Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hygg að á síðari árum sé það einsdæmi hvernig þessi ríkisstjórn fer aftur og aftur með offorsi gegn launafólki og hvernig hún ítrekað beitir gerræðislegum vinnubrögðum til að knýja í gegn umdeildar breytingar í fullkominni andstöðu við launþegahreyfinguna. Ekki síst á þetta við þegar við erum að fjalla um umfangsmiklar breytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði eins og þetta frv. fjallar um og reyndar einnig frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna sem hér var fjallað um fyrir skömmu. Hér er um að ræða vinnubrögð sem maður að óreyndu hefði ekki trúað að Framsfl. stæði fyrir þó að sjálfstæðismönnum sé vissulega trúandi til að beita slíkum vinnubrögðum þegar launþegar og verkalýðshreyfingin á í hlut. Ég held að hæstv. félmrh. og ríkisstjórn hafi ekki sést fyrir í þeim ásetningi sínum að knýja þetta mál í gegn með góðu eða illu, jafnvel í fullkominni andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Ég tel að ríkisstjórnin sé hér að ganga gegn ýmsum grundvallaratriðum í alþjóðasamþykktum sem snúa að launafólki og koma í því sambandi til álita mannréttindasáttmáli Evrópu, félagsmálasáttmáli Evrópu og samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 87, um félagafrelsi og verndun þess, en þar segir að félög verkamanna og atvinnurekendur skuli eiga rétt á því að setja sér lög og reglur og vera algjörlega óháð í vali á fyrirsvarsmönnum sínum og við að skipuleggja stjórn sína og starfsemi og setja sér stefnuskrá. Þar er kveðið á um það að opinber stjórnvöld skuli forðast alla íhlutun er skerða mundi þann rétt eða hindra löglega beiðingu hans. Í þessari samþykkt ILO er einnig sagt að landslögum megi ekki vera þannig háttað að þau skerði ákvæði samþykktarinnar en þetta er einmitt það sem ríkisstjórnin er hér að gera, hún er að beita óeðlilegri íhlutun í starfsemi verkalýðshreyfingarinnar. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar nú ganga þvert á þessar samþykktir sem Ísland hefur undirgengist og ég trúi ekki öðru en að ASÍ íhugi að kæra þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar því hér er gengið þvert á grundvallaratriði í samþykktum ILO um mjög óeðlilega íhlutun af hálfu ríkisvaldsins í samskiptareglur aðila vinnumarkaðarins þar sem verið er að rýra sjálfstæði stéttarfélaga þvert gegn afstöðu annars aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingarinnar, en greinilega í þökk vinnuveitenda. Það liggur fyrir og kemur fram í greinargerð sem tveir hæstaréttarlögmenn, þeir Atli Gíslason og Arnmundur Backman hafa gert um málið að sérfræðinganefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem skipuð er 12 fræðimönnum á sviði vinnuréttar víðs vegar að úr heiminum, hefur komist að þeirri niðurstöðu að afskipti ríkisvaldisins af málefnum og starfsemi aðila vinnumarkaðarins sé brot á grundvallarreglum ILO, einkum samþykktum 87 og 98 sem Ísland hefur staðfest. Þannig er það grundvallaratriði að samið sé um breytingar í frjálsum samningum félaga launafólks og atvinnurekenda og að samkomulag sé gert um málið áður en til lagasetningar er gengið. Að samkomulag sé gert um málið áður en til lagasetningar er gengið. Þetta er grundvallaratriði í samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Í greinargerð þessara tveggja hæstaréttarlögmanna kemur að þessa meginreglu hafi Norðurlandaþjóðirnar virt og flestar Evrópuþjóðir. Og þeir bæta við að heimildir til einhliða lagasetningar um réttindi og skyldur stéttarfélaga verði að túlka einkar þröngt og allan vafa félögum í hag. Jafnframt kemur fram að það sé andstætt nefndum ákvæðum að jafnstór atvinnurekandi og ríkið takmarki félaga-, samnings- og verkfallsrétt stéttarfélaga með lagaboði og hafi frumkvæði að slíkum breytingum. Það er sem sagt andstætt ákvæðum hjá ILO að ríkið takmarki með lagaboði eða hafi frumkvæði að þeim breytingum sem snerta verkfallsrétt stéttarfélaga. Í því felst afskipti af samningsrétti. Það stríðir jafnframt gegn nefndum ákvæðum um að flytja vald frá stéttarfélögum, grunneiningum, án samþykkis þeirra til stéttarfélagasambanda. Það má líka spyrja hvort þessi málsmeðferð ríkisstjórnarinnar gangi ekki þvert gegn 3. gr. sjálfrar vinnulöggjafarinnar og geri hana í raun marklausa þar sem kveðið er á um forræði stéttarfélaga á málefnum sínum og að einstakir meðlimir félaganna séu bundnir við löglega gerðar samþykktir og samninga félagsins og stéttarsambanda þess. Virðulegi forseti. Miðað við aðdraganda þessa máls og þau gögn sem fyrir liggja má draga þá ályktun að ASÍ hafi sýnt fullan vilja til að gera breytingar á samskiptareglum aðila vinnumarkaðarins. Formið yrði með þeim hætti að aðilar vinnumarkaðarins næðu samkomulagi um málið án afskipta ríkisvaldsins og aðilar vinnumarkaðarins voru komnir vel á veg með það að ná því samkomulagi þegar hæstv. félmrh. með flumbrugangi tók málið úr þeirra höndum. Þetta gengur þvert á þau vinnubrögð og samskipti sem hæstv. félmrh. vill t.d. hafa við sveitarfélögin í landinu. Frjálsa samninga en enga lögþvingun, segir hæstv. félmrh. um sveitarfélögin og sameiningu sveitarfélaga. Á ekki það sama að gilda varðandi verkalýðshreyfinguna eða telur ráðherrann allt í himnalagi að breyta einhliða grundvallarréttindum launafólks sem er þeirra nauðvörn og haldreipi til að berjast fyrir bættum kjörum og réttindum? Það fer ekki fram hjá neinum að það er að verða grundvallarstefnubreyting í Stjórnarráðinu gagnvart launafólki nú þegar Framsfl. og Sjálfstfl. hafa tekið við stjórnartaumunum. Úrræði ríkisstjórnarinnar er að þjóna atvinnurekendavaldinu í Garðastræti á kostnað launafólks í landinu. Tillaga eftir tillögu er flutt af ríkisstjórninni sem gengur undir einhverju sem kallast hreyfanleiki á vinnumarkaði, sveigjanleiki í launakerfi, bótakerfi atvinnulausra, sem er ekkert annað en skerðing á kjörum og réttindum launafólks. Og nú er verið að skerða athafnafrelsi verkalýðshreyfingarinnar og ráðast með offorsi að sjálfum rótum og grundvelli verkalýðshreyfingarinnar sem allt miðar að því að takmarka svigrúm hennar til að berjast fyrir bættum kjörum launafólks. Virðulegi forseti. Af hverju liggur hæstv. ríkisstjórn og félmrh. svona lífið á að lögfesta í fullkominni andstöðu við verkalýðshreyfinguna breyttar samskiptareglur á vinnumarkaði? Þetta óðagot vekur því meiri furðu að viðræður voru í góðum gangi milli þeirra sem eiga að ná samkomulagi í þessu máli, aðila vinnumarkaðarins. Það hafði ekki slitnað upp úr þeim viðræðum. Það var hæstv. félmrh. sem kastaði sprengju inn í þær viðræður og sleit þeim með valdboði og tekur upp á Alþingi málstað atvinnurekenda. Samt er ljóst að umræðugrundvöllur milli aðila vinnumarkaðarins lá fyrir og kannski tímaspursmál, dagar eða örfáar vikur, að vinnuveitendur og verkalýðshreyfingin næðu saman í þessu máli. Þetta eru vinnubrögðin. Það er von að menn tali um umskiptinga þegar framsóknarmenn eiga í hlut vegna þess að það má rekja söguna langt aftur, langt aftur þegar þeir eru í stjórnarandstöðu. Þá er boðorð þeirra í öllum málum sem á einhvern hátt snerta launafólk eða verkalýðshreyfinguna að það gangi ekki að lögfesta mál í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. En það skyldi nú ekki vera, virðulegi forseti, að þetta óðagot ríkisstjórnarinnar megi rekja til þess að kjarasamningar eru fram undan og ríkisstjórnin ætli að beita öllum þeim brögðum sem hún hefur til að koma í veg fyrir að t.d. hópar sem dregist hafa aftur úr og ætla að ná sínum rétti í næstu kjarasamningum geti það. Málið er að reisa þær girðingar sem hreinlega koma í veg fyrir að t.d. fólk í verkalýðshreyfingunni í röðum ófaglærðra nái fram sínum rétti í næstu kjarasamningum. En það er ljóst að ákvæði þessa frv. miða öll að því að styrkja stöðu stórra samflota og veikja stöðu sérkjarasamninga. Svona vinnubrögð hljóta að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir samskipti á vinnumarkaðnum og hljóta að leiða til mikils trúnaðarbrests milli ríkisstjórnarinnar og launþegahreyfingar sem getur haft alvarlegar afleiðingar við gerð næstu kjarasamninga þannig að markmið þessa frv. snúist upp í andhverfu sína. Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. telur sig með þessu frv. vera að færa valdið til fólksins. En er það svo? Er það svo, virðulegi forseti? Nei, ég held að þegar grannt er skoðað sé verið að þrengja að rétti fólksins og reyndar verið að taka samningsréttinn af mörgum verkalýðsfélögum í landinu. Að auki geta þessar breytingar snúist upp í andhverfur sínar ef hugmyndin er sú með ákvæðum frv. að draga úr verkföllum. Framkvæmd verkfallsboðunar er á þá lund að ákvæðið t.d. um frestun vinnustöðvunar getur hæglega leitt til tíðari verkfalla eða a.m.k. lengri verkfalla en gerir samkvæmt núgildandi ákvæðum vinnulöggjafarinnar. Hugmyndin, sem verkalýðshreyfingin hefur tekið undir og sem er eitt af því jákvæða sem út úr þessum umræðum milli aðila vinnumarkaðarins hefur komið, sem er að gera viðræðuáætlun þar sem skipulega og markvisst verði unnið að kjarasamningagerðinni, sem hefur verið mjög ábótavant, er í reynd gerð marklaus í frv. hæstv. ráðherra. Ákvæði frv. um þetta efni eyðileggja í raun þessi góðu áform. Þar er gert ráð fyrir að skyldan til að gera viðræðuáætlun sé lögð á einstök stéttarfélög sem þó geta falið heildarsamtökum gerð slíkra áætlana fyrir sína hönd. Öll framkvæmdin varðandi þessa viðræðuáætlun felur í sér þá augljósu og ólýðræðislegu leið að viðræðuáætlanirnar verða að stærstum hluta gefnar út af sáttasemjara. Ferillinn sem viðræðuáætlunin á að ganga í gegnum felur líka í sér ákveðna hættu. Ég nefni dæmi. Ef hún á að liggja fyrir tíu vikum áður en samningar eru lausir þá spyr ég hæstv. félmrh.: Þýðir þetta, miðað við breyttar aðstæður eftir að viðræðuáætlunin hefur verið samþykkt og kröfur liggja þá fyrir fullmótaðar, að ekki sé hægt að koma að nýjum tillögum, kannski miðað við breyttar forsendur og áætlanir eftir að þessi viðræðuáætlun liggur fyrir? Við höfum búið við sveiflur í okkar efnahagslífi sem geta haft veruleg áhrif á forsendur kjarasamninga eftir að kröfur eru fullmótaðar nokkrum vikum áður en kjarasamningar renna út en það eiga þær að gera samkvæmt þessum ákvæðum. Við getum t.d. hugsað okkur að kjarasamningar séu lausir um áramót og viðræðuáætlun þarf þá að gefa út tíu vikum áður eða um miðjan október. Við þekkjum að á þeim tíma liggja yfirleitt ekki fyrir fullmótaðar tillögur ríkisstjórnarinnar um tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarps og gera það yfirleitt ekki fyrr en í desembermánuði. Hér er þó oft um að ræða tillögur sem reynslan kennir okkur að hafa veruleg áhrif á kjarasamningagerðina. Spurningin er til hæstv. ráðherra: Komast nýjar kröfur að eftir að frestur samkvæmt viðræðuáætlun ríkissáttasemjara er liðinn? Verkalýðshreyfingin hefur einmitt oft knúið fram í tengslum við kjarasamninga réttarbætur fyrir launafólk og hnekkt fjandsamlegum tillögum í garð launafólks sem koma frá ríkisstjórn í tengslum við lokaafgreiðslu fjárlaga. Það skyldi þó ekki vera, virðulegi forseti, að þessi ferill sé mótaður með tilliti til þess að ekki sé hægt að koma við viðspyrnu af hálfu verkalýðshreyfingarinnar þegar sú staða er uppi. Virðulegi forseti. Ræðumenn stjórnarandstöðunnar í umræðum í gær fóru yfir þá gjörbreytingu sem frv. hefur í för með sér varðandi atkvæðagreiðslur sem lúta t.d. að boðun verkfalls, hvernig gengið er frá samningum, atkvæðagreiðslum um miðlunartillögu og hvernig samningar eru afgreiddir. Það rugl, virðulegi forseti, sem í þessum fimm eða sex útgáfum af atkvæðagreiðslum felst er í raun og sanni yfirgengilegt. En svo virðist vera að minni hluti geti ráðið ferðinni og borið meiri hlutann ofurliði. Þetta er, virðulegi forseti, aðför bæði að verkalýðshreyfingunni og lýðræðinu í landinu og maður veltir fyrir sér hvar í fortíðinni hæstv. félmrh. og ríkisstjórn í raun eru. Virðulegi forseti. Aukin völd sáttasemjara hafa verið til umræðu og er það að vonum. Ég tel að þessi leið sé mjög varhugaverð. Og ég get ekki betur séð en það sé verið að færa sáttasemjara nánast alræðisvald um grundvallarrétt og lýðræðislegan rétt verkalýðshreyfinganna og einstakra launþegasamtaka. Það er í raun verið að taka samningsréttinn af fjölda verkalýðsfélaga í landinu og færa hann til sáttasemjara. Ég skil hreinlega ekki, virðulegi forseti, á hvaða leið menn eru. Þannig getur sáttasemjari að vild ákveðið að miðlunartillaga taki til þeirra sem eru með lausa samninga og það án tillits til þess hvort viðkomandi hópar eiga í vinnudeilu eða ekki. Ég vil benda á í þessu sambandi að Danir hafa einmitt lent í kæru frá Alþjóðavinnumálastofnuninni vegna svona fyrirkomulags. Samt á að taka það upp hér á landi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann óttist ekki kæru frá Alþjóðavinnumálastofnuninni. Hvort hann verði kallaður þar á sakamannabekkinn vegna þess að Ísland er að ganga þvert gegn ýmsum mikilvægum grundvallarákvæðum samþykktar ILO. En ríkisstjórninni er greinilega alveg sama um það. Með góðu eða illu skal svo þrengja að réttindum fólks og verkalýðshreyfingarinnar að sáttasemjari fær alræðisvald og virðist geta ráðið því til hverra miðlunartillagan á að ná. Og hvað er þarna verið að gera annað en að rýra sjálfstæði stéttarfélaganna og þrengja að verkalýðshreyfingunni og stéttarfélögunum til þess að berjast fyrir rétti sínum? Hér er vissulega, virðulegi forseti, vegið harkalega að rótum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Framsfl. er greinilega alveg sama. Hann ætlar að ráða ferðinni hvernig samskiptareglum aðila vinnumarkaðarins er háttað og taka upp málstað atvinnurekenda en ekki verkalýðshreyfingarinnar. Það er af sem áður var þegar hæstv. félmrh. hér áður fyrr í stjórnarandstöðu kom aftur og aftur í pontu til þess að taka upp málstað verkalýðshreyfingarinnar og tala fyrir því þegar hér voru ákvæði, sem hann taldi ganga gegn rétti launafólks og verkalýðshreyfingarinnar, að ekki væri hægt að knýja það fram á Alþingi í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. En nú er það allt í lagi þegar hæstv. ráðherra hefur fengið völdin til þess að hafa eðlileg og jákvæð samskipti við verkalýðshreyfinguna. Þá á fyrsta árinu ræðst hann að grundvallarlöggjöf verkalýðshreyfingarinnar með þvílíkum hætti að það er raunverulega einsdæmi á síðari árum. Auðvitað er með slíkum aðferðum, þvert á það sem ráðherra segir, líka verið að draga úr lýðræðislegum rétti einstaklinga í verkalýðsfélögum. Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um efni 1. gr. þar sem segir að starfsmönnum fyrirtækis, þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 250 starfsmenn, sé þó heimilt að stofna þar stéttarfélag, enda séu að lágmarki 3 / 4 þeirra félagsmenn. Fer þá eitt stéttarfélag með samningsumboð fyrir starfsmenn. Um þetta mál má ýmislegt segja. Ég vil í þessu sambandi minna á að á þingum ASÍ 1956--1962 var samþykkt grundvallarbreyting á skipulagsmálum verkalýðshreyfingarinnar. Inntak þeirrar stefnuyfirlýsingar var að undirstaðan í uppbyggingu verkalýðssamtakanna skuli vera vinnustaðurinn. Samkvæmt þessu áttu verkalýðssamtökin eftir því sem framkvæmanlegt var að reyna að koma á því skipulagskerfi að í hverri starfsgrein sé aðeins eitt félag í hverjum bæ eða á sama stað og skuli allir á sama vinnustað vera í sama starfsgreinafélagi. Þannig mundi eitt félag semja fyrir alla á sama vinnustaðnum hvort sem um væri að ræða verkafólk, skrifstofufólk eða sérstaklega fagmenntað starfsfólk. Miðstjórn ASÍ var falið á þeim tíma, þ.e. fyrir 40 árum síðan, að vinna að framgangi þessarar stefnu en að tilhlutan ASÍ var á árinu 1960 gefin út ítarleg greinargerð og tillögur um skipulagsmálin. Það má kannski segja að eitthvað hafi þokast í þá átt sem lagt var upp með fyrir 40 árum síðan. En því miður verður að segja að ASÍ hefur ekki fylgt þessu máli eftir sem skyldi því margt er athyglisvert í þessari hugmynd. Á stærri vinnustöðum er fólk í mörgum stéttarfélögum sem bæði leiðir til óhagkvæmni fyrir fyrirtæki og getur ýtt undir tvöfalt launakerfi en ætla má að ef allir þeir sem vinna í sömu starfsgrein eða á sama vinnustað væru í einu og sama starfsgreinafélagi, sem yrði lögformlegur samningsaðili um kaup og kjör starfsmanna, þá gæti það hugsanlega stuðlað að auknu jafnrétti í tekjuskiptingunni. Þetta er alla vega kostur sem menn hljóta að skoða. Og það hlýtur að hafa vakað fyrir Alþýðusambandinu fyrir 40 árum síðan að þessi breyting á skipulagi verkalýðshreyfingarinnar gæti stuðlað að því að jafna kjörin. Þessi hugmynd hefur ekki einasta verið sett fram af ASÍ heldur einnig á Alþingi af Vilmundi Gylfasyni árið 1980 en þá hlaut málið litla umfjöllun. Það má líka vissulega skoða það hvað réttlætir það að opinberir starfsmenn og starfsmenn á almenna vinnumarkaðnum séu í mismunandi stéttarfélögum. Það ætti því af hálfu verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar að skoða kosti þess og galla hvort ekki sé tímabært að afnema þann mismun sem er á opinberum og almennum vinnumarkaði. Störf, menntun og ábyrgð eru svipuð hvort sem launamaðurinn starfar í opinberri þjónustu eða á almennum vinnumarkaði. Þessi tvískipting hefur skekkt launakerfið, það vitum við, og leitt til mismununar bæði í launum og réttindamálum. Þannig hefur ríkisvaldið í samkeppni um vinnuaflið við almenna vinnumarkaðinn tekið þátt í þessu tvöfalda launakerfi með alls konar duldum greiðslum sem m.a. hefur aukið launamismun kynjanna verulega. Einnig er ljóst að til að mynda lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna umfram réttindi á almenna vinnumarkaðnum hafa leitt til þess að launum hjá hinu opinbera hefur verið haldið niðri. Virðulegi forseti. Mér finnst það vel koma til skoðunar að kanna ítarlega kosti þess og galla að fara þessa leið og hvort slík sameining stéttarfélaga á opinberum markaði og almenna markaðnum gæti ekki styrkt verulega verkalýðshreyfinguna í landinu í heild sinni þannig að hún hefði meiri og öflugri viðspyrnu gagnvart sterku atvinnurekendavaldi í landinu. Hugsanlega væri einnig hægt að ná fram verulegri uppstokkun og einföldun á launakerfinu með því að sama stéttar- og verkalýðsfélag mundi ná til starfsmanna í opinberri þjónustu og á almenna vinnumarkaðnum. Þessi leið ásamt því að ASÍ skoðaði af fullri alvöru þá stefnu sem mörkuð var á ASÍ-þingi fyrir nokkrum áratugum er miklu vænlegri og að það verði að tilhlutan verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar sem er mjög mikilvægt og miklu árangursríkari leið en sú sem ríkisstjórnin ætlar nú að knýja fram í andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Þannig mætti hugsa sér að allir þeir sem vinna að sömu framleiðslu á vöru eða inna af hendi sömu þjónustu og selja vinnu sína til sama vinnukaupanda séu í sama starfsgreinafélagi hvort sem er á almenna vinnumarkaðnum eða hjá hinu opinbera og starfsgreinafélögin verði lögformlegur samningsaðili um kaup og kjör meðlima sinna. Þetta hygg ég að hafi verið hugmyndin sem hafi verið inni í myndinni þegar ASÍ fjallaði um þetta mál fyrir nokkrum áratugum síðan. Verkalýðshreyfingin verður auðvitað að átta sig á því sjálf líka að það sem var styrkleiki hennar í gær getur verið veikleiki hennar í dag. Verkalýðshreyfingin verður að hafa styrk og kjark til þess að ganga í gegnum endurskipulagningu sjálf á sínu innra starfi sem geri hana öflugri til að mæta sterku atvinnurekendavaldi og til að styrkja innviði sína þannig að hún verði öflugri, skipulagðari og kraftmeiri til að vinna að því markmiði að bæta kjör fólksins í landinu. En sú leið, sem hæstv. félmrh. hefur valið og fram kemur í 1. gr. frv., er ekki til þess fallin og virðist líka ganga gegn samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem kveður á um bann við því að tiltekinn fjöldi, eins og hér er gert ráð fyrir, geti starfað saman í stéttarfélagi. Ég vil, virðulegi forseti, í allri vinsemd spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið farið í gegnum það í félmrn. hversu margar alþjóðasamþykktir verið er að brjóta með þessu frv. Eða skipta kannski engu máli þessar alþjóðasamþykktir sem við erum að samþykkja hér á þinginu? Ég veit að sá sem unnið hefur mikið að samningu þessa frv. er mikill áhugamaður um það að Ísland standi sig í því að standa við alþjóðasamþykktir en sé ekki að ganga gegn þeim. Því hygg ég að það hljóti að hafa verið farið ítarlega í gegnum það í ráðuneytinu hvort verið sé að ganga gegn alþjóðasamþykktum. Ég nefni bæði samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, mannréttindasáttmálann og félagsmálasáttmála Evrópu. Þetta þarf að skoða ítarlega. Það liggja fyrir álit sem Alþýðusambandið hefur látið gera hjá hæstaréttarlögmönnum, fróðum lögmönnum um þetta mál, að í ýmsum atriðum í frv. sé verið að ganga gegn alþjóðasamþykktum. Ég hygg að við ættum að fara varlega og skoða hvort hætta sé á að Ísland fái kæru á sig ef svo illa fer að þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Því vil ég biðja hæstv. ráðherra að gera þinginu ítarlega grein fyrir því og fara lið fyrir lið yfir þau ákvæði í alþjóðasamningum sem á hefur verið bent að verið sé að ganga gegn og segi okkur hvort ráðuneytið hafi skoðað það mál. Hafi hæstv. ráðherra ekki haft fyrir því að skoða hvort við séum að ganga gegn alþjóðasamþykktum, hlýtur nefndin sem fær málið til umfjöllunar --- og ég treysti formanni nefndarinnar, hv. 14. þm. Reykv., til þess að fara rækilega í gegnum þennan þátt málsins. Kannski er líka verið að ganga gegn og brjóta ákvæði 3. gr. vinnulöggjafarinnar eins og ég benti á, þar sem segir að verkalýðshreyfingin eigi að ráða málefnum sínum sjálf. Virðulegi forseti. Ég fer brátt að ljúka máli mínu. Ég vil þó aftur hreyfa þeirri hugmynd sem ég setti fram í gær um það að fram fari allsherjaratkvæðagreiðsla hjá hlutaðeigandi aðilum, félögum í ASÍ, BSRB og hjá vinnuveitendum um þetta mál sem svo hart er deilt um. Ég tel nauðsynlegt að það verði gert ef ríkisstjórnin ætlar hvergi að hvika í þessu máli eða koma til móts við sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar. Við þingmenn Þjóðvaka hljótum að íhuga að flytja slíkt þingmál, og stjórnarandstaðan þá í heild að skoða það, sem feli í sér að nái þetta frv. fram að ganga öðlist það ekki gildi fyrr en fram hefur farið allsherjaratkvæðagreiðsla hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það má vissulega hugsa sér ýmis form á slíkri atkvæðagreiðslu, t.d. að á meðan málið er í meðferð þingsins fari fram slík atkvæðagreiðsla sem yrði ráðgefandi fyrir Alþingi eða fram kæmi í ákvæði til bráðabirgða með frv., ef að lögum verður, að þau taki ekki gildi nema þau yrðu samþykkt með slíkri allsherjaratkvæðagreiðslu. Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin og hæstv. ráðherrar segja að með frv. sé verið að auka lýðræðislegan rétt fólksins en við mörg hér inni og í verkalýðshreyfingunni drögum það í efa. En sé ríkisstjórninni svo umhugað um lýðræðislegan rétt fólksins, eins og hún lætur í veðri vaka, þá er sjálfsagt ekki til lýðræðislegri leið en sú að þeir sem þurfa að búa við þessa löggjöf fái að segja sitt álit í lýðræðislegri atkvæðagreiðslu um málið. Virðulegi forseti. Ég tel að ríkisstjórnin fari með offorsi í þessu máli. Máli sem er svo mikilvægt að ríki sátt um í þjóðfélaginu. En eins og ég sagði er með frv., ef að lögum verður, verið að brjóta ýmsar alþjóðlegar samþykktir sem Ísland er aðili að og það gengur auðvitað ekki. Ef ríkisstjórnin vill í raun og sanni halda friðinn á vinnumarkaðnum þá ætti hún að leggja þetta mál til hliðar og lofa aðilum vinnumarkaðarins að ljúka því áður en beitt er lögþvingun í blóra við annan aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfinguna, en í þökk hins aðilans, atvinnurekenda. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki komi til greina til þess að lægja öldurnar í þessu máli og til þess að reyna að ná sátt um niðurstöðuna innan þings og utan að hæstv. ráðherra gefi aðilum vinnumarkaðarins tækifæri til að ljúka þeirri vinnu sem var vel á veg komin. Það er enn svigrúm til þess, virðulegi forseti, að málið verði lagt til hliðar hér í þingsölunum en að aðilar vinnumarkaðarins fái eins og tvær til fjórar vikur til þess að sjá hvort ekki náist sátt um það og sameiginleg niðurstaða þessara aðila. Ég hygg að það sé best fyrir alla aðila, ríkisstjórnina, aðila vinnumarkaðarins, Alþingi og þjóðina í heild að þeir sem eiga að búa við þessa löggjöf nái sameiginlegri niðurstöðu í málinu en að málið sé ekki keyrt hér í gegnum þingið með því offorsi sem virðist eiga að gera. Það er einsdæmi líka að komið sé með mál inn í þingsali, sem í felst svona mikil breyting --- við erum að fjalla hér um vinnulöggjöfina --- og það nokkrum vikum áður en þingi á að ljúka, og þinginu ætlað að ljúka því fyrir vorið og þá kannski í fullkominni andstöðu við verkalýðshreyfinguna. Það gengur ekki. Virðulegi forseti. Það skulu verða mín lokaorð að þetta eru forkastanleg vinnubrögð sem eru í hróplegu ósamræmi við það lýðræði sem við viljum búa við í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns rekja nokkuð aðdraganda þess að þetta frv. er hér komið til umræðu á Alþingi. Eins og ég reyndar gerði grein fyrir í andsvari við umræðuna í gær var skipuð nefnd hinn 4. okt. árið 1994 af hálfu þáv. félmrh., núv. hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar, sem átti að fjalla um samskiptareglur á vinnumarkaði. Þessum vinnuhópi var falið að kynna sér þróun samskiptareglna samtaka atvinnurekenda og launafólks í nágrannalöndunum. Og eins og segir orðrétt í skipunarbréfinu, með leyfi forseta: ,,Hann skal taka saman skýrslu um niðurstöðuna af athugun sinni. Leiði hún í ljós nauðsyn breytinga á íslenskri löggjöf í þessu sambandi skal hópurinn setja fram tillögur um það efni.`` Innan þessa vinnuhóps náðist ekki samstaða þar að lútandi. Atvinnurekendur hafa hins vegar í ályktunum sínum að undanförnu hvatt stjórnvöld til að setja slíka löggjöf og eins og ég mun færa rök fyrir hér á eftir hefur ríkisstjórnin í mjög ríkum mæli hlustað á þeirra sjónarmið. Nú hefur það verið fært fram sem röksemd í þessu máli hve oft þessi hópur hefur fundað. Ekki spurt um innihald heldur fundirnir taldir. Í tíð fyrrv. ríksstjórnar voru haldnir sjö fundir í þessum hópi. Síðan gerðust menn fundaglaðari eftir að þessi ríkisstjórn kom til valda og munu hafa verið haldnir hátt í 50 fundir í þessum hópi. Undir lok nóvember sendi hópurinn frá sér áfangaskýrslu. Sendi hana til ráðherra og um það varð samstaða í vinnuhópnum að enda þótt mikill ágreiningur væri þar um ýmis efni þá væri rétt að fá umræðu um þessi mál í hlutaðeigandi samtökum. Það á bæði við um samtök atvinnurekenda og einnig samtök launafólks á vinnumarkaði. Innan Alþýðusambandsins var hafist handa um að kynna málið og hið sama gildir um Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Skýrslan var send til allra aðildarfélaganna. Haldnar voru ráðstefnur um málið og kom fljótlega í ljós að ekki var vilji til þess, hvorki innan Alþýðusambandsins né innan BSRB, að ekki sé minnst á önnur samtök sem ekki komu að málinu og voru því andvíg, að smíðuð yrðu lög á þessum grunni. Það gerist síðan í byrjun febrúar þessa árs að samtökin álykta í þessa veru. Mig langar til að lesa upp úr ályktun BSRB frá 2. febrúar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,BSRB telur brýnt að vinnubrögð við gerð kjarasamninga verði bætt en leggst alfarið gegn því að það verði gert með lögþvingunum þvert á vilja samtaka launafólks. Eins og samningalotur undanfarinna ára hafa sýnt hefjast viðræður samningsaðila iðulega allt of seint, yfirleitt ekki fyrr en kjarasamningar eru útrunnir. Stórir hópar launafólks koma ekki að samningsborðinu fyrr en kjarastefnan hefur verið mótuð. Að undanförnu hefur vinnuhópur á vegum félagsmálaráðuneytisins, sem BSRB hefur átt aðild að, fjallað um samskiptareglur á vinnumarkaði. Vinnuhópurinn hefur sent frá sér áfangaskýrslu sem verið hefur til umfjöllunar innan samtaka launafólks, en engin niðurstaða hefur enn náðst um að lagt verði fram frumvarp byggt á henni. Margt jákvætt er að finna í skýrslunni, einkum það sem varðar markvissari vinnubrögð við gerð kjarasamninga. Þannig er æskilegt að hefja viðræður um kjarasamninga áður en gildandi samningar renna út, og stuðla að skipulagðari vinnubrögðum. BSRB er þannig meðmælt því að tekin verði upp viðræðuáætlun við gerð kjarasamninga og hvetur til þess að strax 1. semtember í ár, fjórum mánuðum áður en kjarasamningar renna út, verði gengið til viðræðna um hana. Í frumvarpsdrögum sem unnin hafa verið upp úr skýrslunni að hluta til koma hins vegar fram alvarlegir gallar. Þannig er ljóst að þrengt yrði að verkfallsréttinum og þvinguð fram svo mikil miðstýring kjarasamninga með lögum að óviðunandi væri og hætt við að leitað verði annarra leiða. Enda þótt BSRB sé tilbúið til áframhaldandi viðræðna um bætt vinnubrögð og leikreglur við gerð kjarasamninga leggst bandalagið alfarið gegn því að áfangaskýrsla þessi verði gerð að uppistöðu í lagafrumvarpi. Standi hugur manna til víðtæks samflots til samninga verður það að gerast af fúsum og frjálsum vilja. BSRB mun aldrei sætta sig við að verkalýðshreyfingin verði handjárnuð. Lögþvingun, þvert gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar, eins og félmrh. hefur lýst yfir í fjölmiðlum, kyndir hins vegar undir ófriði á vinnumarkaðinum.`` Þetta var úr ályktun BSRB frá 2. febr. 1996. Þann 9. febrúar álykta formenn landssambanda innan ASÍ um réttarstöðu launafólks og samskipti á vinnumarkaði, um þetta frv. og um þessi vinnubrögð. Í ályktun formanna landssambanda innan ASÍ segir m.a., með leyfi forseta: ,,Formenn landssambanda innan ASÍ telja nauðsynlegt að réttarstaða launafólks hér á landi verði bætt til muna. Sé litið til nálægra landa er greinilegt að ýmsir þættir, svo sem ráðningaröryggi launafólks og staða trúnaðarmanna, eru mun lakari hér á landi en almennt gerist. Mikilvægt skref í þessa átt er að nú þegar verði staðfestar af íslenskum stjórnvöldum mikilvægar samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um þetta efni. Formenn landssambanda innan ASÍ hafna alfarið þeim drögum að breytingum á vinnulöggjöf sem nú er í vinnslu í félmrn. Samkvæmt áliti virtustu fræðumanna í vinnurétti fela þessi drög í sér verulega takmörkun á sjálfsögðum réttindum launafólks og stangast á við stjórnarskrána, íslensk lög og ýmsar alþjóðasamþykktir sem Íslendingar eiga aðild að.`` Síðar í þessari ályktun frá formönnum landssambanda innan ASÍ, frá 9. febrúar segir, með leyfi forseta: ,,Formenn landssambanda innan ASÍ leggja eftirfarandi til: Að aðilar vinnumarkaðarins geri með sér rammasamning um gerð áætlunar þar sem kveðið verði á um hvernig standa skuli að viðræðum um gerð kjarasamninga. Landssambönd innan ASÍ færu með málið að fengnu umboði aðildarfélaga sinna. Eðlilegt er að starfsgreinasamtök atvinnurekenda komi fram fyrir þeirra hönd með fullt samningsumboð. Í slíkum rammasamningi verði settar reglur um verkföll þar sem kveðið yrði á um að þau megi ekki boða fyrr en viðræðuáætlun hafi verið gerð og kjarakröfur lagðar fyrir viðsemjendur og kynntar ríkissáttasemjara. Formenn landssambanda innan ASÍ munu enn fremur beita sér fyrir því að settar verði samræmdar reglur innan samtakanna um boðun verkfalla og afgreiðslu kjarasamninga. Jafnframt er eðlilegt að samtök atvinnurekenda endurskoði reglur um hliðstæðar ákvarðanir innan sinna raða og geri þær skýrari og gegnsærri.`` Það sem kemur greinilega í ljós í þessum ályktunum bæði frá BSRB og frá ASÍ er að um þau efni sem vakið er máls á í áfangaskýrslunni eru menn reiðubúnir að semja og skoða. Margt af því sem þar kemur fram telja menn vera til bóta. Það hefði hins vegar verið nauðsynlegt fyrir þingið eða þá sem um frv. eiga að fjalla að fá birtar með áfangaskýrslunni þessar greinargerðir frá BSRB, frá Alþýðusambandinu og frá öðrum samtökum sem hafa ályktað um þessi efni. Áfangaskýrslan var send til umræðu úti í samtökunum. Það urðu ákveðnar niðurstöður eftir þá umræðu og það hefði verið eðlilegt, þar sem ákvörðun var tekin um að birta áfangaskýrsluna með frv., að þessar niðurstöður hefðu einnig fylgt þar með. Í sjálfri áfangaskýrslunni kemur hins vegar fram undir lok hennar að um ýmis veigamikil atriði var ekki sátt. Um þau átti eftir að ræða betur eða menn voru ekki á eitt sáttir í grundvallaratriðum. Hér segir undir lok skýrslunnar, með leyfi forseta, þar sem verið er ræða þau efni sem menn voru ekki á einu máli um, ,,... má þar nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` Um þessi atriði hafði ekki náðst sátt. En það má færa að því rök að frv. byggir einkum og sér í lagi á þeim atriðum sem voru óútrædd eða menn voru ekki á eitt sáttir um. Á þessu vil ég vekja athygli. En megininntakið í því sem ég hef verið að segja er þetta. Deilan snýst ekki um það hvort gera eigi viðræðuáætlun. Deilan snýst ekki um það hvort efla eigi virkni og lýðræðislega þátttöku innan verkalýðshreyfingarinnar. Hún snýst ekki um það. Hún stendur um það eitt með hvaða móti þessir hlutir skuli gerðir, hvort farið skuli fram með lögþvingunum eða hvort hlutirnir séu gerðir af fúsum og frjálsum vilja. Og eins og fram hefur komið í þeim ályktunum sem ég hef vísað í, þá hafa menn eindregið verið á þeim buxunum innan verkalýðshreyfingingarinnar að þessa hluti eigi að framkvæma af fúsum og frjálsum vilja eftir lýðræðislega umfjöllun en hafna lögþvingun af því tagi sem hér er uppi á borði. Nú hins vegar, síðustu dagana eftir að frv. kemur fram, rignir yfir nýjum ályktunum. Þannig hefur borist ályktun frá stjórn Bandalags háskólamanna, BHMR, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Stjórn Bandalags háskólamanna mótmælir nýframkomnu frumvarpi félagsmálaráðherra um breytingar á samningsrétti launamanna. Frv. felur í sér aukna miðstýringu og verulega skerðingu á samningsrétti einstakra stéttarfélaga. Bandalagið skorar á ríkisstjórnina að draga frv. þetta til baka og heitir á samtök launafólks að fylkja sér saman til varnar samningsréttinum.`` Þessi ályktun er frá í gær. En í fyrradag ályktaði miðstjórn ASÍ um þetta frv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ fordæmir að stjórnvöld skuli einhliða hafa lagt fram frv. til breytinga á vinnulöggjöfinni. Frv. er lagt fram á sama tíma og aðilar vinnumarkaðarins voru í samningaviðræðum um samskiptamál sín á milli. Í þeim viðræðum lágu hugmyndir og tillögur ASÍ að nauðsynlegum breytingum fyrir. Með kynningu á væntanlegu lagafrv. sleit félmrh. þeim viðræðum. Áratugum saman hafa aðilar reynt að vinna að málefnum vinnulöggjafar í sátt og samlyndi. ASÍ hefur stöðugt haldið því fram að nauðsynlegt sé að víðtæk sátt ríki um breytingar á svo viðkvæmum lagabálki og vinnulöggjöfin er. Um þetta mál ríkir engin sátt nú vegna þess að ríkisstjórnin hefur rofið grið í málinu. Með framlagningu frv. hafa stjórnvöld gefið yfirlýsingu um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi um þróun vinnulöggjafarinnar. Ríkisstjórnin hefur tekið undir málflutning atvinnurekenda um breytingar á samskiptareglum á vinnumarkaði í stað þess að hlusta á sjónarmið beggja aðila. Fyrirliggjandi frv. er árás á verkalýðshreyfinguna. Flestar hugmyndir í frv. eru til þess fallnar að rýra sjálfstæði stéttarfélaga. Tillögurnar minnka völd einstaklinganna í verkalýðsfélögunum, algerlega þvert á það sem tillöguhöfundar þykjast stefna að.`` Enn segir í ályktun miðstjórnar ASÍ, með leyfi forseta: ,,Ekkert í frv. er til þess fallið að auka á nokkurn hátt réttindi launafólks eða bæta réttarstöðu þess, fyrir þá hliðina er einungis um hertar reglur og skerðingar að ræða. Að sama skapi er ekkert í frv. sem hefur í för með sér þrengingar á heimildum atvinnurekenda, þrátt fyrir að því sé haldið fram að breytingarnar eigi að gilda jafnt fyrir alla. Í frv. er heldur ekkert sem líklegt er til þess að liðka til eða flýta fyrir vinnu við gerð kjarasamninga.`` Þetta segir m.a. í ályktun miðstjórnar ASÍ frá 20. mars um það frv. til laga sem hér er til umræðu. Svo enn sé vitnað í ályktanir frá samtökum launafólks þá samþykkti stjórn BSRB ályktun í gær þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn BSRB mótmælir harðlega þeim vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar að leggja fram frv. um breytingar á vinnulöggjöfinni í andstöðu við verkalýðshreyfinguna í landinu og knýja þannig fram með lögþvingunum nýjar reglur um samskipti á vinnumarkaðinum. BSRB ítrekar fyrri afstöðu sína að brýnt sé að vinnubrögð við gerð kjarasamninga verði bætt en skipan þeirra mála verður að vera í fullu samráði. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli eru ekki til þess fallin að liðka fyrir kjarasamningum, heldur munu þau kynda undir ófriði á vinnumarkaðinum. Fingraför atvinnurekenda eru áberandi á frv. Þannig er þrengt að verkfallsréttinum og þvinguð fram svo mikil miðstýring kjarasamninga að óviðunandi er. Stjórn BSRB skorar á ríkisstjórnina að draga frv. þegar til baka og setjast að alvöruviðræðum við alla aðila vinnumarkaðarins til að ná fram sátt um breytt vinnubrögð við gerð kjarasamninga.`` Hér eru sögð nokkuð stór orð, að á frv. ríkisstjórnarinnar séu fingraför atvinnurekenda áberandi. Ég vil biðja hæstv. forseta um að kalla hæstv. félmrh. hingað í þingsalinn vegna þess að ég ætlast til þess að hann hlýði á mál mitt.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. félmrh. verði í salnum.

Mun ég gera hlé á máli mínu þangað til hann er aftur kominn í salinn. Þar sem hæstv. félmrh. er kominn í þingsalinn að nýju þá mun ég halda áfram mínu máli. En það sem ég vil að hæstv. félmrh. heyri er að ég er nýbúinn að vitna hér í ályktanir sem borist hafa frá öllum stærstu samtökum launafólks í landinu.

Ég fylgdist með.

Það er gott að heyra að hæstv. félmrh. hafi fylgst með því annars staðar í húsinu. En það segir meðal annars í einni slíkri ályktun að fingraför atvinnurekenda séu áberandi á frv. Ég vil nú færa nokkur rök fyrir þessari fullyrðingu. Ég er henni innilega sammála. Í ályktun sem framkvæmdastjórn VSÍ gerði um þetta mál 13. febrúar í ár er fjallað um ýmsa þætti frv. Í ályktun Vinnuveitendasambandsins verður mönnum nokkuð tíðrætt um stöðugleika og nauðsyn þess að koma á stöðugleika í efnahagslífinu. Það er nokkuð sem ég held að við hljótum öll að taka undir. Okkur er hins vegar ekki sama um það á hverju slíkur stöðugleiki grundvallast, hvort hann grundvallast á víðtækri þjóðfélagslegri sátt og hvort hann grundvallast á réttlæti eða ranglæti. Nú er búið að sýna fram á í margvíslegri skýrslugerð sem hefur verið birt á vegum verkalýðshreyfingar og stjórnmálaflokka að launamunur er mjög mikill á milli landa og kemur Ísland t.d. mjög illa út úr samanburðarkönnunum sem gerðar hafa verið við Norðurlöndin. Ég held að við hljótum flest að vera sammála um að það þurfi að ráða bót á því, það þarf að reyna að bæta kaupmátt lágra launa á Íslandi. Ég hef oft heyrt hæstv. félmrh. ræða þau mál og segja hve nauðsynlegt honum þyki að gera þar bragarbót á. Stöðugleiki sem bindur launafólkið eða bindur þessar stéttir getur varla verið til góðs. Í sinni ályktun leiðir Vinnuveitendasambandið hugann ekki mikið að þessu, en þeim mun meira að því hvernig hægt er að koma böndum og fjötrum á þetta fólk með löggjöf. Hér segir m.a. í ályktun framkvæmdastjórnar VSÍ frá 13. febrúar, með leyfi forseta: ,,Vinnulöggjöfin er mikilvægur þáttur í starfsumhverfi fyrirtækjanna og hefur áhrif á það hversu áhugavert er að fjárfesta í atvinnurekstri hér á landi. Erlenda fjárfesta þarf að laða til Íslands og til þess þarf að skapa hliðstætt rekstraröryggi og annars staðar býðst, m.a. með sanngjörnum reglum um samskipti á vinnumarkaði. Sömu þörf fyrir stöðugleika hafa öll innlend fyrirtæki sem búa við vaxandi alþjóðlega samkeppni og því hefur VSÍ lagt höfuðáherslu á samstarf við verkalýðshreyfingu um úrbætur. En úr því að verkalýðshreyfingin hafnar samkomulagi um nauðsynlegustu breytingar á þeim lögum sem gilda um samskipti launþega og vinnuveitenda hljóta stjórnvöld ein að axla ábyrgð á því að skapa eðlilegan ramma um þessi mikilvægu samskipti.`` Þar sem verkalýðshreyfingunni hefur þótt gengið of langt, að vinnuveitendur hafi gengið of langt í að setja fram tillögur um að skerða réttindi hennar, er ríkisstjórnin hvött til að ganga fram fyrir skjöldu og setja lög þar að lútandi. En það eru fleiri sem hafa ályktað. Þannig ályktaði stjórn Vinnumálasambandsins 22. febrúar í sömu veru. Hér segir m.a. í ályktun stjórnar Vinnumálasambandsins, með leyfi forseta: ,,Þótt rétt og sjálfsagt hafi verið að gefa heildarsamtökum á vinnumarkaðinum kost á því að hafa áhrif á breytingar á samskiptareglunum, er það Alþingi sem ber að setja samfélaginu samskiptareglur og ríkisstjórninni ber að hafa frumkvæði samkvæmt stjórnarsáttmála.`` Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasambandið gera kröfu til ríkisstjórnarinnar um að lög verði sett sem verkalýðshreyfingin er ekki tilbúin til að sætta sig við. Reyndar segir meira í þessari ályktun stjórnar Vinnumálasambandsins. Þar segir m.a.: ,,Stjórn Vinnumálasambandsins fagnar fram komnum drögum að breytingum á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það er löngu tímabært að afnema sérréttindi þeirra.`` Síðan eru þau talin upp, t.d. orlofsrétturinn, sérréttindi varðandi sumarfrí. Og hér segir að lokum: ,,Stjórnin væntir þess að ríkisstjórnin og Alþingi standi fast á að ná þessum breytingum fram.`` Það er um að stytta sumarfríið hjá opinberum starfsmönnum. Er verið að tala fyrir hönd kaupfélaganna í landinu? Er verið að álykta fyrir hönd kaupfélaganna í landinu? Reyndar er meira sem þarna er sagt, með leyfi forseta: ,,Hækkun launa opinberra starfsmanna umfram aðra og umfram bættan árangur í starfi bitnar á öðrum landsmönnum í meiri skattheimtu og er því öllum viðkomandi.`` Póstmenn munu hafa náð nokkrum árangri í síðustu kjarasamningum. Er verið að vísa sérstaklega til þeirra? Okkur er spurn. Er þarna verið að álykta fyrir hönd kaupfélaganna í landinu? Þetta eru mjög undarlegar aðfarir og mjög undarlegur málflutningur af hálfu Vinnumálasambandsins að þessu leyti. En það er margt í þessum frumvörpum sem gefur tilefni til að ætla að það sé annað og meira sem vakir fyrir Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasamandinu og ríkisstjórninni þótt ég hafi alltaf haft miklar efasemdir um að það hafi sérstaklega vakað fyrir hæstv. félmrh. Ég er hins vegar hræddur um að hann sé að setja fram tillögur að lagabreytingum sem þjóni þeim sem vilja ganga lengra og í aðrar áttir en hann hefur löngum viljað gera. Í ályktun framkvæmdastjórnar VSÍ um vinnulöggjöfina frá 13. febrúar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Loks kann að vera tímabært að kveða skýrt á um rétt starfsmanna einstakra fyrirtækja og stjórnenda þeirra til að semja sjálfir um kaup og kjör án milligöngu samtaka atvinnurekenda og launþega. Einkaréttur stéttarfélaga til gerðar kjarasamninga verði þannig takmarkaður.`` Nú er það ekki svo að Vinnuveitendasambandið hafi beinlínis verið að hvetja til þessa í gerð áfangaskýrslunnar eða svona almennt í sínum málflutningi í tengslum við þetta mál, þótt þetta hafi alltaf kraumað undir. Við höfum heyrt menn halda þessum sjónarmiðum fram, m.a. hv. þm. Pétur Blöndal í umræðunni í gær um rétt hins sjálfstæða manns til að semja einn og óstuddur utan stéttarfélaga. En þarna getur að líta sjónarmið sem ganga í þá átt að það eigi að láta verkalýðshreyfinguna víkja, félagslega samninga víkja, fyrir einstaklingsbundnum samningum. Í frv. eru ákvæði sem eru svolítið sérstök og gefa tilefni til að tengja við þessar hugrenningar. Hér segir t.d. í 3. gr. frv. um að við 8. gr. laganna bætist eftirfarandi málsgrein: ,,Ófélagsbundnir atvinnurekendur og launamenn utan stéttarfélaga bera einir ábyrgð á samningsrofum af sinni hálfu. Nú er ekki sýnt fram á aðild samningsaðila að aðgerðum sem jafna má til vinnustöðvunar og ber félagsmaður þá sjálfur ábyrgð á þátttöku sinni í þeim.`` Hér er rætt sérstaklega um ófélagsbundið fólk, hvernig staðið skuli að málum gagnvart því. Þá erum við komin inn í allar þessar tengingar. Við höfum haldið því fram, mörg okkar sem höfum fjallað um frumvörp ríkisstjórnarinnar, að það sem er að gerast núna sé tilraun af hálfu stjórnvalda til að veikja verkalýðshreyfinguna, til að flytja völdin til í þjóðfélaginu, til að draga úr mikilvægi félagslegra samninga og auðvelda fólki að standa utan félaga. Það á að njóta afraksturs og árangurs af starfi verkalýðshreyfingarinnar, en standa fyrir utan félögin. 
             Hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson spyr: Eiga þeir ekki að geta staðið utan verkalýðsfélaganna sem vilja? Þannig hefur málið iðulega verið lagt upp, þ.e. að þetta sé spurning um mannréttindi, að menn eigi að geta valið um það hvort þeir standa innan félags eða utan. Þannig leggja margir upp í för með þessa hugsun sem mannréttindakröfu. En gera þeir sér grein fyrir því að það sem lagt er upp með sem mannréttindi getur auðveldlega snúist í andhverfu sína? Það hefur gerst víða um heim, í Bretlandi og í Bandaríkjunum, sérstaklega í miklu atvinnuleysi. Atvinnurekandinn sem stendur gagnvart einstaklingnum segir þegar leitað er til hans um vinnu: Ég skal ráða þig í vinnu með einu skilyrði þó. Að þú standir utan verkalýðsfélaga. Það sem lagt er upp með sem mannréttindakröfu getur með öðrum orðum hæglega snúist upp í fjötra gagnvart launamönnunum. Þetta er það kerfi sem frjálshyggjumenn hafa reynt að koma á. Þetta er Nýja-Sjálandsleiðin, þetta er breska Thatcher-leiðin, en ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að þetta sé Páls Péturssonar-leiðin, hæstv. ráðherra Í þessum lagafrumvörpum eru ákvæði sem því miður gefa tilefni til að ætla að það sé verið að fara út á þessa braut. Menn hafa í þessari umræðu farið út í einstaka efnisþætti frv. og mun ég að sjálfsögðu gera það þegar þessi mál koma til umræðu í haust eftir ítarlegar viðræður innan verkalýðshreyfingar og á milli viðkomandi aðila. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra muni taka þetta mál út úr þeim farvegi sem það er nú og freista þess að ná betri og víðtækari sátt um þessi efni. Það eru og hafa verið í gangi viðræður milli aðila á vinnumarkaði. Vilji er fyrir hendi, það kemur fram í þeim ályktunum sem ég hef lesið upp, vilji af hálfu Alþýðusambandsins og vilji af hálfu annarra samtaka til að ganga til slíkra viðræðna og ræða jafnframt ýmsa þætti sem ég held að við mörg gætum fallist á að séu til bóta. Eigi að reyna að finna leiðir til að gera kjarasamningaviðræður markvissari en nú er á að gera það á öðrum grunni og af fúsum og frjálsum vilja. Það er tvennt í þessu engu að síður af efnisþáttum sem mig langar til að víkja lítillega að. Það er annars vegar spurningin um atkvæðagreiðslur og hins vegar spurningin um miðstýringu og völd sáttasemjara. Nú er það svo að sáttasemjari hefur samkvæmt gildandi lögum umtalsverð völd. Hann getur t.d. látið fara fram atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu og hann getur látið telja upp úr einum potti þannig að sumt af þessu í frv. er ekki nýtt. En það sem er nýtt er að sáttasemjari getur núna með lögþvingaðri viðræðuáætlun kallað alla að samningaborðinu. Hann getur kallað allan vinnumarkaðinn að samningaborðinu í einu, líka þá sem ekki hyggjast ganga til samninga eða vilja ekki ganga til samninga eða eru að ráða sínum ráðum. Eftir að búið er að lögbinda viðræðuáætlun, það eiga allir að gera viðræðuáætlun áður en samningar renna út, getur hann kallað allan vinnumarkaðinn að borði sínu og þar með er hann kominn með völd í hendur til að láta eina og sömu tillöguna ganga yfir allan markaðinn. Þótt það geti verið kostur í sumum tilvikum að menn semji allir saman í stórum samflotum, t.d. ef menn ætla að ná fram tilteknum markmiðum og um þau er sátt, þá gengur ekki að það sé lögþvingað með þessum hætti. Þetta verður að gerast af fúsum og frjálsum vilja. Stóra breytingin núna er að það er hægt að kalla alla launamenn jafnvel gegn vilja þeirra að samningaborðinu og láta þá síðan greiða atkvæði um eina og sömu tillöguna. Nú eru það tveir pottar sem talið er upp úr, ekki eins og var í fyrri hugmyndum að telja upp úr einum potti, en engu að síður er hægt að láta allan vinnumarkaðinn greiða atkvæði um eina tillögu og það gæti verið mjög erfitt að fella slíka tillögu. Þetta er of mikil lögþvingun, of mikil miðstýring og það kemur fram í öllum ályktununum sem ég var að vitna í áðan að menn telja þetta óaðgengilegt. Víkjum þá lítillega að atkvæðagreiðslum. Nú er ég því að sjálfsögðu fylgjandi að lýðræðið sé eflt og virkni sé sem mest í öllum félagsskap. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að svo sé. Það finnst verkalýðsfélögunum að sjálfsögðu líka. Ég vitnaði áðan í ályktanir frá Alþýðusambandinu sem ganga í þá veru að menn vilji setja sérreglur um þessi efni. En þarna á löggjafinn ekki að koma inn í, ekki fremur en að löggjafinn eigi að hlutast til um það nákvæmlega hvernig t.d. Framsfl. skipar sínum málum á flokksþingi sínu. Það á ekki að þvinga þessa hluti fram með einhverri miðstýrðri skipun eins og hér er verið að gera. Síðan er annað. Við skulum hugleiða að þessir hlutir byggja líka á hefðum. Við skulum taka dæmi um það þegar Verkamannafélagið Dagsbrún aflar verkfallsheimildar sem verður núna samkvæmt þessum lögum mjög takmörkuð. Ekki yrði um verkfallsheimild að ræða. Það yrði greitt atkvæði um verkfall, ekki verkfallsheimild, sem unnt yrði að fresta að tæki gildi í 14 daga eða 14 sólarhringa samfleytt. Sá máti sem Verkamannafélagið Dagsbrún hefur haft á að kalla saman fjölmenna fundi í Bíóborginni, eins og við þekkjum öll, yrði úr sögunni. Það er verið að taka úr þessu allt blóð og tilfinningar og setja þetta inn í dauðari farveg en verið hefur. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvað er það sem vakir fyrir ríkisstjórninni og hvað er það sem vakir fyrir atvinnurekendum sem vilja breyta þessum hlutum? Er það umhyggja fyrir verkalýðshreyfingunni? Er það umhyggja fyrir launafólki? Er það umhyggja fyrir Dagsbrúnarmanninum? Að sjálfsögðu vitum við öll að það er ekki það. Það er verið að setja lög og reglur sem takmarka möguleika fólks og þetta er mjög svipað því sem gerðist á sínum tíma þegar Margrét Thatcher komst til valda í Bretlandi undir lok 8. áratugarins, þá voru þetta hennar fyrstu verk, ríkisstjórnar hennar. Og fyrsta verk Ný-sjálensku frjálshyggjumannanna þegar þeir tóku til hendinni á sínum tíma var að leita leiða til að veikja lýðræðislega réttindabaráttu. Hæstv. forseti. Ég verð að ljúka máli mínu. Ég get sem betur fer komið aftur í ræðustól síðar í dag og mun að sjálfsögðu nýta mér það. Þessi mál eru engan veginn útrædd af minni hálfu.

