Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson Í frv. þessu er farið fram á að stofnað sé nýtt læknishérað þannig að undan Seyðisfjarðarhéraði sé tekin Brekkusókn í Mjóafirði og undan Eskifjarðarhéraði Nessókn í Norðfirði. Líkt frv. kom fram í Nd. á þingi 1909, en var felt þá. En eg álít að hér hagi svo til, að af öllum þeim frumvörpum um fjölgun læknishéraða, sem komu fram á því þingi, hafi þetta frv. frekast átt skilið að verða samþykt. Eg kannast við það, að eg er mótfallinn því, að raska lögunum frá 1907 um skipun læknishéraða. Læknum hefir verið fjölgað svo mjög, að allrar varúðar verður að gæta í því efni. Á þingi 1907 var tala reglulegra læknishéraða ákveðin 43, auk tveggja aukalækna. Nú eru læknisembættin 48 vegna þess að á síðasta þingi,1909, voru 3 ný héruð stofnuð. Þetta yrði því 49. embættið. En af því að eg álít að þau 3 héruð, sem voru stofnuð 1909, hafi ekki verið eins nauðsynleg eins og þetta hérað, sem hér er um að ræða, þá er eg þessu frv. samþykkur. Eins og öllum er kunnugt, er afarilt yfirferðar milli fjarðanna austanlands, t. d. er afarslæmur fjallgarður milli Seyðisfjarðar og Mjóafjarðar, og sömuleiðis milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, en á hinn bóginn eru engar verulegar torfærur milli Norðfj. og Mjóafjarðar. Það væri því miklu auðveldara að þjóna þessum fjörðum, ef læknirinn hefði aðsetur á Norðfirði. Aðalhluti héraðsins yrði Nessókn í Norðfirði, og eru þar 788 íbúar. Í Brekkusókn er miklu minna, aðeins 287. Til samans er þetta 1075 íbúar. Þó er þetta ekki sú rétta tala, því að á sumrum eru íbúar á þessum fjörðum miklu fleiri, kemur það til af því, að Norðfjörður er eitt hið mesta sjósóknarpláss austanlands, og sækja þangað hvalfangarar og sjómenn, innlendir og útlendir. Er því óhætt að fullyrða, að tala íbúa í héraðinu yrði nálægt 2000 að sumrinu til. Fyrir þessa menn er allerfitt að sækja, hvort sem er til Seyðisfjarðar eða Eskifjarðar. Um þessi héruð er það að segja, að Seyðisfjörður verður eftir sem áður fjölment læknishérað, en Eskifjarðarhéraðið aftur fáment, að eins 1018 manna að íbúa tölu. Að þessu athuguðu álít eg að frv. þetta eigi skilið að ganga fram, til þess að Austfirðingum sé ekki gert rangt til í þessu efni, í samanburði við aðra landshluta, einkum Vestfirði, sem standa miklu betur að vígi að því er læknaskipun snertir.

Sigurður Hjörleifsson Eg er sammála hv. 4. kk. þm., að ekki beri að fjölga að sinni læknishéruðum hér á landi. En eg get ekki séð, að þó að ranglega hafi verið breytt á fyrri þingum í þessu efni, þá sé rétt að halda áfram á þeirri braut. Það væri fremur ástæða til að lagfæra það sem óvarlega hefir verið gert. En hér er á fleira en þetta að líta. Læknum þeim, sem í þessum héruðum. sitja, væri að ýmsu leyti gerður ógreiði ef frv. þetta næði fram að ganga. Þeir yrðu sviftir atvinnu og miklum tekjum og það að óþörfu, því að þeir hafa alls ekki svo mikið að gera, að þeir geti ekki auðveldlega þjónað hvor sínu héraði. Sömuleiðis vil eg benda á það, að hætt er við því, að læknar verði lakari, ef héruðum er fjölgað of mjög. Þeir hafa minni æfingu, minna tækifæri til að auka þekkingu sína, og við það minkar eðlilega áhuginn. Þá er og eitt, sem eg vil minna hv. deildarmenn á. Hér er farið fram á að sniðin sé af Eskifjarðarhéraði alt að helmingi íbúanna. Læknirinn í því héraði segir, að það mundi svifta sig hér um bil helmingi tekna sinna. Þessum lækni var veitt embættið 7. ág. 1899, án nokkura skilyrða. Hann telur sig því hafa rétt til skaðabóta, ef héraðið er minkað. Sama er um lækninn á Seyðisfirði að segja; eg tel líklegt að hann mundi líka. heimta skaðabætur. Mér virðist því full ástæða til að íhuga þetta mál í nefnd. Landsstjórnin hefir áður orðið að borga skaðabætur í líku tilfelli. Eg held eg megi fullyrða, að læknirinn á Blönduósi, Júlíus Halldórsson, hafi fengið skaðabætur úr landssjóði af líkum ástæðum. Þó að það hafi verið sett inn í 1. frá 1907, um skipun læknishéraða, að læknar verði að sætta sig við breytingar á læknishéruðum, sem kunni að verða gerðar, þá er ekki þar með sagt, að þetta ákvæði nái einnig til þeirra lækna, sem tóku embætti áður en þessi lög voru samþykt. Af þessum ástæðum vil eg leggja til, að 3 manna nefnd verði kosin til að íhuga málið.

