Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég styð að þessi afbrigði verði veitt en ég vek athygli á því að það er meira og meira um það að stjórnarflokkarnir eru að koma með mál á síðustu dögum og það er stjórnarandstaðan sem er að greiða fyrir því að þessi mál geti komið til meðferðar. Staðan er auk þess þannig að það var gert ráð fyrir að þessu þingi lyki 15. maí sl. Það er ekki séð fyrir endann á því þingi enn þá. Það er greinilegt eins og staðan er, m.a. vegna þess að stjórnarflokkarnir halda til haga sínum stærstu málum, að þessu þingi getur ekki lokið með venjulegu samkomulagi. Hér virðast því mjög sérkennileg þinglok í uppsiglingu, hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því í tengslum við þessa atkvæðagreiðslu um afbrigði fyrir þessi mál.

Forseti metur samstarfsvilja allra þingmanna við að koma málum áfram og þar á meðal að greiða fyrir afbrigðum.

Virðulegur forseti. Ég tala hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 36/1996, um breytingu á lögum um einkaleyfi, nr. 17/1991, með síðari breytingu, lögum um vörumerki, nr. 47/1968, með síðari breytingum, og lögum um hönnunarvernd, nr. 48/1993. Eins og segir: ,,3. og 4. mgr. 31. gr. laganna orðast svo: Um umsóknir um einkaleyfi, sem lagðar voru inn fyrir 1. júní 1996, eiga við ákvæði 13. og 14. gr. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 17/1991 eins og þau voru fyrir gildistöku laga þessara. Ákvæði 24. gr. laga þessara taka ekki gildi fyrr en 2. janúar 1998. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Frumvarpið er flutt til þess að taka af allan vafa um að ákvæði einkaleyfalaga um útgáfu viðbótarvottorðs um vernd lyfja tekur ekki gildi fyrr en 2. janúar 1998 en við breytingar á frumvarpi að lögum hafði láðst við 2. umræðu að breyta tilvísun í 31. gr. til samræmis við aðrar breytingar á frumvarpinu og var það afgreitt þannig sem lög frá Alþingi. Þá er með frumvarpi þessu einnig tekinn af allur vafi um að með einkaleyfaumsóknir, sem berast fyrir gildistöku laga nr. 36/1996, skuli fara eftir ákvæðum 13. og 14. gr. og 2. mgr. 19. gr. einkaleyfalaganna eins og þau voru áður en þeim var breytt með lögum nr. 36/1996.``

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjárln. um frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1994. ,,Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og farið yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna ríkisreiknings. Hjá yfirskoðunarmönnum koma fram ýmsar ábendingar varðandi ríkisreksturinn og hefur nefndin fjallað um þær og fengið skýringar frá Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneyti. Helstu athugasemdir eru eftirfarandi: Yfirskoðunarmenn telja lífeyrisskuldbindingar vera einn helsta vanda ríkissjóðs. Í því sambandi er jafnframt bent á að ekki liggi nægilega skýrt fyrir hverjar séu lífeyrisskuldbindingar af starfsmönnum fyrirtækja sem ekki eru lengur í ríkiseign og starfsmönnum í norrænu samstarfi. Lögð er áhersla á að tekið sé á þessum málum. Yfirskoðunarmenn gagnrýna launakerfi ríkisins. Gagnrýnin lýtur að alls konar aukagreiðslum sem tíðkast í kerfinu, svo sem óunninni yfirvinnu, bifreiðahlunnindum, húsnæðisfríðindum, risnu, greiðslum fyrir aukastörf og nefndar- og stjórnarlaunum. Ítrekaðar eru fyrri áskoranir um að heildarúttekt fari fram á launum og starfskjörum starfsmanna ríkisins. Yfirskoðunarmenn árétta þá skyldu ríkisstofnana og ríkisbókhalds að halda fullnægjandi eignaskrá og að í engu verði slakað á kröfum um gerð heildarskrár um eignir ríkisins. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning fyrir árið 1994 koma fram ýmsar ábendingar er varða ríkisreksturinn. Ríkisendurskoðun bendir á að vextir á útlánum Lánasjóðs íslenskra námsmanna og byggingarsjóðanna eru niðurgreiddir miðað við markaðsvexti sem gerir það að verkum að eigið fé þessara sjóða skerðist smám saman nema á móti komi framlag úr ríkissjóði. Framreikningur á greiðslustreymi sjóðanna sýnir að eignir gera vart meira en að standa undir núverandi skuldbindingum. Þessu til viðbótar hafa lífeyrisskuldbindingar aðila í B-hluta ekki verið bókfærðar í reikningsskil þeirra en þær eru um 12 milljarðar kr. Að teknu tilliti til þessara atriða má segja að verðgildi eigin fjár hjá B-hluta fyrirtækjum og sjóðum ríkisins hafi í árslok 1994 verið um 34 milljarðar kr. en ekki 86,5 milljarðar kr. Ríkisendurskoðun bendir á að verulegur dráttur hefur orðið á að Ríkisábyrgðasjóður endurkrefji skipasmíðastöðvar um áfallnar skuldir. Þessar kröfur nema alls um 2,3 milljörðum kr. með dráttarvöxtum. Ríkisendurskoðun gagnrýnir umsýslu Seðlabanka Íslands með endurlánum ríkissjóðs, t.d. skuldir Landsvirkjunar og Laxárvirkjunar við ríkissjóð frá árunum 1974 og 1975, en engar tilraunir hafa verið gerðar til að innheimta þessi lán. Ríkisendurskoðun telur óeðlilegt að ráðast í stækkun Flugstjórnarmiðstöðvarinnar án þess að fyrir liggi samþykki ICAO. Ríkisendurskoðun gerði ýmsar athugasemdir er varða aðalskrifstofur ráðuneyta. Eignaskráningu var verulega áfátt hjá 12 ráðuneytum af 13. Tekjuskráning, nákvæmni við bókanir og eftirlit með fjarvistum var ekki viðunandi að mati Ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun kemst að þeirri niðurstöðu að ákvörðunum og eftirliti er varðar sérfræðiþjónustu sé í mörgum tilfellum ábótavant. Nefndin leggur ríka áherslu á að ráðherrar taki tillit til athugasemda Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna og sjái til þess að ráðuneyti og stofnanir bregðist jákvætt við þeim ábendingum sem settar eru fram eftir því sem við verður komið. Nefndin mun hafa samráð við Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneyti um frekari meðferð athugasemda Ríkisendurskoðunar í tengslum við afgreiðslu á skýrslu um framkvæmd fjárlaga þegar hún verður tekin til meðferðar í nefndinni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Undir nál. skrifa: Jón Kristjánsson, Sturla Böðvarsson, Kristinn H. Gunnarsson, Árni M. Mathiesen, Árni Johnsen, Gísli S. Einarsson, Kristín Halldórsdóttir, Hjálmar Jónsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason og Arnbjörg Sveinsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1995. ,,Fjárlaganefnd hefur haft frumvarpið til athugunar og fengið skýringar frá fjármálaráðuneyti. Enn fremur óskaði nefndin eftir umsögn Ríkisendurskoðunar. Í greinargerð frá stofnuninni kemur fram að framsetning frumvarpsins sé ekki nægjanlega skýr þannig að fyrir liggi hvað afgreiðsla frumvarpsins feli í raun í sér, einkum er varðar tilflutning fjárheimilda á milli ára sem stofnunin telur nauðsynlegt að sé afgreitt jafnhliða, á sama tíma og uppgjör fjáraukalaga viðkomandi fjárlagaárs, en ekki beðið með þá afgreiðslu til haustsins eins og tíðkast hefur. Greiðsluyfirlit samkvæmt frumvarpi sýnir að innheimtar tekjur eru aðeins 7 millj. kr. lægri en fjárlög og fjáraukalög 1995 gerðu ráð fyrir. Á gjaldahlið hafa samþykktar heimildir hins vegar orðið 2,1 milljarði kr. lægri en gert var ráð fyrir. Þannig varð tekjuhalli A-hluta ríkissjóðs 2,1 milljarði kr. minni en áætlanir gerðu ráð fyrir. Þá sýndu greiðsluhreyfingar nettó á efnahagslið rúmlega 900 millj. kr. minni útgreiðslur en áformað var. Lántökur A-hluta ríkissjóðs urðu 3,0 milljörðum kr. minni en áður fengnar heimildir gerðu ráð fyrir. Heildarbreytingar á gjaldahlið nema því um 10%. Hlutfallsbreytingar á árinu 1994 er varðar frávik frá fjárlögum eru svo til þær sömu og árið 1995. Nefndin tekur undir sjónarmið Ríkisendurskoðunar um framsetningu frumvarpsins og telur enn fremur að frávik á niðurstöðum gjaldahliðar sé óeðlilega hátt, nær því hið sama og árið 1994 þrátt fyrir litla verðbólgu á árinu 1995. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt, en tilflutningur fjárheimilda á milli ára verður afgreiddur með fjáraukalögum fyrir árið 1996 að hausti. Hins vegar ber nauðsyn til að vinna að því að afgreiðsla þessara fjárheimilda geti framvegis farið fram á vorþingi.`` Undir nál. skrifa Jón Kristjánsson, Sturla Böðvarsson, Kristinn H. Gunnarsson, Árni M. Mathiesen, Árni Johnsen, Gísli S. Einarsson, Kristín Halldórsdóttir, Hjálmar Jónsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason og Arnbjörg Sveinsdóttir.

Herra forseti. Aðeins örfá orð um þetta mál. Það er með það eins og síðasta dagskrármálið að fulltrúar í hv. fjárln. skrifa undir nál., standa sameiginlega að afgreiðslu þessa máls og nál. án fyrirvara. Ég hygg að það sé kannski nokkuð óvenjulegt enda um slíkt mál að ræða að það hlýtur að skrifast að stærstum hluta á ríkisstjórn og þingmeirihluta. Vissulega eru í þessu máli mörg atriði sem væri ástæða til að gera athugasemdir við og gera að umtalsefni hér en það var nú reyndar gert við 1. umr. um málið. Ég benti þá í máli mínu á þá undarlegu staðreynd að við afgreiðslu fyrri fjáraukalaga ársins 1995 sem fram fór í des. sl. voru samþykktar útgjaldaheimildir sem síðan reyndust langt umfram þörf. Ég lýsti þeirri skoðun minni að það væri með ólíkindum að ekki væri hægt að meta stöðu mála betur á þeim tíma, þ.e. rétt undir lok viðkomandi árs. Frávikið reyndist hvorki meira né minna en rúmir tveir milljarðar sem gjaldaheimildir voru ofáætlaðar. Undir þetta er í rauninni tekið í nál. þar sem segir, með leyfi forseta, að ,,frávik á niðurstöðum gjaldahliðar sé óeðlilega hátt, nær því hið sama og árið 1994 þrátt fyrir litla verðbólgu á árinu 1995``. Með þessari setningu í nál. tel ég tekið undir á viðunandi hátt þá gagnrýni sem ég hef sett fram um þetta efni þótt ég hefði vissulega tekið mun sterkar og ítarlegar til orða ef ég hefði samið þetta álit sjálf. Þessar heimildir sem ekki reyndist þörf fyrir á síðasta ári fá þá meðferð að falla að sumu leyti niður en að stórum hluta er ætlunin að veita leyfi til að nýta þær á þessu ári, þ.e. 1996, eins og fram kemur í greinargerð með frv. Þess vegna væri líka mjög nauðsynlegt að afgreiða þau mál strax í upphafi árs eða á þessu þingi en bíða ekki með það til haustsins. Undir það er einnig tekið í lok nál. og reyndar í upphafi þess líka. Þriðja atriðið sem ég hef gagnrýnt varðar uppsetningu frv. og framsetningu þess sem er reyndar á við bestu gestaþraut. Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa ánægju minni með það hversu ákveðið er tekið undir þessi sjónarmið í nál. og vona að það verði til þess að hér verði gerð bragarbót að því er þessi atriði varðar. Ég held að það sé sterkt og málinu til framdráttar að nefndarmenn hafi staðið sameiginlega að þessari afgreiðslu og þessu nál.

Herra forseti. Ég get verið stuttorður enda hefur komið fram að það er full samstaða í fjárln. um niðurstöðu þessa máls að sinni. En það kom ekki fram í minni framsöguræðu að það hafa farið fram viðræður við fjmrn. um uppsetningu frv. og það hefur verið tekið vel undir það að breyta þeirri uppsetningu þannig að hún sé í samræmi við það sem um getur í nál. og sýni skýrt og ljóst þær hreyfingar sem eru í fjáraukalögum hverju sinni. Að öðru leyti tek ég undir það og það kemur fram í nál. að það er nauðsynlegt að afgreiða á vorþingi þær heimildir sem ætlunin er að flytja á milli ára. Að því verður að vinna í tengslum við ýmsar fleiri breytingar sem væntanlegar eru á framsetningi ríkisreiknings og fjárlaga. En ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma að sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. landbn. á þskj. 1050. Málið var lagt fram á þskj. 684 og brtt. nefndarinnar eru á þskj. 1051. Frv. er um breytingu á ýmsum lögum sem vegna sameiningar Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda er nauðsynlegt að framkvæma. Nál. ber með sér að til viðræðna við nefndina voru fengnir Jón Höskuldsson, skrifstofustjóri í landbrn., Jóhannes Torfason, formaður Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, og Jón Guðbjörnsson, framkvæmdastjóri sama sjóðs, auk Sveins Runólfssonar landgræðslustjóra og Sigurgeirs Þorgeirssonar, framkvæmdastjóra Bændasamtaka Íslands. Auk þess bárust nefndinni umsagnir frá Neytendasamtökunum, Landgræðslu ríkisins og Bændasamtökum Íslands. Nefndarálitið er skýrt fram sett. Þar er gerð grein fyrir afstöðu nefndarinnar í fjórum liðum með afar skýrum hætti og vísa ég sérstaklega til þess sem þar kemur fram. Enn fremur ber nefndarálitið með sér að allir nefndarmenn landbn. undirrita það og reyndar einn nefndarmaður, Margrét Frímannsdóttir, með fyrirvara. Að öðru leyti er nefndarálitið ágreiningslaust. Þar af leiðandi sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál, en geri það að tillögu minni, virðulegi forseti, að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta frv. gengur út á það að hér er verið að fara að tillögum nefndar sem sett var á laggir til að finna leiðir til úrbóta hjá þeim sveitarfélögum sem sitja uppi með auðar félagslegar íbúðir. Nefndin lagði til í sínu frv. að annars vegar væri heimilt að breyta eignaríbúðum í félagslegar kaupleiguíbúðir, hins vegar að heimilt yrði að rýmka tekjumörk einstaklings. Í 2. gr. frv. er leitað heimildar til þess að húsnæðismálastjórn geti samþykkt frestun á afborgun lána til Byggingarsjóðs verkamanna. Nefndin leggur aðeins til eina breytingu á frv. og hún er sú að í stað orðanna ,,félagslega kaupleiguíbúð`` í fyrri málsl. a-liðar 1. gr. komi: félagslega eða almenna kaupleiguíbúð. Þetta þýðir, hæstv. forseti, að sveitarfélag getur einfaldlega staðið frammi fyrir því vali að breyta íbúð, þ.e. eignaríbúð, en slíkar íbúðir voru áður kallaðar verkamannabústaðir, í annaðhvort félagslega eða almenna kaupeiguíbúð eftir því hvernig á stendur, þ.e. að sveigjanleikinn sé til staðar þótt auðvelt sé að ímynda sér að í flestum tilvikum sé auðveldari leið fyrir sveitarfélögin að koma íbúðinni í leigu. Ég ætla aðeins að víkja að því, hæstv. forseti, að í upphaflegu frv. er að finna lista yfir auðar íbúðir hjá sveitarfélögum landsins. Eins og vænta má hefur auðvitað orðið töluverð breyting á frá því að sá listi var tekinn saman. Það var að berast nýr listi frá Húsnæðisstofnun sem sýnir að fjöldi þeirra íbúða sem standa auðar hefur ekki minnkað þegar á heildina er litið og reyndar aukist, en það eru verulegar tilfærslur á milli sveitarfélaga. Hér er því um að ræða ástand sem breytist nánast frá mánuði til mánaðar. Það er t.d. athyglisvert að skoða bæ eins og Bolungarvík. Þeir sem tóku þátt í 1. umr. minnast þess kannski að þá vakti sérstaka athygli hversu margar auðar íbúðir voru í Bolungarvík. Þá voru auðar íbúðir lengur en í tvo mánuði 27. Þær eru núna komnar niður í 14. Þá voru 11 íbúðir sem höfðu verið auðar lengur en í sex mánuði. Þær eru 14 núna. Þá var ein íbúð sem hafði staðið auð lengur en í eitt ár, en nú er engin slík. Þarna hefur því orðið nokkur breyting á og það sama gildir um ýmis önnur sveitarfélög. Til dæmis vekur athygli hversu íbúðum hefur fjölgað í Vestmannaeyjum þannig að hér er auðvitað margt sem spilar inn í. En hæstv. forseti, þetta frv. gengur út á að gefa sveitarfélögunum heimild til þess að bregðast við eftir því hverjar þarfirnar eru og nefndin er sammála um að leggja til að þetta frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég gerði grein fyrir áðan og undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn.

Virðulegi forseti. Hér er búið að afgreiða úr félmn. frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og þar er verið að bregðast við vanda vegna snjóflóðahættu og einnig vanda þeirra sveitarfélaga sem hafa farið of geyst í að koma sér upp félagslegum íbúðum og eru með íbúðir sem standa auðar. Þegar við ræddum þetta mál við 1. umr. vék ég að því hvaða skref væri stigið með því að víkja frá tekjumörkum einstaklinga við einhverjar ákveðnar aðstæður. Eins og þeir sem hér starfa vita, eru lögin um félagslegar íbúðir þess eðlis að í íbúðum með mestu fyrirgreiðslunni, félagslegar eignar- og leiguíbúðir, geta eingöngu þeir fengið inni sem eru með ákveðnar tekjur eða innan ákveðinna tekjumarka. Þetta er mál sem ævinlega hefur verið unnið í samvinnu við verkalýðsfélögin eða verkalýðssamtökin, enda tilgangur félagslega kerfisins sá að vera góð úrlausn fyrir láglaunafólk. Hins vegar hafa á síðari tímum komið inn nýir kostir, svokallaðar kaupleiguíbúðir, almennar kaupleiguíbúðir og almennar búseturéttaríbúðir. Þær eru með öðrum ákvæðum, minni fyrirgreiðslu og eru ekki með tekjumörk. Þess vegna eiga þeir sem eru með hærri tekjur en í fyrrgreinda tilfellinu möguleika á því að fá úthlutað almennum kaupleiguíbúðum eða almennum búseturéttaríbúðum. Þegar við fjölluðum um þetta mál í nefnd fannst mér að það gæti leyst málið ef unnt væri að breyta félagslegri eignaríbúð bæði í félagslega kaupleiguíbúð eða annaðhvort í félagslega kaupleiguíbúð eða almenna kaupleiguíbúð og það mundi leysa þann vanda sem þarf að leysa þegar tekjumörk einstaklings eru of há en úthluta þarf íbúð. Þetta var rætt talsvert í félmn. og var ákveðið að koma með þá brtt. sem formaður nefndarinnar hefur kynnt, þ.e. að um verði að ræða möguleika til að breyta félagslegri eignaríbúð í hvort heldur sem er, félagslega eða almenna kaupleiguíbúð. Þótt að ég hafi efasemdir um að það sé góður hlutur að opna á heimildarákvæði af þessum toga varðandi tekjur einstaklinga, hef ég samt sem áður ákveðið að vera með á þessu frv. og hef skrifað undir nefndarálitið án fyrirvara. En ég kem upp til þess að minna á að það er mikilvægt að vel sé farið með slíkt ákvæði og helst eigi það ekki að gerast að sett séu opin heimildarákvæði varðandi tekjumörk af svo viðkvæmum toga. En þar sem litið er á þetta sem sértækt úrræði, treysti ég því að vel verði farið með það og stend að þessu áliti og að þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Félmn. leggur til að frv. verði samþykkt og undir það rita allir nefndarmenn nema Pétur H. Blöndal. Hann er með fyrirvara sem hann mun gera grein fyrir á eftir. Þetta frv. byggist á því samkomulagi sem gert var milli Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisins vegna flutnings grunnskólans. Við leggjum til að frv. verði samþykkt óbreytt, enda gefur auga leið að þessum samningi verður ekki breytt. Vegna ýmissa spurninga sem upp komu við vinnu nefndarinnar er rétt að taka fram að frv. kallar ekki á neinar breytingar á tekjuskatti einstaklinga eða lögaðila nema hvað varðar þá tilfærslu sem verður á milli ríkis og sveitarfélaga og samið var um milli sveitarfélaganna og ríkisins. Sama gildir um persónuafslátt. Á honum verða ekki neinar breytingar. Þessi lög og samningurinn kalla á breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt en þingmönnum til upplýsingar skal þess getið að sú lagabreyting er ekki væntanleg fyrr en í haust. Það kom fram í vinnu nefndarinnar að sumum þótti eðlilegt að sú breyting yrði gerð jafnhliða þessari, en hér er um það að ræða að þessar skattabreytingar og tilfærslur taka ekki gildi fyrr en um næstu áramót. Hér er jafnframt gert ráð fyrir því og um það samið að ríkissjóður brúi bilið fram til áramóta vegna flutnings grunnskólans með sérstakri fjárveitingu sem samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I nemur 2 milljörðum og 734 millj. kr. Síðan er einnig gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæði III að ríkissjóður verji allt að 265 millj. kr. á ári af tekjuskatti áranna 1997 til 2001 til að styrkja framkvæmdir við grunnskólabyggingar þannig að hér er um margþátta samning að ræða. Ég vil líka nefna að í samtalli við hæstv. fjmrh. kom fram að jafnframt var samið um sérstakar breytingar á útsvari um 0,05% á árunum 1997 og 1998 til að mæta því ef þessum flutningi fylgdi meiri kostnaður en menn hafa gert sér grein fyrir. Við í nefndinni kölluðum m.a. á fulltrúa frá Reykjavíkurborg sem er langstærsta sveitarfélagið og það sem þarf að kosta mestu til til að koma á einsetningu grunnskólans. Það kom fram hjá fulltrúa Reykjavíkurborgar að borgin gerði ekki athugasemd við þennan samning, en hefði jafnframt áhyggjur af því hvort borgin fengi nægjanlegan skerf af aukaframlagi til þess að standa við sitt. En það er síðari tíma mál og ég ítreka, hæstv. forseti, að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég samþykkti frv. og skrifaði undir með fyrirvara. Ég samþykkti það að öllu leyti nema því er varðar 6. gr. Þar er kveðið á um að útsvar hækki um 2,75% af tekjum allra landsmanna frá 1. janúar 1998. Til stendur að lækka tekjuskattsprósentuna samsvarandi en það hefur enn ekki verið gert og mér finnst það ekki sérstaklega vönduð lagasetning að ákveða hækkun á útsvarsprósentunni en skilja eftir til seinni tíma að lækka skattprósentuna. Það er því eins gott að Alþingi samþykki í haust þessa lækkun á skattprósentunni. Annars sitja skattgreiðendur uppi með hækkun upp á 2,75%. Þetta er megininntak minna mótmæla og andstöðu og fyrirvara við frv. Það er einmitt það að þetta er ekki gert jafnhliða. Ég minni á að þingið er að ræða um breytingu á tekju- og eignarskattsfrv. þannig að því er í lófa lagið að breyta þessari prósentu þar.

Hæstv. forseti. Ég var að tíunda hvaða skilning við legðum í þessar breytingar sem hér væri verið að gera og var að vitna í orð fjmrh. varðandi þessa tilfærslu svo það væri algerlega á hreinu og staðfest í þingtíðindum að það er skilningur okkar og jafnframt skilningur fjmrh. að þessi breyting sem verið er að gera hér á skattprósentu þýði að á móti komi lækkun á tekjuskatti. Ég vil að það sé alveg ljóst að þetta er sá skilningur sem liggur að baki og í samræmi við þann samning sem gerður var.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1067 um frv. til lögreglulaga fyrir hönd allshn. og jafnframt meðfylgjandi brtt. á þskj. 1068. Nefndin hefur fjallað mjög ítarlega um þetta mál og fengið marga gesti á sinn fund. Enn fremur barst fjöldi umsagna inn í nefndina vegna þessa máls. Lagafrv. þessu er ætlað að koma í stað laga um lögreglumenn og laga um Rannsóknarlögreglu ríkisins. Þar er lagt til að gerð verði sú grundvallarbreyting á skipulagi lögreglunnar og æðstu stjórn hennar að komið verði á fót embætti ríkislögreglustjóra er fari með yfirstjórn lögreglu í landinu. Með því að setja slíkt embætti á stofn er stigið skref í að styrkja stjórnsýslu lögreglunnar, auka samræmingu og eftirlit og efla fagleg vinnubrögð. Þá er í frv. gert ráð fyrir að færa rannsókn meginþorra brotamála til einstakra lögreglustjóra og tengja með því betur saman almenna löggæslu og rannsóknir. Þá er með þessu frv. og frv. um breyting á lögum um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, sem lagt hefur verið fram á þingi samhliða, stefnt að því að ferill algengustu brotamála á rannsóknar- og ákærustigi verði gerður einfaldari með því að vinna við rannsókn máls frá upphafi og útgáfa ákæru og saksókn fari fram hjá sama embætti, en það ætti að spara vinnu og gera refsivörslukerfið í heild skilvirkara en áður. Allshn. leggur til að frv. verði samþykkt með ákveðnum breytingum sem eru gerðar tillögur um á þskj. 1068, eins og ég skýrði frá. Ég vil gera nokkra grein fyrir helstu brtt. nefndarinnar en vísa að öðru leyti til þingskjala um nánari rök. 1. Við 6. gr. Sú gagnrýni hefur komið fram á frv., m.a. frá lögreglustjórum og lögreglumönnum, að í það vanti ákvæði um yfirstjórn lögreglu varðandi björgun og leitaraðgerðir. Ekki er umdeilt að eitt af verkefnum lögreglustjóra hefur verið að hafa með höndum yfirstjórn slíkra aðgerða, sbr. t.d. ákvæði í reglugerð um samvinnu og starfsskiptingu milli lögreglustjóra og rannsóknarlögreglu ríkisins, nr. 253/1977, þar sem mælt er fyrir um í 4. mgr. 2. gr. að rannsóknardeildir einstakra lögregluembætta skuli hafa stjórn á leit að týndu fólki, enda sé leitin ekki þáttur í rannsókn brots, en jafnan skuli Rannsóknarlögreglu ríkisins tilkynnt um slíka leit. Nefndin telur nauðsynlegt að festa slíkt ákvæði í lög þar sem rannsóknarskylda lögreglu tengist mjög oft leitar- og björgunaraðgerðum og mikilvægt sé að heimildir lögreglustjóra í því efni séu sem gleggstar. Leggur nefndin því til að í 6. gr. frv., um lögregluumdæmi og stjórn þeirra, verði tekið slíkt ákvæði. Enn fremur þykir rétt að kveða á um að dómsmrh. setji reglur um samstarf lögreglu og björgunarsveita og að við samningu þeirra verði haft samráð við önnur ráðuneyti sem málið varðar og hlutaðeigandi aðila. 2. Við 8. gr. Í umsögnum hefur komið fram talsverð gagnrýni á 8. gr. frv. sem fjallar um sérstakar rannsóknardeildir. Í breytingartillögum allshn. er gert ráð fyrir að fyrirkomulag lögreglurannsókna verði ákvarðað með almennari hætti en í frv. Nefndin telur mikilvægt að kveðið verði á um að lögregla annist rannsóknir brota í samráði við ákærendur. Náið samráð lögreglu og ákæruvalds við lögreglurannsóknir er í fyllsta samræmi við þau meginmarkmið sem í frv. þessu og frv. til breytinga á lögum um meðferð opinberra mála, sem lagt var fram samhliða, er ætlað að ná fram. Með 2. mgr. er lagt til að lögfest verði sú grundvallarregla að rannsókn skuli að jafnaði hefja í því umdæmi þar sem brotið er framið. Þá leggur nefndin til að dómsmrh. setji nánari reglur um í hvaða umdæmi brot skuli rannsakað, hvernig stjórn rannsóknar skuli háttað og um verkaskiptingu einstakra lögreglustjóra og rannsóknardeilda ríkislögreglustjóraembættisins. Óheppilegt þykir að slík verkaskipting sé fastákveðin í lögum þar sem ákveðinn sveigjanleiki þarf að vera til staðar til að hægt sé að bregðast við breytilegum aðstæðum. 3. Við 9. gr. Tekið er af skarið um að slíkt framsal lögregluvalds, sem málsgreinin mælir fyrir um, verði aðeins heimilt þegar um er að ræða sérstök verkefni. Þá er lagt til að auk tollvarða fari ríkistollstjóri, tollstjórar og löglærðir fulltrúar þeirra með lögregluvald á sínu starfssviði þegar þeir annast eða aðstoða við löggæslu. 4. Við 10. gr. Lögð er til leiðrétting á tilvísun. 5. Við 18. gr. Skerpt er á ákvæðunum þannig að lögreglu beri skilyrðislaust að hafa afskipti af börnum undir 16 ára aldri sem eru á stöðum þar sem heilsu þeirra og velferð er alvarleg hætta búin. 6. Við 20. gr. Lagt er til samræmt orðalag. 7. Við 22. gr. Lagt er til að orðalagi ákvæðisins verði breytt. Allshn. leggur áherslu á að í athugasemdum við þetta ákvæði frv. segir að ákvæðinu sé ekki ætlað að þrengja að stjórnarskrárvernduðu tjáningarfrelsi lögreglumanna eða koma í veg fyrir gagnrýni á yfirstjórn lögreglu. Breytingartillagan miðar að því að taka af allan vafa um þetta. 8. Við 28. gr. Lagt er til að sá sem ráðinn er tímabundið í lögreglustarf skuli fullnægja öllum skilyrðum fyrir inngöngu í Lögregluskólann. Nefndin lítur svo á að ekki verði hægt að ráða menn til starfa samkvæmt 4. mgr. lengur en til eins árs og að æskilegt sé að þeir séu ráðnir er hafa lokið námskeiði í Lögregluskóla ríkisins fyrir afleysingamenn í lögreglunni. 9. Við 32. gr. Lagt er til að ákvæðinu verði breytt þannig að bann við aukastörfum lögreglumanna verði ekki eins fortakslaust. 10. Við 35. gr. Í umsögn Landssambands lögreglumanna og einstakra lögreglufélaga um þetta ákvæði var gerð athugasemd við að ríkislögreglustjóra væri ætlað að rannsaka mál vegna meintra refsiverðra brota lögreglumanna í starfi. Nefndin leggur því til að ríkissaksóknari stýri rannsókn slíkra mála. 11. Við 37. gr. Lagt er til að skólastjóri Lögregluskóla ríkisins verði skipaður með sama hætti og lögreglustjórar. 12. Við 38. gr. Í fyrsta lagi er lagt til að skilyrði a-liðar verði rýmkað þannig að einungis sé um hindrun að ræða ef umsækjandi hefur hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað. Þar er einnig lagt til að heimild til að setja í reglugerð skilyrði um lágmarkshæð lögreglumannsefna verði felld brott. Nefndin telur að slíkt skilyrði geti brotið gegn jafnræði umsækjenda. Þá er lagt til að fellt verði brott það skilyrði fyrir inngöngu í Lögregluskóla ríkisins að lögreglumannsefni hafi lokið grunnskólaprófi, enda slíkt próf ekki fortakslaust skilyrði fyrir inngöngu í framhaldsskóla. 13. Við 43. gr. Lögð er til samræming á orðalagi. 14. Lagt er til að við frv. bætist nýr kafli með ákvæði til bráðabirgða er varðar aðgerðir vegna niðurlagningar Rannsóknarlögreglu ríkisins. Ákvæðinu er ætlað að tryggja að starfsmenn Rannsóknarlögreglu ríkisins glati ekki áunnum réttindum sínum við tilfærslu í starfi þegar lögin koma til framkvæmda. Með stofnun samráðsnefndar er starfsmönnum ætlað að hafa áhrif á hvernig staðið verði að auglýsingu og skipun í ný störf við embætti ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans í Reykjavík og önnur embætti. Tryggja þarf að framkvæmd laganna valdi sem minnstri röskun á rannsóknastarfsemi og stöðu og högum starfsmanna. Kríurnar, sem er félag kvenlögregluþjóna sem komu á fund allshn., lögðu áherslu á að a.m.k. ein kona ætti sæti í valnefndinni sem velur nema í Lögregluskólann úr hópi umsækjenda. Sú ábending kom fram að eðlilegt væri að tilnefningaraðilar tilnefndu einn karl og eina konu hver og ráðherra tryggði við skipun nefndarinnar að a.m.k. ein kona ætti þar fast sæti hverju sinni. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið þeirra. Þá leggur nefndin til að farið verði rækilega yfir þær forsendur sem fram koma í athugasemdum með frv. og lagðar hafa verið til grundvallar flutningi starfsmanna og fjárheimilda til embætta ríkislögreglustjóra og lögreglustjórans í Reykjavík þannig að tryggt sé að hægt verði að sinna á fullnægjandi hátt rannsóknum þeirra mála sem flytjast munu til embættis lögreglustjórans í Reykjavík. Loks vill nefndin að gefnu tilefni benda á mikilvægi þess að samræmingarhlutverk ríkislögreglustjóra taki til allra brotaflokka, þar með talið rannsóknar ávana- og fíkniefnabrota. Jóhanna Sigurðardóttir sat fundi allshn. sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk þessu áliti. Allir nefndarmenn allshn. skrifa undir nefndarálitið en Ögmundur Jónasson er þó með fyrirvara. Virðulegi forseti. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða sem hefur verið unnið ítarlega í allshn. og fjallað um á mörgum fundum. Því er það von okkar að frv. verði vel tekið á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur tekið töluverðum breytingum til batnaðar í hv. allshn. og orðið ásættanlegt að flestu leyti að mínu mati, enda skrifa ég undir álit nefndarinnar. Við 1. umr. málsins gerði ég að umtalsefni upplýsingar í greinargerð um það að nýlega hafi verið settur á laggirnar starfshópur til að kanna stöðu kvenna innan lögreglunnar og benti á að sá hópur hefði ekki verið kallaður saman. Umræðan í þinginu virtist hafa orðið til þess að hópurinn var kallaður saman og fagna ég því og vona að innan hópsins verði tekið á þeim atriðum sem ég ræddi við 1. umr. til þess að gera konum sem vinna hjá lögreglunni kleift að vinna þau störf án þess að vinnutíminn sé óhóflega langur og að vaktir séu skipulagðar þannig að það sé ómögulegt að sinna þeim ef fólk er einnig með fjöskyldu. Það er ekki tekið á þessum málum í breytingartillögum allshn. enda er eðlilegt að líta á þetta sem atriði sem hægt er að ráða við á sviði starfsáætlunar eða innan ákveðinna stofnana eða viðkomandi lögreglustjóraembætta. Í frv. er þó eitt atriði sem talið er til bóta fyrir konur innan lögreglunnar en það varðar inngöngu í Lögregluskóla ríkisins. Vil ég þar benda sérstaklega á breytingartillögu allshn. þar sem lagt er til að ákvæði um lágmarkshæð umsækjanda verði felld út bæði fyrir karla og konur, en ákvæðin voru þannig áður að konur þurftu að vera töluvert yfir meðalhæð til þess að komast í lögregluna en karlar ekki Þá er í frv. núna lögð til sú skipan að ríkislögreglustjóri auglýsi eftir nemum í Lögregluskóla ríkisins og ákveði fjölda nemenda sem hefja þar nám. Einnig er lagt til að valnefnd velji nema í Lögregluskólann úr hópi umsækjenda. Eins og fram kom hjá hv. formanni og frsm. allshn. er þetta gert að sérstöku umtalsefni í nefndarálitinu og ég vil leyfa mér að lesa þrjár til fjórar línur úr því, en þar segir nákvæmlega, með leyfi forseta: ,,Kríurnar --- félag kvenlögregluþjóna --- lögðu áherslu á að a.m.k. ein kona ætti sæti í valnefndinni sem velur nema í Lögregluskólann úr hópi umsækjenda. Sú ábending kom fram að eðlilegt væri að tilnefningaraðilar tilnefndu einn karl og eina konu hver og ráðherra tryggði við skipun nefndarinnar að a.m.k. ein kona ætti þar fast sæti hverju sinni. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið þeirra.`` Ég læt lokið tilvísun í nefndarálitið en ég vil taka fram og ég fagna því að þetta er tekið fram í nefndarálitinu og vona svo sannarlega að það verði til þess að tryggja að kona eigi sæti í þessari nefnd. En um leið vil ég vekja athygli á því að ég óskaði sértaklega eftir því að það færi inn í lagatextann að allir tilnefningaraðilar tilnefndu einn karl og eina konu vegna þess að það er vitað að ein af ástæðunum fyrir því að hægt gengur að fjölga konum í nefndum og ráðum á vegum ríkisins er sú að karlar eru mun oftar tilnefndir. Það fékkst ekki samþykkt í nefndinni að fá þetta inn í lagatextann með þeim rökum að það tíðkaðist ekki að setja slík ákvæði í lagatexta. Af þessu tilefni vil ég vekja athygli á tvennu. Í fyrsta lagi tekur 12. gr. jafnréttislaganna beint á þessu máli, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í nefndum, stjórnum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka skulu, þar sem því verður við komið, sitja sem næst jafnmargar konur og karlar og skal ávallt á það minnt þegar óskað er tilnefningar í hlutaðeigandi stjórnir, nefndir og ráð.`` Samkvæmt þessari 12. gr. jafnréttislaganna ætti það e.t.v. að vera óþarfi að setja ákvæði af þessu tagi inn í sérlög eins og lögreglulögin eru. Ég tel að það hefði verið kannski eðlilegra í nefndarálitinu að vísa beint í þessa lagagrein til þess að árétta að þetta er ekki bara skoðun nefndarinnar, heldur eru það landslög að það eigi að tilnefna jafnmarga aðila af hvoru kyni í nefndir og ráð á vegum ríkisins. Í öðru lagi vil ég af þessu tilefni vekja athygli á því að mjög margt bendir til að þessi grein jafnréttislaganna, reyndar ekki sú eina, sé alls ekki virt í reynd, þ.e. að varnaglinn í greininni ,,... þar sem því verður við komið ...`` eins og stendur í greininni, virki í raun sem hindrun. Og máli mínu til stuðnings vísa ég í upplýsingar um stöðu kvenna og karla í nefndum og ráðum á vegum ríkisins, bæði sem hafa komið fram í skýrslu Jafnréttisráðs um stöðu jafnréttismála og einnig í skýrslu sem var dreift á Alþingi fyrir nokkrum dögum þar sem kom fram hvaða nefndir núv. ríkisstjórn hefði skipað á sínum ferli og hverjir sætu í þeim nefndum. Þar kom skýrt fram að það er ekki jafnrétti á milli kvenna og karla í þessum nefndum. Það er talin vera ein ástæðan fyrir því hve hægt gengur að þar eru tilnefndir karlar að stærstum hluta og þess vegna virkar þessi varnagli. Það er því verulegt umhugsunarefni að mínu mati hvort það þurfi ekki hreinlega að breyta um hefð og setja þetta inn í lagatexta hverju sinni. Ég vildi, hæstv. forseti, vekja athygli á þessu vandamáli við þetta tækifæri því að þessi tregða stjórnkerfisins er svo mikil að ég tel ástæðu til þess að rannsaka sérstaklega ástæðuna og jafnframt hvers vegna þessi grein í jafnréttislögunum virðist ekki hafa áhrif hér á landi, en sambærilegt ákvæði í jafnréttislögunum í Noregi virðist hins vegar hafa áhrif. Ef til vill er ein leiðin sú sem hér er farin, þ.e. að taka þetta fram í nefndaráliti. En það er eingöngu reynslan sem sýnir hvort það dugar. Hér er á ferðinni að mínu mati alvarleg tregða í jafnréttismálunum og það verður að beita öllum tiltækum ráðum til þess að ryðja henni úr vegi.

Virðulegi forseti. Því miður átti ég þess ekki kost af persónulegum ástæðum að vera viðstaddur 2. umr. um frv. til laga um framhaldsskóla. Ég gat því ekki tekið þátt í henni en fygldist með henni og hef aðeins lesið þau skjöl sem um er að ræða og sömuleiðis umræðurnar. Ég las yfir umræðurnar um málið og leyfi mér þess vegna að flytja við 3. umr. nokkrar brtt. á þskj. 1076, átta brtt. sem ég mun gera hér grein fyrir en jafnframt fara almennt yfir málið. Það er þá fyrst til að taka, hæstv. forseti, að svipað mál hefur verið til meðferðar um alllangan tíma. Ætli það sé ekki rétt hjá mér að þetta sé þriðja þingið sem við erum með frv. til laga um framhaldsskóla, það hafi verið tvö þing í tíð fyrrv. hæstv. menntmrh. Síðan kemur þetta frv. flutt af núv. hæstv. menntmrh. og á því hafa verið gerðar sautján breytingar frá því sem frv. var þegar það var lagt fram á síðasta kjörtímabili. Það er eins og gengur að sumar þessar breytingar eru til bóta en aðrar orka kannski frekar tvímælis. Þó held ég að megi nú segja að í það heila tekið séu þær margar til bóta miðað við málið eins og það lá fyrir í hinni upphaflegu mynd. Hins vegar verður að segja eins og er að í þessum brtt. og breytingum sem núverandi stjórnarflokkar gerðu er ekki tekið á þeim málum sem mestum deilum ollu við meðferð þessara mála á síðasta kjörtímabili. Væri út af fyrir sig hægt að fara nokkuð rækilega yfir það, en það verður ekki gert að sinni. Ég rifja upp það aðalatriði sem kom fram í umræðum um þetta mál af minni hálfu á síðasta kjörtímabili og það gildir enn. Það er þetta: Í orði kveðnu á að styrkja stöðu verkmenntunar, en það er ekki gert í frv. af því að í frv. vantar peninga. Það eru engir peningar í þessu frv. Hæstv. menntmrh. skýrði frá því fyrr í umræðum í dag um eitthvert annað mál, ég held að það hafi verið í fyrirspurnatíma um Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn, hverjar fjárlagatillögur mentmrn. væru um þetta bókasafn fyrir árið 1997.

Þetta voru ekki tillögur ráðuneytisins.

Ekki tillögur ráðuneytisins, heldur tillögur stofnunarinnar þá væntanlega. En í tilefni af þessu mundi ég vilja spyrja hæstv. menntmrh.: Er það rétt að það sé gert ráð fyrir verulegum niðurskurði á framlögum til framhaldsskóla í þeim ramma að fjárlagafrv. fyrir árið 1997 sem menn eru að vinna að? Er það tilfellið að menn geri t.d. ekki ráð fyrir því að 3. gr. frv. kosti peninga? Ég sé t.d. að fjmrn. gerir það ekki. Fjmrn. gerir ekki ráð fyrir því að 3. gr. þessa frv. kosti peninga. En þessa spurningu vildi ég nefna við hætv. menntmrh. vegna þess að mér finnst hún vera lykilatriði. Ef ekki er ætlunin að setja meiri fjármuni í framhaldsskólann hefur þessi góða meining enga stoð sem hér eru uppi hugmyndir um af því að vandi verkmenntunar er ekki bara lög og lagabreytingar. Vandi verkmenntunar á Íslandi er annars vegar skipulag á þessum málum, þ.e. samvinna skóla og atvinnulífs með skipulegum hætti og með breyttu kerfi frá því sem nú er, sem menn þora ekki að taka á í þessu frv. frekar en áður. Í öðru lagi eru það fjármunir vegna þess að verkmenntunin er aðeins dýrari en þessir venjulegu bóknámsskólar. Það er þó nokkur munur á því hvort menn eru að reka Fjölbrautaskólann í Breiðholti með þeim verknámsáföngum sem þar eru boðnir eða t.d. Menntaskólann í Reykjavík sem er dæmigerður bóknámsskóli, svo ég nefni tvö dæmi til samanburðar. Þess vegna finnst mér, hæstv. forseti, að í raun og veru séu engin sérstök rök fyrir því að flýta sér með þetta frv. Mér fyndist það miklu skynsamlegra að fara fyrst í þessa samninga við kennarana sem og aðra starfsmenn skólanna sem þeir óska eftir. Það er í rauninni nokkuð athyglisvert að hvert einasta mál sem tekið er í gegn í þinginu á þessu vori, er tekið í gegn í átökum við starfsstéttirnar. Það virðist vera þannig með núv. hæstv. ríkisstjórn að hún má helst aldrei sjá vinnandi mann án þess að segja honum stríð á hendur og öllu því sem í kringum hann er. Þar er Framsfl. engu betri en Sjálfstfl. svo undarlegt sem það nú er. Enda framkvæmir þessi stjórn að sögn Sjálfstfl. sömu stefnu og sú síðasta og Framsfl. framkvæmir þar af leiðandi stefnu Alþfl. Til hamingju með það. En ég vildi aðeins víkja að athugasemdum sem fram hafa komið frá Hinu íslenska kennarafélagi og birtust í samþykkt sem Kennarafélagið gerði á fundi sínum 30. apríl 1996. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Stjórn Hins íslenska kennarafélags bendir á að við meðferð frv. til laga um framhaldsskóla sem nú kemur til 2. umr. á Alþingi hafa nær engar þeirra fjölmörgu athugasemda samtaka kennara né annarra skólamanna um það er betur mætti fara verið teknar til greina. Framhaldsskólafrv. bætist því í flokk þeirra frumvarpa sem keyra á í gegn í megnu ósætti við þá sem vinna eiga eftir lögunum. Hið íslenska kennarafélag bendir á að frv. tryggir í sjálfu sér ekki eflingu starfsnáms öfugt við það sem ráða mætti af málflutningi stjórnarflokkanna. Frv. þrengir inntökuskilyrði í framhaldsskóla , fækkar námsbrautum í bóknámi, eykur miðstýringu og færir völd á færri hendur. Frv. skerðir möguleika kennara og annars fagfólks til þátttöku í stefnumótun og stjórnun framhaldsskóla og skerðir einhliða ráðningarréttindi kennara og skólameistara. Hið íslenska kennarafélag telur það skref aftur á bak að færa menntmrh. meiri hluta í öllum skólanefndum og vísa fulltrúa kennara og nemenda úr þeim. Félagið undirstrikar sérstaklega að verði 3. gr. frv. að lögum um fjölgun kennsludaga miðað við óbreytt skólaár kallar það á tafarlausa endurskoðun kjarasamninga framhaldsskólakennara sem ljúka þarf fyrir 1. ágúst 1996. Hið íslenska kennarafélag harmar að ekki var orðið við tilmælum samtaka kennara fyrr í vetur um að endurskoða frv. í samráði við þau og telur misráðið að beita afli í stað samráðs í svo mikilvægum málum.`` Hér lýkur tilvitnun í ályktun Hins íslenska kennarafélags og í henni koma fram ein átta efnisatriði sem er ástæða til þess að fara aðeins yfir. Í fyrsta lagi leggur HÍK áherslu á að frv. eins og það lítur út núna þrengi inntökuskilyrði í framhaldsskóla. Ég held að það sé alveg útilokað annað en fallast á það sjónarmið og þess vegna flyt ég eina brtt. við frv. á þskj. 1076 sem ég mun koma nánar að síðar. Ég hef ekki séð athugasemdum Hins íslenska kennarafélags varðandi þrengingu inntökuskilyrða í framhaldsskóla svarað. Mér þætti vænt um ef höfundar frv., hv. þm. Hjálmar Árnason og hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, vildu kannski rökstyðja þetta aðeins nánar þótt frv. sé komið til 3. umr. Hvernig svara þau því að frv. þrengi inntökuskilyrði í framhaldsskóla? Í öðru lagi kemur fram í þessari ályktun að samkvæmt frv. fækkar námsbrautum í bóknámi. Það held ég að sé alveg tvímælalaust. Það eykur miðstýringu og færir völd á færri hendur. Það tel ég einnig tvímælalaust miðað við það að kennurum og nemendum er hent út úr skólanefndinni. Síðan er sagt að í fimmta lagi skerði frv. möguleika kennara og annars fagfólks til þátttöku í stefnumótun og stjórnun framhaldsskóla og skerði einhliða ráðningarréttindi kennara og skólameistara. Mér þætti vænt um að fólk svaraði þessu. Ég hef ekki orðið var við það að þeir sem standa að þessu rökstyðji af hverju það má koma þannig að þessu fólki. Í sjötta lagi segir: ,,HÍK telur það skref aftur á bak að færa menntmrh. meiri hluta í öllum skólanefndum og vísa fulltrúa kennara og nemenda úr þeim.`` Ég verð að taka undir þetta sjónarmið og ég sé engin rök fyrir því að menntmrh. eigi að hafa meiri hluta í öllum skólanefndum. Hvaða einræðishugsunarháttur er þetta sem vakir fyrir hæstv. menntmrh.? Af hverju vill hann endilega ráða öllum skólanefndunum? Það er ævinlega þannig með Sjálfstfl. að þegar kemur að löggjöf eins og skólalöggjöf eða velferðarlöggjöf, þá vill hann ráða, þá vill hann hafa það þannig að hann ráði hlutunum, ráði nefndunum, ráði ráðningunni á fólkinu o.s.frv. En svo þegar kemur að fjármagninu, þá á allt að dansa laust og vera frjálst. Frelsi Sjálfstfl. og hægri flokkanna byggist alltaf á því að það er fjármagnið sem á að vera frjálst en fólkið á að vera bundið. Það er aðferðin sem íhaldið yfirleitt hefur bæði hér á landi og annars staðar eins og menn þekkja ef menn nenna að lesa hugmyndafræði hægri flokka. Og það er alveg lifandi komið í þessari afstöðu núv. hæstv. menntmrh. Hér á að reyra fólkið fast en fjármagnið á svo að dansa laust. Eina frelsið sem skiptir máli er peningafrelsið hjá þessum stærsta flokki landsins, svo ótrúlegt sem það nú er. Það þyrfti að fara að breyta því fljótlega finnst mér, það er kominn tími til þess að draga hann aðeins niður. Hann ætti ekki að vera nema svona 5--7%, þessi flokkur peningaaflanna. Það eru ekki miklu fleiri sem hafa hagsmuni af því að hafa Sjálfstfl. við völd. 7% að hámarki. Síðan segir hér, hæstv. forseti: ,,Félagið undirstrikar sérstaklega að verði 3. gr. frv. að lögum um fjölgun kennsludaga miðað við óbreytt skólaár kallar það á tafarlausa endurskoðun kjarasamninga framhaldsskólakennara sem ljúka þarf fyrir 1. ágúst 1996.`` Og næsta spurning mín er: Hvað með þetta mál? Er þessi endurskoðun kjarasamninga hafin? Það er kannski rétt að spyrja fjmrh. um þetta mál. Hann er væntanlegur í húsið núna fljótlega og ætlar að tala fyrir frv. um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, ef ég man rétt. Það er kannski ástæða til þess að hann fái að svara þessu. Eru einhverjar kjarasamningaviðræður hafnar með hliðsjón af þeim breytingum sem á að gera samkvæmt 3. gr. frv.? Hér eru saman komin 7 eða 8 efnisatriði sem eru mjög mikilvæg og hreyft er í athugasemdum Hins íslenska kennarafélags. Þessum atriðum er svo rækilega fylgt eftir í grein sem Elna Katrín Jónsdóttir skrifar í Kennarablaðið apríl/maí 1996, 4. tbl. 3. árg. Þar fer hún rækilega yfir málin í kafla sem ber yfirskriftina ,,Af hverju andstaða?`` og þar segir, með leyfi forseta: ,,Af hverju eru kennarar á móti framhaldsskólafrv.? Til upprifjunar má geta þess að verði frv. að lögum: Fækkar fulltrúum í skólanefndum úr 7 í 5, kennarar og nemendur eiga ekki lengur fulltrúa með atkvæðisrétt í nefndunum og menntamálaráðherra velur sjálfur meiri hluta fulltrúa í hverja einustu skólanefnd framhaldsskóla í landinu. Verður kennsludögum fjölgað í 150 innan 9 mánaða skólaársins án þess að gert sé ráð fyrir fé á fjárlögum ársins 1996 til þess að semja um aukið vinnuframlag kennara eða nokkrar aðrar áætlanir verið gerðar til þess að undirbúa svo stórtæka breytingu á skipulagi kennslu og prófa í framhaldsskólum.`` --- Í breytingum sem voru samþykktar við 2. umr., herra forseti, var þessi tala kennsludaga færð niður í 145, en það breytir engu um efni málsins. ,,Verður skólanámskrá háð samþykki skólanefndar án þess að tryggt sé að þar sitji nokkur skólamaður með atkvæðisrétt. Verður mat á námi til eininga fellt út úr framhaldsskólalögunum án þess að nokkur önnur nothæf matsforsenda t.d. á námi milli skóla sé lögð til. Verður rétturinn til að sækja um skipun í störf einhliða tekinn af framhaldsskólakennurum án þess að sambærileg ráðningarkjör bjóðist í staðinn. Verða skólameistarar skipaðir til 5 ára og framhaldsskólinn því háður pólitískum ákvörðunum um skipun í stjórnunarstöðu á 5 ára fresti. Fjölmörg önnur atriði í frv. orka tvímælis og ber það raunar merki þess að hafa velkst í gegnum tvær ríkisstjórnir og tvö eða þrjú þing. Frumvarpið var á sínum tíma borið fram m.a. á þeirri forsendu að það endurspeglaði stefnu ríkisstjórnar um að stórefla starfsnám í landinu. Ekki getur það markmið talist trúverðugt miðað við efni frumvarpsins og þá staðreynd að öllum framhaldsskólum var gert að skera niður kennslukostnað um 3% á yfirstandandi ári og áform heyrast nú um viðlíka eða meiri niðurskurð á kennslukostnaði í framhaldsskólum 1997 og jafnvel enn meiri niðurskurð á rekstrarkostnaði.`` Satt að segja lagði ég eyrun við því við 2. umr. hvort þessum athugasemdum sem koma fram frá HÍK og formanni Hins íslenska kennarafélags væri að einhverju leyti svarað af stjórnarmeirihlutanum, en sá eða heyrði engin merki þess að það væri gert. Ég harma það, hæstv. forseti, og vil láta það koma fram þótt það sé við 3. umr. að ég tel miður að ríkisstjórnin skuli ekki virða starfsmenn sína viðlits í þessu máli að heitið geti í sambandi við breytingartillögur á þessu frv. Að þessu máli hefur þó komið a.m.k. einn maður sem hefur komið inn í skóla til að vinna þar á seinni árum sem er má segja framför miðað við það sem var fyrr þegar fáir skólamenn voru kallaðir til að vinna í þessum málum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það virðist ekki vera að þessi eini skólamaður hafi haft mjög mikil áhrif á þetta frv. frá því sem það var í upphafi. Greinilega eru það aðrir sem hér ráða för. Ég vík þá aðeins að einstökum atriðum og að mínum breytingartillögum og þá fyrst að brtt. við 6. gr. sem lýtur að skólanefndunum. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Við 6. gr. Í stað 2. málsl. 2. mgr. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Tveir eru skipaðir samkvæmt tilnefningu sveitarstjórnar/sveitarstjórna.``--- Það er óbreytt. --- ,,Tveir eru skipaðir samkvæmt tilnefningu starfsmannafundar viðkomadi skóla og skal a.m.k. annar þeirra vera kennari en einn skipaður án tilnefningar og skal hann búsettur í sveitarfélagi sem á aðild að skólanm.`` Eins og hv. þingmenn heyra, herra forseti, í þessu sambandi, þá er breytingin fólgin í því fyrst og fremst að hér er gert ráð fyrir að starfsmenn skólans komi að þessu máli. Nú er mér kunnugt um að það hefur verið látið á þetta reyna í hv. menntmn. en hins vegar hefur ekki verið fjallað um það sérstaklega í atkvæðagreiðslu hvort einhverjir gætu hugsað sér að hleypa þarna inn starfsmönnum skólanna. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þeir sem þekkja til starfa framhaldsskólanna séu á móti þessari tillögu vegna þess að ég tel að þessar skólanefndir hafi gefist vel. Ég spyr: Hafa þessar skólanefndir gefist illa? Hafa þær verið vondur samstarfsvettvangur nemenda og eigenda skólanna og kennara? Hafa þær verið það? Ég nefni einn skóla sem dæmi, Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Jón Böðvarsson var þar lengi skólameistari og forustumaður, fyrsti skólameistari ef ég man rétt. Hann átti verulegan þátt í því að þessir hlutir voru settir af stað með þeim hætti sem menn þekkja. Og ég er alveg sannfærður um að þessar skólanefndir hafa hjálpað mjög verulega til við að treysta stöðu þessara skóla í viðkomandi byggðarlögum og við að treysta stöðu skólanna t.d. gagnvart kennurum, tengja saman bæði baklandið og starfsmennina á einum stað. Það er ekki vafi á því að skólanefndirnar hafa gert það. Ég veit að sjónarmiðin gagnvart skólanefndunum voru öðruvísi í Reykjavík til að byrja með. Ég rifja stundum upp mér til skemmtunar orð sem fyrrv. rektor Menntaskólans í Reykjavík hafði um það hvernig hann mundi haga sér þegar hann sæi skólanefnd á fyrsta fundi. Ég ætla ekki að fara yfir það hér úr þessum virðulega ræðustól. Það voru þannig ummæli að það er ekki við hæfi. Samt held ég að skólanefndirnar t.d. hér í Reykjavík, t.d. við Menntaskólann í Reykjavík eða Menntaskólann við Hamrahlíð svo ég nefni dæmi, hafi gert mikið gagn. Ég nefni t.d. Menntaskólann í Reykjavík. Það hafa verið uppi óskir um að gerðar yrðu verulegar endurbætur á húsakosti hjá Menntaskólanum í Reykjavík. Þær hafa komið frá öllum aðilum, hópi sem starfar í kringum þennan skóla og tengist honum. En með þeim aðferðum sem hér er verið að tala um er verið að gera þetta að umdeildri stofnun og höggva á þessi tengsl á milli eigenda skólans, ríkisins og sveitarfélaganna annars vegar og svo starfsmanna skólans hins vegar. Menn hverfa marga áratugi aftur í tímann. Er það kannski meiningin hjá ríkisstjórninni að henda starfsmönnum út úr öllum nefndum? Er það t.d. meiningin hjá ríkisstjórninni að henda starfsmönnum úr stjórnarnefnd Ríkisspítalanna eða öðrum stofnunum þar sem starfsmennirnir eiga fulltrúa? Af hverju mega kennararnir ekki eiga fulltrúa? Af hverju mega starfsmennirnir ekki eiga fulltrúa? Eru kennararnir í raun og veru verri? Er þetta yfirlýsing um að þeir séu óalandi og óferjandi og þeir megi alls ekki koma nálægt stjórnun nokkurrar stofnunar? Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir þessu, satt best að segja, hæstv. forseti. Ég hlýt að lýsa furðu minni á þessari framkomu og lítilsvirðingu við kennarastéttina sem hér er um að ræða. Það á ekki bara að henda þeim úr þessum nefndum, þeim er líka, hæstv. forseti, hafnað þegar kemur að brtt. sem þeirra samtök gera. Það er ekki hlustað á kennarana, burt með þá. Önnur brtt. mín, hæstv. forseti, hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 11. gr. 1. málsl. 2. mgr. orðist svo: Menntamálaráðherra skipar skólameistara til fimm ára í senn að fenginni tillögu hlutaðeigandi skólanefndar og umsögn kennarafundar viðkomandi skóla.`` Ég hefði gaman af því, hæstv. forseti, að heyra hvort menn mundu ekki vilja samþykkja þessa tillögu. Það nýja í henni er umsögn kennarafundar. Og ég mundi vilja spyrja, hæstv. forseti, hvort það sé ekki hægt í allri vinsemd að fallast á þessa tillögu. Hér er bara verið að fara fram á að kennararnir megi senda frá sér umsögn um ráðningu skólameistara. Í þriðja lagi flyt ég brtt. við 15. gr. og hún er á þessa leið: ,,1. málsl. 2. mgr. falli brott.`` Og hvernig hljóðar hann? Hann hljóðar svona: ,,Inntaka nemenda á einstakar námsbrautir framhaldsskólans ákvarðast af þeim kröfum sem gerðar eru í viðkomandi námi.`` Eins og fram hefur komið, m.a. í ályktunum frá Hinu íslenska kennarafélagi, gerir frv. ráð fyrir verulegri þrengingu á aðgangi að þessum skólum. Hér er um að ræða setningu eða málslið sem er sérstaklega slæmur í þessu efni vegna þess að hann ætlast til þess að það sé hægt að loka inngöngunni með þeim námskröfum sem skólinn kýs að gera hverju sinni gagnvart þessu fólki. Ég held að það sé nóg í þessu samhengi, hæstv. forseti, að orða þetta svona eins og gert er hér, með leyfi forseta: ,,Allir sem lokið hafa grunnskólanámi eða hlotið jafngilda undirstöðumennun skulu eiga kost á að hefja nám í framhaldsskóla. Í reglugerð skal kveðið á um lágmarkskröfur um námsárangur í einstökum greinum`` o.s.frv. Ég tel að þetta sé algerlega nægilegt. Ég sé engin rök fyrir þessari setningu nema menn vilji í raun og veru leggja lykkju á leið sína til þess að þrengja þetta enn þá meira en einhver efnisleg rök kunna að vera fyrir. Það hefur auðvitað verið viss tilhneiging til þess að vilja þrengja aðgang að framhaldsskólanum og hafa satt að segja verið alveg ótrúleg viðhorf kynnt í þeim efnum, m.a. úr þessum stól. Síðan vík ég að 21. gr. og þar kem ég að atriði sem ég tel mjög mikilvægt í þessu frv. Það er að mér finnst áfangakerfinu vera byggt út. Mér finnst einingakerfinu vera byggt út og það er enginn grunnur í frv. búinn til fyrir eininga- og áfangakerfið. Þess vegna finnst mér mikilvægt að það sé bætt við 1. mgr. 21. gr. þessari setningu: ,,Í aðalnámskrá skal tilgreina mat á námi til námseininga.`` Ég skora á stjórnarmeirihlutann að velta því fyrir sér hvort hann getur ekki fallist á að þessi tillaga væri til bóta. Það þarf auðvitað að vera til kerfi, m.a. til þess að meta nemendur á milli skóla. Það er ekki óeðlilegt að það séu sett inn í lögin ákvæði af þessu tagi ef menn eru að setja þetta ítarleg lög á annað borð, sem út af fyrir sig umdeilanlegt mál. En ef menn eru að setja þetta ítarleg lög á annað borð vil ég spyrja hvort menn geti ekki í alvöru talað velt því fyrir sér að samþykkja eina brtt. af þessu tagi, þó svo hún komi frá stjórnarandstöðunni. Þá flyt ég brtt., hæstv. forseti, við 24. gr. Þar er ákvæði um að það yrði heimilt að vera með samræmd próf í tilteknum greinum og það yrði ákveðið með reglugerð í framhaldsskólum. Með þessu móti væru menn að gerbreyta karakter framhaldsskólans. Ég tel þetta ekki til bóta. Það væri verið að minnka sjálfstæði hvers skóla fyrir sig. Það er ómótmælanlegt. Það væri í raun og veru verið að segja að það sjálfstæði sem hver skóli hefur núna yrði minnkað vegna þess að ætlast væri til þess að menn væru staðlaðir eftir tilteknum samræmdum kröfum. Það er að vísu farið út. Mig minnir að þingmennirnir hafi tekið það út að Rannsóknastofnun uppeldismála ætti að sjá um þessa stöðlun og ég tel það heldur til bóta.  Þá geri ég í sjöunda lagi brtt. við 28. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 28. gr. 2. málsl. 1. mgr. orðist svo: Í starfsgreinaráði skulu eiga sæti fulltrúar tilnefndir af samtökum atvinnurekenda, launamanna og kennara í viðkomandi starfsgreinum og einn fulltrúi menntmrh.`` Viðbótin er ,,og kennara`` þannig að fagkennarar í viðkomandi starfsgreinum komi við sögu í starfsgreinaráðinu. Það er eins með þessa tillögu, mér sýnist hún í raun og veru þannig að það er beinlínis grunsamlegt ef menn finna rök fyrir því að vera á móti þessu. Það liggur í augum uppi að það væri sanngjarnt að starfsgreinakennararnir gætu verið þarna í þessum ráðum. Í raun og veru er þessi grein, 28. gr., það opin að í sjálfu sér gæti menntmrh. gefið yfirlýsingu um það hér að þessi aðilar ættu að koma þarna inn eða ættu að koma þarna við sögu. Hitt væri þó miklu betra að menn hreinlega breyttu 28. gr. eins og hér er lagt til á þskj. 1076. Þá flyt ég í áttunda og síðasta lagi tillögu um að við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: ,,Ákvæði 3. gr. koma til framkvæmda þegar gerðir hafa verið kjarasamningar við starfsmenn skólanna á grundvelli þessara laga í fyrsta sinn.`` Er ekki óhjákvæmilegt hvort sem er að gera þessa samninga áður en 3. gr. kemst í framkvæmd? Ég mundi vilja spyrja hvernig menn sjá það fyrir sér að hún komist í framkvæmd án þess að samningar séu gerðir og hvort það er þá ekki einfaldast að samþykkja þessa tillögu. Virðulegi forseti. Hér hef ég gert í mjög stuttu máli grein fyrir þessum átta breytingartillögum sem þarna eru fluttar. Í sjálfu sér eru þær flestar leiðréttingar frá því sem er í frv. og minni háttar lagfæringar. Ég tel ekki að hér sé um að ræða róttækar breytingar nema ef vera skyldi við 15. gr., ég tel að það sé nokkuð róttæk breyting. Ég tel einnig að skólanefndabreytingin sé róttæk breyting. Að öðru leyti eru þetta almennar lagfæringar sem eiga rétt á sér að ekki sé meira sagt í þessum lögum. Ég held að það sé kannski nauðsynlegt að ítreka, hæstv. forseti, vegna þess að það féll niður brtt. nr. 5 á þskj. 1076 við 22. gr. þar sem ég geri ráð fyrir því að 2. og 3. málsl. 2. mgr. falli brott en við bætist ný málsgrein sem er svona: ,,Kennarafundur fjallar um skólanámskrá og samþykkir hana fyrir sitt leyti. Skólameistari fylgist með framkvæmd hennar.`` Hér er verið að tryggja að það sé eðlileg meðferð á þessum málum frá kennurunum og til hinnar endanlegu ákvörðunar málsins. Ég tel í sjálfu sér ekki neina ástæðu til að rökstyðja það frekar. Þegar þessi mál voru til meðferðar á síðasta kjörtímabili voru mörg af þeim málum sem hér eru nefnd rædd rækilega. Við 2. umr. málsins var mikil umræða um hlutfall framlaga til heimavistanna. Ég hygg að það hafi tekið þó nokkurn tíma í umræðunni síðast og það liggur fyrir brtt. frá Ragnari Arnalds og fleirum um það mál. Ég ætla því ekki að fara yfir það vegna þess að ég tel að þeim rökum hafi verið ágætlega til skila haldið við 2. umr. málsins. Ég ætla hins vegar að víkja aðeins að 39. gr. 3. málsl. sem mér finnst athyglisverður vegna þess að hann er ekki í samræmi við þær venjur sem tíðkast í meðferð ríkisfjármuna. Samkvæmt 39. gr. nýsamþykktra laga um fjárreiður ríkisins er afar sérkennilegt að hafa þetta opið með þeim hætti sem hér er gert. Ég er ekki að gera kröfu um að menn breyti þessu á þessu stigi, en ég vil kvitta fyrir það að ég hef tekið eftir þessari grein og það er ánægjulegt að hafa að baki mér einmitt varaformann fjárln. þegar þetta er rakið. Hér stendur: ,,Heimilt er skólanefnd, ef þörf krefur, að millifæra fé af rekstrarlið fjárlaga til launaliðar og af launalið til rekstrarliðar.`` Þau ár sem ég hef lesið ríkisreikninga sem eru orðin nokkur, ein fimm, hefur það verið grundvallaratriði að menn gengju þannig frá fjárlögum að tilteknir fjármunir færu í rekstur og tilteknir fjármunir í laun og það væri alveg skýrt við hvað menn ættu. Ég þekki það mjög vel, m.a. frá minni menntamálaráðherratíð, að margir skólameistarar voru óánægðir með þetta fyrirkomulag. Þeir töldu að það væri óeðlilegt að þeir gætu ekki ákveðið að flytja þarna til fjármuni eftir því sem þeir teldu nauðsynlegt vegna rekstrar síns skóla. Ég skil viðhorf þeirra, en ég tel hins vegar að skólarnir eigi í þessu tilviki að hlíta sömu reglum og settar eru öllum forstöðumönnum ríkisstofnana nema menn séu vísvitandi að taka ákvörðun um allt aðra meðferð rekstrar- og launafjármuna í framhaldsskólum heldur en gerist í öðrum ríkisstofnunum. Ef menn eru vísvitandi að taka ákvörðun um það er það athyglisvert. En ég vil kvitta fyrir það, hæstv. forseti, að ég hef tekið eftir því. Ég hef mælt fyrir þessum breytingartillögum, herra forseti, sem ég flyt á sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Örstutt andsvar. Mér þykir hafa gætt misskilnings í ræðu hv. þm. um að verið sé að þrengja inntöku nemenda. 1. málsl. 15. gr. gefur meginlínuna: ,,Allir sem lokið hafa grunnskólaprófi eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun skulu eiga kost á að hefja nám í framhaldsskóla.`` Síðan er kveðið á um að reglugerð verði sett þar sem nemendur þurfa að uppfylla hugsanlega önnur skilyrði en þar um ræðir. Hér er í rauninni ekki um svo mikla nýjung að ræða eins og skilja mátti í ræðu hv. þm. Ég nefni sem dæmi að þetta er fyrir hendi t.d. hvað varðar þá sem hyggja á nám í sjómannaskóla. Þeir þurfa að hafa lokið grunnskólaprófi, þeir þurfa að hafa lokið siglingatíma. Það er atvinnulífið sem skilgreinir það. Það er eðli námsins. Ég tel því ekki að þar sé um svo róttæka breytingu að ræða sem hv. þm. nefndi. Þar er einnig gert ráð fyrir því að nemendur geti farið í fornám, þeim sem ekki hefur tekist að ljúka að öllu leyti grunnskólaprófi. Fækkun bóknámsbrauta hefur átt sér stað. Hún er fyrst og fremst bókhaldslegt atriði eins og gerst hefur á síðustu árum. Það hefur áður gerst og ef ég man rétt í ráðherratíð hv. síðasta ræðumanns. En þótt bóknámsbrautum væri að nafninu til fækkað með ýmsum bókhaldslegum atriðum þá fækkaði þessum námsbrautum í rauninni ekki. Af því að ræðutími minn er nú rétt á enda get ég ekki svarað öllum atriðum. En varðandi það sem hv. þm. nefndi síðast um millifærslur á milli launaliðar og rekstrarliðar þá hefur það lengi verið eitt aðalbaráttumál Skólameistarafélagsins. Það er eitt af þeim atriðum sem var tekið tillit til og því fagna skólameistarar og ýmsir skólamenn. Það tengist því að skólar hafi fjárhagslegt sjálfstæði, þeir fái til sín ákveðinn pott og geti spilað úr þeim potti. Það tel ég afskaplega mikilvægt varðandi sjálfstæði stofnananna.

