Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutningsmaður, Björn Þorláksson: Eins og þetta frumvarp ber með sjer, fer það aðeins fram á lítilfjörlega breyting, eða að gera ofurlítinn viðauka við núgildandi lög um friðun fugla á þann hátt, að rjúpan, sem nú er aðeins friðuð nokkurn hluta árs, verði friðuð alt árið, næstu 5 árin. Ástæðan til þess, að vjer flutningsmenn höfum leyft okkur að koma fram með þetta frv., er aðallega sú, að orð leikur á því, að rjúpan fækki óðum, og sumum þykir alt útlit á, að hún hverfi með öllu, ef haldið verður áfram að skjóta hana árlega, og -hún verður ekki algerlega friðuð um stund. Að líkindum eru fleiri orsakir til fækkunarinnar, en skotin; t. d. það, að hún fjell mjög eitt árið, og hefur ekki náð sjer síðan, og nú er mjög lítið um þennan fugl á Austfjörðum, þar sem jeg er kunnugur. Jeg skal geta þess, að ýmsir hafa allálitlega atvinnu af rjúpnaveiðum, og leggja rjúpur inn í verzlanir fyrir svo hundruðum króna skiftir á ári. Jeg get því ímyndað mjer, að sumir mundu verða allóánægðir yfir lögum þessum. En jeg hygg, ef rjúpan yrði alfriðuð þann tíma, er hjer er farið fram á, að það mundi nægja til þess, að hún fjölgaði aftur, og þessi atvinnugrein mundi þá aftur rísa úr dvala. Eins og jeg tók fram, er hjer aðeins að ræða um viðauka við Iög um friðun fugla. En það ætti ef til vill að friða fleiri fugla á líkan hátt, t. d. álftina, þó að hjer sje ekki í farið fram á það. Væri því nauðsynlegt, að skipa nefnd í málið. Eg skal svo ekki fjölyrða frekar um málið nú, en leyfi mjer að síðustu að stinga upp á 3 manna nefnd.



Það er ef til vill nokkuð snemt að tala ítarlega um frumvarpið á þessu stigi málsins, en það sem jeg segi, kynni þó að hafa einhver áhrif á nefndina, sem væntanlega verður skipuð í það. Jeg sje enga nauðsyn á að friða rjúpuna meira en nú er gert með lögum. Þó að rjúpan fækki í bili, tel jeg það enga sönnun þess, að hún sje að hverfa. Það hefur oft verið sagt áður, að nú væri rjúpan að hverfa, nú væri hún alveg farin og kæmi aldrei aftur. 1887 kom fram hjer á þingi frumv. um útflutningsgjald af rjúpum. Það var samþykt í neðri deild, en felt án umtals hjer í efri deild með 9 atkv. gegn 2. 7 árum seinna var borið fram frumvarp viðvíkjandi eitrun rjúpna, er ekki náði fram að ganga, af því menn vildu eigi spilla þeim atvinnuvegi, sem fólginn er í því að skjóta og veiða rjúpur. Og jeg hef enn ekki heyrt færðar neinar sannanir fyrir því, að nauðsyn sje á þeim friðunarlögum, sem háttv. flutningsmenn flytja fram. Það er mjög erfitt, að vita með vissu, hvort rjúpan fækkar eða ekki. Það er komið undir veðráttunni, hve mikið næst í af henni. Það kom til mín bóndi úr Mýrasýslu í vor og sagði mjer, að hann hefði haft 100 kr. tekjur af rjúpnaveiðum nú á síðastliðnum vetri. Það er ísjárvert, að eyða þessum tekjum manna, eða leggja haft á góða atvinnu, sem sjerstaklega tíðkast í sveitum, þar sem á hinn bóginn er síður tækifæri til þess að vinna sjer eitthvað inn við tækifæri, en við sjávarsíðuna, eða í kaupstöðnm og verzlunarstöðum. Þetta frumvarp gengur og of nærri atvinnufrelsi manna, ef það verður að lögum. Og það hefur verið gengið of langt út í það á seinni árum, að setja lög og reglur um aðgang manna að atvinnu. Það er, eins og jeg sagði, erfitt að vita, hve mikið er til af rjúpunni. Jeg hef rannsakað skýrslur um útflutning á rjúpum síðustu árin, og á árunum 1906–1910 hafa verið útfluttar 110 þús. rjúpur að meðaltali á ári. Það er ekki lítið fje, sem þennan veg kemur inn í landið, og það er varlega í það farandi, að svifta menn þessum tekjum. Það getur verið, að einhver segi, að mótmæli mín gegn frv. spretti af því, að mjer þyki rjúpur svo mikið góðgæti. En jeg hef á síðastliðnum vetri ekki haft rjúpur nema einu sinni á borði mínu, því að þær gerast nú mjög dýr fæða. Og mjer þykir það mjög gleðilegt, að þær eru í svo háu verði. Það sýnir, að sumir menn hafa allálitlega atvinnu af rjúpnaveiðum, og það á ekki að takmarka atvinnu manna nema knýjandi nauðsyn sje fyrir hendi. Jeg get því, af ofangreindum ástæðum. alls eigi greitt frumv. atkvæði.



Jeg stend upp í tilefni af ræðu háttv.1. kgk. þm. (J. H.) Hann sagði, að með þessu frv. ætti að takmarka atvinnu manna. En tilgangur frv, er einmitt að tryggja, að Iandsmenn geti haldið áfram að hafa atvinnu af rjúpnaveiðum. Ef það er rjett, sem við flm. höldum fram, að rjúpan fækki, þá getur farið svo, að hún hverfi með öllu, sje hún ekki friðuð frekar en nú er. Þessu viljum við afstýra með því að friða rjúpuna um nokkurt ára bil, eins og ákveðið er í frumvarpi okkar. Við viljum fara að eins og bændur eftir harðindaár, er skepnum hefur fækkað. Þeir láta búfjeð lifa, svo að bústofninn aukist, og fjenu fjölgi aftur, því það er þeim atvinnu- og hagnaðarauki. Þetta er hugsun okkar flutningsmanna. Við viljum fjölga rjúpunum til hagnaðar fyrir landsmenn. Það getur, ef til vill, verið álitamál, hvort rjúpum fækki. En jeg verð að taka undir það með háttv, samflutningsmanni mínum, að raddir hafa heyrzt víðsvegar að um það, að látlaus skot hafi fækkað henni afarmikið, svo að vart sjáist rjúpa þar, sem áður var mikið af henni, og mjer finst ekki hægt að gefa slíku engan gaum. Hitt er annað mál, að það geta ýmsar leiðir komið til skoðunar, er tryggja á, að rjúpan gangi ekki til þurðar. Það má alfriða hana nokkur ár, eins og hjer er farið fram á. Það er og hugsanlegt - og jeg vill vekja athygli nefndarinnar, sem jeg vona að verði kosin í málið, þrátt fyrir andmæli háttv. 1. kgk. þm., á því - að nægilegt væri að friða hana fyrir skotum, en þá mætti veiða hana á annan hátt, snara hana eins og hjer tíðkaðist áður, og enn tiðkast í Noregi. Snaraðar rjúpur eru líka í hærra verði en skotnar rjúpur, og má því vel vera, að sú veiðiaðferð verði tekin upp aftur, þegar fram líða stundir. Það er engin ástæða til að drepa þetta frv. nú, þótt eitthvert frv. um sama efni væri felt fyrir mörgum árum hjer í deild inni, eins og háttv. 1. kgk. þm. mintist á, ekki sízt er líta mátti svo á, sem það frv. væri verndartollslagafrumvarp, svo að rjúpur yrðu hjer í Rvík ódýrari en ella mundi. Jeg styð tillögu háttv. aðalflutningsmanns um nefnd.

