Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. að, sem hér liggur fyrir, fjallar um tímareikning á Íslandi og er aðalefni þess, að frá og með 7. apríl n.k. skuli gilda hér jafnt sumar sem vetur svonefndur sumartími eða flýtt klukka. Rökin fyrir þessu er að finna í fskj. með frv., og þar sem þm. hafa vafalaust kynnt sér þau og þetta var sömuleiðis allmikið rakið hér við 1. umr. málsins, sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það frekar, en allshn. Nd. hefur fjallað um frv. og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og vil með örfáum orðum gera grein fyrir honum. Eins og fram kemur í þskj., felst það í þessu frv., að klukkan skuli vera jafnfljót allt árið, og nánar tiltekið felst það í því, að framkvæma skuli þetta á þá leið, að fljóta klukkan, sem hefur verið notuð að sumrinu, eða hennar tímatal skuli einnig gilda að vetrinum, þ.e. að klukkan verði allt árið klukkustund fljótari en hún var hér fyrrum. Nú er mér það ljóst, eins og öðrum nm., að það kunni að vera til hagræðis að hafa sama tíma allt árið. Hins vegar er ég ekki óhræddur um það, að þetta - að hafa flýtta klukku á vetrum - kunni að verða til nokkurra óþæginda. Hef ég þá sérstaklega í huga lítil börn, sem fara snemma í skóla. Þess vegna hef ég gert þennan fyrirvara. Hann táknar í raun og veru það, að ég vil láta líta svo á, að þessi breyting gildi til reynslu og þetta atriði verði sérstaklega endurskoðað síðar.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., er flutt að fenginni reynslu á þeim l., sem frv. tekur til, og vil ég gera grein fyrir því, í hverju breytingarnar felast. Það er í fyrsta lagi, að kaflafyrirsögn V. kafla sem í l. er svo hljóðandi: „Um ráðstöfun ættaróðals og erfðir“ breytist þannig, að hún verði: „Um lausn úr óðalsviðjum, ráðstöfun ættaróðals og erfðir.“ Önnur breytingin er sú, að upphaf 17. gr. téðra l. hljóði þannig: „Þegar óðalsbóndi verður að bregða búi vegna elli, vanheilsu eða af öðrum þeim ástæðum, sem valda því, að honum er ókleift að halda áfram búskap, er landbrh. heimilt að leysa óðalið úr óðalsviðjum, ef engir þeirra ættingja, sem rétt hafa til óðalsins, vilja taka við því til ábúðar, enda mæli sýslunefnd og Búnaðarfélag Íslands með þeirri ráðstöfun. Samþykki landbrh. lausn óðals úr óðalsviðjum, er óðalsréttarhafa heimilt að selja það við því verði og þeim kaupanda, er hann kýs, enda hafi þeir, sem forkaupsrétt eiga að lögum, hafnað honum.“ Þá kemur sú breyting á næstu málsgr., sem verður þá 2. mgr. l., ef frv. verður að l., að hún hljóðar nú svo: „Þegar óðalsbóndi annars bregður búi eða deyr,“ en í l. hljóðar hún svona: „Þegar óðalsbóndi bregður búi eða deyr.“ Það kemur þarna inn eitt orð. Á þeim fulla aldarfjórðungi, sem liðinn er síðan lög um ættaróðul og óðalsrétt voru sett, hafa orðið mjög róttækar breytingar á öllum þjóðlífsháttum hér á landi. Það er liðin tíð, að það sé eina örugga leiðin til farsællar lífsafkomu á veraldarvísu að komast yfir til eignar og ábúðar sæmilega bújörð og yrkja hana síðan til elli eða æviloka. Óðalsréttur jarðar tryggir að vísu auðvelda endurnýjun ábúenda hennar, ef erfingi eða nánir venzlamenn, sem áhuga hafa fyrir búskap, eru fyrir hendi. En vegna aukinnar fjölbreytni í atvinnumöguleikum er ekki fátítt, að erfingjar óðalsjarða hafi ríkari hneigðir til annarra starfa en búskapar og telji sínum hag betur borgið við þau. Þá er líka brostin undirstaðan að þeirri elli- og örorkutryggingu, sem nákominn viðtakandi óðals á að vera öldruðum og þreyttum eigendum þess samkv. l. Það samrýmist líka heldur illa mannúðarhugsjón nútímans, að aldrað bændafólk, sem ekki á afkomendur, er vilja nýta þess óðal, fái ekki ráðið sér samastað og notið arðs af sínu lífsstarfi sér til framfæris, þó að það sé bundið í umbótum á jörðinni, teljist hún æskileg til ábúðar. Í 1. gr. umræddra l. er kveðið á um, að til þess að jörð geti orðið óðal þurfi hún að vera svo kostarík, að afrakstur bús, er hún getur borið, ásamt hlunnindum, sem henni fylgja, framfæri a. m. k. meðalfjölskyldu að dómi Búnaðarfélags Íslands. Enn fremur, að jörðin sé ekki að dómi Búnaðarfélagsins stærri en svo, að hún verði að jafnaði fullnytjuð af einum ábúanda. Sumar kostaríkar hlunnindajarðir voru fullnytjaðar á meðan nægur vinnukraftur var fáanlegur í sveitum landsins. Þær er alls ekki hægt að nýta nú við hinar breyttu aðstæður. Aðrar jarðir, t.d. afskekktar dalajarðir með stóru og góðu beitarlandi til fjalls eða heiða, en litlum og erfiðum ræktunarskilyrðum, voru allgóðar undir bú meðan fólk var margt í sveitunum, þótt þær verði vart nytjaðar nú. Þá má einnig hafa það í huga, að lagning vega og raflína til mjög afskekktra staða hlýtur að víkja að sinni fyrir öðrum brýnni verkefnum, en samgöngur og raforka er orðið meginskilyrði fyrir búsetu á jörðum nú til dags. Í áðurnefndum lögum er sýslumönnum falið það erfiða hlutskipti að ráðstafa óðalsjörðum til ábúðar, sem ekki ganga með eðlilegum hætti til erfðaábúðar, og er það oft og tíðum ærinn vandi. Virðist því eðlilegt og er enda nauðsynlegt, að í l. sé ákvæði um ótvíræða heimild til handa landbrh. til að leysa jarðir úr óðalsböndum og veita eigendum þeirra eða arftökum rétt til frjálsrar ráðstöfunar þeirra innan marka, sem ekki skerði hagsmuni viðkomandi sveitarfélags. Hagsmunir þess eru að sjálfsögðu bezt tryggðir með því, að vel sé búið á sem flestum jörðum. Ég hef leitazt við að færa nokkur rök fram fyrir þeirri breytingu, sem frv. kveður á um, en meginrökin má segja í aðeins tveimur orðum, þau eru: breyttir þjóðlífshættir. Ég vil svo að endingu leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., fjallar um þá breytingu á almannatryggingal., að sú takmörkun sé felld úr gildi, að dagpeningar vegna barna slasaðrar eða sjúkrar fyrirvinnu fjölskyldu skuli takmarkast við aðeins 3 börn, en séu börnin fleiri, skuli ekki greitt vegna þeirra, sem yfir þá tölu eru á framfæri hinna sjúku eða slösuðu. Þetta hefur þótt augljós agnúi á l. og enda ranglæti. Um þetta segir svo í bréfi Tryggingastofnunar ríkisins til heilbr.- og félmn., en sú n. sendi Tryggingastofnuninni frv. til umsagnar: „Með bréfi dags. 15. nóv. 1967 hefur heilbr.- og félmn. Nd. óskað umsagnar um frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, þar sem gert er ráð fyrir, að dagpeningar í sjúkratryggingu og slysatryggingu vegna barna á framfæri skuli miðaðir við öll börn innan 16 ára, en ekki við hámark 3, eins og nú er ákveðið. Kostnaður við þessa breytingu ætti ekki að nema meiru en 1% af heildarupphæð dagpeninga, og er því hér ekki um mikið fjárhagslegt atriði að ræða, þar sem dagpeningar slysatrygginga munu almennt vera um fjórðungur útgjalda eða í sjúkratryggingu innan við 1/10 hluta. Þá er og í l. óbreytt, að dagpeningar í heild megi ekki nema meiru en 3/4 hlutum tekjumissis fyrir sakir óvinnuhæfni. Tryggingastofnunin mælir því með, að nefnt frv. verði samþykkt.“ Heilbr.- og félmn. varð sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt og vekur jafnframt athygli á að um leið er frv. um atvinnuleysistryggingar, 16. þingmál, þskj. 16, afgreitt svo sem flm. þess óska, þar eð samkv. breytingu á atvinnuleysistryggingalögum 14. apríl 1966 skulu sömu reglur gilda um dagpeninga fyrir atvinnulausa og fyrir börn slasaðra og sjúkra samkv. almannatryggingal. Um þetta segir Tryggingastofnunin svo í bréfi til n.: „ Hv. heilbr.- og félmn. Nd. Alþ. hefur sent til umsagnar stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs frv. til l. um breyt. á l. nr. 29 7. apríl 1956 um atvinnuleysistryggingar. Frv. miðar að breytingu 18. gr. nefndra l. þannig, að gert er ráð fyrir, að niður falli orðin „allt að þremur“ í 1. mgr. Vér viljum í þessu sambandi vekja athygli á, að 18. gr. l. nr. 29 1956 með því orðalagi, sem hér um ræðir, var felld niður með 2. gr. l. nr. 28 1966, þar sem ákveðið var, að atvinnuleysisbætur skuli vera hinar sömu og slysabætur samkv. 3. og 4. mgr. l. nr. 40 1963. Fyrir Alþingi liggur nú frv. til l. um breyt. á orðalagi ákvæða um slysabætur í þá átt, sem meðfylgjandi frv. gerir ráð fyrir. Verði það samþ., kemur það af sjálfu sér til þess að taka til atvinnuleysisbóta.“ M. ö. o., það sem hér er lagt til er, að sú takmörkun, sem verið hefur í gildi varðandi dagpeninga með börnum til slasaðra og sjúkra og í raun og veru einnig til atvinnulausra, sú takmörkun, að þetta væri miðað aðeins við 3 börn, sé felld niður og framvegis sé greitt með hverju því barni, sem er í fjölskyldu hjá manni, sem hefur slasazt eða er sjúkur eða atvinnulaus. Heilbr.- og félmn. varð, eins og ég sagði áðan, sammála um að leggja til, að frv. væri samþ. óbreytt.

forseti (BGr): Borizt hefur eftirfarandi bréf: „Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu tvær vikur vegna sérstakra anna heima fyrir, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Tómas Árnason hrl., taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Vilhjálmur Hjálmarsson, 5. þm. Austf.“ Fjarvistarleyfi er að sjálfsögðu veitt. Tómas Árnason hefur setið áður á þessu þingi, og býð ég hann velkominn aftur.