Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Frv. það til l. um breyt. á l. nr. 67 frá 20. apríl 1971, um almannatryggingar, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin .19. júlí 1971, en með þeim brbl. er flýtt um 5 mánuði gildistöku laga um almannatryggingar, sem samþykkt voru á síðasta þingi. Eins og menn muna, urðu mjög miklar umr. um almannatryggingar á síðasta þingi í tilefni af þeirri lagasetningu. Það hafði lengi verið gagnrýnt af þáv. stjórnarandstöðuflokkum, að almannatryggingakerfið á Íslandi hefði dregizt aftur úr því, sem gerðist í nágrannalöndum okkar, og þar væri þörf verulegra umbóta. Það var gagnrýnt af þáv. stjórnarandstöðuflokkum, að frv. það, sem þá lá fyrir, gengi engan veginn nógu langt, og í annan stað var það gagnrýnt mjög, að gildistaka þess kæmi seint til framkvæmda. Voru fluttar um það till. að þáv. stjórnarandstöðuflokkum, að lögin tækju gildi tafarlaust, og til vara var flutt till. um, að lögin tækju gildi á miðju þessu ári. Því var mjög eðlilegt, þegar kosningar leiddu í ljós, að fyrrv. ríkisstj. hafði ekki lengur meiri hluta í landinu, en fyrrv. stjórnarandstöðuflokkar tóku að semja um myndun nýrrar ríkisstjórnar, að þeir ræddu mjög fljótlega um að gera það að einu fyrsta framkvæmdaatriði sínu að láta þessi lög koma til framkvæmda eins fljótt og auðið væri, og þetta voru fyrstu brbl., sem ríkisstj. gaf út, lög um það, að lífeyrisgreiðslur almannatrygginganna ættu að taka gildi 1. ágúst, í stað þess að ætlazt var til, að þau tækju gildi um áramót. Þær breytingar, sem þá komu til framkvæmda, voru í stórum dráttum á þessa leið: Elli- og örorkulífeyrir einstaklings hækkaði úr 4900 kr. á mánuði í 5880 kr. Barnalífeyrir hækkaði úr 2149 kr. á mánuði í 3900 kr. Mæðralaun hækkuðu með 1 barni úr 430 kr. á mánuði í 516 kr., með 2 börnum úr 2333 kr. á mánuði í 2800 kr. og með 3 börnum eða fleirum úr 4667 kr. á mánuði í 5600 kr. Þá hækkuðu ekkjubætur úr 6140 kr. í 7368 kr. á mánuði og greiðast nú í 6 mánuði í stað þriggja áður. Hafi ekkja yngra barn en 16 ára á framfæri sínu, á hún rétt á bótum, sem nema 5525 kr. á mánuði í 12 mánuði í stað 4900 kr. í 9 mánuði áður. Þá greiðist ekkjulífeyrir nú að fullu við 60 ára aldur, en lækkar um 5% við hvert ár eða brot úr ári, sem vantar á aldurinn. Árlegur ekkjulífeyrir er nú 70500 kr., en var áður 50004 kr. Þá kom 1. ágúst til framkvæmda það nýmæli, að elli- og örorkulífeyrisþegum voru tryggðar lágmarkstekjur, þ. e. a. s. þegar tekjur elli- og örorkulífeyrisþega eru lægri en 8400 kr. á ári, þá skal hækka lífeyri hans í það, sem vantar á þá upphæð. Þeir elli- og örorkulífeyrisþegar, sem þannig var ástatt um, fengu þannig hækkun úr 4900 kr. á mánuði í 7000 kr. á mánuði. Þá var einnig tekið inn í þessi brbl. það ákvæði, að frá og með l. ágúst skyldi fæðingarstyrkur aldrei vera lægri en svo, að nægi fyrir 7 daga dvöl á fæðingardeild, þar sem konan fæddi. En þannig var ástatt, að fæðingarstyrkurinn nægði ekki fyrir þessari dvöl á fæðingardeild, þannig að það var til þess ætlazt, að til kæmi greiðsla frá foreldrum í sambandi við barneignir, sem er auðvitað óeðlileg skipan, og það orðalag, sem í þessum brbl. felst, á að leysa þetta mál til frambúðar, þ. e. a. s. að þarna er ákveðið það lágmark á þessu gjaldi, að það nægi fyrir 7 daga dvöl á fæðingardeild. Þá var ákveðið, að allur kostnaðarauki, sem leiddi af setningu þessara daga, skyldi greiðast úr ríkissjóði. Sá kostnaðarauki var allverulegur. Hann nam í heild nærri 300 millj. kr. Ég vil vænta þess, að Alþ. afgreiði þetta frv. greiðlega. Að vísu kom það fram í sumum málgögnum stjórnarandstöðunnar, þegar þessi brbl. voru sett, að hér væri verið að efna til veizluhalda á heldur hæpinn hátt, að hér væri verið að framkvæma eyðslustefnu. En ég hygg, að þeir, sem þannig töluðu um skeið, hafi áttað sig á því, að þarna var um að ræða þarfir, sem vissulega verður að verja tiltækum fjármunum til. Hitt er svo annað mál, að þessi breyting, sem þarna kom til framkvæmda með brbl., er engan veginn nein fullnægjandi breyting á almannatryggingalögunum. Það vantar mikið á, að fyrirkomulag þeirra sé þannig, að við séum fullsæmdir af eða við stöndum jafnfætis þeim þjóðum, sem næst okkur eru, t. d. annars staðar Norðurlöndum. Þess vegna hefur verið sett í það sérstök n. að endurskoða tryggingakerfið í heild. Þessi n. hefur unnið kappsamlega að undanförnu og ég vænti þess, að fljótlega verði hægt að leggja hér fyrir þing till. um frekari breytingar á almannatryggingalögunum. Þær breyt., sem nú er rætt um að unnt verði að leggja fyrir Alþ. fljótlega, eru þær, að tekjutryggingin til aldraðs fólks og öryrkja verði enn hækkuð allverulega, og ég tel það vera eitt brýnasta verkefnið í sambandi við almannatryggingar að hækka þessar greiðslur. Það er ekkert fólk á Íslandi, sem býr við jafnnauman kost og einmitt þetta fólk, og ef við viljum stuðla að auknum jöfnuði hér á milli manna, þá er það eitt brýnasta verkefnið að bæta afkomu þessa fólks. Þær hugmyndir, sem þar eru uppi, eru þær, að tekjutryggingin skuli nema 120 þús. kr. á ári, þ. e. a. s. ef það vantar á, að elli- og örorkulífeyrisþegar hafi 120 þús. kr. í árslaun, þá skuli koma til hækkun á lífeyri, sem vantar á þá fjárhæð, þannig að það sé tryggt, að lágmarkstekjur verði 120 þús. kr. á ári, og sama gildi um hjónalífeyri, eftir því sem við á, þ. e. a. s. 90% af lífeyri tveggja einstaklinga, þannig að hjónalífeyrir verði þá 2l6 