Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er að meginefni til samið af sérstakri n., sem skipuð var til þess að gera endurskoðun á gildandi lagareglum um nýtingu fiskveiðilandhelginnar. Þessi n. kynnti sér málið allrækilega og ferðaðist víða um landið, og ég hygg, að hún hafi leitað til flestra þeirra, sem veruleg afskipti hafa af þessum málum, eftir skoðunum þeirra og áliti og byggði síðan till. sínar á þeim upplýsin um, sem hún hafði fengið almennt um málið. Á síðasta þingi var lagt fyrir Alþ. frv., sem samið var af þessari n., en eins og hv. þm. er kunnugt, vannst ekki tími til að afgreiða málið á síðasta þingi, og því var þá sem sagt frestað. Nú á þessu þingi hefur frv. verið lagt aftur fram, eins og ég sagði, í meginatriðum í þeim búningi, sem þessi n. setti málið í, þó með nokkrum minni háttar breytingum frá fyrra frv. Þetta frv. eða aðalefni þess hefur því legið alllengi fyrir hv. þm. og ég efast ekki um, að svo til allir þm. hafa kynnt sér efni frv. allrækilega. Ég hygg, að málið hafi bæði verið rætt allmikið í stjórnmálaflokkunum öllum og eins meðal einstakra þingmannahópa fyrir hin einstöku umdæmi landsins. Það er því í rauninni ekki nein þörf á því, að ég hafi langa framsögu fyrir málinu að þessu sinni, enda liggur nú orðið mikið á að fá afgreiðslu málsins tryggða á þessu þingi, því að eins og hv. þm. er kunnugt, falla gildandi lagaákvæði um togveiðiheimildir í fiskveiðilandhelginni úr gildi um næstu áramót, og fyrir þann tíma verða ný lagaákvæði að hafa verið samþ. um þetta efni hér á Alþ. Meginefni þessa frv. er það, að gert er ráð fyrir talsvert verulega meiri takmörkunum, einkum við togveiðar, í fiskveiðilandhelginni en í gildi hafa verið nú um nokkurt skeið. Er gert ráð fyrir því, að einkum hinir stærri togarar verði að færa sig lengra frá landi með veiðar sinar en áður hefur verið, og ýmsar aðrar nýjar takmarkanir er hér ætlað að setja í lög. Þó er rétt að benda á, að í þeim búningi, sem frv. er nú, þegar það kemur frá Nd., er ekki gengið eins langt í að auka við hömlur á þessu sviði og gert hafði verið ráð fyrir í frv., eins og það var lagt fyrir þingið og eins og fiskveiðilaganefndin hafði hugsað sér. Við nánari athugun á málinu í Nd. þótti rétt að draga nokkuð úr þessum hömlunartill. og heimila áfram nokkru meiri togveiðar í fiskveiðilandhelginni en fiskveiðilaganefndin hafði gert ráð fyrir. Auk þess er svo að finna í þessu frv. mörg önnur nýmæli varðandi nýtingu fiskveiðilandhelginnar almennt, þ. á m. ýmis þýðingarmikil heimildarákvæði fyrir sjútvrn. til að grípa inn í varðandi fiskveiðarnar, þar sem talin er þörf á, að slíkt sé gert. Ég tel fyrir mitt leyti, að í öllum aðalatriðum stefni frv. í rétta átt og sé þýðingarmikið spor fram á við fyrir okkur í fiskverndar- og fiskstjórnunarmálum frá því, sem verið hefur. Það stefnir að því að hamla gegn ofveiði, að auka friðun á vissum svæðum og að því m. a., að sjútvrn. í nánu samráði við Hafrannsóknastofnunina geti á auðveldari hátt gripið inn í til að koma í veg fyrir ofveiði en hingað til hefur verið. Ég vil leggja á það sérstaka