Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé, að fjhn. hefir lagt til, að þetta mál verði samþ. óbreytt. En hinsvegar verð ég fyrir mitt leyti að líta svo á, að það sé ekki rétt að láta þetta frv. ganga fram mótmælalaust, þar sem verið er að gefa einu bæjarfélagi sérréttindi til þess að taka tekjur, sem öðrum bæjarfélögum eru ekki gefin, jafnframt því, sem verið er að afgr. l. frá Alþingi um sérstaka tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög. Ég fæ ekki skilið, hvaða sérstöðu þessi kaupstaður á að hafa umfram aðra til þess að fá slíkan tekjustofn sem hér er farið fram; nema jafnframt sé tekið fram, að Vestmannaeyjakaupstaður eigi ekki heldur að hafa rétt til að notfæra sér þá almennu heimild, sem öðrum kaupstöðum er gefin. Það er með þessu frv. verið að gera upp á milli kaupstaðanna, að mínu viti á alveg óhæfilegan hátt frá hálfu hæstv. Alþingis. Það kann að vera afsökun fyrir þingmenn, að kaupstaðurinn hefir haft þessa sérstöðu áður. En ég segi fyrir mitt leyti, að ég hefi á undanförnum þingum verið á móti því að gefa einstökum kaupstöðum sérstöðu í því að afla sér tekna umfram aðra kaupstaði. Og ég mun þess vegna verða á móti þessu frv. á þessu þingi, eins og ég hefi verið á undanförnum þingum. Það er því meiri ástæða nú en áður til að vera á móti frv., þar sem Alþingi er nú að uppfylla kröfur, sem lengi hafa verið uppi, að koma á sérstökum tekjustofnum fyrir bæjarfélög yfirleitt. Og mér er ómögulegt að skilja, hvers vegna fjárhagsnefndarmenn einmitt jafnhliða því, að verið er að afgr. frv. um heildartekjur kaupstaðanna, leggja með frv. um að veita þessum eina kaupstað sérréttindi umfram aðra. Ég vil spyrja hv. frsm. n., í hverju þetta getur legið, að nefndin tekur þessa sérstöðu gagnvart Vestmannaeyjum.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vil leyfa mér að bera fram brtt. við þetta frv., á þskj. 346. Fyrir 2. umr. málsins fékkst ekki samkomulag í n. um að gefa sameiginlegt álit. En till. er á þá leið, að aftan við 10. gr. bætist við 2. málsgr.: Ennfremur skulu öll útsvör þeirra manna, sem taka laun sín úr ríkissjóði eða frá stofnunum, sem reknar eru af ríkinu, renna óskipt í jöfnunarsjóð. Það klingir jafnan hjá fulltrúum Reykjavíkurbæjar, að alltaf sé gengið á rétt Rvíkur. Þarf ekki annað en minna á kreppuhjálp til bæjar- og sveitarfélaga. Ennfremur að með breyt. á fátækralöggjöfinni sé opinberlega gengið mjög á rétt Rvíkurbæjar, og nú einnig með hinni nýju löggjöf um jöfnunarsjóð sveitar- og bæjarfélaga. Þegar maður athugar það, þá kemur í ljós, að af ríkislaunuðum mönnum í Rvík getur bærinn tekið útsvör um hálfa milljón á hverju ári. Það er ekki svo rýr tekjustofn álitinn í hverju öðru bæjar- og sveitarfélagi, og slík hlunnindi fram yfir nokkurt annað sveitarfélag á landinu, að það er sjálfsagður hlutur, að jöfnuði verði komið á. Það eru hundruð og jafnvel þúsundir gjaldþegna í Rvík, sem þjóðfélagið borgar, og eru því einhverjir vissustu gjaldþegnar. En í mörgum sveitarfélögum er ekki einn einasti maður launaður af því opinbera, en þykir hreinasti fengur að hafa þó ekki sé nema einn láglaunamann búsettan í sveitarfélaginu, og er sótt um slíka menn af miklu kappi alstaðar á landinu. En í þessu bæjarfélagi eru svo tiltölulega margir menn, sem borgað er af ríkinu, að það er freklegt ranglæti af hendi hins opinbera, hversu mikil hlunnindi þessu bæjarfélagi eru veitt framar öllum öðrum bæjarfélögum á landinu. Ég sé því ekki annað en þegar nú kemur jöfnunarsjóður, sem á að jafna milli hinna einstöku sveitar- og bæjarfélaga útgjöld þeirra, sé það fullkomlega réttmætt, að gjaldþegnar, launaðir af ríkinu, borgi hlutfallslega jafnt til allra sveitar- og bæjarfélaga á landinu. Ég skal játa, að það er ekki nægilega tryggilega gengið frá því í þessari löggjöf, sem liggur fyrir, hvernig þessu fé skuli varið jafnt til allra, heldur er beinlínis gengið út frá því, að þau verst settu framfærsluhéruð, eins og bæjarfélögin telja sig fremur en sveitarfélögin, njóti sérstakra hlunninda, og verða sveitirnar útundan að nokkru leyti frekar en eftir löggjöfinni, sem er. En ef þetta er samþ. nú, þá sé ég ekki nokkra erfiðleika á, að næsta Alþingi breyti löggjöfinni, til að sjá um jafnari úthlutun á þessu fé til allra sveitar- og bæjarfélaga á landinu. Með þetta fyrir augum hefi ég leyft mér að bera þessa brtt. hér fram. Og ég tel, að ef hún mætir fullkomnu skilningsleysi og andúð hjá þessari hv. þd., sé það sönnun þess, að Reykjavíkurbær eigi allt of mikil ítök í þingmönnum, - ef þeir vilja ekki ganga í þessa átt, sem hér er farið fram á, að jafna nokkuð á því sviði, þar sem nú ríkir fullkomið ranglæti.

*Jakob Möller: Mér datt ekki í hug, að hv. 1. þm. Rang. ætlaðist til, að till. hans yrði tekin alvarlega. Að vísu veit ég, að annar maður er finnanlegur á bekkjum þingsins (þó ekki í þessari deild), sem kemst dálítið í námunda við hann að því leyti, hvernig hann lítur á þetta mál, og þó ekki nema til hálfs. En ef á að taka till. alvarlega, þá er auðséð, að þessi hv. þm. hefir enga grein gert sér fyrir því, til hvers gjöld eru tekin af borgurum bæja- og sveitarfélaga. Það virðist vaka fyrir honum, að þessir borgarar, sem taka laun frá ríkisstofnunum, hafi sérstöðu innan hvers sveitarfélags, þannig að þeir þurfi engar sameiginlegar byrðar að bera með öðrum borgurum þess sveitarfélags. Til hvers eru lögð gjöld á gjaldþegna sveitarfélaganna? Þau eru lögð á til þess að standa straum af kostnaði við sameiginlegar þarfir allra borgara sveitarfélagsins. Hafa þessir menn þá engar sameiginlegar þarfir við aðra borgara? Þurfa þeir ekki á öllu kerfi bæjarins að halda, svo sem götum, lögregluvernd og ótal slíkum hlutum? Eða hvers vegna eiga þeir, sem taka laun frá ríkinu, að vera undanþegnir að taka þátt í þessum kostnaði? Hv. þm. vill telja mönnum trú um, að hann hugsi svona. En ég er viss um, að það er ekki einn einasti maður innan þessarar deildar, sem gerir sig sekan um slíka hugsunarvillu. Það liggur alveg í augum uppi, að það skiptir engu máli í þessu sambandi, hvaðan borgarar bæjarfélags fá sin laun. Þeim er skylt að taka þátt í kostnaði við sameiginlega starfrækslu bæjarfélagsins, alveg til jafns við aðra borgara þess. Ég held það þurfi ekki að rökræða þetta frekar. En ég hefi út af þessu flutt till. á þskj. 394, að aftan við 12 gr. frv., 1. málsgr., komi nokkur viðbót, með leyfi hæstv. forseta: „Þó þannig, að sömu reglur gildi um Reykjavík og aðra kaupstaði og kauptún í sama jöfnunarflokki“. En samkv. 72. gr. framfærslulaganna er gerður nokkur munur á Rvík og öðrum kaupstöðum og kauptúnum í sambandi við þessa jöfnun og skiptingu í flokka. Í fyrri flokknum eru kauptún með 600 íbúum og fleirum, en í öðrum jöfnunarflokki þeir, sem hafa færri íbúa. Og í 74. gr. framfærslulaganna er mælt svo fyrir, með leyfi hæstv. forseta, að þessari uppbót skuli jafna niður á milli sveitarfélaga á þann hátt, að „miða 1/3 hluta við tölu þeirra karla og kvenna, sem eru á aldrinum 18–60 ára, að 1/3 hluta við skattskyldar tekjur, að 1/6 hluta við skuldlausar eignir og 1/6 hluta við fasteignamat“. Það er náttúrlega fullkomið tillit tekið til þess, sem eitt sveitarfélag kann að vera betur sett að öðru leyti að því er snertir skattskyldar tekjur, og þar með er tillit tekið til þeirra manna, sem hv. sessunautur minn gerði að umtalsefni. Þar sent margir slíkir menn eru, hafa sveitarfélögin minni rétt til jöfnunar en annars. Nú spyr ég hv. þm., hvort hann ætlist til, að í sambandi víð jöfnunina yrði eftir sem áður skattskyldar tekjur þessara manna reiknaðar í þessu sambandi. Hann virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því, að það hafi nokkur áhrif, en við það verður hlutur bæjanna að því leyti lakari. Í öðru lagi er í 73. gr. framfærslulaganna mælt svo fyrir um þessa jöfnun, að það á að finna meðalframfærsluþunga allra sveitarfélaga í sama jöfnunarflokki, og þegar til jöfnunar kemur, er tekið tillit til þessa framfærsluþunga á þann hátt, sem ég skal greina. Reykjavik á að greiða meðaltalsframfærslukostnað í flokki kaupstaða og fá endurgreidda tvo þriðju hluta þess, sem fram yfir er. En allir kaupstaðir og kauptún í sama flokki eiga að greiða meðaltalsframfærslukostnað í sínum flokki að frádregnum 10%. Alveg eins hefði mátt snúa þessu við og segja, að Rvík á að greiða meðalfalsframfærslukostnað að viðbættum 10%, en aðrir kaupstaðir og kauptún meðaltalsframfærslukostnað eins og hann er. M. ö. o., þarna er gerður sá greinarmunur á Rvík, að hún er 10% verr sett í sambandi við jöfnun en önnur sveitarfélög í sama jöfnunarflokki. En af hverju er þetta gert? Af hverju er Rvík hefur sett heldur en önnur héruð? Við jöfnunina er tekið tillit til skattskyldra tekna. Það kemur því ekki fram þar, það sem Rvík hefir hlutfallslega meira af efnuðum borgurum og tekjumiklum vegna búsetu opinberra starfsmanna, sem taka laun frá ríkisstj.; og það er vitað, að Rvík hefir hlutfallslega meira af tekjuháum mönnum. En til þessa er tekið fullt tillit með jöfnunarreglunum, og þess vegna engin ástæða til að bæta við þessum 10% á meðaltalsframfærslukostnað Rvíkur umfram önnur sveitarfélög í sama jöfnunarflokki, ekki af þessari ástæðu. Það er líka tekið tillit til þess, að Rvík hefir að sjálfsögðu hlutfallslega meira af skuldlausum eignum en önnur bæjarfélög, svo að ekki þarf að mismuna bænum með þessi 10%. En af hverju er þetta gert? Það er tvímælalaust fullkomið ranglæti. Rvík á að eiga sama rétt til jöfnunar samkv. þessum reglum eins og önnur sveitarfélög. Þó mætti segja, að öldungis væri skiljanlegt, að þessi mismunur sé þannig kominn í lögin á annan hátt en þann, að það sé almennt viðurkennt, að bærinn standi betur að vígi en nokkurt annað bæjar- og sveitarfélag, sem liggur þó ekki beint i, að bærinn sé betur efnaður, því að fullt tillit er tekið til þess, en kannske í hinu, að mönnum þyki honum betur stjórnað en öðrum, og liggi þess vegna í því öryggi nokkur skattstofn. Eg sé ekki, að það sé hægt að réttlæta þennan mismun á annan hátt, og af þeim ástæðum hefi ég flutt þessa till., sem fer fram á, að Rvík verði sett jöfn öðrum bæjum og kauptúnum.

*Sveinbjörn Högnason: Það gleður mig að heyra, að ég hefi þó getað knúð þá játningu fram frá sessunaut mínum, að Rvík hafi að nokkru leyti frá hinu opinbera betri aðstöðu en önnur bæjar- og sveitarfélög. Ég tel, að það sé mikils virði að hafa einu sinni frá fulltrúa Rvíkur, sem ég veit, að ber hag hennar fyrir brjósti, fengið þá yfirlýsingu, að það sé nokkur mismunur gerður af hendi hins opinbera á Rvík og öðrum bæjum og sveitarfélögum, með því að láta Rvík hafa alla opinbera starfsmenn. Hv. þm. sagði, að sér dytti ekki í hug, að það væri nokkur hv. þm., sem féllist á þennan hugsunarhátt minn, að þessar tekjur, sem hér er um að ræða, útsvör opinberra starfsmanna, yrðu látnar ganga í jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga. Ef til vill hugsar hv. þm., að hann hafi haldið svo vel áfram að hamra á því, að Rvík væri afskipt, að það fyndist enginn maður, sem þyrði að halda fram því gagnstæða. En ég þori nú samt vel að halda því fram, og ég er sannfærður um, að það er fjöldi hv. þm., sem þora að halda fram því rétta í þessu máli eins og öðrum. Hv. þm. talaði um, að ég mundi ekki hafa gert mér grein fyrir, til hvers opinber gjöld væru innheimt. Það er nú svona rétt um það bil, að það sé hv. þm. samboðið að tala þannig. Ég geri ráð fyrir, að öllum hv. þm. sé það ljóst, til hvers opinber gjöld eru notuð, eða ég fyrir mitt leyti vil ekki væna nokkurn hv. þm. um það, að hann fylgist ekki svo vel með löggjöf og stjórnarháttum, að hann viti þetta ekki. Hv. þm. segir, að hin opinberu gjöld séu notuð eingöngu til að standa straum af sameiginlegum þörfum bæjar- og sveitarfélaga. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Ef hvert bæjar- og sveitarfélag er skylt að standa þannig straum af sameiginlegum þörfum sinum, til hvers er þá verið að setja þessa löggjöf? Ég veit ekki betur en það sé verið að setja hana vegna þess að það hefir komið fram, að það eru einstök, bæjar- og sveitarfélög, sem ekki eru megnug þess, að standa undir sínum þörfum. Og með þessari löggjöf og þeirri framfærslulöggjöf, sem sett var árið 1935, er beinlínis viðurkennt af löggjafanum, að það beri að jafna á milli í þessu efni. Og ég fyrir mitt leyti sé ekki, að það sé til sanngjarnari jöfnun en að taka til þess útsvör eða beinar álögur á opinberum gjaldþegnum, sem ríkið og allir borgarar þjóðfélagsins halda uppi. Ég get ekki skilið, að eitt bæjarfélag hafi sérstakan rétt til þess, að allir opinberir starfsmenn, allir æðri skólar og yfirleitt allar opinberar stofnanir séu settar á þann sama stað, því að allt þetta eru vitanlega stórkostleg hlunnindi fyrir eitt bæjarfélag. Nú er það ekki svo, að útsvör þessara manna séu það eina, sem bæjarfélagið fær frá þessum gjaldþegnum. Ég tel það vist, að þessir menn, sem borga ½ millj. kr. í útsvör á ári, muni eiga einhverjar eignir, sem þeir borga af fasteignaskatt til bæjarins. Þar að auki greiða þeir svo ýms almenn gjöld, svo sem vatnsskaft, gjald fyrir rafmagn og gas o. fl.

Hv. ræðumaður ætti að vera á Kleppi

. Ég vonast til þess, að hv. 2. þm. Reykv. sé ekki svo tæpur á geðsmunum, að þessar ræður mínar hafi þau áhrif á hann, að setja þurfi bann á slíka stofnun, sem hann hér nefndi. Ég sé, að röksemdir mínar hafa haft slæm áhrif á þennan hv. þm., og með tilliti til þess skal ég reyna að haga orðum mínum hér eftir. Það er af því, sem ég hefi tekið fram, auðsætt, að þessi till. mín er réttlætiskrafa. Ég vil svo ekki eiga það á hættu að orðlengja um þetta frekar með tilliti til þess, sem fram hefir komið og læt því máli mínu lokið.

*Jakob Möller: Ég er viss um, að ekki hefði verið unnt að sannfæra hv. þd. betur um, að þetta væri allt hringavitleysa, sem hv. 1. þm. Rang. hefir farið hér með, en hann gerði sjálfur í síðustu ræðu sinni. Það eru aðeins tvö atriði í ræðu hans, sem ég vil vekja athygli á. Hann sagði, að með þessu frv. væri verið að hlaupa undir bagga með illa stæðum sveitarfélögum. En er það nokkur sönnun fyrir því, að bæjar- og sveitarfélögum beri ekki að standa undir sínum þörfum. Ennþá síður er þetta nein sönnun eða frambærileg ástæða fyrir því, að opinberir starfsmenn eigi að vera undanskildir því, að greiða til þessara sameiginlegu þarfa. Það er ekki lagður skattur á ríkisstofnanir sjálfar, heldur er lagt á þá menn, sem vinna við stofnanirnar og þurfa að verða þeirra hlunninda aðnjótandi, sem bæjarfélagið er búið að kosta til að fá fyrir sína meðlimi. Hv. þm. var alveg óafvitandi að hlaupa út línuna, ef svo mætti segja, þegar hann var að tala um, að þessir borgarar ættu ekki einungis að vera undanþegnir að greiða gjöld til bæjarins, heldur ættu þeir líka að fá ókeypis þær vörur, sem bæjarfélagið aflar í einu lagi, svo sem gas og rafmagn. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Mér er það ljóst, að ég geri öðrum hv. þm. rangt til með því að vera að standa upp og reyna að gera þessum hv. þm. það skiljanlegt, sem allir aðrir hv. þm. skilja mæta vel fyrir.

Forseti (JörB): Þá er umr. lokið.



Ég kann því illa, að hæstv. forseti, sem annars fær að verðleikum orð fyrir að vera sanngjarn, skuli hafa þá aðferð að slíta umr., þegar búið er að biðja um orðið.

Forseti (JörB): Ég kann því ekkert illa, að umr. sé slitið, þegar enginn er á mælendaskrá. En hvað viðkemur hv. 1. þm. Rang., þá er hann búinn að tala tvisvar og hefir því notað sinn ræðutíma.



Ég verð að segja það, að ég virði það ákaflega mikið af hæstv. forseta, að hann skuli vera svo röggsamur sem hann er, en hann hefir hingað til ekki verið eins strangur í þessu efni eins og hann var nú. Ég vildi því mega vænta þess, að hann nú breytti þessari ákvörðun sinni.

Forseti (JörB): Ég skal verða við þessu og gef hv. 5. þm. Reykv. orðið.

*Einar Olgeirsson: Viðvíkjandi þessu frv. vil ég geta þess, að við 2. umr. málsins flutti ég brtt. við það, en hefi ekki séð mér fært að reyna að koma fram öðrum brtt. við það. En ég get þó ekki látið hjá líða við þessa síðustu umr. málsins að benda á, hvað er verið að gera í sambandi við álagningu fasteignaskattsins og ráðstöfun til jöfnunarsjóðs. Nú hafa sérstaklega farið fram umr. um afstöðu Rvíkur til málsins, og það hefir verið hér tilhneiging til að segja, að það sé farið illa með hana. Við verðum að muna eftir því, þegar um þetta er rætt, að allir menn, sem eitthvað mega sín hér á landi, eru saman safnaðir í Rvík. Ef litið er yfir skýrslu, sem fylgir sjálfu frv., þá sést þetta greinilegast á því, hversu skattarnir eru miklu meiri í Rvík en annarsstaðar. Það er hinsvegar vitanlegt, að það stendur sérstaklega á um Rvík að því er snertir innheimtu skattanna hjá alþýðunni og um það, hvernig tekjunum er náð í bæjarsjóðinn. Það er nauðsynlegt í þessu sambandi að athuga það, að í Rvík eru útsvörin nú komin yfir 3 millj. kr., og eftir fjárhagsáætlun næsta árs er lagt til, að þau verði hækkuð um 10%. Ef fasteignaskatturinn í Rvík væri notaður til hins ýtrasta, þá mundi það gefa um 1 millj. kr. í tekjur, og þó að hann væri ekki notaður til hins ýtrasta, þá mundi hann þó alltaf geta gefið af sér 600-700 þús. kr. tekjur í bæjarsjóð. Það mundi þýða, að hægt yrði að lækka útsvörin á þeim verst stæðu. En eins og Rvík hefir verið stjórnað, þá er þar skemmst af að segja, að tekjurnar hafa verið teknar af þeim, sem sízt mega við að borga, með óhæfilegri álagningu á ýmsar nauðþurftir manna, sem bærinn selur, svo sem gas og rafmagn. Það er kunnugt, að álagningin á rafmagnið er um 100% og á gasið um 60%. Hér er notuð tollaaðferðin. Sama aðferðin, sem hv. þm. G.-K. var að deila á ríkisstj. í eldhúsumr. fyrir að nota við öflun tekna í ríkissjóð. En viðvíkjandi fasteignaskattinum vil ég benda hv. þm. á það, að þegar útsvör eru lögð á, þá er með l. ákveðið, hvað þau megi vera há. Bæjarstjórnunum er ekki gefið það frjálst að leggja á menn eins há útsvör eins og þeim þóknast í hvert skipti. Ég álít, að Alþ. ætti hér alveg eins að setja fastar skorður um fasteignaskattinn. Mér virðist sem þetta frv., eins og það nú litur út, sé beinlínis í þá átt að gefa meiri hl. í bæjarstj. Rvíkur ný tækifæri til óheiðarlegrar fjáröflunar í bæjarsjóð.

Forseti (JörB): Hv. 1. þm. Rang. hefir í þessu máli talað tvisvar, og siðan hann talaði síðast hafa engar sakir verið á hann bornar. Ef hann hinsvegar þarf eitthvað að leiðrétta, þá er honum það heimilt.



Ég hefði þurft að koma með margar leiðréttingar og bera af mér sakir. en þar sem ég sé, að kl. er að verða 12, og en vil ekki tefja fyrir málinu, þá skal ég falla frá orðinu.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Þetta frv., sem lagt var fyrir þessa hv. d., er nú komið hingað aftur eftir að hafa sætt meðferð í báðum d. Hér í hv. Nd. voru gerðar nokkrar breyt. á frv., og þar á meðal ein breyt., sem miklu máli skiptir, sú, að heimila útvegsmönnum að ráðstafa sjálfir þeim hluta síns eigin gjaldeyris, sem þeir þurfa til þess að kaupa vörur fyrir til sinnar útgerðar. Í hv. Ed. hefir þessi stefna hv. Nd.. verið fyrir borð borin og þetta ákvæði numið burt úr frv. Ég mun því að nýju leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við frv. um þetta sama. Það er alveg orðrétt endurtekning á þeirri till., sem hv. Nd. samþ. og er prentuð á þskj. 114. Um rökstuðninginn fyrir þessari till. vísa ég til fyrri umr. um þetta mál ásamt upplýsingum, sem síðar hafa fallið í þinginu, m. a. í útvarpsumr. í gær, um nauðsynina á því, að útgerðin fái að njóta þessara fríðinda.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. G.-K. við 1. gr. frv., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 440.] Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl., svo að veita verður tvenn afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég gat ekki tekið þátt í umr. um þetta mál hér í hv. d. á sínum tíma, vegna þess að ég var þá upptekinn við umr. í hv. Ed. Vegna þess hve áliðið er orðið og mörg mál á dagskrá, ætla ég ekki að halda neina hrókaræðu um þann ágreining, sem er um sérstök atriði í sambandi við þetta frv., en ég verð að segja örfá orð út af þessari skriflegu brtt., sem fram hefir komið, um það að útgerðarmönnum skuli leyft með l. að ráðstafa hluta af sínum gjaldeyri til greiðslu á vörum útgerðarinnar. Menn mega ekki blanda tvennu saman í þessu tilfelli, annarsvegar heimild til þess að flytja inn vörur og hinsvegar möguleikanum á því að greiða vörurnar. Þessi till. mun engu breyta frá því, sem nú er um afstöðu útgerðarmanna til þess að flytja inn vörur, heldur breytir hún aðstöðu þeirra til þess að greiða vörurnar. Nú er það svo, eftir því sem ég hefi fengið upplýsingar um frá bönkunum, að þeir hafa fyrst og fremst reynt að greiða notaþarfir útgerðarinnar, og í mörgum tilfellum, þegar nauðsynlegt var vegna aðalnotaþurftanna, hafa bankarnir tekið á sig ábyrgðina, til þess að viðskiptin gætu gengið greiðlega, enda mun það vera svo, að í aðalatriðunum hafa ekki orðið nein vandkvæði á þessu. Hinsvegar vil ég benda á, að það yrði ákaflega erfitt að framkvæma l., ef hver einstaklingur hefði óskoraðan rétt að l. til þess að geta sjálfur sett gjaldeyri upp í vörur, sem hann kynni að flytja inn. Það þarf ekki að lýsa þessu hér; ég hefi oft talað um þetta. Fyrir mér er það aðalatriðið, að þessi l. verði þannig, að í þeim sé ekki glufa, sem hægt sé að nota til þess að fara í kringum þau, og það er af þeirri meginástæðu, sem ég legg áherzlu á, að engin sérstök undanþága verði í l. sjálfum. Ég vil benda á það, að ef það ætti að fara að gera slíka undanþágu í l. sjálfum að því er útgerðarmenn snertir, þá væri eðlilegt, að hún yrði líka gerð fyrir aðra, og yrðu l. þá nær óframkvæmanleg. Hinsvegar vil ég segja hér það, sem ég sagði í hv. Ed., að ég mun taka það til athugunar í sambandi við þá aðilja, sem mest er falið að framkvæma þetta, hvort það mundi vera hægt vegna framkvæmda gjaldeyrisl. yfirleitt að veita félögum útgerðarmanna leyfi til þess að nota gjaldeyri til greiðslu á sínum eigin vörum. Um hitt atriðið, að tryggja útgerðarmönnum innflutningsleyfi fyrir vörur, sem í raun og veru hlýtur að vera stærra atriði heldur en þetta, er það að segja, að það hefir engin till. komið fram hér í hv. d. um það, en út af afstöðu útgerðarmanna til innflutningsins vil ég taka það fram, og ég mun fyrir mitt leyti beita mér fyrir því, að innkaupafélög útgerðarmanna geti fengið slík leyfi, enda hefi ég gert það, þegar það hefir legið fyrir, að þeir hafa getað útvegað sér nauðþurftir sínar með hagstæðara verði heldur en þeir hafa talið, að þeir fengju annarstaðar. Það eru m. a. veiðarfæri og ýmislegt efni til veiðarfæra, sem eru að nokkru leyti framleidd hér og hafa reynzt töluvert dýrari en ef þau fengjust beint frá útlöndum. Ég vil mæla með því, að innflutningur sé leyfður, þegar verðmunur er verulegur á íslenzku framleiðslunni og jafngóðri erlendri vöru eða betri. Mér er það aðalatriði, að lögin séu skýr og engin glufa opnuð til að smjúga um. Ég vænti þess, að hv. deild fallist á, að það sé nauðsynlegt, og ég mæli með því að samþ. frv. án þessarar brtt., m. a. vegna þess, hve orðið er áliðið þings og áríðandi, að málið nái fram að ganga.



