Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get með glöðu geði orðið við þeim tilmælum að orðlengja ekki þessa framsöguræðu mína því það er ástæðulaust. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að inna eftir viðbrögðum hæstv. ríkisstj. við síðustu atburðum á miðunum fyrir Austurlandi. Svo sem hv. þm, er öllum kunnugt, þá hófu bresku herskipin að nýju ásiglingar á íslensku varðskipin eystra af meiri hörku og tillitsleysi en nokkru sinni áður nokkrum klukkustundum eftir að breska stjórnin hafði tilkynnt að fjölgað yrði herskipum á Íslandsmiðum og nokkrum klukkustundum áður en birtur var samræmdur texti síðasta fundar Hafréttarráðstefnunnar um 200 sjómílna auðlindalögsögu, þar sem tekinn er af allur vafi um bað að íslendingar skuli sitja einir að fiskimiðum sínum og vafinn tekinn af um þetta atriði svo skýlaust að jafnvel Evensen, fiskimálaráðherra Noregs, sem hefur þótt heldur hægfara og varfærinn í þessum málum, lýkur nú upp sínum munni um það að hér með séu 200 sjómílurnar orðnar að þjóðarétti. Ég get ekki frætt hv. alþm. um það sem á miðunum skeði þarna eystra á föstudaginn umfram það sem fram hefur komið í fjölmiðlum, en ummerkin geta menn séð eða hluta af þeim í austurhöfninni hérna í Reykjavík. Og því kveð ég mér nú hér hljóðs utan dagskrár að frá ríkisstj. hefur það eitt komið fram varðandi atburðinn þarna eystra sem marktækt er sem lesa má í ritstjórnargrein Morgunblaðsins, málgagns forsrh., á laugardaginn, þar sem raunar segir berum orðum í ritstjórnargreininni að sú ályktun, sem hægt sé að draga af atburðunum þarna eystra, sé að skynsamlegasta leiðin sé friðsamleg lausn til skamms tíma. Ályktunin, sem er dregin af því sem skeði á miðunum fyrir Austurlandi, er sú, að nú eigi að semja við breta. Ef Alþ. á ekki heimtingu á því að ríkisstj. láti í té nánari útleggingu á þessari yfirlýsingu sinni, þá held ég að það mætti a.m.k. orða það þannig að æskilegt væri að hv. Alþ. fengi nánari skýringu, ekki síst vegna þess að þessi yfirlýsing er í grundvallaratriðum í samræmi við margyfirlýsta stefnu hæstv. forsrh. í deilu okkar við breta, því viðbrögð hans hafa æ verið þau, er bretar hafa hert hernaðaraðgerðir sínar á miðunum, að hann hefur þá Íátið málgagn sitt svara með kröfu inn á við um samninga við þá. Af hálfu okkar alþb.-manna hefur því verið haldið fram að slík viðbrögð við hertum hernaðaraðgerðum af hálfu breta væru til þess fallin að eggja þá til frekari aðgerða þessarar tegundar á miðunum. Fyrst þeir fá rétta svörun við einni ofbeldisaðgerð, þá reikna þeir með enn þá betri svörun við þeirri næstu og enn þá harðari. Af hálfu okkar er talin fullkomin ástæða til þess að krefjast ljósra svara um raunverulegar fyrirætlanir ríkisstj. í landhelgismálinu eins og nú er komið. Formaður Framsfl., hæstv. dómsmrh., hefur nýlega kveðið fastar að orði en áður og það á miðstjórnarfundi í Framsfl. um þá skoðun sína að Ísland eigi tæpast samleið með Atlantshafsbandalaginu eins og nú sé komið, að tæpast sé við hæfi að íslendingar láti her NATO sitja hér í landi, og kveðið mjög, að ég segi ekki fast beinlínis, en þó ljósum orðum um þá framkomu bandaríkjamanna, meintra verndara okkar, að synja okkur nú um gæsluskip sem við þurfum á að halda á miðunum. Nú er fram undan utanríkisráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins í Osló, og ein af hliðarspurningunum í tengslum við þetta mál, sem æskilegt væri að fá nú svar við, er þessi: Ætlar utanrrh. okkar að sitja þennan ráðherrafund NATO við hliðina á breska utanrrh. eftir það sem á undan er gengið? Hvað þarf að ske hérna á miðunum, fyrir hvaða skakkaföllum þurfum við að verða, fyrir hvaða tjóni þurfum við að verða af hálfu herskipa Atlantshafsbandalagsins til þess að hæstv. ríkisstj. þyki ekki lengur við hæfi, til þess að hæstv. ráðh. ríkisstj. verði sammála um að það sé ekki lengur við hæfi að við eflum þetta sama hernaðarbandalag? í hvaða nauð þurfum við að komast til þess að hæstv. ríkisstj, álykti sem svo að það sé óhæfilegt að við höfum her frá Atlantshafsbandalaginu sitjandi á Miðnesheiði, veitum Atlantshafsbandalaginu stoð með þeim hætti til þess að níðast á okkur. Til þess að spara tíma, vegna þess að ég geri ráð fyrir að eftir því kynni að verða innt, þá vil ég nú þegar vekja athygli á því að af hálfu Alþb. er þess krafist að við lýsum nú yfir því, að ríkisstj. lýsi nú yfir því að við munum segja okkur úr Atlantshafsbandalaginu, að ameríski herinn eigi að víkja af landi okkar og auknum hernaðaraðgerðum breta á miðunum okkar verði svarað með því að setja fleiri pólska skuttogara til gæslunnar. En sem sagt, ég óska þess að forsrh. segi okkur frá því, af því að nú hefur gefist sannarlega tóm til að fjalla um þetta mál í ríkisstj., sökum þess að fyrir skemmstu hafði verið lýst yfir því að ríkisstj. hefði öll þessi mál til athugunar vegna þess að ýmislegt væri nú fyrirsjáanlegt í landhelgismálinu, þá óska ég eftir því að hæstv. forsrh. segi okkur frá því hvað ríkisstj. hefur nú ákveðið í þessum málum.



