Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið alllangt síðan ég kvaddi mér hljóðs í þessu máli, það eru víst einir 3 mánuðir, og ýmislegt hefur gerzt síðan það var. Ég held, að engu að síður verði ég að taka upp þráðinn, þar sem hætt var þá, þó að ýmsar breytingar hafi orðið. Ég er á því, að sú mikla hætta, sem var yfirvofandi fyrir nokkrum mánuðum, þegar við ræddum þetta mál, sé ekki yfirvofandi nú, en hún getur orðið það aftur eftir kannske eitt eða tvö ár. Og það er engum efa bundið, að það er unnið að því af sterkum kröftum að reyna að fá England inn í Efnahagsbandalagið, og þá mundi hættan viðvíkjandi Danmörku og Noregi rísa upp á ný. Og alveg sérstaklega verður þessi hætta gífurleg í sambandi við 1966, því að fram að þeim tíma reyna bæði bandalögin, Fríverzlunarbandalagið og Efnahagsbandalagið, að samræma nokkuð sínar tollalækkanir, þannig að það verði ekkert í veginum fyrir því, ef pólitískar forsendur ekki hindra, að þau gætu þá sameinazt. Ég held hins vegar, að það, sem er alveg sérstaklega nauðsynlegt að við gerum okkur ljóst í þessu sambandi, sé, að við erum að ræða hér um að fara inn í þá auðhringasamsteypu Vestur-Evrópu, sem Efnahagsbandalagið fyrst og fremst er, og það er það, sem þarf fyrst og fremst að hafa í huga, en ekki bara almenna ríkjasamsteypu, sem þarna er verið að ræða um. Ég hafði hins vegar ekki hugsað mér að gera þeim málum sérstaklega skil hér. Það hafa aðrir af félögum mínum í þingflokknum áður gert og það mjög rækilega. En það var eitt atriði, sem ég vildi sérstaklega taka af því, sem fram kom í skýrslu hæstv. viðskmrh. og hefur ekki verið tekið fram að þessu. Og það er sá hlutur, þar sem hann ræddi sérstaklega um menningartengslin, sem við hefðum við Vestur-Evrópu, og vegna vestrænnar menningar væri okkur brýn nauðsyn á að fara inn í þetta Efnahagsbandalag. Hæstv. viðskmrh. hafði um það eftirfarandi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Íslendingar eru hluti af Vestur-Evrópu, og þar er ekki aðeins stærsta viðskiptasvæði þeirra, heldur er menning Íslendinga fyrst og fremst grein af vestur-evrópskri menningu. Íslendingar hafa komið á í ríki sínu þjóðfélagsháttum, sem eru grundvallaðir á sömu hugsjónum um lýðfrelsi og mannhelgi, sem mótað hafa iðnaðarríki Vesturlanda.“ Og síðan segir svo: „Allt bendir þetta til þess, hve ríka hagsmuni Íslendingar hafa af því, að sú mikilvæga þróun, sem nú á sér stað í viðskiptamálum V.-Evrópu, verði ekki til að losa um tengsl þeirra og ríkjanna, sem eru miðdepill þessarar þróunar, ekki aðeins vegna þess að viðskiptahagsmunir séu í hættu í bráð, heldur vegna hins, að þegar til lengdar lætur er um að tefla allsherjartengsl okkar, menningarsamband okkar og stjórnmálasamband við þær þjóðir, sem okkur eru skyldastar, búa við líkast þjóðfélag því, sem hér er, og við höfum öldum saman haft mest saman við að sælda.“ Það er þessi yfirlýsing hæstv. ráðh., sem myndar svo að segja grundvöllinn að hans röksemdafærslu um, að það sé ekki aðeins hættulegt fyrir viðskipti og þar með hagsmuni Íslendinga, heldur sé það beinlínis hættulegt fyrir okkar menningu að slíta þessi tengsl með því að gera ekki það, sem við getum, til þess að tengjast Efnahagsbandalagi Evrópu. Ég vildi þess vegna gera að umtalsefni okkar viðskipti menningarlega séð við þessi lönd Vestur-Evrópu. Það, sem hefur einmitt einkennt íslenzka menningu, er, að við höfum aldrei verið hluti af þessu menningarsvæði. Við höfum alltaf verið sjálfstæðir gagnvart þessu menningarsvæði. Við höfum þegið af því, og við höfum líka staðið gegn því. Strax í fornöld, eins og við köllum það, á miðöldunum sýnum við okkur í því, að okkar menning stendur hærra en menningin þá í þessum Vestur-Evrópulöndum. Við höfum jafnvel hugmynd um gerð heimsins, sem er ólík þeim, sem ríktu í hinum kaþólska hluta Vestur-Evrópu þá. Okkar stjarnfræðingar hér á Íslandi hafa vitað, að jörðin er hnöttótt, á 11. og 12, öld, þegar kaþólsk kirkja í Vestur-Evrópu trúir því, að hún sé flöt eins og pönnukaka. Og okkar tengsl við þann arabíska heim á þeim tíma, suður á Spán og austur eftir til Garðaríkis, eru ákaflega sterk, á sama tíma og Vestur-Evrópa stendur að baki, Vestur-Evrópa er ríki lítilla þorpa samanborið við stórborgir og hámenningu þess þáverandi Arababandalags. Við Íslendingar höfum reynt í allri þeirri menningu, sem hefur einkennt okkur bezt, að vera óháðir Vestur-Evrópu og hennar menningarstraumum, en taka frá henni allt það, sem nýtilegast var. Þegar lénsskipulagið, aðalsskipulagið hefur rutt sér til rúms í Evrópu, þá viðhöldum við sjálfstæðu bændaþjóðfélagi, sem aðeins örfáum smáættflokkum í Evrópu heppnaðist að gera. Við stöndum upp á móti því þjóðfélagi, sem þá ryður sér til rúms um alla Mið- og Vestur-Evrópu og Austur-Evrópu þá líka á eftir. Þegar þessi yfirstétt Vestur-Evrópu skapar sér nýtt mat, sem líka brýzt fram í hennar bókmenntum, þar sem ýmist furstar og aðalsmenn eða dýrlingar eru aðalhetjurnar, þá sköpum við bókmenntir, þar sem bændur eru hetjurnar. Við varðveitum manngildishugmyndina, þegar þessar yfirstéttir Evrópu hafa dýrkað hefðina og þessar voldugu yfirstéttir. Þegar latínan verður mál yfirstéttanna í Evrópu, þá stöndum við uppi og höldum við okkar tungu. Við reynum að dragast ekki með í þá þróun, sem þá átti sér stað í Evrópu, og sköpuðum þá einmitt þær sérstæðu bókmenntir, sem við sköpuðum. Þegar þýzka menningin ryður sér til rúms á Norðurlöndum og fer í krafti aðalsveldisins að eyða tungu Norðurlanda og breyta henni í hálfþýzkar mállýzkur að meira eða minna leyti, þá stöndum við uppi gegn allri þessari menningarþróun. Svo erfitt sem það var, þá hjálpaði einangrunin okkur. Við höldum öllum tengslunum við okkar þjóðlíf og tekst þannig að varðveita íslenzkt þjóðerni. Nú eru þessar hættur á menningarsviðinu fyrst og fremst tengdar engilsaxneskum áhrifum á Íslandi, enda engin tilviljun, að um leið og England fer að hreyfa sig í sambandi við að fara inn í Efnahagsbandalagið, þá er hæstv. ríkisstj. hér á Íslandi stokkin til og vill fá að hlaupa á eftir. Við Íslendingar höfum þess vegna reynt alla okkar sögu út í gegn að standa sjálfstæðir gagnvart þessu menningarsviði í Vestur-Evrópu, taka aðeins það af því, sem tæknilega séð mátti okkur að gagni verða, en reyna að hindra, að það, sem sérstaklega sérkenndi yfirstéttamenningu Vestur-Evrópu, yrði drottnandi hér á Íslandi líka. Við skulum þess vegna ekki, þegar við rekjum okkar sögu, gera þetta að svona miklu úrslitaatriði eins og hæstv. ráðh. hætti við, vegna þess að það þýddi að gera of lítið úr þeim sjálfstæða þætti Íslendinga sjálfra í því að skapa sína menningu, og sá sjálfstæði þáttur þarf að geta verið til áfram hjá okkur núna, þannig að það, sem gildir fyrir okkur, er að vera á verði gagnvart þessari hættu, en ekki að gera sem mest úr, að við séum ekki neitt, svo framarlega sem við séum einangraðir frá henni. Ég skal ekki fara að rekja hér það slæma í menningu Vestur-Evrópu, sem við höfum fengið að kenna á. Ég ætla ekki að fara að rekja imperíalismann og hans sögu síðustu áratugina eða þá kúgun, sem lýðræðisríki Vestur-Evrópu, sem nú eru, hafa beitt aðrar þjóðir heims, í Afríku, Suður-Ameríku, Asíu. Ég ætla ekki að fara að rekja þrælasöluna né neinar af þeim svívirðingum og hörmungum, sem þjóðir Vestur-Evrópu hafa leitt yfir heiminn í kringum sig. Við höfum stundum fengið að kenna á slíku, en til allrar hamingju höfum við aldrei verið þátttakendur í því. En ég skal hins vegar minnast á nokkra þá hluti, sem við höfum fengið frá Vestur-Evrópu og eru ákaflega þýðingarmiklir fyrir okkur, og ég skal nefna sérstaklega þrennt og athuga í sambandi við það, hvernig horfir með Efnahagsbandalag Evrópu. Við skulum taka í fyrsta lagi þingræðið, hvernig er með sjálfa þingræðishugmyndina og framkvæmd hennar, sem við höfum ótvírætt, eins og þingið var hér, þegar það var endurreist og breytt frá því, sem verið hafði, fengið frá Bretlandi og öðrum þingræðislöndum Evrópu og höfum þar fengið ákaflega þýðingarmikið skipulag. Hvernig háttar um það í Efnahagsbandalagi Evrópu? Efnahagsbandalag Evrópu er bókstaflega myndað til þess að brjóta á bak aftur þingræði Vestur-Evrópuþjóðanna. Bretum var það sjálfum ljóst, þegar þeir sóttu um inngöngu, að þeirra gamla þing var verið að lækka í tign og valdi, um leið og Bretar gengju að þeim skilmálum, sem þeim hingað til hafa staðið til boða, inn í Efnahagsbandalag Evrópu. Öll þingin í Þýzkalandi, Frakklandi, Belgíu og annars staðar, sem gerzt hafa þátttakendur í Efnahagsbandalagi Evrópu, hafa afsalað svo og svo miklu af sínu þingræði og þar með eyðilagt svo og svo mikið af sínu sjálfstæði. Þegar belgíska þingið samþykkir að halda áfram að reka vissar kolanámur, þá eru þau lög belgíska þingsins ómerk og eru eyðilögð á eftir, vegna þess að þau rekast á við ákvarðanir kola- og stálhringsins, sem eru æðri en það, sem þingið ákveður. M.ö.o.: það er búið á vissum sviðum að afnema þingræðið í þessum löndum og búa til stofnanir, sem eru æðri en það. Það er verið af því auðhringavaldi, sem verið er að byggja upp, að brjóta niður þingræði Vestur-Evrópu, einmitt í þeim löndum, sem upphaflega höfðu skapað það, barizt fyrir því í sínum byltingum og mótað það og gefið þjóðum eins og okkur það. Það er þess vegna ekki ástæða vegna þeirrar þingræðishugsjónar og þingræðisskipulags, sem Vestur-Evrópa hefur gefið okkur, að fara inn í Efnahagsbandalagið. Efnahagsbandalagið er andvígt, er fjandsamlegt þeirri hugsjón. Þá skulum við taka mannréttindahugsjónir frönsku byltingarinnar og þær þjóðfrelsiskenningar, sem hún efldi og sumpart skóp um alla Evrópu. Einmitt í sambandi við amerísku og frönsku byltinguna í lok 18. aldar er hrundið af stað öllum þeim þjóðfrelsisbyltingum og þeim borgaralegu byltingum, sem fram fara í veröldinni á 19. öldinni og enn þá halda áfram, þótt undir öðru formi sé. Við byggðum okkar höfuðkröfur á þessum byltingum, þó að við styddum þær formlega með Gamla sáttmála, og þessar byltingar, þegar þær voru framkvæmdar úti í Evrópu, gáfu okkar frelsisbaráttu alltaf byr undir báða vængi. Hvernig stendur Efnahagsbandalag Evrópu gagnvart þjóðfrelsishugsjóninni, sjálfstæðisbaráttunni, bæði okkar og annarra? Efnahagsbandalag Evrópu er fjandsamlegt, er andvígt þessari þjóðfrelsishugsjón. Efnahagsbandalag Evrópu er skapað til þess að brjóta á bak aftur þjóðfrelsishugsjónir 18. og 19. aldarinnar og brjóta undir járnhæl fámennrar auðmannaklíku þjóðfrelsishugsjónir þessara landa, sem fyrir einni öld og jafnvel tveim öldum sumar höfðu risið upp og skapað sér þjóðfrelsi, þannig að hvað snertir mannréttindahugsjónir og þjóðfrelsiskenningarnar, sem við hlutum svo mikinn stuðning af í okkar sjálfstæðisbaráttu hér heima, þá er Efnahagsbandalag Evrópu fjandsamlegt þeim, svo að vegna þeirra mikilvægu erfða, sem þær eru fyrir okkur, bæri okkur ekki að reyna eð sameinast Efnahagsbandalaginu. Efnahagsbandalagið miðar í fyrsta lagi að því að eyðileggja þjóðernislegt sjálfstæði og jafnvel að eyðileggja sjálft þjóðernið, því að það, sem er að gerast með Efnahagsbandalaginu, og svo framarlega sem því tekst að halda því áfram, er að hræra þessar þjóðir saman. Þjóðflutningarnir frá Ítalíu til Ruhr eru gott dæmi um það, þegar 300–400 þús. ítalskir verkamenn eru fluttir til Ruhr, og það er alveg greinilegt, að það, sem vakir fyrir auðjöfrunum, sem þarna standa að, er ein allsherjarsamsteypa þessara þjóða, ekki alveg ólíkt því kannske, sem átt hefur sér stað í Bandaríkjunum, og ég held það sé síður en svo til fyrirmyndar menningarlega séð. Það eru svo ótrúleg mannleg verðmæti, sem eru eyðilögð með því, að þjóðerninu er þannig kippt burt. Í öðru lagi setur Efnahagsbandalagið peningavald auðfurstanna ofar öllu manngildi Það eina, sem mark er tekið á í Efnahagsbandalaginu, eru hagsmunirnir, peningagildið, peningaáhrifin, og þar með er þurrkað burt meira eða minna allt, sem snertir þá mannlegu hlið í þjóðlífinu. Þegar menn athuga t.d. aðferðina á að rykkja bændastéttinni í Frakklandi og Þýzkalandi upp með rótum, hvernig á að leggja niður á næsta áratug líklega upp undir þriðjunginn af bændunum þarna, bændabýlunum, þá sjáum við, hvílík ógnarbylting er, sem þarna er verið að framkvæma, og hvað hún muni koma til með að þýða upp á tengsl þessara þjóða við sína fortíð. Þess vegna er það engum efa bundið, að allar þær mannréttinda- og þjóðfrelsiskenningar, sem við höfum fengið svo mikinn stuðning af, ekki sízt á síðustu öld, frá Vestur-Evrópu, þær eru ekki röksemdir fyrir því að tengjast Efnahagsbandalagi Evrópu, heldur þvert á móti. Það hefur verið einkennandi fyrir íslenzka menningu að vera andvíg valdi auðsins, vera andvíg því að meta allt til peningagildis. Og Íslendingar hafa haldið þessu mati á mannlífi og mönnum, alveg fram á þessa áratugi, sem við nú lifum. Og við höfum að því leyti verið frábrugðnir borgaralegu þjóðunum í kringum okkur. T.d. menntaðir Bandaríkjamenn, sem hingað komu í síðasta stríði og gátu dálítið bæði lært íslenzku og kynnzt okkar þjóðlífi sem menntaðir menn, þeir höfðu einmitt orð á því, hve gerólíkir Íslendingar væru því, sem menn væru til dæmis í Bandaríkjunum. Ef spurt væri um einhvern mann hér á Íslandi, þá væri fyrst spurt um, hvort hann væri gáfaður. Ef spurt væri um mann í Bandaríkjunum, þá væri fyrst spurt, hvað hann eigi mikla peninga. Mannmatið á Íslandi hefur verið annað en í löndunum í kring. Við erum enn þá ekki gagnsýrðir af því borgaralega mannmati. Hið borgaralega þjóðfélag - þjóðfélag borgarastéttarinnar - hefur ekki enn þá náð að marka okkur með þessu soramarki að meta allt til peninga, mennina líka. Þess vegna höfum við verið frábrugðnir þjóðunum í Vestur-Evrópu, þar sem þetta mat hefur meira eða minna rutt sér til rúms, þó að það hafi ekki gert það í alveg eins ríkum mæli og í Bandaríkjunum, vegna þess að þjóðarerfðirnar í þessum löndum Vestur-Evrópu standa á móti því, þær eru mótvægi á móti þessu peningagildismati. En í Bandaríkjunum hefur ekkert verið, sem hefur staðið á móti því, m.a. af því að þeir áttu ekki sögu, a.m.k. ekki sögu, sem þeir vildu viðurkenna. Ef þeir hefðu kunnað að taka Indíánana sem sína raunverulegu brautryðjendur að nema það land, þá hefðu þeir getað lært af þeim að vera menn og falla ekki fyrir peningum og sökkva eins djúpt og þeir hafa fallið núna. Og það fann Benjamín Franklín strax í lok 18. aldarinnar, þegar hann lýsir afstöðunni, sem Indíánarnir hafa, og ber það saman við tilhneigingarnar hjá Bandaríkjunum meira að segja strax þá. Þess vegna er það, að ef við Íslendingar ætlum að reyna að halda því, sem auðvaldsskipulagið reynir að eyðileggja hjá okkur í þessum efnum, þá megum við ekki ánetjast Vestur-Evrópu og Efnahagsbandalaginu, þá þurfum við að varðveita okkar sjálfstæði líka hvað snertir þjóðlífið sjálft og matið á manngildinu. Vestur-Evrópa með sínu Efnahagsbandalagi getur þar aðeins flutt okkur eyðilegginguna á því, sem við höfum alið upp sjálfir hjá okkur, og við höfum þegið líka á vissum tíma góð áhrif frá þeim. Það þriðja mikilvæga, sem Vestur-Evrópa hefur gefið okkur einmitt á þessu stjórnmálalega sviði, er Marxisminn, sósíalisminn. Það er og má ekki gleymast, að einmitt þegar sósíalisminn og þar með sú sósíalistíska verkalýðshreyfing var flutt hingað til Íslands, þá kemur það til okkar frá Vestur-Evrópu. Marxisminn er vestur-evrópsk hugmynd. Marxisminn er, eins og hæstv. ráðh. veit, samsettur af þeirri ensku hagfræði, þeirri þýzku heimspeki og þeim franska útopíska sósíalisma. Og upp úr þessum þremur stofnum er það, sem Marxisminn vex. Hann er eitt af því stórfelldasta í sögu þjóðfélaga í heiminum, sem Vestur-Evrópa hefur gefið mannkyninu, og þó að það hafi farið svo, að aðrir hafi orðið til að framkvæma sósíalísmann á undan okkur í Vestur-Evrópu, þá er okkar heiður í Vestur-Evrópu ekki að minni fyrir það. Það urðu líka aðrir en íbúar Gyðingalands til þess að framkvæma kristindóminn á sínum tíma. Og ég þarf víst ekki að rökræða við hæstv. ráðh. um, að það sé mikil hætta á, að Efnahagsbandalag Evrópu mundi fara að eyðileggja nokkuð af þeirri erfð. Það er sjálft svo andvígt Marxismanum, þó að það neyðist nú til þess í sínum efnahagslegu ráðstöfunum að læra nokkuð margt af honum, þá er það hins vegar það andvígt einmitt þessari hugsjón, að ég þarf ekki að flytja margar röksemdir fram til þess að sýna fram á, að ekki þurfum við að sameinast Efnahagsbandalagi Evrópu til þess að viðhalda þessu, sem við höfum fengið frá Vestur-Evrópu, Marxismanum eða sósíalismanum. Það er þvert á móti svo, að það er eitt af því, sem haldið hefur verið fram, að við þyrftum að sameinast Efnahagsbandalagi Evrópu til þess að hjálpa til þess að slá sósíalismann niður. Það er ein höfuðröksemdin og var í Morgunblaðinu 19: ágúst 1961, í leiðaranum, sem mikið hefur verið vitnað í, að það yrði sótt um inngöngu í Efnahagsbandalagið, að við mundum einangrast og verða kommúnismanum að bráð, svo framarlega sem við gengjum ekki inn í Efnahagsbandalagið. Og þá var haldið, að innan skamms lentu öll Evrópulönd í Efnahagsbandalaginu, eins og þar stóð. Þar stóð áfram: „Ef við Íslendingar tökum ekki þátt í þessu samstarfi, verðum við einangraðir efnahagslega, og þá mundi vafalítið til þess koma, að við yrðum til neyddir til þess að taka þátt í Efnahagsbandalaginu.“ Og það var haldið áfram með leiðarann þá, að allir þeir, sem væru andvígir því, að við tækjum þátt í Efnahagsbandalaginu, væru bara að þjóna heimskommúnismanum, eins og segir í síðari leiðaranum í Morgunblaðinu þann dag, og Alþýðusambandinu þá borið það á brýn, að það sé að þjóna heimskommúnismanum með því að vera á móti því að ganga inn í Efnahagsbandalagið. Ég fer nú að halda stundum, að hæstv. ríkisstj. fari að fá það framan í sig líka, að af tómri þjónustu við heimskommúnismann hafi hún hætt við að ganga inn í Efnahagsbandalagið og sverji það svona hrottalega af sér. Öll þau tengsl, sem við höfum haft við vestræna menningu og við höfum bezt fengið þaðan, þingræðishugmyndirnar, mannréttinda- og þjóðfrelsiskenningarnar og Marxisminn, ekkert af þessu þrennu eru rök fyrir því, að við eigum að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu, heldur þvert á móti. Ef við viljum varðveita þessa hluti, eigum við að halda okkur utan við það. Þess vegna er ákaflega fjarri því, að vegna okkar menningarsambands og vegna okkar stjórnmálasamstarfs við Vestur-Evrópu sé okkur nauðsynlegt að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu og að við stöndum í nokkurri hættu fyrir því að slitna úr slíku sambandi, svo framarlega sem við höldum okkur þarna utan við, hvað snertir vestræna menningu og okkar samband við hana. Okkar samband við vestræna menningu og allt það, sem er gott í henni, verður alveg nákvæmlega jafnsterkt eða jafnveikt, hvort sem við stöndum í Efnahagsbandalagi Evrópu eða ekki og hvort sem við höfum nokkurt samband við það eða ekki, hvort sem það heitir aukaaðild, tollasamband, viðskiptasamband eða annað slíkt. Það, að við og Vestur-Evrópa eigum ýmislegt saman menningarlega séð, er fjarri því að vera röksemd fyrir, að við eigum að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu eða tengjast því einhverjum sérstökum böndum. Dettur hæstv. ráðh. í hug, að bókmenntir Vesturlanda, að Byron, Shelley og Shakespeare og aðrir slíkir séu ekki nákvæmlega jafnlifandi fyrir okkur, hvort sem við erum í Efnahagsbandalagi Evrópu eða ekki? Við skulum gá að því, að það er ekki sú andlega erfð, sem við fáum frá Shakespeare, Thomas Mann eða Heine, sem þarna er um að ræða. Það er þarna um að ræða, hvort það sé Unilever og Krupp, sem eigi að ráða yfir því efnahagskerfi, sem við séum hluti af. Áhrif málaralistarinnar í París, hvort sem er Picasso eða aðrir, þeir hafa nákvæmlega jafnsterk áhrif, hvort sem við værum eða á hvern hátt sem við værum í Efnahagsbandalagi Evrópu eða ekki. Heimspekingar, hvort sem það væri Kant eða Hegel eða Sartre, væru jafnáhrifamiklir, hvort sem við værum í Efnahagsbandalaginu eða ekki. Við getum einangrað okkur frá eða tekið á móti menningu Vesturlanda alveg án tillits til þess, hvort við erum í Efnahagsbandalaginu eða ekki. Okkar menningartengsl við Vestur-Evrópu, bæði góð og slæm, eru engin röksemd í þessu sambandi. Við höfum haft okkar tengsl við vestræna menningu án þess að verða hluti af hennar efnahagskerfi, verða innlimaðir í hana. Og okkar tengsl hafa kannske verið einmitt því dýrmætari og við höfum einmitt getað tekið upp og metið hér einmitt þá menn, sem yfirstéttir Vestur-Evrópu hundeltu, hvort sem þeir hétu Byron eða Heine, einmitt vegna þess að við höfum haft aðra afstöðu, allt aðra stjórnmálalega afstöðu, og létum ekki mótast af þeirri stjórnmálalegu afstöðu, sem drottnaði í Vestur-Evrópu. Ég held einmitt þvert á móti, að okkar andlegu og bókmenntalegu og listrænu tengsl við Vestur-Evrópu yrðu því betri, því sjálfstæðari og því blessunarríkari fyrir okkar þjóð, því fjær sem við værum því að vera undir járnhæl Hallsteins og Co. í Brüssel eða vera undirgefnir Unilever og Krupp. Við Íslendingar þekkjum það, að einmitt okkar sambönd við framandi þjóðir hafa batnað, þegar við losnuðum við að vera undir sama stjórnmálakerfi og þær. Þegar við vorum taldir af Dönum hluti af danska ríkinu, þá var á vissan hátt jafnvel fjandskapur á milli þjóðanna. Við það, að þessi tengsl hurfu, kom upp miklu meiri vinátta en hafði þó verið á milli sumra aðila þar áður. Það hefur sýnt sig einmitt fyrir okkur Íslendinga, að okkar afstaða gagnvart Dönum og danskri menningu hefur batnað við að losna úr þeim stjórnmálalegu tengslum við þá, og ég efast ekki um, að ef við lentum í svona stjórnmálatengslum við Vestur-Evrópu, þá mundi það skapa andstöðu við Vestur-Evrópu fyrst og fremst, vegna þess að við yrðum sá aðili þar, sem yrði kúgaður. Við skulum þess vegna ekki ræða, þegar við erum að ræða um Vestur-Evrópu, um nein tengsl við lýðræðisríki Vestur-Evrópu. Það eru ekki þau, sem við erum að tengjast. Alls, sem lýðræðisríkin og lýðræðið í Vestur-Evrópu er - hið borgaralega lýðræði í Vestur-Evrópu, þess njótum við nú þegar. Og við varðveitum nú meira að segja það, sem þessar þjóðir sjálfar eru að drepa niður hjá sér. Frakkland er að drepa niður þingræðið hjá sér. Vestur-Þýzkaland er komið á gömlu Hitlersbrautina, að byrja að banna flokka eða ofsækja. Því fjær sem við höldum okkur stjórnmálalega frá Vestur-Evrópu, því betra fyrir okkar lýðræði og þingræði. Við skulum gá að því, að það er nýtt ríki auðfurstanna í Vestur-Evrópu, sem þarna er að vaxa upp. Það er endurtekning á þeim þremur stórveldum, sem á síðustu þúsund árum hafa verið sköpuð þarna. Það er endurtekning á því, sem Karla-Magnús gerði á sínum tíma. Það er endurtekning á því, sem Napóleon var að gera fyrir 150 árum. Og það er endurtekning á því, sem Hitler var að reyna að framkvæma fyrir hönd þýzku auðfurstanna. Franska borgarastéttin gerði sína tilraun að ná Vestur-Evrópu undir sig á tímum Napóleons. Þýzka auðmannastéttin gerði sína tilraun að ná Vestur-Evrópu undir sig á tímum Hitlers. Og nú er verið að gera þessa sömu tilraun með því að bræða saman þýzku og frönsku auðhringana og byrja á því að bræða saman það, sem venjulega hefur verið andstæðast, kola- og stálhagsmunina þýzku og frönsku. Við skulum þess vegna aðeins gera okkur ljóst, að það er verið að reyna að skapa þarna ríki voldugra auðfursta og endurtaka þannig friðsamlega það, sem þeim Napóleon og Hitler tókst ekki að skapa varanlega með stríði. Ég mundi þess vegna vilja algerlega snúa við því, sem hæstv. ráðh. segir í sínum forsendum, þegar hann ræðir um menningaratriðin í þessu sambandi. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir menn, sem vilja, að viðskiptatengsl og menningartengsl og stjórnmálatengsl séu sem minnst og þjóðfélag okkar sé í grundvallaratriðum öðruvísi en þjóðfélög vestrænna landa, hljóta að sjálfsögðu að líta á málið öðrum augum en hinir, sem vilja leggja áherzlu á að varðveita tengslin við Vestur-Evrópu og telja, að þjóðfélagið eigi að mótast af sömu grundvallarsjónarmiðum og þjóðfélög vestrænna landa.“ Þarna fer hæstv. ráðh. mjög skakkt með. Ef við viljum viðhalda hér á Íslandi einmitt því, sem við höfum fengið dýrmætast og bezt frá Vestur-Evrópu, þá megum við ekki ánetjast því auðhringaríki furstanna í Vestur-Evrópu, sem nú er að vaxa upp. Þeir, sem vilja viðhalda okkar raunverulegu menningu og okkar stjórnmálalífi, eins og við höfum mótað það, standa eiginlega á móti því, að við tengjumst á þennan hátt stjórnmálaböndum við Vestur-Evrópu. Það er þess vegna ekki til þess að einangrast menningarlega og stjórnmálalega frá þeim hugsjónum, sem beztar hafa verið í Vestur-Evrópu, að við viljum halda Íslandi sjálfstæðu gagnvart henni, heldur vegna þess að við viljum viðhalda þessum hugsjónum og þróa þær. Við höfum áður gert það í okkar sögu, þegar Evrópa hefur drepið niður frelsi og manngildi, eins og var um gömlu ættasamfélögin í Evrópu, þegar feudalisminn brauzt til valda, þá viðhéldum við þessu hér á Íslandi og mótuðum það og þróuðum. Og við eigum að gera það sama nú. Við eigum ekki að láta þessa auðfursta í Vestur-Evrópu ráða því, hvað gerist hér hjá okkur. Við getum haft við þá öll þau viðskipti, sem við viljum. Það er allt annað mál. Við höfum hingað til getað haft viðskipti við löndin í Evrópu, þótt við förum ekki að ganga í þau. Við gengum ekki í Spán, þegar við seldum okkar saltfisk svo að segja allan saman eða mestallan þangað á árunum. Það hefur aldrei hingað til verið notað sem röksemd fyrir, að við ættum að ganga í annað ríki, þó að við seldum svo og svo mikið af fiski þangað. Þess vegna býst ég við einmitt, að hæstv. ráðh, hafi viljað nota þessi menningarlegu rök, og þess vegna vildi ég einmitt taka það fyrir til þess að sýna fram á, að það væru engin rök fyrir inngöngu í Efnahagsbandalag Vestur-Evrópu, heldur þvert á móti. Okkar þjóðfélag hefur verið öðruvísi, okkar mat á manngildi og þjóðlífi hefur verið annað en Vestur-Evrópu, og einmitt okkar menning og okkar stjórnmálakerfi er röksemd þess vegna fyrir því að ganga ekki í Efnahagsbandalagið og hafa aðeins þau efnahagslegu tengsl við það, sem hver önnur verzlun gerir óhjákvæmileg. Því er það, að þar sem hæstv. ráðh. reynir að byggja á þessum menningarsamböndum við Vestur-Evrópu, þá er það síður en svo rökstuðningur fyrir inngöngu í Efnahagsbandalagið, heldur alveg þvert á móti. Við vitum, að það, sem raunverulega er að gerast með Efnahagsbandalaginu, er, að þessir voldugu vestur-þýzku auðjöfrar eru í samfélagi við frönsku hringana að reyna að framkvæma með friðsamlegum aðferðum það, sem mistókst að vinna með stríði. Þá skal ég aðeins fara nokkrum orðum um þá viðureign, sem fór hér fram í upphafi þessara umræðna, þar sem hv. 7. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Austf. höfðu deilt nokkuð við hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh. Þeir komu þar inn á, hvers eðlis þetta Efnahagsbandalag væri. Hv. 7. þm. Reykv. hélt því þá fram, að það mætti treysta mjög mikið á þá forustumenn, sem þá væru fyrir Efnahagsbandalaginu, var bjartsýnn á foringjana þar, hélt auðsjáanlega, að þetta væru einhverjir elskulegir unnendur lýðræðishugsjóna og annað slíkt, sem mundu gjarnan vilja vera góðir við smælingja. Og hv. 1. þm. Austf. lýsti því yfir, að hann vildi ekki trúa neinu illu um þennan vestræna heim, sem Íslendingar væru að reyna að komast í nánara samband við. Menn eru kannske farnir að átta sig meir á því nú en þeir gerðu í upphafi viðræðnanna. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að fylgjendur þeirra flokka, sem standa með Atlantshafsbandalaginu hér heima og vafalaust hafa haft ýmsar tálvonir um Efnahagsbandalagið líka, geri sér alveg ljóst, að það eru ekki lýðræðisríkin í Vestur-Evrópu, sem þeir eru að semja við um þessa hluti. Það eru harðsvíraðir auðmenn, harðsvíraðir auðhringar, sem þeir eru að komast í klærnar á. Hæstv. forsrh. leit svolítið raunsæjar á þetta. Honum var auðsjáanlega ljóst, að þetta voru kaldhjartaðir auðdrottnendur, sem þarna væri verið að eiga við, sem mundu vægðarlaust brjóta alla undir sig, sem þeir kæmust í tygi við, ef þeir gætu það. Og einmitt vegna þess, hve mikið hefur verið þvaðrað hérna um, að Efnahagsbandalag Evrópu væri eitthvert samfélag lýðræðissinna eða lýðræðislanda eða eitthvað þess háttar, þá er alveg nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst, svo að menn vakni ekki upp við vondan draum á eftir. Það er um villidýr að ræða, sem menn eru að reyna að komast í samfélag við, villidýr auðsins, þau sterku, voldugu, sem traðka niður smælingjana, sem útrýma þeim efnahagslega séð. Það er engin tilviljun, að það á að útrýma tugum þúsunda bænda í Frakklandi. Það á að gerbreyta öllum landbúnaðinum í Frakklandi, umbylta honum. Og þess vegna vilja þeir ekki fá samkeppnina frá kornlöndum brezka heimsveldisins. Það er vegna þess, að það stendur fyrir dyrum að umbylta frönskum landbúnaði og eyðileggja smábændurna þar gersamlega, rífa þá upp með rótum og búa til álíka landbúnað og í Bandaríkjunum. Við skulum ekki vera með einhverjar tálvonir um, hvers konar aðilar það séu, sem við viljum komast í félagsskap við. Það er alveg nóg, að menn blekki sig í sambandi við Atlantshafsbandalagið með slíku. Það er engin ástæða til þess að blekkja sig í sambandi við Efnahagsbandalagið. Þar erum við þó að ræða um efnahagsmál. Það er engum efa bundið, að þeir menn, sem við eigum þarna við og ætlum að fara að semja við, verða ekki neitt mjúkir í viðskiptum við okkur. Það er ekki neitt sentimentalítet, ekki nein viðkvæmni, sem þarna ræður. Það eru grjótharðir peningarnir og ekkert annað. Og það er nauðsynlegt, að menn læri af því, hvernig menn reka sig á. Löndunarbann Breta á Íslendinga var tilraun til þess að svelta okkur, til þess að brjóta okkur á bak aftur. Af hverju gátum við boðið þeim byrginn? Af hverju bognaði ekki helmingaskiptastjórnin 1952, er Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu að því að færa landhelgina út í 4 mílur? Af hverju bognaði hún ekki? Af því að hún var óhrædd, þótt afturhaldssöm væri, að taka upp stóra viðskiptasamninga við Sovétríkin og selja þangað fiskinn, sem vinir okkar, ástmenn lýðræðisins í Bretlandi, auðmennirnir brezku, settu bann á, að seldur væri þar, þegar þeir voru í sérstakri efnahagssamvinnu við okkur, áttu sérstaklega að hjálpa okkur og aðstoða, svo að maður ekki tali um að vernda. Það, sem hefur verið okkar hjálparhella í þessu, er, að við höfum þorað að hafa viðskipti við sósíalistísku löndin og boðið þessum vestur-evrópsku auðhringum byrginn. Við höfum sagt þeim: Við erum ekkert upp á ykkur komnir, og þið skuluð hafa hitann í haldinu, þið skuluð vera dauðhræddir um, að Ísland fari í allt of mikil viðskipti við austurveldin. - Ef við höldum þeim hræddum, þessum auðhringum, þá getum við talað vel um þá sem jafningja. En ef við gerum okkur þá hugmynd, að þeir séu með einhverja ást á lýðræði eða þjóðfrelsi eða eitthvað slíkt, þá erum við að blekkja sjálfa okkur og táldraga okkar þjóð. Hæstv. viðskmrh. orðaði það svo í upphafi þessarar umr. einu sinni, að þeir, sem tengjast Efnahagsbandalaginu með aðild eða aukaaðild, eru svo náið tengdir, að þeir verða að teljast til Efnahagsbandalagssvæðis. Það er rétt náttúrlega. Þeir, sem á einn eða annan máta komast inn undir þeirra efnahagslegu áhrif, eru ofurseldir þessum auðhringum. Viðvíkjandi fiskiðnaðinum og fiskútflutningnum hér á Íslandi er gefið, að þó að við héldum mjög fast á því, að við gerðum einhverja samninga við Efnahagsbandalagið, að gefa ekki neitt eftir af landhelginni eða fiskveiðunum, þá geta þeir náð nákvæmlega sömu tökunum á okkur gegnum fiskiðnaðinn og fisksöluna, og ég vil bara benda á, að það eru nú þegar komnar upp tilhneigingar um þetta. Það eru nú þegar komnar upp þær tilhneigingar, að útlendur auðhringur, t.d. norskur, fari að láta hraðfrystihús á Íslandi eða niðursuðu- eða niðurlagningarverksmiðjur á Íslandi fara að framleiða fyrir sig vöru í sínum umbúðum, sem hann selur síðan erlendis. Og þetta voru Unilever og Findus International farnir að undirbúa að gera hér á Íslandi, um leið og farið var að taka upp fyrstu viðtölin við Vestur-Evrópuríkin, og það var þegar farið að hugsa um að setja upp stór hraðfrystihús eða réttara sagt fá stór hraðfrystihús í Sandgerði, Rifi og víðar til þess að fara að framleiða þar freðfisk í umbúðum erlendra auðhringa. Þegar við athugum, hvernig við rekum hlutina hér heima, þegar við lítum á, að það eru t.d. sjö hraðfrystihús í Keflavík, og förum að rannsaka dálítið allan þennan rekstur og hættum að snakka um einhverja hagræðingu, þá rekum við okkur á, hve langt fyrir neðan allar hellur þessi rekstur er, að örfáum fyrirtækjum undanteknum, og hvernig stórhringarnir úti mundu raunverulega sópa þessu burt sem úreltu drasli, sem yrði einskis virði, eftir að þeir væru búnir að setja hér upp sín nýtízku hraðfrystihús og gætu kannske bæði gefið hærra verð fyrir fiskinn, borgað hærra kaup og selt í sínum umbúðum út um allan heim. Við skulum gera okkur ljóst, að kaupið á Íslandi er það lægsta, sem til er í Vestur-Evrópu, fiskimiðin og afköstin í fiskveiðunum eru þau mestu, sem þekkjast í veröldinni. Og aðeins fyrir ómögulegt stjórnarfar á efnahagssviðinu erum við eins langt niðri í þrældómnum og við erum núna, þannig að ef útlenda auðvaldið fengi að komast að hér með sína hagræðingu og sína skipulagningu, sín sambönd, þá þurrkar það út íslenzka borgarastétt, því að á henni þarf það ekki að halda. Það þýðir, að þessi sama skammsýna borgarastétt, sem nú í Reykjavík berst fyrir því að sameinast Efnahagsbandalaginu og skrifar vitleysurnar í Morgunblaðið, það er þessi sama borgarastétt, sem verður slegin af af auðhringunum, sem hún er að biðja um að koma hingað til landsins. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti, sem íslenzk höfðingjastétt svíkur sitt land og er sjálfri slátrað fyrir á eftir. Þeir gerðu það líka á Sturlungaöld, og seinustu íslenzku höfðingjarnir hurfu nokkrum öldum seinna sem bláfátækir menn. Þróunin mundi ganga hraðar núna. Auðhringar Vestur-Evrópu eru fljótari en aðallinn í Skandinavíu þá. Það gerist nú á nokkrum áratugum, það, sem þá þurfti margar aldir. Þess vegna mætti íslenzk borgarastétt, íslenzk atvinnurekendastétt passa sig ofur lítið betur og hugsa ofur lítið meir, áður en hún anar með þjóðina út í það forað, sem hún hefur lagt til við hana að fara út í. Það var íslenzk bændastétt ásamt íslenzkum menntamönnum, sem barðist fyrir okkar sjálfstæði og knúði það fram. Og það er íslenzk verkamannastétt, sem sumpart með íslenzkri bændastétt hefur reynt að halda í hemilinn á borgarastéttinni, síðan hún varð drottnandi stétt hérna á 20. öld. En sá auður, sem auðmannastéttin nú hefur fengið, virðist hafa blindað hana svo gersamlega, að hún virðist ekki kunna fótum sínum forráð, hvað þá fótum þjóðarinnar. Þess vegna er það, að við Íslendingar þurfum fyrst og fremst á því að halda nú að vera óhræddir við að standa sem sjálfstæð þjóð, standa með útsýn um víða veröld og viðskipti um allan heim, eins og við höfum alltaf staðið, þegar okkur vegnaði bezt. Við Íslendingar vorum þá mestir sem þjóð, þegar við höfðum annan hátt og sjálfstæðari hátt á öllu okkar þjóðlífi en þjóðir Vestur-Evrópu. Við Íslendingar vorum þá mestir, er við höfðum engan konung, þótt kardínálum erlendra yfirstétta þætti það miður. Við Íslendingar höfum stundum verið andlegt stórveldi, þegar við höfum staðið utan við ríkjasamsteypurnar í Vestur-Evrópu, og það er hart, að ríkasta yfirstéttin, sem upp hefur komið á Íslandi, auðmannastétt Reykjavíkur nú, skuli einmitt vera að gera Ísland að vesælum hrepp í Efnahagsbandalagi Evrópu, og því verður að afstýra. Það hefur verið stundum rætt um það í sambandi við þessi mál, að okkur Íslendingum bæri að fagna því, að nú væru þjóðir í Vestur-Evrópu að sættast, sem hefðu áður borizt á banaspjót. Ég held, að hæstv. viðskmrh. hafi komið nokkuð inn á það í sambandi við Frakka og Þjóðverja. Við skulum ræða þessa hluti án allrar viðkvæmni og án allra tálvona. Það er engin sérstök frönsk-þýzk vinátta að skapast núna. Það, sem er að gerast, er, að franskir og þýzkir auðmenn eru að taka höndum saman um að reyna að brjóta á bak aftur sameiginlega alþýðu þessara tveggja landa. Þeir eru að sameinast í fjandskapnum á móti verkamönnum og bændum Frakklands og Þýzkalands. Og það er ekki í fyrsta skiptið, sem þeir gera það. Þeir háðu sitt stríð 1870–1871, þá sameinuðust þeir líka að lokum. Þegar verkalýðurinn hafði tekið völdin í París, þegar fyrsta verkalýðsbyltingin í heiminum var framkvæmd 1871, í marz, þá sameinuðust þeir líka, tóku höndum saman um að murka lífið úr verkalýð Parísarborgar, svelta hann og myrða hann síðan. Bismarck og Thiers eru fyrirmyndin að því, sem þeir de Gaulle og Adenauer eru að gera núna. Það er ekki neitt nýtt, að þessir auðhringar sameinist. Þeir gerðu það reyndar líka 1923, þegar Frakkar höfðu hernumið Ruhrhéruðin og þýzku furstarnir sviku sitt land þá. Það er þess vegna ekki vinátta á milli þjóðanna, sem þarna er verið að skapa, það er vinátta á milli yfirstéttanna til að berjast á móti vinnandi stéttunum hjá þessum þjóðum. Og við höfum séð það bezt núna, þegar átti að beita valdi þessara yfirstétta gegn franska verkalýðnum og þegar Efnahagsbandalagið og de Gaulle fengu loksins að vita það, eftir að hafa beygt alla aðra undir sig, að þar hafa þeir orðið að láta í minni pokann. Franskur verkalýður var reiðubúinn til þess að svelta til að halda sínu frelsi, og hann braut de Gaulle á bak aftur og sýndi Efnahagsbandalaginu, að það var ekki hægt að framkvæma þá kúgun, sem auðfurstarnir höfðu ákveðið. Það er franskur málmur og þýzk kol, sem eru að sameinast. Það er það tvennt, sem er að ná saman, og það, sem veldur svo, er bitinn í ofanálag, það er, að fransk-þýzka auðvaldið fær aðgang að 14 ríkjum, sem áður voru nýlendur Frakka í Afríku og á að reyna að halda í nýlenduafstöðu efnahagslega séð. Og þessar 14 nýlendur eru með ríkustu nýlendum heimsins, með gnótt allra þeirra málma, sem Þýzkaland og Frakkland vantar, og þess vegna vill einmitt þýzka og franska auðvaldið mikið til vinna að geta skapað náin efnahagstengsl við þessar þjóðir, sem eru komnar skemmra á, sjálfstæðisbrautinni en ýmsar aðrar þjóðir í Afríku, og er þess vegna að reyna að halda öllu þessu saman í einni efnahagslegri heild, sem er svo framkvæmt með því, eins og kunnugt er, að þessi 13–14 Afríkuríki verði með sérstakri aukaaðild að Efnahagsbandalaginu. Við skulum gera okkur ljóst um leið, að það er ekki af neinum almennum þjóðernishroka de Gaulle, að þessir samningar fóru út um þúfur núna. Það eru allt aðrir hlutir, sem þarna eru að gerast. Við skulum ekki fara að gera okkur neinar tálvonir í því sambandi. Hvort sem de Gaulle lifir eða deyr, eru hagsmunir þýzka og franska auðvaldsins eftir sem áður þeir að vera óháðir ameríska auðvaldinu. Það, sem hefur gerzt, er það, að þegar gullforðinn í Bandaríkjunum hefur minnkað um 1500 millj. dollara á tímabili, hefur gullforðinn í Frakklandi og Þýzkalandi vaxið um 1700 millj. á sama tímabili, og þessi Vestur-Evrópulönd eru að slá Bandaríkin út í hraðri framleiðsluaukningu og ríkidæmi hvað snertir gullið, að kraftahlutföllin milli Bandaríkjanna og Vestur-Evrópu hafa breytzt, og það eru þau kraftahlutföll, sem koma fram núna í því, að de Gaulle býður Bandaríkjunum og Bretum byrginn. Við vitum, að átökin, sem verið hafa í Kongó, eru átök á milli Bandaríkjaauðvaldsins annars vegar, sem hefur staðið á bak við ríkisstjórnina í Kongó og auðhringa Efnahagsbandalagsins hins vegar, sem stóðu á bak við Tshombe í Katanga. Við skulum alveg gera okkur ljóst, að þessir auðhringar í Vestur-Evrópu og í Bandaríkjunum hins vegar eru að berjast um, hvor hafi aðstöðu til þess að arðræna hvor annan, til þess að arðræna fólkið, alveg jafnt hvort það er í Afríku, Evrópu eða annars staðar. Þess vegna er það alveg ófært að ræða þessi mál alveg eins og við værum að tala um einhver unaðsleg, bókmenntaleg sambönd, okkar gömlu menningarlegu sambönd við Þjóðverja, Frakka eða aðra slíka. Við megum ekki venja okkur á að ræða svona mál án þess að kryfja þau til mergjar, skilja þeirra undirstöðu. Ég er ákaflega hræddur um, og ég hef orðið var við það hér heima, að það er bókstaflega hætta á því, að ýmsir okkar stjórnmálamenn séu að dragast alveg aftur úr, vegna þess að þeir vita ekki, hvað er að gerast í heiminum í kringum þá, og hugsa þess vegna enn þá í hugtökum kalda stríðsins gamla, þegar heimurinn er orðinn breyttur í kring. Það er kalt stríð núna milli Bandaríkjanna og Bretlands annars vegar og Frakklands og Þýzkalands hins vegar, og við skulum gera okkur grein fyrir því kalda stríði. Það er ekki bara kalt stríð á milli kommúnismans og kapítalismans í heiminum. Af hverju fer de Gaulle út í þau ævintýri, sem mönnum finnst það vera að fara að hugsa um að byggja upp eigin kjarnorkuher? Hver er ástæðan? Hver er ástæðan, að hann er svona harðvítugur, eftir að Kúbudeilan var leyst? Vegna þess að hann gerir sér ljóst, eins og Kennedy hefur auðsjáanlega gert sér ljóst líka, að það er ekki stríðshætta að austan, að stjórnmálakreppan, sem var í sambandi við Kúbu, sýndi þeim, að Sovétríkin mundu ekki ætla sér í stríð, og Kennedy dró þá ályktun af því, að það væri hægt að hafa samstarf við Krúsjeff og forustumenn Sovétveldanna, Og de Gaulle dregur sömu ályktanir: Það er ekki stríðshætta að austan. Mér er óhætt að beita mér gagnvart Bandaríkjunum. Atlantshafsbandalagið er ekki neitt höfuðatriði lengur. Höfuðatriðið er, hvernig fransk-þýzka auðvaldinu gengur annars vegar og hvernig bandaríska auðvaldinu gengur hins vegar, og við merjum brezka auðvaldið á milli okkar. - Það eru þessi viðhorf, sem hafa breytzt við það, að efnahagslegur máttur Þýzkalands og Frakklands hefur vaxið og máttur Bandaríkjanna hefur minnkað að sama skapi, sem gerir það að verkum, að de Gaulle og Adenauer standa uppi í hárinu á Kennedy, en de Gaulle segir það hreint út, en Þjóðverjarnir hræsna, af því að þeir kunna ekki við sem það gamla stríðsveldi, sem sá gamli fjandmaður Bandamanna, sem ekki er farið að gera friðarsamninga við enn þá, að tala eins djarft og de Gaulle getur talað. Við þurfum að átta okkur á þessum hlutum. Við Íslendingar, sem erum hér mitt í öllum þessum hring, þurfum að gera okkur alveg ljóst, hvernig þetta er, og ekki blekkja okkur sjálfa með neinum tálvonum og þvaðri um lýðræði og eitthvað þess háttar eða menningu og eitthvað þess háttar. Við þurfum bara að bjarga okkur í heimi, þar sem þessi villidýr í þessum frumskógi auðvaldsins traðka okkur niður og rífa okkur í sig, ef við ekki pössum okkur, og við eigum ekki að reyna að mála þau, eins og þetta væru einhverjir englar. Hið gamla kalda stríð, það hefur reyndar verið stríðið milli kommúnismans og kapítalismans. Höfuðaðilarnir þar eru að átta sig á, að þeir verða að reyna að lifa saman á jörðinni og sprengja hana ekki undan sér. En auðmannastéttirnar í heiminum eru farnar að kljást skarpar en þær hafa gert áður. Sú blóðgjöf, sem Bandaríkin gáfu Vestur-Evrópu eftir stríðið, er að bera ávöxt í því, að Vestur-Evrópa gefur þeim spark og segir: Nú þarf ég ekkert meira á þér að halda, góði. Þess vegna held ég, að það, sem við þurfum að gera praktískt í sambandi við þessi mál, sé að fylgjast nægilega vel með, hvaða þróun er að verða í þessari viðskiptabaráttu í heiminum. Við þurfum fyrst af öllu að gæta þess að viðhalda og efla okkar viðskipti austur frá, í sósíalistaheiminum, vegna þess að þau viðskipti eru okkur alltaf bakhjarlinn í þeirri baráttu, sem við heyjum í auðvaldsheiminum, því erfiða stríði fyrir okkar vörum, sem við heyjum þar. Ég get að vísu ekki frekar en aðrir spáð um það, hvað muni gerast, en það veit ég hins vegar, að það er mjög ofarlega, að Bretland og brezka heimsveldið reyni að styrkja sín sambönd við EFTA og gera það að voldugri samsteypu en það var áður. Ég álít, að fyrir okkur sé rétt að hafa nánari samvinnu við Norðurlönd en við höfum haft fram að þessu, reyna að hafa við þau samstarf m.a. um áætlunargerð um aukningu iðnaðar og stóriðju og um markaðsbaráttu, jafnvel sameiginlega markaðsbaráttu. Við skulum muna það, að við og Norðmenn, Færeyingar, Danir og Grænlendingar, öll þessi lönd og þessar þjóðir ráða yfir einhverju mesta fiskveiðisvæði heimsins, og við erum stórveldi á þessum svæðum, ef við vinnum saman. Og ég álít, að við eigum mjög alvarlega að athuga samstarfið án þess að fórna okkar sjálfstæði á þessum sviðum og alveg þó sérstaklega samstarf, sem byggist á því að varðveita hlut fiskimannanna í þessum löndum á móti þeim auðhringum, sem eru að reyna að gleypa þessi lönd. Unilever-hringurinn brezki hefur haft mikil ítök í Noregi, á helminginn af norska hvalveiðiflotanum og á þar mikið af verksmiðjum og allar lýsisherzluverksmiðjur. Við Íslendingar höfum verið heldur óháðari þeim hring heldur en Norðmenn hafa verið. Nú er Findus International, þessi nýi stórhringur, að reyna að gleypa Norðmenn, og hann mundi reyna að gleypa okkur, ef við stæðum ekki öll á móti. Það þýðir, að við eigum að reyna að hafa samstarf við fiskimennina, hvort sem er í Færeyjum, Danmörku, Noregi eða annars staðar, á móti þessum voldugu auðhringum, og slíka pólitík ættum við að marka og að slíku ættum við að miða. En höfuðatriði í öllu saman er, að það efnahagslega sjálfstæði Íslands, sem við að miklu leyti höfum varðveitt enn þá, þurfum við að varðveita áfram. Þess vegna megum við ekki tengjast þessu auðhringasambandi Vestur-Evrópu á neinn þann hátt, sem getur orðið okkar sjálfstæði að fjörtjóni. Við eigum að gera við það viðskiptasamninga eins og hver önnur lönd og reyna að berjast þar fyrir að útvega okkur markaði eins og við getum, en við eigum ekki að vera háðir því. Ég ætla svo ekki að fara neitt frekar út í þær umr., sem orðið hafa hér, en aðeins með þessu móti segja frá því, sem ég fann sérstaka ástæðu til fyrir 3–4 mánuðum að skrifa hjá mér aths. um út af því, sem bæði hæstv. viðskmrh. og nokkrir aðrir hv. þm. þá höfðu sagt.