Virðulegi forseti. Varðandi það að bóknámsbrautunum hafi fækkað og það sé bókhaldslegt atriði, þá veit ég að hv. þm. kann það bókhald betur en ég. En mér finnst satt að segja skrýtið að setja þetta ákvæði um bóknámsbrautir yfir höfuð inn í lög. Það er satt að segja mjög sérkennilegt að ætla sér að skipa fyrir um eintök atriði í fyrirkomulagi skóla í lögum. Mér finnst það miðstýring og minnkandi frelsi skólanna andstætt því sem sagt er af flutningsmönnum frv. Í öðru lagi varðandi þrenginguna eða ekki þrenginguna á inntöku í skólana met ég orð hv. þm. mikils. Ég hlusta á þau og ég tel að það skipti miklu máli að hann hefur sagt að það standi ekki til að þrengja þetta. Ég tel mikilvægt að sú yfirlýsing hans fylgi málinu ef að lögum verður svo ekki megi megi nota 1. málsl. 2. mgr. til þess að þrengja. Það er ekki heimilt samkvæmt því sem hv. þm. segir. Og miðað við það væri auðvitað rökréttast að hann styddi tillöguna um að fella þetta út. Hann nefndi að millifærsla á milli launaliðar og rekstrarliðar væri gömul krafa Skólameistarafélagsins. Ég kannast við það. Hann sagði að skólameistarar mætu það mikils að þeir mættu flytja þarna á milli launaliðar og rekstrarliðar. Ég ætla ekki að segja fleira um það. En fleiri forstöðumenn ríkisstofnana mætu það líka mikils ef þeir mættu færa fjármuni á milli launa- og rekstrarliða.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka að ég fagna því að þetta ákvæði um millifærslu sé inni. Ég tel að það muni styrkja sjálfstæði skóla og í rauninni get ég tekið undir það sem hv. þm. ýjaði að, þ.e. að fleiri stofnanir mættu búa við sömu skilyrði. Varðandi þrengingu tel ég að mesta opnunin í frv. felist í megináherslum þess sem er áherslan á starfsmenntabrautir. Eins og fram hefur komið í umræðunni er í undirbúningi mikill fjöldi starfsmenntabrauta sem er eitt stærsta skrefið í jafnræðisátt fyrir nemendur, en starfsnámið hefur einmitt verið mjög veikur hlekkur í skólakerfi okkar. Þegar þessar námsbrautir verða komnar í rekstur munu þær einmitt svara ólíkum kröfum þess unga fólks sem kemur inn í framhaldsskólann. Það er meginstefna frv. og því ber að fagna af því að í því felst mikið jafnrétti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. tók þátt í því ásamt mér í sínu fyrra starfi að reyna að tryggja að komið yrði á stuttum starfsmenntabrautum í framhaldsskólunum. Og það er ekkert nýtt í þessu frv. sem í raun og veru breytir því sem er í gildandi lögum í þeim efnum. Það hefur ekkert verið lagað. Auk þess er það þannig að framhaldsskólinn hefur núna minni peninga á hvern nemanda en hann hafði þá til að vinna fyrir. Ég held því að þetta séu satt að segja í besta falli draumórar. En í versta falli er þetta að einhverju leyti tilraun til að blekkja, tilraun til að selja þetta frv. á forsendum sem eru ekki til. Það er ekkert nýtt fjármagn og ekkert nýtt skipulag í þessu frv. sem tryggir að verkmenntunin verði betur á sig komin í landinu. Það er þannig því miður, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir örlitlu frv. sem er eitt þeirra frumvarpa sem þarf að afgreiða vegna yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna. Þetta er einfalt frv. í einni grein, reyndar tveimur með gildistökugreininni. Í athugasemdunum við lagafrv. kemur fram að með frv. sé lagt til að kennarar og skólastjórnendur greiði áfram iðgjald til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eftir að rekstur grunnskólans hefur verið fluttur frá ríki til sveitarfélaga. Efni frv. er í samræmi við ákvæði a-liðar 1. mgr. 57. gr. laga nr. 66/1995, um grunnskóla, en samkvæmt þeirri lagagrein er það meðal skilyrða fyrir því að fyrrgreind lög um grunnskóla taki gildi 1. ágúst 1996 að Alþingi hafi þá þegar samþykkt breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem tryggi öllum þeim kennurum og skólastjórnendum við grunnskóla, sem rétt hafa átt til aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, aðild að sjóðnum. Í frv. er lagt til að réttur til aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins nái bæði til þeirra kennara og skólastjórnenda sem greitt hafa í sjóðinn sem ríkisstarfsmenn og til þeirra sem að óbreyttu verða ráðnir til starfa hjá grunnskólum eftir að sveitarfélög hafa tekið við rekstri þeirra. Heimild þessi nær ekkert frekar en áður til starfsmanna við einkaskóla. Í frv. er lagt til að kennurum og skólastjórnendum við grunnskóla verði heimilt að greiða iðgjald í annan lífeyrissjóð ef þeir kjósa en þá þarf viðkomandi sveitarfélag að samþykkja viðkomandi sjóð. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að fjölyrða frekar um þetta frv. en bendi á að í umsögn fjmrn. um frv. kemur fram að í skýrslu kostnaðarnefndar og í samningum sem gerðir hafa verið er lagt til í fyrsta lagi að sveitarfélög beri ábyrgð á lífeyrisskuldbindingum vegna áunninna réttinda grunnskólakennara í þjónustu þeirra frá 1. janúar 1997, en ríkissjóður beri ábyrgðina til þess tíma. Í öðru lagi verði skuldbindingarnar fullnustaðar með greiðslu fulls iðgjalds til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og í þriðja lagi skal Jöfnunarsjóður sveitarfélaga bera bakábyrgð á þessum skuldbindingum. Þetta samkomulag frá 4. mars þýðir í raun að hækka þarf framlag vinnuveitenda úr 6% í 10,5% miðað við núverandi aðstæður. Hækkunin er talin nema um 160 millj. kr. á ári og er hún innifalin í þeim tekjum sem fluttar verða frá ríki og til sveitarfélaga samkvæmt frv. til laga um breytingu á lögum nr. 4/1995. Það er ekki ástæða til þess, virðulegi forseti, að fara frekari orðum um þetta. Þetta er mál sem hv. þingmenn þekkja rækilega. Það hefur verið rætt í tengslum við yfirfærsluna og er þetta gert í fullu samkomulagi við þá aðila sem að því samkomulagi standa. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að mæla fyrir brtt. við frv. til laga um framhaldsskóla. Ég mun mæla fyrir þessum brtt. en þær eru lagðar fram af mér og hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni, 6. þm. Suðurl. Áður en ég geri grein fyrir einstökum brtt. vil ég aðeins fá að fara nokkrum orðum um framhaldsskólann og frv. sem hér er til umræðu og vona að það skýri að einhverju leyti þau rök sem ég hef fram að færa varðandi þessar brtt. Það hefur ekki farið fram hjá okkur að framhaldsskólinn hefur átt í verulegum vanda og jafnvel má segja að hann hafi átt í hálfgerðri tilvistarkreppu. Framhaldsskólinn hefur átt erfitt með að ná fótfestu í breyttu þjóðfélagi og hefur átt erfitt með að axla þá ábyrgð sem lög um hann hafa lagt honum á herðar og hefur e.t.v. vantað þar skýrari markmið og skýrari ramma í kringum þetta skólastig. Það kemur fram í rannsókn sem prófessor Jón Torfi Jónasson við Háskóla Íslands gerði að allur þorri grunnskólanemenda sækir nú inn í framhaldsskóla landsins en langflestir sækja í bóknám en ekki í verknám. Það hefur komið á daginn að framhaldsskólinn er óskaplega óskilvirkur fyrir þessa nemendur og brottfall nemenda er á milli 40--50% í hverjum árgangi. Þetta eru vísbendingar um það að mikið sé að skipulagi náms og kennslu á þessu skólastigi sem og á framboði námsefnis. Fatlaðir nemendur, sem eru álíka margleitur hópur og ófatlaðir, eiga enn sem komið er afar erfitt uppdráttar víðast í framhaldsskólum landsins. Líkamlega fatlaðir nemendur komast þó nú orðið í fáeina framhaldsskóla þótt víða komist þeir enn ekki á milli hæða þar innan húss. Nemendur með ýmsar skynfatlanir hafa um enn þrengri kost að velja. Þó hefur Menntaskólinn við Hamrahlíð vakið verðskuldaða athygli hér og erlendis fyrir námsbrautir fyrir heyrnarskerta nemendur á framhaldsskólastigi og það má segja að nemendur með þroskaskerðingar reki lestina inn í framhaldsskóla landsins. Þó hefur Iðnskólinn í Reykjavík og örfáir aðrir skólar opnað dyr sínar að einhverju leyti fyrir þessum hópi nemenda. Mikið þroskaheftir nemendur eru algerlega utan garðs á þessu skólastigi og setjast í raun á varamannabekk í lífinu sjálfu með því að eftir að skólagöngu á grunnskólastigi lýkur, lokast þeir inni í sérstökum námskeiðum eða brautum sem oft hafa mjög takmarkaða þýðingu fyrir þroska þeirra og hindra jafnvel þátttöku þeirra í hinu almenna samfélagi okkar allra. Ég held að það verði að segjast, herra forseti, að það sé mjög varhugavert þegar þetta frv. til laga um framhaldsskóla er lesið að fallast á að það verði settar svo miklar sérreglur um fatlaða eða með hvaða hætti og hvar skuli unnið með tilteknum hópum fatlaðra nemenda í skólakerfinu. Að mínu viti ætti meginreglan að vera sú að allir framhaldsskólarnir væru skyldaðir til að annast menntun allra nemenda í sínu skólaumdæmi. Innan slíks ramma mætti svo tryggja nauðsynlegan sveigjanleika svo sem að heyrnarlausum nemendum, sem er brýn nauðsyn á að vera saman í námsáföngum, verði tryggt það og að skólarnir skipti með sér verkum eftir framboði á menntunarbrautum og mannafla þannig að nemendur sem hafa áhuga á tilteknum námsbrautum verði þá beint inn á þær brautir svo sem nú er gert ráð fyrir. En það þarf að gilda fyrir alla nemendur. Ég vil minna á að áhugi nemenda og þarfir en ekki fötlun ætti að vera forsenda fyrir vali á framhaldsnámi í hverju einstöku tilviki. Herra forseti. Mér er kunnugt um að hagsmunasamtök fatlaðra og hagsmunasamtök foreldra fatlaðra hafa ítrekað komið á framfæri athugasemdum við frv. um framhaldsskóla en því miður hefur lítið af þessum ábendingum komist inn í þetta frv. sem hér liggur fyrir Alþingi til afgreiðslu. Því hef ég valið þann kost að kynna tillögur til breytinga sem ég vona að muni fá jákvæða umfjöllun þótt þær komi seint inn í umræðuna um framhaldsskólann. Ég vil gera grein fyrir, herra forseti, brtt. við 15. gr. frv. þar sem talað er um inntökuskilyrði í framhaldsskólann og viljum við, meðflm. og ég, gera það að tillögu okkar að breyting verði á orðalagi í síðustu málsgrein þessarar greinar. Í stað þess að þar standi, með leyfi forseta: ,,nám í sérstökum deildum`` komi breyting sem hljóði svo: nám á ýmsum brautarkjörnum eða kjörsviðum. Ég vil gjarnan rökstyðja þetta örlítið og vitna þá til þess orðalags sem í frv. er. Ég vil beina þeim tilmælum til hv. menntmn. Alþingis að það verði tekið til greina að haga orðum þannig að aðgreining á fötluðum nemendum verði ekki meiri en þörf er á. Ég vil rökstyðja þetta aðeins frekar hér. Við höfum hér sett þau lög að einn skóli skuli vera fyrir alla og það er í raun úrelt sjónarmið að stofna sérstakar deildir fyrir sérstaka hópa nemenda, hvort sem um er að ræða nemendur á grunnskóla- eða framhaldsskólastigi. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, eru fatlaðir nemendur ekki einslitur hópur og eru þarfir þeirra og áhugamál jafnmörg jafnmismunandi og meðal ófatlaðra. Stundum getur verið kostur að fatlaðir nemendur sem þess æskja og þurfa hafi afdrep í skólanum vegna ýmissa persónulegra þarfa, en sérstakar deildir þurfa fæstir þeirra og ég vil leyfa mér að fullyrða enginn í raun. En ef ég vík aftur að 15. gr. og þeim breytingartillögum sem við höfum lagt fram, höfum við í b-lið óskað eftir því að gera tillögu um að við hana bætist ný mgr., svohljóðandi: ,,Óheimilt er að synja nemanda um skólavist í framhaldsskóla vegna slæms aðgengis hreyfihamlaðra að húsnæðis skólans, samanber byggingarreglugerð.`` Herra forseti. Þetta er tekið inn í okkar breytingartillögur að gefnu tilefni. Á því herrans ári 1996 stöndum við enn frammi fyrir því að það er verið að reisa skólahúsnæði fyrir framhaldsskóla landsins og það hefur því miður láðst að tryggja að þar sé aðgengi fatlaðra í lagi frá upphafi reksturs þessa skóla. Ég er að vitna til þess skóla sem mun taka til starfa á hausti komanda, Borgarholtsskólans í Reykjavík. Ég hef af því fregnir að þar muni ekki verða mögulegt fyrir hreyfihamlaðan nemanda að komast um húsnæði skólans, alla vega ekki á þessu ári og ekki fyrr en í næsta áfanga þessarar skólabyggingar. Ég tel það mjög alvarlegt mál að þetta skuli henda menntamálayfirvöld í ljósi allrar þeirrar umræðu sem hefur orðið um réttindi fatlaðra til þess að hafa aðgengi að samfélaginu alls staðar og á öllum stigum þess og að menntamálayfirvöld sem vilja reka skóla fyrir alla skuli láta það henda sig að skóli sem hefur störf skuli ekki geta tekið við öllum nemendum sem þangað óska að koma til að sækja sér nám. Ef ég held áfram, herra forseti, og mæli fyrir þeirri brtt. sem við gerum við 19 gr., þá höfum við lagt til, með leyfi forseta, að í stað 2. mgr. komi þrjár nýjar málsgreinar, svohljóðandi: ,,Tryggja skal nemendum sem eru fatlaðir námstilboð við hæfi og búa þeim aðgengilegar námsaðstæður og umhverfi. Brautarkjarnar og kjörsvið, sem og frjálst val nemanda, skulu skipulögð í samræmi við lokamarkmið námsins og löguð að þörfum nemenda. Nemanda, sem vegna þroskaskerðingar eða fötlunar getur ekki axlað sömu námskröfur og ófatlaðir, skal gert kleift að færast á milli áfanga eða bekkja í samræmi við námsframvindu og aldur.`` Ég held að þessar greinar skýri sig nokkuð vel sjálfar, herra forseti, en ég vil þó aðeins fjalla örlítið um anda þessa frv. Ástæður þess að við gripum til þess ráðs að koma með þessar brtt. núna er að það virðist vera sem hv. menntmn. Alþingis hafi á einhverju stigi í vinnu sinni við þetta frv. látið af fyrri áformum sem birtust okkur í grunnskólalögum eða frv. um grunnskólalög þegar það var til meðferðar á hv. Alþingi. Mig langar til að vísa í þann málflutning sem hv. menntmn. hafði þar uppi, en það voru mjög sterk og vönduð rök sem hún færði gegn því að það ætti að setja sérstaka sérkennslureglugerð fyrir nemendur með sérþarfir í grunnskólum. Sérstök reglugerð er aðgreinandi og brennimerkir þá sem hún nær til. Það er skynsamlegt að hafa almennar reglugerðir, skólanámskrár o.s.frv. þannig úr garði gerðar að þær skapi skólanum svigrúm til að prófa mismunandi útfærslu náms og kennslu. Hið eina sem þarf að tryggja vendilega er að framhaldsskólar sem taka við mikið fötluðum nemendum fái nægilegt fjármagn með nemandanum til þess að unnt sé að mæta nauðsynlegum kostnaði vegna hans. Ég held að ég verði að undirstrika að ég hefði óskað þess að menntmn. Alþingis hefði verið þeim sjónarmiðum sínum trú við gerð grunnskólalaga og fært þau áfram inn í þetta frv. sem nú liggur fyrir um að það væri óþarfi að aðgreina nemendur sérstaklega með sérstökum sérkennslureglugerðum eða sérstökum sérdeildum. Ég vona að þessar brtt. muni fá jákvæða umfjöllum þó þær komi seint fram. Ég vil gjarnan, með leyfi forseta, minna á að á sl. ári skilaði starfshópur á vegum menntmrn. tillögum um námsframboð til fatlaðra í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu. Þessi starfshópur var sammála um að hætta að tala um sérstakar deildir fyrir ákveðna hópa nemenda, heldur værum við að horfa á námstilboð og námsáfanga á sama hátt og gagnvart öðrum nemendum, við værum auðvitað að búa þessum nemendum nám við hæfi en það þýðir ekki endilega að það þurfi að loka þau námstilboð inni í sérstökum deildum. Þau eiga að vera eins fjölbreytt og margbreytileg og þessir nemendur eru vissulega. Herra forseti. Ég minntist áðan á þann vanda sem framhaldsskólinn hefur staðið frammi fyrir um að mæta þeim kröfum sem hafa verið gerðar til hans um námsþarfir ólíkra nemendahópa. Ég vitnaði enn fremur til rannsóknar prófessors Jóns Torfa Jónassonar þar sem fram kom að brottfall nemenda fyrstu ár í framhaldsskóla væri allt að 40--50% og eru þetta vissulega alvarleg tíðindi. Það gefur auga leið að þessi stóri hópur nemenda hefur ekki fundið sér nám við hæfi innan framhaldsskólans þrátt fyrir skýr markmið laganna um rétt þeirra sem þess óska og hafa lokið grunnskólanámi eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun til þess að setjast í framhaldsskóla og finna sér nám við hæfi. Þannig er ljóst að framhaldsskólinn hefur ekki staðið undir þeim væntingum sem voru gerðar til hans. Ég tel nauðsynlegt gagnvart þeim hópi sem ég hef talað um og vakið athygli hv. Alþingis á að mjög skýrt sé að orði kveðið í lögum um réttindi þeirra, ef þeir eiga ekki áfram sem hingað til að knýja á dyr framhaldsskólanna án þess að þeim sé lokið upp fyrir þeim. Það er allt of oft þannig að þessir hópar hverfa úr námi 18 ára gamlir og hafa ekki nokkra möguleika á að undirbúa sig undir fullorðinsárin, það líf og það starf og þær kröfur sem gerðar eru til fólks á fullorðinsárum. Því vona ég, herra forseti, að þessar brtt. sem hér hafa verið kynntar og mælt fyrir hljóti umfjöllun og vonandi samþykki Alþingis þó seint séu fram komnar. Ég tel alveg nauðsynlegt að ef við viljum meina eitthvað með markmiðum þessara laga um að allir eigi rétt á námi við hæfi í framhaldsskólum landsins, þá verðum við að gera ögn betur en þetta framhaldsskólafrv. sem hér liggur fyrir boðar.

