Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að um kl. 3.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um einkavæðingu Iðnskólans í Reykjavík. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að leiðrétta það sem fram kom hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni við upphaf þings í gær að ég hafi ekki sagt satt og rétt frá í óundirbúnum fyrirspurnatíma á mánudaginn þegar ég sagði að enn hafi ekki verið hafnað neinum samningi um stuðningsfjölskyldur við fötluð börn hjá svæðisskrifstofu Reykjaness. Bar hv. þingmaður þar fyrir sig hádegisfrétt í RÚV í gær. Mér þykir miður að hv. þingmaður hafi ekki látið mig vita um að hann ætlaði að bera mér á brýn ósannindi í umræðum á Alþingi en ég stend auðvitað við hvert orð sem ég sagði í umræðunum á mánudag. Svæðisskrifstofa Reykjaness sá ástæðu til að senda frá sér athugasemd við þessa frétt Ríkisútvarpsins í gær en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna hádegisfrétta í dag 4. mars óskar svæðisskrifstofa Reykjaness þess að leiðrétt verði það sem sagt var að yfirmenn SMFR hafi fullyrt að foreldrum fatlaðra hafi verið neitað um stuðningsfjölskyldur og tekur svæðisskrifstofan undir með Jóhönnu Sigurðardóttur, félags- og tryggingamálaráðherra, að of mikið hafi verið gert úr þessu máli í fjölmiðlum. Í kvöldfréttatíma útvarps 28. febrúar sl. sagði Sigríður Daníelsdóttir, sviðsstjóri hjá SMFR, að tólf stuðningsfjölskyldusamningar biðu afgreiðslu. Rétt er að árétta að svæðisskrifstofa hafnaði engum stuðningsfjölskyldusamningum heldur var foreldrum sem óskuðu eftir endurnýjun á samningnum tilkynnt um að bið yrði á afgreiðslu þeirra þar til fjárveitingar yrðu tryggðar. Ráðherra hefur að öllu leyti farið rétt með það að engri fjölskyldu fatlaðs barns hafi verið neitað um stuðningsfjölskyldu. Svæðisskrifstofan og félags- og tryggingamálaráðuneytið hafa haft góða samvinnu við lausn málsins og niðurstaðan er að engin skerðing verður á þjónustu við fötluð börn á Reykjanessvæðinu, hvorki í skammtímavistun né stuðningsfjölskyldum. Allar fyrirliggjandi umsóknir um stuðningsfjölskyldur hafa nú þegar verið afgreiddar.“ Eins og sést af þessu sem fram kemur hjá svæðisskrifstofu Reykjaness fór ég ekki með rangt mál í gær og það er auðvitað mjög alvarlegt þegar verið er að bera ráðherrum eða þingmönnum á brýn að segja ósatt úr ræðustól Alþingis. Ég hefði óskað eftir því að hv. þingmaður hefði látið mig vita um fyrirætlan sína.

Frú forseti. Ég ætla að biðjast afsökunar á því að hafa ekki látið hæstv. félagsmálaráðherra vita að ég mundi taka málið upp á fundi í gær en ég átti satt að segja von á því að ráðherrar væru viðstaddir umræður um störf þingsins og sæktu þingfundi eins og vera ber. En ég skal biðjast afsökunar á því og vona að ráðherranum líði betur með það. Eftir sem áður stendur að það virðist eins og félagsmálaráðherra og ráðuneytið hafi hrokkið upp af standinum við þann fréttaflutning sem var af þessu máli í Ríkisútvarpinu fyrir helgi og þegar málið var tekið upp í óundirbúnum fyrirspurnatíma á mánudaginn. Það er að sjálfsögðu jákvætt ef umfjöllunin leiðir til þess að þeir foreldrar sem í hlut eiga fái leiðréttan sinn hlut. Ég hlustaði á fréttaflutning af þessu máli fyrir helgi, um helgina og í gær og m.a. viðtal við föður fjölfatlaðs barns sem sagði sögu sína og það var tilefnið til þess að ég tók málið upp á nýjan leik. Það sem ég sagði í þessu máli var að mér virtist eins og hæstv. félagsmálaráðherra hefði ekki farið með rétt mál, væntanlega óafvitandi, og hún hefði haft rangar upplýsingar undir höndum þannig að það er líka rétt að hæstv. ráðherra lesi þá nákvæmlega það sem ég sagði um þetta mál vegna þess að ég sagði ekki afdráttarlaust að hún hefði sagt þinginu ósatt. Ég orðaði það með þeim hætti að svo virtist sem þær upplýsingar sem ráðherrann hefði komið með væru ekki réttar. 

Virðulegi forseti. Það er mjög eðlilegt að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skuli hafa tekið upp þetta mál á þinginu af því að í fréttum í gær var talað við foreldri barns sem ekki hafði fengið þjónustu. Hvað er þá eðlilegra en hv. þingmenn ræði það? Þau svör koma frá hæstv. félagsmálaráðherra að sent hafi verið út bréf þar sem fram hafi komið að bið yrði á þjónustunni þar til fjárveitingar yrðu tryggðar, þ.e. þessar fjölskyldur voru beðnar um að bíða, eins og ég skil svar hæstv. ráðherra. Fyrr hafði komið fram að einhverjum var synjað um stuðningsúrræði vegna fjárskorts. Það er lögbrot ef þessi þjónusta er ekki veitt þannig að ég hef áhuga á að vita í þessu sambandi hvort hæstv. félagsmálaráðherra hafi fengið aukafjárveitingu í gegnum ríkisstjórnina í þetta mál. Það er mjög gott ef svo er eða hvernig var þetta mál leyst? Við erum nú að ræða þessi mál í mars, í upphafi árs og þær fréttir berast að fjármagn er uppurið. Gat hæstv. félagsmálaráðherra kippt í spotta og bjargað þessu með aukafjárveitingum eða hvernig var málið leyst? Það er svolítið áhugavert að heyra það af því að við búumst við því að fleiri sambærileg mál komi upp í framhaldinu þar sem fjármagn vantar í ýmsa þjónustu og þá er fínt að vita hvaða leið hæstv. félagsmálaráðherra fór. Þá verður væntanlega hægt að fara þá leið síðar t.d. ef stuðningsfjölskyldur fá ekki úrræði eða að einhver önnur úrræði sem aðrir eiga rétt á verða ekki veitt. Ég er mjög ánægð með að hv. þm. Árni Þór skuli hafa tekið þessi mál upp og skil ekkert í viðkvæmninni í þingmönnum að menn vilji fá svör um þessi mál.

Virðulegi forseti. Það er alrangt hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að félags- og tryggingamálaráðuneytið hafi fyrst farið að skoða þessi mál eftir að þau komu í fjölmiðlum. Við erum búin að vera að skoða rekstrarvanda hjá svæðisskrifstofu Reykjaness um nokkurn tíma og m.a. hvernig tryggja eigi óbreytta þjónustu. Þær viðræður voru í gangi þegar þetta kom í fréttum. Það var á mánudag, sama dag og fréttin kom í Ríkisútvarpinu sem hv. þingmaður er að vísa til að viðræður voru í gangi til að leysa þetta mál. Það er kjarni málsins. Ég ræddi líka að það væri rekstrarvandi á þessari svæðisskrifstofu og Ríkisútvarpið fór rangt með eftir mér að það væri 50% halli á heimildum svæðisskrifstofu Reykjaness á síðasta ári. Það var 50% halli að því er varðar stuðningsfjölskyldurnar sem er allt annað mál vegna þess að svæðisskrifstofan hefur úr að spila 1.600 millj. og 50% af því væri hvorki meira né minna en 800 millj. En ef við erum að tala um 50% af því sem fer í stuðningsfjölskyldur þá erum við einungis að tala um 13 millj. Þetta mál núna var leyst með tilfærslu innan svæðisskrifstofu Reykjaness. Vandinn er óleystur að því er varðar þann 30 millj. kr. halla sem upp kom á fyrri hluta síðasta árs og það er verkefni sem við munum glíma við. En aðalatriðið er að það verður óbreytt þjónustustig að því er varðar stuðningsfjölskyldur og skammtímavistun og þau úrræði sem hafa verið fyrir hendi á svæðisskrifstofunni. Það er það sem skiptir máli og er kjarni málsins. Fyrir liggur að glíma við þann 30 millj. kr. halla sem skrifstofan á við að etja og það er viðfangsefni sem við munum taka á í framhaldi á þessu.

Frú forseti. Það kann vel að vera, eins og hæstv. ráðherra lýsir, að málið hafi þegar verið komið til umfjöllunar og meðferðar í ráðuneytinu. Það breytir ekki því að það var mjög mikilvægt að taka þetta mál upp eins og var gert í fjölmiðlum af hálfu Ríkisútvarpsins og í þinginu, að spyrja hver framvinda málsins væri. Kjarninn er auðvitað sá að hér eru margar fjölskyldur á ferðinni sem eiga rétt á þjónustu samkvæmt lögum. Þjónustan við þá var í uppnámi vegna þeirra svara sem þær höfðu fengið frá Svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Reykjanesi, þ.e. að bið yrði á úrlausn fyrir þær vegna þess að það vantaði fjármagn. Það er auðvitað kjarni málsins og það er rétt að það er líka kjarni málsins að hægt sé að leysa málefni þeirra. Þess vegna spurði ég um það áðan: Er um að ræða aukafjárveitingu eða tilfærslu? Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom með sambærilegar spurningar og nú hefur hæstv. félagsmálaráðherra upplýst að hér er um að ræða tilfærslu innan svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra. Það þýðir væntanlega að skera þarf einhvers staðar annars staðar niður eða að aukafjárveiting komi síðar og kann vel að vera að það verði gert. Mikilvægast í þessu er að við erum að fjalla um fjölskyldur sem þurfa svo nauðsynlega á þessari þjónustu að halda. Það skiptir svo miklu máli fyrir börnin sem hér eiga hlut að máli að þau geti búið heima hjá sér og til að það geti gengið er það úrslitaatriði að samningar náist við stuðningsfjölskyldur og annað slíkt. Þegar loksins er búið að gera samninga við stuðningsfjölskyldur er mjög mikilvægt að þeir rofni ekki vegna þess að það er mikið mál að ná í stuðningsfjölskyldur. Ég vænti þess að sú umræða sem hér hefur farið fram um málið tryggi að þær fjölskyldur sem hlut eiga að máli muni njóta þeirrar þjónustu og þeirra samninga sem þær eiga rétt á, að þær fái fjármagn til þess og að ekki verði rof í þeirri þjónustu.

Virðulegi forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að hæstv. félagsmálaráðherra sagði ekki ósatt á mánudaginn og að hún svaraði satt og rétt. 

Frú forseti. Tækni í landbúnaði hefur fleygt fram nú á síðustu árum. Ýmiss konar mjaltakerfi, mötunarkerfi, afrúllarar og fleira hefur litið dagsins ljós á síðustu árum. Bændur eru almennt framfarasinnaðir og reyna með öllum ráðum að hagræða og stækka búin til að framleiðnin verði sem hagkvæmust. Eitt af því sem stendur þessum búum fyrir þrifum er að ekki nema fáum stendur til boða þriggja fasa rafmagn. Öll þessi nútímatækni er hönnuð fyrir þriggja fasa rafmagn og til þess að hægt sé að nýta sér hana verða menn að fara út í kostnaðarsamar breytingar og fjárfesta í dýrum mótorum. Þá þurfa menn að leigja rafhrúta til að breyta eins fasa rafmagni í þriggja fasa rafmagn til að knýja stærri þriggja fasa mótora en við það nýtast einungis 75% af orkunni. Það er ekki einungis við rekstur bús sem þriggja fasa rafmagn er orðið nauðsynlegt í dag heldur þarf það við hvers konar rekstur. Menn fara vart út í fyrirtækjarekstur í dag nema í boði sé þriggja fasa rafmagn. Því er hér um mikið hagsmuna- og sanngirnismál að ræða. Samkeppnisstaða þeirra svæða sem ekki hafa þriggja fasa rafmagn er augljóslega lakari en hinna. Mig langar því að spyrja hv. þingmann og formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Arnbjörgu Sveinsdóttur, um hvaða afstöðu hún hafi í þessu máli og hvort nefndin hafi það til umfjöllunar þar sem um er að ræða mikið hagsmunamál fyrir bændur. Ég spyr enn fremur hvort henni finnist koma til greina að stjórnvöld beiti sér fyrir því að lagningu þriggja fasa rafmagns verði hraðað og stuðla þannig að því að styrkja landsbyggðina.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Huld Aðalbjarnardóttur fyrir að taka þetta málefni upp. Það er alveg hárrétt, eins og hún nefnir, að þetta er mikið alvörumál fyrir atvinnurekstur í sveitum þar sem ekki er hægt að nálgast þriggja fasa rafmagn. Hún spurði hvort nefndin hefði tekið þetta upp. Því er til að svara að málið hefur ekki verið tekið upp á formlegum fundum nefndarinnar. Hins vegar kom það mjög skýrt fram, þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd var á ferðalagi í haust á Norður- og Austurlandi, hjá mörgum aðilum til sveita hversu mikið hagsmunamál um er að ræða. Við heimsóttum m.a. Eymund Magnússon í Vallanesi sem stundar lífræna ræktun. Það kom mjög vel fram hjá honum hversu mikið hagsmunamál þetta er í hans framleiðslu - hann er með framleiðslu heima á búinu og hefur þurft að beita tæknilausnum sem eru ekki mjög hagkvæmar til þess að geta keyrt vélar sínar og tæki sem þarf við framleiðsluna. Okkur í nefndinni er því fullkomlega ljóst hversu mikið hagsmunamál þetta er. Ég hef hins vegar þær upplýsingar frá dreifiveitunum að þær séu að auka framboð á þriggja fasa rafmagni til sveita og gera það samfara því að Rarik er t.d. að styrkja dreifikerfið og er þá jafnframt að bæta þessu inn í að rafmagnið verði þriggja fasa. Í þetta hefur auðvitað verið sett töluvert fjármagn, Rarik hefur m.a. sett í þetta verkefni 

Frú forseti. Það mál sem við tölum um núna er afskaplega brýnt hagsmunamál fyrir dreifbýli landsins eins og alþjóð veit og hefur svo sem verið baráttumál hér til áratuga.  Í dag eru um 2.500 lögbýli í landinu sem ekki hafa þriggja fasa rafmagn og það er algjörlega óviðunandi staða og verður auðvitað erfiðari eftir því sem tækni fleygir fram. Það er mjög bagalegt að ríkisstjórnin skuli ekki taka neitt undir með hinum dreifðu byggðum einmitt þegar tímar þar eru mjög erfiðir vegna aflasamdráttar og fleiri atriða sem öll hafa áhrif á þessum svæðum. Ég hvet stjórnarþingmenn til að beita afli sínu til þess að breyta þeirri afstöðu sem kom fram í svari iðnaðarráðherra á síðastliðnu hausti. Ég sakna þess reyndar að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir sín svör. Ég þekki vel til þeirra möguleika að hægt er að sækja um flýtimeðferð á lagningu þriggja fasa rafmagns og sum svæði falla undir þann kost þar sem hægt er að fá þriggja fasa rafmagn lagt heim á einstaka bæi. En kostnaðurinn sem fellur á hvert bú við það er hátt í fjórar milljónir. Við vitum að eins og búin standa í dag er það stór hluti af þeirra rekstrarkostnaði ef þetta á að koma þar inn. Ef búin eru hins vegar tilbúin að bíða þá fylgir því óverulegur kostnaður að fá inn þriggja fasa rafmagn. Eins og kom hér fram hjá hv. þm. Bjarna Harðarsyni eru um 150 kílómetrar lagðir á hverju ári. Það þýðir að það tekur ríflega 25 ár að leggja þriggja fasa rafmagn heim á öll bú, 25 ár. Það verður ýmislegt búið að gerast í tækniþróun í landbúnaðinum þá. Ég held því að við ættum að standa öll saman að því að styrkja landsbyggðina vegna þess að hér er greinilega um mikinn aðstöðumun að ræða og það hallar augljóslega á þá sem hafa aðeins aðgang að einfasa rafmagni. Frú forseti. Ekki síst á tímum hækkandi verðs á áburði, kjarnfóðri, olíu og matvælum þurfa stjórnvöld landsins að bretta upp ermarnar og vinna hratt í þessu mikilvæga sanngirnis- og byggðamáli sem snertir okkur öll.

Forseti. Ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli á vægast sagt afar einkennilegum ummælum upplýsingafulltrúa ríkisfyrirtækis sem heitir Landsvirkjun í Fréttablaðinu í dag. Hann fjallar þar um ágætt verkefni, gagnaver í Keflavík, á vegum Verne Holding og heldur því fram og segir það fullum fetum í blaðinu að það sé skilyrði fyrir orkusölu Landsvirkjunar til þessa fyrirtækis, Verne Holdings, sem er svona hluti af hinni nýju hátæknistóriðju, sem hefur þarf allt öðruvísi orkuöflun, að virkja í Þjórsá. Óvíst er að gagnaver rísi í Keflavík því að Landsvirkjun setur virkjun Þjórsár sem skilyrði fyrir raforkusölu til þess, segir um þetta í Fréttablaðinu . Nú er það þannig að þetta gagnaver þarf heil 25 megavött og þarf það í nokkrum pörtum, sennilega í þremur, fjórum áföngum. Ekki verður því séð að efnislega hafi Þorsteinn Hilmarsson, upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar, nokkurn skapaðan hlut undir sér. Margar leiðir eru til að afla þessarar orku ef Landsvirkjun vill fá ráð til þess. Það sem Landsvirkjun er hins vegar er að gera er augljóslega það að hún er að reka áróður eins og hver annar stjórnmálaflokkur eða hagsmunasamtök. Hún er að nota vinsælt mál, sem þessi gagnaver eru, til þess að koma áfram fyrirætlunum sínum um virkjanir í Neðri-Þjórsá, sem er ákaflega óvinsælt mál. Og hvernig stendur málið? Vatnsréttindin eru hjá ríkinu. Það er Alþingi sem er að afhenda þessi vatnsréttindi. Þannig að Landsvirkjun er hér að nota gagnaverið í Keflavík sem fjárkúgun, sem „blackmail“, á Alþingi. Það er þannig að virkjunarleyfi hafa þeir ekki heldur og eru að reyna að útvega sér það með þessum hætti. Og ég spyr: Hvað á þetta sjálfstýrða apparat eiginlega að komast upp með af dónaskap og frekju í garð kjörinna fulltrúa, í garð ríkisstjórnarinnar og í garð alls almennings?  
            

Virðulegi forseti. Í tengslum við þessa fyrirspurn stjórnarliðans hv. þm. Marðar Árnasonar vil ég gjarnan svara því til hér að þau orð sem upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar hefur um þetta eru í fullu samræmi við það sem Landsvirkjun hefur áður sagt. Hann er þeirrar skoðunar, sem ég deili með Landsvirkjun, fyrirtækinu, að virkjunarkostir í Neðri-Þjórsá eru þeir albestu í landinu sem gefast nú um stundir og óábyrgt að nýta þá ekki þegar það liggur vel við. Vilji fyrirtækisins til þess að virkja þarna hefur aldrei verið neitt launungarmál. Ég lít ekki svo á að Landsvirkjun fremur en önnur ríkisfyrirtæki hafi Alþingi í vasanum og geti beitt það fjárkúgun, eða „blackmail“ eins og hv. þingmaður orðaði það svo smekklega hér áðan. Það stendur ekki til og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi mun ekki láta fara þannig með sig, og velkominn í þann hóp. Ég vil vitna til þessarar sömu fréttar í Fréttablaðinu. Þar er haft eftir hæstv. iðnaðarráðherra að hann fagni þessum áformum Landsvirkjunar. Ég tek svo sannarlega undir þau orð sem höfð eru í niðurlagi fréttarinnar og vænti þess að allir stjórnarþingmenn, sem og aðrir fulltrúar á hinu háa Alþingi, fagni þeim áformum sem þarna eru á ferðinni. Það er einboðið að leggja til og nýta til þess alla kosti að styrkja efnahagslegan grunn landsins á þeim tímum sem nú fara í hönd. Hér er mjög gott mál á ferðinni og engin ástæða til að ætla að fyrirtækinu líðist að vinna þannig með Alþingi - og það er heldur ekki líðandi að gefa í skyn að eitthvert fyrirtæki úti í bæ geti farið þannig með Alþingi að til móðgunar sé. Það er rangt og óheiðarlegt að gefa slíkt í skyn.

Virðulegur forseti. Það er fráleitt ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir orkusölu til gagnavers að ráðast í virkjun í Neðri-Þjórsá og ég hygg að það hafi upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar ekki sagt. Óveruleg orkusala er til þessa gagnavers í áætlunum nú og það er alveg ljóst að jafnvel þó að orkuþörfin yrði umtalsverð þá er Landsvirkjun komin mun lengra með aðra virkjunarkosti, svo sem eins og Búðarháls þar sem þegar hefur verið gefið út virkjunarleyfi, ráðist í að byggja brú og grafa grunn fyrir virkjuninni. Sú virkjun mundi skila margfaldri þeirri orku sem þetta gagnaver þyrfti í besta falli á að halda í náinni framtíð - ef það eflist, sem við hljótum að vona. Ég held að þetta sé óþarfauppsláttur í Fréttablaðinu í dag og óþarfaáhyggjur. Á vegum ríkisstjórnarinnar er unnið að heildaráætlun um vernd og nýtingu íslenskrar náttúru í þágu orkuiðnaðarins og í þágu náttúruverndar. Við gerum ráð fyrir að ljúka þeirri vinnu á síðari hluta næsta árs og taka það til umfjöllunar hér á Alþingi. Ég er þeirrar skoðunar að úr því sem komið er sé best að þeir virkjunarkostir sem eru í Neðri-Þjórsá verði ekki komnir til framkvæmda fyrr en eftir að þeirri vinnu er lokið og geti komið hér til pólitískrar umfjöllunar í þinginu með öðrum virkjunarkostum í landinu. Að við getum reynt hér, í öllum þeim flokkum sem á þingi sitja, að vinna eina heildstæða áætlun um það hvernig við ætlum að vernda landið og hvernig við ætlum að virkja það og reynt að skapa sátt um hvaða verkefni farið verði í og í hvaða röð. Það þarf að gera í þágu náttúru Íslands og komandi kynslóða en líka til þess að reyna að ná þeirri sátt í þennan mikilvæga málaflokk 

Frú forseti. Það er algerlega óþarft fyrir hv. þm. Helga Hjörvar að bera blak af upplýsingafulltrúa Landsvirkjunar og segja að hann hafi ekki talað um ófrávíkjanleg skilyrði vegna þess að á heimasíðu Landsvirkjunar má lesa að orkan í neðri hluta Þjórsár er seld. Það er fyrirsögnin: Orkan í neðri hluta Þjórsár seld með fyrirvara um að leyfi fáist. Þetta getur ekki verið skýrara. Það er ítrekað í fréttinni á heimasíðu Landsvirkjunar að sá fyrirvari sé í samningnum um gagnabúið fyrir raforkusölu Landsvirkjunar að öll leyfi fáist, þar á meðal virkjunarleyfi fyrir virkjunum fyrirtækisins í neðri hluta Þjórsár. Það er líka óþarfi fyrir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson að tala eins og Landsvirkjun beri voðalega mikla virðingu fyrir Alþingi. Við skulum ekki gleyma samningnum sem var gerður um framsal á vatnsréttindum í Þjórsá án fyrirvara. Undir þann samning var skrifað án fyrirvara og við það var einmitt gerð harkaleg athugasemd hjá ríkisendurskoðanda. Ég spyr: Hvernig getur þetta fyrirtæki sett sem ófrávíkjanlegt skilyrði, eins og þarna er sagt, að virkja í Þjórsá? Ég vil benda á að það hrúgast upp orka í kerfinu. 25 megavött er fjórðungurinn af því sem varð laust aftur í kerfinu þegar Kárahnjúkavirkjun tók til starfa. Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur framleiða inn á kerfið og hætta að kaupa af Landsvirkjun vegna þess að það er ódýrara að framleiða rafmagn hjá þessum fyrirtækjum í jarðvarmaveitum heldur en að kaupa það í heildsölu af Landsvirkjun. Þetta er fyrirsláttur. Það er nóg rafmagn í kerfinu.

Frú forseti. Málið sem ég vil vekja til umræðu og beina fyrirspurn að forsætisráðherra sérstaklega snertir í raun það sem er efst á baugi í umræðunni í dag, þ.e. gjaldmiðilinn. Vegna þrenginga í íslensku efnahagslífi verður mönnum tíðrætt um að íslenska krónan gegni ekki gallalaust því hlutverki sem gjaldmiðill þarf að gegna. Hér er mikið vandamál vegna ofurvaxta sem sliga bæði heimili og fyrirtæki. Íslensku bankarnir eru í erfiðari stöðu en ella vegna þeirra litlu myntar sem við búum við og það er enginn vafi á því í mínum huga að við göngum nærri útflutningsatvinnuvegunum í landinu með hátt skráðu gengi. Það er ekki góð búmennska til framtíðar að blóðmjólka þannig bestu mjólkurkúna. Margir hafa litið til evrunnar í þessu samhengi, sem er ekki óeðlilegt, sem er sá gjaldmiðill á því efnahagssvæði sem við eigum hvað mest viðskipti við. En nú hefur komið skýrt fram, nú síðast eftir heimsókn hæstv. forsætisráðherra til Brussel, að einhliða upptaka evrunnar er alls ekki til umræðu. Önnur leið í því er vitaskuld sú að skoða inngöngu í Evrópusambandið. En eins og margoft hefur verið bent á er ekki eining um það, hvorki meðal þings né þjóðar. Þjóðir hafa lagt upp í þá vegferð, skýrasta dæmið um það eru Norðmenn, og í rauninni staðið fjær markinu áratug síðar en þegar ákveðið var að ganga þar inn. Þess vegna hafa margir hafa bent á það á undanförnum missirum að til séu aðrar lausnir í þessum efnum. Sjálfur hef ég skrifað greinar um það í meira en ár að ég held að við eigum að horfa til annarra gjaldmiðla og hafa ýmsir orðið til að taka undir þau orð, nú síðast tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks, að skoða megi í þessu samhengi upptöku á svissneskum franka. Það hljómar kannski svolítið ólíkindalega að tala um svo fjarlæga mynt en það vill svo til að svissneski frankinn er í nákvæmlega sömu hagsveiflu til síðustu 20 ára og evran og það eru fordæmi fyrir því að Sviss hafi gert samninga við annað land um myntbandalag. Þess vegna langar mig að beina þeirri fyrirspurn til forsætisráðherra, sem fer með forustu okkar Íslendinga í efnahagsmálum, hver afstaða hans er í þessum efnum og hvort hann sjái að það séu fleiri en tvær leiðir til í stöðunni, annars vegar upptaka evru og hins vegar að viðhalda krónunni, sem auðvitað er ein leiðin.

Virðulegi forseti. Spurningin er eftirfarandi: Hvaða áform hefur ráðuneytið í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar? Svarið er: Ráðuneytið hefur ekki uppi áform um að beita sér fyrir því að breyta um gjaldmiðil. Ég skal þó viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér greinar Bjarna Harðarsonar undanfarið ár um þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það skiptir gríðarlega miklu máli að við búum stöðugleika. Við búum ekki við neinn stöðugleika í efnahagsmálum meðan við höfum þá flotkrónu sem við búum við í dag. Hún getur ekki gilt sem lögeyrir nema í sumum viðskiptum. Hún getur ekki gilt sem lögeyrir í lengri lánaviðskiptum því þar þarf að hafa þá hækju sem er verðtrygging. Það gengur ekki að við höfum gjaldmiðil þar sem fólk getur ekki treyst á ákveðinn stöðugleika heldur sveiflist gengið um tugi prósenta á stuttum tíma. Ég ætla ekki dæma um hvort menn eigi að taka upp eða velta fyrir sér upptöku á svissneskum franka eða einhverju þess háttar. Það sem skiptir máli er að við tengjumst stóru myntsvæði þannig að sveiflurnar í efnahagslífinu verði ekki með þeim hætti sem um er að ræða meðan við höfum þessa flotkrónu sem við getum ekki búið við, hvorki einstaklingar né viðskiptalíf.

Frú forseti. Menn hafa sagt að það að taka upp evruna sé hið sama og að tengjast Evrópusambandinu. Við Íslendingar höfum 600 ára reynslu af því að vera tengd þjóð úti í Evrópu. Sú reynsla var ekki góð. Ég held að við ættum heldur að halda upp á krónuna okkar sem hefur dugað okkur ágætlega síðan við urðum fullvalda ríki og standa vörð um hana. Þau vandamál sem við glímum við eru öll meira og minna heimatilbúin. Ég held að ef við tækjum upp evru þá mundi íbúðaverð hækka annað eins og það gerði síðast þegar vextir voru lækkaðir því það fylgja því bæði kostir og gallar að taka upp nýja mynt.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að í umræðum síðustu mánaða og missira hafa þeir kostir sem Íslendingar standa frammi fyrir skýrst mjög. Kostirnir eru tveir. Þeir eru að halda í íslensku krónuna eins og er stefna núverandi ríkisstjórnar og kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra eða að taka upp evruna og þar með ganga í Evrópusambandið, en eins og menn þekkja hefur það verið sjónarmið okkar í Samfylkingunni. Aðrir kostir sem ræddir hafa verið eru einfaldlega ótrúverðugir og óraunhæfir í þeirri stöðu sem við búum við og ekki til þess fallnir að leysa þau vandamál sem við er að fást í íslenskum efnahagsmálum. En sú spurning hlýtur að verða æ áleitnari hvort það sé ekki að verða útséð um að okkur takist nokkru sinni að endurheimta stöðugleika með þann gjaldmiðil sem við höfum stuðst við.

Virðulegi forseti. Hún er orðin mjög hvimleið þessi endalausa umræða um krónuna og evruna. Menn ættu að fara að sjá metnað sinn í að hætta þessu horngrýtis kjaftæði. Það er ástæða fyrir okkur Íslendinga til þess að leggja metnað okkar í að halda sjálfstæði, halda tungunni og halda krónunni, a.m.k. enn um sinn. Það er mergurinn málsins. Þá skiptir máli að hafa vinnufrið fyrir önnur góð mál í þjóðfélaginu án þess að flokkarnir í umhverfi okkar séu að blaðra út og suður.

Frú forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. En ég get ekki þakkað eða fagnað sérstaklega því svari sem ég fékk frá hæstv. ráðherra. Ég vil koma þeim misskilningi frá. Ég spurði hæstv. ráðherra ekki að því hvort hann hefði lesið greinar eftir mig. Málið snýst ekki um það. Ég spurði hann um afstöðu hans til þeirrar umræðu sem nú er hafin í samfélaginu, m.a. að frumkvæði og fyrir tilstuðlan tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og Illuga Gunnarssonar. Ég get í því samhengi umorðað spurninguna ef hæstv. forsætisráðherra hugnast betur að svara því: Telur hann þær tillögur sem þeir hafa vakið máls á nú síðustu tvo daga - ég reikna með að þótt hæstv. forsætisráðherra hugnist ekki að lesa greinar eftir mig þá kynni hann sér þó það sem samflokksmenn hans segja - að það sem þeir hafa stungið upp sé athugunar virði eða eitthvað sem algerlega er út úr kortinu, líkt skilja mátti af ummælum hv. þm. Helga Hjörvars? Varðandi þau ummæli stórvinar míns hv. þm. Árna Johnsens um að þetta sé „horngrýtis kjaftæði“, að tala um gjaldmiðilinn og við ættum að halda í sjálfstæðið, þá er ég honum sammála um að við eigum að halda í sjálfstæðið. Ég held aftur á móti að mjög lítið af þessu sjálfstæði hangi á því í dag að eiga sjálfstæðan gjaldmiðil. Gengi þessa gjaldmiðils er ekki eitt af því sem við stjórnum. Honum er stjórnað af alþjóðlegum fjármálaspekúlöntum og það helsta sem við höfum af þessum gjaldmiðli eru erfiðleikar og tap. Við segjum það ekki við fólk sem borgar þá ofurvexti sem nú eru af íbúðarhúsnæði eða við fyrirtæki sem sligast undan vaxtabyrðinni að þau séu bara með horngrýtis kjaftæði.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður bar fram skriflega fyrirspurn. Hún er svohljóðandi: Hvaða áform hefur ráðuneytið í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar? Ég hef svarað þeirri spurningu fyrir hönd ráðuneytisins. Ég gerði það áðan. Þingmaðurinn getur ekki komið og skýlt sér á bak við grein sem birt var löngu eftir að hann lagði fram þessa spurningu.

Hæstv. forseti. Að undanförnu hefur verið nokkur umræða um Ísland sem alþjóðlega fjármálamiðstöð. Hér er um afar athyglisvert og mikilvægt mál að ræða en umræðan um þetta mál er ekki að hefjast núna. Í ræðu á viðskiptaþingi í febrúar 2005 lýsti Halldór Ásgrímsson, þáverandi forsætisráðherra, framtíðarsýn sinni varðandi stöðu Íslands í alþjóðlegum fjármálaheimi. Þar sagði hann m.a., með leyfi forseta: „Ég á mér þann draum að í framtíðinni verði Ísland þekkt um víða veröld sem alþjóðleg fjármálamiðstöð. Að hér á þessari litlu og hjartfólgnu eyju starfi kraftmikil alþjóðleg fyrirtæki sem hafa kosið að eiga hér höfuðstöðvar vegna ákjósanlegra skilyrða af hálfu stjórnvalda, vegna þess mannauðs sem í landinu býr og vegna mikils og góðs stöðugleika, hvort sem er í efnahagslegu eða stjórnmálalegu tilliti.“ Í ræðunni fór Halldór nánar yfir þetta mál og þau tækifæri sem í því felast. Í framhaldi af þessu viðskiptaþingi skipaði hann nefnd undir forustu Sigurðar Einarssonar, stjórnarformanns Kaupþings, sem fékk það verkefni að fjalla um og skila tillögum sem stefna að því markmiði að Ísland verði alþjóðleg fjármálamiðstöð. Nefndin skilaði þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, skýrslu með tillögum í október 2006. Heiti þeirrar skýrslu er Alþjóðleg fjármálastarfsemi á Íslandi. Um leið og Geir H. Haarde, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, tók við niðurstöðunum kom fram hjá honum að ríkisstjórnin mundi þegar hefjast handa við að hrinda tillögunum í framkvæmd og vinna að markmiðinu um Ísland sem alþjóðlega fjármálamiðstöð. Síðan það var hefur orðið breyting á ríkisstjórn og margir eru forvitnir um hvort áform hæstv. forsætisráðherra í málinu hafi breyst samhliða því. Öllum má vera ljóst að þetta er mikið áhugamál okkar framsóknarmanna enda farið af stað með það að okkar frumkvæði. Á málstofu BSRB um lífeyrismál í síðustu viku kom fram hjá Sigurði Einarssyni að tilvalið sé fyrir Ísland að marka sér bás sem alþjóðleg fjármálamiðstöð. Orðrétt sagði hann, með leyfi forseta: „Hér höfum við reynsluna, menntunarstigið er hátt, fjármálaþjónusta greiðir há laun, afleidd störf eru mörg og eftirsóknarverð. Og staðsetning landsins er ekki hamlandi ólíkt því sem gerist í margs konar öðrum þjónustustörfum. Ég bind enn vonir við að stjórnvöld taki efni skýrslunnar til gaumgæfilegrar athugunar.“ - En þarna vitnaði hann í skýrsluna sem ég nefndi hér áður. Vegna alls þessa hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Hvernig hefur tillögum nefndar ráðherra um Ísland sem alþjóðlega fjármálamiðstöð verið fylgt eftir?

Virðulegi forseti. Frá því að tillögur umræddrar nefndar, sem forveri minn Halldór Ásgrímsson skipaði til að skoða alþjóðlega fjármálastarfsemi á Íslandi, komu fram, sem var í nóvember 2006, hafa ýmis skref verið stigin í þá átt sem hún leggur til. Fyrst má nefna ný lög um starfstengda lífeyrissjóði. Sú lagasetning er í takt við þá tillögu nefndarinnar að settir yrðu á laggirnar alþjóðlegir lífeyrissjóðir sem uppfylli íslensk lög og reglur en jafnframt Evróputilskipunina í lífeyrismálum. Aðalatriði þessarar hugmyndar er að nýta þá jákvæðu ímynd sem íslenska lífeyrissjóðakerfið hefur á alþjóðavettvangi vegna sjóðssöfnunar og samspils samtryggingar og séreignar í sjóðunum. Í öðru lagi má nefna að skattfrelsi hagnaðar af sölu hlutabréfa var ein af megintillögum nefndarinnar en frumvarp þess efnis er nú til meðferðar á Alþingi. Í því frumvarpi er einnig að finna tillögu um að sett verði á fót sérstök stjórnsýslueining sem annist alla skattalega umsýslu og þjónustu við stórfyrirtæki, ekki síst þau sem eru í alþjóðlegum viðskiptum og má einnig líta á þetta sem skref í sömu átt. Í þriðja lagi vil ég nefna nýlega ákvörðun ríkisstjórnarinnar um lækkun tekjuskatts á fyrirtæki úr 18% í 15%, sem vissulega er mikilvægt skref í þessa sömu átt. Í fjórða lagi hefur einnig markvisst verið unnið að því að draga úr skrifræði og kostnaði í reglusetningum hins opinbera, m.a. undir formerkjum þriggja ára aðgerðaáætlunar sem kallast Einfaldara Ísland. Sú áætlun hefur það að leiðarljósi að skýrar og sanngjarnar leikreglur stuðli að aukinni samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og bættum lífskjörum almennings jafnframt því að auðvelda ríki og sveitarfélögum að sinna verkefnum sínum. Enn eitt atriði sem hefur verið framkvæmt og er í takt við tillögur nefndarinnar er ákvörðun um að leggja nýjan sæstreng milli Íslands og Evrópu. Það er mikilvægt að fjarskiptasamband Íslands við önnur lönd sé tryggt og öflugt og er það ein af meginforsendum þess að hægt sé að markaðssetja Ísland sem ákjósanlegt land fyrir alþjóðlega fjármálastarfsemi. Örugg og öflug millilandasamskipti er það sem erlend félög skoða fyrst þegar til álita kemur að hefja starfsemi í nýju landi og það á raunar ekki síður við um hagkvæmar og tíðar flug- og skipasamgöngur. Að öðru leyti er ég sammála því sem segir í tillögu nefndarinnar, að mikilvægt sé að horfa til þess sem langtímamarkmiðs að ganga helst aldrei skemur í umbótum á rekstrarskilyrðum fyrirtækja en viðmiðunarþjóðir okkar gera. Sömuleiðis er nauðsynlegt að markaðsaðilum sé auðveldað að leita til stjórnvalda, t.d. ráðuneyta og skattyfirvalda, með nýjar hugmyndir, fyrirspurnir og álitamál og fá fram opinskáa umræðu um slík mál og skjót svör. Til skoðunar hafa verið í fjármálaráðuneytinu drög að frumvarpi frá viðskiptaráðuneytinu um svokallaða fjárvörslusjóði, sem á ensku kallast Trusts, en ein af tillögum nefndarinnar var að boðið yrði upp á slíkt félagaform hér á landi. Ýmis álitamál eru þó uppi varðandi það atriði og nauðsynlegt að gæta þess að í engu fái Íslendingar á sig ásakanir um peningaþvætti eða félagaform sem gæti nýst í þeim tilgangi, og þá þarf sérstaklega að gæta að því varðandi þetta form. Fyrir utan þetta, virðulegi forseti, voru ýmsar aðrar tillögur í þessari skýrslu sem við erum áfram að skoða og það eru fleiri áhugamenn um það en Framsóknarflokkurinn. Þarna voru tillögur m.a. um að gera efnuðum einstaklingum kleift að flytja búsetu sína til Íslands með auðveldari hætti en nú er, það kunna að leynast einhver tækifæri til tekjuöflunar í slíkum ráðstöfunum og sjálfsagt að skoða það mál. Aðrar tillögur frá nefndinni eru kannski síður framkvæmanlegar eða æskilegar, eins og t.d. hugmynd um að hafa mismunandi tekjuskatt á fyrirtækjum eftir fjárhæðum, hafa hann stiglækkandi, og fleira í þeim dúr sem ég hygg að gangi erfiðlega upp í okkar skattkerfi. Aðalatriðið er það að nefndin vann mjög gott starf og ber að fagna því og þakka öllum þeim sem að nefndarstarfinu stóðu. Hrundið hefur verið í framkvæmd allnokkrum hugmyndum úr því hugmyndasafni sem þarna var að finna og annað er í vinnslu. Jafnframt hafa önnur atriði náð fram að ganga sem hníga í sömu átt eins og ég hef nú rakið í svari mínu, virðulegi forseti.

Frú forseti. Margir og kannski flestir í mínum flokki trúa á algildar, rökréttar, einfaldar og almennar reglur um umhverfi fyrirtækja, skatta og eftirlit, og annað umhverfi, eins og skilvirkt velferðarkerfi. Það hefur gefist vel og hefur stóraukið umsvif í íslensku atvinnulífi og alveg sérstaklega í fjármálageiranum, þannig að kannski erum við að stefna í þessa átt. Því miður voru nokkrar hugmyndir þeirrar nefndar sem Sigurður Einarsson stýrði nokkuð sértækar, sem gengur þvert á þetta, en þegar er farið að vinna að almennu reglunum sem nefnd Sigurðar stakk upp á eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi. Í þá upptalningu vantar reyndar frumvarp um atvinnuréttindi útlendinga, en þar er sérstök áhersla lögð á að auðvelt verði að fá til landsins sérfræðinga á ýmsum sviðum, þar á meðal á fjármálasviði, til þess að setjast hér að og vinna þessi sérfræðistörf. Það er því verið að vinna heilmikið í þessa veru.

Forseti. Ég held að þessi skýrslugerð hafi verið mjög gagnleg, sérstaklega vegna þess að hún greinir að tvær meginhugmyndir í þessu efni. Annars vegar það að hér sé hægt, með því að búa til skilvirkt skattkerfi, einfalt regluverk og góðar aðstæður fyrir fjármálafyrirtæki og önnur fyrirtæki, að lyfta veg atvinnugreinarinnar á Íslandi. Hin er frá hugmyndafræðingum yst til hægri á Íslandi, um það að við ættum að gera landið að einhvers konar skattaparadís á borð við þær sem almennar eru í Karíbahafinu og á slíkum slóðum, en það hefði orðið til þess að lækka mjög og rýra gengi Íslands á alþjóðavettvangi - við sjáum hvernig Liechtensteinmönnum gengur núna með sína leynd og sína skattaparadís. Það vekur hins vegar eftirtekt að þessi umræða fer fram á eftir þeirri snubbóttu umræðu sem áðan fór fram um gjaldmiðilsmál, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hans svör hér. Ég veit að það er rétt, sem hann sagði, að það eru fleiri áhugasamir um þetta mál en framsóknarmenn. Mér er það fullkomlega ljóst og ég veit að þar á meðal er hæstv. forsætisráðherra. Hann fór yfir það sem þegar hefur verið gert varðandi þær tillögur sem við ræðum hér, það er eitthvað sem hefur verið í gangi á undanförnum missirum og árum og er vel. En ég held að það sé mjög mikilvægt að áfram verði haldið að fylgja þessum tillögum eftir og ég heyri það á hæstv. ráðherra að hann er áhugasamur um það og það er auðvitað mjög ánægjulegt. En ég verð að segja það í lokin á þessari umræðu af minni hálfu, hæstv. forseti, að ég vona að sá draumur sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, lýsti á viðskiptaþinginu 2005 - og ég fór yfir í framsögu minni - rætist. Ég er viss um að margir fleiri eiga sama draum og nefni ég þar m.a. unga fólkið okkar sem er sífellt að mennta sig meira og meira og hefur látið til sín taka í fjármálageiranum. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til dáða í málinu og lýsi ánægju með þann áhuga sem hann hefur sýnt því og veit að framgangur þessa máls mun verða þjóðinni til framdráttar í framtíðinni. En ég ætla sleppa því, hæstv. forseti, að ræða hér um gjaldmiðilsmál. Það tengist þessu máli, menn hafa mikið rætt það og munu eflaust gera það í framtíðinni.

Frú forseti. Ég vil fagna því að Framsóknarflokkurinn hefur ekki skipt um afstöðu í þessu máli. Ég veit að við eigum stuðning hans vísan við það að hrinda í framkvæmd góðum hugmyndum sem snerta nákvæmlega þetta málasvið.

