Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Í framhaldi af þeim umræðum sem áttu sér stað um mál þetta í hv. menntmn. í gærkvöld flyt ég brtt. á þskj. 292 sem er í raun og veru aðeins skýring á þeim ákvæðum sem gert er ráð fyrir í 2. málsl. 1. gr. Þar er gert ráð fyrir því að tiltekin lagaákvæði haldi áfram gildi sínu. Er þar um að ræða annars vegar kostnaðarákvæði og hins vegar ákvæði um skipan skólanefnda. Við umræðuna í nefndinni kom fram að menn áttuðu sig ekki á því hvað af þessum ákvæðum fjallaði um kostnað og hvað af þeim fjallaði um skólanefndir. Til þess að gera málið alveg skýrt og koma í veg fyrir misskilning er flutt þessi till. þar sem fyrri málsl. orðast svo: ,,Ákvæði þau um niðurfellingu laga, sem um er getið í 41. gr., koma ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1990 að því er varðar kostnaðarskiptingu og fjármál skólanna.`` --- Síðan segir: ,,Þær skólanefndir, sem starfa við framhaldsskólana, er lög nr. 57/1988 koma að öðru leyti til framkvæmda, halda umboði sínu til 1. jan. 1990.`` M.ö.o.: þær skólanefndir sem til voru við framhaldsskólana eru einfaldlega framlengdar að því er varðar umboð og starf. Ég tók eftir því við umræðuna í gær að menn rugluðu aðeins saman þessum þáttum, annars vegar kostnaði og hins vegar skólanefndarmálinu, og til þess að gera þetta skýrt flyt ég þessa brtt. Ég tel að þetta sé tvímælalaust til bóta. Ég þakka hv. nefndarmönnum fyrir ábendinguna og vænti þess að þetta greiði fyrir afgreiðslu málsins svo sem kostur er.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég hef væntanlega ekki misskilið að það væru flokksfundir nú klukkan þrjú og það væri búið að gefa hlé í Nd. Ég hef reiknað með því og við hér held ég fleiri að ekki yrði lengra haldið fram með dagskrá og við fengjum hlé.

Forseti (Jón Helgason) Það er óskað eftir að fresta þessari umræðu þangað til að loknum þingflokksfundum sem gert var ráð fyrir núna klukkan þrjú og stæðu í hálftíma og verður orðið við þeirri ósk. --- Fundarhlé.

Frsm. 2. minni hl. menntmn. (Halldór Blöndal) Herra forseti. Mér hafði verið sagt að það hefði náðst samkomulag um að fundir yrðu í þingflokkum, fundi yrði frestað, og átti þess vegna ekki von á því að þetta mál yrði tekið á dagskrá fyrr en að loknum þingflokksfundum og er satt að segja mjög undrandi á því að hæstv. menntmrh. skuli hafa haldið sína ræðu fyrir brtt. sem hann flytur án þess að mér hafi verið gefinn kostur á að hlýða á hana og skil satt að segja ekki þessi vinnubrögð. Ég vil taka það fram í upphafi að á fundi menntmn. í gærkvöld benti ég á að eins og 1. gr. er orðuð í frv. stenst hún ekki. Hún er óþinglega fram sett og gjörsamlega út í hött að ætla sér að endurvekja lög sem fallið hafa úr gildi með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í málsgr. Ég er þakklátur hæstv. menntmrh. fyrir að hann skyldi hafa komið til liðs við mig til þess að tími ynnist til þess að málið yrði athugað nánar en þingdeildin hlypi ekki til eða meiri hluti hennar og afgreiddi málið án þess að það yrði skoðað eins og leit út fyrir á tímabili. Ég legg ríka áherslu á að sú skylda hvílir á þingmönnum og þingdeildum að vanda lagagerð sem mest þeir mega og auðvitað grundvallarforsenda, herra forseti, ef nefndarmaður fer fram á að fá að kynna sér hvort lagafrv. sé með lögformlegum hætti að til þess sé jafnan gefinn frestur og tími. Ég vil láta þess getið að ég hef borið lagagreinina eins og hún er í frv. undir --- ég vil segja málsmetandi lögfræðinga og þeir hafa spurt mig brosandi að því hvort það væri lagasetning ef sagt væri í lagafrv.: 1. gr. Umferðarlög nr. 7/1948 skulu taka gildi. 2. gr. Önnur lagaákvæði um umferðarlög skulu falla úr gildi. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Auðvitað er lagagerð af þessu tagi út í hött og gengur ekki að standa þannig að verki. Við áttum síðan tal saman, ég og hæstv. menntmrh., í gærkvöld og hann skýrði mér frá því hvert yrði efni brtt. Ég hef ekki tekið blaðið með mér, en samkvæmt þeim er gert ráð fyrir að síðari málsl. falli niður og lagagreinin hljóði þá svo: ,,Ákvæði III. og VIII. kafla laganna auk ákvæða 7. og 8. gr. skulu ekki koma til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1990. Ákvæði þau um niðurfellingu laga, sem um er getið í 41. gr., koma ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1990 að því er varðar kostnaðarskiptingu og fjármál skólanna. Þær skólanefndir, sem starfa við framhaldsskólana, er lög nr. 57/1988 koma að öðru leyti til framkvæmda, halda umboði sínu til 1. jan. 1990.`` Þetta er svolítið skrýtið orðalag en skilst kannski. En ég vek athygli á öðru sem er óvenjulegt í sambandi við þessa lagasmíð og það er að í 1. málsl. þessarar greinar er lagt til að sú grein í lögunum um framhaldsskóla sem fjallar um starfssvið skólanefndar skuli falla niður eða skuli frestast þannig að 8. gr. laganna, þar sem fjallað er um hvað skólanefndin eigi að gera, á ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1990. Það á að fresta gildistöku þeirrar greinar til þess tíma þannig að ekki verður séð að skólanefndir eigi samkvæmt brtt. menntmrh. að hafa annað hlutverk en það að vera menntmrh. til aðstoðar við að setja eða skipa skólameistara eða rektor eða þegar menntmrh. þarf að setja eða skipa fasta kennara að fengnum tillögum skólanefndar og skólameistara viðkomandi skóla, eins og segir í lögunum, og stundakennara. Auðvitað get ég verið sammála hæstv. menntmrh. um að hann þurfi leiðbeiningar um hvernig eigi að ráða skólameistara og kennara að framhaldsskólunum, en vil á hinn bóginn benda á að verksvið skólanefndanna er skorið niður við trog. Eins og þessi lagasmíð liggur fyrir virðist ekki gert ráð fyrir að skólanefndirnar komi með einum eða öðrum hætti að daglegum rekstri framhaldsskólanna og má því segja að þessi viðbót hafi sáralitla þýðingu. Það væri þá kannski einfaldara að fella algerlega niður ákvæðið um skólanefndirnar. Ég skal svo að öðru leyti ekki fjalla fremur um þetta mál. Af einhverjum undarlegum ástæðum telur menntmrh. að 8. gr. laganna sé óbrúkleg, að hlutverk skólanefnda eins og það er þar skilgreint eigi ekki við og ekki sé rétt að skólanefndir komi að þeim verkum sem þar er um talað, en kýs á hinn bóginn að viðhalda skólanefndum sem eru ekki að störfum núna en endurreisa þær með að vísu óvenjulegum hætti og þá þannig að þær eigi ekkert annað að gera en vera til ráðuneytis við kennararáðningar á hausti komanda og eftir því sem við á í sambandi við ráðningu skólameistara eða rektora. Þessi tillöguflutningur allur minnir okkur á, herra forseti, að þó að mikið sé að gera verðum við líka að huga að hinu að þingmenn fái tóm til þess á milli nefndarstarfa og umræðna að ræða þingmál við kunnáttumenn einslega og vinna sjálfstætt að rannsókn á þingmálum til þess að komið verði í veg fyrir slys af þessu tagi. Ég held líka að það muni koma í ljós þegar skólanefndir eftir þessum tillögum menntmrh. taka til starfa á næsta ári að þeim gömlu skólanefndum þyki undan sér fjarað og þær átti sig ekki alveg á því hvaða hlutverk þær hafi. Bið ég hæstv. menntmrh. mjög að íhuga hvort ekki sé rétt að breyta enn frvgr. og segja a.m.k. að 8. gr. skuli standa þannig að skólanefndirnar hafi þó eitthvert verksvið og þannig að sú uppbygging sem er í framhaldsskólafrv. um stjórnun framhaldsskólanna geti haldist og staðið og að eitthvert vit verði í þeirri lagasetningu sem Alþingi vill setja í sambandi við skólamál.

