byggingum eins og dagblaðanna, Morgunblaðið, Dagblaðið, Alþýðublaðið eða eitthvað slíkt? Átta kvennalistakonur sig á því eða fólk almennt sem hefur þessa skoðun að lýðveldið er ekki nema rúmlega 40 ára, 44 ára? Veit fólk hvað var til hér í gömlum fjárfestingum? Veit fólk hvaða húsnæði þessi atvinnurekstur þurfti að nota fyrir stofnun lýðveldisins? Það var lítið annað en kofabyggingar. Hér var ekkert sem hét yfirbygging á atvinnuhúsnæði. Ef þetta virðulega fólk hefur séð myndir af stærstu vöruskemmum sem þá voru, Eimskipafélagsskemmurnar, þá voru það kofabyggingar sem í voru bæði Eimskipafélagið, Sameinaða gufuskipafélagið, Jes Zimsen og fleiri. Það er engin þensla í því að þessi fyrirtæki byggðu yfir sig. Þetta er eðlileg þróun. Þetta er eðlileg þróun frá því að í Reykjavík bjuggu 30.000 íbúar fyrir nokkrum áratugum upp í það að vera nú nærri 100.000 íbúar. Fólk bjó hér í gömlum moldarkofum í stórum hópum, síðan kom bárujárnsþróunin og nú erum við komin í steinsteypu. Þetta er fjárfestingin. Vilja þær halda fólkinu og fyrirtækjum í sama horfi frá einum tíma til annars? Ég held að þær átti sig bara ekkert á því hvað þær eru að tala um, hafa ekki hugmynd um hvað þær eru að tala um. Aftur á móti hefði kannski mátt fara svolítið hægara í að byggja Mjólkursamsöluna nýju, Osta- og smjörsöluna nýju, það voru til nothæf hús fyrir og stór. Háskólinn er kominn með margar deildir út um allan bæ sem búið er að byggja og breyta úr gömlu í nýtt, má segja. Við getum tekið kirkjurnar líka til þess að hafa þær með sem hafa verið byggðar hingað og þangað. Allt eru þetta fjárfestingar fyrir opinbert fé. Þjóðarbókhlaðan kemur beint inn í rekstur og fer sem útgjaldaliður í fyrirtæki. Við getum líka talað um sjúkrahús. Það er gríðarleg þróun í því. Leikhús, heilsugæslustöðvar. Og Samband ísl. samvinnufélaga hefur byggt hingað og þangað og er að byggja stórhýsi. Það gamla var ekki nógu fínt. Og ríkið er sjálft að endurbyggja það hús allt og á þremur stöðum við Sölvhólsgötu og Ingólfsstræti. Ríkið sjálft er búið að breyta og byggja um alla borgina, hingað og þangað. Allt er þetta þensluaukandi. Svo ég tali ekki um Seðlabankann. Og Víðir. Nei, hvað heitir það? Ég man ekki í augnablikinu hvað þessi stóra og fína verslun heitir í Mjóddinni.  fjárfesting að flytja í eitthvað nýtt eftir áratuga starfsemi? Ég skil ekki þá hugsun sem kemur fram í þessu. Þetta eru þessi ótrúlegu umsvif sem hafa verið á Reykjavíkursvæðinu fyrir utan það sem fólk hefur verið að færa sig úr moldarkofum, úr bárujárnsbyggingum yfir í steinsteypu og eins vegna fjölgunar. En ef við förum um landið vítt og breitt sjáum við að þessi uppbygging hefur blessunarlega verið alls staðar um landið. Það eru komin nákvæmlega sams konar hús úti á landi, bæði verksmiðjuhús og híbýli nákvæmlega eins og í Reykjavík með malbikuðum götum. Sem betur fer hefur þessi þróun verið í rétta átt. Það má segja að þegar við hlutum sjálfstæði 1944 höfum við byrjað á núlli því hér var ekkert til sem hægt er að kalla menningarverðmæti í byggingum eða jafnvel minnismerkjum.

Mundu eftir Jónasi.

Ég man eftir Jónasi. Ég man vel eftir Jónasi og man eflaust betur eftir Jónasi Jónssyni en framsóknarmaðurinn Páll Pétursson og þekkti hann miklu betur persónulega og það er eins konar guðlast að vera að kalla fram í og nota hans nafn. Svona gengur þetta til og við skulum fagna því og við skulum líka fagna því á vissan hátt að þó að þenslan hafi skapað einhverjar skuldir, þó að ríkið eða þjóðin skuldi eitthvað þess vegna, þá tel ég að kynslóðin sem hefur staðið að uppbyggingunni hafi gert vel í að byggja fyrir framtíðina. Ef börn framtíðarinnar ættu eftir öll þau verkefni sem hafa verið leyst af hendi hér fyrir lánsfé litist mér ekki á. Ég hef miklu minni trú á þeirri kynslóð, kóka kóla og prins póló, en aldamótafólkinu og þeirri kynslóð sem kom þar næst. Það var ekki bara skólaskírteinafólk. Allar þessar opinberu framkvæmdir fara út í verðlagið. Fyrir hvaða fé haldið þið að Hótel Saga hafi verið byggð? Hótel Saga er eina hótelið sem ég þekki hér sem ekki hefur verið í neinum vandræðum vegna þess að hver sopi sem hvert mannsbarn drekkur eða mjólkurvara sem það borðar gefur eitthvað í sérsjóði Hótel Sögu. Allir einkaaðilar sem hafa farið út í hótelbyggingar hafa ýmist verið í vandræðum, mjög miklum vandræðum eða hreinlega farið á hausinn. Og svona er það með verslunarmenn líka sem hafa farið út í sjálfstæðan rekstur vegna þess að álagið er of mikið og það er ekki endalaust hægt að bæta við álagningu á fyrirtæki sem eru undir verðeftirliti og reyna að verjast óseðjandi klóm ríkisins. Þennan skatt á nú að tvöfalda og rúmlega það. Jafnvel yrðu þetta 140% samkvæmt útreikningum hv. 17. þm. Reykv. Það er ekki lítill skattur ofan á allt annað. Af hverju halda menn að fyrirtæki og einstaklingar séu í vanda og séu að loka? --- Er hv. 1. þm. Reykv. að koma í veg fyrir að hæstv. fjmrh. heyri það sem ég segi eða hver hefur orðið? Það er óþægilegt að tala í kapp við aðra. Af hverju halda menn að fyrirtæki og