Herra forseti. Síðan ég kvaddi mér hljóðs í þessu máli í enda nóvember eða í byrjun desember, hafa stórir atburðir gerzt í því. Á ég þar við þau endalok, sem skyndilega urðu í samningaviðræðum Breta og EBE-landanna hins vegar og hvarvetna vöktu mikla athygli og komu flestum á óvart. Það var með dálítið skrýtnum hætti, sem hæstv. ríkisstj. og blaðakostur hennar brást við þessum tíðindum. Þau þóttust að vísu og þá sérstaklega hæstv. viðskmrh. harma þessi endalok, en þó leyndi sér ekki ánægja þeirra yfir því, að de Gaulle hefði með þeirri framkomu, er hann sýndi í samningum þessum, hjálpað þeim til að fela mál, sem þeir vildu mjög gjarnan hafa rólegt um og helzt ræða sem minnst í þeim kosningum, sem fram undan eru: Hvernig stendur á þessu? Skýringin hlýtur að vera sú, að hæstv. ríkisstj. finni sjálf inni á sér, að málsmeðferð hennar og stefna - eða ætti ég heldur kannske að segja stefnuleysi - sé ekki allt of vinsælt hjá þjóðinni. Ég er ekki í vafa um, að samningar milli efnahagsbandalagsþjóðanna og Breta verða teknir upp fljótlega á ný og að yfirgnæfandi líkur eru til þess, að einhvers konar samningar náist þar á milli og í kjölfar Breta fylgi fleiri þjóðir. Efnahagsbandalagsmálið er því sannarlega enn þá mjög á dagskrá, og ég tel það mikilvægara en flest annað fyrir Íslendinga að gera sér vel grein fyrir þeim vanda, sem það hefur skapað okkur, og hvernig við honum eigi að bregðast. Ég tel enn fremur, að stjórnmálaflokkunum beri siðferðileg skylda einmitt í komandi kosningabaráttu til þess að tjá stefnu sína og afstöðu til málsins skýrt fyrir kjósendum, því að mjög miklar líkur má telja til þess, að einmitt sú ríkisstj., sem tekur við á næsta kjörtímabili, fái það hlutverk að semja um tengsl okkar við Efnahagsbandalagið, hvort sem þau verða laus eða náin. Það er vafalítið, að stofnun Efnahagsbandalags Evrópu er heimssögulegur atburður, sem sennilega mun hafa mikil áhrif á efnahagsog stjórnmál heimsins á komandi árum. Bandalag þetta er enn þá ungt að árum, hefur starfað í rúm 5 ár, og því er reynslutíminn stuttur og hæpið að byggja ályktanir með eða móti bandalagshugmyndinni út frá reynslunni einni saman, til þess er hún of stutt, enda málefni bandalagsins og stefna enn þá í mótun á mörgum sviðum. Það, sem fyrst og fremst er hægt að miða við, þegar afstaða er tekin til þess, er að sjálfsögðu grundvöllur þess, sjálf stjórnarskráin, sem er að finna í hinum svonefnda Rómarsamningi, sameiginleg stefna, sem búið er að móta í ýmsum veigamiklum málum, og þeir úrskurðir og samningar, sem kveðnir hafa verið upp eða gerðir af framkvæmdastjórn og ráði bandalagsins og kveða nánar á um túlkun ýmissa ákvæða Rómarsáttmálans, sem yfirleitt er rúmt orðaður og gefur tilefni til margháttaðrar túlkunar. Ég ætla að leitast við hér á eftir að draga fram í dagsljósið nokkur megineinkenni Rómarsamningsins, sem undirritaður var 25. marz 1957 af sex ríkjum í Vestur-Evrópu eftir 10 ára samningaþóf, en hann gekk í gildi 1. jan. 1958. Ég ætla enn fremur að reyna að geta áhrifanna af tilkomu þessa bandalags á heimsviðskiptin og heimsstjórnmálin með sérstöku tilliti til Íslands og síðast víkja að meðferð málsins hjá ríkisstj., sem vægast sagt er hin furðulegasta á margan hátt, fljótfærnisleg og reikul. Við gerð Rómarsamningsins virðist mér hafa gætt tveggja meginsjónarmiða og samningurinn sé nokkurs konar málamiðlun þessara sjónarmiða beggja. Fyrra sjónarmiðið má rekja til þeirra, er töldu náið efnahagssamstarf sexveldanna gagnlegt, og til þess að tryggja sem beztan árangur þess töldu þeir, að gera yrði viðskipti þeirra sem frjálsust og auðveldust, tryggja frjálsan flutning vinnuafls og fjármagns milli landa o.s.frv. Þeir, sem þannig litu á bandalagsstofnunina, töldu enn fremur, að nauðsynlegt væri að gera samning um þessi atriði og koma á fót sjálfstæðri framkvæmdastjórn, er hefði heimild til að gefa út tilskipanir og fyrirmæli, er bindandi væru fyrir ríki samningsins og borgara þeirra, án þess að til þyrfti að koma samþykki löggjafarþinganna í öllum tilfellum. Hið síðara sjónarmið aðhylltust þeir, sem höfðu að aðaltakmarki að endurreisa það, sem þeir kölluðu veldi og áhrif Evrópu á gang heimsmála, með því að sameina Vestur-Evrópuríkin í voldugt ríki, Bandaríki Evrópu. Samkv. þessu má skipta Rómarsamningnum í tvo meginkafla. Annar fjallar um málefni fjárhags- og félagslegs eðlis. Hinn hefur inni að halda ákvæði, sem sennilegt má telja að fyrr eða síðar leiði samruna sexveldanna og þeirra ríkja annarra, er síðar kunna að gerast fullgildir aðilar að honum, í eina stjórnmálaheild. Áköfustu formælendur Efnahagsbandalagsins og stórveldishugmyndarinnar benda gjarnan á, að uppfylling hugsjóna þeirra ætti að leiða til betri lífskjara þegnanna vegna aukinnar verkaskiptingar, meiri framleiðslu og framleiðni þátttökuríkjanna. Enn fremur ætti bandalagið að tryggja, að Vestur-Evrópuríkin haldi friðinn, þar sem með samningum hafi tekizt að sætta tvær stærstu þjóðir bandalagsins, sambandslýðveldið Þýzkaland og Frakkland, um aldur og ævi. En einmitt til ágreinings þessara ríkja megi rekja upphaf a.m.k. tveggja stórstyrjalda, er herjað hafi og eytt Evrópu, þ.e.a.s. styrjaldarinnar frá 1870–1871 og heimsstyrjaldarinnar 1914–1918. Það fyrsta, sem þarf að gera sér ljóst, er, að Rómarsamningurinn á að gilda um aldur og ævi. Engin þjóð, sem gerzt hefur aðili að honum, getur slitið sig þar á burt, enda þótt hún vildi. Þetta kom greinilega í ljós, þegar de Gaulle og Adenauer gerðu samkomulagið um fransk-þýzka samvinnu, sem Ítalía og Benelúx-löndin óttast mjög að verði notað til þess að sveigja stefnu bandalagsins þessum stóru þjóðum í hag á kostnað hinna. Rómarsáttmálinn sjálfur, stofnskrá Efnahagsbandalagsins, er víða mjög rúmt orðaður, og ýmis hugtök þar, svo sem aukaaðild í 238. gr., eru alls ekki skilgreind, en sáttmálinn gerir ráð fyrir stofnunum, sem eiga m.a. að skýra og túlka sáttmálann og sjá um framkvæmd hans. Stofnanir þessar, sem eru ráðið, framkvæmdastjórnin og dómstóllinn, eru því mjög valdamiklar og hafa heimildir til þess í mörgum tilfellum að gefa út tilskipanir og skýringar, sem aðildarríkin eru bundin af, án þess að til þurfi að koma samþykki viðkomandi þjóðþinga. Annað atriði er mjög áberandi í Rómarsamningnum, og það er, að um starfsemi sína eru ráðið og framkvæmdastjórnin svo til óbundin í störfum og ekkert þjóðkjörið þing hefur eftirlit með starfsemi þeirra. Þing bandalagsríkjanna í Strasbourg getur ekki samþykkt fyrirmæli til ráðsins eða framkvæmdastjórnarinnar, svo að bindandi séu fyrir þau. Þingið getur að vísu með 2/3 hlutum atkv. samþ. vantraust á framkvæmdastjórnina, og ef þjóðþing bandalagsríkjanna staðfesta það vantraust, verður framkvæmdastjórnin öll að víkja. Fyrir fram virðist heldur ósennilegt, að til þessa geti komið, og vil ég í því sambandi benda á sem dæmi, að þótt framkvæmdastjórnin gengi erinda fransk-þýzkra hagsmuna á kostnað hagsmuna annarra bandalagsríkja, þá eiga þessi tvö lönd nú 72 fulltrúa af 142 á þinginu í Strasbourg eða meiri hl. og geta því auðveldlega hindrað samþykkt vantrausts á framkvæmdastjórnina. Það er því mikið vald, sem stofnunum þessum og þá sérstaklega framkvæmdastjórninni er fengið, og vafalaust vandmeðfarið. Sérstaklega er vald þeirra mikið og hættulegt, ef litið er til þess, hversu rúmar heimildir þær hafa til túlkunar og framkvæmda á Rómarsamningnum. Því er haldið fram, að þetta mikla vald framkvæmdastjórnarinnar sé nauðsynlegt til þess að tryggja, að hagsmunir heildarinnar nái fram að ganga umfram hagsmuni einstakra ríkja. Það er einmitt þetta, sem sérstaklega er hættulegt fyrir fámenna smáþjóð eins og Íslendinga með einhæfa atvinnuvegi og fáar náttúruauðlindir. Hvenær mundi t.d. framkvæmdastjórnin telja, að taka bæri hagsmuni Íslendinga fram yfir hagsmuni milljónanna í Vestur-Evrópu, þegar hagsmunum þessum lenti saman við mótun almennrar stefnu? Hún á að taka hagsmuni heildarinnar fram yfir sérhagsmuni einstakra þjóða, og hvað mundi þetta geta þýtt fyrir Íslendinga í sambandi við fiskveiðar og fiskiðnað, ef við yrðum meira eða minna bundnir við að hlíta slíkum almennum reglum eftir að hafa tengzt bandalaginu? Þá er ómögulegt að loka augunum fyrir þeirri hættu, sem er á vexti auðhringa og stórfyrirtækja við það skipulag, sem Efnahagsbandalagið byggir á, og þau áhrif, sem af slíku mundi leiða fyrir stjórnmálastarfsemina í þeim ríkjum, sem innan bandalagsins kynnu að verða. Reynslan á þessu sviði síðan 1958 er ekki heldur uppörvandi fyrir þá, sem eru andvígir stórkapítalisma og flokkum, sem hann gerir út. Í öllum löndum Efnahagsbandalagsins hefur síðan 1958 þróunin verið sú, að stærri fyrirtækin hafa í æ ríkara mæli keypt upp þau smærri, eða ef það ekki hefur tekizt, þá hafa þau hreinlega sett þau á hausinn með óheiðarlegri samkeppni. Fullyrt er t.d., að tvö félög í Hollandi, Philips og Royal Dutch Shell, eigi orðið um helming alls þjóðarauðs Hollendinga, og hafa þessi stórfyrirtæki fyrir nokkru hafið æðisgengið kapphlaup til þess að kaupa upp fyrirtæki og útvíkka starfssvið sitt. Um 2/3 allrar einkafjárfestingar í Belgíu síðustu árin hefur verið stjórnað af tíu fjármálafyrirtækjum, þ. á m. Sosiété Generale, sem rækilega kom við sögu í Katanga og staðið hefur að baki Tshombe í mörgum óþurftarverkum hans þar syðra. Þá vil ég enn fremur minna á, að kola- og stálsamsteypustjórnin kom á sínum tíma í veg fyrir þá fyrirætlun belgísku ríkisstj. að þjóðnýta belgísku kolanámurnar. Þessi þróun er ískyggileg, og mjög er það vald hættulegt, sem slíkar samsteypur hafa. Mér er kunnugt um það, að í Rómarsamningnum er að vísu gert ráð fyrir eftirliti með starfsemi stórfyrirtækja og óheppilegum áhrifum af starfsemi þeirra. En það er bara allsendis óséð, hvernig þær reglur reynast í framkvæmd, Reynslan af hliðstæðu eftirliti innan stál- og kolasamsteypu sexveldanna er ekki sérstaklega uppörvandi. Menn velta því mjög fyrir sér, hver framvindan verði í viðskiptum Efnahagsbandalagsríkjanna og þeirra landa, er utan þeirra samtaka standa: Einbeita Efnahagsbandalagsþjóðirnar sér fyrst og fremst að því að einangra sig, girða sig háum tollmúrum og viðskiptahöftum gagnvart þjóðum utan bandalagsins, og ætla þær einungis að efla sig inn á við? Hversu oft heyrum við ekki fullyrðingar í þessa áttina í umr. um málið hér á landi? En hvað er þá rétt í þessu? Allt frá því er Efnahagssamvinnustofnun Evrópu var komið á fót árið 1948, hafa þjóðir Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku tekið þátt í margháttuðu samstarfi, er allt hefur miðað að auknu viðskiptafrelsi og lækkun tolla í þessum heimshluta. Ég minni aðeins á Efnahagssamvinnustofnunina, sem vinnur að auknu viðskiptafrelsi og frjálsari gjaldeyrisviðskiptum. Ég minni á Alþjóðatollamálastofnunina, sem vinnur að lækkun tolla. Ég minni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fleiri alþjóðastofnanir mætti nefna, sem vinna að þessu sama marki. Efnahagsbandalag Evrópu á samkv. yfirlýstum tilgangi sínum að vinna í þessa stefnu, en ekki gegn henni. Staðreyndin er líka sú, að ytri tollur bandalagsins er nú lægri en tollar hinna einstöku sexvelda voru, áður en sameiginlegi tollurinn var settur á. Og ytri tollur bandalagsins er lægri en í Bretlandi og Bandaríkjum Norður-Ameríku. Þetta nær til vöruinnflutnings annars en þess, sem er á svonefndum G-lista, en um ytri tollinn á G-listavörunum sömdu sexveldin sérstaklega, og hann er nokkuð hár. En einmitt á þessum lista eru innfluttar sjávarafurðir, og hækkuðu tollar á innfluttum sjávarafurðum til Efnahagsbandalagssvæðisins, eftir að þessi sameiginlegi tollur kom í framkvæmd 1. jan. 1962. Hækkun sú, sem varð á tollum af fiskinnflutningi Íslendinga til Efnahagsbandalagsríkjanna, þýðir að Íslendingar hefðu orðið að greiða af innflutningi sínum eða af sjávarafurðum árið 1961 til sexveldanna og þeirra ríkja annarra, er sótt hafa um aðild og aukaaðild, um 80 millj. kr. meira í tolla en þeir gerðu. En hver getur fullyrt um það í dag, að tollur þessi verði ævinlega svona hár? Margt bendir til þess, að svo verði ekki, og vil ég þá vitna í fyrstu röð til þess, sem segir í Rómarsamningnum sjálfum, að þátttökuríki hans hafi skuldbundið sig til þess að vinna að frjálsari heimsverzlun með því smátt og smátt að afnema innflutningshöft og lækka tolla. Þau eru enn fremur öll aðilar að Efnahags- og framfarastofnuninni og Alþjóðatollamálastofnuninni, sem vinna í sömu stefnu hvor á sínu sviði. Það er mjög áberandi og hröð þróun í þá áttina í heiminum síðustu árin að gera heimsverzlunina sem frjálsasta og haftaminnsta. Ég vil aðeins nefna eitt dæmi þessu til sönnunar, er sýnir þetta vel, og er það samþykkt Trade Expansion-laganna, sem nýverið voru samþykkt á þingi Bandaríkjanna og veita forsetanum heimild til þess að semja gagnkvæmt um allt frá 50% til 100% lækkun á tollum við ríki Efnahagsbandalagsins, sem svo aðrar þjóðir mundu njóta góðs af samkv. reglum GATTs og vegna beztu kjaraákvæða í viðskiptasamningum. Mér er að vísu kunnugt um, að þetta nær ekki enn þá til sjávarafurða, en þetta skref er stórt og sýnir vel, hvað getur gerzt í þessum málum. Þróun tollamálanna og lækkun tolla hefur öll hin síðari árin verið í einum og sama farvegi og okkur í hag. Og það eru fyrst og fremst stóru þjóðirnar, sem ýta hér á. Það er því engan veginn gefið, að þótt tollur á innfluttar sjávarafurðir til landa Efnahagsbandalagsins sé nú hár, þurfi svo að vera um aldur og ævi. Ég vil þá þessu næst athuga, hvaða áhrif mér sýnist tilkoma Efnahagsbandalags Evrópu hafa á hagsmuni Íslands, og ræða um þær leiðir, sem talið er fært að tengjast bandalaginu eftir. Í umr. hér á hv. Alþingi hafa allir ræðumenn virzt sammála um tvennt. Hið fyrra er, að full aðild að bandalaginu henti ekki, og hið síðara er, að nauðsynlegt sé að ná samningum við það um viðskipta- og tollamál. Af einhverjum ástæðum heyrast nú ekki þær raddir lengur, er telja, að full aðild henti Íslandi ekki, þótt ýmsir af framámönnum í stjórnarliðinu hafi áður sannanlega talið svo vera, og ekki heldur heyrast þær raddir, er telja hvers kyns tengsl við bandalagið óæskileg. Hvort hér er um einlæga hugarfarsbreytingu að ræða hjá viðkomendum eða ekki, vil ég ekki dæma um, en bendi aðeins á þessar staðreyndir. Það hefur verið bent á, að tilkoma ytri tolls Efnahagsbandalagsins á innfluttar sjávarafurðir og innfluttar sauðfjárafurðir til þessa svæðis kunni að leiða til verðlækkunar á þessum veigamiklu útflutningsvörum Íslendinga, enn fremur kunni innflutningshöft að hindra okkur í að koma vörum á þennan markað. Þetta er rétt að nokkru leyti. Og einmitt þess vegna vilja menn finna færar leiðir, er komi í veg fyrir eða dragi a.m.k. úr fjárhagstjóni því, er Íslendingar kynnu að bíða við að standa utan bandalagsins, án allra samninga við það. Vandinn er bara sá að velja þá leiðina, er tryggir bezt viðskiptahagsmuni okkar, en stofnar ekki jafnframt veigamiklum lífshagsmunum og ásetningi Íslendinga um að halda hér uppi sjálfstæðu menningarþjóðfélagi velferðarríkis og lýðræðisríkis í hættu. Hér á hv. Alþingi hefur verið talað um tvær færar leiðir til þess að ná þessu marki, þ.e.a.s. að tengjast bandalaginu sem aukaaðili samkv. 238. gr. Rómarsamningsins eða gera við það viðskipta- og tollasamning. Ljóst er, að margt er það enn um þessar leiðir óvitað og óskýrt í dag, sem vitneskja fæst um síðar. Ég vil þá lítillega ræða hvora þessa leið, eins og mér sýnast þær liggja fyrir nú, enda tel ég nauðsynlegt, að Íslendingar geri það upp við sig, hvora leiðina þeir vilja fara, áður en þeir reyna að hafa áhrif á mótun sameiginlegrar stefnu um meðferð sjávarafurða. Þetta er nauðsynlegt vegna þess, að afstaða okkar við mótun slíkrar stefnu hlýtur að vera gerólík eftir því, hvort við sækjumst eftir að ná aukaaðildarsamningi, er tryggi hömlulausan og tollfrjálsan innflutning fisks til EBE-svæðisins, ellegar við sækjumst eftir að ná tollasamningi við bandalagið, sem e.t.v. kynni aðeins að tryggja einhverja tollalækkun. Sem aukaaðili hefðum við hag af því, að ytri tollar bandalagsins á innfluttum sjávarafurðum væru sem hæstir og hömlurnar mestar fyrir fiskinnflutning þjóða, er utan vébanda Efnahagsbandalagsins kynnu að standa. Við mundum m.ö.o. vilja, að Efnahagsbandalagið ræki verndarpólitík til hags fyrir fiskveiðiþjóðir þær, sem innan þess eru. Ef við hins vegar kepptumst eftir að ná samningum um tollamál og viðskiptamál við bandalagið, mundum við vinna þveröfugt að mótun slíkrar stefnu. Þá mundum við vilja, að ytri tollurinn yrði sem lægstur og hömluminnstur innflutningur, þ.e.a.s. að viðskipti með sjávarafurðir yrðu sem frjálsust. Mér finnst ekkert vafamál, eftir hvorri leiðinni við eigum að vinna, ef við fáum tækifæri til þess að hafa áhrif á mótun sameiginlegrar stefnu, en raddir eru nú uppi um það innan vébanda Efnahagsbandalagsins að gefa fiskveiðiþjóðum í Vestur-Evrópu a.m.k. tækifæri til að taka þátt í ráðstefnu, er móti slíka stefnu, alveg óháð því, hvort þessar þjóðir hafi sótt um tengsl við bandalagið eða ekki. Það er m.a. vegna þessa, sem við framsóknarmenn höfum hiklaust lýst því yfir, að við teldum rétt fyrir Íslendinga að æskja eftir tollasamningi við Efnahagsbandalagið, og við viljum miða allar aðgerðir okkar í viðskiptum við bandalagið við það. Við teljum áhættuna fyrir sjálfstæði og hagsmuni þjóðarinnar svo mikla, ef játast á undir samstjórn, sem við teljum að óhjákvæmilega mundi fylgja aukaaðildartengslum, að það geri ómögulegt fyrir okkur að fallast á þá leið. Ég vil rökstyðja það nokkru nánar. Hvað þýðir það að tengjast Efnahagsbandalaginu sem aukaaðili eftir 238. gr.? Ákvæði Rómarsamningsins eru næsta fáorð um þetta atriði, og enn þá hefur ekki verið gerður nema einn slíkur samningur, þ.e.a.s. við Grikkland. Af þeim samningi er hins vegar ekki hægt að draga nema nokkrar almennar ályktanir, og sá samningur getur ekki talizt fordæmi í öllum tilfellum. Sennilegt er, að innihald hvers aukaaðildarsamnings ákvarðist að nokkru af efnahagsástandi og öðrum ástæðum þeirrar þjóðar, er leitar eftir tengslum við bandalagið á grundvelli 238. gr., og vilja forustumanna bandalagsins og heimildar til þess að slá af þeim kröfum um skuldbindingar og kvaðir, sem Rómarsáttmálinn ákveður þátttökuríkjum. Eina meginreglu höfum við þó við að styðjast, og hún er sú, að á móti réttindum, er aukaaðili fær með samningi, komi tilsvarandi skyldur. Sem sagt, réttindi og skyldur eiga að vera að dómi samningsaðila svipuð. Þetta er mikilvægt að vel sé haft í huga. Ef við viljum fá mikinn rétt hjá bandalaginu eftir aukaaðildarleiðinni, verðum við líka að vera reiðubúnir til þess að taka á okkur miklar skyldur, ef fara á hana. Því hefur verið haldið fram hér á landi í umr. um þetta mikilsverða mál, og ég hygg, að hæstv. viðskmrh. sé höfundur þeirrar kenningar, að aukaaðild geti þýtt það, að aukaaðili taki á sig allt frá 1–99% af samningskröfum Rómarsáttmálans. Þótt e.t.v. megi færa þessari kenningu einhver rök í teóríunni, er ég sannfærður um, að í reyndinni verða aukaaðildartengsl ekkert svipuð þessu. Ég held, að forustumenn Efnahagsbandalagsins telji, að aukaaðildartengsl eigi að vera mjög náin, og ég tel, að þau hljóti að verða það í flestum tilfellum. Við skulum reyna að setja okkur í þeirra spor og skoða, hvernig þeir líta á þessi mál. Sexveldin hafa eftir áralangar samningaviðræður og málamiðlanir og tilslakanir náð samkomulagi um sameiginlega stefnu, er krefst þess, að þessi ríki verði að undirgangast þær þröngu meginreglur, sem Rómarsamningurinn ákveður þeim. Þær hafa allar óumdeilanlega afsalað sér miklu af sjálfstæði sínu til sameiginlegra yfirþjóðréttarlegra stofnana. Hvers vegna skyldu þessar þjóðir álíta, að aðrar þjóðir, er tengjast vilja bandalaginu nú síðar, geti ekki undirgengizt slíkt hið sama í meginatriðum a.m.k.? Sá eini aukaaðildarsamningur, sem gerður hefur verið til þessa, við Grikkland, bendir og til þessa, og umsóknir annarra ríkja í Evrópu um aukaaðildartengsl við Efnahagsbandalagið benda til hins sama, því að þær undanþágur frá ákvæðum Rómarsáttmálans, sem þessi ríki áskilja sér í umsóknum sínum, lúta nær eingöngu að sérstöðu þeirri, sem leiðir af hlutleysisstefnu þeirra í alþjóðamálum, auk þess sem þær áskilja sér rétt til að halda austurviðskiptum áfram. Að öðru leyti bjóðast þessar þjóðir til þess að gangast undir svo til allar kvaðir, sem Rómarsáttmálinn ákveður þátttakendum. Þetta sýnir vel skilning þessara þjóða á eðli aukaaðildar. Ég vil enn fremur benda á, m.a. vegna þeirra tilrauna, sem mér virtist hæstv. dómsmrh. hafa í frammi hér í umr. um þetta mál, að mig minnir í desember, þegar hann lagði sig mjög í framkróka í umr. til þess að reyna að gera mun á aukaaðildarleið og tollasamningsleið sem minnstan og ógreinilegastan, að sjálfur Rómarsamningurinn sker úr þessu, og þarf ekki mikið um það að deila. Tollasamningur hefur stoð í 18. gr. Rómarsáttmálans, en aukaaðild í 238. gr. Og sýnir það út af fyrir sig, að höfundar samningsins gera á þessu mikinn mun. Af fræðimönnum, sem skrifað hafa um Efnahagsbandalag Evrópu og tekið til meðferðar bæði 237. gr. og 238. gr. eða þær greinar samningsins, sem fjalla um fulla aðild og aukaaðild, sýnist mér, að flestum eða öllum beri saman um eftirfarandi: Þeir telja, að ef aukaaðild á að byggjast á tollabandalagi, þá mundi slíkt tvímælalaust hafa svipuð áhrif og full aðild, a.m.k. hvað tekur til afnáms allra hindrana á viðskiptum bandalagsríkjanna sín í milli, sömu áhrif á setningu sameiginlegs ytri tolls gagnvart þriðju þjóð og sameiginlegrar viðskiptastefnu gagnvart ríkjum, er utan bandalagsins stæðu. Sömuleiðis virðast þeir allir sammála um það, að ef aukaaðild ætti að byggja á fríverzlunarsamningi, mundi slíkur samningur ná til svipaðra atriða og ég var hér áðan upp að telja, að því einu undanskildu, að þá væri aukaaðilinn ekki skuldbundinn til þess að sæta sameiginlegum ytri tolli gagnvart þriðju þjóð. Með tilvísun til þeirra raka, sem ég hef reynt að flytja hér um eðli aukaaðildar, er ég eindregið þeirrar skoðunar, að aukaaðildartengsl verði að innihalda skuldbindingar um að lúta flestum aðalákvæðum Rómarsamningsins, og er fram líða stundir, verði smáþjóð, sem er aukaaðili, bundin á svipaðan hátt til þess að lúta fyrirmælum stofnana bandalagsins í reynd og aðildarríkin sjálf. Þetta er þeim mun óaðgengilegra, þar sem slík smáþjóð ætti ekki setu í neinni af stofnunum bandalagsins og tæki því ekki með atkvæði sínu þátt í að móta sameiginlega stefnu. Á vissan hátt má því halda því fram, að náin aukaaðildartengsl séu versta formið á tengslum, sem smáþjóð gæti bundizt Efnahagsbandalagi Evrópu. Ég vil enn fremur í þessu sambandi minna á þau ummæli Halvards Lange, utanrrh. norska, í norska Stórþinginu, þegar aðild Noregs var þar til umr. Hann sagði þá: „Ef menn vilja taka upp viðræður við Efnahagsbandalagið á grundvelli aukaaðildar, verða þeir að gera sér það ljóst, að um málefnin eru aukaaðilar jafnbundnir af ákvörðunum bandalagsstofnananna og þær þjóðir, sem í bandalaginu eru sem fullgildir aðilar.“ Ég vil þá víkja örfáum orðum aftur að gagnkvæmninni, sem er grundvöllur tengsla við Efnahagsbandalag Evrópu eftir aukaaðildarleiðinni, og þeirri sérstöðu, sem við höfum umfram aðrar þjóðir, er hugsanlega kynnu að vilja tengjast bandalaginu eftir þeirri leið. Íslendingar eru um 180 þús. sálir búandi í stóru, lítt numdu landi með fáum náttúruauðlindum og einhæfum atvinnuvegum. Hinn samningsaðilinn, ríki Efnahagsbandalagsins, hefur íbúa, sem nema mörg hundruð milljónum manna, háþróaðan iðnað og fjölþætta atvinnu. Ef við vildum með aukaaðildarsamningi tengjast bandalaginu og tryggja okkur tollfrelsi og frjálsan innflutning inn á þennan stóra markað, með hverju mundum við geta greitt þann inngang? Hvað er það hér á landi, sem við eigum dýrmætast af náttúruauðlindum og sexveldin kynnu að vilja líta við sem greiðslu? Að mínu viti eru það aðallega og kannske eingöngu fiskimiðin umhverfis landið og aðstaða til þess að verka fisk í landinu. Ég óttast, að Efnahagsbandalagið mundi einmitt krefjast samninga til jafnra nytja eða a.m.k. verulegra nytja á við landsmenn sjálfa á þessum auðlindum og aðstöðu til þess að verka sjávarafla sinn hér á landi, og allir, sem eitthvað hugsa um þessi mál á annað borð, vita, hvað slíkt mundi þýða fyrir framtíð og sjálfstæði þessa lands. Ég gat þess í upphafi, að tilgangur ýmissa höfunda Rómarsamningsins og ýmissa stjórnmálaleiðtoga sexveldanna væri fyrst og fremst sá að skapa nýtt Evrópustórveldi, - Evrópustórveldi, er væri jafnoki Sovétríkjanna og Bandaríkjanna um auð og áhrif. Með þetta er ekki farið leynt. Ríkisstjórnir sexveldanna eru í meginatriðum sammála um þörfina á stjórnmálaeiningu sexveldanna. Þau greinir nokkuð á um leiðir og hversu hratt eigi að koma þessari einingu á og hvort gefa eigi Bretum kost á að vera með um mótun þessarar stefnu eða ekki. Það er m.a. þetta, sem kemur inn hjá mér ótta við aukaaðildarleiðina. Ég hef enga trú á því, að málefnum þessa lands yrði betur stjórnað af ókunnum mönnum úti í Brüssel en af okkur sjálfum. Og ég hef enn þá minni trú á því, að þeir teldu lífshagsmuni þessarar fámennu þjóðar það helga, að þá mætti ekki skerða í þágu hinna stóru og mannmörgu bandalagsþjóða. Með því að gerast aukaaðilar komumst við í beina og stöðuga snertingu við aðalstofnanir bandalagsins í svonefndu aukaaðildarráði. Við mundum þar bera upp óskir okkar og till. og hlýða á óskir og till. fulltrúa bandalagsins. Hversu lengi mundu fulltrúar okkar í aukaaðildarráðinu standa gegn till. gagnaðilans til hagsbóta fyrir heildina og sameiginlega stefnu, jafnvel á okkar kostnað, eins og t.d. varðandi rétt erlendra fiskiflota til að nytja fiskimiðin umhverfis landið o.s.frv.? Ég held, að í reynd yrði það svo, að fulltrúar okkar í slíku aukaaðildarráði yrðu að samþykkja svo til hverja einustu ósk, sem fulltrúar gagnaðilans kynnu þar fram að setja. Ég geri mér hins vegar vonir um, að Íslendingar muni geta tryggt viðskiptahagsmuni sína hjá bandalagsþjóðum Efnahagsbandalagsins án allt of mikillar áhættu fyrir sjálfstæði og stjórnarfarslegt fullveldi landsins eftir tollasamningsleiðinni. Þetta byggi ég á eftirfarandi staðreyndum: Efnahagsbandalagssvæðið sem heild er í dag ekki sjálfu sér nægilegt um fisk. Og jafnvel þótt Danir, Norðmenn og Bretar, sem allir eru miklar fiskútflutningsþjóðir, gangi í bandalagið, er mjög sennilegt og nærri víst, að þetta svæði yrði að flytja inn mikinn fisk frá þjóðum, er utan bandalagsins kunna að standa. Íslendingar hafa þjóða bezta aðstöðu til að framleiða samkeppnisfærar sjávarafurðir fyrir erlendan markað. Þetta byggist á auðugum fiskimiðum við strendur landsins, duglegum og fengsælum sjómönnum og aðstöðu til að verka aflann nýjan í landi. Framleiðni í íslenzkri sjávarvöruframleiðslu er sú hæsta, er þekkist. Þessa aðstöðu eigum við ekki að skerða og jafnvel eyðileggja með öllu með því að veita þegnum erlendra ríkja aðstöðu til þess að fiska í landhelgi og til að verka afla í landi. Íslendingar verða enn fremur sennilega eina fiskveiðiþjóðin í Evrópu, er kæmi til með að flytja inn fisk til Efnahagsbandalagssvæðisins og væri utan þess, ef Bretar, Norðmenn og Danir ganga þar inn. Fiskneyzla, sérstaklega á frosnum fiski, er fyrirsjáanlega mjög vaxandi í Vestur-Evrópu og fiskverð þar hækkandi. Ríkisstyrkir til sjávarútvegs ýmissa Efnahagsbandalagsríkja, sem nú eru geysimiklir, eiga samkv. ákvæðum og fyrirmælum Rómarsáttmálans að hverfa eða a.m.k. ekki að vaxa frá því, sem þeir voru 1958. Þetta allt ætti að auðvelda okkur samninga um lækkun ytri tolls á sjávarafurðum, og sæmilega frjáls innflutningur á markaði Efnahagsbandalagsins á að vera tryggður, því að eins og hæstv. viðskmrh. gat um í þeirri skýrslu, sem hann flutti hv. Alþingi í nóv. s.l., er nú svo komið, að svo að segja öll aðildarríki Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu hafa afnumið innflutningshöft á sjávarafurðum hjá sér öðrum en nýjum fiski, og það væri skýlaust brot á þeirri skipan mála, ef Efnahagsbandalagsríkin tækju á ný upp innflutningshöft á sjávarafurðum, þar sem þau eru öll aðilar að Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Í skýrslu ríkisstj., sem hæstv. viðskmrh. flutti í nóv. s.l., virðist mér hæstv. ráðh. gera lítið úr möguleikum þess, að við getum leyst okkar viðskiptavandamál, sem skapast vegna tilkomu Efnahagsbandalagsins, eftir tollasamningsleiðinni. Hæstv. ráðh. sagði m.a. í þeirri skýrslu, að lítill árangur hefði náðst í svonefndum compensation-viðræðum innan GATTs fyrir þær þjóðir, sem urðu fyrir tjóni vegna þeirra hækkana, er urðu á ytri tollum Efnahagsbandalagsins. Ekki eru nú allir sammála hæstv. ráðh. um þetta. Ég hef a.m.k. séð því haldið fram í ritum, sem ég legg talsvert upp úr, að t.d. bæði Kanada og Ástralía og raunar fleiri lönd hafi samið við Efnahagsbandalagið um verulega einhliða tollalækkanir af hálfu ríkja þess vegna þess að ytri tollur bandalagsins hækkaði á innflutningi frá þessum tveim löndum, og var þeim bættur upp sá skaði að nokkru leyti. Fjöldi landa hefur sömuleiðis gert samninga við Efnahagsbandalagið um gagnkvæmar tollaívilnanir og sumar mjög stórkostlegar. Ég nefni sem dæmi Bandaríki Norður-Ameríku, Bretland, Sviss, Chile, Haiti, Nýja-Sjáland, Japan, og Perú, og fleiri ríki væri hægt að telja, ef ástæða væri til. Efnahagsbandalagið hefur meira að segja samið um lækkun ytri tolls á alúminíum, og vitað er, að Bretar setja það á oddinn að fá þann toll alveg felldan niður, ef þeir gerast aðilar. Það er því furðuleg staðhæfing hjá hæstv. viðskmrh., er hann leyfir sér að slá því föstu, að stöndum við utan Efnahagsbandalagsins, þá sé útilokað, að við getum komið upp alúminíumiðnaði hér á landi. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um gálauslegar staðhæfingar, sem engin vissa er fyrir að standist deginum lengur og eru til þess eins gerðar að skapa þá trú hjá þjóðinni, að hún eigi engra kosta völ annarra en semja sig að mjög verulegu leyti undir samstjórn og sameiginlega stefnu Efnahagsbandalagsins, ella bíði hennar ekkert annað en efnahagslegt skipbrot. Sú staðreynd, að Íslendingar eiga í dag að mæta háum innflutningstollum á innfluttum fiskafurðum til Efnahagsbandalagssvæðisins og að enn þá hafa engir samningar verið gerðir um lækkun þeirra, á sínar skýringar. Bæði er það, að tollur þessi er tiltölulega nýr. Hann kom á í ársbyrjun 1962, eins og ég gat um áðan. Og enn þá hefur engin þjóð, hvorki Íslendingar né aðrir, reynt hið minnsta til þess að semja við Efnahagsbandalagið um lækkun þessa ytri tolls á innfluttar sjávarafurðir. Það er því í fyllsta máta ótímabært að mála fjandann á vegginn, eins og mér virðist margir af talsmönnum ríkisstj. og blöð hennar gera og gerðu það alveg sérstaklega á árunum 1961 og 1962, þótt nú sé aðeins farið að draga úr þessu. Ég segi hiklaust sem mína skoðun að heldur vil ég, að Íslendingar greiði eitthvað hærri toll af fiskinnflutningi til Efnahagsbandalagssvæðisins en keppinautar okkar, er innan þess kynnu að standa, og sitji þá einir að sínum fiskimiðum og verkunaraðstöðu í landinu, heldur en þurfa að kaupa tollajafnréttisaðstöðuna því verði að þurfa að sitja að fiskimiðunum hér umhverfis landið með fiskiskipum fjölda annarra þjóða. Íslendingar geta þolað afleiðingar tímabundinnar fiskverðslækkunar í Evrópu, og það eru ýmis ráð til að mæta þeirri lækkun. En eitt þola Íslendingar áreiðanlega ekki, og það er það, að fiskimiðin umhverfis landið verði eyðilögð með ofveiði. Allar fiskveiðiþjóðir Vestur-Evrópu búa við fátæk fiskimið við heimastrendur sínar. Fiskiflotar þeirra verða að leita á fjarlæg mið til fanga. Það yrði því óbætanlegt tjón, ef við yrðum að opna landhelgi okkar fyrir þessum erlendu veiðiþjóðum, og þess verður einnig vel að gæta að veita útlendingum ekki heldur aðstöðu til þess að eiga og reka fiskvinnslustöðvar í landi, því að það mundi brátt leiða til óæskilegrar niðurstöðu. Ég vil þá að endingu fara nokkrum orðum um meðferð þá, sem stórmál þetta hefur hlotið í höndum hæstv. ríkisstj. Mér virðist, að starfsregla hennar í því hafi verið sú, allt þar til slitnaði upp úr samningaviðræðunum við Breta, að koma því inn hjá landsmönnum, að Íslendingar ættu engra annarra kosta völ en að gerast aðilar að Efnahagsbandalaginu. Erfiðleikarnir við að standa utan þess hafa verið miklaðir og villandi upplýsingum haldið að þjóðinni, en minna rætt um hið neikvæða, sem samfara væri því að tengjast bandalaginu sem aðili eða aukaaðili. Ég er sannfærður um það, að um skeið voru þau sjónarmið ríkjandi hjá ríkisstj., að við ættum að gerast fullgildir aðilar að Efnahagsbandalagi Evrópu, og ég er sannfærður um, að nú er það sjónarmið þar ríkjandi, að við eigum að ná aukaaðildarsamningi við Efnahagsbandalagið, jafnvel þótt það sýni sig, eins og ég tel mjög sennilegt, að við yrðum að gangast undir allar meginskuldbindingar Rómarsamningsins með slíkum aukaaðildarsamningi. Ég vil aðeins minna á eftirfarandi staðreyndir þessu til sönnunar. Snemma sumars 1961 var leitað svars fulltrúa 14 félagasamtaka í landinu við spurningunni um, hvort tímabært væri að feta í fótspor Breta og Dana og sækja um inngöngu í Efnahagsbandalagið sem aðilar. Fulltrúum þessara félagasamtaka var tjáð, að málið þyldi enga bið, við yrðum að vera með, ef við ættum að geta haft áhrif á mótun stefnu bandalagsins um meðferð sjávarafurða. Þetta hefur sýnt sig vera rangt hjá ríkisstj., og hún hlýtur m.a. þá strax að hafa vitað, að umsókn um aðild út af fyrir sig gaf okkur ekki aðstöðu til þess að hafa áhrif á mótun neinnar sameiginlegrar stefnu. Landsfundur sjálfstæðismanna 1961 samþykkti, að Íslendingum bæri að sækja um aðild að Efnahagsbandalaginu, á þessum sömu röngu forsendum. Viðskmrh. hefur ítrekað haldið svipuðu fram, og allt fram til þess er hann lagði skýrslu sína fyrir Alþingi í nóv. s.l. harðneitaði hann því, að mögulegt væri að leysa vandamál okkar eftir tollasamningsleiðinni, enda þótt honum hljóti að hafa verið kunnugt um, að fjölmargar þjóðir höfðu einmitt gert slíka samninga þá við Efnahagsbandalagið og á þann hátt leyst að meira eða minna leyti sín viðskiptavandamál.  Í bæklingi, sem gefinn var út af Evrópuráðinu í nóv. 1961 og heitir Afstaða nokkurra Evrópuríkja, annarra en sexveldanna, ef Bretland gerist aðili að Efnahagsbandalaginu, á bls. 42, segir, eftir að vitnað hefur verið í ræðu, sem hæstv. viðskmrh. flutti 1. ágúst það ár: „Það virðist sennilegt, að Ísland, þrátt fyrir þá erfiðleika, sem stafa af fábreytni efnahagslífs landsins, mundi fremur vilja gerast fullgildur aðili Efnahagsbandalagsins en velja aukaaðildarleiðina, til þess að geta tekið þátt í að móta sameiginlega markaðsstefnu fyrir sjávarafurðir,“ - sem til þessa hefur gengið lítið að móta innan vébanda Efnahagsbandalagsins, - „og til þess að koma skoðunum sínum að varðandi fiskveiðitakmörkin, sérstaklega til þess að vernda einkarétt íslenzkra togara til veiða á svæðinu umhverfis Ísland, en um þau forréttindi hefur nýverið verið samið við Breta.“ Ég sé það í blöðum frá í gær og í rauninni dag, að hæstv. ráðh. hefur brugðizt við þessum upplýsingum á þann hátt, að hann hefur viljað kenna þessi skrif við einhvern óábyrgan fréttamann, sem hafi skrifað þetta á eigin ábyrgð og án þess að hafa haft um það nokkurt samráð við ríkisstj. Í Alþýðublaðinu í dag eru ummæli hæstv. ráðh. út af þessu þannig tilfærð: Viðskmrh. kvaðst hafa séð umrætt fréttabréf Evrópuráðsins og sér væri kunnugt um það, að fréttamaður þess, sem skrifaði umrædda grein um Ísland, hefði ekki haft neitt samband við fulltrúa íslenzku ríkisstj. um afstöðu hennar til Efnahagsbandalagsins. Það, sem fram kæmi í umræddu fréttabréfi um afstöðu Íslands, væru því ágizkanir einar og enginn fótur fyrir þeim. - Það, sem hæstv. viðskmrh. leyfir sér að kalla fréttabréf, er þessi bæklingur. Hér er um að ræða skýrslu upp á 57 síður, og fréttamaðurinn, sem á að hafa skrifað þessa skýrslu, er enginn einstaklingur. Hún er unnin á vegum Evrópuráðsins af hópi sérfræðinga, sem sérstaklega var falið það verkefni að athuga afstöðu annarra ríkja í Evrópu en Bretlands til tengsla við EBE, ef Bretland tengdist Efnahagsbandalaginu. Skýrsla þessi er unnin af sérfræðingum á vegum viðurkenndrar alþjóðlegrar stofnunar, og hún er unnin undir handleiðslu næstæðsta manns þeirrar stofnunar, The Deputy Secretary General. Þær upplýsingar, sem ég hef úr þessari skýrslu og hæstv. viðskmrh. vill nú kenna við einhvern óábyrgan fréttamann, eru því að mínu viti mjög ábyggilegar og mjög áreiðanlegar, og það getur hver hv. þm. svarað þeirri spurningu sjálfur, hvort slíkar upplýsingar séu gefnar út um jafnmikið stórmál og þetta án þess að þeir embættismenn, sem vinna að slíkri skýrslugerð, hafi samband um það við viðkomandi ríkisstj. Ég tel það næstum alveg útilokað og raunar alveg útilokað. Og öll sú málaflækja, sem viðhöfð hefur verið, bæði í blöðum ríkisstj. og af talsmönnum hennar hér á þingi, þegar þeir hafa verið að verja þann hringsnúning, sem þeir hafa sannarlega viðhaft í afstöðu sinni og viðbrögðum í efnahagsbandalagsmálinu allt frá því á árinu 1961 og fram á þennan dag, rökstyður það enn fremur, að hér er rétt með farið. Það mun hafa verið ákveðinn ásetningur íslenzku ríkisstj. á árinu 1961 að tengjast Efnahagsbandalagi Evrópu sem fullgildur aðili. Og það er aðeins vegna upplýsinga, sem ráðh. fá ytra, þegar þeir fara að kanna þá möguleika, að þeir hverfa frá því, og vegna þeirrar andstöðu, sem Framsfl. beitti sér fyrir hér innanlands og hlaut mjög almennan stuðning landsmanna gegn þessu gönuhlaupi. Hæstv. ríkisstj. hefur nú látið þann boðskap út ganga, að hún væri alveg hætt við að hugsa um að tengjast Efnahagsbandalagi Evrópu sem fullgildur aðili. Hún hefur alveg hafnað þeirri leið. En hún segir, að til athugunar sé að tengjast bandalaginu, annaðhvort sem aukaaðili eða þá með tolla- og viðskiptasamningi. Til viðbótar því, sem ég hef áður sagt um þann dæmalausa málflutning og þá dæmalausu málsmeðferð, sem mál þetta hefur hlotið í höndum hæstv. ríkisstj., vil ég enn þá benda á eitt atriði. Það er öllum mönnum kunnugt, sem athugað hafa og reynt að kynna sér Rómarsamninginn fræðilega, að ekki einasta 238. gr., sem fjallar um aukaaðild, er rúmt orðuð og gefur tilefni til margháttaðra skýringa og túlkana. Einnig 237. gr., sem fjallar um fulla aðild, er mjög rúmt orðuð og gefur tilefni til fjölda túlkana og margháttaðra skýringa. Þetta ber öllum fræðimönnum, sem skoðað hafa Rómarsamninginn, saman um. Ríkisstj. Íslands telur sig hins vegar í dag hafa aðstöðu til þess að segja, að full aðild að Efnahagsbandalaginu sé útilokuð, þó að hún viti nánast ekki nákvæmlega um, í hverju hún kynni að geta verið fólgin, ef mikilsverðir fyrirvarar fengjust, sem mjög sennilegt er að hægt væri að fá. Hún segir, að aðildarleiðin sé útilokuð, en jafnframt telur hún, að aukaaðild geti mjög vel komið til greina, enda þótt í báðum tilfellum rísi margháttaðar spurningar, sem erfitt er að gefa svör við nú, eins og dæmið stendur í dag. Þetta er eitt dæmið um vinnubrögðin í þessu máli. Og svo er okkur framsóknarmönnum álasað fyrir það að velja alveg ótvírætt þá leiðina, sem við viljum nálgast þetta mál eftir, tollasamningsleiðina, af því að ekki liggi fyrir alveg ljóst í dag, hvað það þýði eða hvað hægt sé að fá með því að tengjast bandalaginu sem aukaaðili eða eftir tollasamningsleiðinni. Þetta er nú samræmið í málflutningnum. Síðasta blekking, - og það verður mitt síðasta orð hér í kvöld, - sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt í þessu máli til þess að villa um fyrir þjóðinni, sem svo sannarlega þyrfti að fá réttar upplýsingar um þetta mikla mál fyrir þá kosningabaráttu, sem fram undan er, er, að hún, þegar slitnaði upp úr viðræðum Efnahagsbandalagsins og Breta, notfærði sér það sem tilefni til þess að lýsa því yfir, að þetta mál væri úr sögunni og við þyrftum sennilega ekki að taka nokkurn tíma afstöðu til þess. Mér er sagt, að einn hæstv. ráðh. hafi jafnvel í fréttaauka í útvarpinu, - ég hlustaði ekki á það sjálfur, - talað um Efnahagsbandalag Evrópu eins og eitthvað, sem var, en ekki væri til enn þá. Ég hygg, að flestir, sem eitthvað hafa fylgzt með þessum málum, séu á annarri skoðun. Ég hygg, að flestir telji það gefið, að innan tíðar, kannske fyrr en síðar, verði samningunum við Breta haldið áfram, þeir verði teknir upp á ný. Og það er sennilegt, að þeir muni komast inn og þær þjóðir aðrar, sem þangað vilja fara, á eftir þeim. Sannleikurinn er sá, að það skiptir engu höfuðmáli, hvort þessar samningsviðræður við Breta byrja mánuðinum fyrr eða síðar. Það, sem máli skiptir fyrir okkur, er fyrst og fremst það, hverjir móti okkar stefnu og fari með samninga fyrir okkar hönd, þegar að því kemur, að við semjum við Efnahagsbandalagið. Verða það núv. stjórnarflokkar, sem mundu hafa sótt um fulla aðild að bandalaginu 1961 eða 1962, ef Adenauer og de Gaulle hefðu ekki verið því mótfallnir? Verða það þeir flokkar, sem staðnir hafa verið að því að reyna að hræða þjóðina með röngum upplýsingum til þess að fylgja sér á gönuhlaupinu? Eða fær Framsfl. tækifæri til þess að marka stefnuna? Hann benti einn flokka strax á þá leið, sem fara bæri, leið, sem þjóðin ótvírætt í dag að miklum meiri hl. aðhyllist, og leið, sem leitt hefur stjórnarflokkana til þess að látast vera því fylgjandi að athuga hana, a.m.k. fram yfir kosningar. Svarið við þessari spurningu fæst við næstu alþingiskosningar, og ég treysti því og trúi, að gæfa Íslands verði svo mikil, að Framsfl. fái þann styrk í kosningunum, er dugi til að tryggja þessi áhrif.



