Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 1. minni hl. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Við 2. umr. var, eins og mönnum mun í fersku minni, felld brtt. frá okkur hv. þm. Geir Gunnarssyni um það, að við töluliði 1, 2 og 3 í 1. gr. bætist, að þeir, sem njóti tekjutryggingar almannatryggingar, séu undanskildir þeim gjöldum sem þar um ræðir. Við viljum gera aðra tilraun og ég legg hér fram skriflega brtt. við 1. gr. frv., svo hljóðandi, að við tölulið 1, 2 og 3 bætist: „Þeir, sem njóta tekjutryggingar hjá almannatryggingum, greiði þó aðeins hálft gjald.“



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera fram aðra brtt. við það frv. sem hér er til umr. Hún er við 3. gr., sem fjallar um 1% gjald á útsvarsstofn, og er svo hljóðandi: „Gjaldið skal þó ekki lagt á útsvarsskyldar tekjur undir 400 þús. kr.“ Þessi till. skýrir sig nokkuð sjálf, og eins gerist nú ekki ástæða til að fjölyrða miklu frekar um mál þetta. Hæstv. fjmrh. vantar 1200 millj. kr. 1 kassann og hann hefur fengið hæstv. heilbr.- og trmrh. til að útvega þessa peninga fyrir sig með þeim hætti sem best komi út á pappírnum fyrir hæstv. fjmrh., að hækkunin komi ekki inn sem hækkun á fjárlögum. Í stað þess að leita leiða til að afla þessara tekna með venjulegum hætti, t. d. með því að hækka einhverja tekjupósta ríkisins, sem eru æðimargir, eins og menn vita, ellegar með því hreinlega að ríkið legði á 1% brúttóskatt, sem hefði líka verið hugsanlegur möguleiki, þá er sem sagt valin þessi sérstaka leið sem menn hafa hér fjölyrt um og ástæðulaust er að fara fleiri orðum um. Eins og hér hefur verið bent á, er þetta einhver óréttlátasti skattur sem unnt er að finna, því að hann leggst á alla, að vísu þeim mun meira sem menn hafa miklar tekjur, en hann er samt með þeim ósköpum gerður að jafnvel þeir, sem hafa sáralitlar tekjur, þurfa að gjalda hann. Mér finnst því að það væri sanngirnismál, að hæstv. ráðh. og stuðningsmenn haus hér á þingi gætu fallist á að þeir, sem hafa árstekjur undir 400 þús. kr., væru undanþegnir þessum skatti. Ég vil leyfa mér að óska eftir því að leitað verði afbrigða vegna þessarar till.

Frsm. (Jón Helgason) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til athugunar frv. til laga um fjáröflun til vegagerðar á þskj. 148. Breytingar þær, sem þetta frv. gerir ráð fyrir frá núgildandi lögum, munu vera byggðar á þeirri staðreynd að Vegasjóður hefur haft lægri tekjur af þeim bifreiðum sem nota annað eldsneyti en bensín, og ástæðan mun m. a. hafa verið sú að ekki er hægt að haga innheimtu gjaldanna af þeim á sama hátt og af öðrum bifreiðum. Var farin sú leið með gjaldheimtu af dísilbifreiðum að ákveðið árgjald var lagt á þær, hækkandi eftir þyngd. Fyrir nokkru var því þó breytt þannig, að gjaldmælar voru settir í allar stærri bifreiðar, þannig að gjöldin af þeim færu eftir notkun. Með frv. til l. á þskj. 148 var lagt til að heimildin til notkunar gjaldmæla yrði látin ná einnig til minni bifreiða með það sjónarmið í huga að þeir, sem meira ækju, greiddu meira. Þó var hinum minni bílum einnig gefinn kostur á að greiða fast gjald í stað þess að taka akstursmæla, en fastagjaldið var þrefaldað fyrir minnstu bílana. Það var því augljóst að samþykkt á frv. á þskj. 148 hefði í för með sér að mikill meiri hl. eigenda þeirra bifreiða, sem þar er um rætt, mundi kaupa mæla. Þessi breyting