Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég í lok þessarar umræðu þakka þeim þingmönnum sem um þetta mál hafa talað og hv. samgöngunefnd fyrir yfirferð um það. Umræðan í kvöld hefur verið mjög góð. Þingmenn hafa lýst skoðunum sínum og nokkrar spurningar hafa verið bornar fram sem mér er ljúft og skylt að svara. Hv. þm. Bjarni Harðarson lýsti fundi sem framsóknarmenn héldu í Vestmannaeyjum með sérfræðingi Siglingastofnunar, Gísla Viggóssyni. Hann er einn fremsti sérfræðingur á þessu sviði í heiminum. Margir leita til hans og hefur hann mikla virðingarstöðu hvað þetta varðar. Hv. þingmaður orðaði það á þann veg að hann hefði haft meiri trú eftir þann fund en áður og hefði haft það á tilfinningunni að margir sem komu á fundinn fullir efasemda hafi farið út með færri efasemdir. Það er höfuðmálið að eftir því sem menn fara betur í gegnum þessa hluti, ræða þá og hlusta á þá sérfræðinga, sem hafa líka sent gögn sín til útlanda og fengið úttekt á þeim hjá hlutlausum aðila, er það niðurstaðan að verkið hefur verið unnið eins vel og mögulegt er og þess vegna mæla sérfræðingarnir með þessari leið. Það er líka rétt, sem bæði hv. þm. Grétar Mar Jónsson og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sögðu, að það er auðvitað ósk okkar allra að vel takist til með þetta samgöngumannvirki og það verði til hagsbóta og gagns fyrir þá sem eiga að nota það. Það skiptir ekki máli hvort það er Landeyjahöfn eða aðrar hafnir, vegir sem við erum að gera, vegarstæði sem við erum að velja, jarðgöng og staðsetning þeirra og flugvellir - allt eru það samgöngumannvirki sem við byggjum til hagsbóta fyrir íbúa landsins og þá sem sækja okkur heim. Ég segi: Við höfum ekki annað í höndunum en álit þessara sérfræðinga. Þeir eru virtir og við treystum þeim vel fyrir þessu verki. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að fara mörgum orðum um þann útboðsferil sem verið hefur í gangi. Eins og menn vita var verkið allt boðið út í einkaframkvæmd, þ.e. bygging, fjármögnun og rekstur til 15 ára. Það eru engin ný sannindi í því. Fyrsta tilboðið var mjög hátt og því var hafnað. Þá var farið í samningaviðræður sem enduðu með því að þeir einu aðilar sem settu fram tilboð sendu inn svokallað frávikstilboð. Það urðu mikil vonbrigði þegar í ljós kom að aðeins einn aðili var með gilt tilboð. Tveir aðilar sögðu sig frá því á tilboðstímanum og einn skilaði inn tilboði sem dæmt var ógilt og gerði engar athugasemdir við það. Þannig að eftir stóð aðeins eitt tilboð. Það er hárrétt, sem kom fram í ályktun bæjarstjórnar Vestmannaeyja, að ástand á fjármálamörkuðum heims, þar með talið á Íslandi, hleypti verðinu upp. Hv. þingmenn Bjarni Harðarson og Grétar Mar Jónsson beindu til mín fyrirspurn um hvernig þetta mál stæði. Ég get aðeins sagt það að þetta mál er að mínu mati í ágætisvinnslu á vegum þeirra aðila sem um það hafa verið að fjalla, tökum sem dæmi fagráðið sem fjallaði um það, Siglingastofnun og auðvitað hjá okkur í samgönguráðuneytinu. Ég er að láta skoða hvort kostnaðaráætlun sé rétt, menn hafa spurt að því hvort hún sé of lág miðað við tilboðið sem var að berast. Í samgönguráðuneytinu erum við að láta yfirfara þá kostnaðaráætlun og sjá hjá öðrum aðila hvernig farið er í gegnum það og það skoðað. Þó að tíminn sé naumur, við erum að sjálfsögðu enn að tala um að ferjan verði tilbúin 1. júlí 2010, er samt sem áður nauðsynlegt að fara í gegnum þetta og einhverjir dagar til eða frá - hver dagur er dýr sem líður en samt sem áður verðum að vanda okkur hvað það varðar að hafa allar þær bestu upplýsingar sem hægt er þegar menn setjast niður og taka ákvörðun um næstu skref. Þetta vildi ég segja sem svar við spurningum hv. þingmanna hvað þetta varðar. Ég vona að það dugi og vona að okkur gangi vel með að vinna þetta mál áfram. Ég veit ekki hvenær ég fæ álit þeirra aðila sem ég hef nú leitað til. Ég veit ekki hvaða dag það verður en við verðum bara að taka okkur þann tíma sem þarf í það. Að lokum, virðulegi forseti, endurtek ég þakkir mínar til samgöngunefndar fyrir vinnu hennar og þeirra samgöngunefndarmanna sem allir skrifa upp á nefndarálitið, tveir að vísu með fyrirvara - þeir hafa lýst fyrirvörum sínum og það er auðvitað sjálfsagt mál. En mér sýnist að frumvarpið hafi verið vel unnið og vel hafi verið farið yfir það. Í fyrramálið skulum við fara yfir athugasemdir sem hafa komið fram, bæði frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og Steinunni Valdísar Óskarsdóttur, formanni nefndarinnar. Ef mönnum hefur sést yfir það atriði sem hér hefur komið fram finnum við leið til að lagfæra það við síðustu umræðu. Ég ítreka líka þakkir til þeirra þingmanna sem hafa rætt þetta mál hér. Umræðan var þörf og farið var yfir hlutina á yfirvegaðan og ágætan hátt.

Forseti vill tilkynna að með bréfi dagsettu 6. maí 2008 hefur forseti óskað eftir því við heilbrigðisnefnd að hún fjalli um greinargerð Ríkisendurskoðunar um svonefnda RAI-skráningu hjá hjúkrunarheimilinu Sóltúni fyrir árið 2006 í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar sl.

Þingmönnum til upplýsingar um fundarhald næstu klukkutímana vill forseti tilkynna að matarhlé verður frá klukkan 7.30 til 8. Atkvæðagreiðslur verða klukkan 8. Þegar gengið verður til dagskrár verður tekið fyrir 16. dagskrármálið, Stimpilgjald, og framhald umræðu um það frá síðasta fundi. Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um símhleranir á árunum 1949 til 1968. Málshefjandi er hv. þm. Helgi Hjörvar. Dómsmálaráðherra Björn Bjarnason verður til andsvara.

Virðulegur forseti. Það er grundvallaratriði í lýðræðissamfélagi að heiðarlegt fólk þurfi ekki að sæta símhlerunum yfirvalda vegna stjórnmálaskoðana sinna. Það gerðist þó ítrekað á Íslandi í kalda stríðinu og er nú fullupplýst. Það er því mikilvægt að hæstv. dómsmálaráðherra ítreki að viðhorf dómsmálayfirvalda til símhlerana séu breytt frá því sem þá var. Það er mikilvægt vegna þess að við sem sitjum í þessum sal höfum undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og ákvæðum hennar um friðhelgi einkalífsins. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands er æðsta stofnun okkar og það er skylda okkar að standa vörð um mannréttindaákvæði hennar. Á miðopnu Morgunblaðsins í vikunni rekur Kjartan Ólafsson þær hleranir sem sneru að 32 heimilum á árum kalda stríðsins. Þar var aðeins einu sinni vitnað til beiðni lögreglunnar, aðeins tvisvar sinnum vitnað til lagaheimilda. Enginn rökstuddur grunur um saknæmt athæfi þeirra sem í hlut áttu var fram færður. Engin gögn eru til um hleranirnar. Enn alvarlegra verður málið fyrir það að 12 alþingismenn og ráðherrar sættu þessu sem þó eiga að njóta sérstakrar friðhelgi af hálfu yfirvalda og hafa sérstakt svigrúm til stjórnmálalegra athafna. Kallað er eftir afsökunarbeiðni. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur sagt að hann sjái ekki efni til þess og við hljótum að spyrja hvort hann sjái aðra leið til að ljúka þessu máli gagnvart þeim sem í hlut áttu. Kalda stríðinu er lokið og hér er ekki verið að leita að sökudólgum. En það þarf að ljúka þessum málum gagnvart þeim sem á var brotið. Dómsmálaráðherra segir að þetta fólk hafi átt góð samskipti á eftir. Auðvitað, þeir sem hleraðir voru vissu ekki af því. Hann vísar til þess að menn geti leitað réttar síns. En hvernig mega þeir gera það þegar þeir eru fyrst upplýstir um málið þegar það er fyrnt? Hann segir að sagan hafi fellt sinn dóm. Já, heiðarlegt fólk sem barðist fyrir þjóðfrelsi og jöfnuði í samfélagi sínu sætti því að friðhelgi einkalífs þess var rofin án þess að rökstuddur grunur væri um saknæmt athæfi af þess hálfu. Dómsmálayfirvöld hljóta því með einhverjum hætti að þurfa að jafna þá reikninga. En við hljótum líka að spyrja hvort hleranir hafi farið fram eftir 1991 því að þá lauk rannsókninni. Hvort þeim hafi verið beitt í svipuðum tilfellum eins og í Falun Gong málinu, vegna náttúruverndarmótmæla og annarra slíkra hluta. Hvort vísbendingar séu um að hleranir hafi farið fram án dómsúrskurðar. Kastljós Ríkissjónvarpsins upplýsti til að mynda að ólögmætum eftirfararbúnaði hafi verið beitt af hálfu lögreglu nýverið og það gefur auðvitað tilefni til þess að spyrja hvort ólögmætum aðferðum hafi verið beitt án dómsúrskurðar. Við hljótum að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig aðhald og eftirlit með þessari starfsemi sé tryggt, hvernig lögum sé nú skipað. Þar sem ráðherrann hefur iðulega lýst því yfir að hann telji efni til að standa betur að löggjöf um þessa þætti í starfsemi lögreglunnar vil ég inna hann eftir því hvað líði hugmyndum hans um slíka löggjöf. Um allt þetta hljótum við að spyrja vegna þess að það var ekki bara nauðsynlegt á tímum kalda stríðsins að standa vörð um friðhelgi einkalífsins. Okkur er það líka mikilvægt og nauðsynlegt í dag. Það er mikilvægt að við sendum skýr skilaboð, þó að þetta mál varði fortíðina, inn í framtíðina um að við tökum það grafalvarlega, Íslendingar, ef friðhelgi einkalífs heiðarlegs fólks er rofin af stjórnvöldum. Það eru þau skilaboð sem stjórnvöld morgundagsins þurfa að hafa alveg klár frá okkur sem erum uppi nú á dögum.

Herra forseti. Hér á landi tíðkast að telji einstaklingar ríkisvaldið gera á sinn hlut sækja þeir rétt sinn í samræmi við lög. Það á við í þessu máli eins og öðrum. Að dómsmálayfirvöld biðjist afsökunar vegna niðurstöðu dómara er með öllu óþekkt. Mál eru til lykta leidd fyrir dómstólum. Að deila við dómarann eftir á skiptir almennt engu. Í þessu máli hafa menn látið eins og dómarar hafi verið valdalaus verkfæri í höndum dómsmálaráðherra og dómarar hafi farið án rökstuðnings að hans vilja. Í þeirri afstöðu felst dæmalaus óvirðing við þá dómara sem hlut áttu að máli. Hér má nefna síðustu hleranir 1968 en þá heimilaði Þórður Björnsson sakadómari, lengi bæjarstjórnarfulltrúi Framsóknarflokksins og eindreginn andstæðingur Sjálfstæðisflokksins, að sími yrði hleraður. Á að trúa því að þessi áhrifamaður í Framsóknarflokknum, sem þá var raunar í harðri stjórnarandstöðu gegn Sjálfstæðisflokknum, hafi heimilað dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins að stunda pólitískar njósnir um andstæðinga sína? Í umræðunum eins og nú er til þeirra stofnað er einnig ástæðulaust að gleyma því að Kjartan Ólafsson var framkvæmdastjóri flokks, Sósíalistaflokksins, sem hafði á stefnuskrá sinni að ná völdum í landinu með ofbeldi. Engin ástæða er til að skauta fram hjá þeirri staðreynd. Kjartan var jafnframt einn helsti milligöngumaður um samskipti við bræðraflokkinn í Austur-Þýskalandi sem stóð fyrir mestu persónunjósnum allra tíma. Formaður miðstjórnarflokks Kjartans, Brynjólfur Bjarnason, hótaði þingmönnum aftöku áður en gengið var til atkvæða um inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið og árás gerð á Alþingishúsið eftir að þeir félagar Brynjólfur Bjarnason og Einar Olgeirsson létu þau röngu boð út ganga að þeir væru fangar hér í húsinu. Trúir stefnu sinni hikuðu kommúnistar og sósíalistar hér á landi ekki við að beita valdi í þágu eigin málstaðar. Fræg eru átök þeirra gegn bæjarstjórn 9. nóvember 1932 og gegn Alþingi 30. mars 1949 en þá var gerð alvarlegasta atlagan að lýðræði og þingræði á Íslandi. Í þeim átökum sannaðist að lögregla átti mjög undir högg að sækja. Hún var einfaldlega of fáliðuð og illa búin. Þess vegna var sú stefna mótuð að lögreglan skyldi treysta á almenna borgara sér til aðstoðar. Í þeirri varnarráðstöfun er að finna skýringu á öllum símhlerunum. Lögreglan fór fram á milligöngu dómsmálaráðuneytis gagnvart dómstólum um þær heimildir sem veittar voru. Hér var um lið í lögregluaðgerðum að ræða. Öll tilvikin sem um ræðir tengjast ákveðnum viðburðum. Hið sama á við enn þann dag í dag. Lögreglan skipuleggur aðgerðir í samræmi við greiningu og hættumat og mælist til þess að hafa þær heimildir hverju sinni sem hún telur best duga til þess að gegna hlutverki sínu. Hið sama á við nú og áður, það ræðst af atvikum og framvindu mála hvort lögreglan nýtir sér þær heimildir sem hún fær frá dómurum. Við höfum kynnst því hin síðari ár hvernig brugðist er við aukinni hættu á hryðjuverkum. Nú eru gerðir alþjóðasamningar byggðir á alþjóðlegu hættumati og þjóðum gert skylt að innleiða þá í eigin löggjöf eins og við þekkjum af umræðum hér á þingi. Löggjöf um heimildir lögreglu hefur einnig þróast í tímans rás og mikill bálkur um það efni, frumvarp til laga um meðferð sakamála, hefur verið hér til umræðu á þingi í vetur. Er ástæða til að fagna þeirri samstöðu sem myndast hefur í allsherjarnefnd þingsins við meðferð málsins. Ég treysti því að nú sé öllum þingmönnum vel kunnugt um heimildir lögreglu í þessum efnum eftir umræður vetrarins og hvaða skilyrðum þær eru háðar. Ég hef ekki kynnt mér nein af þeim gögnum sem liggja að baki rannsóknum Kjartans Ólafssonar en ég hef enga ástæðu til að ætla að lögreglan hafi hlerað síma án dómsúrskurðar.

Herra forseti. Mér er nokkuð brugðið eftir þessi orð dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar. Ég hlýt að spyrja: Er þetta afstaða ríkisstjórnarinnar? Við höfum hlustað á ráðherra Samfylkingarinnar lýsa yfir afstöðu sinni gegn afstöðu einstakra ráðherra samstarfsflokksins. Herra forseti. Ég kalla eftir yfirlýsingu samfylkingarmanna þar sem þeir ómerki þá lúalegu ræðu sem hæstv. dómsmálaráðherra flutti hér. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að taka þetta mál upp og ég vil þakka Kjartani Ólafssyni, fyrrverandi alþingismanni og ritstjóra, sem hæstv. dómsmálaráðherra kann ekki annað en að kalla kommúnista og notar þar orðaleppa Bandaríkjamanna úr kalda stríðinu sem voru notaðir yfir alla vinstri menn. Við sjáum að kaldastríðshamur rennur á hæstv. dómsmálaráðherra þegar þessi mál koma til umræðu. Hvar er vörnin? Hún er í þessum orðaleppum. Þetta er svartur blettur á sögu lýðveldisins. Og það er rétt að valdhafar í dag skulda afkomendum og þeim einstaklingum sem þarna var brotið gegn afsökunarbeiðni, og við höfum dæmið frá Noregi. Hins vegar er ljóst að þingið og Samfylkingin og jafnvel hæstv. forsætisráðherra þurfa að taka þennan kaleik af dómsmálaráðherra því að hann er að mínu viti ekki hæfur til að fara með hann, herra forseti. Í bók Guðna Th. Jóhannessonar eru fimm til sex blaðsíðna nafnaregistur yfir fólk sem brotið var á og fólk sem vann við að brjóta á öðrum lög. Ég vil spyrja hæstv. dómsmálaráðherra af því tilefni að þarna eru nokkrir lögreglumenn nefndir sem unnu við þetta hvort hann sé tilbúinn til að aflétta 

Virðulegur forseti. Að mínu mati er afar erfitt að dæma söguna núna 40–60 árum eftir að þessar símhleranir áttu sér stað. Kaldastríðstíminn var gjörólíkur okkar tíma og mörg okkar sem hér erum inni vorum ekki sinni fædd á þessum tíma. Ég talaði við roskinn stjórnmálamann í dag til að reyna að skynja þennan tíma betur. Hann var staddur á Austurvelli 30. mars og hann lýsti fyrir mér þeim æsingi sem þá var og harkan var gríðarleg. Ég held að við mörg hver sem erum hér inni skynjum ekki hvernig ástandið var. Hann bætti því við af miklum þunga að ef menn hefðu komist inn í Alþingishúsið á þessum tíma hefðu alvarlegir atburðir getað átt sér stað, það var mjög mikill æsingur. Þetta skýrir svolítið hvernig stemningin var og því er mjög erfitt fyrir okkur að gerast miklir dómarar 40–60 árum seinna. Til er skýrsla sem gerð var til að varpa meira ljósi á þetta mál og þar segir, með leyfi forseta: „Í þessum sex tilfellum virðist málsmeðferðin hafa verið sú að lögreglustjóri hafði samband við ráðuneytisstjóra dómsmálaráðuneytisins sem skrifaði Sakadómi bréf um nauðsyn hlerunar. Aðeins í eitt skipti var það ráðherra sem skrifaði undir bréfið og var það Jóhann Þ. Jósefsson, settur dómsmálaráðherra, árið 1949. Dómari heimilaði hlerun með dómsúrskurði. Allir heimildarmenn fullyrða að engar tengingar hafi átt sér stað fyrr en dómsúrskurðurinn lá fyrir.“ Einnig segir hér, virðulegur forseti, með tilvitnun: „Ávallt var kveðinn upp dómsúrskurður sem heimilaði hleranir áður en þær voru framkvæmdar.“ Miðað við þetta fóru ekki fram ólöglegar hleranir en menn velta fyrir sér hvort lögreglan sem fór með hið faglega mat hafi ávallt haft öryggi ríkisins að leiðarljósi. Miðað við hvernig ástandið var má ætla að svo sé en fólkinu sem var hlerað og afkomendum þeirra líður að sjálfsögðu illa. Það er mjög alvarlegt þegar menn upplifa að ráðist er inn í einkalíf þeirra 

Hæstv. forseti. Friðhelgi einkalífs hvers einstaklings er vernduð í stjórnarskránni. Ég verð að segja eins og er að ég hafði aldrei, þar til á þessari öld, leitt hugann að því að hér væru eða hefðu verið stundaðar opinberar persónunjósnir á fólki, hvaða stjórnmálaskoðun sem menn höfðu, hvort sem það voru sósíalistar eða þeir sem kallaðir voru kommúnistar eða þeir sem störfuðu í verkalýðshreyfingunni á þessum árum. Það hefur hins vegar komið í ljós að haldið var uppi njósnum, símahlerunum hjá ákveðnum einstaklingum, og ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að ég vænti þess að ríkisstjórnin sjái ástæðu til að biðja þá einstaklinga afsökunar sem urðu fyrir þessum hlerunum og njósnum, afsökunar á því sem stjórnvöld stóðu að gagnvart þeim á þessum tíma. Ég verð einnig að segja að ég er afar undrandi á ræðu hæstv. dómsmálaráðherra áðan og skil ekki hvers vegna menn geta ekki tekið afstöðu til þess að eðlilegt sé að biðja þá sem hafa orðið fyrir misrétti afsökunar. Það eiga stjórnvöld að gera vegna þeirra athafna sem viðhafðar voru í fortíðinni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna umræðunni um það mál sem við ræðum nú vegna þess að ég tel að við getum lært af þessu máli. Það vill svo til að sú sem hér stendur var á umræddu söguþingi 2006 þegar Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur upplýsti um heimildir sínar um hleranir og síðan fylgdi sagnfræðingurinn Kjartan Ólafsson málinu eftir meðan rannsóknum sínum og megi þeir báðir eiga þökk fyrir að leiða þetta mál fram til þessarar umræðu. Ég held að engum blandist hugur um að á sínum tíma var allt of langt seilst í mati á því hvað snerti öryggi ríkisins á þessum áratugum og með þeim hlerunum og eftirliti sem haft var með íslenskum ríkisborgurum hér á landi undir því yfirskini að þessir einstaklingar ógnuðu öryggi ríkisins. Engar sannanir hafa verið færðar fram um sekt þeirra eða að þeir hafi ógnað öryggi. Aðalatriðið í mínum huga er að hvernig sem vindar blása í heimsmálunum hverju sinni verður alltaf að gæta að friðhelgi einkalífsins. Mannréttindi þarf alltaf að hafa í huga. Við eigum að harma að þetta hafi gerst á sínum tíma og aðalatriðið núna er að tryggja að ekkert sambærilegt sé að gerast í nútímanum eða gerist í framtíðinni.

Herra forseti. Tilefni þessarar umræðu er grein sem Kjartan Ólafsson birti í Morgunblaðinu í gær. Þar er að finna lista yfir 32 heimili sem hleranir beindust að á sínum tíma. Það er það raunar það eina nýja sem kom fram í þessari grein, allt annað sem menn hafa verið að ræða í þessu samhengi kom fram í rannsóknum dr. Guðna Th. Jóhannessonar eða skýrslu þeirrar sérfræðinganefndar sem ríkisstjórnin skipaði vorið 2006. Vegna ýmiss konar fullyrðinga sem hafðar hafa verið uppi í þessari umræðu er nauðsynlegt að árétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi hefur Alþingi, samkvæmt tillögum fyrri ríkisstjórnar, þegar tekið á þessu máli með því að skipa nefnd til að fjalla um þau gögn sem hér eru til umræðu. Alþingi samþykkti síðan í framhaldinu mjög opinn aðgang fræðimanna að þessum gögnum. Það byggði að sjálfsögðu á því viðhorfi að umfjöllun um þessa löngu liðnu atburði væri viðfangsefni sagnfræðinga og annarra fræðimanna, ekki stjórnvalda eða stjórnmálamanna dagsins í dag. Skýrsla þessarar nefndar er mjög athyglisverð og það væri æskilegt að þingmenn læsu hana áður en þeir hafa uppi málflutning eins og við höfum heyrt dæmi um í dag. Engar upplýsingar hafa komið fram um að ekki hafi verið farið að lögum í sambandi við þær hleranir sem hér um ræðir. Það liggur fyrir  Varðandi stöðu mála í dag 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta að tímanum.

Hæstv. forseti. Í gær birtist grein í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni „Það sem kom í ljós þegar leyndinni var aflétt“. Höfundur er Kjartan Ólafsson. Þar er birtur listi yfir 32 heimili og nöfn þeirra einstaklinga sem þar bjuggu. Öll þessi heimili voru hleruð. Það sagði mér stúlka sem ólst upp á einu þessara heimila sem hlerað var 1949 að það hefði alltaf leikið grunur á því á sínu heimili að heimilið hefði verið hlerað en þegar bréfið barst fyrir nokkrum mánuðum eða missirum með stimpli íslenska ríkisins sem staðfesti að svo hefði verið, hefði farið um sig hrollur. Þessum hrolli þarf að ná úr þessum einstaklingum og úr þjóðinni en það er hægara sagt en gert eftir þá ræðu sem við heyrðum frá hæstv. dómsmálaráðherra áðan. Menn tala um að erfitt sé að dæma löngu liðna atburði. Sagan hefur fellt sinn dóm. Það var ráðist inn á heimili saklauss fólks sem hafði unnið sér það eitt til óhelgi að vera á öndverðum meiði við ríkjandi stjórnvöld í landinu. Sá maður sem ég vitnaði til hér og er faðir þessarar stúlku var sviptur kosningarétti vegna atburðanna fyrir framan Alþingishúsið árið 1949. Þingmenn skulu vara sig á því, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gerði, að fella dóma yfir þessu fólki. Ég frábið það. Það er kannski ekki svo langt á milli atburðanna 1949 og ársins 2008 og það var gott að við skyldum minnt á það að fyrir Alþingi liggur núna frumvarp sem fjallar nákvæmlega um þetta: Heimildir ríkisins til að njósna um fólk. Við skulum stíga varlega til jarðar, 

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér er nokkuð sem við verðum að meta út frá því að það laut ekki þeirri stjórnskipan sem við höfum í dag og það orkar auðvitað tvímælis hvort stjórnvöld samtímans geti beðist afsökunar á því að stjórnsýsla hafi verið gölluð fyrir áratugum síðan. Hitt er í mínum huga enginn vafi að við þurfum að læra af þessu máli og sú nefnd sem tók saman vandaða skýrslu um það hvernig haga skuli upplýsingagjöf í tengslum við hleranirnar skilaði góðu starfi. Ég held að við þurfum aðra nefnd sem fer í gegnum það hvernig við getum lært af þessu máli og hvernig við þurfum að haga okkar stjórnsýslu í samtímanum út frá þeim lærdómi. Ég held að það sé mjög margt sem stjórnvöld gætu þurft að biðjast afsökunar á ef við ætlum að fara ofan í allt það sem miður hefur farið í sögunni. Það getur vel verið að það dragi úr sársauka einhverra en við skulum vera þess meðvituð að kaldastríðstíminn var raunverulegur ógnartími og þá stóð hinum vestrænu löndum raunverulega ógn af erlendri ógnarstjórn í austri þannig að það skiptir máli að stjórnvöld þurftu að hafa heimildir. Það skiptir líka máli hvort þær heimildir voru misnotaðar í þessu tilviki út fyrir það sem voru beinir hagsmunir íslenska lýðveldisins yfir hagsmuni kalda stríðsins og hagsmuni mótaðilans, þ.e. NATO og Bandaríkjanna í þessu kalda stríði. Þar eru alls ekki öll kurl komin til grafar enn. Það er langt í frá að sagan sé búin að dæma þessa hluti, það er svo langt í frá að við höfum allt í höndunum. En eitt af því sem þessi umræða kallar eftir er að 

Virðulegi forseti. Ekki fer á milli mála að aðgerðir til hlerunar á einkaheimilum voru lögmætar. Það sem kemur mér kannski mest á óvart eru ekki nöfn þeirra sem voru hleraðir heldur hitt að í engu tilvika hafa verið dregnar fram upplýsingar um að nokkur ástæða hafi verið til að hlera þessa menn. Í engu tilvika, sem mér er kunnugt um, leiddu hleranirnar til þess að viðkomandi einstaklingar væru ákærðir fyrir refsivert athæfi. Í engu tilvika komu fram upplýsingar um að þessir menn væru að efna til aðgerða sem stönguðust á við lög eða að þeir væru að gera eitthvað sem rökstyddi þær grunsemdir sem lágu að baki beiðni um hlerun frá lögreglu og dómsmálaráðherra. Niðurstaðan er þessi: Aðgerðirnar voru tilefnislausar. Grunsemdir um refsiverðan verknað af hálfu þessara einstaklinga voru ekki á rökum reistar. Þetta voru heiðarlegir Íslendingar sem skáru sig frá öðrum, yfirvöldum, á þann eina hátt að þeir höfðu aðrar pólitískar skoðanir. Hér er sagt, og það er rétt, að þetta hafi verið lögregluaðgerðir. Ég spyr: Að hve miklu leyti var þessi lögregluaðgerð byggð á pólitískum sjónarmiðum? Það er kannski erfitt að svara því í dag því að nú eru aðrir tímar. En hæstv. dómsmálaráðherra hefur lagt sitt af mörkum til þess að kynna fyrir okkur hugarheim manna fyrr á árum og það er að sumu leyti lofsvert að við fáum að sjá inn í þann hugarheim. Það er líka nauðsynlegt, virðulegi forseti, að við förum að losa okkur við þann hugarheim svo að íslenska þjóðin geti sett þetta aftur fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. dómsmálaráðherra vekur mig til umhugsunar og veldur mér vonbrigðum og áhyggjum í senn. Ég hélt að kalda stríðinu væri lokið þar til ég heyrði ræðu hæstv. dómsmálaráðherra. Ég hóf þessa umræðu á því að segja að við hefðum ekki þörf fyrir að leita uppi sökudólga frá liðinni tíð. En að ráðherrann vegi hér að nafngreindu látnu fólki og fjarstöddu, fyrrverandi alþingismönnum og ráðherrum, sem þingmenn úr öllum flokkum hafa risið úr sætum fyrir til að þakka þeim störf hér á þessum vettvangi - ja, um það verður að segja að ráðherrann verður að ráða sóma sínum sjálfur. Þetta er lítill bær, við erum öll frændur og vinir. Að draga upp þá mynd af þessu fólki að þar hafi farið glæpa- og ofbeldissamtök er fjarri öllu lagi. Hér fóru heiðarlegir Íslendingar sem á hverjum tíma reyndu að berjast fyrir betri heimi eftir sannfæringu sinni eins og hún var, rétt eins og við öll í þessum sal og hæstv. dómsmálaráðherra meðtalinn. Ráðherrann vísar til þess að þetta hafi verið gert að ósk lögreglu. Þess sér ekki stað í gögnum málsins og þeim orðum sínum verður hann að finna stað því að aðeins í einu tilviki er vísað til óska lögreglunnar. Ég held að þessi umræða kalli því miður á að við vinnum málið áfram. Ég held að rannsóknin og nefndarskipunin hafi verið farsæl skref en eftir á að hyggja er það kannski rangt og ósanngjarnt að ætlast til þess að hæstv. dómsmálaráðherra hafi fyrirsvar fyrir þessum gögnum.