þús. kr. á ári og jafnframt verði fellt niður ákvæði um, að sveitarsjóðir greiði 2/5 hluta hækkunarinnar af hinum almenna lífeyri. Hér er um að ræða mjög veigamikla breytingu, og ég tel, að í henni mundi felast mjög veruleg endurbót á almannatryggingakerfi okkar. Önnur atriði, sem rætt hefur verið um í n., eru, að stofnaður verði sérstakur tryggingadómstóll. Það koma oft upp álitamál og ágreiningsmál í sambandi við tryggingabætur og hefur verið erfitt að fá þau mál útkljáð á eðlilegan hátt. Stundum hefur orðið að reka þau fyrir venjulegum dómstólum, sem er óeðlileg skipan, þannig að um það er nú rætt að koma upp sérstökum tryggingadómstól, sem fjalli einvörðungu ummál af þessu tagi og geti útkljáð þau á tiltölulega stuttum tíma. Annað atriði, sem ég vil minnast á, er það, að til þessa hefur verið greiddur barnalífeyrir, ef faðir er örorkulífeyrisþegi, en við teljum eðlilegt, að barnalífeyrir verði einnig greiddur, ef móðir er öryrki, sem getur hvorki innt framfærsluskyldu af hendi með starfi á heimili né utan þess, og séu báðir foreldrar ófærir að inna framfærsluskyldu af hendi verði greiddur tvöfaldur barnalífeyrir. Þá teljum við eðlilegt, að heimilt verði að greiða launalífeyri með börnum, sem ekki reynist gerlegt að feðra. Þarna er um að ræða vandamál, sem eru mjög erfið fyrir ýmsa, eins og menn vita, og er sjálfsagt, að þetta atriði verði tekið inn í tryggingakerfi okkar. Þá er einnig af sama tagi sú hugmynd að greiða barnalífeyri vegna barna manna, sem sæta gæzlu- eða refsivist, enda hafi hún varað a. m. k. í 3 mánuði. Þá er talið eðlilegt að taka upp þá skipan til samræmingar, að bætur, sem ekkjur hafa fengið greiddar í 12 mánuði vegna fráfalls maka, verði einnig greiddar ekklum, og ákvæði um slíkar bætur í 12 mánuði í viðbót, ef eftirlifandi hefur barn innan 16 ára á framfæri sínu, þær verði greiddar til 17 ára aldurs barnsins. Ég vænti þess sem sagt, að þessar till. og ýmsar aðrar muni fljótlega verða lagðar fyrir þingið. Önnur atriði, sem verið er að fjalla um í n., er það, að sjúkradagpeningar einstaklinga hækki og verði jafnháir sjúkradagpeningum kvæntra, en dagpeningar vegna hvers barns á framfæri hækki um tiltekna upphæð. Þá er það alkunna, að í málefnasamningi ríkisstj. var um það rætt, að það fyrirkomulag að innheimta tryggingagjöld sem nefskatta verði afnumið, en í staðinn verði þau innheimt eftir hinu almenna skattakerfi. Að þessu ber að sjálfsögðu að vinna, þetta er fyrirheit í stjórnarsáttmálanum, en það fellur auðvitað inn í þá endurskoðun á hinu almenna skattakerfi, sem nú er unnið að. Önnur atriði, sem um er fjallað í n., er að lögleiddar verði örorku- og dánarbætur vegna sjómanna á bátum undir 12 tonnum að stærð í sama mæli og sjómenn á stærri skipum njóta nú samkvæmt kjarasamningum. Þá er einnig fjallað um það í n., að sjúkrasamlög greiði tannlækningar að einhverju leyti, sem væri mjög mikilvæg endurbót á núverandi tryggingakerfi, enn fremur að greiðsla ferðakostnaðar og dvalarkostnaðar sjúklinga, sem leita þurfi utan af landi til sérfræðinga, komi eftir föstum reglum frá Tryggingastofnuninni. Mörg fleiri atriði er fjallað um í þessari n., en eins og ég sagði áðan, þá hugsar n. sér að skila af sér í áföngum, þannig að viss tiltekin atriði geti komið til framkvæmda á undan öðrum, og þar ber hæst það atriðið, sem ég minntist á áðan, að hækka tekjutrygginguna. Það hefur verið kannað, hversu mikið það mundi kosta að hækka tekjutrygginguna upp í 120 þús. kr. á ári fyrir einstakling eða 216 þús. kr. fyrir hjón á ári, og það virðist munu kosta milli 200 og 300 millj. kr. á ári og þó sennilega nær 300 millj. Mér þótti rétt að gera grein fyrir þessu í sambandi við þetta frv. um staðfestingu á brbl., til þess að hv. alþm. viti, að það er haldið áfram að vinna að þessum málum og að þær ákvarðanir, sem teknar voru þegar eftir að stjórnin tók við í sumar, eru aðeins upphaf að mun víðtækari breytingum, sem nú er unnið að. Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það gladdi mig, þegar ég frétti það, að fyrsta verk núv. ríkisstj. var að flýta gildistöku laga, sem fráfarandi stjórn hafði samið og fengið samþ. á síðasta Alþ, En ég neita því ekki, að eftir þeim umr., sem farið höfðu hér fram um þetta frv. í kosningabaráttunni í vor, þá bjóst ég við, að þessi brbl. mundu fjalla um annað og meira en að flýta gildistökunni. Ég hef mörg lýsingarorð núverandi stjórnarsinna á reiðum höndum um lagafrv., sem samþ. var á þinginu í vor, og er þess vegna fullljóst, að stjórnarandstöðunni þáverandi þótti frekar lítið til þess koma, og bjóst ég því við miklum umbótum. Hins vegar dettur mér ekki í hug annað en að viðurkenna það, að tíma þarf til endurskoðunar á slíkum hlutum sem þessum, og það dregur ekki úr þakklæti mínu fyrir það að flýta um 5 mánuði gildistöku þessara laga. Okkur er það örugglega öllum ljóst, að það er fátækasta fólkið í landinu, sem hér á hlut að máli, og allt, sem gert er því til hagsbóta, er sannarlega mikils virði fyrir þetta fólk. Í þessum lögum, sem samþ. voru í vor, voru mörg nýmæli og þau voru mikil endurbót á okkar tryggingalöggjöf. Eitt af þeim merku nýmælum, sem þar var um að ræða, var þetta atriði um 7000 kr. lágmarksbætur fyrir þá, sem engar tekjur hefðu, sem hæstv. heilbrmrh. hefur nú tjáð okkur, að muni verða hækkað upp í 10 þús. kr. Í sambandi við þetta mál er tvennt, sem mig langar til að minnast á. Í fyrsta lagi hefur það lengi verið