Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Fjhn. hefir athugað þetta frv. og mælir með því, að það verði samþ.. en hún hefir þó ekki staðið einhuga með því. Frv. felur í sér þá breyt. frá því, sem verið hefir í l. að undanförnu, að hækkað verði innflutningsgjald af benzíni um einn eyri á hvern lítra, úr 8 aurum upp í 9 aura. Jafnframt er ákvæði um, að 1/5 hluti af benzínskattinum gangi til brúargerðar og skuli fyrst brúa Jökulsá á Fjöllum hjá Lambhöfða. Einn nm., hv. 1. þm. Rang., hefir skrifað undir ákvæðið um hækkun á benzínskatti með fyrirvara. Hinsvegar hygg ég, að hinir nm. sjái ekki ástæðu til að vera á móti þessari hækkun. N. leggur til, að gerð verði ein breyt. á frv., sem er í því fólgin, að orðin „hjá Lambhöfða“ í niðurlagi 3. gr. falli niður. Með þessu ákvæði í frv. er því slegið föstu, hvar brúin skuli vera byggð, en nefndarmönnum fannst óþarfi að staðbinda brúna á þennan hátt. En fyrir mitt leyti álít ég óhæft með öllu, ef brúin á Jökulsá yrði byggð á þessum stað. Með því yrðu Hólsfjöllin, efsta byggð á þessu landi og einhver sú sérkennilegasta, sett algerlega hjá og gæti ekki haft not af þessu mikla mannvirki. Byggð í Hólsfjöllum fer nú vaxandi, og brúin gæti orðið fólkinu til mikils gagns. Nú mun verða fært fram því til framdráttar, að brúin yrði sett svona sunnarlega, suður hjá Möðrudal, að hún yrði þá ódýrari. En ég álít sjálfsagt, að Alþ. bindi það ekki, hvar brúin verður sett, því að það eru áreiðanlega svo sterk rök fyrir því, að hún eigi að verða sett utar, beint á milli Mýatnssveitar og Hólsfjalla. En með þessari brtt. er ekki farið fram á að ákveða neitt um það, hvar brúin eigi að vera, heldur aðeins fer till. fram á það, að fella niður úr frv., að brúin verði staðbundin hjá Möðrudal. N. var það að vísu kunnugt, að hér lá fyrir brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. og hv. 7. landsk. þm. á þskj. 320, en það hefir orðið að samkomulag í n. að taka ekki afstöðu til þessarar brtt. fyrr en flm. hefðu mælt fyrir henni. En jafnframt vil ég fyrir hönd n. mælast til, að þeir taki hana aftur við þessa umr., svo n. geti fengið að athuga hana til 3. umr.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Ég á hér brtt. ásamt hv. 7. landsk. á þskj. 320. Till. skýrir sig algerlega sjálf. Hún er um það, að bæta við 2. gr. frv. nýrri málsgr., og í þeirri málsgr. á að felast hækkun á þeim persónufrádrætti, sem skattframteljendur mega draga frá skattskyldum nettó-tekjum sínum, áður en skattur er af þeim reiknaður. Nú er sjálfsagt öllum hv. þm. jafnkunnugt um það, að síðan þessi frádráttur var ákveðinn, hefir verðlag í landinu breytzt ákaflega mikið og framfærslukostnaður aukizt stórlega mikið. Það er sjálfsagt engum vafa bundið, að ef framfærsla fólksins hefði kostað jafnmikið og nú þegar þessi l. voru upphaflega sett, sem nú er verið að framlengja hér, þá myndi persónufrádráttur hafa verið settur hærri um leið. Og eins myndi hafa verið gert í hinum almennu tekju- og eignarskattsl., ef. framfærslukostnaðurinn hefði þá verið svipaður og nú. Ég geri líka ráð fyrir, að hv. þm. telji sanngjarnt, að þessi persónufrádráttur hækki nokkuð. við flm. höfum líka reynt að gæta mjög hófs í þessu, og til þess að láta standa vel á krónutölu höfum við ekki tekið nákvæmlega hundraðshlutatölu, en það er því sem næst 25% hækkun, sem hér er farið fram á. Mestur er frádrátturinn fyrir börn og aðra skylduómaga, en við ætlumst til, að hækkunin verði upp í 800 kr., en eins og l. eru nú, þá er þessi frádráttur ekki nema 500 kr. Aftur á móti er hækkunin hjá okkur ákveðin 150–200 kr. annars á persónu. Það eru 250 kr. á hvort hjóna í Reykjavík, og það er eins og sjá má rétt um 25%. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að skýra þetta mál, sem að sjálfsögðu er alveg augljóst fyrir hvers manns skilningi. En ég vil aðeins biðja hv. þm. að athuga það nákvæmlega, hvort þeim sýnist þetta ekki vera alveg eðlileg breyt. á skattal., þó ekki væri því til að dreifa, sem við allir vitum, að skattaálögurnar eru afarháar og auknar með þessum hundraðshluta, sem hér er aukið mjög við tekju- og eignarskattinn, heldur fyrst og fremst af því, að framfærslukostnaðurinn er miklu hærri nú en þegar l. voru sett, og það er alveg víst, að þessi kostnaður á eftir að hækka mikið alveg á næstu tímum. Það getur vel komið til mála, að við flm. verðum við þeirri ósk, að taka aftur þessar brtt. til 3. umr. En ég þarf að bera mig saman við hv. meðflm. minn um það. En mér sýnist ekki nema sanngjarnt, að n. eigi kost á að athuga þessar brtt., þótt ég raunar byggist við því, af því till. eru komnar fram fyrir nokkru síðan, að n. hefði þegar gert það. Ég skal þó ekki hafa á móti því, en vil bera mig saman við meðflm. minn.

Forseti (JörB): Meðflm. hv. 6. þm. Reykv. er fyrir sitt leyti búinn að taka aftur brtt. Ég hefi talað við hann.

Þá er það ágætt

.



Hér er farið fram á samskonar framlengingu á l. um útflutning á kjöti og legið hefir fyrir á undanförnum þingum. L. myndu falla úr gildi á þessu ári, ef þau yrðu ekki framlengd. Eins og horfurnar eru nú í heiminum, þykir ekki fært að láta l. falla úr gildi, og getur orðið nauðsynlegt að gera ýmsar ráðstafanir til dreifingar á því kjöti, sem fer út úr landinu. Má búast við mörgum hindrunum viðvíkjandi kjötsölunni, sem menn þurfa að taka tillit til.

