Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil aðeins fá úrskurð forseta um, hvort hér sé nægilegt, að einfaldur meiri hl. ráði. Í 64. gr. laga um þingsköp á Alþ. segir svo: „. . . Um stjórnarfrumvörp eða frumvörp, sem flutt eru fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, ræður þó einfaldur meiri hluti. Afbrigði mega þau ein vera, að eigi komi í bága við stjórnarskrána“.

Forseti (GSv): Í 64. gr. þingskapa segir, að um stjórnarfrv. eða þau frv., sem flutt séu að tillagi ríkisstj., „ræður þó einfaldur meiri hluti“. Þegar svo er ástatt um þann flokk mála, sem mestra aðgerða þarf, að einfaldur meiri hl. nægir til að veita afbrigði, - og ef svo er sem nú, að flutt sé till. fyrir hönd ríkisstj. eða samkv. hennar óskum, - þá gefur að skilja, að veigaminni mál en stjórnarfrv. krefjast ekki strangari reglna, nema ef síður væri. Því úrskurðast rétt, að með þeirri atkvgr., sem fram hefur farið, eru afbrigði veitt.



Herra forseti. Það voru eiginlega ummæli í úrskurði hæstv. forseta, sem komu mér til þess að kveðja mér hljóðs, sem sé, að hann sagði, að úr því að þessi ákvæði giltu um hin þýðingarmeiri mál, þá hlytu þau að gilda um hin veigaminni mál. - Sem sagt, því er lýst yfir af hæstv. forseta, að þessi till. til. þál. teljist til hinna veigaminni mála. Hvað felst í þessari till.? Að greiða má úr ríkissjóði niður verð á vörum innan lands alveg ótakmarkað. Samkv. þeirri heimild, sem veitt er með þessari till., getur ríkisstj. gripið inn í til að lækka verð á hvaða vöru, sem er, í hvað ríkum mæli, sem henni þóknast. Hún er ekki einu sinni tímabundin að öðru leyti en því, að hún á að gilda aðeins, „þar til Alþ. ákveður annað“. Þetta telst forseta vera minni háttar mál, og svo virðist sem sá hluti þingsins, sem nú skipar sér að baki hæstv. ríkisstj., sé honum sammála. Það dreg ég af því, að sá hluti þm. virðist ákveðinn í að drífa málið í gegn á örskammri stundu. Nú má gera ráð fyrir, að þessi heimild verði notuð til að greiða niður verð á mjólk og kjöti, líkt og verið hefur. Það er einnig upplýst, að slíkar niðurgreiðslur kostuðu á yfirstandandi ári nær 10 millj. kr., og má gera ráð fyrir, að á komandi ári kosti það engu minna. Þetta vill svo hæstv. forseti kalla minni háttar mál, að heimila útgjöld úr ríkissjóði, sem koma ekki til að nema minna en 10 millj. kr. Það skal viðurkennt, að þetta er í fyllsta samræmi við það, sem farið hefur fram á þessu og undanförnum þingum. Þegar átt hefur að afgreiða veigamestu málin, þá hefur verið farið með þau sem hin veigaminnstu. Þannig var það á þingi 1942, þegar samþ. var þáltill., sem nú hefur bakað ríkissjóði 15 millj. kr. útgjöld. Þá - eins og nú - var komið í veg fyrir, að till. fengi þinglega meðferð og gengi til n. Það var neitað að gefa þær upplýsingar, sem þm. töldu nauðsynlegar til þess að geta gert sér rétta grein fyrir því, hvað verið væri að gera. Ég verð að segja, að öll þessi málsmeðferð er veigamikill þáttur í því að rýra traust þjóðarinnar á Alþ. og þeim grundvelli, sem þingræðið hvílir á. Það nálgast að vera örlaga kaldhæðni, þegar þeir þingflokkar, sem hæst tala um nauðsyn þess að verja sóma þingsins, eru á sama þingi að setja svartasta blettinn á þingræðið með því að þvinga í gegnum þingið einu veigamesta málinu, sem fram hefur komið, án þess að það fái þinglega meðferð. Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í efnishlið málsins. Samþykkt þess er fyrir fram ákveðin af Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir hafa ákveðið að standa með þessari till. og þar með að taka á sig ábyrgðina af stefnu hæstv. stj. og þar með koma undir hana þingræðislegum grundvelli, sem hana hingað til hefur skort. Ég get komizt hjá því að fara um þetta mál efnislega nokkrum orðum. Ég vil benda á það, hvílík reginfjarstæða það er að vera sífellt að ausa fé úr ríkissjóði til þess að lækka vísitöluna, án þess að það hafi nokkur áhrif á dýrtíðina. Hv. 1. þm. Eyf. hélt því fram í dag, að það væri óskiljanleg kenning með öllu, að aðgerðir eins og þær, að ríkið borgaði úr sínum sjóði eina krónu fyrir hvert kg kjöts, væru ekki til að lækka dýrtíðina. Ég verð að segja það, að mér er það óskiljanlegt með öllu, hvernig stendur á því, að vel vitibornir menn - eins og þessi hv. þm. - geta ekki skilið það, að kosti hvert kg af kjöti 6 kr. og kaupandinn greiðir 5 kr., en ríkið eina, er dýrtíðin algerlega óbreytt, hvort ríkissjóður greiðir meira eða minna af verði kjötsins. Það má öllum vera ljóst, að þessi barátta gegn vísitölunni stefnir að því eina marki að lækka kaupgjaldið í landinu og láta launastéttirnar bera þungann af dýrtíðinni. Ég vil ekki tefja mál, sem eru á dagskrá sameinaðs þings og þurfa að fá afgreiðslu í nótt, en ég vildi þó nota tækifærið til þess að sýna fram á, hvílík meginfirra það er, að tala um málið sem eitt af hinum veigaminni málum, - það er eitt af hinum veigamestu, og það er eitt af þeim veigamestu vegna þess, að samþ. þess setur blett á það traust, sem hæstv. Alþ. og ríkisstj. hafa til þessa notið hjá þjóðinni. En bót er það í máli, að afgreiðsla málsins mun leiða til þess, að línurnar skýrist í íslenzkum stjórnmálum, leiða til þess, að landsmönnum verði ljóst, að á bak við hæstv. stj., sem hefur aðeins það stefnumál að berjast gegn dýrtíðinni, eins og hún orðar það, með því að lækka vísitöluna, standa tveir þingflokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., og fer vel á því, að þeir aleinir taki ábyrgðina á því, að þingið samþ. að verja sjálfsagt 15 millj. kr. til verðuppbóta á vörum, sem fluttar eru út úr landinu, og þar að auki að greiða sjálfsagt 10 millj. kr. til verðuppbóta á vörur, sem seldar eru innan lands. Þessir tveir flokkar bera ábyrgðina á stefnu stj., eftir að þessi þáltill. hefur fengið samþ. Alþ.