áhugamál þeirra, sem sinna öryrkjamálum, að tryggingabætur yrðu hlutfall af launum verkamanna, en ekki bundnar ákveðinni krónutölu. Í landi eins og Íslandi er það sérstaklega þýðingarmikið, og ég verð að segja það, að eftir fregnum síðustu daga í blöðum um mjög hækkandi húsaleigu nú á síðustu mánuðum, þá efast ég stórlega um, að 10 þús. krónurnar verði miklu meira virði um áramótin en 7 þús. krónurnar voru í marz, þegar þessi lög voru búin til. Og þannig er það, að nú þegar kjarabætur koma, þá er að vísu í þessum dögum, sem samþykkt voru í vor, einnig það nýmæli, að þá skuli breyta bótum öryrkjanna, en þó ekki fyrr en eftir 6 mánuði, að laun hafa hækkað í fiskvinnu. Því vildi ég mega beina því til þeirrar n., sem endurskoðar nú tryggingalöggjöfina, hvort ekki væri hægt að fara inn á það, að örorkubætur væru - við skulum segja 70% af 3.–4. taxta Dagsbrúnar eða einhver ákveðin viðmiðun, þannig að sjálfkrafa fylgdi hækkun á bótum, ef breyting yrði á launakjörum verkamanna. Ég tók þessa tölu af handahófi, 70%, en mér er ljóst, að ekki gæti allt komið í einu og væri hugsanlegt, að þetta hækkaði um 1% á ári - við skulum segja á næstu 5 árum - upp í 75%. En annars er hér um erfitt vandamál að ræða, vegna þess að við getum illa farið með bætur á þann hátt, að þær verði sæmilega lífvænlegar, vegna þess að þá verða kannske svolitlar hömlur á þeim kvóta, sem þarf að vera fyrir hvern mann til að vinna fyrir sínu brauði. Því er kannske ekki nema eðlilegt og er nú víðast hvar allmikill munur á launum lægst launuðu verkamanna og tryggingabótum. Það eru fleiri nýmæli, sem eru ekki komin til framkvæmda enn þá, en þetta, að miðað verði við laun fólks í fiskvinnu, álít ég mjög merkilegt nýmæli og vonast til þess, að þeir, sem með þessi mál fara, sjái sér fært að færa þetta í ákveðnara horf, þannig að þetta verði í þá áttina, að hér verði um prósentutölu af verkamannalaunum að ræða, en ekki að það sé í valdi tryggingaráðs hverju sinni, hvenær og hve mikið bæturnar eru hækkaðar. Nýmæli, sem er okkur mikils virði og komið er þegar til framkvæmda, er um það, að nú er heimilt að greiða fötluðum börnum örorkustyrk, allt að því 4000–4500 kr. á mánuði. Þetta er nýmæli, sem er mjög mikilvægt og kemur fjölda fjölskyldna að miklum notum. Aldurinn fram að 16 ára hefur verið erfiður fyrir þá, sem hafa átt að sjá fyrir þessum börnum. Það hefur ekki fengizt með þeim styrkur, en hins vegar hefur mikill aukakostnaður fylgt uppeldi þeirra. Eitt er það, sem oft hefur komið til orða, en ekki komizt í framkvæmd, og það er að vekja athygli á mismunandi þörfum öryrkja og aldraðra. Það gefur auga leið, að þarfir tvítugs eða þrítugs manna eru allt aðrar í þjóðfélaginu heldur en við skulum segja manns á áttræðisaldri, og þetta er m. a. orsök þess, að í nágrannalöndunum hafa verið fundnar upp ýmiss konar hliðarráðstafanir, hliðarbætur, þannig að þetta fólk hefur fengið í heild miklum mun hærri bætur en gamla fólkið. Hér er eins og oftar örðugt við að eiga. En eitt er víst, að jafnvel þó að ekki sé um 75% öryrkja að ræða, þá er það oft svo, að þessu fólki er miklu dýrara að lifa heldur en öðru. Jafnvel þó að það stundi einhverja vinnu, þá þarf það oftar að kaupa sér leigubíla til að koma sér á milli staða og lyfjakostnaður og læknismeðferð er því jafnan einhver kostnaðarauki, fyrir utan ýmislegt annað, sem kemur til greina. Og við endurskoðun núverandi laga langaði mig líka til að vekja athygli á því, að enda þótt greidd séu 50%, 75% af lyfjum, og að vísu stundum 100%, ef það er lífsnauðsynlegt, þá er lyfjakostnaður mikill og tilfinnanlegur kostnaðarauki sumra öryrkja og aldraðra og verulegur liður í þeirra lífsframfærslu, og þetta byggist á því, að enda þótt ekki sé um lífsnauðsynleg lyf að ræða, þá geta það verið lyf, sem eru þessu fólki nauðsynleg, og það þarf oftast að greiða þessi lyf að hálfu. Ég veit, að í mörgum tilfellum greiða sveitarfélögin slíkan kostnað, en það væri ástæða til að koma inn í lög frjálsari möguleikum til þess að greiða að fullu lyfjakostnað öryrkja og aldraðra. Það er ekki um stóran hóp hér að ræða, og ég hef ekki trú á því, að það muni valda neinni byltingu í kostnaði, en mörgum gerir þetta í dag lífið erfitt. Þá er eitt atriði, sem ég vildi vekja athygli hv. n. á, og það er það, að fyrir getur komið, að það sé allmikil nauðsyn á því, að hjón geti fengið sína greiðslu frá tryggingunum sitt í hvoru lagi. Alkohólistar eru orðnir viðurkenndir sjúklingar, og margir þeirra eru á bótum, sumir þeirra eru kvæntir og fjölskyldumenn og ekki ástæðulaust að ætla, að sú aðstaða geti skapazt, að það sé nauðsynlegt fyrir annan aðilann að geta fengið rétt á að fá hluta hjónalífeyrisins greiddan sér á parti. Mér þótti vænt um að heyra það, að n. hefur tryggingadómstól til athugunar. Það er mál, sem þarf að gerast hér í landi, að þessir aðilar geti kvartað til aðila, sem fara með þau mál sérstaklega. Ekki er því að neita, að sú eina viðunandi lausn, sem á málum þessa fólks er, er að geta fengið heilbrigðisþjónustuna sem fullkomnasta og endurhæfingarþjónustuna sem fullkomnasta, þannig að sem flest af því geti unnið sér inn sitt lífsviðurværi með eigin vinnu. Ég held, að við hér í þessu landi séum sérstaklega settir í þessu efni. Ég hef ástæðu til að ætla, að hvergi í nágrannalöndunum sé jafnhá hlutfallstala öryrkja og aldraðra í vinnu. Kannske er þetta að einhverju leyti vegna þess, að okkar bætur hafa verið lágar, en það eru fleiri ástæður, sem liggja þar til. Ég held, að þetta sé veigamikið atriði fyrir okkur og að við verðum á næstunni að gera ráðstafanir til þess, að meiri fjölbreytni ríki í atvinnuháttum fyrir þetta fólk, bæði af fjárhagslegum ástæðum og einnig vegna þess að það er þessu fólki nauðsynlegra en mörgum öðrum, til þess að geta lifað sæmilega hamingjusömu lífi, að geta haft eitthvað við að dunda. Við eigum að leggja mikla áherzlu á þýðingu þessa atriðis, á sama tíma og þetta mundi gera tryggingalöggjöfina auðveldari í meðferð. Hæstv. heilbrmrh. minntist á, að auknar hefðu verið greiðslur til þeirra, sem þyrftu að leita sér læknishjálpar erlendis og annars staðar en þar, sem þeir eiga sjúkrasamlag. Þetta er einnig mikið nauðsynjamál og þetta hefur verið framkvæmt nú upp á síðkastið. Í því sambandi langaði mig til að minnast á eitt mál, sem heyrir kannske ekki nema að nokkru leyti tryggingalöggjöfinni til, en þannig er, að á mínum ferli hef ég oftar en einu sinni þurft að fara með sjúklinga til útlanda, og mér er einnig kunnugt um ýmsa aðra, sem bæði hafa þurft að senda sína nánustu til útlanda eða aðila, sem hafa farið með sjúklinga til útlanda, og ég verð að segja það, að stundum hefur bæði mér og öðrum veitzt bæði kostnaðarsamt og erfitt að koma sér fyrir í sambandi við þessi ferðalög. Nú er það svo, að úti í Kaupmannahöfn hefur verið rekið heimili upp á síðkastið, sem hefur átt að sinna þessum þörfum. Þetta var áður á vegum Kaupmannahafnarprestsins. en mér skilst, að annir hans hafi aukizt. Mér skilst, að störf hans í Kaupmannahöfn við félagslega aðstoð fyrir Íslendinga séu vaxandi, og mér skilst, að hann hafi ekki sinnt þessum málum upp á síðkastið mikið. En ég vildi gjarnan mega spyrjast fyrir um það, hvað þessu máli liði, hvort þetta heimili yrði látið starfa áfram, hvort þetta sé mikill fjárhagalegur baggi á því opinbera og hvað heilbrigðismálastjórninni sé kunnugt um notkunargildi þessa heimilis. Að einu leyti erum við hér, eins og kannske á fleiri sviðum, lítið eitt frábrugðin okkar nágrönnum. Hér höfum við engan aðila í tryggingaráði frá samtökum öryrkjanna. Venjan er sú í nágrannalöndum okkar, að þessir aðilar fái að vera með í ráðum og fái að tala sínu máli í þeim ráðum, sem um þessi mál fjalla, en hér er það nú ekki. Ég held, að það séu tveir aðilar a. m. k., sem ættu að hafa þar eitthvað að segja, það væri Samband ísl. sveitarfélaga og það eru öryrkjafélögin. Það er óeðlilegt, að þessir aðilar geti aldrei fengið að leggja orð í belg, þegar hagsmunamál þeirra eru rædd á tryggingaráðsfundum.



Herra forseti. Ég skal strax í upphafi taka það fram, að ég stend ekki hér upp til þess að andmæla því frv., sem hér er til umr., heldur get ég, eins og hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Reykn., lýst yfir eindregnum stuðningi mínum við það og þá einu breytingu, sem í því felst, en hún er sú að flýta gildistöku þeirra laga um 5 mánuði, sem fráfarandi ríkisstj. flutti og fékk samþ. á síðasta Alþ. Sú breyt. er áreiðanlega til bóta fyrir þá, sem þarna eiga hlut að máli, og ber að fagna henni. Þetta er mismunurinn á málflutningi núv. stjórnarandstöðu og hinnar fyrrv., sem hafði, ja, gjarnan þau orð, sem varla eru eftir hafandi, um þetta frv., þegar það var flutt á sínum tíma, þó að fyrri hluti ræðu hæstv. trmrh. nú væri kafli úr þeirri ræðu, sem var framsöguræða fyrir frv., þegar það var flutt á síðasta vori, og endurtekning á því, sem þar var sagt. Þá var þetta frv., sem hér er nú flýtt gildistöku á, en það er eina breytingin í þessu frv., þá var það ýmist kallað hundsbætur eða lélegt framlag ríkisstj. til þessara mála. Afrek núv. hæstv. ríkisstj. er svo það eitt að flýta gildistökunni um 5 mánuði, en því atriði ber út af fyrir sig að fagna, og vísa ég um það til ummæla hv. 3. þm. Reykn. einnig. En í grg. og fjárlagakafla hæstv. ráðh. nú, heilbr.- og trmrh., þýtur svolítið öðruvísi í þessum skjá heldur en þaut á s. l. vori, þegar við vorum að flytja þetta frv. Nú segir hæstv. ráðh. eða hans rn. í grg. með núv. fjárlagafrv.: „Meginorsök þeirrar hækkunar“, þ. e. a. s. á ríkisútgjöldunum, „er framlag til lífeyristrygginga og á rætur sínar að rekja til breytingar á lögum um almannatryggingar, sem samþ. var á síðasta þingi og fól í sér verulega bótahækkun almennt, annarra en fjölskyldubóta.“ Ég endurtek það, að það þýtur svolítið öðruvísi í þessum skjá nú. Það mátti annað sjá s. l. vor í því blaði, sem hann ritstýrði þá, og annað mátti skilja af ummælum hæstv. ráðh. þá, þegar hann var stjórnarandstæðingur hér á þingi, að maður ekki tali um sjálfa kosningabaráttuna, eins og hún var háð, og þau heiðarlegheit, sem fram komu þar. Síðari hluti ræðu hæstv. ráðh. var svo um það að skýra frá hugleiðingum í nýrri n., sem hann hefði skipað til endurskoðunar á tryggingalöggjöfinni. Nú er það mín persónulega skoðun, og ekki sízt eftir að hafa kynnzt þessum málum um 6 ára skeið sem þáv. ráðh., að tryggingalögin séu eitt það í íslenzkri löggjöf, sem sífellt verði að vera í endurskoðun. Ber því að fagna því, að framhald hefur verið á því, sem áður var fyrir hendi, að um framhaldsendurskoðun á þessum lögum sé að ræða. Þeim verður að breyta stöðugt með breyttum lífsháttum og breyttum þjóðfélagsháttum og setja ný ákvæði í lögin í staðinn fyrir þau, sem úrelt eru. Það er mín skoðun og hún er óbreytt, að þarna þurfi að vera um stöðuga endurskoðun að ræða. Það var fundið fyrrv. ríkisstj. mjög