Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hvað líður framkvæmd þál. frá 1978 um vísindalega rannsókn á lifnaðarháttum æðarfugls? - Svo hljóðandi fsp. á þskj. 569 hef ég leyft mér að bera fram til hæstv. landbrh. Í grg. þáltill., sem flutt var á sínum tíma af séra Þorleifi Kristmundssyni á Kolfreyjustað, er minnt á að frá upphafi Íslandsbyggðar hafi hlunnindi af æðarfugli verið nokkur þáttur í afkomu landsmanna og því ekki vansalaust að ekki hefur enn farið fram nein vísindaleg könnun á lifnaðarháttum æðarfuglsins og um leið á orsökum hinnar miklu fækkunar æðarfugls og rýrnandi dúntekju frá því að hún var mest, en það mun hafa verið á árunum 1915–1920, að dúntekja á Íslandi nam allt að 5 þús. kg. Nú mun æðardúnstekjan nema um helmingi þess magns. Fólk hefur spurt: Hvers vegna þessi fækkun? Sem svar hefur verið nefnt ýmist olíumengun stríðsáranna, fjölgun vargfugls, netalagnir og grásleppuveiðar. Ég hygg að allt þetta muni samverka að þessari fækkun sem er staðreynd. Nú eru menn hér á landi sem fullyrða að rækta megi upp æðarvarp þannig að af æðardúni geti orðið stórauknar tekjur og varphlunnindin orðið að dágóðri búgrein. Og ég hygg að einmitt nú, þegar unnið er að samdrætti á hinum hefðbundnu atvinnugreinum, sjávarútvegi og landbúnaði, sé okkur skylt - eins og ég raunar veit að er á döfinni - að huga að öllum hugsanlegum möguleikum til þess að auka fjölbreytni í atvinnulífi okkar og nýta öll hlunnindi til hins ýtrasta. Margir áhugamenn - ég vil nefna þar sérstaklega einn góðan Reykvíking, Kjartan Pétursson, sem er hugvitssamur áhugamaður um allt sem að æðarfugli lýtur - eru þeirrar skoðunar, að rækta megi upp æðarvarp á fimm árum og hafa af því stórkostlega auknar gjaldeyristekjur frá því sem nú er. Hafa verið gerðar tilraunir með þetta, m. a. af Kjartani sem hefur fengist við þetta undanfarin 30–40 ár. Einnig má nefna tilraun Árna Péturssonar hlunnindaráðunautar Búnaðarfélags Íslands, sem s. l. sumar gerði athyglisverða og skemmtilega vel heppnaða tilraun norður á Oddsstöðum á Melrakkasléttu. En ýmsum spurningum er ósvarað í þessu sambandi sem nauðsynlegt er að fá svar við. Spurt er og það er auðvitað mergurinn málsins: 1. Er hægt að fjölga fuglinum með uppeldi? Til þess er auðvitað leikurinn gerður með þessum tilraunum í æðarræktinni. 2. Hvernig á fóðrið að vera samsett? 3. Hvað veldur því, að ungar sem hafa verið fóstraðir upp, blotna þegar á sjóinn kemur? 4. Hvernig á að fyrirbyggja sjúkdóma og bregðast við þeim þegar þeir koma upp? 5. Hvernig reiðir fósturbörnunum af þegar út í lífsbaráttuna kemur? 6. Velja ungarnir sér varpstöðvar þar sem þeir ólust upp þegar þeir sjálfir hefja varp? 7. Hvað kostar að ala upp æðarunga og koma þeim til þroska? Ég býst við að þeir, sem þekkja til æðarvarps og vita og hafa horft upp á hvílík ofboðsleg vanhöld verða árlega vegna vargfugls, svartbaksins þá sérstaklega, telji mjög mikilvægt að fá kannað hvað sé til ráða til þess að forða ungunum, á meðan þeir eru mjög ungir, úr kjafti og klóm svartbaksins. Og það eru einmitt þessar uppeldistilraunir, sem beint er að, til þess að þeir verði of stór biti í kjaftinn á svartbaknum til þess að hann fái kyngt þeim. Ég vil benda á að það að koma upp æðarvarpi og koma upp nýjum varplöndum, sem eru auðvitað meginmarkmiðið, - að koma upp nýjum varplöndum og byggja upp æðarvarp, það er ekki fjárfrekt fyrirtæki. Æðarfuglinn þarf hvorki fjós né fjárhús eða rammgerð búr, hann þarf fyrst og fremst frið, - frið til þess að verpa og koma upp sínum ungum. Ég vil benda á að markaðsverð á æðardún er feikihátt og fer hækkandi. 400 þús. kr. fást nú fyrir hvert kg á markaði í Vestur-Þýskalandi og þetta er dágóður peningur. Borinn hefur verið saman ágóði af útflutningi dúns og dilkakjöts og staðhæft að þrjú kolluhreiður gefi jafnmikinn gjaldeyri og einn útfluttur dilkskrokkur og í hverju æðarkolluhreiðri sé 70 kr. verðmæti, og þá á ég við nýkr. Hér er því stórt mál sem ég hygg að okkur beri skylda til að huga að, annars vegar með hlunnindi sem þegar hafa varp, bænda fyrir augum og ekkert síður hitt, að rækta upp ný varplönd til þess að drýgja útflutningstekjur okkar og til þess að vernda þennan gæfa og góða fugl sem hvergi veldur skaða, en verður fyrir stórum búsifjum af völdum vargs: Ég vænti þess, að ég fái góð og jákvæð svör frá hæstv. landbrh.



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur vil ég segja þetta: Búnaðarfélag Íslands hefur um nokkurra ára skeið veitt leiðbeiningar í æðarrækt með góðum árangri. Á síðustu árum, m. a. vegna þess hversu verð á æðardún hefur hækkað hlutfallslega, hefur komið upp áhuga á því að auka þetta starf. 1. apríl 1980 var Árni G. Pétursson ráðinn í fullt starf sem hlunnindaráðunautur hjá Búnaðarfélagi Íslands. Hann gegndi áður starfi ráðunautar í æðarrækt einn og hálfan mánuð á ári á móti starfi sauðfjárræktarráðunautar. Árni hefur sinnt vísindalegum rannsóknum á atferli æðarfugla s. l. sumar, svo sem kunnugt er, m. a. með hliðsjón af því að ala upp kolluunga til sjálfbjarga aldurs til að efla æðarvarp eftir því sem verða má, sbr. grg. um þetta efni sem birst hefur. Auk fjárveitingar á fjárlögum 1980, sem nam 1262 þús. gkr., var veitt af hálfu rn. af hagræðingarfé, sem sparaðist af jarðræktarframlögum á síðasta ári, 2 millj. gkr. til þessara verkefna. Ráðuneytið vísaði fsp. þessari til umsagnar Búnaðarfélags Íslands og segir svo í umsögn Búnaðarfélagsins um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: „Vorið og sumarið 1979 gerði Rannsóknastofnun landbúnaðarins athugun á útungun og uppeldi æðarunga. Leiddi sú athugun í ljós að ungana má ala upp á lífkjúklingafóðri með góðum árangri, en áður var álitið að matseld væri umfangsmikil. Árið 1980 voru gerðar athuganir á uppeldi æðarunga á nokkrum stöðum á landinu, m. a. á Oddsstöðum á Melrakkasléttu, Drangsnesi á Ströndum og í Æðey í Ísafjarðardjúpi. Þær tilraunir eru enn í gangi og gefa haldgóð svör við ýmsum spurningum varðandi lifnaðarhætti æðarfugls. Áframhald mun verða á uppeldi æðarunga á þessu ári og athuganir gerðar á ýmsu öðru þar að lútandi, svo sem endurheimtum unga frá árinu 1980, hversu þeir fuglar bregðast aftur við sambýli við menn, nýja kynslóð unga o. fl. Framanskráðar tilraunir voru ekki gerðar á vegum ráðuneytisins sem vísindaleg rannsókn á lifnaðarháttum æðarfugls, en eigi að síður hljóta þær að verða gildur hlekkur í vísindalegum rannsóknum, sem vonandi verður hrundið af stað hið allra fyrsta.“ - Þar með lauk umsögn Búnaðarfélags Íslands. Til viðbótar vil ég segja það, að fleira hefur verið gert í þessu máli en hér hefur verið tilgreint. Það hefur verið rætt við náttúrufræðinga um framvindu rannsókna hér að lútandi. Þær umræður eru nú þannig á veg komnar, að líkur eru á að 2–3 náttúrufræðingar auk ráðunautar Búnaðarfélags Íslands og þeir aðilar, sem nefndir eru í bréfi Búnaðarfélagsins, eins og að framan hefur verið rakið, samræmi störfin svo að traust niðurstaða geti fengist sem hagnýta megi við aukna æðarrækt í landinu. Til viðbótar því, sem hér hefur verið rakið, má vitna hér í hluta úr skýrslu hlunnindaráðunautar til Búnaðarþings 1981. Þar segir svo um æðarrækt: „Þann 3. maí mætti ég með formanni Æðarræktarfélags Íslands á stofnfund deildar Æ. Í. fyrir Strandasýslu. Í sömu ferð hitti ég einnig að máli hlunnindabændur og þá fyrst og fremst æðarbændur um Borgarfjörð, Snæfellsnes, Dali og Kjós og síðar á vorinu á Reykjanesskaga. Í júní, júlí og viku af ágúst dvaldist ég að Oddsstöðum á Melrakkasléttu við æðarungauppeldi. Því viðfangsefni hafa verið gerð allrækileg skil í fjölmiðlum, en ítarleg grein um gang tilraunarinnar kemur í 1. tölublaði Freys 1981. Æðarungauppeldi var í gangi á nokkrum stöðum öðrum á landinu og lofar góðu. Ef fer sem horfir mun æðarungauppeldi að öllum líkindum verða sjálfsagður þáttur í venjulegum æðarbúskap. Samhliða dvöl minni að Oddsstöðum heimsótti ég hlunnindabændur í Þingeyjarsýslum og einnig nokkra bændur á Melrakkasléttu í septemberlok, en þá skrapp ég norður til að líta til með ungunum. Í október og nóvembermánuði sat ég ásamt formanni Æðarræktarfélags Íslands, Ólafi S. Ólafssyni, aðalfund tveggja æðarræktardeilda að Reykhólum og á Sauðárkróki hjá deild Norðurlands vestra. Dúnmagn í ár var svipað og áður, en heimsmarkaðsverð á dún hefur meira en tvöfaldast á árinu og er um þessi áramót rúm 1400 vestur-þýsk mörk hvert kg. Æðardúnn er nú eins og oft áður verðmætasta og sérstæðasta útflutningsvara okkar og væri eðlilegt fyrir alþingismenn að stuðla að slíkri búgrein,“ segir í skýrslu hlunnindaráðunautar, Árna G. Péturssonar, til Búnaðarþings 1981. Ég vænti þess, að í því, sem að framan er rakið, hafi komið fram fullnægjandi svar við fsp. hv. þm. Í því, sem að framan er rakið, eru einnig svör við ýmsum þeim fsp. sem hún bar fram í máli sínu, en ég sé ekki ástæðu til að svara frekar nema þess sé sérstaklega óskað. En þess er auðvitað að gæta, að það, sem hér hefur verið lýst og í gangi hefur verið varðandi vísindalega athugun á lifnaðarháttum æðarfugls, beinist fyrst og fremst að hagnýtum þáttum í lifnaðarháttum og atferli þessa fugls, en minna að öðrum þáttum sem e. t. v. væri hægt að sinna betur en gert hefur verið. En hér er um byrjun á verkefni að ræða sem áfram verður haldið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans og fyrir mjög svo jákvæðan hug til málsins sem kom fram í máli hans. Ég vil leggja áherslu á að þessar spurningar, sem ég varpaði fram, hljóta að krefjast vísindalegrar rannsóknar þannig að ég gerði auðvitað engan veginn ráð fyrir því að fá svör við þeim frá hæstv. ráðh. Þær rannsóknir verða vonandi gerðar með hagnýtan tilgang fyrir augum. Ég vil leggja áherslu á að þar verði nýtt reynsla áhugamanna, varpbænda og annarra sem þekkja málið, og vísindamanna okkar á þessu sviði. Ég býst við að þeir geti bætt störf hverjir annarra upp mjög verulega. Ég vænti þess, að þeir, sem þessi mál bera fyrir brjósti, megi eiga von á vaxandi skilningi yfirvalda. Það er enginn vafi á því, eins og ég gat um áðan, að hér er ekki um miklar fjárkröfur á hendur hins opinbera að ræða. Þeir, sem vinna við varp, þurfa umfram allt að vinna af natni og þolinmæði og þurfa ekki að kosta til mjög miklu fé miðað við annan atvinnurekstur sem byggður er upp. Mig rekur minni til þess, að það er starfandi sérstakur sjóður, nýlegur sjóður til styrktar nýjum búgreinum. Ég sé að hv. þm. Egill Jónsson hristir höfuðið. Ég taldi mig fara hér með rétt mál, en bið hann að leiðrétta ef ekki er rétt, að á vegum búnaðarsamtakanna hafi einmitt verið stofnuð sérstök deild í stofnlánasjóði landbúnaðarins til þess að huga að nýjum búgreinum sérstaklega. Ég vil minna á enn að varpbændur greiða nú sérstakt sjóðagjald af hverju seldu dúnkílói, en hefur hingað til verið neitað um nokkra fyrirgreiðslu til þess að byggja upp æðarvarp. Ég þarf ekki að orðlengja þetta frekar. Ég vona að málinu verði veitt vaxandi athygli og æðarbúskapur geti orðið vaxandi hlunnindi á komandi árum.



Herra forseti. Það, sem kom mér nú til að kveðja mér hér hljóðs, voru þau ummæli hv. 5. landsk. þm., að það hefði gætt eitthvað sérstaklega jákvæðrar afstöðu hjá hæstv. landbrh. í sambandi við hlunnindamál og nýjar búgreinar. Mér finnst rétt að það komi hér fram, að við afgreiðslu fjárlaga bar hv. þm. Steinþór Gestsson fram till. um að Búnaðarfélag Íslands hefði nokkurn veginn eðlilegt starfsfé miðað við það sem var á s. l. ári. En þar var efst á blaði beiðni Búnaðarfélagsins um að unnt yrði að ráða hlunnindaráðunaut þess að fullu í störf. Þessi till. var felld hér við fjárlagaafgreiðslu. Ég geri því ekki ýkjamikið úr því, þótt ráðherrar séu eitthvað að spjalla hér úr þessum stól, þegar svona er tekið á málum á úrslitastundu. Út af því, sem hér var talað um sérstakan sjóð í sambandi við sparnað á jarðræktarframlagafé, er þess að geta, að það fór ekki einn einasti eyrir í nýjar búgreinar af þeirri fjárveitingu á s. l. ári, eins og um hefur verið talað og frá hefur verið sagt. Það, sem var gert m. a. við það fé - og verður væntanlega hægt að skýra betur hér á Alþingi, var að verulegur hluti þess fór til Stofnlánadeildar landbúnaðarins á móti því sem fjármagn til hennar var skorið niður á fjárlögum. Það eru staðreyndir þessa máls, þannig að ég held að það sé alveg óhætt fyrir hv. 5. landsk. þm. að taka það með í reikninginn, að það hefur ekki verið unnið neitt að gagni í þessum málum upp á síðkastið.



Herra forseti. Þær aths., sem fram komu frá hv. 11. landsk. þm., eru auðvitað nokkuð sérkennilegar. Hann segir að ekki hafi fengist fé til þess að ráða hlunnindaráðunaut. Hann var ráðinn í fullt starf 1. apríl 1980 og hefur starfað sem slíkur síðan. 



Herra forseti. Á þskj. 485 hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. forsrh. Fsp. er í fjórum liðum. 1. Hver eru áform ríkisstj. um framkvæmd ákvæðis stjórnarsáttmálans, þar sem segir: „Á árinu 1981 verði ákveðin tímasett mörk í samræmi við markmið um hjöðnun verðbólgu.“ Hver eru þessi mörk, hvert er tölulegt markmið um hjöðnun verðbólgu hverju sinni, sbr. hliðstæð mörk 1980? 2. Hver verður kaupmáttur tímakaups verkamanna samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar á öðrum ársfjórðungi 1981, miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980, þegar ríkisstj. tók við völdum? 3. Hver verður kaupmáttur almenns lífeyris elli- og örorkulífeyrisþega samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar á öðrum ársfjórðungi 1981, miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980, þegar ríkisstj. tók við völdum? 4. Hver verður kaupmáttur allra lífeyristekna elli- og örorkulífeyrisþega almannatrygginga, sem fá tekjutryggingu, samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar á öðrum ársfjórðungi 1981 miðað við: a) 100 á fyrsta ársfjórðungi 1981, b) 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980? Í 1. lið þessarar fsp. er vikið að stjórnarsáttmálanum, en í stjórnarsáttmálanum segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um verðlagsmál: „Til þess að draga úr verðbólgu verði beitt eftirgreindum ráðstöfunum í verðlagsmálum: 1. Verðhækkunum á þeim vörum og þjónustu, sem verðlagsráð fjallar um, verði sett eftirgreind efri mörk ársfjórðungslega á árinu 1980: Til 1. maí skulu mörkin vera 8%, til 1. ágúst 7% og loks til 1. nóv. 5%. Á árinu 1981 verði ákveðin tímasett mörk í samræmi við markmið um hjöðnun verðbólgu.“ Þessi mörk fyrir árið 1981 hafa ekki séð dagsins ljós og hæstv. ráðherrar hafa talað út og suður um það, hvað megi búast við miklu verðbólguflóði á þessu ári. Sumir hafa komið verðbólgunni niður í 30% á árinu, aðrir halda því fram að það þurfi að gera feiknalegar ráðstafanir til þess að koma verðbólgunni niður í 40% yfir árið, í viðbót við þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið. Þjóðhagsstofnun spáir svo til nákvæmlega sömu verðhækkunum á árinu í ár og hún spáði í fyrra, eftir að ríkisstj. tók við völdum, og á þeim forsendum þá að ekkert yrði gert í verðbólgumálum. Þá spáði hún að framfærsluvísitalan hækkaði um 11–11.5% 1. maí, 9% 1. ágúst og 10% .1. nóv. Nú eru þessi mörk eftir spá Þjóðhagsstofnunar 10–11% 1. maí, 9% 1. ágúst og 11% 1. nóv. Það má heita að þarna sé nákvæmlega sama spáin, sem þýðir það að við stöndum nákvæmlega í sömu sporum að því er varðar þennan vágest þrátt fyrir niðurtalninguna og þrátt fyrir ákvæði stjórnarsáttmálans eins og við gerðum í fyrra. Ég tel því fulla ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðh. að hverju sé stefnt á þessu ári, hver séu þessi tímasettu mörk sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir að verði sett á árinu 1981 í viðureigninni við verðbólguna. Hinir þrír liðirnir skýra sig sjálfir. Kaupmáttur tímakaups hefur farið sílækkandi í tíð núv. ríkisstj., enn fremur kaupmáttur lífeyristekna. Og það vekur sérstaka athygli, að þeir bótaþegar almannatrygginga, sem fá tekjutryggingu, fengu ekki þá hækkun sem varð á framfærsluvísitölu hinn 1. mars s. l. Þeir fengu skertar bætur miðað við framfærsluvísitöluna og eru sennilega þeir aðilar í þjóðfélaginu sem verst fara út úr ráðstöfunum sem gerðar voru með brbl. ríkisstj. um áramót, alla vega að því er ríkisstj. telur sjálf, því að hún telur sig bæta þeim upp, sem skattlagðir eru, kaupmáttarskerðinguna með lækkun skatta, en þetta fólk er yfirleitt skattleysingjar og fékk ekki hækkun samkv. verðlagi á sínum bótum.



Herra forseti. Í fsp. þessari er spurt um kaupmátt næstu mánuði án þess að tekið sé tillit til annarra atriða er munu hafa áhrif á kaupmátt á árinu 1981, t. d. beinna skatta. Þetta ber að hafa í huga við útreikning og svör við þessum fsp. Varðandi 1. liðinn í fsp. vil ég taka þetta fram: Í efnahagsáætlun ríkisstj. frá 31. des. s. l. er m. a. sett það markmið að draga svo úr hraða verðbólgunnar að hún lækki í um 40% á árinu 1981. Í efnahagsáætlun er jafnframt gerð grein fyrir ýmsum aðgerðum sem mótast af markmiðum áætlunarinnar. Þar segir m. a. að á næstu mánuðum verði ákveðin tímasett mörk fyrir hámark verðhækkana í samræmi við hjöðnun verðbólgu. Með þeim ráðstöfunum, sem þegar hafa verið framkvæmdar á grundvelli efnahagsáætlunar ríkisstj., er stefnt að því að draga svo sem kostur er úr verðhækkunum á fyrstu mánuðum ársins. Þetta er mikilvægt í ljósi þess að framvindan á fyrri hluta ársins mun hafa mikil áhrif á þróunina á síðari hluta ársins að öllu óbreyttu. Það er því nauðsynlegt að fylgjast vel með verðlagsþróuninni og framkvæmd verðlagsmála, m. a. í því skyni að setja ákveðin mörk fyrir hámark verðhækkana þegar ástæða þykir til. Tímasett mörk eru í undirbúningi og verða tillögur í því efni væntanlega tilbúnar fyrir næstu mánaðamót. En meginatriðið er þó að framkvæmd verðlagsmála og efnahagsáætlunar allrar verði með þeim hætti er best tryggi að markmiði hennar verði náð. Varðandi 2. liðinn vil ég taka fram að kaupmáttur tímakaups verkamanna á öðrum ársfjórðungi 1981 ræðst m. a. af verðlagsbreytingum mánuðina apríl - júní. Því verður ekkert fullyrt um kaupmátt á þessu tímabili fyrr en tölur um verðlagsbreytingar liggja fyrir. Ríkisstj. hefur gripið til margvíslegra aðgerða til að draga úr verðhækkunum á þessu tímabili. Sumar þessara ráðstafana hafa þegar haft áhrif, en óvissa ríkir um árangur annarra. Kaupmáttur kauptaxta verkamanna var heldur meiri á fyrsta ársfjórðungi 1981 en á fyrsta ársfjórðungi 1980, tæp 101% eða 100.9% á fyrsta ársfjórðungi 1981 miðað við 100 fyrsta ársfjórðung 1980. Skerðing á verðbótum 1. mars hefur þau áhrif, að kaupmáttur á öðrum fjórðungi þessa árs verður nokkru minni en á fyrstu þremur mánuðum ársins, eða 98.5 samkv. lauslegri áætlun Þjóðhagsstofnunar. Þessari minnkun kaupmáttar verður að nokkru mætt með lækkun beinna skatta sem ákveðin hefur verið í samráði við samtök launþega, og enn fremur verða verðbætur á laun siðar á árinu rýmri en verið hefði að óbreyttum lögum. Síðast en ekki síst ber að hafa í huga að kaupmáttur á hverju verðbótatímabili rýrnar minna eftir því sem tekst að draga úr verðbólgu. Það er nauðsynlegt að taka tillit til þessara þátta, sem hér voru nefndir, þegar meta á þróun kaupmáttar á þessu ári. Varðandi 3. og 4. lið fsp.: Kaupmáttur elli- og örorkulífeyris á fyrsta fjórðungi þessa árs er heldur minni en á fyrsta ársfjórðungi 1980. Miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980 eru tölurnar 97.7 á fyrsta ársfjórðungi 1981 og samkv. lauslegri áætlun Þjóðhagsstofnunar 95 á öðrum ársfjórðungi 1981. Á hinn bóginn er kaupmáttur þeirra lágmarkstekna, sem lífeyrisþegum eru tryggðar með almennum lífeyri og tekjutryggingu, um 2% meiri á fyrsta ársfjórðungi 1981 en á sama tíma í fyrra. Kaupmáttur þessara tekna mun líklega haldast nokkurn veginn óbreyttur á öðrum ársfjórðungi vegna þeirrar sérstöku hækkunar sem varð á tekjutryggingu 1. mars. Tölurnar varðandi þetta atriði, miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980, eru 102.2 á fyrsta ársfjórðungi 1981 og svipað samkv. áætlun fyrir annan ársfjórðung 1981. Þessar tölur, sem ég hér hef greint, eru byggðar á útreikningum og áætlunum Þjóðhagsstofnunar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin, að svo miklu leyti sem hann svaraði þessum fsp. mínum. Ég held að það verði því miður að segja, eins og hann sagði hér sjálfur við umr. um lánsfjárlög, að það verði að hafa allan fyrirvara á þeim tölulegu upplýsingum sem hann kom fram með hér. Enda þótt hann flytti þær í nafni Þjóðhagsstofnunar koma þær svolítið spánskt fyrir sjónir. En það er kannske fróðlegast fyrir þingheim að fá þau svör nú, eftir að ríkisstj. er búin að starfa á annað ár raunverulega og setja í sinn stjórnarsáttmála að hún hyggist fara þá leið að telja niður verðbólguna á árinu 1981 - eins og hún gerði í fyrra með þeim hörmulegu afleiðingum sem það hafði - að hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn gert sér grein fyrir því, hvernig þessi niðurtalning eigi að vera á árinu 1981. Og eftir alla þá umr., sem fram hefur farið um verðbólgu- og verðlagsmál á þessu ári, segir hæstv. forsrh. núna að þess megi vænta, að þessi tölusettu mörk verði sett fram um næstu mánaðamót, eða mér skildist það. Þetta sýnir náttúrlega að upphafleg áætlun ríkisstj. hefur farið úr böndum, eins og reynslan hefur sýnt, því að það má eiginlega segja að niðurtalningin hafi orðið að háðsupphrópunarmerki fyrir hæstv. ríkisstj. Það kemur glöggt fram í þessu svari hæstv. ráðh. Það er annars nokkuð merkilegt að hæstv. ríkisstj. segir að stefnt sé að 40% verðbólgu á þessu ári, en hæstv. ráðh. kom hér fram með upplýsingar í sinni framsöguræðu um það, að verðbólgan yrði sennilega ekki nema 30 og eitthvað prósent án þess að nokkuð yrði gert á þessu ári. Þetta er því að verða meiri háttar sjónarspil, þessar aðferðir og aðgerðir ríkisstj. í viðureigninni við verðbólguna. En menn vita það þá, að um næstu mánaðamót má búast við að markmið verði sett, tölusett markmið eins og stjórnarsáttmálinn lofaði. Í máli hæstv. ráðh. lagði hann áherslu á að svara ekki þeim spurningum sem ég bar fram í 2., 3. og 4. lið. Ég spurði um þennan kaupmátt á öðrum ársfjórðungi eftir að skerðingarákvæði brbl. tóku gildi. Hann lagði áherslu á að svara því hver kaupmátturinn hefði verið áður en skerðingarlögin tóku gildi. Það kom þó í ljós í hans svörum, að kaupmáttur tímakaups hefur skerst verulega frá því að ríkisstj. tók við völdum, og fer þá að verða spurning hvernig hv. þm. Alþb. geta haldið því fram alls staðar, hvar sem er, að það sé aðalerindi þeirra og verkefni í ríkisstj. að koma í veg fyrir skerðingu kaupmáttar almennings. Það er fróðlegt að gera sér grein fyrir þessari þróun vegna þess að viðskiptakjör hafa farið mjög batnandi að undanförnu og engin efni til þess að viðskiptakjararýrnun haldi áfram að skerða kaup manna á þessu ári. Það er líka fróðlegt að gera sér grein fyrir því, að kaupmáttur bótaþega elli- og örorkulífeyrisþega hefur minnkað enn þá meira en kaupmáttur tímakaups verkamanna á tímabili því sem ríkisstj. hefur setið að völdum.



Herra forseti. Seinni ræða hv. fyrirspyrjanda var næsta furðuleg og virðist eins og hv. þm. hafi verið annars hugar þegar ég svaraði fsp. hans. Hann heldur því fram, að ég hafi ekki svarað meginatriðunum í 2., 3. og 4. fsp. um kaupmátt bæði kaups og lífeyristekna á öðrum ársfjórðungi 1981, hafi vikist undan því og aðeins talað um fyrsta ársfjórðung. Allir, sem hlustuðu á mál mitt áðan, vita að ég einmitt svaraði þessu öllu saman. Og ég skal endurtaka það, að kaupmáttur kauptaxta verkamanna, miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980, var á fyrsta ársfjórðungi í ár 100.9 og á öðrum ársfjórðungi 1981 verður hann samkv. áætlun 98.5. Varðandi elli- og örorkulífeyri, miðað við 100 á fyrsta ársfjórðungi 1980, eru tölurnar 97.7 fyrir fyrsta ársfjórðung í ár og 95 samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar fyrir annan ársfjórðung. Fyrir elli- og örorkulífeyri auk tekjutryggingar eru tölurnar, miðað við 100 fyrir fyrsta ársfjórðung 1980, 102.2 fyrir fyrsta ársfjórðung og 102 fyrir annan ársfjórðung. - Mér þykir leitt að hv. þm. skuli hafa fylgst svona illa með svörum við eigin fsp., en þeim var svarað á þennan hátt og ætti að vera ástæðulaust að endurtaka það. En það er annað sem mér finnst ástæða til að minnast hér á líka, rangfærslur hv. þm. Hann segir að ég hafi í ræðu um lánsfjár- og fjárfestingaráætlun spáð því, að verðbólgan í ár yrði um 30% án þess að nokkuð væri að gert. Ég skil sannast sagna ekki hvernig hv. þm. les skjöl eða ræður eða hlustar því að ég held að það hafi komið alveg skýrt fram þar, að markmiðið er að koma verðbólgu niður í 40% fyrir þetta ár. Um leið skýrði ég frá því, hverjar horfur væru, eftir því sem nú lægi fyrir, varðandi fjóra fyrstu mánuði ársins. Það liggur fyrir að verðlagið hækkaði um 1.6% í janúarmánuði og að spá Hagstofunnar hefur verið fyrir næstu þrjá mánuðina, febr., mars og apríl, um 8.5%. Samkv. því yrði vísitalan - eða réttara sagt verðþenslan, verðbólgan fyrir fjóra fyrstu mánuði ársins um eða rúmlega 33%. Úr þessu býr hv. þm. það til, að ég hafi sagt að verðbólgan yrði um 30% yfir allt árið án þess að nokkuð yrði að gert. Ég held að þessi ræðuhöld hv. þm. minni nokkuð á það sem hann skrifaði fyrir tæpu ári. Þá hafði það gerst, að sparifjármyndun hafði fyrstu mánuði ársins 1980 orðið í prósentum að hans mati eitthvað minni en á sama tíma árið 1979. Þessi hv. þm. skrifar þá - ég held að það hafi verið í maímánuði - forustugrein í blaðið Íslending á Akureyri þar sem hann með stórri fyrirsögn lýsti því, hversu alþjóð manna hefði lýst yfir algeru vantrausti á efnahagsstefnu ríkisstj. með þessu, að sparifjármyndun hefði minnkað. Þetta var ákaflega mikið mál hjá hv. þm. og undirstrikað í þessum leiðara með stórri fyrirsögn. Reynslan varð svo sú eftir árið, að sparifjármyndun varð miklu meiri á árinu 1980 heldur en á árinu áður, um 67% aukning ef ég man rétt, í staðinn fyrir 57 eða 58 árið áður. Ef á að draga einhverjar rökréttar ályktanir af þessum ummælum hv. þm. ætti þessi aukning að vera bein traustsyfirlýsing á efnahagsstefnu ríkisstj., nema hitt hafi verið eintómt bull. Ég vil nú mælast til þess við hv. þm., sem hefur bæði greind og menntun til þess að tala af viti um þessi mál, að hann gæti sín betur í sínum næstu ræðum.



Herra forseti. Mér þykir afar vænt um hvað hæstv. forsrh. les vel greinar sem ég skrifa í blöð. Ég vil upplýsa hann um það, að sú sparifjáraukning, sem varð á árinu í fyrra, varð að megninu til vegna hækkunar vaxta, sparifjáraukningin eftir vaxtafærslur varð nokkru meiri en á árinu á undan og sparifjáraukningin án vaxta var örlítið meiri. En ég held að sú þróun, sem varð þar að þessu leyti, sé ekki til þess að þrefa um hvort það er traust á ríkisstj. eða ekki. Ég ætlaði bara að taka það fram, ef það hefur valdið misskilningi, að ég sagði ekki að hæstv. ráðh. hefði spáð því að verðbólgan yrði um 30%. Ég skal lesa hér, með leyfi hæstv. forseta, - það er örstutt, - það sem hæstv. ráðh. sagði um þetta: „Ef þessi spá gengur eftir nema verðhækkanir á fyrstu fjórum mánuðum ársins 10.2%, sem gerir miðað við heilt ár um það bil 33%.“ Þetta sagði hæstv. ráðh. orðrétt. Síðan talaði hann um spár Þjóðhagsstofnunar síðar á árinu og minntist þá á þessi margfrægu 40% sín.



Herra forseti. Ekki bætir hv. þm. málstað sinn með þessu. Hann tekur upp úr ræðu minni þar sem ég segi að á þessu tímabili, fyrstu mánuðum ársins, sé verðbólgan 10.2% og þá sé það á ársgrundvelli um 30%.

33%

. Já, 33%. Þá spinnur hann það upp hér, að þar með sé ég að spá því að verðbólgan yfir árið verði þetta án aðgerða. Ég hélt að hv. þm. ætti að skilja það, enda hefur hann reiknað það margsinnis út eða reynt að reikna hver verðbólga er miðað við ákveðið tímabil, einn mánuð, tvo mánuði, þrjá mánuði eða fjóra mánuði, og hvað það þýðir á ársgrundvelli, þegar því er breytt í 12 mánuði. Það er það sem þarna stendur. Það er alger útúrsnúningur og blekking að leyfa sér svona túlkun. Varðandi hitt atriðið, þá er hann að reyna að draga úr því, að sparifjármyndun hafi nokkuð aukist á s. l. ári, það sé með því að telja vexti með. Hv. þm. ætti sem viðskiptafræðingur að vita að það er föst regla Seðlabankans - sem hann telur eina rétta samanburð á sparifjármyndun - að miða við aukið fé á innlánsreikningum að meðreiknuðum vöxtum, þetta sé sá eini rétti samanburður. Þetta kemur fram í öllum skýrslum frá Seðlabankanum og samanburði. Samkv. þessum útreikningi hafði aukning sparifjár eða innlána í heild orðið á s. l. ári 67% á móti 57–58% árið áður. Þessar tölur liggja alls staðar fyrir og þýðir ekkert fyrir hv. þm. að vera að reyna að breyta þessum niðurstöðum með einhverjum blekkingum. Það, sem ég sagði, er ég vitnaði í leiðara hv. þm. sem hann auðvitað sér eftir að hafa skrifað, var að þá hafi hann haft spurnir af því, að fyrstu mánuði ársins 1980 hefði sparifjármyndun - og ég býst við að hann hafi þá reiknað án vaxta - orðið heldur minni en á sama tíma árið á undan. Þessi þróun allra fyrstu mánuði ársins í fyrra átti því að sanna algert vantraust þjóðarinnar á efnahagsstefnunni. Ef hv. þm. vildi vera samkvæmur sjálfum sér ætti hann auðvitað að viðurkenna það, að hin mikla aukning sparifjár á s. l. ári, þegar upp er staðið í árslok, verði traustsyfirlýsing. En hann er ekki maður til að viðurkenna það. Hann segir að þetta stafi af hækkuðum vöxtum. Hvernig var vaxtaþróunin á síðasta ári? Samkv. kenningu hávaxta- og raunvaxtamanna átti að hækka vexti á þriggja mánaða fresti á s. l. ári. Ríkisstj. neitaði tillögum um að hækka vexti 1. mars í fyrra. Hún neitaði tillögum um að hækka vexti 1. sept., hún neitaði 1. des. og hún neitaði í lok ársins. Það var í eitt einasta skipti sem ríkisstj. féllst á tillögur um að hækka vexti. Það var 1. júní og þó minna en farið var fram á. Þetta eru staðreyndir sem fyrir liggja.