Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með því að hér í 12. gr. frv., sem ég geri ráð fyrir, að verði samþ., er það tekið fram (orðrétt), að það sé m.a. hlutverk fjárhagsráðs, að „reynt verði, eftir því sem frekast er unnt, að láta þá sitja fyrir innflutningsleyfum, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera og sýna fram á, að þeir selji vörur sínar ódýrast í landinu“, og ef þetta verður samþ., sé ég ekki, að ástæða sé samhliða því að samþykkja brtt. á þskj. 824, og ég segi því nei.



Þetta er eitt af þeim sjaldgæfu tilfellum, þar sem maður getur með góðri samvizku fylgt kommúnistum. Og í þessu tilfelli ætla ég að nota orð eins góðs læknis, nefnilega að það er hægt að nota eiturlyf til góðs í einstöku tilfellum. Þess vegna segi ég já.



Um afgreiðslu þessa máls er samkomulag milli stjórnarflokkanna. Það samrýmist því ekki þeim samningi að lögfesta þessa brtt. Framkvæmd málsins, sem brtt. er um, verður í höndum fjárhagsráðs, og í trausti þess, að þar verði gætt réttinda samvinnumanna, segi ég nei.



Ég segi nei, með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Árn.



Ég vil vísa til grg. hv. 1. þm. Árn. og einnig til þess, að ég er einn af flm. samkomulagstill. um orðalagið á þessari málsgr., sem hér er um að ræða brtt. við, og er sú till. á þskj. 820 frá meiri hl. fjhn. Auk þess vil ég benda á, að það er vafasamt, að hv. flm. þessarar brtt. á þskj. 824 sé mikil alvara með brtt., því að hann greiddi atkv. með brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., sem, ef hún hefði verið samþ., hefði útilokað, að þessi brtt. kæmi undir atkv. Ég segi því nei.



Eins og hv. 1. þm. Árn. tók fram, er mál þetta afgr. með samningi á milli stjórnarflokkanna og í sambandi við önnur mál. Hefur orðið samkomulag um það orðalag á niðurlagi 1. tölul. 12. gr., sem greinir á þskj. 820. Framkvæmd þessa máls verður á valdi fjárhagsráðs. Og í trausti þess, að samvinnufélögin njóti þar fulls réttar, svo sem ráð er fyrir gert í frv. og brtt. á þskj. 820. þá segi ég nei. Brtt. 820 samþ. með 21:2 atkv. - 769, svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. - 797 felld með 26:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJ. nei: EystJ, GTh, GÞG, HB, HermG, IngJ, JóhH, JPálm, JörB, KTh, LJós, ÓTh, PÞ, PO, SigfS, SB, SG, SEH, SkG, StJSt, StgrSt, ÁkJ, ÁÁ, BÁ, EOl, EmJ. GSv, HÁ, JS, SK, GÞ greiddu ekki atkv. 3 þm. (FJ, HelgJ, BG) fjarstaddir. Brtt. 786,2 felld með 13:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SkG, StJSt, ÁkJ, ÁÁ, EOl, HB, HermG, IngJ, JóhH, KTh, LJós, SigfS, SG. nei: SEH, SK, StgrSt, HÁ, JPálm, JS, JJ, JörB, ÓTh, PÞ, PO, SB, GÞ. BÁ, EmJ, EystJ, GSv, GTh, GÞG greiddu ekki atkvæði. 3 þm. (BG, FJ, HelgJ) fjarstaddir. Við nafnakallið gerðu grein fyrir atkv.:



Ég hafði ekki tækifæri til þess að sjá þessa brtt., áður en hún var lögð hér fram. Og eins og kunnugt er, hafa ekki farið fram umr. um þetta mál við þessa umr., nema útvarpsumr., svo að það hefur ekki verið hægt að ræða þessa brtt. hér í hv. d. En ég get ímyndað mér, að það geti verið stundum nauðsynlegt að gera það, sem í fyrri liðnum segir. En síðari liðurinn, ef samþ. væri, hygg ég, að gæti ruglað gjaldeyrisskiptingunni milli bankanna. Og ég hef ekki getað gert mér nægilega grein fyrir, hvaða áhrif þetta mundi hafa. Get ég ekki greitt atkv. um þetta hér í hv. d. Ég mun athuga við meðferð málsins í hv. Ed., hvað rétt þykir í þessu efni. Ég greiði því ekki atkv.



Með tilvísun til grg. hæstv. samgmrh. greiði ég ekki atkv. Brtt. 792,3 felld með 13:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermG, KTh, LJós, PÞ, SigfS, SG, StgrSt, ÁkJ, EOl, GÞG, HÁ. nei: HB, IngJ, JóhH, JPálm, ÓTh, PO, SEH, SK, StJSt, ÁÁ, GSv, GTh, GÞ. JS, JJ, JörB, SB, SkG, BÁ, EmJ, EystJ greiddu ekki atkv. 3 þm. (HelgJ, FJ, BG) fjarstaddir. Við nafnakallið gerði grein fyrir atkv.:



Þessi till. var það seint fram borin, að það vannst ekki tími til að taka hana til athugunar í fjhn. Ég greiði því ekki atkv. Brtt. 786,3 samþ. með 23 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. og afgr. til Ed.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Menntmn. hefur rætt þetta mál og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með óverulegri breyt. Öll n. var sammála um þá meginstefnu, sem fram kemur í frv., að rétt væri að hverfa að því að skipta skemmtanaskattinum þannig, að nokkur hluti hans renni framvegis til þess að stuðla að því, að byggð verði ný og fullkomin samkomuhús úti um byggðir landsins, þannig að aukin og bætt skilyrði skapist fyrir félagslíf úti um landið. Hins vegar ríkti nokkur ágreiningur um það, í hvaða hlutfalli þessum skatti skyldi skipt milli þeirra aðila, sem frv. ræðir um. einstakir mn. áskilja sér rétt til þess að bera fram eða fylgja brtt. um það atriði. Ég get hins vegar gefið upplýsingar fyrir mína hönd og hv. þm. Snæf. Við munum ekki við þessa umr. flytja neinar brtt. um þessi atriði, sem við þó höfðum áskilið okkur umhugsunarfrest um, og ég tel æskilegt fyrir framgang málsins, að á þessu stigi yrðu ekki bornar fram aðrar brtt. en þær, sem n. flytur á þskj. 821, en þær eru tvær. Í fyrsta lagi leggur n. til, að 1. málsgr. 1. gr. verði breytt eins og segir í brtt. En samkv. henni eru aðeins tekin inn orðin og viðaukum við þau. Það hafa verið samþ. viðaukal. við skemmtanaskattinn, og er þess vegna betra samræmi í því, að þau væru einnig tekin upp í þessa gr. Við 3. tölul. flutti n. brtt., sem að vísu kemur ekki fram í nál., vegna þess að þar er um misprentun að ræða. Þetta átti að vera þannig, að í staðinn fyrir „kennslukvikmyndasafns“ átti að koma: kennslukvikmyndasafna. Þessi brtt. er sprottin af því, að í l. um lestrarfélög og kennslukvikmyndir er einungis gert ráð fyrir kennslukvikmyndasafni ríkisins. Nú er það hins vegar þannig, að einstök bæjarfélög og sveitarfélög hafa stofnað kennslukvikmyndasöfn og eru í undirbúningi með það. N. þótti því rétt, að þessi kennslukvikmyndasöfn bæjar- og sveitarfélaga gætu einnig notið þeirra tekna, sem þarna er gert ráð fyrir. Ég hef því óskað þess, að þetta þskj. verði prentað upp og jafnhliða yrði felldur niður síðasti málsliður þessarar málsgr., og býst ég við, að þessu þskj. muni mjög fljótlega verða útbýtt uppprentuðu í hv. d. Enn fremur hafa hlutföllin í 3. málsgr. snúizt við, þar stendur 2/3, en á að vera 1/3, er það prentvilla, og hefur n. leiðrétt það. Ég hef svo ekki fleira um þetta að segja fyrir hönd menntmn., en vil vænta þess, að þetta mál fái góðar undirtektir hjá hv. þd. Hér er um merkilegt mál að ræða, sem miklar vonir standa til, ef til framkvæmda kemur. Vil ég svo óska þess, að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil leyfa mér að þakka hv. n. sérstaklega fyrir fljóta og góða fyrirgreiðslu þessa máls og láta í ljós ánægju mína yfir hennar till. í málinu og vænti þess, að hv. þd. fallist á að greiða fyrir málinu fyrir sitt leyti jafnfljótt og vel og n. hefur gert. Ég vil annars beina því til manna að láta niður falla að flytja brtt. um breytta ráðstöfun fjárins frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég get vel skilið, að það séu mismunandi meiningar um það, hvernig þessi skipting skuli vera, en nú er búið að leggja vinnu í það að fá nokkurt samkomulag um þá skiptingu, sem frv. gerir ráð fyrir, og er því nokkuð undir hælinn lagt, hvernig færi um málið, ef það yrði hrakið verulega. Þess vegna vil ég mælast til þess, að menn sameinist um að afgreiða það eins og það liggur fyrir.



