Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fer fram á það að styrkja sandræktun eins og ræktun annars lands, en með l. nr. 29 1955 var sá munur gerður á þessu, að ræktun sanda var sett skör lægra en önnur ræktun. Ég tel, að það hafi komið í ljós, að þessi breyt. 1955 hafi verið gerð af misskilningi og sé á engan hátt réttmæt, því að ef sandræktunin á að vera varanleg, er hún eins kostnaðarsöm og önnur ræktun. Það þarf miklu meira áburðarmagn og lengur í sandræktunina en í ræktun annars lands, ef sandræktunin á að vera varanleg. Það hefur að vísu ekki verið ýkjamikill munur á þessu, en það mun þó vera nærri 25% lægri styrkur á sandræktun en á ræktun annars lands, eða um 300 kr. á hektara. Þykir sanngjarnt að breyta þessum lögum í það horf, sem þau voru fyrir 1955, miðað við þá reynslu, sem fengin er, síðan breytingin var gerð. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv. er samið með sama hætti og slík frv. hafa verið gerð undanfarin ár og aðferðin sú, að lagt er til, að þeir fái ríkisborgararétt, sem fullnægja þeim skilyrðum, sem sett voru af allsherjarnefndum beggja þingdeilda í nál. 17. marz 1955. Nokkrar umsóknir munu ekki hafa verið taldar fullnægja þessum skilyrðum, en hv. n., sem fær málið til meðferðar, mun fá þær umsóknir einnig til athugunar, svo að hægt sé að ganga úr skugga um, að í þessu sé fullt samræmi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, heldur legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og kunnugt er af frásögnum dagblaða, hafa brezkir landhelgisbrjótar tekið sér það fyrir hendur nú síðustu dagana að hefja veiðar út af Snæfellsnesi. Eftir frásögnum blaðanna í morgun hefur sá atburður gerzt þar um hádegi í gær, að einn togarinn gerði sér leik að því, að bezt verður séð, að eyðileggja veiðarfæri þriggja báta frá Ólafsvík og fór svo nærri þeim bátum, að ekki var hans dyggð að þakka, að ekki varð tjón bæði á bátum og mönnum. Afleiðingarnar af þessum atburði eru m. a. þær, að mótorbáturinn Jökull frá Ólafsvík missti þarna öll net sín, er í sjó voru, og mótorbáturinn Glaður missti tvær af sínum netatrossum og Jón Jónsson eina. Eftir því sem upplýst er í dagblaðinu Morgunblaðinu í dag, mun þetta eignatjón nema a.m.k. um 180 þús. kr., auk þess sem aflinn er þar ekki metinn, en í netum þeim, sem mótorbáturinn Jón Jónsson náði, var mikill afli, eða 22 smálestir, og náði hann þó ekki nema 4/5 hlutum af netunum. Framhald hefur svo orðið það, að þeir Ólafsvíkurbátar og vafalaust Akranesbátar, sem þarna stunda veiðar líka, hafa orðið að flytja sig af veiðisvæðunum, þó að afli væri þarna með ágætum, vegna þessa ofbeldis brezkra togara. Hér er um mjög alvarlegan atburð að ræða, því að ég held, að ég muni fara þar rétt með, að til þessa hafi brezkir togarar yfirleitt ekki verið inni á þeim svæðum, sem bátarnir hafa verið að veiðum á, og er því frekja þeirra og ofbeldi orðið meira nú en áður. Þar við bætist, að t.d. vélbáturinn Jökull verður nú að liggja bundinn í höfn, vegna þess að honum hefur ekki tekizt að útvega sér veiðarfæri, og mun það taka einhvern tíma, fyrir utan það beina tjón. Í tilefni af þessum atburði vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert í þessu máli? Í öðru lagi: Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera í sambandi við þetta ofbeldi og þessa nýju stefnu Breta í landhelgisbrotum sínum? Mun hún láta sér nægja að senda kurteis mótmæli? Í þriðja lagi: Eru líkur til þess, að það fjárhagstjón, sem þessir bátar hafa orðið fyrir, verði þeim bætt, og ætlar ríkisstj. að gangast í það mál? Í tilefni af þessum atburði rifjaðist upp fyrir mér, að þann 13. nóv. 1958 var hér til umræðu á hv. Alþingi álíka atburður, árekstrar brezks togara og íslenzks varðskips. Hæstv. núv. forsrh., Ólafur Thors, hóf þá máls hér á þingi út af þeim atburði, og komst þá hæstv. forsrh. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Við Íslendingar erum í bandalagi, við erum í fóstbræðralagi við margar aðrar þjóðir. Ein hin voldugasta þeirra í Evrópu, Bretinn, segir við okkur: Ef við fáum ekki að brjóta lög ykkar þau lög, sem þið eigið líf ykkar undir að í heiðri séu haldin, þá hikum við ekki að við að drepa ykkur.“ Ég þarf ekki mörgum orðum við þetta að bæta, sem hæstv. núv. forsrh. sagði þá, vegna þess að af þeim orðum er ekkert skorið. En ég vil þó bæta þessu við og spyrja: Til hvers höfum við verndara, ef við eigum ekki að vera verndaðir, þegar á okkur er ráðizt? Er ekki tími til kominn, að við gerum vestrænum vinum okkar það ljóst, að við skiljum samvinnu á þann veg, að hún eigi að vera okkur til styrktar, en að vinirnir, samstarfsmennirnir, eigi ekki að meina okkur að vinna fyrir okkar daglega brauði, svo sem þjóðin hefur gert og vill gera, - eigi ekki að sýna okkur eins greinilega og auðið er alla þá lítilsvirðingu, sem hægt er að sýna einni þjóð, og beita við hana valdi hins sterka og stofna lífi atorkumanna í hættu, þegar þeir eru að daglegum störfum til þess að draga björg í bú sín og sinna og þjóðarinnar í heild?



