Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borst hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 987, um brot á banni við áfengisauglýsingum, frá Ögmundi Jónassyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegur forseti. Það berast fréttir af fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar um breytingar á Seðlabankanum. Þær sæta býsna mikilli furðu ef rétt er að uppi séu hugmyndir um það hjá ríkisstjórninni að innleiða í landinu á nýjan leik þrjú embætti seðlabankastjóra hjá rétt liðlega 300 þús. manna þjóð. Einn af lærdómunum sem menn drógu hér eftir hrunið var að það hefði ekki reynst sérstaklega til farsældar fallið eða orðið til þess að auka stöðugleika í landinu í efnahagsmálum um áratugaskeið að hafa þrjá seðlabankastjóra. Ég spyr þess vegna hæstv. forsætisráðherra hvort hann styðji hugmyndir um að hafa í landinu þrjá seðlabankastjóra og hvort það sé ætlunin að taka með þeim hætti úrslitavöldin af sitjandi seðlabankastjóra með því að það sé hægt að taka ákvörðun af tveimur seðlabankastjórum gegn atkvæði hins þriðja, þ.e. að hinir nýju seðlabankastjórar sem við bætist geti myndað meiri hluta sem ráði í bankanum. Staðreyndin er sú að áratugum saman var helmingaskiptafélag um stöðu seðlabankastjóra. Við höfum langa og bitra reynslu af pólitískum afskiptum af yfirstjórn Seðlabankans. Ég taldi okkur hafa lært það í efnahagshruninu að við þyrftum að leggja alla áherslu á að hafa faglega yfirstjórn í bankanum. Ég spyr líka hæstv. forsætisráðherra hvort við þurfum að hafa áhyggjur af því að það bætist við einn bankastjóri frá hvorum stjórnarflokkanna í framhaldi af slíkum breytingum.

Virðulegur forseti. Nefnd hefur verið að störfum um nokkurt skeið við að undirbúa frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands. Ég hef ekki séð það frumvarp svoleiðis að ég ætla ekki að velta vöngum yfir því hvað kunni að standa í því. Hins vegar nefndi ég á sínum tíma í umræðu um þessi mál að það hefði vissa kosti og vissa galla að hafa einn seðlabankastjóra og vissa kosti og galla að hafa þá fleiri en einn. En ég mun einfaldlega meta þetta eins og hv. þingmaður þegar þar að kemur.

Virðulegur forseti. Ég hélt ekki að ég hefði spurt hæstv. forsætisráðherra á þessum degi óhæfilega flókinnar spurningar. Styður forsætisráðherrann hugmynd um þrjá seðlabankastjóra þar sem tveir nýir seðlabankastjórar geta myndað meiri hluta í bankastjórninni fyrir ákvörðunum? Telur hann það til þess fallið að auka traust á íslensku efnahagslífi að róta þannig með yfirstjórn bankans? Ég hlýt líka að spyrja hæstv. forsætisráðherra, ef forsætisráðherra landsins hefur ekki mótað sér afstöðu í þessu mikilvæga málefni: Er þá nokkur ástæða til að ætla að ríkisstjórnin ætli að gera slíkt að lögum á innan við tveimur mánuðum? Er það ekki málefni sem þyrfti af hálfu hæstv. forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar og þingsins miklu betri undirbúning en að fara að lauma því inn rétt fyrir framlagningarfrestinn í þessari viku?

Virðulegur forseti. Undirbúningurinn hefur, eins og ég nefndi áðan, staðið um alllangt skeið svoleiðis að ég á von á því að þegar menn skila af sér verði það mjög vel undirbúin niðurstaða og ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til hennar. Hvað varðar hins vegar fabúleringar hv. þingmanns um að það sé á einhvern hátt því að kenna að við höfum haft þrjá seðlabankastjóra að hér hafi efnahagsmálin þróast með þeim hætti sem þau gerðu fyrir nokkrum árum er það ákaflega sérkennilegt enda er það oftar en ekki tilfellið að fleiri en einn seðlabankastjóri eru við stjórnvölinn í seðlabönkum landanna í kringum okkur, oft og tíðum margir seðlabankastjórar. Hér voru lengi vel þrír seðlabankastjórar. Það voru ekki helmingaskipti í því eða er hv. þingmaður að gera lítið úr öllum þeim ágætu krötum sem gegndu starfi seðlabankastjóra ef hann lítur einkum og sér í lagi á þær pólitísku skoðanir sem menn kunna að hafa haft áður en þeir tóku til starfa í bankanum?

Virðulegi forseti. Í lögum um rammaáætlun er gert ráð fyrir að sérstakir faghópar fari yfir virkjunarhugmyndir og skili inn sérstakri einkunnagjöf til verkefnisstjórnar sem svo raðar niður hugmyndum um virkjunarkosti. Í breytingartillögum frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem nú liggja fyrir í þinginu er gert ráð fyrir að einn virkjunarkostur að minnsta kosti, það er álitamál varðandi Skrokköldu, sem hefur ekki hlotið faglega skoðun og ekki hlotið umfjöllun verkefnisstjórnar, sem sagt ekki verið raðað niður af verkefnisstjórn í vernd, bið eða nýtingu, sé færður af hálfu nefndarinnar í nýtingarflokk. Nú þykist ég vita eftir að hafa setið hér á þingi með hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur að henni renni frekar blóðið til skyldunnar í að reyna að virkja sem mest og ég tel ágætislíkur á því að hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að virkja eigi í Hagavatni og hún er alveg góðra gjalda verð, sú skoðun hæstv. ráðherra, þó að ég sé ekki sammála henni. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé nóg út af fyrir sig, að það sé skoðun meiri hluta nefndarinnar að þarna eigi að virkja til þess að Alþingi taki þá ákvörðun að færa virkjunarkostinn úr biðflokki yfir í nýtingu. Ég held að það sé svolítið mikilvægt að hæstv. ráðherra lýsi því hér yfir hvaða skoðun hún hafi á þessari framkvæmd og hvort hún telji nóg að skoðun stjórnmálamanna liggi fyrir en ekki tilskilin fagleg aðkoma faghópa og verkefnisstjórnar.

Virðulegur forseti. Umræddur virkjunarkostur, Hagavatn, var ræddur ítarlega á seinasta kjörtímabili hér í þinginu þegar við ræddum rammaáætlun og það má eiginlega halda því fram að ástæða þess að hann var ekki tekinn til efnislegrar meðferðar og færður á milli flokka hafi verið mistök. Ég hef heyrt því fleygt af hálfu fulltrúa þeirra sem voru í þessu á síðasta kjörtímabili. Við skulum rifja það upp að um þennan umrædda virkjunarkost hafa komið fram mjög jákvæðar umsagnir, ekki síst í umhverfislegu tilliti. Í ljósi þess sem fram hefur komið, m.a. í ræðum og riti frá hæstv. forseta, að þingið og þingmenn hafa mjög rúmar heimildir til að leggja breytingartillögur fram þá sé ég ekkert athugavert við það að atvinnuveganefnd þingsins geri það og kalli til og fari yfir þau gögn sem um þennan einstaka virkjunarkost ræðir þannig að ég geri ekki athugasemd við þá afgreiðslu atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Noh, það liggur þá fyrir hér að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ber ekki virðingu fyrir þeim lögum sem sett hafa verið um röðun virkjunarkosta. Hún ber ekki virðingu fyrir lögum um rammaáætlun og er sama þó að ekki sé farið að þeim lögum þegar raðað er niður virkjunarkostum vegna þess að hún hefur heyrt því fleygt, eins og hún orðaði það svo smekklega í ræðustól, að ýmis álitamál hafi verið uppi um þennan kost á síðasta kjörtímabili. Þetta eru auðvitað hraksmánarleg svör sem hæstv. ráðherra kemur með í þessu máli. Þar fyrir utan hefur helsti sérfræðingur okkar í jarðvegseyðingu, Ólafur Arnalds prófessor, sagt að það skorti að minnsta kosti sex ef ekki sjö ólíkar rannsóknir á afleiðingum þess að stífla við Hagavatn. Þetta er virt að vettugi vegna þess að hæstv. ráðherra hefur heyrt einhverju öðru fleygt.

Virðulegur forseti. Það eru að sjálfsögðu útúrsnúningar sem er ekki vert að svara hvernig hv. þingmaður kýs að túlka orð mín áðan. Það má heldur ekki gleyma því að sumarið 2013 fól þáverandi umhverfisráðherra verkefnisstjórninni að skoða tiltekna virkjunarkosti, þar á meðal Hagavatn. Ég hef gagnrýnt verkefnisstjórnina ítrekað fyrir að sinna ekki þeim tilmælum og þeim fyrirmælum sem henni voru falin og hún lét hjá líða að skoða til dæmis þennan virkjunarkost. Hvað það varðar sem hv. þingmaður nefnir, að gera þurfi frekari rannsóknir á þeim virkjunarkosti og vísar þar í umsagnir, þá er það einmitt það sem gerist, það verður ekki farið í þá virkjun án þess að hún fari í gegnum umhverfismat og þá eru þau atriði sem hv. þingmaður nefnir að sjálfsögðu til meðhöndlunar. Það er ekki þannig að um leið og kostur er kominn í - 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra um frumvarp sem lagt hefur verið fram og snýr að því að sala áfengis fari frá ríkinu inn á almennan markað. Mig langar að velta upp nokkrum spurningum með ráðherranum þar sem víða hefur komið fram í umsögnum um málið að flest bendi til þess að fjölgun útsölustaða og aukið aðgengi muni valda aukinni áfengisneyslu með auknu álagi á heilbrigiskerfið, barnaverndarkerfið, félagskerfið, dómskerfið og tryggingakerfið og áhrifa muni gæta mjög víða í samfélaginu. Alþjóðaheilbrigðismálastofnun hefur líka bent á að áfengisneysla er þriðji stærsti áhættuvaldur fyrir heilsu mannkyns og sama stofnun hefur sagt að rekja megi aukna tíðni ákveðinna sjúkdóma til áfengisneyslu en tekur jafnframt fram að heilsufarsleg áhrif áfengis séu einnig víðtæk þegar litið er til andlegra og líkamlegra afleiðinga ofbeldis og slysa af völdum áfengisneyslu. Sænska lýðheilsustofnunin fól sænskum og alþjóðlegum sérfræðingum í áfengisrannsóknum að gera rannsókn á áhrifum þess fyrir sænskt samfélag ef ríkiseinokun á áfengissölu yrði afnumin og sala áfengis yrði leyfð i matvöruverslunum. Niðurstöðurnar voru vægast sagt sláandi. Áfengisneysla mundi aukast um 37,4% og leiða til hærri dánartíðni, aukins ofbeldis, fjölgunar þeirra sem aka undir áhrifum áfengis og gríðarlegrar fjölgunar veikindadaga. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin sendi landlæknisembættinu bréf í tilefni af framlagningu frumvarpsins og hvatti til þess að Íslendingar héldu fast við stefnu sína um einokun ríkisins enda dregur slíkt úr neyslu. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann taki undir það sjónarmið. Nú er lýðheilsuhópur starfandi á vegum hæstv. ráðherra sem á að skila í lok þessa árs og mig langar að spyrja hvort hann telji að framlagning frumvarpsins sé í andstöðu við markmið ríkisstjórnarinnar um lýðheilsu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það sem hér er um rætt er frumvarp sem lýtur að því að selja áfengi í matvöruverslunum og snýst í grunninn um þá spurningu hvort aðrir en opinberir starfsmenn eigi að selja eða annast smásölu áfengis. Eftir því sem mér skilst þá felur frumvarpið að öðru leyti í sér eins litla breytingu á lagaumhverfi fyrir áfengis- og tóbakssölu og mögulegt er. Það sem mér er helst í huga varðandi þetta mál er hvernig við getum dregið sem mest úr misnotkun á áfengi, ekki endilega bara neyslu heldur fyrst og fremst misnotkun. Við búum við þann veruleika á Íslandi að áfengi er lögleg söluvara ef svo mætti segja, sömuleiðis tóbak, hvort tveggja er mjög skaðlegt. Umræðan hefur að stærstum hluta beinst að því hvort sú breyting sem lögð er til í frumvarpi hv. þm. Vilhjálms Árnasonar og fleiri muni auka neyslu og gera áfengi aðgengilegra fyrir fólk, en ég hef verið mjög hugsi yfir þeirri einföldu staðreynd að stefna ÁTVR, ríkisfyrirtækis, hefur á allmörgum síðastliðnum árum verið sú að auka aðgengi fólks að þessari löglegu söluvöru. Þegar verið er að færa út verslanir, fjölga þeim vítt og breitt um landið þá er ríkið í raun í sjálfu sér, ef taka ætti mótrökin gegn þessu, að ganga gegn þeirri yfirlýstu stefnu sem það hefur að berjast gegn misnotkun á þessum vökva. Ég geri ráð fyrir því varðandi lýðheilsunefndina að hluti af hennar verkefnum verði m.a. sá að horfa til áhrifa … 

Virðulegi forseti. Vissulega erum við að ræða hér um löglega söluvöru. En hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni: Vill hann auka aðgengi að henni enn meira og enn frekar? Þrátt fyrir að ÁTVR hafi verið að auka þjónustu með takmörkuðum opnunartímum þá breytir það ekki því að frumvarpið gengur út á að auka aðgengið enn frekar. Ég spyr því ráðherrann hvort það samræmist stefnu ríkisstjórnarinnar. Það kom fram hjá SÁÁ að fjórða hvert barn á foreldri eða annan náinn aðstandanda sem er alkóhólisti, við erum að tala um 22 þús. börn. Landlæknisembættið fullyrðir líka að andstætt því sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu bendi allar alþjóðlegar rannsóknir til þess að afnám einkasölu á áfengi muni leiða til aukinnar heildarneyslu. Enn fremur sýna rannsóknir að samhliða aukinni áfengisneyslu aukist samfélagslegur kostnaður vegna áfengistengdra vandamála, og það er það sem ég er að spyrja um og snýr að hæstv. ráðherra og hlýtur að marka afstöðu hans til frumvarpsins. Það liggur ekkert fyrir í frumvarpinu hvaða áhrif breyting á einum þætti hefur á árangur af öðrum. 

Virðulegi forseti. Það sem mér er hugleiknast í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er sú grundvallarbreyting sem verið er að leggja til varðandi gjaldtöku í lýðheilsusjóðinn. Það er gert ráð fyrir því að hlutdeild af áfengissölunni renni í enn meira mæli en verið hefur til  Ég hef sömuleiðis tekið eftir því í umræðunni um þetta mál að við erum alltaf að tala um að það megi ekki auka aðgengið að þessari vöru, en mér finnst umræðan hafa síður beinst að þeirri fyrirbyggjandi starfsemi sem ríkinu er ætla að veita og vinna að á þessu sviði, en það fer minna fyrir henni. Afstaða mín til frumvarpsins kemur síðan fram þegar það kemur til atkvæða.

Virðulegi forseti. Það hefur víst ekki farið fram hjá neinum að landsfundur Samfylkingarinnar var um helgina, afar dramatískur. Þar var hv. þm. Árni Páll Árnason endurkjörinn formaður með einungis einu atkvæði. Fleira markvert gerðist á fundinum því að Samfylkingin skipti um skoðun í einu máli sem snýr að leit að olíu á Drekasvæðinu. Þykir mörgum það mjög skrýtið sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. Össur Skarphéðinsson barðist mjög fyrir þeim málaflokki þegar hann var iðnaðarráðherra á sínum tíma og raunar héldu allir að þetta væri einhvers konar stefna Samfylkingarinnar. Stundum hefur Samfylkingin verið kallaður eins máls flokkur og nú er ESB-málið dautt er Samfylkingin að falla frá þessu líka. Í samþykkt landsfundar Samfylkingarinnar stendur þessi ályktun, með leyfi forseta: „Samfylkingin telur að mistök hafi verið gerð þegar leit var hleypt af stað á Drekasvæðinu. Nú þarf að vinda ofan af þeirri leit og vinnsluáformum og lýsa því yfir að Íslendingar hyggist ekki nýta hugsanlega jarðefnaorkukosti í lögsögu sinni.“ Í ljósi þessa langar mig að spyrja hv. viðskipta- og iðnaðarráðherra: Hefur nokkuð breyst í stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum? Raunverulega má segja að núverandi ríkisstjórn hafi tekið við af fyrri ríkisstjórn og muni halda þessari leit þarna áfram. 

Virðulegur forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns sem beinist að stefnu ríkisstjórnarinnar: Nei, það hefur ekkert breyst í stefnu ríkisstjórnarinnar sem var kirfilega skjalfest í stjórnarsáttmála einhvern veginn á þann hátt að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því að nýting hugsanlegra olíu- og gasauðlinda gæti hafist sem fyrst ef þær fyndust á annað borð. Einnig var í stjórnarsáttmálanum ákvæði um að við skyldum setja af stað undirbúning að regluverkinu, að við mundum gera þær innviðabreytingar og bætur sem til þyrfti þannig að við yrðum tilbúin ef þær rannsóknir sem settar voru af stað í tíð síðustu ríkisstjórnar skiluðu niðurstöðum. Þess vegna kemur stefnubreyting Samfylkingarinnar verulega á óvart. Hér situr í salnum fyrrverandi olíumálaráðherra, hæstv. Össur Skarphéðinsson, sem fór mikinn í því máli. En ég verð að rifja það upp að þau leyfi sem gefin voru einmitt í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna voru ekki bara rannsóknarleyfi, það voru leyfi til rannsókna og vinnslu. Það er mjög mikilvægt að því sé haldið til haga. Spurt er um skaðabótaskyldu. Ég get ekki svarað því að óathuguðu máli en ég mun kynna mér það vegna þess að auðvitað bregður manni við svona fréttir, ekki síst í ljósi þess að 28. janúar síðastliðinn voru samþykkt lög á Alþingi með atkvæðum allra þingmanna Samfylkingarinnar um stofnun ríkisolíufélags, sem er einmitt til þess einn liður í því er að gera okkur tilbúin 

Virðulegi forseti. Það er alveg ótrúlegt að rýna í þennan landsfund Samfylkingarinnar sem sannar bara að flokkurinn logar stafnanna á milli og er algjörlega í tætlum fyrst horfið er frá nokkurra mánaða atkvæðagreiðslu varðandi það að samþykkja lagafrumvarp til að stofna hér olíufélag. Það er kannski rétt að ég ítreki að ég er afar ánægð með að ríkisstjórnin haldi áfram á sinni braut þrátt fyrir þetta upphlaup hjá Samfylkingunni. Maður er nú hættur að láta nokkurn hlut koma sér á óvart sem gerist þar inni eins og þessi mikla stefnubreyting. Hún er alveg í anda Vinstri grænna vegna þess að ríkisstjórnin sem hér var við völd einu sinni sprakk meðal annars á olíumálunum og það vita nú allir hvernig það fór. Ég er ekki með beina spurningu í seinni umferð en fagna því að þetta sé með þessum hætti og því að þetta hafi engin áhrif á störf ríkisstjórnarinnar, enda þó það nú væri að einhver lítill flokkur ályktaði úti í bæ og það hefði áhrif á störf 

Virðulegur forseti. Ég kom því ekki að í fyrra svari mínu hversu óábyrg þessi stefnubreyting hjá Samfylkingunni er í raun vegna þess að þeir samningar og þau leyfi sem veitt hafa verið, sem eru bæði til rannsókna og vinnslu - það er alveg kristaltært og var farið vel yfir það, ég spurði núverandi formann Vinstri grænna, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur á sínum tíma um hvort það væri ekki réttur skilningur. Í því felst að þau fyrirtæki sem gert hafa samning við íslenska ríkið meðal annars um þessi vinnslu- og rannsóknarleyfi, taka fjárhagslega ábyrgð og þau taka áhættu á rannsóknunum. Þetta eru gríðarlega kostnaðarsamar rannsóknir. Ef hægt er á 200 manna fundi eða með 200 manna atkvæðagreiðslu, eða hvað þetta var, 

Virðulegi forseti. Mig langar enn og aftur að gera málefni Aflsins á Akureyri að umfjöllunarefni hér í ræðustól og eiga enn eitt samtalið við hæstv. félagsmálaráðherra vegna þess. Aflið er samtök þolenda heimilis- og kynferðisofbeldis og hefur verið starfandi í 11 ár. Samtökin hafa fengið mjög lítinn stuðning frá ríkinu, fengið kannski nokkrar milljónir á ári, mest held ég 4 milljónir en fengu reyndar ágætisstuðning þegar farið var í átak hjá síðustu ríkisstjórn. Það er gríðarlega mikil sjálfboðavinna sem fer fram þarna og enginn velkist í vafa um að samtökin eru mjög mikilvæg í samvinnu og við getum sagt að lögreglan á Akureyri, sjúkrahúsið, bráðadeildin, geðdeildin og Kvennaathvarfið jafnvel hafi staðfest mikilvægi samtakanna á Akureyri. Nú ber svo við að í ár munu þau fá 3 milljónir frá ríkinu. Mér reiknast til að það séu um 2% þess fjármagns sem fer í þennan málaflokk. Þá er ég að tala um Kvennaathvarfið og Stígamót í Reykjavík, Drekaslóð og Blátt áfram. Ég skil ekki hvernig hæstv. ráðherra getur réttlætt að samtök eins og Aflið fái 3 milljónir. Það fóru fram hjá okkur í fjárlaganefnd einhverjar fjárveitingar í minni hlutanum í reiðdeildina í Hólaskóla upp á 40 milljónir, sem enginn bað um. Málefni Aflsins hafa verið rædd í fjárlaganefnd fram og til baka og í þingsal. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Finnst henni þetta sanngjarnt? Finnst henni 3 milljónir eðlilegt framlag til samtaka eins og Aflsins? Ég geng út frá því að hún hafi lesið grein sem Sóley Björk Stefánsdóttir, gjaldkeri Aflsins, skrifaði í Kjarnann sem var mjög góð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég hef ekki lesið greinina sem þingmaðurinn gerði ráð fyrir að ég hefði lesið í Kjarnanum en skal athuga það að loknum fyrirspurnatíma. Ég var í viðtali í hádegisfréttum RÚV þar sem málefni Aflsins voru einmitt rædd. Það sem verið er að horfa til og bera sig saman við eru Stígamót og Kvennaathvarfið, sem eru stærstu samtök sem sinna annars vegar fórnarlömbum kynferðisofbeldis og hins vegar þeim konum sem verða fyrir heimilisofbeldi eða ofbeldi í nánum samböndum. Það eru sérstakar fjárveitingar sem koma með sérstökum lið á fjárlögum meðan aftur á móti þær fjárveitingar sem hafa farið til Aflsins og Drekaslóðar, sem var líka nefnd, koma í gegnum félagastyrkina. Sú fjárveiting sem tekin var ákvörðun um í fyrra umsóknarferlinu í félagastyrkjum í ráðuneytinu er eilítil hækkun frá því sem var í fyrra. Hins vegar er það þannig að það komu margfaldar umsóknir frá mjög verðugum og góðum samtökum inn í félagastyrkina og því miður er takmarkað fjármagn þarna. Það er reynt að fara faglega yfir þær umsóknir. Þetta var sú tillaga sem ég fékk, um að veita þessa upphæð. Það var svigrúm í ráðuneytinu þegar fór að líða á árið 2014 til að veita nokkra viðbótarfjárveitingu til Aflsins. En ég tel, eins og kom fram í viðtalinu, að mjög mikilvægt sé í tengslum við aðgerðaáætlun gegn ofbeldi, sem ég og innanríkisráðherra og menntamálaráðherra erum að vinna að og höfum í hyggju að koma með inn í þingið, að við hugum sérstaklega að því hvernig við viljum styðja við þau félagasamtök sem veita fórnarlömbum ofbeldis þjónustu og einnig, sem ég tel mjög brýnt, hvernig við viljum tryggja gæði þeirrar þjónustu sem er veitt. Það hafa komið ítrekaðar ábendingar frá Ríkisendurskoðun um að við þurfum að taka okkur á í velferðarráðuneytinu í því sem snýr að samningagerð þar sem kemur 

Virðulegi forseti. Mér sýnist ég eiga eftir að koma fimm sinnum í viðbót upp í þennan ræðustól til að ræða nákvæmlega þetta sama mál, því að ég fæ engin svör sem mér finnst vera eitthvert vit í. Ef það er eitthvað að gæðum þjónustunnar hjá Aflinu finnst mér að það eigi bara að segja það. Staðan er þannig að Aflið hefur ekki efni á því að ráða starfsmann, þeir hafa ekki einu sinni efni á því að ráða starfsmann í hálft starf. Vissulega getur það komið niður á gæðum starfsins. Ég vil líka segja að stjórnmál snúast um forgangsröðun, forgangsröðun á peningum. Ég trúi því ekki að ríkið ætli að setja 3 milljónir í Aflið í ár, ég trúi ekki að það sé niðurstaðan. Ég skildi ekki helminginn af því sem var sagt hérna. Ég vil fá svar við því hvort það sé afstaða ráðuneytisins og hæstv. ráðherra að setja 3 milljónir í Aflið í ár. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Það er leitt að hv. þingmaður skuli ekki hafa skilið hvað ég sagði því að ég var að reyna að tala skýrt. Við erum að vinna aðgerðaáætlun um ofbeldi. Þar undir hlýtur að vera að við tökum afstöðu til þess hvernig við viljum að stuðningi til frjálsra félagasamtaka, sem hafa sinnt ýmsum verkefnum hringinn í kringum landið, sé háttað. Við höfum líka verið að tryggja að samstarf á milli hinna ólíku þjónustukerfa hins opinbera verði betra því að það hefur sýnt sig að það skilar verulegum árangri.  
            

Virðulegur forseti. Eins og forseti kynnti heitir þessi dagskrárliður Sérstök umræða og það er vel við hæfi því að það er vægast sagt sérstakt mál sem við höfum óskað eftir sérstakri umræðu um. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra um þennan stórfurðulega ívilnunarsamning við fyrirtækið Matorku og með hvaða hætti ráðherrann réttlætir þá gjörð, hvernig á því stendur að gerður er af ráðherranum ívilnunarsamningur sem varðar 400 og eitthvað milljónir, upp undir 700 milljónir eftir því hvernig túlkað er, ekki með fyrirvara um fjárveitingar eins og þekkist heldur með fyrirvara um að lög verði samþykkt á Alþingi, þ.e. ekki eftir neinum gildandi lögum. Hvernig leyfir ráðherrann sér að gera samninga um veruleg fjárframlög úr ríkissjóði án þess að það sé á grundvelli gildandi laga? Hefur ráðherrann gert aðra samninga án þess að hafa fyrir því gildandi lög og bara sett fyrirvara um að Alþingi samþykki lög þar að lútandi síðar? Þá væri gott að fá upplýsingar um það. Hvers vegna fær fyrirtækið Matorka þessa sérmeðferð hjá ráðherranum? Augljóslega er það sérmeðferð vegna þess að þeir samningar sem gerðir hafa verið við tvo aðra aðila, Thorsil og Algalíf, eru lagðir fyrir þingið vegna þess að það eru engin lög í gildi. Ráðherrann tekur alveg sérstaka ákvörðun um að fara öðruvísi með Matorku en með Thorsil og Algalíf. Hvers vegna þessa sérmeðferð á Matorku, hæstv. ráðherra? Hefði ekki þvert á móti vegna hinna margvíslegu tengsla fyrirtækisins við Sjálfstæðisflokkinn verið full ástæða til að fara sérstaklega varlega og leggja einmitt sérstaklega slíkan samning undir þingið en gera hann ekki bara með fyrirvara um að þingið samþykki einhver lög einhvern tímann í framtíðinni? Hefur ráðherrann þá kannski kynnt sér þetta fyrirtæki svona sérstaklega vel? Getur þá ráðherrann upplýst okkur um það hversu mikla styrki úr opinberum sjóðum það hefur fengið til ýmissa verkefna og hvernig þau verkefni hafa gengið? Hafa til dæmis fjárframlög í önnur eldisverkefni á vegum fyrirtækisins skilað þeim árangri sem að var stefnt? Hvernig skýrir ráðherrann það að við séum að greiða sérstaklega fyrir starfsemi af þessu tagi í næsta nágrenni höfuðborgarinnar? Ég fæ illa séð að um nokkra nýsköpun sé að ræða. Hér er vissulega verið að nota heitt affallsvatn en það er líka gert annars staðar. Hér á að ala bleikju, en það gera líka aðrir. Hvaða sérstöku skilyrði eru fyrir hendi sem kalla á mörg hundruð milljóna króna framlög úr ríkissjóði til að koma á fót fyrirtæki sem virðist ekki vera að gera neitt nýtt og er í samkeppni við aðra? Þýðir það að við eigum að styðja verkefni almennt úr ríkissjóði í kringum höfuðborgina í þeim kjördæmum sem ná inn á byggðakortið sem eru í samkeppni við fyrirtæki sem starfa fyrir í landinu og eru ekki að gera neitt nýtt? Eða hvernig er þetta eiginlega hugsað hjá hæstv. ráðherra? Getur ráðherrann upplýst okkur um hámarkið vegna þess að það eru ýmsar takmarkanir á því hvað er heimilt, jafnvel ef lögin yrðu samþykkt óbreytt frá ráðherranum? Þar er gert ráð fyrir því að það sé að hámarki þriðjungur sem hægt er að fá í svona stuðning. Ég fæ ekki betur séð en að það hámark sé að fullu nýtt og spyr hvort það sé ekki verið að nýta það gott betur því að beini stuðningurinn í gegnum skattaðgerðir og slíkt er 425 milljónir, sem eru 35% hámarkið, en þar fyrir utan á fyrirtækið að fá þjálfunarstyrk upp á að minnsta kosti 50 millj. kr. Er þá ekki farið, ekki bara upp að hámarkinu, heldur umfram það hámark sem að var stefnt? Og hvernig er með þessar tölur um heimsmarkaðinn?  
            

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að stofna til þessarar umræðu vegna þess að það er sannarlega ekki vanþörf á miðað við misskilninginn sem kom fram í þessari stuttu ræðu þingmannsins. Í öllum grundvallaratriðum fór þingmaðurinn með rangt mál. Það er kostulegt að fylgjast með því að andstæðingar þessa máls hafa lagt mikið á sig við að gera það tortryggilegt og síðast í morgun tók fyrrverandi formaður flokks hv. málshefjanda þennan samning sem dæmi um þá spillingu sem viðgengst í núverandi ríkisstjórn. Og ég verð að segja að það er hátt reitt til höggs, mjög hátt reitt til höggs. Þegar málið er skoðað af sanngirni þá sjá menn að þetta eru vindhögg. Ég ætla að fullyrða það hér og nú að þetta mál og þessi samningur hefði fengið nákvæmlega sömu afgreiðslu í tíð þriggja síðustu iðnaðarráðherra, þeirra Katrínar Júlíusdóttur, Oddnýjar Harðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar. Það er kannski eitt af því fáa sem má hrósa ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fyrir, að hafa beitt sér fyrir því að setja almenn lög um veitingu ívilnana vegna fjárfestingar til að efla uppbyggingu í íslensku atvinnulífi.  Þannig var staðan þegar við komum að þessu máli og þá var tekin ákvörðun um að halda þeirri stefnu að hafa almenna löggjöf og það er frumvarpið sem liggur fyrir þingi. Þingmaðurinn spyr: Af hverju hef ég komið með Algalíf- og Thorsil-samningana sér? Það er vegna þess að lögin eru ekki í gildi. Af hverju kem ég ekki með Matorku inn í þingið? Ég mun gera það ef hv. þingmaður og þingmenn koma ekki með okkur í það að samþykkja heildarrammann sem þetta snýst allt saman um. Á grundvelli síðustu rammalöggjafar voru gerðir sex fjárfestingarsamningar, m.a. um kísilver, gagnaver, vinnslu á ferskum fiski til útflutnings, Marmeti, fiskvinnsla í Sandgerði sem má nú alveg halda fram að sé starfsemi sem sé fyrir í landinu. Í umræðunni þegar ég kom með Algalíf-samninginn í fyrra þá kölluðu m.a. þeir fyrrnefndu þrír iðnaðarráðherrar eftir því að rammalög yrðu sett af því að hin voru runnin úr gildi. Ég kom með það frumvarp í apríl síðastliðnum en eins og hv. þingmaður man þá var ekki mikill starfsfriður á síðustu dögum þingsins í fyrra. En síðan var þetta frumvarp lagt fyrir þingið í september. Og mig langar í þessu samhengi að lesa bút úr ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur þar sem hún færir rök fyrir mikilvægi þessarar löggjafar, með leyfi forseta: „Enn og aftur legg ég á það mjög mikla áherslu að við reynum að halda því verklagi að vera með skapalón, vera með löggjöf að baki. Það er líka betra fyrir ráðherrann að vera með gagnsæja löggjöf að baki svona vinnu. Það er einfaldara á svo margan hátt, ekki bara fyrir ráðherrann, heldur líka fyrir þá aðila sem eru að semja við hið opinbera, að þeir þurfi ekki að vera í löngum tvíhliða samningum við ríkið heldur geti bara gengið svona nokk að ákveðnu kerfi ef þeir uppfylla ákveðnar strangar kröfur sem gerðar eru í löggjöfinni. Þar með erum við heldur ekki að fara í manngreinarálit, þ.e. þá erum við að horfa á verkefnin fyrst og fremst en ekki endilega að fjalla um einstaka fyrirtæki í sölum Alþingis sem alltaf getur orðið mjög erfitt og viðkvæmt.“ Það er nákvæmlega það sem er að gerast hér. Í umræddu máli, Matorku, hefur verið fylgt nákvæmlega sömu leikreglum og hafa verið í gildi síðastliðin fimm ár, nákvæmlega. Ég hef talið afar mikilvægt að gæta samræmis og hlutleysis við gerð þessara fjárfestingarsamninga og frá ársbyrjun 2014 hef ég fyrir hönd ríkisins undirritað fimm slíka, nú síðast við Matorku. Raunar er það svo að sá samningur hefði fallið undir skilyrði gömlu laganna, væru þau enn í gildi, en verkefnið uppfyllir öll þau skilyrði sem sú rammalöggjöf setti. Og ég leyfi mér aftur að fullyrða að allir þeir fjárfestingarsamningar sem ég hef gert hefðu verið gerðir með sama hætti í tíð síðustu ríkisstjórnar af öllum þremur fyrrverandi iðnaðarráðherrum hennar. Það hvort við eigum að hafa ívilnanir yfir höfuð er svo allt annað mál. Og það er mikilvægt, sérstaklega í ljósi þessarar umræðu, að við tökum hana á hinu háa Alþingi. Ef við erum sammála um að við þurfum ívilnanakerfi þar til skattkerfi okkar, ef við fáum einhverju um það ráðið sem erum í ríkisstjórn, verður á heimsmælikvarða 

Herra forseti. Við ræðum um ívilnanir og ákveðið fyrirtæki sem hefur verið gagnrýnt að hafi fengið ívilnunarsamning af hálfu hæstv. ráðherra. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég tel mjög til bóta að hafa rammalöggjöf um ívilnanir og finnst að það eigi að halda áfram að ljúka því verki og klára það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu í þeim efnum. Menn eiga að geta treyst því að þar sé byggt á jafnræði og samkeppnisreglum sem eru undirstaða þess í þessari löggjöf varðandi samkeppnisreglur sem eru í gildi innan ESB um slíkar ívilnanir. Við eigum að sjálfsögðu að taka alvarlega þá gagnrýni sem hefur komið fram á þennan ákveðna samning og skoða vel hvort eitthvað í núverandi löggjöf sem féll úr gildi árið 2013 og þeirri sem við erum að vinna núna á þingi mætti bæta til að koma í veg fyrir eitthvað sem veki upp efasemdir um hvort fyrirtæki sitji við sama borð. Ef svo er þurfum við að bæta úr því. Vissulega er mjög umhugsunarvert með þetta ákveðna fyrirtæki hvað þar er nákvæmlega nýtt á ferðinni miðað við önnur sambærileg fyrirtæki sem eru fyrir í landinu, sem eru um 12 talsins, og hvaða nýjungar réttlæti þennan stuðning. Ég mun koma betur að því í seinni ræðu hvað mér finnst um það mál allt saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa sérstöku umræðu um Matorku og þessa ívilnunarsamninga en árétta að í mínum huga eigum við að vera að ræða hér sérstaklega rammasamninginn en ekki þetta sérstaka fyrirtæki per se. Það dæmi sem við sjáum í þeim samningi sem á að gera við það fyrirtæki ljóstrar þó upp vanköntum í ívilnunum yfir höfuð og þess vegna er málið auðvitað rætt á þeim forsendum. Ég ítreka að það er ekkert við þetta fyrirtæki í sjálfu sér, það stendur sig örugglega vel og á ekki að vera hér aðalatriðið, heldur lagaramminn sem þessi samningur byggir á og er ekki í lagi. Hann býður beinlínis upp á inngrip inn á markaði sem hafa verið frjálsir. Fyrirtæki hafa þegar þurft að byggja sig upp í gegnum virka samkeppni, þurft að fá fyrirgreiðslur hjá sínum bönkum en ekki sérstaklega bankað upp á hjá ríkinu og fengið allt að 770 millj. kr. skattafslátt og afslátt af gjöldum. Það er meginatriðið og það er í mínum huga ekki í lagi. Svo eru líka byggðasjónarmið þarna inni. Næstum öll fyrirtæki af ákveðinni stærð geta sótt um þessar ívilnanir svo lengi sem þau eru ekki á höfuðborgarsvæðinu. Í því sambandi má auðvitað nefna að einhverra hluta vegna hafa í tíð fyrri ríkisstjórnar og þessarar ríkisstjórnar langflestir samningar farið til Suðurlands sem er í hugum einhverra þá brothætt byggð sem þarf að efla, eða hvað?  Ég sé að tími minn er að renna út en ég mun í minni seinni ræðu fara betur yfir rammalöggjöfina og fjalla um það 

Hæstv. forseti. Með setningu laga nr. 99/2010 var stigið ágætt skref í þá átt að efla nýfjárfestingu og auka nýsköpun og atvinnuþróun, ekki veitti af. Þau lög runnu út um áramótin 2013, rétt eftir að fyrirtækið sem hér er til umræðu sótti um ívilnun. Það sem hafa þarf í huga þegar svona samningar eru gerðir er í fyrsta lagi að þeir standist þau lög sem í gildi eru eða eins og í þessu tilfelli þar sem beðið er eftir að lagasetning renni í gegnum Alþingi og væntanlega verður að því gætt að samningurinn standist þá lagasetningu. Í öðru lagi verður að gæta að því að þeir samningar sem gerðir eru séu í fullu samræmi við þá samninga sem áður hafi verið gerðir. Samningurinn sem hér um ræðir er í öllum atriðum nákvæmlega eins upp settur og allir ívilnunarsamningar sem að minnsta kosti sá sem hér stendur hefur séð, að undanteknum Bakkasamningnum sem er með öllu meiri ívilnunum. Í þriðja lagi þarf að gæta þess að jafnræðis sé gætt meðal fyrirtækja. Það verður nú að segjast eins og er að það er illa fyrir okkur komið ef við ætlum að fara að búa okkur til lista yfir æskilega og óæskilega þátttakendur í atvinnulífi landsmanna og láta hann hafa áhrif á það hvernig við afgreiðum mál á þinginu. Sá sem hér stendur hefur ekki áhuga á slíku. Auðvitað er það svo að þau fyrirtæki sem njóta ívilnana eða sérstakra ráðstafana af hálfu ríkissjóðs verða ekki alltaf farsæl. Við þekkjum dæmi um fyrirtæki sem fékk mjög góða ívilnun á sínum tíma af hendi síðustu ríkisstjórnar sem heitir Marmeti og lifði mjög skammt. Þetta er áhætta sem tekin er og við gerum það með opnum huga, en aðalatriðið er 

Forseti. Það hefur aldrei þótt gott í rekstri fyrirtækja eða í markmiðssetningu einstaklinga, hvað þá ríkisstjórna, að miða sig við það sem einhver annar gerði verst áður. Mér finnst það vera viðvarandi orðræða hér á Alþingi og ákaflega furðuleg viðmið að tala alltaf um að einhver annar geri hlutina verr. Frekar ætti maður að einbeita sér að því hvernig einhver annar gerir hlutina frábærlega vel í staðinn fyrir að vera alltaf að tala um hvernig einhverjir aðrir klúðruðu málunum sem áður voru við stjórn. Það sem mér finnst kannski alvarlegast við þetta mál allt saman er að eigandi Matorku sat beggja megin borðs við gerð þessa risasamnings, það er kjarni málsins og mjög alvarlegt. Þetta er svo mikið gamla Ísland að manni verður ómótt. Þetta hefur verið gagnrýnt harðlega af Landssambandi fiskeldisstöðva og þeir tala um að samningurinn feli í sér mismunun og röskun á samkeppnismarkaði. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk hvort það sé í samræmi við stefnu og sýn Sjálfstæðisflokksins að mismuna á þeim grundvelli að aðili sem fær 426 milljónir í styrki í formi afslátta á sköttum sitji beggja megin borðs 

Hæstv. forseti. Á Alþingi og í atvinnuveganefnd er til vinnslu fyrir 3. umr. ný lög um ívilnanir. Í framhaldi af þeirri vinnu gaus upp þessi samningur við Matorku og varð að miklu umræðuefni og kallaði fram mikla opinbera umræðu og margar spurningar hafa vaknað vegna hans. Eins og hér hefur komið fram er þetta eini samningurinn sem er ekki lagður fyrir Alþingi meðan engin lög eru í gildi. Hér hefur verið talað um samninga við Algalíf og Thorsil og Bakkasamninginn og fleira, allt það kom hingað inn og Alþingi ræddi þau mál og nefndin fór í gegnum þau. Þannig að í raun og veru kemur Matorkusamningurinn bakdyramegin til umfjöllunar eins og ég sagði í nefndinni. Vilja menn hafa það í lögum að ráðherra geti gert svona samning án þess að taka áður tillit til þess hver staðan er? Í dag er næg framleiðslugeta hjá þeim sem fyrir eru fyrir meiri framleiðslu á bleikju og hún má heldur ekki vera of mikil vegna þess að þá hrynja markaðir. Þess vegna kemur þessi umræða upp og er eðlilegt að margar spurningar vakni, það hefur einmitt gerst. Síðan var það auðvitað tortryggilegt að hæstv. ráðherrann neitaði að koma á fund atvinnuveganefndar til að útskýra þennan samning, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrisvar, en kom í fjórða skipti eftir að beðið var ásjár forseta Alþingis. Þetta er staðan sem er uppi og atvinnuveganefnd þarf að ræða málið frekar og ræðir það á morgun m.a. við Íslandsstofu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í tengingu Matorku við Matís, hvernig hún er og e.t.v. líka Rannís og síðast en ekki síst að spyrja hvort fyrirtækið Matorka hafi fengið einhverja styrki úr opinberum eða hálfopinberum sjóðum undanfarin ár sem við alþingismenn 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu, sem er mikilvæg, um fjárfestingarsamninga og jafnræði í uppbyggingu atvinnulífsins í landinu. Fjárfestingarsamningar geta skipt sköpum í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni. Þeir hafa verið forsenda fjárfestinga, fjölbreyttari sköpunar og betur launaðra starfa og það sem er mikilvægast, undirstaða verðmætra útflutningsafurða sem standa undir velferð þjóðarinnar. Án frekari uppbyggingar verðmætadrifinnar atvinnustarfsemi sem byggir á auðlindum okkar til sjós og lands verður lítið til að bæta heilbrigðiskerfið, menntakerfið og velferðarkerfið. Ef við ætlum að verða samkeppnisfær við aðrar þjóðir um erlenda fjárfestingu í atvinnulífinu þarf annaðhvort fjárfestingarsamninga sem draga að fjárfestingu og skapa fjölbreytt og vel launuð störf eins og ég hef áður komið að eða almennt skattkerfi og umgjörð atvinnulífsins sem sogar að sér fjárfestingu til landsins, sem er að sjálfsögðu sýn okkar sjálfstæðismanna. Þrír síðustu iðnaðarráðherrar hafa kallað eftir rammaumgjörð um lög um fjárfestingarsamninga og eru þau mál núna á lokastigi og til umræðu í atvinnuveganefnd. Gæta verður að jafnræði og við sáum eins og hér hefur komið fram á síðasta kjörtímabili að meðal annars var gerður fjárfestingarsamningur við fiskvinnslufyrirtæki á landsbyggðinni og ekki er mér kunnugt um að önnur fiskvinnslufyrirtæki hafi fengið slíka samninga en það er auðvitað verkefni okkar að gæta að því að ekki verði misræmi í því.

Herra forseti. Mér finnst það mikilvægast í þessari umræðu að við tölum um þessi mál þannig að við viljum að allur opinber stuðningur sé á jafnréttisgrundvelli og hann raski ekki samkeppnisstöðu þeirra sem fyrir eru. Það er auðvitað það sem við erum að tala um hérna vegna þess að fyrirtæki í bleikjueldi í landinu hafa skiljanlega miklar áhyggjur af markaðsmálum sínum í kjölfar þess að þetta fyrirtæki, Matorka, sé að koma inn á markaðinn og ætli sér að framleiða helming af því sem núverandi heimsmarkaður hefur tekið á móti undanfarið, þ.e. 6 þús. tonn. Þá er eðlilegt að þau fyrirtæki spyrji: Hvað þýðir það fyrir afkomu okkar að fyrirtæki með þessum ríkisstuðningi komi svona inn, mun það koma niður á möguleikum okkar á að selja inn á þennan markað? Ekki viljum við að ívilnanir varðandi nýfjárfestingar stuðli að því að hrinda öðrum fyrirtækjum í sömu grein út af markaði? Varla getur það verið meiningin með svona stuðningi. Þess vegna hlýtur að þurfa að horfa á þetta allt í heildarsamhengi. En ég undirstrika að mér finnst miklu heilbrigðara að það sé rammalöggjöf um slíkar ívilnanir frekar en að taka upp aftur þann sið að taka fyrir samninga við hvert og eitt fyrirtæki hér á Alþingi og fjalla um þá hér. Ég vil undirstrika það. Ég tel að hér sé eitthvað sem þurfi að skoða betur og ráðherra þurfi að fara vel yfir og láta fara vel yfir hvort fyrirtækið uppfylli það sem það á að gera og það sé þá ekki tortryggni gagnvart því og enginn fiskur undir steini í þeim efnum. Við verðum bara að bíða og kannski taka þessu með stóískri ró og sjá hvað kemur út úr því. 

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið góðar umræður en ég verð að segja að ég held að ég sé svolítið ein á báti. Ég get ekki séð hvernig hægt er að gæta jafnræðis ef maður ætlar að ívilna sumum en ekki öllum. Það gengur ekki upp. Alþingi getur ekki staðið í því, við mundum þá ekki gera neitt annað en að taka út þetta og hitt fyrirtækið í þessum og hinum geira og segja: Það hefur enginn fengið neitt í þessum geira, nú, þá skulum við bara ívilna fullt þar. Hinn geirinn, það hafa margir fengið þar, þá verðum við að láta hann bíða. Þetta er algjört rugl, þetta gengur ekki upp. Við verðum að hætta þessu, það þýðir ekkert að hafa þessar ívilnanir. Ef það á að lækka skatta á fyrirtæki komplett, af hverju ættu sumir að fá 50% afslátt af tryggingagjaldi en ekki aðrir? Þetta gengur ekki upp. Það gerir það ekki. Hér var aðeins rætt um nýsköpun, að þetta væri svo rosalega mikilvægt fyrir nýsköpun. Þessi rammasamningur um ívilnanir til nýfjárfestinga er ekki fyrir sprota- og nýsköpunarfyrirtæki. Það er einfaldlega af þeirri ástæðu að fyrirtækin þurfa að hafa ákveðna veltu sem er um 300 milljónir. Það er eðli sprota að vera ekki orðnir svona stórir þannig að þeir munu aldrei hagnast á þessum ívilnunarsamningi, þeir passa ekki inn í skapalónið. Allt tal um fjölbreyttara atvinnulíf, styðja við og búa til fleiri egg og hafa þau ekki öll í sömu körfunni passar engan veginn við rammasamning um ívilnanir. Við verðum að gera okkur það ljóst og við verðum að tala saman um að fyrirtæki geti starfað á samkeppnisgrundvelli, annars erum við að fara kolranga leið að mínu mati.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á góðu fréttunum og fagna því að 12 fiskeldisfyrirtæki hyggist stefna að frekari fjárfestingu í fiskeldi á næstu árum. Verkefnin þurfa ávallt að uppfylla almenn skilyrði laganna og vera innan byggðakortsins til að hljóta ívilnanir, eins og fram hefur komið. Óháð nefnd á vegum stjórnvalda fer yfir það hvort umsækjandi um ívilnun uppfylli skilyrði laganna sem byggja sem áður segir á samkeppnisreglum ESB og gerir að lokinni yfirferð sinni tillögur til ráðherra. Að því leyti er því tryggt að bæði lögin og framkvæmd þeirra er að öllu leyti á jafnræðisgrundvelli og ekki er unnt að gera upp á milli fyrirtækja með handahófskenndum hætti. Við þurfum að auka verðmætasköpun hér á landi. Nýfjárfestingar eru bráðnauðsynlegar ef við ætlum að ná settum markmiðum og Ísland er í harðri samkeppni við aðrar þjóðir sem margar hverjar veita ríkulegar ívilnanir. Svo virðist sem fjárfestingarsamningur stjórnvalda við fiskeldisfyrirtækið sé í samræmi við sambærilega samninga sem stjórnvöld hafa áður gert. Hér hafa verið nefndir samningarnir við Thorsil og Algalíf. Að lokum langar mig að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar hvernig hann fyrir sjái hjá 300 þús. manna þjóð að forsvarsmenn fyrirtækis megi ekki verið tengdir stjórnvöldum hverju sinni ef þeir hyggjast sækjast eftir að gera fjárfestingarsamninga við stjórnvöld. Hvernig á það að ganga upp? Gætum við jafnræðis ef sú leið er valin? Ég held ekki. Aðalatriðið í þessu máli sem og öðrum sambærilegum er að farið sé að lögum, jafnræðis gætt og að hvatar til nýfjárfestinga séu til staðar hér á landi svo við séum samkeppnishæf. Við þurfum að byggja hér upp öflugt atvinnulíf, skapa verðmæti og auka þar með velferð og hagvöxt, okkur öllum til heilla.

Forseti. Ég ætla að ramma spurningu mína til ráðherrans skýrar inn. Ég hélt að það væri grunnstefna Sjálfstæðisflokksins að þeir sem vilja komast áfram í samfélaginu eigi að gera það á eigin forsendum en ekki með því að skapa sér óeðlilegt forskot eins og virðist hafa gerst í þessu máli með því að sitja báðum megin við borðið. Síðan langar mig í þessu samhengi öllu að benda á að eitt af höfuðvandamálum og gróðrarstía spillingar er skortur á gagnsæi varðandi skrif á lögum í ráðuneytunum. Ég held að það væri til mikilla bóta að auka gagnsæi og legg til að það verði gert til að fyrirbyggja að svona mál komi upp. Mig langar að heyra viðhorf ráðherrans til þess hvort ekki sé tilefni til að auðvelda okkur að sjá hver skrifar nákvæmlega hvaða lagabókstaf í þeim lögum sem eru unnin í ráðuneytunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt af því að það hefur komið fram, ekki síst í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að bankamenn komu oft að lagasetningu í tengslum við bankana. Það hefur verið óskað eftir því að aðilar í alls konar mismunandi geirum sem hafa beina hagsmuni af því að lögin séu með ákveðnum hætti veiti ráðgjöf við skrif á lögum í ráðuneytunum. Mér þætti það í anda nýrra og vonandi breyttra tíma að við þingmenn og almenningur allur fengjum að vita hver skrifar hvað í lögunum.

Virðulegur forseti. Þetta mál snýst um jafnræði fólks og fyrirtækja í landinu og eðlilega samkeppnishætti. Þetta er freklegt inngrip í eðlilega samkeppnishætti í fiskeldi. Það er ekki bara mín skoðun, það er líka skoðun Landssambands fiskeldisstöðva sem gerir harkalegar athugasemdir við þennan samning, eðlilega vegna þess að maður getur spurt: Er þetta jafnræði, geta þeir sem hafa áhuga á að fjárfesta í einhverju í landinu sem ekki felur í sér neina sérstaka nýsköpun bara labbað inn í iðnaðarráðuneytið og fengið hundruð milljóna í samningi við ráðherrann með fyrirvara um að Alþingi setji einhver lög í framtíðinni? Nei, það er ekki þannig. Þess vegna vekur þetta spurningar um sérmeðferð þeirra sem hér eiga í hlut. Hvers konar sérmeðferð fá eiginlega þessir aðilar, að fá hundraða milljóna króna samning án þess að nokkur lög séu í gildi þar um og það sé tekin sérstök ákvörðun um að ráðherrann samþykki það með fyrirvara um lög? Af hverju má, meðan lög eru ekki í gildi, fara þannig öðruvísi með þann samning en aðra slíka samninga, eins og um Algalíf og Thorsil, sem eru lagðir fram í þinginu og þurfa að þola umræðu og rýni? Það er augljóst af þessari umræðu hvers vegna þetta fyrirtæki fékk þessa sérmeðferð. Það er vegna þess að þetta hundraða milljóna króna framlag þolir ekki nokkra skoðun. Meginforsendur í þessu máli eru með þeim hætti að það verður að gera verulegar alvarlegar athugasemdir við að verið sé að veita þennan stuðning. Ég hvet þá nefnd sem heldur utan um málið í þinginu að standa vaktina og gæta þess að ekki sé farið svona með almannafé.

Virðulegi forseti. Það hvort fyrirtækjum standi yfir höfuð til boða ívilnanir eða ekki, eins og hv. þm. Björt Ólafsdóttir hefur nefnt í umræðunni, er mjög góð spurning. Ég held að við ættum að vera að ræða hana. Ég sagði áðan að ég væri þeirrar skoðunar að best væri að skattkerfi og efnahagsumhverfi á Íslandi væri á heimsmælikvarða, eins og það var reyndar orðið það góða ár 2007 þegar jómfrúrræða mín á þinginu var einmitt um að ég fagnaði því að álverið í Straumsvík vildi losna undan sérsamningunum af því að skattkerfið hér var orðið á heimsmælikvarða. Þangað viljum við stefna aftur. Þangað til þurfum við að svara því hvað við viljum gera í millitíðinni. Við viljum auka hér fjárfestingu, við viljum auka athafnafrelsi fólks og koma fleiri verkefnum í gang. Hvaða tæki og tól höfum við til þess? Jú, við höfum almennar reglur Evrópusambandsins, ríkisstyrkjareglur sem byggja á byggðakorti. Menn geta haft á því skoðanir hvaða landsvæði eiga að vera inni á því byggðakorti og hver ekki en það byggir á þeim almennu reglum, eða við getum haft það fyrirkomulag að ráðherra, hver sem það er, ákveði hverjir eru þeim þóknanlegir. Ég vil ekki kerfi þar sem ég er sett í þá aðstöðu að hafa á því skoðun hvaða eigendur eru þóknanlegir og hverjir ekki. Ég frábið mér aðdróttanir sem hér hafa verið lagðar fram um að það skipti máli. Ástæða þess að þessi samningur er ekki kominn fyrir þingið er að hann er nýgerður. Það á líka eftir að koma með frumvarp um Silicor og United Silicon og við ætluðum að sjálfsögðu að sjá framvindu þessa frumvarps, sem nú er á lokametrunum 

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra sem varðar lífeyrissjóðina og mögulega aðkomu þeirra að húsnæðismálum og einnig hvað varðar fjárfestingarumhverfi þeirra og um hvað líður vinnu í því efni. Sem betur fer eru lífeyrissjóðir landsmanna öflugir og eiga til greiðslu lífeyris um 150% af vergri landsframleiðslu í hreina eign til að mæta skuldbindingum sínum. Uppbygging sjóðanna er enn í þeim takti að þegar horft til iðgjaldagreiðslna og ávöxtunar umfram greiddan lífeyri eru þeir að nýfjárfesta um 100 til 120 milljarða á ári, gróft reiknað, á þessu árabili þannig að það er mikil stærð í okkar hagkerfi og með gjaldeyrishöft við lýði og takmarkaða fjárfestingarkosti. Þar sem tiltölulega fá fyrirtæki eru skráð á hlutabréfamarkaði o.s.frv. er eðlilega rætt um það hvernig þessari stóru stærð væri komið fyrir í hagkerfinu, a.m.k. þau ár sem lokað er fyrir fjárfestingar þeirra erlendis eða mjög takmarkað sem þeir geta gert í þeim efnum. Undarlegt nokk hafa lífeyrissjóðir reyndar selt talsvert af beinum eða óbeinum erlendum fjárfestingum í gegnum það að láta af hendi hlutafélög, hlutabréf og eign í fyrirtækjum sem eru með erlent tekjustreymi, en það er önnur saga. Mikið hefur verið rætt um mögulega aðkomu lífeyrissjóðanna að húsnæðismálum. Lögum var breytt á árinu 2011 til að opna leiðir fyrir lífeyrissjóði til að fjármagna eða fjárfesta eftir atvikum í húsnæði. Hugsunin var ekki síst sú að lífeyrissjóðirnir gætu með sínu mikla afli að einhverju leyti verið þátttakendur í því að bæta úr ástandi á leigumarkaði eða byggja húsnæði fyrir aldrað fólk. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi átt viðræður við lífeyrissjóðina eða núverandi ríkisstjórn hafi haldið áfram viðræðum við lífeyrissjóðina um mögulega aðkomu þeirra að þessu leyti. Ýmsir hafa talað fyrir þessu á vinnumarkaðnum og er á engan hallað þó að Helgi í Góu sé nefndur sem hefur eggjað lífeyrissjóði og aðila vinnumarkaðarins lögeggjan í þeim efnum að lífeyrissjóðirnir leggi þarna sitt af mörkum. Og ekki er vanþörf á, eins og kunnugt er er ástandið afar erfitt á húsnæðismarkaði, sérstaklega hjá leigjendum, skortur er á leiguhúsnæði og leiguverð mjög hátt í og með af þeim sökum. Í öðru lagi hef ég spurt hæstv. ráðherra hvað líði vinnu við endurskoðun lagaákvæða um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða. Lengi hefur slík vinna staðið yfir en ekki bólar á heildarniðurstöðum. Menn hafa gripið til tímabundinna úrræða eins og að rýmka heimildir lífeyrissjóða til kaupa í óskráðum bréfum úr 10% í 20%. Núna er í bígerð að rýmka sérstaklega heimildir þeirra til að skrá á hliðarmarkaði. Að lokum væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra örlitlar hugleiðingar um það hvernig hann sér fyrir sér á þessu stigi mála, eftir því sem það er hægt, að fjárfestingarumhverfi 