Lárus H. Bjarnason Eg ætlaði ekki að standa upp, en af því að hv.þm. Akureyrar bar það fram sem ástæðu fyrir nefndarskipun, að skaðabótakrafa á hendur landssjóði mundi að öllum líkindum koma fram frá 2 læknum þar eystra, ef frv. yrði samþykt, þá skal eg láta í ljósi þá skoðun mína, að þetta nær engri átt. Það má slá þessu fram, að mennirnir muni fara í skaðabótamál við landssjóð, því það má fara í mál út úr öllum þremlinum, en eg er viss um, að enginn dómstóll mundi dæma þeim neinar skaðabætur. Enda kvað vera til yfirlýsing frá báðum læknunum, um að þeir mundu sætta sig við þessa breytingu og ekki gera neina skaðabótakröfu. En þeirrar yfirlýsingar þarf ekki með, því að samskonar fyrirv. og hv.þm. gat um, úr læknalögunum frá 1899, er einmitt í lögum um skipun læknishéraða 1907, 3. gr.; og er það eitt fyrir sig næg sönnun þess, að læknar þessir geta enga kröfu gert til skaðabóta. Bætur þær sem læknirinn á Blönduósi fékk, voru alt annars eðlis. Þar stóð svo á, að læknirinn hafði bygt steinhús á leyfðu læknissetrinu, í því trausti, að hann fengi að sitja þar kyr áfram. En svo fékk hann skipun um að flytja sig að Blönduósi, og mæltist þá til þess að þingið bætti sér að nokkru þann kostnað, er hann hafði haft af húsbyggingunni. Þar var þannig alt öðru máli að gegna.

Sigurður Hjörleifsson Ræða háttv. 5. kgk. þm. sannfærði mig ekki. Hafi læknisembættið á Eskifirði, með þeim ummerkjum sem það nú hefir, verið veitt áður en lögin um skipun læknishéraða voru sett, þá eru miklar líkur til þess, að læknirinn í því héraði hafi fullan rétt til skaðabóta. Annað mál er það ef fram hefir komið yfirlýsing frá honum, um að hann muni ekki gera kröfu til skaðabóta. Þó sýnir sú yfirlýsing, að hann telur sig hafa rétt til þeirra, og mér hefir hann tjáð, að hann mundi krefjast bóta. Eg sé ekki að neinn skaði geti hlotist af því, þó að málið sé athugað í nefnd, og vil leggja með því.

Steingr. Jónsson: Eg stend að eins upp til að láta í ljósi það álit mitt, að það sé engin ástæða til að skipa nefnd í þetta mál. Fyrst og fremst af því að eg álít að sú spurning, sem hv.þm. Akureyrar nefndi, sé ekki eins hættuleg og hann heldur. Enn þó svo væri, þá væri ekki rétt að setja það fyrir sig, ef Norðfjarðarbúar eiga í sjálfu sér heimting á lækni, og það virðast þeir eiga, þar sem afar erfitt er fyrir þá að sækja til Eskifjarðar, sem er næsta læknissetur. Eg sé því ekki ástæðu til að tefja tímann með því að skipa nefnd í málið.

Lárus H. Bjarnason Eg var að bíða eftir því að einhver annar stæði upp, en úr því að svo er ekki, vil eg leyfa mér að stinga upp á því að sett verði í málið 5 manna nefnd, að lokinni umræðunni.

Framsögum. (Ólafur Briem) Það er með þetta frumv., eins og næsta mál á undan, að það hafa engar breyt.tillögur verið gerðar við það, síðan það var samþykt hér við 2. umr., og vil eg því leggja það til, að það verði samþykt.

Framsögum. (Ólafur Briem) Eg skal að eins taka það fram, að engar breytingartillögur hafa verið gerðar við frumv. og vil eg því leyfa mér að leggja það til, að það sé samþykt eins og það er.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg hefi ekki neitt um þetta frv. að segja um fram það, sem stendur í nefndarálitinu. Því hefir oft verið hreyft á þingi að fá sáttanefndum í hendur úrskurðarvald í smærri málum til þess að tefja ekki málin og gera ekki óþarfan kostnað. Frumvarpið er komið úr Ed. og leggur nefndin til að samþykkja það.

Framsögum. (Jón Þorkelsson) Það er nokkuð öðru máli að gegna með þetta mál, en með sjúkrasamlögin. Þetta frumv. hefir verið borið fram af þm. Vestm. (J. M.) virðulegum. Nefndin hefir rætt mál þetta á allmörgum fundum og íhugað það rækilega og borið sig saman við landlækni og breytingar þær, sem við höfum leyft okkur að stinga upp á og lesa má á þgskj. 692 eru gerðar í samráði við hann flestar hverjar. Annars mælir frumv. bezt með sér sjálft. Eg skal þó geta þess, að það sem stóð í 1. gr. og mörgum þótti óviðkunnanlegt, er nú numið burt. Nú er miðað við læknaskólann eða hinn væntanlega háskóla hér. Eg skal einnig geta þess, að við höfum ekki með öllu viljað útiloka ólærða lækna, hina svonefndu smáskamtalækna. Eg býst þó við mjög skiftum skoðunum um þetta mál og þykir mér því leitt, að háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) skuli ekki vera hér viðstaddur nú, því hann hefir haft einna mestan áhuga á því.