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 299 frá hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um frv. á fundi sínum og mælir með að það verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Karl Steinar Guðnason, Stefán Guðmundsson og Valgerður Sverrisdóttir. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir og Margrét Frímannsdóttir.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 290 liggur fyrir nál. frá hv. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með síðari breytingum. Á fund nefndarinnar komu Skúli Þórðarson, forstöðumaður staðgreiðsludeildar ríkisskattstjóraembættisins, og Lárus Ögmundsson skrifstofustjóri tekjudeildar fjmrn. Hér er eingöngu um að ræða tæknilegar lagfæringar á lögunum um staðgreiðslu, atriði sem í ljós hefur komið og reynslan hefur sýnt að betur fer á að breyta. Veigamesta breytingin er kannski sú að ekki verður lengur skylt að gefa út nýtt skattkort árlega, enda er því verulegur kostnaður samfara, allt að 10 millj. kr. Þetta er raunar talinn óþarfi og óþarfaumstang. Þar sem breytingar verða á högum manna, svo sem vegna breytingar á hjúskaparstöðu eða annars, fá menn auðvitað ný skattkort, en það verða ekki gefin út ný skattkort til allra launþega á hverju ári og hefur það verulegan sparnað í för með sér. Þá eru ýmsar lagfæringar aðrar sem eru ívilnandi, t.d. að því er varðar þá sem gera út smábáta sem hafa meginhluta af tekjum sínum á ákveðnum hluta ársins. Þeim er gert auðveldara fyrir innan kerfisins. Ég hygg að þetta séu tvær veigamestu breytingarnar. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð, en undir þetta nál. skrifa allir nefndarmenn í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Danfríður Skarphéðinsdóttir sat fund nefndarinnar og er samþykk þessu áliti. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 289 er að finna nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Nefndin ræddi frv. og á hennar fund komu þeir Kjartan P. Kjartansson og Geir Geirsson frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og Vilhjálmur Egilsson frá Verslunarráði Íslands. Hér er um gamalkunnan skatt að ræða sem margar ríkisstjórnir hafa lagt á ár eftir ár, en skylt er að geta þess að hann er að vísu hækkaður nokkuð núna með þessu frv. Um það hefur verið ágreiningur og á það bent að það kunni að koma illa við ýmsa aðila og auðvitað hafa verið færð fyrir því nokkur rök. En þetta er liður í fjáröflun ríkisstjórnarinnar til að standa straum af samneyslunni og sameiginlegum kostnaði okkar og ein af forsendum fjárlagafrv. sem verið er að afgreiða núna. Það er alveg ljóst að þetta er umdeilt mál og nefndin klofnaði í afstöðu sinni til þess. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 142 og ég get þess að lokum að Danfríður Skarphéðinsdóttir sat fund nefndarinnar og er samþykk þessu áliti. Undir þetta nál. skrifa, auk framsögumanns, Valgerður Sverrisdóttir fundaskr., Jóhann Einvarðsson og Margrét Frímannsdóttir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Þetta mál hefur verið æðimikið rætt bæði í þessari hv. deild og eins í Nd. og raunar líka í fjölmiðlum og manna á meðal. Það þarf kannski ekki þess vegna að hafa mjög langt mál hér, enda má segja að það sé rétt að að stofni til a.m.k. sé þetta gamalkunnugt mál eins og hv. frsm. meiri hl. gat um. Við í minni hl. leggjum til að frv. verði fellt. Undir það nál. skrifa Halldór