Virðulegi forseti. Þann 15. mars 2007 skipaði forsætisráðherra nefnd til að fjalla um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum. Átti sú nefnd að skila af sér fljótt og gerði það í aprílmánuði skömmu fyrir síðustu alþingiskosningar. Ástæðan er einföld og augljós: Viðvarandi fólksfækkun í fjórðungnum. Þannig hafði fólki fækkað um tæplega 14% frá 1997 þar til þessi nefnd var skipuð á síðasta ári. Tillögur nefndarinnar voru viðamiklar og fyrsta tillagan sem getið er um fjallar um að flýta fyrirhuguðum framkvæmdum á Vestfjörðum í samgönguáætlun. Markmiðið með þessum tillögum öllum var að fjölga Vestfirðingum úr 7.470, eins og þeir voru þá orðnir, upp í 8.300 árið 2020. Fyrsta tillagan var að flýta þegar ákveðnum samgönguframkvæmdum. Þetta er greinilega mjög öflug aðgerð vegna þess að sömu framkvæmdir voru orðnar mótvægisaðgerðir tveimur mánuðum síðar þegar ákveðið var að skera þorskkvótann niður um þriðjung. Þessi flýting á framkvæmdum á því bæði að fjölga Vestfirðingum upp í 8.300 á nokkrum árum og koma í veg fyrir að þeim fækki vegna niðurskurðar í þorskveiðum. En aðrar tillögur eru samtals 37, sem eru listaðar í skýrslunni, upp á samtals um 85 ný störf á Vestfjörðum á rúmum tveimur árum. Í úttekt sem gerð var á stöðu mála af Vestfjarðanefndinni sjálfri, og birtust í fréttum í janúarmánuði, kemur fram, samkvæmt því sem Halldór Halldórsson, bæjarstjóri í Ísafjarðarbæ, segir, að 28,5 störf áttu að verða til á Vestfjörðum á síðasta ári, en urðu ekki nema 18,8 og fyrst og fremst hafi skortur á fjárheimildum gert það að verkum að markmiðið náðist ekki. Atvinnumálanefnd Vesturbyggðar lét málið til sín taka í síðasta mánuði og ályktaði á þann veg að hún harmaði að ekki að hafi verið fylgt þeim tillögum sem nefndin lagði fram. Um það bil helmingi tillagna nefndarinnar hefði verið frestað og fjármagnið hefði einnig verið skorið niður um helming. Í framhaldi af þessu hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurnir til hæstv forsætisráðherra á þingskjali 728: 1. Hvenær er þess að vænta að tillögur Vestfjarðanefndar forsætisráðherra frá apríl 2007 verði að fullu komnar til framkvæmda? 2. Hvers vegna hefur u.þ.b. helmingi tillagna nefndarinnar verið frestað og fjármagn skorið niður um helming, eins og fram kemur í samþykkt atvinnumálanefndar Vesturbyggðar frá 5. febrúar sl.?

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur búseta og atvinnulíf á ýmsum stöðum á landsbyggðinni því miður átt undir högg að sækja. Vestfirðir eru dæmi um svæði þar sem slíkt ástand hefur ríkt. Stjórnvöld hafa ákveðið að efla verulega samgöngur og aðgengi að menntun og heilbrigðisþjónustu á þessum svæðum með markvissum hætti. Þannig hefur verið ákveðið að flýta fyrirhuguðum framkvæmdum og verja á næstu þremur árum allt að 13 milljörðum kr. til framkvæmda við vegi, jarðgöng, fjarskipti og snjóflóðavarnir á Vestfjörðum. Tillögur Vestfjarðanefndarinnar svokölluðu miða að því að blása ungu fólki, sem og öllum Vestfirðingum, í brjóst aukna bjartsýni á möguleika svæðisins til búsetu og atvinnuuppbyggingar með því að efla starfsemi opinberra stofnana á svæðinu. Í skýrslu nefndarinnar er, auk almennra tillagna, að finna 37 tillögur um afmörkuð verkefni sem geta falið í sér allt að 80 ný störf á Vestfjörðum. Um er að ræða verkefni á sviði menntunar, rannsókna og nýsköpunar sem í samvinnu við fyrirtækin á svæðinu geti snúið atvinnuþróuninni við til aukinnar verðmætasköpunar. Tillögurnar kalla á viðbótarkostnað upp á rúmlega 500 millj. kr. á ári þegar þær eru að fullu komnar til framkvæmda. Frá því að tillögur Vestfjarðanefndarinnar voru lagðar fram hafa stjórnvöld þurft að taka ákvörðun um þriðjungsniðurskurð á aflaheimildum í þorski, eins og öllum er kunnugt. Ríkisstjórnin hefur reynt að koma til móts við þær sjávarbyggðir sem verst fara út úr þeim niðurskurði með svokölluðum mótvægisaðgerðum en áhrifa þeirra fer brátt að gæta. Strax vorið 2007 fól ég Vestfjarðanefndinni að fylgja tillögum sínum eftir gagnvart viðkomandi ráðuneytum. Tillögurnar voru misjafnlega vel útfærðar og undirbúningur verkefna mislangt á veg kominn. Í nokkrum tilvikum var lagabreytinga þörf til að flytja verkefni opinberra stofnana til Vestfjarða. Strax í maí 2007 voru tæplega 10 störf auglýst laus til umsóknar. Í undirbúning fjáraukalaga 2007 og fjárlaga 2008 ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir auknu fjármagni til að tryggja fjárhagslegan framgang verkefnanna. Í fjárlögum 2008 er þannig tryggt fjármagn til að styðja við 28 afmörkuð verkefni sem fela í sér 46 ný störf á Vestfjörðum. Þess er vænst að þau verkefni leiði af sér aukið umfang og fleiri störf þegar fram líða stundir. Í upphafi þessa árs hafði tekist að ráða í 19 störf. Í auglýsingum voru 7 störf og í undirbúningi eða í biðstöðu voru önnur 20 störf. Síðan þá hafa borist fréttir af verkefnum sem verið er að koma í gang, eins og svokallaðri Þjóðtrúarstofu á Hólmavík. Í ályktun atvinnumálanefndar Vesturbyggðar, sem hv. fyrirspyrjandi vísar til, gætir misskilnings. Fjármagn til verkefna sem Vestfjarðanefndin lagði til hefur ekki verið skorið niður. Það tekur tíma að útfæra þessi verkefni og ráða fólk til starfa og staðreyndin er sú að ekki hefur tekist að nýta allt það fjármagn sem þegar hefur verið veitt til þessara verkefna í fjárlögum 2008, m.a. vegna skorts á sérhæfðu fólki. Þess er þó vænst að úr rætist á næstu mánuðum. Vestfjarðanefndinni er áfram ætlað að fylgja tillögum sínum eftir gagnvart ráðuneytum og stuðla að framgangi verkefna sem lögð eru til í skýrslu nefndarinnar.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að ríkið komi myndarlega til móts við Vestfirðinga við atvinnuuppbyggingu þar og að tillögum Vestfjarðanefndar sé fylgt eftir eins og best verður á kosið. Ég hlýt þó að vekja athygli á því hversu mikilvægt það er að huga jafnt að uppbyggingu starfa fyrir karla og konur. Það er mjög mikilvægt að horfa til þess að hafa eitthvert samræmi í fjármunum þar. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra að því í þessari umræðu hvort hann sé sammála sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einari Kristni Guðfinnssyni, sem segir í Bæjarins besta í dag að ríkisvaldið eigi að beita sér fyrir olíuhreinsistöð rétt eins og annarri atvinnustarfsemi. Hann er fylgjandi olíuhreinsistöð á Vestfjörðum og segir að hann muni leggja undirbúningi málsins lið. 
             Hvað segir hæstv. forsætisráðherra um þetta, er hann sammála sjávarútvegsráðherra?

Hæstv. forseti. Hér bryddar fyrirspyrjandi upp á mjög mikilvægu máli, þ.e. hagsmunum Vestfirðinga og Vestfjarða, byggðapólitíkinni í landinu og því plaggi sem þar var lagt fram til þess að reyna að vinna bug á þeirri fólksfækkun sem þar hefur verið. Komið hefur fram í umræðunni að margt af því sem sett var fram í Vestfjarðatillögunum hafi ekki gengið eins hratt eftir og menn áttu von á. Það hefur einnig gætt misskilnings varðandi framkvæmdina, að þetta ætti að gerast allt á fyrsta ári, og skilaboðin hafa ekki í öllum tilfellum verið skýr frá þeim sem stóðu að skýrslunni með tillöguflutningi inn í fjárlögin. Úr þessu verður vonandi bætt og ég treysti á að við fáum að vinna áfram að þessum málum í fjáraukalögum og nýjum fjárlögum fyrir árið 2009, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði grein fyrir, þannig að hægt sé að vinna af fullum krafti að því að bæta atvinnuástandið á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Ég les það úr þeim að það er eindreginn vilji ráðherrans að tillögurnar allar komi til framkvæmda á þeim tíma sem að er stefnt í skýrslu nefndarinnar. Ég held að það hljóti að vera grundvallaratriði í málinu að þessi vilji oddvita ríkisstjórnarinnar liggur fyrir. Ég vildi því beina því til hæstv. forsætisráðherra að gera ráðherrum sínum viðvart um þennan vilja ríkisstjórnarinnar þannig að þeir vinni að framgangi tillagnanna í samræmi við þær tillögur sem liggja fyrir frá nefndinni. En það er staðreynd sem menn geta gengið úr skugga um ef þeir kjósa svo að borið hefur verið við fjárskorti sem ástæðu þess að sumum tillögum hefur ekki verið hrint í framkvæmd á þeim tíma sem til stóð. Því verða ráðherrar ríkisstjórnarinnar að bera ábyrgð á því að ég þykist vita að fjárlaganefnd þingsins hafi lagt sitt af mörkum eins og af henni var ætlast í þessu efni. Eins og fram kom er ýmislegt fleira en ný störf í tillögum nefndarinnar og það sem skiptir kannski mestu máli eru framfarir í samgöngumálum. Nefndin leggur mikið upp úr því að þeim verði hraðað til þess að unnt sé að ná því markmiði að íbúum fjórðungsins fari að fjölga á nýjan leik. Í ljósi þess að ríkisstjórnin ákvað að skera verulega niður þorskheimildir og að sá niðurskurður verður mjög viðvarandi er enn frekar ástæða til þess að vel verði unnið í nýjum samgöngubótum. Ekki bara í þeim sem þegar hafa verið ákveðnar í 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að efast um góðan vilja ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðherra í þessu efni og það er unnið eftir þessari áætlun eins og efni standa til. Það hefur ekki strandað á fjárveitingum í þessu efni heldur því að til staðar hafi verið fólk sem er tilbúið að ráða sig til þessara starfa. Að því er varðar fyrirspurn hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um olíuhreinsistöð á Vestfjörðum hef ég ekki tekið afstöðu til þess máls enda tel ég að margt sé nú enn þá óljóst hvað það mál varðar. Ég skil hins vegar vel að heimamenn á Vestfjörðum, eins og t.d. hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fagni öllum nýjum hugmyndum um atvinnuuppbyggingu á heimasvæði þeirra.

Virðulegi forseti. Tilefni fyrirspurnar minnar til hæstv. dómsmálaráðherra er það að hann skipaði nefnd í ágúst sl. til að gera tillögu um uppbyggingu alhliða löggæslu- og öryggismálaskóla og einnig var sömu nefnd falið að meta möguleika á því að starfsemi löggæslu- og öryggismálaskóla fari fram á fyrrum varnarsvæðum á Keflavíkurflugvelli. Eftir því sem ég best veit hefur nefndin nú lokið störfum. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra hvort vænta megi að fyrirhugaður skóli verði stofnsettur á Keflavíkurflugvelli. Á Keflavíkurflugvelli eru kjöraðstæður fyrir hendi fyrir löggæslu- og öryggisskóla sem styður það að slíkur skóli eigi að byggjast upp á Keflavíkurflugvelli á fyrrum varnarsvæðum. Þar er góð aðstaða til kennslu nú þegar fyrir hendi. Kennslan getur farið fram á einum stað og landrými er nægjanlegt fyrir sérstaka þjálfun og kennslu utan dyra sem öryggisskóla er nauðsynlegt. Á vallarsvæðinu eru til staðar þau íþróttamannvirki sem þarf til kennslu og æfinga og leyfi ég mér að nefna sérstaklega sundlaugina sem er sú dýpsta á landinu og hentar því vel til kennslun í köfun og björgunarstörfum. Í næsta nágrenni er síðan alþjóðaflugvöllur þar sem nemendur gætu eflaust notið þjálfunar í landamæravörslu og á ýmsum öðrum sviðum. Þarna er fjölmennt tollgæslulið, eitt það fjölmennasta á landinu, og einnig starfar í flugstöðinni mikill fjöldi öryggisvarða sem eflaust kemur til greina að hljóti þjálfun og menntun í nýjum löggæslu- og öryggismálaskóla. Þá er embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum næststærsta lögreglulið landsins sem býr yfir mikilli þekkingu, m.a. vegna starfa sinna á alþjóðaflugvelli. Fyrir skömmu flutti Landhelgisgæslan hluta af starfsemi sinni til Keflavíkurflugvallar og Brunamálaskólinn er nú þegar fluttur með starfsemi sína á svæðið. Það er ekki hægt að segja annað en að gamla varnarsvæðið sé rétti staðurinn fyrir slíkan skóla enda hefur í áratugi farið fram á þessum stað þjálfun vegna öryggismála landsins. Á svæðinu er Keilir, miðstöð menntunar og fræða, sem býður upp á samstarf við helstu háskóla landsins. Háskóli Íslands er stærsti hluthafi Keilis. Nýr löggæslu- og öryggismálaskóli gæti því auðveldlega tengst námi á háskólastigi í gegnum Keili. Ég tel að það hljóti að skipta töluverðu máli að á vallarsvæðinu eru nemendaíbúðir til reiðu á hagstæðum kjörum sem án efa munu laða til sín nemendur bæði utan af landi og af höfuðborgarsvæðinu. 

Virðulegi forseti. Þegar rætt var í ríkisstjórn sumarið 2006 um nýtingu húsakosts í Keflavíkurstöðinni eftir brottför varnarliðsins hreyfði ég því sjónarmiði að æskilegt kynni að vera að fá þar aðstöðu fyrir nýjan löggæsluskóla þar sem lögreglumenn, fangaverðir, tollgæslumenn og starfsmenn Landhelgisgæslu yrðu menntaðir og þjálfaðir. Ég skipaði síðan nefnd til að vinna að undirbúningi þessa skóla og starfar hún undir formennsku Ólafs Kristófers Ólafssonar, sýslumanns Snæfellinga. Nefndin hefur skilað mér áfangaskýrslu en hún hefur ekki lokið störfum og mun ljúka henni eftir að hafa fengið viðbrögð við ákveðnum atriðum í þessari áfangaskýrslu. Virðulegi forseti. Ég er sömu skoðunar og árið 2006, að kannað skuli til hlítar að löggæsluskólinn fái aðstöðu í Keflavíkurstöðinni. Aðstaðan þar er í mörgu tilliti mjög góð fyrir skóla sem þennan eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda. Um leið og ég árétta þessa skoðun mína vil ég láta þess getið að forráðamenn Lögregluskóla ríkisins telja hann starfa við hinar bestu aðstæður á Krókhálsi hér í Reykjavík. Hafa þeir tekið dræmt hugmyndum um flutnings skólans. Málið verður ekki leitt til lykta af minni hálfu fyrr en nefnd Ólafs K. Ólafssonar sýslumanns hefur lokið störfum. Í þessu máli mun að sjálfsögðu verða að lokum lagt hlutlægt mat á hina ólíku kosti og komist að þeirri niðurstöðu sem þjónar best því markmiði sem að er stefnt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin og auðvitað vona ég að niðurstaða í þessu máli liggi fyrir sem fyrst. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan eru mjög mörg rök sem hníga að því að þessi skóli eigi best heima í gömlu stöðinni uppi á Keflavíkurflugvelli. Þar þarf jafnframt, tel ég, að gera ráð fyrir að enn fleiri starfsgreinar á öryggissviðinu eigi aðgang að kennslu og þjálfun í slíkum skóla því að í nánustu framtíð verða án efa til störf á þessu sviði sem við sjáum ekki fyrir í dag. Hins vegar má segja að vísir að skóla á sviði öryggis- og flugakademíu hafi verið stigið nú í febrúarmánuði þegar fagskóli Keilis og flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli gerðu með sér samning um að Keilir taki að sér að annast fræðslustarf það sem er á ábyrgð flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli frá og með 1. ágúst nk. Um er að ræða svonefnd flugverndarnámskeið ætluð þeim sem sækja um aðgangsskírteini að flugvellinum. Þá er um að ræða þjálfun fyrir öryggisverði, vopnaleit o.s.frv. Á síðasta ári var um 1.700 nemendum sinnt með slíkum námskeiðum. Það hlýtur að kosta mikið fé að byggja upp aðstöðu fyrir löggæslu- og öryggismálaskóla með allri þeirri aðstöðu sem þarf. En með því að nýta þá aðstöðu sem fyrir er á Keflavíkurflugvelli og hefja samstarf við fagskóla Keilis hlýtur að vera hægt að spara fjármagn og því er hagkvæmasta lausnin að aðstaða skólans verði þar.

Virðulegur forseti. Það er ljóst að búið er að lækka fjárveitingar til uppbyggingar í fangelsismálum hjá okkur. Sá fjárlagaliður er 8 millj. kr. í fjárlögunum og lækkar um 170 millj. kr. frá síðustu fjárlögum. Það er hins vegar opnað á það að ríkið selji Litla- og Stóra-Hraun og það hafa verið samningaviðræður í rúmt ár um það mál. Ágætt væri að heyra hvort hæstv. dómsmálaráðherra getur upplýst okkur um hvort samningar hafi tekist þannig að það komi inn fjármagn til að fara í uppbyggingu á Litla-Hrauni þó að maður viti að sú fjárveiting mundi samt ekki duga þótt það land yrði selt. Yfirvöld hafa stefnt að því lengi að byggja upp stórt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu, svokallaður fjórði áfangi í áætlun. Það yrðu 64 rými á höfuðborgarsvæðinu en Valtýr Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Fangelsismálastofnunar, skrifaði um það ágæta grein fyrir síðustu jól. Það hefur líka komið fram að samkeppni hefur verið á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að fá innan sinna sveitarfélagamarka nýjar höfuðstöðvar lögreglunnar eftir að lögregluembættin á höfuðborgarsvæðinu voru sameinuð. Það hefur líka komið fram, virðulegur forseti, að ríkinu standi til boða lóð í Hafnarfirði undir nýtt fangelsi og höfuðstöðvar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur sagt í þinginu varðandi áætlun sem var rædd á fyrri stigum um að reist yrði stórt fangelsi á lóð á Hólmsheiðarsvæðinu að sú áætlun væri í uppnámi af hálfu skipulagsyfirvalda Reykjavíkurborgar og það hafi komið dómsmálaráðuneytinu í opna skjöldu. Við þá umræðu opnaði hæstv. ráðherra á að skoða til hlítar hvort unnt væri að sameina byggingu lögreglustöðvar og byggingu fangelsisins eða að byggja eina byggingu og hefur verið upplýst að það vanti lóð og að verið sé að leita að henni. Fyrir um ári síðan sendir aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesens, Böðvar Jónsson, bréf til sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og falast eftir lóð fyrir höfuðstöðvar lögreglunnar. Það kemur fram í fjölmiðlum núna í lok febrúar að Lúðvík Geirsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, segist ekki hafa fengið nein svör varðandi það að Hafnarfjörður væri búinn að bjóða lóð í Hellnahrauni fyrir slíkar höfuðstöðvar og fangelsi sem yrði þá væntanlega aðeins minna en upphaflega var áætlað. Ég vil því spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort svara sé að vænta varðandi þessa lóð og hvernig þessi mál standi yfirleitt.

