Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Það þarf ekki langa framsögu um þetta mál. Eins og frv. ber með sjer, þá eru útgjöldin rúmar 46 þús. kr. Þó segja megi, að útgjöldin sjeu greidd af stjórninni án beinnar heimildar þingsins, þá má þó segja það um marga liðina, að þeir eru ýmist endurbætur eða viðhald á fasteignum ríkisins, sem óhjákvæmilegt var að gera. Verður að líta svo á, að stjórnin hafi altaf leyfi til þess að verja nokkru fje til þess að vernda eignir ríkisins fyrir skemdum. Hæsti útgjaldaliðurinn er skrifstofukostnaður húsameistara ríkisins, hátt á 6. þús. kr. Fjvn. vill vekja athygli hæstv. stjórnar á þessum lið, og er hún þar sammála fjvn.hv.Nd. um það, að hún getur ekki fallist á, að það sje nauðsynlegt að greiða þennan kostnað nú, þar sem ríkið hefir nú ekki með höndum neinar byggingar svo teljandi sje. Álítur nefndin því óþarft að kosta svo miklu til þessa. Þó leggur nefndin til, þrátt fyrir þessa athugasemd, að frv. verði samþykt óbreytt.

Sigurður Eggerz Það voru aðeins örfá orð viðvíkjandi athugasemdinni um húsameistara ríkisins. Þessi athugasemd kom fyrst fram í hv.Nd., er fjáraukalagafrv. var þar til umræðu. En þá voru stjórnarskiftin orðin, og gat jeg því ekki svarað athugasemdinni þar. Jeg vildi aðeins vekja athygli hv. deildar á því, að jeg gat þess á síðasta þingi, að stjórnin hefði ekki komist hjá því að láta húsameistara fá aðstoð við störf sín. Var meiningin, að kostnaðurinn við þá aðstoð yrði aðallega greiddur af því fje, er hann fengi fyrir ýms störf, sem hann ynni fyrir aðra en ríkið, t. d. Landsbankabygginguna. Mundi það meira en nóg til þess að greiða þennan kostnað. Skal jeg geta þess, að hv.fjvn. hefir verið afhent skýrsla um störf húsameistara. Hefir hann, eins og skýrslan ber með sjer, haft mörg störf á hendi fyrir hið opinbera, sjerstaklega samkvæmt lögum um skipun kauptúna og sjávarþorpa, og hefir farið í það mikill tími. Var því aðstoðin nauðsynleg. Eins og jeg hefi áður tekið fram, þá benti jeg þinginu í fyrra á, að það væri sjerstaklega auðvelt að fá þennan kostnað endurgreiddan, og álít jeg því ekki ástæðu til að ávíta fyrv. stjórn fyrir þetta. Jeg skal ennfremur geta þess, að jeg sagði húsameistara, að hann hefði þessa aðstoð aðeins þangað til þing kæmi saman. Hvað snertir þessar 1200 kr. til landlæknis til greiðslu ferðakostnaðar, þá get jeg vísað til hv.fjvn. og sjálfs nál. Skal jeg geta þess, að ýmsir hv. nefndarmenn hvöttu stjórnina til að greiða þetta. Sá jeg mjer því fært að gera það, og jeg hygg, að þó að hv.fjvn. hafi komið sjer saman um að átelja stjórnina fyrir þetta, þá vona jeg, að hv. deild sjái, að stjórnin gat ekki annað gert en greitt þetta.

Frsm. (Einar Árnason) Það mun vera svo, að húsameistari hafi áður haft fastan aðstoðarmann með launum í fjárlögunum, en ef jeg man rjett, þá var hann feldur niður á þinginu 1922. Mun meiningin með því hafa verið sú, að ekki kæmi annar kostnaður í fjárlögin hvað þessa starfsemi snertir en laun húsameistara eins. Hv. 1. landsk. (SE) hefir skýrt nokkuð, hverjar ástæður muni vera fyrir því, að húsameistari hefir ekki komist yfir störf sín einn. Hefir það sjerstaklega verið vegna starfa hans við Landsbankabygginguna nýju. Kom það fram hjá hv.þm., að þetta mundi verða endurgreitt, og telur nefndin það vel farið. Ef einstakir menn eða stofnanir fá húsameistara til að vinna eitthvað fyrir sig, þá er sjálfsagt, að það, sem inn kemur fyrir það, fari til þess að greiða þann aukakostnað, sem að slíkum störfum leiðir. - Viðvíkjandi greiðslunni til landlæknis, þá skal jeg geta þess, að jeg minnist ekki, að hún kæmi sjerstaklega til tals hjá fjvn. Það mun upphaflega hafa verið búist við því, að kostnaðurinn við utanför hans yrði greiddur af Heilsuhælisfjelaginu, en svo hefir ekki orðið að fullu, og því hafa þessar eftirstöðvar verið greiddar úr ríkissjóði, og hefir nefndin ekkert við það að athuga.

Sigurður Eggerz Jeg vil leyfa mjer að þakka hv.frsm. (EÁ), hversu sanngjarnlega hann hefir tekið í athugasemdir mínar.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og hv. þingdeildarmenn hafa sjeð af nál. sjútvn., þá hefir nefndin lagt það til, að frv. það, er hjer liggur fyrir, verði samþ. óbreytt. Það er að vísu vitanlegt, að sektirnar hækka mjög mikið í íslenskum seðilkrónum, - þær munu alt að því tvöfaldast, miðað við núgildandi „kurs“ - ef þær eru reiknaðar eftir gullgengi. Þó að hegningarákvæðin fyrir landhelgisbrot fari þannig að verða mjög há - miklu hærri en í nágrannalöndum vorum - þá er líklegt, að það veki minni eftirtekt út á við, ef það er ákveðið, að sektirnar skuli greiðast í gullkrónum, heldur en ef sektarákvæðin sjálf væru hækkuð. Einnig mundi það vekja minni eftirtekt vegna þess, að ýms lönd eru nú farin að innheimta opinbera skatta og gjöld þannig, að þau sjeu miðuð við gullgengi. Sektir fyrir brot á landhelgislögum eru hjer hærri en í nokkru öðru af nágrannalöndunum. Ber þess þó að gæta, að hjer er öðruvísi ástatt en t. d. í Englandi eða Noregi. Fiskiveiðarnar eru annar aðalatvinnuvegur vor og sá þeirra, sem mest fjárútlát verður að bera. Höfum vjer því meiri hagsmuna að gæta heldur en aðrar þjóðir, sem hafa fiskiveiðar að aukaatvinnu. Eftir því sem lengra líður, sannfærist þing og þjóð æ betur um, að nauðsyn beri til að herða eftirlitið með landhelginni. Hefir þetta mikinn kostnað í för með sjer. Hjá öðrum þjóðum eru kröfurnar og að verða strangari í þessu efni. Skotar hafa t. d. fullan hug á því að fá Morayfirth alfriðaðan með alþjóðasamþykki, en eins og kunnugt er, mega útlendingar nú veiða í firðinum, þó Bretum sje það bannað. Vilja Skotar koma þessu í framkvæmd um leið og væntanleg samþykt hlutaðeigandi þjóða um friðun suðurhluta Norðursjávarins verður gerð, en á það leggur alþjóðanefnd hafrannsóknanna mikla áherslu. Er í þessu sambandi athugandi fyrir íslensk stjórnarvöld, hvort ekki væri hugsanlegt, að um leið mætti ná samþykki sömu aðilja fyrir friðun Faxaflóa.

Flm. (Halldór Steinsson) Jeg álít ekki þörf á langri framsögu í þessu máli, en vona, að hv. deild lofi því að ganga vanalega boðleið.

Sigurður Eggerz Jeg mun láta mjer nægja að segja í þessu máli aðeins örfá orð við þessa umr. Jeg álít það mjög varhugavert að leggja þessar greiðslur á bæjar- og sveitarfjelögin. Mun það skapa mikla óánægju og tilhneigingu til þess að losa sig við sem flesta kennara. Þó tímarnir sjeu örðugir, megum vjer ekki vera án menningarinnar. Í því liggur hinn mikli kraftur menningarinnar, að enginn eins og hann drepur niður stjettamismuninn og færir menn nær hver öðrum. Með þessu frv. er lagður grundvöllur til þess, að þeir fátæku munu eiga örðugt með að láta menta börn sín, en þeir ríku geta auðvitað altaf sjeð sínum börnum fyrir fræðslu.

