Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég fagna því að ákveðið hefur verið að gera óháð kynningarefni um Icesave. Upprunalega var tillagan lögð fram í nafni Hreyfingarinnar af hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Það gleður mig að þingið er sammála því að þetta þurfi að fara í framkvæmd, þó fyrr hefði verið, og er eiginlega svolítið sorglegt að hæstv. innanríkisráðherra hafi ekki ákveðið að hlusta á marga þingmenn sem hvöttu til þess að útbúið yrði sambærilegt efni fyrir atkvæðagreiðsluna hina fyrri. Ég er alla vega mjög ánægð með að ákveðið hafi verið að taka á málinu með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka til máls um skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf á síðasta ári. Sú er hér stendur er fulltrúi Framsóknarflokksins í Íslandsdeildinni. Ég vil fyrst þakka Lárusi Valgarðssyni, starfsmanni Íslandsdeildar, fyrir að hafa haldið utan um þann texta sem fram kemur í skýrslunni; þetta er nokkuð ítarleg skýrsla yfir starfið í fyrra. Í upphafi ræðu minnar vil ég aðeins tala almennt um Norðurlandaráðið og hvað það skiptir okkur miklu máli að vera í norrænu samstarfi. Það er miklu mikilvægara en margir gera sér grein fyrir, alveg gríðarlega mikilvægt. Það er mitt mat að ef við hefðum ekki verið í norrænu samstarfi í öll þessi ár - við höfum verið í norrænu samstarfi í um áratugaskeið, Norðurlandaráð var stofnað árið 1952 - væri öðruvísi umhorfs hér í samfélaginu. Þetta samstarf byggist bæði á samstarfi stjórnmálamanna, sérstaklega í gegnum Norðurlandaráð, og líka á mjög víðtæku samstarfi embættismanna og öflugu samstarfi grasrótarsamtaka og alls konar félagasamtaka. Við eigum því í mjög nánu og djúpu samstarfi við hinar Norðurlandaþjóðirnar sem hefur styrkt samfélagið hér á landi. Vegna alls þessa samstarfs eru Norðurlöndin að vissu leyti mjög lík, búa við líkt lagaumhverfi og velferðarkerfi. Norðurlandaráð hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum. 87 þingmenn sitja í ráðinu, þar af eru sjö Íslendingar. Á sínum tíma byggðist samstarfið aðallega á landshugsun, þ.e. hvert land vildi koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Það er gjörbreytt í dag. Nú eru landsdeildirnar ekki aðallega í því að koma sínum sjónarmiðum á framfæri, auðvitað gera þær það að vissu leyti, heldur byggist samstarfið mest upp á flokkahópum. Pólitískur drifkraftur drífur starfið áfram. Flokkahóparnir leggja fram flestar tillögurnar, þeir tala sig saman varðandi atkvæðagreiðslur o.s.frv. Það eru því ekki þessar landsdeildir sem halda utan um starfið heldur aðallega flokkahóparnir. Norðurlandaráð vinnur á svipuðum nótum má segja og Evrópuþingið. Þar eru flokkahópar og þó að þingmenn komi frá mörgum löndum eru það flokkahóparnir, stjórnmálahugsjónirnar, sem drífa starfið áfram. Í Norðurlandaráði eru fjórir flokkahópar. Það eru jafnaðarmenn, miðjumenn, sem sú er hér stendur tilheyrir, það eru hægri menn og fjórði flokkahópurinn er skipaður vinstri sósíalistum og grænum. Þessir flokkahópar móta sameiginlega afstöðu til einstakra mála og velja þingmenn í nefndirnar. Það eru því flokkahóparnir sem ákveða í hvaða nefndir þingmennirnir fara þó að landsdeildirnar reyni líka að hafa áhrif á það og reyni þá að dreifa þingmönnum viðkomandi lands á sem flestar nefndir svo að hvert land geti fengið upplýsingar um norræna samstarfið. Starfið fer fram í fimm fagnefndum. Það er svolítið svipað þjóðþingunum. Það er mennta- og menningarmálanefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, umhverfis- og náttúruauðlindanefnd, borgara- og neytendanefnd og svo velferðarnefnd þar sem sú er hér stendur er formaður og eini Íslendingurinn sem gegnir formennsku um þessar mundir í nefnd. Ég tel að það sé mikilvægt að við Íslendingar sækjumst eftir því að veita einhverri nefnd forstöðu hverju sinni. Það kom í okkar hlut núna og undanfarin ár hefur Ísland séð um formennsku í velferðarnefnd Norðurlandaráðs. Síðan er líka forsætisnefnd sem stýrir starfi ráðsins og eftirlitsnefnd og kjörnefnd. Þetta eru nefndirnar. Varðandi fjármögnunina á norræna samstarfinu er greitt eftir ákveðnum lykli miðað við þjóðarframleiðslu og Ísland borgar í kringum 1% af því sem norræna samstarfið kostar. Við fáum hins vegar mun meira til baka í gegnum norræna samstarfið en 1% ef maður leggst í þá reikninga. Ég lagðist í þær reikningskúnstir á sínum tíma fyrir forvitnissakir. Í ljós kom að við fáum mun meira en 1% út úr samstarfinu. Þó að við séum að sjálfsögðu ekki í þessu samstarf með það í huga að græða peninga þá er það bara þannig að við borgum 1% en fáum miklu meira út úr því. Þetta samstarf er okkur því gríðarlega mikilvægt, sérstaklega faglega séð, til að draga þekkingu bæði inn í stjórnmálin en ekki síður inn í embættismannakerfið. Við höfum aðgang að embættismönnum hinna landanna í ráðuneytum, við erum kannski með einn eða tvo sérfræðinga á einhverju sviði, jafnvel engan, en hinar Norðurlandaþjóðirnar eru með 5 til 10, 20 eða fleiri. Við höfum því getað sogað að okkur mjög mikla fagþekkingu út úr þessu samstarfi. Það er því alveg gríðarlega mikilvægt. Mig langar að gera tvö atriði að umtalsefni, aðallega starfið sem fer fram í velferðarnefndinni en líka þær umræður sem hafa verið á vettvangi Norðurlandaráðs um skýrslu Gunnars Wetterbergs og ég heyrði að hv. þm. Helga Hjörvar, formann Íslandsdeildar, koma inn á áðan. Það eru gríðarlega áhugaverðar umræður um hvort norrænu ríkin eigi að vinna mun sterkar saman en þau gera með þeim rökum að þá yrðu þau, ef þau mundu verða álitin eitt hagkerfi, ellefta stærsta hagkerfi heims og ættu þá sæti við háborðið má segja á vettvangi þjóða. Þá yrði líklega hægt að gæta hagsmuna Norðurlandanna mun betur en í dag. Að sjálfsögðu er umræðan bara rétt að fara í gang og margir hræddir við að hún leiði til þess að Norðurlöndin verði einhvern veginn eitt ríki. Ég held að enginn sé alveg tilbúinn til að stíga það skref nú en ég tel að umræðan muni þróast í þá átt næstu ár og áratugi að Norðurlöndin verði álitin nánast eitt svæði eða ríki. Aðeins yfir að velferðarnefndinni. Þar höfum við að mínu mati unnið mikilvægt starf. Sumt af því sem þar hefur verið rætt hefur með beinum hætti verið tekið inn í löggjöf hér á landi. Ég ætla að nefna nokkur dæmi. Ég ætla að nefna transfitusýrumálið sem við komum nýlega í höfn, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur gefið út reglugerð þannig að frá og með 1. ágúst í ár geta neytendur verið alveg öruggir á því að það er ekki mikil transfitusýra í þeim mat sem þeir innbyrða. Því er ekki þannig farið nú. Danir settu fyrst lög af þessu tagi, síðan við og Svíar eru að ræða þetta. Málið á rætur að rekja til norræna samstarfsins þar sem við, íslenskir þingmenn, tókum eiginlega dönsku löggjöfina hingað beint inn eftir að hafa kynnst þessu máli á norrænum vettvangi. Skráargatið er annað mál sem mælt var fyrir í gær af þeirri er hér stendur. Það er hollustumerking á matvæli sem hefur verið við lýði í Svíþjóð í um 20 ár og í nokkur ár í Danmörku og Noregi. Finnar eru með svipað merki sem heitir Hjartamerkið og við leggjum til að við tökum það líka upp hér. Íslenskir neytendur ættu að geta verslað holla matvöru hratt og örugglega ef hún verður merkt með svokölluðu Skráargati, sem er hollustumerki. Fleiri mál hafa ratað hingað inn á borð. Eitt mál liggur fyrir sem er forvarnamál gagnvart eldri borgurum um að þeir verði heimsóttir reglulega til að fyrirbyggja að þeir fari of snemma inn á stofnanir. Það er líka mál sem á rætur að rekja til starfs velferðarnefndar Norðurlandaráðs. Við leggjum til að við gerum það sama og Danir gera varðandi eldri borgara. Þetta eru dæmi um mál sem við tökum beint í gegnum þetta norræna samstarf og reynum að koma í gegnum þingið hér landi. Ég vil líka nefna að velferðarnefnd Norðurlandaráðs hefur á hverju ári ákveðið þema. Í hittiðfyrra var það hvernig ætti að fyrirbyggja að börn yrðu fyrir miklum heilsufarslegum skaða vegna lélegra félagslegra aðstæðna. Í fyrra einbeitti velferðarnefndin sér að lífsgæðum eldri borgara og í ár skoðum við mjög spennandi verkefni um hvernig eigi að vinna gegn svokallaðri gettóvæðingu eða vinna gegn því að t.d. fólk frá ákveðnum löndum hópi sig saman í blokkir og svæði eins og við höfum horft upp á í Danmörku og Svíþjóð og að einhverju leyti hjá öðrum norrænum ríkjum, en við munum skoða sérstaklega á vettvangi velferðarnefndar Norðurlandaráðs hvernig hægt er að sporna við því. Í heildina vil ég segja 

Frú forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir síðasta ár. Mig langar í upphafi máls míns að gera aðeins grein fyrir Vestnorræna ráðinu. Þjóðþing Færeyinga, Grænlendinga og Íslendinga stofnuðu Vestnorræna þingmannaráðið í höfuðstað Grænlands, Nuuk, 24. september 1985. Með því var formfest samstarf landanna þriggja sem oft ganga undir nafninu Vestur-Norðurlönd eða Vestnorden. Á ársfundi ráðsins árið 1997 var nafninu breytt í Vestnorræna ráðið þegar samþykktur var nýr stofnsamningur í þjóðþingum aðildarríkjanna. Við þær breytingar voru einnig samþykktar nýjar vinnureglur og markmið samstarfsins skerpt. Í Vestnorræna ráðinu sitja átján þingmenn, sex frá hverju aðildarríki. Ráðið kemur reglulega saman tvisvar sinnum árlega til ársfundar og þemaráðstefnu. Ársfundur fer með æðsta ákvörðunarvald ráðsins. Þriggja manna forsætisnefnd, skipuð formönnum landsdeilda hvers aðildarríkis, stýrir starfi ráðsins á milli ársfunda og ráðið heldur síðan árlega þemaráðstefnu þar sem sérstök málefni eru tekin fyrir. Auk þess getur ráðið skipað vinnunefndir um tiltekin mál. Markmið Vestnorræna ráðsins er að starfa að hagsmunum Vestur-Norðurlanda, vernda auðlindir og menningararfleifð Norður-Atlantshafssvæðisins, stuðla að samvinnu ríkisstjórna og landsstjórna Vestur-Norðurlanda um mikilvæg mál og vera þingræðislegur tengiliður milli vestnorrænna samstarfsaðila. Í starfi sínu í Vestnorræna ráðinu leitast þingmenn við að ná fram markmiðum ráðsins með ályktunum og tilmælum til ríkisstjórna og landsstjórna sem samþykkt eru á ársfundi. Vestnorræna ráðið hefur ályktað um ýmis mál, þar á meðal umhverfismál, auðlinda- og samgöngumál, björgunar- og öryggismál, menningarmál, íþrótta- og æskulýðsmál, svo fátt eitt sé nefnt, en jafnframt vinnur ráðið að framgöngu markmiða sinna með virkri þátttöku í norrænu, evrópsku og norðurskautssamstarfi. Undanfarin ár hefur ráðið lagt aukna áherslu á að formgera slíkt samstarf. Árið 2002 var undirritaður samningur um samstarf Vestnorræna ráðsins og ríkisstjórna Vestur-Norðurlanda og árið 2006 var undirritaður samstarfssamningur Vestnorræna ráðsins og Norðurlandaráðs sem veitir Vestnorræna ráðinu aukinn tillögu- og málflutningsrétt á Norðurlandaráðsþingi. Árið 2008 var svo undirritaður samningur við sendinefnd Evrópuþingsins um reglubundna upplýsinga- og samráðsfundi. Auk þess hefur Vestnorræna ráðið áheyrnaraðild að þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál. Stjórn fiskveiða, björgunarmál á norðurslóðum, menntamál og hval- og selveiðar voru meðal þeirra mála sem mest var fjallað um á vettvangi Vestnorræna ráðsins árið 2010. Þemaráðstefna ráðsins fór fram á Sauðárkróki í júní sl. og var að þessu sinni tileinkuð fiskveiðistjórnarkerfum. Fyrirlesarar frá vestnorrænu löndunum þremur og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynntu kosti og galla þeirra fiskveiðistjórnarkerfa sem notast er við á Vestur-Norðurlöndum og innan Evrópusambandsins og miðluðu af reynslu sinni af virkni þeirra. Íslandsdeildin sótti í beinu framhaldi ráðstefnu norrænu ráðherranefndarinnar í Færeyjum um sama efni og er það í fyrsta skipti sem ráðið og norræna ráðherranefndin eiga með sér formlegt samstarf um ráðstefnuhald af þessu tagi. Á ársfundi sínum í ágúst samþykkti ráðið svo ályktun sem hvetur ríkisstjórnir Vestur-Norðurlanda til að hefja samstarf um stjórn á veiðum úr sameiginlegum deilistofnum. Ársfundur Vestnorræna ráðsins fór að þessu sinni fram í Tasiilaq á austurströnd Grænlands, en auk áðurnefndrar ályktunar um fiskveiðistjórnarmál samþykkti fundurinn m.a. ályktanir um útsendingar vestnorrænu ríkisfjölmiðlanna í öllum löndunum þremur, um eflingu samgangna milli Vestfjarða og austurstrandar Grænlands, um stofnun vestnorræns sögu- og samfélagsseturs, vestnorrænt samstarf til að bæta stöðu einstæðra foreldra á Vestur-Norðurlöndum og athugun á fyrirkomulagi vöruflutninga við austurströnd Grænlands. Þá samþykkti ársfundurinn yfirlýsingu sem Íslandsdeildin lagði fram vegna sölubanns Evrópusambandsins á selskinnsvörum og vegna fyrirvara Evrópuþingsins þess efnis að Ísland yrði að hætta hvalveiðum áður en af inngöngu í Evrópusambandið yrði, en í yfirlýsingu Vestnorræna ráðsins er réttur þjóða til sjálfbærrar nýtingar á auðlindum hafsins ítrekaður. Sú sem hér stendur er formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og var kjörin formaður Vestnorræna ráðsins á ársfundinum í Tasiilaq. Sem formaður ráðsins var ég því m.a. viðstödd útför Jónatans Motzfeldts, fyrrverandi formanns heimastjórnar Grænlands og forseta Grænlandsþings, í Nuuk í nóvember sl. Þá sat ég einnig þing Norðurlandaráðs í Reykjavík þar sem ég gerði mikilvægi þess að ná bindandi samningi um björgunarmál á norðurslóðum að meginumtalsefni. Ég sótti einnig fund stjórnarnefndar þingmannanefndar um norðurskautsmál í Ottawa, en Vestnorræna ráðið hefur áheyrnaraðild að nefndinni. Að venju hélt forsætisnefnd ráðsins tvo fundi utan þemaráðstefnu og ársfundar. Á fundi forsætisnefndar í Kaupmannahöfn í mars ræddi nefndin m.a. möguleika þess að staðsetja norrænan háskóla á Vestur-Norðurlöndum. Af því tilefni tilkynnti formaður landsdeildar Færeyja, Kári P. Højgaard, að Færeyingar hefðu ákveðið að veita fé til reksturs vestnorræns sögu- og samfélagsseturs sem mundi til að byrja með hafa aðsetur í Háskóla Færeyja. Forsætisnefndin kom einnig saman í Reykjavík í nóvember í tengslum við Norðurlandaráðsþing þar sem m.a. var hugað að leiðtogafundi vestnorrænu landanna sem áætlað er að fram fari næsta sumar. Forsætisnefndin átti einnig fundi með forsætisnefnd Norðurlandaráðs og ráðherrum vestnorrænu landanna á sviði félagsmála, menntamála, utanríkismála og norrænnar samvinnu. Hvað menningarmál varðar voru bókmenntaverðlaun Vestnorræna ráðsins veitt þann 1. september sl. og var það skáldkonan Gerður Kristný sem hlaut þau að þessu sinni fyrir skáldsöguna Garðinn. Á fánadegi Færeyja, 25. apríl, var haldinn færeyskur menningardagur í samstarfi við Sendistovu Færeyja og var það í annað sinn sem slíkur dagur var haldinn. Loks var þingmannanefnd Íslands og Færeyja um framkvæmd fríverslunarsamnings Íslands og Færeyja - Hoyvíkursamningsins svokallaða - stofnuð á árinu og mun Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins sinna verkefnum hennar fyrir hönd Alþingis. Grænland á áheyrnaraðild að nefndinni til að fylgjast með framkvæmd samningsins. Á árinu 2010 skipuðu Íslandsdeildina hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, sem hér stendur og er formaður, fyrir þingflokk Samfylkingar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, varaformaður, fyrir þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Atli Gíslason úr sama þingflokki, Árni Johnsen, úr þingflokki Sjálfstæðisflokks, Sigurður Ingi Jóhannsson, úr þingflokki Framsóknarflokks, og Þráinn Bertelsson, óháður og síðar fulltrúi þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Íslandsdeildin hélt fjóra fundi á árinu þar sem þátttaka í starfsemi ráðsins var undirbúin. Á vettvangi ráðsins lagði Íslandsdeild m.a. fram tillögur að ályktun um aukna samvinnu vestnorrænu ríkisfjölmiðlanna sem ég gat um áðan, og yfirlýsingu vegna sölubanns Evrópusambandsins á selskinnsvörum sem fyrr er getið, sem og í tilefni af fyrirvara Evrópuþingsins þess efnis að Ísland verði að hætta hvalveiðum áður en til inngöngu í Evrópusambandið kemur. Íslandsdeildin samþykkti, líkt og síðar var tekið upp á ársfundi, yfirlýsingu um rétt þjóða til sjálfbærrar nýtingar á auðlindum hafsins. Hvað varðar trúnaðarstörf fyrir Vestnorræna ráðið var formaður Íslandsdeildar kjörinn formaður ráðsins á ársfundi þess í ágúst og sat, eins og ég gat um áðan, 62. þing Norðurlandaráðs í Reykjavík í nóvember og fund stjórnarnefndar þingmannanefndar um norðurskautsmál í Ottawa. Íslandsdeildin kom einnig að skipulagningu ráðstefnu vestnorrænna þingkvenna í samstarfi við forseta Alþingis. Sú ráðstefna fór fram 7. júní í Þjóðmenningarhúsinu. Ráðstefnuna sóttu 16 þingkonur frá öllum vestnorrænu löndunum þremur ásamt fjölda annarra gesta. Á ráðstefnunni fjölluðu fyrirlesarar frá Færeyjum, Grænlandi og Íslandi um stöðu vestnorrænna kvenna í stjórnmálum og atvinnulífi og gerð var grein fyrir sértækum leiðum til að til að jafna völd karla og kvenna í stjórnmálum og atvinnulífi, auk þess sem fjallað var um kynjaða hagstjórn og jafnréttisuppeldi. Þetta eru í grófum dráttum stærstu viðburðirnir sem átt hafa sér stað og það helsta sem borið hefur að höndum Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins undanfarið ár. Dreift hefur verið í þinginu nokkrum þingsályktunartillögum sem byggðar eru á samþykktum Vestnorræna ráðsins að þessu sinni á síðasta ársþingi. Það eru: Ályktun um vestnorrænt samstarf til að bæta aðstæður einstæðra foreldra. Ályktun um stofnun vestnorræns sögu- og samfélagsseturs. Ályktun um eflingu samgangna milli Vestur-Norðurlanda. Ályktun um samvinnu milli vestnorrænu landanna um stjórn veiða úr sameiginlegum fiskstofnum. Ályktun um samvinnu milli ríkissjónvarpsstöðva vestnorrænu landanna. Ályktun um athugun á fyrirkomulagi fraktflutninga á austurströnd Grænlands. Þingsályktunartillögurnar munu, vænti ég, koma til umræðu í þinginu innan tíðar og ég vænti þess að þær fái hér skjóta og góða og eðlilega afgreiðslu.

Frú forseti. Ég flyt skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2010. Af þeim málum sem fjallað var um á vettvangi þingmannanefndar um norðurskautsmál á árinu 2010 leggur Íslandsdeild áherslu á eftirfarandi atriði sem segja má að hafi verið í brennidepli. Fyrst ber að nefna níundu þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin var í Brussel í september, en umræða tengd skipulagningu hennar var fyrirferðarmikil á árinu. Mikið var rætt um helstu þemu á dagskrá ráðstefnunnar sem voru sjálfbær nýting lifandi auðlinda á norðurskautssvæðinu, samvinna á sviði menntunar og rannsókna auk eftirfylgni við alþjóðlegt heimskautaár og loftslagsbreytingar. Fulltrúar Íslandsdeildar lögðu áherslu á umræðu um öryggis- og björgunarmál á hafi í ljósi afleiðinga minnkandi hafíss á norðurskautssvæðinu og fyrirsjáanlegrar opnunar nýrra siglingaleiða. Auk þess studdi Íslandsdeild við frumkvæði Íslands við gerð annarrar vísindaskýrslu um loftslagsbreytingar á norðurskautssvæðinu og afleiðingar þeirra fyrir vistkerfi og mannlíf svæðisins sem liggja á fyrir árið 2014. Þar sem þingmannaráðstefnan var haldin í Evrópuþinginu í Brussel var umræða um hlutverk Evrópusambandsins á norðurskautssvæðinu áberandi og ljóst að mikill áhugi er á því innan sambandsins að taka virkan þátt í umræðu og stefnumótun um norðurskautsmál innan sambandsins. Vert er að geta þess að þingmannaráðstefnan er haldin á tveggja ára fresti og þetta var í fyrsta sinn sem hún var haldin utan landanna sem eiga aðild að Norðurskautsráðinu en fulltrúar Evrópuþingsins eiga aðild að þingmannanefnd Norðurskautsráðsins. Í öðru lagi var umræða um umhverfismál með áherslu á loftslagsbreytingar að venju mjög áberandi. Áhersla var lögð á aðlögun samfélaga á svæðinu í ljósi breyttra aðstæðna sem skapast með loftslagsbreytingunum með áherslu á lífsskilyrði og heilsufar íbúa norðurskautsins. Rætt var um mikilvægi þess að samvinna yrði um málefni svæðisins, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Þá var lögð áhersla á réttindi frumbyggja til náttúruauðlinda á svæðinu auk þeirra áskorana og tækifæra sem fram undan eru og ábyrgð strandríkjanna. Í þriðja lagi fór fram umræða um breytingar á starfsreglum þingmannanefndarinnar varðandi formennsku og varaformennsku hennar. Lögð var fram tillaga um það að formennska í nefndinni skiptist á milli aðildarríkjanna og komið yrði á varaformannsembætti. Þessi breyting gæti stuðlað að auknum skilningi þinga aðildarríkjanna á málefnum norðurslóða og verkefnum þingmannanefndarinnar. Var í fyrsta sinn kjörið í nýtt embætti varaformanns á fundi nefndarinnar í október og tekin ákvörðun, að tillögu Þórunnar Sveinbjarnardóttur, um að hefja undirbúning að því að koma á kerfi þar sem formennskan færðist milli aðildarríkjanna með reglulegu millibili. Drög að fyrirkomulagi voru rædd á fyrsta fundi ársins 2011 sem fram fór í Tromsö í febrúar sl. og ákvörðun tekin um breytingarnar í framhaldinu. Af öðrum málum sem voru áberandi í umræðunni hjá nefndinni á árinu 2010 má nefna stefnu aðildarríkjanna í málefnum norðurskautsins, áhersluatriði formennsku Danmerkur í Norðurskautsráðinu og nýtingu orkuauðlinda á sjálfbæran og umhverfisvænan hátt á svæðinu. Vert er að geta þess hvernig Íslandsdeild Norðurskautsráðsins er skipuð. Aðalmenn í henni eru hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem er formaður Íslandsdeildarinnar. Í fjarveru hennar hef ég verið formaður, en ég er varaformaður nefndarinnar, og þriðji þingmaðurinn í þingmannanefndinni er hv. þm. Kristján Þór Júlíusson frá Sjálfstæðisflokknum. Varamenn voru hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Margrét Tryggvadóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir og ritari Íslandsdeildarinnar er Arna Gerður Bang. Þá er einnig vert að geta þess án þess að skýrslan sé lesin hér frá orði til orðs - þingmenn hafa tök á því að kynna sér efni hennar í þingskjölum - að bæði ráðherrasamvinnan og sú þingmannasamvinna sem fer fram í Norðurskautsráðinu er einstök í sinni röð. Aðild að henni eiga þau átta ríki sem teljast til norðurslóða, það eru Ísland, Danmörk, Noregur, Svíþjóð Finnland, Rússland, Kanada og Bandaríkin. Ég veit ekki til þess að samvinna af þessu tagi eða þessu lík sé til sambærileg nema ef vera skyldi samvinnan sem á sér stað innan Norðurlandaráðs. Ástæða þess að þessi ríki tóku höndum saman að upphaflegri tillögu Íslands, sem varð til í Norðurlandaráði á tíunda áratugnum, er sú að hér er margra sameiginlegra hagsmuna að gæta fyrir þau lönd sem ekki bara eiga strönd eða land að Norður-Íshafi eða að norðurskautinu heldur fyrir þau lönd sem eru norðan 62. breiddargráðu. Þar eru bæði miklir hagsmunir í húfi er varða náttúruauðlindir, nýtingu þeirra, sjálfbæra nýtingu þeirra og verndun. Það býr fjöldi frumbyggja, margar þjóðir innan þjóðríkja og þessir frumbyggjar hafa verið að leita réttar síns á síðustu árum og áratugum, sums staðar með mjög glæsilegum og góðum árangri. Þar er einnig verið að glíma við umhverfisvanda sem á engan sinn líka og einkennist fyrst og síðast af hinum gríðarlegu loftslagsbreytingum sem eru að verða í lofthjúpi jarðar, en þar má segja að norðurskautið virki eins og kanarífuglinn í kolanámunni, hefur stundum verið sagt, þar verða breytingar bæði fyrr og reyndar mun hraðari sums staðar en annars staðar á jörðinni, því miður. Við þessu hefur þurft að bregðast í samvinnu bæði þingmanna og ekki síður vísindamanna frá þessum löndum og á milli þessara landa fer fram mikið og merkilegt vísindasamstarf bæði fræðimanna og nema og þá einnig þetta þingmannasamstarf að ógleymdu samstarfi ráðherranna. Nauðsynlegt er að fara yfir þetta hér af því að hér er um samstarf að ræða sem ég hygg að sé ekki bara gagnlegt fyrir Ísland heldur mjög mikilvægt og eigi að vera og sé vaxandi þáttur í utanríkisstefnu Íslands eins og reyndar kemur fram í stefnu ríkisstjórnar Íslands. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram tillögu um stefnu í norðurslóðamálum. Hún hefur verið til umræðu í hv. utanríkismálanefnd og ég veit ekki annað en að hún verði afgreidd þaðan. Þar erum við m.a. í takt við þá samvinnu sem við eigum við önnur lönd innan Norðurskautsráðsins að marka mjög skýra stefnu til frambúðar í málefnum norðurskautsins og þar, eins og ég sagði áður, er í mörg horn að líta. Það eru öryggismálin, umhverfismálin, réttindi frumbyggja, skipaleiðirnar, það eru jafnvel hernaðarlegir hagsmunir, alla vega margra þeirra ríkja sem þarna eru, og svo auðvitað, eins og margir vita, mjög vaxandi áhugi annarra ríkja og ríkjasambanda á málefnum norðurslóða. Það sést ekki síst í áhuga þingmanna á Evrópuþinginu og þátttöku þeirra í þingmannasamstarfinu, sem er mjög af hinu góða og styrkir það, og síðan hafa önnur ríki, stórríki á borð við Kína og fleiri sem eru jafnvel á suðurhveli jarðar, sótt það nokkuð fast að fá fasta áheyrnaraðild að ráðinu. Allt er þetta til umfjöllunar innan Norðurskautsráðsins, bæði innan þingmannasamstarfsins og einnig í samstarfi ráðherranna. Ég hvet hv. þingmenn til þess að kynna sér þetta samstarf og gera sér ljós gildi þess, hafi menn ekki gert það nú þegar sem ég vona að allir hafi gert, og að sinna því sem skyldi, bæði fulltrúa í hv. utanríkismálanefnd og aðra sem hér starfa, ekki síst í alþjóðanefndum, og að sjálfsögðu tengist þetta starf starfi okkar í öðrum alþjóðanefndum hvort sem það er Íslandsdeild Norðurlandaráðs eða Íslandsdeild NATO eða ÖSE eða þar fram eftir götunum. Ég vil að síðustu gera grein fyrir því, frú forseti, að ég lagði til í framhaldi af því að þingmaður frá Svíþjóð, sem síðan lét af störfum, hafði bryddað upp á þeirri hugmynd í þingmannanefnd Norðurskautsráðsins, að við mundum rótera formennsku þingmannanefndarinnar. Ég hef fyrir hönd Íslandsdeildarinnar lagt fram um það formlega tillögu sem er til umræðu innan ráðsins, innan nefndarinnar, og verður vonandi afgreidd á fundi þingmannanefndarinnar sem verður í Reykjavík 9. júní nk. Við erum eindregið þeirrar skoðunar, Íslendingar, að svo eigi að vera, þetta er samstarf á jafnréttis- og jafnræðisgrundvelli, og það sé bæði eðlilegt og gott og skynsamlegt að formennskan fari reglulega á milli landanna eins og varaformennskan, þannig að allir sem taka þátt í samstarfinu þurfi að axla ábyrgð á því að halda samstarfinu gangandi í nokkur ár í senn. Hvort það verða tvö eða þrjú eða fjögur ár er óákveðið á þessari stundu en ég hygg að þorri þeirra ríkja sem tekur þátt í samstarfinu muni styðja það á fundi okkar í Reykjavík í júní nk. Í samstarfi Norðurskautsráðsins taka einnig þátt fulltrúar bæði Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og Norðurlandaráðsins og þar myndast gott samtal bæði á milli okkar þingmannanna frá Alþingi og einnig samtal okkar við aðra þingmenn að sjálfsögðu og þingmenn Evrópuþingsins. Ég hygg að með því að sinna samstarfi í Norðurskautsráðinu af samviskusemi og elju, eins og ég hygg að hafi verið gert í gegnum áranna rás á hinu háa Alþingi, séum við ekki bara að njóta góðs af því heldur hafa Íslendingar haft mjög margt fram að færa í þessu samstarfi. Er þar kannski nærtækast að nefna skýrsluna sem kölluð er upp á ensku Human Development Report, sem unnin var af Stofnun Vilhjálms Stefánssonar við Háskólann á Akureyri og er mjög merkilegt plagg og hið eina sinnar tegundar um þróun mannlífs og lífsskilyrða á norðurslóðum. Við höfum lagt til og gerum ráð fyrir að það gangi eftir að önnur slík skýrsla verði rituð og hún líti dagsins ljós vonandi eigi síðar en 2014. Það hefur verið mjög merkt og gott og þarft framlag íslenskra fræðimanna til þessa samstarfs og í raun inn í þann gagnabanka sem verið er að skapa með beinum og óbeinum hætti í þessu samstarfi. Ég læt þá lokið upplestri mínum og hugleiðingum um starfið í Norðurskautsráðinu og skýrsluna sem hér er. Undir skýrsluna rita ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og yfirgripsmikla skýrslu um það mikilvæga samstarf sem þarna er á ferðinni. Ég tek undir með þingmanninum að þessu samstarfi eigum við Íslendingar að sinna vel og ég veit að við gerum það. Þingmaðurinn rakti að hugsanlega er breytinga að vænta með aukinni stofnanavæðingu ráðsins. Mig langaði því fyrir forvitni sakir að koma upp og inna þingmanninn eftir því hvernig umræðan stendur um það hvar höfuðstöðvar slíks ráðs skuli eiga heima, ef það yrði gert að formlegri stofnun eða formlegri stofnun en það er núna. Ég veit að margir eru kallaðir en fáir útvaldir. Ég vildi spyrja þingmanninn um þetta.

Í raun hefur ekki verið komið á, frú forseti, fastri aðalskrifstofu þingmannanefndarinnar eða ráðsins. Hins vegar varð það að samkomulagi á milli Noregs, Danmerkur og Svíþjóðar sem gegnt hafa formennsku í ráðherraráðinu, Svíar eru að taka við á þessu ári af Dönum sem tóku við af Norðmönnum, og þegar Norðmenn tóku við settu þeir upp á eigin kostnað skrifstofu í Tromsö sem hefur sinnt utanumhaldi um starfið. Það verður sannast sagna að segja það eins og er að auðvitað er það rétt eins og hv. þingmaður benti á að margir vildu hafa slíka aðalskrifstofu hjá sér. Frændur okkar Norðmenn hafa hins vegar lagt í þann kostnað sem því hefur fylgt að hafa hana í Tromsö og hún verður þar enn um sinn, alla vega á meðan Svíar gegna formennsku í ráðherraráðinu. Ef breyting á að verða á því þarf væntanlega að ná um það samkomulagi og ekki síst að koma undir það einhverjum fjárhagslegum grundvelli sem hægt er að standa á. En ég væri ekki að segja satt ef ég segði ekki frá því hér að auðvitað fyndist mér að það væri vel við hæfi að slík aðalskrifstofa hætti heima á Íslandi.

Virðulegi forseti. Já, ég get tekið undir með hv. þingmanni að það væri vel við hæfi að slík skrifstofa yrði sett upp hér á landi. Ég er á því að við eigum að leggja okkur fram við að ná henni hingað, ef þannig orðalag er notað, og festa þá ekki þá skrifstofu sem Norðmenn hafa tekið forustu um að setja á laggirnar tímabundið í sessi þar nema ákvörðun verði tekin um það að við sækjumst ekki eftir því. Að þessu þarf að vinna, þetta er starfsemi sem á vel heima hér. Þetta er alþjóðastarf þar sem við eigum að sýna forustu. Menn geta deilt um hvort öryggisráðsbröltið okkar, ef ég nota það orð, á sínum tíma hafi verið eitthvað sem við áttum að verja tíma og fjármunum í, við getum deilt um önnur alþjóðasamtök sem og sambönd sem við erum að sækja um aðild að en um þetta held ég að við getum náð sátt í öllum flokkum og meðal þjóðarinnar að þarna eigum við að sinna okkar heimahögum. Ég vil því hvetja hv. þingmann til að berjast fyrir því innan sinna raða að við stefnum að því að fá þessa skrifstofu hingað, alla vega að byrja á því að láta athuga um hvaða kostnað við værum að tala. Þegar um er að ræða slíka starfsemi leggja öll löndin eitthvað til og ávinningurinn af þessu yrði mikill, bæði í þekkingunni sem yrði til hér og líka varðandi þau aukaáhrif sem þarna gæti verið um að ræða. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort einhver slík vinna sé hafin, hvort þetta hafi verið lagt til 

Frú forseti. Þetta tímabundna samkomulag var gert milli landanna þriggja, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, ég man ekki til þess að annað hafi verið lagt til, alla vega ekki alveg nýlega. Við skulum hins vegar hafa það í huga að Ísland hefur lengi verið og var um árabil í forustu og í formennsku Norðurskautsráðsins og átti á að skipa framkvæmdastjóra þess líka um nokkurra ára skeið, þannig að við höfum að því leyti til gert okkur mjög gildandi eins og ástæða er til í þessu samstarfi. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að ef við viljum taka að okkur slíkt starf eigum við að setja okkur markmið um það og sækja það nokkuð fast. En það þarf að fjárfesta í slíkri forustu, hún kostar peninga og það þarf þá að verja fjármunum skattgreiðenda til þess. Ég held hins vegar að ég geti fullyrt að það mundi margborga sig af því að eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir benti á er slík starfsemi þannig vaxin að hún býr til í kringum sig aðra starfsemi og tengingar, heimsóknir, ferðir, fræðslu, rannsóknir og þannig mætti lengi áfram telja, að í raun er þetta eins og hver önnur fjárfesting sem síðan ávaxtast. Ég skal taka það upp innan Íslandsdeildar þingmannanefndarinnar um Norðurskautsráð hvernig við beitum okkur í þessu máli á þessu ári og þá verðum við auðvitað að gera það í samstarfi og samráði við utanríkisþjónustuna og hæstv. utanríkisráðherra.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir árið 2010 og ætla að stikla á stóru í gegnum skýrsluna sem telur um tíu síður og er að finna í gögnum Alþingis. Ég mun auðvitað ekki fara í gegnum hana alla en fer þó yfir helstu atriði úr starfsári NATO-þingsins og Íslandsdeildarinnar innan þess fyrir árið 2010. Starfsemi NATO-þingsins árið 2010 einkenndist öðru fremur af umræðu um aðgerð NATO í Afganistan sem er ein sú umfangsmesta í sögu bandalagsins. Verkefnið í Afganistan er fyrsta aðgerð NATO utan Evrópu og sú langfjölmennasta. Alþjóðlegu öryggissveitirnar í Afganistan hafa starfað undir stjórn NATO frá því í ágúst árið 2003, en síðan þá hefur aðgerðum NATO utan Evró-Atlantshafssvæðisins fjölgað stórlega. Þingmönnum varð tíðrætt um margvísleg og erfið vandamál sem bandalagið þarf að leysa í tengslum við það stóra verkefni. Samstarf við afganska þjóðarherinn var áberandi í umræðunni auk mikilvægis þess að aðildarríki NATO sendu borgaralega sérfræðinga, eins og verkfræðinga, hjúkrunarfræðinga, kennara og fleiri, til að endurreisa samfélagið. Þá létu þingmenn í ljós áhyggjur af minnkandi stuðningi almennings við NATO í mörgum aðildarríkjum, einkum í Evrópu, við aðgerðir bandalagsins í Afganistan. En líta má svo á að verkefnið í Afganistan sé prófsteinn á getu bandalagsins til þess að takast á við nýjar ógnir og öryggisumhverfi. Þá ber að nefna umræðu um samskipti NATO við Rússland sem var áberandi á árinu. Þau samskipti kólnuðu mjög árið 2008, ekki síst í kjölfar hernaðaraðgerða Rússa í Georgíu í ágúst það sama ár. Í kjölfarið var fundum í NATO-Rússlandsráðinu frestað um ótiltekinn tíma. Einnig var brugðist við átökunum á ársfundi NATO-þingsins 2008 með breyttu samstarfi við Rússa. Á árinu 2010 rofaði til í samskiptum NATO og Rússlands og var umræða um aukið mikilvægi þess að stuðla að auknu og skipulögðu samstarfi gegn sameiginlegri ógn, eins og alþjóðlegum hryðjuverkum, kjarnorkuvopnum, sjóránum og tölvuóöryggi, fyrirferðarmikil. Enn fremur var horft til þess að NATO og stjórn Obama Bandaríkjaforseta hafa unnið að því að nálgast Rússland og laga samskiptin eftir átökin í Georgíu. Því var talið tímabært að aflétta hluta af þeim takmörkunum sem settar voru á aðkomu rússneskra þingmanna að starfi NATO-þingsins í kjölfar átaka Rússlands og Georgíu. Jafnframt fór fram umræða um málefni norðurslóða, líkt og rætt var um hér áðan af hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur og Ragnheiði Elínu Árnadóttur, í umræðu um skýrslu Íslandsdeildar þeirra mála, og í ljósi aukins áhuga alþjóðasamfélagsins á svæðinu. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er varaformaður Íslandsdeildar NATO og höfundur skýrslu varnar- og öryggismálanefndar um öryggismál á norðurslóðum og hlutverk NATO á svæðinu. Í skýrslunni leggur hún áherslu á að NATO hafi hlutverki að gegna á norðurslóðum, enda teljist fimm aðildarríki NATO til norðurskautsríkja, og bandalagið þurfi því að auka þekkingu og skilning á málefnum inni á svæðinu. Það kom enda ágætlega fram í umræðunum hér áðan hve mikla áherslu, og aukna, við leggjum á þessi mál. Í umræðunni var lögð áhersla á mikilvægi þess að norðurslóðir verði vettvangur friðsamlegrar samvinnu, ekki síst í ljósi þeirra krefjandi verkefna sem blasa við og snerta öryggi á svæðinu. Þá sé mikilvægt að NATO styðji við þær svæðisbundnu alþjóðastofnanir og samtök sem nú þegar eru til staðar. Einnig var lögð áhersla á mikilvægi þess að NATO útfærði nánar á hvaða sviði það hefði eiginlegu hlutverki að gegna á svæðinu og hvað væri á sviði annarra alþjóðastofnana en NATO að fást við. Af öðrum málum sem voru tekin til umfjöllunar á árinu má nefna framlag NATO-þingsins til mótunar nýrrar grundvallarstefnu bandalagsins en breytt öryggisumhverfi og stórauknar aðgerðir utan hefðbundins varnarsvæðis hafa einkum verið nefnd sem ástæður fyrir endurskoðun á grundvallarstefnu bandalagsins. Það er ljóst að NATO stendur frammi fyrir erfiðum verkefnum í breyttu landslagi alþjóðasamfélagsins sem felur jafnt í sér tækifæri sem og miklar kröfur. Enn fremur fór fram umræða um samheldni NATO, samskipti NATO við ríki utan bandalagsins, fjármálakreppu heimsins, útbreiðslu gereyðingarvopna, kjarnorkuvopn Bandaríkjamanna í Evrópu og öryggismál á hafsvæðum með áherslu á hlutverk og samræmingu NATO og Evrópusambandsins. Um NATO-þingið almennt, til upprifjunar og glöggvunar þeim sem á hlýða, má nefna að það er þingmannasamtök sem hafa verið til frá árinu 1954 og verið vettvangur þingmanna aðildarríkjanna til að ræða öryggis- og varnarmál. Fram til ársins 1999 bar þingið heitið Norður-Atlantshafsþingið, en heitir síðan NATO-þingið. Á síðustu árum hefur aðildar- og aukaaðildarríkjum NATO fjölgað mjög ört og hefur starfssvið þess verið víkkað til móts við þær breytingar sem hafa orðið í ríkjum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum og ríkjum Mið- og Austur-Evrópu. Tíu lýðræðisríki úr hópi fyrrverandi kommúnistaríkja hafa nú aukaaðild að þinginu auk hlutlausu Evrópuríkjanna fjögurra; Austurríkis, Sviss, Svíþjóðar og Finnlands, sem þýðir að þau geta tekið þátt í störfum og umræðum á þinginu. Störf þingsins beinast í auknum mæli að öryggismálum Evrópu í heild, efnahagslegum og pólitískum vandamálum í Mið- og Austur-Evrópu og hinu hnattræna öryggiskerfi. Með Rose-Roth áætluninni styður þingið nú einnig við þróun þingbundins lýðræðis í ríkjum álfunnar og nálægum ríkjum. Rétt aðeins um Íslandsdeildina og starfsemi hennar, en aðalmenn árið 2010 voru auk mín, sem er formaður deildarinnar frá þingflokki Samfylkingarinnar, hv. þingmenn Ragnheiður E. Árnadóttir, varaformaður úr þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Birgitta Jónsdóttir úr þingflokki Hreyfingarinnar. Varamenn eru hv. þingmenn Skúli Helgason, þingflokki Samfylkingarinnar, Ólína Þorvarðardóttir, þingflokki Samfylkingarinnar, og Birgir Ármannsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og ritari Íslandsdeildar var Arna Gerður Bang fyrir þetta ár. Íslandsdeildin hélt undirbúningsfundi fyrir ársfundi NATO-þingsins og skipaði sér í nefndir eftir því. Ég nefndi áðan að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefði verið valin skýrsluhöfundur undirnefndar um öryggis- og varnarsamstarf yfir Atlantsála, sem er önnur af tveimur undirnefndum varnar- og öryggismálanefndar. Það var gert á ársfundi NATO-þingsins í Reykjavík í október 2007. Hlutverk skýrsluhöfunda er að taka saman skýrslu um málefni sem undirnefndin kýs að taka til sérstakrar skoðunar og leggja fram drög að ályktun um málið á fundi varnar- og öryggismálanefndar sem síðar fer fyrir þingfund NATO-þingsins. NATO-þingið heldur tvo þingfundi árlega, vorfund og ársfund að hausti, sem var nú síðast í Varsjá í Póllandi. Á svokölluðum febrúarfundum heldur stjórnarnefndin fund með framkvæmdastjóra NATO og Norður-Atlantshafsráðinu, auk þess sem stjórnmálanefnd, efnahagsnefnd og varnar- og öryggismálanefnd halda sameiginlegan fund. Enn fremur kemur stjórnarnefnd þingsins saman til fundar í mars ár hvert. Dagana 14.–16. febrúar var efnt til febrúarfunda NATO-þingsins í Brussel en það eru sameiginlegir fundir stjórnmálanefndar, efnahagsnefndar og varnar- og öryggismálanefndar. Marsfundur stjórnarnefndar fór að þessu sinni fram í Memphis í Tennessee, heimafylki bandaríska fulltrúadeildarþingmannsins Johns Tanners, sem gegndi fyrir það starfsár embætti forseta NATO-þingsins en var á þeim NATO-fundi að kveðja og láta af störfum enda ekki í framboði aftur til bandaríska þingsins. Á meðal helstu dagskrármála fundarins voru samskipti NATO-þingsins og rússneska þingsins, kynjasjónarmið í öryggismálum, framlag NATO-þingsins til mótunar nýrrar grundvallarstefnu bandalagsins og samstarfið yfir Atlantsála. Af hálfu Íslandsdeildar sótti sá sem hér stendur auk Stígs Stefánssonar, starfandi ritara, þann fund. Eins og ég nefndi áðan var ársfundur NATO-þingsins í fyrra í Varsjá í Póllandi dagana 12.–16. desember og af hálfu Íslandsdeildar fóru auk mín hv. þingmenn Ragnheiður Elín Árnadóttir og Birgitta Jónsdóttir auk Örnu Gerðar Bang ritara. Rúmlega 260 þingmenn frá 28 aðildarríkjum NATO og fulltrúar yfir tuttugu annarra ríkja sóttu ársfundinn. Margt fleira mætti telja upp sem fram fór á annasömu starfsári NATO fyrir árið 2010 og kemur hér fram í fylgiskjali yfirlit yfir ályktanir NATO-þingsins árið 2010. Gera má ráð fyrir að það starfsár sem nú stendur yfir verði ekki síður annasamt ef ekki enn annasamara í ljósi átaka í Afríku og arabaheiminum og þeirrar áleitnu spurningar sem NATO stendur frammi fyrir á þessu augnabliki um þátttöku í aðgerðum til að stöðva og koma í veg fyrir blóðsúthellingar og þjóðarmorð í Líbíu. Vonandi bera Sameinuðu þjóðirnar, NATO og Bandaríkin gæfu til að taka ákvörðun um að grípa til aðgerða nú þegar sem megi verða til að stöðva þá hörmulegu atburðarás sem á sér stað í Líbíu og var rædd hér utan dagskrár á Alþingi við utanríkisráðherra rétt fyrir hádegið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, formanni Íslandsdeildar NATO-þingsins, fyrir ræðu hans og góða yfirferð yfir skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir síðasta ár. Ég get tekið undir allt sem þar kom fram og ætla ekki að endurtaka það. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta var annasamt ár. Ég verð að segja fyrir sjálfa mig - ég hef verið meðlimur í þessari Íslandsdeild alveg frá því að ég tók sæti á þingi árið 2007 - að þetta er ákaflega lærdómsríkt samstarf og maður fær þarna innsýn inn í starf bandalagsins á einstaklega mikilvægan hátt sem og heyrir sjónarmið þingmanna frá öllum NATO-ríkjunum. Þetta er í rauninni eini vettvangurinn innan bandalagsins þar sem þjóðkjörnir fulltrúar hafa tækifæri til að skiptast á skoðunum og taka þátt í þessu mikilvæga starfi. Það sem er gleðilegt við þetta er að við vitum og höfum af því góða reynslu að það sem fram fer á NATO-þinginu ratar inn í bandalagið sjálft, inn í ákvarðanir og stefnumótun bandalagsins, eins og til að mynda starfið varðandi grunnstefnu bandalagsins, endurskoðun á grunnstefnunni sem formaður Íslandsdeildarinnar nefndi áðan að mikil vinna var unnin að á vettvangi NATO-þingsins við að ná fram sjónarmiðum einstakra aðildarríkja og þingmanna sem sáust svo glögg merki um þegar grunnstefnan kom fram. Mig langaði aðeins að ræða, og kannski í framhaldi af þeirri umræðu sem við hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir áttum áðan þegar hún flutti skýrslu Norðurskautsráðsins, stuttlega efni þeirrar skýrslu sem ég sem skýrsluhöfundur lagði fyrir þingið og var samþykkt á haustdögum. Ég tel mikilvægt að gera Alþingi Íslendinga örstutta grein fyrir því vegna þess að þetta umræðuefni, öryggi á norðurslóðum, snertir okkur beint og er, eins og mætti orða það, í okkar bakgarði. Þessi málefni, málefni norðurslóða, verða sífellt mikilvægari jafnt fyrir ríkin sem beinna hagsmuna eiga að gæta, t.d. eins og við Íslendingar og þá á ég við sökum landfræðilegrar legu, sem og fyrir alþjóðasamfélagið í heild, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir rakti hér ágætlega í sínu máli. Útgangspunkturinn í skýrslu minni og spurningin sem ég reyndi að svara var hvort bandalagið hefði eitthvert hlutverk, hvort það væri eitthvert hlutverk fyrir NATO á norðurslóðum. Ég byrjaði eiginlega á að svara þeirri spurningu játandi út frá þeirri grundvallarforsendu að innan bandalagsins eru fimm aðildarríki sem teljast til norðurskautsríkja. Það eru Bandaríkin, Kanada, Noregur, Danmörk og Ísland. Af þessari ástæðu einni saman tel ég einsýnt að bandalagið hafi þarna hlutverki að gegna. Ég ítreka að þrátt fyrir það er einlæg skoðun mín, og held ég allra annarra og ég varð vitni að því í þessari vinnu, að hlutverk bandalagsins sé ótvírætt án þess þó að í því felist einhver hernaðarleg uppbygging eða ógn, þó svo að við þessa vinnu hafi komið skýrt fram, þrátt fyrir vilja allra til að halda öllu stöðugu og mönnum sé öllum mikið í mun að skapa engan óróa á þessu svæði og ég held að það sé einlægur metnaður allra, að það á sér stað ákveðin hernaðaruppbygging þarna sem sést bæði á uppbyggingu í Thule, aukinni viðveru Rússa, flugi, Norðmenn hafa verið að sameina stjórnstöðvar á einn stað til að dekka þetta svæði betur og þar fram eftir götunum. Það sem ég tel að bandalaginu beri að gera er að nota þau miklu tæki og þau tól sem til eru innan bandalagsins og stefnuna sem upp á ensku heitir „comprehensive approach“, þ.e. að láta sinna verkefnum hvort sem þau eru borgaraleg eða hernaðarleg, t.d. eins og leit og björgun, barátta við hryðjuverkaógn, umhverfisslys. Allt þetta getum við átt á hættu að gerist á norðurslóðum og það þarf að passa upp á slíkt vegna þess að ríkin ein og sér munu ekki geta komið til bjargar, t.d. ef stórt skemmtiferðaskip færi niður eins og er vel hugsanlegt að geti gerst. Að mínu mati er nauðsynlegt að NATO viðhaldi þekkingu og skilningi á málefnum stjórnmála, viðskipta og umhverfis á norðurskautssvæðinu og bandalagið ætti að styðja við þær svæðisbundnu alþjóðastofnanir og samtök, eins og Norðurskautsráðið, sem eru þegar til staðar og gegna hlutverki sínu með sóma. Síðan vildi ég í lokin rétt tæpa á framtíðarverkefnum sem blasa við. Þau voru aðeins rædd hér í utandagskrárumræðu áðan og hvað getur lent á borði bandalagsins. Það er ekki óhugsandi, og er þegar komið, að vandamálin í Líbíu verði til umræðu innan bandalagsins og það sem meira er að bandalagið og þar með talið Ísland standi frammi fyrir erfiðum ákvörðunum á næstunni. Varnarmálaráðherrar NATO-ríkjanna funduðu í seinustu viku þar sem hið alvarlega ástand í Líbíu var rætt og var samþykkt að auka viðveru NATO-flotans á Miðjarðarhafinu. En það var algjörlega ljóst eftir þann fund að NATO-ríkin munu setja ströng skilyrði fyrir því að hefja afskipti af átökunum í Líbíu. Þörfin fyrir flugbann verður að vera ótvíræð auk þess sem stuðningur frá alþjóðastofnunum, sérstaklega öryggisráðinu, Arababandalaginu og Afríkusambandinu, er nauðsynleg forsenda. Þetta vitum við að er kannski hin pólitíska saga sem kennir okkur að hafa vaðið fyrir neðan okkur, ef hægt er að orða það svo. Þá er sá galli á hvort einhvern tíma verður næg samstaða til að bregðast við og það er eiginlega næsta spurning: Hvað gerist ef ekki næst samstaða t.d. í öryggisráðinu eða meðal NATO-ríkjanna? Nú hafa bæði Þjóðverjar og Tyrkir lagst gegn flugbannshugmyndum og við vitum um andstöðu Rússa við það innan öryggisráðsins. Bandalagið stendur því frammi fyrir erfiðum ákvörðunum varðandi Líbíu sem geta haft víðtækar afleiðingar og geta lent á borði okkar hér og jafnvel í þennan sal ef til þess kemur að taka þurfi ákvörðun um hvort hernaðarleg íhlutun eigi sér stað eða ekki. Það er kannski minnsta málið að vera þátttakandi í samstarfi þar sem svona fyrirvarar eru settir ef þeim er mætt, ef ákveðið verður að fara inn í Líbíu til að frelsa fólkið þar undan þessum ógnarharðstjóra með samþykki alþjóðasamfélagsins, öryggisráðsins, NATO-ráðsins og ef allir eru um borð er þetta ekkert sérstaklega erfið ákvörðun vegna þess að þá er samstaða um það. Og þá er spurningin: Hvað gera íslensk stjórnvöld, hvað gera einstök ríki ef ekki næst samstaða? Það er kannski hin pólitíska erfiða spurning sem við gætum staðið frammi fyrir og verðum að vera búin að hugsa hvernig við ætlum að svara. Ég læt þessu lokið, virðulegi forseti, 

Frú forseti. Mig langar að bregðast örstutt við kannski því síðasta sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fjallaði um í máli sínu um skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins. Það er sú siðferðilega spurning sem stjórnvöld hér og annars staðar geta staðið frammi fyrir ef ástandið heldur áfram í þá átt sem við höfum verið að horfa upp á í Líbíu og við ræddum í utandagskrárumræðu fyrr í dag og einnig í síðustu viku. Það er auðvitað alveg ljóst í mínum huga að þarna verða menn að læra af reynslunni. Við höfum séð hernaðaríhlutun eins og í Írak og í Afganistan sem hefur staðið árum saman og er í raun ekki að leysa þann vanda sem við er að glíma og hefur haft í för með sér gríðarlega mikið mannfall meðal óbreyttra borgara. Þess vegna er eðlilegt að menn séu hikandi þegar Líbía á í hlut núna og það er ekki tilviljun að það er Líbía. Ég held að það sé reynslan sem þarna er að verki að menn eru einfaldlega smeykir við það og um það að hernaðaríhlutun leysi ekki þann vanda sem við er að glíma. Í mínum huga er það nú hin almenna regla að hernaðaríhlutun leysir ekki þau vandamál sem henni er ætlað að leysa og í öllu falli skapar oft á tíðum önnur ný. Ég held að þetta sé staðan. Þess vegna hef ég lagt á það mikið kapp að allar aðgerðir af hálfu alþjóðasamfélagsins verði að vera undir hatti Sameinuðu þjóðanna og á grundvelli stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna þar að lútandi. Ég held líka að það sé algjör forsenda fyrir því að það verði almennur stuðningur, stuðningur almennings í þeim löndum sem hlut eiga að máli, fyrir einhverjum aðgerðum að það sé undir hatti Sameinuðu þjóðanna. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála því að aðgerðir stjórnvalda verði að njóta almenns stuðnings í þeim ríkjum sem hlut eiga að máli.

Virðulegur forseti. Jú, að sjálfsögðu væri það óskastaða. Ég ætla að hafa smáformála hér á. Ég er ekki að segja að það sé einfalt og að ég sé búin að taka ákvörðun um það að hernaðaríhlutun í Líbíu sé eina lausnin. Ég sagði áðan að auðvitað væri miklu betra ef til slíkra aðgerða kæmi að þær væru byggðar á ályktun í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, að almenningur hefði trú á því að þetta væri leiðin sem fara ætti og að við værum öll í hjartanu sannfærð um að þetta væri mögulegt og við gætum gert þetta fljótt og vel. Það er að sjálfsögðu óskastaða. Það sem ég vildi leggja áherslu á hér og gerði líka í utandagskrárumræðunni um daginn er að við verðum kannski ekki í þeirri óskastöðu. Ef til þess kemur og við sjáum að það er - akkúrat á þessum tímapunkti eru ekki miklar líkur á að hið svokallaða alþjóðasamfélag nái saman um þetta. Það er verið að ræða flugbann sem er náttúrlega hernaðarleg íhlutun og krefst hernaðarlegra aðgerða en það er verið að ræða það til að stoppa árásir þessa harðstjóra á saklausu borgara. Meðan við sitjum og ræðum eru saklausir borgarar að láta lífið. Það er alveg rétt, og ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni áðan, að inn í þetta blandast reynslan af liðnum tíma. Ekki var samkomulag um aðgerðirnar í Írak en það er nánast sama staða uppi núna varðandi Líbíu og var þá. Þar var á ferð og hér er á ferð harðstjóri sem vílar ekki fyrir sér að drepa sitt eigið fólk. Það er líka siðferðileg spurning: Hvernig bregst alþjóðasamfélagið við þeirri staðreynd? Við værum eflaust enn að bíða eftir ályktun öryggisráðsins varðandi Kósóvó 

Frú forseti. Ég er sammála þingmanninum um að hér eru siðferðilega erfiðar spurningar á ferðinni en ég er ekki endilega viss um að við yrðum sammála miklu lengra í þeirri umræðu. Ég segi eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðunni í morgun að ég tel ekki hægt að bera saman stöðuna í Írak á sínum tíma og stöðuna í Líbíu núna. Núna höfum við horft upp á má segja uppreisn almennings í mörgum af þessum arabaríkjum þar sem harðstjórar til margra ára og áratuga hafa fallið. Í Líbíu hefur harðstjóranum þar tekist einhvern veginn að búa svo um hnúta að hann situr enn við völd og er heldur að herða róðurinn gegn sínum eigin þegnum. Auðvitað er þetta snúin spurning. Ég er þeirrar skoðunar - og nú veit ég það reyndar að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna er einmitt núna að fjalla sérstaklega um aðgerðir sem gæti hugsanlega náðst samstaða um sem fælu í sér loftferðabann eða flugbann. Hvort það er síðan nægilegt skal ósagt látið. Við höfum oft staðið frammi fyrir þessari spurningu. Og það eru ekki bara Írak og Afganistan, í umræðum undanfarið höfum við nefnt dæmi frá Rúanda, þjóðarmorðin þar, og auðvitað eru víða og allt of víða í alþjóðasamfélaginu í dag einræðisstjórnir sem svífast einskis gegn þegnum sínum, virða mannréttindi og lýðræði að vettugi án þess að alþjóðasamfélagið bregðist þar við. Maður hlýtur því að spyrja sig þeirrar samviskuspurningar: Af hverju er það? Er það vegna annarra hagsmuna sem hin svokölluðu vestrænu ríki sem oft eru leiðandi í þessari umræðu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, ég tala nú ekki um Atlantshafsbandalagsins, efnahagslegra hagsmuna, hernaðarlegra hagsmuna, pólitískra hagsmuna sem menn er ekki reiðubúnir til að beita afli sínu af fullum þunga annars staðar 

Virðulegur forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um að ekki sé hægt að bera saman það sem er að gerast í Líbíu núna og ástandið í Írak á sínum tíma. Mér finnst það mjög sambærilegt. Við stöndum frammi fyrir sama vanda núna og við stóðum frammi fyrir þá að ekki hefur, a.m.k. enn sem komið er, náðst samstaða meðal alþjóðasamfélagsins um það hvernig bregðast á við. Það er klemman sem ég vil vekja athygli á að gerir þetta mál miklu flóknara, alþjóðasamfélagið þarf að ákveða hvort það ætlar að standa á hliðarlínunni og horfa á þessar hörmungar gerast eða hvort það ætli að bregðast við. Þetta er spurningin. Ég er sammála hv. þingmanni að það er ömurlegt að horfa upp á atburði eins og gerðust í Rúanda og við getum nefnt önnur lönd en við getum ekki notað aðgerðaleysið þar til að koma í veg fyrir að við bregðumst við hér. Eins og reynslan af Írak kennir okkur er betra að vera með lagagrundvöllinn og alþjóðasamfélagið á einu máli og þess vegna róa menn að því öllum árum að reyna að ná samstöðu, og það er rétt sem hv. þingmaður sagði að öryggisráðið er að funda um þetta bara í þessum töluðu orðum. En við eigum líka að læra af atburðum eins og gerast því miður allt of oft og Rúanda er gott dæmi um það þegar alþjóðasamfélagið gerði ekki neitt. Það er alveg jafnmikil skömm að því. Við eigum ekki að nota það sem tylliástæðu fyrir því að gera ekki neitt á öðrum stöðum. Auðvitað eigum við alltaf að taka málstað lýðræðisins, við eigum alltaf að taka málstað fólksins gegn harðstjórunum. Það er siðferðislega spurningin 

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2010 sem er að finna á þingskjali 996, 583. mál. Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA) og Evrópska efnahagssvæðið (EES) gegna veigamiklu hlutverki sem grunnstoðir íslenskrar utanríkisverslunar. Með aðildinni að EES njóta Íslendingar að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og 29 önnur Evrópuríki með um 500 milljóna manna markað. Auk þess að koma að rekstri EES-samningsins hefur EFTA byggt upp net fríverslunarsamninga við ríki utan ESB eða svonefnd þriðju ríki. Í starfsemi þingmannanefnda EFTA og EES árið 2010 voru tvö mál einkum í brennidepli. Annars vegar var ítrekað fjallað um alþjóðlegu fjármálakreppuna og viðbrögð við henni og hins vegar um áframhaldandi gerð fríverslunarsamninga EFTA. Frá sjónarhóli Íslands var umfjöllun um alþjóðlegu fjármálakreppuna einkar mikilvæg. Umfjöllun um hana var hvort tveggja í senn almenn og sértæk þar sem athygli beindist að íslenska bankahruninu og afleiðingum þess. Þingmenn Íslandsdeildar gerðu erlendum starfssystkinum sínum grein fyrir stöðu endurreisnaráætlunar íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og einnig grein fyrir Icesave-málinu svokallaða. Viðbrögð Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, við bankahruninu komu ítrekað til umræðu á vettvangi þingmannanefndarinnar, bæði er varða bráðabirgðaálit stofnunarinnar um Icesave og gildi neyðarlaganna sem sett voru við bankahrunið. Fríverslunarsamningagerð EFTA við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki, var ofarlega á dagskrá þingmannanefndar EFTA. Stöðnun í svokallaðri Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) hefur gert það að verkum að samtök ríkja og einstök lönd hafa beint sjónum sínum að gerð tvíhliða fríverslunarsamninga. EFTA hefur verið í fararbroddi á þessu sviði og eru gildir fríverslunarsamningar EFTA nú 22 talsins. Þingmannanefnd EFTA hefur á undanförnum árum stutt dyggilega við gerð fríverslunarsamninga samtakanna og beitir sendinefndum og þingmannaheimsóknum til að kynna slíka samninga og afla stuðnings við gerð þeirra. Þá beitti Íslandsdeild sér fyrir því að málefni norðurslóða voru tekin á dagskrá þingmannanefndar EFTA í fyrsta skipti. Sérstök málstofa um norðurslóðamál, skipulögð af Íslandsdeild, var haldin í tengslum við fund þingmannanefndarinnar í Reykjavík í júní 2010. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar í þingmannanefndum EFTA og EES árið 2009 má nefna endurskoðun sjávarútvegsstefnu ESB, svæðasamvinnu innan EES, nýsköpun og EES og Evrópuár í baráttunni gegn fátækt. Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA myndar sendinefnd Alþingis í bæði þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES. Alþingi á fimm fulltrúa í þingmannanefnd EFTA líkt og önnur aðildarríki. Þingmannanefnd EFTA heldur fundi fjórum til fimm sinnum á ári og á tveimur fundum sínum á hún auk þess fund með ráðherraráði EFTA. Nefndin fjallar almennt um starfsemi EFTA, málefni EES og ESB, gerð og framkvæmd fríverslunarsamninga og viðskiptamál í víðu samhengi. Nefndin á einnig samstarf við þing þeirra ríkja sem EFTA hefur gert fríverslunar- eða samstarfssamninga við. Þessi þáttur í starfi EFTA vex stöðugt og eru fríverslunarsamningar nú umfangsmikill hluti starfssviðs EFTA. Framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA undirbýr starf nefndarinnar og gefur álit á fjárhagsáætlun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA), auk þess að fjalla um aðkallandi mál. Framkvæmdastjórnin kemur oft fram fyrir hönd þingmannanefndarinnar í samskiptum við þjóðþing þriðju ríkja. Í framkvæmdastjórn mega sitja tveir fulltrúar frá hverju EFTA-ríki. Þingmannanefnd EES var komið á fót samkvæmt 95. gr. EES-samningsins og er hluti af stofnanakerfi hans. Í þingmannanefnd EES eru 24 þingmenn, tólf frá Evrópuþinginu og tólf frá EFTA-ríkjunum sem eiga aðild að EES, en það eru Ísland, Noregur og Liechtenstein. Árið 2010 skipuðu Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA og EES þingmennirnir Árni Þór Sigurðsson úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem var formaður, Valgerður Bjarnadóttir frá þingflokki Samfylkingarinnar, varaformaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir frá þingflokki Samfylkingarinnar, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson frá þingflokki Framsóknarflokks og Þorgerður K. Gunnarsdóttir frá þingflokki Sjálfstæðisflokks. Varamenn voru Guðfríður Lilja Grétarsdóttir frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Björgvin G. Sigurðsson úr þingflokki Samfylkingarinnar, Skúli Helgason úr þingflokki Samfylkingarinnar, Vigdís Hauksdóttir úr þingflokki Framsóknarflokks og Guðlaugur Þór Þórðarson úr þingflokki Sjálfstæðisflokks. Ritari Íslandsdeildar var Stígur Stefánsson, deildarstjóri alþjóðadeildar. Íslandsdeild var venju samkvæmt mjög virk í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem komu til umræðu í nefndunum. Íslandsdeild hélt fjóra fundi á árinu. Þar var starfsemi Íslandsdeildar skipulögð og þátttaka í fundum þingmannanefnda EES og EFTA undirbúin. Formennska í þingmannanefnd EFTA færist árlega á milli ríkjanna fjögurra og féll Íslandi í skaut á árinu 2010. Undirritaður þingmaður, Árni Þór Sigurðsson, var formaður nefndarinnar og þar með einnig annar tveggja formanna þingmannanefndar EES. Alþjóðlega fjármálakreppan og sér í lagi málefni Íslands henni tengd komu ítrekað til umræðu á vettvangi þingmannanefnda EFTA og EES. Þingmenn Íslandsdeildar gerðu erlendum starfssystkinum sínum grein fyrir stöðu endurreisnaráætlunar íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þróun Icesave-málsins. Viðbrögð Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, við bankahruninu komu ítrekað til umræðu á vettvangi þingmannanefndarinnar, bæði er varða bráðabirgðaálit stofnunarinnar um gildi hinna svokölluðu neyðarlaga og bráðabirgðaálit varðandi Icesave-málið, lögmæti þess að gera upp á milli innstæðueigenda hérlendis og erlendis samkvæmt EES-samningnum og skyldur íslenskra stjórnvalda til að standa straum af lágmarkstryggingum til innstæðueigenda. Þá kom aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu ítrekað til tals á fundum nefndanna og gerðu þingmenn Íslandsdeildar grein fyrir þróun umsóknarferlisins. Á fundi þingmannanefndar EFTA í Reykjavík í júní gekkst Íslandsdeild fyrir sérstakri málstofu um norðurslóðamál. Efnistök voru þríþætt. Í fyrsta lagi var sjónum beint að milliríkjasamstarfi um norðurslóðamál, einkum á vettvangi Norðurskautsráðsins, og stefnumótun Íslands á þessu sviði. Í öðru lagi var fjallað um hagkerfi norðurskautssvæðisins og möguleg tækifæri samfara aukinni auðlindanýtingu á norðurslóðum, einkum á sviði gas- og olíuvinnslu. Í því sambandi var einnig fjallað um nýjar skipaleiðir sem kunna að opnast við minnkun íshellunnar á norðurskautinu og álitamál því samfara. Í þriðja lagi var gerð grein fyrir aukinni samvinnu og áherslu fræðasamfélagsins á málefni svæðisins innan Háskóla norðurskautsins. Starfsemi nefndanna var með hefðbundnum hætti á árinu 2010. Þingmannanefnd EFTA kom saman til fundar þrisvar sinnum, þar af tvisvar í tengslum við fundi nefndarinnar með ráðherraráði EFTA. Enn fremur átti framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA fundi með þingnefndum í þjóðþingum Albaníu og Serbíu í tengslum við fullgildingu fríverslunarsamninga EFTA við þessi ríki tvö. Þingmannanefnd EES kom að venju tvisvar saman til fundar á árinu. Fimm skýrslur voru teknar til umfjöllunar á fundum þingmannanefndar EES og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, hv. alþingismaður og fulltrúi í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA og EES, var höfundur skýrslunnar Evrópa 2020: Nýsköpun og EES , ásamt Evrópuþingmanninum Paul Rübig. Í framsöguræðu sinni lagði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir áherslu á að við niðurskurð til þess að bregðast við fjármálakreppunni bæri að forðast að skera niður framlög til rannsókna og þróunar sem væru forsenda þekkingarþjóðfélags og hagvaxtar til langframa. Framlög til þessara mála væru umtalsvert lægri í Evrópu en í Bandaríkjunum og Japan. Markmið stefnunnar um Evrópu 2020 um að 3% af vergri landsframleiðslu álfunnar yrði varið til þróunar og rannsókna árið 2020 mundi skapa 3,7 milljónir starfa. Á vettvangi þingmannanefndar EES árið 2010 voru eftirfarandi ályktanir samþykktar og sendar Evrópuþinginu og Alþingi og viðkomandi stjórnvöldum: Ályktun um ársskýrslu um framkvæmd EES-samningsins árið 2009 sem var samþykkt í Vaduz í Liechtenstein 29. mars 2010. Ályktun um EES og sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB sem samþykkt var í Vaduz 29. mars 2010. Ályktun um EES og svæðasamvinnu, samþykkt í Vaduz 29. mars 2010. Ályktun um Evrópu 2020: Nýsköpun og EES, samþykkt á fundi í Strassborg 25. nóvember 2010. Ályktun um Evrópuár 2010 í baráttu gegn fátækt sem samþykkt var í Strassborg 25. nóvember 2010. Ég vil að lokum, frú forseti, leyfa mér að vísa til skýrslunnar sem finna er á þingskjali 996 að öðru leyti en því sem ég hef hér rakið í mjög stuttu og knöppu máli. Ég vil þakka samnefndarmönnum mínum í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA og EES fyrir góða og trausta samvinnu og sömuleiðis nefndarritara og starfsmanni nefndarinnar á skrifstofu EFTA í Brussel fyrir aðstoð og ánægjulegt samstarf. Undir skýrsluna rita Árni Þór Sigurðsson formaður, Valgerður Bjarnadóttir varaformaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2010. Af þeim fjölmörgu og margþættu málum sem fjallað var um á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins á árinu 2010 voru nokkur atriði sem Íslandsdeild þykir hafa sett einna mestan svip á starfsemi sambandsins árið 2010. Í fyrsta lagi var umræða um náttúruhamfarir og viðbragðsáætlanir við þeim áberandi á árinu og fór fram utandagskrárumræða um efnið bæði á vor- og haustþingi sambandsins. Fyrri umræðan lagði áherslu á hvernig styrkja mætti samstöðu alþjóðasamfélagsins með íbúum Haítí og Síle í kjölfar jarðskjálftanna sem riðu yfir löndin á árinu, með áherslu á forvarnir, bætt áhættumat, björgun og stjórnun í kjölfar náttúruhamfara. Sú síðari tók á því hvernig styðja mætti við neyðarviðbrögð alþjóðasamfélagsins við náttúruhamförum. Í öðru lagi var fyrirferðarmikil umræða á árinu um þær grundvallarbreytingar að Alþjóðaþingmannasambandið fái stöðu alþjóðasamtaka með fullgildingu milliríkjasamnings sem samþykktur er af ríkisstjórnum aðildarríkjanna og fullgiltur af þingunum. Rætt var um að þar sem Alþjóðaþingmannasambandið er ekki byggt á alþjóðasamningi verði sambandið alltaf í tvíbentri stöðu sem viðurkenndur þátttakandi á alþjóðavettvangi og ekki með stöðu alþjóðastofnunar. Forseti Alþjóðaþingmannasambandsins lagði því til að skoðað yrði að breyta núgildandi fyrirkomulagi með því að bjóða aðildarríkjum sambandsins að fullgilda alþjóðasamning sem veita mun sambandinu lagalega stöðu alþjóðastofnunar. Í því samhengi var sjónum m.a. beint að framtíðarsýn Alþjóðaþingmannasambandsins þar sem sambandið starfaði sem alþjóðlegur þingmannavettvangur Sameinuðu þjóðanna. Skiptar skoðanir eru meðal aðildarríkjanna um tillögur að grundvallarbreytingum á sambandinu og mun sú umræða halda áfram um þær tillögur og hvort og þá hvernig standa eigi að þeim. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar á þingum Alþjóðaþingmannasambandsins árið 2010 má nefna baráttuna gegn mansali, skipulögðum glæpum, smygli á eiturlyfjum og ólöglegri vopnasölu, þátttöku æskunnar í uppbyggingu lýðræðis og fyrirbyggjandi aðgerðir gegn kosningasvindli. Enn fremur var rætt um hvernig tryggja mætti sanngjörn valdaskipti, sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og gagnsæi og traust stjórnmálaflokka. Þá ber að nefna mikilvægt starf Alþjóðaþingmannasambandsins til að efla lýðræði, en mörg aðildarþing sambandsins eru ekki lýðræðislega kjörin og í sumum fer ekkert eiginlegt löggjafarstarf fram. Námskeið og ráðstefnur eru haldnar fyrir þing sem eru að feta sig áfram á lýðræðisbraut um ýmsa þætti þingstarfsins, oft í samvinnu við viðeigandi stofnun Sameinuðu þjóðanna eða aðrar alþjóðastofnanir. Nú eiga 155 þjóðþing aðild að Alþjóðaþingmannasambandinu og níu svæðisbundin þingmannasamtök eiga aukaaðild að sambandinu. Markmið sambandsins er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllum heimshornum um alþjóðleg málefni, vinna að friði og samstarfi meðal þjóða og treysta lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing í sessi. Áhersla er lögð á að standa vörð um mannréttindi í heiminum sem eins grundvallarþáttar lýðræðis og þingræðis. Þá vinnur sambandið að styrkingu þjóðþinga og aðstoðar við þróun lýðræðislegra vinnubragða innan þeirra. Sambandið styður starfsemi Sameinuðu þjóðanna og á margvíslegt samstarf við stofnanir þeirra. Höfuðstöðvar sambandsins eru í Genf en sambandið rekur jafnframt skrifstofu í New York. Alþjóðaþingmannasambandið heldur tvö þing á ári, eitt stærra þing að vori í einu af aðildarríkjum sambandsins og eitt minna þing að hausti sem er haldið í Genf. Þrjár fastanefndir starfa innan Alþjóðaþingmannasambandsins en þær eru: 1. nefnd um friðar- og öryggismál, 2. nefnd um sjálfbæra þróun, efnahags- og viðskiptamál, 3. nefnd um lýðræði og mannréttindamál. Ályktanir Alþjóðaþingmannasambandsins eru ekki bindandi fyrir þjóðþing aðildarríkjanna. Þær endurspegla hins vegar umræðu um mikilvæg málefni sem hinar ýmsu þjóðir glíma við. Vegna virkrar þátttöku þingmanna í umræðum á þingum sambandsins og ólíkra sjónarmiða þeirra hafa alþjóðastofnanir lagt áherslu á að fylgjast vel með ályktunum sambandsins, enda hafa þær iðulega bent á nýjar leiðir og hugmyndir að lausn mála. Innan sambandsins er norrænt samstarf en tveir norrænir samráðsfundir eru haldnir árlega til að fara yfir málefni komandi þings og samræma afstöðu Norðurlanda eins og hægt er. Norðurlönd skiptast á að fara með stjórn norræna hópsins og voru Danir í forustu á árinu. Fyrri fundurinn var haldinn í Viborg 20. mars og sá síðari í Kaupmannahöfn 28. september 2010. Fulltrúi okkar í framkvæmdastjórn Alþjóðaþingmannasambandsins er Krister Örnfjäder. Gerir hann fulltrúum norræna þingmannasambandsins grein fyrir störfum framkvæmdastjórnarinnar og fer yfir þau málefni sem eru efst á baugi. Á síðasta norræna fundi var farið yfir hugmyndir um breytingu á starfi eða stöðu Alþjóðaþingmannasambandsins, um hvort sambandið eigi að vera eins og það er í dag eða hvort það eigi að fá stöðu alþjóðasamtaka eða sambærilega stöðu og Sameinuðu þjóðirnar. Var töluvert rætt um hugsanlegar breytingar á þeim fundi, hvaða kostir og hvaða gallar væru á því og hvað væri raunhæft. Eins var rætt um hlutverk Alþjóðaþingmannasambandsins til að stuðla að framþróun lýðræðis í aðildarríkjum þess, en norrænu nefndarmennirnir voru sammála um að þeir væru ekki tilbúnir að breyta grundvallarstoðum sambandsins á kostnað grundvallarhlutverks þess. Á norrænu fundunum er farið yfir efni fyrirliggjandi þinga og skipað í nefndir. Eru þeir fundir gagnlegir, ekki síst fyrir okkur fulltrúana frá Norðurlöndunum til að spegla sýn okkar á alþjóðleg mál. Þetta er einn liður af mörgum í norræna samstarfinu sem ég tel að komi okkur ekki síst til góða, hann opnar nýjar gáttir, nýja sýn, og er mikilvægur í starfi okkar. Vorþingin hafa undanfarið verið haldin í páskavikunni, í dymbilviku, og hefur komið fram hugmynd um að breyta þeirri tímasetningu. Að öllum líkindum verða þingin þó áfram haldin á þessum tíma, síðustu daga fyrir páska, og skarast því að litlu leyti við þingstörfin á hinu háttvirta Alþingi. Síðasta vorþing, 122. þing, var haldið í Bangkok 5.–10. mars fyrir ári síðan og af hálfu Íslandsdeildar þingmannanefndar Alþjóðaþingmannasambandsins sóttu fundinn sú sem hér stendur, Guðbjartur Hannesson og Einar K. Guðfinnsson auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Helstu mál á dagskrá þess þings voru baráttan gegn mansali, skipulögðum glæpum, smygli á eiturlyfjum og ólöglegri vopnasölu, þátttaka æskunnar í uppbyggingu lýðræðis og þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna með áherslu á þróunaraðstoð og samstarf ríkja. Það eru viðamikil málefni sem farið er yfir. Þau eru rædd hvert í sinni nefnd og höfum við fulltrúarnir þrír - það eru þrír fulltrúar frá hverju landi sem sækja þessi þing - skipt okkur niður á nefndirnar og verið virkir þátttakendur í umræðum á viðkomandi sviði. Þess má geta að starfandi er sérstök nefnd innan Alþjóðaþingmannasambandsins um mannréttindi þingmanna sem fær ábendingar um hugsanleg mannréttindabrot gegn þingmönnum. Það er nefnd sem vinnur mjög ötullega og fylgist mjög vel með og gefur skýrslu á hverju þingi. Á síðasta þingi kynnti þessi mannréttindanefnd brot gegn mannréttindum þingmanna og samþykkti ráð Alþjóðaþingmannasambandsins fjölmargar ályktanir á grundvelli þeirra. Formaður nefndarinnar sagði nefndina hafa til skoðunar mál 293 löggjafa, þar af opinber mál 32 þingmanna í 21 landi. Þess má geta að þetta er sú nefnd sem fengið hefur til umfjöllunar og skoðunar mál hv. þm. Birgittu Jónsdóttur vegna kröfu bandarískra stjórnvalda um að fá aðgang að persónulegum tölvupósti. Við fáum vonandi einhverjar fréttir á komandi vorþingi sem haldið verður í næsta mánuði af rannsókn og skoðun nefndarinnar á máli Birgittu Jónsdóttur. Ég ætla ekki að fara neitt frekar út í þessa skýrslu en dagskráin er mjög stíf á þessum þingum, frá morgni til kvölds, og fjölmargar ályktanir gerðar. Helstu ályktanir Alþjóðaþingmannasambandsins á árinu 2010 voru um eftirfarandi efni: 1. Að stuðla að samvinnu og sameiginlegri ábyrgð í baráttunni gegn skipulögðum glæpum, með áherslu á smygl á eiturlyfjum, ólöglega vopnasölu, mansal og hryðjuverk sem ná yfir landamæri. 2. Hlutverk þjóðþinga við framþróun svokallaðs „suður suður“ samstarfs ríkja með það að leiðarljósi að flýta fyrir því að þúsaldarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna verði náð. 3. Þátttöku æskunnar í uppbyggingu lýðræðis. 4. Hlutverk þjóðþinga við að styrkja samstöðu alþjóðasamfélagsins með íbúum Haítí og Síle í kjölfar jarðskjálftanna sem riðu yfir löndin, með áherslu á forvarnir, bætt áhættumat, björgun og stjórnun í kjölfar náttúruhamfara. Það er augljóst að þær miklu hörmungar, jarðskjálftar og slys sem nú ríða yfir Japan koma örugglega til umræðu á þingi Alþjóðaþingmannasambandsins á vorþinginu og viðbrögð alþjóðasamfélagsins gagnvart þeim náttúruhamförum. Undir þessa skýrslu skrifa sú sem hér stendur og er formaður, Einar K. Guðfinnsson varaformaður og Sigmundur Ernir Rúnarsson. Ég vil að lokum þakka gott samstarf við félaga í Alþjóðaþingmannasambandinu. Sérstaklega þakka ég ritara nefndarinnar, Örnu Bang, fyrir mikla lipurð, fagleg vinnubrögð og jafnframt fyrir góðan stuðning við nefndina hvort sem er í löngum og erfiðum ferðum eða í faglegu starfi í nefndinni almennt.

Frú forseti. Ég mun nú í stuttu máli gera grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2010. Málaflokkar sem settu mestan svip á starfsemi Evrópuráðsþingsins á árinu voru fólksflutningar og málefni innflytjenda, flóttamenn og þjóðernisminnihlutahópar, aukinn viðgangur öfgastefnu í Evrópu, jafnréttismál og málefni kvenna og að lokum heimskreppan svokallaða. Af þessum málaflokkum voru málefni innflytjenda, flóttamanna og þjóðernisminnihluta hvað fyrirferðarmest og lýsti þingið þungum áhyggjum af þróun mála í álfunni hvað þessa hópa varðar. Má þar sérstaklega nefna stöðu sígauna en í utandagskrárumræðum í október gagnrýndi Evrópuráðsþingið harðlega brottvísanir franskra yfirvalda á sígaunum. Heimskreppan hefur komið þungt niður á innflytjendum og minnihlutahópum sem oftar en ekki eru fyrstir til að missa atvinnu og verða að auki fyrir auknum fordómum þegar efnahagsástand versnar. Á sama tíma leiðir kreppan til aukinna flutninga fólks frá fátækari ríkjum álfunnar til hinna ríkari í leit að tryggari efnahagslegri framtíð. Í þessu sambandi lýsti þingið sérstökum áhyggjum af aukinni velgengni stjórnmálaflokka sem byggja stefnu sína á lítt duldum kynþáttafordómum og áréttaði að skylda stjórnmálamanna væri að leyfa ekki fordómum að lita stjórnmálaumræðu og gera ekki innflytjendur og aðra minnihlutahópa að blórabögglum. Á sama tíma taldi þingið að einnig þyrfti að leita leiða til að bæta efnahagsástand í fátækari ríkjum álfunnar. Jafnréttismál og málefni kvenna voru einnig áberandi í starfi Evrópuráðsþingsins á árinu. Lýsti þingið m.a. stuðningi við nýlegar tillögur franskra félagasamtaka þess efnis að réttindi kvenna í Evrópusambandinu öllu miðaðist við framsæknustu löggjöf á sviði jafnréttis kynjanna sem í gildi er hverju sinni innan ríkja sambandsins, og hvatti aðildarríki Evrópuráðsins til að koma á umbótum til að tryggja frekar jafnrétti kynjanna. Einnig áréttaði þingið mikilvægi þess að sporna við svokölluðum „heiðursdrápum“. Hvað varðar réttindi annarra minnihlutahópa áréttaði Evrópuráðsþingið mikilvægi þess að tryggja möguleika fatlaðra til fullrar atvinnuþátttöku sem og fatlaðra barna til að njóta sömu menntunar og ófötluð börn. Í október ýtti þingið svo úr vör nýrri herferð gegn kynferðislegu ofbeldi gegn börnum. Þá ályktaði Evrópuráðsþingið um ýmsa umdeilda atburði sem áttu sér stað í alþjóðasamfélaginu á árinu. Má þar nefna árás Ísraelshers á skipalest sem flytja átti hjálpargögn til Gaza-strandarinnar en þingið komst m.a. að þeirri niðurstöðu að aðgerðir Ísraels hefðu falið í sér brot á alþjóðalögum. Einnig má nefna harðvítug átök milli þjóðernishópa í Fergana-dalnum og deilur um úrslit forsetakosninga í Íran. Í lok árs vakti svo ný skýrsla svissneska þingmannsins Dicks Martys um meinta ómannúðlega meðferð á fólki og smygl á líffærum í Kósóvó mikla athygli. Í skýrslunni er núverandi forsætisráðherra Kósóvó m.a. sakaður um náin tengsl við skipulögð glæpasamtök. Framkvæmdastjóri Evrópuráðsins kynnti hugmyndir sínar að umbótum á uppbyggingu og starfsemi stofnunarinnar á árinu en meginmarkmið þeirra er að styrkja pólitísk áhrif Evrópuráðsins og Evrópuráðsþingsins og auka skilvirkni hennar og sýnileika. Í því sambandi skipaði Evrópuráðsþingið nefnd til að fylgjast með umbótaferlinu og halda sjónarmiðum þingsins á lofti. Leggur þingið áherslu á að hlutverk þess verði styrkt, m.a. með vísan til hins aukna vægis sem Evrópuþinginu hefur hlotnast eftir gildistöku Lissabon-sáttmálans. Á vettvangi Mannréttindadómstóls Evrópu gekk 14. samningsviðauki við mannréttindasáttmála Evrópu í gildi í júní eftir að Rússland varð 47. og síðasta ríkið til að fullgilda hann. Er búist við að gildistaka viðaukans muni létta á vinnuálagi dómstólsins en um 30% kæra sem berast dómstólnum varða meint brot rússneska ríkisins á ákvæðum sáttmálans. Hlutverk Evrópuráðsins er að standa vörð um grundvallarhugsjónir aðildarríkjanna um mannréttindi, lýðræði og réttarríkið, auk þess að stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum. Til þess beitir ráðið sér fyrir gerð og samþykkt bindandi fjölþjóðasáttmála. Ályktanir og fjölþjóðasáttmálar Evrópuráðsins hafa haft víðtæk áhrif í álfunni allri. Fjölmargir sáttmálar ráðsins á ýmsum sviðum þjóðlífsins eru mikilvægar mælistikur fyrir þjóðir sem eru að koma á lýðræði og réttarríki. Mælistikur Evrópuráðsins gilda einnig fyrir aðrar fjölþjóðastofnanir og alþjóðleg samtök og ber þar hæst mannréttindasáttmála Evrópu og félagsmálasáttmála Evrópu. Frá lokum kalda stríðsins hefur Evrópuráðið m.a. gegnt því veigamikla hlutverki að styðja við lýðræðisþróun í nýfrjálsum ríkjum Mið- og Austur-Evrópu, m.a. með tæknilegri aðstoð á sviði laga og stjórnsýsluuppbyggingar auk kosningaeftirlits. Aðildarríkjum ráðsins hefur fjölgað ört síðan Berlínarmúrinn féll og eru þau nú 47 talsins. Svartfjallaland er nýjasta aðildarríkið en það sleit ríkjasambandi við Serbíu eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í maí 2006 og varð aðili að Evrópuráðinu í maí 2007. Þar með mynda ríki Evrópuráðsins eina órofa pólitíska heild í álfunni, að Hvíta-Rússlandi undanskildu. Evrópuráðsþingið er vettvangur fulltrúa þjóðþinga 47 aðildarríkja Evrópuráðsins. Á þinginu sitja 318 fulltrúar og jafnmargir til vara. Ólíkt ráðherranefndinni þar sem hvert ríki hefur eitt atkvæði fer fjöldi fulltrúa á þinginu eftir stærð þjóðar. Þingið starfar í tíu fastanefndum og 24 undirnefndum þeirra en einnig starfa í þinginu fimm flokkahópar. Þá sitja forseti, 20 varaforsetar, formenn fastanefnda og flokkahópa í framkvæmdastjórn þingsins sem hefur umsjón með innri málefnum þess. Sami hópur skipar stjórnarnefnd þingsins ásamt formönnum landsdeilda. Þingið kemur saman ársfjórðungslega, eina viku í senn, að jafnaði í lok janúar, apríl, júní og september. Stjórnarnefnd kemur saman til fundar á sama tíma og þing eru haldin og á milli þingfunda. Loks kemur sameiginleg nefnd þingsins með ráðherranefnd Evrópuráðsins saman í hvert sinn sem Evrópuráðsþingið er haldið. Evrópuráðsþingið er nokkurs konar hugmyndabanki Evrópuráðsins um stjórnmál, efnahagsmál, félagsmál, mannréttindamál, umhverfis- og orkumál og menningar- og menntamál. Mikilvægi þingsins felst einkum í því að: eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum til ráðherranefndarinnar, hafa eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga og þrýsta á um aðgerðir í þeim tilvikum sem misbrestur er þar á, og vera vettvangur fyrir skoðanaskipti og samráð þingmanna aðildarríkjanna og styrkja þannig lýðræðismenningu og efla tengsl þjóðþinga. Á þingfundum Evrópuráðsþingsins eru skýrslur nefnda ræddar og ályktað á grundvelli þeirra. Ályktunum, tilmælum eða álitum er því næst vísað til ráðherranefndarinnar sem fjallar um þau og bregst við eftir atvikum með beinum aðgerðum eða lagasetningu í þjóðþingum. Evrópuráðsþingið á þannig oft frumkvæði að samningu fjölþjóðlegra sáttmála sem eru lagalega bindandi fyrir aðildarríkin. Störf Evrópuráðsþingsins hafa bein áhrif á störf þjóðþinganna þar sem fulltrúar á Evrópuráðsþinginu eru þingmenn í heimalöndum sínum, ólíkt því sem á t.d. við um Evrópuþingið, þ.e. þing Evrópusambandsins. Þingfundir Evrópuráðsþingsins þar sem þingmenn bera saman bækur sínar og skiptast á hugmyndum eru því afar mikilvægt framlag til löggjafarstarfs heima fyrir og hafa þeir hraðað mjög og stutt við þá öru lýðræðisþróun sem orðið hefur eftir lok kalda stríðsins. Þá hefur reynslan sýnt að þjóðir sem hafa skýr markmið í störfum sínum innan þingsins og kappkosta að ná þeim fram geta haft áhrif langt umfram stærð og pólitískt bolmagn. Sú staðreynd varpar skýru ljósi á mikilvægi og ekki síður möguleika Evrópuráðsþingsins fyrir íslenska hagsmuni. Virðulegi forseti. Í upphafi árs 2010 voru aðalmenn Íslandsdeildar sú sem hér stendur og gegndi jafnframt formennsku, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, sem var varaformaður, og Birkir Jón Jónsson. Varamenn voru Þuríður Backman, Magnús Orri Schram og Eygló Harðardóttir. Þann 27. október 2010 tók Mörður Árnason, þingmaður Samfylkingarinnar, sæti Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur í nefndinni. Magnea Marinósdóttir var ritari Íslandsdeildar til ágústloka og Kjartan Fjeldsted frá byrjun september. Íslandsdeildin hélt fjóra fundi á árinu þar sem þátttaka í þingfundum Evrópuráðsþingsins var undirbúin. Hvað viðvíkur trúnaðarstörfum fyrir þingið gegndi sú sem hér stendur formennsku í Íslandsdeildinni ásamt því að vera í embætti varaforseta líkt og á árinu 2009. Einnig hafði sú sem hér stendur tvívegis orð fyrir flokkahópi sameinaðra evrópskra vinstri manna á þingfundum, í umræðu um starfsemi OECD og um stöðu sígauna í Evrópu. Þá átti Íslandsdeildin tvíhliða fundi með landsdeildum Norðurlandanna og Þýskalands í janúar til að skýra þeim frá stöðu mála í Icesave-deilunni við Bretland og Holland. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum geta þess að Íslandsdeildin er sammála um nauðsyn þess að bæði aðalmenn og varamenn sæki Evrópuráðsþingið en fram til þessa hafa aðeins aðalmennirnir þrír sótt þing Evrópuráðsþingsins ársfjórðungslega. Ástæðan fyrir því að við teljum nauðsynlegt að héðan fari sex þingmenn á Evrópuráðsþingið en ekki þrír er sú að þeir þrír sem sækja þingið ná ekki að sækja alla þá nefndarfundi sem Íslandsdeildinni ber að sækja á meðan á dvöl hennar í Strassborg stendur. Sú staðreynd dregur verulega úr möguleikum Íslandsdeildarinnar til að hafa stefnumótandi áhrif á þau mál sem eru rædd á þinginu. Við höfum jafnframt komist að því, frú forseti, að við erum sennilega eina landsdeildin sem sendir aðeins aðalmenn á þing Evrópuráðsins. Það er því von okkar sem höfum gegnt embættum aðalmanna Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins að þingið sjái sér fært að senda ekki einungis þrjá aðalmenn heldur jafnframt þrjá varamenn á þing Evrópuráðsins.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2010 sem er að finna á þskj. 1026. Þar koma fram ítarlegar upplýsingar en ég ætla að fara í gegnum helstu atriðin. Í tilefni af 35 ára afmæli Helsinki-yfirlýsingarinnar var ákveðið að halda fyrsta leiðtogafund ÖSE síðan 1999 og fór hann fram í Astana í Kasakstan 1.–2. desember síðastliðinn. Því miður gátu Íslendingar ekki tekið þátt í þeim fundi vegna fjárskorts. Þar af leiðandi er lítið um það að segja nema að ekki tókst að ná samkomulagi um aðgerðaáætlun fyrir leiðtogafundinn til að ná fram umbótum á starfsemi ÖSE og vinna að lausn á þeim átökum sem hvað lengst hafa varað í álfunni, sem er með ólíkindum, frú forseti, en það er í Georgíu, Moldóvu og Nagorno-Karabakh. Þar er ágreiningur og viðvarandi hálfgildings stríðsástand. Síðan gerðist það í Ósló 6.–10. júlí að hv. þm. Róbert Marshall, formaður Íslandsdeildar, lagði fram tillögu að ályktun fyrir hönd deildarinnar í tilefni af 10 ára afmæli ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um konur, frið og öryggi, og var tillagan samþykkt. Ég held að það hafi verið í fyrsta skipti, og ég held að ég fari alveg rétt með það, sem Íslandsdeildin eða Íslendingar hafa komið í gegn ályktun hjá ÖSE-þinginu. Farið var í mörg kosningaeftirlit og sérstaklega rætt um kosningarnar í Aserbaídsjan, en þar var talið að möguleikar frambjóðenda til að koma sér á framfæri væru ekki jafnir, sem er kannski áhugavert fyrir okkur á Íslandi með tilliti til kosninganna 9. apríl. Það er spurningin um að öll sjónarmið komist á framfæri á hlutlausan hátt. Ég er sérlegur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE og kem á eftir inn á muninn á ÖSE-þinginu og ÖSE. Ég átti fjarfund með starfsfólki á skrifstofu ÖSE í Albaníu til að fylgja eftir heimsókn minni til landsins árið 2007. Ég vil benda sérstaklega á það, frú forseti, af því að þarna var fjarfundur haldinn á netinu í gegnum skype sem kostaði náttúrlega miklu minna, eiginlega ekki neitt, en hann hefði ella gert, og tók miklu styttri tíma. Mætti hafa það í huga við alls konar alþjóðleg samskipti að Alþingi noti sér meira tækni netsins í slíkum tilfellum. Þarna átti ég sem sagt fundi með fólki sem ég hafði heimsótt fyrir þremur eða fjórum árum og fylgdi eftir því sem ég ræddi við það þá. Erindi mitt þá til Albaníu var að kanna baráttu ÖSE gegn mansali sem var talið útbreitt í Albaníu. Þar átti sér greinilega stað mikið mansal á fólki, aðallega á ungum konum frá Albaníu og löndum austan við Albaníu, sem streymdu í gegn yfir til Ítalíu. Þaðan dreifðist þetta fólk um Evrópu, ekki af sjálfsdáðum og ekki vegna þess að það vildi það, heldur af því að það var selt. Það er skuggalegur blettur á mannkyninu. Það sem gerðist var að ÖSE hafði styrkt Albana til að reyna að loka landamærum. Ferðir hraðbáta yfir sundið til Ítalíu voru bannaðar, skógur við austurlandamæri Albaníu var ruddur og landamæralögreglan fékk nætursjónauka þannig að segja má að tekist hafi að loka bæði grænu og bláu landamærunum, sem þeir kalla svo, þ.e. sjóleiðinni og landleiðinni. Eftir stendur mansal á fólki frá Albaníu sjálfri hugsanlega yfir til Grikklands, en þeim landamærum var ekki lokað svo mér sé kunnugt. ÖSE gerði annað sem er athyglisvert. Þeir rákust á að þegar einhvers staðar fannst manneskja sem seld hafði verið mansali í einhverju landi í Evrópu, barn, stúlka eða kona eða verkamaður, og gaf upp að hún væri Albani, var ekki nokkur leið að kanna það vegna þess að það voru ekki til nein heimilisföng í Albaníu. Götur höfðu ekki heiti og hús ekki númer. Því var breytt að tilstuðlan ÖSE, öllum götum voru gefin heiti og öllum húsum húsnúmer og komið var upp manntali eða þjóðskrá sem meira að segja var með lífsýnum, þannig að núna, ef einhver finnst einhvers staðar í Evrópu og er talinn vera frá Albaníu eða segist vera þaðan er hægt að staðsetja hann í þjóðskránni. Það er afskaplega merkilegt og gerir mansal öllu erfiðara. Það kemur ekki í veg fyrir mansal en gerir það erfiðara en verið hefur. Það hafði auk þess margs konar önnur áhrif eins og t.d. að hægt er að koma með veðbókarvottorð og skrá eignir og annað slíkt sem ekki hafði verið hægt áður og mun örugglega hafa mjög mikil efnahagsleg áhrif, þannig að það er mjög athyglisvert. Á fyrrgreindum fjarfundi fékk ég að vita að 85% þjóðarinnar séu skráð en því miður situr eftir sá hópur fólks sem kannski er viðkvæmastur, það eru rómanar, öðru nafni sígaunar, sem verða því miður öðru fólki fremur fórnarlömb mansals í þessu landi. Rétt aðeins um ÖSE-þingið og ÖSE. ÖSE sjálft var stofnað upp úr Helsinkisáttmálanum 1974 og er því 35 ára núna. Það var mjög merkilegt samkomulag sem segja má að hafi bundið enda á kalda stríðið. Síðan var ÖSE-þingið stofnað við hlið ÖSE-samtakanna og þar starfa núna 320 fulltrúar frá 56 þjóðríkjum allt frá Kanada austur til Kasakstan og til austurstrandar Rússlands, það fer eiginlega í kringum hnöttinn norðanverðan. Ég hugsa að ég fari ekki mikið meira í það en haldnir eru þrír fundir á ári; það er vetrarfundurinn í Vínarborg, sumarfundurinn eða aðalfundurinn sem haldinn er í ýmsum ríkjum, og svo eru sérstakir haustfundir sem yfirleitt eru haldnir í kringum Miðjarðarhafið til að ræða vandamál þess svæðis sérstaklega. Á vetrarfundinum í Vínarborg fyrir rúmu ári síðan, í febrúar 2010, var sérstök umræða um stöðu mála í Afganistan en ÖSE heitir jú Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu þannig að hún berst fyrir því að bæta öryggi. Þar af leiðandi er mikið rætt um stöðu mála í Afganistan. Þar sagði Kassym-Jomart Tokayev, forseti efri deildar löggjafarþings Kasakstan og varaforseti ÖSE-þingsins, að ríki í Mið-Asíu færu ekki varhluta af ástandinu í Afganistan sem væri litað af 30 ára stríðsátökum, harðstjórn trúarofstækismanna, stríðsherra og hryðjuverkamanna, framleiðslu á ópíum, sem margir hefðu lifibrauð sitt af og talið er að svari um 93% af ólöglegu framboði á heimsmarkaði, og flóttamannastraumi. Það væri það sem einkenndi ástandið á því svæði og að væri ekki vanþörf á því að ÖSE gripi þar inn í. Síðan ræddi Voisin, sem er sérlegur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins um Afganistan, um ráðstefnu sem haldin var í London í janúar 2010 og sagði að hún væri góðra gjalda verð en spurningin væri hversu raunhæf þau markmið væru í ljósi vandans sem við væri að etja. Stjórnkerfið í Afganistan væri gegnsýrt af spillingu og þeir sem færu raunverulega með völdin væru glæpamenn, ekki einn heldur fjölmargir. Í umræðunum kom fram almennur stuðningur við áframhaldandi veru alþjóðasamfélagsins í Afganistan en hins vegar voru menn ekki á því að hernaðarlegar leiðir væru til þess fallnar að leysa vandann heldur ætti að reyna að finna einhverja leið sem ekki væri hernaðarleg. Það var rætt mjög ítarlega á þessum fundi. Þetta er rétt aðeins til þess að gefa sýn á starf ÖSE. ÖSE starfar líka við kosningaeftirlit, að því að kosningar fari rétt fram, það gætir hagsmuna minnihlutahópa, berst gegn mansali, eins og ég gat um áðan, og vopnasmygli og gegn smygli á eiturlyfjum o.s.frv. ÖSE gætir jafnframt að því að fjölmiðlar séu í hávegum hafðir. Haustfundur ÖSE-þingsins var haldinn í Palermó 8.–11. október 2010. Þar var rætt um varnir gegn spillingu og benti Miklos Marschall frá Transparency International á að talið væri að 1 billjón bandaríkjadala tapaðist á ári hverju vegna spillingar. Á sömu ráðstefnu, á málþingi um mansal, benti Jonathan Eyers, yfirmaður mansalsmála hjá Interpol, á að talið væri að einungis 5% mansalsmála kæmu til kasta yfirvalda og að aðeins um 1% fórnarlamba sé bjargað. Mansal er nú annar umfangsmesti milliríkjaglæpurinn og veltir um 32 milljörðum bandaríkjadala árlega. Það er, eins og ég gat um áðan, svartur blettur á samfélaginu. Í umræðunum um mansal var bent á að ein af höfuðástæðum þess að upp kemst um svona fá mál er sú að fórnarlömb veigri sér við að leita til yfirvalda vegna ótta við að þeim verði umsvifalaust vísað úr landi eins og hverjum öðrum glæpamönnum. Það er vandamál sem við höfum nokkuð rætt á Íslandi. Ég þakka samstarfið við nefndarmenn sem eru hv. þm. Róbert Marshall, formaður nefndarinnar, og hv. þm. Björn Valur Gíslason varaformaður, og svo þakka ég ritara nefndarinnar sérstaklega fyrir samstarfið. Aðrar upplýsingar um ÖSE og ÖSE-þingið er að finna á þskj. 1026.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 55/2010 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um umhverfismál. Nefndin hefur fjallað um málið en markmið þessarar tilskipunar er að samræma og samnýta opinberar landupplýsingar í allri Evrópu og þá einna helst í þágu umhverfismála. Ákvæði hennar ná eingöngu til landupplýsinga á rafrænu formi og fjalla einkum um miðlun, aðgengi og samræmingu þeirra. Viðkomandi gögn falla undir verksvið nokkurra ráðuneyta en einnig til sveitarfélaga vegna skipulagsgagna. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að af hálfu EFTA-ríkjanna var gerð krafa um þá aðlögun við upptöku gerðarinnar í EES-samninginn að tryggt yrði að EES/EFTA-ríkin fengju jafnlangan tíma og ESB-ríki fá til að innleiða þær skyldur sem svokölluð INSPIRE-gerð leggur þeim á herðar. Aðlögunartexti þessa efnis kemur fram í 1. gr. ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 55/2010. Að mati umhverfisráðuneytisins hefur innleiðing tilskipunarinnar í för með sér verulegan samfélags- og fjárhagslegan ávinning á komandi árum, svo sem á sviðum skipulagsmála, náttúruverndar, ferðaþjónustu og vegna viðbragða við náttúruhamförum. Þá telur ráðuneytið að hún ýti á nauðsynlegar úrbætur varðandi skipulag og umsýslu landupplýsinga hér á landi sem telst nú dreifð og ekki nógu aðgengileg. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og fjallar frumvarp umhverfisráðherra til nýrra heildarlaga um grunngerð landupplýsinga, þ.e. 121. mál á þskj. 130, að hluta til um það efni. Það frumvarp er nú til meðferðar í hv. umhverfisnefnd. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að æskilegt væri að veita jafnhliða heimild til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 124/2010, frá 10. nóvember sl., um breytingu á XX. viðauka, þ.e. sama viðauka, við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 1205/2008, um framkvæmd tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 2/2007, að því er varðar lýsigögn og ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar nr. 442/2009 um framkvæmd tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2/2007 að því er varðar vöktun og skýrslugjöf. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara var veittur til 10. maí 2011. Nefndin gerir því breytingartillögu þar að lútandi og leggur til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingartillögu og að tillögugreinin orðist þá svo, með leyfi forseta, og hefst nú lesturinn: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 55/2010, frá 30. apríl 2010, og nr. 124/2010, frá 10. nóvember 2010, um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/2/EB um að koma á grunngerð fyrir landupplýsingar í Evrópubandalaginu (INSPIRE), reglugerð framkvæmdastjórnarinnar (EB) nr. 1205/2008 um framkvæmd tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2007/2/EB að því er varðar lýsigögn og ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 2009/442/EB um framkvæmd tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2007/2/EB að því er varðar vöktun og skýrslugjöf.“ Fyrirsögn tillögunnar orðist þá þannig, með leyfi forseta: „Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 55/2010 og nr. 124/2010 um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES-samninginn.“ Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi á fundi utanríkismálanefndar við afgreiðslu þessa máls. Undir þetta nefndarálit og breytingartillögurnar skrifa Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 87/2009, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og sú tilskipun sem hér um ræðir kveður á um sértækar aðgerðir til þess að koma í veg fyrir og hafa eftirlit með grunnvatnsmengun. Í annarri tilskipun, hinni svonefndu vatnatilskipun, nr. 60/2000, er í 17. gr. vísað til slíkra aðgerða. Þessar ráðstafanir fela meðal annars í sér að setja viðmiðanir til að meta gæði grunnvatns með tilliti til efnainnihalds og viðmiðanir til að auðkenna og snúa við meiri háttar og varanlegum breytingum til hnignunar á gæðum grunnvatns og setja mörk fyrir upphafspunkt þeirrar hnignunar. Einnig eru settir fram gæðastaðlar fyrir grunnvatn. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og fjallar frumvarp umhverfisráðherra til nýrra heildarlaga um stjórn vatnamála, sem er 298. mál á þskj. 344, um þetta efni. Það frumvarp er nú til meðferðar í hv. umhverfisnefnd. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að æskilegt væri að veita jafnhliða heimild til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 126/2010, frá 10. nóvember 2010, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar nr. 915/2008 er varðar flokkun á eftirlitskerfum. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, var veittur til 10. maí 2011. Utanríkismálanefnd gerir því breytingartillögu þar að lútandi að hún leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Tillögugreinin orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 87/2009, frá 3. júlí 2009, og nr. 126/2010, frá 10. nóvember 2010, um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/118/EB um verndun grunnvatns gegn mengun og spillingu, og ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 2008/915/EB um að ákvarða gildi fyrir flokkun í vöktunarkerfi aðildarríkjanna á grundvelli niðurstaðna úr millikvörðun samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/60/EB.“ 2. Fyrirsögn tillögunnar orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 87/2009 og nr. 126/2010 um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES-samninginn. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls en undir nefndarálitið og breytingartillögurnar rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Álitið er frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Í nefndaráliti er gerð grein fyrir gestum sem komu fyrir nefndina og umsögnum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á tveimur greinum laga um lax- og silungsveiði. Annars vegar er lagt til að gildistími innlausnarréttar skv. 10. gr. laganna verði framlengdur um fimm ár, þ.e. til 30. júní 2016, en samkvæmt gildandi ákvæði er innlausnarrétturinn tímabundinn og gildir til 30. júní 2011. Hins vegar er lögð til sú breyting á 44. gr. laganna að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði veittur réttur til að tilnefna einn þriggja nefndarmanna í matsnefnd. Samkvæmt gildandi ákvæði greinarinnar er gert ráð fyrir að tveir nefndarmenn matsnefndar séu skipaðir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar Íslands og einn samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga. Flestir umsagnaraðilar gerðu ýmist ekki athugasemdir við frumvarpið eða hvöttu til þess að það yrði samþykkt óbreytt. Einn umsagnaraðili benti á að greinargerð frumvarpsins innihéldi lítinn efnislegan rökstuðning fyrir þeim breytingum sem það fæli í sér. Þannig væri aðeins upplýst að nú væri til meðferðar mál til ákvörðunar hjá ráðuneytinu sem varðaði innlausn á grundvelli 10. gr. laganna. Í 1. mgr. 9. gr. lax- og silungsveiðilaga kemur fram sú meginregla að óheimilt sé að skilja veiðirétt að nokkru leyti eða öllu frá fasteign. Nefndin tekur undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á 1. gr. frumvarpsins að greinin feli í sér tiltölulega lítt rökstudda framlengingu heimildar til íþyngjandi innlausnar veiðiréttinda. Er það álit nefndarinnar að það þurfi mjög knýjandi rök til að víkja frá áætlunum löggjafans við setningu núgildandi lax- og silungsveiðilaga um stuttan gildistíma ákvæðis 10. gr. laganna. Að öðrum kosti væri dregið úr líkum á því að markmiðum laganna yrði náð. Telur nefndin rök af þeirri gerð hvorki hafa verið færð fram við framlagningu frumvarpsins né á seinni stigum málsins. Telur nefndin að sá tími sem eftir er af gildistíma ákvæðis um innlausnarrétt ætti að nægja stjórnvöldum til þess að leiða til lausnar þær kröfur um innlausn sem þegar hafa verið lagðar fram. Þá ætti þeim sem hyggja á framlagningu slíkra krafna að vera slíkt fært á hinum sama tíma. Á fundi nefndarinnar kom það sjónarmið fram að rétt kynni að vera að útfæra 2. gr. frumvarpsins á þann hátt að allir nefndarmenn matsnefndar, skv. 44. gr. lax- og silungsveiðilaga, væru óháðir hagsmunaaðilum. Var nefnt að slíkt væri ef til vill fært með því að allir nefndarmenn væru skipaðir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar. Nefndin hefur tekið framangreint sjónarmið til skoðunar. Í almennum athugasemdum við frumvarpið kemur fram að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra beri ábyrgð á lax- og silungsveiðimálum hér á landi. Þá er á það bent að meiri hluti laxveiðiáa landsins sé í eigu bænda og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti fari með yfirstjórn landbúnaðarmála hér á landi. Þá hafi aðalfundur Landssambands veiðifélaga 2010 beint því til stjórnar félagsins að hún beitti sér fyrir skoðun á lax- og silungsveiðilögum, m.a. varðandi skipun í matsnefnd skv. 44. gr. laganna. Á fundi nefndarinnar var vakin athygli á því að fyrir kæmi að kvartanir bærust til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna matskostnaðar fyrir matsnefnd og ráðherra hefði engin tök á að bregðast við slíkum athugasemdum. Að auki kom fram að aðilar sem Landssamband veiðifélaga hefur tilnefnt til nefndarstarfa í gegnum tíðina hafi búið yfir þekkingu sem nauðsynleg sé til þess að slík nefnd reynist starfi sínu vaxin. Nefndin telur nauðsynlegt að Landssamband veiðifélaga hafi þá aðkomu að skipun hennar að tryggt sé að nægileg sérfræðiþekking sé til staðar í nefndinni og enn fremur að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipi einn fulltrúa. Að öllu framansögðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 1. gr. falli brott. 2. 3. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall og Ásmundur Einar Daðason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita hv. þingmenn Atli Gíslason, formaður nefndarinnar, Einar K. Guðfinnsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Björn Valur Gíslason, Jón Gunnarsson og Valgerður Bjarnadóttir.

