Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 12. febr. s.l. gaf hæstv. menntmrh. ýtarlega skýrslu hér í hv. Alþingi um undirbúning íslenzks sjónvarps í tilefni af fsp., sem hv. 5, þm. Reykn. hafði borið fram. Niðurstaða ráðh. í þessari skýrslu var sú, að stofnun íslenzks sjónvarps, sem fljótlega næði til alls landsins, væri fullkomlega viðráðanleg fjárhagslega, og hann lýsti þeirri skoðun sinni, að það mætti ekki dragast lengur að taka ákvörðun um, að efnt skyldi til íslenzks sjónvarps. Mér og mörgum fleirum var þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. mikið ánægjuefni, ekki sízt vegna þess, að síðan sjónvarpsstöðin á Keflavíkurflugvelli var stækkuð, hafa margir og þ. á m. ég talið nauðsyn íslenzks sjónvarps enn þá ríkari. Síðan hef ég átt von á því, að hæstv. ríkisstj. leitaði heimildar Alþingis til aðgerða í málinu, en nú liður óðum að þinglokum, og ekki hefur neitt komið fram frá hæstv. ríkisstj. í þá átt, og það eru mér vonbrigði. Fyrir nokkru settu 60 forustumenn á sviði íslenzkra menningarmála fram kröfuna um það, að sendingar bandaríska sjónvarpsins yrðu takmarkaðar við flugvallarsvæðið, og sú krafa hefur verið flutt inn á Alþingi með þáltill., sem liggur fyrir. Ég nefni þetta aðeins vegna þess, að ég vil, að það komi skýrt fram, að ég hef ekki kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár til þess að taka undir þá kröfu. Ég læt það algerlega liggja á milli hluta, m.a. vegna þess, að það er ekki ætlun mín að stofna hér til umr. utan dagskrár um mál, sem liggur fyrir þinginu. Hins vegar er mér það mikið áhugamál, að það menningarlíf, sem þessir 60 menn eru svo ágætir fulltrúar fyrir, hafi ekki lakari skilyrði til þess að ná til íslenzkra heimila en það menningarumhverfi. sem Bandaríkjasjónvarpið flytur þeim. Þess vegna vil ég beina þeim spurningum til hæstv. menntmrh., í fyrsta lagi, hvort Alþingi geti enn átt von á því, að ríkisstj. leggi fram á þessu þingi till. um íslenzkt sjónvarp, og í öðru lagi, hvort eitthvað hafi komið fram við frekari athugun málsins og undirbúning, síðan ráðh. gaf skýrslu sína í febrúar, sem hafi breytt afstöðu hans í málinu eða tafið aðgerðir í því.



Herra forseti. Hinn 22. nóv. s.l. fól menntmrn, útvarpsráði og útvarpsstjóra að gera till. um, með hverjum hætti verði sem fyrst efnt til íslenzks sjónvarps á vegum ríkisútvarpsins. Óskaði rn. eftir nákvæmum áætlunum um stofnkostnað sjónvarpsstöðva og kostnað hvers áfanga í dreifikerfi. Enn fremur óskaði rn. tillagna um starfrækslu slíkrar sjónvarpsstöðvar, daglegan senditíma fyrstu starfsárin og skipulag dagskrárstjórnar. Var þess sérstaklega óskað, að athuguð yrðu skilyrði til hagnýtingar sjónvarps í þágu skóla. Jafnframt var þess beiðzt, að gerð yrði áætlun um árlegan rekstrarkostnað sjónvarpsins. Og að síðustu var óskað till. um fjáröflun til greiðslu stofnkostnaðar og árlegs rekstrarkostnaðar. Í útvarpsráði áttu þá sæti þessir menn: Benedikt Gröndal, Sigurður Bjarnason, Þorvaldur G. Kristjánsson, Þórarinn Þórarinsson og Björn Th: Björnsson. Þegar nýtt útvarpsráð var kosið á þessu þingi, voru allir þessir menn endurkjörnir nema Björn Th. Björnsson, en í stað hans kom Þorsteinn Hannesson. Óskaði rn. þess þá, að Björn Th. Björnsson héldi áfram aðild sinni að athugun á málinu, jafnframt því sem Þorsteinn Hannesson bættist í hópinn. Þessir menn ásamt Vilhjálmi Þ. Gíslasyni útvarpsstjóra unnu síðan áfram að málinu og skiluðu rn. ýtarlegri skýrslu hinn 25. marz s.l. Varðandi tæknileg atriði veitti Landssími Íslands mikilvæga aðstoð, sérstaklega Gunnlaugur Briem póst- og símamálastjóri, Sigurður Þorkelsson forstjóri og Sæmundur óskarsson deildarverkfræðingur. Athuguð var og skýrsla um sjónvarp á Íslandi, sem Stefán Bjarnason verkfræðingur hafði gert vorið 1963, og ræddi n. við hann. Þá athugaði n. gaumgæfilega ýmsar upplýsingar, sem ríkisútvarpið hefur aflað undanfarin ár, fyrst og fremst skýrslu frá Georg Hansen yfirverkfræðingi. Nýrra upplýsinga aflaði n. frá fjölmörgum aðilum erlendis, sérstaklega útvarpsstjórum Norðurlanda og fyrirtækjum í Bretlandi, Bandaríkjunum og fleiri löndum. Þessi skýrsla hefur undanfarnar vikur verið til athugunar í ríkisstj. Efni hennar hefur ekki verið gert opinbert fram að þessu, enda hefur ríkisstj. ekki tekið fullnaðarákvarðanir í málinu, svo sem ekki hefur verið við að búast með hliðsjón af því, hve stuttur tími er liðinn, síðan ríkisstj. fékk í hendur niðurstöður þeirra ýtarlegu athugana og víðtæku rannsókna, sem sjónvarpsnefndin annaðist. Þar eð liðið er nærri þinglokum, þykir mér þó rétt að skýra hinu háa Alþingi frá meginniðurstöðum og till. sjónvarpsnefndarinnar, en hún var á einu máli um niðurstöður sínar og till. Nauðsynleg fjárfesting vegna stofnunar íslenzks sjónvarps er þrenns konar: Í fyrsta lagi húsbyggingar, í öðru lagi tæki til að afla sjónvarpsefnis, undirbúa það og flytja og í þriðja lagi sendistöðvar til að sjónvarpa um landið. Talið er, að byggja þurfi sérstakt 4000 rúmmetra hús fyrir sjónvarpsstarfsemina. Er það talið mundu kosta um 10 millj. kr. Nauðsynleg dagskrártæki, sem kaupa yrði þegar í upphafi, mundu kosta aðrar 10 millj, kr. Er þó talið rétt að byrja með aðeins einum sjónvarpssal af lítilli gerð ásamt þularstofu, um 200 fermetrum. Eitt mikilsverðasta atriðið í dagskrárundirbúningi íslenzks sjónvarps yrði að gera texta við erlendar fréttamyndir, fræðslumyndir og annað kvikmyndaefni, svo og að setja texta við íslenzkar kvikmyndir. Er gert ráð fyrir góðum útbúnaði til þeirra verka. Gert er og ráð fyrir, að íslenzkt sjónvarp ráði þegar einn kvikmyndatökumann til að taka fréttamyndir innanlands og hafa samband við aðra kvikmyndatökumenn. Gert er ráð fyrir því, að sjónvarpið fái aðstöðu til fullkominnar kvikmyndagerðar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir kaupum þegar í upphafi á myndsegulbandi, enda er þar um mjög dýr tæki að ræða. Ekki er heldur gert ráð fyrir því að kaupa þegar í upphafi tæki til að sjónvarpa viðburðum utan sjónvarpshúss. Á þriðja starfsári sjónvarpsins er þó gert ráð fyrir kaupum á slíkum tækjum. Sjónvarpsbylgjur eru að því leyti eins og ljósbylgjur, að þær stefna beint og þurfa að hafa tálmunarlitla loftlínu frá sendi- til móttökutækis. Af þessum sökum er sjónvarp um fjallaland erfitt. Til þess að koma myndinni áleiðis, verður því að nota endurvarpsstöðvar. Sjónvarpið hefur marga sömu eiginleika og þráðlaust símasamband. Hefur því verið talið sjálfsagt að hagnýta þá reynslu, sem Landssími Íslands hefur öðlazt á undanförnum árum, og hafa áætlanir um dreifingu sjónvarps um landið þess vegna verið gerðar af verkfræðingum landssímans. Í þessum áætlunum er gert ráð fyrir því, að dagskrá sjónvarpsins verði flutt í Reykjavík eða næsta nágrenni, en aðalsendistöð reist á Skálafelli, þar sem þegar er miðstöð þráðlausa símakerfisins. Er þar gert ráð fyrir 5000 watta sendistöð, en hún mundi ná um Suðurnes, mestallt Suðurlandsundirlendi, Borgarfjörð og sunnanvert Snæfellsnes og jafnframt til endurvarpsstöðva í Stykkishólmi, Húnaþingi, Skagafirði og Eyjafirði. Þessi eina stöð á Skálafelli mundi væntanlega ná til meira en 60%, þjóðarinnar. Þá er gert ráð fyrir lítilli móttökustöð að Björgum í Hörgárdal og mundi hún endurvarpa yfir Eyjafjörð upp á Vaðlaheiði, þar sem reisa þyrfti 5000 watta stöð. Hún mundi ná yfir alla byggð Eyjafjarðar, til Siglufjarðar, þar sem reisa yrði litla endurvarpsstöð, 100 wött, til Narfastaðafells í Suður-Þingeyjarsýslu og til Fjarðarheiðar, þar sem reisa yrði aðalstöð fyrir norðanvert Austurland, 5000 wött. Frá stöðinni á Fjarðarheiði yrði síðan ýmist endurvarps- eða sjónvarpslína til byggða á Austfjörðum, en endurvarpsstöðvar yrðu á Norðausturlandi. Endurvarpsstöð við Blönduós mundi taka við dagskrá beint frá Skálafelli og endurvarpa til stöðvar á Tunguhálsi í Skagafirði, svo og til Skagastrandar, en þaðan yrði þá endurvarpað til Stranda. 5000 watta stöð í Stykkishólmi mundi ná til alls Breiðafjarðarsvæðisins með endurvarpsstöð á Sandi, en auk þess gæti hún varpað dagskránni áfram til Vestfjarða. Slík stöð mundi ná til stöðva á Patreksfirði, Hrafnseyri fyrir Bíldudal og Þingeyri beint, svo og til endurvarpsstöðvar á Melgraseyri, sem þá mundi varpa til stöðvar á Arnarnesi og gæti sjónvarpið þannig náð til byggða við Djúp, þ. á m. Ísafjarðarkaupstaðar. Streng þyrfti þó að leggja til Flateyrar og Suðureyrar. Í Vestmannaeyjum yrði að reisa sérstaka endurvarpsstöð, bæði fyrir kaupstaðinn, uppsveitir Árnes- og Rangárvallasýslu og til að ná austur á bóginn. Önnur stöð yrði að vera á Hjörleifshöfða til að koma dagskránni eins og þráðlausa símanum til Hornafjarðar og þaðan um sunnanvert Austurland. Þetta eru grundvallaratriðin í sjónvarpskerfi, sem tekið gæti til alls landsins. Verkfræðingarnir taka þó skýrt fram, að reynsla af fyrstu stöðvunum gæti haft áhrif á síðari framkvæmdir, enda erfitt að segja fyrir um með fullri vissu, hvernig sjónvarpssendingar takist hér á landi. Höfuðstöðvar kerfisins fimm, sem gert er ráð fyrir að verði á Skálafelli, í Stykkishólmi, á Vaðlaheiði, á Fjarðarheiði og Hjörleifshöfða, verði 5000 wött að styrk, og eru þær taldar kosta 81/2–91/2 millj, kr. hver. Minni stöðvarnar yrðu ýmist 500 wött, og kosta slíkar stöðvar 4-5 millj. kr., 100 wött, en þær kosta 21/2 millj. kr., og örsmáar stöðvar, 1–10 wött, sem kosta allt að 1/2 millj. kr. hver. Til þess að menn geti gert sér grein fyrir styrkleika þessara stöðva, má geta þess, að sjónvarpsstöð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli er 250 wött. Nauðsynlegt er að geta þess, að flestar stöðvarnar eru fyrirhugaðar á stöðum, þar sem landssíminn hefur þegar komið fyrir mannvirkjum vegna þráðlauss síma, og er það raunar gert yfirleitt alls staðar, þar sem því verður við komið. Sparar það að sjálfsögðu mikinn kostnað, þar sem vegir og rafmagn hefur þegar verið leitt til slíkra símstöðva. Eins og ég gat um áðan, er stofnkostnaður vegna sjónvarpshúss og dagskrártækja talinn um 20 millj. kr., 500 watta sendir í Reykjavík, þ.e. helmingi sterkari sendir en nú er starfræktur í Keflavik, mundi kosta 4 millj. kr. Stofnkostnaður sjónvarps, sem eingöngu tæki til Reykjavíkur og næsta nágrennis, mundi því verða um 24 millj. kr. Bygging aðalsendis á Skálafelli, 5000 watta sendis, mundi hins vegar kosta 9 millj. kr. og mundi því stofnkostnaður íslenzks sjónvarps, sem næði yfir Suðurnes, mestallt Suðurlandsundirlendi, Borgarfjörð og sunnanvert Snæfellsnes, eða u.þ.b. til 60% þjóðarinnar, verða um 33 millj. kr. Síðan færi kostnaðurinn auðvitað vaxandi, eftir því sem sjónvarpinu væri ætlað að ná til stærri landssvæða. Endurvarpsstöðvakerfi, sem taka mundi til Norðurlands, Norðausturlands og Vestmannaeyja, mundi að meðtöldum nauðsynlegum kostnaði við útbreiðslumælingar kosta 39.5 millj. kr. til viðbótar, eða alls 721/2 millj. kr. Nauðsynlegur stofnkostnaður í Reykjavík ásamt stofnkostnaði aðalsendistöðvanna fimm, sem ná mundu í stórum dráttum til alís landsins, mundi að meðtöldum nauðsynlegum kostnaði við útbreiðslumælingar verða 711/2 millj. kr. Bygging minni endurvarpsstöðva og lagning strengs til þess að tryggja öllum landsmönnum afnot af sjónvarpi mundi kosta 991/2 millj. kr. til viðbótar, þannig að heildarstofnkostnaður íslenzks sjónvarps, sem næði til allra landsmanna, mundi verða 171 millj. kr. Þótt ekki sé gert ráð fyrir því, að íslenzkt sjónvarp þyrfti að eignast tæki til þess að kvikmynda sjónvarpsdagskrá utanhúss né myndsegulband þegar í upphafi, mundi það þurfa að verða mjög fljótlega, en slík tæki eru talin kosta um 9 millj. kr. Hefur því heildarstofnkostnaður íslenzks sjónvarps, sem tæki til landsins alls, verið áætlaður 180 millj. kr. Nú má að sjálfsögðu hugsa sér röð framkvæmda við byggingu endurvarpskerfisins með ýmsum hætti. Í skýrslu sjónvarpsnefndarinnar eru gerðar tvær framkvæmdaáætlanir. Báðar eru við það miðaðar, að öllum undirbúningi verði lokið 1966 og geti framkvæmdir hafizt það ár. Fyrri áætlunin er miðuð við að ljúka byggingu sjónvarpskerfis fyrir allt landið á 5 árum eða árunum 1966–1970. Síðari áætlunin er við það miðuð að ljúka framkvæmdunum á 7 árum eða árunum 1966–1972. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þessar framkvæmdaáætlanir í einstökum atriðum. Þó má geta þess, að í 5 ára áætluninni er gert ráð fyrir því að koma upp á árunum 1966–1968 nauðsynlegri aðstöðu í Reykjavík, byggja aðalsendistöðvar á Skálafelli, Vaðlaheiði, Stykkishólmi og Fjarðarheiði og endurvarpsstöðvar á Blönduósi, Vestmannaeyjum og Patreksfirði, framkvæma nauðsynlegar útbreiðslumælingar og kaupa myndsegulband. Mundi kostnaður við þennan fyrsta áfanga verða 741/2 millj. kr. Kostnaður á árinu 1969 er í þessari áætlun áætlaður 531/2 millj. kr. og er þá gert ráð fyrir því að byggja fimmta aðalsendinn á Hjörleifshöfða, en auk þess endurvarpsstöðvar á Narfastaðafelli, Melgraseyri, Arnarnesi, Tunguhálsi, Siglufirði, Þórshöfn, Eskifirði og Þingeyri, auk nokkurra smástöðva og strengjalagningar. Á árinu 1970 er gert ráð fyrir stöðvarbyggingum á Hornafirði, Hrafnseyri, Skagaströnd, Kelduhverfi, Raufarhöfn, Vopnafirði, Arnarstapa, Sandi, Austurhorni og Papey, auk margra smástöðva og strengjalagningar, og er þetta áætlað að kosta 52 millj. kr. Í 7 ára áætluninni er gert ráð fyrir sömu röð á framkvæmdum, en þeim dreift á tveimur árum lengri tíma. Varðandi rekstrarkostnað íslenzks sjónvarps er það að segja, að hann skiptist í þrjá liði: Byrjunarkostnað, fastakostnað og dagskrárkostnað. Í skýrslu sjónvarpsnefndarinnar er gert ráð fyrir því, að samið verði við erlenda aðila um margvíslega tækniaðstoð í sambandi við undirbúning íslenzks sjónvarps. Ef endanleg ákvörðun verður tekin nú á næstunni um að koma á fót íslenzku sjónvarpi, mundi verða hægt að hefja íslenzkar sjónvarpssendingar 1966. Telur n. slíkan byrjunarkostnað munu verða 1/2 millj. kr. nú á þessu ári, 21/2 millj. á næsta ári, 1 millj. 1966 og síðan 1/2 millj. árlega. Þegar sjónvarpssendingar hefjast, er talið, að þörf sé á 30 föstum starfsmönnum. Laun þeirra ásamt rekstri endurvarpsstöðva, viðhaldi véla og öðrum rekstrarkostnaði eru talin munu verða 9 millj, kr. á fyrsta starfsári sjónvarpsins eða 1966, og gerir n. síðan ráð fyrir 11/2 millj. kr. aukningu kostnaðar á ári. Talið er, að meira en helmingur fastakostnaðarins stafi beinlínis af undirbúningi dagskrár, sem krefjist mun meiri þátttöku fastra starfsmanna í sjónvarpi en hljóðvarpi. Við þennan fastakostnað mun síðan bætast annar nauðsynlegur kostnaður við öflun og flutning dagskrárefnis. Gert er ráð fyrir því að verja 10 millj. kr. fyrsta starfsárið til öflunar á sjónvarpsefni og fari sá kostnaður vaxandi um 2 millj. á ári á næstu árum. Gert er ráð fyrir því að leigja erlent sjónvarpsefni á kvikmyndum og kaupa fréttamyndir erlendis frá. Jafnframt er nauðsynlegt að verja verulegu fé til þess að gera og kaupa íslenzkar kvikmyndir. Sjónvarpsnefndin hefur gert sýnishorn af 4 vikna sjónvarpsdagskrá, þar sem gert er ráð fyrir 2 stunda daglegri dagskrá auk síðdegissendinga á laugardögum og sunnudögum. Er áætlun um 10 millj. kr. dagskrárkostnað fyrsta árið miðuð við þessar dagskráráætlanir. Áætlanir um rekstrarkostnað eru þannig, að í undirbúningskostnaði er nauðsynlegt að verja 131/2 millj. kr. í ár og næsta ár, síðan er heildarrekstrarkostnaðurinn talinn munu vera 20 millj. kr. fyrsta starfsárið, en um það bil tvöfaldast á fyrstu 7 árunum. Till. sjónvarpsn. um tekjuöflun til að standa straum af greiðslu stofnkostnaðar og rekstrarkostnaðar íslenzks sjónvarps eru í stuttu máli þessar: Nú munu vera um 2500 sjónvarpstæki í eigu Íslendinga. N. gerir ráð fyrir því, að kaup sjónvarpstækja muni vaxa mjög ört á næstu árum og muni tala þeirra 1972 vera komin upp í 27 þús. N. gerir ráð fyrir því, að vegna hins mikla stofnkostnaðar við dreifingarkerfi sjónvarps á Íslandi sé eðlilegt að leggja sérstakt stofngjald á sjónvarpsnotendur, yrði það 1000 kr. á hvert viðtæki og innheimt einu sinni með fyrsta afnotagjaldi. Á 7 ára tímabilinu 1966 –1972 gerir n. ráð fyrir því, að 27 millj. kr. fáist með þessum hætti. Þá gerir n. ráð fyrir a.m.k. 1500 kr. árlegu afnotagjaldi, yrðu tekjur af því fyrsta starfsárið, árið 1966, 12 millj. kr., en yrðu orðnar 40.5 millj. kr. á árinu 1972. Þá gerir n. ráð fyrir tekjum af auglýsingum, 41/2 millj. kr. fyrsta árið, eða 1966, en 131/2 millj. kr. árið 1972. Þá leggur n. til, að a.m.k. fyrsta áratuginn séu íslenzku sjónvarpi fengnar tekjur af innflutningi sjónvarpstækja eða framleiðslu þeirra í landinu, enda hafi ríkisútvarpið á sínum tíma verið byggt upp m, a. með þeim hætti. Gerir n. ráð fyrir því, að sjónvarpið fái á einn eða annan hátt sem svarar 80% aðflutningsgjalda af sjónvarpstækjum eða um 4400 kr. á tæki. Gerir hún ráð fyrir 8.817.6 millj. kr. árlegum tekjum af þessu, eða samtals 116.6 millj. kr. tekjum handa sjónvarpinu á árunum 1964–1972 af innflutningi sjónvarpstækja. Miðað við þessa tekjuöflun væri hægt að greiða þann árlega rekstrarkostnað, sem ég gat um áðan, fyrstu 7 starfsárin og allan stofnkostnaðinn samkvæmt 7 ára framkvæmdaáætluninni án nokkurrar lánsfjáröflunar. Ef framkvæmdirnar yrðu hafðar hraðari og þeim hagað eftir 5 ára framkvæmdaáætluninni, yrði um nokkra lánsfjárþörf að ræða á árunum 1969–1971, mest 28 millj. kr. árið 1970. Mér þykir rétt að fara nokkrum fleiri orðum um það, sem segir í skýrslunni um hugsanlega dagskrá íslenzks sjónvarps. Lögð er áherzla á, að nauðsynlegt sé, að dagskrá sé þegar í upphafi nægilega löng og góð til að hvetja almenning til tækjakaupa. Þess vegna er ekki talið hægt að byrja t.d. með 30 mínútna efni á dag og auka það smám saman. Er því gert ráð fyrir því að byrja á 2 klst. daglegri sjónvarpsdagskrá, en gera ekki ráð fyrir stöðugri lengingu, heldur 2–3 stunda sjónvarpi fyrstu 5–10 árin. Að sjálfsögðu yrði ekkert því til fyrirstöðu að sjónvarpa mun lengur einstaka daga, þegar sérstakt tilefni gefst. Er gert ráð fyrir því að byrja dagskrá ávallt kl. 20, en senda endurtekið efni síðdegis á laugardögum og sunnudögum. Gert er ráð fyrir 15 mín, í fréttir og 15 mín. í auglýsingar kl. 20.30–21.00. Í dagskrársýnishornum er frumflutt íslenzkt efni 40–50% af heildartíma dagskrárinnar. Við þetta bætast síðan fréttakvikmyndir og fræðslukvikmyndir, þar sem íslenzkt tal yrði flutt með myndunum, og stærri kvikmyndir, þar sem íslenzkir textar yrðu með. Sem dæmi um sjónvarpsefni má nefna samtals- og spurningaþætti ýmiss konar, barnaþætti, einfalda tónlistarviðburði, einföld leikrit, þar sem ekki er krafizt umfangsmikillar sviðsgerðar, ýmsa atburði, sem gerast á takmörkuðum bletti, erindi, sem skýrð eru með ýmiss konar myndum, og íslenzkar kvikmyndir. Erlent efni yrði fyrst í stað allt á kvikmyndum, en síðar koma eflaust segulbönd til skjalanna. Aflað mundi verða langra kvikmynda, sem upphaflega eru gerðar fyrir kvikmyndahús, og textar verða þá ýmist skriflegir neðanmáls eða þulur læsi öðru hverju efnisskýringar. Í kvikmyndir eða leikrit, sem sérstaklega eru tekin fyrir sjónvarp, en í þessum flokki eru flestir vinsælustu sjónvarpsþættir veraldar, yrði einnig að setja neðanmálstexta, en láta tón frummyndarinnar halda sér. Með erlendum fræðslumyndum yrði ávallt að flytja íslenzkt tal. Eru slíkar myndir oft tengdar stórviðburðum samtíðarinnar og þá gjarnan samfellt yfirlit, sem gert er úr beztu fréttamyndum. Gert er ráð fyrir því að gera fasta samninga við eitt eða fleiri alþjóðleg fyrirtæki um kaup fréttamynda, sem þá mundu berast hingað með svo til hverri flugvél. Við slíkt efni yrði settur íslenzkur texti. Við erlendar tónlistarmyndir er og auðvelt að gera íslenzkt tal. Þá hefur sérstök athugun verið gerð á skilyrðum til þess að taka upp íslenzkt skólasjónvarp, en með því er átt við dagskrá, sem beint er inn í skólana og nemendur tiltekinna bekkja horfa á í kennslustundum í skólunum. Sérstök ástæða er til þess að benda á þýðingu sjónvarpskennslu fyrir dreifbýli, þar sem erfitt er að njóta starfs sérmenntaðra kennara í einstökum greinum og dýr kennslutæki eru ekki til. Svo sem kunnugt er, eru mismunandi kerfi notuð við sjónvarp, og eru þau auðkennd með línufjölda í mynd hvers og eins. Helztu kerfin eru brezka kerfið, sem hefur 405 línur, ameríska kerfið, sem hefur 525 línur, og evrópska kerfið, sem hefur 625 línur. Allir, sem til hefur verið leitað, eru sammála um, að hér á landi eigi að taka upp Evrópukerfið, 625 línur. Það hentar þeim rafstraumi, sem hér er notaður, og er talið betra en hin kerfin að ýmsu leyti. Sjónvarpsstöð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli notar ameríska kerfið. Af þeim sökum eru öll móttökutæki, sem flutt hafa verið til landsins, ýmist framleidd til að taka á móti sendingu þess kerfis eða þeim hefur verið breytt í það horf. Hins vegar er talið auðvelt að breyta tækjum þannig, að þau geti tekið við sendingum samkvæmt evrópska kerfinu. Um skipulagsmál íslenzks sjónvarps er það að segja, að sjónvarpsn. telur tvímælalaust hagkvæmt og skynsamlegt, að sjónvarp verði deild í ríkisútvarpinu við hlið hljóðvarps, við það sparist verulegt fé, þar eð ekki þurfi sérstakt skrifstofuhald til að stjórna sjónvarpinu og margvíslegur annar kostnaður geti verið sameiginlegur. Segir í skýrslunni, að í nágrannalöndum, sem fregnir fari af, hafi sjónvarp vaxið upp undir handarjaðri hljóðvarps og eigi þetta jafnt við um ríkisstofnanir í Evrópu sem einkafyrirtæki í Ameríku. Hins vegar telur n. rétt, að þegar 2–3 ára reynsla hafi hlotizt af íslenzku sjónvarpi, þá sé tímabært að taka heildarlöggjöfina um útvarp til endurskoðunar, enda sé hún í meginatriðum orðin 30 ára gömul. Af þessu leiðir, að sérstakrar lagaheimildar frá hinu háa Alþ. er ekki þörf, til þess að hægt sé að hefja starfrækslu íslenzks sjónvarps hér á landi. Þessi eru þá aðalatriði skýrslu sjónvarpsn., sem starfað hefur undanfarna mánuði og hefur nú nýlokið störfum. Ég tel n. hafa unnið hið ágætasta starf og mjög ánægjulegt, að hún skuli hafa orðið sammála um niðurstöður sínar. Ég tel athuganir n. hafa leitt í ljós, að stofnun íslenzks sjónvarps sé vel framkvæmanleg frá fjárhagslegu sjónarmiði, og tel því engan vafa á, að í slíkt verði ráðizt. Takmarkið hlýtur og að vera það, að allir íslendingar eigi þess kost að njóta sjónvarps, svo mikilvægt menningartæki sem það getur verið. Spurningin er sú, hversu langan tíma eigi að ætla til þess að byggja dreifingarkerfi fyrir landið allt og hvernig afla eigi fjár til framkvæmdanna og til að standa undir rekstrarkostnaði sjónvarpsins. Það mál þarf að sjálfsögðu rækilegrar athugunar. En eins og ég gat um áðan, eru ekki nema nokkrar vikur síðan ríkisstj. fékk hina ýtarlegu skýrslu sjónvarpsn. í hendur. Þessar vikur hafa verið annatími, svo sem hv. þm. er manna bezt kunnugt, og mun því varla nokkur sanngjarn maður ætlast til þess, að ríkisstj. hafi þegar tekið endanlegar ákvarðanir í svo mikilvægu máli. Hins vegar mun ríkisstj. hraða umræðum sínum og athugunum eftir föngum, og er það von mín, að ákvarðanir í þessu mikilvæga máli verði teknar innan mjög skamms tíma.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 6, maí 1964. Halldór Ásgrímsson, 2. þm. Austf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna anna heima fyrir næstu vikur leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. I. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Austfjarðakjördæmi, Vilhjálmur Hjálmarsson bóndi, taki á meðan sæti: mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar: Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Kjörbréf Vilhjálms Hjálmarssonar liggur fyrir, og vildi ég biðja hv. kjörbréfanefnd að taka það til rannsóknar. Á meðan verður gert fundarhlé. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman og athugað kjörbréf fyrir Vilhjálm Hjálmarsson bónda, Brekku, 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi, en eins og lýst hefur verið af forsetastóli, er eftir því óskað, að hann taki sæti á þingi í forföllum Halldórs Ásgrímssonar. Kjörbréfanefnd hefur ekkert fundið athugavert við kjörbréfið og leggur einróma til, að kosning Vilhjálms Hjálmarssonar sé metin gild og kjörbréfið samþykkt.



