Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er að aðalefni shlj. 1. frá síðasta þingi um heimild fyrir ríkissjóð til lántöku. Þær breyt., sem frv. gerir á þeim l., eru tvær. Önnur felst í 1. gr., þar sem tekið er fram, að þessi heimild nái til lántöku í erlendri mynt, er samsvari hinni tilteknu upphæð að gengi. Þetta er nauðsynlegt, meðan íslenzka gengið er ekki ákveðið. Hin breyt. er sú, að niður er felld 2. gr. laga frá 14. júní síðastl. ár, þar sem upp er talið, til hvers láninu eigi að verja. Fjhn. hefir ekki séð neina ástæðu til annars en að leggja til, að frv. yrði samþ. Eins og tekið er fram í grg. fyrir þessu frv., þá er það vitanlegt, að þessu lánsfé verður varið samkv. því, sem segir í 2. gr. 1. frá 1929. Ég hefi svo ekki ástæðu til að segja fleira fyrir hönd n. Ég geng út frá, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fyrir hönd fjhn. hefi ég fátt að segja um frv. Það er sameiginlegt álit flestra, að meðan ekki er framkvæmd endurskoðun á launalögunum, verði ekki hjá því komizt að greiða embættismönnum dýrtíðaruppbót. Sú endurskoðun er ekki nærri, svo að þessi ráðstöfun nú virðist óhjákvæmileg. Í upprunalega frv., sem stj. lagði fyrir þingið, var gert ráð fyrir, að þessi breyt. gilti til ársloka 1932. En í hv.Nd. hefir þessu verið breytt þannig, að hún gildi ekki nema til ársloka 1931. Þó að ég verði að telja, að það hafi verið ástæðulaust að stytta þann tíma, sem lögin eiga að gilda, þá tel ég ekki vert að breyta því aftur, og það mundi ekki verða til annars en að tefja málið. En allar líkur benda til þess, að næsta þing verði einnig að framlengja þessi lög, svo að réttast hefði verið að láta þau gilda til 1932. Því það er augljóst, að fyrr verður ekki lokið endurskoðun á launalögunum. Þrátt fyrir þetta hefir fjhn. orðið sammála um að mæla með að samþykkja frv. óbreytt.

Jóhann Jósefsson Fyrirvari minn lýtur að því, að ég tel yfirleitt ekki rétt að leggja skatt á bræðslusíld til þess að halda uppi þessum svokallaða flugmálasjóði. Það er vitanlegt, að þeirrar vitneskju, sem flugvél kann að afla um síldargöngur, nýtur ekki til fulls nema nokkur hluti fiskiflotans, og þá einkum þau skip, sem beztum tækjum eru búin til að taka á móti loftskeytum - togararnir. Þessi skattálagning kemur því ekki rétt niður. Hún snertir fleiri en þá, sem hagnað hafa af þessari síldarleit - ef um hagnað er að ræða -, og mér þykir auk þess óviðkunnanlegt, að þessum framförum skuli vera komið á með því að leggja beinan skatt á sjávarútveginn. Af þessum ástæðum gat ég ekki skrifað undir nál. nema með fyrirvara. Ég vil að lokum benda á það, að fyrir þinginu liggur nú annað frv., sem á að stuðla að eflingu fiskiveiðanna, Því frv. fylgir hinn sami böggull sem þessu, að um leið á að leggja beinan skatt á framleiðsluna. Ég kann illa við þá aðferð, sem lýsir sér í þessu. Mér virðist, sem það eigi að fara að verða regla, að um leið og eitthvað sé gert sjávarútveginum til framfara, eigi að pressa meira fé út úr honum, en það fordæmi gæti á sínum tíma orðið ásteytingarsteinn fyrir aðrar atvinnugreinar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu þessa frv. og jafnframt víkja nokkrum orðum að ræðu hv.þm. Vestm. Hv. þm. heldur því fram, að það verði ekki nema nokkur hluti skipa, sem hafa muni gagn af þessari síldarleit. Ég hygg, að hv.þm. geri of mikið úr þessu. Það mætti ef til vill segja, að nokkur hluti síldveiðaskipanna komi til með að hafa minnst gagn af eftirgrennslan flugvélarinnar um síldargöngur, að því leyti sem skipin fá mismunandi fljótt þá vitneskju, sem flugvélin veitir í þessu efni, en að öll skipin muni hafa gagn af síldarleitinni, það tel ég víst. Og ég tel það einnig víst, að þeim skipum muni fjölga, sem útbúin eru með nauðsynlegum tækjum til þess að taka á móti loftskeytum, svo að þess verði ekki langt að bíða, að öll síldveiðaskipin hafi jafnmikið gagn af síldarleitinni. Um hitt atriðið, að ekki sé rétt að leggja skatt á sjávarútveginn í þessu skyni, get ég að vissu leyti verið sammála hv.þm. Vestm., enda setti ég það sem skilyrði fyrir að bera þetta frv. fram, að fyrir lægju í málinu meðmæli frá einstökum félögum og stofnunum, sem að útveginum standa. Þessi meðmæli lágu fyrir, eins og tekið er fram í grg. frv., og einnig kom fram í meðferð málsins í hv.Ed., svo að ég verð að líta svo á, að almennur vilji standi á bak við, að þetta verði gert. Þó að menn því kunni að líta sömu augum á þetta mál og hv.þm. Vestm., mega þeir ekki láta það fæla sig frá fylgi við frv., vegna hinna sterku óska, sem fram hafa komið frá útgerðarmönnunum sjálfum um að þetta verði gert.

Pétur Ottesen Mér þykir það skorta á í þessu máli, að þessar „sterku óskir“ útgerðarmannanna, sem talað er um, skuli hvergi koma fram. Ég hefi a. m. k. ekki orðið var við þær, að öðru leyti en því, að í grg. frv. stendur, að „ýmsir af helztu útvegsmönnum hafi tjáð sig frv. þessu meðmælta“. Og svo mikið er víst, að mér hafa ekki borizt neinar áskoranir um að leggja skatt á síldarútveginn í þessu augnamiði frá síldarútvegsmönnum í því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir. Ég tek undir það með hv.þm. Vestm., enda staðfestist það af þeirri reynslu, sem þegar er fengin í þessu efni, að það er ekki nema nokkur hluti síldveiðaskipanna, sem kemur til með að hafa full not af leiðbeiningum flugvélarinnar um síldargöngur, og það þau skipin, sem hraðskreiðust eru og þannig hafa bezta aðstöðu til þess að komast fyrst á þann stað, sem flugvelin segir, að síldin sé í það og það sinnið. Auk þessa vil ég benda á það - ég hefi það eftir einum útvegsmanni hér í bæ, sem er þaulkunnugur þessum málum -, að það kom í ljós í fyrra, að flugvélin getur einungis gefið leiðbeiningar í þessu efni, þegar logn er og ládeyða, vegna þess, að síldartorfurnar verða ekki séðar úr lofti í stormi og úfnum sjó. Nú hagar sjaldnast svo til, að logn sé, svo að hér verður því aðeins um stopular leiðbeiningar að ræða. Og þó að benda megi á nokkra reynslu um síldarleit frá síðastl. tveim árum, verður að gæta þess, að síðastl. sumar var eitthvert hið kyrrviðrasamasta sumar, sem sögur fara af, svo að út frá því er ekki hægt að dæma um nytsemi síldarleitar úr lofti. Ég er þess vegna ekki ráðinn í því, hvort ég eigi að greiða þessu frv. atkv. mitt. Mér finnst vanta rökstutt álit um nytsemi þessarar starfsemi frá þeim útvegsmönnum, sem hér eiga hlut að máli.

Fors- og atvmrh (Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm. Borgf. óskar eftir nánari vitneskju um það, hvaða óskir liggi á bak við þetta frv. og frá hverjum. Ég get upplýst það, að stjórn Flugfélags Íslands samdi þetta frv. og fór þess á leit við ríkisstj., að hún legði það fyrir Alþingi. Ég setti það sem skilyrði fyrir að leggja frv. þetta fyrir þingið - eins og ég líka tók fram í minni fyrri ræðu -, að fyrir lægju í málinu eindregrar óskir um, að svo yrði gert, frá hlutaðeigandi útgerðarmönnum. Slíkar óskir lagði stj. Flugfélagsins fram í, bréfi til stj. Ég hefi ekki aðstöðu til þess nú að gefa upplýsingar um, frá hvaða útgerðarmönnum og útgerðarfélögum slíkar óskir komu, en skal láta hv.þm. Borgf. þær í té milli 2. og 3. umr. Svo mikið man ég þó, að hér í deildinni eru forstjórar fyrir tveim af þeim útgerðarfélögum, sem óskir komu frá um að þetta yrði gert. Auk þess lýsti stj. Einkasölunnar sig meðmælta málinu.

Sveinn Ólafsson Það kemur sér illa, að frsm.n. skuli ekki vera viðstaddur, því að hann er sá maður, sem rækilegast hefir hugleitt þetta mál og þar af leiðandi var bezt undir það búinn að halda uppi svörum fyrir þessu frv. Ég get ekki fallizt á það hjá hv.þm. Borgf., að síldarleitin komi aðeins hinum stærri og hraðskreiðari skipum að gagni, því að þær fréttir, sem flugvélin dreifir út um. Síldargöngur, ná einnig til hinna minni skipa, og jafnvel til bátanna líka. Þeirra hluta vegna er því engin ástæða til að vera að amast við því, þó að eitthvað sé gert til að búa í haginn fyrir síldveiðimenn. Þá get ég ekki heldur fallizt á það hjá hv.þm. Borgf., að flugvélin sjái ekki til síldarinnar nema í logni, af því að síldin segi aðeins til sín í yfirborði vatnsins og sjáist eigi nema í logni. Þetta er misskilningur. Síldartorfur má oft sjá, þótt sjór sé gáraður af vindi, og segir litur þá til. Það er gömul þekkt aðferð bæði hér og í Noregi, þar sem síldveiði er stunduð á fjörðum inni, að skyggnast eftir síldinni hátt úr fjallahlíðum, en síldarleit með flugvél er á sömu lögum byggð, og litbrigðin á sjónum segja þá til líkt og úr brattri fjallshlíð. Svo er önnur hlið á þessu máli, sem vert er að drepa á í þessu sambandi. Með stofnun slíks sjóðs og hér um ræðir er ekki einungis stefnt að því að létta undir þessari atvinnugrein, síldveiðinni, heldur og að styrkja almennar flugferðir í framtíðinni. Frv. gerir nefnilega ráð fyrir, að nokkur hluti gjaldsins falli til aðstoðar síldveiðunum, en nokkur hluti þess, og þó að vísu minni hlutinn, geymist til stuðnings flugferðum síðar meir. Ég vildi með þessum fáu orðum aðeins hlaupa í skörðin fyrir hv.frsm., sem er hér ekki viðstaddur í svipinn, en sem að sjálfsögðu hefir meira til brunns að bera í þessum efnum heldur en ég og ýmsir aðrir, sem um þetta ræða.

Pétur Ottesen Mér þykir leitt, að hæstv.forsrh. skyldi ekki hafa látið þessi gögn, sem honum var svo tíðrætt um, fylgja við þessa umr. Hér er nefnilega um nýmæli að ræða, sem gengur út á að skattleggja sérstakan atvinnuveg landsins, síldveiðina. Áður en að því ráði er hnigið, virðist einsætt að afla nauðsynlegra upplýsinga og gagna og leggja þau fram. Ég vil þess vegna ítreka þau tilmæli mín til hæstv. ráðh., að hann leggi þessi gögn fram við 3. umr., svo að mönnum gefist kostur á að sjá þau. Hv. 1. þm. S.-M. mælti gegn tveim atriðum í ræðu minni. Í fyrsta lagi því, að þetta kæmi sérstaklega hinum stærri skipum að haldi. Nú voru það alls ekki mín orð, að þetta kæmi hinnum stærri skipum að haldi, heldur hinum hraðskreiðari skipum. Ég þykist vita, að hv.þm. sé svo kunnugur þessum málum, að hann viti, að hin hraðskreiðari skip eru fyrri á vettvang en hin hægfara. Hinu er minna undir komið, hvort skipin eru stór eða smá. Þá vildi hv.þm. reyna að hrekja þau ummæli mín, að síldarleit kæmi að litlu haldi, er stormur væri og bára. Vitnaði hann til reynslu Norðmanna í þeim efnum. Ég skal þá geta þess, að fjvn. átti tal um þetta við Geir skipstjóra Sigurðsson, sem er maður nákunnugur þessum hlutum, því hann flaug sumarið 1928 með „Súlunni“ og hafði því tækifæri til þess að athuga þetta. Hann var eindregið þeirrar skoðunar, að síldartorfur sæjust ekki úr flugvél, ef alda væri og vindur. Ég býst nú við, að erfitt muni reynast að hnekkja áliti og orðum þessa merka manns, og á þeim byggði ég þessi ummæli mín, og standa þau því algerlega óhrakin enn. Hv. þm. sagði, að hugmyndin með þessu væri um leið sú, að skapa grundvöll undir flugferðir í framtíðinni. Hinsvegar hafa það verið höfuðrök þessa máls, að þessi skattur væri lagður á síldarútveginn eingöngu til þess að efla hann sjálfan. Ég verð þess vegna að taka undir með hv.þm. Vestm., að ef á að fara að skattleggja þessa atvinnugrein sérstaklega til þess að afla fjár til almennra þarfa, þá er það mjög varhugavert. Mér er ekki kunnugt um, hvaða áætlanir hafa verið gerðar um hæð skattsins. Vil ég biðja hv. form. n. að gefa mér upplýsingar um það, því ég geri fastlega ráð fyrir, að n. hafi gert sér einhverja grein fyrir því, Slíkt er vitanlega skylda hennar, svo að hún geti fremur horfzt í augu við sannleikann og byggt till. sínar og athuganir á skynsamlegum grundvelli.

Sveinn Ólafsson Það eru aðeins nokkur orð til svars hv.þm. Borgf. Ég efast ekki um, að hann sé svo vel að sér í talnafræði, að hann geti margfaldað tunnufjölda síldarframleiðslunnar með 10 og séð þar af, hversu hár þessi flugferðaskattur muni verða. Að öðru leyti er óþarft að eyða tíma í umr. um þetta einfalda mál.

Pétur Ottesen Ég vil benda hv.þm. á það, að það er villandi að margfalda síldarframleiðsluna með 10 til þess að gera sér grein fyrir hæð skattsins. Það er nefnilega ekki nema af nokkrum hluta síldarinnar, sem greiða skal gjaldið. Eða hefir hv.þm. ekki tekið eftir ákvæðinu í 3. gr., sem lýtur að þessu?

Flm. (Sveinn Ólafsson) Ég ætla ekki að hafa langan formála fyrir till. á þskj. 145, um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna samkomustaðar Alþingis. Þetta mál var ítarlega rætt á þinginu 1926, og sömuleiðis á síðasta þingi, en dagaði þá uppi vegna annríkis síðustu þingdagana. Það, sem fyrst og fremst er spurt um í sambandi við þessa till., er það, hvort áhugi almennings sé ríkur fyrir þessu máli. Í því efni er eðlilegast að vísa til yfir 30 áskorana, sem bárust Alþingi 1929 um að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að þjóðaratkvæðagreiðsla gæti fram farið um þetta mál. Það er varla gerlegt að heimta órækari vott þess, hversu áhugi manna er almennur í sveitunum fyrir þessu máli. Málið er því í rauninni ofureinfalt. Um það eitt er að ræða, hvort láta skuli það eftir landsmönnum að segja álit sitt um þetta mál, eða hvort þeim skuli bannað það. Ég og hv. samflm. mínir erum þeirrar skoðunar, að sjálfsagt sé og enda óumflýjanlegt að verða við ósk þjóðarinnar um að láta skoðun sína í ljós með atkvgr., og álítum vér alls ekki sæmandi að neita henni um það. Hér liggur ekki fyrir að ræða málið í annari mynd en þeirri, er lýtur að fullnæging þessara óska almennings í landinu. Um hitt er ekki að ræða á þessu stigi málsins, hvernig framkvæmdum skuli hagað, ef flutningur er ákveðinn. Sú hlið málsins hefir verið nokkuð rædd á undanförnum þingum, þó að það heyri í rauninni ekki til, og ég sé enga ástæðu til þess að eyða tíma þingsins til slíkra hluta, meðan málið er ekki komið lengra áleiðis. Og það, sem felst í till. þessari, er einskorðað við það, að leyfa landsmönnum að segja til óska sinna í þessu máli eða banna þeim það. Umr. um till. þessa á síðasta þingi fóru vítt og breitt. Þess vegna er málið þingheimi kunnugt og óþarft að taka hér upp sömu ræður. Eftir var þá aðeins að greiða atkv., til þess að málið fengi fullnaðarafgreiðslu. Ég mun því ekki orðlengja þetta að svo stöddu, en geymi mér rétt til þess að tala síðar í málinu, ef mótmælum verður hreyft.

Magnús Guðmundsson Ég tók ekki eftir því, að hv.flm. legði til, að málið fengi athugun í nefnd. Ég vil því leggja til, að málinu verði vísað til n. og þessari umr. frestað, ef ákveðin er aðeins ein umr. Ég saknaði eins atriðis úr ræðu hv. aðalflm., nefnilega, hver yrði kostnaðurinn af þingflutningnum.

Af atkvæðagreiðslunni?

. Nei, að flutningnum, því að það liggur í hlutarins eðli, að afla verður ítarlegra gagna og upplýsinga um það, hvað kostar að flytja Alþingi til Þingvalla. Þetta er vitanlega fyrsta skylda hv.flm., að koma með áætlun um kostnaðarhliðina og leggja hana fram, en það hafa þeir algerlega vanrækt enn sem komið er, og virðist því ráðlegt að láta n. sjá fyrir því. Raunar má það vel vera, að hv. aðalflm. hafi ekki sagt allt, sem hann vissi um kostnaðarhlið málsins, og væri þá gott, ef hann skýrði frá því þegar í stað. T. d. þykist ég vita, að bak við þessa till. liggi sú hugsun, að þingið verði háð á sumrum, og vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvort þetta sé ekki hans meining. Í öðru lagi vil ég spyrja hann, hvað hann áætli, að þinghúsbygging á Þingvöllum muni kosta. Og hefir hv.þm. lagt það niður fyrir sér, hvílíkir erfiðleikar eru á því fyrir landsstj. að þurfa að sitja þingið á Þingvöllum og um leið að stjórna landinu? Eða meinar hv.þm., að stj. eigi að flytja aðsetur sitt til Þingvalla um þingtímann? Fyrr en ég fæ svör við þessum spurningum, sé ég enga ástæðu til þess að ræða málið. Menn verða að gera sér glögga grein fyrir þessu og öðrum grundvallaratriðum málsins, áður en þeir taka afstöðu til þess. Og það er með öllu óforsvaranlegt af Alþingi að varpa málinu órannsökuðu og illa undirbúnu undir úrskurð kjósenda í landinu.