Ég held, að það sé ekki að öllu leyti heppilegt að láta þetta frv., eins og það er nú, ganga óbreytt gegnum d. Ef það verður, þá verður það þeim til leiðinda síðar, sem þess hafa beðið, vegna þess að þetta mál er talsvert lítið undirbúið, en minna hugsað af þeim, sem standa að því. Þetta mál, sem hér er um að ræða, er ekki lítið fjármál, og þjóðmál líka. Hér er um að ræða, að sjóð:. sem er 1300000 kr., verði varið til þess að ljúka við leikhús í Reykjavík. Ef farið væri að eins og skynsamlegt væri, mundi þessum sjóði varið til þess að hjálpa öllum landslýð utan Reykjavíkur til að koma upp samkomuhúsum, þegar Reykjavíkurhúsinu er lokið. En í staðinn fyrir þetta leggur hæstv. menntmrh. að n., sem fjallar um málið, að hér verði hafður á annar háttur, það verði ekki einu sinni helmingur fjárins látinn ganga til þess að koma upp samkomuhúsum utan Reykjavíkur. Það á að hætta við það starf, sem sjóðurinn hafði, að ráða fram úr peningavandræðum, en ef þessu er hætt, þá má telja víst, að það komi óánægja í hina stærri kaupstaði með það að vera að leggja fé í þetta, en fá engan stuðning af því fé, sem varið er til leikstarfsemi í Reykjavík. Það er eðlilegt að Akureyri, sem nú leggur 140 þús. kr. í skemmtanaskatt, og Ísafjörður, sem leggur fram 80 þús. kr. - þeir staðir séu óánægðir með það, að Reykjavík fái helming af þessu fé. Það væri eðlilegt, að þessir staðir segðu: Nú viljum við fá okkar sjóð. Þess vegna má segja um þessa aðferð, sem hæstv. menntmrh. mælti með, að það sé útilokað, að það verði nokkuð úr samkomuhúsbyggingum meðal fólksins, sem býr utan Reykjavíkur. En af því að hér er mjög ógætilega að farið í fjármálum, þá finnst mér ekki ár vegi að minna hæstv. ríkisstj. á það, að einn af stuðningsmönnum hennar sagði við mig fyrir fáum vikum. er ég spurði hann, hvernig gangi hjá stjórninni. Hann sagði: „Ég held, að fiskurinn drepi okkur“. Ég hitti annan stuðningsmann stjórnarinnar og spurði hann. hvort hann væri bjartsýnn á framtíðina. Hann sagði: „Ég held, að tryggingarnar frá í fyrra og skólafyrirkomulagið drepi okkur.“ En hvað er það, sem er að drepa okkur? Það er hin óskaplega ógætilega meðferð á fjármunum s. l. 2 ár, og ég mun leiða rök að því, að það, sem hér er verið að gera, er alveg sama ógætnin. Hér er óundirbúið mál og ekkert tillit tekið til þeirrar reynslu, sem menn hefðu átt að vita um, heldur er farið þveröfugt að. Mér kæmi ekki á óvart, þó að það færi svo um þetta mál, að ég væri sá eini. sem leyfði sér að standa á móti þessum grundvelli fyrir þjóðina. Þegar tekin var ábyrgð á fiskinum, var það ákaflega ógætilegt, og það mun leiða til óheilla, sem gert var þá á löggjafarþinginu. Þá var flaustrið svo mikið, að saltfiskurinn var tryggður of hátt í hlutfalli við það, sem var miðað við frosinn fisk. Það er rétt að benda hæstv. ráðh. á það, að nú eru fjöldamargir þm. að fá samvizkubit af þessu. Það, sem gert var í vetur með fiskábyrgðina, er einsdæmi. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að fá um leið nokkra fræðslu hjá hæstv. ráðh. um annað mál, sem lagt var fram sem þáltill., en var ekki rædd. Þetta mál var um héraðsskóla og húsmæðraskóla í sveitum, en þeir eru nú orðnir gjaldþrota. T. d. eru 2 skólar í Þingeyjarsýslu, héraðsskólinn og barnaskólinn, komnir undir þessi nýju fræðslul. Ég það er lagt á sýsluna að greiða það mikið í laun við þessar stofnanir, að sýslan mundi verða að láta allan sinn sýslusjóð í það. Hér er verið að gera eins mikið óhappaverk og það er einstakt. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðh., hvernig hann ætlar ríkisstj. að bæta úr þessu. Ætlar hann að láta suma af kennurunum ekki fá nein laun? Í stuttu máli, nokkrir af gagnlegustu skólum landsins eru gjaldþrota stofnanir, sem enginn vill eiga, og það er engum um að kenna nema andvaraleysi þeirra manna, sem höfðu forgöngu um þetta, en voru ekki menn til þess. Kem ég þá að þessu máli. Ríkisstj. ætlar hér að byrja alveg nýjar leiðir, sem hún ætlast til, að hefjist hér í Reykjavík með ríkisrekstri á stóru leikhúsi. Það, sem hér er gert af hæstv. menntmrh., er fordæmalaust. Það hefur enginn lagt út í að hefja ríkisrekstur á leikhúsi undir svona kringumstæðum. Meira að segja í Englandi, þar er ekki til eitt einasta þjóðleikhús. Við skulum taka Noreg. Þar er leiklistin gömul. Í Bergen eru mikil og fræg leikhús. Björnson stjórnaði þar leikhúsi. Nú skyldu menn halda, að þessi mikli gáfumaður hefði lagt áherzlu á að koma Bergenleikhúsi á ríkið, en hann gerði það ekki og í Noregi er ekkert leikhús til undir svipuðum kringumstæðum og hér um ræðir. Norðmenn, sem eru 3 millj., telja ekki heppilegt að fara inn á ríkisrekstur í þessum efnum. Ef við förum svo til Danmerkur, þá er þar eitt ríkisleikhús, en þó Danir séu 40 sinnum fleiri en við, þá hafa þeir með skömm getað haldið því sem ríkisfyrirtæki. Í Árósum er leikhúsið einkafyrirtæki. Í Svíþjóð er óperan ríkiseign, en yfirleitt eru leikhús einkafyrirtæki með styrk. Þess vegna er mér það ráðgáta, hvers vegna maður eins og hæstv. ráðh., sem hefur aldrei haft nein skipti af þessum málum, vill nú fara að ráðleggja ríkinu að taka upp það, sem er forkastað af öllum öðrum. Það er líkt og hafi verið bundið fyrir augu hæstv. ráðh., þegar hann fór að koma nærri þessu. Þess vegna er það, að það gæti kannske hafa gerzt eitthvað merkilegt hjá okkur, sem skýrði þetta. En hvernig hefur gengið með þennan skatt hér. Það vantaði samkomuhús í Reykjavík, og þrátt fyrir það að ýmsir dugandi menn, eins og Indriði Einarsson, reyndu að leggja í hús, þá hefur það ekki gengið, fyrr en þessi leið var farin og mér er það mikið kunnugt um undirbúninginn, að ég neita því, að það hafi verið meining okkar, að skatturinn yrði notaður til langframa til annars en að koma upp þessu húsi. - Nú vita hv. þm., að það má heita, að það sé ekki til eitt einasta verulegt samkomuhús á öllu landinu, af því að fólkið hefur ekki efni á að byggja slík hús, og þannig var það hér í Reykjavík. En það virðist vera metið meira af hæstv. ríkisstj. að setja 40 menn í Reykjavík á föst laun en að halda áfram að byggja úti um allt land. - Það er þá bezt að benda hæstv. ríkisstj. á það, hvernig hún á að fara að í þessum efnum. Hér er farið fram á að taka hálfan sjóðinn, 600000 kr., og leggja það fram til þess að launa menn, sem eiga að vera leikarar við leikhúsið. En þetta er ekki nóg, ef hér á ekki að verða stórkostlegur tekjuhalli. Nú skulum við athuga þessi fáu ár. sem við höfum verið að basla við þetta. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. menntmrh. hafi gert sér grein fyrir því, hvernig framtíðin muni verða fyrir okkur, ef við litum á það, sem nú er. Alþingi ákvað 1923 að leggja skemmtanaskattinn til leikhúsbyggingar í Reykjavík, en árið eftir kom Jón Magnússon með till. þess efnis að taka helminginn aftur, og þegar safnað hafði verið í 3–4 ár, logaði allt upp og ekkert vit þótti að leggja í leikhúsbyggingu. En hæstv. menntmrh. var svo ágætur að líkja mér við ógætna menn, þótt ég vildi, að sjóðurinn héldi áfram. En ég man, þegar ég þurfti að beita mér, til að húsið yrði byggt, og sagði: ef ekki strax, þá verður að skipa nýja nefnd. En árið 1932 var húsið fokhelt, en þá komu menn eins og hæstv. menntmrh., og þá kom stjórn, sem stal fénu frá árinu 1923. Árið 1932 voru Íslendingar svo fátækir, sagði Alþingi, að þessi upphæð þyrfti að renna í ríkissjóð. En þegar hæstv. menntmrh. var fjmrh., sagði hann ekkert um þetta. Hann brúkaði þessa peninga, og að ég sagði ekkert, var vegna þess, að mér fannst hæstv. ráðh. hafa lítinn sjóð. Og úr því að menn vildu níðast á leikhúsinu 1932, þá beið ég bara rólegur, en ég hef ekki gleymt þessu. Nú var svo komið, að hæstv. fyrrv. menntmrh. setti nefnd á laggirnar í sambandi við málið, og þó að ég gagnrýni hæstv. núv. menntmrh. fyrir ógætni, þá gagnrýni ég ekki hæstv. fyrrv. menntmrh., því að frá hans sjónarmiði gerði hann rétt. Það liggur fyrir vitnisburður um það, að ráðherrar sósíalista hafi umgengizt landssjóð eins og óvin sinn. Þeirra takmark hefur alltaf verið að eyðileggja og eyða kapítalinu. Mennirnir í n. voru leikari og útvarpsþulur og Halldór Kiljan Laxness og svo einn maður, sem játaði, að hann hefði aldrei séð leikhús. Var Halldór Kiljan Laxness eini maðurinn í n., sem maður gat hugsað sér að hefði séð leikhús, en hann sendi alltaf upplognar sakir í blöðin, og varð byggingarnefnd að sýna honum staðinn til að þagga niður í honum. Hann sagði t. d., að svölum væri þannig fyrir komið, að þaðan væri ekkert hægt að sjá. En þegar farið var með hann upp á svalirnar og hann spurður, hvað hann sæi, þá viðurkenndi hann, að hann sæi allt sviðið. Þetta var sá maður, sem búast mátti við, að mesta þekkingu hefði, en hann var opinber ósannindamaður um málið. Nú hefði mátt búast við, að n. sendi skýrslu um málið. Nei, þingið fær ekkert að vita, heldur er samið frv. upp á 20 fasta leikara. Upplýsti n. að 45 fastir leikarar störfuðu í Osló. En það er táknrænt, að gert er ráð fyrir 20 föstum leikurum hér strax í byrjun en 45 í Noregi, en hér eru 130 þús. íbúar, en í Noregi eru um 3 millj. En þetta aðgæta ekki hinir ágætu menn. Nú eru hér 5 hæstaréttardómarar. Það svarar til, að í Danmörku væru þeir 300. Þessar aðgerðir segja því, hvaða áhrif þetta hefði. á fjárhag landsins. Svo kom sá maður til að hafa þessi mál með höndum. sem með lífi og sál hefur reynt að láta kapítalið hverfa, og er hann þar í samræmi við skoðanir sínar. En svo kemur núv. hæstv. menntmrh., og hefði mátt búast við, að hann væri ekki erfingi fyrrv. menntmrh. En hvað gerist? Hann tekur frv. fyrrv. menntmrh. og breytir því örlítið, og svo eru þessi skjöl prentuð, sem kommúnistar hafa ungað út. Núv. ríkisstj. skoðar sig þess vegna sem löglegan erfingja fyrrv. ríkisstj. Það er einnig auðséð, að málið hefur ekkert verið rannsakað og ekki borið undir neina aðila nema leikara. Flýtir málsins er ógætilegur vegna gjaldeyrisskorts, og er óhætt að bíða. þar til séð verður fyrir, hvernig gjaldeyrismálum okkar verður háttað. Og áður en atkvgr. fer fram, mun ég flytja rökstudda dagskrá um að vísa málinu frá, og vil ég beina því til hæstv. ríkisstj., að hún hlutist til um, að safnað sé heimildum um, hvernig leikhús séu rekin. Það, sem mest er vanhugsað í frv., er mismunurinn, sem gerður er milli Reykjavíkur og annarra staða á landinu. Ég sé, að hér er einn þm., sem hefur verið með mér á fundi úti á landi í algerlega ófullgerðu samkomuhúsi, og þar í fólkið þar og víðs vegar um landið að búa við þess konar skilyrði. En svo er aftur á móti sagt, að 40 menn eigi að vera á föstum launum í Reykjavík til þess að skemmta fólki þar. Er þetta byggt á slæmum misskilningi, vegna þess að í Reykjavík og annars staðar á landinu er sams konar fólk, sem allt hefur gaman af sjónleikjum. Það er einnig óþarfi að halda, að það verði annað en „amatörar“, sem leika hér, og hafa þeir leikið vel margir, en ekkert verr á öðrum stöðum á landinu. T. d. á Akureyri, Ísafirði og Vestmannaeyjum er fólk með góða leikarahæfileika eins og hér. Hæstv. menntmrh. verður að gera sér grein fyrir því, hvort leikarar eigi að vera á föstum launum hér, en ekki annars staðar á landinu. Nú veit ég, að þeir, sem stiga í sömu sporin og stigin voru árið 1932, munu fá réttlátan dóm. Og ég er ánægður, ef þjóðleikhúsið getur risið upp, vegna þess að þá fá þegnarnir betri húsakynni fyrir leikstarfsemi sína, - en hvers vegna þá ekki líka annars staðar á landinu? Það er dálítið einkennilegt með kommúnistana. Þeir segja, að það komi ekki til mála, að leikfélagið reki leikhúsið, og þeir hafa sigrað ráðherrann. Þessu félagi, sem verið hefur á hrakhólum og orðið að borga háa leigu fyrir mjög ófullkomið húsnæði, býðst nú fullkomið húsnæði ókeypis, salur, sem tekur 800 manns í sæti, og auk þess tveir minni salir, sem rúma um 200 manns. Ef gert er ráð fyrir, að það verði leikið þrjú kvöld í viku, þá er hægt að leigja stóra salinn 4 kvöld, bæði fyrir kvikmyndasýningar, söng o. fl. Sú leiga ætti að geta verið stórfé, eftir því sem nú fæst fyrir þau hús, sem fyrir eru. Í stuttu máli. leikfélagið hefur aldrei dreymt um slíka sali og slíka möguleika, sem með þeim skapast, og væri vel á haldið, ætti það enga styrki að þurfa í framtíðinni frá ríki eða bæ, nema í hæsta lagi ókeypis ljós og hita frá bænum. Svona standa þá málin. En nú ætlar menntmrh. bara að ráða þarna 40 leikara. og í það á skemmtanaskatturinn að fara, í stað þess að skipta honum til hinna ýmsu landshluta eftir þörfum, sem virtist ekki nema sanngjarnt, þar sem búið er að byggja þetta glæsilega hús hér. Það hefði verið bezt fyrir núverandi menntmrh. að taka upp óbreytt frv. fyrrv. menntmrh., úr því að hann velur þessa leið, því að það var vel útbúið frá hans sjónarmiði.