*Ísleifur Högnason: Þó að allshn. hafi gert víðtækar breyt. við þetta frv., vantar enn mikið á, að það sé komið í það lag, sem vera þyrfti. Ég hefi því borið fram brtt. við frv. á þskj. 402. Ég legg ekki kapp á, að þær verði samþ., en vildi á þennan hátt benda hv. þm. á gallana. Brtt. er við 44. gr., og vil ég nú með nokkrum orðum benda hv. d. á, hvernig það er til komið, að þessi gr. er þannig sett í frv. Þetta frv. er samið með hliðsjón af norsku l. um eftirlit með sveitarfélögum, en það getur ekki verið tilviljun, að í 44. gr. þessa frv. er eftirlitsmanni með sveitarfélögunum fengið miklu viðtækara vald en norsku l. gera ráð fyrir. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp 24. gr. í norsku l. Hún hljóðar þannig: „Eftirlitsstjórnin getur, þegar sveitar- eða bæjarstjórn hefir verið gefinn kostur á að láta uppi álit sitt, og að fengnu samþykki ráðuneytisins, ákveðið, að selja skuli fasteignir eða aðrar eignir, sem bæjar- eða sveitarfélagið þarf ekki með til eflingar þeim framkvæmdum, er bæjar- eða sveitarfélagið þarf að annast um eftirlitstímann, eða reka eignirnar svo, að arðinum sé varið til að greiða kröfuhöfum.“ Höfuðmunurinn er sá, að hér er gert ráð fyrir eftirlitsstjórn, sem á að fara með málefni bæjar- og sveitarfélaga, sem eru undir eftirliti, en í frv. er aftur á móti gert ráð fyrir, að eftirlitsmaðurinn einn hafi heimild til þess að selja eða leigja eignir bæjar- eða sveitarfélags. Þessi eftirlitsstjórn er skipuð af konungi, en auk þess hefir sveitar- eða bæjarstjórn sú, sem á hlut að máli, rétt til að kjósa einn mann og kröfuhafi einn. Það gefur auga leið, að það er tryggara, að þessi mál séu í höndum stjórnskipaðrar n., þar sem einnig eru fulltrúar kröfuhafa og bæjar- eða sveitarstjórnar, sem undir eftirliti er, heldur en að eftirlitsmaðurinn sé einráður um þessi mál. Það stendur hér að vísu, að bæjarstjórn geti fengið að láta álit sitt í ljós, en það bindur á engan hátt eftirlitsmanninn um, hvað gera skuli. Ég sem sagt vil aðeins leiða þetta skýrt fram, hvað ég á við með þessu. Ég álít, að ekki sé nærri því búið að gera þær breyt. á þessu frv., að það geti kallazt aðgengilegt. Um fyrri liðinn er það að segja, að ég legg til, að eftirlitsmaðurinn sé ekki á föstum launum. Hann á vitanlega ekkert að gera, nema bæjarfélag sé sett undir eftirlit. En að hafa mann á föstum launum er aðeins til þess að láta hann hafa 6000 kr. laun, enda þótt ekki sé tryggt, að hann geri nokkurn skapaðan hlut.



Í 24. gr. frv. er svo ráð fyrir gert, að ráðh. sé heimilt að greiða úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga allt að 100 þús. kr. til þess að greiða fyrir skuldaskilum illa stæðra bæjar- og sveitarfélaga. Getur ráðh. ákveðið, að nokkur hlutinn sé lagður fram sem óafturkræfur styrkur, en nokkur hlutinn sem lán, sem sveitarfélagið á að endurgreiða ásamt vöxtum á tilteknum tíma. En í 36. gr. virðist mér vera allvíðtæk heimild til viðbótar þeirri, sem ég hefi nú nefnt, því að þar eru heimiluð fjárframlög til sveitarfélags af óskiptu fé jöfnunarsjóðs. 36. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur eftirlitsmaður, að tekjur sveitarfélags samkv. fjárhagsáætlun hrökkvi ekki til að standast útgjöldin, og er þá ríkisstjórn heimilt að ákveða, að sveifarfélaginu skuli veitt sú aðstoð er nægilegt megi teljast, og í því formi, sem ríkisstjórn ákveður, að þar til fengnum tillögum eftirlitsmanns sveitarstjórnarmálefna.“ Ef þetta verður samþ., er stj. veitt óákveðin heimild til þess að veita fjárstuðning til sveitarfélags, sem er undir eftirliti, og virðist mér, eins og þetta er orðað, lítil takmörk fyrir, hversu miklu fé megi verja í þessu skyni, og tel ég óheppilegt, að frv. sé afgr. þannig. Ég hefi því leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 373, við 36. gr., um að gr. orðist þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur eftirlitsmaður, að tekjur sveitarfélags samkv. fjárhagsáætlun hrökkvi ekki til að standast útgjöldin, og getur ríkisstjórn þá ákveðið, að nokkrum hluta þeirrar fjárhæðar, sem heimilt er að verja úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga samkv. 24. gr., skuli varið til styrktar sveitarfélaginu, að þar til fengnum tillögum eftirlitsmanns sveitarstjórnarmálefna.“ Mér hefir skilizt á hæstv. félmrh., að hann fyrir sitt leyti hafi ekkert við það að athuga, að gr. verði orðuð þannig, og vænti ég, að d. geti eins á það fallizt. Með því að samþ. brtt. er heimilað að verja ákveðinni upphæð á ári, 100 þús. kr., úr jöfnunarsjóði til stuðnings illa stæðum sveitarfélögum á einn eða annan hátt. Ég tel, að þetta ætti að vera fullnægjandi og ekki sé rétt að hafa heimildina viðtækari stj. til handa, því að ef frekari aðgerðir þarf á einhverjum tíma, þá væri miklu eðlilegra, að sett væri um það sérstök löggjöf.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég get staðfest það, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði í ræðu sinni, að ég fyrir mitt leyti hefi ekkert við það að athuga, að brtt. hans á þskj. 373 verði samþ. Það eru í rauninni nánari fyrirmæli í þeirri gr. eins og hann vill orða hana en eins og hún var upprunalega orðuð, en það er af því, að þegar frv. var lagt fyrir síðasta þing, var þessi gr. nokkuð öðruvísi, en í samráði við meðráðh. mína og aðra, sem um þetta mál hafa fjallað, þá var þessari gr. breytt á þá leið, sem hún er nú í frv., en ég tel ekkert við það að athuga, að hún sé færð í það form, sem lagt er til í brtt. hv. þm. V.-Húnv. Um brtt. allshn. á þskj. 409 er það sama að segja, að ég get lýst yfir, að ég er henni alveg sammála. Hefi ég rætt við hv. frsm. um það atriði og sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar. Það gæti valdið misskilningi orðalagið eins og það er í gr., að það yrði nokkuð mikið af hagfræðiskýrslum, sem kæmi til mála að safna eftir því orðalagi, sem er nú í frv., en ég tel, að þetta taki af öll tvímæli um, hvaða skýrslur það séu, sem félagsmálaráðuneytið á að safna til að vinna úr og hafa til athugunar út af aðgerðum í sambandi við fjárþröng sveitarfélaga. Um brtt. á þskj. 402 sé ég ekki ástæðu til að ræða; hún verður ekki tekin alvarlega hvorki að efni né formi, eftir því sem mér virðist.



Ég hafði ætlað mér að gera grein fyrir brtt. frá sjónarmiði allshn., en hæstv. félmrh. hefir að nokkru leyti tekið af mér ómakið. Ég vil þó geta þess um till. þá, sem n. flytur á þskj. 409, að hún er fram komin eftir tilmælum frá Hagstofu Íslands, sem taldi, að misskilja mætti gr. eins og hún er í frv. Ég get ekki verið á þeirri skoðun, að hætt hefði verið við misskilningi, en tel hinsvegar rétt að fullnægja óskum hagstofunnar með því að orða gr. eins og lagt er til á þskj. 409. Um brtt. hv. þm. V.-Húnv. vil ég segja það, að n. getur ekki mælt með henni. Þessu frv. er skipt í kafla, sem eru nákvæmlega aðskildir, og sé ég ekki ástæðu til að rugla þeim saman eins og hv. þm. gerir. Takmarkanir þær, sem eru settar í 24. gr., eru að áliti n. nægilega ákveðnar til þess, að ekki þurfi að óttast þar misbeitingu. Í 24. gr. er sagt, að ráðh. sé heimilt að ákveða, að verja megi úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga árlega, þegar þess er þörf, allt að 100 þús. krónum til þess að greiða fyrir skuldaskilum illa stæðra sveitarfélaga. M. ö. o., það þarf að vera sérstök þörf fyrir hendi til þess að grípa megi til þess, og fjárhæðin má aldrei fara fram úr 100 þús. kr., og í þriðja lagi er nauðsynlegt, að sveitarfélag hafi farið því fram, sem ákveðið er í þessum kafla um fjárþröng sveitarfélaga, m. ö. o., þau verða að hafa ákveðið að leita aðstoðar ríkisvaldsins til skuldaskila, til þess að hægt sé að verja nokkurri upphæð í þessu skyni. Hinsvegar geta komið fyrir örfá atvik, þar sem nauðsynlegt kann að vera að verja nokkru meira úr jöfnunarsjóði, og eru um það ákvæði í III. kafla frv. Ég sé því ekki, að rétt sé að samþ. brtt. á þskj. 373, og tel hættulaust að hafa ákvæðin eins og þau eru nú í frv., því að takmarkanirnar eru svo ákveðnar samkv. eðli málsins. Um brtt. á þskj. 402 get ég sagt það sama og hæstv. félmrh., að hún er ekki takandi alvarlega. Hún er að efni til um það, að eftirlitsmaður sveitarfélaga skuli þiggja þóknun af kaupanda eða leigjanda þeirra eigna sveitarfélags, sem hann sér um sölu eða leigu á. Þarf ekki að fjölyrða um, að slíkt getur ekki orðið lögfest. Það er vilji Alþ., að hann sé á föstum launum, sem Alþ. ákveður, en ekki að hann sé einskonar markaðsvara hjá þeim, sem kynnu að vilja leigja eða kaupa þær eignir, sem hann á að ráðstafa.



Mér þykja einkennileg ummæli hv. þm. Snæf. um brtt. minn, og lítur út fyrir, að hann misskilji hana. Ég hefi ekki borið fram brtt. við 24. gr., sem hann var að vitna í og taldi vera nægilega takmarkaða. Ég vék að vísu að henni, en aðallega talaði ég um 36. gr., og við hana er brtt. mín. Sú gr. er þannig orðuð, að mér virðist, að í henni felist takmarkalaus heimild fyrir stj. til hverra þeirra ráðstafana, sem hún telur rétt að gera. Þar er henni gefin heimild til að greiða úr jöfnunarsjóði eftir því sem henni þykir nauðsyn bera til, og jafnvel úr ríkissjóði ef henni þykir rétt. Það er þessi ótakmarkaða heimild, sem ég tel ekki rétt að sé í l. Ég tel, eins og ég hefi vikið að áður, að fullnægjandi sé að heimila að veita 100 þús. kr. úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga árlega í þessu skyni, en ef það nægir ekki, þá eigi að leita til Alþ. í hvert sinn um heimild til frekari fjárframlaga. Ég tel því sjálfsagt fyrir hv. d. að samþ. mína brtt., eins og hæstv. félmrh. hefir lýst yfir fyrir sitt leyti, að hann geti fallizt á. Ég sé enga ástæðu til þess fyrir hv. d. að veita hæstv. ríkisstj. meiri heimild en hún æskir sjálf eftir.



Ég vil undirstrika orð hv. síðasta ræðumanns, að í þessu geti ekki aðeins falizt heimild til að veita ótakmarkað fé úr ríkissjóði, heldur einnig að leyfa bæjarstj. að hækka útsvör, vörugjöld o. s. frv. Ég er því þeirrar skoðunar, að nauðsyn se á þessari breytingu, og lýsi yfir stuðningi mínum við brtt.

Frsm. (Thor Thors) Hv. þm. V.-Húnv. vildi vekja athygli mína á því, að hans brtt. ætti ekki við 24. gr. frv., heldur 36. gr. Ég vil líka vekja athygli hans á því, að hann segir í brtt. sinni: „... getur ríkisstj. þá ákveðið, að nokkrum hluta þeirrar fjárhæðar, sem heimilt er að verja úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga samkv. 21. gr., skuli varið til styrktar sveitarfélaginu ...“ Um leið og þetta er að formi brtt. við 36. gr., er það því að efni brtt. við 24. gr. Ef till. á að koma til framkvæmda, er hægt að taka af fé því, sem verja á til styrktar sveitarfélögum samkv. III. kafla, og nota það til styrktar þeim samkv. IV. kafla. 36. gr. er hrein neyðarráðstöfun, sem kemur ekki til framkvæmda fyrr en allt er þrautreynt. Ráðh. hefir heimild til þess að fyrirskipa að hækka fyrst og fremst allar tekjur sveitarfélaganna, áður en kemur til framkvæmdar á ákvæðum 36. gr., og ekkert sveitarfélag myndi taka við þeirri aðstoð, sem gr. gerir ráð fyrir, fyrr en í óefni væri komið, því að hún sviptir það öllu sjálfsforræði, þar sem ráðuneytið getur þá ákveðið um alla innheimtu tekna. Félmrh. getur þá vikið frá starfsmönnum sveitarfélaga, jafnvel oddvitum og borgarstjórum. Sjá því allir, hvílík takmörkun er á framkvæmd þessarar gr.



Ég hefi leyft mér að færa fram brtt. við þetta frv. á þskj. 360. Er það sama till. og samþ. var í Nd. á síðasta þingi, að veita Oskar Sövik rafveitustjóra á Blönduósi ríkisborgararétt. Ed. gat ekki fallizt á þetta, þar sem henni þótti ekki nægilega langur tími liðinn frá því að þessi maður fluttist hingað til lands. Nú hefir allshn. ekki heldur viljað taka þennan mann upp í frv., vegna þess að mér skilst, að það er ekki fyrr en í næsta mánuði, að liðin eru 10 ár frá því að þessi maður fluttist hingað til lands. En vegna þess að mikið kapp er lagt á það, bæði af rafveitustjórn Blönduóss og sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu, að þessi maður fái íslenzkan ríkisborgararétt, þá vænti ég, að till. mín fái góðar undirtektir í þessari d. ekki síður en á síðasta þingi.



Frá því að þetta frv. var síðast til meðferðar hér í d., hefir Ed. bætt inn í það manni, norskum að ætt, sem dvalið hefir hér á landi síðan 1906 og uppfyllir að öðru leyti öll þau skilyrði, sem lögin krefjast til að útlendingar geti fengið hér ríkisborgararétt. Allshn. hefir því engar aths. að gera við þann mann, en ber sjálf fram brtt. á þskj. 383 um, að Bjarne August Augustsen, afgreiðslumaður í Reykjavík, fæddur í Noregi, fái hér ríkisborgararétt. Þessi maður kom hingað í apríl 1930 og hefir því nú dvalið í 10 ár hér á landi. Það er því enginn vafi, að hann uppfyllir þau skilyrði, sem l. krefjast. Hv. þm. A.-Húnv. flytur brtt. um, að Oskar Sövik rafveitustjóri á Blönduósi fái íslenzkan ríkisborgararétt. Eins og hv. flm. gat um, kom þessi maður til landsins í maí 1930 og hefir því ekki nú í dag uppfyllt þau skilyrði, sem l. setja um að útlendingar fái íslenzkan ríkisborgararétt. Enda þótt svo sé ástatt, mun n., vegna þess sérstaka ástands, sem skapazt hefir nú síðustu daga, láta þetta mál afskiptalaust frá sinni hendi. N. vildi ekki eiga frumkvæði að því að flytja þessa till. og vill ekki heldur mæla með henni sem slík, en einstakir mn. hafa um hann óbundnar hendur. N. vildi ekki heldur mæla á móti henni, vegna þess sérstaka ástands, sem nú hefir skapazt. Á það má líka líta, að þessi maður mundi að líkindum vera búinn að dvelja 10 ár hér á landi, þegar hann fengi ríkisborgararéttinn, þó að frv. yrði nú í dag samþ. sem 1. frá Alþingi.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Í þessu frv. er ekki nema ein breyting á tollskránni, en hún er í því fólgin, að tollur sé lækkaður nokkuð á efni í kassa um fisk til útflutnings, þó að það sé sagað niður, en þó óheflað. N. hefir fengið upplýsingar um það, að kassaefni, sem inn er flutt algerlega óunnið, rýrni um fjórða eða fimmta part. Því vill n. gera 20% mun á því og öðru efni, sem flutt er inn niðursagað, en ekki aðeins 10%, eins og í frv. er gert. Það má ef vil vill segja, að með þessu sé ekki bætt upp öll rýrnunin, en n. hefir þó orðið ásátt um þetta.

*Sigurður Kristjánsson: Þegar tollskráin var til athugunar í hv. fjhn. þessarar d. á síðasta þingi, var mikið talað um, að óþægilega mikill tollur kæmi á fiskumbúðir, sem ætlaðar væru utan um útfluttan fisk. Sérstaklega var athugaður sá munur, sem rétt væri að gera á vörum til umbúða, sem fluttar væru inn í landið óunnar eða að einhverju leyti unnar. Var það álit n. þá, að hvorttveggja bæri að hafa í huga, að íþyngja ekki atvinnurekstrinum, sérstaklega að því er snertir útflutning fiskjar í kössum, né iðnaði þeim, sem hér er kominn upp í landinu og býr til umbúðir úr óunnu efni. Afgreiðsla málsins varð ekki sú, sem allir hv. nm. hefðu kosið, og ég hefði kosið þessar umbúðir sem mest undanþegnar tolli. Það hefir verið talin mikil nauðsyn, að útflutningsvörur okkar væru sendar á markaðinn sem mest unnar. Það er blóðugt fyrir okkur að bera saman fiskútflutning okkar og annara þjóða, sem veiða þó miklu minna en við, en þær flytja út fisk fyrir meira verðmæti, vegna þess að þær breyta honum sjálfar í verðmætara form. Því hlýtur það að vera ósk allra landsmanna, að þetta geti færzt í svipað horf hér, að hér verði unnar verðmætari vörur fyrir erlendan markað og aukin þannig atvinna fyrir landsins börn sjálf. Nú hefir verið hnigið að því ráði að lækka allmjög tolla á umbúðum, sem eru unnar að einhverju leyti. En við það kemur fram nokkurt ósamræmi, því að enn er tollur á óunnu efni samur og áður. Tollur á óunnu efni í fiskumbúðir nemur lítilli upphæð fyrir ríkissjóð, en er þó nægur til þess, að iðnaður sá, sem skapazt hefir hér, myndi ekki standast samkeppnina frá vöru, er unnin væri erlendis, og yrði því líklega að leggjast niður. Ég held því, að það væri á allan hátt heilbrigðara að heimila að endurgreiða toll á efni, sem unnar eru úr umbúðir um fisk til útflutnings, er þær hafa verið smíðaðar og afhentar útflytjendum. Í tollskránni er gert ráð fyrir endurgreiðslu tolls á nokkrum vörum, sem ætlaðar eru til að gera verðmætari vörur úr sjó. Á þskj. 388 hefi ég nú borið fram brtt., þar sem lagt er til, að í frv. sé bætt málsgr., þar sem farið er fram á, að endurgreiddur sé tollur af trjáviði, sem unnir eru úr kassar utan um fisk til útflutnings. Ég tel víst, að hv. þm. geti fallizt á, að þetta sé nauðsynlegt. Við verðum að hlynna að því, að hægt sé að vinna útflutningsvörur okkar sem mest innanlands, og væri það mikill skaði, ef kassaiðnaður yrði að leggjast niður hér, þar sem búið er að verja til hans allmiklu fé, t. d. til véla, og margt fólk myndi missa við það atvinnu. Það getur ekki staðizt að leggja refsiskatt á það, sem unnið er í landinu, fremur en það, sem erlendis er unnið og með erlendum vinnukrafti. vænti ég þess, af því að hv. frsm. n. er í raun og veru inni á þessari sömu hugsun, að hv. dm. ljái henni einnig fylgi sitt.



Herra forseti! Á þskj. 287 á ég brtt. við lagafrv. það, sem hér liggur fyrir, og vildi ég leyfa mér að gera grein fyrir henni. Þessi brtt. er við 77. kafla tollskrárinnar, tölul. 1, þar sem tollur á gleraugum er ákveðinn 30%. Ég fer hér fram á, að hann verði lækkaður niður í 10%. Þar er líka ákveðinn tollur af gleraugnaumbúðum 50%, en brtt. mín leggur til, að hann lækki niður í 20%. Verðtollurinn af þessum tveimur tegundum var áður 8%. Mér þykir vera hlaupið nokkuð langt frá því verði, sem áður var á þessum vörum, sérstaklega ef tekið er tillit til þess, að tollskráin hefir í flestum tilfellum fært niður tolla á meðulum. Ég lít svo á, að gleraugu séu nokkurskonar hjálparmeðul fyrir þá, sem þurfa þessara hluta. Oftast eru það menn, sem eiga örðugt með að bera þunga skatta. Þess vegna finnst mér vera full sanngirni í því, að þessi meðul, gleraugu og gleraugnaumbúðir, verði ekki tolluð svo, að næstum ókleift sé fyrir fátæka menn að afla sér þessara hluta. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, en vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessa brtt. mína

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég hefi engu sérstöku að svara fyrir hönd n. viðvíkjandi ræðu hv. þm., sem síðast talaði. Þetta skiptir ekki miklu máli fyrir tekjur ríkisins, en að öðru leyti má um þá till. deila, sem fram hefir komið um að fella algerlega niður toll á fiskumbúðum. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég get greitt atkv. með slíkri till., en nefndarmenn hafa að öðru leyti óbundnar hendur um fylgi sitt við brtt. við þetta frv. Að samkomulag fékkst um till. n., olli því, að ég bar ekki sjálfur fram slíka brtt., sem nú hefir komið fram um að sleppa tolli af fiskumbúðum.

*Emil Jónsson: Þegar þessi l. voru afgr. á síðasta þingi, fyrir aðeins 3 mán., þá höfðu komið fram við þau ýmsar aths. og till. til breytinga, en þeim var öllum vísað á bug með þeirri röksemdafærslu, að l. yrðu tekin til endurskoðunar að nýju eftir eitt ár, þegar séð væri, hvernig þau hefðu reynzt í framkvæmdinni. Ég get bent á mörg atriði, þar sem tollakjörum iðnaðarins er komið fyrir á þann veg, að illa er við unandi. Ég skal ekki fara mikið út í þetta, vegna þess að flestir, sem við þessi tollakjör eiga að búa, virðast hafa sætt sig við þá hugsun, að l. yrðu athuguð eftir að þetta eina ár væri liðið. Þegar svo reynsla væri komin á þessi l., hafa þeir hugsað sér að koma með rökstuddar till. til bóta. Í þessu eina tilfelli er útlend vara tolluð meira en innlend, og er það mjög ósanngjarnt. Ég hygg, þó að till. fjhn. nái fram að ganga, þá verði áhöld um að tollarnir verða ekki hærri á útlendri vöru en þeirri innlendu, en það munar ekki miklu. Fer það nokkuð eftir því, hvað viðurinn er þungur í sér; í öðru tilfellinu er hann tollaður eftir rúmmáli, en í hinu eftir þyngd, og þetta gæti verið nægilegt til að valda mismuninum. Mér fyndist rétt, að þessi vara yrði látin bíða, þar til tollskráin yrði endurskoðuð og lagfærð eftir hinn ákveðna tíma. Eftir minni persónulegu skoðun hefi ég mesta tilhneigingu til að vera með till hv. 6. þm. Reykv. um að fella niður tolla á þeirri framleiðslu, sem um er að ræða. Ef hæstv. fjmrh. álítur fært, að ríkissjóður gæfi þetta eftir af þeirri ástæðu, að upphæðin yrði svo lág, tel ég mjög æskilegt, að þessi brtt. nái fram að ganga. En ef svo væri ekki, gæti sjávarútvegurinn sætt sig við að bíða með lausn þessa vandamáls, þar til endurskoðun fer fram á tollskránni. Ég veit ekki nákvæmlega um, hve mikinn toll hér er um að ræða á hverjum kassa, en held, að hann sé 10 aurar. Nú eru mörg kg. í hverjum kassa, svo tiltölulega fá prósent af fiskverðinu færu í þennan toll. Þó að segja megi, að „safnist, þegar saman kemur“, er hér ekki um að ræða upphæð, sem hefir verulegt gildi í þessu sambandi. Ég vildi þess vegna, ef hv. þm. samþykkja ekki till. hv. 6. þm. Reykv., leggja til, að þessi breyting verði látin bíða, þar til almenn endurskoðun fer fram á tollskránni.

*Sigurður Kristjánsson: Út af því, sem hv. 6. landsk. þm. sagði um þessi mál, þá vildi ég þakka hans góðu undirtektir. Ég tel það mjög áríðandi, að þessi breyting verði lögleidd strax, eins og hv. flm. í Ed. töldu mjög aðkallandi að breyta tollskránni að því er snertir innflutning á fiskumbúðum. Þetta stafar af því, að upp á síðkastið hefir útflutningur á ísuðum fiski aukizt mjög mikið, og má búast við, að sú aukning fari enn vaxandi. Þó að ég vilji ekki beinlínis neita því, að leiðrétting kunni að fara fram á tollakjörum ýmissa iðnfyrirtækja, má búast við, að á því verði nokkur dráttur. Þess vegna vil ég mælast til þess, að þessi till. mín verði að lögum á þessu þingi. Ég get ekki sagt með vissu um, hve tollurinn yrði mikill á hvern kassa, en mér þykir ósennilegt, að hann verði ekki meiri en 10 aurar, af því að tollurinn á efninu er 10 aurar á hvern teningsmetra, og auk þess 8% af verðmætinu í kössunum. Efnið í hvern kassa mundi kosta meira en 1 kr., þar sem 10 aurar færu í uppbót á verðtollinn. Hinsvegar játa ég, að þessir tollar eru ekki háir. Ég vil taka fram, ef hv. þm. kann að hafa sézt yfir það, að í brtt. minni er orðalagið um endurgreiðsluna þannig, að endurgreiða skuli tolla af trjávið þeim, sem kassar hafa verið unnir úr. Þetta orðalag stafar af því, að þegar rætt var um þetta mál á síðasta þingi, kom fram sú skoðun, að ef undanskilinn væri tollur á trjávið til fiskumbúða, þá væri auðvelt í skjóli þess ákvæðis að smygla inn trjávið, sem notaður yrði til annara hluta, og það jafnvel í stórum stíl. Til þess að koma í veg fyrir þetta, hefi ég orðað till. þannig, að ekki er hægt að fá endurgreiðslu, nema að sanna það, að efnið hafi verið notað í kassa. Það hafa sagt mér kunnugir menn að mjög auðvelt sé að fá vottorð frá útflytjanda um, hve margir kassar séu smíðaðir. Kassagerðir geta líka lagt fram sannanir fyrir því, hve mikið efni fer í kassana. Hv. 6. landsk. þm. sagði, að æskilegt myndi vera, að fengin yrði umsögn fjmrh. um þetta efni. Þetta er alveg rétt, en þeir, sem veita eiga móttöku tekjum ríkissjóðs, munu tæplega mæla með því, að þær verði rýrðar, jafnvel þó að um litla upphæð sé að ræða. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því, hvort hann hefði á móti því, að slík till. sem þessi kæmi fram. Hann kvaðst ekki geta bannað flutning slíkra till., en lét engin orð falla um sitt álit á málinu. Ég vil að síðustu endurtaka það, að bæði þeir, sem fluttu frv. í Ed., og eins þeir, sem staðið hafa að brtt. við það, eru sannfærðir um, að málið þarfnast skjótrar úrlausnar, ekki sízt vegna þess, að útflutningur á fiski í kössum fer nú mjög í vöxt.

* Frsm. (Haraldur Guðmundsson): Ég get látið nægja að vísa til nál. Ég sé, að hæstv. atvmrh. er ekki við. Hann hefði átt að gefa hv. þm. nokkrar upplýsingar, og mun hann sennilega gera það síðar. Ég læt nægja að vísa til nál. og legg til, að þáltill. verði samþ.



Sjútvn. hefir haft þessa þáltill. til meðferðar og skilað áliti á þskj. 337. Ég hefi undirritað það nál. með fyrirvara, og sömuleiðis hv. þm. Barð. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir þeim fyrirvara, sem ég hefi í þessu máli. Þáltill. er um það, að ríkisstj. hlutist til um, að allir togarar fari á saltfisksveiðar nú á vertíðinni, a. m. k. 4–5 vikna tíma, og að fiskurinn, sem veiðist, verði að mestu leyti seldur út úr landinu fullverkaður. Það er öllum hv. þm. kunnugt„ að íslenzku togararnir hafa verið gerðir út með dapi undanfarin ár, langflestir þeirra, og hafa flest útgerðarfyrirtækin tapað mjög miklu. En frá því að stríðið hófst á síðastl. ári hafa ísfisksveiðar togara og flutningar til Englands gefið mörgum þeirra allverulegan hagnað. Nú skal ég ekki mæla gegn því, að rétt sé, að ríkisstj. athugi möguleika til þess að fá togarana til þess að fara á saltfisksveiðar nú á vertiðinni, af því að það myndi veita meiri atvinnu í landi heldur en áframhaldandi ísfisksflutningar þeirra. En ég vil þó taka það fram, að ég tel ekki, að það eigi að beita neinum þvingunarráðstöfunum við togaraútgerðarfyrirtækin í þessu efni. Ef það kæmi í ljós við athugun þessara mála, að horfur væru svo óálitlegar um aflabrögð eða um sölumöguleika á saltfiski, að það væri fyrirsjáanlegt, að þarna væri um stórtap að ræða á þessari útgerð, en hinsvegar lægi fyrir, að möguleiki væri fyrir skipaeigendur að hafa áframhaldandi hagnað af ísfisksveiðum eða ísfisksflutningum, þá tel ég tæplega fært að beita nokkrum þvingunarráðstöfunum við togaraútgerðina í þessu efni, því að ég tel illt að bæta við það tap, sem útgerðarfyrirtæki hafa orðið fyrir á undanförnum árum og mörg þeirra stynja nú undir. Ég vil taka það fram, að ég tel sjálfsagt, að þessir möguleikar séu athugaðir en um framkvæmdirnar fari eftir því, hvað sú athugun leiðir í ljós. Ég fyrir mitt leyti hefði getað vel fellt mig við þá afgreiðslu á þessu máli, að vísa því til ríkisstj., en vildi þó ekki gera um það neinn ágreining við meiri hl. n., og hefi því aðeins undirritað nál. með fyrirvara, sem ég hefi nú gert nokkra grein fyrir.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Ég hefi því miður ekki heyrt ræðu hv. frsm. og ekki heldur ræðu hv. þm. V.-Húnv., því að ég var bundinn á áríðandi fundum. Ég geri ráð fyrir, að flestum hv. þm. sé ljóst, hvernig þetta mál liggur fyrir. Eins og ég gat um við fyrri hluta umr. um þessa þáltill., hafði ríkisstj. rætt þetta mál allmikið við ýmsa útgerðarmenn, og þeir höfðu tekið mjög vel í það, að láta reyna þessa veiði, ef skynsamleg rök væru þar fyrir hendi. Nú hafa þegar allmörg skip stundað þessar veiðar, og árangur virðist ekki glæsilegur. Allir útgerðarmenn, sem stj. hefir átt tal við, hafa haft um það mjög góð orð og vilja gera hið sama, þó að síðar verði, einkum ef árangur, sem næðist af veiðunum, væri ekki mjög bágborinn. Nokkrir útgerðarmenn hafa látið í ljós þá skoðun, að þeir væru fúsir til að reyna þessa leið, enda þótt afkoma skipanna yrði verri heldur en með því að stunda ísfisksveiðar, og gera það út frá því höfuðsjónarmiði, að mikil þörf er á atvinnu fyrir almenning. Ég hygg, að ef ríkisstj. er á eitt sátt um það, að leggja til a. m. k. við suma útgerðarmenn í Reykjavík, að þeir hefji saltfisksveiðar um mánaðamótin eða síðari hluta þessa mánaðar, þá hafi náðst nokkur árangur, þótt ég ekki með því geti fullyrt, að allur flotinn fari á veiðar, - en raunar mun óhætt að fullyrða, að það sé ekki hægt, að allur flotinn færi á saltfisksveiðar. Enda mun það ekki vera tilgangur þeirra, sem gengizt hafa fyrir þessu máli, með því að nokkur áhætta væri því samfara að láta allan íslenzka flotann hverfa til þessara veiða, þar sem með því gæti skapazt þurrð á enska markaðinum, sem gæti haft óheppilegar afleiðingar fyrir íslenzka hagsmuni. Ég hygg, eftir því sem stefna ríkisstj. er í þessu máli og vilji útgerðarmanna til þess að gera sína þjóðfélagslegu skyldu - og jafnvel fram yfir það, því að það má orka tvímælis, hvort það er útgerðarmanna, sem illa eru fjárhagslega staddir, að inna þá skyldu af hendi, að tryggja atvinnu almennings - að þá sé alveg óhætt að vísa þessu máli til ríkisstj. til frekari aðgerða, og mér skilst, að um það geti orðið samkomulag, með því að ríkisstj. hefir hugfast það sjónarmið, að almenningi sé brýn nauðsyn á að fá atvinnu, en jafnframt verði það athugað, hvort þetta auki atvinnu almennings eða þetta sé sú skynsamlegasta úrlausn á atvinnuleysi fólksins, að senda togarana á saltfisksveiðar. Ef þeir fá mjög rýran afla, þá getur verið mjög vafasamur þjóðfélagslegur hagnaður af því að halda úti allstórum hluta af togaraflotanum á slíkum veiðum. Ég álit nauðsynlegt að tryggja hæfilega stóran hóp skipa á veiðum til þess að hægt sé að rannsaka það fyllilega, hvort um nægilegan afla sé að ræða á hverjum tíma yfir vertíðina. Þetta höfuðsjónarmið mun ríkisstj. hafa hugfast, ef málinu verður vísað til hennar, og vil ég gera það að till. minni, að málinu verði vísað til ríki,stj. til frekari aðgerða.

* Frsm. (Haraldur Guðmundsson): Það er alveg rétt hjá hæstv. atvmrh., að þegar ég ræddi um þetta mál við hann, þá gerði hann ráð fyrir því, að hann myndi koma með till. um það, að vísa málinu til ríkisstj. til athugunar um, hvort tiltækilegt væri, að togarar færu á saltfisksveiðar. En eftir því, sem ég bezt veit, þá hefir það ekki orðið enn, að því einu undanskildu, að nokkur hluti af togurum Hafnarfjarðar er farinn á saltfisksveiðar. Ég verð því að telja, þar sem um svo stórvægilegt mál er að ræða sem þetta, að það sé í alla staði eðlilegt og æskilegt, að Alþ. láti sinn vilja í ljós um þetta mál með atkvgr. um þessa þáltill. Það hlýtur að vera að því mikill styrkur fyrir ríkisstj., ef hún hverfur að þessu ráði, að hafa samþykkt Alþ. um það. Ég get verið sammála um það, að það sé ekki æskilegt, að allur togaraflotinn fari frá ísfisksveiðum og á saltfisksveiðar, því að það er spursmál, hvort það er heppilegt. Það hefir komið fram í ræðu hæstv. atvmrh., að þó að samþ. yrði þessi þáltill., þá væri það ekki tilætlunin, að allur togaraflotinn færi á saltfisks veiðar. Þá sagði hæstv. ráðh„ að það orkaði tvímælis, hvort útgerðarmenn hefðu að sjálfsögðu slíkar skyldur gagnvart fólkinu, sem hefði bundið atvinnu sína við atvinnurekstur þessara manna. En þjóðfélaginu ber ekki síður skylda til þess að gæta þess, að þetta fólk hafi atvinnu. Eins og glögglega kom fram hjá flm. þáltill., fæ ég ekki séð annað en að tvær leiðir séu fyrir hendi í þessu efni. Önnur er, að horfið sé að því að senda togarana á saltfisksveiðar í tíma, beinlínis til þess að auka atvinnuna í landinu. En hin leiðin er að leggja skatt á ísfisksútgerðina, til þess að sjá þessu fólki fyrir atvinnuaukningu. Á þetta var bent af flm. þáltill. Við fyrri hl. umr., að þessi leið myndi teljast eðlileg í þessu efni. Ég hefði talið eðlilegt í þessu máli, að togaraútgerðarmönnum væri gert frjálst val um tvær leiðir, að fara á saltfisksveiðar eða að öðrum kosti að halda uppi ísfisksveiðum og leggja af mörkum visst skattgjald til atvinnu fyrir fólkið, sem misst hefir þá atvinnu, sem það hefir haft við saltfisksverkun. Þetta hefir verið orðað við útgerðarmenn. Ég vil ekki, að svo verði við þetta mál skilið af Alþ., að það láti ekki sitt álit í ljós um þetta. Við það má e. t. v. bæta því, að ég ætla, að einmitt nú í dag hafi borizt fregn um það, að kyrrsetja ætti togara í Englandi. Þá væri sjálfsagt að athuga þetta mál, hvort ætti ekki heldur að hverfa að saltfisksveiðum, ef eitthvað verður um afla.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Út af því, sem síðasti ræðumaður sagði um kyrrsetningu togara í Englandi, þá liggur ekkert fyrir um það, og þá er ekki heldur ástæða til þess að ræða þá hluti nú. Ég legg til, að þáltill. verði vísað til ríkisstj. út frá því sjónarmiði, að það er upplýst við þessa umr., að ríkisstj. gerir nákvæmlega það sama í málinu, hvort sem þessi þáltill. verður samþ. eða ekki. Það hefir engin áhrif um gerðir ríkisstj., og þá þykir mér, þegar slíkar upplýsingar liggja fyrir frá ríkisstj., það vera eina þinglega lausnin að vísa málinu til ríkisstj. Út af því, sem hv. þm. að öðru leyti sagði, vil ég segja það, ef hann hugsar sér það sem möguleika, að togurunum verði settir tveir kostir, annar að fara á saltfisksveiðar, enda þótt vitað væri, að sá atvinnurekstur bæri sig ekki, eða hinsvegar að leggja skatt á þá togara, sem stunda ísfisksveiðar, til þess að bæta úr atvinnuleysi fólksins, sem hefir haft atvinnu af saltfisksverkun, að ef skynsamleg rök mæla með því, að togarar fari á saltfisksveiðar og ríkisstj. álítur það vera gerlegt, þá mun hún beita valdi sínu til þess, að skipin fari á saltfisksveiðar. Ég sé ekki, að það sé glæsilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að senda togarana á saltfisksveiðar, ef sú atvinna, sem fæst við það, yrði svo dýru verði keypt þjóðhagslega séð, að ekki þætti slíkt tiltækilegt. Ef segja má, að þjóðarböl það, atvinnuleysið sem nú er, sé til komið af óviðráðanlegum atburðum, þá er það hvorki beint eða óbeint tregðu útgerðarmanna að kenna, að skipin hafa ekki stundað saltfisksveiðar. Af þessu leiðir atvinnuleysi fólksins. Hver á að borga? Frsm. sagði., að útgerðarmenn ættu að borga. Það virðist að þessir hv. þm. vilji slá því föstu, að sérhver sá atvinnurekandi, sem vegna breyttra kringumstæðna getur ekki haft sömu atvinnu að bjóða og áður, eigi ekki aðeins að hafa siðferðislega skyldu, heldur einnig lagalega skyldu til þess að greiða framfærslukostnað þessa fólks. Mér finnst þetta vera fjarstæða. Og ég sé satt að segja ekki, hvernig þessir menn hugsa sér að leggja slíkt á herðar fyrirtækja, sem Alþ. hefir viðurkennt, að séu svo illa stæð, að þau verði að njóta forréttinda í þjóðfélaginu hvað greiðslu opinberra gjalda snertir. Og þó að ég viðurkenni, að aðstaðan hefir breytzt, þá er hitt jafnvíst, að hún hefir ekki breytzt svo mikið, að það sé forsvoranlegt að leggja slíkar kvaðir á þessi fyrirtæki. Og það er áreiðanlega hinu opinbera sjálfu fyrir mestu, að þessi fyrirtæki geti rétt við. Ég álit, að ef þess þykir þörf að grípa til frekari ráðstafana til atvinnuaukningar fólkinu til handa, þá beri að ræða það mál á miklu viðari grundvelli heldur en að samþ. þessa till., því hún styðst hvorki við rök né sanngirni. Og eins og ég hefi þegar bent á, þá er alveg sama, hvort hún verður samþ. eða afgr. eins og ég hefi stungið upp á. Í hvorugu tilfellinu er tekin nein afstaða til þessa máls. Mér þykir eðlilegast, að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

*Einar Olgeirsson: Það er nú komið fram á miðjan þann tíma, sem togararnir eru vanir að stunda saltfisksveiðar, og við sitjum hér enn og ræðum um það, hvort togararnir skuli fara á saltfisksveiðar eða ekki. Ég er hræddur um. að samþykkt þessarar till., sem hér liggur fyrir, myndi þýða það, að þeir fáu togarar, sem komnir eru á saltfisksveiðar, haldi áfram, en hinir færu ekkert á saltfisksveiðar. Ég held. að það sé nauðsynlegt, að Alþ. gangi frá sínum ályktunum viðvíkjandi saltfisksveiðnnum alveg skýrt og skorinort, þannig að það sé öruggt, að verkalýðnum verði bætt upp það tjón, sem hann verður fyrir, ef saltfisksveiðarnar falla niður. Við sósialistar flytjum till. um ráðstafanir í þessa átt, sem því miður er ekki komin aftur frá þeirri n., sem henni var vísað til. Og þar sem gera má ráð fyrir, að hún komi seint frá n. aftur, eins og sumt, sem vísað er þangað, þá vildi ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við þessa till. til þál., um að ráðstafanir verði gerðar til þess að bæta verkalýðnum upp þann vinnumissi, sem hann verður fyrir, ef togararnir fara ekki á saltfisksveiðar. Ég skal ekki ræða efni þessarar till. frekar. Ég hefi áður gert það og skal ekki endurtaka það, en ég vil segja það aftur, að ég fæ ekki séð nokkra skynsemi í því að knýja togarana til að fara á saltfisksveiðar, ef fyrirsjáanlegt tap verður á því, ef möguleikar eru til að láta togararfélögin greiða álíka mikinn skatt, sem síðan yrði notaður eingöngu til greiðslu vinnulauna handa verkamönnum.

*Emil Jónsson: Út af því, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði um sinn fyrirvara, þá langar mig til að undirstrika það, að það hefir aldrei verið mín meining, að neinum þvingunarráðstöfunum yrði beitt til þess að skipin færu á saltfisksveiðar. Það, sem fyrir okkur vakti, var það, að allt yrði gert, sem væri á valdi ríkisstj., til þess að þau tækju upp veiðarnar, að svo miklu leyti, sem það mætti teljast forsvaranlegt af hálfu allra aðila. Ég get gjarnan þakkað hv. sjútvn. fyrir það, hvernig hún hefir í þetta tekið, þótt æskilegast hefði verið, að enginn fyrirvari hefði verið um þetta hafður. Ég vil einnig nota tækifærið til að þakka ríkisstj. fyrir það, sem hún hefir gert í málinu, því mér er það ljóst, að sá árangur. sem fengizt hefir, er að verulegu leyti henni að þakka, en árangurinn hefir orðið sá, að það hafa farið nokkur skip á veiðar. Þá vil ég með örfáum orðum víkja að því, sem hæstv. atvmrh. sagði. Mér virtist hann draga í efa, að nokkur skylda hvíldi á útgerðarmönnunum um skattgreiðslu eða annað þess í stað til að draga úr atvinnuleysinu. Án þess að fara langt út í að ræða þetta mál skal ég geta þess, að í viðræðum um þetta, sem fóru fram milli bæjarstj. Hafnarfjarðar og útgerðarmanna þar, var aldrei dregið í efa, að útgerðarmenn ættu nokkrum skyldum að gegna í þessu efni. Og mér virtist þeir gera sér það ljóst, að ef þeir færu ekki á saltfisksveiðar, þá yrðu þeir að gjalda nokkra skatta til að standa straum af kostnaðinum við framfærsluna. Þessum atvinnufyrirtækjum hafa verið veittar skattaívilnanir og auk þess hafa bæjarstjórnunum verið gefnar heimildir til að undanþiggja þessi fyrirtæki útsvari. Það þarf þess vegna að koma yfirlýsing um það frá viðkomandi bæjarstjórnum, að þær muni ekki leggja útsvar á þessi fyrirtæki. Nú lét bæjarstjórn Hafnarfjarðar óspart í það skína, að ef ekki yrði farið á saltfisksveiðar þá yrði að leggja útsvar á þessi fyrirtæki. Þetta mál þarf að sjálfsögðu nánari athugun. En ég geri ráð fyrir, að það heildarsjónarmið muni vera þar ríkjandi, að ef togararnir fari ekki á saltfisksveiðar, þá muni heimildin til útsvarseftirgjafar á þeim ekki verða notuð. Ég hefði heldur kosið, að hin leiðin yrði farin, bæði vegna þess, að það yrði halddrýgra fyrir verkafólkið, og eins af því, að ég teldi það neyðarúrræði að fara að leggja útsvör á skipin á því tímabili, sem talað var um, að þau ættu að vera skattfrjáls. En nauðsyn brýtur öll lög. Á einhverju verður fólkið að lifa. Og það er enginn, sem getur látið neitt af mörkum að ráði, nema þeir, sem hagnast á ísfisksútflutninginum. Það er þess vegna ekki rétt hjá hæstv. atvmrh., að það sé ekki nóg að samþ. þessa till. út af fyrir sig, heldur þurfi jafnframt að gera einhverjar ráðstafanir til að framkvæma þetta. Það er hægt að gera þær ráðstafanir samkv. gildandi l. með því að viðkomandi bæjarstjórnir noti ekki heimildina til útsvarseftirgjafar. Þegar málið var lagt fyrir útgerðarmenn í Hafnarfirði, var það gert á þessum grundvelli. Þá skal ég að lokum víkja að því, sem hæstv. atvmrh. sagði, að ríkisstj. myndi gera það sama, hvort sem þessi till. yrði samþ. eða ekki. Ég er undrandi yfir því, að hann skuli segja þetta, ekki af því, að ég viti ekki, að hann muni gera það, sem hægt er í þessu efni, en ég er undrandi yfir því, að hann skuli ekki telja sér styrk í því að hafa yfirlýstan vilja Alþ. um það, hvað skuli gert í þessu máli. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að ef d. samþ. að vísa málinu til stj., þá væri það vegna þess, að hún teldi málið ekki þess vert að afgr. það á þinglegan hátt, heldur vildi skjóta sér undan allri ábyrgð. Ég fyrir mitt leyti tel því ekki vansalaust fyrir hv. d. að vísa málinu til ríkisstj., heldur vil ég láta afgr. það á þann þinglega hátt, Sem till. gerir ráð fyrir.

* Frsm. (Haraldur Guðmundsson): Hæstv. atvmrh. tók svo til orða, að það væri augljóst nú þegar, að togararnir gætu ekki farið á saltfisksveiðar, vegna þess að það hlyti að verða svo geysilegt tap á þeim rekstri, vegna þess að aflinn væri fyrst og fremst lítill og verðiagið lágt. Ég hygg nú, að þetta sé ofmælt hjá hæstv. ráðh. Um þetta er ekki hægt að segja með vissu. Það er hvorttveggja, að aflinn getur glæðzt og verðlagið er reikult. Hitt skal ég játa, að það er almennt litið svo á, að það borgi sig betur að stunda ísfisksveiðar. Og það er einmitt þess vegna, að gera þarf sérstakar ráðstafanir til þess að fá togarana til að fara á saltfisksveiðar. Ég verð að segja það, að mig furðar mjög á orðum hæstv. ráðh., þegar hann sagði, að það væri hvorki rökrétt hugsun né réttlæti í því að gera ráð fyrir, að togararnir mættu eiga tveggja kosta völ: annaðhvort að fara á saltfisksveiðar eða leggja fram fé til þess að bæta úr því atvinnutjóni, sem af því leiddi, að þeir færu ekki á saltfisksveiðar. Mér finnst þvert á móti bæði rök og réttlæti mæla með þessu. Hæstv. ráðh. sagði, að gerðar hefðu verið ráðstafanir til hjálpar útgerðinni, vegna þess að hún var í fjárþröng, og þess vegna næði engri átt að fara nú að leggja svona kvaðir á hana. Ég er honum sammála um það, að nauðsyn bar til þess að létta undir með útgerðinni. Hæstv. ráðh. gleymdi þó að geta þess, sem skiptir þó hvað mestu máli í þessu sambandi, að einmitt á sama þingi sem þetta var gert var samþ. að lækka gengi íslenzku krónunnar, og þar með skerða nokkurn hluta kaupgjalds verkamanna og sjómanna beinlinís til styrktar útgerðinni. Alþ. taldi þetta nauðsyn, og sjómenn og verkamenn hafa sætt sig við þetta. Það er fullkomlega rétt, að útgerðarmenn hafa hér enga lagalega skyldu, en þeir hafa siðferðislegar skyldur við þetta fólk, og það því fremur, sem þetta fólk hefir sýnt skilning á högum útgerðarinnar á hennar verstu tímum, með því að taka á sig afleiðingar gengisbreytingarinnar í fyrra. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en ég vænti þess, að hv. þm. geri sér það fullkomlega ljóst, að hér er um svo stórt mál að ræða, að það er varla gerlegt, að þingið hætti svo störfum, að ekki sé eitthvað vitað um aðgerðir í þessu máli. Á þingið að ljúka svo störfum, að stj. verði engin vísbending getin um það, hvernig eigi að mæta því ástandi, sem skapazt hefir í þessu efni? Fari svo, að þessi till. verði felld, þá verð ég að lýsa því yfir, að ég mun fyrir mitt leyti verða þess hvetjandi, að borin verði fram áður en þingi lýkur till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til einhverra aðgerða í þessu efni. Ég tel, að þingið geti ekki skilið svo við þetta mál, að ekki liggi eitthvað fyrir um vilja þess í þessum efnum.



Með tilvísun til þess fyrirvara um afgreiðslu þessa máls, sem ég hefi og sem ég þegar hefi gert grein fyrir, vil ég, geta þess, að ég mun greiða atkv. með þeirri till., að vísa málinu til ríkisstj., þar sem ég álít það eðlilegustu lausn þessa máls. Ég tel og víst, að hæstv. ríkisstjórn muni velja þá leið, sem heppilegust er, að öllum málavöxtum athuguðum.

Forseti (JörB): Hv. þm. Barð. hafði kvatt sér hljóðs, en hann mun ekki vera viðstaddur. Fleiri höfðu ekki kvatt sér hljóðs, og sé ég ekki ástæðu til að fresta umr. fyrir þessar sakir.