Herra forseti. Fjárfestingarumhverfið fyrir lífeyrissjóðina skiptir okkur öll miklu máli og það hvernig til tekst með að ávaxta þá sjóði sem þeim er treyst fyrir. Svo virðist sem árið 2014 hafi verið þó nokkuð gott og hagfellt lífeyrissjóðakerfinu og að ávöxtun hafi í mörgum tilvikum verið með ágætum sem skiptir okkur öll verulegu máli. Varðandi það hvort ríkisstjórnin eða ráðherra hafi átt viðræður við lífeyrissjóðina um mögulega aðkomu þeirra að því að leysa úr skorti á íbúðarhúsnæði í landinu, sérstaklega kannski á höfuðborgarsvæðinu, hefur sá sem hér stendur ekki átt í slíkum viðræðum. Það er þó í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir að lífeyrissjóðirnir séu áfram virkir í því til dæmis að veita lán til kaupa á húsnæði enda hafa þeir átt talsverðan skerf af lánveitingum til húsnæðiskaupa. Það færi hins vegar ekki mjög vel saman við þá umræðu sem er farin að verða meira áberandi, að það sé mikilvægt að að baki slíkum leigufélögum eða eigendum íbúðarhúsnæðis séu félög sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni vegna þess að lífeyrissjóðirnir hljóta að þurfa að fá sína ávöxtun. Varðandi vinnu við endurskoðun fjárfestingarheimilda lífeyrissjóðanna hefur það verk reynst töluvert erfitt viðfangs og því hefur miðað fremur hægt en nefnd um endurskoðun fjárfestingarheimilda hefur verið að störfum um nokkurt skeið. Þó glittir í lok vinnunnar og ég vonast til þess að geta kynnt efnahags- og viðskiptanefnd stöðu málsins á þessu vorþingi og stefnt er að því að fyrir haustþingið komi frumvarp fram á Alþingi. Nú stendur yfir vinna við athugasemdir og samráðs verður leitað við hagsmunaaðila í vor og sumar. Varðandi fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóðanna er það að segja að takist að afnema gjaldeyrishöftin hafa í nefndri nefnd komið fram tillögur að nýjum ákvæðum þar sem aukin áhersla er lögð á ýmis sjónarmið um varfærni. Í tillögunum er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðum sé veitt aukið svigrúm til fjárfestinga, þ.e. að magnbundin hámörk á tegundagrunni verði rýmkuð, svo sem í skuldabréfum, hlutabréfum, hlutdeildarskírteinum, að það sé sem sagt hægt að auka hlutdeildina þar af heildareignasafninu, enda sé farið að tilteknum reglum um varfærni. Þá geri ég ráð fyrir að fjallað verði um afleiður með ítarlegri hætti í tillögunum sem nú eru í smíðum og að gert verði ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir fái heimildir til að lána verðbréf. Samkvæmt nefndinni eru þessar hugmyndir allar í útfærslu en það liggur að sjálfsögðu fyrir að lífeyrissjóðirnir geta haft gríðarleg áhrif á þróun hagkerfisins, bæði í bráð og lengd, eftir að gjaldeyrishöft eru afnumin, þessi fjármagnshöft, og það liggur einnig fyrir að ekki er einfalt að komast hjá því að sjóðirnir séu mögulega stór áhrifavaldur á þróunina þegar höft eru afnumin. Aðalatriðið er að hér í landinu séu til staðar góðir fjárfestingarkostir, það sé hagvöxtur í landinu, að við séum að styðja við atvinnulífið og uppbyggingu og að hér þróist markaðir sem lífeyrissjóðirnir geta tekið þátt í. Augljóst er að við þurfum smám saman að opna fyrir möguleika sjóðanna til að geta dreift eignasafni sínu betur en átt hefur við undanfarin ár. Mikilvægi þess kom ágætlega í ljós við fall fjármálakerfisins, þá jókst hlutfallslegt virði erlendra eigna, m.a. út af falli íslensku krónunnar. Þar kom mikilvægi áhættudreifingarinnar vel í ljós en jafnvel þótt við þurfum að setja það í forgang að losa um höftin með þeim hætti að lífeyrissjóðirnir fái tækifæri að nýju til að fjárfesta í útlöndum er langlíklegast að við þurfum að hafa einhverjar hraðahindranir í því eins og það er stundum nefnt. 

Virðulegi forseti. Þegar fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða koma hér inn get ég ekki stillt mig um að minna þingheim á að heilög skylda lífeyrissjóða er sú að sjá til þess að lífeyrir sé greiddur þegar eftirlaunaaldri er náð. Það er frumskylda lífeyrissjóðanna en eins og staðan er núna er verið að búa til, því miður, dálítið samþjappaða innlenda áhættu og verður með einhverjum hætti að sjá til þess að lífeyrissjóðirnir komist út úr þessu umhverfi. Lífeyrissjóðirnir eiga samkvæmt hagtölum Seðlabankans sennilega á bankareikningum 130–140 milljarða sem er of mikið á bankareikningum. Innlend fjárfesting sjóðanna er sennilega of mikil og þegar gjaldeyrishöftum verður aflétt verður að setja lífeyrissjóði í forgang. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni, virðulegi forseti.

Frú forseti. Þetta eru athyglisverð skoðanaskipti. Ég tek undir það sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sagði í sinni stuttu en ágætu ræðu. Það kallaðist á við blálok ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem var það sem kveikti í mér til að koma hérna upp. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra orðaði það svo að það væri mikilvægt að opna lífeyrissjóðunum leið og jafnvel þyrfti að gera það þó að ekki væri búið að ljúka snjóhengjunni hinni fornu, mér skildist hæstv. ráðherra segja það, eða ganga frá slitabúum. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að lífeyrissjóðirnir fái einhvers konar forgang þegar kemur að afnámi gjaldeyrishafta.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, þau voru út af fyrir sig upplýsandi um stöðuna svo langt sem þau náðu. Satt best að segja eru ekki mikil tíðindi í þeim. Mér finnst umhugsunarefni að hæstv. ráðherra hefur engar viðræður átt við lífeyrissjóðina um mögulega aðkomu þeirra að húsnæðismálunum. Það kann að vera að hæstv. félagsmálaráðherra hafi átt það. Ég tel að ekki eiga að gefa það upp á bátinn að lífeyrissjóðirnir séu áfram, ég vil orða það þannig frekar en á nýjan leik eða upp á nýtt, þátttakendur í því að fjármagna að einhverju leyti uppbyggingu nauðsynlegs íbúðarhúsnæðis í landinu. Lífeyrissjóðirnir gerðu það auðvitað í gegnum kaup á bréfum Íbúðalánasjóðs um árabil og áratugaskeið. Nú eru þar breyttir tímar og bankar stórir í að lána fé til íbúðarhúsnæðis og lífeyrissjóðirnir tútna út af fé innan lands á sama tíma og bráðvantar húsnæði á almennan leigumarkað, einkum á suðvesturhorninu, og vantar líka íbúðir við hæfi fyrir aldrað fólk víða í landinu. Manni fyndist það geta verið upplagt verkefni fyrir lífeyrissjóðina. Ég tel það ekki frambærileg rök að menn sjái fyrir sér að leigufélög eigi öll að vera félög sem ekki eru rekin í ágóðaskyni. Það fjármagn sem bundið er í byggingu húsnæðisins ætlar sér væntanlega alltaf einhverja ávöxtun. Ekki er betri kostur að afhenda það hlutverk alfarið einkaaðilum, fasteignafélögunum fínu sem spruttu upp úr gjaldþrotum gegnum bankakerfið. Eiga þau þá bara að sjá um þetta? Ekki munu þau ætla sér minni hlut en lífeyrissjóðir sem væru þá bara að sækjast eftir hóflegri ávöxtun á það fé sem þeir legðu inn í slík leigufélög. Ég er sammála því að það þarf að sjálfsögðu að kortleggja mjög fjárfestingarumhverfi lífeyrissjóðanna samhliða og jafnvel að einhverju leyti áður en menn taka afgerandi skref í afnámi gjaldeyrishafta. Ef stefnir í að hreint fé þeirra nálgist 200% af vergri landsframleiðslu sjá allir hversu gríðarleg stærð það er orðin ef sá 

Frú forseti. Fyrst varðandi gjaldeyrishöftin sem við ættum kannski bara að kalla fjármagnshöftin, það má ekki skilja orð mín þannig að það standi til að veita undanþágur fyrir lífeyrissjóði áður en við höfum tekið á rót vandans, sem liggur í snjóhengjunni í óuppgerðum slitabúum, og síðan heildstæðri lausn fyrir þennan innlenda þrýsting sem meðal annars stafar af því að lífeyrissjóðir þurfa að geta dreift áhættu sinni betur. Ég tel þvert á móti að forsenda þess að við getum farið að lyfta höftunum og hleypa lífeyrissjóðum aftur út úr landinu sé að það fáist farsæl lausn í það sem tilheyrir slitabúunum og snjóhengjunni. Það miðar ágætlega í því. Varðandi lífeyrissjóðina að öðru leyti tek ég undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, það er áhyggjuefni hve hlutfallslega stórir sjóðirnir eru í okkar tiltölulega litla hagkerfi. Það er veruleg hætta á því að fjármagn sem er svona lokað inni geti leitt til bólumyndunar. Það virðast þó ekki vera nein augljós skýr merki um að hér sé komin af stað nein bóla, en þátttaka lífeyrissjóðanna á íbúðamarkaði hefur sögulega verið mikilvæg. Þeir hafa haft mikilvægu hlutverki þar að gegna og ég er ekki ósammála þeim sem hér hafa mælt fyrir að þeir eigi að gegna þar hlutverki áfram. Það er hins vegar álitamál hversu mikið ríkið þarf að hafa aukin afskipti til þess eða liðka fyrir því að það geti gerst. Það er rétt sem hér hefur komið fram með Íbúðalánasjóð, hvernig hann hefur verið fjármagnaður í gegnum tíðina. Síðan hafa lífeyrissjóðirnir líka lánað sjóðfélögum sérstaklega og einhverjar heimildir hafa þeir samkvæmt lögum til að fjárfesta í félögum sem mörg hver stunda einmitt þessa starfsemi. Ég hygg að þeir séu allnokkuð stórtækir þegar 

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram nokkrar fyrirspurnir til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem varða það með hvaða hætti þær greiðslur sem innheimtast í ríkisstjórn vegna tryggingagjalds skiptast. Eins og hæstv. ráðherra tekur eftir varða þessar fyrirspurnir einkum það sem við getum kallað efri lög eða eldri lög vinnuaflsins. Ástæðan fyrir þessum fyrirspurnum mínum er sú að ég tel að fram undan sé á þessu kjörtímabili, í síðasta lagi í upphafi hins næsta, lækkun á tryggingagjaldi og ég hef ákveðnar hugmyndir um með hvaða hætti eigi að fara í þá lækkun. Til að hægt sé að skoða það nánar á hinu háa Alþingi þarf ég þær tölur sem ég hef spurt hæstv. ráðherra um. Eins og við vitum skiptist tryggingagjaldið í mismunandi gjöld. Stærsti parturinn, ljónsparturinn, er almenna tryggingagjaldið. Það losar 5,3%, eða hvort það eru 5,29%, og svo er náttúrlega sérstakt atvinnutryggingagjald upp á 2%. Önnur gjöld eru smærri. Það hefur verið samkomulag á milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins um að því sem innheimtist af þessu sé einkum varið til að standa straum af ýmsum kostnaði sem tengist vinnumarkaðnum. Þar hefur skipt mestu máli sá kostnaður sem hefur fallið til vegna atvinnuleysis í kjölfar bankahrunsins 2008. Á þeim tíma var nauðsynlegt að grípa til allra ráða til að kosta þær aðgerðir sem varð að fara í, m.a. stórfelldar greiðslur á atvinnuleysisbótum. Mig minnir að þá hafi gjaldið verið hækkað um ríf 3% en síðan hafa hlutirnir gengið betur. Strax í tíð fyrri ríkisstjórnar þegar spáð var 14% atvinnuleysi sleikti það þó aldrei meira en 10% og varð um það bil 8% þegar mest var á heilu ári. Nú blasir hins vegar við að allt gengur samkvæmt þeirri áætlun sem þá var lögð og atvinnuþátttaka er að aukast, meira framboð er af störfum og þar af leiðandi minni þörf og minni kostnaður vegna atvinnuleysisbóta. Verslunarráð hefur litið svo á að frá síðustu þingkosningum sé verið að ofgreiða sem svarar 9 milljörðum vegna þessa. Ég tel hins vegar að samkvæmt laganna hljóðan muni þetta leiða til þess að óhjákvæmilegt sé að lækka þessar greiðslur. Ég er þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt af Alþingi að skoða hvort ekki sé hægt að ráðast í að búa til úr lækkuninni efnahagslegan hvata fyrir fyrirtæki til að ráða til sín það fólk sem á öðrum fremur erfitt á vinnumarkaði, þ.e. þá sem eru í þeim aldursbilum sem ég spyr um. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ráðherra út úr um það en ég tel að það uppfylli reglur jafnræðis og annað. Til að geta skoðað þetta vel þarf ég hins vegar þessar tölur og ég veit að 

Frú forseti. Hér er spurt hve stór hluti tryggingagjaldsgreiðslna, hlutfallslega og í krónum, sé greiddur vegna fólks sem er 60 ára og eldra, 65 ára og eldra, 67 ára og eldra og 70 ára og eldra. Ég þarf bara að lesa upp svarið. Eins og fyrirspurnin er lögð fram er best að fara yfir þetta í sömu röð. Fyrir 60 ára og yfir er fjöldinn 26.053, þ.e. 13,01% fjöldans. Tryggingagjaldið er 8.548.138.356 kr. sem er 13,05% af hlutfalli gjaldsins. Fyrir 65 ára og yfir er fjöldinn 12.130, þ.e. 6,06%. Tryggingagjald er 3.144.305.444 kr. sem er 4,8% tryggingagjaldsins. Fyrir 67 og yfir er fjöldinn kominn niður í 7.763, þ.e. 3,88%. Tryggingagjaldið er 1.661.946.605 kr., þ.e. 2,54%. Fyrir 70 og yfir er fjöldinn 3.606, þ.e. 1,8% fjöldans. Tryggingagjaldið er 516.456.797 kr., þ.e. 0,79% tryggingagjalds. Þetta svar byggir á svari sem ríkisskattstjóri veitti fjármála- og efnahagsráðuneytinu vegna fyrirspurnarinnar. Þar hefur þetta verið sundurliðað með þessum hætti og upplýsingar dregnar svona saman. Það kemur fram í svari ríkisskattstjóra að ekki er til sundurliðun á tryggingagjaldsgreiðslum niður á launþega. Af þeim ástæðum þurfti að skoða tryggingagjaldsskyldar tekjur á skattframtölum einstaklinga 2014. Það er þá vegna ársins 2013 og þá voru tilteknir tekjureitir á tekjuhlið framtals skoðaðir sem innihalda greiðslur sem greiða á tryggingagjald af, þ.e. launatekjur í reit 21, ökutækjastyrkur í reit 22, bifreiðahlunnindi í reit 134 og reiknað endurgjald í reit 24. Það er grunnur þessara upplýsinga. Að öðru leyti vildi ég segja um þá hugmynd sem hv. þingmaður reifar hér að mér finnst vel virðingarvert sjónarmið að huga að því með hvaða hætti hægt er að koma helst til hjálpar þeim sem eiga erfiðast á vinnumarkaði og hvort tryggingagjaldið geti þar eitthvað spilað inn í. Í mínum huga er þó ekki síður mikilvægt að huga að því hvernig við getum dregið úr tekjutengingum bóta hjá þessum hópi fólks vegna þess að á þessu aldursbili, upp undir sjötugt og jafnvel yfir sjötugu, er margt fólk með býsna takmörkuð lífeyrisréttindi og þegar það fer út á vinnumarkaðinn verður það fyrir allharkalegum skerðingum. Ef ætlunin er að bæta kjör þessa hóps sérstaklega mætti ekki síst skoða leiðir til að draga úr tekjuskerðingunum, sérstaklega fyrir þá sem hafa minnstu lífeyrisréttindin. Það má alveg velta fyrir sér hvort það eigi sérstaklega að lækka tryggingagjaldið vegna þessa aldurshóps en þó finnst mér helsti ókosturinn við þá hugmynd sá að það mundi flækja tryggingagjaldskerfið töluvert mikið. Að öðru leyti er æskilegt að tryggingagjaldið lækki frekar en orðið er. Það hafa verið lögbundnar nokkrar lækkanir þess en það er spurning hvort ekki myndist frekara svigrúm á næstu árum til að halda áfram að lækka það. Hluti af þeirri umræðu verður þá að vera sá sem ekki bara tengist atvinnuleysistryggingagjaldinu eða því sem eyrnamerkt er Atvinnuleysistryggingasjóði eða Fæðingarorlofssjóði, heldur ekki síst almenna hluta tryggingagjaldsins. Getum við ekki verið sammála um að sá hluti tryggingagjaldsins þurfi að verulegu leyti, ef ekki öllu, að renna til fjármögnunar á almannatryggingakerfinu? 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ákaflega skýr svör og sömuleiðis fyrir nokkuð glæsileg tilþrif við að koma þessu torfi á framfæri. Það gerði hann mjög vel og með þeim hætti að ég skildi það vel. Þær upplýsingar sem hann gefur hér komu mér svolítið á óvart. Ég gerði mér ekki alveg grein fyrir því að þetta færi svona hratt stigminnkandi, en það leiðir mig í öllu falli til þeirrar niðurstöðu að sú hugmynd sem hæstv. ráðherra tók ekki illa í sé að minnsta kosti þess virði að skoða hana mjög rækilega. Ég er líka þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að hafa, án þess að ég bæði hann sérstaklega um það, veitt okkur þau forréttindi að leyfa þinginu að skyggnast inn í huga hans varðandi þetta. Eins og ég sagði fannst mér hann jákvæður. Hann ber eðlilega inn í umræðuna að hugsanlega ætti að nota þetta fjármagn frekar til að minnka skerðingar. Það er fín hugmynd, en það sem fyrir mér vakir er ekki bara að bæta kjörin hjá þessum hópum. Auðvitað vakir í huga mér að skapa stöðu þannig að það fólk geti aflað sér tekna á vinnumarkaði, en ég held líka að við og vinnumarkaðurinn munum í vaxandi mæli þurfa á því að halda. Eins og hæstv. ráðherra veit færir aldurinn með sér reynslu, rólyndi og íhugun og það er alltaf þörf á slíku fólki. Reynslan á vinnumarkaði er einmitt sú að fólk á þessum aldri getur jafnvel betur unnið ýmis störf. Sagði ekki umboðsmaður Alþingis hér um daginn að eitt af því sem væri aðfinnsluvert við ríkisstjórnir síðustu ára væri hvað þær tækju sér unga aðstoðarmenn? Ég rifja þá upp fordæmi ýmissa í þeim efnum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og hef í höndum tölur til að geta síðar átt við hann orðaskipti, hugsanlega þegar búið er að þróa þetta frekar.