Herra forseti. Eins og nái, ber með sér, þá hafa einstakir nm. rétt til þess að bera fram brtt. um skiptingu skemmtanaskattsins, en þær hafa ekki komið fram enn. Ég vil því upplýsa, að ég tel ekki æskilegar breytingar, því að við athugun held ég, að menntmrh. hafi ratað sanngjarnt, farið skynsamlegan meðalveg.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu þm. S-Þ., því að mér virðist hann ræða á skökkum forsendum. Það var aldrei gert ráð fyrir, að það fé, sem hér um ræðir, væri eingöngu notað til þess að byggja hús, því að það var líka ætlað til þess að styrkja leiksýningar. Og hér er alls ekki um það að ræða að verja öllu fénu til leiksýninga, heldur aðeins 45%. Það er líka misskilningur. að þetta fé sé skattur af öllu landinu, því að það er aðeins úr kaupstöðum og kauptúnum, sem telja fleiri en 1500 íbúa, svo að það er ekki verið að draga fé úr byggðunum. Það er líka misskilningur, að ráðnir hafi verið eða ákveðið sé að ráða 40 leikara, enda tel ég, að það sé alls ekki tímabært að ákveða þá tölu. Í frv. er gert ráð fyrir, að ráðnir verði fastir leikarar, en auk þess verður að semja við aðra leikendur um að starfa til viðbótar við húsið. Í frv. er gert ráð fyrir, að enginn leikandi sé ráðinn til meir en fimm ára. Bið ég afsökunar, að ég er farinn að tala um hitt málið, sem hér er á dagskrá. Hv. þm. sagði, að ég hefði tekið við frv. kommúnista. Ég tók við frv. frá rekstrarnefnd, og því var talsvert breytt í ráðuneytinu. Rekstrarnefnd lagði til, að allur skemmtanaskatturinn færi til að kosta rekstur þjóðleikhússins, en ég lagði til, að tæpur helmingur af honum yrði lagður til þess að mynda rekstrarsjóð. Og þó að hv. þm. S-Þ. sé ekki nákvæmur, finnst mér hann ætti að geta gert mun á öllum skattinum og 45%. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta og læt hér við sitja.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta mál til meðferðar og rætt það við ýmsa aðila, þar á meðal við menntmrh., formann rekstrarnefndar þjóðleikhússins og formann útvarpsráðs. N. varð sammála um, að nauðsynlegt væri nú á þessu þingi að setja l. um þjóðleikhúsið. Svo langt er komið byggingu þess húss, að byggingarnefnd gerir ráð fyrir, að það geti að forfallalausu tekið til starfa síðla á þessu ári eða um næstu áramót. Það eru hins vegar fjölmörg atriði í sambandi við rekstur þjóðleikhússins, sem þarfnast mikils undirbúnings, og því er nauðsynlegt að fá reglur settar um rekstur þess í framtíðinni. Þess vegna er það, að hæstv. menntmrh. hefur flutt þetta frv. og í verulegum atriðum byggt það á þeim till., sem fyrir lágu frá rekstrarnefnd þeirri, sem skipuð hefur verið til þess að undirbúa reglur um starfsemi þjóðleikhússins. Hins vegar mun það vera álit menntmn. og ráðh., að um rekstur þjóðleikhússins verði reynslan að skera úr um margt, ekki sízt varðandi fjárhagshlið málsins. Virðist mér hæstv. ráðh. hafa breytt fyrst og fremst þeim atriðum frá till. rekstrarnefndar, sem um fjárhagslega hlið málsins fjalla. Ætla ég þá ekki að hafa lengri inngang að þeim brtt., sem menntmn. hefur lagt til. Fyrsta brtt. er við 2. gr., að orðalag verði gert nokkru skýrara. Í frv. ríkisstj. er svo komizt að orði, að þjóðleikhúsið skuli og annast flutning leikrita í útvarpið. sbr. 10. gr. Á það var bent, að skilja mætti þetta þannig, að hlutverk leikhússins væri að annast algerlega flutning leikrita í útvarpinu. Nú hefur þetta aldrei verið meiningin, hvorki hjá rekstrarnefnd né menntmrh. Menntmn. þótti því rétt að gera orðalagið ljósara og leggur til, að síðasta málsgr. gr. verði orðuð eins og segir í brtt., þar sem segir skýrt, að ekki skuli vera hlutverk leikhússins að annast þetta algerlega, heldur skuli það gert í nánu samstarfi milli ríkisútvarpsins og þjóðleikhússins, og kem ég nánar að því síðar. 2. brtt. er við 3. gr., að feila orðin í 2. málsgr. brott: „bæði fjárhag þess og efnisvali“. Nægilega skýrt þótti kveðið á um þetta í fyrri hluta setningarinnar, þar sem segir: „Hlutverk þjóðleikhúsráðs er að hafa eftirlit með starfsemi og rekstri þjóðleikhússins.“ Þá er b-liður brtt. við þessa gr., þar sem lagt er til, að niður verði felld setningin um skyldur leikara til að taka endurgjaldslaust þátt í flutningi leikrita, sem útvarpinu eru látin í té. Um þetta er greinilega tekið fram í 10. gr., þannig að það þótti eðlilegast, að þau ákvæði væru í þeirri grein einni. N. hefur því lagt til. að þessi setning verði felld niður. Í samræmi við það hefur n. fært 3. og 4. málsgr. saman í eina málsgr. og breytt nokkuð orðalagi, en efni hennar er hið sama. Þá er brtt. n. við 5. gr. frv. Þar er lagt til, að við 5. gr. bætist ný málsgr., sem sé að efni til mjög svipuð 2. málsgr. frv. þess, sem rekstrarnefnd samdi, sem þm. hafa átt kost á að kynna. sér. Ræðir þar um að gefa fastráðnum starfsmönnum þjóðleikhússins kost á að njóta eftirlaunaréttar, en ráðh. ákveður réttindatíma hvers og eins, að fengnum upplýsingum og tillögum félags íslenzkra leikara. Í till. rekstrarnefndar er talað um, að leikendur leikhússins skuli njóta eftirlaunaréttar. N. hefur leitað upplýsinga um þetta hjá tryggingafræðingum lífeyrissjóðs ríkisins og Tryggingastofnun ríkisins og varð af þeim upplýsingum sammála um að flytja þessa brtt. Samkv. l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eiga starfsmenn ríkisins kost á að kaupa sig inn í sjóðinn með því að greiða ákveðin iðgjöld aftur í tímann. N. taldi ekki rétt að sporna gegn því, að starfsmenn þjóðleikhússins, sem fastráðnir eru, gætu átt þess kost að öðlast þessi réttindi. Ekki er um að ræða, að ríkissjóði séu gerð nein útgjöld með þessu, eða lítil líkindi eru til þess, því að fyrst og fremst er að ræða um það, að menn öðlist rétt til þess að kaupa sig inn í sjóðinn samkv. þeim reglum, sem gilda almennt um möguleika starfsmanna ríkisins til þess, samkv. 12. gr. l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þá er 4. brtt. n. Þar er lagt til, að nokkuð verði breytt orðalagi frv. um samstarf milli þjóðleikhússins og ríkisútvarpsins og gert skýrara. Er tekið fram, að þjóðleikhúsið skuli láta ríkisútvarpinu leikrit í té til flutnings, eftir því sem samkomulag verður um milli þjóðleikhússtjóra og útvarpsráðs. Í frv. stjórnarinnar var gert ráð fyrir, að þjóðleikhússtjóri og formaður útvarpsráðs veldu í sameiningu leikritin. Enn fremur er tekið fram, að starfsmönnum við þjóðleikhúsið beri ekki þóknun fyrir útvarpsflutning né leiksýningar utan Reykjavíkur. Þannig eru ákvæði 3. gr. frv. um skyldur starfsmanna þjóðleikhússins teknar upp í 10. gr. Að lokum er svo 5. brtt., sem er aðeins smáorðabreyt. Þar er lagt til, að ef afgangur verður af tekjum þjóðleikhússins, verði hann lagður í rekstrarsjóð þess, í stað þess að í frv. stj. var nefndur í því sambandi varasjóður þess. N. fannst rétt, að þar sem í frv. eru engin ákvæði um varasjóð þjóðleikhússins, rynni slíkt fé beint í rekstrarsjóð þess. Ef um varasjóð væri að ræða, yrði hann skoðaður sem nokkurs konar hluti af rekstrarsjóðnum. Er þetta því ekki ýkjamikil efnisbreyt. Ég hef þá gert grein fyrir þeim efnisbreyt., sem n. vill gera á frv. Um meginstefnu frv. vil ég annars segja það, bæði fyrir hönd menntmn. og sem mína persónulegu skoðun, að jafnan mun hafa verið um það rætt, að þjóðleikhúsið yrði ríkisstofnun, og það af þeim mönnum, sem fremstir hafa staðið í forustu fyrir byggingu þess og þar á meðal er hv. þm. S-Þ. Ég hygg það væri mjög hæpið spor nú, þegar þjóðleikhúsið er í þann veginn að rísa fullbúið til starfa, að fá það í hendur fátækum og fámennum samtökum Félags íslenzkra leikara til að halda því að öllu leyti uppi fjárhagslega. Vegur og vandi af því stóra fyrirtæki, sem ekki einungis Leikfélag Reykjavíkur og íslenzkir leikarar yfirleitt, heldur öll þjóðin, á mikið undir, að vel og myndarlega fari af stað, er svo mikill, að tryggja verður sem bezt rekstur þess frá upphafi. Ég held þess vegna að menntmn. og hæstv. ríkisstj. séu aðeins að halda áfram sömu stefnu, sem fyrir löngu hefur verið mörkuð í þessu efni, þegar lagt er til, að þjóðleikhúsið verði ríkisstofnun. Og þó að hægt sé að benda á, að í öðrum löndum, bæði Englandi og fleirum, reki einstaklingar og einkafélög þjóðleikhús, er ólíku saman að jafna við aðstöðuna í okkar höfuðborg, sem ekki hefur svo miklu úr að spila frá einstaklingum til að standa undir jafnstórfenglegu menningarfyrirtæki og þjóðleikhúsið verður að skoðast. Ég vil svo endurtaka, að það verður aðeins reynslan, sem fær úr því skorið, hvernig fjárhagshlið þessa máls verður leyst. Það eru fjölmörg atriði, sem erfitt er að fullyrða um fyrir fram. En jafnhliða því, að ég tel, að sníða verði rekstur þjóðleikhússins við fjárhagslegt bolmagn þjóðarinnar, álít ég einnig, að ekki megi um of skera við nögl það fé, sem varið er til þess að þessi stofnun verði sem myndarlegust. Til þjóðleikhússins standa miklar vonir, og á bak við liggur óeigingjarnt starf íslenzkra listamanna og leikenda. Íslenzk leiklist hefur þróazt við mjög erfiðar aðstæður og ekki orðið fjárhagslegur ágóði fyrir þá, sem að henni hafa starfað, en orðið mikils virði fyrir það fólk. sem hefur átt kost á að kynnast þeirri list. Ég læt að lokum í ljós þá ósk menntmn., að gifta megi fylgja þessu merkilega menningarfyrirtæki og að Alþ. auðnist að afgreiða þetta mál í samræmi við það, sem á undan hefur gerzt í þessu máli, þann dugnað og áhuga, sem hefur mótað mjög lengi baráttuna fyrir þjóðleikhúsinu - þann hugsjónaeld, sem hefur brunnið mörgum forystumönnum þessa máls í brjósti. Leyfi ég mér að óska, að málinu verði að lokinni umr. vísað til 3. umr.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil aðeins þakka hv. menntmn. fyrir fljóta og góða afgreiðslu málsins og lýsa yfir, að ég er samþykkur þeim brtt., sem n. flytur.