einstaklingar séu í vanda, fari á hausinn meira en nokkurn tíma áður sem ég veit til? Fyrirtækin hrynja. Það er vegna þess að þeim er íþyngt á nákvæmlega þann hátt sem hér er verið að leggja til á margan hátt í ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar núna, því miður. En það getur vel verið að það sé rétt að menn þurfi að sökkva til botns til að fá viðspyrnu til að komast upp aftur. Bara að þeir drukkni ekki á leiðinni. Það er það sem ég er ansi hræddur um að hafi komið fyrir flesta þegar jafnvel kaupfélögin eru að loka um landið allt og Samband ísl. samvinnufélaga, sem hefur hingað til í hugum manna verið sterkt, ríkt og virðulegt, er að hrynja. Það á í sínum vanda. Ég vil ekki sjá Sambandið í vanda frekar en ég vil sjá einstaklingana í vanda. Ég hef áður sagt það hér að ef þessu heldur áfram og Samband ísl. samvinnufélaga og sá vinnumarkaður sem Sambandið veitir um land allt hrynur erum við með verra og stærra vandamál en við ráðum við og heldur en nokkurt annað þjóðfélag vegna þess að þau hafa vaxið úr grasi hlið við hlið, Samband ísl. samvinnufélaga og íslenska þjóðfélagið. Við þurfum á hvoru tveggja að halda. Annars vegar er frjálsi markaðurinn og hins vegar samvinnuhreyfingin. Ef við ekki skiljum það erum við að blekkja hver annan. Það er með svona álögum, 100--140% hækkun á sköttum, sem við drepum allan hvata í íslensku þjóðfélagi, hvata til að gera vel. Ég vil segja það að mikið vildi ég að ég hefði haft --- ég veit ekki hvort ég á að segja vit eða kjark til þess að taka þá ákvörðun sem hæstv. fjmrh. tók í gær samkvæmt fréttum þegar hann breytti dagsetningu á kreditkortum eða innheimtu söluskatts. Því fagna allir vegna þess að það sparar stórfé öllum þeim sem skipta með kreditkort. Við skulum fagna því sem vel er gert og ég veit að atvinnurekendur fagna. Þeir eru þakklátir fyrir þessa ákvörðun hæstv. ráðherra. En það þarf meira af svona ákvörðunum. Það þarf meira af þessu líka til að bjarga því sem bjargað verður. Þeim sem hafa þegar farið á hausinn, hvort sem það eru kaupfélög, einstaklingar eða hlutafélög, verður að bjarga einhvern veginn og það verður að gera það með því að draga í land en ekki á þann hátt sem þetta frv. bendir til að eigi að gera. Því það eykur á vandann. Ég þarf ekki að endurtaka þó að ég geri það að ég er að sjálfsögðu á móti þessu frv. og ég þakka 1. minni hl. fjh.- og viðskn. og frsm. Geir H. Haarde fyrir þær upplýsingar sem hann hefur haft mikið fyrir að afla sér og reikna út og gefa okkur. Ég vona að það verði tekið mark á þeim og ég lýsi andstöðu minni við frv. eins og það kemur frá hæstv. fjmrh. eða ríkisstjórn. Þó ég hefði viljað sjá þær prósentutölur sem ég lækkaði úr 1,4 í 1,1 fara neðar, niður fyrir 1% í ár, hefði ég verið reiðubúinn að beita mér fyrir því að félagar mínir í Borgfl. styddu þá brtt. að skatturinn yrði 1,1% því það er alveg ljóst að þó að við viljum ekki ganga eins langt og fjmrh. í mörgum sköttum eða skattheimtu vitum við að skatta verður að innheimta og það er ekki tími nú til að draga eins mikið úr og ég hefði viljað, því miður. En samráð hefur ekki verið haft við okkur, engar viðræður hafa farið fram um hugsanlegt samkomulag um einhverja millileið og ég undirstrika það eins og aðrir sem hér hafa talað, bæði kvennalistafulltrúar og sjálfstæðismenn, ég held að ég muni það rétt, að í þessum umræðum hafa báðir þessir flokkar staðfest það, sem ég staðfesti nú fyrir Borgfl., að við okkur hefur ekki verið rætt um málamiðlun.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir bar fram þá fyrirspurn hvernig bæri að skilja orðið ,,afgjaldskvaðarverðmæti`` í 3. gr. Þetta orð mun vera ættað úr framkvæmd eignarskatts og nákvæm skilgreining á þessu orði mun vera 15-föld árleg lóðarleiga.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda uppi löngum umræðum um þetta þingmál. Ég hef þegar gert grein fyrir afstöðu okkar kvennalistakvenna í tiltölulega fáum og vonandi sæmilega skýrum orðum. Okkur hv. 3. þm. Reykv. greinir á um túlkun á því hvaða bök geti talist breið og hver ekki nú um þessar mundir. Ég tel ekki vafa leika á því með tilliti til óhóflegrar fjárfestingar og umsvifa í verslun og þjónustu af því tagi sem hér er til umræðu að þar hafa verið fjárráð í lagi eða þá er e.t.v. einhver skortur á fyrirhyggju, ég skal ekki segja. En í þessum greinum kom góðærið fyrst og fremst fram og blómaskeiðið er ekkert í fjarlægri fortíð án þess að ég sé á nokkurn einasta hátt að gera lítið úr undanhaldi þess blómaskeiðs. Hún minnti á það að hér væri um að ræða þann hluta atvinnulífsins sem hefur að gera með þjónustu borgaranna, eins og hún orðaði það. En ég vil benda á það aftur að stærstan hluta þessa skatts greiða bankar og fjármagnsaðilar. Inn í þann fríða flokk má taka aðila eins og aðalverktaka og fleiri og fleiri. Ég lýsti því áðan og get endurtekið að við kvennalistakonur teljum þennan skatt ekki óbærilegan fyrir gjaldendur hans og í því áliti felst að mínu mati síður en svo fjandskapur við þá aðila, miklu fremur traust og ég bið menn að