Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er lítið um þetta mál að segja. Nefndin var sammála um að mæla með því; einn nefndarmanna var reyndar ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt. Ég hygg, að þessar breytingar geti ekki valdið ágreiningi, og vænti ég þess, að deildin geti fallizt á frv.



Herra forseti. Frsm. allshn. hefur ekki getað komið á þennan fund vegna lasleika, og vil ég því segja hér nokkur orð. Eins og frv. ber með sér, eru breytingar laganna í því fólgnar, að viðurlög við afbrotum eru nokkuð hækkuð. Gildi peninga hefur raskazt mjög mikið, og því eru sektarákvæði hækkuð nokkuð í krónutali. önnur breyting er ekki, og ég vænti þess, að hv. deild geti fallizt á þetta. Nefndin leggur einróma til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Í frv. þessu er lagt til að gera lítils háttar breyt. á einni grein í lögum um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í þeirri grein eru ákvæði um ávöxtun á fé sjóðsins, og þar segir m.a., að það megi lána fé úr sjóðnum gegn veði í fasteignum, en þau fasteignalán, þótt tryggð séu með 1. veðrétti, megi ekki fara fram úr 60% af fasteignamati. Eins og nú er ástatt um verðmæti fasteigna, miðað við gangverð þeirra, þykir ástæða til að breyta þessu og fella burt þetta ákvæði um 60%, en setja í staðinn, að um lánveitingu fari eftir því, sem nánar verði ákveðið í reglugerð. Nefndin hefur athugað þetta, og eins og fram kemur á þskj. 294, er hún sammála um að mæla með, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að gerðar verði sams konar breytingar á lögunum um lífeyrissjóð barnakennara eins og lagt var til að gerðar yrðu á l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkísins með frv. því, sem var hér síðast tekið til meðferðar, og mælir fjhn. einnig með, að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Það er út af 1. dagskrármálinu, sem hefur verið frestað vegna tilmæla frá mér, svo að ríkisstj. gæti rætt till. á þskj. 235 frá hv. þm. Ísaf. Ríkisstj. hefur nú athugað málið, og þar sem hún getur ekki fallizt á till., en hefur í hyggju að flytja till. um málið í hv. Ed., þá óska ég ekki eftir frekari drætti á málinu. Á sama fundi var fram haldið 3. umr. um frv.



Herra forseti. Frv. því, sem hér er til meðferðar á þskj. 20, var vísað til sjútvn. þessarar d., en n. varð ekki sammála um afgreiðslu frv. Minni hl., hv. þm. Borgf., er andvígur frv. og hefur lagt fram sérstakt nál. á þskj. 239. Meiri hl. n. er frv. meðmæltur og hefur gefið út nál. á þskj. 269, þar sem hann mælir með samþykkt frv. Hæstv. dómsmrh. fylgdi frv. þessu úr hlaði við 1. umr. og færði fram þau rök, sem gera það nauðsynlegt, að áliti meiri hl. sjútvn., að þessar brtt. verði gerðar á l., sem frv. er um.



Ég hef á þskj. 239 gert nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, þeirri afstöðu, að ég gat ekki verið hv. meiri hl. sjútvn. sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. En samkv. frv. á að lækka í verulegum mæli sektir fyrir brot gegn 1. um bann gegn botnvörpuveiðum, ef brotin eru framin af skipum, sem eru allt að 115 rúmlestir að stærð. En að öðru leyti, eða ef brotin eru framin af stærri skipum, eiga sektarákvæðin, sem nú gilda, að haldast óbreytt. Ég lít á þetta mál miklu meir út frá því sjónarmiði, að sektirnar eigi að miða við það tjón, sem hlýzt af brotunum, sem framin hafa verið. Og í þeirri löggjöf, sem gilt hefur nú um 30 ár um þetta atriði, þá hefur þarna ekki verið gerður munur á. Og af þeim kunnugleika, sem ég hef af slíkum landhelgisbrotum - og svo mun yfirleitt vera dómur þeirra manna, sem þar þekkja nokkuð til - þá er vitað, að það er í mörgum tilfellum sízt minna tjón, sem hlýzt af þeim brotum, sem framin eru af skipum af þessari minni stærð heldur en af skipum, sem eru stærri. Og á þetta alveg sérstaklega við þá rányrkju, sem framin er innan landhelginnar, að því er snertir ungviði fisksins. Því að það blandast engum hugur um það, í sambandi við þá fiskifæð, sem við horfumst nú í augu við, að hún er e.t.v. einn af hinum geigvænlegustu hlutum fyrir íslenzku þjóðina, sem byggir afkomu sína að svo verulegum hluta á sjávarútvegi. Og þá er rányrkjan fyrst og fremst það atriði, sem ber að gjalda varhuga við. Það er sjálfsagt hægt að ganga með of mikilli veiði svo nærri nytjafiskistofninum, að þar geti stafað nokkur hætta af. En miðað við aðstæður við strendur landsins stafar enn meiri og geigvænlegri hætta af því gegndarlausa drápi, sem framið er á uppfæðingnum hér við strendur landsins, einmitt innan landhelginnar. Og í því efni stafar engu minni hætta af botnvörpuveiðum og dragnótaveiðum hinna smærri skipa heldur en þeirra, sem stærri eru. Og þess vegna, þegar litið er á málið frá þessu sjónarmiði, þá get ég ekki fallizt á það sjónarmið, sem hér kemur fram, að gera þarna mun á. Þá má enn fremur benda á það, eins og gert er líka í nái., að við Íslendingar erum ekki einir um slíka veiðiaðferð á smærri skipum eða skipum einmitt af þessari stærð, sem lækkun sektanna á að taka til, því að hér er mikill grúi erlendra manna, sem sækir á miðin og stundar botnvörpuveiðar og dragnótaveiðar einmitt á stærð þeirra skipa, sem hér koma til greina. Og það er í nál. bent á það, að t.d. á einum stað hér - annars er þessi floti dreifður alls staðar meðfram ströndum landsins -, en það kveður svo rammt að þessum veiðum síðari hluta vetrarvertíðar á Vestmannaeyjamiðum, að útlendu bátarnir, sem þar eru að veiðum, skipa sér löngum svo þétt á beztu miðin, að heimamenn í Vestmannaeyjum koma veiðarfærum sínum þar ekki í sjóinn, sem aflavænlegast er. Svona mikill grúi er löngum síðari hluta vetrarvertíðarinnar þarna. Enda er það frá ekki færri en fjórum eða fimm þjóðlöndum, sem skip sækja hingað að ströndum landsins til slíkra veiða. Og þessi veiðiskapur fer árlega í vöxt af hálfu útlendinga. Það er líka alkunna, að þessir útlendingar, sem stunda hér botnvörpuveiðar á þessum skipum, eru oft nærgöngulir við landhelgina. Og ég verð að segja, að það horfir frá mínu sjónarmiði harla einkennilega við að fara að gera sérstakar ívilnanir gagnvart yfirtroðslum af hendi slikra manna, eins og hlyti að verða afleiðingin af samþykkt þessa frv. Þetta er líka verulegt atriði í þessu sambandi, sem verður að taka tillit til nú við afgreiðslu þessa máls. Það er í þriðja lagi bent á það í nál., að það skjóti nokkuð skökku við, að nú skuli koma hér fram till. um lækkun á þessum sektum, þar sem ekki er lengra liðið um en frá 1948, síðan sektir fyrir brot á fiskveiðalöggjöfinni voru hækkaðar verulega, fimm- til tífaldaðar, og til grundvallar fyrir sektum eru ákveðnar gullkrónur þá, alveg eins og gert er nú um sektir fyrir brot gegn l. um bann gegn botnvörpuveiðum. Af þessum ástæðum öllum, sem ég hef nú lýst, hefur mótazt afstaða mín til þessa máls, sem er sú, að ég leggst gegn því, að þetta frv. verði samþ. Nú er gert ráð fyrir því í brtt. hv. meiri hl. sjútvn., sem hv. frsm. láðist að geta um, að stærðartakmark þessara skipa sé fært úr 145 upp í 200 rúmlestir. Og þá náttúrlega bætist þarna eitthvað við af skipum, sem sleppa eiga léttar frá sektum en nú er ákveðið í l., og bætir það sízt úr frá mínu sjónarmiði.



Herra forseti. Eins og fram kemur í sambandi við lagafrv. þetta á þskj. 20, þá hefur það reynzt nær óframkvæmanlegt að innheimta þessar háu sektir hjá ýmsum minni bátum, sem hafa stundað botnvörpuveiðar hér við land. Ég held, að það sé ekki rétt fram tekið hjá hv. þm. Borgf., að það sé mikið af slíkum brotum, sem framin eru af erlendum skipum af þessari stærð, sem um getur í frv., sem stunda botnvörpuveiðar hér við strendur landsins. A.m.k. minnist ég ekki þess, að þeir bátar hafi verið teknir í landhelgi að ólöglegum veiðum. Enda er þessi till. frá hæstv. dómsmrh. um breyt. á l. komin fram sökum þess, að það hefur sýnt sig, að ekki hefur þótt tiltækilegt að beita þessum sektum, og hefði slíkt í flestum ef ekki öllum tilfellum kostað gjaldþrot viðkomandi báta. Ég tel því, að hér sé með þessu frv. stefnt í rétta átt, því að það er ekki heppilegt að hafa þá löggjöf í gildi, sem er ekki framkvæmd. Og eins og kemur fram í grg. frv., þá hefur þessi löggjöf ekki verið framkvæmd, hvað við kemur sektarákvæðunum, heldur munu venjulega viðkomandi skipstjórar hafa fengið náðun með því að greiða miklu minni sekt. Það var rétt fram tekið hjá hv. frsm. minni hl. sjútvn., að mér láðist að geta þess, að meiri hl. sjútvn. hefur lagt til, að gerð verði sú breyt. á frv., að stærð skipanna verði miðuð við 200 rúmlestir í stað 115, sem gert er ráð fyrir í frv.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Fjhn. flytur þetta frv. að tilmælum fjmrn., og er frv. um það að framlengja ákvæði gildandi laga um sérstakar fyrningarafskriftir. Samkv. þessum lögum er heimilað að reikna auka-afskriftir af vissum eignum við skattaframtal. Síðan hafa þessi ákvæði verið framlengd og gilda nú um tæki, sem tekin voru í fyrstu notkun 1949 og 1950. Lögin eiga því að falla úr gildi um næstu áramót, og er hér lagt til, að þau verði framlengd og nái til tækja, sem tekin verða í fyrstu notkun 1951–1953. - Fjhn. er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv., og óska ég, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni.



Meiri hl. fjhn. flytur þetta frv. eins og áður. Eimskipafélagið hefur notið þessarar skattgreiðslu frá 1928. Einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja öðrum, og hygg ég það verði við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Ég er ekki sammála meðnm. mínum um flutning þessa frv., og get ég búizt við, að umr. geti orðið um það við 2. umr. málsins. Þetta spursmál er allmikið deiluatriði. Nú er Eimskipafélag Íslands með ríkustu félögum, sem til eru í landinu í hluthafaformi. Síðustu reikningar sýna um 55 millj. kr. eignir. Þó er margt af því metið á lágu verði. Andstaðan um skattfríðindi þess stafar ekki af því, að menn vilji draga úr gildi þess fyrir þjóðfélagið, enda hefur það greinilega komið fram á undanförnum árum. En hitt er allt annað mál, að nú þegar E.Í. er orðið eitt ríkasta félag landsins og það er talið þjóðarnauðsyn, að almenningur þrengi svo og svo mikið að sér, - er þá rétt og eðlilegt, að E.Í. haldi þessum skattfríðindum? Nú er um tvennt að ræða: 1) Að E.Í. greiði skatta sína og létti þannig undir með öðrum þegnum þjóðfélagsins. 2) Að ríkið eignist ákveðinn hluta E.Í. sem mótvirði þess skatts, er ríkið gæfi eftir. Ég veit, að viðvíkjandi því síðara mun vafalaust verða svarað, að það væri litið betur farið, þó ríkið eignaðist allmikla hluti í Eimskipafélaginu, eins og nú er, það sé ekki svo heppileg stjórn á Eimskipafélagi Íslands, svo að það mundi ekki verða betra, þó ríkið færi að stjórna félaginu. Um það mætti margt segja og að sjálfsögðu ræða um stjórnina á Eimskipafél. Ísl. En hvernig svo sem um það hefur verið háttað fram að þessu, þá hefur að vísu ekki komið til neinna vandræða út af þessum málum, þ.e. hlutafjáreign einstaklinga í félaginu. En slíkt getur orðið, hvenær sem er. Það hefur hver maður, sem á hlutabréf í Eimskipafélagi Ísl., rétt til þess að selja sín hlutabréf. Þeir, sem eiga smáhlutabréf í félaginu, halda margir við það að eiga þau af gamalli tryggð. En það er ekki hægt að segja, hvernig færi, ef af hálfu einstakra manna væri reynt að ná tökum í Eimskipafélaginu. Og það er ekkert sérstakt, sem kemur í veg fyrir það, hvað hlutafjáreignina snertir, að stjórn félagsins gæti með hlutabréfakaupum komizt í hendur nokkurra manna. Og þó ekki megi borga nema 4% arð nú sem stendur, þá er vitanlegt, að það að ráða slíku félagi getur þýtt það að ráða yfir stórkostlegum fjármálalegum forréttindum, þó ekki megi greiða í hlutafjárarð nema 4%. Og það kæmi til með því, hvernig hefur verið haldið vöruflutningum að skipum Eimskipafélags Ísl. og öðrum íslenzkum skipum. Og þá er gefið, að með núverandi farmgjöldum kemur Eimskipafél. Ísl. til með að safna allmiklum auði, sem m.a. er hægt að nota til yfirráða í fyrirtækjum, með því að setja fjármagnið í önnur fyrirtæki og nota það til fjáröflunar á þann hátt. Og nú þegar er það orðið svo, að Eimskipafél. Ísl. kaupir hlutabréf í öðrum félögum og eignast jafnvel meiri hl. í öðrum hlutafélögum hér á landi. - Ég veit, að máske muni það verða sagt sem mótbára hvað þetta snertir, að ef svo færi, að slík óheillaþróun færi að gerast í h/f Eimskipafél. Ísl., þá muni Alþ. vafalaust grípa inn í og koma í veg fyrir það. Ég vil í því sambandi segja, að það er enginn kominn til að sanna, ef Alþ. væri þannig skipað á slíkum tíma, að það kærði sig um að grípa þar inn í. Það væri hugsanlegt, að sams konar auðmenn eða auðfélög, sem þá ættu meiri hl. í Eimskipafél. Ísl. gegnum innkaup á hlutabréfum, hefðu einnig möguleika til að hafa meirihlutavald á Alþ. - Ég hygg því, að Alþ. eigi í tíma að gera sínar ráðstafanir viðvíkjandi þessu, þannig að ríkið eignist vaxandi hlutabréfaeign í Eimskipafélagi Íslands. Hitt er annað mál, að ríkið gæti sett ákvæði, sem þýddu það, að það yrði ekki gripið til þess að beita því valdi, sem hlutafé ríkisins gæfi, fyrr en sérstakt tilefni gæfist til. Það væri vel hægt, ef menn álitu þessa breyt. óheppilega vegna rekstrarskipulagsins. Ég held þess vegna, að það sé rétt, að þarna sé gerð á breyt. Ég er ekki þar með að meina, að venjuleg tekjuskatts- og eignarskattsákvæði ættu að gilda fyrir Eimskipafél. Ísl., því það mundi þýða fyrir Eimskipafél., eins og okkar tekju- og eignarskattslög eru nú sniðin og sérstaklega tekjuskattsl., að taka svo að segja allan þess gráða í ríkíssjóð, svo stórt félag sem Eimskipafél. Ísl. er og eins og okkar skattalög nú eru. Það yrðu því að gilda um félagið nokkur sérstök skattfríðindi. Ég mun nú sjá, hvort ekki muni verða einhver viðleitni um breyt. í þessa átt, sem tryggi betur aðstöðu þjóðarinnar a.m.k. hvað framtíðina snertir. Ég vildi þess vegna bíða og sjá, hvort brtt. kynni að koma fram við 2. umr. eða samkomulag kynni að verða um brtt. þá, ekki sízt vegna þess, að einstakir nm. hv. meiri hl. fjhn. hafa óbundnar hendur um brtt. Ég ætla þess vegna ekki að marka neitt frekar afstöðu mína um málið heldur en ég hef gert með þessu. Ég mun ekki verða á móti þessu frv. við 1. umr. og sjá svo, hvað gerist við 2. umr.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. En mér finnst þó ástæða til að benda á það, að Eimskipafél. Ísl. hefur á engan hátt brugðizt sínu verkefni og hefur starfað á undanförnum árum líkt og það væri fyrirtæki þjóðarinnar allrar. Ef menn þar hefðu einhverja tilhneigingu til að vinna fyrir sjálfa sig, þá hefðu þeir fallið fyrir þeirri freistingu á undanförnum árum. En svo hefur nú ekki orðið, heldur hefur Eimskipafél. Ísl. starfað á þann hátt, að hlutafjáreign einstakra manna í félaginu er líkust því, að viðkomandi menn ættu 4% ríkisskuldabréf eða slíkt. Þeir hafa aldrei misbeitt sínu valdi. Ég hygg líka, að lengi mætti um það deila, hvort ekki borgaði sig betur, að ríkið gefi eftir skattgreiðslur félagsins til ríkisins, eins og nú er gert, og að Eimskipafélag Íslands sjái fyrir samgöngunum og skipakaupum, eins og það hefur gert, í stað þess að ríkið taki skatta af félaginu og eigi svo að borga styrki til félagsins vegna flutninga, eins og venjulegt er á öllum þessum sviðum. En lengra skal ég ekki fara út í það. Ég mundi telja, að nokkur ástæða væri til að óttast, ef Eimskipafélagið sækti ekki um skattfrelsi, því að það væri þá gert í þeim tilgangi að losna við að mega ekki borga meira en 4% í arð af hlutabréfum. En meðan það sækir um skattfrelsi og vill vera bundið við 4% Breiðslu í hagnað og að mega ekki verja fé félagsins í annað en til samgöngumála, þá er hinum þjóðfélagslega tilgangi með félaginu fullnægt. Hlutafélagsformið ber í sjálfu sér ekki að fordæma. Það hafa komið upp fyrirtæki, sem byggð hafa verið upp sem hlutafélög, þó að ríkið hafi þar sterkustu aðstöðu til stjórnar félagsins. Og þetta hefur gefizt vel. Og í þessu efni, sem hér er um að ræða, hygg ég, að það fyrirkomulag þurfi ekki að trufla hina æskilegu þróun í rekstrinum.



Herra forseti. Landbúnaðarnefnd hefur haft þetta mál til athugunar, og jafnframt því, sem upphaflega frv. hefur verið athugað, hafa komið fram 2 viðaukatillögur, önnur frá hv. þm. N-Þ. og hin frá hv. 1. þm. Rang. Hvað snertir brtt. hv. þm. N–Þ., þá eru mjög svipaðar ástæður með þá jörð eins og þá, sem frv. er flutt um. Þessar jarðir hafa hvorug verið í erfðaleigu, og því þarf sérstaka löggjöf til að heimila, að þær séu seldar. Það virðast ekki vera neinir meinbugir á, að þessar jarðir séu seldar, það liggja fyrir frá sýslunum leyfi til þess frá þeirra hálfu. Að því er snertir kirkjujörðina Skoruvík, þá hefur nefndin enn fremur átt tal við vitamálastjóra, vegna þess að maðurinn, sem hefur gætt vitans, er jafnframt ábúandi, hvort vitamálastjórnin vildi hafa afskipti af þessu. Það var ekki, og mælti hann frekar með því, að svona væri breytt til. Þá kom fram erindi frá 1. þm. Rang. um, að það væri heimiluð sala á 10 hektara spildu úr Tjaldhólalandi, sem skógrækt ríkisins keypti árið 1943, og var þá fyrirhugað að koma þar upp uppeldisstöð fyrir trjáplöntur; síðan var horfið frá því, og uppeldisstöðin sett að Tumastöðum í Fljótshlíð. Þar sem þetta land hefur ekki verið nytjað af skógræktinni, sýnist ástæðulaust að halda því frekar, enda er þetta með fullu samþykki skógræktarstjóra, sem telur sig ekki hafa þörf fyrir landið eins og nú er. Þetta var selt undan býli, sem átti að verða nýbýli. Það var borgað upp lánið, sem á því hvíldi, svo að nýbýlastjórn hefur ekki neinar tekjur af því. Með sölu þessa lands til Þórarins Guðjónssonar er gert ráð fyrir, að landið verði aftur lagt undir hetta býli, eins og það var upphaflega. Nefndin mælir með. að þetta verði gert, en setur auk þess þau skilyrði, að þetta sé með fullu samþykki skógræktar ríkisins, og að jarðirnar verði gerðar að ættaróðali, svo að þær lendi ekki síðar í braski. Ég hef ekki meira að segja um þetta og óska eftir, að málið gangi til 3. umræðu.



Ég vil þakka n. fyrir að taka brtt. mína að mestu óbreytta og sé svo ekki ástæðu til að mæla með málinu frekar en gert hefur verið af hv. frsm.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það koma nú fyrir hvert þing frv. um að selja eitthvað af þjóðjörðunum. Það má að vísu segja, að það sé nokkur bót í máli að gera þær að ættaróðulum. En við skulum gera okkur ljóst, að lögum um ættaróðul má breyta, og gætu þær því lent í braski síðar og þá eru þessar jarðir lentar út í það brask, sem annars hefur verið reynt að forðast, að jarðir kæmust í. Ég er ekkert sérstaklega á móti því, að þessar jarðir séu seldar, sem rætt er nú um, ég býst við, að þessir bændur hafi margt fram að færa, eins og þeir hafa flestir haft undanfarin ár. En þetta stafar af því, að ríkið hefur ekki hugsað um að búa nógu vel í haginn, að það er ekki eins gott fyrir bændur að búa á þjóðjörðum eins og á jörðum. sem þeir eiga sjálfir. Að því ætti að stefna með þessu og það ætti að vera hægt að finna slíka löggjöf, ef löggjafarvaldið legði sig í framkróka til þess. Ég mun því greiða atkv. móti þessari sölu, ekki af því, að ég álíti, að þessir bændur hafi ekki rök fyrir sínu máli, heldur til að marka mína afstöðu gegn þeirri stefnu að selja þjóðjarðir.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af því, sem síðasti ræðumaður sagði, að þetta stæði að nokkru í ríkisins valdi. Það er rétt, að nokkru leyti. Ef það væri fyrir hendi nægilegt fjármagn til að byggja upp á þessum jörðum, þá hefði það þetta á valdi sínu. En þegar svo er komið, að ríkið getur ekki byggt upp á prestssetrunum, þá er þess ekki að vænta, að það geti byggt yfir hvern einasta bónda. Þetta er eitt með öðru, sem skýrir, að bændurnir vilja fá jarðirnar keyptar. Það er líka annað, sem liggur í þessu. Það er margsannað, að ef ríkið byggir, þá verður það miklu dýrara en ef einstaklingurinn byggir og hefur alla framkvæmd og umsjón um það. Þar af leiðandi verður það oft þannig, að ef einstaklingurinn á jörðina og vinnur sjálfur að framkvæmdum á henni, komast ýmsir ótrúlega létt út af slíkum framkvæmdum, sem ella mundu kosta stórfé. Þetta ýtir á það að láta þessa menn leysa málin, heldur en ríkið geri það með ærnum kostnaði. Hitt atriðið, um það, að jarðirnar fari í brask, þá er það ástæðulaus ótti, því að það er vaxandi skilningur hjá bændum á því, hve mikil bölvun er að jarðabraskinu. Er og þetta, að einstaklingarnir eignist jarðirnar til erfðaábúðar, raunhæfasta öryggisatriðið til þess, að jarðirnar lendi ekki í braski.



Herra forseti. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði út af spursmálinu um lán, þá er það hart, ef ríkisstj., sem á þrjá banka, ríkisstj., sem hefur veitt lán og styrki til að byggja upp mikinn hluta af húsum til sveita, - þá er það hart, ef hún getur ekki útvegað lán til að byggja upp á sínum eigin jörðum. Það er þá slæm stjórn á þessum málum, ef ríkisstj. á ekki auðvelt með að útvega þessi lán. Viðvíkjandi því, að byggingarnar verði dýrari, ef ríkið sér um þær, þá er það rétt, að framkvæmdir hins opinbera verða oft dýrari en hjá einstaklingum. En það ætti að mega komast hjá þessu til dæmis með því að semja við viðkomandi bændur um það, að þeir taki að sér byggingarnar í akkorði. Ef bændur gerðu ríkisstj. tilboð um byggingarkostnað eftir að hafa athugað sína möguleika, og ríkisstj. semdi við þá og hjálpaði þeim til að fá lán, þá mætti komast hjá því, að þetta yrði allt miklu dýrara. Hins vegar verður náttúrlega að fara eftir því, hve hagstæð tilboðin væru, og er auðvelt að hafa eftirlit með því, að kostnaðurinn fari ekki út í öfgar, enda er áhugi bænda á því að fá byggingarnar upp yfirleitt svo mikill, að ekki er mikil hætta á því, að þeir hefðu tilhneigingu til að draga framkvæmdirnar mjög á langinn, svo að það yrði til að auka byggingarkostnaðinn. En þessi mál er auðvelt að leysa, ef valdamenn þjóðfélagsins vilja hugsa um þau af sömu alúð og sinn eigin fjárhag.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. lét orð falla um það, að umsóknir bænda um kaup á leigujörðum mundu fram koma vegna þess, að ríkið vanrækti að byggja upp á jörðunum. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að þeir, sem búa á ríkisjörðum með erfðaábúð, hafa sömu möguleika til þess að fá lán gegn veði í jörð eins og sjálfseignarbændur, og mitt álit er það, að ekki sé síður aðgengilegt að búa á ríkisjörðum, ef menn hafa erfðafestu, en menn hafa nú á þessu mismunandi skoðanir, og þó að menn búi við svona kjör, þá eru margir, sem kjósa heldur að eiga jarðirnar sjálfir, þótt aðrir telji eins aðgengilegt að búa á ríkisjörðum með erfðafestu, enda eru þá engu minni möguleikar fyrir niðjana að njóta verka feðra sinna. Út af þessu máli vil ég segja það, að ég get fallizt á að samþ. það, úr því að þeir, sem þar eiga hlut að máli, óska að eignast jarðirnar. Eðlilegast er að hafa um þetta sem mest frjálsræði, svo að þeir, sem vilja kaupa, geti það, en ég tel engu að síður heppilegt, að ríkið eigi jarðir til þess að leigja með erfðafestu þeim, sem þess óska, því að það getur auðveldað ungum og efnalitlum mönnum að hefja búskap, með því að þá þurfa þeir ekki að leggja fram stórfé til kaupa á ábúðarjörð sinni.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. taldi það ekki rétt hjá mér, að leiguliðar vildu kaupa jarðir af því, að þeir ættu erfitt með að fá lán til að byggja upp á þeim. Þetta kom nú aðallega fram hjá hv. 2. þm. Skagf. og er einmitt notað sem rök fyrir frv. Hv. þm. benti hins vegar á, að leiguliðar með erfðafesturéttindi væru ekkert verr settir en sjálfseignarbændur, og held ég því, að nær væri að athuga, hvort þessir menn gætu ekki fengið erfðaábúð, en jarðirnar verði áfram ríkiseign. Bændurnir og niðjar þeirra geta alveg eins notið jarðanna með því móti, en öruggt er, að þær lendi ekki í braski, og þjóðin sjálf verður áfram æðsti yfirráðandi þeirra. Þá þyrftu bændurnir ekki heldur að eyða peningum í að borga jarðirnar, en gætu notað þá til að bæta þær og gera þær byggilegri fyrir sig og sína.



Herra forseti. Í hinum almennu raforkulögum frá 1946 er gert ráð fyrir því, að sérstök lög þurfi til þess að taka nýjar virkjanir í framkvæmd. Þetta hefur verið gert tvisvar síðan. 1947 var ákveðið að fela rafmagnsveitum ríkisins virkjun Fossár í Fróðárhreppi og Gönguskarðsár við Sauðárkrók og að koma upp aðalspennistöð fyrir Voga og Vatnsleysuströnd á Reykjanesi. Árið 1949 var ákveðið, að þrjár virkjanir skyldu teknar upp: Við fremri Laxá í Austur-Húnavatnssýslu, við Þverá úr Þriðriksvallavatni í Strandasýslu og Þrándargil í Laxárdal. Sumar þessar virkjanir eru þegar komnar í framkvæmd, þ.e.a.s. þær tvær virkjanir, sem samþ. voru 1947, og hinar þrjár nokkuð á veg komnar. Nú liggur fyrir frv. um að bæta hér við einni virkjun, þ.e. virkjun Fossár í Norður-Ísafjarðarsýslu, er framleiði raforku fyrir Bolungavík og Hólshrepp. Iðnn. hefur rætt við flm. þessa frv., hv. þm. N-Ísf., og fengið skriflega umsögn raforkumálastjóra, sem er prentuð sem fylgiskjal með nál. Hann hefur gert þá brtt., að í stað orðanna 700–1000 hestöfl komi allt að 700 hestöfl, því að stærri virkjun komi vart til greina sakir vatnsskorts. N. hefur í samræmi við þessa ábendingu raforkumálastjóra flutt eina brtt. Í öðru lagi hefur n. flutt aðra brtt. í samræmi við ákvæði l. frá 1949, um að framkvæmdir skuli ekki hafnar, fyrr en fyrir liggi kostnaðaráætlanir og fé til framkvæmdanna. Með þessum tveimur breytingum mælir n. eindregið með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég vildi aðeins bakka hv. iðnn. fyrir afgreiðslu þessa máls og taka það fram, að ég felli mig fullkomlega við þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég vil aðeins bæta því við. að ég fel brýna nauðsyn til þess, að í beinu framhaldi af þessu verði sett l. um nýja orkuveitu rafmagnsveitna ríkisins og l. til eflingar raforkusjóði, því að brýn nauðsyn ber til, að ekki dragist úr hömlu, að hann sé efldur. Að endingu þakka ég svo n. fyrir ágæta afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég fór fram á, að umr. um þetta mál væri frestað, af því að ég var ekki búinn að athuga það nægilega áður. Ég hef nú borið fram brtt. á þskj. 293. Er þar aðeins um orðalagsbreytingar að ræða og þær einungis gerðar til þess að færa frv. til betra máls. Þarf ekki fleiri orð að hafa um það. En till. á þskj. 292 eru þannig til komnar, að einn af fulltrúunum á þingi Alþýðusambands Íslands óskaði eftir því, að þær kæmu hér fram. Þær voru bornar fram á Alþýðusambandsþinginu og samþykkt að vísa þeim til milliþn. til þess að tefja ekki framgang þessa máls hér á Alþingi. Ég tók hins vegar till. til athugunar; og eftir þá athugun bar ég fram þær brtt., sem eru á þskj. 292. Ég vil nú leyfa mér að gera grein fyrir þessum brtt. í fáum orðum. Um 1. brtt. er ekkert sérstakt að segja annað en það, sem till. segir sjálf, þ. e. hver beri ábyrgð á gæzlu vélar gagnvart öryggiseftirlitinu, þ. e. a. s. á verkstæðum skal jafnan vera maður, sem beri ábyrgð á gæzlu vélar. - 2. brtt., við 5. gr., getur að vissu leyti orkað tvímælis um það, hvernig ákveða skuli í l. um gæzlu þessara véla, en í l. um eftirlit með verksmiðjum og vélum frá 1929 er svo kveðið á, að þeir einir skuli hafa rétt til að stjórna slíkum vélum, er hafi vélstjórapróf. Ég taldi því eðlilegt, að um þetta efni væru sett ákvæði hér. - 3. brtt. er við 6. gr. Þar er verkamönnunum með orðunum „og skulu þeir lagfæra“ .... o. s. frv. lögð sú skylda á herðar, að verði þeir varir við, að vél fari úr lagi, þá beri þeim að bæta úr því. En hér er lagt til, að þá beri þeim að tilkynna það verkstjóra sinum. Ég taldi, að þetta ákvæði gæti haft nokkra hættu í för með sér og því brtt. til meira öryggis en ella. B-liðurinn er mjög lítilfjörlegur, sagt „verði verkamaður fyrir slysi við vinnu sína, eða fái atvinnusjúkdóm, ber honum eða trúnaðarmanni að tilkynna“ o. s. frv. Er það sett vegna þess, að svo getur staðið á, að verði verkamaður fyrir slysi, getur verið, að hann sé til þess ófær að tilkynna það yfirmanni sínum. - 4. brtt. er við 11. gr., og er hún nokkuð efnismikil. En ég geri ráð fyrir því, að sleppa megi við óþarfa skriffinnsku með því að fella það niður, að hver sá, sem ætlar að láta byggja verkstæði eða verksmiðju, skuli láta öryggismálastjóra í té upplýsingar um fyrirkomulag hennar, heldur skuli sá, sem tekur að sér byggingu slíkrar verksmiðju, bera ábyrgð á því, að hún sé byggð í samræmi við gildandi lög og reglur og óheimilt sé að hefja rekstur, fyrr en eftirlitsmaður hafi gefið vottorð um, að allur útbúnaður sé í lagi. - 5. brtt. er viðbót við öryggisákvæði varðandi lýsingu: „Vinni verkamaður í eimkötlum, lýsis- eða olíugeymum, skal þess jafnan gætt, að rafljósaútbúnaður geti hvorki myndað neista né valdið rafmagnshöggi“. - 6. brtt. er á þá lund, að 5. málsgr. 19. gr. falli niður. Þar stendur svo: „Meðan vél er í gangi, má eigi leggja á hana reim, snúru eða annað þess háttar, hreinsa hana, smyrja eða gera annað svipað við hana, nema það sé óumflýjanlega nauðsynlegt.“ Nú sé ég ekki ástæðu til að leggja bann við, að vél sé smurð, meðan hún er í gangi, slíkt er algengt og hefur enga aukna hættu í för með sér, og hitt er ekki utan við það, sem sérhverjum vélstjóra ber að gæta. - 7. brtt. er við 32. gr. og miðast við bílstjóra og aðra þá, sem að staðaldri flytja fólk, skuli þeir að jafnaði ekki hafa lengri vinnutíma en 12 klukkustundir. Það getur nú verið svo, að það sé óumflýjanlegt, að þeir hafi lengri vinnutíma, og er því þetta „að jafnaði“ sett inn. Ég tel svo ekki þörf á að skýra með fleiri orðum þessar brtt., en vonast til, að hv. þm. geti fallizt á þær.



Herra forseti. Það er eitt atriði í brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. í 2. brtt. hans á þskj. 292, sem ég vildi vekja athygli á. Þar stendur í síðari málsgr.: „Í fiskiðjuverum, frystihúsum og rafstöðvum skulu eingöngu vera við vélgæzlu menn sem hafa öðlazt vélstjóraréttindi“ o. s. frv. Ég held, að þarna væri heppilegra, að stæði „og rafstöðvum til almenningsnota.“ Margir hafa á undanförnum árum komið sér um einkarafstöðvum, og það mundi skapa allmikil óþægindi, ef þeir ættu allir að ná sér í vélstjóraréttindi til þess að mega hafa eftirlit með þeim. Ég held því, að það væri heppilegt að skjóta þarna inn á eftir „til almenningsnota“ eða einhverju, sem undanskildi slíkar rafstöðvar þessu ákvæði.



Herra forseti. Brtt. á þskj. 293 eru þess eðlis, að um þær þarf ekki langar umr. Þær eru einungis til þess að lagfæra málið, eftir því sem hv. flm. segir. Í stað „starfræksla“ komi „starfsemi“. Ég get ekki um það sagt, hvort réttara er, en þetta er sjálfsagt rétt, og í sjálfu sér kemur það ekki efni málsins við. En um hinar till., á þskj. 292, þykir mér rétt að fara nokkrum orðum. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að þær voru bornar upp á Alþýðusambandsþinginu, en ekki samþykktar, og var það aðallega af tveimur ástæðum: annars vegar af því, að það var ekki talið rétt að tefja með því skjóta afgreiðslu málsins, og svo hitt, að verulegur hluti af efni þeirra gat komið í reglugerð, sem væntanlega yrði samin við frv. Ég vil svo leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessar till. hv. þm. 1. till. felur í sér skyldu til að tilkynna öryggiseftirlitinu, hver beri ábyrgð á hverri einstakri farandvél á hverjum tíma. Þetta getur orðið nokkuð erfitt fyrir eiganda vélarinnar, að fylgjast með því, hver stjórni vélinni á hverjum tíma. Ég veit t. d. um vélar, sem eru í þjónustu vitamálastjórnarinnar og ýmsir fá um stundarsakir, að það er mjög miklum erfiðleikum bundið að vita, hverjir fari með þær í hvert skipti. - Um 2. brtt. vil ég segja það, að þar er farið inn á atriði, sem ég tel, að hæpið sé að eigi heima í þessum l., þ. e. a. s. að setja atvinnurekanda þær skyldur á herðar, að jafnan sé lærður vélstjóri til staðar. Þetta atriði tel ég eiga betur heima annars staðar og ekki eiga heima í þessum l. Viðvíkjandi seinni málsgr.: „Í fiskiðjuverum, frystihúsum og rafstöðvum skulu eingöngu vera við vélgæzlu menn, sem hafa öðlazt vélstjóraréttindi“, vil ég taka undir ummæli hv. þm. V-Húnv. um einkarafstöðvar, og í öðru lagi getur hér verið um að ræða smáar vélar, sem hreinn óþarfi er að setja þetta ákvæði inn um. Enn fremur er upptalningin alls ekki tæmandi, og á það betur heima að taka það fram annars staðar og má alltaf gera það í öðrum lögum. - 3. brtt. er þess eðlis, að ég tel það ekki skipta máli, hvort hún er samþ. eða ekki. - Þá kem ég að 4. brtt., við 11. gr. - Eins og 11. gr. er núna, verða þeir, sem ætla að reisa meiri háttar verksmiðju, að leita umsagnar öryggismálastjóra, hvort hið nýja skipulag er í samræmi við lög og reglugerð. En skv. brtt. er viðkomandi aðila heimilt að gera það eins og hann vill; hann þarf aðeins að tilkynna það öryggiseftirlitinu. Ábyrgðin er sem sé færð yfir á þann, sem byggir. Hv. flm. sagði, að með þessu væri verið að spara mönnum ómak. Má vel vera, að þetta sé rétt, að gangur málsins verði auðveldari með þessu. Þetta getur þó orðið mjög bagalegt, ef það kemur upp úr kafinu, að sá, sem byggir, hefur ekki fullnægt settum reglum, en öryggismálastjóri hefði vel mátt leiðbeina honum í þessu. Þá fer nú ómakið að verða nokkuð dýrt og tvísýnt um, hvort sparnaður hafi verið mikill. - Við 5. brtt. hef ég ekkert að athuga, hún miðar að bættu öryggi. - Við 6. brtt. hef ég heldur ekkert að athuga. - 7. brtt. er um vinnutíma bílstjóra og þá, sem vinna lengur en 12 klst. í sólarhring. Lögin eiga að fyrirbyggja, að slíkt geti orðið að staðaldri. - Þegar allt kemur til alls, verð ég að telja, að flestar þessar brtt. gætu átt heima í reglugerð. - Mér finnst mestu máli skipta 2. brtt. um vélstjóra, sem krafizt er að séu, þar sem notuð eru vélknúin tæki, og finnst mér hæpið að samþ. þessa brtt., eins og ég hef áður bent á.



Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð út af þeim aths., sem hér hafa verið látnar falla um þessar brtt. Flestum finnst þær fremur ómerkilegar, og get ég vel viðurkennt það. - Það má raunar segja, að svo sé um margt í þessu frv., að það gæti fremur átt heima í reglugerð en lögum. Það er æði oft álitamál, hvar á að setja mörkin á milli lagasetningar og reglugerðar. Svo er bæði um þetta frv. og önnur. - Hvað snertir 1. brtt., um það, hver beri ábyrgð á gæzlu vélarinnar, er það að segja, að það getur ekki verið neitt vafamál, - það er greinilega eigandi vélarinnar. - Um 2. brtt. get ég fallizt á, að margt sé rétt í þeim aths., sem fram hafa komið í sambandi við hana. Ég legg ekkert kapp á, að hún verði samþ. Viðvíkjandi 3. brtt., að þar væri verið að draga úr örygginu, - á það get ég ekki fallizt. Ég legg til, að verkamenn tilkynni það yfirmanni sínum, ef eitthvað er að, en lagfæri það hins vegar ekki sjálfir. Það getur beinlínis verið hættulegt í sumum tilfellum, ef menn, sem hafa ekki næga þekkingu á þessum hlutum, fara að lagfæra vélarnar. Hér er því miklu fremur verið að auka öryggið en draga úr því. - Þá tel ég 11. gr. til bóta frá því, sem nú er. - Ég vil gjarnan ganga til móts við flm. og tek aftur 2. brtt. mína á þskj. 292.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Ég hafði búizt við því, að hæstv. ríkisstj. mundi flytja frv. í sömu átt og þetta frv., sem hér er lagt fram. - Eins og hv. þm. muna, þá kom fram stjfrv. á síðasta þingi um, að veita skyldi sérstaka tilslökun á tekjuskatti af tekjum, sem væru 20 þús. kr. eða lægri, álögðum 1950, og það samsvaraði að gefa eftir þriðjunginn af slíkum tekjuskatti. Það er ekki efa bundið, að það er eins mikil þörf á slíkri eftirgjöf fyrir almenning nú á þessu ári, sem í hönd fer, og jafnvel meiri. Ég hef þess vegna leyft mér, þó að ég að öðru leyti hafi tekið upp orðalag stjfrv. frá í fyrra, að hækka þarna upp í 25 þús. kr. það takmark teknanna, sem miðað sé við. En frv. um þetta, sem þýðir nokkra eftirgjöf á þungum álögum almennings, sem erfiðast á með að bera þær, var ekki komið fram. Ég veit þess vegna ekki, hvort það var meiningin hjá hæstv. ríkisstj. að koma með frv. um þetta og að aðeins hafi ekki unnizt tími til þess eða yfirsézt að leggja fram frv. um þetta aftur nú, og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þetta frv. Ég vona, að það hafi verið tilgangur hæstv. ríkisstj., að þessi tilslökun ætti að gilda líka fyrir næsta ár, og að þetta frv. geti því orðið samþ. hér, hvort sem upphæðin fengist nú ákveðin sú eða ekki, sem ég hef lagt til, að miðað sé við, þ. e. a. s. 25 þús. kr. tekjuhámarkið. Ég óska, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vildi aðeins upplýsa það, að það er langt síðan ríkisstj. tók ákvörðun um að beita sér fyrir því, að sams konar tilslökun yrði í þessum efnum eins og ákveðin var í fyrra fyrir yfirstandandi ár. Og ætlunin er að koma á framfæri um þetta efni brtt. við frv. um framlengingu á tekjuskattsviðauka. Þetta hefur ekki verið gert enn, vegna þess að það hefur verið í athugun um aðrar brtt., sem munu væntanlega þurfa líka að koma fram við þetta frv., sem að vísu ekki snerta skatthæð, heldur framkvæmdaatriði í sambandi við skattinn. Ég vil aðeins upplýsa þetta, en hef hins vegar ekki á móti því, að þetta frv. gangi til n.