Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. flytur brtt. við þetta frv. á þskj. 552. Fyrri brtt. er við 2. gr. frv. Í 1. tölul. þeirrar greinar segir, að fasteignir skuli metnar með því verði, sem ákveðið verður af þeirri landsnefnd, sem vinnur að samræmingu fasteignamatsins, skv. l. nr. 33 frá 1955. En síðan frv. var lagt fyrir þingið, hefur landsnefndin lokið starfi sínu, og hið endurskoðaða fasteignamat gekk í gildi 1. þ.m. samkv. auglýsingu í Lögbirtingablaðinu, sem dags. er 30. apríl. Er því lagt til, að breytt verði orðalaginu í upphafi 1. tölul. og það verði þannig: „Fasteignir skulu metnar með því verði, sem ákveðið er í nýja fasteignamatinu skv. lögum nr. 33 1955, er gekk í gildi 1. maí 1957.“ Hér er aðeins lagfæring á orðalagi vegna þess, sem gerzt hefur, siðan frv. var lagt fram, en engin efnisbreyting á frv. Þá er einnig í a-lið fyrri brtt. lagt til að orða nokkuð öðruvísi og greinilegar ákvæðið um endurskoðun á matsverði lóða, sem landsnefndin, er starfaði skv. l. nr. 33 1955, á að framkvæma. En óbreytt eru fyrirmæli frvgr. um yfirnefnd, sem áfrýja megi til úrskurðum landsnefndarinnar um kæruatriði. Í b-lið fyrri brtt. leggur meiri hl. til, að fiskiskip skuli reiknuð með vátryggingarverði að frádregnum 40%, en samkvæmt frvgr. er frádrátturinn 331/3 %. Og í c-lið er till. um, að frá tryggingarverði annarra skipa og flugvéla skuli draga 25% í stað 20%. 2. brtt. meiri hl. er við 7. gr. frv. Í 1. málsgr. þeirrar frvgr. segir, að félög skuli annast greiðslu á þeim hluta skatts, sem lagður er á félagsmenn þeirra eða hluthafa vegna eigna í félögunum. En síðar í sömu málsgr. segir, að félögin hafi rétt til þess að endurkrefja félagsmenn eða hluthafa um þær skattupphæðir, er þau þurfa að greiða vegna eigna þeirra í félögunum. Meiri hl. gerir till. um viðbót við málsgr. Er þar í fyrsta lagi ákvæði um, að ákvörðun félags um það, hvort nota skuli endurkröfuheimildina, skuli tekin á aðalfundi þess. Þá segir einnig svo í brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Nú krefur hlutafélag hluthafa um endurgreiðslu á þeim skatti, sem það varð að greiða hans vegna, og er honum þá heimilt að greiða félaginu með hlutafjáreign sinni í því, á verði, sem svarar til mats á eignum félagsins til þessa skatts.“ - Með því að veita þessa heimild er stefnt að því að auðvelda hluthafa greiðslu til hlutafélags á skatti, sem það kann að krefja hann um samkvæmt endurkröfuheimildinni. - Í framhaldi af þessu er svo lagt til í niðurlagi brtt., að ef hlutafélag eignast sjálft meira en 10% af greiddu hlutafé í félaginu, vegna þess að hluthafi notar heimildina til að afhenda því hlutafjáreign til greiðslu á skatti, sem það hefur krafið hann um, skuli það heimilt, án þess að leyfi sé fengið frá ráðherra. En í lögunum um hlutafélög, sem vitnað er til í brtt., er ákvæði um, að félag megi ekki eiga meira en 10% af greiddu hlutafé nema með leyfi ráðherra. Þetta eru þær breytingar, sem meiri bl. n. vill gera á frv. Minni hl. fjhn. hefur skilað framhaldsnál. á þskj. 558. Þar er skráð, fremst á þskj., að mál þetta hafi sætt óþinglegri meðferð. Ég get ekki séð, að þessi ummæli hv. minni hl. hafi við nokkur rök að styðjast. Mér er ekki vel ljóst, hvers vegna minni hlutinn heldur þessu fram, skilst þó helzt, að hann vilji byggja ummæli sín á því, að meiri hl. mælti með frv. óbreyttu við 2. umr., en áskildi sér rétt til að flytja brtt. síðar og hefur nú lagt fram brtt. við 3. umr. málsins. En slík málsmeðferð er engin nýlunda. Það kemur oft fyrir, að þingnefndir fresta ákvörðun um brtt. þar til milli 2. og 3. umr. máls. Hef ég ekki fyrr heyrt það talið óþinglegt og vil því mótmæla þessum orðum hv. minni hluta. Minni hl. n. ber fram nokkrar brtt. á þskj. 558. Meiri hl. getur ekki á þær fallizt og leggur á móti því, að þær verði samþykktar.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að víkja nokkuð að því, sem fram kom síðast í ræðu frsm. meiri hl. fjhn., að hann mótmælti því, sem kemur fram í nál. okkar minni hl. um meðferð þessa máls, að við teljum, að vegna hinnar óþinglegu meðferðar höfum við talið nokkur knúna til að gefa út framhaldsnál., sem nú liggur fyrir á þskj. 558. Frsm. meiri hl. telur, að meðferð þessa máls sé á engan veginn óþingleg og ekki með öðrum hætti en mjög oft tíðkist, og mótmælir þess vegna því, sem um þetta er haldið fram. Ég verð að upplýsa það hér, að fyrir mér hef ég ekki minni mann í þessu efni en hæstv. forseta Sþ., sem á sæti í þessari n., í meiri hl., og þegar við vorum að ræða þessa meðferð, viðhafði þau orð, að hún væri a.m.k. óþingleg. En það, sem hér er um að ræða, er nánar tiltekið, að mjög veigamikið mál, eins og stóreignaskattsfrv., liggur fyrir í n., og það liggja fyrir í n. mjög margar brtt. og rökstuddar brtt. og athugasemdir frá minni hl., en meiri hl. fæst ekki til að taka afstöðu til þeirra innan n., áður en málið fer til 2. umr. Sjá menn af þessu, að slíkt er næsta óþingleg meðferð, þegar þannig háttar, að það liggja fyrir í n. margvíslegar brtt. og athugasemdir, sem ekki er hægt að ætlast til og var ekki ætlazt til út af fyrir sig að meiri hl. féllist á, en hann varð þó a.m.k. að gera minni hl. grein fyrir því, að hve miklu leyti eða að hve litlu leyti hann vildi fallast á þessar brtt., og við tókum það beinlínis fram, að afstaða okkar til málsins hlyti af þessu að mótast. Og við ræddum um það innan fjhn., að við fulltrúar Sjálfstfl. í n. teldum næsta óeðlilegt og óþinglegt að leggja fram okkar brtt., eins og málið var í pottinn búið við 2. umr., vegna þess að við vildum forðast að þurfa að taka upp deilur um málið eða einstakar brtt., sem ef til vill átti eftir að verða samkomulag um í n. Við höfðum rökstudda ástæðu til þess að ætla, að meiri hl. mundi að einhverju leyti verða okkur sammála um nauðsyn á breyt. á frv., enda varð líka sú raunin á, að þó að ekki væri beinlínis fallizt á okkar tillögur, hefur meiri hl. n. flutt brtt. á þskj. 552. Þetta er auðvitað óþinglegt, eins og hæstv. forseti Sþ. tók fram í n., og í reyndinni leiðir það til þess, að einni umr. verður í raun og veru minna um slíkt mál en þingsköp að öðru leyti áskilja. Ég skal að öðru leyti gera grein fyrir þeim breyt., sem við í minni hl. fjhn. leggjum til á þskj. 558 að gerðar verði á þessu máli. Fyrst vil ég minna á, að í nál. minni hl. á þskj. 488 er alvarlega varað við samþykkt þessa máls, bæði í því formi, sem það er, og einnig almennt, og um það fjallað, hversu óheillavænleg áhrif ætla má að samþykkt þessa máls nú geti haft á þróun efnahags- og atvinnulífs í landinu. Það hefur verið á það bent, hversu óeðlilegt það sé og óvarkárt að leggja á stóreignaskatta æ ofan í æ með stuttu millibili, og sé það nokkuð og allt annað en hitt, þó að bæði við og aðrar þjóðir grípum til þess eða teljum nauðsynlegt að grípa til þeirra ráðstafana að leggja á stóreignaskatta, þegar átt hafa sér stað verulegar umbyltingar og raskanir í efnahagslífi þjóðfélagsins eða þjóðfélaganna, eins og t.d. oft hefur átt sér stað í sambandi við styrjaldir og afleiðingar þeirra og skattamál í framhaldi af því, eða gagngerðar og róttækar breytingar á efnahagskerfi þjóðarinnar, eins og átti sér stað með setningu gengisbreytingarlaganna frá 1950, en í þeim voru einnig ákvæði um stóreignaskatt. En eins og við bendum á, er mjög ólíku saman að jafna, álagningu stóreignaskatts í sambandi við slíkar ráðstafanir, sem eru gerðar samhliða öðrum ráðstöfunum til að stuðla að stöðugu verðlagi og jafnvægi í þjóðarbúskapnum, verðuppbótum á sparifé, eins og þá var, og mörgum öðrum ráðstöfunum, eða nú, þegar ekki er með neinu móti hægt að réttlæta eða tengja þennan stóreignaskatt við þær aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er næsta furðulegt, með hverjum hætti stóreignaskatturinn er réttlættur í grg. frv. af hálfu hæstv. ríkisstj.: „Nauðsyn ber til“, segir í grg., með leyfi hæstv. forseta, „að vinna gegn nýrri verðbólgumyndun, og einn þátturinn í því er álagning þess skatts á stóreignir, sem frv. þetta fjallar um.“ En siðan eru ákvæði í frv. um það, að einmitt skattheimtufénu á að verja til fjárfestingaraukningar í þjóðfélaginu, og verður þess vegna á engan hátt hægt að skilja þetta sem ráðstöfun til þess að vinna á móti verðbólgumyndun, heldur þvert á móti. En af þessum sökum, að við teljum, að hér standi mjög ólíkt á og við álagningu stóreignaskattsins 1950, höfum við varað við þessari skattheimtu nú og af tveimur ástæðum augljóslega, að þessi skattheimta mun ekki í framkvæmdinni bitna verst á þeim, sem skatturinn er heimtur af, heldur á öllum almenningi í þessu landi, vegna þess að eins og lánsfjármálum er varið hjá okkur, þar sem flestar eða allar greinar atvinnulífsins berjast við lánsfjárskort, getur slík skattheimta eins og þessi ekki til annars leitt en að enn tilfinnanlegri verði þessi lánsfjárskortur, því að skatturinn verður ekki greiddur nema að einhverju verulegu leyti með nýjum lántökum frá lánastofnunum til þeirra, sem skattinn eiga að greiða, og það enda þótt skatturinn megi greiðast á 10 árum. En það væri auðvitað til stórra bóta að lengja greiðslutímann, eins og við m.a. leggjum til í okkar brtt. En við þetta bætist svo hitt, að aftur á móti er skatturinn ekki veruleg fjáröflun í fjárhagskerfi þess opinbera, þegar hugsað er til þess, að áætlanir eru uppí, þó að þær séu allar á reiki, um ca. 80 millj. kr. skatt, sem eigi að greiðast á 10 árum. Hann verður því í sjálfu sér að hlutfallslega litlu gagni þeim, sem eiga að njóta hans, þ.e. byggingarsjóði og veðdeild Búnaðarbankans, miðað við aðrar ráðstafanir, sem líklegar hefðu verið til þess að efla þessa aðila, en bitnar hart á atvinnulífinu og efnahagsþróuninni almennt. 1. brtt. okkar við þetta frv. er sú, að ákvæðið í 1. tölulið 2. gr. um sérstakt mat á einstökum lóðum skuli fellt úr lögunum. Við teljum, að það sé með öllu ósæmandi lagaákvæði, að þriggja manna nefnd sé falið það vald að mega endurskoða eða geta endurskoðað einstakar eignir tiltekinna manna algerlega af handahófi í sambandi við skattlagningu eins og þá, sem hér er um að ræða. Minni hl. hefur því lagt til, að þetta ákvæði sé algerlega fellt niður og lóðirnar sæti hinu almenna mati eins og fasteignirnar. Sýnist einnig, að það sé nokkuð sæmilegt, þegar gert er ráð fyrir að fimmtánfalda fasteignamatið við mat á fasteignunum frá því, sem verið hefur. Nú var það svo, að innan fjhn. virtist þegar í upphafi skilningur eða nokkrar undirtektir hjá meiri hl. um, að þetta væri ekki gott ákvæði og gæti leitt til handahófs í framkvæmd málsins, sem ómögulegt væri að sjá fyrir um, hversu mikið ranglæti gæti af stafað. Meiri hl. flytur þess vegna brtt. við þetta ákvæði 2. gr. á þskj. 552, og við í minni hl. teljum það nokkuð til bóta, heldur geðfelldara og áferðarfallegra en þessi vanskapnaður, sem í frv. var og er ósæmandi. En þó tel ég, að það gangi allt of skammt og það sé því miður þrátt fyrir þessa brtt. hætt við, að á verulegan hátt sé hægt að mismuna mönnum í sambandi við þetta lagaákvæði. Óttast ég, að öll kurl séu ekki komin til grafar í þeim efnum eða komi ekki fyrr en síðar til grafar í þeim efnum, og almennt má líka segja sem svo: Hvers vegna á að vera að taka hér sérstaklega út úr lóðirnar og tilskilja sérstakt mat á þeim umfram aðrar eignir? Í greinargerð frv. er reynt að réttlæta þetta, vegna þess að mjög miklar verðbreytingar hafi orðið á einstöku stöðum á landinu á lóðum, þar sem þéttbýlismyndun hefur átt sér stað, og á þetta fyrst og fremst kannske og nær eingöngu við um Reykjavík. Þetta má að vissu leyti til sanns vegar færa. En það sýnir einmitt, hvað við erum komnir út á hálan ís, að gera sér grein fyrir, hvernig einstaklingar hér í Reykjavík margir hverjir, sem eiga lóðir hér í miðbænum eða við miðbæinn og engar aðrar eignir og ekki lausafjármuni, eiga að greiða kannske hundruð þúsunda af verðmæti þessara lóða, þegar búið er umfram 15% margföldunina að skella á það sérstöku mati. Þessir menn mega ekki afhenda lóðirnar, eins og þær eru metnar, nema samþykkt verði brtt., sem við flytjum um það. Og það er mjög líklegt, að það sé fjöldi manna, sem slíkar lóðir kann að eiga, en eiga, eins og ég sagði áðan, ekki aðra fjármuni og a.m.k. ekki lausafjármuni og eiga því ekki annars úrskosta en að reyna þá að selja lóðirnar öðrum og fá út úr þeim nægjanlegt fjármagn til þess að standa ríkinu skil á þessum skatti. En ég hygg, að menn hljóti að vera sammála um, að slík eignayfirfærsla, knúin fram af jafnósanngjörnum skattalögum og hér er um að ræða, sé næsta óheilbrigð og óeðlileg í þjóðfélaginu. Við leggjum því mjög mikla áherzlu á það í minni hl., að í. brtt. okkar, sem lýtur að því að fella niður öll ákvæði um mat á einstökum lóðum, verði samþykkt, og teljum, að brtt. meiri hl. gangi allt of skammt, þó að hún sé, eins og ég sagði áðan, nokkuð til bóta. Þá er 2. brtt. okkar, við 2. mgr. 1. töluliðar 2. gr., en það er ákvæði í frv. um, að frá matsverði frystihúsa, sláturhúsa og annarra húseigna, sem notaðar eru fyrir vinnslustöðvar sjávarafurða og landbúnaðarafurða, skuli draga 20%. Þegar slík upptalning er gerð eins og þarna á vissum eignum, sem megi draga frá matsverðinu 20%, verður eðlilegt, að menn spyrji sjálfa sig: Vegna hvers þessar eignir, sem þarna eru taldar upp, og vegna hvers ekki aðrar, a.m.k. þær aðrar eignir, sem að öllu leyti má telja sambærilegar við þær, sem hér eru upp taldar? Og ef við athugum lög um sérstakar fyrningarafskriftir frá 1946, nr. 59, er þar einmitt upptalning á vissum eignum og verðmætum, sem mega njóta hinna sérstöku fyrningarafskrifta, og þar eru taldar upp allar þessar eignir, sem í þessari mgr. 2. gr. eru taldar, en umfram það eru í þeirri upptalningu dráttarbrautir og síldarverksmiðjur. Nú má segja, að undir þetta mætti kannske færa síldarverksmiðjur og þyrfti ekki að taka það sérstaklega fram, því að þær verði taldar sem vinnslustöðvar sjávarafurða, og væntanlega yrði á það fallizt, ef á reyndi. En þá leggjum við til, að dráttarbrautum verði bætt þarna inn, og þegar litið er á upptalninguna sem slíka, sýndist okkur, að skammt væri til þess að veita sömu heimild öðru iðnaðarhúsnæði, þar sem hér er alls staðar um iðnaðarhúsnæði í sjávarútvegi eða landbúnaði að ræða, og leggjum þess vegna til, að sú viðbót komi einnig til greina. Þetta mundi leiða til þess, að verulega fleiri eignir en upp eru taldar þarna fengju að njóta 20% frádráttar við matið en einmitt þær eignir, sem eru í atvinnurekstri landsmanna og myndazt hafa af arði atvinnurekstrarins. Segja má, að við álagningu þessa stóreignaskatts væri mjög æskilegt, ef almennt væri hægt að koma inn ákvæði um það, að verðmætum, sem eru í atvinnurekstrinum og hafa skapazt fyrir arð af atvinnurekstrinum, væri meira og minna hlíft í þessum efnum eða undanþegin. En ég sé nú ekki, hvernig raunar væri bægt að gera það og þess vegna verði það ekki gert nema að einhverju leyti með ákvæðum eins og þessu, sem hér er um að ræða og stefnir í þessa átt, og öðrum ákvæðum t.d., sem ég kem síðar að, þar sem skip eru og flugvélar, við mat á þeim má draga frá tiltekinn hundraðshluta, þegar eignin er virt, og einnig í sambandi við ákvæðið um, að nýbyggingarsjóðir séu frádráttarbærir við mat á eignunum, eins og var í stóreignaskattsákvæðunum frá 1950 og við leggjum til að tekið verði upp í þessa löggjöf. Ég vildi alvarlega biðja hv. þm. að athuga það, sem felst í þessari brtt., og á erfitt með að trúa því, að þegar þm. athuga þetta nánar, geti þeir ekki fallizt á, að það sé næsta eðlileg sú breyting, sem í þessu er fólgin, og sanngjörn og nokkuð mikils virði fyrir atvinnureksturinn og iðnaðinn í landinn, sem Alþ. með ýmsum öðrum ráðstöfunum, bæði nú og fyrr, hefur verið að reyna að styðja, eins og hv. þm. er kunnugt um. Þá kem ég að 3. brtt. okkar, þar sem frv. kveður á um, að við matsverð fasteigna, eins og það er ákveðið samkvæmt framansögðu, skuli bæta 200% álagi. Við leggjum til, að í stað 200% álags komi 150% álag. Í þessu sambandi vil ég minna á, að með eldri ákvæðum frá 1950 um stóreignaskatt var fasteignamat margfaldað með tölunum frá 3 til 6, mismunandi eftir stöðum eða fólksfjölda kaupstaðanna. Nú er hins vegar ákveðið, að allt fasteignamatið skuli þrefalda fyrst, og síðan á að miða við 200% álag, sem leiðir til þess, að hér í Reykjavík verður miðað við fimmtánfalt fasteignamat frá því, sem verið hefur að undanförnu. Landsnefndin, sem vann að þessum málum, hefur lagfært fasteignamatið, grundvöll þess, áður en þessi fimmtánföldun kemur til, eða við það nýja fasteignamat, sem í gildi gekk 1. maí s.l. Og við höfum í nál. okkar viljað vekja athygli á, hvað mikla hækkun hér er um að ræða frá fyrra mati til stóreignaskatts, ef samþ. verður 200% álagið óbreytt, og svo hins vegar, ef okkar brtt. um 150% álag yrði samþ. En samanburðurinn er sá, eins og kemur fram í nál. okkar, að í Reykjavík var eftir gömlu stóreignaskattslögunum miðað við sexfalt fasteignamat, eftir ákvæðum frv. fimmtánfalt, og það er m.ö.o. 150% hækkun frá fyrra mati til stóreignaskatts. Á Akureyri var áður fimmfalt, eftir frv. 9.6falt, 92% hækkun; í Hafnarfirði fimmfalt áður, eftir frv. 13.8-falt, eða 176% hækkun frá fyrra mati til stóreignaskatts. Á Akranesi, í Keflavík og Vestmannaeyjum var áður ferfalt, verður nú eftir frumvarpsákvæðinu 13.8-falt, eða 245% hækkun frá fyrra mati til stóreignaskatts. Í Gullbr.- og Kjósarsýslu var áður þrefalt, nú 10.8-falt, eða 260% hækkun; í Árnes- og Rangárvallasýslu ásamt fleiri stöðum áður þrefalt, eftir frv. 9.6-falt, eða 220% hækkun; og í Eyjafjarðarsýslu, Neskaupstað, á Sauðárkróki, í Ólafsfirði ásamt fleiri stöðum áður þrefalt, nú 7.8-falt, eða 160% hækkun; og loks í S. Múlasýslu, á Patreksfirði, í Stykkishólmi og á Seyðisfirði áður þrefalt, nú sexfalt, eða 100% hækkun. Það er m.ö.o. lagt til í þessu frv. um stóreignaskatt, að matsverð fasteigna verði stórkostlega hækkað frá því matsverði, sem lagt var til grundvallar 1950, og vek ég alveg sérstaka athygli á því, að eins og búið er nú að lagfæra grundvöllinn í fasteignamatinu, verður hækkunin mjög misjöfn. Og það er eðlilegt, að menn spyrji þá eða finnist nokkuð órökstutt, að t.d. skuli hækkunin nú verða 245% og 260% á Akranesi, Keflavik, Vestmannaeyjum og Gullbr.- og Kjósarsýslu og á Selfossi, en ekki nema 100% annars staðar og t.d. 92% á Akureyri. Minnst er hækkunin á Ísafirði og Siglufirði, eða 50% frá matinu, sem lagt var til grundvallar við stóreignaskattinn 1950. Þegar við fórum nánar að athuga þetta, reyndum við að gera okkur grein fyrir, hver eðlileg hækkun væri, miðað við breyttar aðstæður, frá því að stóreignaskatturinn var lagður á 1950, og taldist þá til, að skynsamlegast væri í þessu efni að miða við byggingarvísitöluna og hvað hún hefði hækkað á þessum tíma. Er nánar gerð grein fyrir því á bls. 2 í nál. okkar, en miðað við byggingarvísitöluna eða hækkunina á henni, ætti hækkunin að vera nokkuð nálægt því að vera frá 135% til 143 eða 144% hér í Reykjavík, og til samræmis við það gerðum við okkar tillögu um, að álagið yrði 150%, sem er nokkru hærra, en ekki 200%, eins og er í frv. Er þó, ef sú till. yrði samþ., veruleg hækkun frá fyrra mati til stóreignaskatts, eða 108.33% hækkun í Reykjavík, 60% hækkun á Akureyri, 130% hækkun í Hafnarfirði, 187.5% hækkun á Akranesi, Keflavík og Vestmannaeyjum, 25% hækkun á Ísafirði, 200% hækkun í Gullbr.- og Kjósarsýslu og Selfossi, 166.67% hækkun í Árnessýslu, 116.67% hækkun í Eyjafjarðarsýslu, Neskaupstað, Sauðárkróki, Ólafsfirði ásamt fleiri stöðum, og 66.67% hækkun í S.-Múlasýslu, Patreksfirði, Stykkishólmi og Seyðisfirði. Hér er sem sagt, jafnvel þó að okkar till. verði samþ., um verulega mikla hækkun frá matsverðinu, sem lagt var til grundvallar við álagningu síðasta stóreignaskatts, að ræða, og sýnist eftir atvikum vera nokkurt samræmi hins vegar í hækkuninni, ef grundvöllurinn, eins og ég gerði grein fyrir, er miðaður við hækkaða byggingarvísitölu á þessum tíma. Þá er 4. brtt. okkar, þ.e. í sambandi við frádráttinn, sem heimilaður er frá vátryggingarverði skipa og flugvéla, þegar matsverð þeirra er ákveðið til stóreignaskatts. Í frv. er gert ráð fyrir, að fiskiskip skuli reiknuð með vátryggingarverði að frádregnum 33 1/3% og önnur skip talin með vátryggingarverði að frádregnum 20%. Meiri hl. leggur til, að frádráttarheimildin hækki á fiskiskipum úr 331/3% upp í 40% og önnur skip og flugvélar úr 20% upp í 25%. Við leggjum til, minni hl. í fjhn., að öll skip skuli reiknuð, hvort sem það eru fiskiskip eða önnur, með vátryggingarverði að frádregnum 40%. Ég held, að það sé tæplega hægt að rökstyðja ástæður fyrir því, að það sé ekki heimilt að draga frá vátryggingarverði jafnháa tölu á öðrum skipum en fiskiskipum. Það er að vísu svo, að sum fiskiskip hafa barizt í bökkum og búið við mjög erfiðan rekstur á undauförnum árum og kannske almennt erfiðari en önnur skip, verzlunarskip og flutningaskip. En á það er þá einnig að líta, að þeir aðilar, fiskiskipin, hafa notið margvislegra styrkja og hlunninda frá því opinbera, sem hinum aðilunum hefur ekki verið látið í té, enda er langsamlega stærstur hluti annarra skipa, sem hér væri um að ræða, þ.e.a.s. verzlunarskip og flutningaskip, meira og minna í eign almenningssamtaka hjá okkur, þar sem er annars vegar skipafloti Eimskipafélags Íslands og hins vegar Sambands ísl. samvinnufélaga. Vildi ég mega ætla, að hv. þm. gætu fallizt á þessi sjónarmið að draga frá vátryggingarverði allra skipa 40%, eins og við leggjum til. En þá kem ég að flugvélunum, þar sem í frv. er lagt til að megi draga 20% frá vátryggingarverði, þegar matsverð er ákveðið, en meiri hl. leggur til, að hækkað verði upp í 25%. Þegar stóreignaskatturinn var á lagður 1950, voru flugvélarnar metnar eins og lausafé, og í l. sjálfum voru því miður ekki nein ákvæði um það. En við framkvæmdina var stillt upp sérstökum skala, sem farið var eftir við mat á lausafé, og þegar sá skali er hafður í huga núna, ef t.d. matið á lausafénu væri eitthvað hliðstætt og þá, fá flugvélarnar hér miklu verri hlut en áður og það engu síður, þó að heimilt sé að hækka upp í 25% það, sem draga megi frá matsverðinu, og töluvert miklu verri aðstöðu en við stóreignaskattinn síðast, enda þótt till. okkar um heimild til að draga 50% frá vátryggingarverðinu verði samþ. Ég hygg, að það muni ekki vera fjarri lagi, að flugvélaeign Flugfélags Íslands verði með ákvæðum þessa frv. metin helmingi hærri en samkv. l. um stóreignaskatt frá 1950 og þeirri framkvæmd, sem fylgt var þar um mat á lausafé. Ég held, að það hljóti að vera af yfirsjón og misskilningi, sem þetta er sett í þessu marki inn í frv., og ég held einnig, að hv. meiri hl. n. hafi ekki áttað sig nægjanlega á nauðsyn þess að auka stórlega frádráttinn við matsverðið á flugvélum, því að hvaða ástæða er líka í raun og veru til þess? Alþ. er öðrum þræði að taka á ríkissjóð stórkostlegar ábyrgðir fyrir tugi eða hundruð milljóna króna fyrir þennan atvinnurekstur landsmanna, sem svo blessunarlega hefur blómgazt á undanförnum árum, að hann hefur þó ekki þurft að njóta styrkja frá hinu opinbera, enda þótt hann hafi aldrei skilað neinum arði, svo að heitið geti, til þeirra aðila, sem til hans hafa stofnað. Ég vil því alvarlega mega vænta þess, að á þetta verði litið og fallizt á till. okkar um, að heimilt sé að draga 50% frá vátryggingarverði flugvélanna, þegar matsverð þeirra er ákveðið. Þá kem ég að brtt. okkar við 3. málsgr. 2. tölul. 2. gr., þ.e.a.s. um matsverðið á lausafénu. Þar stendur í frv., með leyfi hæstv. forseta: „Um matsverð á vélum, áhöldum og öðru lausafé, sbr. e-lið 19. gr. laga nr. 46/1954, skulu settar sérstakar reglur.“ Það eru m. ö. o. engin föst ákvæði í frv. sjálfu um það, hvernig matsverðið á lausafé skuli ákveðið, en um það skuli settar sérstakar reglur. Það verður samkvæmt þessu algerlega á valdi þess ráðh., sem fer með framkvæmd þessara mála, að ákveða, hvernig lausaféð skuli metið. Nú skal ég viðurkenna, að það eru ákvæði þessu hliðstæð í eldri skattalögum og það var ekki heldur tekið ákveðið fram í l. um stóreignaskatt frá 1950, hvernig matið skyldi framkvæmt. En á þessu eru stórir gallar, og það er í sjálfu sér, þegar menn íhuga það betur, lítt viðunandi að ganga þannig frá löggjöf, að það er útilokað að gera sér grein fyrir, hversu álagið verður mikið á lausafjáreign manna. Við gerum ekki neinar getsakir um, að óhóflega mundi verða í þetta farið, en það, sem við leggjum áherzlu á, er þetta, að borgarinn er í raun og veru þarna varnarlaus og löggjafinn gefur með slíku ákvæði framkvæmdavaldinu heimild til þess að leggja skatta á eftir mati framkvæmdavaldsins sjálfs. Þess vegna er okkar till., að það sé ákveðið í löggjöfinni sjálfri, hvernig ákveða beri matsverðið á lausafjármunum, alveg að sínu leyti á sama hátt og frv. felur í sér ákvæði um það, hvernig meta beri fasteignirnar, skipin og flugvélarnar, eins og ég hef verið að tala um, og leggjum við því til, að um þetta verði sett þannig ákvæði, að matsverð á vélum, áhöldum og öðru lausafé skuli vera kostnaðarverð að frádregnum löglegum afskriftum. Nú kann að vera, að einhverjum finnist, að við höfum ekki hitt þann rétta mælikvarða í þessu sambandi, og þá mundum við auðvitað vera viðmælanlegir um að rökræða það og taka tillit til annarra sjónarmiða, sem kynnu að verða fram sett. En þó teljum við sjálfir, að það sé mjög eðlilegur mælikvarði, sem hér er á lagður, en veigamest atriðið hitt, að frá löggjöfinni sjálfri sé þannig gengið, að hún feli í sér rammann um það, hvernig matsverð eignanna er fundið, en það sé ekki algerlega og óbundið látið á vald ráðh. eða þeirra, sem fara með framkvæmd málanna. Þá er næsta till. okkar sú, til viðbótar því, sem segir í frv., að ógreiddur söluskattur vegna viðskipta 1956 og ógreidd slysatrygginga- og atvinnurekendaiðgjöld vegna ársins 1956, samkv. lögum um almannatryggingar, teljast með skuldum til frádráttar eignum, sömuleiðis ógreidd gjöld til atvinnuleysistryggingasjóðs, að við þetta bætist einnig tekjuskattur, stríðsgróðaskattur og útsvar reiknað af tekjum ársins 1956. Hér er um að ræða eignauppgjör miðað við tiltekinn dag, 31. des. 1956, og þá skilst okkur, að rétt sé, að frá eignum, sem þá eru fyrir hendi, megi draga ekki aðeins tilteknar skuldir, eins og þarna eru upp taldar, heldur allar skuldir. Eðli málsins samkvæmt skulda borgararnir tekjuskatt, eignarskatt og útsvar af tekjum ársins 1956, enda þótt ekki sé búið að ákvarða, hvað sú skuld er há, um áramótin og sé ekki af skattayfirvöldum gert fyrr en síðar. Hins vegar má telja víst, að þessar ákvarðanir verði búið að taka, þegar stóreignaskatturinn, sem hér um ræðir, kemur til innheimtu, og sé því auðvelt að framkvæma þetta atriði þeirra hluta vegna. Við sýnum fram á það með dæmi á bls. 3 í nál. okkar, hversu óréttlátt er að leggja stóreignaskatt á eignina án þess að draga frá tekju- og eignarskattinn, og ef miðað er við tiltekið dæmi, kemur fram, að af 700 þús. kr. nettótekjum, sem tiltekið félag, sem þarna er tekið, hefur í tekjur 1956 og hækkað hefur þá nettóeign þess um þá upphæð, mun félagið hafa greitt 600 þús. kr. í skatta og útsvör á árinu 1957, þegar stóreignaskatturinn verður á lagður. Þess vegna teljum við, að þegar stóreignaskatturinn er lagður á, beri að draga frá þessa upphæð, sem langflestir munu einmitt á þeim tíma vera búnir að greiða ríkinu, sem skuld við það, áður en skatturinn er reiknaður út. Þetta sýnist mjög eðlilegt og sanngjarnt og ég vil segja alveg hliðstætt við þær aðrar greiðslur, sem heimilað er að draga þarna frá eignum, eins og ógreidd slysatrygginga- og atvinnurekendaiðgjöld, gjöld í atvinnuleysistryggingasjóð o.fl., sem upp er talið í frv. Þá er næsta brtt. okkar, þ.e. 2. brtt., en þær brtt., sem ég hef nú talið og eru 7 talsins, eru allar við 2. gr. Næsta brtt. okkar er við 4. gr., og efni hennar er, að draga megi frá, þegar verið er að meta eignir aðila, allt það fé, sem lagt hefur verið í nýbyggingarsjóði skv. lögum nr. 20 1942 og lögum nr. 46 1954, hvort sem búið er að verja því til kaupa á framleiðslutækjum eða ekki, enn fremur að með eignum félaga teljist eigi heldur innistæður þeirra í sparisjóði. Þegar stóreignaskatturinn var á lagður 1950, var heimilað að draga frá matsverði eignanna það fé, sem lagt hafði verið í nýbyggingarsjóði, hvort sem var búið að verja því til kaupa á framleiðslutækjum eða ekki, og þetta varð einmitt sérstaklega útgerðarfyrirtækjunum veigamikið atriði. Annars hefðu þau átt mjög erfitt með að standa undir þessum skatti. Nú er að vísu heimilt að draga frá matsverði skipanna og ýmissa eigna 20 og 25%, ef brtt. meiri hl. verður samþ., og 33 og 40% af fiskiskipunum, sem voru ekki hliðstæð ákvæði um þá, og mun gefa hlunnindi sem ég hef ekki getað reiknað út, hvort eru meiri eða minni en þau hlunnindi, sem veitt voru varðandi ákvæðin um frádrátt nýbyggingarsjóðanna. En við teljum engu að síður, að það sé rétt að taka upp að nýju eldra ákvæðið um það, að fé, sem í þá hefur verið varið á þessu tímabili, megi draga frá matsverði eignanna. Svo höfum við lagt til, að ef félögin, sem ég efast nú um að sé mikið um, eigi innistæður eða hafi átt innistæður í sparisjóði, þá séu þær ekki taldar með við eignauppgjörið, heldur dregnar frá, og er það til samræmis við ákvæði 3. gr. um sparifé einstaklinga. Þá kem ég næst að brtt. við 6. gr., en eftir frv. er lagt til, að ef skatturinn er hærri en 10 þús. kr., sé gjaldanda heimilt að greiða allt að 90% af því, sem þar er fram yfir, með skuldabréfum, er hann gefur út, en ríkisstj. ákveður form og texta skuldabréfanna, og andvirði bréfanna greiðist með jöfnum afborgunum á eigi lengri tíma en 10 árum og séu vextir af þeim 6%. Við teljum, að hér sé allt of skammt gengið, það beri að lengja greiðslufrestinn, og leggjum til, að hann sé færður upp í 15 ár. Ég minni á það, að með ákvæðunum um stóreignaskatt í lögunum frá 1950 var heimilt að greiða stóreignaskattinn á 20 árum, og það verður einnig að hafa hér í huga, að mjög margir þeirra, sem nú verða fyrir því, að á þá verður lagður þessi stóreignaskattur, ef að lögum verður, eiga enn ógreiddan mikinn hluta af fyrri stóreignaskatti, sem á hefur verið lagður fyrir 7 árum. Ég held, að það mundi verða til mikilla bóta fyrir einmitt atvinnureksturinn og atvinnustarfsemina að lengja lánstímann úr 10 árum upp í 15 ár, en hitt verði það erfitt, að félög og einstaklingar eigi erfitt undir því að standa. Og þótt ekki væri nema vegna annarra ákvæða í okkar skattalöggjöf, þá held ég, að enginn aðili geti skilað þeim arði af sínum atvinnurekstri, að hann eigi eftir það, sem síðan á að greiða í þennan stóreignaskatt, enda þótt það megi deila því á 10 ár, því að það er rösklega gengið samkvæmt öðrum lögum fram í því að taka í ríkissjóð og sveitarsjóði af tekjum manna, sérstaklega þegar um hátekjur er að ræða. Á hinn bóginn skiptir þetta ekki verulega miklu máli fyrir þá aðila, sem eiga að njóta skattsins, eins og ég sagði áðan. Þó að gert væri ráð fyrir, að áætlanir stæðust um 80 millj. kr. á 10 árum, 8 millj. kr. á ári, þá er þetta ekki það, sem veldur neinum straumhvörfum til stuðnings byggingarsjóði ríkisins annars vegar og veðdeild Búnaðarbankans, og mundi ekki miklu muna þessa aðila, þótt þeir fengju þetta á 15 árum í staðinn fyrir á 10 árum og þá einar 6 millj. kr. í staðinn fyrir 8 millj. kr. En veigamikið atriði er þetta bæði fyrir einstaklingana og atvinnureksturinn, og þess vegna tel ég mjög mikið atriði, að hv. þm. skoði hug sinn vel um það, áður en þeir hafna því að gera þessa breytingu. Þá leggjum við einnig til, að við þessa gr. bætist eftirfarandi ákvæði: „Til greiðslu á skattinum er heimilt að afhenda eignir með því matsverði, sem ákveðið er samkvæmt lögum þessum.“ Eftir stóreignaskattsákvæðunum eða lögunum frá 1950 var heimilt að afhenda eignirnar með því matsverði, sem ákveðið var í lögunum, til greiðslu á skattinum, og ég hygg, að það hafi ekki nema í til þess að gera fáum tilfellum verið gert. En það er rökstuðningur fyrir slíku ákvæði eins og þessu, að stundum getur viðkomandi aðila verið algerlega ókleift að inna af höndum þennan stóreignaskatt, ef hann má ekki afhenda eignina upp í skattinn, og í öðru lagi er slíkt ákvæði mikilsverður öryggisventill fyrir borgarana, að matið á eignunum verði hóflegt, og það hefur þeim mun meiri þýðingu nú en áður, ef ekki verður samþ. brtt. okkar um að fella niður sérstaka matið á lóðunum, jafnvel þó að samþ. verði brtt. meiri hl. fjhn. um það atriði. Þessi brtt. er þess vegna í senn sanngirniskrafa og mikilsvert öryggi fyrir skattþegnana. Loks leggjum við til, að fellt verði niður ákvæði um það, að félög hafi rétt til þess að endurkrefja félagsmenn eða hluthafa um þær skattupphæðir, er þau þurfa að greiða vegna eigna þeirra í félögunum. Meiri hl. hefur fallizt á nokkra brtt. við þetta ákvæði, þó að hann fallist ekki á okkar sjónarmið að fella þetta alveg niður. Teljum við í minni hl. það til bóta, þó að það gangi of skammt, en það er bæði til bóta, að ákvæði eru sett um, að aðalfundir þurfi að taka ákvarðanir um þetta í hlutafélögunum, og þar kemur inn viðurkenningin á réttmæti þess, að aðili megi þó greiða skattinn með þeirri eign, sem hann á, og eftir því mati, sem á hana hefur verið lagt, eða m.ö.o. að hann megi greiða eignina með hlutabréfum sínum, sem þá verða metin í hlutfalli við eignir viðkomandi hlutafélaga. Þetta verður þannig með till. meiri hl. viðurkennt í þessu einstaka tilfelli, en ætti að sjálfsögðu að vera sú almenna regla, sem við einnig leggjum til að verði með breytingunni á 6. gr. Ég hef nú rakið þessar einstöku brtt., sem við í minni hl. flytjum á þskj. 558, og ég vil fastlega mega vænta þess, áður en málið verður afgr. hér í d., að þm. geri sér fulla grein fyrir því, hvort ekki sé bæði réttmætt og skylt að taka að verulegu eða miklu leyti til greina það, sem við höfum lagt til, enda þótt samkomulag hafi ekki orðið um það innan fjhn. Ég hygg, að þetta mál í heild mundi fá töluverða lagfæringu, ef allar okkar brtt. verða samþ. Þó yrði málið aldrei glæsilegt, og ég hygg, að það verði seint til sóma þeim, sem nú standa að flutningi þess, og eigi eftir að hafa í för með sér eða leiða í ljós margháttuð tilfelli, sem sýna, hversu ógeðfelldur og óeðlilegur þessi skattur er, eins og hann nú ber að. Það er ekki aðeins, að það verkar almennt lamandi á uppbyggingu í efnahagsog atvinnulífi þjóðar, þegar menn mega búa við það æ ofan í æ, að án tilefnis eða annarra orsaka í þjóðfélaginu sé verið eftir á að taka af þeim þær eignir, sem myndazt hafa, og þetta lamar efnahagslífið, því að eignasöfnunin hjá einstaklingum og félögum er grundvöllurinn undir blómlegu efnahagslífi og atvinnulífi í landinu, en verður lítils virði, þegar því er hins vegar kippt af hinum einstöku og safnað í sameiginlegan sjóð, eins og hér er um að ræða og greinilega kemur nú fram varðandi þetta mál, eins og ég sagði áðan, vegna þess að það ræður engu verulegu til hagsbóta fyrir þá, sem skattsins eiga að njóta, miðað við það, sem hægt væri að áskilja þessum aðilum á annan hátt. T.d. er hér verið að tala um, að veðdeild Búnaðarbankans eigi að fá eitthvert brot af þessum skatti á næstu árum, en á sama tíma er beinlínis í fjárl. tugum og hundruðum millj. varið til ýmissa þarfa landbúnaðarins á undanförnum árum og nýjar skattheimtur til stuðnings atvinnurekstrinum um s.l. áramót um hundruð millj. kr., og einhvers staðar hefði sennilega mátt finna holu, þar sem hægt hefði verið að hliðra til einum 8 millj. kr. í öllum þeim ósköpum, þó að ekki væri farin sú leið, sem hér er um að ræða. En ég veit, að hv. stjórnarstuðningsmenn skilja þessar röksemdir, sem ég hef verið að fjalla um hér, og er ljóst, að málið er að verulegu leyti sýndarmál og blekking, ætlað það gagn í hinum pólitíska áróðri, að það hafi ekki aðeins verið lagðar hundruð millj. kr. álögur á almenning í þessu landi, heldur hafi stjórn hinna vinnandi stétta eða vinstri stjórnin ekki hlífzt við að láta hina ríku borga. Það verður nú margur maðurinn, sem verður fyrir barðinu á þessum skatti, sem ekki telst ríkur maður í okkar skilningi og ómögulegt er annað en að segja um að muni verða fyrir fyllsta ranglæti. Ég hef t.d. í huga mann, sem hefur haft lífsuppeldi sitt af því að kenna hér íþróttir í höfuðstað landsins og byggt sér hús til þess og ég held að megi segjast að hafi verið bjargálna maður, en enginn ríkisbubbi. Hann kemst sennilega svipað af í þessari atvinnu sinni með þeim arði, sem hann hefur af þessari eign, eins og ýmsir hv. þm. í þeim störfum, sem þeir vinna í þjóðfélaginu, en þessi stóreignaskattur leggst nú samt á þennan stóreignamann með þeim hætti, að hann mun sennilega þurfa að greiða um 378 þús. kr. í slíkan stóreignaskatt, þó að enginn stóreignamaður eða ríkisbubbi sé. Ég hygg, að í mörgum fleiri tilfellum verði þetta svipað og auk þess muni koma fram á öðrum sviðum, að erfitt verður um skattinnheimtuna, þar sem ekki má láta eignirnar eða hluta af þeim upp í skattinn, sem mun þá koma af stað ýmiss konar óheilbrigðum, óeðlilegum og ósanngjörnum eignayfirfærslum í þjóðfélaginn. Ég lýk því máli mínu með því að ítreka þá almennu skoðun, sem fram kom í áliti minni hl. fjhn. á þskj. 488, að hér væri um mjög varhugavert mál að ræða, og grundvöllur til álagningar þessa stóreignaskatts verður á engan hátt réttlættur í sambandi við aðrar aðgerðir þings og stjórnar í efnahagsmálunum og engan veginn með því, að þetta sé ráðstöfun til þess að draga úr verðbólgu í þjóðfélaginn. Þessi skattur er í dag að ófyrirsynju á lagður og mun ekki verða að miklu liði, en bitna almennt harðast á launþegum og öðrum í þessu landi, sem hafa lífsafkomu sína af því, að atvinnureksturinn geti blómgazt og dafnað í þjóðfélaginu, og það er hætta á því, eins og á stendur í dag, yfirvofandi hætta og augljós hætta á því, að álagning þessa skatts verði til þess að lama atvinnulífið í landinu og stöðva á vissum sviðum rekstur atvinnulífsins, og sjá þá allir, að miklu verr er af stað farið en heima setið. En þessi almennu sjónarmið okkar eru einnig staðfest í bréfi frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Félagi íslenzkra iðnrekenda, sem gerð er grein fyrir í nál. okkar, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Er einróma álit samtakanna, að afleiðingar af álagningu skattsins verði ekki aðeins til stórkostlegs tjóns öllum þeim atvinnufyrirtækjum, sem skattinn þyrftu að greiða, heldur einnig launþegum þessara fyrirtækja og þá um leið beint eða óbeint öllum almenningi í landinu, þar sem samþykkt frv. felur í sér slíka árás á flest atvinnurekstrarform, að atvinnureksturinn mundi torveldast eða dragast saman að meira eða minna leyti. Verður þó ekki að óreyndu trúað, að slíkt vaki fyrir hinu háa Alþingi:“ Enn fremur segir þar, með leyfi hæstvirts forseta: „Á þessu stigi málsins er ekki hægt að gera sér fulla grein fyrir, hve stóreignaskattsálagningin verður þungbær. Þó er sýnt, að flest hinna stærri útgerðar-, iðnaðar- og verzlunarfyrirtækja, sem frv. tekur til, hljóta annaðhvort að draga saman rekstur sinn og selja fasteignir sínar eða tæki eða að bankarnir verða að auka lán til þeirra sem nemur greiðslum afborgana og vaxta af stóreignaskattinum.“ Þetta er upp tekið úr bréfi Vinnuveitendasambandsins og Félags ísl. iðnrekenda, sem þeir sameiginlega skrifuðu n., en þessir aðilar benda réttilega á, að atvinnufyrirtæki hér og einstaklingar, sem búa við sáran rekstrarfjárskort í landinu, geta ekki greitt stóreignaskattinn nema með þrennu móti, að bankarnir auki lán til fyrirtækisins, sem svarar greiðslu á stóreignaskattinum, og kemur það þá niður á því lánsfé eða lánsfjármöguleikum, sem ella hefðu verið til annarra þarfa hjá bönkunum, í öðru lagi, að fyrirtækin selji hluta af eignum sínum til greiðslu skattsins, eða í þriðja lagi, að fyrirtækin afbendi eignir upp í skattinn á matsverði, ef slíkt yrði leyft. Fyrirsvarsmenn þessara heildarsamtaka, Vinnuveitendasambands Íslands og Félags íslenzkra iðnrekenda, sátu fund með fjhn. og gerðu grein fyrir sínum sjónarmiðum, sem að mestu leyti voru að árétta þau sjónarmið, sem fram komu í bréfi þeirra og minni hl. hefur komið hér á framfæri með því að birta í sínu nál. Innan n. varð ekki neitt samkomulag um að sinna þessum sjónarmiðum eða taka þau upp, en eins og menn sjá, er að verulegu leyti gengið til móts við þau og á margan hátt lengra en óskað er eftir í þeim till., sem minni hl. fjhn. flytur. Ég legg svo áherzlu á, að það mundi verða til mikilla hóta, ef okkar brtt. yrðu samþ., en heilbrigðast að leyfa þessu máli í heild að hvíla sig og bíða betri tíma.