skilja það. Ég get tekið undir ýmislegt sem hv. 3. þm. Reykv. sagði og vissulega vildum við báðar efalaust vera alveg lausar við að leggja skatt á nokkurn einasta mann eða aðila. Það er einfaldast og auðveldast að vera bara á móti öllum tekjuöflunarleiðum. Það er líka mjög freistandi fyrir stjórnarandstæðinga vegna þess að þeir bera ekki nákvæmlega sömu ábyrgð á fjármáladæminu, á ríkisbúskapnum og þingmenn stjórnarflokkanna. En hvað sem hv. þm. finnst um vinnubrögð okkar kvennalistakvenna, eins og henni varð tíðrætt um, gerum við út um þau í okkar eigin þingflokki án áhrifa eða ráðlegginga frá sjálfstæðismönnum né nokkrum öðrum þingflokkum. Hvað varðar ræðu hv. 5. þm. Reykv., þá er augljóst að okkur greinir einnig nokkuð á, t.d. um hvað sé eðlileg þróun í útþenslu fyrirtækja, skrifstofuhúsnæðis o.s.frv. Hann virðist telja að húsnæði t.d. banka, aðalverktaka, kringluhúsnæði og fleira af því tagi sé eðlileg þróun. Ég skal ekki deila um það nú, en við kvennalistakonur erum ekki einar um þá skoðun að í þessum efnum hafi verið um þenslu og offjárfestingu að ræða. Hann minntist á að hann hefði fundið nákvæmlega sams konar hús úti um landið, en ég minni á það að þrátt fyrir það eru nú aðeins 10% af þessum skatti innheimt þar. En borgaraflokksmenn og sjálfstæðismenn hafa ekkert síður en við kvennalistakonur samsinnt því að ríkissjóður væri í vanda staddur og þá verða þeir að svara því hvernig þeir telja rétt að afla tekna. Það er okkar mat að sá skattur sem hér um ræðir komi ekki illa við þá lægst launuðu.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki mikil þörf að lengja þessar umræður. Flestöll rök í þessu máli hafa komið hér fram. Hv. 3. þm. Norðurl. e., einn af þingmönnum stjórnarflokkanna, flutti þó mjög skilmerkilega ræðu og færði fram á afar einfaldan og skýran hátt öll þau rök sem mæla gegn þessari skattheimtu. Hann benti réttilega á að þessi skattur leggst misjafnlega á verslunar- og skrifstofustarfsemi í landinu. Þar sem eftirspurn er ríkjandi og umsvif í góðu lagi fer þessi skattur sjálfkrafa út í verðlagið. Þar sem samdráttur er, einkanlega úti á landsbyggðinni, verða þau fyrirtæki sem verst eru stödd að bera skattinn sjálf. Þannig er ekki alveg einhlítt að neytendur beri skattinn. Þar sem aðstæður atvinnufyrirtækjanna eru verstar leggst þetta ofan á þær byrðar sem fyrir eru og það er einkanlega á landsbyggðinni. Þetta voru og eru mjög skýr rök sem einn af þingmönnum stjórnarflokkanna teflir hér fram. Hann benti líka réttilega á að það er mjög algengt í leigusamningum að þar sé beinlínis tekið fram að þeir sem leigja húsnæði skuli greiða skattinn og þar með fer þessi hækkun út í leiguna þrátt fyrir að ríkisstjórnin hefur sett um það lagaákvæði að húsaleiga megi ekki hækka. Og það er athyglisvert að einmitt þingmaður Alþfl., sem fer með verðgæslumál, skuli á svo skýran hátt benda á þessa staðreynd hér í umræðunum. Það hefur áður verið dregið fram að þar sem aðstaða er fyrir hendi og eftirspurn er fyrir hendi fer þessi skattur út í verðlagið. Hv. 17. þm. Reykv. hefur með skýrum tölum sýnt fram á þá gífurlegu ávöxtunarkröfu sem ríkisstjórnin er að stefna að að eigendur verslunar- og skrifstofuhúsnæðis þurfi að hafa. Sú ávöxtunarkrafa gengur þvert gegn markmiðum ríkisstjórnarinnar og ég hygg allra flokka í þinginu að lækka vexti í þjóðfélaginu. En þessi gífurlega ávöxtun fer út í verðlagið smám saman. Hjá því verður ekki komist. Eigendur þessa húsnæðis verða að ávaxta sitt fjármagn eins og ríkisstjórnin stefnir að að þeir geri, segir þeim að gera og það gerist ekki nema þeir velti þeim kostnaði út í verðlagið. Það er mjög skýrt dæmi sem hér hefur áður verið minnt á sem lýtur að kaupfélögunum. Sumir hafa sagt: Þeir sem breiðu bökin hafa eiga að bera skattinn, hinir miklu stóreignamenn í landinu. En einmitt í kaupfélögunum kemur það mjög skýrt fram að það er reksturinn og neytendur þjónustunnar sem bera þetta. Hæstv. fjmrh. er meðlimur í kaupfélagi og hann hefur fyllilega með þögn sinni margítrekað staðfest að hann ætlar ekki fremur en aðrir eigendur kaupfélaganna að bera þennan skatt. Hann ætlar að láta sitt kaupfélag bera þennan skatt uppi í rekstrinum og velta honum yfir á neytendurna. Hann ætlar ekki fremur en aðrir eigendur Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis að bera þennan skatt sjálfur. Og ef samvinnufélögin velta þessu með þessum hætti út í reksturinn og til neytendanna --- ja, ætli það séu þá ekki líkur á því að þeir sem reka fyrirtækin með öðru rekstrarformi geri það líka? Þannig liggja þessi rök afar skýr fyrir og þarf ekki að fara mörgum orðum um það. En hv. 3. þm. Norðurl. e., þingmaður Alþfl. sem mælti svo glögglega og skilmerkilega gegn frv., sagði að hann hefði verið þeirrar skoðunar að það hefði verið eðlilegt af ríkisstjórninni að koma til móts við þessi sjónarmið sem borin hafa verið fram í þinginu, einkum af þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna. M.