Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Nál. meiri hl. landbn. um frv. er nú satt að segja harla stutt, en þó ákveðið að því leyti, að því fylgja engar skýringar af hálfu meiri hl., þar sem lagt er til, að frv. verði samþ. óbreytt, að öðru leyti en því, að endurskoðun fari fram á l. fyrir næstu árslok. Ég get látið hér staðar numið, þó að þessi brtt. sé ekki svo lítil, en það er búið að ræða þetta mál svo mikið í Nd., að ég álít hvorki Alþ. né málinu sjálfu til yfirlitsauka né sæmdar, að hér sé talað um það með breyttu orðalagi. Þessi breyt. meiri hl. landbn. er gerð með það fyrir augum, þar eð þetta er annars vegar mikið hagsmunamál framleiðenda og neytenda og hins vegar hefur staðið um það mikill styr, að þá séu, ef málin hafa eitthvað skýrzt, þegar líður á árið, opnaðar dyr til samkomulags, þannig að allsherjar sættum mætti koma á um þessar aðferðir. Öllum þingheimi er um það kunnugt, að nefndarskipun sú, er ákveðin var með brbl. þeim, sem hér um ræðir, sætti mikilli mótspyrnu hjá andstæðingum þessa frv., og vildu þeir leggja málið beint fyrir bændasamtökin. Ég tala þar beint frá eigin brjósti, að ef samtök bænda yrðu á sínum tíma þess umkomin að verðskulda það að hafa ein úrskurðarvald um slíkt verðlag, þá álít ég þau vel að því komin. En ég álít, að þessi brbl. hafi einnig sitt sér til réttlætingar, því að mér finnst ekki því að leyna, að þó að ópólitísk samtök bænda færu með svona mál, þá eru þau því miður mjög óþroskuð enn þá. Ég vildi hins vegar einskis frekar óska en þau kæmust á það þroskastig að vera pólitísk einungis í þeim skilningi, að þetta væri þeirra pólitík, óháð landsmálum að öðru leyti. Og ég vildi óska þess, að sá ágreiningur, sem hér hefur verið, hyrfi með öllu og allir sæju, að bændastéttin ætti þetta að pólitísku þrifnaðarmáli. Mér finnst það vera orð, sem á fyllsta rétt á sér í brtt. á þskj. 511, að l. skuli endurskoðast fyrir árslok 1946. En ég sé, að á þskj. 520 hefur hv. þm. Dal. borið fram brtt., þar sem hann vill, að l. falli úr gildi 1. sept. 1946. Mér finnst nú ekki fara mikið á milli brtt. n. og hv. þm. Dal. Að vísu getur hann hengt hatt sinn á það, að 1. sept. falli núverandi verðlag úr gildi og önnur l. komi í staðinn. En ég spyr: Ef Alþ., verður ekki komið saman til þess að ákveða um þetta, er þá mikið í húfi? Nei, það er ekki mikið í húfi. Ég verð svo djarfur að segja: Eru hundrað í hættunni, þó að hið sama gilti nú? Ég svara nei. En þetta horfir auðvitað allt öðruvísi við, ef þarna væru að verki menn, sem væna mætti um einhliða stuðning t. d. við neytendur. Þá væri þetta allt annað mál. En nú er það ekki svo. Annað mál er svo það, hvort á að lögfesta þetta skipulag til frambúðar. Mér finnst ekki ástæða til þess, ef bændasamtökin verða ekki svo vanþroska eins og þau eru enn þá. Nú er það líka svo, að þar sem hv. þm. Dal. í sínu minnihlutanál. á þskj. 520 vill slá þessu föstu, að 1. falli úr gildi 1. sept. 1946, þá eru gildar ástæður til að ætla að það valdi vandkvæðum og jafnvel vandræðum. Við skulum segja, að það þætti ekki ástæða til að kveðja vegna annarra málefna Alþingi saman svo fljótt. Þá gæti farið svo, að með þessari samþykkt, svona löguðu ákvæði, yrði sagt að gera það. Og þá finnst mér með brtt. stefnt að því að setja ekki undir svo mikinn leka, að það svari kostnaði að setja undir hann, því að það er ekkert skipulagsleysi, sem á sér stað, heldur full skipun í bili, sem að vísu hefur sætt ágreiningi, en ég tel eins og málum er háttað um flesta trúnaðarmennina, að þeir séu beint úr bændastéttinni sjálfri til atfylgis í þágu framleiðendanna og þá neytendanna líka, þangað til annað yrði gert í samræmi við áskilda endurskoðun miðað við brtt. í nál. okkar meiri hl. n. Út af nál. hv. 1. þm. N.-M. á þskj. 523, sem er hinn annar minni hl. landbn., þarf ég engum orðum að eyða. Hann leggur til, að frv. verði fellt, og gengur að því leyti hreint og skýlaust fram og ég geri ráð fyrir á líkan hátt og hefur komið fram af hálfu sumra manna í Nd., að hann er á móti því, að frv. nái samþykki, og eins og ég tók fram í byrjun máls míns hér, þá álít ég það vera bara til að eyða tíma að fara að eyða mörgum orðum um málsástæður, því að það pex er þegar orðið óeðlilega mikið, og ég verð svo djarfur að segja, að það er meira flokkslegt kapp, sem þar kemur til greina, heldur en að málefnið sjálft sé látið sitja í fyrirrúmi. Ég vil þannig ekki fara frekar út í þetta eða ræða þetta mál, heldur gera mitt til þess að vekja ekki kappdeilur um málefni, sem er margbúið að kappdeila um í Nd. og eyða til þess langtum meiri tíma þar en ástæða er til, ekki af því að málið verðskuldi ekki alla athygli, af því að það er mikilsvert í sjálfu sér, heldur af því, að kappið hefur að sumu leyti verið meira en forsjáin. Það er sem sagt till. meiri hl. landbn., að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir með þessari lítils háttar breyt., að við 11. gr. bætist, að l. skuli endurskoðuð fyrir næstu áramót.