Herra forseti. Áður en mál þetta fer út úr þessari deild, vildi ég lýsa afstöðu minni til þess. Hún er í stuttu máli sú, að ég er andvígur frv. í heild sinni og ég er andvígur þessari skattaálagningu og tel hana ekki verða að því gagni, sem talið er. Það er, eins og gefur að skilja, dálítið óvenjulegt og ekki gert stöðugt að leggja skatt á eignir, og það er rétt í því sambandi að gera sér ljóst, að þessi skattur er lagður á eignir, sem menn eru búnir að borga tekjuskatt af, þegar þeir eignuðust þær, og tekjuskattur á Íslandi er sannarlega ekkert sérstaklega lágur. Ég býst við, að það sé álit allra, að hann sé fyllilega sambærilegur við skatta annars staðar af tekjum. Og það er eitt, sem er alveg sérstaklega vert að gera sér ljóst, að einmitt þær eignir á Íslandi, sem mest væri þörf á að skattleggja, eru þær eignir, sem ekki eru á skattframtölum manna, þær eignir, sem er stungið undan tekjuskattinum. En hérna er verið að skattleggja einmitt þær eignir, sem ekki hefur verið stungið undan tekjuskatti, heldur eru komnar á skattaframtöl manna, og þangað komast þær ekki, nema því aðeins að þeirra hafi verið aflað með tekjum, sem búið er að borga tekjuskatt af. Þetta er vert fyrir okkur að gera okkur ljóst og þá að reyna að gera sér ljóst, hvaða afleiðingar svona skattlagning getur haft. Ég held, að fyrstu afleiðingarnar af svona skattlagningu séu þær, að menn bera minna traust til hins opinbera en áður, það séu fyrstu afleiðingarnar. Menu telja, að þeir séu ekki frjálsir með eignir sínar, þó að þeir séu búnir að borga tekjuskatt af þeim. Það er ekki einu sinni öruggt að telja þær fram. Það getur komið einhver ríkisstj., sem tekur þær af þeim samt. Hvað þýðir þetta í framkvæmdinni? Þetta þýðir það, að menn fara miklu meira en raun er á núna að skjóta tekjum sínum og eignum undan sköttum. Og hver er svo afleiðingin af því, ef ágerist það mjög svo sjúklega fyrirbrigði í okkar þjóðfélagi, sem er allt of almennt, - við vitum, að það er svo almennt, að það er bókstaflega eitt af okkar mikla böll? Ef menn fara nú meira en orðið er að skjóta tekjum og eignum undan eðlilegri skattálagningu, þá erum við að stiga skref aftur á bak. Þegar talað var um stóreignaskatt hér fyrr á árum, - þá átti ég sæti á þingi líka, - var það byggt sérstaklega á því, að það var talið og það með allmiklum rétti, að stríðsástandið hefði skapað einstökum mönnum sérstaklega góða aðstöðu til tekjuöflunar, til gróða, og vegna þess að stríðsástandið var mjög óeðlilegt ástand og því óeðlilegt, að það skapaði mönnum gróða, var talið eðlilegt og sjálfsagt að leggja á stóreignaskatt og hagnýta þannig í almenningsþágu nokkuð af þeim gróða, sem menn höfðu þannig safnað sér. Þetta er sjónarmið, sem er að vissu leyti réttmætt. Og ég held, að það hafi allir, sem sæti áttu á þingi, verið nokkurn veginu sammála um það, að eitthvað slíkt þyrfti að gera, það væri óeðlilegt, að menn sætu uppi með þann ofsagróða, sem þeir höfðu af stríðsástandinu. Og í þeim anda voru sett lögin um stóreignaskatt 1947 í sambandi við eignakönnunina, sem munu svo aldrei hafa verið framkvæmd, en afnumin, þegar stóreignaskatturinn var á lagður árið 1950. Í öðru lagi má segja, að það séu viss rök fyrir því að leggja á stóreignaskatt, þegar framkvæmdar eru stórfelldar breytingar á hagkerfi þjóðanna, breytingar, sem hafa það í för með sér, að þeir menn, sem eignir eiga, verða venjulega ríkari, miðað við gjaldmiðilinn. Slíkar breytingar er aðeins hægt að tala um, ef um stórfelldar gengislækkanir er að ræða, stórfellda breytingu á skráningu gengis. Nú hefur ekkert slíkt skeð. Við höfum leyst okkar efnahagsmál með bráðabirgðaráðstöfunum og ekkert öðru en bráðabirgðaráðstöfunum, með því að innheimta stórfellda skatta og það meiri skatta en áður hafa þekkzt, og síðan er þessum sköttum úthlutað til þeirra, sem reka tapatvinnurekstur í sjávarútvegi, eftir ýmsum þar til settum reglum. Ég gerði grein fyrir því, þegar þessar ráðstafanir voru gerðar í desembermánuði s.l., að ég teldi, að þessi stórfellda skattaálagning, sem framkvæmd var í sambandi við lausn vandamála sjávarútvegsins, hlyti að hafa það í för með sér, að allmikill samdráttur yrði í atvinnulífinu, vegna þess að þeir fjármunir, sem þannig væru dregnir saman, kæmu út yfir rekstrarfé fyrirtækjanna. Og þar sem vitað er, að ástandið í landinu er þannig, að það er ekki hlaupið að því fyrir fyrirtækin að fá að sama skapi hærra rekstrarfé sem skattheimtan verður hærri, var náttúrlega sýnilegt, hver afleiðingin hlyti að verða. Þegar tekið var til að leysa málin með þessum hætti, segir það sig sjálft, að það eru ekki sérstök rök fyrir að leggja slíkan skatt á eignir, eins og hér er um að ræða. Það er alltaf vinsælt að taka eignir af ríkum mönnum, og í því skjóli er þetta boðað, en ég held, að þetta hafi miklu alvarlegri afleiðingar en svo, vegna þess að meginhlutinn af þeim mönnum, sem koma til með að borga þennan skatt, er menn, sem halda uppi atvinnulífinu og alveg sérstaklega atvinnulífinu í þessari borg. Og ef þeir eru neyddir til þess að borga stórfé af lausafé sínu, þá hlýtur það að verða til þess, að atvinnulífið dregst saman, og þá kemur það út yfir þá, sem vinna hjá þeim, það verða færri, sem þeir geta veitt atvinnu, kannske getur svo farið, að þeir hætti rekstrinum, og þá er ég ekki viss um, að ríkið eða samvinnufélög eða nein önnur félög séu tilbúin að taka jafnmarga menn í vinnu. Það eru ýmis merki þess hér í Reykjavík, að atvinnulífið sé að dragast saman. Það má kannske segja sem svo, að það megi nokkuð dragast saman frá því, sem var, en það er ákaflega mikil hætta á því, eftir því sem ég hef frétt af vinnustöðum hingað og þangað, að það sé að dragast saman svo óeðlilega mikið, að það geti orðið beinlínis háskalegt, og þegar samdráttur er byrjaður, getur hann orðið óviðráðanlegur, hann getur velt upp á sig. Tekjumissir eins mann getur valdið tekjumissi og veldur tekjumissi annarra manna, og þannig veltur þetta eins og snjóbolti, sem hleður utan á sig og getur orðið óviðráðanlegur. Ég tel því, að úr því að svo var farið að, uppbótarleiðin valin, það var valið að leggja á röskar 500 millj. af sköttum, - að vísu var endurálagt eitthvað um 160–170 millj. af því, en annað af því var nýtt, - fyrst sú leið var farin, þá sé ekki rök fyrir því að leggja á þennan skatt, sem hér er um að ræða. Það hefðu verið viss rök fyrir því, ef það hefði verið farið inn á þá braut að breyta genginu. En ég sé engin rök fyrir því, fyrst þessi leið var farin, sem sýnilega hefur þegar í för með sér stórfelldan samdrátt í öllu atvinnulífi þjóðarinnar. Eitt atriði í þessu sambandi er spurningin um lögmæti þessa skatts. Ég ætla ekkert að fara að spá því, hvað hæstiréttur mundi segja um það, en ég vil bara benda á það: Er hægt að leggja á eignarskatt, ja, við skulum segja t.d. árlega? Væri hægt að leggja skatt á eignir t.d. árlega? Hér er gert ráð fyrir því, að ef menn eiga yfir 3 millj., eins og þær eignir eru útbúnar með þeim reglum, sem í frv. eru, og það þarf ekki að vera stór atvinnurekstur, til þess að það komist upp í 3 millj., þá á ríkið að taka 1/4 af eignunum, sem umfram er. Má þá ekki alveg eins taka helming eða kannske allar eignirnar, sem eru umfram 3 millj. kr.? Hvar eru takmörkin yfirleitt fyrir þessu? Ég var á þeirri skoðun, að stóreignaskatturinn væri sérstakt fyrirbrigði, sem alveg sérstaklega helgaðist af stríðsástandinu, og mér fannst, að ef væri hóflega í það farið, þá væri hægt að helga slíkan eignarskatt aftur núna, ef það hefði verið í sambandi við einhverjar stórfelldar breytingar á gildi peninga í sambandi við gengislækkun. En þegar þetta kemur ofan á stórkostlega skatta, sem eru lagðir á þessi fyrirtæki fyrir, þá sé ég engin heilbrigð rök fyrir því að leggja þennan skatt á. Það er vitanlega hverjum manni ljóst, að hvert iðnaðarfyrirtæki í Reykjavík, skulum við segja, og raunar hvar sem er um landið, eða verzlunarfyrirtæki þarf núna allmiklu meira fé til rekstrar, það þarf nú að borga þessi innflutningsgjöld, um leið og það leysir út sína vöru, sem það ætlar að selja eða ætlar að framleiða úr, og verður þess vegna að hafa meira fé milli handa til þess að halda uppi sömu starfsemi og það hélt uppi, áður en skattarnir frá því í des. s.l. voru á lagðir. Þetta sem sagt verður til þess, að laust fé í þjóðfélaginu minnkar og minnkar verulega mikið. Það munar um það, þegar innheimtar eru þarna um 400 millj. kr. Það munar mikið um það, þegar slíkar fúlgur eru innheimtar, og það er enginn vafi á því, að þetta mun valda geysilega miklum örðugleikum í atvinnulífinu. Ofan á þetta bætist svo, að bankarnir eru svo fast keyrðir,að það er ekki einasta það, að bankarnir hafi ekki getað haldið áfram að lána til rekstrarins það fjármagn, sem þeir gátu gert áður, heldur eru þeir allir að reyna að draga inn eins mikið og þeir mögulega geta og þyrftu raunverulega að draga inn meira. Þeir eru komnir í yfirdrátt í seðlabankanum o.s.frv., sumir, eins og vitað er, þannig að þarna verður engin vörn að því að geta fengið lán. Svo kemur þessi skattur, að vísu á ekki að borga hann í einu lagi, það á að borga hann í 10 pörtum, en hann getur líka orðið nokkuð hár, þarna er búið að hækka t.d. fasteignir svo mikið, að þetta verða allmiklar upphæðir. Mér er sagt t.d., að eitt fyrirtæki, sem hefur aðsetur hér í miðbænum og er talið þjóðþrifafyrirtæki og nauðsynjafyrirtæki, muni þurfa að borga um 3 millj. kr. í þennan skatt. Þeir eiga að borga þetta á 10 árum. Það gerir sem sagt 300 þús. kr., þar að auki 6% af 3 millj., eða nærri 1/2 millj. Þetta á þetta fyrirtæki að borga af rekstri sínum á ári, lækkandi örlítið með lækkandi vöxtum, og þetta er fyrirtæki, sem við mundum sennilega allir blygðast okkur fyrir, ef það hætti rekstri sínum, það væri þjóðinni til skammar. Þetta sýnir, að það er dálítið háskaleg braut, sem verið er hér, ja, kannske ekki að byrja á, heldur kannske halda áfram á. Mér finnst skattaálagningin vera orðin of mikil í þjóðfélaginu almennt og að það taki út yfir, þegar menn geta ekki einu sinni verið í friði með sinn rekstur eða með þær eignir, sem þeir eru búnir að telja fram og búnir að borga tekjuskatt af. Ef það væri verið að eltast við þær eignir, sem þeir hefðu stungið undan, væri það kannske sök sér. Ég held, að jafnvel þó að þessum skatti yrði nú sleppt, þá gæti hæstv. ríkisstj. verið ánægð með afrek sín á þessu sviði, á sviði skattaálagningar. Ég held, að hún sé búin að slá öll met, sem þekkjast hingað til, þó að þessu verði sleppt, og hún geti alveg þess vegna með góðri samvizku lagt þennan skatt á hilluna og geymt hann þá þangað til það verður kannske nauðsynlegt að breyta genginu, sem hver einasti maður hlýtur að sjá, að er óhjákvæmileg nauðsyn þá og þegar og ekki hvað sízt vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru í vetur. Ég held, að ein af meginástæðunum fyrir því ástandi atvinnuveganna, að meira og meira af atvinnurekendum landsins er að koma til ríkissjóðs og biðja um framlög úr ríkissjóði, sem innheimt eru svo með sköttum á allan almenning, sé sú, að við erum búnir að ganga of langt í skattaálögum. Við erum búnir að kippa svo fótunum undan öllum, sem eru að reyna að hafa einhvern rekstur með höndum, að þetta er ekki hægt lengur. Og hver verður svo niðurstaðan? Niðurstaðan verður svo sú, að það verður að hækka skatta á allan almenning mjög verulega til þess að halda öllu gangandi. Það þýðir náttúrlega ekkert að neita því, að samfara þessu er svo vitanlega geysilega mikið aukið ríkiseftirlit á öllum sviðum. Það er verið að ráða tugi manna alltaf, það er ekki eingöngu þessi hæstv. ríkisstj., heldur hafa líka undanfarandi ríkisstj. gert þetta. Þróunin hefur verið þessi. Það er alltaf verið að ráða fleira og fleira fólk í alls konar neikvætt eftirlitsstarf í þjóðfélaginu, taka hendur frá jákvæðri framleiðslu í neikvæð skrifstofustörf, og þetta er enn eitt stórt skref á þeirri braut. Ég hef ekki trú á, að það sé hægt að leysa og að það eigi að leysa alla hluti með nýjum skattaálögum og nýju eftirliti og láta ríkið vera með sitt nef ofan í hvers manns koppi. Ég hef ekki trú á því, að það sé lausnin á þjóðfélagsvandamálinu. Ég held, að þetta auki þjóðfélagsvandamálið og það mjög verulega, eins og þróun síðustu ára hefur sýnt, að aldrei hefur orðið að borga eins mikið úr opinberum sjóðum til þess að halda gangandi atvinnulífinu, sem þó er undirstaðan undir öllu, eins og einmitt núna er gert. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að ein meginástæðan fyrir því, að útgerðin er svo illa komin, að það er ekki hrundið báti á flot nokkurs staðar á landinu, svo að það sé ekki byrjað á því að tala við hæstv. ríkisstj. um það, sé þessir miklu skattar. 1942, í fyrra þinginu, fyrir kosningarnar, var breytt mjög verulega skattalöggjöfinni. Ég kom ekki á þing fyrr en eftir kosningarnar 1942, og þá var skattur á útgerð og útgerðargróða stóraukinn, og það var vitað mál, að útgerðarfélög, sem græddu mjög verulega á stríðsárunum, voru í harðakapphlaupi við ríkisstj. um að eyða sem mestu og á sem heimskulegastan hátt til þess að fá þó eitthvað, að því er þeim fannst, fyrir peninga sína; annars fór það allt í ríkið. En um leið og eitthvað fór að bjáta á eftir stríðið, hvað var þá gert? Þá komu þessir menn og urðu að fá ríkisstyrk, og það hefur enginn flokkur treyst sér að neita slíku. Það getur enginn haldið því fram, að það eigi að stöðva útgerðina. Ætli það hefði ekki verið betra að leyfa þeim að safna þá einhverjum gróða, ef það hefði verið tryggt, að það gengi í varasjóði, sem þeir hefðu getað gripið til, svo að ekki væri verið að taka þetta á opinbera framfærslu? Nú er verið að segja, að útgerðin sé þjóðnýtt á þann hátt, að töpin séu þjóðnýtt, en gróðinn sé einkaeign. Það er nú síður en svo, að það sé, því miður. Því miður hefur enginn gróði verið í þessu, og er mér vel kunnugt um það og betur en ýmsum öðrum, að enginn gróði er. Ég hef starfað í þeim málum alla vega og meðal annars verið sjávarútvegsmálaráðherra. Því miður er engan gróða þar um að ræða. Og ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að ef það væri gróði fyrir hendi, þá mundu menn ekki kæra sig um að þurfa að leggja sig undir það eftirlit og allt það pex og rex, sem því er samfara að þiggja fémútu úr ríkissjóði til þess að geta haldið atvinnurekstri sínum gangandi. Það mundi áreiðanlega enginn gera það af frjálsum vilja að fara þannig að. Ég held, að þessi skattur, sem hér er um að ræða, muni leggjast alveg sérstaklega og með sérstökum þunga á iðnaðinn í Reykjavík. Þess vegna verður hann alveg sérstaklega háskalegur fyrir atvinnulíf Reykvíkinga, og það finnst mér það háskalegasta við hann. Þó að maður fari alla ströndina frá Reykjavík og til Reykjavíkur aftur, er ég óviss um, að þar verði nokkur maður, sem verði talinn stóreignaskattskyldur. Ég skal þó ekki fullyrða það, en þeir verða ekki margir. Þetta er sem sagt skattur á Reykjavík. Og þetta er fyrst og fremst skattur á iðnaðinn og verzlunina í Reykjavík, sem vitanlega hlýtur að hafa þær afleiðingar að draga saman rekstur þessara fyrirtækja og minnka það lausafjármagn, sem þau geta haft til rekstrar, og þar með minnka atvinnuna. Og það gæti orðið dýr skattur á fólkið. Það er hægt að borga alls konar skatta, 100%, jafnvel 200%, og eitt og annað, sem menn þurfa að kaupa sér, ef þeir hafa vinnu. En hafi þeir ekki vinnu, þá verður enginn skattur sóttur í vasann hjá því fólki. En þessum skatti framar öllu öðru virðist mér vera beinlínis stefnt að sjálfri uppsprettu þjóðarteknanna, sjálfri vinnustarfseminni, að menn geti fengið að starfa. Það er líka rétt að benda á í þessu sambandi, að verðlagsákvæði hæstv. ríkisstj. hafa verið það þröng, það hefur verið vitað mál, og þar hef ég umsagnir manna úr öllum flokkum, að þau séu það þröng, að meiri hluti fyrirtækja í Reykjavík sé rekinn með tapi vegna verðlagsákvæða þeirra, sem ríkisstj. hefur fyrirskipað. Það er sýnilegt, að verðlagsákvarðanirnar eru framkvæmdar af fullkomnum óvitaskap. Það er engu líkara en þeir menn, sem stjórna verðlagsmálunum, haldi, að öll álagning sé þjófnaður, þeir geri sér ekki ljóst, að af álagningunni eru borguð vinnulaun til meginhluta til dæmis Reykvíkinga. Og það er vitanlega gersamlega óþolandi, að ráðherra noti sitt vald til að snúa atvinnulífinu þannig við, að það sé rekið með tapi. Meira að segja hefur verið státað af því í Þjóðviljanum og það hefur verið nefnt sem rök fyrir því, hvað sá flokkur á skelegga ráðherra, að ákveðin félög, sem eru nefnd á nafn, séu rekin með tapi og með verðlagsákvæðunum sé búið að taka af þessum félögum stórkostlega fjármuni. Ef þetta er rétt, sem Þjóðviljinn hefur sagt, að félögin hafi verið rekin með tapi og þau hafi orðið að skila stórkostlegum fjármunum þannig, þá er það lögbrot, það eru bein lögbrot. Það er óheimilt að nota verðlagsákvæðin þannig. Það þyrfti engan verðlagsskatt að leggja á, ef það væri hægt að taka það svoleiðis. Það þyrfti engan stóreignaskatt að leggja á, ef þannig væri hægt að gera. En það er vert einmitt að athuga það, að einmitt þessi stóreignaskattur, sem kemur kannske ekki mest við eignir manna, kemur við tekjurnar. Tíundi hluti hans þarf þó að borgast í peningum. Þannig kemur hann þyngst niður. Hann lendir á fyrirtækjum, sem eru harðpínd með - eins og ég segi óvitalegum verðlagsákvæðum. Ég verð nú að segja það: Hvernig stendur á því, að ríkisstj. kemur ekki auga á neina aðra leið en nýja skatta? Finnst henni þetta vera hægt? Hvað á að gera um næstu áramót? Á að bæta við 200 milljónum eða 300 milljónum þá? Hvað á að gera? Við erum að borga Færeyingum, sem við höfum tekið í vinnu hér, á annað þúsund manns, - við erum raunverulega að borga þeim 50–70% hærra kaup en íslenzkum sjómönnum, af því að þeim er borgað í gjaldeyri og gjaldeyririnn er skráður svona skakkt. Lætur ríkisstj. sér detta í hug, að það sé hægt að halda áfram á þessari braut? Ég hef verið mikið að velta því fyrir mér, hvernig stendur á þessu ákaflega mikla skattaæði. Ég er ekkert undrandi yfir Alþýðubandalaginu og ráðherrum þess. Þó er ég mjög undrandi yfir hæstv. viðskmrh., af því að við vorum mjög vei sammála um það, þegar við vorum flokksbræður, að það væri komið allt of langt í skattaníðslu á Íslandi. Ég er mjög mikið hissa á hans afstöðu í þessu máli. En viðhorf Alþýðubandalagsins, minna gömlu samherja, er ósköp einfalt. Það er með sköttum, af því að það er á móti einkarekstri. Það er með sköttunum til þess að stöðva einkareksturinn. Það er ósköp einfalt. Þetta er ósköp vel skiljanlegt. Þeir telja allan einkarekstur vera frá hinu illa, það eigi að afnema hann, hver sá maður, sem rekur eitthvað á eigin reikning, sé ekki heiðarlegur maður, það eigi allir að vera á launum hjá ríkinu eða ríkisfyrirtækjum. Það er þeirra viðhorf. En ég hef verið meira hissa á þessu skattaæði Framsfl. Og það er vitanlega ekki komið af þessum ástæðum. Ég held það sé af þeirri ástæðu, að þeir telji sig vera að brjóta S.Í.S. frekar braut í íslenzku atvinnu- og verzlunarlífi. En ég vil bara benda þessum hv. mönnum á það, að S.Í.S. er nú orðið ekkert lítið fyrirtæki. S.Í.S. er orðið stærsta auðfyrirtæki landsins. Það er hreinn barnaskapur, það er hrein fásinna að vera að tala um kapítalista á Íslandi í samanburði við S.Í.S. Þeir eru allir saman eins og óvitar með leikföngin sín miðað við þetta bákn, sem þarna er um að ræða. Þetta bákn nýtur þar að auki sérstakra skattfríðinda, og þar liggur hundurinn grafinn. Ef þessi skattur ætti að leggjast á S.Í.S. og eignir S.Í.S., þá yrði haldið í spottann frá Framsfl. En hann á ekki að leggjast á S.Í.S. Það er mál út af fyrir sig, sem ég ætla ekki að fara að ræða um hér, um skattaálögur samvinnufélaganna, en það voru víss rök fyrir því, að samvinnufélögin hefðu skattfríðindi, á meðan þau voru smá og veigalítil fjárhagslega og voru samtök fátæks fólks til þess að komast upp úr fátæktinni á þeim árum, þegar afi minn og ýmsir fleiri voru að starfa að þessu. En núna þegar Samband ísl. samvinnufélaga hefur fullkomnustu tæki, sem yfir er bægt að ráða, í hverri grein fyrir sig, hefur betri aðstöðu en nokkur einstaklingur, svo að það er ekki hægt að bera það saman, og hefur haft betri aðstöðu gagnvart löggjafanum en nokkur einstaklingur líka, þegar kaupfélögin eiga þar að auki að vera skattfrjáls, þá er það orðið skakkt að mínu áliti. Þetta hefur líka komið þannig út, að skattarnir á einstaklinga hafa orðið óhóflega háir og eru óhóflega háir, skattarnir á tekjur einstaklinga. Þetta hefur svo aftur valdið því, að ásóknin í kauphækkanir hefur orðið enn meiri vegna þessara óhóflegu skatta, og þannig hefur dýrtíðarskrúfan verið keyrð áfram, þannig að það er verulegur hluti í þessu óeðlileg skattfríðindi samvinnufélaganna, sem ég held að væri bezt fyrir Samband ísl. samvinnufélaga sjálft og alla, sem vilja því vel, að fá leiðrétt, að það tæki sinn þátt í því að leggja fram það fjármagn, sem þarf til almennra mála á Íslandi, eins og aðrir. Og ég verð að segja það, að það hefur vakið mér mikla hryggð að sjá Framsfl. falla alveg í faðma við Alþb. í því skattaæði, sem mér virðist hafa ríkt á þessu þingi, sem nú er að ljúka. Það verður sagt náttúrlega á eftir, að nú sé Áki Jakobsson óttalegur níðingur, hann vilji ekki lána fólki til þess að byggja sér hús, af því að það á að nota þetta til þess að byggja hús fyrir. En ég vil benda hæstv. ríkisstj. á það, að ef hún telur, að það þurfi skatt eins og þennan og aðra skatta, eins og kemur að víssu leyti fram í tekjuöflunarfrv. til húsnæðismálastjórnarinnar, sem liggur fyrir þinginu líka, þurfi endilega skattaálagningu, þá er það fyrir það, að hún hefur ekki trú á því, að henni takist að stöðva dýrtíðina. Eins og verið hefur, hafa skattarnir verið lagðir á til þess að afla tekna í húsnæðismálasjóð, til þess að það væri hægt að lána. En af hverju þarf skatta til þess að afla fjármuna í þessi útlán? Það er vegna þess, að þegar peningarnir koma til baka frá lántakendunum, eru þeir einskis virði eða kannske ekki nema þriðjungsvirði af því, sem þeir voru. Það er sem sagt dýrtíðin, sem veldur þessu. Ef við hefðum getað stöðvað dýrtíðina, mundi sparifé skapast af sjálfu sér. Þá fengu menn traust á peningunum, og þá þyrfti ekkert húsnæðismálakerfi eða húsnæðismálastjórn, þá gætu bankarnir annazt þetta. Ástæðan fyrir því, að ekki eru til peningar til þess að lána til eðlilegra húsnæðisbygginga, er sú, að dýrtíðarskrúfan hefur gengið. En með þessum ráðstöfunum er verið að hraða ferð dýrtíðarskrúfunnar, en ekki stöðva hana, þannig að það er ekki verið að leysa neitt. Við erum að taka inn með sköttum peninga til þess að byggja húsnæði fyrir, og við vitum, að þessir peningar koma ekki aftur nema örlitill hluti þeirra, af því að dýrtíðarskrúfan heldur áfram að gera peningana verðlausa. Það er engin leið að leysa vandamálið svona. Vandamálið verður að leysast með því að stöðva dýrtíðina, og það hafa allar stéttir þjóðfélagsins jafnan hag af því, að það sé gert. Ég held, að það sé einmitt það, sem hefði þurft á þessu þingi að skapa samtök um, að reyna að stöðva dýrtíðina, og það hefðu allir flokkar átt að geta verið sammála um. En það hefur ekki orðið enn sem komið er, og það er sýnilegt, að þær ráðstafanir, sem gerðar voru í desember, ætla að hafa meiri áhrif til dýrtíðaraukningar en jafnvel menn létu sér detta í hug þá. Ég vildi gera grein fyrir því, áður en þetta mál færi úr deildinni, hver væri afstaða mín til þess, og því hef ég skýrt þessa afstöðu, en ég er algerlega á móti því, að þessi skattur á stóreignir verði á lagður, eins og nú standa sakir.



Herra forseti. Ég vil fyrst nota tækifærið til þess, úr því að ég sé þá báða stadda í deildinni, hæstv. fjmrh. og viðskmrh., sem sannast sagt ber nú ekki allt of oft við, að þeir virði þingheim þess að sitja með honum á fundum, og ég hef veitt því athygli, að þeir hafa yfirleitt ekki látið svo lítið við þessar umr. um þessa mjög óvenjulegu skattheimtu að vera hér inni, þó að þeir hafi nú rekizt hér inn og sitji eins og kríur á steini rétt um sinn, - en úr því að þeir eru hér, þá vil ég spyrja þá, hvort þeir séu sammála hv. síðasta ræðumanni, þm. Siglf. (ÁkJ), þeirra stuðningsmanni og ríkisstj., um, að það sé fyrirsjáanlegt og óhjákvæmilegt, að gengi íslenzku krónunnar verði fellt. Ég tel þeim mun meiri ástæðu til þess að spyrja um þetta og beina því til hæstv. ráðh., þar sem ég heyri það hvaðanæva af landinu, að því sé nú hvíslað úr stjórnarherbúðunum til þeirra manna, sem þeir vilja vel gera, að þeir skuli búa sig undir gengisfellingu, sem verði fyrir haustið. Það er mjög alvarlegt mál, ef þannig er farið að, í fyrsta lagi, ef það er haft í huga að fella gengið, í öðru lagi, ef beita á stjórnarvaldinu til þess að gefa einstökum gæðingum færi á því að mata krókinn í sambandi við þær ráðstafanir með því að láta þennan orðróm berast. Og það er fullkomin ástæða til að ætla, að hann sé ekki jafntilhæfulaus og menn hefðu kosið að væri, úr því að hv. þm. Siglf., sem auðsjáanlega er bersögulli en margir aðrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., þó að hann hugsi ekki ólíkt því, sem margir þeirra gera, og menn skyldu ætla, að þeir hugsuðu á annan veg, eftir þeirra atkvæðagreiðslum hér, - en hann segir, hv. þm., og hefur sagt nú og fyrr á þessu þingi það, sem síðar kom á daginn að var inni fyrir hjá stjórnarliðinu í heild. Við minnumst þess, þegar hv. þm. Siglf. gerði grein fyrir afstöðu sinni til jólagjafarinnar miklu, sem samþ. var hér í desember, og tók fram, að þar væri um bráðabirgðaráðstafanir að ræða, allsendis ófullnægjandi. Þetta skaut mjög skökku við það, sem fram hafði verið haldið af stjórnarliðinu í umr. þá fáu tíma, sem okkur voru ætlaðir til þess að ræða og taka ákvarðanir um þetta mjög mikilsverða mál. En hvað kom svo á daginn, eftir að Framsfl. hafði haldið, ég hygg miðstjórnarfund eða einhverja samkomu hér í vetur? Þá var sagt í forustugrein Tímans um þessar ráðstafanir mjög svipað því, sem hv. þm. Siglf. hafði sagt við sína grg. hér í vetur. Þess vegna hlýtur það mjög að auka grunsemdir manna um sanngildi þess orðróms, sem flokksmenn stjórnarinnar eru nú að læða til sinna vildarvina, þegar hv. þm. Siglf. rýfur þögnina hér á Alþingi og segir, að þannig hafi verið á haldið, að óhjákvæmilegt sé, að gengið verði fellt, og verið sé að undirbúa það. Málgagn hæstv. viðskmrh., Þjóðviljinn, málgagn stærsta stjórnarflokksins, hefur raunar hvað eftir annað fullyrt, að hinir stjórnarflokkarnir hafi viljað knýja gengislækkun fram fyrir áramótin og það hafi eingöngu verið fyrir stöðugleika þessara hv. þm. og staðfestu hans og hæstv. félmrh., að komið var í veg fyrir hin ískyggilegu áform. Ef ég þekki minn fyrri samstarfsmann, hæstv. fjmrh., rétt, þá er hann nú nokkuð iðinn við kolann og gefst ekki upp við fyrstu raun. Hann hefur í ýmsu reynzt staðfastari en hæstv. félmrh., sem hefur hlaupið á milli flokka oftar og tíðar en tölu verður á komið í skjótu bragði, og reynzt skoðanafastari um margt en hæstv. viðskmrh., sem eins og við vitum hefur a.m.k. varðandi eitt aðalefni stjórnarsamningsins, varðandi dvöl erlends varnarliðs, verið harla óviss í sínum skoðunum og hvarflað mjög til, ekki siður en hæstv. félmrh., sem fullyrt er að hafi vegna þeirra ummæla, sem hann hafði um það mál 1. maí, ekki fengið ræður sínar, sem hann hélt á þeim hátíðisdegi verkalýðsins, birtar í málgagni flokksins, Þjóðviljanum. Það skyldi því engan undra, þó að nú væri verið langt komið með að hnoða deigið, svo að bráðum yrði efnt til bakstursins, það væri búið að gefast upp og við fengjum að éta þetta gengisfellingarbrauð einhvern tíma áður en haustnætur hefjast. En ég hygg, að það sé miklu mennilegra af hæstv. ríkisstj. að segja hreinlega, hvað fyrir henni vakir, heldur en að halda áfram þeim skollaleik, sem hún nú gerir, og það er sannast sagt ofboðslegt, þegar málgagn fjmrh., Tíminn, segir í gær, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafi verið í fjárhagsmálunum, séu til frambúðar, ef einhverjum illum mönnum takist ekki að hleypa af stað nýrri kauphækkunar- og verðbólguöldu. Ég spyr: Hverjir hafa hér haft forustu um að hleypa af stað þeirri kauphækkunar- og verðbólguöldu, sem því miður er nú að risa hærra en nokkru sinni áður? Það var rétt, sem hv. þm. Siglf. sagði um það, og það var rétt, sem hv. 9. landsk. þm. (ÓB) sagði í umr. hér á laugardag, og hann er allra manna kunnugastur þeim efnum og skilríkastur í sínum ummælum, að dýrtíðin hefur aldrei vaxið örar eða ískyggilegar en einmitt síðustu mánuðina. Og þarna höfum við einmitt frumhöfundana sitjandi hlið við hlið, gæðingana úr Suður-Múlasýslu, hæstv. ráðh., viðskmrh. og fjmrh. Á þeim tíma, sem þeir höfðu sett lög til þess að festa verðiag í landinu, höfðu þessir herrar heilindi til þess að gera sín á milli samning um mestu okurálagningu, sem nokkurn tíma greinir í sögu þjóðarinnar að gerð hafi verið með einum samningi, og hæstv. viðskmrh. lét sér sæma að lúta svo lágt að gera samning við félag, sem sóttist eftir okurálagningu, í stað þess að segja því eins og öðrum landsins þegnum að fara eftir því, sem landslög segja til. Hann hafði í hendi sér að setja hámarksákvæði um farmgjald þessa fyrirtækis eins og annarra. Nei, í þess stað var gerður samningur til þess að leyfa meiri okurálagningu en dæmi eru til, sem hefur svo leitt til þess, að olíuverð hefur haldizt hér úr hófi fram og þetta fyrirtæki hefur grætt að óþörfu og gersamlega tilefnislaust fullar 15 millj. kr. Nú er mér að vísu sagt, að það séu einhverjir samningar um það, að eigendur þessa fyrirtækis ætli að fara að afhenda ríkissjóði aftur eitthvað af þessari upphæð. Það færi betur, að þeir hefðu sómatilfinningu til þess. En ólíkir eru þeir þá sjálfum sér, ef þeir láta það af hendi, sem þeir hafa einu sinni fest hendur á, en svo langt má fara, að þeir sjái, að of langt hafi verið gengið, og skyldi það vissulega verða metið, ef þetta reyndist rétt. En það var ekki nóg, að þannig væri brotið blað í sögunni, eins og Framsfl. hafði lofað fyrir kosningar, þótt með nokkuð öðrum hætti væri en hann hafði ætlað með þessari okurálagningu, heldur reyndist einnig svo, að á meðan kaupbindingarlögin voru í gildi, hafði hæstv. fjmrh. geð í sér til þess og heilindi sem varaformaður Sambands ísl. samvinnufélaga að hækka launin við starfsmenn S.Í.S. um 8%, einmitt á þeim tíma, sem menn töldu að slíkar almennar kauphækkanir, þó að þær brytu ef til vill ekki beint gegn bókstaf laga, væru ákaflega hæpnar og ætti að forðast þær. Nei, þá var það hæstv. fjmrh., sem brá sér úr stjórnarráðinu, af sinni skrifstofu í fjmrn., til þess að hækka kaupið. Svo leyfa þessir herrar sér að koma til annarra og segja, að þeir séu að ryðja braut fyrir kauphækkunum og verðbólgu, þessir menn, sem hafa þarna haft forustuna, ruddu fyrstu brautina og hafa dyggilega haldið áfram að gera þetta sama fram á þennan dag. En það eina. sem þeir ásaka okkur fyrir, er það, að við skulum ekki ganga í þagnarbindindi með þeim hinum um það, hvað er að gerast í þjóðfélaginu. Þeir skammast sín svo fyrir sínar eigin gerðir, að þeim finnst það nánast landráð, ef fólkinu er sagt frá því, sem er að gerast á Íslandi í dag. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég vildi fyrst spyrjast fyrir um það, hvort herra forsetanum væri kunnugt, hvað orðið hefði af þeim gestum, sem voru hér viðstaddir í dag, hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh. Mér þykir mjög leitt, ef mín ummæli hafa orðið til þess að hrekja svo sjaldséða gesti úr d., en ég átti nokkuð meira vantalað við þá og vildi því beina því til hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að nálgast þá og sjá um það, að a.m.k. einn dagpart gegndu þeir þeirri þingmannsskyldu að sitja hér á þingbekkjum eins og við hinir, hvort forseti mundi treysta sér til þess.

Það er nú mættur einn ráðherra, og það getur verið að fleiri komi.

Nú, ég las nýlega í Þjóðviljanum, að það væri sá, sem gegndi því hlutverki að vera í þjónustu minni, og ég á sízt vantalað við hann hér í þingsölunum og vildi heldur eiga þess kost að ræða við þá hina. Ja, ætli þeir séu með öllu ófinnanlegir, ráðherrarnir?

Það er ekki á valdi forseta að ráða því, hvaða þm. eru viðstaddir.

Nei, en forseti hefur í hendi sér, ef menn vanrækja þingskyldu, að gripa til nauðsynlegra ráðstafana, og ég vildi beina því til hans, að svo mjög hafa sumir vanrækt sín þingstörf, ekki sízt hæstv. forsrh. og þeir, sem feta í hans fótspor, að mér sýnist fullkomlega ástæða til þess, að forseti íhugi það að grípa til þeirra ráðstafana, sem lög heimila. En ég var að rekja það áðan í ræðu minni, hversu fráleitt það er, þegar hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningslið ásakar einhverja aðra í þjóðfélaginu um, að þeir hafi staðið fyrir því að hleypa af stað þeirri kauphækkunar- og verðhækkunaröldu, sem vissulega er mjög alvarleg. Ég hafði rakið það, hvernig hæstv. ríkisstj. hafði haft um það beina forustu með því að semja við forráðamenn skipsins Hamrafells um að greiða okurleigu fyrir flutning með því skipi, hvernig þar var rutt frá lokunum fyrir takmarkalausri álagningu hjá þeim aðilum, sem hæstv. ríkisstj. lætur sér sérstaklega annt um. Og ég drap á hliðstætt dæmi, þegar hæstv fjmrh. átti hlut að því sem varaformaður í S.Í.S. að hækka kaup fastra starfsmanna þar um 8%, á meðan kaupbindingarlögin voru í gildi. En því fer fjarri, að þessar aðgerðir hæstv. ríkisstj. hafi verið nokkurt einsdæmi. Segja má, að hennar störf yfirleitt varðandi þessi málefni hafi öll mjög verið á hinn sama veg. Það var ekki ýkja langt liðið frá því, að hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir kauphækkuninni hjá S.Í.S., þegar ríkisstj. átti beinan hlut að því með öðrum aðilum, að blaðamenn fengju kauphækkun, sem nam kringum 10%. Og þá er á það að líta, að sjálf bjargráðin, sem fólust í jólagjafarlögunum frægu, höfðu einmitt hið sama mark á sér, eflingu verðhækkunar og kaupgjalds. Það var að vísu á sínum tíma ómögulegt að fá það upplýst, hvað í þessu lagafrv. raunverulega fælist. Þegar við bárum fram spurningar um það á Alþingi í vetur, var þeim spurningum annaðhvort alls ekki svarað eða svarað með öllu út í hött. Síðar kom það í ljós, nánast af tilviljun, þegar hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir við umræður í Ed. Alþingis, að með þessum lögum hefðu sjómenn, eins og hann mun hafa orðað það, fengið kauphækkun, sem nam 15–18%. Eftirtektarvert er, að þótt eitt stjórnarblaðanna, Þjóðviljinn, hafi hvað eftir annað ítrekað þessa skýrslu hæstv. viðskmrh., hafa önnur þeirra mjög dregið úr henni. Ég hygg, að Tíminn hafi að vísu sagt, að hlutur sjómanna hafi verið bættur, en aldrei fengizt til þess að nefna ákveðna hundraðstölu í því sambandi, og leynir sér ekki, að hann vill gera mun minna úr þessum bótum en hæstv. sjútvmrh. og hans málgagn. Nú játa ég, að ég hef nokkrar grunsemdir um, að hæstv. sjútvmrh. hafi ýkt töluvert þá hækkun á kaupi sjómanna, sem þeir raunverulega hafi fengið, þannig að því fari fjarri, að kauphækkunin í raun og veru nemi þessum 15–18%. En það er eitt af því, sem stjórnin varast að veita almenningi nákvæma fræðslu um, svo að erfitt er að átta sig á, hvað rétt er í raun og veru. Þá hefur það einnig komið fram í sambandi við þessa lagasetningu, að með henni hafi útgerðarmönnum verið veitt verulega betri aðstaða en gert hafi verið á síðustu árum. Það hefur ekki heldur fengizt upplýst, hversu miklu þessi aðstöðumunur muni nema. Mér er þó sagt, að talið sé, að hann sé mun meiri en nemi þeirri 15–18% hækkun, sem sagt er að sjómennirnir hafi fengið. Ýmsir telja, að erfitt sé að átta sig á þessu og jafnvel ríkisstj. sjálf muni engan veginn vita með vissu, hvað í þessum samningum fólst, sem hún gerði við útgerðarmenn um áramótin og voru undirstaða jólagjafarlaganna. Eins er það víst, að útgerðarmenn telja sig enn mjög vanhaldna um efndir á þeim loforðum, sem þeir þá hafi fengið. Þó hygg ég, að það sé vist, að þar hafi verið um verulega hækkun að ræða og sennilega mun meiri hækkun en þá, sem sjómennirnir fengu. Öll vitum við það, að með þessum lögum voru lagðir á skattar. Við stjórnarandstæðingar höfum talið, að skattarnir muni hafa numið 250300 millj. kr. Eftir því sem hv. þm. Siglf. reiknaði hér áðan, höfum við þar heldur dregið úr en bætt við, því að mér skildist, að samkvæmt útreikningi hans teldi hann, að hin nýja skattahækkun um áramótin hafi numið kringum a.m.k. 330 millj. kr., og efa ég ekki, að sú tala sé rétt. En hvort sem hún er rétt eða það, sem stjórnin sjálf sagði um áramótin, að einungis væri um 250 millj. að ræða, þá er vitað og óumdeilt, að með þessum lögum voru með einni lagasetningu hækkaðir skattar meira en nokkur dæmi eru til áður að með einni og sömu löggjöf hafi verið gert. Sú hækkun hlaut auðvitað að koma fram sem hækkaður tilkostnaður með margvíslegu móti. Okkur var sagt í fyrstu, að þetta mundi muna sáralitlu, í mesta lagi kringum einu vísitölustigi, að því er mig minnir. Nú er komið á daginn, að á fáum mánuðum hefur vísitalan hækkað um hvorki meira né minna en 4 stig, og er það enn eftirtektarverðari hækkun á svo stuttum tíma, þegar haft er í huga, að á öllu tímabilinu frá árslokum 1952 fram til verkfallsins mikla 1955 var um eins stigs vísitölulækkun að ræða. Vísitalan sveiflaðist að vísu til og frá á þessu tímabili, en þegar verkfallið hófst, var vísitalan einu stigi lægri en verið hafði í árslok 1952. Samt var þeirri ríkisstj., sem þá sat að völdum, legið á hálsi fyrir það, að hún hefði ekki ráðið við verðbólguna í landinu, og það var talið henni helzt til ámælis, að hún hefði sýnt máttleysi í þeim efnum. Hafi sú ásökun verið rétt, sem að vísu var ekki, hversu miklu harðari hlýtur þá dómurinn að verða um núverandi ríkisstjórn, sem marghælir sér af því, að hún hafi stöðvað verðlag og staðið á móti kauphækkunum, þegar á örfárra mánaða bili er nú svo komið, að hækkunin er jafnmikil og raun ber vitni um, og vita þó allir, að vísitalan hefur aldrei verið fjær því en einmitt nú að gefa rétt mynd af ástandinu, vegna þess að álögunum í vetur var vísvitandi hagað með þeim hætti, að þær kæmu sem minnst niður á vísitöluvörum, ekki til þess, að álögurnar yrðu almenningi léttbærari, síður en svo, því að ef þær hefðu komið niður á vísitöluvörunum, hefðu menn fengið hækkanir sem því svaraði, heldur til þess að leggja þær á þær vörur, sem menn fengju enga uppbót fyrir þrátt fyrir hækkunina, þannig að um beinar álögur á allan almenning er nú að ræða. Þetta eru óvéfengjanlegar staðreyndir, enda sjáum við það, að sjálft ríkið hefur haft margvíslega forgöngu um hækkun verðlags á undanförnum mánuði. Það eru ekki aðeins óþarfavörur eins og brennivín og tóbak, sem hækkað hafa og strax var riðið á vaðið með, sjálfsagt fyrir ötula forustu hæstv. fjmrh., heldur hafa ýmsar aðrar hækkanir á flestum sviðum ríkisrekstrar fylgt í kjölfarið. Þannig er nú síðast fyrir fáum dögum skýrt frá því, að vélasjóður ríkisins hafi hækkað leigu á skurðgröfum til ræktunarsambanda og bænda um 20%, og með svipuðum hætti hefur verið tilkynnt veruleg hækkun á áburði. Það stendur því á sama, hvert litið er. Ríkið hefur ekki aðeins átt þátt í hækkunum, heldur haft beina forustu um hækkanir, um eflingu verðbólgunnar langt frá því, sem áður hafði verið. Um þessi atriði, sem ég hef nú talið, sérstaklega okursamninginn við Hamrafellið, um samninginn við S.Í.S., um þær hækkanir, sem fólust í jólagjafalögunum og afleiðingum þeirra, má segja að ríkisstj. sjálf hafi haft beina forustu. Að öðru leyti mætti segja, að hún hafi átt sinn hlut að og ekki getað við gert, eins og t.d. varðandi þær hækkanir, sem urðu eftir verkföllin á Akranesi og í Grindavík strax upp úr áramótum. En þó verður að segja einnig eins og er, að ýmsar þær kaupdeilur, sem orðið hafa og ætla hefði mátt að ríkisstjórnin hefði getað haldið sér utan við, hafa einmitt leystst með stórkostlegum hækkunum, af því að ríkisstj., að því er virtist gersamlega að ástæðulausu, tók sig fram um að bjóða fram fríðindi af hálfu ríkisins til að auka við þær hækkanir, sem atvinnurekendur treystu sér til að bjóða fram. Í því sambandi má sérstaklega minna á hækkunina, sem varð hjá flugmönnum, þar sem atvinnurekendur sjálfir létu að vísu nokkuð af hendi rakna, en ríkisstj. átti beina forustu um aðalhækkunina með því að veita þessum aðilum gjaldeyrisfríðindi, sem gerðu að verkum, að flugmenn sjálfir og aðrir kunnugir telja, að sú kauphækkun, sem raunverulega varð, muni allt í allt hafa numið milli 30 og 40%. Er þetta þeim mun eftirtektarverðara og íhyglisverðara, sem vitað er, að flugmennirnir eru einmitt ein launahæsta stétt í landinu. Ég veit, að það má færa viss rök fyrir því, að þessir menn hafi þurft að fá hækkun. Það má sýna fram á, að þeir hafi átt kost á stöðum annars staðar og þess vegna hafi orðið að gera þessar ráðstafanir til þess, að þeir færu ekki úr landi og flug hér tepptist að verulegu leyti eða stöðvaðist alveg. Þetta eru afsakanir, sem hægt er að færa fram. En staðreyndin stendur eftir, að hæstv. ríkisstj. hefur þarna haft beina forustu. Eins kom það fram í Tímanum, nokkru eftir að farmannadeilan var leyst með allt að 8% kauphækkun til sumra flokka farmannanna, að ríkisstj. hefði átt verulegan þátt í lausn deilunnar. Ég hygg nú, að sannleikurinn sé sá, að helzti þátturinn, sem ríkisstj. hafi átt í þeirri deilu, hafi verið að fela ráðh. fyrir flestum deiluaðilum, til þess að þeir spilltu ekki fyrir með nærveru sinni, og það hafi einungis verið hæstv. utanrrh., sem var talinn hafa þau áhrif á delluaðila, að hann gæti í raun og veru borið sáttarorð á milli, sem hann mun hafa gert með mörgum andvökustundum og vafalaust af góðum hug, eins og honum er trúandi til, þegar sá gállinn er á honum. En eftirtektarvert er, að þegar deilan var búin, þá ásakaði Tíminn íhaldið, sem réð Eimskip, fyrir það, að það hefði sýnt ósáttfýsi í deilunni, sem studdist við það, að það var einmitt Ríkisskip og S.Í.S., sem höfðu forustu um þær kauphækkanir, sem þarna voru látnar í té. Það var Eimskipafélagið, sem var tregara til hækkananna en hinir aðilarnir, og Tíminn, sem venjulega skammar sjálfstæðismenn þessa dagana fyrir það, að þeir séu að efna til kauphækkana, réðst í þessu tilfelli á þá fyrir það, að þeir hefðu sýnt ósáttfýsi, að þeir hefðu ekki verið nógu fljótir á sér, nógu gírugir til þess að veita hækkanirnar úr þeim sjóðum, sem félagið réði ekki yfir, vegna þess að það var vitað og yfirlýst, að ef ekki fengist fragthækkun, þá væri félögunum ómögulegt að standa undir þeim kauphækkunum, sem þarna urðu. - Það má svo segja hæstv. ríkisstj. til lofs, að skömmu síðar veitti hún félögunum 5% fragthækkun. Ég tel, að það hafi verið óhjákvæmileg ráðstöfun, eins og margt af því, sem gert hefur verið. En það tjáir ekki að halda því fram, að það hafi verið lækkunarráðstöfun, að það hafi verið til þess að draga úr verðlagi í landinu. Og var það þó auðvitað lítið, sem Eimskip og ríkisskip fengu með þeim farmhækkunum, miðað við þá rausnarlegu gjöf, sem þeir vinirnir, hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh., sömdu nm, þegar þeir voru að láta Hamrafellið fá 15 millj. kr. gersamlega að óþörfu. Enn gerðist það um svipað leyti, að ríkisstj. varð við þeirri ósk bænda víðs vegar um landið að greiða þeim hækkað verð á mjólk, til þess að hægt væri að jafna verð á milli landsfjórðunga. Í þessu máli hafði það gerzt, að hv. 2. þm. Skagf. - hygg ég verið hafi - bar fram till. við afgreiðslu fjárlaga um, að þetta vandræðamál yrði leyst. Þá komu upp allar hendur stjórnarliðsins til þess að greiða atkvæði á móti þessu hagsmunamáli bænda. Nokkrum vikum síðar var greiðslan innt af bendi, en þá fylgdi bara eitt skilyrði, að þeir, sem tóku við greiðslunni, áttu að þegja um, að hún hefði farið fram. Þeir áttu að þegja um, að hún hefði farið fram. Hæstv. fjmrh. telur sig hafa heimild til þess að greiða fé úr ríkissjóði án heimildar Alþingis. Eftir að hann er sjálfur búinn að standa fyrir því, að heimildin er felld í Alþingi, telur hann sig hafa heimild til og telur sér sæma að láta greiða fé úr ríkissjóði gegn því skilyrði, að aðilar þegi um, að þeir hafi fengið peningana frá honum. Það er öllum aðilum kunnugt, að þessi greiðsla hefur farið fram, og ég held, að mörg blöð hafi sagt frá henni, en það er eitt blað, sem alveg hefur þagað um það, það er bændavinablaðið Tíminn. Það er í þagnarbindindi með hæstv. fjmrh. Enn gerðist það ekki löngu síðar, að ríkisstj. átti hlut að samningum, sem gerðir voru milli atvinnurekenda og yfirmanna á togurum um að hækka aflaverðlaun þeim til handa, sem nam kringum 40%. Þessir samningar voru, eftir því sem Þjóðviljinn sagði, í sambandi við skattahlunnindi, sem þessum aðilum voru veitt með breytingu á frv. um önnur skatthlunnindi, sem lágu fyrir Alþingi. En hæstv. fjmrh. lét undan fallast að segja Alþingi frá því, hvernig þessir samningar hefðu verið til komnir, að þeir væru í sambandi við þessa miklu aflaverðlaunahækkun, þegar hann bar fram brtt. og mælti fyrir henni hér á Alþingi. Hann heldur, að það sé hægt að forðast afleiðingar verka sinna með því að þegja um þær í sínu eigin blaði og reyna að dylja löggjafarþingið þess, sem hann er að gera í umboði alþjóðar. Slíkar aðferðir geta dugað börnum í leik, og sagt er, að strúturinn hafi gaman af að iðka þær, en ég hélt sannast sagt, að hæstv. fjmrh. væri þroskaðri maður en svo, að hann iðkaði slíkan leik, og vissulega er honum nú mjög brugðið frá því, sem var, þegar hann var í betri félagsskap og sýndi af sér meiri manndóm og þroska. Það dregur hver dám af sínum sessunaut. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, er það sannast sagt mjög furðulegt, að ríkisstj. skuli vera stöðugt að klifa á því og láta klifa á því, að sjálfstæðismenn séu að ýta undir kauphækkun, og sérstaklega hafa stjórnarblöðin haft til dæmis þá hækkun, sem gerð var við starfsfólk Iðju. Um þá kauphækkun er það að segja, að þar var fylgt fordæmi, sem áður hafði átt sér stað um samninga milli iðnrekenda og iðjufólks, án þess að til uppsagnar kæmi, og varð þá ekki vart, að Tíminn eða Þjóðviljinn fyndi að, enda voru kommúnistar þá forráðamenn Iðjufélagsins. Nú kom á daginn, þegar bornir voru saman samningar þessa félags og aðrir kaupsamningar, að Iðjufólk hafði orðið aftur úr, að því er talið var, og þess vegna þótti heppilegt að forðast deilur milli aðila með því að gera þessa samninga um nokkrar hækkanir, að vísu mun minni en þær hækkanir, sem ríkisstj. hafði átt hlut að. Þarna var, að því er mér skilst, hæsta hækkunin um 6% til kvenna eða mun minna en sú hækkun til starfsfólks S.Í.S., sem hæstv. fjmrh. hafði beitt sér fyrir, á meðan kaupbindingarlögin enn voru í gildi í desember s.l. En þeim mun hjákátlegra er, að hæstv. ríkisstj. skuli vera að setja út á þessa samninga, þessa hækkun til hinna lægst launuðu kvenna, þar sem alveg næstu dagana, eftir að hún var samþykkt, beitti ríkisstj. sér fyrir með miklu yfirlæti og lúðrablæstri, að staðfestur var alþjóðlegur samningur um jafnt kaup karla og kvenna. Það var að vísu fyrir atbeina okkar sjálfstæðismanna, að því var bætt við, að það ætti nú að gera ráðstafanir til þess, að þessi samningur yrði ekki aðeins dauður bókstafur, en svo virðist sem það hafi verið ætlun hæstv. ríkisstj., að sá hátturinn yrði hafður á. En ef ætlunin var, að eitthvert mark væri tekið á þessari samþykkt, var það vissulega í fullu samræmi við hana og aðeins til framkvæmdar á því, sem ríkisstj. var að lýsa áhuga sínum fyrir, að sú kauphækkun átti sér stað, sem konunum í Iðju var veitt, enda má játa það, að Alþýðublaðið hafði í þessu meiri sanngirni og samræmi við sjálft sig en hin stjórnarblöðin, því að það lýsti því í forustugrein, að um þessa iðjusamninga, sem þess samstarfsblöð hafa svo mjög vítt, væri ekkert nema gott að segja, og er þó Alþýðublaðið málgagn sjálfs iðnaðarmálaráðherrans, sem ætla má að einkum hefði haft áhyggjur af því, ef iðnaðurinn hefði þarna lent á villigötum. Að þarna sé ekki um jafnhættulegt fordæmi að ræða og stjórnarblöðin hafa látið, styðst og við það, að síðan hefur alveg sams konar atvik gerzt varðandi verkakvennafélög hér í Reykjavík og Hafnarfirði. Þau hafa án uppsagnar fengið kjarabætur, sem Alþýðublaðið eitt stjórnarblaðanna hefur í fyrirsögn sagt með gleiðu letri að væru verulegar. Við þessar kjarabætur hefur hvorki Þjóðviljinn né Tíminn né ríkisstj. haft neitt að athuga, en það er e.t.v. vegna þess, að þar telur það ekki hægt að koma höggi á sína stjórnmálaandstæðinga, af því að það eru stjórnarliðar, sem eru í forustu beggja þessara félaga. En slíkt ósamræmi dugir ekki í málflutningi, og vissulega var það greinilegt, að þegar Alþýðusambandsstjórnin rétt fyrir mánaðamótin apríl–maí sendi út áskorun til verkalýðsfélaganna um að segja ekki upp samningum, þá var ekki miðað við stéttarleg eða fagleg sjónarmið, heldur hitt, að ekki mætti gera ríkisstjórninni ófrið. Það var beinlínis talað um það, að ríkisstj. yrði að hafa starfsfrið, þ.e.a.s. þangað til kommúnistarnir, sem ráða öllu í stjórn Alþýðusambandsins, telja, að sér henti ekki lengur að styðja hæstv. ríkisstj., þá á starfsfriðurinn að vera úti. Það er ósköp eðlilegt, að fjöldi launþega og verkamanna, sem er búinn að læra það í mörg ár af Þjóðviljanum, af Alþýðublaðinu og af Tímanum, t.d. meðan á verkfallinu mikla 1955 stóð og undirbúningi þess, að slíkar kaupkröfur væru verkalýðnum ætíð til góðs, - það er ósköp eðlilegt, að mörg verkalýðsfélög verði ekki eins snör í snúningum og stjórn Alþýðusambandsins óskaði, þegar hún eftir algerlega pólitískum sjónarmiðum hvarf alveg af fyrri braut og fór nú að beita sér fyrir fullkominni íhaldssemi í þessum efnum, á meðan hennar menn væru sjálfir við völd í ríkisstj„ enda reyndist það svo, að fjöldi félaga hafði þennan boðskap að engu. Hv. stjórnarliðar ýmsir halda því fram og Tíminn, Þjóðviljinn, jafnvel Alþýðublaðið, að þetta sé fyrir forgöngu sjálfstæðismanna. Ég segi: Við sjálfstæðismenn erum þá orðnir býsna voldugir í verkalýðshreyfingunni og áhrif okkar meiri en við höfum jafnvel talið, ef við höfum ráðið því, að félögin tóku þessa afstöðu. Í þessum hóp var t.d. slíkt forustufélag sem Prentarafélag Íslands. Víst veit ég það, að við sjálfstæðismenn erum þar öflugir og eigum þar marga góða stuðningsmenn, en allir vita, að þar höfum við ekki fram á þennan dag haft meiri hl., svo að það er vissulega verið að skekkja myndina meira en lítið og gera veg okkar meiri en rétt er, ef sagt er, að við höfum öll ráð í þessum félögum. Sannleikurinn er sá, að við sjálfstæðismenn höfum verið óhvikulir í því, sem við höfum um þessi mál sagt fyrr og síðar, og þar í ekkert ósamræmi átt sér stað. Við teljum, að þessi mál verði og eigi að leysa eftir stéttarlegum og faglegum sjónarmiðum, en ekki eftir stjórnmálahagsmunum, hvort heldur Eysteins Jónssonar, Hannibals Valdimarssonar, Hermanns Jónassonar eða hvað þeir nú heita allir þessir herrar, sem vilja nota þessi félög almennings sem tröppur í sinni eigin valdabaráttu. Það kemur líka glögglega fram, að félög, sem kommúnistar hafa algerlega ráðið yfir, eins og samtök þeirra, sem vinna við mjólkursamsöluna, og mjólkurfræðinga, hafa þarna alla forustu, og þegar Þjóðviljinn segir, að það séu einungis þeir hæst launuðu, sem hafi sagt upp, en ekki þeir lægst launuðu, þá virðist þar farið eftir þeim boðskap, sem ríkisstj. hefur farið eftir. Hún hefur veitt flugmönnunum, hæst launuðu stéttinni sem í verkfalli hefur verið, mestar uppbæturnar. Á sama veg virðast Dagsbrúnarstjórnin og Alþýðusambandsstjórnin ekkert hafa að athuga við það, þó að mjólkurfræðingar og þeir, sem vinna við mjólkursamsöluna, segi upp samningum. Þeir hafa betri kjör og betri aðstöðu en þeir lægst launuðu. Það er í samræmi við gerðir þessara háu herra, hvernig þarna er farið að. Það eru aðeins þeir lægst launuðu, sem keppzt er við að halda niðri. Þannig mætti rekja félag eftir félag. Það er t.d. vitað, að verkfræðingarnir, sem nú hóta verkfalli, gerðu einnig verkfall, sem kom sér mjög illa, þegar sjálfstæðismenn voru í stjórn með framsóknarmönnum fyrir nokkrum árum. Ég geri ráð fyrir, að það séu ýmsir sjálfstæðismenn áhrifamiklir í þessu félagi, hafi verið þá og séu nú. Við höfðum ekki ráð á þeirra gerðum þá. Ég minnist þess ósköp vel, að hæstv. fjmrh. var þá ákafari en ég til þess að semja við þessa menn. Ég var hræddari en hann við það fordæmi, sem skapað yrði með því að veita þessum tiltölulega hálaunuðu mönnum fyrstu kauphækkunina eftir það kyrra tímabil, sem komizt hafði á eftír árslok 1952. Ég og aðrir þeir, sem varlega vildu fara, það skiptist ekki algerlega eftir flokkum, við urðum þá undir, en hæstv. fjmrh. var áreiðanlega ekki einn þeirra, sem þá drógu mest úr. Nú heyri ég aftur á móti sagt, að hann hafi sagt, að það væri jafngott að skera sig á hálsinn strax eins og að semja við þessa aðila. Ég spái því nú, að hæstv. fjmrh. semji við þessa aðila um töluverða kauphækkun, áður en yfir lýkur, og láti vera að skera sig á hálsinn, af því hann meti meira að hanga við völdin og eigi e.t.v. ekki góðrar heimkomu von eftir hálsskurðinn. Nei, hæstv. fjmrh. og ríkisstj. verða að athuga, að í þessum efnum duga ekki einungis stóryrði eða fögur fyrirheit um það, hvað gera skuli, heldur er nauðsynlegt, að staðið sé við þær yfirlýsingar, sem hafðar eru í frammi. Hæstv. fjmrh. hélt föstudaginn 10. maí í útvarpið ræðu, sem - með leyfi hæstv. forseta - endaði á þennan veg: „Reynt er að afla erlendra lána. En okkur er öllum hollast að gera okkur það ljóst, að við getum ekki byggt stórframkvæmdir okkar allar á erlendum lánum, og takist ekki að auka sparnaðinn, þ.e.a.s. fjármagnsmyndunina, í landinu sjálfu og minnka eyðsluna, þá hlýtur að draga hér úr framkvæmdum á næstu árum, þótt framar vonum tækist með erlendar lántökur.“ Nú spyr ég hæstv. fjmrh. og þingheim: Telja menn líklegt, að það frv., sem nú er til umr., muni ýta undir menn til þess að auka fjármagnið og draga úr eyðslu? Það lætur að vísu vel í eyrum að segja, að taka eigi fé af þeim ríku til þess að bæta úr ýmiss konar þörfum, og víst skal ég viðurkenna, að oft getur staðið þannig á, að slíkt sé réttmætt. Hv. þm. Siglf. gat þess t.d. áðan í sinni ræðu, og slíkt hið sama hafði komið fram hjá fyrri ræðumönnum, að það hefði ekki verið óeðlilegt í stríðslok í sambandi við það uppgjör, sem þá varð að fara fram, að láta e.t.v. einhverja slíka eignaupptöku eiga sér stað. Hún gæti einnig verið réttlætanleg í sambandi við gengisbreytingu, ef talið væri, að með henni væri einhverjum aðilum skapaður óeðlilegur gróði, og verið væri að gera verulegar ráðstafanir til þess að koma efnahag þjóðarinnar í betra horf en áður. En engu slíku er nú til að dreifa. Síður en svo. Ég skal einnig játa, að það gæti verið fullt vit í því t.d. varðandi verðhækkanir á eignum, sem verða vegna þess, að menn hafa ekki sjálfir lagt fram annað en eiga eignina nógu lengi og síðan hafa almennar framkvæmdir hækkað hana í verði. Þá er það alveg rökstyðjanlegt og ekkert við því að segja, ef hægt er að koma því fyrir, að verðhækkunarskattur eigi sér stað á slíkum eignum. Ef hann er látinn ganga jafnt yfir, þá má færa mörg rök að því. Ég játa, að það eru erfiðleikar á því. T.d. ef eignirnar eru í eigu sama manns, þá er erfitt að koma þessu við, en aftur á móti, ef sala fer fram, þá er eðlilegt, að einhver viss hluti hennar sé tekinn af almannavaldinu til sinna þarfa til jafnvægis við það, sem það hefur lagt af sinni hendi fram til þess að auka verðmæti þessarar eignar. Þar við er að vísu það að athuga, að oft mundi þá vera reynt að fara einhvern veginn í kringum sölu, svo að þetta nýttist ekki eins og skyldi, en þarna er um að ræða gamalkunnugt vandamál, sem menn hafa gert sér ljóst að æskilegt væri að reyna að leysa, og fáir hygg ég vilji bera á móti því, að ef hagkvæm og framkvæmanleg lausn fáist, þá sé rétt að reyna eitthvað slíkt. Eitthvað af þeim eignum, sem hér er verið að skattleggja, er svona til komið, og ég skal sem sagt ekki hafa á móti því, að þær séu skattlagðar. En það er bara ekki gert upp á milli þeirra og þeirra eigna, sem beinlínis eru komnar fram í sambandi við atvinnurekstur, í sambandi við það, að menn hafa lagt af mörkum vinnu, fé og annað til þess að byggja upp fyrirtæki, að menn í stað þess að eyða hverjum eyri, sem þeir fengu, vildu sjálfum sér til framdráttar, en um leið þjóðarheildinni til gagns og björgunar leggja fé til hliðar í stað þess að eyða því í hégóma, í veizluhöld, siglingar eða hvað það nú er, sem menn eyða fé sínu í. En hvort skyldi nú slík löggjöf sem þessi, sem tekur upp jafnverulegan hluta af eigum manna og hér er gert, frekar verka til þess að ýta á menn að leggja fé til hliðar, að safna því nauðsynlega fjármagni, sem hæstv. fjmrh. talar svo fagurlega um á hátíðlegum stundum, eða mundi hún ýta undir menn til eyðslunnar, til þess, sem hæstv. fjmrh. á þessum sömu stundum telur var. hugaverðast og það, sem forðast beri? Ég hygg, að það sé ómögulegt að neita því, að slík löggjöf sem þessi hljóti að hvetja menn til þess að eiga heldur góða daga, að vera ekki að leggja of mikið að sér, að vera ekki að láta alla sjá, að þeir hafi of mikið undir höndum, heldur lífa sínu góða og þægilega lífi, verja fé sínu til þeirra hluta, sem ekki er hægt að skattleggja, en þá um leið síður verða alþjóð til gagns. Á sama veg er ómögulegt að neita því, að þegar farið verður að innheimta þetta fé, þá getur það ekki haft önnur áhrif en að auka lánsfjárskortinn í landinu eða atvinnuleysi - og sennilega hvort tveggja. Það er að vísu sagt, að fénu eigi að verja til þarflegra framkvæmda. Það er út af fyrir sig lofsvert, að hæstv. fjmrh. skuli ekki taka það í sinn stóra ríkissjóðskassa og láta það hverfa þaðan, án þess að þess verði verulega vart, eins og of mikið af því fé fer, sem hann fær undir hendur. Það er út af fyrir sig lofsvert og sýnir nokkuð, hvert álit hans fjármálastjórn hefur í hans eigin huga, að það er talið til lofs, að fé skuli ekki eiga að lenda í hans höndum, heldur eigi að verja til ákveðinna þarfa. En því er bara gleymt, að féð er ekki hægt að taka, nema það sé tekið úr peningastofnunum, af því fé, sem í umferð er, eða atvinnuvegir dregnir saman, eignir seldar til þess að afla fjármunanna. Allt hlýtur þetta óhjákvæmilega, eins og nótt fylgir degi, að hafa í för með sér, að atvinnan dregst saman, að minna fé er til þess að halda uppi hollum atvinnurekstri, að minni möguleikar eru til þeirrar uppbyggingar, sem við öllu fremur þurfum á að halda. Og vissulega verðum við að segja, að hæstv. fjmrh. talar óhugnanlega með tungum tveim, þegar hann úti á flugvelli, við móttöku hinna síðustu glæsilegu flugvéla, sem hingað komu, talar fagurlega um þörfina á því að efla flugflotann og við megum ekki láta útgjöldin verða til þess að sliga okkur í samkeppni við aðra, þegar hann hefur sjálfur viðurkennt getuleysi þess aðila, sem þar á hlut að máli, með því að veita stórkostlegar ríkisábyrgðir til þess að kaupa þessar nýju flugvélar til landsins, en jafnframt því, sem hann viðhefur þessi fögru orð og veitir ríkisábyrgðirnar, leggur svo á slíkan skatt sem þennan og hagar skattálagningunni með þeim hætti, að ljóst er, að þessi félög, sem þarna ræðir um, verða talin til stóreignafélaga, þó að allir viti, að þau hafa yfirleitt gefið eigendum sínum lítið sem ekkert fé. Alveg eins er t.d. um Eimskipafélag Íslands. Það hefur yfirleitt ekki borgað eigendum hlutafjár sins nema 4% arð af hlutabréfunum, og ég efast um, að ef miðað er við arðgreiðslur frá upphafi, þá nái þær 4%. Um það hef ég ekki ákveðnar tölur í kollinum, en það mun ekki fara fjarri lagi, sem ég segi um það. Í stað þess að greiða arð, í stað þess að eyða þessu fé, þá er svo komið, að talið er, að eftir þeim l., sem hér eru sett, muni hlutabréfin kannske verða talin hafa hundraðfalt gildi. Ég veit ekki, hvort svo verður að lokum - það fer nokkuð eftir því, hvaða reglur endanlega verða um þetta samþykktar, - en það er ljóst, að mjög skýtur það skökku við, ef einstaklingarnir, sem eiga þessi bréf og aldrei hafa fengið af þeim meira en 4% að meðaltali, eiga nú að skattleggjast af þessari eign sinni eins og hún væri hundrað sinnum meira virði en nafnverðið segir til um. Þetta getur leitt til þess, að menn, sem að öðru leyti, vegna þess að þeir eiga eitthvað annað til, lendi í stóreignaskatti, þurfi kannske að greiða stórfé fyrir að hafa á sínum tíma, þegar fjármagn var hér lítið, og af þegnskap látið verulegt fé, eftir því sem þá var um að ræða, í Eimskipafélag Íslands. Nú má segja, að félagið ráði því, hvort það endurheimtir þetta aftur eða ekki. En þá komum við að því, að ef þetta frv. verður samþykkt eins og það er, þá er niðurstaðan sú, að menn verða að gæta þess mest hér eftir, ef þessu fordæmi á að fylgja, að ganga aldrei í félag með efnuðum manni. Hingað til var talið viss trygging í því að stofna félag með þeim, sem eitthvað ætti til og ef til vill væri þá reiðubúinn að hlaupa undir bagga, ef illa færi. Nú er þessu snúið við, nú er það orðið stórhættulegt að eiga í félagi með efnuðum manni, vegna þess að þá á maður á hættu að þurfa að fara að borga stórkostlega skatta hans vegna, og vissulega er oft óhjákvæmilegt, að sú skattlagning sé tekin á félögin, en ekki aðilana, vegna þess að aðilarnir hafa ekkert fengið út úr félögunum, eins og er t.d. um hluthafana í Eimskipafélagi Íslands, þannig að það væri hreint rán og með öllu ósæmilegt, ef ætti að fara að skylda þessa menn til þess að taka þessar greiðslur á sig sjálfa. Hitt væri allt annað atriði, ef menn gætu komið sér saman um að hafa einhvern hæfilegan skattstiga á öll félög í stað einstaklinga, þannig að félög, sem verulega hafa grætt, eins og t.d. Eimskipafélag Íslands, ættu hreinlega sjálf að greiða einhvern tiltekinn hluta, hvort sem það væri mikið eða lltið, af sínum eignum, ef það er á annað borð talið nauðsynlegt. En af hverju má ekki viðhafa þá aðferð, af hverju má ekki skattleggja félögin sjálf, heldur endilega skattleggja einstaklingana? Við sjálfstæðismenn lögðum til, að sá háttur yrði hafður á, að félögin yrðu skattskyld, í sambandi við gengislögin, sem við bárum fram snemma á árinu 1950. En þegar samningar voru teknir upp við Framsfl. um samstjórn og samþykkt laganna, var þetta eitt af þeim atriðum, sem endilega varð að breyta, ómögulega máttu standa óhögguð. Af hverju skyldi það hafa verið? Jú, það var vegna þess, að samband ísl. samvinnufélaga mátti ómögulega greiða skatt. Það varð að haga lögunum þannig, finna form, hversu óeðlilegt sem það væri, til þess að Sambandið, þessi sterkasti auðhringur landsins, sterkasta fjármagnsstofnun, sem til hefur verið á Íslandi frá alda öðli, yrði skattfrjálst til þess að eflast enn, til þess að fjmrh., sem þar ræður mestu, gæti haft enn þá meira fé undir höndum til þeirrar starfsemi, sem hann hefur mestan áhuga fyrir. Starfsemi, sem að vissu leyti er góð og nytsöm, eins og starfsemi Eimskipafélags Íslands er og margs konar annar rekstur í þessu landi, á vissulega ekki að undirþiggjast skatti einungis vegna þess, að hæstv. fjmrh. og hans félagsbræður telja, að það geti orðið sínum pólitísku völdum hættulegt. Við sjálfstæðismenn neyddumst á sínum tíma til þess að fallast á þá breytingu, sem var algert skilyrði af hálfu framsóknarmanna, til þess að þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar voru, yrðu gerðar. Ég sé, að það mun eitthvað svipað hafa átt sér stað nú. Ég heyrði glögglega af ræðu hv. þm. Siglf., að hann hefur um þetta svipaðar hugmyndir og við og aðrir sanngjarnir menn höfum, en enn á ný hefur ofurvald Framsóknar, kappgirni hæstv. fjmrh. orðið þess valdandi, að þarna eru látin gilda mjög óeðlileg ákvæði, ákvæði, sem fyrst og fremst miða að því að efla hin pólitísku áhrif þessa hæstv. ráðh. og hans félagsbræðra. En auðvitað er það rétt, sem fram hefur komið og óhagganlegt er, að þó að slík hlutdrægni dugi um sinn og kunni að verða skálkaskjól, meðan nokkur stund varir, þá endist hún ekki til lengdar. Allt verður þetta einungis til þess að safna eldi að höfði þeirra manna, sem svona fara að. Þeir gá ekki að því, að áður en varir eru þeir búnir að skapa slíka andstöðu í þjóðfélaginu gegn þessu atferli, að miklu hættulegra væri en ef þeir í tíma tækju saman höndum við sanngjarna menn um að koma skynsamlegri skipan á, og vissulega þekki ég engan, sem hafi löngun til þess að bera hlut þessa félagsskapar, Sambandsins, fyrir borð eða halla á það. Ég segi eins og er, að mér hefði fundizt eðlilegt, að gerð væri tilraun til þess að breyta þessu frv. í þá átt, að skattgreiðendur yrðu ekki einstaklingar eingöngu, eins og nú er ráðgert, heldur allir fjármálaaðilar, þeir sem eru persónur að lögum og slíkar eignir eiga, að þeir yfirleitt eru skattskyldir. Ég játa þó, að ég hirði ekki um að bera þessar brtt. fram nú, vegna þess að ég veit, að þetta er vonlaust, - það er búið að semja um framgang frv. í öllum höfuðatriðum og sennilega smáatriðum, svo að það borgar sig ekki að eyða pappír í það að skrifa brtt. En engu að síður er nauðsynlegt, að þetta sjónarmið komi hér fram, því að það er það eina rétta og sanngjarna og það, sem fara verður eftir, ef menn vilja ekki láta rangindin við þessa lagasetningu verða enn meiri en jafnvel þörf væri á, ef fullri sanngirni væri beitt. Ég játa, að þær brtt., sem meiri hl. hv. fjhn. hefur borið fram, horfa til góðs. Ég tel þær þó allsendis ófullnægjandi, eins og ég tel, að þó að brtt. hv. minni hl. fjhn. væru samþ., þá mundi það ekki hrökkva til þess, að frv. bæri að samþ. Slík ráðstöfun, eins og nú standa sakir, er ekki réttlætanleg. Það eru engin þau atvik í okkar fjármálalífi, sem gera verjanlegt að láta slíka eignatilfærslu, sem eðli sínu samkv. er ekkert annað en eignarán, eignaupptaka, eiga sér stað. Ég játa það, að út af fyrir sig tel ég það ekki skaðsamlegast við þetta frv., þó að einhverjir einstaklingar þurfi að greiða nokkur hundruð þúsund eða jafnvel nokkrar milljónir til þeirra þarfa, sem hér um ræðir. Sem betur fer, verða sjálfsagt allir þeir aðilar svo vel stæðir þrátt fyrir þessa eignatöku, að þeir fari ekki á vonarvöl fyrir þær sakir. Á málið ber því ekki að líta frá þeirra sjónarmiði, heldur einungis hvaða áhrif þetta hefur á efnahagslífið í heild. Og þá er ljóst, að hér er ekki aðeins skapað hættulegt fordæmi, sem mjög erfitt er að segja, hvar staðar skuli numið við, ef samþ. verður enn á ný, heldur er ljóst, að nú á þeim tímum, þegar óráðsíumenn eru við völd í ríkisstj. landsins og þess vegna líklegt, að margt gangi miður en skyldi eingöngu þess vegna, þá er enn þá sigið á ógæfuhlið með því að samþ. þessi lög, sem hljóta að hafa í för með sér skort á starfsfé, samdrátt atvinnutækja og vaxandi atvinnuleysi og þar með hægari uppbyggingu og meiri vesöld í þessu landi en vera þyrfti.