Jón Jónsson 1. þm.N.-Múl.: Mér líkar það ekki hjá háttv. nefnd, að hún skuli hafa veitt smáskamtalæknum rétt til þess að káka við lækningar. Eins og frumv. kom frá háttv.þm. Vestm. (J. M.) þá var það mjög skynsamlegt. Mér finst, að þeir menn, sem hafa tekið próf í læknisfræði, verði þó að minsta kosti einir að hafa leyfi til þess að stunda lækningar. Það er alveg nauðsynlegt að útiloka þessa þekkingarlausu gutlara. Alþýða manna er fáfróð um lækningar og það gæti vel farið svo, að menn leituðu ráða hjá þessum mönnum og sjúklingurinn dæi þess vegna. Og þegar um hættulega og næma sjúkdóma er að ræða, þá ætti löggjafarvaldið ekki að vera að stuðla að því, að menn leituðu til þessara manna, sem ekki hafa neina þekkingu í sjúkdómafræði eða á lækningum. Eg sé að 1. gr. hefir verið breytt í samræmi við það, sem mun verða ofan á hjá okkur innan skamms. En mér finst nauðsynlegt, að smáskamtalæknarnir hverfi alveg úr frumv., því það er betra að vera læknislaus en að hætta lífi og heilsu í hendur þessara manna.

Eggert Pálsson Eg veit ekki, hvernig eg á að taka það hjá háttv. framsögum. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) hvort hann er heldur með eða móti þessu frv. en vona þó að hann sem greindar- og skýrleiksmaður og réttsýnn sé þó því fremur móthverfur en meðmæltur í hjarta sínu. Eg skal játa það, að það er bót á frumv., að það undanskilur smáskamtalækna í 1. gr. En aftur á móti er það ákvæði jafnhliða skemt með ákvæðinu í 4. gr., þar sem landlækni er gefið vald til þess að áminna og jafnvel taka leyfið af smáskamtalækninum, ef hann gerir sig sekan í óhæfu að dómi hans eða héraðslæknis og á þeim dómi mun sjaldnast standa, þótt tilefnið kunni að vera lítið. Það liggur svo sem í augum uppi, því ef nokkuð má dæma af því, hvernig læknar hingað til hafa komið fram gegn smáskamtalæknum, þá má búast við því, að þeir muni ekki hika sér við að hindra þá frá læknisstörfum með þessu ákvæði. Það er opinbert mál, að hin svokallaða lærða læknastétt er andvíg smáskamtalæknum bæði hér og annarsstaðar og virðist það ekki ólíklega til getið, að þar liggi einhver snefill af atvinnukepni á bak við. Reynslan hefir sýnt það, að þeir smáskamtalæknar, sem reynst hafa bezt, hafa orðið fyrir mestum ofsóknum, en hinir aftur á móti fengið að sigla sinn eigin sjó, sem lítilli tiltrú hafa náð. Og af hverju? Af því að þeir spilla svo lítið »praxis« hinna lærðu. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) taldi ótækt að leyfa öðrum en lærðum læknum að stunda lækningar. En nú veit hann, sá góði maður, að það hagar oft svo til, að ómögulegt er að leita þeirra. Hvað á þá að gera? Er það þá sanngjarnt að gera mönnum ómögulegt að leita sér hjálpar annarsstaðar, ef hana skyldi vera að fá? Því er og svo varið, að þótt hinir lærðu læknar séu til, þá eru þeir oft í svo litlu áliti, að fólk vill ekki leita þeirra. Og verði því þetta frumv. að lögum og þeim lögum beitt eins og tilgangurinn mun vera, þá er því fólki, sem þannig er ástatt fyrir gert að skyldu að deyja drotni sínum, þótt hjálp gæti verið að fá svo að segja á næstu grösum. Eg mun greiða atkvæði með breytingartillögunni við 1. gr., því að hún er þó heldur til bóta, ef frumv. verður samþykt. En á hinn bóginn bætir hún þó ekki svo mikið úr - sérstaklega vegna ákvæðisins í 4. gr. - að eg geti aðhylst frumv. og mun eg því greiða atkvæði móti því í heildinni.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg held að það sé bygt á misskilningi, er menn halda, að það sé tilgangurinn með þessu frumv. að meina mönnum að leita sér læknishjálpar, heldur er hann að eins sá, að fyrirbyggja að menn geri sér skottulækningar að atvinnu. Eg get ekki verið því fylgjandi, að undanskilja smáskamtalækna og sé ekki, að það sé mætara, að þeir drepi menn en aðrir, því það gera þeir, bæði af vanþekkingu og samvizkuleysi. Vil eg nú segja eina sögu því til sönnunar. Fyrir 4 árum varð maður nokkur norður í Húnavatnssýslu veikur. Leitaði hann þá til læknis hér, sem sagði honum, að það yrði þegar að gera holdskurð á honum. Maðurinn kveinkaði sér við því og leitaði til smáskamtalæknis hér í bæ. Sagðist sá skyldu lækna hann með meðulum og gaf honum meðalaglösin a, b, c, og svo frv. Meinsemdin fór vaxandi og nú eftir 4 ár er hún orðin eins stór og mannshöfuð. Liggur maðurinn nú á spítala og engin von til að hjálpa honum. Hver hefir drepið þennan mann? Enginn annar en smáskamtalæknirinn, sem taldi honum trú um, að ekki þyrfti að skera hann upp, heldur gæti hann læknað hann með meðulum. Hefir hann með samvizkuleysi sínu klófest fé mannsins og leitt hann til bana. Af ofangreindum ástæðum get eg ekki greitt atkvæði með því að undantaka smáskamtalækna.