Héðinn Valdimarsson Hv. 1. þm. S.-M. talaði á síðasta þingi um efnishlið þessa máls. En þá var svo rækilega sýnt fram á afleiðingarnar af flutningi þingsins til Þingvalla, að hv.þm. hefir ekki þorað að fara út í þá sálma að þessu sinni. Ég kann illa við formið á þessari till.Hv. flm. vilja gefa kjósendum kost á að segja sitt álit, en þeir þora það ekki sjálfir. Mér finnst koma fram svo mikil óheilindi í þessu, að engum öðrum en flm. er trúandi til slíks. Hvers vegna á að varpa málinu undir úrskurð kjósenda í landinu? Er nokkur ástæða fyrir þingið að þjóta upp til handa og fóta, þótt nokkrir vindbelgir gali um þetta á ungmennafélagsfundum úti um land? Hugmyndin um flutning þingsins er algerlega úrelt, eins og staðhættir eru nú orðnir hér á landi. Hún hefði ef til vill átt við meðan engir bæir voru myndaðir hér á landi. Einfaldasta leiðin til þess að vita vilja kjósenda er, að þm. sjálfir ræði málið við þá á þingmálafundum. Því næst gætu þm. farið að berjast fyrir málinu á eigin spýtur, ef þeir treystu sér til. Ef þeir legðu áherzlu á framgang málsins, gætu þeir við kosningar lagt umboð sitt við, að kjósendurnir fylgdu því. Þetta væri hinn rétti gangur málsins. Ég er ekki á móti því, að málið fari til allshn., því ég veit, að ef því verður vísað þangað, þá mun það sofna svefninum langa, svo sem vera ber.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Ég vil aðeins svara hv. 1. þm. Skagf. nokkrum orðum. Hann spurði, hvort ég og samflm. mínir hefðum gert nokkra áætlun um kostnað og umstang það, er af þingflutningi myndi leiða. Hv. þm. þarf ekki að spyrja þannig, því að hann veit, að þessi hlið málsins er þegar þrautrædd fyrir löngu, bæði á þinginu í fyrra og sérstaklega á þinginu 1926. Það hafa verið leidd mjög sennileg rök að því, að kostnaðurinn myndi aðallega vera þinghúsbygging á Þingvöllum, sem gizkað var á, að kostaði 500–600 þús. kr. með öllum nauðsynlegum útbúnaði. Um annan aukinn kostnað, svo sem af þinghaldi á Þingvöllum, milliferðum o. s. frv. dettur mér ekki í hug að ræða. 
             Það eru engar líkur til þess, að kaup þm. hækki fyrir það eitt, að Alþingi flytjist á Þingvöll, og ekki heldur laun annara starfsmanna, sem við þingið eru. Það atriði, sem aftur og aftur hefir verið deilt um, hvort ætla megi ráðherrum setu á Öxarárþingi og jafnframt að sinna stjórnarstörfum hér í Reykjavík, ætti ekki að þurfa lengur að þræta um. Vegalengdirnar milli Þingvalla og Reykjavíkur eru ekki meiri en það, að auðvelt er að fara á milli mörgum sinnum á dag með samgöngutækjum nútímans.

Já, að sumri til!

. Ég skal þá koma að því, sem hv. 1. þm. Skagf. tók fram í þessu sambandi, að í umr. um þetta mál að undanförnu hefir ætíð verið gert ráð fyrir því, að Þingvallaþing yrði háð að sumri til. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að það væri mikill fengur fyrir þm. og vegna starfa þingsins, að það flyttist frá skammdeginu svarta til miðsumarsmánaðanna, þegar bjartast er, flyttist úr myrkinu í ljósið. Annars vil ég ekki lengja umr. með því að endurtaka það, sem komið hefir fram á undanförnum þingum. En til svars því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, vil ég aðeins nefna það, að ég skildi hann ekki, þegar hann var að tala um óheilindi flm. í þessu máli. Ég veit ekki, í hverju þau óheilindi eiga að vera falin og lít á þessi orð hans eins og vanhugsuð meiðyrði. Ég verð að segja það fyrir mig, að ég flyt þetta mál af einlægri sannfæringu fyrir því, að þingflutningurinn verði heillavænlegri ráðstöfun vegna framtíðarinnar en sú, sem gerð hefir verið um veru þingsins hér í Reykjavík. Hv. þm. má að öðru leyti skapa sér þær hugmyndir um óheilindi í þessu máli, sem hann vill; ég læt það ekki á mig fá, en tel þessa málfærslu hans ósæmilega. Að því leyti, sem hann benti á sömu annmarka till. og hv. 1. þm. Skagf., þá er honum svarað með því, er ég svaraði þeim hv.þm. Út af því, hvort till. ætti að fara til n. eða ekki, vil ég geta þess, að með því að till. er öllum þingheimi kunn, virðist engin þörf á nefnd, og við þá töf, sem á málinu yrði við að senda það til n., myndi ekkert vinnast annað en endurtekning þess, sem áður hefir verið um málið sagt. Ekki þarf þess af því að till. feli í sér kostnað fyrir ríkissjóð, því naumast verður talinn kostnaðarauki við að útbýta atkvæðaseðlum í sambandi við landskjörið að sumri. Um annan kostnað getur ekki verið að ræða, fyrr en þá seinna og síðar meir, ef einhver breyt. yrði um samkomustað Alþingis - að atkvgr. lokinni.

Magnús Guðmundsson Mér þykir mjög undarlegt, að hv. 1. þm. S.-M. skuli setja sig upp á móti því, að till. fari til n. Hann viðurkennir þó sjálfur, að flutningurinn mundi kosta 500–600 þús. kr., með því að þinghús verði að byggja þar, og það er sannarlega þess vert, að slíkt mál sé athugað í nefnd. Og þó að vitaskuld yrði einhver töf á því fyrir bragðið, skil ég ekki, að hún yrði svo mikil, að málið geti ekki verið afgr. á þessu þingi, ef einhver áhugi er fyrir því. Annars fannst mér hv. 1. þm. S.-M. verjast sem mest allra frétta um kostnaðinn. Vísaði hann til þess, að rætt hefði verið um hann áður, en ég minnist þess ekki, að nokkurntíma hafi verið gerð nákvæm kostnaðaráætlun um þetta mál. Það er með öllu óforsvaranlegt að heimta af mönnum úti um land, að þeir geri sér fulla grein fyrir, hvað þetta mundi kosta. Hver og einn getur sagt sér sjálfur, að þótt fjöldi manna vildi láta flytja þingið í raun og veru, þá gæti kostnaðarhliðin gert það að verkum, að menn sjái sér það ekki fært. Þess vegna er óverjandi að leggja málið óundirbúið undir þjóðaratkvæði, og þótt ekkert væri annað, ætti að sjálfsögðu að skoða það í nefnd. Ég heyrði t. d. ekki, að hv. 1. þm. S.-M. nefndi neitt, að það þarf þó prentsmiðju á Þingvöllum. Það er náttúrlega möguleiki á því að flytja handrit og skjöl á milli Þingvalla og Reykjavíkur að sumri til, en það mundi ganga seint og vafalaust seinka störfum þingsins. Enn er eitt atriði þessa máls, sem hv. 1. þm. S.-M. upplýsti og ég legg mikla áherzlu á. Það er gengið út frá, að þingið verði háð að sumri til. Ég er viss um, að það þýðir sama og að segja við fjöldamarga bændur, að þeir geti alls ekki setið á þingi.

Því fer fjarri!

. Því fer ekki fjarri. Það eru fjölmargir bændur, sem því aðeins geta sótt þing, að það sé að vetri til. Ég er ósamþykkur hv. 1. þm. S.-M. um, að betra sé að vinna að þingstörfum á sumrin, því að öll innivinna er hentugri á veturna. Og þó að mig skipti það í raun og veru litlu máli, hvort þingið er háð að sumri eða vetri til, vil ég miklu heldur sinna þingstörfunum á veturna. Það er óviðkunnanlegt að þurfa að húka inni mestan hluta dags að sumarlagi. Það er miklu eðlilegra og heilsusamlegra að nota sumarið til að vera dálítið úti. Það hefir enginn haldið því fram, að kostnaðurinn væri teljandi við að fá atkvgr. um þetta mál. En það er, eins og ég tók fram, skylda þingsins að gefa leiðbeiningar um, hvað er verið að greiða atkv. um stórt kostnaðaratriði, og þess vegna legg ég eins mikla áherzlu á kostnaðarhliðina og ég hefi gert. Og ég get alls ekki vikið frá því, að aðalstarf þeirrar n., sem með málið kann að fara, verður að búa til eins ábyggilega kostnaðaráætlun um það og unnt er.