Frú forseti. Já, við höfum tekið saman þessi svör eftir bestu getu. Það er ákveðnum annmörkum eða kannski erfiðleikum háð að svara þessu nákvæmlega, en ég hef gert grein fyrir því á hvaða forsendum upplýsingarnar eru teknar saman og get tekið undir með hv. þingmanni að það kom mér líka á óvart að sjá hversu hratt þessar fjárhæðir og hlutföll falla eftir því sem fólk færist nær 70 árunum. Hugmyndin sem hv. þingmaður er hér með undir er að gera fólki á efri árum betur kleift að halda starfi og sækja sér vinnu. Þar finnst mér um að ræða mjög verðugt verkefni og tek heils hugar undir það að reynslan sem fylgir þessari eldri kynslóð er afar dýrmæt, ekki bara í stjórnkerfinu heldur alls staðar í atvinnulífinu og annars staðar á vinnumarkaði. Ég tel að við stöndum engu að síður frammi fyrir því, óháð því í sjálfu sér hvernig við getum betur hlúð að atvinnutækifærum fyrir þessa hópa, að það er einkennandi fyrir efri aldursbilin á vinnumarkaði og þá sem eru komnir á eftirlaunaaldur að of margir eru með of lág lífeyrisréttindi. Breytingar á réttindum í almannatryggingakerfinu undanfarin ár hafa flestar snúið að því að reyna að bæta úr því, en kerfið eins og við erum með það í dag er orðið býsna snúið og flókið. Úr því hefur nefnd á vegum velferðarráðuneytisins verið að vinna undir forustu Péturs H. Blöndals og vonandi koma tillögur þaðan sem geta orðið 

Virðulegur forseti. Ég átti orðastað við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á dögunum um stefnu í tollamálum, einkanlega vegna þess að ráðherrann var að hreyfa hugmyndum um að festa hér í langtímasamningum tollvernd og himinháa tolla á landbúnaðarvörum, og ræddi ég við hann í því sambandi meðal annars um þá tollvernd sem er í landinu á kjúklingaiðnaði. Ég tel hana ekki eiga sér neinar röksemdir í þeirri eðlilegu vernd sem við viljum hafa fyrir hefðbundinn íslenskan landbúnað, dæmigert íslenskt fjölskyldubú, mjólkurbúin, sauðfjárræktina o.s.frv. Þar á auðvitað fyrst og fremst í hlut iðnaðarstarfsemi sem er verið að verja algerlega óhæfilega með himinháum tollum á neytendur. Það sem ég spyr hæstv. fjármálaráðherra um er skylt, það eru franskar kartöflur. Ég hygg að ég muni leggja ýmsar aðrar spurningar tengdar tollamálum fyrir bæði hann og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, í þessu tilfelli um rökin að baki þessum tollum. Ég hygg að tollprósentan á þessa vöru sé 76% en ég held að innanlandsframleiðslan dugi ekki nema fyrir kannski um 5% markaðarins. Það er ekki einu sinni víst að þessi 5% sem framleidd eru hér séu yfir höfuð framleidd úr íslenskum kartöflum. Ég hygg að þær séu ekki alltaf hagfelldasta hráefnið til þessarar framleiðslu. Hvað sem því líður, þó að þetta væri alíslenskt hráefni eru þetta bara 5% markaðarins. Manni virðist kannski ekki mjög gæfulegt að tolla 95% af markaðnum um hátt í 100% til að styðja við ekki umfangsmeiri framleiðslu en þetta. Ef menn vilja styðja þessa framleiðslu, væri þá ekki nær að gera það með beinum stuðningi við framleiðendurna en vera ekki að tolla allan almenning með þessum háu tollum? Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvaða rök standi að baki þessum tolli. Er hann lagður á út frá heilsufarssjónarmiðum vegna þess að þessi matvara sé með einhverjum hætti óhollari en önnur matvara? Er þetta lagt á sem verndartollur fyrir landbúnað? Eða er þetta hrein og klár tekjuöflunaraðgerð? Af við að höfum smávegis aukatíma þegar málið er ekki stærra væri ekki úr vegi að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir sjónarmiðum hans sjálfs, því að þau hafa ekki komið fram í umræðunni, um það að gera 15 ára langtímasamning um tollvernd fyrir landbúnaðinn. Líst honum í prinsippinu vel á slíka hugmynd?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Áður en ég hefst handa við að svara fyrirspurninni um það hvernig háttað er tollum á franskar kartöflur og hvert markmiðið með tollunum sé er rétt að gera grein fyrir því að við vinnslu svarsins kom í ljós að það má hafa ólíkar skoðanir á því hvert nákvæmlega merkingarfræðilegt inntak orðanna franskar kartöflur er. Víða erlendis falla ýmsar aðrar gerðir kartöfluafurða undir þessi orð, t.d. það sem við köllum kartöflunasl og ýmiss konar vörur sem mótaðar eru úr kartöflumjöli eða jafnvel deigi. Eftirgrennslan fjármála- og efnahagsráðuneytisins leiddi í ljós að franskar kartöflur sem framleiddar eru hér á landi eru sneiddar eða skornar niður í eitthvað sem kalla mætti strimla og frystar til að verja gegn skemmdum. Það er það sem ræður tollflokkuninni, hvernig þetta er skilgreint nákvæmlega, og þess vegna er þetta nefnt hér. Reyndar eigum við dæmi úr sögunni þar sem þetta réð úrslitum um hvernig ætti að haga álagningu. Hvernig er tollum á franskar kartöflur háttað? Samkvæmt ákvæði 5. gr. gildandi tollalaga skal greiða toll af vörum sem fluttar eru inn á tollsvæði ríkisins eins og mælt er fyrir um í tollskrá í viðauka I með lögunum. Franskar kartöflur eru fluttar inn frosnar og sneiddar eða skornar og eru undir tollskrárnúmerinu 2004.1002. Þá er hugsanlegt að þær séu einnig fluttar inn frystar, soðnar eða ósoðnar undir tollskrárnúmerinu 0710.1000 en í litlu magni þó. Þar sem mikill meiri hluti innflutningsins er á fyrra tollskrárnúmerinu mun umfjöllunin í framhaldinu einskorðast við franskar kartöflur sem fluttar eru inn á því númeri. Almennur tollur á innflutning franskra kartaflna, verðtollur, er lagður á tollverð vöru eða sendingar og nemur 76%, eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda. 

Dýrari flutningur.

Í öðru lagi felst í fyrirspurn þingmannsins spurningin hvert markmiðið sé með tollum sem lagðir eru á franskar kartöflur. Því er til að svara um tolla almennt að þeir eru lagðir á við innflutning vara í því skyni að afla ríkissjóði tekna. Auðvitað eru tollar síðan í hina röndina oft lagðir á til þess að vernda tiltekna framleiðslu. Alþingi fer með ákvörðunarvald um fjárstjórn ríkisins og það er almennt á valdi þess að ákveða hvaða skattar skuli innheimtir, hverju nafni sem þeir nefnast. Ég ætla ekki að fara nánar ofan í þessi tæknilegu atriði, ég ætla bara að koma aðeins inn á þá almennu umræðu um tollana sem hv. þingmaður er að kalla eftir. Fyrst vil ég segja varðandi langtímasamninga við landbúnaðinn í landinu að ég tel að matvælaframleiðslan í landinu þurfi á langtímasýn að halda, rekstraröryggi sem byggir á samningum sem ná til lengri tíma en eins eða tveggja ára. Ég tel mjög gild rök fyrir því að búa um umhverfi matvælaframleiðslu í landinu með samningum sem eru í grunninn keimlíkir þeim sem hafa falist í búvörusamningunum fram til þessa. Þó má hins vegar alltaf deila um nákvæmlega það hvernig þessir hlutir eru útfærðir. Varðandi tolla að öðru leyti og almennt eru þetta í mjög grófum dráttum annars vegar tollar sem leggjast á matvæli og hins vegar tollar sem leggjast á ýmsar iðnaðarvörur, sem sagt annars vegar landbúnaðarvörur og hins vegar iðnaðarvörur. Ef við tökum landbúnaðarvörurnar örlítið til hliðar erum við með iðnaðarvörurnar og þá tollflokka sem þar heyra undir. Ég verð að segja alveg eins og er að það kom mér á óvart, þrátt fyrir að ég hafi reynt að fylgjast ágætlega með ríkisfjármálunum í allnokkurn tíma, þegar ég áttaði mig á því að heildartolltekjurnar eru ekki nema rétt um 2,5–3 milljarðar vegna alls annars en þess sem tengist landbúnaði og þar af eru tolltekjur vegna fatnaðar og skóa rétt um 1 milljarður. Þetta segir mér að það geti legið mikil tækifæri í því til einföldunar og hagræðis fyrir innflytjendur og til hagsbóta fyrir neytendur í landinu að gera verulega 

Hæstv. forseti. Það hefur verið mjög athyglisvert að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra sem jafnframt er formaður Sjálfstæðisflokksins og kennir sig dálítið við frelsi segja okkur á Alþingi í svari við þessari fyrirspurn hversu miklir tollar eru lagðir á hinar og þessar vörur. Í stuttu innskoti mínu hvað þetta varðar langar mig bara að spyrja hæstv. ráðherra út í eitt. Eitt er verndin sem við setjum gagnvart íslenskri framleiðslu, tökum það út fyrir sviga, það getur átt rétt á sér, það er það sem flestöll þjóðlönd gera, en þegar kemur að skorti og algjörri vöntun á vöru sem er þá flutt inn - við getum tekið ýmsar kjúklingavörur. Ég keypti sjálfur nautahakk í fyrra sem var frá Spáni, að mig minnir, og það var nánast á sama verði og íslenskt. Af hverju var það á sambærilegu verði, virðulegi forseti? Það er vegna þess að ríkissjóður lagði svo háa tolla á það. Þá er spurning mín þessi: Þegar það er vöntun á einhverri vöru, af hverju mega þá ekki íslenskir neytendur 

Frú forseti. Ég verð að taka undir með síðustu orðum hæstv. ráðherra. Það kemur mér á óvart ef heildarupphæðin af tollum og innflutningsgjöldum er svona lág. Þá má náttúrlega ekki gleyma því að það er nýbúið að taka stóra sneið af þeim með nýlegum fríverslunarsamningi okkar við Kína. Ég mundi hins vegar segja við hæstv. ráðherra að fyrst staðan er þessi, og hann er eins og við vitum óðfús að einfalda öll kerfi sem hann kemur nálægt og finnst sumum fullmikið til um það, þar á meðal mér í einstökum greinum án þess að ég ætli að fara út í það, hefur hann kjörið tækifæri til þess þarna. Ég hvet hæstv. ráðherra til að láta hendur standa fram úr ermum og hreinsa til í þessu, fella mest af því niður.

Virðulegur forseti. Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Ég heyri ekki betur en að þessi litla fyrirspurn um franskar kartöflur hafi kallað á yfirlýsingu fjármálaráðherra um stórtæka endurskoðun á tollakerfinu. Ég fagna því. Ég held að það sé verkefni sem við eigum að sameinast um, að fella niður mikið af óþarfatollum sem skila tiltölulega litlum tekjum og miða að óljósum markmiðum. Ráðherra bendir réttilega á að þetta eru einkum tvenns konar vörur, iðnaðarvörur og landbúnaðarvörur. Ég held að allt of margar vörur sem við erum að tolla sem landbúnaðarvörur séu í raun bara iðnaðarvörur. Vegna þess að menn vilja sýna ákveðna samstöðu með íslenskum landbúnaði er verið að tolla alls kyns óskyldar vörur. Ég bið ráðherrann að skerpa á því. Er tollurinn á þessar vörur verndartollur? Er þetta til að vernda íslensku framleiðsluna? Finnst honum það skynsamlegt þegar hún er bara með 5% af markaðnum? Eru þessar blessuðu kartöflur iðnaðarvara eða landbúnaðarvara? Ég held að við leggjum allt of oft himinháa landbúnaðartolla á það sem er bara iðnaðarframleiðsla og á ekkert skylt við landbúnað. Við ættum kannski fyrst að einbeita okkur að því að ná þeim tollum niður því að öll viljum við auðvitað hafa ákveðna varnarmúra um íslenskan landbúnað þó að það sé sannfæring mín að við eigum í langtímasamningum sannarlega að tryggja afkomu bænda en ekki tryggja í þeim viðvarandi himinháa tolla heldur reyna að miða að því í slíkum langtímasamningum að ná þeim tollum niður, neytendum til hagsbóta.

Frú forseti. Þetta hefur verið skemmtileg umræða og ágætlega málefnaleg. Varðandi aðflutningsgjöld og tolla saknaði ég þess að fá jafn eindreginn stuðning og ég finn fyrir á þinginu í þessari umræðu við að taka til í tollakerfinu þegar við vorum að afnema vörugjöldin, þar með talið sykurskattinn. Sykurskatturinn hafði augljóslega einkenni þess að vera tekjuöflunargjald og í hina röndina átti hann að ná einhverjum lýðheilsumarkmiðum. Í mínum huga var þetta fyrst og fremst skattur á heimilin vegna þeirra innkaupa og lagðist á við kassann í matvöruversluninni fyrst og síðast. Varðandi tollana horfi ég sem sagt svona á þetta: Það kom mér nokkuð á óvart þegar ég kafaði ofan í tekjuhlið fjárlaganna hversu litlu tollar skila almennt. Það verður þó að hafa í huga að tollarnir eru að verulegu leyti líka magntollar, ekki bara krónutollar, og geta þannig beinlínis komið í veg fyrir innflutning. Tekjuöflunin ein og sér segir þannig ekki alla söguna. Allar vörurnar sem komast ekki inn á grundvelli magnsins eru fyrir utan þessar tölur. Tölurnar segja samt heilmikla sögu. Um helmingurinn af þessum 5–6 milljörðum er matvara og hinn helmingurinn að uppistöðu til ýmiss konar iðnaðarvara. Þar af eru föt og skór um það bil 1 milljarður og þá eru ekki eftir nema á bilinu 1,5–2 milljarðar, ég leyfi mér að tala um þetta í frekar rúnnuðum tölum, og það er ótrúlega lág tala miðað við það flókna kerfi sem er uppi við að viðhalda eftirliti og í ljósi alls þess umstangs sem er í atvinnulífinu við að skila inn réttum tollskýrslum o.s.frv. Jafnvel þótt við eigum ávallt að reyna að fá eitthvað fyrir það að lækka tolla í samningum 

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja spurningar fyrir hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um stöðu raforkumála á norðaustanverðu landinu. Fyrri tvær spurningarnar eru svohljóðandi: 1. Hvert er mat ráðherra á stöðu raforkumála á Norðausturlandi, þ.e. svæðinu sem háð er raforkuflutningi frá Laxárvirkjun um Kelduhverfi, Öxarfjörð til Kópaskers og Raufarhafnar, um Þistilfjörð og Langanes til Þórshafnar og Langanesströnd allt til Bakkafjarðar? 2. Eru uppi áform um að bæta úr ónógri flutningsgetu og takmörkuðu afhendingaröryggi kerfisins á fyrrgreindu svæði sem stendur atvinnuuppbyggingu og framþróun fyrir þrifum? Eins og ráða má af spurningunum er þarna verið að spyrja út í ástand sem er langt í frá boðlegt. Það kemur að öllum þáttum málsins en sérstaklega er það tvennt, að flutningsgeta er ónóg og afhendingaröryggi verulega ábótavant. Staða þessa svæðis er um margt hliðstæð Vestfjörðum. Hér er ekki um hringtengd svæði að ræða heldur er um að ræða langa línu frá einum upphafspunkti og með endastöð sem veldur því að ef bilun verður á leiðinni er ekki hægt að senda rafmagn úr annarri átt. Þetta stendur sannarlega uppbyggingu fyrir þrifum. Þannig má nefna að í iðnaði á Þórshöfn þar sem er langorkufrekasta starfsemin á svæðinu, fiskimjölsverksmiðja og mikil frysting, er ekki hægt að rafvæða bræðsluna og allt á tampi þegar mest eru umsvifin. Þetta leiðir til þess óhagræðis að til að reyna að tryggja eitthvert lágmarksöryggi þar er dýru og miklu varaafli haldið úti á stöðunum. Þetta ástand minnti á sig þegar áhyggjur voru af hlaupum eða flóðum í Jökulsá á Fjöllum í sumar og menn sáu fram á að færi línan í sundur í Öxarfirði yrði ófremdarástand á svæðinu þar fyrir austan. Það er rétt að taka sérstaklega fram að hér snýst vandinn ekki um að ekki sé til nægjanleg orka í sjálfu sér inni á aðalflutningskerfinu frá Kröflu eða Laxárvirkjun þess vegna og austur á þetta horn. Við erum ekki að tala um mjög stórar tölur í megavöttum í afli talið. Þetta snýst heldur ekki um að neinn ágreiningur eða vandamál séu samfara því hvernig eigi að leiða rafmagnið um svæðið. Það er ekki ágreiningur um þau línustæði sem þarna eru eða jarðstrengjasvæði sem eru til dæmis yfir Öxarfjarðarheiði. Vandinn snýst um það að hér hefur ekki verið fjárfest nægjanlega í kerfinu á undanförnum árum. Það sem kemur til greina til úrbóta er að sjálfsögðu að styrkja og auka flutningsgetuna í fyrsta lagi eftir núverandi leið, í öðru lagi að ljúka hringtengingu svæðisins með því að tengja Vopnafjörð við Bakkafjörð og í þriðja lagi gæti framleiðsla á svæðinu í einhverjum megavöttum talið sem möguleikar eru á verulega bætt úr ástandinu. Að síðustu hef ég þar af leiðandi spurt hæstv. ráðherra: 3. Er ráðherra tilbúinn til að skipa starfshóp eða ráðgjafarhóp um raforkumál á þessu svæði, sambærilegan þeim sem sinnt hefur raforkumálefnum á Vestfjörðum  Það hefur verið ágætisárangur eða að minnsta kosti talsverður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa fyrirspurn. Ég deili með honum ýmsum þeim sjónarmiðum sem hann kom hér með og áhyggjum varðandi raforkuöryggi á Norðausturlandi. Til að svara spurningum þingmannsins, ég ætla ekki að endurtaka þær, má skipta raforkuflutningskerfi Landsnets á Norðausturlandi í tvo hluta, annars vegar með tengingu Kröflu við byggðalínuhringinn, Kröflulína 1 tengir Kröflu við tengivirkið Rangárvelli á Akureyri og Kröflulína 2 Kröflu við Fljótsdal. Hins vegar er landshlutakerfið 66 kílóvatta og 33 kílóvatta, en þar fer lína frá Rangárvöllum til Laxárvirkjunar og áfram til Kópaskers. Á þeirri leið eru jafnframt tengingar við Þeistareyki, Lindarbrekku og Silfurstjörnuna og auk þess er 33 kílóvatta lína frá Laxárvirkjun til Húsavíkur. Á Kópaskeri er afhendingarstaður Landsnets og þaðan er 33 kílóvatta lögn í eigu Rariks til Raufarhafnar, 19 kílómetrar í streng og 10 kílómetrar í loftlínu. Frá Kópaskeri er einnig 33 kílóvatta lögn í eigu Rariks til Þórshafnar, 52 kílómetrar í jarðstreng sem lagður var eftir ísingarveðrið 1955 og 5 kílómetrar í loftlínu sem lögð var árið 1991. Frá Þórshöfn er svo 11 kílóvatta jarðstrengur til Bakkafjarðar sem annar núverandi notkun. Ef við horfum til byggðalínunnar er flutningsgetan á svæðinu mjög takmörkuð, svipað og gildir á flestum stöðum landsins, að suðvesturhorninu undanskildu. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni, þarna skortir á hringtengingar líkt og fyrir vestan. Er í rauninni sláandi þegar maður horfir á dreifikerfi raforku um landið hvað þarna vantar upp á. Sé hins vegar horft til landshlutakerfisins eru afhendingaröryggi og gæði raforkunnar takmörkuð sökum langra flutningsleiða með tengingar við veikt meginflutningskerfið. Álaginu á svæðinu er nú þannig háttað að í Lindarbrekku, Silfurstjörnunni og á Kópaskeri er hámarksálag um eða undir 1 megavatti á hverjum stað. Á Raufarhöfn er hámarksálagið rétt innan við 2 megavött og hámarksálag á Þórshöfn er nú um 6 megavött. Afhendingargeta um allt þetta kerfi er mjög takmörkuð umfram núverandi notkun. Þetta er að sjálfsögðu óásættanlegt. Þess vegna spyr hv. þingmaður í öðru lagi hvort uppi séu áform um að bæta úr þessu. Því er til að svara að ef maður lítur til kerfisáætlunar Landsnets frá 2014–2023 koma fram ákveðin verkefni sem hafa það að markmiði að styrkja þennan landshluta með bættu afhendingaröryggi og aukinni flutningsgetu. Þar má nefna að stefnt er að því að tengja fyrirhugað iðnaðarsvæði á Bakka við meginflutningskerfið, tengja Þeistareykjavirkjun, byggja Kröflulínu 3 og bæta tengingu við Húsavík. Auk þessara verkefna eru frekari styrkingar á meginflutningskerfinu til skoðunar. Má þar nefna styrkingu á milli Kröflu og Akureyrar og skoðun á tengingum milli Suðvestur- og Norðausturlands um Sprengisand. Það er kannski sú framkvæmd sem væri þá umdeildust í þessu öllu saman. Til að geta lagt betur mat á þörf fyrir úrbætur á þessu landsvæði skipaði ég í september á síðasta ári þann hóp sem hv. þingmaður er að spyrja hvort ég hafi í hyggju að skipa. Hann var skipaður í september 2014 til að skoða einmitt hvaða leiðir væru færar til að bæta úr ónógri flutningsgetu og takmörkun afhendingaröryggis raforkukerfisins á svæðinu. Sá starfshópur hefur þegar tekið til starfa. Þar sem vinnan er nýlega hafin er of snemmt að segja til af nákvæmni um hvaða áform séu uppi um úrbætur en gera má ráð fyrir að fyrstu tillögur þess efnis muni liggja fyrir síðar á árinu á grundvelli vinnu starfshópsins. Í þessum hópi eiga sæti átta fulltrúar, frá Orkustofnun, Norðurorku, Þingeyjarsveit, Norðurþingi og Tjörneshreppi, Ísfélagi Vestmannaeyja, Rarik, Landsneti og Langanesbyggð, Svalbarðshreppi og Vopnafjarðarhreppi. Ef ég næ ekki að fara yfir verkefnin núna get ég lokið því í mínu seinna svari. Það er í fyrsta lagi að afla reglulegra upplýsinga um þróun afhendingaröryggis, gæða raforku og uppsetts varaafls á Norðausturlandi, annars vegar með tölulegum upplýsingum frá raforkufyrirtækjum og hins vegar með könnunum á viðhorfum notenda, í öðru lagi að fara yfir áætlanir flutnings- og dreififyrirtækja varðandi uppbyggingu og endurbætur á raforkukerfinu og tímasetningar og forgangsröðun, í þriðja lagi að fylgjast með áætlanagerð Landsnets vegna mögulegrar styrkingar flutningskerfisins fyrir Norðausturland og í fjórða lagi að hafa frumkvæði að því að á næstu fjórum árum verði gerð sérstök rammaáætlun fyrir raforkuframleiðslu og raforkuflutning á Norðausturlandi sem nái til minni og stærri virkjunarkosta. Við reiknum með að ráðgjafarhópurinn komi saman eigi sjaldnar en tvisvar á ári og skili fyrir 1. október ár hvert greinargerð til 

Hæstv. forseti. Fyrst aðeins í gamansömum tón, það fer hæstv. ráðherra mjög vel að gera líkt og gert var á síðasta kjörtímabili, eins og hér hefur verið lýst, að skipa starfshóp fyrir raforkumál á norðausturhorninu eins og gert var fyrir Vestfirði. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvort það hefur verið tillaga úr starfshópnum á Vestfjörðum en ekki alls fyrir löngu var opnuð mikil stöð í Bolungarvík sem sannaði sig heldur betur í rafmagnsleysi fyrir nokkrum dögum, ekki liðu nema nokkrar sekúndur þangað til sú stöð kom inn og tryggði rafmagn að mig minnir alveg fyrir Þingeyri, Bolungarvík, Ísafjörð og allt það svæði sem ekki var áður. Þess vegna fagna ég því að ráðherra hafi skipað þennan starfshóp vegna þess hvað málið er brýnt á norðausturhorninu eins og hv. fyrirspyrjandi hefur tekið dæmi af um fiskimjölsverksmiðjuna sem er ekki hægt að setja upp með rafmagni sem er með miklu meiri kostnað við brennslu en aðrar verksmiðjur en verður núna 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það gleður mig að sjálfsögðu að hæstv. ráðherra hefur þegar skipað starfshóp í þetta mál. Það hefur farið fram hjá mér en er bara mjög gagnlegt að svo sé og gott að hann er búinn að halda sinn fyrsta fund. Það verður spennandi að sjá hvaða tillögur hann gerir í sinni fyrstu skýrslu um kortlagningu á vandamálunum á þessu svæði sem kemur þá í október á þessu ári. Ég legg áherslu á að ég held að mikilvægt sé að horfa á stöðu þessa svæðis alveg sérstaklega og þá er ég að tala um línuna frá Laxá sem vissulega varðar bæði Landsnet og Rarik í sameiningu og austur á Bakkafjörð og blanda í sjálfu sér ekki þeim úrlausnarefnum sem þarna er við að glíma saman við önnur og stærri álitamál sem tengjast styrkingu byggðahringsins eða byggðalínunnar, ég tala nú ekki um hund yfir Sprengisand. Það hefur í sjálfu sér ekkert erindi inn í þessa umræðu vegna þess að vandamálin eru mjög auðleysanleg með þeirri framleiðslu sem þrátt fyrir allt er til staðar á Norðurlandi og/eða með því að bæta við hana. Þar sem skórinn kreppir hér varðar flutningsgetuna og afhendingaröryggið á þessari löngu einangruðu leið sem ekki er hringtengd. Ég bind sannarlega vonir við að það komi einhverjar sæmilega róttækar og framsæknar tillögur í skýrslum strax í október og að þeim verði fylgt eftir, að við sjáum einhverja hluti fara að gerast í framhaldinu. Eins og hér hefur komið fram hefur ýmislegt áunnist með störfum samráðshópsins fyrir Vestfirði. Ég hef fylgst með því starfi alveg frá byrjun og lesið árlega þær skýrslur sem þaðan hafa komið. Menn hafa náð þó nokkrum árangri í að draga úr þeim rosalegu sveiflum sem þar voru, flökti á spennu og ýmsu slíku, þó að grunnvandinn sé að sjálfsögðu áfram sá að Vestfirðir eru ekki hringtengt svæði og ekki næg framleiðsla inni á svæðinu sem er alveg það sama og á við á norðausturhorninu. Þetta er samt vel leysanlegt mál með ekkert óskaplegum tilkostnaði svo fremi sem það 

Virðulegur forseti. Ég bind miklar vonir við vinnu starfshópsins. Fyrirmyndin frá Vestfjörðum sýnir að þegar menn leggjast yfir þetta, heimamenn, flutningsfyrirtækin, fyrirtæki á svæðinu - í Norðausturnefndinni eru fulltrúar frá til að mynda Ísfélagi Vestmannaeyja sem starfrækir fiskimjölsverksmiðjuna á Þórshöfn. Við höfum verið í samtali við þá um hvernig við getum bætt úr þessu. Samkvæmt lögum er kerfisframlag nauðsynlegt til að koma stærri framkvæmdum af stað af hálfu fyrirtækjanna. Það er mikill kostnaður sem menn geta haft skoðanir á hvort eigi einungis að lenda á fyrsta fyrirtækinu sem verið er að anna raforkuþörfinni fyrir eða hvort við þurfum jafnvel í framhaldinu að huga að breytingum á raforkulögunum með það að markmiði að gera þetta þannig úr garði að það sé ekki sá sem ryður brautina sem þarf að taka á sig allan kostnaðinn. Þetta tel ég að hljóti að vera eitt þeirra atriða sem verði til skoðunar. Ég er algjörlega þeirrar skoðunar að með fordæminu sem nefndin á Vestfjörðum setur í sinni góðu vinnu hafi orðið úrbætur. Þær hafa orðið með þeim hætti að það er samstaða um hvaða leiðir á að fara. Það er ráðist í verkefnin eftir þeirri röð hvað er brýnast og úr hverju er brýnast að bæta. Þetta er endalaust viðfangsefni. Ég ítreka að ég bind vonir við starf hópsins og mun halda þinginu upplýstu eins og hefur verið gert 

Hæstv. forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um vanda Búmanna hsf. og almennt um stöðu húsnæðissamvinnufélaga og þær lausnir sem unnið er að af ríkisstjórninni, og jafnframt um ástandið hjá Íbúðalánasjóði sem er með tímasprengju í höndunum hvað þetta varðar. Á liðnum árum, ekki hvað síst eftir hrun, hefur verið rætt mikið um mikilvægi fjölbreyttra búsetuforma og jafna stöðu leigjenda og búseturéttarhafa og eigenda íbúða gagnvart stuðningi ríkisins. Séreignarformið hefur á undanförnum árum verið allsráðandi og íbúðir oft hugsaðar sem fjárfesting ekki síður en heimili og það hefur verið vegna lakrar stöðu íslenskrar krónu og erfiðleika við að tryggja gengi hennar og stöðugleika með öðrum hætti. Húsnæðissamvinnufélagið Búmenn er félag sem átti að gefa eldri íbúum þessa lands kost á húsnæði á góðum kjörum þar sem búseturéttur dygði til að tryggja öruggt húsnæði. Nú eru undir þessu félagi um 540 íbúðir, en eftir hrun leiddi verðbólgan til hækkunar verðtryggðra lána og húsnæðiskostnaðurinn hækkaði í samræmi við það. Menn hafa horft upp á það að afborganir af einstökum íbúðum hafa hækkað úr 110–120 þús. upp í 180 þús. kr. á mánuði. Það segir sig náttúrlega sjálft að útilokað er fyrir lífeyrisþega, einstaklinga eða láglaunafólk að greiða 180 þús. kr. á mánuði í húsnæðiskostnað. Þá er spurningin: Hvernig bregðumst við við þessum vanda? Það er kaupskylda hjá félaginu á um 65% af íbúðum þess. Búseturéttarhafarnir geta sagt upp búsetusamningi og eiga rétt á að fá greiddan út búseturéttinn í síðasta lagi innan árs frá uppsögn. Félagið eins og ýmsir aðrir höfðu væntingar í framhaldi af aðgerðum núverandi ríkisstjórnar, þ.e. að færa niður verðtryggðar húsnæðisskuldir heimilanna, að það mundi ná til félagsins. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum náðu þær aðgerðir ekki til Búseta, Félagsstofnunar stúdenta eða húsnæðissamvinnufélagsins Búmanna. Þessi húsnæðissamvinnufélög voru skilin eftir og sitja óbætt hjá garði. Það hefur leitt til þess að félagið á í miklum vandræðum og raunar búsetufélögin sum hver líka. Það er mikilvægt að leita leiða til þess að finna lausnir á þeim vanda. Þess vegna ber ég fram fyrirspurnir til hæstv. ráðherra hvað hún hyggst gera í þessum vanda, og hvers vegna húsnæðissamvinnufélögin njóta ekki leiðréttingarinnar. Einnig hvort hún hefur ekki áhyggjur af þessu búsetuformi sem er í rauninni mjög spennandi en er nú sett í þessi vandræði. Og hvort einhver endurskoðun á lögunum sé í gangi varðandi þessi félög. Því að ég veit að hæstv. ráðherra hefur talað mjög fyrir þessu formi. Mér sýnist að verið sé að eyðileggja það með aðgerðaleysi stjórnvalda. Í síðasta 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnir hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Þar er spurt meðal annars hvort ég hyggist beita mér fyrir lausn á vanda Búmanna hsf. og þá með hvaða hætti. Það ætti að vera hv. þingmanni ljóst, sem fyrrverandi ráðherra þessa málaflokks, að mér er ekki heimilt að tjá mig um einstök mál sem hugsanlega koma inn á borð mitt sem ráðherra og ég mun því ekki tjá mig um stöðu einstakra skuldara Íbúðalánasjóðs. Ég vil þó segja að ég hef lagt áherslu á að sjóðurinn vinni úr skuldamálum í samræmi við lög og reglur sem hann varða. Í 3. mgr. 3. gr. laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána kemur beinlínis fram að leiðréttingin nái ekki til lögaðila, þrátt fyrir að til láns hafi verið stofnað með beinum eða óbeinum hætti í þágu einstaklinga, þar með talið samkvæmt lögum um húsnæðissamvinnufélög. Mál þetta heyrir undir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég get því ekki annað en vísað til þess sem hann hefur þegar sagt um þetta mál og hefur komið margítrekað fram hér á þingi. Að því er varðar málefni húsnæðissamvinnufélaga er verið að leggja lokahönd á frumvarp til laga um breytingar á lögum um húsnæðissamvinnufélög í ráðuneytinu og hef ég í hyggju að leggja það fram fyrir 1. apríl næstkomandi. Við smíði frumvarpsins var tekið mið af þeim tillögum sem þegar hafa komið fram í skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála, auk þess sem haft hefur verið samráð við fulltrúa stærstu húsnæðissamvinnufélaganna, þ.e. Búseta í Reykjavík, Búseta á Akureyri og Búmanna. Meginmarkmið frumvarpsins er að auðvelda húsnæðissamvinnufélögum að starfa á Íslandi í samræmi við það markmið stjórnvalda að landsmenn búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins. Frumvarpinu er þannig ætlað að stuðla að sjálfbærum rekstri húsnæðissamvinnufélaga á Íslandi og er því leitast við að auka svigrúm fyrir fjölbreytileika þeirra með því að fela þeim sjálfum ákvörðunarvald um ýmis atriði sem áhrif kunna að hafa á rekstur þeirra, þurfa í rauninni að fjalla um þau með nákvæmari hætti en í lögum. Einnig er í frumvarpinu lögð áhersla á að húsnæðissamvinnufélög byggjast á þátttöku félagsmanna sinna og er því mikilvægt að þeir geti komið að ákvörðunum sem hafa áhrif á hag félaganna til lengri eða skemmri tíma. Að þessu sögðu tel ég engu að síður nauðsynlegt að lögfest verði ákvæði um tiltekin atriði sem stuðlað geta að sjálfbærum rekstri húsnæðissamvinnufélaga ásamt því að veita rekstri þeirra ákveðið aðhald. Því er í frumvarpinu lagt til að kveðið verði á um að óheimilt verði að greiða fé úr húsnæðissamvinnufélagi til þeirra sem að félaginu standa sem arð eða hvers konar ígildi arðs. Þess í stað er gert ráð fyrir að rekstrarafgangi verði varið til vaxtar og viðhalds félagsins, svo sem til niðurgreiðslu lána þess. Að auki er lagt til að mælt verði fyrir um að húsnæðissamvinnufélögum verði óheimilt að kveða á um kaupskyldu félags á búseturétti í samþykktum sínum og búsetusamningum, en reynslan hefur sýnt að kaupskylda getur reynst félögum afar íþyngjandi og einkum þegar markaðsaðstæður eru erfiðar og margir búseturéttarhafar fara fram á það samtímis að félagið kaupi af þeim búseturéttinn á grundvelli kaupskyldu. Jafnframt er lagt til að kveðið verði á um skyldu húsnæðissamvinnufélags til að framkvæma reglubundnar úttektir á fjárhagi sínum, skuldbindingu á starfsemi félagsins, en slík reglubundin úttekt gæti leitt til þess að unnt væri að grípa inn í fjármál húsnæðissamvinnufélags áður en í óefni er komið í rekstri þess og það gæti líka nýst til þess að upplýsa félagsmenn um stöðu félagsins hverju sinni. Einnig eru þar ákvæði sem snúa að endurskoðun og ársreikningum og að húsnæðissamvinnufélög geti fjármagnað sig áfram með lántökum hjá fjármálafyrirtækjum eða öðrum lánastofnunum en kunna einnig að eiga kost á styrkjum eða öðrum fjárframlögum og ætti því ekkert að vera til fyrirstöðu að geta tekið á móti slíkum styrkjum. Það er von mín að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu muni meðal annars gera húsnæðissamvinnufélögum kleift að koma betra skipulagi á rekstur sinn. Þannig fá félagsmenn svigrúm og möguleika á að haga reglum félagsins og rekstrarlíkani með þeim hætti sem þeir telja best hæfa félaginu og þannig að hag félagsins sé best borgið. Einnig geri ég ráð fyrir að þær reglubundnu úttektir sem ég nefndi á stöðu húsnæðissamvinnufélaga muni leiða til þess að félögin geti komið í veg fyrir að lenda í fjárhagslegum vanda. Við munum fá tækifæri til þess að fara yfir þetta þegar frumvarpið kemur til umræðu í þinginu. Að því er varðar spurningu hv. þingmanns um rétt búseturéttarhafa í húsnæðissamvinnufélögum til vaxtabóta eða húsaleigubóta þá eiga þeir í dag rétt til vaxtabóta, en hugsanlega færi betur á því að þeir ættu rétt til væntanlegra húsnæðisbóta í ljósi þess að þeir greiða mánaðarlega svokallað búsetugjald en ætlað er að gjaldið taki mið af rekstrar-, viðhalds- og fjármagnskostnaði sem þarf ekki að vera til kominn vegna lántöku félagsins. Þannig má færa rök fyrir að búsetuformið líkist frekar leiguformi en eignarformi, eins og hv. fyrirspyrjandi benti sjálfur á í sinni tíð sem velferðarráðherra. Ég vil hvetja þingmenn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er ótrúlega ósanngjarnt að það skuli vera farið í umsvifamiklar aðgerðir til stuðnings fólki sem hefur keypt íbúðarhúsnæði með tugmilljarða framlögum en síðan séu ákveðnir hópar algerlega skildir eftir. Þetta er kristaltært dæmi um að í þessum aðgerðum er fjárstuðningur við fólk sem ekkert þurfti á honum að halda, stóreignafólk, hátekjufólk, fólk sem er í engum vandræðum með húsnæðisskuldirnar sínar, en engar úrlausnir fyrir fólkið sem er í húsnæðissamvinnufélögum og varð líka fyrir því mikla áfalli sem verðbólgan í kjölfar hrunsins varð. Því miður heyri ég engin svör, engin úrræði koma frá hæstv. félagsmálaráðherra nú þegar kjörtímabilið er að verða hálfnað og maður fer að verða úrkula 

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef miklar áhyggjur af þeim svörum sem ég hef fengið hér í dag. Í fyrsta lagi er verið að skjóta sér undan því að svara með því að vísa til þess að ég sé að óska eftir svörum um einstaka skuldara. Ég er að spyrja um heilt félagsform sem er húsnæðissamvinnufélag Búmanna. Við erum að tala um félag sem býr við það núna, af því að þetta er félag þar sem allar íbúðirnar eru undir einu félagi, að 60 til 70 íbúðir eru tómar og þá borga hinir sem eru með íbúðirnar af þessum 60 til 70 íbúðum nema þar sem samið hefur verið um einhverjar frystingar sem hanga þá yfir. Ef þessir aðilar fara á hausinn lendir Íbúðalánasjóður í að taka þetta félag yfir með gríðarlegu tapi. Ætla menn að láta það gerast? Ég ætlast til þess að hæstv. ráðherra svari því sem ráðherra Íbúðalánasjóðs hvernig eigi að reyna að taka á þessu. Þess vegna spurði ég líka út í lögin af því að ég vissi að hæstv. ráðherra hefur talað mjög fyrir húsnæðissamvinnufélögum og gerir það hér í framtíðarsýninni. Formið er dautt. Ef þeir aðilar sem nú eru í Búseta, eða sérstaklega þeir sem eru í Búmönnum, lenda í vandræðum þá fer enginn inn í þetta félagaform. Það var ekkert í þeim tillögum sem hér eru sem hindrar að það gerist aftur. Ég verð að krefjast þess að ríkisstjórnin - og vísi þá ekki hver ráðherra á annan - taki á þessu máli og leysi það þannig að markmiðið, sem ég á sameiginlegt með hæstv. ráðherra og vonandi líka með ríkisstjórninni, náist, þ.e. að jöfnuður ríki á milli ólíkra búsetuforma, hvort sem um er að ræða leigjendur eða íbúðareigendur, að það sé leyst með sambærilegum hætti. Hér eru aðilar sem sitja óbættir eftir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Þegar þær aðgerðir voru til umræðu var spurt um þessi búsetuform. Þá var afdráttarlaus yfirlýsing frá hæstv. ráðherra og frá hæstv. forsætisráðherra um að aðgerðir fyrir þessa hópa kæmu síðar. Það er ekki verið að boða það í þessum svörum.

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir hans fyrirspurn og fyrir að hafa tekið þetta mál upp hér. Ég vil hins vegar benda á að hv. þingmaður er væntanlega ágætlega inni í þeim málum sem hann er hér að spyrja um, enda var Íbúðalánasjóður, og þá einstakir skuldarar hjá Íbúðalánasjóði, á hans könnu á sínum tíma. Hv. þingmaður kom líka að því að setja þann lagaramma sem varðar skiptingu verka á milli stjórnar Íbúðalánasjóðs og ráðherra. Ég var að svara í samræmi við þau lög sem eru til staðar í landinu þannig að ég get ekki tjáð mig um stöðu einstakra skuldara en lagði hins vegar áherslu á að sjóðurinn vinni vel úr þeim skuldamálum, en að sjálfsögðu í samræmi við þau lög og þær reglur sem gilda í landinu. Ég fór líka yfir þær breytingar sem hér er verið að fara í gegnum. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála því sem hv. þingmaður sagði hér. Ekkert frekar en að hlutafélagaformið varð dautt við það að rúmlega 90% bankakerfisins fóru á hausinn, þá get ég ekki tekið undir það að leggja eigi af ákveðin félagaform vegna þess að einstök félög lendi í erfiðleikum. Við horfum hins vegar til þess að skapa betra rekstrarumhverfi, en um leið að skerpa á ábyrgð þeirra félagsmanna sem fara með stjórn viðkomandi félaga, að þeir hafi upplýsingar til að geta tekið bestu mögulegu ákvarðanir sem snúa að viðkomandi rekstri. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér um húsnæðisbætur varðandi leigjendur, það er eitt af því sem ég held að nauðsynlegt sé að við ræðum hér í þinginu og skoðum. Ég geri ráð fyrir að ráðherra velferðarnefndar, sem hv. þingmaður á sæti í, muni fara sérstaklega yfir það þegar frumvörpin koma þangað til meðferðar.

Virðulegur forseti. Sú spurning sem ég beini hér til hæstv. umhverfisráðherra á vel við því að í dag er það meðal tíðinda að ferðamönnum á Íslandi þykir of mikið af ferðamönnum á Íslandi. Norðurlandaráð ákvað á þingi sínu í Stokkhólmi í október 2014 að beina þeim tilmælum til norrænu ráðherranefndarinnar að kanna sóknarfæri, gera grein fyrir skipulagi og markmiðum og varpa ljósi á leiðir til að setja á laggirnar samnorrænt kerfi til eflingar sjálfbærum ferðamannastöðum og eiga um það samstarf við aðila á Norðurlöndum sem þegar eru að þróa sambærileg kerfi í löndunum og einnig við Svaninn, norræna umhverfismerkið, og einnig að koma upp vettvangi fyrir fulltrúa norrænna yfirvalda á sviðum ferðaþjónustu, menningarmála og umhverfis- og náttúruverndarmála auk umhverfis- og ferðamálastofnana með það að markmiði að þróa tillögur að samnorrænum heitum yfir hugtök á borð við sjálfbæra ferðamennsku og sjálfbæran ferðamannastað og veita ráðgjöf við gerð tillögu um samnorrænt kerfi til eflingar sjálfbærum ferðamannastöðum. Í rökstuðningi fyrir tillögunni segir að vöxtur í ferðaþjónustu á Norðurlöndum hafi verið meiri en í öðrum atvinnugreinum, u.þ.b. 4% á ári, og er þess vænst að svo verði áfram. Hann er reyndar töluvert meiri hérlendis. Ferðaþjónustan er meðal þeirra atvinnugreina sem búist er við að skapi flest störf í framtíðinni. Rannsóknir á þessu sviði benda til að ferðamenn sækist í auknum mæli eftir því að upplifa einstaka áfangastaði þar sem virk þátttaka þeirra og þekkingaröflun sé höfð í fyrirrúmi. Svæðisbundin framleiðsla og menning mun öðlast aukið vægi og sömuleiðis kröfur um að ferðamennskan setji ekki mark sitt á umhverfi og samfélag. Spurningin er hvort og hvernig megi þróa ört vaxandi ferðaþjónustu án þess að undirstöðurnar bíði skaða af. Reynslan af notkun umhverfismerkja á hótelum er jákvæð og gefur von um að slíkar merkingar megi einnig nota til að votta gæði ferðamannastaða. Síðustu 20 árin hefur oftsinnis verið reynt að festa merkingar eða vottanir fyrir ferðamannastaði í sessi en með takmörkuðum árangri. Það er af þessu tilefni sem ég beini eftirfarandi spurningum til umhverfis- og auðlindaráðherra: 1. Hafa íslensk stjórnvöld tekið afstöðu til framangreindra tilmæla Norðurlandaráðs um þróun norræns merkis fyrir sjálfbæra ferðamannastaði? 2. Hafa íslensk stjórnvöld beitt sér fyrir því að norræna ráðherranefndin fari að tilmælum Norðurlandaráðs?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina og vil segja að íslensk stjórnvöld hafa verið því fylgjandi að skoðað verði hvort Norðurlönd geti sameiginlega innleitt merki eða önnur viðmið fyrir það sem geti talist sjálfbærir ferðamannastaðir á Norðurlöndum. Nokkur vinna hefur þegar verið lögð í slíka skoðun af hálfu norrænna vinnuhópa um umhverfismál. Við erum svo heppin að það er akkúrat Íslendingur sem hefur stýrt einu slíku verkefni, verkefni um sjálfbæra neyslu og framleiðslu sem íslenska fyrirtækið Environice stýrði og setti fram í skýrslu sem heitir Sustainability certification of the Nordic tourist destinations árið 2012. Í skýrslunni er jafnframt fjallað um tengslin við norræna umhverfismerkið Svaninn sem er hið opinbera umhverfismerki Norðurlanda sem þau hafa rekið sameiginlega með góðum árangri í 25 ár. Niðurstaða þeirrar vinnu er sú að þetta sé áhugavert en þurfi að vinna frekar, m.a. hvað varðar viðmið um sjálfbærni í samhengi ferðamannastaða, skilgreiningar á ferðamannastöðum, fjármögnun o.fl. Þar gæti reynslan af Svaninum jafnframt nýst svo og önnur verkefni á þessu sviði sem unnið hefur verið að í hverju landi fyrir sig. Eins og þarna kemur fram má kannski segja að það sem helst vantar á sé stöðlun eða viðmið og það er nokkuð flókið að finna það út. Spurningu númer 2, hvort íslensk stjórnvöld hafi beitt sér fyrir því að norræna ráðherranefndin fari að tilmælunum, má svara svona: Öll tilmæli sem berast frá Norðurlandaráði til norrænu ráðherranefndarinnar eru sett í ákveðinn feril á vettvangi þeirrar ráðherranefndar sem á við hverju sinni. Venjan er sú að það land sem gegnir formennsku á hverjum tíma ber í samráði við hin löndin og skrifstofu norrænu ráðherranefndarinnar meginábyrgð á tilmælum og að tilmælum sé svarað samkvæmt þeim reglum sem gilda um tímafresti og annað. Danmörk gegnir formennsku, eins og ég veit að hv. þingmaður veit, í ráðherranefndinni á árinu 2015 og er þegar hafin vinna við að svara þeim tilmælum sem hér er spurt um. Ekki er hefð fyrir því í samstarfi ríkisstjórnanna að eitt land beiti annað þrýstingi til að samþykkja tilmæli frá Norðurlandaráði en áhersla er lögð á að finna mögulega samstarfsfleti eftir því sem tilefni gefst til og þegar löndin telja augljóst að samvinna feli í sér norrænan virðisauka. Þau tilmæli sem hér um ræðir komu til umræðu á fundi norrænu umhverfisráðherranna á þingi Norðurlandaráðs í október á síðasta ári. Þar kom fram að ferðaþjónusta og útivist er mikilvæg í öllum löndunum og mikil áhersla er lögð á að hlífa náttúrunni og vernda eftir megni. Einnig kom fram að flest landanna hafa þegar komið á einhvers konar vottunarkerfi, bæði hvað varðar gæða- og umhverfismál, og sums staðar er unnið að þróun nýrra vottunarkerfa sem meðal annars snúa að sjálfbærni. Ég vona að þetta svari að einhverju leyti spurningum fyrirspyrjanda.

Virðulegur forseti. Það er brýnt að íslensk stjórnvöld hugi að þessum efnisþáttum. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra bendir á, mörg hinna Norðurlandanna hafa komið sér upp vottunarkerfum. Þannig er til dæmis í Noregi Innovasjon Norge búið að innleiða kerfi til að þróa og merkja sjálfbæra áfangastaði. Fjórir staðir hafa hlotið fullnaðarvottun og enn fleiri eru komnir langt í vottunarferlinu. Í Svíþjóð er komið að lokum þriggja ára áætlunar um sjálfbæra þróun áfangastaða sem tekur til fimm staða og það er einnig búið að þróa þar merki sem heitir Swedish Welcome sem er ætlað til ráðgjafar og vottunar með áherslu á gæði og sjálfbæra þróun. Þá hefur danska staðlastofnunin Dansk Standard hafið þróun gæðastaðals á sviði ferðaþjónustu sem áætlað er að verði fullbúinn árið 2016 og á að koma í stað hinna mörgu vottunarkerfa sem fyrir eru. Hér á Íslandi eru sem kunnugt er samtök ferðaþjónustuaðila að þróa merkið Vakinn. Við förum langt fram úr þeirri aukningu sem hefur verið að meðaltali á Norðurlöndunum, við höfum að jafnaði verið með aukningu á milli ára upp á 9% nema síðustu ár hefur aukningin í ferðaiðnaðinum verið 20%. Ef fram heldur sem horfir verða hér margar milljónir ferðamanna innan örfárra ára. Menn þurfa að huga vel að þessum efnum og það er um að gera að reyna að nýta þá vinnu sem þegar hefur farið í gang og þegar liggur fyrir annars staðar á Norðurlöndunum vegna þess að það er gríðarleg hætta sem fylgir því ef menn vanda sig ekki í þessum efnum. Auðvitað mundi það hjálpa okkur Íslendingum verulega að vera með eitt samhæft vottunarkerfi með hinum Norðurlöndunum sem væri þekkt og gæti staðið fyrir ákveðin gæði í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall kærlega fyrir þetta og tek undir með honum, það er vissulega brýnt að huga að þessum málum öllum saman. Þessi mikla fjölgun ferðamanna kemur okkur nokkuð í opna skjöldu, við erum ekki algjörlega tilbúin. Þess vegna er mikilvægt að við getum nýtt okkur bæði vinnu og reynslu Norðurlandanna í þeim efnum. Við höfum þetta sameiginlega eins og við vitum undangengin ár með Svaninn og það væri mjög mikils virði að við gætum mótað eitthvað slíkt með norrænu löndunum hér varðandi ferðamennsku. Það er gott að geta skilgreint þessa staði, en eins og ég gat um í fyrri ræðu minni tel ég þetta nokkuð flókið, og flóknara en þó þær reglur sem við höfum til að miða við varðandi Svaninn. Það er mikilvægt að standa að skipulagi, verndaraðgerðum og innviðauppbyggingu fyrir svæði sem mikið álag er á. Þess vegna þurfum við að geta skilgreint ferðamannasvæði, ferðamannastaði. Erum við að velta fyrir okkur svæðum eins og Vatnajökulsþjóðgarði eða erum við bara hreinlega að skipuleggja allt landið? Það er gott ef við getum haft sameiginlegan norrænan virðisauka varðandi þessi mál og nýtt okkur reynslu þeirra landa sem eru þó lengra komin. Hins vegar vek ég athygli á því að það er líka gagnlegt að hver og einn hafi sitt merki og sína sérstöðu.

Hæstv. forseti. Tilefni að þessari fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra um augnlæknaþjónustu á Austurlandi kemur í framhaldi af kjördæmaviku þar sem þingflokkur Samfylkingarinnar fór allur austur á land og átti þar fjölmarga fundi ásamt því að fara í heimsóknir á ýmsar stofnanir þar. Eitt af því sem bar á góma á þessum fundum upphófst eftir að Eydís Ásbjörnsdóttir, bæjarfulltrúi í Fjarðabyggð, sagði okkur þingmönnum frá því hvernig staða augnlæknamála væri á Austurlandi. Það er tilefnið að þessari spurningu. Þar komu að vísu fram upplýsingar um að augnlæknaþjónustu hafi alveg verið hætt en síðan hef ég fengið upplýsingar um að annar augnlæknirinn sé hættur að koma en hinn kemur tvisvar á ári. Virðulegi forseti. Þetta er ástæðan fyrir spurningum mínum en til að útskýra þetta aðeins betur kom fram hjá einum aðila að hann þekkti dæmi um foreldri sem þurfti að fara með barn til augnlæknis í Reykjavík vegna þess að komum augnæknanna hefur fækkað svo mikið og það kostaði viðkomandi 144 þús. kr., flug fyrir foreldri plús barn. Tvær ferðir greiðast að vísu af Sjúkratryggingum Íslands en viðkomandi þarf að fara oftar og þá er það eingöngu kostnaður viðkomandi sem fellur þar til. Ef það er tvisvar í viðbót eru það þessar 144 þús. kr. plús auðvitað annar kostnaður vegna vinnutaps og uppihalds í Reykjavík. Ég vek athygli á því að Sjúkratryggingar borga sem sagt þessar 144 þús. kr. en ástæðan fyrir því að augnlæknar vilja minna fara austur á land, og ef til vill á aðra staði á landsbyggðinni líka, er samningar Sjúkratrygginga Íslands við sérfræðilækna þar sem þeir krefjast 10% afsláttar eftir að komið er fram yfir ákveðinn einingafjölda. Ríkissjóður greiðir þetta úr sínum vasa en væri ekki betra að þessir peningar færu til Heilbrigðisstofnunar Austurlands og jafnvel einhver augnlæknakvóti til þess heilbrigðisumdæmis þannig að íbúarnir gætu notað þetta þar í staðinn fyrir að taka á sig svona löng ferðalög? Á öðrum fundi kom fram lýsing frá fullorðnu fólki sem þurfti að taka fullorðinn ættingja sinn af dvalarheimili og keyra með hann til Akureyrar til augnlæknis og aftur til baka sem hafði mjög alvarlegar afleiðingar. Spurning mín til ráðherra snýr að þessu: 1. Er ráðherra kunnugt um hvers vegna augnlæknaþjónustu á Austurlandi með komu sérfræðinga hefur verið hætt? - Ég tek skýrt fram að henni hefur ekki verið hætt en hún hefur minnkað mjög mikið. 2. Er eitthvað í starfsemi Heilbrigðisstofnunar Austurlands  Þetta eru þær spurningar, virðulegi forseti, sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar tvær spurningar sem hann beinir til mín og varða augnlæknaþjónustuna á Austurlandi. Það er rétt sem kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, Kristjáns Möllers, að augnlæknaþjónustu á Austurlandi hefur ekki verið hætt, það er ekki svo. Tveir augnlæknar sinntu Austurlandi og annar þessara tveggja ákvað sjálfur að hætta komum austur. Þegar það lá fyrir leitaði Heilbrigðisstofnun Austurlands til Sjúkratrygginga Íslands og fór fram á að fá til sín þær einingar sem þarna undir heyra svo stofnunin gæti ráðið sjálf úr þessum málum og ráðið þess vegna til sín augnlækni. Það var gengið frá samningi milli Sjúkratrygginga og Heilbrigðisstofnunar Austurlands um mitt ár 2014, en enn sem komið er hefur ekki tekist að ná samningi við nýjan augnlækni. Stofnunin hefur unnið að því og þetta verk komst á að minni beiðni þegar ég fékk fréttir af þessu síðastliðið vor. Í rauninni hefur því engin breyting orðið á starfsemi Heilbrigðisstofnunar Austurlands, það er langur vegur frá, hún kappkostar þvert á móti að veita sem besta þjónustu og stuðla að því að bæta aðgengi að sérgreinaþjónustu á Austurlandi. Aðkoma Sjúkratrygginga að þessu leytinu til er góð, enda er ljóst að flestir sérgreinalæknar í landinu starfa samkvæmt samningi við Sjúkratryggingar. Þeir samningar sem um sérgreinalæknana gilda hafa veruleg áhrif og geta haft áhrif á dreifingu framboðs þeirra sérhæfðu verka um landið. Eins og ég gat um hef ég beitt mér fyrir þessu í samtölum við bæði SÍ og Heilbrigðisstofnun Austurlands, en ég hef sömuleiðis rætt þetta við forstjóra allra heilbrigðisstofnana og hvatt þá til að horfa heildstætt á þessa hluti vegna þess að þeir níu einstaklingar sem gegna forstöðu fyrir heilbrigðisstofnanir landsins í níu umdæmum eiga að minni hyggju að líta svo á að þeir beri allir ábyrgð á því að veita öllum landsmönnum heilbrigðisþjónustu. Þar liggur ábyrgð í stofnanarekstrinum, sérstaklega á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og Sjúkrahúsinu á Akureyri, við það að miðla af sinni sérþekkingu út til annarra svæða landsins. Ég vil þó geta þess út af þessari fyrirspurn að samkvæmt yfirliti sem ég óskaði eftir að fá um útgjöld vegna þjónustu við augnlækningar hafa þau aldrei verið meiri á Austurlandi en síðastliðin tvö ár, 2013 og 2014, hvort heldur maður lítur á heildarútgjöldin eða eingöngu á hlut Heilbrigðisstofnunar Austurlands. Því er ekki til að dreifa að við séum ekki að leggja sama magn af fjármunum inn í þetta, vandræðin hafa staðið til þess að við náum ekki að manna þær stöður sem við erum að sækja í. Fjöldi þjónustuþega af Austurlandi öllu var á árinu 2014 1.527 manns og á því yfirliti sem ég hef frá árunum 2011–2014 er það næsthæsta talan sem liggur yfir þjónustuþega. Ég held að þetta sé ekki í heildina tekið í neitt afskaplega slæmri stöðu. Við höfum hins vegar einstök dæmi sem gjarnan hefðu mátt vera með öðrum hætti en við fáum frásagnir af en þannig hefur þetta alla tíð gengið. Heilbrigðisstofnanirnar hafa þó reynt að bregðast við, eins og ég get hérna um, hvort heldur er á Austurlandi eða annars staðar, að reyna að veita þjónustuna sem næst heimasveit viðkomandi einstaklings.