Herra forseti. Með þeim fáu orðum, sem ég hafði hugsað mér að segja hér við þessa 3. umr. þessa máls, ætlaði ég að hreyfa eða bera fram nokkra viðvörun í sambandi við suma þætti þessa frv. eða þó sérstaklega einn þátt þessa frv. En máske er það nú óþarfi að gera þetta, því að eftir þeirri ræðu, sem hv. þm. Siglf. (ÁkJ) hélt hér áðan, mætti máske líta svo á, að það væru orðin nokkur straumhvörf um afstöðuna til þessa máls. Hann er, eins og kunnugt er, stuðningsmaður þeirrar ríkisstj., sem nú fer með völd á Íslandi. Hann lýsti þeirri afstöðu sinni til þessa máls, að hann væri algerlega á móti þessu frv., og taldi upp á því mikla ágalla, sem hann mótaði þessa afstöðu sína út frá. Það var að heyra enn fremur, að hann stæði ekki einn í sínum flokki um þessa afstöðu til frv., því að hann talaði mikið um það, að Alþb. og Framsfl. féllust í faðma um það skattaæði, sem hann var að lýsa að fælist í þessu frv. og fleiri lögum um fjármál, sem afgreidd hafa verið frá þessu þingi. Nú hefur enginn úr flokki hv. þm. Alþfl. talað, síðan hann hélt þessa ræðu, og á meðan ekki koma andmæli fram gegn þessu, mundi mega líta svo á, að hann stæði ekki einn uppi um þá skoðun að telja á þessu frv. svo mikla ágalla, að það væri ekki gerlegt að fylgja því, að með frv. væri farið út á þjóðhættulega braut, eins og hann lét falla orð um, sem gæti haft skaðlegar og mundi hafa skaðlegar afleiðingar fyrir efnahagsafkomu þessarar þjóðar. Þó að máske sé nú svona komið, að frv. í þeirri mynd, sem það liggur nú hér fyrir, verði ekki afgreitt frá Alþ., þá ætla ég samt sem áður að hreyfa því atriði, sem ég alveg sérstaklega vildi vekja athygli á, áður en þetta mál verður afgreitt hér frá d. Tilgangur þessa frv. um að afla tekna til ákveðinna hluta er í sjálfu sér góður, og nauðsyn ber til, að það verði gert. Tveir þriðju þess fjár, sem á að afla með þessu frv., eiga að ganga til byggingarsjóðs ríkisins og einn þriðji hluti til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Fyrr á þessu þingi höfum við sjálfstæðismenn borið fram tillögur um að afla fjár til veðdeildar Búnaðarbankans. Er þess hin allra brýnasta þörf. Veðdeild Búnaðarbankans hefur því hlutverki að gegna fyrir landbúnaðinn, að mjög er mikilsvert, að hún ráði yfir fé. Hlutverk veðdeildarinnar er fyrst og fremst að stuðla að því með lánum, að ungir menn, sem vilja reisa bú í sveit, geti keypt jarðnæði til búrekstrarins. Í öðru lagi á hún að stuðla að því, að þeir geti fengið þar lán til þess að koma sér upp bústofni. En þetta hvort tveggja er undirstaða þess, að hægt sé að reisa búrekstur á þessu landi. Hér er því um mjög mikilsvert hlutverk að ræða. Hitt er líka nauðsyn, að stuðla að því, að menn geti á öðrum stöðum á landinu reist hús og fengið þak yfir höfuðið. Það eru að sjálfsögðu þau frumskilyrði, sem fyrst verður að stuðla að. En hins vegar verður á það að lita í sambandi við skattaöflunina, að henni sé hagað þannig, að ekki sé með henni stefnt í hættu vissum þáttum atvinnulífsins í landinn, en það álít ég að á sumum sviðum geti jaðrað við, svo að eigi sé dýpra tekið í árinni en þörf er á, með þessu frv. Við þekkjum það, því að það hefur verið eitt af aðalviðfangsefnum - ekki þessa þings, heldur þinganna á undanförnum árum að gera ráðstafanir, sem stutt gætu að því, að hægt væri að halda áfram rekstri sjávarútvegs í þessu landi, að hlutfallið á milli kaupgjalds og afurðaverðs á erlendum markaði hefur verið það, að afurðaverðið hefur hvergi nærri hrokkið til þess að standa undir tilkostnaði framleiðslunnar. Það hefur verið verkefni undanfarinna þinga og þessa þings, sem nú situr, að brúa þetta bil, sem þarna hefur myndazt, með ýmiss konar ráðstöfunum. Það hefur verið gert með því að breyta genginu, og það hefur verið gert með því að leggja á skatta og veita beint fjárframlög inn í þennan atvinnuveg, til þess að hann gæti haldið áfram. Nú er það svo um sjávarútveginn, að hann er að því leyti til ákaflega kostnaðarsamur, bæði að því er snertir stofnkostnað í sambandi við hann og rekstrarkostnað, og það liggur í því, að fiskinn verður að verka á mjög margvíslegan hátt til þess að geta gert hann að söluhæfri vöru á sem rýmstu sviði á erlendum markaði. Það verður að salta nokkuð af fiskinum, það verður að herða fiskinn, og það verður að hraðfrysta fiskinn, og hraðfrystingin út af fyrir sig krefst mikils húsrýmis, bæði við frystinguna, við geymslu á frosna fiskinum, og auk þess mjög mikils vélakostnaðar. Þess vegna er það, að þeir, sem að útgerðinni standa, verða að ráða yfir geysilega miklum húsakosti, miklum vélakosti, hafa yfir að ráða miklu landi, stórum lóðum og öðru þess háttar. Nú hefur farið fram nýtt mat á lóðum og öllum húsum í landinn, mat, sem nú er að taka gildi, og hefur hinni nýju fasteignamatsbók nýlega verið útbýtt, sem þó tekur ekki enn þá til kaupstaða landsins, heldur annarra landshluta. Þegar ákveðið var á þinginu 1955, að nýtt fasteignamat skyldi fara fram, var sett það hámark inn í lögin um fasteignamatið, að það mætti ekki meira en fimmfalda matið, sem gilt hefur á fasteignum, þangað til hið nýja mat kemur til. Þetta var gert með tilliti til þess, að eigi þótti fært eða hyggilegt að leggja hærra mat til grundvallar fyrir sköttum á þessar fasteignir. Þess vegna var þetta hámark sett inn í lögin. Nú í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er þetta fasteignamat, sem er nú yfirleitt fimmfaldað eða allt að því fimmfaldað, það er hámarkið samkv. hinum nýju lögum, þá er það fasteignamat allt að því fimmtánfaldað. Það er fimmtánfaldað í Reykjavík, það er nærri því fjórtánfaldað í Hafnarfirði, Akranesi, Keflavík og Vestmannaeyjum, og svo í Gullbr.- og Kjósarsýslu, þar er það nærrí ellefufaldað, og svo lækka tölurnar úr því. Og þetta er þá sá grundvöllur, sem skatturinn í þessu tilfelli er reistur á. Í öðru lagi á að miða þennan skatt við, að mat verði látið fara fram á vélum, áhöldum og öðru lausafé, en þetta nemur að sjálfsögðu mjög stórum upphæðum, miðað við okkar útgerðarrekstraraðstöðu. Þannig er það, að á vegum útgerðarmannanna samkv. þessu tilbúna mati koma fram geysilegar fjárhæðir. Þetta er tilbúið mat, sem hér er um að ræða, og ég efast um það, a.m.k. á sumum stöðum, þar sem illa gekk á vertíðinni í vetur, að þá mundi þess vera nokkur kostur að selja fasteignirnar fyrir það verð, sem á að leggja til grundvallar fyrir þessum skatti. Fiskiskipin á svo að reikna eftir vátryggingarverði þeirra, en í því efni eru útgerðarmenn bundnir í báða skó um það að hafa þetta vátryggingarverð hátt, bæði af því, að í sambandi við lán, sem á skipunum hvílir, verður að tryggja þau, og auk þess er það svo, að ef óhöpp ber að höndum og þarf að endurnýja skipin, þá verður vitanlega að tefla á fremsta hlunn um það að tryggja möguleikann með því að vátryggja skipin hátt. Þess vegna er það, að útgerðarmenn eru bundnir af því að hafa hátt vátryggingarverð á þessum skipum, og þetta vátryggingarverð á svo að leggja til grundvallar fyrir þessum skatti. Að vísu er gerð sú undantekning frá reglunni, að það má samkv. frv. draga frá vátryggingarverði á fiskiskipum 331/2%. Nú liggja fyrir till. frá tveimur aðilum um að hækka þetta upp í 40%. Frá vátryggingarverði þeirra húsa, sem notuð eru í þágu útgerðarinnar, og það tekur einnig til frystihúsa og annars, sem notað er í sambandi við verkun á kjöti, má draga 20%, en fyrir liggja hér till. um að hækka þetta upp í 25%, ætla ég að sé, á þskj. 558. Ég held þess vegna, að allar aðstæður séu þannig að því er sjávarútveginn snertir, að hættulega langt sé gengið með þeirri skattaálagningu, sem hér er um að ræða, þrátt fyrir þennan frádrátt, sem heimilaður er að því er snertir fiskiskipin og einnig þau hús, sem notuð eru í sambandi við verkun aflans. Og ég tala nú ekki um það, af því að útgerðin krefst mikils landrýmis, að ef þau ákvæði þessa frv. verða notuð að fara nú enn að hækka lóðaverðið frá því, sem gert er ráð fyrir, þá getur það náttúrlega aukið enn á um þá skatta, sem fyrir liggur um hverjir geta orðið samkvæmt þessu frv. Og ég tel þetta mjög varasamt. Með tilliti til þessara aðstæðna held ég, að það væri fullkomin ástæða til að athuga að nýju, áður en gengið er frá þessu frv., hvort fært er að leggja svo þungar byrðar eins og hér er gert á þá menn, sem að útgerðinni standa á Íslandi núna. Eins og kunnugt er, verður að borga nú bæði með togurunum 5000 kr. á hverjum einasta degi ársins og auk þess margs konar framlög í sambandi við bátaútveginn, sem skipta nokkrum hundruðum milljóna. Það er þess vegna mjög varhugavert með atvinnurekstur, sem þannig er á vegi staddur hér hjá okkur, að fara að leggja á hann gjöld, sem gætu orðið til þess að þrengja mjög kosti þeirra manna, sem að útgerðinni standa, og máske verða þess valdandi, að þeir yrðu af þeim sökum að draga saman seglin. Það mundi að sjálfsögðu valda útvegsmönnunum sjálfum erfiðleikum, en umfram allt mundi leiða af þessu tjón fyrir atvinnulífið í landinu, því að eins og kunnugt er, þá er mikill og stór hópur landsmanna, sem beint og óbeint vinnur hjá útgerðinni og hefur laun sín af þeim afrakstri, sem af útgerðinni flýtur. Ég held þess vegna, að aðstaða útvegsins í þessu efni, þegar ákvæðin um þetta voru sett, hafi engan veginn verið athuguð til hlítar og af þjóðhagslegum ástæðum sé það nauðsynlegt, áður en lengra er gengið, að gera á þessu enn nákvæmari athugun en fram hefur farið. Og undir öllum kringumstæðum mundi ekki af veita, að því er útveginn snertir, þó að hann fengi þá linkind, sem felst í brtt. þeim, fyrst og fremst sem meiri hl. n. flytur, og auk þess í brtt. þeim, sem eru á þskj. 558 og allar stefna að því að draga úr bæði á því sviði og máske öðrum. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég er ekki nærri eins viðkvæmur fyrir því, þó að þungur skattur sem þessi lendi á mönnum, sem safnað hafa miklu fé, en sjálfir standa ekki eða eru ekki í fararbroddi fyrir atvinnurekstri í landinu og eru þannig ekki virkir þátttakendur í því mikla nauðsynjastarfi. Ég er ekki nærri eins viðkvæmur fyrir því. Það má segja það, að náttúrlega er hægt að ganga einnig of langt gagnvart slíkum mönnum, eins og hv. þm. Siglf. (ÁkJ) lagði hér á mjög mikla áherzlu í ræðu sinni. En hættulegast er að gera þetta gagnvart þeim, sem bera uppi atvinnulífið í landinu, ef þetta mundi verða þess valdandi, að þeir yrðu þar að draga saman seglin. Það er þjóðfélagslegt tjón, sem af slíkum ráðstöfunum mundi leiða. Mér er kunnugt um það heima í mínu byggðarlagi, uppi á Akranesi, að þar eru það aðallega þrjú útgerðarfyrirtæki, sem standa undir atvinnulífinu í kaupstaðnum, þegar frá er tekin sú útgerð, sem bæjarfélagið stendur fyrir með útgerð tveggja togara. Þessi fyrirtæki hafa byggt mikið af húsum, keypt mikið af vélum og eru yfirleitt og hafa verið í fararbroddi um alla nýbreytni í verkun aflans, bæði að því er snertir frystingu, söltun og herzlu á fiski. Þessi atvinnutæki, sem eru á Akranesi og búið var að koma upp fyrir nokkru, því að þeir voru framarla í því að bæta aðstöðuna að þessu leyti og geta mætt þeim kröfum, sem breyttir markaðir erlendis höfðu í för með sér, eru miklu stærri en þörf er fyrir fyrir þann flota, sem nú er heima á Akranesi. Þau gátu til dæmis að taka tekið á móti fiski úr allt að a.m.k. 1/3 af öllum togaraflota landsins á tímabili til viðbótar þeim afla, sem barst á land heima á Akranesi. Nú hafa þau útgerðarfyrirtæki, sem standa að togurunum, komið sér upp vinnslutækjum og þurfa þess vegna ekki að leita á náðir annarra með þetta, og það er þannig ástatt á Akranesi nú eða var á s.l. vertíð, sem var alveg sérstaklega misbrestasöm að því er aflann snertir, þar sem aflinn var ekki meiri en í hæsta lagi 2/3 af því, sem var á vertíðinni 1956, sem var þó allléleg, að það notast ekki fyrir þennan flota heima af nema nokkrum hluta af þeim húsum og vélum, sem þarna eru til vinnslunnar, og þess vegna er það náttúrlega því tilfinnanlegra fyrir þá menn, sem kæmu til með að verða fyrir þungum skatti eins og þeim, sem hér um ræðir, að standa undir slíkum greiðslum, þar sem svo hagar til, að þeir geta hvergi nærri fullnýtt þessi tæki og þann mikla tilkostnað, sem þeir eru búnir að leggja í þar heima í sambandi við þennan rekstur. Ég hef náttúrlega ekki neinar tölur um það, hvernig þessi skattur mundi koma út þarna heima. Það hvíla náttúrlega miklar skuldir á þessum eignum, en þó býst ég við, að með þessu tilbúna verði, sem hér er um að ræða, gæti þessi skattur a.m.k. fyrir sum af þessum fyrirtækjum komið til með að verka þannig, að þau yrðu að draga saman seglin, og það er vitanlega ástand, sem Alþ. má ekki undir neinum kringumstæðum standa að í nokkurri mynd, að í ljós geti komið eða leitt til framkvæmda. Þeir greiðsluskilmálar, sem hér er um að ræða, eru þess eðlis, að ég býst við, að þeir yrðu líka þungir í skauti. Þetta á að vísu að greiða á 10 árum, en það er allhá vaxtagreiðsla, sem bætist við upphæðina, þar sem á að borga af eftirstöðvunum eftir fyrstu greiðslu 6% vöxtu, svo að þegar allt kemur til alls, þá er ég mjög hræddur um, að hér sé mjög óvarlega farið, og það var alveg sérstaklega með tilliti til þessa atriðis, sem ég stóð hér upp og tek þátt í þessum umr., að ég vildi á þetta benda. Ég er einnig ákaflega hræddur um það, að þessi skattur geti orðið þungur í skauti flugfélögunum okkar. Hér eru tvö flugfélög, sem rekin eru af miklum myndarbrag, og það er næstum furðulegt, hve mikil og ör þróun hefur verið í fluginu hér hjá okkur á Íslandi, bæði hin almenna þátttaka í heimsfluginu og svo það mikla flug, sem fer hér fram innanlands á hverju ári og það, eins og nú er komið, óslitið allt árið nema allra verstu óveðursdaga. Og það er annað, sem er merkilegt við þessa starfsemi á Íslandi, og það er það, að hún hefur frá upphafi verið rekin án nokkurra styrkja. Á sama tíma sem hliðstæð flugfélög í nágrannalöndum okkar á Norðurlöndum hafa notið stórra fjárframlaga við sína þjónustu, hefur þessari starfsemi verið haldið uppi hér alveg gersamlega styrklaust. Þau einu fríðindi, sem félögin hafa notið, er það, að þau hafa fengið nokkra ríkisábyrgð fyrir lánum til þess að flýta fyrir þróuninni, bæði að því að fjölga flugvélunum og að kaupa nýjustu gerðir flugvéla til nota fyrir félögin. Það er vitað, að flugvélarnar eru ákaflega dýrar, og grundvöllurinn fyrir mati á þeim er vátryggingarverðið, að vísu að frádregnum 20%, eins og er með húsakostinn í sambandi við atvinnustarfsemina við sjó og í sveit. Mér er sagt, að flugvélarnar, sem keyptar voru núna, þessar tvær nýju flugvélar, hafi kostað upp undir 20 millj. hvor þeirra. Þær vitanlega koma ekki undir þessa skattgreiðslu nú, af því að þær voru ekki keyptar fyrr en nokkuð var komið fram á þetta ár. En félögin eiga fjölda flugvéla fyrir, sem einnig eru mjög dýrar, og það stendur í þeim mikið fé, og að sjálfsögðu verða flugfélögin, bæði í sambandi við lán, sem þau hafa orðið að taka, og í sambandi við möguleikana á því að geta endurnýjað þessar vélar, að hafa vátryggingarverðið á þeim mjög hátt. Það er þess vegna fullkomlega athugunarvert, og ég veit engan veginn, hvort það hefur verið skoðað niður í kjölinn svo sem skyldi, hvað slík skattaálagning á flugfélögin gelur haft í för með sér, því að illt er vissulega að leggja með slíkum hætti stein í götu þessarar þróunar hér á landi, svo mjög erfitt sem er hér um samgöngur á ýmsan hátt innanlands, og ég tala nú ekki um, hve mikils virði það er fyrir Íslendinga að geta verið virkir þátttakendur í heimsfluginu. Þá er það vitanlega mál, sem verður að skoða rækilega niður í kjölinn, hvort ekki sé með þessari skattaálagningu gengið það langt, að þetta geti orðið þrándur í götu þessa rekstrar, sem segja má að sé eini reksturinn á Íslandi, þegar hvalveiðarnar eru teknar frá, sem hefur siglt sinn sjó og borið uppi sína starfsemi með öflun eigin fjár. Ég vil vekja athygli á þessu. Ég viðurkenni alveg fullkomlega nauðsyn á því að afla þess fjár, sem hér er stefnt að að aflað verði. En það verður að gæta alls öryggis í því, að eigi sé svo langt gengið í þessari skattheimtu, að því er snertir fyrst og fremst atvinnufyrirtæki landsmanna, að þeim sé lagður steinn í götuna, sem gæti orðið til þess að gera þeim alveg sérstaklega örðugt fyrir í sambandi við reksturinn. Það verður að hafa hér í huga það hyggilega spakmæli að slátra ekki mjólkurkúnni fyrr en í síðustu lög, og mjólkurkýr Íslendinga í víðari merkingu eru að sjálfsögðu fyrst og fremst atvinnuvegir landsmanna, bæði til lands og sjávar. Þar er sá grundvöllur, sem við stöndum á bæði efnalega og menningarlega.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. virtist vilja draga þá ályktun af því, að enginn úr þingflokki Alþfl. hefði tekið til máls um þetta mál annar en hv. þm. Siglf., að þá væri þingflokkurinn yfirleitt sömu skoðunar og hann um málið. Ég verð nú að hryggja hann með því, að þetta er ekki tilfellið. Hv. þm. Siglf. hefur ekki túlkað skoðanir flokksins í þessu máli, heldur eingöngu sínar eigin skoðanir, og allur þingflokkurinn að honum undanteknum er allt annarrar skoðunar, og mun ég ef til vill koma nánar að því síðar. Þessar umræður, sem nú hafa farið fram, líkjast eiginlega meir því, að hér væri málið til 1. umr. og væri rætt almennt, frekar en eins og nú er, að um 3. umr. sé að ræða, og einstök atriði þess rædd, áður en það fer út úr þessari hv. deild.  Það er öllum vitanlegt og ljóst, að þegar taka skyldi ákvörðun um, hvernig snúast skyldi við vandamálum þeim, sem leysa þurfti fyrir áramótin, til þess að atvinnuvegir landsmanna stöðvuðust ekki, þá var um tvær leiðir að ræða, annars vegar styrkja- og uppbótaleiðina, sem farin var, og hins vegar gengislækkunarleiðina. Um það, hvora þessa leið skyldi velja, greindi menn að sjálfsögðu nokkuð á. Sumir vildu fara gengislækkunarleiðina, en aðrir vildu fara þá leið, sem farin var, að veita styrki og uppbætur til framleiðslunnar og freista að komast af með það. Alþfl. hefur aldrei farið dult með skoðun sína í þessu máli. Hann hefur, raunar þvert á móti því, sem hv. þm. Siglf. sagði hér í kvöld, talið, að hagsmunum almennings væri betur borgið með því, að ekki þyrfti til gengislækkunar að koma, ekki þyrfti að grípa til svo róttækra aðgerða eins og gengislækkunin felur í sér, og að það bæri að gera allar hugsanlegar aðgerðir, sem hægt væri, eftir þeim leiðum, sem nú hafa verið farnar, áður en til gengislækkunarinnar yrði gripið. En hins vegar hefur hann gert sér ljóst, að ef ekki væri vissum skilyrðum fullnægt, þá væri ekki hægt að komast hjá því að gripa til þessarar gengislækkunar. Spurningin er þess vegna ekki eins og hv. 1. þm. Reykv. stillti henni upp hér í kvöld, hvort hæstv. ríkisstj. ætlar að fara út í gengislækkun eða ekki. Málið liggur ekki svo einfaldlega fyrir, heldur er spurningin, hvort ríkisstj. muni takast að koma fram því að halda í skefjum kapphlaupinu um launahækkanir og verðlagshækkanir, svo að á þann hátt verði komizt hjá gengislækkun og dýrtíðarhækkun raunar líka. Ef henni tekst ekki þetta, þá sýnist mér ljóst, að ekkert sé eftir nema gengislækkun. En það er og hefur alltaf verið álitið af okkur Alþýðuflokksmönnum algert neyðarúrræði, sem ekki mætti undir neinum kringumstæðum grípa til, fyrr en allt annað væri útilokað. Það er þess vegna þýðingarmikið fyrir þá, sem í raun og sannleika vilja ekki gengislækkun, að það megi takast að halda þessu hvoru tveggja í skefjum, verðlaginu og kaupgjaldinu. Sjálfstfl. hefur farið báðar þessar leiðir. Hann var með í ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar 1948, sem reyndi fyrir sér mjög svipaðar leiðir og nú er gert, og Sjálfstfl. virtist þá una því vel. Stjórnarandstaðan þá hafði að vísu uppi gegn þessu andmæli, sem eru mjög svipuð því, sem Sjálfstfl. hefur uppi nú, að með þessu væri verið að skattpína almenning. En ég held, að það fari ekki á milli mála, að sú leið, sem Sjálfstfl. reyndi 1950, hafi sízt gefið betri raun, því að afleiðingin af henni varð sú, að við sátum bæði með gengislækkunina og með styrkja- og uppbótakerfið í algleymingi. Sannleikurinn er sá, að það verður ekki í þessum málum gert hvort tveggja að halda atvinnuvegunum gangandi og komast hjá því að gera ráðstafanir, sem einhvers staðar koma við. Leiðirnar, sem um hefur verið að ræða, eru raunverulega ekki nema tvær, og menn skulu bara gera það upp við sig, hvora þeirra þeir vilja heldur fara. Ég hef lýst stefnu Alþýðuflokksins, þeirri sem hann jafnan hefur haft, að ávallt, þegar fært sé og möguleikar eru til, beri að forðast gengislækkunina. Mér finnst þess vegna, að ef Sjálfstfl. í raun og sannleika vill forðast gengislækkun, beri honum að reyna að styðja þær aðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem miða í þá átt að koma í veg fyrir þetta. Það dugir ekki að koma hér eins og hv. 1. þm. Reykv. gerði í kvöld og jafnvel láta liggja að því, eins og hann gerði, að hæstv. ríkisstj. væri farin að hvísla því að vinum sínum, að nú ætti að fara fram gengislækkun í haust, til þess að þeir gætu gert viðhlítandi ráðstafanir. Þetta finnst mér næstum því að segja ósæmilegar aðdróttanir að hæstv. ríkisstjórn, því að ég veit, að hv. 1. þm. Reykv. trúir því ekki sjálfur. Það, sem um er að ræða í þessu máli, er einfaldlega þetta, hvort það tekst að halda uppi því jafnvægi í launagreiðslum og verðlagsmálum, sem dugi til þess að koma í veg fyrir gengislækkunina. Hæstv. ríkisstj. hefur farið þá leið að leita um þetta samvinnu við launastéttirnar og við bændasamtökin. Og hún hefur fengið forvígismenn þessara samtaka beggja til þess að fallast á sín sjónarmið og reyna að vinna að lausn málanna á þennan hátt. Ef nú Sjálfstfl. vildi af heilum hug vinna þessum ráðstöfunum fylgi, sem eiga að miða að því að koma í veg fyrir gengislækkun, þá bæri honum vissulega að reyna að styðja þessa viðleitni ríkisstj., en ekki reyna að gera hana tortryggilega. Og það verður að segjast, að það hefur stjórnarandstaðan og blað hennar, Morgunblaðið, vissulega reynt að gera. Hún hefur reynt að gera allar þær tilraunir, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert í þessu máli, eins tortryggilegar og hún hefur mögulega getað. Og það, sem merkilegra er, það hefur verið í þessu blaði og af hálfu þessa flokks reynt að ýta undir aðgerðir til þess að gera ráðstafanir ríkisstj. óvirkar og reynt að gera þá aðila, sem víssulega þurfa að sætta sig við þessar aðgerðir, óánægða. Það er alveg augljóst mál, að þegar farið er út í aðgerðir eins og þessar, þá fást ekki allir til þess að vera sammála um þær. Það verða einstakir hópar í þjóðfélaginu, sem hugsa sér að fá sínum hag betur borgið með því að vera á annarri skoðun. Og því er ekki að leyna, að það eru til ýmsir hópar innan launastéttanna t.d., sem telja, að sínum hag mundi vera betur borgið, ef þeir fá einhverja launahækkun. Það hefur komið fram. En það, sem allt veltur á í þessu sambandi, er, að það jafnvægi, sem reynt er að skapa, raskist ekki. Og ef ekki er hægt að tryggja þetta jafnvægi og það fer úr skorðum, a.m.k. svo að nokkru nemi, þá sé ég ekki að annað blasi við en sú gengislækkun, sem sjálfstæðismenn eða stjórnarandstaðan virðist a.m.k. í öðru orðinu ekki telja æskilega. Skattaálögur á almenning eru náttúrlega ekki vinsælt verk, og eins og hér var tekið fram í kvöld, eru miklir skattar lagðir á í þessu landi. En ríkisstj. og þeir flokkar, sem styðja hana, eru þeirrar skoðunar, að hag almennings sé betur borgið með þessari skattaálagningu en ef farin væri gengislækkunarleiðin. Það hefur þess vegna orðið niðurstaðan, að þó að það sé vissulega óæskilegt að leggja á þunga skatta, þá sé það samt léttbærara fyrir almenning í þessu landi en hitt, ef til gengislækkunarinnar hefði orðið að grípa með þeim afleiðingum, sem það hefði haft í för með sér. Ströng verðlagsákvæði eru líka nauðsynleg til þess að hindra, að vöruverðið fari upp. Og það er annar þátturinn í þessari baráttu, sem ríkisstj. verður að heyja, að reyna að halda vöruverðinu í skefjum með svo strangri verðlagsálagningartakmörkun, að þar sé ekki farið nokkurs staðar lengra en góðu hófi gegnir. Það hefur verið látið í það skína hér í þessum umr„ að þessi verðlagsákvæði, sem ýmist hafa verið í gildi eða hafa nú verið sett, væru svo ströng, að það væri ómögulegt að reka verzlun eða viðskipti eða jafnvel framleiðslu með þessum verðlagsákvæðum. Ég skal viðurkenna, að vitaskuld verður að gæta þess, að þessi verðlagsákvæði séu ekki það ströng, að atvinnureksturinn geti ekki verið rekinn með þeim. Hins verður einnig að gæta, að halda verðlaginu svo í skefjum sem frekast er mögulegt til þess að hindra, að réttmætur grundvöllur skapist á þann hátt fyrir frekari kauphækkanir. Og þó að því sé haldið fram, að þessi verðlagsákvæði, sem nú eru í gildi, séu svo þröng, að það sé ekki hægt að reka hvorki viðskipti né framleiðslustarfsemi ýmsa með þeim, þá má nú vera, að minni hyggju, að sá áróður, sem um þetta er rekinn, sé kannske ekki alveg grundvallaður á hreinum tölum, heldur sé það gert vegna þess, að þeir, sem verða fyrir barðinu á þessum ákvæðum, telji hag sínum ekki nógu vel borgið, þó að honum sé kannske á þann hátt borgið, að allt komist af og geti blessazt. En ég vil undirstrika það, að ég er víssulega ekki því sammála, að þessi ákvæði séu höfð svo þröng, að atvinnurekstrinum sjálfum stafi bætta af, enda veit ég eða tel mig vita, að það muni ekki vera ætlun hæstv. ríkisstj. Úr því að þessi leið var farin, sem farin var fyrir áramótin, varð ekki komizt hjá því að leggja á allþunga skatta. En þessir skattar og þessi afgreiðsla málsins, sem gerð var í samráði við launþegasamtökin og bændur, miðaðist við, að það yrði um leið lagður skattur á stóreignir, og út frá því var gengið, þegar hin almennu lagaákvæði voru sett til bjargar og viðreisnar atvinnurekstrinum í landinu, að stóreignaskattslögin fylgdu á eftir þeirri skattlagningu, sem þá var ákveðin, ekki út af fyrir sig vegna þess, að það fé, sem fengist með stóreignaskattinum, yrði notað í sama tilgangi og hinir skattarnir, sem þá voru á lagðir, heldur til þess að þeir, sem urðu að sætta síg við skattana, fengju ekki það á tilfinninguna, að neinum í þessu þjóðfélagi væri ívilnað, heldur yrðu þeir, sem efni hefðu á því, líka að bera sinn hluta af byrðunum og ekki þann sízta. Þetta er það, sem liggur til grundvallar fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir til umræðu. Og það er vissulega ekki óeðlileg hugsun, þó að sá maður, sem verður að sætta síg við skatt á brýnustu nauðsynjar sínar til þess að halda atvinnuvegunum í landinu gangandi, hafi það ekki á tilfinningunni, að öðrum sé hlíft við skatti, sem betri efni hefur á því að greiða hann. Um þetta voru allir stjórnarflokkarnir sammála, og eru, eftir því sem ég bezt veit, enn, með þeirri undantekningu, sem hér kom fram í kvöld. Það, sem sérstaklega rökstyður það, eftir mínu viti, að það er réttmætt, að þessi skattur sé á lagður, er, að hér hefur orðið ámóta verðbreyting á hlutum í þessu landi síðan 1950, að síðast var farin þessi leið, sem fullkomlega jafngildir stórkostlegri gengislækkun, sem þá var talin rökstuðningur fyrir því, að skatturinn var lagður á 1950, því að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þessi skattur er lagður á. Hann var einnig lagður á 1950 og af þeim mönnum, sem nú gagnrýna þessa skattlagningu hvað mest. 1950 var lagður skattur á alla eign einstaklinga, sem var umfram 300 þús. kr. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ráðgert, að 1 millj. kr. verði undanþegin skattinum. Hjá félögum var samkvæmt lögunum frá 1950 gert ráð fyrir, að skatturinn væri tekinn af öllum eignunum, eins og þær lögðu sig, undantekningarlaust, þannig að það virðist ekki, að með því frv., sem hér liggur fyrir í dag, sé farið lengra, heldur skemmra en gert var ráð fyrir í lögunum frá 1950. Að vísu má segja, að skattstiginn á fyrstu 200 þúsundirnar frá einstaklingum, frá 300 þús. kr. og upp í 500 þús. kr., hafi verið lægri en skattstiginn er lægstur nú, eða 10% og 15% upp í 500 þús. kr. og 1 millj., en af 1 millj. til 11/2 millj. reiknaðist 20%, nákvæmlega eins og í þessu frv., og síðan 25%, eins og líka er gert ráð fyrir í frv. því, sem hér liggur fyrir, þannig að ég sé ekki, að hér sé, eins og hv. þm. Borgf. sagði, um hættulegt fordæmi að ræða. Fordæmið er vissulega fyrir hendi og fordæmið er gefið af Sjálfstfl. og Framsfl. 1950. Rökin fyrir þessum skatti 1950 voru þau fyrst og fremst, að með gengislækkuninni væri gert ráð fyrir mikilli verðhækkun, sem rétt væri að gera að grundveili fyrir skattinn. En hér er vissulega ekki verið um að ræða neina væntanlega verðhækkun, því að verðhækkunin hefur orðið gífurleg á öllum hlutum í þessu landi, siðan gengislækkunin var framkvæmd 1950 og eftir að gefizt var upp við gengislækkunarleiðina og farið inn á hina fyrri styrkja- og uppbótaleið, svo að sá grundvöllur, sem var til staðar 1950 fyrir þessa skattaálagningu, er vissulega til enn í dag. Því hefur verið haldið fram, að þessi skattur, ef krafinn yrði, mundi ríða atvinnuvegina ýmsa gersamlega á slig, koma á stað atvinnuleysi, sem aftur gæti velt upp á sig meira atvinnuleysi og svo koll af kolli, þannig að við værum að komast út í hreint öngþveiti í atvinnumálum, ef þessi skattur yrði lagður á. Ég held, að þeir, sem halda þessu fram, hafi ekki gert sér þá grein fyrir þessum hlutum sem skyldi, og ég vil bara nefna eina staðreynd, sem sýnir ljóslega, hvað þessi hugsun er fráleit. Ríkissjóður tekur í dag af þjóðinni í kringum 600 millj. kr. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að taka af þjóðinni í kringum 80 millj. kr., og þessi 80 millj. kr. upphæð á að takast á 10 árum, þannig að það komi 8 millj. á ári, og trúi því hver sem vill, að það ríði atvinnuvegi þjóðarinnar á slig, ef tekjur ríkissjóðsins eru hækkaðar um 8 millj. kr. með þessari skattheimtu eða um tæpan 11/2%. Ég trúi því a.m.k. ekki, að þetta geti haft nein úrslitaáhrif. Það eru líka ýmsar ráðstafanir gerðar í frv. til þess að koma í veg fyrir þetta. Það eru gerðar þær ráðstafanir, eins og ég sagði áðan, að lágmarkið, sem skatturinn er tekinn af, er hækkað stórkostlega frá því, sem var í lögum Sjálfstæðisflokksins frá 1950. Þá var lágmarkið, eins og ég sagði, 300 þús. kr. hjá einstaklingum og núll hjá félögum, en lágmarkið í dag samkvæmt þessu frv. er sett við 1 millj. kr. hjá öllum. Þá er enn í þessu frv. gert ráð fyrir því, að skattinum á félögin verði skipt upp, alveg eins og gert var ráð fyrir í lögunum frá 1950. Þá var hreinum eignum félags skipt niður á þá einstaklinga, sem áttu félagið, og félagið látið greiða fyrir þá skattinn. En hversu miklu þetta munar fyrir félagið, skilja menn kannske bezt á því, að mér hefur sagt ráðamaður úr Eimskipafélagi Íslands, að ef skatturinn hefði verið lagður beint á það félag og ekki skipt upp á hluthafana, þá hefði skatturinn orðið 10 millj. kr., sem Sjálfstfl. lagði á 1950, en vegna þess að honum var skipt upp, varð hann ekki nema 2 millj. Nú er ég út af fyrir sig ekkert spenntur fyrir því að leggja skatt á Eimskipafélagið, og ég hef verið með því ávallt, að þeim væru gefin mikil skatthlunnindi, á meðan fram á það var farið, en mér þykir það ekki ýkja mikið, þó að félag eins og Eimskipafélag Íslands greiði á þennan hátt, eins og það gerði 1950, eftir að það hafði notið skatt- og útsvarshlunninda jafnan, 2 millj. kr. úr sjóði sínum í þennan stóreignaskatt. Nú má vel vera að vísu, að þessi upphæð verði eitthvað hærri, vegna þess að eignir félagsins hafa bæði vaxið raunverulega og hækkað í verði síðan, en ég trúi því þó ekki, að hann verði það mikill, og vona það vissulega, að hann verði ekki það mikill, að hann þurfi að hafa nein úrslitaáhrif á rekstur félagsins. Þá eru enn gerðar ráðstafanir í frv. til þess að draga úr því, að skatturinn komi illa við þar, sem kannske sízt skyldi og hætta er á því, að hann geti gengið nærri möguleikum atvinnurekenda, á þann hátt, að eignir þær, sem skatturinn er greiddur af, eru færðar það niður í mati, að mér finnst þar gengið mjög langt. Samkvæmt þeim brtt., sem við berum fram í meiri hl. fjhn. um þetta efni, er gert ráð fyrir, að fiskiskip verði talin til eignar með verði, sem sé vátryggingarverðið að frádregnum 40% og tilsvarandi lægra á verzlunarskipum, eða 331/3%, en með þessu eru eignirnar færðar það langt niður í verði, að ég tel, að þeir, sem þar eiga hlut að máli, megi mjög vel við una. Við athugun málsins í fjhn. hafa verið gerðar á frv. nokkrar breytingar, eins og ég hef að nokkru leyti lítillega minnzt á. Í 2. gr. frv. voru ákvæði um það, að endurskoða mætti mat á einstökum lóðum í kaupstöðum og kauptúnum. Ég skal gjarnan viðurkenna, að mér þótti þetta ekki nægilega skýrt a.m.k., svo að ég hafi nú ekki um það önnur orð, og að sú framkvæmd, sem á þessari lagasetningu byggðist, gæti ef til vill orðið nokkuð tilviljunarkennd. Þess vegna hefur þetta verið numið í burtu og greinin umorðuð, þannig að það mat, sem þar er um að ræða, verður almennt og því aðeins tekið til hækkunar á fasteignamatinu, sem skýrt er frá annars staðar, hvernig með skuli fara, að sú nefnd, sem um þetta fjallar, telji, að lóðamatið sé í ósamræmi við matsverð á öðrum fasteignum, og ég tel þessa breytingu til verulegra bóta. Sömuleiðis hef ég minnzt á þær breytingar, sem gerðar eru á matsverði skipa, að frádráttarheimildin er hækkuð og skipin þar af leiðandi lækkuð í verði. Þá var líka nokkuð um það rætt í nefndinni, að ef eignir félags eru metnar - eða gerðar upp, kannske réttara sagt - á þann hátt, að nettóeign félagsins er látin koma fram til ákvörðunar stóreignaskattsins, þ.e. hrein eign umfram hlutafé sé lögð til grundvallar, þá geti þetta haft þær afleiðingar, ef féð verður endurkrafið af eigendum hlutabréfanna, að þeir komi til með að greiða ósanngjarnlega háan skatt fyrir sín bréf, vegna þess að bréfin þurfa ekki - og alls ekki - að vera þeim jafnmikils virði og hrein eign félagsins gefur til kynna. Þess vegna tók nefndin það upp í brtt. sínum á þskj. 552 að heimila þeim, sem þannig væri ástatt um, að endurgreiða félaginu í hlutabréfum, sem þá væru metin á sama verði og eignir félagsins eða í samræmi við eignamat félagsins sjálfs. Þetta tel ég líka til verulegra bóta eða geta mætt sanngjörnum óskum þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Umfram þessar till. frá meiri hl. n. hafa hv. sjálfstæðismenn í fjhn. borið fram nokkrar brtt. á þskj. 558, sem mér sýnist aðallega fjalla um það að draga enn frekar úr, þar sem greiðslutíminn er t.d. lengdur úr 10 í 15 ár og til greiðslu á skattinum yfirleitt megi nota eignir með því matsverði, sem ákveðið verður samkv. þessum lögum, og ýmislegt fleira. Ég get, eins og hv. frsm. meiri hl. n. hefur lýst hér áður, ekki fallizt á þessar till. og mun því ekki treysta mér til þess að greiða þeim atkvæði. Ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, að með þessari skattheimtu, þessum skatti á stóreignir, sem hér er gert ráð fyrir, sé ekki stofnað til neinna vandræða fyrir atvinnulíf þjóðarinnar. Það hafa verið gerðar ýmsar ráðstafanir í því sambandi, eins og ég nefndi hér áðan, lágmarkið sett við 1 millj. kr., skattinum skipt upp, þegar um félög er að ræða, en langflestir eigendur þessara atvinnutækja eru félög, og matið á eignum í flestum tilfellum, að ég tel mig þora að fullyrða, lægra en raunverulegt verð þessara eigna eða söluverð þeirra og greiðslutíminn 10 ár, þannig að ég tel ekki, að hér sé stofnað til neinna vandræða. Hv. þm. Borgf. gat þess í sinni ræðu, að menn mættu gæta sín á því að meta ekki húsakost, vélar og lóðir útvegsmanna það háu verði, að skatturinn gæti stöðvað eða dregið úr þeirra rekstri, og þetta er vissulega rétt, og það er áreiðanlega ekki ætlun frv., að með því verði dregið úr rekstrinum. Ég held, að með þeim ráðstöfunum, sem frv. felur í sér, sé engin hætta á því, að það verði gert. En á það vil ég benda hv. þm. Borgf., að það mun ekki vera ótitt, að ýmsir af þessum mönnum, sem þarna er um að ræða, hafi byggt sín hús á miklu ódýrari tíma en við höfum nú. Þeir hafa sjálfsagt byggt verulegan hluta af þessum húsum sínum og keypt talsverðan hluta af þessum vélum sínum með lánsfé og kannske að öllu leyti fyrir lánsfé, en sá skuldabaggi, sem hvílir á þeim nú, miðað við sömu eign, er ekki sá sami sem hvíldi á þeim, þegar til þessara verka eða til þessara fyrirtækja var stofnað. Skuldabyrðin hefur létzt með hækkandi verðlagi í landinu, og það er þess vegna ekki ósanngjarnt, að hið opinbera taki einhvern hluta af því, sem þeir eingöngu vegna vaxandi verðbólgu í landinu hafa unnið, í sinn hlut, því að það er áreiðanlegt, að sá arður eða sú eignaaukning, sem þeir á þennan hátt hafa fengið, er ekki þeim að þakka, heldur er hún því að þakka, að verðlagið hefur breytzt, svo að skuldirnar, sem á þessum eignum hvíldu, miðað við verðmæti eignanna, eru orðnar miklu minni. Þetta réttlætir vissulega, að það sé farið inn á þessa braut, enda var alveg sama hugsunin, sem vakti fyrir Sjálfstfl. 1950, þegar hann setti sín lög um skatt á stóreignir. Því var haldið fram af hv. 1. þm. Reykv. (BBen), að það mætti vara sig á því að setja svona lög, vegna þess að það gæti lamað sparnaðarviðleitnina í landinu, og raunar vildi hann nú helzt slá því föstu, að mér skildist, að um slíka viðleitni yrði ekki að ræða, þegar skattur slíkur sem þessi væri tekinn. En ég held, að þarna verði að líta á fleira og að það sé ekki eins mikil hætta á þessu og hann vildi vera láta, aðallega vegna þess, að skatturinn nær ekki til þeirra í þessu landi, sem almennt leggja fram sparifé. Spariféð leggja fram þeir smáu, sem geyma sér skilding til elliára eða síðari tíma og síðari nota, en það eru áreiðanlega fáir, sem safna spariskildingum í þessu landi, sem geta komið þeim á þann hátt upp fyrir milljónina. Það verður þá eitthvað meira að koma til, og skatturinn á þá, sem eiga meira en 1 millj. kr., verður ekki fyrst og fremst á sparifjármyndunina. Ég veit ekki, hvort það er fleira, sem ég þarf hér að ræða. Það hefur verið talað til ýmissa annarra en til mín í þessum umr. hér í dag og kvöld, og ég veit, að þeir, sem eftir eiga að tala hér, munu svara þeim ásökunum, sem fram hafa verið bornar, t.d. þeim ásökunum hv. 1. þm. Reykv., að hæstv. ríkisstj. sjálf hefði unnið að því að hækka laun í þessu landi. Ég held, að hann vaði þar að verulegu leyti í villu og svíma. Það, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, er, að hún hefur neyðzt til að framkvæma ýmsar samræmingar. Hún hefur líka, eins og ríkisstj. hafa áður gert, veitt fyrirgreiðslu í sambandi við kaupdeilur, sem er ekki óþekkt fyrirbæri. Mér virtist t.d. hv. þm. hneykslast mjög á því, að hæstv. ríkisstj. hefði veitt flugmönnum einhver gjaldeyrisfríðindi í sambandi við sínar kaupkröfur. En þetta er sannarlega ekki í fyrsta skipti, sem það hefur verið gert. Bæði ríkisstj., sem hann hefur verið í sjálfur, og margar aðrar fleiri hafa oft gripið inn til þess að hjálpa til með að komast af án verulegra kauphækkana með því að veita ýmiss konar þess háttar fríðindi. Annars veit ég, að hæstv. ríkisstj. muni geta svarað þessari hlið málsins betur en ég hef aðstöðu til, vegna þess að ég er ekki nógu vel inni í því. Ég skal að lokum segja það, til þess að það verði á engan hátt dregið í nokkurn vafa, að Alþfl. hefur ákveðið að fylgja þessu frv., vegna þess að hann taldi það vera í ósamræmi við ráðstafanirnar fyrir áramótin, ef það yrði ekki gert og ef þetta frv. næði ekki fram að ganga, úr því að sú leið var farin í lausn efnahagsmálanna, sem farin var. Það er tiltölulega auðvelt verk og ég vil segja ekki sérstaklega stórmannlegt að ganga á móti nauðsynlegum skattaálögum bara af því, að menn vilja ekki líta raunsætt á hlutina og koma sér hjá þeim óþægindum, sem því fylgja, vitandi þó, að það var nauðsynlegt til þess að firra öðru, sem verra var. Það, sem verið er að gera með þessari skattálagningu hæstv. ríkisstj. eða var verið að gera um áramótin, og það sem er verið að gera nú í framhaldi af því, er að koma í veg fyrir það, sem verra var. Hvað lengi það tekst, það veit enginn, hvorki ég né aðrir, og ég býst við, að hæstv. ríkisstj. hafi heldur enga möguleika til þess að gera sér grein fyrir því á þessu stigi málsins. Það verður að fara eftir því ástandi, sem í landinu skapast, hvort menn vilja una þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, eða hvort þeir með aðgerðum, sem fara í gagnstæða átt við stefnu hæstv. ríkisstj., vilja vera með í því að framkalla annað, sem er enn þá verra.



Ég mun ekki taka mikinn þátt í þeim umr., sem hér hefur verið efnt til nm stjórnmálaviðhorfið almennt, en kvaddi mér fyrst og fremst hljóðs til þess að ræða um nokkur atriði þessa máls, sem hér liggur fyrir. En þó mun ég með aðeins örfáum orðum minnast á nokkuð af því, sem hv. 1. þm. Reykv. lét hér falla almennt. Þessi hv. þm. fjargviðraðist nokkuð um fjarvistir ráðh., sagði, að þeir væru ekki nægilega oft á deildarfundum, og hafði hv. þm. um þetta nokkuð mörg orð. Ég hygg, að það sé engin ný bóla, að ráðh., sem gegna annasömum störfum, þurfi eða neyðist til þess að vera oft nokkuð lausir við á þingfundum, og hafi því verið óþarft fyrir hv. þm. að vera með þessi látalæti út af því. En út af þessu væri ástæða til þess að spyrja þennan hv. þm. að því, hvar formaður stjórnarandstöðunnar hafi verið í vetur, því að á þingi hefur hann ekki verið. Á þingi hefur hann ekki unnið í vetur, og á þingi hefur hann ekki verið, en hvað hefur tafið hann, hvar hefur hann verið í vetur? Hvernig hefur hann rækt sínar þingmannsskyldur á þessum vetri? Það væri fróðlegt að heyra skýrslu frá hv. 1. þm. Reykv., sem hefur svo ríkan áhuga fyrir því, að þm. geri skyldu sína, heyra skýrslu frá honum um það mál, fyrst hann er að gera sig að eins konar siðameistara í þinginu. Og þetta er raunar ekki fyrsta sinn,sem hefur bryddað á þessu hjá honum. Þá spurði hv. þm., hvort stjórnin ætlaði að lækka gengið, og heimtaði að fá að vita það. Sannleikurinn er sá, að allar ráðstafanir ríkisstj. hafa verið miðaðar við það að komast hjá gengislækkun. En á hinn bóginn hefur öll vinna þessa hv. þm. og flokks hans gengið í þá átt að grafa undan verðgildi peninganna. Í það fer allt erfiði þessa hv. þm. og hefur farið, síðan hann komst í stjórnarandstöðu. Og þó að hv. þm. hafi nokkra tilhneigingu til þess að koma hér fram í þessum umr. eins og óknyttastrákur, sem hefur fleygt í glugga í myrkri og hleypur síðan frá, og vilji þannig koma á aðra ýmsu af því, sem hefur stafað af moldvörpustarfsemi hans og stjórnarandstæðinga í þessa átt, þá kemur það honum að engu haldi, því að það sást til hans, eins og þar stóð. Og þessi hv. þm. mun eiga eftír að standa í því að gera alþjóð miklu ýtarlegri grein fyrir þessu starfi öllu en hann sjálfur óskar, um það er lýkur. Þessi hv. þm. var að segja það hér áðan, og það er einn þáttur í þessari starfsemi, sem hann stendur fyrir um þessar mundir, að Eysteinn Jónsson eða hæstv. fjmrh., eins og hann segir, hafi haft geð og heilindi, sagði hann, - geð og heilindi til þess að labba upp í Samband og hækka kaupið þar um 8%, á meðan kaupstöðvunarlögin giltu. Og svo bætti hann við: og tekið þar með forustuna um nýja kauphækkun. - En hverjar eru staðreyndir þessa máls, staðreyndir, sem hv. 1. þm. Reykv. eru mjög vel kunnar? Þær eru þessar: 1955 hækkaði kaupgjald hjá Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur um allt að 15%, síðast á árinu 1955 voru sett lög á Alþingi um laun embættismanna, sem hækkuðu laun þeirra a.m.k. um 9–10%, sumarið 1956 hækkaði bæjarstjórn Reykjavíkur laun sinna starfsmanna að minnsta kosti um 8%, og Landsbankinn og aðrar hliðstæðar stofnanir hækkuðu launagreiðslur sínar sumarið 1956, og það var ekki fyrr en um haustið 1956, sem Sambandið breytti sínum launum til samræmis við það, sem aðrir voru búnir að gera. En hv. 1. þm. Reykv. hentar að snúa sannleikanum algerlega við og segja, að með þessu hafi Eysteinn Jónsson og Samband ísl. samvinnufélaga tekið forustuna um nýja kauphækkun, þó að honum sé fullkomlega ljóst, að það, sem hér var verið að gera, var aðeins að gera það, sem aðrir voru búnir að gera löngu á undan Sambandi ísl. samvinnufélaga. Enda þótt hv. 1. þm. Reykv. sé þetta ljóst og honum hafi verið gerð grein fyrir þessu, þá lætur hann blað sitt endurtaka þessa blekkingu svo að segja daglega í því trausti, að séu blekkingarnar endurteknar nógu oft, þá trúi menn þeim að lokum. En hvers vegna er hv. 1. þm. Reykv. að halda þessu svo mjög á lofti? Jú, það er auðvitað augljóst mál. Það er þáttur í þessu, sem hann er að aðhafast, að grafa undan verðgildi peninganna, koma af stað nýrri kauphækkunar- og verðhækkunaröldu. Hann er sem sagt að segja mönnum þetta: Takið eftir, þeir hækkuðu kaupið í Sambandinu, þið eigið að hækka það líka. Alveg sjálfsagt, þið eigið að hækka það líka. Það er ekki bara Sambandið, sem á að hækka kaup. Þið eigið líka að hækka kaup. Af sama toga er það spunnið, þegar þessi hv. þm. í blaði sínu storkar þeim verkalýðsleiðtogum, sem vinna að því að hafa óbreytt kaup fyrst um sinn og sjá, hvort tekst að stöðva verðlagið. Þessum verkalýðsleiðtogum storkar þessi hv. þm. í blaði sínu og manar þá, eggjar þá lögeggjan að láta ekki við svo búið standa. Svo kemur þessi hv. þm. hér á Alþingi og segir, að það séu aðrir menn, sem séu að grafa undan verðgildi peninganna í þessu landi, talar um nauðsyn þess að byggja hér upp fjársöfnun og annað eftir þessu, og hann var meira að segja eitthvað að tala um hræsni fyrir tveimur eða þremur dögum. Meira að segja þessi hv. þm. var að tala um hræsni. En þá hló einhver, og það var von. Þessi hv. þm. var að segja hér ýmsar sögur, alla vega sögur, sem allar gengu þó í sömu átt og strákurinn við gluggann mundi hafa sagt, ef hann hefði verið hérna eða hefði verið í piltahóp og verið að afsaka sig og koma sök sinni á aðra. Hann var að segja t.d., að Eimskipafélaginu hefði verið álasað fyrir það að ganga ekki nógu fljótt að einhverju atriði í sambandi við verkfall, og annað þar fram eftir götunum. Sannleikurinn er sá, að þessi leikur er þannig leikinn, að ef vel á að fara frá sjónarmiði þessa hv. þm., sem hefur nú raunar eytt 10–20 árum af ævi sinni til þess að reyna að sannfæra menn um, að allar kauphækkanir væru til bölvunar, - þessi leikur er þannig leikinn, að það verður að fara saman hvort tveggja, löng verkföll til þess að styrkja þjóðarbúið og efla verðgildi peninganna og styðja framleiðsluna og svo miklar kauphækkanir. Og þegar hv. þm. af og til setur út fótinn til þess að framlengja verkfall og til þess að koma í veg fyrir t.d., að Eimskipafélagið fallist á atriði, sem allir vissu í byrjun deilunnar að hlaut að verða gengið að, ef hún átti nokkurn tíma að leysast, þá lætur hann jafnframt húskarla sína eggja sjómenn lögeggjan að gera engar sættir, nema það verði stórkostleg grunnkaupshækkun. Já, það er ekki lítið, sem þessi maður leggur á sig til þess að halda uppi verðgildi peninganna, og það er ekki furða, þó að þessi maður haldi svo hjartnæmar ræður hér á Alþingi um það, hvílikur voði af því stafaði, ef ríkisstj. kynni nú að hafa átt hlut að því að leysa einhverja deilu til þess að koma í veg fyrir það, að hún yrði endalaus, t.d. með skattfríðindum eða einhverju slíku, sem gat átt þátt í því að leysa málið. Ein af þeim sögum, sem þessi hv. þm. var að segja hér, var um 7 aura. Hún var um það, að það ætti að greiða úr ríkissjóði 7 aura uppbætur á mjólk og þessir peningar hefðu verið látnir með því fororði, að það mætti ekki segja frá því, sagði hv. þm. Hvaðan hefur þessi hv. þm. þetta slúður, að það mætti ekki segja frá því ? Það sanna í þessu máli er, að það lá fyrir, að mjólkurverðið varð að hækka um 7 aura til þess að auka verðjöfnunina á mjólkinni. Þá vildi ríkisstj. koma í veg fyrir, að mjólkurverð til neytenda hækkaði, og ákvað að borga þessa 7 aura niður til viðbótar því, sem áður hafði verið greitt niður á mjólk. Þessi hv. þm. sagði, að þetta hefði verið gert þvert ofan í heimildir.. Þetta er alger misskilningur, ef ekki eitthvað verra, því að það eru heimildir í lögum til þess að greiða niður verðlag á vörum, og samkvæmt þeirri heimild er þessi greiðsla af hendi innt. Eitthvað svipað þessu var um aðrar sögur þessa hv. þm., sem ég hirði ekki að rekja nánar. Þá er það ofur lítið um málið sjálft, sem fyrir liggur, en þessi inngangur er nú raunar orðinn lengri hjá mér en ég ætlaðist til. Þeir segja núna, sjálfstæðismenn, að þessi stóreignaskattur sé ákaflega hættulegur og ákaflega þungbær, með meiru. En 1950 var svona skattur góður, enda var sá munur á, að þá voru sjálfstæðismenn í stjórn. Ef þeir eru í stjórn, þá er svona skattur góður og sjálfsagður, en ef aðrir eru í stjórn, þá er hann þjóðhættulegur, leggur atvinnulífið í rústir, veldur jafnvel atvinnuleysi og vesöld, sagði hv. 1. þm. Reykv. Og þeir segja, að þetta komi sérlega hart niður á atvinnurekstrinum. Íhugum nú þennan skatt annars vegar, að því er varðar atvinnureksturinn, t.d. fiskveiðar, siglingar og samgöngur, sem þeir hafa nú mest talað um í þessu sambandi, og svo hins vegar tillögur sjálfstæðismanna sjálfra 1950, áður en framsóknarmenn skemmdu þær á þann hátt, sem hv. 1. þm. Reykv. var að segja frá áðan og ég kem nú að síðar. Þeir ætluðust til þess þá, að fiskiskip og önnur skip væru metin með fullu vátryggingarverði, en nú er ætlazt til þess, að skip verði metin með vátryggingarverði að frádregnum 40%. Svo koma þessir menn, sem þá lögðu til, að skip væru metin með fullu verði, og eru að burðast við að deila á okkur fyrir að ætla að meta skip með vátryggingarverði að frádregnum 40%. Ef við íhugum um flugvélar og samgöngutæki, sem þeir héldu hér um hjartnæmar ræður, þá verður sama upp á teningnum, þó að munurinn sé ekki alveg eins mikill. Þeir ætluðust til, að þessi tæki væru metin með fullu vátryggingarverði. Við ætlumst til, að þau séu metin með vátryggingarverði að frádregnum 25%. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að ég hefði verið að tala um það hér á dögunum, bæði í útvarp og við móttöku flugvéla, að það þyrfti að efla fjármagnsmyndun í landinu og sparnaðinn. Það er alveg rétt. Ég lagði áherzlu á þetta og hef gert það oftar, og það er mín skoðun, að þetta þurfi að gera. Þess vegna hef ég einnig ævinlega reynt að vinna að því, að í landinu gæti verið sem stöðugast verðlag og þar með skapazt grundvöllur að sparnaði. Og ég hef aldrei fallið fyrir þeirri freistingu enn þá, hvað sem á eftir að verða, þó að ég hafi verið í stjórnarandstöðu, að vinna eftir fyrir fram gerðri áætlun að því að rýra gildi peninganna, eins og hv. 1. þm. Reykv. gerir nú. Ég þykist því alveg hafa ráð á því að tala um þessi mál eins og ég gerði við þessi tvö tækifæri. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þetta frv. væri alveg sér í lagi í ósamræmi við þetta, því að það mundi alveg sérstaklega spilla fyrir eðlilegum sparnaði. En ég vil benda hv. þm. á, að þetta frv. gerir ráð fyrir því, að innstæður í bönkum og sparisjóðum séu undanþegnar skattinum, en eins og við vitum, hefur einmitt á undanförnum árum alveg sérstaklega hallazt á hlut þeirra, sem slíkar eignir hafa átt, en hinir, sem hafa haft undir höndum fasteignir og aðrar slíkar eignir, hafa hagnazt stórkostlega á verðbólgunni, á sama tíma sem þeir, sem innstæðurnar áttu, hafa skaðazt. Þetta frv. jafnar þess vegna metin í þessu efni í rétta átt. Og ef menn nú sjá, ef þetta frv. verður að lögum, að spariféð er einmitt undanþegið í þessu sambandi, þá verður það heldur hvöt en hið gagnstæða til þess, að menn beini sparnaði sínum í þá átt að eiga innstæður. Þetta ætla ég að hverjum ætti að geta verið ljóst, sem íhugar þetta málefnalega. Þá er það annað atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. gerði mikið úr, og það var, að það ætti ekki að leggja skattinn á félögin sjálf, heldur ætti að leggja skattinn á einstaklingana. Þetta taldi hv. 1. þm. Reykv. óhæfu og hafði um það sterk orð. Þetta kallaði hann pólitíska hlutdrægni og sagði, að þetta væri gert til þess eins, að Samband ísl. samvinnufélaga þyrfti ekki að borga stórfé í stóreignaskatt. Þetta gefur mér kærkomið tilefni til þess að rifja upp, hvernig þetta mál er vaxið, og það er alveg satt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að við framsóknarmenn urðum að standa fyrir því 1950, að einmitt þessi háttur var á hafður um álagningu stóreignaskattsins, að hann var ekki lagður á félögin sjálf, heldur einstaklingana. En það er dálitið meira í málinu en það, sem hv. 1. þm. Reykv. dró hér fram. Því er nefnilega þannig varið, að á undanförnum áratugum hefur sá leikur verið leikinn af auðmönnum og gróðamönnum þessa lands „að skipta sér“, svo að segja, „niður í mörg félög“ - eiga í mörgum félögum og skipta atvinnurekstri sínum niður í félög til þess að komast þannig léttara frá því að greiða skatta. Og ef þessi stóreignaskattur væri núna lagður á eins og hv. 1. þm. Reykv. vill og eins og Sjálfstfl. vildi 1950, þá yrðu þessir menn, sem dreifa þannig eignum sínum í óteljandi sæg smárra hlutafélaga til þess að hlífa sér við skatti, - þá yrðu margir af þeim og þ. á m. margir af auðugustu mönnum landsins skattlausir. Það var þetta, sem Sjálfstfl. vildi 1950, og það er þetta, sem hv. 1. þm. Reykv. meinar, þegar hann er að hafa hér uppi baráttu fyrir því, að leggja eigi skattinn á allt öðruvísi en hér er gert ráð fyrir. En þessi skattur, eins og skatturinn 1950, er ekki lagður þannig á, að auðugustu menn landsins geti komið sér undan honum með því að eiga í nógu mörgum og smáum félögum, heldur er hann lagður þannig á, að allar eignir hvers einstaks manns, þó að þær séu í mörgum félögum, eru samandregnar í einn stað á hans nafn, og hann verður að greiða af því, sem hann raunverulega á. En það er þetta, sem hv. 1. þm. Reykv. þolir ekki. Það er þetta, sem hann kallar pólitíska hlutdrægni og öðrum álíka nöfnum. Og hann segir, að það hljóti allir sanngjarnir menn að sjá, að það sé engin hæfa að leggja skattinn á eins og hér sé gert ráð fyrir. Ef það væri farið að eins og hann vill og þessu komið þannig fyrir, að sumir af auðugustu mönnum landsins þyrftu ekkert að greiða, þeir ættu bara sínar 900 þúsund krónurnar í hverju félagi fyrir sig - skattfrjálsir, þá væri aftur á móti allt í lagi. Þannig er það, sem hv. 1. þm. Reykv. vill fara að. Að lokum svo aðeins þetta: - Þeir hafa verið að tala um það hér, hv. sjálfstæðismenn og hv. 1. þm. Reykv., að það yrðu ferleg áhrifin af þessum skatti á efnahagslífið í heild. Hv. 1. þm. Reykv. talaði í því sambandi um samdrátt atvinnulífsins, atvinnuleysi og vesöld, eins og ég sagði áðan. Hér er gert ráð fyrir því, að skattur þessi gefi 80 millj. kr. tekjur og verði greiddur á 10 árum, og þá er þetta 8 millj. kr. skattlagning á hverju ári í 10 ár. Ég hef séð þá forráðamenn Sjálfstfl. standa frammi fyrir öðru eins og þessu án þess að blikna. Ég hef séð þá vera með í því að leggja á hundruð milljóna án þess að depla auga. En það var bara sá munur, að þær álögur voru ekki, a.m.k. ekki fyrst og fremst á þá auðmenn, sem greiða hæst í kosningasjóð sjálfstæðismanna. En það gæti verið, að það væri öðruvísi ástatt um þennan skatt.



Herra forseti. Það hefur verið tekið fram hér, að það væri ekki að öllu leyti farið að þingsköpum með þessa umr., og er nokkuð mikið til í því. En það stafar af því, að við 2. umr. málsins hér í hv. d. fengust ekki nein úrslit um það í hv. fjhn., hvort tekið yrði tillit til þeirra brtt., sem minni hl. n. flutti, og þýddi það í sjálfu sér það að draga aðalumræðu málsins til 3. umr. Þess vegna er það, að í dag og í kvöld og væntanlega kannske áfram í nótt verða umr. ekki einasta um málið almennt, heldur og nokkuð um einstök atriði þess. Það má segja, að það þurfi engum, hvorki alþm. né öðrum, að koma mjög á óvart, þó að þetta frv. hafi verið lagt hér fram á Alþingi, og í rauninni, að það hafi komið nokkru seinna en líkur stóðu til eftir allar þær umr., öll þau loforð, allan þann áróður í blöðum og á fundum, sem dundi yfir landslýðinn á s.l. sumri og fyrri hluta vetrar um það, hvílík nauðsyn á því væri og hvað það væri sjálfsagt að taka eignirnar af þeim ríku, einkum í Reykjavíkurbæ. Þetta er þess vegna eitt af þeim loforðum, sem hæstv. ríkisstj. gaf við kosningarnar síðustu, sem hún virðist ætla að efna. En mörg af hinum hafa nú þegar verið svikin. Við getum byrjað á því að minna á það, að þetta mun vera í fjórða skiptið, sem aðalforsvarsmaður fjármálanna í þessari og fyrrverandi stjórn, hæstv. fjmrh., beitir sér fyrir því að vega að þessu leyti í sama knérunn, því að fyrsta sporið var tekið með eignakönnuninni og eignakönnunarskattinum, annað sporið með eignaraukaskattinum, þriðja sporið með stóreignaskattinum 1950 og svo er þetta fjórða sporið á sömu leið og í raun og veru í mörgum tilfellum í garð sömu stofnana og sömu aðila. Hverjir eru svo þessir ríku menn, sem alltaf er verið að útmála út um landið að þurfi að taka eignirnar af og telja fólkinu þar, sem er yfirleitt fátækt fólk, trú um, að því sé óhætt, því að þessi skattur lendi ekki á því, en það sé óhætt að gera upptækar eignir þessara ríku Reykvíkinga, sem eigi milljónir og aftur milljónir? Nú er það svo, að eins og gefur að skilja, þá er fjöldi manna víðs vegar um landsbyggðina og eins í kaupstöðum landsins mjög ókunnugur því, hvernig varið er öllum hinum stærri atvinnurekstri bæði hér í Reykjavíkurbæ og öðrum hinum stærri kaupstöðum. En eins og nú er komið, þá er það víst, að það er enginn stærri rekstur mögulegur nema með miklu kapítali, mikilli eign eða miklu lánsfé. Og þeir ríku aðilar, sem hér eiga hlut að máli, eru í fyrsta lagi stofnanir ríkisins, bankarnir og aðrar ríkisstofnanir. Það eru í öðru lagi Samband ísl. samvinnufélaga, Eimskipafélagið, flugfélögin o.s.frv., og svo eru hinir ríku aðilar þar næst, nokkur útgerðarfélög, verzlunarfélög, iðnfyrirtæki og aðallega verksmiðjureksturinn hér í höfuðstað landsins. Það er nú svo, að það mun vera mjög rétt, sem hv. þm. Hafnf. tók fram hér áðan, að það eru ekki þessir menn, sem eiga spariféð í peningastofnunum landsins, því að þeirra ríkidæmi allra byggist á því, hvað þeir eiga skuldlaust af þeim húseignum, skipum, vörubirgðum o.s.frv., sem þeir þurfa á að halda í sínum atvinnurekstri, og það, hvað þeir eiga mikið skuldlaust, gerir það að verkum, hverjir eru möguleikarnir fyrir þessa aðila til þess að halda sínum atvinnurekstri áfram. Ég skal taka það fram, að mér þykja mjög undarlegar sumar þær rökvillur, sem haldið er fram í þessu sambandi og eru aðallega þær, að það sé engin hætta á því fyrir þjóðfélagið, fyrir atvinnulífið í heild sinni, þó að teknar séu eignir þessara aðila, þessara félaga og stofnana, sem standa fyrir atvinnurekstrinum, aðallega hér í Reykjavíkurbæ. Það hefur á þessu þingi verið ákveðið með samþykkt laga að kaupa á næstu árum hingað til lands 15 togara til viðbótar þeim, sem fyrir eru, og það er áætlað, að hver þessara togara kosti 15 millj. kr. Nú skulum við hugsa okkur það, að einhverjar stofnanir, einhverjir menn eigi nokkurt fé til þess að gera það mögulegt að kaupa eitthvert þetta skip. En þá er það fyrir fram ákveðið af núverandi ríkisstj. og hennar flokkum að taka mikinn hluta af þessari eign í skatt. Segjum það, að einhver maður eigi 3 millj. kr., sem gætu orðið til styrktar í útgerðarfélagi með væntanlegu nýju skipi. Þá á að taka af því 375 þús. kr. með þessum skatti. Þetta þýðir það, að maður eða fyrirtæki, sem ætti fé fyrir einum þessara nýju togara, 15 millj. kr., yrði að borga í þennan skatt 1375 þús. kr. Á svipaðan veg er þetta með verksmiðjuiðnaðinn hér í höfuðstaðnum, að það er engan stærri verksmiðjuiðnað hægt að reka hér nema með miklum höfuðstól, miklu fé, og það getur kippt fótunum undan þeim rekstri, ef á ofan á alla aðra ránskatta, sem búið er að leggja á í þessu landi, að gera upptækt nokkuð af eignum þessara fyrirtækja. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar geri sér ekki nægilega grein fyrir því, sem mjög var greinilega fram tekið af hv. þm. Siglf. (ÁkJ) hér í dag, að með þessu frv., ef að lögum verður, er verið að kippa fótunum undan þeim atvinnurekstri, sem heldur uppi atvinnunni fyrir fólkið hér í höfuðstað landsins og kannske víðar um land. Hæstv. fjmrh., sem ævinlega gengur á undan öllum öðrum mönnum í skattaæði, var að útmála það hér áðan, að þetta væru 8 millj. á ári og það væri ákaflega lítilfjörleg upphæð. En þetta er bara rangt hjá hæstv. ráðh. eins og margt annað, sem hann sagði og segir oft, því að það er áætlað, að þessi skattur verði 80 millj. á þessu yfirstandandi ári. En það á bara að vera sú linkind við þá, sem skattinn greiða, að þeir mega borga hann á 10 árum og borga vexti af sínum eigin eignum, sem er verið að gera upptækar. Þess vegna þurfa menn ekkert að vera að tala hér um 8 milljónir á ári, það eru 80 millj., sem hér er um að ræða, þó að þær eigi að borgast á 10 árum. Nú skal ég segja ykkur það, að mikið af þeim fyrri sköttum, sem hafa verið lagðir á á þessum grundvelli, eru ekki innheimtir enn, og m.a. voru í árslok 1954 óinnheimtar rúmlega 6 millj. af eignakönnunarskattinum, sem lagður var á fyrir mörgum árum. Og þá var óinnheimt af stóreignaskattinum frá 1950 rúmlega 41 millj. Þetta eru upphæðir, sem þeir aðilar skulda ríkinu, sem nú á að bæta þessum litla böggli ofan á til viðbótar við alla aðra skatta, sem búið er að leggja á. Nú er það svo, að hæstv. fjmrh., sem er stærsti syndaselur, sem komið hefur nálægt stjórn fjármála í þessu landi, hefur venjulega fylgt þeirri blekkingartilraun, þegar hann er að leggja á nýja skatta, að taka einhver vinsæl mál, sem þessi upphæð eigi að fara í. Og þetta er gert einnig hér. Það eru tekin hér tvö vinsæl mál, þ.e. veðdeild Búnaðarbankans, sem er búið að berjast fyrir í allan vetur að fá einhverja peninga í, og það eru framlög til húsbygginga í kaupstöðum. Og svo er sagt: Jú, þessi upphæð á að fara í þetta. Það á að láta þetta í sérstakan vasa í ríkissjóðnum, og það á að fara í þetta, og þið, sem eruð á móti þessum skatti, þessari skattheimtu, þessari aðferð til skattheimtu, eruð náttúrlega á móti því að leggja fé í veðdeildina, og þið eruð á móti því að leggja fé fram til húsabygginga. - Þessi blekkingaraðferð hefur verið höfð mörgum sinnum áður af hæstv. ráðh. og blekkir fjöldamargt af fólki, sem lætur telja sér trú um, að þeir, sem ekki eru samþykkir því að taka skatt á þennan hátt, séu á móti þeim nytjamálum, sem hér er verið að afla fjármuna í. Ég skal nú minnast ofur lítið á það, sem mér stendur hér næst, og það er framlag til veðdeildar Búnaðarbankans, sem allir sveitamenn hafa meiri áhuga fyrir að fá fé í heldur en flest annað, vegna þess að það er brýn þörf fyrir frumbýlinga sveitanna að geta fengið einhverja fjármuni, eitthvert lán til að kaupa jarðir, til að kaupa bústofn, verkfæri o.s.frv. Það er búið að berjast hér fyrir því yfirleitt á þessu þingi, sem var till. frá mþn., sem skipuð var af fyrrv. landbrh. og í voru bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, - það er búið að berjast fyrir að fá því framgengt, að það væru lagðar fram af ríkissjóði 5 millj. kr. á ári í þessa stofnun. En þó að hæstv. ríkisstj. sé búin skv. áætlun að hækka útgjöld ríkisins og útflutningssjóðs frá því, sem áætlað var fyrir árið 1956, um 400 millj. á þessu ári, þá hefur ekki fengizt samþykkt að leggja einn einasta eyri í þessa deild. Nú koma svo þessir herrar og segja: Ja, nú ætlum við að láta ykkur hafa peninga, nú ætlum við að láta ykkur hafa af þessum stóreignaskatti 1/3, sem mundi vera rúmlega 21/2 millj. á ári á næstu 10 árum, ef hæstv. ríkisstj. og fyrst og fremst hæstv. fjmrh. er ekki búinn að setja allt fjármálalíf landsins í rúst, áður en þessi skattur mundi innheimtast. Nú er það svo, að ég tek þetta svona í meðallagi alvarlega, og ekki trútt um, að ég sé óviss um, að þessi fjárhæð komi veðdeild Búnaðarbankans og bændum landsins, þeim sem ætla að fara að byrja búskap, að því gagni, sem með þessu frv. er látið í veðrí vaka. Nú er það svo, að þegar búið er fjórum sinnum að fara inn á þessa eignaupptökuleið, þá höfum við, sem hér erum á þingi og erum eignarréttarmenn og viljum yfirleitt, að eignarréttur einstaklinga sé virtur, eins og stjórnarskrá okkar lands gerir ráð fyrir, fulla ástæðu til að hugsa sem svo: Hvar á að setja takmörkin, hvað verður næst, verður ekki haldið áfram á sömu brautinni, það eru teknar eignir af þessum mönnum nú, þær verða teknar af öðrum næst og svo áfram, þangað til allir eru orðnir eignalausir? Og nú er það svo, að samkv. þessu frv. er það engan veginn þannig, að það sé raunveruleg eign, sem hér er verið að reikna með, og það er vegna þess, að það er gert ráð fyrir því, að a.m.k. hér í höfuðstaðnum sé fasteignamatið gamla fimmtánfaldað á húseignum. Og það er algerlega víst, að ef ætti að fara að selja hér hundruð eða hver veit hvað af húsum, þá mundu þau ekki seljast fyrir þetta verð. Það er varðandi fasteignamat ekki á neinu viti byggt að miða við einstakar sölur, sem mögulegar eru á tímum eins og undanfarið hafa verið, þegar hefur verið mikið aðstreymi af fólki utan af landinu, vegna þess að það hefur verið betri aðstaða fyrir það hér í höfuðstaðnum en annars staðar. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni áðan og herti mjög mikið á sínum fullyrðingum: Sjálfstæðismenn voru með því að leggja á stóreignaskatt 1950, af því að þeir voru þá í stjórn, en þeir eru á móti því núna, af því að þeir eru ekki í stjórn. Við skulum bera saman ofur lítið aðstöðuna 1950 og aftur nú. Það er rétt, að sjálfstæðismenn voru með framsóknarmönnum í stjórn 1950, þegar stóreignaskatturinn var lagður á þá. En hvernig var aðstaðan þá? Það var verið að fella gengi íslenzku krónunnar um hvorki meira né minna en 74%. Og um leið og fellt var gengi krónunnar, þýddi það, að verið var að hækka sem því svaraði verð á fasteignum, bæði hér og annars staðar. Ég kannske segi of mikið, að það hafi verið sem því svaraði, en hækkaði stórkostlega frá því, sem áður var, því að hvert gengisfall miðar að því helzt að hækka verð á fasteignum, en lækka peninga og allt lausafé. En hvernig er það núna? Núna er ástandið þannig, að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur verið að gera, hafa miðað að því að lækka verðið á fasteignum. Við höfum aldrei séð það á undanförnum árum eins og í vetur, að það eru tugir, jafnvel hundruð af húseignum og íbúðum auglýstar í blöðunum viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, og mikill hluti af þessum húseignum gengur ekki út. Undanfarin ár hefur það verið svo, að það hefur verið meiri eftirspurn eftir húseignum en hægt hefur verið að fullnægja. Þetta er af því, að hvorki geta einstaklingarnir keypt, vegna þess að bankarnir mega heita peningalausir, og svo annað hitt, að fólkið þorir ekki að gera neitt vegna hræðslu við þá hallæris- og vandræðastefnu, sem núverandi ríkisstj. hefur tekið upp. Mig undraði það mjög áðan, þegar svo greindur maður sem hv. þm. Hafnf. var að tala um það, sem fjmrh. svo endurtók, að starf og stefna núverandi ríkisstj. hefði miðað að því að koma í veg fyrir gengislækkun. Frá mínu sjónarmiði er þetta þvert á móti, því að allt starf ríkisstj., síðan hún tók við, hefur miðað að því að gera líkurnar fyrir óhjákvæmilegu gengisfalli miklu alvarlegri en nokkurn tíma hefur áður verið, því að hver getur trúað því, að það að leggja á skatta, svo að skiptir hundruðum milljóna, sem hefur það í för með sér að hækka allt vöruverð í landinu og þar á ofan leiðir af sér hækkuð laun og hækkað kaupgjald, - hver getur trúað því, að það miði að því að koma í veg fyrir gengisfall? Ég var þeirrar skoðunar árið 1955 eða fyrri hluta síðasta þings, þegar var verið að knýja í gegn launalögin nýju, sem hæstv. fjmrh. beitti sér ákaflega fast fyrir, að það væri eitt hið versta verk, sem þá væri hægt að gera, vegna þess að til þess að tryggja gengi okkar krónu er nauðsynlegt að halda kostnaðinum, sköttunum, laununum, kaupgjaldinu sem mest niðri, að mögulegt er. Og þegar það var gert að hækka laun embættismanna ríkisins með opinberum ráðstöfunum um 65 millj. kr. á einu ári, þá er það háskaleg leið, og sú leið var farin á þann hátt, að það var hækkað hjá þeim lægst launuðu um 10%, en hjá þeim hæst launuðu upp í 40%. Og það hefur komið í ljós, eins og ég spáði þá, að þessu hlyti að fylgja samsvarandi hækkun á launum allra annarra fastlaunaðra manna í þessu landi, hjá bæjarfélögunum, hjá verzluninni, hjá iðnaðinum, hjá bönkunum, tryggingastofnuninni og yfirleitt alls staðar. Þetta hefur orðið reynslan, og afleiðingin af þessum glannaskap, því að það var ekkert annað en glannaskapur, sem þarna var um að ræða, og fjármálavitleysa, - afleiðingin af því hefur orðið meiri líkur fyrir því, að gengið yrði að fella fyrr eða síðar. Eftir öllum horfum, sem fyrir liggja, þá eru þær frá mínu sjónarmiði þannig, að það séu ekki sterkar líkur fyrir, að það sé hægt að balda genginu eins og það er nú, heldur sé miklu meiri hætta á því, ef haldið er áfram á sömu braut, að það verði ekki gengisfall, heldur gengishrun. Og hin skynsamlega ræða, sem hér var flutt um þetta efni af hv. þm. Siglf. í dag, var byggð á rökréttri hugsun, og undarlegt er, ef það er í raun og veru svo, að enginn annar maður í flokkum stjórnarinnar er á sömu hugsun og þessi hv. þm., sem talaði um þessa hluti mjög skynsamlega. Þegar verið var að afgreiða skattafrumvörpin í vetur, var vísitölunni aftur sleppt lausri, og það er komið nú þegar í ljós, að hún hefur hækkað, sem er afleiðing af þeirri verðhækkun, sem þá var undirbúin með skattahækkunum. Hún hefur hækkað nú þegar um 4%. Það þýðir annaðhvort hækkað kaupgjald hjá öllum atvinnurekstrinum eða þá hækkaðar niðurgreiðslur, sem mundu kosta 24 millj. kr. fyrir ríkissjóðinn. Samkv. upplýsingum fyrrv. hæstv. viðskmrh. var komið svo í lok síðasta árs eða um næstsíðustu áramót, að það mundi kosta 6 millj. kr. að borga niður hvert einasta vísitölustig. Hér er þess vegna ekki um neina smámuni að ræða og vitaður hlutur, sem ég hef alltaf sýnt fram á alla tíð síðan 1940, að vísitöluskrúfan er fyrirbæri, sem getur ekki leitt til annars en ófarnaðar í öllu okkar fjármálalífi. Hv. þm. Hafnf. upplýsti það hér, sem undarlegt má heita, að hv. þm. Siglf. stæði einn uppi í sínum flokki með þá skoðun, sem hann lýsti hér í dag. Ég verð að segja, að þetta er sönnun þess, að sá flokkur, eins og raunar hinir, virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því, á hvaða glæfrabraut í fjármálum við erum og höfum verið fyrst og fremst og aldrei elns og síðan þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Þessi sami hv. þm. var að tala um, að það væri einhver jafnvægisstefna, sem ríkisstj. berðist fyrir. Ja, sér er nú hver jafnvægisstefnan að hækka útgjöld hins opinbera bara hjá ríkinu og útflutningssjóði um 400 millj. kr. á einu ári og ætla svo að bæta með þessu frv., sem hér er, 80 millj. ofan á. Þá er eitt atriði, sem ég vildi víkja aðeins að, og það er matið á lóðunum. Við, sem erum í landsnefnd fasteignamatsins, erum nú búnir að ganga frá matinu, eins og ætlazt var til að það væri skv. lögum, sem um það fjalla. Ef það er ætlun meiri hl. Alþ. að fara svo að fyrirskipa það, sem alls ekki hefur verið talað um, ég held ekki við neinn okkar, a.m.k. ekki við formann n., Hannes Pálsson, ekki heldur við mig, að hér eigi að fara að gera breytingu á þann hátt að fara að meta upp lóðir sérstaklega í mati, sem nýbúið er að ganga frá, ef það eru líkur til, að þær lóðir verði til þess að koma einhverjum manni, sem á slíkar lóðir, í stóreignaskatt, þá er sú aðferð furðuleg. Og mig undrar það, ef það eru 32 menn til hér á Alþingi, sem fallast á slíka vitleysu, því að það er ekkert annað en vitleysa, þegar nýbúið er að ganga frá fasteignamati, að ætla sér þá að fara að fyrirskipa að setja sérstakt mat og hærra mat á einstakar lóðir. Ég veit ekki, hvort það á að vera eingöngu hér í Reykjavík, hvort það á að vera líka á Akureyri, Hafnarfirði, Akranesi og fleiri kaupstöðum. Þá skal ég taka það fram, að ég ætla ekkert að fara að svara árásum hæstv. fjmrh. á hv. 1. þm. Reykv., því að ég býst við, að hann sé fullkomlega maður til þess miklu fremur en ég að svara þeim árásum. En vissulega er heimskulegt og furðulegt að hafa séð það í blöðum dag eftir dag og heyra það í ræðum hér á þingi, að það þýði sama og að egna fólkið til kauphækkana að segja frá því, hvað það er, sem er að gerast, og hvað það er, sem sýnir máttleysi og ræfildóm þeirrar ríkisstj., sem hefur gefið loforð um að laga allt okkar fjármálalíf með varanlegum ráðstöfunum, ef það má ekki segja frá þessu í blöðum, þá á það að heita, að það sé verið að egna fólkið til verkfalla og kaupskrúfu. Það hefði einhvern tíma ekki þótt mikið að segja frá því, þegar verkalýðsforingjarnir sjálfir, sem hafa verið í stjórnarandstöðu á undanförnum árum, hafa verið að hópa saman fundum til þess að spana til verkfalla og kaupskrúfu. En það, sem hér er gert, er eingöngu það, eftir því sem ég veit bezt, að hv. 1. þm. Reykv. hefur sagt frá því í blaði sínu, hvað það er, sem hefur verið að gerast, þegar hefur komið ný kauphækkun, ný launahækkun, jafnvel hjá hæstlaunuðu stéttum landsins, og sýnt fram á, hvað þetta er gagnstætt öllum þeim miklu loforðum, sem hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar gáfu í síðustu kosningum og gáfu, þegar þeir tóku við. Nú má segja, að það sé eitt undarlegt fyrirbrigði í hæstv. ríkisstj., sem er undarlegra en öll önnur, og það er hæstv. fjmrh., maðurinn, sem var í fyrrverandi stjórn og er í þessari og gengur fram fyrir skjöldu í blaði sínu og lætur aðra sína flokksmenn gera hið sama til þess að halda því fram, að allt, sem hér fer aflaga, hafi verið að kenna þeirri fyrrverandi stjórn, sem hann var sjálfur í og réð mestu um fjármálastefnuna hjá. Það var ein skrýtla sögð í blaði hér einu sinni í vetur, sem er mjög sláandi dæmi um aðferð þessa hæstv. ráðh., og hún var á þá leið, að hann hefði gengið út og lokað sinni stjórnarskrifstofu í sumar og ætlað að fara út á götuna, en snúið við á þröskuldinum, farið aftur inn á sína skrifstofu, opnað hurðina og hrópað upp: Hér er ljót aðkoma. - Þetta er aðferð þessa manns, sem hefur verið í öllum stjórnum nú að undanförnu, hrópar hæst um það, að hann sé að koma í veg fyrir gengislækkun, hann sé að koma á heilbrigðu fjármálalífi, en hefur gengið allra manna lengst í því að æða fram með sífelldar skattahækkanir og ganga þannig frá fjármálastjórninni, að það eru ekki neinar líkur til annars en að hún stefni beint til hruns.