Herra forseti. Hér er um að ræða stórt mál og eitt hið örlagaríkasta, sem íslenzkri þjóð hefur að höndum borið: Þeir tveir ræðumenn, sem nú hafa talað um þetta mál á þessum fundi, hafa rætt það á mjög breiðum grundvelli og frá stórpólitísku sjónarmiði, sem vissulega er full ástæða til. Ég ætla mér á hinn bóginn að fara örfáum orðum um það, sem að okkur snýr hér, Íslendingum sjálfum, og taka þá tillit til fortíðar okkar og sögu og í annan stað rifja upp sumt af því, sem áður hefur komið fram í umr. um þetta mál, en þær hafa nú, sem kunnugt er, dregizt mjög á langinn, þar sem þær hófust hér snemma í vetur. Sjálfstæði Íslands er öðru fremur grundvallað á menningarlegum arfi. Reynslan hefur sýnt, að stjórnfrelsið hefur orðið lykill að framförum þjóðarinnar. Þetta er hægt að rekja með dæmum í söguna stig af stigi. Eftir því sem stjórnfrelsið hefur vaxið, hafa framfarir þjóðarinnar orðið örari. Markmið sjálfstæðisbaráttunnar hefur frá upphafi vega verið það, að Íslendingar ráði sínum eigin málum sjálfir. Þessu marki hefur þjóðin orðið að ná í áföngum. Það leið alllangur tími, frá því að Íslendingar fengu í sínar hendur löggjafarvald, þangað til æðsta dómsvaldið var flutt inn í landið, og eftir að framkvæmdavaldið var í raun og veru komið inn í landið, fóru Danir samkv. samningi með utanríkisþjónustuna fyrir hönd Íslendinga. En Íslendingar og forustumenn þeirra hafa frá upphafi vega gætt þess og lagt á það höfuðáherzlu að afsala aldrei rétti. Og forustumenn Íslendinga hafa ekki óttazt fámenni þjóðarinnar. Það sjáum við, ef við lítum til sögunnar og þess, sem þeir bentu á og börðust fyrir í sjálfstæðisbaráttunni. Það er nú komið svo, að ég hef lesið það í málgagni hæstv. viðskmrh. mér til mikillar furðu, að þær kenningar, sem Jón Sigurðsson barðist fyrir um - sjálfstæði þjóðarinnar, eigi nú ekki lengur við, við séum orðnir svo vaxnir upp úr því, orðnir svo menntaðir og tæknin á svo háu stigi, að þetta eigi ekki lengur við: Ég lít allt öðrum augum á þetta. Þau mál, sem Jón Sigurðsson barðist fyrir, hafa mörg fengið þá lausn, sem fyrir honum vakti, en stefnan, sem hann setti í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, er í gildi, og sú aðferð, sem hann beitti í baráttu sinni, fyrnist ekki. Það mætti færa fram margar tilvitnanir úr ræðum og ritum Jóns Sigurðssonar, sem að þessu lúta. Ég ætla ekki að lengja umr. með því að gera það, en ég vil þó aðeins vitna til þessara fáu orða, sem eru mjög skýr að þessu leyti, - Jón Sigurðsson segir á einum stað: „Farsæld þjóðanna er ekki komin undir því, að þær séu mjög fjölmennar eða hafi mjög mikið um sig. Sérhverri þjóð vegnar vel, sem hefur lag á að sjá kosti lands síns og nota þá eins og þeir eiga að vera notaðir.“ Ef við færum okkur nær okkar eigin tíma og lítum til þess, hvað arftakar Jóns Sigurðssonar í frelsisbaráttunni höfðu um þetta að segja, kemur hið sama fram. Benedikt Sveinsson alþingisforseti sagði í þingræðu, að ég ætla á fyrsta þinginu, sem haldið var í þessum sal, eftirfarandi orð: „Gætið þess, að lög og réttur er hið sterkasta einkenni þjóðernis, sem þjóðin lifir og deyr með, og það fremur sjálfu móðurmálinu. Vér þurfum eigi að fara til annarra þjóða eða vestur um haf til að sjá þetta. Að vér erum bæði fátæk og fámenn þjóð, er einmitt hin sterkasta ástæða með frv. mínu, því, að því meiri háski er oss og þjóðerni voru búinn, að vér hverfum sem dropi í hafinu inn í önnur sterkari og aflmeiri þjóðerni á móti tilætlun forsjónarinnar, sem gaf oss sérstakt þjóðerni, og því meira verðum vér að leggja í sölurnar til þess, að svo verði ekki.“ Ég skal nefna örfá fleiri dæmi. Fyrsti íslenzki ráðh., Hannes Hafstein, mælti svo í tækifærisræðu, þar sem hann stóð á erlendri grund: „Frelsis- og sjálfstæðistilfinningin er enn í dag næmasta og viðkvæmasta tilfinningin í brjósti Íslendinga. Það verða allir að vita, sem vilja skilja rétt orð þeirra og gerðir. Íslendingar unna frelsi sínu og lögmætu sjálfstæði um alla hluti fram, og þeir vilja leggja jafnvel mikla fjárhagslega hagsmuni í sölurnar fyrir það að fá að ráða sínum sérstöku málefnum sjálfir.“ Og meira að segja í hópi núlifandi stjórnmálamanna hafa yfirleitt ekki verið skiptar skoðanir um þessa afstöðu. Ég ætla ekki í þessum orðum að fara langt út í það að nefna tilvitnanir frá síðari tímum. Ég tel þó rétt vegna þess, sem ég benti á áðan um skrif málgagns hæstv. viðskmrh. að þessu leyti, að taka hér eina tilvitnun frá fyrrv. foringja Alþfl., því þó að margt sé nú breytt og ólíkt því, sem var í fyrri daga á því heimili, þá vænti ég þess samt, að hæstv. viðskmrh. og hans flokksmenn vilji hlusta á það, sem fyrri foringjar Alþfl. hafa sagt. Haraldur Guðmundsson mælti m.a. svo við hátíðlegt tækifæri 1944, að framtíð okkar og öryggi hlýtur að verða mjög undir því komin, að sambúð og viðskipti þjóðanna verði með þeim hætti, að hver þjóð, þótt hún sé fámenn og vopnlaus, fái að starfa í friði að eigin málum og sjálf að ráða í landi sínu. Ég tek þessar fái tilvitnanir frá ýmsum tímum því til sönnunar, að meðal íslenzkra stjórnmálamanna hefur yfirleitt ekki verið ágreiningur um þetta fram að þessu, hver sé grundvöllur íslenzks sjálfstæðis, að hann sé sá, að Íslendingar ráði sínum eigin málum sjálfir og njóti einir gæða landsins og landhelgi. Flokkarnir hafa deilt um mörg mál og milli þeirra verið ágreiningur um framkvæmd stefnumála, en um þetta hefur allt fram að síðustu dögum verið samhugur meðal íslenzkra stjórnmálamanna. En nú er svo komið, að það er farið að ræða um það af hálfu ráðh. sumra og það er hægt að lesa um það í forustugreinum stjórnarblaðanna, að þetta sjálfstæðishugtak sé orðið úrelt, það sé úrelt sjálfstæðishugtak. - „Í heimi nútímans er gamla sjálfstæðishugtakið úrelt: Þjóðir ganga í bandalög og láta eftir hluta af þeim réttindum, sem áður heyrðu sjálfstæðum þjóðum til. Þær hafa skert sjálfstæði sitt að nokkrum hluta, en í staðinn hafa þær öðlazt mikilvæg réttindi, sem sambýli þjóða og alþjóðasamvinna veitir.“ Þessi orð standa m.a. í Vísi 25. febr. s.l. Það getur ekki hjá því farið, að menn hrökkvi við, þegar farið er að ræða um sjálfstæði Íslands á þennan hátt. Og mér verður að spyrja: Hvaðan er komin þessi nýja skilgreining á sjálfstæðishugtakinu. Og mér verður að spyrja: Hvað er að búa um sig í herbúðum ríkisstj. og flokka hennar, þegar farið er að ræða málin á þennan veg. Það a.m.k. lítur út fyrir eftir yfirlýsingum Adenauers að dæma og raunar eftir skýrslu frá Evrópuráðinu, sem hér var lesið upp úr af síðasta ræðumanni, að í samtölum núv. ríkisstj. við erlenda ráðamenn hafi ekki verið til staðar sú sama djörfung og fyrsti íslenzki ráðh. hafði til að bera, þegar hann sagði Dönum hispurslaust, að Íslendingar vildu leggja mikið í sölurnar fjárhagslega fyrir það að fá að ráða sinum eigin málum sjálfir. En að þessu hefur orðið alllangur aðdragandi. Þingsköp mæla svo, að utanrmn. eigi að fylgjast með utanríkismálum, jafnt á þingi sem milli þinga. Nú er þetta eitt hið stærsta utanríkismál, sem þjóðinni hefur að höndum borið. En samkv. því, sem fram hefur komið í þessum umr., mun utanrmn. ekki hafa oft verið kvödd til fundar út af þessu máli. Það hefur þó komið fram í umr. um þessi mál, að það hefur verið haldinn fundur í utanrmn. og hæstv. viðskmrh. gefið þar skýrslu um efnahagsbandalagsmálið 3. júní 1961. En það liðu ekki margar vikur frá því, að sá fundur var haldinn, þar til kallað var eftir svörum frá fulltrúum atvinnustétta í landinu um það, hvort þær væru því meðmæltar, að sótt væri um aðild að Efnahagsbandalaginu. Þá mun málið hafa verið lagt fyrir á þeim grundvelli, að á því væri knýjandi þörf að senda umsókn til þess að geta fylgzt með gangi þessara mála á erlendum vettvangi, og á þeim forsendum mun sú niðurstaða hafa fengizt, sem fulltrúar atvinnustéttanna komust að, eða þau svör, sem fulltrúar atvinnustéttanna sendu frá sér um þetta. Ég vil þó benda á, að litlu síðar en þetta gerðist, eða í sept. 1961, samþykkti aðalfundur Stéttarsambands bænda allskorinorða till. í efnahagsbandalagsmálinu og varaði við fljótfærnislegum ákvörðunum í því máli. Í þessari ályktun Stéttarsambands bænda segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stéttarsamband bænda lítur svo á, að hugsanleg aðild Íslendinga að erlendu efnahagsbandalagi sé svo stórfellt og vandasamt mál, að brýna nauðsyn beri til, að skýrt verði ýtarlega fyrir þjóðinni, hvað í slíku felst, og ekki komi til mála að veita útlendingum jafnrétti til atvinnurekstrar eða atvinnu á Íslandi eða í íslenzkri landhelgi.“ Þessi viðvörunarorð voru sögð af hálfu bændastéttarinnar þegar í sept. 1961. Það er nú ljóst af því, sem fram hefur komið í umr. um þetta mál, að ríkisstj. stefndi að því að ná fyrir Íslands hönd tengslum við Efnahagsbandalagið og tók að vinna að því af miklum áhuga þegar snemma á árinu 1961. Ég hlustaði nokkra stund á umr., sem fram fóru nú fyrir tveim dögum í Nd. Og ég taldi mig heyra það rétt, að hæstv. viðskmrh. segði frá því í þeim umr., að það hefði af hálfu ríkisstj. verið íhugað allgaumgæfilega, hvaða form ætti að velja þeim tengslum við Efnahagsbandalagið, sem ríkisstj. stefndi að að ná og vildi koma á. Og ég heyrði ekki betur en ráðh. segði, að það hefði verið íhuguð full aðild með prótókolli, eins og hann orðaði það. E.t.v. hefur ríkisstj. í því efni hugsað sér að hafa Lúxemborg að fyrirmynd, en a.m.k. þykir ástæða til í skýrslu ríkisstj., sem útbýtt hefur verið til þm., að taka það sérstaklega fram, að sérstaða minnsta ríkisins, sem nú er í Efnahagsbandalaginu, Lúxemborgar, sé viðurkennd á tveim mikilvægum sviðum með sérstökum bókunum eða fyrirvörum við undirskrift Rómarsamningsins. Ekki heyrði ég, að það kæmi fram hjá hæstv. viðskmrh., hvort gera hefði mátt ráð fyrir því, ef þessi leið hefði verið valin, að þessir fyrirvarar eða sérstöku bókanir hefðu orðið tímabundnar eða átt að haldast ótímabundnar. En eftirtekt hlýtur það að vekja, að eftir að búið er að skýra frá þessari sérstöðu Lúxemborgar í skýrslu ríkisstj. til Alþingis, er sagt á næstu bls. í skýrslunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þær undanþágur, sem við kynnum að geta fengið frá ákvæðum Rómarsamningsins samfara fullri aðild, verða sennilega annaðhvort að vera tímabundnar eða mjög almenns eðlis. Reglur Rómarsáttmálans um jafnan rétt til atvinnurekstrar hvarvetna á bandalagssvæðinu og um frjálsar hreyfingar fjármagns og vinnuafls yrðu því sennilega að taka til Íslands að langmestu leyti, ef um fulla aðild uæri að ræða.“ En þm. vita það og raunar þjóðin öll, að ríkisstj. hafði á tímabili það til íhugunar, að Ísland gæti gerzt fullgildur aðili með prótókolli, eins og það er orðað. Þegar hér var komið sögu, óskaði Framsfl. þess eindregið að fá tækifæri til að fylgjast með, hvað væri að gerast í efnahagsbandalagsmálinu. Þá kom það strax fram, sem hefur verið skýrt greinilega í þessum umr. og hæstv. viðskmrh. ber ekki brigður á, að fulltrúar Framsfl. vöruðu sterklega við, að fulltrúar ríkisstj. færu til útlanda að svo komnu máli til þess að ræða við erlenda ráðamenn um þetta mál. Í þess stað setti að bíða átekta og íslenzk stjórnarvöld að gera það upp hér innanlands, hver málstaður Íslands í raun og veru væri. Þetta hefur greinilega komið fram í þessum umr. Og það sýnir, að þá þegar skildi í raun og veru leiðir milli Framsfl. og stjórnarflokkanna um meginatriði og meðferð þessa máls. En það fer saman, að í ummælum og skýringum af hálfu ríkisstj., einkum af hendi hæstv. viðskmrh., hefur og komið ýmislegt fram, sem Framsfl., getur ekki fellt sig við. Meðan ég hlustaði á umr. í hv. Nd., heyrði ég, að hæstv. viðskmrh. allt að því kvartaði yfir því, að það væri í þessum umr. tekin ein setning úr ræðu, sem hann hefði haldið í verzlunarráðinu, og sú setning slitin úr samhengi. Ég vil nú benda honum á, hæstv. ráðh., og öðrum, sem á mál mitt hlýða, að það er fleira í þeirri ræðu en þessi eina setning, sem aðallega hefur verið vitnað til, sem sýnir nokkuð hugarfar ráðh. í þessu máli. Með leyfi hæstv. forseta, lauk hæstv. ráðh. ræðunni með þessum orðum: „Við hljótum að ætlast til þess af þjóðum Vestur-Evrópu, að þær skilji sérstök vandamál okkar og annarra smáríkja og auðveldi okkur aðild að viðskiptasamstarfi sínu. Jafnframt hljótum við að gera þá kröfu til sjálfra okkar, að við skiljum mikilvægi þess að slitna ekki úr tengslum við þá þróun, sem nú á sér stað í Vestur-Evrópu, og höfum djörfung og þrek til þess að stjórna málum okkar þannig, að aðild okkar að viðskiptasamstarfi Vestur-Evrópu verði möguleg.“ Hæstv. ráðh. krefst þess af sjálfum sér sem ráðh., af ríkisstj. og af þjóð sinni, að við sýnum djörfung og þrek til þess að stjórna málum okkar þannig, að aðild okkar verði möguleg. Mér er sagt svo skýrt sem verða má, hvað hæstv. ráðh. hefur búið í brjósti um þetta mál. Nokkrum mánuðum síðar en þetta gerðist, eða í febrúarmánuði 1962, hélt bæði Alþfl. flokksstjórnarfund og Framsfl. miðstjórnarfund með mjög stuttu millibili. Þar er um að ræða ábyrgar stofnanir flokkanna, miðstjórnir flokkanna, sem gera samþykktir, og þá staðfestist það, hver skoðanamunur hefur verið og er í þessu máli milli Alþfl. og þar með ríkisstj. annars vegar og Framsfl. hins vegar. í Alþýðublaðinu 16. febr. 1962 er forustugrein með fyrirsögninni „Aukaaðild“, og greinin hefst þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþfl. hefur að sínu leyti markað stefnu gagnvart Efnahagsbandalagi Evrópu. Hún er á þá leið, að Íslendingum beri að sækja um aukaaðild að bandalaginu, eins og ráð er fyrir gert í Rómarsamningnum.“ Þetta samþykkir flokksstjórnarfundur Alþfl. í febr. 1962. Hann hafði þá þegar markað stefnu gagnvart Efnahagsbandalagi Evrópu. En um svipað leyti ályktar miðstjórn Framsfl., að miðstjórnin álítur nú þegar ljóst, að full aðild Íslendinga að Efnahagsbandalaginu komi ekki til greina, og leggur áherzlu á, að gaumgæfilega sé athugað, hvort sú leið henti ekki Íslendingum að tengjast Efnahagsbandalaginu með sérstökum samningum um gagnkvæm réttindi í tolla- og viðskiptamálum. Og miðstjórnin leggur einnig sérstaka áherzlu á það í ályktun sinni, að beðið sé átekta um að ráða málinu til lykta, þangað til málið skýrist betur. Þetta er svo skýrt sem verða má, að hér er um málefnalegan stefnumun að ræða á milli ríkisstj. og Alþfl., - ég vitna nú til Alþfl. m.a. vegna þess, að hæstv. viðskmrh. er í fyrirsvari ríkisstj. um þetta mál, - annars vegar stefnu ríkisstj. og stjórnarflokkanna og hins vegar stefnu Framsfl. Það er því alls kostar eðlilegt að ræða málið málefnalega á þessum grundvelli, að hér sé um stefnumun að ræða og tvær leiðir, sem bent er á. En svo hefur borið við í umr. um þetta mál af hálfu ráðh., að þeir láta það koma fram eins og aukaaðild og tolla- og viðskiptasamningur geti jafnvel verið ein og sama leið. Þetta brýtur alveg í bága við það, sem skýrt er sett fram í skýrslu ríkisstj., þar sem gerð var grein fyrir þessum tveim leiðum, og er vitanlega fremur til þess fallið að flækja málið en skýra. Þá er og í þessum umr. - og það er næsta eftirtektarvert - af hálfu ríkisstj. reynt að beita undanbrögðum, eins og aðrir ræðumenn hafa raunar sýnt fram á. Það er farið að tala um og halda því á lofti, að Efnahagsbandalag Evrópu sé ekki lengur á dagskrá eða jafnvel ekki til, að því er sumir segja. Þetta er vitanlega fjarri lagi. Efnahagsbandalag Evrópu er til. Mál þess eru og munu verða á næstunni mjög ofarlega á baugi í Evrópu og Íslendingar ekki komast hjá að taka afstöðu til þeirra. Þá vil ég með örfáum orðum víkja að því, að á aðild, þó að aukaaðild sé, og viðskipta- og tollasamningi er vitanlega mikill munur, eins og aðrir ræðumenn og m.a. síðasti ræðumaður rakti svo greinilega í þessum umr. Íslenzk tunga er skýr og rökvís og jafnvel orðin sjálf: aðild annars vegar og samningur hins vegar - skýra þetta. Aðild þýðir vitanlega það að vera aðili að, vera í félagi eða bandalagi, en samning við félag eða bandalag gerir sá, sem stendur utan þess, en tryggir sér vissa aðstöðu og hagsmuni með viðskiptasamningi. Og þegar hæstv. ríkisstj. leggur skýrslu sína fyrir hv. Alþingi, sem vitanlega er ekki samin í fljótræði, heldur gjörhugsuð, þá gerir hún mjög skýran greinarmun á þessu. Hér segir á bls. 53 í skýrslunni: „Þá er að sjálfsögðu meginmunur á aukaaðildarleiðinni og tollasamningsleiðinni, að aukaaðili tekur með einum eða öðrum hætti þátt í störfum bandalagsins og getur að vissu leyti haft aðstöðu til þess að hafa áhrif á stefnu þess, en ríki, sem gerir tollasamning við Efnahagsbandalagið, er utan þess og tekur að sjálfsögðu engan þátt í störfum þess né hefur aðstöðu til að hafa áhrif á stefnu þess.“ Hér er alveg skýrt til orða tekið og rétt frá sagt. Því furðulegra er, að í þessum umr. um skýrsluna hefur verið gerð tilraun til þess að gera sem minnstan eða jafnvel engan greinarmun á þessum tveimur leiðum. Það mun vera ætlan þeirra, sem beita sér fyrir aukaaðildarleiðinni, að með því tryggi Ísland sér mikinn rétt. Ég verð að láta þá skoðun í ljós, að á því séu litlar eða engar líkur, að smáþjóð eins og Íslendingar komist til mikilla áhrifa innan bandalagsins og í stofnunum þess, þótt þeir gerðust aðilar. Það er vitanlegt, að í alþjóðasamtökum eru það stórveldin, sem jafnan hafa mest áhrif. Þó er það svo, t.d. hjá Sameinuðu þjóðunum, að hvert ríki hefur eitt atkv., en í stofnunum Efnahagsbandalagsins er þessu ekki þannig farið. Á þinginu hefur Lúxemborg aðeins 1/6 hluta þm. á borð við Bretland, Frakkland og Ítalíu hvert um sig. Og geta menn þá rennt grun í, hver hlutur Íslands mundi verða, þótt við gerðumst aðilar, og í ráðinu, sem er valdamikil stofnun, gildir vegið meðaltal, þar sem Frakkland, Ítalía og Þýzkaland hafa 4 atkv. hvert, Belgía og Holland aðeins 2 atkv. og Lúxemborg 1 atkv. Þetta ásamt öðru sýnir, að það eru ekki líkur til þess, að áhrifa smáríkis eins og Íslands gætti mikið á störf og stefnu bandalagsins, þótt við gerðumst þar aðilar. Ég sé nú, að það líður á kvöldið, og skal nú gjarnan reyna að segja þetta í sem fæstum orðum, sem ég ætla að bæta við það, sem þegar er fram komið. Af skýrslu ríkisstj. er það alveg ljóst, þegar hún er lesin með gaumgæfni, að þótt hæstv. ríkisstj. segi, að það séu tvær leiðir, sem komi til greina, aukaaðild og viðskipta- og tollasamningur, hefur ríkisstj. í raun og veru fyrir sitt leyti valið aukaaðildarleiðina. Þetta er alveg ljóst, þegar skýrslan er lesin með gaumgæfni, því að í kaflanum, sem fjallar um aukaaðildina, er það mjög áberandi og eftirtektarvert, hvað mikið er gert úr þeim hagsbótum, sem sú leið kunni að færa okkur Íslendingum, en tiltölulega lítið gert úr annmörkunum, sem þeirri leið fylgja. Þegar rætt er um tolla- og viðskiptasamningsleiðina, er þessu á allt annan veg farið. Þá er lögð á það mikil áherzla, að ávinningurinn eftir þeirri leið verði takmarkaður, en annmarkarnir miklir. Þetta gæti ég stutt með dæmum í sjálfa skýrsluna, en til að stytta mál mitt læt ég það niður falla að svo stöddu. En þá kemur að því, eftir hverju Íslendingar þurfa að sækjast í þessu sambandi öðru en samningum um viðskipta- og tollamál. Ekki sækjast Íslendingar eftir samstarfi eða samvinnu í járn- og stáliðnaði, eins og upphaflega hratt þessum samtökum af stað milli Frakka og Vestur-Þjóðverja. Ekki sækjast Íslendingar eftir því að tengjast þessum stórveldum Evrópu á sviði hernaðar. Ekki hugsa Íslendingar til útflutnings á vinnuafli eða fjármagni. Ekki þurfa þeir að tengjast þessari ríkjasamsteypu til þess að gæta hagsmuna sinna í því efni. Ég vil að lokum segja það, að þetta mál má hv. Alþingi og hin íslenzka þjóð ekki láta sem vind um eyrun þjóta. Það hefur verið sagt og því mjög haldið að þjóðinni af hálfu stjórnarflokkanna í sambandi við kjördæmabreytinguna, að þingið ætti að vera í sem mestu samræmi við þjóðarviljann. En það er sennilegt, að svo fari, að næstu alþingiskosningar, sem ákveðnar eru 9. júní n.k., verði eina tækifærið, sem íslenzkir kjósendur hafa raunverulega aðstöðu til að hafa áhrif á þetta mál. Og það er þess vegna bæði réttmætt og skylt að láta þetta mál vera þungt á metunum, þegar gengið verður að kjörborðinu 9. júní n.k.