Frsm. (Eggert Pálsson) Frv. þetta fer fram á breytingu eða útvíkkun á 1. nr. 32, 16 des. 1885, um selaskot á Breiðafirði. Með lögum þessum er bannað skot á sel á stóru svæði af norður- og vesturhluta Breiðafjarðar. Hafa lögin nú staðið í 39 ár, og hefir enn eigi orðið vart við það, að menn vildu breyta þeim eða afnema. Bendir það á það, að lögin hafi komið að góðu haldi. Er því eigi nema eðlilegt, að aðrir hlutar Breiðafjarðar, sjerstaklega suðurhlutinn, óski eftir að fá útvíkkun á lögum þessum, með reynslu hinna fyrir augum. Hv. þm. Snæf. hefir borið fram þetta frv. um slíka útvíkkun á lögunum. Eins og hann gat um í flutningsræðu sinni, þá hafa 14 eigendur sellátra og varplanda við suðurhluta fjarðarins sent þinginu óskir um að fá þessa ívilnun. Er það eigi nema eðlilegt, þar sem reynslan hefir sýnt, að friðunarlögin hafa gert mjög mikið gagn á svæði því, sem þau hafa náð yfir. Virðist því í fljótu bili sjálfsagt að verða við óskum þeirra. Það er nú svo, að selur er talinn hættulegur þar, sem laxveiði er. En eins og tekið er fram í grg. frv. og öllum hv.þdm. mun kunnugt, þá er eigi mikið um laxveiði við Breiðafjörð, og þó að hægt væri að eyða selnum, þá mundi laxveiðin þar eigi aukast fyrir það. Það lítur því svo út í fyrstu, að eigi sje nema sjálfsagt að banna selaskot á svæði því, sem um er að ræða. En við það er þó það að athuga, að samtímis því, að hlutaðeigendur senda ósk sína um útvíkkun friðunarinnar, þá komu mótmæli gegn því, undirrituð af 37 mönnum úr Snæfellsnessýslu. Eiga þeir flestir heima í Stykkishólmi. Þegar svo er ástatt, geta menn hugsað, að lög sem þessi leiddu til ófriðar manna meðal innan hjeraðsins. Sýnist því rjett að gefa hjeraðinu sjálfu vald til þess að ákveða, hvort lögleiða skuli þessa friðun eða eigi. Nefndin hefir því komið sjer saman um að leggja fram rökstudda dagskrá, á þskj. 265, er gengur í þá átt, að leitað verði umsagnar hlutaðeigandi sýslunefnda um málið, svo að ekki sje hægt að segja eða gera veður út af því, að á bak við þær sje farið í þessu efni. Sje þessi leið valin, er jeg eigi í neinum vafa um, að sýslunefndirnar muni samþ., að friðunin skuli leidd í lög. Býst jeg svo við, að jeg þurfi eigi að fara fleiri orðum um dagskrána. Hygg jeg, að hv.þdm. sjái, að þessi leið sje betri heldur en að hrapað sje að því að lögleiða þetta nú, enda þótt enginn vafi geti leikið á því, að rjett sje að veita friðunina að sunnanverðu eins og hún hefir verið veitt að norðanverðu, og það því fremur sem reynslan hefir sýnt, að hún hefir komið að miklu gagni þar, sem hún hefir náð yfir. Skal jeg svo leyfa mjer að lesa upp þessa rökstuddu dagskrá: „Með því að hjeraðsbúa, sem hlut eiga að máli, greinir allmikið á um gagnsemi þessa frv., leggur deildin til, að ríkisstjórnin leiti álits sýslunefndanna í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu og Dalasýslu um málið og leggi það álit fyrir næsta þing, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“

Flm. (Halldór Steinsson) Sem flm. frv. sætti jeg mig við meðferð hv.allshn. á málinu, í trausti þess, að hæstv. landsstjórn leiti álits fyrir næsta þing.