Forseti (GSv): Ég vil geta þess, sem þó hefði ekki átt að þurfa við jafnskýran mann og hv. 8. þm. Reykv., að þegar úrskurðað er um þingsköp, þá er það um formsatriði, það er ekki um annað að ræða en formsatriði, og hv. þm. verður að gera greinarmun á því, hvað eru þingsköp og hvað efni málsins, þegar rætt er um það, hversu veigamikið málið er.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Fjvn. hefur fyllilega viðurkennt, að þörf sé á miðunarstöð í Vestmannaeyjum. Hins vegar hefur hún leitað álits póst- og símamálastjóra, og þar eð þetta hefur orðið fyrir þeim breyt., að hann telur, að ný athugun verði að fara fram, leggjum við til, að tillgr. orðist eins og greint er á þskj. 575.



Það er ekki um annað að ræða fyrir mig en sætta mig við það, sem fjvn. hefur ályktað um þetta mál, þar eð það er byggt á áliti fagmanna um slík verk, enda þótt álit þeirra sé ekki samhljóða áliti sjómanna, sem hafa barizt fyrir að fá þetta síðan 1935. En þetta virðist eiga erfitt uppdráttar hjá þeim, sem í landi sitja, og þótt ég sætti mig við þetta, þá er ég óánægður fyrir hönd þeirra manna, sem telja þetta nauðsynjamál og kosta kapps um að hrinda því í framkvæmd.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þingfund lengi með máli mínu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvers virði og hve mikill útflutningur ísfisks hefur verið hin síðustu ár. Það hefur þess vegna mikla þjóðhagslega þýðingu, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að þessi útflutningur geti orðið svo mikill sem efni standa frekast til. Jafnframt er hér um að ræða verulegt hagsmunaatriði þeirra manna, sem fiskveiðar stunda frá hinum minni og afskekktari verstöðum, því að með því að losa þá við að flytja fiskinn á veiðibátum sínum til stærri hafna, þar sem fisktökuskipin frekar liggja, gefst þeim meiri tími til að stunda veiðiskapinn sjálfan, og verður þá aflamagn þeirra að sjálfsögðu að sama skapi meira, sem þýðir hvort tveggja í senn: meiri tekjur og betri lífsafkomu þeirra sjálfra og meira útflutningsverðmæti og auknar gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Allsherjarnefnd fellst því á það sjónarmið, sem fram kemur í þáltill., og telur réttmætt, að ríkissjóður verji nokkurri fjárhæð til að greiða fyrir þeim fiskflutningum, sem hér er um að ræða. Nefndin mælir því eindregið með því, að þáltill. verði samþ. með þeim breytingum, sem felast í áliti nefndarinnar á þskj. 659.

Forseti (GSv) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. við brtt. meiri hl. allshn. á þskj. 655, svo hljóðandi: [sjá þskj. 689]. Þar sem brtt. þessi er of seint fram borin og auk þess skrifl., getur hún því aðeins komið til umr. og atkvgr. á þessum fundi, að tvenn afbrigði verði veitt frá þingsköpum.



Af því að ég er flm. þáltill., þá ber mér auðvitað að segja eitthvað um þau nál., sem fram hafa komið í málinu. En þar sem þessi fundur er haldinn að nóttu til, mun ég ekki fara út í málið sjálft beint, enda hafði ég gert fulla grein fyrir málinu við fyrri umr. þess. En ég vil gera grein fyrir því, að brtt., sem meiri hl. hv. allshn. hefur gert við frv., er að mestu eftir fyrir fram samkomulagi, sem var milli mín og fjmrn., að þáltill. yrði breytt í heimild til ríkisstj. í staðinn fyrir fyrirmæli. Og einnig get ég fellt mig við þá brtt. meiri hl. n., að felld sé aftan af þáltill. síðari málsgreinin, því að í raun og veru er þetta ekkert annað en heimild til ríkisstj., þ. e. a. s. ríkisstj. hefur