Lárus Helgason Ég get ekki betur séð en að þessi þáltill. sé ákaflega óþörf. Ef hún á að vera til þess að fá almenningsvilja fram, þykist ég sjá, að hægt myndi að fá hann með öðru móti, ef hann er svo ríkur, sem þeir halda fram sumir, sem hafa flutt þessa till. Ég sé ekki betur en að almenningur geti komið með þetta á þingmálafundum, og sé viljinn sterkur, mætti þar herða á þingmönnum að fylgja málinu fast fram, sem sé að þingið yrði flutt til Þingvalla. Það finnst mér miklu eðlilegri leið en að reyna að toga þetta út úr mönnum með þeirri aðferð, sem þáltill. ber með sér. Það var líka réttilega tekið fram hjá hv. 1. þm. Skagf., að ógerningur er að leggja svo illa undirbúið mál fyrri kjósendur, og það er nauðsyn, að mönnum sé gerður kostur á að sjá kostnaðarhliðina jafnframt og atkvgr. fer fram. Annars sýnist mér, að fleira sé illt við þetta mál en kostnaðarhliðin. Ég er sannfærður um, að fjölda bænda, sem sitja og koma til að sitja á þingi, hlýtur að vera mjög meinlegt að sækja það að sumri til. Það er líka ógeðslegt að þurfa að sitja inni við þingstörf á þeim tíma, og bændur eru miklu þarfari landinu, ef þeir vinna að heyskap á sumrin en þingstörfum á vetrin, heldur en ef þessu er snúið við, eins og hér er ætlazt til. Ég býst við, að yfirleitt vilji þeir, sem sendir eru af þjóðinni til að vinna þessi störf, heldur hafa til þess vetrartímann. Það er ómögulegt að segja um, hvað yrði ofan á, ef málið verður borið svona illa undirbúið undir þjóðina. En kannske væri betra að þurfa svo að snúa aftur og gera öfugt við það, sem kæmi fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni, þegar menn á eftir færu að athuga það og sjá, hve miklir annmarkar væru á því? Ég ætla svo að enda mál mitt á því, að okkar mikli frömuður, Jón Sigurðsson, sá margt glöggt og vel, og ég man ekki betur en að hann legði til, að Alþingi yrði háð í Reykjavík, og því eigum við að fylgja.

Héðinn Valdimarsson Það gladdi mig, að hv.þm. V.-Sk. tók þannig í málið, því að svo virtist, sem Framsóknarfl. stæði á bak við það, þar sem 9 af 13 framsóknarmönnum í deildinni flytja málið. Samt er það kannske svo, og væri gaman að heyra hjá hv. 1. flm., hvort tilætlunin sé sú, að Framsóknarfl. haldi þessu fram, ekki aðeins við atkvgr. nú, heldur vilji líka flytja þingið til Þingvalla. Það væri nauðsynlegt fyrir hina flokkana að vita þetta, ef það ætti að verða flokksmál Framsóknar. Viðvíkjandi því, að hv. 1. þm. S.-M. sagðist ekki skilja, þegar ég talaði um óheilindi, þá veit ég, að þeir, sem standa að till., eru ósamþykkir um framkvæmd málsins. Þar á meðal veit ég, að einn þeirra sagðist vera algerlega á móti sumarþingum, sem hv. 1. flm. segist vera með, og þannig rekst þetta allt á sjálft sig, enda er þetta ekki gert til annars en að gera sig vinsæla í augum þeirra fáu vindbelgja, sem eru að hleypa upp bólu um þetta mál. Óheilindin eru ekki hjá hv. 1. þm. S.-M., sem er svo mosagróinn, að hann hyggur fært að flytja þingið, heldur hjá samflm. hans. Í 33. gr.stjskr. stendur: „Samkomustaður Alþingis er jafnaðarlega í Reykjavík. Þegar sérstaklega er ástatt, getur konungur skipað fyrir um, að Alþingi skuli koma saman á öðrum stað á Íslandi“. - Samkvæmt því er hægt að hafa þinghald á Þingvöllum í sumar. En ef á að hafa þingið reglulega þar, verður auðvitað að breyta stjskr., svo að kosningar hlytu að fara fram um málið. Það væri því hreinlegra, ef þeir meina nokkurn skapaðan hlut með þessu, sem ég býst við að hv. 1. flm. geri, að bera beinlínis fram stjórnarskrárbreytingu og sjá svo, hversu mörg atkv. þeir fengju.

Gunnar Sigurðsson * Það mun þykja koma úr hörðustu átt, að ég, sem er Sunnlendingur, skuli ekki vilja flytja þingið á Þingvöll; en ég er reiðubúinn til að greiða atkv. á móti því, vegna þess að það er mesta fjarstæða og allt á móti því, en fátt með. Það er mjög stórt atriði að hafa sumarþing í staðinn fyrir vetrarþing, og ég trúi því ekki, að bændur gætu þá setið á þingi, nema með því, að þingfararkaup þeirra yrði hækkað mjög. Það hefir verið minnzt á kostnaðinn. Þinghús þarf að byggja, prentsmiðju, byggingu fyrir bókasafn, því að ekki nægði Alþingisbókasafnið eitt, og fleira gæti tínzt til. Eitt er það, sem ég hefi ekkert heyrt um, hvernig hugsað er fyrir bústað og fæðispeningum þm. Ég er dálítið kunnugur því, hvað kostar að búa á Þingvöllum um sumartímann, og ef þm. ættu að búa þar, mun fara nærri því, að þingfararkaupið hrökkvi fyrir því og ekki meira. Og að því er vinnufrið snertir, þá mun betur setið hér en þar, því að Þingvellir eru orðnir að skemmtistað Reykvíkinga, og er þangað eilífur ferðamannastraumur. Enn er eitt í þessu máli, sem ég vil minna á. Það kann að vera „stemning“ með því í ár, af því að það er árið 1930, og einmitt þess vegna álít ég, að þm. beri skylda til að hafa vit fyrir almenningi og greiða atkv. á móti því.

Magnús Torfason Mér þykir gott til þess að vita, að yfirleitt hafa umr. um þetta mál verið miklu sæmilegri heldur en þegar það var síðast til umr. í fyrra. Legg ég talsverða áherzlu á þetta, því að ég verð að líta svo á, að þetta sé svo hugnæmt og merkilegt mál, að það beri að ræða með rökum, en ekki með keskni. Hvað sem um þetta mál verður sagt, þá er það víst, að bak við kröfurnar um flutning Alþingis til Þingvalla hafa jafnan legið beztu tilfinningar þessarar þjóðar. Ég stend hérna þess vegna ekki upp fyrir því, að mér detti í hug, að þessi till. verði drepin hér í þessum sal nú. En ég stend upp vegna þess, að mér finnst sumt hvað hafa komið hér fram, sem virðist benda á það, að menn líta ekki á þetta mál með því víðsýni, sem vera ætti. Í því efni skal ég aðeins benda á, að það hefir verið fundið þessari atkvgr. til foráttu, að það væri órannsakað mál, hvort mundi þurfa að prenta eitthvað á Þingvöllum; og líka sé það órannsakað mál, hvort ekki mundi þurfa að koma einhverri kompu upp fyrir bókasafn. Ég fyrir mitt leyti skoða þetta sem algera smámuni, og ég þykist vita, að hver einasti maður, sem hugsar um þetta mál, muni vita það, að slíkt og annað eins er sjálfsagt. Ég get ekki hugsað mér, að neinum manni, sem nokkuð hugsar um málið, blandist hugur um það. Sama er um aths., sem kom frá hv. 2. þm. Rang. um það, að hann sæi ekki betur en að það yrði að sjá þm. fyrir samastað á Þingvöllum. Er því að svara, að sjálfsagt er, að ríkið verður að sjá mönnum fyrir samastað. Það er alveg ófrávíkjanlegt skilyrði, og ég þykist vita, að ýmsir menn, sem eru þessari till. samþykkir, geti varla hugsað sér að flytja þingið til Þingvalla, ef þm. verður ekki séð fyrir samastað. M. ö. o., að á Þingvöllum yrðu gerðar heimavistir fyrir þm. Og að ég tek þetta sérstaklega fram, er vegna þess, að einmitt þessar heimavistir mundu fyrst og fremst verða til þess, að öll þingstörf gengju miklu greiðara heldur en ella, þar sem menn búa hver í sínu horni. Við höfum talsverða reynslu af þessu. T. d. er frá því að segja, að þegar sýslufundur í Árnessýslu voru haldnir á Eyrarbakka, stóðu þeir yfir í 10–14 daga, en eftir að fundarstaðurinn var fluttur upp að Tryggvaskála, og allir bjuggu saman í heimavist, fóru eigi fleiri en mest 5 dagar í sýslufunda, og stundum aðeins þrír, og þóttu öll mál vera vel afgreidd. En sérstaklega er reynslan af þessum heimavistum þar sú, að málin hafa verið miklu betur athuguð með þessu móti heldur en áður, og samkomulag manna í milli miklu betra. Og ég hélt satt að segja, að það, sem gæti orðið til þess að auka samkomulag og samúð milli þm., það væri af því góða. Því hefir verið haldið fram hér, að það sé glæpur -  (Rödd í salnum: Glæpur?)  - já, eða glæpi næst, meiningin var sú, þó orðin væru eitthvað mýkri, að leggja þetta mál fyrir þjóðina, ekki frekar undirbúið en það nú er. Þó er víst, að um þetta mál hefir verið talað fram og aftur hér á landi, fyrst á þingi og þingmálafundum og ábyggilega mjög með mönnum, svo að það er áreiðanlega ekki nýtt mál. En með því að segja þetta, að ekki megi leggja það undir atkvæði þjóðarinnar, þá sé ég ekki betur en að þeir þm., sem halda fram þeirri stefnu, séu með þessu hreint og beint að lýsa megnasta vantrausti á þjóðinni. Og hinsvegar liggur í því það, að þeir treysta ekki þm. til þess að túlka málið rétt fyrir þjóðinni. Ég hlýt að segja, að ég get ekki hugsað mér, að neinn þm. fari að halda þessu máli að kjósendum sínum, án þess að segja þeim hreint og beint löst og kost á því, þar á meðal hvað kostnaðinn snertir. Ég segi fyrir mitt leyti, að mér mun ekki detta í hug að dylja kjósendur mína þess, að þessu myndi fylgja afarmikill kostnaður; því ef við ætlum að flytja þingið, þá er sjálfsagt að gera það því aðeins, að samastaður og umhverfi verði svo gott og gagnsamt og fullnægjandi, sem frekast má verða. En því fylgir jafnan nokkur kostnaður. Við skulum segja sem svo, að flutningur þingsins kostaði 2–3 millj. Ég tel það alls ekki of mikið, - og ég get sagt ykkur, af hverju það er, að ég tel það ekki of mikið. Það er vegna þess, að það, sem liggur á bak við þetta mál, er að fá þingið burt úr Reykjavíkurloftinu, og ég er ekki í neinum vafa um það, að landið mundi ekki aðeins græða á því tvær til þrjár milljónir, heldur 20 til 30 millj., eða 200–300 millj., eða 2000–3000 millj. með tíð og tíma. Í einu orði: hagnaðurinn af flutningnum verður ekki metinn til fjár.