Steingrímur Jónsson (3. kgk.) Jeg mun greiða atkvæði með nefnd í þessu máli, en ekki geri jeg það vegna frumv. sjálfs, því jeg held, að ekki verði mikið praktískt gagn að þessum viðauka við lög frá 23. marz 1880. Jeg er samdóma h. þm. Strand. (G.G,), að óviðkunnanlegt er, hvernig frv. er orðað. Því má ekki banna með öllu að taka egg? En ef varpeigendur eiga að hafa rjett til að taka egg, þá er hart að banna með öllu að gefa. Jeg þekki vel til í einni mestu varpsýslu landsins, og jeg er viss um, að þar er mjög lítið um það, að æðaregg sjeu seld; hins végar veit jeg til, að menn gefa þar dálítið af eggjum af góðsemi. Margir varpmenn segja, að nauðsynlegt sje að taka kaldeggin úr hreiðrunum, og sje það rjett, þá kæmi það að vísu í bága við það, að banna algerlega að taka egg úr hreiðri. Jeg vil styðja nefndarkosningu í máli þessu, ekki beint vegna frv., heldur af því, að jeg vil að safnað sje í eitt öllum þessum friðunarákvæðum, og eins þarf ef til vill að breyta þá um leið nokkrum ákvæðum hinna gildandi laga. Þessi atvinnuvegur er alls eigi lítilsvirði. Árið 1911 voru útffutt 4719 kíló eða 9438 pd. af æðardún, og er það meira en nokkru sinni áður og fengust fyrir það 120,000 kr. Þetta er ekki svo lítitl hluti af framleiðslu ekkar, og þar að auki er þetta skemtilegur og fallegur atvinnuvegur og afrekstursmeiri að sínu leyti en flest annað, þá vil jeg minnast á kvartanirnar um brot á þessum lögum. Jeg vil halda því fram, að alment geri varpeigendur of mikið úr brotum þessum. Í Þingeyjarsýslu er litið um æðarfugladráp. Það get jeg fullyrt af 16 ára reynslu sem sýslumaður. Vitaskuld er lögunum ekki hlýtt fullkomlega, en jeg er viss um, að ekki kveður eins mikið að lagabrotunum eins og varpeigendur halda fram. í sambandi hjer við hefur verið talað um öfund manna á varpbændum, og er sá sannleikur í því, að áður fyr, í hallærum, hefur mönnum þótt hart, að soltinn maður mætti ekki drepa fugl fyrir landi sínu. Um það heyrðist fyr meir kvartað hjá alþýðu, að æðarkongarnir væru verndaðir með lögunum, en aumingjunum bannað að bjarga sjer.

Því verður ekki neitað, að skoðanir eru skiftar um það, hve mörgum eggjum æðarkollan geti ungað út. Jeg hef heyrt því haldið fram, að þær geti ekki ungað út nema 4–5 eggjum: aðrir, t. d. h. þm. Ísf. (S. St.), segja þær geti ungað út 8–9 eggjum. En víst er, að einstakar kollur geta ungað út fleiri en 4–5 eggjum; um það hef jeg sjálfur reynslu. H. þm. Strand. (G. G.) talaði um að umsjón með ungunum yrði æðarkollunum ofvaxin, ef þeir væru margir, og mundi leiða til þess, að fleiri og færri af þeim færust fyrir þá sök. En það veit jeg, að kollurnar annast ungana hver fyrir aðra, og álit jeg því, að eigi muni stafa hætta á vanrækslu á umönnun af fjölgun ungviðisins. Frv. það, er hjer liggur fyrir, á aðeins að vekja máls á því, hvort eigi beri að hindra einstaka varpeigendur í því að spilla sameiginlegri þjóðareign sern óneitanlega er gert sumstaðar og meðal. annars með eggjatöku.

Sigurður Stefánsson Háttv. þingm. Skgf. hefur tekið sumt af því fram, er jeg hafði ætlað mjer að taka fram gagnvart háttv. þingm. Strand., svo jeg get verið stuttorður. Þar sem háttv. þingm. Strand. var að tala um það, að frumv. þetta hlyti að verða til þess, að vekja virðingarleysi gagnvart lögunum og þar af leiðandi siðspillingu, þá verð jeg að játa það, að jeg get ekki fylgst með í hugsunargangi hins háttv. þingmanns. Æðarfuglinn hefur verið friðaður um langan aldur, og það er þeirri friðun að þakka, hversu mikið æðarvarp hefur aukizt hjer á landi, þrátt fyrir virðingarleysi manna fyrir friðunarlögunum. Þar sem hinn háttv. þingmaður var að tala um það, að mótstaða gegn friðun æðarfuglsins væri aðallega hjá þeim, er stæðu lægst í þjóðfjelaginu, þá er það ekki rjett hjá honum, að það sjeu aðeins dreggjar þjóðfjelagsins, ar bera litla virðingu fyrir Iögunum, því jeg veit, að margir, sem taldir eru hærra settir í þjóðfjelaginu, hafa brotið lögin og skotið æðarfugl, og jeg veit þess meira að segja dæmi, að þótt jafnvel hreppstjórar, sem gæta eiga laganna, hafi horft á það, þá hafa þeir ekki Ijóstrað brotunum upp. Og að þeir ekki gera það, kemur einvörðungu af því, hversu almenningsálitinu á lögunum er háttað. Jeg vildi taka þetta fram þegar verið er að tala um virðingarleysið fyrir lögunum, eigi einungis heima hjá þeim, sem standa á lægsta stigi í þjóðfjelaginu. Jeg er viss um það, að ef allir þeir, sem hafa sjeð drepinn æðarfugl hjer á landi, hefðu strax farið til yfirvaldsins og kært drápið, þá væri Iögunum betur hlýtt nú, en gert er, og þá myndu þau virt sem önnur lög. Sami háttv. þingm. (Guðj. Guðl.) tók það fram, að sumstaðar þar sem egg hefðu ekki verið tekin, þar hefði æðarvarpinu ekki farið fram, en aftur á öðrum stöðum, þar sem tekin hafa verið egg, þar hefði því farið fram. Það getur vel verið, að þetta hafi komið fyrir, en það sannar ekkert, því til þess geta legið fjölmargar aðrar ástæður, sem hjer yrði oflangt mál að telja upp, til dæmis það, að sá er eggin tekur, hirði varpið að öðru leyti betur en hinn, en atriði þau, er hirðinguna snerta. eru fjölmörg, aðhlynning á hreiðrum, eyði- og vargs og að fæla hann frá varpinu, o. fl., sem jeg skal ekki fara út í. Jeg get verið sammála hinum háttv. þingm. Strand. (Guðj. Guðl.) um það, að örðalag frumvarpsins gæti verið skýrara, en úr því má bæta, og það er alls ekki ætlun flutningsmanna, að banna varpeigendum að hirða æðaregg til eigin notkunar, enda getur það oft verið nauðsynlegt og beinlínis heyrt undir góða hirðingu, að taka egg. En þó eigendurnir hirði eggin, þá hafa þeir eftir núverandi lögum eigi leyfi til þess að selja þau, svo frumv. þetta er eigi á neinn hátt neitt atvinnutjón; það sem frumv. breytir núverandi lögum, er það eitt, að það bannar að gefa æðaregg. Og það væri framför að því, að eggjagjafirnar hyrfu. Jeg hygg, að flestir varpeigendur verði að játa, og svo er um mig, að eggjagjafir þeirra hafi fremur lent hjá efnamönnum heldur en fátæklingunum, sem þessara matgjafa þurfa þó frekar. Yfir höfuð eru flestir varpeigendur efnamenn og eins og gengur eru kunningjar þeirra fleiri í hóp jafningja þeirra í þjóðfjelaginu en hinna; að því leyti er það eðlilegt, að þessar gjafir falli fremur í skaut efnamannanna, en víst er um það, að enginn auðgast af gjöfum þessum og þótt þær lentu eingöngu hjá fátæklingunum; þá væri þeim næsta lítil hjálp í þeim til framfærslu, og til þess þyrftu gjafirnar að verða margfalt meiri og almennari en þær eru. Háttv. þingm. Strand. (Guðj. Guðl.) taldi ennfremur, að það væri heppilegt að, taka dúninn eftir því er hægt væri, áður en ungarnir skriðu út úr eggjunum. Jeg get verið samdóma hinum háttv. þingm. um þetta, því að sá dúnn, sem fyrst er tekinn, er betri og auðhreinsaðri en sá, sem liggur í hreiðrunum allan varptímann. En aðalatriðið er það, að sem minst sje hreyft við eggjunum, en það er hægt að taka dúninn án þess að hreyfa eggin, og það ætti að vera hið strangasta boðorð varpeigendanna; að hreyfa eggin sem allra minst. Það er mikið vandaminna verk að taka dúninn eggjunum að skaðlausu, en að skygna eggin til þess að sjá, hvort þau eru unguð eða ekki. Hreyfingin á eggjunum þegar þau eru skygnd, verður oft til þess, að þau deyja og verða, að fúleggjum. Sama háttv. þingm. þótti það hart ákvæði í hinum núgildandi lögum, að bannað er að hirða dauðan æðarfugl, sem finst einhversstaðar, t. d. í fjörunni. En það finst mjer ekki, jeg tel einmitt þetta ákvæði eitt hið allra bezta og skynsamlegasta í lögunum. Áður en þessi lög komu, höfðu menn það beinlínis að atvinnu að drepa æðarfugl með netum, en með þessu ákvæði var gersamlega tekið fyrir það. Áður en þetta varð að lögum, báru menn hrogn og lifur sem beitu fyrir fuglinn ofan með hrognkelsanetum sínum, en sögðu svo, að ekki mættu þeir við því gera, að fuglinn kæmi í netin, og fóru með hann sem hverja aðra löglega veiði. Jeg hef einu sinni sjeð átta æðarkollur teknar úr einu hrognkelsaneti. - En þó net sjeu lögð nær varplöndum og lögin leyfa, þá er það mjög fátítt, að æðarfugl drepi sig í þeim, ef ekkert er egnt fyrir hann. Það er því víst, að sje ekkert gert til þess að hæna æðarfuglinn að netunum þá veiðist æðarfugl ekki í þeim svo teljandi sje, enda hefur þessi veiðiaðferð því nær algerlega lagzt niður, síðan bannað var að hirða fuglinn. Þar sem þessi háttv. þingm. (Guðj. Guðl.) var að tala um hafís og pestardauða æðarfuglsins, og að menn yrðu í halæris árum að leggja sjer allt til munns, þá er þar því til að svara, að jeg vil heldur vera talsvert svangur en eta dauðan pestarfugl. Það kemur fyrir, nær því hvert ár, að svo og svo margir æðarfuglar drepast í varplöndum; það kemur upp í þeim einhver illkynjuð pest, og þegar hún er mikil, getur kveðið töluvert að þessum dauða. Af þessum dauða pestaræðarfugli er hin mesta fýla, og jeg get ekki hugsað mjer viðbjóðslegri fæðu, og mjer hefur aldrei annað til hugar komið en að kasta slíkum hræjum. Að almennt bjargræði geti orðið af horuðum hafísdauðum æðarfugli, tel jeg engin líkindi til. Jeg vona, að þau árin verði fá - helzt engin - að þjóðin verði að eta alt, sem tönn festir á, til þess að forðast hungurdauða. Ekki hefi jeg heyrt það fyr, að varpeigendur keyptu hænuegg til þess að eitra með þeim fyrir varg, og þar sem hinn háttv. þingm. Strand. (Guðj. Guðl.) hjelt því fram, að með frumv. þessu væri varpeigendum bannað að nota æðaregg til eitrunar, þá veit jeg, að það er ekki tilætlun flutningsmannanna; jeg hef aldrei þurft önnur egg til eitrunar en æðdregg. Það er sagt, að þetta frumvarp gangi of nærri atvinnufrelsi varpeiganda, en svo er alls ekki. Að lögum er varpeigendum óheimilt, að gera eggjatökuna sjer arðberandi. Hjer er um einn hinn skemtilegasta og arðsamasta atvinnuveg þjóðarinnar að ræða er og framtíð hans og vöxur, mikið undir því kominn, að löggjafarvaldið styrkji hann, og friðun æðareggjanna er þar eitt aðalatriðið. Það er alveg rjett, sem háttv. 2. þm. Skgf. (Jósef Bj.) tók fram, að það geta risið upp ný varplönd, þar sem engin varplönd hafa verið áður. Jeg veit það, að svo er það rjett hjá mjer þar vestra; þar var fyrir fáum árum ekkert varp, fyrir 3 árum var þar orðið 6 pd. varp, en í fyrra voru þar 12 pd. af dún. Þetta er á Reykjanesi, þar sem saltverkið var þar er stórt flæmi, sem er hægt að gera að ágætu varplandi með tiltölulega litlum kostnaði. Þar getur því orðið mjög stórt varp. En eigandi þessa varpa hefur ekki tekið eggin; ef hann hefði gert það, hefði varpið ekki vaxið svona ört. Mjer finnst það annars vera svo einfatt mál, að allir geti skilið, að úr þeim 100,000 eggjum sem nú eru árlega tekin, geti æðarfugl aldrei komið, og æðarvarpsræktuninni sje því unnið hið mesta tjón með eggjatökunni, eins og hún nú er.



