Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er megininntak þessa frv., sem hér liggur fyrir, að veita hafnarverkamönnum, sem unnið hafa eitt ár eða lengur á sama vinnustað, rétt til vikukaups, sem jafngildi dagvinnukaupi fyrir að meðaltali 8 klst. á dag hvern virkan dag vikunnar. Með lögum, sem sett voru 9. apríl 1958, var tímakaupsmönnum og fleirum, sem unnið höfðu eitt ár á sama stað, veittur réttur til eins mánaðar uppsagnarfrests frá störfum, en í hópi tímakaupsmanna eru hafnarverkamenn. Í þessum l. frá 1958 fólst allmikil vinnutrygging fyrir tímakaupsmenn, sem þannig fengu mánaðar uppsagnarfrest frá störfum. Sá var þó ljóður á þessari lagasetningu, að það voru veittar allmiklar undanþágur í 3. gr. laganna, en undanþágur þessar eru á þá leið, að falli niður atvinna hjá atvinnurekanda, svo sem vegna þess, að hráefni sé ekki fyrir hendi hjá fiskiðjuveri, upp- og útskipunarvinna sé ekki fyrir hendi hjá skipaafgreiðslu, fyrirtæki verði fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli, svo sem vegna bruna eða skiptapa, og verður atvinnurekanda þá ekki gert að greiða bætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 150 klst. á mán., enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn, á meðan slíkt ástand varir. Með þessu er þannig rétturinn til uppsagnarfrests að verulegu leyti skertur, því að það er auðvitað lítilsvirði að eiga rétt til uppsagnar, ef viðkomandi launþegi, meðan hann gegnir starfinu, á hvorki rétt til vinnu né kaups. Það var að vísu eðlilegt, þegar þessi lög voru sett, að undir vissum kringumstæðum væri þessi undanþága gerð, sem ég hef vitnað hér til í 3. gr. Þessi undanþága atvinnurekandans, sem leysir hann undir þeim kringumstæðum, sem greindar voru, frá því að tryggja verkamanninum vinnu eða greiða honum kaup, er að mínum dómi og okkar flm. ósanngjörn gagnvart hafnarverkamönnum. Hafnarverkamenn stunda að jafnaði vinnu hjá sama fyrirtæki allan ársins hring, og vinna þeirra er yfirleitt mjög gloppótt, þannig að það er yfirleitt ekki um það að ræða, að t.d. hluta úr árinu hafi þeir samfellda og mikla vinnu, eins og t.d. þeir, sem vinna hjá fiskiðjuverum, sem hér eru nefndir í 3. gr. laganna við hlið manna, sem vinna hjá skipaafgreiðslum. Það er þannig með þá, sem vinna hjá fiskiðjuverum eða hraðfrystihúsum og öðrum slíkum, að þá er oft um mjög mikla vinnu að ræða hluta úr árinu, eins og t.d. á vertíð, en hjá hafnarverkamanninum er þessu ekki til að dreifa. Hans vinna er í raun og veru gloppótt allan ársins hring, en þó verður hann alltaf að vera til staðar og hlýða kalli og mæta í vinnu. Því tel ég, að þessi undanþága 3. gr. l. frá 1958 sé óeðlileg gagnvart hafnarverkamönnum. Þá er rekstur á skipaafgreiðslum ekki heldur háður svo miklum sveiflum, að undanþága frá skyldunni til að greiða kaup eða veita vinnu sé heldur eðlileg. Nú er það að vísu svo, að það er sjálfsagt ekki nema hjá allra stærstu skipaafgreiðslum og skipafélögum, sem því er til að dreifa, að verkamenn vinni að jafnaði allan ársins hring og séu þess vegna búnir að öðlast þennan rétt til uppsagnarfrests. En ég álít, að þessum skipaafgreiðslum yrði það ekki mikill kostnaðarauki og jafnvel sáralítill, þó að þessu væri breytt í það horf, sem frv. gerir ráð fyrir, vegna þess að skipafélögin og afgreiðslurnar gætu með breyttu skipulagi komið því þannig fyrir, að vinnan yrði jafnari og meiri, enda ætti t.d. að vera unnt fyrir þá, sem vinna í sjálfum skipunum, að fá þá atvinnu þess á milli, t.d. í vörugeymsluhúsum eða við annað þess háttar, hjá sama fyrirtæki. Á þessum lögum er einnig gerð önnur breyting í frv., sem hér liggur fyrir. Í þeim tilfellum, þar sem atvinnurekandinn hefur ekki notið undanþágunnar frá því að greiða kaup eða veita vinnu, þá mun þó 3. gr. l. væntanlega vera skilin þannig, að hann þurfi ekki að ábyrgjast verkamanninum nema 150 klst. á mánuði eða 6 tíma að meðaltali hvern virkan dag, og er þar miðað við, að verkamaðurinn, sem hefur unnið eitt ár, öðlist réttinn til uppsagnarfrests, ef hann hefur á þessu eina ári eða 12 mánuðum unnið 1800 klst., en það jafngildir að sjálfsögðu 150 tímum á mánuði. Þetta verður að teljast mjög óeðlilegt, að verkamaður, sem kominn er á uppsagnarfrest eftir árs starf og vinnur ekki við þá starfsemi, sem hefur undanþágu frá því að greiða honum kaup eða veita honum vinnu, - sá verkamaður, sem þannig á rétt til vinnu og rétt til kaups, hann skuli þó ekki eiga rétt til meira kaups heldur en fyrir 150 klst. á mánuði. Þar væri eðlilegast að miða við almennan dagvinnutíma, sem eru 8 stundir á dag að meðaltali hvern virkan dag mánaðarins. En nú er rétt að vekja athygli á, að hafnarverkamanninum er hér veittur heldur meiri réttur en þessum mönnum, þ.e.a.s. atvinnurekandi hafnarverkamannsins er ekki eingöngu sviptur undanþágunni, heldur fær hafnarverkamaðurinn raunverulega með frv. meiri vinnutryggingu en fyrir 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag yfir mánuðinn, Hann fær tryggingu fyrir 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag vikunnar, en það er aukin trygging í því að miða þetta við styttra vinnutímabil, vegna þess að ef tekið er t.d. dæmi af hafnarverkamanni, sem ynni 30 tíma í dagvinnu yfir vikuna, ynni svo 5 tíma í eftirvinnu, en það samsvarar í kaupi 8 dagvinnutímum, og ynni síðan 5 tíma í nætureða helgidagavinnu, sem samsvarar 10 tímum í dagvinnu, þá er hann þar með búinn að fá kaup hjá atvinnurekandanum eða skipaafgreiðslunni, sem jafngildir kaupi fyrir 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag vikunnar. Aftur á móti ef þetta væri miðað við mánuð, gæti farið svo, að verkamaðurinn næði ekki sumar vikurnar þessu kaupi, en hefði aftur meira aðrar vikurnar, sem yrðu þá látnar vinna þessar lakari upp, þannig að hafnarverkamanninum er á þennan hátt veitt heldur meiri vinnutrygging en öðrum þeim, sem vinnutryggingar njóta, eftir að hafa verið eitt ár í starfi hjá atvinnurekanda. Ég vildi svo að lokum leggja til, að máli þessu yrði vísað til meðferðar hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Með setningu laganna um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og um rétt þess og fastra starfsmanna til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, sem voru sett í marz eða apríl 1958, var ráðizt að því viðfangsefni í fyrsta lagi að finna form fyrir nokkurri vinnutryggingu til handa því fólki, sem minnsts öryggis nýtur um atvinnu sína, og í öðru lagi að tryggja nokkrar sjúkra- og slysabætur til handa þessu fólki í veikindatilfellum og þá í hverju tilfelli allt að 14 dögum, eða á því tímabili, sem almennar slysatryggingar taka ekki til. Það má segja, að þessi lög hafi verið frumsmíð um mjög flókið og margþætt efni, sem tæplega verða sett ákvæði um, svo að sé að öllu leyti greinilegt, í mjög stuttri og tiltölulega einfaldri lagasetningu eins og þarna var um að ræða. Það var þess vegna valinn sá kostur af þeim, sem undirbjuggu þessi lög, að hafa lagaákvæðin í upphafi fá og tiltölulega einföld, þótt það yrði nokkuð á kostnað nákvæmninnar um einstök atriði í mjög breytilegum tilvikum, sem að sjálfsögðu eiga sér stað á okkar ótrygga og oft og tíðum stopulla vinnumarkaði. Í annan stað var horfið að því að miða réttarbæturnar við þá vinnuhópa, sem eru einna fastastir í sessi, án þess þó að um fast starf þeirra væri að ræða, auðvitað ekki vegna þess, að þörfin væri minni fyrir það fólk, sem enn þá oftar þarf að breyta um vinnustað, heldur vegna augljósra erfiðleika á því að jafna þeim skyldum, sem réttarbæturnar hlytu að hafa haft í för með sér, eðlilega og réttlátlega á atvinnurekendur. Þetta voru auðvitað bagalegir annmarkar á lagasetningunni, þó að það þætti eftir atvikum rétt að sætta sig við þá, á meðan byrjunarreynsla væri að fást um löggjöfina. En að sjálfsögðu báru verkamenn og verkalýðssamtökin þær vonir í brjósti, að síðar yrði hægt, þegar reynsla væri fengin, að fá á þessu nokkrar úrbætur og þá að sjálfsögðu aukin réttindi. Það er líka svo, að þegar löggjöf er sett um sambúðarvandamál tveggja aðila, hlýtur slik lagasetning og framkvæmd hennar að markast nokkur af því, hvern skilning aðilarnir leggja í lagaákvæðin og hvernig þeir vilja rýma til varðandi t.d. ýmis atriði, sem eru ekki fyllilega augljós eftir lagasetningunni. Það stóðu því vissulega vonir til í þessu tilfelli, að í framkvæmdinni mundu ýmis augljós atriði mótast og sú reynsla, sem fengist, gæti þannig orðið undirstaða undir þessum breytingum. Nú höfum við haft um 31/2 árs reynslu af þessum lögum, og ég hygg, að það sé almennt viðurkennt, að þau hafi komið að verulegu gagni, sérstaklega þó að því er viðvíkur sjúkra- og slysabótunum, en áreiðanlega að tiltölulega mikið minna gagni til að skapa atvinnuöryggi, og eins og hv. frsm, þessa frv. tók réttilega fram, þar er fyrst og fremst því um að kenna, hvað undantekningarákvæði 3. gr. eru viðtæk. Það hefur gert það að verkum, að miklu minna gagn hefur orðið af uppsagnarákvæðum, a.m.k. þegar vinnustöðum hér í Reykjavík sleppir, heldur en jafnvel vonir manna stóðu til. Það er líka svo, að það er auðsætt á lögunum, að menn geta í ýmsum tilvikum notið sjúkrabóta, þó að þeir njóti ekki vinnutryggingarinnar, sem stafar einfaldlega af því, að undantekningarákvæðin í 3. gr. varða ekki sjúkrabæturnar, þannig að þótt atvinnurekandi sé ekki skyldugur til þess samkvæmt lögunum að skapa verkafólki sínu vinnu upp tí hvern dag, er hann þrátt fyrir það skyldugur til þess að gjalda því kaup í sjúkratilfellum, þ.e.a.s. ef um er að ræða fólk, sem fellur undir 2. málsgr. 1. gr. Ég get því verið hv. flm. fyllilega sammála um það, að eftir að lögin hafa verið í framkvæmd þetta langan tíma, 31/2 ár, og eftir að veruleg reynsla hefur fengizt af framkvæmdinni, þá sé kominn tími til þess að athuga ýmis ákvæði í lögunum og reyna að bæta þar um. Enn þá eru mörg deiluatriði í sambandi við framkvæmd laganna, sem full þörf er á að kveðið sé skýrar á um í lögum, og að öðru leyti hafa framkvæmdaratriði skýrzt og þess vegna ástæða til þess að taka ýmsa hluti þar greinilegar fram en nú er. Auk þess er ég þeirrar skoðunar, að það beri að athuga lögin sérstaklega með tilliti til þess að auka atvinnuöryggið og einnig með tilliti til þess, að t.d. sjúkrabætur nái til fleiri en nú er. Og ég er líka sammála flm. um það, að undantekningarákvæðum þurfi að fækka og þá alveg sérstaklega í fiskiðnaðinum og einnig varðandi hafnarvinnuna, en um það fjallar þetta frv. að verulegu leyti. Ég tel, að það kæmi mjög til greina að fara meira inn á það, en sú hugmynd skýtur að nokkru upp kollinum í sambandi við þetta frv., að athuga enn þá frekar um vikulega vinnutryggingu, þannig að það verði í vaxandi mæli sá háttur hafður á, að vinna sé seld í vikueiningum frekar en í dagvinnu eða tímalaunum. Að sjálfsögðu komu til greina í sambandi við þetta jöfnum höndum bæði samningar á milli stéttarfélaganna og atvinnurekenda og hins vegar lagabreytingar. Það er þess vegna mikil nauðsyn á því, að um allar breytingar á lögunum sé haft samráð eða leitað álits bæði stéttarfélaganna og einnig atvinnurekenda, því að að sjálfsögðu vita þeir gerst, hver reynslan hefur orðið af lögunum, og óútkljáð deiluatriði eru þar enn á döfinni. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að það sé gott eitt um það að segja, að þessu máli hefur verið hreyft hér, ef það gæti orðið til þess, að endurbætur yrðu gerðar á einstökum atriðum, eða þá að það yrði tilefni þess, að ýtt yrði undir heildarendurskoðun á lögunum. Og ég fyrir mitt leyti gagnrýni það alls ekki hjá hv. flm., að hér er aðeins tekið fyrir eitt eða tvö atriði laganna, þó að ástæða gæti verið til að taka mörg fleiri. Slíkt getur vitanlega átt fullan rétt á sér. En mér virðist á hinn bóginn, að í fyrsta lagi byggi flm. frv. á háskalegum misskilningi á vissum ákvæðum laganna, - misskilningi, sem væri mjög bagalegt að hlyti viðurkenningu af hálfu löggjafarvaldsins og mundi að mínu viti rýra rétt verkamanna frá því, sem hann nú er eða hefur a.m.k. verið í framkvæmd. Í öðru lagi virðist mér, að það sé mjög vafasamt, að