Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér er til umr., fjallar um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils. Með lögum um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils, sem samþ. voru 16. maí 1979, er svo gert ráð fyrir, að frá og með 1. jan. 1981 hundraðfaldist verðgildi krónunnar. Þetta mál á sér alllangan aðdraganda. Sannleikurinn er sá, að allt frá 1962 hefur þetta mál komið upp öðru hverju hér í þingsölunum. 1962 voru að frumkvæði þáv. fjmrh., núv. hæstv. forsrh., athugaðir möguleikar á þessu. 1972 var flutt þáttill. af Birni Pálssyni um athugun á þessu máli og árið 1977 af Lárusi Jónssyni. Þannig er þetta ekki nýtt mál. En það, sem hefur orðið til þess að ég hreyfi þessu máli núna, er að fram undan eru framkvæmdir í málinu. En hvers vegna hefur þetta verið svo til umr. án þess að til framkvæmda hefur komið? Það er vegna þess að menn hafa ekki verið á eitt sáttir eða að sjálfsögðu viljað umfram allt athuga hvaða áhrif þessi breyting kynni að hafa, og þegar menn hafa verið að athuga það mál hefur það verið gert í sambandi við hvaða áhrif verðgildisbreyting hefði á viðureignina við verðbólguna og viðleitni til að stuðla að stöðugleika í efnahagsmálunum. Það er viðurkennt að gjaldmiðilsbreytingin hefur ekki nein bein áhrif í þessu efni. Hins vegar fer það ekki á milli mála að slík ráðstöfun getur haft mikil óbein áhrif. Slík áhrif gætu verið á þann veg, að þau drægju úr þeim verðbólguhugsunarhætti sem sílækkandi verðgildi íslensku krónunnar veldur með því að grafa undan virðingu fyrir peningum og áhuga manna á því að hamla gegn verðbólgunni. En forsenda þess, að aukning verðgildis íslensku krónunnar hafi hin hagstæðu sálrænu áhrif sem vonast er til, hlýtur að vera sú, að aðgerðin sé liður í víðtækri stefnumótun og framkvæmd til að ráða bót á verðbólgunni og koma á stöðugleika og jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Aukning verðgildis krónunnar gæti því orðið vottur þess, að slík stefna hefði verið tekin upp í efnahagsmálum, og brýning til þess að takast á við vandann af meiri einurð en áður. En ef þessi skilyrði eru ekki fyrir hendi, hvaða áhrif hefur þá slík ráðstöfun sem breyting á verðgildi krónunnar? Það er ekki talinn nokkur vafi leika á því, að ef ekki sé fyrir hendi heildarstefna í efnahagsmálum til að ráða bót á efnahagsvandanum og verðbólguvandamálinu verði slík ráðstöfun einungs til að hella olíu á eld verðbólgubálsins. Það er með tilliti til þessa sem fsp. er borin fram. Ég held að við getum í raun og veru verið sammála um að það er núna engin heildarstefna í efnahagsmálunum eða samræmdar aðgerðir til viðnáms við verðbólgu. Hæstv. ríkisstj. viðurkennir þetta sjálft með yfirlýsingum sínum um að málin séu í athugun og þess sé að vænta að aðgerðir komi um næstu áramót. En það er ekki nægilegt í þessu efni. Þess vegna er spurt að því, hvort ríkisstj. hafi ekkert að óttast í þessu efni og hvort ekki sé ástæða til þess að hugleiða allt þetta mál betur en gert hefur verið.



Herra forseti. Fsp. sú á þskj. 50, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefur gert til mín, hljóðar efnislega á þá leið, hvort ríkisstj. vilji taka til endurskoðunar fyrirætlanir um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils með tilliti til þess, að sú aðgerð sé ekki liður í víðtækri stefnumótun og framkvæmd til að ráða bót á verðbólgunni og koma á stöðugleika og jafnvægi í efnahagslífi þjóðarinnar og geti því aukið á upplausn og vantrú manna á gjaldmiðlinum í stað þess að treysta hann. Þess er að geta í þessu sambandi, að með setningu laga nr. 35 frá 29. maí 1979 um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils var ákveðið að frá og með 1. jan. 1981 hundraðfaldist verðgildi krónunnar. Jafngildir þá ein króna 100 gömlum krónum og aurar verða teknir upp á nýjan leik. Samfara verðgildisbreytingunni fara fram gjaldmiðilsskipti. Nýir seðlar og mynt verða látin í umferð frá 1. jan. 1981 samhliða því að núgildandi seðlar og mynt verða innkölluð í áföngum. Seðlabankanum hefur verið falið að hafa umsjón með framkvæmd gjaldmiðilsbreytingarinnar. Fsp. felur það í sér í raun og veru, að fyrirspyrjandi gerir ráð fyrir að gjaldmiðilsbreytingin verði ekki liður í víðtækri stefnumótun í efnahagsmálum. Ég er þeirrar skoðunar, og það eru fleiri, eins og ég kem að á eftir, að breytt verðgildi íslenska gjaldmiðilsins eigi að verða liður í víðtækri stefnumótun í efnahagsmálum og ef ekki, þá nái sú aðgerð alls ekki tilætluðum árangri. Ég er alveg sammála fyrirspyrjanda um þetta. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að vitna til kafla úr stefnuræðu hæstv. forsrh., sem flutt var hér á hv. Alþ. fyrir skömmu, en þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Sú breyting á íslenskri krónu, sem verður nú um næstu áramót, er í meginatriðum formbreyting, en hefur einnig raunverulegt gildi. Hún á í fyrsta lagi að auka traust manna á krónunni. Þegar hver króna verður hundrað sinnum meira virði en nú, þá er hún komin í hóp annarra gjaldmiðla á Norðurlöndum. En þessi hugarfarsáhrif geta því aðeins orðið að gagni, að aðrar ráðstafanir fylgi, sem sannfæri almenning um, að alvara sé á ferðum til þess að treysta gildi krónunnar og veita verðbólgunni viðnám. Samfara þessari breytingu hefur ríkisstj. í huga margháttaðar efnahagsaðgerðir.“ M.ö.o. lýsir hæstv. forsrh. því yfir í stefnuræðu sinni, að samfara fyrirhugaðri gjaldmiðilsbreytingu muni ríkisstj. beita sér fyrir aðgerðum í efnahagsmálum. Sama kemur raunar fram í aths. við fjárlagafrv., en þar segir um þetta efni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á næstunni verða ákvarðanir teknar um aðgerðir í efnahagsmálum, sem tengjast væntanlegri gjaldmiðilsbreytingu.“ Þannig fer ekkert á milli mála að bæði forsrh. og fjmrh. hafa lýst yfir að það verði gerðar aðgerðir í efnahagsmálum í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna. Menn verða svo að bíða og sjá til hverjar þær verða og að hvaða gagni þær koma. Til viðbótar við þetta vildi ég láta það koma fram, að í tilefni af þessari fsp. átti ég viðræður við Seðlabankann um hvort hugsanlegt væri að fresta þessari aðgerð eða breyta til frá því sem ákveðið hefur verið með setningu laganna og einnig með setningu reglugerðar um framkvæmd þeirra, sem sett var 13. maí 1980. Það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir að svona aðgerð verður að undirbúa með löngum fyrirvara. Það er t.d. alllangt síðan hætt var framleiðslu á núverandi mynt og seðlum. Það yrði skortur á gjaldmiðli ef hætt yrði nú við breytinguna, hreinlega skortur á gjaldmiðli, og hætt við að það kæmi til öngþveitis í efnahagsmálum, viðskiptamálum og atvinnumálum. Þegar af þessari ástæðu er ekki unnt að fresta breytingunni. Það er skoðun Seðlabankans að það sé mjög miklum erfiðleikum háð að sjá atvinnu- og viðskiptalífinu fyrir mynt og seðlum, sennilega útilokað. Þegar af þeirri ástæðu er ekki að mínu mati mögulegt að snúa við að þessu leyti til. Ég vil bæta því við, að ráðh. í ríkisstj. hafa gefið um það yfirlýsingar að samhliða þessari gjaldmiðilsbreytingu verði gerðar aðgerðir í efnahagsmálum, og vil ég endurtaka, að ég álít að breytingin nái alls ekki tilgangi sínum, fjarri því, nema svo verði. Hv. þm. verða svo að bíða og sjá til hvernig til tekst hjá hæstv. ríkisstj. í því efni.



