Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 49 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um framkvæmd laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála. Fsp. hljóðar þannig: „1. Hvað líður framkvæmd 11. gr. laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála frá 13. maí 1977 þar sem segir í 2. mgr.: „Stefnt verði að því við gjaldskrárgerð, að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers, og skal ákveðið í reglugerð, hvenær framkvæmd þessa ákvæðis kemst á“? 2. Hvernig og eftir hvaða reglum framkvæmir Landssíminn gjaldtöku símtala í gegnum svokallaðar „hnútstöðvar“, sem settar hafa verið upp víðs vegar um land í sambandi við framkvæmd lagningar sjálfvirks síma um landið samkv. lögum frá 18. maí 1981?“ Það sem að baki þessum fsp. býr er í fyrsta lagi sá mikli mismunur sem er á símgjöldum víðs vegar um landið. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt er hér um að ræða mjög mikið óréttlæti. Að vísu hafa verið stigin stór skref til jöfnunar á síðustu árum og ekki síst í sambandi við lækkun taxta á langlínusamtölum milli landshluta, sem er mjög mikilvægt atriði, en samt sem áður er niðurstaða þessara mála enn í dag sú, að landsbyggðin greiðir yfir 60% af símgjöldum til Pósts og síma þrátt fyrir þann mikla jöfnuð sem búið er þó að gera. Með lögum um stjórn og starfrækslu póst- og símamála er ákveðið stefnt að því að jafna þetta út og þótti eðlilegt við setningu laganna og þykir eðlilegt enn að stefna að því að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers. Þetta hefur dregist. Þessi fsp. er hér lögð fram vegna þess að ekki hafa fengist nægjanlega góð svör við því hvert stefnir í þessum málum. Í öðru lagi er það þannig, að samkv. lögum um lagningu sjálfvirks síma, sem samþykkt voru hér á Alþingi 18. maí 1981, var gerð 5 ára áætlun sem unnið hefur verið eftir. Ber því vissulega að fagna að allar líkur eru til þess að áætlunin standist þannig að símnotendur um landið verði komnir í sjálfvirkt símsamband innan þriggja ára héðan í frá. En það hefur valdið talsvert mikilli óánægju að í sambandi við framkvæmd á þessu ákvæði hafa verið settar upp hinar svokölluðu „hnútstöðvar“. Þær gera það að verkum að á svæðum sem þær þjóna þarf fólk að greiða jafnhátt verð fyrir eina mínútu og þarf að greiða fyrir 6 mínútur í venjulegum skrefum. Þetta hefur valdið óánægju og póst- og símamálastjórn hefur ekki getað gefið svo viðhlítandi svör við kvörtunum vegna þessa að átta megi sig á í hverju þetta misræmi liggur. Fsp. er sett fram í framhaldi af því að árangurslaust hefur verið reynt að fá bein svör við að hverju sé stefnt í þessum málum. Það mætti tala hér lengi um þessi símamál. M.a. hefur komið upp sú spurning hvort póst- og símamálastjórn hafi athugað fleiri valkosti til að jafna aðstöðu fólks í landshlutum að þessu leyti til. M.a. hefur komið upp sú hugmynd, að e.t.v. væri hægt að stiga þetta skref með því að miða við hin svokölluðu þjónustusvæði, þannig að allir innan sama þjónustusvæðis greiddu sama gjald. Það má vel vera að sú aðferð geti komið að gagni í þessu sambandi, en allavega þarf að vita hvert stefnir í þessum málum því að ég tel að það sé ótvíræð stefna að þarna verði dregið úr misrétti. Ég vænti þess að í svari hæstv. samgrh. komi upplýsingar um þessi mál.



Herra forseti. Í fáum orðum sagt má segja að þetta mál, sem nú er spurt um, hafi verið til athugunar á milli samgrn. og Pósts og síma þann tíma sem ég hef gegnt embætti samgrh. nú. M.a. ritaði ég póst- og símamálastjóra 9. júlí s.l. og innti eftir því hvenær stofnunin teldi að umrætt lagaákvæði, sem er að vísu stefnt að, gæti komið til framkvæmda. Ég tel að það sé nokkuð upplýsandi í þessu sambandi að lesa það bréf, sem mér barst 3. sept. frá stofnuninni, með leyfi forseta: „Með tilvísun til bréfs samgrn., dags. 9. júlí 1982, varðandi lagaákvæði. „Stefnt verði að því við gjaldskrárgerð, að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers, og skal ákveðið í reglugerð, hvenær framkvæmd þess ákvæðis kemst á“ skal eftirfarandi tekið fram: Framangreind stefnumörkun um gjaldtöku símtala innan hvers svæðisnúmers veldur mikilli grundvallarbreytingu á gjaldskrá stofnunarinnar. Þá vaknar sú spurning hvort hér sé átt við símtöl milli símstöðva innan svæðisnúmersins eða á það við öll símtöl innan svæðisins og þá líka innanstöðvarsímtöl, samanber höfuðborgarsvæðið. Nú er gjaldtaka innan svæðisins auk innanstöðvartaxtans núll sem hér segir: 91–svæðið: einn taxti, 0; 92–svæðið: einn taxti, 1; 93–svæðið: þrír taxtar, 1, 2 og 3; 94-svæðið: tveir taxtar, 1, 2; 95–svæðið: þrír taxtar, 1, 2 og 3; 96–svæðið: þrír taxtar, 1, 2 og 3; 97-svæðið: þrír taxtar, 1, 2 og 3; 98–svæðið: einn taxti, 0, og 99–svæðið: tveir taxtar, 1 og 2. Skal upplýst að fljótlega eða seint á næsta ári verður af tæknilegum ástæðum að gera eitt svæðisnúmer fyrir 98 og 99 og þá afnema svæðisnúmer nr. 99. Ennfremur segir í síðustu mgr. 11. gr. nefndra laga: „Að því skal stefnt, að tekjur samkv. gjaldskrá nægi til að rekstrarjöfnuður náist, miðað við að rekstur og fjárfestingar fari eftir meginstefnu 1. mgr. 3. gr. og fyllsta aðhalds sé gætt“. Af þessu leiðir væntanlega, að núverandi taxtar hækka eða lækka eftir atvikum innan sjö svæðisnúmera. Og ef sama á að gilda um öll svæðisnúmerin, hvað verður þá gert með innansvæðistaxtann 0 á höfuðborgarsvæðinu? Með hliðsjón af framansögðu er samgrn. beðið að marka stefnuna, því erfitt er að koma auga á jöfnuð í þessu tilliti“. Samgrn. svaraði þessu bréfi strax 22. sept. s.l. og segir í því bréfi m.a., með leyfi forseta: „Að sjálfsögðu er átt við að einn taxti verði innan svæðis. T.d. innan 93-svæðisins aðeins taxti 1“ o.s.frv. Í þessu bréfi er ekki afstaða til þess, hvort það á að vera sami taxti á öllum svæðum, en sú stefna mörkuð að það eigi að vera einn taxti innan eins svæðisnúmers. Ég lét einnig senda þá fsp. sem nú er til umr. til póst- og símamálastofnunar og fékk svar frá stofnuninni sem því miður upplýsir ekki nægilega það sem um er spurt. Í þessu svari, sem dags. er 4. nóv. s.l., segir svo m.a.: „Með tilliti til bréfs samgrn., dags. 29. okt. s.l., varðandi fsp. Alexanders Stefánssonar alþm. á þskj. 49, 2. tölul., skal eftirfarandi tekið fram: 1. Orðalagið að sömu gjöld innan hvers svæðisnúmers verður að túlka nánar. Hvaða gjöld er átt við? Hvort eru það innanbæjartaxtar eða langlínutaxtar innan svæðisins? Hafa hv. alþm. hugsað sér að settur verði einn og sami taxti milli síma hvar sem er á svæðinu sem um ræðir? 2. Gjaldtaka um „hnútstöðvar“ eða greinistöðvar fer eftir ákvörðun samgrn., sbr. í síðast í bréfi dags. 7. sept. 1981. Til skýringar skal bent á dæmi frá Snæfellsnesi. Nú er í gildi sami dagtaxti með 60 sekúndna skreflengd milli þessara staða: Hellissandur, Ólafsvík, Grundarfjörður, Stykkishólmur, Búðardalur, Reykjanes og Saurbær í Dölum, en til fjarlægari staða eru tveir aðrir taxtar eftir fjarlægð með skrefalengd 18 sekúndur og 12 sekúndur á dagtaxta. Nætur- og helgidagataxtinn er 50% af dagtaxta eins og kunnugt er“. Síðan fylgir með gjaldflokkatafla sem ég sé ekki ástæðu til að ræða eða lýsa hér. Eins og kemur fram í þessu bréfi virtist stofnunin enn ekki hafa gert sér grein fyrir því við hvað var átt, þrátt fyrir bréf rn. sem ég las áðan. Ég ræddi þegar við póst- og símamálastjóra og benti honum á fyrra svar rn. frá 22. sept. Að mínu mati er tvímælalaust átt við að einn taxti sé innan svæðisins alls. Hins vegar má um það deila hvort er ætlast til þess að sami taxti sé innan allra svæða. Ég óskaði eftir því við stofnunina enn einu sinni að hún léti mér í té áætlun um hvernig megi nálgast og hvenær þá ná þessu ákvæði laga. Það hef ég ekki fengið í hendurnar enn. Hitt vil ég svo segja, sem öllum má vera ljóst, að ef sá taxti sem gildir innan þéttbýliskjarna á viðkomandi svæði, sem er 1. taxti, á að gilda fyrir allt svæðið hlýtur sá taxti að hækka ef tekjur stofnunarinnar eiga að vera óbreyttar. Þetta þurfum við að hafa í huga. Í öðru lagi er lögð á það áhersla og fullyrt af póst- og símamálastjórninni, að verði langlínutaxti innan svæðis lækkaður eitthvað í áttina við innanbæjartaxta á viðkomandi svæði muni umferð um símalínur þess svæðis stórlega aukast og kerfið sé ekki í stakk búið nú til að taka við svo auknu álagi á milli fjarlægari staða. Ég tel einmitt að í svari Póst- og símamálastofnunarinnar þurfi þetta að koma fram: Hvað telur stofnunin að efla þurfi mikið búnað símstöðva á svæðinu og jafnvel fjölga línum til þess að unnt sé að framkvæma þessa taxtabreytingu með þeirri auknu umferð sem henni kann að fylgja? Um 2. liðinn, „hnútstöðvarnar“, verð ég að segja að mér sýnist í svari Póst- og símamálastofnunar nokkuð farið framhjá málefninu. Það er að vísu rétt að samgrn. staðfestir gjaldskrá, en ég minnist þess ekki að annað hafi verið staðfest en lagt er til af Póst- og símamálastofnun. Því má segja að það sé nánast formsatriði í rn. Á hitt vil ég þó benda, að þessar „hnútstöðvar“ hafa í raun og veru fækkað gjaldsvæðum og sameinað allstór svæði um eitt gjald. Hins vegar hafa þær víða orðið milliliður milli notandans og t.d. verslunarmiðstöðvar, sem viðkomandi notandi var iðulega áður í beinu sambandi við. Ég hef margsinnis rætt þetta við Póst- og símamálastofnunina og tel að kvartanir notenda í þessu sambandi séu á rökum reistar, en svarið er það, að til að beina öllum símnotendum beint inn á t.d. verslunarstað þurfi mjög mikla fjölgun á línum og miklu meiri búnað í stöð. „Hnútstöðin“ er m.ö.o. greinistöð sem tekur við mörgum notendum og greinir þá eftir miklu færri linum í símakerfi landsins. Fyrir barðinu á þessu hafa einhverjir orðið. Þeir hafa þar með tengst „hnútstöð“, en voru áður í beinu sambandi við viðskiptamiðstöð sína, þangað sem mesta umferðin iðulega liggur. Þessar „hnútstöðvar“ eru nú 20. Ég hef óskað eftir að skoðað verði hvernig þetta megi lagfæra. Ýmsar hugmyndir hafa verið ræddar, m.a. að lækka eða jafnvel fella niður fastagjald og taka þá eingöngu eftir notkun. Það mundi ekki ná að jafna það sem hér er um að ræða, en gæti þó haft áhrif í rétta átt. Ég hef ekki tíma til að fara ítarlegar út í þetta mál, bjallan hringir, en ég vil taka fram að það er unnið jafnt og þétt að því að jafna kostnað á milli dreifbýlis og þéttbýlis. Að mínu mati hefur mikið áunnist. Eins og ég vonandi fæ tækifæri til að upplýsa seinna eru nú í fyrsta sinn orðin jafnmörg skref á milli dreifbýlis utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins og á Reykjavík- og Reykjanessvæðinu, þ.e. mánaðarskref eru orðin um 11 millj. á báðum þessum svæðum. Í því felst að sjálfsögðu mikill jöfnuður, sem ég er tilbúinn að ræða síðar.



Herra forseti. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda um nauðsyn enn frekari jöfnunar símgjalda og um leið tek ég undir að við höfum þar vissulega náð mikilsverðum árangri. En betur má ef duga skal. Í máli fyrirspyrjanda kom einmitt fram hversu hár hlutur símnotenda á landsbyggðinni er enn þá í afnotagjöldum, þrátt fyrir það sem áunnist hefur og þrátt fyrir það, sem víða hefur verið sagt, að menn hafi þarna farið allt of geyst í sakirnar og níðst allt um of á þéttbýlinu í þessu efni. Ég tek undir það einnig með honum, að vissulega hlýtur það að vera lágmarkskrafa að sama gjald ríki innan svæðis. Ég trúi því svona mátulega að þetta kerfi okkar sé ekki orðið það fullkomið að það þoli það fullkomlega. En ég vildi aðeins víkja að því, og það var mitt erindi upp í ræðustólinn, hversu þröngt og erfitt er um vik fyrir fólk að komast í síma úti á landi miðað við þann langa lokunartíma sem gildir hjá stöðvunum þar. Ferðafólk og sjómenn kvarta mjög undan þessu vegna þess að ekki hefur verið séð fyrir því að símaþjónusta væri þá til staðar einhvers staðar annars staðar. Þetta var mjög áberandi eystra núna á síldarvertíðinni, þegar sjómenn áttu í miklum erfiðleikum, bæði um helgar og á kvöldum, að ná sambandi til síns heima. Þetta hefur áður verið rætt hér á Alþingi, m.a. í fsp.-tíma, og er engin leið að gera nánari grein fyrir því hér, en hér er um óviðunandi ástand að ræða. Lágmarkið er að ferðafólk, og ég tala nú ekki um sjómenn, gefi með tiltölulega hægu móti náð heim til sín um helgar eða á kvöldin. Það er lágmarkskrafa sem ég hlýt að gera fyrir hönd þeirra sem undan þessu hafa kvartað.



Herra forseti. Það er auðvitað hárrétt hjá hæstv. samgrh. að kerfi Pósts og síma er ekki í stakk búið til að gera öll samtöl á hverju svæði að innanbæjarsamtölum og eru reyndar varla rök til þess. Það eru engin rök til þess að hafa samtöl t.d. frá Hveragerði að Kirkjubæjarklaustri jafndýr og samtöl innan staðarins Hveragerðis. Það sem keppa ber að er að draga stórlega úr hinum mikla kostnaðarmun á langlínusamtölum og innanbæjarsamtölum. M.ö.o. að lengja stórlega öll skref á öllum svæðum, öllum leiðum, og þá auðvitað á kostnað innanbæjarsamtala. Öðruvísi fæst það ekki uppi borið. Það eru engin rök fyrir því lengur að hafa þennan mikla mismun á langlínusamtölum og innanbæjarsamtölum, vegna þess að flutningur símtala á milli staða verður alltaf ódýrari og ódýrari, ódýrari og ódýrari tæki, fleiri og fleiri samtöl sem við flytjum, en innanbæjarstöðvarnar og innanbæjarkerfin halda sínum kostnaði óbreyttum. Ég gæti ímyndað mér að samtal norður á Akureyri frá Reykjavík kostaði svona þrisvar sinnum meira en innanbæjar í Reykjavík, þrisvar, fjórum sinnum kannske fimm sinnum meira í reynd, en kostar líklega 100 sinnum meira þegar við förum að borga það. Það hafa verið rekin upp ramakvein hér á Alþingi þegar lítil skref hafa verið tekin í þessa átt, en það þarf að mínu mati að taka miklu stærri skref. Ég tek mjög undir það með hæstv. ráðh. að halda þarf áfram að jafna kostnaðinn milli dreifbýlis og þéttbýlis og í stærri skrefum en hingað til hefur verið gert.



Herra forseti. Það er gaman að því að umr. um þessa fsp. hv. 1. þm. Vesturl. skuli fara fram á 50 ára afmælisdegi sjálfvirks síma á Íslandi og þá sé verið að ræða um hvaða ráð eigi að finna til að jafna símakostnað milli byggða eftir að búið er að vera sjálfvirkt ódýrt símasamband á Reykjavíkursvæðinu í 50 ár. Það komu sérstakar upplýsingar fram í ræðu hæstv. samgrh. Það var í fyrsta lagi yfirlýsingin frá Pósti og síma um að gjald „hnútstöðva“ væri ákvarðað af rn. Ráðh. vildi ekki viðurkenna að raunverulega væri það ákvarðað öðruvísi en samkv. tillögum Pósts og síma. Okkur hefur verið sagt að vandamálin í kringum „hnútstöðvar“ væru ekki beinlínis hvernig ákveða skyldi gjald, heldur væri þarna um erfiðleika í tækni að ræða. Ráðh. upplýsti það reyndar. En „hnútstöðvar“ eru beinlínis notaðar, hafa verið notaðar undanfarandi og eru notaðar, til að leggja sérstök gjöld á sérstök svæði. Ég vil nefna dæmi. T.d. var sunnan Skarðsheiðar sett upp „hnútstöð“ í Lambhaga til að hægt væri að innheimta sérstakt gjald af svæðinu, viðskiptasvæði Akraness. Þetta er að mínu mati mjög merkilegt og sérstakt. Þegar undan því er kvartað er einhverjum tæknibúnaði kennt um og þá í öðru lagi rn., en ekki stofnuninni sjálfri. Það sem ráðh. sagði um að póst- og símamálastjórnin væri að stinga sér undan að svara sjálfsögðum hlutum eins og þessum með því að vísa á einhverja aðra er því ekki út í bláinn. Þetta er allt of algengt í þessari stofnun. 
             Herra forseti. Aðeins eitt atriði. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Helgi Seljan nefndi hér áðan um lokun stórra landssímastöðva frá kl. 5 á föstudagskvöldi til kl. 9 á mánudagsmorgni. Slík þjónusta, þegar verið er að fala um að bæta þjónustuna úti um landið, er fyrir neðan allar hellur. Það er langt frá því að hægt sé að tala um að bæta þjónustu þegar ekki er hægt að senda samúðarskeyti, heillaskeyti eða hafa nein viðskipti við þessi stóru svæði í meira en tvo sólarhringa. Það er á allt annan veg. Það hlýtur að vera krafa allra að þessi þjónusta verði tekin upp á nýjan leik og einnig út frá því sjónarmiði, sem hv. þm. Helgi Seljan benti á áðan, að veita sjálfsagða þjónustu við gesti og aðkomumenn í byggðarlögum.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. síðasta ræðumanni, Skúla Alexanderssyni, fyrir orð hans um lokun á stöðvum og einnig hv. þm. Helga Seljan. En mér finnst að þarna megi minnast örlítið á ágæta sögupersónu, góða dátann Svejk, sem sagði að það ætti að vera regla á hlutum. Mér sýnist að þarna sé um ágæta reglu að ræða hjá Pósti og síma. Hann hækkar símgjöldin á okkur til þess að við tölum minna og brennivínið er líka hækkað til að við drekkum minna. Það er ágætis regla á þessu öllu saman.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans og einnig þær undirtektir sem hér hafa komið fram, sem sýna mikilvægi málsins frá fleiri sjónarhornum. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér finnst svörin, sem hæstv. ráðh. lýsti hér, frá Pósti og síma vera mjög flókin og ófullnægjandi. Ég hélt satt að segja að komin væri það mikil tækniþekking að ekki væri hún til trafala. Raunar hefur þessi stofnun sýnt og sannað að hún býr yfir mikilli tækniþekkingu og möguleikum til að beita henni. Þess vegna finnst mér furðulegt að ekki skuli vera hægt að fá einfaldari svör við þessu en fram hafa komið og ákveðnari tillögur um hvernig megi bæta. Þá á ég ekki aðeins við svar stofnunarinnar til hæstv. ráðh., heldur einnig samtöl við einstaka þm. og aðila á þeim svæðum sem um er að ræða. Á svæði ekki langt frá Reykjavík var haldinn borgarafundur um þessi mál, þar sem allir íbúar svæðisins mættu og tæknimenn Pósts og síma einnig, og þessi mál voru rædd frá sjónarhóli neytandans. Í stuttu máli sagt fengust ekki þau svör sem beðið var um. Þetta tel ég mjög miður því að kjarni málsins er sá, að aðalatriðið er náttúrlega að við njótum þeirra framfara, sem eru á þessu verksviði, sem eru gífurlega miklar og örar. Við eigum að nota það sem lið í því stefnumarki í fyrsta lagi að sjálfvirkur sími komi um allt landið og í öðru lagi að jöfnuður verði gerður. Ég tek undir það, sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Suðurl., að auðvitað er það aðalatriðið í fyrstu lotu að jafna hinn mikla mismun sem er á milli innanbæjar- og langlínusamtala. Ég geri ráð fyrir að flestir hv. þm. hafi fengið bréf frá starfshópi talsímavarða í landinu, sem lýsa mjög skilmerkilega þeim breytingum sem hafa orðið í þjónustu Pósts og síma, sem eru spor aftur á bak miðað við það sem áður var. Nokkrir hv. þm. hafa fjallað um þetta og ég ætla ekki að endurtaka það hér. Þetta er mjög vel rökstutt í áliti starfshópsins, sem allir hv. þm. hafa fengið í hendur, og þarf ekki neinu við það að bæta. En ég tel að einmitt málefni þessarar mikilvægu stofnunar, Pósts og síma, skipti okkur öll, alla þjóðina, svo miklu að mjög mikilvægt sé að málin séu rædd fyrir opnum tjöldum og þessi stofnun geri sér grein fyrir því að henni ber skylda til að lofa þjóðinni að fylgjast með því hvernig mál hennar þróast. Hún á ekki að vera lokuð stofnun. Hún er í þjónustu okkar allra og öll þjóðin er sammála um að nýta tækniþekkingu hennar til að fá fullkomna þjónustu á þessu sviði. Að því eigum við að stefna og erum allir væntanlega sammála um það. En ég vil endurtaka þakkir mínar um leið og ég vænti þess að hæstv. samgrh. stuðli að því að þessi mál verði tekin föstum tökum. Ég bendi einnig á þáltill., sem liggur hér fyrir þinginu, um breytt gjaldskrársvæði póst- og símamálastofnunar, ef það gæti orðið liður í því að ná því marki sem við erum allir sammála um að ná í þessu máli.



Herra forseti. Það er varðandi 2. lið þessarar fsp. að ég vildi leggja á það áherslu að ekki verður hjá því komist að endurskoða þær reglur sem gilda um gjaldtökuna. Ég vil nefna um það eitt dæmi. Það hefur verið mikið óánægjuefni á Austurlandi að það var ein símstöð á Héraði, stöðin á Eiðum, og að hringja frá henni til Egilsstaða, sem er ekki nema um 11 km leið, er mun dýrara en t.d. að hringja héðan úr Breiðholti ofan í miðbæ. Hvað um það. Á næsta ári verður kominn sjálfvirkur sími þar í öðrum sveitum, sem eru í mun meiri fjarlægð, og það verður miklu ódýrara að hringja þaðan. Komin er stöð í hálfa sveit þar og það er mun dýrara að hringja úr sveitinni til Egilsstaða en innan Egilsstaða, en á næsta ári kemur væntanlega sjálfvirkur sími í hinn hlutann af sveitinni og þá kostar sama að hringja úr þeim hluta sveitarinnar til Egilsstaða og innan Egilsstaða. Það verður jafnvel allt annað gjald fyrir að hringja á milli bæja innan sömu sveitar. Þarna yrði náttúrlega komið í algert öngþveiti, sem ekki er hægt að verja. Menn verða að breyta til áður en þetta ástand skapast t.d. á þessu svæði. Það þarf að skipta landinu niður í þjónustusvæði og félagssvæði. T.d. er Fljótsdalshérað eitt þjónustusvæði. Það verður að vera sama gjald innan þessa þjónustusvæðis. Þetta vantar, en verður að gera með skipulegum hætti. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. beiti áhrifum sínum gagnvart Póst- og símamálastofnuninni til að svo verði.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs hér fyrst og fremst vegna aths. hv. þm. Alexanders Stefánssonar varðandi bréf, sem fyrir liggur hjá þm., um stöðu talsímavarða og þá þjónustu sem póst- og símamálastjórnin er nú að afleggja í tengslum við sjálfvirku stöðvarnar. Að vísu hafði ég ákveðið að hafa um það samstarf við aðra þm. utan af landi að þetta mál yrði tekið sérstaklega fyrir til umr. hér í þinginu, en af því að það hefur borið hér á góma, þá vil ég undirstrika þetta atriði, að þrátt fyrir vottfestar yfirlýsingar af hálfu yfirstjórnar Pósts og síma um það, að ekki yrði minnkuð þjónusta við landsbyggðina í sambandi við sjálfvirku stöðvarnar og að gömlu starfsfólki yrði ekki sagt upp vegna þessarar breytingar, hafa þessi fyrirheit verið berlega svikin, samtímis því sem fyrir okkur liggja mál sem varða minnkandi þjónustu Pósts og síma á sviði öryggismála. Hér liggur fyrir til umr. fsp. - sem síðar kemur náttúrlega fyrir þó of seint verði fyrir þann þm. sem fsp. ber fram, ef að líkum lætur - frá hv. þm. Tryggva Gunnarssyni varðandi lestur veðurfrétta fyrir sjómenn. Einnig er okkur kunnugt um það, að símamálastjórnin hefur í því skyni - að eigin sögn - að draga úr útgjöldum trassað - og ég mun finna þeim orðum mínum stað þegar eftir verður leitað - trassað öryggisþjónustu á loftskeytastöðvum og radíóstöðvum í kringum landið, svo að við stórslysum hefur legið, ef svo mætti ekki vera að beinlínis stórslys hefðu orðið af á seinni árum, undir því yfirskini að verið væri að draga úr kostnaði. Ég vil aðeins í sambandi við þær umr. sem hér fara fram koma að þeirri skoðun minni, að Póstur og sími, þessi umfangsmikla stofnun, var ekki til þess ætluð fyrst og fremst að standa undir sér fjárhagslega, heldur að halda uppi lífsnauðsynlegri þjónustu með sem minnstum kostnaði.



Herra forseti. Ég held að hv. síðasti ræðumaður þurfi að finna hinum stóru orðum sínum stað.

Hann mun gera það.

Kannske gerir hann það. Ég vil halda því fram að þjónusta Pósts og síma hafi stórlega aukist á undanförnum árum. Það eru náttúrlega alvarlegar ásakanir ef trassaskapur, eins og orðað var, af hálfu Pósts og síma hefur orðið til þess jafnvel að slys hafa orðið o.s.frv. Þetta eru stór orð sem ég vona að hv. þm. finni stað. Hér hefur verið kvartað undan því, að þegar sjálfvirkt hefur verið orðið við margar stöðvar, þá hefur þeim verið lokað eftir ákveðinn tíma. Ég hygg að það láti nærri að þetta séu um 30 stöðvar. Kvörtun barst í ráðuneytið um þetta s.l. vetur. Ég lét þá athuga á tiltekinni stöð, þar sem ekki var búið að loka, í útgerðarplássi nokkuð stóru hér á landi og reyndar var það gert á tveimur, um hve mikla notkun væri að ræða eftir kl. 5, á þeim tímum sem um var deilt. Það reyndust vera að meðaltali tvær hringingar í viku. Ég verð því að segja það alveg eins og er, að þetta var ákaflega dýr þjónusta sem þarna var um að ræða. Ég óskaði þá eftir því að opnaðir yrðu gjaldsímar sem menn gætu komist í. Það hefur verið gert. En sá tíðarandi er nú hér, að þeir endast varla nema nokkrar vikur, þá er búið að eyðileggja þá. Ef hægt er að komast að þeim þar sem þeir eru ekki í vörslu eða einhver hefur eftirlit með þeim, þá virðast þeir bókstaflega eyðilagðir og er illt til þess að vita. Það getur vel komið til greina að auka þjónustu á þessum 30 stöðum. Ég hygg að flestir þessara staða séu í svipuðum flokki hvað þessu viðvíkur. En að sjálfsögðu kostar það peninga. Menn þurfa bara að meta það, hvort rétt er þá að hækka gjaldskrár Pósts og síma til þess að standa undir slíkum kostnaði. Við rekstur Pósts og síma er lögð mjög mikil áhersla á sparnað. Það er í gangi athugun eftir athugun til að reyna að draga úr útgjöldum og flestir þessir liðir koma að einhverju leyti þar undir. Ég tek hins vegar undir það, sem hér kom fram, að það er vitanlega ákaflega bagalegt ef ekki er unnt að komast í síma, t.d. í vertíðarplássum. Það þarf vitanlega að reyna að leysa það mál. En varðandi það mál sem hér er rætt er lausnin í raun og veru augljós. Við getum náttúrlega fellt niður þetta sérstaka gjald í gegnum hnútstöðvarnar. T.d. þannig að sama gjald verði fyrir alla sem hringja inn á Akranes eða í aðra viðskiptastaði. En þá verður, til að halda tekjum símans, að hækka gjaldið í þéttbýlisstöðunum. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því. Hins vegar segir Póstur og sími að sá þrándur sé enn í götu að tækin leyfa ekki þá miklu umferð. Það má að sjálfsögðu ýta því til hliðar og segja sem svo: þá verður erfiðara að komast í samband, en gjaldið verður hins vegar það sama. Þetta er núna til athugunar. Ég er einnig að láta athuga hvort til greina komi að fara ekki alveg svona í þessi mál, heldur skipta landinu í viðskiptasvæði. Þetta hefur verið athugað, en það koma satt að segja upp ýmis vafatilfelli. Sú spurning vaknar, hvort póstur og sími eigi að koma viðkomandi notanda í viðskipti hér eða þar. Það er víða svo, að notendur í einni sveit skipta við tvo mismunandi staði. Þetta hefur komið fyrir á Norðurl. e., þessi spurning kom fram hér á Suðurlandi, hvort á að flokka bændur við Hellu eða Hvolsvöll, svo að ég nefni dæmi. Þetta er ekki auðleyst. Auk þess kjósa margir sem þar búa að hafa viðskipti við Selfoss. Málið er ekki algerlega augljóst. Hitt vil ég svo leggja áherslu á, að samskipti Pósts og síma við notendur eru náttúrlega ákaflega mikilvæg. Og mér finnst satt að segja heldur lítið gert úr því hér, hve mikil breyting hefur orðið á þessu sviði öllu upp á síðkastið. Við höfum samþykkt á hinu háa Alþingi að koma sjálfvirkum síma á alla staði á landinu á næstu fjórum árum. Við þá áætlun var fyllilega staðið s.l. sumar, meira að segja svo vel að það kann að vera unnt að stytta þetta tímabil. Það er eflaust rétt, sem kom fram hér áðan hjá hv. 3. þm. Austurl., að óánægja ríkir í kringum Egilsstaði hjá fólki sem ekki er á fyrra hluta eða fyrstu árum þessarar áætlunar. En staðreyndin er náttúrlega sú, að það er ekki hægt að koma öllum á fyrstu árin á fimm ára áætlun. Ég vil jafnframt gera grein fyrir því hér, að ég hef einmitt fyrir örfáum dögum skipað svonefnt póst- og símamálaráð, sem á að vera samgrh. og samgrn. til aðstoðar og ráðuneytis, ekki síst í samskiptum pósts og síma við notendur. Það er um svo viðamikil og mörg mál að ræða í þeim samskiptum, að ég tel ákaflega æskilegt að fleiri menn fjalli um þau. Þetta póst- og símamálaráð mun einmitt taka fyrir málefni eins og þau sem hér hefur verið drepið á. Starfsmönnum Pósts og síma er að sjálfsögðu skylt að veita þessum mönnum hverjar þær upplýsingar sem þeir óska eftir og vinna hverja þá áætlun og athugun sem póst- og símamálaráð óskar eftir.



Herra forseti. Þetta á víst samkv. venju að verða örstutt aths. Vegna beiðni hæstv. ráðh. ætla ég að upplýsa hann um það, sem hann mun þó vita - vegna þess að hann mun hafa fsp. í gangi til þess að geta svarað hér fsp. sem fram hefur komið, til dæmis um að tarna, að Póstur og sími neitar að útvarpa veðurfréttum á metrabylgjum, sem þó er kveðið á um að minnstu bátarnir skuli hafa eingöngu, heldur aðeins á miðbylgju, vegna þess að Veðurstofan neiti að greiða sérstaklega fyrir útvarp á metrabylgju til bátanna á veðurfréttum. Einnig það, sem mér er kunnugt um og þar mun ekki stoða að þræta fyrir af hálfu Pósts og síma, og ég bið hæstv. ráðh. um að kynna sér það mál, að stofnunin hefur neitað að láta í té rafhlöður í neyðarsenditæki í Vestmannaeyjum, sem til þess eru ætluð að halda uppi loftskeyta- og talstöðvarsambandi við bátana á þeirri slóð, þegar rafmagn fer af stöðinni í Vestmannaeyjum, - hefur neitað að láta þetta í té á þeirri forsendu að þetta eigi Rafmagnsveiturnar að gera. Sem dæmi um það hvað af þessu hefur leitt vil ég geta þess, að þegar Heimaey rak upp í sandinn fyrir skemmstu, þar sem maður fórst og frægt varð raunar af mistökum, sem urðu í sambandi við björgunarmálin og varðskipin komu inn í, þá vildi svo til, þegar þetta slys varð, að rafmagnslaust var á stöðinni í Vestmannaeyjum og sambandið datt niður. Vegna þess að rafhlöðurnar voru ekki þarna - og eru þarna raunar ekki enn, þá gátu loftskeytamenn á stöðinni ekki haft samband við skipið á úrslitastund. Þessu kem ég hér áleiðis. Yfirstjórn Pósts og síma má þræta fyrir þetta ef hún vill, en það gætu þá orðið vitnaleiðslur í málinu.



Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á það fjársvelti sem Póstur og sími hefur orðið að búa við á undanförnum árum og sem m.a. hefur komið fram í því, að nægilegum tæknibúnaði hefur ekki verið komið upp á sjálfvirku stöðvunum. Það er þannig t.d. milli Reykjavíkur og Norðurl. e., að nær ógerningur er að ná sambandi langtímum saman á mestu annatímum, t.d. eftir hádegið eða eftir kvöldmat, þegar ódýrari taxtinn kemur til sögunnar. Þetta hefur auðvitað margvíslega röskun í för með sér fyrir fólk og óþægindi svo að ekki sé meira sagt. Ég álít að þessum þáttum þurfi að gefa betri gaum. Síminn er dýr og við hljótum að ætlast til þess að þjónusta hans sé í a.m.k. þokkalegu lagi miðað við gjaldskrána eins og hún er.



Herra forseti. Mér fannst eftirtektarverð yfirlýsing hæstv. samgrh. um það, að samkv. upplýsingum póst- og símamálastjórnar þyldi kerfið ekki að verð yrði jafnað eða verðið yrði lækkað á ákveðnum svæðum landsins. Það er m.ö.o. verið að gefa yfirlýsingu hér á hv. Alþingi um það, að sú áætlun sem hefur verið lögð fram um dreifingu sjálfvirks síma um landið sé á þann hátt uppbyggð að ekki komi til mála að gjald verði lækkað á landsbyggðinni eða samræmt að fullu gjald landsbyggðar og þéttbýlis. Mér þótti ástæða til að undirstrika þetta. Mikið er nú talað um tæknivæðingu og góða tæknimenn hjá Pósti og síma. En ef tæknimenntunin og hæfileikar til þess að búa til góðar áætlanir eru byggð á svona forsendum, þá gef ég ekki mikið fyrir það. Annað kom fram í seinni ræðu hæstv. samgrh. Það voru upplýsingar um að það væru aðeins tvær hringingar á viku sem virtust hafa komið fram í könnun á lokunartímabilinu frá kl. 5 á föstudögum til kl. 9 á mánudögum. Ég á voðalega erfitt með að trúa því að á stöðum eins og t.d. Akranesi, Keflavík og fleiri stöðum, t.d. Austfjarðahöfnum nú á síldveiðitímanum, hafi ekki verið þörf á fleiri hringingum en tveim á viku. Vitaskuld eru þær margfalt fleiri. Svona upplýsingar eru óskaplega gagnstitlar og að vissu leyti vanvirða af stofnun eins og Póst- og símamálastofnun að gefa svona upplýsingar. Þær geta ekki verið annað en rangar.



Herra forseti. Örstutt aths. Auðvitað verður Póstur og sími eins og aðrir í þjóðfélaginu að spara eftir því sem unnt er án þess þó að draga úr þjónustu, a.m.k. ekki að verulegu marki. Starfsmenn Pósts og síma eru einhvers staðar nálægt 2000. Launakostnaður er því mikill og allt sem sparast þar er auðvitað gott. En það verður að gerast með fyllsta tilliti til notendanna. Það má ekki draga of mikið úr þjónustu. Stundum er hægt að setja upp sjálfsala í staðinn fyrir vakt og annað því um líkt. Það er sums staðar hægt með sæmilegu móti að hafa sjálfsala í sjoppum o.þ.h. Það er víða gert. Það sem kannske vill stundum á bresta er að tekið sé fyllsta tillit til starfsfólksins sem er verið að segja upp. Það má flytja það til, bíða með uppsagnir, flytja það til í störfum og annað því um líkt. Það er hægt að gera þetta með meiri lipurð en stundum hefur verið gert. Ég er alveg sammála hv. þm. Stefáni Jónssyni um það. En varðandi neyðartilfellið í Vestmannaeyjum, þá kemur það mér dálítið spánskt fyrir sjónir vegna þess að ég hélt að stöðin í Vestmannaeyjum væri betur búin en allar aðrar stöðvar á landinu með varaorku, miklu betur búin en stöðvar hér á Reykjavíkursvæðinu. Vegna sæsímastöðvarinnar hefur hún varaorku. Hún getur keyrt í 24 tíma án þess að fá nokkurs staðar að ögn af rafmagni. Auk þess er hún með neyðarsenda og sjálfstýringu fyrir aðra senda. Hún er með neyðarvélar og neyðargeyma í Sæfellsstöðinni, sem geta keyrt sólarhring eftir sólarhring án raforku sem aftur á móti er ekki til á Klifi. Þar er ekki varavél. Að vísu er til rafstrengur upp, en ef rafmagnslaust er hjá Rafveitunni, þá er náttúrlega ekki rafmagn þar heldur. Það hlýtur að hafa verið einhver tilviljun ef þeir sendar sem nauðsynlega þurfti að nota í þessu tilviki, í sambandi við þetta slys, hafa allir verið á Klifi, því að nú eru þessir sendar víðar. Það eru sendar á Háfelli og við Reynisfjall. Það eru víða sendar sem Vestmannaeyjaradíó hefur yfir að ráða, þannig að ég held að þetta geti a.m.k. ekki verið viljandi trassaskapur hjá yfirvöldum Pósts og síma, heldur hljóti það að vera röð af tilviljunum, ef þetta hefur komið upp á.



Herra forseti. Ég held að póst- og símamálastjórnin hljóti að vera þeim vanda vaxin að svara fyrir sig. Ég vil þó vekja athygli á einni staðreynd. Þeir hafa æ ofan í æ kvartað yfir því að ekki sé mögulegt að hafa hér á landi sjálfvirkan almenningssíma, t.d. í Reykjavík og í Hafnarfirði. Væri það ekki sómasamlegt átak af hálfu Alþingis að veita ákveðna fjárhæð til áróðurs svo að þessi tæki fengju að vera í friði og þjóna mönnum, eins og hv. þm. eru hér að tala um, að þessi öryggistæki séu til og m.a. sé komið upp svona símum í nokkrum fiskiplássum fyrir komandi vertíð, gerð tilraun með 4–6 tæki, og athugað hvort þeir fái að vera í friði í þágu þeirra manna sem eru að biðja um þá. Það þekkja allir hv. alþm. að út um alla Evrópu, Ameríku og víðar eru almenningssímar látnir í friði af því að almenningur finnur hvers virði þeir eru. En hér á Íslandi og meira að segja í næsta nágrenni lögreglustöðvarinnar í Reykjavík fær svona öryggistæki ekki að vera í friði. Póst- og símamálastjórnin hefur vakið aftur og aftur athygli á þessari staðreynd, en samt sem áður er sjálfvirki almenningssíminn brotinn niður.



Herra forseti. Stutt aths. út af því sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexanderssyni. Ég hélt að það væri nokkuð augljóst mál, að í eina byggð geta legið við skulum segja sjö línur, eins og mun vera austur á Egilsstöðum, þar sem kvartað er. Heim til Egilsstaða munu í notkun sjö línur. Hins vegar liggja e.t.v. 30 línur inn á miðstöðina í sveitinni. Til að tengja allar þær línur beint við Egilsstaði þyrfti að sjálfsögðu að fjölga æðimikið línum til Egilsstaða ef engin skiptistöð er á milli. Þetta ætti held ég öllum að vera ljóst. Það er við þetta sem er að stríða. Hins vegar geta allir þessir símar verið sjálfvirkir út af fyrir sig, en ef allar sjö línurnar eru uppteknar eru þeir vitanlega á tali. Tæknilega er ekki hægt að tengja svo marga beint við Egilsstaði nema fjölga öllum línunum og það kostar mikið fé. Það er þetta sem við er að eiga. Þetta er t.d. það svar sem Póstur og sími gefur í sambandi við Akranes. Nú eru að vísu bundnar miklar vonir við nýja tækni, svokallaða digitaltækni, sem verður tekin í notkun á Reykjavíkur/Keflavíkursvæðinu á næstu tveimur árum. Með þeirri tækni er hægt að senda miklu fleiri, allt að 100, símtöl eftir einum þræði. Símtölin eru greind í sundur - ég fer ekki út í það hér - og þetta gerbreytir öllum þessum möguleikum sem við erum að tala um. Ég mun að sjálfsögðu láta rannsaka það sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði um Póst og síma. Sumt af því hefur nú verið upplýst, en ég mun að sjálfsögðu láta athuga það.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 65 leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. dómsmrh. um það hvaða aðgerðir séu fyrirhugaðar af hálfu yfirvalda hér á landi til þess að auka öryggi í umferðinni í tilefni norræna umferðaröryggisársins 1983 en á Norðurlöndunum hefur verið ákveðið að helga næsta ár sérstöku átaki í öryggismálum í umferðinni. Ástæðan til þess, að um þetta er spurt, er einkum sú að mér hefur fundist hljótt um það sem gera á hér á næsta ári ef eitthvað á að gera meðan annars staðar á Norðurlöndum eru hafðar uppi áætlanir um margháttaðar aðgerðir til þess að auka öryggi í umferðinni. Ég get nefnt hér nokkur dæmi. Það er ráðgert t.d. að halda fjórar ráðstefnur í Finnlandi, Noregi, Danmörku og Svíþjóð, sem eiga að fjalla um börn og umferð, öryggi bifreiða, hjólreiðamenn í umferðinni, áfengi og umferðarmál. Það á að gera sérstaka sjónvarpskvikmynd og það á líka að búa til það sem á nýskandínavísku er kallað TV-spots eða stuttar kynningarmyndir fyrir sjónvarp og hrinda á í framkvæmd sérstökum herferðum, ef nota má það orð, þ.e. upplýsingaherferðum, um ýmis atriði umferðarmála og hefur komið í ljós á þessu hausti hér á landi því miður að ekki er vanþörf á að gera hér sitt af hverju ef verða mætti til þess að auka öryggi vegfarenda. Það hefur komið fram að alls staðar á Norðurlöndum nema hér er nýlokið endurskoðun umferðarlaga. Hér er í gangi endurskoðun umferðarlaga sem hefur staðið lengi, allt of lengi og óþarflega lengi, en vonandi fer þar að sjást árangur áður en langt um liður þó svo um það hafi ekki verið gefnar neinar yfirlýsingar hvenær þeirri endurskoðun, sem nú stendur yfir á umferðarlögunum, á að ljúka eða hvort hún á að standa kannske fram á næsta ár. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en við þessu er sem sé óskað svara.



Herra forseti. Spurt er hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar af hálfu yfirvalda til að auka öryggi í umferðinni í tilefni norræna umferðaröryggisársins 1983. Eins og kunnugt er var að tillögu Norðurlandaráðs ákveðið að helga árið 1983 umferðaröryggi á Norðurlöndum. Í byrjun þessa árs fól dómsmrn. umferðarráði að sjá um undirbúning vegna þessa. Er fsp. sú, sem hér er til umr., kom fram var fengin greinargerð frá umferðarráði og er hún svohljóðandi með leyfi hæstv. forseta: Með bréfi dómsmrn. dags. 18. jan. s.l. til umferðarráðs ákvað rn. að hafinn yrði undirbúningur norræns umferðaröryggisárs 1983. Var umferðarráði falin umsjón þessa verkefnis í samráði við rn. Var þess óskað að leitað yrði sem víðtækastrar þátttöku stofnana, samtaka og annarra aðila í þjóðfélaginu sem ætla má að stuðlað geti að auknu umferðaröryggi með einum eða öðrum hætti. Samráð skyldi haft við norræna undirbúningsnefnd umferðaröryggisársins og undirbúningsnefndir annars staðar á Norðurlöndum. Norrænu umferðaröryggisári er ætlað að auka öryggi vegfarenda og vekja fólk til umhugsunar um þátt hvers og eins í umferðinni. Sérstök áhersla skal lögð á vandamál svokallaðra óvarðra vegfarenda, þ.e. gangandi manna og hjólandi, og hvað þeir ásamt bifreiðastjórum geta gert til þess að koma í veg fyrir umferðarslys. Í framhaldi af bréfi rn. sendi umferðarráð bréf dags. 5. febr. s.l. til kynningar á norrænu umferðaröryggisári. Var bréf þetta sent á fjórða hundrað aðilum, stofnunum, samtökum og einstaklingum og reynt að sjá svo um að engar stofnanir eða félagasamtök, sem hugsanlega gætu lagt hönd á plóg, yrðu út undan. Var þar hvatt til þess að allir þeir, sem hlut eiga að máli, íhugi með hverjum hætti þeir geta hver fyrir sig eða í samvinnu við umferðarráð eða aðra aðila stuðlað að bættu umferðaröryggi hér á landi á árinu 1983. Til að tryggja sem best samræmingu og samhæfingu aðgerða var þess óskað að umferðarráði yrði gerð grein fyrir hugmyndum og tillögum sem fram koma og yrði síðan haft nánara samráð við viðkomandi aðila. Jafnframt þessu var dómsmrn. sent bréf þar sem sagði: Augljóst er að undirbúningur norræns umferðaröryggisárs 1983 er tímafrekt starf sem ekki má bitna á almennu starfi umferðarráðs eða fjárveitingum til þess. Brýna nauðsyn ber því til þess að umferðarráði verði veitt í ár sérstakt fjárframlag í þessu skyni. Rík áhersla er lögð á að eigi verði hjá því komist að ráða þegar í stað starfsmann, er sinni verkefni þessu, auk þess sem leggja þarf í annan kostnað til þess að vænta megi árangurs hér á landi af sameiginlegu norrænu átaki til að afstýra umferðarslysum. Með tilvísun til framanritaðs fer umferðarráð þess hér með á leit við rn. að það hlutist til um að veitt verði viðbótarframlag til ráðsins á þessu ári sem nemur 50 þús. kr. vegna undirbúnings norræna umferðaröryggisársins 1983. Þessu erindi var svarað með bréfi fjárlaga - og hagsýslustofnunar dags. 23. mars s.l. þar sem tilkynnt var að ákveðið hefði verið að heimila aukafjárveitingu að fjárhæð 100 þús. kr. í þessu skyni. Hugmyndir og tillögur hafa borist frá ýmsum aðilum er lýsa sig reiðubúna til samstarfs en ljóst er að fjármagn þarf að vera fyrir hendi til aðgerða. Við gerð fjárlagatillagna umferðarráðs var einnig farið fram á 1500 þús. kr. til framkvæmda norræns umferðaröryggisárs 1983 og voru þar með áætluð laun eins starfsmanns. Í greinargerð með tillögunum sagði: Án sérstakrar vænnar fjárveitingar og starfsmanns er helgað getur sig þessu starfi er borin von að ætlast til að einhver mynd verði á framkvæmd þessa merka máls. Svar við þessu erindi kemur fram í frv. til fjárlaga fyrir árið 1983. Eru umferðarráði þar ætlaðar 2 498 þús. kr. og eru þar af 500 þús. kr. veittar vegna norræns umferðaröryggisárs. Fram komnar hugmyndir og tillögur hafa verið til athugunar í umferðarráði og framkvæmdanefnd þess. Er unnið að því að fastmóta þær miðað við knappan fjárhag en aðgerðir allar hljóta óhjákvæmilega að mótast af því fjármagni sem til ráðstöfunar verður. Er gert ráð fyrir að umferðarráð ljúki tillögugerð um þetta efni á næstu vikum. Gert er ráð fyrir nánu samstarfi umferðarráðs við skólayfirvöld og löggæslu, fjölmiðla, svo sem útvarp og sjónvarp, sveitarstjórnir, tryggingafélög og ýmis samtök, fyrirtæki og stofnanir sem starfa að umferðarmálum og umferðaröryggi. Bryddað verður upp á ýmsum nýmælum í umferðarfræðslu en að öðru leyti er byggt á hefðbundnum aðgerðum og þær tengdar umferðaröryggisárinu, m.a. með því að nota merki ársins til hvatningar og umhugsunar. Áhersla verður lögð á tillitssemi af hálfu allra vegfarenda, málefni gangandi manna og hjólandi og notkun bílbelta. Umferðarráð hefur ritað útvarpsráði og leitað aukins samstarfs á umferðaröryggisárinu. Af hálfu menntmrn. eru fyrirhugaðar teikni- og ritgerðasamkeppnir um umferðarmál í grunnskólum. Þá hefur dómsmrn. komið á fót starfshópi lögreglumanna til að vinna að undirbúningi og framkvæmd samræmdra aðgerða lögreglunnar í landinu. Gengið er út frá því að það norræna efni, sem í undirbúningi er, m.a. fyrir sjónvarp, verði notað hér. Er þar um að ræða stutta kvikmynd um vandamál ungra vegfarenda og fjóra stutta innskotsþætti er fjalla um ökumenn bifhjóla, hjólreiðamenn, gangandi vegfarendur og aldraða í umferðinni. Er þess að vænta að það efni henti miðað við íslenskar aðstæður. Fyrirhugað er að halda á árinu ráðstefnu um umferðarmál og umferðaröryggi, svo og norræna ráðstefnu læknasamtaka um umferðarmál. Ýmislegt annað mun og verða gert til að minna á umferðaröryggisárið beint eða óbeint og hvetja til umhugsunar um umferðaröryggi. Þetta var greinargerð umferðarráðs dags. 9. nóv. Síðan hefur umferðarráð haldið undirbúningi áfram og á fundi í ráðinu 18. nóv. voru kynntar ýmsar tillögur og hugmyndir um viðfangsefni og aðferðir í tilefni umferðaröryggisársins svo og drög að dreifingu áhersluatriða á einstaka mánuði ársins. Tillögur þessar koma á ný til meðferðar umferðarráðs fyrir miðjan des. Þessar tillögur hef ég kynnt mér og kennir þar margra grasa. Af einstökum atriðum, sem fyrirhuguð eru auk þess sem nefnt er í þeirri greinargerð sem ég hef þegar rakið, má nefna að haldnar verða ráðstefnur um umferðarmál og umferðaröryggi, svo sem um aldraða í umferðinni í janúar í kjölfar árs aldraðra í samráði við Öldrunarráð Íslands, um skipulagsmál og umferð í febrúar í samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga og við skipulagsyfirvöld. Einnig er fyrirhuguð ráðstefna um ökukennslu í samstarfi við Ökukennarafélag Íslands. Norræn ráðstefna læknasamtaka um umferðarmál verður haldin í ágústmánuði. Þá verða umferðarnefndir sveitarfélaga gerðar enn virkari og komið á umferðarvitum í einstökum sveitarfélögum. Enn má nefna að leitað verður eftir því að listamenn taki umferð og umferðaröryggismál sérstaklega til meðferðar. Ýmislegt fleira er á döfinni hjá umferðarráði sem hér verður ekki upp talið og enn er í mótun. Er umferðarráð enn opið fyrir hugmyndum og tillögum, er stuðlað geta að auknu umferðaröryggi á norrænu umferðaröryggisári, og fagnar sérhverju framlagi í því efni. Eins og fram hefur komið hljóta allar aðgerðir á vegum umferðarráðs eða annarra að mótast af því fjármagni sem til ráðstöfunar verður. Fulltrúar umferðarráðs hafa nýlega gengið á fund hv. fjvn. og gert henni grein fyrir nauðsyn þess að auknu fjármagni verði veitt til ráðsins vegna umferðaröryggisársins. Hefur umferðarráð lagt á það áherslu í erindi til nefndarinnar að til þess að norrænt umferðaröryggisár verði annað og meira en nafnið eitt sé nauðsynlegt að ná fram sameiginlegu átaki allra þjóðfélagsþegna. Til að ná slíku marki telur umferðarráð brýna nauðsyn að það hafi tök á að ráða sérstakan starfsmann til að vinna að umfangi verkefna og tengslum við félög, stofnanir og almenning. Jafnframt sé nauðsynlegt að stofna til útgjalda við útgáfu fræðsluefnis prentaðs og í myndformi. Til þess að svo geti orðið þurfi að hækka fjárveitingu þá sem ráðinu er ætluð í fjárlagafrv. Umferðarráð er fáliðuð stofnun. Þrátt fyrir það hefur þar margt verið vel gert til að vinna að bættri umferð og umferðaröryggi. Á norrænu umferðaröryggisári er nauðsynlegt að styrkja þá stofnun svo að hún geti gegnt forustuhlutverki í sameiginlegu átaki allra landsmanna til aukins umferðaröryggis. Á þessu er ekki vanþörf eins mikill bölvaldur og umferðarslysin eru í þjóðfélagi okkar. Ég fagna því að þessi umr. hefur farið fram og vænti þess að hún verði til að stuðla að aukinni umræðu um umferðaröryggi og vandamál umferðarinnar og að hv. alþm. styðji óskir um aukið fjármagn til að standa að aðgerðum á norrænu umferðaröryggisári.