til foráttu, að þegar - eins og hv. stjórnarandstæðingar sögðu þá - illa stóð á fyrir henni í einhverjum málum, þá átti hún að afsaka sig með því, að það væri komin n. í málið. Ég hef ekki tölu á þeim n., sem útungað hefur verið af núv. hæstv. ríkisstj. þá þrjá mánuði, sem hún hefur setið að völdum. Það þurfti að koma nú og endurtaka flutning á frv., sem fráfarandi ríkisstj. hefur samið um þessi mál, án þess að hafa nokkuð nýtt til málanna að leggja annað en mjög loðnar hugleiðingar núv. endurskoðunarnefndar í tryggingamálum. Það er því ástæða til að spyrja hæstv. ráðh., hvort sem hann vill svara því nú eða síðar: Er það meining hæstv. núv. ríkisstj. að taka inn í lög þær brtt., sem fyrrv. stjórnarandstæðingar fluttu á síðasta þingi? Við þessu væri ágætt að fá svar, því að þá átti þetta að vera lafauðvelt. Miðað við það, að við vorum þá nýstignir upp úr öldudal efnahagserfiðleika, þá treystumst við ekki til þess á þeirri stundu, sem frv. var samið, um s. l. áramót, að gefa loforð um gildistöku fyrr en um næstu áramót. Sem betur fer landslýðs alls vegna hefur orðið geysileg breyting á öllu útflutningsverðmæti þjóðar okkar frá þeim erfiðleikatímum og það svo, að verðlag á t. d. frystiafurðum, sem er einn stærsti útflutningsliður okkar, hefur hækkað um meira en helming. Aðrar fisktegundir hafa hækkað flestallar verulega, að rækju og humar undanteknum, og hefur það gerbreytt öllu útliti til hins betra í íslenzku þjóðlífi. Þeir, sem fyrst ættu að njóta þess, eru tryggingaþegar og næstlægst launaða fólkið í landinu, sem þó hefur óskerta heilsu. Þess vegna spyr ég: Ef hægt var að flytja þær brtt. af nokkurri sanngirni, sem fyrrv. stjórnarandstæðingar fluttu á síðasta þingi, er þá ekki full ástæða til að endurflytja þær till. nú, ef hv. núv. stjórnarliði hefur verið nokkur alvara í þeim tillöguflutningi og þeim blekkingavaðli, sem viðhafður var við flutning frv. á síðasta þingi? Þess vegna ítreka ég spurningu mína: Er það meiningin að taka brtt. þáv. stjórnarandstæðinga inn í frv. nú? Ég segi: Hafi alvara verið að baki þeim brtt. þá, þá er full ástæða til að ætla, að núv. ríkisstj. geti framkvæmt þær með hliðsjón af þeim batnandi horfum, sem eru í öllum útflutningsmálum okkar í dag. Og ég segi, að það sé mikið gleðiefni fyrir alla landsmenn, og ég fagna því, að mjög hefur skipt um til hins betra í þeim efnum, svo mikla erfiðleika sem við höfum haft af því tímabili, sem á undan var gengið um 21/2-3 ára skeið, en sem betur fer er yfirstigið nú. Annarri spurningu langaði mig til að beina til hæstv. ráðh. Ég vil nú ekki hafa sama hátt á og fyrrv. stjórnarandstæðingar að krefja hann svars á stundinni, en það er hans mál að meta, og ég fyrtist ekkert, þó að hann óski frests til að svara þessu, en það er mjög mikilvægt í sambandi við hugleiðingar manna og meðferð málsins í n. Ég á nú sæti í þeirri n., sem væntanlega fær málið til meðferðar, þannig að frekari kostur gefst þá að fjalla um málið þar, og get ég þess vegna stytt mál mitt nú. En það er sú spurning: Ætlar ríkissjóður áfram að taka á sig það greiðsluhlutfall, sem hann tók á sig við gildistökuna 1. ágúst s. l.? Ég hygg, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. alþm. og ekki sízt þá n., sem málið fær til meðferðar, að vita um þankagang ríkisstj. í þessu efni. Ég get, eins og ég sagði í upphafi þessara orða minna, tekið undir nánast flest af því, sem hv. 3. þm. Reykn. sagði, og hans till. um meðferð málsins. Þær eru flestar komnar frá samtökum þeirra aðila, sem hann minntist á þar. Ekki vil ég sízt taka undir það, að nauðsynlegt er með hliðsjón af þeirri verðbólgu, sem ríkt hefur og ríkir í landinu með kannske aldrei meira fjöri en í dag, að krónutölurnar, sem verið hafa í lögum um of langan tíma, verði afnumdar og fundið ákveðið hlutfall, þannig að ekki þurfi um það að deila eða breyta lögum í hvert skipti, sem launahækkanir eða annað verðbólguástand eykur áhrif sín í landsmálunum á hverjum tíma, eins og við höfum því miður orðið varir við að undanförnu. Í sambandi við þann tryggingadómstól, sem hæstv. ráðh. minntist á áðan, þá hefði ég haldið með hliðsjón af því, hvernig tryggingaráð hefur verið skipað, og ætla má, að sé vilji ríkisstj. á hverjum tíma, að þar eigi allir þingflokkar að hafa sína fulltrúa, til viðbótar því, sem hv. 3. þm. Reykn, talaði um, að samtök þeirra, sem bóta njóta úr almannatryggingunum, ættu þar einnig fulltrúa, að hugsanlegt væri að útvíkka starfsemi tryggingaráðs og örva það til fljótari afgreiðslu, þannig að ekki þyrfti að koma upp nýju nefndaapparati í sambandi við úrskurði þá, sem nauðsynlegt er að gera í þessum málum á hverjum tíma. Ég held, að þarna væri frekari ástæða til þess að ætla, að tengslin milli Tryggingastofnunarinnar. sem er framkvæmdaaðilinn um úthlutun bótafjárins, og tryggingaráðs verði ekki rofin með þriðja aðila, sem sé svonefndum tryggingadómstóli. Þetta er hugmynd, sem ég varpa fram að lítt hugsuðu máli, en tel þó ástæðu til að minnast á hér. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins - samkv. því, sem ég áðan sagði, á ég kost á því að fjalla um málið í hv. heilbr.- og félmn. - lengja þessar umr., en ég tel nauðsynlegt að rifja upp fyrir hæstv. ráðh. og fylgismönnum núv. hæstv. ríkisstj., að brtt. þær, sem þeir lögðu fram, þegar fyrrv. ríkisstj. flutti það frv., sem hér er nú flutt óbreytt að öðru leyti en um gildistökuna, þær brtt. eru til á prenti.