heimild til þess að breyta reglugerð um þetta eftir vild sinni. Það er á hennar valdi. En þessi þáltill. er einungis fram borin til þess, að ríkisstj. hafi þingvilja til þess. Ég get þess vegna sem flm. fallizt á þá brtt., sem hv. meiri hl. allshn. hefur gert um þetta. Um álit minni hl. hv. allshn. þarf ég ekkert að segja í raun og veru, því að það virðist vera byggt á misskilningi, þar sem minni hl. vill vísa þessu máli til ríkisstj. En þáltill. er, ef hún verður samþ., ekkert annað en það, að málinu er vísað til ríkisstj. til meðferðar hennar með þingvilja að baki. Ég skal svo ekki segja meira um þetta mál. Ég tel mig hafa gert alveg fullnægjandi grein fyrir þessu máli við fyrri umr. þess. Um skrifl. brtt. hv. þm. V.-Húnv. hef ég ekkert að segja. Ég tek hana ekki alvarlega, og ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. Alþ. a. m. k. geri það. Og allir vita, af hvaða toga hún er spunnin.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort sá reginmunur er á því að vísa þessu máli til ríkisstj. eða samþ. brtt. frá meiri hl. hv. allshn. Það er nú sem sé þannig ástatt, að því er ég hygg, um þetta mál, að það mun ekki vera hægt að framkvæma skattal. með fyrirmælum reglugerðar eða öðrum ályktunum þannig að veita mismunandi fyrningarfrádrátt. Ég hygg, að skattal. séu alveg ákveðin að þessu leyti, þannig að sami hundraðshlutafrádráttur vegna fyrningar gildi fyrir allar eignir, sem eru sams konar. Mundi því niðurstaðan væntanlega verða sú, þó að þessi þáltill. yrði samþ., að hún yrði skoðuð af ríkisstj. sem bending um að taka til rækilegrar athugunar og undirbúnings hækkun á þeim almenna fyrningarhundraðshluta, sem reikna má á eignum sem þessum. Það gæti verið vit í því að hækka hann, þannig að menn fái að draga meira frá verði eigna fyrir fyrningu en verið hefur. Yrði það þá hagnaður fyrir þá, sem hafa hátt andvirði eigna til þess að reikna fyrningarhundraðshluta af. Ég læt í ljós þetta álit á skattal. Og ég er viss um, að skilningur minn er réttur í þessu efni. Og ég álít, að þáltill., þótt samþ. verði, geti ekki gert neitt annað en skora á ríkisstj. að stuðla að því, að hækkaður verði sá almenni fyrningarhundraðshluti, sem draga má frá verði eigna. Hins vegar finnst mér eðlilegt, að brtt. hv. þm. V.-Húnv. verði einnig samþ., því að ég hygg, að ekki mæli sanngirni með því að hækka afskriftir af eignum, sem snerta annan höfuðatvinnuveg landsmanna, en skilja eftir í því tilliti hinn aðalatvinnuveginn. Og ég get ekki skilið, að það geti orðið talin skemmd á þáltill., frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja gera þetta fyrir sjávarútveginn, þó að sú brtt. verði samþ. Ég er fyrir mitt leyti fylgjandi því, að fyrningarhundraðshluti verði hækkaður og leyft að fyrna eignir örar nú um sinn en verið hefur. En ef gera á þetta með mismunandi hætti, þarf um það lagabreyt. Ég hef álitið, að það væri bezt að afgreiða það í sambandi við skattal., en vísa þessu máli til ríkisstj. í þeirri von, að hún leggi fram fyrir 10. janúar, er þing á að koma saman aftur, till. um málið, sem gæti orðið hægt að afgreiða svo, að slík lagabreyt. yrði framkvæmd í sambandi við álagningu skatta á tekjur ársins 1943. En ég geri þetta ekki að kappsmáli, af því að það yrði ekki litið á þessa þáltill., þótt samþ. verði, öðruvísi en á þann veg, að með henni væri lagt til við ríkisstj. að hækka fyrningarhundraðshlutann svo sem hún sæi sér fært innan þess ramma, sem skattal. gera kleift.