hefði því leitt af sér mikinn aukakostnað fyrir gjaldendurna vegna þess, hvað mælarnir eru dýrir, og jafnframt átti að taka þarna hækkun á fastagjaldinu, mjög mikla hækkun í einu stökki, og þá hefði verið raskað því hlutfalli sem hefur verið milli rekstrarkostnaðar á þessum bifreiðategundum. Af þessum ástæðum, fyrst og fremst vegna þess kostnaðar, sem af mælakaupum hefði leitt og þessu mikla stökki, hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. ákveðið að leggja til að breytingin við núgildandi lög verði á þá leið að fastagjaldið verði hækkað miklu minna en gert var ráð fyrir í frv. á þskj. 148, til þess að ekki þurfi að leggja í þennan mikla aukakostnað við mælana. Þessi breyting er flutt sem sérstakt frv. á þskj. 204 og hefur í sér fólgna breytingu á 5. gr. núgildandi laga um fjáröflun til vegagerðar. Fastagjaldið er þar miðað við 70 þús. kr. í stað 42 þús. kr. áður, og af bifreiðum, sem ekið er gegn gjaldi samkv. löggiltum mælum, skal árgjaldið vera 30% hærra, þar sem það mun augljóst að þeim er ekið allmiklu meira. Fyrir utan þessa breytingu er ráðh. í síðasta málslið 1. gr. frv. veitt heimild til að hækka bensíngjald og þungaskatt í hlutfalli við hækkun á byggingarvísitölu. Á meðan þessi gjöld eru aðaltekjustofnar íslenskrar vegagerðar hljóta þau að verða að hækka eitthvað samfara kostnaðarhækkunum við vegagerð ef þar á ekki að skapast algjört vandræðaástand. Það er að mati meiri hl. n. heppilegra að það sé ekki tekið í allt of stórum stökkum, eins og hefur viljað verða þegar það er bundið fast í lögum. Ákvörðunin um heildarupphæðina, þ. e. a. s. þörfina á því fjármagni sem fæst með þessu gjaldi, er eftir sem áður í höndum Alþ., þar sem það er ákveðið í vegáætlun. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Málatilbúnaður hæstv. ríkisstj. í þessu máli er mjög svipaður því sem gerist í flestum öðrum málum sem birtast hér í þinginu. Það er boðað fyrst að einhver ákveðin stefna skuli uppi höfð eða að haldið skuli á málum á einhvern ákveðinn hátt, og svo líður nokkur tími og aðeins eru fáir dagar til jóla og þá er því öllu kollvarpað aftur og komið með málin í allt öðrum búningi en boðað hafði verið. Þetta hefur ekki gerst einu sinni, ekki tvisvar, ekki þrisvar, heldur a. m. k. fjórum sinnum nú seinustu dagana, og eitt af þessum málum er sem sagt það mál sem hér er til umr. um þungaskatt á dísilbifreiðum. Ég ætla ekki við 1. umr. málsins að fara mörgum orðum um þetta mál, því að ég vek á því athygli að þetta er 1. umr. málsins. Það er búið að draga til baka stjórnarfrv., sem lagt var fram, og búið að leggja fram annað frv. gjörbreytt að öllum búningi.  Ég þarf ekki svo sem að eyða löngu máli í að rökstyðja það, að slík tilhögun væri miklu sanngjarnari gagnvart bifreiðaeigendum, því að þá færi það eftir því hvað þeir eyða raunverulega miklu af olíu hvað þeir eru látnir greiða. En í öðru lagi væri þetta að sjálfsögðu miklu hagkvæmara fyrir þjóðarbúið, því að þetta hvetti menn til þess, að eiga og reka dísilbifreiðar frekar en bensínbifreiðar. En þar er einmitt einn helsti ágalli á því frv., sem hér liggur nú fyrir, að ég tali nú ekki um frv. sem var fyrirrennari þess, að þau frv. skáru sig frá því ástandi sem verið hefur í þessum málum, að það var ekki lengur uppörvandi fyrir menn að eiga og reka dísilbifreiðar. Útkoman hefði því orðið mjög óhagstæð með fyrra frv. og að