Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Samfylkingarinnar, dags. í gær, 1. febrúar: Formaður: Magnús Orri Schram. Varaformaður: Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Ritari: Ólína Þorvarðardóttir.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Að undanförnu hefur verið til umræðu að á þinginu kæmi fram tillaga um að rannsaka að nýju sölu ríkisbankanna á fyrri hluta síðasta áratugar. Við það hef ég engar athugasemdir, heldur mundi bara fagna því að enn einu sinni yrði farið yfir það til að eyða allri óvissu um hvernig að því var staðið. En þá vaknar sú spurning hvort forsætisráðherra teldi eitthvað því til fyrirstöðu að um leið yrði ráðist í heildarúttekt á því hvernig staðið var að endurreisn íslensku bankanna sem nú starfa á Íslandi þannig að það liggi endanlega fyrir hvernig ákvarðanatakan var og hvaða samningar við kröfuhafana lágu þar að baki vegna þess að ríkisstjórnin sem nú situr tók um það sérstaka ákvörðun að þeir yrðu ekki endurreistir á forsendum ríkiseignar heldur afhentir kröfuhöfunum. Það var sérstök ákvörðun ríkisstjórnarinnar og það skiptir máli að það liggi fyrir hvaða upplýsingar voru þá til staðar og hvers efnis samningarnir við þrotabú gömlu bankanna voru. Jafnframt vil ég bera það upp við hæstv. forsætisráðherra hvort hún sjái nokkuð því til fyrirstöðu að samningarnir í tengslum við Icesave verði teknir til rannsóknar, allur aðdragandi þess að ríkisstjórnin skuldbatt sig gagnvart hinum erlendu aðilum til að bera samningana upp á Alþingi og hvernig aðdragandinn var að undirritun þess samkomulags sem síðar kom í ljós að ekki var meiri hluti fyrir á þinginu. Öll sú atburðarás er enn þá hulin þoku sem mjög mikilvægt er að verði létt af málinu svo við getum gert almennilega upp við það ferli í heild sinni.

Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að hv. þm. Bjarni Benediktsson taki undir með okkur um að einkavæðing Búnaðarbankans og Landsbankans verði tekin til sérstakrar rannsóknar. Það hefði auðvitað átt að ganga í það verk fyrir löngu og var reyndar flutt um það tillaga á síðasta þingi sem ekki fékkst afgreidd. Það er langt síðan þeir voru einkavæddir, þessir ríkisbankar, 2003 eða 2004, og hefði átt að rannsaka þetta fyrir löngu. Ég vona að um það geti orðið breið samstaða á þingi, þótt seint sé, að rannsaka þessa banka. Þessi ríkisstjórn starfar í anda þess að það sé gegnsæ og opin stjórnsýsla.  Hv. þingmaður talar um að bankarnir hafi verið afhentir kröfuhöfum. Nú skulum við aðeins líta á það. Hvaða valkostir voru í stöðunni? Hefði hv. þingmaður frekar viljað fara þá leið að ríkið hefði keypt alla þessa banka og lagt til þá fjármuni sem til þess hefði þurft, sem er ekki neitt smáræði? Fyrst hv. þingmaður stillir málinu upp með þeim hætti að kröfuhafarnir hafi eignast verulegan hluta í þeim bönkum, og mér fannst felast hálfgerð gagnrýni í því af hálfu þingmannsins, finnst mér að hann þurfi að upplýsa hér hvaða leiðir hann hefði viljað fara. Hefði hann viljað setja í það eins mikið fjármagn frá skattgreiðendum og ríkissjóði sem til hefði þurft til að ríkið keypti alla þessa banka?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ágætisundirtektir við þessum fyrirspurnum mínum. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum áður lagt fram tillögu um rannsókn á Icesave-málinu og í ljósi þessara góðu undirtekta munum við að sjálfsögðu leggja tillöguna aftur fram og við treystum því að í þetta skipti nái hún fram að ganga í þinginu. Varðandi rannsóknir á sölu ríkisbankanna á sínum tíma vitum við öll að hún hefur áður farið til skoðunar hjá ríkisendurskoðanda. Enn er talað um að það þurfi að skoða einhverja þætti málsins og við sjálfstæðismenn höfum aldrei lagst gegn því í þinginu og munum ekki leggjast gegn því í þetta sinn. Varðandi þá stóru ákvörðun sem tekin var um að ríkið ætti ekki með eigin framlagi að endurreisa bankakerfið hef ég fyrir mitt leyti fagnað því. Ég harma hins vegar sérstaklega hversu mikil leynd og óvissa hefur umlukið allt það ferli, samningarnir hafa til dæmis aldrei legið almennilega fyrir til umfjöllunar í þinginu og meginatriðið með endurreisn bankanna 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að ég heyri ekki að hv. þingmaður hafi viljað fara aðrar leiðir að því er varðar endurskipulagningu bankanna en ríkisvaldið fór þó að hann setji fram ákveðnar spurningar í því efni. Það er sjálfsagt að skoða það og við þurfum auðvitað að meta hvenær sé þá rétt og tímabært að fara í þessa athugun eða rannsókn að því er varðar endurskipulagningu á bönkunum. Ég held að það þurfi allt að liggja fyrir áður en farið verður í það eins og ég nefndi áðan. Hið sama gildir um Icesave, ég tel að við þurfum að ljúka því máli fyrir dómstólunum áður en ráðist verður í einhverja sérstaka rannsókn á því. 
            

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu orð sem hæstv. forsætisráðherra lét falla um að bíða eftir að dómsmál kláraðist er reynsla okkar af þessari ríkisstjórn þegar kemur að uppkvaðningu dóms sú að ekki er hirt mikið um hvað kemur út úr því, hvort sem það er forsætisráðherra sjálfur eða hæstv. umhverfisráðherra. Mig langar aðeins að koma inn á grein sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskipta-, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, og væntanlega verðandi iðnaðarráðherra, skrifuðu í Fréttablaðið í gær. Greinin heitir „Betra samfélag“. Þegar ég las hana hugsaði ég með mér: Bíddu nú við, um hvað er verið að ræða hér? Mér datt helst í hug keisarinn þegar hann stóð fyrir framan spegilinn án klæða og dáðist að fötum sínum, að þarna væri fólk að reyna að blekkja sjálft sig og blekkja aðra með því að tala um betra samfélag. Það labbar svo um götuna án klæða og allir nema þeir sem ganga um götuna sjá að það er engin innstæða fyrir því sem hér er verið að ræða um. Frú forseti. Það er annað sem vekur athygli í þessari grein, það að ekki eitt orð er um heimilin í landinu í henni. Það er ekki minnst á íslensk heimili, vanda þeirra eða neina þeirra frábæru lausna sem ríkisstjórnin hefur státað sig af. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, í ljósi þess að það er ekki minnst á heimilin í þessari grein sem ber yfirskriftina „Betra samfélag“: Er hæstv. forsætisráðherra búinn að gefast upp á því að koma heimilunum til hjálpar með einhverju móti? Ef svo er ekki, hvað er þá í farveginum hjá hæstv. forsætisráðherra til að gera þetta svokallaða betra samfélag þá enn þá betra eða í það minnsta skárra eða í það minnsta pínulítið betra fyrir íslensk heimili sem hæstv. forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna sáu ekki ástæðu til að nefna í greininni sinni þar sem fjallað er um hið svokallaða betra samfélag sem er eins og sagan um keisarann? 
            

Hæstv. forseti. Mér finnst miður að hv. stjórnarandstæðingar, í þessu tilviki hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, verða alltaf pirraðir þegar við erum að ræða um árangur ríkisstjórnarinnar. Það er eins og þeir vilji loka öllum eyrum og augum fyrir því sem hefur verið að gerast í samfélaginu síðustu þrjú árin. Vissulega hefur náðst árangur í því sem við höfum verið að tala um, endurskipulagningu bankanna, í því sem við höfum farið í gegnum varðandi heimilin í landinu. Þar hafa verið afskrifaðir um 200 milljarðar kr. og ríki setti í það 50–60 milljarða í viðbót í vaxtaniðurgreiðslum og vaxtabótum. Af því að hv. þingmaður nefnir heimilin í landinu er rétt að geta þess að þar er farið í 50–60 aðgerðir og ég er ansi hrædd um að ef ofan í það væri farið sæist að við höfum forðað mjög mörgum gjaldþrotum hjá heimilunum í landinu og bjargað fjárhag margra heimila með þeim aðgerðum sem við höfum farið út í. Hver er staða atvinnulífsins nú þegar þau orð eru mælt að það sé enginn sýnilegur árangur og engin innstæða fyrir því sem við erum að skrifa? Jú, staðan er sú að hagvöxtur er meiri en í nágrannalöndunum. Það er búist við því að hann geti orðið 3–3,5% á þessu ári, kannski 4% á næsta ári en hann er 1–1,5% að meðaltali í Evrópu. Af 32 löndum OECD erum við það níunda í röðinni varðandi hagvöxt. Er það enginn árangur, virðulegi forseti? Við erum með marga fjárfestingarsamninga í gangi til að örva atvinnulífið. Við höfum farið út í mikla fjölbreytni í atvinnulífinu en ekki staðnæmst bara við stóriðju eins og sjálfstæðismenn og framsóknarmenn gerðu þegar þeir stjórnuðu. Það er af mörgu að taka og því miður komst það ekki allt fyrir í einni grein. Það er takmarkað pláss sem við höfum. 
            

Virðulegur forseti. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. forsætisráðherra hefði getað fengið plássið á síðunni þar sem ríkisbankinn Landsbankinn auglýsti. Þar hefði verið nóg pláss og við hæfi að fjalla um heimilin í stað þess að hafa auglýsingu frá þessum banka. Hæstv. forsætisráðherra talar um árangur og endurreisn bankanna en ætti að svara því hvers vegna í ósköpunum bankarnir eða kröfuhafarnir voru látnir njóta ávinningsins. Af hverju fengu kröfuhafarnir þetta svokallaða svigrúm í sínar hendur en ekki heimilin? Með þessari aðgerð afhenti ríkisstjórn kröfuhöfunum í raun lyklana að íbúðum fólksins í landinu. Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra segir að þetta sé allt í góðu lagi? Af hverju fjallar hæstv. forsætisráðherra ekki um þessi 60 þús. heimili sem eru með neikvæða eiginfjárstöðu eða þau 50% heimilanna sem varla ná endum saman? Það er þetta sem við þurfum að vinna að, frú forseti, og fyrir þetta hefði hæstv. forsætisráðherra örugglega getað fengið aðeins meira dálkapláss í málgagni sínu, Fréttablaðinu, ef hann hefði áhuga á að skrifa um 

Hæstv. forseti. Þegar hrunið skall á voru skuldir fyrirtækjanna þreföld landsframleiðsla. Það hlýtur að vera árangur að við höfum náð því að þær eru núna um tvöföld landsframleiðsla. Sannarlega hafa heimilin fengið sinn hlut af því svigrúmi sem var í bönkunum og við höfum farið yfir það hér. Þar var svigrúmið 95 milljarðar en þar hafa verið afskrifaðir hátt í 200 milljarðar kr. og til viðbótar 50–60 milljarðar sem ríkið hefur farið út í, eins og ég sagði. Þegar talað er um að 60 þús. heimili séu í vandræðum - ég geri ekki lítið úr því að mörg heimili eru í vandræðum, en þær tölur sem hv. þingmaður er að tala um eru miðaðar við 2010. Þá voru ekki nærri því allar þær aðgerðir sem við höfum farið út í komnar til framkvæmda og voru ekki orðnar virkar. Hv. þingmaður ætti að bera saman stöðuna í dag en ekki 2010 þegar hann talar um að 60 þús. heimili séu í vanda. Ég geri ekki lítið úr því,  
            

Forseti. Í aðdraganda kjarasamninga á síðasta ári setti ríkisstjórnin á fót ráðherranefnd í atvinnumálum. Hún átti að fjalla um atvinnu- og vinnumarkaðsmál, en eins og stóð í fréttatilkynningu var gert ráð fyrir að forsætisráðherra og fjármálaráðherra ættu fast sæti í nefndinni. Jafnframt voru aðrir ráðherrar tilnefndir þarna inn. Settir voru á laggirnar tveir undirvinnuhópar, annar átti að fjalla um mótun atvinnustefnu og sköpun starfa. Þetta var 7. janúar. Tveimur dögum seinna sagði hæstv. forsætisráðherra að það væri afar mikilvægt að okkur tækist að skapa ný og varanleg störf á Íslandi árið 2011. Allir þekkja hvernig því hefur reitt af, að skapa þessi varanlegu störf. Atvinnuþátttaka á Íslandi hefur aldrei verið minni en á síðasta ári og um þessar mundir og forsendur kjarasamninga brustu. Ég hlýt þá að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvar eru niðurstöður þessarar vinnu? Hvar eru tillögurnar sem komu út úr þessu starfi? Mér þætti vænt um að fá frekari upplýsingar um það því að einu haldbæru tillöguna um fjölgun starfa eða sköpun nýrra starfa sem kom frá ríkisstjórninni á árinu 2011 mátti sjá í fjárlagafrumvarpinu þar sem gert var ráð fyrir fjölgun aðstoðarmanna ríkisstjórnarinnar um að minnsta kosti þrjá. 
             Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort nefndarstarfinu sé lokið. Hvar eru tillögurnar? Hvenær megum við eiga von á því að fá þær í hendur?

Hæstv. forseti. Það mætti stundum halda að hv. stjórnarandstæðingar fylgdust ekki með því sem er að gerast í samfélaginu.  Við fórum líka yfir allar helstu framkvæmdir sem eru í pípunum hjá hinu opinbera, ýmis fjárfestingarverkefni sem þar eru í gangi. Þar hefur verið gengið frá fjórum fjárfestingarverkefnum. Mikil uppbygging er í augsýn og í undirbúningi fyrir norðan,  
             Það er ekki langt síðan fram kom hjá Seðlabankanum að á síðustu 12 mánuðunum hafi störfum fjölgað um 5 þús. Mér finnst að hv. þingmaður eigi ekki að gera lítið úr því. 

Forseti minnir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að beina máli sínu til forseta þegar rætt er úr ræðustól Alþingis.

Forseti. Ég var ekki að spyrja um það sem gerst hefur síðustu tvö, þrjú árin. Spurningin var einföld, ég spurði út í nefndarstarf og starf undirhóps um mótun atvinnustefnu og sköpun starfa sem ekki hefur starfað nema í 13 mánuði. Það virðist vera ofverk hæstv. forsætisráðherra að gera grein fyrir störfum og tillögum þessa hóps, hæstv. forsætisráðherra hrærir hér inn einhverjum fullyrðingum langt aftur í tímann sem hún virðist hafa mikla þörf fyrir að ræða. Ég ætla bara að minna hæstv. forsætisráðherra á að stóryrðaglamur er ekki forusta. Ríkisstjórn á að veita landinu forustu með málefnalegri umræðu og svara þeim fyrirspurnum sem til hennar er beint. Í ræðu minni áðan sagði ég að eina tillagan sem borin hafi verið hér á borð væri í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það er ástæðulaust að detta í 

Enn hvetur forseti þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig gera eins skýrt og skilmerkilega grein fyrir stöðunni í vinnu á vegum ríkisstjórnarinnar að því er varðar atvinnumálin og ég best get.

Undirhópsins?

Er hv. þingmaður að tala um hópinn sem átti að fylgjast með framkvæmdinni í kjarasamningnum og eftirfylgnina í því?

Mótun atvinnustefnu og sköpun starfa.

Já, ég var að gera grein fyrir því.

Nei.

Ég var að gera grein fyrir því 

Ekki samtal við þingmann úti í sal.

Bæði að því er varðar opinberar framkvæmdir og á einkamarkaðnum. Síðan er ákveðin eftirlitsnefnd sem í eiga sæti fulltrúar ríkisstjórnarinnar og fulltrúar aðila vinnumarkaðarins sem hafa eftirlit með og fylgja eftir því sem er í kjarasamningunum, meðal annars að því er varðar atvinnumálin. Ég tel mig, virðulegi forseti, hafa gert eins skilmerkilega grein fyrir þessu 

Virðulegi forseti. Ég vil ræða við hæstv. innanríkisráðherra um öryggismál sjómanna. Skipum undir 12 metrum er ekki skylt að hafa björgunarflotbúninga um borð, heldur einungis svokallaða vinnuflotgalla sem veita falskt öryggi. Farið hafa fram rannsóknir á því að þeir sem fara í sjóinn í vinnuflotgöllum munu einungis geta lifað þar í um 20 mínútur. Ég tók þetta mál síðast upp 16. júní 2009 við þáverandi hæstv. samgönguráðherra. Þá átti að skoða málið en ekkert hefur gerst í því síðan. Legið hefur fyrir tillaga frá siglingaráði alveg frá árinu 2004 um breytingar á reglugerð þar sem þetta er gert að skyldu, að öllum skipum sem róa í atvinnuskyni sé skylt að hafa svokallaða björgunarflotbúninga. Ég vil heyra frá hæstv. innanríkisráðherra hvort hann hyggist nú skrifa undir þessa reglugerð þar sem þetta yrði lögleitt. Það er rétt að árétta að siglingaráð er ráðgefandi fyrir hæstv. innanríkisráðherra um öryggismál sjómanna. Það er mjög mikilvægt að þetta verði gert, sérstaklega í ljósi þess að 1. maí næstkomandi hefjast strandveiðar aftur og þar róa menn við tvísýn skilyrði vegna þess fyrirkomulags sem er á þeim veiðum. Það er skoðun mín að því miður sé ekki spurning um hvort heldur hvenær slys verður. Því vil ég inna hæstv. innanríkisráðherra eftir því hvort hann hyggist taka þetta mál upp og skrifa undir þá reglugerð sem margsinnis er búið að ítreka og búin er að liggja í ráðuneytinu síðan árið 2004.

Hæstv. forseti. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að vakin sé athygli á öryggismálum sjómanna, nú í kjölfar mjög alvarlegs slyss á sjó. Að vissu leyti hefði mér þótt heppilegra að fá þessa spurningu, sem er mjög efnisleg, í undirbúnum fyrirspurnum en mér finnst eðlilegt engu að síður að vakin sé athygli á þessu og ég mun fara yfir þessi mál og greina þingmanninum frá niðurstöðu minni að þeirri yfirferð lokinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta mál er búið að liggja í ráðuneytinu síðan 2004, frá ráðgefandi aðila um öryggismál sjómanna. Ég skil hins vegar að hæstv. ráðherra geti ekki svarað þessu afdráttarlaust öðruvísi en að fara yfir málið og þar sem ég veit að hæstv. ráðherra er vanur að standa við það sem hann segir mun hann gera það fljótt og vel. Ég treysti á að hann komi þessu í verk þar sem málið er búið að bíða í ráðuneytinu í um átta ár. Ekki er deilt um hvaða þýðingu björgunarflotbúningar hafa fyrir öryggi sjómanna vegna þess að það er margsannað að þeir bjarga lífum sjómanna. Það er mikilvægt að þessi reglugerð verði komin í gildi áður en strandveiðarnar byrja 1. maí þannig að menn hafi ákveðinn tíma og fyrirvara til að geta komið því í verk. Því hvet ég hæstv. innanríkisráðherra til að greina mér frá því fyrr en síðar hvað hann hyggst gera í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil fullvissa hv. þingmann um að þessari vinnu verður hraðað.

Frú forseti. Undanfarið höfum við mátt verða vitni að því að margir félagar hæstv. forsætisráðherra hafa komið fram, m.a. hæstv. utanríkisráðherra og svo félagsmenn í Samfylkingunni, og fjallað um að nú væri kominn tími á hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra hefur setið á þingi í 34 ár og til gamans má geta þess að það er fjórum árum lengur en sá sem hér stendur hefur lifað þannig að hæstv. forsætisráðherra var búinn að vera á þingi í fjögur ár þegar sá sem hér stendur fæddist. Fjöldi ungs fólks glímir við mikinn skuldavanda og við þingmenn fengum í gær meðal annars bréf frá ungu pari á Akureyri. Það er ekki eins og hæstv. forsætisráðherra hafi ekki gegnum tíðina fjallað mikið um þessi mál, m.a. verðtrygginguna. Í grein sem hæstv. forsætisráðherra skrifaði í nóvember 1996 sagði, með leyfi frú forseta: „Efnahagsleg rök og sanngirni mæla með því að verðtrygging á lánum til heimilanna verði alfarið bönnuð.“ Jóhanna Sigurðardóttir telur að ríkisstjórnin sé föst í gamla verðbólguhugsunarhættinum. Í gær hafði hæstv. forsætisráðherra gegnt þessu embætti í þrjú ár og Samfylkingin hefur verið í ríkisstjórn í fimm ár. Það liggja fyrir 37 þús. undirskriftir fólks sem hefur skorað á ríkisstjórnina að afnema verðtrygginguna. Það var gríðarlega stór fundur í Háskólabíói í síðustu viku þar sem bent var á leiðir og lausnir til afnáms verðtryggingar. Nú langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvenær fólkið í landinu megi vænta þess að orð hæstv. forsætisráðherra á árum áður verði að efndum og hvort ekki sé rétt metið hjá þeim félögum hæstv. forsætisráðherra sem hafa talað um að hennar tími kunni að vera kominn.

Frú forseti. Ég ætla bara að svara þessu með verðtrygginguna, ég ætla að leiða annað hjá mér af því að mér finnst hv. þingmanni ekkert koma við hversu lengi ég er í stól þingmanns eða hve lengi ég starfa fyrir Samfylkinguna.  Varðandi verðtrygginguna held ég að það sé nokkuð breið samstaða um það á þingi að taka á því máli. Efnahags- og viðskiptanefnd er að vinna að því máli undir forustu Helga Hjörvars og skilar væntanlega 15. febrúar. Við skulum sjá hvað út úr því kemur. Það er ekki eins og ekki hafi náðst áfangar í þessu efni á umliðnum mánuðum. Allir bankar hafa boðið upp á óverðtryggð húsnæðislán um þó nokkurt skeið. Íbúðalánasjóður hefur þegar fengið lagaheimild til að veita óverðtryggð lán og að því er nú unnið að koma því í gagnið. Lífeyrissjóðirnir eru sömuleiðis að skoða það að veita óverðtryggð lán. Heil nefnd undir forustu Eyglóar Harðardóttur fór yfir þetta og þar voru ýmsar leiðir nefndar. Mér fannst ekki par liggja beint við að það ætti endilega að afnema verðtrygginguna, það eru ekki allir sammála um það. Það er ábyggilega spurning fyrir þann sem er að taka lán í dag hvort hann eigi að taka það verðtryggt eða óverðtryggt. Það liggur ekkert á borðinu að óverðtryggð lán séu hagstæðari en verðtryggð. Staðan er sú að það er verið að vinna að þessu máli í nefnd þingsins og ég bíð eftir að fá niðurstöðu þar. Annars ætti hv. þingmaður að vita að besta leiðin til að afnema verðtrygginguna og koma á viðunandi vaxtakjörum sem eru sambærileg við það sem gerist í Evrópu, og ASÍ hefur reiknað út að fólk hér á landi borgar 5–6% hærri vexti en fólk í Evrópu,  
            

Frú forseti. Árið 1996 skrifaði hæstv. forsætisráðherra grein um að það ætti að afnema verðtrygginguna. Það er töluvert mörgum árum áður en evran var fundin upp og maður veltir fyrir sér þegar maður hlustar á hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé að skipta um skoðun. Það má heyra á máli hennar að skiptar skoðanir séu um afnám verðtryggingar og annað. Raunhæfar leiðir hafa komið fram og ef hæstv. forsætisráðherra mundi kynna sér þær hugmyndir og þær leiðir sem meðal annars Hagsmunasamtök heimilanna hafa lagt fram um það hvernig megi afnema verðtrygginguna mundi hæstv. forsætisráðherra komast út úr þeirri villusýn að það verði eingöngu gert með því að ganga í Evrópusambandið. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að sýna nú í verki að hún sé maður að meiri og láti þau orð sem hún lét falla á árum áður, 

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að ég hef lengi verið talsmaður þess að skoða það að afnema verðtrygginguna. Ég flutti þingmál um það að kanna kosti og galla þess að afnema hana. Lengra gekk ég ekki af því að ég taldi að menn þyrftu að gera sér ljóst hvað það þýddi, það ætti ekki bara einn, tveir og þrír að afnema verðtrygginguna án þess að menn mætu afleiðingarnar af því. Lengra hef ég ekki gengið í tillöguflutningi á Alþingi um það efni. En ég er mjög áhugasöm um að reyna að ná breiðri samstöðu um að finna leiðir til að afnema verðtrygginguna. Ég skal sannarlega vera liðsmaður í því en það þarf fleiri en þá sem hér stendur til að afnema hana, þingið þarf að skoða þetta og þingið er að því. Síðan finnst mér að hv. þingmaður eigi að skoða vel hvað aðild að Evrópusambandinu þýðir fyrir verðtrygginguna. 

Virðulegi forseti. Það leynir sér ekki að hæstv. innanríkisráðherra hefur verið með miklu gleðibragði þegar hann skrifaði þessi miklu plögg, tillögur til þingsályktunar um tólf ára fjarskiptaáætlun og fjögurra ára fjarskiptaáætlun. Húmoristinn hefur greinilega komið upp í hæstv. ráðherra þegar hann kaus á bls. 6 í tólf ára áætluninni að skrifa, með leyfi virðulegs forseta: „Góðir innviðir fjarskipta og fjarskiptamála eru mikilvæg forsenda fyrir ýmis áherslumál sem koma fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar er m.a. lögð áhersla á að hún“ - þ.e. ríkisstjórnin - „muni beita sér fyrir „opinni stjórnsýslu, auknu gagnsæi og lýðræðisumbótum“. “ - Ég undirstrika að ríkisstjórnin leggur áherslu á að hún muni beita sér fyrir opinni stjórnsýslu, auknu gagnsæi og lýðræðisumbótum. Það sem ég sakna úr þessum mergjaða texta eru orðin skjaldborgin um heimilin og eitthvað fleira í þeim dúr og auðvitað norræna velferðin. Þegar lestur er hafinn á þessu plaggi, sem annars er nokkuð tormelt vegna þess að í því er eðli málsins samkvæmt fjallað um flókna hluti, er gott að hæstv. ráðherra hefur kosið að reyna að koma manni í gott skap og láta mann hlæja um leið og maður les þennan texta sem er vel skrifaður en um stirfið efni. Í gær og í síðustu viku ræddum við um aðrar áætlanir, samgönguáætlanir sem hæstv. innanríkisráðherra hefur lagt fram, þ.e. langtímaáætlun og síðan fjögurra ára áætlun um samgöngumál. Þær eru að talsverðu leyti öðruvísi uppbyggðar en þær sem við erum núna að ræða. Í þeim áætlunum er um að ræða verkefnaáætlanir þar sem er nákvæmlega tíma- og tölusett hvert einasta verk, hver brú, hver höfn, hver flugvöllur, hver vegarspotti o.s.frv. Í þessari áætlun er því ekki að heilsa. Þar er uppsetningin önnur eins og hefur verið raunar alveg frá því að slíkar áætlanir komu fyrst fram. Ég hef velt fyrir mér síðustu daga, þegar ég hef farið yfir þessi mál, hvort við ættum að hyggja að því að setja skýrar fram, hvort sem það væri í sjálfri áætluninni eða með einhvers konar fylgigögnum, upplýsingar um þau verkefni sem ætlunin væri að ráðast í þannig að við gætum betur tekið afstöðu til þeirra. Í þessari ágætu tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára fjarskiptaáætlun er í nokkrum köflum farið yfir markmið um aðgengileg og greið fjarskipti, hagkvæm og skilvirk fjarskipti, örugg fjarskipti og umhverfisvæn fjarskipti. Það er útlistað með orðum en við sjáum samt ekki nákvæmlega með hvaða hætti menn ætla að ná markmiðum sínum um aðgengileg og greið fjarskipti. Verkefnin eru tíunduð í allmörgum liðum en við sjáum ekki hvort ætlunin er að setja upp senda við þjóðveg 1 til að tryggja GSM-sambandið, við sjáum ekki hugmyndir um hvort ætlunin sé að leggja til fjármuni til að fara beinlínis í einhverja uppbyggingu á til dæmis gagnasamskiptum við einstök dreifbýl héruð og þar fram eftir götunum. Ég veit ekki hvort þetta er gerlegt en ég vildi velta því inn í umræðuna til að menn gætu þá hugsað það til lengri tíma, m.a. í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem mér finnst mjög líklegt að muni kalla eftir því frá innanríkisráðuneytinu hvaða áform séu uppi um einstakar framkvæmdir á aðskiljanlegum stöðum í sjálfu sér. Ég hygg að það sé ekki mikill ágreiningur um markmiðin eins og þau koma fram. Ég rakti þau með þessum almennu orðum og hæstv. ráðherra gerði það líka í sinni ágætu framsöguræðu síðla dags í gær. Markmiðin eru það sem við viljum stefna að. Ef við veltum almennt fyrir okkur þessari fjarskiptaáætlun vitum við að nánast á hverjum degi eiga sér stað gríðarlegar breytingar á tæknisviðinu. Við settum okkur til dæmis einhver markmið árið 2004 um það hvernig við vildum byggja upp kerfi fyrir gagnaflutninga um landið og settum okkur þar með markmið um það hversu mikinn hraða við vildum hafa, hvað menn gætu glímt við stór skjöl o.s.frv. Það var nokkuð sem menn töldu þá raunhæft og sem menn vildu ná fram. Nú erum við örugglega búin að ná þessum markmiðum og miklu meira en það, en þarfirnar eru sífellt að breytast og við þekkjum það að eitthvað sem svaraði alveg kalli tímans fyrir þremur, fjórum árum á þessu sviði gerir það ekki lengur. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir okkur að endurskoða þetta í sífellu. Að langmestu leyti annast markaðurinn þetta sjálfur. Fjarskiptafyrirtækin sjá sér einfaldlega hag í að geta boðið upp á sem mesta þjónustu til að búa sér til tekjur. Vandinn er hins vegar þar sem markaðsbresturinn verður og þá er þörf á þessum sérstöku fjármunum sem koma í gegnum fjarskiptasjóð sem fjarskiptafyrirtækin borga þó algjörlega. Fjarskiptanotkunin er gjaldstofninn og þess vegna borga fjarskiptafyrirtækin þetta, öllu heldur við notendurnir. Það kemur væntanlega fram almennt í verðlagningunni gagnvart okkur og þess vegna erum það auðvitað við sem að lokum borgum þetta. Við viljum líka og gerum kröfu til þess að þessi þjónusta sé til staðar alls staðar á landinu alveg sama hvar menn búa. Menn eiga líka erindi út í hinar dreifðu byggðir og nútíminn er þannig að sá sem er þar staddur til lengri eða skemmri tíma þarf á því að halda að geta nýtt sér þessa þjónustu. Hið sama er með GSM-símana og þessa þráðlausu síma. Þegar fólk fer af stað og ferðast um landið sitt reiknar það með því að þjónustan sé til staðar. Ég nefni þetta vegna þess að stundum er látið í veðri vaka, að sjálfsögðu ekki af hálfu hæstv. ráðherra heldur ýmsum öðrum sem tala um þessi mál, að hér sé um að ræða einhverja kvöð sem þeir sem búa í þéttbýli þurfi að standa straum af fyrir einhverja aðra sem búa í dreifbýlinu. Mjög margar breytingar hafa orðið í þessu starfsumhverfi eins og ég nefndi. Ef við tökum dæmi af póstinum blasir auðvitað við að þar hafa orðið gríðarlegar breytingar og eiga eftir að verða meiri. Í fyrsta lagi hafa þessar rafrænu sendingar gert það að verkum að mjög hefur dregið úr magni póstsendinga sem hefur auðvitað haft áhrif á tekjustreymi Íslandspósts. Íslandspóstur hefur hins vegar þá kvöð núna að þurfa að standa undir alþjónustunni og notar þá það sem er núna einkaleyfavarin þjónusta, þ.e. bréf upp að 250 grömmum, að ég hygg. Þannig var það að minnsta kosti upphaflega þegar við settum þessi lög. Nú eru hins vegar þeir tímar uppi að við sjáum á tölum sem eru meðal annars raktar á bls. 32, að ég hygg, í þessu skjali að talsverður samdráttur er í almennum bréfasendingum. Það hefur áhrif og gerir það að verkum að það verður erfiðara fyrir þetta einstaka fyrirtæki að standa undir þessu, sérstaklega vegna þess að eftir bara 11 mánuði skellur á okkur mikil breyting. Um næstu áramót hverfur sú einkaleyfavarða þjónusta sem Íslandspóstur hefur haft - það eru reyndar, svo ég leiðrétti það, bara í bréfum upp að 50 grömmum - en nú er verið að opna þennan póstmarkað samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins. Við höfum að vísu fengið undanþágu til næsta árs en eftir það er alveg ljóst, það sjáum við á þeim tölum sem eru reiddar fram í þessu ágæta skjali, að það mun hafa veruleg áhrif á stöðu Íslandspósts sem hingað til hefur borgað og staðið undir þessari alþjónustu. Því spyr ég hæstv ráðherra: Er farið að hyggja að því með hvaða hætti við bregðumst við? Það er nefnt í þessu skjali að ýmislegt komi til greina. Auðvitað koma til greina einhvers konar ríkisstyrkir, framlög ríkisins, en það getur líka komið til greina sama hugsun og við erum með um fjarskiptasjóðinn, að þá eigi sér stað almenn gjaldtaka hjá þeim aðilum, ekki bara Íslandspósti heldur mögulega öðrum póstfyrirtækjum, sem verði síðan ráðstafað til að tryggja þessa alþjónustu á póstinum. Þannig getum við búið við það, eins og við höfum gert, að hér um bil allir fá sinn póst fimm daga vikunnar. Það er eftirtektarvert að þrátt fyrir allt eru það ekki nema 158 aðilar sem njóta ekki slíkar póstþjónustu. Við finnum stundum að því hjá þeim sem ekki njóta þess, en það verður hins vegar að segjast eins og er að í meginatriðum, með undantekningum, er póstþjónustan mjög góð. Þá kem ég að fjarskiptunum sjálfum sem við tölum um og þá er ég að tala um bæði símann og tölvufjarskiptin. Þar er gríðarlega mikið verk að vinna. Eins og ég sagði áðan tekur þetta umhverfi mjög miklum breytingum og nýjar þarfir kalla stöðugt á nýjar aðgerðir og nýjar framkvæmdir. Þarna höfum við líka út af fyrir sig náð mjög góðum árangri, því er alls ekki að neita. Það er ekki nema 1% heimila sem er eingöngu með þráðlaust net og 99% heimila í landinu eru með háhraðatengingu. Það sem hins vegar hefur breyst er að þær kröfur sem við vorum með og settum upphaflega og eru grundvöllur alþjónustunnar, og komið aðeins inn á hérna, eru að verða úreltar. Kröfurnar um meiri flutningsgetu og möguleika á að taka á móti og vinna í þyngra umhverfi eru þannig að lágmörkin eru að verða of lág og þá þurfum við að taka afstöðu til þess. Við vitum að svona fjarskiptavinna er grundvöllur þess atvinnulífs sem við erum með í dag. Það er varla til sá atvinnurekstur sem ekki krefst einhvers konar slíkra fjarskipta með tölvupóstssendingum, að vinna í þungum skjölum. Við heyrum oft frá ferðaþjónustu í dreifbýli sem kvartar undan því að bókunarkerfi séu öll orðin það þung að lélegt fjarskiptasamband komi í veg fyrir að fólk geti keppt á þessum sviðum þar sem fjarskiptaþjónustan er veikust. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Kemur ekki til greina núna að hyggja að því að hækka þessi lágmörk um fjarskiptin til að tryggja að við höldum alls staðar á landinu í við þróunina? Í þessu sambandi er rakið á bls. 37, með leyfi virðulegs forseta: „Í tengslum við innleiðingu á nýja fjarskiptapakkanum er sú spurning réttmæt hvort tímabært sé að huga að því að endurskilgreina alþjónustu. Sem dæmi má nefna lágmarkshraða internets sem nú er 128 kb/s. Nokkur lönd hafa þegar aukið þennan hraða …“ Með öðrum orðum er þessi þróun greinilega hafin í öðrum löndum og spurning hvort við þurfum ekki að minnsta kosti að fylgja henni þannig að við séum í fremstu röð á þessu sviði, eins og við höfum verið. Ég nefndi áðan að þetta væri grundvöllur atvinnuþátttöku en ekki bara það, þetta er líka grundvöllur menntunar. Menntun er að færast í auknum mæli í það að vera fjarnám, fólk nýtir sér mikla möguleika í þessu sambandi, ekki síst úti í dreifbýlinu þar sem menntunarframboðið er minnst. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli fyrir okkur að þessir hlutir allir saman séu í fullkomnu lagi. Það er ekki bara það að flutningsgeta þurfi að vera til staðar, að þessar tölvutengingar séu eins góðar og þær þurfa að vera. Annað í þessu sambandi skiptir líka miklu máli og maður verður var við það á þeim stöðum sem búa við lakari þjónustu. Í þessu sambandi vísa ég til spurningarinnar um ljósleiðarahringtengingar. Það getur auðvitað orðið rof á ljósleiðarasambandinu og þá skiptir miklu máli að um sé að ræða hringtengingar. Ég bið hæstv. innanríkisráðherra að veita því athygli núna sem ég segi og í þessu felst spurning. Í dag eru bara tvö landsvæði með yfir 5 þús. íbúa án ljósleiðarahringtengingar, Vestfirðir og Snæfellsnes. Kostnaðurinn við það að ljósleiðarahringtengja Vestfirði og Snæfellsnes er 270 millj. kr. Eru uppi áform á grundvelli þessarar fjarskiptaáætlunar að fara í það verkefni að hringtengja þessi svæði? Fyrir þau er um að ræða gífurlega mikla samkeppnislega spurningu. Meðan þessi staða er uppi er alveg tómt mál að tala um að vera með gagnaver á þessum slóðum sem og ýmiss konar atvinnustarfsemi sem krefst algjörs öryggis á þessu sviði fyrir utan allt annað. Almenningur og fyrirtæki almennt geta þolað einhvers konar skerðingu í einhvern tíma en til langs tíma er það hvimleitt og truflandi. Í annan stað kemur fram að byggðakjarnar sem eru ekki með svona ljósleiðaratengingu eru ekkert mjög margir og kostnaðurinn við að ljósleiðaratengja ótengda byggðakjarna með einni tengingu er 320 millj. kr. Hér er líka um að ræða býsna mikið hagsmunamál. Ég geri mér grein fyrir að þetta er miklu þyngra varðandi dreifbýlu héruðin en kostnaðurinn er 320 millj. kr. og nú spyr ég hæstv. ráðherra: Eru áform um, á grundvelli þessara tillagna, að fara í að ljósleiðaratengja þessi heimili og skapa þeim sem búa við betra fyrirkomulag þannig sambærileg samkeppnisskilyrði, búsetuskilyrði og lífsskilyrði og aðrir hafa?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir prýðilega ræðu og gott yfirlit yfir stöðu mála, sérstaklega er varðar landsbyggðina. Um leið vil ég þakka innanríkisráðuneytinu fyrir mjög metnaðarfulla, öfluga, fróðlega og raunhæfa áætlun um fjarskipti landsmanna á næstu árum. Stigin hafa verið mjög stór og jákvæð skref í þessu á liðnum missirum eins og við þekkjum og höfum margoft rætt í þingsal eftir að netbyltingin hóf innreið sína. Það var alveg ljóst að þau landsvæði, þeir íbúar í strjálbýli og dreifbýli sem ekki hefðu aðgang að háhraðatengingum á svipuðu verði, með svipuðu öryggi og gæðum og það sem best gerist í þéttbýlinu, yrðu með einhverjum hætti út undan og ójafnræðis mundi gæta hvað varðaði búsetuskilyrði. Það sem blasir við í áætluninni er að stærðin og íbúafjöldinn marka landinu ákveðna sérstöðu þar sem 63% íbúanna búa á 1% landsvæðisins. Þar er þessum málum ágætlega fyrir komið og alveg prýðilega. En ríflega 20 þús. manns, 6,4% íbúanna, búa í dreifbýli og þar er þessum málum mjög misjafnlega fyrir komið, allt frá því að sums staðar er þetta rekið af einkaaðilum í gegnum gervihnattasambönd sem eru bæði óöruggari og dýrari en það sem við þekkjum í þéttbýli. En mér sýnist að hér sé lögð upp mjög metnaðarfull áætlun um að ná fyrir þetta á næstu árum þannig að allir íbúar Íslands, bæði í dreifbýli og þéttbýli, búi við sambærileg skilyrði hvað varðar verð, gæði og öryggi þjónustunnar og háhraðatengingar, hvort sem þeir búa á suðvesturhorninu eða í dreifbýlinu. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem hefur fylgst mjög vel með þessum málum og er af landsvæði þar sem þessara hagsmuna gætir mjög, um viðhorf hans til þessa í áætluninni. Er þessu vel fyrir komið að hans mati 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef að minnsta kosti skilið þessar áætlanir finnst mér þær vera metnaðarfullar og ég nefndi það í ræðu minni áðan að ég teldi að út af fyrir sig væri ekki neinn ágreiningur um markmiðin. Mér finnst þau vera prýðilega upp sett og ekkert í sjálfu sér sem ég sakna sérstaklega. En þetta eru orðin og síðan kemur að efndunum og verkefnunum. Það sem ég velti upp í byrjun ræðu minnar var að mér fyndist ég ekki hafa nægilega góða yfirsýn, á grundvelli þessa plaggs, um hvað ætti síðan í raun og veru að gerast næstu árin. Tökum bara dæmi sem við þekkjum öll og það er GSM-símasamband víða um land. Hvað ætla menn að gera til að bæta það? Það er ekki eins og það ætti að vera. Þá er ég ekki að tala um tölvutengingarnar sem er annað mál. Við þekkjum gloppurnar í GSM-símasambandi á til dæmis þjóðvegi 1, það þekki ég á leið minni norður í land. Á stórum svæðum á leiðinni vestur til Ísafjarðar eða frá Ísafirði til Reykjavíkur um Djúpið til dæmis eru stórar gloppur og mjög stórar gloppur á Vestfjarðavegi 60, og er nú ánægjulegt að ég geti komið þeim vegi að svona rétt einu sinni fyrir hæstv. innanríkisráðherra. Þarna hefði ég viljað sjá eða að minnsta kosti hafa einhverjar upplýsingar um hvernig menn ætla að fara í þetta. Að öðru leyti tek ég undir það með hv. 1. þingmanni Suðurkjördæmis að ég geri ekki ágreining um markmiðin. Við verðum síðan alltaf að hafa í huga þá staðreynd að tækniframfarir í fjarskiptamálum eru gríðarlegar. Þau markmið sem við settum á sínum tíma við gerð fyrstu fjarskiptaáætlunar, 2004 hygg ég að það hafi verið, voru talin mjög metnaðarfull. Á þeim tíma töldu menn sig vera að setja markmið um mjög mikla bandbreidd og að verið væri að uppfylla markmiðin til allrar framtíðar. Núna segjum við hins vegar, þegar við erum búin að uppfylla þau í meginatriðum, með undantekningum, að 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég held að þessi áætlun hjá hæstv. innanríkisráðherra sé mjög metnaðarfull og nái vel utan um verkefnið. Við þurfum hins vegar að tryggja að það sé afl til að fylgja því eftir og við náum því á mjög skömmum tíma að búa svo um hnúta að landsbyggðin búi ekki bara við viðunandi aðstæður hvað þetta varðar heldur fullnægjandi og sem komi til móts við, eins og við sjáum það fyrir, þær stökkbreytingar sem geta orðið í þessari þjónustu. Á síðustu tíu árum hafa náttúrlega orðið gríðarlegar framfarir í þessu og það sem við töldum einu sinni vera boðlega háhraðatengingu þykir okkur ekki ná nokkru máli í dag, framþróunin hefur orðið svo ör. Um leið sjáum við hvernig fólk úti um allt Ísland, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, hefur nýtt sér möguleika tækninnar og netsins til að mennta sig, stofna fyrirtæki og fara út í alls konar þjónustu. Í ferðaþjónustunni er netið og möguleikar háhraðatengingarinnar nýttir til hins ýtrasta, sérstaklega úti á landi þar sem fólk er fjarri hinum stærri mörkuðum á suðvesturhorninu. Mörg hundruð Íslendingar ef ekki fleiri en þúsund hafa á allra seinustu árum sótt sér framhaldsskóla- og háskólamenntun í gegnum fjarnám. Það er ekkert annað en bylting fyrir landsbyggðina að fólk þurfi ekki að rífa sig upp og flytja búferlum til að sækja sér menntun og þannig verður kannski ekki af því. Þess vegna vildi ég ítreka að ljósleiðarastofnnetshugmyndin sem hér er unnið út frá virðist vera mjög öflug leið til að mæta þessu öllu. Við þurfum að búa svo um hnúta að dreifbýlustu og fámennustu svæðin þar sem er lengst á milli íbúa og bæja fái stuðning, fjárhagslegan stuðning, sveitarfélögin séu ekki skilin eftir, eins og ég get talið upp mörg dæmi um, þannig að íbúarnir búi svo sannarlega ekki við skerta aðstöðu 

Virðulegi forseti. Kjarni málsins er sá sem við vorum að tala um áðan, bæði ég og hv. þingmaður, að landsbyggðin búi við boðlegar háhraðatengingar vegna þess að þessar breytingar eru svo örar. Ef við förum yfir þetta ætla ég að fullyrða að engin atvinnustarfsemi, undantekningarlaust, getur lifað af á Íslandi nema fjarskiptin séu góð. Það er alveg sama hvaða starfsemi það er. Einhvern tíma hefðu menn talið að þeir gætu komist af með sveitasímann, það er ekki þannig. Ef menn ætla að reyna að setja fyrirtæki á laggirnar verða fjarskiptin að vera góð. Ég held líka að færa megi fyrir því rök að þetta sé í raun enn brýnna á landsbyggðinni en þrátt fyrir allt á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað er þetta alls staðar mikilvægt, en landsbyggðin er auðvitað í þeirri stöðu að þar er lengst í margs konar þjónustu og þá þjónustu reyna menn þá að nálgast meðal annars í gegnum fjarskipti. Þess vegna hygg ég að fjarskiptamálin séu enn þá brýnni, til dæmis fyrir ungt fólk eða fólk sem á efri árum kýs að leita sér menntunar og getur gert það heiman frá sér að miklu leyti. Þá eru þessi atriði mjög þýðingarmikil. Margs konar þjónustu sem fyrirtæki leita eftir er að finna á höfuðborgarsvæðinu og þess vegna þurfa menn á þessu að halda. Hér segir í 1. gr., c-lið fjögurra ára áætlunarinnar, með leyfi forseta: „Skilgreindur verði markaðsbrestur í fjarskiptum og leiðir stjórnvalda til úrbóta.“ Það er síðan gert með orðum í stóru áætluninni. Þar er skilgreint hvað er markaðsbrestur og bent á ýmsar leiðir. Það sem ég held hins vegar að kalla þurfi mjög eftir og þurfi að fylgja áætluninni er að við sjáum þetta skilgreint, verkefni fyrir verkefni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, hann fór mjög víða yfir efnið. Tillaga til þingsályktunar um 12 ára fjarskiptaáætlun hljómar dálítið eins og fimm ára áætlanir í Sovétríkjunum, þetta er svona opinber stefnumörkun. Ég spyr hv. þingmann hvar hann sér einstaklingsframtakið í því að byggja upp, ég sakna þess. Hann fór í gegnum það að þetta sé mjög mikilvægt fyrir atvinnurekstur úti á landi, og það er það, getur minnkað og brúað fjarlægðir sem er kannski mjög mikilvægt, t.d. í ferðaþjónustu. En hvar sér hann möguleikana í þessu fyrir einkaframtak, sem að mínu mati gerir hlutina alltaf arðbærast og hraðast. Þetta byggir allt mikið á því að ný tækni sé innleidd mjög hratt af því að gífurleg þróun er í þessu. Hv. þingmaður talaði um hringtengingu. Ég vil spyrja hann hvort hringtenging, sem er orðin mjög stór, í kringum allt landið, hætti ekki að vera það öryggistæki sem menn telja því að á svona langri leið gæti bilað á tveimur stöðum. Það kemur kannski hlaup í jökulárnar á Suðausturlandi og svo rofnar tengingin hérna á Hellisheiðinni vegna jarðskjálfta. Þá getur allt svæðið þar innan búið við ákveðið óöryggi nákvæmlega eins og litlir staðir án hringtengingar. Ég er því ekki viss um að hringtenging ein sér sé nægileg, því þurfi að gera margt fleira og ég er viss um að menn eru að gera það.