Frsm. 1. minni hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég ætla ekki að fara að byrja mál mitt um þetta frv. á því að fara að ásaka hæstv. ríkisstj. út af því frv. eða réttara sagt þeim bráðabirgðal., sem hér liggja fyrir. Það má ýmislegt segja um það, eins og líka sagt hefur verið, en eins og þá var í pottinn búið, þegar l. voru gefin út, bráðabirgðal., sem frv. er alveg sniðið eftir, þá má deila um það, hvort það hafi verið annars úrkosta fyrir hæstv. landbrh. en að fara þá leið eða svipaða leið og hann fór í málinu þá, en sem sagt, um þessa hluti, sem nú eru liðnir, sé ég ekki ástæðu til að deila, það verður að hlíta við það, sem orðið er, fram eftir árinu. En ég er sannfærður um það, að hæstv. landbrh. hefði, ef komið hefði verið rækilega og vel skipulagt stéttarfélag hjá bændum, sem hefði náð yfir alla bændastéttina, skipað landbúnaðarráð talsvert á annan hátt en nú varð. Nú er viðhorfið þannig, að fram undan er það, að áður en næsta sumar er liðið og haustið kemur, að stofnað verði öflugt stéttarfélag meðal bænda og að það verði búið að skipa sér stj., sem verður forsvarsmaður þess og þá virðist mér horfa talsvert öðruvísi við, og það er trú mín, að þá muni ekki verða, svo framarlega sem ekki verða landbúnaðarráðherraskipti, á móti hugsun hæstv. landbrh. að taka tillit til þess ráðs, og ég hygg það og tel það sjálfsagt að óreyndu, að hann mundi láta það hafa meiri áhrif á val þeirra manna, sem kæmu til með að skipuleggja afurðasöluna á næsta ári. Nú er því þannig farið, að við vitum ekki um það, hvort þingið kemur saman fyrir 1. sept. n. k., og mér skildist á hv. frsm. meiri hl., að þá sæi hann þess engin ráð að framkvæma neitt öðruvísi en þetta frv. leggur fyrir. En jafnvel þó að þing væri ekki kallað saman, þá sé ég ekki, að það væru neinir erfiðleikar, því að ef annað bregzt, þá má á ný gefa út bráðabirgðal., sem væru þá sniðin eftir þeim ástæðum og aðstöðu allri, sem þá lægi fyrir, og mér þykir það líklegt, að ýmislegt geti breytzt til þess tíma. En eigi maður að bíða með endurskoðun þessara laga fram til áramóta, er alveg slegið föstu um kjötverð a. m. k. á næsta ári, eða fram til 1. sept. 1947, og um mjólkurverð líka að nokkru leyti, og ég býst við, að það verði höfð sama aðferð og verið hefur um ákvörðun verðsins, og því er það, að ég tel réttast að láta þessi l. ekki gilda nema þetta eina ár, sem að sjálfsögðu er nauðsynlegt, úr því sem komið er, og síðan verði önnur skipun höfð á þessum málum, eftir því sem þá horfir við fyrir þjóð og land að beztu manna yfirsýn: Ég tel það, að þessir biðmánuðir, sem hv. frsm. kallaði það þetta endurskoðunartímabil, gildi í þessu tilfelli, þó að þeir séu ekki nema 2–3, sama og 12 mánuðir. Þess vegna sýnist mér varla koma til mála að draga endurskoðun þessara 1. fram yfir 1. sept., heldur á þá að vera búið að ljúka þeim störfum, á hvaða hátt sem það verður. Það getur vel farið þannig, að þing verði kallað saman ekki síðar en í ágústmánuði, - það er allt á hverfanda hveli. En ef ekki, þá verður hæstv. stj. að taka til annarra ráða. Og hvernig sem um það fer, þá treysti ég því og trúi, að við næstu verðlagningu verði meira tillit tekið til stéttarfélags bænda, sem þá verður komið, heldur en hefur verið tekið til félagsskapar bænda síðast, enda var hann þá ekki orðinn skipulagður sérstaklega um stéttarhagsmuni eða markaðshagsmuni bændastéttarinnar, en frekar miðað við annað, þar sem var Búnaðarfélag Íslands og búnaðarþing, og meira miðað við ræktunarmál heldur en afurðasölu. Ég vænti þess yfirleitt, að þessi till. fái góðar undirtektir og hv. þm. fylgi mér að málum og samþ. hana.

Frsm. 2. minni hl. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. Ég er nú ekki svo mjög samþykkur málflutningi hv. frsm. meiri hl., hv. 2. þm. Árn., yfirleitt, en um eitt atriði er ég honum sammála. Ég er honum sem sé sammála um það, að langar umr. um þetta mál muni ekki upplýsa mikið um málið. Það hafa farið fram um þetta óvenjulega miklar umr. í blöðum, á mannfundum og á Alþingi, og jafnvel hafa verið útvarpsumr. frá Alþingi um þetta mál. Þess vegna er ég hv. 2. þm. Árn. sammála um það, að langar umr. um það muni ekki upplýsa málið verulega, því að ég hygg, að málið sé orðið mönnum verulega ljóst. Í nál. á þskj. 523 hef ég sett fram afstöðu mína til þessa máls, sem sé þannig, að ég bendi á það, að bráðabirgðal., sem hér á að gefa frambúðargildi, séu nú þegar búin að vera í gildi meira en hálft ár og þar af leiðandi að hafa sínar verkanir nú eins og stendur, aðalatriði sé því það að undirbúa breyt., gera breyt., sem koma til með að verða í gildi fyrir framtíðina, þar sem á annan hátt væri séð fyrir þessum málum en gert er í þessu frv. og bráðabirgðal. Þrátt fyrir þetta hef ég þó samt lagt það til, að þetta frv. verði fellt, og með leyfi hæstv. forseta, þá kemst ég um það svo að orði í nál.: „En þar sem mér þykir heildarblær þessa frv. þannig, að bændastéttin geti ekki unað við slík l., legg ég til, að frv. verði fellt.“ Þó að ég viðurkenni, að langar umr. um þetta mál muni ekki upplýsa það, þá tel ég mér skylt að færa nokkur rök fyrir þessari afstöðu minni. Aðalefni þessa frv. og það, sem ég legg langmest upp úr við þetta sem stéttarmál, er það, að ríkisvaldið tekur að sér með þessum bráðabirgðal. og þessu lagafrv. að setja bændastéttinni fjárráðamenn með nokkurn veginn takmarkalausu valdi yfir fjármálum stéttarinnar, þar sem n. manna, sem stj. skipar eða velur, ræður algerlega verðlagi á öllum landbúnaðarvörum. Það þarf ekki að lesa það upp úr frv., það hafa menn áreiðanlega kynnt sér, að 6. gr. kemst svo að orði, að störf verðlagsn. er að ákveða verð á landbúnaðarafurðum á innlendum markaði, þ. e, a. s. kjöti alls konar, mjólk og mjólkurvörum og garðávöxtum. Með þessu valdi ráða búnaðarráð og verðlagsn. alveg yfir fjárhag bænda, því að fjárhagur þeirra hlýtur að byggjast algerlega á því, hvaða verð þeir fá fyrir þessa vöru, því að úr þessu verði kemur það fé, sem þeir eiga að hafa til að lifa af. Þetta ákvæði finnst mér algerlega ranglátt eins og frá því er gengið. Mér finnst það ranglátt vegna þess, að fyrst verðlagsyfirvöldin eru skipuð á þennan hátt, þá fæ ég ekki séð, að það sé nein trygging fyrir því, að þessi verðlagsyfirvöld ákveði verðlagið einvörðungu með tilliti til þarfa og hagsmuna bænda. Landbrh. velur þessa menn. Nú vill svo til eins og stundum, að hæstv. landbrh. er jafnframt fjmrh., og öllum þingheimi er það ljóst, að verðlag á landbúnaðarvörum hefur þýðingu fyrir fjárhag ríkissjóðs. Landbúnaðarvörurnar eru einna þýðingarmesti þátturinn í því að ákveða verðlagsvísitöluna. Ég hef ekki beinlínis litið eftir því, hvað stór þáttur í verðlagsvísitölunni landbúnaðarvörurnar eru, en allir hv. þm. vita, að þær eru einn allra stærsti þátturinn. Verðlagsvísitalan ákveður svo verðlagsuppbótina, en verðlagsuppbótin er nú nærri því 2/3 hlutar af öllum launagreiðslum ríkissjóðs. Vísitalan er nú, eins og menn vita, 285, grunnlaunin 100 stig af þessu, en hitt er vísitöluuppbótin, svo að það má nærri geta, hvort það má ekki gera ráð fyrir því, að n. manna, sem skipuð er af fjmrh., sem líka er landbrh., hljóti ekki að taka talsvert tillit til kringumstæðna ríkissjóðs, þegar hún ákveður verðlagið. En hvort sem þessir menn í verðlagsn. taka eingöngu tillit til þarfa og afkomu þeirra, sem landbúnað stunda, eða ekki, þá finnst mér ekki hægt að komast hjá því, og ýmsir og margir réttilega gera ráð fyrir því, að þessir menn líti að meira og minna leyti og kannske engu síður á þarfir og kringumstæðum ríkissjóðs, og af þeirri ástæðu einni virðist ekki koma til mála, að þeir, sem ráða á þennan hátt alveg óskorað yfir verðlagi landbúnaðarafurða og kjörum allra þeirra bænda, sem landbúnað stunda, séu til þess skipaðir á þennan hátt. Að öðru leyti verð ég að telja, að það sé niðurlægjandi fyrir bændastéttina, að hún ein skuli á þennan hátt vera gerð ómyndug á þennan hátt, að henni sé settur fjárhaldsmaður, sem ræður alveg yfir fjárhag stéttarinnar. Hv. frsm. meiri hl., 2. þm. Árn., var eitthvað að hugleiða um samtök bændastéttarinnar, og hann komst þannig að orði að mér skildist, að samtök bændastéttarinnar væru ákaflega óþroskuð. Hann var jafnframt að gera sér von um, að bændasamtökin kynnu kannske einhvern tíma að reynast heilsteypt og sjálfum sér trú. Ég er ekki sömu skoðunar og hv. 2. þm. Árn. um það, að samtök bændastéttarinnar séu ákaflega óþroskuð. Ég hef hins vegar litið svo á, að félagslega mundi bændastéttin vera þroskaðasta stéttin í landinu. Mér finnst það ekki óeðlilegt, vegna þess að ég hygg, að sú stétt eigi langlengsta félagslega sögu að baki bæði um búnaðarmál og svokölluð samvinnumál, sem einkum hafa verið verzlunarmál, og ýmislegt fleira. Ég tel því, að bændastéttin sé eiginlega stétta líklegust til þess að geta ráðið ein sínum málum, en ég tel hana hins vegar stétta ólíklegasta til þess að ráða málum sínum þannig í heild, að ríkinu stafi nokkur hætta af þeirri ráðsmennsku. Ég legg til, að frv. verði fellt, og það er alveg sérstaklega vegna þess, að ég get ekki fyrir bændastéttarinnar hönd unað við, að í l. sé ákveðið fyrirkomulag um val trúnaðarmanna, sem ráða svo mjög yfir kjörum allrar bændastéttarinnar, eins og þeir menn gera, sem ákveða verðlag á landbúnaðarvörum. Ég get ekki sætt mig við, að þeir menn séu valdir á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Þetta er algerlega án tillits til þess, hvernig landbrh. kann að hafa tekizt það í þetta eina sinn, sem þetta hefur verið gert, að velja mennina. Ég býst við, að það hafi tekizt upp og ofan. Ég geri ráð fyrir, að það hafi tekizt vel út frá sjónarmiði hæstv. ráðh., sem hann sem ráðh., bæði sem landbrh. og eins fjmrh., hlýtur að hafa. Ég veit það fyrir víst, að margir af þessum mönnum eru hinir nýtustu menn, kannske allir, en þeir eru valdir á þann hátt sem gert er, og við það vil ég ekki sætta mig fyrir bændanna hönd. Það er hálfgert aukaatriði, en ég hygg þó, þrátt fyrir það, að þetta séu nýtir menn, að bændur mundu ekki gegnum samtök sín hafa valið til þessa starfs marga af þessum mönnum, sem hæstv. ráðh. hefur valið og nú fara með þessi mál. Ég geri mér ekki von um, að d. taki til greina bendingar mínar um það að fella þetta frv., en ef svo væri, þá mætti náttúrlega segja, að ekkert sé sagt um það, hvað þá skuli taka við. Það hefur verið gerð tilraun í Nd. um það að færa þetta frv. í það horf, að menn gætu sætt sig við það. Ég er þess vegna ekki að leggja það á mig að bera fram slíkar till. á ný, þar sem fram væri tekið, að í verðlagsn. væru eingöngu menn valdir af þeim, sem stunda landbúnað, en ekki menn, sem eru valdir af Alþingi eða ríkisstjórn. Um brtt. þær, er fram hafa komið, vil ég segja það, að ég mun fylgja brtt. á þskj. 520, frá þm. Dal. Sú brtt. er til mikilla bóta, og er frv. mun þolanlegra, ef hún nær samþykki. Um brtt. á þskj. 511 er lítið að segja - ég tel hana alveg þýðingarlausa og sama, hvort hún nær samþykki eða ekki. Ég taldi það skyldu mína að gera þannig grein fyrir afstöðu minni, en skal svo ekki fjölyrða frekar um málið á þessu stigi.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég er mönnum sammála, að tilgangslaust er að hefja hér miklar umræður. Mál þetta hefur verið rætt ýtarlega í Nd. og einnig hér í hv. deild í sambandi við annað mál. Það yrði því mest endurtekning á því, sem áður hefur verið sagt. Ég kvaddi mér hljóðs til að gera grein fyrir afstöðu minni til brtt. á þskj. 511 og 520. Ég vil geta þess, að brtt. á þskj. 511 er flutt í samráði við mig og mun ég greiða henni atkv. Ég fellst á hana, því að ef svo færi, að hætt yrði að greiða niður landbúnaðarvörur, þá er nauðsynlegt að taka til endurskoðunar löggjöf þessa. Þess vegna sýnist æskilegast, að löggjöf þessi skuli endurskoðuð á næsta þingi. En ég get ekki fallizt á brtt. á þskj. 520, þar sem lagt er til, að löggjöfin falli úr gildi 1. sept 1946. Það er augljóst, að fyrir 1. sept. n. k. verður ekki úr því skorið, hvernig málum þessum skuli skipað í framtíðinni. Það verður aðeins til að skapa þeirri stjórn, er situr þá, nýja örðugleika og neyðir hana til að setja ný brbl. Ef sama stjórn situr þá, má gera ráð fyrir, að sett yrðu hin sömu ákvæði og eru í frv. þessu, og yrði það því óþarfa endurtekning. Þess vegna vænti ég, að hv. deild felli þá brtt: Út af ræðu hv. 1. þm. N.-M. vil ég segja það, að hann hleypur yfir og minnist ekki á eitt mikilvægt atriði í þessu sambandi. En það eru þau ákvæði, er áður giltu í þessu efni. Hv. þm., sá góði og greindi maður, veit það að með þeim ákvæðum, sem í gildi voru, hafði stjórnin miklu meiri tök á að ráða verði landbúnaðarafurða en með brbl., sem sett voru s. l. haust. Stjórnin gat áður með því að ráða einn mann séð um, hvernig verðlagningin yrði á þessum vörum. Það er algerlega rangt að segja, að stjórnin hafi aukið vald sitt með brbl., - þvert á móti hefur hún afsalað sér völdum yfir til fjölmenns hóps manna, sem vill, að hagur landbúnaðarins verði sem beztur. Samkv. l. má aðeins skipa þá, sem reka landbúnað.

Þó aðeins sjálfstæðismenn og komma

. Þótt sjálfstæðismenn hafi meiri þroska en flokksbræður þessa hv. þm., þá verð ég að segja það, að mér kemur það kynlega fyrir sjónir, er ég heyri hv. 1. þm. N.-M. endurtaka þá fjarstæðu, að með þessum ákvæðum sé verið að niðurlægja bændastéttina og verið sé að setja hana skör lægra en aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Þetta er í hæsta máta óviðurkvæmilegt: Bændastéttin hefur nú miklu sterkari aðstöðu en nokkur önnur stétt. Ætli iðnaðarmenn yrðu ekki harla ánægðir, ef iðnaðarmálaráðh. tilnefndi 25 manna ráð úr iðnaðarstéttinni til að ákveða verð iðnvara? Heldur þessi hv. þm., að verzlunarstéttin mundi ekki una vel, ef hún fengi hið sama? Og ætli það mundi ekki hýrna yfir sjómönnunum, ef atvmrh. skipaði ráð úr hópi þeirra til að ákveða verð á sjávarafurðum innanlands? Væri verið að misbjóða þessum stéttum? Nei - þær mundu áreiðanlega þakka fyrir það, ef þær nytu þannig sömu réttinda og bændurnir. Það undrar mig, að þessir sömu þm., sem greitt hafa atkv. með gömlu lögunum, þar sem verðið var ekki í höndum bænda, skuli nú ráðast á þá stjórn, sem veitir bændum miklu meira vald til að ráða verðlagi afurða sinna en þeir hafa nokkurn tíma haft áður, a. m. k. s. l. 10 ár. Meðan til greina kemur að greiða niður landbúnaðarafurðir úr ríkissjóði, kemur ekki til mála, að stjórnin hafi ekki einhverja hönd í bagga um verðlag afurðanna. Um tilnefningu mannanna í búnaðarráðið fer ég ekki að ræða, en jafnvel andstæðingarnir hafa játað, að yfirleitt hafi tilnefningin vel tekizt, og óhætt er að fullyrða, að almenn ánægja ríki yfir því verðlagi, sem ákveðið var á s. 1. hausti. Raunar hafa verið gerðar tilraunir til að gera þessa menn tortryggilega, en það mun ekki ofmælt, að þeir hafi ratað meðalhófið mjög vel. - Mun ég svo ekki fjölyrða um þetta mál, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Þótt ég sé sammála hv. þm. N.