Eggert Pálsson Háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) fór að segja sögu - sögu, sem hann sjálfsagt er búinn að segja oftar en einu sinni hér í deildinni því til sönnunar, að smáskamtalæknar hefðu stundum reynst illa. Eg skal nú fara að dæmi hans og leyfa mér að segja aðra sögu, sem sannar það, að hinum lærðu læknum getur líka skjátlast. Að vísu lifir enn þá sjúklingur sá, sem saga mín ræðir um en »diagnosis« hinna lærðu lækna gat þó valdið og orsakað honum og aðstandendum hans allmikil óþægindi. Saga mín er á þessa leið: Það var kona nokkur í sveit, sem veiktist all einkennilega. Héraðslæknirinn - sem talinn er annars afbragðslæknir - óttaðist fyrir að sjúkdómurinn væri illkynjaður og ráðlagði að konan færi suður til Reykjavíkur til þess að sjúkdómurinn yrði þar rannsakaður betur. Gekk hún þar fyrir einhvern merkasta lækninn, sem reyndist á sömu skoðun og héraðslæknirinn og vísaði henni til sjálfs holdsveikislæknisins, sem kvað upp þann dóm, að í konunni mundi holdsveiki búa. Og lá þannig við borð, að hana yrði að rífa frá heimili sínu, eiginmanni og börnum og flytja hana á holdsveikraspítalann. En að það ekki var gert kom til af því, að tveir smáskamtalæknar, sem til var líka leitað, úrskurðuðu báðir að sjúkdómurinn væri að eins taugaveiklun á háu stigi og létu henni í té meðul samkvæmt því. Og afleiðingin varð sú að konunni - sem að áliti hinna lærðu lækna átti að vera holdsveik - batnaði, svo að ekki ber á þeim sjúkdómi framar og eru þó nú liðin 3-4 ár síðan. Þetta sýnir, að lærðum læknum getur einnig skjátlast, eins og hinum svo nefndu ólærðu læknum. Og þetta er ekki nema eðlilegt, því það getur öllum skjátlast. En hvað læknisstarfsemina áhrærir, þá er og verður mest komið undir því, að læknirinn sé vel til starfans fallinn. Það er meira vert en kunnáttan að menn hafi »interesse« fyrir verkinu. Hafi þeir það, þá verða þeir góðir læknar, en annars ekki, hvað mikið sem þeir hafa drukkið í sig af bókviti. En sá er munurinn, að margur les læknisfræði án þess að hafa »interesse«, en enginn fæst við skottulækningar, nema hann sé hneigður fyrir lækningar.

Bjarni Jónsson Eg hjó eftir því í ræðu háttv. 1. þm. Rang. (E. P.), að hann sagði, að það væri atvinnukepni, sem ylli því, að lærðir læknar litu hornauga til skottulækna. Þetta er ekki annað en brigsl. Læknastéttin er bezta lærðra manna stéttin í landinu, og skal eg fyrir hönd þeirrar stéttar mótmæla þeim orðum. Eg skal ekki segja neitt um þessi dæmi, en ekki get eg orðið sannfærður af því, þótt tveir skottulæknar segi að konan hafi taugaveiklun. Aðaláherzlu ber að leggja á það, að þessir menn stuðli ekki að því, að næmir sjúkdómar breiðist út. Hugsum okkur að smáskamtalæknir næði í mann veikan af svarta dauða, og héldi að hann þyrfti ekki annað en að drekka eitthvað úr A-B-C-glasi. Hvernig mundi fara? Þessi lög eru sett til þess að koma öllum lækningum undir umsjón landlæknis. Menn þyrftu að læra að þekkja mannlegan líkama, áður en þeir fara að lækna menn. Þetta er ekkert að ráðast á ólærða lækna. Þeir geta farið til landlæknis, og ef þeir hafa næga þekkingu, þá geta þeir fengið leyfi hans og ráðherra til að stunda lækningar. Önnur eins breyttill. og þessi, ætti heldur að koma fram á annari samkomu en alþingi. Það er hreinasta »ignorantia crassa«, og legg eg til að hún verði feld.