Virðulegi forseti. Fyrst spurði hv. þingmaður um hvar ég sæi einstaklingsframtakið í þessari áætlun. Ég sé eiginlega einstaklingsframtakið yfir og allt um kring vegna þess að ég er alveg sammála hv. þingmanni um að uppbygging fjarskipta í landinu mun auðvitað gerast á vettvangi fyrirtækjanna númer eitt, tvö og þrjú. Þannig hefur það líka gerst. Að langsamlega mestu leyti hefur þetta verið markaðsdrifið. Fyrirtækin hafa séð sér hag í því að byggja upp tengingar, byggja upp þjónustu og aðstæður til þess að fólk gæti keypt þá þjónustu, verslað við fyrirtækin, borgað þeim og þannig fá fjarskiptafyrirtækin tekjur. Við höfum hins vegar viðurkennt að það eru ákveðnir markaðsbrestir vegna sérstöðu landsins. Það höfum við viðurkennt. Við gerðum það við sölu Símans, ákveðið var að fara í sérstaka uppbyggingu og nota söluandvirði Símans að nokkru leyti í það. Það er líka gert með stofnun Fjarskiptasjóðs sem fær tekjur sínar af starfsemi fjarskiptafyrirtækjanna til þess meðal annars að standa undir uppbyggingu á innviðum sem fjarskiptafyrirtækin geta síðan nýtt sér fyrir ákveðna greiðslu til að geta sinnt landinu öllu. Varðandi hringtengingarnar er þetta út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þingmanni að eftir því sem hringurinn er stærri þeim mun meiri hætta er á einhverjum slysum. Við sjáum hins vegar á því korti sem fylgir á bls. 8 að landið er allt meira og minna hringtengt. Það er meira að segja sérstök lína úr Eyjafjarðardölum og yfir hálendið þannig að mér sýnist nú að jafnvel þó að það færi svo að vestan við Akureyri kæmi rof í ljósleiðarann væru eftir sem áður tvær leiðir fyrir þá sem þurfa að senda frá sér boð frá Akureyri eða til Akureyrar til að flytja eftir. Eftir standa tvö svæði með íbúafjölda yfir 5 þús. manns, 

Herra forseti. Nú er það þannig að viss svæði á landinu - til dæmis eru afskekktir bóndabæir þannig staddir í landslaginu að það getur verið mjög dýrt að ná þangað. Þá er spurning hvort hv. þingmaður þekki það hvort veittar séu einhverjar premíur eða verðlaun fyrir þá sem tengja þangað einhvers konar fjarskipti. Svo vil ég spyrja hann hvort þessi ofurtrú á ljósleiðara - sem er magnað fyrirbæri en það eru ýmsir fleiri kostir eins og rafsegulbylgjur, sendar og annað slíkt - gæti leitt okkur í það að stoppa einhverja þróun sem gæti hugsanlega orðið, því að það er mjög hröð þróun í heiminum og gervitunglasendar og annað slíkt eru komnir inn í myndina. Ég spyr hv. þingmann hvort við séum að einblína of mikið á ljósleiðaranet.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka síðari spurninguna fyrst og þar skal ég játa mig nokkurn veginn sigraðan. Ég er ekki mikill sérfræðingur á þessu sviði frekar en öðrum tæknilegum sviðum. Það hefur einfaldlega verið þannig, eins og ég hef skilið þetta, að markaðurinn hefur kallað eftir því að til staðar væru ljósleiðarar vegna þess að það væri sá flutningsmáti sem fyrirtækin vildu frekar reiða sig á. Hins vegar hafa menn verið að nota þráðlaus sambönd á ýmsum stöðum á landinu, sums staðar held ég með nokkuð góðum árangri og ég hygg að það hafi verið að batna. En eftir sem áður verður maður mjög var við að notendur sem hafa búið við það kalla mjög eftir því engu að síður að fá ljósleiðaratengingu, sem að minnsta kosti í mínum huga er vísbending um að notendurnir, markaðurinn, fólkið og fyrirtækin telji að hagsmunum sínum sé betur borgið með ljósleiðara en án. Varðandi afskekktustu staðina er það alveg rétt, og það kemur fram í þessu plaggi, að það kostar gríðarlega mikið að ljósleiðaravæða hvert einasta heimili á landinu. Kostnaðurinn er mestur í dreifbýlustu héruðunum og við gerum okkur grein fyrir því. Þess vegna hafa menn reynt að leita annarra lausna eins og við þekkjum. Fjarskiptasjóður hefur komið þar að og það hefur einmitt verið eitt hlutverk fjarskiptasjóðs að byggja þetta upp. Þar hafa hins vegar komið upp vandamál, til dæmis það að á fyrri stigum hösluðu einstök fyrirtæki sér völl og bjuggu til lausnir sem menn telja núna síðar meir að séu ekki fullnægjandi. Þar hefur fjarskiptasjóður hins vegar ekki heimild til að koma inn með stuðning vegna þess að það er þá talið vera brot á samkeppninni og þess vegna hefur það búið til ákveðin vandamál. Lausnin sem búin var til upphaflega og menn voru ánægðir með á sínum tíma hefur ekki reynst sú framtíðarlausn, en fjarskiptasjóður vegna annarra reglna, m.a. um samkeppni, hefur ekki getað séð sér fært að koma þarna inn með öflugum hætti.

Hæstv. forseti. Við ræðum um fjögurra ára fjarskiptaáætlun og tólf ára fjarskiptaáætlun, tvær þingsályktunartillögur, sambærilegt við það sem við ræddum hér um samgönguáætlun. Mig langar að byrja á sama stað og ég byrjaði í umræðunni um samgönguáætlun, að beina því til hæstv. ráðherra og ráðuneytis og þeirrar nefndar sem fjallar um málið hvort menn hafi gert sér grein fyrir að þessar áætlanir ganga sem grunnur inn í landsskipulag sveitarfélaga og verða væntanlega grunnur að þeim og hafa einhver áhrif þar að lútandi, sem þær hafa vissulega og verulega í samgöngumálunum. Sveitarfélög og svæði landsins þurfa þá að aðlaga aðal- og svæðisskipulög sín að þessari áætlun eða þá að koma með skýr rök fyrir því af hverju þau gera það ekki. Þá er spurningin hvort ráðuneytið og fjarskiptayfirvöld taki tillit til þeirra álitamála sem þar koma fram. En eins og ég segi, þetta vegur kannski þyngra í samgöngumálunum þar sem færri sveitarfélög hafa sett sér sérstök markmið í fjarskiptamálum þó að þau séu vissulega til. Ég ætla að nefna nokkra þætti. Það hefur komið fram að hér eru háleit markmið í sambandi við aðgengi og greið fjarskipti, annars vegar í fjögurra ára áætluninni og hins vegar er það sama náttúrlega í tólf ára áætluninni þar sem nokkur verkefni eru skilgreind nákvæmar. En það verður að segjast eins og er - og ég tek þá kannski punktinn upp þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson endaði í andsvari sínu við hv. þm. Pétur Blöndal, að í þeim leiðum sem menn hafa farið til að tryggja aðgengi og greið fjarskipti var Fjarskiptasjóður settur á laggirnar. Hann átti að fara inn á svæði og tryggja fjarskipti þar sem markaðsfyrirtækin gerðu það ekki. Ég spurði fyrir tveimur árum ágætan forseta sem situr nú á forsetastóli, sem þá var samgönguráðherra, hvort til stæði að skoða þau sjónarmið sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á. Þá voru fyrirtæki sem fóru fyrr á árum inn á þó nokkur svæði á landinu, ekki endilega þau sem voru auðveldust markaðslega heldur bara þar sem áhugamennirnir voru, t.d. á Þórshöfn, á Ísafirði, í Vestmannaeyjum og á Suðurlandi og miklu víðar, um tíu aðilar. Staðreyndin var sú að þeir byggðu upp ágætisþjónustu á meðan ríkisfyrirtækin gerðu ekki neitt á landsbyggðinni. Síðan hefur þróunin orðið sú að þessi fyrirtæki eru þess ekki megnug að keppa við stóru fjarskiptafyrirtækin og nú eru þau farin að þvælast fyrir. Á grundvelli þess að lögin um fjarskiptasjóð voru þannig að fjarskiptasjóður mátti ekki fara inn á þessi markaðssvæði voru sum svæði með alveg ágætisaðstæður til að setja upp góð fjarskipti, ljósleiðara, rafbylgjur eða annað, þau voru því í raun og veru í hálfgerðri spennitreyju þessara litlu fyrirtækja. Ég spurði hæstv. ráðherra á sínum tíma hvort það stæði til að breyta því. Í ljós kom að um var að ræða um 500 milljónir sem þau fyrirtæki höfðu sett í þetta og auðvitað voru þau skuldsett að einhverju leyti og voru að reyna að fá tekjur inn, en þetta er ómögulegt ástand. Nú þegar lögin um fjarskiptasjóð eru úti og verið er að endurskoða þau og markmið þeirra langar mig að spyrja hæstv. ráðherra og beina því til hans og fjarskiptayfirvalda hvort þetta mál verði ekki skoðað sérstaklega þar sem þetta er alveg ótrúlegt fyrirbæri og kemur víða við á landinu sem dragbítur á að geta sett upp nútímatækni. Í e-lið um markmið um aðgengileg og greið fjarskipti er sagt: Tryggt verði jafnt aðgengi fjarskiptafyrirtækja að sendistöðum utan þéttbýlis og stuðlað að hóflegri verðlagningu. Sem er hið besta mál, en við fyrstu yfirferð sá ég hvergi það sem ég hefði haldið að ætti að vera efst, að það væri jafnt aðgengi fólks og fyrirtækja að því að fá eðlileg og góð fjarskipti og á hóflegri verðlagningu. Síðan er sagt í g-lið að yfirfærslu hliðrænnar útsendingar sjónvarps yfir á stafrænt form verði lokið fyrir árslok 2014. Ég held ég hafi séð það einhvers staðar að stefnt væri að því fyrir 2013. Því vil ég spyrja hversu stór svæði á landinu munu þá detta út úr ríkissjónvarpinu og hvernig ætla menn að bregðast við því? Það er víða nákvæmlega sami vandi, að ef fara á að senda það í gegnum þau fjarskiptakerfi sem við höfum í dag en ekki gömlu kerfin þá verður ekkert sjónvarp. Ég þekki það sjálfur búandi á svæði sem er einmitt eitt af þeim sérkennilegu og skilgreindu markaðssvæðum, og ég er með digital sjónvarp, að myndin er meira og minna stopp á löngum köflum og sérstaklega ef veður er með sérstökum hætti og bý ég þó mjög stutt frá sendistaðnum og ætti það ekki að vera vandamálið. Síðan er í j-lið um markmið um aðgengileg og greið fjarskipti fjallað um - það kemur reyndar víðar fram í þessum markmiðsköflum í sambandi við póstmarkaði og Evróputilskipanir, að tilskipun verði innleidd eftir þörfum með hliðsjón af íslenskum aðstæðum. Ég tek það nú sem jákvætt að það sé tiltekið hér. Ég held að það sé rétt munað hjá mér að Norðmenn hafi hugsað sér að neita að innleiða þetta kerfi af því að það henti ekki norskum aðstæðum. Þá er spurning hvort það hafi verið skoðað nægilega vel, hvort við ættum að fara sömu leið og að kerfi þessarar evrópsku tilskipunar sé einfaldlega þess eðlis að það virki ekki á Íslandi. Við höfum mörg dæmi úr fortíðinni þar sem við höfum verið að innleiða kerfi og tilskipanir frá Evrópusambandinu sem henta ekki á Íslandi, og við hefðum betur sótt um annaðhvort fullkomna undanþágu frá því að innleiða slík kerfi eða sækja um verulegar undanþágur. Af því að það tengist því sem við vorum að ræða í morgun í atvinnuveganefnd, þar kom jafnræði í dýralæknisþjónustu um land allt til umræðu, þá er rétt að geta þess að einmitt vegna Evróputilskipana höfum við tekið hérna upp evrópska matvælalöggjöf og það hefur þýtt alls kyns breytingar, m.a. á þjónustu dýralækna um land allt, og skráningarkerfi sem sum hver eru hin bestu markmið og tæki og munu bæta ástandið til framtíðar, en um leið er til að mynda gerð sú krafa að dýralæknir sem fer í vitjun á bæ eigi að skrá svo og svo mikið af upplýsingum inn í gagnagrunna. Það væri svo sem ekkert mál ef kerfin væru það góð að viðkomandi gæti gert það á sama stað um leið og vitjun og skoðun væri lokið. En þetta þarf að gerast allt á kvöldin þegar heim er komið við misjafnar aðstæður eftir því hvar menn búa og hversu góða tækni þeir hafa. Alveg eins og nefnt var áðan hjá ferðaþjónustufyrirtækjunum og öllum öðrum fyrirtækjum sem búa á landsbyggðinni er þetta flöskuháls sem fer stigvaxandi. Það skiptir máli að við veltum því fyrir okkur þegar við erum að innleiða Evróputilskipanir hvort þær hreinlega henti á Íslandi eða hvort við þurfum hreinlega lengri tíma til að byggja upp. Þá vil ég líka segja, eins og ég sagði í samgöngumálunum, að það er aðdáunarvert hvað við höfum þó getað gert á undanförnum áratugum og erum búin að byggja gríðarlega öflug kerfi upp þó að við viljum auðvitað hafa þau enn betri. Ég ætla að nefna hérna örlítið um markmið um örugg fjarskipti. Sagt er að kortleggja og skilgreina eigi mikilvæga fjarskiptainnviði og móta viðbragðsáætlanir, m.a. vegna náttúruvár, farsótta eða netárása. Mig langar að spyrja hvort það sé ekki rétt að við samþykktum á fjárlögum fyrir jól að setja fjármuni í að koma upp kerfi til að geta gefið út aðvaranir til allra á ákveðnum svæðum ef til náttúruvár kæmi og hvort það sé ekki inni í þessari áætlun. Ég get ekki alveg séð það nákvæmlega en það hlýtur eiginlega að vera þar, að setja upp kerfi þar sem sent er út í alla síma, óháð kerfum, upplýsingar um yfirvofandi náttúruvá, eldgos, jarðskjálfta, flóð eða stórslys. Það hlýtur að vera í þessari áætlun. Ég býst við að það sé þó að ég hafi ekki séð það við fyrstu sýn. Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa þetta lengra. Kannski aðeins um markmið um hagkvæmni og skilvirkni. Talað er um að gjaldskrá tíðna verði endurskoðuð með tilliti til aukinnar útbreiðslu og að auðlindagjald fyrir tíðnir verði útfært og innleitt. Þá er spurningin - um leið og þetta á að vera eins hagkvæmt og hægt er og gjaldskráin fyrir fólk væntanlega með jafnræði að leiðarljósi, að það verði jafndýrt fyrir alla landsmenn eða að það verði alla vega jöfnuður í því - hvort þar verði þá ekki að fara hóflega að og hvort gjaldið sé hugsað sem skattur inn í svokallaðan auðlindasjóð, sem annar stjórnarflokkurinn hefur lagt talsvert á sig að tala fyrir, eða hvort þetta sé eitthvert óverulegt gjald til að reyna að stýra fyrst og fremst útboðunum og samkeppni á milli fyrirtækja en verði ekki það íþyngjandi að það hafi veruleg áhrif á verð til neytenda. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka það fram hér aftur að ég er mjög ánægður með þessar fjarskiptaáætlanir frá innanríkisráðuneytinu. Ég tel að hér sé vel unnið og að mjög vel hafi verið tekið utan um þennan mikilvæga málaflokk og lögð fram metnaðarfull áætlun sem ég held eftir fyrstu yfirferð að sé raunhæf og mögulegt að koma til framkvæmda. Þar er tekið á því sem út af hefur staðið í fjarskiptamálunum og snertir sérstaklega landsbyggðina og dreifbýlið eins og við ræddum aðeins áðan eftir ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Það blasir við og hefur gert núna skýrar en oft áður að fjarskipti og samgöngubætur eru án efa ein mikilvægustu samgöngumálin þar sem við erum að bæta umferðaröryggi og stytta leiðir á milli byggðarlaga með stórfelldum samgöngubótum eins og við höfum séð ganga inn á framkvæmdastig og verða að veruleika á síðustu árum. Er hægt að telja upp margt því til staðfestingar, eins og Suðurstrandarveg, Landeyjahöfn, tvöföldun á vegum, væntanlegar gangagerðir hér og þar o.s.frv. Við Íslendingar höfum tekið stór skref fram á við á seinustu árum og kannski seinasta áratuginn í samgöngumálum og auðvitað fjarskiptamálum líka. Það er rakið vel hérna í áætluninni hvernig þessum málum er fyrirkomið og hver munurinn er á milli suðvesturhornsins og þéttbýlisins þar og stærstu þéttbýliskjarna úti á landi þar sem þessum málum er ágætlega fyrir komið. Fólk hefur aðgang að einhverri ódýrustu fjarskiptaþjónustu í veröldinni og einnig að þeirri öruggustu og bestu um leið. Þetta er árangur af starfi síðustu ára í fjarskiptamálum, áður í samgönguráðuneytinu, og starfi annarra aðila sem að þessu standa. Árangurinn af því er yfir það heila mjög góður. Þorri landsmanna, eins og kemur fram hérna, býr á þessu litla svæði, 1% landsins, þar sem þessum málum er ágætlega fyrir komið, en við þurfum að ná enn betur og endanlegar utan um dreifbýlustu svæðin, þessa 20 þús. Íslendinga sem búa í dreifbýli, búa í sveitunum þar sem getur verið langt á milli og dýrt að koma á fasttengingum og ljósleiðurum. Þar hafa bil verið brúuð með þráðlausum tengingum, sem sagt gervihnattamóttökurum og sendingum. Við þekkjum þau fyrirtæki sem ruddu brautina, byggðu upp þessa þjónustu á eigin forsendum og gerðu það auðvitað eins vel og þau höfðu efni á á þeim tíma, í uppsveitum Suðurlands, í Skaftafellssýslunum, vestan og norðan í dreifbýlinu þar sem var ekki til staðar aðgengi að internettengingunum eftir að menn hættu að nota símalínurnar gömlu og fóru að hafa not fyrir meiri bandbreidd og meiri hraða á tengingunum. Þekki ég það ágætlega sjálfur þar sem ég hef lengi verslað við lítið fyrirtæki sem kom upp slíkum búnaði fyrir áratug og veitir í sjálfu sér ágæta þjónustu. Það er háhraði um þráðlausa tengingu og má segja að það hafi bjargað málunum af því að landsvæði og íbúar sem hafa á síðustu árum ekki búið við aðgengi að boðlegri internettengingu hafa ekki þau búsetuskilyrði sem eru sjálfsagður valkostur fyrir fólk í nútímanum. Eins og við höfum nefnt í dag hefur mikill fjöldi landsmanna í dreifbýlinu sótt sér menntun og byggt upp metnaðarfull fyrirtæki og hvers kyns atvinnustarfsemi í gegnum netið. Netaðgangur liggur því til grundvallar að fólk geti sótt sér menntun, bæði framhaldsskóla- og háskólamenntun. Mörg hundruð og þúsundir Íslendinga hafa gert það á síðustu árum og munu örugglega gera í miklu meira mæli. Við sjáum hvað þróunin hefur verið framúrskarandi góð í þessum málum og þetta er byggðastefna sem skiptir mestu máli, aðgengi fólks í dreifbýlinu að þessum grundvallarhlutum eins og menntun og því að byggja upp starfsemi í gegnum netið. Í ferðaþjónustunni í dag skiptir aðgengi að nettengingu öllu máli. Það er mikið bókað og auglýst og kynningarstarfið fer meira og minna fram á netinu, og aðgengi að öflugri og öruggri tengingu skiptir öllu máli. Þetta var leyst eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á áðan í gegnum fjarskiptasjóð á sínum tíma og var það í sjálfu sér vel gert. Við höfðum þó margir miklar efasemdir í þessum málum og ræddum töluvert hér fyrir nokkrum árum um samkeppnislögin sem komu í veg fyrir að fjarskiptasjóðurinn gæti farið inn á svæði þar sem skilgreindur samkeppnisrekstur var til staðar. Þau fyrirtæki sem höfðu af miklum metnaði og dugnaði byggt upp þráðlausa þjónustu sem er töluvert miklu dýrari - hún er allt að þrefalt dýrari en nettengingin í þéttbýlinu, auðvitað ekki eins örugg og góð, brokkgengari en í sjálfu sér ágæt - lentu fyrir utan þessa aðkomu og niðurgreiðslu fjarskiptasjóðs og borga fyrir nettengingar um háhraða í dag upp undir þrefalt hærra verð, 10–12 þús. kr. á mánuði. Þar fyrir utan er mun dýrara að koma henni upp en að kaupa inn tengingu í þéttbýlinu. Þessu þurfum við að breyta, það á eitt yfir alla að ganga og landsmenn eiga að hafa aðgengi að sambærilegri þjónustu hvað varðar öryggi og umbúnað hvers konar og einnig verðið. Hluti af einu sveitarfélagi var tekinn inn í fjarskiptasjóðinn, hann var ekki á markaðssvæði, en hinn helmingurinn af sama hreppi, sem sagt dreifbýlt sveitarfélag, lenti fyrir utan það og var skilgreint sem samkeppnissvæði af því að þar var lítið fyrirtæki sem af dugnaði og metnaði hélt úti þjónustu sinni. Þar hefði verið sanngjarnast að gera samning við viðkomandi aðila sem veitir netþjónustuna, taka hann inn í þetta og niðurgreiða tengingarnar í gegnum hann. Þannig væri ekki gengið gegn hagsmunum einkaaðila sem á mikið lof skilið. Þessir aðilar byggðu upp þessar veitur sem veita netaðgang í gegnum þráðlausar tengingar meira af hugsjón en hagnaðarsjónarmiðum. Það skipti sköpum á sínum tíma, fyrir sjö, átta, níu árum þegar þessar þráðlausu háhraðatengingar voru að ryðja sér til rúms, að íbúar hinna dreifðu byggða hefðu þó þann aðgang þótt dýrari og óöruggari væri, en þó það. Þessi þráðlausu samskipti hafa öll batnað og þróast líka og getur vel komið til greina að leysa mál einhverra svæða, þar sem er dýrast og erfiðast að koma mögulega ljósleiðara á eða línum í jörð með þráðlausum hætti, en það þarf að gerast á jafnræðisgrundvelli þannig að allir íbúar Íslands í dreifbýli og þéttbýli sitji við sama borð og það sé ekki verið að mismuna fólki eftir því hvar á Íslandi það býr hvað varðar aðgengi að þessum upplýsingaveitum. Við teljum þær orðið til sömu grundvallarþarfa og aðgengi að heitu og köldu vatni og rafmagni. Það sest enginn að neins staðar í dag nema hafa aðgengi að öflugri háhraðatengingu og við þurfum ekkert að hafa öllu fleiri orð um af hverju. Ég nefndi áðan að það er auðvitað afþreyingin og öll samskiptin sem ganga á milli fólks á netinu í dag, tölvupósti og með öðrum hætti, en síðast en ekki síst hagsmunir fólks hvað varðar atvinnuhætti og menntun. Þetta er grundvallaratriði fyrir Íslendinga í dreifbýlinu í dag, þessa rúmlega 20 þús. íbúa sem búa í hreinu dreifbýli utan þéttbýliskjarnanna sem er tekið utan um með öðrum hætti. Við verðum að tryggja þessu fólki á allra næstu mánuðum jafnstöðu hvað þetta varðar. Þetta er eitt mikilvægasta hagsmunamál dreifbýlisins í dag og við eigum að taka vel utan um það og í þessari fjarskiptaáætlun frá hæstv. innanríkisráðherra er metnaðarfull áætlun um landsbyggðina. Ég þakka aftur fyrir hana og fagna því að það er myndarlega tekið utan um þetta mál af hálfu ráðuneytis og ríkisstjórnar, en okkar á Alþingi er að tryggja að hin metnaðarfulla áætlun geti gengið eftir. Það hafa verið stigin mjög stór og jákvæð skref en eins og ég segi orkaði þessi ákvörðun á sínum tíma um samkeppnissvæðin og fjarskiptasjóð tvímælis. Það hefur komið í ljós, gerði það strax, að það var ekki ásættanlegt og þessar þúsundir íbúa á svæðum sem voru skilgreind sem markaðssvæði urðu með einhverjum hætti út undan. Þar gætir ekki jafnræðis. Í markmiðsgrein um aðgengi og dreifð fjarskipti í áætluninni segir að öllum landsmönnum verði tryggð jöfn aðstaða til að tileinka sér möguleika upplýsingatækninnar. Það er glæsilegt markmið og algjört grundvallaratriði í þessu öllu saman, en til að þessi markmiðssetning gangi eftir þurfum við að endurskoða fyrri ákvörðun um samkeppnissvæðin og fjarskiptasjóð þannig að eitt gangi yfir alla. Það verður bara að viðurkennast að við getum ekki látið það bitna á íbúum svæðisins að einkaaðili haldi úti þessari þjónustu, heldur á að samræma hagsmuni fyrirtækisins sem heldur úti háhraðaþjónustunni í gegnum þráðlausa veitu og íbúanna með því að gera samkomulag við gagnaupplýsingaveituna og fjarskiptaveituna. Þá gengur það í gegnum hana þannig að verð sé sambærilegt, sem og öryggi og þjónusta. Þetta er ekkert stórmál hvað varðar fjármuni eða aðrar athafnir, þetta er meira en gerlegt. Við getum vel náð utan um þetta og við lærum bara af reynslu síðustu ára þar sem vel var tekið utan um þetta í ráðuneytinu og af ráðamönnum á síðustu árum. Við höfum fylgst vel með þessu síðustu tíu árin og reynt að stíga skrefin jafnóðum og þau hafa þróast af því að auðvitað hafa þessi upplýsingamál tekið stakkaskiptum og þróast miklu hraðar en fyrirséð var á þessum árum. Það sem voru kallaðar viðunandi internettengingar fyrir ekkert svo löngu, ISDN og þetta, heyrir algjörlega sögunni til. Það er krafa um miklu meiri bandbreidd og miklu meiri hraða og eitt mikilvægasta hagsmunamál okkar í dag er að tryggja örugg og öflug fjarskipti á góðu verði. Eins og ég sagði kemur fram í áætluninni að verð á fjarskiptaþjónustu til Íslendinga sé mjög hagstætt, samanborið við önnur lönd. Fastlínutengingar eru til dæmis þær ódýrustu á byggðu bóli, að mér skilst. Við eigum að halda þessum metnaðarfulla dampi sem við höfum haft í fjarskiptamálum og hæstv. ráðherra er greinilega fylgjandi þessum áætlunum sem ég heyri að er þverpólitísk samstaða um. Þá er líka um að gera að tryggja þverpólitískt bakland á bak við hana þannig að metnaðarfull áætlunin geti gengið fram.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir þær áætlanir sem hér eru lagðar fram. Ég vil einnig þakka síðasta ræðumanni, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir fína ræðu. Ég er sammála mörgu sem fram kom í henni. Í fyrsta lagi langar mig að nefna það sem kemur fram í fjögurra ára áætluninni á fyrstu blaðsíðu í j-lið - það kann að vera að hann hafi verið nefndur hér fyrr í dag. Þar stendur, með leyfi forseta: „Innleidd verði eftir þörfum tilskipun ESB varðandi opnun póstmarkaða.“ Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki þetta „eftir þörfum“ og væri gott að fá einhverjar skýringar á því. Síðan stendur á bls. 2: „Evrópuregluverk verði innleitt eftir þörfum árið 2012.“ Er það þá bara svona eftir hendinni, eins og þörf er á, eða er verið að innleiða einhverjar Evrópureglur, t.d. varðandi póstinn, sem er nefndur hér í stóru áætluninni, er verið að vísa til þess? Það er mjög mikilvægt að vita það. Hér á bls. 20 í stóru áætluninni er talað um póstdreifingu og vil ég koma því hér á framfæri að ég hef miklar efasemdir um þetta. Þar á meðal vil ég benda á að norsk stjórnvöld ætla, alla vega samkvæmt síðustu upplýsingum sem ég hef, sem eru meðal annars frá því í október 2011, í ársfjórðungsskýrslu norska póstsins, sér ekki að innleiða þá Evróputilskipun sem ég held að hér sé um að ræða. Ef það er misskilningur hjá mér þá kemur það fram. Ég tel hins vegar ástæðulaust að vera að markaðsvæða póstinn eitthvað sérstaklega. Að öðru, það er varðandi landsbyggðina og fjarskiptin, aðgang að nettengingum og öllu því. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hér upp úr bréfi sem ég hef í höndunum. Hér stendur, með leyfi forseta: „Við höfum verið staðarhaldarar hér í Reykjaskóla frá því að fyrirtæki okkar, Reykjatangi ehf., tók yfir rekstur skólabúðanna 1. ágúst 2003. Við höfum ítrekað frá þeim tíma haft samband við Símann um að fá ADSL-tengingu hingað, þar sem okkar rekstur er mjög háður góðu tölvusambandi, en án árangurs. Í skólabúðirnar koma um það bil 3.000 nemendur á hverjum vetri sem þýðir að við verðum að vera í stöðugu sambandi við skólana sem nemendurnir koma frá um margvíslega hluti, svo sem að senda út öll gögn til skólanna varðandi komu nemendanna til okkar. Einnig er mikið um ráðstefnur og fundi hér um helgar og á sumrin og oftar en ekki er þess krafist að tölvusamband sé gott. Því er fljótsvarað. Mikil brotalöm er á þeirri tölvutengingu sem okkur er boðið upp á“ - ég ætla ekkert að nefna fyrirtækið - „það er seinvirkt og mikið um bilanir og mjög dýrt miðað við annað sem er í boði. Hér á Reykjatanga er einnig ferðaþjónustan á Sæbergi, gróðurhúsið að Reykjum, Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna, auk íbúa á staðnum o.s.frv.“ Þetta er í hnotskurn það sem mjög margir í dreifbýlinu búa við. Það voru skilgreind, og það réttilega, samkvæmt þeim lögum sem þá voru í gildi og eru enn, ákveðin markaðssvæði. Ég held hins vegar, og ástæðan fyrir því að ég nefni þetta, að í tengslum við þá áætlun sem við ræðum hér verðum við að skoða hvaða lagabreytingar þarf að gera til þess að þau fyrirtæki, og þeir einstaklingar sem búa í dreifbýlinu, geti fengið þær tengingar sem þau þurfa á að halda. Það er ekki boðlegt að tengingar séu að detta út í miðju kafi, eða þannig að þegar tveir, þrír eða fjórir eru að hlaða niður gögnum á sama þráðlausa netinu þá bara detti það niður hjá öllum öðrum. Það kemur fyrir að menn þurfi að biðja fólk, sem er til dæmis í Reykjaskóla, að slökkva á tölvum sínum til að hægt sé að ná í gögn eða þegar aðrir þurfa að komast í samband. Þetta er algjörlega óboðlegt, ekki síst þegar örfáir kílómetrar eru í næsta ADSL-box eða tengingu. Það vill þannig til að á Reykjum í Hrútafirði er ljósleiðari í einu húsinu. Ljósleiðari Símans liggur þar og símstöð er inni í húsinu, en þeir mega ekki fá tenginguna vegna þess að á sínum tíma var þetta skilgreint sem markaðssvæði. Ég ætla ekki að biðja hæstv. ráðherra um nein svör hér. Ég vil bara koma því á framfæri að það er mikilvægt að endurskoða þetta. Ég ætla að tala stutt um þetta núna, ég tel mikilvægt að við förum vel yfir þetta í nefndinni. Mig langar hins vegar að biðja hæstv. ráðherra að velta fyrir sér einni spurningu ótengt þessu. Á sínum tíma var Síminn seldur eins og allir vita. Var það mjög gagnrýnt á sínum tíma og höfðu menn ýmsar skoðanir á því. Ég var einn af þeim sem hafði miklar efasemdir um það á sínum tíma að fara þá leið. Það komu töluvert miklir peningar af þessari sölu sem fóru meðal annars í fjarskiptasjóð. Þeir fóru þangað vegna kröfu þingmanna Framsóknarflokksins um að setja yrði peninga í að reyna að bæta tengingar. Ég vil hins vegar í ljósi reynslunnar velta því upp við hæstv. ráðherra hvort ekki sé full ástæða til að athuga möguleika á því að ríkið eignist aftur grunnnet símans - þá er ég væntanlega að tala um fyrirtækið Mílu, ef ég skil hvernig þessu hefur verið skipt upp, og að þetta verði sett inn í Landsnet eða inn í það fyrirtæki sem sér um rafmagnið og allt þetta, því eins og hér hefur verið bent á er þetta ekki síður mikilvægt í dag en rafmagnið eða heita vatnið. Það á að skoða hvort það getur verið fýsilegur kostur að þessi mikla auðlind sem þarna er um að ræða, þessar mikilvægu tengingar, þessi mikilvægi þáttur í okkar daglega lífi, líkt og rafmagnið, sé á hendi ríkisins. Ef í þessum orðum mínum felst að þurfa að viðurkenna að hugsanlega hafi það verið mistök að selja þetta á sínum tíma, þá er ég að sjálfsögðu að segja það. Grunnnetið er mjög mikilvægt fyrir okkur öll. Ef við höfum tækifæri til að vinda einhvern veginn ofan af þessu, eins og hefur verið notað hér um aðra hluti, finnst mér að við eigum að skoða það mjög vandlega. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að setjast yfir það hvort þarna sé tækifæri eða hvort möguleiki sé á þessu með einhverjum hætti, í samvinnu við lífeyrissjóði eða eitthvað slíkt. Ég er alla vega þeirrar skoðunar að það sé ekki síður mikilvægt að um þetta gildi þau sömu sjónarmið og varðandi raflínurnar og það.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022. Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi þess að byggja upp góð fjarskipti hér á landi, bæði hvað snertir búsetuskilyrði og ekki síður atvinnuuppbyggingu. Umræðurnar hér í dag hafa verið góðar líkt og í gær. Ég bind vonir við að þingheimur allur geti staðið að þessu máli eins og verið hefur, því að það er öllum ljóst að ekki hvað síst í byggðarlegu tilliti er mjög mikilvægt að halda áframhaldandi uppbyggingu á háhraðatengingum og nettengingum. Stigin hafa verið góð skref hvað það snertir, en þó er verulegur brestur á sem þarf að skoða og hefur verið komið inn á það hér í umræðunni. Til að mynda hefur verið komið inn á stöðuna á svæðum þar sem lítil fyrirtæki hafa verið farin að starfa áður en ráðist var í hraðari nettengingar. Nú er staðan þannig að hraðari nettengingar eru alveg við bæjardyrnar og viðkomandi einstaklingar eða fyrirtæki geta ekki tekið þær upp eins og hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni las upp úr bréfi hér áðan. Þetta þarf að skoða. Það má líka velta því fyrir sér hvort svona staða gæti komið upp í framhaldinu, þegar við horfum upp á að búið er að 3G-væða töluverðan hluta af landinu, hvort það geti verið að á ákveðnum svæðum komi sú staða upp, sambærileg því sem við þekkjum þarna, að hraðari nettenging komi síðan á seinni stigum og ekki sé hægt að taka þær tengingar inn vegna þess að fyrir sé hægvirkara samband. Sett eru ákveðin markmið í áætluninni um hraða nettenginga, hvaða hraða eigi búið að vera að ná á ákveðnum árum, til að mynda að 70% lögheimila og vinnustaða eigi að eiga kost á 100 megabita tengingu árið 2014, og 99% árið 2022. Maður veltir því fyrir sér hvað ákvarðar þessar tölur og hver kostnaðurinn yrði að baki því ef þessu yrði flýtt eitthvað. Það væri fróðlegt að vita og við munum ef til vill skoða það í vinnslu nefndarinnar. Í þingsályktunartillögunni er líka fróðlegur samanburður við nágrannaríki okkar mörg hvað snertir netsamband, til að mynda er gert ráð fyrir því í Finnlandi að árið 2015 verði allir íbúar, bæði í dreifbýli og þéttbýli, komnir með 100 megabita tengingu, en í dag er íbúum Finnlands einungis tryggð 1 megabita tenging við internetið óháð tækni. Þannig að þar eru gríðarlega metnaðarfullar áætlanir í gangi. Að sjálfsögðu eigum við Íslendingar að halda áfram að skipa okkur í fremstu röð þarna og leggja fram metnaðarfullar áætlanir. Það er öllum ljóst að þegar fyrirtæki eða einstaklingar velja sér búsetu er þetta einn af grundvallarþáttunum, það eru góð fjarskipti, góð nettenging. Það er alltaf að aukast allt sem unnið er í gegnum netið. Þetta er ekki síður mikilvægt en góðar vegasamgöngur. Eins og ég kom inn á áðan er það mikið áhyggjuefni á ákveðnum svæðum, þessi markaðsbrestur í fjarskiptum. Ég vil taka undir með því sem fram kemur í þingsályktunartillögunni, það er mikilvægt að skilgreina vel þennan markaðsbrest eða þá staðla sem fyrirtækin þurfa að uppfylla til að hægt sé að fara inn á svæðið með hraðari nettengingar. Það er sláandi á mörgum svæðum hversu alvarlegt ástandið er og hve hægvirk þjónusta er til að mynda dýrari; þjónustunni við viðkomandi einstaklinga og fyrirtæki er mjög ábótavant, tekur langan tíma. Oft koma heilu dagarnir og heilu vikurnar þar sem nettengingarnar detta út, síðan búa menn við það að rétt við túnfótinn er kannski hraðvirkara netsamband af því að ímyndaðar línur eru á milli, eins og kom fram í bréfi sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson las áðan úr Hrútafirði. Það er hæg nettenging á Reykjum í Hrútafirði en síðan er háhraðatenging í Staðarskála og innan við 10 mínútna akstur þarna á milli. Þetta verðum við einfaldlega að skoða. Þessu verðum við að finna lausn á. Þetta er sambærilegt á fleiri stöðum á landinu. Ég vil síðan taka undir það sem hefur komið fram hér í umræðunni um að innleidd verði eftir þörfum tilskipun ESB-varðandi opnun póstmarkaða. Noregur þarf til að mynda að innleiða þessa tilskipun en þar eru uppi gríðarlegar efasemdir um hana. Nú er það svo að norska ríkisstjórnin hefur sagt að hún ætli ekki að innleiða þessa pósttilskipun, hún henti ekki Noregi og ekki komi til greina að hún verði innleidd. Raunar var það svo að á landsfundi Verkamannaflokksins í Noregi, sem er systurflokkur Samfylkingarinnar hér á Íslandi, var samþykkt með meiri hluta atkvæða að Norðmenn mundu ekki innleiða þessa tilskipun Evrópusambandsins. Það hefur verið gríðarlegur styrr um þessa tilskipun og mikill slagur í gangi. Við setjum það kannski í samhengi við það að andstaðan við EES-samninginn er mjög mikil í Noregi og menn eru farnir að velta því fyrir sér hvort Norðmenn þurfi yfir höfuð að taka svona hrátt við tilskipunum EES án þess að hafa nokkuð um það að segja. Þannig að þetta var gríðarlega stórt skref sem Norðmenn stigu þarna og ákváðu að þessi tilskipun yrði ekki innleidd. Í byrjun vikunnar var rætt um stöðu EES-samningsins og skýrslu Noregs í því efni. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki væri rétt við núverandi aðstæður að íslensk stjórnvöld færu í auknum mæli að leita eftir samstarfi við Norðmenn, ekki eingöngu varðandi endurskoðun á EES-samningnum heldur líka varðandi einstakar tilskipanir. Norðmenn hafa gríðarlega sterka stöðu. Þarna hafa þeir riðið á vaðið gagnvart tilskipun sem margir hafa áhyggjur af að muni einnig reynast þung í skauti fyrir okkur Íslendinga og muni hækka póstdreifingarkostnað og draga úr þjónustu. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki sé rétt að íslensk stjórnvöld stígi nú skrefið og leiti eftir samstarfi við Norðmenn um að hafna þessari pósttilskipun. Ég kalla bara eftir því. Ég tel mjög mikilvægt að innan nefndarinnar verði farið mjög gaumgæfilega yfir það því að orðalagið er mjög loðið, „að innleidd verði eftir þörfum tilskipun ESB varðandi opnun póstmarkaða.“ Að öðru leyti vil ég geta þess að farið verður vel yfir þessa áætlun í nefndinni og hlakka ég mjög til þeirrar vinnu. Ég held að öllum sé ljóst - það hefur komið fram í umræðunni og ég tek undir með þeim sem það hafa sagt - að uppbygging fjarskipta og nettenginga á landinu skiptir öllu máli. Þetta er grundvallaratriði í allri byggðastefnu. Þetta er grundvallaratriði í allri atvinnuuppbyggingu. Það er mjög mikilvægt að við setjum okkur gríðarlega metnaðarfull markmið í þessum efnum og að við tryggjum jafnframt að þau markmið sem við setjum okkur nái fram að ganga.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu sem mér finnst vera mjög málefnaleg. Talandi um fjarskipti, það var einu sinni þannig að ég var námsmaður í Þýskalandi og þá fór ég niður á aðaljárnbrautarstöð til að panta símtal til Íslands. Þar beið maður í tvo klukkutíma eftir því að fá samband og þá kostuðu hverjar þrjár mínútur 20 mörk en framfærslan í heilan mánuð var 600 mörk. Þá voru fjarskipti með þessum hætti og eiginlega enginn námsmaður hafði eigin síma. Núna er maður ekki bara með símann heldur allt netið hér í þessu litla tæki mínu sem er alls ekki einu sinni það dýrasta sem til er. Þetta var um fjarskiptin. Fjarskipti breyta fjarlægðum gífurlega. Það skiptir í rauninni ekki lengur máli fyrir verkfræðing eða fjármálaráðgjafa eða endurskoðanda hvar hann býr í heiminum, verkfræðingurinn getur tekið þátt í útboði í Sjanghæ og unnið í Svarfaðardal, svo dæmi sé tekið. Það skiptir ekki máli, hann er bara á staðnum í gegnum netið, en til þess þarf hann gott netsamband. Netið er að þjappa fjarlægðum saman í nánast ekki neitt á meðan orkuverðið er að dreifa þeim. Þetta eru tveir þættir sem vinna hvor gegn öðrum. Við kvörtum mikið undan orkukostnaði en á móti kemur að fjarskiptakostnaðurinn er að lækka mjög mikið og möguleikarnir alltaf að vaxa. Sú tillaga til þingsályktunar sem við höfum fyrir framan okkur er mjög áhugaverð. Það eina sem ég hef við hana að athuga er að þetta er dálítill áætlunarbúskapur og það sem gerist í framhaldinu er að tæknin gjörbreytir þessu. Það sem maður óttast er að ríkisvaldið einblíni of mikið á einn þátt, eins og mér finnst það gera í ljósleiðaravæðingunni, og það getur útilokað aðra þróun sem kemur og verður kannski miklu betri. Ég vara menn við því að einblína of mikið á einn þátt og ég vara menn líka við því að hafa of mikil opinber afskipti. Þau eru umtalsverð eins og ljósleiðaravæðingin ber vitni um. Ég held að þessi þróun í samskiptum - þetta eru ekki lengur símatengingar, þetta er orðið miklu, miklu meira - muni auka arðsemi fyrirtækja og allrar starfsemi hvar sem er og hún muni þjappa landinu saman en til þess þurfum við að tryggja að menn búi alls staðar við sambærilega stöðu. Í ferðaþjónustu, við bókanir og annað slíkt, hefur orðið bylting frá því sem áður var, algjör bylting. Þetta á eftir að verða miklu meira í framtíðinni en hefur verið hingað til og við munum sjá miklar breytingar í þessu. Ég býst við að þróunin muni eða ég vona alla vega að hún muni ekki fara nákvæmlega eftir þessari þingsályktunartillögu eða áætlunargerð því að þróunin er algjörlega sjálfstæð og mun væntanlega geta gert miklu betur en áætlunin gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að um þetta mál hefur verið málefnaleg og góð umræða í dag, enda mikilvægt mál, og í raun er ekki ástæða til mikils pólitísks ágreinings um málið. Hins vegar langaði mig aðeins að fá frekari skýringar hjá hv. þingmanni. Ég náði ekki alveg fyrri hluta ræðunnar en hann vildi vara við of miklum pólitískum afskiptum í þessum málaflokki. Ég hef verið þeirrar skoðunar að í þessum málaflokki og einmitt hvað varðar fjarskipti sé mjög mikið atriði að höfð séu pólitísk afskipti. Öðruvísi hefðum við ekki með nokkrum hætti getað byggt þetta upp. Með öðrum orðum, byggt upp góð fjarskipti í dreifbýlustu svæðum landsins, en dreifbýlustu svæði landsins hafa mátt glíma við það einmitt í nafni markaðarins að stóru fjarskiptafyrirtækin vilja ekki fara inn á þau svæði. Mig langar því að fá þingmanninn til að útskýra aðeins betur hvað hann eigi við með því að varast beri opinber afskipti og hvort hann sé ekki sammála mér að einmitt með opinberum afskiptum af þessum málaflokki á félagslegum grunni getum við best tryggt dreifbýlustu svæðum landsins jafngóðar tengingar og þekkjast á höfuðborgarsvæðinu. Við þekkjum þetta til að mynda í símavæðingunni, þegar landið var símavætt. Ég fullyrði eða ég er nærri viss um að ef það hefði ekki verið gert með opinberum afskiptum á félagslegum grunni hefði það ekki orðið með þeim hætti sem það varð. Mig langaði kannski að fá aðeins betri innsýn í þetta hjá hv. þingmanni.