Herra forseti. Hinn 21. des. s.l. voru afgreidd frá Alþingi fjárlög fyrir árið 1964. Þar var m.a. ákveðið, að verja skyldi til nýrra akvega um 20.4 millj. kr., til greiðslu af vegalönum 10.4 millj. kr., til vegaviðhalds 70 millj., til millibyggðavega 7.1 millj., til samgöngubóta á landi 5.4 millj., til brúargerða 13.2 millj., til endurbygginga gamalla brúa 1.4 millj. og til sýsluvega 3.3 millj. kr. útgjöld til vegamála á 13. gr. Á voru talin samtals um 139.4 millj., en voru á fjárl. 1963 121.6 millj. kr. Ástæðan fyrir því, að fénu var ekki deilt niður, eins og áður hafði verið, er sú, að ákveðin hafði þá verið ný skipan vegamálanna og stórfelld ný fjáröflun til þess að standa undir framkvæmdum. Daginn áður en Alþingi afgreiddi fjárlög samþykkti það ný vegalög. Með l. voru teknir upp nýir starfshættir, sem ég tel ekki ástæðu til að fjötyrða um, en vil þó minna á, að í 10. gr. nefndra l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vegamálastjóri semur till. að vegáætlun fyrir þjóðvegi, aðalfjallvegi og aðra fjallvegi til 4 ára í senn til leiðbeiningar um skiptingu þess fjár, sem til ráðstöfunar er hverju sinni. Skal áætlunin annars vegar gera grein fyrir þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru á tímabilinu, en hins vegar þeirri fjáröflun, sem gert er ráð fyrir vegna þeirra. Í 11. gr. segir: „Í vegáætlun skulu taldir allir þjóðvegir svo og nýbyggingar þjóðvega á þeim tíma, sem áætluninni er ætlað að gilda. Enn fremur áætlaður kostnaður við vegaviðhald og annar kostnaður Vegagerðar ríkisins á sama tímabili. Í vegáætlun um nýbyggingar skal vera sundurliðuð áætlun um heildarkostnað hvers mannvirkis, kostnað þess á öllu áætlunartímabilinu og á hverju ári þess.“ Síðan segir í 12. gr., að í vegáætlun skuli þjóðvegum skipt í flokka eftir þeim reglum, sem taldar eru. Um málsmeðferðina fjallar 14. gr., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Leggja skal fyrir sameinað Alþingi till. til þál. um vegáætlun samkv. 10. gr. samtímis frv. til fjárl. Sama gildir um till, til þál. um endurskoðun vegáætlunar, sbr. 15. gr. Vegáætlun öðlast gildi, þegar Alþingi hefur samþykkt hana.“ Þar sem enginn tími var til þeirrar meðferðar, sem i. gerðu ráð fyrir, voru sett í þau ákvæði til bráðabirgða, en þar segir: „Svo fljótt sem auðið er eftir gildistöku laga þessara skal leggja fyrir Alþingi till. til bráðabirgðavegáætlunar, er gildi fyrir árið 1964. Framkvæmdaáætlanir fyrir sýsluvegi samkv. 17. gr. l. þessara skulu einnig gerðar til bráðabirgða fyrir árið 1964. Fyrir reglulegt Alþingi haustið 1964 skal leggja till. til vegáætlunar samkv. III. kafla l. þessara og nái hún yfir árin 1965-1968. Framkvæmdaáætlanir fyrir sýsluvegi 1965-1969 skulu gerðar fyrir 1. júní 1965. Enginn vegur skal falla úr þjóðvegatölu næstu 5 ár eftir gildistöku l. þessara, nema nýr vegur hafi komið í stað gamals.“ Með nýju vegal. er tekið upp það fyrirkomulag bæði við þjóðvegi og sýsluvegi, að unnið verði eftir áætlun, sem gerð er til 4 ára í senn, og ekki verði lengur bundið í vegal., hvaða vegir teljist þjóðvegir, heldur verði það ákveðið í vegáætlun hverju sinni innan þeirra marka, sem sett eru í l. Varla verður um það deilt, að öll vinnubrögð verða hagkvæmari, ef unnið er eftir áætlun og vinnustöðum fækkað. Á undanförnum árum hefur framkvæmdaliðum vegna vegagerðar fækkað á fjári., stærri verkefni verið tekin fyrir. Munu nú allir telja það rétta stefnu, sem dregið hafi verulega úr kostnaði við einstakar framkvæmdir. Hinn 14. apríl s.l. var lögð fram hér á hv. Alþingi till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1964, og var till. vísað til fjvn. tveimur dögum síðar. N. hefur rætt till. á mörgum fundum, og hefur vegamálastjóri setið suma þeirra, en hann skilaði strax ýtarlegum till. til n. varðandi gjaldahlið áætlunarinnar. N. stendur sameiginlega að áliti á þskj. 580, en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég vil upplýsa, að fulltrúar Framsfl. og Alþb. í n. héldu því fram, að samkv. 10. og 11. gr. vegal. ætti nú að taka á vegáætlun framkvæmdir þær í vegamálum, sem gera ætti fyrir lánsfé, og lögðu áherzlu á, að það yrði gert við næstu vegáætlun. Yrði horfið að því fyrirkomulagi, munu væntanlegar lántökur að sjálfsögðu koma inn á tekjuhlið till. á móti gjöldum. I. kafli vegáætlunar fjallar um tekjurnar, þ.e.a.s. þar er gerð grein fyrir fjáröfluninni, sem standa á undir kostnaði við vega- og brúargerðir. Tekjuliðirnir eru fjórir: 1) Benzíntekjur eru samtals áætlaðar 154 millj. kr., en þar af eru óráðstafaðar tekjur brúasjóðs frá 1963 9.8 millj. og óráðstafaðar tekjur vegasjóðs frá sama ári 3.7 millj. kr. 2) Gúmmígjald er áætlað 10 millj. 3) Þungaskattur 31 millj. 4) Ríkisframlag samkv. 89. gr. vegal. 47.1 millj. í 89. gr. vegal. er gert ráð fyrir, að auk þeirrar fjáröflunar til vegamála, sem vegal. tryggja, skuli árlega veita sérstakt framlag úr ríkissjóði til vegamála. Í þáltill. um vegáætlun fyrir 1964 er gert ráð fyrir, að framlag þetta nemi, eins og ég gat um áðan, 47.1 millj. kr. árið 1964. og er það í samræmi við það, sem gert var ráð fyrir í frv. því til vegalaga, sem samþykkt var á yfirstandandi Alþingi, sbr. bls. 40 í frv. og skýringar við 96. gr. þess. Svo sem þar er rakið, er upphæð þessi talin vera jöfn hagnaði ríkissjóðs við kerfisbreytingu þá, sem nýju vegal. fylgir, miðað við það, sem áður var. Samkv. útreikningum vegalaganefndar, sem hún kveður byggða á áætlunum Efnahagsstofnunarinnar um benzínsölu og aðra tekjustofna, nema þær tekjur, sem ríkissjóður áður hafði, en missir við nýju vegal., samtals 92.2 millj. kr. árið 1964. Er þar um að ræða 114 aura gjald pr. lítra af benzínskatti, sem áætlaður er af Efnahagsstofnun og vegalaganefnd 64.5 millj. árið 1964, gúmmígjald 6.7 millj. og þungaskattur 10 millj. kr. Gjöld þau, sem ríkissjóður hefur áður greitt samkv. fjári., en verða nú greidd með því fé, sem vegamálin fá samkv. hinum nýju vegal., nemur í fjárlagafrv. fyrir árið 1964 139.3 millj. kr. Mismunur er því 47.1 millj. kr., og skyldi gengið út frá þeirri tölu sem framlagi úr ríkissjóði. Samtals nema tekjurnar 242.1 millj. kr. Í aths. við þáltill., á bls. 33 og 34, eru tekjuliðir þessir rökstuddir. Efnahagsmálastofnunin mun ásamt vegamálastjóra hafa unnið að þessum áætlunum. Fjvn. flytur engar brtt. við nefnda tekjuáætlun. II. kafli vegáætlunar fjallar um skiptingu útgjalda. Við 1. útgjaldalið, stjórn og undirbúning vegamála, flytur n. engar brtt. Við 2. útgjaldalið, viðhald þjóðvega, flytur n. þá brtt., að viðhaldskostnaður þjóðvega lækki um 5 millj. kr., verði þannig 80 millj. N. leggur til, að þessu fé verði varið til nýbyggingar vega og brúa. 3. útgjaldaliður fjallar um framlög til nýrra þjóðvega. Skiptist hann í þrennt: til hraðbrauta, til þjóðbrauta og til landsbrauta. Við skiptingu vegafjárins hafði n. samráð við þm. hinna einstöku kjördæma. Ræddu þeir skiptinguna á fundum sínum, og má segja, að n. hafi tekið till. þeirra um skiptingu upp sem sinar till. að langsamlega mestu leyti. þm. hafa haft till. vegamálastjóra til hliðsjónar. Framlag til hraðbrauta er áætlað í till. 10 millj. kr. og leggur n. til samkv. till. vegamálastjóra, að upphæðin deilist þannig: Reykjanesbraut 6 millj. 778 Þús., Þrengslavegur 3 millj. 227 þús. kr. Sá hluti Reykjanesbrautar, sem byrjað var á að endurbyggja haustið 1960, liggur norðan frá Hafnarfirði að bæjarmörkum Keflavíkur og mun verða alls nálægt 38 km langur. Um s.l. áramót var búið að fullgera um 14.8 km af veginum með varanlegu slitlagi og undirbyggja að mestu 7.4 km til viðbótar. Kostnaður við þessar framkvæmdir frá byrjun mun vera nálægt 100 millj. kr. Fjár til framkvæmda hefur verið aflað með lánum, og einnig hefur fengizt um 5.6 millj. framlag frá varnarliðinu. Afborganir og vextir af föstum lánum verða í ár 6 millj. 778 þús. kr. eða sama upphæð og tekin er upp í vegáætlun. Miðað við fjárveitingu 3.2 millj. kr. til Þrengslavegar, verður handbært fé til framkvæmda á árinu 1.7 millj. kr., sem varið verður til þess að fullgera undirbyggingu vegarins. Samkv. vegáætlun verða þjóðbrautir alls 2857 km eða um 31% af þjóðvegakerfinu öllu. Lagt var til í vegáætlun, að framlag til þjóðbrauta næmi samtals 23 millj. kr. N. leggur til hækkun um 1 millj. 730 þús. og verði þannig varið samtals til þjóðbrautanna 24 millj. 730 þús. kr., sem skiptist á þá vegi, sem taldir eru upp á þskj. 586. Við þessa skiptingu er stuðzt við till, vegamálastjóra. Eins og fram kemur í grg. vegamálastjóra, eru þessir vegir meginkjarninn í vegakerfi okkar, þ.e. Vesturlandsvegur, Vestfjarðavegur, Norðurlandsvegur, Austurlandsvegur og Suðurlandsvegur. Til þessara vega námu fjárveitingar á s.l. ári nálægt 5 millj. kr., en eru nú um það bil tvöfaldaðar samkv. vegáætluninni. Ég vil taka það fram, að till. vegamálastjóra fylgdu tölulegar upplýsingar um einstaka vegi og m.a. um skuldir, sem á þeim hvíldu. En ég tel ekki ástæðu til að rekja þessar upplýsingar, þar sem þm. geta að sjálfsögðu kynnt sér þær hjá n., ef þeir óska eftir. Samkv. vegáætlun verða landsbrautir alls 6275 km eða 68% af þjóðvegakerfinu öllu. Lagt er til í vegáætlun, að framlag til landsbrauta nemi samtals 24 millj. 595 þús. kr. N. leggur til hækkun um 2 millj. 565 þús. kr. og liðurinn verði þannig 27 millj. 160 þús. kr., sem deilist niður á vegi eins og tilgreint er á þskj. 586. Við þessa skiptingu er einnig að miklu leyti farið eftir till. vegamálastjóra. Í grg., sem hann lagði fyrir n., segir m. a.: „Samkvæmt framangreindri skiptingu fær hvert kjördæmi sama hundraðshluta af heildarupphæðinni til landsbrauta og það hefur haft undanfarin ár af heildarupphæðinni til nýrra þjóðvega á 13. gr. Á í fjárl. Þessi hlutföll þarf þó að endurskoða fyrir vegáætlun 1965-1968." Við skiptingu n. hafa tilgreind hlutföll nokkuð raskazt, enda mjög óeðlilegt að halda þeim óbreyttum frá ári til árs, sbr. orð vegamálastjóra um nauðsyn endurskoðunar, sem ég vil fyrir mitt leyti taka undir. 4. útgjaldaliður fjallar um fjárveitingar til fjallvega, reiðvega og til ferjuhalds. Samkv. áætlun eru aðalfjallvegir 444 km að lengd og lagt til að veita til þeirra samtals 1.3 millj. kr., sem fjvn. gerir till. um að skiptist þannig: Kaldadalsvegur 80 þús., Kjalvegur 130 þús., Sprengisandsleið 1 millj., Fjallabaksvegur nyrðri 90 þús. Um Kaldadalsveg upplýsir vegamálastjóri, að vegur þessi sé 37 km langur ruðningsvegur, æði fjölfarinn að sumarlagi. Upphæðin er eingöngu ætluð til lágmarksviðhalds. Kjalvegur er alls 164 km langur og fjölfarinn að sumarlagi, einkum inn á Hveravelli. Fjárframlagið er eingöngu til viðhalds. Leiðin um Sprengisand er 291 km á lengd. M.a. vegna kláfferju á Tungnaá hjá Haldi er nauðsynlegt að verja til þessa vegar 1 millj. kr., og færu þá 100 þús. til merkinga á leiðinni. Fjallabaksleið nyrðri er 116 km að lengd, og fer greind fjárveiting til viðhalds leiðarinnar. Til annarra fjallvega, þ.e.a.s. þeirra, sem ekki verða þjóðvegir eða aðalfjallvegir samkv. vegáætlun, er lagt til að veita 800 þús., og skiptir ráðh. þeirri upphæð. Til reiðvega fara 200 þús. og til ferjuhalds 15 þús. kr. Samtals nemur þá fjárveiting samkv. 4. útgjaldalið vegáætlunar 2 millj. 315 þús. kr. 5. útgjaldaliður vegáætlunar fjallar um brúargerðir, og skiptist hann í þrennt: Í fyrsta lagi: til stórbrúa er lagt til að veita 13 millj. og því verði varið á sama hátt og fé brúasjóðs áður, eins og fram er tekið í grg. Fjvn. leggur til, að fé þessu verði skipt á brýr, sem taldar eru upp á þskj. 586. Í þessari skiptingu er alveg farið eftir till. vegamálastjóra. Í öðru lagi: til brúa, sem eru 10 m og lengri, er lagt til að verja 12 millj. kr. Fjvn. leggur til 705 þús. kr. hækkun. Á þskj. 586 eru þær brýr taldar upp, sem fjárveitingu fá samkv. till. n. Í þriðja lagi er lagt til að verja til smábrúa, þ.e.a.s. brúa, sem eru 4-9 m að lengd, 6 millj. kr. Af þessari upphæð ganga 2 millj. til greiðslu kostnaðar við smábrýr, sem byggðar voru á s.l. ári gegn væntanlegri fjárveitingu í ár. Gert er ráð fyrir, að smábrúafé verði skipt af ráðh., svo sem verið hefur, enda ekki fært að skipta þessu fé, fyrr en sýslufundir hafa verið haldnir og till. þeirra um smábrýr hafa verið athugaðar. 6. útgjaldaliður er framlag til sýsluvegasjóða, og er það áætlað 10 millj. kr. Byggist gjaldið á ákvæðum IV. kafla vegal., um sýsluvegi, en þar er í 21. gr. kveðið á um gjaldskyldu hreppsfélaga til sýsluvegasjóða og í 28. gr. í. um mótframlag af tekjum vegamála, en þar segir, að veita skuli til sýsluvega upphæð, sem sé eigi lægri en tvöföld heildarupphæð innheimtra sýsluvegasjóðsgjalda um allt land næsta ár á undan því ári, er fjárlög eru samin. 7. útgjaldaliðurinn fjallar um framlag til vega í kaupstöðum og kauptúnum. Er það áætlað 32 262 500 kr., en í 32. gr. vegal. er tekið fram, að veita skuli árlega ákveðna fjárhæð til lagningar þjóðvega i kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa 300 íbúa eða fleiri, og skal skipting fjárins fara eftir íbúafjölda. Skal árlegt framlag vera 12 1/2% af heildartekjum vegamála það ár samkv. XIV. kafla l. Varðandi þennan lið má visa til útreikninga í grg. á bls. 38 og 39. 8. útgjaldaliðurinn er um fjárveitingu til véla- og áhaldakaupa, 11 millj. 200 þús. í grg. með till. á bls. 39 eru ýtarlegar upplýsingar um þennan útgjaldalið, sem m.a. sýna, að nú er ætlunin að stórauka fjárveitingar í þessar þarfir. Eins og fram kemur í nál., flytur fjvn. engar till. varðandi útgjaldaliði 6-12, og sé ég því ekki ástæðu til að ræða þá nánar. Með vegáætluninni fyrir yfirstandandi ár hefur mikið verk verið unnið. Grundvöllur áætlunarinnar er nýju vegal., sem samþykkt voru hér á hv. Alþingi 20. des. s.l. Síðan hefur vegamálastjóri og starfslið hans unnið að áætlunargerðinni. Eins og bent hefur verið á, munu vegamálin í heild koma til endurskoðunar, áður en vegáætlun fyrir 1965-1968 verður lögð fram. Þá verður unnt að byggja á fenginni reynslu og leiðrétta annmarka, sem fram kunna að koma, m.a. varðandi flokkun vega og margt annað. Mestu máli skiptir, að með nýju vegal. hafa stórauknar tekjur verið tryggðar, og munu allir landsmenn fagna því átaki. Þá má einnig ganga út frá því, að eftirleiðis verði unnið að vega- og brúargerðum með hagkvæmara móti en áður var, þar sem hægt verði að taka fyrir stærri verkefni og ljúka þeim á tiltölulega skömmum tíma. Reynslan mun eiga eftir að sýna, að verulegur sparnaður fæst með slíkum vinnubrögðum. Æskilegt hefði verið, að fjvn. hefði haft lengri tíma til þess að athuga vegáætlunina, þar sem um allflókið mál er að ræða, a.m.k. þegar það er í fyrsta skipti lagt fram hér á hv. Alþingi, en við það verður að sitja. Ég vil svo að lokum þakka vegamálastjóra og ráðuneytisstjóranum í samgmrn. fyrir ágætt samstarf og meðnm. mínum öllum. Góð samvinna við þá hefur mjög orðið til þess að auðvelda afgreiðslu málsins í nefndinni.



Herra forseti. Samkv. nýlega settum vegal. ber að leggja fyrir Alþingi till. um vegáætlun til 4 ára í senn, þar sem gerð er grein fyrir framkvæmdum í vegamálum og fjáröflun til þeirra. Sú vegáætlun, sem hér liggur fyrir, gildir þó aðeins fyrir yfirstandandi ár og er því ekki eiginleg vegáætlun samkv. vegal., heldur bráðabirgðasamþykkt, og ber öll afgreiðsla hennar eðlilega þess merki. Ég mun því ekki að þessu sinni ræða þessi mál svo sem ella væri ástæða til, heldur aðeins drepa á örfá atriði. Með setningu hinna nýju vegal. voru lögð ný gjöld á notendur ökutækja með hækkun á benzínskatti, þungaskatti og gúmmígjaldi. Auknar álögur á notendur ökutækja og þá um leið auknar tekjur til vegaframkvæmda voru taldar nema um 100 millj. kr. á þessu ári. í umr. um afgreiðslu hinna nýju vegal., sem gerðu ráð fyrir svo stórauknum álögum, lagði ég áherzlu á mikilvægi þess, að við setningu l. og framkvæmd þeirra yrði þess gætt og það fyllilega tryggt, að allt þetta nýja fé kæmi þegar fram sem viðbót við Þær vegaframkvæmdir, sem unnar voru fyrir það fé, sem fyrri gjaldstofnar áður gáfu. Það, sem ekki er sízt athugavert við afgreiðslu hinnar nýju vegáætlunar, eftir að álögurnar voru samþykktar, þeirrar áætlunar, sem hér liggur fyrir, er, að hún ber það með sér, ef athuguð eru þau gögn, sem henni fylgja, að álögurnar nýju, 100 millj. kr. skattarnir, komu ekki fram sem auknar framkvæmdir, eftir að farið var að innheimta þær, heldur sem greiðsla á skuldum sveitarfélaga vegna vegaframkvæmda, sem búið var að vinna, áður en hækkun gjaldanna kom til, svo og sem endurgreiðslur til ríkissjóðs sjálfs. Í fyrra var unnið fyrir miklu meira fé en veitt var á fjárl. til vegamála, en í ár mun verða unnið fyrir minna fé en innheimt er til vegamála, þar sem mjög stór hluti fjárins fer til greiðslu skulda, auk þess sem minni framkvæmdir fást fyrir hverja krónu vegna verðhækkana. Það er þess vegna því miður sýnt, að vegaframkvæmdir munu ekki aukast á þessu ári þrátt fyrir stóraukna skatta á ökutæki, og mun það án efa valda mörgum þeim, sem greitt hafa hin nýju gjöld, vonbrigðum. Till. innan fjvn. í þá átt, að umframgreiðslur úr ríkissjóði til vegaframkvæmda í fyrra yrðu teknar inn á fjáraukalög fyrir s.l. ár, en ekki endurgreiddar af vegafé í ár, fengust ekki teknar til greina. Annað, sem athugavert er við afgreiðslu þessarar vegáætlunar, er, að hún uppfyllir ekki ákvæði 10. gr. vegalaga um, að áætlunin skuli annars vegar gera grein fyrir þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru á áætlunartímabilinu, en hins vegar þeirri fjáröflun, sem gert er ráð fyrir vegna þeirra. Þetta ótvíræða ákvæði l. veldur því, að i vegáætlun á tvímælalaust að tilgreina alla þá fjáröflun, sem gert er ráð fyrir, þ. á m. lántökur og þær framkvæmdir, sem ætlað er að vinna fyrir þær. Í fjvn. fengust engar ákveðnar upplýsingar um, hvað fyrirhugað er að taka af lánum til vegamála úr héruðum eða annars staðar að, nema að því leyti sem upplýst er í grg. vegamátastjóra með till. hans um skiptingu á fé til hraðbrauta, að vegna framkvæmda í ár hafi verið samið við Íslenzka aðalverktaka um lán til að greiða að mestu 15.7 millj. kr. framkvæmdir við Reykjanesbraut. Jafnvel þetta lán, sem þegar hefur verið samið um, fékkst ekki sett inn í vegáætlunina þrátt fyrir skýlaus lagaákvæði, sem kveða á um, að svo skuli gert. í nál. fjvn. um vegáætlunina er greint frá því, að í n. hafi fulltrúi Alþb. ásamt fulttrúum Framsfl. lagt til, að farið yrði að lögum í þessu efni, þannig að allt lánsfé til vegamála og framkvæmdir fyrir það yrði tilgreint í vegáætlun, og verður að vænta Þess, að sá háttur verði hafður á við afgreiðslu vegáætlunar næsta haust. Þriðja atriðið, sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á við afgreiðslu þessarar fyrstu vegáætlunar, eftir að lagður hefur verið á nýr, 100 millj. kr. árlegur skattur á notendur ökutækja í landinu, er, að svo til ekkert af þessu viðbótarfé fer til þess að leysa það vandamál, sem er langsamlega alvarlegast í umferðarmálum á Íslandi í dag og brýnust þörf er á að bæta úr og fullkomin nauðsyn væri að gengi fyrir öllum öðrum framkvæmdum. Þar á ég við Hafnarfjarðarveginn og þó einkum og sérstaklega þann hluta hans, sem liggur um Kópavogskaupstað. Það er í sjálfu sér furðulegt og sýnir bezt, hve mjög skortir á, að hin nýju vegalög og vegáætlun séu fullnægjandi, að það skuli vera unnt að leggja 100 millj, kr. viðbótarskatta á ökutæki í landinu á einu ári, án þess að einni krónu af því sé varið til þess að leysa það stórhættulega öngþveiti, sem umferðin um Kópavog er, að undanskildu því, sem Kópavogskaupstaður fær í sinn hlut af þeim 31 millj. kr., sem ættaðar eru til þjóðvega um Þéttbýti. Áðan gat ég þess, að annað af þeim tveim atriðum, sem ég lagði við umr. um vegalögin áherzlu á, að gætt yrði við setningu og framkvæmd l., væri, að allur viðbótarskatturinn á ökutæki kæmi fram sem viðbót við þær vegaframkvæmdir, sem til þessa hafa verið unnar á hverju ári. Vegáætlun þessa árs staðfestir, að þetta mikilvæga atriði verður ekki uppfyllt í ár a.m.k. Annað höfuðatriðið, sem ég lagði áherzlu á við umr. um vegal., var, að það yrði að tryggja notendum ökutækja, sem nú tækju á sig 100 millj. kr. nýjar álögur á ári, að framkvæmdum í vegamálum yrði þannig hagað, að þeir fengju sem allra fyrst og bezt til baka sitt fé með bættum vegum og aukinni þjónustu, þar sem umferðin er mest. Til þess að sem flestir fengju þannig sem mest til baka á sem stytztum tíma, þyrfti því ekki sízt að leggja áherzlu á að hraða óhjákvæmilegum úrbótum, þar sem umferðarþunginn er mestur og umferðarmálin eru nú í öngþveiti og valda vegfarendum jafnvel stöðugri lífshættu. Þetta höfuðatriði er einnig sniðgengið með því, eins og ég áður lýsti, að í þessari fyrstu vegáætlun er ekki gert ráð fyrir að sinna þessu verkefni í neinu. Við 1. umr. um frv. til vegalaga, sem var til umr. skömmu fyrir s.l. áramót, vakti ég athygli á þessu vandamáli og hinni knýjandi þörf, sem er á því, að annars vegar verði Hafnarfjarðarvegurinn endurbættur samkv. þeim kröfum, sem umferðin gerir til hans, og hins vegar verði hafizt handa um lagningu nýs vegar ofan við hina þéttu byggð í Kópavogi. Sé ég ekki ástæðu til að rifja það frekar upp að þessu sinni, en það er naumast unnt að komast hjá því að vekja á því athygli, að þrátt fyrir 100 millj. kr. nýja skatta á einu ári verður lausn þessa vandamáls alveg út undan. Til þess að leysa það er ekki einu sinni áætlað að geyma fé. Við umr. um vegal, um s.l. áramót taldi ég miður farið, að þeim um það bil 20 millj. kr., sem ætlaðar eru til þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum, skyldi samkv. l. vera dreift í framkvæmdir á öllum þessum stöðum í einu, og taldi þá tilhögun ganga þvert gegn þeirri viðleitni, sem hin síðari ár hefur verið höfð í frammi í sambandi við nýtingu á vegafé, að leggja það fremur í færri framkvæmdir í etnu, en þá þeim mun verulegri og hagkvæmari. Ég er enn á þeirri skoðun, að þessari upphæð og þó fremur meira fé ætti að verja til framkvæmda einmitt á þessum afmarkaða hluta þjóðveganna, þ.e.a.s. um kaupstaði og kauptún, en féð ætti, a.m.k. fyrstu árin, að koma til skipta eftir því, sem þörfin segir til um. þannig að það yrði notað til stærri átaka í einu og hægt væri að verja því til myndarlegri og árangursríkari framkvæmda, þar sem þörfin er mest hverju sinni, taka þannig verkefnin í skynsamlegri röð eftir því, hve þau eru aðkallandi, og láta framkvæmd á hverjum stað ganga greitt. Ég held, að það væri a.m.k. full nauðsyn, að þess i háttur væri á hafður um tiltekinn árafjölda, t.d. 5 ár, til þess beinlínis að vegagerðin gæti skilað þessum þjóðvegaspottum, sem um bæina liggja og hún hefur a.m.k. suma séð um, hún gæti skilað beim í sem tiltölulega líkustu ástandi alls staðar, þannig að það geti ekki gerzt, sem gerzt hefur með Kópavogskaupstað og e.t.v. fleiri staði, að vegagerðin arfleiði kaupstaðinn að öngþveitisástandi, sem hann á að leysa fyrir tiltölulega lítinn hluta þess heildarfjár, sem ætlað er til að endurbæta þjóðvegi, sem liggja gegnum kaupstaði og kauptún. En til þess að leysa slík vandamál þarf jafnvel milljónatugi, svo að framlag bæjarins og jafnvel viðbótarframtag, sem fengist af þeirri upphæð, sem vegagerðin heldur eftir af þessu fé, fer um ófyrirsjáanlega langan tíma til þess að endurbæta þennan hluta þjóðvegarins vegna umferðar, sem a.m.k. að hálfu leyti er umferð utanbæjarmanna, sem fara um þveran kaupstaðinn á leið sinni til annarra byggðarlaga. Ef ekki kemur annað til en ákvæði núgildandi vegalaga, er sýnilegt, að löngu áður en Kópavogskaupstaður getur lokið framkvæmdum við þjóðveginn, hafa önnur sveitarfélög getað notað sinn hluta af þessu fé til gatnagerðar hvar sem er í sínum íbúðarhverfum, og er þó enginn vafi á því, að fáum kaupstöðum væri meiri nauðsyn á því að geta einmitt notað þetta fé til þess að bæta gatnakerfið annars staðar í sveitarfélaginu. Eins og ég gat um áðan, er ljóst, að afgreiðsla þessarar vegáætlunar ber þess eðlileg merki, að hún er bráðabirgðaáætlun, sem ekki verða gerðar sömu kröfur til og hinnar væntanlegu áætlunar, sem tekur til lengra tímabils og getur jafnframt hlotið ýtarlegri undirbúning. Þess vegna er erfitt um vik um þær brtt., sem þó væri knýjandi nauðsyn að gera. En ég vil þó á þessu stigi málsins benda á þau atriði, sem ég hef hér rakið, í þeirri von, að þeim verði hægt að gefa meiri gaum við undirbúning næstu áætlunar. Þeim till. um skiptingu vegafjár, sem fjvn. fékk til meðferðar, reyndist erfitt að hnika. hversu auðsæjar sem þarfirnar voru til úrbóta á ýmsum sviðum, m.a. vegna þess, að þegar n. fékk málið til afgreiðslu, höfðu verið gerðar till. um ráðstöfun hverrar einustu krónu, þannig að væri bætt við ákveðnar framkvæmdir eða lagðar til nýjar, varð ekki hjá því komizt að skera niður till. um fjárveitingu í eitthvert ákveðið, tiltekið verk. Þegar engar undirtektir fengust um hækkað framlag ríkisins eða að umframgreiðslur frá fyrra ári yrðu teknar inn á fjáraukalög til þess að bæta við fjárveitingar til brýnna verkaefna, var því gripið til hálfgerðra loddarabragða, að lækka um 5 millj, kr. fé til viðhaldskostnaðar á þjóðvegum, sem þó var sízt of mikið fyrir, og dreifa þeirri upphæð þangað, sem þörfin var talin mest við nýjar vegaframkvæmdir. Með þessu móti átti að vera hægt að bæta úr, þar sem mest var þörf leiðréttingar, án þess að skera niður tillögur um framkvæmdir á ákveðnum, tilteknum stöðum. Á mig verkuðu þessar aðferðir eins og að horfa upp á það, að hundur væri fóðraður með því að stinga upp i hann bita af rófunni af honum sjálfum, og ég gat þess vegna fyrir mitt leyti sætt mig þolanlega við það. að Reykjaneskjördæmi fengi ekkert af slíku fóðri, og varla samglaðzt þeim, sem bitana fengu. Ég er þeirrar skoðunar, að tekjuáætlun vegaáætlunarinnar sé of lág, m.a. gert of lítið ráð fyrir tekjum vegna bílainnflutnings á árinu, svo að þess vegna hefði verið hægt að hækka framlag til nýrra vegaframkvæmda án þess að skera niður af viðhaldsfénu. Út af þeim erfiðleikum, sem það hefur valdið fjvn. að hnika til tillögum um framkvæmdir á frumdrögum vegáætlunarinnar held ég að úr þeim ætti að draga með þeim hætti, að í næsta skipti gangi vegamálastjóri þannig frá tillögum sínum, að hann skili eftir ákveðna upphæð. t.d. 5-10 millj. kr., óráðstafaða, sem mætti nota til leiðréttinga og úrbóta án þess að hægt sé að benda á ákveðinn niðurskurð á tilteknum framkvæmdum á móti. Ég held, að það væri öllu skárri aðferð en sú, sem nú er gripið til. Ég endurtek það að lokum, að vegna þess að vegáætlun sú, sem hér liggur fyrir, er bráðabirgðaáætlun fyrir aðeins eitt ár og undirbúningur hennar ófullnægjandi af eðlilegum orsökum, er erfiðara en ella að gera till. um nauðsynlegar úrbætur. Jafnvel verður að samþykkja hana, án þess að flokkun vega sé rétt, en þess er að vænta, að við afgreiðslu næstu vegáætlunar, sem ætlað er að gilda í 4 ár, verði bætt úr ýmsu því, sem mest er ábótavant í þeirri, sem hér liggur fyrir. En ljóst er, að þessi fyrsta vegáætlun mun valda þeim, sem 100 milli. kr. nýju skattana greiða á ári, verulegum vonbrigðum, því að þeir hafa án efa átt von á því, að sköttunum yrði fyrst og fremst varið til nýrra framkvæmda, sem kæmu sem viðbótarframkvæmdir við það, sem unnið hefur verið í vegamálum á einstökum undanförnum árum.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 580, hefur fjvn. skilað sameiginlegu áliti um vegáætlunina. Af hálfu okkar framsóknarmanna í fjvn. verður þess vegna engin framsaga haldin hér, og erindi mitt verður aðeins að benda á 2–3 atriði, sem ég vildi leggja áherzlu á. Í upphafi máls míns vil ég taka undir það með formanni og frsm. n., að það létti mikið störf n., sem voru nægjanlega erfið, að samstarfið var gott, og þakka ég honum og öðrum fyrir það. Það orkar ekki tvímælis, að þetta verk, sem hér hefur verið unnið, fyrst og fremst af embættismanninum, vegamálastjóra, og hans starfsliði og síðar í fjvn., hefur á margan hátt verið erfitt og ekki sízt þar sem var verið að vinna það verk í fyrsta skipti. Og ég vil taka undir það. sem kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, Geirs Gunnarssonar, að nauðsyn ber til að hafa það hugfast, þegar gerðar eru tillögur til skiptingar í fjvn. næst, að skipta ekki upp allri fjárhæðinni, eins og gert hefur verið að undanförnu og gert var nú. Það er nógu erfitt að vinna slíkt verk sem hér er á ferðinni, þó að eitthvert svigrúm sé fyrir n. til þess að taka tillit til þeirra atriða, sem upp kunna að koma í meðferð málsins hér á hv. Alþ., og á þann hátt leiðrétta stærstu ágallana án þess að þurfa að klípa það af öðru. En þau atriði, sem ég vildi mega leggja áherzlu á fyrir hönd okkar framsóknarmanna, eru í fyrsta lagi, að við athugun á vegáætluninni kom í ljós, að niður höfðu fallið vegir, sem að okkar dómi eiga að vera teknir upp í vegáætlunina. N. afgreiddi það mál, eins og fram kemur í nál., með því að leggja áherzlu á, að við endurskoðunina fyrir næsta Alþ. yrði það grandskoðað, að ekki yrðu eftir þjóðvegir, sem í þjóðvegatölu eiga að vera. Og ég vil undirstrika það, að nauðsyn ber til, að þetta verði gert, áður en vegáætlun sú, sem gilda á um næstu ár, verður lögð fyrir Alþ., því að það er ekki framkvæmanlegt innan veggja Alþ. að grandskoða þetta, það verður að gerast af embættismönnum og starfsmönnum vegamálastjóra, sem hafa kunnugleika til. En nauðsyn ber til, að sveitarstjórnir og aðrir þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, láti til sín heyra um þessi atriði í sumar, svo að vegáætlun sú, sem næst verður lögð fyrir. verði að þessu leyti gallalaus. Í öðru lagi, eins og fram er tekið hér í nál.. lýstum við fulltrúar Framsfl. og Alþb. yfir í n., að við álítum, að samkvæmt 10. og 11. gr. vegalaganna ætti að taka inn í vegáætlunina framkvæmdir þær í vegamálum, sem gera ætti fyrir lánsfé, og lögðum á það áherzlu, að það yrði gert, þegar vegáætlun fyrir næsta tímabil yrði samin. Ég vil undirstrika þetta og leggja á það áherzlu, að þetta er skilningur okkar á ákvæðum þessara lagagreina í vegalögunum, og nauðsyn ber til þess, að vegáætlunin greini frá þeim heildarverkum, sem á að vinna á því tímabili, sem hún gildir fyrir, og lánsfé verði einnig tekið með. Því treysti ég, að þetta verði gert, þegar undirbúningur að vegáætlun fyrir næsta tímabil verður gerður, og þegar Alþ. afgreiðir næstu vegáætlun, þá verði einnig þessi þáttur með. Vegna þess takmarkaða tíma, sem við höfðum að þessu sinni, töldum við ekki ástæðu til að gera ágreining um þetta mál, heldur undirstrika það, eins og er gert í nál.

Við Ísafjarðardjúp er lagning vegarins meðfram sunnanverðu Djúpinu stærsta og mest aðkallandi verkefnið. Með honum mun skapast nýtt og greiðfærara akvegasamband við Ísafjarðarkaupstað og kauptúnin við utanvert Djúpið: Bolungarvík, Hnífsdal og Súðavík, en í þessum byggðarlögum búa hátt á fimmta þúsund manns, akvegasambandslausir 7-8 mánuði á árinu. Af Djúpveginum er nú um 70 km vegalengd ólögð. Gert er ráð fyrir, að sú vegagerð kosti um eða yfir 40 millj. kr., miðað við núverandi verðlag. Með smáfjárveitingum til þessa vegar á ári hverju mundi lagning hans taka óratíma. Í Strandasýslu hlýtur að verða lögð megináherzla á að ljúka vegagerð norður í nyrzta hrepp sýslunnar, Arneshrepp, sem nú er akvegasambandslaus. Er þar eftir að leggja um 15–20 km kafla, til þess að akvegasamband skapist norður í Djúpuvík í Reykjarfirði. En vegagerð þangað að norðan úr Ingólfsfirði um Trékyllisvík, kringum Reykjarfjörð er nú að verða lokið. Loks þarf að bæta verulega vegasambandið við kauptúnin við Steingrímsfjörð, Hólmavík og Drangsnes. Ég hef aðeins leyft mér að nefna hér nokkur stærstu verkefnin í vegamálum Vestfjarða. Ég vænti, að af þeirri upptalningu megi verða ljóst, hversu mikla erfiðleika vegleysið og einangrunin skapa því fólki, sem byggir þennan landshluta. Mér er vel ljóst, að mikil verkefni bíða einnig annars staðar á landinu, en ég held, að enginn sanngjarn maður komist hjá að viðurkenna sérstöðu Vestfirðinga í þessum efnum. Þess vegna hlýtur þing og stjórn að taka í vaxandi mæli tillit til óska Vestfirðinga um ný stórátök í vegamálum. Við þm. Sjálfstfl. á Vestfjörðum munum með góðri samvinnu við aðra hv. þm. Vestfjarðakjördæmis leggja höfuðáherzlu á það við samningu næstu vegáætlunar, að sérstaða Vestfirðinga í vegamálunum verði greinilegar viðurkennd og að ný og stærri skref verði stigin í þessum málum. Það er ekki aðeins eðlilegt vegna hagsmuna Vestfirðinga, heldur þjóðarinnar í heild, sem þarfnast þess, að aðstaða fólksins og framleiðslunnar sé sem jöfnust í öllum landshlutum.



Herra forseti. Ég mun ekki endurtaka neitt af því, sem ég sagði almennt um vegamálin við fyrri umr. málsins, en ég vil taka undir það með hv. þm. Vesturl., Halldóri E. Sigurðssyni, að þessari vegáætlun er ábótavant í þeim atriðum, sem hann greindi. Bæði er það, að ekki eru taldir upp allir þjóðvegir í henni, eins og á að vera, en vonandi stendur það til bóta, og svo hitt, sem er þó enn þá stórfelldara atriði, að inn í hana vantar fyrirhugaðar lántökur ríkisins til vegagerða tekjumegin og aftur gjaldamegin þær fjárveitingar til vega, sem eiga að vera af lánsfé. En ég hef skilið það svo, að það sé að verða ríkjandi skilningur á því, að þannig eigi þetta að verða framvegis, þó að það sé ekki svo núna. Ég mun því ekki beita mér fyrir því að flytja brtt. um Þetta efni nú, enda skortir mig í raun réttri nokkuð skilyrði til þess að geta beitt mér fyrir því , að slíkar brtt. komi fram, miðað við hve tíminn er stuttur til undirbúnings. Ég vil vona, að úr þessum atriðum verði bætt, þegar eiginleg vegáætlun kemur fram fyrir 4 ár næsta haust. En ég kvaddi mér hljóðs til að benda á, að hlutur Austurlands er ekki góður í þessari nýju vegáætlun og ekki eins góður og við höfðum gert okkur vonir um. Ég vil í þessu sambandi benda á, að okkur reiknast þannig til, þm. að austan, að Austurlandskjördæmi hafi haft um 18.5% af því fé, sem veitt hefur verið til nýlagningar þjóðvega. En nú reiknast okkur svo til, að þrátt fyrir þá leiðréttingu, sem hv. fjvn. gerir á málinu, muni Austurlandskjördæmi ekki fá í sinn hlut nema sem allra næst 17.6% af því fé, sem ætlað er til nýrra þjóðvega utan kaupstaða og kauptúna. Þetta finnst okkur þunnur þrettándi, að eiga að færast þannig aftur á bak varðandi þann hlut, sem við eigum að fá til þessa landshluta af nýlagningarfé þjóðvega. En við höfum talað okkur saman um, að það muni ekki hafa þýðingu að gera útrás í þessu efni nú við þessa umr, eða flytja brtt. út af þessu, og munum því ekki gera það í þetta sinn. En við viljum mega vonast eftir því, að þetta verði ekki látið standa svona nema í þetta eina skipti og að þegar vegáætlun fyrir næstu 4 ár verði lögð fram, þá verði tekið tillit til sérástæðna Austurlands, sem ég skal nú greina frá í örfáum setningum. Þannig er ástatt hjá okkur, að ef teknar eru þjóðbrautir, eins og vegamálastjórnin ætlar þær orðnar nú, þá eru ruddar þjóðbrautir 611 km að lengd, en af þessum 611 km, sem eru ruddir af þjóðbrautunum, þ.e.a.s. ólagðar vegaslóðir, eru hvorki meira né minna en 286 km í Austurlandskjördæmi einu. Á þessu geta menn svona hér um bil séð, hvort það muni vera eðlilegt að haga vegafjárskiptingu á þá lund, sem hér er ráðgert. Enn fremur vil ég benda á, að af landsbrautum eru 559 km taldir ólagðir, óbílfærir með öllu, og af þessari vegalengd er 141 km í Austurlandskjördæmi einu. En ruddar landsbrautir, þ.e.a.s. slarkfærir ruðningar, eru taldar vera samtals 1860 km, en af þessari vegalengd eru hvorki meira né minna en 529 km í Austurlandskjördæmi einu eða milli þriðjungs og fjórðungs af þessari vegalengd, en nálega helmingur af öllum ruddum þjóðbrautum. Á þessu sjá menn vegaþörfina í þessum landshluta, og hér má þess vegna ekki ganga aftur á bak, heldur verður að fá meira fjármagn á næstunni í vegina. Sú er ein ástæðan fyrir því, hvernig ástatt er, að því var ætíð haldið fram, að við yrðum að sætta okkur við, að hinum fjölfarnari leiðum, t.d. á aðalleiðinni umhverfis landið, yrði sinnt fyrst, t.d. þjóðleiðinni til Akureyrar yrði sinnt fyrst, við yrðum að sætta okkur við þetta og beygja okkur fyrir þeim rökum, sem fyrir því voru lögð fram. Þá var alltaf sagt: Síðan kemur röðin að ykkur í vaxandi mæli. Það verður haldið áfram að leggja volduga þjóðbraut umhverfis allt landið, og þá kemur röðin að ykkur, þegar búið er að ganga vel frá eða sæmilega að sunnan norður á Akureyri. Þá kemur röðin að ykkur, og þá verður ekkert stigið smærra en áður. - En þetta hefur ekki reynzt þannig. Við höfum ekki fengið því ráðið, að stigið yrði jafnrösklega áfram, eftir að búið var að leggja veg til Akureyrar, og nú er heildarniðurstaðan þessi, sem ég var að lýsa. En gegnum okkar landshluta liggur auðvitað aðalleiðin umhverfis landið. Nú er hún að vísu tekin út úr og sett undir þjóðbraut, en samt sem áður er ekki lengra gengið með fjárveitingar en ég var að greina frá. Séu svo brúamálin athuguð, þá er ástandið þannig, að það er eftir að byggja 70 brýr á þjóðvegum yfir 10 metra, og af þessum 70 brúm eru 29 brýr í þessu eina kjördæmi, Austurlandskjördæmi, - 29 brýr af 70. Þetta kemur af því, hvernig landslagið er á þessum slóðum, og okkur hefur aldrei auðnazt að fá nema sem svarar einni brú á sýslu á ári um langa hríð. Aðrir hafa líka fengið oftast eina brú á ári á sýslu, þó að þeir ættu eftir að brúa miklu færri vatnsföll en Austfirðingar. Niðurstaðan er svo þessi, að þarna eru 29 óbrúuð vatnsföll á þjóðvegunum, þegar miðað er við 10 metra brýr og lengri. En sé miðað við smábrýr, sem kallaðar eru, þ.e. 4–10 metra, þá eru þær alls óbyggðar 187, og af þeim eru 62 í þessu eina kjördæmi, þ.e.a.s. þriðjungur af þeim óbyggðu í þessu eina kjördæmi. Nú er að vísu heldur skárra hlutfall, sem við fáum af brúafjárveitingum en öðrum, enda væri það skárra, ef svo væri ekki, eins og ástatt er, en samt alls ekki fullnægjandi miðað við kringumstæðurnar. En við höfum sem sagt ákveðið að flytja ekki brtt. núna og setjum allt okkar traust á sanngirni þeirra, sem undirbúa þessi mál fyrir aðaláætlunina, vegáætlunina til 4 ára, sem lögð verður fram í haust, og svo til hv. þm., sem um hana fjalla þá og væntanlega verða þeir sömu, sem nú hlýða á þessi orð. Ég skal svo að lokum minnast á enn einn þátt þessara mála, og það eru vegagerðir af lánsfé. Nú hefur verið ákveðið að leggja Reykjanesbraut, þ.e.a.s. Keflavíkurveginn, fyrir lánsfé. Það kostar um 240 millj. kr., og ég ætla ekki að telja það eftir og hef aldrei gert, þó að ég hafi fundið að því, að heimildar Alþ. væri ekki leitað, því að það voru býsn, að það skyldi ekki vera gert. Ég tel, að það sé lífsnauðsyn að byggja upp þennan veg. Enn fremur hefur verið ákveðið að leggja fyrir lánsfé veg um Ólafsvíkurenni, sem er afar merkileg framkvæmd, ein allra merkilegasta framkvæmd á landinu, því að það sameinar Ólafsvík og Rif í eitt byggðarlag, og þarna verður auðvitað borg, sem styðst við skilyrðin í Rifi. Þetta er ákaflega merkilegt, og það er gert fyrir lánsfé. Enn fremur á að grafa í gegnum Stráka fyrir lánsfé, og það er prýðilegt og aðkallandi. En enn sem komið er hefur ekki verið ákveðið að taka nein lán til vegagerðar á Austurlandi eða Vesturlandi. Ég nefni þetta, sem mér kemur í hug. Þetta eru vitanlega rangindi og nær ekki nokkurri átt. Það verður að taka ákvörðun um það á þessu ári að taka vegalán og verja til einhverra myndarlegra framkvæmda í þessum byggðarlögum til jafns við þær framkvæmdir, sem verið er að vinna annars staðar og sómi er að. Það er ekki hægt að skiljast við þessi mál svona, og það verður að greiða úr þessu fljótt og vel á næsta hausti. Ég skal svo ekki eyða meiri tíma til að gera grein fyrir þessu, þó að það væri í raun og veru þess vert að gera miklu ýtarlegri grein fyrir ástandi vegamála á Austurlandi en ég hef gert með þessum örfáu orðum. En ég vil ekki þreyta þm., því að ég veit, að þeir eru allir það vanir að fást við málefni af þessu tagi, að málalengingar eru óþarfar, en meira um vert, að þeim sé bent á aðalatriðin.