Herra forseti. Frsm. minni hl. fjhn., hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), sagði í ræðu sinni um þetta mál í dag, að ekki væri hægt að réttlæta þá skattálagningu, sem hér um ræðir, með öðrum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálunum. Sama skoðun virtist mér koma fram í ræðu hv. þm. Siglf. (ÁkJ). Ég sé ástæðu til að gera aths. við þetta. Vil ég í því sambandi vekja athygli á því, sem greinir í aths., er frv. fylgja. Þar er á það bent, að með l. um útflutningssjóð o.fl., sem sett voru í næstliðnum desembermánuði, voru gerðar sérstakar ráðstafanir í efnahagsmálunum - og þær allviðtækar - til þess að koma þeim málum á traustari grundvöll og jafna halla, sem orðinn var á útflutningsframleiðslunni. Í sambandi við þær ráðstafanir var óhjákvæmilegt að leggja verulegar fjárhagsbyrðar á þjóðfélagsþegnana, og voru þær fyrst og fremst í formi hækkaðra aðflutningsgjalda á útlendum vörum og svonefnds yfirfærslugjalds. Virðist þá eðlilegt, að þyngstu byrðarnar komi á þá landsmenn, sem mestar eignir eiga og mest hafa aukið eignir sínar vegna verðbólgunnar. Þá er því haldið fram af hv. minni hl. fjhn., að með skattálagningunni sé ekki unnið gegn verðbólgunni. Ég sé einnig ástæðu til að gera aths. við þetta. Eitt af helztu einkennum verðbólgunnar um mörg undanfarin ár hefur verið áköf viðleitni manna til þess að koma peningum sínum í aðrar eignir, sérstaklega í fasteignir. Af þessu hafa margir haft verulegan gróða og þó sérstaklega þeir, sem hafa komizt yfir lánsfé og varið því til fasteignakaupa. Fasteignir hafa því vegna eftirspurnarinnar hækkað mjög í verði, og hefur það siður en svo verið þjóðinni til farsældar, þegar á heildina er litið. Samkv. frv. á að leggja skatt á eignir, sem eru umfram eina milljón hjá hverjum einstökum manni, en sparifé er undanþegið skattinum eftir reglum tekju- og eignarskattslaganna um skattfrelsi sparifjár, og svo er einnig um eignir í ríkisskuldabréfum og skuldabréfum með ríkisábyrgð. Ég get ekki betur séð en að þetta hljóti að vera ráðstöfun, sem vinnur gegn verðbólgunni, að skattleggja á þennan hátt aðrar eignir en spariféð og ríkisskuldabréfin. Hv. 5. þm. Reykv. nefnir það að vísu, að skattinum eigi að verja til fjárfestingar, og telur það til stuðnings sinni skoðun um, að með skattálagningunni sé ekki unnið gegn verðbólgunni. Þriðji hluti skattsins á að fara til veðdeildar Búnaðarbankans, sem veitir lán til stuðnings landbúnaðinum, en tveir þriðju í byggingarsjóð ríkisins. Úr þeim sjóði á að veita mönnum lán til að byggja íbúðarhús til eigin nota. Það, að menn byggi íbúðarhús eingöngu til þess að fullnægja eigin þörfum, er allt annað og ólikt því, þegar menn sækjast eftir að eignast sem mest af slíkum eignum umfram eigin þarfir, en í því skyni að hafa af því fjárhagslegan hagnað. Hv. þm. Siglf. flutti ræðu um þetta mál og lýsti sig mótfallinn því, að frv. yrði samþ. Mér skildist á hv. þm., að hann teldi það óviðeigandi og jafnvel rangt að leggja skatt á eignir manna, ef þeir hefðu borgað tekjuskatt af þeim tekjum, sem eignirnar hafa myndazt af. Þetta þykir mér mjög nýstárleg kenning hjá hv. þm. Ég veit ekki betur en að það hafi verið gert alla tíð síðan lögleitt var, að greiða skyldi tekjuskatt og eignarskatt til ríkisins, að leggja skatt á eignir manna, þó að þeir hafi borgað tekjuskatt af þeim tekjum, sem myndað hafa eignirnar, og ég minnist þess ekki, að ég hafi heyrt þetta talið óeðlilegt fyrr en nú í dag, þegar ég hlýddi á ræðu hv. þm. Siglf. Hitt er annað mál, sem ástæða er til að vekja athygli á einmitt í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir, að margir menn hafa á liðnum árum komizt hjá að borga eignarskatt af eignum sínum nema að nokkru og stundum mjög litlu leyti. Sérstaklega eru það þeir, sem hafa geymt fjármuni sína að mestu í fasteignum. Það er vegna þess, að fasteignamatið, sem eignarskatturinn er miðaður við, hefur verið óbreytt frá því um 1940 og þar til nú 1. maí 1957. Mörgum var það ljóst fyrir löngu, að fasteignamatinu átti að breyta, en aldrei fékkst því fram komið, þar til nú fyrir tveim árum, að samþ. voru lög um svonefnda samræmingu á matinu, en þar var þó of skammt gengið til leiðréttingar á matinu, þar sem það ákvæði var sett í l., að ekki mætti hækka gamla matið um meira en 400%, þ.e.a.s. fimmfalda það. En kunnugt er, að gangverð fasteigna hefur á sumum stöðum á landinn nú að undanförnu verið u.þ.b. 20 sinnum hærra en gamla fasteignamatið. Vegna þess að fasteignamatinu hefur ekki fengizt breytt, hafa menn komizt hjá að greiða eignarskatt af fasteignum sínum nema að nokkru leyti og stundum aðeins greitt skatt af litlum hluta af raunverulegu verðmæti þeirra. Þetta hefur m.a. ýtt undir kapphlaupið um að breyta peningaeignum í fasteignir og þannig átt sinn þátt í verðbólgunni. Einmitt þetta, sem ég hér hef nefnt, að menn hafa að miklu leyti sloppið við að greiða hæfilegan eignarskatt af því fé, sem þeir hafa átt í fasteignum, gerir það ásamt fleiru sanngjarnt og eðlilegt, að þetta frv. verði samþ. og sá skattur, sem þar um ræðir, verði á lagður. Ég hef hér sérstaklega nefnt fasteignirnar, vegna þess að gera má ráð fyrir, að þær verði helzti skattstofninn, en um aðrar eignir en fasteignir, sem hér koma til skattlagningar, má einnig segja, að þær hafi yfirleitt verið lægra metnar til eignarskatts á liðnum árum en sem söluverði nemur, þó að munurinn hafi þar ekki verið eins geipilegur og á matsverði og gangverði fasteignanna. En þó hafa menn vitanlega ýmsir haft verðbólgugróða af öðrum eignum en fasteignum. Og það var ekki fyrr en með nýju skattal. 1954, sem ákvæði voru sett um skattfrelsi sparifjár. Miklar eignir eru nú hjá einstaklingum, sem safnazt hafa vegna verðbólgunnar og sloppið hafa undan eignarskatti á liðnum árum vegna ákvæða eignarskattslaganna, og margir hafa aukið eignir sínar með því að stofna til skulda og komast hjá að greiða nema nokkurn hluta til baka af því verðmæti, sem þeir fengu að láni, vegna verðbólgunnar. Þetta gerir ásamt öðru eðlilegt, að þessi skattur á stóreignir verði á lagður. Víst má gera ráð fyrir því, að ákvæði frv. um, að sparifé og viss skuldabréf séu undanþegin skattinum, eftir sömu reglum og nú gilda við álagningu eignarskatts, verði til þess að örva sparifjármyndunina, og er vel, ef svo tekst til. Hv. þm. Siglf. lét í það skína í ræðu sinni, að hann teldi nokkurn vafa leika á því, að löglegt væri að leggja á slíkan skatt. Ég held jafnvel, að þetta hafi verið nefnt af öðrum ræðumanni, en er þó ekki viss um það. Þetta sé ég ekki að hafi við nokkur rök að styðjast. Þegar allar ástæður eru athugaðar, tel ég engan vafa á, að það sé í alla staði löglegt að leggja á slíkan skatt, og læt mér ekki koma til hugar, að nokkur dómstóll muni úrskurða á annan veg, ef það mál kemur einhvern tíma til álita hjá dómara. Hv. þm. Siglf. helgaði Sambandi ísl. samvinnufélaga og öðrum samvinnufélögum einn kaflann í ræðu sinni, talaði þá um „stórveldi“ og „óeðlileg skattfríðindi“, sem hann sagði að ætti að afnema. Ég vil benda á það, að samkv. frv. á að skipta eignum samvinnufélaga niður á félagsmennina til skattlagningar hjá þeim eins og eignum hlutafélaga niður á hluthafana. Þó segir í 4. gr. frv., að með eignum félaga, sem skiptast samkv. ákvæðum frv., teljist ekki innstæðufé í sameignarsjóðum, sem samkv. landslögum er óheimilt að skipta milli félagsmanna við félagsslit, en á þá að afhendast því opinbera til varðveizlu, sbr. lög nr. 46 1937. Hér er vitnað í samvinnulögin. Þegar stóreignaskatturinn var á lagður 1950, var þetta framkvæmt með alveg sama hætti, að innstæðufé í óskiptilegum sameignarsjóðum kom ekki til skiptingar og skattálagningar. Þótti þetta þá sanngjarnt, og er það vitanlega eins enn. Í brtt. sínum vill hv. minni hl. fjhn. tengja við þetta fyrirmæli um, að fé, sem forðum var lagt í nýbyggingarsjóði útgerðarfyrirtækja, skuli dregið frá eignum. Engin ástæða er til að tengja þetta saman. Nýbyggingarsjóðirnir voru að vísu undanþegnir stóreignaskattinum 1950, en þá voru skip líka talin með vátryggingarverði. Nú á aftur á móti samkv. brtt. meiri hl. að draga 40% frá vátryggingarverði fiskiskipa. Hv. þm. Siglf. nefndi afa sinn, Jakob Hálfdánarson, í ræðu sinni. Frásagnir um hann eru geymdar og munu geymast, en hann var einn af brautryðjendum samvinnustefnunnar hér á landi. Það er því mörgum ljóst, hvert viðhorf Jakobs Hálfdánarsonar var til þeirra mála og hvernig hann vann að framgangi þeirra. Ekki mundi honum hafa geðjazt vel að þeirri kenningu, sem sonarsonur hans, hv. þm. Siglf., hreyfði hér, að réttmætt væri að skattleggja óskiptilega sjóði samvinnufélaga á sama hátt og um eign eins manns væri að ræða. Sennilega hefði verið ástæða til að andmæla fleiru af því, sem fram hefur komið frá þeim, sem beita sér móti frv., en ýmsu af því hefur þegar verið svarað af öðrum, og læt ég því hér staðar numið. Ræður þeirra sumra hafa líka að verulegu leyti snúizt um aðra hluti en það frv., sem hér er á dagskránni.



Herra forseti. Það er nú orðið liðið á nóttu og þess vegna eðlilegt, að menn fari að stytta mál sitt, þar sem þetta er þar að auki orðið allýtarlega rætt. En það hefur ýmislegt fram komið í ræðum hv. stjórnarsinna, sem eðlilegt er að taka til nokkurrar meðferðar, þótt áliðið sé næturinnar. Hv. þm. V-Húnv. var að ljúka máli sínu, og hann sagði - ég veit, að þið hafið, áheyrendur góðir, tekið eftir því, að ráðagerðir stjórnarinnar, m.a. með þeirri lagasetningu, sem hér er fyrirhuguð um stóreignaskattinn, mættu verða til þess að örva sparifjármyndun í landinu. Mikil er sú bjartsýni, eða hvar hefur hv. þm. V-Húnv. verið? Hefur hann ekki fylgzt með því, að síðan hæstv. núverandi ríkisstj. kom til valda hefur sparifjármyndunin stöðugt farið minnkandi? Hvers vegna? Vegna þess að traust almennings á núverandi hæstv. ríkisstj. fer stöðugt þverrandi, var lítið í upphafi, er enn þá minna í dag, og það þarf ekki að gera ráð fyrir því, á meðan núverandi hæstv. ríkisstj. situr og meðan almenningur í landinu treystir ekki hæstv. ríkisstj., að sparifjármyndun þjóðarinnar örvist. Aðgerðir hæstv. ríkisstj. og hæstv. þingmeirihluta, ekki aðeins í þessu máli, heldur í mörgu öðru, eru að grafa undan því trausti, sem nauðsynlegt er að almenningur beri til valdhafanna. Það er þess vegna, sem efnahag þjóðarinnar er stefnt í voða. Það hefur verið gert dálítið að umtalsefni, sem hv. þm. Siglf. sagði hér í dag í sambandi við þetta frv., og hv. þm. Hafnf., formaður Alþýðuflokksins, lýsti því yfir hér áðan, að Alþfl. allur, að þessum eina hv. þm. undanskildum, væri fylgjandi þessu frv. Það er þó vitað mál, að það eru fleiri þm. Alþfl. óánægðir með núverandi hæstv. ríkisstj. en hv. þm. Siglf. og það eru fleiri hv. þm. í Alþfl. hreinskilnir en hann og segja það, sem þeir hugsa, um samstarf núverandi hæstv. ríkisstj. og það, sem hún hefur gert og er að gera, og það verður að segja hverjum hv. þm. það til heiðurs, ef hann vill vera hreinskilinn og tala af sannfæringu. Hv. 10. landsk. þm. (BrS) hefur að nokkru lýst viðhorfi almennings til núverandi hæstv. ríkisstj. í ræðu, sem hann flutti á aðalfundi Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur nú fyrir skömmu. Ég geri ráð fyrir því, að margir hv. þm. hafi lesið þessa ræðu, því að hún er birt í Alþýðublaðinu 16. þ. m., og það er margt athyglisvert, sem þessi hv. þm. segir. Hann er lítið ánægður með margt, sem núv. ríkisstj. hefur gert, og hann veit, að fólkið í landinu er ekki heldur ánægt með það. Ræðumaður, þ.e. Bragi Sigurjónsson, kveðst ekki draga fjöður yfir það, að hinn vinstri kjósandi hefði á ýmsan hátt orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með ríkisstj., efnahagsaðgerðir hennar í vetur væru að dómi hans bráðabirgðaúrræði, engin varanleg úrræði, úrræði, sem hafi brugðizt vonum manna, og hann segir ýmislegt fleira athyglisvert, með leyfi hæstv. forseta: „Að öllu samanlögðu er því ekki að neita, að hinn ábreytti kjósandi hefur orðið fyrir talsverðum vonbrigðum með samstarf vinstri flokkanna og ríkisstj. þykir verksein, ekki úrræðafljót og hliðrar sér hjá því að ganga afdráttarlaust til verks.“ Og hann segir ýmislegt fleira. Hann segir t.d., að almenningi sé nú ljóst, að það sé ekki einhlítt til þess að halda vinnufriði, að hinir svokölluðu vinstri flokkar, hinir svokölluðu verkalýðsflokkar, fari með stjórn landsins. Og á hverju byggir þessi hv. þm. það? Hann byggir það á því, að þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, hafi miðað að því að gera kjör fólksins í landinu verri en þau áður voru og að almenningur í landinu, sem áður gerði sér vonir um, að stjórn hinna vinnandi stétta, sem kallaði sig svo, gæti skapað hinum lægst launuðu bætt lífskjör, - hún hefur brugðizt því og leitt yfir allan almenning erfiðari tíma, verri lífskjör en hinn fátækari almenningur hafði áður búið við, og stjórn, sem þannig vinnur, sem þannig starfar, missir vitanlega traust fólksins. Það fólk, sem kaus þessa flokka við síðustu kosningar í trausti þess, að hin svokallaða vinstri stjórn gæti leyst vandamálin, hefur fengið opin augu fyrir því, að loforðin, sem gefin voru fyrir síðustu kosningar, voru falsloforð, sem núv. hv. stjórnarflokkar hafa keppzt við að svíkja í þá 9 mánuði, sem þeir hafa setið að völdum. Það má vei vera, að það hafi verið nauðsynlegt fyrir íslenzku þjóðina, fyrir íslenzkan verkalýð að ganga' í þennan skóla, að fá þennan reynslutíma yfir sig, en sú skólaganga fyrir almenning í þessu landi er kostnaðarsöm, verður íslenzku þjóðfélagi og íslenzku efnahagslífi kostnaðarsöm og afdrifarík, það verður erfitt að byggja upp á þeim rústum, sem núverandi stjórnarflokkar skilja eftir sig, þegar þeir hrökklast frá. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) hélt hér tiltölulega stutta ræðu í kvöld, en að mörgu leyti athyglisverða. Hann talaði um það, að ríkisstj. og flokkar hennar vildu hafa jafnvægi í efnahagslífinu og það væri það, sem ríkisstj. væri að berjast fyrir, en Sjálfstfl. ynni gegn því, að þetta gæti tekizt. Það var rétt, sem hv. þm. A-Húnv. (JPálm) sagði hér áðan, að það er undarlegt, að ekki verr gefinn maður en hv. þm. Hafnf. skuli láta sér detta í hug að nefna jafnvægi í efnahagslífi og atvinnulífi í sambandi við þær aðgerðir, sem núverandi hv. stjórnarflokkar hafa gert undanfarið. Það er vitað mál, að núverandi hv. stjórnarflokkar hafa lagt á þjóðina á síðustu mánuðum hvorki meira né minna en 400 millj. kr. í nýjum sköttum. Það er vitað mál, að þetta hlýtur að leiða til hækkaðrar dýrtíðar og versnandi lífskjara hjá öllum almenningi í landinu. Til þess að koma í veg fyrir þetta stoðar ekki verðlagseftirlit. Hv. þm. Hafnf. vildi gefa í skyn, að verðlagseftirlitið, sem nú á að heita algert, ætti þrátt fyrir aðgerðir stjórnarinnar, þrátt fyrir hina nýju tolla og álögur, eigi að síður að geta haldið verðlaginu niðri. En það er komið allt annað í ljós. Dýrtíðin hefur farið síhækkandi undanfarna mánuði, og þrátt fyrir það að skattarnir voru þannig á lagðir, að þeir skyldu sízt koma á hinar svokölluðu vísitöluvörur og niðurgreiðslan aukin til þess að halda vísitölunni niðri, þá hefur vísitalan vaxið um 4 stig, sem mun kosta ríkissjóðinn í auknum niðurgreiðslum hvorki meira né minna en 25 millj. kr. á ári. Aðgerðir ríkisstj. leiða til vaxandi dýrtíðar, leiða til vaxandi erfiðleika. Einn stuðningsmaður ríkisstj. játaði það hér í dag, að gengishrun væri óhjákvæmilegt, m.a. vegna aðgerða ríkisstj. á s.l. vetri. Þetta er hans skoðun, en þarf eigi að síður ekki að vera skoðun allra. E.t.v. mætti enn þá forða þjóðinni frá gengishruni, ef nú þegar væri kippt í spottann, verðlagið stöðvað og ráðstafanir gerðar til þess að gera raunhæfar aðgerðir í atvinnu- og efnahagsmálum. En það er erfiðara nú en það var fyrir rúmlega ári, þegar við sjálfstæðismenn gerðum till. um það í marzmánuði 1956 að stöðva verðlagið, að greiða niður verðlagið. Það voru kölluð bráðabirgðaúrræði. Það voru bráðabirgðaúrræði þá, en okkur var ljóst, að til þess að nokkuð mætti gera raunhæft í þessum málum, varð að byrja á því að stöðva verðlagið og síðan að gefa sér tíma til þess að greina, hvernig ætti að stiga niður dýrtíðarþrepin og koma atvinnuvegunum á réttan grundvöll og forða þjóðinni frá böli vaxandi dýrtíðar. En í stað þess að taka í útrétta hönd okkar sjálfstæðismanna í marzmánuði 1956 hlaupa framsóknarmenn úr ríkisstj., frá allri ábyrgð, og segja, að það sé ekki hægt að leysa efnahagsvandamálin með sjálfstæðismönnum, það verði aðeins gert með því að reka hina svokölluðu vinstri pólitík. Stofnað var til kosninga, og við vitum, hvað gerzt hefur siðan. Það hefur stöðugt sigið á ógæfuhliðina. Dýrtíðin hefur vaxið. Meðgjafir ríkissjóðs hafa aukizt, skattar verið á lagðir, og nú tala stjórnarflokkarnir ekki lengur um bráðabirgðaúrræðin, sem þeir hafa gert, sem jákvæða eða varanlega lausn, heldur eru þeir nú farnir að tæpa á gengislækkun. Það er eftirtektarvert, að hv. þm. Hafnf., að hæstv. fjmrh., að form. hv. fjhn. þessarar d. og frsm. fyrir þessu máli, sem hér er til umr., þeir hafa engir mótmælt skoðun hv. þm. Siglf., þegar hann lýsti því hér í dag, að gengislækkun væri óhjákvæmileg vegna aðgerða ríkisstj. og stjórnarflokkanna á s.l. vetri. Ég vil vekja athygli á því, að þetta tal um gengislækkun getur verið nokkuð hættulegt og afdrifaríkt fyrir efnahagslíf landsmanna. Ef allur almenningur fer að trúa því, að gengislækkun sé á næsta leiti, þá er voðinn vís, og ég vil, af því að gengislækkun hefur komizt inn í þessar umr. og af því að sá orðrómur gengur, að hæstv. ríkisstj. sé jafnvel búin að semja um það sín á milli að láta gengislækkun fram fara, að. alvarlegar umr. um gengislækkun hafi farið fram í sambandi við það samkomulag, sem stjórnarflokkarnir gerðu um bankafrv., sem hér eru einnig á dagskrá, þá vil ég að gefnu tilefni, af því að skoðun hv. þm. Siglf. hefur ekki verið mótmælt, gera þá fsp. til hæstv. fjmrh., hvort það sé rétt, að hv. Sósfl. eða Alþb. hafi fallizt á það, þegar samkomulagið var gert um flutning bankafrv., að láta gengislækkun verða áður en langt liður. Ég spyr um þetta að gefnu tilefni og einnig vegna þess, að ég vil gefa hv. stjórnarflokkum tækifæri til þess að sverja þetta af sér, af því að ég tel, að það geti valdið háska og skaða, ef allur almenningur í landinu trúir því, að þetta samkomulag hafi verið gert og að gengislækkunin sé fyrirhuguð. Svo er það annað mál, hvers vegna Alþb. hefur fallizt á þetta, ef svo hefur verið, hvort það hefur verið í sambandi við einhver viðskipti eða verzlun á milli stjórnarflokkanna. Það upplýsist aftur seinna. En þá mundi nú margur spyrja: Hvað væri eftir hjá hv. Alþb. af kosningaloforðunum? Herinn er í landinu og gengislækkunin fyrirhuguð. Hvað er þá eftir? Það verður talið upp seinna. Það er nú tæplega svaravert, sem hv. þm. Hafnf. sagði hér áðan og hæstv. fjmrh. í garð okkar sjálfstæðismanna, þegar þeir eru með brigzlyrði til okkar sjálfstæðismanna út af því, að við viljum kynda undir dýrtíðina og verkföllin. Þetta hefur maður séð í stjórnarblöðunum, ekki sízt Tímanum, alls konar dylgjur og rangfærslur um sjálfstæðismenn. Hvers vegna? Vegna þess, að samvizka stjórnarflokkanna er slæm. Vegna þess, að þeir sjá, að þeir eru á feigðargöngu, að þeir nálgast fossbrúnina og eru komnir að því að hrapa, nema þeir bjargi sér til lands nú þegar, og þá er það, sem þeim finnst gott að reyna að koma sökinni á andstæðingana, kenna Sjálfstfl. um það, sem þeir sjálfir eiga sök á. Ég vil spyrja þessa hv. menn: Var það sjálfstæðismönnum að kenna, að Sambandið hækkaði kaupið við starfsfólk sitt í desembermánuði s.l., meðan kaupbindingarlögin voru í gildi? Var það Sjálfstfl. að kenna, að hæstv. viðskmrh. hækkaði kaupið við sjómenn um 15–18%, eins og hann sjálfur sagði í þingræðu hér í vetur og eins og birt var með feitu letri í Þjóðviljanum? Var þetta Sjálfstfl. að kenna? Var það Sjálfstfl. að kenna; að kjör sjómanna á Akranesi og í Grindavík voru stórum bætt? Var það Sjálfstfl. að kenna, að flugmenn gerðu verkfall og að kjör þeirra voru stórum bætt, þannig að flugmenn meta þessar kjarabætur allt að 50–60 þús. kr. á ári? Flugmenn eru hæst launuðu menn í þessu landi, en stjórn hinna vinnandi stétta gekk fram fyrir skjöldu og gaf þessum mönnum 50–60 þús. kr. kauphækkun yfir árið. Var það sjálfstæðismönnum að kenna, að farmenn fengu 8% hækkun, eins og Alþýðublaðið sagði frá? Var þetta sjálfstæðismönnum að kenna? En hvernig stendur á því, að hæstv. fjmrh. og Tíminn sættir sig við það, að Þjóðviljinn, að hæstv. viðskmrh. segir frá því, að sjómenn hafi fengið 15–18% kauphækkun, úr því að Tíminn og hæstv. fjmrh. og fleiri stjórnarsinnar eru heitvondir við sjálfstæðismenn af því, að þeir segja frá því, sem er að ske í þjóðfélaginu? Hvernig stendur á því, að hæstv. fjmrh. finnur ekkert að því við samstarfsflokk sinn, Alþfl., og Alþýðublaðið að segja frá því með feitu letri, að farmenn hafi fengið 8% kauphækkun? Tíminn segir ekki frá þessu. Framsókn ætlast til, að almenningur í landinu sé blekktur og fái ekki að fylgjast með því, sem er að gerast. Þeir, sem ekki lesa annað en Tímann, sem munu vera nokkrir í Suður-Múlasýslu og jafnvel Norður-Múlasýslu, trúa því, að það hafi engar kauphækkanir átt sér stað. En er það þannig, sem stjórnmálabaráttan á að vera í þessu landi? Er það þannig, sem á að reka lýðræðisþjóðfélag, að það megi ekki segja fólki frá því, sem er að ske? Hvað hafa sjálfstæðismenn gert annað en segja hlutlaust frá því, sem er að ske, að stjórn hinna vinnandi stétta, sem hét vinnufriði, sem hét því að stöðva dýrtíðina, sem lofaði því að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan grundvöll, hefur staðið þannig við loforð sin, að verkföll hafa dunið yfir hvert af öðru, að kauphækkanir hafa á undanförnum mánuðum verið stórkostlegri en nokkru sinni fyrr og þá helzt hjá þeim, sem hæst eru launaðir, en svo er ætlazt til, að bændur og Dagsbrúnarmenn, hinir verst launuðu, sætti sig við þann hlut, sem þeim er ætlaður og skammtaður, og það er farið að segja það innan stjórnarflokkanna, að Dagsbrúnarmenn verði að liggja niðri, vegna þess að ef þeir hækki kaupið, þá leiði það til þess, að landbúnaðarvörurnar verði að hækka í haust? Bændum er ætlað að taka fullkominn þátt í dýrtíðinni án þess að fá nokkuð bætt af því, sem af dýrtiðinni leiðir, og verkamenu eiga þrátt fyrir minnkandi atvinnu að sætta sig við það kaup, sem þeir hafa, þótt hækkað hafi verið við alla þá, sem bezt eru settir og hæst eru launaðir. Það er rétt að víkja að því betur, hvernig sú stjórn, sem telur sig vinveitta bændum að öðrum þræði, framkvæmir það, sem að bændunum snýr. Bændunum var lofað á s.l. hausti, að þeir skyldu fá 8.2% hækkun á landbúnaðarvörur, mjólk og kjöt, og þeim bar það samkvæmt útreikningi verðlagsnefndarinnar. Hvað hafa þeir fengið? Þeir áttu að fá 28 aura hækkun á mjólkurlítra fyrir verðlagsárið, sem byrjaði 1. sept. 1956 og endar 31. ágúst n.k. Hvað hafa bændur fengið í hækkuðu mjólkurverði? Þeir fengu ekkert fyrir septembermánuð. Fituaukningin var hækkuð um 4 aura 1. okt., en það gerir 15 aura hækkun á lítra. Þetta hafa þeir fengið. Meira hafa þeir ekki fengið, og meira munu þeir ekki fá. Þeir eru snuðaðir um 13 aura á hvern mjólkurlitra, sem þeim ber. Þeir eru einnig snuðaðir um 3.1% af afurðaverði sauðfjárins af því, sem þeim ber. Þetta varð ekki fyrr en þessi stjórn tók við, enda var aldrei við því að búast, að þessi stjórn stæði við samninga gagnvart bændum frekar en öðrum. Og nú segi ég það, að um leið og hún svíkur bændur um afurðaverðið, þá fer hún ekki betur með verkamennina, því að það fara saman hagsmunir bænda og verkamanna. Bændum er ætlað að fá verð afurða sinna í réttu hlutfalli við það, sem verkamenn bera úr býtum á hverjum tíma, og aðgerðir ríkisstj. í atvinnumálum þjóðarinnar leiða til þess, að tekjur hins almenna verkamanns fara minnkandi, að kaupgeta hans þverr og að bændur selja verr og selja minna af afurðum sínum á markaði í kauptúnunum en þeir áður gerðu. Það er ekki aðeins það, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi lagt á 400 millj. kr. í nýjum sköttum. Það er ekki aðeins á þann hátt. sem hún þrengir að. Hún þrengir að almenningi einnig á annan hátt, með því að taka atvinnuna af fólkinu, taka eftirvinnuna í burtu, þannig að menn verða nú að sætta sig við það, sem þeir bera úr býtum með 8 stunda vinnu, og mega þakka fyrir, ef það er, og ég veit, að í vetur gengu margir verkamenn vinnulausir og margir hafa nú áhyggjur af því, að þeir komist ekki í vinnu á þessu vori, og það mun sýna sig, þegar skólafólkið kemur úr skólunum á vinnumarkaðinn, að það verður atvinnuleysi á þessu sumri. Það er ástæðulaust að rekja það í fleiri orðum en þegar hefur verið gert, bæði af mér og öðrum sjálfstæðismönnum, að það er staðleysa, að við sjálfstæðismenn höfum nokkuð gert til þess að ýta undir vinnudeilur, ýta undir verkföll. Við gerum okkur alveg ljóst, hvað það þýðir, ef ekki er vinnufriður, hvað það kostar fyrir þjóðfélagið. En við gerum okkur líka ljóst, að það er tæplega við því að búast, að þeir, sem eru verst settir í þjóðfélaginu, þeir, sem lægst launin hafa, verði ánægðir, þegar þeir líta á það, hvað hefur gerzt undanfarið undir forustu þeirrar ríkisstjórnar, sem fram að þessu hefur kallað sig stjórn hinna vinnandi stétta. Það er ekki nema eðlilegt, að almenningur í landinu lýsi óánægju sinni, og það eru takmörk fyrir því, sem almenningur þolir og lætur bjóða sér. Hinn vinnandi maður, hvort sem hann er við sjó eða í sveit, hefur nú gert sér alveg fyllilega grein fyrir því, sem hann ekki vissi áður, að stjórnarflokkarnir, sem hafa kallað sig flokk bænda, sem hafa kallað sig flokk verkamanna og vinnandi fólks, eru úrræðalausir flokkar. Þetta er stjórn, sem vinnur að því að skapa fólki í þessu landi verri lífskjör en þörf er á. Ég gat um það í upphafi máls míns, að sparifjármyndunin í landinu hafi stöðvazt við tilkomu þessarar stjórnar, og það er afdrifaríkt, þegar það skeður. Fjármagnsmyndun í landinu er undirstaðan að atvinnulífinu, að framkvæmdunum. Um leið og sparifjármyndunin stöðvast, kemur aukinn fjárskortur, minnkandi möguleikar á framkvæmdum, minnkandi möguleikar á því að halda uppi atvinnu, minnkandi trú manna og traust á valdhöfunum, sem leiðir til upplausnar, til stöðvunar, til þess, að almenningur í landinu hættir að lifa við góð lífskjör, eins og áður hefur gerzt í þessu landi, og það er nú svo, að hæstv. ríkisstj. virðist enn í dag ekki hafa opnað augun fyrir því, hvað þessi stöðvunarpólitík hennar leiðir af sér. Hún öðrum þræði hrósar sér af því að vera frjálslynd og framtakssöm, en öðrum þræði kemur það augljóslega fram, að framkvæmdirnar eru að stöðvast undir hennar forustu og verndarvæng. Ég get t.d. minnzt á eitt áþreifanlegt mál, sem er að ske í mínu kjördæmi. Það hafði verið ákveðið að leggja rafmagn á 32 bæi í Rangárvallasýslu á þessu ári samkv. áætlun. Þetta mun vera nálægt 30 km, sem þurfti þá að leiða um þennan hrepp. Mér var sagt á sunnudaginn, að nú væri jafnvel ákveðið að leggja aðeins 8 km af þessum 30. Það á bara að svíkjast um að leggja 22 km, sem hafði verið búið að samþykkja og lofa. Það verður dýrt fyrir fólkið úti um hinar dreifðu byggðir, sem bíður eftir rafmagni, og það verður orðið langeygt eftir rafmagninu, ef stöðvunarpólitík núv. hæstv. ríkisstj. á að ráða til lengdar, og þegar hæstv. ríkisstj. svíkur eða ætlaði að svíkja það, sem er þannig búið að lofa og staðfesta skriflega, þá get ég búizt við því, að það verði fleira, sem svikið hefur verið. Ég get nefnt annað dæmi úr mínu kjördæmi í sambandi við brú, sem er nú ekki nema að hálfu leyti á fjárlögum. Það er gert ráð fyrir því, að þessi brú kosti um 200 þús. kr. Það eru 100 þús. kr. á fjárlögum. Það er meira en mánuður síðan ég skrifaði hæstv. ríkisstj. og óskaði eftir því að mega byggja brúna í sumar, ef ég útvegaði 100 þús. kr. lán til brúargerðarinnar, sem ég bauðst til að gera, og vegamálastjóri var þessu samþykkur og mælir með því. Ég hef ekki enn þá fengið svar hæstv. ríkisstj. um það, hvort hún leyfi mér að útvega þessar 100 þús. kr., til þess að þessi brú verði byggð. Stöðvunarpólitíkin gengur svo langt hjá hæstv. ríkisstj., að hún vill ekki þiggja 100 þús. kr., til þess að hægt sé að byggja þessa brú. Ég hef nú nefnt þessi dæmi hér, þótt þau séu kannske ekki beinlínis viðkomandi stóreignaskattinum eða þessu frv., sem hér er til umræðu. En allt er þetta nú nokkuð samtvinnað og hvað öðru skylt, ef um þetta er rætt frá ýmsum hliðum. Ég fyrir mitt leyti gæti undir ýmsum kringumstæðum fallizt á það, að lagður væri stóreignaskattur á þá, sem eiga verulegar stóreignir, eignir, sem þeir nota eingöngu fyrir sjálfa sig, en ekki koma öðrum að notum. En þetta frv. gerir engan greinarmun á því eða mjög lítinn greinarmun á því, hvort hinar svokölluðu stóreignir eru í eign einstaklinga, sem ekki nota þær í þágu atvinnuveganna, eða hvort þessar eignir eru beinlínis í framleiðslunni og leiða til þess að veita tugum og jafnvel hundruðum manna atvinnu. Það er að vísu gert ráð fyrir nokkrum frádrætti hjá þeim, sem í framleiðslunni eru, en að mínu viti er það ekki nærri nógu mikið. Mér fyndist, að það ætti algerlega að undanskilja ýmis atvinnufyrirtæki, sem berjast í bökkum og vantar algerlega rekstrarfé. Við skulum t.d. taka iðnaðarfyrirtæki, sem hafa tugi manna og hundruð manna í atvinnu. Ég býst við því, þegar búið er að fimmtánfalda fasteignamatið á húsum og vélum þessara fyrirtækja, sem áður hafa barizt í bökkum og tæplega haft fjármagn til þess að borga kaup, að stóreignaskattur í þessum tilfellum leiði til þess, að það verði stór samdráttur hjá þessum fyrirtækjum. Þessir menn, sem eiga fyrirtæki, hafa vissulega nóga möguleika fyrir sjálfa sig. Og það má segja, að skatturinn komi ekki þyngst niður á þeim, sem skattinn eiga þannig að greiða, en ef skatturinn leiðir til þess, að það verður að segja upp helmingnum af þeim, sem áður höfðu þarna atvinnu, þá kemur hann niður á hinum fátæka verkamanni, sem hefur fengið lifibrauð sitt hjá fyrirtækinu. Ég býst við, að það megi nefna nokkur iðnaðarfyrirtæki hér í Reykjavík, sem þannig stendur á með og áreiðanlega verða að draga saman seglin og segja upp fólki, eftir að þessi skattur kemur til framkvæmda. Og þótt stóreignaskattur gæti verið réttmætur á ýmsa, þá er enginn vafi á því, að eins og atvinnumálum okkar er nú komið, þá er nauðsynlegt að íþyngja ekki hinum ýmsu atvinnuvegum, sem veita atvinnu og vinna að þjóðnýtum störfum. Annars er það svo, að iðnaðurinn virðist vera að fara algerlega í kút undir stjórn núverandi hæstv. ríkisstj. eins og flest annað. Það eru býsna mörg iðnaðarfyrirtæki, sem nú hafa þegar sagt upp starfsfólki sínu vegna öryggisleysis og vegna vantrúar á því, að mögulegt sé að starfrækja iðnaðarfyrirtækin, eins og nú er komið. Ég get nefnt dæmi um eitt iðnaðarfyrirtæki, sem var að vísu ekki stórt, en það varð að hætta starfsemi sinni á s.l. vetri, vegna þess að það fékk ekki neina hækkun á framleiðslunni, enda þótt hráefnin til framleiðslunnar hefðu hækkað um 30%. Verðlagsyfirvöldin höfðu ekki betri skilning á þessari starfsemi en svo, að þótt hægt væri að sýna fram á með tölum, sem ekki voru rengdar, að hráefnin höfðu hækkað um 30%, fékkst alls ekki að hækka söluverð á því, sem þetta fyrirtæki framleiddi. Afleiðingin varð sú, að fyrirtækið hætti, sagði upp því fólki, sem það hafði, og hefur lokað hús núna. Ég veit ekki, hvort þetta er verst fyrir eigendurna, en það er áreiðanlega slæmt fyrir það fólk, sem hafði atvinnu hjá fyrirtækinu. Þetta gerðist að vísu áður en stóreignaskatturinn kom til framkvæmda, en var eingöngu vegna verðlagsákvæðanna. Ég ætla ekki að fara út í verðlagsákvæðin í nótt. Það gefst tækifæri og tími til þess seinna. Það er vitanlega, eins og það er sjálfsagt að útiloka okur, eins nauðsynlegt að fyrirbyggja, að heilbrigður atvinnurekstur sé stöðvaður vegna skilningsleysis þeirra, sem með verðlagsákvæðin fara. Nú má segja, að það hafi verið beitt svo vel á öngulinn fyrir ýmsa í sambandi við þetta frv., að þess vegna bæri að fylgja þessu frv., vegna þess, hvernig eigi að verja því fé, sem inn kemur með þessum skatti. Veðdeild Búnaðarbankans á að fá 1/3, og það er vitað, að við sveitamennirnir erum viðkvæmir fyrir því. Við vitum, að veðdeild Búnaðarbankans þarf að fá fé. Hún þarf að fá meira fé en gert er ráð fyrir að hún fái með þessu frv. Það er gert ráð fyrir, að stóreignaskatturinn gefi á 10 árum 80 millj. kr. Þriðji partur af því er 27 millj. kr. Þetta greiðist á 10 árum. Það eru 2.7 millj. á ári. Veðdeildin hefur lánað hverjum manni undanfarið, þegar hún á annað borð hefur getað lánað, 35 þús. kr. Hvað eru þetta þá mörg lán? Það er fljótreiknað. 35 í 27, það eru 74 lán. Það er rúmlega 1% af bændum, sem getur fengið lán úr veðdeildinni, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Ég segi nú, að ef ætlazt er til, að þetta sé beita, sem menn eiga að gleypa þrátt fyrir vont bragð, þá er það misskilningur. Veðdeild Búnaðarbankans er hægt að efla, það er hægt að afla henni fjár með öðru móti, og það verður að afla henni fjár, þótt þetta verði að lögum. Það er ekki nóg, að 1% af bændum geti fengið veðdeildarlán. Það er svo annað mál, að það stóð með feitu letri í Tímanum, það var heilsíðufyrirsögn, að með þessu frv. væri búið að leysa fjármál veðdeildar Búnaðarbankans. Ég spyr nú hv. þingmenn og er freisting að spyrja þá, sem sitja hér á móti mér: Er þetta nú ekki heldur mikil nægjusemi? Er það ekki heldur mikil nægjusemi fyrir fulltrúa bænda að fullyrða, að það sé búið að leysa fjármál veðdeildar Búnaðarbankans með því að gera 1% af bændum mögulegt að fá lán úr veðdeildinni, en það er með þessu frv.? Væri ekki rétt fyrir okkur, sem erum fulltrúar bænda, að stefna örlítið hærra? Ég held, að við verðum að gera það. Við vitum, að það er fjöldi bænda, sem vantar lánsfé, og að veðdeildinni þarf að útvega meira fé. Og ég verð að segja, að það er illa á haldið, þegar hinn svokallaði bændaflokkur hefur fjmrh. í stjórn og forsrh. og leggur 400 millj. kr. í nýjum sköttum á landsmenn, að það skuli þá ekki sjást nokkur möguleiki til þess að útvega veðdeild Búnaðarbankans fé með öðru móti en þessu og ekki meira fé en þetta. Það getur vel verið, að það hafi tekizt í bili að blekkja menn með þessari fyrirsögn í Tímanum og að menn hafi haldið í bili, að þetta væri nokkuð mikið fé, 27 millj. kr., 2.7 millj. kr. á ári. En þegar farið er að deila í þessa upphæð, þá sjá menn, hvað þetta er smátt, að þetta er blekking, að þetta er í samræmi við þann blekkingavef, sem núverandi stjórnarflokkar hafa verið að vefa, siðan þeir komust að völdum. Og það er ekkert undarlegt, þegar stjórninni er haldið uppi á þessu, að þeir verði ókvæða við, þegar sagt er umbúðalaust frá því, sem gerzt hefur, og að þeir jafnvel verði heitvondir, ef talað er um, að þetta framlag til veðdeildarinnar sé ekki stór upphæð, heldur lítil upphæð. Það var líka í blaði hæstv. félmrh., Þjóðviljanum, feit fyrirsögn með stórum stöfum: „Ríkisstjórnin hefur gert ráðstafanir til þess að leysa fjármál byggingarsjóðs ríkisins“. Og það var m.a. með þessu frv., með því að útvega byggingarsjóði ríkisins skv. þessu á ári 5.3 millj. Það átti nú að útvega meira. Það var hinn svokallaði skyldusparnaður. Það var 1% á alla skatta til viðbótar. Og þegar félmrh. hæstv. fór að reikna, þá taldist honum til, að það væri kannske 11–12 millj. nýtt fé, sem hann með öllum þessum bægslagangi hefði tryggt byggingarsjóði ríkisins. En það verður svo að geta þess, að byggingarsjóði ríkisins er ætlað að lifa á því fé, því fjármagni, sem fyrrv. ríkisstj. hafði útvegað. Það stofnfé, sem fyrrv. ríkisstj. hafði skapað, verður lagt í byggingarsjóð ríkisins, og með því að leggja það við það nýja fé, sem núverandi hæstv. ríkisstj. útvegar, er þetta orðin töluverð upphæð samanlagt. En þessar 11–12 millj. kr., sem hæstv. núv. ríkisstj. útvegar byggingarsjóði ríkisins, hvað eru það mörg lán? Eða ætlar hæstv. ríkisstj. að smækka lánin frá því, sem þau voru? Áður var lánað 70 þús. kr. út á íbúð, og ég hefði nú ætlað, að með hækkandi verðlagi á byggingarefni, hækkandi vinnulaunum, þá væri frekar þörf á því að hækka þessi lán á hverja íbúð heldur en að lækka þau. En við skulum nú segja, að það verði ekki lánað nema 70 þús., eins og áður var, og þá sjáum við, hvað það verða mörg lán, sem þetta nýja fé hæstv. ríkisstj. getur veitt. Það er með því að deila 7 í 11. Ég veit, að hæstv. félmrh., þótt hann brosi, þá getur hann reiknað það dæmi, enda hefur hann verið skólastjóri. Það eru ca. 150 lán. En nú er mér sagt, að það liggi fyrir hvorki meira né minna en 2000 umsóknir um lán, og hæstv. núverandi ríkisstj. ætlar að afgreiða 150 af þessum 2000. Hún gerir ráðstafanir sem sagt til þess, að hægt sé að afgreiða 150 af 2Ð00. Verði afgreitt meira, þá er það ekki fyrir hennar tilstilli, heldur er það fyrir það fé, vexti og afborganir af því fé, sem fyrrverandi ríkisstj. hafði útvegað. Það er ekkert undarlegt, þótt það séu feitar fyrirsagnir í Þjóðviljanum og þótt stjórnarflokkarnir segi, að þeir hafi nú leyst fjármál byggingarsjóðs ríkisins og að nú sé þetta allt komið á góðan veg. Ég held, að það sé ástæðulaust að hafa þessi orð öllu fleiri. Það hefur verið rætt um þetta allýtarlega. Það hefur verið gert alveg ljóst, hvert hæstv. ríkisstj. er að stefna í atvinnumálum þjóðarinnar og að þetta frv., sem hér er til umr. um stóreignaskatt, er eitt afsprengi hennar, sem er í samræmi við annað, sem hún hefur gert. Og það fé, sem ætlazt er til að komi út úr þessum stóreignaskatti, leysir ekki fjármál veðdeildarinnar, það leysir ekki fjármál byggingarsjóðsins, en með því að frv. gerir allt of lítinn mun á eignum, hvort það eru eignir, sem eru ekki notaðar í almenningsþágu, eða eignir, sem eru beinlínis í atvinnurekstrinum, vegna þess er frv. ótækt, og m.a. vegna þess er ég algerlega á móti því.



Herra forseti. Ræða sú, sem hv. 1. þm. Rang. var nú að ljúka við að flytja hér, var að vísu með nokkuð sérstökum hætti um það frv., sem hér liggur fyrir, svo lítið sem hann ræddi um það sem slíkt. En þó eru þessi ræðuhöld, sem flest eru innbyrðis nokkuð lík, af hálfu þeirra sjálfstæðismanna um það stóreignaskattsfrv., sem hér liggur fyrir, ekki með öllu óeðlileg, þegar það er athugað, hvernig í rauninni stendur á því, að það frv., sem hér er nú til umr., um stóreignaskatt, liggur hér fyrir. Það er sem sagt kunnugt, að ákvörðun ríkisstj. um það, að lagður yrði á sérstakur stóreignaskattur, var tekin sem ein ákvörðun af fleirum í sambandi við þær dýrtíðarráðstafanir, sem gengið var frá um síðustu áramót. Þá var gengið út frá því, að afla þyrfti allmikilla nýrra tekna til stuðnings við atvinnuvegi landsmanna, og eitt úrræðið, sem fallizt var á í því samkomulagi, sem þá var gert við vinnustéttirnar í landinu, var einmitt það, að þeir, sem hefðu safnað á undanförnum árum verulegum eignum, skyldu einnig láta nokkuð af mörkum í sambandi við þessar nýju tekjuöflunarleiðir. En það kom vitanlega fljótt í ljós, að Sjálfstfl. var algerlega andvigur því, að þessir aðilar, sem nú er ætlað að borga stóreignaskatt, þeir sem eiga yfir 1 millj. kr. í skuldlausri eign, ættu hér einnig að koma til með að leggja nokkurt fé fram. En í þessu sambandi er rétt að athuga nokkru nánar þá stefnu, sem Sjálfstfl. hefur haldið uppi og gerir nú í þessum umr. einmitt varðandi lausn efnahagsmálanna. Því hefur sem sagt verið lýst yfir af talsmönnum Sjálfstfl., að sú tekjuöflun, sem átti sér stað um síðustu áramót, hafi sízt verið of mikil, ekki hafa atvinnuvegirnir fengíð of mikinn stuðning. Það hefur komið mjög greinilega fram frá hálfu sjálfstæðismanna. Sjávarútvegurinn hefur ekki fengið of mikið sér til stuðnings. Landbúnaðurinn hefur ekki fengið of mikið, síður en svo. Þetta hefur sérstaklega verið undirstrikað af ýmsum aðaltalsmönnum sjálfstæðismanna. Nú, en hvað þá? Þá hefur tekjuöflunin verið nauðsynleg. Um hvað stendur ágreiningurinn þá? Jú, ágreiningurinn stendur um það, hvernig átti að afla teknanna. Hverjir áttu að borga? Og þá er það fyrst skemmtilegt að virða fyrir sér stefnu Sjálfstfl., þegar þannig er litið á málið. Hvað hafa sjálfstæðismenn lagt hér til í þessum efnum? Hverjir áttu að borga þessar miklu fjárhæðir, sem þurfti til þess að styrkja atvinnuvegina að þeirra dómi? Ja, vill nú ekki t.d. hv. 1. þm. Reykv. (BBen), sem hér talar væntanlega næst á eftir, skýra þingheimi hér frá því, hverjar hafi verið till. sjálfstæðismanna og hverjar séu till. sjálfstæðismanna í þeim efnum, hverjir áttu að bera það, sem útvega þurfti í fjármunum handa atvinnuvegunum? Það væri svo sem fróðlegt að fá að heyra það. Þegar ríkisstj. ákvað að fara þá leið að láta þá aðila í landinu leggja fram nokkurt fé, sem sannanlega höfðu eignazt mestar eignir á undanförnum árum, eiga í hreina eign 1 millj. og meir, þá er Sjálfstfl. á móti slíkri tekjuöflun, hún kemur ekki til mála. Og þegar ríkisstj. leggur til, að ýmsir milliliðir í landinu, verzlunin og aðrir slíkir, verði einnig að leggja nokkurt fé af mörkum, þá er hrópað dag út og dag inn, að það sé verið að þjarma svo að verzluninni í landinu, að hún geti ekki lifað. Ekki getur hún borið þessar álögur. Og það er auðvitað verið að þjarma svo að ýmsum skipafélögum í landinu, eins og Eimskipafélaginu, að þau eru svo að segja að fara á höfuðið.  Það hefur sem sé komið í ljós, að Sjálfstfl. hefur ekki heldur þolað þá álagningu, sem olíufélögunum hefur verið boðin. Hann hefur ekki heldur þolað það. Svo þolir hann auðvitað ekki heldur þá gífurlegu álagningu, sem hann segir að ríkisstj. hafi beitt sér fyrir á almenning í landinu, eða m.ö.o. það þurfti að afla allra þeirra tekna, sem aflað var við síðustu áramót. Verzlunin getur ekki borið álögurnar. Hin stóru skipafélög geta ekki boríð álögurnar, verzlunarstéttin getur ekki borið álögurnar, auðmennirnir í landinu geta ekki borið álögurnar, og almenningur getur ekki borið álögurnar. En hver átti svo að borga að dómi sjálfstæðismanna? Hver átti að borga? Jú, það liggur alveg ljóst fyrir, hver var meining sjálfstæðismanna um það, hverjir áttu að borga það, sem óhjákvæmilega þurfti fram að leggja til stuðnings atvinnuvegunum. Það fer vitanlega enginn í grafgötur með það, að það var meining þeirra sjálfstæðismanna að skella á gengislækkun, sem yrði framkvæmd þannig, að hún bitnaði alveg einhliða á launþegum í landinu. Og svo þegar þessi mál liggja fyrir á þennan hátt, þá kemur hér hv. 1. þm. Rang. og talar um úrræðalausa flokka í sambandi við lausn á efnahagsmálum landsmanna. Og hver voru úrræði Sjálfstfl.? Það er öllum vitað, að húsnæðisvandamálin eru þess eðlis, að þau hafa gífurlega mikil áhrif á gang verðlagsmálanna í landinu. Hin feiknarlega háa húsaleiga, sem orðin er hér í Reykjavík, hefur vitanlega leitt af sér mikla og almenna dýrtið í landinu. Það var því ekki nema eðlilegt, að samtök launþega legðu á það höfuðáherzlu í sambandi við lausn efnahagsmálanna um s.l. áramót, að reynt yrði til frambúðar að leysa húsnæðisvandamálin, og af því var það einmitt, að samið var um að leggja á þennan stóreignaskatt, til þess að tryggja á þann hátt allmyndarlegt framlag til lausnar á húsbyggingarmálunum hér á næstu árum. Vitanlega sjá allir menn, að eina leiðin til þess, að hægt verði að lækka húsaleiguna á komandi árum, er sú, að það takist að skapa hér byggingarsjóð, sem getur starfað að verulegu leyti með eigin fé og þannig lánað út fé til húsbygginga með sanngjarnari og hagkvæmari kjörum en hægt hefur verið fram til þessa. Stóreignaskatturinn, sem hér er lagt til að innheimta, er einmitt ætlaður til þess arna. Hann er því að mjög verulegu leyti hugsaður þannig, að hann á að vinna gegn hinu háa verðlagi, hann á að hjálpa til þess, að hægt sé að koma niður húsaleigukostnaðinum, og þannig styrkja það, að hægt verði að halda á komandi árum stöðugu verðlagi í landinu. En hverjar eru þá till. sjálfstæðismanna í sambandi við lausn þessa mikla vandamáls, sem er húsnæðisvandamálið og gliman við hina háu húsaleigu? Hvaða till. hefur Sjálfstfl. komið með fram í þeim efnum? Sjálfstfl. hefur vitanlega engar till. þar fram að færa, sem á neinn hátt fela það í sér, að hægt sé að búast við því, að á komandi árum gæti húsaleigan lækkað. Einmitt sú braskstefna, sem hann hefur gengizt fyrir í sambandi við húsbyggingarmálin, leiðir af sér síhækkandi húsaleigu og þar með síhækkandi verðlag. Það hefur verið talað hér um þennan stóreignaskatt á þann hátt, að helzt mætti ætla, að hér væri verið að framkvæma einhverja eignaupptöku. En þetta er vitanlega mesti misskilningur. Skatturinn er þannig hugsaður, að allar líkur benda til þess, að atvinnureksturinn í landinu verði að mestu laus við þessa skattgreiðslu. Ég trúi því t.d. ekki, að neinar greinar sjávarútvegsins þurfi að kvarta undan þessum skatti. Mér þykir furðulegt, ef yfirleitt nokkrir, sem fást við sjávarútveg hér, þurfi að greiða nokkurn skatt samkvæmt þessu frv. Ástæðan er vitanlega sú, að það hefur verið þröngt í búi hjá sjávarútveginum á undanförnum árum, þar hafa skuldir hrúgazt upp og þar er því ekki um mikla nettóeign að ræða. Þeir, sem lenda í þessum milljóneraskatti, munu yfirleitt eiga fé sitt og eignir annars staðar en í framleiðsluatvinnuvegum landsmanna. Ég vil t.d. nefna aðeins sem dæmi, að einstaklingur, sem telst skv. því skattmati, sem hér er lagt til grundvallar, eiga hreina eign umfram skuldir 5 millj. kr., á að greiða í þennan skatt 870 þús. kr., sem hann má greiða á 10 árum, eða 87 þús. kr. á ári. Nú er enginn vafi á því, að eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá mundu þessar eignir að raunverulegu verðmæti vera allmiklu meira virði en 5 millj., sem þarna kæmu til skatts, því að skattmatið er greinilega þannig upp byggt, að það er gengið út frá því, að það sé allmiklu lægra en raunverulegt verðmæti eignanna. Sá aðili, sem telst eiga 5 millj. kr. skuldlausar eftir tiltölulega lágu mati, - ég tel, að það sé ekki óeðlilegt, þegar afla þarf tekna til þess að standa undir brýnustu þörfum atvinnuveganna og til þess að leysa slíkt vandamál eins og húsnæðisvandamálin eru, þó að slíkir aðilar greiði þessa skattupphæð, sem ég gat þarna um. Nei, hér er sannarlega ekki nærri neinum gengið, en hins vegar ætlazt til þess, að þeir, sem sannanlega eiga mikið, láti nokkuð af höndum. Í þessar umr. hefur það spunnizt nokkuð, að orðrómur gengi um það, að núverandi ríkisstj. stefndi að gengislækkun, og þó að hv. 1. þm. Rang. (IngJ) talaði hér mörgum orðum um það, hvað hættulegt væri að tala um væntanlega gengislækkun, þá reyndi hann samt að slúðra hér nokkuð um, að þetta stæði til og hann hefði m.a. heyrt, að samið hefði verið um gengislækkun í ríkisstj. í sambandi við afgreiðslu bankafrv. þeirra, sem nú liggja fyrir þinginu. Ég vil í tilefni af þessu segja það, að þetta er vitanlega algerlega úr lausu lofti gripið. Ekkert slíkt hefur borið á góma í ríkisstj. Þetta er eins og hvert annað íhaldsslúður, sem gengur um ríkisstj. Það hefur greinilega komið fram frá hálfu ríkisstj„ að hún gerir það, sem í hennar valdi stendur, til þess að hægt verði að komast hjá gengisfalli, og ef það tækist, sem hún hefur haft vonir um, að hægt væri að halda verðlaginu nokkuð jöfnu og koma í veg fyrir allar meiri háttar hækkanir, þá eru vitanlega fyllilega vonir til þess, að ekki þurfi að gripa til neinna sérstakra ráðstafana um næstu áramót til stuðnings útflutningsframleiðslunni, því að það mun vera almennt viðurkennt af t.d. öllum útvegsmönnum, að þannig hafi verið gengið frá stuðningi við sjávarútveginn um s.l. áramót, að í meðalárferði ætti útgerðin að geta haldið velli á sæmilegan hátt og þurfi því ekki að óska eftir frekari stuðningi en þar var gert ráð fyrir, nema komi til verulegra verðlagshækkana, sem enn eru ekki fyrirsjáanlegar. En því er vitanlega ekki að neita, að það er ljóst, það er öllum mönnum í landinu ljóst, að Sjálfstfl. hefur beitt sér mjög ákaft fyrir því að reyna að gera að engu þessar vonir ríkisstj. um stöðugt verðlag. Hann hefur lagt sig fram á alla lund með að reyna að koma á stað kauphækkunaröldu í landinu og verðhækkunaröldu. Hann hefur gengizt fyrir því, þar sem hann hefur mögulega getað, að krefjast þess, að verðlag verði hækkað, álagning fái að hækka til mikilla muna, og beitt sér af miklu kappi fyrir því í vissum stéttarfélögum, að þau segðu upp kaupgjaldssamningum sínum og legðu til verkfalla. Tilvitnanir þeirra sjálfstæðismanna í það, að ríkisstj. hafi í ýmsum tilfellum beitt sér fyrir kauphækkunum og að af þeim ástæðum sé það hún, sem ryður brautina og kallar á það, að aðrir hækki, eru alveg furðulegar. Ein af tilvitnunum þeirra er sú, að ég hafi t.d. skýrt frá því hér í umr. á Alþingi, að kaup hafi verið hækkað til sjómanna allverulega um síðustu áramót, og þetta hefur síðan verið tuggið hér upp æ ofan í æ í blöðum sjálfstæðismanna og í ræðum þeirra hér á þingi sem dæmi um það, að á þennan hátt beiti ríkisstj. sér fyrir kauphækkunum. Strax þegar þessi mál lágu fyrir um áramót, var öllum ljóst, sem nokkuð skildu í vandamálum útvegsins í landinu, að þau voru þess eðlis, að það þurfti ekki einungis að bæta rekstrarafkomu báta og togara. Það þurfti einnig að vinna að því, að það fengjust sjómenn á skipin. Það lá því alveg augljóst fyrir sem ein fyrsta krafa meira að segja útgerðarmanna í landinu jafnt sem sjónmanna, og ég hélt, að allir hefðu skilið það, sem nokkuð þekktu til þessara mála, að það þurfti líka að vinna að því, að sjómenn gætu fengið nokkra kauphækkun. Öllum var það því ljóst, þegar þessar till. voru afgr. hér á Alþingi, að þá var samþ. nokkur hækkun á fiskverði, og um sama leyti var samþ. löggjöf hér á Alþingi, sem tryggði sjómönnum hærra orlofsfé en þeir höfðu fengið áður. ríkisstj. skýrði þá þegar frá þessu ásamt því, að hún mundi beita sér fyrir auknum skattfríðindum sjómanna. Svo þegar þetta ber á góma hér í umr. á Alþingi tveimur mánuðum síðar, þá stökkva sjálfstæðismennirnir í loft upp, en þá voru þeir komnir í sinn fulla ham að berjast fyrir kauphækkun, og segja, að nú hafi það uppgötvazt í ræðu viðskmrh., að sjómenn hafi hlotið kauphækkun um síðustu áramót. Höfðu þeir ekki séð þau frv., sem gengu hér í gegn og fólu þetta í sér? Vitanlega var þessi kauphækkun, sem sjómönnum var tryggð, ekki nein vísbending um, að það væri ástæða til þess t.d. að hækka kaup hjá verkfræðingum í landinu eða öðrum slíkum, en það var hins vegar jafnnauðsynlegt að leysa þetta vandamál sjávarútvegsins og önnur. Vegna þess að hér er nú langt liðið á nóttu, vil ég ekki lengja þessar umr. miklu meira. Hér hefur á margt verið minnzt, sem vitanlega verður tekið hér nánar fyrir í umr. síðar, en ég ætla þó, að það hafi þegar komið mjög greinilega fram í þessum umr., að Sjálfstfl. allur og reyndar einn Alþýðuflokksmaður eru andvígir því, að þeir aðilar í landinu, sem sannanlega hafa safnað verulegum gróða, leggi einnig fram nokkuð af mörkum til lausnar á vandamálum atvinnuveganna og til úrlausnar á hinum erfiðu húsnæðismálum; þeir eru á móti þessu. En menn hafa þá jafnframt tekið eftir því, hvað þessi sami Sjálfstfl. leggur til í staðinn. Hvað er það, sem hann hefur upp á að bjóða, á sama tíma sem hann neitar því að afla teknanna á þennan hátt? Er ekki tími til kominn einmitt nú, þegar hann berst hér gegn stóreignaskatti, að hann lýsi því einnig yfir, hvernig hann vill afla tekna almennt til þess að leysa vandamál atvinnuveganna? Það er aftur á móti mín skoðun, að ríkisstj. hafi með samkomulagi sínu við vinnustéttirnar um s.l. áramót farið þann meðalveg, sem helzt var vænlegur í þessum efnum, þegar hún ákvað að taka að nokkru leyti tekjurnar af stóreignamönnum, að nokkru leyti af milliliðum, af verzluninni, og svo að nokkru leyti með hækkandi álögum í sambandi við þann varning, sem minnst á að koma við afkomu þeirra, sem lægst eru launaðir í landinu. Ég held einmitt, að reynslan hafi sýnt það, að í þessum efnum hafi verið farinn nokkuð eðlilegur meðalvegur, og það sannast kannske bezt á því, að aðrar till. um tekjuöflun, sem þó var talin nauðsynleg, hafa ekki komið fram. Af þessum ástæðum tel ég, að það sé sjálfsagt að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir um stóreignaskatt, í því formi, sem um það hefur verið samið.



Herra forseti. Ég verð fyrst að láta uppi undrun mína yfir því, að sumir ráðherranna og jafnvel hæstv. forseti sameinaðs Alþingis hafa talað um það hér, að umræðurnar hafi farið nokkuð á við og dreif. Þessum hv. herrum ætti þó að vera kunnugt um, að samkvæmt þingsköpum á við 3. umr. í senn að ræða málin almennt og einstök atriði þeirra, og það hefur einmitt verið gert hér. Umræðurnar hafa ekki á neinn veg af hálfu okkar sjálfstæðismanna farið út fyrir þann ramma, sem stjórnin sjálf hefur sett, þegar hún skýrir þetta frv. á þann veg, að það sé einn liðurinn í dýrtíðarráðstöfunum hennar, einn liðurinn af mörgum framkvæmdum, sem hófust með jólagjafafrv. sæla í desember. Um þessi efni öll hefur því verið óhjákvæmilegt að tala og bein þingmannsskylda okkar að kryfja málin til mergjar á þann veg, til þess að þau yrðu útskýrð, og það sýnist jafnvel ekki veita af fyrir hæstv. ráðherra sjálfa, að þeir athugi málin ögn betur en þeir hafa til þessa gert. Það er t.d. furðulegt að heyra hæstv. sjútvmrh. koma hér og fullyrða, að þessi skattur komi alls ekki við sjávarútveginn í landinu. Það er öllum kunnugt, að þetta fær ekki staðizt. Vill þá hæstv. ráðh. taka þátt í því að fá einhverja hlutlausa menn til að athuga frv. og kanna það, á hverjum þessi skattur lendir, og vill hann þá standa við sín orð, jafnvel ef ekki er lengra farið fram á við en að hann standi við orðin eina næturstund? Vill hann þá standa við það að kanna nú til hlítar, hvort það er rétt hjá honum, að þessi skattur bitni ekki á sjávarútveginum? Það væri ákaflega mikilsvert, ef hæstv. ráðh. vildi standa við þessa yfirlýsingu sína. En ég er ósköp hræddur um, að þegar á reyni, þá fari í því eins og fleiru hjá þessum hæstv. ráðh., að það verði látið sitja við orðin ein og minna verði um efndirnar. Það var líka eftirtektarvert, að hæstv. ráðh. var ákaflega loðinn í sínum yfirlýsingum varðandi gengisfellingu fyrirhugaða. Hann var þó sýnu ákveðnari en hæstv. fjmrh. og hæstv. forseti sameinaðs þings, því að þeir gáfu berlega í skyn, að gengislækkun hefði verið tekin til íhugunar og þyrfti í raun og veru ekki að íhuga það svo mjög, því að ef þessar ráðstafanir, sem nú hefðu verið gerðar, dygðu ekki, væri hún óhjákvæmileg. Hæstv. sjútvmrh. ætlar okkur aftur á móti að trúa því, að stjórnin sé svo fyrirhyggjulaus og hann sem sjútvmrh., að hann hafi ekki látið sér til hugar koma, hvað ætti að taka við, ef þetta hrófatildur hryndi, sem allir sjá nú þegar að er hrunið að meira eða minna leyti. Ja, ábyrgðarlaus vissi ég að hann var, en ég vil ekki halda því fram, að hann sé svo ábyrgðarlaus og fyrirhyggjulaus, að hann sé ekki farinn að hugleiða, hvað taka eigi við, þegar þessum ósköpum linnir, sem hann hefur hrúgað upp að undanförnu. Nei, hæstv. ráðh. tekst ekki að komast hjá staðreyndum málsins á svo auðveldan hátt. Honum tekst ekki heldur að komast hjá því að gera grein fyrir þessum sköttum með því að segja: Ja, allir hafa viðurkennt, að það væri nauðsynlegt a~ leggja svona mikla skatta á eða útvega svona mikið fé. - Ja, ég segi: Við sjálfstæðismenn höfum aldrei viðurkennt það, einfaldlega vegna þess að hæstv. ráðh. hefur aldrei gert grein fyrir þörf útvegsins. Hann hefur aldrei gert grein fyrir þörf útvegsins. Það var að vísu sagt, hæstv. forsrh. sagði, að tveir erlendir sérfræðingar, sem komu hér í haust, hefðu komizt að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti að eiga sér stað millifærsla í þjóðfélaginu upp á 500 millj. kr. Við höfum óskað eftir því, að það yrði staðið við þau loforð, að sú skýrsla yrði birt, að við fengjum að sjá grg., sem allt þetta er byggt á. Nei, þá er nú fyrst þagað. Sú. skýrsla má ekki sjást. Það var þó talað um það dálítið digurbarkalega, að hún mundi nú verða sýnd síðar, þegar búið væri að breyta henni. En það sýnist þurfa nokkuð langan tíma til að breyta henni á þann veg, að hæstv. sjútvmrh. langi til að sýna almenningi á Íslandi hana. Þó var búið að lofa, að þessi skýrsla skyldi birt, og með henni skyldi fara fram úttekt á þjóðarbúinu í allra ásýnd, gagnstætt því, sem verið hefði, þegar íhaldið illa var við völd áður fyrri. En aldrei hefur annar eins feluleikur átt sér stað eins og nú. Nei, sannleikurinn er sá, að hæstv. sjútvmrh. fékkst alls ekki til þess, þegar lögin voru til meðferðar hér fyrir jólin, jólagjafarlögin, að gera mönnum grein fyrir efni þeirra laga, hvorki hverjar þarfir útvegurinn hefði, hvað hann ætti að fá mikið í sinn hlut og hvað sjómennirnir ættu að fá mikið. Ég fullyrti þá þegar, og ég endurtek þá fullyrðingu nú, að þetta var af ráðnum hug gert, vegna þess að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. vildi ekki leyfa almenningi að kynna sér, hvernig þessar ráðstafanir væru í raun og veru. Það var fyrirætlun stjórnarinnar að hylja það fyrir stjórnarandstæðingum og fyrir almenningi, hvað verið væri að gera, og það glopraðist aðeins upp úr hæstv. ráðh. síðar í umr. á Alþingi, að sjómenn hefðu fengið jafnmikið og hann fullyrti þá að þeir hefðu fengið. Nú efast ég mjög um, að sjómennirnir hafi fengið eins mikið og hæstv. ráðh. sagði. Og ég efast ekki síður um það, þó að þessi hæstv. ráðh. segi það, vegna þess að því miður, þó að hann sé um margt geðslegur maður, þá er hann að öðru þekktur frekar en sannsögli. Eins þori ég að fullyrða, að enn er mjög óvist í flestra huga, jafnvel stjórnarliða, hvað útgerðarmönnum í raun og veru var ætlað með þessum ákvörðunum í desember í vetur, ég efast jafnvel um það, að allir í hæstv. ríkisstj. viti það, og loks efast ég um það, að hæstv. sjútvmrh. hafi til hlítar gert sér grein fyrir, um hvað hann samdi. Og ef hann hefur gert sér grein fyrir því, um hvað hann samdi, og hann hristi höfuðið yfir því, þegar ég bar það upp á hann nú, þá segi ég: þá er hann óorðheldnari en hægt er að trúa, að hann sé, því að hann hefur engan veginn staðið við þau fyrirheit, sem hann gaf. Nei, það má vel vera, að útvegurinn hafi þurft þessa aðstoð. Ég skal ekkert um það segja. Ég endurtek það, sem ég hef ótal sinnum sagt hér í þingsölunum og enn þá oftar utan þingsalanna, að það er nauðsynlegt að halda við arðbærri útgerð á Íslandi, og það er nauðsynlegt að launa sjómannastéttina svo, að menn sækist eftir því að verða sjómenn. En það er nauðsynlegt að gera þetta fyrir opnum tjöldum. Það er nauðsynlegt að gera almenningi grein fyrir því, hverjar þarfirnar eru, hvar veikleikinn, hver er orsök meinsemdanna, því að ef það er hulið, þá fæst lækningin aldrei. Hæstv. ráðh. spyr: Ja, hverjar eru till. sjálfstæðismanna? Hver eru úrræði sjálfstæðismanna? Ég segi: Úrræði sjálfstæðismanna hvíla á þeim einföldu sannindum, að menn verði að gera sér grein fyrir, að grundvallarframleiðslan í landinu þolir ekki hærra kaupgjald en hún sjálf vinnur fyrir, að úr atvinnuvegunum verður ekki tekið meira en þeir framleiða, og ef annarri stefnu er haldið uppi og þeir eru knúðir til þess að borga hærra kaup en þeir í raun og veru standa undir, þá er farið á villigötur. Og það er gert af pólitískum ástæðum af flokksbræðrum hæstv. sjútvmrh. að koma þessari svikamyllu af stað með því þannig að ná kverkatökum á þjóðlífinu, að fá því áorkað, að almenningur trúi því, að ef þeir séu ekki leiddir til æðstu valda, settir í þá stóla, sem þessir tveir Alþýðubandalagsmenn svokölluðu sitja nú hér í þingsalnum, þá sé þjóðarvoði vís. Það er þessi meinsemd, sem er undirstöðumeinsemdin, og fyrr en menn átta sig á þeim grundvallarsannindum, verða allar leiðir, hverjar sem þær eru, leið til bráðabirgða. Og ég spyr þessa hv. talsmenn stjórnarliðsins, sem nú eru að tala um það, að gengislækkun sé eina úrræðið, ef þetta hrófatildur hrynur til grunna, sem nú stendur, - þá spyr ég: Ja, hverju erum við nær með gengislækkun, hvaða úrræði reyndist gengislækkunin 1950, eins og Alþýðusambandsstjórnin og kommúnistar höguðu sér þá? Alþýðusambandsstjórnin var þó „loyal“ til að byrja með, en þegar hæstv. félmrh. náði völdum og kommúnistar komust undir með . skemmdarverk sín, hverju áorkaði hún þá? Gengislækkun er vitanlega gagnslaus, nema margt annað fylgi með, fyrst og fremst það, að allur almenningur átti sig á þeim undirstöðusannindum efnahagslífsins, sem allt hvílir á. Ef menn eru búnir að átta sig á þeim og skilja, að það verður ekki meira tekið af atvinnuvegunum en þeir raunverulega framleiða, þá er lausnin tiltölulega einföld. En meðan slík svikamylla heldur áfram sem þessir hæstv. ráðherrar hafa öðrum fremur gerzt hér talsmenn fyrir, þá er þetta mál mjög torleyst, og tjáir ekki að láta þannig, að það verði leyst með nokkrum töframeðulum. Veikleiki hæstv. fjmrh. og gremja hans í minn garð áðan kemur af því, að hann, þessi lífsreyndi maður, hélt, að bara með því að taka saman höndum við þessa tvo samráðherra sína væri allur vandi efnahagslífsins leystur, og þá var verið að kenna okkur sjálfstæðismönnum, að það sé okkar vonzku að kenna, að þær kenningar, sem þessir menn eru búnir að eyða allri sinni ævi í að innprenta fólki, eru enn þá of lifandi með þjóðinni. Nei, það þarf sannarlega meira til, og hæstv. fjmrh. hefur gert óhæfilega lítið úr sér með því að ganga svo í þá gildru, sem við vitum að vísu að hann gerði ekki af fúsum vilja, heldur leiddur af öðrum mönnum, en það bætir ekki hans hlut eða gerir hans veg á neinn hátt meiri. Að öðru leyti komu fram eftirtektarverðar yfirlýsingar hjá hæstv. sjútvmrh. Hann hefur lag á því að blanda í sitt mál mjög fróðlegum upplýsingum, sem hann ætlast auðsjáanlega ekki til að komi fram með þeim hætti, eins og t.d. það, að nú væri Hamrafellið búið að lækka fragtina á einni ferð úr 160 shillingum, sem um var samið, niður í 115 shillinga. Því var ekki sagt frá þessu góðfúslega samkomulagi fyrr en þegar ég fór að ganga á eftir því hér í dag, að frá þessu væri skýrt? Og mér kemur það nú til hugar, - ég hélt, að deyfðarsvipurinn á hæstv. fjmrh. undanfarna daga kæmi af öðrum ástæðum, að það væri samvizkan, sem væri farin að óróa hann,en það skyldu þá aldrei hafa verið áhrifin af hinu góðfúslega samkomulagi, sem við höfum þurft að horfa upp á á andliti hæstv. fjmrh. fram til þessa, þar sem hann hefur verið eins og draugur afturgenginn upp úr gröf, þangað til í dag, að hann verður dálítið broshýrri, þegar hann fær að nýju færi á því að leggja skatta á landsfólkið?  Ég skal ekki blanda mér í þær innanhúsdeilur, sem orðið hafa á milli stjórnarstuðningsmanna um það, hvaða úrræði séu vænlegust, og allra sízt um það, hvort Alþfl. sé allur nema hv. þm. Siglf. sammála um það, sem gert hefur verið. Hv. 1. þm. Rang. sýndi glögglega fram á það, að hinn nýi varaþm. fokksins, Bragi Sigurjónsson, hefur haldið fram mjög svipuðum kenningum varðandi haldgæði þeirra úrræða, sem hér er um að ræða, í heild, eins og hv. þm. Siglf., svo að ágreiningurinn um það, hvaða úrræði skyldi velja, sýnist óneitanlega vera meiri en hv. þm. Hafnf. vildi halda fram, enda hafa stjórnarsamstarfsmenn þeirra, Alþýðubandalagsmennirnir, hvað eftir annað fullyrt, að bæði Alþfl. og Framsfl. hafi í raun og veru viljað gengislækkun, en það hafi verið hetjurnar í Alþb., sem komu í veg fyrir það. Nú segir hæstv. forseti Sþ., minn ágæti vinur, þm. Hafnf., að þeir hafi alltaf í Alþfl. verið á móti gengislækkun. Ég skal ekki dæma hér um, hvor þeirra segir satt. En það vill löngum fara svo, að þegar menn eru lentir í vandræðum og þurfa að klóra sig út úr því, sem þeir skammast sín fyrir, þá fara þeir að kenna hver öðrum um og allt kemst í mótsagnir. Út af álagningunni, sem nokkuð hefur verið gerð hér að umræðuefni og hv. þm. Hafnf. sagði um, að hann væri að vísu flokksbróður sínum, hv. þm. Siglf., sammála um það, að lækkun yrði að stilla svo í hóf, að atvinnurekstur yrði ekki skertur, eðlilegur atvinnurekstur, og sagðist trúa því, að ríkisstj. héldi þannig á, þá vil ég benda á ummæli hv. varaþm. Braga Sigurjónssonar um þetta atriði. Alþýðublaðið segir þannig frá ræðu hans, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar sagði ræðumaður, að stöðvun sú, er gerð var á kaupgjaldi og verðlagi, hefði þótt spor í rétta átt og lækkun álagningar í heildsölu mæltist vel fyrir.“ Ég vek athygli á því, að hv. þm. takmarkar sig hér við það, að ákvæði um álagningu í heildsölu mælist vel fyrir. En af hverju mælast þá ekki ákvæðin um takmörkun álagningar í smásölu jafnvel fyrir? Af hverju er það ekki tekið fram? En kannske gæti hæstv. núverandi forseti, hv. 2. þm. N-M., gefið okkur dálitla skýringu á því, af hverju ýmsir stjórnarsinnar eru ekki sérstaklega glaðir yfir þessum álagningarákvæðum? Það er vegna þess, að þau koma þannig út, að kaupfélögin með sinn fasta rekstrarkostnað, mikla mannafla og þungu stjórn standast álagningarreglurnar jafnvel verr en kaupmenn, sem vinna að þessum störfum sjálfir með sínu skylduliði frá morgni til kvölds. Þess vegna er það, að sambandskaupfélagsstjórum hefur verið hóað hér saman hvað eftir annað, ýmist til þess að veita þeim heimild eða færi á því að gefa útrás reiði sinni, sumpart til að reyna að knýja hæstv. félmrh. til að veita eitthvað, sem þeir kalla leiðréttingu á þeim ákvæðum, sem hér hafa verið sett. Þessir hv. þm. láta svo út í frá eins og allt sé með hýrri há og góðu samkomulagi þeirra á milli. En þegar skrif þeirra eru lesin ofan í kjölinn og menn eru nokkuð kunnugir því, sem á bak við býr, þá sjáum við nú, að þverbrestirnir eru fleiri, jafnvel töluvert fleiri en menn í fljótu bragði skyldu ætla. Hv. þm. Hafnf. sagði, að það væri nánast ósæmilegt af mér, að ég hefði sagt, að framsóknarmenn, sérstaklega framsóknarmenn, hygg ég, væru að læða því út til sinna vina úti um landið, að kannske mundi verða gengislækkun fyrir haustið. Ja, ég fullyrði að þetta er gert, og ég fullyrði, að þetta hefur verið gert með allsendís ósæmilegum hætti af þessum aðilum í einstökum tilfellum. Og ég bendi á, að það er engan veginn óeðlilegt, þó að slíkur orðrómur komi upp, þegar í Tímanum, aðalmálgagni forsrh. og fjmrh., birtist slík klausa eins og í gær, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef til vill geta þeir sjálfstæðismenn áorkað því, að viðreisnarráðstafanirnar, sem gerðar voru um áramótin, missi að einhverju leyti marks og frekari aðgerða verði því þörf. En þær verða þá því auðveldari og skiljanlegri, sem íhaldið lætur verr“ o.s.frv. Þarna er beinlínis verið að boða aðrar ráðstafanir, og það er búið að koma fram hér af hálfu a.m.k. hæstv. forseta Sþ., að ef þessar ráðstafanir dugi ekki, þá sé ekki um neitt annað en gengislækkun að ræða. Halda þessir hv. þm., að almenningur sé svo skyni skroppinn, að hann skilji ekki, hvað hér er á ferðum, og skyldi ekki þessi ofsalega ákefð stillingarmannsins hæstv. fjmrh. um að reyna að kenna sjálfstæðismönnum um það, að þeir væru að eyðileggja þessar framkvæmdir þeirra, koma af því, að hann er sjálfur orðinn sannfærður um, að þetta dugir ekki, og ætlar sér því að stefna út í gengislækkun? Og ætli sá orðrómur sé svo fjarri lagi, að endanlega hafi um gengislækkun verið samið, um leið og um útdeilingu bankaráðs og bankastjóraembætta var samið? A.m.k. hefur hæstv. fjmrh. eftir minni reynslu litla tilhneigingu til þess að láta nokkuð án þess að fá töluvert í staðinn. Ég veit það að vísu, að hæstv. forsrh. fékk það í staðinn að fá að sitja kyrr í sínum stól. Ég veit, að hæstv. fjmrh. er málefnalegri maður, og mér þykir það engan veginn ósennilegt, að hann hafi tekið þessa tvo samráðherra sína og látið þá lofa sér því, áður en hann féllst á að hleypa þeim inn í bankana, að þeir skyldu gera það, sem Vilhjálmur Þór teldi nauðsynlegt í þessu sem aðalbankastjóri, áður en yfir lyki. Og sú afsökun, að sá glundroði, sem nú ríkir, sé sjálfstæðismönnum að kenna, kemur heldur seint fram, því að í Tímanum í marz, 20. marz, hygg ég vera, er forustugrein um aðalfund miðstjórnar, og þar segir: „Þær skoðanir komu fram, að heppilegra mundi hafa verið að gera róttækari og óflóknari ráðstafanir í efnahagsmálunum um seinustu áramót“ o.s.frv. Róttækari og óflóknari ráðstafanir. Þarna gægist þetta sama fram, sem með öðrum orðum og dálítið skýrar er sagt s.l. sunnudag: ráðstafanirnar voru haldlausar, þær voru gagnslausar. Við skulum líka muna eftir því, sem hæstv. fjmrh. sagði á fyrra stigi málsins hér á Alþ. Hann tók alls ekki að sér að verja þessar ráðstafanir í raun og veru. Hann sagði bara: Beztu ráðstafanirnar eru þær, sem verkalýðurinn sættir sig við. - Ja, verkalýðurinn, það er þá verkalýður, sem situr þarna. Það er tími til kominn, að þessir hv. berrar átti sig á því, að þeir eru alveg í sama skipi og Lúðvík sálugi 14., sem sagði : „Ég og ríkið, við erum eitt“ Hann fékk að reyna betur og hans afkomendur, þeir góðu menn, að þetta var alger misskilningur. Þó að þessir menn hafi í bili náð tökum á verkalýðshreyfingunni og misnoti hana sér til hags, þá á verkalýðurinn og þeirra hagsmunir ekkert skylt við þetta fólk - ekki nokkurn skapaðan hlut. Fólkið heldur áfram að hugsa alveg eftir sem áður, þó að þessir menn séu komnir til valda. Ég met það að vísu til trygglyndis íslenzkrar alþýðu, að hún hefur ekki strax snúið bakinu við þessum mönnum, eftir að hún sá, hvernig þeir hegðuðu sér, þegar þeir komust til valda. Það er þessi rótgróna trú fólksins að vilja trúa því bezta hjá þeim, sem maður hefur treyst í lengstu lög. Þess vegna hafa þessir menn enn þá meiri áhrif en maður skyldi ætla eftir þeirra framkomu. En vonbrigðin hjá þeirra fylgjendum eru miklu meiri en þessir menn ætla. Og ég segi hæstv. fjmrh. það alveg satt, að hann telur bæði mín áhrif og mín ráð miklu meiri og dýpri en þau eru, ef hann heldur, að ég geti hvort tveggja í senn stjórnað því, að Eimskipafélagsstjórnin sýni ósáttfýsi, og fengið húskarla mína, eins og hann orðaði það, til þess að heimta ógurlegar kaupkröfur, - kaupkröfur, sem voru þannig, að ef þeir hefðu fengið að greiða atkv., sem ekki komu til Reykjavíkur og enginn gat haft áhrif á, vissu allir, að seinasta till. sáttasemjara í farmannadeilunni hefði verið felld, og einmitt þess vegna var hún borin upp á fundi, og þar munaði aðeins 7 atkv. Ætlar hæstv. fjmrh. að telja mönnum trú um, að Bjarni Benediktsson, þótt bæði illur sé og undirhyggjumaður, að því er virðist að hans hyggju, hafi slík völd, jafnvel yfir mönnum úti í sjó, að ríkisstj. verði að beita öllu sínu valdi til þess að koma í veg fyrir, að mennirnir úti á hafi fái að greiða atkv. um sín eigin mál, til þess að þessi illi maður, Bjarni Benediktsson, geti ekki spillt þeim? Nei, þetta er of fáránleg kenning til þess, að slíkur maður eins og hæstv. fjmrh. láti sér hana um munn fara; enda sýnir það, að honum er allbrugðið, þeim góða manni, sem hefur allra manna mest gaman af fornum sögum og fróðleik og hefur það sér helzt til ágætis, hvað hann er vel að sér í þeim hlutum, að það er hans aðalákæruefni á mig, að ég skyldi koma hér upp í ræðustólinn áðan og segja sögur. Hann sagði ekki, að ég hefði sagt ósannar sögur, enda gat hann ekki haldið því fram, af því að hvert orð, sem ég sagði, var satt. En hann finnur það sjálfur, ef sannar sögur eru sagðar af því, sem hann hefur verið að burðast við að gera og hans félagar undanfarið, þá leiðir þar af í hans eigin samvizku, að fólkið segir: Ja, af hverju á ég ekki að fá kauphækkun eins og hinn? - Þess vegna þorir hann ekki, að sannleikurinn sé sagður. Þess vegna skýtur hann sér undir þögnina, undir það að þegja fyrir þingheimi, þessi að ýmsu leyti grandvari maður, að þegja fyrir þingheimi um ýmsar þær ráðstafanir, sem hann er að gera, og forðast að láta blað sitt segja frá þeim í þeirri fáfengilegu trú, að kjósendur austur á landi fái ekki að vita sannleikann, bara af því að Tíminn þegi um hann nokkra mánuði. Það tekst kannske að blekkja menn dálitla stund, en það verður ekki ýkja lengi. Og hæstv. ráðh. sagði, að það skyldi verða gert mönnum kunnugra en ég vildi, hvað ég hefði verið að aðhafast. Ég skal óhræddur mæta þessum hæstv. ráðh. og tala við hann, og hans gremja kemur af því, að hann veit, að það er ég, sem segi satt og held mér við sannleikann, en hann er nú í þeim félagsskap, þar sem sannleikurinn er hataður og fyrirlitinn. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði ekki sagt alla söguna um kauphækkun Sambandsins. Ég vil leggja áherzlu á, að hann staðfesti allt, sem ég sagði. Hann staðfesti, að Sambandið hefði s.l. haust, meðan kaupbindingarlögin voru í gildi, hækkað kaupið. Hann sagði að vísu: Það var gert til samræmingar. - Við hvað? Ja, við það, sem hann sagði í öðru orðinu, að aðrir hefðu gert löngu áður. Það var mikil óheppni og mikil óforsjálni af þessum hæstv. ráðh. að vera ekki búinn að veita Sambandsfólkinu þessa nauðsynlegu leiðréttingu, áður en hann beitti sér sjálfur fyrir því, að kaupbindingarlögin voru sett. Hann segir: Bókstafurinn bannar það ekki. - Nei, það er auðvitað það sama og okrararnir segja. Þeir passa alltaf að hafa sitt okur þannig, að bókstafurinn banni það ekki. En verknaðurinn er sá sami. Hæstv. ráðh. verður að skilja það, að hann sleppur ekki með þessum refjum frá sínum verknaði. Og ég spyr hæstv. ráðh.: Hvenær hefur kauphækkun verið gerð hér, svo að ekki sé sagt, að hún sé til samræmingar við eitthvað annað? Hvenær hefur hún verið gerð? Og ég spyr hæstv. sjútvmrh.: Var það ekki ástæðan til þess, að ríkisstj. ætlaði sér að leyna því, hvað útvegsmenn og sjómenn raunverulega áttu að bera úr býtum samkvæmt jólagjafarákvæðunum, að þeir vissu, að ef það yrði heyrinkunnugt, mundu þessar samræmingarkröfur rísa upp með ómótstæðilegum krafti? Auðvitað vitum við allir, að þetta var ástæðan. Því í ósköpunum eru mennirnir að gera sig að þeim börnum, fávitum í okkar augum að vera að neita þessu, sem allir vita? Það getur vel verið, að það hafi verið rétt og nauðsynlegt að láta Sambandsfólkið fá hátt kaup og hæstv. fjmrh. hafi verið tregari til að gjalda því kaup en ríkisstarfsmönnum, þó að það sé nú kannske ekki sennilegt, þegar til þess er litið t.d., að bændur landsins furða sig mjög á því, hvað hann býr ólíkt betur að þeim skóla, sem Sambandið heldur uppi, varðandi húsakost og annað slíkt, en búið er að bændaskólum og öðrum skólum, sem ríkið á að sjá fyrir. Það getur skeð, að peningarnir séu fengnir með því að halda í kaupið við Sambandsfólkið í lengstu lög. En þarna var þá haldið í kaupið lengur en hægt var að gera, ef átti að byrja kauphækkunarskriðuna hjá Sambandinn, meðan þessir herrar höfðu sett kaupbindingarlög á allan almenning í landinu. Og hæstv. ráðh. komst ekki hjá því að staðfesta það, sem ég sagði um 7 aurana, sem hann ákvað að greiða niður til viðbótar úr ríkissjóði á mjólkurlitra. Hann var að fara í kringum það, að ég hefði sagt, að það hefði átt að balda þessu leyndu. Samt hef ég lesið þetta í blöðum. Hæstv. ráðh. veit, að þjóð veit, þá þrír vita, og það sýnir þá barnalegu einfeldni, sem hefur gripið þennan annars áður svo greinda mann, að honum skyldi detta í hug, að það væri hægt að halda því leyndu bara með því, að hann þegði um það fyrir okkur og léti Tímann þegja um það enn í dag, að þessir 7 aurar væru greiddir. Það er svo skrýtið, að mönnum sýnist bregða. Það er sagan um skemmda eplið, sem alltaf kemur fram. Það er auðvitað ekki nóg til að leysa vandamálin að hafa góðan vilja til þess, eins og ég efast ekki um að þessir hæstv. ráðleysingjar hafi. En það bara nægir ekki, og það nægir ekki, þó að Tíminn þegi um staðreyndirnar, þær breytast ekki vitundar ögn við það. Ef við ætlum að lækna meinsemdirnar, þá er það fyrsta að gera okkur grein fyrir, hverjar staðreyndirnar eru, og gera öllum landslýð ljóst, hverjar þær eru og við hvað er að glíma. Ef menn hafa ekki kjark til þess að gera það og tala síðan hreinskilnislega um vandamálin, þá hafa þeir lagt í vonlausa baráttu. Hæstv. fjmrh. hóf mál sitt á því að býsnast mjög yfir því, að ég hefði gengið eftir því hér, að hann og fleiri ráðh. væru við umr. Ég tel það þingræðislega skyldu ráðh. að vera við umr. meiri háttar mála á Alþ. Það er þeirra embættisskylda, til þess eru þeir launaðir, og þó að þeir hafi öðrum embættisstörfum að gegna, þá verða þeir að haga þeim þannig, að við umr. um hin mest varðandi mál séu þeir viðstaddir. Við, sem höfum lagt það á okkur að sitja hér á þingbekkjum í vetur, vitum, að þessir hæstv. herrar hafa mjög sjaldan sézt hér, þ. á m. hæstv. fjmrh., sem áður fyrri stundaði sín þingstörf með prýði. Það er í því eins og öðru, að honum hefur farið aftur, og það er meðal annars þess vegna, sem hann saknaði þess að hafa ekki séð sinn gamla húsbónda, Ólaf Thors, það er vegna þess að þeir hafa litzt hér svo sjaldan, að þegar Ólafur hefur verið hér, þá hefur Eysteinn verið í burtu, svo sem oftast er. Og ég heyrði, að það var sannarlegur saknaðarblær í rödd ráðh., hann nærri viknaði og komst við, þegar hann lýsti sorg sinni yfir því að hafa ekki séð sinn gamla húsbónda. Ég vonast til þess, að það verði áður en langt um líður, að þeir hittist, og ég vonast nú ekki eftir því, að það þurfi á miklu samstarfi við hæstv. fjmrh. að halda í bili, en ég hygg, að honum væri eftir sem áður holl handleiðsla sér betri og vitrari manna.



Herra forseti. Það er næstum því orðið föst venja hér í þinginu, þegar rædd eru meiri háttar mál, að í sambandi við þau komi fram í einni eða annarri mynd framkoma stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar og ýmis þau gylliloforð, sem þá voru gefin og á hvern hátt þau hafa verið svikin í framkvæmdinni. Þetta höfum við bent á sjálfstæðismenn æ ofan í æ á þingtímanum, og núna, þegar við erum að ræða stóreignaskattinn og þegar umr. eðlilega blandast inn í hina almennu lausn efnahagsmálanna, þá verður alveg sama upp á teningnum. Hér kemur hv. þm. Hafnf. í dag og lýsir því yfir og alveg umbúðalaust, að það sé ekki hægt að komast hjá því að gripa til gengislækkunar, ef viss skilyrði séu ekki uppfyllt í efnahagsmálunum, og ef stjórninni ekki takist, að því er manni skilst, að halda jafnvægi í verðlagsmálunum, þá sé ekkert eftir nema gengislækkun. Fyrir suma eru þetta kannske ekki svo undarlegar yfirlýsingar og ekki torskildar, en fyrir þá, sem áttu orðastað við stjórnarliða fyrir síðustu alþingiskosningar, verður þetta nokkru óskiljanlegra. Þá er það Framsfl., sem rýfur stjórnarsamstarfið við sjálfstæðismenn, vegna þess að það sé ekki hægt að eiga samstarf við þá um lausn efnahagsmálanna á þeim grundvelli, sem unnið hafði verið, með hinni svokölluðu millifærsluleið eða álögum, sem lagðar voru á almenning og síðan varið til þess að halda framleiðslustarfseminni gangandi. Þá er það haft uppi af bandamanninum, Alþfl., í Hræðslubandalaginn, að að sjálfsögðu komi ekki til greina að fara þessar leiðir, þessar bráðabirgðaleiðir Sjálfstæðisflokksins, og undir það sama tók alveg óhikað þriðji aðilinn, sem nú er í þessari stjórn, eða Alþýðubandalagsmennirnir. Að vísu voru sumir, sem sögðu þá fyrir kosningar og höfðu sagt, þ. á m. hæstv. fjmrh., að það væru að vísu þrjár leiðir til úrlausnar í efnahagsmálunum: það væru álögurnar og millifærsluleiðin, uppbótaleiðin, í öðru lagi gengislækkunin og í þriðja lagi niðurfærsluleiðin. En ef þessir aðilar voru spurðir að því fyrir kosningar: Hvaða eina leið af þessum þremur ætlið þið að fara, ef þið hafið aðstöðu til að ráða leiðinni eftir kosningar? - þá var enginn þessara manna, sem hafði drengskap eða hreinskilni til að bera nægjanlega til þess að segja við kjósendurna: Ja, við ætlum fyrst að fara bráðabirgðaleiðir og í miklu ríkari mæli en farið hefur verið eftir fram að þessu, og ef okkur ekki tekst eftir þeim leiðum, þá ætlum við að fara gengislækkunarleiðina. - En nú koma hér hv. stuðningsmenn ríkisstj. og segja hiklaust: Við erum í dag á fallvaltri bráðabirgðaleið, sem er miklu meiri bráðabirgðaleið en nokkru sinni áður hefur verið farin. Það er ósýnt um, hvort okkur tekst að halda áfram á þessari leið, en ef okkur mistekst eitthvað í þessum efnum, þá er engin önnur leið en gengislækkunarleiðin í efnahagsmálunum. Fyrir kosningar var allt þetta dulbúið með því af Framsfl. og Alþfl., að það ætti að beita því, sem kallað var „varanleg úrræði í efnahagsmálunum“, en án þess að það væri nánar skilgreint. Nú veit almenningur í dag, hvernig þessi „varanlegu úrræði“ líta út og hvað fyrir þessum mönnum hefur vakað. Þessi tvískinnungur og þau óheilindi, sem höfð hafa verið í frammi í efnahagsmálunum, hafa opinberazt okkur áður hér undir meðferð annarra mála, en kannske aldrei jafnaugljóslega og í dag, þegar talað er jafnbert um þetta og undanbragðalaust eins og af hálfu hv. þm. Hafnf. og þegar jafnríkulega er nú látið skína í það, jafnvel af mörgum fleiri stuðningsmönnum ríkisstj., að í raun og veru verði kannske gengislækkunarleiðin eina úrræðið, áður en varir. Inn í þessar almennu umr. um efnahagsmálin hefur jöfnum höndum verið rætt um efnahagsmálin almennt og um einstök atriði þess máls, sem hér fyrir liggur. Sérstaklega voru það nokkur efnisatriði frv. um stóreignaskatt, sem hv. þm. Hafnf. ræddi um hér fyrr í umr. Hann lagði á það áherzlu, að því er virtist, að stóreignaskattsfrv., sem nú er lagt fram, væri í rann og veru ekki annað en sams konar ráðagerðir og stóreignaskatturinn 1950 og þó væru þetta sennilega vægari álögur en þá. Ég vil nú minna á það, að þegar stóreignaskatturinn var á lagður 1950, verður einnig að hafa það í huga, að með þeirri löggjöf voru úr gildi felld ákvæðin um innheimtu eignaraukaskatts, sem sett höfðu verið með l. frá 1948, og þegar stóreignaskatturinn sem sagt er lögfestur 1950, þá gerist það um leið, að önnur skattheimta er niður felld. Þegar á það eitt er litið, verður náttúrlega sjálf skattheimtan allverulega miklu minni og ber að skoða í öðru ljósi en eila hefði verið. Það er veigamikið atriði, sem fram hefur komið í sambandi við þennan skatt nú hjá mörgum ræðumanna, að þeir segja sem svo, að þeir, sem hafi safnað miklum auði á undanförnum árum, eigi að leggja eitthvað fram og það eigi þeim mun fremur að gera það, sem ríkisstj. hafi verið svo skelegg í því að leggja þungar álögur á almenning um áramótin. Hv. þm. Hafnf. orðaði það einhvern veginn á þá leið, að bæði fasteignir, hús og ýmiss konar tæki hefðu verið byggð og keypt á ódýrari tímum í atvinnurekstrinum. Nú hefði þetta stórhækkað í verði, og þessi arður er ekki eigendunum að þakka, segir þessi hv. þm., þessi arður, sem er sú verðhækkun, sem átt hefur sér stað. En hvers konar arður er þetta, sem hægt er að taka af aðilunum? Í vissum tilfelum hafa menu hagnazt á verðhækkunum, en í ákaflega mörgum tilfellum og í ríkum mæli eru verðhækkanirnar ekki þannig, að þær hafi skilað eigandanum neinum arði eða gert hann betur stæðan, heldur í mörgum tilfellum þvert á móti. Og það er rétt að minnast þess í þessu sambandi, að á sínum tíma, þegar var verið að leggja á eignaraukaskattinn 1947–48 undir forustu Alþfl., þá var beinlínis ákveðið í þeim l., að ef sama eign hafði verið óslitið í eigu manns frá þeim tíma, sem verðhækkunin var miðuð við, frá 1940 til 1947, þá bar að meta eignina með sama byrjunarverði og sama lokaverði, sem síðan var miðað við, vegna þess að í mörgum tilfellum var hér um að ræða, þótt eignin væri metin í krónutali meira nú, á engan hátt verðmeiri eða notadrýgri eign fyrir einstaklinginn eða félögin, sem áttu hér hlut að máli. Menn verða einnig að gera sér grein fyrir því, að enda þótt slíkar verðhækkanir eins og hér er um að ræða hafi átt sér stað og talað er um að einstaklingarnir og félögin hafi á þennan hátt orðið aðnjótandi einhvers arðs, eins og ég sagði áðan, að þegar á að taka af þessum arði, - og hér er um að ræða bæði fasteignir og húsbyggingar og annað í atvinnurekstrinum, - þá verða þessar eignir mönnunum ekki að fjármunum, nema þær verði seldar, og salan í flestum tilfellum, ef af henni gæti orðið, mundi leiða til þess, að samdráttur ætti sér stað í atvinnurekstrinum. Það er þess vegna grundvallarmisskilningur hjá hæstv. sjútvmrh., að við sjálfstæðismenn séum fyrst og fremst andvígir þessum skatti vegna þess, að við viljum ekki, að þeir ríku beri baggana eins og allur almenningur. Það er grundvallarmisskilningur. Við höfum beinlínis tekið það fram, að þrátt fyrir þennan skatt teljum við, að hann muni í langfæstum tilfellum koma þannig niður, að þeir aðilar, sem eiga að greiða hann, geti út af fyrir sig ekki auðveldlega borið hann og munu fullkomlega bera sitt barr, en í framkvæmdinni muni hann verða þyngstur ekki á þeim, sem hann er á lagður, heldur öllum almenningi, vegna þess að hann torveldar atvinnustarfsemina og efnahagsþróunina í því þjóðfélagi, þar sem lánsfjárskortur hefur verið mjög mikill, og þessar 80 millj. kr. verða auðvitað til aukinna vandræða hjá fyrirtækjum og atvinnurekstri, sem þegar er í miklum lánsfjárskorti, þó að menn vilji halda því fram, að það ætti að vera vandræðalitið að borga þessar 80 millj. kr. á tíu árum. Hæstv. fjmrh. sagði: Hvað er það, 8 millj. kr. á ári? - og eitthvað svipað sagði hv. þm. Hafnf. Það er þó svo, að sennilega verða nokkrir að borga um millj. kr. og kannske þaðan af meira í þennan stóreignaskatt, en hafa áður verið í miklum lánsfjárskorti, og hvernig á greiðsla þessa skatts að fara fram af hálfu þessara manna? Nú skulum við segja, að rekstur atvinnuveganna yrði með þeim hætti, að það yrði mikill afrakstur og mikill gróði. Þá vitum við það um leið, að önnur skattalöggjöf hér á landi er með þeim bætti, að það yrði mjög lítið eftir skilið hjá viðkomandi aðilum, þegar þeir væru búnir að greiða alla skatta og skyldur, bæði til ríkisins, í tekjuskatt, stríðsgróðaskatt, eignarskatt og útsvör til bæjarfélaganna, til þess, þó að þeir hefðu mikinn tekjuafgang, að greiða kannske nokkur hundruð þús. kr. á ári í vexti og afborganir af þessum stóreignaskatti. Langsennilegast er því, að jafnóðum og borgast skuldabréfin til ríkissjóðs í stóreignaskattinum, hlaðist upp hjá þessum aðilum nýjar skuldir hjá peningastofnunum, sem þeir þurfa að stofna til, til þess að geta staðið í skilum með þessar greiðslur, og endirinn verður þá vafalaust í mjög mörgum tilfellum sá, að að 10 árum liðnum er skuldin ekki lengur við ríkið, heldur við einhverja af peningastofnunum landsins að meira eða minna leyti. Og þá er komið að því, sem við sjálfstæðismenn höfum bent á, að þá verður þetta aukið og nýtt álag á peningastofnanirnar, sem takmarkar getu þeirra til annarra útlána, sem menn hafa þó mjög borið sig upp undan að væru ekki nægjanlega mikil. Allt þetta leiðir til þess að valda samdrætti í atvinnulífinu og bitna þess vegna, eins og ég sagði áðan, ekki á þeim, sem skattur er raunverulega lagður á, heldur almenningi, sem á að njóta ávaxtanna af atvinnurekstrinum og njóta stöðugrar vinnu, og alvarlegast af öllu er það, ef samdrátturinn verður í svo ríkum mæli, að vinnumarkaðurinn dregst saman og atvinnuleysi skapast. Hæstv. fjmrh. benti á það, að við stóreignaskattinn 1950 hefði ekki verið leyft að draga frá vátryggingaverði skipanna, eins og nú væru till. uppi um, fiskiskipanna 40% og annarra skipa 331/3%. Það er rétt. En ég vek athygli á því, hæstv. fjmrh., að þá var hins vegar heimild til þess að draga nýbyggingarsjóðina frá, þegar eignirnar voru metnar, hvort sem þeim hafði verið varið til kaupa á framleiðslutækjum eða ekki, og er vafalaust, að í því ákvæði einu eru ekki minni hlunnindi en í þeim frádráttarheimildum, sem hér er um að ræða í frv. og brtt. frá meiri hl. fjhn. En við í minni hl. leggjum til, að til viðbótar við þennan frádrátt, þegar metin eru til verðs skipin, komi einnig á ný ákvæðin um nýbyggingarsjóðina, og þá gæti kannske eitthvað farið að nálgast það, að þessi skattur bitnaði ekki þungt á sjávarútveginum. En þegar hæstv. sjútvmrh. sjálfur kemur hér og segir áðan: Það er ótrúlegt, að nokkur, sem stundar sjávarútveg, komi til með að þurfa að greiða þennan skatt, - og eins og hann orðaði það: milljónerarnir eru ekki í framleiðslustarfseminni, - þá er tvennt, sem mér finnst að komi til álita. Í fyrsta lagi hygg ég, að það sé rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) benti á, að í þessu kemur fram, að hæstv. ráðh. hefur engan veginu nægilega kynnt sér efni þess máls, sem um er að ræða. En látum það vera. - Ef þessi ráðh. meinar það, að þessi skattur eigi ekki að bitna á þeim, sem hafa byggt upp eignir sínar í framleiðslustarfseminni, og er að því leyti samþykkur þeim sjónarmiðum, sem ég settí fram hér í fyrstu ræðu minni og mjög greinilega komu fram hjá hv. þm. Borgf. (PO), þá ætti hæstv. sjútvmrh. að vera fáanlegur til þess, að gerð yrði sú breyting á þessu frv., að undanþegnar mati til stóreignaskatts skyldu vera allar eignir, sem hagnýttar eru í framleiðslustarfsemi sjávarútvegsins. Til þess að flytja slíka brtt. við frv. þarf að gera allverulegar breytingar, og ég er þess vegna ekki á þessu stigi tilbúinn til þess að flytja slíka brtt., en það getur enn unnizt tími til þess, og málið á a.m.k. eftir að fara til síðari deildar. En mér þætti mjög vænt um að heyra afstöðu hæstv. sjútvmrh. til þess, hvort hann er tilleiðanlegur til þess að vinna að þeirri breytingu á þessu frv., að undanþegnar mati til stóreignaskatts séu allar eignir, sem hagnýttar eru í framleiðslustarfsemi sjávarútvegsins. Þá þarf engum blöðum um það að fletta, hver hugur fylgir máli, og ef það er svo, að þessi ráðh. sjávarútvegsins vilji stuðla að því, að skatturinn leggist ekki sem sérstakar byrðar á þá, sem sjávarútveginn stunda, þá hefur hann sannarlega tækifæri til þess að koma þessum vilja sínum fram, og hann mundi njóta góðs stuðnings sjálfstæðismanna í því efni. Hv. þm. V-Húnv., frsm. meiri hl. fjhn., talaði hér áðan og heldur fram þeirri staðhæfingu, sem fram kemur í grg. fyrir þessu frv., að þessum skatti sé ætlað það hlutverk að vinna gegn verðbólgu í landinu og hann fái ekki betur séð en eðli málsins samkvæmt muni þessi skattur gera það; það sé eðlilegt, eins og hann sagði, að byrðarnar komi á þá, sem mest hafa aukið eignir sínar á verðbólgunni. Ég hef í fyrri ræðu minni vikið að því, að í raun og veru er líklegt, að þetta verði í mörgum tilfellum algerlega óraunhæft, að byrðarnar leggist á þá, sem hafa aukið eignir sínar á verðbólgunni, því að við megum ekki gleyma því, hvernig það eignamat er fundið, sem hér er um að ræða Það er fundið með þeim hætti að fimmtánfalda fasteignamatið frá því, sem áður var, þegar um fasteignir er að ræða. Og ef þetta eignamat er borið saman við það, sem var í stóreignaskattinum 1950, þá benti ég á það í fyrri ræðu minni, að hér væri um stórkostlegar hækkanir að ræða, allt frá 60% og upp í 260% hækkanir frá fyrra mati við stóreignaskattinn. Þetta kemur greinilega í ljós, þegar ákveðin dæmi eru tekin, eins og ég vék að í dag, að tiltekinn maður á eina fasteign og hefur átt hana allan þennan verðbólgutíma, íþróttakennari í bænum, og hefur atvinnu sína af því að kenna í þessu húsi, og hverjum dettur svo í hug, að hann sé milljónunum ríkari fyrir það, þótt þessi fasteign sé núna með þessu mati, sem tilbúið er, virt á 3 millj. kr., í staðinn fyrir gamla fasteignamatið á fasteign og lóð, sem mun vera nálægt 200 þús. kr.? En þessi tiltekni maður á að borga nálægt 375 þús. kr. í stóreignaskatt af eign, sem áður var metin á 200 þús. kr.; fyrir það á þessi tiltekni maður að borga 375 þús. kr., og hvað er eignaupptaka, ef þetta er það ekki í því tilfeili, sem hér um ræðir? Ég veit, að margir hafa aðra aðstöðu og hafa raunverulega hagnazt á verðbólgutímunum, en það er í senn fjöldi einstaklinga, sem svipað mun standa á um og þennan aðila, og einnig í mjög ríkum mæli mun skatturinn, eins og við höfum margtekið fram, koma þannig niður á atvinnurekstrinum, að hann verður þeim verstur, sem sízt skyldi, þ.e.a.s. launþegum og almenningi í landinu. Hvort skatturinn getur með nokkru móti unnið gegn verðbólguþróuninni í þessu þjóðfélagi, það fæ ég ekki séð, nema með þeim hætti, að menn fara smátt og smátt að hætta að setja fjármuni sína og hætta fjármunum sínum í atvinnutæki og uppbyggingu atvinnulífsins, sem innan tíðar mundi að sjálfsögðu stefna til atvinnuleysis í þessu landi. Það gæti vel verið, að þá færi eitthvað að slá á verðbólguna í þjóðfélaginu, en ég er ekki viss um, að það sé á þennan hátt, sem hv. þm. V-Húnv. eða aðrir þeir sem hafa talað hér fyrir þessu máli, óska eftir að þessi skattlagning vinni gegn verðbólgunni. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að ég sakna þess nokkuð, að það er enginn úr stjórnarliðinu, sem tjáð hefur sig um neina af þeim brtt., sem við flytjum, og það er með þetta mál eins og mörg önnur, að stjórnarliðið virðist fyrir fram vera búið að gera það upp við sig, hvernig málið eigi að afgreiðast. Ég vil samt sem áður, áður en ég lýk máli mínu, taka eina till. út úr og vekja sérstaka athygli hæstv. fjmrh. á henni, og það er brtt., sem við flytjum varðandi flugvélarnar. Hann er sjálfur flugmálaráðh. og virðist hafa áhuga á þeim málum og hefur haft forgöngu um, að flugfélögunum væru veittar stórkostlegar ábyrgðir ríkissjóðs til að byggja upp sína starfsemi í þjóðfélaginu. En eins og frá þessu er gengið í frv. og með brtt. meiri bl. fjhn., þá beld ég, að það sé ómögulegt annað en ganga út frá því, að menn hafi ekki enn nægilega gert sér grein fyrir því, hversu mikil breyting er í þessu frá því, sem áður var í stóreignaskattslögunum, og að hér sé verið á óeðlilegan hátt að leggja byrðar á þessa ungu atvinnugrein í þjóðfélagi okkar. Seinast voru eignir flugfélaganna metnar eins og lausafé, og ég hygg, ef þetta mál er athugað nánar, að þá sjái menn, að eignir félaganna muni eftir ákvæðum frv. og jafnvel þótt samþ. sé brtt. meiri hl. verða metnar eftir því mati, sem hér er lagt til grundvallar, meira en helmingi hærra mati en þegar stóreignaskatturinn var síðast á lagður. Ég vil leyfa mér að mega vona, að þegar menn athuga þetta, þá sjái þeir, að þetta sé byggt á misskilningi, og fallist því á að samþ. brtt. okkar um, að frá vátryggingarverði flugvélanna megi dragast 50%. Enda þótt það væri samþ., mundi samt sem áður eignamat flugvélanna verða allverulega miklu hærra en það var árið 1950. En um þessa atvinnugrein verður það að segjast, eins og tekið var fram hér áður í kvöld, að hún hefur byggt sig upp á fáum árum og án nokkurra opinberra styrkja fyrir utan þær ábyrgðir, sem ríkissjóður hefur veitt fyrr og síðar, og þegar um það hefur verið að ræða hér á Alþingi, þá held ég, að þm. úr öllum flokkum hafi ævinlega verið um það sammála. Ég vil því ljúka máli mínu núna með því eindregið að mælast til þess, að þetta sé haft í huga í sambandi við brtt. okkar um eignamatið á flugvélunum.