Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Magnús T. Ólafsson) : Borist hefur svolátandi bréf: „Reykjavík, 13. mars 1975. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþ. að óska þess að 1. varam. í Alþb. í Reykjaneskjördæmi, Karl G. Sigurbergsson skipstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Gils Guðmundsson, 3. þm. Reykn.“ Karl G. Sigurbergsson hefur áður setið þingbekk á yfirstandandi Alþ. og býð ég hann velkominn til þingstarfa.

Flm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Þetta frv., sem flutt er af okkur þremur þm. Norðurl. e., sem sæti eigum í d., og í fullu samráði við þá þm. kjördæmisins, sem sæti eiga í Ed., er að efni til það að Dalvíkurkaupstaður verði tekinn inn meðal tollhafna skv. 4. málsgr. 7. gr. laga um tollheimtu og tolleftirlit. Hér er í rauninni um mjög einfalt mál að ræða í sjálfu sér og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Sú beiðni barst okkur þm. nú í vetur frá bæjarstjórn Dalvíkurkaupstaðar að hreyfa þessu máli og það er kveikjan að því að þetta mál er flutt. Og eins og ég segi, þá er sú breyt. ein ráðgerð skv. þessu frv. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit að Dalvikurkaupstaður verði tekinn í tölu þessara tilteknu tollhafna. Skv. 7. gr. l. eru nú alls 20 hafnir sem teljast tollhafnir, auk þeirra hafna sem nefnast aðaltollhafnir. Till. okkar er sem sagt sú að Dalvík verði sett á bekk með þessum 20 tollhöfnum. Það má auðvitað rökstyðja þetta frekar. Meginröksemdin er sú að Dalvík er nú í tölu kaupstaða. Þar er allmikil útgerð, raunar mikil útgerð, þ. á m. eru nokkur skip sem eru í förum af og til, til útlanda. Það verður því að teljast mikið hagræði fyrir útgerð á Dalvík að hægt sé að tollafgreiða skip þar í heimahöfn og má segja að þetta sé meginástæðan til þess að fram á þetta er farið. Ég geri ráð fyrir því að sú n., sem málið fær til athugunar, athugi þetta mál, allar málsástæður, sem best. Ég tel eðlilegt, miðað við efni þessa máls, að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Sverrir Hermannsson) : Herra forseti. Á þskj. 347 hef ég leyft mér að bera fram ályktunartill. um beislun orku og orkusölu á Austurlandi. Ég bar sams konar till. fram á síðasta Alþ., en hún hlaut þá ekki afgreiðslu. Um þá till. fóru fram allítarlegar umr. og læt ég mér að nokkru nægja að vísa til þeirra umr. En fyrir hv. n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, vil ég upplýsa að þær umr. er að finna í 18. hefti Alþingistíðinda frá síðasta þingi, dálki 2488 og áfram. Að undanförnu og á undanförnum þingum hafa umr. um orkumál verið allítarlegar hér á hinu háa Alþ. og er af þeim ástæðum e. t. v. ekki ástæða til þess að ræða það mál ítarlega nú. Ég vil þó víkja að nokkrum þáttum þeirra, sérstaklega þeim þáttum sem snúa að Austurlandi, en um beislun orku þar fjallar þessi ályktun Ég hef áður tekið það fram í umr. um orkumál að ég hygg að stefnan í orkumálum sé þríþætt: Í fyrsta lagi, að við þurfum að beita okkur að því að fullnægja innlendri eftirspurn eftir orku, raforku, og það gerum við helst með smáum eða smærri og í hæsta lagi miðlungsvirkjunum og síðan samtengingu þeirra. Það á að vera annar þátturinn að hraða eftir föngum samtengingu orkuveitusvæðanna í landinu. Samtengingin felur það einnig í sér að þá getum við siglt fyrir þau sker hreppasjónarmiða sem vissulega hafa orðið okkur dragbítur á allar framkvæmdir í orkumálum og geta orðið það áfram ef ekki verður ráðin bót á með því að tengja orkuveitusvæðin í landinu. Í þriðja lagi er höfuðstefnan sú að beisla hina miklu ónýttu orku, sem við þykjumst hafa yfir að ráða, og verja þeirri orku að meginhluta til, til stóriðju og þar með sölu á henni úr landi til erlendra aðila sem eru í færum um að gerast kaupendur að þeirri orku. Till. þessi er í fyrsta lagi um það að lokið verði hið fyrsta rannsókn og byggingu Fljótsdalsvirkjunar en í áætlunum, sem gerðar hafa verið, er hin fyrirhugaða Austurlandsvirkjun í þremur áföngum. Í fyrsta lagi Fljótsdalsvirkjun þar sem gert er ráð fyrir því að stífla Jökulsá í Fljótsdal við Eyjabakkafoss og leiða í skurðum vatnið frá þeirri vatnsmiðlun í Gilsárvötn á Fljótsdalsheiði og þaðan í jarðgöngum niður til virkjunar sem yrði nálægt Valþjófsstað í Fljótsdal. Þetta vatnsmagn er aðeins 50 m3 á sek. og mundu nægja vegna hinnar miklu fallhæðar, nær 604 m, til þess að knýja 230–240 mw. stöð. Þetta er fyrsti áfanginn og það er einvörðungu um hann sem hér er fjallað. Síðari áfangar eru miklu stórtækari, sem ég hef engan hug á nú að leggja til að veitt verði fé til að rannsaka, en það er um að veita Jökulsá á Dal eftir göngum yfir í þessa vatnsmiðlun í Fljótsdalinn og í þriðja áfanga að upptaka kvíslum Jökulsár á Fjöllum yrði veitt austur við Vaðöldu. Um það ætla ég ekki að fjalla sérstaklega nú. Ég drap á þetta í framsögu minni í fyrra lauslega og þar má sjá heildarramman af þessu. Það er mál þeirra, sem gerst til þekkja, að aðstaðan í Fljótsdal sé ein sú girnilegasta sem við eigum yfir að ráða. Þar er orkuver, sem nýtir lítið vatnsmagn, staðsett aðeins 25 m yfir sjávarmáli, og þar er um tiltölulega skamman veg að leggja línur til þess staðar sem kjörinn virðist vera t. d. fyrir stóriðju eins og Reyðarfjörður er. Það hefur einnig spurst að erlendir aðilar, áhugaaðilar um stóriðjurekstur, hafi mjög leitað eftir því við íslenska aðila að gerð yrði könnun á þessari aðstöðu austur þar. Nýlegar fréttir herma að svisslendingar hafi boðið íslenskum stjórnvöldum að leggja fram fé sem til þess þyrfti að rannsaka fyrsta áfanga Austurlandsvirkjunar, Fljótsdalsvirkjunina, óskuldbundið. Það væri nauðsynlegt að fá upplýst hvernig þetta tilboð svisslendinga stendur. Að sjálfsögðu þurfum við íslendingar sjálfir að hafa yfirstjórn rannsókna á virkjunum okkar og eins hvernig að nýtingu orkunnar í landinu er yfirleitt staðið. En það, sem hefur þó verið akkur mestur fjötur um fót í framkvæmdum, er að mjög hefur staðið á rannsóknum, á hagkvæmnirannsóknum, og við megum þess vegna ekki sitja af okkur þau tækifæri sem e. t. v. gefast til þess að fá fjármagn til svo mikilsverðar rannsóknir eins og þarna á sér stað. Ef það er rétt, að . það sé án allra skuldbindinga af okkar hálfu, virðist nokkuð auðgert að taka slíku boði. Þetta er fyrri hlutinn af ályktun þessari. Um hinn síðara er það að segja að þar er lagt til að kannaðir verði jafnhliða þessum rannsóknum möguleikar á kaupanda, leitað verði eftir kaupanda raforku með stóriðju staðsetta á Reyðarfirði fyrir augum. Ef ráðist verður í svo stóra virkjun sem þarna er gert ráð fyrir, þá er augljóst mál að finna verður kaupanda að þeirri miklu umframorku. Eins og nú stendur virðast ekki önnur tök á því en þau að fundin yrði erlendur kaupandi sem mundi vilja reisa stóriðjuver. Þá er það álit allra þeirra, sem til þekkja, að slíkt iðjuver yrði best staðsett í Reyðarfirði. Það er auðvitað hægt enn á ný og þörf á að vekja sérstaklega athygli á því, að um leið og við byggjum upp stóriðju á Íslandi, þá má einskis láta ófreistað til þess að sá iðnaður geti verið rekinn án þess að náttúruspjöll eða stórspilling á andrúmslofti eigi sér stað. Um þetta er mikið deilt. En eins og tækninni fleygir nú fram sýnist þó mega nokkurn veginn treysta því að byggja megi slíkan iðnað upp án þess að stórhætta sé á ferðum. Enn fremur er ekki fyrir það að synja að stóriðnað megi setja upp án þess að honum þurfi að fylgja mengun, einhverra stóriðju annars eðlis en þá sem jafnan hefur verið hingað til í boði, eins og málmblendi- og álframleiðsla. En svo er að sjá og heyra að varðandi ferrósilikonverksmiðjuna, sem fyrirhugað er að reisa í Hvalfirði þykjast sérfræðingar nokkurn veginn öruggir um að þeir geti bægt þeim mikla háska frá sem ella kynni að stafa af mengun frá þeirri verksmiðju. Ástandið í orkumálum á Austurlandi hefur oftsinnis verið til umr. hér á hinu háa Alþ. og þess vegna ættu hv. þm. að vera nokkuð vel kunnar þær ástæður sem í þeim málum eru. Þar hefur það undanfarin ár æ ofan í æ komið upp að haldið hefur við ósköp. Ég minni á ástæðurnar í A-Skaftafellssýslu á s. l. vetri og ég minni á viðhorfin eins og þau voru austur þar í vetur þegar ekki varð séð hvernig leystur yrði hinn mikli vandi sem steðjaði að þegar verksmiðjurekstur færi þar í fullan gang, bræðsla á loðnu o. s. frv. En betur þó rættist en á horfðist um hríð. Á Austurlandi er nú verið að taka í notkun nýja virkjun í Lagarfossi, en þar hefur vanda að vísu borið að höndum, - vanda sem menn virðast ekki hafa gert sér nægjanlega grein fyrir þegar í þessa virkjun var ráðist, Lagarfossvirkjunina. Fróðir menn telja að í vetur hafi þannig verið ástatt um vatnsmagn í Lagarfljóti að það hefði ekki nægt til þess að knýja vélarnar í eina 4 mánuði. Allir þekkja sögurnar af Grímsá, en þar hefur stórkostlegur vatnsskortur háð rekstri þess raforkuvers og ljóst er að til þess að Lagarfossvirkjun verði að því gagni, sem fyrirhugað var, þarf að grípa þar til ráðstafana. Menn hafa velt þeim vanda mjög fyrir sér undanfarin ár og sýnist sitt hverjum eins og verða vill. Uppi hafa verið hugmyndir um stíflu við foss og hjá inntaksmannvirkjum. En svo háttar til í Fljótsdal austur að þar er hæðarmunur svo lítill t. d. allar götum frá Egilsstöðum og niður úr að veruleg hækkun á vatnsborði mundi þýða að umtalsverðu landi við Lagarfljót yrði sökkt undir vatn. Sá kostur er fjarri því að vera geðfelldur. En ég vil benda á að sú áætlun, sem sérfræðingar hafa gert, að vísu frumáætlun, um fyrsta áfanga Austurlandsvirkjunar, Fljótsdalsvirkjun, - að sá áfangi mundi um leið leysa allan vanda varðandi Lagarfossvirkjunina eins og hún er í dag. Til þess að knýja Lagarfossvirkjun hina nýju að fullu þarf tæpa 40 m3 á sek., en það er nokkurn veginn nákvæmlega það vatnsmagn sem stórvirkjunin í Fljótsdal upp á 230–240 mw. þarf til að snúast. Ég hygg að eins og háttar til í Fljótsdal sé þetta í raun og veru eina frambærilega leiðin til þess að leysa hinn mikla vanda, sem að steðjar vegna Lagarfossvirkjunarinnar, það sé vatnsmiðlun við Eyjabakka. Það er þessa vegna ljóst að á þeim tíma sem orkunnar er mest þörf, yfir háveturinn, vegna vinnslu sjávarafurða og vegna þess að þá leiðir af sjálfu sér að þá er orkunnar mest þörf, þá er hætta á því að orkuþörf landshlutanna hafi ekki verið leyst nema að mjög óverulegu leyti. Árið 1973, í nóv. og des., var vatnsmagn Lagarfljóts langt undir því sem þarf til þess að hreyfa vélasamstæðurnar sem virkjunin er búin, og ég endurtek að um það hefur sérfróður maður upplýst mig að í vetur muni hafa svo háttað til um fjögurra mánaða skeið. Þess vegna er það að þessi till., þótt ráðist yrði í framkvæmd á henni og rannsóknum hraðað á byggingu Fljótsdalsvirkjunar, leysir engan veginn og að engu leyti þann mikla vanda sem steðjar að landshlutanum. Því vil ég minna á það að fyrir nýár var samþ. heimild til handa ríkisstj. að ráðast í virkjun Bessastaðaár sem svo er kölluð. Rannsóknir skortir að vísu mjög um þá virkjun. En uppfylli hún þær vonir sem til hennar standa, þá virðist þar afar girnilegur kostur í boði. Menn eystra, kunnugir staðháttum, fullyrða að þeim hafi verið það ljóst, bæði hvað snertir Grímsá og Lagarfljót, að mjög mundi skorta á um það löngum og löngum að nægjanlegt vatnsmagn yrði til þess að knýja þau orkuver sem við árnar hafa verið reist. Þessir hinir sömu menn margir hverjir vilja nú halda því fram að allmikil hætta sé á að hinn sami galli sé á um þessa virkjun í Bessastaðaá. En ég legg áherslu á að rannsóknum er ekki nálægt því það langt á veg komið að hægt sé að fullyrða um þessar ástæður. En því hreyfi ég þessu máli sérstaklega að mér hnykkti við er ég las í Morgunblaðinu sunnudaginn 9. mars mjög fróðlega grg, formanns Landsvirkjunar þar sem hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á Austurlandi hefur verið ákveðið að hefja rannsókn á Bessastaðaárvirkjun, en hugsanlegt er að hagkvæmara reynist að hún bíði væntanlegrar stórvirkjunar á Austurlandi.“ Ég verð að segja það að þessar upplýsingar eru alveg nýjar fyrir mér. Hann getur þess í þessari grg. sinni, sem hann hafði flutt hjá Sambandi ísl. rafveitna, trúi ég, að telja verði heppilegasta þá röð á framkvæmdum í virkjunarmálum, stórvirkjunarmálum, að Austurland komi ekki til álita fyrr en eftir árið 1984. Ég er að vísu ekki nálægt því nógu fróður um þessi mál til þess að geta dæmt um þessa skoðun hans. En sé svo og ef uppi eru hugmyndir um það að fresta virkjun Bessastaðaár, sem átti að leysa hinn mikla vanda sem á Austurlandi er í þessum efnum og bíður landshlutans í vaxandi mæli, þá þykir mér nú heldur betur stungin tólg og þá að sjálfsögðu, verði þetta ofan á við framhaldsrannsóknir á Bessastaðaárvirkjun, þá þarf að leggja alla áherslu á samtengingu landshlutans við önnur orkuveitusvæði. Virðist þá Krafla vera það svæði sem langeðlilegast væri að tengja Austurland við. Og hvort heldur er að ráðist verði í Bessastaðaárvirkjun nú fljótlega eða ekki, þá er samtengingin jafnsjálfsögð vegna þess að sú stefna að byggja fleiri orkuver af minni gerð eða meðalstærð eykur öryggið gífurlega mikið eftir að samtenging hefur átt sér stað milli helst allra landshluta. Ég vænti þess og legg á það áherslu, af því að menn hafa fullyrt annað, - ég tek það skýrt fram að ég legg hina mestu áherslu á að hraðað verði lokarannsókn á hagkvæmni Bessastaðaárvirkjunar. Ég legg auðvitað höfuðáherslu á að þar verði ekki rasað að neinu, að rannsóknir, sem treysta megi fullkomlega, færi okkur heim sanninn um að Bessastaðaárvirkjun geti uppfyllt þær vonir sem við hana eru bundnar um að skila nokkurn veginn að jafnaði um 30 mw. orku. En ég kemst ekki hjá því að að mér setji ugg að lesa þótt ekki sé nema það sem maður mundi geta kallað ágiskanir eins og þarna eru hjá stjórnarformanni Landsvirkjunar. Mér kemur út af fyrir sig ekkert á óvart þótt hugmyndir hans standi til þess að í stórvirkjanir verði ekki ráðist á Austurlandi fyrr en eftir 1984. Uppi er og hefur um langa hríð verið allt önnur stefna í stórvirkjunum en sú að hinar dreifðu byggðir nytu sérstaklega forgangs í þeim sökum. Sú stefna hefur lengi verið uppi að raða stórvirkjunum við Þjórsá hverri upp af annarri. Það var byrjað á Búrfelli, þar næst Sigalda og svo Hrauneyjarfoss. Nú lesum við um Sultartanga, og ég man ekki betur en ég hafi séð í Morgunblaðinu í gær að það væri komin upp hugmynd um Gnúpverjavirkjun, stórfrétt það. Og í hvert skipti eru sannanir færðar á að það séu hagkvæmisjónarmið sem ráði vegna þess að þegar einni virkjun sé langt komið, þá er önnur tilbúin til útboðs og auðvitað er þetta allt af skipulagi gert og af samræmdri alúð við þá stefnu, sem Sjálfstfl. ber höfuðábyrgð á, að iðjuverin hafa risið við Þjórsá hvert á fætur öðru og svo virðist vera enn um hríð. Það hafa nefnilega verið veittir peningar og beitt afli og þekkingu til að undirbúa jafnharðan nýjar og nýjar virkjanir á þessu svæði, Nú hafa hins vegar verið uppi áform um stórvirkjanir víða. Tæplega er hægt að telja Kröflu í röð stórvirkjana þótt áform séu um beislun á 80 mw. Þó nálgast hún það. Hins vegar mun rannsóknum þar ekki enn lokið. En nýlega lýsti hæstv. iðnrh. að ákvörðun um 150–160 mw. virkjun í Blöndu yrði tekin áður eða eigi síðar en ákvörðun um virkjun Hrauneyjarfoss sem þýðir að slík ákvörðun verður endanlega tekin á þessu ári þar sem Hrauneyjarfoss mun vera tilbúinn til útboðs nú þegar eða a. m. k. alla vega upp úr miðju ári. Þessu ber auðvitað að fagna þótt ákvörðunartaka um stórvirkjanir þyrfti helst að haldast í hendur við rannsóknir. En eftir því sem ég best veit eru rannsóknir mjög skammt á veg komnar við Blöndu og kannske ekki miklu lengra á veg komnar heldur en varðandi Fljótsdalsvirkjun, en Fljótsdalsvirkjun var rannsökuð á árunum 1969–1971. Þegar vinstri stjórnin fyrrv. tók við var mjög dregið úr rannsóknum þar 1971–1972 og þeim að kalla hætt 1973 sem varð til mikils tjóns, líka vegna þessa möguleika, þessa glæsilega möguleika á Bessastaðaárvirkjun. Ég skal þó ekkert um það dæma nema það kunni að vera rétt og mögulegt að taka ákvörðun um virkjun Blöndu á þessu ári. Ég fagna slíkri ákvörðunartöku. Ég læt það ekki ráða afstöðu minni hvort iðjuverið er staðsett á Austurlandi eða Norðurlandi vestra. Ég bind aðalvonir við það að okkur takist hið fyrsta að fullnægja innanlandsþörfinni, og það skiptir mig engu höfuðmáli þótt það verði gert með samtengingu orkuveitusvæða, Ég vil aðeins benda á að það að byggja öll stóru orkuverin á sama svæðinu og reisa alla stóriðjuna á sama suðvesturlandshorninu samræmist auðvitað ekki þeirri stefnu sem uppi er um jafnvægi í byggð landsins. Því verða menn að átta sig á, að að því er varðar byggingu stóriðjuvera og stórvirkjana, þá er ekki uppi jafnvægisstefna í byggð landsins, heldur þvert á móti, hún beinist hér að meginafli til öll á aðeins eitt svæði, orkuverin sjálf og iðjuverin í samræmi við það á suðvesturhorninu. Þótt rannsóknum yrði hraðað austur á Fljótsdalsheiði er borin von að þessi virkjun, svo hagkvæm sem hún annars er talin, yrði tilbúin fyrr en á næsta áratug hið fyrsta, tilbúin til að ráðist yrði í framkvæmdir eftir 4–5 ár. En miðað við það að allir sérfróðir menn telja hér langbesta kostinn á stórvirkjun, þá megum við ekki bíða lengur og hraða þessum framkvæmdum á rannsókninni sjálfri. Ég endurtek það að ég er mjög áfram um að fá sem gleggstar upplýsingar um í hverju fólgið var tilboð svisslendinga sem fullyrt er við mig að þeir hafi gert okkur á s. l. hausti um að lána okkur eða jafnvel kosta alfarið sjálfir rannsóknirnar varðandi fyrsta áfanga Austurlandsvirkjunar, þ. e. a. s. Fljótsdalsvirkjunarinnar. Mér er enn fremur kunnugt um að norðmenn höfðu áhuga á þessari virkjun. En ég hygg að það hafi bæði vegna norðmanna og svisslendinga orðið fátt um svör af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ég heyrði það eða las eftir formanni Landsvirkjunar að þeir höfðu þó verið að því spurðir, norðmenn, sem voru fulltrúar frá Norsk Hydro, áður en þeir héldu af landi brott, hvort þeir vildu ekki vera svo góðir að velta fyrir sér að koma til skjalanna og reisa með okkur sjóefnavinnslu á Suðurnesjum. Þetta er stefnan sem uppi hefur verið og fram er haldið, stórvirkjun á Suðurlandi og uppbygging stóriðju á suðvesturhorninu, og kemur engum á óvart svo sterklega sem þessari stefnu hefur verið fram haldið um langt árabil og frá upphafi að sjálfsögðu varðandi stórvirkjanir. Ég vík aftur að því að aðeins með tvennu móti sýnist mér fljótlega hægt að leysa hinn sára orkuskort sem ríkir á Austurlandi, - aðeins með tvennu móti. Við mundum auðvitað, forustumenn í félagsmálum austur þar, taka langt fram yfir aðra kosti virkjun Bessastaðaárinnar þar sem framleiðsla raforkunnar yrði innan héraðs, ef svo má að orði komast. En sýnist það ekki fært, þá á án tvímæla að leggja alla áherslu á tengingu við önnur orkuveitusvæði og þá sýnist þar bera af möguleikinn um samtengingu við Kröflu. Þessi lausn orkumála Austurlands þolir enga bið, á það hafa verið færðar sönnur með reynslu undanfarinna ára. Ég vil ekki taka sem neina niðurstöðu ákvarðana þær upplýsingar sem koma fram í máli formanns landsvirkjunarstjórnar og ég vitnaði til hér áðan. Þó hafa skoðanir hans í ýmsum efnum haft nokkuð ríka tilhneigingu til að rætast og verða að veruleika. En svo er nú skammt á veg komið ýmsum rannsóknum sem að framkvæmdum lúta í þessum efnum, að ég hygg að mjög þurfi að endurskoða alla afstöðu til þessara mála áður en sú heildarstefna verðum mörkuð sem þar má lesa. Þó sýnist það nokkuð auðgert mál að næstu stórvirkjanir verði á því sama svæði, sem hinar tvær, við Búrfell og við Sigöldu. Sú næsta verður í Þjórsá einnig, og eins og komið er, þá er það alveg auðgert mál, rannsóknum er það langt á veg komið og engin önnur er sambærilega á vegi stödd og virkjun við Hrauneyjarfoss. Hitt er svo annað mál, sem þarf að athuga mjög gaumgæfilega, hvort það sé rétt stefna, þjóðhagslega einnig, að haldið verði áfram virkjun Þjórsár á þessu sama svæði í framhaldi af Hrauneyjarfossvirkjun, þ. e. a. s. við Sultartanga, og síðan, eins og nú er komið upp í Morgunblaðinu í gær, Gnúpverjavirkjun eða hvað það hét nú? Allt virðist þetta vera á eina bók lært. En það hygg ég að muni áður en lýkur verða mjög örðugt til samkomulags, a. m. k. ef svo á að halda fram stefnunni sem nú hefur lengi horft og raunar frá upphafi. Ég endurtek það að ég vísa til þeirra umr., sem áður hafa farið fram um þessi mál, ítarlegra umr., og stytti því mál mitt, en legg svo til, herra forseti, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Með tilkomu orkukreppunnar hafa orkumál verið mjög á dagskrá og menn velta því fyrir sér hvar veröldin er á vegi stödd í þessum efnum, hve lengi orkan endist og hvar hana er að finna. Ísland er tiltölulega vel sett í þessum efnum og hefur enn þá yfir verulegum ónýttum orkulindum að ráða. Olíukreppan, þ. e. a. s. fimmföldun á verði olíu á heimsmarkaði á tiltölulega stuttum tíma, hefur valdið mjög miklum röskunum í efnahagslífi okkar íslendinga. Nægir að minna á húshitunarmálin, rekstur fiski- og kaupskipaflota þjóðarinnar, svo og samgöngur á landi og í lofti og fleira mætti tína til. Þegar af þessum ástæðum þarf þjóðin að gera sér glögga grein fyrir því hvaða orkulindir eru ónýttar og með hverjum hætti á að nýta þær. Mér hefur skilist að við nýtum í dag um 10% af nýtanlegu vatnsafli landsins, en nýtanleg vatnsorka mun svara til 27 þús. gwst. og sá forði sem við eigum af jarðvarma, mun vera um 8300 gwst. miðað við 40% nýtingu, en það mundi þýða um 1200 gwst. í rafmagnsframleiðslu og þá miðað við ákveðna dýpt af borholum eða frá 1800–2000 m. Hins vegar kunna þessir möguleikar að aukast við það ef borað yrði dýpra, allt upp í 3000 m. Stærstu orkuverin í landinu, sem fyrirhugað er að byggja, eru Sigalda, sem verður tilbúin fyrir 1977 og er um 150 mw. orkustöð, Hrauneyjarfoss mun vera um 210 mw., Sultartangi um 120 mw. stöð, Dettifossvirkjun um 165 mw., Blanda um 135 mw., að vísu er ástæða til að setja spurningarmerki við það, menn tala um einhvers staðar á milli 120 og 180 mw. í sambandi við möguleika í Blöndu. Búrfellsvirkjunin er 240 mw. Jarðgufustöðvarnar í Kröflu og Henglafjöllum eru 60 mw. hvor og hagkvæmasta stærð Fljótsdalsvirkjunar, sem hér er verið að ræða um rannsóknir á, verður sennilega allt um 250 mw., e. t. v. stærri. Till. sú til þál., sem hér er til umr., fjallar í fyrsta lagi um rannsóknir á Fljótsdalsvirkjun og í öðru lagi um að finna markað fyrir þá orku sem þar yrði til reiðu síðar meir. Orkuþörf Austurlands hefur mjög verið á dagskrá hér í vetur í sambandi við frv. til l. um virkjun Bessastaðaár. Vil ég ekki endurtaka margt af því, sem þar hefur komið fram, en aðeins taka undir það, sem kom fram hér hjá hv. flm., að möguleikinn í Bessastaðaárvirkjun er áreiðanlega nr. 1 til þess að mæta orkuþörf Austurlands í næstu framtíð. Mér er sagt að það hafi komið í ljós þegar farið var að skoða kort, ný kort af landssvæðinu á Fljótsdalsheiði, að það muni e. t. v. vera minni möguleikar til miðlunar í þeim vötnum, sem miðla á úr til Bessastaðaárvirkjunar, heldur en menn vonuðust til áður. Hvort þetta hefur þau áhrif að menn verða að breyta til í sambandi við fyrirætlanir varðandi virkjun Bessastaðaár, um það er sjálfsagt of fljótt að segja til nú. Næsti kosturinn er áreiðanlega tenging við Kröfluvirkjun og ákjósanlegast væri að þetta hvort tveggja kæmi til, virkjun Bessastaðaár og einnig tenging við Kröfluvirkjun. En ef Bessastaðaárvirkjun seinkar af einhverjum ástæðum eitthvað verulega, þá er enginn vafi á því að tenging Kröflu er þá ákjósanlegasti möguleikinn til þess að mæta orkuþörf Austurlands. En þá kemur aftur til að slíkum langlínulögnum á hálendinu fylgir það að þær geta bilað og þess vegna skapast öryggisleysi í sambandi við orku til Austurlands ef Austurlandið þarf að reiða sig alfarið á Kröflu. Þess vegna hefði ég talið að það kæmi til álita að virkja einhverjar smærri virkjanir á Austurlandi ef svo færi að Bessastaðaárvirkjun seinkaði eða ég tala nú ekki um ef hún yrði alveg úr leik. Ég hef áður vakið máls á því hér á hv. Alþ. að í hvert sinn sem ákvörðun er tekin um nýja virkjun, sérstaklega stórvirkjun, þá þyrftu að liggja fyrir fleiri kostir en einn til að velja á milli. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði þjóðar, sem ræður yfir takmörkuðum fjármunum, hlýtur að vera skynsamlegast að velja hagkvæmasta kostinn af fleirum miðað við kostnað við raforkuframleiðslu á einingu og þá markaðsmöguleika sem fyrir hendi eru. Ég hygg að margir hv. alþm. séu þeirrar skoðunar að mjög sé ábótavant um skipulag orkumála í landinu og vinnubrögð hafi í heild þróast með óæskilegum hætti. Við höfum þrjá stóra aðila sem starfa að þessum málum ásamt fjölmörgum öðrum. Það er Landsvirkjun sem er eins og kunnugt er sameignarfélag Reykjavíkurborgar og ríkisins. Orkusvæði Landsvirkjunar nær langt út yfir Reykjavík og þess vegna liggur nærri að spyrja: Hvers vegna eiga ekki fleiri sveitarfélög aðild að Landsvirkjun heldur en Reykjavík? Það eru Rafmagnsveitur ríkisins og það er Orkustofnun. Þessir þrír aðilar eru þeir sem leggja þær stóru línur sem lagðar eru í sambandi við þróun orkumála og uppbyggingu orkustöðva hér í landinu. Þá eru margir fleiri. Það er Laxárvirkjun sem er sameignarfyrirtæki ríkisins og Akureyrar. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ein af ástæðunum fyrir því, hvernig fór um Laxárvirkjunarmálið, er sú að önnur sveitarfélög á markaðssvæði Laxárvirkjunar hafa ekki verið og eru ekki aðilar að Laxárvirkjuninni. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Þau mál hefðu þróast á annan veg ef öll sveitarfélög hefðu verið aðilar að Laxárvirkjun, en ekki Akureyri ein. Þá höfum við Kröflunefnd og ég held byggðalínunefnd, ef hún starfar enn þá, og svo marga fleiri smærri aðila, sjálfsagt allt að 20 eða fleiri, sem sinna þessum málum. Mér hefur t. d. verið sagt að Rafmagnsveita Akureyrar, Laxárvirkjun og líklega Rafmagnsveitur ríkisins, þessir þrír aðilar reki dísilstöðvar hver um sig og þessar dísilstöðvar framleiði rafmagn inn á sama kerfi. Mér hefur verið sagt það sem dæmi um hvað þetta virðist vera sundurslitið og áreiðanlega óhagkvæmt. Ég vil spyrja í þessu sambandi: Er náið og virkt samband á milli vinnubragða Rafmagnsveitna ríkisins, Orkustofnunar og Landsvirkjunar? Eru t. d. samræmd vinnubrögð um rannsóknir á milli þessara aðila? Þessum spurningum hefði ég viljað beina til hæstv. iðnrh., en hann er nú ekki hér viðstaddur. Ég ætlaðist ekki til þess að hann svaraði þeim hér og nú, heldur e. t. v. síðar meir, því hér er um mjög þýðingarmikil mál að ræða sem ástæða er til að þm. viti um og séu rædd hér á hv. Alþ. Þá mætti nefna Kröflunefnd. Er full samvinna á milli Kröflunefndar og þeirra hinna stærstu aðilanna sem ég hef hér nefnt í sambandi við orkumálin? Á miðsvetrarfundi Sambands ísl. rafveitna flutti formaður landsvirkjunarstjórnar mjög fróðlegt erindi sem hann nefndi Framtíðarþróun raforkukerfisins. Þar ræðir hann um hugmyndir um þróun orkuöflunarkerfisins. Þar kemur fram að aðeins örfáir virkjunarstaðir landsins eru fullkannaðir og víðast er þörf miklu tímafrekari rannsókna, t. d. varðandi jarðfræði, vatnafræði, náttúruverndarmál eða umhverfismál og fleira til þess að unnt sé að meta hagkvæmni virkjunarstaða. Síðan segir í erindinu að þetta valdi því að þeir staðir, sem ekkert eða lítið hafa verið rannsakaðir, komi varla til greina sem virkjunarstaðir á næstu 10 árum. Ég skil þetta svo að 10 ár þurfi að líða áður en unnt sé að taka ákvörðun um slíkar virkjanir. Þessi fullyrðing er að mínum dómi vafasöm og kem ég nánar að því síðar. Hins vegar felst í þessu sá sannleikur að rannsóknirnar ráði ákvörðunartöku í þessum efnum. Í rannsóknir verður hins vegar ekki ráðist nema fjármagn sé fyrir hendi. Þá segir enn fremur í erindi formanns landsvirkjunarstjórnarinnar að þær einu stórvirkjunarframkvæmdir, sem koma til greina á árunum 1975–1979, séu auk Sigölduvirkjunar, Kröfluvirkjun og Hrauneyjarfossvirkjun sem bráðlega er tilbúin til útboðs og væri hægt að ljúka 1979. Hins vegar mun hæstv. iðnrh. hafa lýst því yfir hér á hv. Alþ. fyrir skömmu að ákvörðun um stórvirkjun á Norðurlandi yrði tekin áður en virkjun Hrauneyjarfossa yrði ákveðin. Hér skýtur nokkuð skökku við og þess vegna ástæða til þess að spyrja um það hvað líði rannsóknum á stórvirkjunum á Norðurlandi, t. d. Blöndu, þegar er verið að vinna að áætlunum um virkjun Sultartanga á vegum Landsvirkjunar auk gufuvirkjunar í Hengli. Þar vantar ekki fjármagn. Þar þarf ekki að leita til Alþ. um fjármagn til rannsókna. Það mun vera þannig að Landsvirkjun hafi frjálsar hendur um að ráðast í rannsóknir án þess að spyrja Alþ. eða jafnvel án þess að spyrja iðnrh. landsins um það. Hins vegar er nauðsynlegt í öðrum tilvikum að leita til Alþ. um fjármagn til þess að koma á rannsókn um stórvirkjunar- eða virkjunarmöguleika. Hér álít ég að sé ástæða til að staldra svolítið við og tryggja það að raforkuráðh. hafi algerlega æðstu völd í því efni að ákveða hvar fjármagn skuli sett í rannsóknir stórra orkuvera í landinu á hverjum tíma. Mér sýnist að það vanti sárlega heildarstefnumótun í þessum málum, þ. e. a. s. virka stefnu sem verði framkvæmd og sé annað en orðin tóm. Ég vil nú víkja aftur að þáltill. á þskj. 347. Hún fjallar fyrst um rannsóknir á Fljótsdalsvirkjun. Þegar verið var að ræða um frv. um virkjun Bessastaðaár í Fljótsdal í s. l. des., þá kom ég dálítið inn á það mál og sagði þá í ræðu hér á hv. Alþ. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta : „Það mætti ræða langt mál um þá möguleika sem finnast á Austurlandi til virkjunar. Og það er enginn vafi á að virkjunarmöguleikar á Austurlandi eru sennilega hvað mestir sem finnast hér á landinu. Það er aðallega þrennt sem menn tala um í þessu sambandi.“ Ef þeir virkjunarmöguleikar eru skoðaðir, þ. e. a. s. þær hugmyndir, sem ég álít að séu ekki raunhæfar, um að renna vötnum í Lagarfljót allar götur vestur að Jökulsá á Fjöllum, þá er talað um að það séu virkjunarmöguleikar, sem nema um 1/3 af nýtanlegri vatnsorku í landinu. Svo held ég áfram: „Það er í fyrsta lagi hin svokallaða Austurlandsvirkjun sem mikið var rætt um hér á tímabili og er fólgin í því að safna saman vötnum allar götur frá Jökulsá á Fjöllum og um allt þetta svæði og veita þeim niður á Fljótsdalsheiði til miðlunar og nota svo hið geysilega mikla fall af heiðinni niður í gegnum fjallið til þess að virkja þar stórvirkjanir. Það er talað um stórkostlega virkjunarmöguleika, allt upp í 1600 mw., hafa menn látið sér um munn fara. Í öðru lagi er svokölluð Fljótsdalsvirkjun sem er fólgin í því að gera mikið uppistöðulón við svokallaða Eyjabakka, - uppistöðulón sem yrði suður af Snæfelli og neðan Eyjabakkajökuls sem gengur fram úr Vatnajökli, veita því vatni síðan fram á Fljótsdalsheiði, bora göng niður um fjallið, lóðrétt eða því sem næst, og síðan lárétt göng út í Fljótsdalinn þannig að hægt væri að hleypa vatni þar í gegn og koma stöðvarhúsi fyrir í hnénu og gera þannig virkjun. Er enginn vafi á því að það væru möguleikar, ef nægilegt fjármagn yrði í það sett, að grafa fleiri göng jafnhliða og bæta við vatni og virkja þannig stórkostlegar virkjanir á þessum stað. Virðast vera mjög óvenjuleg skilyrði til staðar til þess að standa fyrir hagnýtum virkjunum.“ Síðan ræði ég nokkru nánar um Bessastaðaárvirkjunina. Hv. 3. þm. Austf. hefur valið þann kost að flytja þetta mál einn. Ég hefði talið æskilegra að þm. Austf. hefðu getað staðið saman að flutningi svo þýðingarmikils máls. Þá hefði ég kosið - og get ég í því efni talað fyrir hönd okkar þriggja þm. Framsfl. á Austfjörðum - að þáltill. hefði hljóðað á þá leið: 1. Að fela ríkisstj. að láta rannsaka virkjunarmöguleika Jökulsár í Fljótsdal, Kelduár og e. t. v. fleiri smááa með vatnsmiðlun á Eyjabökkum til Gilsárvatn og á Fljótsdalsheiði eða til fleiri vatna eftir atvikum. 2. Að rannsóknir færu fram á árunum 1975–1977 til 1978 þannig að niðurstöður rannsókna lægju fyrir t. d. á árinu 1978. 3. Að íslendingar stjórni rannsóknum og heimamönnum á Austurlandi gefist kostur á að fylgjast með málum. Þessi stefna byggist raunverulega á því að rannsaka möguleika sem felast í virkjunum án þess að bæta vatni við í Lagarfljót, þ. e. a. s. að nota það vatn, sem þangað rennur og hefur runnið, án þess að það komi til vatn annars staðar frá. Rannsóknir Fljótsdalsvirkjunar eru engan veginn komnar svo langt áleiðis að telja megi lokið við forrannsóknir, en forrannsókn á að svara þessum spurningum: 1. Hvort virkjun sé tæknilega framkvæmanleg. 2. Hvort virkjun sé fjárhagslega gerleg, þ. e. hvort orkukostnaður frá henni sé innan þeirra marka að virkjunin komi fjárhagslega til greina. 3. Hver orkukostnaður virkjunar sé í megindráttum. Engar djúpmælingar eða boranir hafa verið gerðar né heldur jarðvegsrannsóknir. Orkustofnun hefur gert sérstaka rannsóknaáætlun sem gerir ráð fyrir að Fljótsdalsvirkjun verði rannsökuð það mikið að á grundvelli hennar megi taka ákvörðun um hana og ráðast í byggingu. Svæðalega skiptist þessi rannsókn þannig: 1. Svæðið inni í fjallinu nærri Skriðuklaustri þar sem stöðvarhús verður inni í fjallinu. Þar þarf miklar boranir eða rannsóknarjarðgöng. 2. Stíflustæði við Bessastaðaá við Hólmavatn, Garðavatn og Gilsárvötn. Þar þarf grunnar boranir og jarðvegsathuganir og nákvæm kort. 3. Skurðstæði frá Hólmavatni upp að Eyjabökkum. Þar þarf mikið af grunnum borunum, jarðvegsathugunum og nákvæm kort. 4. Stíflustæði við Eyjabakka. Þar þarf boranir, jarðvegsathuganir og nákvæm kort. Kostnaðaráætlun hefur verið gerð og í stórum dráttum er hún á þessa leið: 1. Almennar rannsóknir, þ. e. að ljúka við gerð yfirlitskorta, ljúka við jarðfræðikortlagningu svæðisins, veðurathuganir, vatnamælingar og frumáætlanir. Er talið að þessi almenna rannsókn muni kosta um 25 millj. kr. 2. Samgöngubætur. Það er vegagerð upp á fjallið við Skriðuklaustur og vegur yrði gerður sem lægi að stíflustæði við Garðavatn og að svæðinu sem aðallega verður borað á og síðan vegslóð frá Garðavatni meðfram skurðleið inn að Eyjabökkum. Er talið að þessar samgöngubætur muni kosta 55 millj. kr. 3. Svæðið við Skriðuklaustur og Gilsárvötn. Það eru landmælingar vegna korta, sem kosta um 6 millj. samtals. 4. Djúpboranir. Ef sú leið yrði valin að það væru boraðar holur, þá er talað um 5 rannsóknarholur og þær munu kosta um 15 millj. kr. hver eða samtals 75 millj. kr. Síðan er einnig talað um þann möguleika að gera jarðgöng og það er allmiklu dýrara. Síðan yrði að rannsaka skurðleið og stíflustæði við Eyjabakka og sú rannsókn mundi kosta a. m. k. 45 millj. kr. M. ö. o.: rannsóknaáætlun gerir ráð fyrir 223 millj. kr. kostnaði við þessar rannsóknir ef sú aðferð er höfð við hinar dýpri athuganir á jarðvegi að bora. Aftur á móti ef sú aðferð yrði höfð að gera jarðgöng, þá yrði kostnaðurinn allmiklu meiri og er talað um ýmsar gerðir af tækjum til að nota í þessu skyni. En í heild má segja að rannsóknakostnaður þessa orkuvers mundu í heild verða einhvers staðar á bilinu frá 225 millj. upp í 300 millj., eftir því hvernig hagað yrði aðgerðum, hvort um yrði að ræða boranir eða jarðgöng. Það virðist skynsamlegt að slík rannsókn fari fram á þrem árum. En Orkustofnun telur mögulegt að ljúka þessu verkefni á styttri tíma en þremur árum. T. d. ef ákvörðun væri tekin nú, þá væri hugsanlega mögulegt að skila niðurstöðum snemma á árinu 1978. Það hefur verið talið að afl í megawöttum af vatni, sem rennur í Lagarfljót, gæti orðið allt að 337 mw. ef það væri allt saman tekið með, Lagarfljótið sjálft og allir þeir möguleikar vatns, sem rennur í Lagarfljót, sem um er að tefla. En hér vantar fjármagn til rannsókna. Hér er engin Landsvirkjun sem getur rannsakað. Hér þarf að leita til hv. Alþ.um fjármagn eða fjármagna þetta með lántökum ef hægt er að fá hagstæð lán í því skyni. Mér er sagt að erlendir sérfræðingar, sem hafa skoðað virkjunarmöguleika hér á landi, og raunar innlendir einnig telji að virkjunarmöguleikar Fljótsdalsvirkjunar séu e.t.v. þeir álitlegustu sem um er að tefla hér á landi. Ég segi e. t. v., vegna þess að það á auðvitað eftir að rannsaka þetta svo til hlítar að menn geti fullyrt um samanburð við aðra möguleika í þessu sambandi. En það er augljóst að það er fjármagnið sem ræður ferðinni í þessum efnum og það er mögulegt að framkvæma þetta fyrir 1984 ef fjármagn væri til staðar. Ég tel tímabært að þessar rannsóknir hefjist sem fyrst og takmarkist eins og sakir standa við þau vötn sem þegar renna í Lagarfljót. Þegar rannsókn er lokið er fyrst unnt að ákveða með hverjum hætti nota skuli þá virkjunarmöguleika sem fyrir hendi eru. Þegar íslendingar reisa stærri orkuver sín sýnist eðlilegt að staðsetja þau a. m. k. að einhverju leyti með hliðsjón af þeirri reynslu og vitneskju sem menn hafa af eldgosum og jarðskjálftum í landinu. Það er talið að um þriðjungur landsins sé virkt eldfjallasvæði og 30 eldstöðvar hafi gosið eftir landnám Íslands. Fimmta hvert ár hefur gosið að meðaltali. Hið virka jarðeldasvæði síðan ísöld leið liggur á allbreiðu belti, um 70 km breiðu, beggja vegna Vestmannaeyja norður yfir virkjunarsvæði Landsvirkjunar, Kröflu og Dettifoss. Þá er annað belti, 40–60 km breitt, frá Reykjanesi norðaustur um virkjunarsvæði Hengils og Sogs, norður um Langjökul og Hofsjökul og sameinast þar hinu beltinu. Mér sýnist að þær einu stórvirkjanir, sem um er talað og liggja fyrir utan jarðskjálftahættusvæði í landinu, séu Blanda og Fljótsdalsvirkjun. Það er erfitt að ímynda sér hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir þjóðina, sérstaklega byggðina á Suðvesturlandi, ef stóru orkuverin á miðhálendinu yrðu fyrir skakkaföllum af völdum eldgosa og jarðskjálfta. Talsverð trygging ætti að felast í stórum virkjunum utan hættusvæðisins. Það er e. t. v. engin ástæða til að vera að hræða menn í þessum efnum, en allur er varinn góður í sambandi við þessi málefni, sérstaklega þegar menn horfa til lengri framtíðar, og enginn vafi á því að skynsamlegt er fyrir þjóðina og hagsmuni hennar í bráð og lengd að reyna að virkja stórar virkjanir víðar en á þessum viðkvæmu svæðum vegna jarðelda og jarðskjálfta sem ég minntist á.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Mér virðist nú dálítið örðugt að halda þessari umr. áfram án þess að hæstv. iðnrh, sé viðstaddur. Mér er kunnugt um að hann er tepptur af umr. í Ed. og getur því ekki verið á tveim stöðum í senn. En ég tel nauðsynlegt að hann sé viðstaddur þessa umr., ekki síst þar sem í ræðum þeirra tveggja hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, hefur verið vakið máls á ýmsum spurningum og óskað eftir því að við þeim kæmu svör frá hæstv. ráðh. Og ég er hér einnig með spurningu sem ég tel ákaflega brýnt að fá svarað og þyrfti raunar að fást svarað sem allra fyrst. Hv. flm., Sverrir Hermannsson, vék að því í ræðu sinni að erlendir aðilar um stóriðju legðu mikla áherslu á könnun á orkuvinnslumöguleikum á Austfjörðum og að svisslendingar hefðu boðið að leggja fram fjármuni til rannsóknar á þessum orkumöguleikum. Og hv. þm. lýsti því að hann væri reiðubúinn að taka þessu boði. Hér er um ákaflega alvarlegt mál að ræða ef ætlunin er að láta erlenda auðhringa taka til við rannsóknir á orkuvinnslumöguleikum á Íslandi því að sjálfsögðu felst í slíku að sá auðhringur, sem leggur slíka peninga fram, vill fá aðstöðu til þess að nýta orkuna síðar. Sá aðili, sem hefur lagt fram þessa hugmynd, er svissneski auðhringurinn Alusuisse, sem kom upp álbræðslunni í Straumsvík, og þessi hugmynd hans um að leggja fram peninga til virkjunarrannsókna er tengd ákaflega stórum hugmyndum sem hringurinn hefur sett fram. Þær hugmyndir eru hvorki meira né minna en þær að Alusuisse og íslendingar búi til nýjan alþjóðlegan auðhring. Þar er Íslendingum ætlað að leggja fram svo sem þriðjung þeirrar orku sem unnt er að framleiða í landinu sem eins konar hlutafé af sinni hálfu. Alusuisse býðst svo til að leggja á móti námaréttindi sem þeir eiga í námum víðs vegar um heim. Svo á að fá fjármuni frá fjármagnsaðilum, frá auðhringum sem hafa með fjármuni til að gera, til þess að búa úr þessu nýjan, þó nokkuð stóran alþjóðlegan auðhring. Þetta er hugmyndin og á þessu byggist það tilboð sem hv. þm. var að tala um. Sem sé það eru sjálf orkuréttindin, sjálf orkuframleiðslan á Íslandi, sem þannig á að leggja í púkk til þess að búa til alþjóðlegan auðhring þar sem íslendingar ættu að sjálfsögðu mikinn minni hluta. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við fáum að vita um viðbrögð hæstv. ríkisstj. við þessari hugmynd, því að mér er ekki kunnugt um að slík viðbrögð liggi fyrir. Hitt veit ég, að nú um helgina voru sendir þrír íslendingar til viðræðna við Alusuisse. Það er Jóhannes Nordal seðlabankastjóri og þm. Ingólfur Jónsson og Steingrímur Hermannsson. Mér er ekki kunnugt um hvaða erindisbréf þeir eiga að hafa með sér frá hæstv. iðnrh. En fyrst þetta mál ber á góma hér núna hefði ég talið nauðsynlegt að Alþ. fengi vitneskju um það hvort e. t. v. hefur verið um að ræða þessar fáránlegu hugmyndir. Og ég vil beina því til hæstv. forseta hvort ekki sé rétt að fresta þessari umr. þangað til hæstv. iðnrh. getur verið hér viðstaddur og svarað spurningum manna, bæði um þetta atriði, sem ég hef hér minnst á, og önnur atriði sem hafa komið fram í umr. Að því er sjálfa till. varðar, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur hér mælt fyrir, þá er ég algerlega andvígur síðari hl. þeirrar till, þ. e. a. s. að leitað verði eftir kaupanda að raforku með stóriðju staðsetta í Reyðarfirði fyrir augum. Hv. þm. talaði einnig um það í ræðu sinni hversu mikla orku við ættum, og við ættum miklu meiri orku en við þyrftum að nota til okkar daglegu og venjulegu þarfa og við yrðum að koma þessari orku í verð. En ef við höfum þann háttinn sem þessi hv. þm. talar um, þá erum við að skipa sjálfum okkur á bekk með nýlendum og hálfnýlendum sem selja orku sína sem hráorku. Þannig er háttað verðlagningu í sambandi við iðnaðarframleiðslu á okkar dögum að bæði hráefni og hráorka eru verðlögð ákaflega lágt, en arðsemin kemur í sambandi við sjálfa framleiðsluna. Ef við ætlum okkur það hlutskipti að framleiða einvörðungu orku til að selja á þennan hátt, þá erum við að eftirláta hinn raunverulega ágóða af orkuöfluninni þeim erlendu aðilum, sem eiga slíkar verksmiðjur, og sætta okkur við það hlutskipti að fá aðeins í okkar hlut örlítið brot af þeim verðmætum. Auk þess held ég að það ætti að liggja í augum uppi fyrir hvern mann að ef hér eiga að rísa erlend stórfyrirtæki eitt af öðru, þá erum við að afsala okkur efnahagslegu valdi yfir atvinnuvegum okkar íslendinga. Við erum að gefa erlendum aðilum efnahagsleg völd sem við höfum nú sem betur fer að mjög verulegu leyti sjálfir. Eftir því sem slíkum fyrirtækjum fjölgaði í landinu yrði efnahagslegt fullveldi okkar þrengra. En við þetta bætist einnig það fjárhagslega atriði, sem ég minntist á áðan, að það er frumstæðasta aðferðin til þess að koma orku í verð að selja hana til fyrirtækis. Það viðfangsefni, sem við okkur blasir á því sviði, er að við verðum sjálfir menn til þess að koma upp fyrirtækjum sem við ráðum sjálfir yfir, sem geta nýtt þessa orku og notað hana til fullvinnslu á ýmsum afurðum sem hægt er þá að flytja út. Þá tryggjum við okkur það að orkan sé verðlögð í samræmi við raunverulegt verðmæti sitt eins og það birtist á almennum markaði. En þetta eru atriði sem við fáum tækifæri til að fjalla ítarlegar um á næstunni. Hins vegar vil ég enn beina því til hæstv. forseta hvort ekki sé rétt að fresta þessari umr. út af þeirri fyrirspurn, sem ég hef hér vakið máls á, og út af fyrirspurnum sem fram hafa komið í máli annarra hv. þm.



Vegna óska hv. þm. um að umr. verði frestað án þess að málið gangi til n. að svo stöddu, þá er það rétt að bæði hann og hv. 4. þm. Austf. hafa beint fyrirspurnum til iðnrh. sem af gildum ástæðum getur ekki verið við þessa umr. Ég tel því fyrir mitt leyti rétt að umr. sé frestað án þess að málið gangi til nefndar að svo stöddu, en vil spyrja hv. flm. hvort hann sé samþykkur þeirri málsmeðferð.

Ég er það.

Úr því að svo er þá er þessari umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.