Herra forseti. Það er ánægjuefni að hæstv. ráðh. skuli vera samþykkur fyrirspyrjanda um að myntbreytingin sé tilgangslaus og e.t.v. þegar til lengdar lætur skaðleg ef henni fylgja ekki víðtækar ráðstafanir í efnahagsmálum. Þetta er að vísu svo augljóst að því verður ekki á móti mælt. En við verðum að athuga að núv, ríkisstj. er búin að sitja að völdum síðan í byrjun febr. Þá var búið að ákveða myntbreytingu og lá fyrir hvert vandamálið yrði seint á árinu. En stjórnin hefur ekkert gert í þessum efnum. Enn er aðeins sagt með fögrum orðum: Blessaðir alþm. verða að bíða og sjá til! Það eru ekki nema 8 vikur þar til myntbreytingin fer fram, og ég veit ekki, hvað við eigum að bíða lengi eða eftir hverju við erum í raun að bíða þegar ríkisstj. er enn á því stigi að hún getur ekki sagt eitt orð um það sem hún ætlar að gera, þó henni beri skylda til þess framar öllu öðru í efnahagsmálum að stuðla að því, að sú mynt, sem notuð er í landinu, haldi verðgildi sínu. Að segja nú að Seðlabankinn telji varhugavert að hætta við þetta á síðustu stundu er ósköp áhrifalítið, af því að við vitum að embættismenn af því tagi, sem hafa með þessa breytingu að gera, viðurkenna ekki að það sé þægilegt að snúa til baka. En það hefði verið hægt að snúa við s.l. vor. Þá hefði átt að íhuga alvarlega hvort það er þess virði að ráðast í þetta stórfellda fyrirtæki með stefnulausa og ráðlausa stjórn sem ekkert gerir til að reyna að halda við verðgildi hins nýja gjaldmiðils. Fordæmin eru fyrir okkur í a.m.k. þremur Evrópulöndum, þar sem gjaldmiðilsbreyting var gerð að kjarna í efnahagsráðstöfunum sem í öllum þremur tilfellum báru árangur. En það var ekki sagt 8 vikum áður en menn sáu nýju myntina: Jæja, elskurnar mínar, þið skuluð bara bíða og sjá til! Ég vil að lokum minna á að Alþfl. setti upp áætlun í sambandi við viðræður í jan. sem byggðist einmitt á því að gera myntbreytinguna að kjarna sem efnahagsráðstafanir snerust um. Við notuðum allir nokkurn veginn sömu efnahagsráðunautana þá, sömu stofnunina, og það leyndi sér ekki af þeim upplýsingum og ráðum, sem þá fengust í þessum efnum, að þeir teldu veigamest það sem yrði að gera fyrir breytinguna. En nú liggur það sem sagt á borðinu að fjárl. gera ráð fyrir 42% verðbólgu á næsta ári. Núv. ríkisstj. er þar með búin að skjalfesta þann spádóm, að ný ja krónan verði ekki meiri en 58 aura virði í lok næsta árs, og venjulega hafa slíkir spádómar ekki ræst sérlega vel.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði hv. þm. frá því í fréttum, að hæstv. forsrh. hefði sagt að það yrðu efnahagsráðstafanir framkvæmdar jafnhliða gjaldmiðilsbreytingu. Og hann bætti því við, til þess sennilega að gera fréttina trúlegri, að hæstv. fjmrh. hefði sagt þetta líka. Það er eins og maður kannist eitthvað við þessa frétt sem er hér endurtekin og hæstv. viðskrh. fer nú með. En þessar fréttir eru engin nýlunda fyrir okkur. Þetta höfum við heyrt og þetta lásum við í stjórnarsáttmálanum. Ég veit að það er þýðingarlaust að spyrja um það, en trúir sjálfur hæstv. viðskrh. þessum fréttum? Mér er næst að halda að hann geri enn sem komið er lítið með þær. Þó er þetta ekki aðalmálið, heldur það, hvort ekki verður gripið til neinna ráðstafana fyrir öldufaldinn sem yfir skellur hinn 1. des. Það eru þær fréttir sem þarf að segja okkur, hvort hæstv. ríkisstj. ætlar alls ekki að taka til höndum að neinu leyti áður en flóðbylgjan mikla skellur yfir hinn 1. des. Allir vita hvað sú flóðbylgja ber í skauti sér. Það var hald manna og von á sinni tíð, að e.t.v. mundi króna okkar jafngilda danskri krónu þegar myntbreytingin fer fram. Það er borin von úr því sem komið er og við höfum fyrir augum að krónan okkar hefur rýrnað gagnvart dollara um milli 8 og 9% á tveimur mánuðum. Allt stefnir þetta í sömu ömurlegu áttina og ekkert höfum við í höndum nema lausafréttir um að það eigi að framkvæma efnahagsráðstafanir jafnhliða gjaldmiðilsbreytingunni, - lausafréttir sem hæstv. ráðh. éta hver upp eftir öðrum án þess að vita sjálfir sitt rjúkandi ráð.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði í svari sínu við fsp. 4. þm. Vestf. að ráðstafanir yrðu gerðar samkv. því, sem komið hefði fram í ræðu hæstv. forsrh., og samkv. því, sem fram hefði komið í fjárlagafrv. Það er eins og við höfum heyrt fyrr á þessu ári að ríkisstj, væri með ráðstafanir í huganum og hygðist leggja þær fram. Ég minnist þess, að í hv. Ed. urðu s.l. vetur orðaskipti á milli hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárusar Jónssonar, og hæstv. forsrh. um hvað verðbólgan yrði á þessu ári. Hæstv. forsrh. sagði að í þeim tölum, sem Þjóðhagsstofnun hefði gefið út, væri alls ekki tekið tillit til þeirra ráðstafana sem ríkisstj. hefði á prjónunum. Menn biðu, eins og hæstv. viðskrh. var að ráðleggja þm. áðan, - og ég gat ekki heyrt annað en hann biði líka eftir því að vita hvaða hugmyndir væru hjá hæstv. forsrh, og hæstv. fjmrh. Þar kom svo í sumar, að Þjóðhagsstofnun gaf út nýja spá þegar fór að líða á árið. Svar hæstv. forsrh. var, að í þessum tölum Þjóðhagsstofnunar væri alls ekki reiknað með því sem ríkisstj. hefði í huga að gera til að ráða við verðbólguna og að hún yrði a.m.k. ekki meiri en hann hafði sagt þegar hann átti orðræður við hv. 4. þm. Norðurl. e. Við erum komnir fram í ellefta mánuð þessa árs og við höfum ekki séð neinar þessar ráðstafanir. Hæstv. viðskrh. ráðlagði áðan þm. og sjálfsagt samráðh. sínum að bíða, það væri ekkert annað að gera. Mig langar til þess að varpa fram þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. eða þá til hæstv. forsrh.: Mega alþm. gera ráð fyrir því, að áður en þeir fara heim í jólaleyfi fái þeir að sjá hér á borðum sínum till. ríkisstj. í sambandi við þær ráðstafanir sem hún telur nauðsynlegt að gera vegna myntbreytingarinnar sem fram á að fara um áramót?



Herra forseti. Ég spyr að því hér, eins og margur annar, hvaða efnahagsaðgerðir séu fyrirhugaðar. Hvernig stendur á því, að okkur þarf að vera það óljóst viku eftir viku og mánuð eftir mánuð hvað eigi að gera? Við höfum nýverið gert kjarasamninga og þeir eru gerðir meira og minna á ábyrgð ríkisvaldsins samkv. þeirri sáttatillögu sem þar var lögð fram. Það eru þúsundir verkafólks að spyrja að því daglega hvað sé fram undan, hvað skuli gera. Það á rétt á því ásamt okkur alþm. að vita hvað er fram undan. Á að fara að krukka í vísitöluna, verður þetta leyst með gengissigi einhverskonar eða hvað verður gert? Manni leikur líka hugur á að vita hvað svokölluð efnahagsnefnd hefur lagt til og hvað ráðh. hafa verið sammála um að gera. Þetta er ekkert einkamál ríkisstj. Þetta er mál okkar alþm. einnig og allra þeirra þúsunda verkamanna og verkakvenna sem bíða eftir því að fá að vita hvað sé framundan. Það var kaldranalegt að hlusta á það viku eftir viku, á meðan við stóðum í samningagerð, að ráðh. lýstu yfir hver í kapp við annan að ekkert væri hægt að gera fyrr en búið væri að gera samninga. Hvað þar er gefið í skyn er vandséð, og því er það svo, að ég óska eftir því og krefst þess að fá að vita hvað sé framundan.



Herra forseti. Það er varla við því að búast að mér takist að draga svör út úr hæstv. ráðh. frekar þó ég komi hér upp en þeim hv. þm. sem hafa spurt áður. En það er auðvitað full ástæða til þess að krefjast svara um hvaða efnahagsaðgerðir er ætlað að gera í tengslum við myntbreytinguna um áramót. Og þá er ekki síður ástæða til þess að krefja svara hæstv. fjmrh. og ég tala nú ekki um hæstv. sjútvrh., sem að vísu er ekki í salnum, hvað þeir meina með þeim yfirlýsingum, margítrekuðum í blöðum og annars staðar, að það sé augljóst mál að engar efnahagsráðstafanir sé hægt að gera fyrr en almennum launasamningum á vinnumarkaðnum sé lokið. Slíkar yfirlýsingar hafa þessir hæstv. ráðh. látið frá sér fara. Hver er meiningin með þessu? Á hverju mega nú launþegar eiga von? Nú hafa kjarasamningar meiri hluta af aðilum vinnumarkaðarins verið gerðir? Á hverju mega launþegar eiga von í kjölfar þeirrar yfirlýsingar sem þessir hæstv. ráðh. hafa látið út ganga? Er það vísitalan? Á að breyta henni eða á, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefur sterklega krafist, að setja almenna löggjöf um launakjör? Þetta krefjumst við að fá að vita? Það er ekki hægt að líða að Alþ. fái ekki vitneskju um hver ætlunin er í svo stórvægilegu máli sem hér er um að tefla, þegar í loftinu liggja svart á hvítu yfirlýsingar hæstv. ráðh. um að ráðstafanir verði gerðar þegar að loknum kjarasamningum. Öðruvísi verður mál þeirra ekki skilið. Og ég skora á hæstv. fjmrh., hefði gjarnan viljað hafa hæstv. sjútvrh. hérna líka, að gera grein fyrir því, hver meining sé að baki yfirlýsinga hans um að ekki sé hægt að ganga frá efnahagsráðstöfunum fyrr en búið sé að semja við aðila vinnumarkaðarins.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svar hans við fsp. minni. Auðvitað höfum við ekki báðir sama traust til ríkisstj. og raunar ekki við því að búast. Hins vegar erum við sammála um mjög þýðingarmikil atriði, eins og fram kom í svari hæstv. ráðh. Við erum sammála um að það sé mjög þýðingarmikið og raunar forsenda fyrir breytingu á verðgildi gjaldmiðilsins að sú breyting sé gerð í samhengi og sem liður í heildaraðgerðum. Við erum sammála um þetta. Við erum líka sammála um annað. Ég gat ekki lesið annað út úr ræðu hæstv. ráðh. en að þessu skilyrði væri ekki fullnægt nú, það væri ekki fyrir hendi heilsteypt stefna til viðnáms í verðbólgumálunum og til að stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum landsins. Um þetta virðist mér að við séum sammála. En hæstv. ráðh. segir: Þetta kemur, þessi stefna kemur og hún kemur um næstu áramót. - Og þá heldur hæstv. ráðh. að þá sé þessu máli borgið. Ég segi hins vegar, að ég er ekki viss um að þessi stefna verði komin um næstu áramót. Ég er langt frá því að vera viss um það, svo ég segi ekki meira, og ef svo ólíklega vildi til að einhver stefna væri komin um áramót, sem væri hægt að taka til athugunar í þessu sambandi, væri það of seint, vegna þess að það, sem er höfuðatriði við breytingu á verðgildi gjaldmiðilsins, er að skapa það traust og þá tiltrú til þessara aðgerða að fólkið í landinu sé sér þess meðvitandi að nú sé verið að gera ráðstafanir sem um munar. Ég veit ekki til þess, að nokkurs staðar á byggðu bóli hafi verið ákveðin slík ráðstöfun sem hér er gert ráð fyrir með breytingu á verðgildi gjaldmiðilsins út í loftið svo að segja án tillits til ástandsins, en segja: Það breytist þegar löggjöfin tekur gildi. Í fyrsta lagi er aðgerðum sem þessum ekki varpað fram nánast af einhverri tilviljun. Það er ekki vitað á síðustu áratugum um nema tvö lönd í Evrópu sem hafa gert þetta. Halda menn að þetta sé hægt að gera með ávísun um að síðar verði fullnægt þeim skilyrðum sem nauðsynlegt er að fullnægja til þess að það sé nokkurt vit í þessum ráðstöfunum og til þess að afstýra því, að þessar ráðstafanir hafi gagnstæð áhrif við það sem þeim er að sjálfsögðu ætlað? Í staðinn fyrir að auka traust almennings á gjaldmiðlinum verður þetta til þess að grafa enn frekar undan því trausti sem enn er til. Við vitum ekkert hverjar þessar ráðstafanir verða. En ég segi, að það er lágmarkskrafa sem Alþ. getur gert í jafnalvarlegu máli sem þessu, að það fái að vita og heyra, hverjar þessar ráðstafanir eru, áður en Alþ. fer í jólaleyfi. Þess vegna verður ekki vikist undan þeim óskum sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur borið fram í þessum umr. Ég sagði áðan: Það er ekki alltaf grundvöllur fyrir því að gera breytingar á verðgildi gjaldmiðilsins. Ég leyfi mér að lokum, hæstv. forseti, að vitna í ummæli Seðlabanka Íslands frá 1972 varðandi afstöðu til gjaldmiðilsbreytingar sem þá var verið að ræða um. Seðlabankinn sagði í umsögn um þetta mál til Alþ. á þessa teið, með leyfi hæstv. forseta: „Sannleikurinn er sá, að ókleift virðist vera að sjá fyrir sálræn áhrif gjaldmiðilsbreytingar. Ef almenningur er vantrúaður á framtíðarverðgildi peninganna og getu stjórnvalda til þess að halda verðbólgu í skefjum, gæti eins vel svo farið, að gjaldmiðilsbreytingin yrði til þess að auka á vantrú manna og tortryggni. Sé slík breyting hins vegar hluti af mjög róttækri stefnubreytingu, eins og átti sér stað í Frakklandi, þegar de Gaulle kom til valda, kann hún að vera mikilvægur liður í því að sannfæra menn um, að nýtt tímabil sé hafið. Slíkar aðstæður eru hins vegar óvenjulegar og varla við þær að miða hér á landi.“ Seðlabankinn mælti á móti þessari aðgerð 1972. Takið eftir: Þá var verðbólgan milli 15 og 20%. Núna er verðbólgan milli 50 og 60%. Hvaða vit haldið þið að sé í þessari ráðstöfun ef ekki er úr bætt, þar sem við höfum ekki frekar heildarstefnu í efnahagsmálum en að við höfum de Gaulle hér á meðal okkar?