áherslu, að ég vænti þess, að það megi takast hér í hv. d. samkomulag um að afgreiða málið í öllum meginatriðum á þeim grundvelli, sem Nd. hefur nú fallist á. Það er þýðingarmikið í máli eins og þessu, að allviðtæk samstaða geti skapast um afgreiðslu málsins. Við vitum, að það eru uppi mörg sjónarmið og mjög mismunandi um það, hvaða reglur skuli gilda varðandi þessi efni á hverjum tíma og er því varla hægt að koma saman löggjöf um þessi efni, án þess að hinir ýmsu aðilar slái nokkuð af sínum aðalsjónarmiðum, fallist á nokkur atriði til samkomulags, ef þeir telja, að meginstefnan sé rétt. Mér er kunnugt um, að það er eitt atriði sérstaklega í þessu frv., sem nokkur ágreiningur er um og virðist vera allviðkvæmt mál. Í upphaflega frv., 10. gr., þeirri heimild, sem sjútvrn. er veitt með þeirri gr. varðandi skipan dragnótaveiða, var gert ráð fyrir því að undanskilja Faxaflóasvæðið þessari almennu heimild sjútvrn., en um það hefur verið gerð alveg sérstök samþykkt hér á Alþ. að bauna dragnótaveiði og botnvörpuveiði í sjálfum Faxaflóa. En það varð niðurstaðan í sjútvn. Nd. og í Nd. Alþ. að hafa ekki þetta sérákvæði bundið í lagagr., heldur skyldi um Faxaflóann fjallað á sama hátt og ýmis önnur veiðisvæði við landið. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta, að ég veit, að hér er um viðkvæmt mál og ágreiningsmál að ræða. Ég tel hins vegar fyrir mitt leyti, að það sé í rauninni fráleitt að miða við það, hvernig þessi mál liggja fyrir. Þar sem vitað er um mikinn ágreining um, hvort slíkar veiðar skuli heimila í Faxaflóa eða ekki, hef ég ekki trú á því, að neinn maður í embætti sjútvrh. fari að veita leyfi af þessu tagi, á meðan slíkur ágreiningur er fyrir hendi um þetta hér við flóann. Það er líka skoðun mín, að ekki verði hægt fyrir ráðh. að veita almennt dragnótaveiðiheimildir á hinum ýmsu stöðum við landið, þar sem vitað er um mikinn ágreining um hin einstöku svæði, en stundum er hægt að koma því þannig fyrir, að heimilaðar séu dragnótaveiðar, ef svæðunum er skipt þannig niður, að bæði sjónarmiðin geti átt nokkurn rétt á sér. En í þessum efnum er Faxaflói nokkuð mikil heild. Frá mínu sjónarmiði skiptir því ekki miklu máli, hvort 10. gr. er varðandi þetta efni í því formi, sem hún var upphaflega frá fiskveiðilaganefndinni, eða hvort hún er í því formi, sem hún kemur frá Nd. Ég tel því fyrir mitt leyti ekki þörf á að gera hér breytingu á, og hefði vænst þess, að hér hefði getað orðið samkomulag um afgreiðslu málsins, helst án þess að þyrfti að senda það aftur til Nd., að ég tala nú ekki um að reyna að koma í veg fyrir, að ágreiningur kunni að skapast á milli þd. um málið og þar með væri málinu jafnvel stefnt í hættu. Herra forseti. Af því að ég veit, að sjútvn. þessarar hv. d. hefur fylgst allrækilega með undirbúningi og afgreiðslu málsins til þessa og hún fær nú málið enn til athugunar, sé ég ekki þörf á því að lengja mál mitt hér við 1. umr. málsins og vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu, og vil vænta þess, að hún bregðist vel við og afgreiði málið frá sér eins fljótt og tök eru á.