-M. um það, að mál þetta upplýsist ekki mikið við langar umr., þá þykir mér rétt að mótmæla fáránlegu nál. á þskj. 523 - og um leið vildi ég benda honum á það, að hann þyrfti sjálfur að lesa meira og kynna sér mál þessi betur. Ég vil leyfa mér að benda þessum hv. þm. á það, að skv. l. nr. 3 frá 1943, um verðlag, er gengið svo langt, að það má ekki skipa neina menn til að ákveða verð, sem hafa hagsmuna að gæta. Ég hygg meira að segja, að þessi hv. þm. hafi sjálfur greitt atkv. með lögum þessum. Nú kemur þessi hv. þm. og heldur, að engri annarri stétt en bændastéttinni sé þröngur stakkur skorinn; þó er það eina stéttin, sem ræður verðlagi afurða sinna. Þegar menn eru að ræða mál, verða þeir að kynna sér það, sem sagt hefur verið um þau. Mig undrar, að jafngreindur og sanngjarn maður og hv. 1. þm. N.-M. er skuli hafa látið leiða sig út á svona hála braut með þessu nál. sínu, - hann virðist vera bergnuminn og veit ekki fótum sínum forráð. Það hefur verið bent á, m. a. af hv. 1. þm. Eyf:, hvort verkamenn fengju ekki að ráða kaupi fyrir vinnu sína. Í þessu sambandi vil ég spyrja, hvort gæfulegt yrði, að allar stéttir þjóðfélagsins réðu þannig yfir því öfluga tæki - verkfallsréttinum - og beittu honum svo án alls tillits til þess, hvað alþjóð er fyrir beztu. Mundi það sýna þroska bændastéttarinnar og væri það æskilegt, að pólitískir loddarar gætu rekið mikinn hluta þjóðarinnar út í þær bölvanlegu afleiðingar, sem verkföll hafa í för með sér? Og þetta vilja víst bændur, láta reka sig út í sama ástand og nú ríkir hjá verkalýðnum?

En hví ekki að laga það?

Ég vil gjarnan laga það, en ef það á að skapa bændastéttinni rétt til að verðleggja sína vöru, hvernig er þá hægt að standa á móti öðrum stéttum að gera hið sama? En það gera þær ekki nú. Útvegsmenn fá ekki að ráða verðlagi á vörunni, hvorki þeirri, sem seld er utanlands eða innan. Þeir eiga verðlagið undir öðrum, þar sem þeir eiga engan fulltrúa. Hið sama gildir um verzlunarstéttina, - því að hvaða nöfn, sem framsóknarmenn velja henni, þá lifir hún samt af þessari atvinnu sinni eins og aðrar stéttir, og hvað sem álagningu varanna líður, þá hafa samvinnufélögin stundum barizt í bökkum, svo að þeim hefði stundum ekki veitt af hærri. verðálagningu. Svo undrar mig, að hv. 1. þm. N.-M. skuli leyfa sér að setja þvílíka fjarstæðu og er í nál. hans á þskj. 523.

Vill ekki hv. þm. lesa upp þetta, sem er svona voðalegt?

Jú, það er velkomið, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem nú er komið, skiptir það mestu máli, að breytt verði til og að fulltrúar, sem samtök bændanna sjálfra til þess velja, hafi fengið verðlagningarvaldið í sínar hendur, þá er að því kemur að ákveða verðið á þessa árs framleiðsluvöru. Það væri því mjög til bóta, ef inn í frv. væri sett ákvæði um það, að lögin giltu um ákveðinn tíma, t. d. til 1. sept. þ. á., en féllu þá sjálfkrafa úr gildi. En þar sem mér þykir heildarblær þessa frv. þannig, að bændastéttin geti ekki unað við slík lög, legg ég til, að frv. verði fellt.“ 

Við hugsum ekki síður landsrænt en hv..þm. Barð.

