Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið athugað af landbn. Nefndin kynnti sér það eftir föngum og átti sömuleiðis viðræður við skógræktarstjóra um málið, og að því búnu féllst n. á að leggja til, að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir. Málið hefur verið talsvert undirbúið. Frv. um þetta efni lá fyrir Alþ. 1952. Það varð þá ekki útrætt, en því var visað til búnaðarþings til athugunar, og þá kom í ljós, að það var talsverður ágreiningur um viss atriði. Þetta varð til þess, að búnaðarþing og Skógrækt ríkisins og Skógræktarfélag Íslands komu sér saman um að tilnefna menn til þess að athuga þetta og þá ná samkomulagi um ágreiningsatriðin. Þetta tókst. Málið fór svo aftur fyrir búnaðarþing og aftur til nefndarinnar, og frv., eins og það liggur nú fyrir, er byggt á þessu samkomulagi. Það er þess vegna búið að ganga í gegnum þá hreinsunarelda, sem landbn. taldi að hlytu að duga, og þess vegna leggur n. til, eins og ég sagði áðan, að frv. verði samþ. og málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er lagt fram, hefur þegar hlotið samþykki hv. Ed. og var þar samþ. breytingalaust, en það er um breyt. á núgildandi hegningarlögum. Frv. hafa undirbúið þeir prófessor Ármann Snævarr og hæstaréttardómararnir Jónatan Hallvarðsson og Þórður Eyjólfsson, og hafa þeir samið það í samráði við dómsmrn. og dómsmrh. Þessum mönnum hefur verið fengið það verkefni að endurskoða hegningarlögin, en þeir komust fljótt að því, að það var svo viðamikið og umfangsmikið starf, að það mundi taka nokkur ár að ljúka því, og kom þá til athugunar, hvort hyggilegra væri að bíða með frv. byggt á endurskoðuninni, þangað til henni væri allri lokið, eða leggja fram einstaka kafla, jafnskjótt sem þeim væri lokið af hálfu n. Að athuguðu máli urðu dómsmrn. og n. sammála um, að þau vinnubrögð væru hagkvæmari að taka einstaka kafla og leggja þá fram strax og búið væri að gera till. um þá af hv. n., einkanlega þar sem margir þeirra, eins og sá fyrsti, sem hér liggur fyrir, eru alveg sjálfstæðir að efni. Það er ekki aðeins, að slíkt greiði fyrir því, að réttarbætur nái fram að ganga, heldur einnig er sennilegra, að málið fái betri meðferð hjá Alþ. og almenningur átti sig gjör á því, um hvað er að ræða, með því að taka þetta í smáskömmtum, heldur en allt í einu lagi, þar sem vitað er, að hegningarlögin sjálf eru ærið flókin og sannast sagt ekki nema fyrir sérfræðinga að átta sig á þeim í heild. Sá kafli, sem hér er um að ræða, fjallar um skilorðsbundna frestun ákæru og skilorðsbundna dóma og er um viðtækari heimild en áður hefur verið, bæði til þess að kveða upp skilorðsbundna dóma og eins um það að falla frá ákæru, ef viss skilyrði eru fyrir hendi. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja það frekar. Um þetta eru ýtarlegar skýringar í grg. Og eins og ég segi, hefur hv. Ed. þegar fjallað um málið, og þar komu engar athugasemdir fram. Ég vonast því til, að málið fái greiðan framgang í þessari hv. d., legg til, að það gangi nú til 2. umr. og til hv. allshn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um kirkjubyggingasjóð, flyt ég ásamt hv. 2. þm. N-M. Efni þess er, að breytt verði 1. gr. laganna á þá leið, að heimild til lánveitinga úr kirkjubyggingasjóði verði ekki eingöngu bundin við þjóðkirkjusöfnuði, heldur megi einnig veita lán öðrum kirkjueigendum eftir nánari reglum og með þeim skilyrðum, sem tilgreind eru í 1. gr. þessa frv., en samkv. nýsettum lögum um kirkjubyggingasjóð er eingöngu heimilt að veita þjóðkirkjusöfnuðum lán úr sjóðnum. Í landinu munu nú vera um 280 sóknarkirkjur eða rúmlega það. Það venjulega er, að söfnuðirnir eigi sjálfir kirkjur sínar, en þessu er samt ekki svo farið um allar kirkjur. Um nokkuð margar sóknarkirkjur er þannig ástatt, að þær eru eign bænda, sem jafnframt eru eigendur þeirra jarða, sem kirkjurnar standa á. Frá fyrri tíð hafa kirkjurnar fylgt jörðunum, og sú kvöð hefur hvílt á jarðeigandanum að annast viðhald kirkjunnar og endurbyggingu, ef með þarf, svo og að bera annan kostnað við kirkjuna, að því leyti sem kirkjugjöld, greidd af safnaðarmönnum, hrökkva ekki til, en þau kirkjugjöld innheimtir kirkjubóndinn. Nú verður að vísu að telja það eðlilegast í þessu máli, enda mun það vera stefna kirkjustjórnarinnar, að