Ættum við ekki að taka svona eina eða tvær milljónir af því til að endurreisa Íslandsbanka?

. Menn geta reynt að slá sig til riddara á slíku; þeim er það ekki of gott. En ef það á að verða þessu máli að fótakefli, að það kosti nokkuð, þá ber vissulega ekki að skoða þann stofnkostnað, sem þarna verður, sem árlegan kostnað. Það er nú líka farið að bera á því, að húsþrengslin í þinghúsinu tefja fyrir Alþingi og tálma störfum þess á ýmsan hátt. Kemur því að því, að byggja verður nýtt þinghús hvort sem er. Ég ætla að taka það aftur fram, að það, sem þessi till. stefnir að, að koma þinginu úr Reykjavíkur-loftinu, álít ég mikils virði, og ég verð eindregið að fylgja þessu máli af þeirri ástæðu, og þótt ýmsir annmarkar séu á að koma þessu í framkvæmd, mun mönnum verða það ljóst, að þetta vegur svo mikið, að það upphefur alla annmarka, eða svo er það í mínum augum. Því hefir verið slegið fram, að þessi till. sé hér borin fram af þeim mönnum, sem myndu fyrst og fremst hugsa um það að gera sig vinsæla af nokkrum mönnum meðal þjóðarinnar. Ég vil algerlega vísa þessari aðdróttun heim til föðurhúsanna. Það er fyllilega víst, að hv. 1. flm. þessarar till., hv. 1. þm. S.-M., þarf ekki að halda á því að gera sig vinsælan í sínu kjördæmi. Hann nýtur þar svo mikils trausts, að hann þarf ekki að snópa eftir vinsældum fyrir atkvæðagreiðslur. Hvað mig snertir er ég kominn á þann aldur, að ekki er líklegt, að ég fari að leggja mig eftir atkvæðum héðan af. Og ég vil segja þeim hv.þm., sem kom fram með þessa aðdróttun, að ég lít það á mig, að ég mun aldrei leggjast svo lágt að láta atkvæði mitt í slíku stórmáli fara eftir því, hvort ég vinn eða tapa nokkrum atkvæðum við næstu þingkosningar, sem þá ekki er víst að reyni á.

Lárus Helgason Hv. 2.þm. Árn. tók það dæmi til að mæla með flutningi Alþingis til Þingvalla, að sýslufundir Árnesinga hefðu gengið mun betur síðan hætt var að halda þá á Eyrarbakka, því að við Ölfusá séu allir fundarmenn saman komnir á einum stað. Það er vitanlegt, að margt fleira en þetta getur komið til greina, sem stytti og lengi fundi, t. d. undirbúningur frá oddvita. Í Skaftafellssýslu hafa sýslufundir t. d. staðið stundum í viku eða lengur, en stundum ekki nema 2–3 daga. Nú á síðari tímum eru þeir miklu skemmri tíma en áður. Þetta þakka ég góðum undirbúningi og röggsamri fundarstjórn. Ég er nú farinn að hrósa hér andstæðing mínum í stjórnmálum, og sé ég ekkert á móti því, þar sem um sannleika er að ræða, en ég tek þetta bara sem dæmi til að sýna það, að þótt sýslufundur gangi betur við Ölfusá en á Eyrarbakka, skiptir það engu máli um það, hvort málin gangi betur, þótt Alþingi verði flutt til Þingvalla, þar sem þingmenn verða allir á einum stað. Hv. þm. talaði um, að meiri samúð myndi verða meðal þingmanna, ef þeir byggju allir á sama stað. Ég get ekki betur séð en menn hér á þingi hafi fullkomlega tækifæri til að kynnast hver öðrum, svo ekki sé það í vegi fyrir samvinnu þeirra í milli. Þetta lýsir vantrú á þjóðinni hjá þeim, er að þessu standa. En þetta er alls ekki rétt, og slík ráðstöfun sem þessi því alveg óþörf. Ég ætla ekki að telja hv.þdm. trú um, að við þingmenn höfum betra vit á þessu en aðrir. En hitt er vitanlegt, að það er fjöldi fólks, sem hefir annað að gera en hugsa um þessa hluti, og það er rangt að bera þetta upp fyrir þjóðinni eins og hún nú er undir þetta búin. Það er ekki vantraust á þjóðinni, þó að ég vilji ekki bera þetta upp fyrir hana eins og sakir standa nú. Hv. þm. talaði um, að þetta væri stórmál. Ja, það má kannske kalla það svo, ef það kemst í námunda við það, sem hv.þm. talaði um, að slíkur flutningur mundi kosta tugi millj. kr. Er hv.þm. virkilega alvara? Höfum við ekki meir en nóg að gera með það fé, sem fyrir hendi er? Það væri nær að nota það til að gera vegi, brýr eða aðrar verklegar framkvæmdir en að flytja þingið með ærnum kostnaði og jafnmikilli fordild, sem raun er á, því engin sönnun er fengin fyrir því, að þingstörf fari þar betur úr hendi en hér. Ég ætla svo að vona, að þessi till. fái að sofna hér í þessari hv. deild, eins og hún hefir fengið á undanförnum árum. Það væri ákaflega óviðfelldið, að á sama tíma og verið er að skera allt við neglur sér til vega og annara verklegra framkvæmda væru nógir peningar til þessa óþarfa og illa hugsaða fyrirtækis.

Hákon Kristófersson Ég verð að segja það, að ef þetta mál er eins mikils virði sem hv. 1. flm. vill láta sýnast, furðar mig stórlega á því, að hv.flm. getur ekki fallizt á till.hv. 1. þm. Skagf. um að vísa málinu til nefndar og fresta umr. Ég ætla ekki að segja, að þetta sé ómerkilegt mál, en flutningur þess byggist á einkennilegum grundvelli. Það er harla einkennilegt, að hv. aðalflm. þessarar till. vill láta bera þetta undir þjóðina, en í ræðu þeirri, sem hann hélt nýlega, kom hvergi fram hans eiginn skilningur á þessu máli. Allt það, er hann sagði um málið, beindist í þá átt, að leita eftir áliti annara. Að því er mér skildist, vildi hann aðeins leggja það undir álit þjóðarinnar og sætta sig svo við, hver afdrif málið fengi þar. Hinsvegar má færa honum til málsbóta og álykta af ræðum hans hér á þinginu í fyrra, að hann hafi orðið fyrir ágangi eða óheppilegum áhrifum af vissu fólki í Reykjavík. Ég furða mig stórlega á því, að þetta mál skuli enn vera komið hér fram, en vona að fá að sjá og heyra um ennþá meiri nauðsyn þess, að það er fram komið, en hingað til hefir gefizt kostur á, ef dæma þá eftir orðum hv. aðalflm. Eins og hv. 1. þm. Skagf. benti á, er það óforsvaranlegt að fara með þetta til atkvgr., nema fyrir liggi, um hvað eigi að greiða atkv. Það verða að liggja fyrir einhver rök í málinu og eitthvað, sem gæti gefið þó ekki væri nema smáupplýsingar um kostnaðarhlið og annað málinu viðkomandi. Það kom fram hjá hv. 2. þm. Árn., hver væri hans hjartans meining með till. um að þingflutningur eigi sér stað. Hann benti réttilega á, að þetta yrði að ræða með rökum, en ekki með keskni. Ég skal ekki segja, hvað mínum góða vini tókst það vel. Hann lagði áherzlu á það, að það þyrfti að flytja þingið úr þessu reykviska lofti, sem það er nú i. Ég þekki þetta loftslag ekki. Hér er þó höfuðstaður þessa lands. Því má ekki gleyma. Og hvað sem um hann má segja að öðru leyti, þá má ekki gleyma því, að það er skylda þingsins að hlúa sem bezt að honum, án þess þó, að úr því verði eitthvert meiningarlaust dekur. Mér er því spurn: Er það ekki að fara úr öskunni í eldinn? Er nokkur trygging fyrir því, að loftslagið verði heilnæmara fyrir austan fjall? Ekki veit ég til þess, að lífsskilyrðin séu betri þar en hér.