Herra forseti. Ég nota mér þetta form til þess að beina spurningum til hv. síðasta ræðumanns. Mér fannst hann fjalla mjög málefnalega um það frv. sem liggur fyrir og er til umræðu. Þar sem mér er kunnugt um að þingmaðurinn sat í nefnd sem fjallaði um málið finnst mér fyllsta ástæða til að spyrja hvort hv. þm. hafi reynt að gera sér grein fyrir því hversu langt var í land með að svo ásættanleg niðurstaða næðist að málið gæti farið í þinglega umfjöllun. Ég las úr máli hv. þm. að ýmislegt af því sem hér er á ferðinni sé til bóta. En mér heyrist að það sé hörð gagnrýni á málsmeðferð hæstv. félmrh., að hrifsa málið svona úr umfjöllun. Þess vegna langar mig að biðja um örlitla skýringu á því sem ég hef verið að velta fyrir mér undir þessari ræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. þessa fyrirspurn sem er grundvallarspurning vegna þess að þetta mál snýst fyrst og fremst um aðferðir og leiðir til að ná markmiðunum. Það er munurinn á milli þeirra annars vegar sem vilja vinna hlutina í anda þess að framkvæmt sé af fúsum og frjálsum vilja og hinna sem vilja hafa lögþvingun og hlekki á fólki. Eins og ég gat um í ræðu minni áðan, eru þessi vinnubrögð og það sem hér er að gerast, gert samkvæmt kröfu atvinnurekenda. Þetta er gert samkvæmt kröfu Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins eins og kemur berlega fram í þeim ályktunum sem ég vitnaði í. Ég held hins vegar að ýmsum þeim bestu markmiðum sem menn hafa verið að ræða um sé hægt að ná af fúsum og frjálsum vilja. Ef menn hafa viljann til að ganga til samninga, er hægt að ná þeim fram. Ef menn skoða þessar ályktanir sem fram hafa komið frá samtökum launafólks, er viljinn þar fyrir hendi til þess að efla og bæta vinnubrögðin, hann skortir ekki. Þann vilja hefur því miður skort frá atvinnurekendum og hjá þeirri ríkisstjórn sem vill fara að þeirra ráðum en ekki hinna.

Herra forseti. Því frv. sem hér er til umræðu má skipta í tvennt. Það er í fyrsta lagi málsmeðferðin eða aðferðafræðin sem þetta mál hefur fengið. Eins og fram hefur komið var starfandi nefnd aðila vinnumarkaðarins sem fjallaði um tiltekna efnisþætti sem lutu að þeim ramma sem er um stéttarfélög og vinnudeilur. Samkvæmt öllum þeim upplýsingum sem hafa borist af starfi þeirrar nefndar var ljóst að málin voru þar í góðum farvegi og menn áttu von á því að niðurstaða fengist. Það er auðvitað tvennt sem var þar til skoðunar, annars vegar efnisatriðin í nýjum samskiptareglum og hins vegar formið á þeim samskiptum. Herra forseti. Ég sé að hæstv. félmrh. hefur brugðið sér frá. Ég óska eftir því að gerðar verði ráðstafanir til að fá hann hingað í salinn.

Forseti mun gera það.

Ég mun þá gera hlé á máli mínu þar til hæstv. ráðherra er kominn í þingsalinn.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að sýna biðlund, en mundi kannski trufla hv. þm. og ræðumann með því að lesa útbýtingu á meðan beðið er eftir hæstv. félmrh.

Það er í góðu lagi.

Ég fagna því að hæstv. ráðherra er kominn í salinn. Við reyndum að nýta aðeins tímann á meðan. Ég nefndi áðan að málin voru í skoðun í þessari nefnd en þar var um tvíþætt ágreiningsatriði að ræða. Í fyrsta lagi var ekki fengin niðurstaða um efnisatriðin og í öðru lagi var það álitamál hvort lögfesta ætti samskiptreglur á vinnumarkaði. Aðalatriðið í þessari umræðu er að við erum að taka til endurskoðunar 60 ára gömul lög og þessi lög hafa verið varin breytingum nær allan þann tíma. Er það vegna þess að lagasetningin upprunalega var svo góð? Ég efast um að svo sé. Ástæðan er miklu fremur sú að menn eru mjög hræddir við breytingar á þessari löggjöf vegna þess hve viðkvæm hún er í öllum samskiptum verkalýðsfélaga og vinnuveitenda. Sagan kennir okkur að á þessari öld hafa verið mjög harðvítug átök milli vinnuveitenda og verkalýðsfélaga og löggjöfin var á sínum tíma mikið ágreiningsefni eins og ég mun koma að síðar. En breytingar á henni eru það viðkvæmar, sérstaklega innan verkalýðshreyfingarinnar, að þar verður að fara af gætni. Þetta frv., hæstv. félmrh., er mjög vont vegna þess að það stofnar í hættu nauðsynlegum endurbótum á leikreglum okkar á vinnumarkaði. Málið var sett að ástæðulausu í uppnám. Það var engin ástæða af hálfu ríkisstjórnarinnar, herra forseti. Það lá fyrir að vinna var í gangi og henni miðaði vel áfram. Auðvitað geta menn alltaf kvartað yfir því að hún hefði mátt ganga betur, en menn höfðu sest niður og voru að ræða mjög marga af þeim þáttum sem síðan kemur fram sem niðurstaða í þessu frv. Þess vegna ber að taka þetta frv. út af borðinu. Ríkisstjórnin gerði best í því að draga frv. til baka og leyfa aðilum vinnumarkaðarins að fjalla nánar um þau efnisatriði sem þar eru til umræðu. Það má segja að það versta varðandi þetta frv. sé með hvaða hætti það kemur fram og að það skuli vera með lagasetningu settar leikreglur án nauðsynlegs samráðs við viðkomandi aðila. Það hefur verið farið ágætlega yfir þennan þátt í umræðunni og ég vitna þar til ræðu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur í gær. Það hafa einnig verið færð fyrir því rök að hugsanlega stangist frv. á við alþjóðasamninga og íslensk lög. Það segir sig náttúrlega sjálft að það gengur ekki að setja fram frv. sem felur í sér hugsanleg lögbrot á alþjóðlegum samningum varðandi leikreglur á almennum vinnumarkaði. Hitt sem þarf að skoða varðandi þennan málaflokk, fyrir utan þessa formlegu aðkomu og yfirleitt hvort setja eigi lög, eru efnisatriði frv. Að hve miklu leyti þau geta horft til bóta eða verið til tjóns varðandi samskipti á vinnumarkaði. Það er í sjálfu sér önnur umræða sem ég mun fara í hér þó svo að farvegurinn hefði átt að vera annar. Ég vil í upphafi geta þess varðandi 1. gr. frv., þar sem kveðið er á um vinnustaðarfélög, að ég styð þessa grein, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Starfsmönnum fyrirtækis, þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 250 starfsmenn, er þó heimilt að stofna þar stéttarfélag, enda séu að lágmarki 3 / 4 þeirra félagsmenn. Fer það þá eitt stéttarfélaga með samningsumboð fyrir starfsmenn.`` Auðvitað þarf að skoða orðalagið betur, bæði fjöldann og með hvaða hætti aðlögun ætti að vera að þessu ákvæði, en ég vek fyrst athygli á því að hér er um heimildarákvæði að ræða. Það er þá frjálst val í nokkrum fyrirtækjum hérlendis hvort menn kjósi að haga samningsmálum sínum með þessum hætti. Ég mun koma betur að vinnustaðarmálinu síðar. Önnur ákvæði í frv. lúta að því að setja upp girðingar við boðun verkfalls eða vinnustöðvunar, þ.e. fjalla um að setja upp girðingar og ferli við afgreiðslu kjarasamninga og í þriðja lagi fjalla þau um tiltekna málsmeðferð varðandi miðlunartillögur sem sáttasemjari hefur heimild til að leggja til. Þessar girðingar, sem eru settar upp varðandi afgreiðslu bæði samninga og boðun verkfalls, fela í sér verulegar breytingar frá núgildandi lögum og þeirri venju sem hefur ríkt á þessum vettvangi. Þá er auðvitað fyrsta spurningin: Er yfirleitt rétt að kveða skýrar á um boðun vinnustöðvunar og afgreiðslu samninga í almennri atkvæðagreiðslu? Horfir slíkt fyrirkomulag til bóta miðað við núverandi fyrirkomulag sem felst í því að félagsfundur samþykkir yfirleitt heimild til stjórnar og trúnaðarmannaráðs varðandi vinnustöðvanir, samningar samþykktir á félagsfundum en ekki tilgreind lágmarksþátttaka? Mín skoðun er sú að það gæti horft til bóta að setja ferli sem tryggir betri aðkomu einstakra launþega og þá vinnuveitenda eða atvinnurekenda, þ.e. einstakra fyrirtækja, varðandi þennan þátt, þ.e. boðun vinnustöðvunar og afgreiðslu samninga. Ég held að slík umræða um þann þátt sé nauðsynleg. Hún hefur einnig farið fram í því nefndarstarfi sem vikið var að þó að ekki væri komin sú formfesting á þá útfærslu sem er í frv. Ég bendi einnig á að varðandi kjarasamninga opinberra starfsmanna eru að nokkru leyti slíkar girðingar, sem ég kýs að kalla svo. Við getum lýst þessu líka með því að gert er ráð fyrir ákveðnu þátttökuferli einstakra launþega varðandi afgreiðslu mála. Hér er hins vegar lagt upp með að það þurfi að vera lágmarksþátttaka varðandi samninga, 20% þátttaka. Ef um hlutastarfsmenn er að ræða þá er það þriðjungur og ef póstafgreiðsla er viðhöfð þá er ekki gert ráð fyrir neinni lágmarksþátttöku. Vinnustöðvun, þá er gert ráð fyrir 20% þátttöku þannig að 10% geta kveðið upp úr um það. Hér eru settar ákveðnar tölur inn í frv. og mér finnst að það þurfi að skoða mun betur hvort þær girðingar séu of háar sem þar eru settar. Ég bendi hins vegar á að varðandi vinnustöðvunina eru þarna sett lægri mörk heldur en eru á opinberum vinnumarkaði. Þær girðingar hafa hins vegar verið taldar býsna háar. Þetta er hins vegar allt spurning um það hvaða sátt menn gætu fundið í þessari útfærslu ef menn vilja á annað borð hafa ferlið með þeim hætti að kveðið sé á um þetta í slíkum atkvæðagreiðslum. Varðandi miðlunartillögu, þá eru ákvæði í frv. um störf sáttasemjara og gert er ráð fyrir viðræðuáætlun svo og miðlunartillögu. Afgreiðsla miðlunartillögu þarf líka að hljóta tiltekinn atkvæðafjölda og þar eru sett upp ansi ströng skilyrði þannig að í praxís verður varla hægt að búa við það í þessu formi ef menn huga að lögfestingu málsins með þeim hætti sem ég tel ekki vera æskilega. Þess er hins vegar að geta að í grg. frv. er töluvert vitnað til fyrirkomulags í Danmörku. Þar er fyrirkomulagið þannig að aðilar vinnumarkaðarins hafa að langmestu leyti möguleika á því að ráða málum sínum sjálfir án þess að löggjöfin sé að koma að þeim þætti eins og hér er gert ráð fyrir. Vitaskuld eru aðrar hefðir í öðrum löndum um þennan þátt en það ber hins vegar að fara varlega í breytingar á þessum málaflokki. Herra forseti. Ég sé að hæstv. félmrh. hefur ekki stoppað lengi við í salnum.

Hann er hér.

Hann er þarna, fyrirgefið, ég sá hann ekki. Ég veit að hann hlustar með athygli héðan úr hliðarsal en ég tel nauðsynlegt að hann gefi gaum að þessari umræðu bæði hjá mér og öðrum þingmönnum eins og hann hefur reyndar gert í þessari umræðu. Það er eitt sem er grundvallaratriði varðandi þessa umfjöllun, og kemur m.a. fram í því nál. sem vinnuhópurinn vann að, að það eru til tveir skólar uppi um skipulag á vinnumarkaði, þ.e. að gefa einstaklingum meira ráðrúm í kjarasamningsgerðinni, og þá á þann hátt að almenna reglan sé að um einstaklingsbundna launasamninga sé að ræða. Svo er það hin aðferðafræðin sem miðar að því að samningar séu í höndum skipulagðra samtaka launafólks. Fyrri leiðin hefur oft verið kennd við Nýja-Sjáland sem er að hluta til rétt en þetta fyrirkomulag, um einstaklingsbundna launasamninga sem meginkerfi, þekkist víðar. Hins vegar er okkar hefð öll á þann hátt að skipulögð samtök launafólks mæti skipulögðum samtökum vinnuveitenda og það er hin evrópska þróun á þessum vettvangi. Þetta er afdráttarlaust í frv. í samræmi við okkar hefð og í sjálfu sér er enginn ágreiningur held ég um það meðal stjórnmálaflokka hér að það eigi að fara síðari leiðina, þ.e. að launþegar eigi að hafa þann rétt að skipuleggja sig og fara með samningsrétt og það séu skipulögð samtök sem koma að samningum um kaup og kjör. Nú er það hins vegar svo að heyrst hefur andstæð skoðun varðandi þennan þátt sem hefur komið sterklega fram hjá talsmönnum Vinnuveitendasambandsins sem vilja brjóta niður þennan samningamátt eða samtakamátt launafólks og fara yfir í kerfi einstaklingsbundinna launasamninga og gefa þeim meira vægi bæði hvað varðar löggjöf og praxís. Það er ekki beint kveðið á um nálgun að þeirri leið í frv. og að mínu mati kemur ekki til greina að viðhafa slíkan ramma um kjarasamninga hér á landi. Hins vegar liggur andi frv. nokkuð ljós fyrir. Andinn stefnir í þá átt sem ég var að lýsa. Vinnuveitendur hafa kveðið upp úr um sína stefnumörkun varðandi þennan þátt. Þeir vilja helst mæta miðstýrðir sundurlausum hópi launþega á vinnumarkaði. Þetta kom einnig skýrt fram í umræðunni í gær þegar hv. þm. Pétur Blöndal lýsti framtíðarsýn sinni um vinnumarkaðsmál. Það er þessi andi frv., tilurð frv., framlagning og öll sú umræða sem hefur verið undanfarnar viku, sem ekki einungis endurspeglast í frv. heldur einnig í frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, það er þessi pólitíska stefna sem endurspeglast í starfi ríkisstjórnarinnar sem ég er að mæla gegn. Það er hin pólitíska stefna ríkisstjórnarinnar, sem ég er andvígur, sem kemur fram hér í átökum ríkisvaldsins núna við nær alla launþega landsins. Það er ekki nóg með að öllu sé hleypt í uppnám sem viðvíkur opinberum starfsmönnum heldur er einnig lagt til atlögu við stéttarfélögin á almenna vinnumarkaðnum og þá fyrst og fremst í ljósi þess að kjarasamningar verða lausir um næstu áramót og menn vilja tryggja betri vopn fyrir vinnuveitendur í því ferli. Það er þessi hugsunarháttur sem mér finnst vera ámælisverður við framlagningu frv. Hugsunarhátturinn kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart, þetta endurspeglar hins vegar ágætlega stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar sem er borin hér fram af hæstv. félmrh. Hefur hann vafalítið einhvern tímann verið í betri vist heldur en nú um stundir. Varðandi þann þátt í frv. sem viðvíkur sáttasemjara þá er gert ráð fyrir viðræðuáætlun, og ég vil geta þess að það var mál sem var rætt ítarlega í starfshópnum, og þar lagt til samhljóða að sett yrði upp eitthvert slíkt ferli. Hins vegar eru í frv. sjálfu hlutir sem eru ekki góðir og kippa að hluta til baka hugmyndinni á bak við viðræðuáætlunina og það eru einkum tvö atriði. Í fyrsta lagi er hægt að semja sig undan tengitillögu og í öðru lagi er hægt að tengja saman mjög óskylda kjarasamninga til að loka dæmi á heildarvettvangi. Þetta finnst mér orka mjög tvímælis því að ef við ættum að reyna að ná fram endurbótum á því ferli sem varðar samninga hér á landi, þá á það að vera að reyna að draga úr miðstýringu, auka ákvörðunarrétt einstakra launþega og fyrirtækja í því ferli og gefa mönnum betri kost á því að koma að svo veigamiklu máli sem samningar um kaup og kjör eru. Einnig er í frv. gert ráð fyrir mjög miklu valdi sáttasemjara. Ég held að það verði menn að skoða ívið betur en gert er í frv., hvort þarna sé ekki farið um of. Ég nefndi erfiðleikana við það að nálgast breytingar á þessari löggjöf og við verðum líka að ræða það aðeins. Maður getur spurt sig: Er löggjöf ,,einkaeign``, þeirra aðila sem hún fjallar um? Þessum lögum hefur ekki verið breytt í 60 ár af þeim ástæðum sem ég rakti áðan. Þetta eru viðkvæm mál og þess vegna er svo mikið atriði, ef menn vilja breyta samskiptareglum, að það sé gert þannig í fyrsta lagi að þeir aðilar sem málið varðar komi að því og í öðru lagi að ef um það næst samkomulag að láta samskiptareglur gilda án þess að um lagasetningu verði að ræða. Ef menn kjósa svo að settur sé rammi um eitthvert tiltekið ferli, þá á löggjafinn vitaskuld að skoða það gaumgæfilega. Vinnulöggjöf er ekki einkamál vinnuveitanda eða verkalýðs- og stéttarfélags. Þetta er mál sem kemur öllum landsmönnum við og mál sem endurspeglar líka mismunandi sjónarmið sem koma fram í stefnu stjórnmálaflokka. Það er með þessa löggjöf eins og margt annað að menn geta haft og eiga að hafa á henni mismunandi skoðanir og takast þá á um hana. En það er engin löggjöf heilög, hvorki þessi löggjöf né önnur. Við eigum alltaf að vera reiðubúin til að endurmeta hlutina ef við teljum að þannig sé hægt að betrumbæta. Nú er ég ekki með þessu að segja að það sé endilega gert í þessu frumvarpi. Öll málsmeðferðin og aðkoman að því er fyrir neðan allar hellur enda hef ég lagt til að frumvarpið verði dregið til baka. Það á hins vegar ekki að hindra okkur í því að taka til umræðu skipulag á vinnumarkaði. Hverju er þar ábótavant? Hvernig getum við gert hluti betur? Ég vil nefna staðreyndir sem eiga að vekja okkur til umhugsunar. Laun hér á landi eru miklu lægri en er í nágrannalöndunum. Við erum með lengri vinnudag en er í nágrannalöndunum. Fólk hérlendis nær sæmilegum lífskjörum með löngum vinnudegi. Það liggur fyrir að við höfum misst fólk til útlanda vegna lágra launa og við erum hér með eina minnstu framleiðni íslenskra fyrirtækja í Evrópu. Við erum mjög léleg í þessum fyrirtækjarekstri sem er hinn aðilinn að þessu samningsferli. Landsframleiðsla á hverja unna klukkustund hér á landi er með því lægsta sem þekkist í Evrópu. Það er sömuleiðis staðreynd að vöxtur þjóðarframleiðslu, vöxtur verðmætasköpunar hér á landi hefur meira og minna staðið í stað undanfarin ár. Á flestum alþjóðlegum mælikvörðum innan OECD, og það eru yfirleitt tekin 21--24 ríki, og erum við yfirleitt í 16., 17. og 18. sæti. Við erum mjög neðarlega hvað varðar kjör launafólks miðað við önnur lönd. Það er fjölmargt að í okkar þjóðfélagi sem við höfum tekist á um við ríkisstjórnina á öðrum vettvangi, hvort sem það viðvíkur stjórnarstefnu í ríkisfjármálum eða á öðrum sviðum. Án þess að ég sé í sjálfu sér að úttala mig nákvæmlega um það, þá er sú skoðun þekkt að það séu einir fjórir þættir sem þurfa endurbóta við. Þetta eru fjórir þættir sem Þorvaldur Gylfason prófessor hefur stundum dregið fram. Hann segir að ein af ástæðunum fyrir því hvað við erum orðin aftarlega á merinni sé skipulag okkar varðandi nýtingu sjávarfangs, þ.e. skipulag veiðanna. Það tengist umræðu um veiðileyfagjald o.fl. Það er í öðru lagi hvað ríkisvaldið er mikill þátttakandi á fjármagnsmarkaði þar sem viðgengst óhæf stjórnun að hluta til og óhagkvæmni. Það þriðja sem hann hefur nefnt er skipulag á vinnumarkaði, en hann gerir reyndar minna úr því en hinum þáttunum. Í fjórða lagi er það skipulag landbúnaðarmála. Vitaskuld eru þetta þættir sem við eigum að hugleiða. Við eigum að hugleiða af hverju laun eru hér lág. Af hverju erum við að dragast aftur úr? Ég ætla ekki að fara í almenna efnahagsumræðu um þetta mál en við eigum að spyrja okkur: Er eitthvað í skipulagi vinnumarkaðarins sem gerir það að verkum að við drögumst hratt aftur úr öðrum þjóðum? Ég er ekki frá því að svo sé. Það er ýmislegt þar sem betur má fara. Það má einmitt vísa í vinnuhópinn sem var að vinna að þessum málum. Þar er m.a. sagt að viðræðuáætlun skuli koma til og sett upp ferli varðandi samninga. Við höfum oft búið við erfiðleika í samskiptum á vinnumarkaði og það hefur ekki skilað okkur mjög miklu. Þessi hugmyndafræði finnur sér svo aftur stað í frv. Það er sömuleiðis gert skýrara varðandi samningsumboð og þess háttar hluti. Það var rætt um það í vinnuhópnum. Vinnuhópurinn fjallaði aðeins lítillega um rétt launafólks til að skipuleggja sig í stéttarfélög á vinnustað en gerir enga tillögu um það efni. Það hefur komið fram opinberlega að það er lagst gegn þeim þætti, a.m.k. vilja menn sjá betri útfærslu á þeim þáttum. Einn af stóru þáttunum í frv. viðkemur eins og ég nefndi boðun verkfalls og afgreiðslu samninga. Vinnuhópurinn var ekki kominn með neinar mótaðar tillögur á því sviði. Ég geri hins vegar ráð fyrir að menn hafi verið að fjalla um þann þátt þegar frumhlaup hæstv. félmrh. var það að leggja frv. fram eins og hann gerði. Það versta við allt þetta mál er e.t.v. að það kemur hugsanlega í veg fyrir að menn nái saman um skynsamlegar breytingar, skapar úlfúð þegar kemur að næstu kjarasamningum, úlfúð milli ríkisvalds og launþega, bullandi ágreining í þjóðfélaginu um þátt löggjafans í þessu og gerir það að verkum að kjarasamningar verða vafalítið mjög erfiðir í næstu samningum. Það vantar hins vegar mjög margt í þetta frv. Það vantar meiri hugsun í frv. Það vantar t.d. betri ákvæði um það að taka á miðstýringu vinnuveitendamegin. Þróun undanfarinna ára, við skulum segja síðustu fimm til tíu ára, á vinnuveitendahliðinni hefur verið öll í þá átt að auka miðstýringu stórkostlega. Þessi miðstýring kemur m.a. fram í því að það er orðið útilokað að gera samninga þó svo það séu líka til landssambönd. Það er starfað eftir starfsgreinum innan Vinnuveitendasambandsins. Samningsumboðið er hins vegar alltaf falið miðstýrðri hreyfingu, þ.e. Vinnuveitendasambandinu, skrifstofu Vinnuveitendasambandsins. Og meira að segja þegar kemur að sérkjaraviðræðum einstakra stéttarfélaga, þá mæta vinnuveitendur alltaf með það að fela starfsmönnum sínum í Garðastræti samningsgerð. Þetta tel ég vera slæma þróun og það hefði þurft að bregðast við henni í nýjum leikreglum á vinnumarkaði vegna þess að það er einnig áhyggjuefni að við erum ekki einungis að tala um miðstýringu vinnuveitendamegin hvað varðar samninga um kaup og kjör heldur á fjölmörgum öðrum þáttum. Það er miðstýring í fjármagni. Þetta eru ekki mörg fyrirtæki eða aðilar vinnuveitendamegin. Ætli það séu ekki svona 30--40 manns ef maður telur upp einstaklingana sem fara með allt vald vinnuveitendamegin, bæði hvað viðvíkur samningum um kaup og kjör og einnig ýmsum fjárhagslegum áhrifum í gegnum þau fyrirtæki sem starfa á markaði. Þessi stefna í átt til miðstýringar af hálfu vinnuveitenda er vitaskuld launþegum ekki hagkvæm. Og þó svo menn segi að verkalýðshreyfingin sé miðstýrð, sem hún er að nokkru leyti, sérstaklega í hinum stóru samflotum þar sem menn þó gera það af fúsum og frjálsum vilja, þá er miðstýringin launþegamegin miklu minni en nokkurn tíma vinnuveitendamegin. Það sem ég tel ámælisvert í frv. er að þar er engin hugsun um að reyna að brjóta þessa miðstýringu vinnuveitendamegin á bak aftur eða reyna að draga úr henni. Það er auðséð hverra hagsmuna er verið að gæta með frv., með þeim rökstuðningi sem hefur komið fram í þessu máli og með því að taka ekki inn í þetta betri leikreglur varðandi vinnuveitendahliðina. Ég nefni t.d. atkvæðagreiðsluferlið sem á að gilda fyrir báða aðila. Það hefði þurft að skoða vandlega hvort menn hefðu getað dreift því ákvörðunarferli meira en gert er í frv. Má þá t.d. nefna hvort það hefði komið til álita að það væru ekki framkvæmdastjórarnir sem greiddu atkvæði fyrir hönd sinna fyrirtækja heldur ef til vill hluthafarnir. Þá væri verið að færa valdið enn utar í hringinn. Ég teldi það koma mjög til greina. En það er engin umræða um þennan þátt. Umræðan er öll á því að það eigi að hafa vit fyrir verkalýðshreyfingunni og hvernig hún hagar sínum málum. Það er ekki verið að setja neinar skorður á vinnuveitendahliðina. Það er einn þáttur sem ég hefði kosið að hefði verið tekinn upp í þessari umræðu, þ.e. hvort ekki væri ástæða til ef menn eru að gera breytingar að efla atvinnulýðræði t.d. í því formi sem þekkist víða erlendis að starfsmenn fyrirtækja eigi mann í stjórn þeirra. Þetta þekkist mjög víða. Þetta er m.a. í stefnuskrá Þjóðvaka en látum það vera. Hugmyndin er ekki ný. Ég teldi vel koma til greina, sérstaklega í tengslum við hugmyndafræðina um að fara vinnustaðarsamningaleiðina sem ég styð heils hugar, að skoða þann þátt að starfsmenn komi að stjórnun þessara fyrirtækja í meira mæli en gert er. Varðandi vinnustaðarákvæðið sem er í 1. gr. frv. og ég hef lýst yfir stuðningi við, þá á það mál sér forsögu. Fyrir 16 árum flutti þáv. þingmaður, Vilmundur heitinn Gylfason, þetta mál inn í þingsali. Hann gerði það síðast á 105. löggjafarþingi 1982. Þá talaði hann um að það ætti að opna þessa löggjöf á þann hátt að heimila starfsemi vinnustaðarfélaga á vinnustöðum. Hann talaði reyndar um að ef það störfuðu fleiri en 25 launþegar vinnustað þá þyrftu tveir þriðju hlutar þátttakenda að lýsa sig samþykka þessu fyrirkomulagi. Í frv. ríkisstjórnarinnar endurspeglast þessi sama hugsun. Ekki veit ég hvort hæstv. félmrh. hefði órað fyrir þessu fyrir 16 eða 18 árum þegar þessi mál voru fyrst til umræðu. Og það má vera að það hafi ekki heldur hvarflað að Vilmundi Gylfasyni að þessi hugmyndafræði ætti eftir að koma fram í stjfrv. 16 árum síðar, borin fram af hæstv. félmrh. Páli Péturssyni. Ég efast um að nokkurt okkar sem tókum þátt í þessari umræðu á þeim tíma hafi séð fyrir að það mundi gerast svona. En þessu ber að fagna. Ég vil nota tækifærið þegar þetta mál kemur upp að vekja athygli á þeim brautryðjendum sem oft og tíðum tala fyrir daufum eyrum og síðan tekur langan tíma að finna fótfestu fyrir þessum sjónarmiðum og næst kannski ekki fyrr en hálfum öðrum áratug seinna. Ég minni á hina pólitísku baráttu Vilmundar Gylfasonar fyrir verðtryggingu sem fékk síðan rúm í löggjöf rétt fyrir 1980. Ég nefndi hugtakið frjálst fiskverð sem var umdeilt og hann kom með á sínum tíma. Menn lögðust þar margir mjög á móti. Það finnst öllum í dag sjálfsagður hlutur og skilja reyndar ekkert annað hugtak og skilja ekki af hverju það eru deilur um frjálst fiskverð. Ég nefni vinnustaðarsamningana sem er þriðji þátturinn sem fær nú forgöngu eða mjög alvarlega umræðu á þessum vettvangi. Eitt af stóru málunum Vilmundar, bein kosning framkvæmdarvaldsins, er ókomið enn og e.t.v. verðum við að bíða nokkurn tíma þar til það kemur fram í löggjöf eða frv. af hálfu stjórnvalda. En ég er sannfærður um að sú hugmyndafræði mun síðar ná fram að ganga. Ég ætlaði að gera dálítið betur að umtalsefni vinnustaðarfélögin. Ég vil hvetja menn til að kynna sér upphaflegu greinargerðina með frv. Hún var mjög athyglisverð og lýsir miklu betur en í sjálfu sér hefur komið fram í umræðunni hinni sögulegu þróun varðandi breytingar á þessari vinnulöggjöf. Ég hef því miður ekki tíma til að fara ofan í það, en ég vil geta þess varðandi vinnustaðarfyrirkomulagið að auðvitað er þetta breyting á kjarabaráttu. Það er hins vegar ekki verið að rústa neinu. Hér er verið að breyta kjarabaráttu á þann hátt að kjarasamningarnir fara með tilteknum skilyrðum inn í einstök fyrirtæki. Þetta þýðir að launþegar geta nýtt sér góða stöðu einstakra fyrirtækja. Þetta þýðir að ólíkar starfsgreinar koma saman að sinni kjarabaráttu, verkamaður og skrifstofumaður. Og þetta er fyrst og fremst jafnlaunastefna. Þetta er láglaunavernd vegna þess að allir sem hafa komið að atvinnurekstri vita að það er fullt af fyrirtækjasamningum í gangi. En þeir eru allir gagnvart þeim sem betur mega sín í fyrirtækjunum. Stjórarnir eða jafnvel verkstjórar fá að gera fyrirtækjasamning en ekki fólkið á gólfinu, ekki konurnar í láglaunastörfunum eða verkafólkið á lægstu töxtunum. Ég þekki þetta ósköp vel, ég hef starfað um 15 ára skeið í atvinnulífinu og þekki þessa kjarasamninga út og inn, bæði opinbera samninga og neðanjarðarsamninga fyrirtækja. Þetta fyrirkomulag sem hér er varlega verið að opna á, það væru ekki nema 5--6 félög sem þetta ætti við, mun leiða til betri kjara launafólks. Þá vil ég hins vegar sjá fyrirtækin sjálf koma að samningaborðinu, ekki miðstýrt Garðastrætisvald heldur fyrirtækin sjálf sem brjóta þá upp miðstýringuna þeim megin frá. Ég vil benda á að þetta vinnustaðarfyrirkomulag er í stefnu Alþýðusambandsins frá 1958 þótt ekki hafi gengið vel að koma því í framkvæmd. Það var m.a. það sem ég ætlaði að vitna betur til en til þess gefst ekki tækifæri núna. Ég held að menn eigi að taka þessa hugmynd mjög alvarlega og gefa sér betra ráðrúm til að fara ofan í þetta. Það er mikil skynsemi í þeirri útfærslu sem hér er lögð er til og menn eiga að skoða hana mjög alvarlega. Vitaskuld hefðu þessir efnisþættir frv. þurft að koma til nánari skoðunar innan nefndarinnar. Ég hefði kosið að frv. yrði dregið til baka svo mönnum gæfist betra ráðrúm til að tala um þetta á yfirvegaðan hátt og finna út úr því með hvaða hætti menn breyta samskiptareglum þannig að vel fari á. Þessi flumbrugangur varðandi frv. stofnar öllu málinu í hættu. Við eigum að skoða uppstokkun á vinnumarkaði með opnum huga, en það verður vitaskuld aldrei gert nema um það ríki sátt í hvers konar farvegi sú umræða fer fram. Aðgangur ríkisstjórnarinnar að launþegum landsins og öll hennar framkoma endurspeglar miðstýringarstefnu vinnuveitendavaldsins í landinu. Hún skapar ekki raunhæfa möguleika fyrir skipulögð samtök launafólks til að koma að málinu með eðlilegum hætti. Þess vegna, herra forseti, ber að taka þetta frv. út af borðinu.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa undrun minni á ummælum þingmannsins varðandi þau ákvæði sem er að finna í frv. um vinnustaðarfélög. Eitt er það að hafa áhuga á þeirri hugmynd að skipuleggja vinnumarkaðinn í slík félög en annað sú útfærsla sem hér er. Að mínu viti gengur hún þvert á núverandi skipulag verkalýðshreyfingarinnar og mundi raska því verulega. Hér er verið að tala um stofnun nýrra verkalýðsfélaga í fyrirtækjum með 250 starfsmenn eða fleiri og eins og fram kom í gær getur verið þar um að ræða 60 fyrirtæki og 33 ríkisstofnanir. Það er augljóst að ef þessu ákvæði væri fylgt eftir með mörgum vinnustaðarfélögum, skapaði það algerlega nýtt ástand á vinnumarkaðinum. En meginatriðið er það að samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands ríkir félagafrelsi hér á landi. Það er ekkert sem bannar fólki á vinnustöðum að stofna slík félög, en verkalýðshreyfingin hefur kosið að skipuleggja sig með þeim hætti sem raun ber vitni og mætti hún reyndar svo sannarlega taka sitt skipulag til endurskoðunar. En það er hennar að ákveða hvernig skipulagið er og ég spyr hv. þm.: Finnst honum rétt að ríkisvaldið, eða í þessu tilviki núverandi ríkisstjórn, taki af þeim þann rétt með þeim hætti sem hér er verið að gera?

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að vitaskuld er hér um breytingu að ræða. Hér er verið að opna heimild fyrir að skipuleggja launabaráttu á annan hátt. Menn geta svo sem talið hana slæma, en allar breytingar leiða auðvitað til þess að ríkjandi kerfi gildir ekki. Varðandi umræðuna um félagafrelsi bendi ég á að hér er lagt til að heimilt sé í atkvæðagreiðslu þeirra starfsmanna sem viðkoma málinu hvort þeir vilji gera það. Það kemur alveg skýrt fram í frv. Þeim er síðan heimilt að skipuleggja allt sitt mál eins og þeir kjósa. Ég vil hins vegar benda þingmanninum á að þetta tengist umræðunni um forgangsrétt stéttarfélaga sem er í núverandi lögum. Ég vil líka benda þingmanninum á að lesa samþykkt Alþýðusambandsins frá 1958, ef ég man rétt, þar sem þessar línur eru dregnar. Skipulag á vinnustöðum hefur verið rætt mikið innan verkalýðshreyfingarinnar. Það eru skiptar skoðanir um það. Ég er að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að þetta form kjarasamninga og skipulags á vinnumarkaði hafi fjölmarga kosti í för með sér fyrir launþega. Það er sannfæring mín, þótt ég hafi ekki getað farið mjög nákvæmlega tímans vegna yfir það mál. Ég tel að sú útfærsla sem hér er lögð til sé til bóta og í rauninni eina útfærslan sem hægt er að gera varðandi þennan þátt og ég hvet menn til að taka umræðunni með mjög opnum huga. Ef menn sannfærast um að formið geti skilað árangri, eiga menn líka að ganga skrefið alveg til enda. En það er sú umræða sem er í gangi og á að vera í gangi varðandi þessi mál. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það eru fjölmargir með andstæða skoðun á þessum málaflokki, en það eru líka hins vegar fjölmargir sem styðja þessa hugmyndafræði.

Hæstv. forseti. Það sem ég er að velta upp í þessari umræðu er hvort það skipulag sem nú ríkir fari saman við það að komið verði á fót vinnustaðarsamningum og vinnustaðarfélögum. Reyndar eru vinnustaðarsamningar og vinnustaðarfélög tvennt ólíkt. Fer þetta saman? Hvað verður um það kerfi sem fyrir er ef slík félög koma upp? Ég kannast ekki við að þar sem vinnustaðarfélög eru ríkjandi form, eins og ég held að ég fari örugglega rétt með að sé t.d. í Þýskalandi, sé eitthvað meiri jafnlaunastefna eða að verkalýðshreyfingin hafi náð þar meiri árangri. Ég veit ekki betur en að verkalýðshreyfingin, sem hefur byggt á fagskipulagi, fagfélögum eins og þau eru kölluð, sé langsamlega sterkust á Norðurlöndum. Við getum auðvitað fílósóferað um það hvaða form er best á verkalýðsbaráttu og skipulagi verkalýðshreyfingarinnar, en við þurfum líka að taka tillit til þeirra breytinga sem verið er að gera á okkar þjóðfélagi, þ.e. grundvallarbreytinga í nafni aukinnar samkeppni, markaðslögmála og Nýja-Sjálandshagfræðinnar. Þess vegna held ég að við þurfum að standa vörð um verkalýðshreyfinguna og þá sem verst standa að vígi í okkar samfélagi. Þess vegna á að fara varlega í breytingar af þessu tagi. En enn og aftur, það er fyrst og fremst verkalýðshreyfingarinnar, hvort sem þar er um að ræða BHMR eða Alþýðusambandið, að taka ákvörðun um það hvernig þeir haga sínu skipulagi. Það er ekkert í lögum sem bannar fólki að stofna vinnustaðarfélög, það er heimilt. Menn hafa einfaldlega ekki kosið að fara þá leið hér á landi.

Herra forseti. Ég reyni að draga aðeins fram að það á mjög vel við að reyna að fara með kjarasamninga meira út í félögin. Við erum ekki að finna upp hjólið hér á landi. Þetta er þróun sem er að gerast víða erlendis. Það sem ég legg áherslu á er að það gerist með skipulegum hætti. Ég veit að hið miðstýrða fyrirkomulag heldur niðri launum láglaunafólksins. Ég vil benda á að hér er verið að ræða um að menn skipuleggi sig í einu stéttarfélagi á vinnustað sem fer með samningsréttinn gagnvart vinnuveitandanum, ef menn kjósa að gera það. Hér er ekki um neina lögþvingun að ræða. Ég stend aldrei vörð um eitthvert óbreytt kerfi. Ég tek þátt í því að breyta kerfi, alveg sama hvaða kerfi það er, ef ég tel það vera til bóta. Ég tel að með þessari hugmyndafræði sem hér er verið að leggja upp með, og reynsla er fyrir mjög víða annars staðar, sé fyrst og fremst verið að gæta hagsmuna launþega. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ef dregið er úr miðstýringu, hvort sem er á sviði vinnuveitenda eins og ég tala fyrir eða á sviði verkalýðshreyfingarinnar, er vitaskuld verið að minnka völd einhverra. Það að draga úr miðstýringu felst í því. Einhverjir, ég er ekkert að segja að hv. þm. geri það, einhverjir leggjast gegn breytingum í þessa átt vegna þess. Það er mannlegt að gera það. Ég tel hins vegar að í þessu frv. séu dregnar upp röksemdir fyrir þeim, þótt þær hefðu mátt vera ítarlegri. Við þurfum að leita nýrra leiða til að hækka laun fólks og skapa skilyrði til að hægt sé að gera það. Við þurfum að brjótast út úr þessum vítahring. Það er mín bjargfasta skoðun að þetta sé ein leiðin til þess.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umræður sem hér hafa farið fram síðustu mínúturnar að öðru leyti en því að benda á að það hefur verið veruleg tregða hjá Vinnuveitendasambandinu oft og tíðum við að koma á svokölluðum vinnustaðarsamningum vegna þess að þar með hefðu yfirborganirnar orðið að koma upp á borðið og þeir eru á móti því. Það hefur verið aðalástæðan. Þar er því ekki fyrst og fremst við tregðu verkalýðsfélaganna að sakast, heldur engu að síðu tregðu Vinnuveitendasambandsins. Ég þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir ýmislegt sem hann benti á í ræðu sinni sem mér finnst umhugsunarvert, aðallega það sem lýtur að því að setja sambærilegar reglur og gilt hafa hér á vinnumarkaði um stéttarfélögin um atvinnurekendahliðina. Ég held að það sé afar mikilvægt að menn velti því alvarlega fyrir sér, t.d. þessu atkvæðagreiðslufyrirkomulagi sem er í Vinnuveitendasambandinu. Er hugsanlegt að setja reglur um að þar séu að einhverju leyti sambærilegar reglur við það sem gerist hjá verkalýðsfélögunum, t.d. þannig að einstakir hluthafar séu kallaðir til en ekki bara forstjórar fyrirtækjanna eins og þetta er í dag? Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm. Ágúst Einarsson að því í þessu andsvari hvort hann þekki til slíks fyrirkomulags þar sem um er að ræða meira dreifræði á valdi í atvinnurekendasamtökum en menn virðast hafa hugarflug til að velta upp hér. Vandinn í þessu máli er auðvitað sá að kapítalið hefur tilhneigingu til að þjappa sér alltaf saman í einn punkt til að geta beitt sem mestu valdi gegn samtökum launafólks. En látum það vera, ég spyr hann að þessu. Mér fannst líka merkilegt það sem hann nefndi varðandi það í þessu samhengi að það yrði sett í lög að starfsmenn ættu aðild að stjórn fyrirtækja, líka hlutafélaga. Spurningin er hvort það sé ekki mál sem þurfi líka að skoða í tengslum við almennar breytingar á vinnulöggjöfinni, sérstaklega ef menn væru nú að gera það í eðlilegri sátt og samningum við verkalýðshreyfinguna í landinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir andsvar hans eða athugasemdir. Varðandi vinnustaðarfyrirkomulagið er það í reynd Vinnuveitendasambandið sem er á móti því og er strax búið að taka afstöðu gegn því. Ástæðan er mjög skýr. Þetta dregur úr miðstýringu þeirra megin. Þeir vilja það ekki. Það er m.a. þess vegna sem ég tel þetta vera skynsamlegt. Ég tel miðstýringuna á vinnuveitendahliðinni vera orðna hættulega í okkar litla þjóðfélagi. Það kemur m.a. inn á spurningu hv. þm. um að reyna að fara með valdið út fyrir framkvæmdastjórana til hluthafanna. Að mínu viti eru ekki til fordæmi varðandi þennan þátt því venjan er sú að hluthafar framselja vald til stjórnar. Það er þá stjórnin sem tæki ákvörðun, en við erum að tala um að fara með þetta lengra. Ég tel hins vegar fulla ástæðu til við þennan málaflokk, út frá smæð landsins og hættunni af samþjöppun fjármagns, að ganga þá leið sem ég lýsti, þ.e. að reyna að fara með þetta út til hins almenna hluthafa og leyfa fólkinu að koma að ákvarðanatökunni alveg eins og menn eru að tala um að eigi að reyna að gera hinum megin frá. Ég þakka undirtektir varðandi starfsmenn í stjórn. Ég held að það sé nokkuð sem við í stjórnarandstöðunni ættum að skoða mjög alvarlega í tengslum við þetta mál, sérstaklega ef ríkisstjórnin ætlar að reyna að knýja það fram með þessum hætti. Hér er einn þáttur sem við þurfum að skoða og gætum þar hugsanlega sameinast um tillögugerð, hvort sem það er í tengslum við þetta frv. eða ekki. Allt þetta miðar að því að reyna að skapa hér lýðræðislegra og betra fyrirkomulag og að bæta rétt launþega á vinnumarkaði.

Forseti vill tilkynna að að lokinni næstu ræðu verður þessum fundi frestað til kl. hálfþrjú.

Herra forseti. Ég mun reyna að laga ræðu mína að þeim tímamörkum sem menn ætluðu að vinna eftir og ég mun virða þau svo framarlega sem ég get. Það sem er kannski málið er að samningar voru í góðum gangi á milli aðila þegar frv. var tekið og sett inn. Samningarnir sem voru í gangi snerust um samskiptareglur en ekki löggjöf. VSÍ og VMS kröfðust þess að það yrði gefið að niðurstaðan yrði að lögum. En ASÍ var ekki sammála og neitaði því í rauninni fyrir fram að niðurstaðan yrði að lögum. Það er kannski rétt að hafa þetta í huga. Af hálfu ASÍ var talið að innihaldið í samningi skipti mestu máli en að auðvitað gætu samtökin ekki komið í veg fyrir að löggjafinn tæki niðurstöðu sem ASÍ væri í sátt við og gæfi henni víðtækara gildi. Þess vegna langar mig, herra forseti, að ræða málið frá þeim sjónarhóli sem mér finnst vera formbrot. Í umfjöllun um þetta mál og aðkomu þess að Alþingi var rík ástæða til að velta fyrir sér siðferðilegum háttum við það atferli sem notað er við að keyra þetta mál inn í vinnuferli eða þinglega meðferð Alþingis. Það sem ástæða er til að staldra við áður en fjallað er beinlínis um frv. og einstakar greinar þess eru vinnubrögð. Í fyrsta lagi, herra forseti, er það að notaður var skemmsti mögulegur tími sem unnt var til að koma þessu máli fyrir sem dagskráratriði. Í öðru lagi er fyrir fram ákveðið að með góðu eða illu skuli málið til nefndar sem verður að hefja vinnu, þótt samkvæmt starfsáætlun sé reiknað með að tekið verði þinghlé frá og með deginum í dag að telja til 10. apríl. Í þriðja lagi er allt gert sem unnt er til að skapa stríðsástand milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga bæði hvað varðar málatilbúnað og vinnuferli. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvaða hugtak á að nota um svona háttalag. Það er ekki hægt að flokka þetta háttalag undir daður. Það er varla hægt að flokka þetta háttalag undir áleitni. Það er ekki einu sinni hægt að flokka þetta háttalag undir áreitni. Hér er á ferðinni valdbeiting sem undir öðrum kringumstæðum væri kölluð öðru nafni sem ég nefni ekki hér. En það er það eina sem kviknar sem hugtaksheiti í tengslum við þessi vinnubrögð. Ætli það sé ekki nærtækt nú fyrir þessa virðulegu stofnun, hið háa Alþingi, að velta fyrir sér því sem efst hefur verið á baugi í íslensku þjóðfélagi undanfarnar vikur, þ.e. siðferði. Já, herra forseti, ég er að tala um siðferði í íslenskum stjórnmálum, þótt það sé e.t.v. að bera í bakkafullan lækinn og fólki finnist það kannski hlægilegt að gera tilraun til þess að ræða um siðferði eða siðgæði í stjórnmálum okkar. Það má líka velta því fyrir sér hvað stjórnmál eru. Eru þau bara vinna eða eitthvað sem fólk lætur kjósa sig til til að hafa eitthvert starf? Ég lít svo á að hér vinnum við á starfssviði þar sem er verulegur áherslumunur á milli manna hvað varðar vinnulag og jafnvel áhugaatriði. Stjórnmál snúast um völd og baráttu. Um að halda völdum eða ná völdum. Þetta er auðvitað ekkert annað en sannleikur sem flestir hafa gert sér grein fyrir og í því ljósi má sjá að þetta frv. er keyrt fram með afli meiri hlutans þar sem hæstv. félmrh. er tæki stjórnarinnar í flóknu tafli valdaátaka milli aðila vinnumarkaðarins. Af þessu tilefni má ég til með að vitna, með leyfi forseta, í Pælingar prófessors Páls Skúlasonar sem orðaður hefur verið við forsetaframboð. Þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Satt að segja held ég að engin störf reyni eins á heilsteypta skapgerð manna og stjórnmálin vegna þess um hvað menn telja þau snúast, að ná völdum, klekkja á andstæðingi og alls þess sem valdabaráttunni fylgir. Dylja staðreyndir (ekki síst fyrir fréttamönnum), segja hálfan sannleikann, kunna að sitja á sér undir dylgjum eða móðgandi ummælum. Ég þarf ekki að lýsa fyrir neinum sem fylgist örlítið með íslenskri pólitík hvað um er að ræða. Samkvæmt ríkjandi viðhorfi lýtur pólitíkin ekki neins konar siðgæðislögum.`` Ég tek það fram, herra forseti, að þetta er tilvitnun í rit prófessors Páls Skúlasonar. ,,Almenningur gerir ekki ráð fyrir því að menn sem standa í harðri baráttu um völd og eru settir í þá aðstöðu að þurfa hvenær sem er að verja sig, flokk sinn eða skoðanir fyrir alls kyns ásökunum eða árásum bæði pólitískra andstæðinga og fréttamanna séu fyrst og síðast að hugsa um siðferðisgildi á borð við sannleika, réttlæti, kærleika. Þegar best lætur gerir almenningur ráð fyrir að þeir séu að hugsa um þjóðarhag og almannaheill sem þeir eru kjörnir til að sinna og ætla má að þeir séu sannfærðir um að hvergi sé betur borgið en í þeirra höndum eða flokksins sem þeir tilheyra.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Ég er ekki sammála því sem hér stendur en það er ástæða til að velta því fyrir sér hvort það er svona sem fólk lítur á stjórnmálamenn. Ég sagði að hæstv. félmrh. væri tæki stjórnarinnar í flóknu tafli valdaátaka. Um leið finnst mér hann gerast riddarinn brynjulausi og taka á sig svipuskelli og spjótlög sem hann gat sloppið við að mínu mati ef hann hefi ekki lagt slíkt ofurkapp á að efna til stríðsátaka í kringum þetta einstæða mál. Það getur ekki verið að hæstv. ráðerra ætli sér að fá stimpil upp á þekkingu eða hugvitssemi út á þetta mál. Hann getur fengið stimpil fyrir einhvers konar hörku, jafnvel að fara offari og fær það sjálfsagt fyrir ónauðsynlega framgöngu í aðgerðum sem lúta að þessu máli. Þær mun ég fara nánar yfir síðar í umfjöllun minni. Ég segi bara að ef siðferðið á bak við þessi vinnubrögð á að vera til að klekkja á einhverjum, virðist það takast bærilega. Ef siðferðið á bak við þessar aðgerðir er tengt einhverjum blekkingum, má vel vera að það hafi tekist. Í umræðum sl. miðvikudag hélt hæstv. félmrh. því fastlega fram að hér væri alls ekki verið að veitast að verkalýðshreyfingunni á neinn hátt heldur væri þvert á móti verið að gera verkalýðshreyfingunni og aðilum vinnumarkaðarins hærra undir höfði. Það má vel vera að þetta sé satt. En mér virðist á þeim viðbrögðum sem eru í þjóðfélaginu að það standist ekki. Hvers vegna, herra forseti, gerast þessir hlutir sem við stöndum frammi fyrir og erum að gagnrýna? Hvers vegna fordæmir miðstjórn ASÍ einhliða framlagningu frumvarpsins? Það má vel vera að það þyrfti að spyrja fleiri spurninga og er kannski rétt að gera það nú. Hvers vegna var rokið til þegar góð samstaða virtist vera um málatilbúnað og málinu kastað inn á þing í þeim búningi sem það er? Hvers vegna þurfti að slíta viðræðum með þessum hætti? Hvers vegna er verið að rifta áralangri hefð um samskipti aðila að vinnulöggjöf á þessari ögurstundu? Ég met það svo af þeim viðtölum sem ég hef átt við aðila sem að þessu hafa staðið að það hafi verið sátt í sjónmáli. Hvers vegna er svo einhliða tekið undir með atvinnurekendum eins og mér finnst vera gert í þessu frv.? Hvers vegna er verið að kasta stríðshanska að verkalýðshreyfingunni? Ég læt þessar spurningar nægja og vona að það gefist einhvern tímann, þótt ekki verði fyrr en í lok umræðu, tími til að svara. Ég ætlast ekki til að þessum spurningum verði svarað á þessari stundu en í lok umræðunnar tel ég ástæðu til að biðja um svör við þessum spurningum, herra forseti. Um sjálft frv. er mjög margt að segja og hægt að fara í hverja grein og þarf í rauninni að fara í hverja grein fyrir sig til að gera samanburð á því sem var og því sem er áætlað að verði. Ef stiklað er á stóru má segja að það sem kannski er alvarlegast og varasamast sé sá fjöldi afbrigða í atkvæðagreiðslum sem þetta frv. felur í sér. Ég held að það hljóti að þurfa að taka vel á því máli í þeirri umfjöllun sem verður væntanlega í nefnd því að ég veit að málið kemst í gegn og það fer einhvern tíma í nefnd. Ég tel að þetta verði að laga. Ég get tekið undir með hv. 11. þm. Reykn., Ágústi Einarssyni, sem ræddi áðan um vinnustaðarsamninga. Ég tel að það sé nokkuð sem við eigum að stefna í átt að. Sem fyrrv. trúnaðarmaður fyrir 25 árum tók ég þátt í vinnustaðarsamningum. Þá stóðu að þeim samningum átta stéttarfélög. Það reyndi gífurlega á innviði stéttarfélaganna en reynslan af þeim samningum, sem voru nánar tiltekið gerðir hjá Sementsverksmiðju ríkisins, er sú að betri vinnufriður hefur haldist til reksturs fyrirtækinu og staðreyndin er sú að laun þar eru betri en almennt gengur og gerist. Þess vegna hef ég alltaf verið svolítið hrifinn af hugmyndinni um vinnustaðarsamninga en ég set fyrirvara við það að gera vinnustaðarstéttarfélag því að það getur við ákveðnar aðstæður orðið til þess að taka máttinn úr stéttarfélögum í minni sveitarfélögum. Það er það sem ég óttast. Herra forseti. Ég hef fyrst og fremst talað gegn vinnuaðferðinni sem er beitt og ég gagnrýni að ríkisstjórninni skuli vera svo brátt í brók að þurfa að þeyta frv. svona í þinglega meðferð. Ég held því fram að við höfum nægan tíma og við eigum að nýta hann betur. Ég met það svo að mörg af þeim atriðum sem er þó sátt um í frv. séu til bóta þó ég tíni það ekki nákvæmlega út. En til þess að hafa meiri tíma væri rétt að fresta málinu um stund, taka það út af dagskrá og fara með það í meiri umfjöllun við aðila vinnumarkaðarins og koma síðan með það inn því að ég reikna með að það sé einlægur vilji til að koma þessu máli í lagafrv. Með framlagningu frv. hefur það gerst sem margir þóttust sjá fyrir þegar frumvarpsdrögin komu fram í janúar að ríkisstjórnin hefur ákveðið að láta gera breytingar á vinnulöggjöfinni sjálfri, þ.e. lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938. Ég get tekið undir að það er ástæða til að skoða ýmsa hluti en ég held að það hefði verið nauðsynlegt að það gerðist í samkomulagi og sátt. Þetta gerist með tvennum hætti. Í fyrsta lagi með því að gert er ráð fyrir að lögin um sáttastörf í vinnudeilum hætti að vera til sem sérstök löggjöf og verði aftur eins og var fyrr á öldinni og að hverfa aftur til gamla tímans, til hluta af lögum nr. 80/1938. Í öðru lagi með því að í þessu frv. eru margar tillögur um breytingar á því sem er að finna í lögum nr. 80/1938. Frá tæknilegu sjónarmiði hafa þessar tillögur tekið gagngerum breytingum frá því sem var í drögum í janúar en það eru tæknilegir hnökrar sem hefði þurft að leiðrétta. Sem betur fer eru þeir þó minni háttar hjá því sem var í upphafi. Ef maður skoðar frv. efnislega frá sjónarhóli þess sem vill koma fram breytingum þá eru nokkur alvarleg atriði sem vinna gegn yfirlýstum tilgangi frv. Þá má vísa sérstaklega til ákvæðanna varðandi framkvæmd verkfalla sem mun fjölga og jafnvel lengjast ef frv. verður að lögum. Þá má líka nefna framsetningu heimildar um að semja sig undan sameiginlegri miðlunartillögu. Þetta er flókið mál og snúið og ég held að þarna þurfi að taka betur á og skoða. Um einstök atriði er kannski rétt að nefna að stærstu tíðindin sem birtast okkur í þessu frv. eru að stjórnvöld eru að gefa yfirlýsingu um að því hefðbundna þríhliða samstarfi um þróun vinnulöggjafarinnar sem verið hefur í gangi sé lokið. Þetta eru alvarleg tíðindi og ég er ekki viss um að menn hafi gert sér grein fyrir þessu. Eins og ég nefndi áðan tel ég varasamast að gert er ráð fyrir í þessu frv. sex mismunandi tegundum af atkvæðagreiðslum sem hlýtur að teljast mjög merkilegt. Mér virðist að það muni flækja meðferð mála sé þetta gert viljandi. Herra forseti. Ég er að hugsa um að ljúka mínu máli á þennan hátt. Ég harma það að hæstv. félmrh., sem ég hef mikið álit á, skuli hafa lent í því að taka svona á málinu, að hrifsa það úr höndum þessarar nefndar sem ég tel að hefði getað klárað málið fyrir páska. Það má ekki gerast að aðilum vinnumarkaðarins sé mismunað. Það gerir það að verkum að það mun aldrei ríkja sátt um frv. ef mat mitt er rétt að það sé um mismunun að ræða. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu með þessum orðum. Ég mun að sjálfsögðu nýta mér rétt til að fjalla um frv. en ég tek fullt tillit til starfsáætlunar þingsins um að það átti að fresta fundi kl. hálfeitt.

Herra forseti. Það er vitað að stefnt er að því að Alþingi hefji páskaleyfi. Svo átti reyndar að vera frá deginum í dag en það er a.m.k. fundur í dag. Einnig hefur legið ljóst fyrir að ekki er samkomulag um málsmeðferð og hefur það nokkuð verið rætt hér. Það sem ég vil gera að umræðuefni og spyrja hæstv. forseta um er sú staðreynd að nú er verið að boða alls kyns nefndafundi í næstu viku. Samkvæmt starfsáætlun þingsins var ekki gert fyrir ráð fyrir slíkum ráðstöfunum. Hér er verið að knýja mál í gegn, eitt mál tekið fram yfir öll önnur mál sem hafa verið tilbúin til afgreiðslu í þinginu. Ég spyr hæstv. forseta að því hvort það sé hugmyndin að nefndarfundir verði einnig í næstu viku þannig að menn haldi áfram eins og ekkert hafi í skorist. Ég tel það óeðlileg vinnubrögð miðað við það hvernig að hefur verið staðið varðandi ýmsa aðra þætti. Ég spyr hæstv. forseta hvort þetta sé samkvæmt öllum þeim reglum og venjum og þeirri starfsáætlun sem hann gaf út en áður hefur komið fram í ræðustól að ekki hefur verið haft samráð við stjórnarandstöðuna, hvorki um þessi fyrirhuguðu þinglok áður en páskaleyfi hæfist né um nefndarstörf þar til að þing kemur aftur saman. Ég tel nauðsynlegt að þetta mál verði skýrt af hæstv. forseta.

Vegna þessara orða vill forseti taka fram að starfsáætlun þingsins segir ekki frá öðru en þingfundunum sjálfum. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir reglulegum nefndarfundum utan hins reglulega fundartíma Alþingis. Formenn nefnda geta að sjálfsögðu boðað til fundar en það er ekki gert sérstaklega að undirlagi forseta þingsins. Þessu get ég ekki svarað á annan hátt.

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að það er fremur erfitt að beina því til forseta að það er óánægja í okkar röðum með að það eru að koma upp fleiri og fleiri fundir eftir helgina í því svokallaða fundarhléi eða páskahléi þingmanna sem svo er orðað vegna þess að forseti hefur lagt áherslu á það að áætlun hans nái til þingfunda og e.t.v. til reglulegra nefndarfunda. Nú hefur það gerst sem hér hefur verið reifað að það er mikil óánægja og kominn þungi í þingmenn yfir því að hér er verið að boða til funda í næstu viku. Við sem hér erum vitum að þetta er ekki páskahlé eða páskafrí þar sem þingmenn fara heim eða leggjast í einhverja leti. Þetta er sá tími sem þingmenn nota til annarra starfa tengt þingstarfinu. Margir eru búnir að undirbúa fundi í kjördæmi sínu og vinnustaðafundi og ýmsa fundi sem þeir komast ekki til að halda fyrr en þetta hlé kemur og það er mjög óviðunandi að verið sé að setja á fundi fram eftir vikunni. Það er t.d. ekki búið að boða neinn fund í félmn. en það er búist við því að óskað verði eftir því ef umræðu lýkur í dag að sú nefnd komi eitthvað saman. Virðulegi forseti. Þetta er óviðunandi staða fyrir þingmenn í lok síðustu viku fyrir páskahlé vegna þess að eins og bent hefur verið á er búið að skapa mjög mikla ósátt meðal þingmanna með því að setja á dagskrá það frv. sem er til umræðu í dag. Ég spyr eins og sá sem hér hóf þetta mál: Getur forseti haft einhver áhrif eða er þetta eingöngu eitthvað sem þarf að eiga við gagnvart formönnum nefndanna? Mér finnst það mjög mikilvægt að fá úr því skorið.

Forseti getur haft áhrif á þessi mál og telur sjálfsagt að ræða þetta sérstaka mál við þingflokksformenn og mun freista þess að gera það síðar í dag og áður en við skiljum.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu um breytingu á lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, með síðari breytingum var dembt yfir okkur þingmenn með lágmarksfyrirvara án þess að hafa verið boðað á dagskrá í upphafi vikunnar eins og venja er til. Ég er ekki sú fyrsta sem gerir athugasemdir við þetta í þessari umræðu. Samt sem áður byrja ég á því að mótmæla þessum vinnubrögðum, ekki síst þar sem um mjög umfangsmikið, flókið, viðkvæmt og mikilvægt mál er að ræða. Ríkisstjórninni er greinilega svo annt um að skerða enn frekar möguleika launafólks til að verja kjör sín að öll önnur mikilvæg mál eru látin hrannast upp og víkja fyrir þessu, einu af frumvörpunum svokölluðu, frumvörpunum sem eru á hvers manns vörum vegna dæmalausrar aðfarar að launafólki og réttindum þess. Það er ekki eingöngu offorsið gagnvart okkur þingmönnum sem vekur athygli við framlagningu þessa frv. Það er ekki síður athyglisvert að ríkisstjórnin leggur frv. fram í óþökk verkalýðshreyfingarinnar og rýfur þar með þríhliða samningaviðræður sem voru í gangi um þessi mál. Þar með er áralangri hefð um sátt aðila um vinnulöggjöfina rofin. Hvaða tíðindi skyldi það boða? Hvað þýðir það að hægri stjórn með óhóflegan meiri hluta ákveður að flytja svona frv. í óþökk verkalýðshreyfingarinnar án þess að hreyfa við atvinnurekendum enda heyrist lítið kvartað úr þeirra horni? Eru þetta leiðir ríkisstjórnarinnar? Eru þetta þær leiðir sem hún ætlar að fara til að fækka töpuðum vinnustundum í landinu vegna vinnudeilna sem réttilega eru hlutfallslega óeðlilega margar og því eðlilegt að eitthvað sé gert? Hefði ekki verið eðlilegra að leyfa verkalýðshreyfingunni að semja um þetta mál við viðsemjendur sína, þ.e. ríkið og atvinnurekendur, fremur en að hefta starfsemi verkalýðshreyfingarinnar með lögum og stýra því í ótrúlegum smáatriðum hvernig t.d. einstök félög geta eða geta ekki samþykkt kjarasamninga eða boðað til vinnustöðvana? Það er í raun athyglisvert að bera saman það lævi blendna andrúmsloft sem ríkir nú í kringum framlagningu þessa frv. og andrúmsloftið þegar vinnulöggjöfin var sett árið 1938. Eftir nokkrar misheppnaðar tilraunir til að koma í gegn frv. um vinnulöggjöf árið 1936 og 1937 tókst loks að fá núgildandi lög um stéttarfélög og vinnudeilur samþykkt árið 1938. Um það segir svo í afmælisriti Vinnuveitendasambands Íslands frá árinu 1975, með leyfi forseta, og þetta er á bls. 21 í viðkomandi riti: ,,Fáeinum dögum áður en þetta er ritað höfðu sjónarmið vinnuveitenda unnið mikinn sigur. Einar Ásmundsson hrl. segir um þetta í Þjóðin, 1. árg. 2. tbl. 1938: ,,En það merkilega skeður að einmitt um svipaðar mundir sem áróðurinn gegn vinnulöggjöfinni er mestur gerir Verkamannafélagið Dagsbrún í Reykjavík þann 24. júlí samning við vinnuveitendur þar sem slegið er föstu því grundvallaratriði vinnulöggjafar að skylt sé að fresta verkföllum takmarkaðan tíma meðan á sáttaumleitunum stendur. Nánar tiltekið fól samningurinn við Dagsbrún í sér eftirfarandi atriði: a) Að allan ágreining sem rís út af samningum skuli leggja fyrir sáttanefnd. b) Í sáttanefnd skuli rannsaka ágreiningsatriðin og þrautreyna hvort ekki sé unnt að leysa viðkomandi deilu friðsamlega. c) Að óheimil sé vinnustöðvun út af ágreiningi fyrr en vika er liðin frá því sáttaumleitanir hófust. Þrátt fyrir allar æsingar í blöðum og á mannfundum færðist þó verkalýðurinn árið 1937 nær vinnulöggjöfinni sem kemur fram í því að stærsta verkalýðsfélagið viðurkennir þau atriði sem að framan eru talin og eru grundvallaratriði allrar löggjafar um vinnudeilur og eru nákvæmlega það sama að stefnu til og þær leiðir sem gert er ráð fyrir í vinnulöggjöf sjálfstæðismanna. Samningurinn við Dagsbrún í júlí 1937 mun verða þannig þýðingarmikill áfangi á leiðinni til vinnulöggjafar og er hann glöggt dæmi þess hvernig knýjandi þjóðfélagsástæður ryðja málum braut, hvað sem líður öllu þrasi og æsingum stjórnmálaflokka gegn málinu.```` Tilvitnun í Einar er lokið en áfram ætla ég að vitna í nefnt rit Vinnuveitendasambandsins frá árinu 1975 en þar segir á bls. 21: ,,Thor Thors og Garðar Þorsteinsson endurfluttu frumvarp sitt á haustþingi 1937 og þinginu 1938 án málaloka. En í febrúar 1938 birti milliþinganefnd Alþýðuflokksins og Framsóknarflokks, sem á sínum tíma klofnaði, tillögur um vinnulöggjöf. Þær voru sendar Vinnuveitendafélagi Íslands til umsagnar. Félagið gerði 40 athugasemdir við frumvarpið en aðeins ein var tekin til greina. Alþingi samþykkti síðan lög um stéttarfélög og vinnudeilur 10. maí 1938 og lögin tóku gildi 11. júní sama ár. Þótt vinnuveitendur teldu og telji enn að löggjöf þessi sé meingölluð og sumpart málamiðlun þar sem fullt eins mikið tillit var tekið til flokkspólitískra sjónarmiða og hagsmuna vinnumarkaðarins, þá var löggjöfin um stéttarfélög og vinnudeilur samt mikill sigur fyrir þá. Öðru hvoru hafa á Alþingi komið fram tillögur til breytinga á þessum lögum, einkum frá róttækasta armi verkalýðshreyfingarinnar sem ef þær hefðu orðið að lögum, hefðu gert ýmis þýðingarmestu ákvæði laganna lítils virði. Slíkar tillögur hafa nánast engan hljómgrunn fengið.`` Það er því alveg ljóst að þegar þessi lög voru sett þá voru þau sett þannig að vinnuveitendur sjálfir túlka þau sem þau hafi verið þeim sjálfum í hag. Enn einu sinni á að þvinga í gegn löggjöf sem vinnuveitendur styðja en er í óþökk verkalýðshreyfingarinnar. Það er ekki nú að ósk róttækasta arms verkalýðshreyfingarinnar sem á að fara að breyta þessum lögum heldur ef eitthvað þá er það ríkisstjórnin og vinnuveitendur sem vilja breyta þeim. Núna er hægri stjórn við völd því að félagshyggjuarmur Framsfl. virðist fyrir löngu vera búinn að gleyma öllum kosningaloforðum og virðist genginn í björg með Sjálfstfl. og vinnuveitendum. Nú á að þrengja að verkfallsréttinum og þvinga fram enn frekari og óviðunandi miðstýringu kjarasamninga. Þessi vinnubrögð munu að mínu mati alls ekki liðka fyrir gerð kjarasamninga, þvert á móti munu þau ýta undir ófrið á vinnumarkaði, ekki síst vegna þeirra gerræðislegu vinnubragða sem hafa verið viðhöfð. Þó að nokkrir fleiri hafi farið í einstök atriði frv. langar mig að nefna nokkur nýmæli frv. Í fyrsta lagi vekur athygli mína að á nokkrum stöðum er fjallað um ófélagsbundna einstaklinga. Hvers vegna skyldi það vera gert? Er verið að undirbúa einhvers konar neðanjarðaratvinnukerfi eins og tíðkast víða í nágrannalöndum okkar og maður heyrir að sé orðinn vísir að til hér? Er verið að styrkja slíkt kerfi í sessi? Við hvað er átt með þessu, hæstv. félmrh., sem ég sé að situr hér í hliðarsal? Eða er verið að höfða til þess frelsis sem er í stjórnarskránni um rétt manna til þess að standa utan félaga? Í öðru lagi finnst mér mjög athyglisvert það ákvæði sem hér hefur nokkuð verið til umræðu um að heimila fyrirtækjum að stofna stéttarfélög ef þau hafa 250 starfsmenn eða fleiri. Auðvitað er augljóst mál að þetta getur komið höggi á núverandi skipulag verkalýðshreyfingarinnar eins og hér hefur verið vakin athygli á en aðalatriðið hlýtur að vera hvort þetta hentar viðkomandi fyrirtæki eða viðkomandi starfsmönnum. Aðaláhyggjuefni mitt er kannski hvað gerist ef viðkomandi fyrirtæki minnkar allt í einu, t.d. vegna fjöldauppsagna, og fer undir 250 manna vinnustað. Hvað gerist þá og hvað með réttindaflutning gagnvart slíkum félögum? Þá vil ég vekja athygli á breytingunni á núverandi 15. gr. laganna frá 1938 um það hvernig skuli staðið að því að hefja vinnustöðvun. Það er greinilegt að þar er gert ráð fyrir aukinni kröfu um þátttöku þegar ákveðið er hvort af vinnustöðvun getur orðið. Í raun og veru er verið að breyta verkfallsréttinum í átt að verkfallsrétti opinberra starfsmanna. Það er mitt mat að þarna sé í raun fyrirhuguð mjög alvarleg þrenging að verkfallsréttinum og fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar halda því fram að þetta muni leiða til þess að verkföll verði bæði tíðari og langvinnari en þau eru samkvæmt núgildandi lögum sem væntanlega er þó alls ekki markmið hæstv. félmrh. Í 23. gr. er gert ráð fyrir viðræðuáætlunum og það tel ég eina af mjög jákvæðum hliðum á þessu máli. Þar er einstökum félögum, sem geta þó falið það landssamtökum eða heildarsamtökum, gert að skila viðræðuáætlun 10 vikum áður en samningar verða lausir. Þetta tel ég mjög gott mál og æskilegt ákvæði og ég er ekki sannfærð um réttmæti þeirrar gagnrýni að þetta sé bundið við félög. Mér finnst þetta í fljótu bragði alls ekki vitlaust fyrirkomulag. En eitt umdeilt atriði er í 28. gr. sem er svokölluð tengingarregla eða útvíkkun á henni og þýðir um leið aukin völd sáttasemjara. Þetta ákvæði tel ég mjög hættulegt og ólýðræðislegt þar sem það getur valdið því að félagsmenn geti t.d. alls ekki ákveðið sjálfir hvort þeir hafna miðlunartillögu, heldur yrðu það félagsmenn í öðrum félögum sem tækju þá ákvörðun. Að síðustu má nefna 31. gr. þar sem kröfur um að fella miðlunartillögu eru auknar. Þetta tel ég stóra aðför að völdum verkalýðshreyfingarinnar. Svona reglur hafa tíðkast t.d. í Danmörku en nú er rætt um að breyta þeim þar sem þær þykja mjög ólýðræðislegar. Því skýtur mjög skökku við þegar hæstv. félmrh., sem segist vilja auka lýðræðið í verkalýðshreyfingunni, stendur að svona tillögu. Ég vil taka það skýrt fram að ég lít alls ekki á mig sem talsmann verkalýðshreyfingarinnar, hvorki í þessu máli né nokkru öðru. Enda hef ég oft gagnrýnt verkalýðshreyfinguna, ekki síst fyrir slælega frammistöðu hennar við að setja fram ýtrustu kröfur til að ná fram launajafnrétti kynjanna og reyna svo að fylgja þeim vel eftir. Því var ein fyrsta spurningin sem ég hafði í huga við yfirferð málsins: Hvernig koma þessar breytingar við konur? Eru þær líklegar til þess að minnka launamun kynjanna og styrkja stöðu kvenna innan verkalýðshreyfingarinnar? Ég vil vekja athygli á því að framsögumenn allra stjórnarandstöðuflokkanna í þessu máli í gær voru konur. Margar voru reyndar úr hv. félmn. Þessar konur ræddu málefnalega um þetta flókna mál án þess að nota of mikil gífuryrði. Þetta var mjög sérstakur viðburður og athyglisverður. En þótt konum vaxi ásmegin innan þingsins, er ljóst að það vantar gífurlega á að launamisrétti kynjanna sé að leysast úti í þjóðfélaginu. Því hlýt ég að spyrja þegar ég sé þetta frv.: Hvernig kemur það við konur? Mun þetta auðvelda að ráðast á launamismun kynjanna? Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði áðan, að verkalýðshreyfingin hafi brugðist konum að þessu leyti og ekki síst kemur þar skipulagið til, þ.e. þau stóru samflot sem hafa verið reynd í kjarasamningum að undanförnu. Ef topparnir í verkalýðshreyfingunni setja þessi mál ekki á oddinn verða þau undir. Þetta frv. á að efla stóru samflotin og gera einstökum félögum erfiðara en áður að ráða ráðum sínum í kjarabaráttu sinni. Mín niðurstaða er því sú að þetta frv. muni ekki stuðla að því að útrýma hinu alræmda launamisrétti kynjanna. Það verður erfiðara fyrir sérfélög að fella miðlunartillögu ef hún er tengd við stærri samflot og engin teikn eru á lofti um það að valdahlutföll kynjanna á píramítatoppi verkalýðshreyfingarinnar séu að breytast. Því vil ég spyrja hæstv. félmrh. hvort hann finni ekki fyrir mótsögn í eigin athöfnum. Annars vegar vinnur hann að ókynbundnu starfsmati sem jafnréttisráðherra, vonandi í þeim tilgangi að minnka þennan mun. Hins vegar er hann að múlbinda verkalýðshreyfinguna og hefta möguleika einstakra hópa og félaga sem eru vanmetin til launa til að fella óviðunandi samninga. Það gerir hann sem félmrh. Finnur hæstv. félmrh. ekki fyrir mótsögn í þessum athöfnum sínum? Það er mitt mat að þetta frv. sé ekki líklegt til að ná því markmiði að skapa meiri frið á vinnumarkaði eða draga úr launamun kynjanna. Því er ég mótfallin því og mun ekki greiða götu þess hér í þinginu. Ég fór vandlega yfir ræðu hæstv. félmrh. og vildi gefa því sérstaklegan gaum hvað það væri sem ríkisstjórnin og hæstv. félmrh. telur svo brýnt og svo mikilvægt í þessu frv. að það réttlæti að lýsa yfir stríði við verkalýðshreyfinguna í landinu og rjúfa þá þríhliða samvinnu sem hér hefur tíðkast í kjaraviðræðum. Ef litið er til framsöguræðu hæstv. félmrh. í málinu þá benti hann þar á nokkrar staðreyndir um íslenska vinnumarkaðinn. Hann benti á að fjöldi tapaðra verkfallsdaga er hlutfallslega mjög mikill miðað við nágrannalönd okkar og þar með heildarfjöldi tapaðra vinnudaga. Fjöldi vinnustöðvana er einnig mjög mikill eða 1 til 292 á ári frá árinu 1977. Einnig hefur vakið alþjóðlega athygli hversu oft stjórnvöld, því miður oft í gegnum bráðabirgðarlög, hafa haft afskipti af vinnudeilum og kjarasamningum eða 12 sinnum sl. 12 ár. Ég get því vel tekið undir það sjónarmið sérfræðinganefndar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að þessar staðreyndir bendi til þess að vandkvæði ríki í samskiptum aðila vinnumarkaðarins hér á landi. Ef þetta sjónarmið er viðurkennt, svo og það að laun almennra launþega hér eru með því lægsta sem þekkist miðað við lönd með sambærilegar þjóðartekjur og jafnframt að hér tíðkast meiri kynjamunur í launum en nokkurs staðar sem ég þekki til þrátt fyrir 20 ára gömul jafnréttislög, verður að álykta sem svo að ekki sé allt eins og það á að vera hér á landi. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að í janúar sl. gerði nefnd Sameinuðu þjóðanna athugasemdir við framkvæmd Íslendinga á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna á fundi í Genf. Athugasemdirnar voru í níu liðum en einn liðurinn var athugasemd um að það verði að gera viðeigandi ráðstafanir til að vinna gegn launamisrétti milli karla og kvenna þar sem slíkt getur skaðað hagsmuni barna, einkum á heimilum sem einstæðar mæður veita forstöðu. Mín niðurstaða er að það verði að horfast í augu við staðreyndir. Hér eru óeðlileg samskipti á milli aðila vinnumarkaðarins miðað við nágrannalönd okkar. Hér tíðkast lægri laun en hjá launþegum annarra landa sem við berum okkur saman við. Hér er meiri kynjamunur í launum en tíðkast annars staðar og hér eru fleiri einstæðar mæður en þekkist í nágrannalöndunum. Hér er framleiðni í fyrirtækjum mjög lítil og vinnutími óheyrilega langur. Þessar staðreyndir sýna að það þarf að endurskoða þessa stöðu í heild. Vinnulöggjöfin hlýtur að vera hluti af þeirri endurskoðun svo og verkalýðshreyfingin, starfshættir hennar og skipulag, ásamt launakerfi, starfsmati, vinnutíma og inngripi ríkisins í kjarasamninga. Það má því vel vera að einhver efnisatriði í þessu frv. séu spor í rétta átt, t.d. ákvæðið um viðræðuáætlun. En ég er sannfærð um að framlagning þessa frv. í trássi við verkalýðshreyfinguna er skref í öfuga átt. Það þarf að styrkja kjör verkalýðsins í landinu samkvæmt framangreindu. Þótt ég segi að verkalýðshreyfingin þurfi að vinna mun betur í þágu launþega og til að jafna launamun kynjanna, hlýtur það samt að fara saman að styrkja verkalýðshreyfinguna og að bæta kjör launafólks. Verkalýðshreyfingin verður sjálf að meta stöðu sína og starfshætti og hvernig hún getur breytt þeim staðreyndum sem við blasa og ég gat um hér að framan. Mat mitt er að verkalýðshreyfingin geti ekki verið fullkomin og nú sé ástæða til endurskoðunar í ljósi stöðu hennar og staðreyndanna að framan. En það er verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar að hefja slíka endurskoðun. Frv. veikir möguleika einstakra hópa sem eru illa settir, t.d. ýmissa kvennastétta, til að fella samninga og frv. styrkir stór samflot og um leið líkurnar á því að sá gífurlegi launamunur sem nú tíðkast í þjóðfélaginu, m.a. launamunur kynjanna, verði festur í sessi. Frv. krefst mikillar umræðu en er fyrst og fremst aðför að vinnandi fólki í landinu. Því ber að fella það en nota umræðurnar til að þróa réttlátari hugmyndir um samskipti á íslenskum vinnumarkaði. Ég vil að lokum taka undir með hv. þm. Ágústi Einarssyni hér fyrr í umræðunni að það er ýmislegt fleira en vinnulöggjöfin í okkar hagkerfi sem skýrir hvað launin hér á landi eru lág miðað við þjóðarframleiðslu. Eitt af því sem þarf að breyta að mínu mati eru samskipti aðila vinnumarkaðarins og því er tímabært að taka þau mál upp með ferskum hætti án þess að fara í vörn fyrir ríkjandi ástand. Það þarf að gera bæði verkalýðshreyfinguna og samtök atvinnurekenda lýðræðislegri að mínu mati. Nú er staðan þannig að vart er hægt að koma á eðlilegri samvirkni á milli framleiðni fyrirtækja og launagreiðslna til starfsfólks. Það má ekki gerast enn einu sinni að það verði hróflað við þessum lögum atvinnurekendum í hag á kostnað launafólks. Ég fagna því að umræða um þessi mál er komin af stað en fordæmi enn og aftur það offors sem ríkisstjórnin sýnir með því að leggja frv. fram núna og slíta þar með viðræðum sem voru í góðu gengi við verkalýðshreyfinguna um þessi mál. Þessi mál þarf að skoða opnum huga í fullri sátt við verkalýðshreyfinguna og því er frv. frumhlaup. Vonandi verður því vísað frá en notað til þess að opna uppbyggilegri umræðu um málin. Það verður að gera allt til að breyta þeim öflum sem halda launum launþega óeðlilega lágum. Löggjafinn er einn aðili sem þarf að koma að því máli, m.a. með því að hefta stjórnvöld við að setja bráðabirgðalög og grípa inn í kjarasamninga svo og til að endurskoða vinnulöggjöfina. En verkalýðshreyfingin sjálf verður að sjá um þá endurskoðun sem hún telur æskilega á eigin skipulagi og starfsháttum til að ná betur því markmiði sínu að styrkja stöðu launafólks, þar á meðal kvenna sem því miður hafa dregist aftur úr í launum sl. tíu ár þrátt fyrir jafnréttislög. Gott væri að atvinnurekendur tækju þennan boðskap einnig til greina því ekki virðist vanþörf á skilningi á þessu sjónarmiði og jafnréttissjónarmiðum innan þeirrar hreyfingar. Þetta ástand launamála og kjaramála í landinu er óviðunandi og allir viðeigandi aðilar verða að gera sitt til að breyta því.

Virðulegi forseti. Það er engu líkara þessa dagana og reyndar núna síðustu vikur en að ríkisstjórnin hafi sagt þjóðinni stríð á hendur. Það er að segja ákveðnum hluta þjóðarinnar, launþegum. Það kemur fram í hverju frv. á fætur öðru sem hún hefur flutt á þessu þingi nánast frá því að þingið kom saman í haust. Fyrst voru það árásir á fatlaða og aldraða við ákvörðun fjárlaga fyrir árið 1996 og ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1996. Það var upphafið að því sem við sáum hvernig ríkisstjórnin ætlaði að haga sér gagnvart launþegum í landinu. --- Það er afar slæmt, virðulegur forseti, ef hæstv. félmrh. er ekki við. Ef hæstv. forseti mundi nú bara stoppa klukkuna á meðan.

Forseti mun verða við þeirri ósk hv. þm.

Ætlar hæstv. félmrh. að standa í dyragættinni og fylgjast með?

Ég fylgist með.

Það sem við sáum við gerð fjárlaga var byrjunin á því sem kom á eftir. Það var dálítið dæmigert fyrir vinnubrögð þessarar hæstv. ríkisstjórnar vegna þess að þar var um að ræða aðför að öldruðum og öryrkjum, að kjörum þeirra. En munurinn var sá þar að það þurfti ekki neina lagabreytingu til að afnema eða koma í veg fyrir þann samráðsrétt sem til staðar var því hann var enginn. Mér er kunnugt um að samtök aldraðra og öryrkja hafa farið fram á það við ríkisstjórnina að fá fram nefndarskipun þar sem um verði að ræða lögbundið samráð milli þessara aðila í öllum þeim málum sem varða hagsmuni aldraðra og öryrkja. En við þessari beiðni hafa því miður ekki fengist svör. Þessir aðilar hafa vissulega skipulögð hagsmunasamtök en þó ekki samtök sem eiga sér samningsrétt til að berjast fyrir kjörum sínum enda hefur það veist hæstv. ríkisstjórn allt of auðvelt á undanförnum mánuðum að skerða kjör þessara þjóðfélagshópa. Þar á eftir komu árásir á opinbera starfsmenn, kennara og aðra. Þessar árásir urðu til þess að umræða um yfirfærslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga tafðist og var um tíma stefnt í verulega hættu. Kennararnir brugðust hart við og gátu beitt samtakamætti sínum til að verjast þessum árásum. Önnur atlaga var gerð að samningsbundnum réttindum opinberra starfsmanna og kom hér fyrir þingið. Þeir brugðust við með miklum fundarhöldum og hafa kynnt félagsmönnum sínum tillögur ríkisstjórnarinnar um árásir á áunnin réttindi. Þetta eru mjög undarleg vinnubrögð af hálfu ríkisins. Þar er ætlunin að grípa einhliða inn í gerða samninga, samninga sem ríkið sjálft hefur átt þátt í að gera við starfsmenn sína á undanförnum árum. Það hafa verið lögð fram frv. sem skerða verulega umsamin réttindi opinberra starfsmanna, réttindi sem hafa verið keypt í samningum á undanförnum árum. Þau hafa líka verið metin til tekna þegar borin hafa verið saman kjör þeirra og annarra. Opinberir starfsmenn hafa aldrei hafnað því að þessi réttindi yrðu skoðuð. Þeir hafa hins vegar bent á að það væri óeðlilegt ef tveir aðilar gera samning sín á milli að annar þeirra geti breytt honum einhliða með lagasetningu án þess að samningurinn sé tekinn upp í heild sinni og samið um breytingarnar. Það er því eðlileg krafa sem fram hefur komið að þessi frumvörp verði dregin til baka svo hægt verði að taka upp eðlilegar samningaviðræður um málin. Nú fyrir tveim dögum var svo lagt fram frv. sem skerðir verulega möguleika launafólks á almennum vinnumarkaði til að semja um kaup og kjör í framtíðinni. Þetta frv. verður að líta á sem enn eina árásina á launamenn í landinu. Þetta frv. hefur líka kallað á hörð viðbrögð launafólks eins og við höfum orðið vör við allt frá því að það var lagt fram. Á þessum tveimur dögum hafa verið birtar ályktanir og fjölmargar blaðagreinar og viðtöl í blöðum þar sem koma fram mjög harkaleg viðbrögð forustu verkalýðshreyfingarinnar og ekki bara forustumanna verkalýðshreyfingarinnar heldur hins almenna launamanns við þessu frv. Þrátt fyrir það kom það fram í ræðu hæstv. ráðherra í gær að fullt samráð hefði verið haft við verkalýðshreyfinguna um þetta mál eins og fullyrt hefur verið um þau mál sem áður hafa verið lögð fram. Það er með ólíkindum hvernig hæstv. ráðherra og reyndar aðstoðarmaður hæstv. ráðherra hafa fullyrt æ ofan í æ að samráð hafi farið fram og þar hafi verið tekið tillit til vilja verkalýðshreyfingarinnar. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og það kemur fram í blaðagrein sem aðstoðarmaður ráðherra, Árni Gunnarsson, skrifar og birtist í blöðum nú í morgun.  Ríkisstjórnin ætlar ekki að láta staðar numið hér. Fyrir u.þ.b. viku síðan bárust okkur fréttir af væntanlegu frv. frá ríkisstjórninni. Það er búið að ráðast að kjörum aldraðra og öryrkja. Það er búið að taka opinbera starfsmenn. Hér er ráðist að kjörum fólks innan ASÍ sérstaklega og hverjir eru þá næstir? Það eru atvinnulausir. Það var einn hópur sem var eftir. Þar megum við eiga von á frv. og eftir þeim fréttum sem við höfum fengið er þar um að ræða verulega skertan rétt atvinnulausra, verulega skertan rétt. Er það ekki alveg í takt við það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér í ræðu í gær þegar hann talaði um réttinn til atvinnuleysisbóta sem átti að vera sjálfsagður fyrir alla hvort sem þeir væru í félögum eða ekki. Það er ekki að undra þó maður láti þau orð falla að ríkisstjórnin sé komin í heilagt stríð við launafólk í landinu. Þessar árásir eru þær grófustu sem almenningur hér á landi hefur mátt þola af einni ríkisstjórn. En maður þarf svo sem ekki að vera mjög hissa því að ríkisstjórnir Sjálfstfl. og Framsóknar hafa ætíð reynst illa í þessum efnum. Þær hafa virt réttindi fólks að vettugi þó nú sé harðar gengið fram í að brjóta niður sjálfsögð lýðréttindi en nokkru sinni áður. Það er líklega vegna þess að ríkisstjórnin hefur fengið sér fyrirmynd. Menn horfa nú til þess sem er að gerast á Nýja-Sjálandi. Þetta er bara fyrsta skrefið sem stigið er í áttina að þjóðfélagi þeirrar gerðar sem þar er rekið þessa dagana og er alls ekki til fyrirmyndar a.m.k. ekki hvað lýtur að framkomu við launafólk. Það er líka annað svar við því hvers vegna ríkisstjórnin gengur fram með þessu offorsi að ráðast á sjálfan samningsréttinn sem er grundvallaratriði í lýðræðisþjóðfélagi. Svarið getur einnig legið í því að fulltrúar þessara flokka eru slitnir úr tengslum við almenning í landinu. Ráðgjafar þeirra koma allir úr röðum atvinnurekenda, þeir sitja í Garðastrætinu og þeir stjórna Vinnumálasambandinu. Þessir aðilar, sem eru sameinað atvinnurekendavald landsins, siga ráðherrum sínum á launafólk og ráðherrarnir hlýða eins og við er að búast þegar húsbændur láta í sér heyra. Þetta sést vel þegar ályktun stjórnar Vinnumálasambandsins frá 22. febr. sl. er skoðuð. En þar segir orðrétt undir fyrirsögninni Samskipti á vinnumarkaði, með leyfi forseta: ,,Það hefur lengi verið almenn skoðun að lögbundnar samskiptareglur á vinnumarkaði og þær samskiptareglur sem aðilar vinnumarkaðarins hafa sett í tímans rás séu orðnar úreltar og hindri að eðlilegur árangur náist og jafnræðis sé gætt. Nú hafa heildarsamtök á vinnumarkaði fengið tækifæri sem staðið hefur á annað ár til þess að ná samkomulagi um nauðsynlegar breytingar á samskiptareglum. Þó að nú hafi komi bakslag í þessar viðræður treystir stjórn Vinnumálasambandsins því að þessu starfi verði haldið áfram og þess freistað á næstu dögum og vikum að ná sáttum um þau atriði sem ekki hafa verið að fullu rædd. Jafnframt bendir stjórnin á að þó rétt og sjálfsagt hafi verið að gefa heildarsamtökum á vinnumarkaðnum kost á að hafa áhrif á breytingar á samskiptareglum er það Alþingi sem ber að setja samfélaginu samskiptareglur. Ríkisstjórninni ber að hafa frumkvæði samkvæmt stjórnarsáttmála. Þess vegna og vegna þess hve tvísýnt er að samkomulag um samskiptareglur náist í tæka tíð milli aðila vinnumarkaðarins leggur stjórn Vinnumálasambandsins áherslu á að jafnhliða viðræðum aðila vinnumarkaðarins verði á vegum ríkisstjórnarinnar haldið áfram undirbúningi að lagafrumvarpi um þetta efni.`` Þarna leggur stjórn Vinnumálasambandsins áherslu á að jafnhliða viðræðum aðila vinnumarkaðarins verði á vegum ríkisstjórnarinnar haldið áfram undirbúningi að lagafrumvarpi um þetta efni. Hvað gerðist? Það er svo sem ekkert að undra að hæstv. félmrh. hefur farið að þessum óskum og nú þegar ekki bara unnið að gerð frv. heldur lagt það fram og krafist þess í andstöðu við stjórnarandstöðuna að málið sé tekið fyrir og öllum öðrum málum ýtt til hliðar. Þar með talið mál sem lögð hefur verið ofuráhersla á á undanförnum vikum að afgreiða hér, leiðréttingar á skaðabótalögum þar sem nefnd hafði náð samkomulagi um niðurstöðu. Þessu mátti ýta til hliðar sem og öðrum mikilvægum málefnum sem bíða afgreiðslu. En Vinnumálasambandið er búið að segja hæstv. félmrh. að halda áfram, keyra frv. í gegn. Í þessari ályktun stjórnar Vinnumálasambandsins kemur fram ótrúleg lítilsvirðing við launafólk í landinu. Einu sinni var talað um systrahreyfingarnar, samvinnuhreyfinguna og verkalýðshrefinguna. Það var gert á hátíðarstundum hér áður fyrr. Á þessu má sjá hve langt Vinnumálasamandið hefur fjarlægst upprunaleg stefnumið samvinnuhreyfingarinnar á sama hátt og Framsfl. hefur fjarlægst tengsl sín við fólkið í landinu eins og hann lagði sig þó fram um að ná þessum tengslum í kosningabaráttunni sl. vor. Þeir eru fljótir að gleyma, þessir háu herrar. Þess vegna þarf kannski engan að undra að ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. stofni til ófriðar á vinnumarkaði, hún er ekki í tengslum við fólkið í landinu, hún lætur stjórnast af samtökum atvinnurekenda. En það hefur líka sýnt sig sem betur fer að launafólk á málsvara á Alþingi, það hefur komið fram.

Gott.

Já, það veitir ekki af, hæstv. félmrh. Það hlægir þig e.t.v. í krafti þess meiri hluta sem hæstv. ráðherra hefur á þinginu. En við höfum talfæri og tíma. Við munum nota það í þessari umræðu sem og því sem á eftir kemur. Við erum reiðubúin til þess að halda uppi vörnum fyrir almenning í landinu. Það hefur komið fram hjá forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði svo mikið um í gær, reyndar eini stjórnarþingmaðurinn sem hefur farið í ræðustól fyrir utan eitt stutt andsvar, hinir hafa ekki aðeins kosið að hafa heldur hljótt um sig heldur líka að láta ekki sjá sig. Samráðið við verkalýðshreyfinguna er ekkert. Samráðið við Samtök aldraðra, við Öryrkjabandalagið þegar kjör þeirra voru skert var ekkert þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. ráðherra hér í gær. Í blaði sem ég fékk í hendur áðan og gefið er út af Alþýðusambandi Íslands og kallað er Griðrof er saga málsins rakin í nokkurs konar forustugrein. Vegna þess hve oft hæstv. ráðherra hefur talað um það samráð sem hafi verið haft við verkalýðshreyfinguna, ASÍ og BSRB, við launafólkið í landinu er rétt að fara yfir þessa forustugrein, ekki síður vegna þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal situr í sæti sínu í þingsölum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er áréttað að hugmyndir í áfangaskýrslu vinnuhópsins þarf að ræða frekar áður en þær eru útfærðar nánar enda þarf víðtæk umræða að eiga sér stað um þetta efni. Ýmis atriði sem tengjast þessum hugmyndum hafa auk þess ekki verið rædd til hlítar og má nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag á atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` --- Þarna er vitnað til áfangaskýrslu sem skilað var til hæstv. ráðherra í haust og hann hefur vitnað til í ræðu sinni sem og aðstoðarmaður hans í greininni í blöðum í morgun. ,,Vinnuhópur félmrh. var skipaður í október 1994 til að kynna sér þróun samskiptareglna á vinnumarkaði í öðrum löndum og kanna hvort breyta þyrfti reglum hér á landi. Ofangreind áfangaskýrsla var lögð fram í lok nóvember 1995. Örfáum vikum síðar lá fyrir lagafrv. embættismanna í félmrn. um breytingar á lögum um sáttastörf í vinnudeilum þar sem einkum er verið að breyta þeim atriðum sem fram kom að ekki hefðu verið rædd til hlítar! Alþýðusambandið samþykkti á sínum tíma að taka þátt í vinnu hópsins á þeirri grundvallarforsendu að ASÍ teldi mikilvægt að fulltrúar verkafólks kæmu að mótun samskiptareglna á vinnumarkaði og að um þær ríkti sem víðtækust sátt. Annars næðu þær ekki markmiði sínu. Enda mótmælti ASÍ þessum vinnubrögðum og sagði eðlilegra að aðilar vinnumarkaðarins semdu um bættar samskiptareglur í frjálsum samningum sín á milli. Í þeirri vinnu lagði ASÍ megináherslu á að efnisinnihald samningsins yrði ásættanlegt og neitaði að samþykkja fyrir fram að ógerður samningur yrði sjálfkrafa að lögum nema um það væri sátt og að öðrum þeim sem málið snerti væri gefinn kostur á að kynna sér það. Þessi samningsgerð var í gangi þegar félmrh. ákvað að rjúfa grið í málinu með því að leggja einhliða fram frv. til laga um breytingar á lögunum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Í því er enn farið fram með flest þau atriði sem sögð voru órædd í áfangaskýrslu vinnuhópsins og þau atriði sem verkalýðshreyfingin hafði gert hvað alvarlegastar athugasemdir við. Með þessu griðrofi og broti á áratugalangri hefð fyrir þríhliða samstarfi og sátt um samskiptareglur á vinnumarkaði á verkalýðshreyfingin engan annan kost en að taka á málinu með allt öðrum hætti en hingað til. Haldi stjórnvöld þessu máli til streitu er verið að slíta friðinn.`` Samráðið á kannski að fara þannig fram að þegar 1. umr. er lokið eigi málið samkvæmt venju að fara til umsagnar til verkalýðshreyfingarinnar og henni gefinn kostur á að mæta á fund félmn. til að koma athugasemdum sínum á framfæri. Hins vegar er mjög slæmt ef meiri hluti félmn. og þeir sem eiga að reka málið fyrir hæstv. ráðherra sjá ekki ástæðu til að sitja og vera viðstaddir þá umræðu sem hér fer fram. Hæstv. ráðherra hefur lagt ofuráherslu á að hér sé ótölulegur fjöldi verkfallsdaga. Verkföll séu of tíð og það sé tap fyrir þjóðfélagið. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni í gær að heildarfjöldi tapaðra vinnudaga á árinu 1970--1995 hefði þrisvar farið yfir 300 þús. á ári. Fjöldi vinnustöðvana á ári hefðu verið frá einni upp í 292 árið 1977 og þessi mikli fjöldi vinnustöðvana hefði valdið miklu beinu og óbeinu tjóni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal tók í sama streng. Hann sagði að íslenska þjóðin hefði á undanförnum áratugum þurft að horfa upp á verkföll og aftur verkföll og hún hefði þurft að líða fyrir skaðsemi þessara sömu verkfalla. Atvinnulífið hefur þurft að búa við það ár eftir ár að geta ekki staðið við samninga við útlendinga sem þeir hafa gert og menn hafa séð margra ára markaðsstarf hrynja trekk í trekk vegna verkfallsgleði. Tilfinning mín fyrir því að hlusta á hæstv. ráðherra og hv. þm. í gær var sú að verkafólk færi í verföll bara rétt sér til skemmtunar eins og það væri að fara í göngutúr á góðviðrisdegi og tæki sér frí til þess. Verkföll hafa orðið vegna þess að kjör fólks hér á landi hafa verið lág. Þau hafa verið léleg. Í samanburði við kjör fólks annars staðar og þau lönd sem hafa hér verið talin upp til samanburðar þá eru kjör verkafólks hér á landi mun lélegri. Er það vegna þess að verkalýðshreyfingin fór í verkföll til að ná fram leiðréttingu á sínum kjörum. Nei, þetta er nefnilega ekki einhliða. Það þarf tvo til. Þetta sýnir kannski hvernig atvinnurekendur hafa horft til verkalýðshreyfingarinnar og þeirra kjara sem verkafólki hér á landi hefur verið búin á undanförnum árum. Þeir hafa nefnilega setið og setið og setið og setið og neitað að lagfæra kjörin. Þess vegna hafa orðið til verkföll. Hv. þm. Pétur H. Blöndal minntist sérstaklega á sjómannaverkfallið sem hefði verið rosalegt tap fyrir þjóðina. Gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Vissulega. En hvers vegna fóru sjómenn í verkfall? Þeir fóru í verkfall til þess að fá að koma að samningaborði til að ræða sín kjör.

Því er lýst í frv.

Þeir fóru til þess. Það er þetta frv. sem hæstv. ráðherra leggur fram, þetta frv. lagar þetta ekkert, það gerir það ekki. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að ekkert hefði náðst fram vegna þess að forusta verkalýðshreyfingarinnar væri svo óskaplega léleg. En í hinu orðinu sagði hann: ,,Við höfum búið við það þjóðfélag að 160 þús. manns hafa samið hver fyrir sig við atvinnurekanda sinn.`` Þetta er bara bull. Þetta er bara bull vegna þess að það vita allir sem hafa verið á hinum almenna vinnumarkaði --- þeir eru kannski ekki nógu margir hér inni --- að svona bara gengur þetta ekki fyrir sig. Þetta er bara bull. Það er ansi margt sem hægt væri að fara yfir í þessu frv. Hæstv. félmrh. hefur sagt að tilgangurinn með framlagningu þess væri sá helstur að færa vald frá stéttarfélögunum til fólksins sjálfs. Það væri tilgangurinn með samþykkt frv.

Forustu stéttarfélaganna.

Nú ákvað ég að lesa frv. eins og hæstv. ráðherra bað mig um. Hann beindi því til okkar að við læsum frv. og færum yfir það á málefnalegan hátt og án alls ofstopa. Hafi hæstv. ráðherra komist að þeirri niðurstöðu að þau sex afbrigði atkvæðagreiðslu sem boðuð eru í frv. séu til að einfalda og auðvelda málin og færa völdin út til hins almenna félaga í stéttarfélögunum, les hann það með allt öðru hugarfari en hann fór fram á að við hinir hv. þm. gerðum. Það er kannski svolítið fróðlegt að fara yfir þessi afbrigði og velta fyrir sér þeirri spurningu hvort þetta atkvæðagreiðslufyrirkomulag hafi svo margt fram yfir það fulltrúalýðræðiskerfi sem er innan verkalýðsfélaganna í dag. Um leið bið ég hæstv. ráðherra að svara eftirfarandi spurningu: Hefur hæstv. ráðherra verið virkur félagi í stéttarfélagi eins og t.d. ASÍ eða BSRB? Hefur hann tekið þátt í störfum þessara félaga? Ef hæstv. ráðherra vill standa við hlið mér í pontunni, er það velkomið.

Ég hef nú ekki hugsað mér það en ég held þeir standi bara sitt hvorum megin við þig.

Þurfa hæstv. ráðherrar að víkja úr salnum?

Forseti hefur orðið við þeirri ósk að hæstv. ráðherra víki hér úr salnum til þess að taka við tilteknum hlutum úr hendi forustumanna verkalýðshreyfingarinnar.

Er þá ekki rétt að við gerum hlé á fundi á meðan?

Ef hv. þm. sættir sig við það. Þetta tekur örstutta stund.

Ég sætti mig fullkomlega við að hæstv. ráðherrar fari og taki við ályktunum eða öðru frá verkalýðshreyfingunni. Það finnst mér gott. En ég sætti mig hins vegar ekki við að þurfa að tala hér á meðan. Ég óska því eftir því að fá að gera hlé á ræðu minni þar til þeir koma aftur í salinn.

Forseti telur rétt að gera stutt hlé. Það verður gert 10 mín. hlé á fundinum. Fundinum er frestað til kl. 15 mín. fyrir fjögur.

Virðulegi forseti. Ég sé að það hlé sem hér var gert og sú ályktun sem hæstv. ráðherra fékk í hendur og ég hef hér er enn ein staðfestingin á því hversu mikið hyldýpi er á milli þess skilnings sem hæstv. ráðherra leggur í samráð og hins vegar verkalýðshreyfingin og aðrir þeir sem um þetta mál hafa fjallað. En hér er ályktun formannafundar ASÍ um það frv. sem við höfum hér til umræðu og ég tel sjálfsagt, virðulegi forseti, að lesa hana upp. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Formannafundur ASÍ haldinn á Hótel Sögu, föstudaginn 22. mars 1996, fordæmir harðlega þann yfirgang ríkisstjórnarinnar sem birtist í tilraun til að þröngva fram breytingum á vinnulöggjöfinni án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Með framlagningu frumvarpsins hafa stjórnvöld gefið yfirlýsingu um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi og hafa þar með rofið áratuga sátt um þróun samskiptareglna á vinnumarkaði. Um slík vinnubrögð verður engin þjóðarsátt. Formannafundur ASÍ telur að fyrirliggjandi frumvarp sé árás á verkalýðshreyfinguna og hinn almenna félagsmann. Flestar hugmyndir í frumvarpinu rýra sjálfstæði stéttarfélaga og minnka völd einstaklinganna í verkalýðsfélögunum þvert á það sem tillöguhöfundar þykjast stefna að. Frumvarpið byggir á vanþekkingu á málefnum íslensks vinnumarkaðar eins og marka má m.a. af hugmyndum um vinnustaðarfélög sem forsvarsmenn bæði samtaka launafólks og atvinnurekenda hafa varað við. Formannafundur ASÍ krefst þess að frumvarpið verði nú þegar dregið til baka og aðilum vinnumarkaðar verði gefinn möguleiki á að semja um samskiptareglur sín á milli án hótunar um lagasetningu eins og stefnt var að áður en félagsmálaráðherra lagði frumvarpið fram. Sama gildir um önnur frumvörp sem eru í meðferð Alþingis eða væntanleg þangað og fela í sér skerðingu á rétti stéttarfélaga og félagsmanna þeirra. Formannafundur ASÍ felur miðstjórn að fylgja málinu nánar eftir og leita samstarfs við öll önnur samtök launafólks um allsherjaraðgerðir til þess að hrinda þessari árás. Þá telur fundurinn nauðsynlegt að á næstu dögum verði haldnir fundir á vegum ASÍ sem víðast um landið um þetta mál og aðrar árásir stjórnvalda á hendur launafólki og verkalýðshreyfingunni.`` Hæstv. ráðherra. Ætlar ráðherrann enn að halda því fram að fullt samráð hafi verið haft við verkalýðshreyfinguna um þetta mál? Ályktanir frá því í gær frá BHMR um sama mál, í sömu veru, ályktun BSRB frá því í gær um sama mál, í sömu veru. Allar þessar ályktanir sem komið hafa á undanförnum vikum um öll þessi mál ásamt þeim blaðagreinum sem ég vitnaði til hér áðan, allar, mínus viðtöl við hæstv. ráðherra og aðstoðarmann hans, á sama veg. Ekkert samráð, ekkert samráð. Búið að kasta stríðshanskanum inn á vinnumarkaðinn. Og hver gerir það? Hæstv. ráðherra. Ég ítreka spurningu mína vegna þeirra fullyrðinga sem koma fram um vinnubrögð verkalýðsforustunnar í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar af hálfu fulltrúa ríkisstjórnarinnar, bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hafa þeir tveir verið virkir félagar í verkalýðsfélagi, annað hvort innan ASÍ eða BSRB, þannig að þeir dæmi um vinnubrögð þessara félaga af eigin reynslu? Ég vil gjarnan fá svar við því. Virðulegi forseti. Það er þó eitt sem aldrei má gleymast þegar við fjöllum um málefni verkalýðshreyfingarinnar og samskipti aðila vinnumarkaðarins. Mér finnst það hafa gleymst í þessari umræðu og algjörlega í málflutningi hæstv. ráðherra og hv. þm. Það er að skoða sögu verkalýðshreyfingarinnar. Á hverju byggjast réttindin? Hvernig náðust fram þau réttindi sem hér er verið að leggja til að verði afnumin? Það vill nefnilega oft verða þannig að við gleymum því hvernig réttindi sem við búum við eru tilkomin. Og við gerum ekki ráð fyrir því að þau verði af okkur tekin í einu vetfangi. Launafólk hefur öðlast það réttindaumhverfi sem það býr við í dag fyrir áratuga langa baráttu. En sú barátta fór ekki að skila árangri fyrr en launafólk tók að skipuleggja sig í stéttarfélögum og sækja kröfur sínar í nafni samtakamáttar. Áður en launafólk öðlaðist þennan rétt, ég ítreka að ég tala um rétt, var draumaland hv. þm. Péturs H. Blöndals og fleiri postula frjálshyggjunnar til staðar. Þá sömdu allir á einstaklingsgrunni. Þá gat atvinnurekandinn ráðskast með launafólk eins og það væri hans eign, lækkað laun þess ef honum sýndist svo eða gert vel við þá sem honum líkaði vel við. Og þá var það líka þannig að þeir sem vildu fara fram á réttarbætur fyrir sig og sitt fólk voru einfaldlega reknir. Þeir áttu engan rétt á að halda vinnunni ef atvinnurekandinn ákvað að nú skyldu þeir fara og það strax. Við þurfum ekki að fara langt aftur í tímann til að rifja upp svona sögur. Það er ekki svo ýkja langt síðan. Við þurfum heldur ekki að fara langt aftur í tímann til að rifja upp baráttu launafólks fyrir því að fá atvinnuleysistryggingar. Það væri kannski hollt fyrir hv. þm. Pétur Blöndal og aðra frjálshyggjumenn í ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. að rifja upp hvernig standi á því að lengi vel var það svo að launafólk í stéttarfélögum átti eitt rétt á að fá atvinnuleysisbæturnar. Það var einmitt vegna þess að launafólk í stéttarfélögum stillti saman strengi sína á sjötta áratugnum og krafðist þess að slíkt kerfi kæmist á. Til þess þurfti langt verkfall sem lauk með yfirlýsingu um það að settur yrði á stofn atvinnuleysistryggingasjóður. Og það var líka þannig að þetta sama launafólk keypti þennan rétt fyrir 1% af launum sínum. Það keypti réttinn, hv. þm. Pétur Blöndal, fyrir 1% af launum sínum. Það er þess vegna einkennilegt að hlusta á hv. þm. titrandi af hneykslan út í yfirgang stéttarfélaganna, gefandi í skyn að verkalýðshreyfingin hafi ekkert gert fyrir sitt fólk í gegnum tíðina. Atvinnuleysisbæturnar voru einmitt teknar hér í gær sem dæmi um þennan yfirgang. En við höfum fleiri bjargvætti litla mannsins, almenna félagsmannsins í stéttarfélögunum sem eru svona kúgaðir af ofurvaldi samtaka sinna. Hæstv. ráðherra atvinnumála, framsóknarmaðurinn Páll Pétursson, telur sig líka að vera að gera gott fyrir einstaklingana í stéttarfélögunum, fyrir hinn almenna launamann í landinu. Hvernig stendur þá á því að ályktun eins og sú sem hér er og var verið að afhenda hæstv. ráðherra verður til? Hvers lags vitleysa er þetta? Og hvernig dettur hæstv. ráðherra í hug að halda fram slíkum málflutningi þegar gervöll verkalýðshreyfingin í landinu hefur risið upp vegna aðfara hans? Hver einasti heilvita maður sér að forsvarsmenn atvinnurekenda eru hæstánægðir með þessi vinnubrögð. Þeir hafa ekki fjölmennt hér hvorki á palla eða fyrir utan húsdyr Alþingis. Þeir eru annars staðar að ráða ráðum sínum og koma með sínar ábendingar. Í þessari umræðu og reyndar í umræðunum um ríkisfjármálin og kjaramálin á undanförnum vikum hefur verið minnst á Nýja-Sjáland og það hvernig verkalýðshreyfingin þar hefur verið drepin niður með einföldum lagabreytingum. Þess vegna er ótti launafólks og þeirra sem eru í forustu stéttarfélaganna alls ekki ástæðulaus. Nýja-Sjáland er e.t.v. draumaland fjárfestanna í dag en launafólk þar hefur það skítt eftir þær breytingar sem gerðar voru á löggjöfinni. Og formaður Vinnuveitendasambands Íslands hefur lýst því yfir að hann vilji helst koma henni á hér. Laun fólks lækkuðu um 40% á fyrsta árinu eftir breytingarnar og ýmis réttindi hafa verið skert. Sem betur fer hefur hæstv. ríkisstjórn ekki ákveðið að stíga jafnstórt skref og gert var í Nýja-Sjálandi en við skulum ekki gleyma að það þarf ekki mikið til. Þrátt fyrir ítrekuð mótmæli á undanförnum vikum hefur ríkisstjórnin haldið áfram á sömu braut allt frá því að þing kom saman í október og fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Við eigum að forðast mistök eins og þau sem gerð voru á Nýja-Sjálandi gagnvart verkafólkinu. Við eigum ekki að leyfa neins konar íhlutun stjórnvalda í innri málefni stéttarfélaga. Við eigum ekki að stíga þau skref sem ætlunin er að stíga með þessum frv. sem hér hafa verið lögð fram. Vera má að okkur takist í nefndarstarfi eða hér á þingi að stöðva framgang þessara mála ef hæstv. ríkisstjórn verður ekki við þeirri beiðni frá samtökum launafólks að draga þau til baka. Vera má að það takist og það sé rétt sem fram kom í ræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í gær. Hann sagðist ekki trúa því að þarna væri innra eðli ráðherrans hæstv. á ferðinni heldur væri þetta fyrst og fremst gert að óskum einhverra annarra og væri hann nánast píndur til þess. Það getur farið svo að aðrir frjálshyggjupostular sem hér hafa líka stigið í ræðustól verði einhvern tíma ráðherrar atvinnumála og þess vegna eigum við að stoppa hér og nú. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson telur það af og frá og ég vildi að rétt væri. Alþfl. mun þá a.m.k. ekki ýta undir að það gerist á næstu árum. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, nefna þau grundvallarréttindi sem verkalýðshreyfingin byggir grundvöll sinn á. Það er sami grundvöllurinn og hefur fært launafólki í Norður-Evrópu besta umhverfið réttindalega séð, það besta sem þekkist. Þessi atriði eru ekki mörg en við getum aldrei látið þau af hendi. Það er rétturinn til að stofna stéttarfélög og ganga í þau, það er rétturinn til að semja sameiginlega til að nýta samtakamátt launafólks gegn ofurvaldi atvinnurekenda, það er bann við íhlutun stjórnvalda og atvinnurekenda í innri málefni stéttarfélaga og það er frjáls samningsréttur. Þessi atriði eru grundvöllur þess að launafólk hefur ekki verið svipt þeim réttindum sem það þó býr við hér á landi. Þessu megum við ekki gleyma, við verðum að hafa þetta í huga og ég tek heils hugar undir þá ályktun sem hæstv. ráðherra var afhent áðan.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir það af fullum krafti sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Hér er verið að rjúfa þá sátt um samskiptareglur á vinnumarkaði sem ríkt hefur í áratugi. Ég vil benda hv. þm. á atriði sem styður mjög málflutning þingmannsins, bréf sem ég ritaði sem félmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í október 1992 til framkvæmdastjóra Evrópuráðsins til áréttingar á afstöðu íslenskra stjórnvalda til gildis 5. gr. félagsmálasáttmálans. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Áhersla er á það lögð að í 5. gr. félagsmálasáttmálans felist sú höfuðskuldbinding að samningsaðilar skuli tryggja að samtök aðila vinnumarkaðarins hafi eðlilegan starfsgrundvöll og að milli þeirra ríki ákveðið jafnvægi. Á því er vakin athygli að allgóður friður hefur ríkt um samskiptareglur á íslenskum vinnumarkaði sem ýmist byggjast á settum lögum eða ákvæðum í kjarasamningum. Þar af leiðandi hefur ríkisstjórnin ekki í hyggju að grípa til neinna þeirra aðgerða sem kunna að raska því jafnvægi sem ríkt hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár.`` Ég skrifaði þetta bréf fyrir hönd ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og maður spyr: Hvað hefur breyst? Er það virkilega svo að félmrh. hafi knúið þetta mál í gegn jafnvel í andstöðu við hæstv. forsrh.? Ég held að það hljóti að vera þegar þetta liggur fyrir. Við getum ekki verið slíkir ómerkingar í alþjóðasamskiptum. Við skrifuðum bréf til Evrópuráðsins í fyrri ríkisstjórn þar sem við segjumst ekki ætla að rjúfa þá samstöðu sem ríkt hefur í 50 ár milli aðila vinnumarkaðarins um samskiptareglurnar. Því hljótum við í þessari umræðu að spyrja hæstv. forsrh.: Hvað hefur breyst frá því að þetta bréf var ritað 1992?

Virðulegi forseti. Spurningunni var beint til hæstv. forsrh. en ég get a.m.k. sagt mitt álit á þessu. Það sem hefur breyst er að Framsókn með fólk í fyrirrúmi er í andstöðu við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í gær. En e.t.v. hefur eðli Framsfl. og þeirra sem í honum eru breyst á síðustu mánuðum.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Suðurl. hefur farið nokkuð hörðum orðum um hæstv. félmrh. Ég vil leyfa mér að benda henni á að fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott, því nú tel ég að hæstv. félmrh. sé að vinna sitt stærsta afrek á sínum pólitíska ferli, sem sé það afrek að sameina gjörvalla verkalýðshreyfinguna á Íslandi á frjálsum vinnumarkaði og opinbera starfsmenn og félagshyggju- og verkalýðsflokkana saman í eina órofa fylkingu gegn hæstv. ríkisstjórn. --- [Lófatak á þingpöllum.] 
             . 
             Þetta er hlutur sem ekki hefur tekist hjá merkum mönnum eins og hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og þeim sem hér stendur. En aldrei var því um Álftanes spáð að ættjörðin frelsaðist þar. Ég vil vísa því til hv. 4. þm. Suðurl. að það er sitthvað jákvætt við framgöngu hæstv. félmrh. Það er bara verst ef hann yrði nú undir þeirri skriðu sem hann er að ýta af stað.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir hið jákvæða sem flokksbróðir minn sem hér hefur talað sér í atferli félmrh. kem ég hér upp í andsvari varðandi þá ályktun formannafundar Alþýðusambandsins sem ræðumaður las hér úr ræðustól Alþingis. Virðulegi forseti. Samkvæmt þeirri ályktun og þeim viðbrögðum sem birtust ríkisstjórn og þingheimi öllum með formannafundinum sjálfum, í þeim hópi fólks sem hér mætti fyrir utan þinghúsið og afhenti forsrh. og félmrh. ályktun sína, sýnist mér að nú eigi ríkisstjórnin og félmrh. að breyta um atferli. Ég fer þess á leit við forseta að þeir eigi viðræður við forsrh. og félmrh. og hvetji til þess að hér verði stansað. Við ljúkum umræðum um þetta mál og frestum því þar til eftir páska. Menn eiga að mæta þeim góða vilja sem látinn var í ljós á tröppum þessa þinghúss fyrir stundu með því að fresta umræðum um þetta mál og freista samkomulags áður en málinu er vísað til nefndar. Með því að láta umræður fara hér fram alveg fram á rauða nótt og knýja fram atkvæðagreiðslu með eða án þátttöku stjórnarandstöðunnar á Alþingi, sýna menn atferli sem er óviðunandi fyrir þingræðið og lýðræðið Ég hvet félmrh. til að láta hér staðar numið.

Virðulegi forseti. Ég þakka ábendingu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hafi eini tilgangurinn verið sá að flýta fyrir sameiningu félagshyggjuflokkanna og launþegahreyfingarinnar hefur það tekist. En auðvitað telst Framsfl. ekki lengur til félagshyggjuflokka. Hafi hæstv. ráðherra haft þetta eitt í huga er óhætt að draga öll frumvörpin til baka, hér og nú.

Herra forseti. Ég vil sem nefndarmaður í félmn. segja örfá orð í andsvari. Í þessari umræðu hefur mikið verið talað og fullyrt um skort á samráði við aðila vinnumarkaðarins. Maður veltir því fyrir sér hvenær samráð sé nægjanlegt og hvenær því ljúki. Nægir ekki að hafa 48 fundi, eða hvað? Hvað þurfa þeir yfirleitt að verða margir til að menn geti náð saman? Ég held að það sé óhætt að segja að verkalýðshreyfingin eigi einhverja sök á því að það skuli ekki hafa náðst það samráð sem þeir telja nauðsynlegt. Ég held að þeir hafi þumbast við að samþykkja eðlilegar breytingar. Ég er einn af þeim sem tel t.d. ekki eðlilegt að verkalýðsforusta geti kallað saman fáeina félaga sína og boðað svo verkfall í 2.000 manna verkalýðsfélagi. Ég er einn þeirra sem tel að slíkum vinnubrögðum verði að breyta. Þar með er ég ekki að segja að ég vilji samtök verkamanna feig. Fjarri því. Ég tel að samtök verkamanna séu einn af hornsteinum lýðræðisins og því nauðsynlegt að efla þau. Ég vil stuðla að því að lagasetningin verði til þess að auka lýðræði í verkalýðshreyfingunni og færi valdið til fólksins. Það tel ég geta gerst með vinnustaðarsamningum og ég tek sérstaklega fram að ég sé mikinn mun á vinnustaðarsamningum og vinnustaðarfélögum. Það er mikill munur á þessu tvennu og það tel ég að þurfi að skoða í hv. félmn. Einnig tel ég að þar þurfi að skoða þá þröskulda í atkvæðagreiðslum sem talað hefur verið um og verkalýðsforustan sér ýmsa meinbugi á að geti gengið upp. Ég tek einnig fram að hæstv. félmrh. hefur tekið vel undir þær athugasemdir.

Virðulegi forseti. ,,Hvenær er samráð nægjanlegt? Eru 48 fundir nægjanlega margir fundir?`` Það er af og frá að setja þetta svona upp. Nægjanlegt samráð aðila vinnumarkaðarins er það þegar þeir hafa komist að niðurstöðu. Það er ekki nægjanlegt samráð þótt fundirnir hefðu verið 148 þegar ljóst er að að 48 fundum loknum er verulegur ágreiningur. Þá á að halda áfram. Það er óviðunandi að ætla þessum launþegahreyfingum, hvort sem það er BSRB eða ASÍ, að skoða frumvörp frá því 15. janúar og fram í febrúarlok um svo veigamikla þætti í starfemi þeirra og segja svo að ef þeir geti ekki klárað þetta á þeim tíma fái þeir bara ekkert um þetta að segja nema í umsögnum til félmn. Alþingis. Þetta er ekki samráð og ég hvet hv. þm. til að fara yfir allar þessar ályktanir. Lýðræðið eykst ekki með þessu frv., svo mikið er víst. Atkvæðagreiðslukerfið með sínum sex afbrigðum eykur hvorki lýðræðið né frelsi einstaklingsins til að hafa áhrif á sín mál innan félagsins. Það er miklu meira í dag og það vitum við sem höfum verið virkir félagar í þessum verkalýðsfélögum og tekið þátt í starfsemi þeirra.

Herra forseti. Við gengum til þessarar umræðu í gærmorgun undir gríðarlega hörðum mótmælum stjórnarandstöðunnar. Þá hafði þessu máli verið dreift einungis degi áður en þetta er eitt flóknasta og viðamesta málið sem við fáum til umfjöllunar á þessu þingi. Við sögðum strax þá, stjórnarandstaðan, að við værum vanbúin til þessarar umræðu. Við óskuðum eftir góðu samstarfi við forsetadæmið um að fá að fresta þessu máli fram yfir páska en ekki var orðið við því. Og hvað hefur gerst síðan, herra forseti? Hér hefur hæstv. félmrh. dottað í stólnum en hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum komið og tætt í sundur frv. Það hefur verið sýnt fram á tæknilega agnúa, það hefur verið sýnt fram á brot á ákvæðum þess gagnvart félagsmálasáttmála Evrópu og svo mætti lengi telja. Á meðan hefur hæstv. félmrh. dottað í stólnum og ekki einu sinni komið upp til andsvara vegna þess að andsvörin eru engin til. Það er ljóst, herra forseti, að stjórnarandstaðan mun notfæra sér sinn lýðræðislega rétt til þess að ræða þetta mál vel og lengi. Við höfum til samkomulags, herra forseti, óskað eftir því að málinu væri frestað fram yfir páska og nú endurtek ég enn einu sinni: Er von til þess að það sé hægt að ná samkomulagi við forsetadæmið um það að málinu verði frestað fram yfir páska? Við gætum þá gengið til okkar frís eins og áður var um samið. Ég spyr forseta þess --- og ég veit að hæstv. forseti Ólafur G. Einarsson er hér í hliðarsölum: Er ekki mál til komið að við gerum hlé á þessum fundi og reynum að finna fram úr því hvort ekki sé unnt að ná samkomulagi um að fresta þessu máli, sem er gallað, sem er umdeilt og sem hefur gervalla verkalýðshreyfinguna á móti sér?

Herra forseti. Í umræðunni áðan var vakin athygli á bréfi sem fyrrverandi félmrh. ritaði fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands. Þar sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þar af leiðandi hefur ríkisstjórnin ekki í hyggju að grípa til neinna þeirra aðgerða sem kunna að raska því jafnvægi sem ríkt hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár.`` Þetta var einnig ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og ég fer þess á leit við hæstv. forseta að forsrh. svari þessu. Hér hafa komið fram mjög sterkar ábendingar um að við séum að ræða frv. sem brýtur í bága við alþjóðasamninga. Það er ekki hægt að vera með umræðu á þeim grundvelli á hinu háa Alþingi. Ég geri kröfu til þess, herra forseti, að forsrh., sem er víst hér í húsinu, komi í salinn og svari fyrir þennan þátt málsins. Það á að taka þetta mál út af dagskrá vegna þeirra röksemda sem hér hafa komið fram. A.m.k. á að gera hlé á þessum fundi svo menn geti farið yfir þennan þátt málsins. Það gengur ekki, herra forseti, að hér sé verið að knýja fram lagasetningu sem er ekki einungis í andstöðu verkalýðshreyfinguna heldur líka í andstöðu við lög og alþjóðasamninga. Það gengur ekki. Alþingi Íslendinga er misboðið með þeim málflutningi sem kemur fram í þessu frv. og ég fer þess á leit við hæstv. forseta að hann geri ráðstafanir til að það verði ekki haldið lengur áfram á þeirri braut.

Herra forseti. Í umræðunni urðu þau tíðindi í gær að einn hv. þm. Sjálfstfl., Guðmundur Hallvarðsson, lýsti sig andvígan því frv. sem hér er flutt sem stjfrv. Og nú rétt áðan kom annar sjálfstæðisþingmaður, hv. þm. Kristján Pálsson, og í seinni hluta ræðu hans var ekki að skilja annað en að hann væri einnig andvígur málinu að verulegu leyti og vildi gera á því breytingar. Þá hefur það einnig gerst í dag að formannafundur Alþýðusambands Íslands eða fulltrúar formannafundar hafa gengið á fund forsrh. og gert honum grein fyrir því að nú standi til að boða til fjöldafunda um allt land til að hnekkja þeirri ákvörðun sem hér á að ganga fram. Það vekur athygli mína, hæstv. forseti, að forsrh. er ekki viðstaddur. Það hefur áður gerst að hæstv. forsrh. hafi gripið fram fyrir hendurnar á ráðherrum sínum þegar hann hefur talið of langt gengið og að sögn Sverris Hermannssonar ríkisbankastjóra snúið þá í sundur eins og fúaspýtur. Það er því full ástæða til þess, virðulegi forseti, að gera nú örstutt hlé. Ég óska eftir því að forsrh. gangi í salinn svo hægt sé að spyrja hann að því hver séu viðbrögð hans sem oddvita ríkisstjórnarinnar við þeim áskorunum sem honum hafa verið afhentar í dag af hálfu Alþýðusambands Íslands. Er það vilji hæstv. forsrh. að stefna þjóðinni í þau átök sem fram undan eru eða er hann tilbúinn til að beita handaflinu einu sinni enn á ráðherra sína og snúa fleiri í sundur en hæstv. fjmrh.?

Forseti vill nú benda hv. þm. á það að hér hafa verið í gangi umræður um dagskrármálið. Þar gefst að sjálfsögðu tækifæri til að leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Það gerist ekki í umræðum um fundarstjórn forseta. Þannig að ef við ætlum að halda þessari umræðu áfram og fá fram svör ráðherra þá er besti kosturinn að halda umræðunni um fundarefnið áfram.

Herra forseti. Ég lít svo á að það sem hér hefur verið til umræðu snerti vissulega fundarstörfin, störf þingsins. Þetta mál kom hér inn á borð ríkisstjórnarinnar í slíku offorsi og hraða að þingmenn gátu vart gefið sér tíma til að kynna sér það. Það er það sem við erum að ræða hér. Það hefur ýmislegt verið gert til að koma hreinlega í veg fyrir að hér fari fram lýðræðisleg umfjöllun um þetta mál. Hæstv. stjórnarþingmenn hafa varla látið svo lítið að láta sjá sig hér í þingsölum nema einn og einn og þá einna helst til þess að koma nú að varfærnislegum athugasemdum og efasemdum sínum um frv. Það er svo sem ágætt út af fyrir sig. 

Hæstv. forseti. Vegna þeirra orða sem hér féllu af forsetastóli vil ég ítreka að það er verið að fara fram á að þessu máli verði frestað. Það er sú beiðni sem hér liggur fyrir. Það er m.a. vegna þess, hæstv. forseti, að hér áðan komu fram mjög merkilegar upplýsingar frá hv. fyrrv. félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur. Það tengist reyndar ýmsu því sem áður hefur verið bent á hér í umræðunni, þ.e. spurningunni hvort með því frv. sem hér er verið að ræða sé verið að brjóta félagsmálasáttmála Evrópu. Það er sú stóra spurning sem hér liggur fyrir. Það kemur m.a. fram í bréfi sem vitnað var til hér áðan að túlkun íslenskra stjórnvalda er sú að í 5. gr. félagsmálasáttmálans felist sú höfuðskuldbinding að samningsaðilar skuli tryggja að samtök aðila vinnumarkaðarins hafi eðlilegan starfsgrundvöll og að á milli þeirra ríki ákveðið jafnvægi. Hæstv. forseti. Hér er verið að raska þessu jafnvægi. Það er verið að því. Það kemur einnig fram hér að þáv. ríkisstjórn hafi ekki fyrirhugað neinar breytingar. Hvers vegna er verið að gera þessar breytingar? Við verðum að fá svör við þessu. Það er eindregin ósk stjórnarandstöðunnar að þessu máli verði frestað, hæstv. forseti.

Það hefur komið fram ósk um að fundinum verði frestað. Forseti hyggst verða við þeirri ósk. Verður fundinum frestað í 15 mín.

Hæstv. forseti. Ég vil þá fara þess á leit við hæstv. forseta, að þegar fundur hefst að nýju verði hæstv. forsrh. viðstaddur svo hægt sé að spyrja hann hvaða viðbrögð hann hyggist viðhafa vegna ályktunar fundar formanna Alþýðusambands Íslands sem honum hafa verði kynntar.

Forseti vill biðja hv. formenn þingflokka að mæta á skrifstofu forseta þingsins. Fundinum er frestað í 15 mín. til kl. 16:35.

Herra forseti. Vegna þeirra orða sem til mín var beint hér úr þessum ræðustól fyrir skömmu vil ég geta þess að forseti Alþýðusambandsins og fulltrúar af formannafundi Alþýðusambandsins afhentu okkur hæstv. félmrh. ályktun formannafundar sambandsins sem var gerð í dag og forseti Alþýðusambandsins fylgdi henni úr hlaði hér fyrir framan Alþingishúsið. Þar gafst tækifæri til þess að svara jafnframt spurningum fréttamanna í viðurvist þessara ágætu fulltrúa um hvaða áhrif ályktunin hefði á gang mála. Við skýrðum frá því sem menn þekkja að ráðagerðir ríkisstjórnarinnar eru þær að málið fái eðlilega afgreiðslu hér við 1. umr. og gangi að henni lokinni til nefndar. Þar verði fjallað um málið og tíminn nýttur í því þinghléi sem fram undan er til þess að aðilum sem að málinu koma, þá ekki síst Alþýðusambandi Íslands, gefist tækifæri og tóm til þess að koma sínum sjónarmiðum og röksemdum og athugasemdum að í málinu. Jafnframt skýrði forseti Alþýðusambandsins frá því að fyrirhuguð væru allvíðtæk fundarhöld á vegum Alþýðusambandsins til að fylgja ályktun þessari eftir. Þetta var það sem gerðist hér í dag í tilefni formannafundar Alþýðusambandsins. Ég tel því eðlilegt að málið haldi áfram, umræður haldi hér áfram og frv. gangi til nefndar með eðlilegum hætti að lokinni 1. umr. Ég tel að þetta þinghlé gefi mjög gott tækifæri til þess að menn fari ítarlega yfir málið og hlusti eftir þeim athugasemdum sem Alþýðusambandið hefur fram að færa. Varðandi annan þátt sem nefndur var sérstaklega af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, þar sem hún vitnar til bréfs sem hún ritaði í nafni þáv. ríkisstjórnar í október 1992, þá er þar fjallað um það að ekki séu ráðagerðir á Íslandi um það að breyta því jafnvægi sem ríkt hafi í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár. Og það er spurt um það og gefið til kynna að með því frv. sem hér liggur fyrir séu menn að ganga gegn því sem þarna er sagt. Ég vek athygli á að svo er ekki vegna þess að í frv. eru menn ekki að færa vald frá Alþýðusambandinu eða verkalýðshreyfingunni til Vinnuveitendasambandsins. Það er ekki verið að færa vald frá þessum aðila til Vinnuveitendasambandsins. Hins vegar eru menn að breyta fyrirkomulagi innan raða beggja aðilanna, bæði hjá Alþýðusambandinu og verkalýðsfélögunum og eins hjá Vinnuveitendasambandinu. Þannig að í mínum huga er jafnvægið milli þessara aðila ekki að raskast. Það er ekki hægt að færa rök fyrir því. En að sjálfsögðu mun sú hv. nefnd sem málið fær til meðferðar skoða þetta alveg sérstaklega þar sem á því hefur verið vakin athygli hér í þessum ræðustól.

Virðulegi forseti. Fyrir skömmu stóð til af hálfu eins hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni að knýja í gegnum þingið skerðingu á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna í mikilli andstöðu við þá. Við það tækifæri hjó hæstv. forsrh. á hnútinn með því að lýsa því yfir að slíkt yrði ekki gert nú í andstöðu við viðkomandi launþega. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. og þakka honum fyrir þær upplýsingar sem hann gaf í ræðu sinni hér áðan: Er hann reiðubúinn til þess við þær aðstæður sem honum eru nú ljósar að gefa þau fyrirheit til Alþýðusambands Íslands að þetta mál verði ekki knúið í gegn í andstöðu við Alþýðusambandið? Ég bendi hæstv. forsrh. á að tveir þingmenn úr hans eigin flokki lýstu hér rétt áðan, annar andstöðu við frv. og hinn vilja til umtalsverðra breytinga á því. Þannig að það er ekki einhugur í hans eigin flokki um frv. Ég ítreka spurningu mína: Er hann reiðubúinn til að skýra frá því hér og nú að hann muni beita sér fyrir því að frv. verði ekki knúið í gegnum Alþingi í fullri andstöðu við Alþýðusambandið?

Herra forseti. Í því dæmi sem hv. þm. nefndi varðandi lífeyrissjóðsmálin var staðan sú og því hafði verið lýst yfir af hálfu ríkisstjórnar og þar á meðal af minni hálfu, að það stæði ekki til að skerða áunnin réttindi manna með því frv. Hins vegar voru færð fram gild rök fyrir því að frv. í þeim búningi sem það var þá í gæti einmitt leitt til þess að áunnin réttindi yrðu skert. Við þær aðstæður taldi ég alveg útilokað að málið gengi lengra og menn yrðu að fjalla um það, ná um það sátt. Ég hygg að það sé reyndar svo að flestir þeir sem að málinu koma telji nauðsynlegt að lífeyrismál opinberra starfsmanna komi til sérstakrar athugunar. Mál eins og þau standa þar nú geta ekki gengið fram með óbreyttum hætti. En það þarf að skoða og gæta þess að ekki sé verið að taka af mönnum áunninn rétt þeirra, ég gat þess sérstaklega. Varðandi hitt málið, athugasemdir Alþýðusambandsins og frv. sem hér er til meðferðar, þá er það alveg ljóst að í meðferð nefndarinnar hefur enginn útilokað breytingar á frv. Það hefur hæstv. félmrh. ekki gert. Það hefur enginn gert. Ég hef þegar sagt hér að menn muni skoða þau atriði sem bent hefur verið á sérstaklega og nefnt bréf sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vakti athygli á, sem ég tel ekki breyta málinu en verði að skoða sérstaklega. Auðvitað verða athugasemdir Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins skoðaðar rækilega í nefndinni. Þannig að við munum leita ákveðinna leiða til þess að sem mest sátt geti ríkt um málið. En það er ætlun ríkisstjórnarinnar að þetta mál nái fram að ganga nú í vor.

Virðulegi forseti. Það er mikill munur á áunnum réttindum og lögbundnum réttindum, lögbundnu réttindunum í hag. Það sem hér stendur til er að skerða lögbundin réttindi í lögum frá 1938. Það er talsvert mikill munur á því við þessar aðstæður hvaða skilaboð verkalýðshreyfingin fær. Spurningin sem ég ítreka er þessi: Ætlar ríkisstjórnin að semja við alþýðusamtökin um afgreiðslu þessa máls þannig að þau verði ekki afgreidd í ófriði við ASÍ eða ekki? Ef ekki stendur til að semja við Alþýðusambandið og alþýðuhreyfinguna er það alveg ljóst að það stefnir í átök. Ef hins vegar hæstv. forsrh. er reiðubúinn að gefa hér þá yfirlýsingu að þetta mál verði ekki afgreitt á þessu þingi í fullri andstöðu við Alþýðusambandið, vita menn að það er verið að rétta fram sáttarhönd. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. forsrh.: Getur hann ekki gefið Alþýðusambandinu fyrirheit um það að málið verði ekki knúið í gegn í fullri andstöðu við alþýðuhreyfinguna?

Herra forseti. Ég tel að ég hafi talað afar skýrt í svari mínu hér áðan. Ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að lagfæra þær verklagsreglur sem á vinnumarkaðnum gilda. Við teljum að með frv. séu menn einmitt að því. Á frv. eins og öðrum mannanna verkum kunna að vera hnökrar, kunna að vera gallar. Og auðvitað mun hv. nefnd hlusta á athugasemdir Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins eftir því sem þær kunna að berast og eftir því sem þær réttlæta, taka mið af því. Það hefur enginn útilokað að hlusta á þessar raddir og eiga samráð við þessa aðila nema síður sé.

Herra forseti. Nú kemur hæstv. forsrh. hér og segir það sama og hæstv. félmrh. hefur verið að reyna að segja okkur í tvo daga. Raunveruleikinn er ekki sá sem þið sjáið og sem þið heyrið, hann er allt annar. Það er ekki verið að gera neitt sem brýtur í bága við réttindi launafólks eða réttindi samtaka launafólks. Þetta er greinilega allt tómur misskilningur. Þrátt fyrir það að gjörvöll verklýðshreyfingin hafi nú risið upp í andstöðu gegn áformum ríkisstjórnarinnar. Á það hefur verið bent hér af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að ríkisstjórn Íslands, fyrri ríkisstjórn hæstv. ráðherra Davíðs Oddssonar hafi sérstaklega áréttað skilning sinn á félagsmálasáttmála Evrópu í bréfi. Á það hefur verið bent að bréfið hafi verið sent inn til Evrópuráðsins í tengslum við tiltekið mál. Ég vil árétta það sem reyndar kom að hluta til fram í máli hv. þm. að hér er um alvarlegt mál að ræða því hér er ekki aðeins um að ræða bréf sem félmrh. sendir heldur bréf sem er sent í tengslum við dómsmál sem var til meðferðar fyrir Mannréttindadómstól Evrópu á sínum tíma og má því líta á þess vegna sem réttarfarslega skuldbindingu af Íslands hálfu í málinu. Þar segir að ríkisstjórnin hafi ekki í hyggju að grípa til neinna þeirra aðgerða sem kunni að raska því jafnvægi sem ríkt hafi í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár. Telur hæstv. ráðherra þetta virkilega ekki skipta neinu máli? Ber hann ekki meiri virðingu fyrir alþjóðlegum skuldbindingum og alþjóðlegum samningum en svo? Ég vil líka árétta það að í umræðunni hefur einnig verið á það bent að þessi frv. sem hér hafa legið frammi séu mjög líklega íhlutun í innri málefni stéttarfélaga og þar af leiðandi í andstöðu við alþjóðlega sáttmála sem íslenska ríkið er skuldbundið af. Ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. forsrh.: Ber hann ekki meiri virðingu fyrir alþjóðlegum skuldbindingum en þetta?

Herra forseti. Auðvitað ber ég, sem aðrir þingmenn og aðrir ráðherrar, virðingu fyrir skuldbindingum sem Ísland hefur gengist undir. Ég þykist kannast við þetta bréf, hv. þm. Ég hygg að það hafi verið sent í samráði við mig á sínum tíma og ég kannast við það. En ég sagði hér áðan að mér sýndist að frv. sem við erum hér að ræða raskaði ekki því jafnvægi sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem félmrh., undirstrikaði að ekki stæði til að raska, í bréfi sínu. Þetta er mitt mat. En ég segi jafnframt að auðvitað mun nefndin skoða þessa þætti og aðrar ábendingar sem hv. þm nefndi hér áðan, þar sem hún telur að frv. í núverandi mynd brjóti í bága við alþjóðlega samninga sem Ísland er aðili að. Auðvitað þarf nefnd að skoða slík atriði. Slíkt verður aldrei útrætt hér í salnum. Það þarf að fara yfir það með sérfræðingum og ræða það sérstaklega í hv. nefnd. Það er hinn eðlilegi og rétti vettvangur. Alþingi getur ekki afsalað sér þeim rétti og þeirri skyldu að setja lagaramma um jafnmikilvægan málaflokk og þýðingarmikinn fyrir þjóðfélagið allt eins og þennan.

Herra forseti. Því er enn og aftur haldið fram af hæstv. forsrh. að jafnvæginu á vinnumarkaði hafi ekki verið raskað, þ.e. að því jafnvægi sem ríkt hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár hafi ekki verið raskað. Ég vil biðja hæstv. ráðherrann um að líta hér upp á þingpalla. Svona hefur mönnunin verið hér á þingpöllum undanfarna daga út af þeim frv. sem hafa verið til umræðu og enn heldur hæstv. forsrh. því fram að ekki sé um neina röskun að ræða á því jafnvægi sem ríkt hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Það er sjaldan sem sést hefur jafnmikil eining í verkalýðshreyfingunni og einmitt nú. En enn heldur hæstv. ráðherra því fram að hér sé ekki um röskun á samskiptum aðila vinnumarkaðarins að ræða. Það er undarlegur veruleiki þykir mér.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á þeirri staðreynd að það að við höfum svo fjölmarga góða gesti á þingpöllum staðfesti að í frv. sé raskað jafnvægi á vinnumarkaði á milli Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. Mér er alveg fyrirmunað að koma því inn í minn ferkantaða lögfræðingshaus að svo sé. Mér er alveg fyrirmunað að átta mig á því. Ég sé ekki að frv. ríkisstjórnarinnar sem hæstv. félmrh. fylgir hér úr hlaði, raski á nokkurn hátt jafnvægi þessara tveggja aðila sem getið er um í bréfinu. Það er hins vegar tilfærsla og breytingar hjá báðum aðilum. Nýjar verklagsreglur og vinnureglur settar. Það er allt önnur saga.

Virðulegi forseti. Mér fannst hæstv. forsrh. ekki lesa rétt í skuldbindingu ríkisstjórnarinnar frá 1992 sem ég lít svo á að núv. ríkisstjórn sé skuldbundin af. Hvað erum við að tala um? Við erum að tala um, eins og bent hefur verið á, réttarfarslega skuldbindingu íslenska ríkisins á alþjóðlegum vettvangi. Við erum að tala um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar gagnvart alþjóðlegum dómstólum. Þetta er vörn í dómsmáli sem íslenska ríkið hlýtur að vera skuldbundið af hvort sem það er fyrrv. ríkisstjórn eða núv. ríkisstjórn. Hvað er hér verið að gera? Hér er einhliða af hálfu ríkisstjórnarinnar verið að grípa til aðgerða í fullkominni andstöðu við launþegahreyfinguna en í þökk hins aðilans, atvinnurekandans. Hér er verið að ganga erinda atvinnurekenda. Ég fullyrði, hæstv. forseti, að hæstv. félmrh. verður kallaður á sakabekkinn hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni nái þetta mál fram að ganga. Ég tel því, virðulegi forseti, að þessi skuldbinding sé ekki eins léttvæg og hæstv. forsrh. lætur í veðri vaka. Hv. Alþingi verður að taka þessa skuldbindingu alvarlega eins og hún er sett fram. Annars verðum við marklaus á alþjóðavettvangi.

Herra forseti. Ég hef hvorki sagt að þessi yfirlýsing sé léttvæg né heldur hef ég sagt að það að þó ný ríkisstjórn sé í landinu, þá sé hún ekki bundin af því sem aðrar stjórnir hafa gert í ríkisins nafni. Það hef ég ekki sagt. Ég hef eingöngu sagt að ég fæ ekki séð að frv. sem fyrir þinginu liggur raski því jafnvægi á milli aðila á vinnumarkaði sem hér er nefnt sérstaklega. Ég geri ekkert lítið úr þessu máli, þýðingu þess efnislega. Það flögrar ekki að mér að segja að við ríkisstjórnarskipti í einu landi hverfi skuldbindingar, það sem ríkisstjórn sem áður sat hafi gert. Jafnvel þó enginn ráðherra sem sat þá væri í ríkisstjórn sem nú situr, þá erum við jafnbundnir engu að síður. Það breytir engu. Ég nefni það ekki. Ég segi eingöngu: Ég hef lesið þenna texta. Ég sé ekki að jafnvægið milli aðila vinnumarkaðarins hafi raskast með því frv. sem hæstv. félmrh. hefur flutt.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. forsrh. hefur ekki verið í þingsalnum hvorki í gær né dag til að hlýða á þær umræður sem hér hafa farið fram. Hér hafa margir þingmenn í stjórnarandstöðunni komið fram og sýnt fram á að það er verið að raska því jafnvægi sem ríkt hefur á vinnumarkaðinum. Og það gefst auðvitað ekki tími til þess í andsvari að fara yfir það lið fyrir lið. En ég held að við hljótum að óska eftir því og gera kröfu til þess að hæstv. forsrh. verði viðstaddur umræðuna þangað til henni lýkur til þess að fylgjast með því sem hér fer fram. Þá kannski sannfærist hann um að það er verið að raska jafnvægi milli aðila vinnumarkaðarins. Og þó við ekki nema bara töluðum um vinnubrögðin sem viðhöfð eru í þessu máli þá eru þau til skammar og hér fer ríkisstjórnin með offorsi gegn verkalýðshreyfingunni í landinu. --- [Lófatak á þingpöllum.]

Samkvæmt þingsköpum ber áheyrendum að vera hljóðir á þingpöllum.

Hæstv. forseti. Mér sýnist á mynd í Morgunblaðinu í dag að það hafi ýmsir fleiri verið fjarstaddir umræður en ég, þó merkar séu. Það er ástæða til að ítreka það vegna slíkra myndbirtinga sem eru ekkert óeðlilegar, þá sýnir hún ekki að ráðherrar eða þingmenn fylgist ekki með því sem hér fer fram. Ég tel mig hafa fylgst með drýgstum hluta þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram þó ég hafi verið staddur kannski á öðrum vinnustað. Við erum núna sem betur fer þannig tæknivædd að við náum að fylgjast með umræðum hér í jafnmikilvægum málum. Mér dytti ekki í hug annað mín vegna en að leitast við að fylgjast með eins miklu af þessum umræðum og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið vakin athygli á því að það eru þéttskipaðir þingpallarnir fulltrúum úr verkalýðshreyfingunni. Það er enginn frá VSÍ, enginn frá Vinnumálasambandinu, enginn frá Verslunarráðinu. Þar á bæ vita menn  Hins vegar eru að gerast mjög merkileg og slæm tíðindi. Ríkisstjórnin ætlar að virða að vettugi óskir og kröfur gervallrar íslensku verkalýðshreyfingarinnar um að skerðingarfrumvörpin illræmdu verði tekin þegar í stað út af borðinu, ekki frestað heldur tekin þegar í stað út af borðinu. Það er krafan. Nýsjálenski sérfræðingurinn og ráðgjafinn í frjálshyggju sem ríkisstjórnin fékk hingað til lands í vetur sagði að þeir ættu að gera þrennt: Leiftursókn, ekkert samráð og hlustið ekki á mótmæli. Þeir virðast ætla að fara í einu og öllu eftir nýsjálenska frjálshyggjupostulanum.

Forseti verður nú að láta þess getið að það var svona á mörkunum að þetta væri andsvar við ræðu hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Til þess að jafnvægiskenning hæstv. forsrh. um að frv. væri jafnvont fyrir báða aðila gengi upp, þá ætti auðvitað að vera hér á pöllunum Þórarinn Viðar arfavitlaus við þrítugasta mann, en ég sé hann hvergi. Ég held að mönnunin lýsi því nefnilega ágætlega hvernig menn meta frv. úti í þjóðfélaginu. Hæstv. forsrh. misskilur málið algerlega. Krafan er ekki um það að Alþýðusamband Íslands eða verkalýðshreyfingin fái að senda inn umsögn um þingmálið. Það hefur engum dottið það í hug að þeir fengju það ekki, að það væri búið að svipta þá málfrelsi. Krafan er um það að frumvörpin verði kölluð til baka. Ef það er ekki gert lítur verkalýðshreyfingin svo á að það sé búið að hafna samráði við hana. Spurningin er þess vegna þessi, hæstv. forsrh.: Ætlar ríkisstjórnin að kalla frumvörpin til baka og taka á nýjan leik upp stjórnmálasamand við verkalýðshreyfinguna eða ekki? Já eða nei. Það þýðir ekkert að vera að fara í kringum þetta eins og köttur í kringum skál með heitum graut. Já eða nei. Ætlar ríkisstjórnin að kalla frumvörpin til baka og taka upp stjórnmálasamband á nýjan leik við verkalýðshreyfinguna eða ekki?

Herra forseti. Það minnti mig á að hv. þm. sagði að það væri eins og hann væri að fara sem grautur í kringum heitan kött í málflutningi sínum hér áðan.

Hefur forsrh. séð það gerast?

Þetta er afar fræg tilvitnun sem ég hugsa að hv. þm. þekki því að hann er margfróður vel eins og ég hef séð í spurningaþáttum, sem rifjuð var upp vegna ævisögu Hannesar Hafsteins á sínum tíma. Ég get bent hv. þm. á þetta og hann getur þá notað það í næsta spurningaþætti ef hann þekkir ekki þessa frægu tilvitnun.

Þakka.

En vegna þess sem hv. þm. sagði, þá er ekki nein ástæða til þess að draga þá ályktun af því að ríkisstjórnin vilji ljúka máli á þinginu um verklag á vinnumarkaði, að ríkisvaldið vilji ekki á sama tíma hafa samráð og samvinnu við Alþýðusamband Íslands og einstök aðildarfélög þess og sambönd. Auðvitað vill ríkisstjórnin gera það og er sannfærð um að það leiði fremur til þess að frv. fari hér í gegn farsællega að enginn aðili hafni því að slíkt samstarf megi eiga sér stað. Við viljum slíkt samstarf og munum leita eftir slíku samstarfi. En jafnframt eins og ég hef sagt, þá er það vilji ríkisstjórnarinnar að hér verði afgreiddar verklagsreglur á vinnumarkaði í þeim búningi sem hæstv. félmrh. hefur kynnt. En við erum auðvitað ekki búnir að hafna einu eða neinu samráði um meðferð málsins á vettvangi hins háa Alþingis.

Herra forseti. Þessar yfirlýsingar, þessi svör hæstv. forsrh. eru mjög alvarleg í ljósi þess hvernig málið liggur fyrir. Það segir í ályktun formannafundar Alþýðusambands Íslands í fyrsta lagi, að stjórnvöld hafi gefið yfirlýsingu með sínum vinnubrögðum um að þau óski ekki lengur eftir hefðbundnu þríhliða samstarfi. Það liggur fyrir að verkalýðshreyfingin lítur svo á að ríkisstjórnin sé að hafna samstarfi við verkalýðshreyfinguna um þróun löggjafar fyrir vinnumarkaðinn. Í öðru lagi telur formannafundurinn frumvörpin vera árás á verkalýðshreyfinguna og í þriðja lagi er krafan sú að þau verði dregin til baka þannig að á nýjan leik geti hafist samskipti þessara aðila á eðlilegum jafnræðisgrundvelli. Það er krafan. Hún liggur algerlega klár fyrir. Og það er alveg sama hvernig hæstv. forsrh. reynir að koma sér undan því að svara þessu, hvort sem hann segir hér gamansögur eða talar óljóst, það dugar ekki. Þetta mun verða krafan og ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því að axla þá ábyrgð annaðhvort að fara í þetta stríð við verkalýðshreyfinguna eða bakka og draga frumvörpin til baka. Ég hvet hæstv. forsrh. til að ana ekki lengra út í ófæruna, hugsa sinn gang og best væri auðvitað að hann sæi strax að sér og gæfi hér yfirlýsingu um að frumvörpin verði kölluð til baka.

Herra forseti. Ég get alls ekki fallist á að ég hafi talað óskýrt úr þessum ræðustól. Ég hef margítrekað að vilji ríkisstjórnarinnar standi til þess að frv. verði að lögum á þessu þingi. En við höfnum ekki að skoða réttmætar og eðlilegar athugasemdir þeirra aðila sem best til þekkja. Við viljum ýta undir samráð af því tagi og ekki hafna því. Við erum sem sagt ósammála því sem kemur fram í ályktun formannafundar Alþýðusambandsins að með því að vilja lögfesta þessar leikreglur, þá hafi þessu samstarfi verið hafnað. Við erum ósammála því. Og ég vænti þess að Alþýðusambandið vilji, eins og því ber skylda til, félagsmanna sinn vegna, leita allra ráða og tækifæra til þess að hafa áhrif á þá löggjöf sem hér á að samþykkja.

Það breytir ekki afstöðu verkalýðshreyfingarinnar þó að þið séuð henni ósammála.

Forseti vill geta þess um framhald þinghaldsins að hann mun meta stöðuna núna upp úr sex. Það er engin samstaða um framhald þessa. Það má kannski segja að það sé sátt um að halda áfram en þó í ósætti ef það má orða það svo. En forseti mun meta stöðuna núna upp úr kl. sex.

Herra forseti. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum með þá niðurstöðu hæstv. forseta að halda umræðum áfram við þessar aðstæður þó að ég sé raunar þeirrar skoðunar að frestun málsins sé ekki nægileg. Hæstv. félmrh. ætti heldur að sjá sóma sinn í að taka þetta mál út af borðinu og treysta aðilum vinnumarkaðarins til þess að fá niðurstöðu í það. En hér virðast menn ekki tilbúnir til að taka rökum í þessu efni enda virðist mikill meiri hluti hv. Alþingis þess fýsandi að keyra frv. í gegn í fullkominni andstöðu við samtök launafólks og það er miður. Herra forseti. Eftir tveggja vikna fjarvist frá þinginu kom ég aftur til starfa í gærmorgun og það var nokkuð sérkennileg reynsla. Ég vissi eiginlega ekki hvaðan á mig stóð veðrið. Það var svo makalaust létt yfir öllum sjálfstæðismönnum sem ég hitti en eins og menn vita er dálítið mikið um sjálfstæðismenn hér á Alþingi, óþarflega mikið finnst okkur nú sumum. En það var sem sagt alveg sérstaklega létt yfir þeim. Þeir voru satt að segja alveg himinlifandi og komu tæpast við gólfið í fögnuði sínum. Og það sem gerði þá svona svífandi glaða var ánægjan með hæstv. félmrh. sem stæði sig svo frábærlega vel í glímunni um vinnulöggjöfina. Fögnuður sjálfstæðismanna að viðbættri ánægju atvinnurekanda með frv. hæstv. félmrh. hefði svo sem nægt eitt og sér til þess að fylla mann tortryggni gagnvart málinu jafnvel þótt ekki hefðu komið fram hörð viðbrögð frá samtökum launafólks sem hafa ekki farið fram hjá neinum manni. Reyndar eru ekki allir sjálfstæðismenn jafn yfir sig hrifnir og ég verð að segja að mér létti nokkuð við að heyra afstöðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Hann er andvígur þessu frv. og lýsti því yfir í útvarpsviðtali, sem ég heyrði, að það yrði ekki afgreitt á þessu þingi og þeir aðilar sem málið varðaði mundu að hans dómi koma sér saman um breytingar á þessum lögum ef þeir fengju þann tíma sem til þess þyrfti og við skulum vona að hv. þm. þekki til þessara mála. Ég veit fullvel að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson ræður ekki einn í þessu máli í Sjálfstfl. en sá flokkur stærir sig af að vera flokkur allra stétta og þingmenn hans hljóta að verða að taka tillit til þess sem eini verkalýðssinninn í þingflokknum hefur um þetta mál að segja. Ég ætla því rétt að vona að álit hans sé rétt og að spá hans rætist. Ég vona að þetta mál verði ekki keyrt í gegn á Alþingi með afli og offorsi meiri hlutans í trássi við vilja að því er virðist flestra eða allra verkalýðsfélaga í landinu. Það væri einstaklega óviturlegt og ég tek undir það sem hefur áður komið fram að það væri auðvitað best að hæstv. forsrh. kæmi í þennan stól og segði af alkunnri röggsemi sinni: Svona gera menn ekki, hæstv. félmrh. Eða það sem væri ekki síðra að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., tæki þá hirtingu að sér. Eins og hv. þingmönnum er væntanlega kunnugt og muna eftir talaði hæstv. utanrrh. á sl. hausti af miklum skilningi og sáttfýsi um óróann í samtökum launafólks vegna launahækkana þingmanna og ýmissa embættismanna ríkisins. Hann talaði þar um nauðsyn samráðs og varpaði fram þeirri hugmynd að fulltrúar ríkisvaldsins settust að viðræðuborði með fulltrúum aðila vinnumarkaðarins, atvinnurekenda og samtaka launafólks og ræddu möguleika á víðtæku samráði um bætt kjör. Tæplega verður þetta frv. sem við ræðum hér talið heppilegt innlegg í slíkt samráð. Nú er alls ekki svo að skilja að ég telji ekki þörf á því að endurskoða lögin um stéttarfélög og vinnudeilur og gera einhverjar breytingar á þeim eða með öðru móti að stuðla að breyttum samskiptareglum á vinnumarkaði. Þvert á móti tel ég það mjög nauðsynlegt og var reyndar þeirrar skoðunar að það mál væri í ágætum farvegi þar til sigldi í einhverja kyrrstöðu málsins um miðjan þennan vetur. Það hefur hvarflað að mér að hæstv. félmrh. sé með samningu og framlagningu þessa frv. að ýta svona hressilega við málsaðilum til þess að laða fram eða réttara sagt að þvinga fram niðurstöðu og fá þá til að koma sér saman um lausn. En það kann að reynast torsótt úr því að honum hefur tekist að gleðja svo mjög vinnukaupendur þessa lands og fá samtök launafólk svo rækilega upp á móti sér í málinu. Sú leið sem hér hefur verið valin, að leggja fram frv. um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, er ekki endilega rétta leiðin til þess að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Mér finnst raunar öll viðbrögð og atburðir síðustu daga staðfesta að það er ekki rétta leiðin. Hér er um gífurlega mikilvægt mál að ræða sem varðar okkur öll afar miklu og það er aldeilis fáránlegt að ætla að neyta lagalegs aflsmunar í þessu máli. Það var starf í gangi, merkileg og að mínu mati vænleg tilraun til að komast að sameiginlegri niðurstöðu um lausn. Það er ekki nægileg ástæða fyrir framlagningu þessa frv. að félmrh. væri orðinn þreyttur á að bíða eins og hann orðaði það í umræðum í gær. Maður getur orðið þreyttur, sagði hæstv. félmrh. Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki valið rétta leið til þess að takast á við þreytu sína og þvinga fram lausn. Rétta leiðin er að gefa aðilum vinnumarkaðarins tíma og svigrúm til þess að ná saman um friðsamlega lausn. Það er ekki endilega nauðsynlegt að breyta lögunum. Skynsamlegast væri að draga þetta frv. til baka, hvetja og styrkja samtök launafólks og atvinnurekenda til viðræðna og samkomulags án lagasetningar, samkomulags sem nýttist þá við næstu samningagerð því allir eru sammála um að breytinga sé þörf. Ekki þarf að fara mörgum orðum um reynsluna af vinnudeilum og samningaferli sem kemur manni stundum fyrir sjónir eins og einhvers konar leikrit með nokkuð fastri hlutverkaskipan og efnistöku. Því miður er reynslan of oft sú að raunverulegar viðræður fara allt of seint af stað, oft löngu eftir að samningar eru lausir. Iðulega gerist ekki nokkur skapaður hlutur langtímum saman, jafnvel vikum saman og allt virðist í óleysanlegum rembihnút. Fjöldi fólks virðist hanga verklaus í karphúsinu dögum og nóttum saman og stundum er mannskapurinn sendur heim eins og til að kæla sig. Svo gerist allt í einu eitthvað sem fáir vita raunverulega hvað er og endirinn er eitthvað sem allir fagna en enginn telst sáttur við. Sjálfsagt verður afar erfitt að breyta þessu en flestir eru sammála um að það sé einmitt brýnasta viðfangsefnið. Að danskri fyrirmynd hafa menn orðið ásáttir um að freista þess að móta ramma um þetta ferli og koma sér saman um reglur sem leiði til þess að samningaferlið hefjist fyrr og vinnubrögð verði markvissari. Þess vegna hefur verið lögð áhersla á gerð áætlunar um viðræður í upphafi ferlis þar sem aðilar vinnudeilu koma sér saman um skipulag viðræðna og tímasetningar fyrir einstaka efnisþætti, svo og jafnvel um lok viðræðnanna. Þetta er eitt af nýmælunum í frv. og um þetta hefði átt að geta orðið sátt þótt margir telji óþarft að lögfesta það, heldur ætti að nægja samkomulag á milli aðila á vinnumarkaði. Þannig mun þetta vera í Danmörku. Viðræðuáætlun er ekki lögbundinn heldur hefðbundinn þáttur í samningsgerð sem hefur þróast á löngum tíma. Því miður virðast frumvarpshöfundar engan veginn treysta aðilum vinnumarkaðarins og tekst því miður að klúðra þessu atriði með því að fela sáttasemjara alræðisvald til mótunar viðræðuáætlunar ef deiluaðilar koma sér ekki saman um málið á hálfum mánuði. Þetta gengur auðvitað ekki og verður að hafa annan framgangsmáta með áherslu á samráð og gagnkvæmt tillit og ábyrgð allra aðila. Það eykur ekki tiltrú á frv. og málið í heild sinni að þannig hafi tiltekist með það atriði sem allir voru í raun sammála um að leggja bæri áherslu á til þess að koma viðræðunum í fastara og árangursríkara form. Hér er um nýjung að ræða en auðvitað enga töfralausn og allra síst ef henni er beitt á þann veg sem frumvarpsgreinin sýnist leiða til. Ýmislegt fleira í þessu frv. horfir til breytinga en ekki endilega til bóta og sumu er reyndar afar erfitt að átta sig á nema fyrir innvígða. Í aðalatriðum virðist þó vera reynt að draga tennurnar úr launafólki fyrst og fremst og færa aukin völd til sáttasemjara, t.d. í sambandi við miðlunartillögur. Þar er t.d. kveðið á um heimild til sáttasemjara að láta sameiginlega miðlunartillögu ná til allra hópa sem eru með lausa samninga, sumra eða allra og þá án tillits til þess hvort viðkomandi hópar eiga í vinnudeilu eða ekki. Þetta er hið undarlegasta mál og eins og fram hefur komið áður í umræðunum munu Danir hafa fengið á sig kærur frá Alþjóðavinnumálastofnuninni vegna sambærilegs atriðis enda er um að ræða afskipti og ráðríki, inngrip sem manni virðist gersamlega fráleitt. Þetta er enn eitt atriðið um tilraun til þess að auka vald sáttasemjara á kostnað samningsréttar launafólks. Það verður líka að teljast afar einkennilegt að í frv. er gert ráð fyrir sex mismunandi tegundum atkvæðagreiðslna og er hreint ekki auðvelt að skilja tilganginn með slíku nema hann sé kannski fyrst og fremst til þess að flækja málið og gera það óskiljanlegt öllu venjulegu fólki. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að í 5. gr. laganna komi ákvæði þess efnis að kjarasamningur gildi frá undirskriftardegi nema hann sé felldur innan fjögurra vikna með meiri hluta greiddra atkvæða í leynilegri atkvæðagreiðslu þar sem minnst fimmtungur félagsmanna greiði atkvæði gegn samningnum. Reglan um fjögurra vikna frestinn er þó ekki fortakaslaus samanber orðalagið ,,sé ekki á annan veg samið``. En þetta er fyrsta tegund atkvæðagreiðslu sem gert er ráð fyrir í frv. Í sömu grein er einnig gert ráð fyrir að unnt verði að viðhafa almenna leynilega póstkosningu og þá á höfnun fimmtungs atkvæðisbærra félagsmanna ekki við heldur aðeins einfaldur meiri hluti. Hér er sem sagt annað afbrigði af atkvæðagreiðslu í þessu frv. Ef fram fer póstkosning nægir einfaldur meiri hluti. Enn er í 2. gr. frv. gert ráð fyrir því að í 5. gr. laganna verði lögfest heimild til þess að hluti félagsmanna sem samningurinn tekur til séu einir atkvæðisbærir um hann að því tilskildu að það komi skýrt fram í samningnum hvernig staðið verði að atkvæðagreiðslu. Slíkur samningur teldist þá aðeins felldur að meiri hluti þátttakenda og minnst einn þriðji hluti atkvæðisbærra manna greiði atkvæði gegn samningnum. Hér er þá komið þriðja afbrigðið um atkvæðagreiðslu ef þetta frv. verður að lögum. Þetta þýðir í rauninni það að því nær sem málin eru félagsmönnum og því minni hópa sem um er að ræða, þeim mun meiri kröfur eru gerðar til atkvæðagreiðslunnar. Í 4. gr. frv. er kveðið á um breytingu á 15. gr. laganna, þ.e. um það hvernig staðið skuli að ákvörðun um vinnustöðvun. Þar kemur fram fjórða útgáfan af því hvernig menn eigi að greiða atkvæði því að þar er kveðið á um þátttöku fimmtungs félagsmanna í leynilegri atkvæðagreiðslu og meiri hlutinn ræður þar að sjálfsögðu. Ég legg engan dóm á réttmæti þessa ákvæðis, bendi aðeins á að hér er komin fjórða tegund atkvæðagreiðslu sem kveðið er á um í þessu frv. Fimmta afbrigðið er svo ef fyrirhuguð vinnustöðvun tekur aðeins til hluta félagsmanna þá er heimilt að þeir einir ráði för sem er náttúrlega eðlilegt en þá er sett það skilyrði að a.m.k. helmingur atkvæðisbærra manna sem vinnustöðvunin taki til taki þátt í atkvæðagreiðslunni. Aftur er ég ekki að dæma um réttmæti þessara þröskulda en bendi aðeins á að hér er komin fimmta tegund atkvæðagreiðslu í frv. Loks er svo sjötta tegund atkvæðagreiðslu sem fram kemur í l-lið 6. gr. frv. þar sem kveðið er á um atkvæðagreiðslu miðlunartillögu. Ákvæðið felur það í sér að miðlunartillaga telst felld ef meiri hluti greiddra atkvæða er mótatkvæði en jafnframt að þessi mótatkvæði séu minnst þriðjungur atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá. Engin skilyrði eru fyrir þátttöku til stuðnings tillögunni. Herra forseti. Hér hlýt ég, með góðfúslegu leyfi hæstv. forseta, að vitna til viðtals við Magnús L. Sveinsson, formann Verslunarmannafélags Reykjavíkur, sem birt er í dreifiriti Alþýðusambands Íslands sem fjallar einmitt um þetta atriði. Það hljóðar svo: ,,Ráðherra hefur sagt að með þessu frv. eigi að auka vald hins almenna félaga í stéttarfélagi. Þessu er þveröfugt farið að mínu mati. Vald stjórna og samninganefnda er stóraukið. Ég nefni sem dæmi að samningur, gerður af samninganefnd sem í sitja kannski þrír einstaklingar, gæti öðlast gildi þótt ekki einn einasti félagi utan samninganefndarinnar greiddi honum atkvæði sitt ef mótatkvæðin ná því ekki að vera nógu mörg, segir Magnús og bætir við dæmi frá VR: Þótt 4.000 félagsmenn í VR greiddu atkvæði á móti miðlunartillögu frá sáttasemjara og ekki einn einasti greiddi henni atkvæði sitt þá mundi hún samt sem áður skoðast samþykkt því mótatkvæðin ná því ekki að vera 1 / 3 félagsmanna. Þeir sem ekki taka afstöðu og taka ekki þátt ráða þannig meiru en þeir sem taka virkan þátt og það finnst mér skrýtið lýðræði. Þegar kemur að ákvæðum um vinnustaðarfélög bendir Magnús sérstaklega á að þar sé verið að mismuna stéttarfélögum eftir stærð því að í frv. sé gert ráð fyrir minni kosningaþátttöku í minni félögunum en þeim stærri: 250 manna félag stofnað á vinnustað má viðhafa póstkosningu um afgreiðslu kjarasamninga og þá gilda engar reglur um lágmarksþátttöku. En ef VR semur fyrir 250 manna hóp sinna félaga á vinnustað þá er skilyrt að þátttaka sé yfir 50%. Þetta er mismunun og hvati að því að hér verði til fleiri og smærri stéttarfélög sem gengur þvert á þróun undanfarinna ára þar sem félög hafa verið að sameinast til að auka hagræðingu og bæta þjónustuna. Svo spyr maður sig: Hví eiga önnur lögmál að gilda um afgreiðslu mála hjá stéttarfélögum en almennt í þjóðfélaginu? Ef upp kemur eitthvað það stórmál í landinu sem ákveðið er að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu þá gildir þar einfaldur meiri hluti. Hvers vegna ekki hjá félögum í stéttarfélögum? Þótt auðvitað séu í þessu hlutir sem kannski gætu verið til bóta þá eru öll þessi atriði til þess fallin að gera hreyfingunni erfiðara fyrir við að vinna að bættum kjörum.`` Herra forseti. Hér hef ég aðeins drepið á nokkur atriði í þessu frv. og játa það hreinskilninslega að mig vantar töluvert á að hafa gert mér grein fyrir öllum þáttum þess. Það er margt sem krefst nánari athugunar og íhugunar en ég ætla ekki að hafa fleiri orð um einstök efnisatriði. Aðalatriði þessa máls er hvernig staðið er að verki í sambandi við þetta frv. eins og ég rakti fyrr í máli mínu. Það eru mikil mistök. Sú leið að leggja fram frv. um stéttarfélög og vinnudeilur er ekki rétta leiðin að því markmiði að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Það er mergurinn málsins eins og landsþekktur heimspekingur segir vikulega. Ég er sammála hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni sem ræddi málið í gær, bæði í útvarpsviðtali og á hv. Alþingi og sagði þá m.a., með leyfi hæstv. forseta, og ég vitna í andsvar hv. þm.: ,,Það er mín ósk og ég trúi því að það hefði náðst samkomulag með vinnuveitendum og verkalýðshreyfingunni, að þeir hefðu getað komið sér saman um leikreglur. Ef þeir gera það ekki, þá þýðir ekkert fyrir okkur, hið háa Alþingi, að setja einhverjar leikreglur sem ekki verður farið eftir og binda það í lögum. Það eru auðvitað aðilar vinnumarkaðarins númer eitt, tvö og þrjú sem eiga að koma sér saman um hvernig eigi að starfa, hvernig leikreglurnar eigi að vera.`` Ég tek undir þessi orð, herra forseti, og vil ítreka það sem ég sagði fyrr í máli mínu að þetta frv. má ekki keyra í gegn með ofurvaldi meiri hluta Alþingis. Það eru allir sammála um að það er æskilegt og nauðsynlegt að endurskoða og bæta samskiptareglur á vinnumarkaði og til þess er mikill vilji allra aðila. Það var öllum ljóst nema e.t.v. hæstv. félmrh. að það er ekkert áhlaupaverk. Minni og einfaldari verk geta tekið miklu meiri tíma en þetta verk hefur fengið en það er aldeilis óskiljanlegt að hæstv. félmrh. skyldi með framkomu sinni splundra þeim viðræðum og þeirri vinnu sem var sannanlega í gangi. Hér hefði að sjálfsögðu hæstv. forsrh. átt að taka þeirri áskorun sem hann fékk áðan um að taka til sinna gamalkunnu ráða og segja við hæstv. félmrh. sem er vonandi einhvers staðar nálægt, að svona gera menn ekki. Ég skora á hæstv. félmrh. að taka þetta frv. til baka og treysta aðilum vinnumarkarins til þess að ná samstöðu um þetta mál án lagasetningar. Það er eina vænlega leiðin til að fá farsæla lausn og niðurstöðu í málinu.

Herra forseti. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir talaði um kæti og fögnuð sjálfstæðismanna út af þessu máli og fann helst að því hvað við værum margir. Vinnulöggjöfina þarf að endurskoða, allir eða flestir eru sammála um það. Það eru breyttir tímar en hér er um að ræða frv. sem ekki er fullkomið og ekki er fullbúið eins og oft hefur komið fram í máli þeirra hæstv. ráðherra, félmrh. og forsrh. Frv. er komið fram í þinginu og þar með hefur þingið forræði á málinu. Nú þarf að gefa sér tóm til að fullvinna það þannig að það geti orðið að lögum sem almenn sátt verði um. Lýðræði getur verið seinlegt. Við þekkjum það hér, þessa dagana og marga daga, en lögmál þess þarf að sjálfsögðu að virða og þau eru virt. Verkalýðshreyfingin hefur átt sinn góða þátt í svonefndri þjóðarsátt á undanförnum árum og ég legg upp úr því að við hlustum vel eftir röddum úr röðum hennar og athugasemdum. Ekkert hefur hins vegar getað rétt hlut þeirra sem hafa lægst laun í þjóðfélaginu sem eru allt of lág. Það vitum við öll. Væntanleg lög um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur þurfa að auðvelda það að hagur þeirra sem minnst bera úr býtum batni. Þess þarf auðvitað að gæta að annar aðilinn hagnist ekki umfram hinn á miðlunartillögum sáttasemjara og það að lokum að ekki má neyta aflsmunar og knýja fram úrslit í háværri andstöðu við annan aðilann.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Hjálmar Jónsson skyldi koma upp og láta aðeins til sín taka. Ég hefði heldur kosið að hann nýtti ekki þann nauma tíma sem gefst til andsvara til þess að láta í ljósi afstöðu sína til þessa máls. Það hefði verið betra að fá frá honum fyllri ræðu, kannski er hann búinn að setja sig á mælendaskrá þannig að það kæmi betur í ljós hvað honum finnst um meginatriði þessa frv. Ég skildi hann svo að hann teldi að það þyrfti ýmissa breytinga við og það er ágætt ef hann telur það en það væri miklu betra að heyra afstöðu hans til þeirra krafna sem hafa komið fram aftur og aftur frá stjórnarandstöðunni um það að þetta frv. verði dregið til baka svo að aðilum vinnumarkaðarins gefist tími og tækifæri til þess að ná samkomulagi um lausn þessa máls.

Herra forseti. Það er einmitt þannig að nú er málið komið í ákveðinn farveg og fer eftir þeim farvegi. Það verður hlustað grannt eftir skoðunum og áliti. Hæstv. ráðherrar hafa lýst því yfir og kallað til aðila vinnumarkaðarins og þá aðila sem við teljum ástæðu til að hafa samband við og hafa samband við okkur til þess að ljúka málinu með þokkalegri sátt. Að öðru leyti segi ég amen eftir efninu.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja þetta: Mikil er trú þín, karl.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er rætt ætlar að skapa nokkur þáttaskil í þingstörfum og kannski að valda nokkrum straumhvörfum í þjóðfélaginu á næstu mánuðum. Það er ekki aðeins þetta frv. því að vissulega var búið að leggja steina í þá hleðslu sem ríkisstjórnin er að reyna að byggja upp í sambandi við samskiptareglur á vinnumarkaði, jafnt við opinbera starfsmenn sem við hin almennu samtök launafólks innan Alþýðusambands Íslands og víðar. Ég tel að þær umræður sem hafa farið fram m.a. í dag séu mjög verðmætar til þess að almenningur í landinu og samtök launafólksins í landinu átti sig í raun á því hvaða möguleikar eru gefnir í gegnum löggjafarvaldið annars vegar og hins vegar varðandi samtök og samtakamátt vinnandi fólks til þess að hafa áhrif á gang mála og til þess að knýja fram niðurstöður. Ég vænti þess að umræður síðustu daga í þinginu hafi gert fólki í landinu ljóst að af hálfu stjórnarandstöðunnar á Alþingi er reynt af fremsta megni að sporna gegn þeim ólögum sem ríkisstjórnin er að reyna að knýja fram í krafti mikils þingmeirihluta. Menn sjá hvernig gengið er fram af forsrh. landsins á þessum degi, í þessum sal til þess að flýta fyrir þeirri niðurstöðu sem ríkisstjórn hans ætlar að reyna að ná fram fyrir sumarið. Það er boðað að það eigi að freista þess, virðulegur forseti, að ljúka 1. umr. um frv. nú áður en Alþingi tekur sér hlé um páska. Síðan er það hugmynd ríkisstjórnarinnar að nota þetta hlé og bænadagana þar á meðal til þess að leita eftir athugasemdum og bæta stöðu sína til þess að ná málinu fram til lögfestingar fyrir þinglok í vor. Það hlýtur að vera okkur sem í stjórnarandstöðu störfum alveg ljóst hver er hernaðaráætlun ríkisstjórnarinnar í þessu máli og við hljótum að spyrja okkur að því hvort við teljum það heyra til þingskyldum okkar að leggja nótt við dag í dymbilviku og páskaviku til að hjálpa ríkisstjórninni og þingmeirihluta hennar til að ná landi með þessi ólög. Mér finnst það satt að segja ekki sanngjarnt sem fram á er farið gagnvart Alþingi sem heild, að ætla að taka mál sem tekið er með afbrigðilegum hætti fyrir í þessari viku, knýja það í gegn á þessum klukkustundum til þess síðan að ætla þingnefnd að setjast yfir málið á þeim tveimur vikum eða svo sem gefið er þinghlé á Alþingi. Þessi frumvörp ríkisstjórnarinnar, og þá á ég m.a. við frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og það sem tengist deilunni varðandi flutning grunnskólans og réttindi starfsmanna hans og síðan þetta frv. hér, eru sannarlega verðmæt kennslustund fyrir Alþingi en ekki síður fyrir fjöldasamtökin í landinu. Ég held að það þurfi að verða öllum ljóst að ef þeim meiri hluta ríkisstjórnar sem situr á Alþingi nú á ekki að takast að koma þessum ólögum fram fyrir vorið með þeirri formlegu afgreiðslu sem hér fer fram, verða allir kraftar í samfélaginu að taka á móti, allir kraftar sem eru andsnúnir þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð og því markmiði sem hér er sett fram. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar og hæstv. félmrh. vísa í starfsáætlun ríkisstjórnar og rétt er það að í því plaggi frá 23. apríl 1995 lesum við að eitt af verkefnunum er, með leyfi forseta: ,,Að endurskoða vinnulöggjöfina með það að markmiði að stuðla að stöðugleika, ábyrgð samningsaðila og auknum áhrifa einstakra félagsmanna í stéttarfélögum.`` Þannig er þetta ákvæði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar orðað og auðvitað er það svo að við sem höfum fylgst með þessum málum og væntanlega þjóðin öll, höfum gert okkur ljóst að samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. ætlar sér mikið í þessum efnum. Þetta er eitt aðalverkefnið. Þetta er krókurinn sem hæstv. forsrh. bæði fyrrv. og núv. ríkisstjórnar beit á þegar formaður Framsfl. gaf sig fram við hann rétt eftir kosningar í vor og bauð honum upp á samstarf, stjórnarsamstarf. Auðvitað sá hæstv. forsrh. að það væri hægt að nýta Framsfl. í þessu samhengi til þess að ná fram áhugaefnum valdaaðila að baki stjórnmálamannanna í Sjálfstfl. sem þó veigra sér við oft og tíðum að koma fram sem nakinn talsmaður þessara afla atvinnurekendasamtakanna í landinu, en fagnar því ef hann finnur einhverja til að etja á foraðið. Og hvar er líklegra að finna þá eins og nú háttar málum en í Framsfl.? Og hvar er nú hæstv. félmrh., virðulegur forseti? Hvar er hæstv. félmrh. og hvar er formaður þingflokks Framsfl. sem ég óska eftir að verði viðstaddur umræðuna?

Forseti verður við þeim óskum og lætur kalla á þá báða.

Virðulegur forseti. Mér finnst það satt að segja hneyksli ef sá sem leggur málið fram formlega af hálfu ríkisstjórnar sér ekki sóma sinn í því að vera viðstaddur án þess að ítrekað þurfi að ganga á eftir. Ég held að það sé mikil nauðsyn á því að þjóðin, sem flestir, átti sig á eðli þessarar ríkisstjórnar, eðli þessa stjórnarsamstarfs. Við höfum áður, virðulegur forseti, haft samstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. og þær hafa yfirleitt ekki verið fagnaðarefni fyrir hinn breiða fjölda í landinu, síst af öllu launafólkið. Þær hafa gjarnan verið kenndar við helmingaskipti allt frá sjötta áratugnum þegar samstjórn þessara flokka í tveimur ráðuneytum varð fræg fyrir það að deila með sér kjötkötlunum í hermangsstarfsemi í landinu þangað sem atvinnulausu fólki eða fólki að leita sér atvinnu var vísað og þar sem þess var gætt að skipta sem jafnast. Þessi andi helmingaskiptanna svífur enn yfir vötnum í samskiptum þessara flokka í núverandi ríkisstjórn. Eitt af verkefnum ríkisstjórnarinnar, a.m.k. af hálfu þeirra sem taka undir kröfurnar sem koma frá atvinnurekendasamtökunum í landinu er að tryggja stöðu þeirra samtaka og tryggja stöðu stórfyrirtækjanna í landinu, þar á meðal kolkrabbans margumtalaða. Við sjáum kröfurnar. Við sjáum til hvers er ætlast af hálfu Vinnuveitendasambandsins og talsmanna þess og einnig af hálfu Vinnumálasambandsins sem enn þá er við lýði þó að veldi þess hafi minnkað til muna. Vegna þeirrar umræðu, virðulegur forseti, sem fór fram áðan með þátttöku hæstv. forsrh. í tilefni af þeim bréfaskiptum sem fram hafa farið og tengjast alþjóðasamykktum og Alþjóðavinnumálastofnununni, þá er það býsna langsótt þegar hæstv. forsrh. segist ekki koma auga á að verið sé að raska jafnvægi milli aðila á vinnumarkaðinum á Íslandi. Menn þurfa ekki að leita lengi vitna í því máli. Í fyrsta lagi vitnar frv. sjálft og efnisþættir þess mjög skýrt um þetta. Í öðru lagi vitna ummæli fremstu forustumanna atvinnurekendasamtakanna á skýran hátt um mat þeirra á frv. Og ég get leyft mér, virðulegur forseti, að vitna til ummæla frá í gær og í dag í málgögnum þessara flokka eða í málgögnum sem hafa túlkað það. Reyndar er það aðeins Tíminn sem hefur að geyma þessar tilvitnanir í Árna Benediktsson, stjórnarformann Vinnumálasambandsins, í gær, þar sem hann kastar steinum í verkalýðshreyfinguna og segir viðbrögð hennar alveg stórfurðuleg og ekki í neinu samræmi við raunveruleikann og bætir við, með leyfi forseta: ,,Þar fyrir utan er ekkert sem hindrar það að aðilar vinnumarkaðarins geti ekki rætt málið áfram og komið sér saman um tillögur til breytinga.`` Það á að setjast að viðræðuborði með þá svipu sem hér liggur á borðum alþingismanna í formi þessa frv. sem er boðað að eigi að lögfesta fyrir vorið. Við þær aðstæður vill formaður stjórnar Vinnumálasambandsins gjarnan setjast og ræða við launafólkið. Og stjórnarformaður Vinnuveitendasambandsins vitnar í Tímanum í dag og, með leyfi forseta, stendur þar í blaði: ,,Hann segir að helsti ágreiningurinn um endurskoðun laga um stéttarfélög og vinnudeilur sé hvort aðilar vinnumarkaðarins eigi að reyna að semja um breytingar í formi kjarasamnings eða hvort setja eigi lög.`` Taka menn eftir því að ágreiningurinn er um það hvort eigi að reyna að semja um breytingar í formi kjarasamnings eða hvort setja eigi lög og framhaldið er, með leyfi forseta: ,,Atvinnurekendur telja að lagasetning sé eðlileg vegna þess að þarna sé um að ræða breytingu á lögum fremur en að gera samning sem sumir samþykkja en aðrir hafna.`` Skilja menn fyrr en skellur í tönnum. Hér er ekki verið að raska jafnvægi milli aðila á vinnumarkaði, segir hæstv. forsrh. þegar forustumenn atvinnurekendasamtakanna í landinu ganga fram með þeim hætti sem ég hef vitnað hér til og raunar er staðfest af hæstv. félmrh. sem sagði í framsögu sinni að atvinnurekendasamtökin hefðu ekki gert miklar athugasemdir við þetta mál þó þau hefðu kosið að ganga lengra, á sama tíma og samtök launafólks vísa því með öllu á bug. En við hljótum að spyrja: Hvað er það sem dregur Framsfl. út í þetta svað? Hvernig stendur á því að Framsfl. lætur hafa sig í þetta hlutverk? Við höfum að vísu áttað okkur á að innviðirnir eru breyttir. Það eru aðrir innviðir en þegar hæstv. núv. félmrh. kom fyrst inn á þing sem líklega hefur verið 1974 í kjölfar kosninga. 

Forseti hafði gert ráðstafanir og skal gera það á nýjan leik.

Ég sá hv. þm. bregða fyrir en ég vænti þess að þingmaðurinn verði viðstaddur umræðuna. Það eru frómar óskir af minni hálfu því að hv. þingflokksformaður Framsfl. orðaði það svo í aðdraganda umræðu um þetta frv. í gær að nú hefði ríkisstjórnin, þessi ríkisstjórn, tekið á sig rögg og flutt fram mál sem aðrar ríkisstjórnir hefðu ekki lagt út í. Og hann gerði því skóna að stjórnarandstæðingarnir öfunduðu ríkisstjórnina og lið hennar af framgöngunni. Það var satt að segja mjög einkennilega orðað af hv. formanni þingflokks Framsfl. að telja að það væri tilefni til öfundar af okkar hálfu að Framsfl. nú gengi í þau verk sem fyrri ríkisstjórnir hafa kinokað sér við að bera fram í formi lagafrv. Auðvitað er það formaður Framsfl. sem ber þó meginábyrgð á því sem gengur fram í þessu stjórnarsamstarfi. Það var alveg ljóst hvað hékk á spýtunni þegar ríkisstjórnin var mynduð. Það er þessi nýja forusta sem birtist okkur eftir myndun síðustu ríkisstjórnar í kjölfar formannaskipta í flokknum og breyttrar valdaaðstöðu í flokknum sem hikar ekki við að ganga til verka eins og hér er gert og hælist um yfir því að ganga þannig fram. Mér er til efs, virðulegur forseti, að fyrrv. formaður Framsfl. hefði leitt hugann að því að haga verkum með þeim hætti sem hér er gert. Mér er það mjög til efs. A.m.k. lét hann ekki verða af því. Varla hefur staðið á Sjálfstfl. í ríkisstjórninni 1983--1987 að vinna þessi verk. Hafi Framsfl. einhvern tíma haft aðra stefnu en þá að vera í ríkisstjórn, hafi hann haft einhverja stefnu um eitthvað annað en að sitja í ríkisstjórn, er það gleymt og grafið. Nú virðist manni sem Framsfl. sé orðinn rekald án siglingaljósa, prinsipplaust rekald, svo notuð séu erlend hugtök. Það er leitt að þurfa að segja þetta. Það er mjög alvarleg staðreynd að málum er svo komið og það er mál til komið að sá fjöldi fólks sem hefur trúað Framsfl. fyrir umboði sínu á Alþingi Íslendinga átti sig á því hvert verið er að stefna, hvers konar rekald þessi flokkur er orðinn sem einu sinni kaus að standa við hlið alþýðu landsins þegar í nauðir rak. Þetta er því miður ekki bara á þessu sviði. Þetta birtist okkur með margvíslegum hætti, ekki aðeins í þessum afdrifaríku og örlagaríku málum. Munum við ekki eftir því að fyrir kosningarnar 1991, í tengslum við stórmál sem þá lágu fyrir og mál sem ekki voru komin fram í dagsljósið á þeim tíma, sá Framsfl. ástæðu til að minna á að það væri hann sem stæði í ístaðinu öðrum flokkum fremur? Það var í sambandi við samskiptin við Evrópusambandið sem þá hét Evrópubandalag. Þá var það aðalauglýsingaefni í kosningaáróðri þessa flokks að x við B þýddi ekki EB.

Akkúrat.

Akkúrat, segir þingflokksformaður Framsfl. úti í sal á sama tíma og það kemur fram æ ofan í æ í umræðum að sjálfur formaður flokksins er galopinn fyrir þeim möguleika að Ísland sæki innan tíðar um aðild að Evrópusambandinu. Og hvað lesum við í viðtali við blað eitt í gær? Hvað lesum við í Helgarpóstinum í gær frá formanni Félags ungra framsóknarmanna í Reykjavík? Hvar er sá ágæti fulltrúi staddur í þessu máli varðandi aðild að Evrópusambandinu? Hann vill sérstaklega taka fram eða hún réttara sagt, Ingibjörg Davíðsdóttir, að hún telji að það eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu hið fyrsta og fer ekki að skilja mikið að suma flokka sem bera það mál fyrir brjósti. Ég nefni þá ekki hér endilega í þessari umræðu, það þekkja menn. Hæstv. félmrh., sem ég veit að er annarrar skoðunar í þessu efni sem ég nefndi síðast varðandi Evrópusambandið, lætur hafa sig í það að bera fram þetta frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, frv. sem Vinnuveitendasambandið klappar fyrir og Vinnumálasambandið en stéttarfélög launafólks mótmæla harðlega. Hvert er Framsfl. að fara sem aðili að ríkisstjórn? Við gerðum einu sinni kröfur til hans á stundum, aðrar kröfur en við gerðum til þess flokks sem hefur verið aðalmerkisberi hagsmuna atvinnurekenda í landinu um langa tíð og hefur ekki farið dult með það, þótt hann hafi að vísu einnig innan sinna vébanda ágætt fólk sem sinnir málefnum launafólks. Virðulegur forseti. Það frv. sem við ræðum hér er mikið alvörumál. Það snýst ekki síst um það hvort menn á Alþingi styðji og taki undir það að löggjafinn móti nýja vinnulöggjöf í fullri andstöðu við annan aðalaðila vinnumarkaðarins, samtök launafólksins í landinu. Þetta frv. felur í sér að það á að hlutast til í löggjöf um innri málefni stéttarfélaga með reglum um starfshætti og reglum sem eru í andstöðu við viðurkenndar alþjóðasamþykktir. Með þessu frv. ef samþykkt yrði og raunar með framlagningu þess einni saman er rofin áratuga löng hefð og sæmileg sátt sem ríkt hefur um samskiptareglur á vinnumarkaði. Með þessu frv. er að mati samtaka launafólks stefnt að grundvallarbreytingu á verkfallsheimildinni sjálfri, möguleikum til nýtingar hennar og einnig á skilgreiningu stéttarfélaga að íslenskum rétti. Ef þetta frv. yrði að lögum, færði það ríkissáttasemjara gífurlega aukin völd og lýtur það atriði einnig að verulegri miðstýringu. Með því væru innleiddar aðferðir í sambandi við atkvæðagreiðslur sem eru hér bornar fram af hæstv. félmrh. sem sérstakt lýðræðisafrek, sem sérstök kennslubók í lýðræði, en eru þegar betur er að gáð andlýðræðislegar eins og um þær er búið. Í ljósi þeirra tillagna sem þarna liggja fyrir um hvernig haga skuli ákvörðunum í stéttarfélögum, jafnt um boðun vinnustöðvunar sem um afgreiðslu og afstöðu til kjarasamninga, mætti spyrja hvort það næsta sem við sjáum verði t.d. það að takmarkanir verði settar í sambandi við þátttöku í alþingiskosningum, að það verði búnar til kröfur um einhver ákveðin mörk til þess að slíkar kosningar teljist gildar, að sú almenna regla að meiri hluti í félagasamtökum fái að ráða sínum málum verði afnumin og það verði af hálfu löggjafans boðið hvaða mælistiku starfsemi þessara frjálsu félagasamtaka sem samtök launafólks eru eigi að standast.

Reglur um meiri háttar fólk og minni háttar fólk?

Já, reglur um meiri háttar og minni háttar fólk. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lesið rétt í málið. Við hljótum að spyrja: Af hverju á að setja sérstök lög um innri málefni stéttarfélaga í landinu að þessu leyti? Væri ekki þörf á, ef menn ætla að vera sjálfum sér samkvæmir, að taka upp slíkt lögboð varðandi hin frjálsu félagasamtök í landinu almennt? Er það kannski það næsta sem við megum eiga von á? Virðulegur forseti. Tilgangurinn með þessari uppsetningu mála, með þessari lagasvipu sem hér er á lofti, er að svipta kjörna fulltrúa og trúnaðarmenn í samtökum launafólks því forustuhlutverki og því svigrúmi í kjarasamningum sem hvarvetna tíðkast og þeim möguleikum sem menn almennt hafa í félagasamtökum hér á landi. Það dylst engum til hvers refirnir eru skornir og í ljósi þess er það mat sem kom fram hjá hæstv. forsrh. fyrr í umræðunni afar sérkennilegt. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forsrh. eigi eftir að lesa öðruvísi í málið. Ég vona það a.m.k. og ég vona að það gerist án þess að til stórfelldra tíðinda og frekari átaka dragi í samfélaginu. Virðulegur forseti. Það er vert að skoða í ljósi þessa máls og aðdraganda þess hver hin almenna staða verkalýðshreyfingarinnar er, bæði hér á landi, í nágrannalöndum okkar og reyndar víðar. Þessi staða hefur verið að breytast, og í hvaða átt? Vígstaða verkalýðshreyfingarinnar hér á landi og í Vestur-Evrópu hefur verið að veikjast mjög verulega vegna þeirra breytinga sem hafa átt sér stað og sem stundum eru tengdar við alþjóðavæðingu eða hvað við kjósum að kalla það. Þar er það hið frjálsa streymi fjármagns sem haslar völlinn og sú meginbreyting sem því fylgir hefur ein og sér gerbreytt stöðu verkalýðshreyfingarinnar til hins verra. M.a. er reynt að bregðast við því með alþjóðlegum samtökum verkalýðsfélaga. Það eru mjög eðlileg viðbrögð en þau nægja ekki ein og sér. Menn verða að gá að eigin garði því sambandi og það kemur engin frelsun að utan í þessu máli gagnvart okkur Íslendingum frekar en á öðrum sviðum. Við verðum að gera málin upp hér og því fyrr sem menn átta sig á því, því betra. Annar þáttur sem hefur breytt stöðu verkalýðshreyfingarinnar til hins verra hér og víða erlendis er atvinnuleysið. Atvinnuleysi sem ný staðreynd á vinnumarkaði hér á landi og enn stórfelldara atvinnuleysi víða í Vestur-Evrópu og víðar um heim. Þetta atvinnuleysi var hér áður fyrr á meðan verkalýðshreyfingin var að slíta barnsskónum og hafði ekki náð þeim styrk sem síðar varð og átti þátt í því að byggja upp það sem við köllum velferðarþjóðfélag. Þetta atvinnuleysi er nú á nýjan leik staðreynd og því miður er fátt sem bendir til þess að menn finni þar skjóta lækningu eins og alþjóðlegum samskiptum er háttað og eins og styrkleikur fjármagnsins er um víðan völl. Það eru víða grímulausar hugmyndir á kreiki, einnig hér á landi, um að brjóta niður samtök launafólksins sem reyna af fremsta megni að reisa skorður við ofbeldi fjármagnsins. Þetta er m.a. hugsað með því ráði að afnema eða opna fyrir að menn séu ekki í stéttarfélögum, að afnema það sem stundum er kallað skylduaðild að stéttarfélögum en er það í rauninni ekki með lögboði heldur af því að það er til þess ætlast að menn greiði til þeirra. Um það hefur verið samið á vinnumarkaði. Þessa sjást mjög skýr merki í frv. um opinbera starfsmenn sem liggur fyrir þinginu, réttindi opinberra starfsmanna. Það sama gildir um þetta frv. Þar er að vísu ekki gengið eins langt og framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins hefði kosið eða hv. 16. þm. Reykv., Pétur H. Blöndal. Í ræðu hans við umræðu um þetta frv. í gær kom það fram sem skýlaus ósk og óskastaða að skylduaðild að verkalýðshreyfingunni heyrði fortíðinni til, að bakfiskurinn yrði tekinn úr hreyfingunni og það yrði hver og einn að semja fyrir sig. Það eru þessar tillögur sem eru í raun komnar fram á borðið og sem við verðum að taka alvarlega. Það er minnt á þær hér í umræðunni sem hina nýsjálensku leið. Þar hafa menn séð það nakið. Þar hefur verið gengið fram á þann hátt að verkalýðshreyfingin var brotin á bak aftur og ekki aðeins af íhaldsflokki heldur öðrum sem hefði átt að sjá betur þar í landi, en með hörmulegum afleiðingum fyrir allt hið nýsjálenska þjóðfélag eins og þeir geta sannfærst um sem kynna sér aðstæður þar í landi öðruvísi en hlýða á kennimenn sem hingað hafa verið dregnir til að kenna stjórnvöldum og atvinnurekendasamtökum hvernig eigi að ganga fram. Virðulegur forseti. Að lokum fáein orð um stöðuna á Alþingi nú í aðdraganda páskahlés. Hvert stefnir um störf þingsins ef fram verður haldið eins og greinilegt er áform ríkisstjórnar í sambandi við þetta mál og önnur skyld á þinginu? Hvert stefnir í sambandi hin almennu þingstörf, störf að fjölda mála sem hér liggja fyrir til afgreiðslu frá ríkisstjórn en einnig frá þingmönnum sem ekki eru í ráðherrastólum? Og hvert stefnir, virðulegur forseti, um friðinn í þjóðfélaginu ef þessi ríkisstjórn reynir að þvinga fram hugmyndir sínar um leikreglur á vinnumarkaði? Það horfir sannarlega ekki vel. Þær hugmyndir sem hér eru klæddar í búning lagafrv. og þar sem lagst er á sveif með þeim sem telja sig eiga fjármagnið er ekki til þess fallið að treysta sátt og tryggja að Íslendingar geti sinnt sínum verkum og lagst samtaka á árar eins og full þörf er á. Enginn boðar að æskilegt sé að grípa þurfi til vinnustöðvana eða efna til átaka í samfélaginu. En jafnframt undirstrikum við og undir það taka flestir í orði að réttindi samtaka launafólks, einnig verkfallsrétturinn, sé helgur réttur og auðvitað getur reynt á það ef í harðbakka slær. Það eru aðrir en við á Alþingi sem því ráða. Ég vænti þess, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin íhugi sinn gang og þinglið hennar hér á Alþingi og þeir þingmenn í stjórnarflokkunum sem hafa efasemdir um ágæti frv. leggist þar á árar með okkur sem erum að vara við og geri kröfu um að frv. verði dregið til baka. Mér sýnist nú ekki horfur á að hæstv. félmrh., virðulegur forseti, fari í páskaleyfi með þetta frv. inn í þingnefnd eins og nú horfir. Ég vona að hæstv. ráðherra muni nota páskahléið til þess að íhuga þetta mál, átta sig á því og fara yfir þær mörgu viðvaranir sem fram hafa komið í umræðu, bæði í þinginu og utan þings og komist að þeirri niðurstöðu sem ég held að sé í margra huga hin eina ráðlega niðurstaða í þessu máli, þ.e. að draga þetta frv. til baka og að gefa aðilum vinnumarkaðarins gott svigrúm til að móta samskiptareglur sínar eins og þeir voru að vinna að áður en þetta frv. kom fram. Þeir hafa ítrekað, þar á meðal formenn starfsgreinasamtaka innan Alþýðusambandsins, lýst sig reiðubúna til að eiga viðræður um það við atvinnurekendur að móta slíkar reglur og eftir atvikum ef samstaða er þar um að óska eftir löggjöf til þess að festa í sessi leikreglur sem eiga sér stoð í sammæli aðila á vinnumarkaði, að þá verði það tekið til athugunar af ríkisstjórn og síðan af Alþingi. Það er þannig sem vænlegt er að vinna að máli sem þessu og aðeins þannig eru líkur til þess að ekki verði raskað því jafnvægi milli aðila með löggjöf sem hér var rætt fyrr í þessari umræðu og hæstv. forsrh. taldi að ekki væri gert með þessu frv. Við lítum öðruvísi á málið og ég tel að hæstv. félmrh. yrði maður að meiri að taka af skarið í þessum efnum.

Herra forseti. Lögin sem nú stendur til að breyta voru sett árið 1938. Þau hafa myndað grundvöllinn að starfsemi verkalýðshreyfingarinnar síðan. Sá sem bar höfuðábyrgð á setningu laganna sem forsrh. þáv. árið 1938 var formaður Framsfl. Hann hét Hermann Jónasson. Nú er það Framsfl. sem hefur frumkvæði að því að gerbylta þessu verki síns gamla formanns í andstöðu við verkalýðshreyfinguna sem hefur byggt upp starf sitt á verkum hans allar götur frá 1938. Og það er mjög eðlilegt að spurt sé hér: Hvað hefur komið fyrir Framsfl.? Hvílík umskipti hafa þar skyndilega orðið. Hver er ástæðan? En það er fátt um svör, herra forseti, enda hefur það verið áberandi að 18 barna faðir í álfheimum Framsfl., hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, formaður flokksins, hefur verið fjarverandi í þessari umræðu þannig að þess er ekki að vænta að það komi mikil svör við því hvaða umskiptingur þetta er orðinn svo að ég býst við að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson fái ekki mjög ítarleg svör við þeirri spurningu sinni. En svo skemmtilega vill til að við erum að fjalla hér á sama tíma um annað frv. á Alþingi sem heitir frv. til laga um erfðabreyttar lífverur. Það er kannski ekki tilviljun, herra forseti, að við erum að fjalla um frv. með slíku heiti á þessum tíma. Og í tillögu sem liggur fyrir Alþingi frá hv. nefnd sem um málið fjallar er lagt til að leitað skuli umsagnar Náttúruverndarráðs um málið. Kannski er eina úrræðið sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur til að fá svar við spurningu sinni um umskiptin í Framsfl. að leita álits Náttúruverndarráðs nema þá e.t.v. að hv. þm. sem nú er að ganga úr salnum, formaður þingflokks Framsfl., veiti svör við spurningu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. En það hefur verið mjög áberandi í þessari umræðu að enginn fulltrúi Framsfl. hefur tekið til máls utan hæstv. félmrh. á sama tíma og hver þingmaður Sjálfstfl. á fætur öðrum hefur kvatt sér hljóðs, sumir til þess að lýsa áhuga sínum á breytingu á frv. en aðrir til að taka afstöðu gegn því o.s.frv. Það hefur verið fjallað ítarlega um aðdragandann að frv. og ég ætla ekki að fara langt út í þá sálma enda ástæðulaust að endurtaka það sem hér hefur verið áður sagt. Ég vil þó aðeins benda á að upphafið var það að þáv. félmrh., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, óskaði eftir því við aðila vinnumarkaðarins að þeir skoðuðu þetta mál og skiluðu síðan skýrslu. Og ef skoðun þeirra væri á þá lund að þeim þætti ástæða til lagabreytinga, yrðu þeir beðnir um að gera tillögur um slíkar breytingar. Það stóð því aldrei til að knýja breytingar í gegn í andstöðu við annan hvorn eða báða þessara aðila. Það sem gerst hefur er að hæstv. félmrh. hefur tekið málið í miðjum klíðum, stöðvað allar viðræður, sett hnút aftan við verkefnið og flutt sínar eigin hugmyndir hér. Það er slæmt vegna þess að í áfangaskýrslunni sem vinnuhópur félmrh. skilaði af sér ekki alls fyrir löngu eru sett fram ýmis mjög athyglisverð sjónarmið um breytingar sem aðilar eru sammála um að þurfi að skoða. Ég er alveg sannfærður um að ef starfið hefði fengið að halda áfram, hefði náðst niðurstaða sem hefði gert það að verkum að hægt hefði verið að breyta þessum gömlu lögum til bóta í fullu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Ég vil því til staðfestu, virðulegi forseti, vitna í lokaorð umræddrar áfangaskýrslu en þar segir svo: ,,Það er áréttað að hugmyndir í áfangaskýrslu vinnuhópsins þarf að ræða frekar áður en þær eru útfærðar nánar enda þarf víðtæk umræða að eiga sér stað um þetta efni. Ýmis atriði sem tengjast þessum hugmyndum hafa auk þess ekki enn verið rædd til hlítar og má þar nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` Þetta er ekki fyrirvari settur af fulltrúum Alþýðusambandsins eða launþegasamtakanna í þessari álitsgerð. Þetta er sameiginleg niðurstaða alls hópsins sem vann að álitsgerðinni, bæði launamannamegin og atvinnurekendamegin. Báðir aðilar eru sammála um að það þurfi að ræða betur þær hugmyndir sem þeir setja fram og gefa sér tíma til þess að ná samstöðu um þessar breytingar, m.a. með því að kynna þær á vettvangi aðila vinnumarkarins, meðal verkalýðsfélaga og einstakra samtaka atvinnurekenda. Með því að taka málið þeim tökum sem hæstv. félmrh. hefur gert hefur hann stöðvað þetta samningaferli og misnotað þar með einstakt tækifæri til þess að fá fram jákvæðar breytingar á vinnulöggjöfinni í fullu samkomulagi við þá aðila sem um fjalla vegna þess að tækifærið gefst ekki aftur, a.m.k. ekki á meðan núv. hæstv. félmrh. situr í stól sínum. Ég efast um að þeir aðilar sem komu að skýrslugerðinni séu reiðubúnir að setjast niður aftur og taka málið upp á ný og halda áfram þar sem frá var horfið eftir þessi afskipti hæstv. félmrh. Félmrh. sagði að hann hefði ekki haft tíma til að bíða lengur, og af hverju ekki? Hvernig stóð á því að hann hafði ekki tíma til þess að bíða eftir þeim viðræðum sem allir aðilar voru sammála um að þyrftu að eiga sér stað áður en hægt væri að hrinda í framkvæmd ýmsum athyglisverðum hugmyndum og nýmælum í áfangaskýrslunni? Hann hefur sjálfur svarað því og gert það oftar en einu sinni. Hann hefur sagt: Ég hafði ekki tíma til að bíða vegna þess að ég vil fá breytingarnar fram áður en samningar losna í haust og nýjar viðræður hefjast. Nú vitum við það öll að það er mikil óánægja í þjóðfélaginu, ekki síst hjá láglaunafólkinu sem telur sig hafa borið skertan hlut frá borði og við vitum að þetta fólk ætlar að reyna að sækja sér kjarabætur í kjarasamningum í haust. Ég spyr: Er það til að greiða fyrir þeirri baráttu sem frv. er flutt? Hafði hæstv. félmrh. það í huga að létta samtökum láglaunafólksins kjarabaráttuna í haust með þessum breytingum á vinnulöggjöfinni eða hafði hann í huga að styrkja samningsaðstöðu viðsemjendanna, atvinnurekendavaldsins, og gera launafólkinu erfiðara um vik að ná að rétta sinn hlut í haust? Svari þeirri spurningu hver sem svara vill. Henni hefur m.a. verið svarað á þingpöllunum í dag því að hér hafa setið til að mótmæla þessari aðferð hæstv. ráðherra, ekki fulltrúar vinnuveitenda og þeirra sem eiga að semja við verkalýðshreyfinguna. Þeir hafa ekki látið sjá sig. Þeir telja ekki ástæðu til þess að hafa uppi ályktanir og hörð mótmæli. En þeir sem sýnt hafa hug sinn í verki eru verkalýðssamtökin sjálf sem meta þetta inngrip hæstv. félmrh. í það samningaferli sem hafið var sem afskipti af hans hálfu til að torvelda láglaunafólkinu að ná markmiði sínu í samningunum í haust og styrkja stöðu vinnuveitenda í þeim átökum. Afstaða þessara tveggja aðila vinnumarkaðarins lýsa áliti þeirra sjálfra á afskiptum hæstv. félmrh. Annars vegar þögn Vinnuveitendasambandsins, hins vegar hróp Alþýðusambandsins. Hæstv. ráðherra segir að þessar reglur séu að hluta til settar að danskri fyrirmynd. Á bls. 9 í greinargerðinni er því lýst nánar. Þar er sagt: ,,Er þetta [viðræðuáætlun] gert að danskri fyrirmynd, þar sem samið hefur verið um slíkt fyrirkomulag.`` Danska fyrirmyndin er sú að aðilar vinnumarkaðarins hafa samið sín á milli um viðræðuáætlunina. Danska fyrirmyndin er ekki sú að um það hafi verið sett lög. Danska fyrirmyndin er sú að aðilar vinnumarkaðarins geta hvenær sem er í ljósi reynslunnar breytt þessu viðræðuferli í einhverjum meginatriðum eða í einhverjum minni háttar atriðum ef það þjónar hagsmunum þeirra. En íslenska eftiröpunin er sú að setja þetta í lög þannig að ekki sé hægt að breyta viðræðuáætlunarferlinu nema með lagabreytingum á Alþingi. Það er með öðrum orðum verið að banna aðilum vinnumarkaðarins að semja sín á milli um aðra framkvæmd viðræðuáætlunarinnar en lög mæla fyrir um. Þetta er ekki dönsk fyrirmynd, virðulegi forseti. Það er ekki dönsk fyrirmynd að segja við aðila vinnumarkaðarins: Við ætlum að setja áætlunarferli í lög um ykkur og ef þið teljið æskilegt að breyta út af þeim lagaramma gerist þið lögbrjótar nema þið fáið Alþingi til þess að samþykkja áform ykkar. Þannig er búið að taka úr höndum aðila vinnumarkaðarins þann rétt að semja sín á milli um samskipti sín. Eitt umdeildasta atriðið í þessu frv. eru ákvæðin um vinnustaðarfélög. Gert er ráð fyrir að ef 250 manns hið minnsta vinna hjá einu og sama fyrirtæki sé hægt að stofna vinnustaðarfélag. Vinnan kann þó að vera framkvæmd á mörgum vinnustöðum, það þarf ekki að vera einn vinnustaður heldur getur þeim verið dreift út um landið. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvað gerist ef starfsemin dregst saman og félagsmenn eða starfsmenn hjá sama vinnuveitanda verða færri en 250. Heldur félagið þá áfram að vera til? Heldur það áfram að vera til þótt þeir verði bara 100? Heldur það áfram að vera til þótt þeir verði bara 50, 20 eða 10? Það er alþekkt úr atvinnulífinu hjá okkur að það koma tímabundnar stórframkvæmdir svo sem við byggingu orkuvera, við byggingu vatnsaflsvirkjana o.s.frv. Þar geta verið tímabundið í kannski 2--3 ár allstór hópur manna að störfum hjá einu og sama fyrirtæki, kannski 250. Setjum sem svo að það verði stofnað verkalýðsfélag samkvæmt þessari heimild. Tveimur, þremur árum síðar er verkefninu lokið og þá fer af launaskrá hjá fyrirtækinu blóminn úr starfsliðinu. Þá spyr ég: Hvað verður þá um félagið? Hvernig sér hæstv. ráðherra þá þróun fyrir sér? Í öðru lagi: Hvaða áunnu réttindi á fólk sem hefur verið starfandi í öðrum stéttarfélögum, sumt í langan tíma, þegar það hverfur úr sínu gamla stéttarfélagi yfir í vinnustaðarfélag? Það hefur jafnvel verið stofnað gegn vilja þess vegna þess að það er hægt að stofna slíkt félag ef 3 / 4 starfsmanna vilja, jafnvel þótt 1 / 4 hluti starfsmanna vilji það ekki. Hvað þá um réttindi, virðulegi ráðherra? Hvað um lífeyrisréttindi viðkomandi fólks? Séu þetta t.d. félagsmenn í Framsókn eða Dagsbrún, falla þeir þar með út úr þeim lífeyrissjóðum? Í hvaða lífeyrissjóð á þetta fólk að leita? Hvernig halda menn að fari með lífeyrisréttindi félaga í vinnustaðarfélögum sem eru kannski eitt árið 250 og næsta ár ekki nema 25? Hvert er öryggið í því sambandi? Hvað t.d. um aðild þessa fólks að sjúkrasjóðum sem hafa verið byggðir upp á mörgum árum? Ekki getur það flutt þau réttindi með sér, eða hvað? Hvernig á það að stofna til slíkra réttinda? Eða að orlofssjóðum, orlofshúsum og öðru slíku? Það eru engin ákvæði í þessu frv. um það hvernig fara á með réttindi fólks ef ákvörðun er tekin um það með 3 / 4 atkvæða gegn 1 / 4 að fólkið hverfi úr þeim verkalýðsfélögum sem það hefur verið í kannski árum saman og gangi til nýs vinnustaðarfélags. Og hver er réttarverndin fyrir fólkið sem það gerir þegar vitað er að eitt árið geta verið þarna 250--300 manns, en það næsta ekki nema 25? Þá langar mig líka til að benda á og spyrja út í það sem hér segir á bls. 19. Þar er talað um almennu regluna, sé vinnustaðarfélag stofnað eiga allir starfsmenn á viðkomandi vinnustað sjálfkrafa að verða aðilar að því félagi, jafnvel þótt þeir séu í öðrum félögum fyrir og geti haldið áfram í þeim félögum þó svo að vinnustaðarfélagið taki við öllum samningskyldum og réttindum. Síðan eru ákveðnar undanþágur varðandi aðild. Á bls. 19 segir, með leyfi forseta: ,,Þannig eru undanskildir stjórnendur og ráðgjafar þeirra.`` Það er eðlilegt að framkvæmdastjóri eða forstjóri stórfyrirtækis sé ekki í stéttarfélagi með öðrum starfsmönnum fyrirtækisins. Látum það nú vera. En hvað þýðir orðið ,,og ráðgjafar þeirra``? Skyldu vera margir starfsmenn fyrirtækja á Íslandi sem ráðnir eru undir starfsheitinu ráðgjafar? Getur hæstv. félmrh. sýnt mér mörg dæmi um það úr kjarasamningum stéttarfélaganna að þar sé starfsheitinu ráðgjafar raðað í launataxta? Eða er þetta aðferð til þess að forstjórar fyrirtækja geti ákveðið hverjir eigi að ganga í félag launafólksins á vinnustaðnum og undirgangast þar þau réttindi og skyldur sem t.d. kjarasamningar veita og hverjir eigi að teljast ráðgjafar og geti þá búið við allt önnur og betri kjör en viðkomandi stéttarfélag getur samið um? Og ég spyr hæstv. ráðherra enn: Hvað er samkvæmt skilgreiningu félmrn. ráðgjafi í fyrirtæki? Er það skrifstofustjórinn? Deildarstjórarnir? Verkstjórarnir? Hverjir eru ráðgjafar í viðkomandi fyrirtæki? Er það framkvæmdastjórans eða forstjórans að ákveða það? Vissulega er full ástæða til að endurskoða skipulag íslenskrar verkalýðshreyfingar. Alþýðusambandsþing samþykkti að mig minnir árið 1956 að það skyldi gert og Alþýðusambandið lagði þar ákveðna línu. Línan var sú að skipulagið skyldi beinast að starfsgreinasamböndum þar sem vinnustaðurinn væri grunneining, þ.e. þar sem allt fólk á sama vinnustað væri í sama stéttarfélagi og vinnustaðarfélögin mynduðu síðan með sér landssamtök í viðkomandi atvinnugrein. Til hvers var þetta gert? Þetta var gert til þess að fá verkalýðshreyfinguna sem heild til að móta sér sameiginlega og samræmda launastefnu. Menn sáu það fyrir að ef skipulagið yrði eins og það hefur því miður orðið, þ.e. að hver atvinnustétt fyrir sig er í sínu verkalýðsfélagi og lítið sem ekkert samband á milli verkalýðsfélaga atvinnustéttanna þannig að fólk á einum og sama vinnustað er í mörgum stéttarfélögum, væri hætt við því að verkalýðshreyfingin heyktist á að marka sér stefnu um það hver launamunurinn skyldi vera á milli hinna ólíku stétta á sama vinnustað. Hætt væri við því að launabilið færi gleikkandi vegna þess að þeir sem betur mega sín á viðkomandi vinnustað sækja fram úr hinum sem við lakari lífskjörin búa. Þetta var alveg rétt samþykkt og skiljanleg, en hún byggðist ekki á sjálfstæðum vinnustaðarfélögum. Hún byggðist á starfsgreinasamböndum, þ.e. samböndum vinnustaðarfélaga sem síðan færu með samningsumboðið. Þannig yrði t.d. samið í einu lagi fyrir allt fólk í fiskvinnslu, hvort sem það væru skrifstofumenn, verkakonur, bílstjórar o.s.frv. Það skyldi í einu lagi samið fyrir alla starfsmenn t.d. í orkufrekum iðnaði, en það átti ekki að gera það á hverjum vinnustað fyrir sig. Því miður tókst Alþýðusambandinu ekki að framkvæma þessa samþykkt sína þótt hún væri skynsamleg. Ástandið hjá Alþýðusambandinu er nú mjög flólkið þar sem koma inn bæði fjórðungssamböndin, landssamtök einstakra starfsstétta og önnur heildarsamtök sem gera það m.a. að verkum að Alþýðusambandið á erfitt með að móta sér samræmda heildarlaunastefnu. Herra forseti. Hvernig halda menn að ástandið verði ef vinnustaðarfélögunum eins og þau eru skilgreind inni í þessu frv. er kastað inn í þetta skipulagskaos sem þegar er orðið? Hvernig halda menn að ástandið verði þá? Hvernig halda menn að ástandið verði þegar mætast, eins og talað er um í greinargerðinni, kannski 50 vinnustaðarfélög sem eiga fátt eða ekkert sameiginlegt sín á milli? Síðan á að taka upp samningaviðræður þar sem þessi félög koma fram við hliðina á landssamtökunum, fjórðungssamtökunum, atvinnugreinasamtökunum o.s.frv. Og hvernig í ósköpunum geta menn haldið að það styrki verkalýðshreyfinguna sem viðsemjanda? Viðsemjanda við hvern? Viðsemjanda við vinnuveitendur sem eru áfram í einum og sömu heildarsamtökum og njóta stuðnings af því afli þegar á móti þeim mæta viðræðuaðilar með svo fjölþætt og ólíkt skipulag. Það eru fleiri atriði, herra forseti, sem ég vildi gera hér að umtalsefni. Á bls. 17 er skemmtilegt dæmi um þann hugsunarhátt og þá takmörkuðu þekkingu sem virðist búa á bak við sumt af því sem þarna hefur verið sett niður. Í kafla um skýrari miðlunarheimildir á bls. 17, en áður er talað um tillögu sem borin er upp til samþykktar fyrir tilhlutan sáttasemjara, segir, með leyfi forseta: ,,Niðurstaða í atkvæðagreiðslu í hvorum hópnum fyrir sig`` --- annars vegar í hópi vinnuveitenda og hins vegar í hópi launafólks --- ,,ræður úrslitum um samþykkt eða synjun tillögunnar. Af því leiðir að annar hópurinn getur samþykkt sameiginlega miðlunartillögu en hinn fellt hana.`` Og síðan kemur þessi stórkostlega setning: ,,Atkvæði hópanna eru með öðrum orðum ekki talin saman.`` Þetta var mikil speki.

Byrjaðu að lesa hérna, það er samhengi í framhaldinu.

Þetta var mikil speki. Það er sem sagt ekki lagt til í frv. og það sérstaklega tekið fram að ekki sé gert ráð fyrir því að saman séu talin atkvæði launafólks 

Þetta eru útúrsnúningar. Lestu greinina ...

Ég er að lesa greinina, virðulegi ráðherra, og vitna beint í hana og hún er svona. Hins vegar getur vel verið, virðulegi forseti, að það hafi eitthvað annað vakað fyrir hæstv. ráðherra en svona stendur þetta þarna.

Ég vil biðja hæstv. ráðherra að gefa ræðumanni frið.

Þakka forseta fyrir en ég er ekkert viss um að ég gefi hæstv. ráðherra frið. En hvað um það. Ef við flettum síðan upp á blaðsíðu 13 kemur þar líka atriði sem mig langar til þess að spyrja um í greinargerðinni. Þar stendur: ,,Að meginstefnu til er áfram byggt á ábyrgð samningsaðila einna vegna aðgerða sem ætlað er að knýja fram kröfur í vinnudeilu enda er gert ráð fyrir að launafólk starfi í skipulögðum samtökum. Ef ekki er sýnt fram á aðild samningsaðila eða hún viðurkennd af hans hálfu ber félagsmaður sjálfur ábyrgð.`` Svo kemur, með leyfi forseta: ,,Ófélagsbundnir bera á hinn bóginn ábyrgð eftir almennum reglum en ófélagsbundnir launamenn geta ekki tekið þátt í sameiginlegum aðgerðum --- verkfalli eða sambærilegum aðgerðum --- enda bera stéttarfélögin ekki ábyrgð á þeim.`` Þýðir þetta, virðulegi forseti, að ófélagsbundnum starfsmönnum sé heimilt að vinna í verkfallinu? Þýðir þetta það? Ef það þýðir það ekki, hvað þýðir þetta þá? Hér er sagt orðrétt: ,,Ófélagsbundnir bera á hinn bóginn ábyrgð eftir almennum reglum en ófélagsbundnir launamenn geta ekki tekið þátt í sameiginlegum aðgerðum, verkfalli eða sambærilegum aðgerðum, enda bera stéttarfélög ekki ábyrgð á þeim.`` Þetta má skilja með ýmsu móti. Það má skilja þetta þannig að með þessum lögum sé verið að stofna hvítliðasveitir, sé verið að taka þá ákvörðun að verkalýðsfélög geti ekki lokað vinnustöðum í verkfalli ef þar eru starfandi ófélagsbundnir starfsmenn sem samkvæmt orðanna hljóðan í þessari skýringu geta ekki tekið þátt í sameiginlegum aðgerðum, verkfalli eða sambærilegum aðgerðum. Nú ætla ég ekki að gera hæstv. ráðherra upp skoðanir og ég ætla ekki að gera honum upp þá skoðun að hann sé með þessu að opna fyrir það að ófélagsbundnir starfsmenn á vinnustað geti haldið áfram störfum sinum þó að stéttarfélag sé búið að lýsa yfir verkföllum og vinnustöðvun á þeim stað. En hvað í veröldinni þýðir þetta ef það þýðir þá eitthvað? Herra forseti. Ég er langt kominn með tíma minn og klukkan farin að halla í átta og hér verður haldið áfram í kvöld. Ég ætla því ekki að segja meira að sinni en ég vænti þess fastlega að hæstv. ráðherra skýri sérstaklega þessa síðustu setningu sem ég vitnaði til.

Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er klókur stjórnmálamaður með langa þingreynslu. Honum tókst í andsvari við ræðu hæstv. forsrh. fyrr í dag að snúa sig út úr orðum mínum sem ég lét falla í andsvari við hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að ég ásamt hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni væri á móti frv. hæstv. félmrh. Þetta gerði hann í andsvari svo að ég gat ekki svarað því þá og kýs því að gera það í andsvari við hv. þm. Sighvat Björgvinsson. Það sem ég sagði um þetta mál var eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er mikill munur á vinnustaðarfélögum og vinnustaðarsamningum. Þetta munum við skoða í hv. félmn. Eins munum við skoða þröskulda í atkvæðagreiðslum en eins og kunnugt er hefur hæstv. félmrn. tekið vel í að breyta þeim ákvæðum.`` Þetta eru þau orð sem ég lét falla og er ekki yfirlýsing um það að ég sé á móti þessu frv. heldur að ég vil skoða þessa þætti í nefnd. Eins og ég sagði í dag tel ég að verkalýðshreyfingin sé einn af hornsteinum lýðræðisins og því munum við að sjálfsögðu skoða sjónarmið þeirra af fullri vinsemd.

Herra forseti. Ég skil þessa afstöðu mætavel. Hv. þm. er ekki á móti þessum atriðum en hann vill breyta þeim.

Herra forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það frv. sem hér liggur fyrir hefur vakið mikla athygli í þjóðfélaginu og heilmikla úlfúð. Mér sýnist þær miklu deilur sem eru í uppsiglingu og eru þegar orðnar heyrum kunnar standa meira um form en efni. Það hljóta að vera vonbrigði fyrir alla að þeir aðilar vinnumarkaðarins sem hafa verið beðnir um að endurskoða þessi lög skuli ekki bera gæfu til þess að koma sér saman um þessa hluti. Það hefði verið betra fyrir aðila vinnumarkaðarins, það hefði verið betra fyrir stjórnvöld, Alþingi og alla þjóðina að svo hefði mátt ganga fram. Á undanförnum dögum hef ég verið að reyna að átta mig á því hvaða efnisatriði það eru sem menn deila um. Hví tókst mönnum ekki að ná saman? Ég verð að viðurkenna að eftirtekja mín er heldur rýr og því segi ég að það er hörmulegt að ekki tókst að semja. Mér dettur helst í hug að það hafi verið einhver klaufaskapur að ekki tókst að koma með frv. að breytingum á vinnulöggjöfinni þar sem aðilar vinnumarkaðarins gætu staðið saman eins og von manna stóð til. Það er mikil ógæfa ef svo stór og öflugur aðili eins og Alþýðusamband Íslands er mjög óánægður með stöðu mála. Það er mjög slæmt fyrir okkur öll. Alþýðusambandið og reyndar launþegahreyfingin í heild getur verið hvumpin og hún getur verið nokkuð stygg og kannski ekki að ástæðulausu vegna þess að í gegnum söguna eru ansi mörg klaufaspörkin sem stjórnvöld hafa gert varðandi vinnumarkaðinn. Ætla ég ekki að fara út í það hér, það er bara til þess að lengja umræðuna. Við skulum minnast þess að í nærri tvo áratugi báru stjórnvöld þessa lands ekki gæfu til þess að haga efnahagsmálum Íslands að okkur bæri eins hratt og vel fram til velfarnaðar og efni stóðu til. Við skulum minnast þess núna á tíunda áratugnum þegar við höfum fengið að lifa við stöðugleika í þó nokkuð mörg ár og sáum ávexti þess starfs vera að koma fram að það var Alþýðusamband Íslands ásamt BSRB og Kennarasambandinu sem á sínum tíma axlaði þá ábyrgð og gekk fram fyrir skjöldu um það að við skyldum koma einhverju skikki á mál. Því er það alvarlegur hlutur ef launþegahreyfingin er mjög óánægð með sinn hlut og engin ástæða fyrir einn né neinn að fagna því sem einhverju skemmtimáli. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, hef ég reynt að átta mig á því í hverju þessi efnisatriði eru aðallega fólgin og það eru nokkur atriði sem ég hef rekið augun í og rætt við þessa aðila um og ég tel rétt að geta þeirra flestra hér. Ég veit að verkalýðsfélögunum er töluvert uppsigað við ákvæðið um vinnustaðarfélögin og hafa jafnvel sagt mér að þau telji og lögfræðingar þeirra að eins og þetta er orðað í lögunum, þ.e. lögverndun þeirra eins og þeir vilja meina hana, sé brot á 87. gr. samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Ég hef spurt nokkra aðila um þetta og lögfræðingar eru ekki sammála hvort þetta sé rétt eða ekki. Sjálfur efa ég að þetta sé rétt. En ef það er á rökum byggt að þetta gangi gegn þeirri samþykkt sem ég held að Ísland hafi samþykkt kringum 1950 að ég held þá er það náttúrlega hlutur sem allir sjá að hefur ekki annað í för með sér en við verðum að taka þetta ákvæði út úr lögunum og fyrir mína parta, herra forseti, er það rétt að það komi fram að ég mundi ekki harma það. Ég lít á þetta ákvæði í frv. sem hálfgerðan bastarð. Ég hef töluvert aðrar skoðanir á því hvernig við ættum að byggja upp og standa að þeirri lagasetningu sem best mundi horfa fyrir vinnumarkaðinn og það hefur aldrei farið milli mála að ég er ákaflega mikill miðstýringarmaður og geng þar þvert á yfirlýsingar fagrar og fallegar, bæði frá mönnum sem tengja sjálfan sig við sósíalisma, svo og frjálshyggju og allt þar á milli. Ég tel að reynslan hafi bara sýnt allt annað. Ég tel að reynslan hafi sýnt í svo ofurlitlu þjóðfélagi með þetta örlitla efnahagsumhverfi, sem við lifum í, að það er miðstýringin sem hefur fært okkur mestu róna og mesta og besta umhverfið til að starfa í enda skulum við líta til þjóða eins og Dana sem við miðum okkur oft við. Það hefur komið fram í umræðum á undanförnum árum hvað menn líta til þess hvað Dönum hefur gengið vel að ná sinni þjóð upp úr skuldafeninu, sem þeir voru í, gengið vel að semja á vinnumarkaðinum, gengið vel að efla atvinnulífið og hafa náð mjög háum kaupmætti. Það er mjög hár kaupmáttur í Danmörku og menn horfa til þess öfundaraugum hversu hátt kaup þar er greitt. Ég vil minna á að í Danmörku er mjög sterk verkalýðshreyfing og hún er mikið miðstýrð, meira að segja miklu meira en hér er. Þar eru líka sterk vinnuveitendasamtök sem eru líka mikið miðstýrð rétt eins og á Íslandi þannig að menn ættu að taka þennan lið alvarlega og vonandi mun þingið gera það og athuga gaumgæfilega hvort þessi vinnustaðarfélög eru til nokkurra bóta, ég tala ekki um ef þau stangast á við þær alþjóðasamþykktir sem við höfum gert. Í öðru lagi er mér er sagt að þessir þröskuldar fari nokkuð fyrir brjóstið á verkalýðshreyfingunni varðandi atkvæðagreiðsluna og þá sérstaklega um miðlunartillögur. Mönnum þykir þetta nokkuð hátt eins og gengur. Menn hafa líka gagnrýnt að það séu hærri þröskuldar ef menn ætla að fara í minni átök á vinnumarkaði en stærri þannig að þetta er hvetjandi til þess að fara frekar í stór verkföll en lítil. Það hefur komið fram í máli hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. að menn eru reiðubúnir til að ræða þetta og ég trúi að það sé ekkert heilagt í þessu og meina að það hljóti að vera hægt að ná um þetta þokkalegri sátt þannig að ekki skapist neinn glundroði eða vandræði þó einhverju verði breytt í þessu. Ég hef líka orðið var við það í þriðja lagi að verkalýðshreyfingin lítur þessar tengireglur nokkru hornauga. Ég skal viðurkenna að sáttasemjara er gefið mikið vald. Sjálfur sé ég ekki ástæðu til þess að tortryggja það embætti og tel að það hafi verið mjög vel skipað þar sem ég þekki til og ég hefði haldið að tengireglan gæti verið af hinu góða. Hún gæti verndað láglaunahópana fyrir upphlaupum lítilla og kannski betur launaðra hópa eins og við þekkjum svo vel í gegnum þetta strit og eins og verkalýðsfélögin og Verkamannasambandið hafa réttilega gagnrýnt, ég tala nú ekki um í síðustu samningum, hvernig menn léku þessa leiki. Fyrst fór verkalýðshreyfingin fyrir, Verkamannasambandið, skrifaði undir skynsamlega, ábyrga kjarasamninga en síðan komu einstakir litlar hópar miklu betur launaðs fólks og tóku sér miklu hærri kauphækkanir sem ærir náttúrlega og særir þá sem fóru fyrir, báru ábyrgðina og vildu vera ábyrgir. Í fjórða lagi hef ég tekið eftir því að sumir innan verkalýðshreyfingarinnar telja að ákvæðin í 2. gr. munu hafa þau áhrif að verkalýðsfélögunum geti fjölgað og þarna sé búið að opna smugur fyrir miklu fleiri verkalýðsfélög. Menn deila um þetta og ég vil ekki trúa því að þessi gagnrýni verkalýðshreyfingarinnar eigi við rök að styðjast en ég tel að það þurfi að skoða þetta ákaflega grannt vegna þess að ef gagnrýni verkalýðsfélaganna á frv. er á einhverjum rökum reist þá er mikil villa í frv. Að mínu áliti megum við aldrei fara út úr þeim ramma sem hefur reynst okkur best og sá rammi er að við eigum að reyna af fremsta megni að styrkja Alþýðusambandið sjálft og stóru samböndin. Hlutunum er best komið í því horfi. Danir hafa það t.d. þannig. Það eru stóru landssamtökin sem hafa eiginlega samningsréttinn í Danmörku. Hann er ekki inni hjá litlu félögunum. Því öflugri sem þessi stóru samtök verða á Íslandi því sterkari verður verkalýðshreyfingin og fyrir efnahagslífið, fyrir atvinnurekendur, fyrir þjóðfélagið í heild liggur það fyrir. Það liggur fyrir að því sterkari verkalýðshreyfingu sem við höfum því betra. Nú segi ég þetta sem hef ekki gengið með rauðar dulur eða sungið baráttusöngva fyrir verkalýðsfélög gegnum tíðina heldur haft annað fyrir stafni. En ég tel mig þekkja þetta af eigin raun. Það væri mjög slæmt fyrir vinnuveitendur og atvinnufyrirtækin á Íslandi ef verkalýðshreyfingin splundraðist og veiktist. Það væri það versta sem gæti komið fyrir okkur. Ef við, löggjafinn, gætum orðið að einhverju liði eigum við því að stuðla að því að styrkja verkalýðshreyfinguna og því miðstýrðari sem hún væri því öflugri er hún og betri. Það kemur hvað eftir annað að menn ræða um hið sterka Vinnuveitendasamband. Af hverju er það sterkt? Það er miðstýrt og það er gríðarlega mikil miðstýring. Það er svo mikil miðstýring að ég held að það séu ekki nema 21 atkvæði.  Ég held nefnilega að það sé staðreynd að verkalýðshreyfingin hefur verið ákaflega stirð í því núna um margra ára skeið þrátt fyrir góðan vilja og margar samþykktir einmitt að efla starf sitt og efla innri uppbyggingu. Mjög margir eru tregir í að breyta þessu og þeir hafa veikt sig verulega með því. Ég held líka að það komi í ljós ef við styrkjum verkalýðshreyfinguna, ef við, löggjafinn, getum hjálpað henni og ef hún ber gæfu til þess að geta sjálf því að hún hefur það fyrst og fremst á eigin hendi þá muni það hjálpa okkur til þess að skapa meiri frið og meiri sátt en við höfum oft mátt lifa við. Ég tel að það sýni sig sérstaklega í vor af því að það var mjög átakanlegt að horfa upp á hvernig einstök lítil verkalýðsfélög nýttu sér stöðu sína til að taka til miklu stærri skref en hin ábyrgu láglaunafélög gerðu. Eins og ég gat um í upphafi lít ég þannig á að það hafi verið ákaflega óheppilegt að ekki tókst að semja milli þessara aðila, gera sátt á milli þeirra, sátt sem hefði síðan verið lögfest á Alþingi. Ég ætla ekki að fara út í það hverjum það kann að vera að kenna en það er eins og hið fornkveðna segir að sjaldan veldur einn þá tveir deila og ég býst við að það geti ýmsir átt sök þar á en það skiptir ekki máli. Slysið er orðið. Það hefur þegar skapað vandræði. En ég tel að Alþingi og félmn. Alþingis geti og ég treysti því að hún hafi fullan vilja til þess og ég þykist skilja orð hæstv. félmrh. og hæstv. forsrh. þannig að það sé vilji fyrir því að menn leiti allra ráða til þess að þetta frv. verði í endanlegri gerð þannig að sem allra flestir á vinnumarkaði geti verið þokkalega sáttir við það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir skynsamlega ræðu og ég tel að hann sé maður með slíka reynslu að vel sé hlustandi á hann. Ég er honum alveg sammála um að við þurfum sterka verkalýðshreyfingu og þá á ég við að hinn almenni félagi þarf að vera virkari í samtökum sínum og ASÍ þarf að vera meiri regnhlíf, meiri fulltrúi fyrir hinn breiða hóp, þessi 66 þúsund, en það er í dag. Ég tek fram að ég tel að þeir þröskuldar sem eru settir inn í frv. eins og ég tók fram í framsögu minni séu breytanlegir. Þetta er allt saman álitamál. Ég gæti jafnvel fallist á að þröskuldarnir væru allir eins. Það er ekkert mál fyrir mig. Mér finnst meginatriðið vera að lögfesta umferðarreglurnar, þ.e. koma viðræðuáætlun í bönd, þ.e. að menn setjist niður og tali saman áður en allt er komið í óefni. Þess vegna finnst mér viðræðuáætlunin vera meginatriðið í þessum frumvörpum. Jafnframt tel ég að ef sáttasemjari fær engar auknar heimildir í þessu frv., hann hefur þær allar saman, en í gildandi lögum er hann sáttastjóri í vinnudeilum. Sáttasemjara verða lagðar ákveðnar skyldur á herðar. Hann verður að vera búinn að uppfylla mörg fleiri skilyrði en áður, áður en hann getur farið að koma fram með miðlunartillögur. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég tel að þessir þröskuldar séu til umræðu. Ég vil sjá sterka verkalýðshreyfingu.

Herra forseti. Það var margt mjög vel sagt í síðustu ræðu og ég get verið svo hjartanlega sammála hv. þm. að það er öllum til tjóns og skaða ef verkalýðshreyfingin veikist. Ein mikilvæg forsenda fyrir stöðugleika og skynsamlegum ákvörðunum á vinnumarkaði er sterk og vel skipulögð verkalýðshreyfing sem getur valdað þær ákvarðanir sem hún tekur, stundum erfiðar eins og kunnugt er. Þetta þekkir hv. þm. mætavel. Það var einmitt á þeim grundvelli sem ég varaði alveg sérstaklega við þessu máli vegna þess að það stofnar stöðugleikanum í hættu. Hann er auðvitað kominn út í hafsauga núna eins og andrúmsloftið er í þjóðfélaginu í dag. Það eru því tæpast til meiri öfugmæli en þau að þetta frv. og vinnubrögðin sem á bak við það standa séu eitthvert framlag til stöðugleika í þjóðfélaginu. Í öðru lagi er ég sammála hv. þm. að það var meira en ákaflega óheppilegt að ekki skyldi takast að semja um þessi mál vegna þess að það er eina leiðin til þess að leysa þau og ganga skynsamlega frá þeim. Þegar tveir eða fleiri eigast við verða þeir fyrst að ganga frá leikreglunum og svo hefja leikinn. Það þýðir ekkert að byrja fótboltaleik ef það á eftir að semja um það, hverjar eru leikreglurnar né yfirleitt nokkurn annan leik hvort sem hann er í gamni eða alvöru. Herra forseti. Í reynd vantaði ekkert nema botninn í ræðu hv. þm. Ég er alveg handviss um að hv. þm. með reynslu sinni veit að þetta gengur ekki svona. Það verður að kalla þessi frumvörp til baka og byrja á nýjan leik með hreint borð. Þetta gerist ekki öðruvísi. Það liggur alveg fyrir að verkalýðshreyfingin mun ekki koma til viðræðna og samninga um þessa hluti á nýjan leik fyrr en þessi frumvörp hafa verið kölluð til baka og henni hefur þannig verið rétt sáttarhönd. Ég spyr hv. þm. ef þetta reynist vera staðreynd, sem ég held að liggi reyndar algerlega á borðinu, er þá hv. þm. tilbúinn til þess í krafti orða sinna og sannfæringar að beita sér fyrir því að þetta verði gert?

Herra forseti. Ég taldi mig nota rétt orð þegar ég sagði ,,afar óheppilegt``. Það var ekki neitt mismæli og ég meinti það, afar óheppilegt. Það er einu sinni verksvið löggjafans að setja lög alveg eins og við erum að setja lög um hlutafélög og hvað eftir annað um hitt og þetta, leikreglur á borðunum og þarf ekki að lýsa því í þessum ræðustól. Gagnvart hinu viðkvæma máli, sem er vinnumarkaðurinn og samskiptin þar, er ég þeirrar skoðunar að það hefði átt að kosta allt sem menn gátu til þess að ná þessum samningum. Menn segja mér hér að það hafi verið gert og það hafi ekki verið hætt við fyrr en menn gáfust alveg upp. Þegar ég met efnisatriðin hvar menn stoppuðu flýgur mér í hug, að þetta hafi verið einhver klaufaskapur. Ég get ekki staðfest það, ég get ekki sannað það en ég segi hug minn allan í þessari pontu. Mér finnst efnisatriðin svo fá og svo smá að ég lít á þetta eins og það vanti þarna einhvern herslumun eða kannski menn hefðu ekki þá músík sem þurfti til. Ég veit ekki hvað það var. Ég get ekki um það dæmt, ég var ekki á þessum vettvangi. Það hefði verið mjög æskilegt og mjög til bóta hefði tekist að semja. En hitt liggur fyrir og það var mat ráðherrans sem með málaflokkinn fór að þetta væri fullkannað. Þetta þýddi ekki, það yrði að gera þetta svona. Hann fór með málið inn í þingið. Stjórnarflokkar ríkisstjórnarinnar hafa samþykkt og ég stóð að því að heimila honum framlagningu málsins. Það liggur því fyrir að málið mun fá sína þinglegu meðferð og ég stend að því með félögum mínum.

Herra forseti. Ég get ekki að því gert að mér finnst hv. þm. tala af talsverðum sannfæringarkrafti gegn málinu en komast svo að þeirri niðurstöðu í lokin af því að hann sé stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar og hafi samþykkt að frv., svo vitlaust sem það er og illa að því staðið, hafi verið lagt fram. Þar með séu hendur hans bundnar og hann verði þvert um hug sér að lýsa því yfir hér að hann standi að því að málið haldi áfram í þinginu. Auðvitað er það alveg hárrétt og við sem erum kosin á Alþingi höfum alltaf verið og hljótum alltaf að verða sammála um að það er verksvið löggjafans að setja lög. En lög eru mismunandi, lög eru af ýmsum toga og um ýmislegt. Þessi lög eru mjög sérstök. Þessi lög eru fyrst og fremst leikreglur fyrir tiltekna aðila í þjóðfélaginu, mjög mikilvæga aðila, einhverja mikilvægustu aðila þjóðfélagsins. Þeim mun mikilvægara er það að menn vandi sig þegar slík grundvallarlöggjöf er sett og menn nái sæmilegri samstöðu um hana. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að þarna hafi borið svo mikið á milli efnislega að ekki hefði með þolinmæði og frekari vinnu og sanngirni á báða bóga verið unnt að ná þessu saman í samkomulag. 48 fundir segja mér ekki neitt. Óþolinmæði í einum hæstv. ráðherra segir mér ekki neitt, skiptir bókstaflega engu máli í þessu efni. Það sem skiptir máli er að ná samstöðu í þjóðfélaginu um grundvallarleikreglur af þessu tagi þannig að þær geti staðið lengi, helst áratugum saman og ekki þurfi að vera að hringla með slíka hluti því að þá er þjóðfélagið upp á endann og þannig getum við ekki haft það. Um grundvallarleikreglur eins og löggjöf um vinnumarkaðinn, kosningalöggjöf, stjórnarskipunarlög og annað af því tagi, verður að takast þokkaleg sátt ef friður og stöðugleiki á að geta ríkt í þjóðfélaginu. Þannig er það þannig að menn eru á villigötum. Ég skora á hv. þm., í samræmi við sannfæringu hans sem hann lýsti svo ágætlega áðan að ganga í lið með okkur að reyna að forða slysi.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að frv. fjallar um leikreglur. Þegar ég fer yfir frv., þegar ég fer yfir þau efnisatriði sem menn eru að gagnrýna, kem ég ekki auga á að í frv. sjálfu sé nokkuð sem er meiðandi í sjálfu sér fyrir verkalýðshreyfinguna eða fyrir samtök atvinnurekenda. Ég kem ekki auga á þá fingurbrjóta sem ættu að særa svo og æra, heldur sé ég að það er formið en ekki efnið sem veldur hér vandræðum. Hv. þm. tók vonandi eftir því að í lok ræðu minnar áðan lýsti ég þeirri skoðun minni að það ætti að vera hlutverk félmn. Alþingis, enda vissi ég að hún mundi njóta til þess fulltingis bæði hæstv. félmrh. svo og hæstv. forsrh., að reyna að leita leiða til breytinga á frv. svo að aðilar vinnumarkaðarins og verkalýðsfélögin gætu verið þokkalega sátt við það. Ég trúi því að það sé hægt og ég vona að svo verði.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ber skynbragð mjög á vinnureglur eða starfsreglur á vinnumarkaði. Mér finnst athyglisvert að heyra hjá honum þessa gagnrýni á málsmeðferð ríkisstjórnarinnar. Að vísu ræddi hann ekki eingöngu um það að styrkja aðila á vinnumarkaði, verkalýðsfélög og vinnuveitendur, heldur talaði fyrir miðstýringu sem átti að leysa allt. Ég er algerlega ósammála hv. þm. um það efni en látum það vera. Það sem ég vil spyrja hann um er í framhaldi af því sem hann segir um málsmeðferð: Hvernig vill hv. þm. að staðið verði að því að koma aftur á trausti milli ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingarinnar? Hann veit sennilega betur en flestir aðrir þingmenn hvað hér er í húfi, hvaða frið er búið að segja í sundur. Það er ekki einungis gagnvart stéttarfélögum á almennum markaði. Það er líka gagnvart opinberum starfsmönnum. Ég vil fá skýringu hv. þm. á þessari atburðarás sem ríkisstjórn hans stendur fyrir og ég vil fá að vita hvernig hann ætlar að efla traustið aftur. Vill hann gera það sem við lögðum til? Hann vill ekki draga frv. til baka. En hefði hann viljað að 1. umr. hefði verið frestað og málið skoðað betur, þ.e. vísað aftur í vinnuhópinn? Hvernig vill hv. þm. að það verði gert þannig að það ríki friður um þessi mál því að ég held að þingmaðurinn viti mjög vel að svona vinnubrögð ganga ekki. Þau hafa sagt í sundur ekki einungis frið núna á vormánuðum heldur stefnt í stórhættu samskiptum við næstu kjarasamninga. Ég vil fá að vita frá hv. þm.: Hvernig ætlar hann að ráðleggja sinni ríkisstjórn að koma þessum málum í betri farveg?

Herra forseti. Ég hef látið þess getið hér í kvöld að miðað við efnislega stöðu mála finnst mér sáralítið bera á milli aðila. Ég sagði ekkert um það hverju það væri að kenna að menn bæru ekki gæfu til þess að vera sammála. Ég hef enga stöðu til þess að dæma um það hverjum það var að kenna. Kannski var það öllum að kenna. Kannski áttu allir einhverja sök á því. Ég hef ekki hugmynd um það. Kannski var það verkalýðshreyfingin ein. Kannski voru það atvinnurekendur einir. Kannski voru það stjórnvöld ein sem báru ábyrgð á því. Ég veit það ekki, get ekkert um það dæmt og það getur enginn sagt um það núna. Ég er ekki handhafi réttlætisins og ekki handhafi viskunnar um það hvernig samskipti manna geta batnað ef þau eru vond. Ég veit það bara að það sem eflir traust á milli manna er að menn séu hreinskilnir fyrst og fremst. Ég ætla nú þegar moldviðrinu lýkur og menn geta farið að skoða yfir sviðið, að þá sé það ekki neitt stórkostlegt sem á milli hefur borið. Og allar upphrópanirnar um stórkostlega aðför að fólki. Ég held að þegar við förum að skoða það í rólegheitum þá verði það minna úr en menn hafa rætt um í dag og í gær. Ég held því að leiðin til sátta milli manna og til að auka traust milli manna sé að skoða alla hluti yfirvegað, fara í gegnum það yfirvegað. Ég sagði líka áðan að ég vissi að verkalýðshreyfingin væri viðkvæm og hvumpin af því að sagan sýnir það að gegnum tíðina eru stjórnvöld búin að gera óteljandi axarsköft í samskiptum sínum við launþega og það var nú ekki allt í dag eða í gær. Sumir hafa minni sem er lengra. Það væri hægt að nefna kannski einhver nöfn og einhver ártöl en af því að menn eru svo friðsamir hér í kvöld vil ég ekkert fara að lengja þetta. En stjórnarandstaðan hefur ekki á nokkurn hátt efni á að fagna því að verkalýðshreyfingin er óánægð.

Herra forseti. Ég varð fyrir sárum vonbrigðum með svar hv. þm. Að hann skuli ekki geta í ræðustól kveðið skýrar að um hvernig eigi að rétta út sáttarhönd eins og við í stjórnarandstöðunni höfum verið að reyna að hvetja til þegar málin hafa verið komin í óefni. Það á ekki að skýla sér á bak við orðaleppa eins og að segja: Ja, menn eiga að tala saman. Þetta er miklu alvarlegra mál en það. 

Hæstv. forseti. Þetta er mín síðari ræða í þessari löngu og miklu umræðu sem hér hefur átt sér stað og það er ekki að ástæðulausu því að hér hefur ýmislegt það fram komið í umræðunni sem rétt er að taka betur fyrir. Við höfum orðið vitni að því í dag að Alþýðusamband Íslands kallaði saman formenn allra aðildarfélaga sinna og niðurstaða þess fundar varð að sjálfsögðu hörð mótmæli gegn frv. sem hér er til umræðu. Það er alveg ljóst að það er mikið fram undan ef ríkisstjórnin hefur ekki vit á því að draga frv. til baka. Hæstv. félmrh., enn er tími til stefnu. Það er vissulega tími til stefnu að ræða þetta mál ítarlega við Alþýðusambandið, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Bandalag háskólamanna og bankamanna og annarra þeirra sem þetta mál viðkemur því að þetta kemur öllum íslenska vinnumarkaðnum við. Við erum að tala um breytingar á löggjöf sem gildir um allan íslenska vinnumarkaðinn, sama hvert við lítum. Ég vil minna á það enn og aftur að það er ekki viðunandi þegar ráðherrar skipa nefndir, að það skuli aðeins hluti stéttarfélaganna fá aðild að þeim, það skuli ekki öllum hleypt að því starfi sem er svo mikilvægt fyrir stéttarfélögin öll. En það er auðvitað ekki verið að útiloka neina vinnuveitendur, það er nú ekki aldeilis. Enn þá er tími til stefnu og mér segir svo hugur að það eigi býsna margt eftir að gerast í þessu máli. Ég trúi því ekki á hæstv. félmrh. að hann ætli að knýja málið óbreytt í gegn enda hefur verið bent í dag í umræðunni á býsna alvarlegar brotalamir á frv., eins og reyndar í gær líka. Það var dregið upp fyrr í dag bréf sem þáv. hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir ritaði, bréf sem var innlegg í dómsmál og tengist þeirri stóru spurningu sem hefur verið velt upp í allri þessari umræðu hvernig frv. og breytingar sem verið er að gera á lögunum standast alþjóðlega samninga sem við erum aðilar að. Og það er nú svo, eins og ég reyndar kom inn á í ræðu minni í gær, að í Evrópu, hvað sem við hv. þm. Hjörleifur Guttormsson segjum nú um Evrópusambandið, gilda býsna strangar reglur um samskipti á vinnumarkaði hvað varðar réttindi starfsfólks og allt umhverfi. Það er svo merkilegt, hæstv. félmrh., að í greinargerð þessa frv. er einmmitt vikið að ýmsum tilskipunum Evrópusambandsins. Það er því ástæða til þess að spyrja hæstv. félmrh. hvað lögfestingu þeirra tilskipana sem ótvírætt boða réttarbót á íslenskum vinnumarkaði líður. Og það er líka ástæða til að spyrja um hvað líður því að staðfesta þær fjölmörgu samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem við Íslendingar höfum ekki staðfest og verka líka í þá átt að skilgreina samskiptareglur á vinnumarkaði og bæta réttindi vinnandi fólks. Við höfum ekki staðfest þessar samþykktir og ég vil halda því blákalt fram eins og ég gerði reyndar í gær, að VSÍ hafi þar staðið mjög þvert fyrir. Ég get einfaldlega vitnað til þeirra mála sem nú liggja fyrir félmn. Í greinargerðum mála sem þar eru um staðfestingar á nokkrum þessara samþykktum, kemur fram í umsögnum að VSÍ leggst alltaf þvert gegn þessu. Þarna er á ferð hugarfar sem er að mínum dómi löngu úrelt. En ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu aftur. Meginástæðan fyrir því að ég kem aftur upp í pontu er ekki síst sú umræða sem varð hér fyrr í dag og snertir vinnustaðarfélög sem að mínum dómi eru ein af hinum stóru spurningum þessa frv. Ég veit það vel að hér á Alþingi eru margir spenntir fyrir því að breyta algerlega því fyrirkomulagi sem ríkir á íslenskum vinnumarkaði. Eftir því sem ég best fæ séð þýðir það að taka upp vinnustaðarfélög alveg gjörbreytt skipulag. Menn verða að breyta félagssvæðunum. Menn verða að breyta reglunum vegna þess að það er gengið út frá því að hvert vinnustaðarfélag fari með samningsrétt fyrir alla sem þar starfa. Reyndar er hugsunin sem kemur fram í því sem ég hef verið að lesa um vinnustaðarfélög, að menn geti jafnframt verið félagar í eins konar fagfélagi. Við skulum segja að þeir sem vinna hjá Flugleiðum eða álfélaginu mynda eitt félag en síðan geta þeir líka verið félagar í sínu fagfélagi. En þrátt fyrir það fara vinnustaðarfélögin með samningsréttinn. Eins og kom fram í gær --- maður er því miður alltaf að endurtaka sig í þessari umræðu -- þá eru á því fyrirkomulagi eins öllum öðrum, bæði kostir og gallar. Annars vegar getur myndast mikil og sterk samstaða þar sem vinnustaðurinn sem heild gerir kjarasamninga en það getur líka skapast innri togstreita á slíkum vinnustöðum en við hljótum líka að spyrja hvað verður um heildarhagsmuni. Hvað verður um faglega hagsmuni? Hvað verður um sérkröfur? Allt þetta eru ákaflega mikilvægar spurningar. Nú er hv. þm. Ágúst Einarsson ekki í salnum og mætti hæstv. forseti gjarnan gera honum viðvart því að hann var svo almennilegur að gefa mér ljósrit af frv. Vilmundar Gylfasonar og Árna Gunnarssonar sem þeir fluttu fyrir allmörgum árum. Það kemur reyndar ekki fram hvenær það var sem þeir fluttu þetta frv. um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem þeir gera ráð fyrir því að tekið verði upp þetta vinnustaðafyrirkomulag. En mergurinn málsins er einmitt sá sem ég hef nefnt í þessari umræðu að þeir gera ráð fyrir kerfisbreytingu. Þeir gera ráð fyrir þeirri kerfisbreytingu að í stað þeirra fagfélaga sem einkenna íslenskan vinnumarkað verði tekið upp vinnustaðafyrirkomulag og þetta er ákveðin kerfisbreyting. Það sem mér þykir hvað merkilegast við að lesa greinargerð þeirra er einmitt þessi stóra spurning sem ég var að velta upp í gær: Hver er réttur löggjafans til að taka valdið af verkalýðshreyfingunni og setja starfsháttum hennar og skipulagi skorður? Það er sú meginspurning sem þeir koma að í greinargerðinni hvað eftir annað og komast reyndar að þeirri furðulegu niðurstöðu að það sé hefð á Íslandi að löggjafinn setji reglurnar. Þar vísa þeir til laganna frá 1938 þegar verið var að taka á ástandi sem var gífurlega erfitt. Þá ríkti kreppa á Íslandi. Þá var landið í djúpri efnahagslægð og gífurleg átök á vinnumarkaði og Vinnuveitendasambandið knúði á um lagasetningu hvað varðar vinnumarkaðinn. Stjórnvöld á þeim tíma ákváðu að beita sér fyrir því að það yrðu settar reglur. Enda þótt bæði verkalýðshreyfingin og Kommúnistaflokkurinn á þeim tíma, sem var þá um það bil að breytast í Sósíalistaflokkinn, hafi beitt sér nokkuð hart gegn þessum breytingum var auðvitað um ákveðna réttarbót fyrir verkalýðshreyfinguna að ræða. Menn vísa líka til laganna sem voru sett um sáttastörf í vinnudeilum en ég get ekki viðurkennt það að þó að menn hafi gripið til lagasetningar á sínum tíma og skapað þarna ramma sé hægt að segja að það sé orðin einhver hefð hér á landi og hvað þá viðurkenna að það sé hefð að löggjafinn taki af skarið og setji vinnumarkaðnum reglur. Þetta sjónarmið get ég ekki fallist á og ég vísa þar til þeirra alþjóðasamþykkta sem við höfum skrifað undir hvað varðar félagafrelsi og ég vísa þar líka til stjórnarskrár íslenska lýðveldisins sem tryggir það að menn geti stofnað hvaða félög sem er í löglegum tilgangi, félög sem starfa í löglegum tilgangi. Þar af leiðandi er ég þeirrar skoðunar að kerfisbreyting af því tagi sem þetta frv. gerir ráð fyrir sé einfaldlega ekki í verkahring ríkisvaldsins. Það er ekkert sem bannar það í núgildandi lögum að fólk fari þá leið að stofna slík félög á vinnustöðum sínum. Hins vegar er líka ljóst og kemur mjög vel fram í fróðlegri greinargerð með frv. að verkalýðshreyfingin var að ræða það á tímabilinu 1958--1960 að breyta skipulagsformi sínu og taka upp vinnustaðafyrirkomulagið. Ég undirstrika að þeir hafa talað um að taka upp vinnustaðafyrirkomulag sem fól í sér að þá yrði öllu kerfinu breytt. Vinnumarkaðnum yrði skipt upp í vinnustaðarfélög. Það er svo allt, allt annað en það sem verið er að boða í þessu frv. sem í rauninni heimilar að fólk stofni slík félög. Þá kemur spurningin: Er einhver hvatning til þess að stofna slík félög? Er einhver ávinningur í því? Eins og ég hef minnst á áður get ég ekki séð að gangi upp að hafa tvöfalt kerfi með vinnustaðarfélög annars vegar og fagfélög hins vegar. Ég fæ ekki séð að það gangi upp við núverandi aðstæður og við núverandi skipulag en vilji verkalýðshreyfingin breyta því er það auðvitað hennar mál, það er hún sem á að stjórna því. Að mínum dómi er það ekki löggjafinn sem á að segja verkalýðsfélögunum, ungmennafélagshreyfingunni, íþróttahreyfingunni eða hvaða hreyfingu sem er fyrir verkum um skipulag sitt. Ein spurning varðandi vinnustaðarfélögin. Nú hefur hæstv. félmrh. brugðið sér frá og tími minn styttist óðum. Ég hefði viljað beina til hans þeirri spurningu ef hann heyrir til mín hvort hann hafi hugleitt hvað gerist með starfsmenn þeirra fyrirtækja þar sem starfa að jafnaði a.m.k. 250 starfsmenn. Gefum okkur að þeir stofni vinnustaðarfélag. Hvað gerist svo ef starfsmönnunum fækkar vegna þrenginga eða samdráttar niður fyrir 150 starfsmenn? Hvað verður um réttindi þeirra? Í hvaða lífeyrissjóði eru þeir? Hvar er orlofsréttur þeirra? Hvar er veikindaréttur þeirra?  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara aftur í gegnum þær spurningar sem hér hefur verið velt upp varðandi það hvernig frv. stenst alþjóðasáttmála en mig langar rétt í lokin að draga saman þá helstu gagnrýni sem ég hef á frv. en það lýtur í fyrsta lagi að þessu vinnustaðarfélagafyrirkomulagi. Ég vil taka skýrt fram að í grundvallaratriðum er ég alls ekki andvíg því að taka upp slíkt fyrirkomulag. Það er langt í frá og ég get vissulega séð kosti þess en eins og ég segi enn og aftur, það er verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar að taka ákvörðun um skipulagsbreytingu eins og hún ræddi á sínum tíma en því miður hefur sú umræða algerlega dottið niður og kannski verður það hið jákvæða við þetta frv. að verkalýðshreyfingin fari aftur að huga að skipulagi sínu. Vonandi gerist það. Í öðru lagi gagnrýni ég þá samflotshugsun sem einkennir þetta frv. og þar sem í rauninni er verið að vísa til ýmiss konar sameiginlegra heildarsamninga sem koma m.a. fram í því sem lýtur að auknu valdi sáttasemjara sem getur knúið fram atkvæðagreiðslu margra félaga sem eru með lausa samninga bara vegna þess að eitt félag hefur náð samningum. Þetta finnst mér stórkostlega gagnrýnivert og þýðir að það er einfaldlega verið að taka samningsréttinn af félögum. Ég gagnrýni líka það form á atkvæðagreiðslum sem verið er að taka upp og er í einum sex tilbrigðum. Þetta mun gera verkfallsboðun miklu erfiðari og kemur mér þá í hug það sem hæstv. forsrh. sagði í dag að ekki væri verið að raska jafnvægi á vinnumarkaðnum. Með þessum aðgerðum er í rauninni verið að raska því stórkostlega hvernig verkalýðshreyfingin fær vörnum við komið. Það er verið að setja miklar hömlur á það hvernig verkalýðsfélög geta gripið til aðgerða, hvort sem það eru einhverjar skyndiaðgerðir eða meiri háttar aðgerðir. Síðan er sú spurning, sem ég velti upp áðan, sem varðar rétt löggjafans til að grípa inn í með þeim hætti sem hér er gert og hefur vakið upp gríðarleg mótmæli verkalýðshreyfingarinnar og ég dreg þann rétt stórlega í efa. Hér erum við einfaldlega að ræða um mál sem sátt þarf að ríkja um. Það verður að ríkja sátt um það hvernig leikreglur á vinnumarkaði skuli vera og við höfum séð að launastefna og margt það sem snýr að vinnumarkaðnum hefur verið ágreiningsefni, Alþýðusambandið annars vegar og opinberir starfsmenn hins vegar og innan raða opinberra starfsmanna hefur líka verið ágreiningur. Síðan eru þau vinnubrögð ámælisverð sem hafa komið fram í þessu máli og ekki til þess fallin að skapa sátt um þetta mál. Rétt áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég vekja athygli á breytingum sem mér var bent á sem varðar þá borgaralegu skyldu að taka sér aðstoðarsáttasemjarastarf. Í þeim plöggum sem ég hef undir höndum er vakin athygli á því að í gildandi lögum eru ráðherrar og dómarar undanþegnir því að undirgangast þessa skyldu en hér er ekkert slíkt tekið fram. Ekki veit ég hvort þetta er einhver handvömm eða hvað og þetta munum við að sjálfsögðu athuga í nefndinni. En lokaniðurstaða mín er sú, hæstv. forseti, að hér er um inngrip í félagsleg réttindi að ræða sem verður alls ekki við unað og ekkert það sem hefur komið fram í umræðunni breytir þeirri skoðun minni að ríkisstjórnin á að draga þetta frv. til baka. Hún á að vísa málinu aftur til aðila vinnumarkaðarins og fara þess á leit að þeir finni lausnina að þessu máli og allir eiga að fá að koma að. Það er aðila vinnumarkaðarins að skapa þær reglur sem þeir vilja hafa og síðan er löggjafans að staðfesta þær ef þörf er á.

Herra forseti. Þar sem menn eru farnir að tala í annarri umferð finnst mér viðeigandi að koma í ræðustól og svara atriðum sem hafa komið fram og verið beint sérstaklega til mín. Ég ætla ekki að draga frv. til baka, ég kann annað miklu betra ráð. Ég vænti þess að einhvern tíma í nótt fari þetta frv. við atkvæðagreiðslu til hv. félmn. og formaður hennar var að ljúka máli sínu. Ég treysti henni afar vel til þess að athuga frv. gaumgæfilega og hafa samráð og leita álits aðila í þjóðfélaginu og lagfæra frv. ef þurfa þykir. Ég þakka ítarlegar umræður sem hafa orðið og eiga sjálfsagt eftir að verða. Skárri væri stjórnarandstaðan ef hún reyndi ekki að taka svolítið upp í sig í svona máli. Það hlutverk stjórnarandstöðu er mjög mikilvægt að gagnrýna og veita ríkisstjórn og ráðherrum aðhald. Hún hefur sannarlega ekki dregið af sér en ég er fegin því að þegar ég lít yfir það sem sagt hefur verið, þá er þetta ekki gagnrýni sem bítur sérstaklega á mig, ekki sem ég tek nærri mér vegna þess að gagnrýnin er ekki á meginhugsunina í frv., ekki á einstakar frumvarpsgreinar í stórum stíl og það þykir mér verulega gott. Gagnrýnin er fyrst og fremst á mig persónulega og það þykir mér ágætt því að ég hef reynslu af því að ég verð ekki veginn með orðum. Ég kippi mér ekkert upp við það þó að ég sé lastaður öðru hverju. Í umræðunni hefur verið sagt að ég sé siðlaus og ofbeldismaður og griðrofi og þaðan af meira. Mér hefur ekki verið líkt við Mussolini fyrr en ég tek þetta ekkert nærri mér. Ég finn ekki til neins skyldleika við Mussolini og veit sjálfur að ég er hvorki siðlaus né ofbeldismaður eða griðrofi og það nægir mér. Spurningin er þessi: Á að hafa lög eða lagareglur? Á að hafa einhverjar umferðarreglur til þess að fara eftir? Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um það rétt áðan að það væri eins og að fara í fótboltaleik og koma sér ekki saman um reglurnar í upphafi leiksins. Ég tel einmitt að fótboltamenn gætu verið til fyrirmyndar. Þeir spila eftir ákveðnum reglum og það eru ákveðin lög sem gilda um fótbolta. Ef menn gerast brotlegir eru þeir reknir út af. Ég tel skynsamlegt og nauðsynlegt að hafa lög og lagareglur um málefni vinnumarkaðarins alveg eins og ég tel skynsamlegt að hafa lög og lagareglur um málefni BSRB o.s.frv. Lagareglur gilda og hafa gilt síðan 1938. Nú er verið að endurbæta þær lítillega, ekki í neinum stórum byltingarkenndum atriðum, það er aðeins verið að endurbæta þær lítillega. Ég hef á tilfinningunni að sumir sem hafa talað af mestum móði vildu helst afnema þessi lög frá 1938. Það væri í samræmi við þann málflutning sem þá var uppi hafður sem var miklu svæsnari en sá sem við höfum hlustað á, nema rétt stöku ræða. Ég tel sem sagt að við þurfum að hafa lagareglur og meining þessa frv. er að lagfæra þær nokkuð og færa til betra horfs. Þá er það tímasetningin sem menn hafa gagnrýnt mjög. Þessar viðræður hafa staðið í 18 mánuði. Í janúarlok var óskað eftir fresti. Ég gaf frest í einn mánuð og gerði ekkert næsta hálfa mánuðinn. Þennan frest átti að nota til að reyna beina samninga á milli verkalýðshreyfingar og VSÍ. Ég vildi sannarlega ekki spilla þeim ef einhver von væri til þess að menn kæmust að samkomulagi. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lagði mikla áherslu á að þetta væri leyst í sátt og þar er ég alveg sammála honum. Því miður tókst það ekki. Það þarf nefnilega tvo til að semja. Það verður enginn samningur þó annar aðilinn vilji samning. Ef hinn ekki vill samning, verður enginn samningur. Vinnuveitendur héldu kannski að sér höndum og ASÍ-hliðin stagaðist á því að hún vildi ekki lög, hún vildi samninga, hún vildi ekki lög. Ég er ekki sammála því. Jafnvel þótt samningur komist á, bindur sá samningur aðeins þá sem eru aðilar að samningnum ef engin eru lögin. Þar af leiðir að hópar standa utan við samninginn og geta átt frítt spil. Þess vegna er eðlilegt að reyna að beina þessu í farveg. Það tókst ekki. Ég hef eins og ég sagði áðan verið lengi í pólitík og ég hef staðið í margháttuðum samningum. Ég held að ég sjái hvenær vonlaust er orðið að ná samningi. Ætti að koma endurbótum á sem gætu nýst við næstu kjarasamninga, varð það að gerast núna á vorþingi. Og ef menn ætluðu sér að afgreiða mál á vorþingi, voru síðustu forvöð að það kæmi fram. Auk þess er nauðsynlegt að nýta þann frest sem verður í þessu langa páskahléi til að vinna í málinu og hafa eitthvað fyrir sér til að vinna að. Ég tel mjög heppilegt að hafa tækifæri til að gefa umsagnaraðilum rúman frest og hv. félmn. tækifæri til þess að fara nákvæmlega ofan í málið. Ég ætla að nefna nokkrar spurningar eða athugasemdir sem komið hafa fram í umræðunni. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði að stéttarfélög ættu að vera óháð íhlutun stjórnvalda. Þar er ég henni hjartanlega sammála. Auðvitað eigum við ekki að setja félagslög fyrir hin einstöku félög. Mér dettur ekki í hug að blanda mér í það að setja félagslög fyrir Dagsbrún eða segja Dagsbrún fyrir um hvernig hún eigi að vinna, hvort hún eigi t.d. að afskrifa gamla félaga eins og hér hefur komið til umræðu. Það finnst mér ekki vera hlutverk löggjafans, það er hlutverk Dagsbrúnar. En mér finnst það ekki ósæmileg íhlutun að gefa félögum í stéttarfélögum tækifæri til þess að neyta lýðræðislegs réttar síns. Það finnst mér ekki. Hv. þm. taldi að frv. kynni að stangast á við alþjóðasamninga. Ég ætla að biðja hv. félmn. að athuga alveg sérstaklega hvort einhver fótur er fyrir því. Þeir sérfræðingar sem ég hef rætt við fullyrða að svo sé ekki. Ég hef sjálfur leitað að þessu eftir því sem ég hef haft þekkingu til. Ég er svo heppinn að hafa á mínum snærum þann mann sem er fróðastur um ILO-málefni á Íslandi. Þar á ég við Gylfa Kristinsson, deildarstjóra í félmrn., sem var formaður nefndarinnar um samskiptareglur á vinnumarkaði. Hann telur að þetta standist ILO-samþykktirnar ágætlega. Ég hef látið athuga þetta sérstaklega og þráspurt að þessu því ég er dálítið viðkvæmur fyrir þessu. Ég vil ekki að við séum að setja lög sem brjóta þá alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Hitt er svo annað mál að það kann að vera að menn reyni að hengja hatt sinn á oftúlkun á þeim alþjóðasamningum sem við erum aðilar að. Ég er t.d. hérna með Convention 1987 og hef verið að reyna að stauta mig fram úr henni. Ég sé ekki að það sé neitt í henni sem gefur tilefni til þess að halda að hér sé um einhver brot að ræða. Eins og ég sagði áðan vil ég biðja hv. félmn. að fara sérstaklega yfir þetta og ég skal leggja til eitthvað af þeim sérfræðingum sem ég hef haft á mínum snærum. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir gerði athugasemd við 5. gr. frv. Greinin hljóðar svo: ,,Vinnustöðvanir í skilningi laga þessara eru verkbönn atvinnurekenda og verkföll þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um fjöldauppsagnir og aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnuekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar.`` Ég held að það sé nauðsynlegt að hafa það skilgreint í lögum og það hefur verið skilgreint í lögum hvað verkföll eða verkbönn eru og hvaða áhrif þau hafa. Ég vek athygli á því og það er rétt að undirstrika það áður en lengra er haldið að þetta frv. er ekki bara umferðarreglur fyrir verkalýðshreyfinguna. Þetta frv. breytir meiru fyrir vinnuveitendahliðina en það breytir fyrir verkalýðshreyfinguna. Ef menn fallast ekki á það má ætla að þeir hafi ekki lesið frv. eða kynnt sér reglur VSÍ. Eins og hér kom rækilega fram hjá fyrrv. formanni VSÍ, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, er VSÍ ákaflega miðstýrt, að mínu mati of miðstýrt. Hér er hvarvetna tekið fram að það er jafnræði á milli. Þar sem þarf að leita til félaga í verkalýðsfélögum, skal leita til félagsmanna VSÍ samkvæmt atkvæðaskrá. Þau atkvæði eru allt í einu orðin 400 í stað 21. Þessu kyngja þeir hjá VSÍ en þeir eru ekki kátir yfir því. Fjöldauppsagnir eru ekki bara það ef verkafólk tekur sig saman um að segja upp hjá atvinnurekanda. Það getur líka verið atvinnurekandinn sem segir fólkinu upp og þar með kemur á eins konar verkbann. Ef um álitamál er að ræða, höfum við aðila í þjóðfélaginu sem á að geta skorið úr um þetta og það er Félagsdómur. Hvað atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu varðar hafa menn gagnrýnt það hlutfall sem sett er í frv. og talað um sex afbrigði af atkvæðagreiðslum. Eins og ég hef margsagt við þessa umræðu má mín vegna einfalda það. Það er ekkert heilagt fyrir mér. Mér fyndist að mörgu leyti eðlilegast að taka upp eina reglu sem gengi yfir alla línuna svipað eins og er t.d. hjá BSRB. Nú er ég ekki viss um að menn verði tilbúnir að fara yfir svo háan þröskuld sem BSRB hefur. Ef ég man rétt, er það 50% þátttaka og meiri hluti ræður af þessum 50%. Ég efast um að verkalýðshreyfingin teldi að svo strangt hlutfall væri framkvæmanlegt. Þess vegna gæti vel verið skynsamlegt að hafa einhvern lægri þröskuld þarna. Að mörgu leyti er það þó eðlilegra en að láta ógreiddu atkvæðin virka eins og gerist í sumum tilvikum, þ.e. að það væru þeir sem á kjörstað kæmu sem réðu. Það yrði þá að vera eitthvert lágmark sem á kjörstað kæmi eða tæki þátt í póstkosningum, en póstkosning er undirstaða þess að hin almenna atkvæðagreiðsla sé framkvæmanleg í sumum tilfellum. Það er ekki hægt að efna til kjörstaðakosninga t.d. hjá sjómönnum. Og það er torvelt hjá landflutningabílstjórum og fleiri stéttum. Ég tel að það að krefjast þátttöku hins almenna félagsmanns efli félagsstarf og ég hygg að hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, sé mér sammála um það að hin almenna þátttaka félagsmanna í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hefur orðið því sambandi til styrktar, ekki til þess að veikja það. Og það styrkir formanninn sem slíkan í sinni verkalýðsbaráttu að hafa lifandi félagsstarf á bak við sig. Mér finnst sorglegt að horfa upp á sum verkalýðsfélög sem maður hefur litið afar mikið upp til, hvað mikil félagsleg deyfð er þar sýnileg. Ég vek athygli á því að áður en sáttasemjari má leggja fram miðlunartillögu, verður hann að hafa gefið aðilum tækifæri til þess að þrýsta á um sérkröfur sínar. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, þá hefur Alþjóðavinnumálastofnunin verið að gera athugasemdir við okkur og það er fyrst og fremst samkvæmt mínum upplýsingum --- nú hef ég ekki verið lengi ráðherra félagsmála --- en samkvæmt mínum upplýsingum er það fyrst og fremst vegna þess hversu oft ríkisvaldið eða löggjafinn hefur gripið inn í að leysa kjaradeilur með lagasetningu. Það taka þeir sem sönnun þess eða ábendingu um að það sé eitthvað að í samskiptum verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda á Íslandi úr því að ríkið er að kássast í að leysa kjarasamninga. Þessu frv., þessum umferðarreglum sem hér er verið að reyna að koma á, á að beita til þess að ekki þurfi að koma til þess að farið sé að leysa kjaradeilu með lögum því að það er hinn versti kostur. Það getur verið óhjákvæmilegt. Á undanförnum árum hef ég, þó nokkuð oft líklega samtals því að ég er búinn að vera hérna lengi og lengst af stjórnarmegin, staðið að samþykki að leysa kjaradeilu með lögum. En það er ekki til fyrirmyndar. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði um tilskipun Evrópusambandsins. Það eru einkum tvær sem núna brenna á okkur. Það er í fyrsta lagi barnatilskipunin og hins vegar vinnutímatilskipunin. Okkur er alveg nauðugur einn kostur annaðhvort að leiða í lög eða festa í samningum þessar tilskipanir. Ríkisstjórn Íslands sendi í janúar í fyrra, 21. janúar, bréf til Brussel þar sem ríkisstjórnin taldi sig óbundna af þessum tilskipunum. Þær væru ekki hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég fékk svar þrem vikum síðar. Jú, þetta væri víst Evrópska efnahagssvæði og við yrðum að undirgangast þessar tilskipanir. Fyrir þinglok í vor verðum við að lögfesta barnatilskipunina. Ég mun leggja fram frv. Ég kem því komandi frá mér fyrir mánaðamót þannig að ég þurfi ekki að biðja um afbrigði um barnatilskipunina. Varðandi vinnutímatilskipunina er allt eins hægt að taka hana upp í samningum á milli stéttarfélaga og vinnuveitenda. Hún þarf ekki að lögleiðast fyrr en rétt fyrir jól þannig að hún má bíða haustsins. Ég vona bara að aðilar vinnumarkaðarins taki þann kaleik frá mér að þurfa að bera það leiðindafrv. fram því að báðar þessar tilskipanir eru að minni hyggju óhentugar fyrir okkur og sérstaklega getur barnavinnutímatilskipunin skapað vandamál. Varðandi starfsfólk með fjölskylduábyrgð sem hv. þm. spurði um, þá var spurt um þetta á síðasta vori. Mig minnir að það hafi verið hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sem spurði um það og ég er hérna með svar sem ég vildi fá að lesa úr, með leyfi hæstv. forseta: ,,Mismunandi sjónarmið hafa komið fram meðal aðila vinnumarkaðarins og ágreiningurinn er fyrst og fremst varðandi fullgildingu og framkvæmd á 8. gr. samþykktarinnar, en samkvæmt henni skal aðildarríki tryggja að fjölskylduábyrgð sem slík skuli ekki vera gild ástæða til uppsagnar. Miðað við aðstæður hér á landi telst fullgild trygging að mati Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, annaðhvort ákvæði í kjarasamningum eða setning laga. Ráða má af afstöðu samtaka atvinnurekenda að stjórnvöld verða að setja lög til að hrinda í framkvæmd ákvæðum 8. gr. samþykktarinnar og í því sambandi getur tvennt komið til álita. Ein leið er að endurskoða lög nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, með það að markmiði að taka upp í þau lögákvæði 8. gr. samþykkt nr. 156, um fjölskylduábyrgð, að hún geti ekki verið ástæða til uppsagnar starfs. Einnig er athugandi að sett verði lög sem almennt fjalli um uppsagnir starfsmanna.`` Ég tók ekkert af um þetta mál í vor enda þekkti ég ekki málið nægilega vel þegar ég gaf þetta svar. Mér finnst rétt að gefa aðildum vinnumarkaðarins tækifæri til þess að semja um þetta ef þeir geta því sannarlega vil ég losna við að setja lög ef hægt er að koma á samningum. En ef það ekki gengur, er ég tilbúinn að leggja vinnu í það að breyta lögum nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests. Ég vil sem sagt ekki fara að setja dagsetningar á þetta en að þessu mun ég vinna.