Herra forseti. Ég skal strax í upphafi taka það fram, að ég stend ekki hér upp til þess að andmæla því frv., sem hér er til umr., heldur get ég, eins og hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Reykn., lýst yfir eindregnum stuðningi mínum við það og þá einu breytingu, sem í því felst, en hún er sú að flýta gildistöku þeirra laga um 5 mánuði, sem fráfarandi ríkisstj. flutti og fékk samþ. á síðasta Alþ. Sú breyt. er áreiðanlega til bóta fyrir þá, sem þarna eiga hlut að máli, og ber að fagna henni. Þetta er mismunurinn á málflutningi núv. stjórnarandstöðu og hinnar fyrrv., sem hafði, ja, gjarnan þau orð, sem varla eru eftir hafandi, um þetta frv., þegar það var flutt á sínum tíma, þó að fyrri hluti ræðu hæstv. trmrh. nú væri kafli úr þeirri ræðu, sem var framsöguræða fyrir frv., þegar það var flutt á síðasta vori, og endurtekning á því, sem þar var sagt. Þá var þetta frv., sem hér er nú flýtt gildistöku á, en það er eina breytingin í þessu frv., þá var það ýmist kallað hundsbætur eða lélegt framlag ríkisstj. til þessara mála. Afrek núv. hæstv. ríkisstj. er svo það eitt að flýta gildistökunni um 5 mánuði, en því atriði ber út af fyrir sig að fagna, og vísa ég um það til ummæla hv. 3. þm. Reykn. einnig. En í grg. og fjárlagakafla hæstv. ráðh. nú, heilbr.- og trmrh., þýtur svolítið öðruvísi í þessum skjá heldur en þaut á s. l. vori, þegar við vorum að flytja þetta frv. Nú segir hæstv. ráðh. eða hans rn. í grg. með núv. fjárlagafrv.: „Meginorsök þeirrar hækkunar“, þ. e. a. s. á ríkisútgjöldunum, „er framlag til lífeyristrygginga og á rætur sínar að rekja til breytingar á lögum um almannatryggingar, sem samþ. var á síðasta þingi og fól í sér verulega bótahækkun almennt, annarra en fjölskyldubóta.“ Ég endurtek það, að það þýtur svolítið öðruvísi í þessum skjá nú. Það mátti annað sjá s. l. vor í því blaði, sem hann ritstýrði þá, og annað mátti skilja af ummælum hæstv. ráðh. þá, þegar hann var stjórnarandstæðingur hér á þingi, að maður ekki tali um sjálfa kosningabaráttuna, eins og hún var háð, og þau heiðarlegheit, sem fram komu þar. Síðari hluti ræðu hæstv. ráðh. var svo um það að skýra frá hugleiðingum í nýrri n., sem hann hefði skipað til endurskoðunar á tryggingalöggjöfinni. Nú er það mín persónulega skoðun, og ekki sízt eftir að hafa kynnzt þessum málum um 6 ára skeið sem þáv. ráðh., að tryggingalögin séu eitt það í íslenzkri löggjöf, sem sífellt verði að vera í endurskoðun. Ber því að fagna því, að framhald hefur verið á því, sem áður var fyrir hendi, að um framhaldsendurskoðun á þessum lögum sé að ræða. Þeim verður að breyta stöðugt með breyttum lífsháttum og breyttum þjóðfélagsháttum og setja ný ákvæði í lögin í staðinn fyrir þau, sem úrelt eru. Það er mín skoðun og hún er óbreytt, að þarna þurfi að vera um stöðuga endurskoðun að ræða. Það var fundið fyrrv. ríkisstj. mjög til foráttu, að þegar - eins og hv. stjórnarandstæðingar sögðu þá - illa stóð á fyrir henni í einhverjum málum, þá átti hún að afsaka sig með því, að það væri komin n. í málið. Ég hef ekki tölu á þeim n., sem útungað hefur verið af núv. hæstv. ríkisstj. þá þrjá mánuði, sem hún hefur setið að völdum. Það þurfti að koma nú og endurtaka flutning á frv., sem fráfarandi ríkisstj. hefur samið um þessi mál, án þess að hafa nokkuð nýtt til málanna að leggja annað en mjög loðnar hugleiðingar núv. endurskoðunarnefndar í tryggingamálum. Það er því ástæða til að spyrja hæstv. ráðh., hvort sem hann vill svara því nú eða síðar: Er það meining hæstv. núv. ríkisstj. að taka inn í lög þær brtt., sem fyrrv. stjórnarandstæðingar fluttu á síðasta þingi? Við þessu væri ágætt að fá svar, því að þá átti þetta að vera lafauðvelt. Miðað við það, að við vorum þá nýstignir upp úr öldudal efnahagserfiðleika, þá treystumst við ekki til þess á þeirri stundu, sem frv. var samið, um s. l. áramót, að gefa loforð um gildistöku fyrr en um næstu áramót. Sem betur fer landslýðs alls vegna hefur orðið geysileg breyting á öllu útflutningsverðmæti þjóðar okkar frá þeim erfiðleikatímum og það svo, að verðlag á t. d. frystiafurðum, sem er einn stærsti útflutningsliður okkar, hefur hækkað um meira en helming. Aðrar fisktegundir hafa hækkað flestallar verulega, að rækju og humar undanteknum, og hefur það gerbreytt öllu útliti til hins betra í íslenzku þjóðlífi. Þeir, sem fyrst ættu að njóta þess, eru tryggingaþegar og næstlægst launaða fólkið í landinu, sem þó hefur óskerta heilsu. Þess vegna spyr ég: Ef hægt var að flytja þær brtt. af nokkurri sanngirni, sem fyrrv. stjórnarandstæðingar fluttu á síðasta þingi, er þá ekki full ástæða til að endurflytja þær till. nú, ef hv. núv. stjórnarliði hefur verið nokkur alvara í þeim tillöguflutningi og þeim blekkingavaðli, sem viðhafður var við flutning frv. á síðasta þingi? Þess vegna ítreka ég spurningu mína: Er það meiningin að taka brtt. þáv. stjórnarandstæðinga inn í frv. nú? Ég segi: Hafi alvara verið að baki þeim brtt. þá, þá er full ástæða til að ætla, að núv. ríkisstj. geti framkvæmt þær með hliðsjón af þeim batnandi horfum, sem eru í öllum útflutningsmálum okkar í dag. Og ég segi, að það sé mikið gleðiefni fyrir alla landsmenn, og ég fagna því, að mjög hefur skipt um til hins betra í þeim efnum, svo mikla erfiðleika sem við höfum haft af því tímabili, sem á undan var gengið um 21/2-3 ára skeið, en sem betur fer er yfirstigið nú. Annarri spurningu langaði mig til að beina til hæstv. ráðh. Ég vil nú ekki hafa sama hátt á og fyrrv. stjórnarandstæðingar að krefja hann svars á stundinni, en það er hans mál að meta, og ég fyrtist ekkert, þó að hann óski frests til að svara þessu, en það er mjög mikilvægt í sambandi við hugleiðingar manna og meðferð málsins í n. Ég á nú sæti í þeirri n., sem væntanlega fær málið til meðferðar, þannig að frekari kostur gefst þá að fjalla um málið þar, og get ég þess vegna stytt mál mitt nú. En það er sú spurning: Ætlar ríkissjóður áfram að taka á sig það greiðsluhlutfall, sem hann tók