Herra forseti. Ég skorast ekki undan því að taka þátt í umræðum um þessi mál, síður en svo. Ég hef gert það í marga áratugi, kynnt mér gögnin betur, held ég, en flestir þingmenn hér inni og veit nákvæmlega um hvað ég er að tala þegar ég fjalla um þessi mál. Ef ekki má rifja upp sögulegar staðreyndir hér af atburðum sem gerðust í þessum þingsal þegar þessi mál eru rædd finnst mér hræsnin vera orðin of mikil í umræðum á hinu háa Alþingi. Ég hef staðið að því hvað eftir annað að hvetja til þess að þessi mál séu upplýst. Ég hef staðið að tillögum og unnið að því sem ráðherra og mun halda áfram að vinna að því að upplýsa þessi mál eins og frekast er kostur. Ekkert nýtt hefur komið hér fram en ljóst er að menn draga mismunandi ályktanir af þeim staðreyndum sem liggja fyrir. Gott og vel og það er sjálfsagt að menn geri það eins og í sagnfræði almennt. Ekkert hefur komið fram sem segir okkur að lögbrot hafi verið framin á einstaklingum eða að farið hafi verið á svig við lög af yfirvöldum í þessum málum. Það staðfestir það sem fram hefur komið í öllum gögnum til þessa. Menn geta haldið áfram og sett á laggirnar fleiri nefndir. Ég fullyrði: Það kemur ekkert fram sem sýnir að ólöglega hafi verið staðið að málum. Menn geta deilt um hvort rétt hafi verið að gera þetta eða hitt. Á þeim tíma sem menn stóðu að þessum aðgerðum, fóru með það fyrir dómara - þar var samþykkt að gera þetta og menn verða að hafa það í huga og geta síðan dregið sínar ályktanir. Herra forseti. Þetta eru ágætar umræður. Þær skila okkur ekki öðru en því að menn lýsa skoðunum sínum. Þær breyta ekki þessum staðreyndum og leiða ekki til annars en að þingmenn, ætla ég að vona, eru upplýstir um hvað gerst hefur í þessum þingsal og hvað menn hafa sagt á þessum stað. Víst má rifja það upp eins og allt annað sem hér gerist.

Hæstv. forsætisráðherra hefur óskað eftir að gefa yfirlýsingu hér á Alþingi. Það er samkomulag milli þingflokka að fulltrúar þeirra hafi tækifæri til þess að bregðast við yfirlýsingu ráðherra ef þeir svo óska.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir tveimur málum sem verið hafa í vinnslu á vegum ríkisstjórnarinnar. Hið fyrra er frumvarp sem varðar greiðslu bóta til manna sem talið er að eigi rétt á slíkum bótum vegna meðferðar á Breiðavíkurheimilinu svokallaða. Þegar það mál var rætt hér fyrr á þessu þingi upplýsti ég að ríkisstjórnin hefði ákveðið að láta vinna frumvarp um málið og að vonandi yrði hægt að leggja það fyrir Alþingi í byrjun maímánaðar. Því miður er málinu ekki lokið hvað varðar fullvinnslu þess á vegum ráðuneytisins. Það kemur því ekki fram í vor en við stefnum að því að leggja slíkt þingmál fram í haust. Málið er sem sagt enn á vinnslustigi þó að það sé langt komið. Ég vil enn fremur láta þess getið hér um svonefnd eftirlaunalög frá 2003 að við formenn stjórnarflokkanna höfum rætt það mál ítarlega upp á síðkastið. Við höfum beint þeirri ósk til formanna annarra stjórnmálaflokka hér á Alþingi að allir formenn flokkanna vinni sameiginlega að því að finna á því viðunandi lausn. Hafa þeir tekið vel í þá málaleitan. Ég geri ráð fyrir því að við munum vinna sameiginlega að þingmáli í sumar sem kæmi þá fram á næsta þingi og af því leiðir að ekki kemur fram þingmál frá ríkisstjórninni nú í vor.

Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem forsætisráðherra hefur gefið hér þó að mér hafi ekki verið ókunnugt um að hún væri á leiðinni. Hún lýtur annars vegar að því að fyrir liggur mikilvægt frumvarp sem felur í sér að reynt verði að bæta fyrir þann miska sem börn urðu fyrir, börn sem send voru á Breiðavíkurheimilið, og e.t.v. önnur heimili, fyrir áratugum síðan. Það er verið að bæta fyrir misgjörðir fyrri áratuga með slíku frumvarpi og það er auðvitað mikilvægt. Hitt málið lýtur að því að bæta fyrir mistök sem Alþingi gerði árið 2003 við lagasetningu í eftirlaunamálinu. Mér finnst það góðs viti að það mál fari í þann farveg að formenn flokkanna komi að því að leysa úr því vegna þess að það mál átti á sínum tíma upphaf sitt hjá formönnum flokkanna. Ég tel því að þetta sé farsæl lending og vona að við getum öll sammælst um að lagfæra eftirlaunalögin og finna lausn á því máli sem við getum lifað við og sem þjóðin verður sæmilega sátt við. Ég tel þetta tvennt mikilvægt að þarna er verið að leiðrétta í öðru tilvikinu misgjörð og í hinu tilvikinu mistök sem gerð voru við lagasetningu. Ég fagna því að við getum lokið þessu þingi með því að þessi mál séu komin í góðan farveg. Ég hef nokkuð látið eftirlaunamálið til mín taka og haft á því skoðanir. Ég hef sagt, og sagði það í umræðu hér í þinginu ekki alls fyrir löngu, að ég teldi mikilvægt að hægt væri að ná sátt um þetta milli allra flokka. Ég vona að þetta sé vísir að því og að við getum lent málinu saman. Nær fimm ár eru liðin frá því að þessi lög voru sett. Það hefur haft þau áhrif að réttur hjá allmörgum einstaklingum hefur orðið virkur á þeim tíma. En betra er seint en aldrei og þess vegna fagna ég því að niðurstaða sé fengin í þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég hef kosið að segja örfá orð varðandi yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um þá frestun sem nú er augljóslega að verða á því að lagt verði fram frumvarp sem mælir fyrir bótum til þeirra einstaklinga sem urðu fyrir hroðalegum misgjörðum á Breiðavíkurheimilinu á því 17 ára tímabili sem um ræðir. Leitt hefur verið í ljós að börn sem vistuð voru á Breiðavíkurheimilinu þurftu að þola ofbeldi og illa meðferð. Ég batt við það nokkrar vonir í lok mars þegar hæstv. forsætisráðherra fylgdi úr hlaði skýrslu þeirri sem fjallar um Breiðavíkurheimilið að nú yrði undinn bráður bugur að því að tryggja að þeir einstaklingar sem í hlut eiga fengju þær bætur sem eðlilegt hlýtur að geta talist að þeirra bíði af hálfu opinberra aðila. Ég lýsi yfir vonbrigðum með að mat hæstv. forsætisráðherra á málinu í lok mars skuli ekki hafa gengið eftir og að enn skuli þurfa að bíða eftir þessum bótum. Að komið sé hreyfingu á tilfinningar og minningar sem þeir einstaklingar sem hér eiga í hlut búa yfir gerir það að verkum að það þarf að vinna hratt en það þarf líka að vinna vel. Ég lýsi því yfir að ég treysti því að verið sé að vinna það vel að ekki komi að sök þó að þessir einstaklingar þurfi að bíða í tvo til þrjá mánuði í viðbót eftir úrlausn. Ég treysti því þá líka að sú úrlausn verði það góð að hún verði biðarinnar virði.

Hæstv. forseti. Hvað Breiðavíkurbörnin varðar er það auðvitað eitt mál fortíðarinnar sem við skiljum ekki, þegar börn voru tekin af foreldrum sínum og send langt í burtu í vist. Því miður hefur þar eins og kannski víðar verið framið ofbeldi og hlutir sem við ekki heldur skiljum. Nú veit ég ekki hvort peningar bæta það allt saman. Mér heyrist á sumu af þessu fólki að afsökunarbeiðni geti verið mikilvæg frá stjórnvöldum dagsins í dag á því sem þarna gerðist. Peningar munu hins vegar kalla á að mörg mál verða rifjuð upp og átök myndast um mörg ágæt heimili önnur, spái ég, en við sjáum þetta mál betur í haust. Hvað eftirlaunamálið varðar er ég sammála hæstv. forsætisráðherra um að setjast yfir það sem formaður í mínum flokki. Ég var ekki formaður á þeim tíma sem þetta gerðist og hér varð samkomulag á milli allra formanna stjórnmálaflokkanna á þeim tíma að gera þetta svona. Það var leitt til lykta í öllum þingflokkum og svo í gegnum þingið en málið sundraðist á þeirri leið. Þarna eru auðvitað hlutir sem menn vilja breyta í dag. Kannski er það nú svo þrátt fyrir allt, þegar við setjumst yfir þetta, að heilladrýgst verði fyrir þingheim að menn fjalli aldrei um launakjör sín, hvað þá lífeyri og eftirlaunakjör, sjálfir heldur feli kjararáði pakkann allan. Ég hygg að það gæti verið sú lausn sem mundi leysa okkur best frá þessu máli því að ég hygg að virðing Alþingis vaxi ef við fjarlægjum öll slík mál hvað laun og eftirlaunakjör varðar frá þinginu sjálfu en forsætisnefnd fari svo með kostnað af þessu starfi o.s.frv. Ég lýsi því yfir að hæstv. forsætisráðherra hefur rætt þetta við mig sem formann í flokki og ég hef kynnt þingflokki mínum þau viðhorf og við munum sannarlega vera tilbúin til að setjast yfir þetta mál í sumar.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem hæstv. forsætisráðherra gaf og snúa að fólki sem nú er komið til fullorðinsára en var vistað sem börn á Breiðavíkurheimilinu. Það á vissulega rétt á því að það sé gaumgæft vel hvernig bæta eigi það sem þar fór úrskeiðis, taka á fortíðinni og vinna málið þannig að fólk njóti bóta fyrir misgjörðir þó að slíkar misgjörðir verði aldrei bættar með fjármunum. Það er þó a.m.k. viðurkenning á því að virða eigi rétt manna að þessu leyti. Ég tek undir það sjónarmið, vanda þarf vel til verka þegar slíkt er gert. Fleiri kunna að koma á eftir þegar málið hefur verið lagt upp og við þurfum að gera ráð fyrir þeim möguleika. Því ber að vanda þessa vinnu og ég tel eðlilegt að málið sé í vinnslu og komi hingað inn á haustdögum til afgreiðslu. Varðandi eftirlaunamál þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna er alveg sjálfsagt að fara í það mál. Mér finnst - og er þar af leiðandi ósammála því sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði áðan - að við þingmenn eigum að vinna þessi mál, ég vil að við tölum um kjör okkar. Ég vil að við tölum um kjör okkar fyrir opnum tjöldum en ekki á síðustu klukkustundum fyrir jól eða á síðustu klukkustundum fyrir þinglok. Ég hef staðið í kjarabaráttu fyrir stétt mína í áratugi og það er ekkert öðruvísi en hjá okkur þingmönnum, við eigum líka ákveðinn rétt. Við eigum að þora að tala um hann og leggja hann upp fyrir þjóðina eins og hann er, færa rök fyrir því hvers vegna lífeyrisréttur á að vera með þessu lagi en ekki hinu og finna fyrir því sanngirnisrök sem þjóðin og við getum fellt okkur við. Það er skoðun mín. Til að ítreka það vil ég benda á að réttur almennra þingmanna við þessa lagasetningu var ekki aukinn. Miðað við að venjulegir þingmenn starfa hér í tæplega tólf ár - þegar ég skoðaði þetta á sínum tíma voru það 11,3 ár að meðaltali - fengu þeir þingmenn ekki aukinn rétt. Við greiddum hins vegar 5% inn í lífeyrissjóðinn í staðinn fyrir 4% en fengum engan aukinn rétt fyrir það miðað við starfsaldur okkar. Við verðum að þora að tala um kjörin okkar eins og þau eru. Hins vegar er það svo að réttur ráðherranna var verulega aukinn og það er deilumál og verður deilumál þangað til við lagfærum það og breytum því. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að eftirlaunalögunum. Ég verð að segja að mér finnst þetta dapurleg stund, þetta er ömurleg tilraun til kattarþvottar. Mánuðum saman hefur verið legið á frumvarpi um þessi lög frá hv. varaþingmanni Valgerði Bjarnadóttur og fleiri alþingismönnum. Það frumvarp gerir ráð fyrir að sérréttindi alþingismanna og embættismanna verði afnumin og þessi hópur færður undir sömu lífeyriskjör og starfsmenn ríkisins almennt búa við.  Hvers vegna fáum við ekki að greiða atkvæði um það frumvarp sem liggur fyrir þinginu?  Nei, það á að setjast yfir það í sumar til að gera tilraun til þess að halda í einhver þessara sérréttinda. Ég hef hlustað á orð hæstv. utanríkisráðherra um hverju á að breyta í frumvarpinu að hennar mati, það eru aðeins fáein atriði. Ekki á að taka á misréttinu og sérréttindunum í heild sinni. Þetta er ömurlegur kattarþvottur eða tilraun til hans og ég frábið mér svona vinnubrögð. Og þegar sagt er, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði, að gerð verði tilraun til ná sátt milli þingflokkanna - hvernig væri að Alþingi reyndi að ná sátt við þjóðina?  
            

Virðulegi forseti. Það veldur mér vonbrigðum að frumvarp til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald skuli koma samkvæmt nefndaráliti sem liggur fyrir frá efnahags- og skattanefnd í óbreyttu formi þar sem miðað er við að fella eigi niður stimpilgjald vegna kaupa á fyrstu íbúð og ekki neins annars. Ég hefði vænst þess að nefndin sem fjallaði um málið hefði tekið tillit til þeirra vandamála sem upp geta komið, sérstaklega varðandi þinglýsingu og líka hvernig ástand er í þjóðfélaginu. Það hefði að mínu viti verið eðlilegast að miða við að fella niður stimpilgjald vegna kaupa á íbúðarhúsnæði. Og vegna hvers? Jú, m.a. vegna þess að það er í fyrsta lagi búið að lofa því að stimpilgjald verði fellt niður á kjörtímabilinu. Þá er spurning um hvort sérstök ástæða sé til að gera það við þær aðstæður sem nú eru. Og miðað við þær upplýsingar sem við höfum um fasteignamarkaðinn, um það sem þar er að gerast og útlitið fram undan, er tvímælalaust full ástæða til að reyna að gera það sem mögulegt er til að blása lífi í þá markaðsstarfsemi. Algjör niðurfelling stimpilgjalds vegna kaupa á íbúðarhúsnæði væri leið í þá átt. Ég velti fyrir mér ákveðnum hlutum sem fram koma í nefndarálitinu og það kemur mér satt að segja á óvart, sérstaklega vegna þeirrar gagnrýni sem höfð var uppi þegar frumvarpið var lagt fram, að sagt var að þetta yrði verulegt …

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gefa hv. þingmanni sem í ræðustól er hljóð til að hann geti haldið áfram máli sínu.

Vegna þeirra umræðna sem urðu við 1. umr. um frumvarpið þar sem sérstaklega var vakin athygli á því að það gæti verið umhendis fyrir þá sem eiga að sjá um þinglýsingu á kaupsamningum að hafa eftirlit með því hverjir eiga rétt á niðurfellingu stimpilgjalds og hverjir ekki, þá kemur mér það satt að segja verulega á óvart að sjá að aðeins hefur borist umsögn eins sýslumanns. Nú liggur fyrir að það er verkefni sýslumanna að sjá um þetta og á þeirra ábyrgð að framkvæmd laganna verði með þeim hætti sem ætlast er til samkvæmt frumvarpinu. Það er aðeins einn sýslumaður sem gefur umsögn. Ekki virðist sýslumaðurinn í Reykjavík, þar sem flestum kaupsamningum er þinglýst, hafa verið kallaður til. Eini sýslumaðurinn sem gefur umsögn er sýslumaðurinn í Hafnarfirði en hvergi er vikið að því hvort haft hafi verið samband við aðra gæsluaðila og hagsmunaaðila sem þarna koma að. Verður lögð á þá mjög þung ábyrgð ef frumvarpið verður samþykkt óbreytt. Ég vil taka það fram að ég tel mjög mikilvægt að við náum sem fyrst niður stimpilgjöldum. Helst hefði ég viljað afnema þau með öllu strax. Þetta er óréttlátur skattur eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur raunar tekið fram og ýmsir aðrir úr ríkisstjórninni. Og ef um óréttláta skattheimtu er að ræða, af hverju þá ekki að afnema hana? Af hverju eigum við að viðhalda henni eða lækka hana í þrepum með þeim harmkvælum sem verða óhjákvæmilega með frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra um breytingu á lögum um stimpilgjald? Í sjálfu sér get ég ekki annað sagt en að maður tekur þó því sem möguleiki er á til að létta á þeirri gjaldheimtu sem lögð er á íbúðakaupendur þótt frumvarpið sé meingallað eins og ég hef vikið að. Það á sem sé eingöngu að ná til þeirra sem eru að kaupa íbúð í fyrsta skipti. Vikið er að því að kaupandi má ekki áður hafa verið þinglýstur eigandi íbúðar. Hann þarf að vera skráður fyrir minnst helmingseignarhlut í hinni keyptu íbúð og þarf fjármögnun með útgáfu skuldabréfs og tryggingabréfs að vera fyrir hendi til þess að niðurfelling á stimpilgjöldum nái fram að ganga. Síðan er fjallað um að frumvarpið geri ráð fyrir að niðurfelling gjaldsins ráðist jafnframt af eigendasögu maka eða sambúðaraðila kaupenda. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal, sem er formaður nefndarinnar sem hafði með þetta frumvarp að gera, hvað hér er átt við. Frumvarpið gerir ráð fyrir að niðurfelling gjaldsins ráðist jafnframt af eigendasögu maka eða sambúðaraðila kaupanda. Hvað er ef eigendasaga maka eða sambúðaraðila er sú að viðkomandi á margar eignir eða hefur átt margar eignir, staðið í margvíslegum eignaskiptum? Hvaða máli skiptir það? Breytir það einhverju? Ef það breytir ekki neinu af hverju er þetta þá orðað með þessum hætti í nefndarálitinu? Frumvarpið gerir ráð fyrir að niðurfelling gjaldsins ráðist jafnframt af eigendasögu maka eða sambúðaraðila kaupanda. Hvað ef maki eða sambúðaraðili kaupanda er t.d. nýkominn til sögunnar, þ.e. ef fólk hefur tekið saman eða gift sig skömmu áður en kaup á fyrstu íbúð eiga sér stað? Þetta er óskiljanlegt orðalag sem ég óska eftir að formaður efnahags- og skattanefndar geri grein fyrir og skýri hverju það varðar ef eigendasaga maka eða sambúðaraðila er með þessum hætti eða hinum. Í annan stað er vikið að því að komið hefur fram á fundum nefndarinnar að framkvæmd niðurfellingar yrði almennt á ábyrgð sýslumanna. Þá hlýt ég að spyrja: Með hvaða hætti á slík ábyrgð að vera? Á það að vera almenn ábyrgð, almenn sakarábyrgð eða ábyrgð með einhverjum öðrum hætti? Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir neinum viðurlögum eða sagt með hvaða hætti slík ábyrgð skuli vera. Það virðist þá eingöngu eiga að vera þannig að ábyrgð sýslumanna er sú að annaðhvort hafi þeir staðið rétt að málum varðandi gjaldtöku eða niðurfellingu gjaldsins eða ekki. Ef þeir hafa ekki staðið rétt að gjaldtöku eða niðurfellingu gjaldsins þá hlýt ég að spyrja formann efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Pétur Blöndal: Hverju varðar það? Til hvaða ábyrgðar er verið að vísa og hvaða viðurlög eru við því ef þessari ábyrgð er ekki fylgt? Er um að ræða orðalag sem skiptir engu máli? Er þetta orðalag sett inn án þess að einhver gerhugsun sé á bak við það? Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Nefndin telur að frumvarpið gefi ekki tilefni til verulegra vandkvæða í framkvæmd.“ Það þýðir þá samkvæmt mínum málskilningi að nefndin telur að frumvarpið gefi tilefni til einhverra vandkvæða en þá er spurningin hvernig menn skilgreina „verulega“. Hvað er hér átt við? Fengu nefndarmenn fullnægjandi upplýsingar um það frá þeim eina sýslumanni sem mætti til nefndarinnar, sem ekki er við það embætti þar sem flestum kaupsamningum er þinglýst, að þarna væri ekki um verulegt vandamál að ræða? Getur verið að þarna séu vandamál sem nefndarmenn fundu út að hægt væri að vinna gegn? Með hvaða hætti þá? Því er hvergi svarað né heldur í hvaða formi þau vandkvæði geta verið varðandi framkvæmdina. Ég varpaði fram við 1. umr. þessa frumvarps ákveðnum ábendingum og sjónarmiðum sem ég tel að komi til skoðunar og valdi verulegum vanda við framkvæmd þessara laga. Ég taldi þar af leiðandi að það væri heppilegra að fara annaðhvort þá leið að afnema algerlega stimpilgjald af kaupum á íbúðarhúsnæði eða þá að lækka stimpilgjald vegna kaupa á íbúðarhúsnæði, þ.e. um ákveðinn hundraðshluta sem ykist eftir því sem liði á kjörtímabilið. Það yrði þá eins og í frægri ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar á sínum tíma þar sem talað var um að herinn mundi hverfa á landi brott á kjörtímabilinu í áföngum, eins færi þá með stimpilgjaldið. En það varð að vísu aldrei úr að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar efndi það fyrirheit en vonandi efnir ríkisstjórnin sem nú situr fyrirheitið um að stimpilgjald verði fellt niður á kjörtímabilinu. Þetta skref er of lítið og það er ómarkvisst. Síðan segir í nefndarálitinu sem ég velti töluvert fyrir mér: „... þar sem misvísandi teikn eru um stöðu í efnahagsmálum í heild sinni telur nefndin ekki tímabært að stíga það skref til fulls þótt um það séu skiptar skoðanir.“ Þá velti ég fyrir mér: Skiptar skoðanir hjá hverjum? Eru skiptar skoðanir innan nefndarinnar eða hvað er hér átt við? Misvísandi teikn um stöðu í efnahagsmálum. Til upplýsingar skal þess getið að greiningardeild Glitnisbanka gaf út álit í dag þar sem því er spáð að um verulega niðursveiflu og neikvæðan hagvöxt verði að ræða næstu tvö árin. Einhverjir kunna að koma auga á eitthvað annað en það er hins vegar alveg ljóst að það er alkul á húsnæðismarkaðinum á höfuðborgarsvæðinu. Hvaða misvísandi teikn eru þá varðandi stöðu efnahagsmála sem lúta að niðurfellingu stimpilgjalds á þeim eignum sem hér er um að ræða? Síðan segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Litið yrði á slíkt sem skattalækkun og það væri ekki heppilegt á meðan Seðlabankinn heldur stýrivöxtum háum til að berjast við verðbólgu.“ Hvað er hér um að ræða? Að sjálfsögðu er niðurfelling eða lækkun stimpilgjalds skattalækkun vegna þess að stimpilgjald er skattur þannig að það er augljóst. En síðan segir: „... og það væri ekki heppilegt á meðan Seðlabankinn heldur stýrivöxtum háum ...“ Ég átta mig satt að segja ekki á röksemdafærslunni og ég sé ekki vitræna glóru á bak við orðalag eins og þetta.  „Hins vegar kann að styttast í að staða efnahagsmála gefi færi á að fella gjaldið niður að fullu.“ Þá velti ég því fyrir mér, virðulegi forseti, hvað átt er við, þ.e. að staða efnahagsmála gefi færi á að fella gjaldið niður að fullu. Fasteignasalar segja mér að það sé ekkert að gerast á húsnæðismarkaðinum á höfuðborgarsvæðinu. Getur verið ástæða til að fella gjaldið niður að fullu? Ég segi já, það er ástæða til þess. Það er einu sinni þannig að helsta stóriðjan hér á höfuðborgarsvæðinu er byggingariðnaðurinn og okkur ber að hlúa að þeirri stóriðju. Það skiptir mjög miklu máli varðandi atvinnustig og tekjur fólksins hér á höfuðborgarsvæðinu að það sé gert. Þess vegna hefði það verið lítil en nauðsynleg aðgerð að fella stimpilgjaldið niður að öllu leyti en ekki bara að búa til vandamál með því að setja inn ákvæði um að það skuli eingöngu ná til kaupa á fyrstu íbúð, þó með einhverjum fyrirvörum eins og varðandi eigendasögu maka eða sambúðaraðila kaupanda. Virðulegi forseti. Ég hef beint nokkrum spurningum til hv. þm. Péturs Blöndals, formanns efnahags- og skattanefndar sem fjallaði um þetta. Mér finnast ýmsir þættir í nefndarálitinu vera vægast sagt lítt skýranlegir og jafnvel dregnar rangar niðurstöður af gefnum forsendum.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Magnússon kom með nokkuð margar spurningar. Ég treysti mér ekki til að svara þeim öllum í andsvari. Í fyrsta lagi: Hvað gerist ef maki kaupandans hefur átt eign áður? Það er tekið á því í frumvarpinu í 35. gr. eða 1. gr. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Hafi maki kaupanda og skuldara eða sambúðaraðili áður verið skráður þinglýstur eigandi að íbúðarhúsnæði skal réttur þess sem uppfyllir skilyrði greinarinnar til niðurfellingar stimpilgjalds aldrei vera meiri en nemur helmingi af annars ákvörðuðu stimpilgjaldi hins stimpilfrjálsa skjals.“ Þetta er alveg kristaltært. Ég held að ég þurfi ekki að svara þessu frekar. Þeir sem hafa lesið frumvarpið vita það. Það var reyndar líka rætt í 1. umr. Svo vildi hv. þingmaður afnema stimpilgjaldið alveg og ég er svo hjartanlega sammála. Ég er búinn að vera sammála því í 20 ár, herra forseti, að fella niður stimpilgjaldið. En það verður að bíða þar til efnahagslegar aðstæður eru til þess. Í nefndarálitinu er það sérstaklega tekið fram. Þar stendur - og þetta er mjög vandlega orðað, herra forseti: „Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að stimpilgjald í fasteignaviðskiptum verði afnumið á kjörtímabilinu þegar aðstæður á fasteignamarkaði leyfa [þ.e. þegar þenslan minnkar á fasteignamarkaðnum]. Nefndin telur líklegt að staðan á fasteignamarkaði leyfi niðurfellingu stimpilgjalds en þar sem misvísandi teikn eru um stöðu í efnahagsmálum í heild sinni telur nefndin ekki tímabært að stíga það skref til fulls þótt um það séu skiptar skoðanir.“ Það er nefnilega þannig að nefndin hélt fund þar sem óskað var eftir áliti ýmissa aðila í þjóðfélaginu á því hvort það væri þensla eða kreppa hér. Niðurstaða þess fundar var sú að hér væru bæði þensla og kreppa. Meðan svo misvísandi teikn eru á lofti í þjóðfélaginu er dálítið varasamt að fara í gang með almenna skattalækkun. Að láta þetta taka til fyrstu íbúðar er ekki nema brot af markaðnum og brot af stimpilgjaldinu enda kemur það fram í kostnaðarálitinu. En það er meira en þetta, herra forseti. Íslenskt atvinnulíf er nú undir smásjá heimsins þar sem menn skoða allt sem gert er, hvort Ísland sé traustsins virði o.s.frv. með geysilega háa stýrivexti, eins og hv. þingmaður nefndi með réttu. Erlendir aðilar mundu líta á það sem afskaplega slæmt „teikn“, svo að ég noti það orð, ef Íslendingar færu í sama mund að lækka skatta. Ef til almennrar skattalækkunar kæmi, öll stimpilgjöld yrðu lögð niður, væri það mjög slæmt „teikn“ inn í hið alþjóðlega umhverfi og menn mundu spyrja: Hvað er að gerast á Íslandi? Seðlabankinn er að reyna að hemja þensluna og löggjafarvaldið eykur hana. Ég hélt að menn vissu þetta, mundu skynja þetta.  Þá er það spurningin með gestina. Hv. þingmaður segir að umsögn hafi borist frá sýslumanninum í Hafnarfirði og það sé ekki sá aðili sem hafi mest um þetta að segja. Fulltrúum í nefndinni er frjálst að biðja um umsagnir frá aðilum eins og kunnugt er. Það er alltaf þannig. Ég er mjög opinn fyrir því að fá sem flesta aðila til að koma með umsagnir. Ekki bárust fleiri umsagnir eða beiðnir um slíkt eða fleiri gestir þannig að það er lítið hægt að gera við því. Þá held ég að ég sé búinn að svara flestum spurningum hv. þingmanns. Ég ætla að vona að ég hafi svarað þeim öllum. - Já, ábyrgð sýslumanna. Eftir því sem mér skilst varðandi þá ábyrgð er um að ræða stjórnunarábyrgð, þ.e. hver á að sjá um verkið, og það er sýslumaður. Síðan sagði hv. þingmaður að íbúðabyggingar væru stóriðja á Reykjavíkursvæðinu. Það má vel vera en ég skal segja honum ...