Fullgilda samþykkt 158 kannski líka?

Ég vil  Varðandi launamun kynjanna sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir minntist á, þá er hann svartur blettur á þjóðfélaginu. Ég átti þess kost að mæta fyrir sérfræðinganefnd Sameinuðu þjóðanna fyrir hálfum öðrum mánuði eða eitthvað svoleiðis í New York þar sem verið var að taka út hvernig Ísland stæði varðandi mismunun gagnvart konum. Það var mjög fróðlegt og ánægjulegt og áhugavekjandi að fara í þessi réttarhöld. Við fengum nú ekki harðar ákúrur þar, Íslendingar. Sumt var spurt af ókunnugleika og um hluti sem okkur hafði ekki dottið í hug að við yrðum spurð að. En eftir þá ferð er tvennt sem mér finnst standa upp úr af þeirri gagnrýni sem að okkur var beint og vil vinna sérstaklega að. Það er kynbundinn launamunur sem hér er og réttleysi sveitakvenna. Í dag var haldin ráðstefna á mínum vegum á Akureyri sem lagt var töluvert í, um atvinnumál kvenna. Því miður komst ég ekki þangað vegna umræðunnar sem hér stendur. Og ég veit um fleiri þingmenn sem hefðu gjarnan viljað vera þar en voru bundin hér yfir umræðunni. Ég hef ekki frétt af þessari ráðstefnu en ég vona að hún geti verið upphaf að meiru. Það er að fara í gang starfsmat í tveimur ríkisfyrirtækjum vonandi, einu borgarfyrirtæki og einu einkafyrirtæki. Þar ætti að fást grundvöllur. Ég hef ákveðið að beita mér fyrir því að veita viðurkenningu til fyrirtækja sem geta státað sig af því að þar er ekki kynbundinn launamunur. Ég hef hugsað mér að það færi þannig fram að fyrirtækin sæktu um þetta og þætti það eftirsóknarvert. Ég hef hugsað mér að láta einhverja flinka auglýsingastofu búa til skilti eða merki. Hugmyndin er kannski að hluta til frá reyklausum vinnustað þó að ég hafi ekki sérstakt uppihald á því merki prívat og persónulega. En þetta gæti verið merki sem fest væri upp á vinnustaðnum og fyrirtækin sæktu um. Jafnréttisráð kannaði stöðu í fyrirtækinu eða aðilar á þess vegum og síðan yrði viðurkenning veitt. Mig dreymir um að þetta gæti verið eftirsóknarvert fyrir fyrirtæki og ég vonast eftir því að einhver fyrirtæki sýni þessu áhuga. Ég hef líka ákveðið að setja í gang starfsemi jafnréttisfulltrúa. Ef maður lítur á þetta frv. í samhengi við launamun kynjanna, þá finnst mér að það ætti að geta gert konur virkari í stéttarfélögunum og efla þær meira til áhrifa en þær eru nú. Þær eru ekki áhrifaríkar í æðimörgum stéttarfélögum. Þær ráða sumum en ég tel að áhrif kvenna þurfi að aukast, ekki bara hér á þingi eða í nefndum og ráðum heldur líka hjá verkalýðshreyfingunni. Ég veit að það hafa verið þar valkyrjur að störfum og staðið sig með mikilli prýði. En ég held að það að virkja almennan félagsmann til áhrifa sé af hinu góða og þá ekki síður konum en körlum. Eins og ég sagði í andsvari við ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þá tel ég að verkalýðshreyfingin eigi að vera sterk og það sé mein að því hvað hún er sundruð hér. Ég vil sjá ASÍ miklu sterkara en raun ber vitni. Það vill svo til að ég hef fylgt til grafar tveimur höfðingjum jafnaðarmanna í Svíþjóð, Erlander og Palme. Í báðum tilfellum voru formenn ILO í Svíþjóð ræðumenn ekki síður en presturinn og ég sé ekki fyrir mér að það ástand verði hér. Því miður ku ég vera búinn með tímann minn eða tek það svo, herra forseti og þá verð ég að hætta, en ég er rétt að byrja að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Ég vil ítreka það sem ég hef verið að segja, sagði í gær og segi enn að ég tel að það megi breyta ýmsu í þessu frv. Ég treysti félmn. ágætlega til þess að fara ofan í þau atriði sem þarna kunna að vera vafamál. Ég nefni alþjóðasamningana. Ég nefni þröskuldana. Ég nefni vinnustaðarfélögin. Það er álitamál með þau. Ef þau verða til þess að veikja verkalýðshreyfinguna, ef þau verða til þess að veikja ASÍ, þá tel ég að það sé mikið umhugsunarefni. Það er ekki verið að innleiða þetta sem reglu, heldur er einungis verið að opna möguleika á þetta og hann verður ekki notaður nema starfsmennirnir vilji það. Það þurfa að vera a.m.k. 3 / 4 samkvæmt frv. sem vilja það.

Herra forseti. Eftir ræðu hæstv. félmrh. fannst mér augljóst að málið er ekki fullþroskað. Hann svaraði gagnrýni einungis að litlu leyti. Hann hafði ekki nægilegan tíma til að fara betur yfir málið. Það sýnir okkur að þetta mál þyrfti miklu ítarlegri umræðu. Þetta bráðlæti hæstv. félmrh. er búið að skemma mjög mikið fyrir frekari atburðarás. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort hann vilji ekki rétta út sáttarhönd og skoða þetta mál betur. Getur hann ekki fallist á að ljúka þessari umræðu núna? Menn gætu þá skoðað málið betur í vinnuhóp. Ég held að það væri affarasælast fyrir niðurstöðu málsins. Ég vil í öðru lagi spyrja, þar sem hér hafa verið bornar brigður á lögmæti þessa frv., hvort hann muni beita sér fyrir því að ráðuneytið geri sjálfstæða skoðun á málinu, ítarlegri skoðun en þá sem þegar hefur farið fram. Ég geri mér fulla grein fyrir því að nefndin mun skoða þennan þátt sérstaklega, en ég tel mikilvægt að ráðherrann gefi um það yfirlýsingu að hann muni beita sér fyrir sérstakri skoðun á þeim alþjóðlegu samningum sem hér eiga í hlut. Í þriðja lagi langar mig að heyra afstöðu hæstv. félmrh. til þeirrar hugmyndar sem kom fram í umræðunni um að starfsfólk fái fulltrúa í stjórn fyrirtækja, sérstaklega stærri fyrirtækja og þá hugsanlega í tengslum við stórfyrirtæki sem rætt er um í sambandi við vinnustaðarsamninga. Vildi hann skoða þá hugmynd frekar?

Herra forseti. Ég vík þá fyrst að starfsfólki í stjórnum fyrirtækja. Ég þekki mörg fyrirtæki þar sem starfsmennirnir eiga fulltrúa í stjórnum og það sem mér stendur næst er Kaupfélag Húnvetninga. Þar hefur starfsfólkið lengi átt fulltrúa í stjórn og er reynslan af því góð. Ég veit ekki hvort þetta er löggjafaratriði og þori ekki að fullyrða neitt um slíkt. Ég er líka feiminn við að blanda mér í innri mál fyrirtækja. Varðandi lögmæti frv., eins og hv. þm. orðaði það, reikna ég með að hann eigi við bréfið sem fyrrv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir sendi fyrir hönd fyrrv. ríkisstjórnar. Ég sé ekki að það geti skekkt þetta. Ég er alveg sömu skoðunar og hæstv. forsrh., það er ekki verið að raska jafnvægi, það er ekki verið að styrkja VSÍ og veikja ASÍ. Það er verið að leggja hliðstæðar skyldur eða samræma réttindi öllu heldur á báða bóga. Varðandi það að málið sé ekki fullþroskað, er ekkert lagafrv. fullþroskað fyrr en það hefur gengið í gegnum þrjár umræður á Alþingi. Ég tel að það sé í réttum farvegi og líklegt að það verði unnið af dugnaði og samviskusemi að því að senda það til hv. félmn. til frekari vinnslu.

Herra forseti. Atriðið varðandi stjórn félaga er löggjafaratriði. Það er hægt að ræða þetta síðar. Mér finnst hins vegar miður að hæstv. félmrh. skuli ekki reyna að nýta það tækifæri sem umræðan gefur. Hún hefur að mörgu leyti verið málefnaleg og snýst um form og innihald. Hæstv. ráðherra segir að það hafi ekki verið mikil gagnrýni á einstaka þætti frv. Það er að sumu leyti rétt hjá hæstv. félmrh. Hins vegar hafa menn gert mjög margar athugasemdir við formið, einkum að löggjöf skuli vera lögð fram með þessum hætti. Sú hreyfing sem farin er í gang í þjóðfélaginu gegn ríkisstjórninni getur stefnt næstu kjarasamningum í hættu. Því þykir mér mjög miður að hæstv. félmrh. skuli ekki grípa tækifærið núna í þessari umræðu og freista þess að koma málinu út úr þessum farvegi, sem hann að vísu telur eðlilegan en okkur í stjórnarandstöðunni finnst óeðlilegur. Látum vera þótt hann hlusti ekki á stjórnarandstöðuna en þetta er mál sem gervöll verkalýðshreyfingin er andsnúin. Menn hafa sagt: Komið með þetta mál aftur inn á þann vettvang þar sem það var. Það er það sem verkalýðshreyfingin í þessu landi vill. Það veldur mér miklum vonbrigðum ef hæstv. ráðherra ætlar að halda fast við þessa einstrengingslegu stefnu sem stefnir öllum vinnumarkaðinum í uppnám.

Herra forseti. Það er gott að ríkisstjórnin á vin í hv. þm. Ég tel að málið sé einmitt í réttum farvegi og á réttum stað hjá hv. félmn. Ég vek athygli á því að það er stjórnarandstæðingur sem leiðir þá nefnd og ég treysti hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur prýðilega til þess að vanda meðferð málsins. Ég held að það sé þýðingarlaust að kalla frv. aftur og ganga til einhverra viðræðna á ný. Það ætla ég ekki að gera. Ég held að það gerist ekki neitt með því móti.

Herra forseti. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. rétt áðan að hann lítur eiginlega á það sem hlutverk sitt að setja umferðarreglur fyrir vinnumarkaðinn. Hann lítur sem sagt á sig sem eins konar umferðarlöggu, en honum hefur ekki tekist betur til en svo að hann er að verða að lifandi umferðarslysi í þessu máli. Það hefur komið í ljós í yfirlýsingum forráðamanna verkalýðshreyfingarinnar að þeir voru fullir vilja til þess að reyna að ná lendingu í málinu. Það hefur komið fram í umræðum að samningaviðræður aðila vinnumarkaðarins voru á dágóðu skriði, en það sem gerist er það að hæstv. ráðherra rýfur friðinn, tekur málið hingað inn í frumvarpsformi þegar hægt hefði verið hægt að ná lendingu með því að halda viðræðunum áfram. En hæstv. ráðherra bregður sér í margra kvikinda líki. Við höfum séð hann undir þessum umræðum bæði geispa og dotta. Svo kemur hann líka hingað með guðræknislegum svip og segist vera dálítið viðkvæmur fyrir því að brjóta alþjóðasamninga, svo ég vísi orðrétt í hans ágætu orð. Þegar hann er búinn að brjóta friðinn, kemur hann og segist vera dálítið viðkvæmur fyrir þessu. Hann er meira að segja svo kristilegur í hugsun sinni í dag og ber svo mikið traust til stjórnarandstöðunnar að hann ætlar að fela hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að athuga hvort það geti verið að hann hafi brotið þá. Hann er sem sagt ekki með hreinni samvisku en svo að hann telur að það geti vel verið að svo sé. Ég varpaði spurningu til hæstv. ráðherra fyrr í dag sem mig langar til að ítreka hér af því að hann svaraði henni ekki. Hún varðar einmitt það sem mörgum finnst merkilegt, þ.e. stéttarfélög á vinnustað. En ég spyr hann: Er eitthvað því til fyrirstöðu í dag að starfsmenn í fyrirtækjum stofni vinnuastaðarfélög sem hafa réttarstöðu stéttarfélags? Er eitthvað í lögum sem hamlar því?

Herra forseti. Nú er ég ekki alveg viss á þessu með vinnustaðarfélögin en ég held að þótt félag sé stofnað á vinnustað öðlist það ekki sjálfkrafa réttarstöðu stéttarfélags. Ég verð sjálfsagt leiðréttur ef þetta er misskilningur, en ég held að það sé þannig að þótt starfsfólk fyrirtækis stofnaði sitt eigið félag, öðlast það ekki sjálfkrafa rétt stéttarfélags. Varðandi alþjóðasamningana, er ég ekki búinn að brjóta neitt því að frv. er ekki orðið að lögum. Þetta eru bara hugleiðingar á blaði eins og stendur og umræðugrundvöllur. En þegar málið er orðið að lögum og farið að starfa eftir því, þá kynni það að vera brot.

Herra forseti. Ég get þá haldið áfram að hlæja að þessu góða svari hæstv. ráðherra. Ég sé það að hæstv. ráðherra er í kolröngu hlutverki. Maður eins og hann hefur bæði eðli og hæfileika til þess að verða t.d. sáttasemjari í þeim deilum sem nú ríkja innan þjóðkirkjunnar. Það ætti að fá hann til þess að leysa það mál. Hæstv. ráðherra segir: Ég er ekki búinn að brjóta neitt enn þá. En hann gerir því skóna að þetta frv. hans kunni að vera svo illa úr garði gert að ef það slysast til að verða samþykkt í þessum sal, verði hann e.t.v. búinn að brjóta alþjóðasamninga. Og honum er svo sem sama. Norður í Skagafirði þar sem menn rölta á eftir beljurössum að vori til og hausti líka, er þeim alveg sama þó að þeir brjóti einhverja alþjóðasamninga. Herra forseti. Þetta svar hæstv. ráðherra leiddi í ljós að hann veit svo sem ekkert hvað stendur í þessu. Ég spurði tiltölulega einfaldrar spurningar af einlægni um vinnustaðarfélög. Og það kemur í ljós að það þarf tvo stjórnarandstæðinga til þess að leiða hæstv. ráðherra í gegnum svarið. Hann er hreint ekki alveg viss. Þótt stéttarfélag sem stofnað er innan fyrirtækis eða vinnustaðarfélag sem stofnað er innan fyrirtækis njóti ekki við stofnunina réttarstöðu stéttarfélags, tel ég að þau séu búin að fá obbann af þeirri réttarstöðu sem þarf til þegar viðkomandi stéttarfélög á félagssvæðinu eru búin að framselja samningsumboðið til trúnaðarmanna innan fyrirtækisins. Ráðherrann telur þetta jákvætt nýmæli. Ég er ekki viss um að ég sé sammála honum. En það er með mig eins og hæstv. ráðherra, ég er ekki svo kunnugur þessu frv. En allt sýnir þetta að honum hefði kannski verið nær að geyma frv. í eins og 2--3 mánuði og kannski lesa það heima sjálfur.

Herra forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að ég þekki þetta frv. fullt eins vel og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég ber ekki brigður á vitsmuni hans og skerpu, en ég hef haft það lengur undir höndum en hann. Hann lýsti því yfir í gær að hann vissi ekki hvað í því stæði. Eitthvað er hann búinn að lesa það síðan. Að það þyrfti tvo stjórnarandstæðinga til að leiða mig, þá er það ekki nákvæmlega rétt. Þeir staðfestu það sem ég var að halda fram. Það þótti mér vænt um því að ég var ekkert alveg viss um réttarstöðuna. Það er nefnilega munurinn á okkur hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég er stundum í vafa, en hv. þm. heldur alltaf að hann viti allt.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagðist ekki sjá brotið á samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í þessu frv. og nefndi þar einkum samþykkt nr. 87. Ég vil benda á atriði sem hafa reyndar margoft komið fram í umræðunum og hafa ekki verið hrakin enn. Í raun og veru snýst málið um það hver innri málefni stéttarfélaga eru. Samþykkt nr. 87 leggur bann við opinberri íhlutun í innri málefni stéttarfélaga. Þar vil ég nefna sérstaklega tvennt. Í fyrsta lagi atkvæðagreiðslurnar sem hafa hingað til talist vera innri málefni stéttarfélaga og í öðru lagi félagssvæðin. Og þá erum við komin að vinnustaðarfélögunum. Það má vel vera að þetta sé allt saman gott og gilt ef að þessari niðurstöðu er komist í samningum. Þar liggur grundvallarmunurinn, hæstv. ráðherra. Ég hélt að það hefði reyndar komið nægilega oft fram í dag og í gær. Enn og aftur vil ég nefna tengingarregluna. Hæstv. ráðherra sagði áðan að hann hefði með sér okkar færasta sérfræðing í málefnum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Vissulega er það rétt að Gylfi Kristinsson þekkir vel til málefna þeirrar stofnunar, en hvernig stendur á því að sá ágæti maður hefur ekki bent hæstv. ráðherra á það að Danir hafa verið undir smásjá stofnunarinnar vegna tengingarreglunnar? Þetta var bent á í nefndinni á sínum tíma. Í lokin varðandi fjöldauppsagnirnir erum við líka skuldbundin samningi sem heitir samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Þar eru tilteknar reglur sem hafa verið settar um hópuppsagnir og hvernig með þær skuli fara. Það er engin tilviljun að þar er ekki sagt að það skuli fara með þær eins og um vinnustöðvanir eins og er sagt í þessu frv. Það er vegna þess að þetta eru tvö gerólík úrræði, annars vegar uppsögn og hins vegar vinnustöðvun. Ég trúi því ekki að nokkur lögfræðingur, sem þekkir eitthvað örlítið til í vinnurétti, hafi ráðlagt hæstv. ráðherra að setja slíkt ákvæði inn í frv.

Herra forseti. Annaðhvort brjóta menn alþjóðasamþykktir sem Ísland er aðili að eða ekki. Ef þetta er brot á alþjóðasamþykkt er engin málsbót þó að menn verði sammála um að brjóta hana. Varðandi það að þetta sé ósæmileg íhlutun í innri málefni stéttarfélaga er það ekki mitt mat eða þeirra manna sem ég hef ráðfært mig við en þetta er atriði sem hv. félmn. kannar sjálfsagt vandlega eins og ég er búinn að margbiðja um. Varðandi tengingarregluna hjá Dönum þá veit ég að þeir hafa fengið athugasemdir, þ.e. það hefur verið skoðað en mér er ekki kunnugt um að framvinda málsins hafi orðið sú að neitt hafi verið gert í því.

Herra forseti. Ég verð að segja það einu sinni enn að ég er alveg steinhissa á því hversu langan tíma það tekur fyrir hæstv. ráðherra að skilja að það sem við erum að tala um og það sem gervöll stjórnarandstaðan hefur verið að tala um í tvo daga er að brotið felst í lögþvinguninni. Það er grundvallarmunur á því að setja sér leikreglur með samningum eða með lögþvingun. Þetta er ekkert flóknara en það. Ég ítreka þetta enn og aftur og ég held að ég verði bara að flytja ræðuna mína frá því í gær aftur 

Herra forseti. Ég viðurkenni ekki að hér sé um lögþvingun að ræða og það er kannski ágreiningsefnið.

Hæstv. forseti. Hingað að Alþingishúsinu komu í dag forsetar Alþýðusambands Íslands, formenn nær allra aðildarfélaga sambandsins og kröfðust þess að það frv. sem hér er til umræðu verði dregið til baka. Sams konar kröfur hafa komið frá Bandalagi háskólamanna, BSRB og öðrum samtökum launafólks, ekki bara varðandi þetta eina frv. heldur skerðingarfrumvörpin sem svo eru nefnd og menn hafa haft uppi mjög stór orð um þetta, að ríkisstjórnin hafi sagt sundur friðinn. Hér hafa verið fluttar nokkrar mjög athyglisverðar ræður í kvöld, þar á meðal af hálfu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem á sínum tíma fékk viðurnefnið bjargvætturin og ekki að ástæðulausu. Hv. þm. býr yfir miklum sannfæringarkrafti og nú ætlar hann að reyna að beita þeim krafti til þess að bjarga æru ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Mikill þarf sá sannfæringarkraftur að vera ef honum á að takast það án þess að ríkisstjórnin fari að þeim vilja gervallrar verkalýðshreyfingarinnar í landinu að þessi frumvörp verði dregin til baka. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagðist vera að reyna að átta sig á því hvar ágreiningurinn lægi og kvaðst hafa komist að þeirri niðurstöðu að hann snerti að verulegu leyti formið. Að hluta til er þetta rétt. Þá snýst þessi deila um með hvaða hætti hlutirnir eru gerðir, með hvaða hætti þeir eru framkvæmdir. En stundum getur formið orðið efnislegt. Þannig skiptir það máli þegar á að reyna að knýja fram breytingar með lögum, beita menn lögþvingun. Í annan stað vék hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að efnisatriðum málsins einnig og hann sagði að um þau væri einnig deilt. Hann fór yfir þessi efnisatriði og benti á að það gæti varla verið að þar væru heilagar kýr á ferðinni, þar mætti ekki gera breytingar á. Mér heyrðist hæstv. félmrh. taka undir þetta sjónarmið að hluta til. Hann sagði að sú regla sem væri mikilvægust að sínu mati væri sú sem snerti verkstjórnarhlutverk sáttasemjara, að fá aðila til að setjast niður. Nú efast ég ekkert um að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sé að tala af heilindum og mér er nær lagi að halda að hæstv. ráðherra geri það einnig. Ég vil engu að síður spyrja og biðja menn um að velta því fyrir sér hvort þessi deila geti einvörðungu snúist um form í ljósi þeirra viðbragða sem þetta frv. hefur vakið. Ég held nefnilega ekki. Ég held að það snúist ekki bara um form og ég mun víkja nánar að því. Hæstv. félmrh. sagði áðan að spurningin snerist um hvort lagareglur ættu að gilda, einhver lagarammi í þessu efni. Það er rétt. Við búum við lög nú þegar. Við búum við ákveðinn lagaramma nú þegar þannig að spurningin snýst ekki um hvort það eigi að gilda lög. Spurningin snýst um það að okkur takist að skapa lög sem sátt ríkir um, sem aðilar eru reiðubúnir að virða, lög sem mönnum finnst vera sanngörn, lög sem eru líkleg til þess að auðvelda framgang mála en ekki torvelda hann. Við höfum brennt okkur á því að búa til svo strangar lagareglur á vinnumarkaði að þær eru hreinlega ekki virtar og þetta á ekki einvörðungu við okkur Íslendinga heldur gerist þetta víðar. Þannig er t.d. um verkfallsboðanir opinberra starfsmanna. Þar er allt mjög þungt í vöfum. Mönnum eru settar mjög strangar reglur. Þetta hefur leitt til þess að menn hafa fundið sér annað baráttuform ef við tölum tæpitungulaust um það. Við höfum séð uppsagnir á stofnunum sem menn beita í stað verkfalla. Þess vegna geta lögin skipt verulegu máli að þessu leyti og að um þau ríki sátt. En það er annað og meira sem hangir á þessari spýtu. Mig langar til að trúa mönnum fyrir því að ég er t.d. ekki sérstaklega sáttur við leiðaraskrif Morgunblaðsins eða Reykjavíkurbréfin en það er ekki þar sem sagt að ég vilji ekki að Morgunblaðið sé til og skrifi leiðara sína og sín Reykjavíkurbréf. En ég vil hafa mótvægi við Morgunblaðið og leiðaraskrif Morgunblaðsins. Ég er ekkert sáttur við Vinnuveitendasambandið og ályktanir þess eða afstöðu. En ég vil að Vinnueitendasambandið sé til. Ég vil bara að það sé til mótvægi við Vinnuveitendasambandið. Og ég er yfirleitt mjög ósáttur við Verslunarráðið. Ég er varla sammála einu einasta orði sem þaðan kemur. Ég vil að Verslunarráðið sé til.

Til hvers?

Til hvers? spyr hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson. Vegna þess að ég vil búa í fjölþátta lýðræðisþjóðfélagi, ég vil blandað hagkerfi og ég vil að í fjölþátta lýðræðisþjóðfélagi séu öflug fyrirtæki í markaðshagkerfi. En ég vil einnig að þar sé til öflugt mótvægi þeirra sem standa gagnvart valdinu, eignarvaldinu og fjármagninu. Hvert skyldi þetta mótvægi vera? Það er verkalýðshreyfingin. Það eru samtök launafólksins. Við höfum gefið ákveðnar skuldbindingar um þessi efni og það kom fram í umræðu í dag í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrrv. hæstv. félmrh., að ríkisstjórnin hefði gefið skuldbindingar varðandi þetta jafnvægi um að raska því ekki. Það var vitnað í bréf sem félmrh. sendi framkvæmdastjóra Evrópuráðsins til áréttingar á afstöðu íslenskra stjórnvalda í októbermánuði 1992 og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Á því er vakin athygli að allgóður friður hafi ríkt um samskiptareglur á íslenskum vinnumarkaði sem ýmist byggjast á settum lögum eða ákvæðum í kjarasamningum. Þar af leiðandi hefur ríkisstjórnin ekki í hyggju að grípa til neinna þeirra aðgerða sem kunna að raska því jafnvægi sem ríkt hefur í samskiptum aðila vinnumarkaðarins undanfarin rúmlega 50 ár.`` Nú er settur niður vinnuhópur til þess að gera tillögur um breytingar á þessum leikreglum á vinnumarkaði. Þar ná menn ekki saman. Að hluta til held ég að það sé rétt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gat sér um að þarna kynni að valda einhver klaufaskapur, klaufaskapur að hrifsa þetta úr höndum viðræðuaðila eins og gert var í stað þess að láta málið þróast eðlilega. En ég held að það sé líka annað sem hangir á þessari spýtu og það er sá ásetningur sterkra aðila innan atvinnurekenda um að koma á gerbreyttu skipulagi í þjóðfélaginu sem raskar því jafnvægi sem ríkt hefur á milli annars vegar fjármagns og fyrirtækja og hins vegar launafólksins. Eða hvers vegna skyldi Vinnuveitendasamband Íslands álykta 13. febr. 1996 eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Loks kann að vera tímabært að kveða skýrt á um rétt starfsmanna einstakra fyrirtækja og stjórnenda þeirra til að semja sjálfir um kaup og kjör án milligöngu samtaka atvinnurekenda og launþega. Einkaréttur stéttarfélaga til gerðar kjarasamninga verði þannig takmarkaður.`` 
             Sjálfsagt mál, segir hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson sem vill takmarka möguleika launafólks til að heyja réttindabaráttu. Hvernig skyldi standa á því að í þeim lögum sem við erum að tala um núna er sérstaklega vikið að réttindum fólks til að standa utan stéttarfélaga? Það er talað um hina ófélagsbundnu launamenn. Skyldi það kannski ríma við 47. gr. í frv. um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem einnig er talað um sama hlut? ,,Nú kýs starfsmaður að standa utan stéttarfélaga og skal hann þá njóta sömu launa og launakjara og samið hefur verið um í kjarasamningum fyrir sambærileg störf. Sé ekki um það að ræða skal fjmrh. ákveða laun og launakjör þeirra starfsmanna sem standa utan stéttarfélaga.`` Fólk geti því staðið í skjóli hæstv. fjmrh. og nýju duttlungastjóranna sem hann er að setja upp í stofnunum ríkisins. Í mínum huga er þetta farið að mynda allt eina heild og þegar maður skoðar ályktanir atvinnurekenda um þetta frv. sem við erum að tala um þá sagði Vinnumálasambandið m.a.í lok febrúar, með leyfi forseta, m.a.: ,,Þótt rétt og sjálfsagt hafi verið að gefa heildarsamtökum á vinnumarkaði kost á að hafa áhrif á breytingar á samskiptareglum er það Alþingi sem ber að setja samfélaginu samskiptareglur og ríkisstjórninni ber að hafa frumkvæðið samkvæmt stjórnarsáttmála.`` Þarna er verið að hvetja ríkisstjórnina til að ganga fram fyrir skjöldu og hið sama gerist í ályktun framkvæmdastjórnar VSÍ. Þar er ríkisstjórnin einnig hvött til dáða. Þar er talað sérstaklega um að nú þurfi að setja reglur sem skapa erlendum fjárfestum rekstraröryggi og þá væntanlega með því að takmarka möguleika launafólksins til að heyja réttindabaráttu og undir lok ályktunarinnar segir, með leyfi forseta: ,,En úr því að verkalýðshreyfingin hafnar samkomulagi um nauðsynlegustu breytingar á þeim lögum sem gilda um samþykki launþega og vinnuveitenda hljóta stjórnvöld ein að axla ábyrgð á því að skapa eðlilegan ramma um þessi mikilvægu samskipti.`` Hér þarf sem sagt að skapa erlendum fjárfestum rekstraröryggi miðað við það sem best gerist á erlendri grundu og það skal gert í þeim anda sem hefur vakið viðbrögð sem við þekkjum öll hjá verkalýðshreyfingunni. Nú þætti mér vænt um að hæstv. félmrh., sem ég sé að er í salnum, gerði okkur grein fyrir því hvað hann átti við með ummælum sínum fyrr í kvöld þegar hann sagði að samþykkja þyrfti lögin í vor til þess að nota mætti þau, það var ekki alveg hans orðalag, en þannig að þau gætu komið að gagni í kjarasamningum í haust. Þá spyr ég: Hvað er það nákvæmlega sem vakir þarna fyrir ríkisstjórninni? Ætlar hún að nota miðstýrða lögþvingun á launafólk á Íslandi í komandi kjarasamningum? Þetta er mjög mikilvæg spurning sem hæstv. félmrh. verður að gera þingheimi grein fyrir.

Herra forseti. Hv. þm. gerði áðan að umtalsefni orð mín. Ég ætla að það fari ekki á milli mála að ég taldi að ádeilan væri fyrst og fremst á form. Ég sagði þó frá þeim efnisatriðum sem ég hefði komist að í viðræðum mínum við ýmsa forustumenn Alþýðusambands Íslands og þarf ekki að fara yfir það frekar. En mér sýnist hv. þm. því miður vera að gera því skóna að öðrum aðilanum á vinnumarkaðinum, þ.e. atvinnurekendum, sé ekki treystandi í málinu. Mér finnst það mjög bágt vegna þess að ef menn trúa því að annar aðilinn sé einskis trausts verður er alls ekki von á góðu. Ég minni hv. þm. á að yfirleitt er ekki skylduaðild að verkalýðsfélögum á Íslandi. Ég held að Verslunarmannafélag Reykjavíkur sé með það og kannski einhver örfá önnur en staðan í samningunum byggist á forkaupsréttarákvæðinu sem atvinnurekendur hafa gengist undir af fúsum og frjálsum vilja og ég þekki enga menn í forustu atvinnurekenda á Íslandi sem telja að það væri ráð að segja því upp. Ég þekki enga.  Ég er þess fullviss að það er fullur vilji báðum megin borðsins til þess að vinna heiðarlega.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni áðan var ég ekki að gera lítið úr orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, síður en svo. Ég var hins vegar að leiða rök að því að hinum aðilanum, atvinnurekendum, Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasambandinu og þeim sem síðan ganga erinda þessara aðila, ríkisstjórn Íslands, sé ekki treystandi. Þetta hefur vakið þau viðbrögð í þjóðfélaginu að hér hafa komið forsetar Alþýðusambandsins og formenn nær allra aðildarfélaga Alþýðusambands Íslands auk þess sem mótmæli hafa komið frá öðrum samtökum launafóks, BHMR, Kennarasambandinu, BSRB og fleiri aðilum þar sem þess er krafist að þessi frumvörp verði dregin til baka. Það sem meira er, ég færði rök fyrir mínu máli. Ég vitnaði í lögin sem við erum að ræða á dagskrá í dag. Ég vitnaði einnig í lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þar sem vikið er sérstaklega að rétti þeirra sem standa utan stéttarfélaga, að þeir skuli njóta góðs af starfi hinna félagslegu eininga, en geta á forsendum fjmrh. og duttlungastjóranna nýju staðið utan þessarar baráttu og utan félaganna. Ég vitnaði einnig í yfirlýsingu Vinnuveitendasambands Íslands þar sem sérstaklega segir og ég vitna orðrétt í eina setningu: ,,Einkaréttur stéttarfélaga til gerðra kjarasamninga verði þannig takmarkaður.`` Sem sagt, það kunni að vera tímabært. Ég er að reyna að setja þetta allt saman inn í eina stóra heild og ég held að hvert barn sem vill skilja þessa hluti sjái þarna samhengi hlutanna.

Herra forseti. Ég get ekki með nokkru móti séð að yfirlýsingar Vinnuveitendasambandsins um að nauðsynlegt sé að hafa hreinar og skýrar reglur séu nokkur vísbending um það að menn séu óheiðarlegir í samstarfi sínu við vinnumarkaðinn, síður en svo. Það er bara verið að undirstrika að það er mjög nauðsynlegt bæði fyrir innlenda svo og erlenda fjárfesta að við lifum í því umhverfi þar sem hlutirnir liggja klárir fyrir hvernig hafa skuli. Ekkert í þessu bendir til annars. Og það er engin ástæða til þess að tortryggja aðila vinnumarkaðarins. Ég minnist þess, herra forseti, að þegar ég lét af herþjónustu fyrir vini mína og félaga í Vinnuveitendasambandinu hélt ég ræðu og brýndi fyrir þeim að ég teldi það liggja alveg fyrir og við mættum treysta því alltaf að viðsemjendur okkar, þ.e. fólkið sem vinnur hjá atvinnurekendum, væru þeir sem skyldi treysta því að hverjum ætti að treysta ef ekki fólkinu sem vinnur hjá þeim?

Hæstv. forseti. Ég er ekki að væna menn um óheiðarleika. Ég er að tala um að menn fylgi tiltekinni stefnu og ég vitna í samþykktir þar að lútandi. Ég vitna í samþykktir þar sem sagt er að það sé eðlilegt og kunni að vera kominn tími til að takmarka réttindi stéttarfélaga við gerð kjarasamninga. Við höfum einnig við þessa umræðu vakið máls á því að helstu ráðgjafar ríkisstjórnarinnar, sem hafa verið fluttir erlendis frá, alla leið frá Nýja-Sjálandi, hafa ráðlagt í þessa veru einnig um að launakerfið verði brotð upp og það verði komið á einstaklingsbundnum samningum þannig að menn eru ekkert að tala út í loftið. Menn eru að tala um pólitíska stefnu sem verið er að reyna að þröngva ofan í þessa þjóð. Ég er að færa rök fyrir máli mínu, ég er að vitna í ályktanir, ég er að vitna í lagagreinar sem styðja þetta.

Herra forseti. Ég notaði ekki orðið ,,nota`` eins og hv. þm. leiðrétti sig reyndar með. Ef ég man rétt talaði ég um að greiða fyrir kjarasamningum á næsta vetri og þar á ég í fyrsta lagi við viðræðuáætlunina sem ég held að sé mjög mikilvæg til að koma því svo fyrir að menn fari formlega að tala saman í tíma og leggi fram sínar kröfur áður en kjarasamningar eru lausir. Í öðru lagi að gefa almennum félagsmönnum í verkalýðshreyfingunni, ekki bara þessum sem voru á pöllunum í dag heldur líka þeim sem að baki þeim standa, þessum 66 þúsundum eða þeim sem af þessum 66 þúsundum sem vilja blanda sér í málið, tækifæri til þess að hafa áhrif á meginákvarðanir og jafnframt almennum félagsmönnum í Vinnuveitendasambandinu til þess að hafa áhrif en láta ekki miðstýra sér úr Garðastrætinu. Í þriðja lagi vil ég leggja auknar skyldur á sáttasemjara. Hann fær ekki auknar heimildir. Hann hefur þessar heimildir um sáttastörf í vinnudeilum sem eru í frv. en það er þrengt að honum með auknum skyldum áður en hann grípur til miðlunartillögu. Ég lít svo á að miðlunartillaga komi ekki til álita fyrr en algerlega er útséð um að samningar takist með öðrum hætti. En miðlunartillaga er þó langtum betri en lagasetning í kjaradeilum.

Hæstv. forseti. Er hæstv. félmrh. að gefa í skyn að valið standi á milli bráðabirgðalaga á kjarasamninga eða miðlunartillögu og að sér finnist miðlunartillagan betri kostur, samtengingarreglan betri kostur? Valið standi á milli þessa tvenns. Hér er verið að gefa mjög mikilvægar yfirlýsingar og mjög alvarlegar yfirlýsingar. Ég vil taka það fram, hæstv. félmrh. til upplýsingar, að stærstu samtök launafólks á vinnumarkaði hafa ályktað, það á bæði við um Alþýðusamband Íslands, BSRB og hugsanlega fleiri samtök, í þá veru að þau vilji stuðla að markvissari vinnubrögðum við kjarasamninga, þar á meðal að tekin verði upp viðræðuáætlun. Bæði Alþýðusambandið og BSRB hafa ályktað í þessa veru. Menn eru að mótmæla lögþvinguninni sem ríkisstjórnin vill setja á. Um það snýst deilan. Varðandi atkvæðagreiðsluna er ég því að sjálfsögðu fylgjandi að lýðræðið sé sem mest og virknin sem mest. Ég held að það sé styrkur verkalýðshreyfingarinnar. En mér er spurn, er það lýðræðisástin ein sem knýr menn áfram? Er það ekki það þegar allt kemur til alls að menn telja minni líkur á því að félög boði til verkfalla eða efni til vinnustöðvana ef þeim eru settar strangari og þrengri skorður en þau búa við núna? Mig grunar að sú sé raunin.

Herra forseti. Í mínum augum er það ekki takmarkið. Ég vil hins vegar að hinn almenni maður, bæði meðal atvinnurekenda og félagsmanna í stéttarfélögunum, fái tækifæri til þess að taka þátt í meginákvörðun um starfskjör sín eða launagreiðslur. Mér finnst hv. þm. vera óþarflega tortrygginn, reyndar allt of tortrygginn. Hann sér ljóta karlinn í hverju horni. Auðvitað vonast ég til þess að samningar takist. Ég tel að miðlunartillaga komi þá fyrst til greina þegar vonlaust er um að samningar takist með frjálsum hætti. Það getur gerst að samningar strandi. Við höfum horft upp á það að samningar hafa strandað. Þá þarf að vera til eitthvert úrræði og ég tel að miðlunartillaga sé heppilegri leið en lagasetning. Það er líka hugsanlegt að miðlunartillaga beri ekki árangur og þá er lagasetningarleiðin eftir, en hún er ákaflega slæm að mínu mati. Ég ætla rétt að vona að ég þurfi ekki að mæla fyrir slíkri leið á meðan ég er í því starfi sem ég gegni núna. En ég mun ekki hlífa mér við að gera það ef ég met stöðuna svo að þetta sé eina úrræðið. Ég vil leita allra leiða fyrst og þess vegna tel ég að viðræður og frjálsir samningar eigi að vera hin ríkjandi aðferð.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka að mér finnst verulegt áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli sjá sig knúna til að keyra þessi lög í gegn núna fyrir sumarið svo þau megi nýtast í komandi kjarasamningum.

Greiða fyrir.

Greiða fyrir við komandi kjarasamninga. Og hvað er það sem á að greiða fyrir við komandi kjarasamninga? Það er lögþvinguð miðstýring og þrengri skorður sem launafólki eru búnar til að heyja réttindabaráttu. Þetta finnst mér mikið áhyggjuefni. Hér hafa verið gefnar mjög mikilvægrar yfirlýsingar hvað þetta snertir og því miður held ég að þær séu ekki til þess fallnar að draga úr tortryggni manna eða úr þeim mótmælum sem eru að magnast upp í landinu gegn skerðingarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Umgjörð þessarar umræðu núna á ellefta tímanum er í raun mjög í stíl við það vonda frv. sem við fjöllum um. Hér er ríkisstjórnin að knýja í gegn þessa 1. umr. málsins í skjóli nætur við myrkvuð torg og hér situr hæstv. félmrh. einn og yfirgefinn. Samráðherrar hans hafa öðrum hnöppum að hneppa. Þeir hafa að sönnu haft lítið til þessara mála að leggja á þeim tveimur dögum sem umræðan hefur staðið yfir. Veit ég að sönnu að sumir þeirra eru að gegna opinberum skyldum úti á Bessastöðum og hef ég skilning á því, virðulegi forseti. En það breytir því þó ekki að það er enginn bragur á þessari umræðu og á þessu þinghaldi með þeim hætti að ráðherrar ríkisstjórnarinnar og þingmenn aðrir skuli þurfa að sinna skyldustörfum á sama tíma og þing er að störfum og er að fjalla um löggjöf sem gilt hefur í heil 50 ár. Það er auðvitað óásættanlegt. Ég hygg því að þingmenn og forsætisnefnd þurfi í kjölfarið á þessu að ræða það mjög til hlítar hvort við ætlum að venja okkur við vinnubrögð af þessum toga, hvort þetta eigi að vera lenska í þinginu til lengri tíma litið. Þetta eru vond vinnubrögð og ég ætla að vona að þau verði einstök í sinni röð, verði undantekning fremur en regla. Það gefur auga leið að það er ekki eingöngu umgjörðin sem er slæm. Hæstv. ráðherra er líka farinn að missa fótanna. Hann er farinn að missa þráðinn og undrar svo sem engan. Hann hefur setið undir þessari umræðu á annan sólarhring og er svona að klóra sig í gegnum eigið frv. Hann lærir það hægt og bítandi hvað í því stendur. Nú er frv. orðið í augum hæstv. ráðherra eins og hann orðar það sjálfur lausar hugmyndir, orð á blaði. Eitthvað handfast handa hv. félmn. að sýsla með.

Þetta er ekki orðið að lögum enn þá.