Jón Jónsson 1. þm.N.-Múl.: Eg er á sama máli og háttv.þm. Dal. (B. J.). Eg álít ekki meining í að leyfa skottulækna; er það mjög hættulegt atriði og meðal annars til að ala upp hjátrú í landinu. Þarf því að uppræta þá sem fyrst. Annað atriði er það að þessir menn þekkja ekki byggingu mannlegs líkama. Eg skal játa, að ýmsir, sem stunda smáskamtalækningar, t. d. margir prestar, eru þó fróðari í þessum efnum, en þá þarf ekki að útiloka samkvæmt frumvarpinu. Eg vil benda á það, að með bannlögunum er smáskamtalæknum gert hærra undir höfði en öðrum mönnum, þar eð þeir mega flytja vínanda inn á heimili sín. Tel eg það að öllu ósæmilegt, því það getur vakið freistingu hjá þessum mönnum, en eg vil að alt sé frjálst og sæmilegt í því efni. Smáskamtalæknar gera mikið ógagn, og ætti að útrýma þeim. 1. breyt.till. tel eg að öllu ómögulega.

Bjarni Jónsson Það er auðheyrt af rökum jafn rökfims manns og háttv. framsögum. (J. Þ.) hvernig mál þetta er vaxið. Menn gera ekki gys að sínum eigin málstað, nema hann sé slæmur. Viðvíkjandi umsókn minni, sem háttv. framsögumaður gat um, um heiðurslaun til þekts geldingamanns vestur í Dalasýslu, þá skal eg geta þess, að það er hreinn misskilningur, að eg sé sjálfum mér nokkuð ósamkvæmur, þótt eg sé á móti 1. gr. þessa frumv. Eg hefi margtekið það fram, að mér stæði alveg á sama, hvaðan þekkingin kæmi, ef hún væri til og þessi maður hafði næga þekkingu á sínu starfi, þótt hann hefði ekki stundað nám á dýralæknisskóla suður í Danmörku. Hann var því enginn skottugeldari, ef svo má kveða að orði og þessi umsókn kemur því málinu ekki minstu vitund við. Eg hefi ekkert á móti því, að ólærðir menn fái að fást við lækningar, ef þeir sýna það og sanna fyrir landlækni, eða einhverjum manni, sem vit hefir á, að þeir hafi skilyrði til þess. En eg er gegn því að »ignorantia crassa« eða sauðheimskan fái að ríkja svo, að menn sem enga þekkingu hafa, fái óáreittir að ganga um og þykjast lækna með allskonar kynjameðulum, til þess að blekkja fáfrótt fólk og hafa út úr því peninga. Hið upprunalega frumv. fór að eins fram á það, að menn sýndu næga þekkingu á læknisstörfum, áður en þeir færu að gegna þeim. Það virðist ekki ósanngjarnt, þar sem hið sama er heimtað af öllum skólagengnum læknum. Þeir verða að standast sín próf til þess að geta fengið nokkurt embætti. En ef það er svo auðvelt að afla sér þekkingar á læknisfræði og sumir háttv.þm. halda fram, af hverju spörum við okkur þá ekki allan þann órakostnað, sem við höfum bæði af læknaskólanum og læknaskipuninni yfir höfuð? Það væri þá víst bezta ráðið að hætta við það alt saman og leita eingöngu til skottulæknanna á bæjunum kringum háttv. 1. þm. Rangv. (E. P.). Það hefir aldrei verið farið fram á það, að útiloka nærfærna menn frá hjálp í viðlögum. Eg get sannað það, hvað mig snertir, með því, að þegar eg var formaður í alþýðufræðslunefnd Stúdentafélagsins, þá fékk eg Guðmund Magnússon læknaskólakennara til þess að halda fyrirlestra fyrir sjómenn og kenna þeim hjálp í viðlögum. Ef læknar landsins vildu nú útiloka menn frá því, hvers vegna skyldu þeir þá vera að fræða menn um það, sem gæti leitt til samkepni við þá. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) sagði, að með frumv. væri verið að ofsækja beztu mennina, en eg verð að vísa því til baka. Eg hefi aldrei gert það og frv. gerir það ekki heldur, þó að heimtuð séu hin sömu skilyrði af smáskamtalæknunum og öðrum læknum. Eg er annars hissa á því, hvers vegna þessir menn, sem telja smáskamtana svona sjálfsagða og bráðnauðsynlega, vilja ekki eins láta lækna með stórskömtum, svo sem 20-30 bjórum. Eg skyldi þá setja mig niður sem stórskamtalæknir og gera ennþá meiri kraftaverk en hinir og sýna mönnum hvað aðflutningsbannið hefir verið vel hugsað, því ekki eru færri sögurnar um öll gæði vínsins og kraft þess gegn ýmsum óþægindum en kjaftakerlingasögurnar um kraftaverk skottulæknanna. Mér virðist það því dálítil mótsögn hjá þessum sömu mönnum, sem vilja láta skottulæknana leika lausum hala, vegna allra kraftaverkanna, að vera með aðflutningsbanninu. Svo skal eg að eins geta þess viðvíkjandi 1. gr., að eg er á móti brtill. nefndarinnar, þó að hún sé nokkuð til bóta. Við 3. umr. er hægt að koma með brtill. við 1. gr., sem miða að því að lagfæra einhverja smágalla á henni. Annars nenni eg ekki að vera að þrátta lengur um þetta mál. Fyndninni og gamanyrðum háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) þarf eg ekki að vera að svara. Það getur verið gaman að hlusta á það, meðan hann er að tala, en eltingaleikur hans eftir fyndni getur þó orðið helst til langur stundum.