Þar getur verið gjálífi

. Já, það er eftir því, hvaða skilningur er lagður í það orð. Ég hefi heyrt það stundum nefnt í sambandi við Skeiðaréttir. Er nokkuð heilnæmara loft í Skeiðaréttum en þar, sem þingið er haldið nú? Það þekkir hv. 2. þm. Árn. bezt.  Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. V.-Sk., að ég tel það alveg ótækt að hafa þing á sumrum, nema tilgangurinn væri sá, að meiningin væri að bola bændum frá þingsetu. Og ég vil skjóta því til hv.þdm., hvort ekki muni vera hægt að beina þessum óheillastraumum, sem hv. 2. þm. Árn. var að tala um, austur yfir fjall, þótt svo færi, að þingið yrði flutt héðan úr höfuðstaðnum. Ég er ekki Reykvíkingur að uppruna, en ég kann því illa að fara óvirðulegum orðum um höfuðstaðinn okkar. Og því leggja þessir heiðursmenn ekki heldur höfuð sín í bleyti til að bæta úr göllunum á þessu bæjarfélagi, sem eru svo margir í þeirra augum? Ég vil svo lýsa því yfir að lokum, að ég vil gera það að till. minni, af sérstöku tilliti til hv.flm. þessa máls, að málinu sé vísað til nefndar. Eins og hv. 2. þm. Reykv. hefir bent á, þarf stjskr.breytingu til þess að koma því fram, sem hér er farið fram á. Og þó að borizt hafi áskoranir frá ýmsum ungmennafélögum um flutning Alþingis, verður það ekki skoðað sem vilji þjóðarinnar í þessu efni. Það voru þessir ungmennafélagar, sem hv. 2. þm. Reykv. kallaði vindbelgi. Mér finnst þetta óviðeigandi orðalag. Ekki vil ég fara svo meiðandi orðum um Reykvíkinga, þótt þeir séu kjósendur hv. 2. þm. Reykv. Og varla væru þeir kallaðir vindbelgir, ef þeir ættu að ganga að kjörborðinu til að kjósa hv.þm. Það er svo með þetta mál, að það er hægt að túlka það svo fyrir mönnum, sem ekki hafa tíma til að setja sig inn í það, að mikið sé fengið, ef þessi færsla þingsins eigi sér stað. Jafnvel okkar beztu menn geta glæpzt á þessu. Nú vill svo vel til, eins og hv.þm. V.-Sk. benti réttilega á, að einn af okkar beztu mönnum, Jón Sigurðsson, myndi, eftir því sem álit hans var á máli þessu á sínum tíma, hafa lagt til nú, að þessi flutningur ætti sér ekki stað. En það er vel valið hjá hv. 1. flm. að velja þetta ár til atkvgr.!! Ekki þar með sagt, að ég sé að beina að honum neinum óheilindum í hugsun. Nei, síður en svo. En það er eitt einkenni mikilla manna að velja þær aðferðir, sem bezt hentar til að koma fram áhugamálum sínum. Og það er ekki vafi, að hv.flm. þessa máls gera þetta af engu öðru en þjóðrækni. Þó má geta þess, að ýms stórmál hafa komið hér fram án þess hv.flm. hafi fundizt nokkur nauðsyn krefja að skjóta því undir dóm þjóðarinnar. Ég vona svo að lokum, að hv.l.flm. sætti sig við að vísa málinu til nefndar. Þetta væri aðeins gert vegna þeirra heiðursmanna, sem flytja málið. Ég vona einnig, að nefndin beiti það viðeigandi meðferð, svo að það komi þaðan ekki aftur. Það væri það langhyggilegasta um slíkt mál sem þetta.

Pétur Ottesen Ég stend aðeins upp til þess að gera það að till. minni, að þessari till. sé vísað til fjhn. Ég tel það ennfremur sjálfsagt, eins og komið hefir fram í ræðum ýmissa hv.þm., að rannsakað verði áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram, hvaða kostnað af þessu kunni að leiða. Þetta er stórt og veigamikið atriði þessa máls og því meiri ástæða er til að taka þetta til athugunar, sem skoðanir hv.flm. um þetta eru geysimikið sundurleitar. Hv. 1. þm. S.-M. áætlaði það 500–600 þús. kr., en hv. 2. þm. Árn. áleit, að þurfa myndi 2–3 millj. kr.

Það hefi ég aldrei sagt

. Þetta eru samherjar málsins, sem hafa svo ólíkar skoðanir.

Þetta er útúrsnúningur

. Ég tek tölurnar rétt eins og þær voru nefndar. Út úr hverju hefi ég þá snúið? Hafa hv.flm. kannske sjálfir snúið tölurnar út úr því, sem rétt er? Þegar tekið er tillit til þessa, finnst mér óforsvaranlegt að búa þetta mál undir þjóðaratkvæði án þess það sé athugað, og eftir venju er það fjhn., sem á að fá þetta mál til athugunar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið. Það er sjálfsagður hlutur, ef hv.þm. er alvara, að þjóðaratkvgr. skuli fara fram, að vísa málinu til n., og er það fyrsta hlutverk þeirrar n. að fá húsameistara og aðra fagmenn til þess að gera áætlanir um kostnaðinn við það að flytja þingið á Þingvöll. Að bera málið undir þjóðaratkvæði án þess að þessi hlið málsins sé rækilega athuguð og skýrð fyrir þeim, sem um það eiga að greiða atkv., er óforsvaranleg.

Gunnar Sigurðsson * Hv. 2. þm. Árn. svaraði fyrirspurn minni um það, hvernig hann ætlaðist til, að þingmenn hefðu húsnæði á Þingvöllum. Hann hafði hugsað sér heimavist, sem þm. verði séð fyrir. Þetta er, út af fyrir sig, gott fyrir þm., en kostnaður verður mikill við það. Það hefir komið í ljós hjá hv. 1. þm. S.-M. og hv. 2. þm. Árn., að þeim er þetta hreint hugsjónamál, og get ég líka skoðað það frá þeirri hlið. En fyrir mér er þetta alveg praktískt mál. Sú stefna sigraði áður milli Jóns Sigurðssonar og Fjölnismanna, og hún verður að sigra enn. Það eru miklu meiri ástæður fyrir því, að þingið skuli vera í Reykjavík en á Þingvöllum. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að það væri vantraust á þessari þjóð að segja, að hún gæti ekki greitt atkv. um þetta mál. Ég lít öðruvísi á þetta en hv. 2. þm. Árn. Ég álít, að þm. eigi fyrst og fremst að hafa sína eigin skoðun og standa eða falla með henni, en ekki að láta kjósendurna leggja sér til skoðun. Það er auðsjáanlegt, að hv.þm. skoðar þetta mál eingöngu sem hugsjónamál, þar sem hann heldur því fram, að það skipti litlu, þó það kostaði 2–3 millj. að flytja þingið, og álítur, að hagur þjóðarinnar af því í framtíðinni yrði ekki aðeins tugir millj., heldur hundraða eða jafnvel þúsunda millj. kr. virði. Hann minntist á, að Alþingi þyrfti að komast úr Reykjavíkurloftinu. Það kemur nú ekki vel heim við skoðanir annara þjóða, sem flestar hafa löggjafarþing sín í stærstu borgunum. Ég skil ekki, hvað Reykjavíkurloftið getur verið þinginu óhollt. Hér býr ¼ hluti þjóðarinnar, og það fólk af öllum flokkum, svo áhrifin ættu þó a. m. k. að vera álíka mikil á allar hliðar, ef þau væru nokkur. Oft er nauðsynlegt að bera þingmál undir álit manna, sem sérþekkingu hafa á einstökum málum. Og ég ber það traust til þm., að þeir láti ekki um of stjórnast af öðrum; en ef svo væri, held ég að þeir, sem áhrif hafa á þá, mundu ekki telja eftir sér að elta þá austur til Þingvalla. Ég álít, að í þessu máli eigi þingið að hafa vit. fyrir þjóðinni, en ekki að láta hana gera ályktun um það að algerlega órannsökuðu máli.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Ég þarf fáu að svara hv.þm.; flestu, sem máli skiptir, hefir hv. 2. þm. Árn. svarað. Það hefir verið reynt nú, eins og áður, að gera grýlu úr kostnaðarhlið þessa máls, ef til þingflutnings kæmi. Um þetta hefir verið talað á víð og dreif eins og stórmerka uppgötvun, þótt aðeins sé það yfirvarp. Út af ræðu hv. 1. þm. Skagf. upplýsti ég áður, að eftir því, sem fram kom á þinginu 1926, mundu nauðsynlegar byggingar á Þingvöllum kosta 500–600 þús. kr. Sú áætlun var þá gerð af glöggskyggnum manni, aðalmótstöðumanni málsins, þáv. forsrh. En það segir sig sjálft, að ómögulegt er að komast að neinni fastri niðurstöðu um það, hvað kostnaðurinn mundi mikill verða. Hann getur svo að segja alveg farið eftir því, sem Alþingi vill vera láta. Það er vafalaust hægt að draga mjög úr þeim kostnaði, jafnvel að há Alþingi undir berum himni um hásumarið eða undir tjaldi og búa í tjaldbúðum, eins og var til forna. En það verður auðvitað ekki gert, þótt til kæmi, og þess vegna mundi þurfa að koma upp nauðsynlegum byggingum á þingstaðnum. Verð þeirra mundi að sjálfsögðu fara eftir því, hve veglegar og stórar Alþingi vildi hafa þær. En óneitanlega mætti komast af í byrjun með ódýran húsakost, ef þörf þætti. Einhver andmælandi taldi, að við flm. mundum hafa gleymt því, að þingið þyrfti að hafa prentsmiðju og bókasafn. Nei, við höfum alls ekki gleymt því og álítum ekkert þrekvirki að koma þar upp lítilli prentsmiðju. Ef þinghús væri reist á Þingvöllum, mundi sjálfsagt, að það rúmaði bæði bókasafn þingsins og prentsmiðju. Jafnvel gæti til álita komið, að það rúmaði heimavistir fyrir þingmenn líka. Það var minnzt á skoðun Jóns Sigurðssonar í þessu máli. Um hana hefir áður verið rætt aftur og aftur, oftast þó til að hnekkja þingflutningi. En þar er eigi rétt með farið, því að sannað hefir verið og sýnt, að Jón Sigurðsson var í hjarta sínu sammála Fjölnismönnum, sem vildu hafa Alþingi á Þingvöllum, þótt hann teldi flutning þingsins til Þingvalla ofraun þjóðinni og óframkvæmanlegan 1844, vegna átakanlegrar fátæktar hennar og samgönguörðugleika. Hann var of hagsýnn og hygginn til þess að vilja, eins og þá stóð á, stofna mikilsverðasta máli þjóðarinnar, endurreisn þingsins, í hættu vegna ofurkapps um það, hvar það ætti að koma saman. Hv. þm. V.-Sk. hélt því fram, að samvinna þingmanna mundi ekki verða heillavænlegri eða betri á Þingvöllum en hér. Slíkir spádómar sanna ekkert. En vel má hér nefna hliðstæð dæmi, t. d. um tvo skóla, þar sem nemendur annars eru dreifðir um fjölmennt umhverfi, en nemendur hins allir í heimavist. Enginn vafi er á því, að samvinna öll verður meiri og nánari í heimavistarskólanum. Ég þekki hvorttveggja þetta fyrirkomulag af eigin reynd og er ekki í neinum efa um, að á þessu tvennu er stórkostlegur munur. En ekkert þýðir að þrátta um svona hluti, enda er þetta atriði fremur smávægilegt, samanborið við aðrar hliðar málsins. Vel má í þessu sambandi - þegar hv.þm. sýta um kostnað við þingflutning - benda á það, sem hv.þm. V.-Ísf. sagði á þinginu 1926, þegar þetta mál var til umr., að hér væri um að ræða hluti, sem ekki sæmdi að meta til peninga. Þetta er svo stórt mál og örlagaríkt fyrir þjóðfélagið, að úrslit þess mega ekki velta á því, hvort breytingin kostar nokkrum krónum meira eða minna. Úr því ég er nú á annað borð farinn að vitna í ummæli þeirra manna, sem áður hafa lagt þessu máli liðsyrði, vil ég minna á grein, sem hv. 1. þm. Reykv. skrifaði í Eimreiðina árið 1923. Honum mæltist þar einkarvel og komst hann svo að orði, að þingflutningurinn til Þingvalla væri prófsteinn á þroska íslenzku þjóðarinnar og þegar hún þekkti sinn þrótt og vitjunartíma, þá mundi hún aftur flytja Alþingi á Þingvöll. Ég vil ekki tefja tímann lengur við tilvitnanir í eldri ummæli stuðningsmanna málsins. Umræðurnar frá síðasta þingi munu líka flestum í fersku minni. Þess vegna takmarkaði ég líka framsögu mína að þessu sinni. Frekari umr. geta að vísu tafið málið, en skoðunum munu þær ekki breyta.