Herra forseti. Þá er loks tæmdur hinn langi ræðumannalisti, sem legið hefur hjá hæstv. forseta í þessu máli, að einum hv. þm. undanteknum, sem er veikur og þess vegna er ekki hægt að gefa orðið nú á þessum fundi. Undanfarnar vikur hefur ekki linnt látum hjá forsvarsmönnum hv. stjórnarandstöðu. Þeir hafa krafizt þess, að þetta mál yrði tekið á dagskrá, til þess að þeir gætu flutt skoðanir sínar, kynnt skoðanir sínar á málinu. Hv. þm. hafa nú fengið að heyra þann mikilvæga boðskap, sem þeim hefur legið á hjarta undanfarnar vikur, og er það að sjálfsögðu gott, að menn skuli hafa komizt að raun um, að það var þó ekki annað en þetta, sem þeir höfðu að segja, því að satt að segja held ég, að ekki hafi komið fram eitt einasta nýtt atriði í þeim ræðum, sem þeir hafa nú flutt, að undanteknu einu atriði í ræðu hv. 4. þm. Reykn. (JSk), sem er líka það atriði, sem gefur mér tilefni til að segja hér að lokum fáein orð. En það verð ég að segja, að allar þessar löngu ræður voru sannarlega þess virði, að þetta atriði kæmi fram og gæti gefið mér tilefni til þess að skýra það mál, sem þar er um að ræða. Ég hefði satt að segja gjarnan viljað á mig leggja að sitja undir helmingi lengri umr. en þessum, ræðum um ekki neitt, til þess að fá þetta eina atriði fram, sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Reykn. En áður en ég vík að því, vil ég vekja athygli á, að það var eitt af aðalatriðum ræðu hv. 5. þm. Austf. (PÞ) að gagnrýna mig fyrir að hafa boðað þá kenningu, að það, sem hann kallaði gamla sjálfstæðishugtakið, væri nú úrelt, en með því á hv. þm. við það, að þjóðréttarfræðingar eru yfirleitt á þeirri skoðun, að þær þjóðréttarskuldbindingar, sem flestar menningarþjóðir hafa tekið á sig á síðari árum, einkum á árunum eftir styrjöldina, samrýmast ekki þeirri skilgreiningu á fullveldi, sem áður var almennt viðurkennd. Þess vegna segja nær allir málsmetandi þjóðréttarfræðingar, að hin gamla skilgreining á fullveldishugtakinu sé nú úrelt. Það er rétt, að ég hef tvisvar eða þrisvar sinnum opinberlega bent á þessa staðreynd. En ég var ekki fyrstur til þess hér á landi. Fyrstur til þess var sjálfur varaformaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson prófessor, sem gerði þetta í mjög merkum háskólafyrirlestri á s.l. hausti, sem fjallaði einmitt um Efnahagsbandalagið, og Efnahagsbandalagið eða aukin alþjóðasamvinna varð honum tilefni til fræðilegrar útlistunar á þessum atriðum. Ég var og er enn algerlega sammála þeim fræðilegu skýringum, sem fram komu í þessum merka fyrirlestri varaformanns Framsfl. Svo undarlega hefur hins vegar viljað til, að þó að efni hans hafi verið birt í blaði flokksins, Tímanum, þá hefur ekki það blað og mér vitanlega enginn framsóknarmaður séð ástæðu til þess að ráðast á varaformann Framsfl. fyrir að vera að boða kenningar um úrelt fullveldishugtak eða úrelt sjálfstæðishugtak, og ekki undirstrikað það, að hann væri að boða þjóðhættulegar skoðanir. En þegar ég hins vegar í eitt eða tvö skipti og sérstaklega eitt skipti segi efnislega það sama, sem varaformaður Framsfl. hafði sagt mörgum mánuðum á undan mér og meira að segja í alveg sama ræðustólnum, þá er ég allt í einu farinn að boða þjóðhættulegar skoðanir, og þetta bergmálar svo í ræðum manna hér á hinu háa Alþingi, eins og í ræðu hv. 5. þm. Austf. hér áðan. Þessu þarf ég ekki að svara meir að öðru leyti en því að benda á, að í raun og veru hitti ádeila hans um þetta efni miklu frekar varaformann hans eigin flokks heldur en mig, því að hann er upphafsmaður þessara kenninga og fyrsti boðberi þeirra hér á Íslandi, en ekki ég. En þess vegna vek ég athygli á þessu atriði, að það snertir - óbeint þó - það atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni og ræða hv. 4. þm. Reykn. gaf mér tilefni til, og nú skal ég snúa mér að því. Hv. þm. sagði, að nokkur lönd, sem hann nefndi, hefðu gert tollasamninga við Efnahagsbandalagið, og hann sagði, eftir að ég hafði gripið fram í fyrir honum úr stóli mínum, þar sem mér satt að segja kom mjög undarlega fyrir sjónir, að hv. þm. væri að vitna til þessara samninga í sambandi við umr. um vandamál Íslands og tengsl þess við Efnahagsbandalagið, þá spurði ég hann, hvort hann teldi Íslendinga geta leyst vanda sinn með hliðstæðum hætti og þarna hefði verið um að ræða, og hann svaraði því játandi og endurtók meira að segja: því ekki það? Þannig eiga einmitt Íslendingar að leysa sinn vanda eftir tollasamningsleiðinni. Þarna er í fyrsta skipti komin nánari skýring á því, hvað framsóknarmenn virðast hugsa sér með tollasamningsleiðinni. Hingað til hafa þeir sagt: Við viljum ekki aukaaðild, við viljum tollasamning, án þess að segja nokkurn tíma, hvers konar tollasamning þeir vilja. En þarna kom yfirlýsingin, og það er enginn ómerkur þm., sem hana gefur, það er einn af efnilegustu yngri forustumönnum Framsfl., maður, sem ég held að allir telji að tali ekki af sér, hefur yfirleitt reynt að gera sér fyrir fram grein fyrir því, sem hann segir, og þess vegna full ástæða til þess að taka þetta alvarlega. Ég læt mér ekki detta í hug, að hv. þm. Jón Skaftason hafi ekki kynnt sér áður, um hvers konar samninga hér var að ræða, svo að ég geri ráð fyrir því, að hann viti, hvað hann var að segja með þessum ummælum sínum. Hvaða samningar eru þetta, sem hann vitnar til sem fyrirmyndar fyrir Íslendinga? Það eru samningar, sem gerðir voru í fyrra milli Efnahagsbandalagsins og nokkurra ríkja um gagnkvæma lækkun á nokkrum tollum á iðnaðarvörum á grundvelli alþjóðlega samkomulagsins um tolla og viðskipti, GATT. M.ö.o.: þessir samningar voru gerðir innan GATTs, á grundvelli GATT-reglnanna. Og þetta eru þeir samningar, sem nú er af hálfu Framsfl. bent til að eigi að vera okkur Íslendingum fyrirmynd. Í fyrsta lagi er þess að geta, að Íslendingar eru ekki í GATT. Forsenda þess, að við gætum gert slíka samninga, hlyti því að vera sú, að við gengjum í GATT. Ég get því ekki skilið þessi ummæli hv. þm., málsvara Framsfl., öðruvísi en þannig, að Framsfl. mæli með því, að Íslendingar gangi í GATT, vegna þess að að öðru leyti er út í bláinn að tala um þessa samninga sem fyrirmyndarlausn á viðskiptavandamálum Íslendinga í sambandi við stofnun Efnahagsbandalagsins. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. tali ekki svona, nema hann viti, hvað það þýðir að vera aðili að GATT, en Íslendingar eru það ekki. Nú harma ég það, að klukkan skuli vera 19.30 að kvöldi, en ekki 13.30 á degi, því að um þetta vil ég gjarnan fá tækifæri til að tala nokkru nánar, en það verð ég því miður að neita mér um. Ég skal aðeins segja það í örfáum setningum, að þeir, sem ganga í GATT, aðildarríkin í GATT, hafa skuldbundið sig til þess m.a. að hækka enga tolla frá því, sem er, þegar þau ganga í GATT. Það eru gerðir samningar um það, að flesta tolla verður yfirleitt að festa. Þau ríki, sem ganga í GATT, geta yfirleitt ekki hækkað tolla sína eftir inngönguna, það gildir að langflestu leyti. Undantekningar eru til frá því. Aðalreglan við inngöngu í GATT er einmitt sú, að þær þjóðir, sem í GATT ganga, festa sína tolla. Það er aðalreglan. Nú má náttúrlega hver sem vill leika sér að því að velta fyrir sér, og því skýt ég að hv. 5. þm. Austf., hvort það sé skerðing á fullveldi, skerðing á sjálfstæði að undirskrifa skuldbindingu um það að hækka yfirleitt ekki tolla, nema í alveg sérstökum tilvikum. Það er umhugsunarefni fyrir hv. þm. yfir helgina. Í öðru lagi er það önnur meginskuldbinding, sem þjóðir, sem ganga í GATT, gangast undir, að gera ekki aðrar ráðstafanir, sem jafngildi tollahækkun. T. d. má ekki innleiða ný höft, og það má ekki lögtaka útflutningsbætur. Þeir, sem ganga í GATT, mega þannig ekki innleiða ný höft, þeir verða að afnema höft, ef þau hafa verið fyrir hendi áður, í öllum aðalatriðum og alls ekki greiða útflutningsbætur. Þetta eru m.ö.o. skuldbindingarnar, sem nú hefur verið lýst yfir af hálfu málsvara Framsfl., að flokkurinn vilji láta Íslendinga undirgangast.

Þetta er nú ekki að snúa út úr?

Það er ekki hægt að gera hliðstæðan samning með öðru en að ganga í GATT, og þetta eru skilyrði fyrir inngöngu í GATT.

Ég vorkenni ráðh.

Það er alveg óþarfi. Nú fer ég að vorkenna Eysteini Jónssyni eftir þetta. Það er áreiðanlegt.

Var ráðh. sagt erlendis, að það væri skilyrði fyrir tollasamningi, að Ísland gengi í GATT? Vill hann ekki svara því?

Það er skilyrði fyrir þeim samningum, sem hv. þm. var að vitna í, það vona ég, að formaðurinn hafi heyrt. Eða er formaðurinn nú farinn að skammast sín fyrir þennan þm. líka, eins og hann hefur gert um fleiri?

Ekki samtal. Hæstv. ráðh. heldur áfram ræðu sinni.

Þetta er bara byrjunin, nú kemur framhaldið. Þá er það að segja um þessa samninga í fyrra innan GATT, sem hv. þm. vitnaði til sem fyrirmyndar fyrir væntanlega samninga Íslendinga, að þeir fjölluðu ekki um neinar matvörur, þeir fjölluðu eingöngu um iðnaðarvörur, og það er yfirlýst stefna Efnahagsbandalagsins í þessum samningum að ræða ekki tollalækkanir á matvörum, og hin sama er stefna Efnahagsbandalagsins í hinum væntanlegu tollasamningum, að þar er Efnahagsbandalagið ekki reiðubúið til þess að ræða tollalækkanir á matvörum og þ. á m. ekki á sjávarafurðum.  Þetta tvennt finnst mér taka af öll tvímæli um það, að eins og nú stendur geta þeir samningar, sem hv. þm. vitnaði til sem fyrirmyndar fyrir Íslendinga, ekki skoðazt sem fyrirmynd að lausn á vanda Íslendinga í dag, annars vegar af því, að við erum alls ekki í þeim samtökum, sem voru grundvöllur tollasamninganna, við erum fyrir utan þau, og í öðru lagi, að samningarnir voru ekki og gátu ekki verið um landbúnaðarvörur né sjávarafurðir. Engu að síður þykir mér vænt um, að þessi yfirlýsing kom, þó að hún sé byggð á misskilningi, - ég vil kalla þetta misskilning og ekki annað, - en engu að síður er yfirlýsingin merkileg, vegna þess að ég get ekki skilið hana öðruvísi en hún sé meðmæli af hálfu hv. 4. þm. Reykn, með því, að við öflum okkur aðstöðu til þess að gera slíka samninga við Efna. hagsbandalagið. En þá verðum við að ganga í GATT með þeim kvöðum, sem því fylgja. Að síðustu skal ég svo segja það, að ástæðan til þess, að við höfum ekki gengið í GATT, er að sjálfsögðu sú, að því fylgja svo þungar kvaðir, - kvaðir, sem við hingað til höfum ekki viljað taka á okkur. Ég skal geta þess, að sú stefna í efnahagsmálum, sem fylgt var á stjórnartíma stjórnar Hermanns Jónassonar, var algerlega ósamrýmanleg grundvallarreglum GATTs. Ísland hefði ekki fengið inngöngu í GATT á stjórnartíma Hermanns Jónassonar. M.ö.o.: ef við eigum að verða aðilar að GATT, eins og hv. 4. þm. Reykn. nú virðist mæla með, þá verður að skuldbinda okkur til þess að fylgja aldrei framar stefnu stjórnar Hermanns Jónassonar í efnahagsmálum. Og taki hv. þm. nú vel eftir: Ef við göngum í GATT, eins og hv. þm. virðist nú mæla með, þýðir það yfirlýsingu um, að Íslendingar megi aldrei framar taka upp þá stefnu, sem stjórn Hermanns Jónassonar fylgdi, því að útflutningsbætur eru óheimilar, og innheimta innflutningsgjalda í því skyni, sem hún þá var gerð, er líka óheimil. Nú getur hv. þm. Páll Þorsteinsson velt því líka fyrir sér yfir helgina, hvort kenning Jóns Skaftasonar, sem ég hlýt að skilja svo, að Íslendingar eigi að ganga í GATT, sé samrýmanleg fullveldishugtakinu.



Herra forseti. Í till. þessari er lagt til, að Alþingi kjósi 5 manna n, til að skipta fjárveitingu í fjárlögum fyrir 1963 til skálda, rithöfunda og listamanna. Er hér gert ráð fyrir sama hætti á úthlutun fjár til skálda, rithöfunda og listamanna og undanfarin ár. Á undanförnum þingum, þegar dregur að þinglokum, hefur verið kosin sérstök n, til að annast þessa úthlutun. Áður var um langt skeið ákvæði um nefndarkosninguna í sjálfum fjárlögunum. Það hefur ekki verið nokkur undanfarin ár og því jafnan verið samþ. sérstök þál. um kosningu n., sem þetta verkefni er falið. Í þessu sambandi tel ég rétt að láta þess getið, að á undanförnum árum hafa oft verið uppi tillögur um breytta skipan á úthlutun listamannalaunanna. í þau tæp 7 ár, sem ég hef gegnt störfum menntmrh., hef ég gert nokkrar tilraunir til að fá samkomulag um setningu laga um úthlutun listamannalauna, þar sem annars vegar yrði ákveðin flokkaskipun launanna og hins vegar settar reglur um nefndarskipun til lengri tíma en nú á sér atað, en um langt skeið undanfarið hefur úthlutunarnefnd aðeins verið kosin til eins árs. Ég hef jafnan lagt á það áherzlu, að víðtækt samkomulag næðist um setningu slíkra laga innan samtaka listamannanna sjálfra, en ýmist hefur ekki orðið samkomulag á þeim vettvangi eða það hefur ekki náðst samkomulag innan Alþingis um setningu slíkra laga. Þess vegna eru þau ekki til enn, og þess vegna verður enn að hafa þann hátt á, að Alþingi kjósi sjálft slíka úthlutunarnefnd. Haustið 1956 skipaði menntmrn. allstóra n., sem í áttu sæti fulltrúar frá helztu listgreinum, til að gera till. um fastari skipun á úthlutun listamannalauna. Innan þeirrar n. var alger samstaða um ákveðnar till., en hins vegar náðist ekki samkomulag um þær till. í stuðningsflokkum þáv. ríkisstj., og varð því ekkert af lagasetningu. Aðrar tilraunir hafa einnig verið gerðar af hálfu menntmrn. til að skapa þá samstöðu, sem teljast verður eðlileg forsenda þess, að lög séu sett um þessi efni, en það hefur ekki tekizt enn. Ég tel rétt að láta koma fram hér, að nú á þeim vetri, sem er að líða, hafa farið fram viðræður milli menntmrn. og Bandalags íslenzkra listamanna um þetta mál, og hafa ákveðnar till. verið til umr. um lagasetningu um þetta efni. Þessum viðræðum er hins vegar ekki lokið enn, og þeim getur ekki orðið lokið, áður en þetta þing lýkur störfum. Þess vegna tel ég ekki um annað að gera en hafa enn þann hátt á, sem hefur verið hafður undanfarin ár. M.ö.o.: það er ekki orðið enn um að ræða fulla samstöðu milli listamannanna sjálfra innan Bandalags íslenzkra listamanna um það, hvaða skipunar þeir sjálfir óska á þessum málum. En meðan ekki liggur fyrir ákveðin ósk af hálfu listamannanna sjálfra, sem meginþorri þeirra stendur að baki, tel ég ekki tímabært, að Alþingi taki afstöðu til lagasetningar um málið. Hins vegar er það skoðun mín, að með auknum fjárveitingum til listamannalauna aukist nauðsyn á því að koma fastari skipan á þessi mál, en fjárveitingar til listamannalauna hafa verið stórauknar á allra síðustu árum. Arið 1950 nam fjárveiting Alþingis til listamannalauna 519 þús. kr., 10 árum síðar, árið 1960, nam fjárveitingin til listamannalauna 1 millj. 260 þús. En á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir, að fjárveitingin nemi 2134456 krónum. Upphæðin, sem Alþingi veitir listamönnum í ár, er m.ö.o. fjórföld sú upphæð, sem Alþingi veitti listamönnum árið 1950, og næstum tvöföld sú upphæð. sem Alþingi veitti listamönnum árið 1960. Fjárveitingin í ár hækkar um 580 þús. kr. miðað við það, sem var í fyrra. Þegar er um svo mikið fé að ræða sem þessi tala um fjárveitingu til listamanna í ár ber vitni um, tel ég aukna nauðsyn vera á því, að fastari skipan sé komið á þessi mál en nú á sér stað, en vil þó endurtaka, að ég tel ekki tímabært að setja lög um þessi efni, fyrr en sú lagasetning getur orðið í samráði og með víðtæku samkomulagi við samtök listamannanna sjálfra. Þegar um slíka samstöðu listamannanna sjálfra er að ræða, tel ég, að Alþingi eigi að taka tillit til þeirra óska, sem fram koma frá samtökum listamannanna, en þangað til svo er, tel ég ekki um annað að ræða en halda áfram þeirri skipun, sem verið hefur undanfarið, og þess vegna er þessi till. fram borin um kosningu 5 manna n. á þessu ári til að skipta 2.1 millj. kr., sem Alþingi hefur þegar veitt til listamannalauna. Undanfarið mun hliðstæðri till. og þessari ekki hafa verið vísað til n., hæstv. forseti, enda er efni till. svo einfalt, að það á í sjálfu sér að vera óþarfi, að nefnd fjalli um það. Ég geri því ekki um það till., að málinu sé vísað til n. Ef hinu háa Alþingi sýnist svo að afgreiða till. nú, mætti kjósa úthlutunarnefndina, áður en þing lýkur störfum fyrir páska, og gæti hún þá vitanlega starfað um páskana, þannig að úthlutun yrði lokið fljótlega eftir hátíðirnar.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. á þskj. 246 um athugun á framkvæmd laga nr. 113 1952, um lausn ítaka af jörðum, og orðið sammála um að mæla með því, að till. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Við hv. 2. landsk. þm. (EðS) höfum leyft okkur að flytja till. til þál. um, að fram fari rannsókn á aðbúnaði verkafólks í verbúðum og vinnustöðvum með sérstöku tilliti til öryggis og heilbrigðiseftirlits. Þáltill. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa fimm manna nefnd, sem rannsaki aðbúnað verkafólks í verbúðum og á vinnustöðum með sérstöku tilliti til öryggis og heilbrigðiseftirlits. Sérstaklega skal n. rannsaka aðbúnað og alla aðstöðu þess fólks, sem sækja verður atvinnu sína til fjarlægra staða um sumar- og vetrarvertíðir. N. skal gera ýtarlega skýrslu um störf sín og leggja fram tillögur til úrbóta varðandi þessi mát, ef rannsóknir hennar upplýsa, að þess sé þörf. N. kveður sér til aðstoðar fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, frá verkalýðsfélögum viðkomandi staða, frá Vinnuveitendasambandi Íslands og frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Nefndin skal ljúka störfum fyrir ársbyrjun 1964.“ Eins og till. ber með sér, er ráð fyrir því gert, að fram fari allviðtæk rannsókn um aðbúnað á vinnustað og alla aðstöðu verkafólks, sérstaklega þó þess fólks, sem sækir atvinnu sína til fjarlægra staða sumar- og vetrarvertíðir. Það verður tæplega um það deilt, að eitt aðalskilyrði þess, að fólk skili viðunandi afköstum við vinnu, er, að allur aðbúnaður á vinnustað sé í sem fullkomnustu lagi og að fullkomins öryggis sé gætt í sambandi við vinnuna. Á flestum sviðum atvinnulífsins eru svo að segja árlega teknar í notkun nýjar vinnuvélar og vinnutæki. Þannig er að því stefnt hröðum skrefum, að sem mest af vinnunni verði vélvætt. Gamlar vinnuaðferðir eru óðum að hverfa, en nýi tíminn með sitt vélaskrölt, hraða, hávaða og hættur í hverju spori hefur haldið innreið sína. Með aukinni tækni og með vaxandi notkun véla við hin margvíslegu störf skapast að sjálfsögðu mörg ný vandamál. Vélvæðing atvinnuveganna útheimtir enn þá strangara öryggiseftirlit en áður með vinnuvélum og meðfylgjandi vinnutækjum. Kröfur til þeirra, er vélunum stjórna, verða því meiri, eftir því sem vélin er stærri og margbrotnari. Til eru lög og reglugerðir um öryggi á vinnustað, um meðferð véla, viðhald og fleira þess háttar. Enn fremur er skipaður sérstakur öryggismálastjóri með tilheyrandi trúnaðarmönnum úti um allt land. í það starf hefur valizt hinn ágætasti maður, sem miklu góðu hefur til leiðar komið í starfi sínu til aukins öryggis á vinnustað. Menn eru sammála um það, að forðast beri slysin og að allt beri að gera, til þess að slíkt komi ekki fyrir. Samt er það þó staðreynd, að alltaf öðru hverju eru að koma fyrir hin alvarlegustu slys við vinnu, sem í sumum tilfellum a.m.k. hefði verið hægt að forðast, ef nægileg gætni og fyrirhyggja hefði verið viðhöfð. Þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir frá ýmsum aðilum, m.a. frá verkalýðshreyfingunni og Slysavarnafélagi Íslands, um að herða eftirlit með meðferð og umbúnaði véla og tækja og jafnframt að þess sé þá gætt, að á öllum vinnustöðum sé í efnu og öllu fylgt gildandi lögum og reglugerðum þar að lútandi, virðist enn þá ýmsu vera ábótavant hjá okkur í þessum málum. Með aukinni véltækni við flesta vinnu vex, eins og áður hefur verið bent á, slysahættan stórlega. Hver ný vél kallar á nýja hættu, ef ekki eru viðhafðar nauðsynlegar öryggisráðstafanir. Það væri hægt að telja upp fjölda slysa víðs vegar um land, sem orsakazt hafa vegna ónógra öryggisráðstafana og sumpart vegna lélegrar kunnáttu þeirra, er vélunum hafa stjórnað. Slysin, sem orðið hafa í verksmiðjum og verkstæðum, hafa í mörgum tilfellum orsakazt af lélegum útbúnaði kringum vélarnar. Álit okkar flm. er, að hin mesta nauðsyn sé á því, að öll þessi mál verði tekin til gagngerrar endurskoðunar, krafizt verði strangara eftirlits af hendi öryggiseftirlitsins og að gerðar verði strangari kröfur til atvinnurekenda en nú er um allan öryggisútbúnað í verksmiðjum, verkstæðum, við hafnarvinnu, byggingarvinnu og yfirleitt við alla vinnu, hvort sem hún er unnin á landi eða sjó, allt eftirlit verði stórlega bætt frá því, sem nú er, og það tryggt, eftir því sem frekast er hægt, að gildandi lögum og reglum þar um verði framfylgt til hins ýtrasta og ný sett, ef þess yrði talin þörf: Menn ræða mikið og hafa mikið rætt um vinnuhagræðingu. Það skal undirstrikað, að verkalýðshreyfingin hefur aldrei verið á móti vinnuhagræðingu, enda afstaða verkalýðshreyfingarinnar til þess máls mjög skýrt mótuð í hinni ágætu ræðu, sem forseti Alþýðusambands Íslands hélt hér á Alþingi undir umr. um námskeið í vinnuhagræðingu. Ég hef þar mjög litlu við að bæta. Ég vil þó aðeins benda á, að svo framarlega sem vinnuhagræðing á að ná tilgangi sínum, verðuröll aðstaða verkafólks á vinnustað að vera í sem fullkomnustu lagi. Nú er það svo, að á slíku er mikil vöntun, og á mörgum verkstæðum og verksmiðjum er aðbúnaður verkafólks langt frá því að geta talizt viðunandi, loftræsting léleg, vöntun á nægjanlegum hreinlætistækjum, kaffi- og matstofur í ófullkomnu lagi, og sjálfir vinnustaðirnir, þ.e. húsnæðið, sem vinnan fer fram í, er lélegt og vélum oft illa fyrir komið. Það skal þó tekið fram, að á þessu hefur orðið breyting til batnaðar nú síðari ár með byggingu nýrra verksmiðja, þótt enn sé mörgu ábótavant í þessum málum, sem brýna nauðsyn ber til að kippt sé í lag sem allra fyrst. Annað aðalefni þáltill. okkar er um rannsókn á aðbúnaði þess verkafólks, sem sækja verður atvinnu sína til fjarlægra staða um sumar- og vetrarvertíðir. Atvinnuvegum okkar er þannig háttað og mun verða svo á komandi tímum, að árlega verður fjöldi fólks að sækja atvinnu sína til staða fjarri heimilum sínum. Fyrr á tímum fóru margir bændur og vinnumenn þeirra til sjóróðra í hinum ýmsu verstöðvum víðs vegar um land. Þannig stunduðu bændur jöfnum höndum landbúnað og sjósókn og juku þar með tekjur búa sinna allverulega. Eftir að íslenzkur sjávarútvegur færðist í aukana, hefur fjöldi þess fólks, sem flutzt hefur til eftir árstíma til hinna ýmsu staða, farið sífjölgandi. Enginn vafi er á því, að enn um langt skeið þurfa íslenzkir sjómenn og landverkafólk að sætta sig við það ástand, að þeir geti ekki bundið sig við neinn ákveðinn stað. Þeir verða að flytja sig til, eftir því sem atvinnan er á hverjum tíma. Slík tilfærsla á fólki skapar mikið vandamál, slíkur flutningur á milli verstöðvanna er í mörgum tilfellum undirstaða þess, að frá þessum stöðum sé hægt að reka útgerð og fiskiðnað að nokkru ráði. Það er því sannarlega ekki lítið vandamál, að þannig sé að þessu fólki búið í hinum ýmsu verstöðvum og fiskiðnaðarbæjum, að viðunandi geti talizt. Þetta er mál, sem alla þjóðina varðar, og þetta er mál, sem Alþingi getur ekki skotið sér undan að taka afstöðu til. Á það er bent í grg., sem fylgir þáltill., að atvinnurekendur ráði oft og tíðum til sín verkafólk, án þess að þeir hafi möguleika til að veita því viðunandi húsnæði, fæði og annan nauðsynlegan aðbúnað. í sumum síldarbæjunum á Norðurlandi, svo sem Siglufirði og Raufarhöfn, er atvinnurekendum gert að skyldu samkv. ákvæðum kaupgjaldssamninga viðkomandi verkalýðsfélaga að sjá fastráðnu fólki sínu fyrir húsnæði án endurgjalds. Sumt af þessu húsnæði er langt frá því að geta talizt viðunandi. Margt af húsunum eru gamlir timburhjallar, gjörsneyddir flestum þægindum. Í slíkum húsum er vitanlega hin mesta eldhætta. Verður það að teljast sérstök heppni, að ekki hafa orðið af stórslys. Í hinum gömlu timburhjöllum búa oft og tíðum tugir og jafnvel hundruð karla og kvenna við hin frumstæðustu skilyrði. Óvíða er nein aðstaða til þess að hafa matsölu í þessu húsnæði, og verður því fólk annaðhvort að kaupa mat á dýrum matsölustöðum eða matreiða fyrir sig sjálft. Slíkt fyrirkomulag er vitanlega í alla staði ófært. Það, sem er þó langalvarlegast, er hin mikla hætta, sem af því getur stafað að láta fólk búa í tuga- og jafnvel hundraðatali í gömlum timburhjöllum. Eldsvoða getur fyrr en varir á öllum tímum borið að höndum með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Máltækið segir, að það sé seint að byrgja brunninn, þegar barnið sé dottið ofan í. Það hefur sýnt sig, að það getur verið örðugt að bjarga fólki úr logandi timburhúsum, sem oft og tíðum eru þá gegnsósa af eldfimum efnum, eins og sumir síldarbraggarnir eru. Það er mikið um það rætt, að nauðsyn beri til að útrýma heilsuspillandi húsnæði hér í höfuðborginni og annars staðar. Slíkar aðgerðir eru vitanlega sjálfsagðar og mjög aðkallandi og þótt fyrr hefði verið. En það er ekki síður aðkallandi, að ráðin verði bót á því ófremdarástandi, sem ríkir í húsnæðismálum þess verkafólks, sem sækja verður atvinnu sína sumar og vetur til hinna ýmsu verstöðva. En slíkar framkvæmdir kosta mikið átak fjárhagslega og verður tæplega framkvæmt nema með aðstoð og fyrirgreiðslu hins opinbera. Aðalatriðið er þó, að þeir menn, sem þessi mál varða, sjái og skilji nauðsyn þess, að úr þessu ástandi verði bætt. Það er vitanlega þjóðarnauðsyn að kaupa góð og vönduð fiskiskip. Það er líka sjálfsagt, að byggðar séu fullkomnar fiskvinnslustöðvar, þar sem hægt er að vinna úr aflanum, sem að landi berst, sem bezta útflutningsvöru. En það er ekki síður nauðsynlegt, að þannig sé að verkafólkinu búið, sem að framleiðslunni vinnur, að mannsæmandi geti talizt. Um aðbúnað verkafólksins, sem sækir atvinnu sína til verstöðvanna við Faxaflóa og Vestmannaeyjar, væri margt hægt um að segja og mundi sumt, sem því hefur verið boðið upp á, ekki geta talizt til neinnar sérstakrar fyrirmyndar. Það var t.d. algengt, að menn, sem ráðnir voru til hinna ýmsu verstöðva hér syðra, urðu sjálfir að sjá sér fyrir húsnæði og fæði og greiddu fyrir það mjög háar upphæðir. Fæst af þessu fólki hafði nokkra vinnutryggingu, og valt afkoma þess algerlega á því, hvort mikið eða lítið fiskaðist. En þetta ástand er að mestu leyti óbreytt enn. Það er lítt verjandi, að verkafólk, sem ræður sig á vetrarvertíð hér sunnanlands, skuli ekki hafa lágmarkskauptryggingu. Það má segja, að það öryggisleysi, sem landverkafólkið býr við að þessu leyti, komi ekki að sök, ef vel fiskast. En í aflaleysisárum, sem alltaf geta komið fyrir, biður þessa fólks vitanlega ekkert annað en vandræði og allsleysi. Sjómenn hafa lágmarkstryggingu við flestar veiðar, og er slíkt talið alveg sjálfsagt og nauðsynlegt, m.a. til þess að hægt sé að fá sjómenn á bátana. Verkafólk á Siglufirði og Raufarhöfn hefur líka lágmarkstryggingu yfir síldarvertíðina. En hér sunnanlands er ekki um neina slíka lágmarkskauptryggingu að ræða yfir vetrarvertíðina hjá verkafólki. í þessu tilfelli er landverkafólkið sett skör lægra en sjómannastéttin. Þetta er ekki sagt til þess að draga úr nauðsyn þess, að sjómennirnir hafi lágmarkstryggingu, síður en svo, heldur aðeins bent á þetta hér til að sýna það mikla ósamræmi, sem þarna er á milli. Þrátt fyrir það, þó að ýmislegt hafi verið gert til úrbóta í þessum málum frá því, sem áður var, og atafar fyrst og fremst af því, að nú síðustu ár hefur vöntun á verkafólki í hinum ýmsu verstöðvum hér sunnanlands verið mikil og þar af leiðandi hafa atvinnurekendur hér talið sig neydda til að bjóða verkafólki sínu upp á meiri hlunnindi en áður, er langt frá því, að þessi mál séu komin í viðunandi horf, en að því ber að stefna, að svo megi verða sem allra fyrst. Ég fletti upp í fjárlögum fyrir 1983 og athugaði, hve miklu fé væri varið til lesstofa sjómannaheimila víða vegar um land. Eftirtaldar sjómannastofur hljóta styrk sem hér segir: Lesstofa sjómannaheimilisins á Siglufirði 10 þús. kr., lesstofa Sjómannafélags Reykjavíkur 3750 kr., lesstofa sjómannaheimilis á Raufarhöfn 4000 kr., sjómannalesstofa K.F.U.M. í Vestmannaeyjum 4000 kr., sjómannastofa í Bolungarvík 1200 kr., sjómannalesstofa í Höfn í Hornafirði 1200 kr., sjómannastofa á Akranesi 4000 kr. og sjómannastofa í Reykjavík 20000 kr. Samtals eru það 8 sjómannastofur, sem hljóta styrk frá ríkinu á þessu ári. Samtals gerir þetta 48150 kr. Ef maður nú athugar þetta dálítið nánar, sést, að á öllum Austfjörðum er engin sjómannastofa eða sjómannaheimili, sem styrk fær frá ríkinu, engin í höfuðborg Norðurlands, engin á öllum Vestfjörðum nema í Bolungarvík og engin sjómannastofa við Breiðafjörð eða við Faxaflóa nema á Akranesi og í Reykjavík. Margt af þessum sjómannastofum er lítið annað en nafnið tómt, enda varla við öðru að búast, þar sem fjárveitingar hins opinbera til þessara stofnana eru jafnóverulegar og raun ber vitni, og þau samtök, sem fyrir þessu standa, eru fjárvana og geta þar af leiðandi ekki rekið þessar stofnanir sem skyldi. Í sjávarþorpum eins og Grindavík, Sandgerði, Keflavík og Hafnarfirði eru engar sjómannalesstofur eða sjómannaheimili. Frá þessum útgerðarbæjum er gerður út mikill fjöldi fiskiskipa. Allar þessar verstöðvar, að Hafnarfirði máske undanteknum, hafa það sameiginlegt, að útgerðarmenn og hraðfrystihúsaeigendur verða að ráða til sín mikinn fjölda aðkomufólks, bæði sjómenn og landverkafólk. Sama gildir og ekki síður um Vestmannaeyjar. Ef ekki fengist aðkomufólk til þessara stórútgerðarstaða til að vinna að framleiðslunni til lands og sjávar yfir vetrarvertíðina og ekki fengjust aðkomumenn á bátana, væri beinn voði fyrir dyrum. Skip og bátar mundu hreinlega vera bundin við bryggjurnar eða þau mundu grotna niður í skipanaustum. Það er sem sé þannig, að það er engan veginn nægilegt að kaupa skip erlendis frá eða láta smíða innanlands og byggja vinnslustöðvar. Á skipin þarf sjómenn, og á vinnslustöðvarnar þarf verkafólk til að vinna úr þeim afla, sem á land berst. Þrátt fyrir þessar augljósu staðreyndir virðist svo sem útvegamönnum og öðrum ráðamönnum þessara staða hafi sézt yfir það, að nauðsynlegt sé að koma á fót viðunandi heimili fyrir sjómenn og landverkafólk, þar sem það í frístundum sínum gæti átt samastað, skrifað heim til vina og vandamanna, átt ánægjustund með félögum sínum, notið ódýrra veitinga og fleira þess háttar. Slík stofnun mundi alveg tvímælalaust forða mörgum frá því að lenda í miður æskilegum félagsakap. Snemma á yfirstandandi Alþingi flutti hv. 6. þm. Sunnl. frv. til l. um breyt. á l. um hafnargerðir og lendingarbætur. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til kostnaðar við hafnargerðir og lendingarbætur teljast hafnargarðar, bryggjur, dýpkanir, dráttarbrautir, þurrkvíar, kranar, innsiglingarmerki, hafnsögubátar, sjómannastofur og enn fremur verbúðir í viðleguhöfnum.“ Svo einkennilegt sem það kann að virðast, hefur sú nefnd, sem fékk þetta frv. til meðferðar, ekki skilað nál. enn sem komið er. í þessu frv. er gert ráð fyrir, að sjómannastofur og bygging verbúða í viðleguhöfnum falli undir lögin um hafnargerðir og lendingarbætur, í grg., sem frv. fylgir, er á það bent, að það hafi dregizt mjög úr hömlu, að gerðar væru af opinberri hálfu ráðstafanir til þess, að sjómenn á skipum fengju sambærilega bót miðað við aðra aðila á sinni aðstöðu í höfnum, þar sem þeir dveljast fjarri heimilum sínum. Þá er og á það bent, að ef hafnaryfirvöld á hverjum atað ættu það vist, að þau fengju þann kostnað upp borinn að 2/3 hlutum úr ríkissjóði, sem lagður væri í það að koma upp góðum nútíma vistarverum fyrir aðkomusjómenn, mætti líklegt teljast, að því yrði betri gaumur gefinn en nú er að gera heimillalausum sjómönnum í fiskihöfnum landsins lífið bærilegra en nú er. Þá var og á það bent, að flest benti til þess, að bætt aðbúð og aðstoð við uppbyggingu tómstundaiðju og skemmtana, en upp á það yrði nútíma sjómannastofa að bjóða, mundi binda enda á vöxt lögreglukostnaðar viðkomandi staða. Það, sem er sagt um aðbúnað í höfnum inni í þessu frv. og grg., er í alla staði rétt og mikil þörf á því, að þar verði ráðin bót á. En það er þá ekki síður nauðsynlegt, að öll aðstaða og aðbúnaður landverkafólksins í kaupstöðunum verði stórlega bættur frá því sem nú er. Flestum fiskimanna- og farmannabæjum erlendis er það talið sjálfsagt mál, að til séu á þeim stöðum sjómanna- og gestaheimili. Flest slík heimili eru að mínum dómi, það lítið ég hef kynnt mér það, til sérstakrar fyrirmyndar um allan rekstur. Aðbúnaður og fyrirgreiðsla er seld á vægu verði. Þessar stofnanir eru reknar ýmist af sjómannasamtökum viðkomandi staða, líknarstofnunum og þar með ríflegum styrk frá ríki og bæ eða af því opinbera.. Einu aðilarnir hérlendis, sem sýnt hafa virðingarverðan áhuga á því að koma upp sjómanna- og gestaheimilum, eru stúkan Framsókn á Siglufirði, sem rekur fyrirmyndar sjómanna- og gestaheimili, og Hjálpræðisherinn. Slíka starfsemi ber alveg tvímælalaust að styrkja meir en gert hefur verið, auk þess sem vinna ber að því, að komið verði á fót stofnunum í sem flestum verstöðvum með aðstoð og fyrirgreiðslu hins opinbera. Þetta dæmi, sem ég hef hér nefnt um sjómannastofur og gestaheimili, er mjög táknrænt fyrir það ástand, sem enn þá er ríkjandi og ráðandi í flestu, sem viðkemur aðbúnaði þess fólks, sem sækja verður atvinnu sína til staða fjarri heimilum sínum ár hvert. Það er óvefengjanleg staðreynd, að það landverkafólk og þeir sjómenn, sem árlega taka sig upp frá heimilum sínum og fara til fjarlægra staða til að vinna við framleiðslustörf til lands og sjávar, vinna þjóðfélaginu ómetanlegt gagn, sem ber ekki að vanmeta. Af þeim sökum m.a. ber hinu opinbera að greiða götu þess fólks, eftir því sem fært er, og stuðla að því með sérstökum ráðstöfunum, að allur aðbúnaður og önnur fyrirgreiðsla verði stórlega bætt frá því, sem nú er. Því verður ekki á móti mælt, að það er hin mesta nauðsyn, að þau mál, sem ég hef hér rætt um, verði tekin til endurskoðunar. Í þáltill. okkar er lagt til, að sérstakri nefnd, kosinni af Alþingi, verði falin rannsókn á þessum mátum og að þeirri rannsókn lokinni leggi n. fram rökstuddar till, til úrbóta, ef rannsóknir hennar sýna, að þeirra sé þörf. N. getur kvatt sér til aðstoðar fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands, frá verkalýðsfélögum viðkomandi staða, frá Vinnuveitendasambandi Íslands, frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna. Flm. þessarar þáltill. er það fullljóst, að svo framarlega sem jákvæður árangur á að fást af störfum væntanlegrar n., verður að nást samvinna við þá aðila, sem þessi mál varða. Hér er um að ræða stórmál, sem varða ekki aðeins verkafólk til lands og sjávar, heldur þjóðfélagið í heild. Til áréttingar því, sem ég hef áður sagt, vil ég alveg sérstaklega undirstrika eftirfarandi atriði, sem ég tel mest aðkallandi í þessum málum. Það er, að allt öryggi á vinnustað verði aukið og endurbætt og að lögum og reglum þar um verði framfylgt til hins ýtrasta og ný ákvæði sett, ef þess yrði talin þörf. Komið verði á auknu eftirliti með ferðum manna að næturlagi í höfnum inni og allar tiltækilegar ráðstafanir gerðar til þess að koma í veg fyrir hin óhugnanlegu slys, sem átt hafa sér stað í sambandi við ferðir manna um borð í skipin. Að sjálfsögðu ber að hafa þarna fullt samráð við Slysavarnafélag Íslands, þar sem þetta mál fellur undir þess verksvið. Þjálfun í meðferð stærri og smærri vinnuvéla verði aukin og þess sérstaklega gætt, að unglingar séu ekki látnir stjórna slíkum tækjum, en á því hefur allmikið borið í meðferð landbúnaðarvéla. Aðbúnaður verkafólks á vinnustöðum verði tekinn til gagngerðrar endurskoðunar og þá alveg sérstaklega aftur aðbúnaður aðkomuverkafólks í hinum ýmsu verstöðvum víðs vegar um land og lagðar fram till. til úrbóta. Við flm. væntum þess, að þáltill. okkar verði vel tekið og hún hljóti endanlega afgreiðslu á þessu þingi. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Eins og veðurfari og samgöngum er háttað hér á landi, er óhjákvæmileg nauðsyn að hafa allmörg vel búin sjúkrahús dreifð um landið. Á annan veg er ekki unnt að tryggja sæmilega líf og heilsu íbúanna. Þetta hafa líka landsmenn skilið, og þess vegna hafa kaupstaða- eða héraðsbúar víða lagt hart að sér til þess að koma sér upp dýrum og vel búnum sjúkrahúsum og fengið til þess styrk úr ríkissjóði, eins og lög mæla fyrir um. En þótt erfitt hafi verið að reisa þessi sjúkrahús, þá er komið í ljós, að enn erfiðara er að standa undir rekstri þeirra. Tekjur þeirra eru daggjald, sem ákveðið er af heilbrigðisstjórninni, og rekstrarstyrkur úr ríkissjóði, 10–25 kr. á legudag eftir stærð, búnaði og þjónustu, sem ætlazt er til að þau eigi að geta veitt. Daggjöldin hafa undanfarið hækkað minna en tilkoatnaður, en rekstrarstyrkurinn, sem er lögbundinn, verið óbreyttur frá 1958. Hallinn hefur því farið vaxandi og er að verða mjög þungbær flestum þeim kaupstöðum og héruðum og öðrum, sem eiga og reka sjúkrahúsin, því að í lengstu lög er reynt að veita þjónustu, sem búnaður þeirra og aðrar aðstæður framast leyfa Það kemur nokkuð oft fyrir, að kostnaður við sjúkling er margfalt meiri en daggjaldið, sem sjúkrahúsið fær. Ég man t.d. eftir, að það kom fyrir, að líf sjúklings reið á því, að unnt væri að fá handa honum lyf, sem aðeins var til í einni lyfjaverzlun í Reykjavík. Veður var svo vont, að ekki var lendandi á staðnum og ekki fært nema stórri flugvél, sem flaug með lyfið og kastaði því niður. Þá kemur nokkuð oft fyrir, að lífsnauðsynlegt er að hafa stöðugan vörð hjá sjúklingi, og kostar það auðvitað miklu meira en daggjaldið. Sem dæmi þess, að koatnaður hefur vaxið meira en hækkun daggjalda, má geta þess, að daggjöldin á landsspítalanum námu 80% kostnaðar, er þau fyrst voru ákveðin, en nema nú ekki nema helmingi eða tæplega það. Við daggjöld landsspítalans eru svo daggjöld hinna sjúkrahúsanna, miðuð, og er því augljóst, að verulega hefur þyngzt sá baggi, sem eigendur þeirra verða að bera, og það eru ekki að öllu leyti þeir sömu og notendur þeirra. Á sumum sjúkrahúsum úti á landi er ekki nema helmingur sjúklinganna úr þeim kaupstað, sem á að bera hallann af sjúkrahúsinu og ber hann. Til þess að fá þetta mál undirbúið, svo að unnt sé að leiðrétta þetta misrétti á næsta Alþingi, er þessi till. flutt.



Herra forseti. Ég vil mjög mælast til þess, að hæstv. forseti geri tilraun til þess að halda hv. þm. við störf, til þess að hægt sé að afgr. mál og koma þeim áleiðis, eftir því sem unnt er. Nú er liðið á þingstörfin. Hér eru hv. þm. kallaðir til fundar á laugardegi, sem er alveg óvenjulegt, og er ég síður en svo að gagnrýna það. En hitt ber að gagnrýna, að það skuli ekki gerðar ýtarlegar tilraunir til þess að fá þm. til að gegna skyldu sinni og sitja á fundum til atkvgr., heldur en að fresta hvað eftir annað atkvgr. til næsta fundar, sem stundum hefur dregizt í heila viku. Ég sé ekki annað en það verði að taka hér upp nýja siði, annaðhvort að flytja fundarsalinn niður í kaffistofuna, þar sem menn sitja almennt, eða flytja kaffistofuna hér upp, svo að það sé hægt að halda fundina hér og greiða atkv. Ég er nú búinn að sitja hér síðan 1942 á þingi, og ég hef aldrei orðið var við slíka afgreiðslu, að það sé hvað eftir annað verið að fresta atkvgr., svo að dögum skiptir, bara af því að þm. gegna ekki skyldu sinni. Ég vildi mælast til þess, að tekinn yrði upp sá háttur, að ef þm. neita að koma hér til skyldustarfa, þá sé beitt ákvæðum þingskapa, að taka æ þeim launin, því að þetta er orðið þinginu sjálfu til háborins vansa, hvernig hér eru afgreidd mál. Vil ég vænta þess, að hæstv. forseti geri tilraun til þess að hópa þingmönnum hér saman til að afgreiða þessi mál og ætla nýjan fund í dag til þess að afgreiða þetta mál, sem þegar hefur verið tekið út af dagskrá.

Forseti (SÁ): Það skal verða athugað, sem hv. þm. fór fram á, en honum er sjálfum kunnugt um það, að hæstv. forseti, sem sat hér í stólnum á undan mér, gerði ítrekaðar tilraunir til að geta fengið hér atkvgr. og gekk ekki. Á meðan þingfundur heldur áfram, er ekki annað að gera en fresta atkvgr., þar til nægilega margir hv. þm. eru til taks til að greiða atkv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 375 till. til þál. um héraðsskóla í Eyjafirði. Eins og fram kemur í grg., hafa vaxið mjög hin síðari ár örðugleikar eyfirzkra unglinga á því að öðlast gagnfræðamenntun. Í sýslunni er ekki starfandi neinn gagnfræðaskólí eða héraðsskóli, og eins og víðar í sveitum landsins hefur gengið á ýmsu um framkvæmd lögboðinnar skólaskyldu, eða a.m.k. á það við um unglingafræðsluna. Þó er síður en svo, að ég telji, að þeim málum sé verr komið í Eyjafjarðarsýslu en mörgum öðrum sýslum landsins, og mun jafnvel mega telja, að fræðslumál barna séu þar í betra meðallagi, í langflestum sveitum sýslunnar ljúka börn þó skyldunámi sinu 14 ára. taka svokallað fullnaðarpróf, sem er tíðkað víðast í sveitum landsins og mörgum smærri þorpum. Ég er ekki dómbær um það, hvort fullnaðarprófið stenzt samjöfnuð við unglingapróf þau, sem tekin eru í kaupstöðum, en mér þykir það þó harla ósennilegt, enda er gert ráð fyrir a.m.k. eins árs lengri kennslu til ungtingaprófs en fullnaðarprófs sveitanna, þannig að skólaskyldualdur sveitabarna er af þeirri ástæðu skemmri en kaupstaðabarna. Um þetta mætti hafa mörg fleiri orð, og full ástæða væri til þess að kanna framkvæmd fræðslulaganna frá 1948, og leitast við að gera sér grein fyrir, hverju þau hafa fengið áorkað í því að samra2ma skólakerfið í raun og jafna aðstöðumun til öflunar almennrar skólamenntunar. Það titla, sem ég þekki til þessara mála, sýnist mér, að aðstöðumunur til almennrar skólagöngu sé enn allmikill eftir sveitum og héruðum, og því miður virðist hann fremur vaxa en minnka, a.m.k. á það við um þann landshluta, sem ég þekki bezt, og þá fyrst og fremst Eyjafjarðarsýslu. Þar er um svo geigvænlega afturför að ræða, að full ástæða er til að taka í taumana. Eins og alkunna er, starfaði um alllangt skeið á ofanverðri síðustu öld og fram yfir síðustu aldamót gagnfræaskóli á Möðruvöllum í Hörgárdal. Sá skóli fluttist síðar til Akureyrar og varð að lokum menntaskóli. Starfaði gagnfræðadeild við skólann alla tíð þar til nú á siðasta ári, að ákveðið var að leggja deildina niður, og voru því engir fyrsta bekkjar nemendur teknir í gagnfræðadeild MA á s.l. hausti. Þá er þess að geta, að núv. gagnfræðaskóli Akureyrar, sem stofnaður var kringum 1930 og um langt árabil gat veitt nemendum úr sveitinni nokkra viðtöku, er nú svo þétt setinn af bæjarnemendum, að hann verður að vísa utanbæjarmönnum frá. Fyrirhugað er að reisa nýjan gagnfræðaskóla á Akureyri í náinni framtíð, en ólíklegt er, að það leysi vanda sveitaunglinganna, heldur mun skólinn einungis koma til með að fullnægja þörf Akureyringa sjálfra, ef hann þá gerir það nema um mjög takmarkaðan tíma. Það er því svo komið, að eyfirzkir unglingar eiga í raun og veru hvergi greiðan aðgang að almennum framhaldsskóla, því að það telst aðeina sérstök heppni, ef unglingar fá vist í einhverjum héraðsskólanna. Þetta verð ég að telja hina mestu afturför miðað við það, sem verið hefur undanfarin 80 ár, sé stofnun Möðruvallaskóla höfð í huga, að ekki sé minnzt á ýmsa einkaskóla. sem einnig var haldið uppi um skeið í sýslunni, svo sem á Grund, þar sem Magnús Sigurðsson rak allmyndarlegan skóla, og var hann talavert sóttur, að ógleymdum alþýðuskóla Guðmundar Hjaltasonar, sem starfaði um sinn í þessu héraði eða við Eyjafjörð. Nú eru til þeir menn, sem ekki láta sig skólamál miklu varða og telja ekki brýna nauðsyn á eflingu gagnfræðaskólanna. En sem betur fer eru slíkir menn fáir. Framhaldsskólanám er hin mesta nauðsyn hverjum andlega heilbrigðum þjóðfélagsþegni. Þó að menn hafi fyrr á árum alloft getað brotið sér braut til þroska og frama án skólagöngu, þá er það varla hægt lengur, eina og nú háttar störfum í þjóðfélaginu. Er mér þó fyllilega ljóst, m.a. af þeirri reynslu, sem ég hef sjálfur fengið sem gagnfræðaskólakennari, að námsgeta er ærið misjöfn og oft hið mesta vandamál að stjórna svo skóla eða einstökum bekkjardeildum, að nægur árangur verði af kennslunni. Slíkir erfiðleikar í skólastarfi rétttæta engan veginn vantrú á gildi gagnfræðaskólanna, því að yfirgnæfandi meiri hl. nemenda rækir nám allt vel og skilar sómasamlegum árangri, svo að námið verður þeim að gagni, eins og vera ber. Þessi till. mín fjallar um það, að ríkisstj. láti undirbúa stofnun héraðsskóla með heimavist á heppilegum atað í Eyjafjarðarsýslu og hafi um það samráð við sýslunefnd og fræðsluráð og aðra þá aðila, sem málið kynni að heyra undir. Ég hef leyft mér að nefna skólann héraðsskóla, þó að það nafn sé e.t.v. numið úr lögum, eftir að l. um gagnfræðanám frá 1948 tóku gildi, en með þeim lögum voru hinir svokölluðu héraðaskólar teknir inn í almenna fræðslukerfið sem gagnfræða- eða miðskólar í sveit. Þegar lögin gengu í gildi, voru atarfandi 7 héraðs- og alþýðuskólar í landinu, þ.e.a.s. Alþýðuskólinn á Eiðum, sem hefur alla tíð verið einkaeign ríkisins, a.m.k. síðan hann varð alþýðuskóli, Laugaskóli í Þingeyjarsýslu, Reykjaskóli í Hrútafirði, Reykjanesskóli við Ísafjarðardjúp, Núpsskóli í Dýrafirði, Reykholtsskóli í Borgarfirði og Laugarvatnsskólinn. Allt eru þetta sveitaskólar, upphaflega hugsaðir sem sérstakir gagnfræðaskólar sveitaæskunnar og byggðir upp að öllu leyti sem slíkir. Var hugmynd þeirra. sem að skólum þessum unnu, sú, að námagreinar og kennslutilhögun miðaðist við þarfir unga fólksins í sveitunum, til þess gert að efla þroska þess og hæfni við dagleg störf og félagsmál, og þá ekki sízt ef það legði fyrir sig sveitabúskap sem atvinnu. Skólar þessir eiga rót sína að rekja til lýðháskólahreyfingarinnar á Norðurlöndum, svo sem alkunna er, og margir þeirra voru stofnaðir á árabitinu frá því um aldamót og fram undir 1928. Árið 1929 gengu í gildi hin fyrri lög um héraðsskóla og hin siðari árið 1940. Voru þau síðan afnuminn svo sem ég hef áður minnzt á, með gildistöku laga um hið samræmda skólakerfi árið 1946. Það er of seint að gagnrýna það nú, að héraðsskólalöggjöfin skyldi afnumin með þeim hætti, sem gert var fyrir 17 árum. En á hitt er rétt að minna, - og vil ég þar taka undir með hv. 5. þm. Vesturl. (BGr), sem ræddi þetta mál á þinginu í fyrra í sambandi við till. svipaða þeirri, sem ég ber hér fram, um héraðaskóla á Snæfellsnesi, - ég vil minna á það, að varla mun það hafa verið ætlun löggjafans, þegar héraðsskólalögin voru afnumin, að alger stöðvun yrði á byggingu gagnfræðaskóla í sveitum. En hafi það verið ætlun löggjafans, þá hefur það verið vandlega dulið í umr. um málið, þó að framkvæmdin síðan bendi að vissu leyti til þess, því að aðeins hefur verið reistur einn héraðsgagnfræðaskóli síðan 1946, og hygg ég, að stofnun hans hafi verið ráðin, áður en héraðsskólalögin voru afnumin í sinni réttu mynd. Þó að till. mín fjalli ekki beinlínis um almenna rannsókn á þörfinni fyrir fleiri héraðagagnfræðaskóla, vænti ég þess eigi að siður, að fræðsluyfirvöldin láti þetta mál til sín taka í heild, því að grunur minn er sá, að æskulýður þessa lands verði að þola talsverðan aðstöðumun í menntamálum, og þar mun áreiðanlega halla á sveitaæskuna. Ég hef sérstaklega bent á nauðsyn þess, að stofnaður verði héraðsgagnfræðaskóli í Eyjafjarðarsýslu, og skýrt frá því, hvernig leiðir eyfirzkra ungmenna til framhaldsnáms hafa smám saman verið að lokast, svo að ástandið er nú litlu eða engu betra en það var fyrir áttatíu árum, áður en Möðruvallaskóli var stofnaður. Ég hef ekki viljað horfa upp á slíka þróun aðgerðarlaus, og þess vegna hef ég leyft mér að hreyfa þessu máli hér á hv. Alþingi. En þess vil ég jafnframt geta, að almenningur í Eyjafjarðarsýslu gerir sér glögga grein fyrir mikilvægi málsins. Hef ég rætt þetta mál við menn úr flestum hreppum sýslunnar, og hafa allir verið sammála um, að brýna nauðsyn bæri til úrbóta, og hafa yfirleitt talið þá einu lausn viðunandi, að stofnaður væri héraðsskóli í Eyjafjarðarsýslu og jafnframt bætt úr unglingakennslunni, þannig að hún gæti sem víðast farið fram heima í hreppunum til jafns við það, sem er í kaupstöðum. Reynslan hefur orðið sú um héraðsskólana eða héraðagagnfræðaskólana, sem þeir eru nú nefndir, að þeir virðast mjög eftirsóttir og aðsókn að þeim svo mikil, að undanfarin ár hefur ekki verið gerlegt að fullnægja nema litlum hluta þeirra umsókna, sem borizt hafa. Meðal umsækjenda er stór hópur unglinga úr kaupstöðum og kauptúnum, enda er það trú margra foreldra kaupstaðarbarna, að þeim sé jafnvel hollari skólavist í heimavistarskóla í sveit heldur en heimagönguskóla í kaupstað. Skal ég ekki um það dæma. En hin mikla sjósókn að héraósskólunum sýnir a.m.k. ótvírætt, að þeir eru sízt of margir, og sennilega væri réttara að segja: allt of fáir. Þótt relatur yrði einn héraðsskóli í viðbót, t.d. í Eyjafirði, þá þarf ekki að kvíða því, að ekki væri nægilegt verkefni fyrir skólann. Þykir mér hitt líklegra, að ástæóa væri til að reisa fleiri héraðsskóla, og mundu þeir allir hafa næg verkefni. Á síðasta þingi var samþ. breyt. á l. nr. 41 1955, um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Með þeirri breytingu er opnuð leið til þess að gera héraðsskólana að ríkiseign, þ.e. að ríkið yfirtaki rekstur þeirra og öll útgjöld í sambandi við þá. Á þessu stigi tel ég ekki ástæðu til að ræða það, hvort rétt væri, að væntanlegur héraðsskóli Eyfirðinga kæmist undir þetta ákvæði. Ég sé ekki, að það sé neitt höfuðatriði á þessu stigi, og skal því láta útrætt um það. Eins ætla ég ekki að sinni að fara út í neinar hugleiðingar um það, hvar skóli þessi teldist bezt staðsettur í sýslunni, vil þó benda á, að heppilegast mun hér sem annars staðar að velja jarðhitastað undir skólann. Herra forseti. Ég mun ekki hafa þessi orð mín fleiri, en vil óska þess, að málinu verði nú frestað og falið hv. fjvn. til athugunar. Vil ég jafnframt leyfa mér að benda hv. n. á það, ef hún fengi málið til meðferðar, að senda það m.a. til umsagnar fræðsluráði í Eyjafjarðarsýslu svo og sýslunefndinni.



Herra forseti. Þáltill. þessi, sem er á þskj. 389 og flutt af okkur hv. 8. þm. Norðurl. e. (MJ), fjallar um endurskoðun laga um bjargráðasjóð o.fl. með það fyrir augum, að komið verði á fót tryggingakerfi fyrir landbúnaðinn. Tryggingamálin eru nú orðin eitt af höfuðmálum þess tíma, sem við lifum. Er því brýn nauðsyn, að nú þegar verði í fullri alvöru tekið til við að undirbúa löggjöf um tryggingamál fyrir landbúnaðinn. Bjargráðasjóður er nú sú stofnun í landinu, sem hefur það hlutverk öðrum þræði að létta af landbúnaðinum þyngstu skakkaföllunum af óáran eða tíðarfarsvöldum. En sú stofnun er engan veginn svo öflug sem þyrfti að vera, auk þess sem segja má, að vegna aðildar kaupstaðanna að sjóðnum sé e.t.v. heppilegra að hafa annað form og aðra skipan á þessum málum. En það eru hinir breyttu tímar, þar sem fjármagnið hefur stórvaxið í búrekstrinum, bæði í stofni og rekstri, sem gerir áhættuna meiri og skakkaföllin stærri og afdrifaríkari en á meðan búskapurinn var frumstæðari. Nú er í gangi margs konar vísindastarfsemi til þess að fyrirbyggja hin ýmsu fyrirbæri, sem fylgja nýjum háttum og við getum kallað menningarkvilla. Það má vænta mikils árangurs á því sviði til meira öryggis. En ávallt mun þó þörf á tryggingum, og þær á að undirbúa og þeim á að koma í framkvæmd sem allra fyrst. Ég vil vekja athygli á því, að fyrir þessu Atþingi liggja nú þrjár þáltill., sem eru í raun og veru um alveg hliðstætt efni. Ein þessi till. er frá tveimur þm. Alþb. og hefur þegar verið vísað til hv. fjvn. Frá nokkrum þm. Framsfl. hefur nýlega verið hér útbýtt annarri till., sem einnig fjallar um þessi tryggingamál. Þessi tillöguflutningur ber því ótvírætt vitni, að hér er um mál að ræða, sem er mikils varðandi. Nú er að vísu mjög liðið á þingtímann, en ég vildi vænta þess, um leið og ég legg til, að þessari þáltill. verði vísað til hv. fjvn. til athugunar, að hv. n. vildi taka hana sem fyrst til athugunar og afgreiðslu. Mér sýnist, að til þess ætti að vera tími, enda þótt ekki séu mjög margir dagar eftir af þingi, og vil sérstaklega vitna til þess, að það mun vera óvenjulegt, a,ð um svo að segja sama mál komi fram þrjár þáltill. á sama þingi. Það sýnir, að hér er um mál að ræða, sem vert er að gefa gaum, og ég vil því leggja á það áherzlu, að þessi till. geti fengið afgreiðslu nú á þessu þingi. Ég legg sem sagt til, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til fjvn.