Jón Magnússon Það virðist ekki þörf að ræða mikið meira um þetta mál, báðir partar hafa nú fært öll þau rök, sem þeir hafa fundið, hvor fyrir sínum málstað. En það er að eins viðvíkjandi nokkrum orðum í ræðu háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) að eg stóð upp. Mér fanst hann ekki fara alveg rétt með eitt ákvæði frv., þegar hann var að mæla á móti því. Hann virtist halda það, að nefndin ætlaðist til þess, að það kæmi undir dóm landlæknis eins, hvort smáskamtalæknar, sem hafa drýgt einhverja óhæfu, mættu halda áfram lækningum. En því er alls ekki svo varið. Nefndin hefir álitið það rétt, að landlæknir kvæði á um þetta fyrst til bráðabirgðar, síðan væri málið borið undir stjórnarráðið og ef smáskamtalæknirinn væri ekki ánægður með úrskurð þess, þá gæti hann leitað aðstoðar dómstólanna. Réttur smáskamtalækna virðist því að fullu trygður með þessu ákvæði. Eg get ekki skilið, að háttv.þm. ætlist til þess, að smáskamtalæknar geti óátalið drýgt hvaða óhæfu sem er og megi halda því áfram með lækningaatvinnu sinni, en lærðir læknar, sem kannske hafa mikið minna til unnið, verði að sæta ábyrgð fyrir það, og missi lækningaleyfi sitt. Þetta misrétti, sem háttv.þm. var að tala um, hlýtur að koma af því, að hann hefir ekki lesið till. nefndarinnar nógu vel. Annars hefir nefndinni komið saman um, málsins vegna, að halda fast við brtill., jafnvel þó eg fyrir mitt leyti verði að kannast við það, að meðmæli þau, sem komið hafa með frv. óbreyttu séu á fullum rökum bygð. En það er ekki altaf hægt að fá það, sem æskilegast er. Maður verður að sætta sig stundum við það, sem lakara er, ef hitt er ekki framkvæmanlegt. Það gæti komið fyrir, að frumv. næði ekki fram að ganga, ef breyt.till. væru feldar burtu, en það er í sjálfu sér svo mikið nauðsynjamál, að eg vil ekki vegna þessa stofna því í hættu.

Framsögum. (Jón Þorkelsson) Eg get sagt háttv.þm. Dal. (B. J.) það, að réttast mun fyrir hann að samþykkja brtill. nefndarinnar strax, því að ekki er víst að honum sé í lófa lagið að gera nokkrar breytingar við þriðju umræðu. Eg sé, að háttv.þm. er farinn út úr salnum og verður hann því að spyrja til orða minna. Það varð talsverður ágreiningur um mál þetta í nefndinni og sami ágreiningurinn sé eg er hér í deildinni. Eina ráðið til samkomulags hygg eg að sé að samþykkja tillögur nefndarinnar. Viðvíkjandi orðum háttv.þm. Dal. (B. J.) út af því, hvernig ólærðir læknar eiga að sýna þekkingu sína, vil eg spyrja hann, hversvegna þeir megi ekki eins sýna hana á sjúklingunum, og hversvegna geldingamaðurinn mætti ekki eins sýna kunnáttu sína á skepnunum eins og á landlækninum sjálfum. Um stórskamtalækningarnar þarf eg ekki að tala mikið. Aðflutningsbannið stendur þeim ekki fyrir þrifum. Lyfjabúðir geta fengið »spiritus« eins eftir sem áður fyrir því. Eg vil að lyktum ráða mönnum til þess að samþykkja brtill. nefndarinnar. Það er eina ráðið til samkomulags.

Framsögumaður (Jón Þorkelsson) Nefndin, sem um þetta mál fjallaði hefir orðið á eitt sátt með að samþykkja það, eins og það kom frá efri deild. Málið hefir fengið góðan undirbúning hjá landlækni og svo hefir það einnig verið athugað í háttv.Ed. Við hefðum að vísu kosið, að gerðar hefðu verið orðabreytingar á stöku stað, en höfum þó ekki af þeirri ástæðu viljað vera að hrekja málið milli deildanna og leggjum því til, að frumv. sé samþykt, eins og það er.

Framsögum. (Pétur Jónsson) Eg hygg ekki þörf á langri framsögu í þetta sinn. Vona eg að frumv. verði vísað til 2. umr.

Framsögum.(Benedikt Sveinsson): Um þetta frumvarp er ítarlegt nefndarálit á þgskj. 714. Þykir mér engin þörf að skýra frumv. að þessu sinni framar en þar er gert. Óska, að frumv. gangi til 2. umr.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Fyrir þessu frv. er gerð grein í nefndaráliti á þgskj. 712. Það horfir svo við, að samkvæmt breytingu á skipun prestakalla verður jörðin ekki prestssetur eftir næstu prestaskifti. Núverandi Presthólaprestur, síra Halldór prófastur Bjarnarson, hefir sótt um að fá jörðina keypta. Sýslunefndin í N.-Þingeyjarsýslu hefir lagt á móti sölunni, með því að jörðin mundi að líkindum verða nauðsynleg til opinberra afnota, og stjórnarráðið því ekki viljað selja. Nefndin hefir ekki séð neina sérlega annmarka á sölunni, en með því að ekki liggja fyrir nein skjöl um málið, nema beiðni prófasts að fá hana keypta, þá telur nefndin rétt, að stjórnarráðið ráði sölunni. Því skal eg leyfa mér að bera upp svo hljóðandi rökstudda dagskrá: »Í því trausti, að landstjórnin taki þetta málefni til íhugunar og gefí ábúanda Presthóla kost á kaupum á jörðunni, ef ekkert sérstakt reynist með rökum því til fyrirstöðu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá«.