Virðulegi forseti. Ég ræddi þetta mál, frv. til framhaldsskóla, ítarlega bæði við 1. og 2. umr. málsins og skilaði minnihlutaáliti ásamt hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur, Alþb. Mín skoðun á þessu frv. hefur ekkert breyst frá fyrri umræðum. Þetta er frv. sem gerir lítið annað en tryggja að menntmrh. hafi meiri hluta í öllum skólanefndum landsins og um leið eru fulltrúar kennara og nemenda teknir alfarið út úr skólanefndum. Ég vil endurtaka þá skoðun mína að þetta frv. boðar að mínu mati ómannúðlega menntastefnu sem ekki verðskuldar framgang. Það er að mínu mati nokkurt umhugsunarefni fyrir mig sem uppeldisfræðilega menntaða manneskju hvernig stjórnvöldum dettur í hug að setja löggjöf sem ekki er í sátt eða a.m.k. samin í samráði við samtök kennara, löggjöf sem er í fullkominni andstöðu ekki bara við samtök framhaldsskólakennara heldur einnig að mér virðist við velflesta skólamenn landsins ef marka má þann fjölda athugasemda sem nefndinni bárust svo að segja við hverja einustu grein frv. Ég velti því fyrir mér hvort þessi ríkisstjórn áttar sig ekki á því að uppeldisleg samskipti eru öðruvísi en önnur samskipti og þess vegna skiptir andrúmsloftið í skólum mjög miklu máli ef árangur á að nást. Samskiptin í skólastofum eru nefnilega allt öðruvísi heldur en samskipti úti í viðskiptalífinu. Því skiptir afar miklu máli að kennarar séu sáttir við sitt nánasta starfsumhverfi og þar á meðal lagarammann sem þeir starfa eftir. Rannsóknir sýna það reyndar svart á hvítu, að andrúmsloftið í skólum skiptir mjög miklu máli. Ég benti á þetta atriði í fyrri umræðum en auk þess benti ég á að þetta frv. eykur miðstýringu, það eykur vald menntmrh., það fækkar í skólanefndum eins og ég sagði áðan. Þess vegna get ég alls ekki séð að sjálfsstjórn skóla verði aukin svo að nokkru nemi eins og haldið er þó fram. Auk þessa benti ég á þrjú önnur atriði sem ég vil aðeins nefna stuttlega að þessu sinni. Í fyrsta lagi benti ég á að uppbygging starfsnámsins er mjög óviss og óljós. Um er að ræða rammalöggjöf og það eru fyrst og fremst atvinnurekendur sem eiga að ráða mestu um það hvernig þessi rammi verður útfærður eða útfylltur. Tilhögun starfsnáms á framhaldsskólastigi og háskólastigi er ekki skoðað í samhengi og því tekur þetta frv. ekki mið af ýmsum staðreyndum, t.d. varðandi tíðni stúdentsprófs nú til dags og hvernig sá hópur sem lýkur stúdentsprófi kemst í starfsnám. Staðan er núna sú að fjölmargir þeirra fara í iðnskóla að loknum menntaskóla. Það bólar ekkert á rammalöggjöfinni um háskólastigið sem er mjög miður því að það hefði verið æskilegt að móta þessa stefnu alveg heildstætt. Því má segja að þetta frv. taki ekki nægilega mið af núverandi stöðu og muni því litlu breyta. Fólk mun að mínu mati halda áfram að sækja bóknám umfram verknám, ekki síst ef ekkert viðbótarfjármagn kemur til verknámsins sem ætla má að verði raunin ef miðað er við umsagnir fjármálaskrifstofunnar um þetta frv. og það sem hingað til hefur verið sagt af hálfu stjórnvalda um það mál. Í öðru lagi benti ég á þá staðreynd að ef stúdentsprófið er að öðlast svipaðan sess og gagnfræðaskólaprófið gerði forðum og megineftirspurnin í menntastefnu framtíðarinnar verður að öllum líkindum eftir stuttu starfsnámi að loknu stúdentsprófi er mjög óeðlilegt að framhaldsskólinn sé áfram fjögur ár. Þetta er viðurkennt í nefndarálitinu, þ.e. að það sé æskilegt og ekki síður til samræmingar við önnur lönd að stytta framhaldsskólann í þrjú ár. En í raun er ekkert gert frekar með þá hugmynd eða mjög lítið. Að þessu leyti vísar því frv. aftur til fortíðar en ekki framtíðar að mínu mati. Í þriðja lagi vakti ég athygli á því að aukin áhersla á samkeppni, inntökupróf, samræmt próf og afnám svæðaskiptingar framhaldsskólans muni veikja stöðu þeirra hópa sem ekki fá góðar einkunnir á grunnskólaprófi eða góðar einkunnir í framhaldsskólanum yfirleitt. Þessi atriði sem ég nefndi, samkeppnin, inntökuprófin og aðalnámskráin munu að öllum líkindum stuðla að stöðlun og lagskiptingu á viðurkenndri þekkingu. Það er mjög hættulegt að mínu mati í heimi þar sem þekkingarsköpun er jafnhröð og hún er nú. Þetta er áhyggjuefni, ekki síst vegna þess að vald menntmrh. með tilliti til skólanefnda og menntmrn. með tilliti til aðalnámskrár grunnskóla er mikið og þetta vald er í höndum of fárra að mínu mati fyrir lýðræðisþjóðfélag sem á að vera í stöðugri breytingu. Þessi atriði sem ég hef núna nefnt tengjast þeim brtt. sem hér hafa verið kynntar við 3. umr. frv. af stjórnarandstöðunni, bæði varðandi stöðu fatlaðra og skipan skólanefnda svo eitthvað sé nefnt. Þessar brtt. verða að öllum líkindum felldar ef marka má vinnubrögð meiri hlutans til þessa og því mun ég ekki ræða þær nánar hér en mun styðja þær tillögur sem til bóta horfa, eins og segir í nefndaráliti 2. minni hluta. Að lokum vil ég minna á þær efasemdir sem ég setti a.m.k. fram við 1. umr., þ.e. að það orki tvímælis að fella úr gildi lög um almenna fullorðinsfræðslu með því að lögfesta þetta frv. Í því sambandi vil ég vekja athygli á ályktun 38. þings ASÍ núna frá 24. maí 1996. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands mótmælir harðlega þeirri fyrirætlan að leggja af lög um almenna fullorðinsfræðslu. Jafnframt telur Alþýðusambandið ótækt að lög um framhaldsskóla leysi lög um fullorðinsfræðslu af hólmi.`` Þá segir síðar í þessari ályktun: ,,Alþýðusamband Íslands leggur eindregið til að lög um almenna fullorðinsfræðslu fái að standa jafnframt því sem vinna hefjist við endurbætur þeirra þar sem skoðuð verði sérstaklega fjármögnun fullorðinsfræðslunnar.`` Ég nefni þetta hér vegna þess að við fyrri umr. kom fram hjá hæstv. menntmrh. að þessi lög um almenna fullorðinsfræðslu hefðu ekki reynst auðveld í framkvæmd og þess vegna bæri að afnema þau. Ég er enn alls ekki sannfærð um að þrjár greinar, ég held að það séu þrjár greinar í þessu frv., geti leyst af heilan lagabálk. Því vil ég enn og aftur spyrja hæstv. menntmrh. hvort hann telji að þetta gangi upp með þessum hætti. Þar á ég ekki síður við ákvæði sem lúta að almennu tómstundanámi. Það er að mínu mati áhyggjuefni, herra forseti, hvernig komið er fyrir framhaldsskólum landsins. Það var opnað á frjálsa þróun þeirra. Í u.þ.b. 20 ár þróaðist þessi skóli mjög frjálst og þetta hefur valdið því að það er stór hópur nemenda í framhaldsskólunum sem ræður ekki við það framboð sem þar er. Þess vegna er brottfall nemenda mjög mikið og stúdentsprófið er það próf sem langflestir stefna að, enda hefur starfsnámið verið vanrækt. Starfsnámið hefur orðið út undan og við skulum minnast þess að starfsnám kostar meiri peninga og það er að mínu mati fyrst og fremst fjármagn sem vantar til þess að efla starfsnámið í landinu. Ekki ný lög sem horfa til fortíðar. Þá vil ég geta þess að fulltrúar frá Iðnskólanum í Reykjavík hafa nýlega bent okkur þingmönnum á það að sú ákvörðun sem liggur fyrir um skólagjöld, innritunargjöld heita þau víst í þessu frv., geti orðið til þess að framlög til framhaldsskólans verði skorin niður með tvennu móti og látið í ljós verulegar áhyggjur að þessu leyti. Ef það reynist rétt, má ljóst vera að þetta frv. verður ekki lyftistöng fyrir starfsnámið í landinu, enda er í reynd dálítið athyglisvert að hæstv. menntmrh. og þeir sem flytja þetta frv. hafa ekki sett það á oddinn í þessari umræðu. Þetta er frv. sem mun fyrst og fremst tryggja vald örfárra aðila yfir framhaldsskólum landsins. Ég lét þá skoðun í ljós við 1. umr. þessa máls að þar sem framhaldsskólinn hefur þróast mjög stjórnlítið eða stjórnlaust í 20 ár, sé e.t.v. nauðsyn á því að grípa inn í málin með markvissum hætti núna til að tryggja að skólakerfið sé í takt við tímann og þjóðfélagið. Það má segja að hér er svo sannarlega verið að grípa inn í málin. En að þetta frv. taki mið af þeirri þróun sem átt hefur sér stað bæði hér og erlendis er af og frá að mínu mati. Ég mun því ekki greiða þessu frv. mitt atkvæði við afgreiðslu þess.

Hæstv. forseti. Það fór víst ekki á milli mála þegar ég flutti ræðu mína við 2. umr. um þetta frv. að ég er ekki einn af einlægustu aðdáendum þess. Frv. hefur ekki breyst svo heitið getur síðan og skoðun mín hefur ekki breyst. Ég er ekki ein um þetta álit á þessu frv. Það fara líka sögur af þingi HÍK sem var haldið rétt fyrir jól þar sem voru saman komnir á annað hundrað manns sem lögðu það á sig að leggjast í tvo daga yfir þetta frv. í smáatriðum og ræða það alveg frá morgni til kvölds. Niðurstaðan varð sú að það var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum að samþykkt þessa frv. mundi ekki bæta íslenska framhaldsskólakerfið heldur þvert á móti. Ég mun fara yfir nokkrar greinar frv. sem ég get einna síst fellt mig við. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur fyrir hönd okkar í þingflokki Alþb. lagt fram brtt. við nokkrar greinar, en ég ætla að byrja á því að minnast á markmiðsgrein frv.: ,,Hlutverk framhaldsskóla er að stuðla að alhliða þroska allra nemenda svo að þeir verði sem best búnir undir að taka virkan þátt í lýðræðisþjóðfélagi. Framhaldsskólinn býr nemendur undir störf í atvinnulífinu og frekara nám.`` Fyrir það fyrsta hefði ég talið að það væri markmið slíks frv. og markmið framhaldsskólans að búa fólk ekki aðeins undir störf í atvinnulífinu og frekara nám heldur víkka sjóndeildarhring þessara ungmenna sem þarna stunda nám með því að veita þeim þar góða almenna menntun. Ég tel að góð almenn menntun sé undirstaða þess að við náum árangri í því sem ég tel eitt veigamesta viðfangsefni okkar á Íslandi í dag og það er að breyta verðmætamati unga fólksins. Þetta snýst ekki bara um það að vera nógu fljótur að eignast jeppa. Það eru aðrir hlutir í lífinu sem skipta meira máli og ég held að það þurfi einmitt á þessum árum í framhaldsskólanum að leggja undirstöðuna að þessari lífsskoðun. En það hefur höfundum frv. greinilega ekki fundist og mér fannst þegar ég leit á danska frv., sem ég hef frétt að hafi að nokkru leyti verið haft til viðmiðunar þegar þetta frv. var samið, að þeir legðu einmitt mikla áherslu á þennan menningarlega þátt í skólastarfinu. En hann er greinilega ekki eins hátt skrifaður hér. Svo förum við yfir í 3. gr. Þar er ég hrædd um að hæstv. menntmrh. muni þurfa að klífa fyrsta klettahjallann og þó ekki þann síðasta eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt, sem það væntanlega verður. Þarna er gert ráð fyrir að kennsludagar verði ekki færri en 145, en þeir voru áður 130. Þetta er fjölgun um 15 daga og ég hef það eftir áreiðanlegum heimildum að það sé alveg afráðið að framhaldsskólakennarar hefji ekki störf í haust fyrr en um það hefur verið samið hvernig verður greitt fyrir þessa 15 daga. Um daginn svaraði hæstv. menntmrh. fyrirspurn frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur um hvort þessi breyting eða þetta sem þyrfti að borga kennurum til viðbótar rúmaðist innan fjárlaga. Hæstv. menntmrh. taldi svo vera. En ég er ansi hrædd um að það sé ekki ef reiknað er með þeim tölum sem ég hef heyrt úr herbúðum kennara að þeir ætli sér í skaðabætur fyrir þessa 15 daga sem þarna bætast á þá og þar að auki, jafnvel þótt allt verði greitt upp í topp, hafa þeir margir efasemdir um að þetta geti rúmast með prófum og öllu öðru innan þess 9 mánaða starfstíma sem skólanum er ætlaður. En það mun auðvitað koma í ljós. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur af hjálpsemi sinni alkunnri lagt fram brtt. um að við bætist nýtt ákv. til brb. um að þessi grein taki ekki gildi fyrr en um það hefur verið samið hvernig fyrir þetta verði greitt. Ég sé ekki betur en það sé mjög ákjósanlegt fyrir meiri hlutann sem ber fram þetta frv. að mæla með því að þetta bráðabirgðaákvæði verði samþykkt og Svavar hafi þar með skorið þá niður úr snörunni. Það eru margar fleiri greinar í frv. sem eru athugunarverðar en ég ætla aðeins að fara yfir það sem mér finnst mest sláandi. Í 6. gr. er ákvæði sem margir hv. þm. hafa haft orð á um skipun skólanefndar. Ég hef lengi setið í skólanefnd Fjölbrautaskóla Suðurnesja og þar af mörg ár sem formaður og ég verð að segja að ég fæ ekki skilið hvaða ástæður eru fyrir þessari lagabreytingu sem hér er lögð til. Mér hefur allan tímann fundist þetta ganga afskaplega vel eins og þetta hefur hingað til verið og sérstaklega finnst mér mikilvægt að fá að hafa fulltrúa nemenda í skólanefndinni með atkvæðisrétt vegna þess að það skiptir miklu máli fyrir nemendurna í skólanum að vita að það þarf að taka tillit til þess sem þau leggja til. Þau sitja þarna með fullum réttindum. Og það sem hefur komið frá þessum fulltrúum nemenda, að ég tali ekki um fulltrúa kennara, þessi ár sem ég hef setið þarna, hefur allt verið til bóta. Hv. þm. Svavar Gestsson leggur til að í stað þeirra þriggja sem eiga að vera tilnefndir af hæstv. ráðherra verði tveir þeirra tilnefndir samkvæmt tilnefningu starfsmannafundar. Ég verð að segja að mér finnst þetta ákvæði vera, ef það verður samþykkt, mjög til bóta. Nú kem ég að 11. gr. sem varðar skipun skólameistara. Það er búið að fallast á það að skólameistarinn sé aðeins skipaður til fimm ára í senn, í samræmi við alræmt frv. um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, að fenginni tillögu hlutaðeigandi skólanefndar. Það er ekkert minnst á að kennarafundur eigi að hafa nokkurn umsagnarrétt um það hver verður skipaður skólameistari í viðkomandi skóla. Ég verð að segja að sú brtt. sem hv. þm. Svavar Gestsson leggur hér til um að þarna bætist inn ,,og umsögn kennarafundar`` fyndist mér verða mjög til bóta ef samþykkt yrði. Ég veit að ef slíkt ákvæði yrði samþykkt, yrði það til að gera marga kennara mun sáttari við frv. en þeir eru nú. Það er merkilegt hvernig hér virðist vera markvisst í hverri greininni á fætur annarrar dregið úr áhrifum kennara innan skólans sem er þó hópur sem virkilega leggur sig allan fram, leggur oft á tíðum frítíma sinn í að ræða skólamál og ræða það sem betur má fara í skólanum. Allt í einu virðist manni að þetta séu orðnir óvinir skólans númer eitt og þurfi helst að halda þeim sem allra mest fyrir utan umræðuna. Ég verð að segja að það er einhver hugsunarháttur á bak við þetta sem ég skil ekki, sérstaklega með tilliti til þess sem hefur verið rætt mikið undanfarið um gæðastjórnun sem einmitt byggist á því að það sé sem allra mest tillit tekið til tillagna frá starfsmönnum viðkomandi stofnana og þeir verði gerðir meðábyrgir. Í 14. gr. kemur ákvæði sem ég ætla að taka mjög eindregið undir: ,,Nemendum í framhaldsskóla skal standa til boða ráðgöf og leiðsögn um náms- og starfsval og persónuleg mál er snerta nám þeirra og skólavist. Slíka þjónustu veita námsráðgjafar, kennarar og annað starfsfólk eftir því sem við á.`` Ég verð að segja að að mínu mati mun efling þess þáttar sem heitir námsráðgjöf bæði í grunnskólum og framhaldsskólum vera það atriði sem vegur þyngst ef við ætlum að reyna að draga úr þessu brottfalli sem verður í framhaldsskólunum og jafnvel á síðasta stigi í grunnskóla. Ég held að þar sem eru góðir námsráðgjafar og þar sem þessu ákvæði er beitt hafi þetta stýrt málum mjög til betri vegar. Ég held að fyrst og fremst þurfi að setja inn meira fjármagn þannig að enn þá meira gagn verði að þessu en er núna. Þarna held ég að sé atriði sem hægt er að beita til góðs í framhaldsskólunum. Það hefur að vísu verið inni áður í eldri lögum en það dregur ekki úr gildi þess. Í 15. gr. er ákvæði í 1. málsl. 2. mgr. sem segir: ,,Inntaka nemenda á einstakar námsbrautir framhaldsskólans ákvarðast af þeim kröfum sem gerðar eru í viðkomandi námi.`` Ég er búin að ræða við margt skólafólk, bæði skólastjórnendur og kennara um þetta ákvæði og allir skilja þetta á einn veg, þ.e. ef einhver tilgangur er með því og ef það hefur ekki villst þarna inn þá er það til þess að hægt sé að takmarka aðgang að einstökum skólum og einstökum námsbrautum. Stjórnendur Menntaskólans í Reykjavík gætu t.d. sagt að enginn yrði tekinn inn í skólann sem er með einkunn undir átta á samræmdum prófum. Þar með er hann orðinn A-skóli. Hvert eiga þá hinir að fara sem ekki ná átta í samræmdum fögum? Þeir fara þá í B-skólann eða C-skólann. Með þessu ákvæði aukast líkur á að svo verði gert. Því miður óttast ég að sú verði niðurstaðan. Þeir sem eru neikvæðastir segja að ákveðnar námsbrautir vilji takmarka aðgang, t.d. hafa rafvirkjar alltaf verið mjög harðir á því að ekki kæmist hver sem er í rafvirkjun. Þeir geta ákveðið svo í starfsgreinaráði sínu að það verði sett lágmarkseinkunn, t.d. að enginn komist inn í rafvirkjun nema sá sem hafi átta eða níu í samræmdum greinum. Svo eigi að nota ákvæði sem er seinna í greininni og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Heimilt er skólameistara, að undangengnu mati, að veita nemanda sem orðinn er 18 ára gamall inngöngu á einstakar námsbrautir framhaldsskóla þótt hann uppfylli ekki lágmarkskröfur um námsárangur við lok grunnskóla.`` Þarna er komið opnunarákvæði. Þarna geta þeir t.d. tekið inn á rafiðnaðarbraut mann sem hefur sérstakar ástæður, er t.d. rafvirki í allar ættir. Það er hægt að veita honum undanþágu. Þeir sem eru allra neikvæðastir segja svona. Ég vona að niðurstaðan verði ekki svona. En fólki finnst að þetta ákvæði geti opnað á slík vinnubrögð. 17. gr. fjallar um að námsbrautir framhaldsskóla skuli skipulagðar í samræmi við lokamarkmið námsins. Okkur sem höfum í gegnum árin verið aðdáendur áfangakerfisins finnst að þarna sé verið að ákveða endalok þess með því sem stendur í öðrum greinum um ákveðnar brautir til stúdentsprófs. Mér finnst það nokkuð mikil miðstýring að það þurfi að vera búið að skipuleggja allar námsbrautir framhaldsskóla í samræmi við lokamarkmið. Ég hef því miður upplifað það að þetta ágæta fólk er ekki allt alveg ákveðið hvert halda skal þegar það byrjar í framhaldsskóla og vill gjarnan leita fyrir sér og rása milli brauta og svo á endanum finnur það sér stað. Mér hefur fundist mjög gott að fólk gæti gert þetta. Mér hefur fundist þetta frelsi mikils virði. Í 19. gr. er grein segir svo, með leyfi forseta: ,,Fatlaðir nemendur skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er.`` Ég tek að sjálfsögðu undir það að fatlaðir nemendur eiga að stunda nám við hlið annarra ef þess er kostur. En ég vil líka benda á það, sem mér finnst stundum gleymast, að fötlun er stundum þess eðlis að það er mjög erfitt fyrir þessi börn að stunda nám við hlið annarra. Það getur verið mjög mikil líkamleg fötlun og það getur líka verið mjög mikil andleg fötlun. Í Öskjuhlíðarskóla og Safamýrarskóla, þar sem eru mjög mikið andlega fatlaðir einstaklingar, hefur á undanförnum árum verið starfrækt tveggja ára starfsbraut fyrir einstaklinga sem koma úr þessum skólum eftir að þau hafa lokið 10. bekk. Þetta hefur verið mjög vinsælt. Þau hafa getað fengið að vera þar í sínu gamla umhverfi með sínum gömlu félögum og reynt að læra ákveðin handtök og vinnubrögð sem munu nýtast þeim í lífinu. En það fór ekki betur en svo þegar við fórum að flytja grunnskólann yfir á sveitarfélögin og samband sveitarfélaga átti að taka við sérskólunum að það var á einu augnabliki útlit fyrir að þessar deildir mundu leggjast niður. Þær áttu að fara í framhaldsskólann og þarna áttu þessi börn að stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur væri. Það tókst að forða því þannig að a.m.k. næsta ár verða þessar deildir starfræktar Í Öskjuhlíðarskóla og Safamýrarskóla. Ég vona að samstaða verði um að varðveita þær deildir í framtíðinni þannig að þessi börn þurfi ekki að hrekjast út í hina almennu framhaldsskóla því ég er þess fullviss að þeim mun flestum líða mjög illa þar. Það er annað mál að við setjum í almenna skóla alla sem hugsanlegt er að þar geti stundað nám. Það er annað mál. Í 21. gr. stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Aðalnámskrá, er menntamálaráðherra setur, er meginviðmiðun skólastarfs.`` Ég veit ekki hvort það er kjaftasaga en það gengur alla vega milli skólamanna að þessi aðalnámskrá verði tilbúinn árið 2001. Ég ætla að vona að þetta sé rangt. En ef svo er, hvers vegna liggur þá svona á að keyra þetta frv. um framhaldsskóla fram á þessu þingi ef meginviðhorfin vantar? Ég vil taka undir brtt., hv. þm. Svavars Gestssonar, við 21. gr. um stigamatið. Ég tel mjög brýnt að hún verði samþykkt. Í 22. gr. hljóðar síðasta málsgreinin svona, með leyfi forseta: ,,Skólanámskrá skal samþykkt af skólanefnd að fenginni umsögn almenns kennarafundar. Skólanefnd fylgist með framkvæmd skólanámskrár.`` Ég verð að segja af þeirri ágætu reynslu sem ég hef fengið af skólanefnd Fjölbrautaskólans í Keflavík að ég veit ekki hvernig ætti að réttlæta það að ein skólanefnd sæti og samþykkti eða synjaði skólanámskrá sem kennarahópurinn væri væntanlega búinn að leggja margra mánaða vinnu í að semja. Það semur náttúrlega enginn einn heill hópur þessar skólanámskrár. Þessu er skipt niður á deildir. Svo er þetta sett saman og ákveðnum yfirhópi er falið að sjá um samsetninguna. Ég verð að segja að mér finnst mjög mikilvægt að það standi í lögum að kennarafundur eigi að fjalla um þessar skólanámskrár og samþykkja þær fyrir sitt leyti eins og lagt er til í brtt. hv. þm. Svavars Gestssonar. Skólameistari þarf svo að fylgjast með framkvæmd hennar. Ég get ekki séð að það sé á nokkurn hátt nauðsynlegt að skólanefnd komi yfirleitt að málinu. Þarna er mál sem snertir innra starf skólans en ekki fjármál eða húsbyggingar eða annað sem er sérstaklega í verkahring skólanefndar. Ég legg eindregið til að þessi brtt. sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur lagt fram við 22. gr. verði samþykkt. Í síðari málsgrein 24. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Lokapróf úr framhaldsskóla, svo sem stúdentspróf og burtfararpróf af starfsmenntabrautum, er veitt geta rétt til frekara náms eða réttindi til starfa, skulu vera samræmd í tilteknum greinum sem nánar er kveðið á um í reglugerð. Í reglugerð skal einnig kveðið nánar á um framkvæmd samræmdra prófa í framhaldsskólum, svo og sveinsprófa.`` Sveinspróf hafa hingað til verið samræmd. Ég held að það sé ekkert því til fyrirstöðu að þau verði það áfram. En ég vara alvarlega við því að það séu tekin upp samræmd próf eins og við erum að vandræðast með í 10. bekkjum öllum til óþurftar. Það hefur mjög stýrandi áhrif á skólastarfið til hins verra að ég tel að við förum að stýra stúdentsprófunum yfir allt landið með slíkum hætti. Það sitji einhver stofnun í lokuðu herbergi í Reykjavík og semji samræmd stúdentspróf fyrir landið svo það þori aldrei neinn að líta upp úr námskránni sem þar að auki er ekki til. Það væri ráðlegt að fella þetta ákvæði burt og það sem skjótast. Að lokum langar mig að minnast á það að í 28. gr. þar sem fjallað er um starfsgreinaráð er ekki gert ráð fyrir fulltrúa kennara eða starfsmenntakennara í viðkomandi starfsgrein í þessi starfsgreinaráð. Þarna er komin ein atlagan enn að virðingu kennarastéttarinnar sem mér finnst svo óskiljanleg í þessu frv. Ég þekki enga stétt hér á landi sem leggur annan eins metnað í starf sitt og í faglegan undirbúning. En eins og ég hef áður getið um virðist allt í einu eins og það eigi að forðast það sem þeir leggja til í helst öllum greinum. Ég tek undir að í starfsgreinaráði séu fulltrúar samtaka atvinnurekenda, launamanna og kennara í viðkomandi starfsgreinum. Ef þetta væri samþykkt svo og fleira sem hefur komið fram í breytingartillögunum frá minni hlutanum held ég að þessu frv. væri minna hætt en annars væri. Sérstaklega vegna ákvæðis í 15. gr. finnst mér ákveðin hætta á því að verið sé að skapa möguleika til að koma upp A-skólum og B-skólum. Ekki bara því heldur með samþykkt frv. um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna sé verið að búa til möguleika til þess að það verði eins og í Bretlandi hægt að hafa A-kennara sem eru á góðum launum og eru í elskuvinafélaginu hjá skólameistaranum, og svo B-kennara sem hægt er að pota lélegustu nemendunum til og þeir verði á lægstu laununum. Ég verð að segja að sú skólastefna sem býður aðeins upp á þennan möguleika er mér ekki að skapi. Þetta frv. eykur möguleika á aukinni mismunun í skólakerfinu. Það eykur á miðstýringu, samanber hugmyndina um samræmt stúdentspróf, og að gert er ráð fyrir að menntmrh. hafi meiri hluta í skólanefnd í öllum framhaldsskólum landsins. Frv. dregur úr áhrifum kennara á stefnumótun í skólamálum. Því miður er engin trygging fyrir úrbótum í starfsmenntamálum í þessu frv. en þau hafa hingað til verið íslenskum framhaldsskóla til vansa og virðast ætla að verða það enn um hríð. Frá því að ég fór að skipta mér af skólamálum hefur í hverju einasta lagafrv. og hverri einustu ályktun, sem send hefur verið út, verið sérstök klausa um að það eigi að efla starfsmenntun. Sumir hafa verið að tala um að þetta væri orðinn tölvuvírus, þetta kæmi bara einhvern veginn alltaf inn. Ég er ansi hrædd um að sama sé með þetta frv. Þrátt fyrir mjög fögur fyrirheit um að þetta eigi að efla starfsmenntanám í landinu sé ég ekki glitta í eina einustu starfsbraut. Ég mun því ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt.

Herra forseti. Ég kem aðallega í ræðustól til að ítreka rökstuðning fyrir brtt. á þskj. 910 sem hv. þm. Ragnar Arnalds og Kristinn H. Gunnarsson flytja ásamt mér. Við 2. umr. kölluðum við þessa tillögu aftur til 3. umr. Hún liggur því fyrir hér og mun koma til atkvæða þar sem breytingar hafa því miður ekki verið gerðar á því efni frv. sem hún varðar milli 2. og 3. umr. Ég mun koma betur að efni hennar síðar. Fyrst vil ég segja að það eru vonbrigði að sjá frv. koma til 3. umr. í óbreyttum búningi frá því sem var eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr. Það liggur þá fyrir að það er ætlun hæstv. menntmrh. að afgreiða frv. þrátt fyrir harða andstöðu við það, m.a. frá kennarasamtökunum í landinu. Þetta er gallað frv., þetta er í raun og veru óþarft frv. þar sem allar þær breytingar innan skólakerfisins sem í orði kveðnu er ætlunin að ná fram með frv. er hægt að gera að gildandi lögum. Þetta er í þriðja lagi metnaðarlítið, svo maður segi ekki metnaðarlaust frv. hjá nýjum hæstv. menntmrh. Satt best að segja ákaflega metnaðarlítið. Það fer kannski vel á því að næst á eftir flaggskipi hæstv. ráðherra í lögunum um skólagjöldin komi þetta útþynnta mál um framhaldsskólana. Reyndar er það líka í stíl við annað að hæstv. menntmrh. gangi í klúbbinn með hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., þ.e. ,,gera-það-með-illu klúbbinn``. Gera hlutina í andstöðu við samtök og við þjóðina ef valið stendur milli þess eða hins að reyna að leita samkomulags og sátta. Hæstv. menntmrh. er greinilega á línu ríkisstjórnarinnar að best sé að gera svona hluti með illu. Það sé um að gera að troða þessu með illu ofan í kokið á hvort sem heldur er kennurum eða öðru launafólki í landinu. Það sé farsælt til frambúðar varðandi skólastarf og faglegar áherslur að setja löggjöf um framhaldsskólastigið í andstöðu við þá sem eiga eftir því að starfa umfram alla aðra, þ.e. kennarana í landinu. Þessi merkilega fílósófía, þessi ,,með-illu-aðferð``, sem hæstv. ríkisstjórn er hér að festa í sessi í hverju málinu á fætur öðru, er nokkur tímamót og nokkurt umhugsunarefni. Þegar landsmenn sitja orðið uppi með ráðherra og ríkisstjórn sem eru svo vissir um eigið ágæti að þá varðar ekkert um áherslur almennings í landinu þó það séu heildarsamtök launamanna eða samtök allra kennara í landinu þá skal ekkert með það hafa. Sannfæring hæstv. ráðherra um eigið ágæti og óskeikulleika er svo rík og sterk að það hefur engin áhrif á þá að séð verður þó svona standi á. Þetta er auðvitað umhugsunarefni. Nú á eftir að sýna sig og koma á daginn hversu farsæl stefna hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar reynist. Hversu vel þetta er t.d. fallið til að efla þann rétta og góða starfsanda innan skólakerfisins sem allir heilvita menn hljóta að sjá að mikið ríður á að þar sé til staðar. Það er líka merkilegt að þetta frv. er öfugmælafrv. að langstærstum hluta til miðað við rökstuðning í greinargerð og fögur fyrirheit í markmiðskafla sem og í ræðum hæstv. ráðherra, framsöguræðum og slíku. Er látið í veðri vaka að í frv. felist ýmislegt sem alls ekki er þar þegar betur er að gáð og þvert á móti. Að sumu leyti boðar frv. afturhvarf til alveg þveröfugra hluta við það sem sagt er. Bara lítið dæmi er þessi fjálglega umfjöllun og yfirlýsingar um að í frv. felist að auka sjálfstæði skólanna. Þetta er algjört öfugmæli. Öll helstu efnisatriðin sem varða stöðu skólanna, skólaráðanna eða forræðis yfir eigin málum ganga í öfuga átt. Þau ganga í átt til nítjándu aldar hugsunar í sambandi við próf eða mat á námsárangri, inntökuskilyrði og miðstýringu varðandi stjórn skólanna. Þetta er alveg furðuleg hugsun og maður spyr sig að því af hverju hæstv. menntmrh. taki ekki bara skrefið til fulls og taki upp námskrána úr Bessastaðaskóla eða úr latínuskólanum og striki yfir það sem síðan hefur gerst. Það vantar eiginlega sáralítið upp á að það sé í takt við þessa málafylgju. Inntökuprófahugsunin, herra forseti, er mér ákaflega ógeðfeld. Ég hélt satt best að segja að menn væru komnir óravegu í burtu frá þessu í nútímalegri umræðu um skólamál og kennslumál, uppeldisfræði og annað því um líkt og byggðu þar á allt öðrum grunni en þessum. Þetta er eitthvað sem maður hefur haft tilhneigingu til að tengja við fortíðina og kannski afsaka með vissum hætti vegna þess að menn hafa verið börn þess tíma, tíðarandinn hafi verið slíkur. Þetta var á þeim tíma þegar ekki þótti tiltökumál að tala um heldrimanna börn sérstaklega og börn hinna. Þá voru gefin út námskver sérstaklega fyrir heldrimannabörn og svo eitthvert annað efni handa hinum ef það var þá til. Svona aðgreiningarhugsunarháttur, sortéringarhugsunarháttur, að búa til einhverja útvalda stétt í skólakerfinu eins og væntanlega annars staðar í þjóðfélaginu --- auðvitað er þetta í takt við þá hugsun sem ríður húsum og gengur út frá því að markmiðið sé ekki félagslegs eðlis, að allir fái notið hæfileika sinna og þroskað eiginleika sína og möguleika, heldur skuli menn sitja uppi með það sem inntökuprófin og aðrar slíkar formúlur stimpla þá með og dragnast með þann vitnisburð það sem eftir er ævinnar, hversu vel eða illa sem hann er ígrundaður og á hvaða tímaskeiði í þroskasögu viðkomandi einstaklings sá dómur fellur. Við vitum vel að þegar slíkt gerist getur það markað þroskabraut viðkomandi einstaklinga það sem eftir er. Þetta er að mínu mati það ógeðfeldasta við frv., þetta er forneskjan í þessu máli, forneskjan sem hæstv. menntmrh. vill merkja sig sérstaklega með. Þetta verður sennilega flagg númer tvö næst á eftir skólagjöldunum sem verður dregið að húni á hátíðisdögum utan við höfuðstöðvar hæstv. menntmrh. Varðandi það atriði frv. sérstaklega sem við höfum flutt breytingartillögu um á þskj. 910 og hv. þm. Ragnar Arnalds, fyrsti flutningsmaður, gerði ítarlega grein fyrir við 2. umr., þá er fyrst og fremst þörf á að rifja þar upp að við teljum afar ósanngjarnt og óréttlátt að fella með öllu niður þá sérstöku kostnaðarþátttöku ríkisins við heimavistir umfram aðrar framkvæmdir í framhaldsskólum sem lög hafa gert ráð fyrir um langt skeið. Fyrir því teljum við að við höfum fært mjög sannfærandi rök og það standi þá upp á þá sem vilja leggja til þessa breytingu að rökstyðja það gagnstæða. Ég hef ekki heyrt hæstv. menntmrh. koma hér og færa fyrir því rök hvers vegna sú skipan að ríkissjóður kosti alfarið byggingu heimavista við þá skóla eða í þeim skólahéruðum, þar sem sérstaklega háttar til að heimavista er þörf, er orðin úrelt. Hvers vegna á allt í einu að láta öxina falla nú án tillits til þess hvernig menn eru staddir í uppbyggingu slíkra mannvirkja við einstaka framhaldsskóla í landinu og er misjafnt eins og kunnugt er? Þá skuli bara frá og með núna ganga frá því að hér eftir borgi sveitarfélögin verulegan hluta af þessu. Fyrir því hef ég ekki heyrt nein sannfærandi rök. Ég hélt satt best að segja að það væri eitthvað annað sem menn ættu að ræða um í tengslum við skólamál og skólamál í dreifbýlinu en það að draga úr sértækum stuðningi ríkisins við skólahaldið þar sem það er erfiðast og þar sem kostnaður fólks er mestur við það. Auðvitað endar kostnaðurinn yfir á sveitarfélögunum og fólkinu eða þeim sem eru að kosta börn sín til náms. Þykir mönnum ekki nóg um? Hefur hæstv. menntmrh. farið ofan í saumana á því nýlega hver viðbótarreikningurinn er sem fjölskyldur fá sem þurfa að senda börn sín í framhaldsskóla í fjarlæg héruð og kosta þau þar í heimavist? Væri ekki ástæða til fyrir hæstv. menntmrh. að líta nú upp úr erlendu blaði augnablik og hugsa aðeins um skólamál á Íslandi? Þótt þetta sé örugglega fróðlegt sem hæstv. ráðherra er að lesa, væntanlega The Economist frekar en Financial Times, að minnsta kosti er það gefið út á klósettbleikan pappír eins og þetta blað er sem hæstv. menntmrh. er með í höndunum. Það er sjálfsagt áhugaverðara en framhaldsskólinn uppi á Íslandi, þetta sem hæstv. ráðherra er að lesa. Sérstaklega þegar kemur að skólahaldi í dreifbýli og þeim óþolandi aðstöðumun sem þar er við lýði fyrir það fólk sem er ekki hægt að segja að búi við jafnrétti til náms í dag, það er óravegu frá. Við getum t.d. tekið börn þjóðfélagshóps sem hefur átt í mikilli vök að verjast undanfarin ár sem eru sauðfjárbændur í landinu. Ætli það hátti ekki mjög víða þannig til að börn í sveitum þurfi að fara að heiman frá sér ef ekki strax í efstu bekki grunnskólans þá a.m.k. í allt framhaldsskólanám? Hvað ætli það þýði fyrir sauðfjárbændur með tekjur eins og þeir hafa borið úr býtum núna upp á síðkastið að standa undir þeim reikningi? Svo er einhver hælgilegur svokallaður dreifbýlisstyrkur borgaður sem er kannski fimmti eða tíundi partur af sannanlegum kostnaði sem menn bera umfram það sem aðrir hafa af því að koma sínum börnum til náms. Nei, þá er svar hæstv. ríkisstjórnar það að fella niður þennan þátt sem hefur þó verið viss viðurkenning í reynd á því að ríkið kæmi sérstaklega inn í kostnað af þessu tagi, a.m.k. hvað stofnkostnaðinn snertir. Það kann að vera svo að þetta valdi einstökum hæstv. þingmönnum stjórnarliðsins óróleika eða erfiðleikum að standa í þessu. En þeir eru nú samt ekki búnir að ná því fram að þessu verði breytt og voru þó haldnar um það fínar ræður við 2. umr., t.d. af hv. þm. Stefáni Guðmundssyni. Það vildi svo skemmtilega til að hv. þm. var í ræðustól og var að taka upp akkúrat þetta mál þegar dreift var á borð þingmanna brtt. um þetta efni. Það er auðvitað nærtækast að fagna því að af sjálfu leiðir að hv. þm. hlýtur að styðja hana. Það þarf auðvitað ekki að spyrja að því. En það er mér ekki nóg. Ég vil vita hvort fleiri hv. þm. stjórnarliðsins ætla að manna sig upp í það að styðja þessa brtt. þannig að þessi breyting sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja til nái ekki fram að ganga. Eða er búið að handjárna nógu marga til að þetta verði örugglega samþykkt? Það er spurning. Kemur væntanlega í ljós í atkvæðagreiðslunni nær hún verður. Mér finnst það alveg kostulegt ef það verður uppskera hv. þm. Framsfl. í þessari umræðu. Þeir skreyta sig nú stundum með því að þeir séu sérstakir vinir landsbyggðarinnar og gæslumenn þeirra sjónarmiða sem þar eiga rætur sínar og oft erfitt uppdráttar. Á það að verða veganesti þeirra út í sveitir landsins þegar þeir hverfa heim af þingi að þeir hafi alveg sérstaklega beitt sér fyrir landsbyggðina með því að ríkið hætti þátttöku við kostnað og uppbyggingu heimavista? Hv. þm. Egill Jónsson á Seljavöllum verður áreiðanlega hreykinn af að færa Hornfirðingum þær fréttir að það þýði ekki að tala meira um heimavist þarna á Nesjavöllum eða annars staðar í kjördæmi hv. þm. þar sem svipað kynni að haga til því nú sé ríkið hætt að koma nálægt þeim málum. Örugglega finnst þeim sauðfjárbændum sem hugsanlega hafa glapist á að kjósa hv. þm. þetta sanngjarnt og í takt við annað sem að þeim snýr um þessar mundir. Herra forseti. Mönnum finnst þetta sjálfsagt lítið mál. Ég hef orðið var við að þetta kveikir engin sérstök bál í hugum fjölmargra þingmanna sem telja þetta svo sem eins og þras um einhverja fánýta hluti að vera að röfla um þetta. Ég ætla heldur ekki að halda því fram að himinn og jörð farist þó þessu verði breytt. En mér finnst þetta mjög dæmigert og mér finnst þetta vera mál sem verðskuldi það að á því sé vakin athygli og minnt á að menn eru stundum að greiða hér atkvæði um hluti sem skipta máli. Það hefur í öllu falli táknrænt gildi og er til marks um hugarfar og vitnisburður um það hvernig hlutirnir eru að þróast. Það verður afar fróðlegt, herra forseti, að vita hversu margir þingmenn Framsfl. leggjast niður í þessu máli eins og öðru.  Herra forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég var búinn að gera rækilega grein fyrir mínum sjónarmiðum bæði við 1. og 2. umr. Ég endurtek að það er með öllu óþarft að vera að eyða tíma Alþingis í þetta mál og vera að nudda með þetta hér nú. Það hefur komið í ljós að frv. er algjörlega óþarft. Það breytir engu. Það er hægt að gera allt sem gera þarf í sjálfu sér innan framhaldsskólalöggjafarinnar eins og hún er í dag. Þetta er með öllu metnaðarlaust og verður hæstv. menntmrh. fremur til háðungar en framdráttar að vera að bjálfa hér í gegn svona metnaðarlausu máli sem fyrstu breytingum sínum á framhaldsskólalögum í sinni embættistíð. Ég býð ekki í framhaldið, herra forseti, ef þetta á allt að verða svona sem frá hæstv. menntmrh. kemur. Fyrst skólagjöldin og svo þetta. Hvað kemur næst? Ég segi alveg eins og er að ég býð ekki í það. Ef Framsfl. leggst niður í þessu öllu þá verður ekki hátt risið á mönnum hér nær kemur til kosninga, a.m.k. ekki hvað þennan málaflokk snertir. En sem sagt, herra forseti, það á eftir að telja í dilkana og við sjáum það þegar kemur að atkvæðagreiðslunni.

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við nokkrum atriðum sem hafa komið fram í máli þingmanna hér við 3. umr. Ég verð að segja að mér finnst ýmsar fullyrðingar sem hafa komið fram hér við umræðuna býsna lítið rökstuddar og líkast því að sumir þingmenn a.m.k. hafi lesið eitthvað allt annað út úr frv. en í því stendur. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni rétt allra nemenda til náms. Það er algjörlega ljóst að það skortir mikið á að öllum nemendum framhaldsskólans eins og hann er í dag sé tryggt að þeir geti fengið nám við hæfi þrátt fyrir að gildandi lög geri ráð fyrir því að sá sé réttur allra nemenda. Gildandi lög hafa verið túlkuð á þann veg að nemendur eigi rétt á að hefja hvaða nám sem er í framhaldsskólanum óháð árangri grunnskóla. Skólarnir hafa alls ekki verið í stakk búnir til að veita stórum hópi nemenda viðhlítandi þjónustu. Það er mikið fall við upphaf framhaldsskólans. Nemendur eru oft mun lengur að ljúka námi heldur en námskráin segir til um og mjög margir hverfa frá námi án formlegra námsloka. Þetta er í raun og veru sá vandi sem við blasir í framhaldsskólanum. Það er hins vegar þannig að íslenskir nemendur virðast skila sér nokkuð svipað inn í framhaldsskólann og nemendur í nágrannalöndunum. En það eru miklu færri nemendur hér sem ljúka skilgreindum prófum við framhaldsskóla. Þessi vandi hefur að ýmsu leyti ekki verið mjög sýnilegur hér hjá okkur því ungt fólk hefur getað fengið vinnu þó það hafi ekki haft formlegt lokapróf. En það er alveg ljóst að með samdrætti á vinnumarkaði hefur orðið breyting í þessu efni og kröfurnar um árangur í skólastarfinu hafa líka aukist. Það er líka sjálfsagður réttur nemanda að þeir geti innritast í nám sem hæfir undirbúningi og áhugasviði hvers og eins og líkur eru til að nemandi geti lokið á eðlilegum tíma. Það er talið að það megi helst koma til móts við námsþarfir þeirra nemenda sem nú hverfa frá námi með aukinni fjölbreytni í starfsnámi. Það ber þá að stefna að því að efla verulega námsframboð framhaldsskólans á því sviði. Það er einmitt það sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Og til að gera námsval markvissara eru sett inntökuskilyrði á námsbrautir framhaldsskólans. Þau skulu vera sveigjanleg og í samræmi við kröfur sem gerðar eru á viðkomandi braut þannig að það verði hægt að taka tillit til mismunandi undirbúnings nemenda í einstökum námsgreinum. Það er líka gert ráð fyrir því að nemendum standi til boða námsráðgjöf til að auðvelda námsval í upphafi náms og líka á síðari stigum þess. Með inntökuskilyrðunum, námsráðgjöf og meiri áherslu á náms- og starfsfræðslu í unglingadeildum grunnskóla skapast skilyrði til þess að nemendur geti valið sér nám í framhaldsskóla sem hentar námsundirbúningi þeirra og áhugasviði. Það er líka sjálfsagður réttur nemenda að nám sé sambærilegt að gæðum milli framhaldsskóla og lokapróf úr framhaldsskóla séu jafngild hvar sem þau eru tekin. Það hefur verið gagnrýnt að það skorti á samræmingu í námsframboði og námskröfum milli framhaldsskólanna og jafnvel innan sama skóla. Inntökuskilyrði á námsbrautir framhaldsskóla auka líkurnar á því að nemendur innritist í nám sem þeir hafa forsendur til að stunda með fullnægjandi árangri og ljúka á þeim námstíma sem kveðið er á um í námskrá eins og ég sagði áðan. Það verður þá hægt að miða námskröfur á einstökum brautum við undirbúning nemenda úr grunnskóla. Það má þá gera ráð fyrir sanngjarnari starfsháttum í framhaldsskólum þegar kröfur til nemenda eru í samræmi við námsgetu þeirra og undirbúning. Hv. þm. Svavar Gestsson nefndi að hann væri með brtt. við 22. gr. sem er um skólanámskrá. Ég tel að við höfum þegar brugðist að nokkru leyti við gagnrýni kennara. Almennur kennarafundur gefur umsögn til skólanefndar. Það er skólameistari sem hefur forgöngu að því að skólanámskrá sé samin og það eru þá kennarar og starfsmenn skólans sem vinna skólanámskrána. Skólanefndirnar fá aukið vægi og meiri ábyrgð í stjórnun skólanna en verið hefur og þess vegna er mjög eðlilegt að það sé skólanefndin sem samþykkir skólanámskrána eftir að starfsmenn skólans undir forustu skólameistara hafa unnið hana. Það kom aftur fram í máli Guðnýjar Guðbjörnsdóttur að hér væri um ómannúðlega menntastefnu að ræða sem kæmi fram í þessu frv. Ég vísa því algjörlega til föðurhúsanna að um nokkuð slíkt sé að ræða í frv. Ég hef áður svarað því að þvert á móti er betur tryggt í frv. en áður hefur verið t.d. réttur þeirra sem minna mega sín. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir talaði líka um aukna miðstýringu. Hún tók þar með undir klisjukenndan málflutning sem oft hefur heyrst þegar þetta frv. hefur verið rætt. Það er þvert á móti verið að efla sjálfstæði skóla í þessu frv. Ég ætla að nefna nokkur atriði til að rökstyðja það. Skólanefndirnar fá aukna ábyrgð. Skólameistarar fá aukið ráðningarvald. Gert er ráð fyrir að það verði starfandi skólaráð sem verði þá skólameistara til aðstoðar við stjórn skóla og í skólaráðinu er fulltrúi nemenda og kennara ásamt aðstoðarskólameistara og skólameistara. Þar koma því bæði nemendur og kennarar að innri stjórnun skólans. Skólanámskráin er unnin af fagfólki skólans undir forustu skólameistara. Gert er ráð fyrir að starfsfólk skóla vinni að svokölluðu sjálfsmati á starfsháttum. Það er í 23. gr. frv. Þróunarsjóður fyrir framhaldsskóla er líka nýmæli þar sem í gegnum hann geta skólarnir fengið styrki t.d. til nýbreytnistarfs og þróunarstarfs. Því finnst mér það vera mikil öfugmæli að tala um aukna miðstýringu í frv. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir gerði að sérstöku umtalsefni 2. gr. frv. þar sem segir í 2. mgr. sem hún sleppti að lesa hér áðan: ,,Framhaldsskólinn skal leitast við að efla ábyrgðarkennd, víðsýni, frumkvæði, sjálfstraust og umburðarlyndi nemenda, þjálfa þá í öguðum og sjálfstæðum vinnubrögðum og gagnrýninni hugsun, kenna þeim að njóta menningarlegra verðmæta og hvetja til stöðugrar þekkingarleitar.`` Þarna er m.a. verið að lýsa almennu menntunarhlutverki framhaldsskólans. Í hlutverkagreininni kemur því fram bæði almennt og sérhæft menntunarhlutverk framhaldsskólans. Hún gerði líka að umtalsefni að það væri dregið úr áhrifum kennara. Ég hef þegar svarað þeirri gagnrýni a.m.k. að hluta til. Að sjálfsögðu eru kennarar burðarásinn í skólastarfinu. Það er alveg ljóst að þeirra áhrif eru mjög vel tryggð í þessu frv. Þar bendi ég alveg sérstaklega aftur á skólanámskrána og 23. gr. frv. Skólanámskráin er mjög mikilvægt tæki í skólastarfinu í þessu frv. Ég vildi líka gera hér að umtalsefni tillögur Ástu B. Þorsteinsdóttur og Lúðvíks Bergvinssonar sem snúa að fötluðum. Ég tel að það sé hvergi verið að hvika frá því að fatlaðir nemendur skuli stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er. Það er alveg ljóst samkvæmt 19. gr. en þar segir: ,,Á framhaldsskólastigi skal veita fötluðum nemendum samkvæmt skilgreiningu á hugtakinu fatlaður í 2. gr. laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, kennslu og sérstakan stuðning í námi. Látin skal í té sérfræðileg aðstoð og nauðsynlegur aðbúnaður eftir því sem þörf krefur að mati menntamálaráðuneytisins. Fatlaðir nemendur skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er.`` Ég tel því að þessar brtt. sem eru lagðar þarna fram séu óþarfar og að í raun og veru séu réttindi fatlaðra nemenda ágætlega tryggð í þessu frv. Ég vil svo að lokum þakka þessa ágætu umræðu sem hefur verið hér í dag. Það hefur vissulega margt ágætt komið hér fram. Það er ánægjulegt að sjá að það er þó reytingur af þingmönnum hér í salnum. Svo var sannarlega ekki þegar við fjölluðum um þetta mál hér við 2. umr.

Herra forseti. Ég finn mig knúna til að koma hér og veita andsvar vegna ummæla formanns menntmn., Sigríðar Önnu Þórðardóttur, hv. 3. þm. Reykn. Hún gerði að umtalsefni ummæli mín fyrr í kvöld um réttindi fatlaðra nemenda til náms í framhaldsskóla og tel ég að töluverðs misskilnings gæti í máli hennar. Hún hefur e.t.v. ekki skilið þær tillögur sem hér var mælt fyrir á þann veg sem ætlun okkar var. Það er rétt að fatlaðir nemendur eiga rétt á inngöngu í framhaldsskóla samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og framhaldsskólalögum í dag. En það sem við viljum vekja athygli á hér er að síðari málsgrein 19. gr. er þannig orðuð að verði henni beitt mun hún frekar stuðla að aðgreiningu fatlaðra nemenda innan framhaldsskólans en þeirri samskipan sem við væntum okkur af þessu framhaldsskólafrv. og framkvæmd laganna þegar þau verða að veruleika. Við bendum á að fatlaðir eru jafnfjölbreytilegur hópur og aðrir nemendur. Þeirra þarfir, væntingar, geta og óskir eru jafnfjölbreytilegar og þeir eru margir. Því vörum við við því að það skuli stofnað til sérstakra afmarkaðra deilda innan framhaldsskólans fyrir ákveðna hópa því svo sannarlega passa þeir ekki allir í sama rammann sem þannig væri verið að skipa þeim inn í. Þess vegna vildi ég að formaður menntmn. íhugaði enn á ný þær tillögur sem hér eru settar fram því þær eru í fullu samræmi við stefnur og strauma í kringum okkur í umheiminum. Þær eru í samræmi við yfirlýsingar á borð við Salamanca-yfirlýsingu frá UNICEF, þær eru í fullu samræmi við grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra þar sem allt kapp er lagt á að samskipa fötluðum meðal ófatlaðra í stað þess að aðgreina þá sérstaklega frá heildinni í sérafmörkuðum básum. Svo mörg voru þau orð. Ég skal viðurkenna það hér að lokum, herra forseti, að vissulega er framfaraspor í þessu frv. miðað við fyrri lög þar sem er horfið frá sérskólahugmyndum fyrir fatlaða á framhaldsskólastigi. En ég tel að árið 1996 gætum við stigið frekari framfaraspor en við gerum hér.

Virðulegi forseti. Það er ekki ætlun mín að bregðast sérstaklega við orðum hv. þm. og formanns menntmn., Sigríðar Önnu Þórðardóttur, þar sem mér fannst ekki mikið bitastætt í hennar máli. Þó vil ég rökstyðja það sem ég kom að í 2. umr. að ég er sannfærð um að þetta frv. endurspeglar ómannúðlega menntastefnu. Og ég vil aðeins nefna örfá dæmi. Í fyrsta lagi er ég sammála hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur um að sú skipan sem hér er lögð til mun fljótlega leiða til þess að það myndast hér A-B-C og D-skólar. Mér finnst ekki mjög mannúðlegt að sundra t.d. vinahópi þannig að sumir komist í A-skóla og sumir komist í B- eða C-skóla vegna einkunna í grunnskóla sem oft reynast ekki áreiðanlegasti spádómurinn um það sem síðar kemur. Mér finnst heldur ekki mannúðlegt að fólk komist ekki í heimaskólann sinn vegna þess að einkunnin á grunnskólaprófi var ekki alveg nógu góð. Síðast en ekki síst finnst mér mjög ómannúðlegt að ætlast til þess að 15--16 ára unglingar hafi mótaðar skoðanir á því hvað þeir ætli að verða og vissu um það hver þeirra framtíðarbraut verður. Það kom fram áðan í umræðunni hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur að það væri mikið um það núna að nemendur í framhaldsskólum væru ekki búnir að ákveða sig og það tæki þá nokkurn tíma. Ég fullyrði, ekki síst í ljósi minna fræðirannsókna, að það er fullkomlega eðlilegt að unglingar allt fram að tvítugu séu með ómótaða sjálfsmynd og hafi ekki heildstæðar hugmyndir um sjálfa sig eða hvað þeir vilja gera. Þess vegna er mjög líklegt að ákvarðanir sem 15--16 ára unglingar taka um sín framtíðarstörf séu byggðar á hugmyndum annarra, foreldra eða vinahópsins, um það hvað þeir eigi að gera fremur en að þeir séu búnir að móta sínar hugmyndir sjálf. Ef það á að fara að þvinga 15 ára gamla krakka inn í starfsnám sem þau kannski ljúka er allt eins líklegt að um tvítugt standi hugur þeirra til allt annarra mála. Þess vegna finnst mér mun eðlilegra og allt benda til þess miðað við þróun skólamála í nágrannalöndunum að framhaldsskólinn verði í vaxandi mæli almennur skóli og síðan verði byggðar stuttar starfsnámsbrautir ofan á hann. Þetta er ekki síst nauðsynlegt í ljósi þess að um vaxandi atvinnuleysi hefur verið að ræða í þjóðfélaginu og það er ólíklegt að þessir krakkar fái vinnu strax að loknu framhaldsskólanámi. Í annan stað vil ég aðeins koma inn á orð hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, þess efnis að þetta frv. endurspegli ekki aukna miðstýringu heldur aukna sjálfsstjórn. Að mínu mati er það rétt að það eru viss atriði sem hún taldi upp sem hugsanlega stuðla að aukinni sjálfsstjórn eins og t.d. setning skólanámsskrár. En meginmálið er að það eru skólanefndirnar og aðalnámskráin sem eru mikilvægustu stjórntækin og þessi atriði munu hafa það mikið miðstýringarvald að allt annað mun falla í skuggann af hinu tvennu. Þess vegna eru þetta viss áhrif sem kennarar fá og skólarnir sjálfir, en valdið og hin raunverulega stjórn verður í höndum æ færri aðila.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki í huga að blanda mér í umræður um þetta frv. almennt eða um þá stefnu sem birtist hér. Það hefur verið rætt ítarlega af fulltrúa okkar í menntmn. og hér við 2. umr. Hins vegar hef ég hug á því, virðulegi forseti, að koma hér inn á afmarkaðan þátt í frv. og nýmæli sem felst í 31. gr. Þar segir í athugasemdum við hana: ,,Grein þessi er nýmæli en með ákvæðum hennar geta framhaldsskólar eða einstakar deildir þeirra fengið sérstakt hlutverk sem kjarnaskóli, þ.e. tilrauna- og þróunarskóli í starfsnámi. Kjarnaskólar geta verið mismunandi, enda um að ræða þróunarverkefni sem tekur mið af ólíkum þörfum og aðstæðum starfsgreina og/eða atvinnuvega. Gera þarf sérstakt samkomulag milli menntmrn. og viðkomandi skóla þar sem kveðið er á um tímalengd verkefnisins og stjórnun þess, þar með talda skiptingu hlutverka og ábyrgðar á milli aðila, svo og hvernig úttekt á árangri skuli hagað. Í kjarnaskóla fer fram þróun á námsefni, námsskipan, kennsluaðferðum og námsmati í viðkomandi starfsnámi. Skólar sem veita menntun á sama sviði eiga að geta leitað til kjarnaskóla um leiðsögn og ráðgjöf m.a. varðandi skipulag námsins, námsefni og kennsluhætti sem og sérstök þróunarverkefni. Þannig er kjarnaskóli hugsaður sem þróunar- og þjónustustofnun fyrir allt landið.`` Þetta nýmæli varð til þess, virðulegi forseti, að ég ákvað að blanda mér í umræðuna og bera fram spurningu til ráðherra með athugasemd minni. Vegna þess að í þessu nýmæli felst að gera á sérstakt samkomulag milli menntmrn. og viðkomandi skóla og verði það gert fara aðrir skólar á sama sviði eiginlega í hjólfar frumkvöðulsins sem þarna um ræðir eins og ég skil greinina. Þá er ég komin að athugasemd minni, virðulegi forseti, en hún snýr að Menntaskólanum í Kópavogi sem er ekki menntaskóli í þeirri mynd sem hugurinn kallar fram þegar þetta orð er notað heldur framhaldsskóli með fjölbrautasniði. Breytingin í fjölbrautasnið var gerð fyrir mörgum árum, 1983 ef ég man rétt. Það sem þá var ákveðið var einmitt eins konar framúrstefna á þess tíma mælikvarða. Þá voru að rísa upp fjölbrautaskólar á höfuðborgarsvæðinu og reyndar víða um land. Fleiri en einn fjölbrautaskóli risu upp í Reykjavík, í Kópavogi, í Garðabæ og í Hafnarfirði. Það var ekki mikil umræða á þeim tíma um það hvernig skyldi hagað námi í hverjum og einum af þessum skólum. Hins vegar hlutu þeir sem unnu að slíku máli að leggja fyrir sig spurninguna: Áttu allir að reyna að vera með úrlausn fyrir alla? Áttu allir skólarnir að bjóða upp á sama námið og sem fjölþættast nám og mundi það leiða til þess að við yrðum með marga vanbúna skóla, sem voru allir að keppa um að fá fjármagn til þess sama, eða áttu skólarnir að sérhæfa sig og verða e.t.v. þannig að nemendur úr einu bæjarfélagi leituðu inn í skóla í öðru bæjarfélagi sem væru með sérhæfinguna sem þeir væru að leita eftir? Þetta voru spurningarnar sem menn veltu fyrir sér þá fyrir þetta löngum tíma í Kópavogi, og var settur starfshópur á laggirnar til að undirbúa breytingarnar og sá starfshópur lagði í fyllingu tímans fram vandaða námskrá. Það var ákveðið að skólinn mundi sérhæfa sig á matvælasviði, verða matvælaiðjuskóli. Eins og fyrr segir var þetta á árunum 1982 eða 1983. Ég þykist þess fullviss að ég muni það rétt að á árinu 1983 hafi verið gerður samningur um skólann og uppbyggingu hans á milli Kópavogsbæjar og menntmrn. Það er hins vegar dapurleg saga, virðulegi forseti, að sú uppbygging hefur gengið alveg ótrúlega hægt og á árinu 1996 hillir loks undir að matvælasviðið, og reyndar Hótel- og veitingaskólinn, sem verður innan veggja sama skóla, komist í hús. Námskráin sem lögð var til grundvallar á árinu 1983 og sem ég hef leyft mér að segja að væri framúrstefnuhugsun tók mið af því að fólk í almennum störfum í matvælaiðnaði gæti komið í þennan skóla og sótt nám á stuttum matvælaiðjubrautum. Aðrir nemendur eða e.t.v. þeir sömu gætu síðan farið inn á lengri brautir, brautir sem á sínum tíma mundu leiða til stúdentsprófs væri þess óskað eða að tveimur árum liðnum mundi fólk vera útskrifað með ákveðin réttindi af matvælaiðjubrautinni. Ef fólk valdi stúdentsleiðina var hægt að halda áfram með námi sem mundi leiða inn á háskólasviðið og þeir sem mundu það kjósa gætu þess vegna valið að halda áfram upp í matvælaverkfræði. Það voru nokkuð mörg svið sem hægt var að fara inn á, bæði þessi stuttu, almennu verksvið sem svo sárt hefur vantað í þjóðfélag okkar sem hefur fullkomlega vanrækt það að skólar bjóði upp á styttra nám fyrir þá sem vinna almenn störf í matvælaiðnaðinum. Þetta vildu framsæknir stjórnendur í Kópavogi á þeim tíma setja á og koma í gagnið og ég harma það í hvert sinn sem ég rifja upp þessa sögu hversu stuðningurinn var í langan tíma dapur og lítill við þetta góða verkefni og í raun og veru hvað þarna var leitast við að vinna mikið brautryðjendastarf í sérhæfingu og fræðslu í því sem er grunnþáttur okkar, í matvælaframleiðslu og matvælaiðnaði. Það var reyndar fleira sem átti að vera með í þessum matvælaiðnaði, það var talað um ferðamannabraut og því hefur verið haldið til streitu, en seinna fór það svo að Fjölbrautaskólinn í Breiðholti og skólinn á Akureyri sóttust eftir því að geta verið með þetta sama nám á boðstólum og ekki leið á löngu áður en þær raddir heyrðust að Eyjafjörður skyldi verða matvælaiðjusvæði landsins, matvælaframleiðslusvæði og þar ættu að rísa skólar á því sviði og þangað ætti að beina námsbrautum sem væru á sviði matvælaiðju. Þessu hef ég alla tíð verið mjög ósammála og hef komið í ræðustól til að kalla eftir því hvort um væri að ræða að bregða frá þeirri uppbyggingu sem væri í gangi í Kópavogi og vísa henni annað vegna þess að mér hefur fundist mjög mikilvægt að einmitt þarna, þar sem ákveðið var að Hótel- og veitingaskólinn yrðu innan borðs og þar sem var áformað svo fjölbreytt nám í matvælaiðnaði, yrði gefinn ákveðinn forgangur eða þarna yrði skapaður eins konar kjarnaskóli á þessu sviði. Virðulegi forseti. Ég er komin að því sem var erindi mitt í ræðustól á þessu kvöldi í umræðu um framhaldsskólann sem ég hafði í raun ekki hugsað mér að taka þátt í. Sér ráðherra það fyrir sér að Menntaskólinn í Kópavogi, sem hefur haft þessa uppbyggingu og haft þessa framtíðarsýn, verði sá kjarnaskóli sem getið er um í 31. gr.? Mundi þessi skóli, sem í þennan langa tíma hefur stefnt að því að vera með þetta alhliða nám, verða kjarnaskólinn sem ryður veginn þannig að aðrir skólar sem hafa sótt í að vera með afmörkuð námskeið og afmörkuð svið í þessu sama efni, matvælaiðjunni, mundu feta í fótsporið? Hefur eitthvað verið rætt um það á milli menntmrn. og Menntaskólans í Kópavogi að einmitt þetta mundi gerast? Og er það svo að skóli, sem er um það bil að komast í gagnið af fullum þunga, eins og þessi skóli sem ég hef verið að ræða um geti orðið slíkur kjarnaskóli miðað við 31. gr. og þó að það hafi e.t.v. ekki verið gert og ef viðræður hafa ekkert farið á milli aðila um þetta efni? Ef svo færi að skólinn í Kópavogi mundi sækja um að vera þessi kjarnaskóli er það þá rétt skilið hjá mér að hann sé einmitt sú tegund skóla sem gæti fengið hugsanlegan samning og orðið sá kjarnaskóli og frumkvöðull í uppbyggingu og tilraunaþróunarskóli í starfsnámi á matvælaiðjusviði sem ég tel svo mikilvægt að verði hér á landi og verði tekið miklu snarpar á en hingað til hefur verið gert? Þetta er spurning mín til ráðherra, virðulegi forseti, og læt ég mér nægja að tala um 31. gr.