Herra forseti. Hinn 10. apríl 1963, nokkru fyrir seinustu Alþingiskosningar gaf hæstv. ríkisstj. út svokallaða þjóðhags- og framkvæmdaáætlun fyrir næstu 3 árin. Í þessari framkvæmdaáætlun var ekki mikið rætt um vegamál, en þó var getið um þrjár vegaframkvæmdir, og var ein þeirra bygging Strákavegar milli Siglufjarðar og Fljóta. Siglfirðingum og Austur-Skagfirðingum hefur lengi verið lofað, að gerður yrði öruggur vetrarvegur um svonefnda Stráka, en lítið hefur orðið um efndir. Þó hefur verið unnið nokkuð við veginn nú seinustu árin, en kostnaður við þær framkvæmdir, sem búnar eru, nemur aðeins litlum hluta af þeim kostnaði, sem eftir er að leggja í. Þetta hátíðlega loforð ríkisstj. í fyrravor vakti nokkrar vonir Siglfirðinga, sérstaklega þar sem tilkynnt var í framkvæmdaáætluninni, á hvaða ári verkinu skyldi lokið og meira að segja í hvaða mánuði. Í þessu fræga plaggi hæstv. ríkisstj. stóð þessi setning: „Sá vegur (þ.e. Strákavegur) mun síðan fullbyggður sumarið 1964 og göngunum lokið í ágústmánuði 1965.“ Að vísu voru þeir margir, sem litu tortryggnum augum á þessi hátíðlegu loforð, einkum vegna þess, að engar ráðstafanir höfðu verið gerðar til að tryggja fé til framkvæmdanna. Einnig þótti mönnum grunsamlegt, að eftir svo margra ára bil skyldi hæstv. samgmrh. loksins rjúka til og lofa veginum 11/2 mánuði fyrir kosningar. En öllum efasemdum og tortryggni var mætt af fyllstu einurð af hálfu stjórnarflokkanna. Þannig var forsíðufyrirsögnin um Strákaveg í blaði sjálfstæðismanna á Siglufirði um þessar mundir: „Gerð Strákavegar með tilheyrandi jarðgöngum verði lokið í ágúst 1965. Nær eina framkvæmd áætlunarinnar, sem sérstaklega er fastmælum bundið, hvenær lokið verði: Og til að undirstrika þetta hátíðlega loforð enn frekar sendi ríkisstj. hæstv. samgmrh. norður á Siglufjörð, og kom hann þar fram á geysifjölmennum fundi. Á þessum fundi var ég einnig staddur, og hélt ég því fram í ræðu, að heitstrengingar og loforð ráðh. væru byggð á sandi og víst væri, að hæstv. samgmrh. tryði ekki einu sinni sjálfur á loforð sitt um, að Strákavegur yrði opnaður til umferðar í ágústmánuði 1965. Eins og nærri má geta, þóttist hæstv. ráðh. vera afskaplega hneykslaður yfir þessum efasemdum og afgreiddi þær sem slúður af versta tagi. Nú liggur vegáætlunin 1964 fyrir þinginu. Eins og hv. þm. er kunnugt af skýrslu vegamálastjóra, sem birt hefur verið í blöðum, er núna eftir kosningar búið að breyta öllum áætlunum um Strákaveg. Nauðsynlegur tæknilegur undirbúningur er alls ekki fyrir hendi, segir vegamálastjóri. Það er ekki ætlunin að hefja vinnu við hin margumtöluðu og marglofuðu jarðgöng sumarið 1964, eins og sagt var fyrir kosningar, og það er ekki einu sinni búið að ákveða, hvar göngin verða grafin og hvernig þau eiga að liggja. Við athugun á skýrslu vegamálastjóra kemur í ljós, að aðeins einu sinni hefur verið unnið af einhverjum krafti við þessa mikilvægu vegagerð. Þá var unnið af nokkrum krafti í fáeina mánuði og grafnir um 30 m af þessum 900 m jarðgöngum. Og hvenær skyldi nú þetta hafa verið? Jú, Þetta var einmitt sumarið 1959, mánuðina fyrir haustkosningarnar 1959. Þá var slíkur gangur í málunum, að enginn Siglfirðingur gat leyft sér að efast um, að vegurinn yrði fullgerður á stuttum tíma á næsta kjörtímabili. Svo lauk kosningunum haustið 1959, og þá lögðust framkvæmdirnar niður. Í 4 ár gerðist ekkert í málinu, nema hvað sendur er sérfræðingur að skoða vegagerðina og Strákafjallið og komst hann að sömu niðurstöðu og áður. Og árin líða. Það er að vísu unnið lítils háttar í veginum að göngunum sjálfum, en jarðgöngin bíða ósnert í tæp 4 ár. Og þá allt í einu eru kosningar á ný, og nýtt loforð er gefið. Vegurinn skal nú vera tilbúinn til umferðar í ágústmánuði 1965. Þá mega menn aka í gegnum göngin. Takk fyrir. Síðan er kosið, og þegar það er afstaðið, kemur í ljós, að nægilegur tæknilegur undirbúningur hefur ekki farið fram og öll hin fögru kosningaloforð eru byggð á sandi. Ég vil taka það fram, að ég tel enga ástæðu til að efast um þá fullyrðingu vegamálastjóra, að nægilegur tæknilegur undirbúningur sé ekki enn fyrir hendi. Einmitt af þeirri ástæðu mun ég ekki flytja neina brtt. við þá grein vegáætlunar, sem hér liggur fyrir, - þá grein, sem fjallar um Strákaveg, enda verða menn víst að sætta sig við orðinn hlut, Þótt illt sé, úr því að nægilegur tæknilegur undirbúningur er ekki fyrir hendi. Hins vegar er engin furða, þótt menn áfellist hæstv. samgmrh. fyrir þær stórkostlegu blekkingar og sýndarmennsku, sem boðið var upp á fyrir seinustu Alþingiskosningar í því skyni að veiða nokkur saklaus atkv. norður á Siglufirði í kosninganet stjórnarflokkanna. Hæstv. ráðh. hefur þegar reynt að þvo af sér alla sök í þessu máli og mun vafalaust reyna það hér á eftir á sama veg og áður, Þ.e.a.s. með því að skella allri skuldinni á vegamálastjóra og tæknimennina. En er þetta rétt? Er sökin þeirra? Í grg. vegamálastjóra er frá því sagt, hver voru tildrög þess, að hin fyrri áætlun um vegagerðina var lögð á hilluna. Þar segir, með leyfi forseta: „Á s.l. vori var gerð áætlun um framkvæmd vegagerðar á Siglufjarðarvegi ytri, og í henni var gert ráð fyrir, að byrjað væri á grefti jarðganganna sumarið 1964. Þar sem mjög kom til álita að bjóða jarðgöngin út, var fenginn annar jarðfræðingur, starfsmaður atvinnudeildar Háskóla Íslands, til að gera nauðsynlegar athuganir og mælingar vegna væntanlegrar útboðslýsingar." Síðan kemur fram í skýrslunni, að niðurstaðan varð sú, að tæknilegur undirbúningur var alls ónógur. Eins og sjá má af þess um orðum vegamálastjóra, var það höfuðástæðan fyrir stefnubreytingunni núna, að tekin var loksins ákvörðun um að bjóða verkið út. En nú er það spurningin, sem hæstv. ráðh. mætti gjarnan svara: Hvers vegna var ekki fyrr ákveðið að bjóða verkið út? Hvers vegna var það ekki gert fyrir 4 árum? Ef það hefði verið gert fyrir 4 árum og ef vegamálastjóri hefði fyrir 4 árum fengið um það fyrirskipun frá hæstv. samgmrh. að hefja framkvæmd verksins, þá er ekki vafi á því, að jarðgöngin til Siglufjarðar væru þegar orðin að veruleika. En málið er svo skammt á veg komið í dag sem raun ber vitni vegna þess eins, að hæstv. samgmrh. beið með það í 4 ár að ákveða, hvort bjóða skyldi verkið út. Í dag er staðan í þessu máli sú, að enginn getur um það sagt, hvað verkið kostar, enginn veit, hvar á að afla fjárins og hvort peningar fást frekar en fyrri daginn, og þar að auki vita menn alls ekki, hvar á að grafa. Fyrir rúmum 4 árum eða árið 1959 var málið vissulega nokkuð skammt á vegi statt. En núna, 4 árum seinna, er Strákavegsmálið að því leyti enn skemmra á veg komið en haustið 1959, að þá vissu menn a.m.k., hvar grafa skyldi, en nú vita menn það ekki lengur. Það er því ljóst, að hæstv. samgmrh. ber alla sök í þessu máli. Hann ber ekki aðeins ábyrgð á því, að legið hefur verið á málinu í 4 ár, heldur einnig á því, að nú er undirbúningur málsins enn skemmra á veg kominn en virtist vera fyrir 4 árum. Ég vil að lokum skora á hæstv. samgmrh. að sjá sóma sinn í því að láta nú hraða tæknilegum undirbúningi að jarðgöngunum gegnum Stráka sem mest má vera. Nógur dráttur er þegar orðinn á framkvæmdum. Það er margrætt hér í þinginu, hve geysistórt hagsmunamál þessi nýi vegur er fyrir Siglfirðinga og Austur-Skagfirðinga, og engin ástæða er til að tefja þingfund þess vegna. Byggðarlagið er einangrað, eins og allir vita, frá vegakerfi landsmanna a.m.k. 8-9 mánuði á hverju ári, og yfir sumarið teppist Siglufjarðarskarð venjulega hvað eftir annað. Ég vil því aðeins segja að lokum: Siglfirðingar eru búnir að bíða nógu lengi.



Herra forseti. Það hefur borið nokkuð á góma í umr. Þeim, sem þegar hafa farið fram, að ekki er gerð grein fyrir því í þessari vegáætlun, sem á að vinna á þessu ári fyrir lánsfé, en hv. fjvn: menn hafa, að því er virðist, sætt sig sæmilega við það að þessu sinni og telja, að úr þessu verði að bæta næst. Ég mundi ekki í þeirra sporum hafa sætt mig við það, því að það er ómögulegt að lesa svo 10. og 11. gr. vegal., að ekki sé sýnilegt, að hér er verið að brjóta þær með því að taka ekki fram í vegáætlun, að hvaða vegum á að vinna fyrir lánsfé á þessu ári. Ef hægt er að láta þetta undir höfuð leggjast í þetta sinn, hvers vegna er þá ekki hægt að gera það áfram? Ég hef ekki heyrt neinn draga það í efa, að 10. og 11. gr. vegal. mæla skýrum stöfum fyrir um það, að allt fé til nýbyggingar vega skuli tekið inn í vegáætlun, framkvæmd hvers vegar, ekki aðeins hvert ár fyrir sig, heldur líka allt tímabilið, sem áætlunin á að gilda fyrir, og þessi áætlun á ekki að gilda nema fyrir þetta eina ár. Til gangurinn með því að setja þessi ákvæði svo skýr inn í vegal. í vetur var auðvitað sá, að Alþingi hafi fullt vald á því, að hvaða nýbyggingum vega skuli unnið hvert ár fyrir sig og hvernig fjár til vega skuli aflað. En ef þessu á að halda áfram, að ríkisstj. geti tekið lán og varið því í einhverja vegi, sem henni líkar, þá hefur Alþingi ekki lengur það vald, sem það á að hafa í þessum málum samkv. hinum nýju vegalögum. Annars var erindi mitt í ræðustólinn aðeins það að minnast nokkuð á Vestfirði í sambandi við þessa vegáætlun og gera grein fyrir brtt., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 1. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. Ég ætla, að það sé búið að útbýta till. núna og hún liggi fyrir hjá hv. þm. Hún er á þskj. 621. Vestfirði hefur oft borið á góma hér á Alþingi á undanförnum árum og samgöngumálin þar og það ekki alveg að ástæðulausu. En sjaldan held ég, að hafi verið meiri ástæða til að minnast á Vestfirði en í sambandi við þær till, hv. fjvn., sem núna liggja fyrir. Þegar lagður var hinn þungi skattur á alla umferð með vegal. í vetur, urðu menn sannarlega bjartsýnir, þeir sem lengi höfðu búið við lélega vegi eða kannske enga vegi, eins og fjölmargir Vestfirðingar búa við enn. En það lækkaði á mönnum brúnin, Þegar þeir sáu, úr hverju var að spila, og enn þá meir þó, þegar það kom í ljós, hvernig átti að skipta þessu, sem úr var að spila. Það hefur verið svo undanfarin ár, allmörg að ég ætla, og það einnig á s.l. ári, að Vestfjörðum hefur verið úthlutað um 191/2% af nýbyggingarfé því, sem hefur verið á fjárl. hvert ár fyrir sig. Og þetta eru engin ósköp, þegar litið er á ástand veganna þar, hvernig það er. En líti menn á till. hv. fjvn. núna, eiga það ekki að vera 191/2%, sem Vestfirðingar eiga að fá í vegamálin sín. Nei, nú á að lækka hlutfallið, ekki um 0.4%, eins og hv. 1. þm. Austf. var að kvarta undan fyrir þá, heldur á að lækka það úr 191/2 niður í 14.4%. Það á að lækka hlut Vestfirðinga í nýbyggingarfénu um 26%. Þetta eru till., sem liggja núna fyrir. Og Þegar ég segi þetta, miða ég við þá heildarupphæð til nýbyggingar vega, sem er í þessari vegáætlun. Nú er nýbyggingarféð samtals miklu meira en þetta, þegar með er talið lánsfé, því að það er ekki þarna inni í, og ég tala nú ekki um, hver útkoman yrði, ef hlutur Vestfirðinga verður reiknaður út úr öllu nýbyggingarfénu, ef lánsféð væri tekið með líka. Samt er hlutfallið svona. Ég get ekki varizt því, að það virðist vera að hefjast ný stefna í vegamálum eða fjárveitingum til vega, kannske ekki með þessum nýju vegal., heldur fyrr, en núna á allra síðustu árunum. Það hafa verið heimilaðar lántökur og það allríflegar til byggingar einstakra vega, sérstaklega Reykjanesbrautar. Það er búið að samþykkja á fjárl. fyrir 1963, að mig minnir, 70 millj. til þessa vegar og á fjárl. 1964, að ég ætla, andvirði 300 þús. dollara til viðbótar við 70 millj. Ekki er ég að finna að þessu, það er nauðsynlegt að leggja þennan steypta veg. Síðan er framkvæmd sú stórkostlega breyting með vegal. í vetur, að kaupstöðum og kauptúnum er ætlaður tekjustofn til vegagerðar hjá sér, sem nemur á þessu ári um 30 millj. Þeir hafa ekkert af þessu fengið áður. Einnig þetta var mjög sanngjörn og réttlát ráðstöfun. En Þegar maður fer svo að líta á dreifbýlið, hvernig hlutur þess er, versnar sagan. Þá er rausnin ekki alveg eins mikil. Við höfum, hv. 1. Þm. Vestf. og ég, flutt frv. hér á Alþingi, ég ætla í 5 ár i röð, um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán til vegabóta á Vestfjörðum, og stundum a.m.k. hafa Austfjarðaþm. sumir verið með okkur í að flytja sameiginlega till. um lántöku handa Austurlandi. Hvernig hefur verið tekið undir kröfur þessara landshluta um vegabætur móts við aðra? Hvernig var tekið undir þetta í þéttbýlinu? Á hverju einasta ári var málið svæft eða drepið af stjórnarliðinu, - hverju einasta ári. Og síðast í vetur flytjum við brtt. við fjári., hv. 1. þm. Vestf., hv. 5. þm. Vestf. og ég, um að taka allt að 10 millj. kr. lán til vegabóta á Vestfjörðum, og í öðru lagi að verja úr ríkissjóði allt að 10 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir fólksflótta og eyðingu byggða á Vestfjörðum. Hvaða undirtektir fékk þetta? Mér liggur við að spyrja hv. 2. þm. Vestf., sem var að tala hér áðan og var að kvarta undan því, hver hlutur Vestfjarða hefði orðið: Man hann nokkuð eftir því, hverjir greiddu atkv. með þessum till. okkar í vetur og hverjir á móti? Hún var drepin, vegatill., í vetur. Alveg um sama leyti og við vorum allir sammála um að veita heimildir til lántöku til að koma áfram dýrum og stórum verkefnum í vegagerð, um leið og við vorum að samþykkja löggjöf um að láta alla kaupstaði og kauptún fá milljónatugi til vegagerðar hjá sér, alveg sömu dagana voru þessar till. okkar drepnar og það af sömu mönnunum, sem eru núna að kvarta undan því, hve hlutur Vestfirðinga sé slæmur. Síðasti þátturinn í þessari baráttu okkar fyrir, hagsmunum Vestfjarða er svo sú brtt., sem við flytjum, hv. 1. þm. Vestf. og 5. þm. Vestf., á þskj. 621. Við leggjum til, að á eftir D-lið komi nýr liður, E-liður, svo hljóðandi: „Viðbótarframlag úr ríkissjóði til vegabóta á Vestfjörðum, er þm. Vestfjarðakjördæmis skipta til þjóðbrauta og landsbrauta í samráði við vegamálastjóra, 3.8 millj. kr.“ Þetta þykir kannske stór till. Hún verður samt ekki ýkjastór, þegar hún er borin saman við Reykjanesbraut eða eitthvað þess háttar. En hún er svona stór af því, að þetta er nákvæmlega það, sem vantar upp á, að Vestfirðir eigi að fá í vegáætluninni sama hlutfall til nýbyggingar vega og þeir höfðu í fyrra. Það er ekki hærra sett markið. Ef Vestfirðir eiga að fá 191/2% af nýbyggingarfénu á þessu ári, þarf að bæta þessari upphæð við, og við sjáum ekki aðra heppilegri leið til þess en að flytja till. eða heppilegra form en þetta. Það er búið að neita Vestfirðingum um lán í 5 ár. Það er búið að drepa allar hækkunartill., sem við höfum flutt við afgreiðslu fjárl. undanfarin ár. Nú flytjum við þessa till. Ég geri ekki ráð fyrir, að það verði fundið að forminu, það hafa oft verið fluttar brtt. við útgjöld ríkisins með þál., svo að það er ekki nýtt. Spurningin er: Á að sýna Vestfjörðum þá sanngirni að halda sínum hlut frá því, sem verið hefur, af nýbyggingarfénu, eða á nú að lækka hann um 26%, þegar flestir halda sínum hlut nokkurn veginn, fyrir utan hina, sem fá miklu ríflegri framlög með lánveitingum ríkisins? Ég tel mig ekki þurfa að vera að rökstyðja nauðsyn Vestfirðinga. Ég vil vísa til ræðu hv. 2. þm. Vestf., sem talaði hér áðan. Það var, held ég, í öllum aðalatriðum rétt, sem hann sagði, þó að hann sleppti því, hvers vegna þetta hefur gengið svona erfiðlega undanfarin ár, en ég get skilið það. Í skýrslu vegamálastjóra í þessari vegáætlun segir, að óbílfærir þjóðvegir, þ.e.a.s. í þjóðbrauta- og landsbrautaflokkum, séu 6241/2 km. Þetta eru vegir, sem eru hvergi nokkurs staðar til nema á pappírnum, hvergi annars staðar til, ekkert farið að hreyfa við að gera neinn veg. Hvað ætli Vestfirðingar eigi mikið í þessari upphæð? Þeir hafa vafalaust reiknað það í fjvn., það efast ég ekki um. Þeir hafa 2261/2 km af þessu. Þeir eiga 36.3%a af öllum ógerðum þjóðvegum í landinu. Það segir einnig í þessari skýrslu vegamálastjóra, að ruddir vegir í landinu, þ.e.a.s. þjóðvegir, séu um 2470 km. Vestfirðir eiga þar ekki nema tæpa 500, svo að það þykir okkur ekki mikið móts við annað. Austurland er miklu hærra með rúma 800, en bæði þessi kjördæmi til samans eiga 53% af ruddu vegunum. Það má nefna eitt dæmi enn um ástandið á Vestfjörðum. í skýrslu vegamálastjóra stendur, að á landinu öllu séu 48 sveitabæir, sem séu ekki í neinu vegasambandi, einangraðir alveg. Hvað eru margir af þeim á Vestfjörðum? Það er 21, það er hér um bil helmingurinn. Og ég get bætt því við, að þessir bæir, sem ekki hafa neinn veg, hafa ekki heldur rafmagn. Er ekki glæsilegt að búa í sveit, hafa engan veg og ekkert rafmagn, og drepnar allar till. á Alþ. um að ráða bót á þessu? Það er ekki dularfullt, að það skuli vera fólksflótti af Vestfjörðum. Er ekki von, að mönnum detti í hug, að nú þurfi að reyna að leita fyrir sér hjá flóttamannasjóði Evrópu til þess að reyna að stöðva eitthvað þarna fyrir vestan? Kannske flóttamannasjóðurinn komi með peninga í vegi? Það væri betra en að fá kannske flóttamenn til að setja þá þar niður. Það mæla öll rök með því, að Vestfjörðum verði veittur ríflegri hlutur úr nýbyggingarfénu en áður vegna þess, hve ástandið er þar vont, hversu fólksstraumurinn þaðan er mikill, þrátt fyrir að svo að segja hver einasti vinnandi maður á Vestfjörðum vinnur að framleiðslustörfum og leggur tiltölulega meira til þjóðarbúsins en annars staðar gerist. En við förum ekki einu sinni fram á það. Við förum fram á það eitt, að hlutur Vestfjarða sé bættur frá því, sem er í till. n., að hann verði ekki verri en hann var í fyrra.



Herra forseti. Bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1964 er nú komin á lokastig hér í þinginu. Síðari umr. um þáltill. fer nú fram, og af hálfu hv. fjvn. hefur verið gerð grein fyrir málinu, eins og það horfir nú, og fyrir till. hennar, sem fyrir liggja á þskj. 586. Nokkrir hv. þm. utan fjvn. hafa nú tekið til máls við þessa umr., bæði til þess að ræða málið almennt og einnig til þess að gera grein fyrir vegamálum í kjördæmum sínum og þá sérstaklega óunnum framkvæmdum þar, sem fé vantar til að vinna að. Það hefur verið vakin athygli á því, að þessi bráðabirgðavegáætlun fyrir árið 1964 sé frumsmíð, og það er hún vissulega. Ég hygg, að Alþ. þurfi ekki að kvarta yfir því, að ekki hafi verið unnið að þessari áætlun af hálfu vegamálastjóra og vegamálaskrifstofunnar, eftir því sem tími var til. Þar var mikið verkefni fyrir höndum, eftir að vegal. höfðu verið samþ., í fyrsta lagi að gera sér grein fyrir því, hvaða vegir yrðu þjóðvegir samkvæmt þeim reglum, sem settar voru í l., og í öðru lagi að afla ýmiss konar gagna til stuðnings þeim till., sem lagðar voru fyrir þingið, og upplýsinga fyrir hv. fjvn. En það er svo um alla frumsmíð, að á henni finnast venjulega gallar í byrjun, og hér hefur verið bent á það, að í þá upptalningu á þjóðvegum, sem gerð er í grg. þáltill, á þskj. 443, vanti vegi, sem að réttu lagi ættu að teljast þjóðvegir samkv. reglum vegal. Ég vil nota tækifærið til að benda á, að ég hygg, að það kunni einnig að vanta brýr í þá upptalningu, sem gerð hefur verið í grg, þeim, sem þm. hafa haft til athugunar, og ég vil nefna það til dæmis, að við lauslega athugun í því kjördæmi eða þeim landshluta, sem ég er fulltrúi fyrir, þá man ég nokkur vatnsföll á þjóðvegum, sem eru ekki talin í þessum skjölum, en eru þar eigi að síður til staðar og þarf að brúa fyrr eða síðar. Þetta er eðlilegt um slíka frumsmíð sem hér erum að ræða, og verður að sjálfsögðu úr því bætt síðar. Það er nú svo, að menn eru orðnir vanir háum tölum hér á landi, háum krónutölum, og þegar maður fær upplýsingar um það, að einn vegur, sem að vísu er kallaður hraðbraut og er með sérstakri gerð, sem er 38 km langur, kosti hálft þriðja hundráð millj. kr. eða líklegaum 240 millj, kr. eftir áætlun og að verið sé að vinna að því að fullgera þennan veg fyrir lánsfé, sem ekki er nema gott um að segja, fer manni að finnast, að upphæðin, sem verja á til nýbyggingar á þjóðvegum samkv. þessari þáltill., 571/2 millj. kr. á öllu landinu, nái ekki langt. En hún verður ekki meiri en þetta, þegar búið er að taka það, sem til annarra hluta þarf af tekjum vegasjóðsins. Og við þetta bætist svo það, að vegagerðarkostnaðurinn hefur hækkað um 10-12% frá því í fyrra og víða hvíla á vegum lán, sem tekin hafa verið innanhéraðs á undanförnum árum, og þar sem svo stendur á, verður annað hvort, að ekki verði unnið í þessum vegum á þessu ári eða lánin að meira eða minna leyti standi áfram og lengur en búizt var við. Þannig eru nú staðreyndirnar, að verkefnin eru mikil, en fjármunirnir litlir. Og þó vitum við í raun og veru ekki, hver verkefnin eru, því að það er nú svo, að þó að gerð hafi verið mæling á þjóðvegum, mæling, sem sýnir, hvað þjóðvegir séu langir samtals, og þó að það liggi fyrir, hve mikið af því séu hraðbrautir, hve mikið séu þjóðbrautir, sem eru fjölfarnir vegir, og hve mikið landsbrautir, og þó að það liggi fyrir, hve búið sé að byggja mikið upp af þessu, að því er talið er, og hve mikið sé rutt og hverjar leiðir séu veglausar, þá hefur samt ekki, svo að mér sé kunnugt, verið gerð áætlun um það, hvað allir þessir þjóðvegir, sem nú eru í l., með þeirri gerð, sem gert er ráð fyrir að á þeim verði samkv. vegal., muni kosta, t.d. miðað við núverandi verðlag. Og á meðan slík framkvæmdaáætlun eða kostnaðaráætlun um vegagerð á Íslandi, gerð þeirra þjóðvega, sem búið er að lögfesta, liggur ekki fyrir, þá vitum við í raun og veru ekki, hvert verkefnið er. Það, sem við þm. segjum um þetta, verður meira og minna handahófskennt. En hins vegar vitum við víða af reynslunni og getum sýnt fram á það, svo að ekki verður um villzt, að verkefnin eru mikil víða um landið og fjármunirnir litlir til þess að vinna fyrir. Tveir hv. þm. Vestf, og einn hv. þm. Austf. hafa skýrt frá ástandi vega í sínum kjördæmum og lýst því á þann hátt, sem hv. þm. hafa heyrt og vafalaust veitt athygli, enda ekki með öllu ókunnugt áður. Því miður er það víðar á landinu, sem mikil verkefni eru fyrir hendi. Ég skal nefna það sem dæmi, að í því kjördæmi, sem ég er einn af fulltrúum fyrir, er einn kafli á þjóðbrautinni þar, - ég man þetta dæmi glögglega, - í austanverðu kjördæminu, sem er rúml. 200 km langur, en af þessum 200 km er nálega helmingur aðeins ruddir vegir. Þetta er nú dæmi um ástand þjóðbrautanna og raunar landsbrauta líka í þeim landshluta. Og auk þess er það nú svo, að þó að talið sé, að ýmsir vegir teljist uppbyggðir í skýrslu, þá er það svo um suma af þessum vegum, að þeir hafa verið byggðir upp fyrir löngu, byggðir upp með gömlum aðferðum, þegar tækin voru reka, kvísl og haki, hestur og kerra, og þá var reynt að hafa vegina sem efnisminnsta, þeir voru hafðir svo mjóir sem mögulegt var og svo lágir sem mögulegt var og ofaníburðurinn það lítill sem frekast varð komizt af með, vegna þess að tæknin var ekki meiri en svo á þeim tímum. Ýmsir af þessum vegum, þó að þeir teljist uppbyggðir, eru þannig, að það þarf að byggja þá upp, þeir eru of mjóir, þeir eru of lágir og þeir eru of efnislitlir. Og ég get sagt það til dæmis um okkar kjördæmi, Norðurl. e., að það er nú þannig ástatt þar, að þar er t.d. í Eyjafjarðarsýslu og S-Þingeyjarsýslu töluvert af þessum gömlu vegum, sem ég nú var að nefna. í báðum þeim sýslum er stunduð mjólkurframleiðsla um mikinn hluta svæðisins, og þar eru ferðir með þungavöru, þungar bifreiðar og þungavörur, allan ársins hring. Eins og kunnugt er, þá er mjólkurframleiðslan nú að breiðast mjög út í landinu, og liggja til þess ýmsar ástæður, sem ekki verða raktar hér. Í héruðum eins og t.d. í austanverðu þessu kjördæmi, sem ég var að nefna, var til skamms tíma eingöngu stunduð sauðfjárrækt. Þá var ekki eins mikil nauðsyn og kannske annars staðar á vegum, sem væru færir allan veturinn. Nú er þetta að breytast, þarna er að koma mjólkurframleiðsla líka, og verður þörf á því, að vegir séu færir allt árið, og einmitt í þessum hluta, þessu byggðarlagi er nú þetta ástand þjóðbrautanna svona, eins og ég sagði, að af 200 km rúmlega eru milli 90 og 100 km, ef ég man rétt, aðeins ruddir vegir. Ég segi þetta almennt í framhaldi af þeim umr., sem hér hafa farið fram um ástand veganna víðs vegar um land, og ég veit það, að þetta er misjafnt eftir landshlutum, en í flestum landshlutum a.m.k. er eitthvað af vegum, sem eru í mjög alvarlegu ástandi miðað við samgönguþörfina, eins og hún er nú á tímum. Hér hefur verið vikið að því og var tekið fram sérstaklega af hv. 3. þm. Vesturl., að samkv. vegal. ætti í raun og veru að taka inn í vegáætlunina þær framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir að verði unnar fyrir lánsfé á þessu ári, og ég er því alveg sammála. Ég hygg, að það sé ótvírætt samkv. vegal., að þessar framkvæmdir eigi að taka inn í vegáætlunina. Nú hefur þetta ekki verið gert að þessu sinni, og vegna þess að það er ekki gert að taka lánsfjárframkvæmdirnar inn í vegáætlunina, þá snúast umr. minna um þá hlið málsins eða hafa snúizt minna um þá hlið málsins en þær mundu hafa gert, ef lánsfjárframkvæmdirnar hefðu líka verið inni í þessu þskj., sem hér er fram komið. Ég hefði haldið, að í vegáætlun, sem næst verður gerð til 4 ára, verði lánsfjárframkvæmdirnar að koma inn líka, enda heyrist mér, að því sé nú ekki beinlínis andmælt af neinum. Ég heyrði ekki a.m.k. , að hv. frsm. fjvn. hefði neitt á móti því, að það yrði gert, og ég hefði haldið, að þegar þannig verður gengið frá áætluninni, þá þurfi að vera fyrir hendi möguleikar til þess að koma inn í áætlunina heimildum fyrir ríkisstj. til að taka lán í því skyni, þannig að Alþ. geti fjallað í einu lagi um vegamálin í heild og jafnframt í þeirri sömu málsmeðferð aukið þá fjármuni, sem til ráðstöfunar verða. En að sjálfsögðu fær sú aðferð í slíku máli sem þessu, sem nú er uppi, ekki staðizt. Ef ríkisstj. byrjar á því að útvega lánsfé til þess að vinna að einhverri ákveðinni vegaframkvæmd og síðar er samþ. á þingi eitthvað fleira af slíkum lánsheimildum til vegaframkvæmda á einhverjum stöðum, þá fær það ekki staðizt, ef þetta á að gera sums staðar á landinu, að það eigi ekki einnig að gerast annars staðar á landinu, þar sem líkt stendur á. Auðvitað er tekið lán til Reykjanesbrautar og annarra slíkra vega, sem heimilað er að taka lán til og sumpart búið, vegna þess að þarna erum óvenjulegar framkvæmdir að ræða, óvenjulega dýrar framkvæmdir miðað við vegalengdir. Reykjanesbrautin er ekki nema 38 km, hún kostar 240 millj. kr., það er auðvitað alveg óvenjulegur kostnaður á km og langt umfram það, sem er í venjulegum þjóðvegum. Ennisvegur mun hafa kostað um 15 millj., og einhvers staðar stóð, að hann væri 6 km. Það er líka alveg óvenjulega mikill kostnaður á km. Um Strákaveginn, sem ég var að ræða áðan, er hið sama að segja, það er líka óvenjulega dýr framkvæmd miðað við vegalengd. Og þar sem svo stendur á, að þar þarf að framkvæma slíka óvenjulega mannvirkjagerð, alveg óvenjulega dýra, þá er sýnilegt, að það er ekki hægt að vinna að slíkum framkvæmdum með sæmilegum hraða og með tilliti til annarra framkvæmda nærlendis öðruvísi en taka til þeirra sérstök lán. Það er ekki hægt að taka það fé, sem til þess þarf að ljúka slíkum verkum á hæfilegum tíma, af venjulegum fjárveitingum til þess landshluta, sem þar á hlut að máli. Og ég vil t.d. segja það í þessu sambandi í framhaldi af því, sem ég nefndi áðan, að svokallaður Múlavegur milli Ólafsfjarðar og Svarfaðardals er ein af slíkum framkvæmdum. Það, sem eftir er að leggja af Múlavegi, er svo dýr framkvæmd, að ég held, að það sé ekki fjarri því, að hver km kosti í kringum 2 millj. kr. Þessi vegur er í flokki með þeim vegum, sem lán hafa verið tekin til. Við leyfðum okkur í sambandi við umr. hér um fjárl. í vetur, hv. 1. þm. Norðurl. e., hv. 5. þm. kjördæmisins og ég, að flytja till. um þrjár lántökuheimildir, sem varða okkar kjördæmi. Ein þeirra var einmitt um lántöku til Múlavegarins umfram þá lágu upphæð, sem samþ. var í fjári., önnur var um lántöku til Tjörnesvegar og hin þriðja var um lántöku til Hálsavegar milli Raufarhafnar og Þistilfjarðar. Á Tjörnesi, sem er ákaflega fjölfarin leið nú orðið, stendur þannig á t.d., að þar eru nokkur djúp gil, sem eru mikil torfæra á vetrum, og varanleg umbót á þessari leið er ekki önnur en sú að brúa gilin, sem kalla má, þ.e.a.s. byggja svo háan veg með uppfyllingu, að þessi hætta sé ekki lengur fyrir hendi. Það er búið að brúa eitt af þessum giljum, og það á að brúa annað næsta sumar. Það er ætlast til þess, að þessar brýr séu byggðar af almennu vegafé, að öðru leyti en því, að ræsin sjálf niðri í gilbotninum munu vera kostuð af brúafé, en kostnaðurinn er miklu meiri en það . A svona stað er auðvitað eðlilegt að lán sé tekið til þess að koma þessum framkvæmdum áfram og ljúka þeim þá á styttri tíma en nú er hægt að gera. Þriðji vegurinn, sem ég nefndi, er Hálsavegur. Ég ræddi nokkuð um hann í fjárlagaumr. í vetur, en það er vegur, sem liggur með sjó fram eða nærri sjó, milli Raufarhafnar á Austursléttu og Þistilfjarðar. Þessi vegur er talinn akfær, en er það í raun og veru ekki. Mikill hluti af honum er aðeins rudd leið, og það gerði nú ekki svo mikið til, ef þarna væri lítil umferð. En á þessum vegi er einmitt feikimikil umferð, a.m.k. nokkurn tíma ársins, á sumrin, á síldarvertíðinni, feikimikil umferð milli Raufarhafnar og næstu kauptúna og milli síldarstöðvanna fyrir norðan og austan. Þegar búið er að opna Hellisheiðarveginn milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs, eykst þessi umferð enn. Það nær í sjálfu sér ekki nokkurri átt að ætlast til, að það taki kannske áratug - eða þótt ekki væri nema hálfur áratugur - að byggja slíkan veg. Hann þyrfti að byggjast á tiltölulega skömmum tíma, og það verður ekki gert öðruvísi en með lánsfé. Og það er alveg sama ástæða til þess að veita ríkisstj. heimild til þess að taka lán til slíkrar framkvæmdar, þó að hún sé norður á Sléttu eða norður við Þistilfjörð, eins og hér suður við Faxaflóa. Ég tel á sama hátt rétt að gera það . Nú skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég vildi mega vænta þess, að þegar hæstv. ríkisstj. og vegamálastjórnin undirbýr næstu vegáætlun, sem væntanlega verður lögð fyrir þing í haust, þá hafi hún athugað þau sjónarmið, sem ég nú hef gert að umræðuefni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég ætlaði að segja í tilefni af þeirri ræðu, sem hv. 5. landsk. þm. (RA) flutti hér áðan út af Strákavegi. Mest af hans ræðu snerist nú raunar upp í hnútukast og persónulegar skammir á hæstv. samgmrh. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við þær skammir, enda veit ég, að hæstv. ráðh. mun svara því hér á eftir, sem hann telur svaravert af því, sem fram kom í ræðu hv. þm. En þess vil ég Þó geta, að það var ekki hæstv. samgmrh., sem gerði vinnuáætlunina um framkvæmd jarðgangagerðarinnar fyrir Stráka, en þessi vinnuáætlun var gerð í fyrra, heldur voru það allt aðrir embættismenn, sem þar til eru settir. Hins vegar var það hæstv. samgmrh., sem gaf fyrirmæli um það, að þessi vinnuáætlun skyldi gerð, og hann mun einnig hafa tekið að sér að tryggja fé til þessara framkvæmda, þ.e.a.s. til jarðgangagerðarinnar, og má segja um það, að hvort tveggja þetta var þó meira en fyrirrennarar hans í embætti samgmrh. höfðu gert. Þeir höfðu engin fyrirmæli gefið um að gera vinnuáætlun um framkvæmd þessa verks og ekki heldur útvega fé til framkvæmdarinnar. Og líka get ég fullyrt, að það var ekki hæstv. samgmrh., sem hefur hrært svo í berglögunum í Strákafjalli, að þau reynast nú við rannsókn vera allt öðruvísi en áður hafði verið áætlað af faglærðum mönnum að undangenginni rannsókn. Annars þykist ég alveg vita það, hvers vegna hv. 5. landsk. þm., sem mér þykir verst að hlýðir ekki á mál mitt, er svo bitur og sár í garð hæstv. samgmrh. og honum verður tíðrætt um þann fund, sem var haldinn um þetta vegamál á Siglufirði í fyrra, en á þeim fundi mun það hafa verið allra manna mál, að hv. þm. hafi ekki sótt gull í greipar hæstv. samgmrh. Annars held ég, að það þurfi engum að koma svo mjög á óvart, þótt nánari tæknileg athugun hafi farið fram og þurfi að fara fram í sambandi við hina fyrirhuguðu jarðgangagerð um Stráka, vegna þess að í framkvæmdaáætlun ríkisstj. frá því í fyrra er einmitt sagt berum orðum, að það verk þarfnist rækilegrar tæknilegrar athugunar og undirbúnings við, áður en það yrði hafið, og það er einmitt sú tæknilega athugun, sem þar var boðuð, sem nú stendur yfir. Hitt hlýtur hins vegar að valda öllum þeim, sem áhuga hafa fyrir því, að vegagerðinni um Stráka ljúki sem fyrst, hinum mestu vonbrigðum, að sú jarðfræðilega athugun, sem fram fór á s.l. sumri, leiddi til allt annarrar og óhagstæðari niðurstöðu en fyrri rannsóknir gerðu, og af þessu leiðir, að jarðgangagerðinni mun eitthvað seinka, en þó vonandi sem allra minnst. Annars tel ég, að öllum aths. hv. 5. landsk. þm. um framkvæmd jarðgangagerðarinnar um Stráka sé raunverulega fullkomlega svarað í grg. þeirri, sem vegamálastjóri sendi fjvn. með vegáætluninni fyrir 1964, en þar er nákvæmlega rakið og gerð grein fyrir, hvers vegna vinnuáætlun vegamálastjóra frá 1963 um framkvæmd verksins hafi raskazt. Þessi grg. hefur ekki, svo að mér sé kunnugt um, verið birt í málgögnum hv. 5. landsk. þm. Ég skal ekki beint leiða neinum getum að því, hvers vegna það hafi ekki verið gert, en þó mætti segja mér, að það sé vegna þess, að sannleikurinn um þróun Þessa máls er sagður þar. Þá lét hv. ræðumaður, eftir því sem ég bezt skildi það, liggja að því, að vegamálastjóra og e.t.v. fleirum hafi verið kunnugt um það, þegar vegamálastjóri gerði vegáætlun sína um jarðgangagerðina í fyrra, að verkið væri óframkvæmanlegt á þeim tíma, sem vinnuáætlunin ráðgerði, og þar hafi hann sjálfur, þ.e.a.s. hv. þm., séð betur en vegamálastjóri og starfsmenn hans, því að hann hafi sagt á þessum fræga Siglufjarðarfundi í fyrra, að Það væri ekki hægt að standa við loforð framkvæmdaáætlunarinnar um, að verkinu yrði lokið á svona stuttum tíma. í sambandi við Þessar aðdróttanir í garð vegamálastjóra verð ég að segja það, að mér finnst þær vera bæði ósæmilegar og ómaklegar aðdróttanir í garð samvizkusams opinbers starfsmanns, sem áreiðinlega hefur gert sitt bezta í þessu efni sem öðrum. Eins og segir í grg. vegamálastjóra, sem ég áður nefndi, var ekki vitað um það fyrr en á s.l. vetri, eftir að skýrsla jarðfræðings um framhaldsathugun á jarðlögum í Strákafjalli lá fyrir, að neinir erfiðleikar væru á því að gera jarðgöngin eftir áætluninni frá 1963, og ég kalla það ekki svik á framkvæmdaáætluninni 1963, þótt jarðgangagerðinni seinki af ástæðum, sem þá voru gersamlega ókunnar, vegna tæknilegra erfiðleika, sem þá var ómögulegt að sjá fyrir. Ég vil svo að lokum spyrja hv. þm., - og segi ég það þá aftur, að mér þykir það leitt, að hann skuli ekki hlýða á mál mitt, svo að ég viti, - mig langaði til að fá svör hans við því, hvort það sé raunveruleg skoðun hans, að hefja eigi nú jarðgangagerðina af fullum krafti, þótt fróðustu menn telji nauðsynlegt, að frekari rannsóknir á fjallinu, sem á að grafa í gegn, fari fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í sambandi við vegáætlunina, sem nú er verið að ljúka umr. um. Strákaveginn þarf ég ekki að gera að umtalsefni, þar sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur skýrt það mál rækilega, og ég ætla ekki heldur að fara í orðakast við hv. 5. landsk. þm. (RA). Ég minnist þess, að ég gerði það dálitið á fundi á Siglufirði í vor, og man nú, hvernig hv. þm. bar sig þá, þegar deilt var, og málflutningur hans hér áðan var með líkum hætti og á þeim fyrrnefnda fundi. Hv. þm. segir t.d., að ég hafi komið norður á Siglufjörð og slegið um mig með loforðum um Strákaveginn. En ég var nú að fletta upp í Þjóðviljanum, hvað hann sagði um þennan fund. Þjóðviljinn segir 18. maí 1963 sem frétt af þessum fundi, að samgmrh. hafi talað í 70 mínútur, en ekki minnzt á Strákaveginn. Það var ekki vegna þess, að ég vildi ekki kannast við þjóðhagsáætlunina, sem gerð var, og það loforð, sem í henni fólst, það var ekki vegna þess, heldur vegna þess, að það var ástæðulaust að ræða um það, sem stóð þar svart á hvítu, enda gerði 4. þm. Norðurl. v. greinileg skil fyrir þessu máli. En þetta er bara dæmi upp á málflutning þessa hv. þm. og hvernig hann fer með heimildir. Annaðhvort veit þessi hv. þm. ekki, hvort hann er að segja satt eða rangt, eða honum er algerlega sama, og það er vissulega leiðinlegt, að ungur hv. þm. skuli ekki reyna að temja sér síðsamari og betri málflutning en þetta. Ég vildi óska þess, að hann gæti lært eitthvað á því sviði og að það væri ekki rétt, sem hv. þm. Björn Pálsson hefur fullyrt, þegar hann hefur haft stærstu lýsingarorðin um þennan mann, því að ég óska honum alls ekki ills. Ég hef hlustað á umr. um vegáætlunina, og mér finnst eðlilegt, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, að það, sem vegáætlunin gerir ráð fyrir, er vitanlega undir engum kringumstæðum fullnægjandi til þess að mæta óskum þm. í kjördæmunum, því að þarfirnar eru vitanlega alls staðar miklar. Hitt er svo augljóst, að með þeirri vegáætlun, sem nú er verið að ræða um og á að staðfesta, er miklu meira fé til ráðstöfunar en áður, og það er vitanlega alveg dæmalaus málflutningur hjá hv. 10. landsk. þm. (GeirG), Þegar hann fullyrðir, að það sé ekki um neitt meira fé að ræða á þessu ári til framkvæmda en áður, af því að nú eigi að greiða skuldir, sem til var stofnað á s.l. ári, rétt eins og það hefði ekki þurft að greiða þessar skuldir, ef ekki hefðu verið ný vegalög og ef ekki hefði verið bætt við nýju fé. Ég veit ekki, fyrir hvern þessi hv. þm. var að tala, þegar hann segir, að það sé ekki aukið vegafé, vegna Þess að Það Þurfi að greiða skuldir. Skuldirnar hefði vitanlega Þurft að greiða, hvort sem við hefðum fengið ný vegalög eða ekki, Það er alveg augljóst mál. Og skuldir hefur þurft að greiða fyrr en nú, því að það var ekki í fyrsta skipti á árinu 1963, sem lán voru tekin til vegaframkvæmda, og það vildi ég segja við þessa umr., að það er ekki nauðsynlegt að greiða þessar skuldir að fullu á þessu ári. Það er örugglega hægt að komast að samkomulagi um það að greiða þær á tveimur og jafnvel þremur árum, ef héruðin óska eftir því að fá endurlánað. Ég vil, að þetta komi fram, og er þá lengra gengið nú heldur en áður, því að undanfarið hefur þurft að greiða þessar skuldir að fullu, en að vísu verið þá veitt lán að nýju, til þess að framkvæmdir yrðu ekki stöðvaðar. Þetta yrði vitanlega gert eftirleiðis einnig. Hv. Þm. Geir Gunnarsson var að tala hér um Hafnarfjarðarveginn. Það er vitanlega alveg rétt, að Það er mikil nauðsyn á því að bæta úr því ófremdarástandi, sem er að skapast á þessari leið. Umferðarþunginn er svo mikill þarna, að einfaldur vegur annar því ekki. Það eru um 14 þús. bílar á dag. En nú er það svo, að í Kópavogi hefur ekki verið gerður skipulagsuppdráttur eða gengið frá skipulaginu, þannig að það er ekki unnt, hve mikið sem væri til af fjármunum, að vinna í Hafnarfjarðarveginum, vegna þess að það stendur á skipulaginu, og mér er tjáð, að það muni ekki vera mögulegt að vinna neitt þarna í sumar af þessum ástæðum. En ég held, að vegamálastjórnin hafi alveg fullan skilning á því, að það er brýn þörf á því að bæta úr þessu, og það hefur verið rætt um það, hvernig væri hægt að létta á umferðinni á Hafnarfjarðarveginum, hvort það væri hægt t.d. með því að fara fram hjá Kópavogi, fara leiðina úr Sogamýrinni og þvert yfir hæðina ofan við Kópavog og létta þannig á umferðinni að einhverju leyti og svo í framtíðinni að leggja veg úr Blesugrófinni að Setbergi. Það er vitanlega kostnaðarsamt að gera slíkt, en þannig mætti vitanlega létta mikið á umferðinni, og vitanlega verður Hafnarfjarðarvegur að vera endurbyggður og fá tvöfalda akbraut við fyrsta tækifæri. En ég vil aðeins út af þessum ummælum hv. þm. Geirs Gunnarssonar upplýsa, að það stendur á skipulaginu í Kópavogskaupstað, til þess að það sé hægt að nota það fé, sem hægt væri að láta í þessar framkvæmdir að þessu sinni. Þá talaði þessi hv. þm. um, að það væri ekki rétt að vera að dreifa þessari 31 millj., sem er til gatnagerðar í kaupstöðum og kauptúnum, um allt land, heldur ætti að vinna á einum eða tveimur stöðum, til þess að það kæmi að sem fyllstum notum. Vegalögin eru nú svona eins og þingið hefur gengið frá þeim, og þar er gert ráð fyrir því, að þessu verði jafnað niður eftir vissum reglum, eins og l. ákveða, og víst erum það, að í öllum kaupstöðum og kauptúnum er mikil þörf á endurbótum gatna. Hv. þm. gerði litið úr því, að það var hækkað um 5 millj. kr. til nýbyggingar vega, vegna þess að það væri tekið af því, sem ætlað var til viðhaldsins. En það var gert núna að þessu sinni, vegna þess að vegirnir eru óvenjulega góðir, þegar þeir koma undan vetrinum. Það er enginn klaki í vegunum núna, og það hefur sparazt mikið viðhaldsfé í vetur og vor, og aðeins þess vegna þótti fært að lækka viðhaldsfé frá því, sem vegamálastjóri gerði upphaflega ráð fyrir, og með tilliti til þess, að þá er vitanlega mjög sæmilega séð fyrir viðhaldsfé að þessu sinni. Ég sé hér, að þrír hv. þm. úr Vestfjarðakjördæmi hafa flutt brtt., þar sem þeir leggja til, að hækkun til Vestfjarðakjördæmis verði 3.8 millj. kr. Ég get vel skilið það, að þessir hv. þm. óska eftir að fá meiri fjárveitingu í kjördæmið. En eins og þetta ber að, þá verður ekki hægt að segja, að það sé með eðlilegum hætti. Fjvn. hefur skilað sameiginlegu áliti og úthlutað öllu því fé, sem er til ráðstöfunar, og þess vegna er ekki um neitt fjármagn að ræða í þessu sambandi. Ég ætla ekki að ræða um það hér, hvort réttlátlega er úthlutað eða ekki. Ég geri ráð fyrir, að menn líti sitt hverjum augum á það. Ég hygg þó, að það hafi verið farið í það, eftir því sem menn bezt sáu, og að fyrir fram hafi hvorki vegamálastjóri né fjárveitinganefndarmenn viljað níðast á einu kjördæmi frekar en öðru. Ég vil alls ekki ætla það. Og 5 millj. kr., sem voru teknar af viðhaldsfénu til nýbygginga, voru vitanlega ætlaðar til þess að leiðrétta, ef mönnum þætti þörf á því. Ég vil undirstrika það, að fjvn. hefur skilað sameiginlegu áliti og úthlutað öllu fénu, og ég held, að það yrði ákaflega skrýtin afgreiðsla á þessu máli, ef nú væri farið að samþ. brtt. til stórfelldrar hækkunar fyrir eitt kjördæmi. Ég held, að það gæti orðið til þess að skapa mjög vafasamt fordæmi og gæti orðið til þess, að ýmsir héldu sem svo, að það væri til lítils að gera samkomulag í n., en það er það, sem við alþm. verðum að kappkosta, að standa við það samkomulag, sem við höfum gert hverju sinni, hvort sem við erum ánægðir með það eða ekki. Ef við temjum okkur þá reglu, þá a.m.k. greiðir það áreiðanlega fyrir því að leysa ýmsa erfiða hnúta, sem oft koma upp í þinginu. Og mig undrar vitanlega ekkert, þótt einstakir þm. séu óánægðir eða misjafnlega ánægðir með það, sem þeir hafa fengið. En ég lít svo á, að hv. fjvn. hafi komið sér saman um eina till. í þessu og hún hafi jafnað metin a.m.k. að nokkru með þeim 5 millj., sem teknar voru af viðhaldsfénu, og ég hafði vonað, að hv. þm. gætu eftir atvikum sætt sig við þessa till., sérstaklega með tilliti til þess, að það er nú ekki nema fyrir eitt ár og aðstaða er þá í haust til þess að leitast við að rétta hlut sinn fyrir þá, sem telja sig hafa orðið að fara halloka að þessu sinni. Það hefur verið tekið fram við þessa umr., að það hafi verið mikið verk að undirbúa þessa fyrstu vegáætlun, og það er sannleikur. Það væri þess vegna ekkert undarlegt, þótt þessi vegáætlun bæri með sér að einhverju leyti, að hún er frumsmíð. Ég ætla þó, að vankantarnir á henni séu minni en ætla hefði mátt, með því að þetta er fyrsta áætlun, sem gerð er eftir nýju vegalögunum, og það er enginn vafi á því, að vegamálastjóri og starfslið hans hefur lært mikið á því að gera þessa fyrstu áætlun og er miklu færara um að gera næstu áætlun, vegna þess að það hefur smíðað þessa. Það hefur verið talað um, að lánsfé ætti að koma fram í vegáætluninni. Það má vel vera, að það sé eðlilegt. Það er þó vafasamt, að það sé skylt skv. lögunum. En ég segi: jafnvel þótt það sé ekki, þá gæti ég fallizt á, að það væri eðlilegt, að það kæmi fram í vegáætluninni, hvað ætti að vinna fyrir lánsfé og hvernig þetta lánsfé ætti að greiðast. Ég tel, að það sé eðlilegt, þegar gerð er áætlun til fjögurra ára, hvað sem lögin kunna um það að segja, því að það er þó alltaf heimilt að gera svo. Ég vil svo að lokum þakka fjvn. fyrir það, að hún hefur komið sér saman um þessa áætlun, og mér er kunnugt um það, að einstakir nm. hafa teygt sig til samkomulags, slegið af, eins og þar stendur, til þess að ná samkomulagi, og formaður fjvn., hv. alþm. Jónas G. Rafnar, hefur lagt sig fram til þess að ná samkomulagi og notað til þess þá lipurð, sem honum er lagin. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Ég tel, að flest af því, sem hér hefur komið fram í umr., sé eðlilegt og það sé skiljanlegt, að hv. þm. vilji fá meira en kostur er á skv. þessu. En allir erum við nú sammáta um að athuguðu máli, að við höfum meira fé til ráðstöfunar og það er stefnt í rétta átt með því, sem hefur verið gert, með því að fá ný vegalög og með þeirri vegáætlun, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að lengja verulega þær umr., sem fram hafa farið hér um vegáætlunina. Þó hafa þau tíðindi gerzt síðustu vikur í sambandi við framkvæmd viss þáttar vegamála., að ég tel mér skylt að segja hér nokkur orð. Ég á þá við þá yfirlýsingu stjórnarvalda, að framkvæmd við jarðboranir í Strákafjalli verði frestað um óákveðinn tíma. Tilkynning um þetta barst til Siglufjarðar með sumarkomunni og var öllum þar og mörgum fleiri mikið harmsefni. Það er ekki tími til þess hér í kvöld að rekja sögu Siglufjarðarvegar ytri eða svokallaðs Strákavegar s.l. 10 ár hér á Alþingi og í framkvæmd. Þó er það freistandi ýmissa hluta vegna. Á þessa punkta vil ég þó leyfa mér að minna í sambandi við þetta mál: Fyrir 9 árum var samþykkt að taka umræddan veg í þjóðvegatölu. Sama ár, 1955, leiðir rannsókn í ljós, að tiltækilegt sé að sprengja veginn utan í klettabeltið. 1956 fer fram enn á ný rannsókn, sbr. síðustu skýrslu vegamálastjóra um þetta mál til fjvn., og vil ég leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér ofur lítið upp úr þessari skýrslu, en þær staðreyndir varpa nokkru ljósi yfir þetta mál. í þessari skýrstu segir vegamálastjóri m. a.: „Í júlí 1956 var gerð nánari athugun á Strákum, og framkvæmdi hana jarðfræðingur frá atvinnudeild háskólans. Mælti hann með því, að gerð yrðu jarðgöng gegnum flallið, enda var það ekki álitið dýrara en fara framan í það, m.a. vegna þess, að í það eru djúpar skorur, sem brúa þurfti. í skýrslu sinni segir jarðfræðingurinn: Enda þótt bergið sé nokkuð myndbreytt og sprungið vegna jarðhita, virðist ekki ástæða til að óttast mikla erfiðleika við gröft ganganna." Þetta er sagt og fullyrt 1956. Og enn segir: „Má þess vegna gera ráð fyrir, að unnt verði að grafa mestöll jarðgöngin, án þess að grípa þurfi til dýrra varúðarráðstafana.“ Og enn segir í skýrslu jarðfræðingsins: „Jarðgöngin um Stráka verða einkum að vetrinum miklu öruggari leið en opinn vegur framan í klettunum.“ Var því horfið að því ráði að grafa jarðgöng hallandi um það bil 4% upp á við frá Siglufirði. Á árunum 1957–1958 var vegur ruddur að þeim stað, sem ákveðið var að byrja jarðgöngin á, en sumarið 1959 voru sprengd um 30 m löng göng til reynslu. Í okt. 1960 voru svo þessi göng athuguð af sama jarðfræðingi og áður, og gaf hann síðar skýrslu um þá athugun. Í lok hennar segir svo: „Reynslutími þessi, þótt skammur sé, virðist styðja þá skoðun, sem látin var í ljós í áliti, dags. 5. ágúst 1956, að unnt verði að grafa mestöll jarðgöngin, án þess að grípa þurfi til dýrra varúðarráðstafana.“ Þetta er síendurtekið í bréfum og skjölum í rn., hér á hv. Alþingi og á skrifstofu vegamálastjóra. Frá því að þessari rannsókn lauk og með hana sem leiðarljós hefur öðru hverju verið unnið að framkvæmdum við þessa vegargerð. En því miður verður það að segjast eins og er, að það hefur alltaf verið gert með hangandi hendi. Þó ber að geta þess, sem gert hefur verið, að nokkur fjörkippur hefur komizt í framkvæmdir fyrir síðustu tvennar alþingiskosningar. Þegar samþykkt var lántökuheimildin á Alþingi til að fullgera þennan veg, sem mun kosta um 20 millj. eða rúmar 20 milli. kr., jók það bjartsýni allra þeirra, sem þrá þessa vegargerð og bíða eftir henni, og enn jók það á gleði manna, þegar það var tilkynnt á Siglufirði af frambjóðendum þáv. stjórnarflokka og núverandi og því lofað, að Strákavegurinn skyldi verða fullgerður í ágúst 1965. Hinir varkárari stuðningsmenn stjórnarinnar töldu, að Þetta yrði þó ekki fyrr en hinn 30. eða 31. ágúst, en gárungarnir bættu við, að það yrði kl. 3. Ég varð því nokkuð hissa, þegar hv. 4. þm. Norðurl. v., Einar Ingimundarson, sagði hér í ræðu nokkru fyrir kl. 7, að það væru engin svik við neinn, að Strákaveginum yrði ekki lokið í ágúst 1965. Þessi hv. þm. man það eins vel og ég, að á framboðsfundunum á Siglufirði, - ég skal ekki segja, hvað samgmrh. hefur fullyrt á fundinum á Siglufirði, sem minnzt var hér á, því að ég var ekki á þeim fundi, - en ég fullyrði, að á framboðsfundunum á Siglufirði fyrir síðustu alþingiskosningar var því haldið fram, að þessari vegarlagningu yrði lokið í ágúst 1965, og það var varað við að kjósa bæði mig og aðra, vegna þess að þá mundi það koma á daginn, að þessi vegur yrði ekki tilbúinn í ágúst 1965. Ég hafði því miður ekki tíma í dag til að fletta upp í blaðinu Siglfirðingi, stuðningsblaði hv. þm., sem ég er hér að ræða sérstaklega við, en ég er alveg viss um, að þar get ég fundið línur máli mínu til stuðnings. Og hvers vegna var þessu haldið svona blákalt fram? Var það ekki vegna þess, að þeir voru að reyna að fá atkv. út á þetta? Ég þekki tiltekna menn, sem sagt var við af stuðningsmönnum ríkisstj., að eina tryggingin fyrir því, að Strákavegur yrði akfær í ágúst 1965, væri að kjósa stjórnarsinna í kosningunum í júní 1963. Þess vegna eru þetta svik við þá fullyrðingu og þau loforð, sem voru gefin. Ég er ekki að segja, að það sé vísvitandi, það leyfi ég mér ekkert að fullyrða. Hér hafa orðið alvarleg mistök, sem Siglfirðingar og Skagfirðingar og aðrir þeir, sem telja nauðsyn á þessum vegi, harma mjög mikið. Ég lofaði því í upphafi, að ég skyldi ekki draga þessar umr. á langinn, og ég skal standa við það. En ég vil að lokum segja við þessa hv. norðlenzku meðþm. mína í stjórnarliðinu, að þegar ég minnist þeirra orða, sem þeir höfðu í sambandi við þennan veg, og skrifa blaða þeirra í júní 1963, þá dettur mér í hug eitt orð, það er orðið strákapör. Að lokum vil ég leyfa mér að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. samgmrh. í trausti þess, að hann sé þess umkominn að svara þeim nú eða þá síðar, áður en þinginu lýkur. Í fyrsta lagi: Er hin svokallaða fullnægjandi athugun á berglögunum í Strákafjalli hafin, og ef svo er, hvaða aðili hefur þá athugun með höndum? Og í öðru lagi: Má ekki treysta því, að veginum Fljótamegin, frá Heljartröð að jarðgangaopinu fyrirhugaða, verði lokið í sumar? Ég vil svo að lokum skora á hæstv. samgmrh. að gera allt, sem í hans valdi stendur, til þess að flýta því, að lokaframkvæmdir í Strákaveginum geti hafizt sem allra fyrst.



Herra forseti. Það má segja, að Það sé nokkur atburður á hv. Alþingi, þegar hin nýja skipan í vegamálum Þjóðarinnar er tekin upp, fyrsta vegáætlun afgreidd. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að þm. ræði nokkuð þetta mál, hina nýju tilhögun og þá fyrstu afgreiðslu, sem málið fær í því formi. Vegamálin, skipting fjár til framkvæmdanna á því sviði, hafa oft og tíðum verið allmikið umræðuefni hér á Alþingi, þegar afgreiðsla fór fram með þeim hætti, sem venja hefur verið allt til þessa, í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég hef heyrt það í dag, að það hafi verið friður góður um afgreiðslu vegáætlunarinnar, og er sjálfsagt ekkert nema gott um það að segja. Formaður hv. fjvn. er friðarins maður og elskulegur í samstarfi, býst ég við, og hann hefur fengið sína meðnm. í þessu máli sem öðrum til þess að sætta sig við það góða og sumt hið minna góða, sem frá virðulegri fjvn, hefur komið á þessu ári, og það ber lagni hans vitni. En þó finnst mér, að það séu viss takmörk fyrir því, hvað til friðarins megi vinna, og ég skil a.m.k. ekki þá þm. Vestfjarða eða þann þm. Vestf., hæstv. forseta sameinaðs Alþingis, sem setið hefur getað í fjvn. á friðarstóli um það að láta hlutfall Vestfjarða til vegamála lækka frá næstliðnu ári. Helzt hefðu fulltrúar Vestfjarða í hv. fjvn. þurft að muna það, að þeir þurftu að vilja eitthvað í vegamátum Vestfjarða. Þeir máttu gjarnan vinna allnokkuð til friðar og góðs samstarfs, en ekki játast undir það, að hallað væri á Vestfirði í fjárveitingum til vegamála frá því, sem verið hefur, með altar vegleysurnar, miklu fremur vegleysurnar heldur en vegina í huga. Ef rætt erum samgöngumál á Vestfjörðum, er þar miklu meira efni í ræðu um vegleysur heldur en um vegi. Hv. 1. þm. Austf. sagði í dag, að það fyndist sér þunnur þrettándi, að Austfirðir hefðu tæpast haldið því hlutfalli, sem þeir hefðu hingað til haft um úthlutun vegafjár, og ég tek undir það með honum. Það er anzi þunnur þrettándi fyrir Austfirðinga og Vestfirðinga að verða að sætta sig við það nú, þegar þessi nýja skipun er tekin upp, og kannske þannig að verða að horfast í augu við það til frambúðar, að þeirra hlutfall af því fé, sem varið er til vegamála, skuli nú skert við þessi tímamót og þeir settir meira hjá en áður. Þegar við litum yfir vegina um Vestfjarðakjördæmi hérna á vegáætluninni, allt frá nr. 1 til 41, eru fáir þeirra, ef það er þá nokkur einn einasti, sem er að öllu leyti fullgerður vegur. Maður getur farið yfir allt svæðið, og það eru aðeins partar úr þessum vegum, sem eru uppbyggðir og þannig eiginlega teljandi í vegatölu, en allur þorri þessara vega, sem þarna eru nefndir, er niðurgrafnir troðningar og ólagðir og óbyggðir vegir. Það var minnt á það hér í dag, að áður hefðu Vestfirðir fengið til vegamálanna 19.5% af heildarupphæðinni, en nú yrðum við að sætta okkur við 14%o, eins og hv. þm. sagði, lækkun um 26%. Það er fjórðungsskerðing í hlutfallinu við aðra. Ég verð, þó að mér sé það ekki ljúft, að segja það sérstaklega við hv. Vestfjarðaþm. í stjórnarliðinu, að mér finnst þeirra frammistaða slæleg í þessu máli. Þeir hafa verið að skýra okkur frá, að þeir hafi barizt hraustlega, en við hvern skrattann voru þeir að berjast? Voru það öfl í stjórnarflokkunum, sem vildu okkar hlut enn þá minni? Það hlýtur að vera, ef þeir eru að segja satt, og er það Þó lítt trúanlegt. Svo mikið er víst, að hversu hraustleg sem þeirra barátta hefur verið, þessara góðu félaga okkar, er árangurinn sorglega lítill. Það er ekki of mikið sagt, þótt maður fullyrði, að ef þeir hefðu beitt sér, sett hnefann einu sinni í borðið við þessi öfl, sem þeir voru að berjast við, þá hefði það verið á þeirra valdi að fá a.m.k. hlutfall Vestfjarða óskert, því að til þess lágu hin fyllstu rök, sem ekki var hægt að ganga gegn nema með ósanngirni og ranglæti. Ég verð því að segja, að hv. þm. Vestfjarða í stjórnarliðinu hafa verið of lítilþægir í þessu máli, því að það má ætla, að það hefðu orðið og verði þeirra atkvæði hér á hv. Alþingi, sem ráða úrslitum um það, að hlutur Vestfjarða er ekki skárri en þetta. Það vekur ekkert samúð mína með þeim, þótt þeir á eftir berji í vænginn og segi: Það er farið illa með okkur. Ég held, að það megi fullyrða, að stjórnarandstöðuflokkarnir mundu hafa staðið að því að sýna Vestfjörðum réttlæti í þessu höfuðmáli þeirra, því að samgöngumálin ásamt atvinnumálunum eru höfuðmál fyrir hvaða landshluta sem er. Og það vita allir, að þannig er Alþingi skipað, að ef stjórnarandstaðan stendur saman um mál og 2–3 þm. úr stjórnarliðinu bætast þar við, þá er góðu máli borgið. Ef sú till., sem hér er nú frammi, flutt af hv. 1. og 3. þm. Vestf. auk mín, fellur hér á hv. Alþingi, þá er það af því, að okkur vantar hendur okkar samþingismanna á loft með þeirri till., sem ekki fer fram á meira en það, að Vestfirðingar fái að halda hlutfallinu 19.5 af heildarupphæð til vegamála, eins og Vestfirðirnir höfðu áður, og þeir tjá sig þá með þeirri atkvgr. um það, að það þyki þeim of mikið. Hæstv. samgmrh. gerði þessa litlu till, að umtalsefni fyrir kvöldmatinn og hafði lítil rök fram að færa fyrir því, að ógerningur væri að samþ. hana. Upphæðin er 3.8 millj. kr. Svo tæpt getur hagur ríkissjóðs ekki staðið, að hann geti ekki, ef vilji er með, tekið á sig 3.8 millj. kr. umfram það fé, sem skammtað var til vegamála við afgreiðslu fjárlaganna síðastliðið haust. Hér er bara um það að ræða, hvort hv. stjórnarflokkar og hæstv. ríkisstj. vilja játa þá staðreynd, að það hafi orðið þarna mistök, og mistök ber að leiðrétta. Það hefur áreiðanlega ekki verið ætlunin að skerða hlut þess landshlutans, þess kjördæmisins, sem langverst er á vegi statt í vegamálum og samgöngumálum, umfram öll önnur kjördæmi. Svo illa er ekki komið réttlætistilfinningu hv. alþm. Hér hafa því mistök orðið, og þau ber að leiðrétta, og það er fyrst og fremst á valdi hæstv. samgmrh. að leggja þarna lóð á vogarskálina, þegar þessi atkvgr. fer fram, og þó helzt nokkru fyrr að tjá vilja sinn til að leiðrétta þessi mistök, eða hv. þm. Vestf. í stjórnarliðinu enn að beita sér fastar og fá þessi mistök leiðrétt, því að það er á þeirra valdi. Ég man eftir því einu sinni, þegar ég var kennari, þá fór fram skriflegt próf í mínum skóla, og þá sagði einn pilturinn, að rjúpan væri spendýr, en skrifaði neðan á úrlausn prófblaðsins hjá sér: „Ég veit, að þetta er nú ekki gott hjá mér, en ég ætla nú að reyna að gera það betur næst.“ Og það sama segja hv. þingbræður mínir fyrir Vestfjarðakjördæmi: Við vitum, að þetta er nú ekki gott hjá okkur, en við ætlum að reyna að gera betur næst. - Og þeir segjast hafa loforð fyrir því, að það verði gert anzi vel við Vestfjarðakjördæmi, þegar næsta áætlun, aðalvegáætlunin, þriggja ára vegáætlunin, verður gerð. Það var búið að segja mér það og mörgum fleirum, að það mundi nú heldur verða rétting á okkar málum, þegar vegáætlunin yrði afgreidd, og ég trúði því, en ég hef orðið fyrir sárum vonbrigðum. Nú get ég ekkert gert annað en að halda mér dauðahaldi í þessa fullyrðingu þeirra, að þeir viti, að þetta hafi ekki farið vel hjá þeim, en þeir ætli að gera betur næst, og ég ætla að halda mér dauðahaldi í þessa von, þangað til afgreiðsla næstu vegáætlunar fer fram. Og þá vona ég, að þeir missi ekki af takinu á þessu hálmstrái. Það verður full þörf á því að gera betur næst, þó að samþykkt verði till. okkar þriggja Vestfjarðaþingmanna um, að Vestfirðir haldi því hlutfalli, sem þeir áður höfðu. Um afgreiðslu vegáætlunar vil ég segja það, að það ber að harma, að hún liggur svo seint fyrir hv. Alþingi sem nú ber raun vitni. Það er enginn möguleiki til að afgreiða hana með neinum eðlilegum eða sómasamlegum hætti, þannig að menn séu frjálsir gerða sinna. Vegáætlunin verður að liggja fyrir Alþingi í framtíðinni, áður en fjárl. eru afgreidd, og þetta undirplagg fjárl. hafa fengið sína afgreiðslu, áður en fjárl. eru afgreidd. Annars eru allir þm. með bundnar hendur, eins og hér hefur verið játað í dag, meira að segja af stjórnarsinnum, að heildarákvörðun hefur verið tekin með afgreiðslu fjárl. um það fjármagn, sem til vegamála eigi að fara. Það er ekki hægt að hækka, segja þeir, og þá er ekkert um annað að ræða, hið þinglega frjálsræði í þessu máli til afgreiðslu er ekkert annað en það að færa frá einum vegi til annars, og það er ekkert skemmtilegt verk. Ég játa hins vegar, að vegamálaskrifstofan var í nokkrum vanda stödd í fyrsta sinn, er setja skyldi saman vegáætlun, og þess vegna má fyllilega afsaka það, að hún sé seint á ferðinni núna. En í framtíðinni má það ekki ske, í framtíðinni þarf og verður vegáætlunin að liggja fyrir Alþingi að haustinu til. áður en fjárl. eru afgreidd. Að öðrum kosti væri alveg eins hægt að láta hana fara fram hjá sölum hv. Alþingis og afgreiða hana inni á vegamálaskrifstofu til fulls eða niðri í rn. hjá hæstv. samgmrh. Hún á í raun og veru ekkert erindi inn á Alþingi, ef á að afgreiða hana framvegis með sama hætti og nú. Þetta vildi ég segja sem mína skoðun um tilhögun við afgreiðslu vegáætlunar nú. Ég fellst á afsakanir, sem fyrir því liggja, að hún er seint fyrir Alþingi nú, en tel, að þau vinnubrögð megi ekki viðhafa framvegis. Með Vestfjarðakjördæmi verður það þannig á komandi sumri, að ég hygg, að það verði jafnvel minni framkvæmdir í vegamálum þar fyrir það fé, sem nú er ætlað til þeirra mála, heldur en oft áður, svo miklu er það orðið dýrara að framkvæma slík verk, að fjárveitingin nú, þótt hún sé hærri að krónutölu, eins og sumir eru að hugga sig við, þá hafi upphæðin minna framkvæmdagildi, og þá þýðir það í raun og veru afturför frá því, sem verið hefur. Það var unnið fyrir kosningarnar seinustu að vegaframkvæmdum og mikið látið af því, að þarna væri verið að útvega fé til þessa og hins vegar og þetta væru þannig auknar framkvæmdir. En það var bara verið að taka frá fjárveitingum næsta árs. Það var skammgóður vermir, og það er þetta m. a., þessi kosningaherkostnaður, sem veldur því, að það verður minna úr framkvæmdunum en menn hefðu vænzt á fyrsta framkvæmdaári vegáætlunar. Ég er þeirrar skoðunar, að það hefði verið langsamlega myndarlegast og mennilegast að taka þennan kosningaherkostnað til hliðar, setja hann á fjáraukalög og hafa upphæðir fyrstu vegáætlunar óskertar til framkvæmda. Hæstv. ráðh. vék að þessu í kvöld og sagði, að þetta væri nú ekki svo slæmt, því að héruðin þyrftu ekki að borga lánsupphæðirnar á einu ári, nú ættu þau kost á því að borga lánsupphæðirnar á 2–3 árum. Má ég þá spyrja: Er það ríkissjóður, sem ætlar að borga vaxtabyrðina, borga vextina, eða eiga héruðin að standa undir vöxtum af þessu þrjú ár í viðbót við það eina, sem þau hafa borið vexti yfirleitt af Þessu, þannig að þau fái á þetta fjögurra ára vaxtabyrði? Ekki drýgir það framkvæmdamátt upphæðanna. Ég vil vona, að það verði ríkissjóður, sem taki á sig vextina af þessu fé, af þessum framkvæmdum frá kosningaárinu, og teldi ég það þó billega sloppið. Ýmsir hafa rætt um, að það sé einn af brestum þessarar áætlunar, að lánsfé til vega hafi ekki verið tekið inn á áætlunina, en það beri tvímælalaust að gera. Ég er sammála þeim hv. þm., sem hafa haldið því fram, að lánsfé til vegagerða á að sjást og þeirra framkvæmda á að geta, sem framkvæmdar eru með lánsfé, og vænti ég þess, að svo verði framvegis. Það kemur héraði eða kjördæmi alveg í sama stað niður, hvort framkvæmdin er innt af hendi fyrir fjárveitingar, sem teknar hafa verið inn á fjárl. eða vegáætlun, eða hvort það er útvegað að láni. Þegar um vegaframkvæmdir sérstaks eðlis er að ræða, sem ekki verða unnar öðruvísi en í stórátökum, þá er þetta eðlileg leið, enda þegar farin í fleiri en einu tilfelli. Ég hefði eiginlega átt að minnast á ræðu hv. 4. þm. Norðurl, v., sem talaði hér í kvöld og beindi máli sínu til hv. 5. landsk. þm., sem var þá fjarverandi, en það var út af Strákaveginum, sem síðasti hv. þm. ræddi hér um líka. Ég hefði átt að minnast á þetta í raun og veru fyrr í ræðu minni, þegar ég minntist á þau gullnu loforð, sem hefðu verið gefin einnig í Vestfjarðakjördæmi um það stóra og mikla, sem skyldi ske, þegar vegáætlunin kæmi með allri þeirri fjáröflun, sem stæði til að framkvæma samtímis því. Það fer ekkert á milli mála, að það hafa verið gefin anzi ákveðin, gullin loforð um framkvæmd á jarðgöngunum í gegnum Stráka, og þess vegna gat ég ekkert skilið í því, þegar hv. 4. þm. Norðurl. v. var svo hjartanlega ánægður, hann iðaði bara af fögnuði og ánægju yfir því, að öll loforðin höfðu verið svikin. Þegar stjórnarstuðningsmenn haga sér svona, þegar mál kjördæma þeirra eru annars vegar, mala eins og kettir yfir því að vera sviknir og leiknir grátt, er þá von til þess, að þeir nái miklu fram?  Það má vel vera, að það þurfi nú að rannsaka jarðlög og að það þurfi kannske að fóðra göngin innan. En var það ókunnugt sérfræðingum, sem gerðu framkvæmdaáætlunina fyrir hæstv. ráðh.? Gat það ekki flögrað að þeim og að það þyrfti því að hafa einhverja fyrirvara á loforðunum? En þá hefðu þau ekki verið eins líkleg til þess að vera eins konar flugnaveiðari fyrir kosningar, ef það hefðu verið margir fyrirvarar í bak og fyrir. Þess vegna hefur fyrirvörunum verið sleppt og framkvæmdaáætlunin, sem þá var hampað, það er sagt, að hún sé bara frumathugun núna og allt sé eftir að rannsaka, það sé ekki búið að rannsaka þetta enn, og er þó góður tími liðinn síðan. Ég held, að það þýði ekkert að segja, að allt sé af því, að það komi eitthvað óvænt fyrir. Það er engin afsökun í því. Ég skal nú láta mínum lestri um þessa fyrstu vegáætlun Alþingis lokið. Ég get tekið undir það, að það má afsaka ýmsa bresti á henni, af því að hún er frumsmíð. Ég tel, að það hafi verið hallað sérstaklega á Vestfjarðakjördæmi, og hef ekkert farið dult með það, að ég tel, að stuðningsmenn ríkisstj. í hópi Vestfjarðaþm. hefðu getað og hefðu átt að beita sér fastar fyrir því, að a.m.k. óbreytt hlutfalt héldist, og ég tel, að þeir eigi einn möguleika enn, þann að greiða atkv. með þessari litlu till., sem hér liggur fyrir um 3.8 millj. kr. úr ríkissjóði, til þess að hlutfall Vestfjarðakjördæmis standi óhaggað og óbreytt. Að öðru leyti ætla ég að lífa í voninni, eins og ég áðan sagði, um það, að Vestfirðingar verði samstæðari og standi sig betur og þá sérstaklega þeir, sem þá verða stjórnarstuðningsmenn, þegar á að afgreiða þriggja ára vegáætlunina. Verður hún ekki þriggja ára næst eða verður hún fjögurra ára næst? Það læt ég alveg liggja á milli hluta, hvort hún verður þriggja ára eða fjögurra ára, það er sjáifsagt framkvæmdaatriði hjá stjórnarvöldum, úr því að þessi hefur verið afgreidd til eins árs til bráðabirgða. En ég skal að lokum segja það, að ég tel það ákaflega lítils vert að vinna mikið fyrir fram í vegum og yfirleitt tel það óviðkunnanlegt, þegar sá háttur er sérstaklega hafður á árið fyrir kosningar, upp á svo að skerða framkvæmdamöguleikana á fyrsta og öðru ári eftir kosningar stórlega. Það er engin úrbót og ekkert til þess að gleðja kjósendur með, a.m.k. ekki þegar þeir eru búnir að átta sig á því, að þessu er svona varið. Ég tel miklu eðlilegra, að framkvæmt sé undir stjórn vegamálastjóra nokkurn veginn það, sem fjárveitingar hvers árs leyfa, nema þá alveg sérstaklega standi á, að ljúka þurfi einhverjum sjálfsögðum áfanga, þá geti vegamálastjóri gengið þar frá. Og alveg fráleitt tel ég það, þegar þm. einn og einn ráða því með einkaviðtölum við ráðh. eða vegamálastjóra, að vikið sé frá þeirri skiptingu, sem þm. hafa komið sér saman um. Til þess eiga þeir ekki heimildir að mínu áliti, og við mig var a.m.k. ekki haft neitt samráð um það að vinna fram á haust og kasta þannig fé til lítils gagns fyrir kosningarnar, eins og gert var í Vestfjarðakjördæmi í ýmsum tilfellum. Það hefur skilað litlu, það fé, nema kannske atkv. Ég skil svo við þetta mál að sinni, en svo mikið er víst, að hlutur Vestfjarða er illa tryggður með afgreiðslu þessarar fyrstu vegáætlunar og þar þarf mikið úr að bæta, til þess að Vestfjarðaþm. geti verið upplitsdjarfir, þegar þeir koma til sinna kjósenda, og það geta þeir a.m.k. ekki allir verið að afloknu þessu þingi, ef ekki verður a.m.k. úr bætt með það litla, sem hér er farið fram á.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að bæta neinu við þessar umr., eftir að ég hafði gert grein fyrir helztu staðreyndum Strákavegarmálsins hér í dag, en vegna ummæla hæstv. ráðh., sem svaraði mér hér rétt fyrir kvöldmatinn, og vegna fsp. frá hv. 4. þm. Norðurl. v. sé ég mig neyddan til að eyða fáeinum mínútum af dýrmætum tíma hv. þm. Almennt má segja það, að málflutningur ráðh. hér rétt fyrir kvöldmatinn hafi verið eins aumlegur og hugsazt gat, þegar hann var að reyna að verja sig í þessu margumrædda Strákavegsmáli. Hann lét sér nægja að minnast á eitt atriði úr ræðu minni. Ég rifjaði hér upp í dag í ræðu minni, hverjar hefðu verið heitstrengingar ráðh. á Siglufjarðarfundi hér rétt fyrir kosningarnar, og í Því tilefni dró ráðh. fram ummæli Þjóðviljans um þennan fund, þar sem sagt var í fyrirsögn, að ráðh. hefði haldið ræðu í 70 mínútur án þess að minnast á Strákaveginn. Þetta var nú það eina, sem hann hafði fram að færa. En hvernig kemur þetta heim og saman, ummæli mín og ummæli Þjóðviljans? Minntist ráðh. á veginn, eða gerði hann það ekki? Var ég kannske að ljúga upp á hæstv. ráðh. hér í dag? Ráðh. sagði, að þar sem augljóst væri, að frásögn mín stangaðist á við ummæli Þjóðviljans, hlyti ég að fara með rangt mál. Síðan afgreiddi hann málið í eitt skipti fyrir öll með því að segja, að þarna sæju menn, hvernig ég meðhöndlaði sannleikann, og þyrfti ekki að eyða frekari orðum að því. Björn Pálsson hefði alveg rétt fyrir sér, það væri ekkert mark takandi á því, sem ég segði. Og þar með var Strákavegur afgreiddur í eitt skipti fyrir öll. Og það var greinilegt á glotti hæstv. ráðh., að hann þóttist hafa sloppið vel í þetta skiptið. En athugum málið svolítið betur. Eins og hv. 4. þm. Norðurl. v., Einar Ingimundarson, veit jafnvel og ég, því að hann var líka staddur á þessum fundi, talaði hæstv. ráðh. ekki einu sinni, heldur tvisvar. Auðvitað varð enginn hissa á því, að hann skyldi tala tvisvar, því að það gera margir, sem eru ekki jafntunguliprir og þessi hæstv. ráðh. Í fyrri ræðunni talaði ráðh. í 70 mínútur, eins og Þjóðviljinn segir, og minntist ekki einu orði á Strákaveg, og það voru margir undrandi á þeirri háttvísi. Seinni ræðan var hins vegar örstutt, en þá voru þeir svardagar í frammi hafðir af hálfu ráðh., sem lengi munu í minnum hafðir, og voru áreiðanlega hundruð Siglfirðinga til vitnis, þ. á m. hv. 4. þm. Norðurl. v. Ég vit benda hæstv. ráðh. á, að hann sleppur alls ekki frá fyrri blekkingum sínum í þessu máli með því einu að vitna í rétt ummæli Þjóðviljans af margumtöluðum fundi. Það getur oft verið gott að vitna í Þjóðviljann, og sannarlega ætti hann að gera meira af slíku. En þá þarf maður líka að hafa sannleikann sin megin. Það er mergurinn málsins. Hv. 4. þm. Norðurl. v. ræddi nokkuð um Strákavegsmálið áðan í tilefni af ræðu minni. Því miður vildi nú svo illa til, að ég var ekki staddur hér í þingsalnum af óviðráðanlegum orsökum, þegar hv. þm. flutti ræðuna. En ég hef haft spurnir af innihaldinu, og mér er sagt, að hv. þm. hafi verið stóránægður með þróun málsins núna seinustu árin og hafi helzt viljað áfellast þá, sem gagnrýna allan hinn furðulega seinagang þessa máls. Hv. þm. átti ekki sæti á þingi árin 1956–1959, en náði kjöri það ár, og eins og ég sagði við umr. hér í dag, voru anzi góðar horfur í Strákavegsmálinu einmitt um þetta leyti, þegar hann var kosinn, eða rétt í þann mund, sem Siglfirðingar kusu hann til þingsetu. Þá vissu menn, hvar skyldi grafa gatið, og horfðu björtum augum inn í kolsvart myrkrið í þessari 30 m holu, sem var búið að sprengja fyrir þá rétt fyrir kosningar. En nú, þegar hv. þm. er búinn að standa trúan vörð um hagsmunamál Siglfirðinga hér á Alþingi í 41/2 ár, þá er myrkrið í holunni það sama og áður, og ekki er hún einni tommu dýpri, en það bætist við, að nú veit enginn lengur, hvort þetta er rétta gatið eða ekki. Það er von, að þm. sé glaður og innilega stoltur af ráðh. sínum, eins og fram kom hér í dag. Hv. þm. lagði fyrir mig þá spurningu, hvort ég vildi láta hefja framkvæmdir við Strákaveg, enda þótt færustu sérfræðingar teldu rétt að athuga málið um stund. Ég held, að þessi spurning sé vægast sagt út í loftið, a.m.k. fyrir þá, sem hlustuðu á ræðu mína hér í dag. Ég tók það skýrt fram, að ég teldi enga ástæðu til þess að efast um þá fullyrðingu vegamálastjóra, að tæknilegur undirbúningur væri ekki fyrir hendi, og ég bætti því við, að einmitt þess vegna hefði ég ekki í huga að flytja neina brtt. við till. fjvn., því að auðvitað dugir ekki að grafa gat, sem enginn veit, hvar á að vera. Ég lagði hins vegar fyrir hæstv. ráðh. þá spurningu, hvers vegna ekki hefði fyrr verið hugsað til þess að bjóða út verkið og hvers vegna sá tæknilegi undirbúningur, sem hér hefur svo mikið verið talað um og nú mun skorta, hafi ekki verið framkvæmdur á þeim 4 árum, sem liðu í algeru aðgerðaleysi. Þessari spurningu hefur enn ekki verið svarað, og væri ekki rétt fyrir hæstv. ráðh. og hv. 4. þm. Norðurl. v. að svara þessari spurningu, því að þetta er vissulega kjarni málsins. Svo hlýt ég að bæta því við, að það væri einnig viðeigandi, að þeir báðir bæðu Siglfirðinga afsökunar á þeim blekkingum, sem þeir höfðu í frammi fyrir seinustu kosningar.



Herra forseti. Umferðarvandamálið á Reykjanesbraut milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur hefur borið hér á góma. Hv. 10. landsk. þm. (GeirG) virtist óánægður með það, að á þessari vegáætlun, sem hér liggur fyrir, er ekki gert ráð fyrir fjárframlagi til endurbóta á Reykjanesbraut gegnum Kópavog. Hæstv. samgmrh. hefur upplýst það hér síðar á fundinum, að ástæður fyrir því, að ekki er hægt að hefjast handa um framkvæmdir við Reykjanesbraut á umræddu svæði, eru þær, að ekki er búið að ganga frá skipulagi á þessum slóðum. Það er vissulega ástæða til þess að lýsa óánægju sinni yfir því, að það skuli ekki hafa verið gert. En hverjum er það fyrst og fremst að kenna, að svo er ástatt? Hverjum er það fyrst og fremst að kenna, að ekki er búið að ganga frá skipulagi á Kópavogshálsinum, þannig að hægt sé að hefja nú þegar eða jafnvel fyrr framkvæmdir um endurbætur í því mikla umferðarvandamáli, sem þar er? Ég vil hiklaust staðhæfa, að það er fyrst og fremst að kenna flokksbræðrum hv. 10. landsk. þm., sem farið hafa með stjórn bæjarmála í Kópavogi. Það mun hafa verið í apríl 1961, sem fulltrúi Sjálfstfl. í bæjarráði þar bar fram till. um það, að efnt yrði til samkeppni um hið svokallaða miðbæjarsvæði í Kópavogi, þ.e.a.s. svæði það, sem Reykjanesbrautin liggur um. Þetta var fellt. En 22. jan. 1963 samþykkir bæjarráð að efna til samkeppni um þetta svæði, og þá þegar var hafinn undirbúningur að því, að hægt yrði að bjóða þessa samkeppni út. En það er mikið verk. Þarna er mikil umferðargata, sem liggur í gegnum miðjan Kópavogsbæ, og margar umferðaræðar úr bænum, sem þarf að tengja við hana á viðunandi hátt. Og svo er komið málum, að þessum undirbúningi að útboði er ekki lokið enn, en má vænta þess, að fljótlega verði Því lokið, þannig að hægt verði að auglýsa samkeppnina, en það er þó augljóst, að niðurstaða byggð á úrslitum þeirrar samkeppni mun vart liggja fyrir fyrr en undir næstu áramót, og þá fyrst er hægt að fara að vinna nauðsynleg verkfræðileg undirbúningsstörf, til þess að þessi vegagerð geti hafizt. Ég trúi ekki öðru en hv. 10. landsk. þm. hafi verið þetta kunnugt og hann hafi vitað, hvar sökin lá í þessu efni. Ég skal ekki eyða mörgum orðum að því mikla vandamáli, sem þarna erum að ræða, það hefur verið margrætt hér á hv. Alþ. í vetur. Ég man það, að á Alþingi 1960 voru þessi mál einnig til umr. hér, og þá þótti þetta mikið vandamál, og þá var vitnað til síðustu umferðartalningar á þessum vegi og þá talið, að færu um þennan veg milli 10 og 11 þús. bifreiðar á dag. Núna er þessi tala 14-15 þús. og mun fara ört vaxandi, þannig að allir, sem þekkja til aðstæðna þarna, sjá, að nauðsyn er á að bæta úr. En sýndartillöguflutningur og óánægja yfir því, að ekki sé ráðizt í framkvæmd, sem ekki er einu sinni búið að ákveða, hvar eigi að vera, það finnst mér vera hins vegar ástæðulítið af þeim, sem eiga að gjörþekkja til aðstæðna. Það hefur einnig borið á góma að leggja aðra braut austan núverandi byggðar í Kópavogi, og það er tvímælalaus nauðsyn, að hún komi einnig, þrátt fyrir það þó að lögð verði tvöföld akbraut í gegnum Kópavog, um miðbæjarsvæði hans. En það er einnig þá sögu að segja gagnvart lagningu þessa vegar, að skipulagi á innanverðum Kópavogshálsi er ekki lokið. Ég vonast til þess, að yfirvöld í Kópavogi svo og vegamálastjórnin taki höndum saman um það að leysa þetta erfiða vandamál á sem farsælastan hátt fyrir þá mörgu, sem þarna eiga hlut að máli.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt, þó að nokkrar umr. falli um þá vegáætlun, sem hér liggur fyrir, því að ég held, að það hafi ekki einungis verið þm., sem biðu spenntir eftir því að sjá, hvað kæmi út úr hinni breyttu löggjöf, sem ríkir nú í vegamálum, heldur hafi einnig þjóðin beðið mjög spennt eftir að vita, hvað fjármagni til framkvæmda liði samkv. þeirri nýju löggjöf. En hins vegar verðum við að horfast í augu við þá bitru staðreynd nú, að við fáum litlu um þokað þeirri áætlun, sem hér liggur fyrir, og að sjálfsögðu liggja að því margar ástæður, sem ég skal ekki rekja nú, en þm. hafa ýmiss konar sjónarmið um, og sjálfsagt hefur hver eitthvað til sins máls. En ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Vestf., að mér finnst þó allar horfur á, að við fáum minna út úr þessu vegafé en vonir stóðu til. En það er nú eitt að gera áætlun, og annað er að láta hana standast í framkvæmd. Við höfum haft áætlanir um vissar framkvæmdir hér á landi. Við höfum t.d. haft áætlanir í raforkumálum. Og sjálfsagt hefur það verið að einhverju leyti til bóta, en hitt held ég, að flestir séu sammála um, að hún hafi engan veginn staðizt, og fyrir því liggja margar orsakir, og að sjálfsögðu verka sömu lögmál á þá áætlun, sem við gerum um vegamál, eins og aðrar áætlanir. Á ég þar ekki sízt við vaxandi dýrtíð og svo vaxandi þarfir hins vegar fyrir vegi um byggðir landsins. Það má segja, að þjóðvegakerfið hafi nokkurn veginn fylgt framleiðslunni. Þar sem þörf hefur verið fyrir góða vegi vegna framleiðsluaðstöðunnar, þar hafa vegirnir komið af sjálfu sér fyrr en annars staðar á landinu. Það er því ekki undarlegt, þótt hrópað sé nú úr hinum dreifðu byggðum, sem tiltölulega nýlega hafa komizt í akvegasamband, um, að þar verði vegakerfið bætt til jafns við það, sem það er annars staðar á landinu. Og sú vegáætlun, sem nú liggur fyrir, fjallar að vísu ekki nema um hluta af þeim framkvæmdum. sem gerðar verða, og ber þar tvennt til, vegna þess að það er búið fyrir fram að eyða verulegum hluta af því fé, sem hér er verið að ráðstafa, í fyrsta lagi, og í öðru lagi reikna ég með að það verði ekki hjá því komizt að hefja nýjar lántökur vegna vegagerðar og það einnig á þessu ári, og um það fjallar þessi áætlun ekki neitt. En því aðeins hefur áætlun sitt gildi, að þar séu öll þau atriði, sem til greina koma, að með þeim sé reiknað, en svo er ekki hér. En á þetta vil ég benda nú við þetta tækifæri, til þess að sú vegáætlun, sem gerð verður á þessu sumri og lögð fyrir Alþingi í haust, verði að öllu betur útbúin en sú áætlun, sem hér liggur fyrir. Og ég efast ekki um, að hugur allra stendur til, að svo megi verða. En því aðeins getur sú vegáætlun orðið nokkurn veginn til samræmis við óskir Alþingis, að þm. sjálfir geri áætlun hver og einn fyrir sitt kjördæmi, þar sem þeir eru kunnugir, og verði þannig í ráðum með vegamálastjóra, sem að sjálfsögðu hefur aðalframkvæmdina með höndum í þeim efnum, eins og eðlilegt er. Það er einkum þrennt, sem kemur til greina varðandi áætlun samkv. hinum nýju vegal., og á ég þar við, að það sé þrískipt það fjármagn, sem þar er til umráða. Það er í fyrsta lagi til þess að byggja nýja vegi um landið, hvort heldur þeir eru steyptir eða ósteyptir, í öðru lagi til að brúa óbrúuð vatnsföll, og í þriðja lagi fer mikill hluti og vaxandi hluti til að halda því þjóðvegakerfi við, sem þegar er komið og kemur á næstu árum. Og eftir reynslunni verður sá hlutinn, sem fer til viðhalds þjóðveganna í landinu, ört vaxandi, og eigi maður ekki nýtt fjármagn árlega, sem til skipta kemur, verður vegaviðhaldið framkvæmt á kostnað brúargerða og nýbygginga. Þetta liggur ljóslega fyrir af þeirri áætlun, sem hér er, og fyrir þetta verður að byggja þegar á næsta hausti, jafnframt því sem ríkið verður hverju sinni að taka á sig þær auknu byrðar, sem koma af völdum vaxandi dýrtíðar, þannig að það verður ekki hægt að inna sama verk af hendi fyrir það fjármagn, sem upphaflega var áætlað. Sé þetta ekki allt tekið með í reikninginn í fyrstu og endurskoðað með tilliti til þessa árlega, um leið og fjárlög eru afgreidd, hefur áætlun slík sem þessi ákaflega lítið gildi og missir fljótlega marks. Áætlun t.d., sem hefði verið samin um þjóðvegina fyrir rúmu ári, hefði strax, að því er ég hef heyrt og bezt veit, rýrnað að verðgildi um rúm 12%. Og þess vegna verður að hafa í huga hverju sinni dýrtíðarmálin í landinu og mæta dýrtiðinni með því að taka inn nýtt fjármagn, þannig að framkvæmdirnar, eins og þær voru upphaflega áætlaðar, geti gengið fyrir sig á hverju ári, án þess að neitt hindri það. Það er nú eins með mig og gömlu konuna, sem kunni bezt við „gömlu aðferðina að ég finn óneitanlega til þess og hef gert, síðan kjördæmabreytingin varð, að ég kynni bezt við að skipta því vegafé, sem til fellur, í mínu gamla kjördæmi einn og óháður og þurfa ekki að skipta mér af hjá öðrum. En að sjálfsögðu þýðir ekki um það að fást, því að mikið af þeim vandamálum, sem við eigum hér við að etja á Alþingi, eru afleiðingar af þeirri kjördæmabreytingu, sem gerð var 1959 og hefur að flestu leyti, að mér finnst, ekki orðið landsfólkinu í heild til bóta. Þótt ég gjarnan óski þess, að við þm. Vesturl. fengjum miklu meira fjármagn þangað, ætla ég ekki að flytja um það brtt. nú, vegna þess að ég álít slíkt tilgangslaust, og er það ekki fyrir það, að það sé ekki þörf fyrir vegi og þörf fyrir brýr. Það er síður en svo, því að þar er í mörg horn að líta, engu síður en þótt við ferðumst til Austur- eða Vesturlands, og lætur það að vonum, að þar sem nýjar leiðir hafa opnazt, eru auknar þarfir fyrir meira fjármagn og miklu meira fjármagn en nokkru sinni hefur verið fyrir auknar vegaframkvæmdir, enda gefur það auga leið, að við þurfum ekki annað en koma hér út á göturnar í Reykjavík, og við sjáum það fljótt, hve bílafjölgunin er mikil hér í bænum, og sama gildir um landsbyggðina, að þar hefur umferðin stórum vaxið, og það sem meira er. að þær bifreiðar, sem nú þjóta yfir landið, eru miklu stærri og miklu þyngri en við reiknuðum með og þurfa því miklu sterkari og betri vegi en áður hefur verið, þannig að mikið af þeim vegum, sem byggðir hafa verið á undanförnum árum, þótt ekki sé farið nema 10 ár aftur í tímann, eru ekki fullnægjandi fyrir þá bifreiðastærð, sem nú ríkir yfirleitt við vöruflutninga og fólksflutninga út um landsbyggðina. Og þetta á eftir að sýna sig betur á næstu árum, að við verðum, jafnframt því sem við byggjum nýja vegi, þar sem vegleysur eru nú, að endurbyggja mikið af því vegakerfi, sem á undanförnum árum hefur verið talið að væri fullnægjandi til frambúðar. Ég bendi á þetta, og ég bið þm. að athuga það, að sú vegáætlun, sem lögð verður fyrir Alþingi á næsta hausti, verður því aðeins til bóta og því aðeins hefur hún sitt gildi, að þm. verði þar sjálfir með í ráðum, þar sem þeir bezt þekkja til, jafnframt því sem Alþingi tekur þessi mál til endurskoðunar árlega með hliðsjón af breyttu verðlagi og öðrum aðstæðum, sem þar koma til greina.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu. Ég var ofur lítið hissa á þessari miklu ræðu, sem hv. 5. þm. Vestf. hélt áðan. Hann er reyndari þm. en ég, hefur meiri reynslu í þessum efnum, en mín reynsla er sú, að eftir að mál eru komin úr n., þýði lítið að vera með mjög mikinn hávaða hér í pontunni. Ég álít, að yfirsjón þessa hv. þm. hafi legið í því, að hann hafi ekki fylgzt nógu vel með úthlutuninni, þegar vegamálastjóri var að gera áætlunina. Það þýðir ekki annað en vakna á morgnana og fylgjast með því, sem gerist fyrri part dagsins. í öðru lagi átti hv. þm. að fylgjast með þessu í n. og reyna að fá það lagað þar. Í þriðja lagi var ekki til neins að koma hér upp í pontu og óskapast þar yfir þessu. Sannleikurinn er sá, að ég býst við, að það mætti skamma þessa hæstv. ríkisstj. fyrir margt fleira. jafnvel flest eða allt, meira en þessa vegafjárskiptingu. Við höfum þetta fé. Er ástæða til að ætla, að bað verði meira en þetta? Ef það er, eiga þær raddir að heyrast. Ef það er ekki, er að deila um skiptinguna. Í raun og veru er lítil von til þess og í sjálfu sér ekki eðlilegt, að farið sé að taka meira fé úr ríkissjóði en áætlað var á fjárl. Það er ekki við því að bítast. Þá erum það að deila: Á að taka þetta frá einhverjum öðrum og láta hinn hafa það ? Ég efast ekkert um þörfina fyrir Vestfirði að fá meira vegafé, og það eru víða þarfir, en það verður ekki gert allt á einu ári, og ég álít, að menn verði að sakast við sjálfa sig að fylgjast ekki í tíma með úthlutuninni. Ég hef ekki verið með hávaða eða rifrildi hér út af vegafé eða brúafé í Austur-Húnavatnssýslu. Ég átti enga brú að fá þar og hef ekki haldið neina ræðu hér í pontunni, en nú hef ég von um tvær brýr. Þetta gerðist allt þegjandi og hljóðalaust. Það er ekki von, að vel gangi, þegar menn standa hér uppi í pontunni og skamma starfsfélaga sína og þm. úr sama kjördæmi í von um einhver atkv., í staðinn fyrir að hjálpa hver öðrum að leysa hlutina. Þetta er eins og hver önnur vitleysa. Við höfum þetta ekki svona í Norðurl. v., nema bara drengurinn, hann er dálítið hortugur. Við vinnum saman og erum ekki með neinn hávaða og erum ekki að rægja hver annan að drengnum undanskildum. Og af því tekst okkur að leysa hlutina og erum ekkert að þessu. Svo skiptum við atkv. í bróðerni á milli okkar. Jón Þorsteinsson lýsti því yfir, og ég veit, að hann stendur við það, á Sauðárkróksfundinum síðast og því var útvarpað um Skagafjörðinn, að hann gæti ekki hugsað til að vera á Alþingi, ef ég væri þar ekki. Svona eiga menn að haga sér, en ekki vera að rífast og skammast og rægja hver annan, vinna heiðarlega og skynsamlega að nauðsynjamálum hvers kjördæmis. Það er ekki von, að vel gangi, þegar menn láta svona. Þá kem ég nú að drengnum. Mér var sendur þessi piltur af Einari Olgeirssyni, og það kemur fyrir beztu menn, að þeim eru sendir draugar. Þetta kemur af öfund, illgirni og ýmsum eiginleikum, sem menn bera í brjósti. Ég verð nú að segja það, að mér líkaði ekki ræða hans, ekki það, að hann var nógu hávaðasamur að tala með Strákaveg, þessi hv. uppbótarþm., hvaða númer er hann nú aftur? 5. landsk., en það var nefnilega vitleysa. Ég efast nú um, að drengurinn hafi mikinn áhuga fyrir atvinnumálum í Norðurl. v. Hann hefur ekki lengi dvalizt þar, en mikið amlað. Hann var á Siglufirði í sumar, pilturinn, og ég spurði einhvern félagann, hvort hann hefði ekki verið duglegur. Ekki fór nú óskaplega mikið fyrir því, enda var lítið að gera á Siglufirði. En hann datt í sjóinn, það var það eina sögulega, og var dreginn upp. Ég er nú lítill sundgarpur, en mér hefði þótt skömm að láta draga mig úr vatninu, ég hefði buslað upp úr fjörunni heldur en láta draga mig upp á bryggju. Þetta kom í Mjölni og Þjóðviljanum, þetta afrek. Hann drukknaði ekki þarna við bryggjuna. Jæja, en hann fær þennan eldlega áhuga fyrir Norðurl. v., er sendur þangað norður, búsettur á Sigló, er nú raunar hér með heimili, en fær fæðispeninga eins og fleiri góðir menn samt, sem eru nýfluttir út á landið, - en ekkert með það . Hann er búinn að fá þennan eldlega áhuga fyrir öllum atvinnumálum hjá okkur. Lítið hefur hann samt fengizt við þau, blessaður, baslað fyrir því að afla brauðs fyrir fátæka verkamenn þarna í þessu kjördæmi. En hann hefur vit á öllu, þessi ungi maður. Ég held, að hann hafi komið með þáltill. um það að búa til þaramjölsverksmiðju á Skagaströnd. Mér datt nú í hug, hvar hann ætlaði að taka þara, hvort hann ætlaði sjálfur að sækja hann út á sjóinn, því að það er eiginlega enginn þari þarna, og væri þá miklu eðlilegra að hafa þaramjölsverksmiðju þar, sem væri mikil fjara og hægt að ná í mikinn þara, heldur en þar sem enginn þari er.

Ég hef enga slíka till. flutt.

Er það ekki?

Nei.

Nú, það var skrifað um þetta í blað, þú skrifaðir a.m.k. um þetta í Mjölni, það var ábyggilegt. Annað var að stofna bankaútibú á Sauðárkróki, og þar narraði hann vin minn hv., Jón Þorsteinsson, ég man nú ekki, hann er uppbótarþm. líka, - þ.e. 9. landsk., - til að vera með sér. Ekki átti nú Landsbankinn samt að gleypa sparisjóðinn, heldur bara koma með svona 20–30 millj., það þarf, til þess að útibúið beri sig, og stofna þarna bankaútibú. Svo var nú það. Við, sem þekkjum þennan ágæta banka dálítið, vitum, að hann flytur ekki klyfjaðar kistur af seðlum út á landsbyggðina, þó að hann sé ávarpaður einu sinni í þinginu af ungum manni, en það er nú aukaatriði. En hann hefur þennan brennandi áhuga. En það, sem ég er óánægður við þennan hv. þm. fyrir, er að tala ekki á móti Strákaveginum. Þá væri von til, að honum yrði hraðað, en að vera að tala með honum, það yfirtók allt, því að tal í þessum tón með máli er til að spilla fyrir því, það skilja allir lífandi menn. En hitt er, að mér er annt um þennan dreng og lít á hann sem nokkurs konar fósturson minn, og tilfellið er, að honum er orðið betur við mig en flesta aðra, og kærleikar okkar eiga eftir að verða miklu meiri en þeir eru nú. En ég vil bara koma honum í skilning um, að hann er ekki orðinn neinn spekingur. Það getur skeð, að hann verði sæmilega vitiborinn, en hann er það ekki enn þá. Hann hefur ekki vit á neinu enn sem komið er nema bara stóryrðum og hávaða, sem ekki er eðlilegt, drengurinn hefur enga reynslu. Þegar hann var nýfermdur, fór hann í skóla hlá Einari Olgeirssyni, lærði þar kommúnistafræði, pjakkaði um landsbyggðina og talaði um helsprengjur og herinn ætti að fara, eldheitur ættjarðarvinur. Svo var hann nú sendur þarna norður til að kála mér, fór um kjördæmið og fullyrti, að ég væri fallinn, og svo fór það nú öðruvísi en ætlað var. En mér er annt um piltinn, og ég vil, að hann vitkist, og þá getur hann orðið bara dágóður, og svo ef hann færi að vinna, t.d. að draga þorsk úr sjó og hirti kindur einn vetur og væri fjósamaður annan vetur, þá færi honum að aukast vit og þekking og ekki sízt, ef hann ynni t.d. í banka einn vetur, t.d. Landsbankanum, og vissi, hvað þeir væru áhugasamir að koma peningunum út á landsbyggðina. Þetta skapaði allt reynslu og þekkingu. Ég veit, að við þurfum miklu meira vegafé og miklu fleiri brýr. En það verður bara ekki allt gert í einu, og ég held, að það sé ekki til neins að koma hér upp, þegar búið er að ráðstafa þessu fé, og deila mikið um það. Það verður þá að taka það af einhverjum öðrum. Um að gera er að fylgjast með þessu í tíma, og ef einhver er órétti beittur, þá að benda þessum mönnum, sem vinna að úthlutuninni, fyrst og fremst vegamálastjóra eða n., sem hefur með þetta að gera, á, að þetta sé ekki réttlátt. En það er ekki til neins að koma með einhverjar hækkunartill. og segla ekki, hvar eigi að taka peningana, því að við getum ekki búizt við því, að það verði neinar sérstakar aukafjárveitingar hér. Ég er ekki í neinum vafa um það, að Vestfirðir og Austfirðir eru illa settir með vegasamband, og þar er landslagið þannig, að það er ákaflega erfitt að halda vegum opnum og raunar ómögulegt á mörgum tímum, það er yfir heiðar og fjallvegi að fara, og þá verður að nota skipin. En það er ekki af því, að ég efist um, að þessir menn, sem að þessu vinna, vilji vel og reyni að gera sitt bezta. En við, sem til þekkjum, verðum bara að taka hluti í tíma, benda þeim, sem með þessi mál hafa að gera, á, að þetta sé ekki sanngjarnt og ekki rétt. En það er of seint að koma, þegar búið er að ákveða hlutina, og deila þá um þá.