Frú forseti. Þetta var dálítið skondið svar hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Hann er alltaf háll sem áll og það má segja að hann hafi smogið hér úr sínum eigin greipum. Hæstv. ráðherra sagði að það væri í rauninni ekkert að nema að það hefði ekki tekist að manna stöðurnar sem þurfti, það hefði verið lagður meiri peningur í þetta á síðustu tveimur árum en áður, en eftir sem áður stendur það eftir að fólkið sem þarf að notfæra sér tiltekna þjónustu þarf að fara alla leiðina suður eða inn á Akureyri, ekki allt en sumt. Ég er ekki að kenna hæstv. ráðherra sérstaklega um þetta, hins vegar er algjörlega ljóst að þetta er enn eitt dæmi um það hvernig íbúar landsbyggðarinnar búa oft við skerta þjónustu. Ég held að það sitji síst á hæstv. ráðherra að draga af sér, ég er ekki að segja að hann geri það, en eitthvað er að í þessu kerfi. Sérstaklega finnst mér að niðurskurðarmeistarar ættu að skoða sitt framferði ef það er þannig að þeir hafi átt einhvern hlut að því með sparnaðarkröfum að leiða til þeirrar niðurstöðu að ríkið þurfi samt sem áður að 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið svo langt sem það nær og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að leggja orð í belg. Ég held að ég verði samt sem áður að komast að þeirri niðurstöðu að hvað varðar augnlæknaþjónustu á Austurlandi núna, eftir þessa breytingu sem ég gat um áðan, sé ófremdarástand í augnlæknamálum á Austurlandi. Því ber að breyta. Þetta gengur ekki, það dugar ekki fyrir svona stóran landsfjórðung að augnlæknir komi tvisvar á ári. Það býður heim svona dæmum sem ég tók um þennan ellilífeyrisþega austur á landi sem þurfti að keyra með til Akureyrar. Þetta gengur ekki. Hæstv. ráðherra ræddi áðan afsláttinn sem Sjúkratryggingar krefjast af kvóta sem er umfram. Þess vegna má ég kannski bæta við spurningu, virðulegi forseti, til hæstv. ráðherra og hún er sú hvort ekki væri ástæða fyrir heilbrigðisráðherra til að beita sér gagnvart Sjúkratryggingum Íslands þannig að við það að úthluta þessum kvótum án afsláttar verði kvótar settir niður til þeirra augnlækna sem sinna landsbyggðinni og eru tilbúnir að fara út á land, að þeir fái aukinn kvóta til þess eða að viðkomandi heilbrigðisstofnun fái kvóta til að nota þannig að ekki sé verið að krefjast þess af augnlæknum að þeir gefi endilega 10% afslátt af þessu. Hitt atriðið sem ég vil líka nefna blandast að einhverjum hluta inn í þetta þó að ég taki skýrt fram að ég held að Heilbrigðisstofnun Austurlands láti það ekki hafa áhrif, þ.e. að heilbrigðisstofnanir úti á landi taka þátt í kostnaði eins og við ferðirnar, gistingu, uppihald, ritaraþjónustu og fleira sem heilbrigðisstofnanirnar fá ekki pening fyrir. Þær taka það úr sínum rekstri til að færa þjónustuna nær íbúunum sem ég, hæstv. ráðherra og hv. þm. Össur Skarphéðinsson erum hrifnir af að hafa. Það á að vera sami kostnaður fyrir fólk að fara til augnlæknis, hvort sem það gengur yfir Miklubrautina eða einhverjar götur á höfuðborgarsvæðinu eða býr úti á landi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað, liprir menn í tungu  Það er alveg rétt að margt má bæta í þessu kerfi og við erum að vinna að því. Fyrsta verkefnið var til dæmis að gera samninga við sérgreinalækna sem voru samningslausir 2010–2013. Það er forsendan fyrir því að geta gert kröfu til þess hvernig þeir haga störfum sínum. Við gerðum samninga undir lok árs 2013 en svo er aftur annað mál hvernig gengur að gera breytingar í þá veru sem við erum öll sammála um að þurfi að gerast, þ.e. að sérgreina- og sérfræðilæknisþjónustan verði sem næst fólkinu sjálfu. Það á heldur ekki að gera með þeim hætti að það leggist einhver sérstakur kostnaður á viðkomandi heilbrigðisstofnanir ef þær sinna þessu. Ég nefndi áðan að samningur hefði verið gerður á milli Sjúkratrygginga Íslands og Heilbrigðisstofnunar Austurlands, sem er vel, en síðan á eftir að fullnusta með hvaða hætti unnt er að nýta fjárveitinguna. Það kann vel að vera - 

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér tvær litlar spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem varða verndun ísaldarurriðans í Þingvallavatni. Ég hef áður átt orðastað við ráðherrann um málefni þessu tengdu og vil þakka honum fyrir jákvætt viðmót, bæði í minn garð og urriðans þegar svo hefur borið undir, og get fullvissað hann um að báðir erum við honum þakklátir fyrir þann skilning sem hann hefur sýnt málinu. Alþingi hefur sérstakar skyldur að lögum gagnvart Þingvöllum, gagnvart Þingvallavatni og líka lífríki þess, þar á meðal þeim fiskum sem þar lifa. Í áranna rás hefur Alþingi sett margvísleg lög sem hafa átt að skjóta styrkari stoðum undir lífríkið og m.a. sérstök lagaákvæði bæði til verndar kuðungableikju sem á sínum tíma var í nokkrum háska stödd og sömuleiðis ísaldarurriðanum. Sem betur fer hefur áhugi Alþingis á þessu máli og sérstaklega vernd ísaldarurriðans, viðleitni sem margir þingmenn hafa sýnt með því að reyna að forða honum úr tortímingarháska leitt til þess að á síðustu árum er aftur komin svolítið urriðaglóð í Þingvallavatn. Má segja að síðustu tvö ár hafi orðið þar veruleg breyting frá því sem við höfum nokkru sinni séð allar götur frá því vel fyrir virkjun. Fiskisagan flýgur. Þetta hefur að sjálfsögðu vakið aukinn áhuga á urriðanum og menn hafa veitt hann þar á stöng á síðustu árum. Á sínum tíma greip Þingvallanefnd til þess ráðs að takmarka veiðar með því að setja stífari reglur. Þá bar svo við að menn sem bjuggu oft við ördeyðu í veiðiskap þegar þeir lögðu leið sína að vatninu fóru að nota alls konar margkrækjur og beitur sem urriðinn, sérstaklega á vorin þegar hann er ákaflega hungraður og bleikjan er ekki farin af stað og hann hefur ekkert annað æti, stökk á. Við sáum á þeim tíma að það gæti leitt til þess að skorið væri hressilega undan honum og ég vil segja það sérstaklega umhverfis- og auðlindaráðherra til hróss sem er líka formaður Þingvallanefndar að hún og Þingvallanefnd á síðasta ári beittu sér fyrir enn sterkari og stífari reglum, þ.e. settu reglur um að ekki mætti veiða urriða meðan á veiðitímabilinu stæði frá 20. apríl til 1. júní nema á flugu og einnig yrði þá að iðka það að veiða og sleppa, þ.e. öllum urriða sem veiddur væri á stöng yrði sleppt. Orkuveita Reykjavíkur hefur góðu heilli líka tekið þetta upp fyrir sínum löndum og frá því að ég lagði fram þessa fyrirspurn hef ég heyrt á skotspónum að veiðifélög eru búin að leigja frekari lönd þarna og ætla sér að iðka hið sama. Þetta er mjög jákvætt en ég tel að það sé mikilvægt að þetta sé sett sem almenn regla um allt vatnið og spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé mér sammála og hvort hann í krafti sinnar mektar sjái einhverjar leiðir til að beita sér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég þakka áhugaverða fyrirspurn um mikilvægt málefni frá hv. þingmanni. Í tilefni af fyrirspurninni óskaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið eftir upplýsingum frá Fiskistofu og Veiðimálastofnun með bréfum og eru eftirfarandi svör byggð á upplýsingum sem bárust ráðuneytinu frá þeim stofnunum núna í marsmánuði. Meginmarkmið laganna nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, er að kveða á um veiðirétt í ferskvatni og skynsamlega, hagkvæma og sjálfbæra nýtingu fiskstofna í ferskvatni og verndun þeirra, samanber 1. gr. laganna. Framkvæmd stjórnsýslueftirlits er hjá Fiskistofu, samanber 4. gr. laganna, og samkvæmt lögunum er það í hendi veiðifélaga að setja sér reglur um veiðileyfi á félagssvæði sínu og skulu þær vera innan þess ramma sem lögin setja. Með lögunum var lögð ríkari ábyrgð á veiðifélög en áður að gæta þess að nýting fiskstofna sé sjálfbær og að þau setji sér reglur um veiði á veiðisvæðum sínum. Um Þingvallavatn er veiðifélag, Veiðifélag Þingvallavatns, sem nær til vatnsins alls og starfar samkvæmt VI. kafla laganna. Samkvæmt 19. gr. áðurnefndra laga skulu veiðifélög setja nánari reglur um veiðitíma og veiðitakmarkanir í einstökum veiðivötnum. Slíkar reglur, nýtingaráætlun, skal Fiskistofa staðfesta að fenginni umsögn Veiðimálastofnunar sem er ráðgefandi stofnun varðandi veiðistjórn í ám og vötnum. Nýtingaráætlun afmarkar veiðifélagi leyfilegan veiðitíma, leyfileg veiðarfæri og leyfilegan stangafjölda og annað sem varðar nýtingu á veiðihlunnindum. Veiðifélag Þingvallavatns hefur ekki enn sett sér nýtingaráætlun samkvæmt framangreindu ákvæði. Í nefndri lagagrein kemur fram að Fiskistofa geti að eigin frumkvæði sett nýtingaráætlun fyrir veiðifélög ef veiðifélög sinna ekki þeirri skyldu sinni. Það er þó mun æskilegra að veiðiréttareigendur geri tillögu að nýtingaráætlun allra hluta vegna. Samkvæmt því verður að telja rétt að Veiðifélag Þingvallavatns setji sér nýtingaráætlun um veiði í vatninu sem nái til alls vatnsins, en ráðherra getur ekki tekið afstöðu til þess hvert skuli vera efni slíkra reglna. Ráðherra telur hins vegar rétt að vekja athygli á því að til þess að taka ábyrga afstöðu til veiðinýtingar urriða í Þingvallavatni verður einnig að koma á öflugri veiðiskráningu og gera heildarúttekt á stöðu urriðastofna vatnsins. Samkvæmt 13. gr. áðurnefndra laga um lax- og silungsveiði ber handhafa veiðiréttar að gera skýrslu um veiði í viðkomandi veiðivatni sem Veiðimálastofnun safnar á tilteknu formi í umboði Fiskistofu. Við laxveiðiár á Íslandi er veiði skráð í þar til gerða veiðibók og er skráningin með því besta sem þekkist í heimi. Veiðimálastofnun gefur árlega út samantekt um upplýsingar um lax- og silungsveiði í samráði við Fiskistofu. Það hefur þó ekki gengið eins vel að halda skrá um veiði í silungsvötnum. Upplýsingar um veiði í Þingvallavatni eru brotakenndar og ekki hægt að byggja á þeim þegar ákvarða á skipulag veiði. Fiskistofa hefur til skoðunar hvaða leiðir gætu gagnast til að bæta skráningu og mun starfa með veiðifélaginu og Veiðimálastofnun að því að bæta skráningu veiðinnar í vatninu. Þar sem vatnið er stórt og veiði stunduð víða í vatninu er erfitt að koma við skráningu í veiðibók líkt og þekkist um laxveiðiárnar. Gera má þó tilraun til að bæta skráningu með því að veiðifélagið láti gera skráningarform og vefsíðu þar sem aðgengileg væri veiðimönnum. Heildstæðar upplýsingar um veiði í Þingvallavatni mætti nota til að meta hvort ástæða væri til aðgerða til verndunar á urriðanum. Þá er mikilvægt að fylgst sé með ástandi urriðastofns Þingvallavatns þar sem, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, um viðkvæman stofn og sögufrægan er að ræða og ekki búið að koma upp nýjum hrygningarstöðum við útfall vatnsins í stað þeirra sem töpuðust þegar byggð var stífla í útfallinu vegna vatnsfallsvirkjunar við Steingrímsstöð. Þar til betri upplýsingar um veiði í vatninu liggja fyrir og nýtingaráætlun hefur verið sett er ástæða til að fara varlega í nýtingu á urriða í Þingvallavatni. Reglur um veiði innan þjóðgarðsins hafa mikið að segja í því efni. Varðandi þá samantekt er það í raun og veru þannig að ráðherra hefur samkvæmt þessu ekki lagaheimild til að beita sér fyrir því að tilteknar veiðireglur til verndar ísaldarurriðanum í Þingvallavatni verði látnar ná til vatnsins alls, heldur er það hlutverk veiðifélagsins, eins og reyndar kom fram hjá fyrirspyrjanda, að setja sér nýtingaráætlun og þar með reglur um veiði í vatninu að fenginni umsögn Veiðimálastofnunar. Það er einnig hlutverk Fiskistofu sem fer með framkvæmd stjórnsýslueftirlits samkvæmt lögunum að fylgja því eftir að veiðifélög uppfylli þá lagaskyldu að setja sér slíkar reglur. Þá skal upplýst að þær upplýsingar sem til eru um ísaldarurriðastofninn í Þingvallavatni benda til þess að stofninn sé á uppleið og vegna þess er ekki tilefni fyrir stjórnvöld að grípa til annarra aðgerða en þeirra sem koma fram í gildandi lögum og stjórnvaldsreglum, og gerð hefur verið grein fyrir hér að framan, eins og sakir standa. Ef Fiskistofa, Veiðimálastofnun eða hagsmunaaðilar telja hins vegar þörf á að skoða þessi mál nánar kemur vel til greina að ráðherra skipi nefnd sem taki þessi mál til skoðunar og geri, ef talin verður ástæða til, tillögur að 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að færa enn inn til Alþingis málefni ísaldarurriðans í Þingvallavatni. Það má eiginlega segja að hv. þingmaður beri hag þessa málefnis fyrir brjósti eins og ég ber hag landsbyggðarfólks fyrir brjósti, eins og kom fram í fyrirspurninni áðan. En hv. þingmaður hefur það hins vegar fram yfir mig með ísaldarurriðann, þó að ég hafi mikinn áhuga á honum, að hv. þingmaður er líka öflugur landsbyggðarmaður og krefst réttlætis eins og kom fram áðan í umræðu um augnlækna á Austurlandi. En það sem ég tók eftir í svari hæstv. ráðherra er að nýtingaráætlun Veiðifélags Þingvallavatns hefur ekki verið sett og því spyr ég hæstv. ráðherra: Eru það ekki fyrst og fremst opinberir aðilar sem vernda Veiðifélag Þingvallavatns og hvers vegna gengur svo erfiðlega að setja nýtingaráætlun hvað það varðar? Eins og hér hefur komið fram hafa komið upp einhverjar reglur sem gera það að verkum að menn nota alls konar veiðarfæri sem geta skaðað fiskinn og ekkert vitað um afleiðingar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var velviljað og jákvætt því málefni sem ég spurði um. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði að það þyrfti auðvitað betri rannsóknir til að hægt væri að slá einhverju föstu um stærð urriðans þar. Ég er honum algerlega sammála, en ekki er miklum rannsóknum að dreifa nema á Öxarárstofninum. En ég hef hins vegar af þeim tengslum sem ég hef við veiðimenn og mínum lifandi og ástríðufulla áhuga á þessu máli reynt að slá á það í gegnum samtöl við mjög glögga veiðimenn og ég hef komist að þeirri niðurstöðu, sem þeir telja ekki fjarri réttu lagi, að menn séu kannski núna, sem er ansi mikið, að veiða og sleppa 3 þúsund urriðum í Þingvallavatni. Þar af verður kannski að veiða þriðjunginn tvisvar eða oftar en einu sinni, og þeir virðast lifa mjög vel þótt þeim sé sleppt með þessum hætti. Þá þarf ekki marga gikki í slíkri veiðistöð til að skera hressilega undan urriðanum og sérstaklega skiptir það máli með stóra urriðann og þá allra stærstu, ekki bara vegna þess að þeir framleiða fleiri hrogn af því að þeir eru stærri, heldur af því að hrognin eru líka stærri en undan smærri fiskinum og lifa miklu betur, fyrir nú utan að í Öxará virðist sem stóri urriðinn sé jafnvel að slæðast til hrygningar í janúar, sem ég held að sé aðlögun stofnsins að hamfarahlaupunum sem eru regluleg í Öxará. Það er mjög mikilvægt að brýna þetta fyrir mönnum. Spurningin er sú sama og hv. þm. Kristján L. Möller kom með hér áðan: Það eru ekki margir veiðibændur við vatnið. Það eru ekki margir bændur eftir. Ef menn skoða fyrri svör hæstv. ráðherra til mín kemur í ljós að ríkið, borgin og þingið hafa forsjá yfir meiri hluta strandlengjunnar. Hæstv. ráðherra, það er þyngra í honum pundið en mörgum öðrum í ríkisstjórninni og hann getur beitt sér fyrir því að veiðifélagið fari þessa leið án þess endilega að 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað urriðinn mundi gera hefði hann kosningarrétt. En það er rétt sem hér hefur komið fram að mjög mikilvægt er að við förum varlega við nýtingu á þeim stofni og gerum allt það sem gera þarf. Það er líka mikilvægt eins og kom fram í máli mínu og ég held að hv. fyrirspyrjandi hafi staðfest það með seinni ræðu sinni að mikilvægt er að þeir sem sinna þessum veiðum séu aðilar að því hvernig menn haga sér. Það er miklu auðveldara að setja reglur þegar þeir taka þátt í því að móta þær sjálfir heldur en að við setjum einhverjar reglur sem erfitt er síðan að framfylgja. Við þekkjum það, meðal annars frá reglugerð um vatnsvernd í Þingvallavatni sem setur alls konar kvaðir á til dæmis eftirlit með því hvað er notað til veiða og það er býsna flókið að fylgja því eftir í eftirliti. Þess vegna skiptir kannski mestu máli að þeir sem þarna komi að taki þátt í því að móta slíkar reglur innan Veiðifélags Þingvallavatns. Það er rétt sem kom hér fram að þar eru margir opinberir aðilar, og það er kannski dæmigert að þeir eru ekki alltaf barnanna bestir í að koma hlutunum hratt og vel af stað, opinberir aðilar. Það eru oft frekar einstaklingarnir sem eru líklegir til þess, en eins og staðan er er alveg rétt að nýtingaráætlun fyrir vatnið liggur ekki fyrir, sem er skylda Veiðifélagsins að gera og Fiskistofa og Veiðimálastofnun eiga að fylgja því eftir og þar eru uppi hugmyndir um að gangast í það. Þær hugmyndir sem hafa komið fram, bæði hjá Þingvallanefnd og Orkuveitunni, eru í átt við það að fara skynsamlega og varlega að þessum veiðum og horfa til þess að gera þetta með sjálfbærum hætti og stofninn geti vaxið. En við þurfum líka frekari rannsóknir til að geta vitað nákvæmlega hvað við erum að gera en kannski fyrst og fremst þurfum við að fá betri skráningar.