Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú komið nokkuð langt fram á nýjan dag og liggur mikið á að koma fram mörgum málum sem því miður hafa fengið afar litla athugun í nefnd, en þar sem þetta mál kemur loksins fram nú verður auðvitað að ganga frá því með formlegum hætti. Í fáum orðum sagt er þetta frv. komið aftur til þessarar hv. deildar frá Ed. vegna þess að í Ed. voru gerðar nokkrar breytingar á frv. eins og það kom frá þessari hv. deild. sjútvn. kom saman strax að lokinni afgreiðslu Ed., eins og lög gera ráð fyrir, og sjútvn. Nd. ræddi breytingar þær sem urðu á frv. í Ed. Nefndin leggur til að þessar breytingar verði samþykktar. Í hv. Ed. urðu nokkrar smávægilegar breytingar á frv. eins og það kom frá okkur í fjórum liðum. Í fyrsta lagi var þar gerð sú breyting á 16. gr. að í stað orðsins „Ráðuneytinu“ kemur: Ríkismat sjávarafurða. Í öðru lagi varð í Ed. önnur breyting á 16. gr. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Verði meiri háttar mistök í meðferð sjávarafla og/eða framleiðslu sjávarafurða skal Ríkismat sjávarafurða framkvæma ítarlega rannsókn á orsökum þess og gefa sjútvrh. og fiskmatsráði skriflega skýrslu um tildrög og orsakir mistakanna.“ Þarna er um það að ræða að menn geti lært af mistökum. Í þriðja lagi var gerð sú breyting á síðustu mgr. greinarinnar að í staðinn fyrir „veitingu vinnsluleyfis“ komi: endurveitingu vinnsluleyfa. Í fjórða lagi varð sú breyting á 18. gr. frv. að í stað orðanna „taka þátt í yfirmati" komi: fylgjast með yfirmati. Herra forseti. Ég tel rétt og nauðsynlegt að geta þess að síðasta brtt., sem kemur frá Ed., hafði verið samþykkt í hv. sjútvn. þessarar hv. deildar, en sú breyting hafði fallið niður í vélritun eða prentun og var þess vegna nauðsynlegt að flytja þá brtt. aftur. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, að endurtaka að sjútvn. þessarar hv. deildar leggur til að þessar breytingar, sem komu frá Ed., verði samþykktar.



Herra forseti.  Þó hrakningar mínir séu ekki jafnmiklir er þess að geta að ég ætlaði að flytja hæstv. sjútvrh. drápu mikla upp á einn og hálfan klukkutíma, en það var settur á mig hljóðdunkur um níuleytið í kvöld. Var mér tjáð að slíkt ætti við alla, samkomulag væri um að hraða umr. og grípa á helstu aðatatriðum. Ég mun standa við þetta samkomulag og stytta drápu þessa og tala í hæsta lagi tíu mínútur, þó að dýrmæt sé, upp á einn og hálfan tíma og taki aðrir sér það til fyrirmyndar. Þetta frv., sem hér er til umr. komið undir morgun, er 82. mál á þskj. 87 og fjallar um Ríkismat sjávarafurða. Það hefur alltaf verið deilt um mat á fiski, þ. e. hugtakið vega og meta. Það er deilt líka um framkvæmd á því og síst ætla ég að fara að segja að þar sé ekki eitt og annað sem megi laga og bæta. En það er hér á ferðinni viðamikill lagabálkur sem fól í sér allvíðtækar breytingar. Það er athugandi í sambandi við grg. með lagafrv. þessu að ekki er skýrt frá því í hverju sé áfátt þeim lögum sem í gildi eru. Þessi lög eru búin að vera í gildi í tæp tíu ár. Það segir enginn að ekki megi breyta þeim, en í þau tæpu tíu ár sem þessi lög hafa verið í gildi hefur það held ég verið allra álit að þau væru ákaflega skýr og afdráttarlaus. Það hefur aldrei risið upp deila um túlkun á lögunum. Í lögunum er heimild til reglugerðar fyrir sjútvrh. og það má deila um hvort sjútvrh. hafi verið nógu ötulir í reglugerðum við breyttar aðstæður, en hitt held ég að verði ekki