Herra forseti. Þegar skipuleggjari við græna skrifborðið í ráðuneytinu ætlar að fara að skipuleggja eitthvað er betra að hann viti um hvað málið fjallar. Ég er ekki viss um að hann sé eins næmur á þær breytingar sem verða í þjóðfélaginu og umhverfinu og í öllum heiminum og bisnessmaðurinn sem ætlar sér að hagnast á því að koma með einhverjar nýjungar. Það er viðbúið að embættismaðurinn við græna borðið stöðvi frekar þróun en hitt vegna þess að hann vill halda upp á barnið sitt eða eitthvað slíkt og hann hefur í rauninni ekki sömu hagsmuni af því að koma breytingum í gegn. Við erum að upplifa mjög miklar breytingar, bæði er verið að nota núna rafsegulbylgjur til að koma boðum í gegn og í gegnum gervitungl o.s.frv. og svo gæti verið að ef hið opinbera einblínir of mikið á eina lausn sé það bara ekki sú lausn sem verður ofan á eftir jafnvel fimm eða tíu ár. Þróunin er svo hröð. Ég minni bara á breytinguna síðustu fimm árin í símunum sem við berum á okkur, nú eru þetta orðnar litlar tölvur og alveg gjörbylting og það gerðist án þess að það væri skipulagt einhvers staðar ofan frá. Það er nefnilega málið að breytingarnar gerast án þess að það sé einhver ríkisáætlun, einhver fimm ára áætlun um slíkt. Það var það sem ég varaði við. Ríkisáætlun getur verið ágæt til að tryggja að arkitekt geti búið í Svarfaðardal og unnið þar að verkefninu sínu í Hong Kong, og það sé tryggt og þá með styrkjum að viss svæði sem eru út undan njóti þessa. En þetta má ekki verða þannig að einhver ákveðin tækni sé tekin fram yfir aðra.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa gagnlegu og málefnalegu umræðu. Aðeins til að koma inn í það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér undir lokin um fólk sem situr við meint grænt skrifborð og veit lítið í sinn haus annars vegar og hins vegar þá sem eru starfandi úti á markaðnum, þetta er náttúrlega alhæfing sem gengur ekki og er út í hött. Ég ætla mér ekki þá dul að skilja allar hinar tæknilegu víddir þeirra mála sem eru til umræðu, hef þurft að reiða mig á sérfræðinga innan ráðuneytisins og þá sem starfa við þetta á fjarskiptamarkaði. Þar hefur verið efnt til mjög góðs og náins samráðs á milli aðila til að ná sem allra bestum lausnum. Það er til dæmis rangt sem hv. þingmaður sagði að við sem að þessum málum komum innan stjórnsýslunnar séum bundin tilteknum úrlausnum. Hv. þingmaður nefndi ljósleiðara. Þetta er alrangt. Menn setja sér markmið. Hver eru þau? Þau eru hraðinn óháð því hvernig við náum að koma skilaboðum á milli. Þau mál sem hefur borið hér helst á góma er ýmis gagnrýni þar sem markaðurinn er talinn hafa brugðist og samfélagið þurfi að koma inn. Fyrir hálfum öðrum áratug bjuggum við hér við stofnun sem hét Póstur og sími og sinnti nánast öllum þessum málum. Nánast öll fjarskiptamál voru undir hennar hatti. Þessari stofnun tókst að tryggja okkur á Íslandi, við sín grænu borð, ódýrustu og bestu innanlandssímaþjónustu sem um getur í víðri veröld, það var veruleikinn, og skilaði auk þess 2–3 milljörðum í ríkissjóð á hverju einasta ári. Þarna var unnið að uppbyggingu þessara kerfa. Síðan var þetta einkavætt og ég man eftir mörgum fjálglegum ræðum úr munni hv. þm. Péturs H. Blöndals og hans félaga margra, margra þeirra sem hafa núna ákveðnar efasemdir. Þá kem ég aftur inn á gagnrýnisraddirnar sem komið hafa um þau svæði sem sinna, að því er talið er, ekki nægilega grunnþjónustu og almannavaldið eða samfélagið þarf með einhverjum hætti að koma inn. Á að þjóðnýta aftur grunnnetið? Á að þjóðnýta landslénið .is? Þetta eru spurningar sem hafa verið orðaðar hér í þingsal. Ég vildi gjarnan að sá háttur yrði hafður á en ég geri mér jafnframt grein fyrir því að við höfum ekki fjármunina til að ráðast í það verk, það er bara staðreynd. Hvað gerum við þá? Þá búum við til annað kerfi til að sinna hinum samfélagslegu þörfum. Þetta gerum við með tvenns konar sjóðakerfi. Annað er þegar komið vel í gagnið, hitt er í burðarliðnum. Hvað er það? Annars vegar er það alþjónustusjóður sem verður fjármagnaður með veltufjármagni frá fjarskiptafyrirtækjum. Hingað til hefur verið litla peninga þar að finna. Hins vegar er fjarskiptasjóður. Hann er fjármagnaður með því að bjóða út tíðnir og taka tiltekna prósentu, afar lága, inn í sjóðinn og færa þannig fjármuni frá þeim sem búa við bestu þjónustuna til þeirra sem búa við lökustu þjónustuna. Ein spurningin gekk út á það hér við umræðuna hvort við værum með þessu móti að íþyngja fjarskiptafyrirtækjunum. Ég hygg að svo sé ekki. Auðvitað eru allar álögur íþyngjandi á einhvern hátt, en hér erum við að tala um fjármuni sem eru af stærðargráðunni 300 milljónir. Það eru ekki ýkja miklir peningar. Þessa peninga notum við síðan til uppbyggingar á fjarskiptakerfunum. Verða staðlarnir og grunnreglurnar, grunnkröfurnar, alþjónustukröfurnar, endurskoðuð? Ítrekað var spurt um það. Já, í þessari áætlun segir meðal annars, með leyfi forseta: „Staðlar og gæðaviðmið fjarskiptaþjónustu verði endurskoðuð og eftir atvikum gefnar út reglur þar að lútandi. Kannanir verði gerðar reglulega hjá þjónustuveitum, niðurstöður birtar opinberlega og úrbótaþörf fylgt eftir.“ Varðandi þær spurningar sem komu og vísa til tiltekinna landsvæða, mig minnir að það hafi verið í Borgarfirði eða á Vesturlandi annars vegar og hins vegar fyrir norðan, án þess að ég gefi nokkuð út á hvað út úr slíku kann að koma þá verður þetta einfaldlega athugað og kannað hvort þau fyrirtæki sem sjá um háhraðatengingar og þjónustu sinni þeim lágmarkskröfum sem samfélagið setur. Þetta verður skoðað. Síðan erum við eins og ég segi og ítreka það að hækka þessa viðmiðunarstaðla þannig að þjónustan verði betri, vegna þess að þar held ég að við séum öll í þessum sal einhuga um að líta beri á fjarskiptaþjónustu sem grunnréttindi í þjóðfélaginu. Þegar fólk flyst landshorna á milli spyr það um margt: Hvernig er þjónustan fyrir börnin mín, fyrir þá sem eiga við heilsubrest að stríða, hvernig er menntakerfið og hvernig eru fjarskiptin? Hvaða möguleika hef ég á að komast í samband við umheiminn í gegnum tölvuna mína? Og þá skiptir hraðinn þar miklu máli líka. Þetta er það sem við erum að gera í gegnum það sjóðakerfi sem við búum við, fjarskiptasjóðinn og síðan þennan alþjónustusjóð. Þar kemur samfélagið inn og rækir skyldur sínar í nýju regluverki á nýjan hátt. Ég segi við hv. þm. Pétur H. Blöndal: Við eigum ekki að binda okkur um of í formin, við eigum að horfa á lausnirnar og niðurstöðurnar, þær lausnir og niðurstöður sem við erum öll sammála um. Hér var skrúfa á sál frjálshyggjunnar um nokkurra ára skeið, menn bundu sig við tiltekna lausn jafnvel þótt niðurstöður og reynsla erlendis frá sýndi að þar væru menn komnir í öngstræti en alltaf var haldið áfram. Spurt var um framlag til að efla fjarskipti á ögurstundu, í neyðartilvikum, og vísað í fjármuni sem fjárveitingavaldið veitti til þess, það voru 20 milljónir. Þetta gekk fram og var látið renna til Neyðarlínunnar til fjárfestinga í búnaði sem á að nota sérstaklega til þessara þarfa. Síðan vil ég undir lokin koma að mikilvægu málefni sem hefur verið orðað við þessa umræðu, nú síðast af hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og þar áður af hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Það er Pósturinn og hvernig standi á því að við reisum ekki einhverjar varnir gegn Evrópuþróun í þeim efnum. Minnt var á það að ég hefði jafnan verið mjög andvígur einkavæðingu Póstsins og markaðsvæðingu hans og það er alveg rétt, ég hef verið það. Í þessari áætlun segir að við munum innleiða tilskipun EES eftir þörfum. Þetta er talið vera loðið orðalag og ég er sammála því. Líka var vísað til þess í þessari umræðu að Íslendingar ættu að fara að dæmi Norðmanna sem telja að þjónustutilskipunin varðandi póstinn eigi ekki að heyra undir EES-samninginn. Norðmenn hafa tekið upp viðræður og óskað eftir frekari viðræðum við Evrópusambandið um þetta efni. Ég get skýrt frá því hér og nú að það hafa Íslendingar líka ákveðið að gera. Fulltrúi innanríkisráðuneytisins sem kemur að þessum samningum fór með þau skilaboð í utanríkisráðuneytið í morgun að við vildum fylgja dæmi Norðmanna hvað þetta snertir og kanna hvort við gætum komið tilskipuninni um póstmál undan EES-samningnum og að við mundum hafa hliðsjón af því hvað Norðmenn gera í þessum efnum. Þetta tel ég vera afar mikilvægt mál og er algerlega sammála þeim þingmönnum sem gagnrýnt hafa innleiðingu á þjónustutilskipuninni um póstinn. Við erum með öðrum orðum að reisa hér varnir 

Herra forseti. Ég vil taka aðeins upp lokaorð hæstv. innanríkisráðherra Ögmundar Jónassonar um þá yfirlýsingu sem hann gaf hér að við Íslendingar ætluðum að gera alvarlegar athugasemdir við þá þjónustutilskipun varðandi póstdreifingu sem hefur verið mjög mikið í umræðunni í Noregi. Það er mikið fagnaðarefni að innanríkisráðherra skuli vera búinn að tilkynna utanríkisráðuneytinu að við Íslendingar ætlum að fylgja dæmi Norðmanna í þessu. Þetta er einmitt það sem kom fram í umræðum um skýrslu Norðmanna varðandi ETS-samninginn þar sem var fjallað um að Norðmenn ætluðu í auknum mæli að beita áhrifum sínum varðandi einstakar reglugerðir EES-samningsins. Þá var kallað eftir því af fjölmörgum þingmönnum og því beint til hæstv. utanríkisráðherra að við Íslendingar færum einmitt í auknum mæli að stilla okkar strengi saman með Norðmönnum í þeim málum sem þeir taka upp og við gætum þá tekið þau upp í sameiningu, því að öllum er ljóst að Noregur er töluvert stærra og valdameira land en Ísland. Ég fagna því að innanríkisráðherra hafi stigið þetta skref. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra, ef ég næ athygli hans, hvort hann telji ekki að full samstaða verði um það innan ríkisstjórnarinnar, að meðtöldum hæstv. utanríkisráðherra, að koma þeim skilaboðum til Norðmanna að við stillum saman strengi í þessu máli. Hvaða vinnu sér hann fyrir sér í framhaldinu af slíkri ákvörðun um að koma skilaboðum til Norðmanna og leita eftir samstarfi við þá? Hver verða næstu skref í þessu máli?

Hæstv. forseti. Við höfum ekki tekið ákvörðun um hvaða skref við stígum. Við byrjum á því að fara að dæmi Norðmanna og skoða með hvaða hætti við getum komið þjónustutilskipuninni á sviði póstmála undan EES-samningnum. Við munum að sjálfsögðu hafa hliðsjón af því starfi sem Norðmenn vinna. Í raun búum við við nokkuð svipaðar aðstæður að ýmsu leyti og kannski enn betri aðstæður vegna þess að við fengum undanþágu frá innleiðingu pósttilskipunarinnar. Við gátum fengið frest til tveggja ára á grundvelli þess að Ísland er fámennt og dreifbýlt land. Það fengu Norðmenn ekki. Þeir eru þess vegna að reyna að finna leiðir út úr þessum vanda með því hreinlega að koma þessari tilskipun undan EES-samningnum. Það er á þeim forsendum sem ég vil láta skoða þessi mál. Við munum að sjálfsögðu horfa til þess sem kemur út úr viðræðunum við Norðmenn, en fyrsta skrefið hefur þegar verið stigið, þ.e. við höfum tekið ákvörðun eða ég hef gert það fyrir hönd innanríkisráðuneytisins að í þessum samningaviðræðum reisum við þá kröfu að pósttilskipunin verði tekin til endurskoðunar.

Virðulegi forseti. Já, ég vil bara segja aftur að ég fagna þessu og hvet hæstv. innanríkisráðherra til að halda þinginu vel upplýstu í þessu máli þar sem við horfum upp á sífellt fleiri innan þingsins og meðal almennings mæla fyrir því að við Íslendingar hættum því sem við höfum gert, að taka þessar tilskipanir alveg hráar upp. Ég fagna frumkvæði hæstv. innanríkisráðherra í þessu máli og hvet hann til að halda þinginu það vel upplýstu að við fáum að vita af stöðu þessa máls á öllum stigum þess þegar hann hefur rætt betur við norska kollega sína.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en hæstv. ráðherra notaði tækifærið og fór í andsvar við mig í ræðu, sem er mjög óvenjulegt. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að miðstýrð áætlanagerð beið heldur betur skipbrot í Sovétríkjunum. Ég hélt að menn væru komnir út úr þeim fasa að ætla að láta einhverja embættismenn stýra öllu kerfinu. Ég var að vara við því. Ég tel að sala Símans á mjög háu verði, 60 milljarða á þeim tíma, sem hefur sýnt sig að var allt of hátt verð, hafi verið til góðs. Ef Síminn hefði verið ríkisfyrirtæki allan tímann hefði hann notið velvildar ríkisvaldsins á öllum sviðum, en af því að hann var orðinn einkafyrirtæki gat ríkið beitt sér gegn honum á vissum sviðum. Það hefði orðið til mikils tjóns ef Landssíminn hefði enn verið ríkisfyrirtæki, svo að ég tali ekki um ef Búnaðarbankinn, Útvegsbankinn og allir þessir bankar hefðu enn verið ríkisfyrirtæki með stjórnmálamönnum í stjórn. Ég bendi hæstv. ráðherra á að miðstýrð áætlanagerð beið skipbrot í Sovétríkjunum og ég held að það detti ekki nokkrum manni í hug að innleiða hana nema núverandi hæstv. ríkisstjórn, sem er að innleiða vinstri stefnu á öllum sviðum og keyra allt í kyrrstöðu og stöðnun hér á landi, þar á meðal hæstv. ráðherra. Ég ætla að benda honum á það að þessi stefna beið skipbrot.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála. Með frumvarpi þessu, sem einnig var lagt fram á 139. löggjafarþingi, legg ég til að sett verði á fót samgöngustofnun undir heitinu Farsýslan sem sinni stjórnsýslu og eftirliti á sviði samgöngumála. Stofnun hennar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnana sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslustofnun, hins vegar framkvæmdastofnun undir heitinu Vegagerðin sem sinnir framkvæmdum á sviði samgöngumála. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnana, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðarinnar. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp um Vegagerðina. Endurskipulagning samgöngustofnana á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar frá því í júní 2008 „Samgönguframkvæmdir – Stjórnsýsluúttekt“ voru settar fram tillögur um breytt stofnanakerfi samgöngumála þar sem lagt var til að settar yrðu á fót tvær stofnanir, þ.e. stjórnsýslustofnun og framkvæmdastofnun ásamt ríkisfyrirtæki á sviði rekstrar- og viðhalds. Í janúar 2009 var skipuð nefnd um framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Nefndin skilaði skýrslu sinni „Framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Greining og valkostir“ í lok júní 2009. Þar voru kynntir fimm valkostir um stofnanaskipan, auk tillagna og ábendinga um meiri samhæfingu í samgöngumálum, t.d. um að bæta verklag við undirbúning samgönguáætlunar og efla stefnumótunarhlutverk ráðuneytisins. Að vel athuguðu máli og með hliðsjón af tillögum nefndarinnar og Ríkisendurskoðunar var ákveðið að hefja undirbúning að myndun tveggja stofnana í samræmi við einn valkosta nefndarinnar. Skipaður var stýrihópur til að vinna nákvæma greiningu á kostum endurskipulagningarinnar og leggja fram tillögur um breytta stofnanaskipun samgöngumála. Í starfi stýrihópsins var lögð áhersla á samstarf og samráð við stofnanir og að halda vel á starfsmannaþætti breytinga. Á vegum stýrihópsins hafa starfað sjö vinnuhópar skipaðir starfsmönnum stofnana og ráðuneytis sem unnu að greiningu og útfærslu einstakra þátta. Stýrihópurinn mun áfram vinna að undirbúningi sameiningarinnar. Stefnt er að því að sameina sem fyrst höfuðstöðvar hvorrar stofnunar fyrir sig í húsnæði, enda er slíkt forsenda þess að áform um hagræðingu nái fram að ganga. Með sameiginlegri samgönguáætlun allra samgöngugreina var mótuð ný sameiginleg framtíðarsýn þar sem litið er á samgöngugreinarnar sem eina heild með sameiginleg markmið. Þar er mörkuð stefna um sameiginlega áætlanagerð og stefnumótun fyrir allar greinar samgangna, samræmda forgangsröðun, hagkvæmari notkun fjármagns og mannafla. Þar er jafnframt horft til þriggja meginviðfangsefna: Í fyrsta lagi samgöngukerfisins, í öðru lagi stjórnsýslu og eftirlits og í þriðja lagi starfsemi sem nýtir samgöngukerfið. Samgönguáætlun hefur náð fram að ganga, en samgöngustofnanirnar og skipulag þeirra endurspegla enn fyrra umhverfi. Mikilvægt er að samgöngustofnanir þjóni nýjum markmiðum og nýrri hugsun. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að gera þurfi umtalsverðar umbætur og breytingar á stjórnkerfinu til að nýta takmarkaða fjármuni eins vel og unnt er en jafnframt með það að markmiði að stjórnsýsla og þjónusta hins opinbera við almenning og atvinnulíf verði eins góð og kostur er. Verulegum hluta ríkisútgjalda á næsta ári verður að ná með aukinni hagræðingu í rekstri ríkisins, svo sem með endurskipulagningu stofnanakerfis og opinberrar þjónustu. Endurskipulagning samgöngustofnana getur bæði falið í sér faglegan ávinning og rekstrarhagræðingu. Faglegur ávinningur liggur einkum í bættum möguleikum stofnana til að sinna hlutverki sínu í samfélaginu og bregðast við breyttum kröfum til starfsemi þeirra. Aðgreining stjórnsýslu frá framkvæmdum og rekstri mætir innlendum og erlendum kröfum um faglega og hlutlausa stjórnsýslu og tryggir að sambærilegar kröfur séu gerðar til framkvæmda og rekstrarmannvirkja og annarra þátta samgöngumála. Aukin samþætting þvert á samgöngugreinar endurspeglar heildstæða samgönguáætlun og leggur áherslu á hagkvæmni og virkni samgöngukerfisins fremur en þær leiðir sem bundnar eru einstökum samgöngugreinum. Sérhæfing stofnana gefur færi á að efla vinnubrögð, fagmennsku og árangur til dæmis á sviði stjórnsýslu og framkvæmda. Hagræðing samfara endurskipulagningu bætir möguleika stofnana til að taka á sig lækkun útgjalda án skerðingar þjónustu. Reynslan sýnir að stórar stofnanir hafa yfirleitt hlutfallslega lægri kostnað vegna rekstrar, þjónustu og yfirstjórnar en litlar stofnanir. Greining á verkferlum samgöngustofnana sýnir að þeir eru í mörgum tilfellum sambærilegir milli stofnana og að samþætta megi ýmsa þætti starfsemi núverandi stofnana í nýjum stofnunum. Starfsemi utan kjarnaviðfangsefna tekur oft mikla athygli frá meginhlutverki og því stuðlar einfalt og skýrt hlutverk að markvissari stjórnun og starfsemi. Hagræðing í rekstri er ekki einungis fjárhagsleg spurning, heldur snýst hún einnig um pólitískar ákvarðanir um fjárhagslegan ramma stofnunar og með hvaða hætti yfirstjórn stofnunar starfar innan þess ramma. Útreikningar um hagræðingu geta leitt líkur að því hvaða rekstrarlegir og fjárhagslegir möguleikar eru fyrir hendi en hin eiginlega hagræðing byggist á skýrum pólitískum skilaboðum til stofnana ásamt vilja og eftirfylgd stjórnenda þeirra. Við myndun Farsýslunnar er verið að sameina tvær heilar stofnanir auk hluta úr tveimur öðrum og má segja að þetta samsvari sameiningu þriggja stofnana. Ýmsir útreikningar hafa verið gerðir á því hvað þetta kæmi til með að spara þegar upp er staðið en við skulum minnast þess að á undanförnum árum hafa fjárveitingar til þessara stofnana verið skornar verulega niður. Sameining þeirra mun gera þeim kleift að vinna betur úr þeirri erfiðu stöðu sem þær eru í eins og reyndar öll stjórnsýsla á Íslandi núna er eftir það aðhaldstímabil sem við höfum lifað síðustu missirin og árin. Hægt er að ná fram útgjaldalækkun með niðurskurði annars vegar og með hagræðingu hins vegar. Þetta er leiðin til þess að standa vörð um þjónustuna, verja störfin, þ.e. leggja áherslu á hagræðingu og nýta tækifæri sem hún býður upp á í stað þess að ráðast í niðurskurð. Ég vil minna á annað líka að þegar menn eru að ræða þessi mál hættir þeim til að horfa á stofnanaþáttinn, stofnanirnar. Á að leggja þessa stofnun niður eða hina? Á hún að starfa á annarri hæðinni í byggingunni eða þriðju eða fjórðu? Þetta eru aukaatriði. Það sem máli skiptir er starfsemin sem fer fram innan veggja stofnunarinnar á hvaða hæð sem hana er að finna í húsinu. Það sem við erum að gera er að reyna að samnýta kraftana betur, verja starfsemina og efla hana. Þess vegna hef ég oft varað við því í tengslum við þessa umræðu um breytingar á stofnanakerfinu að við horfum um of í sparnaðarþáttinn. Það er langtímaverkefni, það er til langs tíma og þær verða öflugri til langs tíma með því að gera hlutina á markvissari hátt og nota peningana á markvissan hátt. Við eigum að horfa á hvort við getum með því að samnýta kraftana gert starfsemina öflugri. Það er það sem við eigum að hugsa. Við erum að fara inn í breyttan heim og hann er breyttur að því leyti að við erum farin að horfa til samgangna heildstætt hvar sem þær eru, hvort sem þær eru á sjónum, á vegunum eða í loftinu. Eins og ég gat um í upphafi míns máls höfum við stigið ákveðin skref í að samþætta alla áætlanagerð þannig að hún talist við. Samgönguáætlun, samgönguráð sem kemur að henni upphaflega, er með fulltrúa úr öllum þessum öngum stjórnsýslunnar. Við erum einfaldlega að samhæfa og stuðla að því að þessir kraftar vinni betur saman. Ég mun nú stuttlega gera grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í fyrsta lagi eru í 3. gr. felld niður ákvæði gildandi laga um hafnaráð, siglingaráð og flugráð. Í stað hinna lögbundnu ráða er lagt til að ráðherra skipi fagráð eins og þörf krefur hverju sinni, auk hins almenna samráðs stofnunarinnar við aðrar stofnanir, hagsmunaaðila og almenning um þau verkefni sem stofnuninni eru falin. Ég legg áherslu á að áfram verður efnt til samráðs en við viljum ekki vera bundin í tiltekið form, heldur horfa aftur til markmiðanna, til hins breytilega samfélags sem við lifum í og hafa sem allra best tengsl við það hverju sinni. Í öðru lagi er í 4. gr. það nýmæli að fela stofnuninni að setja reglur um gerð og búnað ökutækja, skipa og loftfara, svo og um hæfi stjórnenda þeirra, og annast eftirlit með framkvæmd þeirra ásamt því að setja öryggiskröfur um samgöngumannvirki og kveða á um skipulag umferðar- og leiðsögukerfa í lofti og á láði og legi. Í þriðja lagi er í 5. gr. Farsýslunni falið eftirlit með framfylgd krafna um annars vegar öryggi samgöngumannvirkja og hins vegar öryggisstjórnun við rekstur þeirra. Þá er lagt til að stofnunin annist úttekt á öryggisatriðum samgöngumannvirkja sem framkvæmdastofnun á sviði samgöngumála hefur byggt. Í fjórða lagi er það að nefna að þau verkefni sem stofnuninni er falið að sinna og upp eru talin í 7.–11. gr. eru sömu verkefni og þær stofnanir sem felldar verða undir Farsýsluna sinna í dag. Í fimmta lagi er í III. kafla laganna fjallað um gjaldtökuheimildir stofnunarinnar og möguleika hennar til að afla sér tekna. Ekki eru gerðar stórvægilegar breytingar á gjaldtökuheimildum stofnunarinnar frá því sem í dag gildir um þær stofnanir sem felldar eru undir Farsýsluna. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins og vil ítreka að markmiðin með endurskipulagningu samgöngustofnana eru: 1. Auka faglegan styrk. 2. Skýra verkaskiptingu, bæta þjónustu og árangur. 3. Efla, einfalda og auka gagnsæi stjórnsýslunnar. 4. Tryggja markvissara samráð við hagsmunaaðila. 5. Efla samgönguáætlun og tryggja markvissa framkvæmd hennar. 6. Auka hagkvæmni og bæta nýtingu þeirra fjármuna sem fara til samgöngumála. 7. Samþætta þróun og rannsóknir á sviði samgöngumála. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra yfirferðina á frumvarpinu. Eins og okkur er kunnugt strandaði þetta mál á vorþinginu í fyrra, það dagaði uppi og var ekki klárað. Á því þingi vann hv. samgöngunefnd sem þá starfaði mjög mikið í málinu og lagði mikla vinnu í það. Málið var tekið úr nefnd í maímánuði af hálfu meiri hlutans og lagt til að farið yrði í sameiningu stofnana en þó með því skilyrði af hálfu meiri hlutans, sem ég stóð ekki að, eða gerð sú krafa að ef sameining gengi eftir sem átti að gerast á síðasta ári yrði hún með þeim hætti sem kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans - ég held að ég geti fullyrt að það var samdóma niðurstaða allra hv. þingmanna í samgöngunefnd sama hvar í flokki þeir standa - að fara í frekari sameiningar en lagt er til í þessu frumvarpi. Þá var vörðuð sú leið fyrir hæstv. innanríkisráðherra að skoða á þeim tímapunkti möguleika á að fara í frekari sameiningar. Það var meira að segja gert með þeim hætti að meiri hlutinn sem tók málið út og lagði til að það yrði samþykkt setti bráðabirgðaákvæðið inn í nefndarálitið þar sem lagt var til að það yrði samþykkt. Það fól í sér að menn vildu gefa hæstv. innanríkisráðherra mjög stuttan tíma, því að þá stóð til að setja lögin fyrir hálfu ári síðan og að eigi síðar en 1. febrúar, sem var nú bara í gær, skyldi hæstv. innanríkisráðherra leggja fram skýrslu á þinginu um það hvernig hann hygðist koma á frekari sameiningum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það veldur mér miklum vonbrigðum að málið skuli koma nánast óbreytt inn í þingið núna á milli þinga. Þá er spurning mín til hæstv. innanríkisráðherra: 

Hæstv. forseti. Það bráðabirgðaákvæði sem hv. þingmaður vísar til varð aldrei að raunverulegu ákvæði vegna þess að lögin voru ekki samþykkt. En ég vil ekki snúa út úr hinu sem er meginmálið hjá hv. þingmanni, þ.e. sú spurning hvort við höfum skoðað þennan kost. Já, það gerðum við. Yfir þessu máli var legið sumarlangt og fram á haustið. Það fóru fram viðræður við aðila innan hlutaðeigandi stofnana og við skoðuðum þá þætti sem þarna er vikið að. Það er ekkert launungarmál að ýmsir hafa viljað fara aðrar leiðir, efla nýja stofnun hafs og stranda, svo dæmi sé tekið, slá saman Siglingamálastofnun og Landhelgisgæslunni. Þetta eru sjónarmið sem fram hafa komið. Ég ber fulla virðingu fyrir þeim og legg áherslu á að ekkert er því til fyrirstöðu að við skoðum síðan í framhaldinu, þegar við höfum gert þessar meginbreytingar, hvort taka eigi einhverja einstaka þætti sem heyra undir þessi svið og skjóta þeim undir önnur. En ég tel að við eigum að ráðast í þessar grundvallarbreytingar núna og skoða svo málið áfram. Ég vek athygli á þessu sjónarmiði með hliðsjón af þeim breytingum sem verið er að gera í stjórnsýslunni almennt, innan stofnanakerfisins, ráðuneytanna. Nú er búið að sameina tvö ráðuneyti, þ.e. áður fjögur, dómsmála- og samgönguráðuneytið í eitt og síðan velferðarráðuneytið sem áður var félagsmála- og heilbrigðisráðuneytið. Við erum ekkert á endastöð þar í mannkynssögunni eða Íslandssögunni. Við eigum eftir að skoða hvort einstakir þættir sem heyra undir þessar stóru regnhlífar séu betur settar annars staðar. Þannig þarf stjórnsýslan öll að vera. Hún þarf að vera lifandi og svara kalli tímans og vera 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann segir hér að þessi mál hafi verið skoðuð. Ég verð að segja að ég er verulega hugsi yfir því hvernig það hefur farið fram. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu voru hv. þingmenn sem sátu í samgöngunefnd sammála um að það væri skynsamlegra að taka stærri skref, að sameina frekar en gert er ráð fyrir hér. Auðvitað þekkjum við öll hvað mun gerast ef menn fara að stíga eitt skref núna og svo annað eftir mjög stuttan tíma. Það kostar fullt af peningum og mikið óhagræði. Það er mikið skynsamlegra að fara hina leiðina. Þess vegna verð ég að lýsa undrun minni á því ef það hefur verið niðurstaða ráðuneytisins að það sé ekki skynsamlegra að stíga stærra skref eins og hv. samgöngunefnd var sammála um og nánast allir, held ég að ég geti fullyrt, umsagnaraðilar sem komu fyrir nefndina og fóru yfir þessi mál. Það er líka niðurstaðan í skýrslu sem skilað var til samgönguráðherra á sínum tíma að sá kostur sem hér er lagður til sé síðri en sá að fara í stærri sameiningu. Ég mun að sjálfsögðu fara betur yfir það í ræðu minni á eftir hvaða möguleikar liggja þar og líka að í niðurstöðu nefndarinnar sem hægt er að lesa í meirihlutaálitinu sem lagt var fram í þinginu í maímánuði á síðasta ári var sú leið einmitt vörðuð þar. Það var í raun og veru niðurstaðan og því kemur verulega á óvart að yfirferð ráðuneytisins frá þeim tíma að málið dagaði uppi sé með öðrum hætti. Ég hefði áhuga á að heyra þau rök og hvað í raun og veru brást þar, því að allar vísbendingar, nánast allar umsagnir, og mjög vönduð og mikil yfirferð samgöngunefndar á sínum tíma voru einmitt í þá veru að fara bæri í frekari sameiningar. Ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra komi í andsvör við mig á eftir og fari betur yfir rök ráðuneytisins fyrir þeirri stefnubreytingu sem 

Hæstv. forseti. Ég tel að sé mjög mikilvægt að við tökum þessa umræðu og gerum það mjög yfirvegað. Það er mikilvægt að fá botn í þessi mál sem hafa verið að velkjast í kerfinu lengi, og kannski ekkert óeðlilegt að menn taki sinn tíma þegar gera á grundvallarbreytingar á stofnanakerfi hjá hinu opinbera. Alls ekki. Ég tel að nákvæmara væri, þegar hv. þingmaður segir að nefndin hafi verið sammála um að stíga stærri skref, að segja þvert á móti að nefndin hafi verið sammála um að stíga önnur skref, vegna þess að þetta eru mjög stór skref. Menn vildu stíga þau skref eins og ég gat um áðan, sumir hverjir, að færa tiltekna þætti jafnvel Siglingastofnun alla og Landhelgisgæsluna saman og búa til sameiginlega stofnun þar að lútandi. Ég vek athygli á að þó að samstaða hafi verið um þetta í nefndinni á sínum tíma, eins og hv. þingmaður gat um, hefur komið að þessum málum ótölulegur fjöldi aðila úr þessum geirum. Það var ekki bara Ríkisendurskoðun sem vakti máls á þessu og leiddi okkur í þessa vegferð upphaflega og er að skoða með hvaða hætti hægt sé að nýta fjármuni betur, heldur hefur ótölulegur fjöldi annarra einstaklinga komið að þessu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég var ákveðinn efasemdarmaður um þetta í byrjun, fremur íhaldssamur þegar kemur að stofnanabreytingum almennt hjá hinu opinbera, tel að menn hafi oft lagt of mikið upp úr slíku, alveg tvímælalaust, en ég hef sannfærst um að þetta sé mjög skynsamlegt. Við erum að fara inn í nýjan tíma með því að horfa á samgöngur, hvar sem þær eru, hvort sem þær eru á sjónum, í loftinu eða á vegunum, heildstætt. Við sjáum það bara með þjóðveginum til Vestmannaeyja. Þar hafa komið að 

Virðulegi forseti. Ég var að fylgjast með hvort hæstv. innanríkisráðherra yrði ekki hér, að minnsta kosti í hliðarherbergi, á meðan ég flytti þessa ræðu mína - þarna kemur hæstv. innanríkisráðherra og ég fagna komu hans því að aðrir eru ekki hér í þingsal. Við ræðum hér frumvarp til laga um Farsýsluna sem er stjórnsýslustofnun samgöngumála. Í andsvörum við hæstv. innanríkisráðherra áðan kom ég inn á skoðun mína á þessu máli og hæstv. innanríkisráðherra hvatti til þess að menn færu efnislega og málefnalega í umræðuna og væru kannski ekki eins hátt stilltir og við vorum hér áðan. Ég ætla að reyna að gera það. Eins og ég kom inn á í andsvari mínu við hæstv. innanríkisráðherra, þegar hann mælti fyrir málinu áðan, er ég ekki sannfærður um það - það varð niðurstaða hv. samgöngunefndar á vorþingi 2011 að stíga bæri frekari skref til sameiningar. Það kom reyndar fram hjá hæstv. innanríkisráðherra að í millitíðinni hefði það verið skoðað í ráðuneytinu hvort skynsamlegt væri að gera það. Niðurstaðan er sú að leggja fram óbreytt frumvarp, eins og það sem dagaði hér uppi á vorþinginu 2011. Nú á ég eftir að kynna mér og fara yfir rök ráðuneytisins fyrir því sem í því felst, hvaða annmarkar eru á því, það hefur ekki komið fram á fyrri stigum málsins. Ég ætla svo sem ekki að alhæfa um að þar sé ekki eitthvað gagnlegt og gott án þess að hafa séð þau rök. Það sem ég vil þó fyrst gera að umtalsefni er það sem hæstv. innanríkisráðherra kom inn á þegar hann mælti fyrir málinu áðan, að þær fagnefndir sem starfa til aðhalds og stuðnings við þær stofnanir sem þarna eru, þ.e. siglingaráð, flugráð og umferðarráð - hann benti á texta í frumvarpinu um að til standi að hafa áfram samvinnu og samráð. Það verður þá skipað hagsmunaaðilum og öðrum þeim sem þekkja til á viðkomandi sviðum. Ég átti sæti í siglingaráði í nokkur ár og það er í dag skipað fagaðilum sem koma með ábendingar til ráðuneytisins hvað varðar öryggismál sjómanna og margt fleira. Í greinargerð með frumvarpinu eru lagðar fram fullyrðingar um hvernig megi spara. Svo að ég vitni orðrétt í frumvarpið, með leyfi forseta: „Samanburður á hlutfalli stjórnenda og starfsmanna stoðdeilda þeirra stofnana sem mynda Farsýsluna og stærri stofnana (með um 150 starfsmenn eða fleiri) bendir til þess að tækifæri séu til að lækka yfirstjórnarkostnað um allt að 50% eða sem samsvarar rúmum 11% af heildarrekstrarkostnaði.“ Þetta eru kunnuglegar setningar sem stóðu reyndar í fyrra frumvarpinu líka, um að hægt væri að spara með þessum hætti. Ég kallaði ítrekað eftir því í meðferð málsins í samgöngunefnd á síðasta ári að við fengjum að sjá grunninn að þessum gögnum. Hvers vegna setur ráðuneytið fram þá niðurstöðu að það megi spara allt að 50%, þ.e. 11% af heildarrekstrinum? Mér voru aldrei sýnd þau gögn og ég kallaði margoft eftir þeim. Ég spurði þessarar einföldu spurningar: Hvernig stendur á því að ráðuneytið kemur með þessar fullyrðingar í frumvörpum og getur ekki leyft nefndinni að skoða undirgögnin sem liggja að baki? Við fengum aldrei að sjá undirgögnin. Það er ekki nema von að maður setji fyrirvara við svona fullyrðingar, ekki síst í ljósi þess að við erum með skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem segir okkur að í 85% tilvika gangi slík markmið ekki eftir. Hvers vegna ekki? Jú, það er vegna þess að grunnurinn að því að fara í þá vegferð sem verið var að gera þegar verið var að sameina stofnanir er ekki nógu skýr og verkferlarnir ekki nógu klárir. Ég hlýt því að staldra við það, virðulegi forseti, að þessar fullyrðingar séu settar fram um þennan sparnað, en síðan á fagnefndin sem fjallar um málið, í þessu máli eins og öllum öðrum, að rýna í það sem að baki liggur. Það er ekki hægt þannig að ég hef efasemdir og geri athugasemdir við þetta þangað til mér er sýnt fram á annað. Þær eru líka alveg sérumræða þær fullyrðingar um sparnað sem verði við sameiningu þessara stofnana. Þá getur framkvæmdarvaldið sagt, og það hefur verið gert í gegnum tíðina: Kostnaðurinn við sameininguna var meiri en áætlað var og þetta er jú einskiptisaðgerð. Þannig er það réttlætt þegar menn keyra fram úr. Þetta er alveg kristaltært í hverju málinu á fætur öðru í gegnum árin og jafnvel áratugina. Ég sætti mig ekkert við það í þessu máli. Ef við tökum þá umræðu sem við höfum oft átt hér í þinginu um þá stefnu sem á að fara eftir, sérstaklega í ljósi þess að menn ætla hugsanlega að stíga stærri skref inn í framtíðina með frekari sameiningar, gangi þetta eftir eða frekari verkefni, þá þekkjum við nokkuð til þess sem heitir húsnæðiskostnaður ríkisins. Þar leigir ríkið ýmist eða á húsnæði - í þessu tilfelli held ég að ríkið eigi eingöngu eitt af þessu húsnæði sem viðkomandi stofnanir eru í, og hinar þrjár séu í leiguhúsnæði. Eins og ég kallaði eftir á fundi nefndarinnar hefði ég viljað fá að sjá hve langur tími er eftir af þeim leigusamningum, hvernig þeir eru settir upp og hver hagræðingin er. Ég tel eðlilegt að þingnefnd, fagnefnd um málin, fái upplýsingar um þetta og kafi ofan í það til að geta tekið upplýsta ákvörðun. Við erum allt of oft, eða margir hverjir hér í þingsal, þó að ég sé ekki að saka hæstv. innanríkisráðherra um það, í þeirri hugsun að hlutirnir reddist bara seinna. Ég á sæti í hv. fjárlaganefnd og þar erum við með hvert málið á fætur öðru þar sem allt er í eintómri vitleysu. Það er alltaf haldið áfram. Það bætist alltaf við. Nógu mikið er talað um að breyta og skoða betur og allt þetta og rannsaka aftur í tímann, hvað hafi brugðist, en það breytist ekki í því sem við erum að gera hér. Það finnst mér dapurlegt. Ég tel því mjög mikilvægt að þetta verði skoðað sérstaklega. Það kom líka í ljós á fundi nefndarinnar að til að mynda samhæfing á tölvukerfum og annað á þessum stofnunum er kannski kostnaðarsöm og illmöguleg án þess að skipta tölvunum bara út; það eru mismunandi kerfi og þar fram eftir götunum, það þurfum við að rýna. Það þýðir ekki, eða að minnsta kosti tek ég ekki þátt í því, að það eigi bara að gera í næsta máli en ekki núna. Mér finnst löngu kominn tími til, hvort sem það á við um Farsýsluna og Vegagerðina, Vaðlaheiðargöng eða hvað sem er, að spyrna við fótum og taka þessa umræðu í stað þess að stilla mönnum upp og segja: Þú ert með - eða: Þú ert á móti. Þetta fjallar ekki um það, þetta fjallar um fagleg vinnubrögð sem hv. þingmenn gagnrýna oft og tíðum en halda svo alltaf áfram á sömu braut. Ég set stórt spurningarmerki við húsnæðiskostnaðinn. Nýjasta dæmið í því er einmitt sameining í Stjórnarráðinu. Hvað gerðist við sameininguna í Stjórnarráðinu? Ég er reyndar enn að bíða eftir minnisblaði, sem mér var lofað úr forsætisráðuneytinu, við umræður í fjárlaganefnd í haust. Sá kostnaður fór fram úr áætlun svo að nam nokkrum hundruðum milljóna, að ég tel, bara sisona. Þá er sagt: Jú, þetta er einskiptiskostnaður. Það var farið í meiri breytingar o.s.frv. En samt sem áður leggja menn upp með að spara í stjórnsýslunni, fækka ráðuneytum og fækka ráðherrum, sem ég set stórt spurningarmerki við. Ég tók það fram í þeirri umræðu að þegar skipt er um ríkisstjórn, alveg sama hver hún er og hvernig hún er skipuð, eru menn alltaf í þessum ráðuneytisflutningum upp á tugi og hundruð milljóna, í staðinn fyrir að setja þá bara tvo ráðherra inn í eitt ráðuneyti og hafa málaflokkinn þannig að ekki sé alltaf verið að hringla með þennan stofnkostnað á sama tíma og verið er að loka á heilbrigðisstofnunum, skerða þjónustuna og reka fólk út á gaddinn og þar fram eftir götunum. Þess vegna set ég mjög stóra fyrirvara, mér hafa ekki verið sýnd þau gögn sem standa á bak við þessar fullyrðingar. Síðan þarf að skoða biðlaunaréttinn. Það kom reyndar fram í meðförum nefndarinnar að biðlaunaréttur starfsmanna einstakra stofnana er kannski allt að 200 milljónir. Það kemur fram í frumvarpinu að tryggja eigi fólki sambærileg störf í nýrri stofnun. En hvað er verið að spara? Ég er ekki farinn að sjá neinn sparnað. Margir virðast vera uppteknir af því að geta sagt: Jú, við fækkuðum ríkisstofnunum. En það er ekki skoðað í grunninn hver kostnaðurinn er. Þannig slær þetta mál mig. Mig langar að koma að meðförum nefndarinnar á þessu máli á fyrri stigum. Frumvarpið er nánast óbreytt. Það var alveg skýr niðurstaða nefndarinnar allrar, þverpólitísk, að stíga bæri frekari skref til sameiningar. Það var nefnt í því tilfelli að möguleikar væru til staðar hjá Landhelgisgæslunni, Fiskistofu, í hluta af starfsemi Hafrannsóknastofnunar og þar fram eftir götunum. Ég tel hins vegar að hægt sé að ná fram mun meiri hagræðingu með því að fara í frekari sameiningar. Ég tel mjög mikilvægt að það verði skoðað að fara frekar þá leið að hafa eina stjórnsýslustofnun sem snýr að landsvæðinu og aðra að vegagerðinni eða framkvæmdunum. Eigi að síður heldur málið áfram með þessum hætti. Ég fór yfir það í andsvari mínu hér áðan við hæstv. ráðherra að það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans að þetta sé vörðuð leið fyrir hæstv. ráðherra, að það sé fyrsta skrefið að fara í þessa sameiningu en ekki í lengra skref. En eins og ég gat um í andsvarinu var bráðabirgðaákvæði samt sett áður inn í tillögu meiri hlutans en ég geri mér þó fullkomlega grein fyrir því að með því að samþykkja ekki frumvarpið tekur bráðabirgðaákvæðið ekki gildi. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir því en það lýsir samt sem áður stöðunni. En hvers vegna taldi meiri hluti samgöngunefndar þetta óyfirstíganlegt á sínum tíma? Það kemur reyndar mjög skýrt fram í nefndarálitinu og í umfjöllun nefndarinnar. Það var vegna þess að í gegnum tíðina hefði verið mjög erfitt að sameina stofnanir þvert á ráðuneytisgirðingarnar, þ.e. að ráðherrar á hverjum tíma verji alltaf „sitt greni“, eins og maður segir. Það má ekki fækka stofnununum undir þeim, þeir verða að hafa allt hjá sér, það má ekki setja neitt undir annan ráðherra, hvað sem viðkemur faglegri stjórnun og þar fram eftir götunum. En það er líka vitnað í það í nefndaráliti meiri hlutans að til standi að fara í þessar breytingar á Stjórnarráði Íslands, og þá muni þessar girðingar falla. Það sé eitt af markmiðum með breytingunum að girðingarnar falli og þess vegna setur meiri hluti nefndarinnar það inn - það eru tilmæli, þetta er bráðabirgðaákvæði - að fyrir 1. febrúar 2012, einungis hálfu ári eftir að lögin yrðu samþykkt, leggi hæstv. innanríkisráðherra fyrir ríkisstjórn og Alþingi skýra áætlun um frekari sameiningar. Þó að ég sé ekki þingreyndur maður veit ég ekki til þess að þetta geti verið með þessum hætti, þessi stutti fyrirvari, hálft ár, að eftir þann tíma komi fram skýr stefna frá hæstv. ráðherra um frekari sameiningar. Það blasti við öllum á þeim tíma að hægt væri að fara í frekari sameiningar þvert á ráðuneyti. Ég gæti haldið langar ræður um það hvar ég sæi möguleika á því, en tíminn leyfir það ekki. Ég vil þó nefna eitt dæmi sem snýr að Siglingastofnun og Fiskistofu, annars vegar hvað varðar útgáfu veiðileyfa og hins vegar haffærisskírteina. Þetta er sami grunnurinn, gefinn út á svokölluðum skipaskrárnúmerum, þannig að mjög mikil samlegðaráhrif eru á þessum sviðum. Ég er því hissa á því að ráðuneytið skuli komast að því eftir skoðun í sumar, eftir legu sumarlangt, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, að þessi leið væri ekki fær sem klárlega kemur skýrt fram í vilja nefndarinnar sem fjallaði um málið og hafði lagst yfir það. En ég ætla svo sem ekki að hafa stór orð um það því að ég hef ekki séð gögnin sem liggja þar að baki. Það getur vel verið að það sé eitthvað í þeim og hugsanleg einhverjar frekari hugmyndir ráðuneytisins um það hvernig megi gera þetta í þessa veru. Ég ætla ekkert að hafa stór orð um það fyrr en ég sé það. Ég tel eigi að síður mikilvægt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd, sem ég þykist vita að fari mjög vandlega yfir málið og skili því síðan aftur inn til þingsins eftir þessa umræðu, verði búin að svara þeim spurningum sem mér finnst vanta svör við. Þá getum við fjallað efnislega um málið og farið betur yfir það en við gerum hér við framlagningu þess. Ég ætla að nota síðustu sekúndurnar til að segja að ég hef ekki tíma til að fara yfir faglegan ávinning sem ég set líka spurningarmerki við, en fyrst og fremst þann fjárhagslega sparnað sem ræðst af sameiningu þessara stofnana.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ekki hafa margir tekið þátt í henni en hún hefur verið málefnaleg og hefur hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, margra manna maki í málefnalegri aðkomu að þessu máli, vakið máls á ýmsum þáttum. Ég vil taka undir mjög margt í hans málflutningi og þá sérstaklega það að þegar Alþingi tekur ákvarðanir þurfa þær að byggja á traustum upplýsingum. Hann kallar eftir upplýsingum um þær staðhæfingar sem fram eru settar í greinargerð með frumvarpinu um fjárhagslegan ávinning af þessum kerfisbreytingum, 11% lækkun kostnaðar þegar á heildina er litið svo að dæmi sé tekið, og hann vill fá að sjá tölulegar upplýsingar og þau módel sem notuð eru til að finna þetta út. Það verður að sjálfsögðu gert og mun ráðuneytið gefa slíkar upplýsingar í umræðunni í samgöngunefnd þingsins þegar þar að kemur. Ég vil taka undir að það er mjög mikilvægt að á slíkum upplýstum grunni taki fjárveitingavaldið og löggjafarvaldið sínar ákvarðanir. Síðan er það hinn þátturinn sem er kerfislægur ávinningur af því að sameina þessar stofnanir, sem ég hef lagt höfuðáherslu á í málflutningi mínum. Ég tel að við séum að svara kalli tímans, sem við þegar höfum gert í áætlanagerð okkar hvað varðar samgöngumál með því að færa þær inn í sama pakkann, þ.e. flugmál, sjóferðamál og flutning á landi. Við sjáum mikinn ávinning í því að aðlaga stofnanakerfið að þeirri breyttu hugsun að horfa heildstætt á samgöngumál. Ég vék sérstaklega að því í andsvari fyrir hádegi að þegar við fjölluðum um samgöngur við Vestmannaeyjar komu þar að borði fulltrúar Siglingastofnunar, Vegagerðarinnar og innanríkisráðuneytisins, aðilar sem fjalla um sameiginlegt viðfangsefni. Hv. þingmaður kallar eftir nánari umræðu, ítarlegri umræðu og upplýsingum um það hvers vegna þau skref séu ekki stigin sem hann segir að hafi verið mál manna í samgöngunefnd síðast þegar málið kom fyrir að við ættum að skoða, þ.e. að færa tiltekna þætti annað. Þá er hann væntanlega að vísa til sameiginlegrar stofnunar hafs og strandar sem oft hefur verið til umræðu. Við höfum skoðað þetta þótt ég reiði ekki fram nein skrifleg gögn um það en við höfum átt viðræður við hlutaðeigandi aðila, þar á meðal fulltrúa þessara stofnana, og eftir þær viðræður sjáum við ekki forsendur fyrir því að stíga þetta skref að svo stöddu, teljum það ekki æskilegt. Hins vegar viljum við halda því opnu að hægt verði að færa tiltekna þætti sem snúa að vitamálum og ýmsu sjávarmegin í þessari stofnun á milli stofnana. Hv. þingmaður vék sérstaklega að því í máli sínu áðan. Það er allt opið en við teljum æskilegt að stíga þetta skref núna og skoða síðan hvort við eigum að skáka einhverjum verkefnum til á síðari stigum í stað þess að bíða enn eitt árið þar til full eining verður um alla þætti þessa máls. Ég held að eðli máls samkvæmt verði alltaf ágreiningur um kerfisbreytingar af þessu tagi. Ég tel að þær eigi að eiga sér góðan aðdraganda, það sé ekki verra að þær taki sinn tíma til að fá umræðuna þroskaða, öll sjónarmið komist að. Ég tel að við séum að ná því markmiði núna og það sé kannski einum of í lagt hvað það snertir því að þetta hefur dregist úr hófi fram að mínu mati. Ég vil taka undir ýmislegt sem þarna kemur fram og líka varnaðarorð um meintan ávinning. Ég hef svolítið verið á svipuðum nótum sjálfur. Ég tel að menn hafi oft ætlað meiri fjárhagslegan ábata og ávinning af kerfisbreytingum en reyndin hefur orðið. Reyndar hefur verið lögð áhersla á það af hálfu embættismanna í innanríkisráðuneytinu að allir slíkir útreikningar byggi líka á því hvernig staðið er að málum frá upphafi, þ.e. mikil fjárfesting í grunnbreytingu á upphafsstigi geti leitt til sparnaðar þegar til lengri tíma er litið og ekki bara sparnaðar heldur ávinnings í allri starfseminni. Ef hins vegar naumt er skammtað í upphafi þá náum við aldrei að nýta samlegðaráhrifin og þá kosti sem sameiningin, uppstokkunin og hagræðingin á að hafa í för með sér. Ég mun gera mitt til þess að hv. þingmaður fái allar þær tölulegu upplýsingar sem hann hefur kallað eftir og við tökum þá umræðu. En hvað sem kann að koma út úr því, því að þetta eru að sjálfsögðu allt ágiskanir og getur aldrei orðið annað, við erum að tala um veröld sem er ekki orðin heldur líkindareikning, þá legg ég áherslu á að við skoðum ekki síður þann ávinning sem verður af því að sameina kraftana.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir hversu vel hann tekur í það að menn skoði þetta með þeim hætti sem við erum sammála um að verði gert. Það þarf nefnilega að skoða þessa hluti algerlega ofan í kjölinn, eins og hæstv. ráðherra tók undir, þannig að þingið geti í raun tekið upplýsta ákvörðun. Það þarf að skoða húsnæðismálin, það þarf að skoða þessar fullyrðingar og fá gögn en ekki bara þennan texta um að hægt sé að spara 50% í yfirstjórn sem þýðir 11% sparnað á heildarrekstur stofnunarinnar. Þetta eru engar smátölur. Það hlýtur að vera eðlilegt og ég trúi ekki öðru en því að þeir sem vinna þetta í ráðuneytinu séu með ákveðin undirgögn um það og geti sýnt nefndinni þau. Það var ekki hægt í umræðunni um málið þó að ég margítrekaði og kallaði eftir þeim á fundi samgöngunefndar. Ég vil bara fá að sjá nákvæmlega hvernig þetta er gert. Síðan verðum við líka að varast, og ég heyri að hæstv. ráðherra er sammála mér um það, að það verði ekki raunin eins og búið er að gerast allt of oft, þegar farið er í sameiningar sem kosta svo miklu meira en áætlað var. Síðast voru það einmitt breytingar á Stjórnarráðinu. Þær fóru í eintóma vitleysu. Lögð voru fram plön af ráðuneytunum með hvaða hætti ætti að fara í sameiningu, síðan fóru þau plön einhver hundruð milljóna fram úr áætluðum kostnaði og þá komu skýringarnar: Jú, þetta skilar sér seinna. Við megum ekki festast í því. Það er algerlega útilokað að mínu mati og þarf að skoða eins og ég sagði bæði húsnæðismálin og leigusamningana hjá viðkomandi stofnunum. Hvernig eru þeir? Hvað er langur tími eftir af þeim? Ríkið á reyndar eitt húsanna tel ég að sé rétt hjá mér. Hver er biðlaunaréttur starfsmanna o.s.frv.? Aðalatriðið er að menn komist ekki upp með það eina ferðina enn að segja: Jú, við fórum í sameiningu, áætluðum þennan sparnað en því miður var þetta einskiptisaðgerð og þess vegna fór hún fram úr áætlun en sparnaðurinn mun að sjálfsögðu koma seinna.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að ég er sammála hv. þingmanni um að við eigum að hafa allar upplýsingar, allar tölur og allar forsendur sem tölulegar staðhæfingar byggja á. Við munum gera okkar til að nefndin fái þær í hendur. Á hitt vil ég leggja megináherslu vegna þess að ég hef sjálfur alltaf haft ákveðnar efasemdir um hinn fjárhagslega ávinning af sparnaði nema þegar til mjög langs tíma er litið: Það er mikilvægt að við missum aldrei sjónar af þeim ávinningi sem er fólginn í því að gera starfsemi samhæfðari og samhæfa kraftana. Það er að mínum dómi mikilvægasti ávinningurinn af þeim kerfisbreytingum sem við leggjum hér til.