Herra forseti. Hv. þm. hafa rætt nokkuð um vegamálin. Það er að vonum. Samgöngurnar eru í vaxandi mæli lífæð hvers byggðarlags. Hv. þingmenn Vestf. nokkrir og hv. 1. þm. Austf, hafa bent á sérstöðu þá, sem Vestfirðir og Austfirðir hafa í vegamálunum. Ég vil leyfa mér að árétta þau ummæli með örfáum orðum. Á löngu árabili höfðu fjárveitingarnar til vegamála til gömlu kjördæmanna haldizt í mjög líku hlutfalli, og það virtist ákaflega erfitt að fá því hlutfalli breytt. Það var löngum svo á þessu árabili að vísu, að hæstar fjárveitingar í einstakar sýslur voru til sýslnanna á Austurlandi og Vestfjörðum, t.d. Múlasýslna og Barðastrandarsýslu. En engu að síður hallaði í rauninni undan fæti hlutfallslega fyrir þessi héruð vegna þeirra gífurlegu erfiðleika, sem þar mæta vegagerðinni, og þeirra miklu vegalengda, sem þar er við að glíma. Eins og ég sagði, voru hlutföllin milli gömlu kjördæmanna í ákaflega föstum skorðum, og virtist erfitt að hnika nokkru til. Nú eru spilin stokkuð upp. Það er gert æðistórt átak í þessum málum, og þá hafði maður vænzt þess, að unnt yrði að mæta þörfum þeirra verst settu að nokkru. En þá kemur það á daginn, þegar málið er nú lagt fyrir þing eftir svo ýtarlegan undirbúning sem tök voru á á þeim tíma, sem til umráða var, að hlutfall hinna verst settu landshluta hefur versnað, en ekki batnað. Það hefur versnað og það svo, að um munar. Þetta er í rauninni alveg óviðunandi, og þá gildir það einu, hvort litið er á þær tölur, sem hér hafa verið birtar í umr. Í dag um lengd ólagðra vega, fjölda óbyggðra brúa í hinum ýmsu landshlutum, - það gildir einu, hvort litið er á þessar tölulegu staðreyndir eða á hitt, ástandið eins og það er raunverulega í hverri sveit og eins og þeir þekkja það, sem eru þar staðkunnugir. Ég ætla að leyfa mér að bregða upp myndum til þess að sýna, hvernig ástandið er í raun og veru á Austurlandi í þessum sökum. Strandbyggðin frá Borgarfirði suður til Eskifjarðar, sveitabyggðin á þessu svæði, er nánast alveg eydd. Þessi héruð hafa vegna legu sinnar og fámennis orðið síðust í röð um vegina og með þessum afleiðingum, því að vissulega er það m.a. og ekki sízt samgönguleysið, sem þessu veldur. Á allt öðrum stað, við allt aðrar aðstæður uppi á Fljótsdalshéraði er ein frjósamasta sveitin, Hróarstunga, mjög illa sett í þessum efnum. Víða eru vegirnir þar algerlega malarlausar og niðurgrafnar moldargötur, þó að einnig megi þar finna nýja og betri vegarkafla. Þarna hagar svo til, að fremur erfitt erum sauðfjárrækt, en ræktanlegt land er mikið, og þetta er sérstaklega heppileg sveit til mjólkurframleiðslu, en vegleysið hindrar vöxt hennar. Það hefur eðlilega verið unnið meira að vegum fyrir þéttbýlustu staðina austur þar, eins og venja er, en einnig þar eru verkefnin ákaflega brýn. Neskaupstaður, fjölmennasta byggðarlagið, býr við þannig vegasamband, að á venjulegum vetrum er nær óhugsandi að halda þar opnum vegi hálft árið. Þar biður það verkefni að gera jarðgöng undir eggina á Oddsskarði. Mundi sú framkvæmd leysa vegaþörf Neskaupstaðar. í snjóavetrum er að vísu ekki unnt að halda þar neinum vegum opnum, en eftir að göng væru komin gegnum fjallseggina, yrði þarna ævinlega fær snjóbílsleið. Ég nefni annað byggðarlag þarna við sjávarsíðuna, Fáskrúðsfjörð. Það hefur mikið verið unnið að vegi þangað báðum megin við Staðarskarð, en enn þá er notazt við gamlan veg yfir skarðið, sem er hinn mesti tröllavegur. Hefur ekki reynzt unnt að byrja á því, sem þegar er áformað, nýjum vegi út fyrir Vattarnes. Þá má enn nefna það, að vegaviðhaldið á Fljótsdalshéraði hefur verið með þeim endemum hin síðustu árin, að aðalvegir þeir, sem næst liggja miðpunkti, svo sem Eiðavegurinn og fleiri og fleiri, verða svo gersamlega ófærir í aurbleytum á vorin, að bændur koma jafnvel ekki einu sinni traktorum sínum um vegina, heldur eru þess dæmi, að það hafi þurft að nota jarðýtur á auðum vegi til þess að koma mjólkinni. Ég skal láta þessi dæmi nægja til þess að sýna, hversu þörfin er brýn. Nú er mikið aukið fjármagn til veganna og gerð stór átök. En fyrsti áfanginn á þeirri braut er ekki glæsilegur fyrir Austfirði og Vestfirði, því að hlutfall þeirra versnar enn. Eftir því sem ég bezt fæ séð, er ekki hægt að byrja á neinum nýjum verkefnum, t.d. á Austurlandi, og margir vegir þar, sem væri mjög brýn nauðsyn á að sinna verulega, þeir hafa ekki fengið hækkun sem nokkru nemur í hinum nýju tillögum. Menn fagna því vitanlega, að mjög veruleg aukning verður nú á fjárveitingum til veganna - í krónutölu. Að vísu hefur verðbólgan séð fyrir nokkrum hluta af þeirri hækkun fyrir fram, og þeir landshlutar, sem hallastir standa, Austfirðir og Vestfirðir, fá verra hlutfall en áður, eins og ég hef tekið fram. Það virðist tilgangslaust nú að flytja brtt. Það hefur verið gert samkomulag um þessi mál í hv. fjvn., sem fulltrúar allra þingflokka standa að, og málið þegar á lokastigi. En þessi áætlun er aðeins fyrir eitt ár, og þingmenn þeirra landshluta, sem hallast standa, hljóta að leggja hina ríkustu áherzlu á það við samningu nýrrar áætlunar í haust að fá sinn hlut réttan frá því, sem nú er.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð og þá sérstaklega um Strákaveginn, af því að hér hefur verið rætt dálítið um hann með fullyrðingum og að ég ætla frekar af misskilningi heldur en menn séu að fara með visvitandi ósannindi. Stóryrðum kæri ég mig ekkert um að svara, þegar talað erum kosningaloforð og svik, fullyrðingar á Siglufjarðarfundi o.s.frv. Hv. 5. landsk. viðurkenndi, að ég hefði ekki talað um Strákaveginn í minni fyrri ræðu, en í seinni ræðunni las ég upp úr þjóðhagsáætlun ríkisstj., sem lögð var fram í fyrra, og lét hana tala. Annað sagði ég ekki um Strákaveginn. En nú spyrja menn: Hvernig stendur á því, að þessi þjóðhagsáætlun var gerð og gengið var út frá því í henni að hefja framkvæmdir á jarðgöngunum á þessu ári og ljúka þeim á næsta ári? Vegamálastjóri hefur gert grein fyrir því, hvers vegna áætlunin var gerð og gert var ráð fyrir, að hægt væri að hefja jarðgöngin á þessu ári. Og grg. vegamálastjóra birtist í Morgunblaðinu 23. apríl s.l. Í henni segir, og ég geri ráð fyrir, að flestir hv. þm. hafi lesíð þessa grg., - segir skýrt, að jarðfræðingur atvinnudeildar háskólans hafi gert ýtarlega rannsókn á berglögunum 1956 og aftur 1960, sami jarðfræðingur. Og með leyfi hæstv. forseta, segir eftir þessum sama jarðfræðingi: „Í okt. 1960 voru svo Þessi göng athuguð af sama jarðfræðingi og áður, og gaf hann síðar skýrslu um þá athugun.“ Í lok hennar segir svo: „Reynslutími þessi (þ.e. af þessum 30 m jarðgöngum, sem búið var að gera), þótt skammur sé, virðist styðja þá skoðun, sem látin var í ljós í áliti, dags. 5. ágúst 1956, að unnt verði að grafa mestöll jarðgöngin án þess að grípa þurfi til dýrra varúðarráðstafana.“ Á þessum ummælum jarðfræðings atvinnudeildar háskólans, sem byggjast á rannsóknum, sem hann hafði tvisvar gert, var framkvæmdaáætlun ríkisstj. byggð. Og það var á áliti þessa jarðfræðings byggt, að það mætti hefja framkvæmdir við jarðgöngin á þessu ári. Nú var öðrum jarðfræðingi falið að undirbúa útboðslýsingu og rannsaka þetta mál í leiðinni, þar sem sérstaklega þurfti að undirbúa útboðslýsinguna. Og þá kemur aths. frá þessum ágæta jarðfræðingi, þar sem hann telur, að það sé rétt að haga framkvæmdum á allt annan veg, byrja á öðrum stað en áður hafði verið ráðgert og gera framkvæmdina með allt öðrum hætti. Og það er þess vegna, sem vegagerðin í janúarmánuði s.l. bar það undir forstöðumann rannsóknarstofu norsku vegagerðarinnar, hvernig standa ætti að þessu máli. En niðurstaðan af þeim umr. varð sú, að Norðmennirnir töldu, að enn nákvæmari rannsókn þyrfti að gera, til þess að hægt sé að áætla, hve miklu kostnaðarsamari varúðarráðstafanir þyrfti að gera á þeirri leið, sem upprunalega var ráðgert að fara, en á þeirri, sem jarðfræðingurinn stingur upp á, þ.e. seinni jarðfræðingurinn, og sjá, hvort þær vega upp þann kostnað, sem er því samfara að vinna göngin á Sauðanesi. Verður því ekki hjá því komizt, segir vegamálastjóri, að fresta grefti jarðganga til ársins 1965, meðan endanleg rannsókn fer fram, og er af þeim ástæðum aðeins gerð till. um fjárveitingu til að ljúka undirbyggingu vegarins á Strákum á þessu ári. Ég held, þegar þetta liggur nú fyrir, að það sé eðlilegt, að menn spari stóryrði um þetta og annað því um líkt, enda hafa hinir gætnari þm., sem áhuga hafa fyrir því að koma málinu sem fyrst í höfn, sparað sér það. Og mig undrar ekki, þótt Siglfirðingar hafi orðið fyrir nokkrum vonbrigðum, því að vitanlega höfðu þeir ástæðu til þess að ætla, að byrjað yrði á jarðgöngunum á þessu ári, eins og áætlað var í þjóðhagsáætlun ríkisstj. En það, sem fram hefur komið samkv. skýrslu vegamálastjóra, gefur ekki tilefni til þess að ásaka ríkisstj. eða stjórnarflokkana um svik í þessu máli. Það getur enginn ásakað ríkisstj. eða vegamálastjóra, þótt Þjóðhagsáætlunin árið 1963 væri byggð á áliti jarðfræðings atvinnudeildar háskólans, sem var gert 1956 og aftur 1960, og ummælum hans, sem staðfestu Það, að sú reynsla, sem væri fengin af hinum 30 m jarðgöngum, sem gerð voru 1957, væri þannig, að það væri ekki ástæða til annars en hér væri um fullnægjandi rannsókn að ræða. Ég þarf ekki að fjölyrða meira um Þetta. Ég veit, að hv. þm. hafa gert sér fulla grein fyrir því, hvernig í málinu liggur, og eins og ég sagði áðan, að hinir gætnari þm. hafa forðazt öll stóryrði í þessu máli, þótt Þeir hafi rætt um það . Ég ætla ekki að fara út í ræðu hv. 5. þm. Vestf., þegar hann var að tala um þetta vegamál, og þau orð, sem hann viðhafði í samræmi við það, sem hv. 5. landsk. hafði viðhaft. Það er engin ástæða til þess að fara að mótmæla þessum stóryrðum.

Þetta voru ekki stóryrði.

Nei, það voru ekki stóryrði, en þeir, sem hlustuðu, eru nú kannske á öðru máli. Það voru fullyrðingar um það, að hér hefði verið um svik að ræða, fullyrðingar um það. Og úr því að hv. þm. var það svona geðslegt að viðhafa þetta, eftir að hafa þó lesíð skýrslu vegamálastjóra, því að það er ég alveg sannfærður um, að þessi þm. hefur gert, og hann hefur alveg vitað, hvernig í málinu lá, þá kemur hann hér upp í ræðustólinn - og er þó reyndur þm. - með fullyrðingar og slagorð, sem ekkert hafa við að styðjast. Það væri hægt að taka undir með hv. 5. þm. Norðurl. v., að það væri hægt frekar að fyrirgefa hv. 5. landsk., vegna Þess að hann hefur ekki slíka reynslu sem hv. 5. þm. Vestf., og líka að fyrirgefa honum, vegna þess að hann er nú svo oft í sömu stofu og hv. 5. þm. Vestf. og þess vegna ekki eðlilegt, að hann læri vel mannasíði. En að öðru leyti vil ég þakka fjvn. enn á ný fyrir það, að hún hefur lagt sig fram í þessu máli, og ég verð að segja það, að hv. þm. yfirleitt hafa rætt af hófsemi og skynsemi, raunsæi um þetta mál. Vegamálin, samgöngumálin eru viðkvæm. Fólkið heima í héruðunum heimtar meiri framkvæmdir, þm. vilja sem mestar framkvæmdir og vinna að því. Þess vegna er eðlilegt, að hver þm. haldi kröfunum fram. En við þessar umr. hefur með örlitlum undantekningum allt farið fram með hófi og spekt.



Herra forseti. Þegar vegal. voru sett hér í desembermánuði s.1., tókst gott samstarf á milli þm. úr öllum flokkum um setningu vegal., og allir voru bjartsýnir á það, að tekjur til vegamála mundu hækka stórkostlega, eins og raun ber vitni, þegar við litum á þessa till. til þál. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir. En þó ber að hafa það í huga í sambandi við þessa vegáætlun fyrir árið 1964, að tekjur af 13 aura gjaldinu eru reiknaðar af 3/4 hlutum ársins eða 75% og gefa á þessu ári 56 millj. kr., en ef þessar tekjur hefðu komið á allt árið, mundi þessi liður teknamegin í vegáætluninni verða um 18.7 millj.kr. hærri, og ef það hefði orðið, hefði verulegur hluti af þessari upphæð farið til nýbyggingar vega í landinu, og þá hefðu menn yfirleitt orðið ánægðari með skiptinguna á vegafénu, sem mjög hefur komið hér í ljós óánægja með, þó að flestir menn skilji, hvernig ástandið er. Mér finnst rétt að fara nokkrum orðum um þessa skiptingu. Samkv. till. á að skipta í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir 57 595 000 kr. Og skiptingin á þessu fé á milli kjördæmanna er sem hér segir: Reykjaneskjördæmi 7.3 millj. kr., Vesturlandskjördæmi 12.5 millj. kr. tæpar, Vestfjarðakjördæmi 7.5 millj. kr., Norðurl. v. 4.8 millj. kr., Norðurl. e. 7 millj. kr., Austf. 9.7 millj. kr. og Suðurl. 8.6 millj. kr. Þannig er skipting samkv. till. vegamálastjóra á þessum 57 595 000 kr. Þegar við þm. Sjálfstfl. og stjórnarsinnarnir frá Vestfjörðum sáum þessar till., sem við sáum ekki fyrr en þær höfðu verið lagðar fram í fjvn., og þar á aðeins fulltrúi Alþfl. sæti, en enginn af okkur þm., sem erum frá Vestfjarðakjördæmi fyrir Sjálfstfl., en við fengum fljótlega að okkar beiðni sjálfra að sjá þessar till., þá urðum við mjög óánægðir með þessa skiptingu, sérstaklega hvað snertir skiptingu á fé til þjóðbrauta. Hins vegar gátum við að mestu leyti fallizt á skiptingu vegamálastjóra á fé til landsbrauta, en vegamálastjóri hafði nokkuð annað sjónarmið, sem mér finnst rétt að komi hér fram, þó að ég sé ekki á sömu skoðun og hann, að þjóðbrautafé yrði ekki skipt á milli kjördæma, heldur færi það í ákveðna vegi. Og það, sem deilu olli á milli okkar og vegamálastjóra, var skiptingin til Vesturlandsvegar. Þar ætlaði hann verulegan hluta eða mestan hluta framlagsins til Vesturlandsvegar á þeim hluta hans, sem er í Vesturlandskjördæmi. Við töldum, að þörfin væri ekki síður fyrir bætta vegi á Vestfjarðavegi í okkar eigin kjördæmi, og þar stóð töluverð deila á milli. Fyrsta verk okkar var að ræða við vegamálastjóra, við samgmrh., formann fjvn. og láta í ljós óánægju yfir þessari skiptingu á vegafénu, og við töldum það miklu vænlegra en að sitja þegjandi hjá, á meðan fjvn. var að afgreiða till. um vegáætlun, og töldum það vera hyggilegra til þess að fá einhverju um þokað í þessum efnum. Reyndin varð svo sú, að það verður samkomulag um að lækka viðhaldsfé um 5 millj. kr. og verja því til nýbyggingar vega. Og í skiptingu á Þessum 5 millj. kr. verður hlutur Vestfjarðakjördæmis 1.5 millj. kr., hlutur Austurlands 1.3 og hlutur Norðurl. v. og Norðurl. e. og Suðurl. 500 þús. kr. til hvers kjördæmis, en Reykjaneskjördæmi fékk ekkert. Þrátt fyrir það að fá þessar 5 millj. vorum við ekki ánægðir. Og við héldum áfram að vinna að lausn málsins, og við áttum algera sérstöðu hvað snertir framkvæmdir á s.l. ári, að skuldir í hinum ýmsu vegum í Vestfjarðakjördæmi voru meiri en í nokkru öðru kjördæmi á landinu, og það hefur áunnizt, að vilyrði hafa verið gefin fyrir því, að þessar skuldir verði eðlilega að greiðast upp af fjárveitingu samkv. vegáætluninni, sem hér er til afgreiðslu á þessu ári, en hins vegar hefur samgmrh. dregizt á það, að helming til tveggja þriðju af þessum upphæðum fái að taka aftur að láni, til þess að framkvæmdir í vegamálum dragist ekki verulega saman í þessu kjördæmi. Og ég verð að segja það, þó að ég og við sjálfstæðismennirnir úr Vestfjarðakjördæmi séum ekki ánægðir með þessa skiptingu, að þá tel ég, að hér hafi verið miklu hyggilegra að vinna á þennan hátt að lausn þessa máls heldur en að bíða og kasta hér fram á síðustu stundu óraunhæfri till., eins og hv. stjórnarandstæðingar úr þessu kjördæmi hafa gert nú á lokastigi umr. um vegáætlun. Og till. þeirra er eingöngu sett fram til þess að geta haft eitthvað til að tala um, þegar menn koma aftur og ferðast um þetta kjördæmi og segja frá því, að stjórnarsinnarnir, sem sitja á þingi fyrir kjördæmið, hafi alls ekki viljað fá meira fé. Og það er eftirtektarvert, að þó að þm. séu almennt óánægðir með skiptingu og hafi látið það hér í ljós, þm. frá öllum flokkum eða bæði frá stjórn og stjórnarandstöðu, þá hefur enginn þm. úr öðru kjördæmi flutt sýndartill., nema hv. stjórnarandstæðingar úr Vestfjarðakjördæmi. En þegar við ræðum um mál, sem við erum óánægðir með, er líka rétt að muna eftir því að nefna einnig það, sem menn eru ánægðir með, og ég ætla að segja það, að ég er mjög ánægður með framlagið til brúargerða á Vestfjörðum í þessari áætlun. En hv. stjórnarandstæðingar, hvorki 3. þm. Vestf. né 5. þm. Vestf., minntust einu orði á það. Af 13 millj. kr. fjárveitingu til stórbrúa samkv. áætluninni er veitt í eina brú á Vestfjörðum 2.1 millj., til að byggja brú á Mórillu í Kaldalóni. Þessi brú er 50 m löng, og þetta er í fyrsta skipti, sem Vestf. fær fjárveitingu til brúargerðar af stórbrúafé. Og takið eftir því, hv. þm., að það kom aldrei fram nein till, eða nein ábending á þeim árum, sem þessir tveir hv. þm. voru í stjórnaraðstöðu, hv. 3. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf., um að fá fjárframlag til stórbrúa á Vestfjörðum. Þeir eru núna fyrst eftir öll þessi ár að sjá, að það er í fyrsta skipti, sem þetta kjördæmi fær framlag til stórbrúa. En það er ekki nóg að hafa áhuga aðeins við lokaafgreiðslu mála og Það aðeins þegar menn eru í stjórnarandstöðu, en sofa á verðinum, þegar þeir eru í stjórnaraðstöðu, eins og þessir hv. 2 þm. hafa löngum gert. Sömuleiðis vil ég geta þess og tel mér skylt að gera það, að af framlagi til annarra brúa af brúafé, brúa, sem eru 10 m eða lengri, eru veittar nú 820 þús. kr. í þetta kjördæmi, og auk þess er greidd fjárveiting af brú, sem var byggð á s.l. ári á Grjótá í Gilsfirði, sem er rétt handan við Vestfjarðakjördæmi og er í raun og veru í Vesturlandskjördæmi, og sú brú var byggð fyrir tilstuðlan þm. Vestf., eins og segir í till, vegamálastjóra. Samkv. þessu, sem ég nú hef nefnt, verða framlög til Vestfjarða af þjóðbrauta- og landsbrautafé 9 millj. 35 Þús., stórbrúaféð 2.1 millj., aðrar brýr 820 þús. kr., framlag af fé til gatnagerðar í kaupstöðum og kauptúnum yfir 300 íbúa er samkv. áætlun vegamálastjóra um 1 millj. 268 þús. kr., og svo kem ég að síðasta liðnum, sem er framlag til sýsluvega í kjördæminu, sem mér þykir líka rétt að geta um, að það framlag hefur stórkostlega hækkað í okkar kjördæmi. Ég hef átt tal undanfarið, frá því að þessi vegáætlun kom fram, við nokkra oddvita og fyrirsvarsmenn í ýmsum sveitum í kjördæminu, og allir þessir menn hafa látið í ljós mikla ánægju yfir framlagi til sýsluvega í kjördæminu. Það er reiknað með, að til sýsluvega fari 2 millj. 279 þús. kr., þar af kemur ríkissjóður til með að greiða 1 millj. 644 þús. kr. af sýsluvegafé, og til samanburðar skal ég geta þess, að í Arnessýslu eru 820 þús. frá ríkissjóði, en 848 þús. heimaframlag. Hér ræður skiptingunni strjálbýli, íbúafjöldi, hvort það eru ruddir eða óruddir vegir, og þetta finnst mér vera ánægjulegt, og það er nauðsynlegt, að það komi fram, þegar mönnum líkar eitthvað vel, en ekki alltaf jagazt á því, sem miður fer og menn eru óánægðir með. Samkv. skiptingunni á s.l. ári af 33 millj, kr., sem þá var varið til nýbyggingar vega, var hluti Vestfjarða 6.4 millj. kr. eða 19.4%. Í þessari áætlun voru upprunalega af 57.6 millj. kr. 7.5 millj. kr. til Vestfjarða eða 13.1%, en með hækkuninni 11/2 millj. kr. hækkar prósentan í 14.43%. Og þegar tekið er tillit til framlags samkv. vegáætlun til brúa og sýsluvega, er hlutur okkar ekki eins slakur og hann sýnist vera við fyrstu yfirsýn. Ég vil segja það í sambandi við framtíð þessa máls, að í sambandi við setningu vegáætlunar, sem gilda á í 4 ár, sé ég ekki ástæðu til þess að ríghalda sér við einhverja ákveðna prósentu til vega, sem einu sinni hefur verið. Finnst mér, að hv. Alþingi og hv. fjvn. eigi í fyrsta lagi að taka tillit til þess, hve mikið er ólagt af vegum í þessu kjördæmi, eða hins, hvað er eftir að gera og hverjir eru verst á vegi staddir. Þá má einnig taka tillit til þess, að í tvo áratugi var svo að segja engu fé varið í þetta kjördæmi, þegar var verið að leggja vegi annars staðar um þéttbýlustu héruð landsins, svo að það má segja, að við setningu nýrrar vegáætlunar, sem gilda á í 4 ár, megi taka fullt tillit til þessa og jafnvel hafa prósentuna hærri en var á s.l. ári. Hv. 5. þm. Vestf. sagði, að það hefði verið kastað fé fyrir kosningarnar í vegi, þegar komið var fram á haust. En ég vil nú minna þennan hv. þm. á það, að kosningarnar fóru fram 9. júní, og eftir því sem ég bezt veit, er sumar 9. júní, en ekki haust. En það er einhvern veginn þannig með suma menn, jafnvel þótt þeir séu komnir á sjötugsaldur, að þeir þurfa að hafa mikinn hávaða í kringum allt, og það er ekki vænlegt til þess að ná árangri í þeim málefnum, sem á að vinna að hverju sinni. Ég vil sömuleiðis minna á það, að þriðji flm. brtt. var í 14 ár vegamálaráðh., lengur en nokkur annar maður, og ég get ekki séð það eða aðrir Vestfirðingar, að hlutur Vestfjarða hafi verið mikill á þeim árum, heldur öfugt. Og ég vil líka geta þess, að þegar Framsfl. tapaði Barðastrandarsýslu 1942, var þessi sýsla svo að segja vegalaus með öllu. Þá fyrst hófust framkvæmdir í þessu kjördæmi í vegamálum. Sama er að segja um Norður-Ísafjarðarsýslu. Þegar Sigurður Bjarnason, hv. 2. þm. Vestf., varð þm. Norður-Ísfirðinga 1942, þá hófust fyrst vegaframkvæmdir í Norður-Ísafjarðarsýslu. Og þetta eru tvær einhverjar erfiðustu sýslur, sem þurfa mest fé, til þess að vegir og brýr geti tengt sveitir og bæi innan þessara kjördæma. Og þó að það sé að fara nokkuð út fyrir ramma þessara umr., get ég ekki stillt mig um það að gefnu tilefni eftir glamurræðu hv. 5. þm. Vestf. að geta þess, að í framkvæmdum í vegamálum í Norður-Ísafjarðarsýslu, í þeim stóru átökum, sem áttu sér stað í að tengja kauptúnin með vegum við Ísafjarðarkaupstað, bæði Súðavík og Bolungarvík, þá var þessi hv. þm. alltaf með fýlu, á meðan var verið að vinna að þessari vegagerð. Þegar var farið að leggja veginn inn með Arnarnesi og sprengja gegnum hamarinn, nei, hann vildi ekki fara þá leið, hann vildi fara upp í fjall, nógu hátt upp í fjall, yfir Arnarnesháls, skrifaði um það grein í Skutul. Þegar verið var að leggja veginn um Óshlíð til Bolungarvíkur, skrifaði hann aðra grein. Hann hafði betur vit á þessum framkvæmdum en nokkur annar maður. Þá átti að senda loftpressuna á undan á vírstreng, sem átti að strengja. Nú hlæja menn að því, þegar þeir lesa þessar greinar. Nú dettur engum slíkt í hug, að það hefði átt að velja aðra leið en valin var inn í Súðavík. Þannig hefur hann verið öfuguggi í öllum framkvæmdum og alltaf verið með fýlu, þegar verið var að vinna að umbótamálum. Og það er kominn tími til fyrir menn, þegar þeir eru komnir á sjötugsaldur, að fara að taka upp jákvæða stefnu, þótt ekki væri nema einu sinni. Ég er alveg óhræddur við það að greiða atkv. um þessa sýndartill. þeirra þremenninganna og sálufélaganna. En ég ætla að segja það sérstaklega við þann þeirra, sem hyggnastur er og er með mesta reynslu og stilltastur, hvort hann hefði talið það hæfa fyrir þm. úr hans flokki, ef hann hefði verið ráðh., að greiða atkv. með till., sem flutt er við lokaafgreiðslu máls, og benda ekki á neinn tekjustofn annan en að greiða fé úr ríkissjóði. Ég býst við því, að þessi reyndi stjórnmálamaður, og hér á ég við hv. 1. þm. Vestf., hefði ekki talið það vera hægt fyrir mann í hans flokki að gera það, eftir að búið er að semja um hlutina. Og ég vil meira að segja segja við þennan vanstillta mann, 5. þm. Vestf., sem er alvanur maður í samningum um kaup og kjör verkafólks, að þegar menn eru að semja, þá verða yfirleitt báðir að sjá af, bæði hann sem samningsaðili fyrir launþegann og samningsaðilinn fyrir atvinnurekendur. Þá þýðir ekki, þegar á að staðfesta samkomulagið, að flytja þá einhverja aðra till. til hækkunar. Það er aðeins til þess að spilla fyrir. Ef við ætlum að samþykkja till. um það, eftir að við erum hér búnir að gera samkomulag við okkar flokka um málið og leita til hins ýtrasta eftir því, að það sé komið til móts við okkar óskir, þó að við séum ekki að öllu leyti ánægðir, þá hygg ég, að það yrði nú losarabragur á afgreiðslu þingmála, ef þm. hinna einstöku kjördæma geta farið að flytja þá til samans till. um tugmilljóna útgjöld úr ríkissjóði. Ég er hræddur um, að Hermann Jónasson, hvað þá heldur Eysteinn Jónsson, vildi ekki vera fjmrh. í þeirri ríkisstj., þar sem slík vinnubrögð væru viðhöfð. Þessir hv. tveir þm. stjórnarandstöðunnar úr Vestfjarðakjördæmi, sem hafa talað, hafa gengið lengra en allir aðrir. Allir aðrir þm., að undanskildum 5. landsk., hafa talað um þessi mál af skilningi og velvilja. Þetta er í fyrsta skipti, sem verið er að setja vegáætlun samkv. hinum nýju vegal., og þessi áætlun á aðeins að gilda fyrir þetta eina ár. Og það ríður á miklu að reyna að hafa sem bezt samstarf í þessum efnum og halda því góða samstarfi áfram, þegar setzt verður niður hér að hausti til þess að vinna að undirbúningi vegáætlunar, sem gilda á næstu 4 ár.



Herra forseti. Það er mjög eðlilegt, að það spinnist talsverðar umr. um það mál, sem hér er fjallað um, vegamálin. Það eru mál, sem snerta alla landsmenn mjög. Það er nú að þessu sinni farið inn á nýjar brautir í þessu efni, þar sem tekinn er upp sá háttur að setja vegáætlun, og þetta er fyrsta vegáætlunin, sem fjallað erum. Ég held, að þar sé að ýmsu leyti farið inn á nýjar og heppilegar brautir. Hitt er eðlilegt, að í fyrsta skipti, sem þessi vegáætlun er sett, megi sitt hvað þar að finna og það megi sjá ýmsa agnúa á þeirri frumsmíð, sem hún er. Ég held, að það geti staðið til bóta, og ég býst við því, og við flestir vonum það, að með þessum hætti, sem nú er upp tekinn, verði stefnt í rétta átt og náð betri árangri í þessum málum en áður hefur verið. Ég ætla annars ekki, eins og tíma er nú hér varið, að fara að ræða almennt um þessi mál. En ég ætla aðeins að víkja með örfáum orðum að máli varðandi mitt kjördæmi, sem nokkuð hefur borið á góma í þessum umr., þ.e.a.s. hinum svokallaða Strákavegi. En það hefur, þótt undarlegt megi heita, verið dálítið deilt um það, hvaða fyrirheit hafi verið gefin í sambandi við framkvæmdir í Strákavegi. Þar hafa menn ekki verið á einu máli, og menn hafa vitnað í kosningafundi og kosningaloforð og blaðaskrif. En það er nú eins og gengur, að þegar á að fara að segja frá kosningafundum, ber þeim, sem þá hafa sótt, ekki alltaf saman um, hvað þar hafi gerzt. Það vill þess vegna afskaplega vel til hér, að það eru fyrir hendi órækari gögn um það, hvaða fyrirheit voru gefin um framkvæmdir í Strákavegi, heldur en það, sem sagt var á kosningafundum, og jafnvel enn traustari gögn en stjórnmálablöðin. Það vill nefnilega þannig til, að þetta mál, framkvæmdir í Strákavegi, bar á góma hér á hv. Alþingi 19. apríl 1963. Þá var hér til umr. fsp. frá þáv. þm. Gunnari Jóhannssyni, þar sem hann spurðist fyrir um, hvers mætti vænta um framkvæmdir í Strákavegi á því ári, sem þá var að liða, og á næstu árum. Og þessari fsp. svaraði hæstv. samgmrh., Ingólfur Jónsson. Og ég ætla aðeins að leyfa mér að vitna ofur litið í það, sem hann sagði þá, til þess að það fari ekkert á milli mála, hvaða fyrirheit voru gefin í sambandi við Strákaveg. Með leyfi hæstv. forseta, sagði hæstv. landbrh. eða samgmrh. þá svo m.a.: „ Hv. fyrirspyrjandi hefur fengið svar, a.m.k. að nokkru leyti, við þessari fsp. með því að lesa á bls. 45 í þjóðhagsáætlun, þar sem ráðgert er að gera Strákaveg. En til þess að gera svarið fyllra þykir rétt að lesa hér upp bréf frá vegamálastjóra máli þessu viðvíkjandi. Í samræmi við það, sem sagt er í þjóðhagsáætluninni, er gert ráð fyrir, að verkið verði unnið á 3 árum og því lokið haustið 1965. Fjárþörfin verður þá hvert ár þannig, að 4 millj. þarf á yfirstandandi ári, 10.5 millj. 1964 og 6.5 millj. 1965. Þetta eru 20 millj., sem vegamálastjóri reiknar með. Hins vegar er gert ráð fyrir 21 millj. í þjóðhagsáætluninni. En á svona miklu verki getur náttúrlega alltaf skeikað um 1 millj. kr. eða 5%. Þótti eðlilegra að áætla upphæðina heldur riflegri heldur en minni. Vegamálastjóri segir enn fremur, að ráðgert sé að fella niður vinnu við jarðgöngin á tímabilinu desember-febrúar 1964-1965, þar sem nokkur hætta er á því, að snjóar og byljir geti torveldað hagkvæma nýtingu efnis þess, sem úr göngunum kemur, til vegfyllingar á veginum frá göngunum til Siglufjarðar. " Þetta voru orð hæstv. landbrh. þá. Hv. fyrirspyrjandi gerði nokkrar aths. við þetta. En ég ætla aðeins að lesa ofur lítið meira í þessari ræðu hæstv. ráðh., lokaorðin þar. Þar segir hæstv. ráðh., með leyfi forseta: „Ég ætla, að hv. 11. landsk., fyrirspyrjandi, hafi fengið nægileg og skýr svör við fsp. Ég tel ekki óeðlilegt, að Siglfirðingar og aðrir séu orðnir óþolinmóðir að bíða eftir því, að þessi vegur komi. Ég held, að Það séu 15-16 ár síðan þáv. þm. Siglf. var með till. um að gera Strákaveg, þannig að þetta mál hefur verið nokkuð lengi á leiðinni, og ég vil samfagna Siglfirðingum og öðrum, sem eiga að njóta þessa vegar, að sjá loksins fyrir endann á þessu máli, þar sem það hefur verið tekið upp í þjóðhagsáætlunina, eins og raun ber vitni.“ 11. landsk. þm. gerði svo, eins og ég áðan sagði, nokkrar aths. við þetta, tæpti m.a. á því, að svo gæti verið, að tæknilegur undirbúningur yrði ekki unninn á svo skömmum tíma sem gert var þarna ráð fyrir. En hæstv. samgmrh. taldi það alveg óþarft hjá þeim þm. að vera með nokkurn efa í þessum efnum. Og hann sagði, hæstv. ráðh., síðar í ræðu um þetta mál, með leyfi forseta: „Og þess vegna er eðlilegt, að hann eigi erfitt með að átta sig á því, að þetta mikla hagsmunamál Siglfirðinga er nú að verða að veruleika, að draumurinn er að rætast. Þetta finnst mér allt saman skiljanlegt. Það er mesti misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér sé um kosningaloforð að ræða. Þetta er ekkert kosningaloforð. Þetta mál er tekið upp í framkvæmdaáætlunina, og þetta á að framkvæma. En hitt er svo annað mál með tæknilegan undirbúning. Mér virtist hv. þm. jafnvel efa, að það væri hægt að ljúka tæknilegum undirbúningi á þeim tíma, sem gert er ráð fyrir í bréfi vegamálastjóra. Ég held nú, að hv. fyrirspyrjandi sé ekki fær um að dæma um það, eigi yfirleitt að láta vegamálastjóra um það, á hve löngum tíma hann treystir sér til þess að ljúka hinum tæknilega undirbúningi. Ég held, að það fari bezt á því, og ég treysti því, að vegamálastjóri fari þar með rétt mál, og eins að vegamálastjóri og verkfræðingar hans hafi nægilega verkþekkingu til að gera sér grein fyrir því, hversu langan tíma þarf til þess að sprengja göngin.“ Og að lokum sagði svo hæstv. ráðh. nokkur falleg og vel valin orð um hv. 4. þm. Norðurl. v. og hrósaði honum fyrir áhuga hans á þessu máli og dugnað við að vinna að því. Og þá sagði hæstv. ráðh., og það skal vera mín síðasta tilvitnun: „Og það er með þessum hætti, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur viljað vinna að málinu, og það er ánægjulegt, að með þeim vinnubrögðum hefur hann komið málinu í höfn.“ Það er því ekkert um að villast, hvaða fyrirheit voru gefin í sambandi við þetta mál. Þar verður ekki aftur snúið frá þeim ummælum, sem um það voru höfð á þingi. Það þarf því ekkert að deila um staðreyndir þessa máls, og það þarf ekkert að vera að deila um það, hvaða loforð hafa verið gefin í sambandi við Strákaveg. Það liggur allt hér fyrir. En það er eðlilegt, þegar Siglfirðingum og Skagfirðingum verður hugsað til þeirra fyrirheita, sem gefin voru í sambandi við þetta mál, að það séu þeim mikil vonbrigði, að það hefur nú komið á daginn, að það hefur ekki farið fram fullnægjandi rannsókn á jarðvegi í Strákum, þar sem jarðgöngin eiga að liggja, og tæknilegur undirbúningur virðist því miður ekki hafa verið fullnægjandi. Honum er því miður ekki lokið enn, og af þessum sökum er fyrirsjáanlegt, að framkvæmdir í þessu mikla nauðsynjamáli þessara héraða, sem þarna erum að tefla, hljóta að dragast nokkuð. Það dettur vitaskuld engum manni í hug að saka hæstv. ríkisstj. eða telja hæstv. ríkisstj. bera ábyrgð á því, að jarðlögin þarna reynast nú öðruvísi en menn gerðu sér í hugarlund. En það, sem má með réttu saka hæstv. samgmrh. um og fleiri reyndar, er að hafa sagt of mikið um þetta mál á sínum tíma, að hafa lofað allt of miklu. Og reyndar er það ekki svo, að það komi öllum á óvart, því að ég tók til máls í þessum umr., og ég fagnaði að vísu þessari yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. gaf þá, en lét jafnframt í ljós, að ég teldi fullsnemmt að samfagna Siglfirðingum með það, að málið væri þá þegar komið í höfn. Og reyndin hefur nú orðið sú, að það var fullsnemmt. Þetta vildi ég aðeins rifja upp, til þess að það þyrfti ekki að vera svo mjög um þetta að deila, og frá þessu verður ekki snúið. Þó að hæstv. ráðh. komi hér á eftir og haldi um þetta langa ræðu og af mikilli mælsku, kemst hann ekki frá þessum ummælum sínum, sem hann hafði þá á þingi um þetta mál. Úr því sem komið er, þýðir náttúrlega ekki annað en beygja sig fyrir því, að það verður að láta fara fram fullnægjandi rannsókn á þessum stað. Það dettur vitaskuld engum í hug, að það væri til bóta að fara að flana að framkvæmdum þarna í algerri óvissu um það, hvernig þarna háttar til. Það verður þess vegna að sjálfsögðu að láta fara fram nauðsynlegar rannsóknir, og það þýðir ekki annað, úr því sem komið er, heldur en sætta sig við það, að framkvæmdir við þessi jarðgöng dragist eitthvað. En ég vil bara að lokum - og ætla ekki að tefja þessar umr. meira - segja það, að við þm. Norðurl. v. treystum því áreiðanlega allir, að þessum rannsóknum, sem þarna þarf nauðsynlega að gera, sé hraðað svo sem kostur er, og jafnframt treystum við því eða treysti ég því a.m.k., að það verði á þessu ári lokið við veginn um Fljótin og veginn Fljótamegin út að Strákum. Það er að vísu á þessari vegáætlun ekki gert ráð fyrir nema 1500 þús. kr. í Siglufjarðarveg, En hann nær nú samkv. þessari vegáætlun alla leið frá Sauðárkróki til Siglufjarðar, og af þessum 1500 þús. kr. er talsverð skuld, svo að það er vitaskuld auðséð, að þær hrökkva skammt einar sér til þeirra framkvæmda, sem þarna þarf að gera, ef veginum á að verða lokið út að Strákum. En þá ber þess að minnast, að það er til heimild til lántöku allt að 6 millj. kr. Og ég vil að lokum segja það, að við treystum því, að þessi lánsheimild, sem þarna er fyrir hendi varðandi þennan veg, verði að fullu notuð eða eftir því sem þarf til þess að koma þessum framkvæmdum, veginum um Fljótin og veginum Fljótamegin út að Strákum, í höfn á þessu ári.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. kvartaði eiginlega undan því áðan, að ég hefði haft of hátt, það hefðu bara verið tveir þm., sem hefðu haft of hátt hérna í dag. Ég held, að ég hafi ekki haft neitt sérlega hátt núna, en ég hygg, að heldur hafi látið illa í eyrum hæstv. ráðh. það, sem ég hafði að segja um t.d. orðheldni hans, en ég sá enga ástæðu til þess að hvísla því. Ég kem aftur að hæstv. ráðh. á eftir, en ég ætla að víkja nokkrum orðum að hv. 5. þm. Norðurl. v., sem kom hér að því er virtist eingöngu til þess að draga dár að því, að við Vestfjarðaþm. vildum standa fast á því, að á okkur væri ekki hallað í þeim málum, þar sem við höfum sterkastan réttargrundvöll til þess að krefjast mikils. En hann ætti að snúa gamansemi sinni að einhverju öðru. Hann ráðlagði mér að fara fyrr á fætur. Ég er ekkert morgunsvæfur fremur en hann sjálfsagt. En í einn og sama stað hefði komið niður, hversu snemma ég hefði farið á fætur í allan vetur, ég hefði enga aðstöðu fengið til þess að hafa áhrif á afgreiðslu vegáætlunarinnar fyrir því. Einn hv. stjórnarstuðningsmaður talaði hér á eftir honum og sagði: Við sáum ekki þessa áætlun, fyrr en hún var lögð fram í fjvn. - Og þannig var það auðvitað með mig og alla aðra þm. Það var ekkert svigrúm til þess að koma neinu til vegar til breytinga á þessari áætlun, fyrr en hún lá hér fyrir í þinginu. Og samkomulag mun hafa verið gert um það í fjvn, að hafa engar umr. um hana við fyrri umr. nema framsögu formanns. Umr. um hana skyldu fara fram við síðari umr. og þá auðvitað, ef ekki átti að binda hendur þm. á bak aftur í þessu þýðingarmikla máli, að gefa okkur rétt til þess að bera fram till. á þessu stigi málsins og aldrei endranær. Allt það, sem hv. þm. um þetta sagði, er því af fávizku mælt og hann fleiprar, Þótt aldraður sé.

Við fengum að sjá hana.

Þú hefur ekkert fengið að sjá hana á undan neinum öðrum, og þó að það sé háttur þinn að nudda þér upp að stjórnarflokkunum við og við, þá hef ég ekki séð þau stórvirki, sem þú hefur fengið út á það . En það er enginn mannsbragur að því, og ég held, að svona aldraður þm., sem ber einhverja virðingu fyrir sjálfum sér, ætti að hætta því nuddi.

Ég held, að ég hafi aldrei nuddað neitt.

Jú, Þú nuddar þér utan í stjórnarflokkana og heldur þig hafa einhvern ábata af því. Annað höfuðerindi þessa hv. þm. hér í ræðustól virtist vera að atyrða og skensa ungan þm. Það fór heldur illa hjá þessum fullorðna og aldraða þm. að gera slíkt. Þegar tilefnið var nú ekki meira en það, að þessi ungi þm. hefur mjög á sínu fyrsta þingi spurzt fyrir um ýmis þýðingarmikil mál og fengið svör. Hann hefur ekki með þessum vinnubrögðum sínum verið að spila sig neinn speking. En það er einn þm. hér innan veggja, sem stundum á það til að spila sig sem speking, - aðeins einn. Og hv. 5. þm. Norðurl. v. þekkir þennan mann eða á að þekkja hann. Hann vildi kenna mér þau vinnubrögð, að það ætti ekki að vera að skammast út í það, sem orðið væri, ekki að vera með deilur, eftir að málið væri búið að vera í n. Til hvers eru umr., eftir að mál hefur verið athugað í n.? Þær eru auðvitað til þess að koma fram brtt. við málið, og brtt. má bera fram skv. þingsköpum allt til lokameðferðar máls. Um þetta þarf hv. þm. ekkert að kenna mér, þó að hann sé spekingur. Og við áttum þess ekki kost , að bera fram neinar till. við þetta mál fyrr en nú við þessa umr., og það höfum við leyft okkur, og sú till. er ekkert ósanngjörn. Það er algerlega rangt að kalla þetta yfirboðs- eða sýndartillögu. Þetta er hógvær till., byggð á sanngirnisgrundvelli. Svo fór þessi hv. þm. að skensa hinn unga þm., sem hann mælti til, með því að hann væri landsk. þm., uppbótarþingmaður. Eru þeir landskjörnu þm. hér nokkuð önnur manntegund eða óæðri en þeir, sem hafa slampazt inn í kjördæmi? Ég veit ekki annað en að sumir ráðh. hafi verið og séu sumir landsk. þm. Þetta er alls óviðeigandi af hv. þm., sem ekki á að vera með neinn ungæðisskap, af því að hann er maður kominn á efri ár. Hann var nú ekki fjær því að verða landsk. þm. en það, að hann er í síðasta sæti hinna kjörnu þm. í Norðurl. v. og hangir þannig á horriminni rétt eins og ég. En það hefði enginn þm. litið neinum öðrum augum á hann eða talið hann neitt lakari þm. eða þurft að tala um hann í óvirðingartón fyrir það, þótt hann hefði orðið landsk. þm. Í hvors hlutverki vilja nú þm. heldur vera, drengsins, sem hann nefndi, sem hefur notað ýmis tækifæri hér til að ýta á málefni kjördæmisins til þess að reyna að þoka þeim fram, svo sem þm. ber að gera, eða í hans sporum, sem kemur hér og segir: Ég þurfti ekki að biðja um neina brú í Austur-Húnavatnssýslu, ég þurfti ekki að biðja um neitt, ég er ánægður, ég er ekki að skammast neitt? - Það hefur verið sýnt fram á það áður, að það væri óviðeigandi, að stjórnarþingmenn færu einmitt að mala eins og ánægðar kisur, þegar það væri misgert þeirra kjördæmi og þeirra umbjóðendum. En að stjórnarandstöðuþingmenn fari líka að taka upp þennan hátt kattarins og mala, það tel ég enn þá meira óviðeigandi. Og svo ætla ég nú ekki að offra meiru á okkar spaka hv. 5. þm. Norðurl, v. Ég fór um það nokkrum orðum í minni fyrri ræðu, að mér fyndist Vestfjarðaþm. í stjórnarliðinu hafa fylgt málum kjördæmisins, að því er snertir framlög til vegamála, í þetta sinn of linlega eftir, og þetta byggi ég á því, að ég trúi því ekki, ég trúi því bókstaflega ekki, að þeir séu lítils metnir í stjórnarflokkunum, forseti sameinaðs Alþingis, forseti neðri deildar nú og hv. 11. landsk., skrifari Nd., sem oft og tíðum hafði orð á því, að þeir væru linir í sóknum, Kjartan J. Jóhannsson og Gísli Jónsson, það skyldi nú verða einhver annar skriður á skútunni, þegar hann væri kominn á þing, hann skyldi hvorki láta mýla sig né beizla, hann ætlaði svo sem að sýna það, að hann mundi fylgja mátum kjördæmisins eftir, þegar hann væri kominn þangað. Og segi mér því hver sem vill, ég trúi því bara ekki, að ef þessir menn hefðu sagt með sinni hógværð: Við sættum okkur ekki við það, að hlutfall Vestfjarðakjördæmis um fjárframlög til vegamála lækki, lækki stórkostlega, ef það er ekki tekið tillit til þessarar sameiginlegu kröfu okkar, þá áskiljum við okkur rétt til þess að fylgja hverri hógværri till., sem fram kann að koma frá stjórnarandstöðunni, - Það þarf enginn mér að segja, að ef þeir hefðu haldið þannig á máli, og það var engin ósvífni í því, að þeir hefðu haldið svona á máli, þegar svo var hallað á þeirra kjördæmi sem raun bar vitni um, að það hefði ekki verið tekið tillit til þeirra. Þá eru þeir áhrifaminni í sínum flokkum en ég vil ætla. Þessu hefðu þeir því getað komið fram, og þeir geta enn komið fram þeirri litlu lagfæringartillögu, sem hér liggur fyrir. Ef þeir gera það ekki, þá er það bara af því, að þá skortir til þess viljann. Þá aðeins örfá orð um hæstv. ráðh. og frammistöðu hans. Síðan ég talaði hér seinast, hefur hv. 3. þm. Norðurl. v. lesíð hér upp úr þingtíðindum kafla úr ræðu hæstv. ráðh. viðvíkjandi Strákaveginum, og þar var sannað með ekki ómerkara plaggi en þingtíðindum, að hæstv. ráðh. hafði lofað ákveðnum fjárveitingum á ákveðnum árum og sagt, að þessum vegi skyldi lokið ekki síðar en á árinu 1965. Og hann átti að vera búinn að fá meginhlutann af sínum fjárveitingum á árunum 1963 og 1964, og þegar á það var minnzt, hvort tæknilegur undirbúningur væri nú nægilega traustur, var sagt við þann þm., sem dró það í efa: Þú hefur ekki vit á þessu, það er búið að ganga vel frá þessu af sérfræðingum. - Það voru slegnar niður allar efasemdir. Nú kemur hæstv. ráðh. aftur og les upp úr Morgunblaðinu, - það var þá líka biblía, biblía sannleikans, - og svo sagði hann, þegar hann hafði lokið Morgunblaðslestri sínum: Þetta liggur nú fyrir, og hver getur nú áfellzt okkur fyrir Það, að verkinu er ekki komið lengra en raun ber vitni og enginn veit neitt, hvar göngin á að gera? - Ég segi: Þetta, sem nú liggur fyrir, þurfti að liggja fyrir, áður en hæstv. ráðh. gaf loforðin. Hann talaði áðan um það, hvað hinir gætnari þm. hefðu gert og hvernig þeir hefðu hagað sér hér við þessa umr. Ég segi: Hinir gætnari ráðh. hefðu ekki lofað Strákaveginum eða lýst því yfir, hvenær sæi fyrir endann á honum, fyrr en þeir hefðu nákvæma vitneskju um það, hvernig tæknilega þyrfti að búa verkið undir, en hæstv. ráðh. gat gert það, af því að hann er ekki meðal hinna gætnari ráðh. Hann kveinkaði sér undan því, að þessi frammistaða hans hefði verið nefnd svik, en vanefnd loforð, sem nú hafa verið sönnuð á Þennan hæstv. ráðh., hvað heita þau á íslenzku máli? Þau heita svik. Vanefnd loforð heita svik, og það er þinglegt að segja sannleikann. Svo fór hæstv. ráðh., eftir að hann stóð uppi og sönnuð á hann þessi loforð, sem enn eru vanefnd, og taldi okkur skorta mannasíði að vera neitt að ónáða sig með því að minna á þetta. Ég vil nú segja, að það eru Ýmsir hér innan veggja, sem eru betur til þess fallnir að gerast kennarar í mannasíðum en hæstv. ráðh., og allra sízt ætti hann að gera það eftir þessa frammistöðu í Strákavegarloforðunum vanefndu. Hv. 11. landsk. hélt hér allskörulega ræðu áðan og sagði í upphafi hennar þann sannleika, að hann og þeir stjórnarþm. í þingliði Vestfirðinga væru sáróánægðir. En svo fóru þeir samt að sætta sig við orðinn hlut. Það varð að samkomulagi að lækka viðhaldsfé vega um 5 millj. kr. Jú, og við sjáum það, að það er till. um það að skera 5 millj, af viðhaldsfénu. Nú er það vitað, að viðhaldsfé hefur á undanförnum árum, síðan vegakerfið fór nokkuð að þenjast út, verið ófullnægjandi, og það var sízt hægt að skerða viðhaldsfé vega, það var ekkert vit í því. Þetta er svo vitlaus till, sem hugsazt getur. Og Vestfirðingar hafa orðið einna harðast úti með það að fá sómasamlegt viðhald á sína vegi. En af því voru teknar 5 millj., og af því fékk Vestfjarðakjördæmi svo 11/2 millj., og þá fóru þeir að verða nokkuð ánægðir. Ég segi: Þeir voru of lítilþægir. Það hefur sem sé verið ætlunin, þegar vegáætlunin var lögð fram, að skerða hlut Vestfjarðakjördæmis enn meir en nú er þó niðurstaðan, taka meir en 26% frá fyrra árs fjárveitingum af kjördæminu, og þetta fæst lagað að litlum hluta með því að taka það af vegaviðhaldsfénu, sem kannske bitnar harðast einmitt á okkar kjördæmi að hinu leytinu. Ég álit, að það hafi verið lítil ástæða fyrir þá að verða ánægða, þó að þessi breyting væri á ger. Hún er ekki skynsamleg þessi till., og það er ekkert nýtt fé, sem þarna kom til, en það var það eitt, sem þurfti. Og ef þeir hefðu allir samtaka beitt sér fyrir því og tilkynnt, að þeir sættu sig ekki við, að hlutfall Vestfjarðakjördæmis, sem verst er vegað allra kjördæma, væri lækkað, þá veit ég, að þeir hefðu haft mátt til þess að koma því í gegn. En á því liði sínu hafa þeir legið, því miður. Hv. 11, landsk. þm. sagði, að svo hefðu þeir gert annað til þess að bæta úr þessu óþolandi ástandi, sem þeir voru sáróánægðir með, og það var það að biðja hæstv. ráðh. að hlutast til um, að það fé, sem tekið var að láni af héruðunum, það þyrfti ekki að borgast á einu ári, og ráðh. hefði haft góð orð um, að það væri rétt að borga upp öll lánin núna, en svo fengju tveir þriðju eða helmingur að standa, Þ.e.a.s. að héruðin fengju að borga eftirstöðvarnar á einu eða tveimur árum hér á eftir. Og hvers vegna sögðust þeir hafa gert þetta? Til þess að framkvæmdir drægjust ekki verulega saman, til þess að framkvæmdir í vegamálum Vestfjarða drægjust ekki verulega saman, sagði hv. 11. landsk. M.ö.o.: þeir viðurkenna það, að þeir horfðu fram á, að vegaframkvæmdirnar í okkar kjördæmi drægjust verulega saman. Og þetta er sannleikur. Það verða minni framkvæmdir í þessu kjördæmi en áður, ef þetta fé, sem tekið var fyrir fram og eytt í framkvæmdir s.l. sumar, á að borgast á einu ári. En ég spurði áðan hæstv. ráðh., áður en hann talaði: Verður það ríkissjóður, sem ætlar að bera vaxtabyrðina af því fé, sem á þá að greiða á næstu tveimur árum, eða á að taka það af vegafénu og ætla héruðunum þannig að greiða það ? - Við því fékkst ekki svar. Hv. 11. landsk. kallaði till. okkar þriggja Vestfjarðaþingmanna sýndartillögu og sagðist ekki vera hræddur við að rétta upp hendurnar á móti henni. Við þessa einu umr., sem við eigum þess kost að bera fram brtt. við áætlunina, höfum við lagt fram þessa till.: „Viðbótarframlag úr ríkissjóði til vegabóta á Vestfjörðum, er þm. Vestfjarðakjördæmis skipta til þjóðbrauta og landsbrauta í samráði við vegamálastjóra, 3 millj. og 800 þús. kr." Er þetta sýndartillaga? Er það rétt að nefna það svo? Sýndartillaga er að mínum skilningi till., sem er ósanngjörn, yfirboðstillaga á litlum rökum fram borin. Af hverju nefnum við 3 millj. og 800 þús., en ekki t.d. 30 millj., sem væri full þörf á í Vestfjarðakjördæmi? Við nefnum 3 millj. og 800 þús. af því, að við erum einungis að fara fram á þann hóflega hlut, að heildarfjárveitingar til vegamála í hinu illa vegaða Vestfjarðakjördæmi verði þær sömu og s.l. ár, í hlutfalli við heildarfjárveitinguna. Og þetta leyfir hv. 11. landsk. þm. sér að kalla sýndartillögu. Nei, þetta er engin sýndartillaga. Þetta er eins hógvær till. eins og hugsazt getur og borin fram á þeirri einu stundu, sem hægt er að bera fram till. við þetta mál. Og ég segi, að það mundu engir gullhringar detta af hv. þm. stjórnarflokkanna, þó að þeir nú beittu sér fyrir því, að þessi till. væri samþ., og það verður aldrei rökstutt af hæstv. samgmrh. eða ríkisstj., að hún hafi ekki efni á því að jafna hlutfall Vestfjarðakjördæmis með 3 millj. og 800 þús. kr. því getur hæstv. ráðh. komið til leiðar, ef hann vill. Það er með þessari till. hvorki verið að setja Vestfjarðaþingmenn né samgmrh. né ríkisstj. í neinn gapastokk, það er ekki verið að heimta af þeim neina óframkvæmanlega hluti. Til þessa þurfa þeir aðeins eitt: réttsýni, sannsýni, vilja til þess að bæta úr mistökum, sem hér hafa á orðið. En hv. 11. landsk. þm. þurfti að láta í ljós ánægju sina með fleira, af því að hann hafði gerzt svo djarfur að segja í upphafi ræðu sinnar, að hann væri sáróánægður fyrir hönd síns kjördæmis, og það var þá í tilefni af því, að nú er fjárveiting til einnar brúar á Vestfjörðum, og fyrir það flutti hv. þm. þakkarávarp. Þetta brúaróhræsi er svo langt, svo stórt, það kostar með fyrirhleðslu, sem þarf að fylgja, til þess að komizt verði að brúnni, 2 millj. kr. Hefði nú ekki verið sanngjarnt, að við hefðum fengið þarna hálfa brú, hefði það nú ekki verið nóg, þessi er svo dýr? Jú, úr því að við fengum fjárveitingu í heila brú, og það var nú ekki gott að minnka hana, þá þarf að flytja þetta þakkarávarp. Þetta kalla ég að mala. Svo fór hann að hreyta skætingi í okkur fyrir það, að við hefðum ekki séð fyrir fjárveitingu í brú yfir ána Mórillu, þegar við hefðum verið í valdastóli. Þá var nú þannig ástatt, að það var enginn vegur kominn neitt í námunda við þetta brúarstæði. En það er fyrst þegar vegur er kominn að vatnsfalli, að það er aðkallandi að brúa vatnsfallið. Þó vildi ég vera með fyrra fallinu með tillögur um brú á þetta vatnsfall, og ég hef, að ég hygg, einn þingmanna flutt nokkrum sinnum till. um brú á Mórillu, svo að hv. þm. er orðið þetta nafn, þetta sérkennilega vatnsfallsnafn nokkuð kunnugt. Það var nánast till. vegamálastjóra s.l. ár, að Mórilla yrði brúuð. Þá var því aftur vikið í tvær aðrar smærri brýr, sem voru líka aðkallandi í okkar kjördæmi. Og núna, ég játa það, er staðið við fyrri fyrirheit um, að þessi á skuli brúuð, og það hefur ekki verið sett fjárveiting núna til hennar háifrar, heldur í heilu lagi. Það finnst mér ákaflega eðlilegt, og ég sé ekki nokkra minnstu ástæðu til þess að fagna og færa neitt þakkarávarp fyrir það. Hér erum það að ræða að koma einum af þeim mörgu sveitarfélögum Vestfjarða, sem enn þá eru ekki í vegasambandi, í samband við akvegakerfi landsins, og þeir mega hæla sér af því, sem vilja, því að það er til skammar, að mörg sveitarfélög Vestfjarða skuli enn þá vera afskorin frá vegasambandi við akvegakerfi landsins. Snæfjallahreppur verður tengdur akvegakerfinu á árinu 1964 með brúnni á Mórillu, sem hér er verið að flytja þakkarávörp fyrir, að loksins komi. Og enn þurfti að þakka, og það var það, að sýsluvegaframlögin væru núna meiri í Vestfjarðakjördæmi en til annarra kjördæma. Af hverju eru sýsluvegaframlögin meiri þangað? Ætli þau séu ekki eftir svipaðri reglu og um önnur kjördæmi? Af því að það er bara meira af sýsluvegum, alveg eins og það er meira af ógerðum þjóðvegum, þjóðbrautum og landsbrautum, eins og það nú heitir, í Vestfjarðakjördæmi en í nokkru öðru kjördæmi. Það er alveg rétt, sem hv. 11. landsk. þm. sagði, það er ekki rétt að ríghalda sér í fyrri skiptingu vegafjár. Það á að líta á, hvað eftir er að gera og hve mikil sé þörfin í hverju kjördæmi. En þá má sízt af öllu sætta sig við. að hlutfall Vestfjarðakjördæmis standi ekki í stað, heldur lækki, því að það er þarna meira eftir að gera en í nokkru öðru kjördæmi. Ef menn áttu að víkja frá reglunni um að ríghalda sér við fyrri skiptingu, þá átti það eingöngu að vera vegna þess, að menn teldu sig hafa réttlætisgrundvöll til að heimta meira, að hlutfallið hækkaði. Það er því alveg óviðunandi, að einmitt þar sem vegaþörfin er mest, þar skuli nú fara hlutfallslega minna til vegaframkvæmda en annars staðar. Þegar ég hafði sagt, að það hefði verið unnið til þess að uppfylla kosningaloforðin fram á haust, þá minnti hv. þm. mig á það, að kosningarnar hefðu verið um vorið, hvað ég mundi nú. Það er alveg rétt hjá honum, þær voru á vordögum, en svo var unnið fram á haust, þegar lítill árangur varð af vegagerðinni. Hvers vegna var unnið á svona óskynsamlegum tíma? Það var af því, að það var verið að myndast við að efna kosningaloforð. Þeim þótti ekki rétt að svíkja þau.  Svo tók hv. 11. landsk. þm. sprett, því að þá fór hann að tala um hluti, sem tilheyrðu ekki nútímanum, og sagði: Það voru vegleysur í Barðastrandarsýslu, þangað til framsóknarmaðurinn féll og sjálfstæðismaðurinn komst að, og það voru anzi miklar vegleysur í Norður-Ísafjarðarsýslu, áður en kappinn Sigurður Bjarnason náði kosningu, en síðan ekki söguna meir, því að þá kom sá, sem gat rutt vegina og byggt brýrnar. Er þetta nú frambærilegt? Erum við allir Vestfjarðaþingmenn, sem erum að lýsa vegleysunum á Vestfjörðum, að ljúga afrekin af sjálfstæðisþingmönnunum, þeir búnir að vega allt og brúa allt þarna? Ég ætla ekki að þreyta þm. með að lýsa vegleysunum á Vestfjörðum. En hann á bara að geta nærri, hvernig vegirnir eru þar, þegar næsti fjallgarður við Ísafjarðarkaupstað sjálfan er með niðurgrafinn bráðabirgðaveg, þegar vegurinn milli Ísafjarðarkaupstaðar og næsta stórkauptúns, Bolungarvíkur, er ekki hálfgerður, þar hefur aðeins verið höggvið í fjallshlíðina með ýtu, en aldrei ofan í hann borið, vegurinn til hinnar handarinnar, inn til Súðavíkur, einnig hálfgerður. Hvað halda menn þá um hina fjarlægari vegi í hinum fámennari sveitum, þegar þetta er svona í kringum höfuðstað Vestfjarða? Og þó var það, held ég, 1942, sem berserkurinn Sigurður Bjarnason var kosinn á þing. Þá var búið með vegleysurnar, þegar þm. hinna flokkanna féllu og sjálfstæðisþm. voru kosnir, sagði hv. 11. landsk. þm. Nei, það er því miður ekki satt. Ég vildi bara, að hamingjan gæfi, að þeir hefðu verið svona atorkusamir. En þá þyrftu þeir áreiðanlega að hafa upplitsdirfsku til þess að biðja um, að hlutfall þeirra kjördæmis sé ekki lækkað við afgreiðslu fjárl. eða vegáætlunar. Nú skulum við segja, að það hefur meira áunnizt á síðari árum í vegamálum á Vestfjörðum en áður fyrr. Er það að þakka þm. Sjálfstfl. sérstaklega, eða er það því að þakka, að í gamla daga var unnið með haka og skóflu og þá unnust vegagerðir frekar seint í erfiðu fjalllendi? Það fór ekki að miða, þegar sjálfstæðisþm. voru kosnir, heldur þegar jarðýtur komu. Það munaði nefnilega meira um jarðýtur en hv. þm. Sjálfstfl. í vegagerðum á Vestfjörðum; og það er miklu nær sannleikanum, að það hafi verið jarðýturnar, sem hafi þarna sett skrið á vegagerð á Vestfjörðum, það lítið það er fremur en hv. þm. Sjálfstfl. Þetta kann nú að verða rengt, en svona held ég, að þetta sé. Þegar hv. 11. landsk. var þarna af mælsku og þrótti að lýsa þessu lofi á sjálfstæðismennina, datt mér í hug gamall Vestfirðingur, sem reri á Arnarfirði við annan mann, og hann sagði og það var sannleikur hjá honum: „Þá fór að ganga, þegar Ólafur lagði upp.“ Hann reri meira á tvær árar heldur en þegar hinn, Ólafur, reri á borðið á móti honum. Hann var kraftamaður, ekkert síður en hv. 11. landsk. þm. segir, að þm. Sjálfstfl. séu. En þó hefur hv. 11. landsk. ljóta sögu af mér að segja í sambandi við vegamál Vestfjarða, ég hafi aldrei haft áhuga á þeim málum og það lítið, sem ég hafi í þeim gert, hafi verið að þvælast fyrir og vera með ólund, illa lyntur og fúll. Þegar Sigurður Bjarnason var að böðlast í vegunum þarna og ryðja burt björgum, þá var ég með fýlu. Þá voru þm. Sjálfstfl. að leggja veg fyrir Arnarnes frá Ísafirði og inn til Súðavíkur, og ég var alveg á móti þessu. Þeir voru þá að fást við að gera fyrstu jarðgöng á Íslandi, en höfðu bara engin tæki til þess, það bognuðu allir borarnir og það hjakkaði allt í sama farinu í tvö ár. Og þá var það, sem ég leyfði mér að spyrjast fyrir um það í blaðagrein, hvort það hefði ekki verið við þessar aðstæður t.d. hyggilegt að leggja veginn yfir Arnarnesháls, sem er 100 m hár, og vera ekkert að bögglast við að bora gegnum Arnarneshamar, þegar þeir höfðu engin tæki til þess. Það er rétt, vegurinn er ekkert verr kominn nú með sjó gegnum Arnarneshamar heldur en hann hefði verið yfir hálsinn. En ákaflega lítill munur hefði verið á því, hvað það hefði verið óhagstæðara vegarstæði yfir Arnarnesháls, sem er ekki hár fjallvegur, heldur en þarna niðri. En nú er því gefið nafn og því er lýst hér á Alþingi, að ég hafi verið á móti vegi til Súðavíkur, af því að ég leyfði mér að skrifa um það á sínum tíma, hvort ekki hefði verið hyggilegra að leggja veginn á einu sumri, það væri gott vegarstæði uppi á hálsinum, heldur en að tefja vegagerðina í 2 ár í 15–20 m hörðu berglagi, sem þeir höfðu þá ekki tæki til að vinna. Ég álít, að þessi sagnfræði hv. 11. landsk. um afrekin í vegamálum Vestfjarða annars vegar, það séu afrek sjálfstæðisþm., en ekki jarðýtunnar, og það, sem ógert sé í vegamálunum, sé af því, að ég hafi verið með ólund og fýlu og verið á móti öllum umbótum í vegamálum á Vestfjörðum, - ég álít, að þetta sé afbragð að kenna þetta við Sjálfstfl. og kalla þetta vegamálasagnfræði Sjálfstfl. Að lokum svo þetta: Það hefur verið talið hér óviðeigandi af okkur 3 Vestfjarðaþm. að flytja till., hógværa till. til breyt. á vegáætluninni til leiðréttingar á misrétti fyrir okkar kjördæmi. Þetta tek ég ekki nærri mér. Ég tel mig hafa og hygg, að eins sé um meðflm. mína, að við teljum okkur vera að gera okkar þingmannsskyldu með þessu og reyna að sannprófa, hvort ekki fáist leiðrétting á þessu máli, því að það er ekki litlafingursátak fyrir hæstv. samgmrh. að verða við óskum okkar Vestfjarðaþm. um það, að við fáum sama hlutfall og áður. Og mitt síðasta orð er svo það, að ég held, að það sé bezt, að við segjum það allir í einum kór: Þetta er ekki gott hjá okkur, - eins og drengurinn sagði, sem gerði rjúpuna að spendýri, - þetta er ekki gott hjá okkur, það er ekki góð afgreiðsla á þessari fyrstu vegáætlun okkar, en við skulum reyna að gera það betur næst.

Forseti (BF): Áður en umr. er haldið áfram, vildi ég geta þess í sambandi við brtt. á þskj. 621, að ég hef skýrt hv. flm. frá því, að í því formi, sem brtt, er, er hæpið, að hún fái staðizt samkv. vegal. og einkum 10. og 89. gr. Ég hef hins vegar bent hv. 1. flm. á það, að flm. er í lófa lagið að breyta till. í það form, að hún fái staðizt, og vænti ég, að flm. taki þá ábendingu til athugunar, áður en umr. lýkur.



Herra forseti. Ég ræddi um vegáætlunina hér áður í kvöld og hafði ekki hugsað mér að fara að karpa við hv. 1. þm. Reykn. (AJ) um umferðarmálin í Kópavogi, við afgreiðslu þessarar vegáætlunar. En ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta mestu rangfærslurnar í ræðu hans hér áðan. Hann hélt því fram, sem er rétt, að enn hefur ekki verið ákveðið endanlegt vegarstæði Hafnarfjarðarvegarins, þar sem hann liggur yfir Kópavogsháls. En hann vildi kenna bæjaryfirvöldum Kópavogs um, að málin stæðu svo. Hér skýtur nokkuð skökku við. Eins og ég hef margrakið, hefur vegagerð ríkisins ávallt séð um Hafnarfjarðarveginn, jafnt þar sem hann liggur yfir Kópavogsháls og annars staðar. Þessi umferðarbraut hefur algerlega verið mál vegagerðarinnar, þar til ný vegalög voru sett s.l. vetur, og vegagerðin átti að sjá um, að þessi vegur fullnægði jafnan kröfum umferðarinnar. Bæjaryfirvöld Kópavogs hafa á undanförnum árum og fyrir langa löngu gert þá kröfu til vegagerðarinnar, að hún ákvæði vegarstæðið, eins og það ætti endanlega að vera. Þessu verkefni vildi vegagerðin aldrei sinna, og hún sinnti veginum ekki meira en svo, að með vaxandi umferð hefur skapazt algert öngþveiti á þessari leið. Og er það verkefni bæjaryfirvalda Kópavogs að sjá um, að skipulagning vegarstæðisins sé nú ákveðin? Ónei, samkv. núgildandi skipulagslögum eiga stjórnarvöld landsins og skipulagsnefnd ríkisins að sjá um, að skipulagsuppdrættir séu gerðir „í samráði við bæjarstjórnir,“ eins og segir orðrétt í l. Það er því ekki til neins fyrir bæjarstjórn Kópavogs að fara á eigin spýtur að staðsetja Hafnarfjarðarveginn um Kópavogsháls, veg, sem vegamálastjórnin hafði algerlega með að gera. Þess má einnig geta, að samkv. l. á vegamálastjóri sæti í skipulagsnefnd ríkisins ásamt vitamálastjóra og húsameistara ríkisins. Hann er 1/3 nefndarinnar. Og þegar á það er litið, að þessi nefnd átti samkv. l. í umboði stjórnarvalda að sjá um skipulagsuppdrætti í kaupstöðum, held ég, að hv. þm. muni ganga illa að koma sökinni yfir á samborgara sína. Sannleikurinn er sá, að af hverju sem það stafar, sinnti vegamálastjórnin aldrei kröfum bæjaryfirvalda Kópavogs um, að hún ákvæði staðsetningu vegarins yfir Kópavogsháls, og tíminn leið, án þess að vegamálastjórnin sinnti því neinu að endurbæta veginn, og þegar umferðin var komin í algert öngþveiti, gerist það með nýju vegal. frá í vetur, að Kópavogskaupstaður er arfleiddur að þessu öngþveiti, sem skapazt hefur, af því að vegamálastjórnin sinnti þessu máli aldrei, og til þess að leysa þetta vandamál, sem er vandamál miklu fleiri aðila en Kópavogsbúa og kostar tugi millj. kr. að leysa, fær Kópavogsbær um 1.3 millj, kr. á ári, samtímis því, að um 30 millj. kr. er dreift um allt landið til að endurbæta samtímis alla þá þjóðvegarspotta, sem liggja um kaupstaði og kauptún á öllu landinu. Og mér þykir miður, að það skuli finnast fulltrúi þessa byggðarlags, sem lætur sér þá tilhögun vel líka og er ánægður yfir því, að Kópavogsbæ skuli vera skilið eftir að leysa úr því öngþveiti, sem umferðarvandamálin voru komin í, þegar vegamálastjórnin losaði sig við þann vegarspotta, sem liggur yfir Kópavogsháls. Þó að hann sé ánægður yfir þessum málalokum, ætti hann ekki að ganga fram í því að koma sök yfir á samborgara sína vegna þess, sem vegamálastjórnin hefur látið undir höfuð leggjast að leysa á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. að neinu ráði, enda er orðið býsna framorðið. En ég sagði það í ræðu, sem ég flutti fyrr í þessum umr., að ég harmaði það, að hv. 5. landsk. þm. var ekki staddur í salnum, þegar ég talaði, vegna þess að til hans beindi ég aðallega mínu máli. En ég sé nú, að ég hefði getað sparað mér þetta, vegna þess að það kom á daginn, þegar hv. 1. þm. Norðurl. v., sem er nú Jón Kjartansson, tók til máls, að þar hafði hv. 5. landsk. þm. fengið ágætan hjálparmann og samherja í deilunni um Strákaveg, svo að ég tali nú ekki um hv. 5. þm. Vestf. Hv. 1. þm. Norðurl, v. tók upp sama þráð og hv. 5. landsk, þm., þ.e. að brigzla um svik og pretti í sambandi við framkvæmd jarðgangagerðarinnar í Strákafjalli. Verst var, að ég gat aldrei fengið botn í það, hvern hv. 1. þm. Norðurl. v. var að skamma, hvort það var hæstv. samgmrh., vegamálastjóri eða ég. Þá sagði hv. 5. þm. Vestf. nokkru seinna, að ég hefði iðað í skinninu af fögnuði og malað eins og köttur, þegar ég var að lýsa því, að jarðgangagerðinni um Stráka mundi eitthvað seinka. Ég kannast ekki við að hafa gert þetta, að hafa haft uppi þessa tilburði. Einmitt þvert á móti harmaði ég það, hvernig komið væri. En það er eitt, sem víst er, að bæði hv. 5. þm. Vestf. og hv. 5. landsk. þm. iða í skinninu af fögnuði yfir því, að nú skuli vera komið babb í bátinn með framkvæmd vegagerðarinnar við Stráka, vegna þess að meiri hvalreki hefur áreiðanlega ekki borizt á þeirra fjörur í langan tíma. Víst harma það allir, sem áhuga hafa fyrir því, að vegarlagningunni um Stráka ljúki sem fyrst, að henni seinkar eitthvað. En allir, sem vitja, vita, að það er af óviðráðanlegum ástæðum. Hvort sem það stendur í sambandi við kosningar eða ekki kosningar, þá er það staðreynd, sem ekki er hægt að mæla gegn, að það er núverandi ríkisstj. , sem gerði fyrsta og eina stórátakið til að leysa þetta mál. Ég vit svo aðeins taka fram eða endurtaka út af svikabrigzlum hv. 1. þm. Norðurl. v., hv. 5. landsk. þm., hv. 5. þm. Vestf. það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að ég kalla það ekki svik á framkvæmdaáætluninni frá 1963, þótt jarðgangagerðinni seinki af ástæðum, sem þá voru gersamlega ókunnar, tæknilegum erfiðleikum, sem þá var ómögulegt að sjá fyrir. Og ég vil að lokum skora á þá félaga, hv. 5. þm. Vestf. og hv. 5. landsk. þm., að hlutast til um, að grg. vegamálastjóra, sem hann sendi fjvn., verði birt í málgögnum þeirra. Þar er sannleikurinn um seinkun vegarlagningarinnar um Stráka sagður afdráttarlaust, og af þeirri grg. er ljóst, að það er ekki hæstv. samgmrh., sem hefur brugðizt í máli þessu, heldur er mistökum jarðfræðinga um að kenna.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur bent okkur flm. brtt. á þskj. 621 á það, að hann telji sig ekki geta látið ganga atkv. um till. Hann gat þess, ef ég hef tekið rétt eftir, að hann væri þeirrar skoðunar, að það mætti ekki ákveða fjárframlög úr ríkissjóði með þáltill. Ég er þeirrar skoðunar, að það séu mörg fordæmi fyrir því, að ríkissjóði hafi verið ákveðin útgjöld með þáltill., og hér sé engin ný aðferð á ferðinni, ekkert nýtt. En þrátt fyrir það höfum við að sjálfsögðu tekið fullt tillit til þessarar ábendingar hæstv. forseta, enda gaf hann okkur leiðbeiningar um það, hvernig hann teldi, að við gætum breytt till., svo að hún gæti gengið hér undir atkv. Við höfum orðið við því, og það er verið að vélrita till. upp í því formi, svo að ekki verður því um að kenna og ekki tækifæri til þess að vísa till. frá. Hv. 11. landsk. hélt hér allskarpa ræðu áðan, sem ég nenni ekki að fara mikið út í, enda hefur hv. 5. þm. Vestf. gert henni nokkur skil. En ég vil leiðrétta allra stærstu missagnirnar í því, sem hann fór hér með áðan um vinnubrögð þm. Vestf. um Vestfjarðamál hér í atþingishúsinu. Hann sagði, að við, fim. þessarar till., hv. 1. þm. og 5. þm. Vestf. ásamt mér, hefðum ekkert gert annað en kasta fram sýndartill. hér við þessa umr. við áætlunina. Það væri það eina, sem við gerðum. En þeir, stuðningsmenn ríkisstj. meðal þeirra þm., hefðu haldið svolítið öðruvísi á spilunum. Þeir hefðu verið óánægðir með till. vegamálastjóra með nýbyggingarfé til Vestfjarða og þeir hefðu tekið síg til og farið beint til ríkisstj. Ég vil því skýra rétt frá þessu, hvernig þetta gekk fyrir sig. Ég ætla, að það hafi verið á mánudagsmorgun, sem hv. 1. þm. Vestf., Hermann Jónasson, boðaði okkur alla á fund út af till. vegamálastjóra, sem þá voru alveg nýkomnar í hendur fjvn. Það voru ekki stjórnarstuðningsmennirnir á Vestfjörðum, sem boðuðu þann fund eða óskuðu eftir fundinum. Það var Hermann Jónasson, sem gerði það . Þegar á þennan fund kom, fórum við að ræða þessar till., og við vorum allir óánægðir með till., - allir. Ég flutti þá till. á þessum fundi, að við skrifuðum allir bréf til fjvn. og bentum henni á, að hér ætti að lækka stórkostlega hlut Vestfjarða í nýbyggingarfénu. Nei, þeir vildu það ekki. Þeir vildu ekki taka þátt í því. En hv. 2. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, stakk upp á því, að ég talaði við vegamálastjóra og fengi staðfestingu á því, að þetta væri rétt reiknað, að svona ætti að lækka hlutfall Vestfirðinga. Og hann stakk upp á því líka, að ég talaði við hæstv. samgmrh, sem allra fyrst um málið, en þó ekki fyrr en ég væri búinn að fá staðfestingu á þessu. Nú vil ég spyrja aðra þm. Vestf. en hv. 11. landsk., hvort þetta er rétt eða hvort þetta er rangt, sem ég segi. Ég talaði við vegamálastjórann út af málinu innan hálftíma, frá því að fundinum lauk, og ég talaði við hæstv. samgmrh. þegar í þingfundarbyrjun eftir hádegi þennan sama dag, áður en þeir voru farnir að tala við hann. Ég held, að hv. 11. landsk. ætti að temja sér annað á fyrsta þinginu en að fara svona með sannleikann hér. En þá tekur við þáttur þeirra í málinu. Þá fara þeir að semja við hæstv. ráðh. og engir aðrir, og auðvitað gáfu þeir okkur hinum ekki kost á því að vera þar með. Nei, það var óþarfi, þeir ætluðu nú að sigra einir, og þeir gerðu það líka. Sigurinn er sá, að í staðinn fyrir, að Vestfirðir eigi að lækka úr 191/2% niður í 13.1% eftir till. vegamálastjóra, lækka þeir núna niður í 14.4%. Það er árangurinn. Og hæstv. samgmrh. hefur ekki fallizt á annað en þetta, því að við hann ræddi ég. Það var ekki Þannig, að honum væri neitt ókunnugt um, að það ætti að lækka hlut Vestfirðinga úr 191/2% niður í 13.1. Ég gaf honum meira að segja blað yfir það, hvernig þetta væri, og auðvitað var það rétt, því að ég hef það staðfest frá vegamálastjóra. Nei, það tókst ekki betur til. Svo segir hv. 11. landsk.: Þið gerðuð ekkert, við gerðum þetta allt. - Já, þeir mega eiga það . Þeir gerðu það, þeir sömdu við hæstv. ráðh. og fjvn. um að lækka hlutfallið niður í 14.4%. Það gerðu þeir. En það var fleira í ræðu hv. 11. landsk. þm. áðan. Hann sagði, að aldrei hefðum við flutt till. um að brúa Mórillu. Ég er hérna með þskj. frá þinginu 1962, þ.e. brtt. 218. Það eru brtt. við fjári., og ein till, á þessu þskj. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frá Hannibal Valdimarssyni, Hermanni Jónassyni og Sigurvin Einarssyni. Við 13. gr. A. III. Nýr liður: Til brúar á Mórillu í Kaldalóni, fyrri fjárveiting, 985 Þús.“  Í sambandi við vinnubrögð Vestfjarðaþm. um hagsmunamál Vestfirðinga yfirleitt vil ég auk þessa segja það, að strax í þingbyrjun í haust kallaði 1. þm. Vestf. okkur alla á fund og fór þá fram á, að við leituðumst við að hafa samstöðu um hagsmunamál Vestfjarðakjördæmis. Svörin, sem við fengum, voru þau, að það gæti ekki orðið, ef það kostaði peninga. Og hv. 2. landsk. þm. varð þá fyrir svörum. Þetta virðist vera að koma fram núna í dag í umr. um vegáætlunina og framlagið til Vestfjarða, ekki samstaða um það, sem kostar fé. Það hefur verið haldið sig við það nokkurn veginn. Þá talaði hv. 11. landsk. um það, hvernig vegirnir hefðu þotið áfram, þegar sjálfstæðisþm. voru kosnir. Það er atveg rétt, Vestfirðir áttu einu sinni meðal annarra duglegan þm. Hann var þm. fyrir Barðastrandarsýslu og hét Gísli Jónsson. Hann hafði mikinn áhuga á umbótum í vegamátum. Mikið óskaplegt er að hugsa sér, að hv. 11. landsk. þm. skuli ekki hafa nað meiri árangri en orðið er í því að afla Gisla Jónssyni kjörfylgis á Vestfjörðum, eins og hann hefur lagt sig fram um það ! Hæstv. ráðh. talaði í kvöld um þessa brtt. okkar þremenninganna, og hann beindi máli sínu mjög til fjvn. Hún hefur úthlutað öllu fénu, sagði hæstv. ráðh. Þetta átti að þýða það, að ekki mættum við fara að koma með hækkunartill. En nú hefur hæstv. forseti bent okkur á leið til þess að koma með hækkunartill., sem ekkert er við að athuga, og það er verið að vélrita hana núna. Enn fremur sagði hæstv. ráðh.: Fjvn. hefur ekki viljað níðast á neinum. - Hvað kallar hann að níðast? Finnst honum, að þetta sé ekki áníðsla, að lækka hlut Vestfjarða, eins og nú á að gera? Af hverju datt honum áníðsla í hug? Hverjir kölluðu þetta að níðast á kjördæminu? En fjvn. hefur ekki neitað neinum leiðréttingum á till. sínum. Þó að hæstv. ráðh. langi til að binda fjvn, rækilega, alla nm., við till. n., þá vill nú svo til, að í nál. fjvn, stendur um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: „ N. stendur sameiginlega að áliti þessu, en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma.“ M.ö.o.: einstakir nm. eru búnir að lýsa því yfir, að þeir kunni að greiða atkv. með brtt., sem kunna að verða fluttar, eða jafnvei flytja sjálfir brtt. Þeir hafa ekki bundið sig fastar en þetta. Ég veit ekki, hvað þessir hv. nm. gera, en þeir hafa engum brugðizt, hvernig sem þeir greiða atkv. um brtt., sem fluttar eru. Það getur vel verið, að þeir líti eitthvað svipað á þetta mál og hæstv. ráðh. og hv. 11. landsk., að Vestfirðir eigi nú ekki að fá meira en þetta, ég skal ekkert segja um það. En þeir hafa a.m.k. engu lýst yfir í þá átt fyrir fram. Þá taldi hæstv. ráðh. vafasamt, að skylt sé að taka lánsfé til vegagerðar upp í vegáætlun, þ.e.a.s. hann sagðist ekki hafa neitt á móti því, að slíkt væri gert, en það væri vafasamt, að það væri nokkur skylda. Það skiptir engu máli í þessu sambandi, hvort hann er á móti því eða með því. Annaðhvort er skylt að gera það eða ekki. En ég hélt þó, að þetta væri ótvírætt í vegal., og ég hef engan heyrt véfengja það. 10. gr. l. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vegamálastjóri semur till. að vegáætlun fyrir þjóðvegi, aðalfjallvegi og aðra fjallvegi til 4 ára í senn til leiðbeiningar um skiptingu þess fjár, sem til ráðstöfunar er hverju sinni til vegagerðar. Skal áætlunin annars vegar gera grein fyrir þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru á tímabilinu, en hins vegar þeirri fjáröflun, sem gert er ráð fyrir vegna vega.“ Það skal gera það í vegáætlun. Og enn ákveðnara má segja, að þetta standi í 11. gr., en þar segir: „Í vegáætlun skulu taldir allir þjóðvegir, svo og nýbyggingar þjóðvega, á þeim tíma, sem áætluninni er ætlað að gilda.“ Þarna skal tilgreina nýbyggingar, sem á að framkvæma á því tímabili, sem vegáætlunin á að gilda, og þessi vegáætlun á að gilda þetta ár. Hvað eru menn Þá í vafa um? Ég vil ekki segja, að þetta komi að neinni verulegri sök í þetta sinn, nema að því leyti að þetta verði notað sem fordæmi og haldið verði áfram að taka lán til vega og láta það aldrei koma inn á vegáætlun og þannig geti ríkisstj. , hver sem hún er, haft í höndum sér raunverulegt fjárveitingavald hvað þetta snertir. En það er algerlega á móti lögunum að mínum dómi. Annars ræddi hæstv. ráðherra um óánægju okkar þremenninganna, sem flytjum brtt. um vegaframlög til Vestfjarða, á þá leið, að menn séu alltaf óánægðir, menn vilji fá meira og svoleiðis, þetta væri ekkert annað en hégómi, bara hreinasti hégómi. En hvernig stendur á því, að enginn hefur talið ástæðu til að flytja brtt. við þetta nema við? Það er af því, að þetta eina kjördæmi sker sig svo úr, hvað hlutur þess á að lækka frá því, sem áður var, að við getum ekki unað þessu. Hér á þingi á nú sæti varaþm., sem átti lengi sæti hér á Alþingi, hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson. Hann sagði í ræðu sinni hér áðan: „Það reyndist erfitt að fá hlutföllum breytt í fjárveitingum til einstakra sýslufélaga." Og þetta er rétt. Þetta reyndist erfitt. Það voru alltaf hér um bil sömu hlutföllin á skiptingu vegafjár ár eftir ár, og við bjuggumst sannarlega við því, að núna yrðu Vestfirðir ekki látnir sæta verri hlut en það að hafa sama hlutfallið í byggingarfénu og var að undanförnu. Meira að segja höfðum við gert okkur vonir um að fá heldur hærra hlutfall, þar sem sannanlegt er, að þetta kjördæmi er verst sett allra kjördæma í landinu, enn þá lakar en Austfirðir, og er þó ástandið ekki gott þar. En þá skeður þetta, að þetta eina kjördæmi er tekið út úr og lækkað um 1/4. Þetta finnst hæstv. ráðherra hálfgerður hégómi, að ég tali nú ekki um suma aðra. Það leiðinlegasta við gang þessa máls núna er það, þrátt fyrir það að ríkisstj. veit um þetta ranglæti, er búin að sjá það og flokksmenn hennar búnir að ræða um það við hana, hvernig á að fara með þetta kjördæmi, að hún skuli ekki fallast á að leiðrétta þetta ranglæti, þegar hún gat það á mjög auðveldan hátt, með því einu að innheimta ekki það, sem ríkissjóður greiddi í fyrra til vega umfram fjárveitingar. Ég ætla, að ég muni það rétt, að það hafi verið 4.8 millj., sem ríkissjóður greiddi á árinu í fyrra til þjóðvega umfram fjárveitingar, og þá á ég ekki við hraðbrautirnar, sem verið er að byggja fyrir lánsféð. Ef þetta hefði ekki verið innheimt, alls ekki innheimt, frekar en aðrar umframgreiðslur úr ríkissjóði til margra annarra mála, þá hefði þessi upphæð, sem nú var til skiptanna, verið þeim mun hærri. Ég vil benda á, að á árinu 1962, sem síðasti landsreikningur er fyrir, eru önnur samgöngumál, þ.e. strandferðirnar, þannig, að fjárveitingin er rúmar 14 millj., en greidd var á því ári 21 millj. Það var greitt 50% meira, og auðvitað fær ríkissjóður það aldrei aftur, af því að það er ekki hægt að innheimta það hjá neinum. Væri það nú eitthvað voðalegt, þó að ríkissjóður hefði ekki heimt aftur þessar 4.8 millj. af því, sem hann greiddi umfram fjárveitingar á árinu í fyrra? Ef hæstv. ríkisstj. hefði haft nokkurn vilja á því að leiðrétta þetta ranglæti hvað Vestfirði snertir, þá gat hún gert þetta. Þá hefði heldur engin brtt. komið hér fram, ef hlutur Vestfjarða hefði verið leiðréttur með þessum hætti. En ríkisstj. hefur sjálfsagt ekki viljað þetta, því að ég efast ekki um, að hinir ötulu flokksmenn hennar á Vestfjörðum hafa bent henni á þessa leið.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði hér áðan, vil ég taka það fram, að þegar síðast komu saman allir þm. úr Vestfjarðakjördæmi, var boðað til þess fundar að ósk hv. 2. þm. Vestf., og þá lýstu allir þm. því yfir, að þeir væru óánægðir með tillögur vegamálastjóra, sem hann hafði sent fjvn., og stuðningsmenn ríkisstj. skýrðu þá frá því, hvað hefði áunnizt með því að fá 11/2 millj. meira til að skipta, og þá settust allir þessir þm. niður til að skipta þessu fé í hina einstöku vegi í kjördæminu, og varð fullt samkomulag um skiptinguna. Þá var ekki minnzt af þessum hv. þm. stjórnarandstöðunnar á neina till. um það að verja fé úr ríkissjóði til þess að jafna það bil, sem við töldum að væri, - ekki minnzt á það einu einasta orði. Þetta var það síðasta, sem fór sameiginlega á milli þm. úr þessu kjördæmi. Hv. 5. þm. Vestf. hefur spurt að því tvisvar í kvöld, hver greiddi vaxtabyrðina, ef lán yrði tekið til framkvæmda. Ég hygg, að ég hafi sagt það nokkuð skilmerkilega í minni fyrri ræðu, að það væri ætlunin að greiða af fjárveitingum skv. vegáætluninni á þessu ári skuldir, sem væru vegna vegagerða á s.l. ári til hinna einstöku vega, en fyrir lægi fyrirheit um það að mega taka lán að nýju. Og það má segja, að það þyki nokkuð hart fyrir mann, sem er hér í fyrsta skipti, að vera að segja reyndum þm. frá því, hvaða háttur hafi verið hafður á þessum hlutum, því að hann er sá, og það ætti þessi hv. þm. að þekkja eins vel og ég og raunar miklu betur, að sá háttur hefur verið hafður á, að það hefur verið samið við eigendur jarðýtna, sem hafa unnið við vegagerðina, um, að þeir lánuðu vinnu sina að verulegu leyti, en það, sem hefur þurft að borga út í peningum, hafa sveitarfélögin orðið að taka að láni og greiða vexti af þeim lánum. Hér hefur ekkert komið í ljós, hvorki frá hæstv. samgmrh. né öðrum, að yrði á nein breyting. Og ég geri ekki ráð fyrir því, að hægt verði að fá á því neina breytingu frá þeirri hefð, sem skapazt hefur. Við það, að þessir aðilar, sem eiga nú inni stórfé, fá sínar inneignir greiddar að fullu, gefst þeim tækifæri á að fá aftur vinnu í hinum einstöku vegum fyrir lánsfé með sama hætti, og ég efast ekkert um það varðandi þessa menn, bæði ræktunarsambönd og einstaklinga, sem hér eiga hlut að máli, að það muni ekki standa á þeim að lána að nýju, þegar þeir fá sínar inneignir greiddar nú á þessu ári. Og þegar liggur fyrir loforð frá einum aðila, sem hefur boðizt til þess að taka ákveðna vegagerð í ákvæðisvinnu og hv. 3. þm. Vestf. veit gjarnan um, og hefur hann boðið að lána vegagerðinni stóran hluta af því, sem hann vinnur fyrir við ákveðna vegagerð á Vestfjörðum. Hv. 5. þm. Vestf. sagði, að ég hefði flutt hér þakkarávarp vegna byggingar á brúaróhræsi, eins og hann orðaði það svo smekklega. Ég vil nú segja það, að þegar talað erum nýjar framkvæmdir og ný mannvirki, sem á að byggja, þá hafa flestir menn yfirleitt önnur orð um það en að fara heldur niðrandi orðum um framkvæmdir í héruðunum. Og hann taldi það ekki vera þakkarvert að fá slíkt framlag og taldi, að ég hefði flutt hér stórkostlegt þakkarávarp í þessu sambandi, og talaði mjög um, að það hafi kannske verið af því, að til brúarinnar var veitt fé í einu lagi, en ekki fyrir hálfa brú, og það var út af því, sem ég greip fram í fyrir hv. 3. þm. Vestf. Hann ætlaði að fara að kenna mér það, hvort ég vissi ekki, að það væri veitt fé til brúa í fleiri en einni greiðslu. Jú, ég vissi það mætavel. En sálufélagi hans. 5. þm. Vestf., virtist ekki vita, að það hafi verið veitt fé til brúa í mörgum greiðslum oft og tíðum. En í þessu tilfelli er þetta framlag veitt í einu lagi, og ég segi: það er myndarlegt framlag. Ég sagði í minni fyrri ræðu, að þessir hv. þm. hefðu ekki flutt till, um brúargerð, þegar þeir voru í stjórnaraðstöðu. En sannleikspostulinn, sem kom hér í ræðustólinn áðan, hv. 3. þm. Vestf., kom með það, að ég hefði farið hér með ósatt mál, og sagði, að þeir hefðu flutt brtt, við fjárlög 1962. Ég hygg, að ég hafi farið alveg með rétt mál, því að ég veit ekki betur en þessi hv. þm. hafi verið í harðri stjórnarandstöðu 1962, og það breytir ekki þeirri staðreynd, sem ég viðhafði í minni fyrri ræðu, að þessi hv. þm. hefði aldrei flutt till. um framlag til brúargerðar á Mórillu, þegar hann var í stjórnaraðstöðu, því að þá svaf hann á verðinum fyrir það kjördæmi, sem hann var þm. fyrir. Svo sagði þessi ágæti sannleikspostuli, að þm. ríkisstjórnarfiokkanna frá Vestfjörðum hefðu samið um lækkun úr 19.5% í 14.4% við fjvn. Ég hefði viljað orða Það nokkuð á annan veg. Við sömdum um hækkun við fjvn. og samgmrh. úr 13.1% í 14.43%. Þannig mundi hver sæmilegur maður, sem vildi hafa það, sem sannara reynist, hafa orðað það, en ekki eins og þessi hv. þm. gerði í sinni ræðu. Ég sagði, að þessi hv. þm. hefði kastað fram sýndartillögu hér. Ég taldi, að það hefði verið hyggilegra að reyna samninga og halda áfram og vinna að framgangi vegamála í kjördæminu við samningu vegáætlunar, sem gilda á svo í 4 ár, en ekki hefja hér upp hávaða og læti, eins og þeir hafa gert. Og ég held, að það verði vegagerð á Vestfjörðum miklu happadrýgra en ólætin í þessum hv. tveimur þm. Jú, Hannibal Valdimarsson, hv. 5. þm. Vestf., sagði, að það hefði litið gengið, fyrr en jarðýturnar hefðu komið til sögunnar í vegamálunum. Það hefði gengið minna hjá hv. 2. þm. Vestf., á meðan hann hefði verið við vegagerð. En ég ætla að segja þessum hv. þm. það, að ef þm. fá ekki neitt fjármagn til vegagerðar, hvort sem það erum við, þm. úr stjórnarliðinu á Vestfjörðum, eða aðrir, þá mundu jarðýturnar ekkert vinna, ef þær fengju ekkert borgað. Hlutur þm. er ekki að vinna í vegavinnu, það hlýtur hv. 5. þm. Vestf. að vita, enda veit ég ekki til þess, að hann hafi komið nálægt vegagerð, nema þá helzt í munninum. Það er hlutverk þm. að útvega fé til vegagerðar, og það verður að segja eins og er, að það hefur aldrei verið unnið meira við vegagerð í Vestfjarðakjördæmi en á s.l. ári. Og ég verð að segja það, að eftir að hafa fengið þau fyrirheit að mega taka allt upp í 2/3 að láni á ný, þá verður aukning og það allmikil aukning á vegagerð í Vestfjarðakjördæmi á þessu ári frá því, sem hefur verið nú að undanförnu. Hv. 5. þm. Vestf. sagði hér gamla róðrarsögu úr Arnarfirði. Hann þarf alltaf að hafa smásögur með, því að hann vilt láta hlæja að sér, og það er eðlilegt, hann er orðinn vanur þessu. En Hannibal hefur mikið róið um dagana, en hans róðrarmáti hefur verið allólíkur róðrarmáta flestra annarra, því að hann hefur aldrei róið nema á annað borðið, enda hafa hans mál komizt skammt áleiðis. Þessir hv. þm. báðir tveir reyna að komast hjá að ræða það, sem máli skiptir í þessu sambandi. Það, sem gerir það að verkum, að heildarprósentan til vegagerðar á Vestfjörðum lækkar, er sá skilningur, sem vegamálastjóri hefur lagt í sínar tillögur í sambandi við skiptingu á vegafé til þjóðbrauta. Það, sem gerzt hefur, er, að í till. vegamálastjóra leggur hann til, að veittar verði 3.1 millj. kr. til Vesturlandsvegar. Af þessu fé leggur vegamálastjóri til, að 1.9 millj. kr. verði veittar í veginn í Hvalfirði um Þyril, og þar af leiðandi verður sú vegagerð í Vesturlandskjördæmi. Það er um að ræða í þessu sambandi, að hér er verið að skipta fé skv. fyrir fram gerðri áætlun, þar sem mætast eiga tekjur og gjöld, og þá er ekki um annað að ræða, ef ekki er hægt að fá meira fé til vegamálanna en raun ber vitni, en að skipta þá fé á annan veg og færa það úr einu kjördæmi í annað. Og ef till. hefði komið um það að minnka verulega framlag til vegagerðar í Hvalfirði, sem bæði Vestfirðingar, Norðlendingar og Austfirðingar keyra um, og flytja það í Vesturlandsveg, þann hluta vegarins, sem er í Vestfjarðakjördæmi, þá hefðum við nað okkar prósentu upp. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég treysti mér ekki til þess að standa að flutningi slíkrar tiltögu, og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að slík till. hefði verið felld hér á hv. Alþingi. Þetta hefði verið raunhæf till., ef þessir hv. þm. hefðu komið með till. um að færa framlag af þessum enda Vesturlandsvegar á hinn, í Vestfjarðakjördæmi. En hún var dauðadæmd fyrir fram. Við sáum, að eftir að þessar till. voru orðnar heyrinkunnar, þýddi ekki að fara inn á að lækka framlag til ákveðinna vega til þess að færa þá á milli kjördæma, og það hefði aðeins skapað úlfúð á milli þm. úr hinum einstöku kjördæmum, heldur væri hyggilegra að hafa þann hátt á að reyna að fá lánsheimildina og reyna svo að standa á því í haust, að okkar hlutur verði mjög verulega réttur. Hv. 5. þm. Vestf. sagði í sambandi við brúargerðina á Mórillu, að það hefði ekkert staðið til, að þeir flyttu till. um það á sínum tíma, því að fyrst þyrfti að leggja veg að brúnni, og þá væri fyrst fært að fara að tala um að brúa ána. Sálufélagi hans, sannleikspostulinn, 3. þm. Vestf., taldi aftur, að hann hefði flutt þetta fyrir löngu, löngu áður en kominn var vegur að ánni. En ég verð að upplýsa þessa hv. samþingismenn mína um það, að enn þá á eftir að leggja 21/2 km að þessari á. Eftir kokkabókum 5. þm. Vestf. ætti alls ekki að veita neitt fé til að brúa Mórillu. En ég er á gagnstæðri skoðun. Það hefði vel mátt brúa Mórillu á dögum vinstri stjórnarinnar, ef þáv. félmrh. hennar, áhugamaðurinn fyrir vegagerð á Vestfjörðum nú, hefði haft áhuga á málinu og sannleikspostulinn, hv. 3. þm. Vestf., sömuleiðis, en þá sváfu þeir á verðinum. Þeir eru einu þm., sem flytja brtt. hér í þessum málum, eftir að það er búið að ná samkomulagi um skiptinguna og allar frekari tilfærslur úr þessu mundu aðeins skapa úlfúð á milli þm. í einstökum kjördæmum, sem mundi ekki hafa gott í för með sér, þegar setzt verður á rökstóla til að setja nýja vegáætlun, sem gilda á í 4 ár. Úr þessu er mér nokkurn veginn sama, hvort þessir hv. þm. tala hér aftur, því að við þá hefur ekki verið hægt að ræða í þessu máli hér á síðustu dögum. Þeir hafa þurft að hafa sýndartillöguna með sér vestur, þegar þeir fara að tala með mátulegum velvilja um hv. samþingismenn sína. En það er meira en gerist í öðrum kjördæmum, þó að allir séu ekki ánægðir með þessa skiptingu.



Herra forseti. Það er búið að tala hér mikið um Strákaveg eða Siglufjarðarveg og svik í því sambandi. Ég skal játa, að það er mjög leitt, ef það dregst að leggja þennan veg, að ekki sé staðið við þau loforð, sem gefin voru. Ég tók það aldrei mjög hátíðlega, þótt það væri sagt, að vegurinn mundi koma í ágúst til Siglufjarðar. Yfirleitt er erfitt að segja nokkurn veginn upp á dag um framkvæmd slíkra fyrirtækja, en ég hygg þó, að flestir muni hafa gert sér vonir um, að vegurinn kæmi sumarið 1965. Vitanlega má segja það nú, að Þessi undirbúningur hafi ekki verið í lagi og æskilegra, að áætlanir um hann hefðu verið fyrr gerðar og betur. En það þýðir ekki að deila um það, það er komið sem komið er, og ég vil bara vona, að þessum athugunum verði hraðað sem allra mest og verkinu verði hraðað eins mikið og hægt er, þannig að Siglfirðingar þurfi ekki að biða vegarins nema sem minnst fram yfir það, sem þeim voru gefin loforð um. En hitt bætir ekki neitt úr, að vera að brigzla hver öðrum um svik, þótt eitthvað komi fyrir. Það vill oft verða þannig í kosningum, sjálfsagt hjá öllum flokkum, að það er eitthvað lofað upp í ermina sína, þegar kosningar standa fyrir dyrum. Það var sérstök tilviljun, að ég tók hér til máls áðan. Þannig var, að ég var staddur þarna í dyrunum og hv. 5. þm. Vestf. var að tala. Mér datt þá í hug, að þetta væru óþarflega mörg orð og óþarflega mikil orka, sem maðurinn eyddi hér í ræðustólnum. Og mér datt í hug, að þetta væri ólíkt Snorra Sturlusyni. Þið hafið sjálfsagt atlir lesið Heimskringlu. Hún er listaverk, og listin liggur í því, að það er hver einasta setning meitluð, þar er eiginlega ekkert óþarfaorð, og allt af viti, sem þar stendur. Ég er búinn að taka eftir því, að menn, sem eru stuttorðir, nota ekki óþarfaorð og yfirleitt alltaf viturleg orð, eru hagsýnir menn og hyggnir, og yfirleitt eru þeir vel efnum búnir. En hinum, sem teygja lopann og hafa heimskuleg orð um hlutina og eru hávaðasamir, þeim gengur yfirleitt allt heldur illa í lífinu, flestir hálfsnauðir. Ég skal segja ykkur, að hagsýni manna kemur fram í öllum sköpuðum hlutum. Sumir nenna varla að snúa sér við, nema það hafi einhverja þýðingu, og aðrir geta hlaupið, hoppað og snúizt, án þess að það hafi nokkra minnstu þýðingu, og talað og gert ýmsa hluti. Ég satt að segja hallast heldur að þeim flokknum, sem eyðir ekki orkunni til ekki neins, ég satt að segja nenni því ekki nema sem allra minnst og yfirleitt hef meiri mætur á þeim mönnum, sem slíkt gera. Nú er mér ákaflega vel við hv. 5. Þm. Vestf. og alveg sérstaklega vel við hann vin minn þarna, 5. landsk., Ragnar Arnalds, og það var alveg óþarfi af hv. 5. þm. Vestf. að fara að skipta sér eitthvað af uppeldismálum mínum. Guð hirtir þann, sem elskar hann. Og mér er ekki eins annt um nokkurn mann í þessum sal og þennan elskulega dreng. En hitt skal ég játa, að það var barnaskapur af mér að ætta að fara að ala þennan hv. þm. upp, hv. þm. Vestf., jafnvel þótt hann þyrfti þess með. Vitanlega var ég ekki nema með vinsamlegar leiðbeiningar í hans garð, því að það, sem ég var að hugsa um þarna í dyrunum, var, hvað maðurinn færi óviturlega að, ef hann ætlaði að koma málinu fram. Nú vildi ég gjarnan, að ég gæti stutt að því, að Vestfirðir fengju 10 millj. meira en þeir fá í vegafé, þeim veitir víst áreiðanlega ekki af því. En þá verður maður bara að nota aðrar aðferðir en þetta, ef maður vill koma einhverju fram. Hann var víst að núa bæði mér og hv. 4. þm. Norðurl. v. um nasir um það, að við værum eitthvað líkir malandi köttum. Og það má meira að segja læra af ketti. Kötturinn malar, þegar hann er í góðu skapi, og ekki er hægt að lá neinum það. En kötturinn er skynsamur, hann veiðir. T.d. ef allir kettir væru með skaplyndi hv. 5. þm. Vestf., mundu þeir aldrei veiða nokkra einustu mús. Ég skal segja ykkur það, að ef kötturinn hefði þetta skaplyndi, þá mundi hann mjálma 4-5 sinnum, áður en honum dytti í hug að taka músina, í staðinn fyrir að þegja og veiða músina. Og ef hv. þm. hefði haft aðferð kattarins að ná í peningana til Vestfjarða, þá hefði það tekizt, en ekki fara hér upp í ræðustól og mjálma og mjálma, áður en hann veiðir. Ég hef satt að segja ekki nokkra einustu trú á því, að það væri ekki hægt að fá upplýsingar um, hvað Vestfirðir ættu að fá. Vegamálastjóri bað okkur um að koma til sín, þm. Norðurl. v. Við fórum til hans, við bárum fram okkar óskir, og hann gaf okkur upplýsingar, og þetta var allt í bróðerni. Ég hef enga trú á því, að við séum nein eftirlætisbörn hjá honum. Annars vil ég ekki leyfa mér að segja, að hv. þm. segi neitt ósatt, það er ekki þannig. Ég held bara, að það hafi einhvern veginn ekki verið gengið rétt eftir þessu, ekki verið haft lag kattarins að reyna að veiða sem mest. Vitanlega þurfa þeir að fá meira fé, þessir menn. En það er hægt að læra af mörgu. Það er hægt að læra af Heimskringlu, og það er meira að segja hægt að læra af ketti. Ég ætla mér nú ekki að reyna að ala þennan hv. þm. upp, þótt ég gæfi honum föðurlegar og vinsamlegar leiðbeiningar um, að hann notaði ekki réttar aðferðir. Það eru engir mannasíðir að vaða upp með skammir og vanþakklæti fyrir þessa vinsamlegu leiðbeiningu. Ég ætlast ekki til, að hann fari að læra af Heimskringlu beinlínis eða Snorra, því að hann er nú svo hátt yfir okkur hafinn með andans yfirburði, en af kettinum ætti hann alltaf að geta lært.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég gat þess hér í minni fyrri ræðu í kvöld, að ég tel, að höfuðsök á því, að ekki er búið að ganga frá skipulagi í miðbæ Kópavogs og þar með ákveða og staðsetja Reykjanesbrautina um það svæði, lægi í því, að fyrrv. bæjaryfirvöld Kópavogs hefðu ekki sinnt því máli sem skyldi. Hv. 10. landsk. var að reyna hér áðan að mæla gegn þessu og taldi, að hér væri fyrst og fremst um sök ríkisins, skipulagsnefndar og vegamálastjóra að ræða. Hann gat þess, að skipulag og staðsetning Reykjanesbrautar í gegnum miðbæ Kópavogs ætti að ákveðast af skipulagsstjórn, vegamálastjóra og bæjaryfirvöldunum í Kópavogi. Þetta er rétt. Þessir aðilar í samvinnu eiga að ákveða þessi mál. En ég hygg, að hv. þm. sé ekki verulega kunnugur gangi þessara mála, því að hann sagði líka orðrétt: Það er ekki til neins fyrir bæjarstjórn Kópavogs að ákveða vegarstæði Reykjanesbrautar í gegnum Kópavog upp á sitt eindæmi. - Þetta er alveg rétt. En þetta var einmitt það, sem hans flokksbræður í fyrrverandi meiri hl. bæjarstjórnar Kópavogs ætluðu sér að gera og töfðu alla framkvæmd við skipulagningu á þessu svæði um hartnær tveggja ára skeið með þessum vinnubrögðum. í stað þess að fara að ráðum skipulagsstjóra ríkisins og efna til hugmyndasamkeppni um miðbæjarskipulagið, sem vissulega er mikið verkefni skipulagslega séð, ganga þeir þar þvert á móti og án þess að hafa nokkurt samráð við hann ráða til þess arkitekt að gera þetta skipulag upp á sitt eindæmi. Þetta tafði málið í tvö ár. Og það gerði meira. Þegar núverandi bæjaryfirvöld ákváðu að efna til hugmyndasamkeppni, töfðu þessi fyrrverandi vinnubrögð hv. flokksbræðra 10. landsk. þm. einnig fyrir framgangi málsins, því að það tók nokkuð langan tíma að fá Arkitektafélag Íslands til þess að viðurkenna fyrirhugaða samkeppni, vegna þeirra vinnubragða, sem við höfðu verið höfð í þessu máli áður, þannig að allir, sem til þekkja, vita glöggt, að það var fyrst og fremst vegna þess, að bæjarstjórn Kópavogs var fyrir síðustu bæjarstjórnarkosningar lítt til viðtals um skipulagsmál, hvorki hvað þetta snertir né annað, og af þeim sökum stendur þetta mál eins og það er í dag. Það eru fyrstu vonir til þess, að hægt verði að fara að vinna úr skipulagssamkeppninni síðast á þessu ári, ef það verður þá fyrr en seinni hluta næsta vetrar, og þarna liggur höfuðástæðan fyrir því, að í dag stöndum við andspænis því, að þótt við viljum hefja varanlegar endurbætur á þessari miklu umferðaræð í gegnum Kópavog, þá er það ekki hægt, vegna þess að skipulagsmálin eru í algeru ófremdarástandi, og ástæðan er fyrst og fremst sú, sem ég rakti hér áðan.



Herra forseti. Ég sannfærðist alveg um það áðan, þegar hv. 5. þm. Norðurl. v. talaði, að hann hefur ekki tært af Snorra. En hann hefur lært af kettinum, það er alveg greinilegt, og er útskrifaður í því. Þó gerir hann annað en kisa gerir, og það á ekki hvað sízt við þá hv. þm., sem virðast vera hinir ánægðustu með það, þegar gengið hefur verið á rétt þeirra kjördæmis, því að þá sýna þeir ánægjuhljóð sín. En það væri sama og kisu væri strokið móti hárunum, þá mundi hún urra, og ef þeir hefðu nú brugðizt eins við og kisa í þessu, Þá held ég, að stjórnin hefði tekið til greina þeirra óskir. En þeir virðast bara vera hjartanlega ánægðir. Þegar kisu er strokið og látið vel að henni, þá malar hún. En að sýna af sér ánægjuhljóð, þegar er gengið gegn hagsmunum þeirra kjördæmis og þeirra umbjóðenda, það er það, sem ég hef verið að áfellast menn fyrir hér. Um ræðu hv. 11. landsk. ætla ég ekki að fara mörgum orðum, aðeins segja það, að þegar menn koma heim í Vestfjarðakjördæmi, eftir að gullin loforð höfðu verið gefin um, að það yrði mikið um auknar fjárveitingar til vegamála, þegar vegáætlunin yrði afgreidd, og verða svo að játa, að þá hefur hlutfall Þeirra fallið úr 19.5% í 14.4%, Þá held ég, að það sé betra fyrir þá að hafa sem fæst orð um, og það hafa ýmsir af hv. stjórnarþm. úr Vestfjarðakjördæmi gert. Þeir hafa haft um það fá orð, og það var hyggilegt. Og svo skal ég aðeins undirstrika eina setningu úr ræðu hv. 11. landsk. þm.: Þingmenn eru hér til þess að sjá um að fá fjárveitingar fyrir sín kjördæmi. - Og það vildi ég, að þeir hefðu munað, og það vona ég, að þeir muni fram yfir atkvgr. um þá till., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það hafa nú orðið allmiklar umr. hér í hv. þingd. út af vegáætluninni, og sannast bezt að segja, þá gengum við í fjvn. út frá því, að þetta mál mundi valda allmiklum deilum, ef það kæmi hingað inn í þingið, og ástæðan fyrir þeirri skoðun okkar var að sjálfsögðu sú, að með þessari áætlun er tekin upp algerlega ný stefna í vegamálum. Þm. voru því vanir áður að miða við afmörkuð svæði, höfðu sín einu kjördæmi um að hugsa. En nú er tekinn upp sá háttur að hafa landið allt í huga, þegar út í framkvæmdir á að ráðast, þannig að það verður við meiri vanda að glíma en ella. Og þetta kemur bezt fram í því, að nú í umr. hefur ekki komið fram ágreiningur í sambandi við landsbrautirnar. Ég held t.d., að óánægja Vestfirðinga stafi fyrst og fremst af skiptingu á milli þjóðbrautanna, og þá kemur það, sem ég gat um áðan, að þarna eru það stærri svæði, að þjóðbrautirnar fara í gegnum fleiri kjördæmi. Ég vona, að þegar fram í sækir og reynslan er komin af þessu nýja fyrirkomulagi, muni margir annmarkar hverfa og þetta muni skýrast betur fyrir þm. og að til slíkra deilna þurfi ekki að koma sem hér hafa átt sér stað í kvöld. En það er þó ánægjulegt, að enginn ágreiningur virðist hafa risíð meðal þm. um skiptingu á brúafé, og allir þm. kunna einnig að meta þá staðreynd, að nú höfum við meira fé til vegamálanna en nokkru sinni áður. Við skutum einnig hafa það í huga, að á næsta ári njótum við góðs af því, að nokkur hluti af tekjunum í ár kemur ekki til greiðslu fyrr en á næsta ári, og þá á ég við hlutann af benzínskatti. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en læt aðeins í ljós þá von mína, að þetta nýja fyrirkomulag megi reynast vel og það verði þjóðinni allri til gæfu og gengis.