Á höfuðborgarsvæðinu.

Á höfuðborgarsvæðinu, en ég get sagt hv. þingmanni að þjóðin lifir ekki lengi á því að byggja íbúðir handa sjálfri sér þannig að það er ekki stóriðja til frambúðar fyrir þjóðina í heild sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir að hafa svarað að mestu leyti með greinargóðum hætti þeim spurningum sem ég beindi til hans. Orðalag frumvarpsins varðandi maka eða sambúðarmaka liggur fyrir. En það sem olli því að ég spurði þeirra spurninga sem um er að ræða var það sem segir í nefndarálitinu, þ.e. að jafnframt skyldi skoðuð eigendasaga maka eða sambúðaraðila makans. Þá veltir maður því fyrir sér og það var kjarninn í spurningu minni, hvaða þýðingu eigendasaga hefur. Getur hún ráðið því að einhverju leyti að aðili sem annars ætti rétt á því að stimpilgjaldið félli niður þurfi að sæta því að greiða fullt stimpilgjald vegna þess að eigendasagan er þessi, þó að þetta hafi kannski verið fyrir einhverjum tíma o.s.frv.? Það var inntakið í spurningunni. Það kann vel að vera að ákvæði b-liðar 1. gr. sé nægjanlegt að þessu leyti þar sem segir að kaupandi íbúðarhúsnæðis og skuldari samkvæmt hinu stimpilfrjálsa skjali, skuli vera þinglýstur eigandi að að minnsta kosti helmingi eignarhluta í þeirri fasteign sem keypt er.  Það kann vel að vera að talið sé að það sé nægilega greint hvað þar er verið að fjalla um. En þetta er óeðlilegt ákvæði vegna þess að það er nú einu sinni þannig að það er löngu liðin tíð að hjónabönd endist í 100% tilvikum út ævina eða þess vegna sambúð. Þar af leiðandi býður þetta upp á alls konar misnotkun og hugsanlegt óréttlæti. En það er annað mál og skal ekki lengur dvalið við það. Hv. þm. Pétur Blöndal segist vera sammála um að það beri að afnema stimpilgjald og hann hafi verið sammála því um árabil. Ég er ánægður að heyra það og við erum þá sammála um það eins og svo margt fleira, ég og hv. þm. Pétur Blöndal. En síðan kemur alltaf að þessu að þegar þensla sé á fasteignamarkaði, þegar þensla sé í þjóðfélaginu þá megi ekki draga úr umsvifum ríkisvaldsins og þá megi ekki minnka skatta. Þessari hagfræði er ég gjörsamlega ósammála því að þensla á fasteignamarkaðnum á höfuðborgarsvæðinu er ekki þensla á fasteignamarkaði á Íslandi. Þenslan var aðallega á höfuðborgarsvæðinu en víða um land var hins vegar engin þensla og mjög takmörkuð verðhækkun á fasteignum. Það var ekkert tillit tekið til þess. En það er engin þensla og þá verða menn að átta sig á einu og mér finnst satt að segja miður að það skuli ekki hafa verið skoðað vegna þess að við höfum sögu um það hvernig efnahagslægðir koma yfir íslenskt samfélag, hvernig byggingariðnaðurinn þróast og hvernig kulið á markaðnum þróast að gefnum ákveðnum forsendum. Það sem gerist er að kulið kemur fram hægt og tekur langan tíma með sama hætti tekur það hjólin á byggingarmarkaðnum, eftir slíkt samdráttarskeið, töluvert langan tíma að komast á fullan skrið. Það er hægt að fullyrða það og við það stend ég að það sé verulegt samdráttarskeið á fasteignamarkaðnum sem er fyrirsjáanlegt þó að framkvæmdir hafi í sjálfu sé staðið með ákveðnum blóma hingað til vegna þess að þær voru fyrirhugaðar og komnar í gang löngu áður. Það er eingöngu þess vegna. En það er hægt að kynna sér ástandið á markaðnum til að komast að niðurstöðu um að það er mjög alvarlegt ástand að skapast í byggingariðnaðinum á höfuðborgarsvæðinu og ég tel að það væri full ástæða fyrir stjórnvöld að hlúa að þeim markaði, huga að því að veita fjármagn til þess að þarna verði ekki um stöðnum og alkul að ræða, m.a. að beita þeirri skattalækkun sem möguleiki er t.d. og hér er verið að fjalla um að fella stimpilgjaldið niður algjörlega. Það er ein leið. Þá segir hv. þm. Pétur Blöndal að erlendir aðilar mundu líta á það alvarlegum augum ef við færum nú að lækka skatta. Þetta kemur mér satt að segja ákaflega mikið á óvart. Við erum jú einu sinni frjáls og fullvalda þjóð og höfum því rétt á og möguleika til þess að taka ákvarðanir um það hvernig við högum skattheimtu í landinu. Ég get ekki séð hvaða erlendu aðilar það ættu að vera sem mundu fara að vandræðast eða telja að íslenskt efnahagslíf væri í ógöngum ef reynt væri að sporna við kólnun á markaðnum, spýta inn í til þess að um virkari framkvæmdir verði að ræða, meiri atvinnu og auknar tekjur, að einhverjir erlendir aðilar hefðu eitthvað við slíka hagstjórn að athuga. Ég hygg nú frekar að það væri meiri ástæða til þess að ætla að erlendir aðilar mundu telja að það væri alvarlegur hlutur að gerast ef einn mesti og stærsti atvinnuvegurinn sem veitir hvað flestum vinnu væri kominn að stöðvun. Ég hygg að þeir menn sem hafa samskipti við Ísland í fjármálalegu tilliti mundu frekar kippast við ef svo væri. Ég álít því að sú niðurstaða sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kemst að sé röng, þ.e. að röksemd fyrir því að fella stimpilgjaldið algjörlega niður sé einmitt sú að hér sé eðlilegt og blómlegt atvinnulíf og framkvæmdir og hvernig þróunin er að verða og þá í framhaldi af því hvernig erlendir aðilar litu á þessa hluti. Varðandi ábyrgð sýslumanna þá vék ég að því að aðeins einn sýslumaður hefur komið fyrir nefndina og hv. formaður efnahags- og skattanefndar, Pétur Blöndal alþingismaður, sagði að það hefði hverjum og einum nefndarmanni verið frjálst að hafa samband við hvern þann sýslumann sem viðkomandi nefndarmaður hefur kosið eða  Það var í sjálfu sér meiri ástæða til þess að kalla þá fyrir heldur en flesta aðra. En það er látið við það eitt við sitja að kalla á sýslumanninn í Hafnarfirði og ég er ekki að gera lítið úr því embætti og ég veit ekki hvort ástæðan var væntanlegt afmæli Hafnarfjarðar en a.m.k. finnst mér mjög sérstakt að kalla ekki eftir umsögnum sýslumanna, t.d. sýslumannsins í Reykjavík þar sem flestum kaupsamningum er þinglýst, sýslumanninn á Akureyri eða á Ísafirði þannig að það sé fenginn ágætisþverskurður á hvað varðar embætti þeirra sem eiga að hafa með framkvæmd þessara laga að gera. Ég verð satt að segja að lýsa yfir furðu að það skuli ekki gert. Í lokin, virðulegi forseti. Ég hef lýst því yfir að ég tel að það væri eðlilegt að stimpilgjaldið af kaupum á húsnæði væri algjörlega fellt niður. Svo virðist sem lengra verði ekki komist en það sem hér er um að ræða. Þar af leiðandi hlýt ég að greiða atkvæði með þeim breytingum sem hér eru lagðar til en ég tel að allt of skammt sé gengið.

Herra forseti. Ég hef verið upplýstur um að það var óskað eftir umsögnum frá öllum sýslumönnum í landinu en barst einungis umsögn frá einum. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði að aldrei sé hægt að lækka skatta, þetta hef ég svo sem sagt áður líka, að þegar þensla og mikið fjör er í atvinnulífinu þá er ekki hægt að lækka skatta vegna þess að þá eykur það þensluna og þegar það er kreppa þá er heldur ekki hægt að lækka skatta því þá þurfa ríki og sveitarfélög á öllu sínu að halda, öllum sínum peningum. En samt hefur mönnum tekist að lækka skatta umtalsvert á undanförnum árum. Umtalsvert. Menn hafa gert það langt fram í tímann og með hægðinni og það er stefnan að fella niður stimpilgjaldið. Þess vegna orðum við þetta þannig í greinargerðinni: „Hins vegar kann að styttast í að staða efnahagsmála gefi færi á að fella gjaldið niður að fullu.“ En á sama tíma og Seðlabankinn sem á að gæta að verðlagi í landinu heldur uppi mjög háum stýrivöxtum vegna þess að hann telur að það sé þensla þá yrði mjög misráðið að Alþingi Íslendinga kæmi með allt annað teikn inn í efnahagslífið og segði: Við ætlum að lækka skatta. Það er þetta sem ég átti við. Þegar Seðlabankinn fer að lækka stýrivexti sína sem allir búast við, þá býst ég við að það styttist í það að hægt sé að fella niður stimpilgjaldið, hvenær sem það nú verður. Misvísandi teikn um þenslu eða kreppu - það er nefnilega þannig að á þessu ári fer hið opinbera út í alveg gífurlega fjárfestingu, mig minnir að ég hafi séð einhvers staðar 130 milljarða og það veldur þenslu á sama tíma og íbúðamarkaðurinn er að skreppa saman og mér skilst á steypusölum að steypusala hafi sjaldan verið jafnmikil og undangengnar vikur.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni Pétri Blöndal að steypusala hefur verið mikil á undanförnum missirum. Ég hef einmitt kannað það og það er alveg rétt fullyrðing. En það er jafnframt sagt að það verði ekki mikið fram undan þegar líður á árið. Eins og ég rakti áðan við umræðurnar og benti á þá skríður kulið hægt inn á þennan markað en þegar það er komið þá er erfitt að koma hjólunum í gang aftur og það er það sem menn verða að horfa á. Menn geta ekki horft bara niður fyrir tærnar á sér og haldið að endir vegferðarinnar sé þar. Menn verða að horfa fram og átta sig á því að það ber að líta til þess sem er greinilegt út við sjóndeildarhringinn og það finnst mér nefndin og hv. þm. Pétur Blöndal ekki hafa gert þegar verið er að skilgreina hvernig hér er staðið að málum. Varðandi meintar skattalækkanir þá er það alrangt að skattar hafi verið lækkaðir í tíð núverandi eða fyrrverandi ríkisstjórnar. Við höfum sett hvert skattametið af öðru innan OECD og um helmingur af vergri þjóðarframleiðslu er tekinn af hinu opinbera. Það er verið að hækka og hækka á hverju árinu. Og hvernig getur það hækkað ef skattar eru lækkaðir umtalsvert? Það er af því að það eru bara sumir skattar sem hafa lækkað. Hvaða skattar hafa lækkað? Það var lækkaður skattur á fyrirtækjum en hins vegar hefur ekki verið um að ræða að afsláttur eða skattleysismörk hafi verið hækkuð þannig að skattarnir hafa bitnað með meiri og meiri þunga á þeim sem minnst hafa fyrir sig að leggja og það höfum við frjálslynd gagnrýnt í langan tíma. Útgjöld hins opinbera hafa verið að vaxa.

Varðandi þessa almennu umræðu um skattalækkanir vil ég minna á það, herra forseti, að skattar á fyrirtæki hafa verið lækkaðir úr 45% niður í 18% og stefnt er að því að fara niður í 15%. Á því tímabili sem þeir voru lækkaðir úr 45% niður í 18%, sem ég ætla að vona að hv. þingmaður samþykki að sé lækkun, hafa tekjur ríkissjóðs af þessum sama skattstofni margfaldast. Það sama á við um laun almennings. Við höfum lækkað skatta á almenning. Prósenturnar hafa verið lækkaðar, hátekjuskatturinn hefur verið felldur niður o.s.frv. Og hvað hefur gerst? Laun almennings hafa hækkað svo umfram verðlag að þess finnast engin dæmi í öðrum löndum. Ef hv. þingmaður getur nefnt mér eitt land þar sem laun hafa hækkað meira en á Íslandi síðustu 10–15 árin verð ég ánægður því að ég er alltaf að bíða eftir því dæmi. Svo er það spurningin: Er það skattalækkun eða skattahækkun þegar tekjur ríkissjóðs af sköttum aukast stöðugt vegna þess að kakan stækkar? Eða er það lækkun á prósentu? Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það skattahækkun þegar atvinnulífið þarf að borga miklu meiri skatt af hagnaði með miklu lægri prósentum? Eða er það skattalækkun af því að prósentan lækkaði? Það sem gerist, og það sem ruglar menn kannski í ríminu, er að kakan stækkar mikið. Stofn tekjuskatts einstaklinga hefur t.d. hækkað mikið umfram verðlag. Laun almennings hafa hækkað mjög mikið umfram verðlag þannig að sá skattstofn gefur ríkissjóði miklu meiri tekjur. Er það skattalækkun eða skattahækkun þegar prósentan sem lögð er á almenning lækkar? Þetta er ekki einfalt mál og það hefur verið markmið ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins undanfarinn áratug og lengur að stækka kökuna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal rakti skattalækkanir á fyrirtæki og suma einstaklinga, hátekjuskattur hefur verið felldur brott. Ég minntist á að skattleysismörkin hefðu ekki hækkað og þar af leiðandi hefðu skattar bitnað með miklu meiri þunga á almenningi í landinu. Það að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins vildi ekki hækka skattleysismörkin hefur valdið því að skuldir ríkissjóðs hafa verið greiddar af því fólki sem þurfti að bera hærri skatta vegna þess að skattleysismörkin voru ekki hækkuð í samræmi við það sem hefði átt að vera miðað við þróun á verðlagi og kaupgjaldi. Hv. þm. Pétur Blöndal minntist á það að kakan hefði stækkað. Þá er alltaf spurningin um það, ef við skoðum hvort umsvif hins opinbera eru vaxa eða minnka, hvaða hlutfall tekið er af kökunni. Ef við skoðum það miðað við verga þjóðarframleiðslu tekur hið opinbera alltaf stærri og stærri hluta af stækkandi köku. Hvað þýðir það? Það þýðir einfaldlega aukin umsvif hins opinbera og aukna skattheimtu. Fram hjá því getum við ekki horft. Kakan hefur stækkað, við erum sammála um það ég og hv. þm. Pétur Blöndal. En á sama tíma og kakan stækkar hækkar það hlutfall sem hið opinbera tekur af henni. Nú fer u.þ.b. helmingur af kökunni til hins opinbera og það er of mikið. Ég reikna með því að hv. þm. Pétur Blöndal sé sammála mér um það þrátt fyrir orð hans hér á undan.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, sérstaklega vegna þess að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra situr hér í salnum, hvort forseta sé kunnugt um að borin verði fram einhver yfirlýsing, ályktun eða kynning til okkar þingmanna um það hvernig eigi að afgreiða málefni er varða mannréttindaálit Sameinuðu þjóðanna. Mun það koma á dagskrá þingsins? Verður gefin yfirlýsing eða sú vinna kynnt sem væntanlega hefur verið unnin? Með hvaða hætti verður það mál tekið til afgreiðslu? Eða eigum við að vænta þess að það komi alls ekki hér til afgreiðslu? Það er ekki á nýrri dagskrá þingsins. Ég vil ganga eftir því við hæstv. forseta hvort hann geti upplýst okkur þingmenn um í hvaða farveg það mál fer. 
            

Herra forseti. Ég tel að þetta sé eðlileg fyrirspurn frá hv. þingmanni. Ég get upplýst það að sjávarútvegsráðherra er ekkert að vanbúnaði að gera þinginu grein fyrir þeirri vinnu sem hann hefur látið vinna áður en þingi lýkur, sem vonandi verður á morgun.

Vegna umræðu sem farið hefur fram um fundarstjórn forseta getur forseti greint frá því að ekki liggur neitt þingmál fyrir en í ljósi þess sem fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra mun forseti að sjálfsögðu greiða fyrir því að hægt verði að bregðast við komi fram beiðni um það frá hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann geri með einum eða öðrum hætti grein fyrir því máli sem hér var til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þau svör sem hæstv. forsætisráðherra gaf og einnig þau svör sem hæstv. forseti þingsins gaf okkur um það að ef sjávarútvegsráðherra óskar eftir því eða vildi koma að yfirlýsingu um málsmeðferðina eða upplýsingum til þingsins verði orðið við því. Ég þakka þau svör. Þau liggja þá fyrir og beinist það þá eingöngu að hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hann vill kynna okkur þingmönnum stefnuna í málinu.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni kem ég upp til að taka þátt í þeim umræðum sem hér hafa orðið og tel það eðlilegt. Ég ætla að halda þar áfram sem frá var horfið. Ég lýsi yfir ánægju með þá yfirlýsingu sem hæstv. forsætisráðherra gaf um að Alþingi yrði gert grein fyrir því hvernig hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlar að bregðast við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Mér finnst að vísu vonum seinna að það sé gert, að þingi og þjóð sé gerð grein fyrir því hvernig á að bregðast við og uppfylla skilyrði um að mannréttindum fylgt sé. Ég tel að eðlilegra hefði verið að bregðast við með þeim hætti að málið hefði getað fengið eðlilega þinglega meðferð og að Alþingi Íslendinga hefði komið að því að gera þær breytingar á gjafakvótakerfinu svo að mannréttindum yrði fylgt í framtíðinni en ekki látið sitja við að hugsanlega sé verið að gera eða fara hálfa leið að því marki sem nauðsynlegt er að fara til enda.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega alveg dæmalaust að teygja þarf tunguna út úr hæstv. ráðherrum til að þeir svari spurningum. Það er margbúið í allan vetur að spyrja eftir þessu máli og hæstv. ríkisstjórn hefur haft 180 daga. Nú eru um 15 dagar eftir og aðeins einn dagur af þessu þingi og við höfum verið að spyrja eftir málinu. Nú kemur í ljós að það sé svo sem sjálfsagður hlutur, segir forsætisráðherra, að kynna vinnu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur látið vinna. Ég fagna því eðlilega en ég undra mig samt á þessum vinnubrögðum af því að þetta er mjög stórt mál, bæði í umræðunni heima á Íslandi og ekki síður gagnvart heiðri okkar á erlendum vettvangi. Það hefði verið eðlilegra að gera þetta miklu fyrr. Ég verð að segja fyrir mig sem formaður í flokki að mér þætti eðlilegt að þingflokkunum væri  
            

Virðulegi forseti. Það hefur ekki þurft að toga eða teygja þetta mál á nokkurn hátt. Það hefur margoft komið fram hjá mér að ég hef haft á því áhuga að geta kynnt niðurstöðu af þeirri vinnu sem ég hef verið að láta vinna fyrir Alþingi ef tóm væri til þess. Ég lýsti þessu yfir fyrir fáeinum vikum í síðasta skipti og hv. þm. Guðni Ágústsson vitnaði einmitt til þess í ræðu í gær eða fyrradag til þeirra yfirlýsinga minna. Við höfum verið að láta vinna þetta mjög vandlega. Þetta er mál sem ekki er hægt að kasta til höndum. Þetta er mál sem við höfum tekið alvarlega og við sýnum það m.a. með því að við höfum verið að láta vinna lærða greinargerð til þess að leggja til grundvallar því svari sem ríkisstjórnin mun síðan senda til mannréttindanefndarinnar. Þetta mál hefur komið margoft til umræðu. Það eru öllum ljósar skoðanir hv. þingmanna í þessum efnum og það höfum við alveg í huga. En eins og ég hef margoft sagt er málið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og hún mun sjá til þess að fullnægjandi svar berist á tilsettum tíma 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að hér var borin upp eðlileg athugasemd um þingmál, hvort það væri væntanlegt. Forseti hefur lýst því yfir að berist ósk frá hæstv. sjávarútvegsráðherra mun forseti verða við því að slíkt mál fái eðlilega meðferð. Í ljósi þess sem hæstv. forsætisráðherra sagði þá tel ég að það geti varla verið efni til frekari umræðu um fundarstjórn forseta af því tilefni. Forseti lítur svo á að ekki séu frekari beiðnir um umræðu um fundarstjórn forseta hvað þetta varðar. Forseti vill ganga til dagskrár. Það er af nógu að taka. Það verður gengið til atkvæðagreiðslu og þess vegna þarf að hringja bjöllum.

Herra forseti. Sú grein sem verið er að greiða atkvæði um er lögð til af nefndinni sjálfri og fjallar um samruna sparisjóða við önnur fyrirtæki. Hún vefst nokkuð fyrir mér þessi orðanna hljóðan: „samruni sparisjóðs við fyrirtæki“. Það hugtak er almennt ekki til varðandi sparisjóði að þeir geti runnið saman við önnur fyrirtæki. Orðanna hljóðan er því mjög óljós og ekki í takt við hina almennu lagasetningu um sparisjóði. Herra forseti. Ég get því ekki stutt þetta að svo stöddu. Ég mun óska eftir því að málið verði unnið betur milli 2. og 3. umr. í hv. viðskiptanefnd. Það má alls ekki vera tilgangurinn hér að koma því þannig fyrir að skapa réttaróöryggi varðandi starfsemi sparisjóðanna. Ef sparisjóður er að taka yfir útibú annarra banka úti um land er það yfirleitt frekar lítil eign því að bankarnir eru jú að loka útibúum sínum. Yfirleitt þegar banki lokar útibúi er lítil eign eftir þannig að sparisjóðirnir taka þá yfir starfsemina. Það hefur verið reynslan þar sem þetta hefur verið. 

Herra forseti. Þetta frumvarp fjallar um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Verið er að skerpa á ákvæðum um það hvenær megi grípa inn í varðandi starfsemi einstaklinga í tengslum við hryðjuverk eða vegna stjórnmálalegra tengsla. Skilgreiningin á hryðjuverkum og/eða listi yfir hryðjuverkasamtök sem náðst gæti til liggur ekki fyrir. Það er mjög brýnt að íslensk stjórnvöld skilgreini hvað þeir eiga við með hryðjuverkum. Þá er einnig talað um einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla. Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við afgreiðslu örfárra greina en styðja frumvarpið að öðru leyti.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um lokafjárlög vegna ársins 2006. Þegar er búið að ganga frá ríkisreikningi fyrir árið 2006 þannig að þessi afgreiðsla er ekki í takt við fjárreiðulög. Samkvæmt lögum á að afgreiða ríkisreikning og lokafjárlög saman. Það sem þarna er verið að taka fram í lokafjárlögum, eins og kom fram í umræðunum hér, er orðinn hlutur. Þetta er nokkurs konar stimpill af hálfu Alþingis á gjörðir framkvæmdarvaldsins. Þess vegna sitjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hjá við þetta frumvarp en áteljum vinnubrögðin sem að baki því standa. Þarna eru tilgreindar upphæðir sem ekki eiga heima í lokafjárlögum 

Virðulegi forseti. Við höfum heyrt hér efnisríkar ræður varðandi lokafjárlög fyrir árið 2006 í dag. Ég vil ítreka að fjárlaganefnd leggur áherslu á að markvisst verði unnið að gerð frumvarps til lokafjárlaga á þann hátt að því verði hraðað innan hvers árs þannig að leggja megi það fram samhliða ríkisreikningi í samræmi við 7. gr. og 45. gr. fjárlaga. Tæknilega séð sýnist fátt því til fyrirstöðu og ætti það að geta gerst við framlagningu lokafjárlaga fyrir árið 2007 og ríkisreikning þess árs. Því ber að fagna að fjármálaráðuneytið og Ríkisendurskoðun hafa tekið undir þessa skoðun og álit fjárlaganefndar.

Hæstv. forseti. Það sem hér er verið að greiða atkvæði um er svokölluð uppbót á lífeyri. Við í Frjálslynda flokknum munum styðja þetta mál en við höfum bent á að þær skerðingarreglur sem eru í gildi hjá Tryggingastofnun ríkisins valda því að þessar greiðslur nýtast illa og miklu verr en ætti að vera. En við munum styðja málið.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um að setja á dagskrá frumvarp ríkisstjórnarinnar um sjúkratryggingar. Það er þá í annað sinn sem því máli er hleypt inn í þingsali með afbrigðum. Það er ekki gott yfirbragð, herra forseti, á því hvernig þessu máli hefur verið komið í gegnum þingið. Þetta er stórt og hápólitískt mál sem varðar framtíð heilbrigðiskerfisins á Íslandi og um það eru miklar deilur. Ég óska eindregið eftir því að greidd verði atkvæði um afbrigði varðandi 49. liðinn. Þetta er vanreifað mál sem væri mun betra að lægi í sumar og væri unnið betur og tekið til afgreiðslu hér í haust. Ég skora á þingmenn að styðja mig í því.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð og atkvæðaskýringar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur en auk þess benda á að varðandi 49. og 50. dagskrárliðinn á eftir að dreifa nefndarálitum og breytingartillögum við bæði þessi frumvörp. Ekki hefur unnist tími til að klára þá vinnu og ég tel að það sé eðlilegt að það liggi hér frammi áður en við tökum málið á dagskrá.

Hæstv. forseti. Dagskrárliður nr. 50 er ekki jafnhápólitískur og sá 49. En ég vil, eins og ég sagði hér áðan, beina athygli að því að ekki er búið að dreifa nefndaráliti eða breytingartillögu. Af þeirri ástæðu greiði ég atkvæði gegn því að málið sé tekið á dagskrá núna.

Virðulegi forseti. Ég skil vel hlutverk Bobbys Fischers hvað varðar sögu Íslands í skákheiminum. Ég get því miður ekki í góðri trú heiðrað mann sem hefur fagnað hryðjuverkaárásum. Ég mun því leggja til að þetta skáksetur verði í staðinn tengt sögu Íslands í skákheiminum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um endurskoðendur frá efnahags- og skattanefnd sem er að finna á þskj. 1049. Á því þingskjali kemur fram hvaða gesti nefndin fékk til sín og hvaða umsagnir bárust og einnig er lýsing á frumvarpinu. Nokkuð var rætt á fundum nefndarinnar um lagalega þýðingu alþjóðlegra endurskoðunarstaðla, sem vísað er til í 9. gr. frumvarpsins, og hvernig rétt sé að standa að innleiðingu þeirra. Er því frekar lýst í nefndarálitinu. Þá ræddi nefndin um inntak og eðli siðareglna, einkum í ljósi skyldu endurskoðenda til að eiga aðild að Félagi löggiltra endurskoðenda, og er það einnig rætt frekar í nefndarálitinu. Loks ræddi nefndin skilgreiningu frumvarpsins á hugtakinu „eining tengd almannahagsmunum“ en í frumvarpi sem fjármálaráðherra leggur fram samhliða og varðar breytingu á lögum um ársreikninga (mál nr. 527) er kveðið á um að við slíka einingu skuli starfa endurskoðunarnefnd sem skipuð sé þremur mönnum hið minnsta. Samtök fjármálafyrirtækja lögðu áherslu á að smáir og meðalstórir sparisjóðir og fjármálafyrirtæki yrðu undanþegin skyldu til að koma á fót endurskoðunarnefnd. Þá töldu Landssamtök lífeyrissjóða að með því að fella lífeyrissjóði undir hugtakið væri að ástæðulausu verið að ganga lengra en gert er ráð fyrir í tilskipuninni sem liggur frumvarpinu til grundvallar. Vísa samtökin til þess að íslensku lífeyrissjóðirnir búi nú þegar við margfalt eftirlitskerfi. Fulltrúar fjármálaráðuneytisins tóku ekki undir framangreindar röksemdir og fulltrúi félags löggiltra endurskoðenda taldi að ekki væri ástæða til að ætla að umræddur áskilnaður hefði mikinn kostnaðarauka í för með sér. Fram kom að mikilvægi endurskoðunarnefnda fælist einna helst í aðkomu að vali á endurskoðanda fyrir eininguna og eftirliti með því að sami endurskoðandinn starfaði ekki samfellt lengur en sjö ár við endurskoðun einingar tengdrar almannahagsmunum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjali 1050. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Ögmundur Jónasson gera fyrirvara við álitið. Fyrirvari hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Ragnheiðar Elínar Árnadóttur varðar málsmeðferð við innleiðingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson gerir einnig fyrirvara er lýtur að félagaskyldu. Hv. þingmenn Gunnar Svavarsson og Paul Nikolov voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Bjarni Benediktsson, með fyrirvara, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, með fyrirvara, og Lúðvík Bergvinsson.

Virðulegi forseti. Ég ætla í stuttu máli að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef gert við nefndarálit efnahags- og skattanefndar. Eins og fram kom í máli framsögumanns nefndarinnar lýtur hann að tveimur þáttum í málinu. Ég vil annars vegar koma að þeirri athugasemd að það verklag sem birtist í frumvarpinu varðandi innleiðingu tilskipunar þeirrar sem málið sprettur frá er ekki að fullu í samræmi við handbók Stjórnarráðsins um það hvernig við stöndum að innleiðingu tilskipana. Reyndar má til sanns vegar færa að verklagið hefur ekki verið mjög samhæft hjá Stjórnarráðinu í þessu efni en við höfum átt því að venjast sem meginreglu að fram kæmi þingsálykunartillaga þar sem stjórnskipulegum fyrirvara sameiginlegu EES-nefndarinnar væri aflétt og síðan fylgdi lagafrumvarp um efnislega þætti málsins í kjölfarið. Frumvarpið er eitt dæmi þess að vikið er frá þessari verklagsreglu. Vil ég leyfa mér að gera athugasemd við það og hvetja til þess að verklag í þessu efni verði samræmt. Eins og ég hef tekið fram eru fleiri dæmi um þetta í þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir þinginu en ég vil þó jafnframt geta þess að utanríkismálanefnd hefur verið að skoða þessi mál sérstaklega og mun skila skýrslu til forseta þar sem komið verður inn á þessa þætti. Hitt atriðið sem ég sá ástæðu til að gera fyrirvara við við afgreiðslu málsins lýtur að félagaskyldunni í Félagi löggiltra endurskoðenda. Mér þykja þau rök sem teflt hefur verið fram í málinu ekki vera fullnægjandi til þess að réttlæta skylduaðildina. Þess er skemmst að minnast að við vorum hér á þinginu með frumvarp um fasteignasala þar sem mjög kom til umræðu félagaskyldan að því félagi. Það mál var til umfjöllunar í allsherjarnefnd þar sem ég gegndi formennsku á síðasta kjörtímabili og var vissulega afgreitt með þeim hætti frá nefndinni að skylduaðild skyldi vera að því félagi. Það voru hins vegar tilmæli nefndarinnar á þeim tíma að það fyrirkomulag yrði endurskoðað að liðnum tveimur árum frá gildistökunni. Það hefur nú verið gert og viðskiptaráðherra í því tilviki lagt til við þingið að félagaskyldan að Félagi fasteignasala yrði felld niður. Á vissan hátt er hlutverk Félags endurskoðenda sambærilegt þó að erfitt sé að gera fullan samanburð á milli þessara tveggja félaga hvað varðar hlutverk þeirra. Við hljótum engu að síður ávallt að halda í þá grundvallarreglu að sérstök rök þurfi að vera til staðar til þess að kveða á um félagaskyldu að félögum af þeim toga sem hér um ræðir. Ég hef því gert fyrirvara við þetta atriði og á enn eftir að sannfærast um að ekki sé hægt að viðhafa eftirlit með störfum endurskoðenda, annars vegar með þeirri nefnd sem mun starfa á vegum ríkisins, þ.e. endurskoðendaráðinu, og hins vegar með öðrum hætti án þess að félagaskyldunni sé viðkomið. Hæstv. forseti. Í þessu felast fyrirvarar mínir. Tel ég ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar um það.

Virðulegi forseti. Ég stend að nefndaráliti því sem hér er til umræðu með félögum mínum í efnahags- og skattanefnd en geri, eins og fram hefur komið, fyrirvara við álitið. Ég ætla ekki að endurtaka þann fyrirvara sem ég deili með hv. þm. Bjarna Benediktssyni, sem hann greindi frá á undan mér sem varðar málsmeðferð við innleiðingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar en tek undir þau sjónarmið sem þingmaðurinn reifaði hér að framan. Annað atriði sem ég geri fyrirvara við sem er raunar einungis tilgreindur á því máli sem við munum taka næst til afgreiðslu, ársreikningafrumvarpið, en ég vil gera þann fyrirvara einnig við þetta og ætlaði mér raunar að gera það en það hefur eitthvað skolast til í nefndarvinnunni. Þar sem við ræðum þessi mál samhliða ætla ég að fá, með leyfi forseta, að fara yfir þann fyrirvara. Það varðar það atriði að fella skuli lífeyrissjóðina undir hugtakið einingu tengda almannahagsmunum. Ég er ekki fyllilega sannfærð um þörfina á að gera þetta og tel að fulltrúar lífeyrissjóðanna hafi, þegar þeir komu fyrir nefndina, gert vel grein fyrir því margháttaða eftirliti sem þeir undirgangast nú þegar. Einnig benda þeir á það að þarna séum við að ganga lengra en Evróputilskipunin gerir ráð fyrir og erum því, eftir því sem mér skilst, að setja lífeyrissjóðum okkar strangari reglur og kvaðir en gerist annars staðar. Ég held að við þurfum að fara varlega í slíkt og passa okkur, eins og þeir benda á, að við gerumst ekki kaþólskari en páfinn í þessum efnum og vil því fara varlega í málið. Ég mundi vilja að við skoðuðum þetta betur og óska því eftir að frumvarpið verði tekið aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. þannig að við getum farið betur yfir þennan þátt málsins og vonandi skýrt hann svo að hægt verði fyrir okkur að aflétta þeim fyrirvara fyrir lok afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd, en það er að finna á þskj. 1051. Í því þingskjali kemur fram hvaða gesti nefndin fékk til sín og hvaða umsagnir bárust og einnig er lýsing á frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. málsl. 2. mgr. a-liðar 2. gr. orðist svo: Stjórn einingar ber ábyrgð á skipun endurskoðunarnefndar.“ Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Ögmundur Jónasson gera fyrirvara við álitið. Fyrirvarar Bjarna og Ragnheiðar varða málsmeðferð við innleiðingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ragnheiður gerir einnig fyrirvara við að fella lífeyrissjóði undir hugtakið eining tengd almannahagsmunum. Hv. þingmenn Gunnar Svavarsson og Paul Nikolov voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Bjarni Benediktsson, með fyrirvara, Magnús Stefánsson, og Ragnheiður E. Árnadóttir, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan um fyrirvara mína en vil vísa í ræðu mína við frumvarp til laga um endurskoðendur í þeim efnum og set fram sams konar ósk um að þetta mál verði tekið aftur til nefndar til að fara yfir það sama atriði og ég gerði athugasemd við þá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum, frá efnahags- og skattanefnd, sem er að finna á þskj. 1097. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gesti nefndin fékk á sinn fund og hvaða umsagnir bárust. Einnig er lýsing á frumvarpinu. Á fundum nefndarinnar gerði Samband íslenskra sveitarfélaga athugasemdir við nýtt heiti stofnunarinnar og að það hefði ekki verið rætt innan stjórnar. Fulltrúi Húseigendafélagsins óskaði eftir því að félagið fengi að tilnefna aðila í stjórn. Nefndin telur að ákvæði frumvarpsins standi því ekki í vegi að ríkið greiði gjald til Fasteignaskrár Íslands fyrir almenn not af skránni en bendir á að sumar stofnanir ríkisins eiga lögvarinn rétt til aðgangs að skránni. Nefndin tekur einnig fram að Samband íslenskra sveitarfélaga og Samtök fjármálafyrirtækja munu samkvæmt frumvarpinu eiga sinn fulltrúa hvort í þriggja manna stjórn stofnunarinnar. Stjórninni er m.a. ætlað að gera tillögu að gjaldskrá stofnunarinnar til ráðherra. Nefndin gerir ekki athugasemd við val á nýju heiti stofnunarinnar og telur að það lýsi ágætlega meginþáttum í starfsemi hennar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem er að finna á þingskjalinu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifar undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Ellert B. Schram, Lúðvík Bergvinsson og Paul Nikolov voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson, Magnús Stefánsson, og Ragnheiður E. Árnadóttir.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum, frá félags- og tryggingamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og hafa henni borist umsagnir frá Þroskahjálp, Tryggingastofnun ríkisins, Viðskiptaráði Íslands og Öryrkjabandalagi Íslands. Með frumvarpinu er frítekjumark vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega og endurhæfingarlífeyrisþega hækkað úr rúmlega 27 þús. kr. í 100 þús. kr. á mánuði. Ákvæðið er sett til bráðabirgða og tekur gildi 1. júlí 2008 og gildir út árið. Markmið frumvarpsins er að hvetja einstaklinga til vinnu og gera örorkulífeyrisþegum kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að bætur frá Tryggingastofnun ríkisins skerðist. Unnið er að tillögu um endurskoðað örorkumat sem byggist m.a. á markmiðum um starfshæfnismat og eflingu starfsendurhæfingar með áherslu á að skoða frekar getu fólks til starfa en vangetu. Tillögunni er ætlað að ná svipuðum markmiðum hvað varðar örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega og hvetja einstaklinga til vinnu. Nefndin telur að hækkun frítekjumarksins muni leiða til aukinnar atvinnuþátttöku örorkulífeyrisþega og hafa þannig í för með sér hærri tekjur og meiri lífsgæði þeim til handa. Rannsóknir hafa jafnframt sýnt að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að öryrkjar vinni, kjósi þeir að gera það. Ákvæðinu er ekki ætlað að hefta eða binda þá vinnu sem nú þegar er hafin með nokkrum hætti. Því telur nefndin eðlilegt að ákvæðið sé einungis sett til bráðabirgða og hafi þar með hvorki bindandi né fordæmisskapandi áhrif. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins og hv. þm. Birkir J. Jónsson skrifar undir álitið með fyrirvara. Undir álitið skrifa Guðbjartur Hannesson, formaður og framsögumaður, Ármann Kr. Ólafsson, Árni Johnsen, Jón Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Ögmundur Jónasson, og Birkir J. Jónsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, framsögumanni nefndarálitsins um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar sem nú er til umræðu, var ég fjarverandi þegar málið var afgreitt úr félagsmálanefndinni. Ég tók til máls í 1. umr. og ræddi um mikilvægi þeirra breytinga. Reyndar var hávaðinn svo mikill þegar það var vegna þess að bílstjórar þeyttu horn fyrir utan svo að þingmaðurinn sem hér stendur heyrði varla í sjálfum sér þegar hann talaði fyrir málinu. Ég tel því alveg fulla ástæðu til að ítreka að ég er mjög hlynnt þessu máli. Verið er að hækka frítekjumark örorkulífeyrisþega úr 27 þús. kr. á mánuði í 100 þús. kr. sem er veruleg hækkun, mikilvæg fyrir þá lífeyrisþega sem geta tekið þátt í atvinnulífinu. Þetta er einnig hvatning til þeirra til að fara út í atvinnulífið og bæta kjör sín og fara í atvinnu sem er mikilvæg endurhæfing fyrir marga lífeyrisþega og einnig til að auka félagslega virkni þeirra sem fara út í atvinnulífið. Ég tel þetta því að öllu leyti mjög jákvæða breytingu og auðvitað nauðsynlega. Hún kemur heldur síðar inn en aðrar breytingar á almannatryggingunum sem sneru að öldruðum. En verið er að breyta lögunum til batnaðar fyrir öryrkjana. Þetta er reyndar bráðabirgðaákvæði vegna þeirra breytinga sem verið er að vinna að í örorkumatsmálunum þar sem miðað verður að að því að meta starfshæfni í staðinn fyrir örorku eða vangetu fólks til atvinnu. Ég tel þetta mjög mikilvægt og efast ekki um að það muni koma nýtt ákvæði inn í almannatryggingalögin þegar þetta bráðabirgðaákvæði rennur út. Ég er, virðulegi forseti, heils hugar sammála málinu en hafði ekki tök á því að vera við afgreiðslu málsins úr nefndinni eins og kemur fram í nefndarálitinu.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, og lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum. Félags- og tryggingamálanefnd fékk á fund sinn ýmsa aðila og leitaði eftir umsögnum og ætla ég ekki að telja upp þá sem þar komu við sögu. Með frumvarpinu er m.a. litið til þeirra langtímaáhrifa sem útgáfa atvinnuleyfa getur haft á jafnvægi á vinnumarkaði. Eru lagðar til breytingar á reglum um útgáfu atvinnuréttinda til handa útlendingum og lagt til að teknar verði upp sex tegundir tímabundinna atvinnuleyfa í stað einnar tegundar almenns leyfis sem nú er veitt. Við veitingu leyfis verði litið til þeirra aðstæðna sem liggja að baki því að atvinnurekendur leita eftir því að ráða til sín erlenda starfsmenn. Frumvarpið felur einnig í sér breytingar á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins og byggist sú breyting á efni tilskipunar nr. 2004/38/EB. Efni tilskipunarinnar lýtur aðallega að rétti ríkisborgara ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins til að dvelja í öðrum aðildarríkjum í því skyni að starfa þar. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2000, og saman aðlaga frumvörpin lögin þeirri framkvæmd sem er viðhöfð við útgáfu dvalar- og atvinnuleyfa. Frumvarpið breytir frá þeirri reglu að atvinnurekandi sæki um og fái útgefið atvinnuleyfi þar sem atvinnuleyfi er nú gefið út á nafn útlendings. Nefndin telur þessa breytingu mikilvæga réttarbót á stöðu útlendings. Tímabundin atvinnuleyfi eru þó skilyrt starfi hjá tilteknum atvinnurekanda. Upp komu hugmyndir um að tengja atvinnuleyfið við ákveðna atvinnugrein eða landshluta í stað atvinnurekenda en nefndin telur slíkt skapa ákveðið óöryggi fyrir starfsmanninn þar sem mögulegt er að hann fái útgefið tímabundið atvinnuleyfi án þess að hafa vinnu fyrir komu til landsins auk þess sem slíkt samræmist illa markmiðum laganna. Nefndin telur ekki ástæðu til að rýmka reglurnar frekar en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Nefndin hefur fjallað ítarlega um allar gerðir tímabundnu atvinnuleyfanna og þær reglur sem frumvarpið setur um þau. Þá ræddi nefndin m.a. þá reglu að ekki er hægt að fá framlengingu á tímabundnu atvinnuleyfi ef atvinnurekandi hefur ekki staðið skil á staðgreiðslu skatta sem og tryggingagjaldi lögum samkvæmt vegna starfa útlendingsins. Þau sjónarmið komu fram í nefndinni að með þessu væri útlendingurinn mögulega látinn gjalda fyrir hugsanleg svik atvinnurekandans. Á fundum nefndarinnar komu fram þær upplýsingar að óalgengt væri að engin skattskil væru gerð vegna starfa útlendings. Ákvæðinu er ætlað að auðvelda eftirlit með að starfsmaður stundi ekki vinnu hjá öðrum aðila en þeim sem atvinnuleyfið er bundið við en slíkt er óheimilt samkvæmt lögunum. Nefndin áréttar þó að útlendingur skuli ekki gjalda fyrir ef atvinnurekandi hans standi ekki skil á sköttum. Á fundum nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að rýmka ætti enn frekar reglur um atvinnuleyfi til útlendinga með sérfræðiþekkingu þar sem strangar reglur um þetta efni geti m.a. staðið háskólasamfélaginu hér fyrir þrifum ef erfitt er að fá erlenda fræðimenn til landsins. Einnig hefur það sjónarmið verið kynnt nefndinni að ef reglurnar eru of þröngar leiði það til þess að sérfræðistörf færist úr landi og íslensk fyrirtæki hætti að vaxa á innlendum markaði og vaxi fremur erlendis. Nefndin telur mikilvægt að haga reglunum þannig að íslenskum háskólum og fyrirtækjum sé gert kleift að ráða til sín menntaða og færa einstaklinga en telur jafnframt þær breytingar sem frumvarpið leggur til tryggi þetta. Ákvæði um veitingu tímabundins atvinnuleyfis að nýju vegna skorts á vinnuafli kveður á um að heimilt sé að veita atvinnuleyfi af þessu tagi að nýju hafi útlendingur haft leyfið samtals í tvö ár og dvalist eftir það erlendis í tvö ár. Varð nefndin vör við að sá skilningur væri lagður í regluna að fengi útlendingur ekki hámarkstíma leyfis ásamt framlengingu, samtals tvö ár, gæti hann ekki fengið leyfið að nýju, sem væri einnig í ósamræmi við ákvæði frumvarps til laga um breytingu á lögum um útlendinga um veitingu dvalarleyfis að nýju vegna skorts á vinnuafli. Með vísan til a-liðar 10. gr. frumvarpsins er þó ljóst að ákvæðinu er ætlað að gera útlendingi kleift að fá atvinnuleyfi af þessu tagi veitt að nýju þegar hann skiptir um atvinnurekanda, án þess að þurfa að dvelja erlendis í tvö ár. Telur nefndin mikilvægt að útlendingur geti skipt um starf þó svo það lengi ekki þann tíma sem hann getur að hámarki dvalist í landinu. Leggur nefndin því til breytingar á ákvæðinu til að skýra regluna frekar. Í frumvarpinu er sett sú regla að íþróttafólk sem fær tímabundið atvinnuleyfi á grundvelli b-liðar 7. gr. frumvarpsins getur ekki starfað samhliða starfi sínu hjá íþróttafélagi á almennum innlendum vinnumarkaði, þ.e. hann er bundinn við það að vinna eingöngu hjá íþróttafélaginu samkvæmt frumvarpinu. Hingað til hafa íþróttafélög, sem ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að greiða erlendu íþróttafólki há laun, eftir sem áður haft tækifæri til að ráða til sín fært íþróttafólk sem samhliða starfi sínu hjá félaginu hefur stundað vinnu á innlendum vinnumarkaði. Erlent íþróttafólk eflir íþróttastarf hérlendis og getur orðið ungu fólki innan íþróttahreyfingarinnar mikil hvatning. Telur nefndin mikilvægt að öll íþróttafélög sitji við sama borð hvað við kemur möguleikum á að ráða til sín erlent íþróttafólk og leggur því til breytingar á ákvæðinu. Þá hefur nefndinni verið bent á að misræmis gæti á hámarksframlengingartíma tímabundins atvinnuleyfis fyrir íþróttafólk, sem er eitt ár, og dvalarleyfis fyrir íþróttafólk sem er tvö ár, skv. 2. málsl. 2. mgr. c-liðar 10. gr. frumvarps til laga um breytingu á lögum um útlendinga. Leggur nefndin til breytingu til að samræma þetta og lengja það þannig í tvö ár. Nefndin telur ákvæði um tímabundið atvinnuleyfi vegna náms gera erlendum nemendum erfitt fyrir að stunda nám hér á landi. Erlendir nemendur hafa ekki jafnan aðgang að lánsfé og getur reynst erfitt að fjármagna nám hérlendis. Það getur einnig reynst háskólasamfélagi á Íslandi dýrmætt að fá til sín erlenda nemendur sem auðga fræðasamfélagið með nýjum sjónarmiðum og skoðunum. Auk þess er venja að íslenskir nemendur stundi vinnu samhliða námi sínu og telur nefndin eðlilegt að gæta jafnræðis hvað þetta varðar. Þá telur nefndin að setja beri skilyrði um að stunda þurfi fullt viðurkennt nám eða skila viðunandi námsárangri til að fá atvinnuleyfi af þessu tagi veitt eða framlengt. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga setur m.a. þau skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis vegna náms að útlendingur stundi fullt nám hér á landi samkvæmt vottorði frá hlutaðeigandi skóla. Þá er fullt nám skilgreint í ákvæðinu sem 100% samfellt nám á háskólastigi, iðnnám eða það nám annað sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi, sbr. 1. og 2. mgr. f-liðar 10. gr. frumvarps til laga um breytingu á lögum um útlendinga. Tekinn er af allur vafi um að einstök námskeið teljist ekki til náms. Til að fá framlengingu dvalarleyfisins þarf útlendingur auk þess að sýna fram á viðunandi námsárangur, a.m.k. 50% af fullu námi við fyrstu endurnýjun en 75% af fullu námi eftir það, sbr. 4. mgr. f-liðar 10. gr. frumvarpsins. Skilyrði fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis vegna náms er m.a. að útlendingi hafi áður verið veitt dvalarleyfi vegna náms. Leggur nefndin því til að útlendingur sem fengið hefur dvalarleyfi vegna náms og uppfyllt öll skilyrði þess geti starfað samhliða námi sínu óháð því hvort starfið teljist hluti af námi hans eður ei. Þá telur nefndin skilyrði dvalarleyfis fyrir framlengingu einnig nægilega skýr til að geta orðið grundvöllur framlengingar á tímabundnu atvinnuleyfi vegna náms. Leggur nefndin til breytingar í samræmi við þetta. Nefndin ræddi sérstaklega stöðu ungmenna sem koma hingað til lands á grundvelli fjölskyldusameiningar fyrir 18 ára aldur. Við 18 ára aldur teljast þau ekki til nánustu aðstandenda og taka þá við almennar reglur um útgáfu dvalar- og atvinnuleyfis, þó með þeirri undanþágu að ef útlendingur stundar nám í framhaldsskóla við 18 ára aldur getur hann áfram fengið útgefin dvalar- og atvinnuleyfi á grundvelli náms. Telur nefndin sanngirnisrök hníga að því að útlendingur sem náð hefur 18 ára aldri skuli eiga rétt á atvinnuleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar stundi hann annaðhvort nám eða störf hér á landi þegar 18 ára aldri er náð. Er hér einkum litið til þess að tryggt sé að umrædd ungmenni haldi áfram að ávinna sér rétt til óbundins atvinnuleyfis, en tímabundið atvinnuleyfi vegna náms veitir ekki slíkan rétt. Leggur nefndin því til breytingu hvað þetta varðar og sambærileg breyting er lögð til á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útlendinga. Þá leggur nefndin til að önnur breyting verði gerð á d-lið 7. gr. til samræmis við tillögu um breytingu á ákvæði um dvalarleyfi fyrir aðstandendur. Þar er lagt til að í undantekningartilvikum verði heimilað að endurnýja dvalarleyfi útlendings samkvæmt ákvæðinu þrátt fyrir að forsendur leyfisins hafi brostið vegna slita á hjúskap, staðfestri samvist eða sambúð. Undantekningin á þó eingöngu við hafi útlendingur eða barn hans sætt ofbeldi í sambandinu. Það sjónarmið býr að baki að ekki skuli þvinga útlending áfram í hjúskap, staðfestri samvist eða sambúð til að halda dvalarleyfi sínu ef viðkomandi einstaklingur eða börn hans sæta misnotkun eða ofbeldi af hálfu maka. Tekur nefndin undir með allsherjarnefnd hvað þetta varðar og telur eðlilegt að útlendingur sem fengið hefur undanþágu samkvæmt ákvæðinu fái jafnframt framlengingu tímabundins atvinnuleyfis á grundvelli fjölskyldusameiningar. Nefndinni hefur verið bent á misræmi varðandi réttaráhrif kæru þar sem útlendingur sem kærir synjun eða afturköllun dvalarleyfis getur dvalið á landinu meðan kæran er afgreidd en ef kært er vegna synjunar eða afturköllunar atvinnuleyfis þarf útlendingurinn að dvelja erlendis á meðan á afgreiðslunni stendur. Nefndin áréttar að ef kært er vegna beggja leyfanna samtímis kveður 15. gr. frumvarpsins skýrt á um að hafi Útlendingastofnun veitt leyfi til dvalar þurfi útlendingurinn ekki að dveljast erlendis meðan á afgreiðslu kæru stendur. Telur nefndin því ekki þörf á að skýra þetta frekar. Nefndin telur mikilvægt að samræma framkvæmd þess hvernig ríkisstjórninni er veitt heimild til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og aflétta þannig stjórnskipulegum fyrirvara af EES-gerðum sem kalla á lagabreytingar hér á landi. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. ágúst 2008. Miðað er við að lög um breytingu á lögum um útlendinga taki gildi sama dag. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, sem liggur hér fyrir nr. 1136. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ögmundur Jónasson skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Undir álitið skrifa hv. þm. Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Árni Johnsen, Jón Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Kristinn H. Gunnarsson, Birkir J. Jónsson og, eins og áður sagði, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég tel þetta frumvarp fagnaðarefni í sjálfu sér og ég er sérstaklega hlynntur því að sjá að útlendingur sem náð hefur 18 ára aldri skuli eiga rétt á atvinnuleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar stundi hann annaðhvort nám eða störf hér á landi þegar 18 ára aldri er náð. En ég tók eftir því að tímabundið atvinnuleyfi er enn þá skilgreint sem leyfi veitt útlendingi til að starfa tímabundið á innlendum vinnumarkaði hjá tilteknum atvinnurekanda. Sem stendur er útlendingur með atvinnuleyfi bundinn af því að vinna aðeins á einum stað eða sækja aftur um atvinnuleyfi ef hann vill vinna annars staðar. Svona umsóknarferli er ósveigjanlegt og erfitt fyrir bæði umsækjendur og atvinnurekendur. Ég mundi frekar vilja veita erlendum starfsmönnum frelsi til að vinna þar sem þeir velja sjálfir starf. Það er líka í samræmi við það sem stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda, með leyfi forseta: „Tryggt verði að útlendingar á vinnumarkaði njóti sambærilegra réttinda og íslenskt launafólk ...“ Þeir þurfa að hafa frelsi til að vinna þar sem þeir vilja og þar sem þeirra er þörf, frelsi til að byrja að vinna þegar þeir vilja það. Það er hluti af grunnréttindum starfsfólks. Því miður eru nokkur dæmi um að erlent starfsfólk fái borgað minna en íslenskir verkamenn, fái ekki mannsæmandi húsnæði og viti ekki einu sinni að stéttarfélög eru til í landinu. Þess vegna er búið að taka saman frábæran bækling fyrir innflytjendur sem útskýrir réttindi þeirra á nokkrum tungumálum. Þessar upplýsingar þurfa að komast í hendur hvers og eins sem flytur til landsins og hægt er að afhenda bæklinginn um leið menn fá atvinnuleyfi. Þegar þetta er tekið með í reikninginn geta allir unnið þær saman. Atvinnuleyfi sem er afhent einstaklingum í ákveðinni starfsgrein veitir atvinnurekendum nauðsynlegt aðhald. Þeir sem fara illa með starfsfólk sitt eiga þá á hættu að missa það en hinir sem virða réttindi þess eiga auðveldara með að fá til sín gott starfsfólk. Það tryggir að enginn missir starf sitt vegna atvinnurekanda sem ætlar að reyna að blekkja erlent starfsfólk á kostnað íslenska starfsfólksins. Þar fyrir utan mundi þetta fyrirkomulag gera atvinnumarkaðinn sveigjanlegri og bæta þannig efnahag þjóðarinnar. Ég bendi á að þessi tillaga hefur fengið þverpólitískan stuðning, þar á meðal frá ungum jafnaðarmönnum. Ég styð þetta frumvarp en hvet ríkisstjórnina til að taka þetta þverpólitíska og löngu tímabæra skref.

Frú forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið án fyrirvara enda styð ég þær aðgerðir sem þar er lagt til. En ég sakna þess að í nefndaráliti er ekki rætt um veigamikið atriði sem ég nefndi í 1. umr. að þetta frumvarp er afskaplega ójafnréttissinnað. Það skiptir mannkyninu eiginlega í nokkra hópa. Það er í fyrsta lagi gáfumannahópurinn eða sérfræðingarnir sem við viljum gjarnan fá til Íslands og gerum vel við þá. Síðan er það íþróttafólkið sem er búið góðum hæfileikum og við gerum líka vel við. Og svo er það fólk sem við getum notað í stuttan tíma en viljum svo að fari aftur í burtu eftir tvö ár. Þetta er lýsing á ákveðinni stöðu í heiminum sem er ákveðinn raunveruleiki sem ég fellst á. Það lýsir í rauninni hvernig Evrópusambandið lokar fátækt fólk frá því að komast inn. Allir íbúar Evrópusambandsins mega koma hingað, við erum að ræða um fólk fyrir utan Evrópusambandið. Við höldum þeirri stefnu og ég skrifa undir nefndarálitið vegna þess að raunveruleikinn er sá að ef við mundum hleypa hér inn fólki án kvaða, án skilyrða, þá er hættan sú að hér kæmu milljónir ef ekki tugir milljóna manna til að njóta góðra lífskjara á Íslandi, þ.e. fólk sem sveltur, fólk sem þarf að lifa af minna en á einum dollara á dag eða á tveimur dollurum. Talið er að fjórðungur mannkyns þurfi að lifa af minna en einum dollara á dag og að helmingur mannkyns lifi á minna en tveimur dollurum á dag. Það fólk mundi náttúrlega sjá miklu betri lífskjör á Íslandi. Þess vegna vildi ég benda á að við veljum þarna úr fólk sem eru sérfræðingar, er sem sagt gáfað og hefur menntun. Við veljum úr fólk sem skarar fram úr í íþróttum og viljum fá það inn í landið, annars vegar fyrir atvinnulífið og hins vegar fyrir íþróttalífið. Atvinnulífið þarf prófessora og sérfræðinga og doktora o.s.frv. og svo þarf atvinnulífið öðru hverju verkamenn til að vinna og þá er þeim hleypt inn í tvö ár að hámarki. Þá skulu þeir fara aftur út til þess að gæta þess að þeir ílendist ekki. En ómenntað fólk sem ekki skarar fram úr í íþróttum á lítinn möguleika á að komast til Íslands.

Virðulegi forseti. Ég tek að mörgu leyti undir það sem fram kom í máli hv. þingmanns Péturs H. Blöndals þar sem hann vakti athygli á þeim mannamun sem löggjöfin gerir á fólki utan Evrópusambandslandanna. Mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á þessum sjónarmiðum og taka undir þau. Þau voru rædd í þingnefndinni. Staðan er sú að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið kveður á um frjálst flæði launafólks milli landa Evrópska efnahagssvæðisins en í þeim samningi eru engar kvaðir sem gera okkur skylt að loka vinnumarkaði fyrir fólki utan þessara landa. Okkur er heimilt ef við kjósum svo að hafa opið fyrir íbúa landa utan þessa svæðis. Það er hins vegar eðlilegt, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að það þarf að hafa einhverjar takmarkanir á því. Í heiminum eru 6.000 milljónir manns og við getum ekki tekið við öllum þeim sem kynnu að vilja koma. En ég er talsmaður þess, og veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal er mér sammála um það, að við höldum áfram að vinna að því að hafa meira jafnræði gagnvart íbúum utan Evrópska efnahagssvæðisins og reyna að ná samstöðu um leiðir til þess að opna einhverjar glufur fyrir ófaglært verkafólk utan Evrópska efnahagssvæðisins.

Frú forseti. Þetta var nú eiginlega ekki andsvar. Þetta var eiginlega meðsvar þannig að ég get illa svarað því. En við reifuðum það í nefndinni að boðið yrði upp á eins konar lotterí eins og sumar þjóðir gera þar sem ákveðnum og mjög takmörkuðum hópi fólks yrði leyft að koma til landsins þótt þeir séu ómenntaðir og þótt þeir skari ekki fram úr í íþróttum. Það er spurning um hvort menn vinni áfram að því að taka upp einhvers konar blátt eða grænt kort þar sem kannski 50 manns gætu komið til Íslands árlega og fengju að auðga landið með þekkingu sinni, visku og íþróttalegum hæfileikum ef þeir fengju að njóta sín. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að menn eigi að halda áfram, eins og hv. þingmaður nefndi, að ræða þessa hluti og leitast við að ná samkomulagi um útfærslu á leið til þess að opna einhverja leið fyrir ófaglært fólk utan Evrópska efnahagssvæðisins. Við njótum góðs af því fólki rétt eins og þeim sem eru hæfileikaminni á sviði íþrótta eða þeim sem eru vel menntaðir og geta lagt fram sinn skerf í störfum sínum við háskóla eða atvinnufyrirtæki. Við skulum vera þess minnug að í málefnum flóttamanna hafa Íslendingar ekki tekið við mörgum íbúum á undanförnum árum. Síðustu tíu, tólf ár hafa það verið innan við 30 manns á ári. Það hefur verið tekið móti um tíu hópum á tólf árum og samtals um 300 manns. Það er mjög fátt fólk á þann mælikvarða sem margar Evrópuþjóðir hafa í þessum efnum. Ef við ætlum okkur að gera jafn vel í þeim efnum og þær þá þyrftum við að margfalda framlag okkar til þessa. Við þurfum ekki endilega að einskorða okkur við flóttamenn heldur getum við haft þetta opið fyrir íbúa utan Evrópska efnahagssvæðisins. Við gætum þá með miklum sóma tekið við nokkrum hópum fólks á hverju ári sem væri að mörgu leyti hægt að líta á sem framlag okkar til mannúðar- og hjálparstarfa.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að gera grein fyrir fyrirvara sem ég setti við nefndarálit sem fylgir þessu frumvarpi. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni þegar við 1. umr. málsins en fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að 6. gr. frumvarpsins þar sem er heimild til þess að veita atvinnuleyfi fólki utan EES-svæðisins sem býr yfir sérþekkingu, sérfræðiþekkingu á sviði háskóla-, iðn-, list- eða tæknimenntunar. Þetta er tíundað hér í greinargerð um 6. gr. og segir þar, með leyfi forseta: „Meginreglan er sú að atvinnurekandi leitist við að ráða starfsfólk sem þegar hefur aðgengi að íslenskum vinnumarkaði, samanber a-lið 1. mgr. 5. gr. frumvarpsins, en gert er ráð fyrir að Vinnumálastofnun verði heimilt að víkja frá því skilyrði þegar um er að ræða umsóknir um atvinnuleyfi vegna starfa sem krefjast háskólamenntunar. Með háskólamenntun er átt við að útlendingur hafi lokið námi við háskóla sem svarar a.m.k. til þriggja ára grunnnáms sem lýkur með BA- eða BS-prófi við íslenskan háskóla.“ Það er tvennt sem ég vil nefna í þessu sambandi. Annað lýtur að fátækum ríkjum sérstaklega. Ég nefni heilbrigðisþjónustuna sem á víða við mikla erfiðleika að etja vegna þess að fólkið flýr til hinna ríkari landa. Ég get ekki sagt nákvæmlega til um hver manneklan er í þróunarríkjunum og fátækum ríkjum Afríku og sumum Asíuríkjum en ég man ekki betur en að hún skipti milljónum starfsmanna sem þá margir hverjir, kannski ekki allur sá fjöldi, hefur flúið eða leitað atvinnu í ríkari löndum heimsins. Þetta er fólkið sem við erum að sækjast eftir með því að opna lögin að þessu leyti. Hitt finnst mér miklu verra og ekki síður slæmt að við skulum mismuna fólki á þennan hátt, þ.e. að það eigi að skoða hvaða gráður og stimpla fólk hefur upp á vasann áður en það fær heimild til að koma hingað til lands og vinna. Það er tilgreint hér í háskólagráðum hverjum eigi að hlotnast slík hlunnindi. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals enda höfum við keppt um það í umræðu um þetta mál að taka undir hvor með öðrum. Við gerðum það við 1. umr. um málið en ég kom í pontu og kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að gera grein fyrir þessum fyrirvara mínum við frumvarpið.

Frú forseti. Ég vil halda því til haga að útlendingar gegna veigamiklu hlutverki í íslensku atvinnulífi sem hefur ríka þörf fyrir starfskrafta þeirra. Þeir gegna að mörgu leyti lykilhlutverki í fiskvinnslu, á sjúkrahúsum og á ýmsum þjónustustofnunum. Þá liggur það fyrir að útlendingar hafa auðgað menningarlíf þjóðarinnar og skapað þá fjölbreytni sem öllum þjóðum er nauðsynleg, fjölmenningarsamfélag sem auðgar menningu okkar. Útlendingar skipta enn fremur miklu máli fyrir efnahag og menningu þjóðarinnar en ég tel að þeir hafi ekki verið og séu ekki enn virtir að verðleikum í íslenskri löggjöf. Ég hef stundum haldið því fram að þeim sé í ýmsum tilvikum tekið hér á landi sem óvelkomnum gestum og að þeim sé að hluta til búin dvalarskilyrði sem standast illa mannréttindi. Það er afar mikilvægt að löggjafarvaldið fylgist vel með þeim vandamálum sem útlendingar sem hingað flytjast glíma við og bregðist jafnan við því með endurskoðun laga. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur margsinnis á undanförnum árum lagt fram frumvörp til að bæta réttarstöðu útlendinga hér á landi. Við lögðum fram frumvarp á 130. löggjafarþingi 2003–2004 þar sem við fórum í að skilgreina atvinnuleyfi á nýjan leik. Við vildum að tímabundið atvinnuleyfi yrði veitt útlendingi en ekki atvinnurekanda og bundum það við starfsgrein og að útlendingur mætti ráða sig til nýs atvinnurekanda ef starfslok yrðu. Við bentum sérstaklega á það vandamál sem varðar einkum eða eingöngu konur sem giftast hingað til lands og lenda í ofbeldissambandi. Þessar hugmyndir og þetta frumvarp hafa verið endurflutt margsinnis og nú síðast í vetur af hv. þm. Paul Nikolov og fleiri þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar er líka tekið á vandamálum sem snúa að framfærslu barna útlendinga og þeim sem snúa að réttindum barna sem koma hingað t.d. 15 ára gömul og verða að ná 18 ára aldri - tengsl þeirra við réttindasókn foreldra sinna slitna og þau byrja að mynda réttindi á sjálfstæðum grundvelli sem hefur orðið þeim mjög mörgum til trafala. Flest börn, 18 ára og fram að þrítugsaldrinum, eru jú við nám á þeim tíma. Við höfum sagt að atvinnuleyfi veitt atvinnurekanda til að ráða útlending til starfa feli í sér eins konar vistarband í anda átthagafjötra fyrri alda og það samrýmist ekki mannréttindahugsun nútímans. Í krafti slíks atvinnuleyfis er atvinnurekanda veitt staða húsbónda gagnvart hjúi. Komi til starfsloka útlendings með tímabundið atvinnuleyfi vofir yfir honum brottvísun úr landi eins og mara, samþykki atvinnurekandinn ekki starfslok hans. Það er reynsla stéttarfélaga og það er mín reynsla í starfi fyrir stéttarfélög í meira en aldarfjórðung að útlendingar í þessari stöðu neyðist oftar en ekki til að sætta sig við alvarleg brot á kjarasamningum og ráðningarsamningum bæði hvað laun varðar og önnur starfskjör. Þeir leita sjaldnar til stéttarfélaga og vilja sem minnst gera úr mismununinni hafi stéttarfélagið frumkvæði að því að kanna launakjör þeirra og stöðu að öðru leyti. Það var þess vegna sem við skilgreindum atvinnuleyfið upp á nýtt og það var þess vegna sem við vildum að atvinnuleyfið bæri bundið við útlendinginn en ekki atvinnurekandann. Og við lögðum líka til og leggjum enn til að komi til slíkra starfsloka geti útlendingur með tímabundið atvinnuleyfi leitað vinnu annars staðar, hjá öðrum atvinnurekanda. Við höfum skoðað vel réttarstöðu kvenna í ofbeldissambúð og lagt til að þar yrði veitt undanþáguheimild ef slíkt kæmi upp. Það eru allt of mörg dæmi um að erlendar konur sæti ofbeldi í hjónabandi og komi til skilnaðar eru þeim flestar bjargir bannaðar. Það eru dæmi um að makar þeirra hafi skákað í því skjóli í sambúðinni að sambúðarslit leiddu sjálfkrafa til brottvísunar úr landi. Ég hef þess vegna haldið því fram að þessar konur væru í gíslingu hjónabands og ofbeldis. Margar þessara kvenna hafa brennt allar brýr að baki sér í heimalandi sínu og eiga ekki að neinu að hverfa vegna menningar þess lands. Við fengum þær upplýsingar líka að konur af útlendu bergi brotnar komi mun tíðar hlutfallslega, leiti mun tíðar til Stígamóta og Kvennaathvarfsins en íslenskar konur og hlutfallið er talsvert miklu hærra en hlutfall þeirra hér á landi. Í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar er stigið skref í átt til þess að atvinnuleyfið sé gefið út á nafn útlendings en meiri hluti nefndarinnar treystir sér ekki til að taka skrefið til fulls, ganga alla leið, og segir orðrétt í nefndarálitinu, með leyfi frú forseta: „Tímabundin atvinnuleyfi eru þó skilyrt starfi hjá tilteknum atvinnurekanda. Hugmynd kom um tengingu atvinnuleyfis við ákveðna atvinnugrein eða landshluta í stað atvinnurekenda en nefndin telur slíkt skapa ákveðið óöryggi fyrir starfsmanninn þar sem mögulegt er að hann fái útgefið tímabundið atvinnuleyfi án þess að hafa vinnu fyrir komu til landsins auk þess sem slíkt samræmist illa markmiðum laganna.“ Ég hefði kosið að nefndin gengi alla leið í þessum efnum. Þegar sambærilegt mál, þ.e. frumvarp um útlendinga, kom til umfjöllunar í allsherjarnefnd skorti þessi ákvæði sem ég hef hér gert að umtalsefni og þær breytingar sem við vildum sjá í lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Ég sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar –græn framboðs í allsherjarnefnd barðist fyrir því að þessu yrði breytt. Það er mér því mikið fagnaðarefni að það náði fram að ganga með samþykki dómsmálaráðuneytisins að breyta reglum um stöðu ungmenna sem verða 18 ára á grundvelli fjölskyldusameiningar þannig að þegar barnið verður 18 ára fylgir það réttindum foreldra. Ég verð að hrósa bæði allsherjarnefnd og félagsmálanefnd fyrir að hafa tekið þetta inn í frumvarpið. Það er mikið fagnaðarefni fyrir mig sem hef í ein fjögur, fimm ár barist fyrir þessu, að þetta skuli hafa náð fram að ganga. Ekki síður fagna ég þeirri breytingu sem gerð hefur verið bæði á frumvarpi að lögum um útlendinga og þessum lögum sem eru til umræðu að hér er veitt heimild til að gera undanþágu fyrir konur sem búa í ofbeldissambúð. Þetta eru því mikil framfaraspor og þó að ég hefði viljað ganga talsvert mun lengra þá fagna ég öllu sem horfir til bóta í þessum efnum. Ég hefði svo sem kosið að sjá fleiri breytingar gerðar á frumvarpi um atvinnuréttindi útlendinga. Við, hv. þm. Paul Nikolov og ég, höfum sett fram talsvert margar breytingar við frumvarp að lögum um útlendinga sem einhverjar hefðu mátt fara hér inn. Þar nefni ég sérstaklega framfærslu og fleira í þeim efnum. En erindi mitt hér í ræðustól var fyrst og fremst þó að fagna þeim jákvæðu skrefum sem hér hafa verið tekin.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða eitt af þeim þremur málum sem liggja fyrir hv. Alþingi að því er varðar útlendinga, þ.e. atvinnuréttindi þeirra, síðan bíður framkvæmdaáætlun um málefni innflytjenda og þá stjórnarfrumvarp um útlendinga. Ef ég man rétt eftir að hafa rennt yfir þessi frumvörp og ályktanir þá samanstendur þessi pakki af 120 blaðsíðum um efni sem snýr að innflytjendum og útlendingum. Það þarf svo sem engan að undra því þetta er talsvert mikið mál og eðlilegt að það sé rætt af yfirvegun og skoðað frá öllum hliðum. Hæstv. forseti. Mig langar hins vegar til að minna á það að þegar við í Frjálslynda flokknum vöruðum við því að hingað kæmi mikill fjöldi innflytjenda á skömmum tíma vegna þess að það var lagt til að aflétta svokallaðri tímabundinni takmörkun sem okkur var heimilt að beita varðandi ESB-borgana þá þótti það mjög slæm latína, slæmt mál að við í Frjálslynda flokknum skyldum minnast á að það væri kannski eðlilegt fyrir okkur að nýta okkur aðlögunartímann. Ekki það að að sjálfsögðu mundum við undirgangast þessar reglur á komandi árum. En við lögðum það til á sínum tíma að við færum okkur hægt og skoðuðum þessi mál vel og þess vegna væri eðlilegt að við notuðum okkur aðlögunartíma til þess og við lögðum til að aðlögunartíminn yrði lengdur að því er komu borgara, frjálsa för launafólks til Íslands varðaði. Hér voru þá hins vegar miklir þenslu- og uppgangstímar, mikil atvinna, menn voru að byggja Kárahnjúkavirkjun o.fl. og mikið umleikis í íslensku þjóðfélagi. Menn töldu þá að skynsamlegt væri að viðhalda þeirri takmörkum sem við lögðum til sem væri í raun og veru bara stýring á því hversu miklum fjölda við gætum tekið við á stuttum tíma eða innan ákveðins tímabils. Ég held samt, hæstv. forseti, að í ljósi reynslunnar hefði kannski verið skynsamlegt að áskilja sér fyrirvara að því er varðaði ESB-borgarana. Ríkisstjórnin tók hins vegar þá ákvörðun að viðhalda fyrirvaranum gagnvart tveimur ríkjum síðar, Búlgaríu og Rúmeníu ef ég man rétt, og nú erum við að ræða um útlendinga sem eru utan Evrópusambandsins. Mér finnst, hæstv. forseti, ef ég hef skilið hv. þingmann, framsögumann nefndarinnar rétt, að það þurfi að spyrja ákveðinna spurninga við þessa afgreiðslu. Í fyrsta lagi er auðvitað sú grundvallarspurning að eins og stendur höfum við mikla stýringu á því hvaða fólk kemur til Íslands inn á vinnumarkaðinn eða til starfa ef þeir eru utan Evrópusambandsins, mjög þrönga stýringu. Það kunna að vera ástæður fyrir því að menn hafa svo þrönga skilgreiningu en mér finnst samt að menn eigi að gæta þess að innan þeirra heimilda sem er verið að setja í lög sé réttlæti og jafnrétti og ég spyr að því hvort ég hafi skilið það rétt að ef íþróttamenn koma til landsins og ráða sig hjá íþróttafélagi þá megi þeir fara á milli íþróttafélaga innan lands. Þetta eru atvinnumenn sem geta ráðið sig hjá einu félagi og farið svo til næsta félags. Hins vegar, ef ég skil málið rétt, ef venjulegir launamenn sem vinna hin og þessi nauðsynleg störf fyrir okkur í þjóðfélaginu, þá eigi þeir að una því samkvæmt þessari framsetningu að vera í vist hjá atvinnurekenda sínum í a.m.k. tvö ár. Ég spyr hvort þetta sé réttur skilningur. Er það réttur skilningur hjá mér að þeir sem fara í almenna vinnu hér á landi og koma frá ríkjum utan ESB-svæðisins megi ekki vinna fyrir aðra atvinnurekendur? Ég skildi mál hv. framsögumanns þannig að því fólki, sem kemur hingað til lands sem er eingöngu komið til að vinna og afla sér tekna, jafnvel til að geta sent meginhluta tekna sinna til fjölskyldu sinnar og vina í heimalandinu, sé bannað að vinna nema fyrir einn atvinnurekanda. Er það virkilega svo að menn ætli að setja þau takmörk á atvinnuréttindi þessa fólks að það megi ekki vinna átta eða tíu tíma hjá atvinnurekandanum sem hefur atvinnuleyfið og að því sé bannað að vinna á kvöldin eða vinna aðra uppbótarvinnu hvort sem það er á öðrum vinnutíma eða ekki? Eða er því bannað að taka aðra vinnu ef það er að vinna í fiskvinnslustöð og það er hráefnisskortur? Nær þetta til þess? Ég vil fá skýr svör við þessu. Ég skildi mál hv. þingmanns þannig að svona væri þetta. Er þá samjöfnuður á milli íþróttamannsins sem kemur og ræður sig í atvinnu hjá knattspyrnufélagi og annarra, má hann skipta um félag hvenær sem hann vill? Hver er þá reglan varðandi hina menntuðu? Er hún einhvers staðar mitt á milli eða er hún ekki með neinni kvöð nema að skipta um atvinnu eða bæta við sig atvinnu? Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að þó að við í Frjálslynda flokknum höfum talað fyrir því að menn hefðu á sínum tíma þegar þenslan var í hámarki haft eitthvert skynsamlegt eftirlit og reynt að stjórna því hversu mörgum við tækjum við á skömmum tíma þá höfum við aldrei lagt til að fólki sem kæmi hingað til vinnu væri mismunað að neinu leyti þegar það væri komið inn í þjóðfélagið eða til vinnu. Mér finnst það mikið grundvallaratriði að það fólk sem hingað er komið, hvort sem það er innan við ESB eða utan við ESB njóti sambærilegra réttinda þegar hingað er komið og að því sé ekki mismunað. Við vorum oft kallaðir rasistar og með rasistahugsjón í Frjálslynda flokknum þegar við vorum að ræða þessi mál og töldum okkur vera að ræða þau af skynsemi. Ég uni því ákaflega illa. En ég hef gjarnan viljað sjá til þess að fólk sem hingað kemur fengi að njóta réttinda sinna, fengi að njóta menntunar sinnar, fengi viðurkennd atvinnuréttindi sem það kemur með frá heimalandi sínu, hvort sem um er að ræða smiði, bifvélavirkja, kennara eða aðra. Smátt og smátt hefur þetta verið að lagast en þetta er samt ekki nægilega gott og nægilega skýrt og það liggur kannski helst í því að það eru svo lokaðir hópar sem vinna hér. Þetta eru hópar manna sem koma og vinna hjá ákveðnum fyrirtækjum og fá oft mjög takmarkaðar upplýsingar eða hafa fengið, þótt ég voni vissulega að það hafi batnað á undanförnum árum og sé að batna. Þessi löggjöf, m.a. um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda, kemur vissulega til með að breyta og bæta réttarstöðu þeirra á komandi árum og mun efla það að menn sem stunda vinnu hér njóti réttinda sinna og nái að aðlagast. Og væntanlega ef þeir una hag sínum vel hér þá hafi þeir val um hvort þeir vilja setjast hér að eða fara heim þegar þeir hafa áætlun um það vegna fjölskylduhaga eða einhvers annars. Mér finnst ekki góður svipur á því, hæstv. forseti, að þegar fólk er komið inn til landsins þá mismunum við því. Mér finnst ekki góður svipur á því. Það er svo annað pólitískt mál og pólitísk umræða, útlendingastefna Íslendinga gagnvart ESB og útlendingastefna Íslendinga fyrir fólk sem er utan ESB, fólk sem kemur frá Filippseyjum, Kína eða Indlandi. Menn hafa helst ekki viljað taka þessa umræðu í botn. Það er rosalega auðvelt að rétta upp hnefann og segja: Þú ert rasisti. Það er afskaplega auðvelt fyrir mótmælendur og þá sem hatast út í umræðuna að koma heim að dyrum manns og grýta eggjum í glugga og dyr. Það er ósköp auðveld leið þegar menn vilja ekki rökræða málin. Ég geri svo sem ekkert með það. Það er enginn vandi að þvo burt eggjarauðu. En það hefur oft skort á það að menn ræddu þessi mál af yfirvegun, farið í gegnum umræðuna af skynsemi án þess að ætla öðrum illt eða hafa illvilja til einhvers. Ég hafna þeirri umræðu ef hún snýr að okkur í Frjálslynda flokknum. En ég er líka tilbúinn að taka þátt í rökræðu um málefni innflytjenda og útlendinga alveg í botn ef menn vilja það. Ég kann þá sögu mjög vel. Ég er sjálfur giftur pólskri konu, þekki mjög vel til í samfélagi útlendinga á Íslandi og ég vil benda mönnum á, sem tala um það að í fiskvinnslunni á Íslandi séu útlendingar að vinna tímabundið, að það er orðin talsvert röng fullyrðing. Í fiskvinnslufyrirtækjunum á Íslandi vinna fjölmargir innflytjendur sem eru sestir að á Íslandi, eru fyrir löngu orðnir íslenskir ríkisborgarar, eiga hér hús og híbýli, börnin þeirra eru í skóla, þeir eiga tengdabörn, vini og ættingja vítt og breitt í íslensku þjóðfélagi. Ég þekki fjölda innflytjenda sem eru löngu orðnir íslenskir ríkisborgarar en hafa starfað árum saman í sömu fiskvinnslufyrirtækjunum og starfa þar enn. Það væri ákaflega fróðlegt ef einu sinni væri gerð raunhæf könnun á því hvar útlendingar hafa unnið, hversu lengi þeir hafa unnið, hversu margir eru búsettir á Íslandi, hvar þeir starfa o.s.frv. Við í Frjálslynda flokknum lögðum það til á sínum tíma að slík könnun væri unnin og menn skoðuðu það. Hversu margir hafa hreinlega sest að hjá okkur, eru löngu orðnir íslenskir ríkisborgarar og eru ekki á leiðinni í burtu? Hvaða framtíðardrauma hafa þeir og hvaða álit hafa þeir á því hvernig þeir hyggjast festa rætur í íslensku þjóðfélagi? Mönnum fannst þetta voða skrýtið, gerðu lítið úr því að það ætti að fara fram sérstök könnun meðal innflytjenda um hvert þeir vildu stefna, hvað þeir ættu mörg börn og hvort þeir hygðust taka fjölskyldu sína til sín o.s.frv. eða yfirleitt hvort við ættum að vita mikið um framtíðardrauma þeirra og þrár. En ég held að það hefði verið mjög gagnlegt fyrir okkur að gera þetta, þá hefðum við áttað okkur á því að talsverður hluti þess fólks sem hingað hefur komið á undanförnum árum og menn hafa talað um sem tímabundið vinnuafl hefur allt annað í huga en að dvelja hér í stuttan tíma. Margir þeirra eru ákveðnir í að dvelja hér lengi. Ég þekki fólk sem hefur unnið það lengi á Íslandi að það fer bráðum að taka út lífeyrinn sinn og þá hugsar það sér jafnvel að fara til heimalandsins og lifa þar á þeim lífeyri sem það hefur unnið sér inn í íslenskum lífeyrissjóðum á íslenskum vinnumarkaði og njóta þess langa ævistarfs sem það hefur unnið í þjóðfélagi okkar, fyrir okkur í mörgum þeim störfum sem við vildum ekki vinna, bæði í fiskvinnslu og öðru. Mér finnst fólk vera vel að því komið, fólk sem hefur unnið hér í 20–30 ár í störfum sem Íslendingar hafa verið að yfirgefa. Það verður meira úr peningunum þess t.d. í Póllandi þegar það hættir hér störfum eftir 25 ára starf. Í Póllandi munu margir hverjir geta lifað ágætislífi af lífeyrisréttindunum sínum sem þeir eiga hér þó að þau dugi ekki til framfærslu á Íslandi. Margir innflytjendur hafa byggt sig upp eignalega og félagslega fyrir efri árin með því að stunda hér vinnu og við Íslendingar höfum notið þess að hafa þá í vinnu og með okkur í samfélaginu. Við höfum notið arðs af vinnu þeirra, það hefur greitt hér skatta og skyldur en oft og tíðum tekið lítið til sín af opinberri þjónustu, stundum mjög lítið. Hæstv. forseti. Ég held að það sé tímabært að ræða þetta mál. Ég fagna því að þessi þrjú mál upp á 120 blaðsíður séu til afgreiðslu í Alþingi. Þetta er alveg tímabært og framkvæmdaáætlun um innflytjendur sýnir það einfaldlega að það sem menn voru að ræða á árinu 2006 og síðar fyrir kosningarnar 2007, átti alveg fyllilega rétt á að vera rætt. Hér er verið að setja inn í áætlun stjórnenda úr hverju þurfi að bæta og að hverju þurfi að huga fyrir framtíðina að því er varðar innflytjendur. Ég fagna því. Það var m.a. það sem við bentum á í umræðunum árið 2006. En spurningarnar voru fyrst og fremst tvær, hæstv. forseti. Er það réttur skilningur að frumvarpið sé þannig úr garði gert að íþróttamenn megi skipta um atvinnurekanda þegar þeim dettur í hug og fara til næsta félags en verkamaðurinn megi það ekki og sé fangi vinnusamningsins við vinnuveitanda sinn í tvö ár? Látum það kannski vera, en er það virkilega þannig að hann megi ekki vinna hjá neinum öðrum ef hann vill bæta við sig vinnu? Er það réttur skilningur? Ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið og ég vænti þess að það þýði að ég skilji þetta ekki rétt, þ.e. að sá sem hafi vinnusamning og atvinnuleyfi hjá einum vinnuveitanda megi ekki vinna fyrir neinn annan þó að hann haldi áfram að vinna hjá sama vinnuveitanda en ég skildi orð hans þannig áðan að menn gætu ekki unnið hjá tveim vinnuveitendum. Ef svo er þá hef ég misskilið orð hv. þingmanns. Spurningin er hvort hinn venjulegi launþegi megi fara til annars atvinnurekanda innan tveggja ára og hvort íþróttamaðurinn megi gera það, ég óska svara við henni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í nákvæmar útskýringar á þeim ákvæðum í andsvari en vísa bara til laganna. Það verður að skoða útlendingalögin samhliða vegna þess að þau spila saman. En það er rétt að þau lög sem við erum að fjalla um fjalla fyrst og fremst og eingöngu um markaðinn utan ESB. Það er mikilvægt að hafa það á hreinu því að við erum að fjalla um atvinnuréttindi fyrir þá sem koma og eru utan við Evrópusambandið. Þar er verið að tala um reglur fyrir sex hópa sem geta komið inn á sérstökum leyfum. Það er alveg rétt að það eru íþróttamenn og námsmenn. Nefndin víkkaði út túlkanir á atvinnuheimildum fyrir íþróttamenn og námsmenn vegna þess að okkur fannst að eðlilegt væri að þeir fengju tækifæri til að vinna samhliða íþróttavinnunni, þ.e. vinna hjá íþróttafélagi, einfaldlega vegna þess að við töldum það koma til móts við smærri íþróttafélög úti á landi sem hefðu fjármagn m.a. til að ráða menn í vinnu og leyfðu þeim að spila íþróttina á meðan. Eins og ég segi er eingöngu verið að tala um fólk utan Evrópska efnahagssvæðisins. Almennt er það svo að í þessum lögum er verið að fjalla um að menn geti innan ákveðins tíma fært sig á milli atvinnurekenda. Nú er atvinnuleyfi gefið út á einstaklinginn en það er háð því að viðkomandi hafi vinnu. 

Hæstv. forseti. Það er þá þannig að íþróttamenn og gáfufólk má vinna hjá tveimur, þremur eða fjórum atvinnurekendum, en aðrir venjulegir mega bara vinna hjá einum atvinnurekanda. En þeir geta leitað sér að vinnu hjá öðrum. Ef þeir fá jákvætt svar um það geta þeir skipt um atvinnu. Er þetta réttur skilningur? 
             Fólkinu sem er verið að veita hér réttindi er mismunað eftir því hvort það sparkar bolta eða horfir í smásjá annars vegar eða hvort það vinnur hins vegar með höndunum í fiski eða við götuhreinsun eða smíðar svo dæmi sé tekið. Það er svarið.

Frú forseti. Rætt er um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Eins og kom fram fyrr í umræðunni gerði hv. þm. Ögmundur Jónasson grein fyrir því að hann skrifaði undir nefndarálitið um málið með fyrirvara. Hann gerði enn fremur grein fyrir fyrirvara sínum hvað þetta atriði snertir. Mig langar aðeins til þess að koma inn á málið frá því sjónarhorni, þ.e. þeim undantekningum sem verið er að gera varðandi tímabundið atvinnuleyfi vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar, sem kemur fram í 6. gr. frumvarpsins. Þar er gerð tillaga um að erlendir ríkisborgarar sem hafa sérstaka sérfræðiþekkingu eða búa yfir sérstakri sérfræðiþekkingu og atvinnulífið telur æskilegt eða áhugavert að fá til starfa, að um það gildi sérstakar reglur jafnvel þótt þær komi utan Evrópska efnahagssvæðisins. Viðhorf mitt til þessa atriðis er fyrst og fremst það að ég er þeirrar skoðunar að sömu reglur eigi að gilda um alla þá sem koma hingað til starfa, fá leyfi hér til starfa, fá atvinnuleyfi burt séð frá því hvort þeir búa yfir sérstakri sérfræðimenntun eða ekki. Mér finnst það í raun ekki viðeigandi að meðhöndla fólk með þeim mismunandi hætti eins og lagt er til að gert verði. Nú skil ég mætavel þau viðhorf sem liggja á bak við og ég veit að atvinnulífið og mörg fyrirtæki, kannski ekki síst sprotafyrirtæki sem hafa verið að leita sér að fólki með sérfræðiþekkingu víða um heim, hafa talið að núgildandi lagaákvæði stæðu í vegi fyrir því að þau gætu sótt sér fólk með sérstaka þekkingu og jafnvel haldið því fram að það lagaumhverfi sem við búum við í dag ýtti undir það að fyrirtækin færu með starfsemi sína til annarra landa. Það kann vel að vera rétt og eigi við rök að styðjast. Ég ætla ekki að fullyrða alveg um það. Vel kann að vera að þetta sé vandamál sem þarf að taka á en mér finnst það ekki breyta þeirri grundvallarsýn að í raun eigi að meðhöndla fólk á sama hátt. Ég get nefnt að á vettvangi EES-samstarfsins, sem við tökum þátt í, hefur m.a. verið rætt um nákvæmlega þetta atriði. Reyndar er mér kunnugt um að sú umræða fer líka fram innan Evrópusambandsins um þá hættu sem stafar af því að soga til sín fólk með sérfræðiþekkingu frá þróunarlöndunum. Þetta er áhyggjuefni sem yfirvöld í þróunarríkjunum eru líka meðvituð um og hafa rætt á svona samstarfsvettvangi við þróuð ríki. Þetta er kallað þekkingarsog, ef svo má segja, eða „brain draining“ þ.e. að þróuðu löndin séu að soga til sín fólk frá þróunarríkjum sem hefur yfir mikilli menntun og þekkingu að ráða og býr yfir mikilli sérfræðiþekkingu, draga það til sín úr samfélögum sínum og hingað og greiða jafnvel hugsanlega lægri laun en þau greiða Íslendingum með sambærilega menntun. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta svolítið ógeðfellt, svo ég taki svo sterkt til orða, að viðhafa svona flokkun á fólki eins og hér er lagt upp með. Í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar kom fram að hann fyrir hönd þingflokks okkar skrifar undir nefndarálitið og styður málið en hefur fyrirvara hvað þetta snertir. Mér finnst mjög mikilvægt að við ræðum þetta af fullri alvöru, hvort við sem rík þjóð og þróað ríki vill í rauninni innleiða þá mismunun. Draga til sín menntað fólk frá þróunarríkjunum þar sem er gríðarlega mikil þörf fyrir það að sjálfsögðu, þar sem það er verðmætt í samfélagi sínu, draga það til okkar og soga þannig þekkingu úr þeim samfélögum og hingað en meðhöndla síðan aðra íbúa frá sömu löndum á allt annan hátt. Við getum tekið dæmi frá ríkjum eins og Kína og Indlandi þar sem við vitum að þetta er að gerast í ríkum mæli. Vesturlönd og Bandaríkin, eða kannski ef við horfum á Evrópu í þessu sambandi, soga til sín vel menntað fólk frá löndum eins og Kína og Indlandi og fleiri ríkjum og meðhöndla það á sérstakan hátt. Ef fólk frá þeim sömu löndum sem ekki hefur sérfræðiþekkingu kemur hingað eða gæti fengið vinnu hér, þá á að meðhöndla það öðruvísi. Mér finnst þetta vera röng skilaboð og röng stefna af ríki eins og okkar, þróuðu ríki, vel stæðu ríki, að meðhöndla fólk með þessum hætti. Ég held að við ættum líka að hugleiða vel hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir þessi þróunarlönd. Nú kann vel að vera að einn og einn einstaklingur í því samhengi skipti ekki máli. En safnast þegar saman kemur og það eru ekki bara við hér á Íslandi sem erum að vinna á þessum nótum. Þetta er að gerast víðar í Evrópu. Það er því talsverður hópur vel menntaðs fólks frá þróunarríkjum sem sækir sér vinnu á Vesturlöndum. Mér finnst sjálfsagt að við bjóðum fólk velkomið hingað til starfa en ég tel afar mikilvægt að um það gildi ekki mismunandi lög og reglur. Við mundum aldrei líða það gagnvart okkar eigin íbúum, gagnvart innfæddum Íslendingum að meðhöndla þá á þann hátt að láta hvor sín lög gilda um fólk eftir því hvort það hefur sérfræðimenntun eða ekki. Það mundum við aldrei gera. Af hverju eigum við að gera það gagnvart fólki sem kemur hingað til lands í atvinnuleit eða til þess að taka þátt í atvinnulífinu sem að sjálfsögðu þjónar okkur vel? Mér finnst þetta ekki góð lína sem verið er að draga hér og ég er svolítið undrandi á því að stjórnarmeirihlutinn skuli í raun leggja út í það að mismuna fólki með þessu móti. Mér finnst, ég ítreka það, mér finnst þetta fremur ógeðfellt. En eftir sem áður styð ég við það að þessar reglur séu rýmkaðar en við hefðum gjarnan talið hvað 6. gr. varðar, að almennari gildisákvæði ættu að vera um það en hér er gerð tillaga um.

Frú forseti. Við ræðum breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og fleiri laga. Það hefur margt af því sem mér lá á hjarta komið fram í umræðunni. Hv. síðasti ræðumaður, Árni Þór Sigurðsson, fjallaði um þá tilhneigingu ríku Vesturlandanna að soga til sín menntað vinnuafl frá fátækari ríkjum. Mér leikur forvitni á að vita hvort nefndin hafi tekið til sérstakrar skoðunar nýsamþykkta tillögu sem borin var upp á vettvangi Norðurlandaráðs af velferðarnefnd Norðurlandaráðs, og ef ég man rétt samþykkt á síðasta Norðurlandaráðsþingi, sem fjallaði um norrænt frumkvæði til að koma á fót má segja alþjóðlegum samningi um ráðningu heilbrigðisstarfsfólks. Tillagan gengur út á það að Norðurlöndin taki frumkvæðið í þeim efnum að ná samningi um að sækjast ekki eftir menntuðu heilbrigðisstarfsfólki frá fátækari ríkjum, þróunarlöndunum. Tilmælunum var beint til norrænu ráðherranefndarinnar og ég geri ráð fyrir að farið sé að fjalla um þá tillögu á vettvangi hennar. Tillagan er til komin vegna t.d. þúsaldarmarkmiða Sameinuðu þjóðanna sem gerir ráð fyrir því að á marktækan hátt sé dregið úr fátækt fyrir 2015. Hvernig gerum við það? Meðal annars með því að tryggja að menntað fólk í fátækari ríkjum fái störf heima hjá sér við hæfi og geti þá búið til samfélag sem á einhverja möguleika á því að verða bjargálna og metta og mennta sitt fólk. Tillagan vísar til þess að talsverð barátta er um menntað vinnuafl frá þróunarlöndunum, ekki síst á Norðurlöndum. Ég nefni þar heilbrigðisstarfsfólk, heilbrigðisstéttirnar sem eru verulega eftirsóttar í okkar heimshluta. Því hvernig ætlum við að leysa verkefni velferðarsamfélagsins? Hvernig erum við að leysa verkefni velferðarsamfélagsins á Norðurlöndunum í dag? Við erum með gríðarlegan fjölda af menntuðum hjúkrunarfræðingum og menntuðu heilbrigðisstarfsfólki á Norðurlöndunum sem sóst hefur verið eftir, sem komið hafa frá þróunarríkjunum. Núna er samviska Norðurlandaþjóða vakin hvað þetta varðar og Norðurlandaþjóðirnar, a.m.k. Norðurlandaráð óskar eftir því og brýnir ráðherranefndina til dáða í þessum efnum að koma á alþjóðlegum samningi sem hjálpar til að gefa fólki, menntuðu fólki í heilbrigðisstéttum atvinnutækifæri heima fyrir. Ég tel því nauðsynlegt að horfa til þeirrar tillögu þegar 6. gr. í frumvarpinu er skoðuð. Mig langar til þess að vita það frá formanni nefndarinnar hvort þessi tiltekna samþykkt var sérstaklega skoðuð í sambandi við þetta mál. Þetta er líka umhugsunarefni vegna þess að við erum að samþykkja á vettvangi Norðurlandaráðs gríðarlega metnaðarfullar tillögur sem eru stefnumarkandi að mörgu leyti. Okkur hættir oft til að láta þar við sitja. Þeir þingmenn sem starfa á vettvangi Norðurlandaráðs hafa ákveðna vitneskju en hætta er á því að vitneskjan fari ekki lengra. Hún komist kannski ekki á leiðarenda eins og ég óttast að hafi verið hér í þessu tilfelli. Mér finnst það verulega mikið umhugsunarefni fyrir nefndarformenn í nefndum á Alþingi Íslendinga, þeir þurfi hreinlega að setja það á minnislistann sinn að athuga hvort samþykktir Norðurlandaráðs varði þau mál sem við erum að vinna og hreinlega að skoða í hvert eitt skipti hvort það kunni nú að vera að einhverjar slíkar samþykktir séu til sem rétt er að taka tillit til. Frú forseti. Mér þætti fengur að því að heyra það frá hv. formanni nefndarinnar hvað þetta tiltekna mál varðar, hvort þessi tiltekna samþykkt hafi komið inn á borð nefndarinnar við skoðun málsins.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá síðustu ræðumönnum. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þegar rætt er um mál eins og þessi að gætt sé ákveðinnar hófstillingar í því að sækjast eftir vinnuafli frá svæðum sem eru ekki komin með jafnþróað efnahagskerfi og við höfum á Norðurlöndum og víðar í Evrópu. Það er alltaf spurning hvernig með á að fara. Mér fannst hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gera málinu mjög góð skil í mjög góðri ræðu sinni áðan. Hann rakti m.a. spurningarnar um hvaða tilgangi það þjónaði að soga hæfasta vinnuaflið og menntuðustu einstaklingana frá þjóðum sem væru að byggja upp grundvallaratriði sín, atvinnulíf og þjóðfélag. Þetta var akkúrat vandamálið sem Evrópusambandið tók ekki á þegar hinar nýju þjóðir Austur-Evrópu komu inn í Evrópusambandið og samþykkt var að óheft flæði vinnuafls frá hinum nýju ríkjum Evrópusambandsins, að frjáls för þeirra inn í landið skyldi gilda. Ég tel að það hafi verið mjög slæmt, sérstaklega fyrir þær þjóðir sem þar var um að ræða, og komið í veg fyrir að þær gætu nýtt sér til fulls og byggt upp sína hluti hraðar en ella hefði verið. Mjög mikið af hæfu fólki fór úr landi og leitaði til landa, m.a. Englands og þess vegna Íslands en það var ekki til staðar, tiltækt hér heima fyrir. Ég tel að þarna hafi verið gerð verulega stór mistök af hálfu Evrópusambandsins sem hefur leitt til þess að þróunin hafi ekki orðið eins ör eins og hefði orðið til að skapa einsleitan markað í hinum nýju ríkjum Evrópusambandsins og ella hefði orðið. Þau sjónarmið sem hér hafa verið færð fram hvað þetta varðar eiga því fyllilega rétt á sér. En það er annað atriði sem ég vildi koma á framfæri. Það skiptir máli að þeir sem eru komnir hingað til lands, búa í landinu, alveg óháð því af hvaða þjóðerni, þ.e. útlendingar, njóti allir og eigi að njóta sömu réttinda. Við berum ábyrgð á því fólki sem hingað er löglega komið til landsins og það á að njóta sömu réttinda og aðrir, fullra mannréttinda, og við eigum aldrei að gefa afslátt af því.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnaverndarmálum fram til næstu sveitarstjórnarkosninga, árið 2010. Þessi áætlun var tekin fyrir í félags- og tryggingamálanefnd og kallaði nefndin til sín nokkra aðila auk þess sem við fengum umsagnir frá fjölmörgum aðilum. Tillagan felur í sér samþykkt framkvæmdaáætlunar til tveggja ára í barnaverndarmálum til að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega og árangursríka aðstoð. Þá má taka fram að þetta er í fyrsta sinn sem lögð er fram heildstæð framkvæmdaáætlun í þessum málaflokki og er hún gerð með vísan í 5. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, sem kveður á um að félagsmálaráðherra skuli leggja fyrir Alþingi framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn að loknum sveitarstjórnarkosningum. Helstu atriði sem lögð er áhersla á með tillögunni eru aðgerðir til eflingar barnavernd á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins og Barnaverndarstofu sem og að efla þjónustu og verklag. Til að ná þessu fram felur tillagan í sér ýmis verkefni varðandi rannsóknir, þróun, ný meðferðarúrræði, námskeið, árangursmat, erlent samstarf, skjalastjórnun og tölfræði - það er sem sagt í þessari ítarlegu tillögu sem lögð er fram. Nefndin vekur athygli á að framkvæmdaáætlunin er fyrst og fremst um aðgerðir ríkisvaldsins, þ.e. félags- og tryggingamálaráðuneytis og annarra fagráðuneyta og Barnaverndarstofu, til að bæta framkvæmd og eftirlit með barnavernd. Nefndin telur mjög jákvætt að þessi áætlun er lögð fram en í umræðunni var gerð athugasemd við með hvaða hætti ætti að leggja slíka áætlun fram. Um er að ræða þingsályktunartillögu en tillagan er byggð þannig upp að fyrst og fremst er um að ræða lista yfir málin og síðan ítarlegri skýringar í athugasemdum og taldi nefndin að fjalla þyrfti um það sérstaklega og skoða við gerð næstu áætlunar að koma meiru af skýringum inn í sjálfa þingsályktunina, gera hana almennari þar sem nefndin taldi sér ekki fært að taka afstöðu til einstakra úrræða eða uppeldisaðferða eins og þar er gerð grein fyrir heldur verði það framkvæmdarvaldsins og þá nefndarinnar og löggjafarvaldsins að hafa eftirlit með að staðið væri við meginatriðin. Það er inntakið í okkar umsögn, ég ætla ekki að lesa hana í öllum meginatriðum. Það er sem sagt líka ákvæði um að þess skuli gætt almennt við framkvæmdina að aðilar eins og Barnaverndarstofa og þeir sem eigi að sjá um framkvæmdir á áætluninni séu ekki bæði eftirlitsaðilar að verkum og framkvæmdaraðili. Nefndinni barst fjöldi umsagna þar sem kom fram ánægja með áætlunina ásamt því að gerðar voru nokkrar athugasemdir við einstaka framkvæmdarhluta hennar. Þá var í nokkrum þeirra bent á knappan tímaramma einstakra verkefna. Nefndin vísar til þess sem að framan segir, að hún hafi ekki sérfræðiþekkingu til að ákvarða um einstaka verkþætti, tilgreindar eru sérstakar uppeldisaðferðir og við tökum enga efnislega afstöðu til þess. Nefndin fagnar því að efla skuli þjónustu Barnaverndarstofu þannig að hún verði markvissari og skilvirkari og að bæta eigi ráðgjöf, fræðslu, eftirlit og rekstur heimila og stofnana á vegum stofnunarinnar. Þá tekur nefndin undir mikilvægi þess að jafnræðis sé gætt gagnvart þeim sem nýta þjónustu ríkisins og að gætt skuli jafnræðis í þjónustu milli sveitarfélaga. Nefndin telur áætlaða innleiðingu íslenskra gæðastaðla um vistun barna utan heimilis mikilvægt verkefni enda hafa dæmi sýnt að faglegar kröfur til vistunar- og meðferðarúrræða þurfa að vera nákvæmar og skýrar. Nefndin leggur áherslu á að eftirlit með þessum úrræðum sé með skýrum og gagnsæjum hætti. Hvað kynningu staðlanna varðar áréttar nefndin að ekki er nægilegt að kynna staðlana fyrir starfsfólki meðferðarheimila og barnaverndarnefnda. Einnig þurfi að kynna þá fyrir vistforeldrum þar sem þeir gegna mikilvægu hlutverki við vistun barna. Nefndir tekur undir ábendingar sem fram komu um að finna þurfi meðferðarúrræði fyrir gerendur í kynferðisafbrotamálum. Einnig þarf að skoða með hvaða hætti hagsmuna barna fíkla sé best gætt. Þá telur nefndin að samræma þurfi vinnubrögð og starfshætti á öllum sviðum barnaverndar og tryggja eftirfylgni þegar fjölskyldur flytja á milli sveitarfélaga. Voru nefndinni kynnt dæmi þar sem börn urðu illa úti þegar byrjað var frá grunni á meðferð þeirra við flutning þar sem vitneskja um þau úrræði sem þegar hafði verið beitt fluttist ekki með. Einnig virðist sem engin vitneskja flytjist milli sveitarfélaga ef fjölskylda flytur eftir að barnaverndarnefnd tekur mál hennar til skoðunar, t.d. vegna gruns um heimilisofbeldi. Leggur nefndin áherslu á að gæta þurfi verndunar barna í slíkum tilvikum og setja verklagsreglur sem leysi þennan vanda að teknu tilliti til persónuverndarsjónarmiða. Nefndin áréttar að samþykkt tillögunnar - nefndar eru upphæðir í tillögunni á nokkrum stöðum varðandi kostnaðinn - fylgir ekki fjárveiting. Taka þarf sjálfstæða ákvörðun um fjárveitingar við fjárlagagerð en viljayfirlýsing áætlunarinnar er skýr. Með vísan til þess sem fyrr segir leggur nefndin ekki til breytingar varðandi efni áætlunarinnar. Þó leggur nefndin til að uppsetningu verði breytt og að tekin verði út ensk heiti sem hún telur óeðlilegt að hafa í sjálfri ályktuninni og eru tillögur gerðar um það í breytingartillögum sem fylgja hér með. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ásta R. Jóhannesdóttir og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kristinn H. Gunnarsson skrifaði undir álit þetta með fyrirvara. Undir álitið skrifa Guðbjartur Hannesson, formaður nefndarinnar, Ármann Kr. Ólafsson, Jón Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Fyrir liggur nefndarálit frá félags- og tryggingamálanefnd um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda. Nefndin fjallaði ítarlega um málið á fundum sínum og fékk fjölmarga gesti og umsagnir frá mjög mörgum aðilum. Tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda hefur að markmiði að bæta móttöku erlends fólks sem flytur til landsins og auðvelda því að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi, læra íslensku, læra um íslenska siði og menningu og jafnframt rækta eigin menningu. Áætlunin er margþætt og tiltekur verkefni og málaflokka sem heyra undir ýmis ráðuneyti og stofnanir sem ætlað er að ná fram nánar afmörkuðum markmiðum á sviði innflytjendamála. Gert er ráð fyrir að áætlunin verði endurskoðuð að tveimur árum liðnum og þá verði ný áætlun lögð fyrir Alþingi. Nefndin telur jákvætt að sett sé fram framkvæmdaáætlun í svo þýðingarmiklum málaflokki en telur þó nauðsynlegt að gera athugasemdir við form og framsetningu áætlunarinnar. Sjálf þingsályktunartillagan er nær einungis upptalning á einstökum verkefnum, en nánari útfærslur eru í athugasemdum. Þetta er sambærileg athugasemd og gerð var við barnaverndaráætlunina. Nefndin mælir með því að við endurskoðun áætlunarinnar að tveimur árum liðnum verði sett í sjálfa þingsályktunartillöguna skýrari markmið og afmörkun verkefna sem vinna á að í stað þess að hafa eingöngu lista yfir verkefnin sem undir áætlunina heyra. Jafnframt tekur nefndin fram að ekki er á færi hennar að samþykkja nákvæma útfærslu einstakra verkefna þar sem hún býr ekki yfir sérfræðiþekkingu hvað það varðar. Það er það sama og gildir með barnaverndaráætlunina, nefndin taldi ekki ástæðu til að skoða einstaka þætti í athugasemdunum, skýringarnar, og fara nákvæmlega ofan í það og taka afstöðu til þeirra. Við lítum svo á að framkvæmdarvaldið sjái um það. Áætlunin fjallar eingöngu um verkefni ríkisins og stofnana þess, en rétt er að benda á að sveitarfélögin gegna veigamestu hlutverki í móttöku og þjónustu við innflytjendur. Mikilvægt er að jafnræðis sé gætt milli sveitarfélaga og að gott samstarf sé á milli ríkis og sveitarfélaga um málefni innflytjenda. Þó að ýmsar stofnanir hafi þegar fengið fjármagn og hafið vinnu að nokkrum þeirra verkefna sem talin eru upp í tillögunni hefur borið á því að umsagnaraðilar bendi á að fjármagn vanti til einstakra verkefna. Nefndin áréttar hér að samþykkt áætlunar af þessu tagi fylgir ekki fjárveiting og er afgreiðsla áætlunarinnar því með hefðbundnum fyrirvara um afgreiðslu í fjárlögum. Á fundum sínum og í umsögnum varð nefndin vör við að ýmsir aðilar hefðu áhyggjur af því að verið væri að stofna til verkefna sem nú þegar væru í framkvæmd og að ekki yrði nægilega nýttur sá mannauður og þekking í málefnum innflytjenda sem er til staðar. Nefndin leggur ríka áherslu á að þekking þeirra aðila sem unnið hafa að málaflokknum verði nýtt. Í athugasemdum við tillöguna segir að stjórnvöld muni leitast við að hafa sem víðtækast samstarf við samfélag innflytjenda, félagasamtök, sjálfseignarstofnanir og atvinnulíf um framkvæmd þessarar áætlunar og nýta þannig sérþekkingu sem myndast hefur um málefni innflytjenda á margvíslegum vettvangi. Nefndin tekur undir þetta en leggur þó áherslu á að stjórnvöld hafi sveitarfélög einnig í huga varðandi þessa þætti. Engu að síður telur nefndin mikilvægt að ríkið hafi heildaryfirsýn og sjái til þess að viðeigandi þjónusta sé til staðar þótt hún sé falin ólíkum aðilum. Nefndin tekur undir með mörgum umsagnaraðilum um mikilvægi samvinnu og samræmingar í allri vinnu ríkisvaldsins í málefnum innflytjenda, svo sem varðandi upplýsingar til innflytjenda um íslenskt samfélag, réttindi þeirra og skyldur. Þannig er litið á Fjölmenningarsetrið sem slíkan samræmingaraðila fyrir hönd ráðuneytisins en ekki framkvæmdaraðila ríkisins í öllum málum innflytjenda. Þá áréttar nefndin að gæta þurfi að því að sami aðili fari ekki með samninga, framkvæmd eða eftirlit einstakra verkefna í áætluninni, þ.e. samningagerð og eftirlit geta farið saman en ekki bæði samningar, framkvæmd og eftirlit. Fjölmargir umsagnaraðilar ítreka mikilvægi íslenskukennslu og góðrar túlkaþjónustu og tekur nefndin undir að það ásamt kennslu á íslenskri menningu og siðum eru grundvallaratriði í málefnum innflytjenda. Að lokum bendir nefndin á að skýra þarf betur ábyrgð, hlutverkaskiptingu og kostnaðarskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga varðandi þjónustu við innflytjendur og eftirlit með framkvæmd áætlunarinnar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Ásta R. Jóhannesdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Jón Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Kristinn H. Gunnarsson, Ögmundur Jónasson og Árni Johnsen. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Í fyrri umræðum kallaði ég raunar Alþjóðahúsið einkafyrirtæki og ætla að biðjast afsökunar á því hér - Alþjóðahúsið er sjálfseignarstofnun svo að það fari rétt hér í bækur og sé rétt eftir mér haft. Ég ætla að ítreka mikilvægi ríkisins í gegnum félags- og tryggingamálaráðuneytið og Fjölmenningarsetrið, að þessir aðilar hafi heildarsýn og tryggi jafnræði í þjónustu um land allt að svo miklu leyti sem málaflokkurinn er í höndum ríkisins. Ekki þarf að taka fram að málaflokkurinn er gríðarlega mikilvægur og verður það verkefni félags- og tryggingamálanefndar að fylgjast með því að áætluninni sé framfylgt.

Virðulegi forseti. Með þessari framkvæmdaáætlun er stigið sögulegt skref í rétta átt. Þó að ég hefði kosið að hún gengi lengra er hún samt fagnaðarefni í sjálfu sér. Ég vil benda á að við vinstri græn höfum lagt fram breytingartillögur varðandi frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga nr. 96/2002, með síðari breytingum, sem er í anda þessarar framkvæmdaáætlunar. Mun ég hvetja til þess að allir þingmenn greiði atkvæði með því. Þá yrði um að ræða töluverðar breytingar, þar á meðal yrði svokölluð 24 ára regla felld niður og séð til þess að þeir sem hvattir eru til að sækja um heilbrigðisvottorð geri það, ef ástæða er til að ætla að innflytjandi beri með sér smitsjúkdóm - af engri annarri ástæðu þarf að hvetja til þess. Ég vil líka gera breytingu til þess að þegar mál útlendings um brot á dvalarrétti er fyrir dómstólum sé honum heimil dvöl í landinu á meðan málið er til meðferðar hjá dómstólum og líka að leiti útlendingar úrlausnar dómstóla um brottvísun sé honum heimil dvöl í landinu á meðan málið er til meðferðar hjá dómstólum. Ég tel það mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess að komið hefur upp í mörgum löndum að fólki er vísað úr landi á röngum forsendum og það hefur líka gerst hér - við skyldum ekki endurtaka slík mistök. Virðulegi forseti. Ég vil hér fara yfir nokkrar breytingar sem ég legg til við þessa framkvæmdaáætlun. Í II. kafla, Heildstæð framkvæmdaáætlun, undir heitinu Fjölmiðlar segir, með leyfi forseta: „Því eru fjölmiðlar hvattir til að setja sér siðareglur um efnistök þegar fjallað er um málefni innflytjenda.“ Í stað þessara orða legg ég til að málsgreinin orðist svo: „Því ber fjölmiðlum skylda til að setja sér siðareglur um efnistök þegar fjallað er um málefni innflytjenda.“ Ég legg þetta fram af því að þótt sérhver aðili hafi rétt til að setja sér sínar eigin siðareglur um efnistök þegar fjallað er um málefni innflytjenda tel ég nauðsynlegt og sjálfsagt að slíkar siðareglur séu til. Í IV. kafla, Verkefni stjórnvalda, er í 2. lið fjallað um upplýsingar um innflytjendamál. Hér er um að ræða mikið fagnaðarefni en ég mundi leggja til að rannsókn á launum karla og kvenna meðal innflytjenda og viðhorfskönnun á lífsgæðum innflytjenda fari árlega fram frekar en á tveggja, fjögurra eða fimm ára fresti. Það mundi gefa okkur skýrari mynd af þessum málum og afla okkur dýrmætra upplýsinga um hvernig koma megi í veg í fordóma og misrétti. Í 3. lið er fjallað um upplýsingamiðlun til innflytjenda. Þetta er löngu tímabært skref en vantar samhljóm í því á hvaða tungumál þýða eigi nauðsynlegar félagslegar upplýsingar til innflytjenda. Samkvæmt einu verkefni segir að þýða eigi upplýsingar á móðurmál stærstu hópa innflytjenda, samkvæmt öðru verkefni á að þýða upplýsingar yfir á níu erlend tungumál á meðan eitt í viðbót ætlar að þýða þær yfir á nokkur tungumál. Hér vantar augljóslega samræmi. Ég legg því til að um hvert einasta verkefni í þessari málsgrein gildi að upplýsingarnar verði þýddar á móðurmál stærstu hópa innflytjenda og e.t.v. fleiri tungumál. Það væri ákveðin samræming og einföldun. Í IV. kafla, Dvalar- og atvinnuleyfi, vil ég enn einu sinni minna ríkisstjórnina á frumvarpið sem Vinstri græn lögðu fram í haust og einnig breytingartillögu sem við höfum nýlega lagt fram, og ég nefndi hér áðan, sem skilgreinir tímabil atvinnuleyfis sem tímabundið leyfi veitt útlendingi til að ráða sig til starfa hér á landi í tiltekinni starfsgrein. Í V. kafla, Túlkaþjónusta, vil ég aðeins gera eina tillögu og það er varðandi lið 5.2. Ég tel að lýsingin eigi að vera, með leyfi forseta: „Samdar verði verklagsreglur um túlkaþjónustu sem tryggi starfsmönnum með takmarkaða íslenskukunnáttu túlkun.“ Það er ekki nauðsynlegt að segja „ef aðstæður krefjast“, af því að starfsmaður sem skilur ekki íslensku mun alltaf krefjast túlkunar ef hann verður fyrir slysi. Þannig er málið einfaldað. VI. kafli, Móttaka við búsetuflutning, er fagnaðarefni. Í VII. kafla, Ríki og sveitarfélög sem atvinnurekendur, nefni ég sérstaklega lið 7.8 en þar er fjallað um námskeið sem miðar að því að auka sérþekkingu innan lögreglunnar á málefnum útlendinga og á aðeins að kenna haustið 2008. Ég vona að slíkt námskeið verði endurtekið hvert einasta ár. Alltaf eru ráðnir til starfa nýir lögreglumenn og einnig geta málefni innflytjenda, þar á meðal samskipti milli innflytjenda og Íslendinga, tekið breytingum ár frá ári. Slík námskeið verða að taka tillit til þess og þarf að endurtaka þau á hverju ári. Í VIII. kafla, Atvinnumál og atvinnuþátttaka, legg ég til að í stað: „á nokkrum helstu tungumálum innflytjenda“ í lið 8.4 standi, með leyfi forseta: „á móðurmáli þeirra eða tungumálum sem þeir skilja“. - Ég tel „nokkur helstu tungumál“ ekki nógu skýrt og nauðsynlegt er að við höfum þetta ákvæði á hreinu. Það vantar einnig upp á samræmi í X. kafla. Samkvæmt lið 10.8 er ætlunin að þýða bæklinginn yfir, með leyfi forseta: „á átta helstu tungumál innflytjenda“ en í 10.9 er kveðið á um að innritunarvefur verði þýddur yfir á „nokkur helstu tungumál innflytjenda“. Hér legg ég til það sama og í 3. mgr. að verkefni verði þýtt yfir á móðurmál stærstu hópa innflytjenda og e.t.v. yfir á fleiri tungumál. Að lokum vil ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra og starfshópi hennar sem bjó til þessa tímabæru framkvæmdaáætlun. Ég styð hana og vonast til þess að við getum gengið enn lengra á þessari braut.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Málinu var vísað aftur til félagsmálanefndar vegna þess að fram kom ósamræmi á milli nefndarálits og lagatexta varðandi heimild til að sækja gögn frá skattyfirvöldum til handa Vinnumálastofnun til þess að fylgjast með þegar sótt væri um fæðingarorlof. Í framhaldsnefndarálitinu er tekinn af allur vafi um að þessi heimild er til staðar, þ.e. til að sækja þessi gögn. Það var raunar fyrir í lögunum en það skal vera með samþykki þess sem sækir um fæðingarorlof og klárlega ljóst að ef viðkomandi leyfir ekki að þessi gögn séu sótt þá getur viðkomandi ekki fengið fæðingarorlof. Það sem við vorum að skerpa á er að það þarf að vera með vitund og samþykki viðkomandi að þessi gögn séu sótt en ágreiningur var í nefndinni um hvort viðkomandi gæti neitað og krafist þess að fá að skila gögnunum sjálfur. Meiri hluti nefndarinnar taldi af fenginni reynslu svo ekki vera og vegna þess hvernig þetta er í framkvæmd þá sé nóg að viðkomandi sé upplýstur um að þessi gögn verði sótt og var það því látið duga. Ég held að það þurfi ekki frekari skýringar. Það eru skýringar í nefndarálitinu á smærri atriðum en þetta er sem sagt útskýring á því sem kom upp við 2. umr. og hér liggja fyrir breytingartillögur í framhaldi af því.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á ýmsum lögum vegna breytts fyrirkomulags á skráningu og þinglýsingu skipa. Nefndin fjallaði um málið og fékk ýmsa gesti á sinn fund. Með frumvarpinu er lagt til að tekinn verði upp samræmdur þinglýsingargagnagrunnur fyrir skip í þinglýsingarkerfi Landskrár fasteigna hjá Fasteignamati ríkisins með það að markmiði m.a. að tryggja samræmi milli aðalskipaskrár og þinglýstra heimilda um skip. Þá er einnig lagt til að í samræmi við alþjóðasamþykkt um mælingu skipa verði skip framvegis mæld í brúttótonnum í stað brúttórúmlesta. Á fundum nefndarinnar komu fram upplýsingar um að það er til mikillar einföldunar og tímasparnaðar við framkvæmd þinglýsinga að taka upp samræmdan þinglýsingargrunn auk þess sem það eykur öryggi gagna að unnt sé að senda þau rafrænt milli embætta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Karl V. Matthíasson og Ólöf Nordal voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en að öðru leyti skrifar nefndin öll sem ein undir þetta nefndarálit.

Frú forseti. Bara örstutt um þetta mál. Eins og fram kom hjá hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur þá skrifar nefndin öll undir nefndarálitið. Reyndar sat hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fundinn í fjarveru minni þegar málið var tekið út og skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara. Það er nú ekki stórvægilegur fyrirvari. Við styðjum þetta mál en það hafði komið fram í 1. umr. um málið að vakin var athygli á því að þegar frumvarpið var upphaflega flutt, sem var reyndar á 132. löggjafarþingi ef ég man rétt, að færsla þinglýsingarbóka skipa og báta yrði hjá einu sýslumannsembætti, nefnilega hjá sýslumanninum á Ísafirði. Ég spurði hæstv. samgönguráðherra að því í 1. umr. hvort hér væri um stefnubreytingu af ráðnum hug að ræða en hann þekkti ekki nákvæmlega forsögu þess máls. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að það sé ekki bundið við eitt sýslumannsembætti heldur öll. Ég held að við getum tekið undir þá niðurstöðu sem hér er lögð til í þessu máli.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum nr. 50/1987, með síðari breytingum. Nefndin fékk ýmsa gesti á sinn fund. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að leggja allt að 30.000 kr. gjald á þá sem vanrækja að færa ökutæki til skoðunar á réttum tíma og að breytingin taki gildi 1. janúar 2009. Á fundum nefndarinnar kom fram að það er mikill fjöldi óskoðaðra bifreiða í landinu, 10% af heildarfjölda ökutækja í landinu eða 25.000 bílar alls. Það hefur skort úrræði til þess að fylgja því eftir að eigendur ökutækja sinni lögboðinni skyldu sinni um að færa ökutæki til skoðunar. Við í nefndinni teljum að með breytingunum sem lagðar eru til verði eftirlit lögreglu með óskoðuðum ökutækjum í umferð mun skilvirkara og að það verði til að auka öryggi vegfarenda í umferðinni. Við leggjum hins vegar til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem eru til einföldunar og til þess fallnar að gera greinar þess skýrari. Þannig leggjum við til að tilgreint verði að með skoðun ökutækis sé bæði átt við almenna skoðun og endurskoðun. Ég ætla svo sem ekki að telja upp hvaða liðir það eru sem breytast við það. Við leggjum einnig til nokkrar efnisbreytingar á frumvarpinu sem varða lögveð í 3. mgr. 1. gr. en fyrir nefndinni kom fram ábending um að ekki væri rétt að lögveð félli niður við eigendaskipti þar sem nýr eigandi hlyti að kynna sér hvort skoðun hefði farið fram og hvort gjald hefði verið lagt á en þær upplýsingar liggja fyrir í ökutækjaskrá með sama hætti og upplýsingar um stöðu bifreiðaskatta. Það má kannski segja að stærst af þeim breytingum sem nefndin leggur til sé að gildistöku frumvarpsins verði flýtt og miðist hún við 1. október 2008 í stað 1. janúar 2009. Við leggjum hins vegar áherslu að þær breytingar sem frumvarpið felur í sér verði kynntar mjög rækilega.

Frú forseti. Ég tel að hér sé býsna mikilvægt mál á ferðinni. Það fékk ágæta umfjöllun í samgöngunefnd þegar það var þar tekið fyrir eins og kom fram í máli hv. formanns samgöngunefndar, Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Nefndarmenn skrifa allir undir þetta fyrirvaralaust og leggjum við að sjálfsögðu til að frumvarpið verði samþykkt. Ég vil bara segja stuttlega að ég tel að mikilvægt sé að koma reglu á þau ökutæki sem fjallað er um í þessu lagafrumvarpi. Það er mikilvægt öryggisatriði. Ég held að við getum öll verið sammála um að umferðaröryggi er nokkuð sem við viljum öll vinna að og hefur reyndar komið fram í umræðum áður á fyrri stigum að umferðaröryggi er eitt af stóru samfélagslegu viðfangsefnunum á sviði samgöngumála. Sem betur fer hefur vaxandi áhersla verið lögð á það mál og ekki bara af hálfu ríkisins. Umferðaröryggismálin hafa fengið aukið vægi og sérstaka umfjöllun í samgönguáætlun. Lagðir hafa verið sífellt meiri fjármunir í það viðfangsefni. Sömu sögu er að segja af sveitarfélögunum. Þau hafa almennt sinnt umferðaröryggismálum af meiri festu en áður var m.a. með því að setja upp 30 kílómetra hverfi, hraðahindranir, betri frágang gatna o.s.frv. Ég tel að hér sé mjög mikilvægt umferðaröryggismál á ferðinni sem við styðjum að sjálfsögðu. Það má alltaf deila um hvort þær upphæðir sem hér er gert ráð fyrir að settar verði inn í umferðarlögin séu eðlilegar. Ég held að það sé hæfileg fjárhæð sem hér er lögð til. Ég vil sérstaklega fagna þeirri breytingartillögu sem samgöngunefnd náði samstöðu um að leggja til en í 1. gr. frumvarpsins, eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir því að ráðherra gæti ákveðið gjald allt að 15.000 kr. sem eigandi ökutækis skyldi greiða við skoðun hafi ökutækið ekki verið fært til skoðunar á réttum tíma, eins og hér segir í frumvarpinu. Nefndin leggur sem sagt til, eins og hv. formaður samgöngunefndar gat um, að leggja skuli þetta gjald á þannig að það sé ekki lengur bara heimilt heldur fastbundið í lögunum. Ég held að sú breyting sem nefndin lagði til hvað þetta snertir sé til bóta og ég fagna henni. Sömuleiðis held ég að rétt sé að flýta gildistöku þessa ákvæðis frá því sem frumvarpið gerði ráð fyrir en það gerði ráð fyrir gildistöku 1. janúar 2009. Nefndin leggur til að það flytjist til 1. október 2008 þannig að því er flýtt um þrjá mánuði frá því sem upphaflega var lagt til. Reyndar ræddi nefndin um að fara með þetta enn framar í tíma, jafnvel síðsumars eða 1. september. En við yfirferð á þeim hugmyndum kom í ljós að það tæki nokkurn tíma að undirbúa gildistöku þessara breyttu laga og því þyrfti að sjálfsögðu að gefa góðan tíma til þess að kynna þær breytingar sem hér eru á ferðinni. Niðurstaðan varð engu að síður sú að leggja til lögin tækju gildi 1. október. Gildistökunni er því flýtt um þrjá mánuði frá því sem frumvarpið gerði ráð fyrir og ég fagna þeirri breytingu og tel hana til bóta.

Frú forseti. Ég tel mikla ástæðu til þess að fagna ákvörðun og tillögu um að setja sérstakt gjald á þá sem ekki koma með bíl sinn til skoðunar. Ég fagna því sérstaklega að til stendur að kalla með virkum hætti alla eigendur slíkra ökutækja til skoðunar. Ég vil lýsa stuðningi við breytingartillögur samgöngunefndar um að gildistaka þessa frumvarps verði 1. október nk. en ekki 1. janúar á næsta ári eins og til stóð og ég gagnrýndi reyndar harðlega við 1. umr. málsins fyrr í vetur. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum með að menn treysta sér ekki til þess að fara fyrr af stað með þetta vegna þess að sumarið fer í hönd og mikill umferðartími og það verður ekki hjá því litið, frú forseti, að það eru á milli 25 og 30 þúsund óskráð ökutæki og óskoðuð ökutæki á götum og vegum hér á landi. Þetta er óhugnanlega há tala, hryllingssaga í raun því að þessi ökutæki eru ógnun við umferðaröryggi allra landsmanna. Í svari samgönguráðherra við fyrirspurn minni fyrr í vetur kom fram að tíu óskoðaðir bílar komu við sögu í banaslysum á árunum 2003–2007. Ég vil vekja athygli á því að á árinu 2004 var sett heimild til að setja á gjald í stað sektarákvæðis sem fyrir var í umferðarlögum. Umrætt gjald hefur hins vegar aldrei verið innheimt en ég hlýt að nota þetta tækifæri til þess að hvetja lögregluyfirvöld til þess að innheimta það fram að gildistöku þessara laga 1. október nk. vegna þess að það getur munað mannslífi að taka einn slíkan bíl úr umferð. Frú forseti. Það er fleira óskoðað en bílar. Það er eftirtektarvert að einmitt í dag skuli lagt fyrir þingið svar samgönguráðherra við fyrirspurn minni um óskoðaða eftir- og tengivagna. Þar er á ferð enn ein hryllingssagan. Svarið leiðir í ljós að í landinu eru nú um 16.500 hjólhýsi, tjaldvagnar og fellihýsi og húsbílar plús einir 11.000 traktorar og ótalinn en vaxandi fjöldi eftirvagna, einkum kerra sem eru flestar yfir 750 kg á þyngd. Slíkar kerrur eru ekki einu sinni skráningarskyldar hvað þá skoðunarskyldar. Hjólhýsi, tjaldvagnar og fellihýsi eru að vísu skráningarskyld en þau eru ekki skoðunarskyld. Þetta þýðir að þau farartæki sem ég hef hér nefnt geta verið í umferð án þess að vitað sé um ástand þeirra, án þess að vitað sé um ástand öryggisbúnaðar svo sem tengibúnaðar, hjólabúnaðar eða hemlabúnaðar, enda kemur á daginn, frú forseti, í svari ráðherra að fellihýsi, tjaldvagnar og húsvagnar hafa tengst umferðarslysum í 135 tilfellum sl. fimm ár. Sem betur fer eru þetta flestallt óhöpp án meiðsla eða 117. Slys sem skráð eru með litlum meiðslum eru 15, slys með alvarlegum afleiðingum tvö og eitt banaslys. Þetta er mjög alvarlegt ástand og í svari ráðherra kemur fram að rannsóknarnefnd umferðarslysa hefur hvatt til þess að þessi farartæki verði gerð skoðunarskyld og í júlí á síðasta ári gaf út nefndin svokallaða varnaðarskýrslu vegna eftirvagna og tengitækja. Þetta segir mér að þetta mál hafi verið til athugunar í ráðuneytinu núna í tæpt ár. Í svari sínu tekur ráðherra undir það að brýnt sé að koma þessum málum í viðunandi horf, ekki síst vegna þess að tölur sýna að alvarleg umferðarslys og banaslys hafa tengst eftirvögnum og tengitækjum. „Í ráðuneytinu,“ segir í svarinu, „er nú unnið að mótun reglna um skráningu og skoðun eftirvagna og tengivagna og þá verður einnig hugað að því að gera kerrur sem eru yfir 750 kg að þyngd skráningarskyldar.“ Frú forseti. Nú fer sumarið í hönd. Til viðbótar við þá 25–30 þúsund bíla sem eru óskoðaðir í landinu, eins og ég sagði áðan, leggja nú bráðum af stað út á vegina 16.500 hjólhýsi, tjaldvagnar og fellihýsi, húsbifreiðar. Vonandi er flest af þessum tækjum í góðu lagi og það er ástæða til þess að ætla að það þurfi ekki að vera svo slæmt ástand á þeim vegna þess að þetta eru tiltölulega nýlegir bílar. Það kemur fram í svari ráðherrans að á undanförnum fimm árum hefur þessum farartækjum fjölgað um 7.000 og við vitum að innflutningur þeirra hefur farið vaxandi kannski allt fram að gengisfallinu sem varð nú í mars sl., þannig að þess má vænta að þetta séu tiltölulega nýleg tæki. Það er samt sem áður full ástæða til þess að kalla þessi tæki inn til skoðunar og leggja meiri áherslu á skoðun þeirra farartækja sem eru eldri en önnur og einnig þeirra sem eru í stöðugri og mikilli notkun. Ég vil, frú forseti, nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á svari ráðherra við fyrirspurn minni um ástand og skoðunarskyldu þessara eftir- eða aftanívagna, eins og almennt er sagt. Ég tel að þetta séu mjög alvarlegar upplýsingar og ég vil hvetja hæstv. samgönguráðherra og samgöngunefnd til þess að fylgja þessum málum, bæði hvað varðar þessi óskoðuðu ökutæki, þ.e. bílana, eftir, en einnig að ýta fast á eftir því að það dragist ekki lengur að gera þessa aftanívagna skoðunarskylda.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Landeyjahöfn. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og fjölmargar umsagnir. Með frumvarpinu er lagt til að byggð verði ferjuhöfn í Bakkafjöru í Landeyjum sem alfarið verði fjármögnuð úr ríkissjóði og rekin af ríkinu. Á fundum sínum ræddi nefndin m.a. um eignarhald og rekstrarform hafnarinnar að framkvæmdum loknum en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að yfirstjórn verði í höndum samgönguráðherra. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að sveitarfélögin Rangárþing eystra og Vestmannaeyjabær ættu að koma að rekstri hafnarinnar. Um framkvæmdina gætir nokkurrar sérstöðu þar sem hún er hugsuð til að bæta samgöngur milli lands og Vestmannaeyja en framkvæmdin sjálf verður í öðru sveitarfélagi, þ.e. í Rangárþingi eystra. Telur nefndin að á þessu stigi málsins sé ekki rétt að gera breytingar á frumvarpinu í þá veru enda liggur ekki fyrir samkomulag milli sveitarfélaganna og ríkisins hvernig því ætti að vera háttað. Á fundum nefndarinnar var einnig rætt um hafnarframkvæmdina en hafnalög ná ekki til einstakra framkvæmda af þessu tagi og því nauðsynlegt að setja sérstök lög um hana. Nefndin leggur þess vegna áherslu á nauðsyn þess að setja almennan lagaramma um þær ferjuhafnir og ferjubryggjur sem ríkissjóður veitir fjármuni til í fjárlögum. Við teljum málið vera stórt hagsmunamál og að það verði til mikilla bóta fyrir samgöngur milli Vestmannaeyja og lands. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt og undir það skrifa allir nefndarmenn en Árni Þór Sigurðsson og Guðjón A. Kristjánsson eru samþykkir álitinu með fyrirvara.

Frú forseti. Hér er komin til 2. umr. frumvarp til laga um Landeyjahöfn sem hefur verið til meðferðar í samgöngunefnd og eins og fram kom hjá hv. formanni samgöngunefndar þá skrifa allir nefndarmenn í samgöngunefnd undir nefndarálitið sameiginlega og leggja til að frumvarpið verði samþykkt. En ég hef þó fyrirvara í málinu á nefndarálitinu og langar til þess að gera grein fyrir honum. Eins og fram kom í 1. umr. þá er hér nokkuð sérstakt mál á ferðinni því að hér er verið að koma á laggirnar ríkishöfn, eins konar landshöfn en almenna reglan er sú samkvæmt hafnalögum að hafnir landsins eru nánast allar ef ekki allar reknar af sveitarfélögunum. Ástæða þess að þessi leið er farin er, eins og kemur stuttlega fram í nefndarálitinu, að það hefur ekki verið samkomulag á milli sveitarfélaganna, þ.e. Rangárþings eystra þar sem höfnin verður staðsett, og Vestmannaeyjabæjar, um það hvernig reka eigi höfnina. En höfnin er auðvitað hugsuð sem ferjuhöfn til að tryggja samgöngur við Vestmannaeyjar. Eðlilegast hefði verið, frá mínum bæjardyrum séð, að um starfrækt hefði verið hafnasamlag en eftir því sem við fáum best séð þá var ekki samkomulag um það á milli sveitarfélaganna. Það er auðvitað miður. Síðan komu fram athugasemdir og undirskriftasöfnun frá íbúum í Vestmannaeyjum þar sem þeir lögðust gegn þessari framkvæmd. Það kom okkur mörgum býsna mikið á óvart vegna þess að eins og málið hafði verið kynnt og við höfðum skilið það þá var hér fyrst og fremst um að ræða aðgerð til þess að treysta samgöngur milli lands og Eyja. Vissulega eru ferjusiglingar þjóðbrautin á milli lands og Eyja og þess vegna er mikilvægt að vel sé staðið að þeim og þær séu öflugar og traustar. Ég gat þess einnig í 1. umr. þegar málið var til umfjöllunar í aðdraganda alþingiskosninganna síðastliðið vor þá var það afstaða frambjóðenda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað varðar samgöngumálin til Vestmannaeyja að hugleiða í fyrsta lagi betur en gert hafði verið möguleika á jarðgöngum. Þó að það væri vissulega ljóst að það væri fjarlægur möguleiki þá var það leið sem við vildum láta skoða. En við vildum umfram allt treysta samgöngur til Vestmannaeyja með bættu áætlunarflugi og með afkastameiri ferju á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Þetta töldum við að ættu að vera forgangsverkefni varðandi samgöngur til Eyja. Síðan kæmu aðrar lausnir eins og Landeyjahöfn þar á eftir. Nú liggur það fyrir að þetta er sú leið sem samgönguyfirvöld, samgönguráðuneytið, samgönguráðherra og Siglingastofnun hafa talið ákjósanlegasta og við höfum farið ítarlega yfir þetta á vettvangi nefndarinnar og fengið góða kynningu á málinu frá Siglingastofnun. Það hafa vissulega verið uppi efasemdir m.a. af hálfu skipstjórnarmanna um að þetta væri góð aðgerð. Skipstjórnarmenn hafa sagt að þeir hafi efasemdir um að þeir geti siglt inn í þessa höfn með farþega vegna þess hvernig þarna háttar til landfræðilega. En þarna verðum við auðvitað að treysta á sérfræðinga okkar. Ég hef sannfæringu fyrir því að þarna verði tryggilega gengið frá varðandi öryggismál og sérfræðingar okkar á Siglingastofnun hafa fullvissað nefndarmenn um það þótt auðvitað verði aldrei hægt að segja til um það með 100% vissu. Náttúruöflin eru auðvitað óútreiknanleg þarna eins og annars staðar. Miðað við þá stöðu sem málið er í núna þá held ég að eðlilegt sé og rétt að styðja þetta mál eins og það liggur fyrir þótt við hefðum gjarnan viljað skoða aðra kosti betur og jafnvel hefðu ýmsir aðrir kostir komið betur til álita að okkar mati. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu sem hér fór fram síðast um umhverfisleg áhrif þessara framkvæmda og eins af því að draga umferðina frá Vestmannaeyjum til lands - sem að mestu leyti fer til höfuðborgarsvæðisins, það held ég að ég geti fullyrt - í Landeyjahöfn frá Þorlákshöfn með þeim viðbótarakstri sem það hefur í för með sér. Það liggur svo sem ekkert fyrir um það hver heildar- eða nettóumhverfisáhrifin eru af því á þessari leið. Það er eitt atriði sem ég hef rekið augun í eftir að málið var afgreitt í nefndinni og ég vil vekja athygli á hér. Ég tel nauðsynlegt áður en málið verður afgreitt við 3. umr. að tekið verði á því. Í 3. gr. frumvarpsins um eignarhald og rekstur hafnarinnar segir, með leyfi forseta: „Landeyjahöfn er að fullu í eigu íslenska ríkisins. Siglingastofnun Íslands hefur umsjón með byggingu og rekstri Landeyjahafnar, ber ábyrgð á rekstri hennar og fer með verkefni hafnarstjórnar samkvæmt hafnalögum.“ Síðar í 8. gr. segir: „Þar sem lögum þessum sleppir gilda ákvæði hafnalaga, nr. 61/2003, eftir því sem við á.“ Samkvæmt þessu frumvarpi er Siglingastofnun Íslands falið hlutverk hafnarstjórnar. Þegar þessum lögum sleppir og hafnalögin taka við hef ég rekið augun í að í 27. gr. hafnalaga segir varðandi kæruheimildir, með leyfi forseta: „Notendum hafna er heimilt að skjóta ákvörðunum hafnarstjórna samkvæmt lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim, öðrum en gjaldskrárákvörðunum, til Siglingastofnunar Íslands.“ Þetta þýðir að ef notandi hafnarinnar er ekki sáttur við þær ákvarðanir sem Siglingastofnun sem stjórnvald, sem hafnarstjórn í skilningi laganna, fer með þá getur hann skotið þeim - hvert? Til Siglingastofnunar. Það er augljóst að þarna er smá villa í frumvarpinu. Það gengur auðvitað ekki að menn kæri ákvarðanir stjórnvalds til hins sama stjórnvalds. Ég tel því að gera þurfi hér lagfæringar á frumvarpinu milli 2. og 3. umr. og að skjóta eigi einhvers staðar inn í frumvarpið grein sem tekur á kæruheimildum. Eðlilegast væri að ákvörðunum sem Siglingastofnun tekur í krafti hlutverks síns sem hafnarstjórn mætti skjóta til samgönguráðherra. Ég sé ekki að það sé annað stjórnvald sem getur tekið að sér það hlutverk. Ég beini því til formanns nefndarinnar að skoða það á milli 2. og 3. umr. hvort ekki er hægt að gera þetta ef menn eru sammála þeim skilningi sem ég hef hvað þetta snertir. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að óþörfu og hef komið á framfæri þeim sjónarmiðum sem voru þess valdandi að ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Sömuleiðis hef ég komið á framfæri ábendingum varðandi kæruheimildirnar sem ég tel að þurfi að skerpa eða í raun og veru setja inn í frumvarpið af því að þær skortir í frumvarpið í dag. Ef hafnalögin eiga að gilda þá verður þetta merkingarleysa að því leyti til að Siglingastofnun er bæði sá sem tæki við kvörtunum eða kærumálum og líka sá sem tekur stjórnvaldsákvarðanir sem eru kæranlegar. Ég læt þetta duga um þetta mál að sinni, frú forseti.