Virðulegi forseti. Ekki geri ég lítið úr þeim faglega ávinningi sem á að nást með sameiningu stofnananna. Ég hef reyndar enga sérfræðiþekkingu á því sviði en hins vegar verð ég að benda á að það kom fram í umsögnum og á fundum nefndarinnar í samtölum við gesti að menn settu ákveðna fyrirvara við þær faglegu forsendur sem þar voru gefnar. Til að mynda gagnvart verkferlum kom fram að breytingin gæti hugsanlega leitt til tvíverknaðar og svo fram eftir götunum og þannig mætti lengi telja. Ég þykist vita að þeir sem hafa unnið frumvarpið áfram í innanríkisráðuneytinu hafi lesið vel yfir þær umsagnir sem komu um málið í meðförum nefndarinnar. Mig langar hins vegar að nota þann stutta tíma sem ég á eftir til að spyrja hæstv. ráðherra um hvort á einhverjum stigum málsins, þegar það var skoðað í meðförum ráðuneytisins, frá því í vor og þangað til það var lagt aftur fram núna - af því að eins og ég er búinn að margítreka tel ég vera skýran vilja til að skoða meiri og frekari sameiningar - hafi einhvern tíma komið fram þessar ráðuneytishindranir sem menn höfðu áhyggjur af, hvort einhvern tíma hafi komið upp í meðförum málsins við endurskoðun þess að flytja það óbreytt en ekki ganga lengra eins og ég tel að eigi að gera, hvort þessar girðingar hafi einhvern tíma komið upp því að menn töldu að þær mundu falla með þeirri breytingu sem gerð var á Stjórnarráðinu sl. haust. Nú hafa þær tekið gildi þannig að það ætti ekki að vera nein hindrun, ekki nema, eins og haldið var fram, að þetta væri aðferð hæstv. forsætisráðherra til að losna við Jón Bjarnason, hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, eina markmiðið hefði verið að taka ákveðna málaflokka frá honum í þessari vegferð. Hæstv. forsætisráðherra gekk að sjálfsögðu mun lengra, eins og svo oft áður, og hrakti hann endanlega út úr ríkisstjórn. Mig langar til að kalla eftir þessu. Komu þessar ráðuneytisgirðingar einhvern tíma upp í meðförum innanríkisráðuneytisins í málinu núna í sumar?

Hæstv. forseti. Nei, ég get svarað því afdráttarlaust að svo var ekki. Undir innanríkisráðuneytið heyra nú þeir málaflokkar sem áður voru á vegum sveitarstjórnar- og samgönguráðuneytisins annars vegar og dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins hins vegar. Undir dómsmálaráðuneytið á sínum tíma heyrði Landhelgisgæslan þannig að ef eitthvað væri þá hefðu girðingar verið þar til staðar sem nú liggja niðri. Nú eru allar þessar stofnanir undir innanríkisráðuneytinu og hefur það ekki torveldað eitt eða neitt. Í þessari umræðu hafa menn fyrst og fremst verið að skoða hvað við teljum vera þessari starfsemi fyrir bestu. Það er það sem við byggjum á og væntanlega það sem umhverfis- og samgöngunefnd mun gera í starfi sínu þegar metið verður hvað væri heppilegast fyrir þá starfsemi sem kæmi til með að heyra undir þessa nýju stofnun.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, sem einnig var lagt fram á 139. þingi. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði á fót framkvæmdastofnun undir heitinu Vegagerðin sem sinni framkvæmdum og viðhaldi samgöngumannvirkja ásamt því að fara með eignarhald og sinna rekstri þeirra. Myndun stofnunarinnar er hluti af heildarendurskoðun á skipulagi samgöngustofnana sem felur í sér að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslan og hins vegar Vegagerðin. Stofnanirnar verða reistar á grunni núverandi samgöngustofnunar, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðar. Samhliða þessu frumvarpi er flutt frumvarp um Farsýsluna. Myndun stofnananna tveggja er samþætt verkefni og því eru almennar athugasemdir við þetta frumvarp að miklu leyti samhljóða almennum athugasemdum við frumvarp um Farsýsluna. Þetta mál á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar frá því í júní 2008, Samgönguframkvæmdir – Stjórnsýsluúttekt, voru settar fram tillögur um breytt stofnanakerfi samgöngumála þar sem lagt var til að settar yrðu á fót tvær stofnanir, þ.e. stjórnsýslustofnun og framkvæmdastofnun, ásamt ríkisfyrirtæki á sviði rekstrar- og viðhalds. Í janúar 2009 var skipuð nefnd um framtíðarskipan stofnana samgöngumála. Nefndin skilaði skýrslu sinni Framtíðarskipan stofnana samgöngumála - Greining og valkostir í lok júní 2009. Þar voru kynntir fimm valkostir um stofnanaskipan, auk tillagna og ábendinga um meiri samhæfingu í samgöngumálum, t.d. um að bæta verklag við undirbúning samgönguáætlunar og að efla stefnumótunarhlutverk ráðuneytisins. Að vel athuguðu máli og með hliðsjón af tillögum Ríkisendurskoðunar var ákveðið að hefja undirbúning að myndun tveggja stofnana í samræmi við einn valkosta nefndarinnar: 1. Stjórnsýslustofnun með sameiningu Umferðarstofu, Flugmálastjórnar og stjórnsýsluverkefna Siglingastofnunar og Vegagerðarinnar. 2. Framkvæmda- og rekstrarstofnun með sameiningu framkvæmda- og rekstrarverkefna Vegagerðarinnar og Siglingastofnunar. Skipaður var stýrihópur til að vinna nákvæma greiningu á kostum endurskipulagningarinnar og leggja fram tillögur um breytta stofnanaskipan samgöngumála. Í starfi stýrihópsins var lögð áhersla á samstarf og samráð við stofnanir og að halda vel á starfsmannaþætti breytinga. Settur var upp innri vefur þar sem upplýsingar um verkefnið voru aðgengilegar öllum starfsmönnum. Á vegum stýrihópsins störfuðu sjö vinnuhópar skipaðir starfsmönnum stofnananna og ráðuneytisins sem unnu að greiningu og útfærslu einstakra þátta. Stýrihópurinn mun áfram undirbúa sameininguna. Við gildistöku laganna, verði frumvarpið að lögum, er áætlunin að fyrir liggi endanleg samrunaáætlun sem taki meðal annars til starfsmannamála, fjármála og húsnæðismála. Stefnt er að því að sameina sem fyrst höfuðstöðvar hvorrar stofnunar fyrir sig í húsnæði, enda er slíkt forsenda þess að áform um hagræðingu nái fram að ganga. Við myndun Vegagerðarinnar eru sameinaðir hlutar úr tveimur stofnunum. Stærðarmunur núverandi Vegagerðar og væntanlegrar Vegagerðar er hlutfallslega lítill eða um 6%. Tilkoma nýrrar Vegagerðar felur í sér óverulega stækkun og hagræðingu í stoðþjónustu og yfirstjórn. Möguleikar á faglegri samlegð eru hins vegar fyrir hendi sem kemur meðal annars fram í því að nær engir verkferlar eru fyrir fram taldir ósamþættanlegir. Stór stofnun sem hefur trausta innviði og markvissa stjórnun getur oft bætt við sig verkefnum án þess að kostnaður aukist að ráði. Í þessu felst að jaðarkostnaður vegna viðbótarverkefna er takmarkaður. Auk þess felur sameining í sér tækifæri til að endurmeta og bæta starfsemina. Þegar horft er til þessara atriða má ætla að myndun Vegagerðarinnar feli í sér hagræðingarmöguleika sem geta numið að minnsta kosti 10% af rekstrargjöldum. Hæstv. forseti. Ég mun nú stuttlega gera nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins: Í fyrsta lagi eru í 3. gr. felld niður ákvæði gildandi laga um hafnaráð, siglingaráð og flugráð. Í stað hinna lögbundnu ráða er lagt til að ráðherra skipi fagráð eins og þörf krefur hverju sinni auk hins almenna samráðs stofnunarinnar við aðrar stofnanir, hagsmunaaðila og almenning um þau verkefni sem stofnuninni eru falin. Ég legg áherslu á, eins og ég gerði hér við umræðu um fyrra mál að ekki er verið að draga úr tengslum við almenning úti í samfélaginu, þvert á móti er ætlunin að hafa þessi tengsl þannig að við svörum kalli og þörfum sem best á hverjum tíma. Í öðru lagi er í 5. og 6. gr. verkefnum stofnunarinnar skipt upp í framkvæmd og viðhald samgöngumannvirkja annars vegar og eignarhald og rekstur þeirra hins vegar. Um þessi verkefni er nánar fjallað í einstökum sérlögum sem stofnunin starfar eftir. Má þar nefna vegalög og hafnalög. Í þriðja lagi er í 7. gr. fjallað um rekstrarverkefni á sviði almenningssamgangna og eðlilegt að slík framkvæmdaverkefni séu á könnu Vegagerðarinnar. Lúta verkefnin bæði að uppbyggingu almenningssamgangna sem og umsjón þar að lútandi. Í fjórða lagi er í 8. gr. ákvæði sem miðar að því að auka öryggi í samgöngum og þannig draga úr slysum og tjóni af þeirra völdum. Í því skyni eru stofnuninni falin verkefni sem lúta að öryggisstjórnun samgangna og ráðgjöf þar að lútandi. Í fimmta lagi er í 10. gr. kveðið á um það mikilvæga hlutverk Vegagerðarinnar að sinna rannsóknum, greiningu og þróun á starfssviði sínu. Falla þar undir bæði einstök verkefni sem stofnunin sinnir sjálf sem og þátttaka í verkefnum með öðrum aðilum sem stunda rannsóknir, greiningu og þróun á sama sviði. Í sjötta lagi er að finna í 11. gr. framsalsheimild fyrir stofnunina vegna einstakra verkefna eða verkþátta ef hagkvæmnisrök hníga til þess. Vil ég í því sambandi sérstaklega vekja athygli á þeim möguleika að flytja verkefni sem tengjast framkvæmdum og eftirliti á hafi og strönd til Landhelgisgæslu Íslands og legg áherslu á það með hliðsjón af umræðu hér fyrr. Við undirbúning á endurframlagningu frumvarpsins í ráðuneyti mínu var sérstaklega skoðaður sá möguleiki að flytja hluta þeirra verkefna til Landhelgisgæslu Íslands sem ætlunin var í því frumvarpi sem ekki fékkst afgreitt á 139. löggjafarþingi að flytjast frá Siglingastofnun Íslands til Vegagerðarinnar. Var haft samráð við forstöðumenn þessara stofnana um málið en vegna andstöðu sem þar kom fram var fallið frá þeirri tilhögun enda mikilvægt að slík yfirfærsla sé unnin í góðu samráði. Ég vek athygli á því í ljósi þess að spurt var hvort við hefðum gengið til viðræðna um það. Eftir stendur því óbreytt mikilvæg heimild 11. gr. frumvarpsins sem gefur svigrúm til flutnings slíkra verkefna enda hníga hagkvæmnisrök til þess eins og áður sagði. Í sjöunda lagi er í 12. og 13. gr. fjallað um fjármögnun stofnunarinnar. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð lengri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara efnislega djúpt í fyrirspurnir varðandi þetta mál. Mig langar hins vegar að velta upp því sem kemur fram í markmiðskaflanum með þessari lagasetningu og þessum breytingum. Staðreyndin er sú að margar þær stofnanir sem heyra þarna undir eru með starfsstöðvar vítt og breitt um landið. Við höfum mátt horfa upp á að opinberum störfum vítt og breitt á landsbyggðinni hefur fækkað mjög mikið á undanförnum árum og áratug. Mig langar að velta því upp við hæstv. innanríkisráðherra hvort það hafi verið skoðað við vinnslu þessa frumvarps að fáar stofnanir, að ég held, séu betur fallnar undir þann möguleika að verða fluttar út á land. Við höfum séð að það hefur gefist vel að flytja stofnanir út á land. Þar má nefna til að mynda Matvælastofnun, Landmælingar, ákveðna þætti á Hvammstanga, Fæðingarorlofssjóð og svona gætum við áfram talið. Mig langaði að velta því upp við hæstv. innanríkisráðherra hvort hann teldi ekki mögulegt að þessi nýja stofnun mundi í tímans rás, þ.e. að tekin yrði um það markviss ákvörðun núna að eftir ákveðinn fjölda ára yrði hún staðsett á landsbyggðinni, verða flutt út á land og hvort ráðherrann væri tilbúinn að beita sér fyrir því eða gegn því að eitthvert slíkt ákvæði yrði sett í þessi lög. Nefndin færi þá ofan í það með hvaða hætti það væri mögulegt. Ríkisstjórnin hefur talað um mikilvægi þess að flytja störf út á land. Við höfum séð það í Noregi og víðar að það hefur gefist mjög vel þar sem byggðastefna er markviss og markvisst unnið að því að flytja opinber störf út á land. Er hæstv. innanríkisráðherra hliðhollur því að til að mynda þessi stofnun verði flutt út á land? Mundi ráðherrann leggjast gegn því í meðförum þingsins ef sett yrðu inn einhver ákvæði til lengri tíma um það og nefndin mundi skoða möguleikann á því að stofnunin yrði staðsett úti á landi?

Hæstv. forseti. Ég er sammála þeim meginsjónarmiðum sem komu fram í máli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að það sé mjög mikilvægt að efla opinbera starfsemi sem víðast á landinu og ekki síst á landsbyggðinni. Hins vegar hef ég efasemdir um að festa í lög að tiltekin starfsemi og tilteknar stofnanir skuli vera reknar á einum stað fremur en öðrum. Í áætlun sem kölluð er sóknaráætlun 20/20, nokkuð sem mér finnst hálfhvimleið nafngift þótt margt í innihaldinu sé afar gott. Þar er að finna hugmyndir um samþættingu á stjórnsýslu hins opinbera, sveitarfélaga og ríkisins, með það fyrir augum að efla þjónustukjarna á landsbyggðinni. Ég vek athygli á því að í samgönguáætlun sem var til umræðu í gær og svo aftur í morgun hefur orðið ákveðin áherslubreyting frá fyrri samgönguáætlunum. Áður var lögð höfuðáhersla á að hvar sem menn væru staddir á landinu skyldi vegakerfið þannig hannað að þeir væru sem fljótastir til Reykjavíkur. Nú er hugsunin orðin önnur. Nú er hugsunin sú að efla samgöngur innan einstakra landshluta og síðan landshluta á milli. Áherslan er á þjónustukjarna og samgöngur á einstökum landsvæðum. Með þessari áherslubreytingu verða engin heljarstökk, það er alveg rétt, en hún er vísbending um hvert við viljum stefna. Við viljum efla landsbyggðina og landshlutana sem sjálfstæð og öflugri þjónustusvæði en þau eru nú.

Virðulegi forseti. Við viljum efla þjónustukjarnana á landsbyggðinni. Þetta er auðvitað alveg hárrétt og um það eru allir sammála. Hins vegar hefur þróunin verið sú að starfsemi hefur almennt flust frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Hugmyndin um að byggja upp ákveðna þjónustu á ákveðnum svæðum er góðra gjalda verð. Hins vegar hefur þróunin verið sú að stjórnsýslan og umgjörðin hefur ekki af sjálfsdáðum flust út á land. Staðreyndin er sú að það hefur þurft pólitískar ákvarðanir til að flytja stjórnsýslustofnanir út á land. Mig langar aftur að beina þeirri spurningu til hæstv. innanríkisráðherra hvort hann telji ekki mögulegt, samhliða því sem byggðir eru upp þjónustukjarnar allt í kringum landið, að grunnstofnanir líkt og Matvælastofnun, Matvælastofnun er grunnstofnun sem er staðsett á Selfossi en svo þjónustar hún og heldur uppi þjónustu vítt og breitt um landið, verði fluttar út á land, eins og gert hefur verið með Matvælastofnun og Landmælingar, og þeim verði stýrt þaðan og að tekin verði meðvituð ákvörðun á Alþingi um að stíga það skref sem geti síðan tekið einhvern árafjölda. Við getum kannski gefið okkur fimm ár í að flytja stofnunina út á land, en að stefnan verði sú að þessi nýja stofnun, Vegagerðin, verði staðsett úti á landsbyggðinni og að sjálfsögðu verði tryggð þjónusta allt í kringum landið, á höfuðborgarsvæðinu líkt og á landsbyggðinni. Er hæstv. innanríkisráðherra mótfallinn því að stofnunin sjálf verði flutt út á land og þaðan verði henni stýrt?

Hæstv. forseti. Ég er andvígur því að binda það í lög að stjórnsýsla eða tilteknir kjarnar í starfsemi skuli vera á einum stað fremur en öðrum. Hæstv. utanríkisráðherra gaukaði því að mér hér í hliðarsal að það væri bundið í stjórnarskrá Íslands að Alþingi skyldi vera í Reykjavík. Viljum við hafa það um Alþingi eða viljum við hafa það um …  Að öllu gríni slepptu tel ég rangt að binda það í lög að þjónustukjarni í tiltekinni starfsemi skuli vera á einum stað en ekki öðrum. Ég vek athygli á því, af því að við erum að tala um Vegagerðina, að aðalþunginn í starfsemi Vegagerðarinnar í mannskap og tækjakosti og öðru er á landsbyggðinni, er utan Reykjavíkur. Hér erum við væntanlega að tala um stjórnsýsluþáttinn og þótt ég sé alveg sammála megináherslum hv. þingmanns, sem snúa að því að efla opinbera starfsemi á landsbyggðinni og efla landshlutasamtök og samgöngur og þjónustustarfsemi, er ég ekki á sama máli og hann um að það eigi að binda það í lög að þjónustukjarninn skuli vera á einum stað en ekki öðrum.

Virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með það sem síðustu hv. ræðumenn fjölluðu um, þ.e. hvort hæstv. ráðherra sé tilbúinn að taka ákvörðun um að færa til dæmis Vegagerðina eða stjórnsýslustofnanir út á land. Hæstv. ráðherra er nú eldri en tvævetur og veit hvernig hann á að komast fram hjá því að svara spurningum beint. Hann sagði að hann vildi ekki setja það í lög. Þá einfalda ég spurninguna og spyr hæstv. innanríkisráðherra: Er hann tilbúinn að taka pólitíska ákvörðun um að setja stofnanir út á landsbyggðina? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um það sem fram kemur í greinargerð með þeim frumvörpum sem við ræðum hér - þó að við ræðum Vegagerðina núna og Farsýsluna á undan eru það auðvitað samtvinnuð mál. Við áttum töluverð orðaskipti um þann grunn sem liggur að baki hagræðingunni sem á að hljótast af þessu. Fram kemur í textanum að búa á til tvær stofnanir, spara um 11% af heildarframlaginu, 50% af yfirstjórn, en ekki kemur fram hvernig það skiptist á milli Farsýslunnar og Vegagerðarinnar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort honum finnist það eðlilegt, þ.e. að ekki liggi fyrir í hvaða viðkomandi stofnunum eigi að spara fjármuni. Síðan er vakin athygli á því í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að með breytingum á þessum lögum, sem ég átta mig ekki á hvenær voru útbúin vegna þess að þar var reiknað með því að lögin tækju gildi 1. janúar 2012 og ég átta mig ekki á hvenær þetta er skrifað, er gert ráð fyrir að farið verði í hækkanir á gjöldum á umferðaröryggisgjaldi og útgáfu lofthæfisskírteina sem auka eiga tekjurnar um 37 milljónir, sem eiga reyndar að fara í þá stofnun. Því er spurning mín til hæstv. ráðherra: Eru þessar hækkanir komnar fram? Tóku þær gildi um síðustu áramót?

Hæstv. forseti. Varðandi gjaldbreytingar tengjast þær í sjálfu sér ekki þessum frumvörpum á nokkurn hátt. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður setur fram og snúa að fjárhagslegri hlið og skiptingu hins meinta fjárhagslega ávinnings o.s.frv. ítreka ég að við munum sjá til þess að allar forsendur sem tölulegar staðhæfingar byggja á verði gerðar nefndinni aðgengilegar. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í málflutningi hans nú og fyrr í dag að það er grundvallaratriði að nefndir þingsins og Alþingi sem löggjafarvald og fjárveitingavald hafi aðgang að öllum tölulegum upplýsingum þannig að allar ákvarðanir sem Alþingi tekur byggi á upplýstum grunni. Það hefur verið alvarleg brotalöm í okkar stjórnsýslu og í störfum Alþingis og ég vonast til að það eigi að breytast því að í því er ekki síst fólgið uppgjörið við hrunið.

Virðulegi forseti. Ég er sífellt að verða bjartsýnni um meðferð þessa máls vegna þess að hæstv. ráðherra lofar að þeim upplýsingum sem liggja að baki hagræðingunni verði komið skilmerkilega til nefndarinnar. Ég dreg það ekki í efa eina sekúndu vegna þess að ég þekki hæstv. ráðherra ekki að öðru. Það er mjög sérkennilegt að búa til tvær nýjar stofnanir og vera alveg með hreina sýn á hvernig þær eiga að vera, annars vegar stjórnsýslustofnun og hins vegar Vegagerðina, en samt segi í frumvarpstextanum: Við vitum að við spörum 11% af heildarframlögunum en við vitum ekki hvernig það skiptist á milli stofnana. Það finnst mér vera ákveðin þokusýn, það er mjög mikilvægt að það komi fram. Síðan verð ég þá að ítreka spurninguna frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um hvort hæstv. ráðherra mundi styðja það að önnur hvor þessara stofnana eða jafnvel báðar færu út á landsbyggðina. Hæstv. ráðherra er nú, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, eldri en tvævetur og vék sér fimlega undan því að svara þeirri spurningu þar sem hann vildi ekki binda þetta í lög, og fór krókaleiðir og benti á ákveðnar stofnanir sem bundið væri í lög að væru staðsettar á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna ítreka ég spurninguna: Er það vilji hæstv. ráðherra að taka pólitíska ákvörðun um þetta mál? Það er eitt að tala um að færa einhverjar stofnanir út á landsbyggðina, en svo þegar tækifærin koma þá er ekki heppilegt að flytja þessar stofnanir, það verða að vera einhverjar aðrar. Við þekkjum þessa umræðu mjög vel, þingmenn sem koma af landsbyggðinni og auðvitað fleiri, og ég er ekki að saka hæstv. ráðherra um að hafa haldið þessum sjónarmiðum fram áður enda er hann búinn að vera frekar stutt í stóli ráðherra og dálítið slitrótt. Ég kalla eftir því hvort hann telji það koma til greina að taka einfaldlega pólitíska ákvörðun um að flytja stofnanir út á land. Nú er tækifærið, nú er lag. Mundi það þá ekki verða skoðað hvort fjárhagslegur ávinningur gæti jafnvel orðið meiri við að flytja fyrirtæki út á land?

Hæstv. forseti. Ég ítreka að starfsemi Vegagerðarinnar er að uppistöðu til á landsbyggðinni. Það á við um tækjakostinn, það á við um mannaflann og það á við um starfsemina almennt. Öðru gegnir um stjórnsýsluna. Það eru að vísu öflugir stjórnsýslukjarnar víðs vegar um landið en miðstjórnin er í Reykjavík. Spurningin snýst þá væntanlega um það hvort ég væri tilbúinn að taka þá pólitísku ákvörðun að flytja stjórnsýslukjarna Vegagerðarinnar eitthvert út á land fyrst ég vil ekki binda það í lög. Það gæti verið gott fyrir þann stað á landinu sem fengi störfin og stjórnsýsluna til sín en við þurfum þá að spyrja um annað, við þurfum að spyrja hvað gagnast þessari starfsemi og þjónustu best. Þá þurfum við að fara í gegnum þá umræðu. Er ég þá búinn að gefa mér svarið fyrir fram? Nei. En ég er búinn að gefa mér eitt fyrir fram og það er að ég gef ekki pólitíska skuldbindingu um að flytja starfsemi eitthvert til að óathuguðu máli, það gæti ég alls ekki gert. Ég tel fleiri rök en færri hníga að því að hafa þungamiðju stjórnsýslunnar nærri annarri stjórnsýslu en efla jafnframt kjarna á landsbyggðinni. Það er í samræmi 

Virðulegi forseti. Ég dreg, líkt og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, í efa þær miklu hagræðingarkröfur sem talað er um í þessu. Ég ætla, án þess að fara „díteilerað“ ofan í þetta að halda aðeins áfram með umræðuna um … 

Díteilerað?

Þetta var ekki góð íslenska. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega ofan í öll efnisatriði og orðalag þessarar tillögu til þess að þóknast hæstv. utanríkisráðherra, sem er mikill áhugamaður um íslensku,  Nú þegar þetta frumvarp liggur frammi hafa margir haft áhyggjur af orðrómi um að þessar hagræðingar muni leiða til þess að undirstofnunum og starfsstöðvum verði lokað vítt og breitt um landið í nafni hagræðingar, að til þess að einhver hagræðing verði af þessu frumvarpi þurfi í tímans rás að fækka og loka starfsstöðvum og þjónustukjörnum vítt og breitt um landið. Taka má nýlegt dæmi. Við, þingmenn Norðvesturkjördæmis, áttum góðan fund með stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga í Norðurlandi vestra í gær þar sem fjallað var um þessi mál. Samantekt sem þessir menn hafa tekið saman sýnir að opinberum störfum í Norðurlandi vestra hefur fækkað um 60 á síðustu þremur árum. Þrátt fyrir að menn tali um að verið sé að efla þjónustu og því um líkt á þessu svæði hefur fækkað um 60 störf í ekki fjölmennara byggðarlagi en Norðurlandi vestra. Þegar talað er um að efla þjónustukjarnana er átt við, eins og hæstv. innanríkisráðherra kom inn á áðan, að miðstjórnin sé á einhverjum ákveðnum stað og þeir sem ráða þar för draga alla jafna til sín starfsemina af landsbyggðinni. Það er ekkert sjálfgefið að miðstjórnin og stjórnsýslan í kringum hana þurfi endilega að vera í Reykjavík. Við sjáum til að mynda að flutningur Matvælastofnunar á Selfoss hefur gefið góða raun. Miðstjórnin er þar og síðan er þjónustan vítt og breitt um landið, bæði á höfuðborgarsvæðinu og víða annars staðar. Þetta er kjarninn í byggðastefnu víða annars staðar. Við getum til að mynda horft til Noregs í þeim efnum. Við eigum að ráðast í það núna að taka fyrir ákveðnar stofnanir og taka pólitískar ákvarðanir um að viðkomandi stofnanir verði fluttar út á land. Ef ekki verður gripið til einhverra aðgerða í þá veruna samhliða öðrum byggðaaðgerðum er ljóst að landsbyggðin mun bara halda áfram að veikjast. Það heyrast sömu raddir allt í kringum landið og opinberum störfum fer áfram fækkandi. Menn velta fyrir sér: Af hverju má ekki eitthvað af stjórnsýslunni vera á þessu landshorni? Hvað er svona sjálfgefið við að stjórnsýslan þurfi öll að vera staðsett í höfuðstaðnum? Við ræddum fjarskiptaáætlun áðan. Allir þingmenn sem töluðu voru sammála um að fjarskipti hér væru með því besta sem gerist í heiminum og sú áætlun sem við legðum upp með gerði ráð fyrir mjög bjartri framtíð í þeim efnum. Það var enginn pólitískur ágreiningur um það mál er heitið getur. Megnið af stjórnsýslunni fer einmitt fram í gegnum þessi ágætu fjarskipti okkar Íslendinga, í gegnum netið og annað því um líkt. Ef ekki er mögulegt að hluti af opinberri starfsemi sé úti á landi með þessi góðu fjarskipti og þá fjarskiptaáætlun sem við ræðum um verður það aldrei mögulegt. Þá skulum við bara segja það og við skulum ekki vera að tala um það á tyllidögum að við séum opin fyrir því að flytja opinber störf út á land. Það gengur ekki upp lengur. Vegagerðin og undirstofnanir hennar eru mjög vel til þess fallnar að vera fluttar út á land. Ég efa að aðrar stofnanir séu betur til þess fallnar að flytja út á land. Vegagerðin á húsnæði vítt og breitt um landið. Í mörgum byggðarlögum er húsnæði sem er algjörlega vannýtt og það gefur mikla möguleika. Ég kalla eftir því að við vinnslu þessa máls í nefndinni förum við ofan í það hvort mögulegt sé að flytja starfsemi Vegagerðarinnar á ákveðið löngum tíma út á land líkt og gert hefur verið. Ég er sannfærður um að ef það er skoðað ætti að vera hægt að ná þverpólitískri samstöðu um að stofnun sem þessi verði flutt út á land. Jafnframt vil ég að skoðað verði hvort mögulegt sé að flytja alla starfsemi hennar út á landsbyggðina. Þetta er ekki sagt í þeim tilgangi að auka á deilur milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar eða annað því um líkt. Það er einfaldlega viðurkennt, nágrannalönd okkar viðurkenna það og menn viðurkenna það hér á tyllidögum, að það er mikilvægt að landið allt sé í byggð. Lykillinn að því eru verk ríkisstjórnar og skipulag stjórnsýslunnar. Svona flutningur hefur gefið gríðarlega góða raun. Ég kalla því eftir því við vinnslu þessa máls að við förum ofan í það hvort mögulegt sé að þessi stofnun verði flutt út á land og að nefndin fari ítarlega ofan í hver innri uppbygging hennar er. Ég er nánast viss um að það er ekki síður hagkvæmt að stofnunin sé staðsett úti á landi. Ég er nánast viss um að það muni ekki koma niður á hagræði, á sparnaði. Ég kalla eftir því að við förum í þá hlið málsins samhliða því sem fjallað verður um málið í nefndinni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skörulega ræðu. Ég kem ekki hingað til að gera athugasemd við með hvaða hætti ræðan var flutt og þá staðreynd að hv. þingmaður hrasaði ofan í þá gryfju að flytja örlítinn part af sinni ræðu á brusselsku sem ég kalla svo. Hins vegar vil ég taka undir með hv. þingmanni þegar hann segir að brýnt sé að stjórnvöld velti því fyrir sér með hvaða hætti er hægt að flytja hluta af stjórnkerfinu út á land. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að gera. Þegar hv. þingmaður lítur yfir feril þess ráðherra sem hér stendur kemst hann að því að ég hef látið framkvæmdir fylgja þeim orðum mínum. Þegar ég var umhverfisráðherra flutti ég t.d. örlitla stofnun, veiðistjóraembættið til Akureyrar. Það var tilefni til hatrammra árása og ákveðnir stjórnmálaflokkar fluttu tillögu sem stappaði nærri vantrausti á mig sem ráðherra á þeim tíma. Flutt var tillaga um sérstaka rannsóknarnefnd á því hvernig tildrög voru að þeirri ákvörðun minni. Sömuleiðis hafði ég frumkvæði að því að Landmælingar Íslands voru fluttar á Akranes og átti þá í mjög miklum samningaviðræðum við þáverandi formann BSRB, sem ekki var kannski manna hrifnastur af því án þess að við förum lengra út í það. Sömuleiðis lagði ég líka drög að því að Skipulagsstofnun yrði flutt til Akureyrar. Ekki varð af því. Ég vil segja að ég skil alveg þau rök sem eru fyrir málflutningi sem hv. þingmaður hafði uppi hér áðan. Sú tiltekna stofnun sem hann fjallaði um og er undir í umræðunni, það kann að vera að það eigi ekkert sérstaklega við hana. En almennt er ég þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin eigi að reyna að fylgja því eftir að koma hluta af störfum stjórnkerfis út á land. Sérstaklega gildir það þegar verið er að setja á laggir nýjar ríkisstofnanir. Það er kannski upplagðasta marktækifærið í þeim efnum að gera það þá. Ég veit að það kann að hryggja hv. þingmann að það skuli vera hægt að finna mál sem við erum hjartanlega sammála um, en hér stend ég og get ekki annað.

Herra forseti. Ég vil fagna því að hæstv. ráðherra skuli koma hingað upp og það hryggir mig ekki að hæstv. ráðherra sé mér sammála um þetta efni. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan horfum við upp á það að opinberum störfum er að fækka mjög á landsbyggðinni. Hæstv. ráðherra situr nú í ríkisstjórn og rakti upp frægðarverk sín á fyrri árum þegar hann sat í ríkisstjórn, er búinn að sitja í ríkisstjórn í fimm ár en á þeim fimm árum hefur opinberum starfsmönnum fækkað mjög mikið vítt og breitt um landið, því miður. Ég rakti áðan til að mynda að í gamla kjördæminu í Norðurlandi vestra hefur fækkað um 60 opinber störf á síðustu þremur árum, í ekki stærra byggðarlagi. Ef þetta væri reiknað upp á höfuðborgarsvæðinu hlypi þetta á hundruðum eða þúsundum opinberra starfa. Um leið og ég fagna því að við hæstv. utanríkisráðherra skulum vera sammála um eitthvert mál vil ég hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að fylgja þeim sjónarmiðum sínum eftir þannig að hann geti staðið eftir tíu ár og rifjað upp ríkisstjórnartíma sinn hinn síðari með sama hætti og hann rifjaði upp ríkisstjórnartíma sinn hinn fyrri, og geti þá státað af því að hafa flutt einhverjar stofnanir út á land, t.d. Vegagerðina.

Frú forseti. Það gleður mig að hv. þingmaður er glaður. Ég veit að það gleður hann enn meira að kjarnann í máli hans varðandi dreifingu valds með þessum hætti út á landsbyggðina er að finna í stefnu stóra kaupfélagsins, þ.e. Evrópusambandsins. Það hefur nákvæmlega þessa stefnu. Það er því alveg dásamlegt að heyra að hv. þingmaður er líka búinn að uppgötva að ýmsa eðalmálma er hægt að finna í stefnunni þar. Það kann líka að koma hv. þingmanni á óvart að af hógværð sem er þessum ráðherra meðfædd þá vildi ég ekki rifja upp nein afrek í tíð þessarar ríkisstjórnar eða þeirrar sem ég sat í síðar. Þó má geta þess að áður en ég fór úr iðnaðarráðuneytinu lagði ég drög að því sem byggðamálaráðherra að sjö starfsmenn yrðu fluttir á Hólaskóla til að sinna þar sérstaklega tilteknum málum af hálfu ríkisins gagnvart ferðaþjónustunni. Látum það vera. Það varð aldrei að veruleika. Núna get ég hins vegar glatt hv. þingmann með því að skammt er síðan ég réð sem utanríkisráðherra fjóra starfsmenn í kjördæmi hans til Ísafjarðar við útibú Þýðingamiðstöðvarinnar. Sömuleiðis hefur þessi utanríkisráðherra líka fjölgað starfsmönnum í útibúi þeirrar miðstöðvar á Akureyri og hefur sömuleiðis ráðið, að ég held, átta manns í vinnu á Austurlandi við hið sama. Sitthvað höfum við verið við að sýsla svo hv. þingmaður þarf ekki að óttast að það sneiðist um hólmann þar sem barist er um þetta. Þarna erum við sammála, en hv. þingmaður sem ég hélt að fylgdist mjög nákvæmlega með allri starfsemi utanríkisráðuneytisins virðist ekki vita að utanríkisráðuneytið hefur verið ákaflega virkt í því að koma fyrir störfum úti á landi. Svo verð ég í síðasta sinn að hryggja hv. þingmann með því að ég ræð ekki fyrir þeirri stofnun sem hann nefndi undir lok máls síns. En ef hv. þingmaður vill flytja og koma í gegn breytingartillögu um að Vegagerðin heyri undir utanríkisráðuneytið þá skal ég athuga það mál.

Virðulegi forseti. Það kann að vera rétt að utanríkisráðherra hafi beitt sér í þessa veruna í einhverjum mæli. En ég vil hins vegar minna hæstv. utanríkisráðherra á að á sama tíma og hann flytur þýðingastörf, tímabundin störf, út á land vegna gæluverkefna síns eigin flokks þá hefur fjölda manns verið sagt upp á heilbrigðisstofnunum á sömu svæðum, þannig að auðvitað er mikilvægt …  Hæstv. utanríkisráðherra kom inn á Evrópusambandið og það væri með svo góða byggðastefnu og annað því um líkt. Ég vitnaði í máli mínu til Noregs í því sambandi og vil benda hæstv. utanríkisráðherra á að það er ekkert sem kemur fram í stefnu Evrópusambandsins um flutning opinberra stofnana út á land. Það eru pólitískar ákvarðanatökur. En það er svolítið sérstakt að í hvert sinn sem ljáð er máls á góðum hugmyndum og góðum málum virðast hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn Samfylkingarinnar ekki geta fjallað um jákvæð mál öðruvísi en að reyna með óbeinum hætti og mjög svo þokukenndum að tengja það við þeirra hugðarefni, Evrópusambandið. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir stuðninginn við þetta en ég treysti því jafnframt vegna mikils velvilja hæstv. utanríkisráðherra að þegar þetta mál kemur hingað til atkvæðagreiðslu og kunni að verða breytingartillögur hvort heldur verður frá nefndinni í heild sinni eða einstöku þingmönnum þá treysti ég auðvitað á stuðning hæstv. utanríkisráðherra við allar breytingartillögur sem miða að því að þessi ágæta stofnun flytjist út á land, því að það er jafnt komið með mér og hæstv. ráðherra, jafnvel þó hann sé ráðherra í dag, að við erum báðir með eitt atkvæði af 63 í þingsalnum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita því atkvæði þegar þar að kemur í þeim tilgangi að efla landsbyggðina og að sú stofnun verði að einhverju leyti flutt út á land.

Ég bregst aldrei.

Virðulegi forseti. Þau hafa verið skemmtileg skoðanaskiptin milli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og hæstv. utanríkisráðherra. Mig langar þó aðeins í upphafi máls míns að koma inn á það sem hæstv. utanríkisráðherra benti á að sennilega væri eina leiðin til að ríkisstjórnin kveikti á þeirri peru að æskilegt væri að flytja störf út á landsbyggðina, það væri að ganga í Evrópusambandið. Það þótti mér mjög sérkennileg nálgun því að það … 

… gat enginn nema ég á sínum tíma.

Forseti biður þingmenn og ráðherra að gefa ræðumanni hljóð.