Herra forseti. Fyrir síðustu helgi keyrði um þverbak þeim svívirðilegu árásum bresku herskipanna á varðskip okkar og má kraftaverk heita að ekki varð af stórslys. Ég tel að viðbrögð hæstv. ríkisstj. við þessum atburðum hafi verið svo lítil að það verði að átelja hér á Alþingi. Mér virðist að ýmislegt hafi gerst núna allra síðustu vikur sem styrki mjög allan málflutning okkar. Í fyrsta lagi voru þessar síðustu árásir alveg sérlega harðar og hljóta að virðast öllum þeim, sem sjá tilgangsleysi þeirra, sem furðulegt ráðleysisflan af bresku ríkisstj. Í öðru lagi var Hafréttarráðstefnan að ljúka fundi í New York þar sem gengið var frá nýjum texta og að því er virðist algjörlega óumdeilt að 200 mílna útfærsla verði ekki véfengd sem alþjóðlega heimil ráðstöfun, og meira að segja forseti ráðstefnunnar á að hafa sagt að útfærsla t.d. Bandaríkjanna hafi greitt mjög fyrir þróun þessa máls. Í þriðja lagi hafa bretar sýnt friðunarsvæðum okkar meiri fyrirlitningu heldur en áður. Í fjórða lagi er nú orðið ljóst að þeir hafa haldið úti fjölda togara, sem annars hefði verið lagt, og eru sýnilega að reyna að sanna fyrir sjálfum sér og öðrum að þeir hafi stundað hér veiðar með meiri togaraflota heldur en raun undanfarinna ára hefur sýnt okkur, og geta menn giskað á hvað þeir ætla sér að hafa út úr því. Í fimmta og síðasta lagi er meginvertíð lokið hér á íslandi. Við vitum hvernig hún fór, og við vitum líka að allar horfur eru á því að um mitt ár verði búið að veiða allan þann þorsk sem fiskifræðingar geta framast talið öruggt að veiða ef stofninn á ekki að bíða alvarlegt tjón. Það er því ljósara en nokkru sinni að breski togaraflotinn undir vernd breska flotans verður hér fram í fullkominni andstöðu við friðunarsjónarmið og með fullkomnu tillitsleysi til örlaga þorskstofnsins, þó að allir viti að afkoma okkar um ófyrirsjáanlega framtíð er tengd þessum stofni. Allt eru þetta rök sem við þekkjum, en hafa styrkst við þá atburði sem ég hef nefnt, og væri því ástæða til að nota hvert tækifæri og hvert tilefni til að koma þeim á framfæri. Ég skil ekki hvers vegna sendiherra okkar með sitt starfslið í New York hefur ekki fengið fyrirmæli um að krefjast fundar í Öryggisráðinu. Og ég skil ekki hvers vegna sendiherra okkar með starfslið sitt í Brüssel hefur ekki fengið fyrirmæli um að óska eftir fundi í NATO-ráði. Við erum að vísu langþreytt vegna þess hve lítinn árangur þessar stofnanir hafa getað veitt okkur og okkar málstað hingað til. En þær eru einu sinni ekki sterkari en þetta, og dropinn holar steininn í þessum málum. Þess vegna tel ég að við megum ekki sleppa tækifærum eins og þessum, sérstaklega þegar þau kosta okkur nálega ekki neitt. Að lokum er fram undan utanríkisráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins í Osló, og ég er þeirrar skoðunar að utanrrh. Íslands eigi ekki að sækja þennan fund, heldur senda orðsendingu sem aðalritari getur lesið þessum fundi þar sem við drögum mynd eitthvað líka því sem ég hef verið að tala hér um. Ég er sannfærður um það, eins og lítur út í dag, að það mundi vera mun áhrifaríkara ef ráðh. kæmi ekki til fundarins, heldur en hitt, þó að hann sæti þar inni á lokuðum fundi og héldi þar ræðu yfir starfsbræðrum sinum. Ég minnist þess að í fyrsta þorskastríðinu átti Atlantshafsbandalagið 10 ára afmæli og hélt mikla afmælisráðstefnu í London. Alþm. áttu að vera uppistaðan í sendinefnd Íslands á þeirri ráðstefnu, en þeir neituðu að fara og það kom sýnilega við þá sem stóðu að ráðstefnunni. Það vakti sýnilega miklu meiri athygli heldur en nokkur málflutningur hefði getað vakið. Að lokum stenst ég ekki freistinguna að endurtaka eitt atriði sem ég nefndi í umr. um utanríkismál nú nýlega. Það er hugmynd sem ég sá í blaði norðan af Akureyri um að við sýnum sjómönnum Landhelgisgæslunnar einhverja sérstaka virðingu sem öðrum landsmönnum hefur ekki verið sýnd og mun ekki verða sýnd. Ég tel að forseti íslands ætti að gefa út sérstakan flokk af afreksmerki íslenska lýðveldisins sem var samkvæmt forsetabréfi frá 1950 til þess að verðlauna þá sem bjarga mannslífum. Ég tel að starf Landhelgisgæslu-sjómannanna sé fyllilega sambærilegt við það og þeir einir eigi að fá merki þessa flokks. Ég bið hæstv. ríkisstj. um að íhuga þetta og ræða það, hvort hún vill ekki ráðleggja forseta Íslands að gera þetta.



Herra forseti. Það er svo sannarlega ekki oft sem ég stend hér upp utan dagskrár og hef raunar aldrei beðið um orðið utan dagskrár fyrstur manna hér á hinu háa Alþ. síðan ég tók hér sæti fyrir nokkrum árum. En atburðir undanfarinna daga hafa verið svo alvarlegir í mínum augum að mér finnst útilokað annað en þjóðin fái að heyra eitthvað frá hinu háa Alþ., heyra einhver viðbrögð frá þessari stofnun, ekki síst vegna þess að frá hæstv. ríkisstj. sem heild hefur ekkert verið sagt um þetta mál annað en það, að við höfum sent skrifleg mótmæli og höfum jafnvel í hyggju að mótmæla við Öryggisráðið og eitthvað slíkt, eins og við höfum oft beitt, en með engum árangri. Ég vil í upphafi geta þess að ég hef raunar ekki búist við að þessu sinni bitastæðum svörum frá hæstv. ríkisstj. fremur en endranær. Þar hafa svörin jafnan verið á eina lund. Þar hefur verið talað um að við ættum að sýna stillingu, við ættum að leita eftir samúð frá erlendum vinaþjóðum okkar og eins og ég sagði áðan, senda skrifleg mótmæli og allt í þeim dúr, sem hefur ekki verið til neins, raunar ekki til neins annars en styrkja breta í þeirri trú að hér sitji stjórn að völdum sem geti látið bjóða sér allt. Ég veit að þetta eru hörð orð, en ég tel að reynslan frá því að svokallað þorskastríð hófst hafi sýnt það og þess vegna sé alveg óhætt að halda því fram. Auk þess sem maður býst ekki við allt of mörgum svörum og þaðan af síður greinagóðum frá hæstv. ríkisstj. eða einstökum ráðh., þá hafa yfirlýsingar ráðh. ekki reynst svo ábyggilegar sem maður hefði mátt búast við. Ég hélt að ætti að vera hægt að treysta þeim til fullnustu í sambandi við þessa hluti. Er þess skemmst að minnast þegar rætt var um að gera samninga við vestur-þjóðverja hér í haust, þá lýstu ráðh., hæstv. ráðh. í ríkisstj. nokkrir yfir því, að ekki kæmi til greina að semja við vestur-þjóðverja nema bókun 6 tæki gildi, og eins og kunnugt er var þá vikið frá því skilyrði. Yfirlýsingarnar héldu ekki. Hins vegar skyldi gefinn 5 mánaða frestur, og treystu þá allir því að eftir þennan óhæfilega frest yrði þó alla vega staðið við það að væri ekki bókun 6 komin til framkvæmda eftir 5 mánuði, þá yrði samningnum frestað. Þær yfirlýsingar, sem gefnar voru í þessu máli, hafa ekki heldur staðist. Það alvarlegasta í málameðferðinni varðandi landhelgina er að mínum dómi það að við íslendingar, sem eigum mest undir því, við höfum aldrei tekið frumkvæðið á neinu stigi málsins. Allir okkar leikir í þessum efnum hafa verið þannig að þeir hafa verið eða áttu að vera svör við þeim aðgerðum sem andstæðingarnir hafa gert í málinu, en svörin hafa öll verið með þeim hætti að þeir leikir okkar hafa nánast verið eins konar biðleikir, en aldrei verið í þeim dúr að við höfum tekið frumkvæðið á neinu sviði. Nú hefur hins vegar brugðið svo við á undanförnum dögum, að tveir hæstv. ráðh. úr ríkisstj., hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh., hafa látið hafa eftir sér um þetta mál nokkru harðari ummæli en áður hafa komið. Er þar um að ræða þá ræðu sem hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson flutti á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. nú fyrir stuttu, þar sem hann fjallaði um landhelgismálið. Ég vil ekki skorast undan því sem hæstv. forseti fór fram á, að ræðumenn skyldu vera stuttorðir, en ég get ekki komist hjá því að vitna í ummæli þessara tveggja ráðh. og leita eftir svörum frá þeim um það hvert framhaldið kunni að geta orðið. Í máli hæstv. ráðh. Ólafs Jóhannessonar kemur skýrt fram að það, sem við höfum gert vegna ofbeldis breta með því að leita aðstoðar bandalaganna og við höfum kvartað undan þessum aðgerðum breta fyrir Öryggisráði og Atlantshafsráði, að allar þær tilraunir hafa verið til lítils eða nánast til einskis, og þar segir hæstv. ráðh., með leyfi forseta: „NATO hefur ekki reynst þess megnugt að hefta flotainnrás einnar bandalagsþjóðar í lögsögu annarrar og það hefur ekki einu sinni treyst sér til þess að fordæma innrás breta í orði.