- Ég legg því eindregið til, að frv. verði samþ. Það er eins og hæstv. ráðh. hefur bent á, að með þessum lögum er bændastéttinni gefið meira vald en hún hafði áður og meira vald en öðrum stéttum. Allur þessi úlfaþytur Framsóknar er aðeins til að rægja stjórnina, en það mega framsóknarmenn vita, að með þessu eru þeir að grafa sjálfum sér gröf. Það er því ekki annað en hatursfull öfundsýki Framsfl., er ræður gerðum þeirra, af því að þeir fengu ekki að vera með í ríkisstjórninni.



Ég ásamt meirihlutamönnum í landbn. legg til, að frv. verði samþ. með brtt. á þskj. 511. Ég álít, að ekki beri mikið á milli meiri hl. og minni hl. á þskj. 520. Það vakir í rauninni það sama fyrir báðum aðilum. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að betur fari að samþ. brtt. á þskj. 511. Þar sem tekið er fram, að lögin skuli endurskoðuð fyrir árslok 1946, þá er meint, að strax og næsta Alþingi kemur saman, taki það lögin til yfirvegunar. Hæstv. landbrh. benti á, ef brtt. hv. þm. Dal. næði samþykki, þá væri tvennt til - annað, að ríkisstjórn sú, er nú situr, færi áfram með völd, og því líklegt, að mál þessi hlytu sömu meðferð, og yrðu þá lögin framlengd, - og hitt, að stjórnmálaviðhorfið breyttist svo, að ný stjórn tæki við, og þá mundi þing koma saman fyrir 1. sept., og tæki það málið til meðferðar. Raunverulega bar ekki mikið efnislega á milli. Það er augljóst, að lagasetningu þessa verður að endurskoða, þar sem hún er miðuð við það, að ríkissjóður verji svo og svo miklu til niðurgreiðslu landbúnaðarvara, - og sjá því allir, að það er engin framtíðarlausn á málum þessum. Í raun og veru gæti ég látið þetta nægja, en þó þykir mér hlýða að drepa á það helzta og gera grein fyrir afstöðu minni. - Því hefur verið haldið fram af andstæðingum þessa máls, að höfuðgallinn sé sá, að nú sé valdið tekið af bændum og fengið ráðh. í hendur. Ég skal játa, að samkv. lögunum er valdið raunverulega í höndum ráðh., og ég tel það kost, að þetta er berlega viðurkennt í frv. Á meðan 1/3 kjötverðsins er greiddur úr ríkissjóði, væri fjarri öllu lagi, að ráðh. hefði enga íhlutun um það. Um leið og ríkissjóður tekur að sér að greiða niður verðlagið, er það orðið pólitískt mál. Þetta liggur í augum uppi. - Hv. 1. þm. N.-M. taldi, að með þessu væri bændum settir forráðamenn. Það má vel orða það þannig, en sé svo, þá hafa bændum ekki síður verið settir forráðamenn áður fyrr. Það var svo, að formaður kjötverðlagsnefndar, réð jafnan úrslitum. Það var reynt að fela það, að formaðurinn var skipaður af ráðh. Það var reynt að dulbúa lögin. Nú er þetta þannig, að lögin sýna glögglega vald ráðh. Ég tel þetta kost, en ekki löst. Hvað segja þessir menn um húsaleigulögin, sem Reykvíkingar verða að búa við? Þau erti svo ferleg, að tæplega er hægt að taka þau til samanburðar. Sannleikurinn er sá, að allar stéttir þjóðfélagsins verða meira og minna að búa við ströng ákvæði í þessum efnum. Ég vildi spyrja hv. 1. þm. N.-M.: Heldur hann, að ef verðið héldist svipað og nú og engar endurgreiðslur væru úr ríkissjóði, að bændur gætu selt allt kjötið fyrir 11 krónur? Það er fráleitt að láta sér detta það í hug, þegar meir en 1/3 af verðinu er greitt úr ríkissjóði. Það verður að taka tillit til annarra íbúa þessa lands og sigla bil beggja. Ég tel, að hvað sem annars má segja um þetta frv., sem ég skoða sem bráðabirgðalagaákvæði, þá er það samt nær sanni en það ákvæði, sem áður gilti. Það gæti í þessu sambandi verið ástæða til að ræða um lög um sölu á kjöti, því að mér hefur virzt, að vafasamt sé, hvort ekki væri ástæða til að breyta þeim lögum eða fella þau alveg niður. Ég minnist þess, að sýnt hefur verið með tölum, að fast að helmingi af vísitöluverði kjöts hefur farið í ýmsan kostnað, svo að bændur munu ekki fá nema rúml. helming af söluverðinu. - Það er víst, að ef útsöluverð kjöts væri sama og nú, þá hefði 1.50 kr. verðjöfnuður hrokkið skammt. Ef málin eru komin svo, þá er vissulega kominn tími til að fella þessi lög niður. - Ég skal svo láta þetta nægja og vil, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.

Frsm. 2. minni hl. (Páll Hermannsson) : Ég ætla að byrja á því að svara spurningu, sem hv. 3. landsk. beindi til mín. Hann sagði : „Heldur þm., að bændur hefðu getað selt allt sitt kjöt innanlands, ef ekki hefði verið greidd uppbót úr ríkissjóði?“ - Ég skal svara þessari spurningu. Ég geri ráð fyrir, að nákvæmlega jafnmikið hefði selzt. Ég ætla, að neytendur hefðu ekki tapað á að kaupa kjötið fullu verði. Hv. 3. landsk. tók í sama streng og landbrh., að ríkisvaldið ætti að hafa hönd í bagga með verðlaginu, meðan niðurgreiðslan væri í höndum ríkissjóðs. Ég sé ekki, að það sé neinn sérstakur greiði við bændur. Mér þótti vænt um, að hv. 3. landsk. viðurkenndi, að ráðh. hefði verðlagningarvaldið í sínum höndum. Hv. 3. landsk. vildi fetta fingur út í það orðalag mitt, að bændum væri með þessu settur fjárhaldsmaður. Ég verð nú að segja það, að ég hef oft heyrt ógætilegar að orði komizt. Ég vil segja það, að verðlagsvald yfir vöru bænda er vald, sem ræður yfir fjárráðum þeirra að miklu leyti. Þetta frv. leggur verðlagsvaldið í hendur ráðh. Ég hef lýst yfir því, að ég get ekki fallizt á, að ríkisvaldið ráði yfir verðlagningu á vörum bænda, vegna þess að ég álít, að það sé ekki greiði við bændur eða gert fyrir þá. Mér er kunnugt um, hvernig háttað er verðlagningunni, og ég verð að telja, að bændur með samtökum sínum gætu haft meira með þetta að gera og haft meiri áhrif. Mætti hugsa sér að koma á 5 manna nefnd, þar sem 2 væru valdir af hálfu bænda, 2 af hálfu neytenda og svo 1 stjórnskipaður. Ef þá 2 og 2 greinir á, þá sker úr fulltrúi ríkisstj. Reyndin hefur nú verið sú, að í slíkum nefndum hafa menn komið sér saman og ekki hafi þurft að halda á úrskurði þess eina stjórnskipaða. Hæstv. ráðh. sagði, að aðrar stéttir þjóðfélagsins mundu fagna því, ef þeim væri veittur sami réttur, og ef þeir byggju við sömu kjör og bændur á þessu sviði. Nú, eftir því sem hv. 3. landsk. sagði, þá er sá réttur í því fólginn, að ráðh. ræður yfir fjárhag bænda. Ég tel það vafasamt, að aðrar stéttir kærðu sig um slíkt, að pólitískur ráðh. réði kjörum þeirra. - Hv. þm. Barð. hélt því fram, að nál. mitt væri fáránlegt, og las hann það upp hér, en hann fann víst aldrei þetta fáránlega. Hann hélt því fram, að einn flokkur hér á Alþingi ynni hatursfullt starf til niðurrifs á öllum sviðum þjóðfélagsins. Ég get skilið, að það sé erfitt hlutskipti fyrir þennan þm. að vera með og vinna með svona mönnum. Og enn erfiðara hlýtur það að vera fyrir hv. þm., ef það eru einmitt þessir menn, sem hann vill hafa samvinnu við um að leysa mikilvægt starf í þágu þjóðfélagsins, en ég treysti mér til að gera, ef óskað er eftir.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að fara að ræða þetta frv. Ég vildi aðeins benda hæstv. forseta á, að þetta mál er töluvert deilumál, og þótt enginn hafi kvatt sér hljóðs, þá eru ýmsir, sem mundu hafa viljað taka til máls, sem eru ekki á fundinum. Vildi ég mælast til, að málinu yrði frestað.

Forseti (StgrA) : Ég sé ekki ástæðu til að fresta málinu, þar sem öllum þm. var kunnugt um, að þetta mál var á dagskrá.

Forseti (StgrA): Það er rétt hjá hv. 1. þm. N.-M., að langt er síðan minni hl. landbn. skilaði áliti í þessu máli, og ekki útlit fyrir, að meiri hl. muni gera það héðan af, svo að ég mun taka það á dagskrá sem fyrst.