Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti, góðir Íslendingar. Þegar ríkisstjórn Framsfl., Alþfl., Alþb. og Samtaka jafnréttis og félagshyggju tók við stjórn landsins 28. sept. fyrir rúmu ári var spáð miklum erfiðleikum í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Þá hafði á vegum fyrri ríkisstjórnar starfað efnahagsnefnd, skipuð fyrst og fremst fulltrúum atvinnuveganna. Hún kvað útflutnings- og samkeppnisgreinarnar að þrotum komnar og lagði til róttækar efnahagsaðgerðir sem fólust í niðurfærslu verðlags og launa. Samtök fiskvinnslunnar lýstu því yfir að fyrirtækin væru að stöðvast og fullyrtu að 15% gengisfelling a.m.k. og án tafar væri nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir slíkt. Verslunarráð spáði a.m.k. 5000 manns atvinnulausum upp úr áramótum og Félag ísl. iðnrekenda taldi að atvinnuleysi yrði enn meira. Allir þekkja stöðugar hrakspár stjórnarandstöðunnar og háværar kröfur um miklar gengisfellingar. Ríkisstjórnin hafnaði nýrri óðaverðbólgu og nýrri kollsteypu. Ríkisstjórnin ákvað að freista þess að vinna þjóðarbúið í áföngum en markvisst út úr erfiðleikunum með fjölþættum aðgerðum á ýmsum sviðum útflutnings- og samkeppnisatvinnuveganna. Með stofnun Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina var ráðist í þá víðtækustu skuldbreytingu sem gerð hefur verið. Hefur nú 5,4 milljörðum kr. verið skuldbreytt eða lánað til hagræðingar. Þannig hafa lán verið lengd, vanskilum komið í skil og vextir lækkaðir verulega. Hlutabréfasjóði Byggðastofnunar hefur tekist að tryggja að u.þ.b. 600 millj. kr. verði breytt úr skuldum í hlutafé hjá þeim útflutningsfyrirtækjum sem verst voru stödd. Rétt er að taka fram að Byggðastofnun, ríkissjóður og af bönkunum ekki síst Landsbanki Íslands hafa tekið mikinn þátt í þessari fjárhagslegu endurskipulagningu. Úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins hefur verið greidd sérstök aðstoð til frystingar og er gert ráð fyrir að svo verði út þetta ár. Auk slíkra aðgerða hefur ríkisstjórnin markvisst leiðrétt raungengi hinnar íslensku krónu sem var orðið of hátt. Á mælikvarða verðlags hækkaði raungengið um 5,2% árið 1988 en mun á þessu ári lækka um a.m.k. 5,9% og verður þá orðið heldur lægra en á árinu 1987. Á mælikvarða launa hefur raungengi lækkað um 13,4% og er það rúmum 5% lægra en var 1987. Mjög mikill fjármagnskostnaður hefur síðustu árin verið eitt erfiðasta vandamál íslenskra atvinnuvega. Á árinu 1988 voru meðalvextir útlána í bönkum og sparisjóðum 10% umfram verðtryggingu og höfðu því meira en tvöfaldast frá árinu 1986. Heildarútlán voru í árslok 1988 um 360 milljarðar kr. Innlendur hluti þessara útlána nam um 220 milljörðum kr. Að teknu tilliti til lægri vaxta á einstökum lánaflokkum, t.d. húsnæðislánum, var arðtaka þessara útlána u.þ.b. 20 milljarðar kr. umfram verðtryggingu. Þess ber þó að gæta að á fastgengistímanum 1987--1988 fengu útflutnings- og samkeppnisgreinarnar ekki verðtrygginguna bætta nema að hluta og báru því í raun enn hærri vexti af innlendum lánum. Ríkisstjórnin taldi afar nauðsynlegt að lækka þessa háu raunvexti. Í því skyni voru vextir af spariskírteinum ríkissjóðs lækkaðir í 6% og Seðlabankanum var falið að koma raunvöxtum í bönkum og sparisjóðum í 7% af útlánum. Þetta hefur ekki að öllu leyti tekist enn. Raunvextir hafa þó lækkað að mati Seðlabanka Íslands úr 10% í u.þ.b. 8% sem þýðir að sjálfsögðu umtalsverða lækkun fjármagnskostnaðar. Í byrjun ársins var grunnur lánskjaravísitölunnar jafnframt lagfærður til nánara samræmis við breytingar á verðlagi og launum. Hefur það leitt til lækkunar á fjármagnskostnaði sem á heilu ári svarar til allt að 4% raunvaxtalækkunar við núverandi aðstæður. Raunvextir óverðtryggðra lána hafa hins vegar sveiflast mjög og á undanförnum mánuðum iðulega verið óhóflega háir. Þrátt fyrir verulegan samdrátt í landsframleiðslu hafa ofangreindar aðgerðir borið mikinn og jákvæðan árangur. Engar þær hrakspár sem ég rakti í upphafi míns máls hafa ræst. Þótt atvinnuleysi hafi aukist nokkuð hefur það ekki orðið nema brot af því sem spáð var. Mjög fá fiskvinnslufyrirtæki hafa stöðvast enda hefur afkoman batnað verulega fyrir aðgerðir stjórnvalda. Vöruskipti eru talin munu verða jákvæð á þessu ári um nálægt 5 milljarða kr. eftir tvö hallaár og þrátt fyrir mikla hækkun á vaxtagreiðslum samfara hækkun erlendra skulda, sem er m.a. afleiðing af mikilli lækkun á gengi krónunnar, hefur dregið verulega úr viðskiptahalla. Hann var 3,7% á sl. ári en er talinn á þessu ári verða 2,9% eða jafnvel lægri. Á þessu ári vega þó flugvélakaup Flugleiða þungt. Þetta er mikilsverður árangur, ekki síst í ljósi þess að hann næst á samdráttartímum í þjóðarbúskapnum sem er nánast einsdæmi. Þrátt fyrir mikla lækkun gengis hefur tekist að halda verðhækkunum í skefjum. Mun verðbólga á þessu ári verða nánast sú sama og á sl. ári. Er það einnig ólíkt fyrri samdráttarskeiðum því oftast hefur sigið á ógæfuhliðina að því er varðar verðbólgu og sömuleiðis viðskiptahalla við slíkar aðstæður. Þessi árangur í átt til jafnvægis við hin erfiðu ytri skilyrði mun skapa forsendur fyrir miklum og verulegum árangri í baráttunni við verðbólguna á næsta ári. Úr tekjuhalla ríkissjóðs hefur dregið. Hann mun á þessu ári verða um 1,8% vergrar landsframleiðslu í stað 2,8% á sl. ári. Jafnvægi á milli inn- og útlána í peningakerfinu hefur batnað. Innlán hafa aukist umfram hækkun lánskjaravísitölu en raunhækkun útlána hins vegar orðið engin þrátt fyrir nokkra lækkun vaxta. Þrátt fyrir erfiða varnarbaráttu hefur tekist ekki aðeins að verja velferðarkerfið heldur bæta og auka það á ýmsum sviðum. Sem dæmi vil ég nefna hlutfallslega bætta aðstöðu aldraðra og þroskaheftra og að raunvirði aukin framlög til menningarmála. Á þessu ári er talið að landsframleiðsla verði um 3% minni en á sl. ári. Lækkun þjóðartekna og erfiðri stöðu atvinnuveganna fylgir að kaupmáttur atvinnutekna mun lækka á árinu um 6--7%. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að vekja athygli á því að á árinu 1988 var hlutur launa orðinn u.þ.b. 72% af þáttatekjum þjóðartekna og hafði hækkað úr 65% árið 1986 sem er talið hóflegt. Í ár er talið að hlutur launa lækki í u.þ.b. 70%. Verðmæti fiskaflans á föstu verðlagi mun lækka á þessu ári um 3,5%. Þetta veldur að sjálfsögðu erfiðleikum í sjávarútvegi sem hefur verið mætt með ýmsum aðgerðum sem ég hef rakið. Í verslun og þjónustu gætir samdráttarins mjög og fjármagnskostnaður er afar mikill, m.a. vegna mikilla fjárfestinga á undanförnum árum. Erfiðleikar í loðdýrarækt og fiskeldi eru og mikið áfall fyrir þjóðarbúið. En þótt tekist hafi við þessar erfiðu aðstæður að afstýra því hruni sem spáð var eru erfiðleikarnir ekki um garð gengnir. Hafrannsóknastofnun leggur enn áherslu á að dregið verði úr þorskveiðum. Í þjóðhagsáætlun er á því byggt að samdráttur í aflaverðmæti á næsta ári verði um 6--7% og um 1,5% í landsframleiðslu. Þetta verður þá orðið lengsta samdráttarskeið í sögu þjóðarinnar frá árunum 1949--1952. Aðgæsla og aðhald ásamt ýmsum aðgerðum sem treysta stöðu atvinnuveganna og atvinnulífsins almennt eru því áfram nauðsynlegar. Samstarfsflokkar að fyrri ríkisstjórn töldu því rétt að leita leiða til að styrkja ríkisstjórnina. Ákveðið var að ræða við Borgfl. um stjórnarþátttöku. Þær viðræður stóðu í sumar með nokkrum hléum og leiddu að lokum til þess að mynduð var 10. sept. sl. ríkisstjórn Framsfl., Alþfl., Alþb. og Borgfl. með stuðningi Samtaka jafnréttis og félagshyggju. Hin nýja ríkisstjórn byggir í grundvallaratriðum á málefnasáttmála fyrri ríkisstjórnar en með sérstakri áherslu á að snúa samdrætti í vöxt, lækka framfærslukostnað, draga úr fjármagnskostnaði og bæta umhverfið. Ríkisstjórnin mun leggja áherslu á batnandi afkomu atvinnuveganna og stuðla þannig að því að atvinnuástand í landinu verði viðunandi. Gengi íslensku krónunnar mun því verða skráð með tilliti til rekstrarafkomu útflutnings- og samkeppnisgreina og með hliðsjón af viðskiptajöfnuði við útlönd. Ef sú fiskverðshækkun sem varð 1. okt. sl. og þær launahækkanir sem eru fram undan og lok greiðslna úr Verðjöfnunarsjóði fást ekki bættar með hækkun á verði sjávarafurða erlendis er líklegt að enn þurfi að lækka nokkuð raungengi íslensku krónunnar. Um leið er þó óhjákvæmilegt að gera kröfu til atvinnulífsins sjálfs um endurskipulagningu og aukna hagkvæmni. Í því felst að atvinnuvegirnir verða að búa sig undir að geta starfað með arðbærum hætti við þau almennu skilyrði sem nú eru í sjónmáli. Skuldbreytingu í gegnum Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina og eiginfjáraukningu fyrir tilstuðlan Hlutafjársjóðs Byggðastofnunar mun verða lokið um næstu áramót enda er þeim tilgangi náð sem til var stofnað. Hins vegar mun ríkisstjórnin beita sér fyrir öðrum almennum aðgerðum til þess að bæta afkomu atvinnulífsins. Á sviði sjávarútvegs vil ég nefna að fljótlega mun verða lagt fram frv. á Alþingi um úreldingarsjóð fiskiskipa. Með því er ætlað að fækka fiskiskipum en auka aflaheimildir og bæta rekstrargrundvöll þeirra skipa sem eftir verða í flotanum. Á þessu þingi mun einnig verða lagt fram frv. sem ætlað er að draga úr útflutningi á óunnum fiski. Með því er að því stefnt að bæta afkomu fiskvinnslunnar og auka atvinnu innan lands. Lagt verður fram frv. til laga um sérstaka þróunardeild við Fiskveiðasjóð sem veitir styrki og lán til ýmissa nýjunga og markaðssetningar sjávarafurða. Af hálfu Ríkismats sjávarafurða er gert ráð fyrir að hrinda í framkvæmd sérstöku gæðaátaki í sjávarútvegi. Þá er gert ráð fyrir að setja uppboðsmörkuðum varanlegan lagagrundvöll. Að endurskoðun fiskveiðistefnunnar er ötullega unnið. Að því mikilvæga verki koma bæði fulltrúar hagsmunaaðila og stjórnmálaflokkanna. Áhersla er lögð á að tryggja öllum byggðum landsins aðgang að auðlindum hafsins en jafnframt nauðsynlega stjórnun og vernd fiskistofnanna. Auðlindaskattur er ekki á stefnu þessarar ríkisstjórnar. Á grundvelli búvörulaga frá 1985 og búvörusamnings hefur þegar náðst jafnvægi í framleiðslu mjólkurafurða. Svo er hins vegar ekki í kjötframleiðslunni. Því eru hafnar viðræður við fulltrúa bænda um breytingar á búvörusamningi sem tryggir betur en verið hefur að þolanlegu jafnvægi verði náð, einnig í kjötframleiðslunni, þegar búvörusamningurinn fellur úr gildi 1992. Er hér um mikið hagsmunamál að ræða, bæði fyrir bændur og þjóðarbúið almennt. Samkeppnisiðnaðurinn hefur notið góðs af lækkun raungengis. Því verður þó ekki neitað að samkeppni við háþróaða erlenda fjöldaframleiðslu hefur á mörgum sviðum reynst erfið. Á þessum opna alþjóðlega markaði sem íslenskur iðnaður starfar nú er afar nauðsynlegt að fylgjast með því að ekki sé erlendis beitt beinum eða óbeinum stuðningsaðgerðum sem hlýtur þá að krefjast mótaðgerða okkar Íslendinga. Sömuleiðis er nauðsynlegt að standa á verði gegn undirboðum og hvers konar öðrum óeðlilegum viðskiptaháttum. Ullariðnaðurinn hefur verið endurskipulagður með verulegum opinberum stuðningi og er þess vænst að hann reynist nú samkeppnisfær á erlendum mörkuðum. Á vegum iðnrn. og Iðntæknistofnunar er unnið að vöruþróunarverkefnum, ekki síst á sviðum þar sem Ísland hefur sérstöðu t.d. í tengslum við sjávarútveg. Gert er ráð fyrir að fljótlega ljúki viðræðum við erlenda aðila um stækkun álversins í Straumsvík. Ef viðunandi samningar nást, m.a. um orkuverð, getur sú framkvæmd og þær virkjanir sem munu fylgja skipt miklu í því erfiða atvinnuástandi sem gera má ráð fyrir, ekki síst hér suðvestanlands. Áætla má að bygging álvers með 120 þús. tonna framleiðslugetu á ári yki hagvöxtinn um 1% á ári að meðaltali á tímabilinu 1990--1994 og yki atvinnu um 0,5%. Í því ástandi þjóðarbúsins sem nú er er nauðsynlegt að skoða þennan kost vandlega. Á sviði verslunar og þjónustu má gera ráð fyrir umtalsverðum erfiðleikum á árinu 1990. Sá samdráttur sem orðið hefur í sjávarútvegi, minnkandi kaupmáttur og óarðbær fjárfesting á undanförnum þensluárum fellur nú með fullum þunga á þessar greinar. Við því er lítið unnt að gera af opinberri hálfu. Hins vegar er jákvæð sú viðleitni fjölmargra atvinnurekenda á þessum sviðum að ná aukinni hagkvæmni með samruna fyrirtækja og hagræðingu. Það er skoðun margra sem þessi mál þekkja vel að upp úr þessum erfiðleikum muni rísa heilbrigðari og sterkari verslunar- og þjónustustarfsemi. Vegna þess mikla samdráttar sem orðinn verður eftir þrjú slík ár í röð er líklegt að atvinnuástand muni versna á næsta ári. Telur Þjóðhagsstofnun að atvinnuleysi geti aukist úr u.þ.b. 1,6% atvinnubærra manna á þessu ári í 2,3% að meðaltali á næsta ári. Ef svo reynist mun ríkisstjórnin í samráði við aðila vinnumarkaðarins skoða allar skynsamlegar og viðráðanlegar leiðir til þess að draga úr atvinnuleysi. Í því skyni er þegar starfandi samstarfsnefnd þessara aðila og stjórnvalda. Miðað við minnkandi þjóðartekjur verður ekki hjá því komist að kaupmáttur launa falli enn. Auk þess, eins og fyrr segir, eru heildarlaunagreiðslur í þjóðfélaginu hærra hlutfall þjóðartekna en atvinnulífið fær borið. Ríkisstjórnin mun með lækkun framfærslukostnaðar leitast við að mæta erfiðleikum þeim sem þetta skapar heimilum í landinu. Því hefur verið ákveðið að virðisaukaskattur sá, sem kemur til framkvæmda um nk. áramót, verði 13% af nauðsynlegustu innlendum matvælum, mjólk, kjöti, grænmeti og fiski, eða hálfu lægri en af öðru sem skattskylt verður. Jafnframt er í athugun hvort koma megi við samsvarandi raunlækkun skattsins á gróf brauð. Einnig mun ríkisstjórnin athuga hvort unnt er að greiða húsaleigubætur til þeirra sem lægri hafa launin og búa í leiguhúsnæði. Þótt fjármagnskostnaður hafi lækkað nokkuð á þessu ári er hann enn afar erfiður atvinnulífinu og ýmsum einstaklingum. Þegar því er haldið fram að raunvextir hér á landi séu svipaðir og erlendis er nauðsynlegt að hafa í huga að atvinnuvegirnir hér eru almennt langtum skuldsettari en gerist víðast hvar annars staðar. Fjármagnskostnaðurinn verður því að sjálfsögðu því meiri. Samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka Íslands er vaxtamunur hér 7--8% sem mun vera tvöfalt eða þrefalt meiri vaxtamunur en tíðkast erlendis. Innlánsvextir eru sömuleiðis að meðaltali hærri en almennt þekkist. Af þessum ástæðum hefur reynst erfitt að þrýsta útlánsvöxtunum niður. Til þess að gera viðskiptabönkum kleift að lækka vexti umtalsvert er nauðsynlegt að leggja áhverslu á hagræðingu í bankakerfinu. Að því er stefnt með sameiningu banka og ítarlegri athugun einstakra banka á eigin rekstri. Þá kröfu verður jafnframt að gera til Seðlabanka Íslands að hann gegni því forustuhlutverki sem honum er ætlað á peningamarkaðnum og stuðli að hagkvæmari rekstri og lækkun raunvaxta. Eins og fyrr segir reið ríkissjóður á vaðið sl. vor og lækkaði vexti á spariskírteinum í 6%. Frekari lækkun vaxta á vegum ríkissjóðs er í athugun, enda lækki almennir vextir bankakerfisins í kjölfarið. Á næstu árum mun hið íslenska peningakerfi í vaxandi mæli tengjast peningakerfum Evrópulandanna. Til þess að það geti gerst er nauðsynlegt að það þróist til samræmis við það sem þar tíðkast. Vaxtamunur og hagkvæmni verður t.d. að vera sambærilegt. Ísland er eina landið sem býr við verðtryggingu fjármagns. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að afnema þá verðtryggingu og sjálfvirkar viðmiðanir hvers konar. Verður það gert þegar verðbólga á sex mánaða mælikvarða er orðin um eða undir 10%. Er þess vænst að svo geti orðið á seinni hluta ársins 1990. Þegar til lengri tíma er litið mun hreint og ómengað umhverfi reynast einhver mesti fjársjóður þessarar þjóðar. Á það vill ríkisstjórnin leggja áherslu með því að leggja fram á Alþingi á ný frv. til laga um sérstakt ráðuneyti umhverfismála. Er gert ráð fyrir að slíku umhverfisráðuneyti verði komið á fót strax í upphafi næsta árs. Jafnframt er í athugun á hvern máta megi hagræða í Stjórnarráðinu sjálfu. Í því skyni eru stjórnarflokkarnir sammála um að flytja verkefni á milli ráðuneyta og fella saman þannig að hámarkshagræðingar sé gætt. Gert er ráð fyrir að þetta geti leitt til fækkunar ráðuneyta úr 13 í 11. Við undirbúning fjárlagafrv. fyrir árið 1990 hefur verið gerð ítarleg úttekt á ríkisrekstrinum. Komið hefur m.a. í ljós að á undanförnum árum hafa útgjöld vaxið langtum hraðar en tekjur og má segja að innbyggður halli sé orðinn á ríkissjóði. Ríkisstjórnin telur að jöfnuði í ríkisrekstrinum verði ekki náð nema á tveimur til þremur árum. Það fjárlagafrv. sem nú er lagt fram gerir því ráð fyrir u.þ.b. þriggja milljarða kr. halla. Það telur ríkisstjórnin verjanlegt á því samdráttarskeiði sem nú er. Við gerð fjárlagafrv. hafa verið gerðar ýmsar róttækar breytingar og lagfæringar bæði á tekju- og útgjaldahlið. Hlutfalli skatta af þjóðartekjum verður haldið óbreyttu, um 26,5--27% af landsframleiðslu. Að sjálfsögðu þýðir þetta minni tekjur fyrir ríkissjóð vegna lækkunar á landsframleiðslu. Hins vegar er gert ráð fyrir ýmsum lagfæringum og tilfærslum í skattakerfinu sem m.a. munu stuðla að lækkun á verði matvæla og um leið á framfærslukostnaði heimilanna. Tekjuskattskerfið allt mun verða tekið til athugunar með meiri jöfnuð að markmiði þótt vafasamt sé að það geti komið til framkvæmda á næsta ári. Á útgjaldahlið er gert ráð fyrir verulegum sparnaði á ýmsum sviðum hins opinbera reksturs. Ekki mun með því vera dregið úr velferðarkerfi því sem okkur Íslendingum hefur tekist að byggja upp heldur er um að ræða margvíslega hagræðingu og sparnað. Umbætur í félagsmálum, heilbrigðis- og tryggingamálum og menntamálum eru í stöðugri athugun. Markmiðið er að bæta og auka hagkvæmni og skilvirkni um leið og dregið er úr kostnaði. Á þessu haustþingi mun verða lagt fram frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989 og er þar um góða nýbreytni að ræða. Jafnframt er gert ráð fyrir að leggja fram áætlun um þróun ríkisfjármála næstu þrjú árin. Með því er ætlunin að skapa meiri framsýni og festu í þjóðarbúskapnum sem er að sjálfsögðu einnig afar mikilvægt. Við Íslendingar nálgumst nú botninn á þessu samdráttarskeiði. Þá mun vörn verða snúið í sókn. Þá mun vöxtur þjóðarbúsins hefjast á ný. Ekki er síður mikilvægt að vel sé að því staðið en að vörninni á samdráttartíma. Satt að segja hefur okkur oft gengið erfiðlega að stjórna okkar málum á vaxtartímum. Þótt athuganir Hafrannsóknastofnunar bendi ekki til þess að fram undan séu sterkir árgangar nytjafiska má ætla að þessu samdráttarskeiði í sjávarútvegi ljúki á næsta ári og þá geti hafist hægfara aukning afla. Samkvæmt þeim spám er árleg aflaaukning þó lítil og því sá hagvöxtur sem af henni leiðir töluvert minni en t.d. er spáð að meðaltali í löndum Vestur-Evrópu. Af þessum ástæðum er afar nauðsynlegt að leitað verði einnig annarra leiða til að auka hagvöxtinn. Það verkefni hefur ríkisstjórnin þegar hafið. Í landinu býr mikil þekking t.d. á sviði sjávarútvegs og alls þess sem sjávarútveginum tengist, svo sem skipasmíðar, gerð veiðarfæra og vélbúnaðar hvers konar. Íslensk fyrirtæki hafa þróað hátæknibúnað sem gjörbreytt hefur vinnslu sjávarafurða. Með samstilltu átaki og réttri markaðssetningu getur þetta orðið grundvöllur mikils útflutnings. Fiskeldið sem við hafa verið bundnar miklar vonir hefur átt í óvæntum erfiðleikum. Þeir stafa að hluta af lækkun verðs erlendis, en einnig og ekki síður af gífurlegum fjármagnskostnaði. Enginn dregur þó í efa að við þá ágætu aðstöðu sem hér er, með heitu vatni og hreinu, verði fiskeldið fyrr eða síðar mjög mikilvæg atvinnugrein. Ríkisstjórnin hefur gert fjölmargt til þess að stuðla að vexti og viðgangi fiskeldis og mun halda því áfram. Orka sú sem í fallvötnunum býr mun með hverju ári verða okkur Íslendingum dýrmætari því orkuverð mun fara hækkandi erlendis. Hún getur því í vaxandi mæli orðið grundvöllur að mikilvægri framleiðslu. Könnunum á því sviði mun verða haldið áfram. Ég hef áður sagt að hreint umhverfi geti orðið mesti fjársjóður þessarar þjóðar. Á því sviði er að vísu ýmsu ábótavant en úr því má enn þá bæta. Hreint umhverfi, hreint loft og vatn og góð ómenguð fæða mun draga að vaxandi fjölda ferðamanna. Þeim fer reyndar ört fjölgandi, ekki síst íbúum stórborganna, sem leita hollustu, bæði andlegrar og líkamlegrar. Það getum við boðið. Slíkum ferðamönnum fer fjölgandi sem koma hingað til lands. Athyglisverð er mikil fjölgun þeirra sem árlega gista íslensk bændaheimili. Sú ferðaþjónusta er mjög rómuð og hefur vaxið hröðum skrefum. Sama er að segja, til að nefna dæmi, um þann mikla fjölda ferðamanna sem árlega sækir í hestaferðir um hálendi landsins og býður birginn veðri og vindum, svo eitthvað sé nefnt. Erlendir sérfræðingar halda því fram að auðvelt sé að margfalda þann fjölda ferðamanna sem hingað sækir ár hvert eftir kyrrð, útivist og heilsubót. Í því sambandi er tvennt mikilvægast. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að þróa slíka þjónustu skipulega og markvisst og án óðagots og offjárfestingar. Í öðru lagi er nauðsynlegt að kynna þá ímynd landsins að það sé hreint og ómengað og þjóðin heilbrigð. Reyndar mun, ef tekst að festa slíka ímynd í huga erlendra manna, það reynast hvað mikilvægast fyrir sölu afurða okkar á erlendum mörkuðum. Í vaxandi mæli er áhersla lögð á gæði og ómenguð matvæli. Fyrst og fremst eigum við Íslendingar þó að læra að nota þennan fjársjóð sem við eigum og nýta hann sjálf til betra lífs. Fleira er auður en það sem í krónum er talið. Enginn þarf að efast um að framtíðarkostir þessarar þjóðar eru stórkostlegir. Hitt er staðreynd, eins og fyrr segir, að okkur Íslendingum hefur sjaldan eða aldrei tekist að ráða okkar eigin málum vel á uppgangstímum. Því eru nokkur undirstöðuatriði nauðsynleg þegar vörn er lokið og sókn til bættra lífskjara hefst. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að atvinnuvegirnir hafi viðunandi hagnað. Þá geta þeir lækkað sínar skuldir og tryggt atvinnu, en jafnframt fjárfest í hófi og treyst þannig bæði hagvöxtinn og atvinnuöryggið. Í öðru lagi má verðbólga alls ekki vaxa á ný. Við Íslendingar verðum í vonlausri stöðu í hinu opna samstarfi þjóðanna, jafnvel þótt verðbólga hér væri aðeins lítillega meiri en hjá samkeppnis- og samstarfsþjóðum okkar. Ég leyfi mér að taka svo djúpt í árinni að allt mun reynast unnið fyrir gýg ef ekki tekst að hemja verðbólguna. Í þriðja lagi vil ég leggja áherslu á að fjármagnskostnaður verður að lækka enn. Því verða bæði vextir og skuldir fyrirtækjanna að lækka og erlendar skuldir þjóðarinnar. Þær munu aukast á þessu ári, ekki síst vegna mikillar lækkunar á gengi íslensku krónunnar, en þær munu lækka ört á næstu árum ef jafnvægi skapast, verðbólga er lítil og við eyðum ekki umfram efni. Slík atriði sem ég hef nú rakið mun ríkisstjórnin hafa að leiðarljósi. Hún mun í því sambandi treysta á samstarf við aðila vinnumarkaðarins, bæði launþega og vinnuveitendur. Sameinuð getur íslenska þjóðin gert hvað sem nauðsynlegt er. Óðum dregur að því að lönd Fríverslunarbandalagsins og lönd Evrópubandalagsins setjist niður og ákveði hvernig þeirra tengsl skuli verða. Enginn efast lengur um það að í Vestur-Evrópu er að myndast afar voldug og mikilvæg ríkjasamsteypa. Engin þjóð á þessu svæði getur einangrað sig frá þeirri þróun. Það getum við Íslendingar ekki, til þess erum við allt of háðir Vestur-Evrópulöndunum, m.a. markaðslega. Þeir stjórnmálaflokkar sem að núv. ríkisstjórn standa telja fulla aðild að Evrópubandalaginu ekki koma til greina fyrir okkur Íslendinga. Samkvæmt grundvallarsáttmála bandalagsins fylgir fullri aðild afsal yfirráða yfir náttúruauðlindum til lands og sjávar. Það þolir íslenskt sjálfstæði ekki. Í raun er ég sannfærður um að full aðild muni reynast óþörf. Ég tel að við getum náð fram þeim kostum sem við kjósum helsta án fullrar aðildar. Viðræður við fjölmarga forustumenn Evrópubandalagsins gefa eindregið til kynna mikinn skilning á sérstöðu okkar. Sú sérstaða felst m.a. í fábrotnum atvinnuvegum, fámenni þjóðarinnar og fjarlægð landsins frá höfuðstöðvum hinnar nýju ríkjasamsteypu. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að eftir leiðtogafundinn í Osló hefur þeirri skoðun mjög vaxið fylgi að stefna beri að svonefndri tveggja stoða lausn þar sem stoðirnar tvær í Vestur-Evrópu verði EB-ríkin annars vegar og EFTA-ríkin hins vegar, sem bindist samningum um náið samstarf á fjölmörgum sviðum en án samruna. Þá er mikilvægast fyrir okkur Íslendinga að frjáls verslun verði með fisk og yfirþjóðlegar stofnanir verði engar innan EFTA. Óþarft er að hræðast það sem fram undan er. Við getum gengið hiklaust til viðræðna og samninga um frambúðartengsl Íslands og Evrópubandalagsins, með samræmingu á ýmsum sviðum og samstarf á öðrum sviðum að markmiði. Mikilvægast er að við stöndum saman. Á það mun ríkisstjórnin leggja höfuðáherslu, m.a. með því að stofna til ítarlegrar umræðu hér á Alþingi um þessi mál 23. nóv. nk. Góðir Íslendingar. Hér á landi hefur ekki verið áður samstarf fimm stjórnmálaflokka og samtaka um ríkisstjórn. Þeir flokkar sem að ríkisstjórninni standa hafa vissulega ólíkar skoðanir á mörgum mikilvægum málaflokkum. Þeir eru hins vegar allir félagshyggjuflokkar. Þeir leggja áherslu á jafnræði með landsmönnum og vilja standa vörð um velferðarkerfið. Þeir hafa sameinast um að vinna þjóðina út úr þeim erfiðleikum sem samdrátturinn veldur og eru ákveðnir í að ýta úr vör á nýja framfarabraut. Stjórnarandstaðan finnur að vísu þessari ríkisstjórn allt til foráttu. Stjórnarflokkarnir láta sér það í léttu rúmi liggja. Þeir leggja höfuðáherslu á að ná samstöðu með þjóðinni um þau erfiðu mál en mikilvægu sem fram undan eru. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Góðir Íslendingar. Lokaorðin í ræðu hæstv. forsrh. lýsa því vel hversu hann og ríkisstjórnin eru með öllu slitin úr tengslum við fólkið í landinu. Forsrh. kvartar undan því að stjórnarandstaðan finni þessari ríkisstjórn allt til foráttu, en bætir síðan við að stjórnarflokkarnir ætli að láta sér það í léttu rúmi liggja. En hver er nú þessi stjórnarandstaða sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla að virða að engu? Það eru tveir þriðju hlutar kjósenda í landinu. Með hrossakaupum, og stundum lögmætum en stundum ólögmætum, hefur hæstv. forsrh. vissulega tryggt sér öruggan meiri hluta á Alþingi. En verk hans og málflutningur eru svo fráhrindandi að minna en þriðjungur kjósenda játar stuðningi við þessa ríkisstjórn. Þungamiðjan í málflutningi Steingríms Hermannssonar hæstv. forsrh. hefur jafnan verið fólginn í setningum af þessu tagi: ,,Ólyginn maður sagði mér`` eða ,,hvíslað er í bænum``. Smám saman hafa menn þó gert sér grein fyrir því hversu málflutningur af þessu tagi er fráleitur grundvöllur mikilvægra ákvarðana. Jafnframt hefur komið æ betur í ljós að almenningi finnst slík stjórnmálaumræða veikja siðferðilegar stoðir stjórnvalda og grafa undan trúnaði og trausti. Sennilega er það vegna hinnar þungu gagnrýni á lágkúru ríkisstjórnarinnar að í ræðu forsrh. eru nú ekkert af orðaleppum af þessu tagi. En hvað sem því líður fólst engin stefnumótun, fólst enginn boðskapur í þessari svokölluðu stefnuræðu. Ræðan var aðeins nokkur orð utan um hagtölur úr þjóðhagsáætlun og fjárlagafrv. sem efnahagsráðgjafinn hefur sjálfsagt tekið saman. Forsrh. hæstv. átti greinilega ekkert erindi við þjóð sína. Ég ætla ekki hér að rekja þau mál sem helst hafa brunnið á ríkisstjórninni vegna virðingarleysis hennar fyrir lögum, almennum stjórnsýsluvenjum, trúverðugleika og sannsögli. En það vekur óneitanlega athygli að hæstv. forsrh. fjallar ekki með einu aukateknu orði um þessi mál og hann gerir enga tilraun til þess að lyfta hæstv. ríkisstjórn upp úr þeim farvegi sem hún er komin ofan í að þessu leyti. Ef ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar væri hans einkamál og þeirra félaga væri ekkert athugavert hér við. En við erum að fjalla um ríkisstjórn Íslands og það er þess vegna sem Alþingi gerir kröfur og það er þess vegna sem almenningur í landinu gerir kröfur til ríkisstjórnarinnar. Engum dylst að það er Alþb. sem málefnalega ræður ferðinni í þessari ríkisstjórn. Fyrir ári síðan var forsrh. látinn lýsa markmiðum hennar með því að segja að höfuðatriðið væri að hverfa frá almennt viðurkenndum vestrænum aðferðum við stjórn efnahagsmála, og nú talar reynslan. Margt horfir þó til betri vegar en áður varðandi svonefnd ytri skilyrði í þjóðarbúskapnum. Þannig berast nú fréttir af hækkandi fiskverði á erlendum mörkuðum og staða bandaríkjadals er stöðugt að styrkjast. Samt sem áður þarf forsrh. að lesa upp þann boðskap sem afleiðing stjórnarstefnunnar að þjóðartekjur muni halda áfram að minnka, að erlendar skuldir muni halda áfram að aukast, að atvinnuleysi muni vaxa og kaupmáttur launafólks muni minnka til muna. Þetta er sú eina framtíðarsýn sem birtist í þessari svonefndu stefnuræðu og fullyrðingar um að þjóðin sé að vinna sig út úr erfiðleikunum undir forustu þessarar ríkisstjórnar verða harla broslegar þegar þetta er haft í huga. Í stóriðjumálum getur hæstv. forsrh. ekki kveðið fastar að orði en svo að segja að þá kosti eigi að skoða. Við vitum að það liggja nú fyrir hugmyndir um orkuverð. Forsrh. getur engu svarað um það í stefnuræðunni hvort stjórnarflokkarnir eða fulltrúar stjórnarflokkanna í stjórn Landsvirkjunar ætla að taka ábyrgð á því verði sem þessar hugmyndir mæla fyrir um. Þar lætur hæstv. forsrh. þögnina eina tala. Að vonum hefur það reynst erfitt að móta fiskveiðistefnu sem almenn samstaða gæti tekist um í landinu. Sjálfstfl. hefur ekki farið varhluta af því fremur en aðrir flokkar. En hann hefur brugðist við með því að efna til almennrar umræðu innan flokksins sem hefur lyktað með skýrri stefnumótun í bráð og til lengri tíma. Engin slík stefnumótun hefur fengist innan núv. hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. getur ekki einu sinni lýst yfir stuðningi við fiskveiðistefnu sjútvrh., enda hefur honum oft og tíðum þótt henta að lýsa andstöðu við hana, því að hann veit að innan ríkisstjórnarflokkanna og milli þeirra er engin samstaða um þessi mál. Og af sömu ástæðu hefur hann það eitt að segja um stefnuna í landbúnaðarmálum að ræða eigi við fulltrúa bænda. Og svo um skattana. Eftir 7 milljarða kr. skattahækkun á síðasta ári hefur hæstv. fjmrh. tilkynnt að hækka eigi virðisaukaskattinn upp í 26%. Ofan á það á síðan að hækka almenna tekjuskattshlutfallið. Ofan á það á síðan að setja nýtt skattþrep í tekjuskattinum. Og ofan á það á svo að koma skattlagning á sparnað fólksins í landinu. Fátt lýsir betur vinstri stefnunni en þessi áform vinstri flokkanna í skattamálum. Og Alþfl. --- og það er eftirtektarvert --- fylgir eftir kröfum Alþb. um að brjóta niður þá einföldun og lækkun tekjuskatta sem ákveðin var með staðgreiðslukerfinu á vordögum 1987. Á fundi á Selfossi fyrir nokkrumn dögum var ég inntur eftir því hvort Sjálfstfl. væri reiðubúinn að afnema þessa vinstristjórnarskatta ef hann fengi til þess umboð og traust. Ég vil gjarnan svara þeirri spurningu hér á Alþingi og frammi fyrir þjóðinni. Í fyrsta lagi verður eignarskattshækkunin, ekknaskatturinn svonefndi, tafarlaust afnuminn, ef Sjálfstfl. fær umboð og traust kjósenda til þess. Í öðru lagi verður tekjuskattinum strax komið í sama horf og við upphaf staðgreiðslu vorið 1987. Í því felst að tekjuskatturinn verður ekki notaður til að letja menn til sparnaðar, framtakssemi og dugnaðar eins og núv. hæstv. ríkisstjórn stefnir að. Í þriðja lagi verður unnið að því í áföngum að lækka virðisaukaskattinn aftur þannig að hann verði sambærilegur við núverandi söluskattshlutfall. Vinstristjórnarskattheimtan verður því afnumin. Þetta eru skýr fyrirheit, en raunsæ. Hvað varðar virðisaukaskattinn, þá byggjast þau á því að árangur náist í aðhaldi í opinberum rekstri og að dregið verði úr hvers kyns millifærslum, uppbótum og niðurgreiðslum til atvinnuvega, sem svo mjög hafa færst í vöxt í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ríkisfjármálavandinn verður ærinn á næstu árum sem best sést á því að hæstv. fjmrh. færir nú hvert viðfangsefnið á fætur öðru til gjalda hjá næsta fjmrh. Og við heyrum nú daglega í fréttum hvernig fremstu menn þjóðarinnar í kennslu og vísindum við Háskóla Íslands tala til ríkisstjórnarinnar. Þar þarf ekki frekari vitna við. Verkin tala og lýsa neikvæðum viðhorfum ríkisstjórnarinnar til vísinda, mennta og menningar. Og ekki var hæstv. forsrh. að hafa fyrir því að gefa þessum undirstöðum íslensks þjóðfélags mikið rúm í stefnuræðu sinni. En það er ein höfuðskylda okkar að rækta menningu, efla íslenska tungu og styðja frjálsa vísinda- og menntastarfsemi í landinu. Á sama hátt verða Íslendingar jafnan að gæta að hagsmunum sínum í samfélagi þjóðanna og tryggja öryggi sitt. Ég hélt að forsrh. Íslands gæti ekki flutt stefnuræðu öðruvísi en að gera grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í utanríkis-, öryggis- og varnarmálum en það hefur nú gerst í fyrsta sinn. Það er því ljóst eftir þessa svonefnda stefnuræðu að vinstri stjórnin hefur engin hærri áform um sjálfa sig en að hjakka áfram í sama farinu. Hún er í eðli sínu bandalag stjórnmálaflokka sem ekki þora að horfast í augu við dóm kjósenda. Andspænis þessu stendur Sjálfstfl. og byggir stefnu sína á rótgrónum frjálslyndum viðhorfum. Hann er ekki boðberi hinna einföldu lausna. Sjálfstæðismenn trúa því ekki eins og vinstri menn að ríkisvaldið skapi fyrirmyndarþjóðfélagið. Það gera einstaklingarnir sjálfir á heimilunum, í félögum sínum og í atvinnufyrirtækjunum. Hlutverk ríkisins er hins vegar að gera þeim þetta kleift. Í þessu ljósi hafa þingflokkur sjálfstæðismanna og nýafstaðinn landsfundur mótað skýran valkost við vinstri stjórnina. Þar kveður um margt við nýjan tón. Með svipuðum hætti og verslunin var leyst úr fjötrum með afnámi haftanna á sinni tíð viljum við nú gefa útflutningsframleiðslunni sömu tækifæri. Þetta gerist með því að þeir sem skapa útflutningsverðmætin fái í frjálsum viðskiptum að hafa meiri áhrif á verðmyndun gjaldeyris. Fallið verður frá millifærslum, opinberri verðábyrgð og skömmtunarstjórn. Pólitískum tökum á bankakerfinu verður sleppt með því að breyta ríkisbönkum í hlutafélög, selja síðan hluti ríkisins smám saman til almennings og atvinnufyrirtækja í landinu. Og þegar vinstri stjórnin talar um að auka pólitíska stjórn á Seðlabankanum viljum við fara í þveröfuga átt, auka sjálfstæði hans en afmarka verksvið hans miklu fremur, þrengja það og ætlast til þess að Seðlabankinn með stjórn á peningamálum, fyrst og fremst, sinni því að ná niður verðbólgu. Jafnframt á að breyta gjaldeyris- og viðskiptalöggjöfinni á næstu þremur árum til samræmis við það sem hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa ákveðið, m.a. í þeim tilgangi að geta tengst innri markaði Evrópubandalagsins. Aðeins með þessum frjálslynda hætti getum við eflt íslenskt atvinnulíf, aukið fjölbreytni þess og stuðlað að alhliða vexti byggða í öllum fjórðungum landsins. Aðeins með alþjóðlegu samstarfi getum við tekist á við verkefni á sviði umhverfisverndar þar sem varðveisla ómengaðra hafsvæða er í bráð og lengd langstærsta lífshagsmunamál Íslendinga. Og aðeins með auknu alþjóðlegu samstarfi getum við tryggt að íslenskir vísinda- og lærdómsmenn verði virkir þátttakendur í rannsóknar- og vísindastörfum sem eiga hér eftir sem hingað til að efla alla dáð. Stjórnmálabaráttan er ekki að okkar mati það mikilvægasta í lífi hvers og eins. Ábyrgð fjölskyldunnar, vinnan, námið, skyldurnar við landið, trúrækni, listirnar og dægradvölin eru alla jafna ofar stjórnmálabaráttunni í huga fólksins í landinu. En stjórnmálin koma þar við sögu að frjálslynda stefnan vill að það sé hlutverk ríkisins að gefa einstaklingunum jöfn tækifæri til að takast sjálfir á við þessi viðfangsefni. Vinstri menn trúa því á hinn bóginn að þeir geti best leyst þau fyrir fólkið. Sjálfstfl. er fjöldahreyfing fólks með ólíka hagsmuni úr öllum stéttum og með mismunandi tilfinngar. En þetta fólk á sér sameiginlega grundvallarhugsjón sem á rætur í miðri íslenskri þjóðfélagsgerð. Það eru skoðanir þessa breiða fjölda, þessara einstaklinga sem rækja störf sín hávaðalaust, af dugnaði og trúmennsku, sem hæstv. forsrh. finnur svo léttvægar að ekkert tillit á að taka til þeirra. Þessi ríkisstjórn valdhrokans sem getur ekki haldið uppi eigin virðingu vanvirðir þannig dagleg störf einstaklinga og fjölskyldna í þessu landi og hún á af þeim sökum að fara frá. --- Góðar stundir.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Þau voru sérkennileg lokaorðin í stefnuræðu forsætisráðherrans. Hann sá ástæðu til að lýsa því sérstaklega yfir að hann og aðstandendur ríkisstjórnarinnar mundu ekki taka mark á gagnrýni og tillögum stjórnarandstöðunnar. Og síðan bætti hann við að stjórnarflokkarnir ætluðu að ná samstöðu með þjóðinni um framtíðarverkefni hennar. Þessi lokaorð eru sérkennileg í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin var mynduð á sínum tíma. Og þau eru ekki síður athyglisverð þegar það er haft í huga að forsrh. og fjmrh. í bókstaflegri merkingu keyptu sér stuðning eins þingmanns til að ná lágmarksmeirihluta á Alþingi. Þegar þessi óprúttnu hrossakaup komust upp fyrir skömmu viðurkenndi forsrh. að þetta væri vandræðamál. Fjmrh. taldi hins vegar þessa ráðstöfun eðlilega og lýðræðislega. Sýnir það best hugmyndir fjmrh. um leikreglur lýðræðisins. Með þessa forsögu í huga hlýtur það að vera umhugsunaratriði fyrir okkur öll þegar forsrh. þjóðarinnar sér sérstaka ástæðu til að segjast ekki taka mark á gagnrýni og ábendingum stjórnarandstöðunnar. Forsrh. sagðist í stefnuræðunni leggja áherslu á samstöðu með þjóðinni. Um hvaða þjóð er hann að tala? Ef hann er að tala um íslensku þjóðina ætti hann að vita betur en flestir aðrir að þorri þjóðarinnar vill að stjórnin fari frá sem allra fyrst. Forsrh. veit mætavel að ríkisstjórnin hefur ekki tiltrú fólksins í landinu og hefur glatað því trausti sem er nauðsynlegt til að takast á við þau viðfangsefni sem blasa hvarvetna við. Ef forsrh. meinar eitthvað með orðum sínum á honum því að vera ljóst að það er fyrsta, stærsta og mikilvægasta skrefið að ríkisstjórnin segi af sér og að efnt verði til kosninga sem allra fyrst. Ríkisstjórn, sem situr í óþökk þorra þjóðarinnar, getur ekki náð samstöðu með henni um þau mikilvægu verkefni sem fram undan eru. Það er því augljóst að það er ekki samstöðuvilji við þjóðina, sem knýr stjórnarflokkana til áframhaldandi setu í stjórn landsins. Þvert á móti er það ótti þeirra við þjóðina, óttinn við kosningar, sem heldur stjórninni saman. Á síðasta kjörtímabili, þegar Steingrímur Hermannsson var í stjórn með Sjálfstfl., stóð hann að ýmsum frjálslyndum umbótum í atvinnu- og efnahagsmálum. Nú, þegar hann er í stjórn með Alþb., hefur hann snúið við blaðinu. Nú eru handaflið og miðstýringin aðalstjórntækin. Til að leggja áherslu á þessi sjónarmið sagði forsrh. fyrir ári síðan að vestrænar leikaðferðir ættu ekki við í efnahagsmálum hér á landi. Þetta er auðvitað málflutningur að skapi núverandi fjmrh. og Alþb. Í síðustu kosningum höfnuðu kjósendur Alþb. Þáverandi formaður flokksins, Svavar Gestsson, viðurkenndi eftir kosningar að kjósendur ætluðust ekki til þess að Alþb. tæki þátt í stjórn landsins. Nýi formaðurinn, Ólafur Ragnar Grímsson, smeygði sér hins vegar inn um bakdyrnar og situr í aftursætinu hjá Steingrími og ræður því hvert leiðin liggur í stjórnarsamstarfinu. Hann veit nefnilega, eins og margir aðrir, að Steingrími Hermannssyni er nákvæmlega sama hvert ferðinni er heitið, svo fremi hann fær sjálfur að sitja við stýrið. Og í kvöld erum við að ræða stefnuræðu forsrh. Það sem einkum er eftirtektarvert við stefnuræðuna er að í henni er engin stefna boðuð. Í henni er ekkert nýtt. Og það sem er athyglisverðast er það sem ekki er sagt. Minnist þið þess að forsrh. hafi gert skattahækkunum ríkisstjórnarinnar skil í ræðunni? Sagðist hann ætla að afnema ósanngjarna eignarskattinn sem leggst fyrst og fremst á ekkjur og ekkla? Tókuð þið eftir að ráðherrann segði frá fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar um að leggja sérstaka skatta á ráðdeildarfólkið eins og fjmrh. hefur boðað? Nei. Það eina sem fram kom í máli ráðherrans var að tekjuskattskerfið yrði tekið til athugunar á næsta ári. Nefndi hann hve oft ríkisstjórnin hefur fellt gengið á þessu ári? Nei. Hann kaus að þegja yfir fimm gengisfellingum sem samt hafa ekki dugað til að útflutningsgreinarnar séu reknar án halla. Gerði ráðherrann grein fyrir skuldaaukningu þjóðarinnar erlendis á þessu ári? Nei. Hann sá ekki ástæðu til að geta þess að á hverjum einasta degi allt þetta ár aukast skuldir þjóðarbúsins erlendis um 30--40 milljónir króna vegna viðskiptahallans. Heyrðuð þið forsrh. taka af skarið í stóriðjumálum? Lýsti hann yfir stuðningi við starf iðnrh. sem fylgt hefur fram stefnu forvera sinna gegn afturhaldssjónarmiðum Hjörleifs Guttormssonar? Nei. Hann sagði aðeins að þann kost ætti að skoða, ef viðunandi samningar nást. Fannst ykkur ráðherrann vekja vonir og bjartsýni um framtíðina í ræðu sinni, þegar hann spáði auknu atvinnuleysi á næsta ári? Það getur varla verið. Það breytir ekki miklu, þótt hann sjái það ljós í myrkrinu að í framtíðinni muni þeim erlendu ferðamönnum fjölga sem tilbúnir eru að fara í útreiðartúr um hálendi landsins og bjóða veðri og vindum birginn, eins og hann orðaði það í sinni ræðu. Það þarf ekki að fara fleiri orðum um stefnuræðu forsrh. Hún ber þess merki að stjórnin ætlar að sitja í trássi við þjóðarhag hvað sem tautar og raular. Sú þráseta verður þjóðinni dýr. Fyrr í þessum mánuði hélt Sjálfstfl. landsfund. Skilaboð landsfundarins eru skýr. Sjálfstfl. ætlar sér að draga úr ríkisafskiptum og auka frjálsræðið í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Sjálfstæðismenn hafa nú sem fyrr skilning á því að einstaklings- og athafnafrelsið, og sú ábyrgð á eigin gjörðum sem því verður að fylgja, sé í senn tæki og takmark. Frjálsir viðskiptahættir bæta lífskjörin og auka velferðina. Og frelsi á sem flestum sviðum færir okkur meiri farsæld og lífshamingju. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórnin nýtur ekki þess trausts sem þarf til að sameina þjóðina. Aðgerðir stjórnarinnar hafa leitt til þess að hér á landi ríkir svartsýni og uppgjafarandi svífur yfir vötnum atvinnulífsins. Ríkisstjórnin situr í óþökk mikils meiri hluta þjóðarinnar. Mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir og forsenda þess að hægt sé að takast á við viðfangsefni framtíðarinnar er því að losna við þessa óvinsælu ríkisstjórn. Þá fyrst er von til þess að efla megi með þjóðinni þá bjartsýni og þann framtaksþrótt sem með henni býr. Við sjálfstæðismenn mætum nú til leiks með endurnýjaða stefnu og meiri styrk en áður. Á grundvelli þeirrar frjálsræðisstefnu erum við tilbúnir til að hefja það endurreisnarstarf sem fram undan er. Á miklu veltur að það geti gerst sem fyrst. --- Góðar stundir.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Síðustu missiri hefur landsstjórnin fyrst og fremst verið varnarbarátta gegn versnandi árferði. Og hvernig hefur þessi varnarbarátta tekist? Það hefur tekist að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi sem margir óttuðust í fyrrahaust. Og þrátt fyrir afturkipp í þjóðarframleiðslu og tekjum hefur dregið úr viðskiptahalla og verðbólgu hefur verið haldið í skefjum. Í þessu felst árangur sem ber að meta að verðleikum. En nú þarf að snúa vörn í sókn. Nú er nauðsynlegt að horfa fram á við, hugsa stórt, hyggja að því hvernig við gerum Ísland að enn betra landi til að búa í á næstu árum og áratugum. Fyrsta skrefið er að ljúka þeim tímabundnu stuðningsaðgerðum við útflutningsgreinarnar sem nauðsynlegar hafa verið og búa nú atvinnulífinu viðunandi almenn rekstrarskilyrði. Þetta er í sjónmáli. Við þurfum nú að ráðast af stórhug í uppbyggingu útflutningsatvinnuvega við hlið sjávarútvegsins sem þó verður auðvitað um langa framtíð meginstoð okkar atvinnulífs. En auðlindir sjávar eru ekki ótæmandi. Nú þurfum við að gera að því gangskör að breyta orku fallvatna og jarðvarma í atvinnu og tekjur. Við þurfum að rjúfa þá kyrrstöðu sem ríkt hefur í nýtingu orkulinda til atvinnuuppbyggingar. Nærtækasti kosturinn er aukin álframleiðsla. Eins og fram hefur komið í máli forsrh. hér fyrr hefur iðnrn. að undanförnu undirbúið stækkun álversins í Straumsvík í samvinnu við nokkur erlend álfyrirtæki, svonefndan Atlantal-hóp. Þetta kom fram í ræðu forsrh. þótt hv. 1. þm. Reykv. virðist hvorki hafa heyrt þetta né séð. Ég tel nú líkur á því að viðunandi samningar frá sjónarmiði Íslendinga geti náðst við þennan hóp. Eitt tonn af áli frá álbræðslu hér á landi skilar okkur álíka miklu í þjóðarbúið og eitt tonn af þorski upp úr sjó. Þegar málið er skoðað á þennan einfalda hátt sjá menn glöggt hversu mikilvæg viðbót við atvinnulífið stækkun álversins í Straumsvík getur orðið. Við þurfum þessa viðbót nú þegar draga þarf úr þorskafla til þess að vernda þennan mikilvægasta nytjastofn á Íslandsmiðum. Ég vil tengja áformin um aukna álframleiðslu í Straumsvík við framtíðaruppbyggingu orkufreks iðnaðar og raforkukerfisins alls. Það er því nauðsynlegt að hefja þegar undirbúning nýs álvers annars staðar á landinu. Ef vel til tekst og samstaða næst í þessu mikilvæga máli verður unnt að hefjast handa þegar á næsta vori við nauðsynlegar virkjunarframkvæmdir. En verði ekki ráðist í slíka iðnaðaruppbyggingu verður heldur ekki þörf fyrir neina nýja stórvirkjun á Íslandi fyrr en eftir aldamót. Uppbygging orkufreks iðnaðar, eins og ég hef lýst, gæti ein sér aukið hagvöxt og atvinnu um einn af hundraði á ári hverju allan næsta áratug. Höfum við efni á að sleppa slíku tækifæri? Nei, við höfum það ekki. Það finnst hvorki Verkamannasambandinu né fjölmörgum öðrum almenningssamtökum sem hafa lýst stuðningi við þessi áform. Við verðum að vera menn til þess að koma þessu máli í höfn. Fyrr var þörf en nú er nauðsyn. Ég mun á næstunni leggja fyrir Alþingi till. til þál. þar sem fjallað verður um þetta mál í stærra samhengi. Annað mikilvægt framfaramál fyrir íslenskt atvinnulíf eru skipulagsumbætur á fjármagnsmarkaði. Með bættu jafnvægi í peningamálum hafa raunvextir lækkað að jafnaði um nálægt tvo af hundraði frá því þeir fóru hæst um mitt ár í fyrra. Því miður finnst engin einföld leið til þess að lækka vextina. Sem fyrr er aðhaldssöm fjármálastjórn, hjöðnun verðbólgu og umbætur á fjármagnsmarkaði mikilvægustu forsendur vaxtalækkunar. Og það hefur náðst mikilvægur árangur á undanförnum mánuðum í endurskipulagningu íslenska bankakerfisins sem menn hafa talað um í 20 ár að breyta en ekki gert neitt í málinu fyrr en nú. Í byrjun þessa árs voru viðskiptabankarnir sjö en í upphafi næsta árs verða þeir að öllum líkindum ekki fleiri en þrír. Fækkun og stækkun bankanna gefur færi á hagræðingu í rekstri þeirra og þar með á varanlegri lækkun á vaxtamun og þjónustugjöldum. Út úr bankasameiningunni koma sterkari bankar sem standa betur að vígi í samkeppni við aðrar fjármálastofnanir, jafnt innlendar sem erlendar. Skipulagsumbótunum verður haldið áfram, m.a. með fækkun fjárfestingarlánasjóða. Þær eru reyndar nauðsynlegur aðdragandi að opnun íslenska fjármagnsmarkaðarins gagnvart útlöndum sem nú er stefnt að. En fjárhagsvandræði í íslensku atvinnulífi stafa ekki nema að nokkru leyti af háum vöxtum. Þar kemur ekki síður við sögu mikil skuldsetning fyrirtækjanna og léleg eiginfjárstaða. Opinber afskipti hafa því miður hingað til fremur latt sparifjáreigendur en hvatt til þess að leggja fé sitt í atvinnurekstur. Þessu þarf að breyta og nú er áformað að gera fjárfestingu í hlutabréfum hagkvæmari en fjárfestingu í skuldabréfum með skattaívilnun til þess einmitt að styrkja stöðu íslenskra fyrirtækja í vaxandi samkeppni með breyttum viðskiptaháttum á alþjóðavettvangi. Góðir áheyrendur. Á þessu hausti er hálf öld liðin frá upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar. Á þeim tímamótum eru einmitt að verða gagngerar breytingar á efnahagslegri og stjórnmálalegri skipan Evrópu. Sárin eftir hildarleikinn mikla eru nú loks að gróa. Annars vegar er að myndast sameiginlegur innri markaður Evrópubandalagsríkjanna fyrir lok ársins 1992 og hins vegar sjáum við stórkostlegar breytingar í stjórnarfari í átt til lýðræðis og frjálsræðis í Austur-Evrópu, ekki síst í Ungverjalandi og Póllandi en einnig í sjálfum Sovétríkjunum. Allt hnígur þetta að því að Evrópa öll verði í framtíðinni eitt viðskiptasvæði, ein viðskiptaheild. Íslendingar eiga mikilla hagsmuna að gæta þar sem langstærsti hluti utanríkisviðskipta okkar er við þær þjóðir sem eru nú þátttakendur í þessari þróun. Á undanförnum mánuðum hafa Íslendingar haft forustu fyrir EFTA-ríkjunum í óformlegum viðræðum við Evrópubandalagið um framtíðarskipan í viðskiptum og efnahagssamvinnu í Evrópu. Aðild Íslands að Evrópubandalaginu er ekki á dagskrá að svo stöddu. Við höfnum því að aðgang að markaði þurfi að kaupa með því að veita aðgang að auðlindum. Markmið okkar í viðræðunum milli EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins er að tryggja sem best íslenska hagsmuni í bráð og lengd. Í fyrsta lagi þurfum við að tryggja og víkka út þau fríverslunarréttindi í vöruviðskiptum sem við höfum fengið með gagnkvæmum samningum við Evrópubandalagið. Í því sambandi er sérstaklega mikilvægt að tryggja tollfrjálsan aðgang fyrir unnar fiskafurðir að mörkuðum Evrópubandalagsríkja. Í öðru lagi þurfum við að ná samkomulagi um viðskipti með þjónustu sem sífellt verður mikilvægari þáttur í þjóðarbúskapnum. Þessu fylgir einnig nauðsyn á auknu frjálsræði í viðskiptum með fjármagn milli Íslands og annarra landa sem ætti að veita íslenskum fyrirtækjum aðgang að fjármagni á heimsmarkaðskjörum og jafnframt bæta ávöxtunarmöguleika innlendra sparifjáreigenda. Í þriðja lagi þurfum við að tryggja Íslendingum rétt til náms og starfa í öllum ríkjum Evrópu. Þetta er árangursríkasta leiðin til þess að flytja hingað nýja þekkingu, auðga þjóðlífið með ferskum menningarstraumum. Sagan sýnir að íslenskt þjóðlíf og menning blómstrar best í náinni snertingu við meginstrauma evrópskrar menningar. Í fjórða lagi þurfum við að gerast virkir þátttakendur í þeirri víðtæku samvinnu á sviði vísinda og tækni og umhverfisverndar sem að er stefnt í Evrópu framtíðarinnar. Höfum við efni á því að sitja hjá í þessari þróun og sleppa þeim tækifærum sem hún býður? Hafa íslenskir sjómenn og fiskvinnslufólk efni á því eða íslensk fyrirtæki sem þurfa á fjármagni að halda? Hvað með íslenskt námsfólk? Hefur íslensk menning efni á því að einangrast frá Evrópu? Svarið liggur í augum uppi: Við megum ekki einangrast. Við stöndum nú frammi fyrir því stóra verkefni að búa íslenskt samfélag undir framtíðina. Við þurfum að halda okkar hlut í hinu opna samfélagi þjóðanna. Til þess þurfum við að treysta okkar efnahag til að geta boðið lífskjör sem jafnast á við það sem best gerist með öðrum þjóðum. Til þess þurfum við að efla hér innan lands opið, réttlátt samfélag lýðræðis, menningar og skynsemi, þar sem sérhver einstaklingur hefur tækifæri til þroska í samræmi við sína hæfileika en er jafnframt búið öryggi um afkomu sína. En það er öflugt atvinnulíf sem er grundvöllurinn sem allt hvílir á, undirstaða velferðar í landinu. Hér eru stóru verkefnin fram undan.