Blöndal, Júlíus Sólnes og Eyjólfur Konráð Jónsson. Engu að síður vildum við greiða fyrir því að málið kæmi hér til 2. umr. og fengi afgreiðslu við þá umræðu. Ég leyfi mér hins vegar að leggja til að þar sem þetta er í síðari deild verði 3. umr. ekki tekin strax, ekki fyrr en við sjáum hvernig reiðir af öðrum tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstjórnar, því að það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan, að þetta er einn af þeim pinklum sem þar eru á ferðinni. Það getur ekki seinkað neitt framgangi málsins eða þingstörfum þó að 3. umr. verði frestað, enda þarf deildin að hafa a.m.k. eitt mál á sinni dagskrá á milli funda meðan við bíðum eftir að sjá hvernig fram vindur með önnur mál. Ég held að það séu heppileg vinnubrögð að við mundum ekki flytja okkar brtt. fyrr en við 3. umr. sem yrði þá væntanlega ekki í dag heldur á morgun. En við munum að sjálfsögðu ekki tefja framgang málsins þó að þetta verði gert. Við vitnum til nál. úr fjh.- og viðskn. Nd. og með leyfi forseta ætla ég að rekja það nál. Það var mjög vel unnið og skýrir málið kannski betur og í styttra máli, eins og ritað mál oft gerir nú, en ég mundi gera í lengra máli. Ég les þá upp meginefni nefndarálitsins sem hljóðar á þennan veg: ,,Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var upphaflega lagður á árið 1979 sem tímabundin tekjuöflun, en hefur þó verið framlengdur árlega síðan um eitt ár í senn. Álagningarhlutfall var í fyrstu 1,4% en hefur frá árinu 1984 verið 1,1% af fasteignamatsverði verslunar- og skrifstofuhúsnæðis. Núverandi ríkisstjórn hyggst nú tvöfalda skatthlutfallið í 2,2% sem jafngildir 140% hækkun þegar tekið hefur verið tillit til hækkunar fasteignamats milli áranna 1988 og 1989. Þannig mun aðili sem í ár greiddi 100 þús. kr. í þennan skatt þurfa að inna af hendi 240 þús. kr. á næsta ári. Slík hækkun á einum skatti milli ára á sér fá ef nokkur fordæmi og er að dómi undirritaðra algerlega óréttlætanleg, ekki síst þegar þess er gætt að gjaldþol greiðenda þessa skatts fer nú í mörgum tilvikum minnkandi með samdrætti í atvinnulífinu. Raunar stefna eignarskattshækkanir núverandi ríkisstjórnar í áður óþekktar stærðir því að af skrifstofu- og verslunarhúsnæði í Reykjavík, sem er yfir 6 millj. kr. að fasteignamati, verður á næsta ári að greiða 6,4% í eignarskatta og fasteignagjöld nái stefna ríkisstjórnarinnar fram að ganga. Þar af rynnu 5,15% til ríkisins í stað 2,3% í ár, en 1,25% til borgarinnar. Hækkun núverandi ríkisstjórnar nemur því 2,85% af fasteignamati nái þessi áform fram að ganga. Slík stökkbreyting í skattlagningu er ekki aðeins gífurleg íþynging gagnvart þeim gjaldendum sem í hlut eiga heldur einnig efnahagsleg fásinna. Eign sem ber 6,4% skatt verður að skila eiganda 6,4% raunávöxtun til þess eins að unnt sé að greiða skattinn. Eignarskatturinn jafngildir í því tilviki 100% tekjuskatti af eignatekjunum. Til þess að skattur á þessar eignatekjur væri sambærilegur við hinn almenna tekjuskatt einstaklinga, eins og ríkisstjórnin ráðgerir að breyta honum, þ.e. 37,2%, þyrfti raunávöxtun eignarinnar að vera 17,2%.