á sig við gildistökuna 1. ágúst s. l.? Ég hygg, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. alþm. og ekki sízt þá n., sem málið fær til meðferðar, að vita um þankagang ríkisstj. í þessu efni. Ég get, eins og ég sagði í upphafi þessara orða minna, tekið undir nánast flest af því, sem hv. 3. þm. Reykn. sagði, og hans till. um meðferð málsins. Þær eru flestar komnar frá samtökum þeirra aðila, sem hann minntist á þar. Ekki vil ég sízt taka undir það, að nauðsynlegt er með hliðsjón af þeirri verðbólgu, sem ríkt hefur og ríkir í landinu með kannske aldrei meira fjöri en í dag, að krónutölurnar, sem verið hafa í lögum um of langan tíma, verði afnumdar og fundið ákveðið hlutfall, þannig að ekki þurfi um það að deila eða breyta lögum í hvert skipti, sem launahækkanir eða annað verðbólguástand eykur áhrif sín í landsmálunum á hverjum tíma, eins og við höfum því miður orðið varir við að undanförnu. Í sambandi við þann tryggingadómstól, sem hæstv. ráðh. minntist á áðan, þá hefði ég haldið með hliðsjón af því, hvernig tryggingaráð hefur verið skipað, og ætla má, að sé vilji ríkisstj. á hverjum tíma, að þar eigi allir þingflokkar að hafa sína fulltrúa, til viðbótar því, sem hv. 3. þm. Reykn, talaði um, að samtök þeirra, sem bóta njóta úr almannatryggingunum, ættu þar einnig fulltrúa, að hugsanlegt væri að útvíkka starfsemi tryggingaráðs og örva það til fljótari afgreiðslu, þannig að ekki þyrfti að koma upp nýju nefndaapparati í sambandi við úrskurði þá, sem nauðsynlegt er að gera í þessum málum á hverjum tíma. Ég held, að þarna væri frekari ástæða til þess að ætla, að tengslin milli Tryggingastofnunarinnar. sem er framkvæmdaaðilinn um úthlutun bótafjárins, og tryggingaráðs verði ekki rofin með þriðja aðila, sem sé svonefndum tryggingadómstóli. Þetta er hugmynd, sem ég varpa fram að lítt hugsuðu máli, en tel þó ástæðu til að minnast á hér. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins - samkv. því, sem ég áðan sagði, á ég kost á því að fjalla um málið í hv. heilbr.- og félmn. - lengja þessar umr., en ég tel nauðsynlegt að rifja upp fyrir hæstv. ráðh. og fylgismönnum núv. hæstv. ríkisstj., að brtt. þær, sem þeir lögðu fram, þegar fyrrv. ríkisstj. flutti það frv., sem hér er nú flutt óbreytt að öðru leyti en um gildistökuna, þær brtt. eru til á prenti.



Herra forseti. Það var í framhaldi af þeim svörum, sem hæstv. trmrh. gaf við þeirri fsp., hvort upp yrðu teknar í till. stjórnarinnar þær brtt., sem þáv. stjórnarandstæðingar fluttu við meðferð almannatryggingalaganna hér á Alþ. s. l. vor. Hann hefur gefið þær upplýsingar, að tekjutryggingin muni verða látin koma til framkvæmda, að mér skilst, strax frá áramótum væntanlega, en um aðrar brtt. eða hækkanir, sem hér voru bornar fram á sínum tíma af stjórnarandstöðunni þáv., sagði hann það, að þær mundu að sjálfsögðu verða teknar til athugunar og yrðu þá eftir atvikum látnar koma til framkvæmda í áföngum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta beri að skilja svo, að um næstu áramót muni eingöngu tekjutryggingin koma til framkvæmda. Ég býst við því, að margir hafi áhuga á að vita, hvort það muni vera von á hækkun annarra bóta frá því, sem tryggingalögin gera ráð fyrir, þau tryggingalög, sem koma að fullu til framkvæmda um næstu áramót. Eins og við öll minnumst, sem hér áttum þá sæti í þessari hv. þd., þá kom fram hér sægur af brtt., sem allar voru til hækkunar á bótum eða aukningar á fjölda þeirra, sem bótanna skyldu njóta. Ég var að líta yfir umr. frá því í fyrra vegna ákveðins atriðis, sem ég þurfti að kynna mér, ekki beint í sambandi við þetta frv., og þar rakst ég á eitt, sem mér finnst að geti í rauninni verið samnefnari fyrir kröfur stjórnarandstæðinga þá, þó að brtt. hafi að vísu ekki allar gengið svo langt. En þar sé ég, að við 1. umr. um almannatryggingafrv. hér í þessari hv. þd. segir hv. núv. deildarforseti í þessari hv. þd., sem því miður er nú fjarverandi: „Ég vil svo aðeins að lokum segja það,“ - segir hv. þm. þá - „að mér finnst höfuðgallinn á þessu frv. vera sá, að lífeyrisgreiðslurnar og bæturnar samkv. lögunum séu of lágar, og það hefði ekki verið nein ofrausn, þó að þær hefðu verið tvöfaldaðar frá því, sem nú er. Og það hefði verið raunverulega alveg lágmark þess, sem hugsanlegt var, að við gætum sætt okkur við.“ Svo mörg voru þau orð. Í ljósi þessara orða, þessara ummæla og þeirra mjög mörgu og miklu brtt., sem fram komu, þá finnst mér ekki úr vegi að bera fram þessa fsp., sem ég áðan orðaði: Er það aðeins tekjutryggingin, sem á að hækka um næstu áramót, eða verða það einnig aðrar bætur? Hv. 1. landsk. þm. minntist á það áðan, að ríkisstj. hefði verið mikilvirk í nefndaskipun, eftir að hún tók við völdum, og ég verð að viðurkenna, að maður ruglast oft í ríminu við að gera sér grein fyrir því, í hvaða mál hafa verið settar n. og í hvaða mál hafa ekki verið settar n. En ég þóttist þó muna það, að til endurskoðunar á almannatryggingalögunum hefði verið skipuð n. af hæstv. trmrh., og ég var að rifja upp, hverjir eiga sæti í þessari n., og þá get ég ekki stillt mig um, af því að ég var að fara yfir umr. og lesa ræðu núv. deildarforseta okkar við það tækifæri, að vitna í það, sem hann segir um endurskoðunina, sem fram hafi farið á almannatryggingalögunum og leiddi til þess frv., sem í fyrra var lagt fyrir þingið. Hann segir: „En um þá endurskoðun, sem hér hefur farið fram, vil ég fyrst segja það, að ég tel, að undirbúningur og framkvæmd þessarar endurskoðunar hafi verið í samræmi við verstu siðvenjur, sem tíðkazt hafa um endurskoðun stórra lagabálka á undanförnum áratugum undir viðreisnarstjórninni. Hér hefur pólitísk n. verið sett til starfa og pólitískir gæðingar að mestu leyti, þó að ég vilji ekki segja, að það sé ekki út af fyrir sig um margt mætra manna þar að ræða, en það hefur verið forðazt, sem átti að vera regla varðandi endurskoðun á slíkum stórum og þýðingarmiklum málaflokkum sem þessum, að þar væri um