minni hyggju einnig óhagstæð með hinu síðara frv. Menn kunna að segja að það sé erfitt að leggja 16 kr. gjald á dísilolíu og hækka hana úr 32 kr. í 48 kr. vegna þess að þá geti menn stundað það að kaupa sér húsaolíu til kyndingar og notað hana síðan á bílinn sinn ellegar að kaupa útgerðarolíu og nota hana á bílinn sinn. En ég vildi aðeins benda á það í þessu sambandi, að það er þrenns konar verðlag á olíu í dag. Það er olía til útgerðar sem kostar rúmar 6 kr., það er olía til húsahitunar sem kostar 24.20 kr. og það er olía til aksturs sem kostar 32 kr. Það er því slíkt ástand ríkjandi á dag, að ef menn hafa vilja og möguleika til að svindla á kerfinu, þá geta þeir það og eru hvattir til þess með allmiklum verðmismun, þannig að með þessari breytingu, þ. e. a. s. með því að taka hreinlega vegaskattinn inn í olíugjaldið, þá breyttist ekki skipulag þessara mála frá því sem nú er. Það væri að vísu orðinn meiri munur á olíuverði til húsahitunar og hinu almenna verði til vélanotkunar, en sá munur væri stigsmunur, en ekki eðlismunur. Auk þess vil ég benda á það, að í mörgum öðrum löndum er glímt við nákvæmlega sama vandamál og hér er verið að glíma við og þar er þetta yfirleitt leyst með þessum hætti, að það er reynt að taka þennan skatt inn í olíuverðið, þó að það kosti það, að það verði mismunandi verð á olíu, og síðan er reynt að leysa það með ýmsum ráðum að ekki verði um mikið svindl að ræða hvað þessa innheimtu snertir. T. d. má geta þess að í sumum löndum hefur það tíðkast að lita olíuna í mismunandi litum. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ég vildi orða þessa meginskoðun mína strax til þess að mönnum gæfist þá tækifæri til að hugleiða málið, því að ég er ekki enn úrkula vonar um að vanhugsað mál, eins og þetta er, kynni að verða tekið til endurskoðunar með það fyrir augum að finna skipulag sem væri heppilegra en þetta skipulag er.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að tala í þessu máli, en hv. 5. þm. Norðurl. v. gaf mér tilefni til þess að koma hér upp í stólinn vegna orða hans um vinnubrögð ríkisstj. í þessu máli. Þó að ég ætli ekki að fara að verja þau í öðrum málum, þá ætla ég þó að gera það í þessu. Við vorum sammála um það, hv. 5. þm. Norðurl. v. og ég, strax á fyrsta fundi fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., þegar þetta mál kom fyrst fram í öðru formi en nú er lagt hér til, að það væri slæm ráðstöfun að skylda menn til þess að kaupa þessa mæla í bílana sem væru dýrir og kölluðu á mikið eftirlit og svo viðgerðir og áframhaldandi kostnað við endurnýjun og fleira. Okkur kom saman um að það væri réttast að setja fast gjald á eins og nú er komið hér í frv.- formi, þannig að ég held að það, sem við lögðum til báðir tveir, liggi nú fyrir, og n. varð sammála um að beita sér fyrir því. Ég hef ekki heyrt áður á neinum nefndarfundanna, sem við höfum haldið um þetta mál, og þeir voru 3, ef ekki 4, þá hugmynd hv. þm., sem hann var hér með, að bæta 16 kr. gjaldi á lítrann af olíu og skapa þar með enn þá meiri mun á húshitunarolíu eða bátaolíu og dísilolíu til bifreiðanotkunar, sem náttúrlega gefur, eins og hann segir sjálfur, miklu meiri möguleika á því að fara kringum lögin. Ég lái ekki nokkrum manni að hann vilji kaupa olíu á 6 kr. og eitthvað lítrann ef hann sér að hann getur komist hjá að borga meira verð fyrir hann.

Hann getur það í dag.