Forseti (GÞ) : Ég vil spyrja hv. frsm., hvort hann hafi á móti því, að brtt. menntmn. séu teknar aftur til 3. umr.



Ég teldi það kost að afgreiða þær við þessa umr. En ef hæstv. forseti telur það einhverju skipta fyrir framgang málsins og hæstv. menntmrh. er ekki á móti, mun ég ekki setja mig á móti því.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Mér þykir skrítið hjá hæstv. forseta, að þegar enginn er á mælendaskrá og liggur beint við að slíta umr., að hann skuli ekki gera það, nema ef hann ætlar sjálfur að tala, en hér er þá varaforseti hans viðstaddur. En ef hæstv. forseti leggur áherzlu á að ljúka ekki umr. nú, nema því aðeins, að till. séu teknar aftur til 3. umr., legg ég til, að umr. verði lokið nú og till. teknar aftur til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Ed., og þar voru aðeins gerðar örlitlar orðabreyt. á frv., en engar efnisbreyt. Ég vænti þess því, að hv. þd. geti orðið sammála um að samþykkja þetta frv. nú, eins og það var að öllu efni til samþ. hér áður og afgr. til hv. Ed. á sínum tíma.

Frsm. meiri hl. (Garðar Þorsteinsson) : Herra forseti. Þetta mál er komið til d. og síðan til allshn. frá hv. Ed. og gengur út á það að slá því föstu, sem ef til vill mun ekki vera alveg ljóst áður, að leggja skuli útsvar á félög eða félag þar, sem það hefur skrásett heimilisfang, án tillits til þess, hvort stjórnendur félagsins eiga heima þar eða ekki, enda rekur félagið atvinnu sína á skrásetningarstað. En ákvæðið um skiptingu útsvars milli héraða á að haldast óbreytt. Eins og sést á nál. hv. allshn. Ed., mun frv. hafa verið sent til umsagnar félmrn., og lýsti það sig í umsögn sinni fylgjandi frv. efnislega, en með örlítilli breyt. þó. Og í hv. Ed. var frv. nokkuð lagað og hefur allshn. síðan sent þetta frv. nú til bæjarráðs Rvíkur, sem er þeirrar skoðunar, að efnislega sé hér ekki um breyt. að ræða samkv. þeim dómsvenjum, sem séu hafðar og skilningi á því, hvar leggja beri á útsvar. Allshn. er sammála um, að ákveðið sé, að skip, sem gert er út einhvers staðar úti á landi, ef skrásett er þar og hefur þar aðalatvinnurekstur, leggur þar upp fisk og tekur ís, kol o. s. frv., eigi að greiða sín opinberu gjöld þar í sveit, þó að svo kunni að vera, að stjórn félagsins sé búsett í Rvík og hafi þar skrifstofu. Um þetta hefur verið nokkur vafi og tilhneiging til að telja skrásetningarstað slíkra skipa aðeins vera pro forma, til þess að komast hjá að greiða útsvar á þeim stað, þar sem stjórn félagsins raunverulega á heima. Meiri hl. allshn. vill telja eðlilegt, að félag, sem stofnað er úti á landi og skrásetur skip sín þar, leggur þar afla sinn og tekur nauðsynjar, greiði gjöld sín þar, jafnvel þó að stjórn og framkvæmdarstjóri sé búsettur utan þess staðar. Það er hægt að nefna nokkur dæmi, þar sem togurum er stjórnað úr Rvík, en eru ekki skrásettir hér, og hefur Reykjavíkurbær þá jafnvel viljað telja heimilisfang togarans pro forma. Frv. gengur í þá átt að draga þessar línur ljósar, þar eð því er slegið föstu með löggjöf, að útgerðarfélag skuli greiða útsvar til heimasveitar sinnar, þ. e. skrásetningarsveitar, þar sem atvinnureksturinn er raunverulega rekinn, og mælir því með því, að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed.



Það er fátt, sem ég vil bæta við. Hv. frsm. hefur gert grein fyrir því, að mál þetta var sent bæjarráði Rvíkur til umr., og það leit svo á, að breyt. væri varhugaverð að svo miklu leyti sem hún miðaði til að hnekkja þeirri meginreglu, að gjaldþegnar skuli útsvarsskyldir þar, sem þeir hafast við í raun og veru og eru heimilisfastir, hvað sem skrásetningu á manntali líður. Hv. frsm. tók réttilega fram, að bæjarráð telur frv. ekki skerða þá hagsmuni, sem það á að standa vörð um. Vil ég leyfa mér að vitna í umsögn bæjarráðs, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir bæjarráði vakir það eitt, að með engu móti verði gert auðveldara en nú er, að gjaldþegnarnir geti talið heimilisföng sín annars staðar en þau eru í raun og veru. Sennilega er það að vísu ekki gert með frv., en þá er það óþarft, ekki sízt þar sem vitað er, að nú er starfandi stjórnskipuð nefnd að endurskoðun allra útsvarslaganna. Má ætla, að sú nefnd láti ekki hvað sízt til sín taka að setja skýr og ótvíræð ákvæði um útsvarsskyldu gjaldþegnanna, þ. á m. hvar þeir skuli teljast útsvarsskyldir.“ Með tilvísun til þessa hef ég ekki talið ástæðu til að fylgja frv.



Mér skildist hv. frsm. leggja þá merkingu í umsögn bæjarráðs, að eiginlega væri það frv. ekki andvígt, þar sem það gerði ekki neina breyt. Að sjálfsögðu getur enginn mælt með því frv., sem í bezta falli yrði dæmt þannig, að það breytti engu frá gildandi l. En vissulega er tilgangur þessa frv. að breyta l. og gera auðveldara fyrir menn að láta leggja á sig skatta annars staðar en raunverulegt heimilisfang þeirra er og reksturinn fer fram frá. Ef svo skyldi verða litið á af dómstólum, að sá tilgangur náist að einhverju leyti, er frv. til hinnar mestu óþurftar. Ég vil benda á dæmi, sem er ekki úr lausu lofti gripið, því að það er einmitt vegna slíks dæmis, sem þetta mál er fram komið. Eigendur eins togarafélags eiga allir heima í Rvík. Þeir fóru eitthvað út á land til að stofna félagið. Þeir segja, að togarinn sé gerður út frá þeim stað. Togarinn veiðir í ís lengst af. Slíkir togarar sem þessi eru kannske skráðir í einhverri Dritvík þessa lands, og kannske kemur togarinn aldrei þangað. Hann siglir til Englands og leggur þar aflann og fær eldsneyti, skýzt, ef til vill inn í Rvík og Dritvík endrum og eins. Samkv. þessum l. - eða tilganginum með frv. - á að vera hægt að halda því fram, að togarinn sé ekki gerður út frá Rvfk. Tilgangurinn er sem sé að gera mönnum auðveldara að komast undan sköttum þar, sem þeir eiga að greiða þá. Ég vil mjög rækilega undirstrika, að bæjarráð var algerlega einhuga að álíta, að ef frv. væri ekki markleysa, þá væri það hættulegt. Svo að í öllum kringumstæðum ber að fella það.

Frsm. meiri hl. (Garðar Þorsteinsson) : Ég held, að kenni nokkurs misskilnings hjá hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann sagði, að bæjarráð væri sammála um að mæla gegn frv., og kom það skýrlega fram í umsögn þess. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að vísu má segja, að með frv., eins og hv. Ed. samþ. það, sé í raun og veru ekki gerð breyt. á gildandi ákvæðum um útsvarsgreiðslustað félaga samkv. 6. gr. II, 1, þar sem þess er krafizt, að félagið reki atvinnu í skrásetningarsveit til þess að verða þar útsvarsskylt, en að hinu leytinu geti félagið orðið útsvarsskylt víðar en í einni sveit.“ Þetta er höfuðatriðið. Eins og frv. kom frá Ed., er skilyrðið til þess að félag, sem rekur skip frá ákveðnum stað, þar sem það er skrásett, sé útsvarsskylt, að skipið raunverulega reki þaðan atvinnu. Síðan segir bæjarráð: „Hins vegar má, eins og áður segir, líta svo á, að með frv. séu ekki gerðar breytingar á því, hvar félög eru talin útsvarsskyld.“ Úr þessu svari bæjarráðs er ekki hægt að skilja annað en það telji frv. raunverulega enga efnisbreyt. frá gildandi l. Það er verið að slá föstu - og er það engin launung - skýrt og skorinort, í löggjöfinni, að skip, sem eru skrásett frá ákveðnum stað úti á landi og hafa þar atvinnurekstur, eins og segir í frv., skuli gjalda þar útsvar. Það dæmi, sem hv. 6. þm. Reykv. tók af því, að skip kæmi aðeins á skráningarstað til málamynda, er allt annað atriði. Það væri t. d. alveg áreiðanlegt, að félag, sem skrásetti togara sinn í Grímsey, væri þar ekki útsvarsskylt, ef togarinn kæmi aldrei þar, en væri stjórnað héðan af skrifstofu félagsins. Þetta væri þá gert til þess að komast hjá að greiða útsvar á réttum stað. En þetta frv. tekur alveg skýrt fram, að tvennt þarf til: að vera skrásettur á staðnum og reka atvinnu sína þar. Ég vil upplýsa þennan hv. þm., sem þó er í bæjarráði og bæjarstj., að það var félag, sem hét Sindri, og átti togara, sem hét Sindri. Skrifstofan var í Rvík, stjórnin einnig, en togarinn skrásettur í Hafnarfirði. Meginið af atvinnurekstrinum var hér í Rvík. Hafnarfjörður og Rvík lögðu á félagið. Hæstiréttur sló föstu, að með því að stjórnin væri í Reykjavík og meginið af atvinnurekstrinum frá Reykjavíkurhöfn, bæri að greiða útsvarið til Reykjavíkurbæjar. Ég er sammála um, að þetta er réttur dómur, en á ekkert skylt við hitt, sem hv. þm. var að tala um, að togari skytist inn á höfn einhvers staðar. Á þeim stað, sem togari leggur upp afla sinn og tekur salt og kol og annað að langmestu leyti, er réttlátt, að eigendur hans greiði útsvar. Og það er að engu leyti farið í kringum útsvarslögin með því að leggja á þar, sem gert er út, en ekki þar, sem stjórnin á heima. Ég held hv. 6. þm. Reykv. hafi ekki tekið eftir, að það er beint skilyrði fyrir útsvarsskyldu félaga úti á landi, - án tillits til þess, hvar stjórnin er búsett, - að skipið reki þaðan atvinnu. Og það er einmitt gert til þess að forða því, að nokkur ástæða sé til að óttast, að verið sé að fara í kringum útsvarslögin með því að telja sig að nafninu til eiga heimili úti á landi, en hafa allan rekstur úr Rvík. Það er verið að slá því föstu með löggjöf, að félag sé útsvarsskylt þar, sem reksturinn er. Svo mikið er talað um það, að Rvík dragi til sín, að ég verð að telja það ekki ósanngjarnt, að litlir kaupstaðir úti á landi, sem hafa lagt nokkurt fé fram til skipakaupa, svo sem almennt er nú, og skrá þar sín hlutafélög og láta skipin leggja þar upp aflann að langmestu leyti, njóti einnig útsvara slíkra hlutafélaga, en ekki sé verið að fara eftir því, hvort stjórn og framkvæmdarstjóra þóknast að búa í Rvík. Út á annað gengur frv. ekki. Það er síður en svo verið að lögfesta, að menn geti komizt fram hjá hinum raunverulega greiðslustað.



Mér þykir gott að heyra, að hv. 2. þm. Eyf. er tiltölulega ánægður með dómsvenjur í þessum málum. Ég er honum sammála, að ég hygg, að hæstiréttur hafi í flestum þessum málum dæmt efnislega á mjög réttlátan hátt. En ef það er svo, að þetta frv. er alls ekki neitt, eins og bæjarráð hallast að og mér heyrðist þessi hv. þm. undirstrika, til hvers er verið að eyða tíma í málið og berjast fyrir því? Nei, sannleikurinn er sá, að það er tilgangurinn að reyna að breyta l. og skapa nýjan grundvöll fyrir dóma. Og það er tilgangurinn að gera það auðveldara en hefur verið, - eins og öll ræða hv. frsm. gekk út á, - að menn geti haft atvinnurekstur annars staðar en þar, sém þeir búa, og komizt undan sköttum á búsetustað og sloppið þannig með mjög lága skatta. Ég er ekki viss um, að þessi tilgangur náist. Eigi að síður kann það að vera, að dómstólar líti svo á, að menn hafi nokkru hægari aðstöðu til slíks en áður hefur verið. Hv. frsm. hélt, að ég hefði ekki athugað skilyrðin, sem fram eru tekin í frv. Jú, ég hef athugað þau. En hann á eftir að gefa ýmsar skýringar áður en ég tek hans „skilyrði“ fullgild. Ég nefndi það áðan, að togari á ísfiski rekur atvinnu frá ákveðnum stað. Hann er lengst af úti á hafi, siglir til Englands, selur fiskinn þar, kaupir kol þar. Hann tekur ís á einhverri höfn þar, sem er frystihús. Á það eitt að nægja, að togari, sem er gerður út frá Rvík eða Hafnarfirði, taki ís t. d. vestur á Bíldudal eða norður á Hjalteyri, svo að hann sé talinn gerður út þaðan? Og það jafnvel þó að skipshöfnin sé frá Rvík eða Hafnarfirði og stjórn félagsins öll á sömu stöðum. Á skipið að greiða skatt þar, sem það kann að taka ís, en ekki í Rvík eða Hafnarfirði? Við þurfum ekki að eyða löngum tíma í þetta. Tilgangurinn er auðsær, - að koma því svo haganlega fyrir, að Rvík geti verið borg efnaðra útgerðarmanna, framkvæmdastjóra stjórna í hlutafélögum, sem reka atvinnuveg sinn einhvers staðar annars staðar. Og allur leikurinn er til þess gerður að gera þetta auðveldara en ella. Ég vil nú ekki breyta þessari skoðun minni fyrr en ég hef heyrt miklu, miklu skýrari rök frá hv. frsm. Sjálfur veit hann vel, að upphafsmaður að þessu frv. er maður, sem á beinna hagsmuna að gæta í þessu sambandi, býr í Rvík og er í stjórn útgerðarfélags. Allir stjórnendur þess eru í Rvík, en hafa álitið hagkvæmt að skrá útgerð sína annars staðar. Hvað hún hefur mikið samband við þá höfn, veit ég ekki, en það gæti verið í sambandi við ísfiskveiðar það eitt að taka ís. Fjármagn og eignir yfirleitt, stjórn og skipsmenn úr Rvík. En skattarnir eiga að greiðast úti á landi. Ég treysti þannig á dómstólana, að þetta bragð takist ekki. En hví ætti Alþ. að vera að setja lög, sem ef til vill eru markleysa, en ef ekki, þá hættuleg?

Frsm. meiri hl. (Garðar Þorsteinsson) : Mér dettur ekki í hug að vefengja, að hv. 6. þm. Reykv. sé rökvís maður. En ef athuguð er afstaða hans frá því í bæjarráði og þangað til nú, þá held ég, að sé brotalöm á rökfærslunni. Hann sagði áðan, að tilgangurinn væri auðsær, sá að gera mönnum auðvelt að komast hjá útsvarsgreiðslu þar, sem heimilisfangið er. En sjálfur hefur hann samið bréf í bæjarráði, þar sem hann segir, að frv. breyti engu. Hvernig ætlar hann að samríma þetta? Einkennilegt er, að þessir vitru menn í bæjarráði, fimm að tölu, hafi ekki séð það, sem var auðsætt, þar eð það liggur nú opið fyrir þessum hv. þm. Sannleikurinn er sá, að hv. þm. hefur einhvern veginn af meðfæddri tortryggni fengið í sitt höfuð, að endilega sé verið að reyna að komast fram hjá því að greiða skatta þar, sem heimilisfangið er raunverulega. Hann fór svo að taka dæmi af togara og nefndi Bolungarvík og Hjalteyri, (þar eru raunar ekki íshús) og spurði, hvar skipið ætti heima. Það getur verið opið spursmál. En ég vil benda hv. þm. á, að í gr. segir - og það er það, sem verið er að tala um -: „enda reki félagið atvinnu sína á skrásetningarstað“. Hv. þm. var að tala um ísfiskveiðar. En það eru líka til saltfiskveiðar og tognótaveiðar. Á mörgum þingum hefur verið rifizt um, hvar t. d. bátar, sem skrásettir eru úti á landi, eigi að borga útsvar, ef þeir hafa verið gerðir út frá Sandgerði eða Akranesi svo og svo lengi. Togari getur haft önnur sambönd við hafnir úti á landi en til þess að taka ís. Hann þarf að taka vistir handa sínum skipsmönnum, kol og salt og leggja einnig upp afla sinn. Hinu dettur mér ekki í hug að neita, að komið geta vafatilfelli, og þá liggja þau undir úrskurði dómstóla, hvort raunverulegt heimilisfang útgerðarfélaga sé þar, sem stjórnin situr og hefur skrifstofur og skipið er skrásett. Útsvarslögin eru þannig samin, að mörg vafatilfelli hafa komið í ljós. En þetta frv. er einmitt til þess að girða fyrir þann vafa, þannig að ef skip er gert út og hefur atvinnurekstur frá skrásetningarstað, þá á það að borga þar sín opinberu gjöld, en ekki í Rvík, þó að skrifstofur séu þar, stjórn og framkvæmdastjóri. En hv. þm. virðist vera svo trúr Reykvíkingur, að hann er að reyna að toga til Rvíkur gjöld af skipum, sem ekki eiga heima í Rvík, eru kostuð af félögum úti á landi og með skipshöfn þaðan, skip, sem hafa meiri og minni tengsl við heimahöfn, en svo hittist á, að stjórn og framkvæmdastjóri eiga heima í Rvík. Að lokum þetta: Frv. er til að slá föstu, að félög, sem hafa svo föst tengsl við staði úti á landi, að þau eru skrásett þar og atvinnurekstur þeirra er rekinn þaðan, en ekki annars staðar, þá skuli útsvarsgreiðslur renna þangað, en ekki hingað.