Herra forseti. Hér er vissulega um mál eð ræða, sem hægt væri að flytja langa ræðu um, en ég skal taka það strax fram, að ég mun ekki eyða mörgum mínútum í að ræða þetta mál við þessa umr. Það er hvort tveggja, að það gefst frekara tækifæri, þegar málið kemur aftur til d., og einnig, að ég er í þeirri n., sem fær málið til meðferðar. Ég vil þó aðeins með nokkrum orðum víkja að frv. strax í upphafi. Ég tel, að í frv., sem hér liggur fyrir, sé stefnt í rétta átt. Það er á ýmsum stöðum við landið um aukna friðun að ræða fyrir dragnóta- og botnvörpuveiðum, og að því ber okkur að stefna. Það er alveg tvímælalaust, eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh. áðan. Það er líka rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er vitað um nokkurn ágreining, ekki bara við Faxaflóa, heldur víðar úti um landsbyggðina, í sambandi við það að taka grunnmiðin og leggja þau undir botnvörpu og dragnót. Ég sé ekki út af fyrir sig, að það sé æskilegt fyrir hæstv. ráðh. að fá heimildir til að skera úr eða kveða á í jafnviðkvæmum málum og hér getur verið um að ræða. Það er nokkurn veginn víst, hvort sem hann verður við umræddum beiðnum eða ekki, að það verði um ágang á hann að ræða af ýmsum aðilum, kannske viðstöðulaust, meira og minna allt árið, ef hann hefur slíkar heimildir. Því ætti hæstv. ráðh. að gera sér grein fyrir. Frv. í þeirri mynd, sem það liggur fyrir og var afgreitt í gær í hv. Nd. er í nýju formi hvað ýmis atriði snertir og á annan veg en frv. var, þegar við í sjútvn. deildanna ræddum málið saman. Það er búið að skjóta inn t. d. því ákvæði, sem hæstv. ráðh. minntist hér á varðandi Faxaflóann. Það er rétt, að gert er ráð fyrir ýmsum nýjum heimildum til að takmarka meira botnvörpuveiðar en verið hefur. Þess vegna stingur þetta ákvæði alveg í stúf við það, sem hefur verið ríkjandi. Ég vil líka vekja athygli á því, að það liggja fyrir frá undanförnum árum, svo til á hverju einasta ári, samþykktir frá sveitarstjórnum, sem eiga lífsafkomu sína undir veiðum úr Faxaflóa, bæjarstjórninni á Akranesi, bæjarstjórninni í Hafnarfirði, bæjarstjórninni í Keflavík, sveitarstjórninni í Gerðahreppi og yfirleitt öllum, sem fiskveiðar stunda í Faxaflóa, að undanskilinni Reykjavík. Þar er ágreiningur um málið, og borgarstjórnin stendur ekki sem einn maður, eins og á sér stað á öllum öðrum stöðum í sjávarplássunum við Faxaflóa. Það er eina undantekningin. Til viðbótar má benda á það, að báðar fiskveiðideildirnar í Stýrimannaskóla Íslands sendu aðvörun til Alþ. á s. l. ári um, að ekki mætti koma til þess að opna Faxaflóann fyrir dragnóta- og botnvörpuveiðum. Þegar þetta er haft í huga, held ég, að Alþ. ætti að gera sér grein fyrir því, að í þessari d. hefur verið alveg sérstök samstaða um þetta mál, og ég vænti þess, að svo verði einnig áfram. Sjútvn. hefur verið þeirrar skoðunar, að það ætti ekki að leyfa í Faxaflóa dragnóta- og botnvörpuveiðar. Það var alveg einróma samþykkt, þegar þessi lög komu til framkvæmda seinast og voru afgreidd hér, og slíkt átti sér einnig stað í Nd., en það var svo til einróma þar, en algerlega einróma í þessari deild. Nú erum við búnir að fá stutt tímabil, og datt engum í hug, að það lægi fyrir neinn verulegur árangur, sem væri hægt að byggja á, eftir svo stuttan tíma. Þess vegna værum við að kasta fyrir borð þeirri reynslu, sem fengist hefur þó á þessum tíma, sem liðinn er, síðan lög um friðun í Faxaflóa komu til framkvæmda. Frá Hafrannsóknastofnuninni liggja ekki fyrir neinar niðurstöður rannsókna, svo sem er höfuðnauðsyn, þegar búið er að gera ráðstafanir eins og með þetta veiðisvæði. Þá þurfa að liggja fyrir nákvæmar rannsóknir um það, hvernig fiskurinn hefur hagað sér á þessu veiðisvæði á þessu tímabili og hvort um aukningu hans er að ræða og hvað eiginlega má gera ráð fyrir, að eigi sér stað í framtíðinni, ef sams konar háttur verður á hafður um friðun fyrir þessum veiðum á þessu veiðisvæði. Ég skal, eins og ég sagði í upphafi ekki tefja lengur og vil segja það sama og hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni: Það er nauðsynlegt, að víðtæk samstaða náist um afgreiðslu þessa máls, ekki bara Faxaflóann, heldur um málið í heild. Ég viðurkenni, að þar er í ýmsum atriðum og flestum atriðum gengið lengra í þá átt að friða ný veiðisvæði, og þess vegna væri það að fara alveg í öfuga átt, ef við, um leið og við viðurkenndum, að nauðsynlegt væri að friða það, sem við höfum ekki áður friðað við strendur landsins, ætluðum þá að opna upp á gátt það eina veiðisvæði, sem er þó búið að gera nokkra tilraun með og ætti að koma innan skamms tíma árangur í ljós um, hvort við erum á réttri leið eða ekki.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að hefja hér langar umr., þar sem málið er tekið fyrir á laugardagsfundi og fundartímar Alþ. eru nú knappir raunverulega, miðað við þann fjölda mála, sem fyrir liggur. En ég ætla að fara nokkrum orðum um málið. Því miður kemur frv. óþægilega seint fyrir Ed. Ég verð að harma það, að það skuli ekki hafa komið eilítið fyrr, svo að við gætum fjallað um það nokkru nánar. Þó er það gleðilegt út af fyrir sig, að það náðist víðtæk samstaða í Nd. um framgang málsins. Ég harma þó, að svo langt hafi verið gengið til baka aftur að auka togveiðarnar, og vil taka undir orð hæstv. ráðh. um, að hér erum við að gera átak til þess að fara varlega og hagnýta stofninn skynsamlega, minnugir þess, hvað skeði um síldina, og minnugir þess, hvernig þróunin í aflamagni bolfisks hefur verið hér á undanförnum árum, svo að við munum ekki komast hjá því nauðugir, viljugir að gera eitthvert lágmarksátak næstu 2–4 árin til þess að rétta stofninn við. Nýlegar fregnir um bolfiskafla okkar Íslendinga á yfirstandandi ári herma, að hann sé um 15 þús. tonnum minni en á sama tíma í fyrra, þrátt fyrir stóraukna sókn. Þetta er svo alvarleg staðreynd, að alþm. hljóta að hugleiða það sem eina heild, að við verðum að gera átak til að byggja upp stofninn að nýju. Það kostar vandkvæði, það er ekki hægt að komast hjá því, og má ekki láta mjög þröng hagsmunasjónarmið ráða stefnunni næstu 2–3 árin þess vegna. Það er óhjákvæmilegt, að við verðum að bera gæfu til þess að takast á við þann vanda, sem fram undan er, og tryggja, að stofninn sé nægilegur fyrir framtíðina, sérstaklega þegar við höfum í huga, að við höfum gert myndarlegt átak til að veiða hann, þegar hann er orðinn nægilega stór. Ég vil minna á vandamálið með síldina, hvernig við gereyddum þeim stofni vegna ofgræðgi í veiðar hér við landið. Ég ætla ekki að fara að rifja þá sögu upp, hana þekkja allir. En við gætum gert það sama í dag, ef við stefndum ekki í friðunarátt, og megintilgangur friðunar frá mínu sjónarmiði er hrein öryggisfriðun með landinu. Þeir, sem vilja leyfa auknar togveiðar, hafa hætt okkur hina og sagt: Það er rétt og þið setjið hringfara í mitt landið, dragið svo ákveðna hringi hringinn í kringum landið og segið: Hér er smáfiskur, hér er stór fiskur, hér má minni bátur veiða, hér má stærri bátur veiða. - Þetta er hreinn útúrsnúningur. Við viljum hafa lágmarksöryggisfriðun hringinn í kringum landið, það er allt og sumt, vegna þess að tæknin er orðin það mikil í dag, að fiskurinn finnst alls staðar, hvar sem hann er, og hann fær hvergi frið. Þess vegna verðum við að gefa honum möguleika til að þroskast og veiða hann svo á þeim svæðum, sem við teljum minnsta áhættu vera fólgna í. Ekki fleiri orð um það. Ég harma aðeins eitt ákvæði, sem var drepið á af bæði hæstv. ráðh. og síðasta ræðumanni. Það er að fara að taka deiluna um Faxaflóann upp að nýju. Eftir marga áratuga baráttu vissra manna, bæði hér á Alþ. og fiskifræðinga, tókst að gera hér átak nú fyrir 21/2 ári, og við töluðum um það, sem að því stóðum með sóma í hv. Ed., að reyna að láta það tímabil standa óskert í 5 ár til þess að sannreyna nú svart á hvítu, hvaða árangur það gæfi. Þetta má ekki verða nýtt rjúpnamál hér á hv. Alþ. Og þó að ég fagni orðum hæstv. ráðh. um það, að hann muni ekki beita þessari heimild um opnun, ef hún verður sett í lög, þá vænti ég þess, að hv. d. standi við fyrri verk og við breytum því til haka. Það þarf ekki að tefja frv. Ég mæli ekki með neinni annarri breytingu. Ég mæli með því, að frv. fari óbreytt að öðru leyti en þessu eina ákvæði. Þá skal ég ekki fitla meira við breytingar, þó að ég sé óánægður með viss atriði í frv., eins og ég drap á áðan, byggt á þeirri forsendu, að við verðum að gera lágmarksátak til að tryggja stofninn. Fiskifræðingar hafa margsýnt okkur fram á, og það liggur margsannað fyrir, að við höfum aðeins um 10% af aflanum kynþroska, - aðeins um 10%. Þetta er svo lítill hluti, að við getum ekki annað en farið varlega á vissum svæðum. Ég fagna því líka, að hæstv. ráðh. hefur gefið út tilkynningu um, að hann muni friða lengra tímabil á Selvogsbanka það hrygningarsvæði, sem þar er, og einnig víðar umhverfis landið mun hann hafa möguleika til að grípa inn í. Og ég vil sérstaklega vekja athygli á 5. gr. frv., en þar segir svo, með leyfi forseta: „Nú á sér stað á tilteknu veiðisvæði seiða- og smáfiskadráp í þeim mæli, að varhugavert eða hættulegt getur talist, og skal þá sjútvrn. að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar gera nauðsynlegar ráðstafanir til að sporna við því. Er rn. heimilt með tilkynningu að loka afmörkuðum veiðisvæðum um lengri eða skemmri tíma fyrir öllum togveiðum, svo og öðrum veiðum, ef nauðsynlegt þykir.“ Nú eru tekin upp í fjárlögum ákvæði um að veita meira fjármagn til þessa máls, og hæstv. ráðh. hefur marglýst yfir, að hann muni efla þetta eftirlit eða stuðla að því, og er það vel, og ég þakka honum fyrir það. Ég treysti því, að hann standi við þau orð og þetta verði nú virt, því að það er svo mikilvægt, að það má ekki bresta, má alls ekki bresta. Þá mun ég ekki tefja þetta mál á einn eða annan hátt meira. En ég undirstrika það, að við þurfum að ná samstöðu um framkvæmdina líka, svo að allt fari ekki úr böndunum, eins og var hér áður, bæði varðandi eftirlit og ef einhverjir taka upp á því að brjóta þau lög, sem við erum hér að setja. Það er stefnt í rétta átt að fara varlega, þó að mér finnist, að við höfum tekið aðeins hliðarspor í bili. En við komumst bara ekki hjá því, eins og ég sagði áðan, að gera lágmarksátak vegna framtíðarinnar. Ég vil vænta þess, að hv. d. stuðli að því aftur, að heimildin um, að Faxaflói fái að vera í friði, miðað við þau sérlög, sem gilda um flóann, geti staðið í 5 ár, svo að það liggi á hreinu til hvers við höfum gert þetta átak.