Herra forseti. Á hinum síðustu árum vaxandi tækni hefur þjóðvegakerfi okkar íslendinga tekið miklum framförum. Enda þótt enn séu þar mörg verk óunnin, þá ber ekki að líta fram hjá því og ekki að vanmeta það, að þar hafa stórir hlutir gerzt á undanförnum árum. Menn hafa leitt hugann að því, hvað hægt væri að gera til áframhaldandi vegalagninga í landinu, og hér hafa verið fluttar ýmsar till. og ýmsum málum skotið fyrir þingið, til þess að það ætti þess kost að gera sér grein fyrir því, hvar þarfirnar kölluðu hæst, að því er varðar vegakerfi landsins. Alþingi hefur líka sýnt í því á undanförnum árum verulega framsýni, að landið þyrfti að vega betur en gert hefur verið. Það er þess vegna eitt af gömlum ákvæðum í vegalögum, að Suðurlandsvegur skuli ná frá Reykjavík að Lónsheiði í Austur-Skaftafellsýslu, enda þótt á þessari leið séu torfærur, sem allt fram undir síðustu tíma hefur varla sézt hilla undir, að hægt væri að yfirvinna, þannig að Suðurlandsvegur gæti verið heili og órofinn. Um land okkar liggur nú orðið allþéttriðið vegakerfi, og það nær í hringleið um landið m.a., að öllu öðru leyti en því, að á svo sem 120 eða 130 km kafla er þessi leið ekki samfelld og hreinlega rofin af vötnum og öðrum meiri háttar torfærum. Þetta er vegarkaflinn frá Steinavötnum í Suðursveit í Austur-Skaftafellssýslu og vestur í Fljótshverfi í Vestur-Skaftafellssýslu. Þó ber ekki svo að skilja, að á þessari leið séu engir vegir eða brýr til. Svo er ekki. Í Öræfasveit, sem liggur á þessu svæði, sem er slitið úr aðalvegasambandi við þjóðvegakerfi landsins, eru þó innansveitarvegir, og á þessu svæði hefur verið unnið að meiri háttar samgöngubótum, brúarsmíðum, á undanförnum árum. Ber þess t.d. að minnast, að á s.l. vori eða s.l. sumri var tekin í notkun myndarleg stórbrú einmitt á þessu svæði, sem er brúin yfir Fjallsá í Öræfum. Steinavötn eru þess háttar vatnafall, að oftast nær er hægt að komast yfir þau á bifreiðum, án þess að þau séu verulegur farartálmi, þótt svo sé ekki alltaf. Það má því segja, að launatengt við þjóðvegakerfi landsins sé þó nokkur spölur af því 120 eða 130 km svæði, sem ég þegar hef nefnt að vanti í hringvegakerfi landsins. En við það, sem þegar hefur verið gert, má bæta þeim upplýsingum, að úr brúasjóði mun nú ákveðið að brúa Jökulsá á Breiðamerkursandi árið 1984. Í ár er á fjárl. veitt rúmlega 1 millj. kr. til brúargerðar á þessu svæði, yfir Kotá í Öræfum. Það er því augljóst mál, að í lok ársins 1984, ef þær áætlanir, sem þegar hafa verið gerðar, standast, verður einungis eftir á þessari leið u.þ.b. 30 km spölur, sem ekki getur talizt þær bifreiðum, þ.e.a.s. spölurinn frá Núpsvötnum við Lómagnúp í Fljótshverfi austur í Öræfi, en þessi spölur er raunar erfiðasta vatnasvæði landsins til brúargerðar. Á þessu svæði eru Núpsvötn, Skeiðará og fleiri vatnakvíslar, sem allajafna eru ekki neitt ógnanleg fljót, svo sem sjá má af því, að ýmis ferðafélög eru um þessar mundir að auglýsa bílferðir austur í Öræfi nú um páskahátíðina, sem í hönd fer, þar sem áformað er að aka yfir þessi vatnsföll á stórum bifreiðum, en það er öðru hverju hægt að gera það eða á vissum árstíðum, enda eru þessi vatnsföll ekki mjög ógnarleg nema stundum. Það, sem gerir leiðina verulega torfæra eða veldur verulegum vanköntum á því að brúa þessi vatnaföll, er það, að á þessu svæði hafa á, undanförnum árum ruðzt fram meiri og stærri jökulhlaup en tíðkanleg munu vera á byggðu bóli annars staðar á þessari jarðarkúlu. En þar sem eitt sinn þótti ógnarlegt og nægilega erfitt til þess, að ekki þýddi að leiða mannlegan hug að því að yfirvinna þá örðugleika, sem þar voru risnir, þar hafa nú skapazt möguleikar til þess að gera bæði eitt og annað og það að tveimur ástæðum: Annars vegar af því, að tækninni fleygir stöðugt fram, maðurinn ræður yfir meiri orku, tiltækara byggingarefni og ýmsum þeim hlutum, sem gera honum fært að valda stærri verkefnum nú en áður var. En þetta helzt einnig í hendur við það, að íslenzkir jöklar hafa minnkað á undanförnum árum verulega, enda virðist nú svo sem jökulhlaup á þessu svæði séu bæði sjaldgæfari og minni fyrirferðar en þau hafa verið á umliðnum árum. Það er þess vegna fullkomlega tími til þess kominn að hefjast handa um athugun, með tilliti til þess, að öruggt vegasamband yfir þetta svæði mundi gera meira gagn, mér liggur við að segja en nokkurt annað 30 km langt vegakerfi í þjóðvegakerfi landsins. Ef unnt væri að koma þarna á vegasambandi, mundi margt vinnast. Í fyrsta lagi mundi það vinnast, að heill landsfjórðungur, Austurland, mundi komast í stöðugt vegasamband við byggðir Suðurlands og þar með Reykjavík, en vegasamband Austurlands er nú um Norðurland og getur ekki talizt nothæft nema u.þ.b. helming ársins. Ástæða er til að ætla, að snjóalög mundu ekki stórlega torvelda notkun þess vegasambands, sem Austurland kæmist þannig í við suðurbyggðir landsins, nema þá tiltölulega fáa daga ársins. En auk þess sem hér yrðu notkunardagar vegakerfisins fyrir Austurland miklu fleiri en með núverandi vegakerfi, þá mundi úr öllum suðurbyggðum Austurlands styttast leiðin til Reykjavíkur til mikilla muna. T.d. mundi leiðin frá Höfn í Hornafirði styttast u.þ.b. um helming til Reykjavíkur. Sú leið er um það vegakerfi, sem mögulegt er að komast nú akandi milli Hornafjarðar og Reykjavíkur, 980 km langt. En ef það vegasamband, sem þessi till. fjallar um, opnaðist, mundi aðeins verða 500 km langur akvegur milli Hafnar í Hornafirði og Reykjavíkur. Í öðru lagi liggja á þessu svæði ýmsar byggðir, sem nú eru næsta afskekktar og eru í nokkurri hættu, þrátt fyrir sína kosti, að verða ekki jafnblómlegar byggðir á komandi árum, nema því aðeins að samgöngur verði greiðari á þeim slóðum en nú eru. Úr þessu mundi opnun þess vegasambands, sem þessi till. fjallar um, verulega bæta, og öll reynsla sannar það, að fátt er einu byggðarlagi jafnlíklegt til þess, að þar geti haldizt blómi í byggð og greiðar samgöngur. Í ýmsum sveitum, sem þarna ræðir um, mundi og styttast verulega vegasamband til verzlunarstaða þannig að það mundi ekki einasta verða um það að ræða, að fleiri væru leiðirnar um þessar sveitir, heldur mundi og verða í mörgum þeirra mun hægara um aðdrætti en nú er og einnig um að koma afurðum frá sér. Það mundu einnig myndast allmiklir atvinnumöguleikar á ýmsum samgöngumiðstöðvum, sem á þessari leið mundu rísa upp. Þannig er líklegt, að mundi myndast veruleg samgöngumiðstöð með gistihúsarekstri, verzlun og ýmiss konar þjónustu við farartæki og ferðamenn bæði á Kirkjubæjarklaustri og Vík í Mýrdal, svo að einhverjir staðir séu nefndir, en þar koma suðvitað miklu fleiri slíkir til greina. Í þriðja lagi mundi það verða einkar vinsælt fyrir alla þá, sem vilja eyða sínum frídögum til þess að skoða sitt land, að fara einmitt þessa leið sem ferðamenn, og þar mundu ekki einasta sækjast eftir íslendingar, heldur mundi þessi leið einnig verða fjölfarin sí erlendum ferðamönnum, enda liggur leiðin um sum af fegurstu héruðum landsins. Ég hygg, að ekki sé þörf á því að telja hér fleira upp um það, hvert gagn væri að þessari leið. En með tilliti til alls þessa og einnig með tilliti til þess, að svo nærtækur og svo mikilvægur sem þessi möguleiki virðist í rauninni vera, þá hefur verið hljótt um hann hér á Alþingi allt til þessa, hef ég leyft mér ásamt hv. 4. þm. Austf. (LJós) að flytja þá þáltill., sem hér um ræðir og efnislega er á þá leið, að Alþingi feli ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvort unnt sé og hvað kosta mundi að opna á tveim næstu árum akvegasambandið á milli Fljótshverfis í Vestur-Skaftafellssýslu og Suðursveitar í Austur-Skaftafellssýslu, þannig að vegakerfið myndi órofna hringleið um landið. Nú er hugsanlegt, að við athugun sérfróðra manna á leið þessari, verði talin á því veruleg tormerki að byggja varanlegar brýr á vatnsföllin á vatnasvæði Skeiðarársands, þ.e.a.s. á vatnasvaðinu milli Lómagnúps og Öræfasveitar, eða þá að það mundi koata slíka fjármuni, að ekki yrði talið viðráðanlegt fyrir íslenzku þjóðina að byggja á þessu sviði brýr, sem traustar gætu talizt og öruggar að atanda af sér þau jökulhlaup, sem á þessu sviði má gera ráð fyrir að komi. En þá er hér til enn önnur leið, sem við flm. leyfum okkur að benda á í þessari till. og ég hlýt að tala að alla vega muni vera tiltæk leið, eða a.m.k. leyfi ég mér að hafa þá skoðun, þangað til mér kynni með rökum að verða sýnt fram á, að svo væri ekki. Það er sú leið, að á þessu svæði verði vatnsföli brúuð með tiltölulega ódýrum brúm, með svokölluðum staurabrúm, sem er mjög þekkt aðferð til brúargerðar, þótt ekki sé þar um eins varanlega brúargerð að ræða og nú tíðkast almennt, og gera þá ráð fyrir því, að í meiri háttar jökulhlaupum geti slíkar brýr laskazt eða jafnvel tortímzt, þannig að gera mætti ráð fyrir, að slíkar brýr yrði að endurbyggja að einhverju eða öllu leyti eftir stór jökulhlaup. En ég hygg, að til þess að halda opinni jafnmikilvægri leið eins og hér um ræðir, væri ekki í það horfandi, jafnvel þótt brýr á þetta kostuðu, - ég gæti látið mér detta í hug, að ódýrustu brýr á þetta sveði kostuðu kannske 12–18 millj. kr., og við skulum bara segja, að það mætti reikna með því, að þær týndust sjötta hvert ár, þá liggur það í sugum uppi, að kostnaðurinn við að halda þessari leið opinni að þessu leyti mundi nema 2 3 millj. á ári, en slíkt er í rauninni ekki mikið fjármagn, þegar miðað er við það, að hér er um að ræða að opna hringleiðina um faland og að opna alveg nýja möguleika, sem eru ekki bara fyrir fáa menn, heldur fyrir fjölmennar byggðir og heilan landsfjórðung alveg sérstaklega. Með tilliti til þess, sem greint hefur verið um þetta, bæði í grg. till. og ég hef einnig verið að reyna að gera hér í þessari minni framsöguræðu, þá leyfi ég mér að vona, að hv. Alþingi sjái, að hér er um mikilvægt mál að ræða, sem verðskuldar, að á það sé kapp lagt, að hér verði möguleikarnir rannsakaðir þegar á næsta sumri, og leyfi ég mér með tilliti til þess, að hv. allshn. Sþ. hefur sýnt nokkra röggsemi að undanförnu og afgreitt frá sér tillögur, að leggja til, að þessari till. verði til hennar vísað, í trausti þess, að hún afgreiði till. hið bráðasta, svo að hún geti komið hér til afgreiðslu þingsins á næstu dögum og nái samþykki þingsins, áður en því lýkur.



Herra forseti. Hér er hreyft miklu nauðsynjamáli, en þetta er í sjálfu sér ekki nýtt mát, því að á undanförnum þingum hefur það oftar en einu sinni borið á góma, með hvaða hætti yrði auðið að tengja saman vegasambandið sunnanlands. Á síðasta þingi fluttum við þm. Austf. till. til þál. í þrem liðum, þar sem er vikið að þessu um brúargerðir á Skeiðaráraandi. Einn liður þeirrar ályktunar er þannig, með leyfi hæstv. forseta, að Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fylgjast sem bezt með tæknilegum nýjungum við brúargerðir, er kynnu að gera kleift að brúa jökulvötnin á Skeiðarársandi. Þegar ég mætti fyrir þeirri tillögu af hálfu flutningsmanna hennar, komst ég m.a. þannig að orði: „Þó að verkefni við vega- og brúargerðir séu víða brýn og aðkallandi og mörgum finnist hægt ganga að leysa þau, miðar samt í áttina, þannig að vegakerfið lengist og batnar ár frá ári, og nú eru unnin verk við brúargerðir og fyrirhleðslur vatna, sem alls kostar ókleift hefði verið að leysa af hendi fyrir einum eða tveimur áratugum. Valda því einkum hin stórvirku tæki, sem nú eru notuð við verklegar framkvæmdir og margfalda orku mannshandarinnar. Ekki þarf að ætla, að þróunin á sviði tækni og verklegra framkvæmda stöðvist. Þvert á móti verður að gera ráð fyrir því, að framtíðin muni bera í skauti sér enn þá örari þróun á þessu sviði en verið hefur til þessa, þannig að eftir tiltölulega stuttan tíma verði kleift að fullkomna vegakerfið og bæta mikið frá því, sem nú er, og skilyrði skapast til að sigrast á torfærum, sem nú virðast lítt viðráðanlegar, og verður að skoða viðfangsefnin með tilliti til þess. Eftir því sem fleiri ár eru brúaðar, því auðveldara á að vera að taka föstum tökum þau stóru verkefni, sem óleyst eru við brúargerðir.“ Ég minni á þetta hér til þess að sýna, að þau rök, sem ég færði fram af hálfu þm. Austurlandskjördæmis á síðasta þingi, falla mjög saman við það, sem hv. 1. flm. þeirrar till., sem hér liggur fyrir, hefur nú bent á. Af þessu leiðir það, að ég get í sjálfu sér alveg tekið undir hana orð um þetta mál, nauðsyn þessa mála, og styð að sjálfsögðu till. En um leið og ég tek þetta fram, vil ég segja, að ég veit af kunnugleika á staðháttum, að hér er um mjög stór viðfangsefni að ræða, og ég tel mjög hæpið, að það sé raunhæft að hafa ekki lengri tíma fyrir sér en það að ætla sér að leysa þetta á tveim árum. Og ég vil aðeins benda bæði flm. og þeirri nefnd, sem till. fær, á það, að vitanlega hefur till. gildi, þó að það verði ekki miðað við, eina og hér segir, að opna á næstu tveimur árum akvegasamband um þennan landshluta. Í grg. till. gætir dálítillar ónákvæmni um einstök atriði, sem stafar vitanlega af því, að flm. eru ekki svo kunnugir á þessum slóðum sem skyldi. Ég hefði ekki gert það að umtalsefni eða vakið athygli á því, hefði ekki komið fram í ræðu flm. atriði af því tagi, sem mér finnst eðlilegt að hann geri ráðstöfun til að ekki verði skýrt frá í þingfréttum, af því að það vilja allir og er alltaf bezt í hverju máli að hafa það, sem sannara reynist. Ég tók svo eftir, að það kæmi fram hjá flm., að það væri ákveðið að brúa Jökulsá á Breiðamerkursandi á árinu 1964. Því miður er ekki svo vel séð fyrir því máli. Sannleikurinn er sá, að það er ákveðið að hefjast handa um fyrirhleðslur og brúargerðir á Steinasandi eða við Steinavötn nú í sumar og ráðgert, að það verk í heild taki tvö ár og ekki verði byrjað á framkvæmdum við Jökulsá, fyrr en því verki er lokið. Er þessi biðtími notaður til þess að gera fullnaðarmætingar og rannsóknir á brúarstæði Jökulsár. Annað minni háttar atriði kom fram líka, ég tók svo eftir, að flm, vitnaði til þess, að það væri fjárveiting nú í brú á Kotá í Öræfum. því miður náði sú till. ekki fram að ganga, þannig að þessi fjárveiting er ekki inni í fjárlögum nú, heldur aðeins 50 þús. kr. til fyrirhleðslu, sem er greiðsla fyrir verk, sem raunverulega er búið að vinna. Allt eru þetta minni háttar atriði, sem breyta ekki meginmálinu, en eðlilegt í fréttum, að það komi fram í þessu efni, sem rétt er. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta til viðbótar. Ég vil þó aðeins geta þess, að ég beitti mér fyrir því 1957 og síðar tókum við þm. Austf. þá hugmynd upp aftur á siðasta þingi, að til bráðabirgða yrði bætt úr vegasambandinu yfir Skeiðarársand með vélknúnu tæki, og hv. 1. flm. þessarar till. hefur alltaf stutt það drengilega í fjvn. Og í fjárl. þessa árs er heimild til þess að festa kaup á skriðbil, sem hentað gæti til ferða um torleiði á landi og sem ferja yfir vötn, og reyna slíkt farartæki á jökulvötnum og aurum Skaftafellssýstu til þess að fá úr því skorið, hvort á þann hátt yrði opnuð samgönguleið fyrir Skaftfellinga og ökufært yrði á léttum bilum umhverfis landið. Ef hæstv. samgmrh. væri hér viðstaddur á fundinum, hefði ég viljað nota þetta tækifæri til þess að spyrjast fyrir um það, hvaða horfur væru á um framkvæmd á þessu á n.k. sumri, en þar sem hæstv. ráðh. er nú fjarstaddur, sé ég ekki, að auðið sé að fá svör við slíkri fsp. á þessum fundi.



Herra forseti. Ég get ekki annað en fagnað þeirri þáltill., sem hér hefur verið flutt á þskj. 400 um opnun vegasambands milli Fljótshverfis og Suðursveitar, þannig að vegakerfið myndi órofna hringleið um landið. Það vita flestir Sunnlendingar og engir betur en Skaftfellingar, hvílíkt torleiði það hefur verið og hversu mikið það hefur háð allri framvindu og framþróun byggðanna í Skaftafellssýslum, hin óbrúuðu vötn og eyðisandar, sem þar skilja á milli byggða og sveita. Ef maður lítur dálítið aftur í tímann og minnir á, hvernig byggð var háttað hér, þótt ekki væri lengra farið en um miðja síðustu öld, þá vil ég benda á það, að þá voru búsettir í Vestur-Skaftafellssýslu 2148 manns, og það var vissulega há hlutfallstala af íbúatölu þjóðarinnar á þeim tíma. En núna aftur á móti, á því herrans ári 1983, eru ekki orðnir nema um 1400 manns í þessari sömu sýslu þrátt fyrir fólksfjölgunina og þrátt fyrir alla þá tækni, sem hefur hafið innreið sína hér í okkar þjóðfélag. Þetta sýnir og sannar, að erfiðleikarnir við búsetuna þarna, eins og nú er háttað atvinnuástandi, eru orðnir svo miklir, að fólkið fær tæplega við það unað. Satt að segja gegnir það hreinustu furðu. hve lengi Öræfingar hafa þraukað í sinni einangruðu sveit. Það gegnir, segi ég, alveg furðu. Og það er í raun og veru þakkarvert, að sú sveit skuli hafa haldizt í byggð fram á okkar dag. Allir vita, hve verzlunaraðstaða þeirra er erfið á allan máta, þar sem þeir hafa haft viðskipti sín við Kaupfélag Skaftfellinga í Vík og hafa þess vegna orðið að flytja allar sínar afurðir að og frá sínu héraði yfir þetta torleiði með ýmsu móti. Vitanlega var leyst úr því á sínum tíma með því að flytja þessar afurðir og vörur að mestu leyti á sjó, og það má segja, að það var þrekvirki hjá Skaftfellingum, þegar þeir 1916 réðust í það að kaupa skip beinlínis til að halda uppi flutningum við hafnlausa ströndina. Nú á þessum tímum tækni og möguleika og aukins fjármagns og getu þjóðarinnar tel ég það mikið vel, ef alþjóð og Alþingi sameinast nú um það að gera eitt mikið og gott átak um að koma vegasambandi á, svo sem mögulegt er, milli þessara byggða. Það er sannfæring mín, að það mundi verða gífurlega mikil lyftistöng þessum byggðum, sem þarna eru, bæði í Austur-Skaftafellssýslu og Vestur-Skaftafellssýslu, og ekki einungis það, heldur mundi koma þarna leið, sem mundi opna hundruðum íslendinga og jafnvel útlendinga nýja opna leið til að ferðast um landið og sjá það. Og það er vel þess vert, vegna þess að óhætt er að fullyrða, að einmitt á þessari leið mundu menn finna hið stórbrotnarta, hátignarlegasta og hrikalegasta, sem hægt er að sjá í íslenzkri náttúru. Ég ætla ekki að fara að halda langa ræðu um þetta, en ég vil aðeins þakka það, að þessi till. hefur verið flutt hér inn á Alþingi, og ég vil mega vænta þess, að Alþingi geri allt, sem það sér sér fært, til þess að koma á móts við fólkið, sem hefur þraukað í strjálbýlinu við erfiðleikana og hamfarir náttúrunnar, koma til móts við það og reyna að stuðla eftir mætti að því, að samgöngur megi koma sem greiðastar til þessara byggða og það sem fyrst, vegna þess að það eru einmitt samgöngurnar, sem eru lífæð þjóðfélagsins og ein aðalundirstaða undir byggðinni í landinu, einnig að jafnvægið í byggðinni í landinu megi haldast og atvinna geti orðið stunduð á þessum svæðum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að flytja þeim ræðumönnum, sem hér hafa tekið til máls, síðan ég var hér síðast í þessum ræðustót, þakkir fyrir ágætar undirtektir og stuðning við málið. Ég vil einnig þakka hv. 5. þm. Austf., Páli Þorsteinssyni, fyrir þær leiðréttingar, sem hann hefur hér gert á mínum hugmyndum, sem eru varðandi brúna á Jökulsá á Breiðamerkursandi, sem ég hafði hugmynd um að væri fyrirhuguð 1964, innan næstu tveggja ára hélt ég að hún væri væntanleg, en auðvitað er það, eins og hann réttilega tók fram, ekki mjög stórt atriði, þó að hún sé áformuð máske ári seinna en ég talaði um, og einnig brúin á Kotá í Öræfum, sem ég hafði sannast að segja tekið upp úr till. vegamálastjóra, sem hann á sinni tíð sendi fjvn., og er það að sjálfsögðu allra góðra gjalda vert, að það sé leiðrétt. Ég taldi víst, að hún hefði komizt inn á fjárl. þannig. En það er mín ónákvæmni að hafa ekki athugað það. Ég efast ekki um, að þar fer þessi hv. þm. með rétt mál, og það var að sjálfsögðu aldrei mitt áform að ætla að segja rangt til um þetta, því að það hæfir ekki málinu að hafa þar ekki fyllstu nákvæmni, og er ég honum þess vegna þakklátur fyrir þær leiðréttingar, sem hann hefur gert hér Ég mínu máli. En hitt finnst mér mest um vert, að þeim þm., sem hér hafa talað, og væntanlega þm. almennt, virðist vera fullkomlega ljós nauðsyn þessa máls, mikilvægi þess og einnig, - þó að mér fyndist nú kannske örlítið á það skorta, hjá hv. 5. þm. Austf., einnig virðast þeir hafa þá bjartsýni til að bera, að nú séu komnir þeir tímar, að þá hluti, sem tillagan fjallar um, muni vera hægt að framkvæma og það án þess, að til þess þurfi mjög langan tíma, eins og nú er komið málum. Það hafa verið fluttar hér till. að undanförnu um ýmiss konar minni háttar samgöngubætur á þessu svæði, eins og hv. 8, þm. Austf. minntist á. Þær eru allar góðra gjalda verðar, og hef ég bæði fyrir og eftir þann tíma, sem ég hef hér verið í forsvari fyrir það fólk sérstaklega, sem býr öðrum megin við þetta svæði, mælt með því, eftir því sem ég hef getað, að slíkar samgöngubætur kæmust á, því að mér hefur að jafnaði verið ljóst, að hér var við erfiðleika að etja, sem ekki mátti láta neins ófreistað að sigrast á. En hitt liggur auðvitað jafnljóst fyrir, að þótt komið sé fyrir á þessum söndum einhverjum og ekki mjög stórum farartækjum, sem öðru hverju geta skotizt þarna yfir, þá getur verið að þeim hið mesta gagn, en þau geta samt ekki gert neitt svipað gagn og ef þarna yrði opnuð almenn leið, sem gæti staðið opin hverjum sem væri, hvaða bifreið sem væri landinu, hvaða dag ársins sem væri eða svo að segja, því að það er auðvitað það markmið, sem verður að keppa að, eins og hér hefur greinilega komið fram að skilningur er fyrir á þinginu. Leyfi ég mér að ítreka enn þau tilmæli til þeirrar n., sem fær málið til athugunar, að hún salti það ekki hjá sér, heldur meti gildi þess og hafi hröð handtök á afgreiðslu þess, án þess að ég sé að krefjast þess af henni að rasa fyrir ráð fram í einu eða neinu. En hér er um þess háttar mál að ræða, að rannsókn sérfróðra manna á möguleikunum hlýtur að vera ósk ekki einasta þeirra þm., sem sérstaklega eru í forsvari fyrir það fólk, sem á hér hlut að máli, heldur aura landsmanna, enda má segja, að opnun hringleiðarinnar um Ísland sé mál alls landsins.



Herra forseti. Till. þessi fjallar um það, að Alþingi skori á ríkisstj. að leita samvinnu við ríkisstjórnir Kanada og Bandaríkjanna um rannsóknir varðandi landfundi Íslendinga í Vesturheimi á 10. og 11. öld. Eins og fram kemur í grg. þeirri, sem fylgir till., hefur að undanförnu verið mjög rætt í erlendum blöðum um landfundi Íslendinga í Vesturheimi á 10. og 11, öld og þó einkum í tilefni af rannsóknum einstakra áhugamanna á því sviði. Hér er að sjálfsögðu um mál að ræða, sem er eðlilegt að íslendingar láti sig miklu varða, og það er eðlilegt, að þar rannsóknir, sem fram fara í þessum efnum, séu að verulegu leyti í höndum íslenzkra fræðimanna eða þeir hafi kost á að fylgjast með þeim og það teljum við tillögumenn að væri bezt tryggt með því, að íslenzk stjórnarvöld taki að sér frumkvæði í þessum efnum í samvinnu við ríkisstj. þeirra landa, sem hér eiga hlut að máli, þ.e. ríkisstj. Kanada og Bandaríkjanna. Till. samhljóða þessari var flutt á síðasta þingi, en afgreiðslu hennar þá frestað vegna sérstakra tilmæla menntmrh. Tilmæli hans voru byggð á því, að Íslendingar mundu taka þátt í væntanlegum leiðangri Helga Ingstads til Nýfundnalands og væri rétt að bíða átekta, unz séð yrði, hver niðurstaða fengist í því máli. Sá leiðangur var farinn á s.l. sumri, og hann virðist hafa upplýst, að norrænir menn hafi dvalizt eitthvað á Nýfundnalandi fyrr á öldum, en augljóst er þó, að þar getur ekki verið um Vínland að ræóa, heldur sé þess að leita sunnar en í Nýfundnalandi. Af framangreindum ástæðum er þessi till. flutt að nýju, enda má segja, að þær upplýsingar, sem hafa fengizt á s.l. sumri, eigi að verða aukin hvatning til frekari rannsókna og athugana á þessu máli. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að sinni að hafa fleiri orð um þetta, en leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað að loknum umr. nú og mátinu vísað til allshn.