Virðulegi forseti. Spurt er hvaða áform séu uppi um uppbyggingu fangelsis og/eða höfuðstöðvar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Brátt er hálf öld liðin síðan áform um nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu voru kynnt án þess að ráðist hafi verið í smíði þess. Allan þennan tíma hefur hegningarhúsið við Skólavörðustíg þjónað upphaflegum tilgangi sínum. Þá hefur svonefnt kvennafangelsi komið til sögunnar í Kópavogi og um nokkurt árabil var rekið fangelsi við Síðumúla. Þegar ég tók við embætti dóms- og kirkjumálaráðherra vorið 2003 lágu fyrir hugmyndir um stórt og rammgert öryggisfangelsi á Hólmsheiði í landi Reykjavíkur. Eftir að Valtýr Sigurðsson varð fangelsismálastjóri fól ég honum að fara yfir byggingarmál fangelsa í heild og var langtímaáætlun um það efni lögð fram í september 2005. Hefur verið unnið eftir henni síðan. Fangelsið að Kvíabryggju hefur verið endurnýjað og stækkað. Sömu sögu er að segja um fangelsi á Akureyri og næstar á döfinni eru framkvæmdir á Litla-Hrauni. Hugmyndir mínar um fangelsi á höfuðborgarsvæðinu hafa þróast á þann veg á þessum árum að ég tel æskilegast að huga að því að tengja saman gæsluvarðhalds- og skammvistunarfangelsi og nýja lögreglustöð á þessu svæði. Jafnframt verði ráðist í meiri uppbyggingu á Litla-Hrauni en ráðgert hefur verið og þar verði áfram rammgerðasta og stærsta fangelsi landsins. Ég tel að þessi stefna sé mun líklegri til að skila árangri en að haldið sé fast í öryggisfangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Vegna umræðna um flugvöll eða aðra starfsemi á Hólmsheiði er auk þess ljóst að lóð þar sem nefnd hefur verið undir fangelsi er ekki lengur sömu kostum búin og talið hefur verið ef hún er á annað borð til ráðstöfunar í þessu skyni. Æskilegast er að mínu mati að ríkissjóður selji lögreglustöðina við Hlemm og andvirðið verði nýtt til að reisa nýjar höfuðstöðvar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu ásamt viðunandi aðstöðu til að hýsa fanga til skamms tíma. Til að fylgja þessum málum eftir hef ég skipað nefnd til að vinna að frekari uppbyggingu á Litla-Hrauni auk þess að undirbúa nýtt gæsluvarðhalds- og skammtímavistunarfangelsi í tengslum við nýja lögreglustöð á höfuðborgarsvæðinu. Áætlað er að uppbygging á Litla-Hrauni hefjist nú í ár og af fullum krafti árin 2009 og 2010. Samhliða verður unnið að töku ákvarðana um gerð nýrra mannvirkja réttarvörslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Þá er spurt hvort áætlað sé að nýta tilboð bæjarráðs Hafnarfjarðar um lóð í Hellnahrauni undir þessi mannvirki. Ég tel að skoða eigi fleiri kosti áður en ákvörðun um stað er tekin.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að túlka þetta svar sem svo að erindi Hafnarfjarðarbæjar sé hafnað, a.m.k. að svo stöddu fyrst hæstv. ráðherra talar um að skoða þurfi fleiri kosti. Lóðin í Hafnarfirði er sem sé föl en það á þá ekki að nýta hana, a.m.k. ekki að svo stöddu. Ég heyrði það líka, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmálaráðherra er að staðfesta það sem maður hefur skynjað að það eigi þá ekki að byggja uppi á Hólmsheiði og það eigi ekki að byggja stóra fangelsið sem búið var að undirbúa með talsvert mikilli vinnu heldur að vænlegra sé til árangurs, eins og hér er sagt, að splitta því upp og byggja aðeins meira upp á Litla-Hrauni en áður var gert ráð fyrir og byggja aðeins minna upp á höfuðborgarsvæðinu og það yrði þá væntanlega gæsluvarðhaldseining. Þá túlka ég það sem svo að svokölluð afeitrunardeild sem átti að rísa á höfuðborgarsvæðinu og sjúkradeild fyrir fanga sem eru með geðræn vandamál yrði byggð upp á Litla-Hrauni. Það er svo sem ekkert fráleitt að telja að það geti gengið upp. Það er brýnast að byggja upp gæsluvarðhaldið á höfuðborgarsvæðinu að mínu mati og að byggja upp nýjar höfuðstöðvar lögreglunnar. Í framhaldinu þarf auðvitað að klára uppbygginguna á Litla-Hrauni af því að staðan eins og hún er núna er okkur til skammar. Við erum með fólk í hegningarhúsinu á undanþágum hjá heilbrigðiseftirlitinu o.s.frv. Hæstv. ráðherra sagði að við hefðum beðið í hálfa öld í þessum málum. Í laginu segir að Þyrnirós hafi sofið í heila öld þannig að ég tel að bæði ríkisstjórn og þingið þurfi að taka sig verulega á í þessum málum. Fangelsismálin eins og þau eru í dag eru alls ekki í góðum farvegi.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til menntamálaráðherra um samtök framhaldsskólanema, um það hvort hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir því að stofnuð verði á ný heildarsamtök framhaldsskólanema sem gæti hagsmuna þeirra. Forsagan er sú að sá sem hér stendur átti einu sinni, sem formaður nemendafélags, aðild að heildarsamtökum framhaldsskólanema, sem var nú ekki fyrir ýkja mörgum árum, 1999 eða svo. Það voru þá mjög öflug samtök sem héldu úti öflugri starfsemi og voru með starfsmann sem fylgdist mjög vel með þeim málum sem vörðuðu framhaldsskólanemendur í landinu. Forsvarsmenn allra nemendafélaga komu síðan saman, a.m.k. einu sinni á ári, þar sem farið var heildrænt yfir málefni framhaldsskólanna og þau rædd í víðu samhengi. Hæstv. menntamálaráðherra heiðraði samtökin oft með nærveru sinni. Eftir þessum samtökum var tekið en því miður lognuðust þau út af af einhverri ástæðu fyrir nokkrum árum og eru nú til samtök nokkurra nemendafélaga sem hafa stofnað sín samtök. Að sjálfsögðu væri æskilegast að til væru heildarsamtök framhaldsskólanema í landinu eins og þau voru fyrir nokkrum árum. Það er margt sem slík heildarsamtök gætu barist fyrir og horft til. Mikil umræða hefur verið um styttingu námstíma til stúdentsprófs, um samræmt stúdentspróf, um hinn svokallaða dreifbýlisstyrk eða styrk til þeirra nema sem þurfa að stunda nám fjarri heimili sínu. Mikið er rætt um hversu skólabækur er dýrar í framhaldsskólakerfinu og hversu mikilvægt væri að hafa hagsmunasamtök sem fylgjast almennt með hagsmunum nemenda hér á landi. Ég tel það því mikið hagsmunamál almennt fyrir framhaldsskólana í landinu, og kannski ekki síst fyrir þá nemendur sem stunda þar nám, að við reynum að beita okkur fyrir því að stofnuð verði á ný heildarsamtök framhaldsskólanemenda sem taki upp þau baráttumál sem fyrirsjáanleg eru á næstu árum. Það væri gagnlegt að heyra heildrænt rödd framhaldsskólanemenda í þeim málum sem við fjöllum um hér innan þings og varða framhaldsskólana. Ég beini því þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því, eftir því sem henni er frekast unnt, að samræma krafta framhaldsskólanemenda þannig að rödd þeirra verði áheyrilegri í samfélaginu í dag enda veitir ekki af því að mörg 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn og um leið fyrir að sýna málefninu þann mikla áhuga sem hann hefur svo sannarlega sýnt - fyrirspurnin er athyglisverð. Ég vil líka taka undir það að rödd framhaldsskólanema víðs vegar að af landinu heyrist mjög sem betur fer. Ég er mjög ánægð með að unga fólkið í dag hefur skoðanir á hlutunum og er ófeimið að tjá sig. Þannig á það líka að vera í opnu lýðræðislegu samfélagi þar sem við viljum hvetja til umræðu á hinum ýmsu sviðum og ekki eingöngu um brýnustu hagsmunamál framhaldsskólanema heldur líka um hin almennu þjóðþrifamál sem við ræðum á hverjum tíma. Hv. þingmaður spyr hvort ég sem menntamálaráðherra muni beita mér fyrir því að stofnuð verði á ný heildarsamtök framhaldsskólanema en eins og við þekkjum voru heildarsamtökin Félag framhaldsskólanema, FF, lögð niður fyrir rúmum tveimur árum. Ég tel mikilvægt að framhaldsskólanemar eigi sér öfluga málsvara, jafnt á landsvísu sem innan skólanna. Það er rétt að draga það fram að út um allt land, í öllum framhaldsskólum, eru gríðarlega öflug nemendafélög starfrækt með gróskumikla starfsemi. Engu að síður er mikilvægt að ákveðin heildarsamtök á landsvísu standi vörð um hagsmuni framhaldsskólanna á hinum ýmsu sviðum. Ég segi því: Það var miður að FF, Félag framhaldsskólanema, skyldi leggja upp laupana á sínum tíma. Ég vil að sama skapi taka fram að hér er að sjálfsögðu um frjáls félagasamtök einstaklinga að ræða og því er ekki eðlilegt að ég sem ráðherra eða sem stjórnvald hlutist til um málefni þeirra. Ég vil einnig benda hv. þingmanni á 39. gr. frumvarps til framhaldsskólalaga - sem verða vonandi að lögum innan tíðar - með leyfi forseta: „Í hverjum framhaldsskóla skal starfa nemendafélag. Nemendafélagið setur sér reglur um skipan, starfssvið og starfshætti nemendafélags, sem skólameistari staðfestir. Nemendafélög starfa á ábyrgð skóla. Framhaldsskólum er heimilt að styrkja starfsemi nemendafélaga fjárhagslega og skal bókhald þeirra háð sömu endurskoðun og aðrar fjárreiður framhaldsskóla“ o.s.frv. Raunar hafa þegar verið stofnuð, og það er rétt að vekja athygli á því, ný samtök framhaldsskólanema, Samband íslenskra framhaldsskólanema, SÍF. Sambandið tók til starfa 4. nóvember 2007 eftir að átt höfðu sér stað sameiningarviðræður milli Iðnnemasambandsins og hagsmunaráðs íslenskra framhaldsskólanema sem hafði beitt sér mjög ötullega í umræðunni um breytingar á námsskipan til stúdentsprófs. Samband íslenskra framhaldsskólanema hefur þegar tekið yfir þjónustusamning sem var í gildi milli ráðuneytis menntamála og Iðnnemasambandsins og segja má að nú þegar sé í gildi samningur við þessi nýju samtök. Ég bind sjálf miklar vonir við stofnun nýrra heildarsamtaka framhaldsskólanema og vænti mikils af starfsemi þeirra og samstarfi við þau. Ég vil sérstaklega fagna því að mér finnst þessi sameining undirstrika að samtökin ætla að gæta hagsmuna allra framhaldsskólanema, hvort sem þeir stunda bóknám eða iðn-, starfs- og verknám. Mér finnst það tímanna tákn, og sérstaklega þegar framhaldsskólafrumvarpið er í meðferð þingsins, en eitt meginmarkmið þess frumvarps er einmitt að efla iðn- og starfsnám. Ég tel því mikilvægt að heildarsamtök framhaldsskólanema beini sjónum jafnt að bóknámi sem starfsnámi. Eins og ég gat um áðan höfum við í rauninni gert þjónustusamning við þessi nýju samtök framhaldsskólanema og vænti ég þess að eiga gott samstarf við þau, m.a. um hin ýmsu mál innan framhaldsskólanna. Ég get nefnt forvarnir. Við erum þegar farin af stað í sameiginlegt forvarnaátak, heilbrigðisráðherra, menntamálaráðherra og samtök framhaldsskólanema, þar sem sjónum verður beint að ungum nemendum innan framhaldsskólanna og er ekki vanþörf á. En þetta er bara eitt af þeim margvíslegu málefnum sem ég tel að við getum átt samvinnu um, samtök sem þessi sem þegar hafa verið stofnuð.

Forseti. Það er þannig með hagsmunasamtök nemenda, og sérstaklega heildarsamtök nemenda á ákveðnu skólastigi, að hagsmunabarátta þeirra beinist að sjálfsögðu að stjórnendum skólanna, að skólastjórum, að skólanefndum og að menntamálayfirvöldum. Þannig er nú bara lífið og þó æskilegast sé að góð samvinna og samræða þróist milli þessara tveggja póla, menntamálayfirvalda og síðan samtaka nemenda, verður alltaf um það að ræða að ekki er um sömu hagsmuni að tefla milli þessara aðila. Ég held að sá síðasti sem ætti að beita sér fyrir stofnun heildarsamtaka eða skipta sér af félagsmálum framhaldsskólanema eða annarra nemenda sé einmitt menntamálaráðherra. Ég fagna því að hún skuli ekki hafa gert það en skuli hins vegar bjóða til 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og hv. þm. Merði Árnasyni, sem tók þátt í þessari umræðu, fyrir að sýna áhuga á þessu málefni. Ég tel mjög brýnt að til séu heildarhagsmunasamtök framhaldsskólanemenda hér á landi. Að sjálfsögðu er það svo að hæstv. ráðherra á ekki að hafa einhver inngrip í það hvernig þau samtök starfa enda var það þannig með Félag framhaldsskólanema á sínum tíma að það starfaði með mjög öflugum hætti og auðvitað var það svo í mörgum málum að heildarsamtök framhaldsskólanemenda og þáverandi hæstv. ráðherra greindi á í mjög mörgum málum enda er það bara eðlilegt. Ég er sammála hæstv. ráðherra í því að auðvitað eiga heildarsamtök framhaldsskólanemenda ekki bara að láta sig varða það sem fram fer innan framhaldsskólanna heldur bara almennt það sem gengur og gerist í mannlífinu hér á landi, í mannréttindamálum og á fleiri sviðum. Ég man að þau samtök sem ég tók þátt í á sínum tíma, FF, skiptu sér af mjög mörgum málum sem snertu marga innviði okkar ágæta samfélags. Hæstv. ráðherra talaði um ný samtök, Samtök íslenskra framhaldsskólanema. Eins og ég benti á í framsögu minn er þar ekki um heildarsamtök framhaldsskólanemenda að ræða en ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherrans að fjármunum sé varið til þeirrar hreyfingar. Vonandi verður umræðan til þess að námsmannahreyfingar innan hvers skóla sameinist þá þeirri hreyfingu þannig að á ný verði til heildarhagsmunasamtök framhaldsskólanemenda hér á landi. Eins og ég rakti hér áðan, og hæstv. ráðherra benti á, eru uppi fjölmörg álitaefni sem snerta hagsmuni framhaldsskólanemenda og mjög brýnt, ekki síst fyrir gæði menntunar í landinu, að heildarsamtök framhaldsskólanemenda verði lífguð við á ný.

Hæstv. forseti. Málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna voru eitt af forgangsverkefnum síðustu ríkisstjórnar, þ.e. að bæta kjör námsmanna að því leyti til að lækka endurgreiðslubyrði námslána. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tók til starfa árið 1995 var endurgreiðslubyrði árlega af námslánum um 7% en í dag er hún um 3,75% sem þýðir að kjör þeirra sem lokið hafa háskólanámi hafa batnað allverulega. Há endurgreiðslubyrði íþyngdi verulega mörgum þeirra sem voru að koma sér upp heimili og fjölskyldu eftir langt háskólanám. Í aðdraganda síðustu kosninga voru málefni stúdenta eða íslenskra námsmanna í háskólum mjög til umræðu og allir stjórnmálaflokkar lögðu mikla áherslu á málefni námsmanna. Mikið var rætt um svokallaðan framfærslugrunn sem er viðmiðun hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna við lánveitingar úr sjóðnum. Það var loforð margra stjórnmálaflokka að farið yrði í endurskoðun á framfærslugrunninum enda má segja að mörg viðmið í honum séu barn síns tíma. Við getum tekið sem dæmi þróun á húsnæðismarkaði, leiga hefur stórhækkað á þeim markaði. Viðmiðin í framfærslugrunninum hvað húsnæðismál varðar eru því ekki raunhæf í dag, ég held að flestir séu sammála um það. Þarf þá líka að horfa til þess að um 700 stúdentar eru á biðlista eftir íbúðum á stúdentagörðum við Háskóla Íslands og að sjálfsögðu þarf sá stóri hópur fólks, alla vega hluti hans, að leita út á hinn almenna húsnæðismarkað, sem segir okkur að gríðarlega háir fjármunir fara í það hjá námsmönnum að borga húsnæðiskostnað. Einnig má telja upp fleiri hluti í framfærslugrunninum í ljósi þess að verðlag hefur hækkað mjög mikið á mörgum sviðum á undanförnum árum. Ég tel því mjög brýnt að endurskoða þennan framfærslugrunn og spyr hæstv. ráðherra: Hvað líður endurskoðun á framfærslugrunni Lánasjóðs íslenskra námsmanna?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvað líður endurskoðun á framfærslugrunni Lánasjóðs íslenskra námsmanna?“ Úthlutunarreglur lánasjóðsins gilda fyrir eitt ár í senn og eru því endurskoðaðar árlega af stjórn sjóðsins. Endurskoðun á núverandi framfærslugrunni LÍN lauk í maí 2007 og skilaði þá sérstök framfærslunefnd tillögum sem byggt er á í úthlutunarreglum LÍN fyrir skólaárið 2007–2008. Þetta er allt saman hefðbundið. Framfærslugrunnur LÍN hækkaði þá um 4,9% milli ára samhliða því að samþykkt var að taka eingöngu mið af tekjum lánþega í fullu námi. Áður var einnig miðað við tekjur þeirra sem voru aðeins hálft ár á lánum. Viðmiðunarforsendur eru þannig áreiðanlegri en áður sem aftur treystir afkomutryggingu sem grunnurinn á að vera fyrir námsmenn. Helstu breytingar á reglunum voru eftirfarandi - ég tel mikilvægt að fara aðeins yfir þetta þannig að menn sjái samhengi hlutanna. Í fyrsta lagi hækkaði grunnframfærslan þá um 7,6% eða úr 87.400 kr. í 94.000 kr. á mánuði og lán vegna maka og barna hækkaði samsvarandi. Skerðingarhlutfallið vegna tekna lækkaði úr 12% í 10%. Til viðbótar framfærsluláni eiga lánþegar í sérnámi og grunnháskólanámi erlendis nú árlega kost á allt að 670.000 kr. skólagjaldaláni en fjárhæðin er háð útreikningsmynt og er í reglunum ákvörðuð sem einn fimmti af samanlögðu svonefndu hámarksláni. Frá og með skólaárinu 2008–2009 hækkar síðan þessi fjárhæð og sömu reglur munu að öllu leyti gilda um skólagjaldanám á Íslandi og í öðrum löndum. Þetta, frú forseti, er að mínu mati afar mikilvæg og merkileg breyting á reglum lánasjóðsins og er algjörlega í samhengi við þær breytingar sem við höfum staðið fyrir á skólakerfinu eða háskólastiginu á undanförnum árum þar sem við erum að undirstrika að við viljum ekki stjórna því hvert nemendur sækja sitt nám, grunnnámið í þessu tilviki. Við erum að segja að íslenskir háskólar eru ekki bara í samkeppni innbyrðis, þeir eru líka í samkeppni við erlenda skóla. Því var bæði sjálfsagt og eðlilegt af hálfu stjórnar LÍN að leggja fram þá tillögu að sjóðurinn láni námsmanni sama í hvaða skóla hann sækir nám. Ég tel þetta því mjög mikilvæga breytingu og merkilega en að sjálfsögðu fylgja henni útlát. Þeir nemendur sem vilja stunda grunnnám í ríki þar sem skólagjöld eru tekin, eins og í bandarískum og breskum háskólum, áttu ekki kost á lánum væri sambærilegt nám kennt hér á landi en þetta er nú breytt. Á fundi stjórnar LÍN 9. nóvember sl. var skipuð nefnd fjögurra stjórnarmanna til að gera tillögur að nýjum námsframvindureglum, samanber II. kafla úthlutunarregla sjóðsins. Með því að einfalda og auka sveigjanleika reglnanna er ætlunin að kerfið verði gert gagnsærra og skilvirkara en nú er. Stefnt er að innleiðingu nýs kerfis frá og með skólaárinu 2008–2009 og nefndin hefur þegar haldið sex fundi og hefur starf hennar gengið samkvæmt áætlun. Það var síðan ákveðið á fundi stjórnar LÍN 1. febrúar sl. að hefja almenna vinnu við endurskoðun á úthlutunarreglum sjóðsins en einn veigamesti þátturinn í þeirri vinnu er að sjálfsögðu endurskoðun á framfærslugrunni sjóðsins. Lánasjóður íslenskra námsmanna gegnir, eins og við þekkjum öll, algeru lykilhlutverki í íslensku skólakerfi og er með öflugasta alhliða stuðningskerfi við nemendur sem fyrirfinnst, það hef ég séð m.a. á skýrslum frá OECD. Við höfum á síðustu árum tekið mörg og mikilvæg skref í því sambandi að gera stuðning hans við íslenska nemendur enn skilvirkari og öflugri. Vil ég þar sérstaklega nefna þá ákvörðun sem tekin var á síðasta kjörtímabili að lækka endurgreiðsluhlutfall námslána úr 4,75 í 3,75%, eins og hv. þingmaður kom inn á, sem veitir ungu fólki sem kemur úr háskólanámi inn á vinnumarkaðinn meiri sveigjanleika með þær tekjur sem það aflar sér. Þessar breytingar hefðu að sjálfsögðu, frú forseti, ekki verið mögulegar nema í ljósi mjög sterkrar stöðu lánasjóðsins og leyfi ég mér að fullyrða að hann hafi aldrei áður gegnt hlutverki sínu með jafnöflugum hætti og nú. Ekki er þar með sagt að látið verði staðar numið. Við höldum að sjálfsögðu áfram að endurskoða reglurnar annars vegar með það að leiðarljósi að veita ungu fólki áfram tækifæri til að velja sér það nám sem það kýs að fara í og hins vegar að halda áfram að byggja hér upp öflugt háskólakerfi. Við höfum svo sannarlega gert það á síðustu árum. Við þurfum að hafa öflugan lánasjóð, við höfum styrkt hann á síðustu árum og ætlum að halda áfram að gera það.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því sérstaklega að nú sé hafin heildarendurskoðun á framfærslugrunni LÍN. Þetta eru málefni sem mikið hafa verið í umræðunni að undanförnu. Í raun og veru er framfærslugrunnur LÍN kjarasamningar námsmanna við háskóla landsins. Það skiptir miklu máli upp á framfærslu námsmanna hér á landi að þessi grunnur sé efnislega réttur og í samræmi við veruleikann og því fagna ég því sérstaklega að þessi heildarendurskoðun sé hafin. Ég er á því, af því að ég þekki marga sem stunda nám við háskóla landsins, að kjör margra námsmanna séu svo sem ekkert allt of góð og það má bæta margt í því. Ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa kveðið á um að styrkja eigi Lánasjóð ísl. námsmanna enn meir en gert hefur verið á undanförnum árum. En rétt eins og ráðherrann hefur bent á, hefur sjóðurinn verið undir mjög góðri stjórn og er mjög styrkur enda þekki ég stjórnarformann sjóðsins að góðu einu. Ég veit að hann hefur stýrt því með harðri hendi með ágætum árangri en ég tel að það þurfi að bæta enn frekar kjör námsmanna líkt og síðasta ríkisstjórn gerði öll þrjú kjörtímabilin sem hún var við völd. Ég vil líka benda hæstv. ráðherra á frumvarp sem er hér til umfjöllunar í þingnefndum sem kveður á um að þriðjungur námslána breytist í styrk ljúki námsmaður námi á tilsettum tíma. Þetta er frumvarp sem við framsóknarmenn höfum lagt fram og nýtur gríðarlega mikils fylgis hjá stúdentum hér á landi sem og hjá flestum 

Frú forseti. Stóra málið er að við höldum áfram að starfrækja öflugan lánasjóð fyrir íslenska námsmenn. Það er stóra málið. Potturinn er alltaf ákveðinn. Síðan er alltaf hægt að ræða það hvernig við deilum úr þessum potti. Ég held að við höfum á síðustu árum verið mjög farsæl varðandi það hvernig við mótum reglur okkar til úthlutunar þess fjármagns sem við höfum yfir að ráða og úr að spila frá lánasjóðnum til námsmanna. Það hefur sýnt sig að við höfum fjölgað námsmönnum verulega. Við höfum náð að fjölga fjölbreyttum rekstrarformum á háskólastigi og ég held að þetta séu allt saman mjög mikilvægir þættir sem m.a. LÍN hefur stuðlað að. Ég held að við verðum að stíga afar varlega til jarðar ef við ætlum að fara að breyta þessu öllu saman og kollvarpa því kerfi sem maður hefur svo sannarlega notið velvildar frá og fengið gæðastimpil af hálfu erlendra úttektarstofnana. Meginmálið er að við eigum að halda áfram að styrkja stöðu sjóðsins, reyna að stuðla að því að sem flestir fari í háskólanám og hafi möguleika til þess. Jafnframt eigum við að stuðla að því að skólarnir verði áfram reknir með jafnmiklum myndarbrag og þeir hafa verið reknir fram til þessa á háskólastigi.

Hæstv. forseti. Kostnaður framhaldsskólanema við námsbækur í námi sínu er allmikill og veltur á tugum þúsunda á hverri önn sem nemendur verða að borga fyrir námsgögn sín. Það er ekki svo langt síðan ég var í framhaldsskóla, eins og á mér má sjá, og ég man að þessi kostnaður var allverulegur. Það fór alveg hrikalega í taugarnar á mér hversu ör skipti voru á námsgögnum í framhaldsskólanum þannig að það var ekki einu sinni hægt að koma í verð mörgum af þeim bókum að loknu námi sem hefði verið vel þegið á þeim árum enda fjárhagur margra framhaldsskólanema bágborinn eins og við þekkjum öll. Í ljósi þess mikla kostnaðar var það mikið fagnaðarefni fyrir marga framhaldsskólanemendur þegar Samfylkingin lofaði því að námsgögn í framhaldsskólum landsins yrðu ókeypis. Ég veit til þess að mjög margt ungt fólk í framhaldsskólum landsins greiddi Samfylkingunni atkvæði sitt í þeirri trú að námsgögn og námsbækur í framhaldsskólum yrðu ókeypis. Reyndar gekk það svo langt í skólabænum Akureyri að frambjóðendur Samfylkingarinnar gengu þar í skólana með ávísanir og lofuðu nýjum kjósendum þar því að námsbækur yrðu ókeypis ef þeir kæmust til valda. Nú er búið að klára eina fjárlagagerð og ekkert bólar á því að komið verði til móts við framhaldsskólanemendur hvað þennan kostnaðarlið varðar. Þar af leiðandi er m.a. búið að svíkja árganginn sem er að útskrifast núna úr framhaldsskólum landsins um að námsbækur verði ókeypis. Að sjálfsögðu er þetta ekki til þess fallið að auka virðingu stjórnmálamanna þegar menn ganga svona berlega á svig við gefin loforð. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvenær hann hyggist beita sér fyrir því að námsbækur í framhaldsskólum landsins verði ókeypis, rétt eins og Samfylkingin lofaði í aðdraganda síðustu kosninga. Það hefur greinilega ekki verið neitt sérstakt áhersluefni hjá Samfylkingunni að berjast fyrir því í fyrstu fjárlagagerð sinni að standa við þetta loforð gagnvart þeim kjósendum sem eru að kjósa í fyrsta skipti. Ég er þess fullviss, hæstv. forseti, að það unga fólk sem - eigum við að segja - keypti loforð Samfylkingarinnar um ókeypis skólabækur hefur ekki gleymt þeim loforðum Samfylkingarinnar, enda er þetta eitt af þeim málum sem snertir pyngju framhaldsskólanemenda hvað mest. Því hljótum við að spyrja hæstv. ráðherra hvenær hann hyggist beita sér fyrir því að námsbækur í framhaldsskólum verði ókeypis eins og Samfylkingin lofaði svo hátíðlega í aðdraganda síðustu kosninga.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn en ég verð þó að segja eins og er að eins miklar mætur og ég hef á þeim unga og hugprúða þingmanni þá hugnast mér ekki sérstaklega þessi málflutningur. Það er örstutt síðan þessi hv. þingmaður, Birkir Jón Jónsson, kom úr samstarfi við okkur sjálfstæðismenn þar sem við hugsuðum þetta í kjörtímabilum. Við hugðumst ekki efna allt strax á fyrsta ári. Ég verð að segja að samstarfsflokkur okkar í ríkisstjórn, Samfylkingin, finnst mér vera að sýna ákveðna ábyrgð. Það verður ekki neitt svikið, bara þannig að það sé sagt hér. Það verður ekkert svikið enda stendur það hreint og klárt í stjórnarsáttmálanum að við ætlum að taka upp stuðning við nemendur í framhaldsskólum til kaupa á námsgögnum. Við þetta verður að sjálfsögðu staðið og það hefur þegar verið lögð nokkur vinna í það í ráðuneytinu að skoða hvernig að slíkum stuðningi verði staðið og honum verður síðan að sjálfsögðu komið og miðlað til nemenda. Þetta er ákveðið úrlausnarefni en það er nokkuð flókið. Við þetta verður þó að sjálfsögðu staðið á kjörtímabilinu. Þess má einnig geta að í frumvarpi til laga um framhaldsskóla sem nú er til meðferðar á Alþingi er í 51. gr. gert ráð fyrir að tiltekin fjárhæð verði í fjárlögum til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Þar er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglur um skiptingu fjárins og fyrirkomulag þessa stuðnings. Ég legg áherslu á að hér er um að ræða stuðning til kaupa á námsgögnum. Ekki er um að ræða að öll námsgögn verði algerlega ókeypis í framhaldsskólum eins og kemur skýrt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Markmið þessara aðgerða verður að sjálfsögðu að gera framhaldsskólanemendum auðveldara að stunda nám í framhaldsskóla og það er rétt. Það er mikill kostnaður sem felst í bókakaupum og námsgagnakaupum hjá framhaldsskólanemum og við ætlum að auðvelda framhaldsskólanemum lífið á þeim vettvangi. Fyrir liggur að í fjárlögum yfirstandandi árs, þ.e. 2008, er ekki gert ráð fyrir framlagi til málsins en líkt og ég gat um áðan er unnið að því í ráðuneytinu að útfæra framkvæmd þessa stefnumiðs og þá með þeim hætti að stuðningur til kaupa á námsgögnum nýtist nemendunum sem best. Hér er að sjálfsögðu að mörgu að huga og ljóst er að fara verður aðra leið en gert er varðandi námsgögn til nemenda í grunnskólum. Hér eftir sem hingað til verður val á námsgögnum í höndum einstakra kennara og þetta er algerlega í samræmi við það sem við erum að boða í framhaldsskólunum. Við segjum: Frelsið, sjálfstæðið og mótun námsframboðs verða í höndum skólanna, kennara og nemenda og það á að sjálfsögðu einnig að vera varðandi mat kennara og skóla á námsgögnum. Það er ekki stefnt að því að taka upp miðstýrðar ákvarðanir um námsgögn og námsgagnaframleiðslu líkt og raunin er í grunnskólum þótt við höfum náð á síðasta kjörtímabili aðeins að opna mikilvæga glufu á þeim vettvangi. Að sama skapi og ég vil undirstrika þetta, frú forseti, að mikilvægt er að ekki verði byggt upp umfangsmikið og dýrt umsýslukerfi sem tekur til sín stóran hluta þeirra fjármuna sem varið verður í þennan stuðning. Við vitum að námsgagnakostnaður getur verið nemendum mjög íþyngjandi og ég bind miklar vonir við að með væntanlegum aðgerðum verði tekið mikilvægt skref til að efla enn frekar framhaldsskólana og möguleika barnanna okkar til náms.

Forseti. Það fer ekki hinum unga fullhuga, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, vel að tala um svik. Hann veit að þegar menn ganga til leiks, t.d. á spilaborði, þá gilda þær reglur að ekki á að svíkja lit og það hefur Samfylkingin svo sannarlega ekki gert. Hins vegar veit þingmaðurinn það líka að þegar menn ganga í leikinn þarf að taka nokkra áhættu og það höfum við samfylkingarmenn gert með því að ganga til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn og hæstv. menntamálaráðherra en hún er hins vegar dugmikil. Hún er með þetta mál í smíðum og kemur því væntanlega að í næstu fjárlögum. Þessi fjárlög voru því marki brennd að Framsóknarflokkurinn hafði tekið þátt í grunngerð þeirra þannig að það var nokkuð erfitt að hnika því til sem hann hafði komið þarna til leiðar. Að öðru leyti verð ég að segja að ég lít á þetta í raun og veru sem fyrsta skref að miklu meiri stuðningi almannavaldsins við framhaldsskólana sem að lokum 

Hæstv. forseti. Gagnstætt því sem hér hefur komið fram vil ég fagna þessari fyrirspurn sérstaklega vegna þess að hv. þm. Birkir Jón Jónsson ítrekar og vekur athygli á stefnumálum Samfylkingarinnar og þeim miklu framfaramálum sem við höfum lagt áherslu á. Ég hlýt að taka heils hugar undir að það skiptir okkur máli að þeim sé fylgt eftir. Ég get fullvissað hann um að ef hann les stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þá sér hann að menntamálin skipa þar háan sess og hæstv. menntamálaráðherra hefur með ágætum gert grein fyrir því með hvaða hætti á að koma að þeim málum sem hér er spurt um. Til umfjöllunar eru frumvörpin um menntamál í menntamálanefnd og þar er einmitt kafli í framhaldsskólafrumvarpinu um námsgögn. Það er okkar að fylgja því eftir að lausnir verði viðunandi í sambandi við kostnað á námsgögnum í framhaldsskólum og ég mun fylgja því fast eftir. Ég veit að stuðningur verður frá ríkisvaldi eða stjórnarflokkunum við það mál.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir fyrirspurnina sem hér er borin fram. Það er auðvitað alveg ljóst að það er skoðanaágreiningur milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Samfylkingin lofaði eins og kunnugt er afdráttarlaust fríum kennslugögnum í framhaldsskólum fyrir kosningar. Það voru afdráttarlaus loforð hennar. Stjórnarsáttmálinn er mjög loðmullulegur að þessu leyti til. Það var ekki á stefnuskrá Samfylkingarinnar. Ég ætla að vekja athygli á því að ég hef þegar mælt fyrir frumvarpi á þessu þingi um að kennslugögnin verði ókeypis. Það mál er komið til meðferðar í hv. menntamálanefnd. Í umræðunni um frumvarpið kom fram það viðhorf hæstv. menntamálaráðherra að hún væri ekki fylgjandi því að þetta skref væri tekið en vildi þó ekki útiloka að um það yrði fjallað á vettvangi nefndarinnar. Ég vænti þess að sjálfsögðu að þetta mál fái fullan framgang í meðförum menntamálanefndar á frumvarpinu sem nú er þar til umfjöllunar um framhaldsskóla og því frumvarpi sem ég hef mælt fyrir um þetta efni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau svör svo langt sem þau náðu sem og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Mér finnst hæstv. ráðherra vera dálítið hugrökk að tala um að engin svik hafi átt sér stað í þessu máli. Ég fullvissa hv. þingmenn um að þeir framhaldsskólanemendur sem eru að útskrifast úr framhaldsskólanámi í dag stóðu í þeirri trú að skólabækur yrðu fríar ef Samfylkingin kæmist í ríkisstjórn. Því finnst mér það allmikil hugprýði af hæstv. ráðherra, varaformanni Sjálfstæðisflokksins, að bera blak af Samfylkingunni í þessari umræðu. Eftir að Samfylkingin er gengin fyrir björg í aðdraganda síðustu kosninga kemur hæstv. ráðherra hingað með skilaboð til þeirra nemenda sem eru að útskrifast úr framhaldsskólum landsins um að ekkert hafi verið svikið í þessu máli. Að sjálfsögðu ber hæstv. ráðherra ekki ábyrgð á því ábyrgðarleysi sem viðgekkst hjá Samfylkingunni í aðdraganda síðustu kosninga, en það er kannski einkennandi fyrir stjórnarsamstarfið að horfa upp á Sjálfstæðisflokkinn nánast ganga fyrir björg málefnalega með því að segja að engin svik hafi verið í þessu máli. Samfylkingin gekk einfaldlega svo langt að segja að námsbækur yrðu ókeypis í framhaldsskólum landsins kæmist hún til valda. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að námsbækurnar verði ekki einu sinni ókeypis á kjörtímabilinu, heldur verði komið til móts við þann kostnað sem framhaldsskólanemar bera vegna þessa. Þetta hlýtur að sýna það, hæstv. forseti, að Samfylkingin virðist hafa Sjálfstæðisflokkinn algjörlega í vasanum í þessu ríkisstjórnarsamstarfi þegar hæstv. ráðherra er reiðubúin að verja Samfylkinguna með þann vonda málstað sem Samfylkingin hefur í þessu máli því að hún lofaði allt of miklu í þessu miðað við þau fjárlög sem við lesum út úr hér.

Frú forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni áðan í fyrri atlögu hans, það er greinilega stutt síðan hann var í framhaldsskóla miðað við þær æfingar sem hann heldur uppi þegar hann kemur hingað í pontu. Eftir hverju vinnum við í ríkisstjórninni og í stjórnarmeirihlutanum? Að sjálfsögðu því plaggi sem var samið á Þingvöllum sællar minningar og það er það sem við munum að sjálfsögðu ekki svíkja. Það er plaggið sem við vinnum eftir. Ég vil minna á að það er þegar búið að samþykkja þingsályktun félagsmálaráðherra um aðgerðaáætlun barna og ungmenna. Og hvað stendur þar? Að sjálfsögðu að við ætlum að stuðla að því að námsgögn í framhaldsskólum verði ódýrari og hagfelldari fyrir framhaldsskólanema. Að þessu er unnið. Við erum að efla tækifæri unga fólksins til náms og við gerum því auðveldara að sækja í framhaldsskólana. Þess vegna hvet ég hv. þingmann til að veita framhaldsskólafrumvarpinu stuðning hér á vordögum.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin með hæstv. menntamálaráðherra í fararbroddi hefur ákveðið að einkavæða einn stærsta framhaldsskóla á Íslandi, Iðnskólann í Reykjavík, án samráðs við starfsfólk eða nemendur skólans, án almennrar umræðu um málið og án aðkomu Alþingis Íslendinga. Um þetta hefur verið gerður samningur við Menntafélagið ehf. sem fáir þekkja til. Að mínu mati er ekki mikið vitað um getu félagsins til að ráða við það gríðarlega stóra verkefni að reka stærsta framhaldsskóla landsins. Það fór ekkert útboð fram eða athugun á því hvort ekki hefðu fleiri áhuga á því að takast á hendur þetta verkefni. Ég sé ekki að Menntafélagið ehf. hafi heimasíðu en upplýsingar um það er þó að finna í fyrirtækjaskrá sem er aðgengileg á vefsíðu ríkisskattstjóra. Það er eðlilegt í þessari umræðu að spurt sé, hæstv. forseti, hvort hæstv. ráðherra átti sig á markmiðum þessa félags sem hún hefur valið til að reka Iðnskólann í Reykjavík. Hæstv. forseti. Iðnskólinn hefur átt í áralangri baráttu við skilningssljóa menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem hafa markvisst fjársvelt skólann, ég leyfi mér að fullyrða með það að markmiði að koma honum í hendur einkaaðila. Þetta er aðferðin sem beitt var við Tækniháskóla Íslands, við Stýrimannaskólann, við Vélskólann, við Listdansskóla Íslands og þetta er aðferðin sem beitt er í heilbrigðiskerfinu núna undir stjórn fyrsta heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins í 20 ár. Fyrst eru verkefnin fengin einkaaðilum, ríkið borgar og á máli frjálshyggjunnar heitir þetta að nýta kosti einkarekstrarins. En áður en við verður litið kemur gjaldtakan til skjalanna, þjónustugjöld hækka og á endanum verða það einungis hinir efnameiri sem hafa ráð á að borga fyrir bestu þjónustuna og bestu menntunina. Það eru þau lögmál sem stjórna gerðum þessarar ríkisstjórnar, hvort sem litið er til heilbrigðiskerfisins eða menntakerfisins, og það er ömurlegt að horfa upp á flokk sem kallar sig jafnaðarmannaflokk Íslands skunda þessa braut möglunarlaust. Árum saman hafa þjóðkjörnir fulltrúar, Samtök atvinnulífsins, samtök í atvinnulífi og skólamenn verið sammála um að gera þurfi stórátak í að efla iðn- og verkmenntun. Menntadagur iðnaðarins og iðnþing liðinna ára hafa oftar en ekki fjallað um þörfina á slíku átaki. Á síðasta menntadegi iðnaðarins sem er nýafstaðinn var fjallað sérstaklega um þörfina á stórauknu fjármagni til námsefnisgerðar fyrir iðn- og verknám. Og að hverjum beindust þær kröfur? Að sjálfsögðu að stjórnvöldum eins og kemur fram í fréttabréfi Samtaka iðnaðarins í síðasta mánuði. Hvað gerir menntamálaráðherra? Einkavæðir Iðnskólann í Reykjavík. Leysir það vanda ungs fólks í iðnnámi? Leysir það vanda kennaranna þeirra? Leysir þessi einkavæðing skortinn á frambærilegu námsefni í iðn- og verknámi? Nei, hæstv. forseti, en hún gæti falið hann. Hún gæti falið vandann tímabundið. En, hæstv. menntamálaráðherra, það er skammgóður vermir að pissa í skóinn sinn. Hæstv. forseti. Það er líka spurning um peninga í þessum efnum og það hvernig opinberu fé er ráðstafað. Á fjárlögum 2008 er áætlaður rúmur milljarður í rekstur Iðnskólans í Reykjavík, og tæpar 300 millj. í Fjöltækniskólann en samkvæmt samningi menntamálaráðherra við Menntafélagið ehf. mun félagið sem í fyrirtækjaskrá er skráð með 1 millj. kr. í hlutafé ætla að koma með 100 millj. inn í rekstur skólans á móti þessum 1,5 milljörðum ríkissjóðs. Að öðru leyti er ekki ljóst af fréttatilkynningu ráðuneytisins hvaða fjárhagsskuldbindingar eru að baki samstarfssamningnum. Hæstv. forseti. Í rúmt ár hafa áform um einkavæðingu Iðnskólans í Reykjavík verið á borðum hæstv. menntamálaráðherra en þau hafa ekki verið á borðum starfsfólks eða nemenda skólans og ekki hefur verið haft samráð við menntamálanefnd Alþingis. Ég vil að menntamálaráðherra svari því hvers vegna hún stýri málinu með svo gerræðislegum hætti Þegar við ræddum þetta mál hér fyrir ári sagði ráðherrann að hún væri áhugasöm um þessa einkavæðingu að því gefnu að leyst yrði úr fjórum álitaefnum: starfsmannamálum, húsnæðismálum, markmiðssetningu og stefnumörkun hins nýja skóla. Og nú er rétt að hæstv. ráðherra greini þingheimi frá því með hvaða hætti hafi verið leyst úr þessum álitamálum og á hvern hátt þessi nýi skóli verði betur í stakk búinn til að takast á við það að mennta ungt fólk í iðngreinum en Iðnskólinn í Reykjavík. Á hvern hátt verður betur búið að starfsfólki og nemendum skólans en nú er eins og ráðherrann sagði í fyrra að væri í sínum huga forsenda sameiningar? Hæstv. forseti. Það er margt óljóst í þessu máli. Hvað mun þessi einkavæðing kosta nemendur og fjölskyldur þeirra? Hver verða innritunargjöld og námsefnisgjöld sem innheimt verða af nemendum hins nýja skóla og hvernig verður það tryggt að þau hækki ekki frá því sem nú er eins og ráðherrann lofaði í mars í fyrra? Hversu lengi mega nemendur hins nýja skóla gera ráð fyrir því að búa við óbreytt gjöld? Svo liggur ekkert fyrir um hvernig hinn nýi skóli verði skilgreindur, hvort hann verður skilgreindur sem iðnskóli samkvæmt iðnlögum - eða hvers vegna er orðið „iðn“ fjarlægt úr nafni hans? Hæstv. forseti. Hvað ef tilraunin tekst ekki? 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að fá mér þetta góða tækifæri til að ræða einmitt þessa merkilegu sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands og þann samning sem gerður hefur verið við Menntafélagið ehf. um rekstur hins nýja skóla til næstu fimm ára. Til að fyrirbyggja allan misskilning vil ég þó í upphafi taka fram að hér er ekki um einkavæðingu að ræða heldur einkarekstur, þ.e. þjónustusamning við Menntafélagið um að taka að sér verkefni sem hafa verið á höndum Iðnskólans í Reykjavík og sinna áfram þeim verkefnum sem áður voru hjá Stýrimannaskólanum og Vélskóla Íslands. Það er ekkert óljóst í þessu málum. Einkaaðilar taka í rauninni að sér ákveðna þjónustu fyrir hönd ríkisins. Þrátt fyrir orð þingmannsins get ég heldur ekki tekið undir að þessi áform hafi ekki hlotið neina umræðu. Það er tóm þvæla. Þvert á móti hafa hugmyndirnar hlotið víðtæka umræðu í samfélaginu, í fjölmiðlum, hér á Alþingi og víðar. Einföld leit á netinu mundi til að mynda skila þingmanninum vel á annað þúsund síðum þar sem þessi mál eru einmitt til umræðu. Hugmyndir um að Menntafélagið tæki að sér verkefni Iðnskólans í Reykjavík og sameinaði þau starfsemi Fjöltækniskóla Íslands voru t.d. rækilega kynntar kennurum og nemendum í upphafi ferilsins og hefur skólameistari Iðnskólans upplýst kennara skólans og skólanefnd reglulega um framgang málsins. Samningar við framhaldsskóla heyra undir ráðuneyti menntamála sem framkvæmdarvald og hefur Alþingi og menntamálanefnd þess ekki formlega aðild að slíkum samningum. Þingmenn hafa, eins og hv. þingmaður vitnar til, nýtt sér rétt sinn til fyrirspurna um málið og að sjálfsögðu verður samningurinn kynntur fyrir menntamálanefnd verði þess óskað. Hvað varðar spurningar þingmannsins um húsnæðismál, starfsmannamál, markmið og stefnu hins nýja skóla segir í samningi við Menntafélagið að öllum fastráðnum starfsmönnum verði tryggð áframhaldandi störf með fullum réttindum. Félagið fær afnot af núverandi húsnæði Fjöltækniskólans og Iðnskólans en aðilar munu vinna sameiginlega að lausn húsnæðismála vegna afhendingar húsnæðis Vörðuskóla, sem Iðnskólinn hefur haft til nota, til Reykjavíkurborgar. Að Menntafélaginu standa Samtök iðnaðarins, Landssamtök íslenskra útvegsmanna sem hafa skuldbundið sig til að leggja verulegt fé til hins nýja skóla og munu ásamt hinum ýmsu fagfélögum í iðn- og starfsgreinum koma að mótun námsframboðs í hinum nýja skóla. Ráðgert er að stofna sérstök fagráð við skólann með aðild launþega og fagfélaga sem munu taka þátt í að móta starfið. Menntafélagið hefur um nokkurra ára skeið rekið Fjöltækniskólann af miklum myndarbrag að mínu mati og ég tel mikinn akk í því að fá samtök úr ýmsum greinum atvinnulífsins að rekstri iðn- og starfsnáms með jafnbeinum hætti og nú er raunin og fá þau til að axla ábyrgð til þess einmitt að móta nám og námsframboð. Sérstaklega verða hin nýju lög sem vonandi verða samþykkt á vordögum til þess að stuðla að eflingu og viðgangi iðnnáms í landinu enn frekar. Þingmaðurinn spyr einnig um innritunargjöld nemenda. Hinn nýi skóli mun starfa samkvæmt lögum um framhaldsskóla og lúta ákvæðum þeirra laga, þar á meðal um heimildir til gjaldtöku. Ekki eru í samningnum við Menntafélagið fyrirhugaðar breytingar á þeim gjöldum sem nemendur greiða í dag. Hvað þá spurningu varðar hvort skólinn sé skilgreindur sem iðnskóli samkvæmt iðnaðarlögum er það að segja að iðnaðarlög skilgreina ekki sérstaka iðnskóla. Ákvæði þeirra laga geyma skilyrði til að mega stunda iðnaðarstarfsemi hér á landi en þar á meðal er að hafa lokið burtfararprófi frá iðnskóla. Það er rétt í þessu sambandi að geta þess einnig að í hjúalögunum frá 1928 - mér fannst oft málflutningur hv. þingmanns bera keim af þeim tíma - er talað um rétt hjús til að sækja nám í iðnskóla. Í dag mun líklega vera átt við iðn- og verkmenntaskóla samanber 1. gr. laga um framhaldsskóla. Hvað fjárskuldbindingar varðar er í samningi ráðuneytisins við Menntafélagið gert ráð fyrir að framlög vegna nemendaígilda verði þau sömu og nú eru til Iðnskólans og Fjöltækniskólans. Samningurinn við Menntafélagið er til fimm ára og er uppsegjanlegur með sex mánaða fyrirvara. Kveðið er á um að árlega verði farið yfir árangursmælikvarða sem settir hafa verið út frá markmiðum samningsins en þar er skýrt kveðið á um markmið samningsins, m.a. að minnka brottfall o.s.frv., allt mælanleg markmið sem við munum fara í sameiningu yfir reglubundið. Ríkið heldur nafni Iðnskólans í Reykjavík, eignum hans og húsnæði og semur árlega um mótun skólastarfsins. Því ætti að vera einfalt að endurreisa Iðnskólann ef viðunandi árangur næst ekki. Svo svartsýn er ég þó ekki. Ég vil að lokum segja að ég tel að með þessum samningi hafi verið tekið stórt skref til að efla iðn- og starfsnám á Íslandi. Í samningunum setja samningsaðilar sér mjög metnaðarfull markmið til næstu ára og ég hvet þingmenn til að kynna sér þá yfirlýsingu sem við undirrituðum um daginn. Ég fagna líka sérstaklega aðkomu Menntafélagsins að þessum rekstri. Ég óttast hvorki einkarekstur né tel hann vera af hinu illa eins og sumir. Þvert á móti er ég sannfærð um gildi hans og vísa til þeirrar reynslu sem fengist hefur á síðustu árum í háskólakerfinu þar sem einkareknir háskólar hafa að ýmsu leyti verið brautryðjendur á mörgum sviðum. Þegar ákvörðun var tekin um að leyfa einkaaðilum að koma að rekstri háskóla sætti það mikilli gagnrýni á Alþingi. Það gerðist einnig þegar tekin var ákvörðun um að sameina Háskólann í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Þessi gagnrýni kemur yfirleitt alltaf úr sömu átt, þetta eru alltaf sömu raddirnar, frú forseti, og þær hafa alltaf haft rangt 

Frú forseti. Þann 29. febrúar sl. var undirritaður samningur við Menntafélagið um yfirtöku á rekstri Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands. Markmiðið með sameiningu þessara tveggja skóla er göfugt og gott. Efla á iðn- og starfsmenntun í landinu, gera hana eftirsóknarverðari og efla ábyrgð og áhrif atvinnulífsins á þróun þessarar menntunar. Ég er viss um að hér er spennandi verkefni í gangi. Vonandi skilar það okkur góðum árangri á þessu sviði, ekki veitir af, þar sem iðn- og starfsmenntun hefur ekki fengið næga áherslu innan skólakerfisins síðustu árin. Þó er það tvennt sem kemur upp í hugann í fljótu bragði við þessa umræðu, annars vegar er það aðkoma fagfólksins innan skólanna að þessari sameiningu, ekki síst kennaranna. Þeir virðast ekki hafa verið hafðir með í ráðum miðað við yfirlýsingu kennara sem eru ósáttir við vinnubrögðin við sameininguna. Sé þetta rétt virðist mér afar illa farið með alla þá þekkingu og þann mannauð sem fyrir hendi er innan skólanna í staðinn fyrir að virkja starfsmenn með og fá þannig víðtæka sátt um málið. Hins vegar velti ég fyrir mér samkeppnisstöðu annarra starfs- og verkmenntaskóla í landinu samanborið við þennan nýja öfluga skóla, hvort sama reiknilíkanið verði notað og þar með sömu forsendur til að reikna út úthlutað fjármagn frá ríkinu til þessa ágæta skóla og annarra sambærilegra ríkisrekinna skóla. Verður það fé sem Menntafélagið leggur til skólans viðbót við skólann og skekkir þar með samkeppnisstöðu ríkisrekinna skóla? Ef svo er finnst mér þessi einkarekstursstefna í skólakerfinu afar sérkennileg og ósanngjörn á kostnað ríkisrekinna skóla. Að lokum óska ég þessum nýstofnaða skóla velfarnaðar. Ég vænti mikils af honum.

Hæstv. forseti. Hér kemur til umræðu utan dagskrár sameining Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands undir yfirskriftinni Einkavæðing Iðnskólans í Reykjavík. Enn einu sinni langar mig til að óska eftir því að menn rugli ekki saman hugtökum. Við erum að tala hér um „public-private partnership“ sem er ekki það sama og einkavæðing heldur er um að ræða einkarekstur sem fyrir mér er allt annað mál. Hér er verið að tala um hluti sem við í Samfylkingunni höfum stutt að því gefnu að aðrir þættir séu í lagi, þ.e. að tryggð sé sama þjónusta og annars yrði veitt, þar sem fylgt er sömu reglum og hjá opinberum stofnunum og að ekki sé um að ræða gjaldtöku umfram það sem er annars staðar. Það er líka athyglisvert í þeim samningum sem ég hef fengið tækifæri til að skoða að það er ekki arðsemissjónarmið á bak við þetta félag, það er klárt ákvæði um að verði ágóði af rekstrinum renni hann inn í starfsemina, ágóði sem skapast af eignum og öðru slíku kemur til gagns innan skólanna og eins og hæstv. menntamálaráðherra gerði grein fyrir gilda ekki á einn eða neinn hátt aðrar reglur um þennan skóla en gilda munu um aðra framhaldsskóla í landinu. Það hefur líka komið fram að hagsmunir starfsmanna og réttindi þeirra verða tryggð við þessa breytingu sem er afar mikilvægt mál og ég treysti á að því verði fylgt fast eftir að hagsmuna þeirra verði gætt. Þarna koma Samtök atvinnulífsins að rekstri iðnmennta- og starfsmenntaskóla og mig langar til að minna á og er eitt af því sem þarf að fylgjast mjög vel með, en það er aðkoma annarra skóla, m.a. skóla á landsbyggðinni, starfs- og iðnmenntaskóla annars staðar á landinu, að hagsmuna þeirra verði gætt þannig að þessi skóli fái ekki forgang umfram aðra í kerfinu. Markmið Menntafélagsins og menntamálaráðuneytisins eru afar háleit og ég bið menn um að kynna sér þau. Ég ber engan kvíðboga fyrir þessari breytingu og óska nýjum skóla alls hins besta í starfsemi sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp þó að ég sé ekki alveg sammála því hvernig hún horfir til þessara mála. Ég var einn af skólanefndarmönnum í Stýrimannaskólanum á sínum tíma og verð að viðurkenna að ég var frekar varfærinn í þeirri afstöðu að breyta þeim skóla í Fjöltækniskólann og það kann að hafa verið út af tilfinningasambandi við skólann minn. Ég lít hins vegar svo á að það skref sem stigið var hafi orðið þeim skóla og menntuninni til góðs miðað við þá þróun sem hefur orðið í þjóðfélaginu og að vissulega þurfti að taka á rekstrarforminu m.a. vegna minnkandi aðsóknar að Stýrimannaskólanum sem ég tel reyndar að okkar illa hannaða kvótakerfi eigi m.a. sök á en það er annar handleggur. Hér er ekki verið að einkavæða skóla heldur færa hann í ákveðið rekstrarform og gera tilraun með það til næstu fimm ára. Ég held að við verðum einfaldlega að vænta þess að vel takist til. Mér sýnist að það hafi tekist þokkalega við rekstur Fjöltækniskóla Íslands og þess vegna sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu að gera þá tilraun sem hér er gerð. Ég vænti þess að hún takist vel og að Samtök atvinnulífsins komi að þessu verki af fullum heilindum eins og mér sýnist vera stefnt að og við séum í raun og veru að efla iðn- og starfsmenntun í landinu og að það skref sem nú er stigið í Reykjavík verði ekki til þess að rýra menntunina annars staðar á landinu því að þá væri illa farið, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka upp þessa umræðu. Í máli hennar kom fram hvernig þetta mál allt saman hefur verið unnið á handarbakinu. Uppi eru lagaleg álitamál og margvísleg álitamál varðandi framkvæmdina.  Síðan er það Samfylkingin, vesalings Samfylkingin. Nú er hún byrjuð að taka upp sama sönginn og íhaldið, einkavæðingarráðherrar Sjálfstæðisflokksins, hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. Ég vil spyrja fulltrúa Samfylkingarinnar við þessa umræðu: Er það kannski líka bara einkarekstur og engin einkavæðing þegar heil deild, öldrunardeild á Landakoti, er boðin út í raðauglýsingum Morgunblaðsins? Það er væntanlega ekki einkavæðing, en starfsfólkinu finnst það vera það. 

Frú forseti. Maður hlýtur að varpa fram þeirri spurningu hvaða hagsmunum hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir telji að hún sé eiginlega að þjóna með þeim stóryrta málflutningi sem við höfum orðið vitni að í dag. Hér er talað um að það sé skammgóður vermir að pissa í skóinn sinn vegna sameiningar þessara tveggja skóla og samnings menntamálaráðherra við Menntafélagið ehf. Telur hv. þingmaður að með ræðu sinni og málflutningi á hinu háa Alþingi sé hún að gæta hagsmuna skólans eða þeirra nemenda sem þar stunda nám? Telur hv. þingmaður að staða kennara við skólann batni eitthvað við málflutning eins og þennan? Og telur hv. þingmaður að ræða hennar hér um þetta mál sé til þess fallin að efla iðn- og starfsnám? Heldur hv. þingmaður að ræðan auki áhuga ungs fólks á því að leggja stund á iðn- og starfsnám? Ég get svarað öllum þessum spurningum neitandi, auðvitað er svo ekki. Ræður eins og sú sem hér var haldin um mikilvægi þess að endurreisa Iðnskólann í Reykjavík vegna þessa samnings gera ekkert annað en að grafa undan skólanum, því námi sem þar er boðið upp á og það er ekki til þess fallið að efla iðn- og starfsnám. Markmið sameiningar þessara skóla er að efla og styrkja iðn- og starfsnám til framtíðar. Fulltrúar þeirra atvinnugreina sem að því verkefni koma eru best til þess fallnir að móta slíka framtíðarsýn sem nauðsynleg er. Það hafa þeir gert og sýnt hug sinn í verki með því að leggja strax 100 millj. kr. til þróunarstarfs innan skólans og hafa þar sýnt vilja sinn í verki svo um munar. Er þetta slæmt, frú forseti? Það finnst mér ekki. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að gera svolitlar athugasemdir við ræðu síðasta ræðumanns að því leyti að mér finnst að hann eigi ekki að gera því skóna að málshefjandi vilji grafa undan iðnnámi í landinu eða Iðnskólanum með því að hafa þessar skoðanir á þeirri breytingu sem hér er verið að gera. Ég vil hins vegar ekki endilega taka undir þann málflutning sem hafður var uppi, mér fannst hann kannski ganga dálítið langt. Sannleikurinn er sá að þegar ég gegndi embætti iðnaðarráðherra fékk ég tækifæri til að setja mig dálítið inn í þau mál sem varða iðn- og starfsmenntun í landinu og komst á þá skoðun að þessi hluti menntunar væri vanræktur. Það er ekki gott því að sjálfsögðu er þarna um að ræða gríðarlega mikilvægar greinar sem þjóðfélagið þarf á að halda og þess vegna þarf að sjá til þess að tækifæri séu fyrir það unga fólk sem hyggst stunda þetta nám og gerir það. Að því leyti til trúi ég að þessi breyting geti leitt af sér góða hluti og ekki síst ef atvinnulífið kemur að málum og vonandi þá og væntanlega af krafti þannig að hægt sé að auka kraftinn í menntuninni og öllu því starfi sem hér um ræðir. Eins og oft áður með þessa ágætu hæstv. ríkisstjórn virðist hún ekki hafa stundað mikið samráð í sambandi við þennan gjörning og það er ekki gott því að hún lagði upp með mikil fyrirheit um samráð og samstarf en síðan hefur allt annað komið í ljós þegar tímar hafa liðið fram. Ég tel að ekki borgi sig að útiloka fyrir fram að þessi sameining geti leitt af sér góða hluti og vona sannarlega 

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að spyrja í allri hógværð: Hvaða voðalegu læti eru þetta? Það liggur fyrir að búið var að gera samning við Menntafélagið um reksturinn á Fjöltækniskólanum sem hefur verið í gildi frá 2003 og enginn hefur heyrt eða sagt annað en að það hafi gengið bærilega og þetta er bara framhald á þeim samningi um rekstur þessa nýja skóla. Að gefnu tilefni vil ég benda hv. þm. Ögmundi Jónassyni á að það er mikill munur á einkavæðingu og einkarekstri. Það er ekki verið að selja neinn skóla, það er verið að gera samning um að viðkomandi félag reki þennan skóla og það er tilgangurinn með þessu máli að gera góðan skóla að betri skóla. Það er engin mismunun höfð í frammi, öllum er jafn og opinn aðgangur að skólanum. Þetta félag og þetta samstarf er undir þeim formerkjum að ekki er ætlast til þess að ágóði verði af rekstri þessa skóla og ef um ágóða er að ræða rennur hann til skólarekstursins aftur. Hér er um að ræða eflingu menntunar sem hefur átt undir högg að sækja að undanförnu, það hefur verið mikið brottfall í iðnnámi og með þessu skrefi standa vonir til að bætt verði þar úr. Ég tel þetta vera mjög jákvætt spor og undrast allan þann hávaða og öll þau mótmæli sem þyrlað er upp og tel að það sé fyrst og fremst moldviðri.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða um samning sem hæstv. menntamálaráðherra undirritaði þann 29. febrúar við Menntafélagið ehf. Það er fróðlegt að fylgjast með því hvernig samfylkingarmenn engjast hér í spurningunni um það hvort um einkavæðingu sé að ræða eða ekki.  Út frá mínum sjónarmiðum er það allt í lagi. Það er ósköp eðlilegt að hv. málshefjandi, Kolbrún Halldórsdóttir, sé annarrar skoðunar og þeir sem standa með henni í flokki. Ég tel hins vegar að í þessum samningi kunni að felast ákveðnir möguleikar, við eigum ekki að líta á það sem verið er að gera sem algjörlega neikvætt. Um langa hríð hefur verið til staðar vandi tengdur iðn- og starfsnámi hér á landi. Ekki hefur verið borin nægileg virðing fyrir iðn- og starfsnámi og ekki hefur verið nægileg sókn í slíkt nám á undanförnum árum. Það hefur verið vandamál í íslensku þjóðfélagi, og verður hugsanlega vandamál til framtíðar, að við höfum ekki nægjanlega mörgum hæfum handverksmönnum á að skipa. Við skulum ekki gleyma einu: Evrópa varð rík álfa, ekki vegna þess að hún ætti svo mikið af andans mönnum, lögfræðingum, læknum eða prestum - þó að þeir séu allra góðra gjalda verðir, sérstaklega lögfræðingarnir. Evrópa varð rík álfa vegna þess að hún átti vel menntað vinnuafl, handverksmenn. Það gerði útslagið og að því verður að gæta að iðn- og starfsnámi á Íslandi og umbúnaði þess sé sýnd nægileg virðing.

Hæstv. forseti. Það er ekki óeðlilegt að talsverður hiti sé í þessari umræðu því að hér er um afar stórt mál að ræða. Ég er mikill stuðningsmaður öflugs iðnnáms á Íslandi en ég er líka mikill talsmaður þess að við stórar ákvarðanir af þessu tagi fái það fólk sem starfar á vettvangi að koma að. Ekki hefur verið haft samráð við starfsfólk Iðnskólans eða nemendur, í þessu máli hefur verið stjórnað ofan frá og niður. Fyrir ári ræddum við þetta sama mál á Alþingi Íslendinga, vorum með utandagskrárumræðu sem ég bað um þann 13. mars sl. Þá sagði hæstv. menntamálaráðherra að margt ætti eftir að leiða til lykta áður en þessi ákvörðun yrði tekin. Það leið tæp vika frá því að kennarafélagið í Iðnskólanum bað um fund í ráðuneytinu til að ræða þessi mál þar til búið var að undirrita samninginn. Ég segi því í fullum rétti: Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Þetta eru alla vega ekki vinnubrögð til að laða fram það besta í hugmyndum fólks sem veit um hvað málin snúast, nemendur og starfsfólk Iðnskólans í Reykjavík. Ég segi því: Hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki farið að þessu máli með þeim hætti sem t.d. þingmenn Samfylkingarinnar gerðu kröfu um að gert yrði. Ég get vitnað til orða Marðar Árnasonar og Katrínar Júlíusdóttur í þeim efnum en þau tóku til máls í umræðunni. Við hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem tekið hafa þátt í þessari umræðu, get ég sagt: Margt dapurlegt hefur gerst í herbúðum Samfylkingarinnar á þessu ári og ekki hefur verið farið að þeim kröfum sem menn settu fram fyrir ári. Hæstv. forseti. Ég vona að barninu hafi ekki verið hent með baðvatninu. Ég kvarta undan samráðsleysi - samningurinn virðist ekki vera aðgengilegur á heimasíðu ráðuneytisins heldur einungis fréttatilkynning og yfirlýsing um orðinn hlut - 

Frú forseti. Kannast einhver við þessa rullu? Kannast einhver við: „ekki nægjanlegt samráð, ekki nógu langur aðdragandi, þetta hefur ekki verið gert rétt, það átti ekki að gera þetta svona heldur hinsegin“? Þetta er alltaf sama gamla rullan sem kemur úr þessum herbúðum, ekkert efnisinnihald. Hversu oft þarf ég að taka fram að strax í upphafi þessa ferils var haft samráð við kennara og nemendur og haldinn upplýsingafundur með þeim? Hversu oft þarf ég að segja að haldnir hafa verið margir fundir með kennurum þar sem spurningum hefur verið beint til ráðuneytisins og þeim svarað eftir bestu getu? Skólameistari Iðnskólans í Reykjavík hafði reglubundið samráð við skólanefnd og upplýsti kennara. Það hefur verið mikið samráð í þessu ferli og upplýsingastreymi en prinsippið er: Eru menn sammála þessu rekstrarformi eða ekki? Það er sama hversu hlutirnir verða vel gerðir, Vinstri grænir munu alltaf verða á móti. Þetta er höggvið í stein: Vinstri grænir munu segja nei. Þeir munu ekki segja pass, þeir munu segja nei við öllum breytingum á rekstrarformi. Þeir munu fela sig á bak við þetta: Það er ekki nægilega mikið samráð, þetta er ekki nægilega vel undirbúið. Þetta er alltaf það sama. Aðalatriðið er að við erum að skapa hér tækifæri, mun meiri tækifæri en áður hafa verið, með því að skerpa tengslin á milli skóla, Iðnskólans og verkmenntaskóla, og tengsl þeirra við atvinnulífið. Eftir því hefur verið kallað og við erum að bregðast við því. Við erum að skoða hlutina í því samhengi sem allir þingmenn hafa kallað eftir, við erum að skoða þá í heildarsamhengi. Við leggjum annars vegar fram merkilegt frumvarp og eitt af því sem hefur verið haft að leiðarljósi í því er að efla iðn- og starfsnám og við ætlum okkur að gera það. Samhliða því komum við á fót öflugum skóla, enn öflugri skóla sem byggir á ákveðinni auðlind sem Iðnskólinn í Reykjavík hefur byggt á, m.a. á auðlindinni sem felst í þekkingu kennara. Við erum að efla Iðnskólann í Reykjavík og við erum að efla Fjöltækniskólann með þessari sameiningu, við treystum og trúum á það starfslið sem þar er. Með þessum aðgerðum samhliða - ég vona að hv. þingmenn Vinstri grænna ljái máls á framhaldsskólafrumvarpinu nú í vor - er ég sannfærð um að við munum efla iðn- og starfsnám til lengri tíma. 

Frú forseti. Á umræðufundi Stofnunar Sæmundar fróða og Umhverfisstofnunar í lok janúar sl. kom fram að frá árinu 2004 hafa olíuflutningaskip siglt um íslenska efnahagslögsögu á leið sinni frá Rússlandi til Norður-Ameríku. Á árinu 2007 fóru 212 olíuflutningaskip frá Murmansk vestur um haf með ríflega tvær milljónir lesta af olíu og 22% þessa flota eða 47 skip fóru á síðasta ári um íslenska efnahagslögsögu, 12% skipanna voru 100 þús. tonn að stærð eða meira en stærsti hlutinn var 25–75 þús. tonn að stærð. Frú forseti. Þetta eru bæði góðar fréttir og slæmar. Góðar fréttir vegna þess að hér er um talsvert færri skip að ræða en oft hefur verið talað um og vegna þess að þau eru minni en talið hefur verið. Slæmar eru fréttirnar vegna þess að þetta eru skip sem sigla utan venjulegra viðbragðs- og áhættusvæða hér á landi, þau sigla um mjög viðkvæm svæði, um uppeldisstöðvar nytjafiska og hjá lífríkum strandsvæðum. Jafnframt eru siglingaleiðir þeirra háskalegar, einkum úti fyrir Norðvesturlandi. Framhjásiglingar af þessu tagi fara um alþjóðleg hafsvæði þar sem íslensk lög gilda ekki. Til að takmarka þær eða stýra þeim þarf því að grípa til tiltekinna ráðstafana, fá samþykktar sérstakar takmarkanir eins og gert hefur verið við suðvesturströnd Íslands. Slíkar takmarkanir eru byggðar á áhættumati sem m.a. tekur tillit til umferðarþunga, stærðar skipa og annars sem gera þarf og einnig möguleika til að afstýra slysi eða draga úr afleiðingum þess. Ég hef því spurt hæstv. umhverfisráðherra hvað líði gerð áhættumats og viðbragðsáætlunar vegna þessara siglinga. Frú forseti. Þó að olíuflutningar um efnahagslögsöguna valdi vissulega áhyggjum eru olíuslys af því tagi þó barnaleikur á við það sem gæti gerst ef slys yrði við flutning á hráolíu til landsins en hráolía eyðist ekki í sjó eða á landi. Eina leiðin til að losna við hana úr lífríkinu á köldum svæðum er að moka henni upp með handafli og afleiðingarnar eru hörmulegar. Upplýst er að fjórða hvern dag mundi 100 þús. tonna skip lesta hráolíu til olíuhreinsistöðvar sem einhverjir hafa áhuga á - þar á meðal hæstv. sjávarútvegsráðherra - að reisa á Vestfjörðum. Þau skip mundu sigla þvert fyrir lífauðuga firði og flóa svo nærri landi að viðbragðstími yrði ákaflega lítill ef eitthvað bæri út af. Í mínum huga er því þörf á allt annars konar hættumati og viðbúnaði vegna flutninga til olíuhreinsistöðvar á Vestfjörðum en vegna flutninga á hreinsaðri olíu um efnahagslögsöguna. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvaða áhrif olíuhreinsunarstöð á Vestfjörðum mundi hafa á gerð slíks áhættumats.