Hannes Hafstein Eg ætla að leyfa mér að gera þá fyrirspurn, hvort það sé meiningin með rökstuddu dagskránni, að stjórnarráðið skuli selja jörðina þrátt fyrir mótmæli sýslunefndar, bygð á ákvæðum þjóðjarðasölulaganna.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Það er ekki tilgangurinn, að stjórnarráðið selji jörðina gegn mótmælum sýslunefndar. En málinu víkur svo við, að sýslunefndin hafði gert ráð fyrir, að skóli yrði settur á jörðinni. Síðan hefir verið farið fram á að fá aðra jörð til skólaseturs fyrir hreppinn, og mun vart þurfa að ætla tvær skólajarðir handa hreppnum.

Hannes Hafstein Heimild stjórnarráðsins til þess að selja þjóðjörð án sérstakra laga, nær ekki til þjóðjarða, sem að áliti sýslunefndar eru hentugar til einhverra þeirra almenningsnota, sem 2. gr. þjóðjarðasölulaganna greinir, og það er ekki hægt að veita stjórnarráðinu þá heimild með þingsályktun eða rökstuddri dagskrá. Það er beint skilyrði fyrir sölunni, að sýslunefndin telji ekkert það til fyrirstöðu, er þessi tilvitnaða lagagrein nefnir, nema því að eins, að sérstök lagaheimild komi til.

Framsögum. (Benedikt Sveinsson) Eg geri ráð fyrir því, að ábúandinn fari þess aftur á leit, að fá jörðina keypta. Nú horfir málinu öðru vísi við en áður, og eigi annað líklegt, en sýslunefndin ljái sölunni samþykki sitt. Fyrir því vill nefndin, að stjórnarráðinu sé salan í sjálfsvald sett.

Jón Magnússon Eg sé á nefndarálitinu, að nefndinni þykir frumv. lítilsvirði, og er það ekki um skör fram. Þetta frv. hefir þá eina þýðingu, að það léttir gjaldi af svo sem 10 manns á landinu um 5-7 kr. eða minna af hverjum árlega og sé eg ekki, að það muni þá nokkru verulegu. Hins vegar hefir það dálitla þýðingu fyrir sjóðinn, að missa þetta gjald. Eg legg eindregið á móti frumv. og skil ekki, hvers vegna er verið að tefja þingið á svo gersamlega þýðingarlausu máli.

Framsögum. (Hálfdan Guðjónsson) Það er rétt hjá háttv.þm. Vestm. (J. M.), að frumv. er þýðingarlítið, enda þótti nefndinni það, en hún vildi þó ekki amast við því, úr því Ed. samþykti það og lagði áherzlu á það. Eg fyrir mitt leyti, læt mér frumv. í léttu rúmi liggja, en nenni þó ekki að greiða atkvæði á móti því.

Jón Jónsson (1. þm.N.-M.): Málið var á dögunum tekið út af dagskrá til athugunar. Nú er málið komið aftur og heldur nefndin fast við sína fyrri skoðun, um að gjaldið lendi ekki á landssjóði, heldur aðallega á fjáreigendum. Nefndin hefir reyndar ekki haldið fund til að athuga breytingartillögu hv. 2. þm. Árn. (S. S.) um að landssjóður greiði helming baðlyfjakostnaðar, en nefndarmenn hafa þó minst á þetta hver við annan og er mér óhætt að segja, að meiri hlutinn er á móti breytingartillögunni. Þó að nokkuð kunni að mæla með því, að skella þessum kostnaði á landssjóð, er það ekki álitlegt, eins og fjárhagurinn er nú. Þess ber líka að gæta, að ullartollsfrumvarpið gengur ekki fram á þinginu. Þó að kostnaðurinn verði allmikill í heild sinni, er hann alls ekki neitt ægilegur, einkum þegar þess er gætt, að ein böðun er alveg nauðsynleg til þrifa árlega. Eg veit meira að segja til þess, að framsýnir bændur eru til, sem álíta tvær þrifabaðanir á ári nauðsynlegar. Magnús bóndi Sigurðsson á Grund í Eyjafirði hefir sagt mér, að hann baðaði fé sitt tvisvar, bæði að vetrinum og aftur við rúning. Sagðist hann eiga manna vænst fé þar um slóðir. Hann þakkaði þetta aðallega því, að hann hefði baðað féð tvisvar á hverjum vetri. Það gefur líka að skilja, að það hefir mikla þýðingu, að féð sé lúsalaust, þegar það á að fara að safna holdum að sumrinu. Virðist ástæðulítið og vonlaust, að bera fram svona tillögu um aukin útgjöld úr landssjóði, þar sem tillaga frá háttv.þm. A.-Sk. (Þ. J.) um að landssjóður borgaði helming baðarakostnaðar, var feld. Eg álít, að ekki sé rétt að samþykkja þessa breyt.till., sem hér liggur fyrir.