ö.o.: það hefði verið rétt af ríkisstjórninni að semja um minni skattheimtu í formi þessa skatts. Þrátt fyrir andstöðu sína telur hann eðlilegt við núverandi aðstæður í ríkisfjármálum að innheimta þennan skatt en óeðlilegt að tvöfalda skattheimtuna og lagði á það áherslu að hans skoðun hefði verið sú. Ég dró þá ályktun af máli hans að ríkisstjórnin hefði beinlínis hafnað þessu sjónarmiði, að hann hafi borið það fram innan ríkisstjórnarliðsins en ríkisstjórnin hafnað því. Og þá kem ég hér að því atriði sem hv. 2. þm. Reykn. vakti máls á fyrr í þessari umræðu. Ekki alls fyrir löngu sagði hæstv. forsrh., sem að vísu er ekki viðstaddur þessa umræðu, í viðtali við Þjóðviljann að þau mál sem ríkisstjórnin ætlaði að ná fram fyrir jólaleyfi þingmanna væru mikil umfangs og viðkvæm. Það væri eðlilegt að semja um framgang þeirra við alla flokka í þinginu, líka stjórnarandstöðuflokkana, og að menn mættust á miðri leið. Hæstv. fjmrh. lýsti því svo yfir úr þessum ræðustól að það mætti ekki taka þessi ummæli hæstv. forsrh. bókstaflega --- og er það orðið býsna algengt að hver ráðherrann á fætur öðrum standi hér upp og lýsi því yfir að það megi ekki undir nokkrum kringumstæðum taka ummæli hæstv. forsrh. bókstaflega. Það þarf orðið að spyrja að því hvort eigi að taka ummæli hæstv. forsrh., því að ekki liggur hann nú á liði sínu að tala, eins og venjulega eða hvort eigi að taka mark á þeim. En þetta var mjög skýr yfirlýsing frá þeim ráðherra sem hefur með verkstjórn að gera í mótun efnahags-, atvinnu- og fjármálastefnu á vegum ríkisstjórnarinnar. Sá hæstv. ráðherra hefur lagt á það mikla áherslu að ríkisstjórnin sé í viðræðum við flokka stjórnarandstöðunnar og gerði lengi vel mikið mál úr því í fjölmiðlum, dró svo nokkuð í land þegar athygli var vakin á því að engar samningaviðræður hefðu farið fram, en sagðist hafa tekið alvarlega yfirlýsingar sjálfstæðismanna um það efni að slíkar viðræður gætu ekki hafist fyrr en öll frv. ríkisstjórnarinnar væru komin fram. Þessi hæstv. ráðherra og aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa þráfaldlega lagt á það áherslu, þrátt fyrir þá ábyrgð sem þeir hafa tekið á sig, að þeir gætu ekki deilt einir þeirri ábyrgð að sitja í ríkisstjórn og bera ábyrgð á þeim málum sem ríkisstjórnin ber fram á Alþingi. Afl þeirra væri ekki meira en svo að þeir yrðu að fá sameiginlega ábyrgð allra þingflokkanna, líka þeirra sem ekki hafa komið að stefnumótuninni. Sjálfstfl. hefur fyrir sitt leyti sagt þetta: Hann getur ekki undir neinum kringumstæðum tekið ábyrgð á þeirri háskastefnu sem hæstv. fjmrh. hefur knúið þessa ríkisstjórn til að fylgja og ég þykist vita að er í andstöðu við Framsfl. Sjálfstfl. getur undir engum kringumstæðum tekið ábyrgð á þeirri háskastefnu vegna þess að skyldur hans og ábyrgð eru gagnvart atvinnulífinu og fólkinu í landinu, en háskastefna hæstv. fjmrh. beinist gegn hagsmunum atvinnulífsins og fólksins í landinu. Sjálfstfl. er hins vegar reiðubúinn til þess, ef það er rétt að ríkisstjórnin teysti sér ekki til að bera ein ábyrgð á framgangi mála, að ræða þau öll í heild sinni, efnahagsstefnuna, gengisstefnuna, sem er forsenda fjárlagafrv., fjárlagafrv. í heild að breyttri efnahagsstefnu og þar af leiðandi skattalöggjöfina sem nauðsynlega þarf að fylgja fjárlögum. Til þessa er Sjálfstfl. að sjálfsögðu reiðubúinn. En ef ríkisstjórnin hefur meint eitthvað með yfirlýsingum sínum um að hún ein gæti ekki borið ábyrgðina og aðrir yrðu að hlaupa undir bagga hljóta allir að sjá að slíkar viðræður verða að hefjast áður en kemur að atkvæðagreiðslu um fyrsta skattamál ríkisstjórnarinnar sem nú á að afgreiða fyrir jólaleyfi þingmanna. Það hljóta allir að sjá að ef slíkar viðræður og sameiginleg ábyrgð, sem hlýtur þá að byggjast á breyttri efnahagsstefnu, á að vera eitthvert alvörutal þurfa menn að setjast niður og ræða í heild sinni þetta viðfangsefni. Eftir að fyrsta skattafrumvarpið hefur verið afgreitt með atkvæðagreiðslu er alveg augljóst að lítið gagn er að slíkum viðræðum. M.ö.o.: hæstv. ríkisstjórn hefur ekki óskað eftir slíkum viðræðum fyrir þá atkvæðagreiðslu sem fer fram við lok þessarar umræðu. Það þýðir skýrt og skilmerkilega að allt tal og allar óskir um sameiginlega ábyrgð voru markleysa ein, voru áróðursbrögð og skinhelgi ein og engin meining á bak við það og eins og hæstv. fjmrh. hefur sagt um ummæli hæstv. forsrh. ,,ástæðulaust að taka þau bókstaflega``. Sjálfstfl. ætlast ekkert til þess að ríkisstjórnin efni til slíkra viðræðna og er ekki með neinar óskir þar um, en það er nauðsynlegt að það liggi alveg skýrt fyrir áður en þessari umræðu er lokið að ríkisstjórnin hefur augljóslega ekkert meint með öllu þessu tali fyrir þá sök að hún hefur ekki óskað eftir heildarviðræðum um viðfangsefnið í heild sinni áður en gengið er til þessarar atkvæðagreiðslu. Ég harma að ríkisstjórnin skuli hafa stigið ofan á þingmenn sína sem ekki bara í þessu máli heldur í ýmsum öðrum hafa látið uppi efasemdir um réttmæti stjórnarstefnunnar og verið að óska eftir því, þingmenn stjórnarflokkanna, hefur komið fram í þessari umræðu, að ríkisstjórnin víki af þessari röngu leið, taki tillit til hagsmuna atvinnulífsins og fólksins í landinu, víki af þessari leið og efni til viðræðna við þá flokka sem vilja standa að breyttri stjórnarstefnu eins og fram kom hjá hv. þm. Alþfl. Árna Gunnarssyni fyrr í þessari umræðu. Auðvitað er það harmsefni að ríkisstjórnin skuli skella skollaeyrum við slíkum málflutningi sinna eigin þingmanna. En við því er auðvitað ekkert að gera, staðreyndirnar tala sínu máli. Það liggur fyrir að Framsfl. ætlar að sætta sig við þá efnahags- og atvinnustefnu sem hæstv. fjmrh. hefur mótað og knúið hér fram og þá helstefnu sem skattafrv. hans bera með sér.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég vænti þess að menn átti sig á því að hér eru að gerast sögulegir atburðir. Hv. 17. þm. Reykv. talaði fyrir minnihlutaáliti og teygði sig svo langt í samkomulagsátt við ríkisstjórnina að hann brýtur stefnuskrá Sjálfstfl., en eins og allir vita er það algjört bannorð samkvæmt stefnuskrá Sjálfstfl. að leggja til skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Þetta gera þeir nú af fúsum og frjálsum vilja, jafnvel þó að ríkisstjórnin hafi alls ekki gengið til þeirra heildarsamninga sem formaður Sjálfstfl., hv. 1. þm. Suðurl., hefur lagt til að yrði gert og ekkert nema gott um að segja. Ég tel að þessi sögulegi atburður á þessu sviði sé mjög merkur og það sem ágreiningurinn stendur um í dag er hæð þessarar prósentu, ekki hitt að það sé rétt að leggja skattinn á. Mér sýnist þetta lofa nokkru góðu um viðhorf Sjálfstfl. til þeirra skattafrv. sem liggja fyrir þinginu og þá stefnubreytingu sem er að vænta úr þeirra herbúðum og verð að segja eins og er að batnandi mönnum er best að lifa. Og mér sýnist að hv. 1. þm. Suðurl. hafi áttað sig á því að sú stefna sem hann hafði fylgt og leitt flokkinn fram undir skilaði ekki þeim árangri sem hann ætlaði sér.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt að ræða þetta mál áfram og mun ítarlegar ef það er ósk stjórnarliðanna og þeirra sem þar ráða. Ég geri ráð fyrir því að það geti tekið töluverðan tíma að koma því inn í hausinn á hv. 2. þm. Vestf. að hér er spurningin um að bjarga því sem bjargað verður í þessu máli, koma í veg fyrir að þessi skattur verði tvöfaldaður með tillögu í þá átt að hann verði óbreyttur frá því sem verið hefur. Það er alveg rétt að það er vond skattastefna að mismuna atvinnugreinum og leggja á sértæka skatta. Sennilega hefur þó enginn ræðumaður í þessum umræðum rökstutt það jafn vel og hv. 3. þm. Norðurl. e. Árni Gunnarsson sem flutti mjög magnaða ræðu fyrir skömmu gegn þessu frv. þó svo að hann hyggist að vísu styðja það. Hann hefur færi á því að sýna hug sinn í verki með því að styðja þá brtt. sem við höfum lagt fram, sjálfstæðismenn, til sátta í þessu máli, en heimspekilegar vangaveltur hv. 2. þm. Vestf. Ólafs Þ. Þórðarsonar um hvernig beri að túlka stefnuskrá Sjálfstfl. læt ég mér almennt séð í léttu rúmi liggja. Við gerum okkur grein fyrir því að fjárhagsstaða ríkissjóðs er erfið og við höfum verið tilbúnir að koma til móts við þá staðreynd með því að falla frá grundvallarviðhorfi í þessu máli enn um sinn og halda áfram þessari skattlagningu og það meira að segja án þess að til hafi komið heildarsamningar um tekjuöflunarfrumvörpin öll. Það er rétt hjá hv. þm. að hér er einungis á ferðinni vottur eða vísbending um að Sjálfstfl. er alvara þegar hann talar um það að koma til móts við þessa ríkisstjórn í einstökum málum, en á því er hins vegar, eins og fram hefur komið í umræðunni, enginn áhugi að öðru leyti og við kippum okkur þá ekkert upp við það ef enginn áhugi er á því að ræða þessi mál á breiðum grundvelli. Ég ætti kannski að rekja nánar fyrir hv. 2. þm. Vestf. hver áhrif þessa skatts eru efnahagslega séð, en þar sem ég veit að það mun engu breyta um skilning hans á þessum efnum 

Það má semja um einkatíma.

Já, ég skal frekar gefa honum einkatíma. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Vegna mikilla anna í hv. fjvn. hefur mér ekki gefist kostur á að vera við þessa umræðu og vil því gera örstutta grein fyrir minni afstöðu við atkvæðagreiðsluna. Ég held að reynslan sýni að þessi skattur hafi innheimst mjög illa, m.a. vegna þeirra erfiðleika sem verslunarrekstur á Íslandi, ekki síst á landsbyggðinni, hefur búið við, sérstaklega á undanförnum mánuðum. Í öðru lagi óttast ég að þegar menn vega saman áhrif þessarar skattlagningar og eignarskatta séu menn að mismuna mjög verulega í eignarskattlagningu lögaðilum annars vegar og einkaaðilum eða einstaklingum hins vegar. Hér er hins vegar um að ræða samkomulag stjórnarflokkanna sem ég stend að sjálfsögðu að þó ég sjái ýmsar brotalamir á þessu máli. Ég segi já.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Þó að ég hafi lýst mig andvígan þessum sérstaka skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hef ég líka lýst mig samþykkan því að 1,1% brtt. eigi rétt á sér þannig að ég get ekki sagt nei við því að skatturinn sé settur á og svo já við því að 1,1% skattur komi á. Ég segi já við atkvæðagreiðslu um 1. gr.

