Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem er 4. mál þessarar hv. d. á þskj. 4, er frv. til laga um álag á ferðagjaldeyri, en samkv. 17. gr. brbl. um kjaramál frá því í sept. 1978, sbr. 13. gr. laga nr. 121 frá 1978, var lagt 10% gjald á andvirði erlends gjaldeyris sem gjaldeyrisbankarnir selja til greiðslu á dvalarkostnaði erlendis. Ákvæði þetta á að falla úr gildi nú um áramótin. Í fjárlagafrv. fyrir 1980, sem nú liggur fyrir þinginu, er gert ráð fyrir 6breyttri innheimtu gjalds á ferðalög til útlanda frá því sem verið hefur á árinu 1979. Ég vil líka taka það fram, að í fjárlagafrv. fyrrv. ríkisstj., sem lagt var fram á Alþingi í haust, var einnig gert ráð fyrir óbreyttri innheimtu þessa gjalds. Eins og áður segir eru gildandi ákvæði tímabundin og falla úr gildi nú um áramót sé ekkert að gert, og er því nauðsynlegt að framlengja gildistíð þeirra ef tekjuáætlun fjárlaganna á að standast. Af þessum sökum er flutt frv. það sem hér liggur fyrir. Samkvæmt frv. verður gjaldið óbreytt frá því sem verið hefur og er ætlað að gilda til ársloka 1980. Á yfirstandandi ári, árinu 1979, er áætlað að gjaldið skili um 1450 millj. kr. í ríkissjóð, en í fjárlagafrv. fyrir árið 1980 er gert ráð fyrir að tekjur af gjaldinu geti orðið um 1600 millj. kr. Að lokinni 1. umr. um frv. þetta legg ég svo til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og legg áherslu á að nauðsynlegt er að fá þetta mál afgreitt á þeim fáu dögum sem Alþingi mun starfa nú fyrir áramótin.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er svo hljóðandi: „1. gr.: 1. gr. laga nr. 83/1974 orðist þannig: Greiða skal 19% verðjöfnunargjald í Orkusjóð af seldri raforku á síðasta stigi viðskipta, þ.e. sölu til notenda, en notandi telst sá, sem endurselur ekki raforkuna. Verðjöfnunargjaldinu skal varið til þess að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Rafmagnsveitur ríkisins skulu fá sem svarar 80% af tekjum af verðjöfnunargjaldi, en Orkubú Vestfjarða 20%. 2. gr.: Í stað „1975“ í 16. gr. l. nr. 83/1974 kemur: 1980. 3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi“. Verðjöfnunargjald af raforku hefur verið í lögum frá árinu 1974. Hafa lögin jafnan verið framleng til eins árs í senn og er það enn lagt til með þessu frv. Tilgangur verðjöfnunargjaldsins hefur verið að draga úr rekstrarhalla Rafmagnsveitna ríkisins og er svo enn. Árið 1977 voru gerðar þær breytingar á lögunum, að verðjöfnunargjaldinu var skipt milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, þannig að Rafmagnsveiturnar fengu 80% gjaldsins og Orkubúið 20%, en Orkubúið tók til starfa 1. jan. 1978. Í frv. er lagt til að gjaldið og skipting þess verði óbreytt. Eins og alkunna er hafa Rafmagnsveitur ríkisins átt við stöðuga fjárhagsörðugleika að stríða, verðjöfnunargjaldið hefur ekki nægt til þess að standa undir rekstrarhalla þeirra. Rafmagnsveiturnar hafa því einnig orðið að taka mjög óhagstæð lán og viðskiptavinir Rafmagnsveitnanna hafa orðið að standa undir þeim gjaldskrárhækkunum fram yfir eðlilegar kostnaðarhækkanir. Þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið hefur ríkissjóður orðið að leggja fram til Rafmagnsveitnanna 60 millj. kr. framlag á þessu ári. Nú er gert ráð fyrir að rekstrarhalli RARIK verði á árinu 1040 millj. kr. þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið, en það nemur á árinu 2600 millj. kr., þar af til RARIK 2100 millj. Á næsta ári er ráð fyrir gert að raforkuvinnsla í dísilstöðvum á orkuveitusvæði RARIK verði um 5% af heildarraforkuöflun. Á árinu 1980 er gjaldið áætlað 3400 millj., þar af 2700 millj. til RARIK. Fjárhagsafkoma Orkubús Vestfjarða er einnig mjög slæm, þannig er gert ráð fyrir að rekstrarhalli árið 1980 verði 500 millj. kr. þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið. Geta má þess, að á næsta ári er gert ráð fyrir að Orkubúið þurfi að framleiða 38% af orkunni með dísilvélum, með öllum þeim hækkunum sem því fylgja. Svo sem greinilegt er af framansögðu er óhjákvæmilegt enn einu sinni að framlengja lögin um verðjöfnunargjaldið, og leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn. Ég bendi á, þar sem lög þau, sem hafa verið í gildi, falla úr gildi nú um áramótin, að nauðsynlegt er að koma þessum endurnýjunarlögum í gegn nú fyrir áramótin. Vænti ég þess, að hv. iðnn. flýti afgreiðslu málsins eftir föngum.



Herra forseti. Þessu frv. mun verða vísað til n., sem ég á sæti í, og ekki mun ég tefja fyrir afgreiðslu þessa máls þar, heldur fremur stuðla að því að þessu máli verði flýtt í gegnum þingið þar sem hér er um nauðsynjamál að ræða. Ég vil þó vekja athygli á því, að nokkrar upplýsingar skortir við framlagningu máls þessa. Drepið var á einstök atriði í ræðu hæstv. iðnrh., framsöguræðu hans með málinu, sem ég hefði gjarnan viljað fá nánari upplýsingar um nú þegar. Þar sem hæstv. iðnrh. nefnir áætlaða dísilkeyrslu á næsta ári á vegum RARIK, þá vil ég gjarnan fá að vita hvort hann reiknar þar með að Alþfl. muni auðnast enn að koma í veg fyrir orkuöflun á Kröflusvæðinu, hvort hann reiknar með að Alþfl. muni enn standa í vegi fyrir samtengingu orkukerfisins með því að hindra framgang laganna um Landsvirkjun, hvort hæstv. ráðh. reiknar með að núv. ríkisstj. Alþfl. sitji áfram eða hvort líklegt sé að þingkjörinn maður muni senn skipa embætti iðnrh. Að þessu sinni mun ég ekki orðlengja um þann vanda sem þjóðinni er á höndum að hafa þess háttar ríkisstj. sem nú situr og þannig til komna. Ekki þætti sjálfsagt með öllu gott að þeim ráðum væri beitt til að losa okkur við hana sem mér væri skapi næst og verðugt væri. En hitt er alveg bráðnauðsynlegt, þegar fjallað er um þetta þýðingarmikla nauðsynjamál þjóðarinnar þar sem er verðjöfnun á raforku eins og nú er komið, að ráðh. greini okkur nánar frá tölulegum forsendum sem fram komu í ræðu hans.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég get gefið viðhlítandi svör við öllu sem hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði hér, en ég mun ekki út af fyrir sig svara því, hvað er einum eða öðrum að kenna. Hins vegar skal ég reyna að gefa þær upplýsingar sem ég hef á hraðbergi um þessi mál, og er þá fyrst að nefna orkuöflun við Kröflu, að það er í athugun, svo að ekki sé meira sagt, að boraðar verði tvær eins konar rannsóknar- og vinnsluholur við Kröflu á komandi sumri. Það er þegar farið að bora lítils háttar fyrir annarri þeirra, en ég veit ekki fremur en hv. 4. þm. Norðurl. e. hvort forsjónin veitir okkur orkuöflun þó að þær holur verði boraðar. Persónulega er mér ekki kunnugt um að Alþfl. hafi í nokkru hindrað samtengingu þá sem hann drap á. En þó að þessar holur verði boraðar þarna við Kröflu, þá hygg ég að ekki verði hægt að komast hjá því að svona mikil dísilkeyrsla fari fram á næsta ári, því að hvað hraðhentir sem menn verða mun ekki takast að koma neinni nýrri orkuöflun í gang fyrir lok næsta árs nema ef vera skyldi lítils háttar í sambandi við Svartsengi. Annað man ég nú ekki eftir að hv. 4. þm. Norðurl. e. væri beinlínis að spyrja um. Eins og ég segi, svara ég þessu áreitnislaust, hvernig sem spurningarnar voru, og ég veit ekki fremur en hann hvort drottinn gefur okkur nýja stjórn fyrir þessi jól eða n.k. áramót eða hvenær það verður.



Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á l. um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, sem hér liggur fyrir, var flutt á seinustu tveimur þingum, en hlaut þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Ástæðurnar fyrir flutningi frv. eru hinar sömu og þegar það var flutt á seinustu þingum, og aths. með frv. eru hinar sömu og þá. Ég skal gera stuttlega grein fyrir þeim breytingum sem í þessu felast. Í 3. mgr. 10. gr. laga um fiskvinnsluskóla segir: „Til þess að öðlast réttindi sem fiskmatsmaður skal nemandi hafa staðist próf úr fiskiðndeild og auk þess lokið 11 mánaða skipulagðri starfsþjálfun með prófi eða sérvöldu verkefni.“ Þau réttindi, sem hér um raðir, eru ekki skilgreind nánar. Í 2. mgr. 9. gr. laga um Framleiðslueftirlit s jávarafurða segir hins vegar að lögreglustjóri löggildi matsmenn samkv. tilnefningu forstjóra framleiðslueftirlitsins. Ekki hafa verið settar neinar reglur um það, hvað forstjóri Framleiðslueftirlitsins skuli styðjast við varðandi tilnefningu matsmanna til löggildingar. Varðandi mat á saltfiski, skreið og síld hefur venjan verið sú, að maður, sem hefur viljað afla sér löggildingar sem matsmaður, hvort heldur hefur verið um að ræða fiskiðnaðarmann eða óskólagenginn mann, hefur verið látinn starfa með löggiltum matsmanni ótiltekinn tíma uns hinn löggilti matsmaður hefur talið viðkomandi mann hafa sýnt nægilega hæfni til að starfa sjálfstætt að mati og hljóta löggildingu sem slíkur. Síðan hefur komið til kasta forstjóra Framleiðslueftirlitsins að meta niðurstöður hins löggilta matsmanns hverju sinni og taka síðan ákvörðun um tilnefningu til lögreglustjóra til löggildingar. Þetta fyrirkomulag þykir skapa óviðunandi aðstöðu fyrir fiskiðnaðarmenn og er talið nauðsynlegt að afmarka námsefni og námstíma að skólanámi loknu til lokaprófs sem veitir matsréttindi. Fyrir því er lagt til í 2. gr. frv. þessa að settar séu nýjar fastmótaðar reglur um þau skilyrði sem fiskiðnaðarmenn, sem lokið hafa prófi frá Fiskvinnsluskólanum, þurfi að uppfylla til þess að þeim skilyrðum fullnægðum að geta hlotið löggildingu sem fiskmatsmenn fyrir saltfisk, skreið og saltsíld, þar eð menn, sem vilja afla sér löggildingar sem matsmenn, verða að hlíta þeim skilyrðum sem nú eru í gildi. Fiskiðnaðarmenn hafa hingað til viðstöðulaust hlotið löggildingu til ferskfiskmats og freðfiskmats og verður svo væntanlega áfram. Í 2. gr. er einnig sett aðhaldsákvæði sem ætlað er að tryggja að fiskiðnaðarmenn, sem mat vilja stunda, haldi við þekkingu sinni. Þá er einnig í sömu grein gerð sú breyting, að framvegis löggildi sjútvrh. matsmenn í stað lögreglustjóra. Þetta ætti að vera til hagræðis og bóta að öðru leyti vegna tengsla rn. við Framleiðslueftirlit sjávarafurða, og það ætti einnig að geta leitt til samræmdari krafna og reglna um löggildingu. Í 3. gr. laga um Fiskvinnsluskóla er mælt fyrir um skyldu skólans til að halda námskeið fyrir starfsfólk í hinum ýmsu greinum fiskiðnaðarins. Í 4. tölul. 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 71/1973, um mat á saltfiski til útflutnings, segir að Fiskmat ríkisins skuli halda námskeið fyrir fiskmatsmenn samkv. nánari ákvæðum þar um. Þessi reglugerð er eldri en lögin um Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Samkv. sérstöku ákvæði 19. gr. laga nr. 108/1974 um Framleiðslueftirlitið, heldur fyrrgreind reglugerð þó enn gildi sínu. Í lögunum sjálfum eru hins vegar ekki nein bein ákvæði um námskeið á vegum Framleiðslueftirlitsins, en hins vegar í 3. mgr. 2. gr, almenn fyrirmæli um að það skuli veita leiðbeiningar um fiskverkun og meðferð sjávarafurða. Ekki virðist vera ástæða til að tveir aðilar haldi námskeið um sama efni, þ.e. um meðferð og mat sjávarafurða. Vegna ótvíræðra ákvæða í lögunum um Fiskvinnsluskólann um skyldu hans til að halda þess háttar námskeið þykir rétt að hann sinni þeirri skyldu einn, en að Framleiðslueftirlitið láti honum í té æskilegt og nauðsynlegt fulltingi í því efni. Þetta fyrirkomulag ætti og að létta nokkrum kostnaði af Framleiðslueftirlitinu. Jafnframt þessu frv. flytur hæstv. menntmrh. frv. til l. um breyt. á lögum um Fiskvinnsluskólann sem er mjög tengt efni þessa frv. og æskilegt að þau geti fylgst sem mest að í meðförum þingsins og hljóti afgreiðslu nokkuð samtímis. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. fyrir frv. og legg til að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn.