Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við afgreiðslu heilbr.- og trn. Ed. á frv. til l. um heilbrigðisþjónustu gerðum við breytingu á 14, gr. 10. Hún hljóðaði svo, eftir að við höfðum gert þá breytingu: „Þrátt fyrir framangreinda skiptingu og þar til öðruvísi verður ákveðið, skal heilsugæslustöð í Stykkishólmi þjóna Flateyjarhreppi, heilsugæslustöð í Búðardal sjá um læknismóttöku á Reykhólum og heilsugæslustöð á Þórshöfn þjóna Skeggjastaðahreppi. Ráðh. getur í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir fellt niður einn eða fleiri af málsliðum þessarar greinar.“ Þegar farið var að huga að þessu í Nd. komust menn að þeirri niðurstöðu, að ekki væri eðlilegt að ráðh. gæti fellt niður ákvæði í lagagrein. Þeir fóru því höndum um greinina á ný og umbættu á þann veg, að nú hljóðar hún þannig: „Þrátt fyrir framangreinda skiptingu og þar til öðruvísi verður ákveðið, skal heilsugæslustöð í Stykkishólmi þjóna Flateyjarhreppi, heilsugæslustöð í Búðardal, sjá um læknismóttöku á Reykhólum og heilsugæslustöð á Þórshöfn þjóna Skeggjastaðahreppi. Ráðh. getur í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir ákveðið breytingar á framkvæmd einstakra málsl. samkv. 2.–9. mgr. þessarar greinar.“ Heilbr.- og trn. hefur á fundi sínum í gærkvöld tekið þetta mál fyrir og leggur einróma til að frv. verði samþ. svo breytt.



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til að lengja störf þessarar d. um of, en það eru nokkur atriði sem ég þyrfti að víkja lítillega að frá því að seinast gafst kostur á að ræða þessi mál. Ég vil fyrst þakka hv. form. fjh.- og viðskn. Ed, fyrir að hafa útvegað reikniaðstoð í sambandi við till. sem ég flyt á þskj. 871. Ég held að afgreiðsla þessa máls sýni gjörla hversu fráleitt það er af hálfu ríkisstj. að keyra mál af þessu tagi í gegnum báðar deildir þingsins á tiltölulega skömmum tíma og ætlast til þess að menn taki afstöðu til fjöldamargra reikningslegra atriða, prósentuhlutfalla og annarra stærða sem verka með mjög flóknum hætti hver á aðra. Annaðhvort verða menn að taka við því, sem að þeim er rétt, eða hafa góðan tíma til þess að meta þær breytingar sem gera þyrfti á frv. Ég flyt á þskj. 871, eins og ég hef áður sagt, allmargar brtt. og ég tel, eftir að ég hef fengið upplýsingar um reikningslegar afleiðingar af samþykkt þessara till., að það leyni sér ekkert, að þær stefna í rétta átt og hér sé að sjálfsögðu fyrst og fremst um stefnumótun að ræða. Hitt er annað mál, að ef ég hefði haft þá reikningsaðstöðu að geta sett upp og látið reikna mismunandi tilvik, þá má vel vera að ég hefði hagað þessum till. með eitthvað öðrum hætti, því að eins og gefur að skilja er erfitt að hitta nákvæmlega á hið rétta ef maður hefur ekki reiknivélina alla í gangi meðan verið er að setja slíkar till. á blað. En eins og ég hef þegar tekið fram, er ljóst að till. mínar stefna í rétta átt. Þær eru auðvitað fyrst og fremst viðbrögð við þessu frv. og sýna hvers konar stefnumótun ég tel að eðlilegri væri. Það fór alveg eins, þegar reiknimeistarar komu til sögunnar, og verið hafði við upphaf þessarar umr., að þeir reyndust reiðubúnir að reikna hver útgjöld og tekjutap fælust í till. mínum, en þeir gáfust alveg upp á að reikna hverjar tekjur ríkissjóður gæti haft af samþykkt till., og var þó enginn í vafa um það, sem athugaði till., að þær mundu hafa í för með sér verulegan tekjuauka fyrir ríkissjóð. Ástæðan er auðvitað fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Till., sem horfa til tekjuauka fyrir ríkissjóð, snerta fyrst og fremst skattlagningu fyrirtækja og rekstraraðila, og það verður að segjast eins og er, að það hefur alveg verið vanrækt að hlaða tölvur með upplýsingum um einstaka rekstrarþætti fyrirtækja, sem áhrif hafa á skattlagningu þeirra, svo að auðvelt væri að láta tölvurnar svara ákveðnum atriðum varðandi skattlagningu fyrirtækja. Ég flyt á þskj. 871 þrenns konar tillögur. Í fyrsta lagi flyt ég till. sem snerta skattálagningu 1978 og 1979, sem sagt bæði á þessu ári og hinu næsta, og ég held að enginn, sem athugar þessar till., sé í neinum minnsta vafa um að þær munu hafa í för með sér stórfelldan tekjuauka fyrir ríkissjóð þannig að á þessum tveimur árum nái ríkissjóður talsverðu forskoti fyrir áhrif þessara till. sem ég hef lagt fram. Í öðru lagi snerta till. mínar álagningu skatta á árinu 1980, og þá er það vafalaust rétt, sem fram kom við upphaf þessarar umr., að till. hafa í för með sér á því ári meiri útgjöld fyrir ríkissjóð en tekjur. Auðvitað mætti endurskoða þessar till. annaðhvort á þessu vori eða næsta hausti, eftir að ljóst lægi fyrir hver tekjuaukinn væri. En í því sambandi vil ég bara minna á að ekki er minnsti vafi á því, að frv. allt verður tekið til endurskoðunar áður en verður lagt á samkv. lögum á árinu 1980. Ég er sannfærður um að þegar álagning verður gerð á árinu 1980, þá stendur varla ein einasta tala í þessum væntanlegu lögum óbreytt. Þær munu allar breytast, ekki aðeins krónutölurnar vegna verðbreytinga, heldur einnig prósentutölurnar. Þær eru allar miðaðar við aðstæður líðandi stundar og eiga vafalaust eftir að taka breytingum. Einnig er ég sannfærður um að við nánari athugun málsins eigi menn eftir að reka sig á ýmsa vankanta þessa frv., enda þori ég að fullyrða að þeir þm. hér á Alþ. eru teljandi á fingrum annarrar handar sem eru færir um að gera grein fyrir öllum ákvæðum þessa frv. og skilja þau til fullnustu. Ég vil ekki fullyrða að ekki séu nokkrir þm. til hér sem eru fullkomlega klárir á því hvernig bakreikningur fyrninga kemur út í reynd. Þeir eru áreiðanlega nokkrir, en þeir eru ekki margir. Þeir eru svo sannarlega ekki margir. Ég er því sannfærður um að þetta frv. á eftir að taka verulegum breytingum, jafnvel þótt það verði að lögum nú áður en álagning á sér stað. Um þessa útreikninga vil ég að öðru leyti ekki segja margt. Talið er að hækkun persónuafsláttar, sem ég hef hér gert till. um og nemur 50 þús. kr., þ. e. a. s. hækkun úr 250 þús. kr., hafi í för með sér rúmlega 5 milljarða útgjöld fyrir ríkissjóð. Þetta þykir mönnum auðvitað harla kynlegt við fyrstu sýn. En ástæðan mun vera sú, að talsverður hluti af þessum persónuafslætti rennur til manna í gegnum útsvörin eða greiðslu útsvara og kemur til lækkunar á þeim, þannig að hér er ekki bara um að ræða lækkun á tekjuskatti, heldur um leið verulega lækkun á útsvari. Þetta setur auðvitað nokkurt strik í reikninginn. Svona er nú þetta skattakerfi orðið flókið, að það er erfitt að koma fram persónuafslætti í tekjuskatti án þess að það komi ekki talsverður partur af honum á sama tíma á útsvarið. Hins vegar væri út af fyrir sig ekkert óeðlilegt að lækka skattabyrði útsvarsgreiðenda, vegna þess að staðreyndin er sú, að núv. ríkisstj. hefur verið alveg sérlega dugleg að leggja flatan skatt á útsvarsgreiðendur sem kemur þyngst niður á lágtekjufólkinu. Þetta er flatur skattur sem lendir á allar tekjur, jafnvel hinar lægstu, og hann hefur einmitt verið hækkaður sérlega mikið í tíð þessarar ríkisstj. með hækkun sjúkratryggingagjalds, álagningu þess fyrst og svo hækkun þess á s. l. vetri. Ég veit nú ekki hversu nákvæmlega á að fara í að gera grein fyrir þessum útreikningum. Ég hef fengið tvö plögg. Annars vegar er um að ræða útreikning á skattakerfi Ragnars Arnalds, eins og hér er merkt, og það eru hvorki meira né minna en 14 útskrifaðar síður úr tölvu og felur í sér samanburð á frv. með þeim breytingum, sem ég hef hér gert við það, og gildandi lögum. Ef maður á síðan að komast að niðurstöðu um það, hver sé munurinn á frv. samkv. tillögum mínum og frv. ríkisstj., verður að fara í aðra útskrift sem er engu styttri, einnig upp á 14 útskrifaðar síður og felur í sér samanburð á skattakerfinu eins og það er nú og frv. sem ríkisstj. hefur lagt fram. Það þarf sem sagt að fara í gegnum tvær tölvuútskriftir til þess að komast að niðurstöðu um þessi atriði. Við skulum vona að tölvan hafi ekki misstigið sig á þessari löngu leið og hafi komið þessu til skila með réttum hætti. En þetta sýnir nokkuð vel hversu flókið mál er hér um að ræða. Eins og ég sagði áðan, þá sé ég ekki að öðru leyti að ástæða sé til að fjölyrða um till. mínar. Ég tel að útreikningarnir, sem lagðir hafa verið fram í þessu sambandi, séu góðra gjalda verðir og gott að hafa þá til samanburðar. En þeir koma ekki nema að takmörkuðu gagni vegna þess að það er engin tilraun gerð til þess að reikna tekjuhlið þessara brtt. Ég vil vekja á því athygli, að atvinnureksturinn í landinu mun velta á árinu 1978 u. þ. b. 800 þús. millj. kr., og miðað við reynsluna af fyrri árum, þegar komið hefur á daginn að réttur helmingur af veltu fyrirtækja lendir ekki í tekjuskatti, eru horfur á því, að á árinu 1978 renni um 400 þús. millj. kr. hjá garði án þess að lenda í tekjuskatti. Með því að gera verulegan uppskurð á núverandi álagningarkerfi hvað snertir tekjuskatt á félög er alveg vafalaust hægt að ná verulegum viðbótartekjum í ríkissjóð. Hversu stórar upphæðir er hér um að ræða er hins vegar ekki auðvelt að fullyrða neitt um, en ég verð að segja það alveg eins og er, að mér þætti ekki ólíklegt að hér gæti verið um að ræða 10 milljarða, svo ég nefni tölu sem vissulega er tekin af nokkru handahófi. Á árinu 1976 er talið að vergur hagnaður fyrirtækja hafi numið tæpum 20 milljörðum kr. Miðað við aukningu veltu milli ára frá árinu 1976 til ársins 1978 þætti mér ekkert ósennilegt, að um væri að ræða vergan hagnað fyrirtækja sem gæti verið milli 40 og 50 milljarða. Fyrirtækin sleppa, eins og ég hef margoft bent á, að verulegu leyti við að greiða tekjuskatt og álagður tekjuskattur félaga á s. l. ári nam aðeins 2870 millj. kr. Ég hef hins vegar getið mér þess til, að með þeim róttæku breytingum, sem ég hef gert hér till. um að gerðar verði á fyrningarreglum, gæti farið svo, að u. þ. b. fjórðungur af þessum verga hagnaði fyrirtækja yrði skattlagður, þ. e. a. s. 10 þús. millj. kr. Þetta er að vísu ágiskunartala sem ég verð að styðjast við eingöngu vegna þess að gögn eru svo ófullkomin af hálfu skattyfirvalda að ekki er hægt að tölvuvinna slíka áætlun. En ég held að þessi tala, sem ég hef hér nefnt, bendi eindregið til þess, að tekjur á árunum 1978, 1979 og 1980 yrðu ekki minni, heldur talsvert meiri af völdum samþykktar þessara till., sem ég hef lagt fram, heldur en útgjöldin. Herra forseti. Um þetta mál mætti margt fleira segja, en vegna þess hversu naumur tími okkar er í dag læt ég þessi orð nægja.



Herra forseti. Það eru fróðlegar tölur sem hv. síðasti ræðumaður talaði um. Hann minntist á viðskiptaveituna, um 8 þús. millj. kr., og eflaust væri hægt að ná meiri tekjum inn í ríkissjóð. Það getur vel verið að hann fari með réttar tölur að mestu leyti, þó svo hann gæti þess að þetta væru ágiskunartölur. En ég er hræddur um að innifalið í þessum 8000 millj. kr., sem hann gat um sé talsvert af fyrirtækjum sem ekki taka neinn þátt í skattgreiðslum, eins og hann réttilega gat um, að því marki sem hann var að tala um. Ég veit ekki til þess, að samvinnuhreyfingin t. d., sem hefur með höndum helminginn af öllum innflutningi til landsins, standi undir sömu gjöldum og aðrir útflytjendur. Ég veit ekki til þess, að önnur fyrirtæki í landinu, sem eru rekin á vegum ríkisins, greiði nokkurn skapaðan hlut í sameiginlegan kostnað. Oftast er greitt með þeim. En nóg um það. Það er nú orðið dálítið liðið síðan umr. um þetta skattalagafrv. fóru hér fram, það eru einir 24 tímar síðan, og það, sem ég var með í huga þegar þær umr. stóðu yfir, er mikið farið að gleymast. En það sem ég punktaði hjá mér, er þó athyglivert. Hv. 5. þm. Austurl. kom að þeim ummælum mínum, að við Ragnar Arnalds værum ekki alltaf sammála um frv., við værum þó báðir sammála um að þetta frv. væri vont. Og í þessu tilfelli ætla ég að útskýra þetta. Hv. 5. þm. Norðurl. v. telur þetta frv. slæmt vegna þess að ekki er nóg þrengt að fyrirtækjum. Hann vill láta ganga harðar að þeim. Ég aftur á móti tel þetta slæmt frv. vegna margra galla sem ég gat um. Ég tel að sé of mikið þrengt að t. d. smáatvinnurekstri, eins og kemur fram í 59. gr. og bæði hefur verið rætt hér ítarlega og eins í Nd., og tel ég ekki ástæðu til að rifja það upp. Þarna eru tvær andstæður. En inn á milli er þetta góða sem hv. 5. þm. Austurl. lítur á, og það er spegilmynd af frv. Það kemur fram í 59. gr., svo hljóðandi: „Viðmiðunartekjur þeirra, er landbúnað stunda, skulu miðast við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, þó að teknu tilliti til aðstæðna hverju sinni, svo sem því ef bóndi nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis eða annarra atriða er máli skipta að mati ríkisskattstjóra.“ Þetta er ágætt. Þetta er viðbót við það sem var áður. Ég er alveg sammála þessu og fagna því, að þetta skuli vera komið inn, tel það sjálfsagt. En á móti kemur' svo upphafið að þessari grein sem stangast á við þetta. „Ef maður, er starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi eða hjá aðila honum tengdum, telur sér til tekna af starfi þessu lægri fjárhæð en ætla má að launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið sem launþegi hjá óskyldum aðila . . . skal ákvarða honum tekjur af starfinu.“ Þarna stangast á. Ragnar Arnalds telur að frv. gangi ekki nógu hart að atvinnurekendum. Ég tel að það gangi mjög hart að atvinnurekendum, sérstaklega þeim smærri. Það er svo búið að koma ákvæði inn í þessa grein sem tekur verulegt tillit til álagningar á bændur, og það telur hv. 5. þm. Norðurl. v. mjög gott. Svona stangast á í frv. Hægt er að fara í gegnum frv. lið fyrir lið, þannig að einn getur séð margt gott við það og aðrir geta orðið sammála um að það sé vont, þó að þeir séu ekki sammála um að það sé sú sama illska í því alls staðar. Ég vil taka undir það með hv. 2. þm. Norðurl. e., og er það að vísu það sama og ég var búinn að leggja áherslu á, að verið er að kippa grundvellinum undan trúnaði milli banka og viðskiptavina þegar sparifé er gert framtalsskylt. Ég vitnaði í álit viðskiptabankanna sem ég leyfi mér að vísa til. Hv. 2. þm. Norðurl. e. er maður með hálfrar aldar starfsreynslu í þjóðbankanum og að það skuli ekki vera hlustað á hann eða tekið tillit til þess, sem hann segir, er alveg furðulegt. Ég hefði viljað beina spurningum til fjmrh., en ég sé að báðir formenn fjh.- og viðskn, eru staddir í þessari hv. d. og þeir gætu kannske borið sig saman og þá formaður okkar svarað. Það hefur komið í ljós, að stóraukinn kostnaður verður við þá framkvæmd sem ætluð er með þessum lögum. Skattseðlar verða prentaðir í miklu meira magni. Allur útsendingarkostnaður verður miklu meiri. Hvað er þessi kostnaður miklu meiri en hann er við framkvæmd skattalaganna nú? Það er fyrsta spurningin. Hvað er ætlað að miklu meira skrifstofupláss þurfi undir aukastarfslið, og hvað er aukastarfsliðið, sem þarf að bæta við, mikið? Sem sagt, hvað eru margir skattseðlar sendir út og hvað verða margir skattseðlar sendir út? Ég tel mjög áríðandi á þessu stigi að fram komi hvað fjmrh. eða þessir ágætu embættismenn, sem hafa unnið að þessu, telja að báknið við innheimtu ríkissjóðstekna stækki við samþykkt þessa frv. Ég held að það fari ekkert milli mála, að þar verður töluverð breyting á. Ég vil þá undirstrika það enn einu sinni, að í báðum þeim ræðum, sem hv. frsm. fjh.- og viðskn. hefur haldið hér um þetta mál, hefur hann séð ástæðu til þess að taka fram, að margvíslegar athuganir þurfi að gera á þessu frv. og endurbæta það til að gera sér grein fyrir ýmsum ákvæðum sem eru í frv. Frv., sem hér á að fara að samþykkja, er sem sagt ekki tilbúið svo megi nota það sem lög. Það liggur alveg ljóst fyrir af ummælum allra sem tekið hafa til máls. Og af hverju er þá verið að þrýsta þessu í gegn? Allir, sem tekið hafa til máls, hafa talað um að það þurfi að endurbæta skattalögin og athuga þurfi vel og gera sér grein fyrir ýmsum ákvæðum sem í frv. eru, eins og kom fram hjá frsm. okkar í báðum ræðum. Frv. er sem sagt ekki nothæft eins og það er þó það verði samþykkt. Það þarf að breyta því. Allir eru sammála um þetta. Tölvuvinnsla hefur kostað gífurlegt fé, sagði hv. frsm. fjh.- og viðskn., og embættismenn hafa lagt mikið á sig til að gera frv. sem best úr garði. Það getur vel verið. Tölvuvinnsla getur verið dýr, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. upplýsti áðan. Hann hefur allt í einu fengið, frá því að síðast var rætt hér um þetta frv., tvisvar sinnum 14 blaðsíðna úttekt úr tölvum. En tölvan skilar ekki öðrum niðurstöðum en hún er fær um að gera miðað við það sem í hana er sett. Og embættismennirnir gera náttúrlega sitt besta til þess að vinna úr því sem þeim er fengið í hendur, ef þeir fá þá ekki frjálsar hendur. Það er það, sem ég er að gagnrýna, þ. e. hugsunina sem er á bak við þetta. Mér finnst reynt að ná sem mestu af einstaklingum í staðinn fyrir að það á að stefna að því að skilja sem allra mest eftir af rauntekjum fólks til ráðstöfunar í höndum fólksins sjálfs. Ég vil ítreka spurningu mína og beina henni til fjmrh., úr því að hann er kominn í salinn. Mér leikur hugur á að vita hvað framkvæmd þessara laga verður miklu dýrari en framkvæmd þeirra laga sem nú eru í gildi. Hvað er reiknað með miklu meira skrifstofurými, hvaða viðbótarstarfslið þarf, hvað eru margir skattseðlar sendir út í dag, hvað verða margir skattseðlar sendir út ef þetta frv. verður að lögum? Það er kannske ekki raunhæft að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji að báknið við innheimtu ríkistekna minnki eða stækki við þær breytingar sem hér eiga sér stað. Ég get ekki nógsamlega undirstrikað þá hættu sem felst í 94. gr., þar sem ríkisskattstjóri eða opinberir aðilar hafa heimild til þess að taka hvern sem er fyrir og spyrja hann, yfirheyra um náungann, um hvern sem er. Ef ríkisskattstjóri heldur að einhver einstaklingur geti veitt upplýsingar um annan, þá er honum heimilt að afla sér þeirra upplýsinga, hvort sem viðkomandi aðili er samvinnuþýður eða ekki. Ef hann er það ekki, þá er ég nú kannske heldur bjartsýnn á að lögregluaðferðir verði ekki notaður til þess að fá út úr honum það sem þarf að fá út úr honum, vegna þess að sá kafli eða sú grein er komin út úr frv. En þetta er vondur kafli. Ég held að ég sjái ekki ástæðu til þess að hafa þetta lengra. En ég vil taka undir orð hv. 2. þm. Norðurl. e., sem ég vil ítreka að er reyndur bankamaður og hefur alist upp í þjóðbankanum, byrjaði þar sem ungur maður í ábyrgðarlitlum störfum, en endaði sem bandastjóri og er með 50 ára starfsreynslu að baki. Hann segir í sínum málflutningi að með setningu þessara skattalaga getum við bætt sparifjáreigendum það tjón sem þeir hafa orðið að þola vegna verðbólgu o. fl. Við erum einmitt að vinna að þessari setningu skattalaga, og ég vona að það verði tekið mark á þeirri miklu reynslu sem hv. 2. þm. Norðurl. e. hefur yfir að búa.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Varðandi það sem hv. þm. Ragnar Arnalds sagði hér, þá hefur verið reynt að reikna út eftir bestu getu það sem hann bar hér fram, og það hafa verið reiknaðir einnig teknaliðir eins og hækkun á tekjuskattstiga einstaklinga og félaga. Hins vegar hefur ekki verið reiknaður einn gjaldaliður, sem er frádráttarliður vegna húsaleigu. Þetta eru þau ákvæði sem lúta að framtíðinni. Það er því alveg ljóst að brtt. hans hafa gífurleg áhrif í sambandi við tekjuskattinn í framtíðinni og nánast niðurfellingu á honum. En hitt er svo alveg rétt, að brtt. hans vegna áranna 1978 og 1979 er mjög erfitt að gera sér grein fyrir. Ég vil á engan hátt áætla áhrif af þeim vegna þess að það væri áætlun út í loftið. Þess vegna vil ég ekki leggja neinn dóm á áætlun hans, þótt mér þyki hún nokkuð í hærra lagi. En það er hins vegar ljóst, að ég held að það sé vart raunhæft að gera breytingu á álagningunni núna, 1978. Þessi álagning er þegar hafin og menn eru búnir að skila inn framtölum í stórum stíl, þannig að framkvæmdalega séð held ég að sé vart hægt að hugsa sér að breyta þar um. En ekki meira um það. Varðandi það, sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði varðandi viðmiðunartekjurnar, þá vil ég taka það fram, að nauðsynlegt þótti að setja sérreglur í sambandi við landbúnaðinn, vegna þess að það er afskaplega erfitt að finna þar viðmiðun. Út af fyrir sig er ekki erfitt að finna viðmiðun hjá skipstjóra á bát, en það hlýtur að vera sá aflahlutur sem honum er reiknaður. Það er ekki heldur eins erfitt að finna viðmiðun, ja, við skulum segja hjá kaupmanni. Það hljóta að vera þau laun sem eru venjuleg og eðlileg við slík störf sem fjöldi manns vinnur við. Svo mætti lengi telja. En hins vegar er það svo í landbúnaði, að þar er enga slíka viðmiðun að finna. Það eru að vísu til örfá ríkisbú. Og spurningin er: Ætti að reikna bændum svipuð laun og forstöðumenn á þeim búum, sem ríkið rekur, fá til tekna? Ég held að það geti allir verið sammála um að slíkt getur vart gengið. Þess vegna þótti sérstök ástæða til þess, að sett yrði sérstök regla um landbúnað. Hins vegar vil ég endurtaka það, að ég held að ekki sé ástæða til þess að óttast þessar reglur. Þær viðmiðunarreglur, sem eru í gildi t. d. varðandi launaskatt og reiknað er með að yrðu svipaðar í þessu sambandi, eru fremur lágar. En þetta ákvæði hefur þýðingu varðandi hugsanlegan tapsfrádrátt frá launum. T. d. hafa komið upp nokkur dæmi þess, að menn með mjög góðar tekjur eru kannske með búrekstur og reka hann með tapi, m. a. vegna fyrninga o. fl. Í þeim tilfellum mundu viðkomandi aðilar ekki hafa heimild til þess að draga tap af þessum hliðarrekstri frá launum sínum. Hv. þm. Albert Guðmundsson spurði hvað þetta mundi hafa í för með sér mikinn kostnaðarauka og hvað starfsliði mundi fjölga mikið, og hann spurði, hvað margir einstaklingar og hjón teldu fram. Ég held að ég hafi það nokkurn veginn, hvað þessi framtöl eru mörg. Ég hygg að einstaklingsframtöl séu um 70 þús. og framtöl hjóna um 45 þús. Það, sem gerist, er einfaldlega það, að þessi 45 þús. hjón munu nú telja fram sitt í hvoru lagi þannig að framtölunum fjölgar um 45 þús. Þetta mun að sjálfsögðu hafa nokkurn kostnaðarauka í för með sér, ég held að það liggi ljóst fyrir. En hitt er svo annað mál, að ekki er víst að hann yrði mikill þegar hann er metinn í staðgreiðslukerfi, því að hvort eð er þyrfti að innheimta af hvoru hjóna um sig þann skatt sem á að innheimta í staðgreiðslukerfinu. Ég held að það sé engin leið að gera sér fulla grein fyrir því, hvað þetta mun hafa í för með sér mikinn kostnaðarauka og hvað starfsliði þurfi að fjölga. Það er ljóst að ýmsar reglur í þessu frv. munu verka mjög til einföldunar, t. d. sá 10% staðalfrádráttur sem gert er ráð fyrir í frv. Hann mun sennilega gera það að verkum, að allt að 70% af framteljendum muni velja þann frádrátt og mun þá ekki þurfa að tíunda hina einstöku frádráttarliði. Þetta hefur mjög mikla einföldun í för með sér sem léttir á skattyfirvöldum. Á þennan hátt má telja ýmis atriði sem verka þarna til mótvægis. En kostnaðaráhrifin verða náttúrlega ekki að fullu metin fyrr en frv. til laga um staðgreiðslu skatta hefur verið afgreitt og farið betur yfir það. Þessi löggjöf miðar við að tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta. Það frv. hefur ekki fengið meðferð hér í þinginu, en ég held að meta þurfi áhrif þessara frv. saman. Varðandi það að ég hafi talið að alls ekki væri hægt að nota þetta frv. nú, það væri alls ekki tilbúið, þá finnst mér það vera á misskilningi byggt. Það, sem má kannske fyrst og fremst um þetta segja, er að eins og ég sagði áðan byggir þetta frv. á því, að frv. til 1. um staðgreiðslukerfi skatta verði afgreitt síðar. Þess vegna er náttúrlega ljóst að frv. í núverandi mynd verður ekki tilbúið til notkunar fyrr en það frv. hefur verið samþ. og afgreitt héðan. En hitt er svo annað mál, að ef það tekst ekki og t. d. sú yrði niðurstaðan, að menn tækju alls ekki upp staðgreiðslukerfi skatta, þá er tiltölulega mjög einfalt mál að breyta þessu frv. Það, sem þarf fyrst og fremst að breyta, eru skattprósentur og nokkur önnur atriði, sérstaklega innheimtukaflinn í frv. Ég hef einnig sagt að rétt sé að vinna að frekari athugun á nokkrum atriðum í þessu frv. En hitt er svo annað mál, að það er ekki sama og það sé ekki út af fyrir sig tilbúið til notkunar. Ég sé svo ekki ástæðu til herra forseti , að fjölyrða meir um þetta mál. Það hefur hlotið tiltölulega stutta meðferð á þessu þingi og ég get tekið undir það. En ég vil svo leggja áherslu á það sem ég sagði hér fyrr við umr., að í þetta frv. hefur verið lögð mjög mikil vinna og í sambandi við tölvuvinnslu við gerð svona frv. hafa skapast gífurlegir möguleikar og gerir það möguleg mun vandaðri og nákvæmari vinnubrögð. Það er nú svo, að vart er hægt að hugsa sér að ganga frá slíkri löggjöf sem þessari nema hafa yfir að búa þeirri tækni, sem tölvurnar hafa við útreikning á hinum ýmsu valkostum, til þess að geta gert grein fyrir áhrifum þeirra og metið hvað skuli valið og hvað sé til mestra hagsbóta fyrir sem flesta í landinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. frsm. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., 5. þm. Austurl., fyrir hans ágætu svör sem staðfestu það sem ég vildi fá inn í þingbækur, að ekki er vitað annað en það þurfi að „prufukeyra“ þetta frv. miklu meira áður en það getur orðið að lögum og þá brúklegt. Og það verða um 45 þús. fleiri skattseðlar sendir út heldur en í því kerfi sem við búum við, ef ég hef skilið hann rétt. Þetta hlýtur að verða talsverður kostnaðarauki. Og svo þarf starfsfólk og skrifstofur, og því fylgir allur sá kostnaður sem er við starfsfólk, ekki bara launagreiðslur, heldur má segja launtengd gjöld og vinnuaðstaða, svona tvisvar sinnum launin, sem greidd eru. Það er talað um að þetta frv. verki ekki rétt fyrr en staðgreiðslukerfi er komið á. Svarið var, að kostnaðarauki væri óljós, það væri ekki hægt að geta sér til um kostnaðinn. Þá erum við komnir að því, að frv. þarf að endurskoða áður en það getur tekið gildi eða haft notagildi. Það þarf að koma staðgreiðslukerfi á, áður en kerfið í heild verkar. Kostnaðurinn við þetta er óljós. Það er sem sagt óljóst hvort það verkar, hvort það er nothæft og hvað þetta kostar. Við erum alltaf að tala um staðgreiðslukerfi miðað við það kerfi sem við höfum í dag. En að breyta úr venjulegu innheimtukerfi í staðgreiðslukerfi er alls ekki það sem við erum að gera. Við hlaupum alltaf yfir eitt atriðið og það atriði er að við höfum ekki venjulegt innheimtukerfi í dag á okkar sköttum. Við höfum fyrirframgreiðslur. Við erum að breyta úr fyrirframgreiðslukerfi í staðgreiðslukerfi og það er dálítið annað. En sem sagt, það liggur þá ljóst fyrir að framkvæmd þessara laga er verulega miklu dýrari en framkvæmd þeirra laga sem við störfum eftir nú, kostnaðurinn er óljós, það er ekki hægt að geta sér til um hann, og það þarf að athuga þetta frv. verulega mikið áður en heppilegt er að það taki gildi.