Geir H. Haarde Herra forseti. Þessi brtt. er í og með flutt til að gefa þeim þingmönnum Alþfl. sem hafa talað gegn þessum skatti tækifæri til að standa við sannfæringu sína og koma til móts við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Greiði þeir hins vegar atkvæði gegn skattinum eins og einn þeirra hefur þegar gert kemur í ljós að ræðuhöld þeirra gegn þessu máli og umhyggja þeirra fyrir þeim sem greiða þennan skatt og umtal þeirra um hversu ranglátur hann sé, allt þetta tal er þá ekkert að marka. Ég segi já.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það skal játað að mér væri ljúft að greiða atkvæði með tillögu frá Sjálfstfl. um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Því miður er ég bundinn af ákvörðun um hærri prósentu og segi því nei.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég hef áður lýst skoðun minni á þessu máli og ætla ekki að endurtaka það. Ég er hins vegar aðili að samkomulagi sem hefur verið gert. Ég ætla að standa við það samkomulag og skorast ekkert undan ábyrgð af því. Ég segi nei.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég er ekki í ,,því miður-klúbbnum`` og segi því já.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 230 liggur fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. til dagskrármálsins. Nefndin hefur athugað málið og leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það liggur fyrir á þskj. 169. Stefán Valgeirsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur afgreiðslu þessari. Undir þetta rita Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Ragnar Arnalds, Guðmundur G. Þórarinsson og Kristín Halldórsdóttir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl. hv. fjh.- og viðskn., en hann skipar auk mín hv. þm. Ingi Björn Albertsson. Við höfum lagt fram svofellt nál.: ,,Undirritaðir nefndarmenn leggja til að frv. verði fellt. Hér er um að ræða framhald skattlagningar á erlendar lántökur sem margyfirlýst er af stjórnvöldum að verði afnumin um næstu áramót. Við það fyrirheit ber að standa. Tilgangur þessarar skattlagningar var upphaflega að reyna að slá á þenslu í efnahagslífinu, en kunnáttumenn sem kallaðir voru á fund nefndarinnar hermdu þó að skatturinn hefði haft lítil áhrif í því efni. Þenslan hefur nú breyst í samdrátt og vinnur áframhaldandi skattlagning því gegn upphaflegu markmiði sínu. Hafi skatturinn hins vegar haft þau áhrif að fresta lántökum einhverra aðila um hríð er ljóst að slík áhrif munu hverfa verði hann gerður varanlegur. Við þetta er því að bæta að skattur sem þessi jafngildir í raun tvenns konar gengi. En tvöföld gengisskráning gengur gegn alþjóðlegum skuldbindingum Íslendinga. Vekur mikla furðu að ríkisstjórn, sem verður í orði tíðrætt um nauðsyn þess að undirbúa íslenskt efnahagslíf undir hinn sameinaða Evrópumarkað 1992, skuli í verki festa í sessi nýjar hindranir í gjaldeyrismálum. Augljóst er að slík breyting stefnir í þveröfuga átt við það sem er að gerast í Evrópu og gengur þvert gegn þeirri nauðsyn að afnema hindranir í gjaldeyrisviðskiptum Íslendinga og koma þar á auknu frjálsræði.`` Undir þetta nál. rita Ingi Björn Albertsson og Geir H. Haarde. Við þetta nál., herra forseti, er í sjálfu sér ekki miklu að bæta. Það eru eilítið skiptar skoðanir um hvort þessi gjaldtaka á lántökur hafi haft þau áhrif sem til var ætlast, þ.e. hvort skattlagningin hafi dregið úr erlendum lántökum. Um það er erfitt að fullyrða en hitt er ljóst, eins og fram kemur í þessu áliti, að hafi einhverjir aðilar frestað sínum lántökum eingöngu vegna skattsins munu þeir að sjálfsögðu ekki gera það áfram ef hann verður lagður á til frambúðar. Ég vil hins vegar leggja sérstaka áherslu á það sem fram kemur í seinni hluta þessa nál. vegna þess að hér er verið að festa í sessi að því er virðist með þessu frv. hindranir og tálmanir í gjaldeyrismálum Íslendinga. Hér er verið að koma á gjaldi á gjaldeyrisnotkun af tilteknu tagi, þ.e. á erlendum lánum, og slík gjaldtaka og slíkar nýjar hindranir stefna þvert gegn því sem ætti að vera stefna hverrar þeirrar ríkisstjórnar sem hyggst búa í haginn fyrir framtíðina að því er varðar samstarfið við erlendar þjóðir. Þar er ekki síst um að ræða hinn svokallaða sameinaða Evrópumarkað 1992, en um fátt er nú meira talað á vegum þessarar ríkisstjórnar en einmitt hvað ráðherrarnir allir, hverjir um aðra þverir séu duglegir við að undirbúa Ísland undir þann atburð. Það er eins og það komist ekkert annað að, hvorki hjá hæstv. utanrrh. né viðskrh., en breytingarnar sem eru að verða í Evrópu, en samt standa þeir að því að binda hér í lög og festa í sessi breytingu sem gengur þvert gegn öllu sem þar er verið að gera. Stundum er talað um að menn láti verkin tala. Þetta er einmitt dæmið um hvernig Alþfl. lætur kúga sig í þessu samstarfi þrátt fyrir allan fagurgala ráðherranna um frelsi í gjaldeyrismálum, um undirbúning undir Evrópumarkaðinn og annað. Þetta er enn eitt dæmið um hvernig ráðherrar Alþfl. láta svínbeygja sig og kúga í þessu stjórnarsamstarfi. Það fer lítið fyrir hinum fögru orðum þeirra í sambandi við þessi mál þegar þetta mál er til umræðu. Þeir láta ekki mikið á sér kræla í þingsölunum þegar verið er að fjalla um svona mál, enda vita þeir jafn vel og aðrir að skattur sem þessi á eftir að verða mönnum fjötur um fót, svo vægt sé til orða tekið, þegar fram í sækir, þegar menn fara að ræða sín mál við Evrópubandalagið og reyna að koma hér á þannig viðskiptaumhverfi að íslenskir atvinnuvegir verði samkeppnisfærir við það sem er að gerast í öðrum löndum. Hv. þm. Páll Pétursson situr í þingmannanefnd ásamt fleiri þingmönnum sem er að kanna hvernig best sé að bregðast við framvindu mála í Evrópu og efast ég ekki um að sú nefnd muni skila áfangaskýrslu á þessu þingi og gera Alþingi grein fyrir því hvernig mál muni þróast í því efni. En ég fullyrði það og ég tel víst að það muni koma í ljós í þeirri skýrslu að eitt það mikilvægasta sem við verðum að gera til að gera okkar atvinnuvegi og okkar atvinnulíf samkeppnisfært við það sem er að gerast með öðrum löndum og ekki síst í Evrópu er að koma á auknu frelsi í gjaldeyrismálum þannig að fyrirtækin geti keppt algerlega á jafnréttisgrundvelli að því er varðar lánafyrirgreiðslu og fleira sem snertir gjaldeyrismálin. Ég er alveg sannfærður um að þetta verður niðurstaðan og þá þykir mér --- sem vinur fjh.- og viðskiptanefndarformannsins alla vega hin síðari missiri --- hálfleiðinlegt fyrir hans hönd og annarra vandamanna frv. að þeir skuli þurfa að sitja uppi með að hafa átt þátt í því að festa í sessi skatt sem af öllum mun verða túlkaður sem hindrun í gjaldeyrismálum, jaðrar við að vera tvöfalt gengi og mun þess vegna verða fordæmdur af öllum sem til þekkja og ekki síst íslensku atvinnulífi þegar fram í sækir.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 8/1988, um breytingu á lögum nr. 59/1983, um heilbrigðisþjónustu. Ég byrja á því að vekja athygli hv. þm. á því að skjalið hefur verið prentað upp, það skjal sem dreift var í gær, og breytingin er sú að frv. hafði verið sett þannig upp að það væri breyting á ákvæði til bráðabirgða, en það var ekki rétt uppsetning heldur er hér um að ræða breyting á lögum nr. 8/1988 eins og ég gat um áðan. Það er ekki að neinu leyti efnisbreyting á málinu. Í fyrstu lögum um heilbrigðisþjónustu, sem öðluðust gildi 1. jan. 1974 og skipuðu m.a. fyrir um starfrækslu heilsugæslustöðva, var gert ráð fyrir því að nokkurn tíma gæti tekið að koma á fót heilsugæslustöðvum. Var því að finna í lögunum ákvæði til bráðabirgða er heimiluðu rekstur heilsuverndar samkvæmt heilsuverndarlögum frá 1955 og rekstur læknamóttöku. Með breytingum á lögunum sem samþykktar voru 1983, sbr. núgildandi lög nr. 59 frá 1983, um heilbrigðisþjónustu, var ákveðið að frestur til að koma á kerfi heilsugæslu skyldi renna út í árslok 1984. Frá 1985 hefur þurft að framlengja þennan frest frá ári til árs fyrir nokkur umdæmi, en þeim hefur farið fækkandi og á nú aðeins eftir að taka ákvörðun um rekstur heilsugæslu í Reykjavíkurlæknishéraði. Frá 1985 hefur verið hafinn rekstur heilsugæslu á Akureyri, í Kópavogi, í Hafnarfirði og frá og með næstu áramótum verður hafinn rekstur heilsugæslu í Garðabæ í samræmi við samkomulag ráðuneytisins við bæjarstjórn Garðabæjar þar að lútandi. Á sl. vori varð að samkomulagi milli ráðuneytisins og borgarstjórnar Reykjavíkur að hefja viðræður um lausn þessa máls í Reykjavíkurlæknishéraði. Í lok síðasta mánaðar var lagt fyrir ráðuneytið uppkast að samkomulagi sem fulltrúar ráðuneytisins og meiri hluti fulltrúa Reykjavíkurborgar stóðu að. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda þær tillögur sem fram komu í uppkastinu, en ekki vannst tími til þess að ganga frá málinu í heild og ljóst er að svo verður ekki fyrir áramót úr því sem komið er en þá rennur fresturinn til að koma á kerfi heilsugæslu í Reykjavíkurlæknishéraði út. Sem kunnugt er eru fyrirhugaðar breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og verður bráðlega lagt fram frv. þess efnis. Þar verða væntanlega lagðar til verulegar breytingar á rekstri heilbrigðisþjónustunnar þannig að hún færist í auknum mæli yfir á verksvið ríkisins. Slík breyting mála hefði í för með sér gerbreytt fyrirkomulag á rekstri heilsugæslunnar. Með skírskotun til þess telur ráðuneytið eðlilegt að bíða með frekari tillögugerð varðandi rekstur heilsugæslu í Reykjavík, en leggur þess í stað til að fresturinn verði framlengdur um eitt ár frá og með nk. áramótum. Á vegum heilbrmrn. er verið að vinna að frv. til breytinga á lögum um heilbrigðisþjónustu, þar sem m.a. verða teknar með breytingar sem eðlilegar teljast vegna breyttrar verkaskiptingar milli ríkis og sveitarfélaga og breytingar sem æskilegt er að komið verði á að fenginni reynslu undangenginna ára. Ég reikna með því að þetta frv. verði lagt fram fljótlega eftir áramót og að í því verði gerð tillaga um fyrirkomulag heilsugæslumála í Reykjavíkurlæknishéraði sem hlýtur að byggjast á því hvert eigi að vera hlutverk annars vegar ríkisins gagnvart rekstri heilsugæslunnar og hins vegar sveitarfélaga. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta frekari orðum, en hliðstæð frumvörp hafa verið árviss atburður allt frá 1985. Að vísu fækkar þeim stöðugt frá ári til árs sem ekki hafa uppfyllt ákvæði laganna og í dag á eingöngu eftir að taka afstöðu til Reykjavíkurlæknishéraðs eins og áður segir. Ég legg því til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. með beiðni um að hún hraði meðferð málsins og afgreiði það með skjótum hætti, enda rennur margumræddur frestur út frá og með nk. áramótum.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. sem liggur fyrir á þskj. 247. Nefndin ræddi frv. Á fund hennar komu Skúli E. Þórðarson, forstöðumaður staðgreiðsludeildar, og Lárus Ögmundsson, skrifstofustjóri tekjudeildar fjmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Stefán Valgeirsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur þessari afgreiðslu. Undir þetta rita Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Ingi Björn Albertsson, Geir H. Haarde, Guðmundur G. Þórarinsson og Kristín Halldórsdóttir. Hér er um að ræða frv. til l. um að sníða af nokkra agnúa sem komið hafa fram eftir því sem reynt hefur á lögin um staðgreiðslu og framkvæmd þess kerfis. Þarna er fyrst og fremst um tæknilegar breytingar að ræða og við töldum þær vera réttmætar og eðlilegar flestar. Það er kannski meginbreytingin að skattkort þau sem verið hafa í gildi á þessu ári verða áfram í gildi. Við gerum hér breytingar samt við 4. gr., þ.e. að niður falli úr 4. gr. orðin ,,skattar sem þannig greiðast sjaldnar mega þó ekki vera hærri á síðari hluta ársins en á fyrri hluta þess``. Þetta ákvæði er óheppilegt t.d. fyrir þá sem hafa tímabundnar tekjur hluta úr ári, svo sem eins og trillusjómenn sem einkum róa á sumrin og hafa aðaltekjur síðsumars. Við 7. gr. töldum við eðlilegt að gagnkvæmni þyrfti að gæta við vaxtafærslu skattainnstæðu og/eða skattaskuldar þannig að ríkissjóður og skattgreiðandinn væru jafnsettir. Við leggjum til að þessi grein falli brott, en hins vegar verði tekin upp í tekjuskattslögin grein sem skilgreini þetta atriði.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lagaákvæðum um niðurfellingu laga vegna breytinga á skipan sveitarstjórnarmála samkvæmt sveitarstjórnarlögum nr. 8/1986 sem fram kom á þskj. 232. Ástæða þess að frv. þetta er nú lagt fram er að með samþykkt sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 var gerð sú veigamikla breyting á skipan sveitarstjórnarmála hér á landi að sýslunefndir voru lagðar niður, en þær hafa verið við lýði allt frá því tilskipun um sveitarstjórnarmálefni tók gildi árið 1872. Þessi breyting felur m.a. í sér að réttarstaða allra sveitarfélaga verður sú sama samkvæmt sveitarstjórnarlögum, hvort sem þau nefnast kaupstaður, bær eða hreppur en samkvæmt eldri sveitarstjórnarlögum var réttarstaða hreppanna frábrugðin stöðu kaupstaðanna að því leyti að sýslunefndum var m.a. ætlað að hafa umsjón með störfum hreppsnefnda. Í bráðabirgðaákvæði hinna nýju sveitarstjórnarlaga var þó svo fyrir mælt að sýslunefndir skyldu kosnar á árinu 1986 og færu með umboð þar til sveitarstjórnir eða byggðasamfélög gætu tekið við verkefum þeirra, þó ekki lengur en til 31. des. 1988. Skv. 6. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 skulu lögbundin verkefni sýslunefnda falin sveitarfélögum sem síðan skulu setja á stofn héraðsnefndir eða byggðasamlög til að annast framkvæmd þeirra að svo miklu leyti sem nauðsynlegt er að hafa samvinnu um verkefnin. Fyrr á þessu ári skilaði áliti sínu nefnd sem skipuð var af félmrh. til að gera tillögur að reglum um flutning verkefna og önnur skil af hálfu sýslufélaga til sveitarfélaga og héraðsnefnda. Í þessu áliti var einnig að finna tillögur nefndarinnar um breytingu á lögum og lagaákvæðum sem varða sýslufélög, sýslunefndir og sýslusjóði. Tillögur þessar fólu í sér breytingar til samræmis við ákvæði sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986. Þar sem lög þau sem lagt var til að breytt yrði heyra undir hin ýmsu ráðuneyti var sl. vor sent bréf til allra hlutaðeigandi ráðuneyta með ósk um að þau fjölluðu um fram komnar tillögur. Svör hafa verið að berast þar til um miðjan nóvember að síðasta svarið barst. Endanleg gerð frv. var síðan unnin í félmrn. Í stuttu máli má segja að í frv. sé gengið út frá því að hvarvetna verði settar á stofn héraðsnefndir í samræmi við ákvæði 6. gr. sveitarstjórnarlaga. Í mörgum tilvikum er þannig lagt til að héraðsnefndir eða byggðasamlög komi í stað sýslunefnda og héraðssjóðir í stað sýslusjóðs, en á öðrum sviðum hefur þótt eðlilegra að sveitarstjórnir og sveitarsjóðir leystu sýslunefndir eða sýslusjóði af hólmi. Í örfáum tilvikum er þó gert ráð fyrir að sýslumenn komi í stað sýslunefnda. Í 24. gr. frv. er að finna tillögu til breytinga á skiptingu kostnaðar við eyðingu refa og minka. Samkvæmt gildandi lögum um eyðingu refa og minka skal endurgreiðslu á kostnaði vegna eyðingar refa og minka skipt á þann veg að ríkissjóður greiði 2 / 3 , sýslusjóðir 1 / 6 og sveitarsjóðir 1 / 6 . Í 24. gr. frv. er lagt til að skiptingunni verði breytt á þann veg að ríkissjóður greiði 3 / 4 hluta en sveitarsjóðir 1 / 4 . Í þessari breytingu felst að þeim hluta sem sýslusjóði er nú ætlað að greiða skal samkvæmt brtt. skipt í tvennt milli ríkis annars vegar og sveitarfélaga hins vegar. Þá þykir rétt að vekja sérstaklega athygli á því að í frv. er einnig að finna tillögur um niðurfellingu ýmissa lagaákvæða sem talið er að ekki eigi lengur við með hliðsjón af breyttri skipan sveitarstjórnarmála. Sama á við um ýmis gömul lög og úrelt. Hér er því um að ræða talsverða lagahreinsun. Í ákvæði til bráðabirgða er að finna tillögur um hvenær kosning til gróðurverndarnefnda og náttúruverndarnefnda skuli fara fram nái frv. þetta fram að ganga og enn fremur hvenær tilnefning í fulltrúaráð Brunabótafélags Íslands skuli fara fram. Vakin er athygli á að í frv. er ekki að finna tillögur til breytinga á nokkrum lögum sem víkja að sýslunefndum og sýslusjóðum þar sem af hálfu þeirra ráðuneyta sem í hlut eiga hefur verið upplýst að þau muni flytja í þessum tilvikum sérstök frumvörp er taka þar til hinnar breyttu skipunar sveitarstjórnarmála. Í athugasemdum þeim sem fylgja frv. er gerð grein fyrir því um hvaða lög er að ræða. Í frv. til breytinga á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem lagt verður fyrir Alþingi á næstu dögum er að finna tillögur annars vegar um niðurfellingu 7. gr. íþróttalaga og hins vegar á nokkrum ákvæðum vegalaga sem snerta sýsunefndir og sýslusjóði. Ekki var því talin ástæða til að gera tillögur til breytinga á þessum lagaákvæðum í frv. því sem hér er lagt fram. Að öðru leyti vísa ég til almennra athugasemda sem fylgja frv. og ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til félmn. og 2. umr.