Mér finnst hv. 2. þm. Eyf. gera sér upp fullmikla einfeldni, þegar hann skilur ekki, að tilgangurinn í þessu máli er auðsær, jafnvel þó að hann náist ekki. Þeim mönnum, sem fjölluðu um frv., er vel trúandi til þess að semja frv., sem nær ekki tilgangi sínum. Og það er það, sem bæjarráði var ljóst, hvert var stefnt, en sá jafnframt, að það náði ekki marki. Ég veit, að hv. þm. skilur þetta vel. Hv. þm. fannst lítilfjörlegt að tala um togara, sem gerður er út á ísfiskveiðar og hefði lítil sem engin sambönd við hafnir annað en að taka ís. En þetta hefur verið um mörg ár algengasta fyrirkomulagið um rekstur íslenzkra togara, og þeir eru veigamesti þátturinn í íslenzkri útgerð. Ég fékk raunar alveg nýjar upplýsingar hjá hv. frsm. Ég skildi hann svo, að venjulega mundi það nægja fyrir þessi skip, ef þau tækju ís í smástöðvum úti á landi og vistir: Ættu þau þar þá heimahöfn og greiddu þar skatta. Ódýrara yfirskin er nú ekki hægt að hafa fyrir sköttum en þetta. Í lok ræðu sinnar fór svo hv. þm. að tala um það, að ég væri að baksa við að toga skattana til Rvíkur. Það er nú svo. Ég tel mér rétt sem þm. fyrir Rvík og sem trúnaðarmaður Rvíkur í ýmsum störfum að halda fram hagsmunum Rvíkur hvar sem er. En ekki meira um það. Ég tók það mjög skýrt fram í minni ræðu, að ég er ánægður með þá dómvenju, sem skapazt hefur í þessum málum. Þau hafa verið dæmd þannig, að ef útgerðin að öllu leyti fari fram frá einum stað, skuli greiða útsvörin þar, en tilgangur þessa frv. er að gera það auðveldara fyrir Reykjavíkurtogarana að láta líta svo út sem þeir eigi annað heimilisfang. Þetta er tilgangurinn, en ég er ekki sannfærður um, að lagasmiðirnir hafi verið það vel vandanum vaxnir, að tilgangurinn hafi náðst, og þetta er það, sem í bréfi bæjarráðs segir, en það bréf er samið af manni, sem mest hefur um þessi mál fjallað, nefnilega borgarritara.

Frsm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Þetta mál er flutt af fjhn. og er búið að vera til fyrstu umr., en þá gat ég ekki fylgt því úr hlaði, eins og ráð hafði verið fyrir gert, sökum lasleika. Eins og frv. ber með sér, er tilgangur þess að fá með þessu fé til starfsemi Landssambands íslenzkra útvegsmanna, því að eins og vitað er, þá er starfsemi þess orðin mjög mikil og gerir mikið fyrir útveginn og þá um leið fyrir þjóðina í heild. Það er því nauðsynlegt, að þessi starfsemi hafi nokkurt fé til umráða, en sá er tilgangur þessa frv. Ég vil svo leiðrétta þann misskilning, að þetta frv. eigi á nokkurn hátt að rýra tekjur fiskimálasjóðs, því að það er algjörlega rangt. Að lokum vil ég mælast til þess, að frv. verði vísað til 3. umr., og óska eftir, að því verði hraðað eins og auðið er, svo að það nái afgreiðslu á þessu þingi.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að það gæti ekki ósamræmis hjá fjhn. og sjútvn., en óska hins vegar að vita, hvað áætlað er, að þessi upphæð sé mikil eða komi til með að verða. Þá vil ég líka benda á það, að hér er gert ráð fyrir, að landssambandið ráði þessu fé sjálft, en það er hliðstæða við það, að bændur fái einir ráðstöfunarrétt á búnaðarsjóði. Ég mun ekki stofna til deilu um þetta mál, en ég vænti þess, að þeir, sem leggja áherzlu á það, styðji líka lög svipaðs eðlis um búnaðarmálasjóð.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Það er ástæða til þess þegar í upphafi að afsaka það, að n. hefur haft þetta mál miklu lengur til meðferðar en venja er um mál. En það stafar einkanlega af því, að n. þótti ástæða til að gera talsverðar breytingar á frv. N. hefur enn fremur reynt að fá till. frá þeim aðilum, sem mest hafa um þessi mál hugsað, og eins og tekið er fram hér í grg., hefur það verið sent ýmsum aðilum til athugunar, og hefur n. nokkuð stuðzt við þessi álit. Niðurstaða n. var nú sú, að skipta upphaflega frv. og láta löggjöfina aðeins ná til fyrri hluta þess, þ. e. til fyrri hlutans eða fiskimálasjóðs og þeirrar starfsemi, sem sá sjóður hefur haft og mun hafa í framtíðinni. Af þessari ástæðu hefur verið sniðinn aftan af frv. 2. kaflinn og nokkuð af þeim þriðja, en það er sá kaflinn, sem fjallar um leyfi til útgerðar, verkunar, sölu og útflutnings á sjávarafurðum. En eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur nú fyrir 6–7 árum ríkið eða löggjafarvaldið tekið þetta úr höndum n. og lagt það í hendur ríkisstj., þannig að enginn maður hér á landi má bjóða né selja né heldur flytja út úr landinu neinar slíkar afurðir nema ríkisstj. ein og þeir, sem ríkisstj. hefur gefið heimild til slíks. Ákvæðin, sem gilda um fiskimálan., eru þess vegna, að því er þetta snertir, og hafa verið síðan 1940 eiginlega dauður bókstafur. Nú má vel vera að þetta breytist og ríkisstj. afsali sér eða löggjafarvaldið taki af ríkisstj. þetta vald, sem hún hefur gagnvart þessum útflutningi. En þá er sjálfsagt að setja nýjar reglur ef þess þykir þörf. Þessar breytingar eru nú að lokum ákveðnar á frv. frá hendi n. Að vísu voru tveir hv. nm. ekki viðstaddir, þeir hv. þm. Ísaf. og hv. 2. þm. S-M., þegar gengið var frá því, en þeir hafa unnið mikið með n. að þessu máli, og þeir geta þá gert sínar aths. við þær, ef þær eru einhverjar. Hins vegar átti n. samstarf við flm., hæstv. menntmrh., og sagði hann sig vera eftir atvikum samþykkan þeim breyt., sem meiri hl. n. leggur hér til, að gerðar verði á frv. Ég vænti þess, að hv. meðnm. mínir, hv. þm. Ísaf. og hv. 2. þm. S-M., muni ekki taka það neitt illa upp, þó að það standi á nál. að það sé frá sjútvn. Nd., vegna þess að þeir voru með í öllum undirbúningi n. um brtt. En samt sem áður var það kannske ekki rétt að hafa þetta ekki aðeins frá meiri hl. n., og ég bið afsökunar á því, ef þeir eru óánægðir með þetta. Ég held, að þessar breyt. þurfi ekki mikilla skýringa víð. Í frv. er svo til ætlazt, að ríkissjóður leggi fiskimálasjóði til eina og hálfa millj. kr. á ári í 10 ár. N. hefur nú fært þetta niður í hálfa millj. kr. á ári í 10 ár, og skal ég taka það fram, að mér persónulega, og ef til vill fleirum í n., þótti það kannske fullmikið, þegar það aftur er athugað, að mikil útgjöld hlaðast alltaf á ríkissjóð, og í öðru lagi af því að n. hefur áætlað tekjuvonir sjóðsins verulegar að öðru leyti, m. a. ná nú útgjöldin, sem renna til sjóðsins, til síldarafurðanna, en það hafa þau ekki gert áður, og þessi breyt. er gerð nú, af því að talið er, að ekki sé óarðvænlegra að afla síldar en annarra sjávarafurða. Það er líka meiningin, að fiskimálasjóður standi undir þörf síldveiðanna, ekki síður en annarra greina sjávarútvegsins, bæði hvað snertir síldarleit og markaðsleit. Það er auðvitað ekki síður sjálfsagt að standa undir þörf þeirra, sem gera út skip á síldveiðar, en hinna. En ástæðan til þess, að fram hjá síldveiðum var gengið fram að þessu, þegar sjóðnum voru ákveðnar tekjur, var það, að þá var svo lélegur markaður fyrir síldarafurðir og lítil sala síldar, og þótti því ekki ástæða til þess að taka tillit til síldarinnar. Þetta hefur nú snúizt við, og ekki er meiri eftirsókn á erlendum markaði eftir öðrum vörum okkar en síldarafurðum. N. hefur raðað hér niður og tilgreint verkefni sjóðsins, og ég vænti þess, að hv. þdm. hafi kynnt sér það. Því er raðað niður þannig, til hafrannsókna, rannsókna á fiskigöngum og fiskistofnum, tilrauna til að veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum, tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða, markaðsleita fyrir sjávarafurðir og til annarra rannsókna og nýjunga í þarfir sjávarútvegsins. Markaðsleitin mun ef til vill verða þarna fjárfrekasta verkefnið. Það skal tekið fram, að 4. brtt. er ekki nýmæli, þó að hún kunni að koma hv. þdm. nýstárlega fyrir sjónir. Þar er gert ráð fyrir, að úr fiskimálasjóði megi veita lán. Lán þessi eru viðbótarlán, eins og fram kemur í gr., og fiskimálasjóður hefur einmitt veitt þessi lán hingað til. Hann hefur veitt þessi viðbótarlán gegn síðari veðrétti. Okkur nm. sýndist rétt að láta þetta haldast áfram, og það má kannske segja, að það sé ekki óeðlilegt um sjóð, sem er ætlaður til styrktarstarfsemi eins og þessi sjóður er í raun og veru. Þessi sjóður er eingöngu ætlaður til að styrkja rannsóknir og markaðsöflun, þó að hann veiti lán, sem með nokkrum sanni má segja, að séu styrktarlán, sem aðallega eru þó oftast gegn heldur lélegum tryggingum. En þetta hefur verið gert, og mér vitanlega hefur sjóðurinn ekki tapað neinu á þessum viðbótarlánum, og hefur hann þó veitt þau gegn 2. veðrétti allt upp í 80% af kostnaðarverði þess, sem hann hefur lánað til. Hér er nú talað um að fara upp í 85%, sem er nokkru hærra, og liggur það vitanlega undir mati hv. þm., hvort þeir fallast á það. En sá ljóður er að sjálfsögðu á þessu, að það, sem lánað er til, er nú sem stendur í ákaflega háu verði, og mundi kannske með nokkrum sanni mega segja, að hér sé lánað upp í allt að 100%, ef skynsamleg afskrift kæmi til greina. En eins og ég tók fram áðan, þá hefur sjóðurinn oft lánað, en þau lán hafa verið endurgreidd og hafa oft orðið til þess að hjálpa mönnum mikið og heilum byggðarlögum og hafa því í raun og veru verið til hagsbóta fyrir þjóðfélagið í heild. Og ég vil taka það fram hér, að þessi starfsemi sjóðsins hefur á engan hátt komið að sök hingað til, því að það hefur aldrei orðið tap á þessum lánum. Samkvæmt frv. þessu sjá menn, að það er ætlazt til þess, að fiskimálan. verði nú stjórn fiskimálasjóðs og í þeirri stjórn verði fjölgað úr 3 mönnum í 5 menn og enn fremur að breytt verði þannig til, að Alþ. kjósi nm., en áður hefur ríkisstj. skipað þá. Ég skal taka það fram, að mér hefur verið bent á, að í frv. þessu er ekki talað um varamenn í stjórn sjóðsins, og ég held, að það sé rétt og sjálfsagt sé að gera það. En það verður hægt að koma þeirri breyt. inn í gr. fyrir 3. umr. Ég vildi svo að lokum, um leið og ég óska, að málinu verði vísað til 3. umr., bera fram þá ósk við hæstv. forseta, að hann taki málið eins fljótt og hægt er á dagskrá aftur, því að það er ætlazt til þess, að málið fái fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Sú ákvörðun er tekin af n. í samráði við hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að fara fram á það, ef hæstv. forseti sæi sér það fært, að fresta umr. þessa máls nú um einn dag eða svo. Eins og fram kemur í nál., þá var ég ekki viðstaddur við afgreiðslu málsins í n., þegar endanlega var gengið frá því, og mér hefur ekki unnizt tími til þess að fara svo í gegnum brtt. sem skyldi, en þó þykist ég sjá það strax, að þær séu þannig, að óhjákvæmilegt sé að breyta þeim nokkuð, því að þær breyt. gera ráð fyrir að fella niður svo og svo mikið af gildandi lagaákvæðum, sem ég álít, að ekki hafi vakað fyrir meiri hl. n. að fella niður, án þess að nokkuð komi í staðinn. Ég vil mælast til þess, að hæstv. forseti fresti umr. þessa frv. í það minnsta til morguns til þess m. a., að mér gefist kostur á að athuga málið betur. Í trausti þess ætla ég ekki að ræða nál. frekar að sinni.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins benda hv. 2. þm. S-M. á það, hvort hann sjái sér ekki fært að gera þær aths. og koma fram með brtt., sem hann kynni að vilja gera, fyrir 3. umr., þó að málið fari nú til 3. umr. Það mundi flýta fyrir málinu. Hins vegar held ég, að það mundi ekki spilla fyrir samþykkt brtt., þó að þær kæmu ekki fyrr en við 3. umr. Og ég mun sjá til þess að koma n. saman til þess að ræða þar hans brtt., ef hann kæmi með þær.



Herra forseti. Ég geri það ekki að kappsmáli að fresta þessari umr. En mér finnst eðlilegra og meira til öryggis um, að vel sé gengið frá málinu, að þær brtt., sem fram kunna að koma, komi fram við 2. umr. Ég hef ekki óskað þess áður, að þetta mál væri dregið, en mér finnst það ekki gera svo mikið til, þó að það yrði dregið nú um einn einasta dag að afgreiða það. Margir munu hafa búizt við því, að þetta yrði ekki tekið nú til umr. Ég hef verið fjarverandi og var ekki við, þegar endanlega var gengið frá málinu, og vildi ég þess vegna mjög gjarnan fá tækifæri til þess að athuga það nánar.

Forseti (GÞ) : Þetta er 8. málið sem lagt hefur verið fyrir þetta þing. En ég vildi spyrja hv. frsm. að því, hvort ekki væri hægt að ganga þá millileið, að brtt. allar verði teknar aftur til 3. umr. og n. athugaði brtt. á milli 2. og 3. umr., og þá býst ég við, að vilja hv. 2. þm. S-M. væri fullnægt.



Ég er ekki samþykkur því frv., sem hér liggur fyrir. Ef því sú brtt., sem hér liggur fyrir, verður samþ., mun ég ekki síður greiða atkv. á móti því sem heild. En ef frv. verður samþ., álít ég rétt, að útgerð Sambands ísl. samvinnufélaga fylgi með í þessu skattfrelsi, sem hér er um að ræða, og segi því já.



Ég álít, að þessi brtt., ef samþ. verður, hljóti að leiða til þess, að það skattfrelsi, sem samvinnufélögum hefur nú verið gefið, verði tekið til algerrar athugunar. Það getur verið, að það verði gert hvort sem er. En þetta yrði til þess að gera þá athugun aðkallandi nauðsyn. Ég hygg, að það væri því ekki greiði fyrir samvinnufélögin að samþykkja þessa brtt., og segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. 2. þm. Reykv. segi ég já.



Ef þessi brtt. verður samþ., þá mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. á móti frv. Og ég leyfi mér að gera grein fyrir því nú þegar, að ef þann hátt á nú að hafa í sambandi við þetta mál sem er eðlilegt mál, að veita Eimskipafélaginu þetta skattfrelsi gegn öðrum kvöðum, sem á það eru lagðar af ríkinu - ef þann hátt á nú að hafa hér að hnýta við þetta mál öðru alveg óskyldu máli, þá mun verða þar hnýtt aftan í heilli lest af málum um að fella niður skattgreiðslur annarra félaga, sem rekin eru í gróðaskyni, sem sagt algerlega óskyldum málum því, sem liggur fyrir, og slíkt hlyti að horfa til stórvandræða. Ég segi því nei.



Það gegnir allt öðru máli um þennan rekstur S. Í. S. en þann, sem rekinn er í gróðaskyni, því að ágóða af rekstri þeirra skipa, sem þetta félag rekur, er skipt milli allra félaganna, sem eru í þessu eina félagi. Ég segi því já.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Það er ekki rannsakað mál, hvort þetta gæfi ekki fordæmi gagnvart fleiri félögum, ef þessi brtt. væri samþ. Ég greiði ekki atkv. um málið, eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég mun ekki flytja langt mál um þetta frv., sem landbn, flytur hér á þskj. 809. Núgildandi 1. um búfjárrækt eru frá 1930 og eru eðlilega orðin úrelt á ýmsan hátt. Það hafa komið mörg ný atriði fram varðandi búfjárrækt síðasta hálfan annan áratug, og er því eðlilegt, að löggjöf þessa þurfi að endurskoða og breyta á ýmsan hátt. Það er með þetta fyrir augum; sem þessi endurskoðun á búfjárræktarl. hefur farið fram. Var hún fyrst framkvæmd af ráðunautum Búnaðarfélags Íslands og síðan lögð fyrir búnaðarþing í vetur, sem fór rækilega gegnum frv., gerði við það ýmsar breyt. og afgreiddi það síðan með samkomulagi eða a.m.k. að sumu leyti með samkomulagi. Stjórn Búnaðarfélags Íslands óskaði eftir því, að landbn. Nd. vildi koma málinu á framfæri, og varð n. við því. En þótt n. flytji frv. öll hér, þá má ekki skilja það svo, að hún muni telja sig skuldbundna til að fylgja málinu í öllum einstökum atriðum, heldur eru allir nm., sem áskilja sér rétt til að bera fram brtt. undir meðferð málsins og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég skal sömuleiðis geta þess, að það er ekki hugmynd landbn., að þetta frv. verði afgr. á því þingi, sem nú situr, störfum þess er svo langt komið. En n. taldi sérstaklega heppilegt, að frv. yrði prentað, svo að almenningur gæti kynnt sér málið, af því að hér er um stóran lagabálk að ræða, sem ýmis nýmæli eru í, fyrir næsta þing, en þá er það hugmynd n., að mál þetta verði flutt á ný og tekið þá til rækilegrar meðferðar. Af þeirri ástæðu, sem ég hef hér nefnt, sé ég ekki ástæðu til að rekja málið í einstökum atriðum, skýra frá helztu nýmælunum o.s.frv., en tel heppilegra að gera það, þegar málið kemur fyrir Alþ. aftur, sem væntanlega verður í upphafi næsta þings. Með það fyrir augum, sem ég hef hér sagt, vil ég láta máli mínu lokið að þessu sinni. Ég geri ekki ráð fyrir, að landbn. óski eftir, að málið verið tekið til meðferðar aftur á þessu þingi, því að höfuðtilgangurinn er nú, að menn geti kynnt sér þennan lagabálk fyrir næsta Alþ.