Ég vildi fara fram á það við hæstv. forseta, að hann bíði með atkvgr. eftir því, að hv. þm. geti verið viðstaddir til þess að taka þátt í henni., og að hæstv. forseti fresti þá atkvgr. til morguns og haldi þá fund um málið, en gefi ekki einstökum mönnum tækifæri til þess að smala til atkvgr.

Forseti (GSv): Sá frestur, sem nú verður gefinn, þar til atkvgr. verður að fara fram um þetta mál, - því að atkvgr. verður að fara fram um það á þessum fundi, - verður öllum jafnheimill til þess að smala þm. til atkvgr., þar kemur ekkert manngreinarálit til greina.

Það er farið í manngreinarálit, og það verður ekki látið liggja í láginni

. Þeir þm., sem haga sér svona, mega búast við að verða víttir.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Þessi þáltill. sætti eins ýtarlegri meðferð í allshn. og kostur var á eftir atvikum. Það voru nú mörg önnur mál þar og vandasöm. En þetta er stórt mál að vísu, og reyndi n. að komast að sem heppilegastri niðurstöðu um afgreiðslu þessarar þáltill. En vegna þess, að talið barst þegar við fyrri umr. málsins að afskiptum utanríkisrn. landsins af slíku máli, sem hér ræðir um, sem er undirbúningur undir og framkvæmd á fyrirhuguðum stórfelldum nýjum útflutningi matvara frá Íslandi, síld og síldarafurðum, og með því að utanrh. tók til máls þegar í upphafi umr. og lét þetta mál sig skipta, þá þótti hlýða að leita nánari upplýsinga hjá honum og ráðuneyti hans um þá hugmynd, sem hér liggur fyrir. Og í nál. frá allshn. á þskj. 617 er nokkuð ýtarleg grein gerð fyrir afstöðu n. til málsins og lýst þeirri brtt., sem n. gerir. Þar er og flutt erindi, sem allshn. barst frá utanrn. um þetta mál, og kemur þar í ljós, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafa haft auga fyrir þeim málum, sem hv. flm. þáltill. á þskj. 287 gera að umtalsefni og tillöguefni, sem sé söltun og niðursuðu á síld og auk þess öðrum afurðum, með tilliti til þeirrar hjálparstarfsemi, sem hin alþjóðlega hjálparstarfsemi kemur til með að hafa með höndum. Það var enginn ágreiningur meðal n. um framgang þeirrar hugmyndar, sem í þáltill. felst, eins og vænta má, því að ef hægt væri að koma því í framkvæmd, væri þar um mikið þjóðþrifamál að ræða. Ágreiningur var einungis um það í n., hvort kjósa ætti sérstaka nefnd í þetta mál, og varð það úr, að einn hv. nm. hélt þeirri skoðun fram til streitu og þá um leið því, að þáltill., eins og hún í upphafi var, yrði samþ. óbreytt. Hinir nm. voru, eins og ég lýsti, hugmyndinni fylgjandi, en viðurkenndu það - eins og reyndar nm. allir -, að grundvöllurinn undir slíkum aðgerðum hljóti að vera sá, að ríkisstj. takist að láta undirbúa og gera fasta samninga um kaup á þessum vörum, áður en í það væri ráðizt að efna til stóraukinnar framleiðslu til útflutnings á þessum vörum. Þá þótti nm. öllum rétt að láta þáltill. þessa ná til enn þá fleiri afurða en síldar einnar, því að það er vitanlegt, að við höfum bæði af fiski og fiskafurðum fleira ætilegt en síldina. Og þá þótti rétt að taka með landbúnaðarafurðir, kjöt, sem af þeim afurðum er líklegast til þess að geta fengið viðurkenningu og hlyti að geta fengið viðurkenningu sem góð neyzluvara undir þessum kringumstæðum. Og í þeirri brtt., sem meiri hl. allshn. flytur, er, eins og sjá má á þskj. 617, orðalagi þáltill. breytt í þá átt. Og þá um leið kemur fram í þessari brtt. sá ágreiningur á milli nm., sem ég drap á, þ. e. a. s. skoðanamunurinn á því, hvort heppilegra væri að hafa sérstaka n. í þessu máli starfandi eða fela ríkisstj. forgöngu í málinu og benda henni á til ráðuneytis tvær stofnanir í landinu, sem ráða yfir mestri sérþekkingu viðvíkjandi útflutningi á þeim afurðum, sem hér um ræðir. Og virtist meiri hl. n. þá sjálfsagt að benda á þessar stofnanir: Síldarútvegsnefnd, Samband ísl. samvinnufélaga og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem hver um sig ræður yfir útflutningi og sölu á þessum helztu vörutegundum. Þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm., að síldarútvegsnefnd á að hafa innan sinna vébanda menn með fullkomna þekkingu á síldarframleiðslu og síldarsölu. SÍS hefur með höndum mestan útflutning á landbúnaðarvörum, og SÍF hefur með höndum sölu saltfisks og því um líks, sem ekki er ólíklegt, að til greina gæti komið, ef um sölu á fiski til notkunar í Suður-Evrópu væri að ræða. Til þess að tefja ekki fyrir málinu, skal ég ekki hafa þessi orð fleiri.



Ég vil þakka hv. allshn. fyrir atbeina hennar í þessu máli, þótt ég sé henni ekki alveg sammála um afgreiðslu þess. Eins vil ég láta það álit mitt í ljós, að ríkisstj. muni hafa hug á málinu, þótt okkur greini á um framkvæmdaratriði. Ríkisstj. virðist vilja taka málið í sínar hendur, en ég vil, að n. verði skipuð í málinu. Þetta er allur ágreiningurinn. Ég skal svo ekki segja meira, svo að málið tefjist ekki af þeim sökum.