“ Þá segir hæstv. ráðh. á öðrum stað: „Það skal ekki dregið í efa að þannig megi túlka varnarsamninginn. En hitt hefur valdið íslendingum vonbrigðum, að Bandaríkin skyldu ekki sjá sér fært að verða við tilmælum íalendinga um lán eða leigu á einu eða tveimur strandgæsluskipum og að bandaríski utanrrh. skyldi telja þörf á því að ganga úr götu sinni til þess að tilkynna hinum breska starfsbróður sínum sérstaklega að Bandaríkin mundu alls ekki láta íslendingum í té skip, Að mínum dómi hefði mátt ætlast til annarra viðbragða af hálfu bandaríkjamanna. Ég get ekki skilið þá menn sem lýsa undrun sinni á því að leita þyrfti til bandaríkjamanna með slík tilmæli. Ég get ekki skilið þá stjórnmálamenn,“ segir hæstv. ráðh., „sem láta sér um munn fara ummæli sem einna helst verða skilin á þá lund að við megum aldrei gera neitt, sem kemur bandaríkjamönnum í illt skap, hvað þá meira.“ Og hæstv, ráðh. heldur áfram: „Þjóðir Efnahagsbandalagsins, sem við erum í bandalagi við í NATO, hafa reynt að beita fjárhagslegum þvingunum til að knýja okkur til undanhalds í þessu máli.“ Þetta sagði hæstv. ráðh. Þarna kveður hann á ýmsum stöðum allfast að orði, og ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. ráðh. að hann geri hv. Alþ. grein fyrir þeim skilningi sem leggja ber í þessi orð, ef hann telur þörf á að útskýra þau eitthvað nánar. En þau eru að mínum dómi mjög sterk og þýða ekkert annað en það, að hér hafi verið staðið rangt að málum, við höfum ekki fengið neinar undirtektir og bandaríkjamenn hafi greinilega tekið afstöðu með bretum í málinu. Það sýnist mér vera augljóst. Varðandi þau skip, sem íslendingar fóru fram á að fá í Bandaríkjunum, hefur verið skrifað í bandarískum blöðum. Ég rakst á það ekki fyrir löngu í bandarísku blaði, Miami Herald, frá 24. apríl s.l., þar var grein um það að Bandaríkjastjórn hefði neitað íslendingum um báta á leigu. í þeirri grein kemur m.a. fram, sem er höfuðatriðið, að til séu í eigu varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna 14 slík skip, og sú málsgr. endar þannig: „Og engin þeirra í notkun.“ Nú kom það fram hjá öðrum hæstv. ráðh. núna í útvarpsþætti að það væri að hans dómi fyllilega unnt að pressa áfram á bandaríkjamenn í þessum efnum, og þá er aðeins spurningin um það, í hverju sú pressa ætti að vera fólgin. Það er ljóst að því, sem ég hef sagt hingað til. að sú pressa getur ekki verið fólgin í munnlegum eða skriflegum mótmælum, heldur getur hún ekki komið öðruvísi að gagni heldur en hún sé í verki, að við leikum einhvern mótleik til þess að bandaríkjamenn og aðrir samstarfsmenn okkar í Atlantshafsbandalaginu verði áþreifanlega varir við. Hæstv. ráðh. Einar Ágústsson svaraði spurningum í þættinum Bein lína nú í fyrrakvöld, minnir mig, þar sem hann var mikið spurður um landhelgismálið. Þar sagði hæstv. utanrrh. m.a., að við ættum nú að láta NATO vita af því að það sé erfiðleikum háð fyrir hvaða stjórn sem ríkir á Íslandi að hafa áfram samvinnu við bandalagið þegar ein þjóðin hagar sér með þessum hætti. Og hæstv. ráðh. hélt áfram: „Ég tel líka að vera hersins hér sé ekki sjálfsagður hlutur.“ Þetta þýðir að mínum dómi það, að við þurfum að mati hæstv. utanrrh. að snúa okkur til NATO með einhverjar slíkar ákvarðanir sem þeir skildu og fyndu fyrir og yrðu til þess að rétta okkar hlut, þó ekki væri til annars heldur en að við tækjum einu sinni frumkvæðið í þessu máli. Hæstv. ráðh. var einnig spurður um það af einum sem hringdi í þáttinn hvort árásir breta á varðskipin jafngiltu ekki stríðsyfirlýsingu. Þannig var spurningin. Svar hæstv. utanrrh. var á þann vega að árásirnar á skipin væru meira en stríðsyfirlýsing, svo segir hann orðrétt: „Ég tel að það sé stríð, styrjaldaraðgerðir.“ Þetta eru nokkuð ákveðin orð af munni hæstv. utanrrh. Þar lýsir hann því yfir að bretar séu hreinlega í stríði við íslendinga og þessar aðfarir freigátanna á miðunum séu styrjaldaraðgerðir. Þetta er orðrétt. Og í því sambandi, eftir að sjálfur utanrrh. þjóðarinnar hefur sagt þessi orð, þá hlýtur sú spurning að vakna hjá þjóðinni hvort það sé með nokkru móti hægt að rökstyðja þátttöku okkar í Norður-Atlantshafsbandalaginu meðan bretar, ein svokölluð bandalagsþjóð okkar, eru í styrjöld við okkur að mati hæstv. utanrrh? Við vitum að vera okkar í NATO er forsendan fyrir því að hér sé her í landinu. Og ef við gripum nú til einhverra mótaðgerða sem snertu herinn í landinu og takmörkuðu hans starfsemi, þá held ég að þrátt fyrir samninginn og uppsagnarfresti sé það ástand, sem nú er og að mati hæstv. ráðh. er styrjaldarástand, nægilegt til þess að allir slíkir frestir falli sjálfkrafa burt. Það er venjan þegar svo stendur á. Og til þess að gera langt mál stutt, þá víl ég að lokum lýsa því sem minni skoðun hver ætti að vera okkar mótleikur í stöðunni og fyrsti leikurinn í öllu þessu tafli, þar sem sjálft líf þjóðarinnar liggur undir, sem gæti talist leikur til þess að ná frumkvæðinu. Aðgerðir okkar væru fólgnar í því að radarstöðvar bandaríkjamanna hér á landi yrðu stöðvaðar. Það er mjög auðvelt að koma því við að fjarskiptamiðstöð hersins og NATO á landinu yrði lokað. Að eftirlits- og æfingarflug hersins í Keflavík væri stöðvað á meðan NATO-ríki er í styrjöld við Ísland. Það er staðreynd, að eitt af NATO-ríkjunum með skip úr NATO-flotanum er í styrjöld við íslendinga, og þess vegna eigum við, á meðan slíkt ástand varir, ekki að leyfa neina starfsemi NATO á Íslandi. Annað er ekki rökrétt. Að lokum vil ég aðeins segja það, að varðandi það, sem kom fram í ræðum tveggja fyrri ræðumanna, hv. þm. Stefáns Jónssonar og hv. þm. Benedikts Gröndals, um utanríkisráðherrafundinn, þá er ég alveg sammála því að við eigum ekki að láta hæstv. utanrrh. sækja þennan fund, og jafnvel þó hann hafi sagt frá því í útvarpsþætti þeim, sem ég vitnaði til áðan, að hann mundi líklega fara á fundinn, þó hann fullyrti það ekki, og reyna að skamma þá þarna ytra og halda yfir þeim ræður. Ég efast ekki um að hann mundi nota tækifærið til þess. Ég efast ekki um það. En ég held að sterkara en allar slíkar ræður og allur slíkur yfirlestur yfir NATO-klíkunni þar ytra, sterkara en það allt saman væri það ef hæstv. utanrrh. léti alls ekki sjá sig á þeim fundi. Og til þess að ná þar einnig frumkvæðinu og gera afstöðu okkar enn þá sterkari, enn þá eftirtektarverðari, væri það, að um leið og utanrrh. neitaði að sækja fundinn, þá sama dag yrði sendiherra íslendinga í Brüssel kallaður heim. Með þessum hætti mætti slá tvær flugur í einu höggi, og þetta yrði sannarlega leikur sem eftir yrði tekið. Með því værum við íslendingar og jafnvel hæstv. ríkisstj. byrjuð að rétta ofurlítið úr kútnum. Þá gæti kannske komið sá dagur að andstæðingar okkar í málinu litu ekki á það sem sjálfsagðan hlut að það mætti bjóða okkur allt, það mætti neita okkur um allt og það mætti ætlast til alls af okkur í undansláttarátt.



Herra forseti. Ég fer ekki mörgum orðum um hversu alvarlegir þeir atburðir voru sem áttu sér stað á miðunum s.l. fimmtudagskvöld. Þótt ýmislegt hörmulegt og hroðalegt hafi átt sér stað á miðunum eftir að bretar sendu flota sinn hingað á Íslandsmið og þótt þessir atburðir séu í sjálfu sér ekki annað en keðja af slíkum atburðum, þá hefur sjaldan áður skollið hurð eins nærri hælum og í þetta skipti og tæpar hefur vart staðið að mannslífum væri glatað. Það er af þessu tilefni spurt um viðbrögð ríkisstj. Ríkisstj. hefur rætt þessi mál og hélt m.a. fund í gær og ákvað þar að taka málið upp í Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og fastaráði Atlantshafsbandalagsins, og hafa ráðstafanir þegar verið gerðar til þess. Þá mun Einar Ágústsson utanrrh, fylgja málinu eftir og sækja mál okkar þegar bann sækir utanríkisráðherrafund Atlantshafsbandalagsins í Osló í næstu viku. Ég tel að ég hafi með þessu svarað tveim fyrstu fsp. hv. 5. þm. Norðurl, e. og vil einnig láta það koma hér fram að mér var gert aðvart um ætlan þingmannsins að taka málið upp hér utan dagskrár, en mér er einnig kunnugt um að utanrrh. var ekki gert kunnugt um það og hann er bundinn af skyldustörfum sem löngu voru ákveðin, Hér hefur það borið á góma, m.a. hjá hv. þm. Benedikt Gröndal, 2. landsk. þm., að hann teldi að utanrrh. ætti ekki að sækja þennan fund, og fleiri hafa undir það tekið. En samt sem áður vildi hv. 2. landsk. þm. að málið yrði tekið upp og flutt á vettvangi Öryggisráðsins og fastaráðs Atlantshafsbandalagsins. Við eigum sem sagt að taka málið upp í Atlantshafsbandalaginu, en síðan eigum við ekki að mæta til þess að flytja málið. Hér er um slíka mótsögn að ræða sem óskiljanleg er hjá jafnskýrum, greindum og yfirveguðum þm. sem hv. 2. landsk. þm. er. Vitaskuld eigum við að flytja þetta mál á vettvangi bæði Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins. Við eigum ekki að gera andstæðingi okkar, bretum, þann greiða að hverfa af hólmi þegar við erum að flytja mál okkar til sigurs. Þriðja fyrirspurn hv. 5. þm. Norðurl, e. var varðandi skrif Morgunblaðsins og samninga við breta. Ég svara aðeins hver mín skoðun er og vil ítreka það sem ég hef lýst hér yfir einnig fyrir hönd ríkisstj., að við breta er ekki samið meðan þeir hafa herskip innan 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar. Og fari þeir út með herskipin, þá fer það eftir því, hvert efnisinnihald væri mögulegt í slíkum samningum eða aðgerðum af okkar hálfu, hvort ég teldi fært að leysa deiluna með þeim hætti. En ef hv. þm. á við það, þegar hann segir að ég hafi ávallt viljað semja, að ég hafi ávallt viljað leysa þessa deilu með friðsamlegum hætti, þá hefur hann rétt fyrir sér. Ég hef ítrekað lýst því yfir að ég teldi það frumskyldu hverrar sjálfstæðrar, ábyrgrar þjóðar að leitast við að leysa deilumál sín með friðsamlegum hætti, með samningum ef mögulegt er. En ég hef ávallt tekið það einnig fram, að svo getur verið að eigi sé unnt að komast að sanngjörnum samningum, eins og raun hefur á orðið í þessu tilfelli, og þá er að taka því. En ómögulega getur þessi hv. þm., sem hefur e.t.v. öðrum fremur skreytt sig með friðarást og hlutleysishjali, verið á móti þessari grundvallarstefnu í samskiptum þjóða. Ég tel ástæðu til þess að minnast á hér að gefnu tilefni að við íslendingar höfum vissulega ávallt haft frumkvæði í landhelgismálinu, bæði gagnvart bretum og öðrum þjóðum. Við höfum ávallt gert það, allt frá því að við ákváðum að færa út einhliða í 200 mílur og síðan, og þetta hefur borið þann árangur að við höfum takmarkað veiðar breta á tiltölulega litlum hluta af heildarsvæðinu sem 200 mílna lögsagan nær yfir. Engu að siður er það rétt, að veiðar breta valda okkur tjóni, og það er alvarlegt mál út af fyrir sig þótt ekki kæmu til þær sérstöku hættur sem eru á miðunum fyrir mannslíf vegna þeirra átaka sem þar eiga sér stað. Og sú ábyrgð er engu að síður á okkar herðum, stjórnmálamannanna. Okkur ber að leitast við að standa undir þeirri ábyrgð með því að bægja þeim hættum frá eins og frekast er unnt. Auðvitað er ábyrgðin einkum og sér í lagi hjá andstæðingunum, bretunum, vegna þess virðingarleysis sem þeir með atferli sínu hafa sýnt fyrir mannslífum. Það getur vel komið upp í hugum okkar að það sé ekki sæmandi okkur að eiga skipti við slíka þjóð sem þannig hefur komið fram. Og við höfum sýnt það með einum hætti, með því að slíta stjórnmálasambandi við breta. Ég tel að ýmislegt fleira komi til greina áður en við gerum sjálfum okkur tjón og málstað okkar með því að flytja hann ekki meðal annarra vinveittra þjóða og mæta ekki á utanríkisráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins í næstu viku, t.d. að hætta að einhverju leyti þeim ferðalögum og samskiptum sem við höfum við breta og Bretland. Það er þó hæpið að þetta sé okkar málstað til gagns, vegna þess að ég er sannfærður um, að við erum að vinna á, við erum að vinna almenningsálitið á band með okkur, bæði í Bretlandi, að ég tali ekki um á alþjóðavettvangi, og við verðum að nota hvert einasta tækifæri, sem við höfum, til þess að vinna betur að því að vinna málstað okkar stuðning. Þegar til lengdar lætur, þá er ég viss um að þetta almenningsálit, t.d. í Bretlandi, gæti orðið sterkara en áhrifamiklir pólitískir hagsmunir innanlands þar í landi, þótt við hljótum að vísu að gera okkur grein fyrir því að flokkaskipting og styrkleikahlutfall á breska þinginu eru svo jöfn að einstaka kjördæmi geta haft úrslitaáhrif á hvaða stjórn eða stjórnarstefnu er þar fylgt, og því er undir slíkum aðstæðum e.t.v. óeðlilega mikið tillit tekið til einstakra kjördæma sem gætu talist vafakjördæmi og áhrif þeirra því óeðlilega mikil. En þrátt fyrir það hef ég þá trú að almenningsálitið í heild sinni vinni á þegar til lengdar lætur og verði okkur styrkur og stuðli að sigri okkar einnig hvað varðar stefnu ríkisstj. í Bretlandi. Með sama hætti tel ég að við styrkjum stöðu okkar með því að flytja mál okkar á alþjóðavettvangi og meðal vina okkar og stappa stálinu í þær þjóðir sem eru þó þrátt fyrir allt þeirrar skoðunar að flotaíhlutun breta sé alvarlegt brot á þeim samskiptareglum sem hafa beri heiðri þjóða á milli. Það er nefnt hér að ósamræmi sé í gerðum breta, og ég hef lagt áherslu á það ósamræmi. Ég hygg að flestar þjóðir sjái það. Á Hafréttarráðstefnunni og innan Efnahagsbandalagsins hafa þeir eina stefnu, aðhyllast 200 mílna fiskveiðilögsögu og einkalögsögu sjálfum sér til handa gagnvart öðrum Efnahagsbandalagslöndum. Hér á Íslandsmiðum neyta þeir hins vegar allra bragða og þ. á m. ofbeldis til þess að brjóta í bága við þessa alþjóðareglu sem nú má telja vera viðurkennda. Í þessu sambandi má og nefna frumkvæði okkar í hafréttarmálum innan Sameinuðu þjóðanna og á fundum Hafréttarráðstefnunnar. Ég tel sérstaka ástæðu til að lýsa ánægju minni yfir þeim árangri sem náðist á síðasta fundi Hafréttarráðstefnunnar, og ég vil nota tækifærið til þess að þakka sendinefnd okkar á þeim fundi, en margir meðlimir hennar eru hér innan salar, og einnig þeim, sem utan salar eru, og alveg sérstaklega formanni sendinefndarinnar, Hans G. Andersen, fyrir frammistöðu þeirra og þann árangur að á þessum fundi tókst að vernda þau ákvæði uppkastsins að hafréttarsáttmálanum sem okkur eru mikilvægust. Enn kunna hættur að leynast, og við þurfum að vera á verði og halda áfram því árvakra starfi, sem unnið hefur verið á þessum vettvangi, þar til Hafréttarráðstefnunni lýkur. En einmitt þegar litið er á bæði þennan árangur á fundum Hafréttarráðstefnunnar, jafnvel þótt ekki fari þar allt að okkar óskum sem við þó skulum vona, og að þegar er kunngerð einhliða útfærsla margra þeirra ríkja sem aðild eiga að Atlantshafsbandalaginu, er ljóst að sigur okkar er í sjónmáli. Þegar svo er, þá er ekki ástæða til að örvænta, eins og mér finnst gæta hjá ýmsum hv. þm., og ég held að fátt sýni betur árangur stjórnarstefnu og samhuga átaks allra þm., svo langt sem sá samhugur hefur náð. Ég vil einnig láta í ljós þá skoðun mína að með samræmdum aðgerðum á stjórnmálasviðinu út á við og inn á við og aðgerðum Landhelgisgæslunnar, en starfsmenn hennar hafa sýnt mikinn dugnað og kjark í sínu starfi að öllu leyti og eiga þakkir okkar allra skilið, ég tel engum vafa bundið að með slíkum samræmdum aðgerðum fellur sigurinn í okkar skaut. Við skulum þó ekki ganga of fljótt um gleðinnar dyr, en átta okkur á því að baráttunni er ekki lokið. En vegna þess að sigurinn er í sjónmáli, þótt hann sé ekki þegar að öllu okkar, höfum við enga ástæðu til þess að sýna örvæntingu, heldur eigum við miklu frekar að efla samhug okkar til þess að ná settu marki.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum að lengja ekki mjög þessar umr. þó að vissulega sé til þess ástæða að ræða ítarlega það mál sem hér er nú til umræðu, ekki síst í ljósi þeirra atburða sem nú síðast gerðust á miðunum. Ég vil byrja á því að fagna því sérstaklega að hæstv. forsrh. er nú hættur öllu tali hér á Alþ. um að það sé nánast vitavert af hv. þm. úr stjórnarandstöðunni að hefja máls á þessu máli hér utan dagskrár á Alþ. Vera má að nú sé hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild farin að líta þetta mál það alvarlegum augum eftir þá atburði, sem gerðust nú síðast á Austfjarðamiðum, að menn hafi skipt um skoðun og telji það ekki óeðlilegt og allra síst óæskilegt að löggjafarsamkoman fjalli um þetta mál þegar slíkt gerist eins og nú hefur átt sér stað. En menn minnast þess, að í flest, ef ekki öll þau skipti sem stjórnarandstæðingar hafa tekið þetta mál hér upp til umr. á Alþ. utan dagskrár, vegna þess að öðruvísi hafa ekki fengist um það umr., þá hefur hæstv. forsrh. ekki dregið neina dul á að hann teldi það óæskilegt og nánast væri það að gera andstæðingunum greiða að taka þetta mál til umr. hér á Alþ. Sem betur fer hefur þetta breyst, a.m.k. er ekki látið á því bera nú, og það er þó skárra en áður hefur verið. Þeir, sem hér hafa talað á undan mér úr stjórnarandstöðunni hafa talið að svo lítil viðbrögð hafi komið fram af hálfu hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir þá alvarlegu atburði sem gerðust á Austfjarðamiðum, að það bæri að átelja hæstv. ríkisstj. fyrir slík vinnubrögð. Og það er vissulega ekki að ástæðulausu. En nú hafa hv. þm. heyrt af vörum hæstv. forsrh. þau viðbrögð sem hæstv. ríkisstj. ætlar nú að sýna í þessu máli, þegar málum er svo komið, eins og hæstv. forsrh. sagði réttilega áðan, að aldrei hefur legið nær að mannslíf glötuðust heldur en einmitt í þessum atburði. Og viðbrögðin eru þau, þau eru nú ekki aldeilis amaleg, hæstv. forsrh. sagði orðrétt: „ Ríkisstj. hefur rætt málið og ákveðið að taka málið upp í Öryggisráðinu og fastaráði Atlantshafsbandalagsins.“ Nákvæmlega það sama sem áður hefur gerst og í raun og veru engan árangur borið. Hvað telja menn að það gagni þó að enn eitt bréfið fari frá hæstv. ríkisstj. til Öryggisráðsins og til fastaráðs Atlantshafsbandalagsins án þess að nokkuð raunhæft í verki sé sýnt til þess að fylgja því eftir? Ég a.m.k., og þó er ég talinn heldur vinveittur vestrænni samvinnu, það hefur ekki farið milli mála, en ég tel þó að þetta geri lítið gagn ef nokkuð. Ég hef enga trú á því að þessir aðilar geri eitt eða neitt áhrifaríkt í þessu máli til stuðnings okkur íslendingum, nema því aðeins að þeim verði svo að segja stillt upp við vegg sýnt fram á það, að ef þeir taki ekki öðruvísi á málinu en þeir hafa hingað til gert, þá geti það haft alvarlegar afleiðingar fyrir samskipti íslendinga og aðila sem að þessum alþjóðastofnunum standa. Ég hef sem sagt enga trú á því að þetta beri neinn árangur, og þess vegna verður að beita öðrum vinnubrögðum. Þeim hef ég lýst og mínu sjónarmiði hér áður og þarf ekki að endurtaka það. En ég tel að við íslendingar eigum fyrst og fremst að snúa okkur að þeim aðila sem er hinn sterkasti innan Atlantshafsbandalagsins, Bandaríkjunum, sem hafa með samningum tekið að sér varnir landsins og auk þess skuldbundið sig til að styðja íslendinga við gæslu landhelginnar, að þessum aðila eigi að snúa sér og gera honum ljóst að ef hann geri ekkert í þessu máli sem að gagni megi koma okkur íslendingum, þá sé það a.m.k. ekki fjarri að það geti gerst þeir atburðir hér sem leiði til þess að sú niðurstaða, sem íslendingar hafa af hendi látið til Atlantshafsbandalagsins, verði ekki lengur fyrir hendi. Ég er ekki í neinum vafa um það, ef skynsamlega væri haldið á málum á þennan veg, að þá mundi árangur nást á tiltölulega skömmum tíma. Það var áðan vitnað til leiðara Morgunblaðsins fyrir nokkrum dögum um friðsamlega lausn til skamms tíma. Auðvitað er þetta ekkert nýtt og það veit auðvitað hv. þm. Stefán Jónsson. Þetta eru skrif sem meira og minna hafa gengið í Morgunblaðinu allt frá þeim tíma og í raun nokkru áður en útfærslan tók gildi. Þess vegna a.m.k. fyrir mitt leyti, kemur þetta mér ekki á óvart. Aðstandendur Morgunblaðsins margir hverjir og þeir sterkir eru þeirrar skoðunar að það eigi þrátt fyrir allt, sem á undan hefur gengið og gerst, þá eigi að semja við breta. Og þessi öfl eru því miður ekki bara innan raða hlutafélagsins Árvakurs, hvort sem menn telja það litla eða stóra Árvakur, eins og sum hver stjórnarblöðin eru nú farin að skilgreina þá hluti, þessi öfl hafa verið og eru enn til innan hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokka, því miður. En þó hefur örlað á því undanfarnar vikur að það hefur verið látið líta svo út af sumum hæstv. ráðh. Framsfl., að þeir væru á annarri skoðun gagnvart aðgerðum vegna innrásar breta í landhelgina, þeir væru á annarri skoðun í þeim efnum og hverra ráða ætti að leita og hvaða ráðum skyldi beitt gagnvart NATO heldur en hæstv. ráðh. Sjálfstfl. Hér var vitnað áðan til ummæla, sem hæstv. dómsmrh. hafði viðhaft á miðstjórnarfundi Framsfl. nú um helgina, og einnig til ummæla, sem hæstv, utanrrh. hafði viðhaft bæði í hljóðvarpi og svo einnig í viðtali við dagblaðið Vísi í gær, en þar sagði hæstv. utanrrh. að það væri vandfundið það sem NATO væri að verja hér á Íslandi. Ég a.m.k. hef viljað skilja þessi ummæli hæstv. ráðh. Framsfl. á þann veg að þeir vildu vera harðari í þeim viðbrögðum sem hægt væri að sýna gagnvart þessum síendurteknu ofbeldisaðgerðum breta. En því miður hefur slíkt ekki mér vitanlega enn séð dagsins ljós í verki af þeirra hálfu. Mér þykir miður að hvorki hæstv. dómsmrh. né hæstv. utanrrh. skuli vera hér við, og ég skal því ekki fara lengra út í þessa sálma þar að lútandi, vegna þess að þeir eru hér ekki í salnum. En mér þætti fróðlegt að vita hvort hæstv. ríkisstj. er algjörlega einhuga í því að gera enn eina tilraunina til þess að senda skrifleg mótmæli, skriflega beiðni um að málið verði tekið upp í Öryggisráðinu og í fastaráði Atlantshafsbandalagsins, hvort það sé svo að hæstv. ráðh. Framsfl. hafi ekki viljað láta frekar aðhafast í þessum efnum og láta frekar á það reyna hvaða leiðir væru farsælli til þess í raun og veru að hafa áhrif á þessa aðila til að standa betur með okkur íslendingum en gert hefur verið. Hæstv. ráðh. sagði líka í viðtali við dagblaðið Vísi í gær, efnislega a.m.k., að hann teldi að bandaríkjamenn hefðu frekar tekið sér stöðu með bretum heldur en okkur, Það er því engin furða þó að almenningur á íslandi sé farinn að velta því fyrir sér hverra gæða við njótum af verunni innan Atlantshafsbandalagsins og af því að hafa gert samning við Bandaríkin um varnir landsins. Það vefst ábyggilega fyrir mörgum þeim íslendingum, sem hingað til hafa verið hlynntir aðild að vestrænni samvinnu og Atlantshafsbandalaginn, að finna út hver þessi gæði eru, eftir það sem nú hefur gerst. Ég vil aðeins minna á það sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Hann sagði nokkurn veginn orðrétt að gæslan á miðunum hefði borið þann árangur að afli breta hefði mjög verið takmarkaður frá því sem áður var. Ég minnist þess að það er ekki lengra síðan en líklega tveir - þrír mánuðir að a.m.k. hæstv. sjútvrh. taldi það af og frá að bað væri hægt að verja íslenska landhelgi fyrir ágengni breta með neinum árangri. Þetta hefur þó gerst og það sýnir að það er hægt að nokkru verulegu leyti að takmarka veiðar breskra veiðiþjófa hér á miðunum. Ef landhelgisgæslan er efld með þeim hætti sem þarf og skipum bætt í gæsluna, þá er þetta hægt. Ég vil svo aðeins að lokum segja það sem mitt álit, að ég tel að það mundi miklu frekar verða eftir því tekið ef hæstv. utanrrh. sækti ekki NATO-fundinn nú í næstu viku, - ég er nærri víss um að það mundi vekja meiri athygli, ef hæstv. utanrrh. færi hvergi, heldur en hitt, að hann sitji þennan fund. Þó að hann, sem ég efast ekki um, talaði yfir hausamótum þessara hv. aðila, þá mundi hitt samt að mínu viti hafa meiri áhrif, ef hann léti ekki sjá sig þar vegna þessa. Ég vil svo að lokum taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Benedikt Gröndal. Ég tel að hæstv. ríkisstj, ætti að velta því fyrir sér mjög gaumgæfilega hvort það er ekki full ástæða til þess að láta slá og gefa út afreksmerki lýðveldisins sem einungis starfsmenn Landhelgisgæslunnar gætu hlotið sem sérstakan viðurkenningarvott fyrir þau frábæru störf sem þeir aðilar hafa innt af hendi. Ég fyrir mitt leyti tel að þetta komi fyllilega til greina og ætti að skoðast gaumgæfilega. Ég vænti þess að hæstv. ríkisstj. a.m.k. velti því máli fyrir sér, hvort slíkt væri ekki talið mjög eðlilegt og æskilegt með hliðsjón af því sem gerst hefur.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt því mér er ljóst að það er knappt um tíma hér á Alþ. eins og komið er. En aðaltilefni þess, að ég kveð mér hér hljóðs, eru nokkur atriði sem fram komu í ræðu hæstv. forsrh. um þetta mál. Það var ljóst á málflutningi hans að hann telur fullnægjandi að viðbrögð okkar að þessu sinni verði með svipuðum hætti og áður. Hann talar um að við eigum að kæra þessa atburði fyrir Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Það tel ég tiltölulega mjög lítils virði. Við höfum reynt þá leið áður, og við vitum mætavel að Öryggisráðið fjallar um slíka atburði, slík mál, að það eru ákaflega litlar líkur til þess að þetta mál okkar verði tekið þar mjög alvarlega. Ég geri því ekki ráð fyrir miklum árangri af því. Hitt atriðið, að kæra málið enn einu sinni til fastaráðs NATO, eins og gert hefur verið í hliðstæðum tilfellum oft áður, ég hygg að menn geri sér enn þá minni vonir um árangur af því heldur en nokkurn tíma af viðbrögðum Öryggisráðsins. í þriðja lagi talar svo hæstv, forsrh. um að utanrrh. mæti á næsta fundi NATO-samtakanna í Osló og flytji þar okkar mál, og eins og hæstv. ráðh. sagði: flytji þar mál okkar til sigurs. Ja, mikil er trú hæstv. forsrh. ef hann býst nú við því að ofan á það, sem á undan er gengið, verði nú ræðuhöld utanrrh. okkar á þeim fundi til þess að við náum fullum sigri í þessu máli. Ég held að hæstv, forsrh. verði að gera sér grein fyrir því að viðbrögð af þessu tagi eru gjörsamlega ófullnægjandi og nálega einskis virði af okkar hálfu. Spurningin er auðvitað þessi, hvort við lítum þannig á þessa hluti, eins og mér fannst koma fram í máli hans, að við gætum nú sagt: Sigur í þessari deilu er í sjónmáli. Það er ekki mjög langt undan. Sigurinn kemur. Við verðum að sýna það að við erum ekki að örvænta. Við getum beðið. - Þetta er auðvitað ein leið: gera ekki neitt og láta þetta ganga yfir, sem yfir okkur hefur verið að ganga, í trú á það að framtíðin færi okkur fullnaðarsigur. Hitt er svo aftur það, að hugleiða hvaða ráð við eigum til. Hvað getum við gert til þess að tillit til okkar verði tekið? Hver eru þau ráð? Ég álít að þessir síðustu atburðir séu sérstaklega alvarlegir vegna þeirrar stöðu sem landhelgismálið hefur fengið nú, eins og hefur verið minnst á í þessum umr. Við gerum okkur grein fyrir því að það er orðin gjörbreytt aðstaða í deilu okkar við breta frá því sem var á árinu 1972 þegar deilan upphaflega hófst. Nú geta bretar ekki með neinu móti reynt að vitna til alþjóðaréttar varðandi þessi mál. Það er þvert á móti komin upp sú staða að á alþjóðavettvangi er búíð að staðfesta stefnu okkar í þessu máli á þann hátt, bæði af bretum og nær öllum öðrum þjóðum, að enginn getur tekið sér þau orð í munn lengur að þetta sé andstætt við alþjóðavilja og alþjóðareglur, það sem við erum að gera, og eins og við vitum eru bretar sjálfir opinberlega farnir að gera hliðstæðar kröfur og við gerum. En þeir halda eigi að síður áfram fyrirgangi sínum, þrátt fyrir allar þessar breytingar, og spurningin er sú: Hvað ætla þeir að halda þessum yfirgangi lengi áfram og með hvaða hætti? Við verðum auðvitað líka að hafa það í huga í þessum efnum hvernig þeir aðilar, sem við hljótum að beina þessu máli talsvert alvarlega til, hafa tekið okkar máli. Við höfum rætt þessi mál við Bandaríkin á beinan og óbeinan hátt af skiljanlegum ástæðum. Við höfum fengið þar auðvitað hinar verstu móttökur. Bandaríkin neita okkur um lítils háttar fyrirgreiðslu í sambandi við útvegun á hentugu strandgæsluskipi fyrir okkur. Við vitum mætavel að þeir hefðu getað greitt fyrir okkur á þessu sviði, en þeir segja bara nei, draga okkur fyrst lengi á málinn og neita svo. Og svona til þess að auðmýkja okkur til fulls í málinu þá undirstrikar utanrrh. þeirra í viðtölum í Bretlandi við breska ráðh. að þeir séu raunverulega, bandaríkjamenn, með bretum í þessari deilu, það komi ekki til mála að þeir fari að styðja íslendinga með því að útvega þeim skip. Þetta er auðvitað auðmýking. Þetta er auðvitað fjandsamleg framkoma eins og hún getur frekast orðið, þessi framkoma Bandaríkjanna. Sama er að segja auðvitað um öll viðbrögð NATO. Þau hafa verið okkur einskis virði, yfirborðskennd, og þau hafa ekki einu sinni fengist til þess að fordæma breta sem árásaraðila í þessum efnum, hvað þá meir. Það er mín skoðun, eins og ég hef lýst hér oft áður, að það sé bæði rökrétt og eðlilegt og það sé eina ráð okkar, eins og sakir standa, ef við ætlum ekki að láta þessa hluti yfir okkur ganga, að sýna þessum aðilum, bæði forustumönnum NATO og Bandaríkjanna, að við höfum sjálfsvirðingu, við höfum nokkurn metnað, við látum ekki traðka á okkur, ganga yfir okkur, beita okkur órétti - sýna þeim það í verki að við eigum viss ráð gagnvart þeim, og okkar ráð eru auðvitað þau, að við eigum að tilkynna forustumönnum NATO að við munum svipta bandalagið þeirri aðstöðu sem það hefur í okkar landi. Við getum byrjað það á okkar aðgerðum í þrepum, eins og hefur verið minnst á hér áður. Það er hægt að loka fyrir vissa hluti fyrst og aðra hluti síðar, þar til kannske kæmi að því að þeir færu að skilja alvöru málsins. Og það væri alveg á sama hátt hægt að tala við bandaríkjamenn og gera þeim það ljóst að við erum ekki eingöngu þiggjendur af þeim, þeir eru ekki síður þiggjendur af okkur í þeim málum sem þeir meta mikils. Við eigum líka að tala við þá þannig. Og virðing okkar hjá þessum aðilum mundi vaxa, en ekki minnka, ef við héldum þannig á málunum. Ég hef sagt það áður, sumpart til þess að hugga þá sem trúa í blindni á þátttöku í NATO, að það er mín skoðun að ef íslensk stjórnvöld héldu með myndarskap á þessu máli, þá þyrfti ekki einu sinni til þess að koma að við gengjum úr NATO, þeir væru orðnir nægilega hræddir löngu áður en kæmi að því og við værum búnir að ná okkar sigri. En við skulum gera okkur það alveg ljóst, að verði haldið áfram af okkar hálfu á sama hátt og verið hefur til þessa, þá lækkum við og lækkum í áliti sífellt hjá forustumönnum þessara samtaka og þeir óvirða okkur meir og meir með framkomu sinni og ganga meir og meir á okkar hagsmuni. Það er þetta sem spurningin stendur um í þessu máli. Eigum við að beita þeim ráðum, sem við vitum að við eigum til, til þess m.a. að koma því til leiðar að bretar viðurkenni almennar staðreyndir, eins og málin hafa þróast nú í hafréttarmálum, og víki burt með herskip sín af okkar miðum? Ég er ekki í neinum vafa um að sú staða er nú komin upp að breskir forustumenn eru farnir að íhuga hvernig þeir eigi að komast út úr þessari vitleysu. Auðvitað geta þeir ekki haldið áfram í marga mánuði enn. Það er augljóst mál eftir það sem gerst hefur. En ég held að við eigum að flýta fyrir þróuninni í þessu með því að tala því máli við þessa aðila sem þeir skilja. Tilefni mitt er sem sagt aðallega að leggja að ríkisstj., að vísu ekki allt of vongóður í þeim efnum, en að leggja enn einu sinni að henni að endurskoða afstöðu sína í þessum málum og beita þeim ráðum sem við höfum til þess að knýja hér fram breytingar. Það getur orðið okkur býsna dýrt að hanga með þá aðstöðu, sem við búum við í dag, hér á fiskimiðunum út allt þetta ár. En það er ákaflega hætt við að það verði ef slík linkind verður uppi af hálfu stjórnvalda sem verið hefur. Ég held hins vegar að með réttum ráðum ættum við að geta losað okkur við þennan ófögnuð nú alveg á næstu mánuðum, ef við beitum réttum ráðum.



Herra forseti. Ég vísa algjörlega frá mér þeirri ásökun hæstv. forsrh. að ég líti á landhelgismálin með nokkurri örvæntingu. Þvert á móti hef ég í rúmlega þrjár víkur haldið því fram að við séum í raun búnir að vinna það sem hægt er að vinna af þessu stríði á miðunum. Fyrir þá bjartsýni hef ég orðið fyrir aðkasti af hálfu eins af ráðh. ríkisstj. og hún hefur verið kölluð ábyrgðarleysi. Ég held ég vari því hæstv. forsrh, við, ef hann er nú kominn á það stig að sigurinn í málinu sé í sjónmáli, að það kann að vera að einhverjum mislíki á bak við hann ef menn leyfa sér slíkar skoðanir. Það er algjör misskilningur hjá hæstv. forsrh. að það sé nokkurt ósamræmi í því að taka þetta mál upp í NATO-ráðinu einu sinni enn og hinu, að utanrrh. mæti ekki á ráðherrafundum. Atlantshafsráðið situr að jafnaði allt árið í Brüssel og fulltrúar í því eru sendiherrar þátttökuþjóðanna. Ég tel að sendiherra okkar hefði átt að biðja um fund strax um helgina og hefði fengið þann fund, ef ekki í gær, rá í dag. Það er allt annað mál þegar ráðh. Atlantshafsþjóðanna halda fundi sína sem eru að jafnaði tvisvar á ári og er annar þeirra, vorfundurinn haldinn í Osló í næstu viku. Ég hef alltaf haldið því fram að það væri sterkt fyrir okkur íslendinga að vera ávallt reiðubúnir til að ræða þessi mál við alla sem telja sig eiga við okkur erindi um þau, og þetta hefur verið gert. En einmitt vegna þess að við höfum rætt málin við hvert tækifæri við aðra, þá er hægt að ná árangri með því að hætta einu sinni að mæta - að mæta ekki. Það vakti athygli þegar fulltrúar Sovétríkjanna gengu út hjá Sameinuðu þjóðunum, af því að þeir höfðu setið þar frá því bandalagið var stofnað. Ráðleysingjar, sem eru á sífelldu flakki inn og út á fundum og ráðstefnum, þeir ná e.t.v. ekki miklum árangri með slíkum aðferðum. En fyrir okkur mundi þetta tvímælalaust verða mjög áhrifamikið, og það er algjör fjarstæða að kalla það að hörfa af hólmi. Það er til önnur útgáfa af þessari baráttuaðferð, og hún er sú að ráðh. fari á fundinn og reyni að komast á mælendaskrá mjög snemma og flytji stutta ræðu og gangi síðan út. Blaðamenn í Brüssel héldu einu sinni að utanrrh. okkar hefði gert þetta, en það reyndist vist vera misskilningur. Ég tók líka fram að ég tel að ráðh. eigi að senda skýringu á því, af hverju hann mætir ekki, og fá hana lesna af aðalritara eða einhverjum öðrum, þannig að það fari ekki á milli mála hvað um sé að vera, hér sé um mótmælaaðgerð að ræða, og það mun ekki fara fram hjá neinum hvert þeirri aðgerð er beitt. Sendiráð okkar í Osló gæti síðan sent út fréttatilkynningu um þetta, enda munu verða þarna 240–300 blaðamenn staddir á meðan á fundinum stendur í Osló. Menn tala um að það hafi engan árangur borið að vísa þessu máli til Öryggisráðsins, og er mikið til í því. En meiri hl. þeirra mála, sem vísað er þangað, fær ekki miklu meiri raunhæfa afgreiðslu, en öll fá þau kynningu og áróður út úr því að um þau er fjallað á þessum vettvangi. Við megum þess vegna ekki missa þolinmæðina og fussa á Sameinuðu þjóðirnar bara af því að okkur hefur ekki dottið í hug hingað til neitt ráð til að vekja frekari athygli á málinu. Hvernig væri