Frú forseti. Umhverfisráðuneytið og Umhverfisstofnun hafa síðustu ár fylgst grannt með umræðum um auknar siglingar í Norðurhöfum og í kjölfar upplýsinga um aukna olíuflutninga frá Norðvestur-Rússlandi og hugsanlega stórflutninga þaðan til Norður-Ameríku var nefnd um innleiðingu laga nr. 33/2004, um varnir gegn mengun hafs og stranda, falið að skoða þessi mál að beiðni þáverandi umhverfisráðherra. Í greinargerð nefndarinnar frá því í febrúar 2006 var rætt um leiðir til að bregðast við þeirri þróun sem þá virtist vera fram undan. Ljóst er að þær siglingar sem þegar eru hafnar og hugsanleg þróun þeirra í framtíðinni munu breyta viðmiðum og áhættumati vegna siglinga við Ísland. Við þurfum að bæta eftirlit með umhverfi hafsins og efla viðbúnað við bráðamengun í hafinu umhverfis landið. Í því skyni hefur Umhverfisstofnun m.a. tekið þátt í margvíslegu alþjóðlegu samstarfi um eftirlit, viðbúnað og viðbrögð við bráðamengun hafs og stranda. Hér má nefna samráðs- og samræmingarstarf á vegum Evrópsku siglingaöryggisstofnunarinnar EMSA, svo sem um eftirlit með mengun sjávar með gervitunglum, samræmingu eftirlitsflugs og framkvæmd vegna bráðamengunaróhappa. Ísland er þó aðili að Kaupmannahafnarsamkomulaginu sem er samstarf Norðurlandanna um viðbrögð við mengunaróhöppum á sjó. Jafnframt hefur búnaður um borð í nýrri flugvél og nýju varðskipi Landhelgisgæslunnar verið hannaður í því ljósi að auka og bæta eftirlit innan íslenskrar mengunarlögsögu og bæta viðbrögð við bráðamengunaróhöppum á hafi úti. Umhverfisstofnun hefur gert viðbragðsáætlanir sem eru stigskiptar eftir umfangi óhappa og í þeim er m.a. gert ráð fyrir að óhapp geti orðið er varðar stórt olíuflutningaskip. Slíkt óhapp mundi kalla á utanaðkomandi aðstoð, aðstoð annarra ríkja ef eitthvað slíkt gerðist en slíkar áætlanir þarf alltaf að endurskoða reglulega og hafa til stöðugrar skoðunar. Um þessar mundir er verið að afla gagna um umfang og leiðir skipa frá Rússlandi vestur um til Ameríku. Jafnframt er horft til mismunandi leiða til að takmarka áhættu af siglingum umhverfis landið og vernda viðkvæm svæði. Nefnd samgönguráðherra um siglingaleiðir við Ísland er og að meta hvort ástæða sé til að stýra umferð skipa umhverfis landið frekar en nú er og þá hvaða leiðir henti best til þess. Vert er að geta þess í því sambandi að samkvæmt nýlegum upplýsingum frá Siglingastofnun hefur þróunin í olíuflutningum frá Rússlandi til Vesturheims ekki orðið eins hröð og ráð var fyrir gert fyrir aðeins fáeinum árum þegar fyrirætlanir rússneskra stjórnvalda og fyrirtækja gáfu tilefni til að ætla að tvö fullfermd 100 þús. tonna olíuskip færu dag hvern um íslenska lögsögu. Árið 2006 fóru 36 olíuskip þessa leið fram hjá Íslandi og 43 á nýliðnu ári eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Meðalstærð skipanna er um 45 þús. tonn en hluti þeirra eru auðvitað 100 þús. tonna skip. Þótt erfitt sé að spá um framtíðarþróunina í þessum efnum er það mat Siglingastofnunar að þessir stórflutningar muni ekki aukast í náinni framtíð. Það þýðir samt ekki að hægt sé að draga úr vinnu á þessu sviði, það er þvert á móti orðin staðreynd að stór olíuflutningaskip sigla hér fram hjá ströndum landsins og að óhöpp tengd þeim gætu haft mjög alvarleg áhrif á umhverfi, ímynd og efnahag Íslands. Ég vil láta skoða í samvinnu og samráði við samgönguráðuneyti hvernig hægt er að hafa áhrif á siglingaleiðirnar, það er vissulega ekki á mínu forræði en það er eitthvað sem þarf að beita sér fyrir. Varðandi hættumatið liggur nú aðeins fyrir ítarlegt mat fyrir suðvesturhluta landsins þar sem núverandi siglingar með olíu til landsins fara næst ströndu. Hinar alþjóðlegu siglingar með olíu fara hins vegar oftast fram næst norðvestur- og suðausturhluta landsins. Að síðustu vil ég koma inn á spurningu hv. þingmanns vegna hugsanlegra áhrifa af olíuhreinsunarstöð hvar sem hún yrði reist, ef til þess kæmi, þá liggur það hreinlega ekki fyrir, það eru engar þær upplýsingar í umhverfisráðuneytinu sem gera okkur kleift að meta nákvæmlega hvaða áhrif slík starfsemi hefði. Þó er auðvitað alveg ljóst að sigling olíuskipa meðfram ströndum, hvort sem um væri að ræða aðföng til stöðvarinnar eða sigling með afurðir mundi auka áhættu og mengunaróhöpp við strendur landsins 

Hæstv. forseti. Það er áleitin spurning sem hv. fyrirspyrjandi hreyfir hér sem veltir auðvitað upp þessum tilfinningum manns varðandi áform, þau glæfralegu áform, vil ég segja, um olíuhreinsunarstöð á Vestfjörðum. Ég vil fagna svari hæstv. umhverfisráðherra sem segir að hún vilji beita sér fyrir því að sá vandi sem hér um ræðir, aukin umferð olíuskipa um hafsvæðið í kringum Ísland, verði leystur eða ræddur á vettvangi umhverfisráðuneytis og samgönguráðuneytis sameiginlega. Við vitum um þau sjónarmið sem hæstv. samgönguráðherra hefur látið í ljósi varðandi olíuhreinsunarstöð á Vestfjörðum og þau skelfa mann. Maður er óneitanlega hræddur um að hæstv. umhverfisráðherra og sjónarmið hennar í þessum efnum gætu þá orðið að lúta í lægra haldi. Varnir gegn mengun hafs og stranda eru á ábyrgð okkar hér á Alþingi Íslendinga og ég hvet til þess að við tölum af alvöru 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra kærlega fyrir þessi svör. Ég neita því þó ekki að þau ollu mér nokkrum vonbrigðum. Ég sé ekki betur af svörunum en að ekki sé hafin gerð viðbragðsáætlunar vegna þessara olíuflutninga. Mér heyrðist hæstv. ráðherra vísa í þær viðbragðsáætlanir og það áhættumat sem gert hefur verið og þær aðgerðir sem gripið hefur verið til á þeim áhættusvæðum sem skilgreind hafa verið við landið en þau eru öll fyrir sunnan og suðvestan land þar sem skipin koma upp að landinu til þess að koma með vörur og olíuvörur hér inn til hafna. Ég vek athygli á því að þó að þessi olíuflutningaskip séu fá núna munu þau í samræmi við áætlanir Rússa fljótlega verða 300–400, það er þeirra áætlun um 2015. Hvað er hægt að gera? Ég vil hvetja ráðherrann til að láta nú strax fara að vinna viðbúnaðaráætlun í þessu skyni. Þar er hægt að afmarka siglingaleiðirnar og ég fagna því að það verði gert í samvinnu við samgönguráðuneytið. Einnig er hægt að loka viðkvæmum hafsvæðum sem eru skilgreind sem slík og það væri á verksviði hæstv. ráðherra. Það er líka hægt að takmarka umferð skipa með einfaldan byrðing og huga að nýjum búnaði til að takast á við olíuslys. Allt kostar þetta fé og fyrirhöfn en fyrst og fremst fyrirhyggju og ég verð að segja að ég hlýt að hafa nokkrar áhyggjur af stöðu mála vegna þess að við erum ekki viðbúin, ég tala nú ekki um ef menn ætla svo að fara að bæta olíuhreinsunarstöð ofan í kaupið 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að ef hugmyndir manna um að reisa olíuhreinsunarstöð einhvers staðar á Íslandi yrðu að veruleika er í mínum huga ljóst að það yrði ekki gert nema fram hefði farið áhættumat á siglingum olíuskipanna og því sem því fylgir. Það er alveg rétt, sem hv. fyrirspyrjandi bendir á, að ef flytja á aðföng til olíuhreinsunarstöðvar er verið að flytja þangað þrávirka hráolíu og ekkert er verra fyrir umhverfið á norðlægum slóðum, ég tek fyllilega undir það með hv. fyrirspyrjanda. Ég vildi bæta við svar mitt frá því áðan að ég er að láta skoða möguleika á að taka þátt í norrænu verkefni, samstarfsverkefni, sem varðar áhættumat á öllum siglingaleiðum á Norðurhöfum. Þetta mundi vonandi ná til þessara siglingaleiða austur, norður og vestur fyrir landið. Það er hins vegar ekki komið í ljós á þessari stundu. Ég held að það væri mjög heppilegt að gera slíkt áhættumat og slíka könnun í samstarfi við þjóðir sem eru að vinna svipað starf og hafa af því líka mikla reynslu, eins og t.d. Norðmenn. Við getum einungis grætt á því og samnýtt okkur þá vinnu. Vissulega þarf að vinna viðbúnaðaráætlun og samvinna þarf að vera á milli samgönguráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Það er eins og svo margt annað í umhverfismálunum að þau ganga þvert á öll ráðuneyti og flesta málaflokka. Ef að því kemur að hugmyndir manna um olíuhreinsunarstöð verða að veruleika 

Virðulegi forseti. Lengi hefur tíðkast að auka stöðugleika lítt lestaðra skipa á siglingu á úthafinu með því að þyngja kjölinn. Áður fyrr var algengt að nota grjót til þeirra hluta en nú á tímum eru skip hönnuð með tanka þar sem sjórinn gegnir hlutverki kjölfestunnar. Er þá sjó dælt inn í tankana eða úr þeim og þannig stýrt magni kjölfestunnar í samræmi við hleðslu skipsins. Því fylgir hins vegar að lífverur dreifast milli hafsvæða og það hefur verið metin sem ein af fjórum helstu ógnunum við lífríki hafsins. Samkvæmt upplýsingum sem finna má á vef Umhverfisstofnunar er talið að árlegur flutningur kjölfestuvatns um heimsins höf geti numið um 10 þúsund milljónum tonna og að á hverjum degi séu fluttar um 3 þúsund tegundir lífvera í kjölfestuvatninu. Hættan sú að lífverur berist til nýrra heimkynna og hafi alvarleg áhrif á vistkerfi svæðisins. Þekkt eru nokkur dæmi um mjög alvarleg umhverfisspjöll. Eitt versta dæmið er af völdum amerísku kambhveljunnar sem er marglyttutegund. Hún étur dýrasvif sem er mikilvæg undirstaða fæðukeðjunnar og eyðir því. Hún er talin eiga stóran þátt í hruni fiskstofna í Eystrasalti árið 1990. Einnig geta sjúkdómar borist í villta laxastofna á þennan hátt og er dæmi um slíkt í Færeyjum. Áríðandi er að könnuð verði staða þessara mála hér á landi enda miklir hagsmunir í húfi þar sem m.a. eru fiskstofnarnir við landið. Vita þarf hvort, hvar og í hve miklu magni kjölfestuvatn er flutt til landsins og losað hér og þá hvaðan þau skip koma. Til að hreyfa þessu máli hef ég leyft mér að flytja fyrirspurn í tveimur liðum til hæstv. umhverfisráðherra um losun kjölfestuvatns. Fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: 1. Hvaða athugun hefur farið fram á því hvort eða hversu mikið er um að skip losi kjölfestuvatn á íslensku hafsvæði? 2. Hvenær hyggst ráðherra staðfesta alþjóðlegan samning um aðgerðir í því skyni að draga úr óæskilegum áhrifum kjölfestuvatns og hvers vegna hefur staðfestingin dregist?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þannig er mál með vexti að losun lífvera með kjöfestuvatni á íslenskum hafsvæðum var lengi vel ekki talið vandamál. Rökin fyrir því voru að flest skip sem kæmu til landsins væru lestuð vörum og þyrftu því ekki að losa kjölfestu hér við land. Stór hluti vöruflutninganna var frá hlýrri hafsvæðum og var ætlað að lífverur sem hugsanlega væru í kjölfestunni ættu erfitt með að ná fótfestu hér við land ef um slíkt væri að ræða. Undanfarin ár hafa áhyggjur hins vegar vaxið af flutningi lífvera milli hafsvæða með kjölfestuvatni, m.a. vegna hlýnunar sjávar og frétta af tilvikum þar sem orðið hefur skaði af völdum framandi lífvera á lífríki. Umhverfisráðuneytið og Umhverfisstofnun fylgjast grannt með þróun mála á þessum vettvangi enda miklir hagsmunir í húfi fyrir okkur Íslendinga. Það verður hins vegar að segjast eins og er að ekki liggja fyrir nákvæmar rannsóknir á því hversu mikið er um að skip losi kjölfestuvatn á íslensku hafsvæði en ekki er hægt að útiloka losun hér við land, t.d. vegna lestunar iðnaðarframleiðslu svo sem á áli eða járnblendi. Hjá OSPAR-samningnum, um verndun Norðaustur-Atlantshafsins, hefur á undanförnum mánuðum verið unnið að leiðbeinandi reglum um losun kjölfestuvatns á svæðinu. Í síðustu viku voru þær endanlega samþykktar af öllum aðildarríkjum OSPAR. Þessar reglur eru ekki lagalega bindandi en stefnt er að því að innleiða þær með reglugerð í íslenskan rétt á árinu að höfðu samráði við hagsmunaaðila og umhverfisráðuneytið er að vinna að því. Hvað varðar síðari fyrirspurnina þá er sá samningur sem hv. þingmaður á við samningur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um meðferð kjölfestuvatns. Samningurinn hefur ekki tekið gildi þar sem aðeins 12 lönd með samanlagt 3,5% af heildartonnafjölda kaupskipa heims hafa staðfest hann en til þess að hann taki gildi þurfa 30 ríki með 35% af heildartonnafjölda að staðfesta hann. Það er hins vegar sjálfsagt að Ísland verði með fyrri skipunum, ef þannig má að orði komast, til að staðfesta samninginn ef það má verða til þess að draga úr hættu á flutningi óæskilegra lífvera með kjölfestuvatni og skapa viðbótaröryggi við reglugerðina sem fyrirhugað er að setja á grundvelli leiðbeininga OSPAR. Ég mun láta skoða þetta samhliða reglugerðarsmíðinni sem er brýnni í þessu samhengi þar sem samningur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar hefur ekki tekið gildi. Ef það er hins vegar mat sérfræðinga okkar og hagsmunaaðila að það sé mikilvægt fyrir íslenska hagsmuni að staðfesta samninginn mun ég leggja til að undirbúningur þess verði hafinn sem fyrst en eins og með aðra alþjóðasamninga er það hæstv. utanríkisráðherra sem ber hann upp til staðfestingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þau eru eins og hægt var að ímynda sér að þau gætu verið á þessu stigi máls. Það er jákvæður vilji til þess að skoða málið í ráðuneytinu og beita sér fyrir fullgildingu samningsins af Íslands hálfu ef það leiðir í ljós að lokinni athugun að það sé talið nauðsynlegt. Ég vil segja sjálfur sem skoðun mína eftir athugun málsins að ég tel engan vafa leika á því að það eru miklir hagsmunir í húfi og að við tryggjum þá betur en nú er með því að stuðla að því að þessi samningur geti öðlast gildi. Það sem fyrst og fremst þarf að fylgjast með, virðulegi forseti, er hvenær þau skip sem hingað koma með kjölfestuvatn skiptu síðast um vatn, þannig að hægt sé að fá upplýsingar um þetta atriði þegar skipin koma til landsins og haga málum í samræmi við það, því að það er ekki sama hvaðan þau koma eða hvenær þau tóku síðast vatn og hvar það var hvort þeim er heimilt að losa á rúmsjó eða við íslenskar strendur eða þurfi að losa í tanka í höfn. Allt þetta þarf að metast af þessum upplýsingum sem nauðsynlegt er að fá fram. Ég hvet til þess, virðulegi forseti, að umhverfisráðuneytið fyrir sitt leyti vinni áfram að þessu máli eins og ráðherrann hefur gefið til kynna og vænti þess að málið fái farsælan endi þannig að takist að auka öryggið og viðhalda því öryggi sem verið hefur varðandi varðveislu vistkerfisins í hafinu við Ísland.

Frú forseti. Það er kannski ekki miklu við það svar að bæta sem ég gaf áðan en það er samt mikilvægt að halda því til haga að hvað varðar samning Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar þurfa ríki að eiga hlutdeild í kaupskipaflota heimsins til þess að geta stuðlað að því að samningurinn taki gildi. Hvað varðar reglugerðina þá erum við að vinna að henni í umhverfisráðuneytinu úr því sem kemur frá OSPAR-samningnum. Þetta eru leiðbeinandi reglur en við munum setja þær í samræmi við íslenskan rétt og vonandi núna síðar á árinu. Ég ætla hins vegar að viðurkenna það, frú forseti, að ég hafði sjálf ekki gert mér grein fyrir því að við vissum í raun ekkert um það hvar og hvenær og hvernig menn losuðu kjölfestuvatn hér við strendur landsins eða í landhelginni og að því leyti til opnaði þessi fyrirspurn augu ráðherra fyrir ákveðnum vanda sem ég held að við ættum ekki að gera lítið úr.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn í þremur liðum til hæstv. sjávarútvegsráðherra um áhrif af samdrætti í þorskveiðum, sem er umtalsverður eins og kunnugt er, en leyfðar þorskveiðar á þessu fiskveiðiári eru aðeins 130 þúsund tonn en voru áður 193 þúsund tonn og samdrátturinn er því um þriðjungur. Við mat á áhrifum til lengri tíma skiptir auðvitað máli hversu lengi og viðvarandi samdrátturinn verður og þegar haft er í huga hvernig rökstuðningurinn er fyrir því að skera þurfi niður þorskkvótann svona mikið verður ekki hjá því komist að ætla að niðurskurðurinn hljóti að verða langvarandi. Meginröksemdin fyrir þessum niðurskurði er að draga úr veiðum á ungum fiski þannig að aldurssamsetning hrygningarstofnsins breytist og á þann veg að hann verði eldri að jafnaði, of mikið af hrygningarstofninum sé ungur fiskur og nýr fiskur þurfi vaxa upp þannig að að nokkrum árum liðnum verði aldurssamsetningin þannig að miklu stærri hluti hans en nú er sé eldri fiskur. Í ljósi þess að það tekur fjögur ár að fá nýjan árgang inn í hrygningarstofn frá hrygningu er augljóst að þetta tekur nokkuð langan tíma. Ég spyr því í fyrsta lagi: Hvenær áætlar ráðherra að leyfður þorskafli á einu fiskveiðiári hafi aftur náð a.m.k. 190 þúsund tonnum miðað við þær forsendur sem núverandi ákvörðun um 130 þúsund tonn byggist á? Meta þarf áhrifin af samdrættinum sem augljóslega verða í nokkur ár. Hæstv. ráðherra benti sjálfur á það á sínum tíma, í nóvember 2002 á heimasíðu sinni þegar hann var að meta þáverandi hugmyndir um samdrátt á þorskveiðum niður fyrir 200 þúsund tonn, að það hefði mikil áhrif á samþjöppun aflaheimilda að draga kvótann svona mikið saman á þann veg að minnkandi veiðiheimildir leiddu af sér aukinn samdrátt, aukna samþjöppun veiðiheimilda og að minnkandi magn af þorski mundi veikja stöðu okkar á erlendum fiskmörkuðum þannig að markaðsstaða okkar mundi versna. Því leyfi ég mér að spyrja í öðru lagi: Hver verður þróunin að mati ráðherra varðandi samþjöppun veiðiheimilda á samdráttartímabilinu? Og í þriðja lagi: Hvað telur ráðherra að skaði Íslendinga verði mikill vegna tapaðrar hlutdeildar á erlendum mörkuðum?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessar spurningar. Varðandi fyrstu spurninguna vil ég segja þetta: Þegar síðasta stofnmat fyrir þorsk var gefið út síðastliðið vor lá fyrir fyrsta mat á árgangi 2006. Árgangur 2006 hefur fyrst áhrif á aflamark fyrir fiskveiðiárið 2010/2011. Þar af leiðandi er óhægt um vik að gera framreikninga lengra en til ársins 2011. Meðalþyngd þorsks eftir aldri hefur farið lækkandi á undanförnum árum og er nú svipuð eða lægri en hún var þegar loðnustofninn hrundi um 1982. Ég vil taka það fram að í framreikningunum sem ég mun vísa til er gert ráð fyrir áframhaldandi lágri meðalþyngd en auðvitað getur breyting á meðalþyngd haft veruleg áhrif á það sem kemur á eftir og það verða menn að hafa í huga. Að gefnum þessum forsendum og að gefinni þeirri forsendu jafnframt að við styðjumst við 20% veiðihlutfall en við höfðum áður stuðst við 25% veiðihlutfall, en veiðihlutfallið hefur verið nokkru hærra en það, þá eru um 5% líkur á að afli ársins 2011 nái 190 þúsund tonnum. Í þessu sambandi vil ég þó taka fram eftirfarandi: Í fyrsta lagi er það svo að ef þetta gengur eftir sem hér er verið að stefna að, og það er auðvitað ein af forsendunum sem við erum að vinna út frá á grundvelli þeirra framreikninga sem ég vísaði til, er gert ráð fyrir að hrygningarstofninn sem skiptir mjög miklu máli í þessu sambandi fari úr 182 þúsund tonnum í 290 þúsund tonn árið 2011 eða stækki um 50%. Það er auðvitað heilmikill ávinningur í því. Í annan stað ef við skoðum viðmiðunarstofninn, þ.e. stofninn sem við leggjum til grundvallar þegar við erum að taka ákvörðun um kvótann, fjögra ára fiskur og eldri, var gert ráð fyrir því að hann væri um 650 þúsund tonn í fyrra þegar ákvörðun var tekin um minnkun aflans, það stefndi í að hann yrði á þessu ári 560 þúsund tonn en miðað við þetta verður hann á árinu 2011 orðin 790 þúsund tonn eða stækkar um 20% frá því sem hann var þegar við vorum að taka ákvörðunina. Ég vil líka vekja athygli á í þessu sambandi að ef við skoðum veiðihlutfallið sem við vorum með þegar við vorum að veiða 193 þúsund tonn var það hlutfall tæp 29%. Ef við notum sama veiðihlutfall og við notuðum þá væri viðmiðunarstofn upp á 790 þúsund tonn að gefa okkur um 230 þúsund tonna afla. Ég tel að af þessu megi sjá að við værum að ná þarna verulegum árangri og það var auðvitað það sem við vorum að stefna að og koma í veg fyrir að stofninn minnkaði. Með þessu erum við að stuðla að því að hann stækki auk þess sem breyting verður á aldurssamsetningu eins og hv. þingmaður rakti. Hv. þingmaður spyr líka um mat mitt á samþjöppun veiðiheimilda á samdráttartímabilinu. Þetta er matskennt í sjálfu sér, hins vegar hefur ríkisvaldið reynt að stuðla að því að koma í veg fyrir að menn þyrftu að grípa til þess að selja frá sér veiðiheimildir. Það var ákveðið að efla Byggðastofnun í þessu sambandi til að menn gætu fengið skuldbreytingar og frestun á afborgunum af lánum til þess m.a. að stuðla að því að menn væru ekki í þeirri stöðu að þurfa að selja frá sér aflaheimildir. Ég held líka, eins og við höfum séð, að það séu allar líkur á því að menn muni að reyna að hanga á aflaheimildum sínum vegna þess að það er augljóst mál að það er ekki mjög skynsamlegt fyrir þann sem er í þessari stöðu að selja aflaheimildir þegar þær eru í lágmarki, auðvitað reyna menn þá frekar að þreyja þorrann og góuna ef menn sjá að þessi uppbyggingarstefna ber árangur eins og ég var að reyna að færa rök fyrir hér. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hver ég telji að verði skaði Íslendinga vegna tapaðrar hlutdeildar á erlendum mörkuðum. Ég fer ekki í neinn launkofa með að það er augljóst mál að þegar við getum ekki skaffað afurðir úr 60 þúsund tonnum mun það auðvitað hafa þau áhrif að einhverjir markaðir munu svelta. Menn verða að taka þá ákvörðun núna að sinna einhverjum tilteknum mörkuðum, okkar verðmætustu mörkuðum, en við getum ekki sinnt með sama hætti öðrum mörkuðum. Á hinn bóginn, og það skiptir líka mjög miklu máli og ég held að þar séu hin miklu langtímaáhrif af þessu, hefur komið glögglega fram m.a. á fundum sem ég hef átt með kaupendum að íslenskum fiski að menn telja að það að við göngum í þetta verk núna og sýnum þessa miklu ábyrgð þrátt fyrir að við vitum að það hefur neikvæð skammtímaáhrif fyrir okkur bæði innan lands og fyrir atvinnugreinina sjálfa, hafi vakið athygli og þau viðbrögð á mörkuðum að menn telji að þetta þýði það í rauninni að Íslendingar séu að sýna að þeir eru ábyrg fiskveiðiþjóð sem er trú þeirri skoðun sinni að veiða með sjálfbærum hætti og það sé að skapa okkur forskot. Ég var í gær á mjög stórum fundi þar sem sátu um 500 manns víða að úr heiminum þar sem verið var að fjalla um þessa hluti og þar kom þetta mjög skýrt fram, t.d. hjá einum stærsta fiskkaupanda okkar í Þýskalandi, forstjóra Deutsche See, sem sagði það bókstaflega að fiskur frá Íslandi, veiddur innan íslenska kerfisins og unnin af Íslendingum væri í sjálfu sér vörumerki 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör sem mér finnst að mörgu leyti varpa skýrara ljósi á ákvörðun ríkisstjórnarinnar í sumar en verið hefur eða legið hefur fyrir. Í fyrsta lagi dreg ég þá ályktun af svörunum að það sé ómögulegt að spá fyrir um áhrifin af samdrættinum eða niðurskurðinum nema þrjú ár fram í tímann. Fiskifræðingarnir ráða því ekki við það, þeir hafa ekki nægar upplýsingar til þess að geta gert sé grein fyrir áhrifunum lengra fram í tímann en þrjú ár og það er mjög athyglisvert hversu skammt þekking þeirra nær hvað þetta varðar. Í öðru lagi dreg ég þá ályktun af því sem kom fram í svörum ráðherrans að það eru 95% líkur á því að leyfð veiði eftir þrjú ár verði innan við 190 þúsund tonn. Ég hef leyft mér að halda því fram að þessi áætlun sé byggð á því að það verði 130 þúsund tonna veiði í þrjú ár, síðan verði hægfara aukning upp í 190 þúsund tonn á þremur árum þaðan í frá þannig að samdráttarferlið verði sex ár. Ég fékk þá kenningu ekki staðfesta í svörum hæstv. ráðherra en ég verð þó að segja að mér finnst að hún hafi styrkst í ljósi þess sem fram kom hjá hæstv. ráðherra. Ég held að menn verði þá, að því gefnu að ríkisstjórnin haldi sínu striki hvað þetta varðar, að horfa á stöðuna í sjávarbyggðum landsins í miklu alvarlegra ljósi en menn hafa þó áttað sig á til þessa.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei, eins og hv. þingmaður veit, treyst mér til þess að spá langt fram í tímann á grundvelli þeirra upplýsinga sem hef haft einfaldlega vegna þess að það eru svo margir óvissuþættir sem vega inn í þetta, m.a. þyngdarþróunin í fiskinum sem hefur auðvitað afgerandi áhrif þarna. Hins vegar held ég að það hafi komið skýrt fram hjá mér að þetta upplegg sem við höfum lagt af stað með hefur alltaf gengið út frá því að uppbyggingin yrði ekki í neinum stökkum en hún yrði vonandi uppbygging og þær tölur sem ég var hér að vísa til um býsna hraða uppbyggingu hrygningarstofnsins og raunar viðmiðunarstofnsins líka, undirstrika það. Það er auðvitað ávinningur sem ég held að við eigum ekki að horfa fram hjá, 50% aukning annars vegar og 20% aukning hins vegar á þessum tíma. Síðan hefur auðvitað ástandið í hafinu heilmikið að segja um það hvernig þetta mun svo ganga eftir. Ég vísaði til þess að það væri miðað við að við værum með veiðihlutfall 20%, þá væru aðeins 5% líkur á því að við gætum veitt 190 þúsund tonn eða meira á árinu 2011. Þá skulum við ekki gleyma því að þegar við gætum veitt 193 þúsund tonn, sem er sú tala sem þarna var verið að vísa til, var veiðihlutfallið nærri 30%, 28 komma eitthvað prósent, tæplega 29%, þannig að ef við ætlum að skoða þetta í því samhengi finnst mér eðlilegt að við skoðuðum þá hugsanlegt veiðihlutfall í samræmi við það. Þess vegna held ég að það sé auðvitað rétt að við eigum að forðast að vera með einhverjar langtímaspár en engu að síður er þetta fullkomin vísbending um það sem kann að vera.

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér fram fyrirspurn til fjármálaráðherra um viðbrögð ríkisstjórnarinnar við verðsamráði olíufélaganna. Það er óþarfi að fara ítarlega í aðdraganda þess. Þegar Samkeppniseftirlitið hóf rannsókn á ólögmætu samráði olíufélaganna í desember 2001 kom það mönnum kannski ekki svo mjög á óvart en þegar rannsókninni lauk í janúar 2005 varð uppvíst að mati Samkeppnisstofnunar að olíufélögin hefðu hagnast um 6,5 milljarða kr. þannig að enda þótt þau hafi verið dæmd til þess að greiða hálfan annan milljarð í sekt áttu þau eftir 5 milljarða kr. Allflestir í samfélaginu urðu fyrir barðinu á þessu framferði olíufurstanna að einhverju leyti enda flestir í nútímasamfélagi háðir kaupum á olíuvörum og ekki síst ríkið. Á því tímabili sem hér um ræðir mun ríkið í sex eða sjö tilvikum hafa boðið út kaup á olíuvörum, m.a. fyrir Vegagerðina, Landhelgisgæsluna, Símann, Póstinn og lögregluumdæmi. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar voru rædd í tvígang á Alþingi á árinu 2005 en þá þegar hafði Reykjavíkurborg höfðað mál gegn olíufélögunum þremur, Keri, Skeljungi og Olís. Nú er nýfallinn dómur í Hæstarétti í máli Reykjavíkurborgar. Hann féll 9. febrúar sl. og þar kemst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að sýnt sé að olíufélögin hafi með ólöglegu samráði bakað Reykjavíkurborg tjón. Borginni voru dæmdar 73 milljónir í skaðabætur og 6 millj. kr. voru dæmdar í bætur til Strætós, auk vaxta og málskostnaðar. Þessi dómur er talinn fordæmisgefandi, einkum vegna þess að hann er þannig orðaður að það er talið að erfitt verði fyrir olíufélögin að halda því fram að þau hafi ekki haft hag af samráðinu eða að þau hafi ekki bakað öðrum tjón. Ég vil spyrja af þessu tilefni hvar málið sé statt. Orðalag fyrirspurnar minnar gefur til kynna að þegar ég setti hana fram vissi ég ekki af því að ríkið hafði 7. febrúar 2006 höfðað mál því það hefur lítið farið fyrir fréttum af því. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hverjar eru bótakröfurnar og hvar er málið statt?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina, en ríkið fól sama lögmanni meðferð þessa máls og rak málið fyrir Reykjavíkurborg. Hugsanleg bótakrafa ríkisins vegna verðsamráðs olíufélaganna er hins vegar mun flóknara mál en krafa Reykjavíkurborgar vegna samráðsins. Það skiptir mestu að ríkið gekk ekki til samninga við neitt olíufélaganna á grundvelli útboðsins árið 1996 þegar dómsmálaráðuneytið og Landhelgisgæslan buðu út olíuviðskipti sín og fyrir liggur að olíufélögin höfðu samráð í tilboðum sínum. Úrlausnarefnið er því að leiða fram hvort tjón hafi orðið af samráðinu og hvert það tjón muni vera. Lögmaður ríkisins hefur ritað olíufélögunum bréf og óskað eftir viðurkenningu þeirra á skaðabótaskyldu og upplýsingum um viðskipti. Hvoru tveggja var hafnað. Nú liggur fyrir dómur Hæstaréttar í máli Reykjavíkurborgar en hann veitir mikilvægar upplýsingar um mat á sönnun í svona málum sem þýðingarmikið er að hafa þegar metið er hvort málsókn ríkisins sé líkleg til að leiða til viðurkenningar á bótaskyldu og greiðslu skaðabóta. Unnið hefur verið að gagnaöflun og lögmaður ríkisins telur að ljúka megi mati á því hvort líklegt sé að málsókn leiði til þess að bætur verði dæmdar innan tíðar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra kærlega fyrir þessi svör. Það er nokkuð dapurlegt að ríkið skuli vera svona aftarlega á merinni í þessum efnum eins og svarið ber í raun vott um. Eins og ég rakti áðan lauk rannsókn áfrýjunarnefndar samkeppnismála í janúar 2005 og málshöfðunin var 7. febrúar 2006, rúmu ári eftir að niðurstaðan fékkst. Maður hefði haldið að þegar um svo stórt svikamál er að ræða þar sem stofnanir ríkisins sjálfar, Samkeppniseftirlitið og lögreglustjóri, komast að þeirri niðurstöðu að um sviksamlegt framferði hafi verið að ræða þá væri það hlutverk ríkisins að ganga á undan með góðu fordæmi. Það var því miður aldeilis ekki og það eru margir aðrir sem urðu fyrri til og nú munu tveir dómar fallnir. Mér þykir líka nokkuð furðulegt að ríkið skuli hafa byrjað á því að óska eftir skriflegri játningu á því frá olíufélögunum að þau hafi hagnast á þessu samráði og að þau hafi valdið ríkinu tjóni. Vera kann að það sé erfiðara að sanna bótakröfurnar hjá ríkinu en hjá öðrum en það var ekki við því að búast að játning fengist í þessum efnum, það lá alveg ljóst fyrir að þó að þessir olíufurstar játuðu samráðinu sem slíku harðneituðu þeir alla tíð að hafa valdið tjóni eða hagnast nokkuð á þessu. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum, að láta flýta gagnaöfluninni og 

Frú forseti. Hvatningunni er vel tekið og ég tel að við höfum verið heppin með val á lögmanni í þessu tilfelli. Hann hefur sýnt það að hann kann til verka í málum sem þessum. Hins vegar er það nú þannig að sekt um samráð þýðir ekki endilega að hægt sé að sýna fram á skaðabótaskyldu. Það er auðvitað hlutverk þeirra sem vinna að málinu að vinna úr þeim gögnum og sjá hvort þau eru þess eðlis að líklegt sé að skaðabótaskylda yrði dæmd í málinu. Það er það sem verið er að gera núna og vonandi kemur niðurstaða úr því innan tíðar svo hægt sé að ganga frá málinu.

Frú forseti. Mér barst nýlega í hendur ályktun frá þroskaþjálfum í Vestmannaeyjum sem dagsett er 23. janúar 2008 en ályktunin er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: Þroskaþjálfar í Vestmannaeyjum lýsa yfir þungum áhyggjum vegna þeirra áhrifa sem ólokinn þjónustusamningur milli ríkis og Vestmannaeyjabæjar er farinn að hafa á starfsemi í málefnum fatlaðra. Nú er komið á annað ár frá útrunnum þjónustusamningi og við þetta ástand getum við sem störfum í málaflokknum ekki unað. Við þroskaþjálfar í Vestmannaeyjum skorum á viðsemjendur, ríkið og Vestmannaeyjabæ, að klára samninginn hið fyrsta. Við skorum á ríkið að leggja til það fjármagn sem til þarf svo að hægt sé að starfa hér á viðunandi máta með tilliti til þróunar og stefnu í málefnum fatlaðra. Undir þessa ályktun rita þroskaþjálfarnir Binna Hlöðversdóttir, Hulda Líney Magnúsdóttir, Guðbjörg Guðmundsdóttir og Jóhanna Hauksdóttir. Samrit af ályktuninni var send hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, aðstoðarmanni ráðherra, ráðuneytisstjóra, bæjarstjóra Vestmannaeyja og framkvæmdastjóra fjölskyldu- og fræðslusviðs Vestmannaeyjabæjar. Þessi ályktun sem mér barst í hendur gaf mér tilefni til þeirrar fyrirspurnar sem ég ber hér upp við hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra: Í fyrsta lagi er spurt að því hvað valdi því að þjónustusamningur milli ríkis og Vestmannaeyjabæjar um málefni fatlaðra sem rann út árið 2006 hafi ekki verið endurnýjaður og hver sé staða viðræðna um endurnýjun samningsins. Í öðru lagi er spurt að því hversu margir þjónustusamningar ríkis við sveitarfélög um málefni fatlaðra bíði endurnýjunar og við hvaða sveitarfélög. Ég tel afar brýnt að styrkja þessa umönnun, þessa þjónustu við fatlaða, og þá verður ramminn að vera klár og augljós. Ég bendi líka á það að þetta varðar fyrst og fremst atvinnu kvenna og atvinnustaða þeirra og atvinnutækifæri á landsbyggðinni eru almennt bágborin. Það er illt að svo langur tími hefur liðið frá því að þjónustusamningurinn rann út og ég vænti þess að hæstv. ráðherra félags- og tryggingamála bregðist við og gefi mér og þeim þroskaþjálfum sem ályktunina sömdu skýr svör.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta mál en félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur síðastliðið ár unnið að endurnýjun þjónustusamninga við þau sveitarfélög sem hafa tekið að sér að sjá um þjónustu við fatlaða samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og þeim reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í lögunum gegn ákveðinni greiðslu úr ríkissjóði. Með þessum þjónustusamningi hafa ráðuneytið og Vestmannaeyjabær ákveðið að halda áfram því samstarfi sem hófst í janúar 1997 en síðasti samningur gilti til 31. desember 2006. Báðir samningsaðilar hafa fallist á efni samningsins, þ.e. þjónustusamningsins milli ráðuneytisins og Vestmannaeyjabæjar og til stendur að undirrita hann á næstu dögum. Samningurinn gildir út árið 2008 og jafnframt er í samningnum fjárhagslegt uppgjör vegna ársins 2007. Í samningnum eru margar nýjungar frá fyrri samningi og er hann jafnframt ítarlegri og tryggir enn betur stöðu samningsaðila en fyrri samningur. Meginmarkmið samningsins er að samþætta þjónustu við fötluð börn og fullorðna í heimabyggð og fella hann eins og frekast er unnt að starfsemi annarra þjónustuaðila. Með þessu er gert ráð fyrir að framkvæmd þjónustunnar sé nær notendum hennar og því sé allt aðgengi að henni greiðara. Það er mat samningsaðila að með þessum samningi náist aukin skilvirkni, betri nýting fjármuna og að gæði þjónustunnar verði meiri. Í samningi þessum er þess einnig sérstaklega gætt að hugað sé að réttindagæslu til handa fötluðum börnum og fullorðnum sem tryggir rétt þeirra til þjónustu svo og sjálfsákvörðunarrétt fullorðinna. Þá er gert ráð fyrir að notað verði nýtt þjónustumat við að leggja mat á hvers konar þjónustu sé þörf í Vestmannaeyjum og í hvaða mæli. Mun þetta nýja mat auðvelda allt verklag við mat á þjónustuþörfum þannig að auðveldara verður fyrir aðila að komast að niðurstöðu. Jafnframt hefur það legið fyrir frá upphafi að hugað hefur þurft að ýmsum málum sem ekki hafa verið auðveld úrlausnar. Það er m.a. skýringin á hvað þetta hefur dregist þar sem halli hefur verið á rekstrinum hjá Vestmannaeyjabæ miðað við fyrri þjónustusamninga sem gerðir voru við bæinn. Ástæða þess var fyrst og fremst að rekstur kertaverksmiðjunnar og rekstur sambýlisins í Vestmannaeyjum hefur reynst þungur í skauti. Fulltrúar ráðuneytisins hafa fundað reglulega síðustu mánuði með fulltrúum Vestmannaeyjabæjar og á þessum fundum hefur verið reynt að skýra þá kostnaðarhækkun sem orðið hefur á þjónustu við fatlaða í Vestmannaeyjum. Í fyrirliggjandi samningi er gert ráð fyrir verulegri hækkun fjárveitinga frá fyrri samningi en um er að ræða tæpar 24 millj. kr. eða hækkun úr 87 millj. kr. í rúmar 110 millj. kr. Ég fagna þeirri niðurstöðu sem náðst hefur við þessa samningagerð. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ráðuneytinu, fötluðum og starfsmönnum málaflokksins fyrir bestu að Vestmannaeyjar sjái áfram um þjónustu við fatlaða í sveitarfélaginu. Hv. þm. Atli Gíslason spurði hversu margir þjónustusamningar ríkis við sveitarfélög um málefni fatlaðra bíði endurnýjunar og við hvaða sveitarfélög. Félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur síðastliðið ár unnið að endurnýjun þjónustusamninga við þau sveitarfélög er hafa tekið að sér að sjá um þjónustu við fatlaða samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og þeim reglugerðum sem settar hafa verið með stoð í þeim lögum gegn ákveðinni greiðslu úr ríkissjóði. Síðasta sveitarfélagið í þessum hópi er Vestmannaeyjabær. Því bíða engir samningar endurnýjunar og vona ég að þetta svari fyrirspurnum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég fagna því ef samningar eru að nást í þessu máli. Það hefur skipt miklu máli að þessi þjónusta hafi verið unnin á þann veg sem verið hafði. Ég man að á meðan ég var í bæjarstjórn lögðum við ríka áherslu á að viðhalda þessum samningi og ná samningi þannig að hægt væri að veita þessa þjónustu eins vel og kostur er. Ég fagna því að hæstv. félagsmálaráðherra lýsir því yfir að samningar eru að nást í þessum efnum eða að minnsta kosti liggja fyrir drög. Ef þau eru á þann veg að hægt sé að veita þessa þjónustu með þeim hætti sem lög kveða á um og nauðsynlegt er, þá lýsi ég yfir sérstakri ánægju með þá niðurstöðu. 
            

Frú forseti. Ég fagna svari hæstv. ráðherra og vonast til þess að samningurinn verði endurnýjaður eins og fram kom í svarinu á allra næstu dögum þannig að þetta mikilvæga starf sem þarna er unnið sé tryggt. Hjá mér vaknar hins vegar sú spurning af hverju samningstíminn er jafnstuttur og raun ber vitni - ef ég heyrði rétt - þ.e. út árið 2008 en ekki lengur. Ég hefði líka kosið að heyra nánari skýringar á þeim drætti sem orðið hefur þennan tíma á því að samningurinn væri gerður og líka skýringu á halla í rekstri. Það rekur mig til að segja jafnframt að fjárhagsstaða sveitarfélaga á landsbyggðinni er almennt slök og það kallar á, eins og við í Vinstri grænum höfum margoft sagt, að útvíkka tekjustofna sveitarfélaga þannig að þau séu betur í stakk búin til þess að mæta félagslegum skyldum eða skyldum sínum við íbúa sveitarfélaga. Það liggur líka fyrir að færa eigi þennan málaflokk fatlaðra til sveitarfélaga á næsta árum. Það er því mjög mikilvægt að fjármagn sé tryggt til að þróa þjónustuna og fylgja eftir þeirri hugmyndafræði sem hefur verið mótuð af félags- og tryggingamálaráðuneytinu í drögum að skýrslu, Mótum framtíð. Þjónusta við fötluð börn og fullorðna , sem er frá desember 2006. En það allra brýnasta í þessu máli er að tryggja fjármagn til langs tíma, að horfa til framtíðar, horfa til margra ára í senn þannig að ekki þurfi að koma til þess að samningar séu lausir eða að engir þjónustusamningar séu í gangi í jafnlangan tíma og raun ber vitni. Ég ítreka að lokum þakkir mínar til hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það er vel hægt að taka undir að það er bagalegt þegar dráttur reynist við að koma á þessum samningum. Ég hygg að á því séu nokkrar skýringar m.a. þær sem ég nefndi hér áðan að það hefur tekið tíma að ná saman um t.d. kertaverksmiðjuna og sambýlið sem hafa verið þyngri fjárhagslega en menn töldu. Síðan hefur það komið upp, ekki bara í þessum samningum heldur kannski líka öðrum samningum þar sem ráðuneytið hefur verið að gera þjónustusamninga, að ágreiningur hefur verið um hvort ákveðnir hlutir, ég nefni til dæmis um liðveislu sem sveitarfélögin hafa viljað setja yfir á ríkið, falli undir ríkið eða sveitarfélög. Eins og hv. þingmaður veit skiptist liðveisla og frekari liðveisla annars vegar milli ríkisins og sveitarfélaganna og menn hafa þurft að liggja yfir þessu. Það hefur sem sagt verið ágreiningur um kostnað við kertaverksmiðjuna og síðan hvar ýmis stuðningsúrræði ættu að liggja. Ég held að mikilvægast sé að þessir samningar hafa náðst. Þó að þetta hafi tekið langan tíma þá hefur ýmislegt komið út úr þessu og haft góð áhrif á alla umræðu. Félagsþjónustan í Vestmannaeyjum hefur t.d. áhuga á auknu samstarfi við ráðuneytið og svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Suðurlandi. Einnig hefur Félagsþjónustan komið á laggirnar samstarfi við Sjónarhól, ráðgjafarmiðstöð og fleiri aðila í þessu ferli. Þarna er um verulegar breytingar að ræða, 24 millj. kr. aukning. Ég býst við því að menn hafi viljað hafa gildistímann ekki lengri heldur en til 2008 til þess að meta þá reynsluna af þessum nýja samningi. Vonandi vinda menn sér þá nýjan samning áður en þessi rennur