Magnús Torfason Ég stend upp nú í þeim tilgangi að leiðrétta fátt eitt af því, sem fram hefir komið í þessum umr. Það hefir verið véfengt, að það hefði nokkurt sannanagildi í þessu máli, hver breyting varð á sýslufundum Árnesinga, þegar fundarstaðurinn var fluttur og fundarmenn fóru að búa saman um fundartímann, og sagt, að fundartíminn færi eftir undirbúningi fundanna, stjórn þeirra og ýmsum atvikum. En ég byggi mitt álit á 17 ára reynslu Árnesinga; á þeim tíma hafa verið 15 sýslumenn í Árnessýslu, svo undirbúningur og stjórn fundanna hefir eflaust verið svona upp og ofan. Fyrstur af þessum lá var Sigurður Ólafsson, og svo komu 13 aðrir hver á eftir öðrum, áður en ég tók við.

Hverjir voru þessir 13?

. Ég get nú ekki verið að telja þá á fingrum mér, en hv.þm. getur eflaust séð í stjórnartíðindunum, hverjir það voru.

Héldu þeir allir sýslufund?

. Það hefi ég ekki sagt.

Þá koma þeir ekkert málinu við

. Þá var verið að minnast á Skeiðaréttir. Ég held, að það hefði nú verið betra fyrir andmælendur þessa máls að minnast ekki á þær. Hverjir voru það, sem eyðilögðu þar þjóðlega og góða skemmtun, aðrir en Reykjavíkurskríllinn?

Kemst ekki skríllinn austur til Þingvalla?

. Það er auðvitað ekki hægt að banna neinum að fara austur á Þingvelli, fremur en í Skeiðaréttir, en ég lít svo á, að á Þingvöllum eigi að hafa vörð, til að gæta góðra síða, og það eftirlit yrði að auka, ef þingið væri flutt þangað, og er ég þá ekki hræddur um neitt sérstakt gjálífi þar. Þegar ég minntist á Reykjavíkurloftið, gerði ég hvorki að lofa né lasta það út af fyrir sig. Það voru áhrif Reykjavíkur á þingið, sem ég átti við, að væru ekki æskileg, en þau eru áreiðanlega mikil. Þegar deilt hefir verið um mál, sem snerta Reykjavík, hefir komið í ljós, að réttar röksemdir hafa verið ofurliði bornar. Þess vegna er ég alveg á móti því að fjölga þingmönnum Reykvíkinga meðan þingið er háð hér. Ég álít, að Reykvíkingar hafi, eins og nú er, svo mikið bolmagn til að koma fram sínum málum á Alþingi, í hlutfalli við aðra landshluta, að þessa 4 fulltrúa hennar megi kalla fjóreflda. Öðru máli væri að gegna, ef þingið væri flutt til Þingvalla, þá gæti komið til mála að fjölga þingmönnum Reykjavíkur. Það hefir verið nú sem fyrr minnzt á skoðanir Jóns Sigurðssonar í sambandi við þetta mál. En áhrif Reykvíkinga voru auðvitað sáralítil á hans tímum, svo lítil, að þeir, sem lesa þingtíðindin, geta séð, að sanngjörn og góð mál, sem borin voru fram af þeirra hálfu, náðu stundum ekki fram að ganga. Vald Reykvíkinga er alltaf að aukast, og það er ekki einungis vegna þess, að fulltrúar þeirra hafa fjölgað; ég kom fyrst á þing árið 1901, og ég ber ekki saman áhrif þeirra þá og nú. Það er ekki rétt, að ég hafi sagt, að það mundi kosta 2–3 millj. að flytja Alþingi til Þingvalla. Ég sagði, að þó það kostaði svo mikið, þá mundi ég ekki skoða huga minn um að vera því fylgjandi. Að ég áliti, að kjósendur eigi að hafa skoðanir fyrir þingmennina, er alveg sagt út í hött. Hitt vita menn, að þingmenn verða að gera grein fyrir skoðunum sínum á þingmálafundum áður en kosið er. Það er ekki heldur rétt, að það sé regla annara þjóða að hafa löggjafarþing sín í stærstu borgunum. A. m. k. varð það að ráði hjá þeirri þjóð, sem nú er auðugasta og voldugasta þjóð í heimi, að hafa smáborgina Washington fyrir þingstað. Hollendingar völdu einnig smábæ fyrir þingstað. Ég hefði tilhneigingu til að drepa á fleiri hliðar þessa máls, en ég verð að láta þetta nægja nú.

Magnús Jónsson * Það var ætlun mín að leiða hjá mér að taka þátt í þessum umr., því ég hefi áður lýst afstöðu minni til þessa máls. En það voru einstök atriði í ræðu hv. 2. þm. Árn., sem mér fannst erfitt að þegja alveg um. Það var rétt hjá hv. 1. þm. S.-M, að ég var einu sinni dálítið veikur fyrir þeirri hugsjón, sem liggur á bak við þá skoðun, að flytja eigi Alþingi til Þingvalla, og skrifaði grein um hana. Þá vakti sú hugsun fyrir mér, að það væri vel við eigandi að sýna þessum fornhelga stað þá virðingu að hafa Alþingi þar í framtíðinni. En nú er ekki lengur talað um það sem aðalatriði þessa máls, að þingið eigi að vera á fornhelgum stað, heldur hve nauðsynlegt sé að koma því burtu úr Reykjavík og hennar pestnæma loftslagi. Hin fagra hugsjón er að deyja, en í staðinn kemur einhver leiðinda „agitation“ gegn höfuðstaðnum. Það hefði mörgu þurft að svara af ummælum hv. 2. þm. Árn., ef þau hrykkju ekki af eins og vatn af gæs. Hann sagði eitthvað á þá leið, að „Reykjavíkurskríllinn.“ hefði eyðilagt saklausa og góða skemmtun manna í Skeiðaréttum. Hverja telur hann til þessa skríls? Héðan hefir farið margt heiðvirðra borgara í Skeiðaréttir, sem ég veit ekki til, að hafi verið neitt ósiðsamari en sumir samsýslungar þessa hv.þm. Og ég er viss um, að ef þeir væru leiddir fyrir hann einn og einn, þá þyrði hann ekki að segja um neinn þeirra, að hann tilheyrði þessum „skríl“. Réttirnar hafa frá fornu farið verið einskonar þjóðlegar hátíðir, en þar sem margir innansveitarmenn hafa þar störfum að gegna, er ekki óeðlilegt, þó meira beri á aðkomufólki við skemmtanirnar. Ég mótmæli því alveg ummælum hv. 2. þm. Árn. um reykvískan „skríl“ sem rakalausum rógi. Hv. þm. þóttist vera á móti fjölgun þingmanna Reykjavíkur af þeim ástæðum, að Reykvíkingar hefðu svo mikið vald yfir þingmönnum yfirleitt. Ég vil leyfa mér að skora á hann að benda á einhver dæmi þess í löggjöfinni, að þetta vald hafi komið í ljós. Hvenær og hvernig hefir verið hlaðið svo mjög undir Reykjavík af löggjafarvaldinu? Eða hverskonar er þetta ógurlega ónæði, sem þm. verða fyrir hér? Þetta eru bara gömul glamuryrði, sem kastað er fram aftur og aftur, af því þeim er ekki mótmælt og ekki krafizt sagna um, á hverju þau eru byggð. Það má vera, að menn, sem sækja um styrk til þingsins, tali við þingmenn, en þeir myndu eflaust gera það líka á Þingvöllum. Hvað snertir val annara þjóða á þingstöðum sínum, þá veit ég ekki, hvort nokkurt löggjafarþing er háð í minni bæ en Reykjavík; auðvitað er Washington miklu stærri. Og Bandaríkjamenn þurfa ekki að hugsa um, hvað þingsetrið kostar; þeir hafa þvert á móti gaman af að sýna auðæfi sín og veldi með skrautlegu stjórnarsetri, og að byggja þar raðir af dýrum og glæsilegum höllum; en slíkt nýtur sín miður og er ekki eins áberandi í hrikalegri stórborg eins og í lítilli borg. Það má segja, að þeir flytji þingin í þessar borgir til þess að þau kosti meira og séu meiri auglýsing um veldi þjóðarinnar. Hv. flm. halda því fram, að næði til þingstarfa verði miklu betra á Þingvöllum en hér. Ég er á allt öðru máli. Ég held einmitt, að þinghald yrði ónæðissamara á Þingvöllum, af því að Reykjavík er orðin þetta stór. Þeir, sem koma til Þingvalla, eru iðjulausir menn, sem koma þangað til að skemmta sér og til að finna þingmenn, ef þing yrði háð þar. Þó að hér sé mannfleira en á Þingvöllum, skipta menn sér minna af þingmönnum en þeir mundu gera á Þingvöllum. Hér eru menn bundnir við sín störf. Ég leyfi mér því að mótmæta harðlega ummælum hv.þm. um Reykjavíkurskrílinn, sem geri þeim svona mikið ónæði; það er allt orðum aukið og órökstutt.

