Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í sambandi við 1. gr. í þessu frv., sem ég vildi spyrja að. Það á að breyta þessum 1. þannig, að orðið „heyrn“ sé fellt þarna niður, í staðinn fyrir að áður þurfti að hafa góða sjón og heyrn, og stendur nú bara: „hafi góða sjón og sé að öðru leyti hraustur andlega og líkamlega“. Ég vil spyrja að því, hvort það sé meiningin, að samkv. þessari breytingu væri hægt að veita t.d. fólki, sem væri algerlega heyrnarlaust, leyfi til þess að aka bíl. Ég veit ekki, hvort það yrði litið svo á, að sá maður, sem væri heyrnarlaus, væri nógu hraustur líkamlega. Það gæti bara verið orðalagsbreyting. En ég vil vekja athygli á því, þó að undir mörgum kringumstæðum geti það fólk, sem hefur ekki neina verulega heyrn, kannske keyrt bíl, að t.d. undir þeim kringumstæðum, þegar slys vilja til og þeir bilar, sem keyra fólk eða ná í fólk, þeyta sina lúðra og hafa enga aðstöðu til þess að sýna, að þeir séu á ferðinni, heldur en kannske á eftir, þá er gefið, að það fólk, sem heyrir ekki, getur ekki vikið úr vegi fyrir þeim og gæti þannig tafið fyrir því, að slíkir bílar kæmust á slysstað eða kæmust með slasað fólk á sjúkrahús. Ég vil vekja athygli á þessu, því að satt að segja sýnist mér, að í sambandi við bifreiðal. sé það orðið svo, að það sé meira hugsað um það sem einhvern sjálfsagðan hlut handa hverjum manni, sem á því hefur efni - eða jafnvel þótt hann hafi ekki efni á því að eiga bíl, að hann fái að keyra hann, heldur en hugsað sé um öryggi vegfarenda. Bílar eru orðnir algengasta drápstækið í okkar landi, og það hefur almennt verið tekið svo lint á þessum hlutum, að menn, sem hafa drepið fólk og hlotið sína dóma fyrir, hafa venjulega verið náðaðir skömmu seinna og haldið áfram jafnvel að drepa fleiri, þannig að það eru mjög alvarleg mál í sambandi við þessi bílaslys og ég vildi aðeins vekja athygli á þessu. Ég held, að það hafi verið sagt hér einhvern tíma í umr. um þetta mál, að sums staðar erlendis væri það svo, að fólk, sem væri alveg heyrnarlaust, fengi rétt til þess að keyra bíl. En ég veit líka, að í einu landi þurfa menn yfirleitt engin bílpróf, enda geta menn keyrt bíl hver sem vill án þess að hafa nokkur vottorð um slíkt, því að það er sinn siður í landi hverju. En með þeim miklu slysum, sem af bílum geta hlotizt, held ég, að það eigi að fara dálítið gætilega í þessa hluti.



Herra forseti. Eins og hæstv, félmrh. gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls, hefur þetta frv. aðeins inni að halda ákvæði, sem taka af tvímæli um það, að heimilt sé að veíta lán úr erfðafjársjóði eða af því fé, sem er í vörzlu félmrn. af erfðafé, til endurhæfingarstöðva öryrkja. Heilbr.- og félmn, hefur kynnt sér frv. og mælir einróma með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá meiri hl. heilbr.- og félmn. og frá báðum minni hlutum n., hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Þó hygg ég, að óhætt sé að segja, að allir nm. vilji mæla með samþykkt frv., svo langt sem það nær, þrátt fyrir það að hv. fulltrúar minnihlutaflokkanna leggi til fáeinar breytingar við frv. Þetta mál var lengi til meðferðar í hv. Ed. og var rætt þar ýtarlega. Ed. gerði á upphaflega frv. nokkrar breytingar. Ég tel ekki fyrir mitt leyti ástæðu til að fara að rifja upp þær umr., sem orðið hafa um þetta mál í Ed., slíkt yrði aðeins endurtekning og tímaeyðsla, eins og háttað er störfum Alþ. nú. Sé ég ekki ástæðu til að fara um málið mörgum orðum. Ég vil þó aðeins rifja það upp, að úthlutanir húsnæðismálastjórnar til íbúðarlána hafa á árunum 1955–1964 hækkað úr 35 millj. kr. í 160 millj, kr. Það, sem mest hefur skort á, að starfsemi húsnæðismálastjórnar væri fullnægjandi, hefur verið það, að stofnunin hefur ekki haft nógu mikið eigið fé til ráðstöfunar, heldur hefur hún orðið að útvega lánsfé og endurlána það húsbyggjendum. Á s.l. ári voru gerðar tvennar ráðstafanir til þess að auka eigið fé húsnæðismálastjórnar: í fyrsta lagi með því að hækka skyldusparnað úr 6% í 15% og í öðru lagi með því að ákveða, að hluti af ráðstöfunarfé vátryggingarfélaga skyldi tekinn til kaupa á húsnæðismálastjórnarbréfum. Hvort tveggja þetta hefur orðið til nokkurra bóta, þótt ekki hafi orðið eins mikið úr kaupum vátryggingarfélaganna á verðbréfum húsnæðismálastjórnar og ráð hafði verið fyrir gert. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir og er í aðalatriðum til staðfestingar á júní samkomulaginu frá fyrra ári, eru gerðar nokkrar fleiri ráðstafanir til viðbótar til þess að auka eigið fé stofnunarinnar. Er þar fyrst að geta um 1% launaskatt, sem þegar er kominn til framkvæmda, og 40 millj. kr. nýtt stofnframlag frá ríkissjóði. Enn fremur verður nú ákveðið, ef frv. verður að lögum, að ríkissjóðsframlagið til atvinnuleysistrygginganna skuli ganga til kaupa á bréfum húsnæðismálastjórnar. Þetta hefur að vísu verið framkvæmt áður, en ekki verið lögboðið og því orðið að leita samninga um þetta í hvert sinn. Einnig er gert ráð fyrir í frv., að tekið verði upp nýtt kerfi íbúðalána fyrir lífeyrissjóði, þannig að meiri samræming eigi sér stað á lánveitingum húsnæðismálastjórnar og lífeyrissjóðanna, en áður hefur verið. Þá er í frv. ákvæði um vísitölubindingu lána, sem er gerð fyrst og fremst í þeim tilgangi, að hægt verði að lækka vexti og rýmka lánskjörin frá því, sem verið hefur. Lánskjörunum er breytt til rýmkunar, þannig að þau verða afborganalaus í eitt ár og lánstími eða réttara sagt greiðslutími lánanna verður 25 ár, þannig að lánstíminn er í raun og veru 26 ár, og vextir verða 4%. Ársgreiðslurnar verða jafnar, þ.e.a.s. svokallaðar annuitetsgreiðslur. Þá er þess einnig að geta, að veðdeild Landsbankans er heimilað að gefa út allt að 400 millj. kr. í vaxtabréfum í stað 150 millj. kr. á ári. Nú verður þessi heimild ekki tímabundin við 10 ár, eins og áður var, heldur ótímabundin. Ein af þýðingarmestu breytingunum, sem frv. gerir ráð fyrir, er sú, að heimild er veitt til að veita sveitarfélögum lán til byggingar á leiguíbúðum. Þetta, sem ég hef drepið á, eru nokkur helztu nýmælin í þessu frv. Húsnæðismálin hafa verið til umr. á hverju þingi undanfarin ár og mjög ýtarlega rædd, þannig að ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um efni frv. Margt af því, sem þar er, er að sjálfsögðu að finna í eldri lögum, sem gilt hafa um þessi efni og hv. alþm. er vel kunnugt um. Ég vil aðeins að endingu geta þess, að samkv. upplýsingum formanns húsnæðismálastjórnar við umr. í Ed, stóðu mál þannig í lok janúarmánaðar s.l., að um langt skeið höfðu ekki verið færri umsóknir liggjandi óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn en þá. Það má að vísu alltaf segja sem svo, að í þessu efni sé þörf á að gera meira og því neitar enginn. En sá árangur af þeim athugunum, sem fram hafa farið á þessum málum að undanförnu, sem liggur fyrir í þessu frv., er sú niðurstaða, sem menn hafa komizt að varðandi þann áfanga, sem fært væri að fara þessu sinni. En ef að venju lætur, megum við búast við, að þessi mál þurfi aftur að koma til kasta Alþ., áður en langt líður. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til fyrir hönd meiri hl. heilbr.– og félmn., að frv. verði samþykkt óbreytt, eins og það er komið til þessarar hv. deildar frá Ed.



Herra forseti. Þetta frv. er að efni til fyrst og fremst fullnæging á því samkomulagi, sem gert var í sambandi við launamálauppgjörið í júnímánuði s.l. og hefur hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. gert grein fyrir helztu efnisatriðum frv., þ.e. a, s. þeim nýmælum, sem í því eru fólgin. Breytingarnar og nýmælin, sem þarna var samið um, eru eins og menn sjá, felld inn í húsnæðismálalöggjöfina, sem liggur þá hér fyrir í heild, eins og hún var og verður nú með þessum breytingum. Þegar frv. kom fram, áttu fulltrúar frá Alþýðusambandinu viðræður við heilbr.- og félmn. Ed. og ræddu við nefndina um möguleika þess, að nokkrar smábreytingar yrðu gerðar á frv., - nokkrar, sem voru í raun og veru nýmæli, en aðrar, sem við töldum betur samrýmast samkomulaginu, sem gert var í júní s.l., en í öllum meginatriðum þræddi frv. þau samningsatriði, sem samkomulag hafði orðið um. Tvær smábreytingar voru gerðar skv. þessum óskum okkar í Ed. og skal ég ekki fjölyrða um það. Þær voru komnar inn í frv., þær breytingar, þegar það kom hingað til hv. Nd. Eins og frv. er nú, tel ég það vera í samræmi við gert samkomulag og að því leyti hlýt ég sem einn aðili að því samkomulagi að lýsa yfir stuðningi við þetta frv. og tel nauðsyn á, að það verði gert að lögum á þessu þingi og er mér því fjarri skapi að vilja bera fram nokkrar þær breytingar við þetta frv., sem verða kynnu til þess að bregða fæti fyrir afgreiðslu þess, svo að hún færist fyrir núna undir þinglokin. Því miður er frv. nokkuð seint á ferðinni og valda því sjálfsagt ýmsar ástæður, ef til vill gildar ástæður. Það var hugmyndin, þegar júní samkomulagið var gert og samkomulagið um húsnæðismálin sem einn liður í því, að tryggðar yrðu um það bil 1.500 íbúðir á ári og fjármagn útvegað til þess, að svo mætti verða og það var talið af fróðustu mönnum, að ef hægt væri að byggja um 1.500 íbúðir á ári, mundi það fullnægja húsnæðisþörfinni, bæði að því er varðaði nýjar íbúðir og íbúðir til viðhalds því íbúðarhúsnæði, sem úr sér gengi og í þriðja lagi íbúðarhúsnæði, sem fullnægði þörfum stækkunar þjóðarinnar árlega. Mig minnir, að menn hugsuðu sér þetta á þá lund, að það væru um 100–150 íbúðir, sem væru byggðar á ári af fjármagnssterkum einstaklingum, sem þyrftu ekki að sækja lánsfé í húsnæðismálakerfið, um 150 íbúðir yrðu byggðar í sveitunum skv. þeim lögum, sem þar um gilda og lífeyrissjóðir landsins mundu hafa veitt lánsfé á undanförnum árum eða hafa getu til þess nú, sem nægði til sams konar lánveitinga til 450 íbúða, þannig að húsnæðismálastofnunin þyrfti að sjá fyrir fjármagni til 750 lána, en það, sem fjármagn kæmi að öðru leyti til í gegnum lífeyrissjóðina og til bygginga í sveitum og framlagt fé af fjársterkum einstaklingum, sem þyrftu á lánsfé að halda, yrði um 750 íbúðir, þannig að þetta yrðu um 1.500 íbúðir. Nú er það samkv. þessu einn liður í samkomulaginu, að nýtt kerfi sé sett upp, sem geri ráð fyrir jafnháum lánum úr lífeyrissjóðunum og hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins og að lífeyrissjóðs þegarnir fái þannig 280 þús. kr. lán og að þau geti orðið á vegum þeirra ekki færri en um 450. Nú vil ég spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. ríkisstj. hafi tekizt að koma þessu lánakerfi á, þannig að öruggt sé, að lífeyrissjóðs þegarnir fái fullkomlega sömu aðstöðu og það fólk, sem lánin á að fá gegnum húsnæðismálakerfið. Ef svo væri ekki, að þarna væri ekki séð fyrir þessu og þetta mál, væri ekki komið í höfn, sem ég hef á tilfinningunni, að hafi verið hæstv. ríkisstj. nokkuð erfitt, gæti svo farið, að lífeyrissjóðsmennirnir yrðu að sækja inn í húsnæðismálakerfið með sínar lánbeiðnir og þannig skerða þann stofn, sem ætlaður var takmarkaðri fjölda og þá mundi þetta jafnvel raska því samkomulagi, sem gert var. En ég vona, að þetta sé komið í höfn eða komist örugglega í höfn, svo að til þessa þurfi ekki að koma. Um þetta vona ég að fá svar hæstv. ráðh. eða þeirra, sem þar um vita, hvernig það mál standi. Það var um það samið á vordögum í fyrra, að lánsupphæð til íbúðar yrði eigi lægri, en 280 þús. kr., í staðinn fyrir að lánshámarkið var 150 þús. áður. Þetta þótti þá nokkuð veruleg bót. Og enn fremur var um það samið, að 15–20 millj. kr. kæmu til viðbótar lánum fyrir efnaminni einstaklinga innan verkalýðsfélaganna, svo að þeirra lán gætu e.t.v. orðið með allt að 50 þús. kr. viðbótarláni upp í 330 þús. kr. Síðan í fyrra hafa þessar umsömdu upphæðir skerzt, en hinu er ekki að neita, að við sömdum um krónutölu og telja fróðir menn, að nú sé meðalíbúðin orðin a.m.k. allt að 70 þús. kr. dýrari, en hún var á sama tíma í fyrra. Ég tel, að það sé hægt að halda því fram, að það sé andi samkomulagsins, að nú, þegar gengið er frá löggjöfinni, sem á að lögfesta innihald þess samkomulags, sem gert var, verði sett inn tala um lánsupphæðina, sem jafngildi, hefði sama verðgildi og sú tala, sem við sömdum um í fyrravor, þá 280 þús. kr. Ég mundi því segja, að núna ætti að setja inn þá tölu í frv., sem væri jafn margir hundraðshlutar af byggingarkostnaði meðalíbúðar og 280 þús. kr. námu s. 1, vor, þannig að raungildi tölunnar væri óbreytt. Þetta teldi ég nánast ekki breytingu á frv., heldur viðleitni Alþ. til þess að láta það standa í fullu gildi, sem um var samið s.l. vor. Það er af þessum ástæðum, sem ég flyt brtt., sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, og er prentuð á þskj. 561. Það er til þess ætlazt, að 1. málsl. í B–lið 7. gr. frv. orðist svo: „Lánsupphæðin skal nema allt að 310 þús. kr. á hverja íbúð og breytist upphæðin samkvæmt vísitölu byggingarkostnaðar, eins og hún er á hverjum tíma. Lánsupphæðin má þó ekki nema meira en 3/4 hlutum verðmætis íbúðar skv. mati trúnaðarmanna veðdeildar Landsbankans.“ Þarna er sem sé gert ráð fyrir því, að upphæðin væri nú sem nánast í samræmi við það verðgildi, sem um var samið í fyrravor, og að siðan breytist hún frá ári til árs eftir byggingarvísitölu, þannig að hún héldi sem næst verðmæti sinu áframhaldandi. Hin breytingin, sem ég legg til að gerð verði á frv. og er eiginlega sama eðlis, er þess efnis, að ákv. til brb. bætist aftan við frv. á þessa leið: „Unz sett hafa verið lög um verðtryggingu lána almennt, er lántakendum heimilt að velja milli lánskjara skv. lögum þessum, sbr. ákvæði C–liðar 7. gr. um ársvexti og vísitölutryggingu og þess, að lánin séu með 71/4 % ársvöxtum og án vísitöluálags.“ Við sömdum vissulega um það, að lánin yrðu með vísitölukvöð. En þá var forsendan sú, að öflugar ráðstafanir yrðu gerðar til stöðvunar verðbólgunni. Nú er liðið eitt ár og maður verður að játa, að illa virðist hafa tekizt að stöðva verðbólguna. Hún hefur ætt fram á síðasta ári með svipuðum hraða og undanfarin ár. Og ef svo yrði á næstu 26 árum, en lánstíminn er í raun og veru 26 ár, mundi fara svo á síðari hluta lánstímans, að vísitölukvöðin væri búin að gera þessi lán mjög óhagstæð og jafnvel óhagstæðari, en lánskjörin voru, þegar við settumst að samningaborði. En það var vitanlega ekki tilgangur aðila, hvorugu megin við borðið, að ég vil fullyrða, að gera lánskjörin óhagstæðari, heldur var það undirstaða viðræðnanna, að samninga kjörunum skyldi breytt þannig, að þau yrðu hagkvæmari og léttbærari húsbyggjendum en áður. Till. þessi fer einungis fram á það, að ef svo skyldi fara, að verðbólgan umturnaði þessum lánakjörum svo, að þau yrðu óhagstæðari en þau, sem áður giltu, þá mættu lántakendur, áður en þeir taka sitt lán, velja á milli þess, að lánin væru með 4% vöxtum í byrjun og með vísitölukvöð og þannig hækkandi annuitetsgreiðslum, eða þá, að þeir undirgengjust að taka sitt lán með 71/4% vöxtum og án vísitölubindingar. Mér finnst sanngjarnt, að menn megi velja um þetta, af því að það var ætlun beggja aðila, að lánskjörin yrðu hagstæðari og þá, ef menn ættu frjálst val um þetta, hefðu lántakendur ekki neinn annan að sakast við, en sjálfa sig um það, ef þeir hefðu valið hinn verri kostinn. Ég tel því þessa till, líka vera í anda samkomulagsins, sem gert var. Vissulega hefði verið full þörf á því að flytja margar aðrar brtt. um húsnæðismálin núna, því að þeim var vitanlega ekki komið í höfn í eitt skipti fyrir öll á fullnægjandi hátt með samkomulaginu s.l. vor, þó að ég teldi það samkomulag til mikilla bóta og þá mest varðandi það átak, sem samkomulag fékkst um, að efla fjármagnsstyrk húsnæðismálasjóðsins, byggingarsjóðs ríkisins, því að hann er stórum mun sterkari og verður það í framtíðinni, fyrir þær aðgerðir, sem þarna voru gerðar. Það er í raun og veru höfuðatriði þess samkomulags, sem gert var. Hann fær nú líklega á annað hundrað millj. kr. sem eigið fé á hverju ári og það mun auðvelda sjóðnum að veita, þegar fram í sækir, batnandi kjör. Lánsupphæðin, þó að hún fari nú úr 150 þús. í 280 og þó að verðbólgan hefði ekki höggvið verulega skarð í þá upphæð, þá er þessi lánsupphæð innan við 40% af byggingarkostnaði í landi okkar. í flestum öðrum löndum eru lánsupphæðirnar um 70–75% upp í 90–95% af byggingarkostnaði. Við eigum því ærið langt í land með að veita þvílíka aðstoð, sem veitt er húsbyggjendum í okkar nágrannalöndum. Hlutskipti húsbyggjandans, ekki sízt unga fólksins, er mjög erfitt hjá okkur og þjóðfélagið, þó að það hafi gert vafalaust hvað það hefur getað, þá hefur það ekki getað bætt svo úr á því sviði sem skyldi. Og allir vita, að húsnæðiskostnaðurinn hjá okkur er einn mesti dýrtíðarvaldur fólks með venjulegar tekjur. Það hefði þess vegna vissulega þurft að hækka hámark lánanna meira en þetta, sem um var samið, langtum meira. En ég tel ekki rétt, að við, sem áttum aðild að þessu samkomulagi, flytjum breytingar, sem raunverulega breyti innihaldi og efni þess samkomulags, sem gert var. Það eru samningar að hefjast nú á ný um kjaramálin og þar á meðal um húsnæðismál við hæstv. ríkisstj. og það af nýjum umbótum, sem um gæti verið að ræða í þeim efnum, teldi ég rétt að kæmi a.m.k. fyrir okkar tilverknað inn í það samkomulag og verður maður að vona, að eitthvað fáist út úr því. Þetta er ástæðan til þess, að ég taldi ekki rétt, að ég flytti aðrar brtt. en ég gæti rökstutt, að væru í raun og veru nákvæmlega í anda þess samkomulags, sem gert var og héldu raungildi þess óbreyttu, eins og það var, þegar staðið var upp frá samningaborði. Báðar till. mínar eru í raun og veru þess efnis. Ég læt svo máli mínu lokið og mæli með samþykkt frv.



Herra forseti. Lánamál húsbyggjenda eru eitt þeirra mála, sem ég hygg, að hafi verið til umræðu á hv. Alþingi öll þau ár, sem ég hef átt hér setu og stundum margoft á einu og sama þinginu. Þetta er eðlilegt, því að lánamál húsbyggjenda eru eitt af stóru málunum, sem verið hafa efst á baugi í þjóðlífi okkar Íslendinga nú undanfarna áratugi. Ég hef við þau tækifæri, sem ég hef tekið þátt í umr. um þessi mál, ítrekað, að meginatriði þeirra væri að efla sjálft lánakerfið, þ.e.a.s. byggingarsjóð ríkisins, svo mjög, að hann gæti sinnt þeirri eðlilegu eftirspurn, sem til hans væri gerð á hverju ári um lánsfé. Ég hef ævinlega litið á það sem mikinn galla við lánakerfið, að byggingarsjóður skuli ekki hafa tryggða árlega, fasta tekjustofna umfram það, sem reynslan hefur sýnt okkur hann búa við á hverjum tíma, því að þetta hefur leitt til þess, að forustumenn byggingarsjóðs ríkisins hafa ár eftir ár orðið að standa í samningum við ýmsar lánastofnanir í landinu og sjálfa ríkisstjórnina til þess að fá bráðabirgðalán til útlána, svo að sjóðurinn gæti leyst úr mestu erfiðleikunum í það og það skiptið. Þetta öryggisleysi um tekjuöflun og lánamöguleika byggingarsjóðs ríkísins hefur að sjálfsögðu sagt til sín á marga vegu í þjóðfélaginu. M.a. hafa húsbyggjendur, þegar þeir hefja sínar íbúðabyggingar, aldrei getað fengið ákveðin svör um það, hvenær þeir mættu vænta þess að fá hámarkslán afgreidd til sin. Þetta hefur leitt til mikils öryggisleysis í íbúða byggingastarfseminni og skapað húsbyggjendum margan vandann. Það er rétt að viðurkenna, að á undanförnum árum hafa veruleg átök verið gerð í því að efla eigin tekjur byggingarsjóðs ríkisins. En þrátt fyrir nokkra viðleitni í þessum efnum blasir samt sú sorglega staðreynd við okkur í dag, að af völdum verðbólgu og hækkandi byggingarkostnaðar hafa hinar auknu tekjur byggingasjóðsins ekki gert meira, en að vega upp á móti hækkun byggingarkostnaðar í landinu, þannig að hagur sjálfra húsbyggjendanna hefur ekkert batnað, þrátt fyrir það, að lánin frá byggingarsjóðnum hafi verið hækkuð að undanförnu. Ég vil ekki, vegna þess, hvað langt er komið störfum þessa þings og vegna þess, hve þessi mál eru margrædd hér á hv. Alþ., eyða miklu lengri tíma til þess að ræða þessi mál almennt. Hins vegar vil ég víkja í stuttu máli að þeim brtt., sem við fulltrúar Framsfl. í heilbr.– og félmn. þessarar hv. deildar flytjum á þskj. 563. Áður en ég vík að þeim brtt., vil ég þó taka undir það, sem kom fram hjá frsm. meiri hl., að við fulltrúar Framsfl. í nefndinni erum að sjálfsögðu samþykkir frv., svo langt sem það gengur, þó að við höfum talið ástæðu til þess að flytja brtt. þær, sem ég ætla nú að mæla fyrir í stuttu máli. Fyrsta brtt. okkar er við 7. gr. frv., eins og það liggur fyrir afgreitt frá Ed. Fyrsti breytingarliðurinn er við A–lið 7. gr., þannig, með leyfi hæstv. forseta, að í stað orðanna „eða kaup á nýjum íbúðum eru gerð“ í 1. málsgr. komi: eða afsal vegna kaupa á nýrri íbúð er gefið út. Breyting þessi felur það í sér, ef samþykkt verður, að í stað þess, eins og frv. gerir ráð fyrir, að kaupandi íbúðar verði að hafa vilyrði eða loforð húsnæðismálastjórnar fyrir láni, áður en hann festir sér íbúð með kaupsamningi, þá skuli vera nægilegt, að hann hafi fengið loforð húsnæðismálastjórnarinnar, áður en afsal er gefið út til hans fyrir íbúðinni. Þetta er gert vegna þess, að eins og vafalaust allir þm. vita, þá eru kaup á íbúðum oft gerð með litlum fyrirvara og menn festa sér e.t.v. íbúð án þess að hafa nokkurt tækifæri til þess að sækja um lán út á hana hjá húsnæðismálastjórn ríkisins. Skv. frv. á það að þýða, að þeir geti aldrei fengið lán út á slíka íbúð. Sérstaklega er þetta bagalegt fyrir fólk, sem býr fjarri höfuðstöðvum húsnæðismálastjórnarinnar, þ.e.a.s. Reykjavík og kemur sér illa. Við teljum því, að það sé sjálfsagt að gefa þessu fólki frest allt til afsalsdags um að sækja um lán út á íbúðir sínar til húsnæðismálastjórnar. B–liður brtt. okkar fjallar um það, að ef byggingarfélag, sem nýtur ríkisábyrgðar, hefur sótt um lán til húsnæðismálastjórnar, þá sé skylt að veita slíku félagi bráðabirgðalán, ef ástæður húsnæðismálastjórnar eru þannig, að fjárráð eru til slíkra lánveitinga. Eins og frv. er núna, er hér einungis um heimild að ræða, en við teljum, að breyta eigi því heimildarákvæði í fortakslausa skyldu. Við 7. gr. flytjum við enn fremur eina brtt. enn þá, þ.e.a.s. að við fyrri málslið 3. málsgr. bætist: og einnig stjórn stúdentagarðanna til byggingar íbúða fyrir kvænta háskólanema. En í 3. málsgr. 7. gr. húsnæðismálafrv. er húsnæðismálastjórn heimilað að veita sveitarfélögum og Öryrkjabandalagi Íslands lán til byggingar á leiguhúsnæði. Að undanförnu hefur verið uppi í samtökum háskólastúdenta verulega sterk hreyfing fyrir því að byggja svokallaðan hjónagarð. Öllum, sem til þessara mála þekkja eða hafa kynnt sér þau, er Ijós hin brýna nauðsyn, sem til þessa ber. Við viljum því koma til móts við þá baráttumenn þessa máls í háskólanum og utan hans með því að flytja þá brtt., er ég hér var að lýsa og ef samþykkt yrði gæti ráðið úrslitum um það, að hægt væri að ráðast í byggingu hjónagarðs fyrir háskólastúdenta. Þetta er 1. brtt. ásamt undirliðum, sem við fulltrúar Framsfl. í heilbr.– og félmn. flytjum. 2, brtt. okkar á þskj. 563 er nokkuð löng og sé ég ekki ástæðu til þess að lesa hana alla. Ég ætla aðeins að minnast örfáum orðum á þær breytingar, sem samþykkt hennar mundi hafa í för með sér. Í fyrsta lagi leggjum við til, að hámark íbúðarlánanna verði hækkað úr 280 þús. í 300 þús. kr. Eins og hér hefur komið fram hjá talsmönnum beggja nefndarhluta, sem talað hafa á undan mér, þá er frv. þetta flutt til efndar á samkomulagi, sem gert var á s.l. sumri, í júní mánuði, á milli vinnuveitendafélaganna í landinu og vinnuþiggjendafélaganna og ríkisstj. átti aðild að. Hámark lánanna var þá að sjálfsögðu miðað við það ástand, sem þá ríkti, við þann byggingarkostnað, sem þá var staðreynd. Síðan hefur byggingarkostnaðurinn hækkað mjög verulega með hinni ofboðslegu dýrtíðaraukningu, sem orðið hefur síðan. Við leggjum því til, að hámarkslánin séu hækkuð til samræmis við þá hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði, frá því að samkomulagið var gert, um 20 þús. kr. Þá er önnur efnisbrtt. okkar sú, að frá og með árslokum 1964 skuli hámarkslán frá húsnæðismálastjórn hækka til samræmis við þá hækkun, er verða kann á byggingarvísitölu frá þeim tíma. Þetta er að sjálfsögðu eðlilegt ákvæði og furðulegt, að það skuli ekki hafa verið í lögum húsnæðismálastjórnar undanfarandi ár, ef hafðar eru í huga þær geysilegu verðbreytingar, sem hér hafa orðið í landinu á undanförnum árum og hafa gert það óumflýjanlegt fyrir Alþingi að taka hámarkslána ákvörðunina til endurskoðunar, ég vil ekki segja á hverju ári, en mjög oft a.m.k. Ég tel, að sú hámarkslána ákvörðun, sem við leggjum til að lögfest verði, sé sú allra minnsta, sem hægt sé að leggja til að lögfesta. Og við flm. viljum, að hún hækki til samræmis við þá hækkun, sem verða kann á byggingarkostnaði í framtíðinni. Þriðja efnisbreytingin, sem þessi brtt. okkar hefur í för með sér, er sú að með henni er lagt til, að allir þeir, sem skilað hafa löglegum umsóknum um íbúðarlán til húsnæðismálastjórnarinnar eftir 1. apríl 1964, skuli eiga þess kost að koma undir þá lánahækkun, sem ákveðin hefur verið. 3. brtt., sem við flytjum, hefur inni að halda þrjár eða jafnvel fjórar efnisbreytingar, í fyrsta lagi er með brtt. lagt til, að áfram skuli haldið að veita A– og B–lán, eins og gert hefur verið til þessa tíma, í stað þess að lána eingöngu svokölluð vísitölulán, eins og frv. gerir ráð fyrir. Við teljum, að það sé í alla staði óeðlilegt og mjög ósanngjarnt gagnvart húsbyggjendum að taka þá út úr, einn hóp manna í landinu og lögákveða, að öll lán til þeirra skuli bundin vísitölu, meðan slík regla er ekki almennt gildandi. En frv. gerir ráð fyrir, að svo verði gert. Við teljum eðlilegt, að sami háttur verði áfram hafður í þessum efnum og verið hefur til þessa, þ.e.a.s. að meginhluti þeirra lána, sem frá húsnæðismálastjórninni eru veitt, sé venjuleg lán með föstum vöxtum og afborgunum til ákveðins tíma og nokkur hluti heildar lánveitinga sjóðsins sé svokölluð vísitölulán. Við teljum eðlilegt að miða þann hluta heildar lánanna, sem bundinn er við vísitölu, við það fjármagn, sem lagt er til þessarar starfsemi og þarf að verðtryggja. Það teljum við, að eðlilegt sé að lána út með vísitölutryggingu, en ekkert umfram það. Önnur efnisbreytingin er um lengingu lánstímans. Við leggjum til, að lánstíminn, sem ákveðinn er í frv., 25 ár, verði lengdur í 35 ár. Fyrir þeirri brtt. liggja svo augljós rök, að ég tel ástæðulaust að orðlengja um hana. Þriðja efnisbreytingin er svo sú, að við leggjum til, að vísitala á útlán frá húsbyggingasjóðnum nái aðeins til afborgana af svonefndum B–lánum, en hvorki til vaxta né lántökukostnaðar. Fjórða efnisbreytingin, sem er smávægileg, er um það, að B–lán megi veita með 1. samhliða veðrétti ásamt með A-lánum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar. Ég vil ítreka það, sem ég sagði áðan, að við fulltrúar Framsfl. erum samþykkir frv., eins langt og það nær, þó að við teljum hins vegar, að ástæða hafi verið til þess fyrir okkur að flytja við það nokkrar brtt., sem ég hef hér verið að lýsa og að okkar álíti eru mjög hóflegar og sanngjarnar og sníða ýmsa vonda agnúa af frv., sem þar er nú að finna.



Herra forseti. Iðnn. hv. d. hefur haft þetta frv. til athugunar og leggur samhljóða til, að það verði samþykkt. Í fyrravetur var samþ. á Alþ. frv. um breytingu á lausaskuldum iðnaðarins í föst lán, en heimildin var bundin við skuldir, sem stofnað var til á árunum 1957–1962. Framkvæmd þessa máls er nú í undirbúningi og hefur komið í ljós í ýmsum tilvikum, að það er óeðlilegt og getur verið óréttlátt að binda við þetta tímabil eingöngu og frv. þetta felur í sér þá rýmkun, að bætt er við árinu 1963 og engin takmörk aftur í tímann. Nefndin leggur sem sagt shlj. til, að frv. verði samþ. og því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. hefur komið fram frá hæstv. ríkisstj. Það er áreiðanlega mjög tímabær ráðstöfun að reyna að hlynna eitthvað að atvinnu við dráttarbrautir og skipasmiðastöðvar, því að á undanförnum árum hefur uggvænlegt ástand myndazt í þessum atvinnugreinum víða um land, sérstaklega hvað viðvíkur skipasmíðunum. Þar kemur ekki eingöngu til greina skortur á stofnfé, heldur og skortur á rekstrarfé handa skipasmíðastöðvunum. Þessi rekstrarfjárskortur hefur m.a. orðið þess valdandi, að mörg hundruð millj. kr. í erlendum gjaldeyri hafa á nokkrum árum verið greiddar fyrir erlent vinnuafl við smíði fiskiskipa. Það hefði auðsjáanlega orðið mikill efnahagslegur ávinningur fyrir þjóðfélagið í heild, ef aðstæður hér heima fyrir hefðu verið þannig, að einhver hluti þessarar upphæðar, þótt ekki væri annað, hefði verið greiddur í vinnulaunum til íslenzkra aðila. Í sambandi við þetta má geta þess, að við byggingu fiskiskipa erlendis er kostnaðarverð skipsins lánað til lengri eða skemmri tíma. Venjulegast er lánað 70% af kostnaðarverðinu til nokkurra ára. En við smíði báta hér á landi verður skipasmíðastöðin að leggja fram allt kostnaðarverð bátsins þangað til 3–6 mánuðum eftir afhendingu hans, þegar fiskveiðasjóðslánið fæst. Sjá því allir, hvílíkur gífurlegur aðstöðumunur felst í þessu milli innlendra og erlendra skipasmiðastöðva. Þessi aðstöðumunur hefur gert það að verkum, að á sumum stöðum á landinu hefur orðið verulegur samdráttur í skipasmíðaiðnaðinum og jafnframt skapazt verri aðstaða til eðlilegs viðhalds bátaflotans á þessum stöðum, þar sem fagmenn, sem vinna við nýbyggingu og að viðhaldi skipanna, flytja burt sakir ónógrar atvinnu. Það verður því samhliða, sem veittur er greiðari aðgangur að lánsfé til byggingar dráttarbrauta og skipasmíðastöðva, að bæta úr þeim aðstöðumun, sem er við byggingu nýrra fiskibáta hér og erlendis. Þennan aðstöðumun má bæta t.d. með því að tryggja eðlileg stofnlán til smíða fiskiskipa innanlands, réttlátari tollaeftirgjöf af efni því, sem nota á til smíðanna og einnig lækkun á tollum á þeim áhöldum, sem eingöngu eru notuð til smíðanna. Sá mismunur, sem er á kostnaðarverði sambærilegra erlendra og innlendra báta, yrði ekki ýkjamikill, þegar ríkisvaldið væri búið að bæta svo samkeppnisaðstöðu innlendu skipasmíðastöðvanna sem mögulegt er. Það væri ekki úr vegi að geta þess hér, að í júlí hefti blaðsins Íslenzkur iðnaður, árg. 1964, er að finna upplýsingar um opinberan stuðning við skipasmíðastöðvar í ýmsum löndum og kemur þar fram m. a., að í Vestur–Þýzkalandi, Frakklandi, Ítalíu og Bandaríkjunum fær skipasmíðaiðnaðurinn mikinn beinan fjárhagslegan stuðning auk annarrar óbeinnar aðstoðar. En í sambandi við stofnlán til skipasmíða langaði mig til að spyrja hæstv. iðnmrh. um það, hvað líður framkvæmd á þál. frá síðasta þingi um eflingu innlendra skipasmíða, sem flutt var af hv. 11. landsk. þm. Þó að nauðsynlegt sé að hlynna að nýbyggingu skipa innanlands, er hitt atriðið ekki síður mikilvægt, að með samþykkt þessa frv. skapast betri aðstæður til að tryggja fjármagn til stofnlána vegna nýbygginga eða stækkunar dráttarbrauta, er fullnægi þörf þess fiskiskipaflota, sem komið hefur til landsins á undanförnum árum, til viðhalds og endurbóta. Um upphæð lánaábyrgðarinnar hef ég ekkert að athuga, en tel þó, að fljótt muni þurfa að sækja um heimild til hækkunar á upphæð ábyrgðarinnar. Að lokum vil ég mælast til þess, að brtt. sú, sem er á þskj. 555 og flutt er af 3. landsk. þm., 5. þm. Reykv. og mér, um hækkun á þeim hluta kostnaðarverðs, er hæstv. ríkisstj. tekur ábyrgð á, úr 60% í 75%, sú till. verði samþykkt.



Herra forseti. Iðnn. þessarar hv. d. var fyllilega sammála um afgreiðslu þessa máls efnislega, en við þrír nm. áskildum okkur rétt til að flytja till. varðandi upphæð ríkisábyrgðarinnar, það takmark, sem ríkisábyrgðin miðaðist við. Það blandast áreiðanlega engum hugur um, að það ber mjög brýna nauðsyn til þess að koma upp hér dráttarbrautum, stækka þær, sem fyrir eru og skapa aðstöðu til þess, að skipasmíðar geti farið fram hér innanlands, og jafnhliða er það náttúrlega ljóst, að slík mannvirki kosta mikið fé og það er ekki líklegt, að einstaklingar eða eigendur slíkra mannvirkja, sem ekki væru á vegum bæjarfélaga eða hafnarsjóða, geti staðið undir þeim kostnaði nema að örlitlu leyti, - þeim mikla stofnkostnaði, sem hlýtur að vera við slík mannvirki. Af þeim sökum höfum við leyft okkur að flytja hér brtt. við þetta frv., sem er á þskj. 555, þess efnis, að í staðinn fyrir, að ríkisábyrgðin verði allt að 60%, verði hún 75%. Ég held, að það sé ekki neinn vafi á því, að þær lánastofnanir, sem kynnu að lána til þessara framkvæmda, muni fyrst og fremst gera kröfu til þess, að ríkisábyrgð sé að baki, og muni þá ekki af veita að hafa þessa heimild hærri en 60%. Þá má einnig geta þess, að til ýmissa fjárfrekra framkvæmda, svo sem síldarverksmiðjanna, stærri fiskiskipa, hefur ríkisábyrgðin verið allt að 80 eða 90% og er ekki óeðlilegt, að ríkisábyrgð til þeirra fyrirtækja, sem hér um ræðir, sé eitthvað í líkingu við það. Og þá má enn fremur geta þess, að slík mannvirki, sem byggð væru á vegum hafnarsjóða, njóta annarra kjara, fyrst og fremst 40% framlags og siðan 60% ríkisábyrgðar. Af þessum sökum leggjum við áherzlu á, að þetta mark, sem í frv. var sett, verði hækkað úr 60% í 75%, en fylgjum þó málinu mjög eindregið að öðru leyti.



Herra forseti. Í þessu frv. felast tvær smávægilegar breytingar á gildandi l. um Listasafn Íslands. Hin fyrri lýtur að því, með hverjum hætti menningarsjóður skuli greiða Listasafninu það fé, sem honum er ætlað að greiða því, til listaverkakaupa. Í gildandi l. segir, að menningarsjóður skuli af tekjum sínum greiða Listasafninu a.m.k. 1/2 millj. kr. til listaverkakaupa á ári. En þegar l. voru sett, var þessi upphæð um það bil 1/6 af árlegum tekjum menningarsjóðs. Nú hefur reynslan hins vegar orðið sú, að árlegar tekjur menningarsjóðs eru nokkuð breytilegar frá ári til árs og þykir því mun eðlilegra, að ákvæðið sé þannig, að menningarsjóður skuli greiða tiltekinn hluta af tekjum sínum árlega til Listasafnsins til listaverkakaupa, þannig að fé hækki og lækki hlutfallslega með breytingum á tekjum menningarsjóðs og þar sem hlutfallið var 1/6, þegar l. voru sett, þykir eðlilegast að ákveða það nú 1/6 . Síðara atriðið lýtur að því, hverjir skuli vera á kjörskrá við kosningu í safnráð, en samkv. gildandi l. eiga myndlistarmenn að kjósa 3 af 5 meðlimum safnráðsins. Ákvæði gildandi l. um þetta efni eru þau, að á kjörskránni skulu vera meðlimir í þeim myndlistarfélögum, sem starfandi eru og þannig var kjörskráin höfð, þegar fyrst var kosið til safnráðsins á árinu 1961. Nú hafa viðræður við forustumenn myndlistarmanna hins vegar leitt það í ljós, að hætta gæti verið á því að ákvæði l., eins og þau eru, gætu reynzt mjög illframkvæmanleg við næstu kosningu í safnráð, sem á að fara fram á hausti komanda. Ég er þeirrar skoðunar, að eins og lagagr. um þetta efni er orðuð, væri t.d. ekki hægt að neita myndlistarfélagi, sem nemendur Myndlista- og handíðaskólans stofnuðu eða meðlimum slíks félags, sem nemendur Myndlistaskólans stofnuðu, um að vera á kjörskránni, ef þeir stofnuðu myndlistarfélag og óskuðu eftír því, að meðlimir þess yrðu teknir á kjörskrá, vegna þess að í frv. segir ekkert annað en það, að á kjörskrána skuli taka meðlimi í þeim félögum myndlistarmanna, sem starfa. Það vantar m.ö.o. í lögin, eins og þau nú eru, alla skilgreiningu á því, hvað skuli teljast félag myndlistarmanna eða hvaða menn skuli teljast myndlistarmenn. En bæði safnráðið og forustumenn þeirra tveggja myndlistarfélaga, sem nú starfa, eru allir á einu máli um, að þetta lagaákvæði sé ófullnægjandi og ekki sé hægt að efna til annarra kosninga til safnráðs á grundvelli þessara lagaákvæða. Þess vegna er hér lagt til, að þessu verði breytt í þá átt, að á kjörskránni í haust o.s.frv. verði allir þeir, sem nú eru í þeim tveim félögum myndlistarmanna, sem starfandi eru. En þá þarf auðvitað að finna einhverjar reglur fyrir því, hverjum skuli í framtíðinni bæta á kjörskrána. Þessir aðilar, sem ég gat um áðan, safnráðið og forustumenn hinna tveggja félaga, sem nú starfa, eru á einu máli um, að ekki sé hægt að styðjast við þá reglu, sem l. nú byggja á, þ.e. að viðbótarfélagar í þessum tveim félögum eða ný myndlistarfélög skuli eiga rétt á því að fá sína menn á kjörskrána. Þess vegna er gert ráð fyrir því að á kjörskrána skuli framvegis bæta þeim íslenzku myndlistarmönnum, sem tvö af eftirtöldum atriðum eiga við um: 1. Að myndlistarmaðurinn hafi átt verk á opinberri listsýningu innanlands eða utan, sem íslenzka ríkið beitir sér fyrir eða styður. 2) Að listamaðurinn hafi a.m.k. einu sinni hlotið listamannalaun af fé, sem Alþ. veitir árlega til listamanna og úthlutað er af sérstakri n., sem Alþ. kýs til þess. 3) Að verk hafi verið keypt eftir listamanninn til Listasafns Íslands, eftir að lög nr. 53 frá 1961, um Listasafnið, tóku gildi. M.ö.o.: ef tvö af þessum þrem atriðum eiga við um myndlistarmann, ber að taka hann á kjörskrá til kosningar á fulltrúa myndlistarmanna til safnráðs. Um efni þessa frv. hefur verið haft samráð við safnráð Listasafnsins og forustumenn Félags ísl. myndlistarmanna og Myndlistarfélagsins, en þau tvö félög myndlistarmanna starfa nú og er mér óhætt að segja, að efni frv. hafi stuðning allra þessara aðila. Ég vil því leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. sjái sér fært, þótt ekki sé langt eftir þingtímans, að afgreiða þetta frv. og legg því til, að frv. verði vísað að lokinni þessari 1. umr. til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég álít, að það sé til bóta, að með þessu frv. er viðurkenndur jafn réttur Félags ísl. myndlistarmanna og Myndlistarfélagsins. Og ég vænti þess, að það leiði m.a. til þess, að sú viðurkenning verði tekin upp á fleiri sviðum, eins og t.d. þegar valin eru listaverk á sýningar, sem ríkið eða opinberir aðilar standa að einhverju leyti að. Ég viðurkenni einnig, að það sé nauðsynlegt að setja nokkrar reglur um það, hverjir skuli öðlast atkvæðisrétt samkv. þessum nýju l. aðrir en þeir, sem eru nú meðlimir í þessum tveimur félögum. Ég er hálfhræddur um, að þær reglur, sem settar eru um það atriði í þessu frv., kunni að vera helzt til þröngar og vildi þess vegna beina því til hv. menntmn., sem fær þetta frv. til athugunar, hvort ekki væri ástæða til þess að hafa þær rýmri. En samkv. þessum reglum getur listamaður, sem nú er ekki meðlimur annars hvors þessara félaga, ekki öðlazt atkvæðisrétt, nema hann hafi hlotið opinbera viðurkenningu, þ.e.a.s. hafi tekið þátt í listsýningu, sem ríkið hefur að einhverju leyti staðið að, ellegar hlotið listamannalaun eða Listasafnið keypt af honum listaverk. Nú veit maður það, að hjá öllum þeim aðilum, sem um þessi mál ráða, gætir stundum nokkurrar togstreitu og það virðist eins og vissar listastefnur verði nokkuð ráðandi um það, hvaða verk eru valin á sýningar eða hvaða verk eru keypt af Listasafninu og þó að við væntum þess, að slíkt eigi sér ekki stað í framtíðinni, þá sé nokkur hætta á því að slíkt geti átt sér stað í framtíðinni og því e.t.v. nokkur hætta á því, að maður, sem er vissulega listamaður og á skilið atkvæðisrétt samkv. þessum l., hafi ekki hlotið þá opinberu viðurkenningu, sem gert er ráð fyrir í þeim þremur atriðum, sem hér eru talin upp, að hann þurfi að hafa öðlazt a.m.k. 2 af þeim til þess að hafa fengið atkvæðisrétt. Ég vildi þess vegna beina því til hv. menntmn., að hún athugaði, hvort ekki væri möguleiki á því að hafa þessi skilyrði fleiri, svo að það væri frekar tryggt, að enginn klíkuskapur gæti orðið þess valdandi, að listamaður, sem á þennan atkvæðisrétt, fái hann, þótt hann hafi ekki orðið þeirrar náðar aðnjótandi, sem frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta frv. til athugunar og hefur samþykkt einróma að mæla með því, að það nái samþykki. Nál. er prentað á þskj. 548.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég verð að segja um þetta frv., að ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með það, mér finnst það ganga allt of skammt og það, sem ég var að vonast til með þessu frv., var það, að sveitarfélögin losnuðu við að greiða hluta af launum ljósmæðra. En eins og frv. er nú, munu sveitarfélög verða að greiða mikinn meiri hl. af launum ljósmæðra, meira en ríkissjóður. Ég mun því við 3. umr. málsins leggja fram brtt. við frv. Ég mun því ekki gera meiri aths. við frv. að sinni.



Herra forseti. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að á sinni tíð var veðdeild Landsbanka Íslands ein helzta lánastofnun þjóðarinnar, sem lánaði fé til húsbygginga. Hún gaf út flokka bankavaxtabréfa, sem hún síðan afhenti húsbyggjendum og þeir komu í verð og öfluðu sér þannig fjár til húsbygginga sinna. Nú hafa breyttar aðstæður í íslenzku efnahags- og fjármálalífi fyrir löngu dregið mjög úr starfsemi veðdeildar Landsbanka Íslands og önnur fjáröflunarform komið í staðinn fyrir starfsemi hennar. Gildandi lög um veðdeildina eru frá árinu 1945. Þó hefur svo farið, að veðdeildin hefur alltaf öðru hverju gefið út nokkur bankavaxtabréf, sem hafa reynzt ýmsum húsbyggjendum t.d. gagnleg við að leysa úr fjárhagsvandræðum sínum. En nú er svo komið, að þær heimildir, sem Landsbankinn hefur til að gefa út nýja flokka bankavaxtabréfa samkv. l. frá 1945, eru þrotnar og mundi því Landsbankinn ekki geta haldi áfram að gefa út nein bankavaxtabréf, ef þessi heimild yrði ekki endurnýjuð. Það hefur að vísu ekki kveðið mikið að því á undanförnum árum, að Landsbankinn hafi gefið út slík bankavaxtabréf veðdeildar sinnar, en alltaf hefur þó eitthvað að því kveðið og þykir rétt, að Landsbankinn hafi slíkar heimildir áfram. Þess vegna er í þessu frv. lagt til, að veðdeild Landsbankans sé heimilað að gefa út nýja flokka bankavaxtabréfa, allt að 100 millj. kr., og eru lagaákvæðin um þetta efni í öllum aðalatriðum alveg samhljóða þeim reglum, sem um langt skeið undanfarið hafa gilt um útgáfu bankavaxtabréfa veðdeildar Landsbankans. Einu frávikin frá eldri l. eru fólgin í því að nú er gert ráð fyrir því að viðskmrh. ákveði, að höfðu samráði við Seðlabankann, hvenær hverjum lánaflokki skuli lokið. Og enn fremur er gert ráð fyrir því, að ábyrgð ríkissjóðs á vaxtabyrði deildarinnar verði framvegis einföld ábyrgð í samræmi við nýrri lagaákvæði um ábyrgð ríkissjóðs. Enn fremur eru ákvæði um vexti að sjálfsögðu færð til samræmis við núgildandi löggjöf um vaxtaákvörðunarheimild Seðlabankans. Með þessu vona ég, að efni þessa frv. sé að fullu skýrt og leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 194 ásamt hv. 3. þm. Vesturl. frv. til l. um eftirlaun alþm. Er frv. þetta annars samið af 4 þm., einum úr hverjum stjórnmálaflokki þingsins. Svo er einnig um frv. til l.. um eftirlaun ráðh., sem lagt hefur verið fram í hv. Ed. Með lögum nr. 84 frá 1953, um þingfararkaup alþm. o.fl., var stofnaður sérstakur lífeyrissjóður alþm., sem alþm. skyldu greiða iðgjöld í, 4% af þingfararkaupi sínu. Skyldi mótframlag í sjóðinn vera 6% og greiðast af alþingiskostnaði. Sjóður þessi skyldi síðan annast lífeyrisgreiðslur til fyrrv. alþm. og maka þeirra að þeim látnum eftir því, hvað þeir höfðu setið lengi á Alþ. og eftir að þeir höfðu setið þar vissan lágmarkstíma. Með l. nr. 4 frá 1964, um þingfararkaup alþm., voru ákvæði áðurnefndra laga um launagreiðslur til alþm. úr gildi felld. Hins vegar héldu áfram gildi sínu ákvæði laga þessara um lífeyrisgreiðslur til alþm., en gert var ráð fyrir því, að þau ákvæði yrðu endurskoðuð. Í 1. gr. þessa frv. er það nýmæli miðað við gildandi lög um lífeyrissjóð alþm., að þeir skuli greiða iðgjöld í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eða svokallaða alþingismannadeild þess sjóðs. Hefur á síðustu árum verið vaxandi tilhneiging til þess að líta á alþm. sem starfsmenn ríkisins eða hliðstæða þeim, meðan þeir eiga sæti á Alþ., t.d. í sambandi við launagreiðslur o.fl. Þykir því eðlilegt, að héðan í frá greiði alþm. hluta af launum sínum í sérstaka deild lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og njóti annars sömu réttinda og beri sömu skyldur og aðrir starfsmenn ríkisins, meðan þeir eiga sæti á Alþ., nema annað sé tekið fram, eins og segir í 1. gr. frv. 2. gr. þessa frv. kveður á um, við hvaða aldursmark fyrrv. alþm. eigi rétt á eftirlaunum. Er grein þessi að mestu hliðstæð 7. gr. l. nr. 84 1953, um þingfararkaup alþm. o.fl., en ákvæði um örorku, sem skapar eftirlaunarétt, þó gerð skýrari í þessari gr. Í 3. gr. frv. felast reglur um greiðslu eftirlauna til fyrrv. þm., sem náð hafa 65 ára aldri eða eru öryrkjar, eftir því, hve langa þingsetu þeir eiga að baki sér. Er gr. þessi hliðstæð 8. gr. l. nr. 84 1953, um þingfararkaup alþm. o.fl., en þrepum í þeim stiga, sem fyrrv. alþm. taka eftirlaun eftir, er þó fjölgað í þessari gr., miðað við 8. gr. nefndra laga. Er hér gert ráð fyrir, að greiðsla eftirlauna hefjist eftir setu á Alþ. í tvö kjörtímabil eða 6 ára þingsetu samanlagt í stað þriggja kjörtímabila eða 10 ára þingsetu í gildandi lögum. Einnig er ákveðið í þessari gr. frv., að eftirlaun alþm. hækki árlega um 1% eftir samanlagt 25 ára þingsetu upp í 70% af þingfararkaupi og er þetta ákvæði nýmæli miðað við gildandi lög. 4. gr. frv. inniheldur ákvæði um endurgreiðslu iðgjalda til þeirra þm., sem hafa ekki átt sæti á Alþ. samanlagt í 6 ár eða tvö kjörtímabil. Er gr. annars hliðstæð 9. gr. l. nr. 84 1953, en ákvæðin um endurgreiðslu iðgjalda þó gerð fyllri í frvgr. en er í gildandi ákvæðum. 5. gr. frv. er efnislega samhljóða 11. gr. 1. nr. 84 1953. Fjallar gr. annars um lífeyrisgreiðslur til maka látins fyrrv. alþm. Beina hliðstæðu 6. gr. frv. er ekki að finna í gildandi lögum um lífeyrisgreiðslu til fyrrv. alþm. Þykir annars rétt að taka það skýrt fram, svo sem gert er í þessari gr. frv., að maki alþm. eða fyrrv. alþm., sem öðlazt hefur eftirlaunarétt samkv. frv., en andast áður en hann nær 65 ára aldri, eigi rétt á að fá greiddan sama hundraðshluta af eftirlaunum hins látna maka sins og orðið hefði, ef hann hefði náð 65 ára aldri. Með ákvæðum 7. gr. frv. á að taka af allan vafa um, að lífeyrisgreiðslur úr öðrum deildum lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og öðrum lögboðnum lífeyrissjóðum skerði ekki á neinn hátt lífeyrisgreiðslur samkv. þessu frv. né skerði lífeyrisgreiðslur úr alþm.-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eftirlaun, sem alþm. kunna að hafa unnið sér rétt til úr öðrum sjóðum. 8. gr. þessa frv. er efnislega samhljóða 10. gr. l. nr. 84 1953. Í báðum greinunum er ákveðið, að halli, sem verða kunni og sjálfsagt mun verða á alþm.-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem áður var Lífeyrissjóður alþm., skuli greiðast af alþingiskostnaði. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum að sinni, en leyfi mér að láta í ljós þá ósk og von, að hv. d. stuðli að því, að frv. geti orðið að lögum á þessu þingi, þótt mjög sé nú liðið á þingtímann. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr, og hv. fjhn.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta frv. til athugunar og leggur meiri hl. hennar til, að það verði samþ. með þeirri breytingu, sem fram kemur á þskj. 559 við 16. gr. þess, að gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1966.“ Efni þess frv., sem hér liggur fyrir, hefur um langan tíma, alllangt árabil, verið til umr. hjá samtökum sveitarstjórnarmanna og ber vissulega að fagna því, að það skuli nú vera komið á þann rekspöl, að það sé komið hér fram í þessari hv. d. sem stjórnarfrv. Að vísu hafa sveitarfélögin að því stefnt og um það rætt, að stofnað yrði til sveitarfélagabanka. En ég tel, að það skipti ekki máli, hvort um beina bankastarfsemi er að ræða eða lánasjóð fyrir sveitarfélögin, því að þar verður það fjármagnið, sem endanlega ræður úrslitum um það, að hvaða gagni lánasjóðurinn verður sveitarfélögunum. Uppbygging sjóðsins er skv. 5. gr. þannig, að framlag úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga verði 15 millj. kr. og framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 15 millj. kr. á móti. Enn fremur gerir 6. gr. frv. ráð fyrir að afla sjóðnum aukins fjár til útlána með heimild til að gefa út skuldabréf fh. sjóðsins, sem seld verða á innlendum lánamarkaði. Það er sennilega öllum ljóst, að sveitarfélögin hafa um langan aldur átt við nokkra erfiðleika að stríða í sambandi við fjármál sín. Tekjustofnar þeirra hafa af lánastofnunum ekki verið taldir nægilega öruggir til þess, að hægt væri að veita þeim rekstrar- eða fjárfestingarlán út á þá. Aðaltekjustofn sveitarfélaganna hefur allt fram á síðustu ár og er enn hin beinu útsvör, sem lögð eru á gjaldendur og lánastofnanir vita að sjálfsögðu, að brugðið getur til beggja vona um innheimtu þeirra og fer það eftir því, hvernig tekjur manna verða og möguleikar til að leggja það af mörkum til sveitarfélagsins, sem ákveðið hefur verið með niðurjöfnun útsvaranna. Nokkur breyting varð á þessari aðstöðu sveitarfélaganna, þegar jöfnunarsjóður sveitarfélaga var stofnaður með lögum frá Alþingi árið 1960, og hefur það vissulega átt sinn þátt í því að tryggja rekstur sveitarfélaganna, þar sem mörg þeirra, hin smærri sveitarfélög, nú í dag fá allt að 50–60% miðað við álögð útsvör úr jöfnunarsjóði og tel ég, að afkoma þeirra sveitarfélaga, sem þá aðstöðu hafa, sé stórum bætt og verulega tryggð. Kaupstaðirnir munu hins vegar fá um 15–20% miðað við niðurjöfnun útsvara og er það vissulega einnig nokkur trygging fyrir greiðslugetu sveitarfélaganna, þar sem jöfnunarsjóðsframlagið kemur í reglulegum gjalddögum úr ríkissjóði og sveitarfélögin geta treyst á það og hagað greiðslum sínum nokkuð í samræmi við það. Ég tel, að sveitarfélögin hljóti að fagna því frv., sem hér er komið fram og er rétt í því sambandi að benda á, að vissulega hafa af löggjafarvaldinu verið lagðar nokkrar þungar skyldur á herðar sveitarfélögum með fjárframlagi til ýmissa mála, sem þau lögum samkv. eru skyldug að annast og standa undir fjárhagslega. Mennta og menningarmál eru orðin í öllum hinum stærri sveitarfélögum verulegur þáttur í útgjöldum þeirra og eru þar að sjálfsögðu skólamálin, barnaskólar og unglingaskólar og gagnfræðaskólar, nokkuð þung á metunum og fara útgjöld þessara stofnana vaxandi ár frá ári og koma því nokkuð við útgjöld sveitarfélaganna. Þeir kaupstaðir, sem sjúkrahús reka, hafa á undanförnum árum orðið að leggja verulegt fé til rekstrar sjúkrahúsanna og einnig annarra heilbrigðismála, sem þau lögum samkv. eru skyldug að annast. Lögreglumál eru í hinum stærri kaupstöðum orðin veruleg útgjöld, en þar hefur ríkisvaldið með löggjöf frá því árið 1961 verulega mætt sveitarfélögunum og þeirra tilmælum, þar sem ríkið hefur komið til með að taka á sig helming útgjalda við lögreglumál. Þá hefur hlutur sveitarfélaganna og þátttaka þeirra í hinu almenna tryggingakerfi mjög farið vaxandi nú hin síðustu ár og er orðinn verulegur útgjaldaliður hjá þeim, auk þess sem framlag til sjúkrasamlaga og atvinnuleysistryggingasjóðs hefur einnig farið hækkandi og er einnig orðinn þar verulegur útgjaldaliður. Mörg mál eru það fleiri, sem sveitarfélögin verða samkv. lögum að standa straum af fjárhagslega og önnur mál, sem hvert einasta sveitarfélag verður að annast, bæði vegamál og annað í sambandi við uppbyggingu staðanna og sveitarfélaganna, eru einnig orðin mjög fjárfrek og kostnaðarsöm. Allt þetta leiðir til þess, að sveitarfélögin hljóta að fagna því, þegar ríkisvaldið mætir óskum þeirra og gerir ráðstöfun til þess að tryggja fjárhagslega afkomu þeirra, eins og ég tel, að gert hafi verið í verulegum mæli með stofnun jöfnunarsjóðs og nú einnig með því frv., sem hér hefur verið lagt fram. Eins og ég sagði, leggur meiri hl. heilbr.- og félmn. til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem fram kemur á þskj. 559.



Herra forseti. S.l. aldarfjórðung hefur verðbólga verið helzta efnahagsvandamál Íslendinga. Verðbólguþróunin hefur að vísu ekki verið sérstætt íslenzkt fyrirbæri. Síðan á árum síðari heimsstyrjaldarinnar má segja, að verðbólguþróun hafi verið alþjóðlegt vandamál. Ekki hefur aðeins verið um að ræða verðbólgu í þeim löndum, sem búa við svonefnt frjálst eða líberalistískt hagkerfi, heldur einnig í löndum, sem búa við áætlunarbúskap. Og verðbólgu hefur ekki aðeins gætt í háþróuðum iðnaðarríkjum, heldur einnig í þróunarlöndunum, sem verið hafa að öðlast stjórnarfarslegt sjálfstæði og búa við frumstæða atvinnuhætti. Á áratugunum frá 1920–1940 mátti segja, að aðalviðfangsefnin í efnahagsmálum hafi verið fólgin í því að vinna bug á atvinnuleysi og kreppu. S. L. 25 ár hefur meginvandamálið verið að hafa hemil á verðbólgu og koma í veg fyrir skaðleg áhrif hennar á hagvöxt og skiptingu þjóðartekna. Þótt verðbólga hafi að vísu ekki verið og sé ekki sérstakt íslenzkt fyrirbæri, hefur hún samt reynzt meiri og erfiðari viðfangs hér á landi, en í flestum öðrum nálægum ríkjum. Á þeirri staðreynd er ekki til nein ein og ekki nein einföld skýring. Það er augljóst, að stefnan í peningamálum hefur síðan s styrjaldarlok lengst af verið þannig, að hún hefur stuðlað að verðbólgu og verðbólguþróunin hefði ekki getað átt sér stað nema samhliða slíkri stefnu í peningamálum. Með þessu er þó ekki sagt, að hægt sé að telja stefnuna í peningamálum orsök verðbólguþróunarinnar og unnt sé að stöðva hana einvörðungu með ráðstöfunum í peningamálum. Það er einnig augljóst, að stefna launþegasamtakanna í launamálum og kjarasamningar þeir, sem gerðir hafa verið, hafa ekki samrýmzt jafnvægi í verðlags- og efnahagsmálum yfirleitt. En með því er samt ekki sagt, að stefna launþegasamtakanna sé orsök verðbólgunnar og að verðbólgan væri úr sögunni, ef launþegasamtökin breyttu um stefnu. Verðbólguþróunin á Íslandi er mjög flókið fyrirbæri, sem ég tel að eigi sér djúpar rætur í gerð íslenzks efnahagslífs og þróun þess síðan á styrjaldarárum. Engin ein ráðstöfun getur stöðvað hana. Ef á að takast að stöðva hana, er þörf mjög margvíslegra og samræmdra aðgerða, sem smám saman hafa í för með sér mikilvægar breytingar á sjálfri gerð íslenzks efnahagslífs. En það, sem gerir þetta vandamál einmitt sérstaklega erfitt viðfangs er, að sjálf verðbólguþróunin torveldar einmitt þær breytingar, sem eru nauðsynlegar til þess að kveða hana í kútinn. Þess vegna má segja, að í vissum skilningi sé hér um vitahring að ræða. Verðbólgan er hemill á hagvextinum og veldur ranglæti í tekjuskiptingunni. En einmitt þessi hemill á hagvextinum og þetta ranglæti í tekjuskiptingunni gerir það torveldara en ella að hafa hemil á verðbólgunni. Enginn ágreiningur ætti að þurfa að verða um það, að ein af alvarlegustu afleiðingum verðbólguþróunar er sú, að raunverulegt verðgildi peningaskuldbindinga er sífellt að breytast. Skuldarar hagnast, eigendur peningakrafna, svo sem sparifjáreigendur tapa. Hagnaðarvonin, sem því er tengd að skulda, er einmitt einn af sterkustu þáttunum, sem gera erfitt að kveða verðbólguna í kútinn. Þótt verðbólguþróun leiði til augljóss ranglætis í tekju- og eignaskiptingu, eru á hinn bóginn sterkir hagsmunir tengdir við verðbólguþróunina. Hér er einmitt dæmi um þann vítahring, sem ég var að nefna áðan og gerir baráttuna gegn verðbólgunni jafnerfiða og hún er í raun og veru. Gera má þó ráð fyrir, að menn séu í grundvallaratriðum yfirleitt sammála um, að það væri æskilegt að eyða óvissunni um framtíðarverðgildi peninganna úr viðskiptum sparifjáreigenda og annarra fjármagnseigenda annars vegar og lántakenda hins vegar. Einkum og sér í lagi ættu menn að geta verið sammála um þetta, eftir að á ný var um það samið á s.l. sumri, að kaupgjald skuli breytast í samræmi við breytingu á vísitölu framfærslukostnaðar. En þetta frv., sem hér er flutt um verðtryggingu fjárskuldbindinga, miðar einmitt að því að verðtryggja fjárskuldbindingar og er þannig einn þáttur þeirra ráðstafana, sem nauðsynlegar eru til þess að eyða skaðlegum og ranglátum afleiðingum verðbólguþróunar og er þannig í raun og veru mikilvæg ráðstöfun í baráttu gegn áframhaldandi verðbólguþróun. Skal ég nú í fáeinum orðum rekja aðalatriði frv. Frv. hefur verið samið í Seðlabankanum. Því er ætlað að vera almenn löggjöf um hvers konar verðtryggingu í viðskiptum, öðrum en kaupgjaldsmálum. Gert er ráð fyrir því, að Seðlabanki Íslands geti veitt heimildir til verðtryggingar samkv. frv., og er ekki heimilt að stofna til annarra fjárskuldbindinga í íslenzkum krónum eða öðrum verðmæli með ákvæðum þess efnis, að greiðslur skuli breytast í hlutfalli við breytingar á vísitölu, vöruverði, gengi erlends gjaldeyris, verðmæti gulls, silfurs eða annars verðmælis umfram það, sem Seðlabankinn heimilar samkv. lögum þessum. Það er meginstefna frv., að verðtrygging sé aðeins leyfð, þegar ákveðnum skilyrðum er fullnægt. Gert er ráð fyrir sjálfstæðri, en takmarkaðri heimild til verðtryggingar hjá lífeyrissjóðum og fjárfestingarlánastofnunum. Verðtrygging á innlánum eða útlánum innlánsatofnana yrði háð ákvörðun Seðlabankans, svo og verðtrygging í samningum milli annarra aðila. Megintilgangurinn er sá að eyða óvissunni um framtíðarverðgildi peninganna úr viðskiptum sparifjáreigenda annars vegar og lántakenda hins vegar. Er þannig að því stefnt að skapa svipaðar aðstæður að þessu leyti og vera mundi, ef verðlag væri stöðugt. Í reynd hefur óvissunni um framtíðina verið mætt með hærri vöxtum, en ella mundi eiga sér stað. Að öðru jöfnu er þó erfiðara að meta þessa áhættu, því lengra sem horft er og er þess vegna ávinningur að verðtryggingu samanborið við hærri vexti því meiri, því lengri sem fjárskuldbindingin er. Þess vegna er lagt til í frv. að heimila verðtryggingu á fjárskuldbindingum til langs tíma. Má telja líklegt, að við þetta örvist sparnaður og framboð lánsfjár aukist, en jafnframt dragi úr verðbólgufjárfestingunni. Í frv. er gert ráð fyrir, að verðtrygging sé því aðeins leyfð, að fjárskuldbindingin standi í a.m.k. 3 ár. Til greina kemur þó að heimila styttri tíma í verðtryggðum innlánum við innlánsstofnanir. Í frv. eru margvísleg ákvæði, sem koma eiga í veg fyrir misnotkun verðtryggingarinnar og tryggja nauðsynlegt eftirlit með henni. En þar sem hér er farið inn á nýtt svið, ekki aðeins í löggjöf, heldur einnig í sjálfu skipulagi peningamálanna, er þó hæpið að binda öll atriði í löggjöfinni sjálfri. Þess vegna er gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn geti haft veruleg áhrif á það, hve ört veðtryggingarákvæði í samningum verði tekin upp og í hvaða formi. Mundi þá verða hægt að láta reynsluna skera úr því, hve hratt skuli farið og hvaða fyrirkomulag endanlega valið. Hin almennu skilyrði verðtryggingar samkv. frv. eru þau, að verðtryggingin skuli yfirleitt miðuð við vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún er reiknuð á hverjum tíma. Seðlabankanum er þó heimilað að leyfa, að verðtrygging sé miðuð við aðra vísitölu eða breytingar tiltekins vöruverðs, enda sé sú viðmiðun betri mælikvarði á greiðslugetu þess aðila, sem tekst á hendur verðtryggða skuldbindingu. Sé ekki um opinbera, skráða vísitölu eða verðlag að ræða, skal Seðlabankinn í samráði við Hagstofu Íslands setja sérstakar reglur um þann verðtryggingargrundvöll, sem miðað er við. Þá er og gert ráð fyrir því, að verðtrygging sé fyrst og fremst heimiluð í fjárskuldbindingum, sem eru tengdar öflun fasteigna eða annarra fjármuna, sem ætla má að hækki í verði með almennum verðlagabreytingum. Skulu verðtryggð lán ætíð vera tryggð með veði í slíkum eignum eða öðrum verðtryggðum kröfum. Þá skal, eins og ég gat um áðan, fjárskuldbindingin vera gerð til eigi skemmri tíma en þriggja ára, og er þá miðað við greiðslu í einu lagi eftir á. Sé samið svo um, að greiðslur hefjist, áður en 3 ár eru liðin, skal fjárskuldbindingin vera gerð til lengri tíma eða sem því nemi, að hún standi eigi skemur en 3 ár að meðaltali. Þannig er gert ráð fyrir því, að lán með jöfnum árlegum afborgunum sé skemmst til 5 ára. Skal ekki miðað við samningstíma, heldur þann tíma, sem skuldbindingin raunverulega stendur. Þá er bannað að reka peningaviðskipti með þeim hætti að endurlána með verðtryggingu fé, sem fengið er með öðrum kjörum. Sé um endurlán að ræða, skal það vera meginreglan, að verðtryggingarákvæði standist á í báðum samningum. Þá er þess enn fremur krafizt, að verðtryggðar kröfur og skuldbindingar séu ætíð skráðar á nafn. Gert er ráð fyrir því, að Seðlabankinn geti heimilað bönkum og öðrum innlánsstofnunum að taka á móti innstæðum gegn verðtryggingu og lána út samsvarandi fé auk jafnvirðis eigin fjár með verðtryggingu. Opinberar fjárfestingarlánastofnanir, sem stofnaðar eru með lögum, skulu hafa heimild til að veita verðtryggð lán af eigin fé sínu og endurlána verðtryggt fé. Viðurkenndum lífeyrissjóðum skal einnig heimilt að ávaxta sjóði sína í verðtryggðum lánum, tryggðum með veðum í íbúðarhúsum og með sömu kjörum og íbúðarlán húsnæðismálastofnunar ríkisins við veðdeild Landsbankans eru á hverjum tíma. Önnur verðtryggð lán lífeyrissjóða eru því aðeins heimil, að samþykki Seðlabankans komi til. Seðlabankinn getur og heimilað líftryggingarfélögum að veita lán með verðtryggingu, enda njóti þá eigendur líftryggingarsamninganna alls hagnaðar af þeim verðbótum, sem um kann að vera að ræða. Að síðustu er rétt að geta þess, að gert er ráð fyrir því, að verði ágreiningur um grundvöll eða útreikning verðtrygginga, geti hver aðili vísað ágreiningsefninu til þriggja manna nefndar, sem skuli vera skipuð hagstofustjóra og fulltrúum frá hæstarétti og Seðlabankanum. Getur sú n. þá fellt fullnaðarúrskurð um deiluatriðin. Þetta eru meginatriði þessa frv. Hér er um mikið og merkilegt nýmæli að ræða, sem nauðsynlegt er að rætt sé og athugað mjög vandlega. Ríkisstj. telur, að með lagaákvæðum eins og þeim, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, væri stórt spor stigið í baráttunni við verðbólguþróunina og til aukins réttlætis í efnahagsmálum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. fjhn.



Herra forseti. Hér er um ákaflega víðtækt mál að ræða, sem hefur stórkostleg áhrif á allt efnahagskerfið og þjóðarbúskapinn og er nýmæli. Vil ég nú mega vænta þess, þó að hæstv. ráðh. segði það ekki beint, að það geti ekki verið ætlunin að gera tilraun til að afgreiða þetta mál á hv. Alþ. á örfáum dögum, sem eftir eru af þinghaldinu í þetta sinn, eftir því sem manni skilst. Það er ekki einu sinni orðinn tími nú til þess að lesa nál., sem snjóar að og nýjum málum rignir frá hæstv. ríkisstj., þannig að það kemur nálega eitt nýtt mál á dag. Og manni er sagt að stærstu málin séu ókomin enn, en þinginu eigi að ljúka umfram alla muni fyrir 15. maí. Við þessi skilyrði er vitanlega óhugsandi að afgreiða stórfelld eða flókin nýmæli eins og hér er um að ræða og vil ég mega skilja orð hæstv. viðskmrh. þannig, að þetta frv. sé lagt fram til þess, að umr. geti átt sér stað um þau þýðingarmiklu atriði, sem það fjallar um, menn geti svo velt því fyrir sér og haft tóm til að bera saman bækur sínar, áður en til úrslita ætti að draga á hv. Alþ. Í þessu frv. eru t.d. æðimörg atriði, sem ýmsir í þessum sal hafa vafalaust velt fyrir sér áratugum saman, án þess að hafa komizt að niðurstöðu um þau. Því er það áreiðanlega ekki til of mikils mælzt, að menn fái góðan tíma til að komast til botns í þessu. Það er ekki neitt áhlaupaverk að átta sig á því, hvað í þessu máli raunverulega felst eða hvað af því getur leitt eða hvernig bregðast skuli við öllum þeim nýju viðhorfum, sem blasa víð, þegar málið er skoðað. Ég ætla að eyða hér örfáum mínútum til að bregða upp dálitilli mynd af því viðfangsefni, sem þetta frv. færir okkur. Ég ætla ekki að ræða hér almennt um verðbólgumálin, sleppi því alveg og þess í stað nota þessar mínútur til að bregða upp nokkrum atriðum, sem í hugann koma, þegar menn renna augunum yfir þetta í flýti, en öðruvísi hefur ekki verið hægt að athuga málið. Ég álít, að þetta mál eigi heima í víðtækri endurskoðun, sem þyrfti að framkvæma á efnahagskerfínu, því að sannleikurinn er sá, að það er náttúrlega engin ein ráðstöfun, eins og hæstv. ráðh. raunar kom inn á, sem getur læknað þau vandkvæði, sem við eigum við að búa, heldur yrðu margar ráðstafanir að koma til, sem yrðu að tengjast saman. Ég mundi því telja mjög vel til fallið, að mál eins og þetta t.d. hefði verið skoðað í mþn., sem starfaði til næsta Alþingis. En það er önnur saga og mætti athuga þá hugmynd í n., ef mönnum sýndist hún þess virði, að hún væri skoðuð. En sannast að segja eru mál eins og þessi þannig vaxin, að menn þurfa að bera sig saman um þau, áður en þau koma til úrslitameðferðar á hv. Alþ., og þyrfti að breyta málsmeðferð hér mjög, eins og ég hef oft bent á um vissar tegundir mála og þetta er ein slík málategund, m.a. með því að hafa samráð fyrir fram við stjórnarandstöðuna varðandi undirbúning þeirra. Ég skal víkja að því fyrst, að við í Framsfl. höfum haft ákaflega mikinn áhuga á því, að hægt væri að taka upp verðtryggingu sparifjár til þess að koma í veg fyrir verðrýrnun þess. Hefur það þá vakað fyrir okkur að auka frjálsan sparnað, því að það er eitt versta böl í sambandi við verðbólguna, hve sparifé almennings rýrnar, fé þeirra, sem verður að treysta á að leggi af frjálsum vilja sparifé inn í efnahagskerfið. Það hefur svo dregið úr löngun manna til að fara af fullri ráðdeild með fjármuni, ýtt undir óheilbrigða fjárfestingu að ýmsu leyti og alls konar eyðslu. Menn hafa ekki haft trú á því að geyma sparifé sitt af ótta við, að það rýrnaði í verði. Við höfum hvað eftir annað vakið máls á verðtryggingu, og oft hefur þetta verið skoðað, en aldrei hefur orðið úr því, að verulegar ráðstafanir hafi verið gerðar í þessa átt. Eitt af því, sem ég vil sérstaklega benda á nú í sambandi við þetta frv., er einmitt það, að ég óttast, að eftir þeim leiðum, sem frv. gerir ráð fyrir, verði mjög skammt komizt í þá átt að verðtryggja sparifé og frjálsan sparnað almennings. Ef menn treysta sér ekki til þess að vísitölubinda útlán til skemmri tíma en þriggja ára, sýnist mér meginhlutinn af öllum útlánaviðskiptum bankanna verði utan við þetta verðtryggingakerfi og þar með mikill hluti eða kannske nálega allt sparifé landsmanna, þetta nýja kerfi geti því ekki orðið að liði við að koma verðtryggingu á spariféð. Nú má vera, að það verði lengra hægt að komast í þessu efni, en mig grunar og mundi það koma í ljós, ef skýrslur væru lagðar fram eða áætlanir, hversu mikið af sparifénu gæti fengið vernd með þeim ákvæðum, sem ráðgerð eru í frv. En ekkert slíkt er að finna í grg. málsins, engar upplýsingar eða bendingar um það, að hve miklu liði þessi stefna varðandi verðtryggingu útlána og sparifjár gæti komið við að verðtryggja sjálft spariféð. Ég hef alltaf litið þannig á, að verðtryggingin á frjálsum sparnaði almennings væri aðalatriðið í þessu máli. Ég hef aldrei litið á það sem keppikefli að koma vísitölubindingu á allar skuldir manna, t.d. lán til langs tíma. Ég hef alltaf viljað nálgast þetta mál þannig, að verðtryggingin á sparifé almennings, til að örva hinn frjálsa sparnað, væri aðalatriðið og innleiða svo að sjálfsögðu þá vísitölubindingu á lánum á móti, sem nauðsynleg er, til þess að þetta verði framkvæmanlegt, en mjög vafasamt hvort það ætti að vera þar umfram. Ég óttast sem sé, að ekki meira athuguðu máli, að ekki verði langt hægt að komast í þessu efni eftir þeirri leið, sem gert er ráð fyrir í frv. Má þó vera, að hægt sé að komast lengra, en mig grunar og kemur það þá fram við rannsókn á þessu máli, sem hlýtur að verða að fara fram. M.a. hlýtur að verða að fá til afnota fyrir hv. Alþ. og n., sem fjallar um málið, þær álitsgerðir, sem hljóta að liggja hér á bak við frá trúnaðarmönnum Seðlabankans og öðrum, sem hafa fjallað um þetta. Það hljóta að vera merkar og umfangsmiklar álitsgerðir og rannsóknir, sem farið hafa fram, sem liggja til grundvallar þeim uppástungum, sem gerðar eru í frv. Það er nálega ómögulegt að átta sig á því til nokkurrar hlítar, hvað í málinu felst í veigamestu þáttum þess, nema eiga aðgang að þessum upplýsingum. Ef meiningin er að halda þannig á málinu, sem mér skildist nú hálft um hálft og hef líka hlerað, að það verði lagt fram núna, til þess að umr. geti átt sér stað og menn áttað sig á því eitthvað og síðan verði unnið að því áfram, þá mundi ég telja það mjög mikils virði, að nefndin, sem fær þetta mál, fengi þessar rannsóknir, skýrslur og álítsgerðir til afnota fyrir þm. milli þinga og fyrir flokkana. En það er fleira í þessu frv. en þessi þáttur, sem ég hef nú farið um nokkrum orðum. Í frv. er heimild til þess í 6. gr. að setja vísitölubindingu á lánveitingar úr öllum opinberum fjárfestingarlánastofnunum, að því leyti sem þær starfa með verðtryggðu fé eða starfa með eigin fé. Ég gæti ímyndað mér, að yrði þetta samþ., yrði það ofan á í langflestum eða öllum opinberum fjárfestingarlánastofnunum, að þær sæktu um þetta til Seðlabankans og sennilega fengjust leyfi til að vísitölubinda nálega öll þvílík útlán, því að í þessum sjóðum er nú að mjög miklu leyti starfað með eigin fé, þ.e.a.s. með þjóðfélagsins fé, það fé, sem ríkið hefur lagt þessum stofnunum. Mundi þá afleiðingin af þessu frv. verða sú í framkvæmd, að ríkið eða það opinbera fengi sína fjármuni tryggða með vísitölubundnum útlánum, þó að sparifjáreigendur fengju sáralitla verðtryggingu á sinn sparnað. Ég mundi telja, að afleiðingin yrði þá líka sú, eins og ég sagði áðan, að meginhlutinn af öllum fjárfestingarlánum í landinu yrði með vísitölubindingu. Það er engin smávegisákvörðun, sem þarna er um að tefla. Þetta er mjög byltingarkennd ráðstöfun í efnahagsmálum og mér þykir ástæða til, að menn velti því fyrir sér, hvernig þetta mundi geta orðið í framkvæmdinni, áður en menn taka afstöðu til þess. Heimildin er sem sagt um að innleiða vísitölubindingu á þau lán, sem lánuð eru úr opinberum fjárfestingarstofnunum af eigin fé þeirra, sem í flestum tilfellum er, eins og ég sagði áðan, þjóðfélagsins fé, lagt fram til þessara stofnana. Þá er það lagt á vald þessara stofnana, fjárfestingarlánastofnana og Seðlabankans, að ákveða, hvernig þessar vísitöluklásúlur skuli vera. En til þess að benda á, hvað hér er um mikinn vanda að ræða og hversu vandlega þarf að skoða þetta mál, vil ég benda mönnum á 4. gr., a-liðinn, þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Verðtrygging skal yfirleitt miðuð við vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún er reiknuð á hverjum tíma. Seðlabankanum skal þó heimilt að leyfa, að verðtrygging sé miðuð við aðra vísitölu eða við breytingar tiltekins vöruverðs, enda sé sú viðmiðun betri mælikvarði á greiðslugetu þess aðila, sem tekst á hendur verðtryggða skuldbindingu.“ M.ö.o.: það er gert ráð fyrir að leggja það á vald þeirra, sem stjórna þessum fjárfestingarlánasjóðum og Seðlabankans að ganga frá því, hvernig þessar vísitölur verða byggðar upp, hvernig verðtryggingunni er háttað, hvort miðað er við þá almennu framfærsluvísitölu eða hvort miðað er við eitthvað allt annað. Og þetta sýnir enn, að þeir, sem hafa samið þetta mál, hafa fundið, hve hér var um vandasamt efni að ræða og erfitt að setja eina allsherjarreglu, grípa þá til þess að heimila þessum stofnunum að ráðstafa þessum málum eftir sínum geðþótta. Það er ákaflega stórt skref, sem hv. Alþ. stigur, ef það felur stjórnum fjárfestingarlánastofnana og stjórn Seðlabankans að gera ákvarðanir af þessu tagi, t.d. að ráða því, hver skuli vera sú vísitala, sem breyta skuli lánum til sjávarútvegsins, til landbúnaðarins o.s.frv. Ég get ímyndað mér, að það, sem þarna er um að ræða, sé sú hugsun, að ekki eigi allir jafnþægilegt með að standa undir lánum af þessu tagi og þess vegna verði að mismuna í þessu tilliti. Og þá sjáum við, að það yrðu þessar stofnanir, sem hefðu valdið til þess að mismuna atvinnuvegunum t.d. Hér er því um stórfellt grundvallaratriði að ræða í lánapólitíkinni og raunar í öllum þjóðarbúskapnum og ég á ákaflega erfitt með að ímynda mér, að það geti komið til mála, ef á að fara út á þá braut að kveða á um þessa hluti, að þeir geti orðið ákveðnir annars staðar, en á Alþingi. Svo kemur sú spurning inn í þetta, hvað það er að innleiða vísitölubindingu á fjárfestingarlánunum til að verðtryggja það fé, sem ríkissjóður eða ríkið á í fjárfestingarlánasjóðunum. Ekki er það gert til að verðtryggja sparifé almennings. Hvernig verkar þetta svo á dýrtíðina í landinu og verðgildi peninganna? Er alveg víst, að þetta verki til að gera verðbólguvandamálið léttara viðfangs? Er það alveg víst? Getur ekki komið til mála, að það þurfi að skoða ýmsa fleti á þeim málum? Ég er alls ekki viss um, að svo verði, nema þá ráðstöfun af þessu tagi sé liður í heilli keðju, sem framkvæmd væri og mætti gera sér von um, að stöðvaði verðbólguþróunina. En sé þetta gert eitt út af fyrir sig, getur stafað af því margvíslegur vandi til að glíma við. Ég vil taka dæmi um íbúðalán. Ef menn þurfa að greiða af íbúðalánunum samkvæmt vísitölu og það mistekst að halda verðbólgunni í skefjum, vaxa vitanlega þær greiðslur, sem menn þurfa að inna af höndum af íbúðalánunum og þá vaxa þær kaupkröfur, sem menn gera á hendur atvinnuvegunum og þetta verkar að sjálfsögðu dýrtíðaraukandi og til þess að auka hraðann á dýrtíðarhjólinu. Alveg eins er með landbúnaðarlánin. Það er ákaflega þýðingarmikið undirstöðuatriði, hvaða lánakjör eru í landbúnaðinum, vaxtakjör og lánakjör. Ef innleidd er vísitölubinding á landbúnaðarlánunum, fjárfestingarlánunum til landbúnaðarins og mistekst að halda dýrtíðinni í skefjum, ekki gerðar aðrar nægilega sterkar ráðstafanir til að koma á nýrri skipan, þá aukast verðkröfur landbúnaðarins. Þá þarf að hækka verðlagið á landbúnaðarafurðunum, þegar lánavísitalan hækkar og menn þurfa að greiða hærri fjárhæðir af lánunum. Svo gætum við tekið sjávarútveginn. Ef það mistekst að halda dýrtíðinni í skefjum og búið er að setja vísitölubindingu á sjávarútvegslánin, verður erfiðari afkoma bátanna og frystihúsanna og verðkröfur þeirra vaxa og ef illa gengur með efnahagskerfið að öðru leyti, vaxa kröfur þessarar atvinnugreinar um að fá uppbætur og aðrar fyrirgreiðslur. Á þessu sjáum við glöggt, hvað þetta er allt saman gersamlega samantvinnað og því þarf þetta að skoðast í heild og íhuga það gaumgæfilega, hvaða áhrif það hefur á stöðu atvinnuveganna í þjóðfélaginu og verðlagsmálin, ef farið væri inn á þá braut að vísitölubinda nálega öll stofnlán til atvinnurekstrarins og til íbúðabygginga. Ég legg áherzlu á, að þetta, sem ég hef verið að ræða varðandi fjárfestingarsjóðina og lán úr þeim til langs tíma og vísitölubindingu þeirra, á ekkert skylt við ráðstafanir til að tryggja sparifé almennings og gerir ekkert aðgengilegra fyrir menn að safna í sparisjóði og auka þar með það fjármagn, sem er til útlána og umráða í landinu, í staðinn fyrir að eyða fénu. Það er allt annar þáttur í þessu máli. Og ég óttast, að í þeim mikilsverðasta þætti þessa máls verði lítið ágengt samkv. þessu frv., aftur á móti verði afleiðingar þess mjög víðtækar í sambandi við ákvæðin um að taka upp vísitölubindingu á nálega öllum fjárfestingarlánum. En sú mundi verða afleiðingin, ef þær stofnanir, sem hér eru nefndar í 6. gr., fjárfestingarlánastofnanirnar og Seðlabankinn, ættu að fá þessi mál í sínar hendur. Færi það þannig, yrði útkoman sú, að ríkið eða þjóðfélagið, sem á þessa opinberu fjárfestingarsjóði, mundi tryggja sig, tryggja sína peninga, en aftur á móti yrðu sparifjáreigendur alveg afskiptir og kæmi lítið öryggi eða trygging fyrir þá. Og ef til vill gæti farið svo illa, ef ekki tækist vel með dýrtíðarmálin og verðbólgumálin yfirleitt, að hagur sparifjáreigenda versnaði, þ.e.a.s. verðrýrnun á sparifé yrði meiri en ella, eftir að búið væri að setja þetta vísitöluhjól á fjárfestingarlánin. Nú má vera, að það geti farið svo, að við nánari athugun komi í ljós, að ýmislegt af þeim kvíða, sem setur að manni í sambandi við fyrstu skoðun á þessu máli, sé kannske ekki eins ástæðu mikið og manni virðist í fljótu bragði. En mér fannst alveg lífsnauðsyn að vekja athygli hv. þm., sem sennilega fæstir hafa haft tækifæri til að kynna sér þetta mál meira en við, sem erum í stjórnarandstöðunni, á því, sem hér er á ferð, þannig að menn skoðuðu þetta gaumgæfilega frá öllum hliðum. Eitt er það líka, sem er mjög nauðsynlegt í sambandi við þetta mál, ef lagt yrði út á þá braut að innleiða vísitölubindingu á nálega öllum fjárfestingarlánum í landinu, en það er að tryggja í sömu löggjöfinni, að vextir lækkuðu stórlega um leið, en ekki eiga það undir sól og regni, hvað yrði um vextina í sambandi við meðferð þessara mála hjá öðrum stofnunum en Alþ., þegar til kæmi. Þetta er atriði, sem líka er ástæða til að minnast á. Ég vil svo ekki, af því að mér er kunnugt, hve mikil nauðsyn er á að þoka hér áfram ýmsum málum, lengja mál mitt um þetta meira, þó að það væri margt fleira, sem ástæða væri til að segja. En ég vildi vekja athygli á þessum atriðum og vona, að samkomulag verði um, að þetta mál fái ýtarlega skoðun. Og sérstaklega vil ég enn beina því til nefndarinnar, sem fær málið, að hún fái frá Seðlabankanum og þeim, sem fjallað hafa um þetta, þær skýrslur, rannsóknir og álitsgerðir, sem hljóta að liggja að baki málinu og fái þær núna á þessu þingi, áður en þinginu slítur, til þess að menn geti fengið aðgang að og áttað sig á þessu flókna og mjög þýðingarmikla máli. En ég vil láta það verða mín síðustu orð, að ég álít, að jafnhliða því, sem þarf að skoða mjög vel þessi ákvæði, sem þarna er stungið upp á varðandi fjárfestingarlánin, þarf ekki síður að einbeita sér að því að athuga, hvort ekki væri hægt að gera víðtækari ráðstafanir, en þarna er gert ráð fyrir, til að tryggja sparifé almennings og ýta þar með undir hinn almenna frjálsa sparnað. Það ríður ekki á því umfram allt að tryggja fjárfestingarsjóðina, sem ríkið byggir upp að verulegu leyti með sínum framlögum, heldur hinu, að tryggja þann almenna sparifjáreiganda gegn tjóni og örva þann frjálsa sparnað í landinu, sem við eigum svo mikið undir.