Ég vil ekki fara að vekja umr., þó að hæstv. fjmrh. hafi gefið fullt tilefni til þess. Ég vil aðeins lýsa yfir því, að ég samþykki ekki orð hans, þó að ég láti þeim ósvarað í þetta sinn. Þarna er gamalt ágreiningsmál milli okkar, og verður ekki útkljáð nú.



Herra forseti! Ég álít að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða - það, hvort útgerðarmenn geti fengið að flytja inn vörur til útgerðar sinnar sjálfir. Þegar ríkisstj. hefir undanfarið setið á fundum með fulltrúum frá útgerðarmönnum og þingflokkunum og verið að ræða um viðréttingarmöguleika útgerðarinnar, hefir þetta verið eitt stærsta atriðið. Hæstv. atvmrh. hefir lýst þeim hlunnindum, sem stjórnin vill veita útgerðinni, með því að létta af henni gjöldum og með framlögum úr ýmsum sjóðum, sem ríkið leggur fé til. Þetta er stuðningur, sem nemur, samkv. reikningi ráðh., rúmri milljón. Frekari hjálp verður ekki veitt á þessu þingi nema með annars kyns aðgerðum. Milli flokka var mjög mikið rætt um þetta atriði, hvort útgerðarmenn gætu fengið umráð yfir þeim hluta gjaldeyris síns, sem þeir þurftu til þess að kaupa fyrir útgerðarvörur. Að vísu vildu útgerðarmenn fá allan gjaldeyri sinn til að geta selt hann öðrum innflytjendum. En það nær ekki nokkurri átt. Þeir verða að gefa trygging fyrir því, að þeir noti ekki gjaldeyrinn fyrir innflutning, sem ekki kemur útgerðinni við. Nú vil ég kasta þeirri spurningu fram, hve mikill hagur þetta gæti orðið fyrir útgerðina. Ég býst við, að erfitt sé að svara því nákvæmlega. Samkv. skýrslum um innflutning á útgerðarvörum árið 1932 hafa þær þá numið 8 millj. króna. Ég vil álíta, að svo framarlega sem útgerðarmenn mynda sjálfir innkaupafélög, ætti að vera hægt fyrir þá að lækka þessa upphæð um 10–20%. Því til stuðnings má nefna einstök dæmi: Hæstv. atvmrh. lét þess getið við umr. um þetta mál í gær, að verð á línum hefði stórlækkað, ég held um 17%, eingöngu af því, að farið var að tala um að fá fluttar inn ódýrar erlendar línur. - Verð á olíu hefir líka lækkað tvisvar á einum mánuði. Það er vitað, að kröfurnar um aukinn rétt þeirra, sem nota vöruna, til að flytja hana inn milliliðalaust, hafa leitt til þessa. Yrði lækkunin 10–15% og allt upp í 20% á 8 milljóna innflutningi, nemur sá sparnaður meir en heilli milljón króna, eða næstum eins miklu og allur hinn beini stuðningur, sem stj. telur fært að veita. Þá vil ég víkja að því, sem hæstv. fjmrh. sagði um meðferð bankanna á gjaldeyrisbeiðnum til kaupa á útgerðarvörum. Hann taldi, að Landsbankinn léti slíkar greiðslur ganga fyrir öðrum. Þetta hefi ég haldið og þess vegna undantekið þær vörur, þegar ég hefi minnzt á misfellur í bankanum. En nú hefi ég fengið að vita, að Landsbankinn hefir líka „prótesterað“ víxlum fyrir þær vörur, og það getur haft víðtækar og alvarlegar afleiðingar. Til þess að koma í veg fyrir fjárflótta, ef þessi breyting yrði samþykkt, hefi ég leyft mér að bera fram skrifl. brtt., sem er viðauki við brtt. á þskj. 440, frá hv. þm. G.-K. Ég álít, að ef þessi viðbótartill. mín verður samþ., yrði hægt að hafa fullkomið eftirlit til þess að hindra allan fjárflótta, og auk þess er nauðsynlegt að taka fram um innflutningsleyfin. En ef ekkert af þessu yrði samþ., þá efast ég ekki um, að loforð hæstv. fjmrh. yrði framkvæmt. Ég álít það allra þýðingarmest að skipuleggja smáútvegsmenn í innkaupafélög og að ríkisvaldið eigi að hjálpa þeim til þess í þeirri erfiðu baráttu, sem þeir verða að heyja við hringana. Í þá átt gengur niðurlag brtt. minnar.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. við skrifl. brtt. frá hv. þm. G.