Frú forseti. Varðandi ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um 3. gr. í frumvarpi til laga um Landeyjahöfn þá vil ég segja að þetta er réttmæt ábending hjá þingmanninum. Það er alveg ljóst að þegar frumvarpið er lesið með hafnalögunum þá gengur auðvitað ekki upp að Siglingastofnun sé í skilningi frumvarpsins hafnarstjórn og í hafnalögunum geti þessi sama Siglingastofnun, hafnarstjórnin, skotið úrskurði vegna kærumála til Siglingastofnunar. Þessu þarf að sjálfsögðu að breyta og á þessum síðustu dögum hefur þetta misræmi í textanum hreinlega farið fram hjá mönnum. Mér finnst sjálfsagt að við skoðum það og leiðréttum. Þar sem ekki gefst tóm til að halda nefndarfund á morgun vegna anna í öðrum nefndum mun ég væntanlega gera breytingartillögu sem tekur mið af þessari ábendingu og skjóta inn þá málsgrein í 3. gr. frumvarpsins til að taka af allan vafa um að það sé ekki Siglingastofnun sem sé hafnarstjórn. Við finnum einhverja leið til þess, hvort sem það verður þá þannig að ráðherra muni skipa einhverja nefnd sem gegni þá hlutverki hafnarstjórnar eða að Siglingastofnun geti skotið úrskurðum til ráðherra í stað þess að skjóta úrskurðinum til Siglingastofnunar.

Frú forseti. Ég vil þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, fyrir viðbrögðin við þessari ábendingu. Ég held að það sé hárrétt. Reyndar nefndi hún tvær leiðir færar í þessu sambandi, annars vegar að setja sérstakt ákvæði um kæruheimildir sem tækju á því að kærur vegna ákvarðana Siglingastofnunar sem hafnarstjórnar færu beint til ráðherra eða þá hina leiðina að skipuð yrði sérstök hafnarstjórn af samgönguráðherra, fyrir þessa höfn. Þá giltu um ákvarðanir þeirrar hafnarstjórnar sömu ákvæði og eru í hafnalögunum í dag. Þær væru þá kæranlegar til Siglingastofnunar og svo áfram til ráðherra. Þarna eru því tvær leiðir sem hægt er að fara og ég tek undir það með þingmanninum og þakka fyrir að hún lýsir sig reiðubúna til þess að beita sér fyrir breytingartillögu sem tekur á þessu álitaefni áður en málið kemur til 3. umr. .

Frú forseti. Samgöngur til Vestmannaeyja eru afar mikilvægar, sérstaklega fyrir Vestmannaeyinga. Rétt er að segja frá því að göngin voru slegin af fyrir ári síðan. Það er reyndar út af fyrir sig dálítið sorglegt að ekki skyldu vera settar 60, 70 milljónir í viðbót í það rannsóknarverkefni að athuga jarðlög sem eru næst Vestmannaeyjum og á eftir að kanna upp á framtíðina því einhvern tímann kemur að því að það verður arðbært að bora göng til Vestmannaeyja. Ég er ekki í vafa um það. Þær tölur sem við heyrum um verð eða kostnað við gangagerð til Vestmannaeyja eru allt frá 25 milljörðum upp í 100 milljarða. Hver hefur rétt fyrir sér í þeim efnum, það veit maður auðvitað ekki. En það kemur að því að hægt verður að gera göng til Vestmannaeyja. Ég hef verið mjög mikill efasemdarmaður um hafnarframkvæmdir í Bakkafjöru með því sniði sem ætlað er í dag. Verið er að tala um að gera höfn fyrir rúma 3 milljarða, sem ég held að séu allt of litlir peningar í þetta stóra mannvirki sem höfnin þarf að vera. Miðað við að þetta verði bara ferjuhöfn og eins og teikningarnar líta út í dag af því mannvirki held ég að garðarnir þurfi að vera 300 m lengra út í sjó. Þá er verið að tala um samkvæmt skýrslu Siglingastofnunar að kostnaður við höfnina verði á bilinu 18–20 milljarðar. Það sjá náttúrlega allir að ef hægt væri að fá göng fyrir 30–40 milljarða værum við beinlínis að græða peninga fyrir ríkissjóð og tryggja bættari samgöngur fyrir Vestmannaeyinga við Ísland þó svo að þeir séu Íslendingar sem búa í Vestmannaeyjum enn þá. Vestmannaeyingar hafa verið með mjög miklar efasemdir um þetta og maður heyrir í mörgum Vestmannaeyingum sem eru hræddir við slíka höfn og telja að öryggi og stöðugleiki í ferðum milli lands og Eyja verði ekki eins og þeir gerðu sér vonir um, m.a. vegna þess að rif er 300 m utan við þann hafnargarð eða hafnarkjaft sem er í fyrirhuguðum teikningum. Það brýtur á þessu rifi í tiltölulega góðu veðri. Þegar er 4 m ölduhæð fer að brjóta á því rifi. Mér segir svo hugur um að með suðurströndinni, sem ég þekki nú þokkalega sjálfur, ég hef siglt mikið þarna fram og aftur, er æðioft 4 m ölduhæð. Þar af leiðandi verður ófært til og frá Vestmannaeyjum á ferjunni. Ég hef verið talsmaður þess að besta samgöngubótin, fyrst hætt var við göng eða að kanna í alvöru gangagerð til Vestmannaeyja, hefði verið sú að kaupa stórt skip eða ferju sem gengi 25–30 mílur og nota hana frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar. Það hefði verið miklu kostnaðarminna. En fyrst að þessi leið er farin vona ég svo sannarlega að ég hafi rangt fyrir mér hvað varðar öryggisþáttinn eða þetta fasta öryggi, að menn komist fram og til baka þegar þeir þurfa. En ég get ekki neitað því að ég er hræddur um að það verði ekki eins og menn ætla. Ferðalag frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur er ekkert styttra við fyrirhugaða ferju. Það tekur tvo tíma að keyra frá Bakka til Reykjavíkur og yfir vetrartímann þegar komin er hálka og ég tala nú ekki um ef einhver snjór verður, þá er þetta orðið mikið ferðalag og erfitt. Væntanlega verður Suðurlandsvegur mokaður að öllu jöfnu og haldið opnum. En ferðalagið sem slíkt getur verið erfitt fyrir þá sem eru að fara þessar ferðir. Ferðirnar frá Bakkafjöru til Reykjavíkur með rútum, því ekki yrðu allir á einkabílum sem færu þá leið, yrðu líka kostnaðarsamar. Reyndar hefur ekki fengist nein útskýring á því eða hvernig það verður og hvað það mun kosta og annað í þeim dúr. Rútuferðir eru frá Þorlákshöfn til Reykjavíkur á þeim tímum þegar Herjólfur kemur til Þorlákshafnar. Herjólfur kemur tvisvar sinnum á sólarhring til Þorlákshafnar frá Vestmannaeyjum en verið er að tala um sex, jafnvel átta ferðir á milli lands og Eyja sem þýðir að vera þarf með heilan rútubílaflota að keyra á milli, kannski ekki stórar rútur. Ég held að þessi þáttur sé dálítið vanmetinn í umræðunni. Ég hef ekki heyrt neinar skýringar eða útskýringar á því eða um kostnaðinn við það að koma sér frá Bakka til Reykjavíkur ef menn þurfa að fara með rútu eða minni bílum. Engar skýringar hafa fengist á því hvernig það er hugsað. Þetta verður landshöfn eins og lagðar voru af fyrir um 15–20 árum. Síðustu landshafnirnar voru á Rifi, í Þorlákshöfn og það var landshöfn í Keflavík, Njarðvík. Þessar hafnir lét ríkið til sveitarfélaganna skuldlausar á sínum tíma vegna þess að mönnum fannst það ekki viðeigandi að ríkið væri að reka hafnir bæði í samkeppni við aðrar hafnir og annað í þeim dúr. Það er auðvitað kostur fyrir Rangárþing eystra að fá höfn jafnvel þótt hún verði ekki nothæf allt árið, hún skapar mikla möguleika í Rangárþingi a.m.k. hluta úr ári. Suðurströndin öll hefur verið hafnleysa en þetta er náttúrlega höfn á sama svæði og menn hafa verið að nota Vestmannaeyjahöfn til að fara inn vegna veðurs og annarra hluta. Segja má að kannski hefði verið betra að fá þessa höfn einhvers staðar enn þá austar með tilliti til öryggissjónarmiða sjómanna. Það er ekki í boði nú. Verið er að hugsa þetta fyrst og fremst sem samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga. En að sama skapi er þetta ókostur fyrir Vestmannaeyinga. Þeir fá hugsanlega samkeppnishöfn. Það er æðioft þannig og hefur verið núna síðustu ár að töluvert er flutt af fiski með gámum í Herjólfi upp á land, keyrt til Reykjavíkur og síðan sigla skipin fram hjá Vestmannaeyjum, þ.e. fraktskip þegar þau eru að fara með fiskinn út. Herjólfur er nánast alltaf fullur af gámafiski og manni finnst það reyndar skrýtið. Þess vegna má segja að mjög tímabært sé fyrir Vestmannaeyinga að fá stórskipahöfn í Eyjum og geta tekið við stærstu frökturum í Vestmannaeyjum á leiðinni til og frá Reykjavík sem virðist nú alltaf vera endastöð á Íslandi. Ég benti á rifið sem er 300 m fyrir utan fyrirhugaðan hafnarkjaft samkvæmt teikningum. Ég held að höfnin verði aldrei góð fyrr en hafnargarðarnir nái út fyrir þetta rif. Ef sigla á yfir rifið í alls konar veðrum - ég tala nú ekki um í vondum veðrum, því grunnt er niður á rifið, það eru ekki nema um 4 m - á skipi eins og fyrirhugaðri ferju sem á að rista um 3,5 m þá er ekki er mikið upp á að hlaupa að hún taki hreinlega ekki niðri á þessu rifi. Ég er satt best að segja mjög hissa á verkfræðingunum hjá Siglingastofnun sem leggja þetta til fyrir okkur sem eru vanir. Ég hef verið skipstjóri í 29 ár og einn mánuð og hef siglt inn í höfn sem býr við það að fara þarf út í brimi og koma í land, oft í brimi og það var brimlending eins og þetta hét nú í gamla daga. Það eru aðeins tvær aðrar hafnir á Íslandi sem búa við þetta, þ.e. Grindavík og Höfn í Hornafirði, en eftir að Stokkseyri og Eyrarbakki duttu út sem hafnir, fiskihafnir, og hætt að nota þær eru bara þrjár hafnir eftir sem menn þurfa að kljást við brim frá degi til dags og það er dálítið merkilegt og skemmtileg reynsla að hafa tekið þátt í því. En maður veit hvaða hættur eru samfara því. Að sigla ferju sem er full af fólki, jafnvel upp í nokkur hundruð manns, og taka einhverja sénsa með gamalt fólk og ungabörn, það gera náttúrlega engir alvöruskipstjórar og munu ekki fást til þess að fara þarna um ef eitthvað er að veðri. Ég hef bent á að umferðin um Suðurlandsveg muni aukast, þ.e. frá Bakka að Þrengslum. Kannski er komið á teikniborðið að tvöfalda þann veg og það þarf auðvitað að gera með tíð og tíma og komnar eru einhverjar hugmyndir um það. Ekkert hefur verið minnst á að setja þarf grjót að vestanverðu í Markarfljóti til að stoppa ána raunverulega af svo hún sé ekki að færast til og frá eins og hún hefur gert í gegnum aldirnar. Þá er annað sem er fyrirhugað, þ.e. að plana einhverja mestu uppgræðslu sem sögur fara af á Íslandi. Sandurinn í Bakkafjöru er allur á fleygiferð og ekki bara sandurinn á landi, sem vonandi tekst að breyta í jafnvel akra, heldur er sandurinn neðan sjávar á fleygiferð. Segja má að það sé algjörlega óþekkt og sérfræðingarnir geta ekki gert sér grein fyrir því hvað muni fara af sandi inn í fjöruna og fer það eftir jafnvel veðri og straumum. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson minntist áðan á þátt varðandi stjórnsýslulög og Siglingastofnun sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir tók undir að þyrfti að breyta. Ég veit ekki hvort það er lausn að kæruleiðir séu til samgönguráðuneytisins þar sem ráðuneytið er yfir Siglingastofnun. Ég hefði haldið að það þyrfti að vera einhvers staðar annars staðar þar sem menn gætu leitað réttar síns gagnvart höfninni eða vinnubrögðum hugsanlegra rekstraraðila hafnarinnar ef eitthvað kæmi upp þar. Ég efast um að þeir þættir sem ég hef talið upp í þessu gangi almennilega upp nema með miklu meiri kostnaði heldur en hér er verið að fjalla um, ekki er reiknað með í hafnarframkvæmdina sjálfa nema 3.108 millj. kr., en ég hef vonandi rangt fyrir mér í þessu. Menn eru nánast byrjaðir í framkvæmdum. Verið er að bjóða þetta út og opna á útboð í hafnarframkvæmdina 5. júní. Búið er að bjóða út byggingu á ferjunni og rekstur en eftir því sem mér skilst eru einhverjir vankantar þar, því ekki hafa náðst samningar. Það væri kannski gaman að heyra hæstv. samgönguráðherra segja okkur frá því hver staðan er í þessum ferjumálum núna vegna þess að mér skilst að þar séu einhver vandamál í gangi sem eru óleyst. En ég segi enn og aftur, ég vona að ég hafi rangt fyrir mér og þetta verði góð höfn og góð samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga. Ég þarf ekki að lýsa því aftur að ég hef efasemdir en vona að þær séu rangar og reynist rangar fyrst menn eru komnir þetta langt með málið.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, ég bind vonir við að hann hafi rangt fyrir sér í þessu tiltekna máli. Ég vil koma því á framfæri að ég tel ekki rétt á þessu stigi - við getum endalaust haft efasemdir um þetta verk og við getum líka velt fyrir okkur gildi þess að einhverjir Vestmannaeyingar - við vitum ekki nákvæmlega hve margir, sú tala er nú nokkuð óræð þegar reynt er að telja þetta - hafi lýst efasemdum. Það er eðlilegt með stað eins og Vestmannaeyjar þar sem samgöngur eru mjög flóknar og leiðirnar að markinu mjög margar. Staðurinn hefur algjöra sérstöðu fyrir utan þau litlu eyjasamfélög sem við eigum fyrir norðan landið, sem eru þó alls ekki sambærileg að stærð, og ekki óeðlilegt að upp komi deildar meiningar. En nú hefur verið tekin ákvörðun og þá er mikilvægt að hið háa Alþingi ýti ekki undir ýfingar sem hafa um margt verið samfélaginu þar nokkuð erfiðar á undanförnum missirum. Það er rétt að ekki náðist samkomulag milli sveitarfélaganna, Rangárþings eystra og Vestmannaeyja - eða ekki var látið reyna á það til hlítar - um uppbyggingu þessarar hafnar. En það er líka að mörgu leyti mjög eðlilegt að þessi höfn sé ríkiseign og ríkisframkvæmd og rekin af ríkinu. Það er þannig með þjóðvegi að öðrum þéttbýliskjörnum á Íslandi, eins og t.d. að Reykjavík. Við höfum vegi sem liggja að þessum stöðum sem eru í eigu Reykjavíkur. Hið sama á við um aðra staði þannig að við hljótum að geta gert þá kröfu - það er hlutverk ríkisins að sjá til þess að samgöngur séu með viðunandi hætti og í nútímalegu horfi miðað við þær kröfur sem við gerum í dag. Sjálfur hefði ég viljað sjá það að menn, eins og hér var vikið að, hefðu reiknað sig til enda varðandi jarðgangamöguleikann. En ákveðið var að gera það ekki og ekkert meira um það að segja. Mikilvægt er að sú framkvæmd sem nú er lagt upp með tefjist ekki heldur höldum við ótrauð áfram við hana vegna þess að samfélagið í Vestmannaeyjum hefur verið í mikilli vörn. Það er ekki gott að þar verði menn fyrir vonbrigðum vegna þessa máls og það er sumpart þess vegna sem ég kem hingað upp. Það er til að ræða um framhaldið af byggingu á sjálfri höfninni. Það er ekki nóg að hafnarframkvæmdin gangi vel. Eftir að hafa verið í Vestmannaeyjum með einum helsta sérfræðingi Siglingastofnunar í þessu máli, á fundi með Eyjamönnum, sem margir hverjir hafa verið mjög gagnrýnir á þetta, þar sem málið var rætt af mikilli hreinskilni, hef ég meiri trú á því en áður að þau tæknilegu vandamál sem kunna að vera á ferðinni séu öll með þeim hætti að hægt sé að leysa þau og framkvæmdin sé raunhæf. Vonandi eru kostnaðaráætlanir einnig raunhæfar án þess að ég ætli að fullyrða neitt um það. Eins og á við um aðrar opinberar framkvæmdir er mikilvægt að reynt sé að halda sig við kostnaðaráætlanir og við gerum þær kröfur. Aðeins varðandi samgöngurnar þegar komið er upp á land. Það er rétt, sem bent hefur verið á, að ekki er í sjálfu sér búið að fastsetja það með neinum hætti hvernig áætlunarbílaakstri verði háttað frá Bakkafjöru eða frá Landeyjahöfn til annarra staða. Ekki er rétt að líta svo á að nauðsynlegt sé að rútuferðir frá Landeyjahöfn t.d. til Reykjavíkur séu jafnmargar og ferðirnar milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja. Landeyjahöfn er aðeins steinsnar frá höfninni í Vestmannaeyjum og aðstæður verða væntanlega líkar því og gerist í sambærilegum byggðarlögum úti á landi eins og t.d. Borgarnesi og Stykkishólmi, sem eru í sambærilegri fjarlægð, þeir sem ekki ferðast um á einkabílum hafa ekki það val að geta farið hvenær sem þeim hentar. Það hefur ekki verið þannig hér. Það er þannig í mun fjölmennari löndum að almenningssamgöngur eru á nokkurra mínútna fresti. Við erum reyndar orðnir svo lánsamir á Selfossi að hafa þær á upp undir tveggja tíma fresti. Það er mjög mikilsvert. Eins á Akranesi, þar eru mjög örar samgöngur. En það er ekki sjálfgefið að svo verði þarna. Langflestir sem nota ferjuna munu fara á eigin bíl alla vega að Landeyjahöfn. Sumir kjósa síðan að taka bílinn með til Vestmannaeyja en aðrir spara sér það og geyma þá bílinn á sandinum. Þeir sem nota áætlunarbíla verða undir þá sök seldir, eins og annars staðar á landinu, að hafa ekki stöðugar ferðir. En það sem ég ætlaði að koma sérstaklega inn á, svo að ég sé nú ekki að lengja þetta - það líður á kvöldið og styttist raunar í næsta dag. Mig langar að ræða framhaldið á uppbyggingu Landeyjahafnar. Það er mjög mikilvægt að vel sé haldið á spilunum og það sem hefur gerst í því máli, eftir þeim upplýsingum sem ég hef, er að aðilar í Vestmannaeyjum, þar á meðal Vestmannaeyjabær og fyrirtæki þar, hafa gert tilboð til Siglingastofnunar um rekstur og smíði á ferju. Það tilboð töldu opinberir aðilar að væri of hátt og kann vel að hafa verið rétt mat. Það tilboð hefur síðan verið lækkað með sérstöku samningakaupatilboði. Vestmannaeyingar bíða nú eftir því hvaða svör koma í því sambandi, hver næstu skref verða. Fresturinn vegna þessa tilboðs hefur verið framlengdur. Þar sem hæstv. samgönguráðherra er hér í salnum yrði ég honum afar þakklátur ef hann gæti upplýst þjóð og þingheim aðeins um stöðu þess máls. Ef fara á í venjubundið útboð á ferju, sem mér sýnist eiginlega vera eina leiðin ef þessu tilboði verður alfarið hafnað, er ég viss um að það getur tafið verkið mjög mikið. Þriðja leiðin væri sú að ríkið tæki verkið alfarið að sér en ég hef líka trú á því að það gæti tafið verkið miðað við þær forsendur að Vestmannaeyingar hafa haft í höndunum samning upp á smíði ferju sem yrði lokið 2009 og mjög mikilvægt er að það markmið náist. Það skiptir mjög miklu máli upp á þær væntingar sem eru varðandi þessa samgöngubót og ekki síður vegna þeirrar viðkvæmu stöðu sem vikið hefur verið að í tengslum við undirskriftasafnanirnar sem hafa verið í Vestmannaeyjum að reynt sé að ná samningum um þá leið sem Eyjamenn eru með. En ef hæstv. samgönguráðherra hefur möguleika á að svara okkur eitthvað um það þætti mér vænt um það.

Herra forseti. Ég vil benda á að tæknilega er mjög erfitt að verjast brimi. Brimi er eiginlega ekki hægt að verjast öðruvísi en með því að setja brimvarnargarða út fyrir þar sem brimið er. Þá er hægt að loka af fyrir brimi. Þá erum við að tala um þá tölu sem ég minntist á hér áðan, þ.e. um 18–20 milljarða í hafnarframkvæmdir og kostnað við höfnina. Er ég þá að vitna í skýrslu frá Gísla Viggóssyni hjá Siglingastofnun sem var og er aðalhönnuðurinn að þessu hafnarmannvirki. Ég spurði hann beint að því sjálfan á fundi hvað það mundi kosta að fara með þetta út. Hann benti mér á skýrsluna og taldi að það væru um 18 milljarðar. Þetta var síðasta haust og ætla má að það sé orðið töluvert hærra en það var þá. Það má því örugglega reikna með 20 milljörðum. Ég vildi líka minna hv. þm. Bjarna Harðarson á það að skoðanakönnunin sem var gerð í Vestmannaeyjum á haustdögum á innan við viku sýndi að helmingur Vestmannaeyinga er mjög tortrygginn á þessa framkvæmd. Það er dálítið gaman að því, af því að ég er nú skipstjórnarmaður, að skipstjórarnir í Vestmannaeyjum - sem þekkja til aðstæðna þarna, hafa siglt þessa leið fram og til baka og eru raunverulega miklu hæfari til þess að meta hvort þetta er framkvæmanlegt og mögulegt - eru flestir sammála mér.

Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að rökræða um siglingar við hv. þm. Grétar Mar Jónsson vegna þess að svo háttar til að ég hefi aldrei verið á sjó en hann er reyndur skipstjóri. Ég verð eiginlega að vísa til þess að hafa verið á fundi, sem við efndum til ég og hv. þm. Guðni Ágústsson, í Vestmannaeyjum með Gísla Viggóssyni. Þar mættu allmargir af þeim sem hafa verið mjög gagnrýnir á framkvæmdina og voru mér færari um að rökræða hluti sem þessa. Ég er ekki frá því að einhverjir af þeim sem komu á þann fund með miklar efasemdir hafi farið út af honum með færri efasemdir en áður og það átti einnig við um mig. En það er alveg ljóst í mínum huga að ef þessar grunsemdir eru réttar, að það verði að byggja brimvarnargarð fyrir Landeyjahöfninni, verður að gera eitthvað í framhaldinu. Það yrðu mikil vonbrigði ef sú kostnaðaráætlun sem nú liggur fyrir dugar ekki. Mín eina reynsla af brimi er að hafa búið við brimvarnargarðinn á Eyrarbakka og hlustað á brimið, það er mjög skemmtilegt. En mig rámar þó í að á teikningum sem ég skoðaði fyrir ekki margt löngu af höfn sem teiknuð var í Þykkvabæ af Norður-Atlantshafsbandalaginu, NATO, hafi verið gert ráð fyrir því að sigla beint inn í landið án þess að garðar væru úti fyrir. Þar eru aðstæður með mjög líkum hætti og þeim sem er í Bakkafjöru enda stutt þar á milli.

Hæstv. forseti. Ég skrifaði upp á þetta nefndarálit með fyrirvara. Fyrirvari minn snýr að því að vaknað hafa margar spurningar um meginatriði framkvæmdarinnar, hvort innsigling inn í umrædda höfn verði nægjanlega örugg. Við þurfum ekki að velkjast í vafa um það að sú staða sem hugsanlega gæti komið upp varðandi innsiglingu í höfnina í Bakkafjöru á ekki við að sumarlagi. Ég tel a.m.k. víst að hægt verði að sigla inn í höfnina eins og hún er hönnuð allan sumartímann án þess að verða fyrir miklum töfum eða þurfa að snúa frá. Hæstv. forseti. Sjólag við suðurströndina getur verið rysjótt að haust- og vetrarlagi. Á þessari stundu vita menn ekki hversu oft það yrði eða hversu margar ferðir mundu hugsanlega falla niður. Ekki er heldur vitað nákvæmlega hvort það varir í heilan dag eða hálfan, tvo daga eða þrjá. Það ræðst auðvitað af veðurfari og sjólagi. Þetta hefur maður a.m.k. heyrt frá sjómönnum sem hafa verið við suðurströndina, þeir hafa efasemdir um þetta. En vonandi eru mælingar og rannsóknir þeirra manna sem hafa verið að hanna þessa höfn réttar. Ég tel að málum sé þannig komið að vinna eigi þetta verk og samþykki því höfnina og þetta verk. Ég hef eingöngu þann fyrirvara að ég hef svolitlar efasemdir um hvort öryggi við innsiglinguna verði nægjanlegt miðað við væntingar Vestmannaeyinga. Þeir vænta þess að sjálfsögðu að þarna verði höfn sem hægt sé að sigla í - siglingin tekur kannski 20–25 mín. og þar af leiðandi verður ferðatíðni ör sem er mjög mikill kostur. Ég er viss um að höfnin á eftir að færa bæði Vestmannaeyingum og íbúum í Rangárþingi eystra ávinning í framtíðinni. Það er ekki spurning. Atvinnulegan ávinning, félagslegan ávinning og samgöngulegan ávinning og hún eykur ferðamannastraum milli lands og Eyja. Ég held að Vestmannaeyingar muni njóta þess mjög og vænti þess að í framtíðinni reynist höfnin jafn vel og vonir standa til. En efasemdirnar eru vissulega til staðar og fyrirvari minn snýr eingöngu að því máli. Þessi höfn yrði þjóðvegurinn til Vestmannaeyja. Hún er endastöð ferju sem er framlenging þjóðvegar milli lands og Eyja. Vonandi þjónar hún vel sem slík. Vonandi náum við þeim markmiðum sem að er stefnt. Ég held að það verði ekkert betur rannsakað en gert hefur verið við undirbúning þessarar framkvæmdar. Vonandi munu þeir sem hafa haft efasemdir reynast hafa rangt fyrir sér þannig að fjárfestingin nýtist og höfnin nýtist og allir þeir kostir sem fylgja hafnargerðinni. Ég er sannfærður um að bæði Sunnlendingar uppi á landi og Vestmannaeyingar munu njóta þess í ríkum mæli ef þessi höfn verður eins og vonir standa til. Ég á ekki aðra ósk heitari en þá að málið gangi farsællega miðað við þær fjárveitingar sem í það verða settar. En svo kann að fara að við þurfum að takast á við endurbætur og þá verðum við vissulega að gera það með einhverju því lagi að það dugi. Maður hefur svo sem séð hafnir víða í veröldinni við opið haf og þær eru með ýmsu lagi. Í Japan eru langir hafnargarðar út í hafi, hátt í 700 metra eða kílómetra frá ströndinni, og þeir eru eingöngu til að brjóta hafölduna. Síðan sigla menn beggja megin við þessa garða og hafnarmynnið er fyrir miðju þessara garða sem eru kannski hátt í kílómetri á lengd og er eingöngu, eins og við höfnina fyrir sunnan Tokyo, ætlað að brjóta niður ölduna í Kyrrahafinu. Þó að þar sé oftast nær gott veður gerist þar ótrúlegt sjólag í fellibyljum. Það er eins og þetta hannað með þessu lagi. Við höfum séð aðrar hafnir eins og í Danmörku sem eru hannaðar með öðru lagi og líku sniði og hér er verið að leggja til og vonandi eru menn bara að gera rétta hluti.