Herra forseti. Þar sem þessi brtt. og brtt. við 66. gr., sem nú hefur verið felld, fela nánast í sér að tekjuskattur einstaklinga verði felldur niður, sem ég tel vera ranga stefnu, þá segi ég nei.



Herra forseti. Ég studdi meiri hl. að þessu frv., en tók fram að ég mundi flytja eða fylgja brtt. Þessi till. er mjög í anda þess sem við Alþfl.-menn höfum talað um hér, að það væru fyrst og fremst lagðir beinir skattar á hátekjumenn. Ég held að með þessu björgum við mörgum þeim sem hafa meðaltekjur, sem af mun ekki veita í dag, og af því að önnur grein fjallar um hvernig tekjuskatturinn skiptist í prósentutölum, eins og Halldór Ásgrímsson formaður n. nefndi hér áðan, þá tel ég fullt samræmi í því að samþykkja þessa till. og segi því já. Jón Árm. Héðinsson: Herra forseti. Ég studdi meiri hl. að þessu frv., en tók fram að ég mundi flytja eða fylgja brtt. Þessi till. er mjög í anda þess sem við Alþfl.-menn höfum talað um hér, að það væru fyrst og fremst lagðir beinir skattar á hátekjumenn. Ég held að með þessu björgum við mörgum þeim sem hafa meðaltekjur, sem af mun ekki veita í dag, og af því að önnur grein fjallar um hvernig tekjuskatturinn skiptist í prósentutölum, eins og Halldór Ásgrímsson formaður n. nefndi hér áðan, þá tel ég fullt samræmi í því að samþykkja þessa till. og segi því já.



Herra forseti. Þar sem till. þessi er í fullu samræmi við það stefnuskráratriði okkar Alþb.manna að létta sköttum af lágtekjufólki og með það í huga, að samþykkt frv. verður óhjákvæmilega talsvert íþyngjandi fyrir útivinnandi konur og því brýn þörf á að gera þeim þessa skattbreytingu bærilegri, þá segi ég já.



Herra forseti. Þessi brtt. miðar fyrst og fremst að því að létta skattbyrði á eldra fólki með tiltölulega háar tekjur. Eins og ég hef áður gert grein fyrir, þá tel ég nær að verja því fjármagni, er til reiðu væri, til þess að bæta kjör þess aldraðs fólks, sem hefur hvað lægstar tekjur, og segi nei.



Herra forseti. Þar sem till. þessi léttir byrðina fyrir allflest aldrað fólk, en ekki aðeins hátekjufólk, og með það í huga, að ónýttur persónuafsláttur, sem ekki gagnast við greiðslu tekjuskatts, kemur að góðu gagni í sambandi við greiðslu útsvars, sem er skattur á lágtekjumenn, þá tel ég að hér sé um þarfa till. að ræða og segi já.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um jöfnunargjald og hefur m. a. haft málið til meðferðar á sameiginlegum fundum með fjh.- og viðskn. Nd. Á sameiginlegan fund n. komu ýmsir aðilar og gáfu upplýsingar og báru fram ýmsar óskir: frá Félagi ísl. iðnrekenda, frá Verslunarráði Íslands, frá Alþýðusambandi Íslands og frá Iðju, félagi verksmiðjufólks. Auk þess kom á fund fjh.og viðskn. Ed. Klemens Tryggvason hagstofustjóri og skýrði verðhækkunaráhrif jöfnunargjaldsins. Með þessu frv. er lagt til að lagt verði 3% gjald á innfluttar iðnaðarvörur í því skyni að vega upp á móti þeim söluskatti sem leggst á íslenska framleiðendur hliðstæðra vara, en nágrannalönd okkar búa almennt við virðisaukaskattskerfi, sem hefur ekki þau uppsöfnunaráhrif sem söluskattskerfi okkar hefur. Með frv. er því í fyrsta lagi stefnt að því að jafna á milli íslenskra framleiðenda og erlendra framleiðenda sem keppa hér á sama markaði, og leitast er við að meta þann mismun sem þessi mismunandi skattkerfi fela í sér. Þennan mismun mætti að sjálfsögðu jafna með því að taka upp hliðstætt kerfi hér því sem er í nágrannalöndunum, þ. e. a. s. virðisaukaskattskerfi, en ljóst er að nokkur tími mun líða þangað til slíkt kerfi muni komast á hér á landi, þótt yfirlýstur vilji sé fyrir hendi og nú liði óðum að því, að aðlögunartíminn varðandi EFTA-aðildina renni út og því sé enn þá brýnni nauðsyn til þess að sé sem jöfnust aðstaða íslensks iðnaðar og erlends iðnaðar. Íslenskur iðnaður hefur átt við vaxandi erfiðleika að etja og þar sem, eins og ég gat um áður, stutt er þangað til þessi aðlögunartími rennur út, þá er mikilvægt að hann verði ekki fyrir verulegum áföllum á þeim stutta tíma sem eftir er. Ég er ekki með því að segja, að þetta gjald muni skipta þar algerum sköpum, en það mun þó verka í þá átt að jafna þessa samkeppnisaðstöðu. Það er ljóst að þetta gjald verkar ekki aðeins í þá átt að jafna samkeppnisaðstöðuna, heldur mun álagning þessa gjalds leiða til þess, að nokkrar tekjur muni koma í ríkissjóð. Áætlað er að þessar tekjur nemi 675 millj. kr. á árinu 1978 og 1080 millj. á árinu 1979 eða á ársgrundvelli Í 3. gr. frv. er fjallað um á hvern hátt þessum tekjum skuli varið, en þar kemur fram að gert er ráð fyrir að tekjum af jöfnunargjaldi verði að hluta til varið til eflingar iðnþróun, eftir því sem ákveðið verður við setningu fjárl. hverju sinni. Lagt er til að ríkisstj. ráðstafi því fé, er innheimtist árið 1978, og mun því fyrst og fremst varið til þeirra viðfangsefna á sviði iðnaðar sem upp eru talin í fjárl. fyrir árið 1978. Það er skoðun og álit meiri hl. fjh.- og viðskn., að eðlilegast væri að verja þessu fé til greiðslu á uppsöfnuðum söluskatti fyrri ára. Síðan er nauðsynlegt að gera sér glögga grein fyrir því, en það hefur ekki legið fyrir n., hvað þurfi í hlut ríkissjóðs, m. a. vegna niðurfellingar á súkkulaðigjaldi og vegna áhrifa þessarar hækkunar á launakostnað ríkissjóðs, og því sem eftir verður verði svo varið eftir því sem best verði við komið til ýmissa viðfangsefna á sviði iðnþróunar, en fjöldamörg verkefni liggja fyrir varðandi það atriði og margvíslegar óskir hafa verið fram bornar, m. a. á fundum nefndarinnar. Nokkuð hefur verið um það deilt, hvaða áhrif þetta gjald mundi hafa á vísitölu framfærslukostnaðar, verðlagsvísitölu, og þar með á launakostnað í landinu. Ýmsar tölur hafa verið nefndar í þessu sambandi. M. a. kemur fram í ályktun Verslunarráðs Íslands, að það megi áætla að þetta muni nema um 1%. Iðnrekendur hafa hins vegar gert ráð fyrir því, að þessi áhrif yrðu á bilinu 0.1–0.2%. Til þess að fá þessi mál sem best skýrð fékk n. á fund sinn Klemens Tryggvason hagstofustjóra, en Hagstofan hefur mesta reynslu og gleggstar upplýsingar um áhrif sem þessi og þess vegna tel ég rétt að byggja fyrst og fremst á áliti Hagstofunnar í þessum efnum. Hagstofustjóri sagði að vísu að erfitt væri að áætla þetta nákvæmlega, en taldi hins vegar eðlilegt að áhrifin af innfluttu vörunum, þ. e. a. s. þegar þetta gjald legðist á innfluttu vörurnar, yrðu um 0.2%. Hins vegar sagði hann, að erfiðara væri að áætla innlendu áhrifin, þ. e. a. s. hugsanlegar verðhækkanir á innlendum iðnaðarvörum sem gætu komið í kjölfarið. Hann taldi þó að hér mundi vera um óverulegar hækkanir að ræða, en taldi hins vegar rétt að áætla þessi áhrif 0.1% eða heildarverðhækkunaráhrif 0.3%. Hann gat þess einnig, að hvernig sem á þetta væri lítið, þá væri hér um óveruleg áhrif að ræða í þeim miklu verðhækkunum sem eiga sér stað í þjóðfélaginu og við höfum átt í erfiðleikum með að glíma við. Ég tel hins vegar rétt að láta það koma fram, að hann taldi þetta vera áætlun sem vel væri byggjandi á. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar um þetta mál, en vil aðeins ítreka, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl. mun skila séráliti.



Herra forseti. Við í minni hl. skilum á þskj. 909 sérstöku nál. Það hljóðar svo: „Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins, en við, sem skipum minni hl., viljum fella það. Samkv. frv. er lagt til að upp verði tekið nýtt innflutningsgjald - 3% - á svonefndar EFTA - vörur, þ. e. a. s. vöruflokka sem innflutningstollar hafa verið lækkaðir á í samræmi við EFTA-samning og viðskiptasamninginn við Efnahagsbandalagið. Talið er að gjald þetta muni nema um 1080 millj. kr. á ári og leiða af sér hækkun verðlagsvísitölu um 0.7–1% þegar bein víxlverkandi áhrif eru höfð í huga. Samkv. frv. er gert ráð fyrir „að hluti“ af gjaldinu renni til eflingar iðnþróun. Ljóst er þó fyrirhugaða jöfnunargjald veldur verulegum ágreiningi við launþegasamtökin og er enn einn vottur þess, hvernig að málum er staðið af hálfu núv. ríkisstj. Þá hefur Verslunarráð Íslands einnig varað við samþykkt gjaldsins. Minni hl. viðurkennir réttmæti þess, að ríkissjóður endurgreiði svonefndan uppsafnaðan söluskatt í því skyni að jafna samkeppnisaðstöðu iðnaðarins. Frv. fjallar hins vegar ekki um endurgreiðslu ríkissjóðs á of innheimtum söluskatti, heldur það, að lagt verði á nýtt innflutningsgjald sem óhjákvæmilega mundi leiða til verðlagshækkana og síðan kaupgjaldshækkunar sem að sjálfsögðu yki á útgjöld iðnaðarins eins og annars atvinnurekstrar. Minni hl. telur réttlætanlegt að tekið sé til athugunar að lágt gjald yrði sett á sama grunn og frv. gerir ráð fyrir til eflingar íslenskum iðnaði, iðnþróun, og til að skapa ný atvinnutækifæri í iðnaði, ásamt því að styrkja verkþjálfun frá iðnverkafólki. Minni hl. er andvígur frv. og leggur til að það verði fellt.“ Undir þetta rita Jón Árm. Héðinsson, Ragnar Arnalds og Albert Guðmundsson. Ég vil í tilefni af orðum frsm. meiri hl. fjalla aðeins nánar um málið. Það er rétt, að um áhrif þessa gjalds eru nokkuð skiptar skoðanir. Það sem hann greindi frá, að Hagstofan mundi meta heildaráhrifin um 0.3%, er mjög varlega metið og aðeins hin fyrstu árin eða eins og hagstofustjóri orðaði það, hin „prímeru“ áhrif, hann fór ekki lengra. En hverjum dettur í hug, að áhrifin verði aðeins á fyrsta stigi? Þau hljóta að veltast áfram. Hverjum dettur í hug, að þetta komi ekki fram - fyrr eða síðar - í einhverri verðhækkun þegar frá líður? Þess vegna undirstrikum við það, að líta verði á málið í heild. Þetta snertir fatnað, þetta snertir hreinlætisvörur, þetta snertir leikföng, rafgeymi bíla, kex, súpur, tómatsósu, snyrtivörur og margt og margt fleira og allt margfaldast þetta inn í verðlagið. Hverjum dettur í hug að aðrir íslenskir framleiðendur í iðnaði muni ekki eiga svigrúm og þá nota það til að hækka eilítið hjá sér? Það er alveg rétt, að hagstofustjóri sagði að þetta væri lítil hækkun í þeirri óðaverðbólgu sem hér ríkir. En þetta er þó einn þáttur í því að halda henni við - því miður - og jafnvel auka hana nokkuð. Og því hefur ekki verið móti mælt, að svo kann að fara að þegar full áhrif eru komin fram, eftir tvö ár, þá þýði þetta gjald í innheimtu um eða yfir 2 milljarða kr. Það liggur fyrir af hendi forsvarsmanna iðnaðarins, þeir hafa gert fjh.- og viðskn. grein fyrir því, að þeir vilja fá samtals um 457 millj. kr. í sinn hlut af þessum fyrstu 660 millj. kr. sem nú muni innheimtast. Ríkissjóður fær sem sagt um 220 millj. strax í sinn vasa. Forsvarsmenn iðnaðarins töldu að það væri réttlætanlegt, án þess að gera nánari grein fyrir því, að þessar 457 millj. hækkuðu samfara verðbreytingum í landinu. E. t. v. kunna þær að hækka í 600–700 millj. á komandi ári, en þá verða líka innheimtar um 1100 millj. kr., þannig að ríkissjóður mun örugglega fá hátt í milljarð af þessu gjaldi þegar öll áhrifin eru komin fram og endanlega verður staðið upp. Við erum andvígir þessu í minni hl. Hins vegar vorum við tilbúnir að leggja á gjald sem samkomulag hefði verið um bæði af hálfu iðnverkafólks, Verslunarráðs og fleiri aðila, er næmi t. d. um 1% eða jafnvel minna, og því yrði ráðstafað eins og forsvarsmenn iðnaðar óskuðu eftir. Ég tel að slíkt hefði átt að gera og þá hefði allt runnið í gegn og menn verið ánægðir. Það, sem við erum óánægðir með og einnig kemur fram af hendi Verslunarráðsins og í ályktun sem við fengum og ég mun ekki lesa hér, var að þeir vöruðu við áhrifum af þessu og því sem grundvallaratriði að vera að taka upp slíka verndartolla. Iðnaðurinn á í vök að verjast, það viðurkenna allir, og menn eru sammála um að rétt sé að rétta iðnaðinum hjálparhönd, en við teljum hér verið að innheimta bakdyramegin, ef svo má segja, handa ríkissjóði og það er þessu máli ekkert skylt að tryggja honum þannig tekjur. Við áttum að tryggja honum tekjur með því frv., sem við vorum að afgreiða rétt á undan, skattalagafrv., til þess er það, en ekki með svona gjaldtöku. Það er ekki æskilegt heldur að vera að skapa meiri togstreitu, svo að ekki sé meira sagt, við ríkjandi aðstæður á vinnumarkaðinum. Ég tel og við í minni hl. í n., að hér hafi þess vegna verið gengið of langt, leggjum til að þetta frv. verði fellt, eins og fram kemur í nál. okkar. - Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram, að fylgi mitt við þetta frv. er ákveðið í trausti þess, að jöfnunargjaldið verði notað eins og reyndar hefur komið fram mjög ákveðið í framsöguræðu talsmanns meiri hl. í fjh.- og viðskn. og sömuleiðis kom fram í ræðu í Nd. hjá frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. þar. Ég varpaði fram þeirri spurningu við 1. umr., hvernig þessu gjaldi yrði ráðstafað og því miður fannst mér ég ekki fá greið svör. Ég legg áherslu á að gjaldinu verði ráðstafað til þess í fyrsta lagi að greiða uppsafnaðan söluskatt áranna 1975 og 1976 og síðan uppsafnaðan söluskatt þau ár sem þetta gjald er lagt á. Í öðru lagi legg ég áherslu á að hluta af þessu gjaldi verði ráðstafað til eflingar iðnaðinum, eins og fram hefur komið í tillögum frá Félagi ísl. iðnrekenda. Það er í trausti þess, að svo verði gert, sem ég fylgi þessu frv. Ég fagna því, að í framsöguræðum meiri hl. hefur þessi sami skilningur komið fram.



Herra forseti. Ég harma að hæstv. fjmrh. skuli ekki heiðra þessa hv. d. með nærveru sinni við þessar umr., en hann telur óþarft að fylgjast með þeim, svo öruggur er hann um meðferð og afgreiðslu þessa tvísköttunarfrv. Ég hefði gjarnan viljað fá það staðfest hjá hæstv. ráðh., sem fram kom hjá hv. formanni fjh.- og viðskn. þessarar d., en hann hóf mál sitt með því að telja sjálfsagt að hluti af þessum tekjum, sem myndast með álagningu þessa jöfnunargjalds, yrði notaður til að greiða uppsafnaðan söluskatt. Ég beindi fsp. til ráðh. fyrir ekki löngu úr ræðustól og bað hann um að svara því afdráttarlaust og ekki loðið; hvort uppsafnaður söluskattur fyrir 1975 og 1976 yrði greiddur. Hæstv. ráðh. kom sér undan því að svara, þessi ríkisstj. ætti eftir að taka ákvörðun um hvernig þessir peningar yrðu notaðir. Ég er á móti þessu frv. m. a. vegna þess að ríkissjóður fær jafnvel meiri tekjur en iðnaðurinn sem frv. er þó lagt fram til að hjálpa. Það kemur fram að þetta 3% jöfnunargjald er lagt á m. a. til að bæta ríkissjóði tekjumissi við niðurfellingu tolla vegna aðildar Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu. Ég hélt, þegar við gengum í Fríverslunarsamtökin, að tollar mundu lækka og sú lækkun kæmi fólkinu í landinu til góða, en að ríkissjóður legði ekki á nýja og nýja skatta undir öðrum nöfnum sem kæmu í staðinn fyrir tollana. Fólkið í landinu nýtur ekki þess, sem ég hélt að væri stefnt að með lækkandi verði. Það er furðulegt, að ekki skuli vera lengra liðið síðan ríkisstj. gerði ráðstafanir sínar í efnahagsmálum og lækkaði þá m. a. vörugjald úr 18% niður í 16%. Þessi ráðstöfun hleypti upp Alþýðusambandi Íslands og verkalýðshreyfingunni undir forustu Verkamannasambandsins og af stað aðgerðum sem við sjáum ekki fyrir endann á enn þá. En hér er önnur aðgerð sem er eins, þar sem kemur 3% jöfnunargjald í staðinn fyrir 2% sem tekin voru af með ráðstöfun ríkisstj. í efnahagsmálum þegar vörugjaldið var lækkað úr 18% í 16%, nú kemur bara 3% verðjöfnunargjald í staðinn. Fulltrúi Alþýðusambands Íslands, sem kom á fund hv. fjh.- og viðskn., sagði að þetta hefði nákvæmlega sömu áhrif og ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum þó í minna mæli væri. Af hverju er verið að storka verkalýðshreyfingunni hvað eftir annað með svona lögum. Ég lagði fyrir fulltrúa Alþýðusambandsins þá spurningu, hvort þeir hefðu ekki getað sætt sig við lægra gjald til þess að fullnægja því framlagi sem iðnaðurinn fer fram á til iðnþróunar og hagræðingar, og til að skapa ný atvinnutækifæri. Hann taldi það ekki útilokað. Nú er ekkert víst, þó að iðnaðurinn fari fram á 457 millj. af þessum rúmum 600 millj., sem innheimtar verða á þessu ári, að hann fái þær, það getur vel verið að hann fái þessar 457 millj. mínus söluskattinn sem hann reiknar með að fá fyrir árin 1975 og 1976. Þá verður þetta orðin miklu meiri tekjulind fyrir ríkissjóð sjálfan heldur en aðstoð við iðnaðinn. Ég þarf ekki að taka það fram, það kemur fram í nál. okkar minnihlutamanna, að ég mun greiða þessu frv. mótatkv.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt á l. um tollskrá o. fl., en frv. þetta er fyrst og fremst flutt af ýmsum tæknilegum ástæðum og eins til þess að standa við samþykktir sem við stöndum að á alþjóðavettvangi, og þess vegna er hér um tiltölulega einfalt mál að ræða. Breytingar þær, sem gerðar eru, eru fyrst og fremst ýmsar breytingar til leiðréttingar. Á árinu 1976, í árslok 1976, voru gerðar nokkrar lagfæringar á tollum, bæði varðandi iðnaðinn, sjávarútveginn og landbúnaðinn, og þá var ekki gengið þannig frá málum að fullt samræmi væri á milli tollflokka. Þetta átti sérstaklega við um nokkur landbúnaðartæki, en tollur á þessum tækjum verður almennt 2% í ársbyrjun 1979. Hæstv. fjmrh. flutti í Nd. nokkrar brtt. sem miðuðu að því að leiðrétta þessa hluti og nokkra aðra, m. a. að færa þar til samræmis ámoksturstæki og hjóladráttarvélar, heyhleðsluvagna og hluti til þessara vagna. Með þessu er komið á þeim lagfæringum, sem stefnt var að að koma á á árinu 1976, og ættu því landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn að búa við góð kjör varðandi toll á hinum ýmsu vélum, en hann er aðeins 2%, sem er lægsti tollur sem gerist í þessari tollskrá. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það er fyrst og fremst tæknilegs eðlis og einnig hafa verið gerðar þar nokkrar leiðréttingar. Ég vil aðeins endurtaka að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem samþykktar voru við meðferð málsins í Nd., en minni hl., Ragnar Arnalds, mun skila séráliti. Jón Árm. Héðinsson og Albert Guðmundsson tóku ekki þátt í afgreiðslu málsins í nefndinni.



Herra forseti. Eins og ég tók fram við 1. umr. málsins er ætlun mín að freista þess að koma fram nokkrum efnislegum breytingum á tollskránni, en ég er hins vegar ekki andvígur þeim till. sem fólgnar eru í fyrirliggjandi frv. Þessar till. mínar snerta einkum tolla á vélum, tækjum til fiskiðnaðar, útgerðar og landbúnaðar, en einnig varða þessar till. málefni sykursjúkra. Við 1. umr. málsins benti hv. þm. Jón Helgason, 4. þm. Suðurl., á það, að við meðferð málsins í Nd. hefði verið bætt inn nokkrum efnislegum breytingum á tollskránni sem fælu í sér lækkun á tollum á vélum til landbúnaðar. Ég skal fúslega viðurkenna, að ég hafði ekki orðið var við þessar breytingar, en í þessu tilviki má segja eins og oft áður, að batnandi manni er best að lifa og vissulega horfa þessar breytingar til hins betra. Hér er um að ræða liði nr. 4 og 5 á þskj. 917, ámokstursvélar, hjóladráttarvélar og heyhleðsluvagna. Það ber vissulega að þakka fyrir, að við meðferð þessa máls í þinginu hefur verið fallist á ofurlitla breytingu til batnaðar í þágu landbúnaðarins. Auðvitað þarf ekki nokkur að efast um, hvers vegna meiri hl. gekkst inn á að breyta þessum ákvæðum. Það var einfaldlega vegna þess, að Lúðvík Jósepsson, formaður Alþb., flutti við meðferð málsins í Nd. till. efnislega shlj. þeim, sem ég flyt hér í Ed. Þess vegna varð sú breyting á frv. sem raun ber vitni, en upphaflega fól það ekki í sér neinar raunverulegar efnisbreytingar. Mér finnst nú satt best að segja, svo að maður segi það alveg hreint út, að þessar breytingar, sem ríkisstj. virðist hafa samþykkt að gerðar yrðu á tollskrá til hagsbóta fyrir landbúnaðinn, séu heldur lítilfjörleg dúsa í munn þeirra sem vilja hag landbúnaðarins sem mestan. Ég held að það hafi verið hægt að ganga miklu lengra í þessum efnum. Ég bendi hv. þdm. á að nú þegar hefur verið farið inn á þá braut að framkvæma efnislegar breytingar á tollskránni. Og því ekki að sigla í kjölfarið og bæta nokkrum breytingum við? Það teldi ég vissulega eðlilegast með hliðsjón af því sem á undan er gengið. Ég gerði ítarlega grein fyrir brtt. okkar við 1. umr. málsins og sé enga ástæðu til að fara að endurtaka það sem ég sagði þá. Það er ríkjandi talsvert ósamræmi í tollmeðferð á vélum og tækjum til hinna ýmsu atvinnugreina. Vélar og tæki til landbúnaðar eru hærra tollaðar en hliðstæðar vélar til iðnaðar, og það sama má segja um vélar og tæki til fiskiðnaðar og útgerðar. Ég geri sem sagt hér í Ed. tilraun til þess að knýja fram leiðréttingu á þessari mismunun. Ég tel ekki að hér sé um neitt stórmál að ræða fyrir ríkissjóð, hæstv. fjmrh. þarf ekki að sjá á bak miklum fjármunum þótt þessi till. verði samþykkt, en hér er um augljóst sanngirnismál að ræða. Ég tel að forsvarsmenn landbúnaðar hljóti að styðja svo sjálfsagt réttlætismál. Þótt þeir hafi að vísu kannske ekki brugðist nægilega vel við við fyrstu sýn þegar þessar till. voru kynntar hér í d., þá trúi ég ekki öðru en að nánar athuguðu máli muni þeir fúsir að veita þessu máli lið. Um þá till., sem ég flyt hér og snertir sykursjúka, er kannske ástæða til að fara örfáum orðum vegna þess að hún hefur ekki áður verið flutt hér í þinginu. Eins og nú er eru sykurvörur, hvers konar sykur, tollfrjálsar, það er enginn tollur á venjulegum sykri, hvort sem um er að ræða venjulegan strásykur, púðursykur eða annan hrásykur. Á sama tíma eru fæðutegundir, sem sérstaklega eru víða í tollskránni, en þó alveg sér í lagi undir tollskrárliðnum 21.07.03 sem þannig er orðaður: „Neyðarmatvæli í auðkenndum umbúðum, svo og fæðutegundir sérstaklega gerðar fyrir sykursjúka.“ Ég tel það sjálfsagt réttlætismál, að þessu verði breytt þannig að sykursjúkir þurfi ekki að greiða þyngri skatta til ríkisins af þeim vörum, sem þá vanhagar um, en aðrir neytendur. Ég get upplýst hér að þessi liður, 21.07.03, inniheldur tvenns konar matvæli. Annars vegar er um að ræða fæðutegundir sérstaklega gerðar fyrir sykursjúka og þær námu að verðmæti cif. 1976 3.5 millj. kr. Hins vegar er um að ræða neyðarmatvæli sem eru í auðkenndum umbúðum og notuð eru í gúmmíbjörgunarbáta. Nú er ég út af fyrir sig ekkert sérstaklega að knýja það fram, að tollur verði lækkaður á matvælum í gúmmíbjörgunarbáta, en það vill nú bara svo til, að þetta er í sama tollskrárnúmerinu og ég hef ekki séð ástæðu til þess að leggja þá vinnu í brtt. að skipta þessum vörutegundum upp, þannig að tollurinn haldist örugglega á matvælunum í gúmmíbjörgunarbátana. Mér sýnist að það væri allt í lagi þó að þau matvæli flytu með og tollur á þeim lækkaði einnig, enda um að ræða nauðsynjamál sem ástæðulaust er fyrir ríkissjóð að tolla sérstaklega. Ég hef því látið þessi matvæli fylgjast að og gert ráð fyrir að tollur verði felldur niður á þessum lið eins og hann leggur sig. Ég hef þegar upplýst hvert er tollskrárnúmerið. Samkv. upplýsingum, sem við fengum í gær frá starfsmanni fjmrn., sem til okkar kom, var cif.-verðmæti þessa tollvöruliðs árið 1977 1.5 millj. kr. Tollurinn er 20% og lagt er til að hann verði felldur niður. Hér er því ekki nema um tiltölulega litla tekjulækkun að ræða, væntanlega tekjulækkun sem nemur um 300 þús. kr. Ég sé svo ekki herra forseti ástæðu til að fjölyrða frekar um þessar till. Þær skýra sig nokkuð sjálfar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að bæta mörgum orðum við það sem ég sagði hér í gær. En það er aðeins vegna þess sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði, af hverju þessar brtt. væru komnar, sem ég vildi segja nokkur orð. Það kom fram hjá hv. 5. þm. Austurl. í gær, að við breytingu á tollskránni í árslok 1976 fluttum við þrír nm. í 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. brtt. við frv. til l. um tollskrá. Það vorum við Halldór Ásgrímsson og Jón G. Sólnes. Sú brtt. var á þá leið að lækka flest landbúnaðartæki, þ. e. allar jarðvinnslu- og heyvinnuvélar, að lækka toll á þeim úr 7% fyrst niður í 4% og síðan niður í 2%. Og þá heyrðist ekkert frá hv. 5. þm. Norðurl. v. eða flokksmönnum hans um að það þyrfti að gera þetta. Það var ekki fyrir þeirra forgöngu sem tollurinn var lækkaður þá. Hins vegar urðu þarna þá eftir nokkur tæki. Ekki var hægt að ná samkomulagi um að ganga lengra í það sinnið. Nú er flutt, eins og ég sagði í gær, till. um að bæta þarna við nokkrum tollvöruflokkum og þá er einn mjög þýðingarmikill, þ. e. a. s. hjóladráttarvélar. Þetta kallar hv. 5. þm. Norðurl. v. ómerkilega dúsu, að lækka toll á öllum landbúnaðartækjum úr 7% niður í 2% eins og gert hefur verið nú á tæpum tveimur árum. En hann telur að það væri hægt að ganga miklu lengra, og þá flytur hann till. um að lækka toll á nokkrum hluta landbúnaðartækjanna niður í 0. Það telur hann að sé stóra stökkið, að fara á nokkrum hluta úr 2% niður í 0. En hann tekur ekki dýrustu vélarnar þar, þ. e. a. s. dráttarvélarnar, sem nú hefur verið ákveðið að lækka úr 7% niður í 2%. Mér finnst, að þetta sé ekki sannfærandi málflutningur, og ég vildi aðeins láta koma fram að breytingin nú er framhald af því, sem gert var fyrir tveimur árum, að samræma það að taka allar vélarnar nú undir sömu tollmeðferð.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja efnislegar umr. um þetta, en þegar við heyrum þá framsóknarmenn koma hér upp í stólinn einn af öðrum og ræða um sína gífurlegu þekkingu á landbúnaðarmálum og þeir einir viti og þeir einir kunni og þeir einir skilji, þá get ég ekki stillt mig, því að ég tel mig hafa sæmilegan kunnugleika á landbúnaði á borð við ýmsa af þeim, t. d. ritara Framsfl. sem situr hér beint fyrir framan mig. En einkenni þessara umr. allra þeirra framsóknarmanna eru í raun og veru fólgin í þessum setningum sem mér duttu í hug núna: Við eigum bændur einir og erum skjannahreinir þó himin hranni ský. Við elskum þá og unnum og allar þarfir kunnum og aðrir þegi því.



Herra forseti. Ég vildi segja þetta eitt í tilefni af ræðu hv. þm. Jóns Helgasonar: Það er rétt, ég nefndi þessar fáu breytingar, sem fengist hafa fram varðandi landbúnaðartækin, dúsu, en ég nefndi þær ekki ómerkilega dúsu, það er rangt. Þetta er nefnilega merkileg dúsa. Ég tel að þetta sé skref í rétta átt, ánægjulegt skref, tók reyndar fram að batnandi manni væri best að lifa og að fagna bæri hverju skrefi í rétta átt. Ég verð að bæta því einu við, að auðvitað er ekki nokkur einasti maður í Nd. Alþ., sem fylgdist með framgangi tollskrármálsins þar, í vafa um hvers vegna afgreiðsla tollskrárfrv. dróst svo úr hömlu í d. að það er nú, fáeinum klukkutímum fyrir þinglok, að koma til 2. umr. hér. Ástæðan var einfaldlega sú, að eftir að formaður Alþb., Lúðvík Jósepsson, hafði lagt fram till. sínar um lækkun tolla á landbúnaðartækjum upphófust langvinnar samningaviðræður um dúsuna, um það, hvað hægt væri að fallast á þannig að þeir framsóknarmenn teldu sig hafa bjargað andlitinu. Þetta er sannleikur málsins, sannleikur sem allir þekkja í Nd., en menn virðast ekki gera sér fullkomlega grein fyrir hér í Ed. Er þó kominn tími til. En eins og ég segi, þá ber að þakka fyrir hvert lítið skref sem stefnir í rétta átt.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um almannatryggingar. N. leggur einróma til að frv. verði samþ., en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt. Frv. þetta er orðið til úr tveim frv. til breytinga á almannatryggingalögum sem liggja fyrir hv. Alþ., og voru tekin út úr þeim frv. þau atriði sem allir voru nokkurn veginn sammála um að inn í lögin þyrftu að koma. Helstu nýmælin í þessu frv. eru þau, að gert er ráð fyrir breyttum fjárhagsgrundvelli slysatrygginga, þannig að horfið er frá sjóðmyndun, að undanskildu tillagi til varasjóðs, og skiptingu í áhættuflokka og í stað vikugjalda kemur iðgjald reiknað sem hundraðshluti af launum. Í öðru lagi, að í stað vikugjalda atvinnurekenda til lífeyristrygginga komi iðgjald reiknað sem hundraðshluti af greiddum launum. Þá eru og ákvæði um greiðslu ferðakostnaðar vegna ítrekaðrar læknismeðferðar. Þetta er mál, sem oft hefur legið hér fyrir Alþ. og er mikil þörf á að fá umbætur á og þær eru að verulegu leyti í þessu frv. Ákvæðinu um greiðslu tannlækniskostnaðar er nokkuð breytt, ekki þó stórlega Að öðru leyti er ekki um stórvægilegar efnisbreytingar að ræða, að undanskildu því, að í bráðabirgðaákvæði er nýmæli þar sem ráðh. er heimilað að fela Tryggingastofnun ríkisins að semja við tiltekin atvinnufyrirtæki um að þau taki í vinnu einn eða fleiri 75% öryrkja sem hafa vinnugetu, en nýtast ekki á vinnumarkaðinum og hafa ekki verulegar aðrar tekjur til lífsviðurværis en bætur lífeyristrygginga. Meðan vinnusamningurinn gildir greiðir vinnuveitandinn öryrkjanum fastakaup, en Tryggingastofnun endurgreiðir 75% af þeim launum sem öryrkinn fær greidd fyrsta starfsárið, 50% af þeim launum sem hann fær greidd annað starfsárið og 25% af þeim launum sem hann fær greidd þriðja starfsárið, og telst þá samningstímabili lokið. Bætur til öryrkjans falla niður á starfstímabilinu. Í reglugerð skal kveða nánar á um öryrkjavinnu þessa. Þetta er nýmæli, sem gæti orðið okkur allmikils virði. Svo sem alkunnugt er, erum við í mjög miklum vanda með vinnu fyrir þá öryrkja sem hafa vinnugetu, það litla sem hún nýtist ekki á almenna vinnumarkaðinum. Þessi heimild er gerð til þess að reyna að koma til móts við þetta fólk, og er þá ætlunin að fyrsta árið, meðan það er að skólast og þjálfast, séu 75% af laununum greidd af opinberum aðilum, en þessi prósenttala fari smám saman lækkandi. Er byggt á þeim grunni, að þá sé maðurinn orðinn meira virði sem starfsmaður og þess vegna geti atvinnurekandinn greitt honum hærra kaup. Þessi aðferð hefur verið reynd í nokkur ár í Svíþjóð og er talin hafa gefist vel. Þau ákvæði, sem margir hafa áhuga á í þessu frv., eru þau ákvæði er varða flutningskostnað og kostnað sjúkra manna í sjúkrahús innanlands eða utan. Um þetta eru hagstæðari ákvæði fyrir sjúklingana heldur en áður hafa verið í lögum og er það mjög til bóta. Hins vegar er að sjálfsögðu nokkur takmörkun á því, hve langt er hægt að ganga í þessu efni, en það er yfirlýstur vilji bæði tryggingaráðs og ráðh. að bæta um í þessum efnum eins langt og komist verður og lögin leyfa.



Herra forseti. Þar sem hér er um eiginlegt stjfrv. að ræða, þó að það sé flutt af heilbr.- og trn. Nd., og þar sem hæstv. ráðh. sá ekki ástæðu til þess að mæla fyrir frv. við 1. umr. þess, þá hefði auðvitað verið ágætt að hann hefði verið viðstaddur til þess að hlýða á umr. En ég get náttúrlega talað það lengi, að hæstv. ráðh. verði kominn hér, því að svo ótæpilega hafa þeir stjórnarsinnar hér í d. talað nú að undanförnu, að ekki væri mikið þó að maður eyddi svo sem klukkutíma í svo viðamikinn lagabálk sem þennan, eða jafnvel eins og tveim tímum, til þess þó að jafna metin. Þeir stjórnarsinnar hafa haldið langar og miklar ræður núna, og sýnist ekki vera að þeim hafi legið mikið á að afgreiða sín mál. Hafa þeir þá treyst á sinn sterka og mikla meiri hl. í hverju einu. Almannatryggingalögin eru auðvitað það stór og þýðingarmikill lagabálkur og hann snertir það marga, að það hlýtur að vera bagalegt að ekki gefist meiri tími til umr. almennt um almannatryggingalögin og hina ýmsu þætti þeirra á Alþ. þegar þau loksins koma úr hinni margumtöluðu endurskoðun almannatryggingalaga sem staðið hefur yfir allt þetta kjörtímabil. Það er víst og satt, tryggingalögin snerta marga og þó að á þeim hafi verið gerðar ítrekaðar úrbætur, þá eru alltaf viss atriði sem koma til álita til bóta, en viss vafaatriði einnig, sem gott er að fá úrskurð um og hreinna orðalag um. Ég veit að tryggingaráð fær oft - allt of oft - til umsagnar og úrskurðar vafaatriði sem betra væri að væru hreinlega svo skýr í lögunum að enginn vafi væri á og tryggingaráð þyrfti ekki að eyða tíma sínum í að vera að athuga með úrskurð um þau. Hér er um að ræða frv. sem ég út af fyrir sig styð og tel til bóta. Ég er aðeins að gagnrýna þau vinnubrögð, sem við hafa verið höfð, og skal þá fara allt aftur til þess tíma sem þessi endurskoðunarnefnd var sett á laggirnar. Hún hefur án efa ýmislegt gert. Endurskoðunin hefur leitt af sér þessi tvö lagafrv., sem við höfum séð í vetur, stjfrv. um almannatryggingar. Annað frv. vil ég kalla gott frv., en hitt vont. Um tíma leit út fyrir að það væri algert skilyrði, að með hinu góða frv. skyldi hið vonda fylgja með góðu eða illu. Ég hefði eiginlega viljað hafa hæstv. ráðh. hér inni beinlínis til þess að þakka honum fyrir að hafa snúið frá í því efni. Ég fullyrði, að það hefðu ekki allir hæstv. ráðh. gert að snúa þannig frá staðföstum ásetningi sínum um þessi tvö frv. og komast að samkomulagi við stjórnarandstöðuna um að láta hina betri hluta eina, sem auðvitað eru útgjaldaaukandi einnig, koma til afgreiðslu á Alþingi. Ég tek sem dæmi, að í Nd. voru komnar fram brtt. frá hv. þm. Vilborgu Harðardóttur sem snerti vissan þátt þessara mála, og áður en málið kom til 1. umr. í Nd., til þeirrar endanlegu umr. sem um þetta frv. átti að vera, hafði verið tekið tillit til þessara brtt. hennar. Hæstv. ráðh. hefði einmitt beitt sér fyrir því, að sú breyting kæmist inn í þetta frv. Og þó að þar sé um stjórnarsinna að ræða, sem er hv. þm. Oddur Ólafsson, þá kom hann fram með mjög mikilvæga breytingu, sem ég fagna, ekki síst vegna þess að ég var með þáltill. hér á ferðinni varðandi sérstaklega athugun á atvinnumálum öryrkja sem samþ. var í fyrra. Þó að þar væri um stjórnarsinna að ræða og það góðan stjórnarsinna og drottinhollan hæstv. ráðh., þá var þetta engu að síður vel gert og líka vel gert af hæstv. ráðh. að taka þetta ákvæði, sem kom beint frá hv. þm. Oddi Ólafssyni, inn í þetta frv. Ég harma því eiginlega, að hæstv. ráðh., sem lofið eiga skilið, skuli ekki vera viðstaddir þá sjaldan maður getur hælt þeim. Ég verð að biðja hæstv. forsrh. um að bera hæstv. sjútvrh. þetta lof, því að hér er óneitanlega um það að ræða, að hæstv. ráðh. hefur tekið tillit til óska stjórnarandstöðunnar að verulegu leyti, sem er miklu meira en hægt er að segja um ýmsa aðra hæstv. ráðh. Hins vegar skal ég aftur víkja að vinnubrögðunum í sambandi við endurskoðunina. Á því tímabili komu vissulega til umr. hér á Alþ. mörg frv. og margar till. um almannatryggingar og úrbætur á þeim. Var öllum þessum till. vísað til þessarar endurskoðunarnefndar, beinlínis vísað til ríkisstj. þar sem hún væri með nefnd í málinu til endurskoðunar á þessu öllu. Nú hefur komið glögglega í ljós, að þessi ágæta endurskoðunarnefnd hefur aldrei athugað þessi lagafrv. og ekki kannað gaumgæfilega hvers eðlis þau væru, hversu sanngjörn eða hve mikið tillit ætti að taka til þeirra óska sem þar kæmu fram. Ég veit ekki við hvern er að sakast, hæstv. ríkisstj. eða hæstv. ráðh. e. t. v., fyrir að hafa ekki komið þessum frv. á framfæri. Þó hygg ég að það sé ekki höfuðmálið, heldur hafi nefndin verið staðráðin í því, eða meiri hl. nefndarinnar, kannske sérstaklega formaður hennar, að vera ekkert að hlusta á slíkt röfl á Alþ., heldur halda sitt strik með það, sem honum sýndist gott eitt, sbr. það að ég heyrði utan að mér og tek ekki á því neina frekari ábyrgð, að formaður þessarar endurskoðunarnefndar hafi furðað sig á því, að það skyldu allt í einu farnar að koma breytingar við þetta frv. frá Alþingi. Alþingi ætlaði sér nú að fara að skipta sér af þessu sem hann hefði verið að baksa við með embættismönnum sínum. Hann var alveg steinhissa á því, að við ætluðum að fara að skipta okkur af þessari löggjöf. - Þetta heyrði ég utan að mér. Ég vil sannast að segja ekki trúa því, en engu að síður eru þetta þó það vel staðfestar fréttir, að ég hygg að það sé mikið til í þeim. Ef svona hugsunarháttur hefur ríkt, þá er ekki von að nefndin hafi verið að líta á frv. frá einstökum þm. Þeim till., sem við Alþb.-menn höfum flutt hér, höfum við komið á framfæri við n. eftir allt öðrum leiðum, við fulltrúa okkar þar. Ég vil segja að það sé ekki að ástæðulausu sem j-liður 8. gr. er kominn inn í þetta frv., því að við hv. þm. Stefán Jónsson höfðum ítrekað við góðar undirtektir margra þm. flutt frv. um að tekið yrði tillit til hins óhjákvæmilega ferðakostnaðar sem fólk utan af landsbyggðinni yrði fyrir þegar það þyrfti að koma hingað til Reykjavíkur á fund sérfræðinga og það oft til ítrekaðrar meðferðar. Nú er inn í þetta frv., góðu heilli, komið ákvæði sem var upphaflega þannig að greiða óhjákvæmilegan ferðakostnað eftir reglum sem tryggingaráð setur og ráðh. staðfestir, fyrir sjúklinga sem þarfnast ítrekaðrar meðferðar hjá lækni eða á sjúkrahúsi með eða án innlagningar. Þessu var þá breytt í Nd. þannig, til hins lakara að mínu viti, að þar stóð: „óhjákvæmilegan ferðakostnað með takmörkunum.“ Þetta atriði er þá auðvitað komið undir geðþótta tryggingaráðs. Það eru ágætir menn í tryggingaráði, en þeir hafa verið ákaflega íhaldssamir, svo að ekki sé meira sagt, um alla túlkun á þeim ákvæðum sem þeir hafa átt úr að skera, og veitir sjálfsagt ekki af, því að visst aðhald þarf vissulega að hafa. Ég er þess vegna ekkert sérlega hress með þá breytingu sem heilbr.- og trn. hefur gert á þessu frá því sem þetta kom upphaflega frá hæstv. ráðh., þar sem sagt var: „óhjákvæmilegan ferðakostnað, eftir reglum sem tryggingaráð setur.“ Þá hlutum við að reikna með því, enda skýrt þannig fyrir okkur, að þar væri um allan ferðakostnað að ræða, það væri aðeins spurningin um hvaða sjúkdómar ættu að koma inn í þetta og hvaða flokkar sjúkdóma það yrðu sem inn í þetta kæmu, sem tryggingaráð ætti að hafa yfirumsjón með. Það er ekki hægt að neita því heldur, að ýmsar aðrar breytingar á frv. eru til bóta, en miklu skemmtilegra hefði nú verið ef menn hefðu getað rætt þessi viðamiklu mál, þá loksins frv. frá ríkisstj. fást rædd í alvöru á þessu kjörtímabili, í rólegheitum og komið athugunum sínum á framtæri, ekki síst í ljósi þess, að hæstv. ráðh. hefur reynst við afgreiðslu þessa máls nú miklu skilningsríkari en maður á að venjast af hálfu hæstv. ráðh. þessarar ríkisstj. Ég hygg því að atriði eins og þau sem ég er að flytja brtt. um hér og endurflyt þar með brtt. úr Nd. frá hv. þm. Vilborgu Harðardóttur, sem eru beinlínis komnar frá Tryggingastofnun ríkisins, frá vissum aðilum þar, sem gerst þekkja til og segja að þarna sé um atriði að ræða sem einhverja leiðréttingu verði að fá á, - að einhver leiðrétting þessara atriða hefði fengist þegar hæstv. ráðh. er í slíkum sáttahug sem hann hefur verið í þessa síðustu daga. Þess vegna hefði verið ágætt að fá til umráða lengri tíma, enda skal ekki standa á mér að vera hér í allan dag og mánudaginn einnig, ef það mætti fá enn frekari breytingar og lagfæringar á þessu máli heldur en nú þegar eru á því orðnar. Í n. hjá okkur voru uppi spurningar varðandi ferðakostnaðinn, og ég hygg a. m. k. að hv. 12. þm. Reykv. geti, miðað við það dæmi sem hann tók þar, ekki komist hjá því að spyrja hæstv. ráðh. um viss atriði í því efni og fá um þau einhverja yfirlýsingu, ef unnt er. En ég skal ekki nánar fara út í það hér. Ljóst er að með þeirri breytingu, sem varð á reglum um ferðakostnað í Nd., er tryggingaráði gefin aukin heimild til þess að skerða endurgreiðslu ferðakostnaðar frá því sem hæstv. ráðh. ætlaðist til í upphafi. Það er alveg ljóst. Og þó að ég treysti þeim ágætu mönnum þar vel, þá treysti ég þeim líka mátulega vel til þess að túlka þetta á þann hátt sem ég hefði gjarnan viljað og fólst m. a. í frv. okkar hv. þm. Stefáns Jónssonar á sínum tíma, þar sem Alþ. blátt áfram setti reglurnar - eins og eðlilegt er - og það átti svo ekki að þurfa að vera að vefjast fyrir tryggingaráði eða einhverjum deildarstjórum í Tryggingastofnun hvað skyldi gilda í hverju og einu varðandi ferðakostnað þessa fólks, sem þarf ítrekað á sérfræði- og læknisaðstoð að halda og verður að sækja hana hingað á höfuðborgarsvæðið. Við höfðum að vísu líka, við hv. þm., gert aðrar tilraunir með því að óska eftir að sérfræðiþjónustan á heilsugæslustöðvunum væri betur skipulögð og reynt yrði að beina sérfræðingunum meira til fólksins í stað þess að fólkið þyrfti sífellt að sækja til þeirra hingað suður, og vorum sannfærðir um það og erum sannfærðir um það enn, að sú skipan væri miklu heilladrýgri og einnig miklu ódýrari í raun fyrir alla aðila og þá ekki síst fyrir samfélagið. Ég veit ekki hvað ég á að fara nánar út í þetta mál hér, fyrst hæstv. ráðh. er horfinn svo harkalega af vettvangi. En ég vildi þá aðeins víkja að þeim brtt. sem ég hef leyft mér að flytja og ég hefði sannarlega viljað fá að heyra álit hæstv. ráðh. á, þó alveg sérstaklega á e-lið þeirra brtt.

Má ég vekja athygli hv. þm. á því, að það er e. t. v. úrræði í þessu efni, ef við fáum ráðh. við 3. umr.

Já, já, það er möguleiki, ég fagna því, hæstv. forseti, þó að ég geti ómögulega þá, svona rétt fyrir kosningar, farið að endurtaka það lof sem ég bar á hann áðan fyrir að hafa komið svo mjög til móts við stjórnarandstöðuna sem raun ber vitni og ber óneitanlega að þakka. Ég ætla þá að fara yfir þessar till. Það er í fyrsta lagi í sambandi við 3. mgr. í 12 gr. laganna, þ. e. varðandi örorkumatið. Í núgildandi lögum er á valdi eins manns að úrskurða hér um, þ. e. a. s. tryggingayfirlæknis. Það stendur í greininni: „Tryggingayfirlæknir metur örorku þeirra, sem sækja um örorkubætur.“ Ég er ekkert að draga úr því, að tryggingayfirlæknir geti verið hinn ágætasti maður og hann vilji allt vel gera. En ég dreg alltaf í efa óskeikulleika manna, hvort sem þeir heita tryggingayfirlæknar eða hvaða nafni sem þeir nefnast og hvaða nafn þeir hafa, bæði að fornafni og eftirnafni. Ég gerði tilraun og vildi gera tilraun, eins og við höfum fengið ábendingu um ofan úr Tryggingastofnun, til þess að breyta þessu þannig að lífeyrisdeildarstjórinn, sem er þessum málum geysikunnugur, fjallaði hér einnig um og einnig félagsráðgjafi vegna þeirra félagslegu ástæðna sem oft koma inn í þetta mál. Þarna væri því um þrjá aðila að ræða. Þá segja menn: Ja, það er til tryggingaráð og tryggingaráð er þó yfir tryggingalækni og getur fengið til úrskurðar hin ýmsu mál hvað þetta snertir. - Ég fullyrði, að þó að tryggingaráð reyni án efa að gera sér grein fyrir þessu eins vel og hægt er, þá skilst mér það á þeim góðu mönnum, að í langflestum tilfellum láti þeir mat þessa eina manns, tryggingayfiræknis, ráða. Og ég hef þetta raunar staðfest og ég tel það ekkert óeðlilegt út af fyrir sig kannske. En hér er verið að gefa einum manni ofurvald. Ég vil að fleiri komi inn í þetta. Og ég þekki dæmi um það, mjög hrópleg dæmi, einmitt núna frá síðustu vikum m. a. s., að mér þykir hafa verið fljótfærnislega að málum staðið, e. t. v. vegna þess að þessi maður hefur of mikið að gera, of mikið á sinni könnu, þarf í of mörgu að snúast, og ég held að það halli á þessa skipan, þó að hún verði ekki nú, þó að hún komi til síðar. Það hefði þess vegna verið gott að við hefðum getað athugað þessi mál í ró og næði og reynt að komast að samkomulagi við hæstv. ráðh. um þetta atriði. Ég tel síður en svo fjarstæðu að hann hefði í einhverju komið til móts við okkur. Í 14. gr. laganna er lagt til að niður falli í 1. mgr. orðin „enda eigi barnið lögheimili hér á landi.“ Þetta er ákaflega saklaust orðalag og snertir 14. gr, sem hljóði svo, með leyfi forseta: „Barnalífeyrir er greiddur með börnum yngri en 17 ára, ef annað hvort foreldra er látið eða er örorkulífeyrisþegi, enda eigi barnið lögheimili hér á landi og annað hvort foreldri þess eða barnið sjálft hafi átt hér lögheimili a. m. k. þrjú síðustu árin áður en umsókn er lögð fram.“ Hér er um það að ræða, að Tryggingastofnun ríkisins greiði meðlag fyrir örorkulífeyrisþega, sem ekki eru hreinlega færir um það, meðlag með börnum þeirra. En ef maki eða eiginkona örorkulífeyrisþega flyst úr landi með 2 eða 3 börn þeirra hjóna og eignast þar lögheimili, þá fellur þessi endurgreiðsla Tryggingastofnunarinnar niður. Hefur þetta verið reynt ítrekað varðandi einstaka menn. Þetta eru mjög fá tilfelli og ekki mjög venjulegt að konur hlaupi svona úr landi og eignist lögheimili erlendis. Munu ekki vera nema um þrjú tilfelli af þessu tagi. Hér er þess vegna ekki um neinar fjárhæðir að ræða, síður en svo, enda hafði Tryggingastofnunin greitt meðlag fyrir alla þessa aðila áður, en hún gerir það ekki eftir að barnið er komið úr landi og á þar orðið lögheimili. Hér er t. d. um að ræða mann í hjólastól, að mér er sagt, sem hefur enga möguleika á þessu í raun og veru, en er auðvitað áfram meðlagsskyldur með barni sínu. Gagnkvæmir samningar landa á milli munu ekki bæta hér úr. Þar af leiðir að Tryggingastofnunin varð að fella niður þær greiðslur sem hún innti af hendi fyrir þennan mann áður, eftir að börn hans höfðu eignast lögheimili í öðru landi. Þarna er um svo smávægilegt atriði að ræða, en jafnframt svo stórt fyrir þann aðila, sem hér er um að ræða, eða þá fáu aðila, að hér hefði verið vandalítið að breyta. Ég skil eiginlega ekki að þessu skuli ekki hafa verið breytt í Nd., og kenni þar um hraðanum einum. Ég var alveg sannfærður um að hæstv. ráðh. hefði verið tilbúinn til þess að athuguðu máli að breyta þessu. Síðan kemur að vísu liður sem ekki er hægt að neita að hafi í för með sér útgjaldaaukningu, en liður sem ég álít að sé okkur ekki sæmandi engu að síður eins og hann er. Það er varðandi ekkju- og ekklabætur í 17. gr. laganna. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hver sem á lögheimili hér á landi og verður ekkja eða ekkill innan 67 ára aldurs á rétt á bótum í 6 mánuði eftir lát maka“ - og síðan kemur upphæð sem mun nú vera rúmar 48 þús. kr. Hér er um verulega upphæð að ræða. En hver var hugsunin á bak við þessa grein í upphafi? Hún var sú að vegna útfararkostnaðar yrði mikið rask á högum þessa fólks og aðrar auðskildar ástæður kæmu þar inn í og því væri réttmætt og eðlilegt að bæta fólki það nokkuð með þessum 6 mánaða bótum. Og dettur nokkrum í hug að það sé eitthvað óréttlátara að greiða því fólki, sem verður fyrir aukakostnaði, - fyrir utan það áfall sem hér af verður, - óhjákvæmilegum kostnaði fyrir það mikla rask sem getur orðið á högum þessa fólks þó að það sé orðið þetta gamalt, - dettur nokkrum í hug að það sé minna hjá þessu fólki heldur en hinum, einmitt þessu fólki sem hefur kannske allra verstu ástæðurnar til að taka á sig þessar breyttu aðstæður, þessa rýrðu hagi og þann kostnað sem þetta hefur í för með sér? Það er rétt að hér er auðvitað um að ræða atriði sem ég get ekki farið fram á að sé tekið inn í lög í einni svipan, vegna þess að hér er um að ræða mikil útgjöld fyrir almannatryggingar. Við höfum aldrei farið í neinar grafgötur um það. Við vildum því ekki gera till. út í bláinn í þessum efnum, vildum vita hvar við stæðum. En ekki verður hjá því komist að vekja athygli á þessu misræmi engu að síður, því að um mörg átakanleg dæmi er að ræða sem ég tel að ekki þurfi að rekja fyrir mönnum hér. Mönnum á að vera þetta svo auðskilið sem nokkuð getur verið. Á móti þessu held ég að mætti koma það, að tekjutryggingin fer sífellt lækkandi út úr almannatryggingum í raun sem betur fer, því að lífeyrissjóðirnir taka við æ stærra hlutverki og það koma æ fleiri inn í lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna og hina almennu lífeyrissjóði og sérstaklega þá verkalýðsfélaganna. Og það er greinilegt að þarna gæti jafnvel, eftir upplýsingum deildarstjóra í Tryggingastofnun ríkisins, orðið um að ræða upphæðir sem gætu mæst. Hann fullyrðir ekkert um það. Ég fullyrði ekki um það heldur, en þarna gæti orðið um upphæðir að ræða annars vegar sem lækkuðu varðandi tekjutrygginguna og hins vegar sú hækkun sem af þessu leiddi, sem tæki til fólks sem eldra væri orðið en 67 ára. Ég held að ég sjái ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Þó segi ég það enn og aftur, að ég harma að þegar þessi lagabálkur kemur til umr, í fyrsta sinn á kjörtímabilinu og á að koma til heildarumr. eftir endurskoðun, þá skuli það vera með þessum hætti. Ég ítreka samt, að ég tel breytingar þær, sem hér er um að ræða, til bóta og þó alveg sérstaklega j-lið 8. gr., sem ég vona sannarlega, af því að ég sé að einn tryggingaráðsmaður er genginn í salinn, að hann og aðrir tryggingaráðsmenn sjái til þess að verði nýttur sem allra best, þar verði veitt hið fyllsta aðhald, eins og við margtókum fram þegar við fluttum frv. okkar við hv. þm. Stefán Jónsson, hið ítrasta aðhald. Áður hafði því verið svarað til m. a. s. af virktarmanni uppi í Tryggingastofnun, að það væri fjarstæða að fara að borga skemmtiferðir fyrir landsbyggðarfólkið hingað suður „eftir behag“, það væri slík ósvífni, að menn skyldu vara sig á því hvað verið væri að gera ef þeir ætluðu að fara út í slíkt. Ég treysti tryggingaráði til þess, að þær reglur, sem það setur um þetta, verði landsbyggðafólkinu verulega til góðs. Og þá get ég fyrir hönd þessa stóra hóps, sem þarna er um að ræða, í lokin, þrátt fyrir fjarveru ráðh., ekki stillt mig um að bæta einni rós í hnappagat hans fyrir þetta atriði alveg sérstaklega.



Herra forseti. Illt er að vera illa sofinn, orðinn á þessu leiður. Hugans freistar fjallakofinn og fiskivegur greiður. En Helgi, sem þekkir bóndans bú, ég býst við leiti þangað nú.



Herra forseti. Það voru aðeins tvö atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég vildi segja nokkur orð út af. Varðandi endurskoðun á almannatryggingalögunum og endurskoðunarnefndina, þá vildi ég upplýsa það, að nefndin hefur ekki hætt störfum og hún er áfram að vinna að endurskoðun laganna. En ástæðan til þess að frv., sem hafa komið frá Alþ., hafa ekki ætíð farið beint til hennar, er sú að henni eru í sjálfu sér falin ákveðin verkefni af heilbrmrn. eða tryggingaráði á hverjum tíma, en ekki að hún taki til meðferðar hvert það mál sem upp kemur. Nú stendur fyrir dyrum að endurskoða kaflann um sjúkrahús og enn fremur verða þá tekin inn ýmis önnur almenn ákvæði sem beðið hafa. Ég vildi líka segja frá því varðandi það atriði, sem hv. 7. landsk. þm. gerir brtt. við í 12. gr., að tryggingalæknirinn meti örorku þeirra sem sækja um örorkubætur, að það hefur nú þegar að nokkru leyti verið framkvæmt sem hann er að ræða um. Nýlega hefur starfskraftur verið ráðinn til þess að kynna sér félagslegar aðstæður þeirra sem sækja um örorkubætur, og á þann hátt er komið að einhverju leyti til móts við þetta atriði. Annars vil ég segja það, að almannatryggingalöggjöfin er alltaf í endurskoðun og eins og komið hefur fram hér, þá eru hér tvö frv. sem ekki verða útrædd nú. Þess vegna vona ég að hv. þm. fallist á að við látum þau ákvæði, sem við höfum báðir áhuga á að komi fram, bíða núna, en þau verði tekin upp síðar.