Herra forseti. Það gengur maður undir manns hönd og gerir fsp. til hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. er spurður út úr, spurður um lífshagsmunamál okkar, og allir hæstv. ráðh. þegja eins og múlbundnir. Það er einhver háværasta þögn sem ég hef lengi heyrt. Það glymur í þeirri þögn. Hæstv. viðskrh. biður menn að bíða og halda í vonina um að ráðstafanirnar muni sjá dagsins ljós. Einfaldast hefði átt að vera fyrir hann að vísa mönnum um ráðagerðir ríkisstj. til stefnuræðu hæstv. forsrh. Af hverju ætti hæstv. viðskrh. hafi ekki gert það? Sjálfsagt vegna þess að hann hefur lesið hana eða hlustað á hana, nema hvort tveggja sé, og veit að þar er ekki rífandi ræksni af neinu viti í ráðstöfunum til handa þjóðinni í efnahagsmálum og dettur þess vegna ekki í lifandi hug að vísa einum né neinum til þeirrar stefnuræðu. Ég vil aðeins skjóta inn í að ekki getur hið háa Alþingi sætt sig við það til lengdar, að forsrh. einnar ríkisstj. fari það lauslega með þetta ætlunarverk, sem bundið er í lögum eða þingsköpum, að flytja þjóðinni stefnu stjórnar sinnar, en gera það með þeim hætti sem raun bar vitni nú síðast. Hv. þm. 6. landsk. Karvel Pálmason varpaði fram spurningum. Hv. þm. á kröfu á svari frá hæstv. ríkisstj. Ég bæti því við að þetta er forsetaframbjóðandi. Kannske verður hann virtur svars þegar hann hefur verið kjörinn forseti Alþýðusambands Íslands, það má vel vera. En spurningin er, hvort þeir, sem velja hann til þess embættis, ef þeim svo sýnist, sætta sig við að hafa engin svör fengið við spurningum þegar og þá það hefur skeð. Herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Menn hafa rætt um gjaldmiðilsbreytinguna fyrirhuguðu. Ég er ekki kominn svo langt að hugsa beinlínis til hennar, heldur hugsa ég með hrolli og skelfingu til þess sem bíður þessarar þjóðar hinn 1. des. n. k. í verðtagsþróuninni, - þeirrar holskeflu sem þar rís. Það er mér gersamlega hulin ráðgáta að menn hyggist ekkert gera til viðnáms við þeim ókjörum.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa furðu minni á því, að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. eru báðir horfnir héðan úr salnum við framhaldsumræður um gjaldmiðilsbreytingu og klukkan ekki enn orðin fjögur síðdegis. Til þeirra var áður á fundinum beint fsp. Ég hlýt að skilja það svo, að hæstv. viðskrh. hafi tekið að sér að svara fyrir þeirra hönd. Ég ítreka þá spurningu, sem ég kom með fyrr í dag: Munu Alþ. ekki verða kunngerðar þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hyggst gera samfara þeirri myntbreytingu sem fram fer um áramótin, og verða kunngerðar þessar breytingar áður en Alþ. fer heim í jólaleyfi? Það eru síðustu forvöð að kunngera Alþ. og þjóðinni ráðstafanir samfara myntbreytingu áður en hún á sér stað. Ég trúi því ekki að hæstv. viðskrh. komi hér aftur upp og segi: Þingmenn og þjóðin verða að bíða. - Hann verður sjálfsagt að bíða, ég geri ráð fyrir því, en þingið og þjóðin gera kröfu til þess að fá svar við þessum spurningum eftir að ráðh. hefur svarað fsp. um að ekki sé að hans dómi hægt að fresta myntbreytingunni.



Herra forseti. Ég hef í raun og veru engu við það að bæta sem ég hef áður sagt varðandi spurningu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar. Ég mun hafa svarað henni á þá leið, að af mörgum ástæðum sé ekki mögulegt að hætta við þá fyrirætlan að gera á gjaldmiðilsbreytingu um n.k. áramót. Ég get viðurkennt það, og raunar þarf ekkert að viðurkenna, það blasir við öllum hv. þm. og allri þjóðinni, að gera verður efnahagsráðstafanir, vegna þess að það er alveg sama hvernig menn velta málum fyrir sér, eins og nú er komið, eftir að verulegar grunnkaupshækkanir hafa verið gerðar í samningum, að verðbólguþróunin verður slík að það er óhugsandi annað en að gera efnahagsráðstafanir. Það tókst á þessu ári að halda atvinnulífinu gangandi. Ég vil segja að það hafi raunverulega hangið á bláþræði með suma þætti atvinnulífsins, eins og t.d. frystiiðnaðinn, útflutningsiðnaðinn og fleiri greinar. Ég hef ekki trú á að auðvelt verði að halda atvinnulífinu í landinu gangandi nema það verði gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum til að bremsa niður verðbólguna. Þannig er ég alveg sammála hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, um þetta atriði. Til þess að svara spurningu hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu leggja sín mál fyrir Alþ. þegar hún leggur fram till. sínar um aðgerðir í efnahagsmálum. Um það þarf ekkert að efast. Ég ætla ekki að fara að tiltaka neinar ákveðnar dagsetningar við þetta tækifæri, en hv. þm. getur alveg treyst því, að ríkisstj. mun leggja fyrir Alþ. till. sínar um aðgerðir í efnahagsmálum, sem eru nauðsynlegar og geta að mínu mati ekki beðið lengi.



Herra forseti. Ég tók eftir því að hæstv. viðskrh. orðaði það svo: Eftir að grunnkaupshækkanir urðu verður ekki komist hjá því að gera efnahagsráðstafanir. - Hvað þýðir þetta? Hvaða boðskapur er þetta? Hvað býr að baki svona yfirlýsingu hjá hæstv. ráðh.? Ég hygg að þm. og þjóðin raunar öll vilji fá um það vitneskju hvað svona yfirlýsing þýði. Er hér verið að segja að vegna þess, hverjar grunnkaupshækkanirnar urðu, verði að gera efnahagsráðstafanir til að skerða þær kjarabætur sem verkalýðshreyfingunni tókst þó að fá fram, þó litlar væru, í hinum nýgerðu samningum - eða hvað þýðir þetta orðalag hjá hæstv. ráðh.? Hann nefnir ástæðuna þá, að grunnkaupshækkanir áttu sér stað og þess vegna þurfi að gera efnahagsráðstafanir. Telur ekki hæstv. ráðh. í framhaldi af þessu að það sé kominn tími til þess, að þing og þjóð fái um það vitneskju hvaða efnahagsráðstafanir hér er verið að tala um? Hvað með holskefluna, sem hæstv. ráðh. orðaði sjálfur, 1. des.? Fer ekki að verða naumur tími til að koma í veg fyrir að hún skelli yfir, sú hin sama holskefla og hæstv. viðskrh. orðaði svo vel í blaðaviðtali ekki alls fyrir löngu? Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi frekari skýringar á því, hvað hann meinar þegar hann segir: Eftir að grunnkaupshækkanir urðu verður ekki komist hjá því að gera efnahagsráðstafanir. - Ég hygg að launafólk almennt taki eftir því, ef hæstv. ráðh. fæst til að svara.



Herra forseti. Verðbólgan mun vera um 52–53% eins og málin standa, ef grunnkaupshækkanir sem urðu fyrir skömmu eru ekki teknar inn í dæmið. Það, sem hefur gerst með grunnkaupshækkununum, er að hvernig sem menn títa á þær munu þær sennilega valda um 15–20% verðbólguhækkun á næstu 6–12 mánuðum. Þetta er tiltölulega auðvelt að reikna út vegna þess að það vefur upp á sig eins og hið sjálfvirka kerfi er. Þannig er augljóst mál að verðbólgan, ef ekkert verður að gert, verður - ég skal ekki nefna tölur, en það er óhætt að segja öðru hvorum megin við 70% þegar kemur talsvert fram á næsta ár. Það er alveg augljóst mál, að þessu verður að mæta með efnahagsráðstöfunum. Ég hef ekkert um það sagt í þessum umr., að efnahagsráðstafanirnar eigi að vera þannig að þær beinist að launafólkinu í landinu. Launin eru að vísu mjög stór þáttur í verðlaginu. Það er talið að launin séu líklega 70–75% af þjóðarframleiðslunni og þau eru stór þáttur. En það eru margir fleiri þættir sem koma þar til álita. Því er alveg óþarfi af hv. þm. Karvel Pálmasyni að vera að snúa út úr og gera mér upp skoðanir í þessu efni. Það þarf að gera samræmdar aðgerðir á breiðum grundvelli, og eitt af þeim atriðum, sem koma inn í þær aðgerðir, er launamálin og launamálastefnan. Það er alveg augljóst mál. Án þess að ég sé að gera grein fyrir fyrirhuguðum aðgerðum vil ég endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að gera verður efnahagsráðstafanir til að bremsa niður þá verðbólgu sem nokkurn veginn blasir nú við. Það verður að gera með því að taka á, að mínu mati, öllum þeim þáttum sem eru umtalsverður liður í verðlaginu. Það er fjarri því, að ég hafi gefið í skyn áður að það væru eingöngu launamálin. Það er margt fleira sem þarf að taka á, eins og marglýst hefur verið t.d. af okkur í Framsfl. sem höfum talað um niðurtalningu og niðurtalningarstefnu. En það hefur verið að mínu mati talsvert mistúlkað upp á síðkastið hvað við höfum átt við. Sannleikurinn er auðvitað sá, að í sumar, meðan kjarasamningar hafa verið opnir og menn hafa ekki vitað hvers væri að vænta í þeim efnum, mætti orða það svo, að ríkisstj. hafi viljað borga vinnufriðinn því verði að fresta fyrirætlunum sínum um niðurtalningu á verðbólgu. Það er auðvitað staðreynd, sem skylt er að viðurkenna, að grunnkaupshækkanir, sem gerðar voru um daginn, hafa áhrif á verðbólguþróunina og auka á verðbólguna. Þeim mun frekar er ástæða til að taka á þessum málum á breiðum grundvelli.



Herra forseti. Það er talsvert algengt að óskað sé eftir því, að ráðh. séu viðstaddir umr. Ég ætla að óska eftir því að einn tiltekinn þm. verði viðstaddur þessa umr. og hann verði tafarlaust sóttur. Sá þm. er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Ég ætla að bíða með að halda ræðu mína þar til ég fæ upplýsingar um hvort hann er í húsinu, hvort hann treystir sér til að vera viðstaddur og hvort hæstv. forseti getur látið sækja þann ágæta mann. Ég hef svo stuttan ræðutíma að ég ætla ekki að eyða neinu af honum á ómerkari menn en hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 64 til hæstv. iðn.- og orkumrh. um framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins á Melrakkasléttu í Norður-Þingeyjarsýslu. Fsp. hljóðar svo: Hvenær er áformað að ljúka lagningu svonefndar Blikalónslínu á Melrakkasléttu? Það sem einum kann að finnast stórmál er í annarra augum smámál. Svo er líklega farið um málefni það sem ég spyr hæstv. orkumrh. um nú. Vestan til á Melrakkasléttu, frá Kópaskeri að Blikalóni, eru tólf bæri í byggð, þar af eru sjö á svokallaðri Leirhafnartorfu sem liggur um 15 km fyrir norðan Kópasker á leiðinni að Blikalóni og Raufarhöfn. Árið 1966 var fyrir mikla forgöngu heimamanna sjálfra lögð rafmagnslína á Leirhafnarbæi sem gjörbreytti aðstöðu bænda þar. Meðalvegalengd milli bæja í þeirri línu var aðeins 1.5 km og var hún því hagstæð miðað við 6 km mörkin, en orkuráð lagði til á sínum tíma að allir bæir innan þeirra marka yrðu rafvæddir frá samveitu. Nú eru aðeins eftir um 30 bæir á öllu landinu innan þessara marka sem ekki hafa fengið ríkisrafmagn, að því er mér er tjáð. Af þessum 30 bæjum eru fimm á vestanverðri Sléttu frá Leirhöfn að Blikalóni. Meðalvegalengd í fyrirhugaðri Blikalónslínu, þ.e. Leirhöfn að Blikalóni, er 4.8 km og því er sú lína miklu óhagstæðari lína en fyrrgreind Leirhafnarlína, þar sem meðalvegalengdin var aðeins 1.5 km. Ef hins vegar hefði verið strax árið 1966 lögð öll línan Kópasker- Blikalón hefði meðalvegalengdin verið mun styttri eða u.þ.b. 2.7 km. Er því augljóst að á sínum tíma var aðeins tekinn unginn úr egginu þegar fyrrgreind lína, Kópasker Leirhöfn, var lögð. Nú má ekki taka það svo að ég sé að setja út á þá framkvæmd, það sæti síst á mér, heldur er ég aðeins að benda á þá staðreynd, að nú eru liðin um 14 ár síðan þessi lína var lögð og ekki bólar enn þá á frekari framkvæmdum, og sé spurt er svarið í þá áttina, að Blikalónslína sé óhagkvæm vegna þess hvað meðaltalsvegalengd sé löng. Það ætti ekki að þurfa að lýsa því fyrir hinu háa Alþingi, hve mikinn þátt raforka á í daglegu lífi hvers og eins. Hún er miklu fremur forsenda nútímalífs en þægindi sem deila má um hvort eru þörf eða óþörf. Það hlýtur að vera markmið stjórnvalda á hverjum tíma að rafvæða alla bæi landsins og nota íslenska raforku til margvíslegra hluta í stað þess að notast við misdýra erlenda orku í formi olíu. Sú óvissa, sem ríkir nú í heiminum í olíuviðskiptum, hlýtur enn fremur að herða á öllum framkvæmdum sem hníga í þá áttina að skipta á erlendri olíu í íslenska raforku. Þær framkvæmdir hljóta alltaf að skila arði. Nú er verið að ljúka við gerð uppbyggðs vegar á Sléttu milli Kópaskers og Raufarhafnar, svonefnds Hafísvegar. Má í raun segja að með þessum vegi tengist Raufarhöfn vegakerfi landsins í fyrsta skipti. Sá vegur, sem fyrir var, hefur staðið nánast óbreyttur í milli 30 og 40 ár. Á vetrum var hann ófær fyrir snjó, á sumrum landsfrægur ókeyrandi vegur. Hinn nýi vegur og þeir samskiptamöguleikar, sem með honum opnast, eru því Norður-Þingeyingum öllum kærkomnir. Með honum batna til muna samgöngur milli þorpanna Kópaskers og Raufarhafnar, svo raunverulega má segja að með tilkomu hans sé fyrst hægt að hugsa sér sameiginlega starfsemi þessara byggðakjarna í einhverjum mæli. Lagning vegarins fyrir Sléttu er önnur af tveimur stærstu forsendunum fyrir því að byggð geti haldist þar áfram. Þau býli, sem við hann standa, eru í alfaraleið og eru auk annars mikið öryggi fyrir vegfarendur á langri leið þegar vetur er sestur að. Hin meginforsendan fyrir áframhaldandi byggð á Sléttu er að þau býli, sem enn hafa ekki fengið rafmagn, verði rafvædd. Í fámennum héruðum og sýslum veltur afkoma héraðanna mikið á samvinnu þeirra í milli, bæði hvað varðar einstaklinga og fyrirtæki. Það er mikill missir að hverjum þeim, sem burt flytur, eða því býli, sem í eyði fer. Þar kemur ekki síst hinn félagslegi þáttur inn í. Ég ætla ekki að ræða þann þáttinn frekar í þeim stutta tíma sem ég hef til þessarar fsp., en e.t.v. fæ ég tækifæri til þess síðar. Ég leyfi mér fyrir hönd umbjóðenda minna að vænta jákvæðs svars við fsp. frá hæstv. iðn.- og orkumrh.



Herra forseti. Áður en ég svara beinum hætti fsp. hv. þm. Níelsar Á. Lunds tel ég rétt að rifja í aðalatriðum upp stöðu svonefndrar sveitarafvæðingar eins og hún er nú. Með sveitarafvæðingu er átt við tengingu þeirra býla í landinu við samveitur, sem ekki eru tengd nú þegar, eða rafvæðingu þeirra býla á annan hátt, sem ekki er talið fært að tengja samveitum vegna kostnaðar. Af sveitarafvæðingarfé hefur á ári hverju einnig verið greiddur kostnaður við tengingu á nýjum býlum, sem liggja á gömlum veitusvæðum, og hafa þau þá einnig greitt heimtaugagjöld sem koma til frádráttar útlögðum kostnaði. Samkvæmt áætlun, sem orkuráð, sem um þessi mál hefur fjallað, gerði á sínum tíma um rafvæðingu sveita, er eftir að leggja rafmagn til þriggja bæja þar sem meðalfjarlægð að hverju býli er um eða innan við 4 km, nánast á bilinu 3–4 km eða þá að kostnaður á býli er minni en 23 millj. á núv. verðlagi. Heildarkostnaður vegna þessara þriggja bæja, miðað við verðlag í árslok 1980, er áætlaður 62 millj. kr. Er þetta af orkuráði nefnt áætlun I. Annar þáttur í áætlun orkuráðs, áætlun II, nær til raflagna að býlum þar sem meðalfjarlægð er á bilinu 4–5 km eða kostnaður á býli fer ekki yfir 36 millj. kr. Hér er um 9 býli að ræða og er heildarkostnaður vegna þeirra 229 millj. kr. Samkvæmt áætlun III. hjá orkuráði er um að ræða raflagnir til 15 býla, þar sem meðalfjarlægð er á bilinu 5–6 km eða þá kostnaður á býli fer ekki yfir 30 millj. kr. Heildarkostnaður vegna þessara 15 býla er 406 millj. kr. Samtals er þannig um að ræða innan þessarar áætlunar orkuráðs 27 bæi og kostnaður við lagningu raflína til þeirra, miðað við núverandi verðlag, er nálægt 700 millj. kr. Blikalónslínan, sem hér er spurt um, telst meðal þeirra verka sem orkuráð mælir með að tekin verði í III. áfanga framkvæmdaáætlunar Orkusjóðs um rafvæðingu sveita. Raunar liggur þessi tínulögn alveg á mörkum II. og III. áfanga og er efst á blaði í III. áfanga ráðsins. Skiptir því út af fyrir sig ekki máli hvort hún flokkast til II. eða III. áfanga. Þessari veitulögn er ætlað að ná til þeirra bæja norðan Leirhafnar á Sléttu sem ekki hafa rafmagn frá samveitu. Eru það bæirnir Grjótnes, Núpskatla, Sigurðarstaðir og Blikalón. Á Núpskötlu mun vera tvíbýlt. Áætlaður kostnaður við Blikalónslínu er 115 millj. kr., miðað við verðlag í árslok 1980. Á næsta ári er áætlað að kostnaður við tengingu vegna nýrra notenda á gömlum veitusvæðum nemi 400 millj. kr. Þetta fjármagn verður tekið af sveitarafvæðingarfé næsta árs. Í fyrirliggjandi fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 500 millj. kr. til sveitarafvæðingar á komandi ári, þannig að ef það yrði lögfest með þeim hætti eru aðeins um 100 millj. kr. sem hægt er að gera ráð fyrir til nýrra línulagna eða sem svarar til þess að tengja 4–5 býli. Samkvæmt framansögðu er ekki útlit fyrir að fé verði fyrir hendi til lagningar Blikalónslínu á næsta ári, ef fylgt yrði framkvæmdaáætlun orkuráðs, nema fjárveitingar til sveitarafvæðingar verði auknar mjög verulega eða sem svarar til um 300 millj. kr. umfram það sem er í fjárlagafrv., ef fylgja ætti tillögum orkuráðs um framkvæmdaröð. Ég vil geta þess, að við undirbúning fjárlagagerðar mat iðnrn. þörfina í þessu skyni um 800 millj. kr., þannig að ef hefði verið orðið við óskum rn. að þessu leyti, en raunar hafði orkuráð gert tillögur í svipaða átt, hefðu þessar 300 millj., sem ég gat um, verið inni. En það er ekki aðeins í þessu efni sem um er að ræða minni fjárveitingar en þarfirnar bjóða, ef meta ætti þær einar saman. Þar hefur víða verið skorið af, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi skilning á þótt hver og einn líti misjöfnum augum á einstök verkefni. Ég skil vissulega vel áhuga hv. fyrirspyrjanda í þessu máli og hef orðið var við slíkan áhuga frá fólki því sem hér á í hlut, sem hefur rætt við mig um sín efni. Iðnrn. telur þörf á að auka fjárveitingar í þessu skyni frá því sem nú er og hefur gengið frá erindi til fjvn. þar að lútandi. Jafnframt því sem hraða þarf, eftir því sem frekast eru ráð til, tengingu þeirra býla er næst liggja samveitum þarf að leita úrlausnar fyrir þær jarðir er liggja utan við þann ramma sem orkuráð hafði markað í áætlun sinni, þ.e. þar sem vegalengd er meiri en svarar til 6 km. Raunar hefur Alþ. mér vitanlega aldrei tekið neina heildstæða ákvörðun um þessi efni. Á sínum tíma lá fyrir samþykki af hálfu Alþ., að ég hygg, varðandi rafvæðingu að þriggja km markinu, en því, sem umfram er, hefur verið reynt að þoka eftir því sem fjárveitingar hafa frekast leyft hverju sinni. Þannig eru þrjú býli sem eru á bilinu 3–4 km og standa samkv. hinni umræddu áætlun næst því að fá úrlausn sinna mála. En það munu vera um 29 býli, sem eru utan 6 km meðalfjarlægðar milli jarða, og aðstæður þeirra eru vissulega mismunandi. Iðnrn. stefnir að því að gerð verði sem fyrst úttekt á aðstæðum þessara jarða og möguleikum á úrbótum, öðrum en að tengja þær samveitum, t.d. með því að reisa vatnsaflsvirkjanir, litlar vatnsaflsstöðvar þar sem þannig hagar til að henti, eða koma upp vindrafstöðvum eða öðrum orkugjöfum sem ódýrari eru en olíurafstöðvar, en flest þeirra býta, sem ekki njóta rafmagns frá samveitu, flest eða öll, búa við rafmagn frá dísilstöðvum sem lán eru veitt til úr Orkusjóði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir greinargóð svör við fsp. minni, þótt ég hefði vissulega kosið að þau væru mun jákvæðari. Það stendur, sem ég gat um í fsp. minni í byrjun, að það hefði verið mun hagstæðari meðalvegalengd ef strax í byrjun hefði verið lögð línan frá Kópaskeri að Blikalóni. Þá hefði meðaltalskílómetrinn, ef ég má orða það svo, verið 2.7 í stað þess að vera 4.8 frá Leirhöfn í Blikalón. Ég harma að það skuli ekki vera veitt meira fé í þessa framkvæmd, sem vissulega er mikil þörf á. Ég vil nefna það, að fyrir utan almenn not, sem bændur hafa af raforkunni, og get ég þá nefnt sérstaklega súgþurrkun, ég tala nú ekki um heimilisnot, er á einu býlinu, Núpskötlu, viðgerðarverkstæði fyrir bíla og einnig fer þar fram verulega mikil sögun á rekavið. Ég veit því að það kemur sér mjög bagalega að þarna skuli ekki vera örugg raforka fyrir hendi. Sú ríkisstj., sem situr nú að völdum, hefur það að markmiði sínu, svo ég vitni í stjórnarsáttmálann, með leyfi forseta, að innlendir orkugjafar komi sem fyrst í stað innfluttrar orku og unnið verði með viðeigandi öryggi að því að tryggja afhendingu orkunnar til notenda. Enn fremur segir svo í stjórnarsáttmálanum, með leyfi forseta: „Skipulag orkudreifingar verði tekið til endurskoðunar.“ Það má því búast við að framkvæmdir á þessum sviðum verði á næstu árum, og það er von mín að ríkisstj., sem nú situr, sjái til þess að þetta mál verði unnið á kjörtímabilinu. Ég treysti ekki öðrum ríkisstj. betur til þess.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa hreyft þessu máli. Ég hafði raunar hugsað mér að gera það og er mjög ánægður yfir að hann skyldi hafa átt frumkvæði að þessu, þó ég væri ekki ánægður með lokaorð hans, að hann sætti sig við að þessu yrði lokið á kjörtímabilinu. Ef ríkisstj. skyldi nú halda velli allan þann tíma, þætti mér það fulllöng bið, einkum þegar það er haft í huga, að fólkið norður á Sléttu taldi sig hafa loforð um að þessi lína yrði lögð á s.l. sumri. Ég hef haft samband við fólkið þar fyrir norðan, og mér er kunnugt um að það taldi sig hafa þetta loforð og bjóst við að einhverjar framkvæmdir yrðu á s.l. sumri. Ég þarf ekki að segja þingheimi frá því, að þarna norður frá, á nyrsta hjara norður við heimskautsbaug, er byggðin náttúrlega veik, einkanlega ef um mikil harðindi yrði að ræða, og ég held að það sé óhjákvæmilegt að ákvörðun verði tekin í þessu máli og fyrir liggi hvenær þetta fólk getur vænst þess að fá rafmagn. Og ég saknaði þess satt að segja, að hæstv. iðnrh. skyldi ekki hafa gefið bindandi loforð um að það yrði eigi síðar en á sumrinu 1982, úr því að hann treysti sér ekki til þess að fá það samþykkt í ríkisstj., að málið fengi þá afgreiðslu þar að framkvæmdir gætu hafist strax á næsta ári. Hann talaði um að 300 millj. kr. vantaði í því skyni. Ég skal ekki liggja á liði mínu að hjálpa honum að útvega þær, ef ég finn að hugur fylgir máli, að raunverulega sé vilji til þess að koma til móts við þetta fólk, sem eins og ég sagði býr norður við hjara, á því svæði á landinu þar sem myrkrið er lengst og veturinn harðastur. Mér finnst það nokkur rök fyrir því að láta þetta verkefni hafa forgang umfram það sem km-talan segir til um. Ég vil einnig þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á því, að á sínum tíma voru gefin fyrirheit um það vegna hafísnefndarinnar, að verulegt átak yrði gert til þess að opna veginn milli Raufarhafnar og Kópaskers. Ég man ekki betur en hæstv. samgrh., sem þá var, núv. hæstv. fjmrh., hafi farið norður til Þórshafnar til þess að guma af þessum vegi og belgja sig út. En nú liggur það sem sagt fyrir, að það á að svík ja öll þau fyrirheit, sem þá voru gefin, og það fé, sem heitið var og lofað var, á ekki að fást til vegarins. Það liggur fyrir eins og þau mál eru hugsuð nú.



Herra forseti. Ég er dálítið hissa á þessum síðustu orðum hv. þm. Halldórs Blöndals. Ég veit ekki til þess að uppi séu neinar hugmyndir um að svíkja það að halda áfram þessari vegagerð.  En hver lofaði framkvæmdum í sambandi við rafmagnið þarna á Sléttunni? Það væri gaman að vita hver gaf það loforð. Ég hef talað um þetta við fólkið á Sléttu og ég hef ekki heyrt að það teldi sig hafa fengið neitt loforð um rafmagn á þessu ári. Það kom fram hjá hv. þm. Níelsi Á. Lund, að þarna á Sléttu eru menn á sumum jörðunum ekki með nema lítinn búskap, en lifa að miklu leyti á hlunnindum. Það er ekki einungis í Núpskötlu, heldur líka á Sigurðarstöðum, og þar af leiðandi er mjög brýnt fyrir þá að fá þetta rafmagn sem fyrst. Og þetta er ekki meira átak en það með þessa 27 bæi, að það þyrfti að klára þetta á einhverjum ákveðnum tíma, helst á tveimur árum. Raunar þyrfti að gera áætlun um þessi 56 býli, sem hæstv. iðnrh. minntist á, gera áætlun um þau og ljúka þessu, vegna þess að það er varla hægt að ætlast til að nokkur búi við það nú árið 1980 og þar á eftir að hafa ekki rafmagn.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Stefán Valgeirsson viti ofurvel um þau loforð sem fólkið norður á Sléttu taldi sig hafa, og ef svo er ekki, þá getur hv. fyrirspyrjandi kannske upplýst hann um það. Ég vil svo aðeins fagna því að hafa fengið hv. 2. þm. Norðurl. e. til liðs við mig í því að drifið verði í því að Sléttulínan komi eigi síðar en árið 1982. Mér finnst það fulllangt. Það mætti kannske byrja í sumar á Núpskötlu, sýna hreyfingu á málinu. Ég vil líka fagna því, að þessi hv. þm. lýsti einörðum vilja sínum til þess að staðið yrði við fyrirheitin um Hafísveginn. Það skal sannarlega ekki standa á mér að fylgja því máli eftir, og ég er viss um að ef við tækjum báðir á, þá mundi það hafast. Þess vegna þakka ég fyrir liðsstyrkinn og veit að fólkið fyrir norðan gerir það líka og treystir því, að við þetta verði staðið og veginum ljúki á næsta sumri. Þá vitum við að það mál er í höfn eins og fleiri sem þessi duglegi og ötuli þm. tekur að sér, að það mun ekki standa á því að vegurinn komi í sumar og línan ekki seinna en að tveimur árum liðnum.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að bæta hér við örfáum orðum um þetta mál. Í umr. um sveitarafvæðingu ber það við, að menn líti svo til, að þau býli, sem ekki eru tengd samveitum, séu án rafmagns. Ég hygg að þau séu nú mjög fá af þessum býlum sem ekki búa við raforku framleidda yfirleitt með dísilvélum. Hitt er annað mál og ofurskiljanlegt, að menn vilja helst fá raforku frá samveitum, telja það öruggari, tryggari og að jafnaði ódýrari orku sem þannig fáist. Hitt er aftur ljóst, að kostnaðurinn við að leysa þetta verkefni, rafvæðingu þessara 56 býla út frá samveitum, er býsna mikill í sumum tilvikum, og það hlýtur að vera matsatriði hversu hratt er gengið fram til þess að leysa þetta mál með þeim hætti til fullnustu. Því bendi ég á það, að jafnhliða því sem áfram þarf að halda í sambandi við tengingu býla út frá samveitum, þá er eðlilegt að leitað sé annarra leiða, einkum fyrir afskekktustu bæina. Í þessu sambandi vil ég nefna átak sem gert var og Alþ. stóð að eftir till. frá ríkisstj. 1978–1979, að bæta aðstöðu eins byggðarlands á Norðausturlandi, Hólsfjallabyggðar, í sambandi við kostnað varðandi raforkuöflun. Ég beitti mér fyrir því, að áform þar að lútandi, sem höfðu verið á dagskrá um alllangt skeið, urðu að veruleika. Ég taldi að það væri eðlilegt, að þarna yrði tekið á með sérstökum hætti fyrir þessa einangruðu byggð og byggð sem liggur hæst yfir sjó á landinu, og það tókst að leysa. Þannig þarf að meta það, hvort ekki er réttmætt í þeim tilvikum, þar sem menn búa við erfiðust skilyrði, en eðlilegt er að hlúa að byggð, að samfélagið hlaupi undir bagga til þess að bæta aðstöðu manna. Sá kostnaður getur í reynd orðið minni en við það að teygja raflínur til viðkomandi byggðarlaga, - raflínur sem eru því miður ekki alltaf öruggar, síst ef yfir fjöll og firnindi er að fara. Mér þykir ánægjulegt að heyra það hjá þm. og skil það vel, að þm. viðkomandi kjördæma, umbjóðendur þeirra sem í hlut eiga, eru reiðubúnir að leggja sig fram um að þoka þessum málum áfram, og ég gleðst yfir því, að hv. þm. Halldór Blöndal tekur undir við tekjuöflun til þess að tryggja að þetta mál nái sem fyrst í höfn. Það kostar fjármagn og það fjármagn verður einhvers staðar að taka. Ég mun vinna að því, að bæði verði gerð athugun á þessu máli í heild, einnig vegna þeirra jarða sem eru utan við 6 km mörkin, svo og að unnið verði sem greiðast að því verkefni sem hér er um að ræða. Þetta mál verður í höndum fjvn. á næstu vikum, og hún getur þá metið það, hvort hægt er að leggja meira fjármagn af mörkum í þessu skyni heldur en er í fjárlagafrv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 64 fsp. til hæstv. landbrh. um útflutningsuppbætur. Er hún svohljóðandi: „Hyggst ríkisstj. gera einhverjar ráðstafanir til að mæta þeim vanda er við blasir hjá bændastéttinni í landinu, þar sem augljóst er að lögbundnar útflutningsuppbætur nægja ekki til að bændur fái greitt fullt grundvallarverð fyrir afurðir sínar á verðlagsárinu 1979–1980?“ Ástæðan fyrir þessari fsp. er sú, að fyrirspyrjandi telur að mikil óvissa ríki nú meðal bænda í landinu um hverjir séu raunverulegir tekjumöguleikar og afkomumöguleikar búrekstrar. Þær aðgerðir, sem gripið hefur verið til og eiga að stuðla að samdrætti í landbúnaðarframleiðslunni, hafa óneitanlega rýrt til muna tekjumöguleika bænda frá því sem áður var. Mér er kunnugt um að þessar samdráttaraðgerðir eru mjög umdeildar meðal bændastéttarinnar og er það eðlilegt, einkum og sér í lagi þar sem áhrif þeirra koma mjög misjafnlega niður og auka enn til muna þann aðstöðumun og tekjumun, sem óneitanlega er innan bændastéttarinnar. Hins vegar gerðu bændur sér ljóst, að það þurfti að grípa til einhverra ráðstafana. Þeir gerðu sér ljóst, að það var ekki hægt að halda áfram á sömu braut, og settu því sjálfir í framkvæmd svokallað kvótakerfi sem miðar beint að því að samdráttur verði í landbúnaðarframleiðslunni á næstu árum. Við framkvæmd kvótakerfis kom í ljós, að á því eru verulegir annmarkar. Verstu agnúarnir voru að vísu lagfærðir með brbl. af hálfu ríkisstj. í sumar, en engu að síður kemur framkvæmd þess mjög misjafnlega niður á bændum í landinu. Ríkisstj. lagði síðan á í sumar, svo sem kunnugt er, með útgáfu brbl. 200% fóðurbætisskatt vegna sérstaks vanda er við blasti í mjólkurframleiðslunni, m.a. vegna verulegs samdráttar á ostamarkaði í Bandaríkjunum og staðbundins offramleiðsluvanda. Ég segi: staðbundins, vegna þess að ljóst er að aðeins á vissum landssvæðum er mjólkurframleiðslan meiri en neysluþörfin. Áhrif þessara samdráttaraðgerða hafa verið að koma í ljós á þessu ári, einkum í mjólkurframleiðslunni. Sé verðlagsárið 1979–1980 borið saman við næsta verðlagsár á undan hefur mjólkurframleiðslan minnkað um 6 millj, lítra eða 5.2%. Samdrátturinn varð allur á þessu ári, og ef tímabilið frá 1. jan. til 1. sept. er borið saman við sama tíma í fyrra er samdrátturinn um 6.6%. Og mjólkurframleiðslan í sept. í ár borið saman við sept í fyrra er 8.2% minni, þannig að samdrátturinn er meiri seinni hluta þessa árs. Í sauðfjárframleiðslunni er ekki ljóst enn hvort um nokkurn samdrátt er að ræða. Mun færra fé var á fóðrum s.l. vetur, en vegna mjög hagstæðs árferðis eru líkur á að kindakjötsframleiðslan verði svipuð og í fyrra. Það er því ljóst, að bændur hafa brugðist við þeim vanda, er við blasir, og hafa nú þegar dregið verulega úr framleiðslunni. Því fylgja óhjákvæmilega rekstrarerfiðleikar, mismiklir eftir aðstæðum, en talið er að um verulega skuldaaukningu sé að ræða hjá bændum í landinu. Auk þess sem í framkvæmd er kvótakerfi, sem sett hefur verið á með fullum þunga á þessu ári, og lagður hefur verið á fóðurbætisskattur, hefur verið innheimt af bændum allt þetta ár verðjöfnunargjald, þar sem ljóst var í upphafi árs að útflutningsuppbótarétturinn nægði ekki. Innheimt verðjöfnunargjald af mjólk nemur á þessu ári um það bil 1 milljarði 170 millj. kr. og af kindakjöti um það bil 2.7 milljörðum kr. eða samtals 3 milljörðum 870 millj. kr. Eftir er að innheimta um 420 millj. kr. verðjöfnunargjald af mjólk. Samtals hafa því verið innheimtir um það bil 4 milljarðar 290 millj. kr. eða um það bil 1 millj. á hvern bónda í landinu. Það er fyrirspyrjanda ærið áhyggjuefni, og mér er kunnugt um að það er bændum þessa lands einnig, hvort þeir eigi að bera þetta verðjöfnunargjald til viðbótar við þann vanda og þá tekjuskerðingu sem við blasir vegna samdráttaraðgerðanna. Mér er kunnugt um að sú skoðun er ríkjandi meðal forustumanna bænda, að eðlilegt sé að bændur fái vissan aðlögunartíma til að laga framleiðsluna að innanlandsmarkaðinum og á þeim tíma hlaupi ríkisvaldið undir bagga með þeim og taki þátt í því að greiða það sem umfram er lögleyfðan útflutningsbótarétt. Fyrir verðlagsárið 1979–1980 hefur verið tekið á móti reikningum vegna útflutningsuppbóta að upphæð 13 milljarðar 630 millj. kr., en heildarþörfin mun vera um það bil 13 milljarðar 920 millj. kr. Útflutningsuppbótarétturinn er áætlaður 8 milljarðar 300 millj. kr. Ríkisstj. lagði fram 1 milljarð s.l. vor, þannig að vöntunin mun nú vera um það bi14 milljarðar 620 millj. kr. Sá vandi, sem við blasir, er því ærinn þar eð vanta mun um 1 millj. kr. á hvern bónda í landinu, og sú upphæð dregst vitanlega beint frá nettótekjum bændanna og verkar sem bein tekjuskerðing. Þann vanda sem nú steðjar að bændastéttinni í landinu tel ég vera vanda þjóðarinnar allrar. Eigi íslenskum bændum að vera kleift að draga úr framleiðslunni, laga hana að innanlandsmarkaðinum og jafnframt auka fjölbreytni hennar og leita nýrra leiða í landbúnaði er þörf á náinni samvinnu milli forustu bænda og ríkisvaldsins um lausn mála. Nú þegar afkomu búresktrar í landinu hefur verið stefnt út í mikla óvissu vegna samdráttaraðgerða tel ég brýna nauðsyn til að ríkissjóður taki á sig hluta þess vanda er við blasir vegna ónógra útflutningsuppbóta á verðlagsárinu 1979–1980. Ég óttast mjög og tel raunar augljóst, að enn einu sinni verði gengið á þann rétt bænda, að þeir hafi sambærileg laun og aðrar vinnandi stéttir í landinu. Eins og nú er komið í íslenskum landbúnaði er spurningin því sú, hversu mikið eigi að ganga á þann rétt bændastéttarinnar að hafa sambærileg laun við aðrar vinnandi stéttir í landinu. Það svar, sem kemur frá hæstv. landbrh., mun að einhverju leyti verða svar við þeirri spurningu. Það er þess vegna sem ég ber fram þessa fsp. á hv. Alþ. í von um jákvætt svar frá hæstv. landbrh.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvort ríkisstj. hyggist ekki gera einhverjar ráðstafanir til að mæta þeim vanda er við blasir hjá bændastéttinni í landinu, þar sem augljóst er að lögbundnar útflutningsbætur nægi ekki til þess að bændur fái greitt fullt grundvallarverð fyrir afurðir sínar á verðlagsárinu 1979–1980. Sem svar við þessari fsp. vil ég greina frá eftirfarandi. Eftir að núv. ríkisstj. tók við var ákveðið með sérstökum lögum frá Alþ. að verja 3000 millj. kr. til að mæta halla af útflutningi landbúnaðarafurða. Af þessum 3000 millj. kr. var 2000 millj. varið til verðuppbóta vegna halla á útflutningi búvara á verðlagsárinu 1978–1979, en 1000 millj. kr. til að mæta halla af útflutningi búvara á síðasta verðlagsári, 1979–1980. En eins og kunnugt er hefst hvert verðlagsár landbúnaðarafurða 1. sept. og lýkur 31. ágúst árið eftir. Samkv. lögum nr. 101/1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl., skal Hagstofa Íslands gera áætlun um heildarverðmæti landbúnaðarafurða hvert verðlagsár sem setur hámark fyrir verðábyrgð ríkissjóðs vegna útfluttra landbúnaðarafurða, þ.e. útflutningsbóta, nema öðruvísi sé ákveðið í lögum. Vegna þess, hversu skammt er liðið frá lokum verðlagsársins, hefur Hagstofa Íslands ekki lokið þessari áætlun. Hins vegar eru líkur á að lögákveðin verðábyrgð ríkissjóðs vegna útfluttra landbúnaðarafurða fari mjög nálægt áætlun í fjárlögum á þessu ári, sem er 8400 millj. kr. Enn liggur ekki endanlega fyrir hversu há útflutningsbótaþörfin muni vera vegna síðasta verðlagsárs, vegna þess að uppgjör reikninga getur ekki farið fram fyrr en full gjaldeyrisskil eru um garð gengin, en samkv. bráðabirgðaáætlun frá því í sumar um útflutningsbótaréttinn og úrflutningsbótaþörfina er áætlað að vanti um 5600 millj. kr. til að ná fullu grundvallarverði til bænda. Þar af er búið að veita einn milljarð kr. til að brúa þetta bil, svo sem áður er nefnt. Ekki eru uppi tillögur um það að brúa þetta bil að fullu, en ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir því, að á lánsfjáráætlun 1981 verði ráðstafað 1700 millj. kr. til að mæta halla vegna útfluttra landbúnaðarafurða frá síðasta verðlagsári, og mun sú fyrirgreiðsla væntanlega koma til framkvæmda þannig að greiðsla geti farið fram í jan. og febr. á næsta ári. Ríkissjóður hefur fram til þessa greitt 8109 millj. kr. í útflutningsuppbætur vegna síðasta verðlagsárs, en mun greiða fulla fjárhæð samkv. lögum þar um þegar áætlun Hagstofu Íslands um heildarverðmæti landbúnaðarafurða liggur fyrir. Að ýmsu leyti er unnið að því að byggja upp nýjar tekjuöflunarleiðir í sveitum til þess að mæta þeim samdráttaraðgerðum sem eru í gangi vegna svokallaðrar offramleiðslu búvara. Mun ég ekki fara langt út í þá sálma í þessum fsp.-tíma. En það var mjög rétt, sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, að það tímabil, sem nú stendur yfir, þegar nauðsynlegt þykir að draga saman a.m.k. mjólkurframleiðsluna, er tímabil sem þarf að mæta með aukinni aðstoð. ríkisins, bæði að því er snertir verðábyrgð ríkissjóðs, eins og ég hef hér gefið upplýsingar um, og einnig með því að undirbyggja og reyna að efla fleiri tekjuöflunarleiðir í sveitum landsins. Þó að þær tekjuöflunarleiðir komist e.t.v. ekki í það horf að gefa mikinn arð þegar í stað, þá verðum við að vinna að því að byggja upp afkomumöguleika fyrir það fólk, sem sveitirnar byggir, þannig að þar geti blómgast líf og efnahagur á komandi tímum. Ég tel að í þessum orðum mínum felist skilningur á því, að nauðsynlegt sé að mæta þessum vanda þannig að um aðlögunartíma sé að ræða fyrir bændastéttina. Á þeim aðlögunartíma þarf að vera um aukna aðstoð ríkisins að ræða. Væntanlega fer sú aukna aðstoð ríkisins minnkandi, miðað við það að samdráttur hefur orðið í framleiðslu, a.m.k. í framleiðslu mjólkurafurða, og þá verður jafnframt hægt að létta á þeim samdráttaraðgerðum sem nú eru í gangi og hafnar eru á vegum bændasamtakanna. Ég tel að með þessum orðum sé fsp. hv. 5. þm. Austurl. svarað. En ég vil gjarnan leggja áherslu á þau orð, sem voru lokaorð hv. þm., að vandi landbúnaðarins er um leið vandi þjóðfélagsins í heild og þann vanda þarf þjóðfélagið allt að leggja nokkuð af mörkum til að leysa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir greinargóð svör og góð orð til bændastéttarinnar í landinu. Eins og fram kom í svari hans hefur ríkisstj. ákveðið að leggja fram 1700 millj. kr. aukalega til útflutningsuppbóta og mun það vera um 37% af þeirri upphæð sem á vantar. Ég hafði vissulega gert mér vonir um að mun hærri upphæð yrði lögð fram, upphæð sem e.t.v. mundi nema um 50% þess er á vantar til að útflutningsuppbótarétturinn nægi. En jafnframt geri ég mér grein fyrir því, að ríkisstj. á við vanda að etja í efnahagsmálum og í þeim málum þarf að horfa í margar áttir og þá einkum hvað snertir fjárútlát ríkissjóðs. Ég vil ítreka þá skoðun mína, að mikil nauðsyn er á að bændasamtökin og ríkisvaldið taki höndum saman við að leysa þann vanda er steðjar að í íslenskum landbúnaði. Þar yrði mikilvægt skref stigið, ef upp yrðu teknir beinir samningar milli bænda og ríkisvaldsins um kjaramál og hagsmunamál bændastéttarinnar. Í slíkum samningum þarf fyrst og fremst að taka mið af því, að landbúnaðarframleiðslan verði miðuð við þarfir neytenda og markaðsaðstæður hverju sinni, en jafnframt að tryggt verði að það fólk, er við landbúnað starfar, fái sambærileg laun og njóti sambærilegra félagslegra réttinda og aðrar vinnandi stéttir í landinu.



Herra forseti. Þetta er svo stórt mál að það er ekki hægt að ræða það mikið í fsp.-tíma; en það er eitt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Hann sagði eitthvað á þá leið, að þessir erfiðleikar væru vegna samdráttaraðgerðanna sem væri verið að gera hjá bændastéttinni. Erfiðleikarnir eru þeir, að verðbólgan hefur leikið okkur svo grátt, bændur, að við getum ekki fengið nema mjög lítið fyrir þessa vöru, og til þess að vandinn yrði ekki enn meiri og við yrðum ekki fyrir enn meiri áföllum var reynt að draga úr þessari framleiðslu með þessum hætti. Það er það sem gerðist. En ég vil taka undir margt af því sem korn fram hjá fyrirspyrjanda og eitt sem liggur nú alveg ljóst fyrir, að t.d. á harðindasvæðinu er verulegur samdráttur í sauðfjárframleiðslunni. Það er víða upp í 20% samdráttur. Og þegar þetta skeður verða ekki miklar tekjur hjá þeim bændum sem fara þannig út úr þessu ári. Ég held að það verði ekki hjá því komist að gera einhverja áætlun um það að byggja upp atvinnurekstur í strjálbýlinu til þess að byggðin raskist ekki um of, og ef hv. Alþ. hefur skilning á því máli, að það beri að gera, þá verður aðlögunartíminn að vera verulegur og aðstoð við landbúnaðinn á meðan þessi þróun fer fram. Þótt þessi mál séu svona í dag, og erfiðleikar séu á að selja þessar vörur okkar, þá sýnir það sig, ef við lítum yfir lengri tíma, að þetta breytist frá einum tíma til annars og við vitum ekki hvenær að því kemur, að það sé full þörf á þessari framleiðslu fyrir sveltandi heim.



Herra forseti. Hér hefur á umliðnum árum oft verið hart og óvægilega deilt um stefnuna í landbúnaðarmálum. Ég ætla ekki að fara að endurvekja þær deilur nú. Það væri engum til farnaðar að endurvekja slíkt. Hitt er ljóst, að landbúnaðurinn og bændur eiga nú við mikla erfiðleika að etja, sem e.t.v. hefði verið hægt að afstýra að miklu eða öllu leyti, ef ekki hefði verið fram haldið þeirri stefnu í landbúnaðarmálum sem oft hefur verið deilt um. Það er þó annað mál sem ég vildi ræða. Það er ljóst, að nú er verið að gera tilraun til þess, m.a. af bændum sjálfum, að takast á við þetta vandamál. Ég legg að sjálfsögðu áherslu á að bændum sé hjálpað til þess að leysa þann vanda sem þeir eiga við að etja, en jafnframt að menn hugi að því í leiðinni, að þeirri heildarstefnu í landbúnaðarmálum, sem leiddi til þessa vanda, verði breytt á þá lund m.a., eins og hv. síðasti ræðumaður talaði um, að byggðin í dreifbýlinu verði styrkt, m.a. með aðstoð við fólk þar til þess að taka upp ýmis önnur störf, bæði varðandi búrekstur og skylda atvinnustarfsemi sem styrkir byggðina og atvinnulífið í dreifbýlinu frekar en nú er. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara að endurvekja deilurnar um þessa landbúnaðarstefnu, en aðeins að herða á því, að niðurstaðan liggur nú ómótmælanlega fyrir og það er meiri þörf á því, að menn reyni að sammælast um mótun nýrrar og betri stefnu í þessum málum en að stunda langar deilur um fortíðina, vegna þess að reynslan er þar ólygnust.



Herra forseti. Mér finnst vert að benda alveg sérstaklega á það, að sjálfur texti fsp. falli ekki í skuggann fyrir almennum umr. um landbúnaðarmál. Fsp. var bæði þörf og gagnleg að því leyti að spurst var fyrir um hvað ríkisstj. hygðist gera til að tryggja afkomu bænda á þessu ári. Það hefur komið fram í þessum umr. að um það er ekki deilt að á því er mikil þörf, og það er afskaplega hæpið að blanda því saman við ný atvinnuáform í sveitum landsins. Ég held að það sé hverjum einasta manni ljóst, að ef á að byggja upp atvinnulíf eða meiri fjölbreytni í atvinnulífi í sveitunum, þá muni það taka langan tíma. Og ég vil vara við því, að í þeim efnum verði farið að með ógætni. Ég vil hins vegar benda á það og þá sérstaklega út frá því sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði áðan, að þau vandamál, sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir núna, stafa ekki af stefnunni sem hefur verið rekin í landbúnaðinum. Vandinn stafar fyrst og fremst af efnahagsástandinu í þessu landi. Það kerfi og sú stefna, sem var mörkuð árið 1960, stóðst til 1977. Hún stóðst allt þar til verðbólgan náði 30% markinu. Þessi vandi hefur vaxið með aukinni verðbólgu síðan. Ég vil leyfa mér að benda á m.a. í þessu sambandi, að á árinu 1978 var útflutt magn landbúnaðarvara hlutfallslega minna en árið 1969 og það var minna en á öllum áratugnum á milli 1960 og 1970. Það, sem hefur einfaldlega skeð, er að miðað við verðgildi þarf nú helmingi fleiri krónur til að koma þessari vöru í verð á erlendum markaði heldur en þurfti á fyrri áratug. Þetta er vert að undirstrika alveg sérstaklega í sambandi við þessar umr.



Herra forseti. Hér er ekki tími til þess að fara út í mörg atriði varðandi það stóra mál sem hér er til umr. En fyrst vil ég víkja að framleiðslustjórnuninni. Það er rétt hjá hv. 3. þm. Vestf., að á framleiðslustjórnun er full þörf. Þá framleiðslustjórnun báðu bændur um fyrir nokkuð löngu. Þá var ekki orðið við því og það mál stöðvað hér í Alþ., því miður. Það hefði betur farið að það mál hefði þá náð fram að ganga. En þröngsýnissjónarmið, sem þá réðu ríkjum hjá þeim sem síst skyldi, komu í veg fyrir það. Það er einnig rétt, að það er full ástæða til þess að huga að nýjum atvinnutækifærum í sveitum þótt þar sé ekki um neina heildarlausn að ræða á okkar landbúnaðarmálum. Í því skyni höfum við þm. Alþb. t.d. flutt sérstaka till. um eflingu smáiðnaðar í sveitum, og könnun, sem hefur verið gerð á vegum Framkvæmdastofnunarinnar á þessum málum, hefur sýnt að um ótrúlega mikinn fjölda sveitarfélaga er að ræða sem vilja nýta sér ýmist framleiðslu- eða þjónustuiðnað af ýmsu tagi, ef aðstaða væri sköpuð til þess. Það mundi vissulega létta á vanda sveitafólksins, þó ég dragi ekkert úr því, að þar er ekki komið til móts við það nema að takmörkuðu leyti. Ég vil svo aðeins segja það, að meginmálið hlýtur auðvitað að vera að marka hér heildarstefnu til frambúðar. Ég vil leggja áherslu á það, að að því máli hefur núv. landbrh. unnið mætavel og ekki aðrir unnið þar rösklegar að. Hins vegar verða menn einnig að gera sér það ljóst, að það að marka heildarstefnu í þessum málum tekur langan tíma. Ég geri mér hins vegar vonir um að á þessu þingi verði hægt að sýna þá stefnumótun sem þar er í undirbúningi, og þá gefst líka tækifæri til að ræða þetta mál í heild.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Vissulega er það rétt,. að eitt af þeim vandamálum, sem landbúnaðurinn á við að etja eins og allar aðrar atvinnugreinar í þessu landi, eru afleiðingar verðbólgu. En það er því miður ekki einhlít skýring á þeim vanda sem þar er við að fást. Vandinn er því miður miklu meiri. Vandinn er m.a. sá, að bændur eiga í miklum erfiðleikum með að losna við stóran hluta af framleiðslu sinni vegna þess að framleiðslan hefur verið langt umfram þarfir þjóðarinnar. Einmitt þess vegna, herra forseti, er úrræðið nú framleiðslustjórnun. Til slíks úrræðis væri ekki gripið ef offramleiðslan væri ekki vandamálið. Ef vandamálið væri aðeins á sviði verðlagsmála, þá væri framleiðslustjórnun óþarft tæki. Ég ætla ekki, eins og ég sagði áðan, að deila um stefnuna eins og hún var. En ég held að það segi og hljóti að segja sína sögu um þá stefnu, að hv. þm., sem talaði áðan, 11. landsk. þm., hefur haft forustu um það í sínum flokki að flytja þáltill. um nýja stefnu í landbúnaðarmálum, og hv. þm. mundi vart hafa gert það ef hann hefði verið ánægður með þá stefnu sem fylgt hefur verið til þessa. Hæstv. landbrh., sem einnig er flokksbróðir hv. þm. og í ríkisstj. studdri af hv. þm. sem talaði hér síðast, - hæstv. landbrh. er einnig að berjast við það núna að marka nýja stefnu í landbúnaðarmálum, þó menn geti greint á um það, hvort sú stefna sé viturleg eða ekki. En hæstv. landbrh. væri ekki að þessu ef hann teldi ekki að sú stefna í landbúnaðarmálum, sem fylgt hefur verið fram að þessu, væri ekki sem ákjósanlegust. Ég vil benda á þá athyglisverðu staðreynd, að allir flokkar þingsins eru nú orðnir sammála um að það þurfi að breyta landbúnaðarstefnunni sem fylgt hefur verið fram að þessu, og allir flokkar þingsins eru einmitt núna að reyna að leita að því, hver sú nýja stefna eigi að vera. Það er órækasti vitnisburðurinn um reynsluna af þeirri landbúnaðarstefnu sem fylgt hefur verið fram til þessa.



Herra forseti. Það er vitaskuld ekki tilefni til þess að ræða um stefnu í landbúnaðarmálum undir þessum dagskrárlið og skal ég ekki eyða orðum að því nú að deila um það, hvort sú stefna, sem fylgt var og fylgt hefur verið fram undir þetta í landbúnaðarmálum, hafi leitt til ófarnaðar eða ekki. Það er hins vegar ljóst, að þau vandamál, sem nú er við að etja í þessum efnum, eru markaðsleg, og markaðsvandamálin stafa af verðbólguþróun innanlands. Þetta eru meginorsakir þess, að nú er við vandamál að etja í landbúnaði. Ef ekki hefði verið miklu óhagstæðari verðlagsþróun hér á Íslandi en í helstu viðskiptalöndum okkar, þá væri þessi vandi smávægilegur og þá væri hann ekki þess eðlis, að á honum þyrfti að taka með þeim hætti að leggja til mikla fjármuni umfram það, sem lög gera ráð fyrir til þess að hjálpa bændum í þessum vanda. Þetta held ég að liggi alveg ljóst fyrir. Það er hins vegar svo með landbúnaðinn, að hann er háður fleiri þáttum en markaðsaðstæðum. Hann er einnig háður tíðarfari. Og einmitt vegna veðurfars og tíðarfars á árinu 1979 varð um verulega fækkun bústofns í landinu að ræða. Einnig þess vegna hefur orðið samdráttur í framleiðslu á þessu ári, en ekki einungis vegna aðgerða sem gripið hefur verið til til þess að mæta svokölluðum offramleiðsluvanda. Þar kemur einnig til afleiðing harðindanna á árinu 1979. Haustið 1979 fækkaði sauðfé í landinu um 11%, eða milli 90 og 100 þús. fjár af vetrarfóðruðum kindum. Þá fækkaði mjólkurkúm í landinu um 6.8%. Það er því eðlilegt að við þessa bústofnsfækkun verði um leið um framleiðsluminnkun að ræða. En þær aðgerðir, sem gripið hefur verið til t.a.m. á þessu sumri, voru nauðsynlegar til þess að koma í veg fyrir framleiðsluaukningu í mjólkurframleiðslunni, sem ekki var hægt að fá nokkurt verð fyrir. Og sú þróun hefur orðið eftir að kjarnfóðurskattur var lagður á, að þá hefur orðið samdráttur í mjólkurframleiðslunni eins og fram kom í máli frummælanda. Og það var nauðsynlegt miðað við þær markaðsaðstæður sem við búum við, vegna þess að það er enginn bættari með því að framleiða mikið af mjólkurafurðum umfram það sem við getum selt í landinu sjálfu, meðan við fáum ekki verð fyrir þessa vöru sem gerir meira en að mæta vinnslukostnaði. Ég skal ekki fara út í að ræða hér frekar það sem ég aðeins tæpti á í minni fyrri ræðu, um nýjar tekjuöflunarleiðir í sveitum landsins. Ég lít svo á, að það sé þýðingarmikið mál. Til þess að örva slíkar tekjuöflunarleiðir hefur verið varið verulegu fjármagni, nýju fé, á þessu ári, og þó að það fé.skili sér ekki allt þegar í stað í auknum tekjum sveitafólks, þá mun það vonandi gera það í auknum mæli, þegar fram líða stundir, og eiga verulegan þátt í að leysa þau vandamál sem sveitafólk og landbúnaðurinn á við að etja. Hv. þm. Egill Jónsson varaði við því sem hann kallaði ógætni í meðferð þessara mála. Ég tel að ekki hafi verið farið með neinni ógætni í þeim málum, en ég tel að það þurfi að halda áfram á þeirri braut til þess að auka fjölbreytni bæði í framleiðslugreinum og í tekjuöflunarmöguleikum fyrir það fólk sem sveitirnar byggir til þess að við getum haldið því markmiði okkar að byggja allt okkar fagra og góða land.



Herra forseti. Vegna síðustu orða hæstv. landbrh. þar sem hann tók upp orð mín er ég varaði við ógætni í þessum efnum, þá væri kannske réttara að orða það þannig að vara við óskhyggju. Það er hrein óskhyggja ef menn láta sér detta í hug að þeir erfiðleikar, sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir nú í dag, verði leystir með nýjum búgreinum. Það er hrein óskhyggja. Það er annað mál, hverju nýjar búgreinar og ný atvinnutækifæri í sveitum kunna að geta áorkað í framtíðinni til að halda uppi dreifðri byggð á Íslandi. En út af því, sem við höfum verið að fjalla um í sambandi við vanda landbúnaðarins, má kannske aðeins segja frá því hér, að við upphaf þess tíma er núverandi kerfi var tekið upp, þ.e. í kringum 1960, gaf erlendi markaðurinn um 75% af því verði sem skráð var hér innanlands, þ.e. 75% af búvöruverðinu. Að meðaltali hefur erlendi markaðurinn gefið í kringum 53% þessa tvo áratugi. En nú gefur hann 30–40% eða helmingi minna en hann gerði fyrir 20 árum. Þetta er sannleikurinn um verðlagsþróunina hér innanlands og verðrýrnunina á útflutningsbótafénu. Minna má á það hér líka til enn frekari skýringar í þessum efnum, að síðan þessi vandi upphófst árið 1977, sem ég vitnaði til áðan, þ.e. að sí og æ skortir meira fjármagn til útflutningsbóta, - á þessu tímabili hefur landbúnaðarframleiðslan vaxið um innan við 4%, á sama tíma og allur þessi vandi hefur verið að grafa um sig. Þessar staðreyndir eru alveg óhagganlegar í þessum efnum. 



Herra forseti. Það fer fjölgandi bændum í ræðustóli í dag. Ég vildi aðeins leggja örfá orð í þennan belg. Þegar til samdráttaraðgerða kom í landbúnaði fyrir um það bil tveimur árum höfðu ýmsir uppi þau orð, að nú yrðu allir felmtri slegnir og sveitirnar tæmdust, það væri ekki bjartara en það fram undan. Nú hef ég það fyrir satt, að þrátt fyrir samdráttaraðgerðir í landbúnaði, sem auðvitað eru umdeildar, - og það eru til menn sem óttuðust þessar aðgerðir og óttast þær enn, - þá er það þannig, að aldrei hefur verið meiri aðsókn í bújarðir en einmitt í dag. Þetta vekur upp þá spurningu í huga manns af hverju menn eru við búskap. Af hverju sækir fólk svona í það að vera í búskap? Af hverju stundar það búskap? Miðað við samdráttaraðgerðir, miðað við minni heildartekjumöguleika stéttarinnar, - ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma, - þá sýnist mér að fenginni reynslu undanfarinna mánaða að það sé allt annað en beint tekjusjónarmið sem ræður því, hvort fólk haslar sér völl í landbúnaði eða ekki. Út af þeim ummælum hv. síðasta ræðumanns; að ekki ætti að blanda saman ráðstöfunum í landbúnaðinum og almennri atvinnuuppbyggingu í dreifbýli, þá get ég út af fyrir sig fallist á það, að atvinnuuppbygging á öðrum forsendum bjargi í sjálfu sér ekki þeim vandamálum sem við er að glíma í landbúnaðinum sjálfum, markaðsmálum og e.t.v. upphaflegum ástæðum erfiðleikanna, efnahagsástandinu. En ég vil ítreka það sem mína skoðun, að þeir, sem búa í dreifbýli, verða auðvitað að hafa vinnu og auðvitað verða þeir að hafa tekjur. Sveitarfélögin verða að hafa ákveðnar tekjur til þess að byggja á.