Sigurður Sigurðsson Mér þykir leitt, hvað nefndin í kláðamálinu hefir tekið illa í breytingartillögur mínar við frumvarpið. Þær miða þó að því að bæta frumvarpið og gera það aðgengilegra. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) vildi gera lítið úr kostnaðinum, er þessi ráðgerða útrýmingarböðun hefði í för með sér og taldi sanngjarnt, að hann kæmi sem mest niður á fjáreigendum. Það hefir nú enga þýðingu að gera lítið úr þessum kostnaði. Við 2. umr. þessa máls tók eg það fram, að kostnaðurinn við tvær baðanir - baðlyfjakostnaðurinn og böðunarkostnaðurinn, eða sá hluti hans, sem fjáreigendur eiga að greiða - nemi að minsta kosti 100 þúsund kr. Og þessi kostnaður er lagður á alla fjáreigendur sem kvöð eða skattur. Auk þess hefir böðunin í för með sér mikinn annan kostnað, er kemur niður á fjáreigendum, svo sem öll vinna við böðunina og heyeyðsla um fram það, er ella ætti sér stað. Í sambandi við þetta vil eg minna á það, að æskilegt væri, að böðunin yrði framkvæmd á þeim tíma, sem fé er alment á gjöf. Mætti því böðunin helzt ekki fara fram, fyr en um eða eftir miðjan vetur. Það gerir einmitt töluverðan mun, að baðað sé, þegar fé er við hús á annað borð og gefið, í stað þess að baða meðan hagar eru nógir og fénu er beitt. Þetta ætti landstjórnin og þeir, er ráða miklu um þetta mál, að athuga. En jafnvel þó tekið sé tillit til þessa, sem nú var sagt, og reynt að draga úr kostnaðinum, þá verður þó aldrei komist hjá því að íþyngja fjáreigendum mjög mikið með þessari böðunarráðstöfun. Því er haldið fram, að það borgi sig að baða, ullin verði þá meiri og betri. Mér dettur ekki í hug að neita því, þvert á móti. En það er ekki nauðsynlegt að viðhafa tvær baðanir, til þess eins að gera ullina betri. Og tilgangurinn með tveimur böðunum er heldur ekki aðallega sá, að bæta og auka ullina, heldur er meiningin sú, að gera á ný tilraun til þess að útrýma kláðanum. Þeir sem mest hafa beitt sér fyrir þessari útrýmingartilraun, halda því fram, að kláðanum megi útrýma á þennan hátt. Eg efa það. Jafnvel þótt eg viðurkenni fyllilega, að tvær baðanir séu að þessu leyti tryggari en ein böðun, þá held eg því samt fram, að þær séu ekki óyggjandi til algerðrar útrýmingar fjárkláðanum eða kláðamaurnum. Þegar á þetta er litið, virðist mér það hart aðgöngu að lögskipa tvær baðanir og skylda fjáreigendur til þess að borga allan eða því nær allan kostnaðinn, er þær hafa í för með sér. Af þessum ástæðum, að hér er um þvingunarlög að ræða, og að engin óyggjandi vissa er fyrir því, að það takist að útrýma kláðanum, þá verð eg að halda því fast fram, að öll sanngirni og réttsýni mæli með því, að samþykkja breytingartillögur mínar. Það væri misráðið að fella þær og eg trúi því ekki fyr en eg tek á, að svo verði. Stjórnarfrumvarpið gerði ekki beint ráð fyrir því, að baðlyfskostnaðurinn greiddist af fjáreigendum. Þar var einmitt gert ráð fyrir, að landssjóður borgaði baðlyfið. Breytingartillögur mínar fara ekki fram á það, að baðlyfskostnaðurinn greiðist að öllu leyti úr landssjóði, heldur að eins að ? hlutum. Sjá því allir, að hér er ekki farið fram á neina ósanngirni.

Björn Jónsson Það er að eins örlítil athugasemd út af þeim orðum virðul. fyrra þm. S.-Múl. (J. J.), að fjárhagur landsins, eins og nú er orðið, sé mér að kenna. Þegar fjárlögin voru lögð af mér fyrir þingið, voru þau ekki með neinum tekjuhalla. En nú að kenna bruðlunarsemi virðulegra þm., að hann er nú orðinn talsvert hár. Eg leit svo á, að það gæti verið skaðlaust, þótt eitt þing léti sér hægt um mjög stórvaxin útgjöld. En nú hefir ekki orðið sú raunin á, en margar leiðir eru til þess að forðast mikla tekjuþurð, eins og fram hefir komið hér á þinginu. Þetta með fjárhaginn verð eg því að eins að álíta að sé einber hégómi og fyrirsláttur til þess að koma bannlögunum fyrir kattarnef og eg lít svo á, að það sé bein móðgun við þingið að ætlast til þess, að það fari nú að eta það ofan í sig, sem það gerði seinast. Eg vil því vona, að frumvarp þetta verði felt nú þegar, til þess að það tefji ekki fyrir þinginu, sem nóg hefir að gera við þann litla tíma, sem eftir er.