Þetta er kunnuglegt miðað við það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fékk einmitt í óundirbúnum fyrirspurnum áðan þegar hæstv. forsætisráðherra var spurð um hvað liði skoðun hennar á þeim stefnubreytingum sem urðu eftir að hún varð ráðherra, en áður var hún almennur þingmaður og talaði um stjórnvöld á þeim tíma að þau gætu ekki opnað augun fyrir því að það þyrfti að gera eitthvað í sambandi við verðtrygginguna, að þá kom hið einfalda svar Samfylkingarinnar: Það verður að ganga í Evrópusambandið. Það er alveg sama hvað það er, það verður alltaf að ganga í Evrópusambandið. Ég er hins vegar algerlega ósammála hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli að ekki sé hægt að færa stofnanir út á landsbyggðina öðruvísi en að ganga í Evrópusambandið. Það segir sig náttúrlega sjálft. Það er bara fyrirsláttur og kannski hugsanlega til að hafa gaman af því. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason nefndi áðan í ræðu sinni. Þegar við funduðum með fulltrúum af Norðurlandi vestra í gær kom eitt fram mjög athyglisvert að því leyti til, því að það hefur jú komið fram í máli hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra að stefna ríkisstjórnarinnar sé sú að flytja störf út á land og hlúa að landsbyggðinni, en það er svo með þessa stefnu ríkisstjórnarinnar eins og allar aðrar, hún er svo misskilin að það áttar sig enginn á því að þó að ekkert sé að gerast í málefninu þá telur ríkisstjórnin að svo sé. Það kom nefnilega fram að fulltrúar Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi vestra hefðu skrifað hæstv. forsætisráðherra bréf og óskað eftir að settur yrði saman svokallaður viðbragðshópur eða undirbúningshópur um hvernig mætti bregðast við þeirri fólksfækkun og þeirri vá sem væri hugsanlega fyrir dyrum á Norðurlandi vestra. Það bréf var sent í nóvember sl. og í gær hafði ekki einu sinni borist svar um að það hefði verið móttekið, þannig að við sjáum nú efndir ríkisstjórnarinnar og hvernig hún tekur á þeim verkefnum sem hún á að sinna. Mig langar aðeins að koma inn á þetta í sambandi við flutning opinberra starfa fyrst við erum að ræða það hér. Ég vil taka það fram og ég vil skora á hæstv. ráðherra og auðvitað hv. samgöngunefnd að skoða það líka í samvinnu við ráðuneytið hvort ekki mætti, eins og hæstv. ráðherra kom að í seinna andsvari sínu, hugsanlega styrkja undirstofnanir, t.d. Vegagerðarinnar í þessu tilfelli. Hún er með margar undirstofnanir um landsbyggðina, eins og hæstv. ráðherra sagði í seinna andsvari sínu áðan. Það mætti hugsanlega færa ákveðna starfsemi inn á þær stofnanir og styrkja þær enn frekar en verið hefur. Því miður hefur verið skorið niður á mörgum þeim stofnunum á undanförnum missirum. Ég tel líka mikilvægt að gera það í ljósi þess að við erum búin að fá 6. gr.-heimild og beiðnir um það einmitt hjá Vegagerðinni að kaupa eða leigja nýtt húsnæði fyrir aðalstöðvar Vegagerðarinnar í Borgartúni, ég tala ekki um í ljósi þess. Það er annað sem mig langar að hvetja hv. samgöngunefnd til að gera og innanríkisráðuneytið að aðstoða nefndina við, þ.e. að skoða sérstaklega, fyrst við erum að fara yfir þessi mál sem varða þessar tvær stofnanir sem á að setja á fót, á hvern hátt niðurskurðurinn hefur farið fram í viðkomandi stofnunum sem heyra undir þessar breytingar í lögunum. Ég hef stundum verið hugsi yfir því að þær stofnanir sem hafa svokallaðar verklegar framkvæmdir - ég hef haft það á tilfinningunni, ég ætla ekki að fullyrða að svo sé - hafi skorið minna niður í stjórnsýslunni en í framkvæmdum, þær hafi tekið niðurskurðinn inn í framkvæmdirnar. Ég held að skoða þurfi þetta sérstaklega. Ég skoðaði líka yfirstjórn Vegagerðarinnar þegar við fjölluðum um þetta mál í fyrra. Þar hafði orðið mjög lítil breyting á, mjög lítil breyting. Ef ég man rétt hafði frá árinu 2008 fækkað um tvö stöðugildi. Ég tel að mikilvægt sé að skoða þetta í þessu samhengi. Þá komum við líka að því að ég tel vera meiri þörf, það er mín persónulega skoðun og ég sagði það við vegamálastjóra á fundi samgöngunefndar og get sagt það hér, ég tel vera meiri þörf fyrir hjúkrunarfræðing á Landspítalanum en upplýsingafulltrúa hjá Vegagerðinni, sérstaklega í ljósi þess, og það liggur fyrir, að ekkert á að gera í framkvæmdum. Það þarf ekki að segja það nema einu sinni. Þó að menn hafi getað misskilið það og reynt að snúa út úr því sem ég átti við þá var þetta meiningin og þetta get ég sagt hvar sem er og hvenær sem er. En aðalatriðið er þetta: Ef menn vilja styrkja stöðu landsbyggðarinnar eiga menn að gera það þegar bjóðast slík tækifæri en ekki alltaf ætla að gera það einhvern tíma seinna. Ég er reyndar orðinn dálítið þreyttur á því. Ég starfaði um nokkurn tíma sem sveitarstjórnarmaður. Ég hef haft á tilfinningunni - og það snertir ekkert þessa ríkisstjórn - að viðvarandi vandi stjórnvalda á hverjum tíma sé sá að þegar verið er að færa rök fyrir því að störf eigi líka að vera á landsbyggðinni þurfi alltaf að koma með einhverjar sérstakar skýringar og sérstök rök fyrir því. Ég er fyrir löngu búinn að fá upp í kok af slíkum kröfum frá framkvæmdarvaldinu. Við erum ekki að sjá neinar breytingar í þessu.  Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að fara yfir fjárlögin. Ég ætla að nefna eitt dæmi sem snýr að því hvað gert var á fjárlögum síðast. Náttúrustofurnar allar úti á landsbyggðinni voru skornar af, nánast. Gengið var nánast milli bols og höfuðs á þeim og það verður að grípa þar inn í …  Það er eins og mönnum sé alltaf stillt þannig upp að þeir þurfi að koma sem einhverjir þurfalingar utan af landsbyggðinni til að fá störfin út á landsbyggðina. Það er ekki sanngjarnt og talað er um kjördæmapotara og eitthvað slíkt, það er algerlega óþolandi. Og ég held að í raun og veru komi einhvern tíma að þeim tímapunkti að við sem búum á landsbyggðinni viljum bara fá að vera í friði. Ég gæti vel hugsað mér að Norðvesturkjördæmi eitt og sér væri bara sérstakt ríki  Þá gætum við hugsanlega gert það eins og nú er - við fengjum náttúrlega innflutningstekjur okkar og gjaldeyrinn, þá gætum við selt þeim sem þyrftu á honum að halda en skaffa hann ekki í Reykjavík, kannski á álagsgengi eins og staðan er í dag. Ég er því alveg sannfærður um að það kemur að þeim tímapunkti að menn fá nóg af þessari umræðu. Það er alveg með ólíkindum að þurfa alltaf að stilla þessu með þeim hætti að þegar menn fara fram á réttlæti í þessum málum þá gerist það svona. Hægt er að nefna svo mörg dæmi þar sem niðurskurðurinn hefur bitnað á á undanförnum missirum.  Þá komum við að kynjaðri fjárlagagerð og þeirri frasakenndu vitleysisumræðu eins og alltaf er. Stjórnmálamenn sumir hverjir, eins og hæstv. forsætisráðherra, hún fer að þvæla og bulla um einhverja kynjaða fjárlagagerð - sem felst í því að reka konur út af heilbrigðisstofnunum. Það er kynjuð fjárlagagerð, en það er ekki markmiðið með því. Síðan eru embættismenn í ráðuneytunum settir í að hræra í einhverjum pappírum þar. Það er kynjuð fjárlagagerð - jú, það er verið að vinna í henni en hún kemur bara til framkvæmda einhvern tíma seinna. Menn verða nú aðeins að fara að passa sig á þessari umræðu eins og hún hefur verið. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að lengja umræðuna en hvet hæstv. ráðherra og hv. samgöngunefnd til að skoða sérstaklega hvort setja mætti styrkari stoðir undir stofnanirnar, t.d. Vegagerðina, verði þetta frumvarp að lögum, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki óbreytt fyrr en ég fæ þá fyrir því þau efnislegu rök sem mér finnst vanta upp á borðið. En verði það niðurstaðan verður það gert með þeim hætti að menn skoði það sérstaklega hvort hægt verði að spara peninga með því að styrkja þær stofnanir sem eru á landsbyggðinni, því að verið er að skera þær niður núna. Ég hvet líka til þess, eins og ég sagði, að skoða hvernig niðurskurðurinn hefur farið fram. Það er nefnilega dálítið umhugsunarefni fyrir okkur í þinginu að fara yfir það hvernig staðið er að niðurskurðinum. Það er ekki pólitískur ágreiningur um - þó að við finnum nóg af tilefnum til að rífast um pólitískt, þá er ekki pólitískur ágreiningur um að hlífa velferðarkerfinu, það er ekki pólitískur ágreiningur um það. En ég spyr: Erum við í raun og veru að gera það? Ég er ekki viss, en ég get nefnt mörg dæmi og ég tók eitt dæmi á fundi fjárlaganefndar í gær. Nú erum við að fjalla um lokafjárlög fyrir árið 2010. Þá sjáum við í raun og veru niðurstöðuna af því sem við erum að gera því að menn fjalla lengi um fjárlög, fara hér mikinn og nota langan tíma í að ræða við aðra þingmenn og hæstv. ráðherra um að reyna að fá 5 milljónir hér og 2 milljónir þar eða 1 milljón til að bjarga einhverju sem hægt er að bjarga sem menn telja mikilvægt. En það sem þarf nefnilega að fara að skoða betur eru svokölluð lokafjárlög því þar er framkvæmdarvaldið oft og tíðum að færa til fullt af bixi sem enginn hefur áttað sig á hingað til eða að minnsta kosti lítið verið rætt um. Ég vil nefna bara eitt dæmi þar, ég gæti nefnt mörg önnur. Eins og ég sagði er ekki pólitískur ágreiningur um það að hlífa velferðarþjónustunni. Öll viljum við gera það. Við höfum skilning á því að við viljum ekki skerða heilbrigðisstofnanirnar með því að reka konur, eins og ég sagði áðan, í þessari kynjuðu fjárlagagerð. En á sama tíma og þingið tekur ákvörðun og samþykkir fjárlög - sem er svona stefnuplagg ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma og menn vilja að það marki þá skýru sýn sem ríkisstjórnin hefur - er í einu tilfelli, bæði á milli áranna 2008 og 2009 og áranna 2009 og 2010, stofnun að auka umsvif sín í annað skiptið yfir 20% og í hitt skiptið um 20%, þ.e. miðað við það sem áætlað er í fjárlögum. Svo erum við að eyða tíma - þetta eru engir smápeningar, þetta eru 400 millj. kr. Ég segi: Ef við hefðum tekið þessa peninga, af því að það merkilega við þessa stofnun er að þær koma nefnilega innan úr einu ráðuneyti, þær eru ekki komnar einhvers staðar utan úr bæ frá verkefnum sem stofnunin er að vinna. Þær koma bara innan úr ráðuneytinu, 400 milljónir, í þessa stofnun og umfram það sem Alþingi áætlaði, 400 milljónir. Og ég velti því upp: Hefðu verið mikil pólitísk átök um það á þinginu ef einhver hv. þingmaður hefði flutt tillögu um að bæta við ef við hefðum vitað að niðurstaðan yrði 400 millj. kr. hærri? - Og ég horfi á hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Ef hv. þingmaður hefði sagt: Við skulum frekar setja þessar 400 millj. kr. til að hlífa heilbrigðisstofnunum. Ég þori nánast að fullyrða að enginn hv. þingmaður hefði gert annað en greitt atkvæði með tillögu hv. þingmanns sem hefði komið þannig fram. Við þurfum því að fara yfir hlutina eins og þeir eru en ekki með þessum hætti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég tel mjög mikilvægt að menn skoði þetta í því ljósi að menn njóti jafnræðis og að ekki sé alltaf litið á þá þingmenn landsbyggðarinnar, sem að sjálfsögðu þekkja betur til á sínum svæðum en aðrir, þegar þeir koma og færa rök fyrir því að færa eigi til störf eins og þeir séu í einhverjum betliferðum. Eins og ég sagði við hæstv. utanríkisráðherra áðan, þá er ekki nema eitt fyrir okkur að gera og það er að lýsa yfir sjálfstæði og þá segi ég bara: Þá mun íbúaþróun á Íslandi snúast við.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á gildandi lögum um loftferðir. Meðal annars er um að ræða breytingar og lagfæringar á ýmsum göllum sem komið hafa í ljós við framkvæmd laganna og hafa einnig verið tilefni athugasemda erlendra úttektaraðila við lögin. Styrktar eru ýmsar heimildir Flugmálastjórnar Íslands til aukinnar neytendaverndar og gjaldtöku vegna neytendamála. Heimildir til lögreglu vegna bakgrunnsathugana vegna flugverndar eru styrktar og gerðar skýrari. Ákvæði eru lögð til vegna innleiðingar viðauka 9 við Chicago-samninginn um flugvirkt, sem mun vera þýðing á enska hugtakinu „facilitation“, og einnig eru lagðar til breytingar til komnar vegna fyrirhugaðrar innleiðingar Evrópureglugerða. Frumvarpið var unnið í samráði við sérfræðinga innanríkisráðuneytisins og Flugmálastjórnar Íslands og sent til umsagnar flugráðs og flugtengdra aðila auk þess sem frumvarpið er birt á heimasíðu ráðuneytisins. Tók frumvarpið nokkrum breytingum vegna athugasemda sem bárust. Ég vík að athugasemdum við helstu greinar frumvarpsins. Í 1. gr. er lagt til ákvæði um starfrækslu og lofthæfi loftfara sem ekki falla undir reglur flugöryggisstofnana Evrópu og sinna lög- og tollgæslu, leit og björgun, slökkvistarfi, landhelgisgæslu eða sambærilegum verkefnum. Skulu slík loftför uppfylla sambærilegar kröfur og gerðar eru til starfrækslu annarra loftfara samkvæmt loftferðalögum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Ástæða setningu þessa ákvæðis er sú að almennt er það svo í hinu alþjóðlega regluverki að starfræksla loftfara er undanskilin ákvæðum almennra laga á sviði loftferða en ríkisloftför eru skilgreind sem þau loftför sem notuð eru í þágu her-, tolla- eða lögreglustarfsemi. Hingað til hefur flugrekstur Landhelgisgæslunnar fallið undir ákvæði loftferðalaga án þess að hægt sé að fella starfsemina að öllu leyti undir sömu reglur og gilda um almennan flugrekstur í atvinnuskyni. Flugöryggisstofnun Evrópu gerði athugasemdir við þetta fyrirkomulag í úttekt hér á landi og af þeirri ástæðu er lagabreytingin lögð til. Í 8. gr. er skerpt á hlutverki Flugmálastjórnar Íslands hvað varðar eftirlit með því að skuldbindingar samkvæmt alþjóðasamningum á sviði flugmála séu uppfylltar og kveðið á um að stofnunin hafi með höndum að kveða á um hverjar skuldbindingar flugvalla séu samkvæmt alþjóðaskuldbindingum. Í 9. gr. er lagt til ákvæði um flugvirkt en í flugvirkt felst samhæfing opinberra aðila og annarra sem koma að afgreiðslu eða þjónustu við loftför, farangur og farm til að loftflutningar geti gengið snurðulaust fyrir sig. Er ráðherra í ákvæðinu veitt heimild til að setja reglugerð um flugvirkt og gerð flugvirktaráætlunar og einnig er lagt til að ráðherra skipa flugvirktarráð sem skal meðal annars vera samráðsvettvangur og sjá um gerð áætlunar á sviði flugvirktar. Ákvæðið er til komið vegna innleiðingar á viðauka 9 við Chicago-sáttmálann sem Ísland er aðili að. Í 12. gr. er lagt til að styrktar verði heimildir til bakgrunnsskoðana lögreglu vegna flugverndar. Í ákvæðinu er kveðið á um að áður en Flugmálastjórn Íslands, rekstraraðili flugvallar, þjónustuaðili flugleiðsögu eða flugrekanda er heimilt að veita einstaklingi aðgang að haftasvæði flugverndar, viðkvæmum upplýsingum um flugvernd eða heimila honum að sækja námskeið í flugverndarþjálfun skuli óska eftir bakgrunnsskoðun og öryggisvottun lögreglu. Synji lögregla einstaklingi um öryggisvottun er fyrrgreindum aðilum óheimilt að veita viðkomandi aðgang að haftasvæði flugvalla. Er í ákvæðinu kveðið á um að viðkomandi einstaklingi skuli gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri áður en lögregla kemst að niðurstöðu og einnig eigi hann rétt á rökstuðningi ákvarði lögregla að synja honum um öryggisvottun. Er ákvörðun lögreglu um synjun kæranleg til ráðherra samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga. Í gildandi lögum er að finna ákvæði um bakgrunnsskoðanir lögreglu en hefur það reynst nokkuð óskýrt í framkvæmd og því eru breytingar lagðar til. Breytingar á Evrópureglugerðum um flugvernd hafa leitt til umtalsverðrar aukningar á fjölda bakgrunnsathugana en sú aukning hefur nú þegar leitt til tafa á afgreiðslu lögreglunnar. Nauðsynlegt er því að gripið verði til ráðstafana til að tryggja lögreglunni nægjanlegt fjármagn vegna framkvæmda reglnanna og mun ég leggja til við hv. umhverfis- og samgöngunefnd tillögu að lagabreytingu þar að lútandi. Í 16. og 18. gr. eru lögð til ákvæði vegna neytendaverndar þar sem lagt er til að ábyrgð flytjanda á tjóni sem orsakast af því að tímaáætlun flytjanda stenst ekki, taki jafnt til atvika þar sem brottfarartíma er flýtt eða honum seinkað. Í gildandi lögum er eingöngu fjallað um ábyrgð flytjanda vegna seinkunar en lagt er til með frumvarpinu að flytjandi sé einnig ábyrgur vegna tjóns sem verður þegar flugi er flýtt. Hafa aðstæður sem sköpuðust í kringum Eyjafjallagosið árið 2010 sýnt fram á að reynt getur á bæði tilvikin. Þá mæla neytendasjónarmið með því að löggjafinn taki af skarið að þessu leyti. Með aukinni áherslu á neytendavernd hefur umfang kvartana á grundvelli ákvæða loftferðalaga stóraukist. Gert er ráð fyrir að áframhald verði á þessari þróun, meðal annars í ljósi aukinnar vitundarvakningar almennings í neytendamálum. Hefur málafjöldi Flugmálastjórnar Íslands vegna kvartana aukist umtalsvert eða úr 20 málum árið 2009 í 130 mál árið 2010. Eðlilegt er talið að eftirlitsskyldir aðilar taki að einhverju leyti þátt í þeim kostnaði sem leiðir af starfsemi þeirra og því er lagt til í 20. gr. að Flugmálastjórn Íslands verði veitt heimild til að innheimta gjald vegna kostnaðar af kvörtunum sem berast frá neytendum og leiða til ákvörðunar stofnunarinnar. Gjaldið verður því ekki innheimt vegna tilhæfulausra kvartana. Þannig á gjaldtökuheimildin einnig að vera hvati fyrir eftirlitsskyldan aðila að leysa mál tengd kvörtunum neytenda áður en kemur til kasta flugmálayfirvalda. Í 21. gr. er lagt til að rekstraraðili flugvalla skuli verða við beiðni Umhverfisstofnunar um að aftra för loftfars uns lögmælt gjöld vegna losunar gróðurhúsalofttegunda er varða viðkomandi loftfar eru greidd eða trygging sett fyrir greiðslu þeirra. Umhverfisstofnun hefur umsjón með framkvæmd viðskiptakerfis um losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda hér á landi. Nokkuð af þeim flugrekendum sem falla undir umsjón stofnunarinnar eru frá Norður-Ameríku og hafa enga fasta starfsemi hér á landi. Þykir því nauðsynlegt að mögulegt verði að stöðva loftför vegna ógreiddra gjalda hafi aðrar leiðir reynst árangurslausar. Í 22. gr. er Eftirlitsstofnun EFTA veitt heimild til að leggja sektir á fyrirtæki sem hafa skírteini útgefin af Flugöryggisstofnun Evrópu samkvæmt tillögu Flugöryggisstofnunarinnar vegna brota af ásetningu eða gáleysi á reglum á sviði stofnunarinnar enda sé sú starfsemi sem tillaga um sekt grundvallast á óheimil samkvæmt loftferðalögum og reglum settum samkvæmt þeim. Þessi breyting hefur nú þegar komið til umræðu á Alþingi. Í EES-samningnum er einungis kveðið á um heimildir ESA til að leggja sektir beint á íslenska aðila í samkeppnismálum og því álitaefni hvort ESA sé heimilt að gera slíkt vegna flugmála. Af þeirri ástæðu kom málið til umfjöllunar Alþingis. Utanríkismálanefnd fjallaði ítarlega um málið og þann 10. júlí síðastliðinn samþykkti Alþingi þingsályktun um að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd fyrirhugaða ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um að fella inn í samninginn þá Evrópureglugerð sem hér um ræðir. Sú lagabreyting sem lögð er til í 22. gr. er nauðsynleg til að innleiðing gerðarinnar í íslenskan rétt verði möguleg. Að lokum er í 23. gr. lagt til það nýmæli að kveðið sé á um heimild til Flugmálastjórnar Íslands til að annast heimildarveitingar og úthlutun réttinda er lúta að framkvæmd alþjóðasamninga á sviði flugmála. Með ákvæðinu er kveðið skýrt á um heimild stofnunarinnar til að binda nýtingu heimilda og réttinda þeim skilyrðum sem hún telur nauðsynleg, takmarka þær eða synja um útgáfu með það að markmiði að tryggja jafnræði aðila. Einnig er lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að setja reglugerð sem m.a. skuli miða að því að auka gagnsæi umsýslu milliríkjasamninga sem falla undir viðkomandi ákvæði. Þá er kveðið á um að setja eigi í reglugerð ákvæði sem útfæri með hvaða hætti skuli staðið að veitingu heimilda á þessu sviði, þar með talið umsóknarferli og skilyrði úthlutunar. Jafnframt er í ákvæðinu kveðið á um hvaða almennu sjónarmið eigi að taka til grundvallar við úthlutun heimilda þegar um takmörkuð réttindi er að ræða. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Hæstv. forseti. Þetta er síðasta málið sem tekur fyrst og fremst á samgöngumálum. Við eigum eftir að fjalla um landslénið .is og siglingalögin. Þá mun ég hafa uppi þau orð sem ég hugðist flytja nú, síðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarp til laga um breytingu á siglingalögum, nr. 34/1985. Með frumvarpi þessu legg ég til að innleidd verði í íslenskan rétt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/20/EB frá 23. apríl 2009 um tryggingar skipaeigenda gegn sjóréttarkröfum eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 32/2010 sem birt var 7. október 2010 í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins nr. 56/2010. Tilskipunin er til fyllingar alþjóðlegri siglingalöggjöf þar sem að þjóðarétti hvílir engin almenn skylda á útgerðarmönnum að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila. Hún er hluti af Erika III, þriðja siglingaöryggispakka Evrópusambandsins. Helstu markmið hans eru að fyrirbyggja sjóslys, tryggja að ákveðnar ráðstafanir séu gerðar þegar slys verða og að styrkja eftirlit með gæðum skipa. Frumvarpið tekur til allra skipa sem eru 300 brúttótonn og stærri, með þeirri undantekningu að undir frumvarpið falla ekki herskip, aðstoðarskip sjóherja eða önnur skip í eigu eða útgerð ríkis sem eingöngu eru starfrækt í þjónustu hins opinbera en ekki í atvinnuskyni. Kveðið er á um að öll skip sem sigla um íslenskt hafsvæði undir fána aðildarríkis Evrópusambandsins og skip sem koma hér til hafnar þurfi að hafa ábyrgðartryggingu sem samsvarar efri mörkum þeirrar upphæðar sem mælt er fyrir um í bókun frá 1996 um breytingu á samningnum um takmörkun ábyrgðar á sjóréttarkröfum frá 19. nóvember 1976. Ísland er hvorki aðili að alþjóðasamþykktinni né bókuninni frá 1996 en hefur tekið upp ákvæði þeirrar síðarnefndu í IX. kafla siglingalaga, nr. 34/1985, samanber lög nr. 159/2007 sem tóku gildi 1. janúar 2009. Ábyrgðartakmörkunarreglur í íslensku siglingalögunum eru sambærilegar þeim sem eru í dönsku, finnsku og sænsku lögunum. Gerð er sú krafa að um borð í hverju skipi sé skírteini því til staðfestingar að tryggingarskyldunni sé fullnægt og er það á höndum hafnarríkiseftirlits að framkvæma slíka skoðun í skipum þegar þau koma til hafnar í aðildarríki. Í frumvarpinu kemur jafnframt fram hvaða upplýsingar skírteini þarf að innihalda svo að það teljist vera gilt. Varðandi aðrar tryggingar sem kveðið er á um í siglingalögum er þess ekki krafist að um borð í skipinu sé skjal er staðfesti gildi vátryggingar og er því um auknar kröfur samkvæmt frumvarpinu að ræða miðað við gildandi rétt. Má sem dæmi nefna að í 2. mgr. 172. gr. siglingalaga segir að útgerðarmanni sé skylt að kaupa tryggingu fyrir dánarbótum og slysabótum er á hann kunna að falla. Ekki er hins vegar minnst á skyldu til að hafa skjal því til staðfestingar að hann hafi slíka tryggingu. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili, nr. 85/2011. Í frumvarpinu er lagt til að mælt verði fyrir um heimild til þess að kæra úrskurð héraðsdóms um nálgunarbann og/eða brottvísun af heimili til æðri dóms. Lög um nálgunarbann og brottvísun af heimili, nr. 85/2011, öðluðust gildi 30. júní sl. Í 1. mgr. 15. gr. laganna er vísað til þess að um meðferð mála samkvæmt lögunum fyrir héraðsdómi gildi ákvæði XV. kafla laga um meðferð sakamála eftir því sem við á. Þá er í 18. gr. laganna kveðið á um að ákvæði laga um meðferð sakamála gildi um málsmeðferð samkvæmt lögunum eftir því sem við á. Í dómi Hæstaréttar frá 14. október sl. í máli nr. 557/2011 var kæru á úrskurð héraðsdóms vísað frá Hæstarétti þar sem ekki væri fyrir hendi heimild til að kæra úrskurðinn til Hæstaréttar. Í dóminum er vísað til þess að sérstaka kæruheimild sé ekki að finna í lögum um nálgunarbann, nr. 85/2011. Þá segir að þótt ákvæði laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skuli gilda um málsmeðferð samkvæmt lögunum eftir því sem við á, samanber 18. gr. þeirra, falli hinn kærði úrskurður ekki undir neina af kæruheimildum 192. gr. laga um meðferð sakamála og slík heimild verði ekki heldur fundin annars staðar í lögum. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti. Ljóst er að hinum nýju lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili var ekki ætlað að fella úr gildi heimild til þess að bera úrskurð héraðsdóms undir æðri dóm enda felur slík heimild í sér að betur er gætt að réttaröryggi þeirra sem í hlut eiga. Er því í frumvarpi þessu lagt til að lögunum verði breytt á þá leið að í þeim verði að finna sérstaka kæruheimild að því er varðar úrskurði héraðsdóms um nálgunarbann og/eða brottvísun af heimili til æðri dóms. Gert er ráð fyrir að kæruheimildin taki jafnt til úrskurða þar sem fallist hefur verið á slíka kröfu eða henni hefur verið synjað. Er þá ráðgert að sömu reglur gildi um slíka kæru, þar á meðal um fresti, form hennar, efni og meðferð, og kæru úrskurðar héraðsdómara samkvæmt lögum um meðferð sakamála, samanber XXX. kafla laganna. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Hér er verið að ræða um breytingu á lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Felst hún í því að við bætist ný málsgrein sem mælir fyrir um heimild til þess að kæra úrskurð héraðsdóms um nálgunarbann og brottvísun af heimili til æðri dóms og er það vel. Þar sem ætlunin er að breyta lögunum langar mig engu að síður að velta nokkrum hugleiðingum upp sem ég vona að sú nefnd sem fær málið til umfjöllunar taki afstöðu til. Þann 10. júní í fyrra samþykkti Alþingi samhljóða breytingar á lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Með brottvísun af heimili er átt við að heimilt er að uppfylltum tilteknum skilyrðum að vísa einstaklingi brott af heimili sínu eða dvalarstað og banna honum að snúa þangað aftur í tiltekinn tíma. Úrræði þetta sem jafnan er nefnt austurríska leiðin í daglegu tali sækir fyrirmynd sína til laga sem tóku gildi í Austurríki 1. maí 1997. Með breytingunni sýndi Alþingi vilja til að standa með þeim sem eru beittir ranglæti og viðurkenndi að réttur þeirra sem búa við ofbeldi á heimili sínu hljóti að vega þyngra en réttur þeirra sem beita ofbeldi. Þá er komið að því sem vekur mig til umhugsunar. Í frétt Lóu Pind Aldísardóttur á visir.is 19. janúar sl. kom fram að einungis væri um tvö dæmi að ræða þar sem ofbeldismanni hefði verið vísað brott af heimili sínu á grundvelli þessarar breytingar. Á sama tíma, sömu sex mánuðum, hafa um 60 konur og þó nokkur börn með þeim leitað til Kvennaathvarfsins. Önnur frétt birtist í Vikublaðinu á Akureyri 26. janúar þar sem kom fram að vegna mistaka við málsmeðferð hjá lögregluembættinu á Akureyri hefði dómari við héraðsdóm Norðurlands eystra ómerkt úrskurð lögreglu um að meintur ofbeldismaður á Akureyri sætti nálgunarbanni gagnvart eiginkonu sinni og börnum. Miðað við það sem kemur fram í efni fréttarinnar virðist dómurinn fyrst og fremst snúast um að fórnarlambið í þessu tilviki hafi ekki gert beina kröfu um nálgunarbannið. En í þeirri umræðu sem fór fram hér þegar við staðfestum að fara þessa leið var alveg ljóst að mínu mati að þess ætti ekki að vera þörf því að þegar um er að ræða manneskju sem hefur verið beitt ofbeldi á heimili sínu, jafnvel í lengri tíma, og er af þeim sökum niðurbrotin er staða hennar til að krefjast réttar síns alltaf veikari en ella. Þess vegna var opnað á þá leið að lögregluembættið eða sýslumaður á staðnum gæti farið fram á það fyrir hennar hönd að um tímabundið skeið færi ofbeldismaðurinn af heimilinu meðan verið væri að vinna í málinu. Nú hef ég ekki úrskurðinn sjálfan undir höndum, einungis þennan fréttaflutning úr blaði sem segist hafa úrskurðinn undir höndum. Ég velti fyrir mér í ljósi þessara tveggja frétta núna í janúar, þar sem í ljós kemur að á sex mánuðum hafi þessu einungis verið beitt í tveim tilfellum og þar af klikkað í öðru, hvort við þurfum að endurskoða lögin eitthvað, hvort það sé eitthvað sem við getum skoðað í nefndinni og betrumbætt eða hvort við þurfum ef til vill að huga betur að framkvæmdinni, hvort einhver skortur sé á upplýsingum eða verklagsreglum lögreglu þegar komið er inn á heimili þar sem heimilisofbeldi er til staðar, af því að það segir sína sögu að þessu sé einungis beitt í tveim tilfellum þegar 60 konur hafa flúið heimili sitt vegna heimilisofbeldis. Það er ekki eitthvað sem fólk gerir að ástæðulausu - þau skref eru aldrei léttstíg. Mig langaði bara að kasta þessu fram og ég vona að nefndin taki þetta til athugunar þegar breytingin verður rædd þar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Auði Lilju Erlingsdóttur fyrir ræðu hennar og fyrir að vekja máls á mikilvægum þáttum sem snerta þetta mál. Ég tel að með samþykkt þeirra laga sem hér eru til umræðu hafi verið stigið mjög mikilvægt framfaraspor. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að í ljós hefur komið að sníða þarf ákveðna galla af löggjöfinni. Það frumvarp sem ég mæli fyrir lýtur einmitt að slíku. Það var alltaf gert ráð fyrir því að úrskurður héraðsdóms yrði áfrýjanlegur til æðra dómstigs og við erum að bæta úr því þar sem ekki var séð fyrir því í upphaflegri lagasmíð. Við erum í rauninni að gera í senn tæknilega breytingu á lögunum og innihaldsríka engu að síður, sem snýr að réttindum fólks. Hv. þingmaður víkur að ákveðnum málum. Ég ætla ekki að fjalla um einstök mál en þingmaðurinn setur þetta í almennt samhengi engu að síður og það er mjög mikilvægt að ræða það. Það er alveg rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns að þessi lög eru sett til að verja og vernda þá sem verða fyrir ofbeldi. Við megum aldrei gleyma því meginmarkmiði þessara laga. Til þess eru þau sett, en við viljum jafnframt standa vörð um mannréttindi allra sem hlut eiga að máli. Ég tel að við þurfum að skoða lögin og ekki síður alla framkvæmd þeirra. Hv. þingmaður lagði áherslu á það. Ýmsir koma að framkvæmdinni, það er lögreglan og réttarkerfið, síðan eru það að sjálfsögðu þeir sem verða fyrir ofbeldinu. Hv. þingmaður vék að því í máli sínu að frá því að lögin voru sett hafi milli 60 og 70 einstaklingar, aðallega konur, leitað til Kvennaathvarfsins. Spurning er hvort þeim hafi verið kunnugt um að þarna var úrræði sem var hugsanlega hægt að beita, að leita til lögreglu í stað þess að flýja af heimili sínu og séð yrði til þess að sá sem beitti ofbeldinu yrði fjarlægður af heimilinu, sem er hinn eðlilega ráðstöfun og þungamiðjan í þessum lögum, hinni svokölluðu austurrísku leið. Ég heiti því að við munum aðstoða nefndina og vinna að því einnig sjálfstætt að skoða hvort það eru hugsanlega einhverjir annmarkar á lögunum. Ekki síður er mikilvægt að stuðla að því að kerfið allt sé meðvitað um þessi mál. Það sem hv. þingmaður vísaði til voru hugsanlegir formgallar í framkvæmd og er það nokkuð sem okkur ber að skoða og öllum þeim aðilum sem koma að framkvæmd þessara laga.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarp til laga um landslénið .is og önnur íslensk höfuðlén, öðru sinni en frumvarpið var fyrst lagt fram á vorþingi 2011 en náði ekki fram að ganga fyrir þinglok. Meginmarkmiðið með frumvarpinu er að tryggja bæði gæði og framþróun á sviði lénaumsýslu með því að setja lagaramma um lénaskráningar á Íslandi sem tryggi öryggi, skilvirkni og gagnsæi varðandi umsýslu með íslenskum höfuðlénum með hliðsjón af þjóðfélagslegu mikilvægi starfseminnar. Markmið þess eru aukinheldur að tryggja að um skráningu léna gildi skýrar reglur þar sem gætt er að hagsmunum almennings og jafnræði aðila um aðgang sé tryggt. Auk þess má segja að tilgangur laga um landslénið .is sé að vernda vörumerkið Ísland, enda hafa íslensk höfuðlén beina skírskotun til Íslands og ímyndar þess, bæði út á við og inn á við í samfélagslegu samhengi. Með því að stuðla meðal annars að því að lén undir íslenskum höfuðlénum séu vistuð með öruggum hætti og umsýsla þeirra örugg og háð eftirliti er jafnframt stuðlað að auknu trausti í notkun íslenska hluta internetsins. Frumvarpið fastsetur ramma um stjórnun íslenskra landsléna, sem hefur verið eða verður úthlutað til Íslands, og er þar fyrst og fremst átt við stjórnun landslénsins .is, en þó er jafnframt með frumvarpinu gert ráð fyrir möguleika á öðrum íslenskum höfuðlénum og að lögin skuli jafnframt ná til þeirra. Er í frumvarpinu lagt til að lénaumsýsla sé frjáls hverjum þeim sem hana vill stunda, en sé þó háð starfsleyfi frá hinu opinbera og jafnframt verði sett öflugt eftirlit um starfsemina. Kvaðir eru lagðar á starfsleyfishafann um að tryggja öryggi, stöðugleika og virkni starfseminnar og kveðið á um um heimildir Eftirlitsstofnunar til þess að grípa inn í umsýsluna ef öryggishagsmunir krefjast. Lögin kveða jafnframt á um umráða- og ráðstöfunarrétt íslenska ríkisins á landslénum sem tilheyra Íslandi, og með þeim á að setja skýrar reglur á sviði lénaumsýslu og tryggja eftirlit á markaði. Enn fremur er lögbundinn sérstakar samráðsvettvangur um lénamál sem jafnframt skal vera ráðgefandi stjórnvöldum varðandi málefni internetsins í víðara samhengi. Framþróun internetsins hefur verið drifin af samvinnu ólíkra aðila, stjórnvalda, tæknisérfræðinga og notenda internetsins svo eitthvað sé nefnt, og telja má víst að með því að skapa vettvang á borð við þennan verði til mikilvægur samráðsvettvangur um hinar ýmsu hliðar internetsins og málefni því tengdu. Tilurð frumvarpsins og helstu hvatar að framlagningu þess eiga sér nokkra forsögu, enda hófst undirbúningsvinna við frumvarpið árið 2005 í kjölfar þess að komið hafði upp gagnrýni varðandi framkvæmd lénaumsýslu hér á landi. Árið 2007 var formlega sett á fót nefnd um framtíðarskipan lénamála. Hefur nefndin með hléum unnið að útfærslu á mögulegum leiðum og þá m.a. litið til framkvæmdar umsýslu landsléna erlendis. Allt að einu er talið bæði nauðsynlegt og eðlilegt að setja löggjöf á þessu sviði. Með frumvarpi þessu er lagður til lagarammi um lénaumsýslu á Íslandi. Þær breytingar eru fyrst og fremst til komnar vegna þess að hingað til hafa ekki gilt sérstakar reglur um stjórnun og skráningu léna og því hafa skapast nokkuð sérstakar aðstæður hér á landi, sé tekið mið af alþjóðlegu samhengi. Er það afar fátítt að einkafyrirtæki fari með stjórnun landsléna. Umsýsla landslénsins .is var færð til einkaaðila í kjölfar einkavæðingarferlis árið 2000. Í flestum ríkjum sem Ísland ber sig gjarnan saman við er stjórnsýslu landsléna ríkjanna háttað með öðrum hætti bæði hvað varðar rekstrarform þess aðila er annast skráningu léna undir landsléninu, sem og hvað varðar réttarumhverfi þeirra. Frá því að landslénið .is var fyrst tekið í notkun hefur mikið vatn runnið til sjávar. Internetið í heild sinni sem og notkun lénaheita öðlast stöðugt meiri þýðingu, bæði fyrir einkaaðila og opinber stjórnvöld sem og samfélagið í heild. Öryggi rótarléna er mikilvægt út frá hagsmunum einstaklinga, fyrirtækja og samfélaga. Það getur haft áhrif á trúverðugleika og ógnað öryggi auk þess sem umfangsmikil truflun á íslenskum hluta internetsins getur valdið ýmiss konar vandræðum með tilheyrandi tíma- og fjármagnssóun fyrir þá sem netinu tengjast. Hlutverk stjórnvalda í lýðræðisþjóðfélögum er meðal annars að tryggja að innviðir samfélagsins séu með þeim hætti að þjóðfélagið starfi sem best. Í kjölfar hinnar miklu internetbyltingar sem orðið hefur er óhætt að segja að netið geti talist til mikilvægra innviða samfélagsins. Þetta viðhorf hefur haft sívaxandi áhrif á stjórnhætti internetsins, enda hefur hlutverk stjórnvalda í stjórnsýslu landsléna stóraukist á síðustu missirum. Enn fremur er ljóst að til þess að löggjöf, sem er sett til þess að vernda efni sem sett er á internetið eða þá sem nota internetið, sé fullnægjandi, þurfa heimildir stjórnvalda til þess að grípa inn í stjórnsýslu lénsheitakerfis að vera skýrar. Við undirbúning frumvarpsins var litið til ýmissa valkosta varðandi útfærslu umsýslu íslenskra höfuðléna. Litið var til laga í helstu nágrannaríkjum okkar, reglna Evrópusambandsins um höfuðlénið .eu auk þess sem frumvarpið tekur mið af leiðbeinandi reglum alþjóðlegs samráðsvettvangs stjórnvalda, OECD og fræðirita. Ákveðið er að skapa starfseminni umgjörð í samræmi við gildandi regluverk og líta þannig til erlendra fyrirmynda í ljósi hinna séríslensku aðstæðna sem lýst hefur verið. Fjarskiptaregluverkið nýtist sem fyrirmynd og er hugmyndin sú að aðlaga megi þær meginreglur sem eiga almennt við um fjarskipti að lénaumsýslu að mörgu leyti. Þegar er fyrir hendi eftirlitsstofnun, Póst- og fjarskiptastofnun, og er gert ráð fyrir að reynsla stofnunarinnar sé nýtt við framkvæmd löggjafarinnar. Gert er ráð fyrir að innheimt verði sérstakt rekstrargjald af rekstraraðilum íslenskra höfuðléna sem standi straum af kostnaði við eftirlit Póst- og fjarskiptastofnunar. Með þeim úrræðum sem eftirlitsstofnun hefur yfir að ráða er tryggt að grípa megi inn í starfsemina ef starfandi fyrirtæki stendur ekki við kvaðir sem lagðar hafa verið á það. Er talið að með þessu móti felist minnst inngrip í málefni lénamála umfram aðrar leiðir sem mögulegar eru, um leið og markmið með lagasetningu nást. Jafnframt er talið að með vísan til mikilvægis þess að trausti á og í starfseminni sé ekki stefnt í voða sé rétt að úthluta fyrsta starfsleyfinu til ISNIC í samræmi með bráðabirgðaákvæði laganna. Markmið laganna er sömuleiðis ekki að gera stórvægilegar breytingar á rekstrargrundvelli þegar starfandi fyrirtækja heldur aðeins að setja leikreglur á markaði með því að setja lagaramma á sviði lénamála. Líkt og fram hefur komið hafa engin sérlög gilt hingað til á þessu sviði hér á landi og af íslenskri löggjöf verður ekki ráðið að umsjón með landsléninu .is lúti öðrum reglum eða eftirliti en almennur atvinnurekstur. Með hliðsjón af mikilvægi starfseminnar í þjóðfélagslegu tilliti er æskilegt að starfsemi á borð við þessa lúti eftirliti til að tryggja sanngirni og jafnræði gagnvart borgurunum, notendum internetsins um leið og sjónarmið um öryggi og almannaheill verði lögfest um starfsemina. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni umræðu í dag. Ég vil minna á að við höfum áður tekið þessa umræðu í þinginu og mismunandi sjónarmið voru á lofti um hvernig við ættum að bera okkur að. Sumir vildu að eignarhaldið á léninu væri hjá hinu opinbera og ég hef verið þeirrar skoðunar sjálfur að það væri hið eðlilega í stöðunni. En það kostar peninga að fara þá leið að kaupa lénið upp. Önnur leið til að tryggja hag borgaranna og þá sem skipta við það fyrirtæki sem hefur eignarhaldið með höndum er að setja regluverk til varnar. Við umræðuna þegar þetta mál kom inn í þingið síðast hélt ég því fram að verð hjá .is hefði hækkað verulega á tilteknu tímabili, í aðdraganda umræðunnar sem við áttum þá um málið. Það reyndist hins vegar vera rangt hjá mér. Þá hafði verð haldist stöðugt, því hafði ekki verið breytt, þannig að ástæða er til að leiðrétta það sem ég sagði þá í ræðustól Alþingis. Mér er ekki kunnugt um hvort verðbreytingar hafi orðið síðan en þetta var röng staðhæfing af minni hálfu við umræðuna um málið á þeim tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu sem er í megindráttum, eftir því sem ég best fæ séð eftir lauslegan lestur, nánast í óbreyttri mynd frá því að það var lagt fram á síðasta ári og náði sem betur fer ekki fram að ganga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji eðlilegt að setja lög um nánast eitt fyrirtæki. Eins og við vitum kannski flest hér inni getur í raun og veru bara eitt fyrirtæki starfað á þessum vettvangi, að halda utan um landslénið. Nú er gert ráð fyrir því að þetta fyrirtæki, ISNIC, sem hefur haldið utan um landslénið og byggt þetta upp og þróað í 25 ár frá því að byrjað var að vinna að þessu, fái fimm ára starfsleyfi án þess að farið verði í sérstakt útboð, það opna lýðræðislega útboð sem boðað er. Ég vil spyrja hvort hæstv. ráðherra finnist það nægilega traust rekstrarumhverfi fyrir fyrirtæki í þessari starfsemi, miðað við þá fjárfestingu og uppbyggingu sem þessu fylgir, einungis fimm ár. Ekki er heldur í frumvarpinu pósitíft ákvæði um að fyrirtækið fái framlengingu á rekstrarleyfinu eða starfsleyfinu þó svo að það hafi staðið sig mjög vel og í ljósi þess, eins og kemur fram í frumvarpinu, að landslénið .is er eitt af öruggustu lénum í heimi. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort ekki hefði verið eðlilegra að setja kannski lög, eins og til að mynda í Svíþjóð eins og var rætt á vegum hæstv. samgönguráðherra í meðförum málsins á fyrri stigum, heldur en að halda óbreyttri stefnu og leggja nánast fram óbreytt frumvarp. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Hefur átt sér stað eitthvert samráð og samtal á milli forsvarsmanna fyrirtækisins og ráðuneytisins frá því að fyrra frumvarpið dagaði uppi í vor og þar til þetta mál var lagt fram?

Hæstv. forseti. Takmarkaðar viðræður hafa farið fram á milli þessara aðila frá því að frumvarpið kom fram síðast en áður höfðu farið fram skoðanaskipti og mér er fullkunnugt um afstöðu eigenda þessa fyrirtækis. Að sjálfsögðu vil ég að búið verði þannig um hnútana að farið sé fram af sanngirni og þannig að hægt sé að reka fyrirtækið með eðlilegum hætti. En ef menn vilja ræða hvað hafi verið gert eðlilega og hvað óeðlilega á þessu sviði í tímans rás þá átti náttúrlega hið óeðlilega sér stað árið 2000 þegar þessi starfsemi var einkavædd og fyrirtækið selt fyrir verð sem var vægast sagt mjög umdeilanlegt að mínu mati. Ég sagði að mér væri ekki kunnugt um verðlagsbreytingar á undanförnum mánuðum eða missirum en ég hef verið upplýstur um það í hliðarsal að verðið hafi reyndar lækkað um 1.000 kr. núna fyrir áramótin, í desembermánuði, farið úr 7.900 kr. niður um 1.000 kr. skilst mér, þannig að rétt skal vera rétt. Ég vil reyna að hafa þetta eins rétt og hægt er þar sem ég fór með rangt mál við umræðuna síðast. Mér finnst eðlilegt að við búum þannig um hnútana að hagsmuna neytenda sé gætt í hvívetna. Það viljum við að sjálfsögðu, það er meginmarkmiðið. Síðan þarf náttúrlega að vera hægt að reka þetta fyrirtæki með eðlilegum hætti. Við höldum hér fyrst og fremst utan um hagsmuni skattgreiðenda, og við horfum til neytandans, en við viljum líka koma fram af sanngirni við þetta fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, þó finnst mér vanta aðeins inn í þau. Ég kallaði eftir því hvort hæstv. ráðherra teldi það vera eðlilegt og sanngjarnt rekstrarumhverfi að fyrirtæki sem hefði starfað eitt á þessum markaði fái fimm ára samning án þess að vera með pósitíft ákvæði í samningnum. Það geta allir verið sammála um markmiðið um að tryggja hag neytanda. Mér finnst hins vegar koma staðfesting á því hvernig forsvarsmenn fyrirtækisins og fyrirtækið sjálft hefur staðið sig í texta frumvarpsins, þar sem er sagt að þetta sé eitt af öruggustu lénum heims. Mér finnst það vera töluvert jákvætt fyrir fyrirtæki að fá þá umsögn. Nú er lagt til að lagður verði á einhver lénaskattur, þ.e. 4,9% af veltu fyrirtækisins - 4,9% fara til Póst- og fjarskiptastofnunar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort honum finnist það ekki óeðlilega hátt gjald og hvort hann þekki til þess að í öðrum löndum sé sérstakur lénaskattur. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér, vegna þess að það er nú samstarf á erlendum vettvangi kringum þessi lén, hvort ekki sé hætta á að starfsmenn Póst- og fjarskiptastofnunar leggist í ferðalög og séu þá á einhverjum ráðstefnum og peningarnir fari í það. Ég man eftir því í umræðum um þetta mál í meðferð samgöngunefndar á sínum tíma að forsvarsmenn fyrirtækisins gera engar athugasemdir við að greiða fyrir útselda vinnu hjá viðkomandi stofnun, engar athugasemdir, en mér finnst mjög óeðlilegt að leggja á 4,9% skatt. Þetta er gríðarlega há tala af veltu félagsins sjálfvirkt inn í eitthvert eftirlitsbatterí á vegum ríkisins. Það væri eðlilegra að Póst- og fjarskiptastofnun væri bara með útselda vinnu, seldi fyrirtækinu þá þjónustu sem lýtur að eftirlitsþættinum.

Hæstv. forseti. Þessu er til að svara að gjald sem hér er lagt á er sett með hliðsjón af áætluðum kostnaði vegna eftirlitsins. Ef við ætlum að fara út í samanburð við önnur lönd verðum við að horfa til þess, eins og ég gat um í upphafsorðum mínum, að eignarhaldið er á vegum opinberra aðila. Hér er það ekki. Illu heilli var þetta einkavætt á sínum tíma. Ég segi fyrir mína parta, sem greiðandi til þessa fyrirtækis, þar sem ég held úti síðu, að ég vil nú gjarnan að það sé einhver sem heldur utan um mína hagsmuni, vegna þess að hér erum við að tala um fyrirtæki sem hefur einokun á markaði. Við erum ekki að tala um samkeppnismarkað. Þá er ekki um annað að ræða en að við sem erum í þessum sal, löggjafinn, setjum reglur okkur til halds og trausts. Það er alveg rétt, og ég ítreka það sem ég segi, þetta þarf að vera byggt á raunsæi, því að við viljum líka koma fram af sanngirni gagnvart þessum rekstraraðila, við viljum gera það að sjálfsögðu. Við þurfum að horfa til þess hvað þetta eftirlit kostar.

Hæstv. forseti. Af ræðu hæstv. ráðherra, og reyndar af ummælum í greinargerð með frumvarpinu, finnst mér við einhvern veginn vera í umræðum um mál þar sem hugmyndin er sú að fara í lagasetningu, en mér er ekki alveg ljóst hvaða vandamál lagasetningin á að leysa. Ég átta mig ekki á því hvaða vandamál í núverandi fyrirkomulagi kallar á þessa lagasetningu og þær breytingar sem það hefur í för með sér. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemdir við að löggjafinn fari yfir þetta svið og velti því fyrir sér fram og til baka að hvaða leyti setja eigi lagareglur sem um það gilda. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hver eru þau vandamál sem ætlunin er að bregðast við með þessari lagasetningu?

Hæstv. forseti. Ég gat um það í inngangsorðum mínum að þetta snertir okkur öll í einum eða öðrum skilningi. Það getur snert okkur sem notendur, neytendur eða greiðendur til þessarar þjónustu. Ég hugsa að það eigi við um mörg okkar hér inni og það á við um fyrirtækin almennt í landinu að þau eru greiðendur til þessarar þjónustu. Það þarf að horfa til þess. Síðan er þetta spurning um öryggi og þetta er spurning um það orð sem af þessari starfsemi fer. Í Finnlandi var landslénið einkavætt eins og hér var gert illu heilli - hv. þingmaður minnist þess eflaust úr stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins þegar það var gert - en fyrirtækið varð gjaldþrota og finnska eftirlitið, Fikora, varð að taka starfsemina yfir. Við erum einfaldlega að reyna að búa svo um hnútana að hér sé örugg starfsemi á ferðinni og að gætt sé að ýmsum stöðlum. Síðan er það sem snýr að markaðnum. Þar sem ríkir frjáls samkeppni, samkvæmt kenningunni alla vega, á markaðurinn að sjá um verðlagið, að sjá til þess að verðlagið sé ekki úr hófi fram, en þar sem einokun ríkir gildir einfaldlega annað. Þá þarf einhvers konar regluverk að koma til. Síðan getum við deilt um það hvort gjaldið fyrir það er rétt, við getum deilt um einstaka þætti, t.d. hvað leyfisveitingin á að ganga til margra ára. En það er um þetta tvennt að velja, tel ég. Annars vegar hvort við viljum eiga þetta, hafa eignarhaldið á hendi opinberra aðila, eða hafa við lýði regluverk. Það er það sem við erum að setja með þessum lögum.

Hæstv. forseti. Já, ég tek fram, eins og ég gerði hér áðan, að ég geri engar athugasemdir við það að við hér í þinginu förum yfir þetta svið mannlífsins eða viðskiptalífsins og veltum því fyrir okkur hvaða reglur þörf er á að setja. Ég vildi hins vegar, við upphaf þessarar umræðu, lýsa ákveðnum efasemdum og fyrirvörum varðandi það mál sem liggur fyrir og áskilja mér rétt hér í þinginu og í umhverfis- og samgöngunefnd, sem fær þetta mál til umfjöllunar, til að fara vel yfir það, kalla eftir upplýsingum og gera eftir atvikum breytingartillögur eða annað eftir því sem þurfa þykir. Þetta slær mig þannig, svo að ég orði það skýrt, að hér sé ekki um að ræða neitt vandræðaástand sem verið er að bregðast við, heldur þjónustu sem hefur gengið tiltölulega vel fyrir sig og starfsemi sem hefur verið í tiltölulega góðu horfi. Þess vegna vil ég fara varlega í breytingar á því. Hvort starfsemin er rekin af einkaaðilum eða opinberum aðilum, þar er um að ræða ákveðinn áherslumun á mér og hæstv. ráðherra, hann hefur tilhneigingu til að velja opinbera reksturinn ef hann er í vafa en ég kannski frekar einkareksturinn. Ég segi bara fyrir sjálfan mig að ég tek þessu frumvarpi með töluverðum fyrirvara og efasemdum þó ég segi enn og aftur að löggjafinn 

Hæstv. forseti. Varðandi okkar pólitíska ágreining, þá er hann kunnur. Ég vil hafa starfsemi í opinberum rekstri þar sem ég vil ekki virkja markaðslögmálin, innan velferðarþjónustunnar til dæmis, eða þar sem markaðslögmálunum verður ekki komið við, þar sem ekki er hægt að virkja þau. Hér erum við að tala um svið þar sem sú staðreyndin er uppi. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta frumvarp er ekki sett til höfuðs þeirri starfsemi sem nú er rekin. Ég ber fullt traust til þeirra aðila sem rækja þessa starfsemi og var að árétta hér áðan að verðlagningin var ekki með þeim hætti sem ég hafði talið þegar við tókum þetta til umfjöllunar síðast. Ég vék að því sérstaklega að gjaldið var lækkað í desember þannig að við erum ekki að bregðast við neinu sem úrskeiðis hefur farið. Alls ekki. Við erum einvörðungu að setja hér lagaramma um starfsemi til frambúðar. Það er hugsunin að baki frumvarpinu. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er eðlilegt að þingnefnd fari rækilega í saumana á málunum, skoði gjaldtökuna, hvort hún geti talist eðlileg, leyfisveitingatíma og annað af því tagi. Það er ekkert óumbreytanlegt í þessu. Að sjálfsögðu er það þingið sem hefur lokaúrslitavald í þessu máli sem ég held að við getum sameinast um að eigi að leiða til þess að neytendahagsmunir séu sem best varðir og að hagsmunum skattborgara og fyrirtækinu sýnd full sanngirni.