Hann getur það í dag, já, en nú eykur það vilja manna til þess að fara kringum lögin ef olíuverð til dísilbílanotkunar er hækkað, og ég lái þeim ekkert þó að þeir geri það, ef olía er á annað borð til á 6 kr. lítrinn, að kaupa hana og nota hana á þann hátt sem þeir þurfa á henni að halda. Það kemur mér ekkert á óvart. Hitt er annað mál, og það er mergur máls míns, og ég ætla að leiðrétta það, að ég hef ekki orðið var við það hjá hv. þm. að vinnubrögðin hafi verið slæleg eða röng í sambandi við það að breyta eða falla frá mælunum í bílana og í það form sem nú er mælt með, því að það var ósk okkar beggja. Aftur á móti lýsi ég mig fyrir fram mótfallinn þeirri hugmynd sem hann kom með hér um 16 kr. viðbótargjald á olíulítrann til aksturs. Ég held að það bjóði þeirri hættu, sem hann er að vara víð, enn þá meira heim en nú virðist vera. Í þessu frv., eins og það liggur fyrir, höfum við ekki verið alveg sammála um gjaldið, þ. e. a. s. 70 þús. kr. viðmiðunargjald. Ég hefði líka viljað eins og hv. þm. Ragnar Arnalds hafa það lægra, en mér fannst þetta vera skref í alveg rétta átt sem n. hefur tekið þarna og þegar hún féll frá mælunum í bifreiðunum og festi sig við ákveðið gjald. Ég vildi heldur styðja þá stefnu, sem var mörkuð þarna af formanni n. og fleirum, heldur en að láta verða ágreiningsatriði sjálft gjaldið, sem er þó sanngjarnt eftir því sem ég hef komist næst í samtölum mínum við atvinnubifreiðastjóra, formann félags þeirra. Ég sem sagt lýsi mig samþykkan þessu frv. sem ég er meðflm. að, en gegn þeirri hugmynd sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Norðurl. v.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Orð mín áttu ekki að skiljast svo að ég væri að álasa nefndinni fyrir hennar störf. Ég tók það einmitt fram að það frv. sem hún skilaði frá sér, væri stórum skárra en það sem ríkisstj. skilaði frá sér. Þegar ég nefndi slæm vinnubrögð, þá átti ég einfaldlega við það að ríkisstj., sem leggur fram stjórnarfrv. á Alþ., á að hugsa áður en hún semur frv. og leggja hér fram frv. sem hún síðan getur treyst sér til að verja og standa við. Slíkt getur að vísu komið fyrir í einstaka tilviki, að menn neyðist til þess að afturkalla mál sem þeir hafa hér flutt af því að þau reynist vanhugsuð. En ég var að ávíta það að þetta gerðist hér í hverju málinu af öðru, að ríkisstj. væri með yfirlýsingar um að hún ætlaði að halda á málum með ákveðnum hætti. Við vitum hvernig þetta er í sambandi við almannatryggingarnar, og við vitum hvernig þetta er á sambandi við tekjuskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga. Allt þetta hefur gjörbreyst frá því að upphaflegar yfirlýsingar voru gefnar, og það var þetta sem ég var að gagnrýna. Varðandi það, að í nefnd hefðum við hv. þm. talið að einmitt ætti að stefna í þessa átt, að fella niður mælana og lækka gjaldið, þá er það laukrétt. Við lögðum megináherslu á einmitt þessi tvö atriði, og ég tel að það séu einmitt kostir þessa frv. að við því hefur verið orðið, mælarnir hafa verið lagðir niður, enda var það einhver sú alvitlausasta till. sem lengi hefur séð dagsins ljós á Alþ., að ætla að fara að stefna mönnum út í 70–80 millj. kr. útgjaldaauka vegna þessara mælakaupa. Það var ekki annað að sjá en þetta væri aðallega gert til þess að skapa ákveðnum innflytjanda sem mestar tekjur af innflutningi. Og eins er hitt, að gjaldið var óhæfilega hátt. Nú hefur þessu verið hreytt, en að minni hyggju hefur ekki verið gengið nægilega langt. Eins og ég skýrði meðnm. mínum frá í morgun, er gjaldið enn allt of hátt. Ég tel að það þyrfti að lækka um a. m. k. 20 þús. í hvoru tilviki um sig til þess að það gæti átt rétt á sér. Hins vegar vil ég upplýsa það, að eftir að nefndarfundir voru haldnir fyrir belgi hef ég rætt þetta mál töluvert við bílstjóra, og eftir að hafa skipst á skoðunum við menn um það er ég orðinn sannfærður um að langréttlátasta leiðin er sú að leggja 16 kr. gjald á olíuna líka, því að með þeim hætti geta menn leyft sér að eiga dísilbíl án þess að keyra nein lifandis ósköp, en þegar gjaldið er svona gríðarlega hátt, að einstaklingar, sem nota bíl til eigin þarfa, þurfa að borga 70 þús. kr. bara í þungaskatt og atvinnubílstjórar þurfa að greiða 91 þús. kr., þá þurfa menn að keyra býsna mikið áður en menn fara að vinna upp þetta fastagjald, og það er sem sagt með þeim hætti verið eiginlega að handa mönnum frá að nota svona bíla nema þeir keyri áreiðanlega töluvert yfir 20 þús. km. Þetta má allt ræða betur við 2. umr. og nefna þar ákveðin dæmi, en þetta er sem sagt ástæðan fyrir því að ég hef skipt um skoðun hvað það snertir að ég tel að við eigum að afnema gjaldið með öllu, það sé vitlaust og heimskulegt skipulag, og taka eigi upp fast gjald á lítra.