Karl Steinar Guðnason Forseti. Góðir Íslendingar. Ég hef undanfarna viku verið að velta því fyrir mér hvernig Jóni heitnum Sigurðssyni, sem í daglegu tali var kallaður forseti, yrði við ef hann fengi að koma til okkar í svo sem einn dag. Hvernig kæmi Ísland, íslenska þjóðin, honum fyrir sjónir? Umræðan í þjóðfélaginu hefur að undanförnu verið svo neikvæð, á svo lágu plani, að leitun er á öðru eins. Helstu fjölmiðlar þjóðarinnar ráðast á Alþingi og að störfum þess af þvílíkri fyrirlitningu að ótrúlegt má teljast. Það er gefið í skyn að þingmenn, hvað þá heldur ráðherrar, séu verstu menn, illvirkjar og dugleysingjar sem taki sér það helst verkefni fyrir hendur að skattpína þegnana, kvelja og skelfa. Ekki vegna þess að verja eigi skattpeningunum til þarflegra hluta, heldur eingöngu af ótugtarskap og illum hvötum. Ekki má kenna fjölmiðlunum einum um þótt telja megi að hörð samkeppni þeirra hafi leitt þá út í þessa neikvæðni, heldur heyrast einnig þessar umræður hér á hinu háa Alþingi. Svartnætti bölsýninnar hefur heltekið umræðuna í þjóðfélaginu. Það er sama hvað er gert, því er fundið allt til foráttu. Samkeppni um fréttir er svo hamslaus að allt er gert til að draga athyglina að sér og sínum fjölmiðli. Ég er hræddur um að Jóni heitnum Sigurðssyni þætti undarleg sú árátta að feykja öllum góðum málum burt, efnahagsmálum, velferðarmálum, spurningunni um afkomu heimilanna, þegar fjölmiðlar eða hvatvísir einstaklingar komast á snoðir um ómerkilegt slúður eða sögusagnir. Hæst ber leikinn þegar hugsanlegt er að hengja einhvern ráðherranna. Það er sama hversu ómerkilegt það er, leikurinn, þorstinn eftir hefnd, eða illu umtali er svo gegndarlaus að öllu skal fórnað og þá mannorðinu fyrst. Við erum öll breysk. Okkur verður öllum eitthvað á einhvern tíma. Það er sjálfsagt að gagnrýna misgjörðir og við eigum að læra af mistökunum. En ég hygg að þeir sem börðust hvað harðast fyrir sjálfstæði íslensku þjóðarinnar hafi hugsað sér að á seinni hluta 20. aldar snerist umræðan um málefni og hugsjónir fyrir betra mannlífi fremur en að nærast á illkvittni á lágu plani. Verst hefur atlagan verið að utanrrh. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Hann er reyndar enginn engill; það er líka lítið um engla á meðal okkar, og ekki voru þeir fleiri í síðustu ríkisstjórn. Morgunblaðið hefur tamið sér heiðarlegan fréttaflutning þótt það fari oft út á ystu nöf í pólitíkinni. Það vakti sérstaka athygli mína að á föstudaginn er greint frá mikilli ánægju ráðherra á Norðurlöndum með undirbúning af Íslands hálfu að viðræðum EFTA og Efnahagsbandalagsins. Sænski forsætisráðherrann tók þar dýpst í árinni en Svíum voru eignaðar efasemdir fyrr. Utanrrh. sem erlendis hefur vakið sérstaka athygli fyrir skeleggan málflutning til sóknar og varnar íslenskum hagsmunum hefur stýrt þessum viðræðum. Öðrum fjölmiðlum hefur ekki þótt ástæða til að upplýsa þjóðina um þessa hlið málsins. Því jákvæða er yfirleitt sleppt. Ókunnugum kæmi spánskt fyrir sjónir sú heimsendapólitík sem stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar heldur uppi hér á Alþingi. Hér fullyrða þeir að allt sé kolsvart. Þjóðin og þjóðarbúið að sökkva, öll fyrirtæki á hausnum og þrátt fyrir að við Íslendingar greiðum lægri skatta en flestar Evrópuþjóðir er hinu gagnstæða haldið fram. Þessi umræða er að mínu mati fyrir neðan virðingu þjóðarinnar, þjóðar sem barist hefur frá fátækt og allsleysi, þjóðarheildar sem náð hefur því marki að hafa einhver bestu lífskjör sem getur í þjóðafjölskyldunni. Þegar spurt er um úrræði stærsta stjórnmálaflokksins í efnahagsmálum berst alltaf eitt svar: Við þurfum stóra gengisfellingu. Það er rétt að þrátt fyrir allmargar gengisfellingar hefur ríkisstjórnin verið nísk í þeim efnum. Stórfelldar gengisfellingar hafa líka gefist illa. Þeim hefur fylgt kollsteypa verðlagshækkana og verðbólgu, þeir ríku hafa orðið ríkari og þeir fátæku fátækari. Og fyrirtækin, sem þessi gamaldags efnahagsaðgerð á væntanlega að bjarga, hafa eftir að kollsteypan hefur riðið yfir verið verr stödd en þau voru þegar þeim átti að bjarga. Þegar spurt er um úrræði í sjávarútvegsmálum eða landbúnaðarmálum kemur hins vegar ekkert svar. Þar eru skoðanir margar, sín í hvora áttina, svo að þögnin, tómleikinn, situr eftir. Þetta úrræðaleysi, þessi djöfuldómur svartsýninnar, hefur átt sinn þátt í því að umræðan hefur færst á fyrrgreint plan. Ég vék að því hér áðan að við Íslendingar erum með einhverjar hæstu þjóðartekjur í heimi. En það er líka rétt að undanfarin tvö ár hafa þjóðartekjur minnkað og er allt útlit fyrir að enn minnki þær á næsta ári. Slíkur samdráttur hefur aldrei orðið fyrr. Engin ríkisstjórn hefði ráðið við það, og þegar Sjálfstfl. hljóp frá ábyrgð fyrir aðeins þrettán mánuðum síðan átti hann ekkert úrræði annað en gengisfellinguna sína. Þegar erfiðleikar steðja að reynir á menn og stjórnmálaflokka. Þá dugir illa að sökkva sér niður í drunga svartnættisins. Þá þurfa menn að ganga til verka af áræðni og bjartsýni. Það er staðreynd að ótrúlega margt hefur færst fram á veg nú síðustu árin og svo verður áfram ef að líkum lætur. Tökum nokkur dæmi: Á síðustu tveimur árum hafa verið byggðar 1237 félagslegar íbúðir en fjögur ár þar á undan voru þær aðeins 1100. Nú hefur um 500 félagslegum kaupleiguíbúðum verið úthlutað og verður stórfelld aukning á næsta ári. Fyrir nokkrum árum var ekkert sambýli fyrir fatlaða til hér á landi. Nú eru þau 40 og áfram verður haldið. Fyrir nokkrum árum voru verndaðir vinnustaðir fatlaðra vart til. Nú eru þeir 16 og áfram verður haldið. Það er verið að gjörbylta húsnæðislánakerfinu. Húsbréfakerfið fer af stað í næsta mánuði. Það mun gjörbreyta til batnaðar, minnka biðraðir, létta erfiðleika húsnæðislausra. Í fyrra spáði Verslunarráðið og stjórnarandstaðan því að atvinnuleysi yrði gífurlegt, 5.000--10.000 manns. Það hefur tekist að koma í veg fyrir þá hrollvekju. Það er atvinnuleysi á suðvesturhorninu en það vantar fólk víða annars staðar. Að mínu mati er hver einn atvinnulaus einum of mikið. En gleymum því ekki að betur hefur til tekist en spáð var. Nú er unnið að því að tryggja hverjum vinnufúsum manni atvinnu. Atvinnuleysi er óþolandi böl sem verður að uppræta. Tekist hefur með sérstökum aðgerðum ríkisstjórnarinnar að halda atvinnulífinu gangandi og víða sjást merki uppbyggingar. Íslenska þjóðin stendur styrkum fótum þrátt fyrir allt. Framtíðin verður björt náist breið samstaða um þá varnar- og sóknarbaráttu sem fram undan er. Næstu verkefni til að styrkja atvinnustigið eru að virkja fallvötnin og selja orkuna til nýrrar stóriðju. Í þeim efnum hefur síðustu 15 árin ríkt stöðnun og postular afturhaldsins hafa komið í veg fyrir þróttmikla sókn á sviði orku- og stóriðjumála. Núv. iðnrh. er að takast að leysa hnút stöðnunarinnar. Þar munu þúsundir nýrra atvinnutækifæra verða til. Þá munu þjóðartekjur vaxa á ný. Á þingi Verkamannasambandsins nú um daginn var samþykkt að krefjast nýrra leiða. Þar var bent á nauðsyn iðnaðar- og orkuuppbyggingar og nýrrar stefnu í sjávarútvegsmálum hvar fordæmd var sú hugsjón útvegsmanna að byggja upp fiskiðnað og fiskvinnslu í Bretlandi, þess krafist að atvinnan yrði færð inn í landið, Íslendingar hefðu sama rétt til að kaupa fiskinn og útlendingar. Á þingi Verkamannasambandsins var ekki tónn myrkursins, heldur tónn bjartsýni á möguleika okkar þjóðar. Þar var líka bent á nauðsyn þess að jafna kjörin, það væri brýnasta verkefnið að auka kaupmátt þeira verst settu, jafnvel á kostnað þeirra betur settu. Það var skoðun fólksins á þinginu að nógir peningar væru til, þeir væru bara ekki á réttum stöðum. Þegar vandamálin eru mikil er þjóðinni nauðsynlegt að njóta krafta Alþfl. Það sýndi sig best þegar efnahagsáfallið stóra varð á viðreisnartímabilinu. Nú að sjö mánuðum liðnum verða sveitarstjórnarkosningar. Alþfl. náði í síðustu kosningum að verða næststærsti flokkur þjóðarinnar hvað varðar heildarfylgi í sveitarstjórnum. Hvarvetna þar sem Alþfl. er í meirihlutaaðstöðu eða með meiri hluta hefur vel til tekist. Kratabæirnir geta státað af glæstum framförum, byltingu á sviði framkvæmda og styrkri fjármálastjórn. Nú þarf að hefja baráttuna fyrir enn stærri sigrum, fylkja liði til sigurs jafnaðarstefnunnar. Góður árangur er gott veganesti. Ég minntist á Jón Sigurðsson í upphafi ræðu minnar. Ég er sannfærður um að honum hefðu ofboðið þær ofsóknir sem einstaklingar eru beittir í stjórnmálunum. Ég er sannfærður um að umgengni fjölmiðla og óprúttinna stjórnmálamanna gagnvart Alþingi og stjórnkerfinu öllu hefði honum þótt af því illa og fyrir neðan virðingu þjóðarinnar. Minnumst þess að slíkur verknaður brýtur niður lýðræðishefð okkar Íslendinga, færir okkur nær hugsunarhætti miðaldanna þar sem tilgangurinn helgaði meðalið. Góðir Íslendingar. Við búum í landi tækifæranna þar sem framtíðin blasir við okkur þrátt fyrir augnablikserfiðleika. Tökum höndum saman við að verja efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar og trú á framtíðina. Berjumst gegn fulltrúum svartnættisins og niðurrifs. Látum málefni en ekki meinfýsni ráða ferðinni.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Hvernig má það vera að í ríku samfélagi eins og okkar sem telur um 250 þúsund sálir sé lífskjörum jafnmisskipt og við blasir? Er það náttúrulögmál að konur séu hornrekur í þjóðfélaginu, að störf sem þær vinna séu sett neðst í launastigana? Er það réttlætanlegt að börnin okkar séu hundruðum eða þúsundum saman á eins konar vergangi drjúgan hluta úr deginum vegna skorts á góðum barnaheimilum og skólum sem taka mið af þörfum barna? Er það við hæfi að umhverfi okkar drabbist niður vegna mengunar, ofnýtingar á landgæðum og fjársveltis til náttúruverndarmála? Kvennalistinn er orðinn til m.a. vegna þess að stjórnmálaflokkarnir í landinu hafa ekki tekið á þessum málum, þrátt fyrir fagurgala við hátíðleg tækifæri. Fannst ykkur, hlustendur góðir, að forsrh. veitti svör við þessum brennandi spurningum? Ég tók ekki eftir því. Samt er hann og aðrir ráðherrar að finna að því að stjórnarandstaðan skuli ekki hrósa þeim fyrir frammistöðuna. En þeir hafa fundið ráð við því. Þeir hæla sér sjálfir og eru ósparir á gullhamra um eigin verk og ágæti. Forsrh. er ekki af baki dottinn, enda með fimm til reiðar. Hann var hér áðan að hugga launafólk sem horfir á hrapandi kaupmátt dag frá degi og upplýsti að ríkisstjórnin hefði til sérstakrar athugunar hvort ekki megi koma við lækkun virðisaukaskatts á gróf brauð. Ja, þvílík rausn! Annars var ég að reyna að finna þráð í ræðu ráðherrans hér áðan innan um grófa brauðið og mylsnuna. Ekki var sá þráður í byggðamálunum. Ráðherrann minntist ekki einu orði á þau í ræðu sinni. Ef grannt var hlustað má segja að rauði þráðurinn í máli hans hafi verið hár fjármagnskostnaður blandaður háum vöxtum. Eftir árlanga setu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar eru ráðherrarnir að uppgötva að mikill fjármagnskostnaður hefur síðustu árin verið eitt erfiðasta vandamál íslenskra atvinnuvega. En hver ber ábyrgðina? Forsrh. vísaði í ýmsar áttir, einkum til Seðlabanka Íslands sem eigi að tryggja hagkvæman rekstur bankakerfisins og lækkun raunvaxta. Hann treystir því augsýnilega að landsmenn séu ekki langminnugir því að staðreyndin er að árið 1985 stóð ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. að því í bróðerni að innleiða vaxtafrelsið á Íslandi. Þannig hefur Framsfl. hjálpað dyggilega við að spinna þann þráð okurvaxta sem nú er talinn ein helsta ástæðan fyrir bágu ástandi efnahagsmála. En það er fleira en vextirnir sem ráðherrarnir hafa áhyggjur af. Það er ekki síst kaupgjaldið í landinu, hlutur launafólks, kvenna í fiskvinnslu og iðnfyrirtækjum og annarra sem skapa þjóðarauðinn. Ekki af því að kaupið sé of lágt, heldur þvert á móti. Þið heyrðuð hvað forsrh. sagði hér áðan: ,,Ekki verður hjá því komist að kaupmáttur launa falli enn.`` Því miður eru líkur á að ríkisstjórnin nái árangri á þessu sviði. Hún hefur góðum og þjálfuðum liðsmönnum á að skipa í baráttu sinni við launafólkið og atvinnurekendur munu taka liðveislu ríkisstjórnarinnar fegins hendi. Einn stærsti atvinnurekandinn er raunar ríkið og fjmrh. er sérstakur snillingur í að berja á viðsemjendum sínum. Eftir síðustu kosningar höfnuðu allir gömlu flokkarnir kröfu Kvennalistans um lögfestingu lágmarkslauna. Þá mátti ekki beita lögum. Stjórn Þorsteins Pálssonar, sem mynduð var sumarið 1987, hikaði hins vegar ekki við að taka samningsréttinn af launafólki. Þegar sú stjórn gafst upp eftir rúmlega eins árs hraklega siglingu og Alþb. hljóp í skarðið fyrir Sjálfstfl. mátti alls ekki afhenda samningsréttinn til baka. Hinn nýendurreisti forsrh. orðaði það af sinni alkunnu hógværð í stefnuræðu í fyrra að óhjákvæmilegt hefði reynst að víkja til hliðar mikilvægum mannréttindum. Síðan hefur kaupmáttur launa fallið stöðugt og nú er svo komið að þorri launafólks hefur varla í sig og á þrátt fyrir sífellt lengri vinnudag. Forsrh. boðar aukið atvinnuleysi á næsta ári, en segir jafnframt að ríkisstjórnin sé að leita leiða til að auka hagvöxt. Úrræðin eru einkar frumleg. Bygging álvers í Straumsvík sem fullbúið mun ekki veita nema um 250 manns atvinnu. Ekki dregur það svo teljandi sé úr atvinnuleysi, síst af öllu hjá konum. Konur eru meiri hluti þeirra sem nú eru á atvinnuleysisskrá og varla leita þær í ríkum mæli eftir atvinnu við að reisa stóriðjuver og virkjanir. Það er í meira lagi sérkennilegt að heyra verkalýðsfélög krefjast framkvæmda af þessu tagi sem kosta munu um 50 þús. millj. ísl. kr. en veita aðeins nokkur hundruð manns atvinnu. Fjárfesting á bak við hvert starf verður um 200 millj. kr. Hér eins og víðar eru það skammtímasjónarmið sem ráða ferðinni. En hvað um orku fallvatnanna, segja menn? Á ekki að selja hana? Forsrh. upplýsti í stefnuræðu sinni að orkuverð muni fara ört hækkandi erlendis með hverju ári sem líður. Á sama tíma er verið að semja um raforkuverð við útlendinga sem er langt undir framleiðslukostnaði. Hér á enn einu sinni að velta kostnaðinum yfir á íslensk fyrirtæki sem borga nú þegar margfalt verð fyrir orkuna, að ekki sé talað um almenning í landinu. Fyrir stóriðjuna á að fórna hagkvæmum virkjunum sem myndu henta vel fyrir vöxt almenns raforkumarkaðar á komandi árum. Það eru skrýtin fræði að reikna aukinn hagvöxt sem uppskeru af slíkri útsölustefnu þegar í henni felst að Íslendingar framtíðarinnar þurfa að greiða hærra raforkuverð. Þessi ríkisstjórn þóttist ætla að gera átak í atvinnumálum kvenna í dreifbýli og Alþingi tók undir það með sérstakri ályktun sl. vor. En hvert var svo næsta skref ríkisstjórnar jafnréttis og félagshyggju? Jú, hún skipaði tvær nefndir til að fjalla um atvinnumál. Í þeim sitja samtals 17 einstaklingar. Ætli það sé bara tilviljun að þeir eru allir karlkyns? Ríkisstjórnin gumar af því að vera að byggja upp þekkingu í landinu sem eigi að leggja grunn að auknum þjóðartekjum. En hvað eru ráðherrarnir að gera þessi missirin? Niðurskurður á rekstrarkostnaði grunnskóla er um 4% á þessu ári. Mikill niðurskurður verður á skólabyggingum á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. Æðsta menntastofnun þjóðarinnar, Háskólinn, fær nú þær kveðjur að hann eigi að láta drjúgan hluta af sjálfsaflafé sínu í Þjóðarbókhlöðu. Vanrækslan gagnvart þeirri byggingu er orðin þjóðarhneyksli. Bókhlaðan átti að vera gjöf landsmanna í minningu 11 alda búsetu í landinu. Ríkisstjórnin setti í málefnasamning sinn að bókhlöðunni skyldi lokið innan fjögurra ára. Nú á að reyna að efna það loforð á þann sérkennilega hátt að ráðast að undirstöðum Háskólans. Það er reyndar fjmrh. Alþb. sem stendur að þeirri aðför. Menntmrh. sama flokks telur sig vera að vinna að margs konar nýmælum og þeysist um landið til að kynna frumvörp og reglugerðir. Innistæðan á bak við skrúðmælgi ráðherra menntamála er hins vegar minni en engin þar sem árangurinn birtist með öfugum formerkjum í fjárlagafrv. nú annað árið í röð. Það verður þó að telja ríkisstjórninni það til tekna að nú skuli loks eiga að setja á stofn umhverfisráðuneyti. Ef rétt verður á því máli haldið getur það orðið lyftistöng fyrir umhverfisvernd sem hefur verið vanrækt hér um langt skeið. Það féllu mörg orð um bætt umhverfi í stefnuræðu forsrh. Vonandi gerir ríkisstjórn hans sér ljóst að ekki er nóg að stofna ráðuneyti heldur þurfa að koma til vitræn vinnubrögð og fjármagn til aðgerða. Það er ekki sérlega traustvekjandi ef fela á Borgfl. forustu í þessum málaflokki. Það hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum að úti í Evrópu hafa 12 ríki ákveðið að afnema landamæri sín á milli fyrir lok ársins 1992. Þar með afsala þau sér endanlega stjórn sinna mála til yfirstjórnar sem situr í Brussel. Sagt er að öll stjórnmálasamtök sem eiga fulltrúa á Alþingi hafi lýst því yfir að aðild Íslands að Evrópubandalaginu sé ekki á dagskrá þessa stundina. Það er þó ljóst að ekki býr mikil sannfæring að baki slíkra orða á sumum bæjum. Á landsfundi Sjálfstfl. nýverið var greinilegt að fulltrúum þar þótti vel koma til greina að Ísland sameinaðist þessu stórríki í Evrópu og fer þá að verða tími til kominn fyrir Sjálfstfl. að leita sér að nýju nafni. Hingað til höfum við haft góð samskipti við Evrópubandalagið. Við höfum getað selt okkar fisk að miklum hluta tollfrjálst á þeirra markaði. Við höfum samvinnu við bandalagið á sviði vísinda, tækni, menntamála og umhverfismála, svo eitthvað sé nefnt. Engin ástæða er til að ætla annað en að svo geti orðið áfram og að við getum náð fram endurbótum í tvíhliða samningum. En ríkisstjórnin með utanrrh. í broddi fylkingar virðist á öðru máli því að nú er stefnt að samruna Íslands við Evrópubandalagið bakdyramegin. Það er kallað evrópskt efnahagssvæði í fyrstu lotu. Því er haldið fram að ekki komi til greina að útlendingar fái aðild að fiskimiðum okkar. En hvað er að gerast? Stærri og stærri hluti af fiski af Íslandsmiðum fer til vinnslu erlendis. Það mun enn aukast ef haldið verður áfram á þeirri braut sem ríkisstjórnin nú fetar gagnvart Evrópubandalaginu. Svokallað frelsi í fjármagnsflutningum er annað atriði sem unnið er að á vegum ríkisstjórnarinnar gagnvart Evrópubandalaginu. Og hvað þýðir það fyrir þjóð í útjaðri væntanlegs efnahagssvæðis? Reynsla Danmerkur og Írlands segir okkur nokkuð um það hvers vænta megi. Frá þessum löndum sem bæði eru hluti af Evrópubandalaginu hefur fjármagnið streymt burt, þveröfugt við spádóma frjálshyggjupostula. Opnun fyrir fjármagnsflutninga og erlenda banka á Íslandi mun hafa í för með sér að útlendingar ná smám saman tökum á íslenskum auðlindum. Er það það sem við viljum stefna að? Framtíðarsýn þeirra sem sitja við stjórnvölinn þessi árin er ekki glæsileg. Ef þeirra stefna verður að veruleika munu Íslendingar aðallega stunda frumvinnslu í landinu í fyrirtækjum sem útlendingar ráða yfir. Erlendum stóriðjufyrirtækjum á að fjölga og fiskurinn verður fluttur út óunninn. Framlög til menntunar og menningarstarfsemi eru skorin niður fyrst af öllu og bækur á að skattleggja með 26% gjaldi í ríkissjóð. Forseti. Góðir hlustendur. Það er hægt að breyta þeim veruleika sem við okkur blasir vegna rangrar stjórnarstefnu og úrræðaleysis valdhafanna. Við Íslendingar höfum allar forsendur til að lifa við góð lífskjör og búa börnum okkar örugga framtíð. Náttúruauðlindir okkar, fiskimið, gróðurmold og orkulindir, eru traustur grunnur á að byggja ef við umgöngumst þær af framsýni og fyrirhyggju. Glötum þeim því ekki í hendur útlendinga. Stjórnmál eiga að snúast um forgangsröð. Þar hafa konur margt til mála að leggja. Kvennalistinn mun hér eftir sem hingað til leggja áherslu á að gildismat kvenna fái sinn sess alls staðar þar sem ráðum er ráðið. Þannig byggjum við upp farsælla og réttlátara þjóðfélag. --- Góðar stundir.

Anna Ólafsdóttir Björnsson Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Í mín eyru hljómaði flest í stefnuræðu forsrh. kunnuglega. Svo gat virst í fljótu bragði að verið væri að fjalla um stórmál þjóðarinnar. En þótt drepið hafi verið lauslega á margt stórt erum við í raun litlu nær. Nauðsynlegra hefði verið fyrir þing og þjóð að fá að heyra hver er í raun og veru stefna stjórnar sem fyrir ári síðan tók að sér að bjarga landinu frá efnahagslegu hruni. Víðtækasta skuldbreyting Íslandssögunnar hefur átt sér stað. Stærstu upphæðirnar renna að vonum til stórra fyrirtækja í miklum vanda. Að hluta til hlýtur þar að vera um að ræða vanda vegna rangra ákvarðana í fortíðinni. Atvinnulíf er enn í lægð og spáð er vaxandi atvinnuleysi. Ráðstöfunartekjur munu minnka og vandi atvinnufyrirtækja er svo sem ekki leystur þrátt fyrir skuldbreytingar. Við einhæfu atvinnulífi og vanda sjávarútvegsins þykjast menn sjá einhver svör en allt of fá. Eins og svo oft áður er litið vonaraugum til stóriðju. Hvenær ætla menn að fara að leggja rækt við hið smáa þar sem sérhvert atriði er mönnum nærtækt og snertir hvern og einn beint? Því miður gætti þessa lítið í stefnuræðu forsrh. Hvers vegna er ekki litið til annarra lausna en þeirra sem skapa tugum eða hundruðum atvinnu? Hefur samlagningin gleymst, að margt smátt gerir eitt stórt? Má hvert atvinnutækifæri kosta hvað sem er ef það er aðeins eitt af nógu mörgum í kippu. Erlend lán eru dýr. Jafnvel bjartsýnustu menn ætla sér ekki þá dul að virkja til stóriðju án þess að taka erlend lán fyrir um 80% kostnaðar. Hvenær ætlum við að læra af reynslunni? Og hér er þó ekki litið á umhverfismengun, óyndislegar vinnuaðstæður og þá einföldu staðreynd að álver minnkar ekki atvinnuleysi kvenna. Á undanförnum árum hefur oft verið lánað stórt og stundum gengið vel en allt of oft miður. Gjaldþrot stórfyrirtækja valda miklum sveiflum á vinnumarkaðnum. Ríkið þarf að borga talsverðar summur ef fyrirtæki fer á hausinn og skuldar laun. Á sl. ári námu greiðslur vegna ríkisábyrgða launa um 80 millj. kr., meira en þrefaldri þeirri upphæð sem búist var við. Það er því ábyrgðarhluti hjá ríkinu sem öðrum að lána stórar fúlgur, einkum þegar fjármagnskostnaður er svo hár sem raun ber vitni. Fjármagni er samt sem áður ausið til áhættusamra fjárfestinga upp á milljónir. En ung bóndakona í Borgarfirði fær þau svör hjá einni lánastofnun atvinnuveganna að það þýði ekkert að biðja um lán til að kaupa 30 eða 40 þús. kr. steinasög. Fjárfestingin sé ekki nógu stór. Hvers konar verðmætamat er þetta eiginlega? Hún var með frumkvæði, hugmynd, en mátti aðeins steypa sér í stórar skuldir, ekki smáar. Því miður er svipuð dæmi að heyra úr öðrum atvinnugreinum. Það er þeim mun ánægjulegra að heyra af öðrum þankagangi. Í Bændaskólanum á Hvanneyri er t.d. farið að hyggja á góðum hugmyndum og bjóða upp á sífellt fjölbreyttara valnám, m.a. í ullarvinnslu. Ekki endilega með það fyrir augum að gera menn færari til að framleiða 100 þúsund trefla, heldur er þar kennt að vinna ull í fat með hefðbundnum hætti. Ekki þarf að fjárfesta í dýrum og sérhæfðum tækjakosti til að búa til minjagripi með þessum hætti, heldur skiptir hugvit, hönnun og alúðleg vinnubrögð hér meginmáli. Konur í sveitum vantar vinnu. Þetta ásamt öðru gæti skapað hana. Ef við ætlum að standa undir nafni í ferðaþjónustu verðum við að geta boðið upp á þjóðlega og vel gerða minjagripi. Í ferðaþjónustu sannast enn að hin mörgu smáu úrræði geta verið góð. Meðan nýleg stórhótel riða blómstrar ferðaþjónusta bænda. Og innlend framleiðsla er atvinnuskapandi, hún sparar gjaldeyri og í því tilviki sem ég nefndi hér áðan er hún einnig vel fallin til að afla gjaldeyris. Konur leita oft nýrra leiða í atvinnu til að skapa sér eigið sjálfstæði. Ætli það sé tilviljun að í Bandaríkjunum, þar sem allt á nú að vera stærst og mest, eru menn farnir að fjárfesta skipulega í hugviti kvenna. Þar er nýsköpunin og jafnvel innan stærstu fyrirtækjanna hefur mönnum lærst að brjóta starfsemi upp í smærri einingar og ná þannig hagkvæmni hugvits og heildarsýnar í stað vélvits og vinnuþrælkunar. Við skulum ekki gleyma þeirri tæknibyltingu sem orðið hefur með tölvu- og upplýsingaöld. Nú þarf ekki lengur að smala öllum á sama stað til að vinna að ákveðnum verkefnum. Þetta sáu kvennalistakonur mætavel er þær fluttu þáltill. um að færa verkefni ríkisstofnana út á land og skapa þar nýja atvinnumöguleika. Hvert eitt starf skiptir máli. Kona í Vopnafirði hefur nú tekið að sér bókhald og framtöl bænda þar í sveit. Það er bara starf fyrir einn á þeim tíma árs sem minnst er að gera í búskapnum en hvert eitt starf skiptir máli. Á Suðurnesjum er mikilvæg hefð fyrir fiskvinnslu og fáir vita betur en konurnar hvaða möguleika hráefnið gefur okkur. Samvinna fagfólks og frumherja þarf ekki endilega að kalla á risafjárfestingar. Gefum gaum að frumkvæði kvenna, þar gæti leynst fjársjóður. Að þessu frumkvæði þarf að hlúa og skapa svigrúm til að byggja upp, ekki bara á einu sviði heldur fjölmörgum. Vera kann að einhverjum þyki ekki í verkahring Alþingis að hugsa um mál sem virðast smá. Lítil gosdrykkjardós er kannski ekki mikil mengun í umhverfi okkar. En væri öllum landsins gosdrykkjardósum fleygt á víðavang gegndi öðru máli. Það kom til kasta Alþingis að móta þá heillavænlegu stefnu að sporna við slíkri umhverfismengun er það samþykkti í fyrravor þáltill. sem flutt var að frumkvæði Kvennalistans um einnota umbúðir. Þarna var hugað að einu hinna mörgu smáatriða sem varða okkur öll en tengjast svo mörgu, virðingu okkar fyrir umhverfinu, vilja okkar til að endurnýta auðlindir jarðar, ábyrgð okkar á því að halda sameiginlegum útgjöldum í lágmarki, því það kostar sitt að sóa auðlindum og urða fyrirferðarmikil verðmæti. Á sama hátt og fjallað var um einnota umbúðirnar vildi ég sjá Alþingi takast á við önnur hin smæstu atriði sem varða þó svo marga, t.d. yfirlætislausar lagfæringar á lögum um málefni fatlaðra eða í almannatryggingakerfinu, hyggja að því hvaða kjör stjórnvöld búa þeim er annast fötluð eða veik börn sín eða foreldra í heimahúsum. Það þýðir ekki alltaf að bíða eftir að stóru línurnar verði lagðar og vísa einatt á heildarendurskoðun einhvern tímann í framtíðinni. Endurbætur sem ekki þola bið verða ekkert verri þótt þær séu samþykktar áður en næstu stóru línur eru lagðar, línur sem áreiðanlega þarf að endurskoða. Og svo eru það börnin ung og smá. Er ekki komið að okkur að vakna upp við vondan draum og gera okkur grein fyrir þeim aðstæðum sem við búum þeim? Það er varla tilviljun að fólk finnur sig knúið til að stofna samtök til að gæta hagsmuna íslenskra barna einmitt núna þessa dagana. Í nýlegri könnun Félagsvísindastofnunar um dagvistun barna á forskólaaldri og lífskjör foreldra kemur fram að meiri hluti foreldra forskólabarna er óánægður með þjónustu stjórnvalda. Þessi niðurstaða sýnir að foreldrar firra stjórnvöld engri ábyrgð og eiga ekki að gera það. Í sömu könnun kemur einnig fram að þungar fjárhagsáhyggjur hvíla á allt of stórum hópi foreldra forskólabarna. Oftast er það vegna kaupa á húsnæði. Vandi fjölskyldnanna í landinu er ekki síður mikill en vandi fyrirtækjanna þegar fjármagnskostnaður er hár. Kannski meiri. Alþingi getur ekki firrt sig ábyrgð á lífi neins sinna minnstu barna. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þeir komu hingað tveir, nýkomnir af landsfundi Sjálfstfl., formaðurinn núverandi og varaformaðurinn fráfarandi sem fórnað var af landsfundinum öllum, til að dylja mistökin hjá formanninum og óánægjuna með flokksstjórnina. Þeir komu hingað tveir af landsfundinum saman til að sýna þjóðinni að þrátt fyrir allt stæðu þeir nú hér sem einn maður. En halda þeir virkilega að Íslendingar séu búnir að gleyma fimm ára ferli Sjálfstfl.? Sjálfstfl. fékk fimm ár til að sýna sín ráð. Hann fékk fimm ár til að sýna Íslendingum í verki hvað stefna Sjálfstfl. þýddi. Árin 1983--1988. Það er ekki liðinn langur tími síðan og þessi fimm ára ferill Sjálfstfl., við skulum draga hann hér upp fáeinum dráttum. Hvað blasti hér við fyrir ári síðan? Jú, eftir fimm ára feril voru atvinnuvegir Íslendinga að stöðvast. Allir forystumenn atvinnulífsins í landinu voru sammála um það að stöðvun atvinnulífsins blasti við. Kunnáttumenn á öllum sviðum voru sammála um það að 5.000--15.000 manna atvinnuleysi yrði orðinn veruleiki eftir fáeina mánuði. Eftir fimm ára valdaferil Sjálfstfl. var dansaður trylltur vaxtadans á peningamarkaðinum þar sem vextirnir á gráa markaðinum, raunvextirnir, sem voru ekki 6 og 7, heldur 12, 16 og 18%, möluðu skattfrjálsan gróða í hendur stóreignamanna í okkar landi. Eftir fimm ára valdaferil Sjálfstfl. höfðu erlendar skuldir Íslendinga á góðæristímanum sjálfum vaxið meira en dæmi voru til um áður. Og hvernig var fimm ára valdaferill Sjálfstfl. í fjmrn.? Þegar Ragnar Arnalds gekk þar út á fyrstu mánuðum ársins 1983 hafði ríkt jafnvægi í ríkisfjármálum Íslendinga um árabil en þegar Sjálfstfl. kom þangað inn fóru málin að fara úr skorðum. Ár eftir ár eftir ár á þessum fimm ára ferli fóru ríkisútgjöldin upp og upp og upp. Hallinn varð svo mikill í fjármálaráðherratíð Þorsteins Pálssonar að eitt víðlesnasta dagblað landsins hefur reiknað hann á núvirði sem 12 milljarða kr. halla. En juku þeir tekjurnar? Nei. Þeir meira að segja sögðu við þjóðina: Við ætlum að lækka skattana. En þeir juku ríkisútgjöldin þannig að bilið ár eftir ár á þessum fimm ára ferli var svo mikið að nú blasir við 10--15 milljarða kr. gat sem þarf að brúa á næstu árum eftir þennan valdaferil Sjálfstfl. Og svo koma þessir menn hér og halda að þeir geti boðið íslenskri þjóð öruggari og betri fjármálastjórn. Og hver var staðan í málefnum landsbyggðarinnar eftir fimm ára valdaferil Sjálfstfl.? Hrun og flótti og á höfuðborgarsvæðinu sjálfu þensluæði á öllum sviðum. Þetta er myndin eftir fimm ára reynslu Íslendinga af stjórn Sjálfstfl., stjórn sem byggðist á kenningum Hannesar Hólmsteins, Hayeks og Friedmans. Og gerðist eitthvað nýtt á landsfundi Sjálfstfl. annað en það að Friðrik Sophusson var látinn segja af sér og Davíð Oddsson tók við? Nei, auðvitað gerðist ekkert annað því að sömu gömlu stefnumálin voru endurnýjuð. Flokkurinn kom aftur til þjóðarinnar í trausti þess að þjóðin hefði gleymt og bauð upp á sömu stefnuna. Það eru 13 mánuðir síðan Alþb. kom að þessu stórslysi sem Sjálfstfl. hafði skilið eftir á þjóðvegi Íslendinga. Sárin voru vissulega mun dýpri en nokkurn mann hafði grunað. Blæðingarnar hættulegri og gröfturinn út um allt. Á 13 mánuðum hefur tekist við mjög erfið skilyrði, minnkandi afla og lækkandi verð á erlendum mörkuðum að snúa þessari þróun við. Sárið hefur verið saumað saman. Blæðingarnar hafa verið stöðvaðar. Gröfturinn hefur verið hreinsaður út og nú blasa við, aðeins rétt rúmu ári eftir að Alþb. kom að þessu verki, staðreyndirnar um trausta efnahagsstjórn. En það var athyglisvert að núverandi formaður Sjálfstfl. og varaformaðurinn sem fórnað var, þeir treystu sér ekki til að ræða þessar staðreyndir hér. En hverjar eru þær? Við skulum fara yfir tíu höfuðþætti í efnahagsstjórninni í dag sem allar bera það einkenni að vera á hverjum tíma taldar traustasti vitnisburður um góða efnahagsstjórn, efnahagsstjórn sem er á réttri leið. Í fyrsta lagi: Staða atvinnugreinanna í útflutningnum hefur styrkst svo mjög að nú heyrum við ekki lengur raddirnar um að þær séu að stöðvast. Þvert á móti eru forystumenn atvinnulífsins sammála um það að staðan í dag sé gjörbreytt frá því sem hún var áður. Í öðru lagi: Hinu stórfellda atvinnuleysi hefur verið forðað. Það hefur dregið þannig úr þenslunni að atvinnan í útflutningsgreinunum er núna traust og það er fyrst og fremst í eyðslugreinunum sem umskipti eru að verða. Í þriðja lagi: Vöruskiptahallinn. Mælikvarðinn á óstjórnina sem var geigvænlegur á síðustu valdaárum Sjálfstfl. jafnvel í góðærinu sjálfu. Hverjar eru staðreyndirnar í dag? Vöruskiptajöfnuður Íslendinga verður á þessu ári jákvæður, jákvæður um fimm milljarða króna. Við flytjum meira út en við flytjum inn. Þetta hefur ekki gerst síðan 1986. Og viðskiptahallinn í heild, hann hefur verið að minnka þrátt fyrir erfiðar aðstæður í þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Fimmta atriðið endurspeglast svo í gjörbreyttri stöðu gengismálanna. Hér hefur tekist að breyta raungenginu svo, útflutningsgreinunum í hag, að það er núna orðið hagstæðara útflutningsgreinunum heldur en meðaltal gengismálanna frá árunum 1979 til 1989. Slík raungengisbreyting hefur aldrei áður verið gerð án efnahagslegrar kollsteypu og án verðbólguöldu. Það er hið stóra í árangri þessarar ríkisstjórnar að hafa breytt þannig gengisþróuninni útflutningsgreinunum í hag án þess að efnahagslífið hafi farið úr skorðum. Í sjötta lagi hefur verðbólgan verið hamin. Það hefur aldrei fyrr gerst í efnahagssögu okkar Íslendinga að á árum þar sem landsframleiðslan minnkar, þar sem samdráttur á sér stað, hafi tekist að halda verðbólgunni í skefjum og það sem meira er: Draga úr henni. Ætíð áður á samdráttartímum, líka þegar Sjálfstfl. hefur verið í forsæti fyrir ríkisstjórnum og borið ábyrgð á fjármálunum, hefur verðbólgan rokið upp. Í sjöunda lagi er jafnvægið í peningamálunum. Það jafnvægi endurspeglast í því að lausafjárstaða bankanna er nú jákvæð um nær 10 milljarða króna í lok síðasta mánaðar og það hefur tekist þrátt fyrir hrakspár Þorsteins Pálssonar og Friðriks Sophussonar hér á Alþingi fyrr á þessu ári að fjármagna ríkissjóð með sölu spariskírteina innan lands og sölu ríkisvíxla hér innan lands þannig að í stað þess að safna erlendum skuldum erum við farin að spara, þjóðin sjálf, til þess að standa undir okkar útgjöldum. Í áttunda lagi er þenslan úr sögunni. Þenslan sem var orsök óstjórnarinnar hér áður fyrr og gerði ógerlegt að ná raunverulegum tökum á efnahagsstjórninni. Í níunda lagi eru vaxtamálin. Vaxtadansinn á gráa markaðinum hefur verið stöðvaður. Þær eru nánast horfnar úr sjónvarpinu glæsiauglýsingarnar sem áður fyrr á blómatíma Sjálfstfl. komu kvöld eftir kvöld með gylliboðin frá gráa markaðinum, bjóðandi 10, 11, 12, 16 og 18% raunvexti. Þær eru farnar heilsíðuauglýsingarnar úr blöðunum sem dag eftir dag buðu þessi gylliboð á gráa markaðinum og hvað er komið í staðinn? Jú, í staðinn er kominn sparnaður ríkissjóðs Íslendinga sjálfra með raunverulegum árangri þar sem u.þ.b. sex milljarðar eru komnir hér inn í sparnað landsmanna sjálfra á lægri vöxtum en dæmi eru til um áður. Í stað þess að grái markaðurinn fylli fjölmiðlana er það sameiginlegur sjóður okkar Íslendinga sem nú er orðinn söfnunartæki landsmanna sjálfra. Í þessu birtist vel árangurinn og þátttaka fólksins í þessum breytingum því þetta er frjáls þátttaka fólksins í þessum sparnaði. Það er frjáls vilji fjöldans sem hefur komið til liðs við ríkisstjórnina með þessum hætti og vikið til hliðar hinum erlendu lántökum Sjálfstfl. eða tryllta dansinum á gráa markaðinum og byggir í staðinn upp sparnað okkar Íslendinga sjálfra í formi spariskírteina ríkissjóðs. Og að lokum þá er auðvitað sá mikli árangur sem felst í því að halli ríkissjóðs fer mjög minnkandi. Þeir hafa reynt, þessir herramenn, og Þorsteinn Pálsson situr nú í sæti sínu og hlær, maðurinn með 12 milljarða kr. hallann á bakinu. En hverjar eru staðreyndirnar, Þorsteinn Pálsson? Þorir formaður Sjálfstfl. ekki að hlýða á staðreyndirnar heldur hlær bara eins og lítill strákur úti í bæ. Staðreyndirnar eru nefnilega þær að þrátt fyrir erfiðleikana, þrátt fyrir samdráttinn, þá verður halli ríkissjóðs á þessu ári helmingi minni heldur en hann var á síðasta ári, 1,5% af landsframleiðslu í staðinn fyrir 2,8% í fyrra. Og hver var hann í góðærinu hjá þér, í góðærinu hjá þér þegar allt var glæst í ytri skilyrðum og hefði verið hægt að reka ríkissjóð með stórfelldum afgangi ef hér hefði ekki ríkt þessi ga-ga efnahagsstjórn frjálshyggjunnar og Sjálfstfl.? Í góðærinu sjálfu rakst þú ríkissjóð með 1,3% halla, 1,3% halla. Eða í ár verður ríkissjóðshallinn álíka og hann var í góðærinu hjá Sjálfstfl., þegar ytri skilyrðin voru þannig að það hefði verið hægt að dansa leikandi með stórfelldan afgang á ríkissjóði. Þetta er munurinn í nokkrum helstu höfuðeinkennum efnahagsstjórnarinnar sem sýnir það að eftir að núverandi flokkar tóku saman höndum í ríkisstjórn og Borgfl. gekk til liðs við okkur síðan, þá hefur verið lagður hér grundvöllurinn að heilbrigðu hagkerfi. Það hagkerfi ber öll höfuðeinkenni heilbrigðs vestræns hagkerfis og það er einmitt merkilegt að það skuli vera þátttaka Alþb. í ríkisstjórninni sem snýr öfugþróun síðustu ára yfir á þennan heilbrigða grundvöll, grundvöll sem einkenndist af því að við getum í upphafi nýs árs lokað millifærslukerfinu, lagt þá sjóði til hliðar, komið þeim fyrir inni í bankakerfinu og látið þetta jafnvægisástand, sem okkur hefur nú tekist að skapa stig af stigi, taka við. Jafnvægisástand þar sem raungengið er orðið eðlilegt, vextirnir komnir niður, vöruskiptajöfnuðurinn orðinn hagstæður, viðskiptahallinn að hverfa og ríkissjóður rekinn fyrir innlent fé landsmanna sjálfra. Þetta eru hin stóru þáttaskil. Þetta er munurinn á því stórslysi sem Sjálfstfl. skildi eftir á þjóðvegi Íslendinga fyrir ári síðan og því sem blasir við í dag. Og það eru nánast kraftaverk hjá þessari ríkisstjórn við þau erfiðu ytri skilyrði sem hafa ekki hent íslenska þjóð í 40 ár, að þrjú samdráttarár komi í afla og landsframleiðslu, að geta náð þessum efnahagslega árangri og geta einnig til viðbótar sýnt fram á í verki stórfelldar jöfnunaraðgerðir á fjölmörgum sviðum, jöfnunaraðgerðir sem birtast í fyrsta lagi í því að hagur landsbyggðarinnar í dag gagnvart höfuðborgarsvæðinu er með allt öðrum hætti, birtist í öðru lagi í því að þegar virðisaukaskatturinn verður tekinn upp verður hér lækkuð skattlagning á matvælum stórfelldlega en Sjálfstfl. sjálfur ætlaði sér hins vegar að hafa fulla skattlagningu á matvælum þegar hann samþykkti frv. um virðisaukaskatt hér í forsætisráðherratíð Þorsteins Pálssonar. Í þriðja lagi: Stórfelldar umbætur í félagslegum húsnæðismálum, umbætur í þágu láglaunafólks þar sem kaupleiguíbúðir, búsetaíbúðir og verkamannabústaðir hafa forgang. Lækkun verðs á matvælum um næstu áramót þegar virðisaukaskatturinn verður tekinn upp og úrbæturnar í húsnæðismálum eru auðvitað tvíþættar stórfelldar jöfnunaraðgerðir í þágu láglaunafólks í þessu landi. En það er ekki búið. Það hefur einnig verið ákveðið að afnema þau forréttindi fjármagnsteknanna og gróðaaflanna á peningamarkaðinum sem Sjálfstfl. vill viðhalda og láta hinn stórfellda fjármagnsgróða sitja við sama borð eins og launavinnuna. Og kaupmátturinn. Kaupmáttur láglaunafólksins hefur ekki bara haldist, hann hefur vaxið, enda er það athyglisvert að forystumenn Sjálfstfl. hér í umræðunum treystu sér ekki til að nefna einu orði að ekki hefði verið staðið við fyrirheitin úr kjarasamningunum varðandi kaupmátt láglaunafólks og verðlag á landbúnaðarvörum vegna þess að staðreyndin er sú að á sama tíma og kaup u.þ.b. fjórðungs eða þriðjungs félagsmanna BSRB hefur hækkað um 14--18%, þá hefur verðlagið á landbúnaðarvörum hækkað um 13%, á öllum innlendum matvælum um 10%. Kaupmáttaraukningin á erfiðleikatímum hefur því verið með þeim hætti að hinir sem lægst hafa launin hafa ekki bara haldið sínum hlut heldur hefur hann styrkst. Það sýnir hinn raunverulega mun á Sjálfstfl. annars vegar og okkur hins vegar að þegar hart er í ári þá viljum við ekki bara hlífa þeim sem verst hafa kjörin, við viljum styrkja stöðu þeirra. Þessari ríkisstjórn hefur þess vegna á aðeins 13 mánuðum tekist að snúa þessari þróun við og það er auðvitað skýringin á því hvers vegna Sjálfstfl. hefur ekki, þótt tvær vikur séu liðnar af þingi, þorað að hefja hér umræður um efnahagsmál, heldur viljað tala um eitthvað allt annað. Vegna þess að Sjálfstfl. forðast eins og heitan eldinn að bera saman annars vegar þennan fimm ára feril sinn frá árunum 1983--1987 og hinn raunverulega árangur sem þessi ríkisstjórn er nú þegar að ná á öllum þessum sviðum. Árangur sem mun gera okkur kleift með nýju ári að leggja hér nýjan grundvöll að varanlegri umsköpun í íslensku efnahagslífi. Nýjan grundvöll í sjávarútvegsmálum. Nýjan grundvöll í landbúnaðarmálum. Nýjan grundvöll í byggðamálum. Nýjan grundvöll í ríkisfjármálum. Nýjan grundvöll í velferðarkerfinu og tekjukerfi ríkisins. Nýjan grundvöll í samskiptum Íslands við umheiminn þar sem raunverulegt sjálfstæði þjóðarinnar og traust og náin samskipti við nágrannaþjóðir okkar verða hornsteinninn í þeirri utanríkisstefnu sem Íslendingar munu reka í framtíðinni. Verkefnin eru því ærin. Árangurinn sem þessir 13 mánuðir sýna er slíkur að það er í raun og veru mjög einfalt að bera saman feril Sjálfstfl. annars vegar og verk þessarar ríkisstjórnar hins vegar. Þess vegna var það skiljanlegt að Sjálfstfl. léti varaformanninn víkja, vegna þess að varaformaðurinn hafði drýgt þá dauðasynd að segja satt. Hann hafði á þingi ungra sjálfstæðismanna sagt þann sannleik að það væru ekki verðleikar Sjálfstfl. sem gerðu það að verkum að hann hefði tímabundið fylgi í skoðanakönnun, það væri ekki stefna Sjálfstfl. sem væri grundvöllurinn að þeim breytingum, þvert á móti. Varaformaðurinn hafði sagt satt. Hann hafði eins og barnið í ævintýrinu bent á keisarann í formannsstólnum og sagt þjóðinni frá því, hann er ber, hann er ekki í neinum fötum. Hann er ber. Og íslenska þjóðin ætlar ekki að láta þessa menn taka að nýju við stjórn landsins. Það verður ekki, hvorki í ár eða næsta ár, hvorki að loknu þessu kjörtímabili né hinu næsta. --- Góða nótt.

Unnar Þór Böðvarsson Hæstv. forseti. Hv. áheyrendur. Fyrir u.þ.b. einu ári síðan tók núv. ríkisstjórn við af ríkisstjórn þriggja flokka sem við lítinn orðstír hafði setið í rúmt ár. Þrír flokkar mynduðu þessa ríkisstjórn undir forustu Sjálfstfl. Ríkisstjórn þessara flokka var lítt starfhæf vegna innbyrðis átaka og Sjálfstfl. var leystur frá störfum í Stjórnarráðinu af því að hann réði ekki við það verkefni sem hann hafði tekist á hendur, þ.e. að halda saman starfhæfri ríkisstjórn. Þeir flokkar sem nú fara með völd hafa átt gott samstarf á því ári sem ríkisstjórnin hefur starfað og fram undan er tími sem verulega hlýtur að reyna á samstarfsvilja þeirra. Fram undan er það að skapa atvinnuvegunum varanleg rekstrarskilyrði. Með auknum þingstyrk stjórnarinnar ætti hún að móta og festa í sessi félagslegar áherslur í stjórnvaldsaðgerðum þegar tekið er á vandamálum samfélagsins. Í mörgu hefur verið farið vel af stað og gefur það okkur vonir um að ríkisstjórninni ætli að takast að vinna þjóðarbúið út úr þeim margþættu erfiðleikum sem að steðja. Nú þegar þarf að marka ákveðna stefnu í atvinnumálum sem taki mið af því hve byggðin í landinu er dreifð. Landbúnaðinn verður að treysta með bættu skipulagi þar sem tekið er mið af landgæðum og félagslegri stöðu þeirra sem þennan atvinnuveg stunda. Standa verður fast á móti öllum hugmyndum um innflutning á landbúnaðarafurðum. Í samgöngumálum verða framkvæmdir fyrst og fremst að miðast við þarfir þeirra sem á viðkomandi svæðum búa. Stefna ber að úrvinnslu sjávarafurða í mun meiri mæli en nú er gert og við stjórnun á útflutningi á ferskum fiski verður að huga að atvinnuástandi í sjávarplássunum vítt og breitt um landið. Tryggja ber aukna stjórnun heimamanna á eigin málefnum með því að flytja umsýslu- og stjórnunarstörf út í kjördæmin. Í menntmrn. eru í gangi mörg mál sem marka munu spor í íslensku þjóðlífi. Í því sambandi vil ég nefna umfjöllun um málefni leikskóla. Stofnun umhverfismálaráðuneytis hefur lengi verið baráttumál Alþb. Nú er það mál í höfn og má vænta þess að umhverfismál og umhverfisvernd fái aukið vægi í stjórnmálaumræðu framtíðarinnar. Friðarumræðan í heiminum undanfarin ár hefur gert að verkum að stór hluti mannkyns hefur orðið meðvitaður um það þvílík ógn öllu mannkyni vígbúnaðarkapphlaupið er. Viðhorfsbreyting til hernaðaruppbyggingar hjá almenningi og ráðamönnum margra ríkja er staðreynd og tíminn vinnur með okkur í þessum efnum. Þess verður ekki langt að bíða að hernaðarbandalög í þeirri mynd sem við þekkjum þau heyri sögunni til. Í kjölfar þess eru forsendur fyrir hersetu Bandaríkjahers á Íslandi brostnar. Í launamálum er vandinn hvað mestur í íslenskum stjórnmálum í dag. Við stöndum frammi fyrir gífurlegu launamisrétti þó tekist hafi að verja kaupmátt lægstu launa. Stór hópur fólks hefur vart til hnífs og skeiðar og á í mestu erfiðleikum með að láta enda ná saman. Í ræðu hæstv. forsrh. kom fram að ríkisstjórnin er með áform uppi um að lækka framfærslukostnað heimilanna, og kemur það að sjálfsögðu þeim mest og best til góða sem mesta ómegðina hafa. Það eitt að lækka framfærslukostnað dugar bara einfaldlega ekki til að leysa vanda þeirra sem við lökust kjörin búa. Hjá þeim tekjulægstu verður að koma til veruleg kauphækkun samfara þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin er með í undirbúningi. Til þess að þessi lagfæring á stöðu þeirra sem við lökust kjörin búa verði að veruleika en ekki innantóm loforð verður að koma til hugarfarsbreyting í þjóðfélaginu hvað varðar kjaramál. Í fyrsta lagi verður með stjórnvaldsaðgerðum að sækja peninga þangað sem þeir eru til að standa straum af kostnaði við launajöfnun. Í öðru lagi verður neyslukapphlaupinu að linna. Það er ekki líðandi að áróðursmeistarar viðskiptalífsins með auglýsingatækni sinni séu búnir að hirða framfærslueyri fjölskyldunnar áður en launin koma til útborgunar. Í þriðja lagi verður fólk að neita því sem sjálfgefnu að launamunur sem hleypur á nokkrum hundruðum prósentustiga sé réttmætur. Öll samtök launafólks í landinu verða að gera með sér kjarasáttmála sem tryggir jafnrétti í launum. Það verður að tryggja það með lagasetningu, ef ekki vill betur, að lagfæring á launum þeirra sem minnst bera úr býtum fari ekki með margfeldiáhrifum upp allan launastigann eins og svo oft hefur gerst. --- Góðar stundir.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Þingmenn Frjálslynda hægri flokksins hefja galvaskir störf á þessum vetri með það í huga að þeir eru starfsmenn fólksins, kjósenda. Myrkvun ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar grúfir nú yfir þjóðinni. Róm er brunnin. Trú fólksins á Alþingi Íslendinga er fokin út í veður og vind. Ríkisstjórnin er án trausts og án flokka með fylgi. Ráðherrarnir hafast það að sem þeir vilja en þjóðin vill ekki. Ráðherrarnir sitja límdir við stólana og þora ekki að hreyfa sig því þá dytti botninn úr ráðherrabrókunum og ríkisstjórn sem hnappar sig saman af ótta við kosningar. Það vita allir að í þjóðfélagi þar sem farið er með áfengi á æðstu stöðum eins og gosdrykki er eitthvað meira en lítið að. Það vita allir að í þjóðfélagi þar sem framkvæmdarvaldið fer með milljarða króna eins og eitt hundrað króna seðla er eitthvað meira en lítið að. Það vita það allir að í þjóðfélagi þar sem æðsta stjórn ríkisins fer með ákvæði laga og stjórnarskrár landsins eins og um danslagakeppni væri að ræða er eitthvað meira en lítið að. Og hæstv. forsrh. segir um þetta í heilopnuviðtali í Tímanum á laugardaginn, með leyfi forseta: ,,Tek ekki þátt í þessum leik.`` Tek ekki þátt í þessum leik. Forsrh. telur sig yfir það hafinn að ræða um grundvallarspurningu í huga almennings, hvernig við stjórnmálamennirnir förum með það vald og fjármuni sem okkur er trúað fyrir. Í öllum löndum Vestur-Evrópu þætti framganga í mörgum þeim málum sem mest hefur verið fjallað um að undanförnu varða brottvísun úr ríkisstjórn enda sök sönnuð. Og fólkið í landinu skilur ekki að æðstu menn þjóðarinnar þurfi skriflegar reglur til að greina á milli þess hvað sé eðli máls samkvæmt innan marka velsæmis. Þeir menn sem eiga að taka ákvarðanir um mikilvægustu mál þjóðarinnar eiga að vita hvað hófsemi er. Nei, fólkið í landinu, sem verður að þola skattaáþján núv. ríkisstjórnar til að standa straum af því sem kalla má yfirstéttarlíf æðstu manna þjóðarinnar, lætur ekki segja sér slíka firru. Stefna þessarar ríkisstjórnar í skattamálum er sú versta sem um getur síðan vinstri stjórn Hermanns Jónassonar sat við völd fyrir rúmum þrjátíu árum. Frjálslyndi hægri flokkurinn er eini stjórnmálaflokkurinn á Alþingi sem barist hefur af einurð gegn öllum þessum skattahækkunum. Ég endurtek: eini stjórnmálaflokkurinn á Alþingi. Frjálslyndi hægri flokkurinn mun á þessu þingi endurflytja frv. sitt um að afnema eignarskatt af eigin íbúðarhúsnæði. Ég vil endurtaka áskorun mína til sjáfstæðismanna um að vera með á frv. Hér á eftir vil ég, með leyfi forseta, vitna til bréfs sem Ólafur Thors skrifar á páskadag 1957 til Thors Thors. Bréfið er birt að hluta í ævisögu Ólafs Thors sem Matthías Johannessen ritaði og gæti sem best verið skrifað í þessari viku. Ólafur Thors segir í bréfinu: ,,Þessi svokölluðu stóru frumvörp eru nú að koma fram. Það er eignarán sem kallað er stóreignaskattur. Er hyggilegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að taka því ósköp rólega, segja sem svo: Þetta er fyrst og fremst mál sem verður að athuga frá því sjónarmiði að atvinnulífið þrengist ekki þannig að hagur hins almenna verkamanns eða launþega versni. Þetta er alveg rétt sjónarmið. Ég hygg nú að sannleikurinn sé sá að afleiðing af þessu sé að sparifé minnkar, verður tekið úr umferð, og að atvinnurekstur færist saman og atvinnuleysi fer vaxandi. Ég hygg þetta. En jafnvel þó þessu væri ekki til að dreifa þá er það náttúrlega andstyggilegt ef á að fara á hverjum áratug í þessu fátæka landi að segja við skattþegninn: Ef þú vegna hygginda og dugnaðar hefur eitthvað eignast, þá komdu og skilaðu því. Það er andstyggilegt og það endar á því að menn nenna ekki að vera að reyna að eignast eitthvað. Þeir reyna hins vegar að eyða og hafa það gott og lifa sællífi. Þetta gerir ekkert til fyrir okkur sem einu sinni vorum efnamenn og erum nú skuldum vafðir eins og skrattinn skömmunum. Það eru fleiri en ég sem slíkir eru. Það eru útgerðarmenn allir og það eru margir aðrir. En ég hefi jafnan andstyggð á því að innleiða þann hugsunarhátt, eyddu og eyddu, sparaðu ekki, láttu þér líða vel þessa stundina, hugsaðu ekkert um framtíðina. Það er þetta sem þessir angurgapar eru að gera og nú eingöngu til að hefna sín á þeim sem eitthvað kunna að eiga og til að sýnast. Ég held ekki að þessir menn séu svo skyni skroppnir að þeir gangi þess duldir að þetta dregur dilk á eftir sér. En það hæfir nú sem veisluréttur eins og sakir standa og það sjónarmið er látið ráða. Ég veit að það er enn á ýmsu illu von. Þessi stóru mál þeirra eru sýndarmál og leiktjöld.`` Þetta voru orð Ólafs Thors. Þau eru jafnlifandi nú og þau voru þá. Ég gæti ekki orðað þetta betur. Hæstv. forseti. Frjálslyndir hægri menn munu berjast hart gegn eignarskattinum á eigin íbúðarhúsnæði, eignarskattinum sem leggst þyngst á einstaklinga og er nær eingöngu lagður á íbúa Reykjaness að Reykvíkingum meðtöldum, eignarskatti sem fólki er ætlað að greiða af sömu launum og því er ætlað að lifa af í viðbót við há fasteignagjöld sem eru hvergi eins há og á þessu sama svæði. Utanbæjarþingmenn þessarar ríkisstjórnar laumuðu inn stórfelldri hækkun á fasteignagjöldum á fólk úti á landi þegar lög um verkaskiptingu sveitarfélaga voru samþykkt sl. vetur sem ég einn allra þingmanna benti á í ræðu og varaði við. Og ég vara við því enn þá. Eins og ég var eini þingmaðurinn sem mótmælti álagningu og hækkun eignarskatta við afgreiðslu fjárlaga. Aðrir þingmenn en í þingflokki Frjálslynda hægri flokksins vöknuðu ekki af draumi fyrr en seinna. Ég hef andstyggð á því, eins og Ólafur Thors, að innleiða þann hugsunarhátt, eyddu og eyddu og sparaðu ekki. Láttu þér líða vel þessa stundina, hugsaðu ekkert um framtíðina. Það er andstyggilegt að þeim sem hafa verið sparsamir, fyrirhyggjusamir og lagt á sig ómælt erfiði við að eignast eigið íbúðarhúsnæði skuli nú vera refsað af félagshyggjulýðnum sem fylgir þessari ríkisstjórn. Ég skora á alla kjósendur að fylkja sér um merki Frjálslynda hægri flokksins gegn eignarskattinum, gegn allri skattaáþján félagshyggjulýðsins, sjálfstæðismenn líka. Ég hef líka andstyggð á því fláræði sem þessi ríkisstjórn er mynduð með, fyrst með hvaða hætti slitin á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar bar að, síðan á aðdraganda og myndun þessarar ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn er á brauðfótum. Það er vissara fyrir hana að vaða ekki út í Tjörnina hans Davíðs, því ekkert þykir öndunum betra en brauð, jafnvel félagshyggjubrauð. Það kom ekki á óvart þegar félmrh. lýsti því yfir fyrir síðustu helgi að stjórn Húsnæðisstofnunar hefði átt að svíkja húsbyggjendur í landinu. Það kom heldur ekki á óvart að ríkisstjórnin skyldi styðja svik við húsbyggjendur um fjóra milljarða. Þetta er nýfélagshyggjan í framkvæmd. Frjálslyndir hægri menn vara við nýfélagshyggjunni. Nú á að vega sjálfseignaríbúðakerfið og koma á laggirnar þurfamannabúðum þar sem gæðakonan góða slettir úr félagshyggjupottinum sínum. Nú er húsnæðiskerfið orðið þannig að gæðakonan góða stendur og tínir þá úr sem hljóta náð fyrir augum hennar. Og nú er úthlutað eftir reglum sem mismuna meir en nokkru sinni fyrr. Til að mynda er réttur einstaklinga sáralítill í þessu kerfi. Þeir eiga aðeins að borga eignarskatta, hærri tekjuskatt og full gjöld í lífeyrissjóðina, en það er búið að svipta þá stórum hluta þeirra réttinda sem þeir höfðu til að fá lán þegar hv. 1. þm. Vesturl. var félmrh. Góðir áheyrendur. Nýfélagshyggjuflokkarnir hafa undanfarið lagt milljarða á almenning til að geta haldið uppi fölskum atvinnurekstri með gjafafé úr opinberum sjóðum. Þetta er eitt versta innanmein í efnahagslífi þjóðarinnar. Hagstæður rekstur án afskipta stjórnvalda er eini atvinnureksturinn sem skilar þjóðinni arði og betri lífskjörum. Það verður að láta illa rekin fyrirtæki fara á hausinn. Það verður að hætta að dæla milljörðum í fyrirtæki sem aldrei munu bera sig. Það verður að hætta að fá sömu mönnum í hendur milljarða í sömu vonlausu fyrirtækin sem kalla á aukna skatta á almenning, lægri laun og gengislækkun mörgum sinnum á ári. Það er búið að eyða milljörðum í grátsjóði vegna misskilnings, milljörðum í vonlaus fyrirtæki og ævintýri. Þetta er þjóðin að borga með erlendum lánum og þjóðfélagslega verri afkomu. Góðir Íslendingar. Við stöndum á þröskuldi nýrra tíma. Hraðfara breytingar í Evrópu eiga sér nú stað. Evrópubandalagið hefur sett markið á árið 1992. Nú þegar hafa átt sér stað miklar breytingar og unnið er hörðum höndum við að hafa allt tilbúið árið 1992. Austur-Evrópa titrar og kommar viðurkenna mistök sín í nánast öllum málaflokkum. En hér á landi hefur nýfélagshyggjan gengið á vit sömu aðferða og kommúnistar eru búnir að gefast upp við. Miðstýrðir ölmususjóðir undir stjórnmálalegri forsjá og barnaleg trú á forræði ríkisins munu koma okkur í koll í framtíðinni. Fjöldi fólks hefur þegar gert sér grein fyrir þessu. Hæstv. forseti. Í alþjóðamálum eru þeir atburðir að gerast sem erfitt er að segja um hvert leiða. Kommúnisminn er hruninn. Evrópubandalagið er að rísa. Ríkisstjórn Íslands er hikandi og án stefnu. Utanrrh. flöktir á milli landa án þess að vita hvað hann eða ríkisstjórnin vill. Við stöndum frammi fyrir breyttum tímum. Nú í haust átti ég þess kost að eiga viðræður við sendinefndir frá Póllandi, Ungverjalandi, Júgóslavíu og Sovétríkjunum. Þær viðræður eru mér minnisstæðar og nú eftir nokkra daga mun forseti Frakklands koma til landsins til að eiga viðræður við ríkisstjórn Íslands. Hann mun ræða um það við ríkisstjórn Íslands að Póllandi, Ungverjalandi, Júgóslavíu og Sovétríkjunum verði boðin aðild að EFTA. Hann mun einnig ræða mögulega inngöngu Íslands í Evrópubandalagið. En í dag gætu, eins og sakir standa, Noregur og Ísland gerst aðilar að Evrópubandalaginu, einar þjóða EFTA, vegna afstöðu sinnar til varnarmála. Fyrir liggur að tilvera Austur-Þýskalands er úr sögunni, aðeins kommúnisminn kemur í veg fyrir að Þýskaland verði sameinað í eitt ríki eða ríkjasamband. Öll þessi atriði benda til þess að við eigum strax að sækja um aðild að Evrópubandalaginu með okkar skilyrðum. Sannleikurinn er nefnilega sá að aðeins með því að ræða við ráðamenn Evrópubandalagsins getum við gert okkur grein fyrir því hvort aðild okkar kæmi til greina. Góðir áheyrendur. Ég vil fyrir hönd Frjálslynda hægri flokksins þakka ykkur fyrir þessa kvöldstund. Lifið heil.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Á síðustu vikum og mánuðum hefur kveðið við einkennilegan tón í stjórnmálaumræðunni á Íslandi. Í stað þess að ræða opinskátt um vandamál þessa fámenna þjóðfélags á norðurhjara veraldar, framtíð þess, menningu og afstöðu til umhverfis síns hafa ýmsir foringjar stjórnarandstöðunnar reynt að draga umræðuna niður í svaðið. Kveður svo rammt að því að allt virðist snúast um það að færa sönnur á að forustumenn stjórnarflokkanna séu siðspilltir, valdagírugir eiginhagsmunaseggir sem leggja nótt við dag til að finna nýjar aðferðir til að pína landslýð. Á næsta leiti eru hins vegar riddarar stjórnarandstöðunnar á hvítum fákum reiðubúnir til að bjarga þjóðinni úr þessum álögum. Illu heilli búa flestir þessir riddarar stjórnarandstöðunnar í glerhúsi og kasta þaðan grjóti sínu. Mikið held ég að glerbrotunum rigni nú yfir sjálfstæðismenn. Þetta er ljótur leikur því það vita allir sem vilja hugleiða þessi mál af sanngirni að þeir sem gefa sig að stjórnmálum á Íslandi eru hver á sinn hátt að reyna að láta gott af sér leiða. Flestir ef ekki allir þm. vinna langan vinnudag og vilja landi og þjóð allt hið besta. Því er þessi umræða afar hvimleið. Ég hef engan áhuga á því að taka þátt í henni. Þótt sjálfstæðismenn kjósi að eyða tíma sínum og kröftum í að finna einhverja ímyndaða siðferðisbresti í fari forustumanna stjórnarflokkanna mun ég eftir sem áður leitast við að hafa umræðuna málefnalega. Við í Borgfl. höfum meiri áhuga á því að velta fyrir okkur framtíðinni og hvernig við getum byggt upp manneskjulegt þjóðfélag á Íslandi þar sem atvinnulífið og menning okkar blómstrar hlið við hlið. Eins og öllum er kunnugt ákvað þingflokkur og aðalstjórn Borgfl. að ganga til liðs við fráfarandi stjórnarflokka um myndun nýrrar ríkisstjórnar í byrjun september eftir viðræður sem höfðu staðið yfir með hléum frá því í janúar á þessu ári. Valkostir Borgfl. voru greinilega tveir. Í fyrsta lagi gátum við hafnað með öllu að ganga til samstarfs við ríkisstjórnina og þannig knúið fram kosningar nú í haust. Þeim möguleika var vissulega velt fyrir sér í stjórn Borgfl. í sumar sem leið. Við vorum ekkert hræddir við kosningar, enda með mjög góða málefnalega stöðu. Í öðru lagi var um að ræða að ganga til þessa stjórnarsamstarfs og reyna að hafa sem jákvæðust áhrif atvinnulífinu og fólkinu í landinu til heilla. Í raun voru það sjálfstæðismenn sem auðvelduðu okkur að taka lokaákvörðun. Málflutningur þeirra einkenndist m.a. af miklu skítkasti í garð Borgfl. og sú afstaða Sjálfstfl. til þjóðfélagsins í heild sem hefur birst landsmönnum nú í sumar og í haust er ógnvekjandi. Hörðu markaðshyggjukerfi er greinilega ætlað að leggja framleiðsluatvinnuvegi landsmanna í rúst. Þeir eru ekki taldir nógu arðbærir. Menn eiga að lifa á því að flytja inn vörur frá útlöndum og selja hver öðrum verðbréf, flytja innistæður milli banka í takt við hækkun vaxta. Frumframleiðslan má eiga sig og á helst að leggjast af því að hún borgar sig ekki með því vaxtastigi sem frjálshyggjupostularnir telja að eigi að vera á Íslandi. Tilraun í þessa átt var gerð undir forustu Sjálfstfl. í ríkisstjórninni sem var mynduð eftir kosningarnar 1987. Öllum ættu að vera í fersku minni afleiðingarnar fyrir atvinnulífið sem nánast var að þrotum komið haustið 1988 þegar sú stjórn hrökklaðist frá völdum við lítinn orðstír. Stjórn Borgfl. taldi það því ekki vænlegan kost að stuðla að því nú í haust að afhenda Sjálfstfl. öll völd í landinu, eyðileggja þar með þær björgunaraðgerðir í þágu útflutningsfyrirtækjanna sem nú eru langt komnar með að skila þvílíkum árangri að staða þeirra er aftur orðin viðunandi. Þrátt fyrir mikinn aflasamdrátt og minnkandi þjóðartekjur er gott jafnvægi í peningamálum og verðbólga á niðurleið. Það hefðu einhvern tíma þótt góð tíðindi. Því ríður á að sá þingmeirihluti sem hefur skapast með þátttöku Borgfl. í ríkisstjórn beri gæfu til að halda saman út kjörtímabilið og framfylgja þeirri stefnu sem dugar við þessar erfiðu aðstæður til að koma okkur í gegnum þetta samdráttarskeið sem áfallaminnst. Að eiga þátt í að mynda og treysta þennan þingmeirihluta er hið sögulega hlutverk Borgfl. sem hann er staðráðinn í að rækja af festu og eindrægni. Það er samstaða um það hjá stjórnarflokkunum að brátt verði hægt að setja endapunkt fyrir aftan skuldbreytingu og millifærslu til útflutningsgreinanna. Skuldbreytingasjóðunum verði komið fyrir hjá bankakerfinu og ríkisvaldið hætti að hafa bein afskipti af atvinnulífinu. Skylda stjórnvalda er hins vegar sú að tryggja atvinnurekstri landsmanna sem hagstæðust ytri skilyrði en standa jafnframt vörð um það velferðarkerfi sem þjóðin er sammála um. Að öðru leyti eiga stjórnvöld að láta atvinnuvegina í friði nema þau hafi eitthvað jákvætt fram að færa varðandi þróun og nýsköpun í atvinnulífinu. Fastgengisstefnan í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar er dæmi um neikvæð afskipti af atvinnulífinu. Hún miðar af því að halda uppi fölskum kaupmætti í landinu á kostnað útflutningsframleiðslunnar. Það heitir á alþýðumáli að pissa í skóinn sinn. Því lagði Borgfl. áherslu á það í hinum nýja stjórnarsáttmála að gengisskráning íslensku krónunnar skuli taka mið af afkomu útflutningsfyrirtækja og fyrirtækja í samkeppnisiðnaði og því markmiði að viðhalda jákvæðum viðskiptajöfnuði. Það verður að verða sú hugarfarsbreyting meðal þjóðarinnar að útflutningsframleiðslan hafi algeran forgang. Við lifum ekki af innflutningi og í einhverjum hávaxtaleik. Við getum ekki haldið við fölskum kaupmætti á erlendum lánum. Þess vegna viljum við afnema óþarfa höft og hömlur sem setja útflutningsversluninni og gjaldeyrisviðskiptunum þröngar skorður. Við viljum skapa hagstæðara rekstrarumhverfi fyrir útflutnings- og framleiðslufyrirtækin og búa þau þannig undir hina vægðarlausu samkeppni sem hinn stóri markaður Evrópulandanna mun hafa í för með sér eftir 1992. Hins vegar verðum við að gera þá kröfu til útflutnings- og framleiðslufyrirtækjanna að þau séu rekin af ýtrustu hagsýni og aðhaldssemi. Við viljum ekki verðlauna skussana. Því er ekki að leyna að sá samdráttur sem hefur orðið í íslensku efnahagslífi hefur farið mjög illa með launþega, einkum þó lágtekjufólkið. Því hefur Borgfl. barist fyrir því að lækka verð á matvælum og öðrum nauðsynjum heimilanna. Áfangasigur næst í þeirri baráttu um áramót, en þá lækkar verð á helstu innlendum matvælum um 10%. Um það blandast engum hugur að verðlag í landinu er of hátt. Því verður að leita leiða til að draga úr skattlagningunni, en það verður ekki gert í einu vetfangi. Við sitjum uppi með allt of viðamikið velferðar- og menntakerfi sem þessi fámenna þjóð ræður ekkert við. Á næstu árum verður að leita allra leiða til að einfalda þetta kerfi og draga úr því á allan hátt án þess þó að skerða um of þá þjónustu sem við viljum búa við. Öðruvísi verður ekki hægt að lækka beina eða óbeina skatta. Allir geta verið sammála um að 26% virðisaukaskattur er nánast óðs manns æði. Það er því umhugsunarvert að þrátt fyrir einhvern mesta niðurskurð á útgjöldum ríkisins sem hefur sést um áraraðir og þennan háa neysluskatt er gert ráð fyrir miklum halla á fjárlögum. Hefðu menn viljað halda virðisaukaskattinum í 22% eins og var fyrirhugað og öðrum sköttum óbreyttum var ekki um annað að ræða en loka fjölmörgum skólum, bæði grunnskólum og æðri skólum, t.d. Háskólanum á Akureyri, svo og mörgum heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum vítt um land, loka ýmsum öðrum ríkisstofnunum og hætta við framkvæmdir í vega- og hafnagerð. Það tekur sinn tíma að ná samstöðu um slíkar aðgerðir. En þær verða e.t.v. ekki umflúnar. Það verður að vinna að því á næstu árum að lækka óbeina skatta til samræmis við það sem gerist í næstu nágrannalöndum okkar svo samkeppnisstaða okkar verði ekki með öllu vonlaus. Borgfl. hefur fengið mörg mikilvæg verkefni í hinni nýju ríkisstjórn, m.a. það verkefni að undirbúa nýja stefnumótun í atvinnumálum. Sú vinna er hafin af fullum krafti og verður ekkert dregið undan. Það er ljóst að við verðum að fara að gera það upp við okkur hvað við ætlum að fást við á næstu árum og áratugum. Við eigum mikla ónotaða möguleika í að fullnýta sjávarafurðir og framleiða tilbúna rétti sem við getum komið á markað erlendis með því jafnvel að kaupa hlut í hinum stóru matvælafyrirtækjum nágrannalandanna. Við eigum mikla hagleiks- og uppfinningamenn sem hafa þróað ýmiss konar hátæknibúnað fyrir sjávarútveg. Upp hafa risið nokkur hérlend iðnfyrirtæki til framleiðslu á slíkum búnaði sem hafa vakið heimsathygli. Þekking okkar á hátæknifiskveiðum og vinnslu sjávarafla er verðmætari en okkur grunar. Mörg erlend ríki, t.d. Arabalöndin, leita nú eftir samstarfi og viðskiptum við Íslendinga á þessu sviði. Ýmsir horfa vonaraugum til stóriðju og orkuiðnaðar. Góðar líkur eru nú á því að það náist samkomulag um stækkun álversins í Straumsvík og auknar virkjunarframkvæmdir í tengslum við hana. Borgfl. styður heils hugar alla viðleitni til þess að ná þessum samningum. Með þeim miklu framkvæmdum sem þeir leiða af sér má skapa atvinnu fyrir um þúsund manns, en nokkur varnaðarorð eru þó við hæfi. Við megum ekki láta stóriðjudraumana trufla hina nauðsynlegu atvinnuuppbyggingu um land allt og leit að nýsköpun í atvinnulífinu. Stóriðjusamningur er lottóvinningur. Sá sem vinnur í lottóinu hættir hins vegar ekki að vinna sín venjulegu störf og fer að treysta algerlega á lottóið. Þá megum við ekki fara að karpa um staðsetningu stóriðjufyrirtækja. Við getum ekki pantað lottóvinninginn á einhvern ákveðinn stað. Náum við stóriðjusamningi græðir öll íslenska þjóðin. Undirbúningur að stofnun nýs umhverfisráðuneytis svo og yfirumsjón umhverfismála fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þar til ráðuneytið er lögformlega orðið að veruleika er meðal annarra stórra verkefna sem Borgfl. hefur tekið að sér í ríkisstjórn. Umhverfismál eru mál framtíðarinnar. Gífurleg vakning á sér nú stað um allan heim þar sem krafan um betra umhverfi og óspillta náttúru víkur til hliðar lífsgæðakapphlaupinu og neytendaþjóðfélaginu. Áður voru það ýmsir utangarðshópar svo sem lopapeysuklæddir hippar og grænfriðungar og aðrir slíkir sem einir ræddu umhverfismál. Nú eru þau hins vegar efst á baugi þegar æðstu valdamenn heimsins hittast og ræða saman. Við Íslendingar eigum hlutverki að gegna í því alþjóðlega samstarfi sem nú fer í hönd á sviði umhverfisverndar. En fyrst verðum við að sjálfsögðu að taka til í eigin bakgarði. Við verðum að stöðva gróðureyðinguna og koma í veg fyrir alla ónauðsynlega mengun lofts, láðs og lagar. Því er það mikilvægt að við byggingu stóriðjufyrirtækja svo og auðvitað allra annarra fyrirtækja á Íslandi verði gætt ýtrustu varúðar og mengunarvarnir eins fullkomnar og nokkur kostur er á. Íslendingar eiga að hasla sér völl á sviði mengunarvarna. Við fáum kjörið tækifæri til þess þegar stækkun álversins í Straumsvík hefst. Við eigum að láta íslenska tæknimenn og íslensk fyrirtæki hafa þar eins mikið frumkvæði og framast er unnt. Á vegum norrænu ráðherranefndarinnar hefur verið tekin ákvörðun um að stofna sérstakan umhverfisverndarfjárfestingarsjóð. Er honum aðallega ætlað að fjármagna mengunarvarnir í Austur-Evrópulöndunum en iðnfyrirtæki þeirra spúa nú eldi og eimyrju yfir Norðurlöndin. Norræn fyrirtæki á þessu sviði geta nú boðið fram samstarf og fjármagn til að leysa mengunarvandamál Pólverja og Austur-Þjóðverja svo að dæmi séu tekin. Íslendingar eiga hiklaust að fara í þetta samstarf og láta ekki hin Norðurlöndin stinga þessum sjóði í vasann. Góðir landsmenn. Við eigum góða og bjarta framtíð fyrir höndum í þessu góða og gjöfula landi þótt tímabundið syrti í álinn. Látið ekki ómerkilegt karp í líkingu við það sem ég fjallaði um í upphafi máls míns villa ykkur sýn. Við erum ekki nema 250 þúsund manns sem byggjum Ísland. Við erum eins og lítil fjölskylda í mannhafi heimsins. Við skulum því snúa bökum saman og vinna sem einn maður að því að skapa betra þjóðfélag þar sem allir hafa nóg að bíta og brenna. Það verður hins vegar ekki gert með því að eyða öllum tíma og kröftum í það að níða niður náungann. --- Ég þakka áheyrnina.

Ásgeir Hannes Eiríksson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Ég flyt ykkur kveðju úr Austurstræti. Um daginn var ég þar á göngu og hitti ungan dreng. Við fórum að spjalla saman og ég spurði hann hvernig faðir hans hefði það. Hann drúpti höfði og sagði: ,,Hann pabbi minn er dáinn. Hann þoldi það aldrei þegar fyrirtækið varð gjaldþrota svo hann svipti sig lífi``, þar sem hann labbaði út strætið dapur í bragði. Ég flyt ykkur kveðju þessa drengs. Það urðu um 1000 fyrirtæki og einstaklingar gjaldþrota á síðasta ári. Í ár verður talan yfir 2000. Guð einn veit hvað það verða mörg gjaldþrot á næsta ári. En hverju gjaldþroti tengist hópur af fólki, bæði fullorðið fólk, ung börn, fólk missir kjarkinn og heimilin leysast upp. Gjaldþrot er vergangur nútímans, vergangur í velferðarþjóðfélagi. Nú verður aldrei með öllu komið í veg fyrir öll gjaldþrot. En það má draga úr fjölda þeirra. Hér taki sá sneið sem á, en við breytum ekki gangi sögunnar. Við búum við okurvexti, við búum við matarskatt og við búum við ranga skráningu á gengi krónunnar. Þetta ástand er fyrst og fremst arfur frá síðustu ríkisstjórn Sjálfstfl., sömu ríkisstjórn og nú hímir álengdar og fitnar eins og púkinn á fjósbitanum og falast eftir trausti kjósenda í skjóli skoðanakannana. Þetta er kjarni málsins og honum megum við ekki gleyma. Það var Sjálfstfl. sem lagði vextina í hendur okurkörlum. Það var Sjálfstfl. sem lagði matvælin í hendur skattheimtumönnum. Og það var Sjálfstfl. sem lagði útflutninginn í rúst með föstu gengi. Góðir Íslendingar. Við verðum að lækka vextina strax í dag. Við verðum að leggja matarskattinn niður strax í dag, við þurfum að skrá gengi krónunnar á réttu verði strax í dag og við þurfum að útvega útflutningsgreinunum ódýra peninga frá öðrum löndum strax í dag. Þá mun atvinnulífið spjara sig, þá munu heimilin spjara sig og þá mun ríkiskassinn spjara sig. Góðir landsmenn. Ég flyt ykkur kveðju úr Austurstræti og býð góða nótt.

Guðmundur Ágústsson Góðir áheyrendur. Við höfum hlýtt á boðskap forsrh. og heyrt á hverju við megum eiga von næstu missirin. Því miður er staðan ekki glæsileg og útlitið fram undan gefur ekki tilefni til bjartsýni. Þriðja árið í röð stefnir í samdrátt þjóðartekna með tilheyrandi áhrifum á íslenskt efnahagslíf. Þegar svo er ástatt í þjóðarbúinu er rýrnun kaupmáttar óumflýjanleg. Höfuðmarkmið þessarar ríkisstjórnar verður að vera að koma í veg fyrir að fyrirsjáanleg skerðing kaupmáttar komi niður á þeim sem lakast eru settir og koma í veg fyrir að samdrátturinn leiði til stórfellds atvinnuleysis. Það var okkur borgaraflokksmönnum ljóst í viðræðunum í sumar að hverju stefndi. Lagði flokkurinn því höfuðáherslu á lækkun matarverðs með tveimur þrepum í virðisaukaskatti, þar sem lægra þrepið yrði á matvælum og öðrum lífsnauðsynjum heimilanna. Þó krafan hafi ekki náðst til fulls, þá verður um næstu áramót stigið áfangaskref til lækkunar verðs á helstu matvælum. Atvinnuleysi hefur gert vart við sig í kjölfar þessa samdráttar og dregið hefur úr eftirvinnu hjá mörgum. Er þetta eitt af þeim málum sem ríkisstjórnin verður að taka á á næstu mánuðum eigi hún að standa undir þeim væntingum sem við borgaraflokksmenn gerum til hennar. Við verðum að marka okkur nýja atvinnustefnu og nýta af skynsemi þær auðlindir sem við eigum. Við verðum að komast úr því fari að benda á möguleikana með fögrum orðum. Þess í stað þurfum við að hefjast handa af alvöru og nýta þá miklu fjárfestingu sem við höfum sett í menntun fólks. Það er einkennilegur hugsunarháttur sem ríkt hefur að styðja við bakið á öllum þeim sem leita vilja sér menntunar og eyða til þess óhemjufé en gefa þessu fólki síðan ekki tækifæri á að nýta menntunina til hagsbóta fyrir þjóðfélagið. Örlög margra hugsandi manna sem lagt hafa sig í óhemjuvinnu við að leita að þekkingu hafa verið starf hjá ríkinu þar sem framtak og háleitar hugmyndir hafa fengið snöggan endi. Að hasla sér völl á hinum almenna vinnumarkaði þar sem aðstæður eru þannig að lánafyrirgreiðsla er engin og skilningur opinberra aðila er lítill er vísasta leiðin til glötunar. Þar er einnig við hagsmunaaðila að etja sem vilja engar breytingar og ríkisvaldið lætur sitt ekki eftir liggja með skattheimtu. Við getum talað um möguleikana sem bíða unga fólksins en við skulum ekki fara mörgum orðum um þá sem reyndu og mistókst. Framtíðarsýn eins og nú horfir er ekki björt en vonandi tekst þessari ríkisstjórn að marka þannig atvinnustefnu að draumur hugsjónamannsins verði að veruleika. Góðir áheyrendur. Á síðustu mánuðum hefur farið fram ein lágkúrulegasta stjórnmálabarátta sem sögur fara af á Íslandi. Í stað spurningarinnar um markmið og leiðir í stjórnmálum er blásið úr gjallarhorninu í Valhöll til upprætingar spillingar. Að sjálfsögðu styðjum við borgaraflokksmenn aðgerðir til að uppræta spillingu innan ríkiskerfisins en þegar spjótin beinast að einstökum mönnum í mynd ofsókna og skaða störf Alþingis þá er komið út fyrir þau mörk sem við borgaraflokksmenn getum sætt okkur við. Sú baráttuaðferð að höfða til lægsta stigs mannlegra tilfinninga á ekki að eiga heima í stjórnmálum og skömm sé þeim sem taka upp slík vinnubrögð. Borgfl. kom ekki inn í íslensk stjórnmál til að gerast böðull spillingarinnar heldur færa það sem aflaga hefur farið til betri vegar. Undir yfirstjórn ráðherra Hagstofu Íslands fer nú fram tillögugerð um endurskipulagningu á Stjórnarráði Íslands og gerð frv. um starfsemi, uppbyggingu og skipulag ráðuneytanna. Það er ekki vanþörf á að slíkt verk verði unnið. Ekki það að starfsmenn sinni ekki skyldum sínum og leysi ekki verk sín af hendi heldur er uppbygging ráðuneytanna með þeim hætti að erfitt er að gera sér grein fyrir samskiptum undir- og yfirmanna og hverjir eru undirmenn og hverjir eru yfirmenn. Í þeim 13 ráðuneytum sem eru nú við lýði eru fyrir utan ráðherra, aðstoðarráðherra og ráðuneytisstjóra 34 skrifstofustjórar og 97 deildarstjórar yfir 40 deildum sem að vísu sum ráðuneytin hafa kosið að kalla svið. Sumir þessara deildarstjóra hafa engin mannaforráð og aðrir hafa óljós verkefni. Æviráðning embættismanna hefur gengið sér til húðar og sú þörf sem var er ekki lengur fyrir hendi. Ríkisvaldið verður að laga sig að þörfum tímans og haga sér í samræmi við þær reglur sem almennt gilda í þjóðfélaginu. Sá hugsunarháttur að sá sem ræðst í þjónustu ríkisins skuli þar með æviráðinn, hvernig sem hann stendur sig í starfi, verður að hverfa. Endurskipulagning Stjórnarráðsins lýtur ekki aðeins að starfsmönnum heldur einnig þeim verkefnum og málaflokkum sem skipa á undir hvert ráðuneyti. Frá því stjórnarráðslögin voru sett árið 1969 hafa orðið miklar þjóðfélagslegar breytingar og verða ráðuneytin eins og aðrar stofnanir að laga sig að þörfum fólksins. Skilgreina verður því hvert ráðuneyti upp á nýtt og hliðra til verkefnum á milli ráðuneyta, fella sum niður og sameina önnur. Nýtt umhverfisráðuneyti er nú um það bil að líta dagsins ljós, en sá málaflokkur er orðinn einn fyrirferðarmestur á alþjóðavettvangi enda blasa við þjóðum heims ógnvænleg vandamál í umhverfismálum. Við Íslendingar teljum sjálfum okkur trú um að við búum hér í hreinu landi og við tært andrúmsloft og að við höfum ekki sömu vandamál og aðrar þjóðir. Það er því miður misskilningur. Umhverfið varðar alla jarðarbúa og mengun eins lands er vandamál alls heimsins. Trú mín er sú að athygli manna á næstu árum og áratugum beinist öðrum málum frekar að umhverfismálum enda er um ógn að ræða sem er hættulegri en tilvist kjarnorkuvopna. Góðir áheyrendur. Borgfl. gekk inn í núv. ríkisstjórn til þess að hafa áhrif á mótun þjóðmála og til að byggja upp hér gott mannlíf. Við vonum að störf okkar megi verða landi og þjóð til hagsældar. --- Lifum heil.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það var 16. sept. sl. sem rógsherferðin gegn þeim sem hér stendur byrjaði og hún hefur staðið allar götur síðan eins og tilheyrendur mínir heyrðu áðan í ræðu Friðriks Sophussonar, 1. þm. Reykv. Það var Alþýðublaðið sem hóf þessa rógsherferð. Það var Dagblaðið sem tók undir hana og síðan Morgunblaðið. Og formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson 1. þm. Suðurl., lét sig hafa það að lepja upp ruglið úr Dagblaðinu og Alþýðublaðinu. En lengst gekk Björn Bjarnason, aðstoðarritstjóri Morgunblaðsins. Hann ritaði grein í Morgunblaðið sem var um hæstaréttardómarann og hann hóf þá grein á formála þar sem hann lýsti hvernig farið hefði fyrir Papos-flokknum í Grikklandi og var að líkja því saman við það sem var að gerast hér og fyrst og fremst í kringum mig. Og síðan segir hann í grein sinni orðrétt, með leyfi forseta: ,,Við sjáum hér hvernig ráðherrar og ríkisstjórn standa vörð um Stefán Valgeirsson alþingismann og allt sem fyrir hann hefur verið gert á kostnað almennings til tryggingar stuðningi hans við ríkisstjórnina. Þar eru gífurlega miklir opinberir fjárhagslegir hagsmunir í húfi og stjórnmálamennirnir fara sínu fram og stjórnkerfið snýst í kringum þá.`` Ég ritaði ritstjórum Morgunblaðsins opið bréf og lagði fyrir þá nokkrar spurningar út af þessum skrifum. Ég hef sjaldan eða aldrei heyrt vesældarlegri svör en þeir komu með. Ég vil hér koma með eina af þessum spurningum sem var þannig, með leyfi forseta: ,,Hvaða gífurlegum opinberum fjárhagslegum hagsmunum almennings hefur verið fórnað til þess að tryggja stuðning minn við ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar?`` Svarið var: ,,Millifærslu- og sjóðakerfið sem núv. ríkisstjórn stendur að með stuðningi Stefáns Valgeirssonar veitir gífurlegum fjárhæðum og er þar í húfi fé almennings. Það eru orð Stefáns sjálfs að fjárhagslegum hagsmunum almennings muni hafa verið fórnað til þess að tryggja stuðning hans við ríkisstjórnina.`` Þessi tilvitnuðu orð munu hafa verið höfð eftir mér þegar fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð og það var í sambandi við það hvernig var búið að leika landsbyggðina. Það var búið að fórna gífurlegum fjármunum. Það var búið að sjúga atvinnuvegi og einstaklinga með okurvöxtum. Og svo leyfa þessir herrar, formaður Sjálfstfl. og fyrrverandi varaformaður Sjálfstfl., sér að tala eins og þeir gerðu hér áðan, mennirnir sem stóðu upp frá öllu í strandi og flúðu skipið. Nú tala þeir digurbarkalega og nú segja þessir menn að það sé þessari ríkisstjórn að kenna hvernig komið er. Ég hef orðið vitni að því að menn hafa kvartað yfir 22% vöxtum á gráa markaðnum sem Þorsteinn Pálsson vildi vernda og fékkst ekki, þegar hann var fjmrh., til þess að gera ráðstafanir til að koma böndum á þennan markað. Og nú tala þessir menn um frelsi. Um frelsi alls. Frjálsa vexti, áfram verðtryggingu, frjálsan fjármagnsmarkað og jafnvel vinnuafl frá öðrum löndum. En hvað er að gerast í okkar þjóðlífi? Var ekki sagt frá því hér fyrir nokkru að útlendingar væru að kaupa í fyrirtæki á Vesturlandi, í fiskvinnslufyrirtæki? Og vita menn ekki dæmi þess að ýmsir þeir, sem hafa verið að kaupa báta erlendis frá, hafa fengið fyrirgreiðslu erlendis til að tryggja sér afla? Hvað halda menn að gerist ef frelsi, fjármagnsfrelsi útlendinga verður ótakmarkað hér? Hafa menn hugsað þá hugsun til enda? Í sambandi við þessa rógsherferð gagnvart mér, hvað er nú á bak við það að ég hafi verið studdur í þessa sjóði af núv. ríkisstjórn? Ég var kosinn í bankaráð Búnaðarbankans og Stofnlánadeildina í ársbyrjun 1985. Var þessi ríkisstjórn þá? Ég var kosinn í Byggðastofnun af Alþb., Kvennalista og Borgfl. eftir síðustu kosningar. Voru það verk þessarar ríkisstjórnar? Þetta vissu þeir vel, Þorsteinn Pálsson og Friðrik Sophusson. Og það eina sem ég hef heyrt að þeir hafi áhuga fyrir í sambandi við fjárlagafrv. er það að aðstoðarmaður minn, sem samið var um að ég fengi, falli af launaskrá. Það er það eina sem ég hef heyrt þá a.m.k. leggja áherslu á. Þannig er nú vanþekkingin. En getur það verið að þau öfl sem standa á bak við þessa rógsherferð gegn sjötugum manni sem er, eins og þið sjáið, orðinn hvíthærður, sé eingöngu gerð til þess að ærumeiða hann og sverta í augum alþjóðar? Ætli það sé ekki frekar vegna þess að ég hef reynt, og mín samtök, að verja landsbyggðina fyrir áframhaldandi áföllum? Ætli það geti verið vegna þess að við höfum lagt áherslu á að við það verði miðað að dregið sé úr launa- og aðstöðumun í þjóðfélaginu og gerðar verði allar tiltækar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi? Ætli það geti verið vegna þess --- eða maður gæti ætlað það af þeim málflutningi sem hér hefur heyrst að undanförnu --- að ég studdi þessa ríkisstjórn fyrst og fremst til þess að það yrðu ekki stöðvuð atvinnufyrirtækin úti á landsbyggðinni? Getur það verið fyrir það? Eða ætli það sé fyrir það að við viljum gera ráðstafanir til þess að bæklaðir og sjónskertir þurfi ekki að bíða jafnvel svo árum skiptir eftir aðgerð eins og nú er? Eða sömuleiðis að foreldrar lamaðra og þroskaheftra barna eigi þess kost að vistun fyrir börn þeirra verði nálægt heimabyggð án þess að kostnaður verði þeim ofviða? Eða ætli það geti verið vegna þess að við höfum viljað fá fjármuni til þess að auka fjölskylduvernd og forvarnir? Því margt bendir til þess að uppeldisskilyrðum barna víða um land sé ábótavant og réttur þeirra fyrir borð borinn. Ætli það sé ekki fyrir eitthvað af þessum málflutningi frekar en persónan Stefán Valgeirsson? Þið hafið sjálfsagt tekið eftir því að í gærkvöldi voru talsmenn útgerðar á Suðurnesjum að tala um það hvaða ástæður lægju til þess að það hefði verið seldur mikill kvóti frá Suðurnesjum. Þeir tóku það fram að það væri fyrst og fremst vegna þess hvernig rekstrarskilyrði hefðu verið fyrir sjávarútveginn á árinu 1988. Hvað segir þetta okkur? Það var í fréttum í kvöld að tvö kaupfélög voru gjaldþrota. Ég hef bent á það alla tíð, til hvers það mundi leiða ef þetta fjármagnsokur mundi halda áfram. Í mars 1988 sendi ég opið bréf til þings og þjóðar vegna þess ástands sem hefði skapast með vaxtaokrinu, og hluti af því bréfi var á þessa leið: Flokkarnir gáfu fyrirheit um félagslegt jafnrétti í raun, bæta aðstöðu í bæjum og sveit, borga lífvænleg laun, lækka verðbólgu og lánakjör, loforðin mörg og góð. Íhaldsstjórn var svo ýtt úr vör eftir stóð þjóðin hljóð. Fjármagnið sýgur framleiðsluna og fátækan almenning, skattinn fræga á matinn muna margir sem kjósa á þing. Dagblaðið sagði frá því í maímánuði sl. að Ríkisendurskoðun hefði verið með harða ádrepu á Jón Helgason vegna búvörulaganna og talið að það væri um einn milljarður sem hefði verið greiddur sem ekkert leyfi var fyrir. Nú eru tveir lögfræðingar búnir að láta álit sitt í ljósi um þessa skýrslu Ríkisendurskoðunar. Og ég veit um fleiri lögspekinga sem hafa athugað þessa skýrslu og komist að sömu niðurstöðu. Er ekki kominn tími til fyrir þessa virðulegu stofnun, Alþingi Íslendinga, að láta skoða þessi vinnubrögð og það sem ég vil kalla dómsvald sem þeir hafa tekið sér í hendur miðað við þá niðurstöðu sem er í þessari umræddu skýrslu? Það var haft eftir Davíð Oddssyni borgarstjóra þegar hann ákvað framboð sitt til varaformanns Sjálfstfl. nú á dögunum að hann hefði gert þetta fyrir Friðrik Sophusson að bjóða sig fram. Í helgarviðtali sem kom í DV við Friðrik Sophusson, 1. þm. Reykv., sagði hann: ,,Ég er frjáls.`` Maður sem hefur verið frjáls kemst ekki þannig að orði. Það eru ekki nema þeir sem finna fyrir því að þeir eru í raun og veru ekki frjálsir og maður hefur ástæðu til að ætla að það séu fleiri sjálfstæðismenn sem finni þannig til miðað við þeirra ræður hér á Alþingi og það sem maður hefur heyrt í fjölmiðlum. Góðir Íslendingar. Við þurfum ekki að horfa með kvíða til framtíðarinnar ef við á annað borð kunnum að stjórna okkur, kunnum að lifa í þessu landi og gera ráðstafanir til þess að reyna að jafna lífskjörin. Það er krafa okkar samtaka að lífskjörin verði jöfnuð og gerðar ráðstafanir til þess að það sem við lifum á, þ.e. framleiðslan, hafi rekstrarmöguleika þannig að hún þurfi ekki að þæfa þannig til að svo líti út að það séu styrkveitingar sem hún lifir á vegna þess að framleiðslan er það sem er auðsuppsprettan fyrir okkur. Það er bara verið að skila svolitlum hluta af því aftur til baka með þessum styrkveitingum. --- Góða nótt.

Guðmundur G. Þórarinsson Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Þegar gagnrýni sjálfstæðismanna á ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar er metin þurfa menn að hafa í huga hvers vegna og við hvaða aðstæður þessi ríkisstjórn var mynduð. Það er ekki nema ár síðan ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar fór frá völdum og skildi eftir byggðarlög og atvinnulíf í rúst. Sjálfstfl. var í raun ekki einn í ríkisstjórn, en sem forustuafl í þeirri ríkisstjórn bar hann meginábyrgð. Undir forustu Sjálfstfl. var gengi íslensku krónunnar haldið föstu í mikilli verðbólgu sem í raun varð til þess að verðstöðvun var sett á helstu undirstöðuatvinnugreinar Íslendinga við mjög erfiðar aðstæður. Undir forustu Sjálfstfl. var eigið fé undirstöðuatvinnugreinanna brennt upp, langt niður fyrir hættumörk, notað til þess að borga niður verðbólgu og halda uppi lífskjörum. Á þeim tíma lét ég í ljós þá skoðun mína við marga fjölmiðla að fastgengisstefnan við þær aðstæður væri hættulegasta efnahagsstefna sem ég hefði séð í framkvæmd á Íslandi. Undir forustu sjálfstæðismanna urðu gífurlegar eignatilfærslur í þessu landi milli landshluta, milli byggðarlaga og milli atvinnugreina. Undir forustu sjálfstæðismanna --- og takið eftir, það er ekki nema rúmt ár síðan --- lá við að allur sjávarútvegur á Íslandi stöðvaðist og það blasti við fjöldaatvinnuleysi. Á síðasta aðalfundi Vinnuveitendasambandsins risu upp ýmsir stuðningsmenn Sjálfstfl. og þeir töluðu um slysaárið 1987. Þeir töluðu um árið 1987 sem ár hinna mörgu mistaka. Einn kunnasti endurskoðandi landsins flutti þar talnarunu og gerði grein fyrir því að eignatilfærslurnar innan lands væru slíkar að úr því yrði ekki bætt, það yrði ekki leiðrétt. Er það hugsanlegt að menn séu búnir að gleyma því að það er ekki nema rúmt ár síðan ýmis helstu fjöldasamtök þessarar þjóðar spáðu því að sjávarútvegurinn væri allur að stöðvast og fjöldaatvinnuleysi blasti við? Er það hugsanlegt að Sjálfstfl., í málflutningi sínum núna, treysti því að íslenska þjóðin sé eins og tölva með tveggja mánaða minni og þeir geti þess vegna talað í vestur þó að aðgerðir þeirra séu allar í austur? Það er ekki nema ár síðan Sjálfstfl. gat engri samstöðu náð um efnahagsaðgerðir þrátt fyrir endalausar umræður og tillögur um efnahagsaðgerðir. Og hvað vilja þessir menn nú upp á dekk? Það var við þessar aðstæður sem núverandi ríkisstjórn var mynduð. Og hvernig hefur svo gengið? Ég er einn þeirra sem gjarnan hefðu kosið að úrbætur hefðu gengið hraðar, en aðstæður voru óvenjuerfiðar í byrjun og við það bættist mikill samdráttur í efnahagslífi Íslendinga. Samdrátturinn í landsframleiðslu á árunum 1988--1990 er áætlaður 5%. Það er hvorki meira né minna en 15--16 þús. millj. kr. Það samsvarar tekjurýrnun hjá fjögurra manna fjölskyldu upp á 230--250 þús. kr. og það munar um minna. Ég er alveg sannfærður um að fljótvirkasta leiðin til að fá hjólin til að snúast aftur var einmitt að stofna Atvinnutryggingarsjóð og skuldbreyta skammtímaskuldum fyrirtækjanna, stofna hlutabréfasjóð og auka eigið fé þeirra fyrirtækja sem í þrot voru komin og voru burðarás sinna byggðarlaga. Í því sambandi gef ég ekkert fyrir gagnrýni þeirra manna sem halda að lausn vandans liggi í því að látast ekki sjá erfiðleikana, fyrir gagnrýni þeirra manna sem auðvelda spurningarnar með það eitt að markmiði að geta sjálfir gefið svör sem þeir eru ánægðir með. Á þessu eina ári hefur talsverður árangur náðst. Milliuppgjör sýna það að grundvöllur er að nást fyrir sjávarútveginum og við erum að snúa dæminu við. Og ekki bara það. Ef samdráttarskeið fyrri tíma í efnahagslífi Íslendinga eru athuguð kemur í ljós að einmitt á samdráttarskeiðunum hafa Íslendingar misst verðbólguna upp og misst tök á viðskiptajöfnuðinum við útlönd. Núna, í þeim samdrætti sem við höfum búið við, hefur okkur ekki bara tekist að bæta rekstrargrundvöll útflutningsgreinanna, þó að skuldahalinn sé enn þá gríðarlega erfiður frá forustutíð Sjálfstfl., heldur hefur líka, einmitt í þessum samdrætti, tekist að halda verðbólgunni niðri og viðskiptahallinn hefur minnkað, vöruskiptajöfnuðurinn hefur í reynd verið jákvæður. Ráðstöfunartekjur heimilanna hafa minnkað og atvinnustig er erfitt. Það er alveg rétt. En þar eigum við við að glíma gríðarlega erfiðar ytri aðstæður, mikinn samdrátt í landsframleiðslu eins og ég þegar hef lýst. Því hefur að undanförnu oft verið varpað fram að þessi ríkisstjórn, sem nú situr, fimm flokka ríkisstjórn, hljóti að vera sjálfri sér sundurþykk vegna þess hve margir flokkar eru í henni. En það er nú einu sinni eðli lýðræðisins að verða að taka tillit til margra sjónarmiða ef lýðræðið á að vera virkt. Það er eðli lýðræðisins að leita málamiðlana. Ég styð þessa ríkisstjórn vegna þess að hún er einfaldlega sú besta sem kostur er á. Ég verð sjálfsagt ekki ánægður með allar hennar gjörðir nema hún færi þá í einu og öllu eftir stefnu Framsfl. sem ég reyndar á ekki von á. En hvað með stóra flokkinn, Sjálfstfl.? Það er nú ekki auðvelt að stjórna með honum. Sjálfstfl. er í reynd fjölmargir flokkar. Hafa menn ekki tekið eftir því að hluti Sjálfstfl. er algjörlega á móti allri byggðastefnu? Hinn hlutinn telur sig í raun vera máttarstólpa byggðastefnunnar í landinu. Hluti Sjálfstfl. berst fyrir auðlindaskatti og veiðileyfasölu. Hinn hlutinn heldur sig algjörlega fast við kvótann. Hluti Sjálfstfl. berst fyrir frjálsum innflutningi landbúnaðarvara. Hinn hlutinn berst fyrir að halda þeirri landbúnaðarstefnu sem nú er við lýði. Hluti Sjálfstfl. berst fyrir óheftri frjálshyggju, en hinn hlutinn er sannir íhaldsmenn sem helst vilja engar breytingar. Þessi sundurleitu regnhlífasamtök ólíkustu sjónarmiða sem um getur í íslensku þjóðlífi virðast síðan halda saman eftir einhverju lögmáli sem helst mætti líkja við hagkvæmni stærðarinnar. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar er nú að vinna sig út úr erfiðleikunum. Það eru vissulega erfiðleikar fram undan og veturinn verður erfiður. En þar fyrir framan birtir. Stækkun álbræðslunnar í Straumsvík, ef samningar nást, mun auka þjóðartekjur um 4% og þó að klak þorsksins hafi misfarist nú um nokkur ár sé ég fyrir mér þá framtíð þegar seiðastöðvar strandlengjanna verða notaðar til að framleiða milljónir seiða, hjálpa klaki náttúrunnar, sleppa þessum seiðum og örva á ný þorskveiðarnar. Við þurfum að auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Við þurfum að stórlækka verð á matvælum. Við þurfum að koma á húsaleigubótum og við þurfum að lækka eignarskatt. Halli á ríkissjóði í samdrætti er miklu minna mál en í þenslu. Ríkissjóð og stofnanir ríkisins verður að skera upp. Ríkissjóður getur ekki sótt aukna skattheimtu til heimilanna eða fyrirtækjanna í samdrætti. Við þurfum að leggja niður og sameina stofnanir hjá ríkinu. Við þurfum að auka ábyrgð stjórnenda og auka sjálfstæði stofnana. Og við þurfum að bjóða út rekstur þar sem hann er hagkvæmur. Góðir áheyrendur. Við erum á réttri leið. Við erum að snúa dæminu við. Við þá sem finnst of seint ganga vil ég að lokum segja þetta: Rifjið upp stöðuna þegar forustu Sjálfstfl. í þjóðmálum linnti. Sú staða var gríðarlega alvarleg.

Matthías Bjarnason Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Síðasti ræðumaður sagði að við værum á réttri leið, en síðla sumars gerði hann kröfu um það að ný efnahagsstefna yrði tekin upp. Hann hefur horfið frá þeirri kröfu sinni og er nú ánægður með sitt eftir að þing kemur saman. Sjaldan hef ég heyrt ósmekklegra upphaf að ræðu en var hjá Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni hér áðan. Það er mikið ósamræmi í málflutningi stjórnarsinna. Að bera saman stefnuræðu forsrh. og ræðu fjmrh. Ólafs Ragnars Grímssonar, það þolir ekki samanburð. Forsrh. heldur sér þó við jörðina og flestir af stuðningsliði stjórnarinnar, en fjmrh. snýr öllu við. Ég held að fjmrh. ætti nú að skilja að hann hafi fengið heldur betur löðrung frá samflokksmanni sínum sem tók við eftir að hann fór hér úr ræðustóli og lýsti ástandinu með nokkuð öðrum augum en fjmrh. gerði. Ég vil minna fjmrh. á það að hann gat ekki varið eigin ríkisstjórn samkvæmt línuriti með fjárlagafrv. Þá byrjaði hallinn á ríkissjóði í tíð fjmrh. Ragnars Arnalds. Hann var minnstur það tímabil sem Þorsteinn Pálsson var fjmrh. en fór aftur vaxandi þegar Jón Baldvin Hannibalsson tók við og Ólafur Ragnar Grímsson. Hann talar síðan um að hallinn á ríkissjóði fari minnkandi. Þrátt fyrir það að fjárlög voru afgreidd með greiðsluhagnaði er nú lagt fram fjárlagafrv. með þriggja milljarða halla. Allt stangast á í málflutningi stjórnarliða. Ástand og horfur í þessu landi eru hörmulegar og þegar fjmrh. talaði um slysið á þjóðveginum sagði hann að það væri pumpað í sjúklinginn blóði. Það sem gert er þegar slys verða, hvort sem er á þjóðvegum eða annars staðar, er að það er reynt að stöðva blóðrásina, hæstv. fjmrh., en ekki byrjað að pumpa í sjúklinginn blóði. Forsrh. sagði í ræðu sinni að Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins hafi verið greidd sérstök aðstoð til frystingar og gert ráð fyrir að svo verði út þetta ár. Nauðsynlegt er að skýra að þessi aðstoð er með þeim hætti að frystideild Verðjöfnunarsjóðsins, sem á engar eignir, er látin taka lán upp á 1200 millj. sem nú er komið með fjármagnskostnaði í um 1500 millj. a.m.k. Það er því verið að gera þessar aðgerðir frá því að ríkisstjórnin tók við til nk. áramóta með lánsfé gegnum Seðlabanka sem í reynd þýðir að erlent lánsfé hækkar að sama skapi um þessa upphæð og sem ríkið kemur til með að þurfa að greiða þegar þar að kemur. Forsrh. segir að mjög fá fiskvinnslufyrirtæki hafi stöðvast, enda hafi afkoman batnað verulega fyrir aðgerðir stjórnvalda. Ja, mikið má forsrh. vera glaður með allar sínar aðgerðir til að treysta grundvöll atvinnulífsins í landinu. Það er búið að taka lán til að dæla í sjávarútveginn og reka hann með stórkostlegum halla frá því að ríkisstjórnin tók við og enn hefur ekki tekist að komast úr þeim mikla vanda. Enn þá eru óleyst mörg verkefni vítt og breitt um landið hjá sjávarútvegsfyrirtækjum sem eru grundvöllur atvinnulífsins á þessum stöðum. Ekki er ástandið betra í öðrum atvinnugreinum og þó sérstaklega í landbúnaði. Eitt af þeim loforðum sem ríkisstjórnin gaf er hún tók við völdum var að efla Byggðastofnun. Það var gert með þeim hætti að framlag til hennar var óbreytt að krónutölu í tvö ár í röð. En nú loksins á að hækka það nokkuð í næstu fjárlögum. Á sama tíma hafa hrannast upp verkefni hjá Byggðastofnun þannig að hún hefur ekki ráðið við að leysa nauðsynlegan vanda atvinnulífsins nema með því að taka rándýr erlend lán, enda eru ástand og horfur í málefnum strjálbýlisins með þeim hætti að fólkið heldur áfram að yfirgefa þessa staði og leita hingað á suðvesturhornið. Forsrh. sagði að þrátt fyrir erfiða varnarbaráttu hafi tekist ekki aðeins að verja velferðarkerfið, heldur bæta og auka það á ýmsum sviðum. Þetta er mikil kokhreysti að láta út úr sér hér á sjálfu Alþingi. Hverjar eru staðreyndir þessa máls? Hefur tekist að verja velferðarþjóðfélagið? Því miður hefur það ekki tekist. Það er alltaf verið að ganga meira og meira á þetta velferðarkerfi og það sem meira er um vert, stjórnvöld hafa nú í hótunum um að ganga enn frekar á þetta velferðarkerfi og fara marga áratugi aftur í tímann. Það eru áform uppi um að afnema grunnellilífeyri til þeirra sem hafa bærilegar tekjur. Það á að raska grundvellinum að almannatryggingakerfinu af þessum flokkum sem kenna sig við félagshyggju. Fólki var sagt fyrir mörgum áratugum að almannatryggingakerfið væri réttur sem hver og einn væri að kaupa sér til efri ára. Einstaklingar greiddu iðgjöld til almannatrygginganna burt séð frá tekjum. Því var svo breytt árið 1972 á þann veg að þá var tekið meira af þeim sem höfðu hærri tekjur og greiddu þar af leiðandi meira til almannatryggingakerfisins. Þeir sem minnst mega sín fengju tekjutryggingu. Á að hverfa frá því sem hefur verið í gildi, svíkja á þann veg þann rétt sem menn hafa öðlast í gegnum árin? Hvers vegna á að ganga lengra í skattlagningu á fólk eftir að það hefur náð ákveðnum aldri? Eða er ætlunin að ganga enn lengra og hætta að greiða úr hinu sameiginlegu almannatryggingakerfi til þeirra sem hafa góðar tekjur á þann veg að svipta þá áunnum réttindum? Þegar almannatryggingalögin voru sett var horfið frá fátækraframfærslu og tekið upp heilbrigt tryggingakerfi. Aldrei hefur komið til mála þegar Sjálfstfl. hefur verið í ríkisstjórn að traðka á grundvallarréttindum fólks sem hefur áunnið sér rétt til bóta úr almannatryggingakerfinu. Það hefur gerst á öðrum sviðum, það er alltaf verið að hækka hlutdeild einstaklings með öllum tegundum þessara bóta. Þannig er það einnig í öðrum málum sem velferðarþjóðfélagið hefur státað af á undanförnum árum. En eitt á þessi ríkisstjórn. Ráðherrar hennar opna varla munninn án þess að þeir tali um að almenningur í landinu spari, dragi saman seglin, atvinnurekendur beiti aukinni hagræðingu í atvinnurekstrinum. Vitaskuld er sjálfsagt að allir fari vel með fé og hagræðingu sé beitt í atvinnurekstri. En þegar menn heyra þetta sífellda tal ráðamanna og þjóðfélagsins spyrja menn gjarnan: Hvernig er það hjá ykkur, herrar mínir, sparið þið? Farið þið vel með þá fjármuni sem ykkur er trúað fyrir og þjóðfélagsþegnarnir færa ykkur upp í hendurnar? Nei, það er öðru nær. Síðasta dæmið er það að þið fjölguðuð í ríkisstjórn um tvo ráðherra. Þið fóruð á hrossamarkað og keyptuð tvo ráðherra. Ég held að þeir verði ekki taldir miklir veðhlaupahestar sem voru keyptir á kostnað þjóðarinnar fyrir ekki minna en 20--30 millj. kr. Hafa ráðherrar verið að spara pólitíska aðstoðarmenn sína eða aðra trúnaðarmenn? Þeir eru víst komnir upp í 16 eða 17 en út yfir hefur þó tekið þegar hagstofuráðherrann er kominn með sérstakan aðstoðarmann. Annað dæmi er vegáætlun sem Alþingi samþykkti 20. maí í vor. Örfáum mánuðum síðar er farið að skera vegáætlunina niður án heimildar Alþingis og nú er ætlunin að skera vegáætlunina enn þá meira niður þannig að niðurskurður verður upp á 1015 millj. á næsta ári. Nú kemur til kasta þm. Ætla þeir að láta bjóða Alþingi slíka ósvinnu með þessum hætti? Alþfl. átti einu sinni stórt baráttumál sem var afnám tekjuskatts og sérstaklega á almennar launatekjur. En nú á að hækka tekjuskattinn, það á að hækka virðisaukaskattinn, það á að hækka alla skatta á launþega í landinu. Eignarskattar hafa verið hækkaðir á fólki sem hefur lagt til hliðar. Ef stjórnarherrarnir ætlast til að fólkið í landinu spari, þá ætlast almenningur í landinu til þess að stjórnarherrarnir sýni með fögru fordæmi að þeir ætla að sýna öðrum leiðina til þess að spara. Það verður ekki gert með því að vera í sífelldum utanlandsferðum, eyða og sóa í þær, í veislur, aðstoðarmenn og alls konar óþarfa. Ég neita því ekki að það er nauðsynlegt að sækja ýmsar ráðstefnur, fundi og þekkingu til erlendra þjóða, en hér er of langt gengið. Við teljum að þeim fjármunum sé betur varið sem eytt er til annarra og nefni ég þar bæði öryrkja, þroskahefta og aðra sem eiga við sjúkdóma og böl að stríða. Við þurfum að taka upp manneskjulegra samstarf og hugarfar en nú er. Við þurfum að leggja okkur fram um það að bæta úr því sem hefur farið aflaga í þjóðfélaginu, en ekki sýna hroka og stærilæti eins og er háttur sumra þeirra sem nú standa við stjórnvölinn. Virðulegi forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Þjóðin treystir ekki núv. ríkisstjórn. Því á hún að segja af sér og láta kosningar fara fram sem allra fyrst. --- Góða nótt.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Það er afar vinsælt um þessar mundir að gera skoðanakannanir og þá er spurt: Finnst þér ríkisstjórnin góð, finnst þér ríkisstjórnin vond? Flestir svara svo að núv. ríkisstjórn sé vond og ekki á vetur setjandi. Það kemur raunar ekki á óvart á erfiðleikatímum þegar gera þarf ráðstafanir sem lítt eru til vinsældar fallnar. Næsta ár verður þriðja samdráttarárið í röð í íslenskum þjóðarbúskap og þetta ár, 1989, er fimmta árið í röð sem ríkissjóður Íslands er rekinn með halla. Hallinn var líka fyrir hendi þegar hér var góðæri. Það er bara eins og sumir séu búnir að gleyma því núna. Það er staðreynd að við höfum lifað um efni fram um árabil, eytt meiru en við höfum aflað, nöturleg staðreynd sem við fáum ekki umflúið. Haustið 1988 var hér allt að komast í óefni. Hrun blasti við í atvinnurekstri, fyrirtækin voru að stöðvast og stórfellt atvinnuleysi var á næsta leiti. Þá var vissulega úr vöndu að ráða. Þá sátu þrír flokkar í stjórn. Forustan var í höndum stóra flokksins, Sjálfstfl., en í Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg var kjarkurinn ekki fyrir hendi. Þar ríkti ráðleysi og þar var úrræðaleysið í algleymingi á haustdögum 1988. Sjálfstfl. var ekki tilbúinn til að takast á við vandann, skorti hugrekki til að bera ábyrgð á erfiðum ákvörðunum. Alþfl., Framsfl. og Alþb. mynduðu nýja stjórn með nauman meiri hluta. Engu að síður tókst stjórninni, vissulega með umdeildum ráðstöfunum, að koma í veg fyrir hrun í höfuðatvinnugrein og lífsundirstöðu okkar með sértækum aðgerðum sem voru mikið gagnrýndar, en sem báru árangur. Það var ekki atvinnuleysi, það var ekki stöðvun og hrun í útgerð og fiskvinnslu og verðbólgan hefur ekki vaðið áfram, þótt vissulega sé hún meiri en við vildum. Skv. skoðanakönnunum nýtur Sjálfstfl. nú meiri vinsælda en nokkru sinni fyrr og fitnar á fjósbitanum eins og fyrirbærið í þjóðsögunni forðum. Flokkurinn sem hafði engin úrræði og fórnaði höndum við landsstjórnina og gafst upp. En í ljósi hinna miklu vinsælda er rétt að spyrja og ég veit að þið spyrjið líka sem enn kunnið að vaka og hlusta á þessa umræðu: Hver eru úrræði sjálfstæðismanna? Ég get ekki svarað því. Þeir hafa ekki svarað því á Alþingi. Þeir svöruðu því ekki á landsfundinum á dögunum og þeir hafa svo sannarlega ekki svarað því hér í kvöld. Hamingjuhjólið snýst mönnum og flokkum á ýmsan veg og það er ekkert hætt að snúast. En það er gott ef forustu Sjálfstfl. líður vel núna þegar hún baðar sig í vinsældasljósi skoðanakannana. En hér eins og ævinlega skal spyrja að leikslokum en ekki vopnaviðskiptum. Ríkisstjórnin kemur nú til þings með styrkari meiri hluta en í fyrra. Það mun gera henni auðveldara að koma sínum málum fram. Nú er hjalli að baki. Nú skiptir mestu að skapa atvinnuvegunum almenn rekstrarskilyrði. Tími hinna sértæku ráðstafana er liðinn. Við þurfum að losa okkur úr því millifærslukerfi sem nauðsynlegt var að taka upp um tíma. Við höfum náð fram vaxtalækkunum, verulegum vaxtalækkunum. Við höfum verið í vörn en nú getur farið í hönd tími sóknar. Tvennt er það sem skiptir okkur Íslendinga höfuðmáli um þessar mundir. Undir forustu ráðherra Alþfl. er nú unnið að þeim málum sem koma til með að skipta okkur mestu á komandi árum, sem koma beinlínis til með að ráða örlögum okkar, afkomu og lífskjörum. Undir handleiðslu Jóns Sigurðssonar iðnrh. er unnið að undirbúningi nýrrar stóriðju, nýrra virkjana. Nú er lag í þeim efnum. Það hefur ekki verið lengi. Við eigum að sæta lagi. Þúsund kíló af áli sem héðan fara færa okkur jafnmikið í aðra hönd og þúsund kíló af þorski upp úr sjó. Þess vegna varðar þetta lífskjör okkar allra og þeirra sem á eftir koma. Hér hefur verið farið með gát og farið með skynsemd og ég þykist skynja að að baki því sem nú er verið að gera sé þjóðarvilji og mikil samstaða. Í þessum efnum er þó þess að gæta að sá akkur sem við höfum af nýframkvæmdum á þessu sviði dreifist sem jafnast til allra þegna landsins og sveitarfélaga án tillits til þess hvar stóriðjan er staðsett. Evrópa er í deiglu. Árið 1992 á að komast á í Evrópu sameiginlegur innri markaður, frelsi til flutninga fólks, fjármagns, framleiðslu og þjónustu. Múrar hinna gömlu landamæra munu smám saman hverfa en það er ekki verið að stofna Bandaríki Evrópu. Evrópuríkin eru staðráðin í að halda í tungu sína og menningu, menningarlega margbreytni og þjóðleg sérkenni. Vafalaust segja margir norður hér: En hvað kemur þetta okkur við? Það kemur okkur við. Um 70% af öllum okkar útflutningi fara til Evrópubandalagsins og EFTA-landa. Þaðan koma 60% af öllu því sem við flytjum inn. Hvernig við tengjumst þessum mikla markaði skiptir sköpum um afkomu okkar og lífskjör á næstu árum. Samtöl eiga sér nú stað. Samningar eru fram undan. Þar höldum við hópinn með hinum EFTA-ríkjunum og það er skynsamleg leið á þessu stigi. Þessum samtölum stýrir nú utanrrh. Íslendinga, Jón Baldvin Hannibalsson. Fiskimiðin eru ekki föl í þessum samskiptum. Það er á hreinu. Afrakstur þeirra dugar okkur ekki og þess vegna getur hann ekki verið til skiptanna fyrir aðra. Vaxandi skilningur er nú meðal Evrópuþjóða á þessari sérstöðu okkar. Vegna hvers? Vegna þess að íslenskir ráðherrar og embættismenn hafa verið ódeigir að tala okkar máli og því verður að halda áfram. Hvernig til tekst í þessu efni er mesta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar í dag. Ef dæma skal eftir skoðanakönnunum er ekki hátt metið pundið í stjórnmálamönnum um þessar mundir. Hvað segir fólk: Þeir lofa og þeir svíkja. Það er sami rassinn undir þeim öllum. En lítum ögn nánar á. Hverju lofaði Alþfl. þegar hann hóf stjórnarþátttöku 1987, fyrir rétt röskum tveimur árum? Einföldun skattkerfis, staðgreiðsla skatta. Staðgreiðsla er komin í framkvæmd, skattkerfið hefur verið einfaldað með margvíslegum ívilnunum til handa hinum tekjulægstu. Virðisaukaskatti verður komið á. Hann kemur til framkvæmda um áramót. Endurskipulagning og hagræðing í bankakerfinu. Fjórir bankar hafa sameinast í einn öflugan hlutafélagabanka. Frekari bankasameining er á döfinni. Umbætur í ónýtu húsnæðiskerfi þar sem biðtíminn var að verða jafnmörg ár og hann var mánuðir fyrir nokkrum árum. Kaupleigukerfi hefur verið komið á, 500 kaupleiguíbúðum úthlutað á tæpum tveimur árum og húsbréfakerfið tekur gildi um miðjan næsta mánuð. Aðgreining dómsvalds og framkvæmdarvalds er á döfinni. Frv. þar um var samþykkt á síðasta þingi. Aukið sjálfstæði sveitarfélaga. Löggjöf um nýja verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga var samþykkt á síðasta þingi. Þessi mál voru búin að þvælast í kerfinu í tvo áratugi. Þau komast í framkvæmd um næstu áramót. Sett hafa verið lög um verðbréfaviðskipti og eignarleigu, bankalögum breytt og ný hlutafélagalög samþykkt, allt til að laga okkur að breyttum tímum og breyttum aðstæðum. Á sviði umhverfisverndar hafa verið sett lög um endurvinnslu einnota umbúða, öldósir og plastflöskur liggja ekki lengur eins og hráviði um allt. Fram kemur frv. um endurvinnslu brotamálma. Þá hverfa vonandi bílhræin sem nú blasa við um víðan völl. Þetta, góðir tilheyrendur, voru ekki bara loforð. Þetta voru orð sem Alþfl. hefur staðið við en kjörtímabilið er rétt rúmlega hálfnað og enn er margt ógert. Við náum vissulega ekki fram öllu því sem við kysum. Að því er varðar breytingar á landbúnaðarstefnu, þá er við gamalt og gikkfast kerfi að eiga. Þar þokast í áttina þó hægt fari. Byggðastefnu þarf að endurskoða m.a. með tilliti til þeirra breytinga sem eiga sér stað í landbúnaði. Undirstaða skynsamlegrar byggðastefnu eru umbætur í samgöngumálum. Í því sambandi er rétt að minna á að nú starfar nefnd að athugun á hagkvæmni þess að gera göng undir minni Hvalfjarðar. Það er örugglega arðbærasta framkvæmd sem við getum ráðist í á sviði samgöngumála og flest bendir til að það verk sé unnt að vinna utan vegáætlunar. Komi engin óvænt vandamál í ljós á hiklaut að ráðast í þá framkvæmd. Íslendingar eru fremur lítil fjölskylda en þjóð, sagði Halldór Laxness einhverju sinni. Það er mikið rétt og þessi fjölskylda hefur það gott, betra en næstum allar aðrar í þessari veröld og þá er vissulega mikið sagt en satt er það engu að síður. Samt opnum við ekki svo blað, útvarp eða sjónvarp að við heyrum ekki kvartanir og kveinstafi, neikvæði og niðurrif. Endalausar kröfur eru gerðar til hins opinbera, meiri styrki, meiri lán, hærri fjárveitingar, en hins vegar er svo talað um skattpíningu, ofstjórn og miðstýringu. Ríkið á að gera allt, en fjármagnið verður hvergi tekið annars staðar en hjá okkur sjálfum. Svo einfalt er það. Alþfl. hefur ekki skorast undan ábyrgð. Hann hefur átt aðild að ríkisstjórn í rúm tvö ár, á tímum samdráttar og erfiðleika. Það er ekki til stundarvinsælda fallið. Það er okkur sannarlega ljóst, en við alþýðuflokksmenn munum halda áfram að gera gott þjóðfélag betra og hafa þar að leiðarljósi markmið jafnaðarstefnunnar. --- Góðar stundir.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er í gangi málræktarátak. Tungan er í hættu, segja menn, átaks er þörf. Eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. forsrh. er ég sannfærð um nauðsyn málræktarátaks. Tungan er í stórhættu, ekki vegna þess að málfræði eða beygingarvillur hafi verið áberandi, heldur hins hvernig hann notar tungumálið, hvaða veruleika hann er að tjá og hvaða orð hann notar til þess. Þetta steingerða og staðlaða stofnanamál sem ekki bara hann heldur stjórnmála- og embættismenn og sérfræðingar af ýmsu tagi nota er óskiljanlegt öllum þorra landsmanna og dugir ekki til að lýsa veruleika fólks, lífinu. Í besta falli er það nýtanlegt til að lýsa efnahagslífinu og þá með þeim hætti að enginn skilur nema kannski nokkrir efnahagssérfræðingar og athafnamenn. Þó hvarflar það að manni að þeir skilji ekki heldur og það sé ein orsökin fyrir óstjórninni og öngþveitinu í efnahagslífinu. Kreppuvaldurinn! Stjórn efnahagsmála er marklaus og beinlínis hættuleg ef ekki er tekið mið af þörfum fólks, líðan þess og lífi alveg eins og tungumál er marklaust og skiptir engu máli í sjálfu sér, það er hvað sagt er og hvað verið er að tjá sem gefur tungunni gildi. Þegar menn halda dauðahaldi í orðaforða hagfræðinnar, nota efnaleg rök ein, eru svo villtir í myrkviði vaxta, peninga, hundraðshluta, markaðar og hagvaxtar og virðast halda að efnahagslífið lifi einhverju sjálfstæðu lífi utan og ofan við mannlífið er ekki að furða þó þeim förlist sýn og skilningur. Það þarf því engan að undra að í ræðu forsrh. var ekki orð að finna um líf og líðan fólksins í landinu, enda dugir efnahagstungumálið ekki til að lýsa því, greina það. Það er ekki hægt að tala um vergar barnsfæðingar, frelsi í vaxtarskilyrðum barna og unglinga, raunvexti menningar, hlutfall stigvaxandi ofbeldis, hagvöxt ólaunaðrar vinnu á heimilum og hagkvæmni vinnuþrælkunar, svo að dæmi séu tekin. Nei, orðaforðinn spannar ekki raunveruleikann. Tungumál og tungutak endurspeglar hugsanir og skynjanir og því takmarkaðra og sérhæfðara sem tungumálið er, þeim mun takmarkaðri og þrengri er hugsunin, skynjunin. Ekki veit ég hvort menn gera það meðvitað að temja sér þetta afskræmda efnahagstungumál til að villa um fyrir fólki eða hvort skynjun þeirra er í raun orðin svona þröng. En hitt veit ég að orðaforði hæstv. forsrh. er mjög takmarkaður og sérhæfður og þá hugsanlega skynjun hans og skilningur einnig. Þess vegna tæpir hann ekki á þeim málum sem brenna á íbúum þessa lands. Þar er fyrst til að taka að hann minnist ekki einu orði á fjölskyldur og heimili landsins. Vinnuþrælkun sem er að sliga allan almenning er honum ekki áhyggjuefni né hörmulegar afleiðingar hennar. Ekki boðar hann neinar aðgerðir til að létta fólki lífsbaráttuna aðrar en þá að lækka verð á innlendum matvælum, þ.e. það á ekki að skattleggja brýnustu nauðþurftir fólks meira en 13%. En jafnframt er tilkynnt að ekki verði hjá því komist að kaupmáttur launa falli enn. Orðrétt segir: ,,Heildarlaunagreiðslur í þjóðfélaginu eru hærri en atvinnulífið fær borið.`` Ég fullyrði aftur á móti að heildarlaunagreiðslur í þjóðfélaginu séu lægri en heimilin fái borið. Hvernig er hægt að bera það á borð fyrir þær þúsundir kvenna á Íslandi sem hafa um og innan við 50 þús. kr. mánaðarlaun að það verði að skerða kaupmátt þeirra? Um það bil fjórðungur allra barna á Íslandi er á framfæri kvenna sem eru einar um að afla heimilinu tekna. Hvar eiga þær að skera niður? Eiga þær kannski að spara sér greiðslu fyrir gæslu barna sinna? Þar er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Og ekki verður sparnaðurinn minni ef fyrirvinnurnar eru tvær. Heils dags gæsla fyrir barn kostar rúmar 20 þús. kr. á mánuði. Hjón eða sambýlisfólk með tvö börn undir skólaaldri borga því um 500 þús. kr. á ári --- hálfa milljón á ári --- fyrir barnagæslu. Ekki er þessi kostnaður foreldra ungra barna við að sækja atvinnu frádráttarbær á skattaframtali. Það telst ekki jafnmerkilegur kostnaður eins og rekstur á bíl eða að fara út að borða til að ræða viðskipti. Þá er hægt að framvísa reikningi og fá skattafrádrátt. Þegar þessar tölur um kostnað vegna barnagæslu eru hafðar í huga þarf engan að undra upplýsingar sem fram koma í heilbrigðisskýrslu landlæknis sem ber heitið Mannvernd í velferðarþjóðfélagi. Þar segir að um það bil fjórðungur barna 7 ára og yngri gangi sjálfala allan daginn og 64% barna á aldrinum 7--12 ára. Er þetta ekki, hæstv. forsrh., áhyggjuefni? Hvernig heldur hann að þessum börnum líði, eða mæðrum þeirra? Heldur hann að þær velji þennan kost, að láta börnin ein og afskiptalaus allan daginn, með glöðu geði? Nei, þær annaðhvort fá ekki gæslu eða hafa ekki efni á henni. Hvar eiga þær að skera niður næst? Sér hæstv. forsrh. ekkert samhengi milli sívaxandi vandamála og erfiðleika barna, unglinga og fjölskyldna og efnahagsstefnunnar? En það er ekki bara kaupmátturinn sem á að minnka heldur er líka spáð vaxandi atvinnuleysi. Á hverjum bitnar það fyrst og fremst? Á láglaunafólki og meir á konum en körlum. Það dregur auðvitað ekkert úr vandamálum atvinnulausra karla að atvinnulausar konur séu fleiri. En það eru þó uppi einhverjir tilburðir í þá átt að leysa atvinnumál karla. Fljúgandi hugmyndaflugi er beitt og lausnin fundin, stóriðja, dýrustu atvinnutækifæri sem völ er á. Mengun, byggðaröskun, erlendar skuldir og dýrt rafmagn til landsmanna eru helstu kostirnir. Í stóriðjuverið eiga svo atvinnulausir karlar úr öllum landshornum að flykkjast, hvernig sem það nú kemur heim og saman við jafnvægi í byggðum landsins. Og hvað með konurnar? Það er ekki orð um þeirra atvinnumál í stefnuræðunni. Þær búa þó við fábreyttari atvinnu, lægri laun og meira atvinnuleysi en karlar. Er líklegt að karlasamstarfsnefndinni sem á að skoða allar skynsamlegar og viðráðanlegar leiðir til að draga úr atvinnuleysi detti einhver úrræði í hug konum til handa? Detti konur yfirleitt í hug? Nú ríður á fyrir konur að halda vöku sinni og standa saman um að verjast þeim árásum sem eru í undirbúningi. Það verður enn harðar sótt að þeim en fyrr og þykir þó mörgum nóg um. Enn einu sinni verður þeim sagt að bíða þangað til ,,svigrúm myndast``. Enn eiga þær að gjalda fyrir óráðsíu og bruðl, offjárfestingar og vitleysur annarra. Enn eiga þær að vinna á smánarlaunum allan þann fisk sem útgerðarmönnunum þóknast að landa, þræla við aðstæður sem eru ekki mönnum bjóðandi, í ærandi hávaða, kulda og bleytu. Enn eiga þær að halda áfram að þjóna, hjúkra, fræða og annast innan veggja heimilisins, launa- og réttindalausar, utan þeirra á ,,viðurkennda vinnumarkaðnum`` launalitlar og vanmetnar. Þær telja ekki eftir sér þessi störf og þær skorast ekki undan að vinna þau, en þær vilja hvorki né geta lagt allan sólarhringinn undir. Það vinna margir langan vinnudag á Íslandi en konur sýnu lengstan. Það hafa margir lág laun en konur lægst og eru stærsti láglaunahópurinn. Konur á Íslandi búa við vinnuþrælkun. Staða þeirra og kjör eru slík að það hlýtur að ofbjóða réttlætiskennd allra hugsandi manna. En ekki hæstv. forsrh. Hann hefur ekkert um þetta að segja, ekki eitt orð. Konur komast ekki einu sinni á blað í stefnuræðu hans, nema sem einhvers konar pakki, innifalinn í of háum heildarlaunagreiðslum þar sem þær eru þó varla hálfdrættingar. Nei, það er margt sem ekki komst á blað. Þó rötuðu aldraðir og fatlaðir þangað sem dæmi um hlutfallslega bætta aðstöðu. Er það vegna þessarar ,,hlutfallslega bættu aðstöðu`` sem fatlaðir héldu nýlega fund fyrir framan Alþingishúsið til að vekja athygli á neyðarástandi í húsnæðismálum fatlaðra? Eru síendurteknar peningasafnanir þeirra með aðstoð fjölmiðla og stuðningshópa merki um hið sama? Birtist ,,hlutfallslega bætt aðstaða`` aldraðra í því að biðlistar fyrir alls konar þjónustu á heimilum og stofnunum lengjast sífellt? Eða birtist hún kannski í frelsi aldraðra til að kaupa svo rándýrar þjónustuíbúðir að andvirði einbýlishúss nægir varla fyrir smáíbúð? Og hvað um félags-, heilbrigðis-, trygginga- og menntunarmál? Jú, það segir í stefnuræðunni að þau séu ,,í stöðugri athugun``. Markmiðið er að bæta og auka hagkvæmni og skilvirkni. Ágætt svo langt sem það nær, en varla fullnægjandi. Hvernig skilvirkni? Hvers konar hagkvæmni er verið að tala um? Er aukin hagkvæmni í félags- og tryggingamálum e.t.v. að hirða ellilífeyrinn af öldruðum? Eða lækka greiðslur til þeirra sem annast fatlaða eða sjúka í heimahúsum? Er skilvirkni í menntunarmálum fólgin í því að festa í sessi stuttan sundurslitinn skóladag, í ónógum kennslutækjum og bókakosti, í því að senda lítil börn í skóla fjarri heimilum sínum? Það er sjálfsagt hagkvæmni að forsmá allar lista- og verkmenntagreinar innan skólakerfisins, skilvirkni að ala upp menningarsnautt fólk úr tengslum við land sitt, verkmennt þjóðarinnar og menningu. Það hriktir í stoðum íslenskrar menningar. Enda segir í margnefndri stefnuræðu að framlög til menningarmála hafi aukist að raungildi. Er það Þjóðleikhúsið sem verið er að tala um? Þjóðleikhús Íslendinga sem er að hruni komið og hefur búið við fjársvelti árum saman? Önnur dæmi þekki ég ekki um aukið fé að raungildi. Viðgerð Þjóðleikhússins á að kosta með þjóðarbókhlöðuskattinum og bæta það svo upp með því að fjármagna byggingu Þjóðarbókhlöðunnar, þessarar síðbúnu afmælisgjafar, með fé frá Happdrætti Háskóla Íslands. Umhverfismál ræddi hæstv. forsrh. að vísu um, en því miður með þeim hætti að helst mátti skilja það svo að við þyrftum að vernda land, loft og lög til að það gengi betur út, yrði girnilegri söluvara. Ekki vegna þess sjálfs, ekki vegna komandi kynslóða, nei, fyrir ferðamenn. Ekki var orð að finna um herinn í landinu. Hann á greinilega að vera áfram. Engar áhyggjur af þeirri mengun sem honum fylgir, hvorki hugarfars- eða menningarlegri. Ekki einu sinni efnahagslegri! Ekki orð um að brjótast úr herfjötrum og hernaðarbandalagi, ekki orð um kjarnorkuvopnalaus höf, afvopnun eða frið. Ekki einu sinni sívaxandi ofbeldi innan lands er áhyggjuefni. Ekki orð um að börn séu barin og konum nauðgað, hvað þá um einhver úrræði. Nei, allt þetta og miklu fleira er utan gáttar í stefnuræðu hæstv. forsrh. Og það verður svo trúi ég þar til konur hefja sitt eigið málræktarátak og kenna ráðamönnum þessa lands nýtt tungutak. Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. komst svo að orði: ,,Sameinuð getur íslenska þjóðin gert hvað sem er.`` En ég segi: Sameinuð getur íslenska þjóðin ekki verið þegar tungutakið er eins ólíkt og raun ber vitni, auðæfum svo misskipt, misréttið svo himinhrópandi. En ég hef þá trú að konur geti sameinast og að sameinaðar geti þær gert nánast hvað sem er. Ég skora því á konur og alla aðra sem vilja ljá þeim lið að sameinast um nýtt málræktarátak, málræktarátak sem hefur til vegs og virðingar tungumál sem endurspeglar mannlíf og menningu þessarar þjóðar --- áður en það er orðið um seinan. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.

Ragnar Arnalds Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Ekki var laust við að það hlakkaði í Þorsteini Pálssyni hér áðan þegar hann ræddi um þau miklu vandamál sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir. Það er rétt að vandinn er gífurlegur. Gjaldþrot eru í hámarki, atvinnuleysi talsvert, sjávarútvegur og landbúnaður eru í þrengingum og launafólk kvartar réttilega yfir lágum launum. Auk þess er mikill halli á ríkissjóði. Það loga eldar í íslensku atvinnulífi, það er rétt, þar er enn mikil kreppa. Og satt best að segja varð enginn hissa þegar Þorsteinn Pálsson og félagar hans forðuðu sér úr stjórnarstólum og hlupu burt frá þessum vanda. Hitt kemur á óvart að Þorsteinn skuli hlakka yfir erfiðleikunum af slíkri kokhreysti. Því að hvenær varð þessi vandi til og hvernig? Þessi vandi varð einmitt til þegar vextir voru gefnir frjálsir og raunvextir þrefölduðust á skömmum tíma, þegar falskt gengi var látið standa um langt skeið og þegar halli ríkissjóðs jókst stórlega, allt undir stjórn Þorsteins Pálssonar þáv. fjmrh. Þorsteinn hljóp út úr brennandi húsi fyrir einu ári. Núv. stjórn er að vinna það vanþakkláta verk að slökkva þá elda sem kviknuðu áður en hún kom til valda. En sá sem í kveikti stendur glottandi fyrir utan og æpir að þeim sem í eldinum standa. Í Morgunblaðinu sl. laugardag reynir hann að telja fólki trú um, með fölsuðum teikningum, að hallarekstur ríkissjóðs sé arfur frá því ég var fjmrh. fyrr á þessum áratug. Matthías Bjarnason át reyndar þetta eftir honum hér rétt áðan. Það er heldur leiðigjarnt að elta ólar við blekkingar. Það getur hver og einn kynnt sér það að 1980, 1981 og 1982 var, öll árin, talsverður afgangur í rekstri ríkissjóðs. Hallareksturinn hófst undir stjórn Sjálfstfl. sem ekki hafði kjark til að leggja á skatta í samræmi við þarfir og heldur ekki getu til að skera niður útgjöldin. Síðan hafa tveir ráðherrar glímt við það vanþakkláta verkefni að rétta þennan halla af, sem ekki er auðvelt, enda þarf að greiða háa vexti af óreiðuskuldinni sem Þorsteinn Pálsson skildi eftir sig. Björgunaraðgerðir núv. stjórnar hafa ekki verið vinsælar, en þær hafa skilað árangri. Við erum á leið út úr kreppunni. T.d. fer staða ríkissjóðs ört batnandi. Raunvextir hafa lækkað nokkuð en þyrftu að lækka meira. Staða sjávarútvegs hefur gjörbreyst til batnaðar. Fjárhagur sveitarfélaga er talsvert betri. Nú verður skattur á nokkrum helstu tegundum matvæla lækkaður en það hefur einmitt verið krafa Alþb. alla tíð að veltuskattar á matvæli og menningarstarfsemi séu í lágmarki. Ríki Evrópu stefna nú að stóraukinni samvinnu. Þetta er tvímælalaust jákvæð þróun sem mun draga úr árekstrum og eyða tortryggni milli þjóðanna. Hinu verður ekki neitað að þessi þróun setur okkur Íslendinga í mikinn vanda. Þetta er mál sem yfirgnæfir nú öll önnur í íslenskum stjórnmálum. Fyrsta hættan er sú að þegar ríki Evrópubandalagsins auka innbyrðis samstarf, byggi þau um leið um sig múr með hækkuðum tollum. Í framhaldi af þessari hættu hefur umræðan snúist upp í það hvort ekki sé þá eins gott að afnema allar hindranir á flæði vöru, vinnuafls og fjármagns á milli EFTA-ríkja og Evrópubandalagsins. Þetta þykir mörgum heillaráð og víða virðist að þessu stefnt. Ekki vil ég draga í efa að slík þróun geti hentað mörgum þjóðum Evrópu vel, en misvel, sumum miklu síður. Flestir hljóta að gera sér grein fyrir að enn meiri hætta væri á ferðum fyrir íslenskt samfélag ef engar hömlur mætti setja á innflutning vöru eða vinnuafls frá þessum löndum og erlend stórfyrirtæki gætu keypt hér upp fyrirtæki, fasteignir og náttúruauðlindir að eigin vild. Óheftir flutningar fjármagns gætu leitt til þess að risafyrirtæki í Evrópu eignuðust íslenskar útvarps- og sjónvarpsstöðvar, íslensk dagblöð, flugfélög eða skipafélög. Þau gætu keypt upp frystihús og skip, jafnvel eignast heilu sjávarþorpin. Auðvitað gætu íslenskir fjármálamenn flutt sitt fé þar á móti til meginlandsins í stórum stíl og séð sér hag í því, en fyrir þjóðarheildina væri það mjög óhagstætt. Að sjálfsögðu á ekki að útiloka þátttöku útlendinga í íslensku atvinnulífi, hún getur átt fullan rétt á sér í sérstökum tilvikum og í hæfilegum skömmtum og þá fyrst og fremst í sérhæfðum iðnaði og nýjum atvinnugreinum, enda sé þess gætt að Íslendingar séu þátttakendur í rekstrinum og hafi þar nokkurt forræði. Í íslenskan sjávarútveg eiga útlendingar ekkert erindi. Nú eru 30--40 milljónir manna án atvinnu í Vestur-Evrópu. Ef ekki þarf lengur atvinnuleyfi til að fá hér vinnu er ekki unnt að útiloka stóraukið atvinnuleysi í kjölfarið. Hversu langt hugsa menn sér að ganga í þessa áttina? Stjórnmálamenn og flokkar verða að svara þeirri spurningu fordómalaust og af fullri hreinskilni áður en lengra er haldið. Alþingi hefur enga stefnu mótað í þessu máli. Varla verður farið út í formlegar viðræður um svo örlagarík mál án þess menn viti nákvæmlega að hverju er stefnt. Er endilega víst að hagsmunamál Íslendinga séu þau sömu og hinna EFTA-þjóðanna? Allar eru þær að vísu smáar á mælikvarða stórþjóða en sú næstminnsta er þó tuttugu sinnum fjölmennari en Íslendingar. Fámennið, smæð fyrirtækjanna og lítil fjármagnseign skapar okkur algera sérstöðu meðal Evrópuþjóða. Í þessum orðum felst engin minnimáttarkennd, aðeins viðurkenning á staðreyndum. Á erlendum mörkuðum er íslensk framleiðsla ágætlega samkeppnisfær ótolluð. Við eigum að geta skapað hér einhver bestu lífskjör á jörðu. Það er alsiða á Íslandi að ræða þannig um efnahagsmál að hvergi á byggðu bóli sé önnur eins óstjórn. Menn bölva öllu og öllum, jafnt stjórnmálamönnum sem embættismönnum og sérfræðingum. Í örvæntingu sinni velta menn jafnvel fyrir sér í alvöru hvort ekki væri skást að binda gengi krónunnar við erlenda mynt, eða tengjast Efnahagsbandalaginu. En hefur þá Íslendingum vegnað illa miðað við aðrar þjóðir? Vissulega er verðbólgan löngum mikil og skuldirnar erlendis eru háar, en við höfum líka byggt upp atvinnulíf með meiri hraða en flestar aðrar þjóðir. Nýlega voru birtar töflur um hagvöxt í 24 iðnríkjum á 17 ára tímabili fram til 1987. Í þessum hópi eru öll ríki EFTA og Evrópubandalagsins, ásamt Bandaríkjunum, Japan, Kanada og öðrum auðugustu ríkjum heims. Þar kemur ljóslega fram að á þessu 17 ára tímabili er hagvöxtur langmestur hér á landi. Í Evrópu er það aðeins Noregur sem eitthvað nálgast vaxtarhraða íslenska hagkerfisins. Í Bretlandi, Þýskalandi og Frakklandi var vaxtarhraðinn helmingi hægari en á Íslandi. Þetta eru fróðlegar fréttir fyrir þá sem ímynda sér að stórar einingar gefi alltaf meiri hagvöxt og því hljóti okkur að vegna betur í evrópsku stórríki. Enn fróðlegra væri þó að rannsaka vísindalega hvernig jaðarbyggðum í stórríkjum hefur vegnað síðustu áratugi. Reynslan er yfirleitt sú í hverri ríkisheild að byggðir í útjöðrum ríkja þróast hægar en sterkustu efnahagssvæðin. Staða Íslands í of nánum tengslum við evrópskt stórríki yrði líklega ekki ósvipuð stöðu landsbyggðar hér á landi gagnvart þéttbýlinu við Faxaflóa. Eða hvernig halda menn að lífskjör væru hér ef Ísland hefði frá stríðslokum verið hluti af Stóra-Bretlandi þar sem efnahagsþróun hefur yfirleitt verið helmingi hægari en hér og þó enn hægari í jarðarhéruðum? Ekki er minnsti vafi á að þau væru miklu lakari. Hvernig stendur svo á því að smáþjóð með þröngan heimamarkað og hlutfallslega dýra yfirbyggingu vegnar þrátt fyrir allt betur en ríkustu þjóðum heims? Skýringin er engin önnur en sú að sjálfstæð efnahagsheild, þótt lítil sé, lagar sig ört að eigin þörfum með löggjöf, gengisskráningu og öðrum efnahagsaðgerðum þegar nauðsyn ber til. Þannig vinnur hún upp ókosti fámennisins og gott betur. Í stórríkinu er hins vegar margt þunglamalegt. Þar þarf t.d. sjávarútvegshérað að búa stöðugt við gengisskráningu og aðrar ákvarðanir sem ekki eru teknar út frá þörfum þess svæðis heldur með allt aðra hagsmuni í huga. Góðir áheyrendur. Það tók þjóðina öld að öðlast sjálfstæði. Hún gæti gloprað því niður með einum vanhugsuðum leik á taflborði alþjóðastjórnmála. Sjálfstæði Íslands er ekki einungis metnaðarmál þjóðar sem vill varðveita tungu sína og menningu. Sjálfstæði okkar er umfram allt lykill að áframhaldandi efnalegri og menningarlegri velmegun. Þeim lykli skulum við ekki glata.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Frjálslyndi hægri flokkurinn hefur þegar á þeim stutta tíma sem hann hefur starfað sýnt fram á tilverurétt sinn. Íslendingar þurfa nú þá forustu í þjóðmálum sem er óhrædd við þá strauma sem berast hingað frá Evrópu. Frjálslyndir hægri menn geta veitt þessa forustu. Stefna núv. vinstri stjórnar Steingríms Hermannssonar er tímaskekkja eins og reyndar tilvera stjórnmálaflokks eins og Alþb. Atburðirnir í Austur-Evrópu sanna þetta. Stöðugleiki hægri manna í Vestur-Evrópu frá stríðslokum hefur nú sannað réttmæti sitt. Við sem stóðum að Varið land og vorum kallaðir landráðamenn af vinstri mönnum höfum nú sannað að við höfðum rétt fyrir okkur. Traustar varnir NATO og samheldni þeirra ríkja hefur á endanum sannað réttmæti sitt. Kommúnistaríkin hafa viðurkennt að einmitt þessi styrkur hefur orðið til þess að þau hafa beygt sig og halda nú á vit réttlætisins í vestri. Sögufalsanir kommúnista eru nú hver af annarri afhjúpaðar af þeim sjálfum og það sem við talsmenn vestrænnar menningar höfum ávallt haldið fram staðfest. Þáttur kristinnar trúar verður seint ofmetinn í því sem nú er að gerast í Austur-Evrópu. Kosning Jóhannesar Páls páfa II. hefur haft gífurleg áhrif í Austur-Evrópu, sérstaklega í Póllandi. Þá er ekki úr vegi að minna á frétt á forsíðu Morgunblaðsins nýlega þar sem skýrt var frá merkum atburði. Það hafði verið messað innan múra Kremlar í fyrsta sinn frá því að byltingin varð. Og ekki nóg með það. Í sumar skýrði Mikhail Gorbatsjov frá því að hann hefði verið borinn til skírnar sem barn. Þessi fregn hefur víst farið fram hjá þorra fólks. Hún skýrir hins vegar meira en nokkuð annað framgöngu sovétleiðtogans. Hún sýnir enn einu sinni að kristin trú er sterkari en jarðneskar kenningar eins og kommúnisminn. Góðir áhorfendur. Frjálslyndir hægri menn munu á þessu þingi bera fram mál til framfara fyrir fólkið í landinu. Unga fólkið er orðið leitt á kjaftasnakki vinstri manna. Það vill stjórnmálastefnu sem tekur mið af framtíðarmöguleikum þess, ekki stefnu sem ætlað er að halda því einangruðu með eins konar Berlínarmúr sem takmarkar möguleika þess til samskipta við aðrar þjóðir. Landflótti yngra fólks verður í framtíðinni, ef ekki verður snúið við frá þessari óbyggðastefnu sem núv. ríkisstjórn stendur fyrir. Þegar sjást merki þess að svo sé. Afleiðing meiri menntunar er sókn þessa fólks í störf við sitt hæfi. Það er ekki hægt að stöðva framrás unga fólksins. Það er betur menntað en nokkru sinni fyrr og vill takast á við verkefni sem hæfa undirbúningi þess fyrir lífið. Lífið er ekki lengur saltfiskur. Þessu verða menn að gera sér grein fyrir og gefa unga fólkinu ný atvinnutækifæri. Það er því óskhyggja að ætla sér að ríghalda í liðna tíð. Við lifum á tækniöld þar sem möguleikar eru ótæmandi fyrir þjóð sem er tilbúin að tileinka sér nútímann. Við skulum því líta fram veginn. Landið býr yfir orkubrunnum sem eru einstakir í Evrópu því virkjun þeirra er án mengunar eða hættu á kjarnorkuslysi. Verðgildi þeirra verður því æ meira og æ eftirsóknarverðara verður að nýta slíka orku. Þess fyrr sem þessir orkubrunnar verða beislaðir og notaðir fyrir fólkið í landinu, fólkið í Evrópu, þess betra. Það er skylda okkar að nýta þessa orku sem fyrst. Alþb. hefur komið í veg fyrir þetta um árabil til skaða fyrir land og þjóð. Við eigum að semja um stóriðju. Það er dýrt að láta orkuna falla óbeislaða til sjávar eða niða í iðrum jarðar engum til gagns. Á sama tíma er verið að menga jörðina með orkunotkun úr lífshættulegum efnum. Við skulum beisla orkuna strax. Íslands framtíð er bundin framkvæmdum, athöfnum, ekki orðaflaumi. Nýfélagshyggjugreifarnir í fimmfætlustjórn Steingríms Hermannssonar eiga að segja af sér. Við viljum nýja ríkisstjórn, frjálslynda hægri ríkisstjórn. Góðir áheyrendur. Guð gefi ykkur góðar vetrarnætur. Þingmenn frjálslynda hægri flokksins bjóða ykkur góða nótt. Hafið þökk fyrir áheyrnina.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Alkunna er að miklar sveiflur einkenna íslenskan þjóðarbúskap. Eftir uppsveifluárin 1984--1987 dróst landsframleiðslan skyndilega saman á árunum 1988 um 1% og um 3% í ár. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem tók við völdum haustið 1988 fékk það erfiða verkefni að verja þjóðfélagið áföllum við þessar þröngu aðstæður. Hrun atvinnulífsins blasti við nær hvarvetna um alla landsbyggðina, spáð var fjöldaatvinnuleysi, óðaverðbólgu og gífurlegum viðskiptahalla. Skuldbreyting, endurskipulagning, lenging lána og hlutafjáraukning voru lausnarorðin í öllu því starfi sem í hönd fór. Afstaða Borgfl. á síðasta þingi réði úrslitum um þessa endurreisn þannig að hún varð að veruleika. Sums staðar er henni lokið. Annars staðar er verkið í miðjum klíðum. Eins og fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh. hefur á sjötta milljarð króna þegar verið millifært í þessari endurskipulagningu atvinnulífsins svo að áhrifanna gætir víða. En það sem mestu skiptir fyrir þjóðina er að hrakspárnar rættust ekki. Enda þótt atvinnuleysi hafi aukist sums staðar tímabundið varð það miklu minna en spáð var. Verðbólgan verður svipuð í ár og á síðastliðnu ári. En e.t.v. kemur flestum á óvart að vöruskiptajöfnuðurinn verður hagstæður um fimm milljarða króna sem er nánast einsdæmi á samdráttarskeiði. Nú er hins vegar ljóst að samdráttarskeiðinu er ekki lokið. Sjaldan skiptir því jafnmiklu og við slíkar aðstæður að menn beri gæfu til að mynda traustan þingmeirihluta um þau meginmál sem úrslitum ráða um efnalega velferð þjóðarinnar í næstu framtíð. Stjórnarþátttaka Borgfl. er fyrst og fremst í þeim tilgangi og raunar rökrétt framhald af afstöðu flokksins á seinasta þingi. Svigurmæli ýmissa sjálfstæðismanna um að einungis eins flokks eða í mesta lagi tveggja flokka stjórn geti lánast eru vægast sagt hæpin. Þegar einn flokkur er orðinn mjög sterkur eða hefur náð meiri hluta harðnar baráttan innan hans og hjaðningavígin á milli manna byrja eins og dæmin sanna. Það er hins vegar samstarfsviljinn sem úrslitum ræður en ekki flokkafjöldinn. Nú háttar hins vegar svo til að verkefnin blasa nær hvarvetna við. Meginverkefnið verður eftir sem áður að bæta afkomu atvinnuveganna. Jafnframt því verður að vinna áfram að endurskipulagningu, nýsköpun og sífellt aukinni hagkvæmni á öllum sviðum atvinnulífsins og leggja með þeim hætti grunn að auknum hagvexti og bættum lífskjörum um leið og sér fyrir endann á samdráttarskeiðinu væntanlega síðla næsta árs. Þriðja meginverkefnið er að ná nýjum áfanga í baráttunni við verðbólguna. Markmið ríkisstjórnarinnar er að afnema vísitöluviðmiðanir í lánasamningum þegar árshraði verðbólgunnar verður innan við 10% á sex mánaða skeiði, en fjórða meginverkefnið er að stuðla að réttlátari tekjuskiptingu og lækkun framfærslukostnaðar. Fulltrúar Sjálfstfl. segjast vilja hóflega skatta. Matarskatturinn er með þeim óvinsælli. En þegar hann var á lagður lögðu sjálfstæðismenn þó til flest atkvæðin til þess að koma honum á. Nú þegar Sjálfstfl. er utan stjórnar er hins vegar fyrsta skrefið stigið til þess að lækka þennan alræmda skatt. Við höfum heyrt það hér í kvöld að nú hafa þeir ágætu menn ráð undir rifi hverju. En þegar þau eru vegin og metin er rétt að hafa í huga það sem hv. 1. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, sagði í blaðaviðtali fyrir skömmu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við megum ekki gleyma því að stutt er síðan Sjálfstfl. sat í ríkisstjórn, og það er ekki traustvekjandi ef flokkur sem er nýfarinn úr ríkisstjórn segist hafa lausnir á hverjum fingri.`` Ég held að þessi orð séu mælt af heilindum og e.t.v. nokkuð biturri reynslu. Ég held að þau séu mælt af meiri heilindum en þau köpuryrði sem hv. 1. þm. Vestf. lét sig henda að viðhafa hér fyrr í þessum umræðum. Vitaskuld er það svo að öll framvinda í löggjöf verður að lúta heildarsjónarmiðum sem í eðli sínu ná langt út fyrir þröng flokkssjónarmið. Á því byggist öll okkar lýðræðishefð góðu heilli. Hæstv. forseti. Megineinkenni stjórnmálaátaka hér á landi undanfarna mánuði, og vísast þá næstu einnig, eru bundin þeirri staðreynd að syrt hefur í álinn í efnahagslífi þjóðarinnar um skeið. Við sjáum fyrir endann á þeim vanda þó að enn sé nokkuð í land. En þegar okkur hefur tekist að sigrast á þeirri þraut mun birta upp með betri tíð og blóm í haga. Og gleymum því ekki að öll sú barátta og sigurinn að lokum byggist á skynsamlegri og hagkvæmri nýtingu á þeim ógrynnum auðs sem felast í gæðum lands og sjávar, heilbrigðu mannlífi öllu til heilla. Megi sú verða gæfa íslenskrar þjóðar í bráð og lengd. Ég þakka þeim sem hlýddu og býð hlustendum öllum góða nótt.