Ég skal ekki þreyta menn á langri ræðu. Ég vil aðeins gera grein fyrir afstöðu meiri hluta allshn. Eins og öllum þm. er kunnugt, var samþ. hér þál. í febr. síðastliðnum, er gekk í svipaða átt og þessi, sem nú er til umræðu. Eitt af því, sem þar var samþ., að rannsaka skyldi, var að athuga, hvar heppileg skilyrði væru fyrir byggðahverfum. Stjórn Búnaðarfélagsins var send þessi þál. til framkvæmda, og fól hún mþn., er kosin var á síðasta búnaðarþingi, að taka þetta til rannsóknar og gera till. í málinu. Þessi till. fer mjög í sömu átt, en er þó frábrugðin að því leyti, að m. a. er það nýbýlastjórn, sem rannsókn þessa á að gera. Auk þess á hún að gera skýrslur um, hversu háttað er eignarrétti og umráðum á landi því, er hún telur vel fallið til nýbýlagerðar. Og loks er henni heimilað fé úr ríkissjóði til að standast kostnaðinn við þetta, en slík heimild fylgdi ekki í fyrri till. Nú er það svo, að mþn. sú, er Búnaðarfélagið hefur skipað til að vinna að framkvæmd fyrri till. frá í febrúar, hefur mörgum fleiri verkefnum að sinna. Meiri hl. allshn. leit því svo á, enda þótt þessi mál séu nátengd, eins og ég hef sagt, að það hlyti að vera fremur greiði við málið að fela nýbýlastjórn að gera þessa sérstöku rannsókn og þó í fullu samráði við Búnaðarfélagið og mþn. þess. Þetta mundi verða málinu til stuðnings og mundi létta störfum af mþn. Búnaðarfélagsins. Við höfum því ekki séð ástæðu til að vera á móti þessari till., en leggjum til dálitla orðabreyt. á henni, svo að takast megi fullkomin samvinna milli nýbýlastj. og mþn. Búnaðarfélagsins. Með því að breyta þannig till. teljum við málinu betur borgið. Meiri hl. allshn. leggur því til, að till. verði samþ. með þeirri breyt., er í nál. hans greinir.



Herra forseti. Eins og ég hef gert grein fyrir í nái. mínu á þskj. 533, þá gat ég ekki fallizt á, að nauðsynlegt væri að samþ. þessa þáltill., sem hér liggur fyrir. Það er aðallega þrennt, sem í henni felst: Í fyrsta lagi á að athuga skilyrði til nýbýlamyndunar í sveitum, bæði einstakra býla og býlahverfa. Ég tel, að með þál. þeirri, er þ. samþ. 9. febr. s. l., hafi það gert nægilega samþykkt í þessum efnum. Þar var Búnaðarfélaginu falið að athuga þessi skilyrði. Í þessari þáltill. er að vísu talað bæði um einstök býli og býlahverfi, en ég lít svo á, að rannsóknarþörfin hljóti að miðast við býlahverfin, og um þau var sérstaklega talað í þál. frá 9. febr., því að íhlutunar Alþ. ætti ekki að þurfa um einstök býli. Hitt er aftur rannsóknarefni, hvar nýbýli geta verið í hverfum, því að til þess þarf sérstök skilyrði, ræktunarmöguleika, samgöngur, og önnur skilyrði viðvíkjandi framleiðslunni. Annað atriðið í þáltill. þeirri, er hér liggur fyrir, er að gera skýrslur um, hversu háttað sé eignar- og umráðarétti á landi því, er telst vel fallið til nýbýlagerðar. Það er að vísu rétt, að í fyrri þál. var ekki beint um þetta talað. En flestum þm. mun kunnugt um, að búnaðarþing hefur kosið mþn. m. a. til að annast framkvæmd þál. frá 9. febr. og Búnaðarfélagið hefur beinlínis falið þeirri n. að afla upplýsinga um eignarrétt á fasteignum í sveitum landsins, og væri þar með nægilega séð fyrir þessu ákvæði, er þessi þáltill. fjallar um. Búnaðarfélagið gæti ekki heldur framkvæmt 4. lið þál. frá 9. febr., nema fyrir lægju upplýsingar um þessi efni. Því er engin nauðsyn á nýrri samþykkt um þetta frá Alþingi. Þriðja meginatriði þessarar þáltill. er, að nýbýlastjórn er falið að annast þessi tvö verkefni, sem ég hef nú lýst. Með þál, frá 9. febr. var Búnaðarfélaginu falið þetta, og mér sýnist því ekki aðeins óvíðeigandi, heldur óverðskuldað vantraust á Búnaðarfélaginu, ef Alþ. færi að fela öðrum aðila þessi verkefni, er það hefði falið því áður. Auk þess kom fram við umr. um þetta mál í allshn., að yrði þessi till. samþ., þá mundi framkvæmd þessa atriðis hagað þannig, að nýbýlastjórn mundi fela búnaðarsamböndunum að gera þetta. Það var einmitt hv. 2. þm. Skagf., er viðhafði þessi ummæli, og hann á sæti í nýbýlastjórn. Þetta bendir til þess, að enn minni ástæða sé til að fela nýbýlastjórn þessi verkefni, þar sem einn meðlimur hennar upplýsir þetta. Að þessu athuguðu sýnist mér ekkert í þessari þáltill., er gefi tilefni til nýrrar samþykktar Alþ., og því legg ég til á þskj. 533, að málinu verði vísað frá með rökst. dagskrá, í fullu trausti þess, að Búnaðarfélagið framkvæmi verkefni þau, er því voru falin með þál. frá 9. febr., og þá í samráði við nýbýlastjórn eftir þörfum. Eins og ég hef þá fært rök fyrir, þá tel ég enga ástæðu til nýrrar samþykktar um þessi efni. Málinu væri ekkert betur borgið en með því, er felst í þál. frá 9. febr.