Virðulegi forseti. Þó að það sé pólitískur áherslumunur hjá mér og hæstv. innanríkisráðherra þá held ég að við höfum sama markmið; að reyna að tryggja hagsmuni notenda og skattgreiðenda, ég held að við getum verið sammála um það. Ég ætla að byrja ræðu mína á því sem hæstv. ráðherra kom inn á varðandi gjaldskrána og hann leiðrétti reyndar ummæli sín um hana frá því í umræðunni í fyrra. Ég tel mjög gott og mikilvægt að menn geri það sem hann gerði, hann ítrekaði núna að hann hefði ekki farið rétt með í fyrra og hann hefði ekki haft réttar upplýsingar þegar hann sagði að fyrirtækið hefði hækkað gjaldskrána. Það er mjög virðingarvert að leiðrétta það og á auðvitað að vera þannig. Hæstv. ráðherra sagði að fyrirtækið hefði lækkað gjaldskrá síðan frá því að við ræddum þetta mál síðast. Mig langar að velta því upp í þessari umræðu, af því að menn eru að takast á um hvort þessi starfsemi eigi að vera í einkarekstri eða opinberum rekstri, hvort einhver geti bent mér á þó ekki væri nema eina ríkisstofnun sem hefur lækkað gjöld á undanförnum árum. Ég bið bara um eina, þarf ekki meira, bara eina ríkisstofnun sem hefur lækkað gjöld. Það getur vel verið að það hafi gerst og farið fram hjá mér en ég spyr hvort það sé hugsanlegt að einhver ríkisstofnun hafi lækkað gjöld á undanförnum árum, því að ég hef séð mjög margar ríkisstofnanir fá heimild til að hækka gjöld og bæta við reksturinn, sér í lagi svokallaðar eftirlitsstofnanir, þar hafa hækkanir oft á tíðum verið upp á hundruð milljóna. Á sama tíma og skorið er niður í velferðarmálum er hægt að gefa eftirlitsstofnunum lausan tauminn og þær henda skattinum í notendurna, hvort sem það eru einstaklingar eða fyrirtæki. Ég kalla eftir því, hefur einhver ein ríkisstofnun lækkað gjöld á undanförnum missirum? Þetta mál var í meðförum þingsins á síðasta þingi og var ekki klárað í vor. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég set mjög marga fyrirvara við þetta mál og er mjög hugsi yfir mörgu sem hér er á ferðinni. Það kom fram í umræðunni þá og líka í umræðu um fjarskiptalögin að hæstv. ráðherra sagði að það hefði verið skoðað alveg sérstaklega hvort taka ætti fyrirtækið í raun og veru eignarnámi eða þjóðnýta það. Það er ákveðinn möguleiki í stöðunni að gera það en ég tel að að baki slíkri ákvörðun þyrftu að liggja mjög sterk rök. Nú vitum við hins vegar, og það kemur fram í frumvarpinu reyndar líka og kom fram í meðförum nefndarinnar þegar við fjölluðum um þetta mál á síðasta þingi, að fyrirtækið sem um ræðir er rekið með miklum myndarbrag og hefur sinnt skyldum sínum einstaklega vel. Það færi betur ef mörg önnur fyrirtæki, bæði í einkageiranum og á vegum hins opinbera, hefðu staðið sig jafn vel og þeir sem reka þetta fyrirtæki. Ég verð því að segja fyrir mína parta, virðulegi forseti, að mér finnst ekki hægt að hér sé aðeins kveðið á um fimm ára starfsleyfi og að það sé ekkert pósitíft ákvæði um framlengingu á því, þrátt fyrir að fyrirtækið geti klárlega sýnt fram á að það hafi staðið sig einstaklega vel, og það hefur verið staðfest af hæstv. ráðherra, ráðuneytinu og eftirlitsstofnununum. Mér finnst þessi fimm ára tími alveg fáránlegur, algerlega galinn og mér finnst hann vera skrifaður hér inn af fólki sem ekki þekkir neitt til reksturs, ekki neitt. Hvernig í ósköpunum á þetta að vera hægt? Það má eiginlega snúa þessu við. Ef maður ætlar að byggja upp starfsemi eins og þessa með öllum þeim kostnaði og mannafla sem fylgir, byggja upp mannauð sem er sennilega eitt það verðmætasta í þessu fyrirtæki þá er ekki hægt að setja skilyrði um fimm ára leyfi. Þetta er algerlega ofar mínum skilningi. Í fyrsta lagi ætti tíminn auðvitað að vera lengri og í öðru lagi ætti að setja inn pósitíft ákvæði. Það væri nær að fara þá leið að setja almenn lög. Í þessu tilfelli er talað um að lögin eigi að tryggja hag neytenda, skattborgara og notenda og þá er eðlilegra að í þeim sé ákvæði um að ef fyrirtækið brýtur þær reglur sem því eru settar, falli starfsleyfið auðvitað úr gildi. Mín skoðun er sú að ef þetta verður samþykkt svona, að fyrirtæki sem starfað hefur í 25 ár fái einungis fimm ára starfsleyfi með enga vissu um framhaldið, sé það í raun og veru bara önnur leið að þjóðnýtingu og eignarnámi. Þá velti ég því fyrir mér og ég bið hæstv. ráðherra að svara því: Hefur verið skoðað af hálfu ráðuneytisins hvort þarna sé verið að ganga á atvinnurétt fyrirtækisins og þeirra einstaklinga sem þar starfa og hvort þetta gæti hugsanlega skapað ríkinu skaðabótaskyldu? Ég veit ekki hvort svo er en það kom fram í meðförum nefndarinnar að þetta gæti hugsanlega gerst. Ég verð að segja líka að ég er eiginlega mjög dapur yfir því að inn í lagatextann hafi verið skrifaðar þær skýringar að það hafi þurft að fara í þessar breytingar vegna þess að óformlegar kvartanir hafi borist. Hvers konar endemis vitleysa er þetta eiginlega? Hvaða aðför er þetta að starfsmönnum og rekstrar- og framkvæmdastjóra fyrirtækisins að setja svona kjaftakerlingatexta í frumvarpið? Það er fyrir neðan virðingu hæstv. innanríkisráðherra að mæla fyrir frumvarpi með slíkum texta. Ég gerði alvarlegar athugasemdir við þetta þegar við ræddum þetta í fyrra, þá átti ég sæti í hv. samgöngunefnd, og ég er mjög dapur yfir því að þessu skuli ekki hafa verið breytt og það standi enn í frumvarpinu að ein af forsendum breytinganna sé sú að borist hafi óformlegar kvartanir, þegar fyrirtækið hefur staðið sig einstaklega vel og rekur eitt öruggasta höfuðlén í heimi. Þetta er ekki boðlegt og ég hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að taka þetta til sérstakrar skoðunar þegar fjallað verður um málið í þeirri ágætu nefnd. Ég er viss um að þeir sem eiga sæti í þeirri nefnd í dag munu að sjálfsögðu vanda mjög til verka eins og gert var í fyrrverandi hv. samgöngunefnd. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan í andsvörum, og hann getur komið nánar inn á það í andsvörum við mig eða í lokaræðu sinni, hvort lénaskatturinn, sem ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við, sem er 4,9% af veltu fyrirtækisins, færi í eftirlitið. Sé raunin sú, eins og hæstv. ráðherra svaraði, að gjaldið sé miðað við áætlaðan kostnað við eftirlitið, þá sé ég engin rök fyrir því af hverju Póst- og fjarskiptastofnun er ekki gert að rukka fyrirtækið fyrir eðlilega þjónustu sem fylgir eftirlitinu, þ.e. að hún skrifi reikninga fyrir þeirri vinnu sem hún innir af hendi. Því miður er allt of algengt að menn setji svona skattstofna til eftirlitsstofnananna og svo þenst þetta út í hið óendanlega. Þetta er algerlega óþolandi því að ef svona skattstofn er settur á og hann er of hár þá fer þetta í hring og gjöldin hækka. Við hæstv. ráðherra erum sammála um að auðvitað þurfi að tryggja hag neytendanna en á endanum munu allar skattahækkanir leiða til þess að gjöldin hækka, á einn eða annan hátt. Það gefur augaleið. Það er alveg sama hvaða skattar eru hækkaðir. Ef maður hækkar skattinn hjá fjármálastofnunum vegna Fjármálaeftirlitsins, þá fer hækkunin yfir á þá sem fá þjónustu í bönkunum. Ef maður setur skatt á flugfélögin hækka flugmiðarnir og svona koll af kolli. Þess vegna skil ég ekki af hverju þetta er gert svona. Ég man eftir því að í umræðum um málið gerðu forsvarsmenn fyrirtækisins engar athugasemdir við það að borga fyrir þá þjónustu sem eftirlitsstofnunin innir af hendi en að það skuli vera ákveðið að gjaldið skuli vera 4,9% af veltu og grunnurinn að því sé sú þjónusta sem stofnunin á að veita þessu fyrirtæki - ég bara skil það ekki. Síðan segir hæstv. ráðherra að tryggja þurfi þennan rekstur og nefndi einkavæðinguna árið 2000. Það getur vel verið að það hafi verið mistök að einkavæða þetta fyrirtæki árið 2000. En það voru ekki þeir einstaklingar eða forsvarsmenn fyrirtækisins sem starfa í dag sem bera ábyrgð á því. Það voru stjórnmálamenn á þeim tíma sem tóku þá ákvörðun þannig að mér finnst að sú einkavæðing eigi ekki að vera rök í málinu núna fyrir því að setja þessa starfsemi í fimm ára ferli. Það sjá allir heilvita menn að ef fyrirtækið á að hafa starfsleyfi til fimm ára er það algerlega óboðlegt. Við ættum kannski líka að spyrja okkur hinnar spurningarinnar: Ef gefið er út starfsleyfi til fimm ára er þá ekki verið að veita þessu eina fyrirtæki einokun á markaðnum? Það mun enginn annar geta farið í þann kostnað sem fylgir því að stofnsetja svona fyrirtæki og sækja um starfsleyfi hjá ráðuneytinu. Þetta undirstrikar enn og aftur þá skoðun mína að í raun og veru sé verið að fara einhverja aðra leið að því að þjóðnýta fyrirtækið. Það er mjög margt sem ég vil fara yfir í þessu frumvarpi. Ég þykist muna það rétt að forsvarsmenn fyrirtækisins sögðu: Það er eðlilegt að setja lög um starfsemi fyrirtækisins, mjög eðlilegt. En að setja þau fram eins og hér er gert tel ég mjög óeðlilegt. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra og fá fram viðhorf hans: Var litið til nágrannalandanna, t.d. Svíþjóðar, og hvernig lögin um lénin eru þar? Ætti ekki frekar að fara þá leið heldur en að ganga eins langt og hér er gengið? Ég hefði talið það eðlilegra en að taka þetta stóra skref í fyrstu atrennu. Að mínu mati er verið að setja fyrirtækið og rekstur þess í uppnám. Þá getum við líka komið að öðru atriði sem má skoða, hvort það verði ekki þannig þegar svona stuttur tími er gefinn og það fer að síga á seinni hluta hans og menn eru kannski ekki vissir um að fá endurnýjun á starfsleyfinu, að þá fari að ráða einhver skammtímasjónarmið. Það er töluverð hætta á því. Menn verða að skoða hlutina frá öllum hliðum. Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að fjalla meira um þetta mál í bili. Það fer nú til hv. umhverfis- og samgöngunefndar sem ég á því miður ekki sæti í en ég mun að sjálfsögðu fylgjast með þessu máli og vænti þess að þeir sem í nefndinni sitja muni fara mjög vandlega yfir það. Það sem ég geri fyrst og fremst alvarlegar athugasemdir við er fimm ára starfsleyfi með engum pósitífum ákvæðum um hvort það fáist framlengt. Ég tel það algerlega galið og vil fá fram hvort ráðuneytið hafi skoðað hvort að með skyndilegu inngripi með fyrstu lagasetningunni um fimm ára starfsleyfi fyrirtækis sem hefur starfað í 25 ár, sé gengið á atvinnurétt þess og það geti hugsanlega bakað ríkissjóði skaðabótaskyldu, og hvort þetta sé einhver dulbúin leið til að þjóðnýta fyrirtækið. Ég spyr vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að það eina sem vantaði, þegar menn vildu skoða þjóðnýtinguna betur eða yfirtökuna á fyrirtækinu - en þegar menn fara í eignarnám er það kannski ekkert annað en þjóðnýting - væri fjármagn. Ríkissjóður var auðvitað tómur og því hefði þetta ekki verið raunhæfur möguleiki en að öðru leyti, út frá öllum öðrum forsendum, hefði það verið raunhæft. Þar greinir okkur hæstv. innanríkisráðherra auðvitað mjög á um hvort hægt sé að fara inn í starfsemi fyrirtækis í einkarekstri og þjóðnýta það þegar ekkert kallar á það. Það er ekki hægt að mínu viti og það er í raun staðfest með þeirri fullyrðingu sem kemur fram í frumvarpinu um að fyrirtækið reki eitt öruggasta lén í heimi. Við þekkjum það og fengum að vita það í umfjöllun nefndarinnar að í þeim löndum þar sem hafði mistekist að halda utan um landslénin hafði það alvarlegar afleiðingar. Þess vegna hefði ég talið eðlilegra að menn settu almennari lög, eða lög um fyrirtækið og hvernig það ætti að starfa. Ef menn vilja setja tímabundið starfsleyfi þá á tíminn að sjálfsögðu að vera miklu lengri með ákveðnum kvöðum um að fyrirtækið þurfi að standa við ákveðnar skuldbindingar, annars falli leyfið úr gildi sem er bara eðlilegt í rekstrarumhverfi fyrirtækja. En að gera þetta með því að setja lénaskatt sem er 4,9% af veltu fyrirtækisins er að mínu viti algerlega galið. Það segir sig sjálft að þegar 4,9% af brúttóveltunni fara í ákveðinn skatt til eftirlitsstofnunar eru menn komnir á villigötur því að þetta er gríðarlega há tala. Það væri reyndar fróðlegt að bera hana saman við aðrar rekstrartölur fyrirtækisins og hvað þetta þýðir í raun fyrir það. Ég gerði alvarlegar athugasemdir við þetta í upphafi en fagna því sem hæstv. ráðherra sagði að hv. samgöngunefnd muni auðvitað fara yfir þetta og leggja til breytingar sem hún telur réttar.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir alvarlegar athugasemdir við málflutning minn. Ég ætla að leyfa mér að gera athugasemdir við málflutning hv. þingmanns og spyrja hann hvort hann sé andvígur því að fyrirtæki á einokunarmarkaði, sem er enginn markaður, með einokun og í rauninni fastan kúnnahóp sem kemst ekkert annað því að hann þarf að nota landslénið okkar - er hann andvígur því að gjöldin sem eru sett á okkur borgara þessa lands eða fyrirtæki séu kostnaðargreind? Er hann andvígur því? Þegar hann ber okkur saman við önnur ríki eins og Svíþjóð þá gat ég þess að þar á sjálfseignarstofnun í almannaeign lénið og allur ágóði af léninu rennur ótakmarkað til uppbyggingar internetsins. Þetta er ekki sambærilegt. Þegar hv. þingmaður kemur hingað upp og flytur okkur sína tilfinningaþrungnu ræðu og segir að við þetta fyrirtæki hafi aldrei verið neitt að athuga þá er það náttúrlega ekki alveg rétt. Staðreyndin er sú að eigendaskipti hafa orðið hjá fyrirtækinu. Það er eðli einkafyrirtækja. Þau ganga kaupum og sölum. Þar tekur einn eigandi við af öðrum og þeir eru ekki allir settir undir sama hatt. Sú var tíðin að þetta fyrirtæki var gríðarlega skuldsett eins og ég vék að í dæminu frá Finnlandi þar sem samsvarandi fyrirtækið varð gjaldþrota og póst- og fjarskiptastofnunin þurfti að taka það yfir. Að bera þetta tiltekna fyrirtæki saman við hvern annan atvinnurekstur er rangt. Síðan ætla ég að segja hv. þingmanni að vara sig á að dylgja um starfsmenn innanríkisráðuneytisins eða þá sem hafa komið að þessum málum. Okkur og starfsmönnum fyrirtækisins hafa borist kvartanir eða fyrr á tíð, ekki núna, þá bárust kvartanir og þær bárust opinberlega hér á Alþingi og þegar vakið er 

Forseti vill beina því til hæstv. ráðherra og hv. þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra bregst við því sem gerðist í fortíðinni og jafnvel áður en fyrirtækið var í eigu þeirra einstaklinga sem bera ábyrgð á rekstri þess núna. Það er mjög sérstök umræða. Ég gerði alvarlegar athugasemdir við að það skyldi standa í lagatextanum að borist hefðu óformlegar kvartanir. Mér finnst það ekki eiga að standa þar, það er mín persónulega skoðun. Við getum hins vegar verið sammála um að vera ósammála ef hæstv. innanríkisráðherra telur vel hægt að hafa í lagatexta að borist hafi óformlegar kvartanir, þá er það bara hans val. Ég er hins vegar algerlega ósammála hæstv. ráðherra um að slíkt eigi að standa í lagatexta. Síðan kemur í svari hæstv. ráðherra: Ja, það var kannski einhvern tíma fyrr á tíð, í fortíðinni. Þetta stenst náttúrlega enga skoðun. Menn geta deilt um athugasemdir mínar og sagt: Þegar fyrirtæki eru í eigu ríkisins er allt í lagi að hafa einhvern skatt - og þurfa síðan ekki að spá og spekúlera neitt í því frekar og bera það saman við neitt annað. Það sem ég var einfaldlega að segja og skil ekki er að menn skuli vera tilbúnir að setja svo háa skattprósentu, þ.e. veltuskatt, í álagningu á fyrirtækið. Það heldur því enginn fram og allra síst sá sem hér stendur að fyrirtækið eigi ekki að greiða opinberum aðilum fyrir þá þjónustu sem það fær. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt. Það gerir enginn athugasemd við það, en að setja fasta krónutölu inn í veltu fyrirtækisins finnst mér ekki vera hægt. Við sjáum það í hverju málinu á fætur öðru að eftirlitsstofnanirnar bólgna út, þær fara ekki að fjárlögum eða neinu því að þær hafa svo sterka tekjustofna og leggja bara aukin gjöld á atvinnulífið. Þess vegna segi ég: Ég er ósammála því að hafa veltuskatt, það er miklu nær að Póst- og fjarskiptastofnun þurfi að skrifa út reikninga fyrir þeirri þjónustu sem viðkomandi fyrirtæki fær og rukka það. Ég er ekki að halda því fram að fyrirtækið eigi ekki að greiða opinberum aðilum fyrir þjónustuna sem það fær.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ábendingar. Hann vill að málið verði skoðað í nefnd. Ég hef sjálfur lagt áherslu á að það verði gert. Ég hef meðal annars vísað til þeirra þátta sem hv. þingmaður vekur athygli á, upphæða og viðmiðunarmarka sem sett eru við gjaldtöku. Hann vill einnig ræða gildistíma leyfisins. Að sjálfsögðu hlýtur nefndin að skoða þessi mál eins og ég gat um með hagsmuni notenda, skattgreiðenda, í huga fyrst og fremst en þó að því tilskildu jafnframt að því fyrirtæki sem sinnir þessari starfsemi sé sýnd full sanngirni.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að hann hyggist að sjálfsögðu hlíta því þegar málið er komið í þinglega meðferð að gera ekki athugasemdir við það. Mig langar að beina einni spurningu til hæstv. ráðherra. Ég geri mér grein fyrir að hann getur ekki svarað henni núna en ég þykist vita að hann verði með lokaræðu um málið. Það er nokkuð sem við höfum rætt og hæstv. ráðherra hefur oft rætt í gegnum tíðina. Ég tel að við deilum ekki um það þótt við gerum það víða annars staðar og þurfum svo sem ekki að finna okkur sérstakt tilefni til þess, nóg er af þeim. Það sem kemur fram í 19. gr. frumvarpsins er reglugerðarheimild þess efnis að ráðherra skuli „heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd laga þessara“. Þetta er mjög opin reglugerðarheimild. Þá bendi ég á það sama og margir hv. þingmenn hafa gert, og ég tel víst að hæstv. ráðherra hafi einhvern tíma sagt eitthvað í þessum ræðustól um framsal löggjafarvaldsins til framkvæmdavaldsins. Ég er mjög hugsi yfir þessu og tel að það þyrfti að þrengja ákvæðið miklu meira en svo að hæstv. ráðherra hafi reglugerðarheimild til að setja um nánari framkvæmd laga þessara - punktur, alveg sama hvaða grein er undir eða hvað það er. Ég set spurningarmerki við þinglega meðferð málsins ef þetta verður samþykkt og gerðar hugsanlegar breytingar í þinginu af hv. samgöngunefnd. Er í raun hægt að líta svo á að framkvæmdarvaldið hafi með þessari opnu heimild gríðarlegar heimildir frá þinginu til að útfæra þetta, eins og má skilja reglugerðarheimildina, þannig að viðkomandi ráðherra sem á þeim tíma kemur að þessum lögum hafi nánast sjálfræði um hvað hann geri? Ég tel að þetta þurfi að þrengja mjög mikið.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um landslénið .is og önnur íslensk höfuðlén, afskaplega mikilvægt mál og verður sífellt mikilvægara eftir því sem netið þróast og það þróast með þvílíkum hraða að það er varla að auga á festi. Uppruni netsins er eins og kunnugt er í háskólum, síðan komu heryfirvöld inn, einkaaðilar og svo ríkisstjórnir. Það er sjálfsprottið og hefur enga miðju. Það er aðalstyrkur þess og var hannað í upphafi því að þannig er það ekki eins næmt fyrir árásum. Það er auðvelt að ráðast á einhverja miðju en það er erfitt að ráðast á eitthvað sem er út um allt. Það frumvarp sem við ræðum verður ekki skoðað nema í sambandi við einkavæðinguna sem átti sér stað hér og hefur verið rædd og hafði bæði haft kosti og galla. Það voru ekki bara ókostir við einkavæðinguna. Menn geta reynt að ímynda sér Landssímann enn sem eina símafyrirtækið í landinu og þá þróun sem hefur orðið í símavæðingu landsins. Menn geta raunar líka ímyndað sér Landsbankann gamla með stjórnmálamenn, alþingismenn og ráðherra í bankaráði. Menn geta reynt að sjá það fyrir sér hvaða þróun hefði þá orðið í fjármálastarfsemi og tengslum við útlönd. Ég er ekki viss um að einkavæðingin hafi verið slæm, fyrir utan það að ríkið er miklu áfjáðara í að hafa eftirlit eða fylgjast með fyrirtækjum sem ekki eru ríkisfyrirtæki. Það er ekki mikill vilji til að fylgjast með fyrirtækjum sem eru ríkisfyrirtæki, þá tala menn við kollega og vini. Það er ákveðinn kostur að hafa fjarlægð á milli ríkisvaldsins og fyrirtækja. Það er hins vegar alveg á hreinu að .is er nokkuð sem gefur einokun, menn geta ekki haft tvö slík lén. Árið 2005, þegar einkavæðingin gekk yfir, hefðum við átt að setja einhverjar reglur um það hvaða skilyrðum svona fyrirtæki ættu að lúta. Það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að hann neyðist til að eiga við þetta fyrirtæki og ekkert annað ef hann vill hafa endinguna .is í sínu léni. Hann gæti náttúrlega haft erlenda endingu og þá er úr miklu að moða og það er það sem ég ætla að koma inn á. Það er einmitt gífurleg samkeppni í sölu og leigu á lénum og örugglega hægt að komast miklu ódýrar frá því en þá kemur inn atriði sem líka hefur verið nefnt hér sem er öryggi lénsins og hvað það er opið fyrir árásum og öðru slíku. Það er líka hluti af þessu dæmi. Ef við metum bara hvað íslensk heimili eru mikið netvædd þá segir það mér að starfsemi þessa fyrirtækis hafi verið með ágætum. Ísland er með langsamlega mestu netvæðingu á alla mælikvarða, að minnsta kosti ofarlega í öllum mælikvörðum, númer eitt, tvö, þrjú eða fjögur, í heiminum. Einkavæðingin hefur því ekki verið til tjóns að því leyti. Hins vegar geta menn deilt um verðið fyrir þjónustuna. Ég var þarna kúnni einhvern tíma og mér þótti það dýrt og hætti meira að segja vegna þess að mér þótti það of dýrt. Samkeppnin er mjög lítil nema gagnvart erlendum lénum. Í frumvarpið er laumað inn skatti í b-lið 6. gr., 4,9%. Þetta er óskaplega hár skattur. Hann er í líkingu við aðstöðugjaldið í gamla daga sem var 1% og algerlega óháð öllum rekstri fyrirtækisins. Það skipti engu máli hvort það var hagnaður eða tap eða hvernig það var rekið, þetta var bara flatur skattur sem fór hagfræðilega séð beint til neytenda. Ég mundi leggja til að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar vísi þessum lið yfir til hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem sér um skattlagningu á vegum þingsins. Nú er spurningin: Er einhver hér inni í þeirri ágætu nefnd? Þá bið ég hv. þingmann að koma þessum skilaboðum til nefndarinnar. Mér finnst það vera orðinn ósiður, frú forseti, að nefndaformenn sitji ekki - ókei, hann er þarna, fínt. Ég átti að vita þetta. Þá fara sem sagt allar upplýsingarnar beint í æð. Ég legg sem sagt áherslu á að nefndaformenn séu yfirleitt og eigi að vera við 1. umr. mála þannig að þeir geti borið efni umræðunnar til nefndanna. Greinargerðin með frumvarpinu er á margan hátt fróðleg. Mér finnst þó að hún hefði mátt vera meira tæmandi í sambandi við þróunina og hvernig þetta hefur verið notað. Sums staðar hafa ríki selt aðgang að léninu sínu og eru nokkur dæmi um það hér o.s.frv. Ég ætla ekki að kafa dýpra ofan í það. Mér finnst sjálfsagt að nefndin skoði þetta einkavæðingarferli og eins hvernig skipta má milli þess að úthluta lénum annars vegar og hins vegar að reka þau, hvort ekki sé ástæða til að hafa eitthvert sérbatterí sem úthlutar lénum og afskrifar þau á móti hinum sem bara reka þau, þ.e. sjá um öryggið og slíkt sem er verulega mikilvægt. En ég vil taka það fram að samkeppnin er mjög mikil á þessu sviði gagnvart útlöndum. Það er ekki alger einokun ef menn sætta sig við að nota eitthvað annað en .is. Það vill svo til að is hefur ákveðna þýðingu í tungumáli sem er víða talað, mjög útbreitt, sem er enska. Að því leyti geta lén verið mjög skemmtileg, samanber were.is og here.is o.s.frv. á ensku. Frú forseti. Ég sagði þetta á ensku til að útskýra, ég get ekki sagt þetta á íslensku. Við getum því gefið þessum lénum aukið vægi umfram önnur lönd sem reyndar hafa sum hver líka svona skemmtilega tilvísun. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en ég legg til að hv. nefnd leggist vel yfir málið vegna þess að þetta er mikið atriði fyrir bæði samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja sem vilja helst hafa .is sem endingu og einstaklinga sem vilja sömuleiðis hafa slíkt, t.d. stjórnmálamenn. Það þykir kannski ekki gott að hafa enska endingu hjá stjórnmálamanni sem er þjóðernissinnaður þannig að hann neyðist til að eiga viðskipti við þetta fyrirtæki. Ég vil sem sagt gjarnan að nefndin skoði þetta vel og fari í gegnum þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég kom sérstaklega inn á reglugerðarákvæðið. Ég held að það eigi að fara burt og kannski koma með reglugerð um einstakar greinar ef ástæða þykir til en lögin eiga náttúrlega að vera svo tæmandi að ekki þurfi reglugerðir út og suður og alls ekki svona allsherjarreglugerð. Varðandi þennan tíma, fimm ár sem á að veita fyrirtækinu með bráðabirgðaákvæði, held ég að það þurfi að skoða hann pínulítið meira og lengja hann eitthvað, hafa að minnsta kosti framleigu eða að hægt sé að semja um framhald ef á þarf að halda. Það er ekki boðlegt að hafa bara fimm ára framtíð.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Það er alltaf fræðandi og hefur ákveðið skemmtigildi þegar hv. þingmaður rifjar upp söguna um einkavæðinguna. Hann sagði áðan: Ímyndið ykkur hvað hefði gerst ef við værum bara með gamla Póst og síma sem skilaði okkur 3 milljörðum í ríkissjóð á hverju ári. Póstur og sími byggði upp ódýrasta  Fyrst hv. þingmaður rifjar upp þessa sögu skal ég rifja líka upp fyrir hann og aðra sem á hlýða að á fyrstu missirum eftir að Síminn var markaðsvæddur fóru þeir sem þar réðu skipinu í stórfelldar áhættufjárfestingar út um víða veröld. Ég man ekki betur en að það væri hálfur milljarður í Ameríku. Fyrirtækið var gert að fjárfestingarfyrirtæki, -búllu, eins og mörg önnur fyrirtæki sem þá voru á markaði. Það er bara staðreynd málsins. Það er líka staðreynd að á fyrstu árunum eftir að lénið var einkavætt var það orðið gríðarlega skuldsett vegna mjög umdeilanlegrar lántöku. Þingmaðurinn sagði líka: Munið þið þá tíð þegar bönkunum var stýrt af pólitíkusum? Þeir voru þá væntanlega úr öllum flokkum. Síðan var það bara einn flokkur. Stjórnendurnir voru úr einum eða jafnvel tveimur flokkum og svo fór sem fór. Það er dæmi um alveg ótrúlega fífldirfsku að halda út á þennan umræðuvettvang eins og hv. þingmaður gerði eftir að allt hér hrundi eftir einkavæðinguna sem hv. þingmaður og flokkur hans stóðu fyrir öðrum fremur. Ég mundi fara mjög varlega í staðhæfingar hvað það snertir. Síðan er það hitt, að varað er við því að reglugerðarheimildir ráðherra séu víðar. Ég tek alveg undir það. Það er reyndar í takt við það sem almennt gerist við lagasetningu. Það er alveg rétt, það er umdeilanlegt. Það sem ég tel að þurfi að breytast þar er hvernig farið er með reglugerðarvaldið. Það er eitt að það standi og að þar sé ákveðinn sveigjanleiki fyrir hendi til að geta brugðist við aðstæðum, en ég tek undir með hv. þingmönnum sem varað hafa við þessu að það á að fara varlega með reglugerðarvaldið. Við gerum það náttúrlega. Við, Alþingi og framkvæmdarvaldið, erum að feta okkur út á þær brautir að fara varlegar. Til dæmis er komið inn í lög núna að gjald þarf að hækka eða breytast með lagasetningu, það verður ekki gert með neinum geðþóttaákvörðunum. Við erum því smám saman að fara inn í agaðri lagasetningu og regluverk hvað þetta snertir. Þessi umræða hefur verið mjög góð. Vakið hefur verið máls á ýmsum þáttum. Mér hefur fundist hún einkennast svolítið af því að það er rík umhyggja fyrir fyrirtækinu sem rekur þessa starfsemi en mér fundist aðeins skorta á að menn horfðu til notandans, horfðu til skattgreiðenda og hagsmuna hans, hagsmuna almennings,. Ég veit að ekkert illt vakir fyrir mönnum en það þarf að vera jafnvægi þarna. Ég hef reynt að leggja áherslu á það líka að auðvitað þarf að sýna þeim aðilum sanngirni sem reka þetta fyrirtæki. Ég ítreka að þeir sem annast hafa þennan fyrirtækjarekstur eða rekstur á þessari starfsemi í seinni tíð hafa gert það ágætlega. Ég ber fullt traust til þeirra, ég hef átt ágætar viðræður við þá aðila og hef ekkert upp á þá að klaga. En hitt er mjög mikilvægt að við setjum löggjöf sem gætir hagsmuna almennings, notenda, einstaklinga, fyrirtækja og skattgreiðenda. Helstu atriði þessa frumvarps ganga út á það að stjórnvöld axli ábyrgð gagnvart mikilvægum innviðum samfélagsins, og það er það óumdeilanlega. Í öðru lagi er lögð áhersla á að starfsemi skráningarstofu sé bundin starfsleyfi frá opinberum aðila. Í þriðja lagi er úrlausn ágreiningsefna fundinn lögbundinn farvegur með þessari lagasmíð. Það felur í sér aukið réttaröryggi. Þarna er líka skapaður lögbundinn samráðsvettvangur um málefni internetsins. Þarna eru því stigin ýmis framfaraskref. Hæstv. forseti. Ég vil undir lok þessarar umræðu um samgöngumál almennt þakka fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram. Við höfum ekki verið sammála um alla hluti. Talað hefur verið um hagsmuni landsbyggðar og Reykjavíkur og mér hefur stundum fundist menn ganga nokkuð langt í að hallmæla höfuðborginni og þéttbýliskjarnanum hér og gleyma því að stofnanir á höfuðborgarsvæðinu hafa þurft að sæta miklum niðurskurði og þrengingum ekki síður en stofnanir úti á landi. Reyndar gat hv. þm. Ásbjörn Óttarsson um það í máli sínu þótt hann legði jafnframt til að stofnað yrði sérstakt ríki á Norðvestur-Íslandi, en það er nú önnur saga. Ég vil ekki ganga frá þessari umræðu án þess að rétta hlut Vegagerðarinnar að því leyti að hún hefur þurft að sæta aðhaldsaðgerðum í stofnanakerfi sínu ekki síður en aðrar stofnanir. Þegar vikið er sérstaklega að starfi upplýsingafulltrúa eru það sennilega fáar stofnanir sem þurfa eins mikið á því að halda að hafa góða upplýsingaveitu um samgöngukerfi okkar landsmanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Hæstv. ráðherra kvartaði undan því að það hefði vantað í málflutning þeirra hv. þingmanna sem tekið hafa þátt í umræðunni að þeir bæru hag notenda og skattgreiðenda fyrir brjósti. Ég tek það reyndar ekki til mín, vegna þess að það staðfestir í raun og veru það sem stendur í frumvarpinu, hagur notenda hlýtur að felast í því að þetta lén er með öruggustu lénum í heimi og hlýtur að staðfesta að hagur notendanna sé prýðilegur. Hæstv. ráðherra gat sérstaklega um það og leiðrétti það sem hann sagði í fyrri umræðu um málið á síðasta þingi, að fyrirtækið hefði hækkað gjöld. Það lækkaði gjöldin og hefur nú lækkað þau enn frekar, þannig að það hlýtur að vera skattgreiðendum í hag, ég held að við séum alveg sammála um það. Hins vegar kalla ég eftir því við hæstv. ráðherra að hann svari spurningu sem ég beindi til hans, en hún hefur líklega farið fram hjá hæstv. ráðherra. Það er í fyrsta lagi hvort ráðuneytið hafi skoðað hvort það geti skapað ríkissjóði skaðabótaskyldu ef starfsleyfið verður einungis til fimm ára. Þar sem mér finnst mjög vasklega gengið fram í skattlagningu, þá er ég að tala um þessi 4,9%, langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er skattgreiðsla annarra fjarskiptafyrirtækja til Póst- og fjarskiptastofnunar? Ef ég man rétt var talað um 0,3% í svipaðri umræðu fyrir tæpu ári síðan. Ég er ekki viss um að það sé rétt og þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst mig um hvað önnur fjarskiptafyrirtæki greiða til Póst- og fjarskiptastofnunar.

Hæstv. forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er skattlagning á önnur fjarskiptafyrirtæki 0,33% af rekstrargjöldum, en að því er að hyggja að þetta eru miklu stærri fyrirtæki, víðtækara starfssvið og stærri verkefni sem unnið er að og fjármögnuð. Þegar við ræðum um þetta tiltekna fyrirtæki sem hefur eignarhald á landsléni okkar skulum við ekki gleyma því að það er mjög varasamt að festast í umræðu um núverandi eigendur. Við verðum að hafa í huga að fyrirtæki ganga kaupum og sölum. Staðreyndin er sú að það kristallast meðal annars í sögu þessa ágæta fyrirtækis að þar hafa misjafnir aðilar komið að málum, og ekki bara misjafnir aðilar heldur hafa þeir líka verið þátttakendur í mismunandi tíðaranda. Það er það sem við erum að reyna að reisa skorður við, að eitthvað fari úrskeiðis þegar ábyrgðin er ekki sem skyldi eða eitthvað er í tíðarandanum sem glepur mönnum sýn, og búa til traust lagaumhverfi. Það mun Alþingi gera í framhaldi af því að þetta frumvarp, sem ég tel vera mjög vandað og vel hugsað, er lagt fram. Spurt var: Hefur ríkið íhugað skaðabótaskyldu? Já. Farið var rækilega yfir það og talið var að sú leið sem við förum núna til að tryggja almannahag sé sú réttlátasta og þar af leiðandi ekki þess valdandi að ríkið verði skaðabótaskylt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því eins og endranær að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek alveg heils hugar undir með hæstv. ráðherra um að við megum ekki festast í því að ræða um þá einstaklinga sem stýra fyrirtækinu í dag. Það færi betur á því að við hefðum þannig starfsfólk í framtíðinni. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra að því í andsvörum mínum við fyrri ræðu hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hefði rætt við forsvarsmenn fyrirtækisins, því að ég deili að vissu leyti áhyggjum hæstv. ráðherra af því að við fáum einhverja inn í fyrirtækið, sem er með einkaleyfi á markaðnum, sem munu ekki standa sig vel og gætu hugsanlega skaðað landslénið. Ég hefði talið eðlilegra, og það var einmitt rætt í nefndinni, að hugsanlega yrði rætt við forustumenn fyrirtækisins um einhvers konar forkaupsrétt á hlutabréfum í fyrirtækinu eða farin mildari leið en gert er með þessu fimm ára ákvæði. Þess vegna kallaði ég eftir því. Ég deili áhyggjum hæstv. ráðherra af þessu. Við megum líka ekki festast í því að ræða um þá einstaklinga sem stýra fyrirtækinu í dag. Ég gagnrýni að það sé svo opin reglugerðarheimild í frumvarpinu sem ég tel allt of víðtæka. Auðvitað fer það eftir hæstv. ráðherra á hverjum tíma hvernig farið er með málið hverju sinni, og þótt hæstv. innanríkisráðherra gæti hugsanlega farið varlega og skynsamlega með þetta reglugerðarákvæði er það ekkert sjálfgefið að svo verði áfram. Af því höfum við mikla og dapurlega reynslu. Við megum því heldur ekki hugsa það þannig að við samþykkjum lögin með svona víðtækri reglugerðarheimild í ljósi þess að hugsanlega muni núverandi hæstv. innanríkisráðherra fara varlega með vald sitt. Hann verður að sjálfsögðu ekki eilífur í starfi og á eftir honum gætu komið aðrir hæstv. ráðherrar sem fara ekki eins varlega með vald sitt og hann. Við verðum líka að vera meðvituð um það þegar við ræðum þessa hluti að festast ekki í að tala eins og sami maðurinn muni alltaf gegna ákveðnu ráðherraembætti.

Hæstv. forseti. Þegar ég kom að þessum málum fyrir rúmu ári var farið mjög rækilega yfir þá valkosti sem við stæðum frammi fyrir. Einn var sá að taka eignarhaldið í eigu ríkisins, sem einhverjir mundu kalla þjóðnýtingu, nema við gerðum það á siðmenntaðan hátt og semdum um prísinn, sem hefði að mínu mati verið sanngjarn, þ.e. verðið sem greitt var þegar fyrirtækið var selt úr hendi ríkisins á sínum tíma. Það voru nú einhverjar efasemdir um að menn yrðu svo örlátir í viðskiptum, það kynnu að verða hærri kröfur. Jafnframt var varað við því á þeim tíma að við færum þá leið. Ef við ætluðum að reynast strangir gæslumenn fyrir ríkissjóð hvað verðlagið snertir, hvað þá ef við beittum einhvers konar þvingunarúrræðum, þá værum við hugsanlega orðin skaðabótaskyld. Þess vegna var farin sú leið að hugsa hvernig við gætum tryggt almannahag með regluverki varðandi verðlag, kostnaðargreiningu á verðlagi, og tryggt aðra þætti sem snúa að okkur öllum á viðunandi hátt. Þá varð þessi leið fyrir valinu. Ég vona að okkur hafi tekist vel til. En það er bara gott, nauðsynlegt og mikilvægt að þingið fari vel yfir þessi mál. Í aðdragandanum höfum við gert það mjög vel. Við teljum okkur hafa gert það mjög vel og þetta er niðurstaðan.

Frú forseti. Ég mátti til með að koma upp í andsvar við ræðu hæstv. ráðherra vegna þess að hann er farinn að ræða um persónu mína aftur og aftur. Ég þakka svo sem fyrir aðdáunina og athyglina en verð nú samt að svara því. Í fyrsta lagi sagði hæstv. ráðherra, sem var óháð persónu minni, að menn hefðu sýnt umhyggju fyrir fyrirtækinu en ekki neytendum. Ég tók það alveg sérstaklega fram að ég væri að skoða hag neytenda og að ég teldi þetta vera einokun, þetta væri dýrt, þannig að það er ekki rétt að engin umræða hafi orðið um neytendur. Ég tók mig sjálfan sem dæmi og ég hef verið þarna sem neytandi, ég hef meira að segja hætt af því að það var svo dýrt. Síðan sagði hæstv. ráðherra að við einkavæðingu Landssímans hafi hann skilað 2–3 milljörðum á ári í hagnað. Síminn var seldur á 60 milljarða. Bara vextirnir af þeirri upphæð eru töluvert mikið meira en hagnaðurinn sem hann skilaði áður og greiddar voru niður erlendar skuldir upp á 30 milljarða fyrir andvirðið. Ég hugsa að þau lán sem greidd voru niður hafi sparað ríkissjóði meiri vexti en sá hagnaður sem Landssíminn skilaði áður. Svo voru 30 milljarðar eftir sem fóru í sjóði og fleira og komu til landsins. Síminn var því seldur á verði sem sparar vexti sem eru töluvert hærri en sá hagnaður sem hann skilaði áður, fyrir utan allar breytingarnar sem urðu á fyrirtækinu. Ég verð bara sem neytandi að benda á það. Svo sagði hæstv. ráðherra um bankana, það var svo yndislegt, að allir flokkar hefðu verið þar inni, svona meira og minna, með bankastjóra, bankaráð, þingmenn og ráðherra, en nú væri þarna einn flokkur. Það vill svo til að núna er það Samfylkingin og áður voru það Vinstri grænir.