brtt., sem lagðar eru til. séu alfarið til bóta, en geti, eins og ég áður sagói, orðið í sumum tilfetlum til hins verra fyrir hlutaðeigandi verkamann. En slíkt er þó alveg vafalaust ekki meining flm. Mér sýnist á frv., að hv. flm, hafi alveg látið hjá líða eða ekki talið þess þörf að kynna sér það mikilvæga atriði, hvernig lagaákvæðin hafa verið skilin og hvernig þau hafa verið framkvæmd. Ég hlýt þó á hinn bóginn að viðurkenna það, að hv. flm. hafa þarna miklar afsakanir varðandi misskilning sinn, þar sem þau ákvæði, sem þarna er um að ræða, eru mörg óljóslega orðuð í lögunum. Mér virðist, að hv. flm. byggi sínar till. almennt og fyrst og fremst á alveg sérstökum skilningi, sem ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei heyrt áður, á lokaorðum í 1. málsgr. 3. gr., en til þess að hv. dm. geti áttað sig á, hvað þarna er um að ræða, verð ég að byrja á því að vísa til 1. gr. laganna, 2, málsgr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tíma- eða vikukaupsmaður telst hafa unnið hjá sama atvinnurekanda í eitt ár, ef hann hefur unnið hjá honum samtals a.m.k. 1800 klst. á síðustu 12 mánuðum, þar af að minnsta kosti 150 stundir síðasta mánuðinn fyrir uppsögn: Síðan kemur 3. gr., og þar segir: „Nú fellur niður atvinna hjá atvinnurekanda, svo sem vegna þess að hráefni er ekki fyrir hendi hjá fiskiðjuveri, upp- og útskipunarvinna er ekki fyrir hendi hjá skipaafgreiðslu, fyrirtæki verður fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli, svo sem vegna bruna eða skiptapa, og verður atvinnurekanda þá eigi gert að greiða bætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 150 klst. á mánuði.“ Þessi síðasti setningarhluti hefur verið skilinn þannig, að hann vísaði til þess, sem ég áður las í 1. gr., þ.e.a.s. til þess, að verkamaður eða verkakona missi ekki rétt sinn til uppsagnar, þó að vinnan hafi ekki numið 150 klst. á mánuði. En hins vegar hefur alls ekki verið um það að ræða, að þetta þýddi það, að þeir, sem á annað borð teljast fastráðnir menn samkvæmt lögunum, ættu ekki að njóta nema 150 klst., enda hygg ég, að það sjái hver maður glöggt, sem les lögin með athygli, að á það er hvergi minnzt. Það er sem sagt skilningur hv. flm., að samkvæmt lögunum sé engum verkamanni tryggður réttur til nema 6 klst. á dag að meðaltali eða 150 klst. á mánuði hverjum, þ.e.a.s. ekki einu sinni 6 klst. á hverjum degi, því að samkvæmt þessum skilningi gætu menn verið vikum saman atvinnulausir, þó að þeir ættu fyllsta rétt til uppsagnar og án þess að fá nokkrar bætur fyrir það. Þá er það enn fremur skilningur hv, flm., að til þess að ná þessum 6 klst. á dag að meðaltali sé heimilt að taka einnig inn í þann útreikning bæði eftirvinnu og næturvinnu, svo að það fer nú samkv. þessum skilningi frekar að kortast um það, að réttur þeirra, sem eiga að teljast fastráðnir starfsmenn samkv. 1. gr. frv., sé nokkuð verulegur til venjulegrar dagvinnu, því að að sjálfsögðu væri alveg eins hugsanlegt, að verulegur hluti af þessum 6 klst. á dag væri unninn í næturvinnu eða eftirvinnu. En í lögunum er hvergi minnsti stafur fyrir því, að hægt sé að taka eftirvinnu eða næturvinnu inn í þessa vinnutryggingu. Að vísu má segja, að það gagnstæða sé ekki heldur tekið fram, en þess ber þó að gæta, að 8 stunda vinnudagur er viðurkenndur í samningum að nafninu til og út frá því er gengið að sjálfsögðu ævinlega, þegar um fastráðna menn er að ræða, að þeir hafi sinn fulla 8 stunda vinnudag í dagvinnu. Út frá þessu draga flutningsmenn svo m.a. þá ályktun, að breyting á 1., sem fæli í sér 8 klst. vinnutryggingu að meðaltati á dag, mundi auka réttindi hins fastráðna fólks samkvæmt skilningi 1. gr. frá því, sem nú er. Ég vil í fyrsta lagi segja það um þetta, að þessi skilningur flutningsmanna stangast algerlega á við framkvæmdina, eins og hún hefur verið. Þekki ég það vel varðandi mitt stéttarfélag, að þar hefur þessi skilningur aldrei komið til greina af hálfu atvinnurekenda. Ég hef einnig borið þetta undir stjórnarmenn í Dagsbrún, og þeim ber saman um það, að lögin hafi verið framkvæmd samkv, þeim skilningi, sem ég hef hér lýst. Ég hef enn fremur átt tal um þetta, strax þegar lögin voru sett, af því að mér þóttu þessi ákvæði óljós, við annan aðalhöfund laganna, og hann taldi engan vafa leika á því, að þessi skilningur, sem ég nú hef lýst, væri réttur. Ég hef einnig núna, síðan þetta frv. kom fram, borið mig saman við lögfræðing, sem oft hefur unnið í þágu atvinnurekenda, og hann sagði, að á engan hátt væri mögulegt að skilja þessa setningu, sem ég visaði til í 3. gr. um 150 klukkustundirnar, svo, að réttur verkamanna væri bundinn við það. Ég tel því, að það leiki enginn vafi á því, að allir, sem falla ekki undir undantekningarákvæði 3. gr., eigi rétt á 8 klst. dagvinnu á hverjum virkum degi, og að ekki komi til mála, að inn í þá vinnutryggingu eigi að blanda eftirvinnu eða næturvinnu. Ég held þess vegna, að það sé ekki vafi á því, að ákvæði, sem tækju gildi samkv. frv. og um leið væri af hendi löggjafarvaldsins gefin önnur skýring á gildi laganna en hefur verið í framkvæmd, þá mundi þetta rýra stórkostlega rétt sumra þeirra, sem lögin taka til, ef þetta frv. yrði samþykkt. Hitt teldi ég þó enn þá háskalegra, ef tekið yrði mark á skilningi lm. flm. án þess að gera má á lögunum nauðsynlegar breytingar, þannig að réttur verkamanna samkv. lögunum rýrnaði ekki í framkvæmd frá því, sem hann er nú. Og ég get endurtekið það, að þessi skilningur hv. flm. er mér algerlega nýr, og ég hygg, að ef fleiri væru um hann og ef það væri almenn sú skoðun og þessi skilningur ætti almennu fylgi að fagna hér á Alþ., þá held ég, að það mundi enga gleðja nema þá atvinnurekendur, því að að sjálfsögðu mundi það spara þeim allverulegar skyldur. Þetta er um frv., að svo miklu leyti sem það varðar almenna framkvæmd á lögunum. En að hinu leytinu fjallar frv. sérstaklega um hafnarverkamenn í Reykjavík. Um það, að breytingar á ákvæðum um hafnarverkamenn hefðu einhver áhrif á stöðu verkamanna eða þeirra réttindi, þá er það um það að segja, að hafnarverkamenn eru hvergi á landinu í svo fastri vinnu, að þeir komi til greina með að eiga rétt samkv. tögunum, eða a.m.k. er það alveg hverfandi, ef það er nokkurs staðar til, þannig að þessi ákvæði mundu eingöngu snerta Reykjavík. Og ég þykist vita, að að nokkru leyti a.m.k. sé tilefni til flutnings frv. það, að nú stendur yfir deila milli hafnarverkamanna í Reykjavík og atvinnurekenda. En ég held, eftir því sem minn litli kunnugleiki nær á þeirri deilu, að þá muni þessi breyting, sem hér er lögð til á þessum lögum, ekki snerta þá deilu á nokkurn hátt, því að hún er um allt annað atriði, eftir því sem ég bezt veit. Ég held líka, að það sé ekkí meginatriði fyrir þá hafnarverkamenn hér í Reykjavík, sem á annað borð hafa unnið í 1800 klst. á síðustu 12 mánuðum hjá sama atvinnurekanda, hvort þeim sé tryggt það að fá laun, sem svöruðu til 48 klst. vinnu á viku, ef eftirvinna og næturvinna er tekin inn í þann útreikning, því að ég hygg, að hvað sem annars má segja um kjör hafnarverkamanna, sé því ekki til að dreifa, að þeir almennt hafi ekki þær tekjur. Hitt er svo annað mál, að þeirra deila nú snýst að nokkrum þræði um það, hvort þeir eigi að hafa rétt til 8 stunda dagvinnu á hverjum degi, en ekki um það, hvort þeir skuli eiga rétt til launa fyrir 48 klst. á viku, ef öll þeirra vinna, bæði dagvinna, eftirvinna og næturvinna, er þar talin i. Sem betur fer held ég, að það sé ekki almennt vandamál, a.m.k. ekki hjá þeim mönnum, sem þessi lög kynnu að geta tekið til. Ég held þess vegna og í samræmi við það, sem ég hef nú sagt, að þá yrði þetta frv. allt annað og betra um þetta einstaka atriði, ef flm. hefðu einskorðað sig aðeins við þá breytingu að fella niður undantekningarákvæðin um hafnarvinnuna í 3. gr. Með því móti hefði öllum hafnarverkamönnum, sem á annað borð lögin taka til, verið tryggð samkvæmt þeim skilningi, sem verið hefur á lögunum í praksís, 8 stunda vinna á dag, og ég tel líka alveg vafalaust, að þá mundi sú breyting geta haft einhver áhrif á þá deilu, sem nú er milli hafnarverkamanna og skipaeigenda. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að ég ætla hv. flm. ekki á nokkurn hátt, að þeir hafi viljað vísvitandi skemma fyrir verkamönnum eða rýra rétt þeirra. Það sé fjarri mér að halda slíku fram. En einmitt vegna þess, að ég hef þá trú, að þetta frv. sé þrátt fyrir þá galla, sem ég hef bent á, borið fram í góðum tilgangi, þá vonast ég til þess, að þeir stuðli að gagngerðum breytingum á því, sem eru nauðsynlegar, annaðhvort í þeirri hv. nefnd, sem frv. fær til meðferðar, eða með öðrum hætti, og einnig, að þeir stuðli við fyrsta tækifæri að þeirri endurskoðun, sem ég tel að sé nauðsynleg á lögunum í heild, m.a. til þess að taka af tvímæli og óljóst orðalag og þó sérstaklega til þess að auka atvinnuöryggi verkamanna og annars þess fólks, sem við minnst atvinnuöryggi á að búa.



Herra forseti. Ég vildi gera hér nokkrar athugasemdir út af ræðu hv. 5. þm.. Norðurt. e., sem hér var að ljúka máli sínu. Mér virðist þessi hv. þm., gera of mikið úr því, að sá skilningur, sem hann leggur í lögin, og sá skilningur er verkamönnum yfirleitt mjög hagstæður, að það sé óhætt að treysta því fyrir dómstólunum, að sá skilningur standist örugglega, og þess vegna, ef aðrar skoðanir komi fram, þá sé það jafnvel til þess að veikja málstað verkamanna. Það eru einkum tvö atriði, sem þessi hv. þm.. hefur gert hér að umtalsefni. Það er annars vegar ákvæði 3. gr. l. um, að atvinnurekanda verði eigi gert að greiða Lætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 150 klst. á mánuði, og þá samsvarandi breyting, sem gerð er í frv., sem hér er til umr., um það, að í stað 150 klst. á mánuði komi 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag mánaðarins. Hv. þm.. vill álíta, að verkamaður, sem hefur unnið eitt ár hjá sama atvinnurekanda og öðlazt uppsagnarfrest samkv. 1. gr. laganna, hafi þar með öðlazt rétt til þess, - og þá er hér auðvitað um að ræða tilfelli, þar sem undanþága 3. gr. nær ekki til, - að þá hafi verkamaður þar með öðlazt rétt til 8 tíma vinnu á dag eða kaups fyrir 8 tíma dagvinnu hjá viðkomandi atvinnurekanda, í staðinn fyrir að frv. okkar, sem liggur hér frammi, byggir á þeim skilningi, að í því tilfelli hafi verkamaður ekki átt rétt á kaupi nema fyrir 150 klst. í dagvinnu yfir mánuðinn. Í sjálfu sér, þó að skoðun heiðraðs þm.. væri rétt, sem ég hefði vissulega ekkert á móti, að sú túlkun gæti staðizt fyrir dómstólunum, - það er síður en svo, það má enginn leggja þann skilning í orð mín, - ef það er rétt túlkun á lögunum, þá á það ekki að spilla því, þó að einhverjir aðrir haldi fram einhverri annarri túlkun, sem kynni að reynast röng. En hitt finnst mér að ætti að vera mests virði fyrir verkamanninn, að það sé alveg tryggt, að rétturinn sé ekki til 150 tíma, heldur til þessara 200 tíma yfir mánuðinn eða 3 tíma á dag. Það er mest um vert að fá tryggingu fyrir réttinum. Það er vitanlega mest um vert og betra en að það þurfi að standa deila um, hver rétturinn sé. En þegar farið er út í það, hvor skilningurinn sé réttari, þó að ég, eins og ég hef áður sagt, hefði síður en svo nokkuð á móti því, að skilningur hv. 5. þm.. Norðurl. e. væri réttur í þessu máli, þá segir svo í þessari 3. gr.: „þó að vinna þeirra nemi eigi 150 klst. á mánuði, enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn, meðan slíkt ástand varir: - 3. gr. gerir ráð fyrir því, að maðurinn sé búinn að vinna árið og sé búinn að fá uppsagnarfrestinn, en mér virtist hv. þm.. eiginlega skilja þetta frekar svo, að þetta væri fyrsta árið, sem hann væri að vinna hjá atvinnurekandanum. En það stendur í greininni: „enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn,“ og það er talað um, að þegar atvinnurekandinn losnar við bótarétt, þurfi hann ekki að bæta, þó að vinnan nemi ekki 150 klst., og ég held, að þá sé langeðlilegast, að það sé gagnályktað út frá þessu og sagt, að ef hann nær 150 klst., þá eigi atvinnurekandinn ekkert að bæta umfram það, og það má að vissu leyti segja, að þessar 150 klst. eftir fyrsta árið séu í samræmi við þann tímafjölda, sem verkamaðurinn þarf að vinna fyrsta árið til þess að öðlast uppsagnarréttinn, þ.e. 150 klst. á mánuði eða 1300 klst. á ári. Ég álít því, að það liggi sterk lagarök á bak við þann skilning. En hitt finnst mér að við ættum að geta orðið sammála um, ég og þessi hv, þm., að bezt af öllu sé þó, að þessi betri réttur sé tvímælalaust tryggður í lögunum, en ekki þannig, að hann þurfi að vera deilumál. Þá er það hitt atriðið, sem er reyndar alveg nálengt þessu, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að vinnutryggingin verði 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag mánaðarins. Ef sá skilningur hv. þm.. væri réttur, að þetta væri þegar fyrir hendi, það ætti að skilja l. þannig, - ef væri hægt að treysta örugglega, að sá skilningur stæðist, sem ég geri nú því miður ekki, þá mætti segja, að það þyrfti e.t.v. ekki að vera að breyta þessu ákvæði. En miðað við það, að þarna sé rétturinn aðeins fyrir hendi fyrir 150 klst. vinnutryggingu fyrir þann mann, sem búinn er að vinna ár á sama stað og þar sem atvinnurekandinn nýtur ekki undanþáguréttar, þá er auðvitað 8 klst. vinnutrygging að meðaltali fyrir mánuðinn á hvern virkan dag meira virði en 8 klst. á dag, En það, sem hv. þm.. kom hér inn á, var einkum það, að í þessari vinnutryggingu, sem þegar væri fyrir hendi í lögunum, hvort sem hún væri nú hinar umdeilanlegu 6 stundir eða 8 stundir á dag, væri eingöngu um dagvinnu að ræða. Í sjálfu sér, eins og þessi hv. þm.. gat um, segir ekkert um þetta berum orðum í lögunum, og ég mundi ekki efa það, að þegar maður væri að vinna sér inn réttinn á fyrsta ári og vinna 1300 klst. yfir árið, þá yrði þar með tekin bæði næturvinna, helgidagavinna, eftirvinna og dagvinna, enda álít ég, að sá skilningur væri verkamönnum óhagstæður, ef verkamaður, sem vinnur hjá atvinnurekanda fyrsta árið, kemur til hans eftir árið og segir: Nú er ég búinn að vinna 1800 stundir, og nú á ég minn uppsagnarfrest í einn mánuð, - og atvinnurekandinn kæmi og segði: Nei, þú hefur að vísu unnið 1800 stundir, en það er ekki allt í dagvinnu, þess vegna átt þú ekki réttinn. - Ég tel því mestar líkur á því, að þessi lög verði skilin þannig, að þar verði ekki takmarkað við dagvinnuna eina, enda verður að játa það, að í þeim tilfellum, þar sem verkamaður hefur ekki fulla dagvinnu, er hann auðvitað betur fær en ella um að vinna yfirvinnu, og ég álít, að það sé tvímælalaust betra fyrir verkamann að fá vinnutryggingu upp á 8 tíma að meðaltali hvern virkan dag mánaðarins heldur en að hafa vinnutryggingu upp á 6 tíma á dag, hvort sem um dagvinnu eina væri að ræða eða ekki. Það er heldur engin trygging fyrir því, sem þessi hv. þm.. segir, að þessir 6 tímar á dag eða þessir 150 tímar á mánuði séu eingöngu dagvinnutímar, einmitt vegna þess, sem ég sagði áðan, að 150 tímarnir á. mánuði árið, sem rétturinn er að skapast, fyrsta árið, þar er ekkert gert upp á milli dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu, og þarf ekki heldur að vera hagstætt verkamönnum, að svo væri gert. En hitt væri svo að sjálfsögðu rétt, að það væri enn þá meiri réttur til handa verkamönnum, ef það væri ekki sagt: 8 klst. að meðaltali hvern virkan dag, heldur að það væru 8 klst. Það væri vissulega meiri réttur en þetta frv., sem hér er á dagskrá, gerir ráð fyrir. En þessi hv. þm.. gat um það, hvernig þessi lög hefðu verið framkvæmd, og sannleikurinn er sá, að það er ákaflega erfitt að henda reiður á því, hvernig lögin hafa verið framkvæmd, og núna eftir 3 ár er mér a.m.k. ekki kunnugt um, að það hafi fallið neinn dómur um skilning á þessum lögum eða að það séu nein sérstök mál fyrir hjá dómstólunum, sem fjalli um grundvallarskilning á ákvæðum þessara laga, þannig að það er vissulega margt óljóst í þessum lögum og umdeilanlegt. Þess vegna er sannarlega ástæða til þess m.a., að í þeim atriðum verði lögin gerð skýr og ótvíræð, þannig að það þurfi ekki um það að deila, hvern skilning