Ég vildi aðeins leyfa mér að þakka hv. meiri hl. allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Við flm. getum vel fellt okkur við breyt. þá, er hún vill gera. Það er aðeins formsatriði um það, í samráði við hvaða aðila sé unnið að rannsókninni, og erum við því samþykkir, að þeir aðilar komi til samvinnu í þessu efni, sem meiri hl. allshn. leggur til. Viðvíkjandi hinni rökst. dagskrá hv. minni hl. allshn. á þskj. 533, þar sem talið er, að ekki sé þörf á þeirri athugun, sem þessi till. gerir ráð fyrir, af því að búið sé að gera um þetta samþykkt áður, þá er það eins og menn sjái ekki nema að litlu leyti, sem efni þessara tillagna fellur saman. Það er ekki nema á einum stað. Það er helmingurinn af fyrsta atriði þál. frá 9. febr., sem sé að gera rannsókn á heppilegum skilyrðum með stofnun byggðahverfa fyrir augum. En jafnframt er í þessari till. gert ráð fyrir, að rannsóknin nái til stofnunar einstakra býla, sem hljóta að rísa upp, og er eðlilegt, að þetta fylgi rannsókn hverfanna, svo að einstöku býlin verði einnig sett á hentugum stöðum. Annað er þessum tillögum ekki sameiginlegt en ég hef nú drepið á. Það er ekkert tekið fram í fyrri till. að mínum dómi, að Alþ. feli Búnaðarfélaginu eða nýbýlastjórn að láta rannsaka, hvernig eignar- og umráðarétti þess lands er varið, sem hagkvæmast þykir til nýbýlamyndunar, og er þetta þó undirstöðuatriði. Það er því náttúrlega ekki heldur tekið fram, að skýrslur um þetta skuli sendar Alþ., Búnaðarfélaginu og ríkisstj. til athugunar, áður en hafizt sé handa. Það er því aðeins einn snertipunktur milli þessara tillagna. Ég sé ekki, að ýtarlegri rannsókn spilli fyrir málinu, þar sem allir þeir aðilar eru kvaddir til starfa, sem forustu geta haft um framkvæmdir í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að deila um þetta mál. Okkur ber ekki á milli um tilganginn, en ég tel mótbárur hv. þm. V.-Sk. gegn ræðu minni ekki veigamiklar né gefa ástæðu til, að hans afgreiðsla sé frekar höfð á málinu. Í fyrsta lagi er það ekki alveg rétt, er hann sagði, að ég teldi ekki þörf á rannsókn. Það, sem ég set fram í nál. mínu og sagði, var aðeins það, að ég teldi ekki þörf á að samþ. till. á þskj. 51, þar eð rannsókn sú, er hún fjallar um, hefði verið tryggð áður af þinginu. Þá var hann að telja upp, hvað sameiginlegt væri með tillögunum, og taldi það vera lítið, aðeins helming af fyrsta lið till. frá 9. febr., um rannsókn á skilyrðum fyrir byggðahverfum. Ég minntist á þetta atriði áðan, en tel það ekki rétt mat hjá hv. þm. að skipta rannsóknarþörfinni til helminga milli býlahverfa og einstakra býla. Bæði er það, að vegna framtíðar landbúnaðarins tel ég mikilvægara, að nýbýlin séu í hverfum, og hitt er það, að ég tel auðveldara að stofna einstök býli án undangenginnar rannsóknar. Venjulega er það svo, að þau koma upp þar, sem byggðar jarðir hafa verið fyrir, svo að rannsókn þessari er ekki saman jafnandi. Þá talaði hv. þm. um, að í till. frá 9. febr. væru engin fyrirmæli um að rannsaka eignar- og umráðarétt þeirra landa, er heppileg þættu til nýbyggðar. Ég tók fram áðan, að þetta væri að vísu ekki beint tekið fram, en hlyti að vera skilyrði fyrir framkvæmd 4. liðs till., ef í lagi ætti að verða. Ég held því enn, að það sé rétt, því að Búnaðarfélag Íslands getur ekki framkvæmt þál. frá 9. febr., nema það hafi áður gert þessa rannsókn. En sé rannsóknin fengin öðrum í hendur, eru það óbein tilmæli um, að ekkert sé gert. En í höndum B. Í. ætti annars að vera nægilega vel fyrir rannsókn séð, enda felur það hana n. þeirri, sem það hefur sett í málið. Þá telur hv. þm. V.-Sk. nauðsyn, að niðurstöður rannsóknarinnar séu lagðar fyrir Búnaðarfélag Íslands. Þetta á að samþ., eftir að búið er að samþ. að fela B. Í. sjálft verkið. Þessi vinnubrögð og röksemdirnar fyrir þeim eru gott dæmi um, hve lítið vottar fyrir sannri þörf og sönnum röksemdum, er styðji hina nýju till. Þetta sýnir, hve flm. finna glöggt til þess, að hverfandi ástæður eru til að samþ. hana.