t.d. nú, vegna þess hvað á Hafréttarráðstefnunni í New York miðaði þó langt áfram, að koma á framfæri í Öryggisráðinu till. um átakahlé innan 200 mílna þangað til Sameinuðu þjóðirnar eru búnar að ljúka verkefni Hafréttarráðstefnunnar. Það standa yfir átök um þetta mál, átök sem á sumum stöðum, t.d. hér við Ísland, gætu hæglega leitt til manntjóns og vandræða, og það er ekkert eðlilegra en alþjóðasamtök beittu sér fyrir átakahléi (moratorium) á svæðum rit að 200 mílum á meðan á þessu tímabili stendur. Þetta er hugmynd sem vel mætti ræða. Ég veit að við eigum ekki fast sæti í Öryggisráðinu og kann að vera að við getum ekki sjálfir flutt um það till., en við fáum sæti þar meðan fjallað er um okkar mál. Það mætti líka athuga hvort ekki væri hægt að fá einhverja aðra til að styðja slíka till. Það er ekki bara hér við Ísland sem vandræði eru á þessu sviði. Nú fyrir nokkrum dögum tók fallbyssubátur frá Panama tvo bandaríska túnfiskbáta og flutti til lands. Þeir höfðu í flugvél komið að 4 slíkum skipum sem voru að ólöglegum veiðum innan 200 mílna landhelgi Panama. Og þeir heimta af bandaríkjamönnum að þeir fái greidda 100 þús. dollara sekt eða eitthvað um 18 millj. kr., þannig að tilefni eru viðar en hér þó að sennilega sé hvergi um eins mikla hættu á alvarlegum afleiðingum að ræða og hér. Þetta er till. um friðarráðstöfun algjörlega í anda Bandalags Sameinuðu þjóðanna. Ég hygg að það yrði ærið erfitt að mæla gegn henni á þeim vettvangi. Þannig verða menn að nota þessi tæki og sýna við það örlítið ímyndunarafl, en ekki setjast niður eins og slagsmálahundar sem viðurkenna ekkert annað en hnefaréttinn. Þetta eru mál sem við höfum fjallað um og barist um fyrst og fremst í orði og þar munu þau vinnast, og við megum ekki líta niður á neinn vettvang þar sem við getum haldið þessum málum frekar til streitu. Að lokum tek ég mjög undir ummæli hæstv. forsrh., er hann lét í ljós þakkir til sendinefndar okkar hjá Sameinuðu þjóðunum, Hans G. Andersens formanns hennar, sem hefur unnið þar frábært starf, og annarra sem voru á fundinum í New York. Þeir hafa náð miklum árangri við að halda textanum eins og við viljum hafa hann. En ég tek líka undir það að við skulum ekki hefja of mikinn sigurfagnað, vegna þess að nefndarformenn á ráðstefnunni, og forseti hennar og margir fleiri ráðamenn hennar, sem hafa staðið að gerð þessa texta, eru flestir frá strandríkjum. Það má því búast við að þeir séu heldur hliðhollir svipuðum málstað og okkar, og má gera ráð fyrir að landluktu ríkin eigi eftir að gera sína höfuð- og lokasókn, og sú sókn verður gerð þegar fer að líða að atkvgr. Mér segir svo hugur um að það muni verða till. frá þeim sem verði að afgr. með atkv. þegar þar að kemur. Við skulum vona að við verðum eins heppnir leikinn út og við höfum verið til þessa.



Herra forseti. Ekki veit ég, ég er ekki nógu kunnugur þingsköpum til þess að átta mig á því, en hvaðan kemur hugmynd sú um 5 mínútur? Ég hygg að ég hafi manna best látið að tilmælum hæstv. forseta um að stytta mál mitt í upphafi, varð ekki var við að hann gerði neina tilraun til að stytta mál annarra manna og ekki heldur síðasta ræðumanns. En þetta tekur mig ekki langan tíma.

Ég vil minna hv. þm. á að það hefjast fundir í deildum þegar kl. vantar korter í fjögur, þannig að það eru 5 mínútur eftir sem þessi fundur getur staðið. Hins vegar ef hv. þm. þarf að tala lengur þá verður það að vera síðar í dag eða í kvöld.

Ég geri ráð fyrir að ég verði langt kominn á þessum 5 mínútum. Ég ætlaði að þakka hæstv. forsrh. svör hans, slík sem þau voru. Við höfum gert okkur grein fyrir því að það er síður en svo af illu hjartalagi sem hann hefur stundum verið að dómi okkar ýmissa fulllinur í viðbrögðum sínum við atburðum á fiskimiðunum í þessu þorskastríði. Ég ligg honum ekki á hálsi fyrir það. Hinu mótmæli ég, að ég hafi nokkurn tíma skreytt mig öðrum fremur með friðarást eða hlutleysishjali. Ég hef stært mig af því að vera ekki hlutlaus í neinu meginmáli, og ég hef ekki reynt að draga fjöður yfir það geðslag mitt að vilja einmitt heldur slást heldur en frið um það sem mér finnst vera ósæmilegt og ranglátt. En hér komum við e.t.v. að meginefni þessa máls. Geðslag íslenskra ríkisstj. undir forsæti hæstv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar er það hljóðfæri sem bretar virðast kunna að spila á. Nótan er slegin á miðunum fyrir austan með því að bresku herskipin sigla á íslensk varðskip, og þá kemur ávallt sama hljóðið úr hæstv. forsrh. suður í Reykjavík, ætíð sama hljóðið: semja, semja. Við hefðum allir kosið það efalaust, alþm., að samkomulag hefði orðið um útfærslu fiskveiðilögsögunnar, að við hefðum náð marki okkar án átaka. En það varð ekki. Við urðum að slást. Raunverulega förum við ekki fram á annað, alþb. menn, en samræmi milli þeirra svara, sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar gefa við yfirgangi breta úti á miðunum, og þeirra svara, sem ríkisstj. gefur. Þegar Týr rétti sig af á föstudaginn eftir hér um bil 3 mínútur og kom upp úr kafinu með aðra skrúfuna burtu og ristan byrðing og brotinn borðstokk, þá hélt skipherrann áfram sem horfði og klippti á vír næsta togara. Svar hans var sem sagt þetta: Halda áfram að verja landhelgina. Viðbrögð ríkisstj. eru annars konar. Þegar breski flotinn lætur virkilega á sér kræla á miðunum eystra, þegar gripið er til nýrra ofbeldisaðgerða, þá vælir í aðalmálgagni ríkisstj.: Ég gefst upp, ég gefst upp. - Þetta svar af hálfu ríkisstj. við hverri ofbeldisaðgerðinni á fætur annarri hefur leitt til þess að bretar hafa hert sig, vegna þess að þeir sjá eða þykjast sjá að þessar aðgerðir renti sig. Þeir sjá um aðgerðirnar á miðunum, aðrir sjá um hina pólitísku túlkun málsins uppi á Íslandi. Við höfum margsinnis bent á leiðir, baráttuaðferðir í þeirri stöðu sem við erum í núna, alþb.-menn, - raunhæfar leiðir. Ég get ekki tekið undir hugmyndina um slátt heiðursmerkja til þess að hengja á varðskipsmenn. Ég held það geti haft ákaflega mikla siðferðilega þýðingu að standa við bakið á þeim í þessum slag og láta þá finna að við ætlum ekki að ganga að neins konar nauðungarsamningum í þessum átökum. Það má vera hverjum sæmilega greindum manni ljóst að við eigum ekkert erindi í NATO, hernaðarsamtökum sem beita valdi sínu gegn okkur, það hafi sýnt sig að ameríski herinn hér á landi er ekki vinsamlegur heldur öllu fremur fjandsamlegur. Við þurfum að kveðja hann og segja honum að fara heim. Það hefur sýnt sig að krafa okkar alþb.- manna, að svo miklu leyti sem við henni var orðið, um að setja togara til gæslustarfanna, hún hefur borið árangur. Og eitt er víst, að flaðrið sem andsvar við ofbeldisaðgerðum af hálfu breta á miðunum, það er ekki æskilegt núna, það er ekki æskilegt svar. Svo vil ég aðeins í lokin vekja athygli hæstv. forseta á því og kveðja hv. alþm. til vitnis um það að ég hefi stillt mig um það með öllu að nefna hæstv. ráðh. í þessari ríkisstj. þeim nöfnum í þessu sambandi sem mér eru skapi næst og vel færu.