Jeg ætla ekki að halda langa ræðu um mál þetta, það læt jeg þá um, sem þetta mál; er hjartfólgnara. Jeg verð að vera fremur á móti þessu frumv. vegna þess, að mjer finst það vera illa undirbúið. Það hefur ekki verið leitað álits varpeiganda um það, hvort að þeir vildu þessa breytingu eða ekki. Og ef þessi breyting er jafnmikils verð og háttv. flutningsmaður þess, þingm. Íst. (Sig, Stef.), lætur,  (Sigurður Stefánsson: Jeg er ekki flutningsmaður)  þá meðmælandi þess, þá hefði hann, sem hefur verið varpeigandi yfir 30 ár, átt að koma með frumvarp þetta fyr. Jeg verð að vísa þeim ummælnm sama háttv. þingm. alvarlega á bug, að hreppstjórar horfi á dráp æðarfugls, án þess að kæra það  (Sigurður Stefánsson: Jeg sagði ekki allir hreppstjórar)  . Háttv. þingmaður hafði orðið í fleirtölu, hreppstjórar en ekki hreppstjóri, og ummæli hans voru almenn. Jeg er sjálfur hreppstjóri og veit því, að áburður þessi er rangur. Annars finst mjer þetta ekki vera sjerstaklega prestleg getgáta. Þar sem það er borið hjer fram, að varpeigendur greiði hærri skatt en aðrir, þá er það ekki rjett, þeir greiða hann eftir hundraða tölu jarða sinna eins og aðrir. Hvað eggjagjöfunum viðvíkur, þá mun lítið vera gert að þeim, en líklega er það rjett, að það sje ekki gefið mest til hinna fátækari, en væntanlega má þó ætla það, að prestarnir, sem eru svo vel settir að vera varpeigendur, hugsi jafnan til hinna fátæku í gjöfum sínum.



Jeg get ekki skilið rökfærslu hins háttv. 2. þm. Skgf. (Jósef Bj.), að æðaregg í hreiðri sjeu ekki sjereign þess, er varplandið á. Það er alt annað, eftir að eggin eru unguð út og ungarnir komnir út í geiminn, þá eru þeir orðnir sameign alveg eins og lðmb, sem sleppa ómðrkuð. Frumv. þetta fer því fram á það, að banna mönnum að hirða eign sína. Lambið, er sleppur ómarkað, er sameign manna, svo framarlega sem ærin ekki helgar sjer lambið; þá fyrst eftir helgunina kemur fram eignarrjettur á lambinu, og eins er um ungann að nokkru leyti; ef hann leitar sjálfur að sama varplandi, má segja, að hann helgi sig sjálfur eigandanum. Við vitum það, að æðarfuglinn sækir á sömu stöðvar og hann hefur áður verið á, og að minsta kosti vitum það með vissu, að sama æðarkollan kemur ár eftir ár í sama hreiðrið, og þá er það mjög iíklegt, að ungarnir sæki þangað sem þeir eru uppaldir. Mjer finst, að þeir, er halda þessu frumv. fram, vilji gera æðarvarpseigendur að þeim skynskiftingum, að þeir viti ekki, að egg, sem etin eru, verði aldrei að fugli, og að þeir, varpeigendurnir, viti ekki sjálfir, hvað heppilegast sje fyrir æðarvarpsrækt þeirra. Mjer þykir það mjög einkennilegt, ef við, þeir 99% sem ekki höfum æðarvarpsland, ættum endilega að setja þeim reglur um þetta efni; þeir sem sjálfir hafa reynsluna, og hljóta að vita, hvað við á. Það ætti að vera óþarfi, að við færum að blanda okkur í það mál, og þeir æðarvarpseigendur, er reynsluna hafa, ættu að geta talað um fyrir hinum, ef málstaður þeirra væri góður, svo stróng Iðg frá þinginu væru óþörf. Hvað það snertir, að gjafirnar sjeu svo miklar, að hjer geti verið um atvinnu að ræða, þá getur það ekki verið, því ef svo væri mikið að þeim gert, þá yrðu varplöndin eyðilögð. Það er útúrsnúningur hjá háttv. þingm. Ísf. (Sig. Stef.), að jeg sje á móti æðarfuglsfriðunarlögunum. Jeg tel þau Lög góð. En þar sem þessi háttv. þm. vildi. telja það sönnun þess, að menn litu svo á, að lögin væru órjettlát, að þau væru brotin af einhverjum heiðvirðum mönnum, mun slíkt öllu heldur gert af kæruleysi eða rjettara sagt af augnabliks freisting og án frekari umhugsunar. Frumvarp þetta bannar að gefa æðaregg. Í tilefni af því dettur mjer í hug, að segja sögu er mjer var sögð nú á augnablikinu. Presturinn á Sauðanesi hafði í vor gert sóknarbörnum sínum orð, að þau mætti koma einhvern dag til þess að fá æðaregg, af því varpið var að eyðileggjast af vatni. Og fólkið kom og þakkaði gjöfina. Annars hefði hann orðið að bera alt í sjóinn, ef frumv. þetta hefði verið orðið að lögum og láta ef til vill svangt fólk horfa á. Jeg efast ekki um það, að margur, sem er svangur, þakki fyrir að fá æðaregg, þó kaldegg sjeu; jeg tala nú ekki um, þegar þau eru ný, og jeg álít rangt af löggjöfinni, að banna gjafir, sem eru gefandanum skaðlausar, en þeim, sem þiggja, til mikils gagns eins og átt hefur sjer stað á Sauðanesi. Hvað vinagjafir varpeiganda til efnamanna áhrærir, þá býst jeg við, að æðareggjagjafir þeirra sjeu ekki svo miklar, að þær muni nokkru, og háttv. þm. Ísaf. (Sig. Stef.) viðurkennir, að hann hafi gefið slíkar gjafir, og tel jeg þó víst, að hann hafi ekki spilt varplandi sínu.



