Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið er það einn þáttur í tekjugrundvelli þess fjárlagafrv. sem ætlunin er að afgreiða á morgun að útsöluverð áfengis og tóbaks verði hækkað eins og oft gerist í okkar þjóðfélagi. Þegar ákveðið var að afgreiða tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar fyrir jól var um það rætt að bráðabirgðalögin yrðu þá einnig afgreidd um svipað leyti og var þá brugðið á það ráð að tengja afgreiðslu þess breytingu á einni grein þess frv. sem heimilaði hækkun á áfengi og tóbaki í samræmi við tekjuáætlun fjárlagafrv. Lögfræðingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að þar sem verð á áfengi og tóbaki er tilkynnt með útgáfu verðskrár gildi verðstöðvunarákvæði bráðabirgðalaganna um þessa tegund tekjuöflunar ríkissjóðs þótt það gildi ekki um aðrar tegundir skatta og gjalda sem lögð eru á með sérstökum lögum. Nú hefur verið ákveðið í samkomulagi þingflokka að láta afgreiðslu bráðabirgðalaganna bíða og þess vegna er farin sú leið að taka þetta eina atriði út úr og leggja fram um það sérstakt frv. hér í hv. deild. Frv. er í sjálfu sér mjög einfalt. Það er samhljóða þeim texta sem lá fyrir í hv. Nd. varðandi breytingu á bráðabirgðalögunum. Á árinu 1989 er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um 450 millj. kr. vegna sérstakra hækkana á áfengi og tóbaki umfram almennar verðlagsbreytingar. Ég vænti þess síðan í góðu samkomulagi sem gert hefur verið við forustumenn þingflokkanna að þetta frv. fái afgreiðslu í þessari deild og hv. Nd. og þar með þingsins alls um leið og fjárlagafrv. er afgreitt. Að lokinni þessari umræðu mælist ég svo til þess að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Þegar fundur í hv. fjh.- og viðskn. var afboðaður áðan var sagt að hann yrði haldinn þegar að lokinni ræðu hæstv. fjmrh. Ég vona að það hafi verið um mistök að ræða að boða fundinn með þessu móti því að auðvitað hlýtur hv. þingdeildarmönnum að vera leyfilegt að taka til máls og þess vegna kvaddi ég mér hljóðs. Auðvitað hef ég ekkert á móti því úr því að náðst hefur um það samkomulag að málið gangi til nefndar. Það leiðir af sjálfu sér að ef forustumenn í þinginu eru búnir að samþykkja það fer ég ekki sem óbreyttur þingmaður að reyna að breyta einhverju um það. Mér skilst að það liggi mjög á að koma aftur á fundi í Sþ. þannig að hér verði þá kannski ekki langar umræður, en þær gætu orðið eitthvað lengri við 2. umr. málsins. Ég fæ satt að segja ekki séð að það sé ljóst að þetta markmið um 450 millj. kr. tekjuauka á árinu sem nú er nýbyrjað vegna hækkana á áfengi og tóbaki náist nema heimilt verði að hækka útsöluverð á þessum vörum sem allra fyrst. Ég held að það geti ekki verið um neina nákvæma útreikninga að ræða sem skipti því máli hvort þetta verður deginum fyrr eða seinna. Og umfram almennar verðhækkanir. Hver ætlar að segja í dag hverjar almennar verðlagshækkanir verði? Ekki get ég það og það getur auðvitað ekki nokkur maður. Það er dengt yfir þjóðina nú hverjum skattinum á fætur öðrum sem auðvitað gengur inn í verðlag þegar verðstöðvun lýkur og það verða engir smámunir. Það eru engin 2 eða 3% sem verið er að telja mönnum trú um að verði kannski hækkanir umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Við vitum öll, landslýður veit það allur, að það er ákveðið að rýra kjörin og er verið að því hvern einasta dag og hækka vöruverð með þeim hætti að það getur ekki verið ljóst, eins og sagt er í athugasemdum, að það þurfi að skipta einhverjum dögum hvenær þetta frv. sé samþykkt. Mér skilst að hæstv. ríkisstjórn sé í þann veginn að styrkja enn þann meiri hluta sem hún telur sig hafa og þá verður einskis svifist að dengja yfir landslýðinn hverri kjaraskerðingunni á fætur annarri og getur enginn sagt í dag hver verði almenn verðlagsþróun í þessu landi. Ég er raunar alveg sannfærður um að hún verður með því mesta sem hún hefur orðið. Hún yrði kannski eitthvað svipuð og á fyrri helmingi ársins 1983. Það er stefnt í nákvæmlega það sama og þá var stefnt í með afgreiðslu fjárlaga og skattaálögum á landslýðinn. Það er það sem verið er að gera og hefur gerst núna með vaxandi hraða þegar stjórnin með einhverjum hætti hefur styrkt sinn meiri hluta og hún ætlar sér sýnilega að nota það til hins ýtrasta. Við skulum ekkert dylja okkur þessa. Það er verið að hækka álögur á allar mögulegar og ómögulegar vörur. Við skulum segja að áfengi og tóbak sé út af fyrir sig óþarft, menn geti án þess verið, en það er verið að hækka skatta á alls kyns vörur aðrar og álögur og ríkið er í