`` Lengra skal ég ekki lesa. Menn sjá af þessum tölum að hér er auðvitað um fáránlega háan skatt að ræða. Auðvitað kemur engum til hugar að verslun og önnur sú starfsemi sem þarf yfir skrifstofuhúsnæði að ráða muni ekki þurfa að ná einhverjum tekjum til að greiða þennan skatt og auðvitað eru engir til að greiða skattana aðrir en almenningur í landinu svo og atvinnufyrirtækin. Því ættu menn að gera sér gein fyrir. Þessi skattur er því eins og allir aðrir skattar millifærsla á eignarrétti frá fólkinu og atvinnufyrirtækjunum til ríkisins. Auðvitað þarf ríkið að hafa tekjur, enginn okkar neitar því, en takmörk eru auðvitað fyrir því hve skattlagning í heild má vera há og matsatriði alltaf hvort á að leggja skattinn á menn með beinum sköttum eða að hve miklu leyti það er gert í óbeinum sköttum eins og þeim skatti sem hér er um að ræða. Heildarniðurstaðan verður sú sama, að eignarráð flytjast frá einstaklingum og atvinnufyrirtækjum til ríkisins. Þess vegna má endalaust þjarka um hvaða skattur sé góður og hver sé slæmur skattur. Enginn þeirra góður náttúrlega. Engu að síður held ég að niðurstaðan af þessum skatti réttlæti það ekki að styðja hann, svo gífurlega hár sem hann er, sprengir upp verðlag á leigumarkaði og setur einhver fyrirtæki á hausinn. Sumum finnst það vera af hinu góða. En í öllu falli lendir hann með einum eða öðrum hætti á almenningi í neysluvöruverðlagi. Það hefur raunar verið reiknað út að þessi skattur, hækkun hans nú, muni svara til 0,6% hækkunar vöruverðs þegar upp verði staðið. Það er sem sagt rúmlega 1 / 2 % í verðlagi í landinu sem þessi skattur þýðir hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Ég skil út af fyrir sig röksemdafærslu Samtaka um kvennalista í nál. Það er of mikið af verslunarhúsnæði og það má kannski þess vegna stemma stigu við frekari byggingum. En ég held að það þurfi ekki til að koma. Ég held að bæði verslunar- og skrifstofuhúsnæði sé orðið svo mikið, ekki bara í Reykjavík heldur um land allt, að það muni ekkert verða byggt af því á næstu árum þannig að þessi skattur verkar ekkert á að draga úr þeim framkvæmdum sem engar verða. Best er þessu lýst í bréfi Sambands ísl. samvinnufélaga sem ég gat um við fyrri umræðu og skal ekki rekja að öðru leyti en því að þeir sögðu, sem það álit afhentu okkur, að dreifbýlisverslunin væri að leggjast af, ekki bara vegna þessa skatts heldur af mörgum öðrum ástæðum. En það verða litlar tekjur sem þessi skattur gefur af verslunarhúsnæði sem búið er að leggja af og kannski leggja niður eða nota til geymsluhúsnæðis eða einhvers slíks. Vonandi nýtist það til einhverra góðra hluta, verður breytt í einhvers konar vinnustofur væntanlega, en verslunarhúsnæði verður það þá ekki lengur og engan skatt af því að hafa. En ég ætla ekki að tefja þessa umræðu, þvert á móti greiða fyrir því að málið verði núna afgreitt til 3. umr. Vonandi verður orðið við þeirri ósk, sem ég held að séu líka skynsamleg vinnubrögð fyrir deildina, að fresta 3. umr. þar til að betur skýrist, bæði í Nd. og þessari hv. deild, hvernig það mál muni æxlast, en óvissa er nú mjög mikil. Menn vita það varla í stjórnarandstöðu hvernig farið muni með afgreiðslu mála í Nd. núna í eftirmiðdag eða í kvöld og bæði við og þjóðin sjálfsagt öll bíður spennt eftir að vita hvað er að gerast á bak við tjöldin hjá stjórnarliðum og einhverjum sem hafa sérstakan áhuga á að tala við stjórnarliða, kannski semja við þá um eitt eða annað. Ég veit það ekki. Ég býst hins vegar við að fólkið í landinu fylgist með því sem gerist í Nd. í dag og hjá okkur á morgun. Við vitum ekkert hvernig vinnubrögð verða hérna þegar líður á kvöldið eða á morgun. Þess vegna held ég að það sé mjög æskilegt að fresta 3. umr. þessa máls.