Jeg vil aðeins taka það fram, að mjer þótti það undarleg að háttv. þm. Strand. (Guðj. Guðl.) ekki skildi mismuninn á eggjunum og lömbunum. Jeg tók það fram, að þegar unginn er kominn úr egginu, að þá væri hann sameign. Þó við göngum að því sem vísu, að gamall æðarfugl yfirleitt leiti til þeirra stöðva, þar sem hann hefur verið, þá getum við ekki fullyrt, að ungfuglinn lendi til þess varps, sem hann er ungaðar út í. Þar getur annað gilt um gamlar æðarkollur en ungfugl. Mjer finst því hjer vera um víðtækari sameign að ræða, en háttv. þm. Strand. (Guðj. Guðl.) vildi líkja því við.  (Ómörkuð haustlömb, er enginn getur helgað sjer, eru að vísu sameign, en mörkuð lömb ekki, en þótt æðarfugl væri merktur, þá fylgir því merki enginn eignarrjettur, þegar fuglinn er kominn í annað varp. Háttv: þm. Strand. (Guðj. Guðl.)  sagðist vilja hafa friðunarlögin sem ströngust, en jeg skildi þar ekki vel hinn háttv. þingm. Mjer finst, að Sá, sem vill hafa friðunarlögin ströngust, hljóti líka að vilja banna, að eggin sjeu tekin. Því þá tel jeg lögin ströngust, þegar ekki aðeins er friðaður fuglinn heldur líka ófæddur fugl - eða egg. Þessvegna tel jeg það sjálfsagt, að þeir, sem vilja hafa lögin sem ströngust, vilji friða eggin. Sami háttv. þm. (Guðj. Guðl.) taldi, að lögin væru ekki mikið brotin, og að það sem það væri, þá stafaði það af kæruleysi eða bráðræði. En jeg hygg, að sumir geri það ekki af bráðræði, eða að minsta kosti væri það undarlegt bráðræði, þar sem menn ár eftir ár og jafnvel alla æfina drepa æðarfugl, en það hef jeg heyrt og grunur á leikið, að vissir menn gerðu öðrum fremur. Um eggjagjafir hins háttv. þm. Ísf. (Sig. Stef.) talaði þingm. Strand. einnig, og með því að háttv. þm. Ísf. er nú dauður, sem kallað er, þá vildi jeg svara þar fáum orðum. Hinn háttv. þm. Ísf. gat vel hafa gefið egg án þess að skaða varpland sitt, því við vitum, að í hverju varpi eru mörg kaldegg, sem enginn ungi kemur úr, og sem sjálfsagt er að taka, og eru slík egg jafngóð átu, sem önnur egg. í jafnstóru varpi, og jeg geri ráð fyrir að sje í Vigur, er vel mögulegt, að mikið sje tekið af slíkum eggjum, en þá er lika augljóst, að hægt er að gefa egg, án þess spilt sje varpinu með eggjatöku.

Björn Þorláksson (5. kgk. þm.) Tilætlun okkar flutnm. með frv. þessu var aðallega sá, að reifa málið; hinu bjuggumst við aldrei við, að það færi óbreytt í gegnum deildina. Málið hefur nú þegar skýrst mikið við þær umræður, sem fram hafa farið. Jeg vil aðeins með fám orðum svara nokkrum athugasemdum, sem fram hafa komið við frv. H. 3. kgk. var óánægður með, að leyft væri að taka: flokkur egg, en það vakti fyrir okkur fltm., að menn ættu að hafa leyfi til að taka kaldegg úr hreiðrum. Okkur þótti óeðlilegt, að banna mönnum það, enda eru þau oft æt. Ennfremur hjelt hinn háttv. þm. því fram, að varpeigendur gerðu alt of mikið úr því, hvað mikið væri drepið af æðarfugli, en jeg held ekki, að það sje rjett. Jeg er, ekki varpeigandi og hef aldrei verið það, en mjer hefur þó oft blöskrað, hvað mikið er skotið af æðarfugli, en sjerstaklega þó, hvað þeir, sem eru klaufar að fara með byssu, bana miklu af fugli, svo að nú hittist fjöldinn allur af æðarfugli, sem er með öllu ófleygur. Hjer er því einnig um mannúðarmálefni að ræða; að því leyti sem meðferð þingsins á máli þessu gæti orðið til þess, að fuglinn yrði minna skotinn. - Háttv. þm. Strandamanna hjelt því fram, að frelsi einstaklingsins yrði um of takmarkað með þessu frv“ en jeg get ekki sjeð, að það felist meiri frelsisskerðing í því, heldur en í þeim lögum, sem hjer hafa verið í gildi hin síðustu 20 árin eða í svo mörgum öðrum lögu,. Öll lög takmarka að meiru eða minnu leyti frelsi einstaklinganna. - Háttv. þm. Barðstr. sagði, að frv. væri illa undirbúið og óskaði, að leitað hefði verið álits - varpeigenda um land alt. Jeg játa, að það hefði verið æskilegt, að svo hefði verið gert. En nú hafa tveir varpeigendur hjer í deildinni látið í ljósi álit sitt, og styðja þeir báðir frv. Sjálfur er jeg ekki varpeigandi, svo að það eru ekki eigingjaraar hvatir, sem ráða afstöðu minni í þessu máli, heldur einungis umhugsun um almenningshag. - Hinn háttv. þm. vildi einnig vefengja það, að hærri skattur hvíldi á varpjörðum en öðrum jörðum. En þar hefur hann rangt fyrir sjer. Einmitt hinar mikluvarpjarðireru.einhverjar hinar verð mestu jarðeignir á landinu, t. d. Æðey, Laxamýri, Sauðanes, Hólmar í. Reyðarfirði o.fl. Og hið háa mat á þeim er til orðið beint fyrir æðarvarpið á þeim.

Hákon Kristoffersson (þm. Barðstr.): Jeg vil aðeins gera stutta athugasemd út af ummælum h. 5. kgk. þm. um mat varpjarðanna. Einmitt á flestum varpjörðunum kemur margt fleira til skoðunár en sjálft varpið. Víða er t.d. á slíkum jörðum hrognkelsaveiði o. fl. slík hlunnindi. Varpjarðirnar eru oft eyjar, en þar er betri grasspretta en á landi. Og margt annað þessu líkt getur komið til greina, þegar meta skal varpjarðirnar.