-K., og hljóðar hún á þessa leið: [Sjá þskj. 441.] Þar sem brtt. þessi er of seint fram borin. auk þess sem hún er skrifl., verður að veita tvöföld afbrigði frá þingsköpum, til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Það er ekki lítið fjárhagsatriði fyrir útgerðina, að leyfður sé innflutningur á veiðarfærum. Til dæmis vil ég nefna verðið á lóðum og öngulflaumum hjá veiðarfæragerðinni íslenzku, borið saman við verð á norskum veiðarfærum. Óbikaðar 5 punda lóðir kostuðu hér til skamms tíma 115,50 kr. tylftin. Þó að afsláttur fengist, var verðið alltaf yfir 100 kr. komið á höfn út um land. Á sama tíma hefði mátt fá norskar lóðir fyrir 95–96 kr. frítt á höfn, að meðtöldum tolli. Óbikaðar 8 pd. lóðir voru. n 186 kr. tylftin hjá Veiðarfæragerðinni, en bikaðar lóðir um 6–8% dýrari, eða um 198 kr. frítt um borð í Rvík, á sama tíma sem fá mátti samskonar 8 pd. lóðir frá Noregi fyrir nálægt 150 kr. tylftina. - Þegar hægt var að fá norska öngultauma, 3/4 20 þumlunga fyrir 5,62 kr. frá Noregi, kostaði sama tegund fyrst 7,50 kr. og seinna 6,75 kr. hjá Veiðarfæragerðinni. - Verðlækkun hefir að vísu orðið nýlega hjá Veiðarfæragerðinni, er nemur allmiklu meira en sá afsláttur, sem hún veitti atundum frá eldra verðinu. - Nú kostar tylftin af 5 pd. lóðum óbikuðum kr. 98,50, 8 pd. lóðum óbikuðum kr. 169,00, 5 pd. lóðum bikuðum kr. 104,50, 8 pd. lóðum bikuðum kr. 178,00 frítt um borð í Rvík. Veiðarfæragerðin treystir sér ekki til að gefa neinn afslátt frá þessu verði, og virðist ekki hægt að svo stöddu að framleiða þessa vörutegund ódýrar hér. En norska verðið er alltaf lægra. Ég hefi ekki orðið var við, að neitt hafi komið fyrir, sem geti orðið til þess, að það breytist. Og þrátt fyrir þýðing þess að fá þennan iðnað inn í landið tel ég fyrir mitt leyti, að þessi þungi skattur á útgerðinni sé algerlega óviðunandi. Ég skal ekkert um það segja, hvaða leið á að fara til að bæta úr þessu ranglæti og létta af þessum mikla skatti, sem lagður er á alla, sem stunda lóðaveiðar. En einhverja leið til þess verður að finna. Og það má ekki ganga svo frá þessu frv. hér í d., að ekki séu opnaðir möguleikar til þess.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það eru hreinustu vandræði, hvernig sumir hv. þm. tala um þetta mál. Hv. 5. þm. Reykv. (EOl) hélt, að verð á útgerðarvörum geti lækkað um 10% a. m. k., ef útgerðarmenn fengju að ráðstafa gjaldeyri sínum sjálfir. Innkaupsverð á erlendum markaði mundi ekkert verða betra fyrir þá en aðra, þó að þeir gætu selt framleiðslu sína sem tryggingu, því að allur slíkur innflutningur er fluttur inn með bankatryggingu og mundi því ekki lækka um eina krónu við þetta. Hitt er annað mál, hvort hægt væri að lækka verðið til notenda, ef útgerðarmenn gætu flutt vörurnar inn í stórkaupum sjálfir með litlum kostnaði. Það mál þarf meiri rannsóknar og undirbúnings. Hv. 5. þm. Reykv. ályktar af 1–2 tímabundnum dæmum um einstakar vörutegundir, að allar útgerðarvörur geti lækkað að sama skapi. Ef hægt er að lækka verð á línum, finnst honum hljóta að vera hægt að lækka verð á kolum til veiðiflotans. Hv. þm. Ísaf. tók það réttilega fram, hve þungur skattur leggst á útgerðina vegna þess, að ekki hefir verið hægt að sæta ódýrustu kaupum erlendis á ýmsum vörutegundum til hennar þarfa. Það er ekki hægt að neita því, að það hefir verið sama sem bannaður innflutningur t. d. á bandkaðli, svo að hægt væri að kaupa hamp frá Ítalíu, upp í jafnvirðiskaup, og vinna hann hér. Allir eru sammála um, að það er ómetanlegur búhnykkur fyrir þjóðarheildina, borið saman við það, að kaupa norskan verksmiðjuvarning, ef íslenzka framleiðslan vex og ber sig með hóflegu verðlagi. - Á hinn bóginn er eðlilegt, að útgerðarmenn kvarti, þegar verðmunur er svo verulegur sem oft hefir reynzt, og þær kvartanir verður reynt að taka til greina. Náttúrlega er ekki hægt að setja með lögum ákvæði um það, hvað mikill verðmunur þurfi að vera til þess að innflutningur sé leyfður. Nú hefir t. d. Veiðarfæragerðin lækkað útsöluverð sitt mjög mikið til móts við norska verðið. Auðvitað má hugsa sér, að erlend firmu geti lækkað sig enn meir, svo að íslenzka framleiðslan geti ekki staðizt nándar nærri slíka verðlækkun. Ég held, hvað sem öðru líður, að hv. þm. Ísaf. geti vænzt þess, að minna tillit verði tekið hér eftir en áður til hampkaupa frá Ítalíu.

*Einar Olgeirsson: Mér þykir það mjög einkennileg yfirlýsing hjá hæstv. fjmrh., að það sé gefið, að þótt útgerðarmenn fengju umráð yfir nægum gjaldeyri til innflutnings sins, mundu útgerðarvörur ekki lækka  Hæstv. fjmrh. talaði um mun á gjaldeyrisráðstöfunum og innflutningsleyfum. Vitanlega er það til lítils að veita annaðhvort, en ekki hitt. Ég held annars, að hæstv. fjmrh. hafi ekki lesið brtt. mína til enda, þar sem greinilega er tekið fram, að útgerðarmenn skuli fá hvorttveggja. Það er ómótmælanlegt, að það er hægt að lækka verðið. Það hefir þegar verið gert, t. d. á olíunni. Það þarf ekki lengur að deila um það, sem vitað er, og allir vita, af hverju sú lækkun stafar. Dæmið frá benzínverkfallinu er eitt nóg til að sýna, að hvenær sem það tekst að brjóta á bak aftur vald hringanna hér á landi, þá reynist hægt að lækka verðið. Þá tókst að láta hringana eina borga tollinn, sem ríkið lagði á benzínið. Ég skal viðurkenna, að það eru kannske erfiðleikar á að hækka kolin. En samt tókst Kaupfélagi Reykjavikur og nágrennis í haust að lækka húsakol um 10–15%, og ég skil ekki undrun hæstv. fjmrh. yfir því, að mér skuli detta í hug lækkun á kolakostnaði veiðiflotans 



Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að deila verulega við hæstv. ríkisstj. að þessu sinni út af stefnu hennar í gjaldeyrismálum. En hæstv. fjmrh. var, að því er mér skildist, að hrósa sér og ríkisstj. af því, að Veiðarfæragerðin hefir nýlega lækkað verð sitt - til hagsbóta fyrir sjómenn. Hafi það verið meining hæstv. ráðh., að þetta væri verk hæstv. ríkisstj., er það alveg tilhæfulaust. Það var nefnd frá útgerðarmönnum sjálfum, sem náði samningum við Veiðarfæragerðina um þessa verðlækkun. Lækkunin á 5 pd. lóðum, bikuðum, nemur 16%, ef keyptar eru a. m. k. 15 tylftir í einu og greitt við móttöku. Samband íslenzkra fiskframleiðenda hefir lofað að safna saman pöntunum smáútgerðarmanna, svo að allir geti notið beztu kjara. Þessi lækkun, sem telja má, að þetta félag, S. Í. F., hafi útvegað og styrki menn til að nota sér, verður sjómönnum og útgerðarmönnum til mikilla hlunninda. En það er alls ekki ríkisstj. að þakka.