Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti þjóðþings Austurríkis, Doris Bures, er stödd á þingpöllum. Með henni í för er sendinefnd austurrískra þingmanna. Forseti þjóðþings Austurríkis er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við heimsókn til Íslands í boði forseta Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta þjóðþings Austurríkis, Doris Bures, og sendinefnd velkomna í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn þeirra til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landa okkar. Alþingi vottar forseta þjóðþings Austurríkis og austurrísku þjóðinni vináttu og virðingu og ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. 
            



Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að 1. þm. Reykv. n., Guðlaugur Þór Þórðarson, geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 3. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Jón Ragnar Ríkarðsson. Kjörbréf hans hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.



Jón Ragnar Ríkharðsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að 4. þm. Reykv. s., Sigríður Á. Andersen, geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Jóhannes Stefánsson. Kjörbréf hans hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Jóhannes Stefánsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti lítur svo á að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um til að unnt sé að ljúka þeirri umræðu sem áformuð er.

Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.

Frú forseti. Ég get ekki annað en nýtt tækifærið sem við höfum hér í óundirbúnum fyrirspurnum til að eiga orðastað við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um framtíðarsýn í málaflokki hans út frá þeirri fjármálaáætlun sem við ætlum að ræða í dag. Það vekur athygli að þegar við skoðum skólamálin, til að mynda fjárframlög til framhaldsskóla, þá lækka þau á tímabilinu umfram það sem gert var ráð fyrir í síðustu fjármálaáætlun sem þó var lögð fram af fjármálaráðherra úr sama flokki og hæstv. menntamálaráðherra er í og hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra stóð að. Þegar þau framlög voru kynnt á sínum tíma var tekið fram að þrátt fyrir styttingu framhaldsskólans yrði þess gætt að framlög myndu ekki lækka því að mikilvægt væri að hækka framlög á hvern nemanda og bæta stöðu skólanna. Ekki er vanþörf á, myndu sumir segja, t.d. miðað við stöðuna í starfsnámi sem var kynnt í gær. Þegar við skoðum framlög til háskólastigsins beinlínis lesum við um það í áætluninni að búist sé við fækkun. Hæstv. fjármálaráðherra kom hér upp í gær og sagði: Þetta er heilbrigð fækkun háskólanema. Bíddu, stefnum við ekki fram? Sækjum við ekki fram? Íslenskir háskólar snúast ekki aðeins um Ísland. Þeir eru í alþjóðlegri samkeppni. Þeir eiga að vera að sækja sér nemendur út í heim, vera í fararbroddi hvað varðar rannsóknir og vísindi. Þetta eru undirstöðustofnanir okkar. Hér er bara komið upp og talað um heilbrigða fækkun háskólanema og því sé ósköp eðlilegt að horfa til framlaga. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem hefur talað með þeim hætti að hann vilji sjá sókn í málefnum skólanna, hvort hann sé sáttur við þá framtíðarsýn að framlög á hvern nemenda séu hækkuð með því að fækka nemendum, hvort hann telji það eðlilega framtíðarsýn fyrir íslenskt samfélag að við ætlum ekki að auka meira 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta er forskot á sæluna fyrir þá umræðu sem hefst síðar í dag. Hér er spurt um afstöðu mína til þeirrar fjármálaáætlunar sem liggur fyrir. Ég styð hana, bara svo það sé sagt, og undirstrika það af heilum hug. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að framlög til framhaldsskólanna eru lægri en þau voru í fjármálaáætluninni sem Alþingi samþykkti í ágúst á síðasta ári. Það er hárrétt. Það hefur ýmislegt gerst frá því að sú samþykkt var gerð, m.a. í þessum sal samþykkti þingið stóraukin útgjöld sem ekki var gert ráð fyrir í þeirri sömu fjármálaáætlun sem hv. þingmaður vitnar til. Ég nefni sem dæmi að aukningin í fjárheimildum á árinu 2017 er 53 milljörðum hærri en á árinu 2016. Einhvers staðar tekur það í. Það er alveg rétt að væntingarnar voru meiri. Ég tek undir það. Ég var í þeim hópi. En það er hins vegar ekki rétt að framlög á nemanda séu að lækka á milli  Ég heyrði ekki þau orð sem vitnað er til varðandi ræðu fjármálaráðherrans í gær. Hins vegar liggur fyrir að fjárframlög til háskólastigsins eru sambærileg því sem gerist í OECD í heildina tekið en framlög á nemanda hér eru lægri, sem bendir til þess að við séum með einhverjum hætti að taka námsfólk inn í skólana á annan hátt en þau lönd sem við berum okkur saman við. Ég minni hv. þingmann á það, eins og ítrekað hefur komið fram, að endurskoðun stendur yfir og er í undirbúningi, 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er tryggur ríkisstjórninni og tekur fram að hann styðji áætlunina þó að um leið komi fram í máli hans jú að ekki er verið að standa við væntingar, ekki bara væntingar í kosningaloforðum því það er svo sannarlega ekki verið að standa við þær, heldur beinlínis samþykktar væntingar í fjármálaáætlun frá ráðherrum sama flokks og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er í. Það er ekki verið að standa við þær væntingar sem hafa verið gefnar með stefnu Vísinda- og tækniráðs hvað varðar fjárframlög á nemanda í háskólum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að öðru sem kom hér fram í gær. Við samþykktum tillögu um að byggja náttúruminjasafn í tilefni af 100 ára afmæli fullveldis Íslands. Náttúruminjasafnið er hvergi að finna í fjármálaáætluninni. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær í fyrirspurn um sama efni að hann vísaði til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um þetta mál. Nú spyr ég: Hvað þarf til að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra geti sótt hér fjármuni ef ekki einu sinni dugir til að hafa samþykkt Alþingis á bak við sig, 

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess hér, til viðbótar við það sem ég sagði við hv. þingmann hér áðan, að megináherslan í fjármálaáætluninni sem hér liggur fyrir er aukin útgjöld til heilbrigðis- og velferðarmála, svo að það sé sagt og undirstrikað. Og auðvitað tekur einhvers staðar í. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi nefnir hér um náttúruminjasafnið finn ég þess ekki stað í fjármálaáætluninni, eðlilega, vegna þess að það er ekki þar.

Þrátt fyrir samþykkt Alþingis?

Þrátt fyrir samþykkt Alþingis. Ég sendi inn erindi og beiðni um það en ekki var svigrúm til að mæta þeim óskum eins og mörgum öðrum sem lagðar voru fram við gerð fjármálaáætlunar.

Þetta er ekki ósk, þetta er samþykkt.

Óskum frá ráðuneytinu við fjárlagagerð. Svo að það sé bara undirstrikað og svo að það sé enginn misskilningur hér í umræðunni þá er fullt af erindum sem ráðuneytin senda inn við fjárlagagerð sem fá ekki framgang þar. Þetta er eitt þeirra. Svo að það sé upplýst. 

Virðulegur forseti. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti skilaði nýverið skýrslu um Matvælastofnun, henni var skilað 27. mars sl. Samkvæmt skýrslunni eru fjölmörg stór og viðamikil mál og verkefni sem MAST hefur fengið til sín á síðustu sjö árum. Það er líka tekið fram að deildir innan húss ná ekki að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Síðasta dæmið um það þar sem stofnunin brást er Brúneggjamálið. Með leyfi forseta: „Þegar starfsemi MAST hófst í núverandi mynd störfuðu 75 manns hjá stofnuninni, en nú eru um 90 fastir starfsmenn í þjónustu MAST. Aðeins hluti þessarar fjölgunar starfa er vegna þeirra verkefna sem tengjast eftirlitshlutverki MAST.“ Eftir nánari eftirgrennslan gerði ég hausatalningu og þar starfa um 93 manns í dag. Auglýst er eftir þremur til viðbótar en ekki er verið að leita eftir fólki á þeim svæðum þar sem fiskeldi er áformað í uppbyggingu eða með menntun því tengdu. Með þeim stóru verkefnum sem stofnuninni voru færð síðast árið 2015, eftirlit og stjórnsýsla vegna fiskeldis frá Fiskistofu og Umhverfisstofnun, þá virðist sem fjármunir hafi ekki fylgt verkefnunum. Á fjárlögum milli 2010–2017 er nokkuð línuleg fjáraukning til stofnunarinnar um 100 millj. kr. á ársgrundvelli. Það er nokkurn veginn það sama í fjármálaætluninni, eftir því sem ég kemst næst. Það kemur síðan fram í Kastljósi þriðjudags að ekki fylgdu nægilegir fjármunir þeim verkefnum sem stofnuninni voru færð og raunar ekki nægilegir fjármunir til staðar til þess að stofnunin geti sinnt upprunalegu hlutverki sínu. Því langar mig að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Telur ráðherrann, miðað við þessar forsendur, að Matvælastofnun geti sinnt eftirlitshlutverki sínu við fiskeldi með núverandi fjármögnun og þeirri sem áætluð er í fjármálaáætlun?

Frú forseti. Ég vil byrja á þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á skýrslunni um Matvælastofnun. Ég lagði hana fyrir þingið sem þingskjal því að ég tel þetta vera mjög brýnt plagg sem eigi erindi við þingheim allan. Ég hef m.a. óskað eftir því við hæstv. forseta að það fari fram umræða um Matvælastofnun þar sem við getum stutt stofnunina héðan úr þingsal, talað um matvælaöryggi og hlutverk Matvælastofnunar, m.a. í tengslum við fiskeldi. Mér finnst ég greina ákveðnar áhyggjur hjá hv. þingmanni varðandi MAST og ég deili þeim að vissu leyti. Við þurfum að styðja þessa stofnun. Þetta er ein mikilvægasta stofnunin fyrir okkur til að tryggja öryggi matvæla, öryggi neytenda og samfélags, í því sem skiptir miklu máli, hvort sem það er í innflutningi eða útflutningi, framleiðslu innan lands, þá þurfum við að tryggja ákveðin atriði. Varðandi fiskeldið þá eru þar líka ákveðnar reglur. Við erum með skilgreiningu og skilyrði um að það séu sérstakir dýralæknar fisksjúkdóma. Þá vantar einfaldlega, það er eftirspurn eftir einstaklingum með slíka sérþekkingu. Það eru tveir starfandi innan Matvælastofnunar með slíka sérþekkingu. Einn er starfandi úti hjá FAO, síðan er einn sjálfstætt starfandi og svo einn hjá fiskeldisfyrirtækjunum. Síðan erum við með skilyrði héðan úr þingsal, m.a. um að dýralæknar eigi að tala íslensku. Þetta er eitt af þeim hlutverkum sem ég held að Alþingi eigi að líta yfir og skoða. Hvað getum við gert til að auðvelda stofnuninni að sinna þessu mikilvæga hlutverki sínu, eftirlitshlutverki í tengslum við fiskeldið sem verður bara meira í ljósi þess að umfang fiskeldis mun aukast á næstu árum? Þess vegna þurfum við hér í þingsal að styðja við stofnunina og nota skýrsluna og þær ábendingar sem þar koma fram til þess að efla stofnunina og styðja betur við hana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svörin en mig langar að spyrja: Nú er komið fram dómsmál í Svíþjóð þar sem einfaldlega er lagt blátt bann við fiskeldi í sjókvíum og nýtt sjókvíaeldi í Noregi er einfaldlega stoppað af og þar af leiðandi leita þessi fyrirtæki væntanlega á nýjar slóðir. Væri ekki sniðugra, áður en við höldum áfram með það að veita ný leyfi með stofnun sem getur ekki sinnt hlutverki sínu, að setja regluverk um þetta og hamla frekari uppbyggingu þar til við vitum hvert við ætlum að stefna með henni?

Forseti. Ég vek athygli á því að það er starfandi núna nefnd sem hefur það hlutverk að móta stefnu, koma með tillögu til mín varðandi fiskeldið í landinu og hún á að skila í sumar. Ég hef lagt ríka áherslu á það við nefndina og nefndarformanninn að hafa samráð við atvinnuveganefnd þingsins, sem mér skilst að hafi einmitt fundað með nefndinni í morgun, og síðan umhverfisnefnd þingsins ekki síður. Það skiptir miklu máli. Ég held að í ljósi þess muni mikil vinna m.a. mæða á þinginu hvað það varðar að móta stefnu. Mér finnst tækifæri í því að móta þverpólitíska stefnu til að byggja upp fiskeldi til lengri tíma. Ég leyni því ekki að mér finnst að menn eigi að fara sér hægt. Menn eiga að fara rólega þangað til við erum búin að byggja hér upp bæði ábyrga og skýra sýn varðandi fiskeldið og líka tryggja undirstöðurnar og innviðina. En það er meira en að segja það að fara leiðina sem Svíar hafa farið eða Alaska og taka fyrir fiskeldismál á landinu öllu. Það er engin tilviljun að til að mynda tíu vikna sjómannaverkfall hafði lítil sem engin áhrif á suðurhluta Vestfjarða. Það var út af því að það var kominn annar grunnur, önnur grunnatvinnugrein á svæðið og þess vegna segi ég: Förum varlega í þessu, reynum að líta á alla hagsmuni, reynum að gera þetta heildstætt og reynum að gera þetta saman, kæri þingheimur.

Frú forseti. Seðlabanki Íslands seldi í haust um 6% hlut í Kaupþingi. Stuttu síðar, eða um tveimur mánuðum síðar, virtist sá hlutur hafa hækkað um fjóra til fimm milljarða. Það var rekið til þess að samkomulag var gert við Deutsche Bank þar sem þýski bankinn samþykkti að greiða um 50 milljarða til Kaupþings. Kaupendur að bréfum Seðlabankans munu hafa verið hinir sömu og nýlega hafa fest sér stóran hlut í bankanum. Þetta er rekið nokkuð skilmerkilega í viðskiptakálfi Fréttablaðsins 29. mars. Þar kemur einnig fram að Seðlabankinn segist ekki hafa haft upplýsingar um að viðræður Kaupþings og Deutsche Bank stæðu yfir og að slíkt samkomulag hefði verið í undirbúningi. Kaupþing vilji á hinn bóginn ekki staðfesta að slíkt samkomulag hafi legið fyrir í október eða skömmu áður en viðskiptin áttu sér stað. Frú forseti. Við lestur fréttarinnar vaknar eðlilega sú spurning hvort Seðlabankinn hafi sett í samninginn um sölu á bréfunum svokallað leiðréttingarákvæði, þ.e. að ef hlutur Seðlabankans yrði verðmætari á síðari stigum nyti Seðlabankinn þess með einhverjum hætti. Ég hygg að flestir séu minnugir sölu Landsbankans á hlut í Borgun hér um árið. Ekkert slíkt ákvæði var í sölusamningnum þá og ríkisbankinn varð af umtalsverðum fjárhæðum. Mig langar til að spyrja gæslumann íslensks almennings í þessu máli, hæstv. forsætisráðherra, en undir hann heyrir Seðlabanki Íslands, hvort hann viti til þess að Seðlabankinn hafi sett leiðréttingarákvæði í samninginn og þá einnig hvort hann hyggst kanna það af hverju samkomulag Deutsche Bank og Kaupþings, sem líklega var tilbúið í október, barst svona seint. Því ef marka má frétt í Viðskiptablaðinu í gær kynnti Frank Brosens, stofnandi og eigandi Taconic Capital, á fjárfestingaráðstefnu í Chicago í lok október í fyrra að hann teldi rétt verð á bréfum Kaupþings í kringum 100, sem er umtalsvert hærra gengi en Seðlabankinn seldi. Spurningin er: Er nýtt Borgunarmál í uppsiglingu?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að láta koma fram að stjórnvöld, þ.e. ríkisstjórnin, hefur ekki nein bein afskipti, enga beina aðkomu að þeim fjármálalegu gerningum sem Seðlabankinn stendur í og það á með sama hætti við um sölu á þeim eignarhlut sem þarna er verið að vísa til. Varðandi áhrifin af viðskiptasamningum sem viðkomandi hlutafélag kann að hafa verið í þá verð ég bara að játa það að vegna þess sem ég hef nefnt er mér ekki kunnugt um það með hvaða hætti Seðlabankinn kann að hafa haft eða ekki haft einhverjar upplýsingar um þetta. Eina sem ég get sagt um þessi mál er að við erum að ræða um fyrirtæki sem eru óskráð, það er á hverjum tíma töluvert mikið áhorfsmál hvers virði hlutirnir eru. Hér er nefnt að sumir telji hlutina vera jafnvirði eigin fjár. Við sjáum nýlega kaupsamninga ganga út á það að fjármálafyrirtæki eins og á við Arion banka metin upp á 80% af eiginfjárvirði, sem eðlilega kallar fram spurninguna um það hvers vegna slík fyrirtæki eru ekki leyst upp ef innra virðið, sem sagt eiginfjárvirðið, er raunverulega yfir markaðsvirðinu. Það er engu að síður þannig að víða um lönd eru fjármálafyrirtæki að seljast töluvert undir bókfærðu virði eigna. Eins og mönnum má vera ljóst hef ég ekki upplýsingar til þess að svara nákvæmlega þeim atriðum sem að mér er beint varðandi aðdragandann og fyrirvara sem Seðlabankinn kann að hafa gert. Við höfum að því enga aðkomu. En mér þykir hins vegar rétt ábending hjá hv. þingmanni að það er sjálfsagt að kalla eftir þessu og fá skýringar.

Virðulegi forseti. Við gerum okkur auðvitað grein fyrir því að Seðlabankinn er sjálfstæð stofnun, en það er hins vegar ekki eins og Seðlabanki Íslands sé ráðherra framandi. Seðlabankinn heyrði undir núverandi forsætisráðherra þegar hann sat í stóli fjármálaráðherra, hann hefur því haft yfir honum að segja í tæp fjögur ár, en eins og vitað er færði hann málefni Seðlabanka með sér í Stjórnarráðið. Eins og málið blasir við hefur Seðlabanki Íslands tapað um 5 milljörðum kr. á því að selja bréfin í Kaupþingi. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Er ástæða til að ætla að svo sé um fleiri hluti sem Seðlabankinn hefur selt á undanförnum misserum og árum? Hefur einhver úttekt farið fram á því á vakt ráðherra? Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra í því og gleðst yfir þeirri yfirlýsingu að nauðsynlegt sé að fá skýr svör við þessu. Er leiðréttingarákvæði í samningnum? Horfumst við í augu við það að þetta kerfi, þessir aðilar, hafi enn og aftur leikið á íslenska aðila og látið okkur selja eignir á lægra verði 

Virðulegi forseti. Ein af þeim ráðstöfunum sem gripið var til hér á eftirhrunsárunum var að koma upp sérstöku eignarhaldsfélagi í Seðlabankanum til að annast eignaumsýslu vegna ýmissa veðeigna sem Seðlabankinn hafði þá tekið yfir eða höfðu fallið í hans skaut. Ef eitthvað er tel ég að reynslan hafi sýnt að það hafi verið skynsamleg ráðstöfun vegna þess að valkosturinn, að taka allar þessar eignir í fangið og koma þeim í einhvers konar hraðsöluferli, einhver hefði kallað það á þeim tíma brunasölu, var vissulega til staðar. En menn ákváðu að gefa sér tíma, koma á fót þessu félagi, ráða fólk, skipa sérstaka stjórn yfir félagið til þess að vanda sig við sölu og meðferð þessara eigna. Niðurstaðan hefur verið sú, ef horft er út frá efnahag Seðlabankans, að af þessari starfsemi hefur verið umtalsvert mikill afgangur á undanförnum árum.

Frú forseti. Framsýni og jafnvægi voru einkunnarorð forsætisráðherra í stefnuræðunni. Því væri freistandi að spyrja hæstv. forætisráðherra um þá skammsýni og kosningasvik sem birtast í því að hækka ekki framlög til sjúkrahúsþjónustu um meira en 0,41% á næsta ári, sem verður til þess með auknum fjölda sjúklinga að það þarf líklega að skera niður á Sjúkrahúsinu á Akureyri og á Landspítalanum. Það væri líka freistandi að spyrja um þá skammsýni og skort á réttlætiskennd sem birtist í því að styðja ekki betur við það fólk sem býr við fátækt í landinu og þau 6 þús. börn sem búa við skort, að styðja ekki betur við þá sem lægstu launin hafa. Það er réttlætismál. Ég ætla hins vegar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki skammsýni sem birtist í fjármálaáætluninni þegar kemur að hinu nýja atvinnulífi. Við erum að fara að mæta gerbreyttum veruleika með gervigreind, sjálfvæðingu, breyttum störfum þar sem vélar taka ekki bara yfir hlutverk vöðvaaflsins heldur líka hugaraflsins. Fyrst menn vildu á þessum spennutímum lækka skatta, hefði þá ekki verið nær að lækka tryggingagjaldið frekar en almennt virðist, svipað þrep, og skapa þannig skilyrði fyrir vel launuð störf og þekkingarfyrirtæki í staðinn fyrir að ýta undir einkaneyslu þegar við upplifum methagvöxt? Er ekki nauðsynlegt að háskólar á Íslandi standi jafnfætis háskólum annars staðar á Norðurlöndum? Verða það ekki háskólarnir okkar sem þurfa að búa okkur undir þetta nýja atvinnulíf? Ég spyr þá: Er forsætisráðherra tilbúinn í kjölfar þessarar umræðu til að velta því fyrir sér að færa til peninga og leggja grunninn að fjölbreyttari og betri störfum í framtíðinni?

Frú forseti. Sú var tíðin að við fengum tekjuráðstafanir ríkisstjórnarinnar fram einhvern tímann um miðjan nóvember, eitthvað svoleiðis, fyrir komandi ár. Við höfum gert breytingar á því og fært það frumvarp fram með fjárlagafrumvarpinu og höfum sömuleiðis fært þingsetningardaginn fram snemma í september. Nú höfum við tekið viðbótarskref með ríkisfjármálaáætluninni og erum byrjuð að horfa til næstu fimm ára þegar við skoðum tekju- og gjaldalínurnar. Þegar menn koma hér og segja að ekki sé nægilega miklu fjármagni varið í einstaka málaflokka, hvort sem er sjúkrahúsþjónustan, almannatryggingar, hvort það er í kjarasamninga til þeirra sem eru með lægst launin eða menntamál, rannsóknir og þróun, þá er ágætt að hafa það sem grunn sem við höfum verið að ræða hér undanfarna daga, sem er fjármálastefna ríkisstjórnarinnar. Við höfum lagt fram áætlun um að skila afgangi af ríkisfjármálunum, lækka skuldir, en samt sem áður auka í við framlög í alla mikilvægustu málaflokkana. Sérstaklega höfum við forgangsraðað í þágu heilbrigðismála og félagsmála. Ástæðan fyrir því að vöxturinn í sjúkrahúsþjónustunni milli ára er ekki meiri en raun ber vitni og hér var rakið er sú að við tókum um síðustu áramót ákvörðun um að stórauka framlögin upp á nokkra milljarða. Við höldum allri þeirri aukningu inni í ríkisfjármálaáætluninni og bætum um betur. Svona gæti ég rakið alla þá liði sem hv. þingmaður kom inn á. Hér er nefnd fátækt, þeir sem hafa minnst milli handanna. Bendið mér á eitthvert ár í þingsögunni þar sem við jukum meira við framlög til almannatrygginga en við erum að gera á þessu ári. Við settum 22 milljarða inn í almannatryggingarnar um áramótin til að gera betur við eldri borgara sem hafa úr litlu að spila, til að draga úr skerðingum. Við erum búin að taka frá í fjármálaáætluninni milljarða til þess að gera umbætur á umhverfi öryrkja, til að færa okkur nær því fyrirkomulagi sem nú hefur nýlega verið innleitt. Svo að lokum höfum við á undanförnum árum verið að stórauka framlög í samkeppnissjóðina og þannig verður áfram starfað.

Frú forseti. Hér er alls ekkert verið að gera ágreining um það að menn taki upp nýtt vinnulag og horfi lengra fram í tímann, en það er kannski þá skelfilegra en ella að sjá að þessi forgangsröðun í þágu ríkra í staðinn fyrir að jafna lífskjörin í landinu á að vera í ókomna framtíð. Af hverju nota menn ekki aðrar leiðir? Af hverju nota menn ekki tekjujöfnunartækið? Af hverju nota menn ekki jöfnunartæki skattkerfisins? Af hverju taka menn ekki hærri auðlindagjöld? Af hverju fara menn ekki í hátekjuskatt? Af hverju taka menn ekki auðlegðarskatt til að bregðast við þeirri sáru þörf sem er í samfélaginu? Mig langar að lokum að spyrja, vegna þess að frændurnir, hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, hafa tekist á í erlendum dagblöðum um peningastefnuna, gengisstefnuna: Eru þeir sammála um eitthvað? Tekur forsætisráðherrann undir með frænda sínum, að skattlagning sé andstæða frelsis?

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að það er aðeins erfitt að halda þræði hér í þessari umræðu. Varðandi skatta: Já, við teljum ekki ástæðu til að hækka skattbyrðina í landinu, enda í samanburði við OECD-ríki eða önnur nágrannalönd er skattbyrðin á Íslandi þó nokkuð há. Við erum ekki að boða miklar skattalækkanir í þessari ríkisfjármálaáætlun. Það er misskilningur ef menn telja að það sé verið að gera það enda tel ég að heilt yfir bjóði aðstæður ekki mjög upp á það núna. Það sem við höfum séð á undanförnum árum er verulega mikil kaupmáttaraukning, einkaneyslan hefur verið að taka við sér. Það er mikill sláttur á hagkerfinu, mikill hagvöxtur. Það eru ekki beinlínis efnahagslegar aðstæður sem kalla á að ríkið sé að auka við svigrúm í hagkerfinu. Hins vegar, þegar kemur að peningastefnunni, er bara einfalt að benda á að við erum nýbúin að fella þau mál í ákveðinn farveg. Það er alveg skýrt á hvaða grundvelli við erum að vinna þá vinnu. Það er engin ástæða til þess að ætla að ágreiningur sé um það mál.

Frú forseti. Við stjórnmálamenn minnum oft á hve mikilvæg nýsköpunin er, hvað hún skiptir framvindu samfélagsins miklu máli. Við tölum af þunga um rannsóknir í þróun atvinnuveganna og það er verið efla þær með öllum ráðum. Í ríkisfjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem er hennar pólitíska hagfræði, er eitt af málefnasviðunum nefnt rannsóknir, nýsköpun og þekkingargreinar. Þar undir eru meðal annars helstu sjóðir sem þarna koma við sögu. Það eru líka sett fram markmið, það er raunar ein af þeim bólgnu hliðstæðum sem við höfum séð á nokkrum sviðum, um að Ísland verði leiðandi á sviði rannsókna og þekkingar, verði leiðandi á því sviði. Hvar ætlum við ekki að vera leiðandi á þessari öld? Undir það er svo felld aukin framleiðni á þessu sviði, aukin hagnýting og ný störf í þekkingargeiranum. Í töflum um aðgerðir á málasviðinu eru engar fjárhæðir en þeim mun oftar stendur: Verður forgangsraðað innan ramma. Frú forseti. Þá er að skoða rammann allra aftast í kaflanum. Þar sést að framlög til ársins 2018 lækka um 120 millj. kr. en eftir það, næstu ár til ársins 2022, er meðalhækkun milli ára í framlögum 120 millj. kr., eða sem svarar einbýlishúsi á dýrum stað í höfuðborginni. Ég spyr hæstv. ráðherra nýsköpunar: Hvernig rímar þessi sérkennilega fjárhagsáætlun á umræddu málefnasviði við þarfir samfélagsins, hvað þá þetta undarlega markmið um leiðandi stöðu á heimsvísu? Ég er ekki að biðja um hugleiðingar um ríkisfjármál, ég er að biðja um staðgóð svör við nákvæmlega þessari spurningu.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er alveg rétt að í fjármálaáætlun eru metnaðarfull markmið og framtíðarsýn. Það er mjög meðvitað að það eru ekki tölur þar að baki. Ef meiri fjármunir væru í þennan málaflokk eins og aðra myndi ég taka því fagnandi. Ég held að framtíðarsýn sé að við verðum leiðandi á sviði rannsókna og þekkingar. Ég held að við höfum fulla burði til þess og ég trúi því. Meginmarkmið málefnasviðsins er þetta alþjóðlega samkeppnishæfa umhverfi rannsóknar og nýsköpunar. Við leggjum áherslu á þessi gæði; gagnsæi, alþjóðasamstarf og árangur. Við höfum á undanförnum árum stóraukið fjármagn til að mynda í Tækniþróunarsjóð. Það hefur verið áherslumál og var það á síðasta kjörtímabili og er skýrt að verður áfram áherslumál á þessu kjörtímabili. Ég held að við munum eins og ég segi geta gert margt á komandi árum. Ég held að sömuleiðis með þeirri tækni sem nú er séu stórkostleg tækifæri fram undan. Ég er viss um að slíkar framkvæmdir og breytingar þurfa ekki allar að kosta mikið fé.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég ætla að viðurkenna það að vissulega hafa verið stóraukin framlög til rannsókna og þróunar í jafnvel mörg ár, ég er ekki að segja að við stöndum mjög illa, en ég er að reyna að samsama þetta þessum markmiðum. Ég fullyrði að 500–600 millj. kr. á fimm árum tryggi ekki á neinn hátt nýsköpun, rannsóknir og þróun á Íslandi, þaðan af síður að hafi nokkuð með þessi háleitu markmið að gera, því að í raun og veru eru þessi framlög enn undir eðlilegum viðmiðum. Þarna erum við að tala um loftslagsmarkmið, nýsköpun, iðnaðinn, nýsköpun í ferðaþjónustu, nýsköpun í landbúnaði og sjávarútvegi. Þetta kemur líka við háskólamálin. Á jarðvísindasviðinu eru tugmilljóna króna vandræði. Það er ekki hægt að ráða í prófessorsstöður, þannig að það eru ekki einungis 

Frú forseti. Ég hef fullan hug á því að setja þessi mál á dagskrá og mun gera það. Ég bendi á að þessi fjármálaætlun er auðvitað ekki fjárlögin. Hér kom hv. þingmaður inn á menntamálin. Það er auðvitað í verkahring annars ráðherra að taka á þeim og fjalla um þau. En það er alveg rétt að nýsköpun fer þvert á allar greinar. Einhverjir gætu sagt að það væri erfitt með þessar súlur sem við lifum við, en ég held að í því felist líka stórkostleg tækifæri. Ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að sjóðirnir séu vanfjármagnaðir. Það má vel halda því fram að það mætti setja aukið fjármagn í þá en þeir eru ekki vanfjármagnaðir í þeim skilningi. Það hefur verið aukið í þessa sjóði. Þess vegna finnst mér ekki alveg sanngjarnt að horfa á það sem kemur til viðbótar nú, heldur finnst mér við þurfa að taka það á aðeins lengra tímabil.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjármálastefnu þar sem sleginn er rammi um ríkisfjármál til næstu ára, fjármálastefnan sem liggur fyrir ber með sér að bæði er verið að stíga öldu og lipran dans í hagstjórn. Hér er verið að gæta aðhalds á tímum þar sem mikill hagvöxtur er og spenna í samfélaginu á sama tíma og við reynum að rækta garðinn okkar og auka framlög til mikilvægra samfélagslegra innviða. Ég tel að þessi fjármálastefna verði í samhengi annarra tækja ríkisfjármálanna okkur farsæl.

Frú forseti. Í umsögn fjármálaráðs um fjármálastefnuna kom fram að mikil óvissa væri undirliggjandi um forsendur fjármálastefnunnar, ekki væri tekið nægjanlegt tillit til þeirrar hagstjórnar sem hlytist af stefnunni, undirliggjandi afkoma væri óljós og sett voru fram þau varnaðarorð að stjórnvöld gætu lent í spennitreyju fjármálastefnunnar ef atburðarásin reyndist önnur en spár gerðu ráð fyrir. Í þessari stefnu er sett, til viðbótar við þær reglur sem voru lögbundnar gegn atkvæðum okkar Vinstri grænna og Samfylkingar í lögum um opinber fjármál, sú viðbótarregla að hér sé sérstakt útgjaldaþak. Hér er því mjög aðhaldssöm hægri sinnuð fjármálastefna á ferð þar sem um leið er ekki nægjanleg vissa fyrir því að stefnan skili þeim árangri sem til er ætlast. Ekki er tekið tillit til þeirrar uppsöfnuðu fjárfestingarþarfar sem er í samfélaginu. Það er viðurkennt í nefndaráliti meiri hlutans en vísað til annarra leiða, svo sem einkaframkvæmdar eða slíkrar fjármögnunar 

Virðulegi forseti. Í lögum um opinber fjármál er sett fram þetta ferli um fjármálastefnu, fjármálaáætlun og fjárlög. Í fjármálastefnu á að tiltaka ákveðin atriði í grunnumgjörð hagkerfisins til næstu fimm ára og ekkert nema hamfarir geta leitt til endurskoðunar á þeirri stefnu. Í þessari stefnu er meðal annars tiltekið, fyrir utan það sem vantar, sem er vandamál, að allar einskiptistekjur, allar, engar undantekningar, eigi að fara til niðurgreiðslu skulda, sama þó að hagkvæmt væri að setja slíkar einskiptistekjur í tilfallandi framkvæmdir. Við þingmenn Pírata teljum þetta erfitt en kannski áhugaverða áskorun og hlökkum til að fylgjast með því hvernig farið verður eftir þessu ákvæði. Við teljum ekki ráðlegt að hafa þetta ákvæði í stefnunni og munum því segja nei.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um stefnu sem á að gilda til næstu fimm ára verði ekki kosningar í millitíðinni, sem ég vonast reyndar eftir. Við sjáum það í þeirri áætlun sem birtist og fylgir stefnunni að þar endurspeglast það sem við gerðum ráð fyrir í minni hlutanum og það sem við Vinstri græn höfum rætt um í tengslum við stefnuna og í umræðum um fjármálaáætlunina. Áætlunin endurspeglar útgjaldaþakið og stefnan lokar okkur inni nema um verði að ræða einhvers konar hamfarir. Það verður að taka mið af þeim sem um málið fjalla, m.a. fjármálaráðinu, sem á að vera óháð. Það segir: Miðað við hversu mikla óvissu framtíðin ber í skauti sér telur fjármálaráð að jafnvel þó að ítarleiki leiði til gagnsæis þá gangi það gegn öðrum grunngildum að niðurnjörva alla liði fjármálastefnunnar. Ráðið gagnrýnir einnig útgjaldaþakið og telur algjörlega ótækt að loka okkur inn með þeim hætti sem þar er gert.

Virðulegi forseti. Við horfum hér fram á fimm ár í miklu aðhaldi á sama tíma og allir stjórnmálaflokkar, líka þeir sem sitja í ríkisstjórn, hafa undirbúið og undirbyggt miklar væntingar meðal landsmanna um að nú loks verði staðið við fjárfestingar í innviðum landsins. Þessi stefna er að mati okkar Framsóknarmanna ekki sú skynsamlega blandaða hagstjórn sem þarf að beita á þessum tíma. Við gerum okkur vel grein fyrir að við erum á erfiðum stað í hagsveiflunni. Við verðum hins vegar að fara í nauðsynlegar fjárfestingar. Nú er til að mynda tækifæri til að vega á móti þenslunni og fara í verulegar fjárfestingar úti á landi, á landsbyggðinni, þar sem þenslan er minni, þar sem hagvöxturinn var ekki 7,2% á síðasta ári. Við teljum að þetta sé of aðhaldssöm stefna. Við teljum að hún sýni athafnaleysi sem er líka pólitík 

Frú forseti. Þessi stefna staðfestir svik við kosningaloforð stjórnarflokkanna sem gefin voru í haust. Hún afhjúpar líka flokkana tvo, Bjarta framtíð og Viðreisn, sem hafa nú endanlega fellt grímuna og birtast bara sem klassískir hægri flokkar. Við vörum sérstaklega við útgjaldareglunni sem eiginlega krefst þess að sífellt bólgnara efnahagskerfi sé forsenda þess að við getum staðið við það sem við lofuðum. Reynslan sýnir okkur að það munu koma mögur ár. Þá lendir ríkisstjórnin í spennitreyju. Þá er eitt vopn í vopnabúrinu, það er niðurskurðarhnífurinn. Við vitum á hverjum hann kemur til með að bitna, hæstv. heilbrigðisráðherra. Við munum greiða atkvæði breytingartillögu um að þessi regla verði felld út, en við munum ekki samþykkja fjármálastefnuna.

Frú forseti. Það er vissulega gleðiefni hversu margir þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa séð sér fært að mæta í þessa atkvæðagreiðslu, það hefði verið gaman að sjá fleiri mæta hér þegar við vorum að ræða þetta mál. Þetta er flókið mál, þetta er stórt mál. Það er kannski ekki upp á margar blaðsíður, en búið er að telja hér upp ótrúlega margar góðar ástæður fyrir því að hafna þessu máli, rosalega margar góðar ástæður. Það er í raun bara ein sem skiptir máli. Þessi fjármálastefna uppfyllir ekki ákvæði laga um opinber fjármál. Það eitt og sér á að vera næg ástæða til að segja nei við þessu. Alveg sama hversu mikið eða lítið fólk fylgdist með umræðunni um þessa stefnu þá ættu allir að átta sig á því að þetta er vond stefna sem uppfyllir ekki lögin. Því ættu allir að segja nei eins og þingflokkur Pírata mun gera.

Frú forseti. Björt framtíð hefur staðið fyrir því í pólitík að taka á málum af ábyrgð og hafa langtímahugsun í heiðri við allar ákvarðanatökur. Í þessari fjármálastefnu er farin hófsöm millileið þar sem aðhald er sýnt, þar sem ríkisfjármálin eru í takt við þá stórkostlegu efnahagssveiflu sem við erum nú í, þar sem opinber fjármál svara efnahagssveiflu sem við höfum því miður óendanlega sögu af því að klikka á. Við höfum óendanlega sögu af því að keyra upp útgjöld akkúrat á þeim tíma þegar við erum að ýta undir þenslu. En á sama tíma opnar þessi fjármálastefna á það að þegar betur árar, á seinni hluta tímabilsins, verði hægt að fara 

Virðulegi forseti. Sú fjármálastefna sem hér er mörkuð til næstu fimm ára endurspeglar mjög góðar horfur í íslenskum efnahagsmálum. Við munum sjá að hagsveiflan verður nýtt til að stórbæta skuldastöðu ríkisins. Við munum áfram reka ríkið með afgangi, sem er ekki sjálfsagður hlutur í Evrópu í dag eins og margir þekkja. Við munum á sama tíma og við skilum afgangi og lækkum skuldir geta aukið við framlög í alla mikilvægustu málaflokkana. Þetta gerum við í kjölfarið á því að raunútgjaldavöxtur ríkisins var upp á 8,5% á yfirstandandi ári samkvæmt fjárlögum. Það er gríðarleg útgjaldaaukning. Ég verð að segja að mér finnst nokkuð holur hljómur í því, þegar við höfum aukið útgjöldin jafn ört og raun ber vitni, og hér er haldið áfram að bæta í þótt því sé stillt nokkuð í hóf, að meginþemað frá stjórnarandstöðunni 

Virðulegi forseti. Sú stefna sem við greiðum hér atkvæði um setur rammann um fjármálaáætlun til fimm ára sem við ræðum hér þinginu þessa dagana. Með þessari stefnu og þessari áherslu erum við að framfylgja þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar, Viðreisnar, að setja velferðarmál og heilbrigðismál í algjöran forgang, en á sama tíma að spyrna við fótum á þenslutímum, taka mark á þeim hættumerkjum sem eru uppi og ítrekað er varað við - við höfum áður brennt okkur á því að varast þau ekki - stuðla að jafnvægi í ríkisrekstrinum og búa þannig í haginn fyrir þann möguleika að ná slíkum tökum á ríkisfjármálunum að við getum lækkað vexti innan einhverra ára, sem er langstærsta hagsmunamál íslensks samfélags og íslenskra neytenda. Viðreisn segir já við þessari stefnu.

Frú forseti. Hér talar hæstv. heilbrigðisráðherra um að Björt framtíð sýni ábyrgð. Er það ábyrgð að horfa upp á innviði grotna niður? Er það ábyrgð að sjá skólana okkar, sem eiga að takast á við framtíðina, vera hálfdrættinga á við Norðurlöndin? Er það ábyrgð að vera ráðherra málaflokks og horfa upp á að þurfa að skera niður sjúkrahúsþjónustu á næsta ári í stað þess að sækja tekjur og jafna kjörin? Nei, frú forseti. Það er heigulsháttur að hlaupa frá kosningaloforðum sínum og það er undirlægjuháttur að gefa allt eftir til stóra flokksins í stjórnarsamstarfinu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist undir þessum skýringum hæstv. ráðherra hér. Hér talar hæstv. heilbrigðisráðherra um hófsama millileið í fjármálastefnu þar sem búið er að boða aukið einkafjármagn, þjónustugjöld og ýmislegt fleira sem þýðir aukinn kostnað sem velt er yfir á almenning. Það sást greinilega, þegar við ræddum fjármálaáætlunina í gær, sem byggir að sjálfsögðu á þessari stefnu. Hvaða leikriti erum við stödd í? Hæstv. heilbrigðisráðherra talar um að þegar betur ári megi setja frekara fjármagn í uppbyggingu innviða. Þá kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að stefnan sé ekki nægjanlega aðhaldssöm. Á tveimur til þremur mínútum birtist ágreiningur ríkisstjórnarinnar. Menn geta lofað öllu fögru inn í framtíðina en ábyrg afstaða er að láta orðin tala, gera eins og maður hefur lofað 

Frú forseti. Það er eitthvað sem segir mér að þetta verði ekki mjög langlíft plagg jafnvel þó að stjórnarflokkunum takist hér, með því að hafa smalað öllu sínu liði og hrúgað inn fullt af varaþingmönnum, með fullri virðingu fyrir þeim, að fá þetta hér í gegn þá muni þetta ekki lifa lengi. Því veldur hið fráleita útgjaldaþak sem hér er sett inn í viðbót við hinn lögbundna ramma um opinber fjármál. Það er algerlega fráleitt og með því eru nánast algerlega teknir burtu allir möguleikar til sveiflujöfnunar með opinberum fjármálum. Heildarútgjöld hins opinbera eru um 41% af vergri landsframleiðslu en þakið er 41,5. Það er hálft prósent borð fyrir báru, 12 milljarðar. Hvað þarf til? Segjum nú að landsframleiðslan dragist saman um þetta hálfa prósent. Þá stanga menn þakið og geta ekki einu sinni beitt þó því svigrúmi sem lögin sjálf kveða á um. Þetta er algerlega fráleit viðbótarráðstöfun. Það hafa engin sómasamleg rök komið hér fram í umræðum um það af 

Virðulegur forseti. Ég tel mér skylt að koma hérna upp aftur til að svara því sem að mér var beint og vil biðja menn að fara varlega þegar þeir saka aðra um að ganga annarlegra erinda eða saka mig og minn flokk um undirlægjuhátt við aðra. Björt framtíð er fullur þátttakandi í þessari ríkisstjórn. Við styðjum þessa fjármálastefnu. Við styðjum þá ábyrgu stefnu gagnvart almennri hagstjórn. Fjármálastefnan er mikilvægt verkfæri inn í almenna hagstjórn. Við vitum það að í öllum rekstri er annars vegar innkoma og hins vegar útkoma. Það eru útgjöld og það eru tekjur. Við förum hér hóflega millileið þar sem tekjunum er stillt í hóf í efnahagslegum tilgangi, en á sama tíma styðjum við við mikla aukningu í útgjöldum sem á sér stað árið 2017. Við bætum í. Það er rangt, það eru hreinlega falsfréttir að niðurskurður sé í heilbrigðismálum vegna þess að það 

Frú forseti. Mig langar til að hvetja til dáða þá stjórnarliða hér inni sem er annt um velferðarkerfið á Íslandi að skrifa ekki upp á þetta plagg nýfrjálshyggjunnar sem er að ganga af okkur dauðum, samfélögum víðs vegar um heim. Þetta er ofboðslega stórt mál. Það skiptir máli að vera réttum megin við söguna.

Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á því að nú hafa allir þingflokkar stjórnarandstöðunnar lýst því yfir að þeir segi nei við þessari tillögu. Hvað þýðir það? Það þýðir að stjórnmálaflokkar með rúm 90.000 atkvæði úr síðustu kosningum segja nei. Já, segja stjórnarflokkarnir. Þeir voru með rúmlega 88.000 atkvæði. Ég vil bara benda á þennan mismun, þennan lýðræðislega mismun, sem við horfum fram á í niðurstöðu þessara kosninga hér innan Alþingis. Það er ekkert að því að segja nei við þessari fjármálastefnu. Það er hægt að leggja hana aftur fram í haust meðfram fjárlögum, þá uppfærða með öllu sem vantar og með því að taka tillit til þess sem sagt hefur verið um þessa stefnu. Gerum betur.

Frú forseti. Í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi forseta, um heilbrigðismál: „Örugg og góð heilbrigðisþjónusta, óháð efnahag og þjóðfélagsstöðu, verður forgangsmál ríkisstjórnarinnar.“ Hæstv. forsætisráðherra Bjarni Benediktsson sagði hér rétt áðan að hagsveiflan yrði nýtt til að lækka skuldir ríkissjóðs. Það er forgangsmál Sjálfstæðisflokksins að lækka skuldir. Við skulum þá blygðunarlaust segja það og viðurkenna það. Svo kemur hv. þm. Hanna Katrín Friðriksdóttir, þingflokksformaður Viðreisnar, og segir að það að lækka vexti sé langstærsta hagsmunamál heimilanna. Langstærsta hagsmunamálið og forgangsmálið - á það ekki að vera heilbrigðiskerfið, örugg heilbrigðisþjónusta? Svo segir Óttarr Proppé heilbrigðisráðherra: Við þurfum að bíða fram á mitt kjörtímabil þegar betur árar. Átti forgangsmálið ekki að vera örugg heilbrigðisþjónusta? En hvað kemur fram í þessari fjármálastefnu og í fjármálaáætluninni? Það er ekki verið að setja sjúkrahúsin í forgang, en forgangur þarf að vera innan heilbrigðiskerfisins ef við ætlum að hafa öryggi að leiðarljósi, sem var lofað fyrir kosningar, sumir voru að vísu bara með áherslur. 

Virðulegur forseti. Mér þykir mjög umhugsunarvert að hlusta á umræður hér frá minni hlutanum. Þegar horft er til þeirra hagsveiflna sem við höfum farið í gegnum á undanförnum árum - við erum nýstigin upp úr mjög djúpri kreppu - þá þykir mér nokkuð ljóst af orðum minni hlutans hér, þar sem krafist er stóraukinna útgjalda umfram það sem þegar er kynnt í fjármálaáætlun, að þau hafi ekkert lært af hagstjórnarmistökum fyrri ára. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Hér er verið að auka útgjöld verulega og á sama tíma verið að reyna að gæta aðhalds þegar kemur að hagstjórn. 

Frú forseti. Það hefði verið æskilegt að stjórnarliðar hefðu komið og tekið þátt í umræðunni á meðan hún var í gangi. Nú loksins heyrist í þeim hérna. Nú á að reyna að rétta hlutinn í atkvæðaskýringum. Hæstv. félagsmálaráðherra kemur hér og sakar aðra menn um ábyrgðarleysi. Það er auðvitað ábyrgðarleysi, sem er m.a. gagnrýnt af umsagnaraðilum þessa máls, fjármálaráði, Seðlabankanum o.fl., sem við sitjum uppi með, að búið er að veikja tekjugrunn ríkisins um 50–70 milljarða kr. Hagsveifluleiðrétt afkoma ríkisins er í járnum eða í mínus. Það er nú allur glæsileikinn. Þess vegna er þetta svona magurt inn í framtíðina. Fari svo að þetta verði samþykkt þá er komin enn ein og mjög gild ástæða til að koma þessari ríkisstjórn frá því að það verður ekki unað við þetta. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir að það þurfi að bíða þar til betur árar. Betur árar? Hvenær eru aðstæður til að byggja upp á Íslandi ef ekki nú á sjöunda ári í miklum hagvexti? 

Virðulegi forseti. Það er alltaf gott að fá að heyra hvað stjórnarmeirihlutanum finnst um sín eigin mál. Það er ekki að ástæðulausu að við hér í minni hlutanum og í stjórnarandstöðunni leggjumst gegn þessu máli enda er mjög margt sem þarf að skýra enn frekar í fjármálastefnunni til þess að hún sé tæk. Fjármálaráð, sem á að gera úttekt á fjármálastefnu, gerir margvíslegar athugasemdir, en hins vegar á að samþykkja þetta óbreytt. Það á að samþykkja þetta með engum breytingum frá Alþingi. Hér segir til dæmis að leiðrétting fyrir áhrifum hagsveiflunnar er undirliggjandi afkomu og raunverulegt aðhaldsstig óljóst. Það er ekkert vitað hvort þetta er í raun aðhaldssöm stefna, alla vega ekki samkvæmt fjármálaráði. 

Virðulegi forseti. Hverju lofuðu ríkisstjórnarflokkarnir þegar þeir hófu samstarf sitt? Þeir lofuðu stórkostlegri aukningu í innviðum, ekki síst í heilbrigðismálum. Það er komið í ljós hér, þó ekki hafi nema örfáir ráðherrar talað, að þeir eru ekki alveg með það á hreinu hvað sé helsta áherslumálið. Hverju lofuðu þeir númer tvö, sérstaklega Viðreisn og Björt framtíð? Þeir lofuðu auknu samráði og samtali við stjórnarandstöðuna til að búa til sátt og meiri stuðning við breytingar. Sá sem hér stendur kannast ekki við að hafa verið kallaður á fund um fjármálastefnuna. Ég veit að það sama gildir um aðra stjórnarandstöðuflokka og það þrátt fyrir að þessir flokkar hafi eins manns meiri hluta í þinginu og minni hluta atkvæða á bak við sig. Nú kemur í ljós að þær væntingar sem eru úti í samfélaginu byggjast á kosningaloforðum en þær verða ekki uppfylltar hér 

Frú forseti. Síðustu kosningar sýndu að það var krafa til stjórnmálanna að vinna betur saman. Það voru ekki skýrar línur sem komu út úr þeim kosningum heldur gerði almenningur þá kröfu, eftir þær kosningar, að við yrðum að reyna að vinna saman. Þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt að hún hafi þroska eða burði til að gera neitt í þá átt. Loforðin voru þau að það yrði samvinna og samráð, en ekkert hefur komið út úr því. Það er kannski of mikil bjartsýni, of miklar væntingar af okkur hér í minni hlutanum, að reikna með því að þessi ríkisstjórn vinni sem velferðarstjórn því að það mun hún aldrei gera, þó að Björt framtíð tali í þá átt og hafi uppi þannig orð að hún sé að vinna að aukinni velferð. Hún er í eftirdragi eftir Sjálfstæðisflokknum og hlýðir í einu og öllu því uppleggi sem hann leggur fyrir hana. Það verður ekki jöfnuður í landinu með þessa ríkisstjórn við völd.  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. velferðarráðherra kemur hér og gumar af því að framlög til velferðarmála hafi aldrei verið meiri hlutfallslega, eins og hér sé komin hin klassíska vinstri stjórn sem ætlar að huga að velferðarmálum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa bls. 16 í tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun. Svona til að skemmta ræðuskrifurunum ætla ég að halda þessari mynd hér á lofti, því að hér sést samneyslan sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Hún hækkar lítillega milli ára, nær því sem hún var síðast í kringum 2015, en svo lækkar hún aftur á þessum fimm árum og fer undir það sem hún er í ár. Þannig að menn ættu nú að hætta að guma svona af þessu og hæstv. ráðherra til enn frekari skemmtunar skal ég lesa upp úr þessu plaggi, með leyfi forseta: „Raunvöxtur samneyslu á síðasta ári var 1,5% en gert er ráð fyrir minni vexti í ár eða 1%.“

Frú forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um fjármálastefnu til næstu fimm ára. Við erum að setja stefnuna til næstu fimm ára. Fyrir kosningar töluðu allir flokkar um að það þyrfti að setja meira í innviðina. Það er ekki verið að setja nóg í innviðina í þeirri stefnu sem hér er verið að bjóða og boða. Líkt og hv. þingmaður sem talaði hér á undan mér sýndi á grafískan hátt er samneyslan, með þeirri áætlun sem byggir á þeirri stefnu sem við erum að fara að greiða atkvæði um núna, að dragast saman. Þetta eru slæm tíðindi fyrir fólkið í landinu og þetta eru sérstaklega slæm tíðindi fyrir þá sem eru tekjulágir og þurfa á sterkum innviðum samfélagsins að halda til að geta lifað við velferð og til að geta búið við góða 

Frú forseti. Þetta er ríkisstjórn ríka fólksins, við skulum ekki gleyma því. Hún er ekki tilbúin til að taka inn tekjur þar sem þeirra er að vænta. Hún vill ekki leggja á gjöld til að hægt sé að mæta kosningaloforðum sem ég man ekki betur en Sjálfstæðisflokkur, Viðreisn og Björt framtíð hafi rætt hér fyrir kosningar. Það var ekki sagt af hálfu þessara flokka að þeir ætluðu bara að setja pínupons í heilbrigðismálin og síðar á kjörtímabilinu yrði kannski eitthvað pínulítið meira gert fyrir aðra málaflokka. Ég kannast ekki við að hæstv. fjármálaráðherra hafi talað þannig í mínu kjördæmi. Það var talað um að byggja upp innviði. 

Virðulegi forseti. Við þessa atkvæðagreiðslu er talsvert mikið komið inn á það sem ætti með réttu að heyra undir fjármálaáætlunina vegna þess að hér erum við fyrst og fremst að tala  Mér finnst menn tala í kross þegar sagt er annars vegar að aðhaldið sé of mikið og hins vegar að það vanti stórkostlega mikið á útgjaldahliðina. Það er alveg augljóst að þeir sem tala fyrir stórauknum útgjöldum, við þær efnahagsaðstæður sem nú eru uppi, með 7% hagvöxt í fyrra, mjög myndarlegan hagvöxt á þessu ári, munu þurfa að fara í verulega miklar skattahækkanir og gjaldabreytingar. Það er ekkert annað sem getur legið slíkum yfirlýsingum til grundvallar. Þá er bara ágætt að velta því upp: Var það það sem var kosið um síðastliðið haust, að fara í stórfelldar skattahækkanir við þessar aðstæður? 



Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna í orð Jóns Þórs Ólafssonar hér í ræðu um heilbrigðiskerfið. Ég bið heilbrigðisráðherra sérstaklega að leggja við hlustir. 
            

Þingmaðurinn hefur orðið.

Tilvitnun lýkur.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra kallaði loftslagsmálin mikilvægustu mál samtímans. Hvar skyldu þau nú vera í þessari ágætu ríkisfjármálaáætlun? Það er bætt í umhverfismál í byrjun, síðan stöðnun eða lækkun næstu árin, svo kemur smáskvetta 2021–2022. Í orkumálum eru lagðar nokkrum sinnum 60 til 70 milljónir á ári til málaflokksins. Ég rakti áðan rannsóknir og nýsköpun þar sem er ýmist lækkun eða 120 millj. kr. framlag ár frá ári. Þannig að ég get ekki séð að þetta sé framsýni eða ábyrgð. Mér finnst hárrétt að greiða þessu plaggi ekki atkvæði.

Frú forseti. Ég vil bara koma hér upp og þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að taka þátt í umræðunni. Ég held að hv. þingmenn stjórnarflokkanna séu teljandi á fingrum annarrar handar, þrír, sem tóku þátt í umræðunni um þetta langtímaplagg, þessa stefnumótun sem ríkisstjórnin ætlar að fylgja eftir. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra og þeim hæstv. ráðherrum sem hér hafa komið upp og reynt að verja þessa stefnu. Hins vegar höfum við ekki enn fengið útskýringar á því hvernig meiri hluti fjárlaganefndar kemst að þeirri niðurstöðu að bregðast ekki við ábendingum fjármálaráðs, sem ég fór yfir hér áðan, bæði í ræðu og atkvæðaskýringu, þar sem bent er á alla þá efnahagslegu óvissuþætti sem eru til staðar í stefnunni, þar sem bent er á ýmsa veikleika í stefnunni, þar sem gagnrýnt er útgjaldaþakið sem sett er á, til viðbótar við hin lögbundnu skilyrði, og ekkert er brugðist við en vitnað til þess í nefndaráliti meiri hlutans að vissulega sé mikil fjárfestingarþörf fyrir hendi en hana verði að leysa með öðrum hætti. Það er alla vega gott. Við bara fögnum 

Frú forseti. Þó að seint sé vil ég aðeins færa rök fyrir því að fallast á þessa breytingartillögu. Hún mundi stórlaga þetta mál. Í lögum um opinber fjármál eru ákveðnir rammar um það hvernig beita megi ríkisfjármálunum til sveiflujöfnunar. Þar er ákvæði um að á hverju fimm ára tímabili skuli vera jöfnuður og á hverju einstöku ári megi ekki reka ríkissjóð með meira en 2,5% halla, síðan er skuldaviðmiðið. Komi þessi viðbótarregla inn þá er hún mjög líkleg til að hafa þau áhrif að ekki einu sinni þetta svigrúm verði til staðar ef menn vildu beita því. Það er nærtækt að taka það dæmi að ef landsframleiðslan óvænt yrði nú samkvæmt spá hálfu prósentustigi minni á einhverju komandi ári 18, 19, segjum þá 19, þá væri ekkert svigrúm, þá mætti ekki einu sinni nota það svigrúm sem lögin sjálf bjóða upp á. Það hafa engin haldbær rök, að minnsta kosti ekki efnahagsleg, komið fram fyrir því að setja þessa viðbótarnýfrjálshyggjugirðingu inn í málið. Hún mun því miður þrengja mjög 

Frú forseti. Þingflokkur VG styður fullgildingu þessa fríverslunarsamnings. Ég vil minna á og halda til haga sjónarmiðum VG í umræðum um samninginn hér í þingsal því að í fylgiskjali með samningnum er tekið fram að EFTA-ríkin árétti þá skuldbindingu sína að styðja við lýðræði, réttarreglur og mannfrelsi, en á sama tíma eru mannréttindi borgara í Georgíu fótum troðin. Einnig létum við þingmenn VG í ljós áhyggjur okkar af því að ekki nægilega skýrt væri uppfyllt í samningnum alþjóðlegt samkomulag á borð við Parísar-samkomulagið er lýtur að loftslagsmálum. Ég vil því hvetja utanríkisráðherra, sem er mikill áhugamaður um fríverslunarsamninga, til að beita sér fyrir því af alvöru að skuldbindingar EFTA-ríkjanna, um að styðja við sjálfbærni, loftslagsskuldbindingar og ekki síst við lýðræði, mannfrelsi og réttarfrelsi, séu virtar.

Frú forseti. Eins og svo margt í orðum þessarar ríkisstjórnar þá eru þau orð sem er að finna í nefndaráliti, sem og í greinargerð með frumvarpinu, eintómar blekkingar. Þar kemur fram að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggi áherslu á að þær aðgerðir sem hér um ræðir dragi ekki úr réttaröryggi umsækjenda um alþjóðlega vernd. Það er helbert rugl, frú forseti. Það er bara alls ekki rétt. Það er lagt að jöfnu í þessum lögum að koma frá öruggu upprunaríki og hafa þar með lagt inn bersýnilega tilhæfulausa umsókn. Það sem við leggjum til hér er að við munum umsvifalaust, án þess að gefa nokkurt svigrúm, vísa öllum sem koma frá svokölluðum öruggum upprunaríkjum, sem liggja engar haldbærar upplýsingar eða stöðugar upplýsingar um að sé tæk skoðun yfir höfuð, að við vísum þeim öllum tafarlaust úr landi. Við munum greiða atkvæði gegn þeim hluta er snýr að þessu en munum að sjálfsögðu hjálpa til við að leiðrétta mistök fyrri löggjafa hér þegar kemur að hjónabandi fólks.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur erum við í minni hlutanum ekki á sama máli og meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar. Við teljum ekki forsvaranlegt að festa í sessi bráðabirgðaákvæði um einhvers konar færibandaafgreiðslu fólks frá svokölluðum öruggum ríkjum sem hefur svokallaðar tilhæfulausar umsóknir. Hvorugt hugtakið hefur verið útskýrt nægjanlega innan nefndarinnar til að sannfæra okkur um að þetta verði málefnaleg umfjöllun um hvert og eitt mál sem kemur til stjórnvalda. Þar með eigum við á hættu að brjóta á rétti fólks í þeirri veikustu stöðu sem nokkuð okkar gæti lent í, að vera flóttamaður. Hvað varðar hinn hluta frumvarpsins, sem snýr að leiðréttingu varðandi hjúskap og sambúð, þá má nú löggjafinn aðeins líta í eigin barm þegar við komumst upp með að gera jafn afdrifaríkar villur við lagasetningu, að ráðherra þurfi að koma tveimur mánuðum eftir að lög taka gildi og leiðrétta af því að mögulega 

Frú forseti. Breytingartillaga minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar snýr að því að við gefum öllum einstaklingum sem sækja um alþjóðlega vernd réttláta málsmeðferð. Þetta er fyrirkomulag sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna mælir með, Rauði kross Íslands líka sem og Lögmannafélag Íslands. Það er óforsvaranlegt að allsherjar- og menntamálanefnd hafi ekki einu sinni litið til þessara tilmæla við afgreiðslu þessa máls. Því leggjum við til að þessi breytingartillaga minni hlutans verði samþykkt.

Frú forseti. Hér er verið að ræða hreina fegrunaraðgerð, það munar engu hvort við köllum það örugg ríki eða örugg upprunaríki. Staðreyndin er sú sama. Við höfum engar haldbærar heimildir fengið til þess að geta staðfest að hér sé um örugg ríki eða örugg upprunaríki að ræða, hvort heitið sem við kjósum að nota. Það sem við erum að gera með þessum lögum er að festa það í sessi að aldrei verði tekið tillit til aðstæðna hvers og eins ef þau koma frá þessum öruggu ríkjum eða öruggu upprunaríkjum, hvort sem um ræðir. Þessi atkvæðagreiðsla hér er einfaldlega um orðafarsbreytingu sem breytir engu um það hversu kaldranalegt, nískt og glatað þetta ákvæði er.

Frú forseti. Þessi breytingartillaga er eflaust sú versta sem kom frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli. Þrátt fyrir að ég sé ansi mikið á móti þeim öllum er ég brjáluð yfir þessari. Hér er verið að taka af öll völd, allar heimildir, alla getu kærunefndar útlendingamála til að grípa inn í ef Útlendingastofnun tekur einhverja hörmulega ákvörðun. Við þekkjum dæmi þess að fylgdarlaus börn hafi verið send aftur til öruggra ríkja, að fórnarlömb mansals hafi verið send aftur til öruggra ríkja. Það sem við erum að gera hér er að gulltryggja að Útlendingastofnun geti sent fylgdarlaus börn, fórnarlömb mansals, hverja sem þá lystir, til svokallaðra öruggra ríkja, sem eru það fyrir mjög marga alls ekki. Við vitum að þeir sem koma frá þessum ríkjum - mikil er ábyrgð þeirra sem velja þau ríki sem kallast örugg ríki - munu ekki fá neina málsmeðferð hér eftir að þetta verður samþykkt. Þeir munu ekki fá réttláta málsmeðferð. Þetta er brot á Evrópulögum og þetta er brot á mannréttindum. Ég segi nei. 
            

Frú forseti. Hér erum við að leiðrétta villu sem varð við afgreiðslu fyrra þings á lögum um útlendinga. Tökum þennan tíma til að átta okkur aðeins á því að vegna villu, sem varð við textavinnu í þessum sal, var lögð að jöfnu tímalengd hjúskapar og sambúðar, þegar fólk sækir um hæli hér á landi og landvist. Við höfum fengið fréttir af pörum sem þetta hefur snert, þrátt fyrir að ráðherra hafi í 1. umr. sagt að þetta hafi ekki komið niður á nokkrum einasta einstaklingi. Ég vil beina því til ráðuneytisins að nú líti það í eigin barm, eins og við ættum að gera, það opni fyrir það að fólk sem telur að brotið hafi verið á sér, vegna þessarar villu, sendi inn beiðni um að mál þess verði sérstaklega athugað og það verði gert hið snarasta. Því mikil er skömm okkar fyrir að hafa staðið fyrir þessu. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar bara til að ítreka að ástæðan fyrir því að við í Pírötum sitjum hjá við þessa atkvæðagreiðslu er einfaldlega út af 2. gr. En 1. gr. þessa frumvarps er algjörlega hræðileg þannig að við greiddum atkvæði á móti henni. Þar sem þarna er líka verið að laga og bæta réttarstöðu fólks munum við sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps í heild.