söfnuðirnir taki smátt og smátt við þessum kirkjum, helzt öllum, en úr því hefur samt ekki orðið af ýmsum ástæðum, og er trúlegt, að það dragist nokkuð, að sú skipan komist á, að allar sóknarkirkjur verði eign safnaðanna. Hins vegar þarf að halda við þessum bændakirkjum og endurbyggja þær eins og aðrar, og meðan þær eru í einkaeign, hvílir sú skylda, að því er talið er, á kirkjubóndanum að viðhalda kirkjunum eða endurbyggja. Það virðist þá mjög eðlilegt, að ef hann ræðst í þá framkvæmd að endurbyggja kirkjuna eða endurbæta varanlega, þá geti hann fengið lán til þess á sama hátt og söfnuður, sem ræðst í sams konar framkvæmd. Og það er þetta, sem lagt er til í frv., sem hér liggur fyrir. Við höfum talið rétt að binda þessa heimild til að veita kirkjubændum lán ýmsum skilyrðum, svo sem þeim, að fyrir liggi meðmæli safnaðarstjórnar og að kirkjan sé notuð í þágu safnaðar eins og safnaðareign væri, svo og að áður hafi verið leitað eftir því, hvort söfnuður sá, er í hlut á, vilji taka við kirkjunni, og að hann hafi þá neitað. Sömuleiðis teljum við rétt, að gengið sé úr skugga um það, að kirkjan eigi ekki þær eignir, sem mundu nægja til þess að standa straum af framkvæmdinni án lántöku. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég hygg, að það, sem hér er farið fram á, sé. sanngjarnt, og vona, að menn geti á það fallizt. - Ég legg svo til, að frv. verið að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Eins og fram er tekið í grg. þessa frv., sem ég hef leyft mér að flytja hér í hv. þd. á þskj. 251, er frv. þetta fyrst og fremst flutt til þess að tengja á raunhæfan hátt lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum sjálfu verkafólkinu og vinnuveitendum, sem felst í því, að tekið verði inn í lögin það ákvæði, sem upphaflega hafði verið ráð fyrir gert, um öryggisráð, ásamt ýmsum smærri breytingum um skýrara og ákveðnara orðalag 2. gr. núgildandi laga. Í upphafi þessa þings lagði ég fram í Sþ. nokkrar spurningar varðandi setningu reglugerðar þeirrar, sem gert er ráð fyrir í III. kafla laganna um öryggisráðstafanir á vinnustöðum til verndar heilbrigði og velferð verkamanna. Í svörum sínum lýsti hæstv. iðnmrh. því skýrt og skilmerkilega, hve hér væri um viðamikið og yfirgripsmikið mál að ræða, sem þyrfti mjög ýtarlegrar athugunar við. Það skal ekki dregið í efa, að margt þurfi að athuga og að mörgu að hyggja, þegar slík reglugerð er samin, en undirstaða allra þeirra athuguna hlýtur þó óhjákvæmilega að verða gerð í samráði og að fengnum till. verkamanna og vinnuveitenda. En hefur það verið gert? Nei, því miður ekki. En ég þykist þó vita, að einhverjir slíkir tilburðir muni hafðir uppi að lokum. Alþýðusambandið og nokkur samtök vinnuveitenda munu fyrir um það bil einn og hálfu ári hafa tilnefnt fulltrúa af sinni hálfu, að ósk öryggismálastjóra, til þess að eiga viðræður um þessi mál. Enn þá hefur ekki verið boðað til fundar með þessum aðilum. Hvort sem það verður nú gert eða ekki, breytir það ekki þeirri staðreynd, að slík mál þýðir ekki að hafa sem neina tómstundastarfsemi þeirra fulltrúa, sem bezt þekkja til. Það er ekki heldur fullkomin skipan þessara mála, að einungis við setningu reglugerða séu þessir aðilar kvaddir til ráðagerða. Sjálfa framkvæmd öryggisráðstafananna og viðbrögð gegn slysum á viðkomandi vinnustað, sem ef til vill er ekki mögulegt að gera ráð fyrir í reglugerð, verður öryggisráð tafarlaust að taka til meðferðar og gera sínar gagnráðstafanir. Það er þess vegna engin fullkomnun, þó að framangreindir aðilar verði kvaddir saman til þess að fjalla um nánari útfærslu laganna, sem að sjálfsögðu er þó undirstaðan. Það verður jafnframt að skapa þeim möguleika til þess að hafa yfirsýn með hinum raunhæfu framkvæmdum og úrlausnum vandamálanna hverju sinni. Í grg. frv. er vísað til ályktunar, sem samþ. var á nýafstöðnu þingi Alþýðusambandsins, og vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana hér upp orðrétta, en hún hljóðar þannig: „24. þing Alþýðusambands Íslands vítir harðlega þann óafsakanlega drátt, sem orðið hefur á löggjöf um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, að lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum hafa ekki komið til framkvæmda. Jafnframt skorar þingið á hv. Alþingi og iðnmrh. að flýta eins og unnt er samningu reglugerðar um þetta atriði og láta hana koma til framkvæmda hið fyrsta. - Þá skorar 24. þing Alþýðusambands Íslands á Alþingi að samþykkja, að inn komi í lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum kafli um öryggisráð, er var í frv. að lögum þessum, er milliþn. lagði það fyrir Alþingi, svo og að sæti eigi í öryggisráði fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands og læknir með sérþekkingu í atvinnusjúkdómum.