Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 13, um breyt. á l. nr. 47 frá 23. júní 1932, um lækningaleyfi o.fl. Leggur n. einróma til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Hér er um mjög veigalitla breytingu á umræddum lögum að ræða, en breytingin er í því fólgin að nema úr lögum 5 kr. hámark dagsektar, ef læknar skila ekki landlækni eða viðkomandi rn. tilskildum skýrslum. Með tilliti til breyttra aðstæðna verður að telja þessa breytingu eðlilega og til samræmingar, og var n., eins og ég sagði, einróma sammála um að leggja til, að frv, verði samþykkt óbreytt. Breytingin, sem þarna er um að ræða, eins og ég tók fram, er að afnema 5 kr. hámarkið, en veita í þess stað viðkomandi rn. heimild í reglugerð að ákveða hámark dagsekta. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur kynnt sér frv. til l. um hækkun á bátum almannatrygginga á þskj. 195 og leggur einróma til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Efni frv. er eingöngu það, að bætur almannatrygginga, aðrar en fjölskyldubætur, skuli hækka um 15% til samræmis við þær almennu kauphækkanir, sem urðu í des. s.l. Þessi 15% hækkun hefur í för með sér, eins og fram kemur á fskj. með frv., 74.4 millj. kr. útgjaldaaukningu fyrir almannatryggingakerfið. Þar af koma í hlut ríkissjóðs 26.8 millj. kr. Samkv. lögum, sem hv. Alþingi hefur nýlega afgreitt, hafa verið gerðar ráðstafanir til að standa undir þessari útgjaldaaukningu af hálfu ríkissjóðs. Samkv. breytingu, sem gerð var á almannatryggingalögunum s.l. ár, átti árlegur ellilífeyrir einstaklinga að verða 18 240 kr. Eftir 15% hækkunina skömmu fyrir áramótin hækkaði þessi tala í 20 976 kr., og eftir þá hækkun, sem ráðgerð er í þessu frv., verður árlegur ellilífeyrir einstaklinga 24122 kr. Hækkunin frá því, sem ráðgert var í fyrra, er því tæpar 6 þús. kr., eða 5882 kr. Ellilífeyrir hjóna verður aftur á móti eftir þá hækkun, sem í þessu frv. felst, 43 420 kr. á ári. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til, herra forseti, að því verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á lyfsölulögum, nr. 30 frá 29. apríl 1963, felur í sér þá breytingu, að 66. gr. lyfsölulaganna verði breytt á þann veg, að í stað orðanna „innan 6 mánaða frá gildistöku laganna“ o.s.frv. komi: „innan 12 mánaða.“ Eins og segir í aths. við þetta frv., er það flutt að tilmælum landlæknis. Upphaflegi fresturinn, sem áætlaður er, var mjög naumur, vegna þess að mörg erlend lyfjafirmu verða að sækja um, að sérlyf þeirra verði tekin hér á lyfjaskrá, og telur landlæknir, vegna þess að það varð nokkur dráttur á því, að n. tæki til starfa, sem átti að ganga frá lyfjaskránni, að þá reynist fresturinn vera of skammur. Þess vegna er lagt til, að honum verði breytt í stað 6 mánaða í 12 mánuði. N. hefur athugað frv. og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ., og leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Í gildi eru lög um búnaðarmálasjóð, eins og þetta frv. ber með sér. Þau voru sett til þess á þann hátt að afla nokkurs starfsfjár fyrir Stéttarsamband bænda og fyrir búnaðarsambönd landsins. Og á þeim tíma, sem þessi lög hafa gilt, hefur helmingurinn af því fé, sem upphaflega var ákveðið að innheimta í þessu skyni, runnið til búnaðarsambandanna, en annar helmingurinn til Stéttarsambands bænda. Þetta frv., sem ég hef hér leyft mér að bera fram, snertir aðeins þann hluta búnaðarmálasjóðsgjaldsins, sem runnið hefur sem starfsfé til búnaðarsambandanna í landinu. En eins og kunnugt er, hafa þær skiptingarreglur á því fé gilt, að það hefur runnið til búnaðarsambandanna nákvæmlega í því formi, sem það hefur verið innheimt á hverju sambandssvæði. Ég játa, að mér hefur frá upphafi þótt þessar skiptingarreglur nokkuð óeðlilegar í félagsmálastarfi, og það er ekki heldur því að leyna, að þessu hefur fylgt það, að hin öflugri búnaðarsambönd, sem eru mynduð á þeim svæðum, þar sem framleiðslan er mest og búskapurinn í beztu horfi, hjá þeim búnaðarsamböndum hefur getað myndazt mun öflugri starfsemi til leiðbeiningar fyrir bændur heldur en á þeim svæðum, þar sem framleiðslan er minni og geta þá um leið minni. Það skal að vísu játað, að ef skipting í búnaðarsambönd hefði verið með nokkuð öðrum hætti, eða réttara sagt, ef búnaðarsambönd í landinu hefðu ekki verið svo mörg sem þau eru nú, þá hefði orðið meiri jöfnun á milli þeirra, þó að þær skiptingarreglur giltu, sem nú eru í lögum. En staðreyndin er þessi, að búnaðarsamböndin eru allmörg og sum mjög lítil, og afleiðingin af þessari skiptingarreglu er því sú, að. þar sem framleiðslan er minnst og búskapurinn veikastur, er líka minnst getan til þess að veita sæmilega leið beiningaþjónustu, sem er eitt af aðalverkefnum búnaðarsambandanna. Þetta er nokkuð rakið í grg. fyrir þessu frv., og ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta. Ég hafði hugsað mér að láta fylgja í grg. ofur lítið yfirlit um það, hvaða breyting mundi verða á, ef þessi skipan kæmist á um skiptingu búnaðarmálasjóðsgjaldsins. Ég leitaði eftir því hjá Búnaðarfélagi Íslands að fá upp tölu þeirra meðlima í búnaðarsamböndunum, sem kosningarrétt áttu að hafa til búnaðarþings, en því miður gat ég ekki fengið þetta upp, og heldur en vera með einhverja áætlun, sleppti ég því að láta slíkt fylgja í grg. En ég hef þó gert mér ofur litla hugmynd um þetta, því að það liggja fyrir tölur um meðlimafjölda í hverju búnaðarsambandi, og yfirleitt mun ekki vera um mikinn mismun að ræða á þeirri tölu og tölu þeirra manna, sem kosningarrétt hafa til búnaðarþings. Þó eru nokkur samböndin þannig, einkum þau, sem ná yfir þorp og kaupstaði, að þau munu hafa nokkru, fleiri meðlimi en þá, sem atkvæðisrétt hafa til búnaðarþings, því að það er miðað nokkuð við framleiðslumagn eða hve mikinn búskap viðkomandi rekur. En í höfuðdráttum mundi þetta ekki valda verulegri breytingu hjá allmörgum samböndum. Þau sambönd, sem miðað við árið 1962 hefðu komið til með að fá nokkru lægri hlut en með núverandi skiptingarreglum, eru Búnaðarsamband Borgfirðinga, Búnaðarsamband Eyfirðinga og Búnaðarsamband Suðurlands. Þetta eru, eins og flestir vita, einna öflugustu samböndin og samböndin, þar sem búskapur er í einna beztu horfi. Ég hef aðeins lítillega athugað þetta líka, hvað snertir Búnaðarsamband Austurlands, og þar mundi hafa orðið nokkru hærri upphæð, sem komið hefði í þess hlut. Ég dreg það ekki í efa, að svo mundi einnig vera með búnaðarsamböndin á Vesturlandi, en ég hygg, að sum samböndin, eins og Húnvetningar, Skagfirðingar og Þingeyingar, - ég hygg, að þessi sambönd mundi það ekki skipta miklu, hvor reglan gilti. En þó að þetta kunni að virðast ekki þýðingarmikið atriði, finnst mér það þó þess eðlis, að það sé rétt að hreyfa því og m.a. og kannske fyrst og fremst til þess að undirstrika það, að í félagsmálastarfi er grundvaliaratriði að gæta þess, að þeir, þar sem ástæður eru betri, verði til þess að styðja, þar sem ástæður eru erfiðari. Það er að vísu sjálfsagt að heyra álit Búnaðarfélagsins um þetta mál, og ég geri ráð fyrir því, að landbn., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, muni ekki afgreiða það frá sér öðruvísi en að leita álits þess á málinu. Ég skal engan dóm á það leggja, hver sú umsögn kann að verða, en í stuttu máli: ég hef talið málið þess eðlis, að það væri rétt að hreyfa því, og það er mín skoðun, að það eigi að breyta þessum ákvæðum í það horf, sem hér er lagt til. Ég vildi jafnvel segja, að ég teldi mest rök fyrir því, að skiptingarreglan væri aðeins tala bænda í hverju sambandi eða þeirra, sem kosningarrétt hafa til búnaðarþings, en eins og ég vík að í grg., þar sem komin er nokkur hefð á þessa skiptingu og það mundi því e.t.v. valda nokkrum erfiðleikum, þar sem þetta framlag hefur verið hæst hingað til, ef mjög væri söðlað um, þá hef ég ekki lagt til að ganga lengra en þetta yrði leiðrétt, ef svo mætti segja, til hálfs. En ég vil aðeins ítreka það, sem ég einnig vík að í grg., að mér finnst einmitt núna vera nokkuð hagstætt augnablik til þess að gera þessa breytingu, og það er vegna þess, að nú hefur orðið bæði allmikil verðhækkun á búvörunni og auk þess mikil framleiðsluaukning og ekki sízt á þeim svæðum og raunar fyrst og fremst á þeim svæðum, sem mesta hafa haft framleiðsluna fyrir. Þetta mundi þess vegna væntanlega ekki valda þeim samböndum, sem mesta tekjuvonina eiga eftir núgildandi reglum, eins miklum erfiðleikum og ef ekki hefði verið um tekjuaukningu að ræða fram undan. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Mér þótti vanta á hjá flm. að nefna ekki, hve miklu þetta mundi nema, ef þessi breyting yrði samþykkt. En efnið er þess eðlis, að það virðist vera, að þeir, sem hafi minni tekjur, eigi að fá frá hinum, sem hafa meiri tekjur, og aðaltilfærslan yrði þá sennilega á milli Sunnlendinga og Austfirðinga. Það getur verið fjarska gott að fá aura, en það er nú svo með allt betl, að það eru tvær hliðar á því, það minnkar mennina, sem taka við því. Og ég álít, að hv. flm. hefði getað athugað, hvort hann ætti ekki að kenna þeim að búa og framleiða mikið þarna fyrir austan, svo að hann þyrfti ekki að vera að þessu væli fyrir þeirra hönd. Málið er ákaflega einfalt. Það er að afla mikilla heyja, eyða litlu fóðri í kindurnar og fá góðan arð af þeim. Þá græða mennirnir og hafa mikla umsetningu. Þetta átti hann að vera búinn að kenna þeim, þegar hann var að búa þarna fyrir austan. Þetta er afar einfaldur hlutur. Þarna eru góð sauðlönd. Svo er bara að stækka túnin, vera duglegur að heyja og hafa svo allgóð bú, hirða vel um kindurnar að vetrinum, fá góðan arð af þeim, og þá er þetta allt saman komið og þarf ekki að vera að væla um svona smámuni. Þetta skapar minnimáttarkennd hjá þeim bændum, sem búa þarna. Það er eins og hinir búi svo vel, en þeir þurfi endilega að fá einhvern stuðning. Nú er þetta svo lítið , að það er ekkert gagn að því, það verður aðeins auðmýkingin. Það, sem hv. fim. á að gera, er að ferðast á milli sinna kjósenda og tala í þá kjark og manndóm og segja þeim að gera þetta og hitt, þeir gætu búið eins og hann hefði búið, þegar hann bjó á Skriðuklaustri eða hvar það var nú, - tala í þá kjark og hetjudóm. Þegar ég fór frá foreldrum mínum, fékk ég með mér eitt þunnt lak ofan á rúmið mitt, ég átti öll rúmföt nema það. Ég sendi það aftur eftir 3–4 daga, því að ég vildi vinna fyrir því, sem ég hefði. Ég hef oft hugsað með hlýleik til lakpjötlunnar. Móðir mín sagði: Skárri er það nú skilsemin, - þegar það kom aftur. Það hefur verið mér mikils virði í lífinu sú endurminning að hafa ekki farið með neitt, og þess vegna er ég í dálitlum vafa um, hvort þetta er ekki austfirzkum bændum til ama og leiðinda. Það, sem hv. flm. á að gera, er að sýna þeim fram á, hvernig þeir eigi að stækka sín bú og auka sinar tekjur. Þá er annað atriði, sem ég álít að sé mjög hættulegt fyrir íslenzka bændastétt, og það er þessi sífelldi barlómur í blöðum og ræðum um þeirra aumu kjör. Þannig er landsfólkinu og þeim, sem ekki stunda búskap, talin trú um, að þetta sé einna versta atvinnugreinin. Það hefur nýlega komið í blöðum, að bændur séu einna tekjulægstir. Það má vel vera, að þeir séu það í beinum peningum eða að krónutölu á skattskránum. Bændur verða að fá verð fyrir afurðir sínar, en þessi sífelldi söngur, að það séu lökustu kjörin, sem þessi stétt býr við, þetta er aðeins til þess að fæla aðra menn frá því að stunda þessa atvinnugrein. Ég efast um, að nokkrir menn hafi meiri ánægju af lífinu en einmitt bændurnir. Þeir eru hraustastir þeir lifa líkamlega og andlega heilbrigðu lífi. Ég álit, að þeir hafi meiri ánægju af sínu starfi en hér um bil allar aðrar stéttir. Svo er alltaf þessi sífelldi söngur, að það sé verst af öllu að stunda þessa atvinnugrein. Unga fólkinu er talin trú um, að það eigi ekki að fara í landbúnað, og þannig missum við fjöldann af kjarnmesta unga fólkinu frá þessari atvinnugrein, sem væri hægt að reka betur, ef það væru valdir menn í henni. Það er dálítið tvíeggjað að vera alltaf að mála skrattann á vegginn. Bændur hniga ekki niður af kransæðastíflu og öðru slíku á miðjum aldri. Þeir reyna á sig og lifa sínu heilbrigða lífi. Þó að þeir fái e.t.v. heldur færri krónur í nettótekjur en sumar aðrar stéttir, þá ber margs að gæta í því sambandi. Það er að ýmsu leyti ódýrara að lifa í sveit, útsvör eru þar lægri og ýmislegt kemur þar fleira til greina. Ég er þess vegna ekki viss um, að austfirzkum bændum sé greiði gerður með þessu frv. Það skiptir meiru að auka sjálfstraust þeirra en þó að þeir geti reytt fáeinar krónur af bændunum á Suðurlandi, sem veitir ekki raunar af sínu, í eitthvert búnaðarsamband fyrir austan. Og ég vona, að hv. flm. beini nú sinni orku að því að kenna þeim að búa þarna fyrir austan, svo að þeir hafi jafnmiklar tekjur og aðrir menn, og þá þarf hann ekki að vera að þessu bónastagli fyrir þá.



Herra forseti. Ég vit þakka hv. 5. þm. Norðurl. v. mjög vel fyrir heilræðin, sem hann var að gefa mér. Hitt verð ég að játa, að ég fæ ekki séð, að þetta mál hafi nú beinlínis gefið honum tilefni, en ég skal fúslega taka undir það með honum, sem hann sagði um barlóminn, og ég vænti, að þeir skilji, sem það eiga. Ég skal ekki fara frekar út í það. En það vill nú svo vel til, að þessi hv. þm. er ásamt mér í landbn., sem fær þetta mál til meðferðar, og ég vona, að við getum rætt þetta nánar, þegar við tökum málið fyrir í n., og ef við finnum einhvern flöt á því að láta þetta frv. verða til þess að kenna bændum að búa, þá væri það ákaflega vel. Ég vil aðeins leiðrétta það, ef sá skilningur kann að hafa komizt inn hjá hv. þm., að ég hafi sérstaklega flutt þetta frv. með hag Búnaðarsambands Austurlands fyrir augum, þá er það talsverður misskilningur. Ég gat þess í minni fyrri ræðu, að það mundi að vísu valda nokkurri hækkun til þess búnaðarsambands, ef þessi skiptingarregla væri tekin upp, en ég býst þó við, að önnur búnaðarsambönd, eins og sum búnaðarsamböndin á Vestfjörðum og Vesturlandi, mundu jafnvel njóta þess enn meira. En ég ætla sem sagt ekki að fara að karpa neitt við hann, því að það er síður en svo, að ég hafi löngun til þess eða telji ástæðu til þess. En ég verð bara að segja það síðast, að mér fannst það tilefni, sem hann notaði til þessara orða sinna, vera dálítið langsótt, því að þetta litla frv. mun aldrei geta verkað mikið í þá átt, en það er þó, eins og ég sagði, ekki einskisvert, því að það byggist á vissu grundvallarsjónarmiði, sem á að liggja til grundvallar yfirleitt í félagsmálastarfi.