breitt, pólitískt samstarf að ræða, t. d. mþn., sem skipuð væri fulltrúum allra þingflokka: Eins og ég segi, ég gat ekki stillt mig um að vitna í þessi ummæli, þegar ég renndi augunum yfir þau nöfn, sem sýna okkur nefndarskipun hæstv. trmrh. Í henni eiga sæti, ef ég man rétt, Geir Gunnarsson alþm., Adda Bára Sigfúsdóttir varaformaður Alþb., Tómas Karlsson ritstjóri Tímans og varaþm., mikið starfandi í Framsfl., og Halldór S. Magnússon, sem ég ætla, að hafi verið efsti maður á framboðslista Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í Reykjaneskjördæmi í síðustu kosningum. Ég býst við, að hæstv. núv. deildarforseta hafi ekki órað fyrir því, að hann ætti eftir að snoppunga núv. trmrh. svona rækilega, þegar hann setti fram þessa skoðun sína. Ég ætla ekki að gera nefndarskipunina frekar að umtalsefni. Ég er þó ekki frá því, að betur hefði mátt til takast, en ég vona, að hæstv. ráðh. gefi mér einhver svör við því, hvort það muni frá næstu áramótum mega eiga von á hækkun annarra bóta en tekjutryggingarinnar.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni, að fyrirætlun ríkisstj, væri að framkvæma ýmsar breytingar á tryggingalögunum, sem kæmu til framkvæmda nú um áramót. Hv. þm. Auður Auðuns spyr mig nánar um þetta. Ég hef líklega sagt þetta eitthvað óljóst áðan, en atriði, sem fyrirhugað er að reyna að láta koma til framkvæmda núna um áramótin, er þessi hækkun á tekjutryggingunni, eins og við höfum talað um hér, hækkun upp í 120 þús. fyrir einstakling og 216 þús. fyrir hjón. Önnur atriði, sem rætt hefur verið um, að kæmu til framkvæmda um leið, er stofnun tryggingadómstóls, sem áðan var minnzt á. Ég kannske skýt því inn út af ummælum hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar í sambandi við það mál, að hann dró í efa, að það væri ástæða til að skipa þennan dómstól, og taldi, að tryggingaráð gæti gegnt þessu hlutverki, að þetta tel ég vera á misskilningi byggt. Tryggingaráð er ekki hlutlaus aðili, þegar slíkar deilur koma upp, heldur einnig deiluaðili, og þarna þarf að koma til hlutlaus aðili til að útkljá vandasöm og mjög mikilvæg mál, sem þarna er um að ræða. Svo að ég haldi áfram að minnast á þær breytingar, sem ríkisstj. hefur hug á að reyna að láta koma til framkvæmda nú um áramótin, þá er það, að til þessa hefur verið greiddur barnalífeyrir, ef faðir er örorkulífeyrisþegi, en það mun verða lagt til, að barnalífeyrir verði einnig greiddur, ef móðir er öryrki, sem getur hvorki innt framfærsluskyldu af hendi með starfi á heimili né utan þess, og séu báðir foreldrar ófærir um að inna framfærsluskyldu af hendi verði greiddur tvöfaldur barnalífeyrir. Þá er till. um, að heimilt verði að greiða barnalífeyri með börnum, sem ekki reynist gerlegt að feðra. Enn er till. um, að greiddur verði barnalífeyrir vegna barna manna, sem sæta gæzlu eða refsivist, enda hafi hún varað a. m. k. í 3 mánuði. Þá eru ákvæði um það, að bætur, sem greiddar hafa verið ekkjum í 12 mánuði og nema 7368 kr. í 6 mánuði og 5525 kr. í næstu 6 mánuði vegna fráfalls maka, verði einnig greiddar ekklum og ákvæði um slíkar bætur í 12 mánuði í viðbót, ef eftirlifandi hefur barn innan 16 ára á framfæri sínu, verði greiddar til 17 ára aldurs barnsins. Þá er um það rætt, að sjúkradagpeningar einhleypinga hækki og verði jafnháir sjúkradagpeningum kvæntra, þ. e. a. s. þeir hækki úr 221 kr. á dag í 251 kr., en dagpeningar vegna hvers barna á framfæri hækki úr 29 kr. á dag í 75 kr. Samkv. núgildandi lögum má lækka um þriðjung dagpeninga vegna manns, sem dvelst á sjúkrahúsi eða hæli á kostnað sjúkrasamlagsins, svo og sjúkradagpeninga, sem greiddir eru vegna barna hans. Verður lagt til, að ekki verði heimiluð lækkun á dagpeningum vegna barna. Þá er ætlunin að festa í lög ákvæði um það, að sjúkrasamlög og tryggingastofnanir og umboðsmenn þeirra hafi skyldu til þess að kynna umsækjendum og bótaþegum rétt sinn í miklu ríkari mæli en nú er gert. Það eru ákaflega mikil brögð að því, að almenningur þekki ekki þau réttindi, sem hann hefur gagnvart tryggingakerfinu. Og það er ákaflega mikil nauðsyn, að þessi starfsemi verði skipulögð þannig, að hún liti á sig sem þjónustustarfsemi í þágu almennings, þarna komi aldrei upp nein óeðlileg togstreita Á milli stofnunarinnar og þeirra, sem þurfa á fyrirgreiðslu að halda. Það er ætlun ríkisstj., að reynt verði að breyta málum í þetta horf. Þetta eru þau atriði, sem ríkisstj. hefur í hyggju að reyna að koma í framkvæmd nú um þessi áramót. Ég sé enga ástæðu til þess að miklast yfir þessum till. Ég er vissulega á sömu skoðun og sá, sem hv. þm. Auður Auðuns vitnaði í og taldi, að það væri ekki ofrausn, þó að bætur almannatrygginganna væru tvöfaldaðar. Ég tel það enga ofrausn. Og ég býst við því, að þó að ötullega verði að þessum málum unnið og mun ötullegar en gert hefur verið undanfarinn áratug, þá líði langur tími þangað til þessar bætur verði slíkar, að við getum verið fullsæmdir af þeim. Ég hef ekki hugsað mér að þurfa að standa hér nokkurn tíma til þess að flytja prósentutölur um ágæti þessarar starfsemi. Þetta er starfsemi, sem við þurfum alltaf að vera að bæta, og þar verður aldrei komið að neinum leiðarlokum. En ég vænti þess, að ég hafi svarað fsp. hv. þm. með þessu.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur kannske misskilið mig eða ég hef spurt eitthvað óljóst. Hann taldi aftur upp þær breytingar á tryggingalögunum, sem í ráði væri að gera, og ég heyrði það nú allt í fyrra sinnið og mundi það. En ég skil það þá þannig, að það, sem hæstv. ráðh. nú hefur talið upp, séu þau atriði, sem eigi að koma til framkvæmda um næstu áramót, og annað verði látið bíða. Ég veit ekki, hvort ég á að skilja það þannig. Það, sem fyrir mér vakti, var aðallega að spyrja um hækkanir á einstökum bótum og hann nefndi reyndar það í sambandi við sjúkratryggingarnar, hækkanir í krónum. En það eru aðrir stórir bótaflokkar og annað en tekjutryggingin, sem mér lék nú helzt hugur á að fá eitthvað að vita um.