ber að leggja í þau, enda álít ég mjög mikilvægt atriði í sambandi við slíka löggjöf, sem snertir svo ákaflega marga aðila og marga einstaklinga, að geta vitnað í sinn rétt samkvæmt þessum lögum, að löggjöfin sé skýr og einföld og vei skiljanleg, en þar sé ekki um alls konar vafaatriði að ræða, því oft vill það nú verða þannig í framkvæmd, að þá halda atvinnurekendurnir sér í þann skilning, sem þeir geta fundið sér hagfelldastau, og oft erfitt að hnekkja því, nema þá með margvíslegum málaferlum. Að síðustu vil ég aðeins koma inn á það, að þetta frv. er fyrst og fremst flutt vegna þess, að við flm. álítum, að öryggisleysið varðandi atvinnuna sé mest hjá hafnarverkamönnum og það sé reyndar, eins og gerð hefur verið grein fyrir, bæði í greinargerð og framsögu, óeðlilegast, að það séu þeir, sem undanþágan í 3. gr. nær til, að hafnarverkamenn séu þar undir. Hitt fannst mér svo, að hv. 5. þm.. Norðurl. e. vildi í ræðu sinni gera allmiklu meira úr þeim tekjum, sem hafnarverkamenn hefðu, heldur en sézt hefur í ýmsum dagblöðum hér undanfarið, þar sem þessi mál hafa verið nokkuð rædd.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hv. 9. landsk. þm.., fyrri flm. frv., hefur lýst því yfir hér í áheyrn þdm., sem síðar verður skjalfast í þingtíðindum, að hann er í vafa um það, að skilningur hans á lögunum, sá skilningur, sem hann byggir sitt frv. á, sé réttur. Ég álít þetta þýðingarmikið, að hann skuli hafa gefið þessa yfirlýsingu, og mitt ómak hér í ræðustólinn sé í raun og veru fulllaunað með þessu, því að að sjálfsögðu hefði það verið mjög slæmt og bagalegt, ef sá skilningur, sem hann hélt fram, hefði komið fram hér og honum hefði ekki verið mótmælt. A.m.k. hefur það þá áunnizt í málinu, að þessar umr. verða ekki notaðar síðar í t.d. málatilfellum, dómum, til þess að styðja þá skoðun, að verkamenn eigi miklu minni rétt en þeir hafa fengið í praksis út úr lögunum. En það fer þá líka að verða mér og kannske fleiri vaxandi undrunarefni, að frv. skuli vera flutt um það, að þeir, sem lögin taka til, skuli njóta 8 klst. launa að meðaltali á mánuði, ef það er vafamál, eins og hv. flm. sagði, að þessir menn eigi ekki rétt á því að fá full laun fyrir 8 klst. dagvinnu, því að á þessu tvennu er alveg reginmunur, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu. Þó að ég skilji það að sjálfsögðu jafnvel og hv. flm., að það sé betra að hafa tryggingu fyrir 8 klst. meðalvinnu á dag heldur en 6 klst., þá skiljum við líka hitt alveg jafnvel, að það er betra að hafa tryggingu fyrir 8 klst. dagvinnu. Og ég hefði getað vænzt þess af hv. flm., að hann útbyggi frv. sitt þannig, að það væri alveg tryggt, að verkamenn og aðrir, sem þessara laga eiga að njóta, misstu ekki rétt, sem þeir hefðu áunnið sér núna, jafnvei þó að sá réttur væri ekki fulltryggður með lögum, ef hann hefði verið fulltryggður í framkvæmd, sem ég hygg að hafi verið. Þetta er að sjálfsögðu aðalatriði þess, sem okkur ber á milli. Ég held, að það hljóti að vera auðvelt, - ég vil a.m.k. ekki trúa öðru, - að fá lögfest hér á hv. Alþingi ákvæði, sem hafa verið viðurkennd bæði af samtökum verkafólks og af samtökum atvinnurekenda, a.m.k. í framkvæmd. Ég skal ekki fullyrða um það, ég er ekki viss um, að það liggi fyrir skjalleg viðurkenning á því, að t.d. aðilar eins og Vinnuveitendasamband Íslands viðurkenni mínu skilning á lögunum, og það er alveg rétt, sem hv. 9. landsk. þm.. sagði, að það hafa ekki heldur fallið dómar um þetta, sem taki af öll tvímæli. En hitt hygg ég að sé ekki mjög torvelt að afla sér upplýsinga um, að framkvæmdin hefur verið þessi. Og ég vil ekki, eins og ég sagði áðan, trúa því, að hv. þm.. vilji rýra rétt verkamanna frá því, sem hann er nú í praksis, hvað sem öllum lagaskýringum líður. Hitt er ég honum svo alveg sammála um, eins og ég tók skýrt fram áður, að ég tel, að það væri til verulegra bóta, ef tekin yrðu af öll tvímæli um óljós og óskýr ákvæði, og það skal ekki standa á mér að styðja þær tillögur, sem í þá átt ganga, hvaðan sem þær koma.