Herra forseti. Eins og síðasti hv. ræðumaður sagði, skal ég ekki lengja þessar laugardagsumr., en sem þátttakandi í fiskveiðilaganefnd þykir mér þó rétt að segja örfá orð. Mér sýnist, að menn verði að gera sér grein fyrir því, að fiskveiðilaganefnd lagði einkum tvö atriði til grundvallar fyrir starfi sinu. Í fyrsta lagi var sú staðreynd, að við höfðum fært fiskveiðilögsöguna út í 50 sjómílur og þannig gert ráðstafanir til að eignast stórum stærra svæði en við höfðum áður til ráðstöfunar, og í öðru lagi var litið á það sem sjálfsagða skyldu að haga veiðum okkar þannig, að sem mest friðun mætti verða fyrir fiskistofnana, sem við byggjum svo mjög á og eru sannarlega í stórri hættu. Fiskveiðilaganefnd taldi því rétt að reyna að raða veiðunum eins og best mætti verða. Nefndin lagði í upphafi áherslu á að fá till. frá þeim aðilum, sem einna gerst eiga að þekkja friðunarsjónarmið í þessu sambandi, einkum Hafrannsóknastofnuninni, en skoðaði þau síðan í nánu samhengi við byggðasjónarmið um land allt, bæði með fundum og með hliðsjón af umsögnum einstaklinga og samtaka, og reyndist víða nauðsynlegt að breyta út af einhliða friðunarsjónarmiðum. Engu að síður voru þetta ráðandi sjónarmið hjá n., í fyrsta lagi skipuleg nýting þessarar stærri fiskveiðilögsögu og í grundvallaratriðum aukin friðun fyrir okkar fiskistofna. Í því sambandi þótti eðlilegt að raða okkar stærri skipum utar og þeim minni nær, eins og kemur greinilega fram í frv. Nú hefur í meðferð Nd. verið gerð allmikil breyting á þessu frv. Að ýmsu leyti þykja mér þær breytingar eðlilegar. Fiskveiðilaganefnd taldi ekki rétt við seinni meðferð n. á málinu að fara að breyta afstöðu sinni með tilliti til samninganna við Breta,en engu að síður er það staðreynd, að þeir samningar hafa sannarlega breytt grundvallaratriðum í þessu máli. Við búum við þá staðreynd, að breskir togarar hafa heimild til veiða við strendur landsins viðast hvar upp að 12 sjómílum, þannig að álagið á þessu ytra belti verður stórum meira en lagt var til grundvallar við meðferð n. á málinu. Mér sýnist því eðlilegt, að Nd. hefur gert þarna á breytingar með tilliti til þessarar staðreyndar og opnað viss svæði innan 12 sjómílna fyrir veiðum íslenskra togara. Þetta er bráðabirgðaástand, sem mér sýnist hins vegar að verði að taka til endurskoðunar, þegar full yfirráð yfir 50 sjómílunum og jafnvel meira hefur fengist. Hins vegar hefur hv. Nd. einnig gert aðrar breytingar, sem mér sýnist orka tvímælis. Vil ég þá í fyrsta lagi taka undir það, sem komið hefur fram hjá tveimur hv. síðustu ræðumönnum að opna dyrnar fyrir dragnótaveiði á Faxaflóa. Um þetta var allmikið rætt í fiskveiðilaganefnd, og sýndist n. eðlilegt, að það reynslutímabil, sem ákveðið var, þegar það bann var sett, fengi að haldast og engin breyting yrði þar á gerð, fyrr en því væri lokið. Ég tel fyrir mitt leyti, að þarna hafi verið um mistök að ræða, og ég mun standa með þeim, sem vilja lagfæra það í þessari deild. Annað er það atriði, sem ég tók ekki eftir, að tveir síðustu ræðumenn minntust á, sem mér sýnist orka tvímælis, og það er opnun fyrir botnvörpu allt upp að landsteinum fyrir Krýsuvíkurbjargi. Það er að vísu rétt, að stærð á fiski fer ekki alveg eftir fjarlægð frá landi. Hins vegar þurfum við þar að binda okkur við einhverjar ákveðnar reglur, og mér sýnist, þegar annað betra er ekki til staðar, ekki óeðlilegt að ýta botnvörpunni nokkru utar og a. m. k. ekki að leyfa henni aðgöngu að grunnmiðum þessa lands eða alveg upp að landsteinum. Ég held, að það sé nokkurs virði fyrir okkur Íslendinga að sýna vilja í verki til þess að dreifa okkar veiði yfir þessa fiskveiðilögsögu og það verði best gert á þann máta, sem lagt var til í upphaflega frv, að þessu leyti. Ég fyrir mitt leyti mun því skoða afstöðu mína til þeirrar breytingar, sem þar var á gerð. Þetta eru þau tvö atriði, sem ég í fljótu bragði tel varhugaverð af þeim breytingum, sem Nd. gerði, og ég taldi rétt að koma á framfæri við 1. umr.