um deilt að lögin eru ákaflega ljós og skýr og í grg. fyrir þessu lagafrv. er ekki á það bent í hverju lögum þessum er svo áfátt. Þetta makalausa frv. á sér nokkuð sérstæða sögu. Það er flutt hér af hæstv. sjútvrh. Satt að segja varð ég nokkuð undrandi þegar ég sá að hann var flm., ekki yfir því að hann vildi einhverju breyta, heldur er frv. svo herfilega illa samið. Það er svo fullt af mótsögnum. Grg. er ekki í samræmi við lögin. Þó að ég sé mjög andstæður hæstv. sjútvrh. saka ég hann ekki um skort á hæfni. Ég verð að segja að mér finnst það ekki í samræmi við hæfni hæstv. sjútvrh. að leggja fram svona frv., enda er mér sagt af kunnugum mönnum að þar hafi enginn lögfræðingur komið nálægt. Hann mælti mjög með þessu frv. við 1. umr. og vildi láta samþykkja það óbreytt. Þetta var lengi í n. og svo skilaði meiri hl. nál., lagði til eina brtt., annað átti að vera óbreytt. Varamenn höfðu verið á nefndarfundum, en þegar tveir aðalmenn komu var þetta nál. afturkallað, nál. meiri hl. sjútvn. Nd. sem hafði hlotið blessun sjútvrh., og málið aftur tekið í nefnd. Nokkuð sjaldgæf vinnubrögð. Á frv. voru gerðar hvorki meira né minna en sextán breytingar og eftir þessar sextán breytingar, sem ég mundi nú segja að allar voru til bóta, fór það til Ed. Þar voru gerðar á því fjórar veigamiklar brtt. og í framsögu a. m. k. tveggja manna sem mæltu með frv. og voru í sjútvn. Ed. var tekið skýrt fram að þeir hefðu lagt til meiri breytingar á þessu frv. ef þeir hefðu haft til þess tíma. Hv. sjútvn. Ed. vann vel, en hún hafði ekki tíma til þess að vinna þetta enn þá ítarlegar eins og hún hafði óskað. Það komu tíu brtt. í Ed. frá einum nm. og vitað var að nokkrir fleiri nm. hefðu viljað semja um hluta af þessum brtt., en til þess gafst ekki tími. Ég skal fara fljótt yfir sögu. Það er verið að fjalla hér um lög um mat og eftirlit með stærsta atvinnuvegi þjóðarinnar. Frv. er þannig að það er búið að breyta því í tuttugu liðum og það sem átti að vera svona einhver framúrstefna, einhver stefnumörkun eða breyting á lögum, er meira og minna búið að fella út, ákvæði t. d. um fiskmatsráð, sem áttu að verða ein allsherjarbjörgun. Fiskmatsráð er eins og saltstólpi hér og þar inni í þessum lögum. Það er búið að kippa undan fiskmatsráði öllum þeim höfuðverkefnum sem það átti að hafa. Þetta frv. er það illa unnið, vegna þess að unnið var hratt í nefndum, að t. d. í 11. gr. er ákaflega óljóst hvernig ber að skilja. Ef það er túlkað eftir orðanna hljóðan telja fróðir menn, fleiri en einn og fleiri en tveir, að það þurfi að fjölga starfsmönnum um 40–80. Þetta er látið renna hér í gegn í tímaleysi. Þjóðin titrar ef það á að fjölga alþm. um þrjá. Látum það liggja á milli hluta, það er ekki til umræðu hér, en um eitt atriði er spurning, hvort það þurfi ekki að fjölga starfsmönnum um 40–80 til þess að uppfylla þessi lagaákvæði. Ég gæti tekið upp fleiri atriði. Ég held að stefnumál t. d. Sjálfstfl. hafi verið skiptimynt þarna, ansi billeg. Í upphafi átti sjútvrh. að gefa út sérstakt framleiðsluleyfi. Eftir umr. í Nd. átti hann að gefa út sérstakt vinnsluleyfi þó í 2. gr. laganna væri það fiskmatið sem ætti að gefa út ákveðið leyfi. Hvaða leyfi var það sem ráðh. þurfti að gefa út til viðbótar? Það var framleiðsluleyfið dulbúið. Ed. tók þetta og gerbreytti og tók af skarið og segir svo, með leyfi forseta, í 16. gr.: „Ráðuneytið setur nánari reglur um skilyrði fyrir sviptingu og endurveitingu vinnsluleyfis.