Forseti (GSv) : Boðað hafði verið af hálfu þm., sem annars voru till. mótfallnir, að brtt. mundu koma fram, en málið hefur ekki farið til n. Engar brtt. komu þó. Nú tel ég, að hv. þm. hafi verið gefinn til þess nægur frestur og beri að taka málið til afgreiðslu.



Eins og fram kom við fyrri umr., fjallar till. um skipun 7 manna n. til að gera tillögur um stjórnarfyrirkomulag og rekstur þjóðleikhússins, skuli 4 nm. nefndir eftir tilnefningu þingflokkanna, einn af Leikfélagi Reykjavíkur, einn af Bandalagi ísl. listamanna og loks einn af Félagi ísl. leikara, og sé hann formaður n. Ýtarlega þarf ekki að ræða málið. Alþingi er búið að gera ályktun um, að þjóðleikhúsið skuli fullgert eins fljótt og kostur er á, og þá er ekki eftir neinu að bíða með að skipa n. til þessa hlutverks. Menn gera ráð fyrir, að leikhúsið verði rekið af ríkinu og með því skipulagi, sem þegar má undirbúa og þarf að undirbúa. Út af þeim ummælum hv. þm. S.-Þ., að í n. ætti að tefla fram mönnum, sem væru alókunnugir leiklist, vil ég benda á, hve þau eru fjarri sanni. Leikfélag Reykjavíkur, sem haldið hefur uppi leikstarfsemi samfellt um margra ára skeið, og eins Bandalag ísl. listamanna minnka ekkert við þau orð hans. En þótt svo færi, að í n. kæmist einhver listamaður ókunnugur leiklist, þá má telja víst, að Framsfl. mundi velja í n. Jónas Jónsson og aðrir flokkar ágæta menn, svo að tryggð yrði næg sérþekking í leiklist. Því miður hefur þessi hv. þm. ekki séð sér fært að koma og taka þátt í þessari umr., þótt hann væri búinn að boða andstöðu sína, en en ekki má það standa fyrir afgreiðslu málsins. Ég sé enga hættu í því að fela ríkisstj. að skipa þessa n. og vil vænta þess, að Alþingi fallist á þessa sanngjörnu till.