Hæstv. forseti. Persóna hv. þingmanns átti nú ekki að vera til umfjöllunar, þannig var það ekki meint af minni hálfu. Ég var fyrst og fremst að gagnrýna staðhæfingar hv. þingmanns um ágæti einkavæðingar á bönkunum annars vegar og Landssímanum hins vegar. Við skulum ekki gleyma því að þótt fengist hafi umtalsvert fjármagn fyrir sölu Símans og þótt ég vísi hér til arðsins af Símanum á ári hverju, fóru þar aðrir þættir, samfélagslegir þættir, forgörðum, vegna þess að Póstur og sími var rekinn í ágætu sambýli, hentaði mjög vel við íslenskar aðstæður. Þegar Síminn var markaðsvæddur losnaði um öll þessi gömlu tengsl þannig að samfélagslega var það hið mesta óráð. En við erum komin út úr þeim tíma. Við erum að reyna að bregðast við með öðrum hætti núna til að tryggja samfélagslega hagsmuni. Eins og við ræddum fyrr í dag varðandi fjarskiptasjóð erum við að reyna að búa til kerfi og regluverk sem færir fjármuni frá þeim sem njóta góðrar þjónustu til annarra sem búa við lakari þjónustu, því að við erum væntanlega öll sammála um að gott aðgengi að fjarskiptum eru grundvallarréttindi í samfélagi okkar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á barnalögum. Frumvarpið var lagt fyrir Alþingi á 139. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Það er nú lagt fyrir á nýjan leik óbreytt að undanskilinni einni breytingu varðandi aðför til fullnustu á umgengnisrétti. Í desember 2008 skipaði þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra nefnd sem falið var það hlutverk að fara yfir reglur barnalaga um forsjá barna, búsetu og umgengni með það fyrir augum að meta hvort ákvæði laganna tryggðu á viðeigandi hátt þá hagsmuni sem lögunum er einkum ætlað að standa vörð um og hvort ákvæðin taki nægilegt tillit til mismunandi aðstæðna fjölskyldna og þeirrar þróunar og viðhorfsbreytinga sem orðið hefðu í samfélaginu. Skyldi nefndin yfirfara V.–VIII. kafla barnalaga, sem fjalla um foreldraskyldur, forsjá og umgengni í heild sinni en einnig leggja mat á hvort ástæða væri til að skoða fleiri þætti laganna og eftir atvikum að móta rökstuddar tillögur að breytingum. Þá bar nefndinni sérstaklega að skoða hvort ástæða væri til að veita dómurum heimild til að ákveða að foreldrar færu sameiginlega með forsjá barns þrátt fyrir að annað foreldrið væri því andvígt. Eftir að nefndin skilaði þáverandi ráðherra frumvarpi var ákveðið að kynna það sérstaklega á heimasíðu ráðuneytisins og voru áhugasamir hvattir til að koma á framfæri ábendingum Farið var yfir ábendingar og var ákveðið að leggja frumvarpið fram, þó aðeins breytt. Breytingin sneri einkum að því að kveða ekki í frumvarpinu á um heimildir dómara til að dæma sameiginlega forsjá og/eða lögheimili barns. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu eru skiptar skoðanir um hvort dómari eigi að hafa heimild til að dæma sameiginlega forsjá. Á Norðurlöndunum eru slíkar heimildir í lögum, þó með mismunandi hætti, en reynslan hefur ekki verið góð í öllum tilfellum. Í Svíþjóð kom í ljós eftir nokkurra ára reynslu að dómstólar dæmdu sameiginlega forsjá í mörgum tilvikum þar sem fyrirsjáanlegt mátti vera að foreldrar gætu ekki náð saman um málefni barns og einnig - sem var ekki síður mikilvægt að benda á - í málum þar sem uppi voru ásakanir um ofbeldi. Danir tóku upp dómaraheimild um sameiginlega forsjá árið 2007. Niðurstöður viðamikillar rannsóknar á framkvæmd laganna liggja nú fyrir og þær sýna meðal annars að hátt hlutfall foreldra nær ekki að vinna saman að málefnum barns eins og æskilegt er þegar forsjá er sameiginleg. Þannig sögðust til dæmis um helmingur foreldranna sem rætt var við og höfðu verið dæmdir til að fara saman með forsjá ekki hafa með sér samstarf og ákveðinn hluti talaði alls ekki saman. Þá kom einnig í ljós að dómstólar beita þessari heimild á mjög ólíkan hátt eftir svæðum, sem er sannarlega umhugsunarefni. Auk fyrrgreindrar rannsóknar liggur nú fyrir skýrsla um mat á framkvæmd dönsku laganna sem unnin var af hálfu danskra stjórnvalda. Í skýrslunni er varpað fram ýmsum spurningum um dómaraheimildina, meðal annars þeirri hvort eigi að þrengja heimildina. Umræður eiga sér því enn stað í Danmörku um kosti og galla dómaraheimildarinnar en gert er ráð fyrir að síðar á þessu ári liggi fyrir hvort og hvaða breytingar á lögunum Danir munu ráðast í. Andmælendur dómaraheimildar vegna sameiginlegrar forsjár hafa haft verulegar áhyggjur af þeim afleiðingum sem það getur haft að koma slíku fyrirkomulagi á með dómi. Það getur haft sérstaklega slæmar afleiðingar í tilfellum þar sem ofbeldi, líkamlegu, andlegu eða kynferðislegu, hefur verið beitt inni á heimili án þess að mögulegt sé að sýna fram á það með haldbærum sönnunargögnum fyrir dómi. Þær áhyggjur eru ekki úr lausu lofti gripnar. Ofbeldi í nánum samböndum, oftast karla gegn konum, er stór vandi sem réttarkerfinu hefur því miður ekki gengið nægilega vel að ná utan um. Samkvæmt nýlegri íslenskri rannsókn á vegum velferðarráðuneytisins hafa ríflega 22% íslenskra kvenna orðið fyrir ofbeldi í nánu sambandi og slíkar upplýsingar verður að taka alvarlega. Kerfið þarf að vakna til meðvitundar um þann veruleika og þau áhrif sem ofbeldi hefur á börn sem verða vitni að slíku þótt þau séu ef til vill ekki beinir þolendur ofbeldis sjálf. Í málum þar sem tekist er á um forsjá yfir börnum verða börnin að njóta vafans. Löggjöfin setur þar tóninn fyrir framkvæmdina eins og sjá má í þessu frumvarpi þar sem dómurum er gert að líta sérstaklega til hættu á því að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi. Í þessu samhengi ber jafnframt að líta til þess að afar fáum forsjármálum lýkur með dómi. Af þeim 70 forsjármálum sem komu til kasta héraðsdóms Reykjavíkur og héraðsdóms Reykjaness árið 2008 lauk aðeins 21 með dómi. Af 57 málum sem komu til kasta sömu dómstóla árið 2007 lauk 19 með dómi. Í þeim tilvikum þegar ekki fellur dómur er langoftast um það að ræða að sættir nást, í einhverjum tilvikum er mál þó fellt niður eða því vísað frá. Megináherslan hlýtur vera á að foreldrar nái sátt um forsjá barna sinna sem og umgengni, en náist ekki slík sátt þarf að veita aðstoð við að ákveða hvernig hlutirnir eiga að vera. Ég vek líka athygli á því að sameiginleg forsjá hefur ekki sjálfkrafa áhrif á umgengni. Hún getur verið mikil og jafnvel þannig að barn dvelji nánast að jöfnu hjá báðum foreldrum þótt forsjá sé hjá öðru foreldrinu. Í því frumvarpi sem ég mæli fyrir er kveðið á um sérstaka sáttameðferð í forsjár-, umgengnis- og dagsektarmálum. Er það nýmæli og tel ég skynsamlegt að bíða reynslu af slíku starfi áður en tekin er ákvörðun um hvort færa eigi dómaraheimild um sameiginlega forsjá í lög. Ég legg áherslu á að þetta er grundvallaratriði. Að sjálfsögðu er ég þeirrar skoðunar að barn eigi að njóta beggja foreldra sinna og foreldrar eigi að njóta samvista við sitt barn, það á að vera grundvallarreglan og að því stefnum við að sjálfsögðu. Spurningin er með hvaða hætti við náum því markmiði. Þar er það sáttaleiðin sem hefur verið afar veikburða hjá okkur en er grundvöllur þess að fara þessa leið, þetta er sjálfur grundvöllurinn. Þetta er hin róttæka breyting sem við erum að reyna að keyra í gegn. Í stað þess að leggja allt traust okkar á dómskerfið, sem ég hef ákveðnar efasemdir um að eigi að fara með úrskurðarvald í þessu efni, er lagt höfuðkapp á að ná sátt og það tel ég vera að ganga út frá hagsmunum barnsins. Vík ég nú að öðrum atriðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er að finna allnokkur nýmæli frá því sem er í gildandi lögum. Má þar helst nefna að lagt er til að lögfestur verði nýr upphafskafli í lögunum með almennu ákvæði sem tæki mið af meginreglum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Mikilvægi ákvæðis af þessu tagi er að það einskorðast ekki við þau málefni sem barnalögin fjalla um að öðru leyti, en gildir almennt alls staðar þar sem teknar eru ákvarðanir sem varða börn. Þá er að finna í frumvarpinu ýmis nýmæli sem afmarka frekar hlutverk foreldra. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að í lögunum verði inntak sameiginlegrar forsjár frekar skilgreint þannig að foreldrar sem fara sameiginlega með forsjá barns en búa ekki saman fái þar með skýrari leiðsögn í lögunum um hvað felist í sameiginlegri forsjá. Þá er einnig rétt að nefna ákvæði 17. gr. frumvarpsins sem fjallar um réttindi og skyldur foreldra í tengslum við umgengnisrétt barns, 24. gr. frumvarpsins sem leggur þá skyldu á foreldra að tilkynna hvort öðru um fyrirhugaðan flutning lögheimilis og 25. gr. um möguleika á að fá úrskurð sýslumanns um rétt til að fara með barn í ferðalag til útlanda. Í 26. gr. frumvarpsins er einnig lögð til bætt réttarstaða forsjárlausra foreldra til að fá upplýsingar um börn sín frá skóla og leikskóla. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að afnumið verði það fyrirkomulag að stjúp- og sambúðarforeldrar fái sjálfkrafa forsjá stjúpbarns við tilteknar aðstæður. Þess í stað er lagt til að stjúp- eða sambúðarforeldri og kynforeldri sem fer eitt með forsjá geti samið um að forsjá barns verði sameiginleg. Þá er lagt til að staða stjúp- og sambúðarforeldra verði styrkt nokkuð, sérstaklega þeirra sem fara með forsjá. Í því skyni er lagt til í 9. gr. frumvarpsins að stjúp- og sambúðarforeldrar fari áfram með forsjá barns eftir skilnað eða sambúðarslit við kynforeldri nema samið sé um annað. Í 18. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um rétt barns til umgengni við aðra en foreldra með rýmri hætti en nú gildir en ákvæðið getur með þeim hætti náð til stjúpforeldra ef við á. Eins og áður sagði er eitt af fyrstu nýmælum frumvarpsins að finna í 12. gr. þar sem lagt er til að foreldrum beri skylda til að leita sátta áður en unnt er að krefjast úrskurðar eða höfða mál um tiltekin ágreiningsefni. þ.e. mál um forsjá, umgengni og dagsektir. Þetta tel ég vera algert lykilatriði líka, að það sé krafa um það að leitað sé sátta. Það er misbrestur á því að það sé gert og höfum við fengið margar kvartanir um slíkt. Rétt þykir að gera foreldrum almennt að leita sátta í hvert sinn sem krafist er úrskurðar eða höfðað er mál enda má ganga út frá því að æskilegt sé að skoða sérstaklega í hverju ágreiningur foreldra er fólginn í hvert sinn og hvort unnt sé að hjálpa þeim að sætta mál. Nauðsynlegt er að foreldrar taki sjálfir fullan þátt í öllu ferlinu svo að þeir átti sig á þeim sjónarmiðum sem liggja til grundvallar, taki þátt í og axli ábyrgð á þeirri sátt sem gerð er. Með hliðsjón af því geta foreldrar ekki falið fulltrúa sínum, t.d. lögmanni, að mæta á sáttafundi heldur er gert ráð fyrir að foreldrar mæti sjálfir á boðaða sáttafundi. Þá er gert ráð fyrir að veita skuli barni kost á að tjá sig við sáttameðferð að teknu tilliti til aldurs og þroska nema telja megi að slíkt geti haft skaðleg áhrif á barnið eða sé þýðingarlaust fyrir úrslit máls. Í 4. mgr. er fjallað um meginhlutverk sáttamanns. Eins og áður sagði er ekki mælt fyrir um eina tiltekna tegund eða aðferð sem ber að nota við alla sáttaumleitan. Ætla má að sáttameðferð byggist almennt á tilteknum grunnsjónarmiðum sem þó megi útfæra í framkvæmd með ólíkum hætti. Á undanförnum árum hafa ýmsir tileinkað sér aðferð sem kölluð hefur verið sáttamiðlun og þykir árangursrík í þeim málum sem hér um ræðir. Aðrir hafa þekkingu og reynslu í að nota mismunandi aðferðir við að hjálpa fólki að ná sáttum. Hér er lögð áhersla á að sáttamaður gæti þess að vera hlutlaus í máli og leitist við að draga fram þá hagsmuni sem leitt geti til þess að máli verði lokið með sátt. Þá er í samræmi við það markmið að hjálpa foreldrum að finna sjálfir þá sátt sem er barninu fyrir bestu. Mikilvægt er að sáttamaður leiði ferlið en taki ekki ábyrgðina á lausn málsins frá foreldrum. Það er þó einnig mikilvægt að sáttamaður sé, eins og aðrir aðilar í öllu kerfinu, vel meðvitaður um áðurnefndan veruleika um ofbeldi í nánum samböndum. Hafi annað foreldri verið beitt ofbeldi af hinu þarf sáttameðferð að taka ríkt mið af því. Í 13. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði nokkur helstu sjónarmið sem leggja beri til grundvallar þegar tekin er ákvörðun um forsjá barns enda þykir kostur að geta þessa með skýrari hætti en í núgildandi lögum. Helsta efnislega nýmælið er að taka fram að dómara beri að líta til hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið fyrir ofbeldi eða hætta sé á að svo verði. Þá eru í frumvarpinu lögð til ýmis nýmæli um umgengnisrétt. Í 17. gr. er lagt til að skilgreina umgengni víðar en verið hefur, þ.e. að umgengni taki hvort tveggja til samveru og annarra samskipta. Í 18. gr. er að finna nýmæli um rétt barns til umgengni við aðra en foreldra þar sem gert er ráð fyrir þessum möguleika í fleiri tilvikum en áður. Í 19. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði helstu sjónarmið sem leggja beri til grundvallar þegar kveðinn er upp úrskurður um umgengni. Er þetta með svipuðum hætti og á við um forsjá þar sem sjónarmið um vernd barns gegn ofbeldi er áréttað. Í a-lið 20. gr. er lagt til það mikilvæga nýmæli að sýslumaður geti úrskurðað til bráðabirgða um umgengni. Vert er að nefna sérstaklega að gert er ráð fyrir að sýslumaður geti ákveðið að úrskurður til bráðabirgða gildi í tiltekinn afmarkaðan tíma. Þannig geti gefist færi á að kanna frekar ákveðin atriði eða meta markvisst reynslu af tilteknu umgengnisfyrirkomulagi. Ég bind miklar vonir við að þetta ákvæði geti meðal annars reynst vel við að draga úr hættu á að tengsl barns við foreldri skerðist í erfiðum ágreiningsmálum þegar mál er til meðferðar hjá stjórnvöldum. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að barnaverndarnefndir komi ekki lengur að því að gefa umsagnir í málum sem leyst eru á grundvelli barnalaga eða að hafa eftirlit með umgengni. Þess í stað er lagt til að sýslumenn leiti til sérfræðinga í málefnum barna, þ.e. fagaðila sem hafa nauðsynlega þekkingu á þörfum barna og stöðu foreldra. Er það lagt til ekki síst til að skerpa skilin á milli mála sem varða barnavernd annars vegar og ákvæði barnalaga um rétt barns til samskipta við foreldra sína hins vegar. Barnaverndarmálefni eru sérhæfð málefni og meginþungi starfsmanna barnverndarnefnda lýtur að slíkum málum. Samskipti foreldra og barna eru hins vegar tæplega barnaverndarmál nema í ákveðnum tilvikum. Í 31. gr. frumvarpsins er sérstaklega tekið fram að sýslumaður geti á öllum stigum máls leitað liðsinnis sérfræðings á málefnum barns. Leggja verður áherslu á að hér er um sérhæfð mál að ræða. Mikilvægt er að sýslumaður meti í hvert sinn hvort og að hvaða leyti sé þörf á aðkomu annarra sérfræðinga en jafnframt er nauðsynlegt að sýslumaður tryggi að í hverju máli liggi fyrir nægilegar upplýsingar til að niðurstaða ráðist af hagsmunum barns. Að lokum er vert að benda á að í 22. gr. frumvarpsins er lagt til að skýrð séu frekar ákvæði núgildandi laga um framkvæmd fullnustuaðgerða í málum vegna umgengnistálmana. Eins og í gildandi lögum er gengið út frá því að foreldri sem tálmuð er umgengni teljist gerðarbeiðandi en tekið er fram að sýslumaður beri ábyrgð á að fylgja máli eftir á tiltekinn hátt. Sú breyting hefur verið gerð frá því er frumvarpið var lagt fyrir 139. löggjafarþing að í 23. gr. er nú lagt til að 50 gr. barnalaga falli brott, þ.e. að heimild til að koma umgengni á með aðfarargerð verði afnumin. Ég tel varasamt að koma umgengni á með beinni aðfarargerð og lýsti þeim efasemdum þegar ég mælti fyrir frumvarpinu á 139. löggjafarþingi. Eins og greinir í athugasemdum með frumvarpinu hefur barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna nú lýst áhyggjum sínum af því að við framkvæmd aðfarargerða hafi ekki verið nægilega gætt að grundvallarmarkmiði barnasáttmálans um að ávallt skuli hafa það sem barni er fyrir bestu að leiðarljósi. Þá hafa Barnaheill, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna á Íslandi og Mannréttindaskrifstofa Íslands lagt til að ákvæðið verði numið úr lögunum. Á þetta tel ég rétt að hlusta og legg því til að heimildin verði afnumin og að leita beri annarra leiða til að tryggja að umgengnisréttur foreldris og barns nái fram að ganga. Það er einmitt áherslan í þessu frumvarpi að sátt sé meginmarkmið í umgengnis- og forsjárdeilum og sátt er erfitt að ná með átökum. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Í því eru lagðar til ýmsar nýjungar og réttarbætur þegar taka á ákvörðun í málefnum barna. Það liggur til grundvallar að ákvarðanir miðist alltaf við það sem barninu er fyrir bestu. Vissulega getur verið erfitt að finna það út og margar leiðir geta verið færar að því marki. Veruleiki barna hefur gerbreyst á síðustu áratugum. Foreldrahlutverkið er breytt og fjölskyldumynstrin verða sífellt fjölbreyttari. Sú þróun kallar á ábyrga umræðu sem ég er fullviss um að fari fram á Alþingi, í þingsal og í nefndum, á fundum velferðarnefndar þingsins. Ég vil árétta það sérstaklega við Alþingi að verði frumvarp þetta að lögum mun réttarstaða íslenskra barna verða betri og meiri líkur á að deilur um forsjá og umgengni fái farsæl málalok, það er mín trú. Þótt skiptar skoðanir kunni að vera uppi um heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá tel ég afar mikilvægt að sá ágreiningur verði ekki til þess að stöðva framvindu þessa máls hér innan þingsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til velferðarnefndar og 2. umr.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra mjög einfaldrar spurningar varðandi þá afstöðu hans að leggja ekki til í frumvarpinu að dómarar fái heimild til að dæma sameiginlega forsjá. Ég fagna áherslu ráðherrans á sátt en engu að síður fara sum mál fyrir dóm, eins og kom líka fram í máli hæstv. ráðherra. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hans til eftirfarandi dæmis: Ef dómari kemst að þeirri niðurstöðu, eftir dómsmeðferð og allar þær vitnaleiðslur sem nauðsynlegar eru og með allar upplýsingar uppi á borðum, að skynsamlegast væri að dæma sameiginlega forsjá og að það væri barni fyrir bestu, sem er leiðarminni í lögunum, af hverju má hann ekki dæma með þeim hætti?

Hæstv. forseti. Ég vil ekki að hann geti dæmt að þeim hætti einfaldlega vegna þess að ég tel að þegar á heildina er litið náist besta niðurstaðan ekki þannig fram. Besta niðurstaðan næst þannig fram, tel ég vera, hvað varðar hagsmuni barnsins, að foreldrar þess verði sáttir. Það verður ekki gert með dómsorði einu. Þótt dómari komist að þessari niðurstöðu er ekki þar með sagt að hagsmunir barnsins séu tryggðir. Þeir eru langbest tryggðir ef okkur tekst að aðstoða fólk sem á í harðvítugum deilum, og, nota bene, við erum fyrst og fremst að tala um mál þar sem mjög harðvítugar deilur ríkja - þar tel ég að við eigum að leggja okkar af mörkum sem samfélag til að hjálpa foreldrunum að ná sátt. Ég tel að sú aðferð að láta dómara um að úrskurða sé ekki heppilegust, leiði ekki til bestu niðurstöðunnar.

Herra forseti. Þetta voru í mínum huga, eins og ég skildi þetta, bara almenn sjónarmið gegn því að forsjármál fari fyrir dóm. Það er út af fyrir sig athyglisverð afstaða. Ég deili því með hæstv. ráðherra að það er óheppilegt að forsjármál fari fyrir dóm en þau gera það engu að síður. Það er til dæmis bara ágætur rökstuðningur í greinargerð með frumvarpinu fyrir því að sé heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá fyrir hendi muni það auka líkur á sátt í sáttameðferð. Ég tel það bara vera býsna sterk rök. Ég endurtek spurningu mína: Að því gefnu að sum mál fari fyrir dóm á þá ekki dómari - miðað við áherslur frumvarpsins og áherslur barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna til dæmis - að skoða hvað er barni fyrir bestu? Ef það er niðurstaða hans að meginformið, sameiginleg forsjá, sé barni fyrir bestu, vegna þess kannski að báðir foreldrar eru hæfir, af hverju má hann ekki komast að þeirri niðurstöðu? Ég vil vísa í greinargerð með frumvarpinu. Þar stendur að sjónarmið í forsjár- og umgengnisdeilum verði þó að vera nokkuð opin og háð mati þar sem niðurstaða í hverju máli verði að ráðast alfarið af hagsmunum þess barns sem deilt er um. Ef dómari kemst að þeirri niðurstöðu, eftir vandaða málsmeðferð, að það sé sameiginleg forsjá sem er barni fyrir bestu, hvers vegna má hann þá ekki dæma þannig?

Hæstv. forseti. Ég endurtek svar mitt. Vegna þess að ég tel að hann geti ekki vitað betur. Besta lausnin, varanlega lausnin, varanlegasta lausnin, er þegar foreldrar ná sátt. Á þessa sáttamiðlun hefur ekki raunverulega reynt á Íslandi vegna þess að við höfum ekki staðið nægilega vel að þeim málum. Ég vil líka vekja athygli á einu: Með fullri virðingu fyrir réttarkerfi taka réttarkerfi breytingum og viðhorf innan réttarkerfis taka breytingum og eru að taka breytingum. Það var mjög merkileg ráðstefna sem var haldin hér fyrir nokkrum dögum á vegum innanríkisráðuneytisins og annarra aðila um kynferðisbrot. Það sagði við mig erlendur sérfræðingur sem hingað kom að hann hefði aldrei upplifað það áður að saman væru komnir á einni ráðstefnu dómarar, fulltrúar grasrótarsamtaka, kvennahreyfinga, kvennaathvarfa og lögreglumenn tugum saman til að ræða hvernig kerfið gæti breytt sér. Ég tel að umræða um þessi efni hafi ekki farið fram í nægilega ríkum mæli á Íslandi. Ég held að það eigi líka við réttarkerfin í Danmörku. Ég treysti réttarkerfunum ekki til að taka hina einu réttu afstöðu, ég treysti þeim ekki. Ég treysti hins vegar foreldrum til þess að ná sátt ef þau fá nægilega leiðsögn í því efni, ef þeim er skapað umhverfi og aðstoð til að gera slíkt. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir réttarkerfinu, en það er nú einu sinni þannig að það má gagnrýna það eins og önnur mannanna verk. Það er staðreynd að reynslan frá Norðurlöndum, sem við höfum verið að skoða, er alls ekki á þann veg að það sé óvefengjanlegt að okkur beri að fara þessa leið. Við eigum að skoða allar leiðir og ég tel að við eigum að skoða reynsluna af því að fara 

Herra forseti. Mér þykja það stórbrotin tíðindi að hingað komi hæstv. innanríkisráðherra og lýsi því ótvírætt yfir að hann treysti ekki réttarkerfinu til að taka hina einu réttu afstöðu. Það finnst mér stórmerkileg yfirlýsing af hálfu yfirmanns dómsmála í landinu. Mér finnst það eiginlega tilefni til sérstakrar umræðu almennt um afstöðu hæstv. innanríkisráðherra til réttarkerfisins. Það er hins vegar gagnrýnisvert í þessu einstaka máli að þessi almenna afstaða til réttarkerfisins liggi til grundvallar því sjónarmiði hans að ekki eigi að leyfa dómurum að dæma sameiginlega forsjá í tilviki forsjárdeilna. Þessi afstaða hæstv. ráðherra ætti miklu frekar að leiða til þess að hann væri á móti því yfir höfuð að forsjármál færu fyrir dóm ef einhver samkvæmni væri í afstöðu hæstv. ráðherra og orðum. Hæstv. ráðherra verður náttúrlega að rökstyðja á hvaða hátt það er farsælla að dómarar dæmi, og geti bara dæmt samkvæmt lögum, öðru foreldrinu forsjá þegar við horfum á hlutina út frá sjónarhóli barnsins. Tveir hæfir einstaklingar, óneitanlega í deilum, þetta eru einstaklingar sem hugsanlega hafa ákveðið að skilja og eru því ekki sáttir, það getur vel verið að þeir vilji leysa sín mál fyrir dómstólum. Dómari horfir á öll atriði málsins og hæstv. ráðherra verður að útskýra af hverju það er í öllum tilvikum þegar svona er komið - þegar málið er komið fyrir dómstóla, burt séð frá áherslu hans á sáttameðferð - undantekningarlaust og út frá hagsmunum barnsins alltaf betra að dómarinn dæmi öðru hvoru foreldrinu forsjána og hitt missi þá forsjána. Mig langar að vekja athygli á því hvað þetta er í raun ómanneskjuleg og kaldranaleg nálgun á forsjárdeilur að ætla sér að leggja upp með það, þvert á það sem ríkir í öllum hinum Norðurlöndunum, að það verði meginregla í forsjárdeilum að annað foreldrið missi forsjána með dómsúrskurði vegna þess að það er meginregla eftir skilnað á Íslandi að fólk hafi sameiginlega forsjá. Hér er þá lagt upp með þá meginreglu að í dómsmálum skuli annað foreldrið missa forsjána jafnvel þó að engin efnisleg rök séu fyrir því og jafnvel þó það sé ekki barninu fyrir bestu heldur bara vegna þess að það stendur í lögunum - og mér liggur við að segja: Bara vegna þess að hæstv. innanríkisráðherra finnst það. Þetta er ekki boðlegt. Nú skulum við líta á feril þessara mála á Íslandi. Það eru, að ég held, átta ár síðan nefnd á vegum dómsmálaráðuneytisins komst að þeirri niðurstöðu að taka ætti upp á Íslandi heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá og það var lagt fyrir ríkisstjórnina og það var samþykkt. Nefnd á vegum félagsmálaráðuneytisins, nefnd um stöðu barna í mismunandi fjölskyldugerðum, stór nefnd, komst líka að þeirri niðurstöðu að heimila ætti dómurum að dæma sameiginlega forsjá. Nefndin sem samdi það frumvarp sem við erum að ræða komst að þeirri niðurstöðu, að vandlega athuguðu máli, að heimila ætti dómurum að dæma sameiginlega forsjá. Allar þær nefndir sem við Íslendingar höfum sett á stofn á undanförnum árum á vegum hins opinbera hafa komist að þeirri niðurstöðu að heimila eigi dómurum að dæma sameiginlega forsjá. Hvað hefur breyst? Ég sé ekki betur en það eina sem hafi breyst sé að hv. þm. Ögmundur Jónasson varð innanríkisráðherra. Þegar ég skoða frumvarpið sem hér liggur fyrir verð ég ekki var við annað en þar sé að finna mjög samfelldan og greinargóðan rökstuðning fyrir því að heimila eigi dómurum að dæma sameiginlega forsjá. Hér er kafli nánast óbreyttur frá nefndinni, drögunum eins og þau litu út frá nefndinni, um sameiginlega forsjá. Þar er það rakið að sameiginleg forsjá, heimild dómara til að dæma hana, sé fyrir hendi á öllum Norðurlöndum og almennt hafi reynslan verið góð þó vissulega séu þar álitamál. Þar segir, með leyfi forseta: „Eins og áður sagði hvetur sameiginleg forsjá almennt til aukinnar samábyrgðar og þátttöku beggja foreldra og eykur líkur á tengslum barns við báða foreldra sína. Mikilvægt er að hvetja foreldra til þess að axla þessa ábyrgð og til að standa undir þeim kröfum sem þetta gerir til samstarfs og tillitssemi.“ Hér er rakið hvernig sameiginleg forsjá hljóti að vera besta niðurstaðan ef hún er möguleg. Svo eru hér röksemdir: „Hér má einnig líta til þess að heimild dómara er talin geta haft jákvæð áhrif á samstarfsvilja foreldra og sporna jafnvel gegn því að annað foreldri krefjist þess að fá eitt forsjá vegna tilfallandi deilumála. Bent hefur verið á að ástæða forsjármála sé stundum smávægilegur eða tilfallandi ágreiningur sem ætti ekki að skipta máli þegar til framtíðar er litið miðað við ríka hagsmuni barns af því að njóta forsjár beggja foreldra. Heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá geti þannig út af fyrir sig aukið mikilvægi og gagnsemi ráðgjafar og sáttaumleitana þegar foreldrar deila um forsjá.“ Ég endurtek þetta vegna þess að hæstv. innanríkisráðherra verður tíðrætt um mikilvægi sáttameðferðar. Ég vil vekja athygli hans á þessum orðum í greinargerð með frumvarpi sem hann er að leggja fram, orðrétt, með leyfi forseta: „Heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá geti þannig út af fyrir sig aukið mikilvægi og gagnsemi ráðgjafar og sáttaumleitana þegar foreldrar deila um forsjá.“ Mér finnst það liggja í augum uppi að ef við ætlum að leggja áherslu á sáttameðferð þá verður heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá að vera fyrir hendi. Eins og ásigkomulagið er í þessum málum, eins og réttarkerfinu er uppálagt að afgreiða þetta, þá er það annað foreldrið sem fær forsjána og það er nánast undantekningarlaust móðirin. Miðað við þetta ástand liggur sú spurning í augum uppi hvaða hvati sé fyrir hendi af hálfu móðurinnar að fara í sáttameðferð með deilumál sitt ef yfirgnæfandi líkur eru á því að fyrir dómi muni henni verða dæmd forsjáin. Það eru yfirgnæfandi líkur á því að móðurinni verði dæmd forsjá, það sýnir sagan. Af hverju, má síðan spyrja almennt, ætti sú meginregla að annar aðilinn fái forsjána að vera líklegri til að hvetja til sátta almennt? Þá skoðar maður greinargerðina og sér samfelldan rökstuðning og býsna góðan fyrir því að taka upp heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá. Í því ljósi að hæstv. innanríkisráðherra leggur samt ekki til að dómari fái þessa heimild þá leitar maður í greinargerðinni að röksemdum hæstv. ráðherra. Í greinargerðina hefur verið bætt við kafla frá því að drög nefndarinnar voru sett fram þar sem vísað er til röksemda fyrir því að taka ekki upp dómaraheimild í inngangi. Ég sé ekki betur en að í inngangi sé vísað í athugasemdir aftar í greinargerðinni þannig að hér er vísað í báðar áttir. Þó að túlka hafi mátt orð hæstv. ráðherra áðan sem rökstuðning fyrir því að ekki ætti að taka upp dómaraheimild þá finnst slíkur rökstuðningur ekki í mjög ríkum mæli, alla vega ekki í greinargerðinni, enda komst nefndin sem samdi frumvarpið að þeirri niðurstöðu að heimila ætti dómurum að dæma sameiginlega forsjá og færði fyrir því rík rök og rökin eru öll hér. Rök felast líka í því að rannsóknir á Íslandi hafa sýnt að reynslan af sameiginlegri forsjá, eftir að hún var tekin upp sem meginregla, hefur verið einkar góð, yfirgnæfandi meiri hluti foreldra sem hafa kosið að nýta sér þessa meginreglu um sameiginlega forsjá er ánægður og kannanir hafa sýnt meðal foreldra að mjög ríkur vilji er til þess, 77% svarenda í almennri könnun árið 2008 voru mjög hlynntir því að dómari gæti dæmt sameiginlega forsjá, um 20% voru frekar eða mjög andvíg slíku fyrirkomulagi. Í máli hæstv. innanríkisráðherra komu fram ein rök og það voru þau rök að það væri mjög alvarlegt ef ofbeldi væri á heimili. Ég hlýt að taka undir það og ég mundi halda að fyrir dómi mundi dómari líka taka tillit til þess hvort ofbeldi sé á öðru heimilinu og gera það þá að röksemd sinni fyrir því að dæma ekki sameiginlega forsjá. Þannig treysti ég réttarkerfinu en það getur verið að það sé það almenna sjónarmið hæstv. innanríkisráðherra að treysta ekki réttarkerfinu sem býr að baki því að hann treystir ekki réttarkerfinu í þessu tilviki til að dæma sameiginlega forsjá. Hann telur greinilega, hæstv. ráðherra, að verulegar líkur séu á því að dómskerfið muni þá dæma ofbeldisaðila forsjá. Ég treysti réttarkerfinu betur en svo. Ég mundi segja að ofbeldi á öðru hvoru heimilinu væri mjög málefnaleg og rík ástæða til að dæma þá ekki aðila forsjá. Við getum svo skoðað Norðurlöndin. Hæstv. innanríkisráðherra varð tíðrætt um Norðurlöndin. Það er engin tilviljun að öll Norðurlöndin heimila dómurum að dæma sameiginlega forsjá, öll, hvert eitt og einasta. Í greinargerð með frumvarpinu er þetta rakið ágætlega, enda öðrum þræði röksemd fyrir því að taka upp sameiginlega forsjá. Það er rakið land eftir land: Danmörk, Svíþjóð, Noregur, Finnland, alls staðar er sú meginniðurstaða að almenn ánægja sé með þetta fyrirkomulag en hins vegar hafi komið upp ýmis vandkvæði. Mér dettur ekki í hug í þessum málaflokki að það geti verið öðruvísi en upp komi vandkvæði. En almennt er það algert leiðarminni, í umfjöllun um fyrirkomulagið á Norðurlöndum, að hvergi er verið að tala um að afnema þessa dómaraheimild. Vissulega er verið að tala um að sníða af henni vankanta en hvergi er umræðan á þeim nótum að afnema eigi hana. Í Danmörku hefur verið frekar rík hefð fyrir því að dæma sameiginlega forsjá jafnvel þó að ekki þyki sýnt að foreldrar geti starfað saman og það er athyglisvert, og hefur komið fram í rannsóknum sem hæstv. innanríkisráðherra rakti, að í tilviki þessara dóma hafa um 50% foreldra ekki talað saman eftir að hafa verið dæmd sameiginleg forsjá. Mér finnst það álíka mikil tíðindi að 50% þeirra starfa saman og tala saman, helmingur þeirra sem eru dæmdir til sameiginlegrar forsjár í Danmörku talar saman. Og er það barninu ekki fyrir bestu? Hvað með þau tilvik? Þeir sem tala ekki saman - líkur á því að þeir hefðu talað saman hefðu aldeilis ekki verið meiri í íslenska fyrirkomulaginu þar sem meginreglan er sú að annað foreldrið skuli alltaf fá forsjána. Danska fyrirkomulagið hefur þó alla vega leitt til þess að helmingur þeirra sem fá forsjána dæmda sameiginlega starfa saman eftir það, eru það ekki veigamikil rök í ljósi þess að við viljum að ákvarðanir sem eru teknar séu alltaf barninu fyrir bestu. Við hljótum líka að vilja að þessi hópur fái sams konar niðurstöðu hér í íslensku réttarkerfi þannig að ég skil ekki alveg mótrök hæstv. ráðherra. Margt annað hefði ég líka viljað fjalla um. Ég tel til dæmis miður að ekki sé fjallað með ríkari hætti um jafna búsetu í þessu frumvarpi. Staðreyndin er sú að fjölmargir foreldrar kjósa eftir skilnað að ala barnið sitt upp saman. Barnið á þá tvö heimili en í íslenskri löggjöf um það mál er nánast á engan hátt tekið tillit til þess.

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega ekki hingað kominn til að veita andsvar, það er frekar í ætt við samsvar eða stuðningssvar því að mig langar í örfáum atriðum að taka meira eða minna undir með hv. þingmanni í öllu því sem hann rakti, kom inn á og talaði um. Ég vil skora á nefndina sem tekur á málinu, sem er þá væntanlega allsherjar- og menntamálanefnd, að íhuga vandlega hvaða leið við förum í málinu vegna þess að eins og hv. þingmaður rakti eru fjölmörg rök með því í greinargerðinni sjálfri að opna á þá heimild að dómari geti dæmt um sameiginlega forsjá, t.d. um þann almenna rétt barnsins að þekkja báða foreldra sína og njóta umönnunar þeirra og almennt beri að stuðla að því að foreldrar beri sameiginlega ábyrgð á því að ala upp barn og koma því til þroska. Það er almennt talið barni fyrir bestu að foreldrar beri sameiginlega ábyrgð. Sameiginleg forsjá hvetur almennt til aukinnar samábyrgðar og þátttöku beggja foreldra og eykur líkur á tengslum barns við báða foreldra sína. Heimild dómara er talin geta haft jákvæð áhrif á samstarfsvilja foreldra og sporna jafnvel gegn því að annað foreldri krefjist þess að fá eitt forsjá vegna tilfallandi deilumála, segir í greinargerð frumvarpsins. Aukin heldur segir að heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá geti þannig út af fyrir sig aukið mikilvægi og gagnsemi ráðgjafar og sáttaumleitana þegar foreldrar deila um forsjá. Öll hin ríkin á Norðurlöndum hafa lögfest heimild fyrir dómara til að ákveða sameiginlega forsjá. Hér er sem sagt gripið niður á einum tilteknum stað í greinargerðinni. En margt fleira mætti telja vegna þess að hér erum við eingöngu að tala um heimildarákvæði. Ég tel og tek undir með hv. þingmanni að breyta eigi þessu frumvarpi á þann veg að heimila eigi dómurum þann möguleika að dæma um sameiginlega forsjá.

Herra forseti. Ég vil taka undir áskoranir hv. þm. Magnúsar Orra Schrams til nefndarinnar sem mun taka þetta mál til umfjöllunar og ég skora hér með á nefndina að breyta þessu atriði í umfjöllun sinni. Ég vil þá líka boða það að ég mun leggja fram breytingartillögu um þetta kjósi nefndin ekki að gera það. Það er ekki svo flókið að leggja fram breytingartillögu um þetta vegna þess að það er prýðilegur rökstuðningur fyrir dómaraheimild í greinargerðinni og maður getur þá nýtt sér greinargerðina í rökstuðningi fyrir breytingartillögunni. Svo er það rétt sem hv. þingmaður nefnir að öll Norðurlöndin hafa þetta fyrirkomulag. Ég vil einnig árétta að allar þær nefndir sem hið opinbera hefur sett á stofn á Íslandi til að rannsaka nákvæmlega þetta atriði hafa komist að þeirri niðurstöðu að við eigum að heimila dómurum að dæma sameiginlega forsjá.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á barnalögum, með síðari breytingum, um forsjá og umgengni. Ég sakna þess, herra forseti, að hvorki formaður, 1. varaformaður né 2. varaformaður velferðarnefndar sé viðstaddur. Hér er einn nefndarmaður úr nefndinni - ert þú varaformaður?  Ég vildi gjarnan að það yrði sem regla á Alþingi eftir breytingu á þingsköpum …

Forseti mun kanna það hvar þingmenn eru en bendir á að málinu verður vísað til allsherjar- og menntamálanefndar.

Nú, það er alveg nýtt að barnalög heyri ekki undir velferðarnefnd, en kannski er þetta ekki lengur velferð af því að hér er velferðarríkisstjórn. Það er þá alveg nýtt en ég ætla samt að ræða málið. Það er dálítið athyglisvert að í umræðunni eru eingöngu karlmenn, sem er mjög ánægjulegt og sýnir breytt viðhorf. Og meira að segja er sá forseti sem nú situr líka karlmaður, þannig að þetta eru mjög breyttir tímar frá þeim tíma þegar slík mál, mjúku málin, voru bara rædd af konum. Ég gleðst því yfir því. Við erum að ræða eiginlega erfiðasta þáttinn í þjóðfélagi okkar og þann þátt sem bitnar í rauninni mest á þeim sem síst skyldi, þ.e. börnum okkar, og oft og tíðum með þeim hætti að það er mjög til skaða. Þegar fólk skilur, hvort sem er eftir hjónaband eða sambúð, myndast oft mjög djúpar og heitar tilfinningar andúðar og haturs. Þær tilfinningar felast oft í því sem heimurinn hafi hrunið yfir viðkomandi, hann fer í mjög mikla andstöðu við sinn fyrrverandi, og það gildir fyrir bæði kynin. Þessar deilur geta orðið mjög hatrammar og mjög erfitt að finna lausn á þeim. Slíkar deilur skaða barnið verulega. Það sem við ræðum hér - við erum að reyna að finna lausn og ég skora á hv. nefnd sem fær þetta mál til umsagnar að leita að þeirri lausn lagalega sem leysir slíkar hatrammar deilur eins vel og hægt er. Oft er það ekki hægt, það er bara ekki hægt, en leysa þarf slíkar deilur eins og hægt er. Ég held að þetta sé mál sem Alþingi þurfi virkilega að fara að sinna. Svo eru líka dæmi um að foreldrar séu vanhæfir vegna fíknar og slíks. Því miður er það allt of algengt á Íslandi og dapurlegt. Það er mjög dapurlegur þáttur í þjóðfélaginu þegar börn eiga foreldra sem fíkla. Svo skilja þeir og forsjáin er óljós. Og hver skaðast, herra forseti? Það er barnið. Það er barnið sem skaðast.

Forseti vill geta þess að það hafa orðið mistök með tilvísun til nefndar og sú leiðrétting er komin að málið mun fara til velferðarnefndar.

Þetta er sem sagt velferð, mig grunaði það. Ég ætla að halda áfram. Ég ætla að ræða sérstaklega það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á, þ.e. 3. mgr. 13. gr. í frumvarpinu. Þetta er óbreytt frá núgildandi lögum, það er bara ekki nógu gott form að dómari megi ekki dæma sameiginlega forsjá. Mér finnst að það ætti frekar að standa að hann ætti að dæma sameiginlega forsjá nema eitthvað sérstakt mæli gegn því og eftir að hafa kannað hagi beggja foreldra. Það fyrirkomulag um að ekki megi dæma sameiginlega forsjá gerir það að verkum, eins og hér hefur komið fram, að það er yfirleitt konan sem fær forsjána. Niðurstöður sýna líka að það er yfirleitt konan sem hefur forsjána og það gefur henni ákveðið vald þegar um deilur er að ræða, eins og ég gat um. Hún getur bara bent á lögin og sagt: Þarna sjáið þið, ég fæ forsjána með 99,9% líkum. Það gerir það að verkum að engar samningaviðræður verða, það er ekkert um að semja. Fólk neyðist ekki til að semja eins og ef það væri reglan að dómari ætti að dæma sameiginlega forsjá, þá neyddust menn til að ræða saman. Þá neyddist þetta fólk, sem er komið í þá ömurlegu stöðu að hata jafnvel hvort annað, til að ræða saman um hag barnsins sem kom út úr því sambandi og líður fyrir það. Ég tel að það sé heldur ekki gott að óvissa sé í deilumálinu. Það er mjög slæmt að ekki liggi fyrir hver lausnin er, hún ætti að liggja fyrir eins hratt og hægt er. Það má þá breyta henni ef aðstæður breytast. En það sem er verst fyrir barnið eru deilur og óvissa og ef það er rifið frá öðru foreldrinu sem það hefur kynnst í gegnum tíðina, sem er þá yfirleitt faðirinn. Ég legg til að hv. nefnd ræði þetta mál mjög ítarlega og fái um þetta skilning. Þó að hæstv. ráðherra hafi sagt, sem mér finnst dálítið undarlegt, að hann treysti ekki réttarkerfinu, þá treysti ég því, það er betra að fá slæman úrskurð en engan. Ég treysti réttarkerfinu til að skera á þessa hnúta. Maður hefur engu öðru að treysta, herra forseti, það er engu öðru að treysta í þjóðfélaginu. Ég vil að dómari leggi miklu meiri vinnu í það en gert er í dag að finna út úr því hvernig staða beggja heimilanna er, hvort eitthvað sé að, hvort ofbeldi sé, fíkn o.s.frv. Og síðan getur hann kveðið upp úrskurð ef aðstæður breytast. Ég vil endilega að sameiginleg forsjá sé reglan en ekki undantekningin, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég vil að það sé gert að reglu að sameiginleg forsjá sé reglan, nefndin snúi þessu ákvæði við og þá neyðast menn með dómsúrskurði til að tala saman.

Virðulegi forseti. Ég ræði sama mál og aðrir eðli málsins samkvæmt og ræði þetta líka á sömu nótum og þeir hv. þingmenn sem hafa talað á undan, bæði hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Það sama sjónarmið kom fram í andsvari hv. þm. Magnúsar Orra Schrams. Ég held að við þurfum ekkert að ræða það hversu alvarleg og viðkvæm þessi mál eru. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því af hverju frumvarpið tók þessum breytingum í meðförum eins og raun ber vitni. Það hefur komið fram í fjölmiðlum að þegar það var skrifað í tíð fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, var gert ráð fyrir að heimilt væri fyrir dómara að sjá til þess að báðir foreldrar hefðu forsjá og þar af leiðandi væri tryggt að þeir væru með umgengnisrétt. Eftir því sem ég best veit, og hef ég kynnt mér þetta mál ágætlega, benda allar rannsóknir til þess að þeim börnum sem fá að umgangast báða foreldra vegni mun betur. Auðvitað er það þannig, virðulegi forseti, að við á löggjafarsamkundunni getum ekki séð til þess að friður verði á skilnaðarheimilum, því miður, ég held að góð sátt væri um að svo yrði. En við sem búum í þessu landi höfum, held ég, flest séð mjög slæm dæmi þess að foreldri fái ekki notið umgengni við börnin sín. Það er alveg gríðarlega alvarlegt mál. Ég veit að það fólk sem hefur bundist samtökum og barist fyrir því að löggjöfin bæti úr hefur beðið mjög lengi eftir frumvarpi þar sem lagt er upp með að við förum sömu leið og farin er annars staðar á Norðurlöndunum. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, ég tala nú ekki um - svo við leikum okkur aðeins í hugtakanotkun - að það stendur upp úr hverjum manni að við viljum sjá norræna velferð, en ég ætla ekki að fara að sundurgreina það. En eftir því sem ég best veit hafa ekki komið önnur sjónarmið, í það minnsta frá fræðasamfélaginu, en þau að æskilegt væri að dómari gæti dæmt sameiginlegt forræði. En ég á mjög erfitt með að skilja af hverju það er lagt upp með þessum hætti í frumvarpinu, ég á mjög erfitt með að skilja það. Það eru auðvitað ekki rök í málinu að ekki sé hægt að treysta dómstólunum. Þá þarf hæstv. innanríkisráðherra að taka sérstaklega á því ef við erum komin í þá stöðu ekki sé hægt að treysta dómstólum í þessu máli, þá hlýtur það að eiga við önnur líka. Ef það er eitthvað í verklagi dómstóla sem er ábótavant þá þurfum við að laga það, virðulegi forseti. En við þekkjum það, ég held að ég hafi einhvern tíma séð tölur um að helmingur hjónabanda endi með skilnaði. Ég veit ekki hve hátt hlutfall þeirra hjónabanda er þar sem börn eru í spilinu. En sérstaklega meðan börnin eru ung þá er það bara svo í praktíkinni, og maður hefur séð allt of mörg dæmi þess, að börn eru útilokuð frá samskiptum og umgengni við annað foreldri sitt. Ég mundi ætla að góð samstaða ætti að vera um það innan þessa sals og meðal þjóðarinnar að reyna að bæta úr því. Þannig leit frumvarpið út þegar það í vinnslu fór til umsagnar hjá hæstv. fyrrverandi ráðherra, Rögnu Árnadóttur, þannig var það upphaflega. Ég vil ekki trúa því að við ætlum að fara aðrar leiðir en þær þjóðir sem við berum okkur saman við - menn skyldu samt ekki tala þannig að þar hafi menn náð fullkomnun, því fer víðs fjarri, og er sjálfsagt að líta á allt það sem þar gerist eins og alls staðar annars staðar með mjög gagnrýnum augum - en menn verða þá að koma með mjög haldbær rök ef við ætlum að hafa þetta ástand óbreytt vegna þess að í óbreyttu ástandi eru augljósir gallar. Ég hélt að þetta frumvarp væri komið fram kannski ekki síst til að reyna að vinna úr þeim göllum, en eins og það lítur út er það ekki að gerast. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt um málið og tel að breyta eigi því í 13. gr. þannig að dómara verði heimilt að dæma forsjá til beggja foreldra. Einnig held ég, það má vera að það eigi við um önnur lög, ég þekki það ekki, en það væri óskynsamlegt af okkur úr því að við erum að fara í þessa vinnu núna að skoða ekki sérstaklega það sem snýr að lögheimili. Þar erum við að sjá að það foreldri sem er með lögheimili, eða barnið er með lögheimili hjá, virðist hafa mjög sterka stöðu. Hér segir skýrt, virðulegi forseti, í 5. gr., með leyfi forseta: „Ef foreldrar búa ekki saman hefur það foreldri sem barn á lögheimili hjá heimild til þess að taka afgerandi ákvarðanir um daglegt líf barnsins, svo sem um hvar barnið skuli eiga lögheimili innan lands, um val á leikskóla, grunnskóla og daggæslu, venjulega eða nauðsynlega heilbrigðisþjónustu og reglubundið tómstundastarf. Foreldrar sem fara saman með forsjá barns skulu þó ávallt leitast við að hafa samráð áður en þessum málefnum barns er ráðið til lykta.“ Ég held að skynsamlegt væri að skoða þetta ákvæði sérstaklega hjá hv. velferðarnefnd og í leiðinni að fara í mál sem ég spurði hæstv. velferðarráðherra um, fyrir ég held einu og hálfu ári síðan, sem snýr að umönnunarbótum en á örugglega við fleiri þætti. Þannig er, virðulegi forseti, að þar sem um er að ræða langveik börn og umönnunarbætur eru greiddar af hinu opinbera til að koma til móts við þann gríðarlega kostnað sem hlýst af því þegar barn er langveikt, þá fer öll upphæðin til foreldrisins þar sem lögheimili barnsins er þrátt fyrir að forræðið sé skipt. Með öðrum orðum, barnið er viku og viku eða hálft árið hjá öðru foreldrinu og hinn helminginn hjá hinu en umönnunarbæturnar fara bara til foreldrisins þar sem lögheimili barnsins er. Nú breytir það engu - ég þekki dæmi þess að um er að ræða fráskilið fólk þar sem sú manneskja sem er með miklu lægri laun fær engar umönnunarbætur en hálaunamanneskjan fær umönnunarbætur. Slíkt dæmi dregur fram hversu ósanngjarnt þetta fyrirkomulag getur verið. Virðulegi forseti. Við getum ekki komið í veg fyrir deilur milli fyrrverandi hjóna og því miður bitna þær deilur oft á börnunum. Við getum hins vegar gert hvað við getum sem löggjafi til að gæta hagsmuna barnsins. Ég tel að við gætum hagsmuna barnsins betur með því að gera það sem við getum til að sjá til þess að börn hafi tækifæri til að umgangast báða foreldra. Við þá sem ekki þekkja til get ég sagt að ég þekki dæmi þess að foreldrar hafi ekki fengið að umgangast börn sín jafnvel mánuðum og árum saman. Og þá skiptir engu þó svo foreldrið, sem á eðli málsins samkvæmt að sjá til þess að barnið hafi umgengnisrétt við hinn aðilann, þurfi að greiða dagsektir eða annað og öðrum úrræðum sé beitt, það hefur ekki breytt neinu. Ég þekki fleiri en einn og fleiri en tvo einstaklinga sem hafa ekki fengið að sjá börnin sín út af svo hatrömmum deilum. Hver líður fyrir það, virðulegi forseti? Barnið líður fyrst og fremst fyrir það þó að auðvitað fylgi því sálarkvalir hjá foreldrunum líka. Virðulegi forseti. Ég vil mælast til þess að þessu ákvæði verði breytt í hv. nefnd, og ef ekki mun ég beita mér fyrir því í þinginu, ég heyri að margir þingmenn eru á þeirri sömu línu, að því verði breytt við atkvæðagreiðslu og að það verði þá í leiðinni skoðað, hvort sem það yrði í þessum lögum eða öðrum, að hægt verði að skipta til dæmis umönnunargreiðslum og öðru slíku á milli aðila þegar um er að ræða sameiginlega forsjá. Ég er líka afskaplega ánægður með að heyra að þeir þingmenn sem ég hef hlustað á eru mér sammála.

Herra forseti. Ekki þarf að koma á óvart í ljósi lokaorða hv. þingmanns að ég er sammála honum. Það er þó eitt sem mig langar til að ræða aðeins meira. Áherslan í þessari umræðu hefur verið mikil á hina svokölluðu dómaraheimild en hv. þingmaður kom hér inn á aðra hluti sem eru líka mjög mikilvægir og ég tel að þurfi að ræða, og því miður eru horfur á að þeir falli í skuggann af stærsta deilumálinu varðandi þetta frumvarp sem er dómaraheimildin, en þetta varðar lögheimilið. Mér hefur fundist mjög áhugavert, sem er í rauninni órætt í íslensku samfélagi, að sjá að á sama tíma og áherslan hefur verið á sameiginlega forsjá, sem er orðin meginregla og jöfn búseta barns er líka orðin mjög algeng og kannanir sýna að slíkt gefur góða raun, þá gerir löggjafinn sífellt meira úr því að barnið skuli búa á einum stað og lögheimili skuli vera eitt. Mér sýnist vera tilhneiging til þess í frumvarpinu að hengja meiri réttindi, meiri ákvarðanatökuheimildir og slíkt á lögheimilið. Það er greinilega vilji löggjafans að búa til ... 

Virðulegi forseti. Segjum svo að hv. þingmenn séu aldrei sammála. Ég er alveg tilbúinn til að leggja hv. þingmanni lið í því og að setjast yfir það með honum að skoða líka þennan þátt málsins. Ég efast ekki um að það eru einhverjir annmarkar á því að vera með skipt lögheimili en ég lít hins vegar svo á að hafi eitthvað breyst í þjóðfélagi okkar þá eru það þessir þættir. Það heyrði kannski til undantekninga fyrir 30–40 árum að börn væru frá heimilum þar sem foreldrar höfðu skilið. Það er bara ekki þannig lengur. Og sem betur fer er það svo, og um það eru mýmörg dæmi svo það sé sagt, að fólk sem skilur reynir að búa eins nálægt hvort öðru og mögulegt er, í sama hverfi og slíkt, til að gefa börnunum tækifæri til að fara á milli. Margar slíkar góðar sögur eru til. En nákvæmlega eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson vísar til þá erum við að búa hér til tæki sem hægt er að nota og við skulum bara horfast í augu við að slíkt er notað. Í deilum milli hjóna sem eru að skilja eða eru skilin nota aðilar stundum, jafnósanngjarnt og það er, atriði eins og lögheimili og nýta sér þá rétt sem þeir hafa samkvæmt lögum. Það er auðvitað mjög slæmt og er ábyrgðarhluti að ýtt sé undir slíkt af okkur þingmönnum og búið til. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni og er meira en tilbúinn til að setjast yfir þessi mál með honum.