“ Ályktun þessi var samþ. með samhljóða atkvæðum á fjórða hundrað fulltrúa í umboði 27 þús. verkamanna um land allt. - Ég efast ekki heldur um, að fullur áhugi fyrir framgangi þessara mála er í röðum atvinnurekenda, enda er það sannast sagna, að þeir munu ekki eiga minna undir því komið, að vel og örugglega sé á málum þessum haldið. Í 7. gr. frv. er lagt til, að öryggisráðið verði skipað fjórum mönnum af ráðherra samkv. tilnefningu til sex ára í senn, en ráðherra skipi oddamann, sem jafnframt væri form. ráðsins, en með þeirri kvöð þó, að það væri læknir með sérþekkingu í atvinnusjúkdómum. Hina fjóra ráðsmennina skyldu eftirtaldir aðilar tilnefna: Alþýðusamband Íslands, sem yrði fulltrúi ófaglærðra verkamanna, Félag íslenzkra iðnrekenda, sem að sjálfsögðu yrði fulltrúi þeirrar tegundar atvinnurekenda; Landssamband iðnaðarmanna, sem að mestu samanstendur nú af iðnmeisturum, yrði því fulltrúi þeirra atvinnurekenda; og iðnsveinaráð Alþýðusambandsins, sem yrði fulltrúi faglærðra verkamanna. Þá er og til þess ætlazt, að jafnmargir varamenn yrðu skipaðir á sama hátt. Breytingarnar, sem farið er fram á með till. um 11. gr., 40. gr. og 45 gr. laganna, þurfa ekki skýringar við. Þær eru nánast í beinu framhaldi þeirra breytinga, sem lagðar eru til með tilkomu öryggisráðsins, með 44. gr. laganna. Breytingar frv. í heild miða að því fyrst og fremst, að lögin verði í lifandi og nánu sambandi við þá aðila í þjóðfélaginu, sem þau eiga að veita aukið öryggi. Tímaritið „Íslenzkur iðnaður“, 24. tbl., birtir viðtal við Þórð Runólfsson öryggismálastjóra, þar sem hann skýrir á greinargóðan hátt nauðsyn þess, að haft verði náið samband við vinnustaðina, en sem svar við einni spurningu blaðamannsins segir öryggismálastjóri orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í flestum tilfellum fær eftirlitið ekkert um slys að vita, fyrr en það fréttir um þau í blöðunum eða á annan hátt. Að sjálfsögðu framkvæmir eftirlitið rannsókn á öllum slysum, sem það kemst á snoðir um, en það eru ekki nema alvarlegustu slysin.“ Í sama viðtali segir öryggismálastjórinn: „Ég hef í hyggju að reyna að koma af stað hreyfingu meðal starfsmanna á ýmsum vinnustöðum, sérstaklega þar sem vinnutaps hefur orðið tilfinnanlega vart sökum vinnuslysa, í þá átt, að starfsmenn sjálfir reyni að forðast óhöppin með varúð og betri umgengni.“ Þetta er umsögn þess manns, sem mesta og bezta yfirsýn ætti að hafa yfir ástand þessara mála í dag. Ég ætla mér ekki að leggja út af þessari umsögn á einn eða annan hátt. Það eruð þið, hv. alþm., einfærir um. En óhjákvæmilega hlýtur sú spurning að skjóta upp kollinum, hvort þetta sé það ástand, sem til var ætlazt með setningu laganna fyrir tveimur árum. Fyrir mitt leyti svara ég þeirri spurningu neitandi. Fengin reynsla knýr því á um úrbætur í þessum málum, - þær úrbætur a.m.k., sem frv. þetta felur í sér. Verkalýðshreyfingin fer hér því ekki fram á neinar kauphækkanir, sem raska mundu fjárhagsáætlun ríkissjóðs. Það eitt, sem hún mælist til, er, að reynslan hafi fært Alþingi heim sanninn um, að dýrmætasti fjársjóður þjóðarinnar, mannslífin, sé ekki nægjanlega tryggður og þess vegna beri að stiga eitt spor í áttina til aukins öryggis þessara verðmæta með því að samþykkja frv. þetta. Af talsmönnum stjórnmálaflokkanna allra er ósjaldan skírskotað til dómgreindar íslenzkrar alþýðu. En eigi að fella eða svæfa öll þau mál, sem fram eru borin í hennar þágu og þjóðarinnar allrar, er þess vart að vænta, að hún taki alvarlega, þegar hrópað er á skilning hennar og dómgreind til framdráttar ákveðnum málum. Í trausti þess, að þetta mál hljóti skilning og velvild hv. þdm., óska ég, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn., er afgreiði málið eins fljótt og unnt er, þannig að það hljóti fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi.