Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vakti athygli á því við 2. umr., að orðalag 2. gr. frv. gæti varla staðizt, og beindi því til n. Ég vil spyrjast fyrir um það, hvort hv. n. hafi ekki breytt orðalaginu.



Herra forseti. Allshn. tók málið aftur til athugunar eftir 2. umr., og varð hún ásátt um það að leggja ekki til, að breyt. yrði gerð á orðalagi 2. gr. frv.



Herra forseti. Ég get ekki fellt mig við, að þessi gr. sé afgreidd með málfræðilega röngu orðalagi, og þess vegna vildi ég leyfa mér að bera fram skriflega brtt. um það, að í stað orðsins „fjölskyldu“ í 2. gr. komi: vandamenn. Ég leyfi mér að afhenda hæstv. forseta till. og vonast til, að hann leiti afbrigða.



Herra forseti. N. átti tal um þetta orðalag á fundi, sem hún hélt í gær, og sá hún ekki ástæðu til að bera fram brtt. við þetta orð. Ég skal ekki þrátta við hv. þm. um málfræði, en eftir íslenzkri málvenju fær þetta orð vel staðizt. Það er talað um fjölskyldufeður og forsvarsmann fjölskyldu og vandamenn hans. Ég held, að það skipti því engu máli, hvort orðið er haft. Hér er haft fjölskyldu forseta, og er þar átt við konu hans og börn, sem ekki eru orðin sjálfráða, þ.e.a.s. nánustu vandamenn. N. er nákvæmlega sama, hvort orðið er notað, en henni fannst tilgangslítið að vera að breyta um, og ég sé ekki ástæðu til, að hv. d. sé að ræða svona mál.



Herra forseti. Ég get ekki fallizt á röksemdafærslu hv. 1. þm. Árn. og tel, að hv. þm. sýni litla málfræðikunnáttu, ef þeir samþ. ekki brtt. mína.



Herra forseti. Ég býst við, að hér þyrfti að vera til umr. frv. um rjúpnafriðun eða minka, til að þm. hefðu frelsi til að tala fyrir ríkisstj. Við 2. umr. þessa máls, sem er eitt örlagaríkasta mál, sem fyrir þinginu liggur, höfðu svo að segja engir hv. þm. kynnt sér málið til fullnustu, og ég efast um, að meiri hl. hv. þm. hafi lesið þennan samning. Þegar ég hef rætt um einstök atriði samningsins og borið fram fsp. í því sambandi, hafa engar skýringar verið gefnar, .og meðnm. mínir, sem sjálfir efast um, hvort þeir skilji samninginn, hafa ekki sagt neitt í sambandi við afgreiðslu málsins. Aldrei í þau 14 ár, sem ég hef setið á þingi, hef ég séð aðra eins málsmeðferð á Alþ. Ég ætla ekki að ræða málið almennt að þessu sinni, ég þykist hafa innt af hendi mína þingmannsskyldu áður hvað það snertir, en ef hæstv. ríkisstj. væri við, væri ástæða til að spyrja hana margs í sambandi við einstök atriði samningsins. Ég mundi t.d. vilja spyrja hæstv. ríkisstj. um það, hvort hún telur, að enn séu í gildi l. nr. 99 frá 16. des. 1943, um ábyrgð ríkissjóðs á tjóni, sem hlýzt af veru herliðs Bandaríkja Norður-Ameríku hér á landi. Það væri fróðlegt að vita, hvort l. eru að áliti hæstv. ríkisstj. enn í gildi eða ekki. Þessi l. hafa aldrei verið numin úr gildi, og það er hart, ef hæstv. ríkisstj. neitar að láta í ljós álit sitt um þetta. Nokkrir nm. hafa talið, að l. væru ekki í gildi lengur, án þess þó að rökstyðja það á neinn hátt, að þau hefðu verið numin úr gildi. Fyrir borgara landsins er hins vegar sú spurning mikilvæg, hvort bætt er fyrir það tjón, sem setuliðið veldur. Hv. frsm. meiri hl. ræddi þetta ekki fremur en annað, hann fór ekki inn á eitt einasta atriði samningsins, og í nál., sem er hv. meiri hl. til skammar, er heldur ekkert á þetta minnzt. Það er nógu leitt að horfa upp á þá niðurlægingu, sem Alþ. bakar sér með þessum samningi, þó að þar komi ekki einnig til, að illa sé gengið frá honum að öllu leyti. Það getur svo farið, að það verði fyrst útkljáð af dómstólunum, hvort l. frá 1943 eru í gildi eða ekki, og þá seint og síðar meir. En það er illa komið, ef ekki er hægt að fá ákvörðun Alþ. um þetta, ekki sízt þegar þess er minnzt, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur misbeitt valdi sínu í sambandi við bátaútvegsgjaldeyrinn. Vegna valds ríkisstj. hefur enginn þorað að fara í mál, því að menn þora ekki að fara í mál á móti ríkisvaldinu með öllum þeim þunga, sem það leggur á dómstólana. Þá eru það hin svokölluðu samningssvæði, þar sem lögregluvaldið á að vera í höndum bandarísku lögreglunnar. Ég hef spurt, hver þessi samningssvæði séu, en ekki fengið svar. Ég hef spurt, hvort ekki væri rétt að merkja þau, svo að Íslendingar færu ekki inn á amerískt umráðasvæði án þess að vita af, en ekki fengið svar. Ég hef spurt, hvort Keflavíkurflugvöllur væri slíkt samningssvæði, en ekki fengið svar, og ég hef spurt, hvort Kolviðarhóll heyrði undir þessi samningssvæði og hvort hæstv. ríkisstj. hefði hugsað sér fleiri slík hús fyrir vini sína og þær vinkonur, sem hæstv. stj. er að útvega þeim, en ekki fengið nein svör. Samtímis verðum við svo að horfa upp á atburði eins og þá, sem gerzt hafa á Kolviðarhóli, og það er enginn, sem veit, hvað gera skal. Ef til vill er Kolviðarhóll á samningssvæði, ef til vill er hann það ekki. Ég skal ekki rekja frekar það, sem ég sagði við 2. umr. málsins. Spurningar mínar verða að standa, fáist ekki svör við þeim, og fylgismenn hæstv. ríkisstj. verða að bera ábyrgð á þeirri smán, sem þeir hafa leitt yfir Alþ. í sambandi við afgreiðslu málsins. Á þskj. 274 hef ég leyft mér að bera fram brtt. Hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 1. gr. komi ný grein, sem orðist svo: Nú hefja Bandaríki Norður-Ameríku árásarstríð, og skal þá þessi samningur samstundis úr gildi fallinn. Skulu Bandaríkin þá tafarlaust flytja allan her sinn burt af Íslandi.“ Þessi till. er fram komin vegna þess, að samnm. mínir hafa lýst yfir því, að hér sé aðeins um varnarsamning að ræða, og í inngangi samningsins kemur það fram, að hann er hugsaður sem varnarsamningur. Ég býst ekki við, að neinn hæstv. ráðh. neiti því lengur, að sá möguleiki sé til, að Bandaríkin, þótt heilög séu, hefji árásarstríð, en samkv. þeim yfirlýsingum, sem gefnar voru í varnarsamningsn., þá hafa þau ekki rétt til þess. Ef þessi till. mín verður samþ. og ef Bandaríkjamenn bregðast þeim trúnaði, sem við höfum sýnt þeim, og hefja árásarstríð, verður dvöl þeirra hér skoðuð sem árás á landið. Ég gat þess við 1. og 2. umr. þessa máls, að það minnsta, sem Alþ. gæti gert, væri að ganga svo frá þessum samningi, að einhver réttur væri eftirskilinn þeim, er taka eiga við, t.d. næsta þingi, sem ef til vill þarf að standa frammi fyrir þessari staðreynd. Enginn tók þá undir mál mitt. Nú hef ég borið þessa till. fram, til þess að þeir hv. þm., sem telja, að samningurinn sé aðeins varnarsamningur, geti látið það álit sitt í ljós með því að greiða atkv. með till. Annars er hér um herstöð að ræða, án tillits til þess, til hvers hún er notuð, rétt eins og Bandaríkjamenn vildu fá hér árið 1945. Atkvgr. mun skera úr um það, hvað mikla trú hv. þm. hafa á því yfirvarpi, sem hæstv. ríkisstj. hefur notað til þess að fá þetta frv. gert að lögum.



Eins og kunnugt er, er Atlantshafsbandalagið varnarbandalag, og þess vegna kemur aldrei til mála það, sem gert er ráð fyrir í till. Ég segi því nei.



Með tilvísun til þess, sem hæstv. fjmrh. sagði, segi ég nei.



Herra forseti. Frv. þetta er samið fyrir tilmæli ljósmæðra, og hefur landlæknir gengizt fyrir flutningi þess, en það er flutt af heilbr.- og félmn. Frv. felur í sér þær einu breyt. frá núgildandi lögum, að laun ljósmæðra skuli nú greidd ársfjórðungslega í stað þess að nú eru þau greidd á manntalsþingum ár hvert. Ég sé ekki þörf á að fara fleiri orðum um þetta mál, en legg til, að það verði látið ganga til 2. umr.



Herra forsetl. Minni hl. iðnn. flytur brtt. við frv. þetta á þskj. 246. Till. er um það, að við 3. gr. bætist ný málsgr., að efni til um það, að Sambandi íslenzkra samvinnufélaga verði heimilað að gerast hluthafi í félaginu með allt að Í 11/2 millj. kr. hlutafjárframlagi, svo að hlutaféð verði allt að 8 millj. kr., ef félagið notar heimildina. Samkv. 3. gr. frv. leggur Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna hvort um sig til 11/2 millj. kr., auk þess sem ríkissjóður skal leggja fram allt að 21/2 millj. kr. Nú er það svo, að Samband íslenzkra samvinnufélaga er stærsti iðnrekandi landsins, en er ekki í Félagi íslenzkra iðnrekenda. Okkur, sem flytjum till., þykir því eðlilegt, að því sé gefinn kostur á að gerast hluthafi, ef af bankastofnuninni verður.



Herra forseti. Fyrir mitt leyti er ekkert við það að athuga, að Samband íslenzkra samvinnufélaga verði þátttakandi í þessu félagi, en ég vil benda hv. flm. á það, að í till. er gert ráð fyrir því, að þetta verði með dálítið öðrum hætti en kveðið er á um í 3. gr. Þar er sagt, að Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna skuli hvort um sig safna og leggja til 11/2 millj. kr. hlutafé. Með þessu er félögunum lögð kvöð á herðar og það sett sem skilyrði, að þau leggi fram þetta fé. Það virðist því eðlilegast, að það sama verði látið gilda um Samband íslenzkra samvinnufélaga, eða þá að breyta gr. þannig, að einnig verði um heimild að ræða fyrir hin félögin. Ef Samband íslenzkra samvinnufélaga vill ekki vera í sömu tröppu og hinir, þá er nóg, að hlutaféð sé aukið í allt að 8 millj. kr. og að Sambandi íslenzkra samvinnufélaga verði frjálst eins og öðrum að gerast hluthafi. Eins og till. er finnst mér, að Sambandi íslenzkra samvinnufélaga sé gefinn réttur til að hafna og velja, en hinum ekki.



Á síðasta þingi lá fyrir eins og nú frv. um stofnun og rekstur Iðnaðarbanka Íslands, og mun það hafa verið í mjög svipuðu formi og það frv. er, sem nú liggur hér fyrir, að öðru leyti en því, að nokkuð hefur verið hækkuð sú upphæð, sem er væntanlegt hlutafé fyrirtækisins. Að öðru leyti mun þetta frv. vera sniðið eftir því frv., sem lá hér fyrir um þetta efni á síðasta þingi. Það frv. fékk afgreiðslu í Nd., en dagaði uppi, eins og það er nú kallað, í Ed. Var þá borin fram till. til rökst. dagskrár, sem fól í sér, að ekki þætti rétt að afgreiða slíkt mál, þar sem fyrir lægi að gera heildarathugun á bankakerfi landsins, og eftir því sem ráða má, mun það hafa verið þessi röksemd, sem hneig undir það, að ekki var gengið til endanlegrar atkvgr. um þetta mál í Ed. og að það dagaði þar uppi, eins og fyrr segir. Ég vil vekja athygli á því, að mér virðist ekki vera alls kostar gott samband á milli þessarar afgreiðslu málsins í fyrra og þess, að málið er nú flutt á ný, því að síðan þeirri afgreiðslu lauk hefur einmitt verið skipuð mþn. af ríkisstj. til þess að athuga og gera till. um bankamál landsins, og er alveg sérstaklega ákveðið, að sú athugun hnígi að því meðal annars að athuga um fjárfestingarstarfsemina í landinu, en það er vitanlega annað meginatriði þessa frv. að lána til fjárfestingar. Á þetta hefur nú þegar verið bent, að ekki sé alls kostar heppilegt að gera jafnstórfelldar breyt. á bankastarfseminni í landinu, meðan svona stendur, eins og það er að fara að stofna nýjan banka. Það hefur nú komið fram undir meðferð þessa máls hér í Nd., að um þetta eru mjög skiptar skoðanir, og eftir atkvgr. þá, sem fram fór hér við 2. umr. málsins, þá kom það í ljós, að meiri hluti er fyrir því hér í d. að afgreiða þetta mál nú á þessu stigi, þrátt fyrir það að enn sé ekki nema skammt á veg komin sú athugun á bankamálum landsins, sem stofnað hefur verið til með skipun þeirrar mþn., sem hefur þau mál með höndum. Ég vil fyrir mitt leyti láta í ljós þá skoðun, að ég tel það ekki vera hyggilegt að gera jafnstórfellda breytingu í þessu máli og í þessu frv. felst, meðan ekki er séð, hvaða till. koma fram um heildarskipun þessara mála. En hins vegar er ég flm. þessa frv. og þeim, sem staðið hafa að afgreiðslu þess hér, alveg sammála um það, að nauðsyn beri til að styrkja nú þegar aðstöðu iðnaðarmanna, þess stóra atvinnurekstrar í landinu, að því er lánastarfsemi iðnaðarins snertir, bæði að því er tekur t il fjárfestingarlána handa iðnaðinum og einnig rekstrarlána honum til handa. En það, sem ber á milli mín og þeirra, sem að þessu frv. standa, er það, að ég tel aðra leið heppilegri til þess að greiða úr þessu máli, sem þá um leið brýtur ekki heldur í bága við það, að ekki sé hyggilegt að vera að gera stórfelldar skipulagsbreyt. á bankastarfseminni meðan svo stendur, að athugun hefur ekki farið fram til hlítar í þessum efnum. Ég hef því miðað till. mínar í þessu máli við það að efla þá lánastarfsemi, sem þegar er fyrir hendi í landinu, og þá í sambandi við iðnaðinn alveg sérstaklega og efla hana allmiklu ríflegar en gert er ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir, því að það er vitanlega grundvallaratriði fyrir hverja lánastarfsemi, að hún hafi yfir að ráða sem mestu eigin fé til útlána sinna, því að það skapar skilyrði fyrir lægri vöxtum en þegar um er að ræða fé, sem annaðhvort er sparísjóðsfé eða fé, sem beinlínis er tekið að láni til þess að lána út aftur í þessu augnamiði. - Eins og fyrir liggur, þá hef ég gert hér þá breyt., sem er allstórfelld, við þetta frv., að í stað þess, að stofnaður verði sérstakur iðnaðarbanki, þá verði iðnlánasjóður efldur verulega frá því, sem nú er, eða m.ö.o. að sú upphæð, sem tiltekið er í frv., 3 millj. kr., að verði lögð til iðnlánasjóðs á árinu 1952, til viðbótar því framlagi ríkissjóðs, sem iðnlánasjóður nýtur nú, sem er 300 þús. kr. á ári, - til viðbótar þessum 3 millj. legg ég tel, að iðnlánasjóður fái á næstu 9 árum viðbótarfé, sem nemi 1/2 millj. kr. á ári, þannig að framlag ríkisins til sjóðsins á þessu 9 ára tímabili verði 800 þús. kr. á ári og úr því gildi áfram ákvæðið um 300 þús. kr. framlag til sjóðsins. Með þessum hætti fær iðnlánasjóður 71/2 millj. kr. nýtt fé til starfsemi sinnar á. næsta 9 ára tímabili, og er með þeim hætti bætt mjög verulega aðstaða sjóðsins til þess að sinna hinum margvíslegu verkefnum, sem iðnaðurinn í landinu þarf að leysa í gegnum starfsemi sjóðsins. Ég vil þess vegna, með tilliti til þessa alls, vænta þess, að þessar till. minar geti fengið góðar undirtektir hér, þar sem þær stefna að svo verulegri úrlausn fyrir iðnaðinn í landinu og þar sem enn fremur er ekki hægt að líta svo á, að þær brjóti í bága við það, að þeirri heildarathugun á bankamálum landsins, sem nú stendur yfir, er enn ekki lokið. Eins og kunnugt er, eru starfandi hér í landinu þrír bankar, þ.e. Landsbankinn, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn, og því er þannig háttað um starfsemi þessara banka yfirleitt, að hún er rekin sem almenn bankastarfsemi, en er ekki nema að litlu leyti tileinkuð neinum sérstökum atvinnuvegi í landinu. Þannig er þetta um Landsbankann, þannig er þetta um Útvegsbankann og einnig um Búnaðarbankann að mjög verulegu leyti, því að allmikill meiri hluti þess fjár, sem Búnaðarbankinn hefur yfir að ráða, er einmitt notaður þar í sambandi við almenna bankastarfsemi. Það, sem tileinkað er landbúnaðinum sérstaklega, eru þrír sjóðir, sem eru ekki nema nokkur hluti og mikill minni hluti af heildarstarfsemi Búnaðarbankans. Ég hef aflað mér fullra upplýsinga um það atriði. - Þegar því þess er gætt, hversu háttað er fyrir okkur um lánaaðstöðu í landinu, þá er held ég ekki hægt að segja, að erfiðleikarnir stafi af því, að hér vanti banka, heldur af hinu, að bankana vanti rekstrarfé til sinnar almennu starfsemi. - Það má náttúrlega einnig í þessu sambandi benda á það, að ætla má, að það yrði miklu kostnaðarminna að efla aðstöðuna hér í landinu til þess að sinna lánsfjárþörf iðnaðarins á þann hátt, sem ég legg til, en með því að fara að stofna nýjan banka. Rekstur iðnlánadeildarinnar hefur frá upphafi verið í vörzlu Útvegsbankans. Að vísu er iðnlánadeildin skammt á veg komin, það fé, sem hún hefur yfir að ráða, mjög takmarkað, enda er rekstrarkostnaði við hana ákaflega í hóf stillt. Eftir skýrslum, sem hér liggja fyrir um iðnlánasjóð, var allur rekstrarkostnaður deildarinnar 1950 2500 kr., en eftir þeirri athugun, sem gerð hefur verið fyrir mig um kostnað við rekstur slíks banka sem þessa, ef stofnaður væri, mundi það verða svona um 250–300 þús. kr. á ári, eftir því sem mér hefur verið sagt af mönnum nákunnugum öllum bankarekstri. Það sjá þess vegna allir, að þótt rekstrarkostnaður iðnlánadeildarinnar ykist eitthvað við það, að lánaaðstaða hennar væri efld og umsetningin yxi af þeim sökum, þá benda þessar tölur um kostnaðinn við hana til þess, að það yrði aldrei nema brot af því, sem það kostaði að fara að hleypa af stokkunum nýjum banka, og þetta er líka út af fyrir sig atriði, sem vert er að menn geri sér grein fyrir í sambandi við ákvörðun þessa máls, því að ef svo væri, að kostnaður við rekstur iðnaðarbanka næmi þessu fé, 250300 þús. kr., þá sjá allir, að þar með er farið að beina kostnaðinum á það framlag, sem nú er árlega greitt úr ríkissjóði til þess að byggja upp iðnlánasjóðinn. Já, ég hef þá gert grein fyrir því, sem fyrir mér vakir með flutningi þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, og ætla ég, að það sé ekki hægt að mæla því gegn, að með henni vildi ég sýna fullkomna viðleitni til þess að bæta úr lánsfjárþörf þessa þýðingarmikla atvinnuvegar, iðnaðarins, sem nú er orðinn þriðji höfuðatvinnuvegur landsmanna. Og ég ætla það, að till. mín sé þannig úr garði gerð, að það fé, sem hér er um að ræða að renni inn í iðnaðinn, komi þannig að notum, að ekki færi nema örlítill brothluti þess fjár í raunverulegan rekstrarkostnað við framkvæmd þessa máls samanborið við þá reynslu, sem fengin er um rekstur iðnlánasjóðs að undanförnu. Ég vil þá enn fremur benda á það, að í l. um iðnlánasjóð er svo ákveðið, að iðnlánasjóði er heimilt að taka lán til útgáfu handhafavaxtabréfa með samþykki ráðh., og þannig hefur iðnlánasjóður aðstöðu til þess að afla sér viðbótarrekstrarfjár með slíkum hætti. Þetta mun hafa verið heldur lítið notað til þessa, vegna þess að slíkt fé mundi verða nokkuð dýrt eða þungt í vöfum, þannig að það skapaði grundvöll fyrir hærri vöxtum, og er það vitanlega miðað við það, hve lítið eigið fé iðnlánasjóður hefur haft til þess að starfa með. En þetta breyttist vitanlega gersamlega við það, ef eigið fé sjóðsins er aukið svo verulega eins og felst í brtt. minni, því að þá skapaði það vitanlega grundvöll fyrir iðnlánasjóð til að starfa jafnframt með fé, sem hann tæki að láni til starfans samkvæmt þeirri heimild, sem í l. felst, þar sem hann getur þá jafnað vextina og fært þá niður með tilliti til þess, að sjóðurinn hefur svo mikið eigið fé til þess að verja til starfsemi sinnar. Ætlunin er, að hann mundi með þessum hætti geta bætt sér upp verulega þann aðstöðumun, sem segja má að sé hjá sjóðnum eins og nú er, frá því sem yrði samkvæmt frv., þar sem gert er ráð fyrir samkv. frv., að iðnaðarbankinn megi einnig reka sparisjóðsviðskipti og afla lánsfjár með þeim hætti. Ég ætla, að þegar svo væri búið að efla iðnlánasjóð að eigin fé, gæti hann með lántöku, eins og heimild er til, veitt sér aukið fjármagn til starfsemi sinnar, nokkuð til þess að mæta því, sem hann fer á mis víð, þar sem ekki er um sparisjóðsstörf að ræða. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en legg þessa till. mína að sjálfsögðu á vald hv. d. og vildi með því sýna viðleitni af minni hálfu til þess að gera verulegt átak til að bæta úr lánsfjárþörf iðnaðatins.



Herra forseti. Í þessum umr. og í grg. fyrir frv. er það rökstutt, hvers vegna þetta frv. er fram borið. Undirbúningur þess hefur staðið yfir um nokkurra ára skeið, og hafa meginsamtök iðnaðarins, Landssamband iðnaðarmanna og Félag íslenzkra iðnrekenda, unnið að undirbúningi málsins og farið þess á leit við iðnn. Nd. í fyrra, að málið yrði flutt. Það fékk góðar viðtökur hér í d. og var afgreitt hér, en stöðvað í Ed. Nú hefur bankanefnd iðnaðarins farið fram á, að frv. þetta yrði flutt að nýju, og vænti ég þess, að málið fái eins góða göngu hér og í fyrra og Ed. taki því eins vel. Þó að iðnn. hafi ekki getað orðið sammála um flutning frv., vil ég þó fagna því, að hér í umr. hefur komið fram frá mönnum, sem telja sig ekki geta stutt málið á þessu stigi, skilningur og viðurkenning á því, að iðnaðurinn þurfi á mjög auknu fé að halda. Þannig kemur það glöggt fram í brtt. hv. þm. Borgf. og ræðu hans, að hann vill verja allmiklu fé nú þegar og á næstu árum úr ríkissjóði til lánveitinga iðnaðinum til handa og er þar vissulega mjög stórtækur, eins og brtt. á þskj. 250 ber vott um. Hins vegar vill hann fara nokkuð aðra leið, þ.e. að efla nú þegar iðnlánasjóð í stað þess að stofna sérstaklega til iðnaðarbanka. - Frá minni hl. iðnn. hefur einnig komið viðurkenning á því, að hér sé þörf umbóta og málið geti verið gagnlegt, að minnsta kosti ef S.Í.S. fær að vera með í stofnun bankans. Ég vildi strax á þessu stigi málsins, út af brtt. minni hl. iðnn., lesa hér upp bréf, sem mér barst frá bankanefnd iðnaðarins varðandi þetta mál og er á þessa lund: „Reykjavík, 26. nóv. 1951. Hr. form. iðnn. neðri deildar Alþingis. Bankanefnd iðnaðarins hefur rætt till. frá minni hl. iðnn. Nd. um það, að S. Í. S. verði tryggt 11/2 millj. kr. af hlutafé væntanlegs iðnaðarbanka. Bankanefndin er andvíg þessari till., vegna þess að hún lítur svo á, að samtök iðnaðarins í landinu eigi að vera aðilar að bankanum, en ekki óskyld samtök, þó að þau kunni að eiga einhverra hagsmuna að gæta við iðnaðinn. S.Í.S. er fyrst og fremst innflutnings- og útflutningsaðili, en ekki iðnrekendasamtök, enda er iðnaðarfyrirtækjum, sem það rekur eða á hlut í, heimilt að ganga í Félag íslenzkra iðnrekenda. Að vísu er ánægjulegt, ef fjársterkir aðilar vilja styrkja bankann og sýna þannig í verki, að þeir skilji og meti þýðingu hans, en bankanefnd iðnaðarins getur ekki á það fallizt, að ákveðið sé með lögum, að neinir hluthafar að bankanum verði utan samtaka iðnaðarins, aðrir en ríkið sjálft. Virðingarfyllst, F.h. bankanefndar iðnaðarins Þorsteinn Sigurðsson, Páll S. Pálsson. Samþykkir famanrituðu: F.h. Landssambands iðnaðarmanna Helgi H. Eiríksson. F.h. Félags íslenzkra iðnrekenda Kr. Jóh. Kristjánsson.“ Í þessum umræðum, sem hér hafa farið fram, hefur af sumum verið dregið í efa, að þörf væri á eða réttmætt að stofna sérstakan banka fyrir iðnaðinn, vegna þess að bankar þeir, sem fyrir væru, lánuðu alveg jöfnum höndum í allar atvinnugreinar, eins og hv. þm. N–Þ. (GG) komst að orði. Hann sagði, að hinir þrír bankar væru almennir viðskiptabankar og lánuðu til allra stétta, þannig að Búnaðarbankinn væri ekki fyrir landbúnaðinn og Útvegsbankinn væri ekki fyrir útveginn. Þetta kemur okkur spánskt fyrir sjónir. Ef við athugum Búnaðarbankalögin, þá stendur þar í 2. gr.: „Tilgangur bankans er að styðja landbúnaðinn og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda landbúnaðarframleiðslu.“ Þetta er því tilgangur bankans og annar ekki. Hitt er rétt, að hann lánar eitthvað til annarra atvinnuvega, en hitt finnst mér ótrúlegt, að bankalögin hafi verið brotin, svo að hann láni ekki frekar til landbúnaðarins en til annarra atvinnuvega. Allir vita, að Búnaðarbankinn var stofnaður til að styðja landbúnaðinn, og hefur hann gegnt því hlutverki með prýði. Þegar frv. var lagt fram um Búnaðarbanka fyrir tveim áratugum síðan, þá fékk það góðar undirtektir og var samþ. Því virðist manni, að þegar í hlut á 1/3 hluti þjóðarinnar, sem óskar eftir að fá sinn eigin banka, þá ætti því að verða jafnvel tekið og Húnaðarbankanum á sínum tíma. Ég skal ekki fara að gera hér upp á milli atvinnuvega landsins, hvort þessi atvinnuvegur fær sinn bróðurpart af lánsfénu eða ekki. En víst er það, að iðnaðurinn hefur enga lánsstofnun, sem hefur því hlutverki að gegna að styðja hann og efla. Ég hef fengið útdrátt úr yfirliti um, hvernig lánum Útvegsbankans og Landsbankans var háttað á árinu um mánaðamótin september–október. Þar hafði sjávarútvegurinn 432 millj., verzlunin 126 millj., iðnaðurinn 68 millj. og landbúnaðurinn 54 millj. Í þessum tveim bönkum, Útvegsbankanum og Landsbankanum, fær iðnaðurinn 68 millj., en landbúnaðurinn 54 millj., en auk þess fær landbúnaðurinn sín aðallán í Búnaðarbankanum, sem hefur það hlutverk með höndum að styrkja hann. Ég vil taka það fram, að verzlun og iðnaður samvinnufélaganna er ekki með í þessum tölum. Ég segi þetta vegna þess, að það hefur komið fram í ræðum eins eða tveggja þingmanna, að iðnaðurinn hafi yfir engu að kvarta. Varðandi brtt. hv. þm. Borgf. vil ég undirstrika það, að ég fagna hinni miklu velvild hans og stórhug, er hann leggur til, að ríkissjóður leggi til 3.3 millj. kr. í iðnlánasjóð. 3 millj. eru gamalt fyrirheit, en auk þess, að iðnlánasjóður fái 800 þús. á árunum 1953–61, en 300 þús. eftir það. En þegar málið er athugað nánar, þá koma fram gallar og annmarkar á því að fara þessa leið. Í fyrsta lagi tel ég miður farið, ef Alþingi og ríkisstjórn ætla að slá á útrétta hönd Félags íslenzkra iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna, sem ætla að leggja sjálf fram 11/2 millj. hvort í stofnkostnað. Mér finnst það fráleitt, ef Alþ. ætlar að hafna þessu og auka sjálfu sér útgjöld. Í öðru lagi er ætlunin, að þessi banki safni til sín sparifé eins og allir aðrir bankar gera. Því hefur verið haldið fram, að stofnun þessa nýja banka muni ekki auka sparifjármyndun í landinu. Þetta kann að vera rétt, en er ekki víst. Sparifjármyndun í okkar þjóðfélagi er of lítil, og er það eitt af höfuðvandamálum okkar, hvernig eigi að auka hana. Það er vel hugsanlegt, að jafnfjölmenn stétt og iðnaðarmenn taki að auka sparifjármyndun innan sinnar stéttar að einhverju leyti, er þeir væru búnir að fá sinn eigin banka og sæju, að hann stæði og félli með því, hvernig tækist að afla fjár fyrir hann. Þetta er vel hugsanlegur möguleiki, og væri það til almennra hagsbóta fyrir þjóðfélagið í heild. Ég get ekki fullyrt þetta, en mér virðist þó, að áhuginn meðal iðnaðarmanna um þessi mál sé mikill. En þessi möguleiki er ekki fyrir hendi samkv. brtt., heldur aðelns iðnlánasjóður efldur, þar sem hann hefur ekki heimild til að hafa sparifjárdeild. - Hér hef ég getið tveggja annmarka á þeirri leið, er hv. þm. Borgf. leggur til að farin verði. - Auk þess lánar iðnlánasjóður ekki til allra framkvæmda iðnaðarins. Í l. segir: „Lán veitast iðnrekendum og iðjurekendum, sem erfitt eiga um lántöku á annan hátt, til kaupa á vélum og stærri áhöldum (ekki handverkfærum) og einnig til rekstrar, ef sérstaklega stendur á.“ M.ö.o., það er ekki gert ráð fyrir, að hann láni til verksmiðjurekstrar, nema sérstaklega standi á. Ef iðnlánasjóður á að koma að sama gagni, þá verður að gerbreyta 4. hvað við kemur 2. gr. Þar sem sagt er, að sjóðurinn megi afla sér fjár með útgáfu handhafavaxtabréfa, þá eru útgáfu þeirra sett mjög ströng takmörk. Það má aðeins með samþykki ráðh., og sjóðurinn má ekki skulda meira en sem svarar þreföldum höfuðstól á hverjum tíma. Ég hef orðið var við, að ýmsir menn hafa haldið, að efling iðnlánasjóðs gæti komið í stað bankastofnunar. Ég vænti þess, að nú sé hv. þm. það ljóst af þeim rökum, sem ég hef dregið fram, að það er ekki. Meginástæðan, sem fram hefur verið borin fyrir því að fresta afgreiðslu málsins, er sú, að mál þetta komi inn á starfssvið bankamálanefndar, en hún situr nú að störfum, og sé ekki tímabært að setja l. um þetta efni, fyrr en hún hefur lokið störfum. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um mál þetta, þá mótmæli ég því, að þetta sé notað sem ástæða fyrir frestun málsins, enda vita það allir, að bankamálanefnd hefur fyrst og fremst því hlutverki að gegna að athuga almenna bankalöggjöf og hvort hyggilegt muni vera að stofna seðlabanka. Þetta hefur svo iðnaðar- og bankamálaráðh. staðfest. Ég verð að segja, að með allri virðingu fyrir hinni ágætu bankamálanefnd, - en í henni eiga sæti tveir þm., sem hér hafa tekið til máls, þá legg ég mest upp úr því, hvað sá maður hefur um þetta að segja, er skipaði n., en það er iðnaðar- og bankamálarh., og það hefur verið og er hans hlutverk að segja yfir þessari nefnd. Ég ætla, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að segja að svo komnu máli, en ég vil eindregið beina þeirri áskorun til þingsins, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. talaði áðan, og virtist hann lita svo á, að ósamræmi væri í 3. gr. frv., ef tveim félögum, Landssambandi iðnaðarmanna og Félagi íslenzkra iðnrekenda, er lögð sú skylda á herðar að leggja fram 11/2 millj. kr. hvoru um sig í hlutafé til stofnunar iðnbanka, en við í minni hl. iðnn. höfum lagt til, að þriðja aðilanum, S.Í.S., verði veitt heimild til að gerast hluthafi. Þetta er ofur eðlilegt, ef málið er athugað. Frv. þetta er undirbúið af fulltrúum frá tveim fyrrnefndum félögum og flutt á Alþingi eftir beiðni þeirra. Þau hafa sjálf gengið frá þessu atriði. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það, hvort S.Í.S. sé reiðubúið til að leggja fram fjárhæð þessa eða ekki, þar sem það átti engan hlut að undirbúningi þessa frv., og það er ekki hægt fyrir hv. Alþ. að skuldbinda neinn til þess að leggja fram ákveðna fjárhæð í hlutafélag, nema fyrir liggi hans vilji. Ég gæti á það fallizt, að sú breyting verði gerð, að í staðinn fyrir skyldu hinna aðilanna verði sett heimild. Þá tel ég eðlilegt, að 3. gr. verði látin standa og S.Í.S. verði veitt heimild til þátttöku, ef það sjálft óskar þess. Mér kemur það á óvart, að meiri hl. iðnn. skuli leggja á móti till. okkar. Ég hefði frekar haldið, að bæri að fagna því að fá þátttöku S.Í.S. í bankastofnuninni. Eins og ég benti á, þá er S.Í.S. einn stærsti iðnrekandi landsins. Í sambandinu eru 55 félög í öllum sýslum og kaupstöðum landsins, og tala félagsmanna mun vera um 30000. Mörg þessara félaga hafa talsverðan iðnrekstur, auk þess sem S.Í.S. hefur sjálft mjög mikinn iðnrekstur, og virðist þá eðlilegt, að þessum aðila verði gefinn kostur á að gerast þátttakandi, ef á annað borð bankinn verður stofnaður. Um frv. að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða, en við 2. umr. gerði ég grein fyrir skoðun okkar í minni hl. n., og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það.



Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hv. þm. viðurkennir þá úrbót fyrir iðnaðinn, sem felst í minni till. Hins vegar taldi hann á því annmarka að samþ. till. mína og afgreiða málið með slíkum hætti. Ég skal aðeins drepa á þrjú atriði, sem hann taldi ágalla á. - Hann sagði, að með því væri verið að slá á útrétta hönd iðnaðarmanna, þar sem þeir ætluðu að leggja fram í höfuðstól til grundvallar þessum banka. Ég get ekki litið svo á, að með því að samþ. mína till. sé verið að slá á útrétta hönd iðnaðarmanna. Ég vildi snúa setningunni við og segja, að ef iðnaðarmenn líta ekki svo á, að hér sé um mikið framlag úr ríkissjóði að ræða, og ef það verður þeim ekki hvöt til þess að leggja fram lánsfé í iðnlánasjóð, þá eru það þeir, sem slá á útrétta hönd ríkisvaldsins. Ég efast ekki um, að það sé ærin hvöt til iðnaðarmanna, að þeir geri sjóðnum slík skil sem í mínum till. felast. Ef svo er ekki, þá skilja iðnaðarmenn undarlega sitt hlutverk. Annað atriðið var það, að iðnlánasjóður gerði lítið að því að lána rekstrarfé. Ég held, að sjóðurinn standi jafnan opinn til lána í þessu augnamiði, þegar því verður við komið, en af því litla fé, sem sjóðurinn hefur nú yfir að ráða, er vitanlega litlu eða engu að miðla umfram það, sem til fjárfestingar fer. Undireins og sjóðnum vex fiskur um hrygg, skapast betri aðstæður til lána til rekstrarstarfsemi iðnaðarins. Þriðja atriðið var það, að það var takmarkað með l., hve lánin mættu vera há. Þetta var mér ljóst, en mér þótti ekki taka því að flytja brtt. til rýmkunar á þessu fyrr en sýnt var, hvernig Alþ. mundi taka undir till. mína um eflingu iðnlánasjóðs. Ég hafði forgöngu um það árið 1946, að fjárframlag ríkisins til sjóðsins væri hækkað úr 60 þús. kr. á ári í 300 þús. Þá voru gerðar ýmsar breyt. á lögum sjóðsins í samræmi við fjárveitinguna, og eins þyrfti að gera núna, ef minar till. verða samþ., og mun ég bera fram brtt. þar að lútandi, ef til kemur, svo að þetta stendur allt til bóta. - Þá talaði hv. 7. þm. Reykv. nokkuð um aðstöðu atvinnuveganna til að fá lán. Ég hef fengið upplýsingar um lán Búnaðarbankans. Hann hefur til almennrar bankastarfsemi 70 millj. kr., fyrir utan sjóði bankans, sem sérstaklega eru ætlaðir til fjárfestingar landbúnaðarins, en fé það, sem har um ræðir, nemur um 49 millj. kr. Lánum var háttað þannig á s.l. ári, að af þessum 70 mill,j. fór ekki 1/3 hluti til landbúnaðarins, en til iðnaðarins fóru um 141/2 millj.; svo skiptist hitt á verzlun og aðra liði. Þetta sýnir, að þær 70 millj., sem bankinn fær til almennrar bankastarfsemi, skiptast. til atvinnuveganna og annarrar starfrækslu í þjóðfélaginu í eðlilegu hlutfalli. Ég býst einnig við, að þessu sé þannig háttað með hina bankana. Útvegsbankinn lánar til iðnaðar og húsabygginga allmikið, eða gerði það á tímabili, og sinnir þörfum manna almennt. Skal ég svo ekki eyða fleiri orðum og tíma í þetta. Ég vildi mega vænta þess, að litið verði á till. mínar þannig, að í þeim felist verulega útrétt hönd til eflingar lánastarfsemi iðnaðarins.



Herra forseti. Það, sem gefur mér tilefni til að kveðja mér hljóðs, eru nokkur orð, sem hv. 7. þm. Reykv. lét falla um það, sem ég sagði við 2. umr., er ég ræddi þetta mál nokkuð. Hv. 7. þm. Reykv. svaraði því engu þá, sem ég sagði við þá umr., og ætla ég, að hann hafi verið farinn af fundi, er ég lauk máli mínu. Við 3. umr. hefur hann svo gert að umtalsefni það, sem ég sagði við 2. umr., og er mér ekki grunlaust um, eftir því að dæma sem hv. þm. sagði, að hann hafi verið farinn af fundi, er ég ræddi sumt af þessu, eða gleymt því milli umr., enda er nokkuð um liðið. Hann virðist ekki muna það, sem ég sagði, eða ekki hafa heyrt það, þegar ég ræddi um almenna lánastarfsemi Landsbankans, Útvegsbankans og Búnaðarbankans. Þá tók ég fram alveg sérstaklega, að ég ætti eingöngu við bankana sem almenna viðskiptabanka, en ekki við stofnlánasjáði þeirra. Þegar ég sagði, að Búnaðarbankinn lánaði jöfnum höndum til ýmissa atvinnugreina, þá átti ég við, að hann lánaði úr sparifjárdeild, en ég sagði ekki, að hann lánaði jöfnum höndum úr þeim sjóðum sínum, sem sérstaklega eru ætlaðir til stofnlána fyrir landbúnaðinn. Það er þess vegna á misskilningi byggt, þegar hv. þm. segir, að ég hafi gefið í skyn, að lögin um Búnaðarbanka Íslands hafi verið brotin. Því fer vitanlega fjarri. Búnaðarbankinn er hvort tveggja sparifjárdeild með almennum baukaviðskiptum og sjóðir, sem sérstaklega eru ætlaðir til stofnlána til landbúnaðarins, og eru hinir helztu þeirra Byggingarsjóður og Ræktunarsjóður, en þessir sjóðir voru stofnaðir sérstaklega fyrir landbúnaðinn, svo sem kunnugt er. Þegar talað er um, að eitthvað sé gert jöfnum höndum, er ekki átt við, að það þurfi endilega að vera nákvæmlega jafnt, heldur að hvort tveggja sé gert nokkurn veginn jafnhliða. Hv. þm. var að lesa hér upp tölur, og ég held, að hær séu þannig, að taka megi þær með varúð. Ég veit ekki, hvaða heimild hv. þm. hefur, þegar hann er að gera sundurliðun á útlánum bankanna 30. sept. s.l. En hvaðan sem hv. þm. hefur heimildir sínar, þá er ég hræddur um, að þær séu ekki alls kostar nákvæmar, enda voru sumar þeirra talna, sem hann nefndi, nokkuð einkennilegar. Þar sem þetta kemur ekki fram fyrr en nú við síðustu umr., þá er að sjálfsögðu ekki ráðrúm til þess að afla nánari heimilda, en ég vil þó vekja athygli á því, að samkvæmt síðustu hagskýrslum voru útlán hina þriggja fyrrnefndu banka í september s.l. fram undir 1300 millj. kr., eða nákvæmlega 1288 millj. kr. Þetta eru útlán aðalbankanna þriggja, og eru sparisjóðirnir þar ekki taldir með. Sömuleiðis eru undanskilin útlán úr veðdeild Landsbankans og stofnlánadeild sjávarútvegsins og Ræktunarsjóði og öðrum hliðstæðum sjóðum. Nú virtist mér af þeim tölum, sem hv. þm. las upp, að bar kæmi ekki fram nema um 700 millj. kr. Það virðist því vanta nærri helming til, að þessi sundurliðun þm. sé tæmandi. Af því má ráða. að bessar tölur séu ekki sérstaklega nákvæmar og að nokkuð muni skorta á. að sú heimild, sem hv. þm. notaði, hafi verið nægilega traust. Ég held líka; án þess að ég hafi fyrir því nokkur gögn í höndum, að það komi ekki til greina, að útlán til landbúnaðarins hafi verið milli 80 og 60 millj. kr. í þessum tveim bönkum. Þetta kemur naumast til greina. Ég get ekki gert mér í hugarlund, á hverju þessi misskilningur kunni að byggast, en ég held, að það sé mjög hæpið, að það geti átt sér stað, að útlán úr þessum tveimur bönkum, Landsbankanum og Útvegsbankanum, til landhúnaðarins hafi verið það, sem hv. þm. nefndi, í septembermánuði s.l. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að útlán til iðnaðar mundu hafa verið 60–80 millj. kr. úr þessum tveimur bönkum. Hann gat þess, að þar mundu ekki hafa verið með talin lán til iðnfyrirtækja Sambands ísl. samvinnufélaga, en upplýsti það hér áðan, að S.Í.S. væri stærsti iðnrekandi landsins. Í fyrra komu upplýsingar frá bönkunum í sambandi við þetta mál, eða um lán til iðnaðarins eins og þau voru þá talin, en það var þá tekið fram, að sú áætlun væri lauslega samin eins og allar slíkar áætlanir um skiptingu lána milli atvinnuveganna. Er ónákvæmni í sundurliðun bankanna á útlánum til atvinnuveganna og mun sérstaklega í því fólgin, að sumt af því fé, sem raunverulega er lánað til iðnfyrirtækja, er talið lánað til annarra fyrirtækja. Þannig er hlutur t.d. sjávarútvegsins talinn of stór, en hlutur iðnfyrirtækja, sem vinna úr sjávarvörum, talinn of lítill, og þetta stafar af því, að útgerðarfyrirtæki og iðnfyrirtæki, sem vinna úr sjávarafurðum, eru oft rekin af sama aðila. Það er oft sami maðurinn, sem rekur iðnfyrirtæki og sjávarútveg og jafnvel landbúnað, og það er því erfitt að greina þetta sundur, og niðurstaðan verður því talin sú, að lánið sé að mestu leyti veitt til útgerðar. - En svo að ég viki að því aftur, sem upplýst var í fyrra, þá var talið, að lán til iðnaðarins næmu um 80 millj. kr., og má með tilliti til þess, sem ég sagði um sundurliðun bankanna, ætla, að sú tala sé of lág. Það var tekið fram í fyrra og upplýst, að þarna væru ótalin lán til nokkurra stórra iðnfyrirtækja í landinu, þar á meðal lán, sem bankarnir veittu til síldarverksmiðjanna, en síldarverksmiðjurnar eru eins og kunnugt er einhver allra stærstu iðnfyrirtæki landsins. Ég hef séð ástæðu til þess að rifja þetta upp út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði áðan, og bað er rétt að hafa það, sem satt reynist í þessu efni. En tilefnið til þess að fara inn á það að gera grein fyrir því í þessum umræðum, hversu mikið fjármagn iðnaðurinn hafi í bönkum landsins, er það, að ýmsir, sem vilja vinna að vexti iðnaðarins í landinu, eru í nokkrum vafa um bað, hvort hlutur iðnaðarins yrði nokkuð betri, þótt hann fengi banka, sem héti Iðnaðarbanki Íslands. hví að starfsemi bankanna og árangur af starfi þeirra er ekki kominn undir nöfnum þeirra, heldur undir öðru meira. Því aðeins gæti iðnaðinum bætzt veltufé við stofnun bessa banka, að hann héldi þeim lánum, sem hann þegar hefur, og honum bættist þar að a nýtt fé inn í hinn nýja banka. En ýmsir hafa verið í nokkrum efa um, að hægt væri að ganga út frá því sem öruggu, að það yrði. En verði það ekki, er vandi að sjá, hvaða hagnað iðnaðurinn hefði af þessari bankastarfsemi. Hitt er auðséð, eins og tekið var fram af hv. þm. Borgf., að í sambandi við slíka stofnum sem nýr viðskiptabanki er - og það vita allir - er mjög mikill stofnkostnaður og rekstrarkostnaður. Þennan kostnað þarf að taka af því fé, sem bankanum er ætlað, og bað hlýtur að verða nokkuð tilfinnanlegt í fyrstu fyrir stofnun. sem ekki hefur sérlega mikil fjárráð. Það virðist vera lítill vafi á því, að hað sé rétt, sem sami hv. þm. sagði, að af því fé, sem áætlað er að verja í þarfir iðnaðarins og nú er ákveðið, hvort sem þetta frv. verður samþ. eða ekki, - að af því fé verði miklu minni afföll ef því yrði ráðstafað úr iðnlánasjóðnum en ef setja þarf upp nýja stofnun til þess að ráðstafa fénu. Ég held, að eitt af því, sem þjóðina vantar sízt, séu nýir, hálaunaðir embættismenn. Víst er um það, þótt bankarnir hafi mörgum hæfum og duglegum mönnum á að skipa, að þeir embættismenn, sem starfa við bankana, eru með dýrustu starfskröftum þessa þjóðfélags. Nú vil ég engan veginn með þessu segja, að það sé alls ekki rétt að stofna iðnaðarbanka, þótt ég hins vegar hafi talið rétt að fresta málinn og gefa með því mþn. starfsfrið til að athuga málið. En ef ég kemst að þeirri niðurstöðu, eftir að málið hefur verið athugað, að rétt sé að stofna sérstakan iðnaðarbanka, þá verður það byggt á öðrum forsendum en þeim, sem formælendur frv. hér á Alþingi hafa byggt á. Sé slíkur banki stofnaður, verður það að byggjast á því, að skynsamlegt reynist að haga starfsemi viðskiptabankanna þannig, að hver fyrir sig starfi fyrir eina atvinnugrein. Þetta yrði nýmæli og mundi byggjast á því, að með því mætti velja að þessum stofnunum menn, sem sérstaklega hafa áhuga fyrir þessum atvinnuvegi, sem bankinn hefur með að gera, og yrðu því mjög kunnugir í sinni sérstöku atvinnugrein. Ég vil ekki á þessu stigi málsins fullyrða, að það væri rangt að taka upp þetta nýmæli, en ég held, að það þurfi að liggja fyrir athugun á málinu bæði hér og erlendis og að mþn. í bankamálum beri að vinna að því að afla slíkra upplýsinga. Hv. 7. þm. Reykv. vék nokkuð að erindisbréfi bankamálanefndar, sem viðskmrh. skipaði. Hann sagði, að þeirri n. væri ætlað fyrst og fremst að athuga um stofnun sérstaks seðlabanka, hvort nauðsyn bæri til þess að koma upp slíkri stofnun. N. er einnig í sínu erindisbréfi falið að athuga sérstaklega um stofnun sérstakrar fjárfestingarstofnunar, og það má vera, að hv. þm. hafi getið þessa í sinni ræðu. En þar að auki er n. falið að athuga gildandi löggjöf um banka og sparisjóði, þ.e. þau lög. sem sett hafa verið um einstaka banka og starfsemi þeirra, og lög um sparisjóði, yfirleitt alla löggjöf, sem lýtur að bankastarfsemi. Ég fyrir mitt leyti get ekki séð, að orðalag erindisbréfs hafi getað verið rýmra en þetta, og ég veit ekki, hvað rúmt þetta orðalag þyrfti að vera til þess, að menn almennt yrðu sammála um, að bankanefndin ætti að taka til athugunar mál eins og stofnun iðnaðarbanka. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram í sambandi við þetta mál, en það er leitt, ef til þess kæmi, að þetta mál yrði samþ. í þessari hv. d., að frv. skuli ekki hafa verið tekið til rækilegri athugunar í einstökum atriðum. Til þess mun nú naumast vera ráðrúm, en það verk hefði átt að framkvæma í þeirri hv. n., sem fjallaði um þetta mál.



Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. þm. N-Þ., sem ég vil ekki láta ósvarað. Ég skýrði hér frá nokkrum tölum í ræðu minni viðvíkjandi lánum úr Búnaðarbankanum og Landsbankanum til atvinnuveganna. Hv. þm. viðhafði þau orð, að þessar upplýsingar væru óáreiðanlegar og nokkuð skorti á, að heimildir mínar væru nægilega traustar. Þessar upplýsingar, sem ég fór með, og tölurnar, sem ég las hér upp, eru eins nákvæmar og frekast var kostur á að fá, því að þessar upplýsingar voru frá hæstv. viðskmrh.. en hann fékk þessar skýrslur frá bönkunum. Hv. þm. taldi, að hann vissi betur en þessar skýrslur, en ég dreg það mjög í efa, að hann viti betur um þetta en hæstv. ráðh., sem hafði sína skýrslu beint frá bönkunum.



Herra forseti. Ég dreg ekki í efa, að hv. 7. þm. Reykv. hafi fengið sínar upplýsingar hjá hæstv. ráðherra og að ráðh. hafi fengið þær hjá bönkunum, en þar með er ekki sagt, að þessar heimildir séu svo traustar sem hann vildi ætla að væri, og hef ég þegar gert nokkra grein fyrir ástæðunum til þessa. Það er ýmislegt varðandi þessar tölur, sem ég hefði viljað athuga alveg sérstaklega, en eins og ég sagði fyrr, þá eru skýrslur bankanna um þessi efni enn ekki fyllilega nákvæmar.



Herra forseti. Þegar 1. umr. fór fram um þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 200, þá gerði ég nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Og í samræmi við þá skoðun, sem ég hélt þar fram, þá hef ég flutt hér brtt. við frv. á þskj. 328. Með l. nr. 70 12. apríl 1945 var sú breyt. á gerð um fasteignamatið, að í stað þess að áður var svo ákveðið, að fasteignamat skyldi fara fram á 10 ára fresti, þá var með þessum l. ákveðið, að almennt fasteignamat skyldi fara fram á 25 ára fresti. En jafnframt var þá ákveðið í 1. gr. l., að heimilt væri, ef miklar verðbreyt. gerðust í landinu, að hækka fasteignamatið hlutfallslega á milli þess tíma, sem fasteignamat færi fram. Nú er það svo, að þetta frv., sem hér liggur fyrir og lagt er fram að tilhlutun hæstv. fjmrh., er ákaflega undarlegt frv., því að það er tekið fram í því, að þetta sé endurskoðun á fasteignamatinu og sé í rauninni ekki nýtt fasteignamat, og samkv. 4. gr. þessa frv., að hið nýja, endurskoðaða fasteignamat skuli vera byggt á gamla fasteignamatinu. Nú er það augljóst, að hér rekur sig hvað á annars horn, vegna þess að í þessu máli er í raun og veru ekki um nema tvennt að ræða, sem getur komið til greina: annaðhvort nýtt og fullkomið fasteignamat eða að það sé hækkað hlutfallslega frá því, sem hið gildandi fasteignamat er, eins og fullkomlega er gert ráð fyrir í l. frá 1945. Hæstv. fjmrh. var að klóra í bakkann um það við 1. umr., að þetta bæri að skilja svo, að þetta ætti að vera nýtt fasteignamat, en byggt að því leyti til á gamla fasteignamatinu, að lýsingu á jörðum o. s. frv. skyldi ekki verða breytt. Nú er gefið, að ef nýtt fasteignamat á að fara fram, eins og sýnilega er gert ráð fyrir samkv. þessu frv., þá er eðlilegt að breyta lýsingum á jörðum í samræmi við breytingar, sem á þeim hafa orðið síðan fasteignamat átti sér stað, því að það er kunnugt, að á flestum jörðum í okkar landi hefur orðið mikil breyting síðan 1942, og sú breyting hefur orðið fyrst og fremst fyrir auknar jarðabætur, fyrir nýjar girðingar, sem að vísu má líka telja jarðabætur, fyrir íbúðarhúsabyggingar, peningshús, votheys- og þurrheysgeymslur o. s. frv. Nú er það skoðun mín, að það sé algerlega óþarft að fara inn á Þá braut, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að stofna til nýs fasteignamats, heldur sé hægt á mjög einfaldan hátt að breyta mati á fasteignum frá því, sem hefur verið reiknað með undanfarin ár, því að í sjálfu sér er hér fyrst og fremst miðað við það, hvaða skattgrundvöllur fasteigna skuli vera á hverjum stað. Þar er ekki einasta um að ræða fasteignaskatt, sem er tiltölulega lágur skattur, heldur er þar um að ræða eignarskatt og afls konar fasteignagjöld, bæði í sveit og bæ. Í sveitum eru almennustu fasteignagjöldin vegagjöld og, þar sem einkasímar eru, símagjöld, sem miðuð eru við verðgildi fasteigna. Í bæjum eru þetta aftur á móti miklu fleiri gjöld, sem lögð eru á eftir mati fasteigna. Það eru vatnsskattur, rafmagnsgjöld, hitagjöld og margt og margt fyrir margvíslegar framkvæmdir, sem gerðar eru og gerðar hafa verið í bæjum landsins. Eftir því sem fasteignamatið er hærra, eftir því verða allir þessir skattar og öll þessi gjöld sjálfkrafa hærri. Nú skal ég í framhaldi af þessu fara nokkrum orðum um þær brtt., sem ég flyt hér fram og eru í sjálfu sér umturnun á þessu frv., þannig að það sé ekki um að ræða neitt nýtt fasteignamat, heldur er ætlunin að taka inn í það um leið allar umbætur, sem gerðar hafa verið síðan fasteignamat fór fram. 1. gr. ætlast ég til að verði á þá leið, að notuð sé sú heimild, sem er í 1. gr. l. nr. 70 frá 12. apríl 1945, um það að hækka skattmat á fasteignum frá því, sem nú er, í stað þess að samkv. 1. gr. frv. segir, að það skuli endurskoða fasteignamatið. Það er sagt, að á árinu 1952 skuli fara fram endurskoðun fasteignamatsins 1942 í því skyni að samræma það þeim verðlagsbreytingum, sem orðið hafa síðan fasteignamat fór fram. Ég vil segja, að þetta sé nokkuð teygjanlega orðað, að samræma það verðlagsbreytingunum. Í mörgu falli mundi það vera mjög margfalt frá því, sem nú er, ef ætti að samræma það öllum þeim verðlagsbreytingum, sem orðið hafa síðan 1942. Þá ætti sem sagt að færa fasteignamatið í sama horf og á sér stað nú með meginhlutann af þeirri fjármálalegu spilaborg, sem hrúgazt hefur upp undanfarin ár í okkar landi og á rætur sínar að rekja til margra hluta, en fyrst og fremst til vísitölulaganna og þeirrar skrúfu, sem þau settu af stað, og um leið á það líka rót sína að rekja til verzlunarhafta, sem hafa frá upphafi orðið til þess að stórhækka alla vöru, sem aðflutt er í okkar landi. Ef það er virkilega ætlun þeirra manna, sem standa að þessu frv., að fara að setja allt fasteignamat í landinu í samræmi við verðlag á aðfluttri vöru. peningum og öðru, sem nú gengur kaupum og sölum og er orðið í margföldu verði við það, sem var 1942, þá er komið út í hreinar ógöngur fra mínu sjónarmiði, því að það yrði þá til þess um leið, ef ekki er önnur breyt. gerð, að margfalda á sama hátt alla skatta, sem á jarðeignum hvíla, og miða beinlínis að því að rúinera þá menn í landinu, sem eiga eitthvað til eftir það ástand, sem verið hefur að skapast undanfarin ár. Nú lít ég svo á, að sú fjármálalega spilaborg, sem hér hefur hrúgazt upp með sköttum, ofstopalegum ríkisgjöldum, ríkisafskiptum og öllum þeim verðhækkunum, sem orðið hafa, hljóti fyrr eða síðar að hrynja saman, og þá álít ég það mjög öfugt að vera búið að flana að því að setja mat á öllum fasteignum í landinu í samræmi við þetta eins og það nú er komið. Þess vegna er það mjög fjarri mínum skoðunum, að þessi 1. gr., eins og hún er orðuð í frv.. eigi nokkurn rétt á sér, ef ætti að framkvæma hana eins og hún er þar orðuð. 2. gr. vil ég orða á þá leið, að það sé fjmrn., með aðstoð yfirskattanefnda, sem sjái um það að breyta fasteignamatinu og annast um útreikninga og skýrslur, sem nauðsynlegt er til þess að sú breyt., sem gert er ráð fyrir samkvæmt mínum till. um fasteignamatið, komist í framkvæmd. Ég tel það alveg óþarft að fara að setja á fót nýja stofnun í þessu sambandi, og það er vegna þess, að ég ætlast ekki til, að þarna fari fram neitt mat, heldur útreikningar eftir föstum reglum; það sé eðlilegt, að það séu þau stjórnarvöld, sem við höfum til, sem annist það. Auðvitað geri ég ráð fyrir því, að fjmrn. setji í það eitthvað af sínum fulltrúum að hafa yfirstjórn á þessu, e. t. v. þyrfti að fá einhverja nýja starfsmenn til að annast þessa útreikninga, og á sama hátt ættu yfirskattanefndir í bæjum og héruðum landsins að hafa stjórn á því, að þessir útreikningar fari fram á eðlilegan hátt. Og þá geri ég ráð fyrir, að þessi stjórnarvöld, yfirskattanefndirnar, hafi sér til aðstoðar till. og skýrslusafnanir frá undirskattanefndum, því að þessi stjórnarvöld eru kunnug þessum málum, og eftir því, sem þurfa þætti, yrðu yfirskattanefndirnar að sjálfsögðu að fá sér þá aðstoðarmenn, sem þeim þætti nauðsynlegt, til að semja þær skýrslur, sem hér koma til greina. 3. gr. frv., sem er um það að skipa þriggja manna yfirmatsnefnd, legg ég til að falli niður, því að hún er óþörf, í samræmi við það, sem ég hef hér sagt um þá breyt., sem hér á að koma til greina. 4. gr. frv., sem yrði eftir mínum till. 3. gr., er nokkuð breytt, en þó tekið upp talsvert úr henni, og ætlast ég til, að þar sé það ákveðið, að til viðbótar gildandi fasteignamati séu teknar allar ræktunarframkvæmdir og aðrar meiri háttar umbætur, sem gerðar hafa verið síðan matið fór fram, einnig hús og mannvirki, sem reist hafa verið frá því 1942, en kunna að hafa fallið undan aukafasteignamati, því að eins og kunnugt er, þá á aukafasteignamat að fara fram árlega á þeim meiri háttar umbótum, sem orðið hafa, og þar sem skattanefndir fylgja sinni skyldu um það að stjórna þessu, þá er þetta gert. En ég get vel hugsað mér það, að einhverjar skattanefndir í landinu hafi vanrækt það, og annað það, að ef þetta aukafasteignamat hefur farið fram á húsum, þá verður við þessa athugun að leggja áherzlu á, að þau mannvirki, sem fallið hafa undan aukafasteignamati, komi inn eins og allar ræktunarframkvæmdir og aðrar meiri háttar umbætur, sem gerðar hafa verið í sambandi við hverja fasteign, á jörð og við hús. Nú ætlast ég til, að það sé reiknað út alveg á sama hátt og gert var þegar síðasta fasteignamat fór fram og því bætt við verðgildi fasteigna eins og hús eru nú, samkvæmt gildandi fasteignamati. Þá er það 5. gr., sem ég einnig umorða og legg til að verði 4. gr., og hún er í raun og veru það atriði, sem mestar deilur gætu orðið um í sambandi við þetta mál, einkum og sérstaklega í sambandi við mínar till., þrátt fyrir það að þm. vildu ganga inn á þær að öðru leyti. Og þessi gr. fjallar um það, að allt fasteignamat, þegar búið er að taka umbæturnar inn í og reikna þær út, verði tvöfaldað, - bætt við það 100%, og það sé gert yfir landið allt með þeim undantekningum, sem greindar eru í næstu gr. á eftir. Mönnum þykir sjálfsagt, þeim sem eru sólgnastir í að hækka fasteignamatið sem mest, að þetta sé ákaflega lágt í farið, að fara ekki fram á annað en það að tvöfalda matið frá því, sem það er, þegar búið er að taka umbæturnar inn í. Á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. 2. þm. Skagf. brtt. í sömu átt og þetta er, og fórum við þá fram á, að fasteignamatið væri almennt tvöfaldað, en þó þrefaldað í þremur stærstu bæjunum. Nú, þegar ég hef athugað þetta nánar og rætt við ýmsa menn um þá hluti, þá hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að það gætu orðið allverulegir árekstrar á milli ef það ætti að fara að gilda önnur regla í þeim, þannig að það væru aðeins teknir þessir þrír stærstu bæir. Og sannleikurinn er sá, að skattar t. d. í þessum þremur bæjum, skattar og fasteignagjöld, sem hvíla á fasteignum, þeir eru svo margir og svo háir, að ég held, að það yrði fasteignaeigendum kaupstaðanna nægilega erfitt, að þetta væri tvöfaldað frá því, sem nú er. Við skulum segja, að samkvæmt upplýsingum frá borgarstjóranum í Reykjavík, þá er vatnsskatturinn hér í Reykjavík 2 millj. Ef fasteignamatið er tvöfaldað, mundi hann fara upp í 4 millj., og ef það er tífaldað, eins og sumir vilja gera, þá yrði vatnsskatturinn 20 milljónir. Það er gefinn hlutur, að um leið og skatturinn væri svona stórkostlega hækkaður á öllum húsum og öðrum fasteignum í bænum, hlyti húsaleiga um leið að verða að hækka stórkostlega frá því, sem nú er og þykir þó öllum almenningi hér í Reykjavík og víða annars staðar í bæjum húsaleiga nægilega há, þó að hún hækkaði ekki vegna þess, að stórhækkaðir væru allir skattar, sem á fasteignum hvíla. Ég hef þess vegna við nánari umhugsun fullizt á, að það skuli vera aðalreglan, sem gildi í þessum efnum, að tvöfalda fasteignamatið frá því, sem nú er, og eins umbætur, þegar búið er að reikna þær út á sama grundvelli og gert var við fasteignamatið 1942. En þá kem ég að þeim undantekningum, sem ég vil hafa frá þessari reglu, og tel ég mjög eðlilegt, að frá henni séu undantekningar um afskekktar jarðir. Það eru í fyrsta lagi jarðir, sem eru í eyði, afréttarlönd og hús, sem hætt er að nota, og lóðir, sem þeim fylgja. Ég tel ekki einasta eyðijarðir, heldur líka eyðihús, vegna þess að dæmi eru til þess á nokkrum afskekktum stöðum í landinu, að hús hafi farið í eyði. Ég man eftir einum stað sérstaklega, þar sem heilt smáþorp er svo að segja alveg komið í eyði, þ. e. Hesteyri, og að svo miklu leyti sem þetta á sér stað annars staðar, vil ég láta þessa reglu gilda, að eyðijarðir og eyðihús séu ekki hækkuð neitt. - Í öðru lagi legg ég til, að yfirskattanefndir geti að fengnum till. undirskattanefnda ákveðið, að jarðir, sem eru illa settar með samgöngur eftir þær samgöngubætur, sem orðið hafa undanfarin ár, séu undanþegnar hækkuninni að hálfu eða öllu leyti. Þetta þýðir, að almennasta reglan í sveitum landsins yrði sú, að matið yrði tvöfaldað, en svo yrði heimilt fyrir yfirskattanefndir í samráði við undirskattanefndir að flokka afskekktar jarðir í annan flokk, enda þótt þær séu í byggð. Í öðrum flokknum eru jarðir, sem hækka ekki neitt. en í hinum jarðir, sem heimilt er að hækka um 50%, eða helmingi minna en aðalreglan á að vera. Enn fremur tek ég fram í þessari gr., að ef fjmrn. telur einhverja yfirskattanefnd nota þessa undantekningarheimild óeðlilega mikið, þá hafi það rétt til þess að gera þar aths. við, en þó skal breyt. áður hafa verið borin undir hlutaðeigandi yfirskattanefnd og leitað samkomulags við hana. 7. gr., sem ég ætlast til að verði 6. gr., er um það, að Búnaðarfélagi Íslands sé skylt að gefa hverri yfirskattanefnd skýrslu um allar framkvæmdir, sem teknar hafa verið út og styrks hafa notið frá árslokum 1942 til ársloka 1951. Ég tiltek þau áramót vegna þess að ég tel, að það sé ekki svo mikið verk að gefa þessar skýrslur og reikninga, sem hér er farið fram á, að það eigi ekki að vera hægt að gera það á tiltölulega stuttum tíma af þeim stjórnarvöldum, sem hér eiga hlut að máli. Á sama hátt er öllum undirskattanefndum skylt að láta yfirskattanefndum í té allar þær upplýsingar varðandi matið, sem þær geta, og aðstoða þær á allan hátt. - Í samræmi við þetta legg ég svo til, að 8.–9. gr. frv. falli niður, því að það leiðir af sjálfu sér, í samræmi við þær till., sem ég hef hér lagt fram, að þessar gr. eru báðar óþarfar. Við 10. gr., sem verður 7. gr., legg ég til að komi sú breyt., að þegar fjmrn. hefur lokið þessari endurskoðun eða breyt. á matinu, þá skuli gerð sundurliðuð skrá um matsverð allra fasteigna í landinu og gefnar út bækur um það, sem séu sendar öllum sýslumönnum, bæjarfógetum, lögreglustjórum, bæjarstjórum, hreppstjórum, oddvitum og skattstjórum. Þá legg ég að sjálfsögðu til, að yfirskattanefndir og undirskattanefndir fái greiðslu fyrir sín störf og sinna hjálparmanna til þess að ljúka þessum skýrslum og reikningum og endurskoðun og ríkissjóður borgi þetta. Ég ætlast ekki til, eins og segir í frv., að það sé tekið af fasteignaskattinum, sem lagt er til samkvæmt frv. að bæjar- og sveitarfélögin fái. Ef ætti að taka það af fasteignaskattinum, þá má í rauninni segja, að matskostnaðurinn sé allur lagður á bæjar- og sveitarfélögin. Varðandi alla þá fyrirhöfn og tilkostnað, sem fjmrn. þarf að hafa samkvæmt þessum till. vegna þessarar breyt., þá er auðvitað sjálfsagt að telja það sem kostnað við það rn., og þarf ekki neina sérstaka ákvörðun þar um. Þá er að síðustu brtt. við 12. gr. Hún fjallar um það, að þegar þessi hækkun á fasteignamatinu gengur í gildi, þá skuli fasteignaskatturinn renna til bæjarfélaga og sýslufélaga, í stað þess að frv. gerir ráð fyrir, að þetta renni til bæjar- og sveitarfélaga. Mér finnst miklu eðlilegra, að skatturinn renni til sýslufélaga; það kemur að vísu í sama stað niður, vegna þess að það kemur þá til lækkunar á sýslusjóðsgjöldum frá viðkomandi sveit, og sýslusjóðsgjöldin eru, eins og kunnugt er, að miklu leyti reiknuð út eftir matsverði fasteigna í hverri sveit. Þá er í síðasta lagi, að fyrirsögn frv. verði sú, að þetta heiti frv. til l. um hækkun á skattmati fasteigna. - Ég sé, að hér í hv. d. eru fáir af þm. viðstaddir, enda bráðum komið miðnætti, og eru umr. um þetta mál því ekki svo mjög þýðingarmiklar til þess að ná eyrum þm., um því að þetta stórmál er tekið fyrir svona um miðja nótt. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara um þetta að svo stöddu fleiri orðum, en vænti þess, að þeir hv. þm., sem hér eru viðstaddir, sjái það og skilji, að hér er stungið upp á miklu einfaldari og eðlilegri leið til þess að framkvæma þetta verk, og það án tillits til þess, hvort þeir eru að öðru leyti ánægðir með þessa uppástungu, sem er að nokkru leyti meginmál þessara till., að tvöfalda matið, en fara ekki í hærri tölur. Og þá gætu þeir að sjálfsögðu gert brtt., sem fara svo langt út í þessa hluti, að þeir vilji hækka matið miklu meir en sem því nemur.



Ég vildi, af því að hér er um allþýðingarmikið mál að ræða, mælast til þess við hæstv. forseta, að hann slíti ekki umr. nú um þetta mál, því að það er, eins og hv. þm. A-Húnv. sagði í ræðu sinni, harla tilgangslítið að vera að ræða þetta mál hér yfir 5 þm., 2 skrifurum og 2 pallagestum. Ég hefði þess vegna viljað fara fram á það við hæstv. forseta, að hann slíti ekki umr. um þetta mál nú, svo að það gæfist tækifæri til þess að ræða það í áheyrn hv. þm. og annarra, sem vilja á þær umr. hlýða og hafa til þess ástæður. Ég hef ekki heldur fengið svar við spurningum þeim, sem ég beindi til hæstv. fjmrh.

Frsm., (Skúli Guðmundsson): Herra forseti. Ég minnist þess, að við 1. umr. þessa máls var töluvert um það rætt. Þá hreyfði hv. þm. Borgf. aths. eða fyrirspurn um, hvert væri valdsvið þeirrar yfirnefndar, sem gert er ráð fyrir að verði skipuð af fjmrh. samkv. 3. gr. frv. til þess að endurskoða fasteignamatið. Hann ræddi nokkuð um valdsvið hennar. Þetta hefur verið athugað síðan og borið saman við gildandi l. um fasteignamat frá árinu 1945, og það er alveg sams konar orðalag þar um valdsvið n. og er í þessu frv., og ég vænti, að það sé óbreytt frá því, sem var áður í gildi um þetta efni. Í 10. gr. l. frá 1945 segir svo um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: „Fjármálaráðherra skipar þrjá menn í yfirfasteignamatsnefnd og þrjá til vara.“ og síðan segir: „Hlutverk nefndarinnar er að hafa eftirlit með störfum undirmatsnefnda undir yfirumsjón fjmrh. Hún skal endurskoða og samræma mat allra fasteigna. Ef henni þykir eitthvað óljóst eða rangt, getur hún heimtað nánari skýringar hjá undirmatsn. og eiganda eða notanda fasteignar.“ - Hún á að endurskoða og samræma. Alveg á sama hátt er sagt hér í þessu frv. í 3. gr., að nefndin skuli endurskoða og samræma mat héraðsnefnda. Það er sem sagt engin breyt. ákvörðuð um hennar verksvið eða valdsvið. Hv. þm. A-Húnv. flytur hér allmargar brtt. og hefur flutt um þær alllanga ræðu. Mér virtist hann hneykslast mjög á því í sinni ræðu, að í 1. gr. frv. er talað um að samræma fasteignamatið þeim verðlagsbreyt. og framkvæmdum, er orðið hafa í landinu frá 1940. En ég vil benda hv. þm. á það, að í 1. gr. l. frá 1945 stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú breytist verðgildi peninganna að verulegu leyti milli þess, að aðalmat fer fram, og má þá með lögum ákveða breyting á matsverði allra fasteigna í landinu í samræmi við það.“ Þarna er sem sagt talað um að breyta matinu í samræmi við verðlagsbreyt., og alveg eins er í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hv. þm. A-Húnv. talaði um það síðar í sinni ræðu, að það sé hugmyndin að leggja matskostnaðinn á bæjar- og sveitarfélög. Þetta hefur ekki við neitt að styðjast. Fasteignaskatturinn er ekki eign bæjar- og sveitarfélaga, heldur ríkisins. Og það er ekki greitt frá bæjarfélögum. þó að lagt sé fram af fasteignaskattinum til greiðslu á matskostnaðinum, en þá fyrst er fasteignaskatturinn afhentur þeim, þegar það er búið. Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð, því að við 1. umr. málsins var rætt ýtarlega um frv., og þá var gerð grein fyrir því, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að skipaðir séu menn til þess að framkvæma endurskoðun fasteignamatsins, alveg með sama hætti og gert er, þegar menn eru valdir í fasteignamatsnefndir þegar aðalmat fer fram, og framkvæmdin virðist sú sama hjá héraðsnefndum og yfirmatsnefnd, að því fráskildu, að hér er ekki gert ráð fyrir, að skoða þurfi allar fasteignir, heldur fara eftir skýrslum, sem til eru um þær, og síðan framkvæma endurskoðun á matinu í samræmi við þær og breytingar, sem orðið hafa og telja má að gefi ástæðu til hækkunar. Með þessu móti verður þetta ódýrara og einfaldara í framkvæmd en aðalmatið. Er starf nefndanna nauðsynlegt vegna þess, að í hverju héraði og innan einstakra sveitarfélaga eru svo mismunandi ástæður, að það er ekkert réttlæti í því að breyta matinu með því að leggja sama hundraðshluta ofan á verð allra fasteigna. En aðalefnið í brtt. hv. þm. A-Húnv. er að ákveða þetta hundraðshlutaálag, og um þetta þarf ekki að ræða, því að það er svo mikil fjarstæða að láta þetta gilda um allt land. Það er vitað, að gangverð fasteigna er sums staðar tvöfalt eða þrefalt fasteignamat. Annars staðar á landinu er það tí- til fimmtánfalt og jafnvel þar yfir. Og að leggja sömu hækkun eða sama álag ofan á þetta allt, er svo mikil fjarstæða, að um það þarf ekki að ræða, og sé ég því ekki ástæðu til að eyða tíma í það. Út af því, sem hv. þm. Borgf. sagði, bendi ég á, að þetta er 2. umr. málsins, og hefur málið dregizt lengur en skyldi, og það er hægt að koma brtt. að við 3. umr. og athugasemdum. Og ég mælist til þess, að þessari umr. verði lokið á þessum fundi, með tilvísun til þess líka, að ekki er ráðgerður fundur á morgun í Nd., heldur í Sþ. Þess vegna legg ég áherzlu á það, að umr. þessari verði lokið nú. Það er hægt fyrir menn að koma aths. og breyt. að við 3. umr., þó að þessari umr. sé lokið nú.



Ég vildi beina því til hæstv. forseta, að ég fór fram á, að umr. um þetta mál yrði frestað, þar til hægt yrði að tala við hv. þm. um það.

Þeir eiga að vera hér á fundi. Ég geri ekki ráð fyrir, að þeir hafi allir fjarvistarleyfi.

Ég vildi því spyrja hæstv. forseta: Er meiningin að ljúka umr. um þetta mál nú?

Forseti (SB): Ég hygg, að það verði mjög örðugt um vik að ljúka umr. nú, það eru þegar nokkrir hv. þm. á mælendaskrá. Það var ætlað að ljúka henni nú, en mér virðist örðugt að gera það. En ég vil fullvissa hv. þm. V-Húnv. um það, að af hálfu forseta mun ekki verða lagður steinn í götu málsins.



Ég sé enga ástæðu til að fresta umr. um þetta mál nú, og ég mótmæli því, að það sé gert, því að jafnvel þó að tveir eða þrír menn séu á mælendaskrá, þá er þeim í lófa lagið að halda sínar ræður síðar. Og það er búið að taka þetta mál fyrir á mörgum fundum.

Forseti (SB): Ég bendi hv. þm. á, að mjög veigamiklar brtt. hafa komið fram við frv. og ekki óeðlilegt, að hv. þm. gefist kostur á að vera við umr. málsins.



Ég hafði kvatt mér hljóðs, er málinu var frestað í fyrradag. Ég minntist á nokkur atriði þessa frv. við 1. umr. og m. a. það ákvæði þess, sem vafi getur leikið á, hvort er heppilegt eða hyggilegt, þ. e. a. s. að láta síðustu ákvörðun um hámark fasteignamatsins hvíla á herðum yfirmatsn., sem frv. gerir ráð fyrir að gangi endanlega frá matinu. Í þessu sambandi bar ég fram fsp. til hæstv. fjmrh. varðandi ákvörðunarrétt yfirmatsn. Hæstv. fjmrh. var ekki við því búinn að gefa svör um þetta efni, en aftur á móti hefur hv. frsm. fjhn., hv. þm. V-Húnv., gefið þau svör við þessu, að orðalagið um ákvörðunarrétt yfirmatsn. sé það sama og nú er í gildandi lögum og var þegar síðast var gengið frá fasteignamatinu. Þetta hafði ég raunar kynnt mér og vissi, að svo var, en það fullnægði ekki þeirri aths., sem ég vildi gera. Það stendur svo á, að nú er allt mjög á hverfanda hveli, örar breytingar á verðmætum í landinu og verðgildi peninganna sízt stöðugt. Það er því meiri ástæða en áður að gjalda hér varhuga við. Þó að áður hafi ekki verið ástæða til að kveða fastar á um þetta, þá er nú þannig komið, að full ástæða er til þess að reisa hér nokkrar skorður. Ég á þá við, að tekið sé fram í frv., hve miklu margföldunin á verðgildi fasteignanna má í hæsta lagi nema. Ég geri ráð fyrir því, að fram komi brtt. nú eða við 3. umr., þar sem leitazt verður við að koma þessari hugsun á framfæri innan þeirra takmarka, er ég tel skynsamlegt að setja um þetta. - Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta út af fyrir sig. Ég er fylgjandi þeirri athugun á fasteignamatinu, sem gert er ráð fyrir í frv., og einmitt á þeim grundvelli, sem lagður er í frv. Ég tel undir öllum kringumstæðum heppilegra og tryggara að láta matsnefndir í héruðunum leggja grundvöll að matinu en að fela það eingöngu fjmrn. eða yfirmatsn. Þar sem viðkomandi sýslun. á að ráða vali tveggja manna í n., leiðir það af sjálfu sér, að þessu verður hagað á þann hátt, að fram komi sá nauðsynlegi kunnugleiki, sem þarf til þess að koma á þetta traustri skipan. Yfirleitt hafa till. héraðsn. staðizt vel; þó að nokkurs ósamræmis gæti, er það þó minna en búast hefði mátt við, grundvöllurinn er ekki óhyggilega lagður og næst því, sem raunverulegt er í því efni. Það leiðir af sjálfu sér, að ég get ekki tjáð till. hv. þm. A-Húnv. mitt samþykki, þar sem þar er gert ráð fyrir að kippa því burt, sem ég tel öruggastan grundvöll undir matið, þ. e. a. s., að frumákvörðunin í þessu efni sé falin nefndum heima í héraði. Þau áhrif, sem gert er ráð fyrir í till. hv. þm. A-Húnv. að yfir- og undirskattan. heima í héraði hafi, beinast að því, að þær gefi upplýsingar, en hafi engan úrslitarétt til að leggja grundvöll að matinu. Allur endanlegur frágangur á því hvílir á herðum fjmrn. í Reykjavík. Og þó er raunverulega ekki gert ráð fyrir því í þessum till., að nýtt mat fari fram nema á þeim mannvirkjum, sem orðið hafa til frá því að síðasta mat fór fram, að því leyti sem verðmætisaukningin hefur ekki komið fram í millimati. Það ætti því að vera öruggara, að sú athugun færi fram af þar til kvöddum mönnum heima í héraði, sem í mörgum tilfellum verða sömu mennirnir og unnið hafa að matinu áður, heldur en fjmrn. hafi þetta með höndum og framkvæmi það á grundvelli þeim, sem byggt var á við síðasta fasteignamat. Ég hygg ekki heldur, að fasteignamatið verði kostnaðarminna með því fyrirkomulagi, sem felst í till. hv. þm. A-Húnv., því að þótt fjmrn. annist þetta verk, þá er gert ráð fyrir því, að greiða verði fyrir það sérstaklega, og eftir því sem maður þekkir til, þá eru litlar líkur til annars en að leggja verði því til nýja starfskrafta. Það er því ekki sennilegt, að það verði ódýrara en að skipa þriggja manna yfirmatsn. til þess að hafa þetta með höndum. Hitt er ekki heldur líklegt, að það hafi sparnað í för með sér að fela þetta tveimur aðilum í héraði, yfir- og undirskattanefndum, í stað þess að fela það einum aðila, sem sé þremur mönnum, sem samkv. frv. eiga að hafa þetta með höndum í hverjum kaupstað og sýslu. Ég tel líka betur séð fyrir öryggi um framkvæmd matsins með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í frv., heldur en að því verði hagað á þann veg, sem lagt er til í till. hv. þm. A-Húnv. Þá er það eitt atriði, sem ég vildi benda á í sambandi við þetta mál. Ég mundi telja það heppilegt, að því yrði komið svo fyrir um innheimtu þessa skatts, eftir að hann hefur fallið í skaut viðkomandi hrepps- og bæjarfélaga, að hann væri innheimtur af sýslumönnum á manntalsþingum í sýslunum. Hitt leiðir af sjálfu sér, að eðlilegt er, að bæjarfélögin hafi þetta með höndum. Það er enginn vafi á því, að hagkvæmt er að láta sýslumenn innheimta þetta gjald; það mundi í flestum tilfellum ganga til sýsluvegasjóðs eða sýslusjóðs eða hvors tveggja og því eðlilegt, að sá háttur sé hafður á. Ég sé, að verið er að útbýta brtt. þeirri, sem ég minntist á, og hv. 2. þm. Skagf. mun þá gera grein fyrir henni við þessa umr., úr því að hún hefur verið lögð fram. Ég tel, að þetta mál eigi að fá afgreiðslu nú á þessu þingi á þeim grundvelli, sem byggt er á í. frv., að viðbættu því meginákvæði, að sett verði inn í það hámarksákvæði um það, hvað margfalda megi núverandi fasteignamat mikið. Það er að vísu líka lagt til í till. hv. þm. A-Húnv., og það er réttmætt, svo langt sem það nær, en ég tel, að þau ákvæði þurfi að vera rýmri en gert er ráð fyrir í till. hans. og í þeirri brtt. sem nú var verið að útbýta hér, er leitazt við að haga því svo. Það virðist eðlilegt, að nú fari fram nýtt fasteignamat samkv. þessu frv. með þeirri breyt.. sem ég hef talað um, að bætt verði inn í það. Ég tel, að ef brtt. á þskj. 355 kæmust inn, þá ætti þetta þing vissulega ekki að láta undir höfuð leggjast að samþ. málið, svo að farið væri að sinna því eftir áramótin. Það má ef til vill segja, að sá tími, sem starf héraðsnefnda hefur verið takmarkaður við, sé of naumur og þurfi því að rýmka hann. Má athuga það atriði, áður en málið er afgr. í þessari deild.



Ég gat ekki verið við, þegar 2. umr. hófst, og heyrði því ekki ræðu hv. þm. A-Húnv., en ég kvaddi mér hljóðs til þess að segja nokkur orð um till. hans, en mun líka segja nokkur orð um till. á þskj. 355. Það er auðséð, að hv. þm. A-Húnv. er á móti því, að endurskoðun fari fram á fasteignamatinu, og það væri hreinlegra að fella alveg frv. en að samþ. þær till., sem hann ber fram á þskj. 328. Ég er hissa á því, að ekki skuli allir hv. þm. vera sammála um það, að endurskoða þurfi fasteignamatið. Þar sem það er mælikvarði á gjöld og greiðslur, ætti það ekki að vera deilumál, að æskilegt er, að það sé í sem beztu samræmi við raunverulegt verðmæti á hverjum tíma. Ég skil ekki, að menn skuli ekki geta sameinazt um það, þó að deila megi um aðferðina. Það er ekki ástæða til að taka upp kappræður um þetta mál. Ég vil benda á að í gömlu l. var ákvæði um það, að fasteignamat skyldi fara fram tíunda hvert ár, af því að menn vildu láta endurskoða matið á 10 ára fresti vegna þeirra breyt., sem urðu, og af því að menn voru sammála um að byggja gjöldin á réttlátum grundvelli. Á þeim 10 árum, sem liðin eru síðan síðasta mat fór fram, hafa orðið meiri verðlagsbreyt. en nokkru sinni áður á 10 árum, svo að endurskoðun matsins er orðin knýjandi nauðsyn. Allir viðurkenna líka, að fasteignamatið er nú hrein skrípamynd og kemur ekki að neinu gagni sem mælikvarði. En auk almennra verðlagsbreytinga hefur þróun atvinnulífsins tekið meiri breytingum á síðastliðnum tíu árum en nokkru sinni áður. Sums staðar hefur hallað undan fæti um afkomumöguleika, en á öðrum stöðum hefur afkoman orðið betri og glæsilegri. Hlutföllin eru því orðin rangari en þau hafa sennilega nokkru sinni verið. Þetta hygg ég, að sé á vitund allra hv. þm. Ranglætið, sem er viðhaft, er svo augljóst, að það er undravert, að menn skuli ekki vilja ráða bót á því. Fasteignamatið er sá grundvöllur, sem eignarskattur og fasteignaskattur byggjast á. Það er því svo, að þeir sem eiga lausafé eða verðbréf í peningum, verða að telja fram með nafnverði en þeir, sem eiga fasteignir, telja aðeins fram örlítið brot af eign sinni. Ástandið í þessum málum, eins og það er nú, er óþolandi og grefur undan öllum sómasamlegum vinnubrögðum, enda botna menn ekki í, að því skuli viðhaldið, því að það er engin glóra í þessu. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vil aðeins náða d. til að fella till. hv. þm. A-Húnv. á þskj. 328. Varðandi till. á þskj. 355, þá var verið að útbýta þeim rétt núna, og vildi ég beina því til hv. flm., að þeir tækju þær aftur til 3. umr. Þó er eitt ákvæði í þeim, sem ég vildi sérstaklega vara við. Það, sem við leitum eftir að fá, er tvennt: annars vegar rétt hlutföll í fasteignamatið og hins vegar að færa matið sem næst hinu eðlilega gangverði á fasteignum, þó að það hljóti alltaf að verða lægra. Ég vil benda hv. flm. á, að ef sett verða lög um það, að fasteignamatið verði ekki nema fjórfaldað, þá er komið í veg fyrir, að rétt hlutföll fáist í fasteignamatið, og það held ég að geti engan veginn vakað fyrir flm. að setja þannig lagaákvæði. Það hljóta að verða röng hlutföll þannig, vegna þess að víða um land verður eðlilegt og sanngjarnt mat meira en fjórfalt með núgildandi verðlagi. Get ég ekki séð annað en rétt sé, ef á annað borð á að leggja í það að endurskoða fasteignamatið, að það vaki fyrir mönnum að reyna að fá sem mest samræmi í matið. Þess vegna finnst mér ekki koma til mála að binda slík ákvæði með lögum. Ég held, að það hafi ekki komið til mála áður að binda þannig fyrir fram hendur fasteignamatsmanna með lögum. - Í þessum till. eru ýmis atriði, sem mér finnst íhugunarverð, og þess vegna vil ég stinga upp á því við hv. flm., hvort ekki mundi vera heppilegast að taka þær til baka til 3. umr.



Herra forseti. Það er nýbúið að útbýta brtt. um endurskoðun fasteignamats. Þar sem ég er 1. flm. brtt., vil ég gera nokkra grein fyrir þeim. Í 1. till. er kveðið nokkru skýrar á um það en í frv., hvernig haga skuli matinu, þannig, að fyrst á að leiðrétta það mat, sem þegar hefur verið gert, og bæta síðan við því, sem ekki hefur verið metið á undanförnum árum, og sömuleiðis að bætt sé við hinum breyttu aðstæðum, sem skapazt hafa að ýmsu leyti, t. d. vegagerð og rafveitum, sem verður að telja til nokkurra þæginda og hækkað hafa fasteignir í verði. Þetta verður að sjálfsögðu allt að koma fram í þessu nýja mati, því að okkar hugsun er sú, að þetta viðbótarmat verði reiknað á sama hátt og þegar aðalmat fer fram. Þetta virðist okkur að skuli vera grunnmat, sem svo skuli hækka með hliðsjón af þeim breytingum, sem orðið hafa á verðlagi á hverjum tíma. Fjmrh. vék að 1. lið þessarar brtt., þar sem þessu eru takmörk sett. Hann sagði á þá leið, sem rétt er, að slík takmörkun hefði ekki verið sett á áður. Þar er því til að svara, að þetta mat er að nokkru leyti endurmat. Í öðru lagi lifum við á óvenjulegum tímum. Nú er hér á landi mikil verðbólga og allir hlutir í óeðlilega háu verði. Ég geri ráð fyrir því, að menn hafi ekki trú á, að þessi verðbólga haldist. Við teljum því rétt að fara varlega í þessar sakir og því frekar ástæðu til að fara varlega, þar sem heyrzt hefur frá ýmsum ábyrgum mönnum, að óhætt sé að margfalda, jafnvel 10-falda fasteignamatið, til þess að fá eitthvert samræmi. Slík hækkun mundi valda svo mikilli röskun á verðlagi, að það yrði með öllu óþolandi. Því teljum við flm. þetta vera sem nokkurs konar öryggisráðstöfun. Ráðh. sagði, að tvenns konar tilgangur væri með frv.; það væri að fá rétt hlutföll í matið og færa ýmislegt til betra horfs. Ég er því sammála, að það sé þetta, er stefna ber að. Hitt er svo annað atriði, að okkur greinir á um, hvernig fara eigi að því. Ég fullyrði, að hægt sé að koma á réttum hlutföllum, þó að bilið verði ekki haft stærra en þetta. Það er hægt mikið til, þó að ekki sé farið hærra en þetta, að ná sæmilega réttum hlutföllum og betri en nú gilda. Með þessu mundi þetta færast í nokkru réttara lag nú í augnablikinu, því að ekki er hægt að tala um neitt normalverð nú vegna verðbólgunnar. Ég hef því ekki getað sannfærzt um ástæðuna til þess að breyta þessu. Um 11. gr. frv. er það að segja, að þar er gert ráð fyrir, að fasteignamatsskatturinn renni til bæjar- og sveitarfélaga. Þessu erum við sammála, en teljum eðlilegt, að þessi skattur renni í sýslusjóð, þar sem sýslumenn eru framkvæmdastjórar í þessum efnum og hafa m. a. innheimtu á sýslusjóðsgjaldi. Það mundi auk þess létta töluvert störf oddvitanna að vera lausir við þessar innheimtur. Á hinn bóginn er það engin viðbót fyrir sýslumenn, þar sem þeir hafa nú á hendi innheimtu á fasteignaskatti. Á hinn bóginn teljum við, að þetta eigi ekki að vera fastbundið, að skattarnir eigi að renna í sýslusjóð, því að gert er náð fyrir, að fasteignaskatturinn geti orðið meiri en sýslusjóðsgjald það, sem hrepparnir þurfa að greiða. Vænti ég, að ekki þurfi að vera neinn ágreiningur um þetta. Sýslan fær þarna fyrr greidd nokkur gjöld og oddvitarnir losna við þessar innheimtur. Um 3. brtt. er það að segja, að ef frv. þetta verður gert að l. og af því leiðir hækkanir, hverjar sem þær yrðu, segjum fjórfaldar, mundi það þýða það, að ýmis gjöld, sem eiga að greiðast í ákveðnu hlutfalli við þetta, segjum t. d. 5–10%, mundu fjórfaldast og það fé, sem þannig væri innheimt, yrði of há upphæð fyrir þau fyrirtæki sem þetta eiga að fá, því að það er miðað við þörf þeirra án hækkunar, því að þessi prósentutala er miðuð við þörf þeirra fyrirtækja, sem gjöldin eiga að fá. Í öðru lagi eru svo reglugerðir um þessi gjöld, t. d. eins og vatnsskatt í kaupstöðum, og þessu öllu þyrfti að breyta. Hér yrði ekki farið í breytingar á einstökum liðum, heldur yrði að reikna þau öll, ef grunnmati fasteigna væri breytt. Með því að breyta þessu, mundi þetta smám saman falla burt. En með því að gera enga breytingu á þessu væri verið að heimila stofnunum fé, sem enga þörf hefðu fyrir það. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að svo stöddu, en við flm. erum fúsir til að verða við óskum fjmrh. um að taka brtt. til baka til 3. umr.



Herra forseti. Það var nú þannig ástatt með fyrri hl. umr. þessa máls hér í hv. d., að hún var um hánótt og ekki nema örfáir þm. á fundi, svo að þm. almennt gátu ekki heyrt rök þau, sem ég hafði fram að færa, og ráðherra sá, sem mál þessi heyra undir, var ekki viðstaddur. Vegna þessa verð ég að endurtaka sumt af því, sem ég sagði í minni fyrri ræðu. Fjmrh. tók það fram, að auðsætt væri, að ég væri andvígur endurskoðun fasteignamatsins. Þetta er að vissu leyti rétt. Ég vil ekki stofna til nýs fasteignamats, enda þótt ég sé þeirrar skoðunar, að rétt muni vera að hækka það nokkuð og hafa náið eftirlit með því, sem og öllum endurbótum, sem gerðar hafa verið síðan metið var síðast. Allar byggingar hafa verið teknar af skattanefndum, eða a. m. k. þar, sem þær hafa gert skyldu sína. Hins vegar liggur orð á, að skattanefndir sums staðar hafi brugðizt skyldu sinni. Annars hafa jarðræktarframkvæmdir ekki verið teknar inn í matið. Þetta vil ég láta setja inn í matið og allar umbætur verði reiknaðar á sama hátt og gert var þegar fasteignamat fór fram. Hitt er svo annað mál, hvað rétt er að hækka matið mikið. Hæstv. ráðh. sagðist vera undrandi yfir því, að allir væru ekki á sama máli um endurskoðun matsins. Við erum sammála að vissu marki. Báðir viljum við láta hækka matið, en ég vil ekki stofna til nýs mats, heldur láta Alþ. ráðstafa því, hvað mikið skuli hækka matið. Ef hér væri um meiri hl. þm. að ræða með því að skipa undir- og yfirmatsnefnd, þá held ég að væri nær að afnema l. frá 1945 og taka upp þá reglu að láta matið fara fram á 10 ára fresti. Ég vil ekki láta vera þarna neitt millistig eða ófullkomna endurskoðun. Lögin frá 1945 um að framlengja matið úr 10 í 25 ár voru samþ. vegna þess, að mönnum óx í augum sá kostnaður, sem varð við síðasta fasteignamat, og hefði verið haldið áfram eins og var, þá hefði það haft þá þýðingu, að fasteignamat hefði alltaf verið í gangi hér í landi. Það þarf a. m. k. 5 ár til að ganga frá fasteignamati. Hér er því um gagnstæða skoðun að ræða hjá mér. Ég vil ekki fara út í þann kostnað, sem af því mundi leiða að endurskoða matið, heldur hækka það eitthvað. Á grundvelli minna tillagna geta menn komið með till. um meiri hækkun. Undantekning frá þeirri reglu að tvöfalda matið er, að þetta sé flokkað í 3 flokka. Aðalreglan sé tvöföldun, en þó sé veitt sú heimild, að ekki sé gerð hækkun á eyðijörðum eða afréttarlöndum. Hins vegar sé heimilt á öðrum jörðum að hækka um 50%. Ég ætla yfirskattanefndum að reikna út og ákveða flokkun á jörðunum. Annars hafa komið hér fram undarlegar skoðanir, ekki sízt frá hæstv. ráðh. og hv. þm. V-Húnv. Hv. þm. V-Húnv. sló því fram, að alltaf mætti 10- til 15-falda núverandi fasteignamat, og svipaðrar skoðunar gætti hjá hæstv. ráðh. Nú er það auðvitað, að ýmsir eru þarna á milli, eftir því, hvaða hugmynd menn gera sér um þetta. Ég hef þá skoðun, að sú ólga, sem nú er í öllu fjármálakerfi okkar, sé spilaborg. sem bráðlega hrynji, og ekki sé lengi hægt að hafa útgjöld ríkissjóðs 400 millj. og miða við það söluverð, sem nú fæst. Ég vil fullyrða, eins og nú er ástatt hér í Rvík, ef þetta yrði 10- til 15faldað og ýmis gjöld yrðu látin halda því hlutfalli, þá yrði að taka eignirnar með lögtaki upp í skattana. Og ég vil segja, að ef þetta kæmist á, yrðu flestar fasteignir eign bæjarfélagsins, því að fasteignaskattarnir eru nú þegar allerfiður baggi á flestum. Það er t. d., að í stað þess að vatnsskattur er nú 2 millj., þá yrði hann 20 millj., og annað eftir því. Hitt má segja að sé lágt í farið, að gera till. um að tvöfalda matið. Þetta er álitamál, en þýðir að tvöfalda alla skatta af þessum fasteignum í landinu og meira en það, vegna þess að samkv. mínum till. er til þess ætlazt, að allar umbætur, sem gerðar hafa verið síðan fasteignamat fór fram, séu teknar inn í matið á sama grundvelli. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að það væri stór breyting orðin á þessu tímabili á öðrum sviðum, sem hefði raskað hlutföllunum í þjóðfélaginu. Þetta er satt. En hver segir, að það hlutfall haldist lengi óbreytt, t. d. í 10–15 ár? Hver veit, hvort ekki eru meiri líkur til þess en verið hefur, að það verði allt eins arðvænlegt að búa í sveitum, sem fólkið hefur flúið frá, eins og að vera í fjölmennustu bæjunum. þar sem er yfirvofandi atvinnuleysi? Hér er því um það stórt mál að ræða, að bezt er að hafa vaðið fyrir neðan sig og fara ekki út í öfgar á þessu sviði. Ég vil láta Alþ. ákveða hækkunina; en ekki leggja það undir þriggja manna n., hverjir sem í henni kynnu að vera, því að samkvæmt frv. á þriggja manna n. að ákveða það með aðstoð, hvað matsverðið skuli vera hátt og hvaða hlutfall eigi að vera innan einstakra héraða, en undirmatinu getur þessi yfirnefnd breytt eftir vild. Ég tel, að bezt sé að hafa valdið á þessu sviði í höndum þeirra manna, sem mestan kunnugleika hafa á þessum hlutum og með þetta hafa haft að gera undanfarin ár, en það eru yfirskattanefndir og undirskattanefndir í hverju héraði, því að það eru þær, sem á hverju ári reikna út, hvernig skuli leggja skatt á þessar eignir. Þessar nefndir hafa bezt skilyrði til þess að skera úr um það, hvaða flokkun eigi að vera þarna á milli, en hið raunverulega mat vil ég ekki leggja í þeirra hendur, annað en að flokka í þrjá flokka. Það er ekki einasta fasteignaskattur, sem hækkar við þetta, heldur er það eignarskattur, vegagjöld, símagjöld, vatnsskattur og margvísleg fasteignagjöld, sem öll bæjarfélög munu hækka stórkostlega og sum jafnmikið og fasteignamatið hækkar. Þetta verkar á svipaðan hátt og það, að t. d. verðtollur, söluskattur o. s. frv. hækkaði alltaf eftir því, sem vörur hækkuðu í verði og eftir því sem erfiðara er fyrir almenning að kaupa vöruna. Það vita allir, að þær miklu tekjur, sem ríkissjóður hefur fengið á þessu yfirstandandi ári. stafa eingöngu af því, að vörurnar hafa hækkað í verði og innflutningurinn vaxið vegna minnkandi viðskiptahafta. Um leið og allar fasteignir hækka stórkostlega frá því, sem er, þótt ekki væri nema fjórfalt, sem mér þykir of mikið, þá þýðir það gífurlega hækkun á húsaleigu í hverju bæjarfélagi og jarðaleigu í öllum sveitum, því að afgjöld af eignum hlytu að hækka um leið og skattarnir yrðu hækkaðir til muna á þessum eignum. Hv. þm. Borgf., hv. 2. þm. Skagf. og hv. 2. þm. Eyf. hafa flutt hér brtt., sem útbýtt er á þessum fundi, og hafa tveir þeirra talað fyrir þessum brtt. hér. Samkvæmt þeim vilja þessir þm. Láta fara fram mat og vilja gefa það á vald matsnefnda, hvað eigi að hækka mikið; þó má ekki fara yfir fjórföldun á því mati, sem nú er, og fjórfalda jarðabætur og húsabætur, sem gerðar eru á öllum fasteignum. Þetta er aðalatriði, sem gerir það að verkum, að ég gæti aldrei samþ. 1. till. þeirra, sem er á þskj. 355, það er vegna þess, að þeir gera ráð fyrir að halda yfirmatsnefndinni, sem á að ráða, hvernig hlutföllin eru gerð, en ekki láta Alþ. skera úr um það, hvernig hlutfallshækkunin á að vera. Þar að auki er undarlegt, að þeir segja hér í 1. lið till., að það eigi að meta samgöngubætur og enn fremur eigi að meta rafmagnslagningar og aðrar félagslegar umbætur. Ef á að meta þetta allt, þá verður það nokkuð mikið, sem þar kemur til greina. En að mínu áliti kemur aðeins til greina, hvernig á að flokka eftir því, hvaða umbætur hafa orðið í hlutaðeigandi byggðarlagi eða jörð. - En ég vil svo aftur segja, að ég get fallizt á 2. brtt. þessara manna, því að það er alveg í samræmi við 12. brtt. mína á þskj. 328. Það er aðeins nákvæmar orðað hjá þessum mönnum, en er alveg það sama, sem fyrir okkur vakir, svo að út af fyrir sig þarf sú till. ekki að valda ágreiningi. Varðandi 3. till., um það, að gjöld skuli miðast við grunngjald á eign, þ. e. allt nema fasteignaskatturinn, þá stenzt það ekki vel. Það gæti staðizt með einstök gjöld, t. d. vegagjöld, en til þess er þessi breyt. öll gerð, að fasteignaskatturinn skuli fylgja sömu hlutföllum og hækkunin, og þá er tæplega hægt að komast hjá því, að eignarskatturinn lúti sömu lögum og hækkunin á fasteignum verður, því að það er kannske aðalatriðið. Hv. þm. Borgf. fór nokkuð út í að lýsa því, af hvaða orsökum það væri, að hann gæti ekki fallizt á að fylgja mínum brtt. Hann vill ekki sleppa matsnefndunum, og það er eitt aðalatriðið í þessu máli. Við höfum nóg stjórnarvöld til þess að reikna út þá hækkun, sem hér á að gera. Fjmrn. er ekkert of gott til að gera þá reikninga, og þó að það þyrfti að taka einhverja nýja starfsmenn. þá yrði það miklu ódýrara en að fara að setja saman þriggja manna n. með skrifstofustjóra og nýrri skrifstofu, sem ekki væri ódýrari, heldur miklu dýrari en fasteignaskrifstofan, sem var á Amtmannsstíg 1 í nokkur ár. Það þarf enga nýja skrifstofu til þess, það er hægt að gera það í einhverju herbergi í Arnarhvoli og láta þessa útreikninga fara fram, þegar búið er að undirbyggja þá af skattyfirvöldunum heima í héruðunum. Þá var hv. þm. Borgf. að tala um, að það mundi ekkert verða ódýrara að fara eftir minni till. um það að láta skattanefndir og fjmrn. annast þetta en að setja upp matsnefndir í hverju héraði og eina yfirnefnd. Ég er honum ósammála um þetta. Það er hægt að hafa það ódýrara samkvæmt minni till. en eftir því, sem frv. gerir ráð fyrir. Það eru aðallega yfirskattan., sem ég ætlast til að hafi þetta verk með höndum í héruðunum, en með leiðbeiningum, tillögum og upplýsingum frá undirskattan., sem á hverju ári verða að láta þær af hendi við yfirskattan. hvort sem er, sem þó yrði nákvæmara en ella, og yfirskattan. yrðu þá að hafa í þetta sinn nánara eftirlit með því, að undirskattan. fylgdu þeirri skyldu að láta millimat fara fram á öllum eignum, sem það á að fara fram á. - Varðandi jarðabætur, þá liggur einfaldast fyrir, þar sem þær eru mældar á hverju ári og Búnaðarfélag Íslands hefur skýrslur um allar jarðabætur, að það sé skyldugt til þess að gefa þær skýrslur upp sem nákvæmast við hverja yfirskattan. Þá kom það fram hjá hv. þm. Borgf., sem kemur fram í till. hans og hans félaga, að hann vill hafa rýmra ákvæði til þess að breyta hlutföllunum í matinu. En það er það stóra mál, sem ég er ekki sammála um. Þó að aðferðin væri óbreytt eins og hún er í mínum till., þá yrði það áreiðanlega ódýrara. Annars verður auðvitað meiri hl. hér á Alþ. að ráða um það, þó að mínar till. að öðru leyti væru samþ. Meiri hl. verður að ráða því, hvaða hlutfall á að hafa, en ekki einhver þriggja manna n., hvort sem hún er skipuð af fjármálaráðherra eða hún er kosin af Alþingi. Hv. þm. V-Húnv., frsm. og form. n., talaði hér nokkur orð í nótt, eftir að ég talaði um þetta mál, og fór að vísu ekki langt í frv., því að hann hafði gert það áður, en tók það fram, að samkv. l. frá 1945 væri gert ráð fyrir því að samræma matið, ef miklar verðlagsbreyt. yrðu, og það er náttúrlega tilgangurinn með öllum þeim till., sem hér liggja fyrir, að samræma að einhverju leyti þær skiptu skoðanir um það, hvað langt eigi að ganga í því. Þá sagði þessi hv. þm., að rangt væri að tala um, að samkv. frv. ættu öll bæjarfélög að borga allan kostnað af matinu. En þetta er ekki rangt, því að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarfélög fái fasteignaskattinn, en frá honum sé dreginn allur kostnaður við matið, og það þýðir, að bæjar- og sveitarfélögin verða að kosta allt þetta mat, hvort sem það er ein eða fleiri milljónir, en það verður áreiðanlega dýrt, ef frv. er samþ.- Þá sagði hv. þm. V-Húnv., að engin sanngirni væri í því að láta sömu reglur gilda um t. d. allar jarðir, því að það væru mjög mikil bil á milli þeirra, m. a. innan sömu sveitar, og þetta er rétt, enda geri ég ráð fyrir því í mínum till., að það megi flokka jarðir í þrjá flokka. Það er t. d. svo um allar jarðir. sem ekki hafa fengið samgöngur, þannig að viðunandi sé, að þær eru undanþegnar hækkuninni að hálfu eða öllu leyti. Annars er það svo, að samkvæmt upplýsingum, sem gefnar eru á árinu. þegar lokið var við þetta fasteignamat, þá stendur það, að hús hér í Reykjavík voru metin þrisvar sinnum hærra verði en hús í sveit. Við skulum segja, að einhver maður, sem hér á heima í Reykjavík, t. d. hæstv. forsrh., ætti jafngott hús og ég norður á Akri, þá á samkvæmt þeim reglum, sem við höfðum, þegar matið fór fram, að meta hans hús þrisvar sinnum hærra en mitt, og þess vegna tel ég, að í þeim hlutföllum sé komið nokkurt bil til þess að jafna það, sem eðlilegt er, að öll hús séu miklu hærra metin hér í fjölmenninu en í sveitunum. Þetta er áreiðanlega rétt, enda hlaut það svo að vera. Ég hef orðið var við, að þau ákvæði, sem hér voru samþ., þegar núv. ríkisstj. tók við, varðandi stóreignaskattinn, þar sem gerð var sú ráðstöfun að sexfalda allt matsverð fasteigna hér í Reykjavík og í lægsta hlutfalli þrefalda, - ég hef orðið var við, að þetta verkar illa, því að þetta var mjög fjarstætt ákvæði og kom illa við þá, sem þessi skattur lagðist á. Ég veit dæmi þess, að það hefur gerzt samtímis, að útgerðarmenn hafa verið settir í nokkurra tuga þúsunda stóreignaskatt, en jafnframt verið auglýstir í Lögbirtingablaðinu til skuldaskila. Ætli það yrðu ekki margir auglýstir til gjaldþrota, ef ætti að fara að tífalda allt fasteignamat í bæjum, þó að ekki væri farið svo langt í sveitunum? Hér er þess vegna það á ferðinni, að það er miklu betra að fara varlega í þessa hluti en að flana að svona stórmáli eins og sumu öðru, sem hér er sett í gegnum Alþ., bæði á undanförnum árum og verið er að nú.



Herra forseti. Ég vildi aðeins ekki láta þetta mál fara hér í gegn við umr. án þess að minnast á eitt atriði sérstaklega, sem í frv. felst. - Það er út af fyrir sig með leiðréttingu á fasteignamatinu, að það getur á vissan hátt verið eðlilegt og hefur sín rök, en í niðurlagi frv., 11. gr., er gert ráð fyrir, að eftir að kostnaður við fasteignamatið hefur að fullu verið greiddur samkv. þessum l., þá skuli fasteignaskatturinn renna til bæjar- og sveitarfélaga. Ég minnist þess í sambandi við svipað mál áður, þar sem var frv. til l. um, að helmingur söluskattsins rynni til sveitarfélaga, að hæstv. fjmrh. tók létt á því og sagði eitthvað á þá leið, að ríkisstj. mundi sjá vel fyrir því með því að afhenda bæjar- og sveitarfélögum fasteignaskattinn. Mér skilst, að með þessu frv., þó að það heiti frv. til l. um endurskoðun fasteignamatsins, þá sé verið að uppfylla þetta fyrirheit. Að vísu er gert ráð fyrir því, að þessi skattur renni ekki til bæjar- og sveitarfélaga fyrr en greiddur hafi verið kostnaður við matið. Eftir því sem ég skildi hv. þm. A-Húnv., þá getur sá kostnaður orðið mikill, og þess vegna er spurning, hvort það verður á næsta ári, sem bæirnir fá að sjá einhvern hluta af þessum skatti. Fasteignaskatturinn er áætlaður í fjárlfrv. nú 700 þús. kr., og það mætti vel segja mér, að kostnaður við þetta mat næmi kannske þeirra upphæð og jafnvel meira, svo að það mundi vera borin von, að bæjar- og sveitarfélögin fitnuðu mikið af því svona á næstunni. En þar til svarar hæstv. ráðh. því, að með hækkuðu fasteignamati komi þetta betur út fyrir bæina, því að þeir fái hækkaðar tekjur á þann hátt. En út af því sérstaklega vil ég segja það, að það var ekki á þann hátt, sem bæirnir óskuðu eftir því að fá tekjur sínar hækkaðar, og þeir geta ekki fengið þær að verulegu leyti hækkaðar á þennan hátt. Það er komið svo um borg og bæ og víða í sveitum landsins einnig, að það er ekki hægt að kreista meira út úr fólkinu, sem þar býr, vegna þess að ríkið er áður búið að taka álíka upphæð úr vasa almennings og nemur öllum útsvörunum, eða 100 millj. kr. og vel það. Hér er þess vegna lagt til, að bæjar- og sveitarfélögunum verði hjálpað með því að vísa þeim á þá tekjustofna, sem raunverulega eru ekki til. - Í frv. því, sem ég minntist á áðan um skiptingu á söluskattinum, er lagt til, að tekinn verði hluti af honum, ef honum verður fram haldið, og lagður til bæjanna, og það er annað mál en að vísa þessum aðþrengdu bæjarfélögum á að leggja hærri skatta á sína meðborgara. Það gætu þau gert án þessa frv. með því að hækka útsvörin, ef skattstofn væri fyrir hendi, en það er hann ekki. Það, sem þess vegna þarf í þessu tilfelli til að draga sum þeirra að landi og bjarga öðrum út úr neyð, er það, að það séu, án þess að leggja frekari byrðar á skattþegnana, auknar tekjur viðkomandi bæjar- og sveitarfélaga. Nú hefur það sýnt sig, að tekjuafgangur ríkissjóðs á síðasta ári hefur orðið æði mikill. Mönnum ber að vísu ekki saman um, hve mikill hann sé; hæstv. fjmrh. hefur viljað draga nokkuð úr því, hvað hann væri mikill, en því hefur verið haldið fram af þm. hér og komið fram í þingskjölum, að söluskatturinn væri kannske lægri, þó að hann væri yfir 100 millj. kr., heldur en tekjuafgangur ríkissjóðs, þannig að ríkissjóður hefði getað fellt hann alveg niður og samt komið út án þess að hafa greiðsluhalla. Nú hefur ekki verið farið fram á í því frv., sem ég minntist á, að ríkissjóður legði fram nema helming af söluskattinum, og mætti þá virðast, að hann mundi komast sæmilega af, miðað við þá útkomu, sem varð árið sem leið, með þeim helmingi, sem þá yrði eftir. Ég vildi aðeins ekki láta þetta frv. fara fram hjá, án þess að á þetta væri bent, og ef bæjar- og sveitarfélög ættu að fá 700 þús. kr. til skipta. þá væri það að meðaltali 5 kr. á hvert mannsbarn, eða svona 5–10 þús. kr. á hvert sveitarfélag, og allt, sem umfram væri framfærslu, væri jafnvel tekið til viðbótar við aðra skatta, sem m. a. ríkissjóður gengur bezt fram í að hirða. Þetta er þess vegna ekki leið til að bjarga bæjarfélögunum, hvort sem leiðin er farin með söluskatti eða ekki. Æskilegast væri að geta afnumið hann, því að ef söluskatturinn er afnuminn, þá hækka útsvörin eða hægt væri að taka upp einhvern skatt eins og þennan. En að taka hvort tveggja, halda söluskattinum og bæta þessu við, það er ekki hægt.



Herra forseti. Á þskj. 243 hef ég flutt frv. um breytingu á l. nr. 92 frá 1947, um ný orkuver og nýjar orkuveitur rafmagnsveitna ríkisins. Í lögunum frá 1947 var ríkisstj. heimilað að fela rafmagnsveitum ríkisins að reisa raforkuver við Fossá í Fróðárhreppi og leggja háspennulínu þaðan til Ólafsvíkur og Sands. Frv. það, sem hér er lagt fram, fer fram á, að rafmagnsveitum ríkisins verði einnig heimilað að leggja háspennulínu frá raforkuverinu við Fossá um Fróðárhrepp og Eyrarsveit um Helgafellssveit að Hrísum og niður Þórsnes að Stykkishólmi. Á yfirstandandi ári hefur raforkumálastjóri látið framkvæma áætlun um, hvað þessi lína muni kosta, og tel ég mjög nauðsynlegt, að þegar lokið er byggingu Fossárvirkjunarinnar, verði hún fullnýtt. Ég hef því lagt til, að nokkrum hluta tekjuafgangs ársins 1951 verði varið til þessara framkvæmda, þ. e. a. s. lagningar háspennulínu frá Fossá til Stykkishólms. Það er óþarft að fara mörgum orðum um það, hve nauðsynlegt er fyrir þessi þorp að fá rafmagn frá raforkuverum ríkisins, og það verður ekki lengi spyrnt á móti þeirri öfugþróun síðustu ára, þar sem fólkið flyzt úr sveitunum til kaupstaðanna, nema með því, að ríkið sjái dreifbýlinu fyrir rafmagni. Ég tel ekki þörf á að fara fleiri orðum um þetta frv., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og fjhn.