Herra forseti. Það gleður mig og ég tel að við eigum að vinda okkur í það. Ég vil líka að nota tækifærið og vekja athygli á öðru sem er breyting í frumvarpi hæstv. ráðherra frá því sem nefndin lagði áherslu á og lagði til. Nefndin lagði til að hægt yrði að höfða mál fyrir dómstólum um lögheimilið. Nefndin sem samdi frumvarpið horfðist í augu við að lögheimilið væri orðið svo mikilvægt í forsjármálum, það væri svo margt hengt á lögheimilið að það væri eðlilegt í tilviki forsjárdeilna að fela dómstólum að úrskurða um hvar lögheimilið ætti að vera. Þetta er rökrétt. Ef gera á svona mikið úr lögheimilinu, ef ekki á að vera möguleiki á tvöföldu lögheimili verður að vera hægt að sækja þann rétt fyrir dómstólum. Mér finnst mjög athyglisvert, og það hefur lítið verið rætt vegna þess að það fellur í skuggann af öðru, að hæstv. innanríkisráðherra kýs að leggja þetta ekki til. Fyrst hann kýs að leggja þetta ekki til finnst mér fullkomlega eðlilegt að við tökum öðruvísi á lögheimilismálunum og heimilum tvöfalt lögheimili, að við reynum einfaldlega að búa til manneskjulegt umhverfi í kringum þau mál. Því er oft haldið fram að þetta sé flókið en þetta eru örfáir lagabálkar sem þarf að breyta. Ég átti fund með Þjóðskrá til að vita hvort tölvan segði nokkuð nei við þessu en svo er ekki. Þar var fullyrt að þetta væri í raun og veru afskaplega einfalt. Þá mundum við einfaldlega hafa það fyrirkomulag á Íslandi að þeir foreldrar sem kjósa að ala upp börn sín saman eftir skilnað fengju allan rétt og skilning 

Virðulegi forseti. Tölvan er mannanna verk og við eigum aldrei að sætta okkur við það þegar tölvan segir nei, enda þótt gaman sé að horfa á skemmtiþátt sem gerir svolítið mikið úr því og því miður er svolítið til í því gríni í þeim ágæta enska gamanþætti. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að við hljótum að setja okkur markmið og það er að hugsa um hag barnsins. Það er augljóslega hagur barnsins að samskipti við báða foreldra séu eins mikil og mögulegt er og ef það er vilji foreldranna, sem ég held að sé í flestum tilfellum sem betur fer, þá sníðum við hlutina út frá því. Það er markmiðið. Við skulum vinna út frá því. Ég er mjög lítið fyrir að hlusta á svör þar sem sagt er: Þetta er ekki hægt. Auðvitað er þetta allt hægt. Kannski þarf að búa til tvöfalt lögheimili. Ég hélt til dæmis varðandi umönnunarbæturnar að það ætti ekki að vera neitt sérstaklega flókið mál. Það er hróplegt óréttlæti og afskaplega óskynsamlegt og getur gert til dæmis fólki sem hefur ekki mikið fé milli handanna erfitt fyrir að vera með börn sín ef það getur ekki nýtt sér umönnunarbætur og þær fara bara til annars aðilans. Ég lít svo á að þetta sé verkefni okkar og nú er þetta í höndum löggjafans. Hv. þingmenn úr nokkrum flokkum hafa talað með sama hætti og við erum hér í salnum, það getur vel verið að einhverjir séu ósammála þessu en ef við getum ekki breytt þessu í þinginu er lítið gagn í okkur.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum, með síðari breytingum, forsjá og umgengni. Hér hefur aðallega eitt mál verið uppi sem er mikið deilumál, það er heimild til dómara um að dæma sameiginlega forsjá. Það er heitasta kartaflan í málinu. Ég vil gera grein fyrir skoðunum mínum í þessu sambandi og þær ríma við þær skoðanir sem komið hafa fram, að undanskilinni skoðun hæstv. innanríkisráðherra. Það er alla vega skoðun mín að dómarar eigi að fá þessa heimild, sambærilegar heimild og er á öðrum Norðurlöndum. Þetta eru auðvitað gríðarlega erfið og viðkvæm mál. Það er varla hægt að lýsa því í stuttu máli hvað það er erfitt fyrir börn og foreldra þegar skilnaðir verða og tekist er á um umgengni og forsjá. Börn upplifa mikla reiði, sorg og kvíða og því er einmitt lýst í greinargerðinni hvernig þær tilfinningar geta brotist út, jafnvel þannig að börn hafni umgengni við annað foreldrið, ásakanir eru um heilaþvott og að barni og öðru foreldrinu sé att saman o.s.frv. Þetta eru gríðarlega viðkvæm og erfið mál. Ég held að þau börn sem lenda í erfiðustu málunum jafni sig aldrei alveg á þeim. Það hefur auðvitað mjög margt breyst í þessum málum upp á síðkastið og á síðustu áratugum. Áður fyrr fylgdu börn nánast undantekningarlaust móður sinni í þessum tilvikum en hin seinni ár hafa þessi mál breyst, sem betur fer, eftir mikla jafnréttisumræðu og miklu meiri þátttöku feðra í uppeldi barna sinna, þannig að nú eru karlmenn miklu virkari og þar af leiðandi hafa þeir miklu meiri áhuga á að sinna börnum sínum áfram þó að hjón eða sambúðarfólk lendi í skilnaði. Þróunin hefur verið mjög jákvæð og nú er miklu eðlilegri staða en áður þegar móðirin annaðhvort tók eða fékk börnin í nánast öllum tilvikum. Fjölskylduformið hefur breyst mikið. Mörg börn lifa í fjölskyldum þar sem stjúpforeldrar eru til staðar, hálfsystkini, stjúpsystkini o.s.frv. Þar getur verið mikið flækjustig en þetta er fjölskylduform dagsins í dag. Það hefur breyst mjög mikið. Þróunin á hinum Norðurlöndunum er í sömu átt. Fram kemur í greinargerðinni að skiptar skoðanir séu á Norðurlöndum um jafna búsetu barns og þar er mikil umræða um þessi mál sem við höfum farið í gegnum á Íslandi. Mun fleiri foreldrar skipta nú umönnun barna sinna algerlega á milli sín. Börnin búa kannski í viku hjá öðru foreldrinu og viku hjá hinu. Það var alveg óhugsandi á fyrri tíð. Fram kemur að Norðmenn hafa gengið hvað lengst varðandi það að skilgreina hugtakið jöfn búseta. Ég ætla ekki að fara nánar út í það, en Norðmenn eru greinilega nokkuð framsýnir í þessum málum . Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddu þessi mál í andsvörum. Þar kom meðal annars fram, sem kemur einnig fram í frumvarpinu, að hvergi á Norðurlöndum sé gert ráð fyrir því að foreldrar geti samið um að barn eigi tvö lögheimili. Í greinargerð með frumvarpinu stendur að telja verði að flest rök mæli gegn því. Svo eru tínd til rök varðandi það mat og meðal annars tekið fram að mörg önnur réttindi fylgi lögheimili, meðal annars aðalréttindi frá sveitarfélögum, þannig að það sé flókið mál. Ég er ekki viss um að það þurfi að vera svo flókið og ég tek fram af því tilefni að Framsóknarflokkurinn ályktaði sérstaklega um það atriði á síðasta flokksþingi. Ég ætla að lesa það upp, með leyfi virðulegs forseta. Þar stendur: „Skoðaðir verði kostir og gallar við að heimila að börn hafi tvöfalt lögheimili í þeim tilfellum þar sem foreldrar búa á tveimur stöðum og hafa sameiginlega forsjá.“ Framsóknarflokkurinn telur að skoða eigi þetta en það er ekki lagt til í frumvarpinu. Við teljum að fara megi fram skoðun á því máli og þá verður auðvitað að skoða hvort það sé svona flókið að ekki sé hægt að gera það. Ég tel þó að það þurfi ekki að vera svo flókið. Varðandi heitu kartöfluna, þegar foreldrar eiga erfitt með að semja um forsjá, má segja að við þingmenn höfum notið ákveðinnar leiðsagnar Félags um foreldrajafnrétti. Ég tek það fram að félagsmenn hafa verið mjög virkir í félaginu og sú er hér stendur hefur hitt fulltrúa þess alla vega tvisvar sinnum. Í fyrra skiptið kom Lúðvík Börkur Jónsson ásamt öðrum manni og fór yfir þessi mál og í seinna skiptið kom Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ásamt öðrum úr félaginu og ræddi þessi mál við mig. Ég veit að þau hafa rætt við marga þingmenn þannig að ég held að við séum frekar vel upplýst um þetta deilumál. Það er reyndar rétt sem þau héldu fram og það kemur reyndar ágætlega fram í greinargerðinni á bls. 28 og 29, að öll hin Norðurlöndin hafa lögfest heimild til dómara um að kveða á um sameiginlega forsjá að kröfu annars foreldris. Ég trúi ekki öðru en Norðurlöndin hafi skoðað það mál mjög vel áður en þau ákváðu að breyta lögum sínum og ég hallast að því að við eigum að gera hið sama. Færð eru ágætisrök fyrir því í greinargerðinni og fjallað er um það á bls. 28 að það sé gríðarlega mikilvægt að foreldrar séu sammála um þessi mál. Þeir eru það ekki alltaf, því miður. Þeir eru það reyndar oftast en ekki alltaf. Færð hafa verið rök fyrir því að langmikilvægast sé að foreldrar geti leyst úr forsjármálum í sátt og samlyndi en í frumvarpinu stendur eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: „Hins vegar þykir ekki mega líta fram hjá því að sameiginleg forsjá getur átt rétt á sér þótt foreldrar séu ekki sammála um allt í lífi barns, takist á og þurfi jafnvel að leita aðstoðar til að leysa úr ágreiningi. Þá verður að taka tillit til þess að forsjá hefur mikilvæg réttaráhrif jafnvel þegar um lítil samskipti er að ræða og má nefna hér sem dæmi réttarstöðu forsjárforeldris við andlát hins foreldrisins, réttinn til aðgangs að gögnum um barn og réttinn til að taka stærri ákvarðanir í lífi barns. Lykilatriði er hvort foreldrum tekst að halda barni utan við ágreining og tryggja að ágreiningurinn, eða það hvernig foreldri beitir forsjánni, komi ekki í veg fyrir, hindri eða dragi úr möguleikum barns á að alast upp við örugg og þroskavænleg skilyrði. Minnt er á að sameiginleg forsjá hefur engin sjálfkrafa áhrif á inntak umgengnisréttar eða hvernig honum verður beitt.“ Síðar í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Hér má einnig líta til þess að heimild dómara er talin geta haft jákvæð áhrif á samstarfsvilja foreldra og sporna jafnvel gegn því að annað foreldri krefjist þess að fá eitt forsjá vegna tilfallandi deilumála. Bent hefur verið á að ástæða forsjármála sé stundum smávægilegur eða tilfallandi ágreiningur sem ætti ekki að skipta máli þegar til framtíðar er litið miðað við ríka hagsmuni barns af því að njóta forsjár beggja foreldra. Heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá geti þannig út af fyrir sig aukið mikilvægi og gagnsemi ráðgjafar og sáttaumleitana þegar foreldrar deila um forsjá.“ Hér eru færð rök fyrir því að þessi heimild, bara það að hún sé fyrir hendi, geti verið mjög mikilvæg í svona sáttaferli en ég tek undir það sem komið hefur fram að talað er um sáttaumleitanir í frumvarpinu, sem er nýmæli og það er mjög jákvætt. Gerð var tilraun í Reykjavík varðandi sáttaumleitanir og það sýndi sig að þegar deiluaðilar fóru í sátta- og ráðgjafarferli leystist ágreiningurinn í langflestum tilvikum, í 90% tilfella, þannig að það er mjög jákvætt. En eins og ég skil hæstv. innanríkisráðherra og þau fátæklegu rök sem mæla gegn dómaranefndinni, held ég að ekki sé nóg að treysta bara á þetta sáttaferli, að það sé fyrsta skrefið að treysta bara á sáttaferlið og sjá svo til hvort við veitum þessa dómaraheimild síðar. Ég held að við verðum að taka skrefið strax og veita dómurum þessa heimild eins og gert hefur verið annars staðar á Norðurlöndunum og treysta því að henni verði beitt á farsælan hátt. Ég hef engar efasemdir um að það verði ekki gert, ég treysti dómstólunum að þessu leyti. Ég vil að lokum vekja athygli á áhugaverðri töflu á bls. 15 í greinargerðinni, þar er tölfræði yfir forsjá foreldra, lögskilnaði og sambúðarslit 1991–2008 og taflan lýsir að mínu mati skemmtilegri þróun. Þó að um sé að ræða gríðarlega sorgleg og erfið mál er þróunin góð; árið 1991, í upphafi tímabilsins, fær móðirin forsjá nánast í öllum tilvikum. Síðan lækkar sú súla jafnt og þétt til loka þessa tímabils, árið 2008, þannig að móðirin fer ekki ein með forsjána nema í minni hluta tilvika í lok tímabilsins. Þá er sameiginlega forsjáin eiginlega það sem gildir og það er sú súla sem farið hefur nánast úr 0% árið 1991 í 85% árið 2008, enda var það ekki fyrr en 1992 sem möguleiki á sameiginlegri forsjá var lögleiddur. Það eru 20 ár síðan sameiginleg forsjá var lögleidd, árið 1991, þá var hún hreinlega ólögleg, en árið 2008 voru börnin í sameiginlegri forsjá í 85% tilvika, það er alveg gríðarlega jákvætt. Hins vegar kemur fram að ef foreldrar fara ekki sameiginlega með forsjá, þ.e. í þessum afgangstilfellum, sem eru þá ekki þessi 85,6% heldur afgangurinn, er mun algengara að móðir fari með forsjá barnsins. Árið 2008 fékk móðir þannig samtals ein forsjá alls 152 barna og faðir einn forsjá alls 12 barna. Þar er auðvitað mikill munur á. Ég tel að við séum komin það langt í þessu að treysta eigi dómurum til að fara vel með heimild til að dæma um forsjá barna þar sem samkomulag næst ekki. Ég geri því talsverðar athugasemdir við frumvarpið eins og það lítur út núna og tek undir þá skoðun sem fram kom í mjög góðri ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar sem hefur kynnt sér þessi mál mjög vel, að frumvarpið allt og greinargerðin eru meira og minna rök fyrir því að veita dómaraheimildina. Það er eins og ráðherraskiptin hafi kallað fram nýja afstöðu og hæstv. innanríkisráðherra, sem hefur aðra skoðun, leggur ekki til að heimila dómurum að dæma um sameiginlega forsjá og þess vegna er greinargerðin svo rýr hvað þau rök varðar. Það eru ótrúlega lítil rök fyrir því að hafna dómaraheimild, þau eru mjög fátækleg. Það er bara sagt: Við treystum á að sáttaferli leysi málin, svo sjáum við til. Við veitum kannski dómaraheimildina síðar, sáttaleiðin er á fyrsta stigi. Sáttaleiðin er mjög góð en að mínu mati eigum við að taka hitt skrefið líka, eins og hin Norðurlöndin, og veita dómurum heimild til að dæma um forsjá.

Herra forseti. Við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála um dómaraheimildina og ég fagna því líka sem ég vissi að það væri stefna Framsóknarflokksins að skoða tvöfalt lögheimili á Íslandi. Nefndin sem samdi þetta frumvarp átti að skoða þá hugmynd en hún hafnar því í raun og veru að taka upp tvöfalt lögheimili og hv. þingmaður vísaði til þess að tvöfalt lögheimili væri ekki fyrirkomulag sem tíðkaðist annars staðar á Norðurlöndum. Ég mundi kannski vilja árétta að sagan er ekki alveg svona einföld vegna þess að til er hugtak sem heitir „jöfn búseta“ og tíðkast á sumum Norðurlöndum. Þá er heimilt að haka við, í einhverju formi, að foreldrar barna eftir skilnað kjósi að hafa barnið í jafnri búsetu. Það felur í sér að barnið hefur í raun og veru tvö heimili, það er horfst í augu við það. Mér er það alveg óskiljanlegt af hverju við höfum ekki stigið skref í þessa átt á Íslandi. Ég held reyndar að á Íslandi, úr því sem komið er, vegna þess að skilyrði okkar eru aðeins öðruvísi en annars staðar á Norðurlöndunum, sé einfaldasta leiðin til að taka upp jafna búsetu, að leyfa einfaldlega tvöfalt lögheimili. Það þarf ekki að breyta svo miklu til að það sé hægt og það væru sett augljós skilyrði fyrir því eins og til dæmis að foreldrar byggju í sama skólahverfi og svoleiðis. Það er mjög auðvelt að búa til slík skilyrði. Með því að taka þetta upp værum við að horfast í augu við það, sem ég held að sé skynsamlegt, að mjög margir foreldrar kjósa að ala upp börnin sín saman eftir skilnað. 
             Ég mundi gjarnan vilja koma á framfæri smáupplýsingum ef það kæmi andsvar.

Virðulegi forseti. Það er best að gefa hv. þingmanni tækifæri á að koma fleiri upplýsingum á framfæri í seinna andsvari en ég held að við séum algerlega sammála í þessum málum. Eins og ég sagði vill Framsóknarflokkurinn skoða tvöfalt lögheimili þó að það skref hafi ekki verið tekið annars staðar á Norðurlöndunum. Eins og ég skil rökin gegn því fyrirkomulagi í greinargerðinni snúast þau meira um tæknilegar ástæður en annað, að það hangi á ýmsum réttindum sem börn hafa tengd lögheimili varðandi þjónustu í sveitarfélagi. Það sé erfitt fyrir sveitarfélög að barn sé til dæmis með lögheimili í tveimur sveitarfélögum, hver á þá að veita þjónustuna, borga hana o.s.frv. Ég held að hægt sé að finna lausnir á þessu. Það er örugglega svolítið flókið að greiða úr því en ég hugsa að til sé lausn. Ég held því að það ætti að skoða þetta en þá verða menn auðvitað að fara mjög vandlega yfir þessi réttindi og hvernig hægt er að koma þeim fyrir. Á að semja um það fyrir fram að annað sveitarfélagið veiti ákveðin réttindi en hitt önnur? Ég held að í greinargerðinni sé verið að vísa til tæknilegra atriða.

Herra forseti. Ég held að þetta sé ekki svo flókið. Mér finnst í öllu falli gríðarlega mikilvægt að komast úr þeirri stöðu að þeir foreldrar sem sannanlega ala upp börn sín eftir skilnað og veita þeim alla þá ástúð og umhyggju og aðstæður sem þeir mundu veita börnum þó að skilnaður hefði ekki orðið, og ég sjálfur er slíkt foreldri, þeir fá til dæmis ekki að haka við á skattframtali að þeir hafi þetta barn á framfæri sínu. Það barn býr bara ekki hjá þeim þó að það geri það sannanlega. Á nemendagörðum eru til dæmis herbergin ekki nægilega stór, að ég held, ef barnið er ekki þar með lögheimili. Við höfum einhvern veginn smíðað þannig skipulag á Íslandi sem er mjög fjandsamlegt þeim foreldrum sem þó kjósa að ala upp börnin sín saman eftir skilnað. Nú ætla ég vísa í nokkuð í greinargerðinni sem er mjög merkilegt. Það var gerð rannsókn árið 2008 meðal barna á Íslandi í 6.–10. bekk grunnskóla og alls svöruðu 11.813 börn rannsókn undir yfirskriftinni Jafnt til skiptis?: Tvískipt búseta barna og samskipti þeirra við foreldra. Niðurstaða rannsakenda var sú að samskipti barna í tvískiptri búsetu við foreldra virtust vera jafngóð og þeirra sem bjuggu hjá báðum kynforeldrum sínum. Sem sagt, enginn munur var á líðan þeirra barna sem bjuggu í jafnri búsetu og umgengust foreldra sína jafnmikið eftir skilnað og líðan þeirra barna sem bjuggu hjá báðum kynforeldrum sínum. Þessi niðurstaða gefur ótvírætt til kynna að við eigum að stefna að þessu og 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem fram hefur farið um þetta frumvarp sem deilt er um, að takmörkuðu leyti þó. Það eru tilteknar greinar í frumvarpinu sem valda deilum. Reyndar furðaði ég mig svolítið á ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar í upphafi umræðunnar þegar hann spurði með nokkrum þjósti hvað ég vildi upp á dekk með þetta frumvarp sem forveri minn í embætti hefði verið tilbúinn með og ég hefði síðan leyft mér að krukka í og aðskiljanlegar nefndir hefðu verið á sama máli og forveri minn. Ég vil minna Alþingi á að á endanum er það þingsins að taka ákvörðun. Ef meiri hluti þingsins er sammála hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni en ekki mér um þau atriði sem við deilum um, þá verður það niðurstaðan. Við megum ekki láta deilumál um einstaka þætti frumvarpsins, þó að þeir séu mjög mikilvægir, koma í veg fyrir að þetta mikilvæga frumvarp verði að lögum. Við megum ekki missa sjónar á því að hér er verið að lögfesta ýmsar grunnreglur í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og að mínum dómi að styrkja stórlega réttarstöðu barna og um það er ekki deilt. Deilur standa hins vegar um hvort nægilega sé hugað að réttindum foreldranna. Þá skulum við minnast þess að á Íslandi er grunnreglan sú að forsjá er sameiginleg, það er grunnreglan á Íslandi. Deilurnar standa um hvað skuli til bragðs taka þegar foreldrar geta ekki orðið ásátt um sameiginlega forsjá. Hvað á að gera þá? Á dómari að hafa ákvörðunarvald í þeim efnum eða á að fara þá leið sem við leggjum til í frumvarpinu og ég legg til, að farin verði svokölluð sáttaleið? Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson vakti athygli á því að kannanir í Danmörku hefðu sýnt að eftir úrskurð dómara um sameiginlega forsjá töluðust 50% foreldra að sönnu ekki við en honum þótti mjög ánægjulegt að 50% gerðu það. Mér þykja þetta hörmulegar niðurstöður, að foreldrar barna sem hefur verið dæmd sameiginleg forsjá skuli ekki talast við. Þetta finnst mér ósigur kerfisins og við eigum ekki að taka slíkum ósigri. Þegar menn vitna fjálglega í reynsluna erlendis frá þá er ég með skýrslu frá dönsku Familiestyrelsen þar sem metin er reynslan af heimildum dómara til að dæma sameiginlega forsjá. Hér er sagt að þetta hafi ekki leitt til þess að samskipti foreldra hafi batnað. Dönsk yfirvöld eru að endurmeta þessi lög, þessar heimildir dóma, með hliðsjón af reynslunni þannig að þegar vísað er til stöðu mála annars staðar á Norðurlöndum, eins og hér hefur verið gert, þá er hún ekki einhlít á þann veg sem haldið er fram. Því fer fjarri og reyndar vil ég halda því fram að sporin hræði úr danska og sænska réttarkerfinu, sérstaklega því danska þar sem ég hef því miður haft aðstöðu til að fylgjast með framgangi mála, þar á meðal máls sem íslensk fjölskylda hefur átt í. Ég ætla ekki að ræða málefni einstaklinga eða einstakra fjölskyldna en ég vil bara segja að reynslan af þessu kerfi er ekki góð. Og þegar menn koma hingað í ræðustól og taka bakföll yfir því að réttarkerfið skuli gagnrýnt og að ég sem ráðherra dómsmála skuli leyfa mér annað eins, þá spyr ég: Á hvaða öld eru menn eiginlega uppi? Ég hlíti að sjálfsögðu niðurstöðu dóma þótt ég sé ósáttur við þá. Ég gagnrýndi harkalega niðurstöðu Hæstaréttar þegar hann dæmdi að kosning til stjórnlagaþings hefði verið ólögleg. Mér fannst það slæmur dómur. Ég var mjög ósáttur við hann en ég var reiðubúinn að hlíta honum. Það er allt annar handleggur. Ég hef margoft sagt sögu sem ég ætla að segja aftur, reynslusögu af ráðstefnu sem ég sótti suður í Rómaborg á síðasta ári. Hún fjallaði um samskipti fórnarlamba kynferðislegs ofbeldis við réttarkerfið, í því tilviki franska réttarkerfið. Síðan komu reyndar aðrir upp og vísuðu í réttarkerfi í sínu heimalandi. Þar kom fram ungur maður sem hafði á unga aldri verið beittur kynferðislegu ofbeldi. Hann sagði okkur hvernig hann hafði rétt fram höndina til hjálpar en enginn hafði orðið til að taka í hana. Réttarkerfið hafði brugðist. En síðan bætti hann við: Á þessu hefur orðið breyting. Það hefur átt sér stað vitundarvakning, í réttarkerfinu, ekki bara í samfélaginu almennt heldur einnig í réttarkerfinu. Það er farið að bregðast við á annan hátt en var. Það er líka staðreynd og það er ekki af neinni léttúð sem vísað er í skýrslur sem sýna fram á það að mjög sterkar vísbendingar séu fyrir því að mjög hátt hlutfall kvenna í náinni sambúð verði fyrir ofbeldi. Þegar menn spyrja hvort ég hafi efasemdir um dómskerfið þegar kemur að fjölskyldumálum og deilumálum og einhverju sem hugsanlega skarast við ofbeldismál þá segi ég að ég hafi þær efasemdir. Það er ekki þar með sagt að ég sé að gagnrýna dómskerfið í heild sinni í öllum þáttum þess. Ég er að segja að íslenskt samfélag sé að vakna til vitundar um ofbeldi sem lítil börn eru beitt. Það er ekki langt síðan að á Íslandi var ekki talað um sifjaspell, það var ekki talað um ofbeldi gegn börnum. Það var engin frétt, þetta gerðist bara í útlöndum. En nú er talað um þetta. Við höfum verið að vekja athygli á því að konur sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi hafi ekki treyst sér til að leita aðstoðar réttarkerfisins sem skyldi. Við höfum haldið þessu fram. Sumir hafa brugðist illa við og ekki viljað ræða þetta en þegar á heildina er litið taka aðilar innan réttarkerfisins, lögreglunnar og innan dómskerfisins nú þessari umræðu opnum örmum og eru tilbúnir að skoða sjálfa sig. Þess vegna bið ég hv. þm. Guðmund Steingrímsson að hugsa það upp á nýtt þegar hann tekur vandlætingarbakföll sín yfir því að ég skuli leyfa mér að hafa uppi efasemdir um réttarkerfið, hvort sem það er hér eða í Frakklandi eða annars staðar á Norðurlöndum um einstaka þætti. Það sem vakir fyrir okkur með þessu er fyrst og fremst að styrkja réttarstöðu barna. Ef það er svo að foreldrar geti ekki náð saman með sátt þá spyr ég: Verður sú sátt knúin fram með dómi á milli stríðandi aðila? Niðurstöður sýna okkur að helmingur foreldra sem er knúinn til slíkra sátta talast ekki við. Síðan er það rangt sem hv. þingmaður segir að það sé nær einhlítt að mæðrum sé dæmd forsjá. Það er ekki rétt, þetta eru rangar upplýsingar sem hann hefur. Ég man ekki hverjar prósentutölurnar eru, ég hef þær ekki frammi fyrir mér, hvort hlutfallið er 60/40, 70/30, einhvers staðar á því bili. Þegar hv. þingmaður spyr um hvatann sem foreldrar og mæður hafa til að ganga til sátta og í sáttaumgjörðina, hver er sá hvati? Þetta verður gert lögbundið. Það verður skylda að ganga inn í slíkt ferli og við ætlum að verja umtalsverðum fjármunum til að auðvelda fólki að taka sameiginlega á málum sínum. Hvers vegna? Fyrir barnið. Það er hinn hvatinn sem móðir og faðir eiga að sjálfsögðu að hafa og sýna að þau beri hag barnsins síns fyrst og fremst fyrir brjósti þegar deilur eru uppi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Nú fer frumvarpið til umfjöllunar í velferðarnefnd og ég ítreka að það fjallar um margvíslega þætti sem snúa að réttarstöðu barna sem ég þykist vita að við erum öll sammála um. Ég geri mér grein fyrir þessum miklu deilumálum um hvort dómarar eiga að fá heimild til að dæma sameiginlega forsjá. Þar er ég á öndverðum meiði við flesta þá þingmenn sem hafa tekið til máls í þessari umræðu en það er aðeins hluti þingsins. Á endanum ræður málefnaleg umfjöllun um málið í þinginu úrslitum og síðan meiri hluti atkvæða. En það er mjög mikilvægt að þetta mál verði afgreitt frá þinginu vegna þess að það styrkir mjög réttarstöðu barna á Íslandi.

Herra forseti. Ég ætla að taka aðeins fleiri bakföll út af málflutningi hæstv. innanríkisráðherra, fyrst hann kýs að kalla þetta bakföll af hneykslan eða þjósti, eins og hann orðaði það. Þetta er mér einfaldlega mjög mikið hjartans mál. Ég get bara ekki fallist á málflutning hæstv. innanríkisráðherra og verður náttúrlega svo að vera. Það er rétt hjá honum að þingið tekur auðvitað afstöðu á endanum. Nú ætla ég að reyna að skilja hæstv. innanríkisráðherra rétt. Hann nefnir ofbeldismenn. Ég er ekki alveg reiðubúinn að una við að gefið sé í skyn að þegar ég segi að dómarar eigi að hafa heimild til að dæma sameiginlega forsjá að ég sé þá á einhvern hátt að mælast til þess að ofbeldismenn fái forsjá. Ég vil bara fá það á hreint hvort hæstv. innanríkisráðherra metur málflutning þeirra sem mæla fyrir dómaraheimild þannig að þeir mælist til þess á einhvern hátt að ofbeldismenn haldi forsjá eða fái forsjá yfir börnum sínum. Ég vil fá það á hreint. Varðandi það hvort mæður fái yfirleitt forsjána eða ekki og þann hvata til sátta sem felst í því, er í greinargerð frumvarpsins vísað í tölur frá 2008. Alls enduðu 152 forsjármál með því að móðir fékk forsjána, 12 enduðu þannig að feður fengu forsjána. Mér finnst það mjög mikill munur. Mér finnst ég greina ákveðna meginreglu út úr slíkum tölum í þeim málum sem þó fara fyrir dóm, að móðir fær forsjána. Eins og segir alveg ágætlega í greinargerðinni yrði það meiri hvati til sátta, meiri hvati til 

Hæstv. forseti. Við þurfum að ganga úr skugga um hvað er rétt í þessum tölulegu upplýsingum. Ef ég hef farið rangt með það, leiðréttist það, við skulum bara skoða það hvað er rétt í þeim efnum, en þetta er ekki í samræmi við þær tölur sem bornar hafa verið á borð fyrir mig. Látum það vera. Því fer fjarri að ég sé að gefa það í skyn að ég telji að með málflutningi sínum sé hv. þingmaður á einhvern hátt að halda hlífiskildi yfir ofbeldismönnum. Ég vil hins vegar vísa í rannsóknir sem gerðar hafa verið þar sem fram hefur komið að í dómum hafi ekki nægjanlegt tillit verið tekið, alla vega að mati skýrsluhöfunda, til vafa sem leiki á að um ofbeldi kunni að hafa verið að ræða. Það er mjög rík sönnunarskylda þar uppi. Ég vísa þar í reynslu mína sem mannréttindaráðherra að málum sem komið hafa inn til mín, meðal annars frá Norðurlöndum, þar sem mér finnst ákveðin staðfesting fást á því. Við skulum ekki gleyma því að Ísland hefur stigið ákveðin framfaraskref umfram aðrar þjóðir í þessu efni með tilkomu Barnahúss og viðleitni til að treysta og tryggja réttarstöðu barna. Ég er ekki að bera neinar sakir á hv. þingmann og er fullviss um að ekkert annað en gott vaki fyrir honum. Ég vil upplýsa hann og aðra hv. þingmenn um að ég hef fengið mikið af póstum í tengslum við málið frá hagsmunaaðilum. Ég get alveg sagt að þeir eru margir mjög ofbeldisfullir og hótandi þannig að umræðan er mjög tilfinningaþrungin og 

Herra forseti. Svo tölurnar séu réttar er talað um skilnaðarmál almennt árið 2008, 1.003 börn fengu sameiginlega forsjá foreldra sinna, 152 fóru til móður og 12 á því ári enduðu með því að faðirinn fékk forsjá af einhverjum ástæðum. Það bendir til þess að meginreglan sé á engan hátt sú að jafnræði ríki milli feðra og mæðra varðandi niðurstöðu skilnaðarmála almennt. Það er gott að við séum búin að hreinsa andrúmsloftið hérna varðandi ýmislegt tengt ofbeldismönnum í þessu máli. Það vakir á engan hátt fyrir mér í málflutningi mínum að leggja til að ofbeldismenn fái í auknum mæli forsjá yfir börnum sínum. Sú meginregla vakir fyrir mér að í ákvörðunum er varða börn eigi það að ráða sem er börnum fyrir bestu. Það liggur fyrir að sum mál munu fara fyrir dóm, alveg sama hvaða áherslu við leggjum á sáttameðferð, sem ég tek undir að við eigum að gera. Þá tel ég það alveg ótrúlega þröngsýnt viðhorf að halda að heimildarleysi dómara til að dæma sameiginlega forsjá sé barni alltaf fyrir bestu. Ég held að það geti mjög auðveldlega verið barninu fyrir bestu að foreldrunum sé dæmd sameiginleg forsjá, eins og hefur sýnt sig í Danmörku þar sem þannig hefur verið dæmt í 50% tilvika. Hæstv. ráðherra nefnir Danmörku og að 50% þeirra sem dæmd hefur verið sameiginlega forsjá talist ekki við. Það sýnir okkur að þetta er ekki einfalt úrlausnarefni. Það sýnir okkur þó líka 

Hæstv. forseti. Það segir mér nú reyndar lítið þegar foreldrar talast við. Það segir nú ekki alla söguna, en 50% talast hreint ekki við þótt nefnd hafi verið sameiginleg forsjá. Ég vitnaði í skýrslu sem segir að reynslan af þessum dómapraxís sé ekki sú að það hafi orðið til að bæta ástandið, en það sé allt til athugunar og könnunar. Ég ítreka að þessi mál þarf að sjálfsögðu að skoða með hliðsjón af reynslunni og við þurfum að reyna að komast að bestu niðurstöðunni. Ég ætla ekki að fullyrða um hlutföllin sem við tölum um hér en ég hygg að hv. þingmaður sé að vísa í niðurstöður í forsjárdeilumálum. Ég tel að hann hafi fyrr í umræðunni verið að vísa til niðurstöðu úr dómum - kannski fer ég með rangt mál þar - að þegar dæmd hafi verið forsjá hafi móðirin fengið hana í yfirgnæfandi meiri hluta, sem er rétt. En ég held því fram að það sé ekki nær einhlítt að það hafi verið móðirin, heldur einnig faðirinn, og vísaði þar í hlutföll á bilinu 70% á móti 30%, en ég tel að hv. þingmaður sé að horfa á niðurstöður í forsjárdeilumálum sem ekki eru öll fyrir dómum. Það eru atriði sem við getum fengið útkljáð með því að fá tölurnar endanlega á blað. Ég ítreka að ég þakka fyrir umræðuna um þetta mikilvæga mál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum, einkum XXII. kafla laganna um kynferðisbrot, sem og ákvæðum barnaverndarlaga, nr. 80/2002. Frumvarpið er samið af refsiréttarnefnd vegna fullgildingar á Evrópuráðssamningi um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun. Í Evrópuráðssamningnum er áréttað að alþjóðlegt samstarf sé nauðsynlegt til að koma í veg fyrir og berjast gegn kynferðislegri misnotkun og misneytingu á börnum. Einn liður í hinni alþjóðlegu baráttu gegn kynferðislegu ofbeldi á börnum er að gera sömu verknaði refsiverða í þeim ríkjum sem í hlut eiga. Slík samræmd ákvæði auðvelda baráttuna gegn kynferðisofbeldi í alþjóðlegu samhengi og geta komið í veg fyrir að þeir sem brjóta gegn börnum velji sér frekar lönd þar sem tiltekin háttsemi telst ekki refsiverð. Samræming stuðlar einnig að auknu samstarfi milli ríkja og auðveldar þeim að skiptast á almennum upplýsingum, til að mynda um tölfræði, rannsóknaraðferðir og fleira. Íslensk löggjöf er að meginstefnu til í samræmi við ákvæði samningsins, en þó eru nokkur ákvæði sem kalla á breytingar á hegningarlögum. Með frumvarpinu er lagt til að refsivert verði að mæla sér mót við barn í kynferðislegum tilgangi með samskiptum um alnetið eða með annarri upplýsinga- og fjarskiptatækni. Áður hefur verið reynt að byggja ákæru í slíkum málum á tilraunaákvæði 20. gr. almennra hegningarlaga, en rétt þykir að lýsa þessari háttsemi sem fullfrömdu broti til að auka réttarvernd barna að því varðar samskipti þeirra við fullorðna einstaklinga í gegnum alnetið eða aðra fjarskipta- eða upplýsingatækni. Í frumvarpinu er einnig lögð til breyting á ákvæðum laganna um barnaklám og lagt til nýtt ákvæði er varðar efni þar sem börn eru sýnd á kynferðislegan eða klámfenginn hátt. Er því lagt til að gildandi 4. mgr. 210. gr. laganna falli brott. Samkvæmt gildandi löggjöf er prentun, framleiðsla, innflutningur í útbreiðsluskyni, sala, útbýting og dreifing kláms ólögleg. Refsingin er þyngri ef um er að ræða svonefnt barnaklám eða myndrænt ofbeldi gegn börnum, en slíkt efni er einnig ólöglegt að flytja inn, afla sér eða hafa í vörslu sinni. Frumvarpið sem hér er rætt gerir ráð fyrir að einnig verði refsivert að skoða myndir og myndskeið á alnetinu eða með annarri upplýsinga- og fjarskiptatækni sem sýna börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt og nær því ákvæðið ekki eingöngu til vörslu, sölu og dreifingar líkt og nú er. Ljóst er að nútímatækni gerir þeim sem eftir því leitar kleift að afla sér aðgangs að barnaklámi á alnetinu án þess að slíku efni sé hlaðið niður á tölvu viðkomandi, því er varhugavert að undanskilja slíkt athæfi refsiábyrgð. Með því að gera öflun barnakláms refsiverða, hvort sem efnið er í vörslu geranda eða ekki, er spornað gegn framleiðslu slíks efnis eins og kostur er. Jafnframt verður svonefnd barngerving gerð refsiverð, en í henni felst að einstaklingar sem hafa náð 18 ára aldri eru sýndir á kynferðislegan eða klámfenginn hátt í hlutverki barns. Undir sömu skilgreiningu fellur efni á borð við teiknimyndir eða aðrar sýndar myndir þar sem börn eru sýnd á klámfenginn hátt. Barngerving getur verið til þess fallin að hvetja til eða réttlæta brot gegn börnum og því þykir rétt að kveða sérstaklega á um refsinæmi slíks efnis líkt og annars efnis sem sýnir ofbeldi gegn börnum. Þá er einnig lagt til sérstakt refsiákvæði varðandi þátttöku barna í nektarsýningum og öðrum sýningum af kynferðislegum toga. Ákvæði þess efnis er nú þegar að hluta að finna í ákvæðum barnaverndarlaga og er því samhliða þessari breytingu lagt til að síðari málsliður 3. mgr. 93. gr. og ákvæði 4. mgr. 97. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, falli brott til að koma í veg fyrir skörun milli þeirra og almennra hegningarlaga. Í frumvarpi þessu er lagt til að refsivert verði að ráða barn til þátttöku í nektar- eða klámsýningu eða skipuleggja slíka sýningu eða valda því með öðrum hætti að barn taki þátt sem og að hafa ávinning af því að barn taki þátt í slíkri sýningu. Þrátt fyrir að almennt bann gegn nektardansi gildi á Íslandi er talin ástæða til að gera það sérstaklega refsivert að sækja nektar- eða klámsýningu þar sem börn eru þátttakendur. Er byggt á því að ábyrgðin á því að börn séu þátttakendur í slíkum sýningum hvíli ekki síður hjá þeim sem sækja sýningarnar en hjá þeim sem skipuleggur, heldur eða hefur ávinning af því að barn taki þátt í nektar- eða klámsýningu. Þá er með frumvarpinu lagt til að fyrningarfrestur vegna brota sem varða vændi barna, nektar- og klámsýningar barna og mansal á börnum hefjist ekki fyrr en það barn sem á í hlut hefur náð 18 ára aldri. Í 82. gr. almennra hegningarlaga er mælt fyrir um upphaf fyrningarfrests vegna brota. Meginreglan er sú að fyrningarfrestur telst frá þeim degi þegar refsiverðum verknaði eða refsiverðu athafnaleysi lauk. Með lögum nr. 61/2007 voru gerðar breytingar að því er varða kynferðisbrot gegn börnum. Þannig fyrnast nauðgunar- og sifjaspellsbrot gegn börnum aldrei, sbr. 2. mgr. 81. gr. laganna, og þegar um er að ræða önnur kynferðis- og ofbeldisbrot gegn börnum hefst fyrningarfrestur ekki fyrr en á þeim degi þegar brotaþoli nær 18 ára aldri, sbr. 1. mgr. 82. gr. laganna. Ótvírætt er að brot sem varða vændi barna, nektar- og klámsýningar barna og mansal á börnum eiga sér efnislega samstöðu með öðrum þeim brotum sem falla þarna undir. Er því lagt til að þessi brot byrji ekki að fyrnast fyrr en brotaþoli nær 18 ára aldri. Þá er lagt til að gerðar verði breytingar á 5. gr. almennra hegningarlaga í því skyni að tryggja að íslensk löggjöf fullnægi kröfum Evrópuráðssamningsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun um refsilögsögu þannig að hægt sé að refsa á Íslandi fyrir háttsemi sem greinir í samningnum sem íslenskir ríkisborgarar fremja erlendis þrátt fyrir að verknaðurinn sé ekki refsiverður eftir lögum þess ríkis. Samningnum verður einnig bætt við upptalningu 6. gr. þannig að unnt verði að refsa eftir íslenskum hegningarlögum fyrir háttsemi sem greinir í samningnum jafnvel þótt brotið sem um ræðir hafi verið framið utan íslenska ríkisins án tillits til þess hver er að því valdur. Hæstv. forseti. Baráttan gegn ofbeldi gegn börnum er ekki bundin við landamæri og réttindi barna til að búa ekki við ofbeldi eða ógn af ofbeldi eiga að vera algild. Með alþjóðlegu samstarfi stuðlum við enn frekar að því að svo geti verið. Þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til eru eitt skref á þeirri vegferð. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég óska hæstv. innanríkisráðherra til hamingju með að koma fram með þetta frumvarp, það tekur á mjög mikilvægum málum sem er brýnt að lögfesta sem fyrst á Íslandi til að vernda börn. Það eru sérstaklega tvö atriði sem ég vil gera að umtalsefni þó að hægt væri að hafa langt mál um fleiri atriði. Í 1. gr. er fjallað um að hægt verði að refsa eftir íslenskum lögum fyrir brot sem íslenskur ríkisborgari eða borgari sem er búsettur hér á landi á verknaðarstundu fremur erlendis, þrátt fyrir - það er mikilvægt að undirstrika þetta - að verknaðurinn teljist ekki refsiverður eftir lögum þess ríkis þar sem brotið fór fram, í þessu tilviki kynferðisbrot gegn börnum. Ef einhver brýtur af sér erlendis þar sem lagaumhverfið er lélegt, sem það er í fjölmörgum ríkjum, sérstaklega í þróunarríkjum, þá er hægt að dæma viðkomandi eftir íslenskum lögum. Mér finnst þetta mjög mikilvægt af því að þetta verndar börn um allan heim gegn brotum sem fólk, kannski aðallega frá hinum vestræna heimi, fremur í fátækari ríkjum. Til að reyna að segja þetta á mannamáli þá verndar þetta líklega börn í fátækum ríkjum gegn barnaníðingum sem ferðast sérstaklega til þeirra ríkja til að fremja brot, velja sér í raun þannig ríki til að fremja brot af því þeir halda að þeir komist upp með það af því að þar er löggjöfin tæpast til staðar á þessu sviði. Þannig að ég fagna því mjög að menn líti yfir landamæri að þessu leyti og hafi ákveðið að eltast við þá sem fremja svona alvarleg brot yfir landamæri. Hitt atriðið sem ég vildi gera að umtalsefni er það sem vísað er til í 23. gr. samnings Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun. Þar er fjallað um hvað löggjöf okkar hefur verið bágborin. Nú á að bæta úr því. Í 23. gr. samningsins er fjallað um þau tilvik þar sem fullorðnir einstaklingar falast eftir börnum í kynferðislegum tilgangi, á ensku „grooming“. Í ákvæðinu er kveðið á um að samningsríkin skuli gera refsiverð vísvitandi tilboð fullorðins manns með tilstyrk upplýsinga- og fjarskiptatækni um að hitta barn sem hefur ekki náð kynferðislegum lögaldri í þeim tilgangi að barnið taki þátt í einhvers konar kynlífsathöfnum eða til þess að framleiða barnaklám, enda hafi tilboðinu verið fylgt eftir með eiginlegum athöfnum sem leiða til fundar hins fullorðna og barnsins. Við höfum ákveðna reynslu af slíku og þess vegna erum við að taka á málunum. Hér er líka farið aðeins yfir norsku og sænsku löggjöfina en þar er að finna ákvæði þar sem þetta kemur einmitt fram, þ.e. að hinn fullorðni hafi mætt til fundar við barnið. Það er alveg nóg. Það er refsivert. Í greinargerðinni er vísað til reynslu okkar og getið þriggja dóma Hæstaréttar frá 23. október 2008. Í þeim málum voru þrír menn ákærðir fyrir tilraun til kynferðisbrots með því að hafa miðvikudaginn 10. janúar 2007 farið í íbúð í Reykjavík í því skyni að hafa kynferðismök við 13 ára stúlku sem þeir gerðu ráð fyrir að hitta þar til kynferðismaka í samræmi við ráðagerðir í samskiptum við viðmælanda á spjallrás á netinu þann 10. janúar 2007, sem sagðist vera 13 ára stúlka. Í raun var stúlkan á spjallrásinni uppspuni sjónvarpsþáttarins Kompáss á Stöð 2. Þetta mál er rakið nokkuð í greinargerðinni og síðan kemur fram, virðulegur forseti, að niðurstaða Hæstaréttar í öllum þremur málunum var að sýkna ákærðu. Ég ætla að vitna beint í greinargerðina, með leyfi forseta: „Talið var að þegar samskipti ákærðu á spjallrásinni við svokallaða tálbeitu væru virt í heild benti allt til að þeir hefðu talið að þeir mundu hitta þar 13 ára stúlku í því skyni að hafa við hana kynferðismök, enda væru skýringar þeirra á för sinni þangað afar ósennilegar. Gegn neitun ákærðu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms varð sakfelling á hendur þeim hins vegar ekki reist á þeim gögnum einum sem ákæruvaldið byggði á og fengin voru með þeim hætti sem lýst væri nánar í héraðsdómnum. Í héraðsdómnum kemur fram að netsamskipti ákærðu við þáttagerðarmennina eða tálbeituna gætu ekki talist sönnun um það að þeir hafi haft ásetning til þess að fremja brotið sem þeir voru ákærðir fyrir. Helgaðist matið af því hvernig stofnað var til samskiptanna og að gögnin, sem til urðu við gerð þáttarins, hefðu lítið sönnunargildi í málunum. Þá gætu samskipti á netinu, líkt og þessi, þar sem ýmislegt væri sagt sem ekki ætti neitt skylt við raunveruleikann, ekki orðið grundvöllur sakfellingar í opinberu máli. Að virtri niðurstöðu Hæstaréttar í framangreindum málum og 23. gr. samningsins er lagt til í 4. gr. frumvarpsins …“ Og þetta, virðulegur forseti, er einmitt það sem á að gera, það er lagt til að lögfest verði sérstakt refsiákvæði sem verði ný 4. mgr. 202. gr. hegningarlaganna, sem taki til þeirrar háttsemi að maður mæli sér mót við barn, yngra en 15 ára, í gegnum netið eða með annarri upplýsinga- eða fjarskiptatækni, í því skyni að brjóta gegn því kynferðislega, samanber nánari umfjöllun um 4. gr. frumvarpsins. Virðulegur forseti. Ef þetta ákvæði hefði verið orðið að lögum þegar þetta mál kom upp, hefði dómurinn ekki fallið svona í Hæstarétti, þá hefðu þessir menn verið sakfelldir. Hér eftir, ef þetta frumvarp verður samþykkt að óbreyttu, verður refsivert ef fullorðinn einstaklingur mælir sér mót við barn, yngra en 15 ára, í gegnum netið eða með annarri upplýsinga- eða fjarskiptatækni, til dæmis með SMS eða símtali, í því skyni að brjóta gegn því kynferðislega. Hér er því um talsvert meiri skýrleika að ræða varðandi þessi brot. Þarna er vafinn, ef við getum orðað það svo, látinn vera barnsins megin. Ef einhver fullorðinn einstaklingur mælir sér mót með fjarskiptatækni við svona ungt barn í kynferðislegum tilgangi dugir það að mæla sér mót, til að sakfella viðkomandi. Ég tel því að ef þetta verður samþykkt muni það vernda börn með miklu sterkari hætti en nú er, sérstaklega með vísun í þessa hæstaréttardóma þar sem mönnunum var sleppt. Hér eftir er hægt að dæma fyrir það að mæla sér mót við barn, yngra en 15 ára o.s.frv. Ég tel líka að þetta muni hafa fælingarmátt í för með sér og sé til bóta. Ég vil lýsa því að ég styð þetta frumvarp sem hæstv. innanríkisráðherra hefur lagt fram, ég sit í allsherjar- og menntamálanefnd og mun gera allt til að greiða fyrir því að það fari hratt og örugglega í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, nr. 15/2005. Í frumvarpinu er lagt til að við lögin bætist ákvæði um að innanríkisráðherra verði heimilað að gefa út safn íslenskra laga. Er með þessum breytingum brugðist við áliti umboðsmanns Alþingis sem mæltist til þess að útgáfu lagasafns yrði búin skýrari og samræmdari grunnur. Jafnframt er lagt til að lög nr. 48/1929, um laganefnd, verði felld úr gildi. Í frumvarpi því sem hér er lagt fram er lagt til að innanríkisráðherra verði falið að skipa ritstjórn lagasafns sem beri ábyrgð á og hafi umsjón með útgáfu lagasafns, hvort heldur í prentuðu formi eða á rafrænu formi. Í gildi er samningur um útgáfu lagasafns í rafrænu formi frá 28. júní 1996 þar sem þáverandi dómsmálaráðherra fól skrifstofu Alþingis að taka að sér uppfærslu rafræns lagasafns. Er ekki gert ráð fyrir að því fyrirkomulagi verði breytt, en ráðherra þó veitt heimild til að semja við aðra aðila sem kynnu að vilja gefa út og selja aðgang að rafrænu formi lagasafns, svo sem tíðkast hefur annars staðar á Norðurlöndum. Áfram verði almenningi gefinn kostur á að nálgast þau lög sem í gildi eru á opinberu vefsvæði án kostnaðar, en til greina kæmi að selja aðgang að ítarlegri samantekt birtra laga og dóma. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til er brugðist við athugasemdum umboðsmanns Alþingis um útgáfu prentaðs lagasafns eins og áður hefur komið fram. Er lagt til að ráðherra ákveði hvort gefið verði út lagasafn í prentuðu formi að fenginni tillögu ritstjórnar lagasafns sem ráðherra skipar til fimm ára í senn. Er jafnframt gert ráð fyrir að kostnaður af útgáfu prentaðs lagasafns greiðist úr ríkissjóði, en að tekjur af sölu þess renni að sama skapi til þess að greiða allan kostnað sem samfara er útgáfu hins prentaða lagasafns. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.