Nei, og á meðan eru þetta ,,orð á blaði``, ,,lausar hugmyndir``, frv. til laga um vinnulöggjöfina, 50 ára gamla löggjöf sem hefur staðist býsna vel tímans tönn. Hæstv. ráðherra kemur fram fyrir þingheim og þjóð með frv. upp á 55 blaðsíður og lýsir þessu núna sem lausum hugmyndum, orðum á blaði. Ég held að innihaldi þessa frv. verði ekki betur lýst, hæstv. ráðherra, en einmitt með þessum hætti, lausar hugmyndir, orð á blaði. Þessar lausu hugmyndir og þessi orð á blaði átti auðvitað aldrei að prenta sem þingskjal. Þessar lausu hugmyndir og þessi orð á blaði átti auðvitað fyrst og síðast að fara með að samningaborðiðinu þar sem aðilar vinnumarkaðarins hafa verið að hittast á umliðnu hálfu öðru ári undir fundarstjórn starfsmanns félmrn. Það átti að þrautreyna hvort einhver samningsgrundvöllur væri á þessum nótum eða öðrum. Í ljósi þess er algerlega nauðsynlegt, virðulegi forseti, að það komi skýrt fram að hæstv. félmrh. hefur haft hrein og klár endaskipti á þeim markmiðum sem að var stefnt með stofnun þeirrar nefndar sem hittist 48 sinnum, en til hennar var stofnað 4. október 1994 í tíð minni sem félmrh. Það var tekið skýrt fram við alla aðila máls að ekki undir nokkrum kringumstæðum yrði beitt lagaboði, valdboði að ofan eða tíndar út úr þessu nefndarstarfi lausar og fastar hugmyndir, orð á blaði frá hinum og þessum og það kafkeyrt inn í formi nýrrar vinnulöggjafar. Til þess var leikurinn aldrei gerður og ég lýsi yfir fullri ábyrgð á hendur hæstv. félmrh. að eyðileggja svona gersamlega þá tilraun sem verið var að gera með því að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði. Aðilar komu til þess leiks með opnum huga og vilja til að gaumgæfa það og þrautreyna hvort unnt væri með samkomulagi, samningaviðræðum að ná þar bættum árangri, einfalda þessar leikreglur, gera þær skilvirkari en ella. Að sönnu er það alveg hárrétt og enginn hefur um það deilt að vinnulöggjöfina eins og öll mannanna verk á að endurmeta og skoða í ljósi reynslunnar, í ljósi breyttra tíma. Einmitt á þessum vettvangi ber að stíga varlega til jarðar. Virðulegi forseti. Þetta er einfaldlega ekkert annað en munurinn á því þegar Alþfl. gætir skrifstofu ráðherra í félmrn. og hins vegar þegar Framsfl. stígur þar inn fyrir dyr. Svo að ég tali ekki um sjálft íhaldið. Það er ekkert launungarmál að þessi breyting á vinnulöggjöfinni, sem hægt er að kroppa í til og frá, hefur opinberlega lengi verið á dagskrá hjá íhaldinu. Vafalaust hefur hæstv. ráðherra fengið dyggan og góðan stuðning, þegar hann kom með þetta plagg upp á vasann á ríkisstjórnarfund. Hann hefur væntanlega fengið klapp á bakið hjá fjmrh. og forsrh. Alþfl. hefur aldrei undir nokkrum kringumstæðum í tíð sinni í félmrn. léð máls á því að fara fram með þessum hætti. Það sýnir muninn á því þegar Alþfl. hefur þar húsbóndavald og þegar Framsfl. er þar innan dyra. Ég nefndi aðdraganda málsins og vil rifja upp að í skipunarbréfi þessarar nefndar frá 4. október 1994, sem ekki hefur verið breytt og var í fullu gildi allt til þess dags að hæstv. félmrh. rak hana heim, stendur, með leyfi forseta: ,,Vinnuhópnum er falið að kynna sér þróun samskiptareglna samtaka atvinnurekenda og launafólks í öðrum löndum og bera þróunina saman við stöðu mála hérlendis. Fyrir hópinn er lagt að taka saman skýrslu um niðurstöðuna á athugun sinni. Ef í ljós kemur að breyta þurfi íslenskri löggjöf er hópnum falið að setja fram tillögur um það efni.`` Hinn 22. nóvember skilar vinnuhópurinn áfangaskýrslu sem ber heitið ,,Samskiptareglur á vinnumarkaði`` og hana er að finna sem fylgiskjal með þessu frv. Þar kemur mjög skýrt og afdráttarlaust fram að um áfangaskýrslu er að ræða og í niðurlagsorðum um hina sameiginlegu niðurstöðu segir hópurinn allur að það skuli áréttað að hugmyndir í áfangaskýrslu vinnuhópsins þurfi að ræða frekar áður en þær séu útfærðar nánar, enda þurfi víðtæk umræða að eiga sér stað um þetta efni. ,,Ýmis atriði sem tengjast þessum hugmyndum`` segir þar enn fremur, með leyfi forseta, ,,hafa auk þess ekki enn verð rædd til hlítar og má þar nefna miðlun sáttasemjara og fyrirkomulag atkvæðagreiðslu um hana, boðun verkfalls og verkbanns, hlutverk ríkissáttasemjara í vinnudeilum og vinnustaðafyrirkomulag.`` Allur hópurinn, þar á meðal væntanlega ágætur fulltrúi ráðuneytisins, Gylfi Kristinsson, er þeirrar skoðunar í nóvember fyrir fjórum mánuðum að þessar hugmyndir séu enn þá á umræðustigi, um áfangaskýrslu sé að ræða, lausar hugmyndir sem þarf að ræða til hlítar í samfélaginu. En hvað gerir blessaður hæstv. ráðherra? Hann hleypur til, prentar þetta upp sem þingskjal og ætlar að keyra það í gegn í Alþingi. Ég vek líka athygli á því að í skipunarbréfinu var sérstaklega kallað eftir því að hópurinn kæmi fram með tillögur. Hópnum gafst aldrei tækifæri til þess að koma fram með neinar tillögur fyrir írafárinu og fljótræðinu í hæstv. ráðherrum. Umboðið var tekið af þessum hópi í raun og sanni um síðustu áramót eða þar um bil vegna þess að hann fékk ekki vinnufrið fyrir hæstv. ráðherra, fékk ekki til þess tækifæri og tök að láta eðlilega umræðu fara fram bæði innan nefndar og úti í þjóðfélaginu um þessa áfangaskýrslu. Hann fékk ekki til þess tækifæri og frið fyrir hæstv. ráðherranum að koma fram með þær tillögur sem var beðið um í skipunarbréfi. Ég spyr ráðherra beint: Hvernig stóð á því að þessum hópi um bættar samskiptareglur á vinnumarkaði var ekki gefinn vinnufriður og tækifæri til að koma fram með tillögur sínar? Þarna er ekki eingöngu um það að ræða, virðulegi forseti, og er rétt að undirstrika það og árétta, að það séu fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar og launafólks í nefndinni sem hafa þetta viðhorf. Það eru ekki síður viðhorf fulltrúa atvinnurekenda og fulltrúa félmrn., fundarstjórans, sem þarna lýsa sér. Fæðing málsins í ljósi þessarar meðgöngu er því alveg með fádæmum og í raun óskiljanlegt hvernig merkri og ágætri tilraun til þess að skoða þessi mál með víðsýni og hleypidómalaust er fullkomlega forklúðrað. Þetta vonda frv. hæstv. félmrh. Páls Péturssonar gerir það eitt að verkum að við stöndum í stóra stoppi næstu fimm til sjö árin. Hann er búinn að kveikja slíka elda tortryggni milli ríkisvaldsins annars vegar og verkafólks hins vegar, milli atvinnurekenda annars og verkalýðshreyfingarinnar hins vegar að það tekur langan tíma að ná réttum kúrs á nýjan leik. Hvað var í raun sem gerði það að verkum að svona mikið lá á? Er það eitthvað í andartakinu eða á morgun eða næsta mánuði eða á vordögum sem gerir það að verkum að það þarf að fara fram með þessum hætti og knýja í gegn nýja vinnulöggjöf gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar í landinu, væntanlega gegn vilja 6.600 vinnandi manna? Hvers vegna þurfti að rjúfa þennan frið? Var eitthvað í andartakinu sem gerði það að verkum að það þurfti að fara fram með þessum hætti? Hvað er það sem stýrir eiginlega hæstv. ríkisstjórn og ráðherra í þessum efnum? Hvað hefur eiginlega gerst? Hvar misstu menn fótanna? Þessi blessaða hæstv. ríkisstjórn hefur verið til lítils megnug og lítið haft fram að færa á Alþingi í allan vetur. Svo bregður skyndilega svo við í þessum mánuði að það er eins og menn hafi hreinlega tapað glórunni. Hér hrynja kjaraskerðingarfrumvörpin inn eitt af öðru, lífeyrissjóðamálin, réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, vinnulöggjöfin. Svo er boðað að enn einn glaðningurinn eigi eftir að birtast á allra næstu dögum og það er stórskerðing á rétti fólks til atvinnuleysisbóta og fæðingarorlofs. Hvað er eiginlega að gerast, virðulegi forseti? Hafa menn dottið á höfuðið? Er undra þó maður spyrji? Ég hlýt bara að varpa þeirri spurningu beint ráðherrans. Hefur einhver dottið á höfuðið eða hafa þeir allir dottið á höfuðið? Virðulegi forseti. Kannski þarf þetta ekki að koma svo mjög á óvart þegar menn skoða reynsluna af helmingaskiptastjórnum, reynsluna af hjónabandi íhalds og framsóknar. Sannleikurinn er sá að í pólitík eins og mörgu öðru endurtekur sagan sig gjarnan. Það rifjast upp fyrir mér að í íhaldsstjórninni 1974--1978 datt mönnum þessi della líka í hug. Þá var hæstv. félmrh. Gunnar Thoroddsen að bauka við að búa til nýja vinnulöggjöf. Hann hafði þó vit á því að stinga henni ofan í skúffu þegar hann varð var við að engin sátt var um þær tillögur sem hann var að veifa og kynna. Hann hlustaði, lagði eyrun við jörðina. Betur hefði verið að hæstv. núverandi félmrh. hefði gert slíkt hið sama. Hann á enn þá tök á því. En von mín til þess að hann sjái ljósið minnkar með hverri mínútunni. Mikið skelfing væri samt sem áður gagnlegt fyrir hæstv. ráðherra að hann færi í skúffur ráðuneytisins og rifjaði upp hvernig málin gengu til, árið 1975 held ég hafi verið frekar en 1976, hvernig menn höfðu þá vit þrátt fyrir allt á því að draga þær hugmyndir til baka áður en stærri skaði hlytist af. En hugmyndin var nákvæmlega sú sama og hér um ræðir. Hugmyndir helmingaskiptastjórnarinnar um það að ráðskast með rétt verkafólks og verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Það var einkenni stjórnanna 1974--1978 og 1983--1987 að þær lentu alltaf í stríði við fólkið í landinu og samtök þess. Og ég þarf heldur ekkert að rifja það upp, virðulegi forseti, að við munum auðvitað öll hverjar afleiðingar þetta hefur haft fyrir viðkomandi stjórnarflokka. Framsfl. hefur hrunið í þeim kosningum sem hafa farið í hönd. Ég þarf væntanlega ekki, virðulegi forseti, að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra hér hvernig útkoman var hjá Framsfl. á vordögum 1978. Ég hugsa að hann muni það allt of vel. Hins vegar skýt ég því að honum ef hann skyldi ekki muna það að hann ætti að fletta því upp og hugsa síðan um það hvað tekur við að þremur árum liðnum eða þar um bil, 1999. Það skyldi þó aldrei verða svo, virðulegi forseti, að vorið 1999 í apríl yrði eitthvað svipað fyrir Framsfl. og vordagarnir 1978. Að minnsta kosti eru ýmis einmitt kennileiti kunnugleg í því sambandi. Að vísu tók sú ríkisstjórn þennan slag við fólkið í landinu síðla á því kjörtímabili. Þessi ríkisstjórn ætlar að byrja strax. Hún telur væntanlega ekki eftir nokkru að bíða og ætlar að vera í slagsmálum þau þrjú ár sem eftir lifa af kjörtímabilinu. Virðulegi forseti. Væntanlega verður svo með þessa ríkisstjórn eins og aðrar svipaðar sem geta ekki hætt og sitja meðan sætt er. Hún situr líklega út kjörtímabilið en þá fellur líka dómurinn og ég held að hæstv. ráðherra ætti nú þegar að fara að hugleiða þann stóradóm ef svo fer fram sem horfir og ef hann fer ekki að sjá til sólar og sjá ljósið í myrkrinu. Hæstv. ráðherra hefur sagt sem svo: Hvað eru menn að kvarta yfir því þó aðeins sé kroppað í þessa vinnulöggjöf? Voru þetta ekki kölluð þrælalög á sínum tíma? Þetta er auðvitað algjör misskilningur, hæstv. ráðherra. Vinnulöggjöfin á sínum tíma var mestan part sameinuð af Alþfl. sem þá var Alþýðusamband Íslands. Þar komu tveir merkir framsóknarmenn líka nærri í milliþinganefnd sem samdi að stærstum hluta til þá vinnulöggjöf sem hæstv. félmrh., framsóknarmaðurinn Páll Pétursson, ætlar núna að rústa. Hún var náttúrlega gerbreyting á þeim hugmyndum sem íhaldið var þá með og voru hrein og klár þrælalög. En milliþinganefnd Alþfl., skipuð fulltrúum Alþfl. og Framsfl. meðan hann var, stóð undir því nafni að hugleiða kjör fólksins í landinu. Sú löggjöf var mjög til bóta og hún hefur einnig staðið tímans tönn og reynslu tímans. En það ætla að verða örlög framsóknarmanna núna að eyðileggja fyrri verk sín. Ég er hræddur um að sagan fari ekki fögrum orðum um þá gjörð ef af verður sem ég er nú ekkert viss um og kem nánar að hér á eftir. Svo við stöldrum aðeins við deiluna 1938 líka þá snerist hún m.a. um hvort yfirleitt væri nokkur þörf á vinnulöggjöf og að sumu leyti er menn að ræða það enn þann dag í dag. Árið 1938 var hins vegar brýn þörf á því þar sem helblátt íhaldið eirði engu á þeim tíma og réttur verkafólks var með þeim hætti að það þurfti skjól og vörn til þess að tryggja þau réttindi. Sem betur fer hefur okkur miðað fram á veg í þeim efnum þannig að hefðin er rík og réttur verkalýðsfélaga og verkafólks, bæði lögvarinn og hefðbundinn, hefur tryggt ákveðin grundvallaratriði í þessum samskiptareglum og er það gott. Auðvitað er ekki þessi brýna þörf á því að kroppa í þetta og setja einhver orð eða lausar hugmyndir á blað og prenta upp sem þingskjal. Virðulegi forseti. Ég vek sérstaka athygli á því og við skulum ekki gleyma því að ríkisvaldið er ekki síður í hlutverki atvinnurekandans þegar við fjöllum um þessi mál. Ég minni sérstaklega á í því sambandi að einn nefndarmanna í þeirri margfrægu nefnd, sem hæstv. félmrh. eyðilagði, er fulltrúi fjmrn. og er í hópi atvinnurekenda í þessum efnum. Hin hlutlæga staða ríkisvaldsins, framkvæmdarvaldsins, í þessum efnum er því á vafasömum nótum og miklar efasemdir uppi um það hvort og með hvaða hætti framkvæmdarvaldið getur með viti bornum hætti komið að þessu máli án þess að draga um of taum þeirra atvinnurekendasjónarmiða sem eru uppi enda kemur það náttúrlega fram í þessum 55 blaðsíðum að andi atvinnurekenda; VSÍ, Vinnumálasambandsins og ríkisvaldsins, atvinnurekendanna í hópnum, vomir yfir vötnum og er hinn rauði þráður. Ég þarf auðvitað ekki að fara með þá þulu enn og aftur, virðulegi forseti, það er búið að gera það rækilega í umræðum í dag og kvöld. Vinnuveitendasambandið hefur engar áhyggjur af þessu, telur þetta allt í býsna góðum farvegi og hæstv. situr einn og dregur þennan vagn fyrir íhaldið í landinu, það sama íhald og hann hefur í gegnum tíðina haft stundum uppi stór orð og ekki viljað sjá né heyra en margt breytist á skömmum tíma. Síðan standa menn í ræðustól á hinu háa Alþingi og hæstv. forsrh. annars vegar og hæstv. félmrh. taka undir þann samkór og telja að hér sé engu jafnvægi verið að raska. Hvers konar veruleikafirring er þetta, virðulegi forseti? Er bara allt í góðu lagi? Er jafnvægi, kyrrð og friður þegar öll verkalýðshreyfingin í heild sinni rekur upp ramakvein og mótmælir þessum aðförum? Er það merki þess að það sé jafnvægi, kyrrð og friður í landinu? Nei, öðru nær. Það er sko langur vegur frá því. Virðulegi forseti. Ég staldraði aðeins við það áðan að það er eins og eitthvað hafi gerst hjá ríkisstjórninni á þessum síðustu vikum. Hún hefur hlaupið upp til handa og fóta og sennilega fengið högg á höfuðið. Ég hef líka haft af því áhyggjur hvernig þróun mála hefur verið í Framsfl. á umliðnum mánuðum, raunar frá síðustu kosningum. Menn hafa auðvitað farið mjög rækilega yfir það einatt og oft í umræðum hér í þinginu hvernig sá flokkur hefur gjörsamlega haft hamskipti frá því sem var fyrir síðustu kosningar og það sem gerst hefur síðan. Nægilegt að nefna nokkur stikkorð í því sambandi og staldra til að mynda við frammistöðuleysi hæstv. heilbrrh. í þeim efnum sem hefur hér lent í hverjum skandalnum á fætur öðrum og töltir fram og aftur blindgötuna án þess að vita nokkuð í hvaða átt hún er að fara, hefur gjörsamlega haft hamskipti frá því sem var á síðasta kjörtímabili þegar hún hélt uppi mjög öflugri stjórnarandstöðu og bar hag fólksins í landinu mjög fyrir brjósti og aftur núna þegar hún hefur gleymt þessu sama fólki. Það er ástæðulaust að rekja þau tilvik. Ég mundi ekki hafa tíma til þess. Svo er það hæstv. iðn.- og viðskrh. sem gengur einnig erinda íhaldsins og ætlar að koma bönkunum í hendur kolkrabbans, einn, tveir og þrír, því fyrr því betra og eirir engu í því sambandi. Formaður flokksins er náttúrlega týndur og tröllum gefinn og hefur ekki sést hér í þinginu nema rétt í mýflugumynd annað slagið og hefur ekkert til málanna að leggja, ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut til hinnar pólitísku umræðu. Hann varar sig náttúrlega mjög á því að lenda ekki í þeirri aðstöðu að reyna að verja þessa ráðherra sína sem í eldlínunni hafa staðið svo sem hæstv. heilbrrh. Það hefur auðvitað vakið sérstaka athygli þingmanna hvað hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., hefur gætt þess alveg sérstaklega að koma aldrei til varnar ráðherrum sínum, hæstv. heilbrrh. þegar hún lendir í þrengingum sínum né heldur hæstv. félmrh. þegar spjótin standa á honum. Hann vill reyna að þvo hendur sínar af þessu sem hann getur auðvitað ekki. Sama gerir hæstv. umhvrh., varaformaður Framsfl., hann lætur lítið til sín taka. Hann vill ekki blandast þessum málum allt of mikið og maður hefur eðlilegan skilning á því að hann vilji forðast að lenda í þessum vondu flækjum og skilur stundum hæstv. félmrh. og heilbrrh. aleina eftir með skömmina og erfiðleikana. Þetta er náttúrlega bara svona en það sem veldur mér hins vegar dálitlum áhyggjum er það hvar almennir hv. þm. Framsfl., þekktir að því að styðja ýmiss konar félagslegar skoðanir og eru félagslega meðvitaðir menn eins og sitjandi hæstv. forseti, eru í þessari orrahríð. Það er hrópandi, æpandi þögn í þessari tveggja daga umræðu. Ekki einn einasti þingmaður Framsfl. vill setja fingrafar sitt á þetta feigðarflan hæstv. félmrh. Það er eftirtektarvert, virðulegi forseti, en það skyldi náttúrlega engan undra. Á hinn bóginn neita ég að trúa því að menn á borð við Guðna Ágústsson, menn á borð við Jón Kristjánsson og Stefán Guðmundsson sem hafa gjarnan lýst ýmsum félagslegum viðhorfum og stutt félagslegar úrlausnir þjóðfélagsmála séu líka gengnir í þessi íhaldsbjörg. Að það sé búið að stinga upp í þá einhverjum þeim gúrkum sem gerir það að verkum að þeir eru hættir að hafa sjálfstæða hugsun eða skoðun og láta þetta bara yfir sig ganga þegjandi og hljóðalaust. Ég neita að trúa því. Vissulega er rétt að halda því til haga sem vel er gert í því sambandi og sá þingmaður, sem ég hef hér sérstaklega gert að umtalsefni, Guðni Ágústsson, hefur tekið mjög hressilega til varnar í þessu óráðshjali hæstv. viðsk.- og iðnrh. um að gefa ríkisbankana köllum með pípuhatta og hafi hann þökk fyrir það. En hvar er hann í þessu máli? Af hverju þegir hann? Af hverju þegja þeir hinir, framsóknarmennirnir, sem enn þá hafa einhvern snefil af samvinnuhugsjóninni í sér en hafa ekki selt hana fyrir ráðherrastól og faðmlagið við íhaldið. Ég kalla sérstaklega eftir hv. þm. Framsfl. og vil að þeir geri þingheimi og þjóð ljósa afstöðu sína til þeirra vondu verka sem hér er verið að vinna. Ég neita að trúa því fyrr en ég tek á því að þeir séu þessari málsmeðferð, þessu efnisinnihaldi sammála. Ég harðneita að trúa því fyrr en ég sé það og get tekið á því. Og hvað með nýliða Framsfl.? Hina vösku sveit þingmanna sem kom með blik í augum og ætlaði öllu að breyta og allt að laga. Hún er týnd og tröllum gefin við þessa umræðu, vitaskuld. Ekki aukatekið orð, ekki andvarp, bara æpandi þögn. Og enn situr hann aleinn, hæstv. félmrh. Enginn snýst honum til varnar, ekki nokkur maður. Íhaldið er hér aðeins að reyna enda rennur þeim blóðið til skyldunnar. Þetta er baráttumál íhaldsins til áratuga. Það á nú að kroppa dálítið í vinnulöggjöfina. Það á dálítið að stýra því hvernig verkalýðshreyfingin ætlar að haga sínum innri málum. Þetta var líka markmið íhaldsins á öndverðri öldinni og er það enn í dag þótt minna fari fyrir því og fínna sé farið í málin en fyrr á dögum. En Framsókn er gengin í björg, um það er engum blöðum að fletta. Virðulegi forseti. Satt að segja tel ég ekki mikla ástæðu til þess að vera að fara yfir einstakar greinar frv. Þær breytingar sem er að finna í frv. og þær breytingar sem gerðar eru á gildandi vinnulöggjöf eru allar því sama marki brenndar að þar er verið að þrengja hag verkalýðshreyfingarinnar í landinu, grípa inn í innri mál verkalýðshreyfingarinnar í landinu, segja nákvæmlega fyrir um það hvernig hún á að haga innri málum sínum hvað varðar félagsaðild, samningamálin og hvernig eigi að standa að því að greiða atkvæði. Hvað kemur næst, virðulegi forseti? Skyldi þeim detta í hug í ríkisstjórninni að setja lög á stjórnmálaflokkana og hefja um það nokkra umræðu hér og setja lög í þá veruna að tiltekinn fjöldi félagsmanna í stjórnmálaflokkunum þurfi að vera viðstaddur þegar stórar ákvarðanir eru teknar sem síðan hugsanlega ganga aftur í ríkisstjórninni, lög um miðstjórn Framsfl. Af hverju ekki? Eigum við ekki að hafa þetta allt í þessum anda? Er ekki rétt að hæstv. ráðherra gaumgæfi og gæti að því hvort að það sé ekki nauðsynlegt, þegar Framsfl. er í sínum stofnunum eða miðstjórn eða hvað það nú heitir að taka grundvallarákvarðanir og afstöðu til ákveðinna gjörða í ríkisstjórninni, að þar séu skýrir og klárir skilmálar, ákveðnar klárar leikreglur um það hvað þurfi margir að segja já og hversu margir nei til þess að málið sé samþykkt eða fellt og kannski hversu margir þurfi að mæta, einhver lágmarkstala í því? Hvers vegna ekki? Væri það ekki alveg í stíl við þetta? Af hverju á þessi löggjöf eingöngu að gilda um hina frjálsu verkalýðshreyfingu? Ég spyr og velti því fyrir mér. Annar meginandi frv. er sá að það er ekki stafkrókur í því sem mun á nokkurn hátt auka réttindi launafólks. Það er ekkert ívilnandi atriði í þessu fyrir launafólk í landinu né samtök þess. Það er alveg sama hversu lengi þetta frv. er lesið. Það er ekki með nokkru móti hægt að finna það. Hér er þetta allt á hinn veginn. Menn hafa rætt það eilítið að þetta inngrip í innri mál verkalýðshreyfingarinnar sé eingöngu á þeim vængnum og menn hafa með réttu bent á það hvers vegna sambærileg ákvæði er ekki að finna jafnítarleg um innviði Vinnuveitendasambandsins. Ég er ekki að mæla með því. Það er langt í frá. Ég tel hins vegar að þessi nákvæmu fyrirmæli um innra starf verkalýðshreyfingarinnar í landinu eigi ekki að binda í lög og alþingismenn og hæstv. ráðherrar eigi ekki að ganga fram á þann hátt að setja lög um frjáls félög fólks í þessu landi. Það var víða gert austan járntjalds á sinni tíð og er ekki til eftirbreytni. Virðulegi forseti. Ég gæti haft um þetta langt mál. Ég ætla að fara að stytta ræðu mína enda tíminn senn liðinn. Ég segi hins vegar að lyktum að mér segir svo hugur að þessi ríkisstjórn hafi ekkert þrek og engan mátt eða döngun til þess að ljúka þessu máli. Þessi ríkisstjórn mun ekki hafa það af að keyra í gegn jafnumdeilda og vitlausa löggjöf og hér um ræðir gegn vilja allrar verkalýðshreyfingarinnar í landinu, gegn vilja sameinaðrar stjórnarandstöðu. Hún mun guggna og hún mun gefa eftir. Það er mín spásögn. Kannski ekki í kvöld, kannski ekki í nótt, kannski fyrir páska en í öllu falli mun hún guggna. Þetta frv. verður ekki að lögum á yfirstandandi þingi, það er mín spásögn. Ríkisstjórnin mun guggna í þessari baráttu. Hún er náttúrlega veik hið innra þegar allt kemur til alls, þrátt fyrir mjög mikinn þingmeirihluta. Ég trúi því og treysti að félagslega sinnaðir menn á borð við Guðna Ágústsson muni koma vitinu fyrir ráðherra sína hæstv. og koma þeim niður á jörðina og koma þeim í samband við fólk, gera þeim glögga grein fyrir því hvers konar veruleikafirring hér er á ferðinni. Ég trúi því enn að félagslega sinnaðir menn á borð við hann muni vinna sitt verk með hægðinni og gera það á næstu vikum. Ég skal segja það, virðulegi forseti, að auðvitað er langaffarasælast að ruslafatan geymi þann pappír sem hér er að finna, þessar lausu hugmyndir, þessi orð á blaði og hæstv. ráðherra átti sig á því að um frumhlaup, um gönuhlaup var að ræða og segi okkur hér á þessum næturfundi að hann hafi gert mistök og að hann sjái eftir öllu saman og vilji taka þessi mál upp með nýjum hætti. Að hann vilji fara í opnar og frjálsar viðræður við verkalýðshreyfinguna og við aðila vinnumarkaðarins og fari aftur til upphafsins, fari aftur til þeirra markmiða sem lagt var af stað með í október 1994. Dettur nokkrum manni í hug eitt andartak að markmið nefndarstarfsins, að bæta samskipti á vinnumarkaði, skili sér í þessu frv. hér? Nei, þetta frv. er alls ekki til að bæta samskipti á vinnumarkaði. Og enn og aftur segi ég og það verða mín lokaorð, virðulegi forseti: Hér hefur hæstv. ráðherra haft fullkomin endaskipti á hlutunum. Hann hefur sennilega fengið högg á höfuðið. Ég er þeirrar trúar enn þá.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins skerpa skilning minn á orðum hv. 9. þm. Reykn. sem hann hefur endurtekið hvað eftir annað í ræðu sinni og er að efnislega sé frv. sem hér er til umræðu allt sama marki brennt. Það gangi út á það að þrengja að verkalýðshreyfingunni. Hann hefur haft þau orð um þetta frv. að það sé kropp í löggjöfina sem endurspegli sérstakt markmið íhaldsins og taldi að Framsfl. væri genginn fyrir björg í faðm íhaldsins. Þetta er allt saman mjög litskrúðug lýsing og á kjarnyrtu máli þegar tekið er tillit til þess að í málgagni Alþfl. er tekið fram og vitnað þar beint í ummæli Össurar Skarphéðinssonar, ef ég má lesa það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það sem veldur því að Alþfl. getur fyrir sitt leyti ekki samþykkt frv. er ekki efni þess, heldur hvernig það varð til.`` Þetta verður trauðla skilið á annan hátt en þann að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé genginn til liðs við Framsfl. efnislega í afstöðu til frv. og þar með fyrir björgin í faðm íhaldsins. Eða getur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson staðfest að hann hafi ekki sömu skoðun á þessu máli og hv. þm. Össur Skarphéðinsson?

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé fullfær um að svara fyrir sín eigin orð. En hafi hv. þm. Tómas Ingi Olrich lagt við eyrun í dag og gær og hlustað eftir viðhorfum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar til þessa frv., þarf hann ekki að velkjast í vafa eitt aukatekið andartak um afstöðu hans til forms og innihalds. Meginmálið er auðvitað það og það er hárrétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það sem sker fyrst í augun á fyrstu stigum þessa máls er auðvitað aðdragandinn og sú lítilsvirðing sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn sýnir fólkinu í landinu og verkalýðshreyfingunni. Hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin eyðileggur þá merku tilraun sem farið var af stað með. Í næstu lotu er það síðan efnisinnihaldið og þar held ég að enginn þurfi að velkjast í vafa um það að Alþfl. er heill og óskiptur í algerri andstöðu sinni við þetta kropp, þessi orð á blaði, þessar lausu hugmyndir, þessa árás á verkalýðshreyfinguna í landinu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið sagt í þessari umræðu að frv. að tarna hafi náð því að sameina vinstri menn, félagshyggjumenn. Ég hygg hins vegar að efni þessa frv., tilurð þess og aðdragandi sé með þeim hætti að þótt alþýðuflokksmenn kjósi nú að sigla upp að Alþb. í þessu máli, líði þeim misjafnlega vel. Sú tilvitnun sem ég kom með áðan í ummæli Össurar Skarphéðinssonar staðfesti þær tilfinningar sem hrærast með alþýðuflokksmönnum.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki setið lengi á þingi og þekki því ekki vinnubrögðin hér svo vel. En vinnubrögð hæstv. félagsmálaráðherra hljóta að teljast hreint með ólíkindum. Á þriðjudagskvöldið er þessu frv. til breytingar á lögum nr. 80/1938 laumað inn í þingið í skjóli myrkurs. Á miðvikudegi er tilkynnt að taka skuli þetta frv. til meðferðar í þinginu, á fimmtudegi er það tekið til meðferðar og á verður að koma því til nefndar fyrir páskahlé. 58 ára gömlum lögum verður að koma til nefndar fyrir páskahlé, fyrr verður þingið ekki sent í leyfi. Ef þetta eru vinnubrögðin sem almennt tíðkast í þinginu, herra forseti, get ég ekki annað en dregið þau í efa. Ekki veit ég hvort þessi vinnubrögð endurspegla frv. allt en við yfirlestur á því er ýmislegt sem kemur manni í opna skjöldu, svo vægt sé til orða tekið. Í 1. gr. frv. er talað um að starfsmönnum fyrirtækis þar sem að jafnaði starfa a.m.k. 250 starfsmenn sé heimilt að stofna þar stéttarfélag. Þetta er á bls. 1. Á bls. 9 er síðan skilgreining á vinnustaðarfélögum og þar segir: ,,Vinnustaðarfélag starfsmanna í fyrirtækjum með a.m.k. 250 starfsmenn að jafnaði öðlast réttarstöðu stéttarfélags ...`` Þetta verður eiginlega að lesa aftur. Heimilt er að stofna stéttarfélag, herra forseti, sem fær réttarstöðu stéttarfélags. Það er ekki nema von að menn átti sig ekki alveg á því hvað hæstv. félmrh. er að fara. Ekki fækkar öfugmælunum við frekari lestur því að í raun og veru er lestur þessarar greinargerðar hreinasti brandari. Í markmiðslýsingu frv. er tekið fram að markmiðið með því sé að fækka viðsemjendum. Í frv. kemur síðan fram að skilyrði til að stofna stettarfélög séu ekki önnur en þau að það starfi a.m.k. 250 starfsmenn í fyrirtæki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef eru það 50--60 fyrirtæki sem uppfylla þessi skilyrði og 50--60 stéttarfélög í viðbót við þau 350 sem nú eru við lýði geta varla verið til þess fallin að fækka viðsemjendum. Það er a.m.k. mjög merkileg skilgreining. Af hverju þessi tala 250 er valin frekar en einhver önnur er mér gersamlega fyrirmunað að skilja. Þrátt fyrir ítarlega leit í greinargerð með frv. er engar upplýsingar þar að finna um af hverju þau eru ekki 300, 600, eða þá 25.  Þá vantar enn fremur í þetta frv. skilgreiningu á því hvað er stéttarfélag. Ástæða þess að ég tel að það vanti í frv. er einkum sú að í frv. er sérstaklega kveðið á um mismunandi reglur um leynilegar atkvæðagreiðslur. Í 2. mgr. 2. gr. segir: ,,Þegar kjarasamningur hefur verið undirritaður af til þess bærum fulltrúum samningsaðila gildir hann frá undirskriftadegi, nema hann sé felldur við leynilega atkvæðagreiðslu með meiri hluta greiddra atkvæða og minnst fimmtungi atkvæða samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá innan fjögurra vikna frá undirritun, sé ekki á annan veg samið. Fari fram almenn leynileg póstatkvæðasgreiðsla meðal félagsmanna um gerðan kjarasamning gildir niðurstaða hennar óháð framangreindu. Nú tekur kjarasamningur einungis til hluta félagsmanna eða starfsmanna fyrirtækis og er þá heimilt að ákveða í kjarasamningi að þeir einir séu atkvæðisbærir um hann, enda komi þar skýrt fram hvernig staðið verði að atkvæðagreiðslu.`` Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en svo að ef stéttarfélag sem hefur 12 þúsund starfsmenn og samningar taki til um 11 þúsund starfsmanna af þessum 12 þúsund, hljóti það að vera hluti af stéttarfélagi og því hljóta að gilda þær reglur sem kveðið er á í seinni hluta málsgreinarinnar að þriðjungur atkvæðisbærra manna greiði atkvæði gegn honum. Hér vantar alveg að skilgreina hvað átt er við þegar verið er að tala um hver sé hluti félagsmanna og hvað teljist stéttarfélag. Það er fáránlegt að ef samningar ná til 90 eða 95% félagsmanna skuli farið eftir þessari reglu. Það er ekkert í þessu frv. að finna sem skýrir út fyrir mér hvað átt er við í þessu sambandi. Hér segir enn fremur, herra forseti, í upphafi athugasemda um þetta: ,,Hér á landi hafa um langt skeið farið fram umræður um nauðsyn þess að bæta samskiptareglur á vinnumarkaði með það að markmiði að auðvelda og einfalda gerð kjarasamninga.`` Síðan er þessi stórkostlega setning einhvers staðar í frv. að ætlunin sé að fækka viðsemjendum. Ég fæ ekki betur séð en það geti varla verið til þess fallið að fækka viðsemjendum eða einfalda gerð kjarasamninga að fjölga stéttarfélögum um 50--60. Lái mér hver sem vill þótt ég skilji þetta ekki. Ég sé að hæstv. félmrh. er orðinn þreyttur og farinn að geispa. Herra forseti. Í 4. gr. þessa frv. er að finna ákvæði sem ég tel nauðsynlegt að skoða mun ítarlegar en gert hefur verið og ég vænti þess að félmn. muni gera það. Það er ákvæði þess efnis að þegar félag atvinnurekenda eða stéttarfélag ætlar að hefja vinnustöðvun er hún því aðeins heimil að ákvörðun um hana hafi verið tekin við almenna leynilega atkvæðagreiðslu með þátttöku a.m.k. fimmtungs atkvæðisbærra félagsmanna samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá og að tillagan hafi notið stuðnings meiri hluta greiddra atkvæða. Síðan kemur þetta hefðbundna ákvæði um leynilega almenna póstatkvæðagreiðslu en síðan segir í 2. mgr. sömu greinar: ,,Nú er vinnustöðvun einungis ætlað að taka til ákveðins hóps félagsmanna eða starfsmanna á tilgreindum vinnustað og er þá heimilt að taka ákvörðun um vinnustöðvun með atkvæðum þeirra sem henni er ætlað að taka til. Þarf þá helmingur atkvæðisbærra að taka þátt í atkvæðagreiðslu og meiri hluti þeirra að styðja tillögu um vinnustöðvun.`` Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en að með þessu ákvæði sé verið að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þ.e. að einstaklingar sem falla undir fyrri hlutann, þ.e. að þegar stéttarfélag í heild sinni boðar verkfall nægi 10%, ef nægilega margir taka þátt í atkvæðagreiðslunni, til þess að greiða því atkvæði að farið verði í verkfall. En í seinni hlutanum eru það a.m.k. 25%. Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, að þarna sé verið að mismuna mönnum hvað varðar heimild til að boða til vinnustöðvunar. Ég held að þetta sé atriði sem hv. félmn. ætti virkilega að leggja vinnu í að skoða.

Hún gerir það.

Hún gerir það, segir hv. 16. þm. Reykv. og ég er ánægður með að heyra það. Helsta markmið vinnulöggjafar er að tryggja vinnufrið í landinu. Lögin eiga að tryggja að af árekstrum á milli aðila vinnumarkaðarins hljótist sem minnst tjón fyrir atvinnulífið í landinu. Í ljósi þess að þetta frv., sem samkvæmt orðum hæstv. félmrh. er ekki annað hugleiðingar á blaði, kemur öllu á annan endann í samfélaginu er vart hægt að segja að þetta markmið vinnulöggjafarinnar náist með framlagningu þess. Lögin um stéttarfélög og vinnudeilur hafa verið mikið til umræðu seinustu missiri. Kröfur hafa komið fram hjá vinnuveitendum um endurskoðun þessara tæplega 60 ára gömlu löggjafar, en verkalýðshreyfingin hefur ekki léð máls á þessum breytingum. Þegar vinnulöggjöfin var samþykkt á sínum tíma var það vilji löggjafans að lögin yrðu tekin til endurskoðunar. Í greinargerð með frv. vinnulöggjafarnefndar segir, með leyfi forseta: ,,Engum mun þó ljósara en nefndinni að ekki má við það búast að hér sé um neina framtíðarlausn að ræða. Annars staðar hefur fyrsta löggjöf af þessu tagi yfirleitt þarfnast lagfæringar og viðbóta eftir skamman tíma.`` Ég vil taka undir að það er nauðsynlegt að endurskoða þessa löggjöf. Eins og öll önnur mananna verk þarfnast hún endurskoðunar. En það er alveg ljóst að þegar verið er að setja samskiptareglur tveggja hópa er nauðsynlegt að um það ríki einhver sátt, ellegar er verr af stað farið en heima setið. Síðan þessi lög voru sett eru liðin 58 ár og litlar breytingar hafa átt sér stað. 15 frv. til breytinga á vinnulöggjöfinni hafa verið flutt á Alþingi frá árinu 1939 og hafa verið samþykktar þrjár breytingar á þeim lögum, tvær minni háttar árið 1948 og 1958 og ein stærri þegar lögum um sáttastörf í vinnudeilum var breytt 1978. Þrjár þingsályktunartillögur hafa verið fluttar á Alþingi um endurskoðun vinnulöggjafarinnar en þær urðu ekki útræddar. Nokkur þingmannafrumvörp hafa einnig verið flutt sama efnis en ekkert þeirra náði fram að ganga. Strax árið 1939 fluttu sjálfstæðismenn frv. um hlutfallskosningar í stéttarfélögum en sjálfstæðismenn innan verkalýðshreyfingarinnar á þeim tíma töldu hlut sinn heldur rýran og börðust fyrir auknum rétti til þátttöku innan verkalýðshreyfingarinnar. Einnig töldu sjálfstæðismenn skipulag og uppbyggingu verkalýðshreyfingarinnar til þess fallið að koma í veg fyrir að þeir gætu komist þar til áhrifa. Árið 1969 flutti Jón Þorsteinsson frv. um aukið vald sáttasemjara til að hafa áhrif á vinnudeilur, þar á meðal frestunarvald á verkföllum svo deiluaðilum ynnist meiri tími til lausnar vinnudeilu. Vilmundur Gylfason flutti árið 1980 tillögur um starfsgreinafélög, þar sem hugmyndin var að gera vinnustaðinn að grunneiningu þegar samið var um kaup og kjör. Þannig mundu allir þeir sem vinna við sömu framleiðslu á vöru, inna af hendi sömu þjónustu eða selja vinnu sína til sama vinnukaupanda, vera í sama starfsgreinafélagi. Alvarlegasta tilraun til að breyta vinnulöggjöfinni var þó gerð árið 1975 í tíð Gunnars Thoroddsens félmrh., en þá var samið nýtt frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Það frv. var reyndar aldrei flutt á Alþingi og þeim hugleiðingum hæstv. félmrh. á þeim tíma var því stungið ofan í skúffu og kannski væri hæstv. félmrh. það til eftirbreytni. Í frv. Gunnars Thoroddsens voru margar breytingar fyrirhugaðar, t.d. að boðunartími vinnustöðvana yrði lengdur um þrjá sólarhringa úr sjö í tíu svo samningsaðilum og sáttasemjara veittist aukið svigrúm til að reyna að leysa vinnudeilu áður en hún kæmi til framkvæmda. Félmrh. yrði fengið frestunarvald á verkföllum og sáttasemjara yrði einnig veitt vald til að fresta vinnustöðvun um allt að fimm sólarhringa ætli hann að bera fram miðlunartillögu eða telja líkur á að deilan leysist. Nú hefur það oft komið fram í umræðunni að menn eru yfirleitt nokkuð sammála um að það sé nauðsynlegt að verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur taki til endurskoðunar vinnubrögð sín. Um það er ekki deilt í þessu máli. En það sem deilt er um er vitaskuld fyrst og fremst að það er verið að ganga inn í skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar. Það er það sem deilt er um í þessu máli enda er verkalýðshreyfingin mjög andvíg slíkum breytingum og hefur staðið einhuga um að verja sinn helgasta rétt sem er verkfallsrétturinn. Verkalýðshreyfingin hefur því miður ekki séð neina ástæðu til breytinga á vinnulöggjöfinni enda hefur hún frá hennar bæjardyrum séð, a.m.k. virðist svo vera, reynst vel; lögin þjóni tilgangi sínum, bindi höfuðþætti í starfsemi verkalýðssamtaka, rétt til félagsstofnunar og réttarstöðu gagnvart viðsemjendum ásamt verkfallsrétti. Þá hefur reynslan sýnt að tillögur um meiri háttar breytingar á vinnulöggjöfinni þar sem verkalýðshreyfingin er ekki höfð með í ráðum eru dæmdar til að mistakast. Það er því ekki óeðlilegt að ef breyta á vinnulöggjöfinni sæki verkalýðshreyfingin eitthvað í staðinn fyrir slíkar breytingar. Nefna mætti aukin áhrif starfsmanna eða fulltrúa starfsmanna í rekstri fyrirtækja er myndu ná til ákveðinnar stærðar fyrirtækja. Í nágrannalöndum okkar eru víða starfandi slík vinnuráð. Víða í Evrópu er slíkum vinnuráðum skylt að lögum að fjalla um einstök málefni, svo sem fjárhagsáætlun og uppbyggingu fyrirtækja, vinnutilhögun og nýja starfshætti, afkastahvetjandi launakerfi og starfsmannamál. Í Þýskalandi og Hollandi hafa fulltrúar starfsmanna í vinnuráðum lagalegan rétt til að seinka ýmsum mikilvægum ákvörðunum stjórna fyrirtækja. Eins og raunin er með verkalýðshreyfinguna og verkfallsréttinn, þá er hætt við að vinnuveitendur yrðu lítt fúsir til að framselja réttinn til að stjórna fyrirtækjum. Þá er komið að kjarna málsins, hvort nokkur þörf sé á að breyta vinnulöggjöfinni. Spurningin er hvort aðilar vinnumarkaðarins geti ekki tekið upp nýjar starfsaðferðir við gerð kjarasamninga líkar þeim sem Ísal-samningurinn sem gerður var sl. vor felur í sér. Nýleg rannsókn í Bretlandi sýnir að stjórnendur fyrirtækja sem hafa tekið upp vinnustaðarsamninga eru sammála um að slíkt fyrirkomulag við gerð kjarasamninga hafi dregið úr verkfallsátökum og komið í veg fyrir launaskrið. Með því að fara meira inn á brautir vinnustaðarsamninga þar sem mörg stéttarfélög eða fulltrúar starfsmanna koma saman að sama samningsborðinu og semja sameiginlega við atvinnurekenda mundi skapast grundvöllur fyrir betra fyrirkomulagi en nú ríkir. Þetta fyrirkomulag er annað en það sem mælt er fyrir um í þessu frv. Hér er verið að tala um að stofna stéttarfélög, að stéttarfélög komi til á vinnustöðum og hafi samningsumboðið. Fyrirkomulagið í Bretlandi er annars eðlis. Slíkt fyrirkomulag sem ég vísaði til hér áðan mundi spara tíma stjórnenda fyrirtækja sem fer í að semja við mörg og ólík verkaýðsfélög jafnframt því að vera vettvangur þar sem stjórnendur og fulltrúar starfsmanna geta skiptst á skoðunum um ýmis málefni er varða framtíð og rekstur fyrirtækis, stefnumótun og allar fyrirhugaðar breytingar á rekstri fyrirtækisins kynntar. Þannig fengju starfsmenn meiri innsýn í stöðu fyrirtækis og gerðu sér betri grein fyrir stöðu þess. Allir kjarasamningar eru gerðir á sama tíma og væru í gildi jafnt, til langs tíma. Þetta kæmi í veg fyrir launaskrið sem vill oft verða þegar ákveðnir hópar sækja kjarabætur eftir að stór heildarsamtök launþega hafa gert kjarasamning. Herra forseti. Þessi umgjörð sem hér er er kannski alveg dæmigerð fyrir þau vinnubrögð sem uppi hafa verið höfð við samningu þessa frv. þar sem hæstv. félmrh. hefur setið einn undir öllum þeim skömmum sem yfir hann hefur rignt. En kjarni málsins í þessu er vitaskuld sá og því mega menn ekki gleyma, að launþegar og atvinnurekendur geta hvorugir án annars verið þegar öllu er á botninn hvolft og eru hagsmunir sameiginlegir en ekki andstæðir. Því er mikilvægt fyrir aðila vinnumarkaðarins að taka upp nýjar leikaðferðir við gerð kjarasamninga. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar enda klukkan að verða tólf.

Herra forseti. Í umræðum fyrr í dag og í gær líka hefur nokkrum sinnum verið minnst á Nýja-Sjáland og reynslu Nýsjálendinga á breytingum á vinnulöggjöfinni. Margir hafa heyrt forustumenn verkalýðshreyfingarinnar tala um nýsjálenska módelið og skelfilegar afleiðingar þess fyrir launafólk þar í landi. Við höfum heyrt talað um að Ruth Richardson sem er ein af höfundum breytinganna hafi verið fengin hingað til lands af ríkisstjórninni til að kenna Íslendingum hvernig þeir ættu að koma á þessu víðfræga módeli. Við vitum líka að Vinnuveitendasambandið fékk til liðs við sig Steve Marshall, framkvæmdastjóra samtaka atvinnurekenda á Nýja-Sjálandi í maí 1994 til að kenna íslenskum atvinnurekendum hvernig nýsjálenska módelinu yrði komið á. Þetta er raunveruleikinn sem við búum við og það er með ólíkindum að íslenskt launafólk skuli standa í sömu sporum og kollegar þeirra í þessu ríki vinnumarkaðsfrjálshyggjunnar, sérstaklega með tilliti til þess að nú eru afleiðingarnar lögnu orðnar ljósar þar í landi. Þar urðu ekki þau efnahagsundur sem spáð hafði verið og verkafólk hefur það skítt. Laun þess lækkuðu og það hefur verið fjötrað í ofurvald atvinnurekenda í kjölfar breytinganna. Nýsjálenskt launafólk sem trúir því að hagsmunum sínum sé best borgið með því að nýta samtakamáttinn þorir varla að vera í stéttarfélögunum því að það er atvinnurekendunum í óhag. Og óvild atvinnurekandans ógnar starfsöryggi launamannsins. Atvinnurekendum hentar mun betur að einstaklingarnir séu dreifðir. Það sér hver sem vill sjá að það er mun auðveldara fyrir atvinnurekanda að beygja einn verkamann en glíma við þá sameinaða. Það er kannski helst hæstv. ráðherra Páll Pétursson sem heldur að því sé öfugt farið og félagar hans í ríkisstjórninni. Þeir eru nefnilega að hjálpa einstaklingunum í stéttarfélögunum með þessum kauðslegu aðförum sem við höfum orðið vitni að á undanförnum vikum. Þeir eru vinir einstaklinganna. Ég vil víkja aftur að Nýja-Sjálandi. Það má vera að mörgum finnist það vera klisjukennt að vitna stöðugt í þetta fræga dæmi en það er einfaldlega svo að þetta dæmi er einstakt í veröldinni. Það hefur verið til umfjöllunar hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni og stofnunin hefur veitt nýsjálenska ríkinu tiltal fyrir brot á grundvallarmannréttindum og helstu samþykktum stofnunarinnar. Það er rétt að líta aðeins á undanfara þessara breytinga í Nýja-Sjálandi og ófara verkalýðshreyfingarinnar þar. Nýja-Sjáland er land sem í býr þjóð sem er um 3,4 millj. Aðalatvinnugreinar eru landbúnaður og önnur frumvinnsla, svo sem timburvinnsla og sjávarútvegur ásamt iðnaði tengdum þessum greinum, framleiðslugreinum tengdum þeim og þjónustu í kringum atvinnuvegina sem nefndir hafa verið. Grundvöllur breytinga á vinnumarkaði í Nýja-Sjálandi var sagður vera hagræðing og sparnaður. Hugmyndin var sú að skapa aðlaðandi umhverfi fyrir atvinnurekstur. Hluti af nýsjálenska módelinu voru aðgerðir ríkisstjórnarinnar áður en lögin tóku gildi. Skerðing á möguleikum til að fá styrki, svo sem atvinnuleysisbætur, hert ákvæði um það ef maður neitaði vinnu eða missti vinnu af eigin sökum, biðtímar á bætur voru lengdir verulega og bótafjárhæðir lækkaðar. Með nýju vinnulöggjöfinni var launafólk svipt ýmiss konar réttindum og vernd sem hingað til hefur verið talið til grundvallarmannréttinda. Löggjöfin er byggð upp andverkalýðssinnuð í þeim skilningi að stéttarfélögum er gert verulega erfitt um starfsemi sína. Umgjörðin hljómar vel. Frelsi launafólks og atvinnurekenda til að velja um það hvort samið sé um kaup og kjör í einstaklingsbundnum samningum eða á vettvangi stéttarfélaga. Og ég ítreka það að forkólfum ríkisstjórnarinnar á Nýja-Sjálandi sem komu þessum breytingum á var tíðrætt um að það væri verið að jafna aðstöðumuninn, jafna aðstöðu atvinnurekenda og launafólks til þess að semja um kjörin. Og dæmið frá Nýja-Sjálandi er vissulega svæsnara en það sem lærlingarnir á Íslandi hafa ákveðið að reyna hér en hugmyndafræðin að baki er sú sama enda frá sama fólki komin. Grundvöllurinn að löggjöfinni á Nýja-Sjálandi á að vera aukið frelsi einstaklinganna í stéttarfélögunum. En tökum raunverulegt dæmi frá Nýja-Sjálandi. Hafnarverkamenn í Auckland. Fyrirtæki við höfnina hafði unnið að hagræðingu og endurskipulagningu í nokkur ár. Fyrirtækið stillti upp samningi eða öllu heldur setti starfsmönnum sínum kosti. Þeir skyldu ganga að 40% tekjulækkun ella ættu þeir á hættu að missa vinnuna. Auk þess voru þeir beðnir um að afsala sér réttinum til að semja á kjarasamningsgrunni en þeir voru félagsmenn í stéttarfélagi hafnarverkamanna. Í kjölfar ,,tilboðs`` atvinnurekenda komu uppsagnir og svo einkennilega vildi til að þeir sem fengu uppsögn voru þeir sömu og höfðu neitað að semja hver fyrir sig og kröfðust þess að fá að njóta réttar síns til að semja sameiginlega sem félagsmenn í stéttarfélögum. Málið var lagt fyrir vinnuréttardómstól á Nýja-Sjálandi er neitaði að taka það til efnislegrar umfjöllunar á þeim grundvelli að það ætti ekki undir dómstólinn og verkamennirnir stóðu uppi réttlausir. Alþjóðavinnumálastofnunin hefur komist að þeirri niðurstöðu að löggjöfin hafi haft þau áhrif að hið nýja ,,frelsi`` hefur verið misnotað og verkafólk þvingað til að semja á einstaklingsgrunni sem aftur hefur haft í för með sér að verkafólk nýtur ekki verndar kjarasamningsákvæða lengur eða réttar til að gera slíka samninga þannig að frelsið í löggjöfinni er talið misnotað svo hrapallega að launafólk á ekki lengur nokkurt val. Í þessa smiðju hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sótt sinn fróðleik á sviði vinnumarkaðarins. Einmitt vegna fordæmanna frá Nýja-Sjálandi er full ástæða til þess að óttast að íslensk stjórnvöld og íslenskir atvinnurekendur skuli leita í þessa smiðju til að koma á því sem þeir kalla nýskipan í ríkisrrekstri. Sem betur fer hefur ekki verið farið alla leið í þessari lotu en hver veit hvað kemur í kjölfarið? Hver veit hversu langt ríkisstjórnin er tilbúin að ganga þegar hún er búin að múlbinda verkalýðshreyfinguna í eitt skipti fyrir öll eins og nú stendur til að gera? Af hverju skyldi það hafa verið bundið í alþjóðasamþykktir að íhlutun stjórnvalds í innri málefni stéttarfélaga sé óheimil? Af hverju hefur slík íhlutun verið talin brot á mannréttindum launafólks? Þessa sama launafólks og hæstv. ríkisstjórn telur sig vera að vernda með opinberri íhlutun, með lögþvingun. Það er einmitt vegna þess að með slíku lögboði getur ríkisvaldið numið á brott á einu andartaki það sem áunnist hefur í frjálsum samningum á milli stéttarfélaga og atvinnurekenda eða samtaka þeirra. Ætlum við að viðurkenna að slík íhlutun eigi rétt á sér? Ef við ætlum að gera það erum við að ógna hinum frjálsa samningsrétti. Ég vona að nú hafi mér kannski tekist að koma örlitlum skilningsneista í höfuðið á hæstv. ráðherranum þannig að hann átti sig á því um hvað við erum að tala hér. Hinn frjálsi samningsréttur er nefnilega einn af hornsteinum lýðræðisins eins og fjölmargir hafa bent á í þessari umræðu. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir benti á í umræðunni fyrr í dag að sá dagur gæti runnið upp að við fengjum hér ríkisstjórn sem væri enn óvinveittari launafólki og frjálsum samningsrétti en sú sem nú situr. Hún dró einmitt upp myndina sem gæti hæglega orðið veruleiki einn góðan veðurdag og hvað ætlar verkalýðshreyfingin þá að gera ef hún fellst á þá meðferð sem hún hefur mátt þola af hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar? Verkalýðshreyfingin verður að standa keik í þeim slag sem nú er fram undan og hún má hvergi hvika frá þeim grundvallarrétti að semja sjálf um innri málefni sín. Hún getur samið sig frá öllum sköpuðum hlutum en hún má ekki láta löggjafann íhlutast í málefni sín nema í algerum undantekningar- og neyðartilvikum. Það er nú einu sinni svo að atlaga hæstv. ríkisstjórnar að grundvelli hreyfingarinnar hefur þjappað henni saman og vakið hana til vitundar um þau grundvallaratriði sem öllu máli skipta, samstöðuna um að fá að semja sameiginlega og eftir leikreglum sjálfstæðrar verkalýðshreyfingar. Hún hefur kynnst óvinveittri ríkisstjórn sem hefur misnotað samningsvilja hennar og hið margumtalaða samráð. Slíkri ríkisstjórn er ekki hægt að treysta til að bera virðingu fyrir málstað launafólks og samtaka þess. Enda hefur margoft komið í ljós í umræðunni hér á hinu háa Alþingi í dag og síðustu daga að skilningur þessarar frjálshyggjuríkisstjórnar á málstað og réttindum launafólks er lítill og nánast enginn. Við höfum orðið vör við andúð einstakra hv. þm. ríkisstjórnarinnar sem hafa talað um verkalýðshreyfinguna með fyrirlitningu. Verkalýðshreyfingin hefur svo sem skynjað slíka andúð frá frjálshyggjuspekúlöntum í gegnum tíðina og má þar sem dæmi nefna blaðaviðtöl við háskólaprófessor í vinnurétti sem viðhafði þau orð um þennan hornstein lýðræðisins að það þyrfti að koma böndum á ótemjuna. Ég held að það væri nær að koma böndum á ótemjuna sem nú hefur farið í nýsjálenska leiftursókn gegn launafólki og hagsmunum þess, sjálfa ríkisstjórnina. Við Íslendingar erum nú að uppskera afrakstur þess að hér hefur Sjálfstfl. verið við stjórnvölinn allt of lengi, meira og minna á síðasta áratug. Með tilstyrk nýfrjálshyggjusinnaðs Framsfl. er ýmislegt hægt að gera til breytinga á þjóðfélaginu. Við stöndum frammi fyrir því núna. En það ótrúlegasta af öllu er að hertækni Sjálfstfl. virðist ganga fullkomlega upp því samkvæmt síðustu skoðanakönnun um fylgi stjórnmálaflokkanna heldur hann sínu fylgi en Framsfl. er á línulegri niðurleið. Kjósendum Framsfl. er loksins að verða ljóst að þar fór úlfur í sauðargæru fyrir síðustu kosningar.

Sauður í sauðargæru.

Sjálfstfl. hefur ekki hvikað mikið frá sinni frjálshyggju nema ef vera skyldi rétt fyrir kosningar þegar hæstv. forsrh. brá á það ráð að setja upp föðurlega umhyggjusvipinn og þakka verkalýðshreyfingunni og launafólki í landinu fyrir veittan stuðning á liðnum árum og gott samstarf. Hann var nokkuð trúverðugur þegar hann óskaði eftir því að svo mætti verða áfram. En það var nú reyndar bara rétt fram yfir kosningar því nú er samstarfsviljinn ekki meiri en svo að hæstv. ríkisstjórn hefur fengið alla verkalýðshreyfinguna á opinbera markaðnum og á almenna markaðnum upp á móti sér og hæstv. forsrh. hefur fengið til liðs við sig mikinn verkmann, hæstv. félmrh. Pál Pétursson, sem er tilbúinn í kolamoksturinn. Herra forseti. Því miður bólar ekki mikið á auknum skilningi hæstv. félmrh. á alvöru þessa máls eða kjarna þess yfirleitt þrátt fyrir tveggja daga umræður um málið sem nú eru senn á enda. Hið sama skilningsleysi blasti við í dag hjá hæstv. forsrh., Davíð Oddssyni, þegar hann hélt því fram framan í fjölda forustumanna úr verkalýðshreyfingunni sem stóðu hér á þingpöllum að frv. væri til bóta fyrir launafólkið, til bóta fyrir verkalýðshreyfinguna og að sjálfsögðu til bóta fyrir lýðræðið. Það er stórmerkileg reynsla að verða vitni að slíkum skilningsskorti og þvergirðingshætti hjá æðstu ráðamönnum þjóðarinnar. En kannski er þetta bara taktík, hluti af leiftursóknarleikreglum þeirra Ruth Richardson og Steve Marshalls. Það á eftir að koma í ljós.