Herra forseti. Af sérstökum ástæðum hef ég haft nokkur afskipti af því máli, sem hér er til umfjöllunar, og get ekki látið hjá líða að koma hér aðeins inn í þessa umr. Það er rétt um margt það, sem fram kom hér hjá hæstv. ráðh., að að undirbúningi þessa máls er nokkuð vel staðið. En það vekur þó athygli manna að hér virðist seint hafa verið af stað farið. í því sambandi vil ég vekja athygli á því að þegar við hófumst handa um undirbúning þessa í byrjun þessa árs, þá var undirbúningur þegar vel á veg kominn í nágrannalöndum okkar er taka þátt í þessu einnig. Það er því spurning mín til hæstv. ráðh. hvaða ráðh. það er, sem sæti hefur átt í norrænni ráðherranefnd, sem hefur að tillögu Norðurlandaráðs ákveðið að við skulum taka þátt í framkvæmd þessa verkefnis hér á landi, og hvers vegna það hefur ekki verið gert fyrr, að umferðarráði væri komið af stað við undirbúning þessa. Og ég vil lýsa furðu minni á því að það skuli aðeins hafa fengið 100 þús. kr. fjárveitingu til að undirbúa málið á yfirstandandi ári, þegar það hefur þó beðið um 500 þús. kr., sem mér finnst þó samt sem áður hafa verið nokkuð hógvær beiðni. Sömuleiðis furða ég mig á að því skuli ekki hafa verið liðsinnt með því að sinna beiðni þess um 1 500 þús. kr. sérstaka fjárveitingu vegna þessa verkefnis fyrir næsta ár, að aðeins skuli vera 500 þús. kr. inni í frv. til fjárl. fyrir árið 1983. Það er ótrúlegur kostnaður, sem hlýst af umferðarslysum hér á landi á hverju ári. Árið 1980 er hann talinn hafa numið um 202 millj. gkr. og varlega áætlað er talið að kostnaðurinn árið 1982 verði 500 millj. kr. Á sama tíma ætlum við að verja sérstaklega til þessa verkefnis 100 þús. kr. Á næsta ári má áætla að kostnaður vegna umferðarslysa verði 750 millj. kr., og þá ætlum við aðeins að veita 500 þús. kr. sérstaki framlag til að taka á því alvarlega máli sem hér er um fjallað, en það eru óhöpp og umferðarslys, sem hafa kostað ótalin mannslíf. Ég vil nefna það sérstaklega í þessu samhengi að við undirbúning H-dagsins 26. maí 1968 var kostað til fræðslu á núvirði 7.3 millj. kr. að því er ég hef fengið upplýst hjá umferðarráði. Og það er hlægilegt til samanburðar ef umferðarráð á ekki að fá 1.5 millj. kr. á næsta ári til undirbúnings norræna umferðaröryggisársins.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd Norðurlandaráðs, samgöngumálanefnd, sem hefur haft undirbúning norræna umferðaröryggisársins til meðferðar og skipaði sérstaka undirbúningsnefnd, framkvæmdanefnd til undirbúnings norræna umferðaröryggisárinu. Ég hef að vísu ekki sótt nema tvo fundi framkvæmdanefndarinnar, sem ég á þó að nafninu til sæti í, beinlínis vegna þess að ærnar hafa nú gerst utanferðirnar á vegum Norðurlandaráðs, þó ég sækti ekki hálfsmánaðarlega þar að auki fund í framkvæmdanefndinni. En mér hefur aftur á móti gefist kostur á því að fylgjast með störfum hennar. Ég vil upplýsa það að af hálfu framkvæmdanefndarinnar og samgöngumálanefndar Norðurlandaráðs í heild, þá hefur framlag Íslands til undirbúnings umferðaröryggisársins þótt allsæmilegt. Starfsmenn rn. og umferðarráðs hafa komið þar á framfæri hugmyndum varðandi þetta norræna samstarf og sameiginlegt átak í umferðaröryggismálunum sem hafa þótt býsna góðar. Að því leyti hygg ég að aðild Íslands að þessum undirbúningi hafi verið nokkuð góð miðað við ýmislegt annað. Hitt var aftur á móti ljóst, að til þess að við gætum framkvæmt okkar hlut hér heima yrðum við að fá allverulegt fjármagn. Ég get tekið undir það, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði og hv. þm. Sveinn Jónsson ítrekaði áðan, að þar megum við ekki spara eyrinn en fleygja krónunni, því að nú gefst tækifæri til þess að gera sérstaki átak. En í meginatriðum hefur þetta sameiginlega starf Norðurlanda til undirbúnings þessu ári fyrst og fremst miðað að því að skipuleggja það sem gert er þannig að fjárframlög í einu landi og vinna, sem lögð er af mörkum, megi einnig koma til nytja í hinum löndunum. Hinu er ekki að neita, að á ýmsa lund eru okkar öryggismál í umferðinni með þeim sérstaka hætti sem vegakerfi okkar og náttúrufar landsins raunverulega sníður. Þess vegna nýtist okkur ekki ýmislegt af því sem kemur til sameiginlegra nytja meðal hinna landanna. En ég vil þakka ráðh. fyrir upplýsingarnar sem hann veitti okkur hérna og einnig þann hug sem fram kom hjá honum til þessa máls.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þau svör sem hann hefur hér veitt við þessari fsp. minni en ég verð jafnframt að láta í ljós nokkur vonbrigði með innihald þess svars eða þeirra svara sem frá honum komu og frá umferðarráði komu vegna þess að mér þykir augljóst, eins og raunar kom hér fram hjá hv. þm. Sveini Jónssyni, að hér hefur verið seint af stað farið, a.m.k. með undirbúninginn hér innanlands og það kann vel að vera og er áreiðanlega rétt, sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði hér áðan, að við undirbúning þessara mála hafa fulltrúar Íslendinga lagt ýmislegt gott til mála, en það hefur bara ekki náð hingað heim ennþá. Það hefur gerst á fundum einhvers staðar erlendis en þær tillögur hafa ekki náð hingað heim. Ég held að það sé auðvitað forsenda þess að eitthvað gerist í þessum málum að umferðarráð fái nokkurt fjármagn til ráðstöfunar, og beri ekki að skera það við nögl eða telja eftir. Hins vegar held ég líka að umferðarráð hafi brugðist og ekki staðið í stykkinu sem skyldi um ýmislegt sem því ber að gera, eins og t.d. að hvetja til notkunar bilbelta. Það hefur lítið farið fyrir því nema nm verslunarmannahelgina kannske einna helst. Í öðru lagi, held ég, að umferðarráð hafi ekki beitt sér sem skyldi við að efna til samstarfs félagasamtaka um þessi mál og virkja félagasamtök í landinu sér til hjálpar í þessum efnum til að vinna að þessu lífshagsmunamáli. Ég nefni þar Slysavarnafélag Íslands, ég nefni þar klúbbana Öruggur akstur og það má nefna margvísleg fleiri frjáls félagasamtök sem áreiðanlega mundu reiðubúin og fús að leggja sitt af mörkum í þessu efni. En mér finnst tillögur umferðarráðs góðar svo langt sem þær ná - en þær eru allt of seint á ferðinni og skal ég ekki fara nánar út í þá sálma hvað kann þar að valda. En betra er seint en aldrei, eins og þar stendur, og vonandi á þetta eftir að takast vel og bera tilætlaðan árangur sem er auðvitað meginatriði. Hér hefur verið minnst á útvarp og sjónvarp og víst gæti þáttur sjónvarps og þeirra ríkisfjölmiðla verið mikill á þessu sviði en ég verð því miður að segja að þar hefur mér ekki fundist ríkja sá áhugi á þessum efnum sem ætti að vera - og raunar ber ríkisútvarpinu sem stofnun lagaskylda til þess því að það á að veita fræðslu um umferðarmál. Ég get nefnt það að í útvarpsráði hef ég flutt tillögur um að fluttir verði þættir í sjónvarpi um hjólreiðar, sem hafa margfaldast hér á höfuðborgarsvæðinu að undanförnu, þættir annaðhvort fengnir frá Norðurlöndum, þar sem þeir eru á boðstólum, eða ef þeir fengjust ekki - þeir eru fáanlegir, - gerðir sérstakir þættir um hjólreiðar til að benda á þær hættur, sem þar bíða vegfarenda. Á þessu hefur ekki reynst eða virst vera áhugi. Þetta hefur a.m.k. ekki fengist í gegn. Ég hef sömuleiðis lagt til að í auglýsingaþáttum sjónvarpsins verði sýndar stuttar kvikmyndir, einkanlega ætlaðar ungum börnum, sem mikið horfa á auglýsingar, þar sem varað væri við hættunum í umferðinni. Þetta hefur heldur ekki náð fram að ganga og þykir mér það afar leitt. Þetta eru aðeins örfá dæmi um það sem þarna mætti gera. En ég vil að endingu ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir svör hans og vona að þetta megi vel takast.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð. Hv. þm. Sveinn Jónsson og hv. 5. þm. Vesturl. hafa báðir kvartað yfir því að seint hafi verið farið af stað í þessum málum. Hv. 4. þm. Norðurl. e. upplýsti það að hann á sæti í þeirri norrænu nefnd sem fjallað hefur um undirbúning norræna umferðaröryggisráðsins. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka honum fyrir góð störf í þeirri nefnd og ég verð að segja það að af nokkrum kynnum er mér kunnugt um að íslenskir alþm. hafa a.m.k. núna á síðustu árum starfað vel í þeim norrænu nefndum þar sem þeir hafa átt sæti. Það var að sjálfsögðu ekki neinn vafi á því í mínum huga eða þeirra ráðh., sem þessi mál snerta, að við ættum að taka þátt í og leggja okkar af mörkum á norrænu umferðaröryggisári. Það er kvartað yfir að umferðarráð hafi farið seint af stað til þess að virkja ýmis félagasamtök o.s.frv. og það er rætt um áhugaleysi hjá sjónvarpi og jafnvel víðar í þessum efnum. Ég er auðvitað mjög þakklátur hv. alþm. fyrir það að leggja sitt af mörkum til þess að vek ja áhuga á þessu máli. Það er rætt um að fjárveitingar séu knappar. Nú höfum við ekki ennþá afgreitt fjárlög fyrir þetta umrædda ár, 1983, svo að enn gefst hv. alþm. tækifæri til þess að leggja þar hönd á plóginn. Ég vil svo aðeins að síðustu geta þess að þó árið 1983 sé sérstaklega nefnt sem norrænt umferðaröryggisár, þá verðum við að muna eftir því að daglega starfa hér á landi fjölmargir aðilar að öryggismálum í umferðinni, þó að eftirtekjan sé ekki betri en raun ber vitni. Umferðarráð er sístarfandi, löggæslan er sístarfandi og slysavarnafélagið alltaf á verði. Þannig mætti lengi telja. Þess vegna vil ég láta það verða mitt lokaorð í þessari umr. að þó að við verðum að gera sérstakt átak á næsta ári þá eru í raun og veru öll ár umferðaröryggisár, og umferðarráð og aðrir aðilar, sem að þessum málum vinna, eru sístarfandi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 85 að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: „1. Hefur verið fylgst með göngu smokkfisks á Íslandsmið nú í sumar og undanfarin sumur? 2. Hafa verið gerðar tilraunir hér á landi til veiða á smokkfiski með veiðarfærum sem vitað er að notuð eru af fiskimönnum annarra þjóða við veiðar á þessum fiski, t.d. flotvörpu? 3. Hver eru framtíðaráform um nýtingu smokkfisksins hér við land? 4. Hve mikið var flutt inn af Smokkfiski til beitu á hverju ári árin 1979, 1980, 1981 - magn og verðmæti óskast tilgreint?“ Þessar fsp. eru tilkomnar vegna óska sjómanna við Breiðafjörð. Þeir hafa tjáð mér að s.l. sumar og undanfarin sumur hafi borið allmikið á því að þessi fisktegund hafi verið þar á miðunum, en það hefur ekki verið lagt í að veiða hana og engar tilraunir gerðar með ný veiðarfæri. Gamla og hefðbundna aðferðin við veiðar á þessum fiski var sú, að þetta var dregið á öngul, eitt og eitt kvikindi í einu, en það er varla arðbær veiðiaðferð við þessa fisktegund lengur. 2. liður fsp. er um það hvort gerðar hafi verið tilraunir með smokkfiskveiðar. Ef ég man rétt var gerð einhver samþykkt um að slíkt skyldi gera og ég hef vissan grun um það, þó að ég viti ekki, að einhverjar tilraunir hafi farið fram á að reyna öll veiðarfæri við smokkinn. Ég hef áhuga á því, og veit að fleiri hafa áhuga á því, að fá upplýsingar um hvernig þessar tilraunir hafa gengið, ef gerðar hafa verið. 3. liður spurningarinnar er um hver séu framtíðaráform um nýtingu smokkfisksins. Það gefur náttúrlega auga leið að okkur ber að nýta þennan fisk, ef það er möguleiki, og það byggist á því að við náum valdi tæknilega séð á veiðinni. Það er vitað að aðrar þjóðir nýta þennan fisk. Við höfum keypt þó nokkurt magn af smokkfiski frá Kanada, Noregi, Póllandi og Sovét á undanförnum árum til beitu. Ekki er gott til þess að vita ef svo skyldi vera að þessi fisktegund væri hér jafnvel í miklu magni við landið og hún væri ekki veidd. Ég hjó eftir því, sem sagt var í fréttum fyrir nokkru í sambandi við það að Sovétmenn og Norðmenn voru að gera fiskveiðisamning um veiðar hér norðaustur af landinu við Jan Mayen, að Norðmenn hefðu leyft Sovétmönnum að fiska smokkfisk við Jan Mayen. Það væri skrýtið ef nágrannar okkar Norðmenn færu nú að leyfa Rússum að veiða smokkfisk í næsta nágrenni við okkur og okkur tækist ekki að veiða þessa fisktegund, en í staðinn keyptum við þennan fisk af Rússum, sem við höfum gert í allríkum mæli á undanförnum árum. Ég held að ég orðlengi þetta ekki frekar.



Herra forseti. Til að svara fyrstu þremur liðum þessarar fsp. vil ég, með leyfi forseta, lesa bréf Hafrannsóknastofnunar dags. 15. nóv. s.l. Þar segir: „Ætíð er fylgst með göngu smokkfisksins að landinu. Haustið 1979 gekk beitusmokkur að landinu og hafði þá lítt sem ekkert orðið vart við hann hér í 14 ár. Á árabili þar á undan hafði hann sýnt sig í veiðanlegu magni í fjögur af hverjum níu árum. Síðan 1979 hefur smokkurinn ekki gengið að landinu í þeim mæli að veiðar væru stundaðar, enda þótt lítillega hafi orðið vart við hann sum haust, eins og t.d. nú. Beitusmokkurinn er annars flökkuskepna, sem talin er eiga heimkynni eða a.m.k. hrygningarslóð í hafinu djúpt vestur af Írlandi og allt suður undir Azoreyjar. Hingað kemur hann nær eingöngu sem ókynþroska fyrsta árs dýr í fæðuleit og stendur stutt við, 1–3 mánuði.“ Þetta var svar Hafrannsóknastofnunar við 1. lið. Við 2. lið segir stofnunin svo með leyfi forseta: „Þegar smokkur gekk að landi haustið 1979 höfðu engar athuganir farið fram á þessari tegund um árabil af skiljanlegum ástæðum, en með endurkomu þorsksins voru þær vaktar til lífs á ný. Tekin voru sýni til líffræðiathugana fyrir göngu smokksins og gerðar veiðitilraunir. Þær tilraunir til veiða, sem fram fóru, flotvörputilraunir, voru gerðar af einkaaðila með smávegis stuðningi Hafrannsóknastofnunar. Þar sem lítill tími var til stefnu í þetta skiptið og tilraunirnar gáfu mjög góðar vonir um að hægt væri að taka smokk í flottroll ákvað Hafrannsóknastofnun að standa sjálf að eða fyrir veiðitilraunum, er smokkurinn kæmi aftur. Voru fyrirhugaðar fleiri tilraunir, svo sem tilraunir með að dæla smokknum beint á dekk, - draga hann að dæluopi með ljósum. Ameríkumenn hafa gert slíkt með árangri. Var m.a. fengin stór loðnudæla haustið 1980 í þessu skyni. En tilraunir hafa engar orðið af þeirri einföldu ástæðu að smokkurinn hefur ekki látið sjá sig síðan svo að einhverju nemi. Ávallt hefur þó verið gerð rannsóknaráætlun um beitusmokk og áætlun um tilraunaveiði. Þar sem aldrei er ljóst fyrir fram hvenær hægt verður að fara út í svona tilraunir er erfitt að binda rannsóknaskip við slíkt verkefni fyrir fram. Þá getur verið örðugt að fá leiguskip eða styðja aðila til tilrauna með stuttum fyrirvara. því hefur verið hugað að því að taka rannsóknaskip úr öðrum verkefnum um stuttan tíma til slíkra tilrauna, ef til kæmi. Hefur m.a. fengist vilyrði ráðh. fyrir því að slík verkefni hefðu forgang, enda gæti ella e.t.v. ekkert orðið af slíkum tilraunum. Þótt beitusmokkurinn hafi ekki komið að landinu í veiðanlegu magni í fjögur ár hefur ávallt verið fylgst með honum, tekin sýni þegar færi hafa gefist og líffræðiathuganir farið fram.“ Þetta er svar við 2. lið. Um 3. lið segir svo í bréfi stofnunarinnar: „Framtíðaráform um nýtingu smokkfisksins hér við land standa eðlilega og falla með göngu hans að landinu. Hafrannsóknastofnun hefur bent á, að þegar smokkar eru hér við land er oft um gífurlegt magn að ræða. Þar sem hér er um óþekktan úthafsstofn að ræða hefur verið talið eðlilegt að veiða eins mikið og hægt er. Veiðar hér hafa hins vegar aðeins farið fram með einföldum handveiðarfærum og smokkfiskafli sjaldan dekkað þörfina fyrir beitusmokk. Þetta kemur aðallega til af því hve smokkurinn stendur stutt við og svo vegna þess hve veiðarfærin eru afkastalítil. Ef takast mætti að veiða beitusmokkinn í troll eða með öðrum stórvirkum aðferðum er enginn efi á að hægt væri að fullnægja þörfinni fyrir beitusmokk þau ár er smokkurinn kæmi. Þau ár sem hann sýnir sig ekki hér við land, og þau eru nú að verða ærið mörg, þýðir ekkert að hugsa til veiða sökum eðlis og lifnaðarhátta tegundarinnar, eins og að framan hefur verið drepið á.“ Hér fylgir með allítarleg grein eftir fiskifræðinginn þann sem þetta skrifar, Einar- Jónsson. Fer ég ekki út í hana. Í 4. lið er spurt að því hve mikið sé flutt inn til landsins af smokkfiski á hverju ári 1979, :980 og 1981. 1979 var cif-verðmætið samtals 2 millj. 318 þús. og skiptist þannig, að frá Bandaríkjunum fluttum við að verðmæti 309 þús., en frá Kanada 2 mill Í. 19 þús. 1980 var flutt inn að cif-verðmæti fyrir samtals 8 millj. 422 þús. Þar af var flutt inn frá Kanada fyrir 7 millj. 377 þús., frá Bandaríkjunum fyrir 768 þús.,frá Danmörku fyrir 97 þús. og frá Noregi fyrir 179 þús. 1981 var flutt inn fyrir samtals að verðmæti 12 millj. 984 þús. Þar af var flutt inn frá Noregi 4 millj. 815 þús., frá Kanada fyrir 3 millj. 535 þús., frá Færeyjum fyrir 3 millj. 527 þús., frá Bretlandi fyrir 1 millj. 11 þús. og frá Bandaríkjunum fyrir 96 þús. Magnið hefur einnig aukist. 1979 var magnið samtals 888.8 tonn, árið 1980 var magnið 2919.5 tonn og 1981 2507.9 tonn. Það er magnminnkun frá 1980–1981 þó að verðmætið hækki allverulega. Eins og kom fram reyndar í bréfi Hafrannsóknastofnunar átti ég árið 1979 viðræður við fiskifræðinga um smokkfiskinn og óskaði þá eftir því að tilraunir yrðu gerðar. Þá var stofnunin ekki í aðstöðu til að gera þær á stundinni. Slíkt hafði ekki verið undirbúið, enda enginn smokkfiskur sést í 14 ár svo að segja, en engu að síður var einkaaðili hvattur til þess og styrktur til að hefja þá tilraun. Eins og áður kom fram lagði ég áherslu á að stofnunin yrði reiðubúin að gera slíka tilraun hvenær sem er. Það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda um smokkfisk hér við land á undanförnum árum kemur mér á óvart, ef hann hefur verið hér í einhverju magni, því að við höfum fylgst með þessu. Þótt upplýst hafi verið að nokkur smokkfiskur hafi sést hefur verið fullyrt að magnið væri langtum minna en svo að um stærri veiðar gæti orðið að ræða, eins og t.d. í troll. Það var athyglisvert, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi áðan, að Norðmenn hafa leyft öðrum þjóðum að veiða á Jan Mayen-svæðinu. Ég tel vissulega vel koma til greina að leita eftir slíkum heimildum, því að eins og sjá má af þeim tölum sem ég nefndi áðan er hér um töluvert verðmæti að ræða í innflutningi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans og finnst mér þau að öllu leyti fullnægjandi við þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram. Í sambandi við þær upplýsingar sem ég hef fengið um smokkfiskgöngu núna á Breiðafjarðarmiðum get ég að vissu leyti ekki fullyrt um það magn, en allmargir sjómenn hafa sagt mér að þeir hafi orðið þarna varir við smokkfisk. Við einn talaði ég sem reyndi veiðar með gömlu aðferðinni og hann sagði að eftir því sem hann þekkti til hefði hann verið sæmilega vel við. Annað get ég ekki sagt um þetta. En ég er hissa á að Hafrannsóknastofnun ef hún hefur á annað borð fylgst með eftir því sem ráðh. sagði, skuli ekki hafa vitað um þá göngu sem þarna hefur ábyggilega verið í sumar. Vera má að sú ganga hafi alls ekki verið það stór að hægt hefði verið að beita þeim aðferðum sem um er rætt nú, þ.e. að dæla, eða það hafi alls ekki verið eins mikið magn og oft og tíðum var hér á fyrri árum þegar smokkurinn gekk á miðin. Það sem ég sagði um Sovétmenn og Norðmenn varðandi veiðileyfi á Jan Mayen-miðum var að ég taldi mig hafa heyrt í útvarpsfréttum að þetta hefði verið einn þátturinn í samningi Norðmanna og Rússa um veiðiheimildir á norðaustursvæðinu. Aftur á móti hefur þetta ekki komið fram, í blaðafréttum, sem ég hef lesið af þessu, þannig að þetta er frekar lausafrétt en ég sé að slá neinu föstu. Við erum að kaupa smokkfisk af Norðmönnum, Færeyingum og Dönum. Er þá kannske ekki mjög til athugunar hvort íslensk skip yrðu styrkt til þessara tilraunaveiða á öðrum miðum en kannske alveg uppi í landsteinum okkar Íslendinga, hvort það væri ekki leið að fá heimild Færeyinga, sem við semjum við um önnur veiðiréttindi, til að fiska smokk á þeirra miðum, ekki eingöngu til að ná í þessa fiskitegund, heldur einnig til að afla okkur tækni og kunnáttu svo við séum tilbúnir til veiða ef þessi fisktegund kemur á Íslandsmið?



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Alexanderssyni fyrir að bera fram þessa fsp. varðandi smokkfiskveiðarnar, sem ég held að feli í sér margar aðrar spurningar um með hvaða hætti við stöndum að nýtingu á auðlindum sjávar hér í Norður-Atlantshafinu. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. hafi svarað því hér til sem hægt var varðandi þessar rannsóknir og veiðar. Við höfum haft í ýmsu að snúast varðandi rannsóknir á fiskstofnum okkar og höfum kannske komið meira til leiðar við þær rannsóknir en raunverulega var hægt að ætlast til miðað við fjármagn okkar og getu. Það eru náttúrlega gömul sannindi og almenningi kunn allar götur frá því að Bjarni Sæmundsson gaf út Fiskana sína, að hér er um að ræða flökkukvikindi sem staðnæmist óvíða lengi. Þó hefur borið við að hann dokaði við í íslensku fjörðunum, 1–3 mánuði, ekki miklu styttri tími en norsk-íslenski síldarstofninn var veiðanlegur á sínum tíma. Ég tel alveg fráleitt að við gefum okkur ekki betur að veiðum á flökkustofnum en við höfum gert fram að þessu og reynum að komast upp á lag með að veiða þá annars staðar þar sem þeir eru tiltækir, utan okkar fiskveiðilögsögu. Mætti jafnvel vitna í lýðhvöt Einars heitins Benediktssonar á sínum tíma, þegar hann spurði: Vissir þú hvað Frakkinn fékk til hlutar? Fleytan er of smá, sá grái er utar. Við eigum skip núna sem duga til þess að sækja fisk í troll á djúpsjó, en við hófum bara ekki sinnt þessu. Þess er að geta, að hér er ekki aðeins um beitu að ræða. Hér er um að ræða talsvert verðmætan krabba til manneldis líka og í vaxandi mæli. Ég geri ekki ráð fyrir að það verði Hafrannsóknastofnun sem verður hvatinn að því að við sækjum þennan fisk á djúpslóðina, ekki heldur ríkisstj., en það mætti e.t.v. stuðla að því að mönnum verði gert kleift að gera út til að ná í þennan fisk og stuðla að því með einhverjum hætti að íslenskir fiskimenn komist upp á lag með að veiða kolmunna og spærling á sama hátt og grannar okkar.



Herra forseti. Mér er ómögulegt að þegja í þessari umr., þar sem ég ætti að geta vitnað eitthvað í henni. Það er varla á bætandi og Hafrannsókn hefur verið skömmuð nóg undanfarið, en ég er svolítið hissa á að fiskifræðingarnir skuli ekki hafa orðið varir við smokkfiskinn í sumar. Ég hef sjaldan eða aldrei orðið meira var við hann í trollið en einmitt á þessu sumri. Hann festir sig um allt í troll hjá okkur. Þetta gerist á veiðum við Suðausturlandið. Ég efa hreinlega að þeir hafi rannsakað málið. Nú endurtek ég að ég vil ekki kasta meiri rýrð á þá fremur en orðið er og hefur verið gert undanfarið, þeir hafa fengið nóg. En ég er hræddur um að þarna sé um að ræða meira en trassaskap þeirra, reyndar hef ég þó ekki sagt að hér sé trassaskapur á ferð, því þá vantar fé og þá vantar skip til að athuga þetta. - Þeir hafa svo mörg svið um að fjalla. Þetta er hálfkák á öllum sviðum, ef þeir koma þá nærri því. Þá vantar fjármagnið. Við skulum ekki beinlínis álasa mönnunum sem um þetta fjalla. Hv. þm. Skúli Alexandersson sagði nokkur orð um veiðar Norðmanna og Rússa við Jan-Mayen. Ég er hræddur um að honum hafi misheyrst. Ég hlustaði einmitt á þessa frétt og heyrði að það var rækja sem menn nefndu í fréttinni. Ég heyrði ekki minnst á smokkfisk þar, enda held ég að smokkfiskur gangi ekki það langt norður. Þetta er frekar hlýsjávarfiskur. Ég man það langt að árið 1940 og þar fyrir, þegar ég var heima í minni sveit, sem ég átti auðvitað alltaf að vera, rak hann inn á fjörur í stórum stíl og við tíndum þetta upp og höfðum gaman af og drógum eitt og eitt kvikindi á færi og höfðum gaman af því líka. En mér finnst vel athugandi mál að rannsaka þetta. Það eru orðnar ískyggilega háar upphæðir bundnar innflutningi smokkfisks. Við þurfum að flytja inn vissan fisk fyrir 13 millj. kr. til að láta ofan í annan fisk. Það er orðið alvörumál fyrir okkur þegar svo er komið. Við megum vel eyða einhverjum peningum til að rannsaka flökkufiskinn og láta ekki aðra fá af honum meira en þeir fá því að svo selja þeir okkur hann aftur.