Herra forseti. Mér var skýrt frá þessum atburðum í gær, og hafði ég þá, strax og ég náði til hæstv. utanrrh., samband við hann og óskaði þess, að þó að enn lægju ekki fyrir fullnaðarskýrslur um málið, þá hefði hann þegar í stað tal af sendiherra Bretlands hér og skýrði honum frá því, hversu alvarlegir atburðir hér hefðu gerzt að skoðun okkar Íslendinga. Mér er kunnugt um það, að hæstv. utanrrh. náði þegar í sendiherrann í gær og gerði honum grein fyrir skoðun okkar á þessu furðulega tiltæki. Að öðru leyti verða frekari ákvarðanir um hina formlegu meðferð málsins að bíða þess, að skýrslur komi í hendur dómsmálarn., sem síðar verði skoðaðar og að athugun lokinni teknar ákvarðanir um, hvað gera skuli til þess að reka réttar þeirra manna, sem þarna hafa orðið fyrir freklegri árás og lögbrotum. Ég vil þó skýra frá því nú þegar, að ég tel sjálfsagt, að þeim mönnum, sem þarna hafa orðið fyrir tjóni, verði það tjón bætt. Fyrst og fremst ber að gera kröfur um bætur á hendur þeim aðilum, sem hér hafa brotið lög, og við verðum að telja, að brezka ríkisstj. beri ábyrgð á athæfi þeirra, og í blaði í morgun sá ég, að jafnvel brezki sjóliðsforinginn hefði látið orð falla í þá átt, að hið beina tjón mundi bætt. Hvort þar er um nákvæma frásögn að ræða eða bindandi skuldbindingu þessa yfirmanns í brezka flotanum, get ég ekki sagt um á þessu stigi, en það er eitt af þeim atriðum, sem skoða verður. En hvað sem líður kröfugerð á hendur Bretum af þessum sökum, tel ég eðlilegt, að ríkissjóður Íslands hlutist til um, að bætt verði hið beina tjón, sem þessum aðilum hefur verið valdið. Við vitum, að þessir menn eru þarna útverðir bæði íslenzkra hagsmuna og íslenzks réttar, og það væri algerlega rangt, ef við létum það vera komið undir vild ofbeldismannanna, hvort þeir fengju bætur. Ég hef því talið það eðlilegt og mun gera tillögu um það, að ríkissjóður greiði til bráðabirgða þessar bætur, auðvitað með endurkröfurétti gegn Bretum. Landhelgisgæzlan gerði þegar í gær það, sem hún gat, til þess að koma í veg fyrir þetta ofbeldi, og ég vona, að hennar aðstoð hafi átt einhvern þátt í, að ekki hlauzt þó verra af en varð. Hitt vitum við allir, að okkar skip og flugvél mega sín lítils gegn því ofurefli, sem við er að etja, ef í beina valdbeitingu á að fara. Það þarf ekki að fjölyrða um það, hversu alvarlegur þessi atburður er. Ég hygg þó, það er rétt, að það komi fram, - að hann sé að vissu leyti vitni þess, að Bretar finna til þess, að þeir eru nú komnir að því að bíða ósigur í þessari deilu. Það hefur hér verið skýrt frá því, og ég hygg, að það sé örugglega rétt, að Bretar ætli að hverfa héðan af miðunum, á meðan á Genfarráðstefnunni stendur. Framtíðin ein fær úr því skorið, hvort sú brottför Breta af miðunum verður endanleg eða ekki. Ég á þó bágt með að trúa því, að Bretar láti þá skömm henda sig að fara héðan af miðunum einungis meðan ráðstefnan stendur í því skyni að koma hingað aftur. Þvílík framkoma virðist mér með öllu óboðleg og ótrúleg. Ég skal þó ekkert um það segja. Eins og ég segi: Framtíðin ein fær úr því skorið. En um það verður ekki deilt, að brotthvarf Breta héðan, meðan á landhelgisráðstefnunni stendur, sannar, að Bretar skilja það sjálfir, að þeim er til skaða þessi víst þeirra hér. Ef þeir álitu, að það gagnaði sínum málstað og styrkti þeirra réttarkröfur að vera á Íslandsmiðum og innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi með þeim hætti, sem verið hefur, þá mundu þeir allra sízt hverfa héðan, meðan á ráðstefnunni stendur. Þá mundu þeir einmitt sýna, meðan á ráðstefnunni stendur, að þeir vildu styrkja sitt mál með því að dveljast hér. Brotthvarf þeirra sannar þess vegna, að þeir vita sjálfir, að þeim er það til tjóns að vera hér á þann veg, sem þeir hafa verið. Það er svo ljóst af því, sem nú hefur gerzt, að sumir af þeim mönnum, sem leiðzt hafa út í þetta herhlaup, gera það ekki með glöðu geði að sjá fyrir endann á því, að þeir telja sig illa leikna að hafa meira og minna verið