Pétur Ottesen Það kom greinilega fram í ræðu hv.flm. áðan, að andstaða hans gegn því, að till. sé vísað til nefndar til þess að rannsaka kostnaðarhlið hennar, er einungis sprottin af því, að hann er hræddur við niðurstöðuna. Hann er hræddur um, að það, sem rannsóknin leiðir í ljós, verði á þann veg, að sá þjóðernisandi, sem hann byggir till. á, verði borinn ofurliði. Það þýðir ekkert fyrir hv.flm. að vera að margtaka það upp eftir öðrum, að þetta og þetta mál sé svo óskaplega þýðingarmikið, að það sé alveg sama, hvað það kosti. Málið verði að ná fram að ganga. En við erum nú einu sinni svo miklir smælingjar, að við verðum að taka fullt tillit til kostnaðarins í hvaða máli sem er. Og vanræksla hv.þm. á að hafa ekki undirbúið kostnaðarhlið málsins dregur alls ekki úr skyldu þingsins til að gera það. Kjósendur landsins eiga heimtingu á að fá að vita um kostnaðinn af þessu. Hv. 2. þm. Árn. hefir orðið mjög tíðrætt um áhrif þau, sem þingmenn yrðu fyrir hér í Reykjavík, og það atriði virtist vera hans aðalröksemd í málinu. En það er svo bæði um þingmenn og alla aðra menn, að hvar sem þeir eru á jörðunni, eru þeir undir allskonar áhrifum. Það þýðir ekki að ætla sér að flýja með þingið landshornanna á milli til þess að forðast, að þm. verði fyrir áhrifum af öðrum mönnum. Eina ráðið er að kjósa sjálfstæða menn á þing, sem láta ekki slík áhrif teygja sig lengra en góðu hófi gegnir. Ég býst við, að hv. 2. þm. Árn. tali út frá eigin reynslu. Það getur verið, að hann hafi lent í þeirri raun að liggja flatur fyrir þessum áhrifum, en hann liggur þá jafnflatur á Þingvöllum, ef hann getur ekki komið í veg fyrir, að samgöngur haldist við Þingvelli. Meðan bílar fullir af fólki þjóta til Þingvalla oft á dag, eru Reykjavíkuráhrifin alveg eins sterk þar eins og hér. Hv. þm. neitaði að hafa sagt, að flutningur Alþingis mundi kosta 2–3 millj. kr. Hv. þm. nefndi þessar tölur; honum þýðir ekki að neita því. Og ég dró þá ályktun, að hann nefndi það, sem honum þætti rétt. En það sló sorglega út í fyrir hv.þm., þegar hann reiknaði hagsmunina af flutningnum ekki í milljónum, heldur í billjónum. Það er varla, að maður kunni að nefna svo háar tölur. Og hv. 1. þm. S.-M. þótti það ekki tiltökumál, að halda Alþingi undir berum himni á Þingvöllum! Sér er nú hver heimskan!

Magnús Torfason Hv. 1. þm. Reykv. fann sig knúðan til að taka svari kjósenda sinna. Ég lái honum það ekki, en hitt vil ég segja honum, að hann getur alls ekkert dæmt um, hvaða fólk kemur í Skeiðaréttir, enda segist hann ekki hafa verið þar. En ég kann um þetta að dæma, og lögregluþjónarnir, sem ég fékk úr Reykjavík, þeir kunna um það að dæma. Annars hélt ég, að menn gætu skilið, að það er viss tegund af fólki, sem rennir að fara þangað langar leiðir í vonzkuveðri til að hoppa þar undir einu smáljósi alla nóttina. En fyrst hv.þm. líkaði það svo illa, að ég nefndi Reykjavíkurskríl, verð ég að skilja það svo, að það séu betri borgarar Reykjavíkur, sem fara austur. Að öðru leyti get ég vitnað í það, að það hefir margoft verið hætt við að halda mót þarna austur frá, sakir aðsóknar frá Reykjavík. Enda vitum við, að það hefir verið auglýst mót í nágrenni Reykjavíkur, og Reykvíkingum verið bannað að koma á skemmtimót. Ég skal nefna eitt dæmi um ofríki Reykvíkinga gagnvart þinginu. Það voru búin til lög um Reykjavík og stjórn hennar. Í þeim lögum var ákveðið, að Reykjavík gæti tekið skatt af hverjum manni, sem hér ynni bænum til gagns og góða. Þegar Reykvíkingar með sínu veldi fengu þetta samþ., fóru Hafnfirðingar á stúfana næsta ár til þess að fá sömu réttindi. En þá var þetta steindrepið fyrir Hafnfirðingum. Þá fyrst komst skynsemin að fyrir ofurkappi Reykvíkinga. Síðar komst bæði stj. og þing á þá skoðun, að Reykjavíkurákvæðin væru óhafandi í lögum, og þau voru þurrkuð út. Ég játa fúslega, að Reykjavík leggur mikið af mörkum til þjóðarbúskaparins, en hún sýgur líka allan merg úr þessari þjóð.

Jörundur Brynjólfsson Ég get lýst yfir því, að mér þykir miður, í hvaða átt umr. hafa snúizt. Ég hefði viljað ganga á snið við að innleiða nokkurn meting og persónulegar skammir á milli hv.þm. Þetta mál er ekkert annað en þjóðræknismál, en vitanlega verður ekki komizt hjá því að rannsaka fjárhagsatriði þess. Um það hefir og nokkuð verið talað, enda þótt umr. hafi aðallega snúizt um þau áhrif, sem þingmenn verði fyrir hér í Reykjavík. Ég hafði búizt við, að flestum hv.þm. væri það ljóst, að þetta mál er einungis þjóðernismál. Allir, sem þekkja sögu okkar, vita, hver mót Þingvöllur og Alþingi á Þingvelli hafa sett á þjóðina og löggjöf hennar um aldaraðir. Og þeir, sem íslenzkum fræðum unna, hafa hyllt þessa þjóð fyrir slíka löggjöf. Kristni var í lög tekin á Þingvelli. Tíundarlög Gizurar biskups voru sett á Þingvelli. Sum af þessum gömlu lögum giltu til skamms tíma. Ákvæði búalaganna, sem gilda enn. eru einsdæmi í sögu veraldar, og eru svo merkileg að raunveruleg vísindi nýrri tíma staðfesta það, sem fornir Íslendingar hafa gert af sínu hyggjuviti. Þó að ekki væri öðru til að dreifa en þessu, er það svo markvert, að það eitt ætti að vera þess valdandi, að þingmenn töluðu sæmilega í þessu máli, flutning Alþingis á Þingvöll. Sumir hv.þm. hafa látið sér sæma að geta þess til, að fyrir okkur flm. vekti eitthvað annað en við vildum vera láta. Mér þykir miður, að þeir skuli láta sér slíkt um munn fara. Þykir mér þeir færast furðu nálægt þeim mönnum, sem drepið var á hér áðan, að hefðu orðið sér til vansæmdar á ýmsum stöðum. Þegar það er fyllilega upplýst, hversu mikið þessi flutningur kostar, þá er kominn tími til að taka ákvörðun í þessu máli. Ég get því verið því algerlega samþykkur, að málinu sé vísað til nefndar. Ég er of kunnugur Reykjavík og Reykvíkingum til þess að mér detti í hug að kasta steini á þá í þessu sambandi, þó að auðvitað sé misjafn sauður í mörgu fé. Það er því fjarri mér að vilja flytja þingið af því, að ég telji óhollt umhverfi þess hér í Reykjavík. Fyrir mér vakir ekkert annað en sú sögulega helgi, sem Þingvöllur á. Ég skal engum getum að því leiða, hvort þingstörfin færu þingmönnum betur eða verr úr hendi á Þingvelli en í Reykjavík. Þó býst ég við, að þm. fengju meira næði til starfa sinna á Þingvelli. Hér hafa ýmsir þm. oft öðrum störfum að gegna, sem ef til vill trufla starf þeirra í þágu þingsins. Eins og ég hefi tekið fram, stóð ég bara upp til þess að brýna fyrir mönnum, að fyrir okkur flm. er þetta mál einungis þjóðræknismál - ekkert annað.