Virðulegi forseti. Ég tel út af fyrir sig fulla ástæðu til þess að ræða frekar nokkur þau mál sem hér hefur borið á góma en ég ætla ekki að gera það. Ég ætla að fara yfir fáein atriði sem fram komu í svörum við fyrri ræðu minni í umræðunni eða athugasemdum sem fram hafa komið og ætlaði að beina til hæstv. ráðherra a.m.k. einni spurningu eða tveimur. Fyrsta spurningin er þessi: Er rétt skilið að samkvæmt hans skoðun rúmist kennslutímaaukningin skv. 3. gr. innan ramma gildandi fjárlaga? Er það rétt? Það er mjög merkilegt ef það er. Ég man ekki eftir því að við afgreiðslu fjárlaga væri gert ráð fyrir auknum framlögum til framhaldsskóla. Mig minnir að það hafi verið skorið niður. En það er athyglisvert ef það er þannig og ef það er rétt eftir tekið frá 2. umr. að hæstv. ráðherra telji að það séu nægir peningar til þessa verkefnis og þá er auðvitað ekkert annað að gera en fara í samningaviðræður við hið íslenska kennarafélag um það hvernig þeim fjármunum yrði ráðstafað. Ég hef ekki fengið nein svör við þeirri spurningu minni um hvort hafnar væru viðræður við HÍK um málið og ég skil ekki af hverju menn svara ekki jafneinföldum spurningum og þeirri. Í öðru lagi ítreka ég þá spurningu sem fram kom hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur varðandi aðalnámskrá framhaldsskólans. Hvenær kemur hún? Er farið að vinna í henni? Hvar er sú vinna? Það er greinilegt að aðalnámskrá framhaldsskólans er eins og þetta er hugsað algert lykilgagn í framkvæmd framhaldsskólalaganna. Mér sýnist satt að segja að menn séu komnir með framhaldsskólann inn á eins konar æðra grunnskólastig liggur mér við að segja að því er þetta varðar þannig að þetta sé eins konar gagnfræðaskóli með samræmdri námskrá sem menn ætla sér að fara að búa til að einhverju leyti en ég vil spyrja: Hvar er aðalframhaldsnámskrá framhaldsskólans? Hverjir eru að vinna í henni? Eru fulltrúar kennara og annarra aðila sem eru að koma að þessu máli þar eða hverjir eru yfirleitt að gegna því starfi? Þá vil ég næst koma að því atriði sem fram kom í máli hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur og er auðvitað lykilmál í þessu. Það er þetta: Færri íslensk ungmenni ljúka prófum, starfsmenntaprófum, framhaldsskólaprófum, hlutfallslega en gerist í nokkru öðru landi sem við berum okkur saman við svo að ég orði þetta tiltölulega gróft en ég held að það sé nokkurn veginn þannig. Í Þýskalandi er talað um að hlutfallið sé um 90% og það er svipað í Austurríki en hjá okkur er þetta miklu lægra. Þjóðverjar og Austurríkismenn byggja á gamalli hefð í þessum efnum sem í grófum dráttum byggist á því að þar er um að ræða verulega mikið úrval af fjölbreyttum stuttum starfsmenntabrautum, stuttum og viðráðanlegum. Þar er ekki reynt að steypa alla í sama mót og þar er ekki þetta stífa, að ég ekki segi hreinlega frosna sveinsprófakerfi sem við erum með og höfum aldrei þorað eða getað tekið á. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. sem hér hefur komið fram og m.a. í ágætri umræðu um verkmenntun í þessum sal fyrir tveimur árum að frumkvæði hv. þm. Stefáns Guðmundssonar að meðan hér var fullt að gera, meðan það var nóg atvinna, gerði það kannski ekki svo mikið til þó að krakkarnir dyttu út úr skóla án þess að hafa endilega lokið einhverju réttindanámi vegna þess að þau fengu vinnu og fengu kaup. Staðan sem nú er uppi í þessum efnum er allt önnur en þá var. Þess vegna er þetta mikið áhyggjuefni og um það erum við öll sammála. En þá spyr ég: Hvað er það inni í frv. sem slíku sem breytir framtíðarsýninni fyrir þessa krakka? Ég sé það ekki og ég sé ekki að neitt í þessu frv., ef að lögum verður, tryggi krökkunum betra líf en gildandi lög gætu gert ef það væru settir meiri peningar í framhaldsskólann. Ég sé það ekki. Mér finnst að hv. þm., formaður menntmn., og hæstv. menntmrh. skuldi okkur skýringu á því því að ég heyri að þetta vefst fyrir fleirum en mér, hvað það er sem ræður þarna úrslitum. Mér finnst þessum hv. þm. ekki ætlandi að búa til mynd sem á sér engar innstæður, styðst ekki við neinn veruleika. Þeim hefur láðst að gera þannig grein fyrir því að hún sé skýr í hugum þingmanna að ég hygg. Það er búið að flytja á þingi á undanförnum áratugum ótal tillögur um eflingu starfs- og verkmenntunar. Ég minnist t.d. tillögu sem hv. þm. Stefán Guðmundsson hefur flutt á þingi aftur og aftur á undanförnum árum en því miður ekki á þessu þingi. Þessi tillaga hefur ævinlega fengið mikla umræðu og mér liggur við að segja, þeim mun innblásnari sem aðbúnaðurinn á framhaldsskólanum hefur verið vesælli hjá okkur sem hér erum. Mig grunar einhvern veginn að hérna sé líka um að ræða innstæðulítil og of mikið útblásin orð í þessu frv. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir sagði að það sem skipti máli væri náms- og starfsráðgjöf til þess að leiðbeina þessum krökkum inn á viðráðanleg svið eða betur viðráðanleg svið. Það er alveg rétt, ég er alveg sammála henni um það. Ég tel að prófastefnan sem hefur verið uppi á síðustu árum af menntamálayfirvöldum að mínu mati leysi engan vanda. Það eina sem geti stutt eðlilega við bakið á þessu unga fólki sé mjög virk náms- og starfsráðgjöf, mjög virk og þá ekki bara í framhaldsskólanum sjálfum heldur líka í grunnskólanum. Nú vill þannig til að því er varðar t.d. námsráðgjöf í grunnskólanum að ekki hefur verið bætt við einu einasta stöðugildi í það verkefni, t.d. í Reykjavík, um margra ára skeið. Skólastjórar grunnskólanna í Reykjavík standa frammi fyrir algerlega óleysanlegum verkefnum af því að þeir fá ekki námsráðgjafa og það er enn þá uppi það gamaldagssjónarmið af hálfu menntmrn., finnst mér, að litið er á námsráðgjafa eins og einhverja aukakontórista í skólunum í staðinn fyrir að námsráðgjafar og starfsráðgjafar eru lykilstarfsmenn í skólunum í dag, gegna eins þýðingarmiklu hlutverki og kennararnir sjálfir og eru gríðarlega mikilvægar stéttir. En í frv. er engin trygging á þessu, virkri náms- og starfsráðgjöf, sem tekur utan um mér liggur við að segja nemandann, og leiðir hann af stað inn á einhver tiltekin verkefni sem eru þægileg og viðráðanlegri. Vandi kerfisins er sá að krakkarnir eru að byrja í námi, bóknámi eða verknámi þar sem þau berjast um missirum eða jafnvel árum saman og fá ekkert nema hraklegar einkunnir á missirisfresti og þannig er sjálfsmynd þeirra brotin niður og framhaldsskólinn framleiðir vandamál og skapar vandamál en leysir þau ekki eins og hann á að gera. Ég endurtek það, hæstv. forseti, ég sé ekkert í þessum skjölum sem leysir vandann. Þá kemur að því atriði sem er meginmálið og það er að framhaldsskólafrv. er ekki hluti af heildarmenntastefnu eða maður sér það í öllu falli ekki nægilega skýrt. Ég held að það þurfi að tala um þá hluti þannig. Það er líka að nokkru leyti vandi Alþingis að hér er aldrei talað um menntamál heldur um menntamál í bútum, þ.e. grunnskóla, leikskóla, framhaldsskóla, fullorðinsfræðslu, endurmenntun og háskóla, en það er aldrei talað um fræðslumál í heild, menntamál í heild, menningarmál eða heilbrigðismál, heldur er talað um allt í einhverju frumvarpaformi sem í raun og veru segir manni kannski ekki nema takmarkaða sögu þegar upp er staðið. Í öðrum þingum, eins og hæstv. forseti og aðrir þekkja, er það þannig að það eru teknar stefnumótandi ákvarðanir í þingunum og síðan er ráðuneytunum ætlað að útfæra þær t.d. í norska Stórþinginu þar sem eru gerðar samþykktir um framtíðarstefnumótun í menntamálum svo dæmi sé tekið. Ég lagði fyrir hæstv. ráðherra og hv. formann menntmn. nokkrar spurningar. Ég vænti þess að þeim verði svarað og þætti að sjálfsögðu líka vænt um ef þessar breytingartillögur sem hér hafa verið fluttar verða samþykktar. Mér finnst að stjórnarmeirihlutinn ætti að brjóta odd af oflæti sínu og samþykkja þessar breytingartillögur. Þetta eru almennar og sanngjarnar leiðréttingatillögur sumt af þessu. Ég bendi á að í þessum tillögum er komið aðallega til móts við þær kröfur sem uppi eru um að kennarar fái að vera með í verkinu. Þeir eru ekki að biðja um neitt meira og það er spurning hvort við getum ekki sammælst um þær einu sinni í einu svona frv., að sýna þeim starfsstéttum sem eiga að vinna verkin lágmarksvirðingu. Ég skora því á stjórnarmeirihlutann að velta því fyrir sér að samþykkja þessar tillögur sem hér liggja fyrir, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram að nefndin sem samdi framhaldsskólafrv. samdi líka grunnskólafrv. og skilaði frá sér ítarlegri skýrslu um grunn- og framhaldsskólann. Það er því alveg ljóst að menn hafa verið að skoða þessi mál í fullu samhengi. Það var spurt um hvað það væri sem tryggði að það yrði aukning eða fjölbreyttara starfsnám í framhaldsskólanum samkvæmt þessu frv. Það er fullljóst að í þessu frv. er verið að opna leiðir til þess að efla starfsnámið. Það er einmitt lögð mjög mikil áhersla á fjölbreytni þess, að það þurfi að verða miklu meira og fjölbreyttara. Sérstaklega hefur verið lögð áhersla á stuttar starfsnámsbrautir og að byggja þurfi þær upp með miklu markvissari hætti en hefur verið gert til þessa. Það veltur síðan gríðarlega mikið á framkvæmdinni, ef þetta frv. verður að lögum, hvort okkur tekst að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Við höfum hvergi farið þá leið að koma með útfærslur á því hvar eigi að bera niður, hvar það er nákvæmlega sem eiga að koma nýjar starfsnámsbrautir, en við bentum vissulega á ýmis svið í skýrslu nefndar um mótun menntastefnu.

Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að hv. þm. tókst ekki að láta mig sjá ljósið í þessu máli. Hv. þm. sagði að frv. opnaði leiðir. Hv. þm. sagði að í frv. væri áhersla á fjölbreytni starfsnáms eða fjölbreytilegra starfsnám. Hv. þm. sagði: Hér er áhersla á stuttar brautir. Svo sagði þm.: Hér vantar útfærslu og við erum ekki að lögfesta útfærslu. Það er alveg rétt. Hér er ekki verið að lögfesta útfærslu en þar með er í raun og veru sagan sögð á enda vegna þess að í frv. er ekkert sem tryggir það sem verið er að tala um umfram það sem er í gildandi lögum. Það er ekkert umfram það sem er í gildandi lögum. Og þegar hv. þm. segir að hér sé ekki verið að lögfesta útfærslu, þá er það náttúrlega bæði rangt og rétt. Það er verið að lögfesta mjög nákvæma útfærslu á bóknámsbrautunum. Það á að standa í lögum að það séu þrjár eða fjórar bóknámsbrautir í framhaldsskólum. Hvaða vitleysa er þetta? Af hverju er verið að skrifa það ofan frá, frá Alþingi, hversu margar bóknámsbrautir eiga að vera í skólum þegar menn taka ekki á því sem máli skiptir, þ.e. því að útvega fjármuni til framhaldsskólans sem ég held að sé lykilatriðið?

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega nefna í þessu sambandi eitt atriði sem er mjög mikilvægt við uppbyggingu starfsnáms og það er að það sé unnið í samvinnu við atvinnulífið. Það er eitt af því sem er fest niður í þessu frv. með mjög skýrum hætti að fulltrúar frá atvinnulífinu komi að mótun starfsnámsins.

Virðulegi forseti. Í gildandi lögum er ákvæði um það að fulltrúar atvinnulífsins eigi að koma að mótun starfsnámsins. Það er m.a. gert ráð fyrir því í starfsgreinaráðunum gömlu eða iðngreinaráðunum eins og þau eru núna. Þeir geta því komið að því. Síðan er það þannig að það hafa verið í gangi á vegum menntmrn. á undanförnum árum viðræður við atvinnurekendur, t.d. við Vinnuveitendasamband Íslands um aðild þess að því að byggja upp starfsnám og verkmenntun í landinu. Vinnuveitendasambandið hefur tekið því máli öllu mjög vel og mín reynsla var sú þegar ég fór með þessi mál að það væri ekki lakara að tala við Vinnueitendasambandið en Alþýðusambandið um þessi mál af einhverjum ástæðum. Meðal annars vegna þess, fannst mér, að Alþýðusambandið var að nokkru leyti í erfiðleikum með það að vera límt fastar á sveinsprófa- og sveinsréttindakerfið en Vinnuveitendasambandið var. Þannig að í rauninni leysir þetta svar ekki þann vanda sem eftir stendur. Það er ekkert hér, ekki neitt af neinu tagi sem tryggir það sem á þó að vera meginleiðarhnoða þessa frv. Ekkert. Það hefur ekkert komið fram í ræðum eða andsvörum eða nokkru sinni, því miður. Ég hefði haft gaman af því að heyra það, ég segi það eins og er, hæstv. forseti. 
            

Herra forseti. Ég þakka þessar ágætu umræður. Ég vík þá fyrst að síðasta þættinum sem hér var til umræðu, spurningunni um það hvort í þessu frv. sé eitthvað sem valdi því að það verði meiri áhersla lögð á starfsnám en áður. Eins og málið blasir við mér sem starfandi menntmrh. og þeim erindum sem við blasa og þeim óskum sem fram hafa komið og þeim hugmyndum sem uppi eru um starfsnám er alveg ljóst að það er nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. til að hægt sé að bregðast við því og taka á þeim málum með þeim hætti og óskir liggja fyrir um. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvað menn eigi við þegar rætt er um starfsnám nú á tímum. Eitt af því sem þarf að vinna og þarf að skilgreina er hvaða nám það er sem við flokkum undir starfsnám. Menntmrn. hefur m.a. veitt Gerði Óskarsdóttur, nýráðnum skólafulltrúa hér í Reykjavík, styrk til að skilgreina starfsnámsbrautir. Og Borgarholtsskóli sem nú er að fara af stað ætlar að taka mið af þeirri vinnu sem þar hefur verið unnin. Spurningin er sú hvort það eru 80, 100 eða 120 starfsnámsbrautir sem hugsanlegt er að skilgreina hér til þess að fólki sé boðið upp á það nám í framhaldsskóla sem dugar því vel í lífi og starfi. Það er þetta sem er kannski mest spennandi núna þegar fjallað er um starfsnámið að velta því fyrir sér hvernig á að skilgreina það, hvað er það sem við erum að fjalla um þegar við tölum um starfsnám og hvernig getum við boðið það sem víðast og látið það þróast í nágrenni við framhaldsskólana á hverjum stað, hvernig getum við skilgreint starfsnám þannig að framhaldsskólarnir geti komið til móts við byggðarlög sín og tekið þátt í þeirri uppbyggingu sem þar þarf að eiga sér stað og veitt nám á þeim forsendum. Ég held að það sé samdóma álit allra sem líta á frv. jákvæðari augum en hv. þm. Svavar Gestsson að frv. auðveldar það að takast á við þessar nýju hugmyndir og þessi málefni. Það er alveg greinilegt. Hugmyndin um kjarnaskóla og þróunarstarf sem yrði unnið undir þeim formerkjum ætti einnig að auðvelda mönnum að takast á við þetta. Ég held því að það sé ekki réttmætt að halda því fram að í þessu frv. sé ekkert sem ekki sé í gildandi lögum. Þvert á móti er hér farið inn á nýjar brautir og auðveldara er að takast á við þetta í samvinnu við fagfélögin og þá sem á vettvanginum starfa og laga skólakerfið að þessum breyttu aðstæðum og þessum breyttu kröfum og þessum nýju hugmyndum. Þetta finnst mér að menn eigi að hafa í huga þegar um þetta er rætt. Ég er einnig sammála því sem fram hefur komið að nauðsynlegt sé að huga að kynningu á starfsnámsbrautum í grunnskólanum. Menntmrn. hefur lagt slíku átaki lið, einnig svokölluð iðnverkefni þar sem farið er með kynningu á starfsnámi í grunnskólana. Það er verið að gefa út bæklinga og kynna leiðir til starfsnáms og leggja upp á þeim forsendum að grunnskólanemendur átti sig betur á því hvaða nám er í boði, hvað það er sem þarf að læra til þess að stunda ákveðnar starfsgreinar. Þetta verk hefur verið unnið og er unnið í grunnskólanum. Í grunnskólunum er einnig tekist á við þetta með þeim hætti að tengja grunnskólana meira inn í atvinnulífið í nágrenni skólanna. Við getum farið upp í Breiðholt eða upp í Grafarvog og fylgst með því hvað hefur verið gert í skólum þar til að tengja námið í grunnskólunum inn í atvinnulífið í kringum grunnskólana og þannig á þetta að vera. Strax í grunnskólanum á að vekja áhuga á starfsnáminu og síðan á framhaldsskólinn að endurspegla það sem er á hverjum stað og laga sig að því þannig að hann sé lifandi þátttakandi í byggðarlagi sínu. Einnig er gengið skrefi lengra með þessu frv. þegar framhaldsskólanum er heimilað að hefja samstarf og stofna til samvinnu við sveitarfélög, faggreinafélög, stéttarfélög og atvinnurekendur eða aðra hagsmuna- og áhugahópa um fullorðinsfræðslumiðstöðvar. Þar er framhaldsskólanum heimilað að verða þátttakandi í símenntun og endurmenntun og þannig virkari í byggðarlögunum og taka þátt í starfsmenntun hjá þeim sem eldri eru. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að menn hafi í huga þegar litið er á frv. og hvað það hefur í för með sér verði það samþykkt sem ég tel fullvíst að verði gert. Og það er alls ekki rétt að halda því fram að þetta frv. sé skref aftur á bak eða gangi ekki í aðra átt en núgildandi lög. Hér er þannig að verki staðið að ég held að tækifærin eigi að aukast. Skólafræðingar og sérfræðingar í skólamálum hafa hins vegar skilgreint óvini starfsnámsins. Dr. Jón Torfi Jónasson hefur skrifað ritgerðir um óvini starfsnámsins og þeir eru ekki í lagafrumvörpum eða lagatextum heldur eru þeir annars staðar í þjóðfélaginu, felast m.a. í því hvernig er háttað uppbyggingu skóla sem veita fræðslu um starfsnám. Vafalaust er rétt að meira fjármagn gæti skilað betri árangri í því skyni en einnig er skynsamlegt að velta fyrir sér verkaskiptingu á milli skóla í þessu tilliti að standa þannig að málum að einstakir skólar fái verkefni sem séu nákvæmlega skilgreind og þeir séu byggðir upp og þar fjárfesti menn í besta tækjabúnaði þannig að a.m.k. á einum stað í framhaldsskólastiginu í landinu séu starfandi skólar sem geti boðið upp á framhaldssnám með hinum besta tækjabúnaði því það er ljóst að við höfum ekki fjármagn til þess að búa alla skóla jafn vel að þessu leyti. Það felst m.a. í hugmyndinni um kjarnaskóla og í hugmyndum um verkaskiptingu á milli framhaldsskólanna sem miðar að því að festa starfsnámið og treysta það í sessi. Dr. Jón Torfi Jónasson hefur bent á að minni skólar eiga það á hættu frekar en stærri skólar að breytast í bóknámsskóla og þar verði ekki stundað starfsnám með sama hætti og í fjölmennari skólum þar sem verkaskiptingin er önnur. Einnig hefur hann bent á það að atvinnulífið sé yfirleitt ekki þannig, hvað sem menn segja og hversu fjálglega sem menn tala, að það meti endilega menntun meira en annað og atvinnulífið gefi framhaldsskólanemum eða skólafólki ekki vísbendingar um það að sérmenntun eða mikil áhersla á menntun skili betri árangri þegar komið er út á hinn almenna vinnumarkað. Það eru ýmsir slíkir þættir sem þarf að hafa í huga þegar metið er og farið er yfir stöðu starfsnámsins hvers vegna, þrátt fyrir góðar yfirlýsingar og heitstrengingar í þessum sal og annars staðar, ekki hefur gengið betur en raun ber vitni á því sviði. En þessi vandi er ekki bundinn við Ísland. Hann er alls staðar fyrir hendi og það er sama hvar skólamenn og ráðherrar eða stjórnmálamenn koma saman og ræða um þessi málefni að alls staðar standa þeir frammi fyrir þeirri staðreynd að þrátt fyrir áherslu í orði á starfsnám og mikilvægi þess er þróunin í þá átt að nemendurnir sækjast frekar eftir bóknáminu jafnvel í þeim löndum þar sem sérstök áhersla er lögð strax á unga aldri á vísinda- og tækniþekkingu, þar er þróunin sú að þegar nemendur koma á efri ár fara þeir frekar í lögfræði eða hagfræði eða læknisfræði en þær greinar sem slík fræðsla hefði frekar átt að hvetja þá til. Við getum nefnt lönd eins Ísrael og Singapore þar sem sérstök áhersla hefur einmitt verið lögð á þetta miklu markvissara en annars staðar en þegar upp er staðið standa menn frammi fyrir því að önnur fög eru í tísku, ef má orða það svo, eins og lögfræði og læknisfræði þar sem menn vænta greinilega meiri áhrifa og meiri tekna en í öðrum störfum. Það er eitthvað sem við getum ekki ráðið við og eitthvað sem liggur í öðru en lögunum eða því markmiði endilega sem menn setja sér með skynsamlegri menntastefnu. Þetta vildi ég segja almennt um þetta því að ég held að það sé mikil skammsýni að álykta sem svo að þetta frv. geti í fyrsta lagi leyst allan vanda, það gerir það ekki, eða hins vegar að það gangi ekki fram á veg í þessu efni miðað við núgildandi lög. Ég held að ekki sé hægt að rökstyðja þá skoðun hv. þm. Svavars Gestssonar. Varðandi einstök önnur atriði, sem hafa komið fram í umræðunum, vil ég víkja að því sem hv. þm. Svavar Gestsson nefndi í upphafi máls síns þegar hann ræddi um fjármál framhaldsskólanna og hvaða horfur væru í því efni á komandi ári. Um það vil ég hafa fá orð en ef ætlunin er að ná fram þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar sem við vitum að er yfirlýst, þ.e. að draga úr fjárlagahallanum hlýtur það að koma niður á menntamálunum eins og annars staðar. Við stöndum frammi fyrir ýmsum erfiðum ákvörðunum að því leyti þegar til þeirra hluta er litið og ég vil ekki fullyrða neitt um það hver niðurstaðan verður en að sjálfsögðu líta menn á menntmrn. eins og önnur ráðuneyti þegar til þess er gengið að draga úr ríkisútgjöldum þó ég voni sem menntmrh. að menn hiki ekki við að raða málum eftir mikilvægi og eftir þeim yfirlýsingum og heitstrengingum sem gefnar hafa verið um einstaka málaflokka. Ef tekið er mið af því ættu menntamálin að njóta meiri velvildar hjá fjárveitingavaldinu en ýmsir aðrir þættir þegar að því kemur að draga úr ríkisútgjöldum en um það ætla ég ekki að segja. Ef ég lít á brtt. sem hv. þm. gerði að umtalsefni sérstaklega og varðar 3. gr. frv. um gildistöku þess ákvæðis sem þar stendur að kennsludagarnir verði ekki færri en 145 vil ég geta þess að ég lít ekki þannig á að til þess að hrinda þessum áformum í framkvæmd þurfi að endurnýja kjarasamninga við kennara. Ég tel að það rúmist innan núgildandi kjarasamninga. Kennarar eru annarrar skoðunar og ég hef í viðræðum við kennara talið mig hafa lagt fram upplýsingar sem sýni að unnt sé að ná þessu markmiði án þess að kollvarpa kjarasamningum kennara en um það eru menn ekki sammála. Ég minni á það að skv. 47. gr. laganna eiga lög þessi að öðlast gildi 1. ágúst 1996 en skuli síðan koma að fullu til framkvæmda í upphafi skólaárs 2000--2001. Ég tel að gildistökuákvæðið, 1. ágúst 1996 miðað við næsta skólaár, gefi ekki svigrúm til þess að 3. gr. komi til framkvæmda á næsta skólaári þannig að það verði að gefa meira svigrúm en frá 1. ágúst fram til 1. september þegar skólarnir hefjast til þess að hrinda henni í framkvæmd. Ég lít þannig á að hún verði komin til framkvæmda í fyrsta lagi skólaárið 1997--1998 og þá hafa menn ráðrúm til þess að taka á þeim málum sem uppi eru vegna þeirra hluta sem hér hafa verið nefndir þó ég sé því ósammála að það þurfi að hrófla við kjarasamningum kennara vegna gildistöku þessa ákvæðis. Þarna held ég að komið sé til móts við það sem segir í 8. tölul. í brtt. hv. þm. Svavars Gestssonar og þess vegna þurfi ekki að lögfesta neinar breytingar eða bráðabirgðaákvæði við þetta frv. vegna þessa máls. Ég held að nægilegt sé að vísa til gildistöku ákvæðanna í 47. gr. og ég er þeirrar skoðunar og lýsi því yfir að ég tel að svigrúmið frá 1. ágúst til 1. september á þessu ári sé of þröngt til að hrinda þessu í framkvæmd og það sé eðlilegt að menn gefi sér tíma fram til næsta skólaárs 1997--1998 til þess að það markmið náist. Varðandi aðra þætti í brtt. hv. þm. Svavars Gestssonar, t.d. um aðalnámskrána í 4. tölul., að í henni skuli tilgreina mat á námi til námseininga, tel ég að þetta felist í raun og veru í núgildandi ákvæði og þurfi ekki að árétta með þessum hætti. Varðandi það að kennarar eigi að segja álit sitt á því hver sé skipaður skólameistari vek ég athygli á því að í 9. gr. eru ákvæði um almenna kennarafundi þar sem segir að þeir eigi að fjalla um námsskipan, kennsluhætti, þar með talið námsmat og aðra starfsemi. Síðan segir að menntmrh. eigi að setja reglugerð um starfssvið kennarafunda og þá hlýtur að koma til álita við smíði þeirrar reglugerðar að taka þar fram að umsögn um skólameistara sé á verksviði kennarafunda og þurfi ekki að setja um það ákvæði í lögin heldur sé unnt að taka á því með reglugerð á grundvelli 9. gr. þar sem er vísað í aðra starfsemi skólans og þar séu forsendur fyrir slíku reglugerðarákvæði. Þannig má fara yfir ýmsar af þessum greinum þar til kemur að grundvallarágreiningi sem kann að vera um það hverjir eiga að sitja í skólanefndum eða varðandi 15. gr. en ég er ekki sammála þeirri túlkun á henni sem hér hefur komið fram að hún sé jafnþrengjandi og um er talað. Þegar menn tala fjálglega um það hér að það sé eitthvert nýmæli að tekið sé inn í framhaldsskóla á grundvelli einkunna vil ég ítreka það sem ég sagði um Menntaskólann á Akureyri í umræðum hér áður að þar taka menn inn á grundvelli einkunna og einnig í Menntaskólanum í Reykjavík og fleiri skólum. Hér er því ekki um það nýmæli að ræða sem menn láta í veðri vaka á þessum stað þannig að ég tek undir ýmislegt sem kemur fram í þessum brtt. en tel unnt að hrinda því í framkvæmd án þess að frv. sé breytt. Ég tek undir orð hv. formanns menntmn., Sigríðar Önnu Þórðardóttur, þegar hún gagnrýnir það orðalag hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur að þetta séu ómannúðleg lög, ef samþykkt verða. Mér finnst að slík orðanotkun varðandi þessi lög sé út í hött. Auðvitað eru þetta ekki ómannúðleg lög þótt að menn séu kannski ekki sáttir við allt sem í frv. stendur. Það er ekki verið að fjalla um nein mannúðarmál í þeim skilningi að verið sé að níðast á einhverjum með þessu lagafrumvarpi og að nota orð af þessu tagi um frv. sem þetta er mengun á íslenskri tungu. Það er verið að útjaska orðum sem menn eiga að nota þegar eitthvað mikið er í húfi en ekki frv. eins og hér er um að ræða. Það er alls ekki verið að níðast á neinum með þessu frv. eða gera ungu fólki lífið erfiðara, þvert á móti. Það er verið að auka valkosti ungs fólks og koma til móts við óskir þess og þessara skóla og bregðast við viðfangsefnum í menntamálum þjóðarinnar með jákvæðum og uppbyggilegum hætti. Þá vil ég víkja að tillögu hv. þm. Ástu B. Þorsteinsdóttur. Ég tel að í frv. sjálft byggist allt saman á þeirri meginhugsun að ekki sé gerður greinarmunur á fötluðum og ófötluðum nemendum og að leiðarljósi verði haft við framkvæmd frv. eða laganna verði frv. samþykkt að Salamanca-yfirlýsingin og aðrar slíkar yfirlýsingar sem eru stefnumarkandi yfirlýsingar um það hvernig staðið skuli að því að auðvelda fötluðum nemendum nám á framhaldsskólastigi eins og annars staðar. Það er gleðilegt til þess að vita að Íslendingar hafa fengið viðurkenningu Evrópusambandsins vegna þess hvernig tekist hefur til við kennslu fatlaðra, m.a. Menntaskólinn við Hamrahlíð, og verður sú viðurkenning veitt í næsta mánuði. Þar verður litið til okkar sem fordæmis um það hvernig skynsamlega er á málum tekið. Varðandi það sem segir í 19. gr. þá held ég að það geti verið nauðsynlegt að hafa heimildir eins og þar er mælt fyrir um vegna sérstakra aðstæðna. Hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir vísaði til þess, eins og það hefði eitthvað komið úr lausu lofti að vandi Öskjuhlíðarskólans og þeirra nemenda sem þar eru sé leystur. Það var vegna þess að menntmrn. tók á málinu og hefur mótað ákveðna stefnu varðandi nemendur þar að þeir sem eru að útskrifast úr 10. bekk grunnskóla núna geta farið í starfsdeild þar og a.m.k. næsta vetur vegna samninga við Reykjavíkurborg þá sjáum við hvert framhaldið verður á því. Þeir sem eru búnir með eitt ár í starfsdeildinni í Öskjuhlíðarskóla geta lokið á næsta ári og verið þar í tvö ár og þeir sem eru búnir með tvö ár geta annaðhvort farið í Iðnskólann í Reykjavík eða Borgarholtsskóla og haldið þar áfram. Ég held að það séu slík sjónarmið sem menn hafa í huga þegar verið er að veita menntmrh. þessa heimild, að nauðsynlegt sé í sérstökum tilvikum að taka á málum einstakra nemenda. Það er ekki meginreglan. Þetta er eins og menn sjá þegar þeir lesa lögin eða frv. engin undantekningarregla og ég held að nauðsynlegt sé að slá slíkan varnagla í þessu frv. til að unnt sé að taka á öllum málum og bregðast við í öllum tilvikum því ekki er eins komið fyrir öllum einstaklingum í þessum hópi. Það þarf því að grípa til ýmissa úrræða. Ég hef fullan skilning á því sjónarmiði sem kemur fram í breytingartillögunni og því meginviðhorfi sem þar er lýst og mun í störfum mínum hafa hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem þar eru en ég tel ekki skynsamlegt að breyta frv. og tel það óþarft sérstaklega þegar ég heyrði hv. þm. lýsa skilningi sínum á 2. mgr. 19. gr. frv. Að því er varðar fullorðinsfræðslulöggjöfina og brottfall hennar með lögfestingu þessa lagafrv. tel ég eftir að hafa farið í gegnum viðræður við aðila vinnumarkaðarins um fullorðinsfræðsluna og eftir að hafa kynnst því í hvaða vandræðum menn lentu með framkvæmd fullorðinsfræðslulaganna að verið sé að taka á málum af raunsæi og með það í huga að grípa til aðgerða en ekki til þess að halda áfram að hjakka í sama farinu ef ég má orða það svo án þess að nokkuð gerist og án þess að menn kæmust neitt áfram. Lögin sem verða afnumin með samþykkt þessa lagafrv. held ég að hafi verið gagnslítil þótt ég hafi á sínum tíma staðið að því að samþykkja þau. Í reynd var aldrei unnt að framkvæma þau og fullorðinsfræðslan var í blindgötu en með þeirri tilhögun sem hér er tekin upp er hún tengd inn í framhaldsskólann. Eins og ég sagði lít ég á það sem sérstakt gildi fyrir framhaldsskólann að geta verið þátttakandi í fullorðinsfræðslu í byggðarlögum sínum og í nágrenni sínu til þess að hann verði lifandi þátttakandi í uppbyggingu og þeirri starfsemi sem fer fram á hverjum stað. Mér finnst óþarfi að fjalla um fullyrðingar eins og þær að þetta frv. beri það með sér eða meðferð málsins að litið sé á kennara eins og óvini skólakerfisins númer eitt eins og hv. 8. þm. Reykn. gat hér um. Að sjálfsögðu er ekki litið á kennara sem óvini skólakerfisins. Um þetta mál hafa farið fram viðræður við kennara og ég hef átt viðræður við kennara. Að sjálfsögðu erum við ekki sammála um allt en að mörgu leyti hef ég komið til móts við sjónarmið þeirra og ég held að broddurinn úr gagnrýni þeirra sé tekinn með þeirri meðferð sem þetta mál hefur fengið og þeirri meðferð sem málið mun fá og hvernig á því verður tekið eftir að frv. verður samþykkt og það sé með engum rökum unnt að halda því fram að í þessu máli hafi verið staðið þannig að verki að kennurum hafi sérstaklega verið ögrað. Að sjálfsögðu eru menn ekki sammála um allt og það verða menn að sættast við. Alþingi hefur síðasta orðið í þessu máli eins og öðrum er varða lagasetningu. Að því er varðar kostnaðarskiptinguna finnst mér óþarfi að endurtaka það sem ég sagði í síðustu umræðu um málið í ágætum umræðum um það mál sem snerist að verulegu leyti um kostnaðarþáttinn og skiptingu á kostnaði milli ríkis og sveitarfélaga við uppbyggingu á heimavistum. Það er ljóst að það er á Akranesi, Sauðárkróki, Akureyri, Egilsstöðum og Laugarvatni sem helst skortir heimavistir. Ég er reiðubúinn til þess að láta gera heildarúttekt á þörf fyrir aukið heimavistarrými, efna til málþings til að átta sig á því hvaða leiðir eru skynsamlegastar á hverjum stað til að fjármagna byggingu heimavista og einnig mun ég nýta mér þá heimild sem fram kemur í greinargerð með frv. sem er þess eðlis að unnt er að semja við einstök sveitarfélög um kostnaðarþáttinn sérstaklega. En ég tel að það sé mjög óskynsamlegt að hverfa frá því meginsjónarmiði sem frv. mælir fyrir um um þessa kostnaðarskiptingu, 40% á móti 60%. Eftir því sem ég kynni mér málið betur þeim mun sannfærðari er ég um að það sé nauðsynlegt, skynsamlegt og réttlætanlegt að sveitarfélögin séu þátttakendur í uppbyggingu á heimavistunum því að þær nýtast sveitarfélögunum ekki síður en nemendunum og ríkisvaldinu þegar upp er staðið og þau eigi að vera þar þátttakendur og eigi að hafa sitt að segja um það. Ég hef ekki skipt um skoðun við umræður um þetta, þvert á móti hef ég sannfærst betur um réttmæti þess að hafa þá reglu sem mælt er fyrir um í frv. með þeim fyrirvörum sem koma fram í greinargerðinni og með þeim ásetningi mínum að á þessu máli verði tekið heildstætt og síðan sérstætt á einstökum stöðum þegar til framkvæmda kemur. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vék að spurningunni um kjarnaskóla og 31. gr. frv. og spurði sérstaklega um Menntaskólann í Kópavogi. Það er rétt sem hv. þm. sagði að einmitt um þessar mundir er verið að efna gömul fyrirheit um það að matvælakennsla og matvælafræðsla og Hótel- og veitingaskólinn flytjist í Kópavog. Hann mun taka þar til starfa næsta haust. Ég sé það ekki sem neina ögrum við það starf að á Akureyri þróist einnig matvælakennsla á þeim forsendum sem þar er um að ræða. En ég er tilbúinn til þess, komi fram óskir um það, að Menntaskólinn í Kópavogi verði kjarnaskóli á þessu sviði. Það er sjálfsagt að skoða það. En eins og segir í frumvarpstextanum í 31. gr. þarf menntmrh. að geta að fenginni umsögn starfsgreinaráðs og stofnaðila gert framhaldsskóla eða deild í framhaldsskóla að kjarnaskóla um lengri eða skemmri tíma. Í samráði við starfsgreinaráð hefur kjarnaskóli forgöngu um að þróa námsefni, námsskipan og kennsluaðferðir í starfsnámi og aðstoða aðra skóla og fyrirtæki við umbætur í kennslu og þjálfun á viðkomandi sviði. Það er ekki verið að tala um að skólinn einoki námið fyrir landið allt heldur hefur hann ákveðnu hlutverki og þróunarstarfi að gegna. Ef aðilar málsins sem þurfa að þessu að koma eins og hér er um getið vilja beita sér fyrir því í Menntaskólanum í Kópavogi þá held ég að það hljóti að verða tekið til velviljaðrar skoðunar. Það er að vísu ekki búið að móta reglurnar um kjarnaskólana og menn hafa ekki áttað sig nákvæmlega á því í smáatriðum hvernig að því verður staðið. En eins og ég verð var við telja ýmsir að þetta sé mjög spennandi viðfangsefni. Það er alveg ljóst að hér á höfuðborgarsvæðinu er Menntaskólinn í Kópavogi sérstaklega álitlegur vegna þess sem við höfum verið að ræða, matvælanámsins og síðan Borgarholtsskóli út af málmiðnaði og bíliðngreinum. Þannig mætti fara yfir fleiri skóla en þessir hafa kannski einna mesta sérstöðu miðað við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um verkaskiptingu sem eru að vísu mjög erfiðar ákvarðanir fyrir ýmsa skóla sem telja sig missa spón úr aski sínum og standa eftir höllum fæti sem ég tel nú að eigi ekki endilega við rök að styðjast. Hv. 8. þm. Reykn. nefndi sem gróusögu, sem ég átti ekki von á að menn færu að bera inn í þingsalinn, um að aðalnámskrá framhaldsskóla yrði ekki tilbúin fyrr en árið 2001. Ég veit ekki hvaðan þessi saga er upprunnin en markmið mitt er að lokið verði við að semja aðalnámskrá fyrir grunnskólann og framhaldsskólann á næstu tveimur árum. Ég hef sett það markmið í menntmrn. í þau störf sem þar eru að hefjast að ljúka þessu helst á tveimur árum bæði fyrir grunnskólann og framhaldsskólann. Það er mikið verkefni og e.t.v. ekki unnt að ná því á þeim tíma. En mér finnst að þó sé raunsætt að gera ráð fyrir því ef vel tekst til og góð samvinna skapast að unnt verði að ljúka gerð aðalnámskrár fyrir þessi tvö skólastig á tveimur árum svo framarlega sem þetta frv. verði samþykkt og svo framarlega sem flutningur grunnskólans gengur fyrir sig eins og að er stefnt. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hverjir mundu koma að þessu verki. Innan ráðuneytisins hefur starfsmaður verið verkefnaráðinn til þess að vinna með deildarstjóranum í grunnskóladeildinni, Hrólfi Kjartanssyni, og í framhaldsskóladeildinni, Herði Lárussyni, og síðan með Stefáni Baldurssyni, skrifstofustjóra í mennta- og vísindadeildinni. Þeir munu gera starfsáætlun sem síðan verður unnið eftir. Þar munu verða kallaðir til kennarar og aðrir sem þurfa að koma að verkinu og spurning er hvort ekki verði auglýst eftir mönnum sem hafa áhuga á þessu þannig að það verði gert eins mikið fyrir opnum tjöldum og kostur er og unnið að málinu. Sá sem vinnur þetta verk með þeim núna heitir Jónmundur Guðmarsson og er hann að taka þetta saman og leggja þetta fyrir. Ég hef einnig áhuga á því þegar hugmyndir liggja fyrir að fá e.t.v að kalla á menntmn. Alþingis, sem starfar á milli þinga, og fá að ráðgast við hana um einstaka þætti ef svo ber undir og ef nefndarmenn hefðu áhuga á því að taka þátt í slíku starfi gætu þeir það því eins og við vitum er þetta faglegt starf, þetta er skipulegt starf og það þarf einnig að taka mikilvægar pólitískar ákvarðanir sem mér finnst eðlilegt að fulltrúar stjórnmálaflokkanna komi að. Þar finnst mér að ég geti átt samráð við menntmn. þingsins og kallað hana til fundar til þess að fara yfir atriði í þessu ef svo bæri undir þótt málinu yrði ekki skotið til hennar. Ekki ætla ég að brjóta gegn þingsköpum en mér finnst að í menntmn. hafi safnast fyrir ákveðin sérþekking á skólamálum sem mér finnst sjálfsagt að færa mér og ráðuneytinu í nyt við jafnviðamikið starf og endurskoðun námskrár er. Slíkar meginákvarðanir sem lytu að pólitískri hlið málsins, ef ég má orða það svo, yrði að taka á næstu mánuðum og síðan færi vinnan af stað og unnið yrði að því eins skipulega og kostur er með það að markmiði að þetta taki ekki mjög langan tíma. Ég vil einnig lýsa því yfir að verði frv. samþykkt núna hef ég fullan hug á því að setja af stað starf í svipuðum dúr og unnið var á grundvelli grunnskólalaganna við að semja þær reglugerðir, reglur og annað slíkt sem þarf að setja á grundvelli laga. Í mörgum greinum er gert ráð fyrir því að settar séu reglugerðir og ég tel mjög brýnt að það sé gert sem allra fyrst og að það verði gert á svipaðan hátt og staðið hefur verið að því að setja reglugerðir á grundvelli grunnskólalaganna sem hefur gengið mjög vel og þarf að liggja fyrir. Kröfurnar um slíkar reglur og gegnsæi í skólakerfinu eru sífellt að aukast. Við höfum nýlega samþykkt upplýsingalög, stjórnsýslulög og aðra slíka lagabálka sem snerta skólastarfið einnig þannig að kröfur til stjórnvalda um það að reglur séu skýrar og starfsaðferðir skýrt mótaðar eru mjög brýnar. Þess vegna m.a. tel ég að það sé mjög mikilvægt skref í þróun íslenskra skólamála ef frv. verður samþykkt á þessu þingi. Ég tel að það muni færa okkur fram á veginn þótt það leysi auðvitað ekki úr öllum vanda og við glímum enn við hina sex óvini starfsnámsins sem er kannski ekki á valdi okkar stjórnmálamannanna að sigrast á.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir ræðu hans. Mér fannst hún staðfesta það mjög vel að það er óþarfi að vera að taka þetta mál í gegnum þingið með þeim hætti sem hér er ætlunin að gera. Í fyrsta lagi er ljóst að á grundvelli gildandi laga er hægt að efna til þess samstarfs við atvinnulífið sem hann talaði um, t.d. á grundvelli þeirrar lagabreytingar sem gerð var á síðasta kjörtímabili undir forustu þáv. menntmrh. varðandi prentnámið sérstaklega. Í annan stað held ég að það sé hægt að koma því við að ákveða að skólar hafi sérstök verkefni, eins og hæstv. ráðherra kom hér að, m.a. þessir kjarnaskólar. Vandinn þar hefur alltaf verið sá að ráðherrarnir hafa yfirleitt verið feimnir við að taka ákvarðanir um verkaskiptingu skólanna. Það endaði með því t.d. um skeið að það voru allt í einu stofnaðir tveir framhaldsskólar í Suður-Þingeyjarsýslu með fullri virðingu fyrir þeim. En það var ekki mikil verkaskiptahugsun á bak við þá niðurstöðu þegar hún varð til á sínum tíma. Það hefur verið vandinn að í menntmrn. hafa menn ekki þorað að raða hlutum í forgangsröð og það er hægt að gera á grundvelli gildandi laga. Vandinn er ekki sá að svo og svo margir vilji fara í lögfræði og svo og svo margir í læknisfræði. Vandinn er sá að svo og svo margir fara ekki í neitt, það er aðalvandinn á Íslandi. Og því miður er ekkert í þessu frv. sem tekur á því máli, eins og ég hef reyndar margoft sagt. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það sem hann sagði varðandi 3. gr. sem mér fannst merkilegt. Það leiðir til þess að ég íhuga hvort ég dreg til baka tillögu mína nr. 8. En ég segi hins vegar að gildistökugreinin í frv. er náttúrlega alveg með ólíkindum og hún er sjálf staðfesting á því að frv. er óþarft. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. ágúst 1996 og skulu komin að fullu til framkvæmda í upphafi skólaársins 2000--2001.`` Ég man ekki til þess að menn hafi samþykkt gildistökuákvæði með teygju eins og hér er gerð tillaga um.

Virðulegi forseti. Það er að mínu mati verið að níðast á fólki þegar fólki er stíað í sundur og dregið inn í ákveðna dilka, inn á ákveðnar brautir við 15 ára aldur sem það kemst ekki út af. Forsendur slíkra ákvæða eru í mörgum tilvikum mjög veikar. Ég vil þess vegna kalla þetta frv. ómannúðlegt. Hinn harði heimur samkeppninnar er raunveruleiki sem forðast er að horfast í augu við bæði í leikskólanum og innan grunnskólans í lengstu lög. Fyrr eða síðar tekur raunveruleikinn við, það er rétt. En að mínu mati er alveg óþarfi að gera það með jafnósvífnum hætti og hér er lagt til, þ.e. að loka fólk af á þeim brautum sem það velur í upphafi, að öðrum kosti tapar það verulegum einingum eða námsárum. Ég tel þetta ómannúðlegt vegna þess að forsendur slíkra ákvarðana eru veikar og hljóta að vera veikar þar sem þroski 15 ára nemanda er ekki slíkur að hann geti verið með fullmótaðar hugmyndir um sitt framtíðarstarf. Ég tel að námsráðgjöf sé góðra gjalda verð til að veita upplýsingar um störf og leysa persónuleg vandamál en námsráðgjöf getur ekki flýtt þroska nemenda til slíkra ákvarðana. Ég tel að þetta sé jafnilla hugsað fyrirbæri og verknámshugmyndir gagnfræðaskólanna voru forðum og þetta sé jafnómannúðlegt og það var í Bretlandi þegar börn voru sett í ,,menntaskóla``, svokallaða grammar schools, 11 eða 12 ára eða landsprófshugmyndin hér þótti stríða gegn hugmyndinni um jafnrétti til náms. Þess vegna vil ég kalla þetta ómannúðlegt. Ég vil að lokum þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin varðandi fullorðinsfræðsluna en saknaði þess að fá ekki svör við tómstundanáminu.

Herra forseti. Það læðist alltaf að mér sá grunur þegar ég heyri hv. þm. tala um frv. að við séum að tala um ólíka hluti. Það getur ekki verið að frv. sé eins og hv. þm. er að lýsa því. Ég hef lesið það oft og ég hef farið oft gegnum það og það er ekki svona eins og hv. þm. er að lýsa því. Þess vegna tel ég að það sé með öllu óréttmætt að tala um að hér sé ómannúðlega að verki staðið. Það er ekki verið að loka ungt fólk inni á neinum brautum eða setja það á einhverja námsklafa sem það losnar ekki af. Ég andmæli þessu enn og tel að við séum í raun og veru að tala um eitthvert annað mál en þetta frv. ef við ætlum að ræða það á þeirri forsendu sem hv. þm. gerði. Varðandi tómstundanámið þá er það nám sem unnt er að stunda og ráðuneytið mun ekki hafa nein sérstök afskipti af því. Það er hins vegar í annarri grein en þeirri sem fjallar um fullorðinsfræðsluna fjallað um að þeir sem hafa upp á tómstundanám að bjóða geta fengið viðurkenningu ráðuneytisins ef þeir kjósa, sem ætti þá að auðvelda þeim að sýna fram á að þeir séu með nám í boði sem fellur að skólakerfinu. Einnig eru í frv. opnaðar nýjar leiðir að þessu leyti, bæði fyrir aðila til þess að fá viðurkenningu ráðuneytisins og einnig varðandi rekstur á einkaskólum og annað slíkt. Ég held því að það sé ekki heldur unnt að segja að það sé verið að leggja stein í götu tómstundanámsins og þeir sem fjalla um fullorðinsfræðsluna í ráðuneytinu og í tengslum við þetta munu að sjálfsögðu huga að tómstundanáminu og sjá hvernig unnt er að bregaðst við óskum á því sviði.

Herra forseti. Það ákvæði sem ég gerði að umtalsefni til þess að rökstyðja það að ég væri að tala um ómannúðlegt frv. er m.a. það ákvæði í frv. þar sem talað er um að námsbrautir séu skipulagðar með lokamarkmið náms að leiðarljósi. Þetta mun óneitanlega bæði hafa í för með sér að nemendur þurfa að fara meira á milli skóla miðað við vinahópinn og einnig verður erfiðara að flytja sig á milli brauta.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans ítarlegu svör við umræðunni um framhaldsskólafrv. Ég þakka honum enn fremur fyrir það að minna mig á þá sameiginlegu aðdáun sem við greinilega höfum á Menntaskólanum við Hamrahlíð. Ég get fullvissað hann um að ég hef fylgst þar vel með starfi og það sem kannski fær mig til þess að koma upp með andsvar er einmitt sú staðreynd að það hafa verið geysilega miklir og skemmtilegir vaxtarbroddar í framhaldsskólunum sem hafa fengið að þróast án þess að vera settir í bása eins og ég tel að hér sé verið að gera með stofnun sérstakra deilda eða heimildarákvæðum um stofnun sérstakra deilda við framhaldsskólana. Það er einmitt verið að þjóna geysilega mörgum og fjölbreyttum hópum fatlaðra nemenda í framhaldsskólunum í dag. Ég nefni Menntaskólann við Hamrahlíð og Iðnskólann í Reykjavík. Þar hefur ekki verið farið út í það að stofna sérdeildir fyrir þessa hópa. Því tel ég að þetta orðalag sem hér er notað í 19. gr. sé í raun skref til baka og endurspegli ekki þann raunveruleika sem framhaldsskólinn hefur þó verið að þróa fram að þessu. Það er ekki við hæfi að ég leiðrétti hæstv. ráðherra en ég get ekki á mér setið. Það er rétt að Menntaskólinn við Hamrahlíð hefur verið tilnefndur til verðlauna hjá Evrópusambandinu, í Heliosverkefni Evrópusambandsins. Verðlaunin hafa hins vegar ekki verið ákveðin og verða ekki ákveðin fyrr en 3. desember nk. Það kann að vera að þetta hafi ekki komist nægilega vel til skila til hæstv. ráðherra. En ég skora enn og aftur á hæstv. ráðherra og formann menntmn. að endurskoða viðhorf sín til skilgreiningarhugtaka því að þau skipta meginmáli þegar rætt er um minnihlutahópa.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa ábendingu. Það er rétt að kannski var ég ónákvæmur í orðum. Eins og ég skil það þá hefur Hamrahlíðarskólinn verið tilnefndur og síðan koma sérfræðingar frá Evrópusambandinu til að meta hann núna í sumar. Vonandi rætast þau orð að hann fái þessa viðurkenningu á grundvelli þessa verkefnis. Það hefur einnig gerst innan þess skóla að það hefur verið ákveðið að stofna þar embætti kennslustjóra fyrir fatlaða og kennarafundur hefur nýlega samþykkt það. Til þessa verks verður því gengið og það er mikilvægt skref í þessa átt. Ekki má gleyma því að í Borgarholtsskólanum er einnig verið að leggja sérstaka áherslu á kennslu fyrir fatlaða og þannig er víða verið að byggja þetta upp. En ég held að hvað sem þessu líður eigi þetta að falla inn í almenna skólakerfið og það sé nauðsynlegt að hafa þessa heimild til þess að stofna sérdeildir til þess að bregðast við í slíkum tilfellum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti menntmn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 66/1995, um grunnskóla. Menntmn. hefur fjallað um málið sem er flutt vegna yfirfærslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga og er það byggt á samkomulagi milli aðilanna frá því í mars sl. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Miða breytingarnar annars vegar að því að gera ákvæði 1. gr. skýrara en samkvæmt því er Sambandi ísl. sveitarfélaga falið frumkvæði að lausn á málefnum grunnskólans sem varða fleiri en eitt sveitarfélag, ef þeim er ekki skipað með öðrum hætti í lögum, reglugerðum eða með samkomulagi aðila. Líklegt er að á ákvæðið reyni fyrst og fremst varðandi sérskóla, en mjög mikilvægt er að tryggja grundvöll þeirrar viðkvæmu starfsemi sem þar fer fram. Hins vegar miða tillögurnar að því að endurskoða skuli ákvæði 1. gr. fyrir 1. janúar 1999 eða á tímabilinu í kjölfar flutnings grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu um breytingu á lögum um grunnskóla byggist á samkomulagi milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna vegna kostnaðar- og tekjutilfærslu við flutning grunnskólans eins og fram kemur í greinargerð. Því mætti ætla að hér sé um algert samkomulag að ræða. Þess vegna vil ég gera örstutta grein fyrir því hvers vegna ég skrifa undir nefndarálit menntmn. með fyrirvara. Ástæðan er sú að ég tel að það sé mjög óeðlilegt og eiginlega alveg út í hött að fela frjálsum félagasamtökum eða Sambandi ísl. sveitarfélaga hvort sem er að hafa frumkvæði að lausn málefna grunnskólans, samanber texta brtt. nefndarinnar, eða fara með málefni grunnskólans sem varða skóla þar sem um fleiri en eitt sveitarfélag er að ræða. Þess vegna vekur þetta þá spurningu hvort ætlunin sé að frjáls félagasamtök taki að sér vald eins og þriðja stjórnsýslustigið. Á milli 1. og 2. umr. fékk menntmn. á sinn fund fjölmarga aðila eins og fram kemur í nefndarálitinu, m.a. fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, Reykjavíkurborg, menntmrn. og viðkomandi sérskólum, en það eru einkum sérskólarnir sem þessi ákvæði 1. gr. ná til. Eðlilega létu fulltrúar sérskólanna í ljós miklar áhyggjur út af þessu ákvæði. Áhyggjur yfir því að þeir yrðu starfsmenn frjálsra félagasamtaka að því er virtist til frambúðar ef miðað var við frumvarpstextann. Slíkt er að mínu mati fullkomlega óviðunandi bæði faglega og formlega varðandi kjaraleg atriði. Það er að mínu mati alveg ljóst að í þessu máli hefur ríkisvaldið einfaldlega ekki unnið heimavinnuna sína. Því á að redda málum fyrir horn á meðan málin eru óútkljáð og færa frjálsum félagasamtökum, nefnilega Sambandi íslenskra sveitarfélaga, stjórnsýsluvald allt fram til 1. jan. 1999, samanber brtt. nefndarinnar við 6. gr. Það að fela Sambandi íslenskra sveitarfélaga það hlutverk að eiga frumkvæði að lausn málefna grunnskólans sem varðar fleiri en eitt sveitarfélag, en þar eru sérskólarnir umfangsmestir eins og áður segir, hlýtur að orka tvímælis. Það er veruleg spurning hvort þetta muni hafa fordæmisgildi og hvort það sé kannski ætlunin að sambandið verði í auknum mæli umboðsaðili ríkisvaldsins. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. menntmrh., ef hann er einhvers staðar nærtækur, eða hv. formann menntmn., hvort það sé ætlunin að færa í auknum mæli frjálsum félagasamtökum vald ríkisvaldsins. Samkvæmt 105. gr. sveitarstjórnarlaga segir að ríkisvaldið viðurkenni Samband íslenskra sveitarfélaga sem sameiginlegan málsvara sveitarfélaga í landinu. En aðild sveitarfélaganna að þessu sambandi er eftir sem áður frjáls. Í þessu sambandi má nefna að í sambærilegum samtökum í Danmörku er Kaupmannahöfn ekki aðili, þ.e. þessi samtök gætu hugsanlega verið til án þess að Reykjavíkurborg væri í þeim. Þetta er að mínu mati augljóslega laus endi við flutninginn á grunnskólanum til sveitarfélaganna, sem ætti fyrir löngu að vera búið að hnýta. Að mínu mati hefði verið eðlilegast að ríkið sæi um rekstur sérskólanna þangað til samið hefur verið við sveitarfélögin með viðunandi hætti þannig að öll sveitarfélög eigi áfram aðgang að öllum sérskólum án þess að það bitni óhóflega á fjárhag þeirra sveitarfélaga sem hýsa viðkomandi sérskóla og án þess að það verði fjárhagsleg spurning fyrir hvert sveitarfélag hvort það hafi efni á að senda barn í sérskóla eða hvort það eigi að kenna því í héraði. Slíka ákvörðun á að taka á uppeldisfræðilegum eða kennslufræðilegum forsendum en ekki fjárhagslegum. Annað er brot á hugsjóninni um jafnrétti til náms. Þetta verður að mínu mati best gert með því að beita Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þannig að viðunandi sé fyrir alla aðila. Þessu starfi er einfaldlega ólokið, því miður, og ég endurtek þá skoðun mína að þessi lausn sem hér er lögð til er klúður. Þess vegna skrifa ég undir nál. með fyrirvara en ég styð þó frv. og við kvennalistakonur í heild ef það má verða til þess að af flutningi grunnskólans til sveitarfélaganna geti orðið þó útfærslan á fyrstu greininni sé varla boðleg.

Virðulegi forseti. Í tilefni af orðum hv. síðasta ræðumanns tek ég sérstaklega fram að það hefur aldrei komið til greina að með þessu frv. væri verið að búa til þriðja stjórnsýslustigið. Það er alveg ljóst að enginn vill það, a.m.k. hvorki stjórnarmeirihlutinn né Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég tel að það sé rangtúlkun að túlka það með þessum hætti. Það hefur heldur aldrei staðið til að starfsmenn sérskóla yrðu starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hins vegar er verið að gera ráð fyrir því í 1. gr. þessa frv. að Samband íslenskra sveitarfélaga geti komið að því að leysa ákveðin vandamál sem koma upp við flutning grunnskólans. Það er ekkert skrýtið þó einhver slík mál komi upp þegar um svo viðkvæman og viðamikinn málaflokk er að ræða eins og grunnskólinn er. Ég tel að það hafi tekist ákaflega vel að leysa þau vandamál sem upp hafa komið fram til þessa. Hér er einmitt verið að taka á því. Það er einfaldlega verið að tryggja tilvist sérskólanna með úrræði sem verður endurskoðað innan ársins 1999. Það er bráðabirgðalausn að Reykjavíkurborg komi að rekstri skólanna. Það er síðan hugsanlegt að sú lausn verði varanleg en það getur líka vel verið að menn leysi það á einhvern annan hátt.

Virðulegi forseti. Þetta andsvar hv. formanns menntmn. kemur mér verulega á óvart þar sem farið var vandlega í saumana á því í menntmn. hvaða annmarkar fylgdu því að starfsmenn sérskólanna yrðu starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Reyndar var ekkert rætt sérstaklega um þriðja stjórnsýslustigið en reynt var að andmæla því að um það væri að ræða hér. Þess vegna vil ég spyrja hv. formann: Hverra starfsmenn verða starfsmenn sérskólanna núna á næstunni ef þeir verða ekki starfsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga?

Virðulegi forseti. Þeir verða að sjálfsögðu starfsmenn Reykjavíkurborgar. Með þeirri lausn sem verið er að vinna að, og ég veit ekki annað en hún sé í burðarliðnum og það séu komin drög að samkomulagi um að Reykjavíkurborg annist rekstur sérskólanna næsta ár, verða starfsmennirnir þar með starfsmenn Reykjavíkurborgar.

Herra forseti. Ég vil gjarnan koma inn í þá umræðu sem hér hefur verið hafin varðandi flutning grunnskólans til sveitarfélaganna og það frv. sem hér liggur fyrir. Jafnrétti til menntunar og skólagöngu eru grundvallarmannréttindi og eins og við höfum rætt hér í kvöld er samkvæmt gildandi lögum um öll skólastig það talið til hlutverka skólanna að stuðla að alhliða þroska, heilbrigði og menntun allra nemenda auk þess að búa þá undir líf og starf í samfélaginu. Réttur fatlaðra barna og ungmenna til kennslu og þjálfunar við hæfi í heimaskóla á að vera samkvæmt lögunum ótvíræður. Þetta vil ég undirstrika. Með þessi réttindi í huga hlýtur það frv., sem hér er lagt fram um breyting á lögum um grunnskóla, að vekja upp nokkrar spurningar. Frv. er flutt vegna flutnings grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga og byggt á samkomulagi þessara aðila frá því í vor samkvæmt því sem fram kemur í nál. með frv. Það kemur fram í áliti menntmn. Alþingis að ýmsar þær breytingar sem eru boðaðar á frv. séu gerðar að ósk Sambands íslenskra sveitarfélaga. Á það e.t.v. sértaklega við um 1. gr. frv. Vekur það sérstaka athygli að þessar hugmyndir um breytingar hafa ekki verið bornar undir aðra hagsmunaaðila en sveitarfélögin og forsvarsmenn sérskólanna. Ekkert hefur t.d. verið rætt við foreldrafélag fatlaðra barna sem þessar breytingar snerta þó hvað mest. Enda virðist það vera meginmarkmið þessara breytingartillagna að fá sveitarfélögin til að samþykkja yfirtöku á rekstri grunnskólans hvað sem það kostar og jafnvel með því að færa fórnir hvað varðar þarfir, réttindi og hagsmuni nemenda sem eiga undir högg að sækja í grunnskólum landsins í dag. Staða grunnskólans og möguleikar hans á að veita öllum börnum menntun í samræmi við markmið laganna innan þess fjárhagsramma, sem rekstrinum hefur verið settur, hefur oft verið dreginn í efa. Fjöldi barna sem eiga við ýmsa námsörðugleika að stríða virðist fara sívaxandi. Að mati sérfræðinga á fræðsluskrifstofu Reykjavíkurborgar má líkja þeim fjölda barna í grunnskólum Reykjavíkur í dag, sem hafa fengið skilgreininguna ofvirk, við holskeflu. Það er talað um að 200 börn séu með þessa skilgreiningu eða aðra sem telst þó ekki vera fötlun en sem án verulegs stuðnings og sérkennslu gerir þessum börnum ókleift að tileinka sér námstilboð grunnskólans. Orsakir þessa vanda eru ekki með öllu ljósar en í því sambandi er talað um aðstæður fjölskyldnanna, langa vistun í heilsdagsskóla, of stóra hópa barna í hverri bekkjareiningu og ofbeldi í fjölmiðlum svo fátt eitt sé talið hér. Það er ekkert um það fjallað í frv. hvernig það hefur verið hugsað að stuðningur við þennan hóp verði fjármagnaður sem hlýtur þó að teljast mikilvægt fyrir sveitarfélögin ekki síður en þessi börn. Það hljóta þó að teljast eðlileg vinnubrögð og málsmeðferð að frá þessu verði gengið áður en Alþingi fer í sumarleyfi. Það hlýtur að vekja áhuga meðal þingmanna að vita með hvaða hætti á að leysa þessi mál. Ýmsar upplýsingar, sem hér hafa verið settar fram í umræðum um þetta mál, varpa kannski einhverju ljósi á það en í frv. er ekkert um þetta fjallað. Það er ástæða til að staldra við þær breytingar sem hér eru boðaðar og ekki síst að ígrunda afleiðingar þeirra og kannski ekki síst lögmæti þeirra. Lagt er til í 1. gr. frv. að við 10. gr. laganna um grunnskólann bætist ný málsgrein, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Samband íslenskra sveitarfélaga fer með þau málefni grunnskólans sem varða fleiri en eitt sveitarfélag, ef þeim er ekki skipað með öðrum hætti í lögum, reglugerðum eða með samkomulagi aðila.`` Í athugasemdum við þessa grein segir: ,,Þessi viðbót á að tryggja frumkvæði og ábyrgð á málum sem falla undir mörg sveitarfélög, svo sem rekstur sérskóla og skólabúða. Ekki er líklegt að á þetta ákvæði reyni nema rétt á meðan flutningur grunnskólans gengur yfir.`` Þegar álit menntmn. um frv. á þskj. 992 er lesið segir þar orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Miða breytingarnar annars vegar að því að gera gera ákvæði 1. gr. skýrara, en samkvæmt því er Sambandi íslenskra sveitarfélaga falið frumkvæði að lausn á málefnum grunnskólans sem varða fleiri en eitt sveitarfélag og ekki er kveðið á um hvernig fara skuli með í lögum, reglugerðum eða samkomulag hefur náðst um. Líklegt er að á ákvæðið reyni fyrst og fremst varðandi sérskóla, en mjög mikilvægt er að tryggja grundvöll þeirrar viðkvæmu starfsemi sem þar fer fram. Hins vegar miða tillögurnar að því að endurskoða skuli ákvæði 1. gr. fyrir 1. jan. 1999 eða á tímabilinu í kjölfar flutnings grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga.`` Herra forseti. Samkvæmt þessum breytingartillögum virðist sem verið sé að lögfesta möguleika Sambands íslenskra sveitarfélaga á því að sameinast um rekstur sérskóla. Þetta getur haft þau áhrif að einstök sveitarfélög sjái sér hag í því að senda börn, sem þurfa mikinn stuðning, í sérskóla á höfuðborgarsvæðinu sem með því yrðu eins konar safnskólar fyrir allt landið. Slíkar hugmyndir hafa áður komið fram og birtust m.a. í áliti nefndar sem vann í tíð síðustu ríkisstjórnar að mótun menntastefnu en þar var sérstaklega fjallað um safnskóla sveitarfélaganna fyrir börn með sértækar þarfir eða fatlanir. Samtök foreldra fatlaðra barna hafa ávallt lagst gegn slíkum hugmyndum og hafa bent á að slíkt væri andstætt markmiðum laga um grunnskóla en þar segir að stefnt skuli að því að á Íslandi skuli starfræktur einn skóli fyrir öll börn. Álíka hugmyndir um styrktan skóla eða safnskóla skutu upp kollinum hjá sveitarfélögum í Noregi fyrir fáeinum árum en þeim var harðlega mótmælt af foreldrum sem fengu góðan stuðning menntamálaráðherra landsins við málflutning sinn. Herra forseti. Vegna athugasemda menntmn. Alþingis með frv. sem og nál. sem birtist á þskj. 992 og brtt. á þskj. 993 tel ég rétt að vekja athygli á eftirfarandi staðreyndum. Rekstur sérskóla hefur að öllu leyti heyrt undir ríkið. Rekstur sérskóla þarf ekki að heyra undir mörg sveitarfélög eins og látið er að liggja í frv. þessu. Þessi breyting á lögum um grunnskóla er algjörlega óþörf og jafnvel brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar en að því mun ég víkja síðar. Sérskólar, sem ætlaðir eru börnum með fötlun, eru allir starfræktir í Reykjavík. 95% nemenda þeirra koma ur tveimur fræðsluumdæmum, þ.e. Reykjavík og Reykjanesi. Þessi staðreynd leiðir hugann að því hvort það sé ekki einmitt tilvist sérskólanna sem komi í veg fyrir að fleiri nemendum með fatlanir á höfuðborgarsvæðinu hafi ekki enn verið búin skólavist við hlið ófatlaðra í jafnmiklum mæli og gerst hefur svo víða á landsbyggðinni. Reynslan þaðan sýnir einmitt að hægt er að búa öllum börnum viðunandi skólaúrræði í heimabyggð þrátt fyrir miklar fatlanir ef til þess er vilji fjárveitingavaldsins og fræðsluyfirvalda á hverjum stað. Þetta hefur verið viðurkennt af Kennarasambandi Íslands, Samtökum foreldra fatlaðra barna svo og hafa stjórnvöld oftsinnis lýst því yfir að stefnt skuli að því að almenni grunnskólinn taki við öllum börnum. Þetta er líka í samræmi við alþjóðlegar yfirlýsingar svo sem vikið hefur verið að fyrr í kvöld, t.d. Salamanca og grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna sem hvetja til samskipunar og sama skóla fyrir öll börn og sem íslensk stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að framfylgja sem og þau markmið sem grunnskólinn hefur sett þar að lútandi. Herra forseti. Ástæða er til að staldra við þær tillögur sem menntmn. gerir og spyrja hvort sú ráðstöfun að heimila samtökum sveitarfélaga að reka saman sérskóla fyrir ákveðinn hóp barna fari saman við þessi markmið og hvort þau standist ákvæði stjórnarskrár Íslands um jafnræði. Samræmist það að einum hópi barna skuli skipað í sérstakan bekk sem vafi leikur á um að eigi sér nokkra lagastoð? Hvernig geta sveitarfélög framselt réttindi og skyldur, sem á þeim hvíla, vegna grunnskólans til samtaka sem ekki eru hluti af stjórnsýslu landsins? Hver er réttarstaða þeirra sem undir þetta verða að gangast? Samtök íslenskra sveitarfélaga eru ekki lögskipað stjórnsýslustig. Þau eru miklu fremur hagsmunasamtök, borgararnir hafa engin áhrif á samsetningu stjórnar þessa sambands þar sem það er ekki lýðræðislega kjörið eða hluti af stjórnsýslunni. Því hefur verið varpað fram í kvöld og ég spyr líka: Er hugsanlegt að með þessum tillögum sé verið að koma á þriðja stjórnsýslustiginu án þess að tilskilin lagaheimild sé fyrir því? Herra forseti. Í tillögum menntmn. birtast nokkrar alvarlegar mótsagnir sem er ekki hægt að láta sem vind um eyru þjóta. Í einn stað er talað um að þessi heimild sé hugsuð sem tímabundið úrræði meðan á flutningi grunnskólans stendur. Vegna ábendinga um vafasemi þess að veita þessa heimild án nokkurra tímatakmarkana hefur nefndin sett inn í frv. ákvæði um að það skuli endurskoðast eigi síðar en árið 1999. Jafnframt er talað fyrir mikilvægi á rekstri sérskóla og því að tryggja beri grundvöll þeirrar viðkvæmu starfsemi sem þar fari fram. Annars vegar segir að á þetta ákvæði reyni aðeins rétt á meðan á flutningi grunnskólans stendur og hins vegar er rætt um mikilvægi þess að tryggja grundvöll að starfsemi sérskólanna. Hverju eiga menn nú að trúa? Herra forseti. Í ljósi þess sem hér að framan hefur verið greint frá um þá nemendur sem hljóta kennslu í sérskólum landsins sem og markmiði laga um grunnskóla eru þetta merkilegar mótsagnir. Það er löngu viðurkennt eins og áður hefur verið vikið að af öllum þeim sem hafa sérþekkingu á málefnum fatlaðra að nær öll börn hafa verulegan ávinning af því að deila kjörum og ganga í skóla með ófötluðum jafnöldrum sínum. Eina undantekningin þar á er sú að heyrnarlaus börn og ungmenni þurfa sértæka kennslu í táknmálsumhverfi sem þó getur allt eins farið fram í litlum einingum innan almenna grunnskólans. Eins og t.d. reyndin er í Menntaskólanum við Hamrahlíð þar sem starfrækt hefur verið sérstök námsbraut yfir heyrnarlausa og hefur þessi nýjung vakið verðskuldaða athygli bæði innan lands sem utan. Það eru vissulega vonbrigði að menntmn. Alþingis telur ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að taka á því af meiri festu að gera sveitarfélögin ábyrgari fyrir kennslu allra fatlaðra barna þar sem á annað borð er verið að taka grunnskólalögin til endurskoðunar. Það hefði verið nauðsynlegt að búa svo um hnútana að í lögum um grunnskóla verði innbyggður hvati fyrir sveitarfélögin sem leiddi til þess að þau axli í ríkari mæli en áður ábyrgð sína gagnvart öllum börnum. Margsinnis hefur verið bent á það af foreldrum nemenda með sértækar þarfir að það verði að jafna aðstöðu sveitarfélaganna til að mæta þörfum þessara barna í heimaskóla. Sérkennslukvótafyrirkomulag, sem gilt hefur, er afar óheppilegt og ekki til þess fallið að hvetja sveitarfélögin í þessa átt. Eitt alvarlega fatlað barn, sem krefst mikillar umönnunar og sérkennslu í skóla, getur tekið til sín stóran hluta þess fjármagns sem fræðsluumdæmið hefur yfir að ráða og tekur þá frá öðrum börnum í því umdæmi á meðan önnur fræðsluumdæmi hafa rýmri möguleika vegna þess að þar búa ekki börn með alvarlegar fatlanir. Herra forseti. Í frv. sem hér er til umfjöllunar Alþingis er fjallað um ýmislegt sem varðar fjármögnun á rekstri grunnskólans við tilfærsluna til sveitarfélaganna. Þar er nákvæmlega tíundað, t.d. kennslustundafjöldi og námsframboð, hvernig skuli standa að kostnaði vegna byggingarframkvæmda, en ekki einu orði vikið að því hvernig á að fjármagna sérkennslu og stuðning við fötluð börn eða önnur þau börn sem þurfa sérstaka aðstoð í grunnskólum landsins. Þetta er skilið eftir óleyst, já og vísað nánast til næstu aldar.

Þetta er alrangt.

Afsakaðu, hæstv. forseti, ég ætla að ljúka máli mínu en síðan mun ég ræða þetta frekar við hæstv. menntmrh. Það sem ég vildi sagt hafa, herra forseti, er að þó réttur barna og ungmenna með fötlun til náms í almennum skóla sé nú tryggður í lögum vantar þó enn mikið á að skólar hafi lagað sig að þörfum þeirra og staðið undir lagaskyldunni um að búa þessum nemendum skólaúrræði í almennum skóla í heimabyggð. Þróunin er þó nokkuð mismunandi eftir landshlutum og mest reynsla hefur fengist þar sem sérskólar eru ekki fyrir hendi. Löggjafinn gerir ráð fyrir skólaþróun sem gerir sérskólann óþarfan. Því veldur vonbrigðum að menntmn. Alþingis á þessum tímamótum þegar verið er að flytja grunnskólann til sveitarfélaganna leggi fram frv. þar sem ekki er gert ráð fyrir nokkurri þróun í málefnum þessa hóps nemenda fram til aldamóta. Herra forseti. Þátttaka allra fatlaðra í almennum skólum er til þess fallin að vinna gegn vanþekkingu á fötlun og þar með fordómum gegn þessum þjóðfélagshópi. Nú er að vaxa úr grasi fyrsta kynslóðin á Íslandi sem hefur kynnst fötluðum af eigin raun og eru vonir bundnar við að afstaða hennar til fötlunar verði önnur en hinna eldri. Hér hefði því gefist einstakt tækifæri fyrir menntamálayfirvöld til að hafa áhrif á hraða þróunar í menntamálum þessara nemenda en því miður virðist það vera tækifæri sem menn hafa látið fara fram hjá sér á þessu stigi málsins. Það er rétt að hafa það í huga á Alþingi að möguleikar fatlaðs fólks til menntunar og starfa eru aðeins að hluta til háðir fötluninni sjálfri. Lífsgæði þeirra eru ekki síður undir viðhorfum samfélagsins komin og þeim vaxtarskilyrðum sem það býr þeim. Því er mikilvægt að Alþingi stuðli með ákvörðunum sínum að þeirri þróun sem þarf að eiga sér stað og hefur verið lýst hér að framan og láti ekki skammtímasjónarmið ráða för. Enn mikilvægara er þó að hið háa Alþingi samþykki ekki lög sem brjóta hugsanlega í bága við stjórnarskrá landsins. Því beini ég þeirri áskorun minni til hæstv. menntmrh. og hæstv. forseta Alþingis að kannað verði af kostgæfni hvort umrætt frv. um breytingar á lögum um grunnskóla standist ákvæði stjórnarskrár Íslands um jafnræði þegnanna.

Herra forseti. Ég tel engan vafa á því að frv. standist stjórnarskrána og það sé alls ekki verið að brjóta gegn þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar þar sem fjallað er um jafnræði þegnanna. Þvert á móti er hér verið að taka á vandamálum sem hafa komið upp við yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna. Verkefnisstjórn gerði tillögu um þetta frv. Samkomulag var í henni um málið. Frv. er byggt á samkomulagi milli ríkisins og sveitarfélaganna um kostnaðar- og tekjutilfærslu vegna flutnings grunnskólans og í því samkomulagi er gert ráð fyrir auknum fjárveitingum, auknu fjármagni, til fatlaðra og sérskóla. Það er alrangt að halda því fram að ekki hafi verið litið til þeirra mála í þessum samningum. Og að líta hér á nokkrar greinar í þessu frv. og draga þær ályktanir sem hv. þm. gerði er fráleitt miðað við forsögu þessa máls. Það er alls ekki verið að leggja það til með frv. að Samband íslenskra sveitarfélaga taki að sér rekstur sérskóla.  Ég hélt að þeir sem bera hag sérskólanna fyrir brjósti ættu að fagna því að þessar breytingar séu gerðar. Ef það eru einhver vandamál á ferðinni varðandi rekstur sérskólanna og stöðu þeirra þá eru tekin af öll tvímæli með þessu frv. Menntmn. Alþingis hefur bætt frv. Hún hefur tekið enn þá nánar á því máli varðandi spurninguna um þriðja stjórnsýslustigið og það er alls ekki hægt að líta þannig á að hér sé verið að koma á laggirnar nýju stjórnsýslustigi. Ég harma að jafnviðkvæmt málefni og þetta sé dregið inn í umræðurnar á þessum misskildu forsendum.

Herra forseti. Mér þykir hæstv. menntmrh. bregðast mjög undarlega við. Það stendur mjög skýrt í frumvarpsdrögunum að Samtökum íslenskra sveitarfélaga skuli falið frumkvæði að lausn á málefnum grunnskólans sem varða fleiri en eitt sveitarfélag og ekki er kveðið á um hvernig farið skuli með í lögum eða reglugerðum ef samkomulag hefur náðst um. Það er verið að fela Sambandi íslenskra sveitarfélaga að hafa ábyrgð á því að sérskólarnir, sem eru reyndar allir hér í Reykjavíkurborg, verði reknir áfram. Það er reiknað með að þetta verði ekki endurskoðað fyrr en árið 1999, þ.e. að þremur árum liðnum. Ég segi enn og aftur að ég held að þarna hafi því miður gleymst að vinna heimavinnuna hvað þessa nemendur varðar og minni á að 95% þessara nemenda búa í Reykjavík eða á Reykjanesi. Þetta er ekki málefni sem varðar öll þessi sveitarfélög eins og látið er að liggja í frv. Auk þess hefur hæstv. menntmrh. ekki svarað spurningu minni um það hvort hann hafi leitað eftir því af kostgæfni og borið það undir aðila hvort það samræmist jafnræðisreglu stjórnarskrár Íslands að fela forsjá ákveðinna hópa í þjóðfélaginu undir hagsmunasamtök á borð við Samband íslenskra sveitarfélaga.

Herra forseti. Eitt það fyrsta sem var gert í þeirri vinnu sem unnin hefur verið á undanförnum mánuðum við flutning grunnskólans til sveitarfélaganna var að fjalla um málefni sérskólanna. Það hefur verið samin reglugerð og hún hefur verið send til umsagnar. Það liggur nákvæmlega fyrir hvernig á að taka á þessum málum í þeirri reglugerð á grundvelli grunnskólalaganna. Þessi reglugerð var með því fyrsta sem lá fyrir til þess að það væri unnt að taka afstöðu til kostnaðarþáttarins nákvæmlega á grundvelli reglna sem menn væru sáttir við. Það verk var unnið, það liggur fyrir. Þar er mælt fyrir um það hvernig farið skuli með sérskólana og þá sem njóta þjónustu þeirra og hvernig staðið skuli að kostnaði vegna sérkennslunnar. Sú reglugerð er ítarleg. Þar er einnig fjallað um kostnaðarþáttinn. Á grundvelli hennar voru teknar ákvarðanir um kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og það er ómótmælanlegt að það voru ákveðnar aukafjárveitingar til þess að geta aukið sérkennsluna. Hér er einvörðungu um það að ræða að fjalla um það að veita Sambandi íslenskra sveitarfélaga að hafa frumkvæði ef það koma upp vandræði vegna flutningsins eins og nákvæmlega er greint frá í greinargerð með frv. Ef hv. þm. sér það er ekki með nokkrum móti unnt að komast að þeirri niðurstöðu að það sem hér er verið að fjalla um geti brotið í bága við stjórnarskrá lýðveldisins um jafnræði. Þvert á móti er verið að tryggja að þeir sem minna mega sín hafi betri stöðu en aðrir þegar þetta varnaglaákvæði er sett í lögin.

Herra forseti. Það er gleðilegt að það skuli vera áform um að veita meira fjármagn í sérkennslu. Ég fagna því svo sannarlega. En ég segi aftur að miðað við þá nákvæmu útfærslu sem á þessu frv. er varðandi fjármögnun á ýmsum þáttum við kostnað vegna tilfærslunnar skýtur skökku við að ekki skuli hafa verið unnið jafnnákvæmlega í þessum frumvarpstexta að því hvernig áformað er að standa að sértækum úrræðum gagnvart þessum hópi nemenda. Ég tel óásættanlegt að þeirri heimavinnu skuli ekki hafa verið lokið í ráðuneytinu áður en tilfærsla grunnskólans til sveitarfélaganna á sér stað. Eftir þeim upplýsingum sem hér hafa komið fram hefur ekkert breytt þeirri skoðun minni.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðurnar mikið en get ekki látið hjá líða að láta það koma fram að mér finnst að þetta sé pínulítil ólánslausn sem við erum hér með og dálítið ósannfærandi tök sem við erum með á málinu þó ég ætli í sjálfu sér ekki að fara að greiða atkvæði á móti þessu frv. eftir þær breytingar sem hv. menntmn. gerir tillögur um sem ég held að séu til bóta. Það sem virðist vaka fyrir mönnum er það að Reykjavíkurborg hafi e.t.v. með þessi mál að gera og yrði eins konar miðstöð þeirra lausna sem um yrði að ræða í sambandi við þessa sérskóla. Í sjálfu sér getur það verið ágæt hugmynd að öðru leyti en því að ég held að það verði mjög vandasamt fyrir Reykjavíkurborg gagnvart öðrum sveitarfélögum. Enda þótt Reykjavíkurborg sé í Sambandi íslenskra sveitarfélaga en ekki utan sambands sveitarfélaganna eins og höfuðborgir eru sums staðar, t.d. í Danmörku þá getur sambýli Reykjavíkur við önnur sveitafélög í framkvæmd málaflokks eins og þessa orðið mjög erfið. Þess vegna spyr ég fyrst að því af hverju eru sérskólarnir ekki einfaldlega áfram hjá ríkinu með sérstökum almennum samningum við sveitarfélögin. Ég hefði talið að það væri kannski miklu eðlilegra mál þó ég viðurkenni að það er líka flókið vegna þess að ætlunin er að sveitarfélögin yfirtaki rekstur grunnskólans. Það er hætt við því að það yrði um að ræða þrýsting af hálfu sveitarfélaganna á ríkið að taka við nemendum inn á sérskólana, kannski umfram það sem ella væri ef tveir mismunandi aðilar bera kostnaðinn. Það er alltaf ólán að hafa það þannig inni á sama verkefnasviðinu. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta ólánlegt þó ég skilji að málið er ekki einfalt. Hins vegar ætla ég að bera fram tvær spurningar. Það er í fyrsta lagi þetta varðandi forræði málsins. Nú er það þannig að sveitarfélögin hafa með að gera starfsemi grunnskólans samkvæmt grunnskólalögum eins og þau verða þegar flutningurinn hefur átt sér stað. Ég hefði viljað sjá að það kæmi fram í frv. ef að lögum verður að menntmrn. fylgist sérstaklega með framkvæmd þeirra ákvæða grunnskólalaga sem snerta íbúa fleiri en eins sveitarfélags þannig að ekki sé hægt að halda þannig á hlutunum að menntmrh. geti eftir nokkur ár komið upp og sagt að sér komi þetta ekki við heldur Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég ber út af fyrir sig sæmilegt traust til Sambands íslenskra sveitarfélaga en ég ber meira traust til menntmrn. þegar um er að ræða mál eins og sérskólana, a.m.k. til að byrja með á þessum ferli sem verið er að leggja af stað með varðandi rekstrarform sérskólanna og grunnskólanna yfirleitt. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh.: Verður það þannig að menntmrn. fylgist áfram með framkvæmd sérkennslunnar og starfsemi sérskólanna? Þetta vil ég spyrja um í fyrsta lagi. Í öðru lagi þetta: Hvað þýðir þetta ,,endurskoða eigi síðar en 1. jan. 1999``? Afskaplega leiðast mér mikið svona ákvæði í lögum. Þetta segir yfirleitt ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta er í breytingartillögu nefndarinnar. Hvað þýðir þetta? Hvernig mundi ráðherrann líta á þetta ef hann væri í stólnum þegar dagsetningin tæki gildi? Ég mundi líta þannig á að þá ætti ráðherrann, hver sem hann er, að hafa lagt fyrir þingið frv. um nýja skipan þessara mála í tæka tíð þannig að það gæti tekið gildi frá og með 1. jan. 1999. Eða hvað þýðir þetta? Ég bið hæstv. ráðherra að svara því. Síðan eru auðvitað önnur mikilvæg ákvæði í þessu frv. sem ég tel út af fyrir sig ástæðu til að vekja athygli á við 2. umr. þó þau hafi ekkert verið rædd. 5. gr., þó þessu sé seinkað þarna um dálítinn tíma vegna flutningsins, sem ber að harma, þá er það alveg stórmerkt sem er verið að gera. Það eru ekki nema fimm ár síðan við komum inn með frv. til grunnskólalaga þar sem gert var ráð fyrir áfangagildistöku laga um grunnskóla og einsetning tæki gildi í áföngum. Það þóttu hátimbraðir loftkastalar og fjarstæða. Ég man eftir löngum ræðum úr þessum ræðustól um það hvað þetta væri óraunsætt kjaftæði eins og menn settu það þá fram. Nú er það sem betur fer liðin tíð þannig að það er talinn viðráðanlegur veruleiki í fyrirsjáanlegri framtíð að skólinn verði einsetinn. Það er fagnaðarefni.

Herra forseti. Ef ég stæði frammi fyrir því fyrir 1. jan. 1999 myndi ég leggja sama skilning í þetta og hv. þm. að það yrði að endurskoða þetta og leggja fram frv., annaðhvort um niðurfellingu á þessu ákvæði í lögunum eða framlengingu eða aðra skipan. Varðandi hitt málið sem hann spurði um er varðar eftirlitsskyldu menntmrn. þá byggist hún að sjálfsögðu á grunnskólalögunum. Þar eru ákvæði um eftirlit og reglugerðir sem ráðuneytið á að setja og skyldur þess í því sambandi. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ráðuneytið mun hafa náið auga með því sem gerist varðandi sérskóla. Eins og málum er háttað er ég einnig sannfærður um að menn munu leita til ráðuneytisins í því efni og leita ráða þar og þar verða sérfræðingar í málefnum sérskóla á framhaldsskólastiginu og það verður að tengja það saman við það sem er að gerast á grunnskólastiginu eins og augljóst er. Það er kosturinn við þessa lagasetningu og framhaldsskólalagasetninguna að það er verið að fella þessi tvö skólastig saman og er mikilvæg stefnumörkun fólgin í því. En ráðuneytið verður einnig að gæta sín. Ég hef lagt á það áherslu að það má ekki ganga of langt í eftirlit sínu þannig að ekki verði farið að gera þá kröfur til þess eða ríkisvaldsins um sérstakan fjárstuðning vegna slíkra krafna þannig að þar eru mörk sem menn verða að gæta sín á. En að sjálfsögðu mun ráðuneytið fylgjast efnislega með því sem sérskólana varðar eins og annað.

Ég tel út af fyrir sig að svör ráðherrans í þessu efni séu nokkuð skýr. En ég tek þó fram að hér fyrr á þessum sólarhring, sem er senn liðinn, svaraði hæstv. menntmrh. fyrirspurn um hlut kvenna í fréttum og viðræðuþáttum. Hæstv. ráðherra sagði: Það er ekki mitt að stjórna þessum þáttum. Ég hafði því miður ekki aðstöðu til að hlaupa í ræðustól til að taka undir þetta sjónarmið. Ég er alveg sammála því. En á sama hátt vil ég ekki að það gerist eftir tvö ár að þessi ráðherra eða einhverjir aðrir komi og segi um sérskólana: Þetta kemur mér ekki við. Þetta er málefni sveitarfélaganna. Ég vil ekki hafa það þannig. Ég var að reyna að kreista það út úr ráðherranum áðan í þessari stuttu ræðu minni að hann segði: Menntmrn. mun fylgjast með málinu samkvæmt eftirlitsskyldu sinni samkvæmt grunnskólalögum og hann segði það mjög skýrt. Það er kannski rétt líka af mér að taka það fram af því að mér láðist það í þessari stuttu ræðu minni áðan að ég skil að mörgu leyti vel áhyggjur hv. þm. Ástu B. Þorsteinsdóttur. Ég held að við séum í dálitlum vanda stödd í sambandi við Samband sveitarfélaganna. Það er verið að fela því gríðarleg verkefni. Samband sveitarfélaganna er satt að segja að verða býsna mikið bákn og við sjáum ekki mjög vel í gegnum það bákn. Það eru milljarðar króna sem fljóta þarna í gegn. Við veltum vöngum yfir tíu millj. og 100 millj. og 20 millj. en þar er um að ræða milljarða króna sem við höfum ekki allt of góða tilsjón með þó að við tökum ákvörðun um það á grundvelli laga og fjárlaga. En erindi mitt var aðallega það að leggja á það áherslu að menntmrn. haldi áfram skýrri eftirlitsskyldu sinni varðandi sérskólana sem slíka.

Virðulegi forseti. Með frv. því sem hér er lagt fram er gerð sú breytingartillaga á lögum um almannatryggingar að við útreikninga örorkulífeyris og tekjutryggingar verði Tryggingastofnun heimilt að hækka tekjuviðmiðun þeirra lífeyrisþega sem fengið hafa eingreiðslu skaðabóta vegna örorku. Ástæða tillögflutningsins er þessi: ,,Þeir sem eiga rétt til örorkulífeyris hafa margir hverjir orðið fyrir varanlegri örorku í slysum og fengið dæmdar fébætur vegna þess með dómi eða samkvæmt ákvörðun tryggingafélags. Samkvæmt dómvenju hér á landi eru fébætur vegna framtíðarörorku miðaðar við ákveðna framtíðarávöxtun þegar þær eru ákvarðaðar. Fyrir því er einnig dómvenja að verðmæti örorkulífeyris og tekjutryggingar sem hinn slasaði á rétt á frá Tryggingastofnun ríkisins komi til frádráttar skaðabótakröfum. Vegna þeirrar breytingar sem gerð var á 10. gr. laganna um að fjármagnstekjur séu teknar inn í tekjugrunn við útreikning örorkulífeyrisbóta geta þær skert rétt hinna slösuðu til örorkulífeyris og tekjutryggingar. Með því er skertur bótaréttur örorkulífeyrisþega sem þegar hafa sætt lækkun fébóta vegna þeirra réttinda sem þeir voru taldir eiga hjá Tryggingastofnun ríkisins.`` Til nánari útskýringar má nefna að þegar um er að ræða börn og ungmenni sem fá dæmdar skaðabætur með þessum hætti sem eiga að bæta tekjutap þeirra það sem eftir er ævinnar þá er langstærsti hlutur bótanna vextir þar sem gert er ráð fyrir að hinn slasaði fái bótafjárhæðina auk þess sem verðmæti framtíðarörorkulífeyris og tekjutryggingar er dreginn frá. ,,Gert er ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um nánari framkvæmd þessa ákvæðis. Við ákvörðun á hækkun á tekjumörkum má gera ráð fyrir að til þurfi að koma tryggingastærðfræðilegir útreikningar.`` Þær liggja ekki fyrir nú eða yrðu grundvöllur að setningu reglugerðar um nánari framgang þessa ákvæðis svo sem lagt er til í frv. Að lokum legg ég til að frv. þessu verði vísað til heilbr.- og trn. að lokinni umræðunni.