fararbroddi að hækka allar sínar álögur. Það er ekki verið að heimila atvinnuvegunum hækkanir eða bæta þeirra kjör. Þó að menn séu sammála um að meginatvinnuvegirnir séu nánast gjaldþrota er ekki verið að bæta þeirra kjör. Það er verið að rýra þeirra kjör með öllum þeim hækkunum sem yfir dynja. Ríkið segist þurfa meiri peninga, 7 milljarða nefnir núna hæstv. sjútvrh. til viðbótar við það sem áður hefur verið, 7 milljarða hygg ég. Þessir milljarðar verða ekki greiddir af öðrum en atvinnuvegunum og fólkinu í landinu. Og hverjar verða verðlagshækkanirnar þegar þetta allt saman springur framan í þá menn sem halda að það sé hægt að bjóða alþýðu þessa lands hvað sem er? Það er enginn dómbær að skera úr um það á þessari stundu. En það er samkomulag um að málið gangi til nefndar. Ég skal ekki tefja tímann. Ég á sæti í nefndinni og þar munum við að sjálfsögðu ræða bæði við hæstv. fjmrh. og aðra þá sem við teljum að þurfi að ræða við áður en málið verður afgreitt úr nefnd.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar kom saman til fundar fyrir stundu og fjallaði þá um þetta frv. til l. um heimild til að hækka útsöluverð á áfengi og tóbaki. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég held að rétt sé að fram komi sú skýring að fyrir jól var flutt í Nd. brtt. við bráðabirgðalögin sem þar eru til meðferðar um að heimila hækkun á áfengi og tóbaki þrátt fyrir verðstöðvunarákvæði laganna. Sú tillaga kom sem sagt fram í Nd. í desember og þar sem ljóst er nú að þinghlé verður um tíma og bráðabirgðalögin hljóta ekki afgreiðslu og þar með þessi brtt. fyrr en þing kemur saman að nýju þótti nauðsyn bera til að afla þessarar heimildar til að hækka verð á áfengi og tóbaki sem er í tengslum við tekjuforsendur fjárlagafrv. sem hér verður afgreitt væntanlega á morgun eða fyrir helgina alla vega. Þetta er einfalt mál og óþarfi að hafa um það svo mörg orð. Undir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. skrifa auk þess er þetta mælir Valgerður Sverrisdóttir, Jóhann Einvarðsson og Margrét Frímannsdóttir og meiri hl. leggur til að málið verði samþykkt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Eins og ég gat um í stuttri ræðu við 1. umr. málsins er ýmislegt við þetta mál að athuga og upplýsingar skortir. Þar er t.d. tekið fram að ljóst sé að það markmið sem ætlað er í fjárlagafrv. náist ekki nema heimild til breytinga verði veitt sem allra fyrst. Þetta hefði út af fyrir sig kannski verið óþarft. Það sem er aðalatriðið er það sem kemur fram í minnihlutaáliti sem er stutt og laggott, en undir það skrifar auk mín Guðmundur Ágústsson. Þar segir: ,,Meðan verðstöðvun er í gildi er óeðlilegt að ríkisvaldið geti í krafti valds síns ákveðið að undanskilja sjálft sig ákvæðum verðstöðvunar. Því leggur minni hl. til að frv. verði fellt.`` Við viljum ekki tefja fyrir því að mál þetta fá framgang, en munum greiða atkvæði á móti því af framangreindum ástæðum. Það hefði auðvitað af fjmrn. hálfu verið hægt að gefa fyllri upplýsingar um útreikninga, verðhækkanir o.s.frv. en það mun þá koma fram í neðrideildarnefndinni. Ég vildi ekki spyrjast fyrir um það til að ég upplýsti það hve hækkun áfengis yrði mikil ef hún yrði framkvæmd nú, mér finnst ekki eðlilegt að frá því sé skýrt opinberlega, en það kemur að sjálfsögðu á daginn ef þessi heimild verður notuð sem mér skilst að sé svo brýnt að verði. Auðvitað eru þeir menn til sem segja að hættulaust sé að hækka áfengi og tóbak. Það er ekki mergurinn málsins, við getum deilt um það annars staðar, en aðalatriðið er að ríkið er stöðugt að hækka sínar álögur og sína verðlista og beita hins vegar verðstöðvun gagnvart öðrum. Það eru óhæf vinnubrögð og þess vegna greiðum við atkvæði gegn frv.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Þar eð afstaða mín kemur ekki fram á þeim nefndarálitum sem hér hefur verið mælt fyrir vil ég láta afstöðu mína koma í ljós við þessa umræðu. Ég tel þessa hækkun mun gæfulegri en margar þær tekjuöflunarleiðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið sér á undanförnum vikum og byggi ég þá afstöðu mína fyrst og fremst á heilbrigðissjónarmiðum. Sá galli er hins vegar á að tóbak og áfengi hafa vægi í framfærsluvísitölu og hækkunin hefur því bein áhrif á hana, svo og lánskjaravísitöluna. Við kvennalistakonur teljum óeðlilegt að þessar vörur hafi vægi í framfærsluvísitölunni og vildum gjarnan sjá þeim kippt út með sama hraða og nú stendur til að afgreiða heimild hæstv. fjmrh. til hækkunar á áfengi og tóbaki. En þrátt fyrir þetta munum við þó styðja málið.