Jeg skal játa það, að jeg stórgladdist, er jeg sá þetta frumvarp. Jeg segi þetta vegna þess, að jeg er líklega sá hjer í háttv. deild, sem hef mesta reynslu í þessu efni. Því jeg hef nú yfir 30 ár haft æðarvarp undir höndum á sömu eynni og horft daglega á alla hætti æðarfuglsins um varptímann, og jeg verð að telja það eitt hið allra nauðsynlegasta fyrir efling varplandanna, að eggjatökunni sje alveg hætt. Alger friðun er nauðsynleg bæði á fuglum og eggjum. Það er öllum kunnugt, að áður en æðarfuglinn var friðaður, árið 1847, var sama sem enginn arður af æðarfugli. Æðey við Ísafjörð er ein mesta varpjörð landsins; árið 1805 fengust þar, samkv. Jarðatali Johnsens, 2 pd. af æðardún, og þá var varpið í Vigur 18 pd. og í Borgarey nokkru minna. Þessar eyjar gefa nú af sjer yfir 600 pd. í meðalári. Þeim mun meiri friðun, sem er á æðarfuglinum og æðareggjunum, þeim mun betur dafnar þessi atvinnuvegur. Síðan jeg kom að Vigur, hef jeg altaf tekið lítið af eggjum, og miklu minna en áður var. Jeg sá að vísu lítinn árangur af því fyrslu árin, en síðan hefur varpið aukizt, þrátt fyrir það þó æðarfuglinn sje miskunarlaust drepinn ár frá ári. Það er ekki hægt að segja, að með þessu frumv. sje heft atvinnufrelsi manna, því eftir núgildandi lögum er bannað að selja og kaupa æðaregg. En þau eru gefin og enda seld á laun. Það er sorglegt að þurfa að friða með Iögum varpið fyrir varpeigendum sjálfum; en það er ekki sorglegra en að þurfa að friða búpeninginn fyrir bændunum sjálfum, en hvað eru allar bollaleggingarnar um lögvarnir gegn horfellinum á Íslandi annað en friðunartilraunir á búpeningnum gegn slæmri meðferð og horfelli? Veit jeg það vel, að það eru skiftar skoðanir varpeigenda um það, hvort eggjatakan skaði varplöndin eða ekki. Sumir segja, að eggjatakan spilli ekkert æðarvarpsræktinni, en ekki hafa þeir mikið til síns máls, er svo mæla, því að það er öllum ljóst, að með eggjatökunni eru strax í fæðingunni drepnir jafnmargir fuglar og egg eru tekin. Auk þess fylgir eggjatökunni sá mikli galli, að það er miklu hættara við því, að egg þau, sem skilin verða eftir, deyi en ella. Þegar gengið er um varpið til eggjatökunnar, þá styggist fuglinn, og þegar eggin eru handleikin, þá deyja mörg egg fyrir þá sök, að ógætilega er með þau farið. Jeg býst við því, að margir hafi fundið æðarhreiður út um haga eða á afskektum stöðum, og jeg hef aldrei orðið þess var, að í slíkum hreiðrum væru fúlegg, þetta tel jeg ljósa sönnun fyrir því, að það ríki sama lögmál náttúrunnar um æðarfuglinn sem aðra fugla, að hann ungi út öllum þeim eggjum, er hann á, ef hann fær að hafa sem bezt næðið. En þess næðis getur hann ekki notið, þar sem eggjatakan er, þá þarf að skygna eggin, svo ekki verði tekin unguð egg, og þá er ekki farið jafn varlega með þau og þyrfti. Auk þess getur ónæðið oft orðið til þess, að fuglinn beinlínis yfirgefur hreiðrið, einkum fýrri hluta varptíðarinnar. Því er haldið fram af sumum, að æðarkollan geti ekki ungað út öllum þeim eggjum, er hún á, en þessari skoðun mótmælir náttúran sjálf. Þau mistök. eiga sjer ekki stað í náttúrunni, þar sem hún er einráð, og eins og jeg tók áðan fram, þá sýna æðarhreiður þau, er finnast á afskektum stöðum bæði í varplöndum og annarsstaðar, þar sem fuglinn hefur verið í algerðum friði, að þessi skoðun er ekki rjett. Þetta er álíka viturlegt, eins og þegar fólk, sem ekkert þekkir til æðarvarpa, er að tala um það, þegar kuldatíð gengur, að nú viðri vel fyrir varpið, af því að fuglinn reiti þá meiri dún af sjer, en þegar hlýtt er, og þó er þetta afsakanlegra en hitt. En sannleikurinn er sá, að æðarfuglinn reitir sig ekkert. Dúnn sá, sem er í hreiðrunum, dettur laus af honum við fæðingu eggjanna án þess veðráttan ráði þar nokkru um. Náttúran býr hjer sem annarsstaðar, þar sem hún er sjálfráð, í haginn fyrir sjálfa sig. Eggjatakan hefur sjálfsagt minkað mikð síðustu ár, en er samt altof mikil enn, þótt lítið sje tekið af eggjum í hverju einstöku varplandi, þá verður samanlögð tala hinna teknu eggja samt geysi há í öllum varplöndunum. Í einu stærsta varplandi Vestanlands hefur eggjatekjan verið mikið minkuð um mörg undanfarin ár; varla tekið eitt úr hreiðri að meðaltali. Samkvæmt þessu mun ekki ofmikið í lagt, þótt sagt sje, að tekin sjeu hjer á landi 100 þúsnnd æðaregg árlega, en hvað eru margir æðarfuglar drepnir með því í fæðingu? Eru það ekki jafnmargir og eggin, sem tekin eru, eða 100,000 fuglar á ári ? Það er sagt, að sumir varpeigendur hafi reynt að taka ekkert æðaregg, en varpið hafi ekki aukizt við það, en það sannar ekki mikið; þeir hafa máske reynt það í eitt eða tvð ár, og þá er engin von um, að þeir sjái þess árangur með auknu varpi og dúntekju, til þess að svo geti orðið, þá verða þeir að halda því áfram um lengri árabil. Því er haldið fram af þeim, sem mest drepa æðarfuglinn, að æðarvarpseigendurnir sjeu verstu æðarfuglamorðingjarnir, þar þeir taki svo mikið af eggjunum. Það er í sjálfu sjer ekki svo óeðlilegt, þótt þessu sje kastað fram. En sje hætt að taka egg, þá er þetta vopn slegið úr höndum þeirra manna, sem nota það til varnar lögbrotum sínum. Vitaskuld er það ekki víst, að með öllu tæki fyrir eggjatökuna, þótt hún væri lögbönnuð; en sjálfsagt mundi hún stórum minka, og mönnum verða erfiðara fyrir með hana, væri hún lagabrot. H. fltm. (5. kgk.) tók það fram, að ákvæði gildandi laga hefðu ekki reynzt nægileg til að sporna á móti ofmikilli eggjatöku og til verndar æðarfuglinum. Þetta mun rjett vera, en þá sýnist líka sjálfsagt, að reyna að ráða bætur á því og breyta lögunum. Ýmsum kunna að finnast ákvæði frv. nokkuð hörð gagnvart varpeigendum; en svo er í raun rjettri ekki, þegar þess er gætt, hvernig sumir þeirra spilla fyrir sjálfum sjer og öðrum með eggjatöku. Í frv. er ekki gengið inn á þá braut, að spilla atvinnuvegi nokkurs manns, því að eftir núgildanði lögum er eggjasala óleyfileg. Jeg vona því, að h. d. verði því samþykk, að frv. þetta verði að lögum. Jeg veit það vel, að almenningsálitið hefur altaf verið fremur óvinveitt friðunarlögunum, sjálfsagt mest vegna þess, að aðalarðurinn af varplöndunum lendir mest í höndum einstakra manna. En þröngsýni á hinn bóginn svo almenn, sem ekki kemur auga á neitt almenningsgagn, sem ekki veitir beinlínis fje í hennar eigin vasa. Hinu vilja menn gleyma, að varpeigendurnir eru að jafnaði stoð og stytta sveitarfjelaga sinna, því að vel flestir eru þeir í beztu bændaröð og gjalda háa skatta og sveitarsjóð og landssjóð. Víst er um það, að varpjarðir mundu stórum hækka í verði, ef nýtt jarðamat færi fram. Jeg vil þar taka til dæmis, að milli 1830 og 1840 var hundraðið í Æðey selt á 4 spesíur, en nú er það 2–3000 kr. virði. Á þessu sjest það, hve mikils virði varpjarðirnar eru fyrir þjóðfjelagið, og hversu það eykur þjóðareignina, að hlynt sje að þeim. Þessa ættu þeir að gæta, sem hafa ýmugust á friðunarlögunum; þeir ættu að gæta þess, að með þeim lögum er verið að vernda og efla atvinnuveg, sem er næsta arðsamur ekki einungis einstaklingunum, sem hann stunda, heldur og allri þjóðinni. Ýmsir hugsa sem svo, að þeir sjeu nógu ríkir þessir stóru varpbændur, og að eigi muni miklu, þótt fugli sje dálítið fækkað fyrir þeim. En hjer kemur fram greinilega athugunarleysið og skammsýnin ; þeir hugsa ekkert út í það, að þeir eru að spilla arðsömum atvinnuvegi og rýra þjóðareignina. H. flutn.m. (5. kgk.) mintist á það, að þðrf væri á, að taka veiðilögin til athugunar og færa saman í eina heild þau ákvæði, sem nú eru á víð og dreif Þessu er jeg sammála. En jafnframt þarf þar að breyta ýmsu og koma samræmi á. 4 viðaukalögunum frá 22. marz 1890, er ákveðin 10–100 kr, sekt fyrir hvern æðarfugl, sem drepinn er af ásettu ráði, auk sektanna, sem ákveðin er í veiðitilskipuninni, en þær sektir eru 48 skildingar fyrir fuglinn. Svona lagað ákvæði er hálfóviðkunnanlegt að haldist lengur, enda mun sektarákvæðum veiðitilskipunarinnar ekki hafa verið fylgt síðan 1890 að þessu leyti. Ýmislegt fleira í eldri lögunum þarf sjálfsagt breytingar við. Meðal annars mun þörf á að hækka sektirnar fyrir æðarfuglsdráp. Helzt hræðir það menn, ef þær eru settar háar fyrir hvern drepinn fugl. Að öllu athuguðu verð jeg að mæla með því, að frv. þetta verði samþykt með slíkum viðaukum, sem nauðsynlegar kunna að reynast.



Það er sama að segja um þetta frumv. og frumvarpið næst á undan, að það miðar að því, að styðja stóran atvinnuveg í landinu, og það er stærri atvinnugrein, sem hjer ræðir um, heldur en í hinu frumvarpinu. Eins og kunnugt er, hafa einstakir menn haft allálitlegar tekjur af æðarfuglarækt, þó að ekki verði sagt, að almenningur hafi haft það. Til að vernda þessa atvinnugrein voru lög samin fyrir 60 árum, en seinna hefur verið hert á ákvæðum þeirra laga. Samkvæmt gildandi lögum er ekki aðeins bannað að skjóta æðarfugl, heldur líka að selja og kaupa eggin. Nú heyrast almennar kvartanir um það, að þessum ákvæðum, þar sem bannað er að skjóta fuglinn, sje eigi hlýtt. Það er sagt, að hann sje skotinn um land alt, þar sem til sést, nema rjett við vörpin. Sú breyting, sem farið er fram á í þessu frv., er eigi stórkostleg. Eins og jeg gat um, eru nú kaup og sala á æðareggjum bönnuð. En það leikur orð á því, að menn gefi þau gegn gjöfum eða selji þau jafnvel í laumi. Það gefur nú að skilja, að öll eggjataka er hættuleg. Það er auðsætt, að enginn fugl kemur úr því eggi, sem tekið er, og að eggjatakan er því hættuleg æðarfuglsræktinni. Það er og ótrúlega lítið, sem útfluttur dúnn vex. Jeg hef litið í Landshagsskýrslurnar til að kynnast þessu. Nú seinast munu það hafa verið um 19 þús. pund, er flutt voru út á ári, en fyrir mörgum árum voru það 6–7 þúsund. Þetta eru því furðu litlar framfarir, sem verða í þessari arðsömu atvinnugrein. Óefað stafar þetta af því, hve lítið er hirt um, að lögunum um bann gegn æðarfuglaskoti sje hlýtt. Jeg hef heyrt marga segja, að það væri hart, að banna mönnum að skjóta æðarfugla, þar sem varpeigendur eyddu mest fuglinum sjálfir með eggjatökunni, og mjer finst mikið til í þessu. Þetta frv. fer ekki fram á annað en það, að eigi megi láta egg af hendi til annara. Eg vona, að nefnd verði kosin í þetta mál. Það væri æskilegt, að sú nefnd Ijeti safna í eina heild öllum þeim ákvæðum, sem til eru um verndun æðarfugla. Þau ætti að láta prenta, senda þau síðan út um land, svo að almenningur sæi, að þessi lög væri þó enn í gildi. Jeg hygg, að þetta yrði til að minka dráp á æðarfuglum, sem gengur úr hófi fram, landinu til stórskammar og stórskaða.



Jeg stend aðallega upp til að svara hinni Iöngu ræðu h. þm. Ísf. (S. St.). Mjer virtist ræða hans ekki snerta mjög frumvarpið sjálft. Öllu heldur mun hún hafa átt að vera ábending til væntanlegrar nefndar um að taka alla friðunarlöggjöfina til íhugunar. Það sem mjer finst aðallega athugavert við þetta frv., eins og hitt frv., sem var til umræðu næst á undan, er að bæði skerða þau um of frelsi einstaklingsins. Þetta frv. gerir menn ómynduga um það, sem þeir sjálfir eiga. Þetta frv. fer að því leyti í bág við önnur gildandi friðunarákvæði, að hjer eru beinlínis sett lög gagnvart varpeigendunum sjálfum. Þeir eiga að gerast ómyndugir, þessir 10% af landsbúum, eða hvað þeir nú eru, en hinir 99% að gerast forráðamenn þeirra, og skipa þeim með lögum, að gæta sín fyrir sjáifum sjer. Nú gildandi lög banna, að selja æðaregg, en nú á líka að fara að hanna að gefa þau. Eru nokkur önnur slík Iög til? Þá er þess að geta, að það er ófullkomið í frv., að það er ekki tekið fram, að það sje bannað að gefa ósoðin egg, því að það er víst ekki meiningin að banna mönnum, að gæða heimilisfólki sínu á eggjum. Raunar mætti koma með þá mótbáru, að hægt væri þá að fara í kringum lögin, því að ekki þyrfti annað en sjóða eggin, áður en þau væru gefin. En hvað sem þessu líður, þá er það víst, að frv. fer oflangt. Reynslan hefur sýnt, eins og hv. þm. Ísf. (S. St.) tók fram, að varp hefur aukizt fyrir umhyggju varpeiganda sjálfra, og því er óþarft, að gefa þeim mönnum fyrirskipanir, sem hegða sjer eins og þeir vita, að bezt gegnir. Jeg veit til þess, að varpeigendur, sem ekki hafa hænsarækt, hafa fyrir varptímann fengið sjer allmikið af hænueggjum til að eitra fyrir varg í varplandinu. Þeir hafa orðið að kaupa egg þessi, og þeim mun sjálfsagt hafa þótt það borga sig, þótt þeir hafi orðið að láta æðaregg fyrir. Það er því rangt, að banna mönnum slík skifti, ef þeim þykja þau hagkvæm. Jeg vil enn fremur benda á, að þessi lög miða í þá átt að eyða virðingu fyrir lögum alment, því að þeim mun fleiri verða til að brjóta þau, en það verður aftur til að deyfa siðferðistilfinningu manna. Jeg veit líka, að það er bannað, að hirða dauða æðarfugla úr neti eða jafnvel hamina af þeim, og þótt dauður æðarfugl fyndist í gluggatóftinni í Vigur, má presturinn ekki rjetta út hendina til að hirða hann. Í sambandi við þetta vil jeg geta þess, að 1902 drap hafísinn svo mikið at fugli á Húnaflóa, að menn vita ekki dæmi til slíks. Menn hirtu þá alment dauða fugla, eins og eðlilegt var. Jeg man eftir því, að jeg heyrði þá karl einn, sem var húsmaður á varpjörð, vera að barma sjer yfir, að hann hefði aldrei notað sjer þetta, og hefði sjer þó ekki verið bannað það „af varpeigendunum. Annars sjest bezt, hvað mikla virðingu menn bera fyrir slíkum Iögum, að jafnvel í kaupstöðum er það alsiða ekki eingöngu að taka fugl úr netjum, heldur einnig að hengja hann upp á snaga, þar sem allir geta sjeð. Hv. þm. Ísf. (S. St.) tók það fram, að það væru skiftar skoðanir á því, hvort eggjatakan skaðaði eða ekki. Jeg skal ekki um það dæma, því jeg hef aldrei sjálfur verið á varpjörð, en hitt veit jeg, að varp hefur vagið eigi síður hjá þeim, sem hirt hafa egg, en hinum, sem ekki hafa gert það, -og að varp hefur eyðilagzt, þótt aldrei hafi verið tekin egg. Jeg efast um, að æðarkollur geti framfleytt takmarkalausri tölu eggja. Það getur verið, að þær geti ungað þeim öllum út, ef tíð er góð, en hvernig fer svo með ungana á eftir? Vanhöld á ungum eru stundum næsta mikil; jeg hef sjeð það oft sjálfur. Oft sjest ein kolla með eina 20 unga á eftir sjer hún hirðir sjálfsagt unga fyrir fleiri en sig; því það virðist engin föst regla fyrir því, hvernig kollurnar gæta ungviðisins, en líklegt er, að því fleira farist af ungviðinu, þess fleira sem er að gæta. Hv. þm. Ísf. (S. St.) gat þess, að ef egg væru skygnd, þá væri hætt við, að þau yrðu að kaldeggjum. Jeg veit ekki hvað hæft er í því, en til eru fleiri ráð til að komast eftir, hvort egg eru óunguð, en að skygna þau, t. d. að merkja 3–4 fyrstu eggin með ritblýi; sumir hafa þá reglu. Jeg er sannfærður um að dúnn verður verri, ef ekkert er tekið af eggjum, því að ef eggin eru ekki alt of mörg, þá má taka dálítið af dún úr hreiðrunum, og er það hinn bezti dúnn, og þarf nálega ekki hreinsunar við. Mesti varpbóndinn í Strandasýslu; presturinn í Árnesi, tekur jafnan nokkuð af eggjunum, og hefur gefizt það vel. Varpeigandinn á sömu ráð yfir eggjum sínum eins og bóndinn yfir lömbun um undan ánum. Það er hart, ef bóndinn mætti ekki gefa smala sínum lamb. Það mundi mönnum finnast óþolandi ófrelsi. Það getur að vísu verið skaði að gefa tvílembing, en hart væri þó að banna það með lögum. Jeg held, að þetta frv. komi ekki að tilætluðum notum. En ef afleiðingarnar af því yrðu þær, að fuglinum fjölgaði, þá mundi það vekja mestu gleði hjá þeim, sem tíðka það að drepa æðarfugl. Þeir mundu hugsa sem svo, að varpbændurnir hefðu nóg, þótt nokkrum kollum væri lógað. Hv. þm. ísf. (S. St.) sagði, að almenningsálitið væri á móti varpeigendunum, en það hygg jeg að eigi sje rjett, það hlyti þá að vera lægsta tegund almennings, sem slíkar skoðanir hefði. Það er lúalegt að öfunda mann af eign, sem hann hefur goldið fult verð fyrir og stundar vel, enda gerir almenningur það ekki, heldur þeir einir, sem á lægsta stigi standa hjá þjóðinni. Jeg skal að endingu geta þess, að jeg get verið því fylgjandi, að hert sjeu sektarákvæðin fyrir dráp á æðarfugli.