kúgaðir til þess af brezkri flotamálastjórn að vera hér við fiskveiðar, sem þeir hafa bæði haft fjárhagslegt tjón af og skömm af, og eiga svo að hverfa héðan málstað Breta til styrktar, einmitt þegar Genfarráðstefnan nýja á að hefjast. Ég hygg, að þetta fáheyrða ofbeldi, sem nú hefur átt sér stað, verði í raun og veru ekki skýrt nema sem eins konar geðvonzkukast þeirra manna, sem hafa séð sig sjálfa leidda út í ófæru, yfir því að verða nú að hverfa héðan við jafnlitla sæmd og raun ber vitni. Bretar hafa þess vegna kveðið sjálfir þyngstan áfellisdóm yfir þessu herhlaupi sínu, og skal ég ekki fjölyrða meira um það. Ég vona, að Genfarráðstefnan fari þannig, að málið leysist, sjálft deilumálið, á friðsamlegan hátt og settar verði ótvíræðar reglur, sem allir telji sér skylt að hlíta. Hitt er nú þegar komið í ljós, að Íslendingar muni ekki láta undan ofbeldi í þessu máli, og sá, sem ofbeldinu ætlar að beita, hefur af því mestan skaða sjálfur.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau mótmæli, sem hér hafa komið fram í tilefni af yfirgangi brezkra togara gagnvart bátum úti fyrir Snæfellsnesi. Ég tel alveg víst, að hæstv. ríkisstj. muni mótmæla þessum yfirgangi, sem þarna hefur átt sér stað, því að þarna er augljóslega um að ræða brot á okkar landhelgislöggjöf. En það, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á í sambandi við það, sem þarna hefur gerzt, það er, að hér er um miklu víðtækara brot að ræða frá hálfu Breta en hin almennu brot, sem átt hafa sér stað oft og tíðum að undanförnu. Hér er um það að ræða eftir þeim lýsingum, sem liggja fyrir, að brezki togarinn brýtur alveg greinilega þær reglur, sem Bretar hafa sjálfir margsinnis lýst yfir að þeir muni virða, þar sem þeir eru beinir aðilar að slíkum samþykktum, en það er að virða veiðarfæri, sem eru merkt með eðlilegum hætti og liggja í sjó þar fyrir, sem veiðiskip kemur að. Þar á ekki að vera um neinn ágreining að ræða við Breta út af okkar landhelgisdeilu. Hér er um það að ræða að brjóta þessa samþykkt, sem Bretar standa að ásamt okkur og hafa marglýst yfir, að þeir vildu virða. Og það er ekki aðeins það, að hér sé þessi samþykkt brotin, heldur er hún brotin með nokkuð sérstökum hætti. Við vitum, að það hefur vitanlega hent æði oft, að skip hafi brotið þessa samþykkt og þá æði oft borið því við, að þau hafi ekki fyllilega getað greint, hvar veiðarfærin lágu í sjó. Hér verður því nú trauðla við komið að bera því við, þar sem þetta gerðist um hábjartan dag og þar sem bátarnir voru beinlínis að draga net sín, eins og þau eru nú merkt og við vitum. En þetta brot fer líka fram á þann sérstaka hátt, að frá hálfu brezku ríkisstj. eru hér brezk herskip til þess að vernda það, að þessi brot geti átt sér stað, og til þess að koma í veg fyrir það, að íslenzk sjólögregla, sem var þarna á staðnum, gæti fengið að halda uppi lögum og reglu varðandi þá reglugerð, sem Bretar annars viðurkenna að eigi að vera í gildi. Hér er því um margfalt brot að ræða, - brot, sem fyllilega jafnast á við það, þegar brezkir togarar höfðu ekki aðeins brotið okkar 12 mílna reglugerð, heldur fóru einnig þar langt inn fyrir jafnvel þriggja mílna mörkin gömlu og veiddu þar. Og þá var svo komið, að brezk stjórnarvöld töldu sér eiginlega óhjákvæmilegt að sleppa í hendur íslenzkum dómstólum slíkum aðilum, sem þær reglur brutu, því að þá var komið langt út fyrir þá fiskveiðideilu, sem hefur staðið nú að undanförnu. Hér er raunverulega það sama að gerast. Það er ekki aðeins, að okkar fiskveiðilandhelgislöggjöf sé hér brotin, heldur einnig eldri samþykktir og reglugerðir, sem í gildi eru um það að virða veiðarfæri, sem greinilega eru merkt og veiðiskip á að geta forðazt. Ég tel því, að þau mótmæli, sem hæstv. ríkisstj. sendir út af þessum atburði, verði að vera miklu harðari en þau mótmæli, sem oft og tíðum hafa verið send í sambandi við árekstra á milli Íslendinga og Breta varðandi þessa fiskveiðideilu, og ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. veiti einmitt þessu atriði sérstaka athygli, varðandi upptöku málsins og allan málarekstur.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þau svör, sem hæstv. dómsmrh. gaf hér áðan í sambandi við það, hvernig að þessu máli yrði staðið viðvíkjandi þeim í Ólafsvík, og ég treysti hæstv. ríkisstj. til þess að greiða svo fljótlega úr því máli þeirra, að það þurfi ekki að valda þeim meira tjóni en þegar er orðið. En í sambandi við atburðinn í heild vil ég bara minna á það, sem ég hafði hér áðan eftir hæstv. forsrh., að ég treysti því, að þó að við deilum um innanlandsmál, þá kunni sú ríkisstj., sem hann veitir forstöðu, að fara svo með mál okkar út á við, að vel sé fyrir því séð, og minna þá aðila á það, sem eru í fóstbræðralagi við okkur, að þeir eiga skyldur við okkur upp að inna, en ekki sýna okkur yfirtroðslu eina.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en mér finnst samt rétt að vekja athygli á því, að ég held, að það sé óhætt að slá því alveg föstu, að sá atburður, sem gerðist við Snæfellsnes í gær, er langsamlega alvarlegasti atburðurinn, sem hingað til hefur gerzt í viðskiptum Íslendinga og Breta, síðan hin svokallaða landhelgisdeila hófst. Ég held, að það hafi ekki gerzt áður, að brezkum togurum undir herskipavernd hafi verið stefnt inn á sjálf aðalveiðisvæði bátanna á vetrarvertíðinni, eins og gert er í þessu tilfelli. Það hefur ekki heldur komið fyrir áður, að brezkir togarar hafi gert sér eins leik að því að spilla veiðarfærum og eyðileggja veiðarfæri eins og gert var í gær, og heldur aldrei komið fyrir eins og virðist hafa átt sér stað, eftir því sem blöð skýra frá, að beinlínis hafi verið gerð tilraun til þess að sigla íslenzka báta niður. Þetta eru tvímælalaust langsamlega alvarlegustu atburðirnir, sem hafa gerzt í þessari deilu hingað til, og þess vegna finnst mér, að ekki sé um það eitt að ræða, eins og kom fram hjá hæstv. dómsmrh., að bæta þeim mönnum það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir af þessum völdum, heldur þurfi jafnframt að athuga, - og það sé það, sem skiptir langsamlega mestu máli, - hvaða ráðstafanir kunni að vera hægt að gera til að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir endurtaki sig og jafnvel enn þá alvarlegri atburðir en þessir. Og í þeim efnum nægir ekki það eitt að mótmæla eða senda mótmæli til brezku stjórnarinnar. Sú leið hefur verið reynd svo oft áður, án þess að nokkur árangur hafi af því fengizt. Mér finnst, að vegna þessa atburðar við Snæfellsnes hljóti það mjög að koma til athugunar, sem sjómenn á Akranesi og í Keflavík bentu á við upphaf deilunnar, og það var, að það væri sérstakt varnarlið hér í landinu, sem ekki væri óeðlilegt að kæmi Íslendingum til aðstoðar, þegar þeir verða fyrir svipuðu ofbeldi og því, sem hér hefur átt sér stað. Á það má líka benda, að samkv. 5. gr. varnarsamningsins, sem er í gildi milli Íslands og Bandaríkjanna, hafa Bandaríkin tekið að sér að sjá um, að öryggi íslenzku þjóðarinnar sé tryggt, svo sem frekast er kostur. En það held ég, að öllum sé ljóst, að okkar öryggi er ekki tryggt, á meðan enskir landhelgisbrjótar geta staðið uppi í íslenzkri landhelgi undir herskipavernd, eins og þeir gerðu við Snæfellsnes í gær. Ég held, að það komi þess vegna mjög til athugunar, hvort það sé ekki orðið tímabært að prófa það, hvort ekki sé hægt að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir eins og þessir endurtaki sig, með því að reyna á það, hvort það sé nokkra vernd að hafa af okkar verndurum gegn slíkum atburðum eins og þessum. Það, sem skiptir nú mestu máli, er að reyna að gera þær ráðstafanir, sem eru líklegastar til þess, að slíkir ofbeldisatburðir endurtaki sig ekki. Og ég held, að það séu margir landsmenn þeirrar skoðunar, alveg eins og sjómennirnir á Akranesi og í Keflavík, að það sé vafasamt gagn af því að hafa svokallað varnarlið í landinu, ef það getur ekki veitt aðstoð gegn slíkum árásum eins og þeim, sem hér hafa átt sér stað. Ég held, að það hljóti þess vegna mjög að koma til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., jafnframt því sem hún fer hina venjulegu mótmælaleið og mótmælir þessu við brezku stjórnina, hvort ekki sé ástæða til þess a.m.k. að vekja athygli þeirrar ríkisstj., sem hefur tekið að sér að vernda Ísland, alveg sérstaka athygli á þessum atburðum og benda henni á, að það muni ekki mælast vel fyrir meðal íslenzku þjóðarinnar, ef slíkir atburðir endurtaki sig og ekkert sé gert af hálfu þeirrar ríkisstj. eða þess varnarliðs, sem hér er, til að koma í veg fyrir slíka atburði. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að það mun hafa gerzt, nokkru eftir að landhelgisdeilan hófst eða Bretar byrjuðu sínar árásir í landhelginni, að þáv. forsrh. sneri sér sérstaklega til ameríska sendiherrans og gerði honum grein fyrir því, að það mundi ekki vel séð af hálfu íslenzku þjóðarinnar, ef ofbeldi Breta innan landhelginnar leiddi til alvarlegra árekstra. Og mér er ekki fjarri að halda, að einmitt sú aðvörun hafi átt sinn þátt í því, að Bretar hafi ekki hagað sér eins dólgslega og þeir ella mundu hafa gert. Nú virðist það hins vegar komið á daginn, eins og atburðirnir við Snæfellsnes í gær sýndu, að Bretar eru að færa sig hér upp á skaftið og það geti jafnvel hvenær sem er fylgt því hinir alvarlegustu árekstrar, ef ekki verður komið í veg fyrir þetta, og þess vegna held ég, að það sé alveg tímabært að fara þá leið að nýju, sem var gerð af þáv. forsrh. haustið 1958, að vekja athygli fulltrúa Bandaríkjanna á því, hvaða afleiðingar það gæti haft, ef mjög alvarlegir atburðir gerðust hér innan íslenzku fiskveiðilandhelginnar, og jafnvel fylgja því svo fast eftir, að þess væri óskað, að 5. gr. varnarsamningsins kæmi til fullra framkvæmda, þar sem Bandaríkjamenn heita því að tryggja öryggi íslenzku þjóðarinnar fyrir hernaðarlegum árásum. Ég sem sagt álít það ekki nægilegt, að ríkisstj. mótmæli þessum atburðum við Breta, heldur athugi frekari ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að slíkir atburðir endurtaki sig, og þess vegna mundi ég telja æskilegt, að þegar ríkisstj. er búin að fá þær skýrslur og athuga þær skýrslur, sem hæstv. dómsmrh. minntist á hér áðan, þá yrði haft samráð við Alþ. um, hvernig á þessu máli yrði haldið framvegis. Það hefur tekizt nú að undanförnu að hafa algera samstöðu flokkanna um helztu aðgerðir í landhelgismálunum, og það væri í samræmi við það, að ríkisstj. ráðfærði sig um frekari aðgerðir í þessu máli, sem hún teldi nauðsynlegar, við Alþ. og andstöðuflokka sína þar.



Herra forseti. Út af þessum umr. vil ég aðeins gera tvær athugasemdir. Það var misskilningur hjá hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), að ég hefði sagt, að það eitt nægði að bæta þeim mönnum tjón, sem orðið hefðu fyrir því. Eins og hann kom inn á í síðari ræðu sinni, sagði ég, að ákvarðanir um frekari aðgerðir yrðu teknar, þegar skýrslur málsins lægju fyrir, og hef ég ekki frekar við það að bæta. Út af ummælum hv. 4. þm. Austf. (LJós) vildi ég einungis segja það, að þau atriði, sem hann benti á, eru vissulega ein meðal þeirra, sem helzt koma til álita í þessu máli og ég hafði í huga, þegar ég gaf mína yfirlýsingu áðan.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í ræðu hæstv. dómsmrh., liggja ekki fyrir þær skýrslur um þá atburði, sem gerðust við Snæfellsnes í gær, að um það verði dæmt til hlítar, hvað þar hefur í raun og veru farið fram, og ekki heldur verður tekin ákvörðun um það á þessu stigi að óathuguðu máli, hvernig við skuli snúast. Það er þó alveg ótvírætt, að brezkir togarar hafa beinlínis gert sér leik að því að eyðileggja veiðarfæri íslenzkra skipa, sem þarna voru að veiðum innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu. Framferði togaranna við Snæfellsnes virðist beinlínis vera fólskuleg hefndarráðstöfun í garð íslenzkra fiskimanna, vegna þess að brezkum togurum hefur verið haldið burt úr íslenzkri fiskveiðilögsögu. Það er ómögulegt að sjá annað af því, sem fyrir liggur, en togararnir hafi að óþörfu verið að gera sér leik að því að eyðileggja þarna veiðarfæri. Þessi framkoma er því ámælisverðari sem það er viðtekin og viðurkennd regla af öllum, að skip skuli forðast að spilla veiðarfærum fiskibáta á þeirra veiðisvæðum og það án tillits til þess, hvort veiðarnar eru stundaðar innan eða utan hinnar venjulegu fiskveiðilögsögu. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir, að þetta hefur verið gert, og þá hafa þeir, sem tjóninu hafa valdið, stöðugt talið sér bera skyldu til að bæta þetta tjón, og að sjálfsögðu, eins og hæstv. dómsmrh. tók fram, kemur ekki annað til mála en að þeir, sem þarna hafa orðið fyrir tjóni, verði að fá fullar bætur. Og þeir, sem bæturnar eiga að greiða endanlega, eru að sjálfsögðu engir aðrir en þeir, sem tjóninu hafa valdið. En út yfir þetta liggja ekki og hafa ekki legið fyrir alveg fram að þessu þær upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til þess að gera sér grein fyrir málinu í heild, og sérstaklega hafa ekki legið fyrir fram að þessu upplýsingar um það, hver þáttur brezku herskipanna er í þessu máli öllu. Eftir því sem ég nú rétt nýverið hef heyrt, virðist brezka herskipið hafa komið þarna á vettvang rétt eftir að íslenzku varðskipin komu til aðstoðar fiskibátunum. Brezka herskipið var aðgerðalaust á vettvangi, það reyndi ekki, eftir því sem bezt er vitað, að aðstoða togarana. Fyrstu og einustu aðgerðir þess virðast hafa verið þær, að þegar íslenzka landhelgisgæzlan krafðist þess af herskipinu, að það vísaði brezku togurunum burt af netasvæði bátanna, þá gerði varðskipið þetta. Þetta eru þær upplýsingar, sem fyrir liggja að svo stöddu máli. En að sjálfsögðu þarf að athuga þetta allt nánar. En ég minnist bara á þetta hér, til þess að menn geri sér grein fyrir því, að það er ómögulegt að taka neinar ákvarðanir eða fullyrða neitt í þessu máli, fyrr en tækifæri hefur gefizt til þess að rannsaka allar upplýsingar og finna niðurstöðuna út úr því, enda þótt það sé ljóst þegar í upphafi, að þarna hefur verið framið mjög alvarlegt brot, sem að sjálfsögðu verður að bæta að fullu og frekari ráðstafanir verða að gera út um. En það er annað atriði, sem hefur ekki komið fram í þessu máli, sem mér finnst fullkomin ástæða til að vekja athygli hér á og út af fyrir sig er fullt eins þýðingarmikill atburður og þessar fólskulegu aðfarir togaraskipstjóranna vestur við Snæfellsnes. Því hefur verið lýst yfir, að Bretar væru að hverfa með sinn fiskiskipa- og herskipaflota burt úr íslenzkri fiskveiðilögsögu, meðan á landhelgisráðstefnunni í Genf stæði. Engu að síður heyrum við það, að einmitt nú þessa sólarhringana eru Bretar að gera ráðstafanir til þess að opna tvö verndarsvæði innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu. Þessar ákvarðanir tekur brezka ríkisstj. á sama tíma, sem okkur er tjáð, að þeir ætli að víkja héðan í burtu úr 12 mílna fiskveiðalögsögunni, a.m.k. á meðan á Genfarráðstefnunni stendur. Mér finnast þessar aðgerðir Breta ekki aðeins ósvífnar og ofbeldisfullar, heldur sannast að segja mjög furðulegar. Þeirra ákvörðun um það að víkja burt úr íslenzkri fiskveiðilögsögu, á meðan á Genfarráðstefnunni stendur, getur ekki verið tekin af öðrum ástæðum en þeim, að þeir gera sér ljóst, að þeirra aðferðir við Ísland hafa skaðað þeirra málstað. Á því getur enginn vafi verið. Þess vegna tilkynna þeir heiminum, að þeir ætli nú að hafa frið hér í okkar fiskveiðilögsögu þennan tíma. En á sama tíma er þessi tilkynning þeirra svo mótsagnakennd, að ný verndarsvæði eru opnuð við okkar strendur. Við skulum vona, að Bretar eigi eftir að komast að þeirri niðurstöðu sjálfir, að allar þeirra aðgerðir við Íslendinga í landhelgismálinu hafa verið þeim sjálfum og þeirra málstað til óþurftar, hafa kastað rýrð á Breta sjálfa, og þeir eigi að hætta þessu athæfi og aldrei að taka það upp aftur. Því fyrr sem Bretar gera sér þetta ljóst, því betra, ekki aðeins fyrir okkur, heldur einnig fyrir þá sjálfa.



Það voru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. utanrrh. sagði hér nú um málið. Hann sagði, að það lægi ekki ljóst fyrir, hver hefðu verið afskipti hins brezka herskips af þessum atburði, og mér fannst það koma greinilega fram í túlkun hans, að raunverulega hefði, eftir því sem bezt væri vitað, hið brezka herskip ekkert af sér gert í þessum efnum, og skildi ég þetta helzt sem svar við þeirri aths., sem ég gerði hér, þar sem ég taldi, að þessi margföldu lögbrot, sem þarna hefðu átt sér stað, hefðu raunverulega farið fram undir herskipavernd. Í tilefni af þessu vildi ég aðeins benda á það, að eins og blöð skýra frá þessu, - ég hef t.d. fyrir mér í Morgunblaðið nú í morgun, - þá er skýrt frá þessu algerlega á annan veg. Þar segir á þessa leið: „Varðskipið Ægir var nærri, en fékk ekkert að gert vegna nærveru hins brezka vígdreka.“ Enda sýnist mér það gefa alveg auga leið, að hér hefur brezkur togari verið að toga innan 12 mílna markanna. Hann er því brotlegur. Hann hefur verið að brjóta aðra reglugerð, sem ég hef minnzt á hér áður, þar sem hann togar beint yfir veiðarfæri báta, sem eru að draga inn veiðarfærin. Íslenzka varðskipið, sem þarna var nærstatt, hefur beinlínis ekki gert skyldu sína, hafi það ekki gert tilraun til þess að taka þennan togara. Mér sýnist það þá rannsóknarefni út af fyrir sig, hafi það verið svo, að okkar varðskip hafi ekki reynt að taka þennan lögbrjót. Og engin önnur ástæða getur þarna legið til þess, finnst mér, að lögbrjóturinn hefur ekki verið handsamaður, en sú, sem blöðin skýra frá og kemur svo vel heim og saman við það, sem við þekkjum af öðrum slíkum atvikum, að brezka herskipið kemur í veg fyrir það, að íslenzka landhelgisgæzlan geti haldið uppi lögum og rétti á þessu svæði, og því er það, að einnig þessa reglugerð, sem ég minntist á og Bretar viðurkenna og eru aðilar að, - þeir láta nú brezkan togara brjóta þessa reglugerð um hábjartan dag og vernda hann með herskipakosti sínum til þess að koma þessum lögbrotum fram. Ég vænti þess, eins og ég sagði áður, að þetta verði athugað til hlítar, en ég vona líka, að það reynist svo, að það sé réttara, sem fram hefur komið í blöðunum, fremur en hitt, að íslenzka landhelgisgæzlan hafi eitthvað látið á sér standa í þessum efnum að halda uppi lögum og reglu, eins og henni raunverulega ber skylda til.



Herra forseti. Ég mun ekki gera að umræðuefni þau atriði, sem þegar er búið að ræða, enda hygg ég, að í höfuðatriðum sé ekki um að tala, að við séum ekki allir sammála því, að ríkisstj. geri allt, sem unnt er, til þess að rétta hag okkar í þessu máli. Hér hefur nokkuð verið rætt um, hvað sé hægt að gera til að rétta hlut Íslands og sérstaklega til að fyrirbyggja, að svona atburðir endurtaki sig. Augljóst er, að þarna er um að ræða verulega hættu, ekki aðeins varðandi eignir, veiðarfæri og skip, heldur jafnvel líf sjómanna. Í framhaldi af því, sem menn hafa bent á á þessu sviði, vil ég nefna eitt atriði, hið umdeilda orð áróður. Það hefur komið í ljós af ræðum þeirra manna, sem þegar hafa tekið til máls, að Bretar telja aðgerðir sínar hér við land ekki vera þeim til framdráttar gagnvart almenningsáliti í heiminum. Þess vegna kom að því, að þeir tilkynntu, að þeir mundu draga herskip sín héðan burtu, meðan á Genfarfundinum stendur. En sýnilega hafa togaraeigendur fengið framgengt, að það yrði ekki degi fyrr en ráðstefnan hefst. Það vill svo til, að einmitt núna stendur yfir vetrarvertíð og beztu miðin eru við Suður- og Vesturland. Virðist hið sama hafa gerzt og í fyrra, að togaraeigendur hafa krafizt þess að fá opnuð svæði á þessum beztu miðum og brezk stjórnarvöld látið undan. Þar með hafa Bretar einmitt nú, þegar þeir ætluðu sér að vinna almenningsálit í heiminum með því að fara héðan, meðan á ráðstefnunni stendur, ráðizt að okkur, þar sem við erum sárastir fyrir, á okkar höfuðmiðum á höfuðvertíð. Með því að þeir ráðast einmitt nú á landhelgina, þar sem hún er viðkvæmust, höfum við öðlazt atriði, sem nauðsynlegt er að heimurinn fái að heyra um. Okkur ætti að vera augljóst, hversu mikil nauðsyn þetta er, þegar við íhugum, hvernig Bretar hafa sjálfir með aðgerðum sínum viðurkennt, að þessi atriði eru þeim andstæð í baráttunni um almenningsálitið. Það hefur mikið verið um þessa hlið landhelgismálsins talað. Stjórnarvöld okkar hafa yfirleitt í orði sýnt þessu skilning og öðru hverju gripið til aðgerða, sem ég tel að hafi, svo langt sem þær hafa náð, verið mjög í rétta átt. Svo hefur áróður dottið alveg niður af þeirri einföldu ástæðu, að ríkisvald okkar er ekki það langt á veg komið að hafa í gangi áróðursvél, þó að við gætum sannarlega notað hana í þessu tilfelli. Til samanburðar vil ég benda á það, að einmitt þessar vikur fyrir Genfarfundinn hafa brezkir togaraeigendur ákveðið að eyða rúmlega einni millj. kr. í sérstaka blaðaáróðursherferð til undirbúnings ráðstefnunni. Þessi herferð gengur þannig fyrir sig: Útgerðarmenn hafa í þjónustu sinni stórt áróðursfyrirtæki í London, sem heitir Galatzin and Sons, og borga því stórar upphæðir. Sérfræðingar þessa fyrirtækis hafa með fulltrúum togaraeigenda sett saman litprentaðan pésa, mjög fallegan, sem hefur verið dreift út. Síðan hefur aðalefni þessa pésa verið sett saman í auglýsingu; sem fyrst var til byrjunar birt í brezkum blöðum, en nú hefur skotið upp kollinum í grískum blöðum, í portúgölskum blöðum og mjög víða annars staðar. Við sjáum á því, hvaða lönd þeir velja, að þeir vita vel, hvar kann að hafa mesta þýðingu að eyða þessari millj. kr. Þá vil ég geta þess, að íslenzk blöð og blaðamenn hafa oft kvartað undan því, að þeim berist fréttir af viðburðum á íslenzku miðunum ekki frá íslenzkum yfirvöldum, heldur frá brezkum fréttastofum. Fréttirnar eru fljótari að fara frá herskipunum til Lundúna, gegnum flotamálaráðuneytið til Reuters, um loftskeytastöðvar Reuters út í heim og aftur hingað, heldur en þær eru að berast til blaðanna hér. Þetta gerist svo fljótt, að það skiptir ekki höfuðmáli fyrir blöðin, vegna þess að þau bíða ekki marga daga eftir fréttunum, en þetta gefur auga leið um það, að brezka frásögnin af því, sem gerist, er ekki aðeins langt á undan að komast út í heim, heldur er komin um allan heim, áður en fréttaritarar hér á landi hafa hugmynd um málið og byrja að spyrjast fyrir um, hver sú íslenzka frásögn af atburðinum raunverulega sé. Og við vitum, að lygin kemst norður á Langanes, áður en sannleikurinn sér Elliðaár. Það er mjög erfitt í fréttaheiminum að leiðrétta það, sem einu sinni er komið á kreik, ef menn eru ekki vakandi og koma sínum eigin frásögnum út um heim samsíða þeim, sem andstæðingarnir senda. Á þetta vil ég benda, því að ég tel alveg nauðsynlegt, að landhelgisgæzlan eða aðrir aðilar stjórnarvaldanna hafi miklu nánara og fastara samstarf við þá menn hér á landi (sem eru yfirleitt Íslendingar), sem eru fulltrúar erlendra fréttastofnana, og tryggi það, að þeir hafi eitthvert efni til þess að senda út, eins fljótt og hægt er, um þessa viðburði. Það þarf sérstaklega að vera á verði um það, að höfuðstaðreyndir eins og staðsetning skipa, sem oft ber á milli í erlendum fréttum og innlendum, liggi a.m.k. fyrir, svo og hvert okkar álit er á þessum og þessum atburði. Ég er það trúaður jafnvel á blöð í þeim löndum, sem eru okkur andstæðust, að þetta muni geta borið verulegan árangur. Reynsla okkar af starfseminni s.l. sumar, þegar við fengum hingað tugi blaðamanna víða utan úr heimi, sýndi það, að árangurinn var einmitt langsamlega mestur af því að fá hingað brezka blaðamenn. Við verðum þarna að vera á verði og nota okkur þeirra eigin blaða- og útvarpskost, eins og við framast getum. Ég vil leggja á það höfuðáherzlu, að höfð sé uppi af Íslands hálfu eins mikil og eins ör upplýsingaþjónusta og hægt er. Það er furðulegt, hvað fram kemur í enskum blöðum um þetta mál. Stórar frásagnir voru nýlega í mörgum enskum blöðum um það, að stýrimaður á togara, ólærður, hefði orðið að setja saman þriggja tommu skurð á höfðinu á enskum sjómanni, sem hafði slasazt. Og af hverju? Af því að þeir gátu ekki farið til íslenzkrar hafnar. Með svona sögum er vísvitandi verið að rægja okkur. Það eru fluttar ræður um þetta mál í Rótarý-klúbbum og ýmsum stofnunum í Englandi. Og einn slíkur ræðumaður fékk það haft eftir sér í enskum blöðum, að hann vonaðist til þess, að Krúsjef leyfði Íslendingum að vera dálítið sanngjarnir í þessum málum framvegis. Þetta eru sýnishorn, og af þeim væri hægt að koma með fjöldann allan, sem sýna, hvað í gangi er. Það þýðir ekki að ganga fram hjá þessum atriðum. Við verðum að vera með á áróðurssviðinu líka. Ég legg því áherzlu á, að eitt hið allra sterkasta, sem við getum gert í landhelgismálinu til að fyrirbyggja endurtekningu þessara atburða, er að láta heiminn vita, hvað hefur gerzt.