“ Þetta gerbreytir öllu. Ég gæti bent á að þýðingarmesta deildin í framleiðslueftirlitinu er lögð niður, sem að áliti allra kunnugra er galli. Hreinlæti og búnaður í matvælaframleiðslu er númer eitt, tvö og þrjú á öllum mörkuðum. Það er sjálfsagt ýmislegt sem má til betri vegar færa, en þetta er ekki að færa til betri vegar. Það eru greinar í þessu þar sem slakað er á kröfum, þar sem undanþágum er fjölgað, ákvæði þar sem ekki eru löggiltir matsmenn. Undanþágum var fjölgað þarna. Við vorum að óskapast hér áðan yfir því að verið væri að leyfa undanþágur. Nú er verið að lögbinda þær hér. Svona mætti lengi halda áfram. Ég vil segja það að ég held að svona eigi ekki að vinna að lagasmíð. Fyrst að frv. var gerbreytt í báðum sjútvn., bæði Ed. og Nd., en ekki fellt saman í heild, þá er lagafrv. ekki nógu vel unnið. Þetta eru afleit vinnubrögð og hreint kennslubókardæmi um það hvernig ekki á að semja lög. Þau á ekki að semja á örstuttum nefndafundum, semja upp heilu lagagreinarnar, og menn verði síðan, hinir mætustu menn, vegna tímaskorts að fresta að bæta um betur og fjölga breytingum. Ég fullyrði að samþykkt þessa frv. eins og það liggur fyrir núna mun ekki bæta fiskmat á Íslandi. Ég vil koma með smádæmi. Frsm. sjútvn. Ed., Valdimar Indriðason, 3. þm. Vesturl., las upp eftirfarandi klásúlu í grg. sinni, með leyfi forseta: „Vegna sérstöðu saltsíldarframleiðslunnar skal útflutningsmat saltaðrar síldar framkvæmt á vegum Ríkismats sjávarafurða, sem jafnframt skal annast eftirlit með söltun og verkun síldarinnar, hvort tveggja skv. sérstakri reglugerð sem sjútvrh. setur um saltsíldarmat og eftirlits- og leiðbeiningarstarfsemi með söltun síldar.“ Það þykir ástæða, eftir að hafa rætt við síldarútvegsnefnd, að láta svona fylgiplagg fylgja. Ég vil nú, þó að fáir séu hér í sal og ég sé búin að gangast inn á að draga saman mál mitt, fullyrða að þetta verður íslensku fiskmati, íslenskri fiskframleiðslu ekki til bóta. Fyrir voru góð lög, skýr og afdráttarlaus. Í staðinn fáum við loðin lög, tvíeggjuð. mótsagnakennd og óljós. Ef hæstv. sjútvrh. væri mikið kappsmál að fá þarna vönduð og góð lög, þetta á að ganga í gildi 1. ágúst, þá verður að fresta þessu, taka það upp á haustþingi og láta vinna þetta og fella vel saman og reyna að stefna að því að þetta komi í gildi um áramót. Ekkert slíkt má ske. Hæstv. sjútvrh. gengur inn á allar breytingar, misjafnlega kátur þó, nema eitt, að allar yfirmannsstöður í stofnuninni séu lausar, 30–35 stöður. Ég segi ekkert meira. Ég held að menn átti sig alveg á hvað er á ferðinni. En það er ekki verið að vinna að framgangi íslensks fiskmats og það er ekki verið að vinna að vandaðri framleiðslu með þessu. Með þessu er ég ekki að saka hæstv. sjútvrh. um að hann hafi ekki vilja á því. En þessi vinnubrögð upphaflega, hvernig kastað er höndunum til frv., hvernig meðferðin verður hér í þinginu, þó að það sé bætt kemur ekki heilleg löggjöf út, eru slæm. Ég vil þess vegna skora á hv. þm. að fella þetta frv. Ekki vegna þess að því hafi ekki verið gerbreytt til bóta frá því sem það var lagt fram og frá því fyrsta álitið kom frá nefndinni í Nd., heldur vegna þess að það þarf að vinna þetta mál betur. Ekki er sæmandi að standa svona að jafnþýðingarmikilli lagagerð. Ég er ekkert að tala um nóttina í nótt, látum hana eiga sig. En lengra litið hefur verið staðið illa að þessum málum og það verður þjóðinni því miður til tjóns.



Herra forseti. Þegar ég var beðinn að fresta máli mínu hér áðan var ég búinn að skýra frá ýmsu í sambandi við sögu Búnaðarbankans. Ég var að leitast við að sýna fram á það að Búnaðarbankinn væri fyrst og fremst stofnlánasjóðir sem nú er verið að reyna að kljúfa frá bankanum. Ég sýndi fram á það, að ég tel með rökum og skýrum dæmum, að það voru stofnlánasjóðirnir sem mynduðu bankann og hann hefur síðan þróast upp í það sem hann er, fyrst og fremst að þeirra tilstuðlan. Ég vil líka í sambandi við það sem ég hef þegar sagt rifja það upp að það hefur verið mjög einkennilega haldið á þessu máli. Því er kastað hér inn í þingið án þess að kanna það til hlítar, kanna þau önnur lög sem þarf að breyta, kanna hvað þetta þýðir fyrir þessa stofnun, og greinargerðin, sem fylgir með frv., er í sjálfu sér ekkert annað en fullyrðingar sem, ef þær eru skoðaðar, standast ekki. Það er alveg sama hvað maður lítur á í því sambandi, þá stendur ekki steinn yfir steini. Löngu áður en nokkuð gerðist í landbúnaðinum voru stigin risaskref í sjávarútvegi með tilkomu þilskipa og síðan gufuskipa og togara. Þau spor voru að vísu stigin með brauki og bramli. Brautryðjendurnir fóru á hausinn hver af öðrum en þeir skildu eftir sig verðmæt framleiðslutæki og dýrmæta reynslu handa þeim sem við tóku. Rétt fyrir síðustu aldamót fer þó að breytast viðhorfið til landbúnaðarins. Aldamótamennirnir svokölluðu tóku trú á ræktun landsins og lögin um Ræktunarsjóð eru sprottin úr þeim jarðvegi. Þeir tóku að afla sér nýrra tækja, járnrekan þokar um set og hverfur, ristuspaðinn tekur við af torfljánum við túnsléttun og er talið valda byltingu í landbúnaðinum, svo frumstæður var hann þá. Síðan kemur plógurinn, herfin og önnur hestverkfæri sem aldrei verða þó verulega almenn. Engin risaskref voru stigin í landbúnaði fyrr en á síðustu tímum með innflutningi stórvirkra landbúnaðarvéla, sem hafa ræst fram og tætt sundur móa og mýrarfláka og breytt þeim á tiltölulega mjög skömmum tíma í rennislétt grasgefin tún, svo að nú má heita að á aliflestum bæjum sé einvörðungu heyjað á ræktuðu landi. Síðan 1947 hefur túnstærðin aukist um nær 90% og er orðin 75 þús. hektarar. Vélvæðing sveitanna á síðustu árum hefur gert bændum kleift að anna hlutverki sínu í þjóðfélaginu þrátt fyrir sífellda fækkun þeirra sem að landbúnaði starfa. Sveitarómantíkin er liðin undir lok. Menn gátu leyft sér að vera sælir í fátækt sinni á meðan búhokrið lét þeim í té lífsnauðsynjar, fæði, klæði og skæði án þess að þurfa að hafa áhyggjur af að birgja aðra upp. Býlin gátu bjargast af eigin rammleik, gátu verið heimur út af fyrir sig. Nú er þessu öðruvísi farið. Ör fólksfjölgun í bæjunum, stórar iðnaðar-, verslunar- og alls konar þjónustustéttir gera landbúnaðinn óhjákvæmilegan lið í þjóðfélaginu. Hann verður að standa sína „plikt“. Annars brestur öryggi um afkomu þjóðarinnar. Áður, meðan þorpin og bæirnir framleiddu talsverða mjólk og aðrar landbúnaðarvörur í hjáverkum, var allur stuðningur við bændur litinn hornauga af neytendum í bæjum. Nú er hins vegar almennt viðurkennd sú staðreynd, að ekkí sé unnt að gera áætlun um framkvæmdir í landinu, ný iðnfyrirtæki, samgöngutæki, hótelrekstur o. s. frv. án þess samtímis að athuga hvort landbúnaðurinn geti rækt sitt hlutverk, því að það er firra ein að landið verði nokkru sinni byggilegt með því að flytja inn svo nokkru nemi helstu landbúnaðarafurðir, svo sem mjólk og kjöt. Um visst tímabil getur verið bráðnauðsynlegt að styrkja þær framkvæmdir í sveitum sem gefa ekki arð strax, en verða arðbærar og nauðsynlegar í framtíðinni. Flestar þessar framkvæmdir er'u þó það arðbærar strax að þær geta svarað aftur hæfilegum vöxtum og afborgunum af 10–20 ára lánum. Stofnsjóðum landbúnaðarins er ætlað að lána til slíkra framkvæmda. Þeir eru því miður illa á vegi staddir, þar sem ríkisframlög hafa hvergi nærri nægt til að vega upp á móti árlegum vaxtamismun á útlánavöxtum sjóðanna og vöxtum á lánum sem þeim hafa verið útveguð sem starfsfé og vegna gengislækkananna. Árin 1950 og 1951 var gerð áætlun um aukningu landbúnaðarframleiðslunnar um 10 ára skeið. Framkvæmd þessarar áætlunar hefur tekist vel og vitanlega kostað mikið fjármagn. Sjóðir bankans hafa á þessu tímabili, 1951–1960, lánað sem hér segir: Veðdeildin 37.3 millj., Ræktunarsjóður 308.4 millj., Byggingarsjóður 96.7 millj., eða samtals 442.4 millj. kr. Framleiðsluaukning þessara síðustu 10 ára er bráðnauðsynleg. Landnámsstjóri sagði í erindi sem hann flutti um landbúnaðarmál um 1960 að ef kyrrstaða hefði orðið í landbúnaði síðustu 10 ár léti nærri að inn hefði þurft að flytja um helming af þeim neysluvörum sem af landbúnaði fást. Fólksfjölgun er nokkuð ör í landinu, þannig að á næstu 10 árum er talið að aukningin nemi um 37 þús. manns en árið 2000 verði fólksfjöldinn orðinn 390 þús. eða meira en tvöfaldur á við nú. Þessari væntanlegu fólksfjölgun verður að mæta með aukinni framleiðslu á neysluvarningi. Landnámsstjóri telur að mjólkandi kúm þurfi að fjölga um 44–50 þús. gripi á næstu 40 árum, kjötframleiðsla að aukast um 12–15 þús. tonn, kartöflur og grænmeti og gróðurhúsaframleiðslan að tvöfaldast, svo og afurðir alifugla. Þessar framkvæmdir allar kalla á aukið fjármagn, eflingu lánsstofnana landbúnaðarins, en eins og ég lýsti hér að framan eru aðalsjóðirnir óstarfhæfir og því aðkallandi að finna ráð til þess að rétta þá við, gera þá sjálfbjarga og starfshæfa. Þessi lýsing landnámsstjóra frá 1960 og sú hvatning sem hann gefur þá bændunum í landinu sýnir í sjálfu sér að hið opinbera hefur ekki haft lítil áhrif á það hvernig mál hafa þróast og hvernig við stöndum nú. Ég sé nú, herra forseti, að klukkan er farin að ganga sex og sé ekki ástæðu til þess að tala hér yfir tómum sal. Ég var beðinn að fresta máli mínu hér í nótt og varð að sjálfsögðu við því. En ég gerði þá ekki ráð fyrir því að það yrði notað þannig að þegar salur tæmdist yrði samt haldið áfram fundi. Það sem ég mun eiga eftir að segja á ég eftir að segja við hv. þm. Mun ég því fresta máli mínu þangað til við 3. umr.