Frú forseti. Með þessari þingsályktunartillögu leita ég fyrir hönd ríkisstjórnar heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 56/2008, en hún felur í sér breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um umhverfisvernd og fellur þá inn í samninginn reglugerð framkvæmdastjórnarinnar EB nr. 916/2007 og er um breytingu á annarri reglugerð, nr. 2216/2004 um staðlað og varið skráakerfi samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/87/EB og ákvörðun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 280/2004/EB. Reglugerðin nr. 916/2007 sem ég vísaði til kveður á um breytingu hvað varðar tæknilega útfærslu á skráningu og losun gróðurhúsalofttegunda vegna viðskiptakerfis með heimildir til að losa slíkar lofttegundir. Á ensku er þetta kallað Emission Trading Scheme, með leyfi virðulegs forseta, og hefur stundum verið skammstafað til hægðarauka ETS. Breytingarnar eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Með þeim er verið að færa kerfið nær því kerfi sem loftslagssamningur Sameinuðu þjóðanna kveður á um. Reglugerðin tengist tilskipun 2003/87/EB, sem samþykkt var á sínum tíma til að koma á fót viðskiptakerfi með heimildir til að losa gróðurhúsalofttegundir innan hins virðulega Evrópusambands. Sú tilskipun hefur raunar ekki verið innleidd hér á landi en innleiðing hennar kallar á breytingar á lögum nr. 65/2007, um losun gróðurhúsalofttegunda. Þau lög falla undir verksvið umhverfisráðuneytisins. Hæstv. umhverfisráðherra mun því leggja fram lagafrumvarp til að breyta þeim lögum, m.a. til að innleiða tilskipunina. Þegar Alþingi hefur unnið úr þeim lagabreytingum sem í því frumvarpi verða lagðar til hefur skapast sú stoð sem er nauðsynleg til að innleiða reglugerðina sem þetta snýst að mestu leyti um, nr. 916/2007. Ég veit, frú forseti, að það mun gleðja hv. Alþingi að ekki er gert ráð fyrir neinum sérstökum kostnaði fyrir ríkissjóð vegna innleiðingar á þessari reglugerð í íslenskan rétt. Það leiðir fyrst og fremst að því að kerfinu fyrir skrá yfir losun gróðurhúsalofttegunda hefur þegar verið komið á. Í því kerfi er gert ráð fyrir að kostnaður vegna reksturs þess sé borinn af þeim atvinnurekstri sem sækir um úthlutun á losunarheimildum. Í reglugerðinni er einungis verið að breyta tæknilegum atriðum þess kerfis. Það liggur sem sagt fyrir að það leiðir ekki af sér sérstakan kostnað umfram það sem rekstur þess krefst nú þegar. Á sínum tíma þegar þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar var tekin lá það fyrir að hún kallaði á lagabreytingar hér á landi þegar tilskipunin yrði innleidd. Þess vegna var ákvörðun tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er í samræmi við þær reglur sem Alþingi hefur sett um þinglega meðferð slíkra mála óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni flest þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara sem á sínum tíma var sleginn við ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar. Það er tillaga mín, frú forseti, að þegar umræðu um þetta merka mál sleppir verði málið sett til frekari úrvinnslu hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Sú tillaga sem ég mæli nú fyrir er ekki síður gagnleg og þörf en sú sem ég mælti fyrir áðan. Með henni leita ég fyrir hönd ríkisstjórnar heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd íslensku þjóðarinnar ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 50/2010 um breytingu á IX. og XII. viðauka við EES-samninginn, um annars vegar fjármálaþjónustu og hins vegar frjálsa fjármagnsflutninga. Sömuleiðis er um leið fellt inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/44/EB, en hún felur í sér breytingu á tilskipun 98/26/EB um endanlegt uppgjör í greiðsluuppgjörskerfum og uppgjörskerfum fyrir verðbréf og tilskipun 2002/47/EB um samninga um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir að því er varðar tengd kerfi og skuldaviðurkenningar. Af þessum lestri, frú forseti, geta allir séð og skilið, sérstaklega hv. þm. Birgir Ármannsson sem er í salnum væntanlega til að taka þátt í umræðunni, að hér er um hið þarfasta mál að ræða. Með þessari tilskipun er ákvæði um tveggja eldri tilskipana breytt, þ.e. annars vegar tilskipun 98/26/EB, en henni er ætlað að tryggja skilvirkari og öruggari fjármálaviðskipti á hinum sameiginlega innri markaði, og hins vegar tilskipun 2002/47/EB, sem er ætlað að stuðla að opnari og hagkvæmari fjármagnsmörkuðum og auknum stöðugleika fjármálakerfisins. Ítarlegri umfjöllun um þær tilskipanir er að finna í þingsályktunartillögunni og læt ég duga að vísa til hennar hvað þær varðar. Sömuleiðis verða þær síðar útfærðar í lagafrumvarpi sem mun koma fram, þ.e. ef Alþingi fellst á þá tillögu sem ég mæli núna fyrir. Meginbreytingarnar sem leiðir af þessari tilskipun stafa af því að komnar eru til auknar tengingar milli greiðslukerfa við landamæri. Áður voru kerfin meira og minna landsbundin og voru sjálfstæð. Nú er verið að breyta skilgreiningum og þar með gildissviði, auk þess sem líka er verið að gera efnislegar breytingar á ákvæði um greiðslujöfnun og greiðslufyrirmæli, raunar líka um gjaldþrotaskipti og upplýsingagjöf vegna þátttöku í greiðslukerfi. Að nokkru leyti er um að ræða tæknilegar breytingar, auk þess sem smávægilegar aðrar breytingar eru jafnframt gerðar. Þrátt fyrir það er ljóst að innleiðing hennar í innlendan rétt kallar á lagabreytingar hér á landi. Því var eins og með þá tillögu eða þá ákvörðun sem leiddi til tillögunnar sem ég mælti fyrir áðan á sínum tíma gerður stjórnskipulegur fyrirvari við ákvörðunina sem tekin var í sameiginlegu EES-nefndinni af þessu tilefni samkvæmt ákvæði stjórnarskrár. Innleiðing breytinganna, sem leiðir af tilskipuninni 2009/44/EB og ég nefndi hér áðan, kallar á að gerðar verði breytingar á tvenns konar lögum. Annars vegar er um að ræða lög nr. 90/1999, en þau varða öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum, og hins vegar lög um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir, nr. 46/2005. Lögin sem á að breyta heyra því undir tvo ráðherra. Reiknað er með að þeir báðir leggi fram lagafrumvörp á yfirstandandi vorþingi til að breyta þeim lögum sem ég nefndi. Þannig hyggst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggja til breytingar á lögum nr. 90/1999 og hæstv. innanríkisráðherra leggja fram breytingar á lögum nr. 46/2005, þar sem kveðið verði á um að ráðstafanir samkvæmt þeim nái einnig yfir svokallaðar skuldakröfur. Ekki er gert ráð fyrir að þessar lagabreytingar hafi í för með sér umtalsverðan kostnað fyrir ríkissjóð né heldur að af þeim leiði stjórnsýslulegar breytingar svo nokkru nemi. Eins og ég hef þegar getið um í framsögu minni, frú forseti, var þessi ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar tekin með stjórnskipulegum fyrirvara þar sem hún kallar á þær lagabreytingar sem ég hef gert grein fyrir. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara í samræmi við þær reglur sem Alþingi hefur sett um þinglega meðferð þessara mála. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu með þessari merkilegu þingsályktunartillögu. Það vekur athygli mína, og ég verð bara að upplýsa að ég er ekki algerlega öruggur á því hvað felst nákvæmlega í þessari tilskipun en ég vænti þess að í meðförum hv. utanríkismálanefndar muni það mál skýrast, að í greinargerð með tillögunni er m.a. verið að fjalla um þann þátt sem lýtur að fjárhagslegum tryggingarráðstöfunum og slíkum hlutum. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Tilskipuninni er einnig ætlað að greiða fyrir framkvæmd sameiginlegrar peningamálastefnu innan ramma efnahags- og myntbandalagsins með því að stuðla að skilvirkni í starfsemi evrópska seðlabankakerfisins yfir landamæri og auknum sveigjanleika í lausafjárstýringu á peningamarkaði.“ Mér liggur forvitni á að vita hjá hæstv. utanríkisráðherra hvort í þessu felist einhver stefnumótandi yfirlýsing í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar til lengri tíma, hvort honum sé kunnugt um það. Og hvort hann hafi rætt þetta mál í ríkisstjórn, t.d. við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, til að fá nánari skýringar á þessu ákvæði.

Frú forseti. Þetta felur ekki af minni hálfu í sér neina yfirlýsingu um sérstakar breytingar á framtíðarstefnu okkar í peningamálum. En til að ég svari spurningu hv. þingmanns einarðlega þá hef ég látið undir höfuð leggjast að ræða þetta við þá tvo ágætu samráðherra mína sem hv. þingmaður nefndi. Ég hef gríðarlega mikla trú á skilvirkni utanríkismálanefndar og málið er komið til þingsins. Ég hef ekki frekari afskipti af því. Síðan er það þingsins að vega og meta með hvaða hætti það afgreiðir þessa þingsályktunartillögu, sömuleiðis með þeim umbúnaði sem felst þá í áliti nefndarinnar þegar að lyktum þeirrar vinnu dregur. Nú er það svo að hægt er að styrkja framkvæmd peningamálastefnu Evrópusambandsins með öðrum hætti en endilega þeim að vera aðili að því. Evrópusambandið og ríki þess og seðlabankinn hefur samskipti við mörg nágrannaríki. Ég geri ráð fyrir að út úr þessu megi lesa ákveðinn vilja af hálfu þessara aðila til að haga framkvæmd þess samstarfs með þeim hætti sem báðum er hagfelldur. Það liggur alveg ljóst fyrir að hér er ekki verið að leggja fram ályktunartillögu sem felur í sér einhverja yfirlýsingu um mál sem íslenska þjóðin á eftir að taka afstöðu til. Sömuleiðis vil ég segja að með innleiðingu þessarar tilskipunar, sem verður þá heimil ef Alþingi samþykkir það, þarf að leggja fram tvö lagafrumvörp. Þar er hin tæknilega útfærsla. Hv. utanríkismálanefnd hefur í fyrsta lagi öll föng á því að gera athugasemdir sínar hvernig megi útfæra slíkt og í öðru lagi er það síðan viðkomandi fagnefndar þegar frumvörpin koma, annað úr ranni 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 15/1923. Deilur hér á landi um vatn, vatnsnot og vatnsréttindi ekki nýjar af nálinni og spanna nú a.m.k. heila öld, en eins og kunnugt er urðu talsverð átök í aðdraganda setningu vatnalaga árið 1923 og síðan aftur, eins og margir þekkja, á Alþingi í aðdraganda setningu vatnalaga, nr. 20/2006. Ágreiningur hefur verið um hvað skuli leggja til grundvallar í umræðunni. Flutningsmenn frumvarpsins sem varð að lögum nr. 20/2006, sem hafa þó ekki tekið gildi enn þá, héldu því fram að þróun síðustu áratuga hafi í sívaxandi mæli styrkt einkaréttarleg sjónarmið. Andstæðingar frumvarpsins sögðu á hinn bóginn að afstaða til vatnsréttinda væri að breytast í þá átt að draga úr slíkum áherslum en þess í stað að styrkja almannarétt og að litið væri á vatn sem mannréttindi sem væri sameign. Vatnið er ein af undirstöðum lífs á jörðinni. Um það er ekki deilt. Áratugurinn 2005–2015 var alþjóðlegur áratugur aðgerða í vatnsmálum á vegum Sameinuðu þjóðanna undir yfirskriftinni Vatn fyrir lífið. Á alheimsvísu fer þörfin fyrir vatn vaxandi og víða er skorts farið að gæta enda er vatn ekki ótakmörkuð auðlind. Ísland er auðugt af vatni, bæði magni og gæðum. Ábyrgð þeirra sem landið byggja er mikil, að fara vel með auðlindina og umgangast hana af virðingu þannig að svo verði áfram. Sjálfbær nýting vatns með almannahagsmuni að leiðarljósi er markmið allra lagasetningar sem tengist vatni. Með lögum nr. 79/2010 var gildistöku vatnalaganna frá 2006 frestað til 1. október á þessu ári. Í greinargerð með því frumvarpi kemur fram að kynnt hafi verið drög að nýjum vatnalögum fyrir iðnaðarnefnd. Var það gert á síðasta ári og voru frumvarpsdrögin byggð á frumvarpi sem vinnuhópur vann út frá niðurstöðum þverpólitískrar nefndar, ásamt minnisblaði um þau skilgreindu atriði sem þarfnast frekari skoðunar og vinnslu áður en hægt er að leggja frumvarpið fram á Alþingi. Til að ljúka þeirri vinnu var leitað til hæstaréttarlögmannanna Karls Axelssonar og Ástráðs Haraldssonar og Dýrleifar Kristjánsdóttur lögmanns. Unnu þau í samræmi við lögfræðinga ráðuneytisins frumvarp það sem hér er lagt fram. Með frumvarpi því sem ég mæli fyrir er lagt til að gerðar verði nauðsynlegar úrbætur á vatnalögunum frá 1923, þar með taldar grundvallarbreytingar á ákveðnum köflum. Með frumvarpinu er lagt til að vatnalögin frá árinu 2006 taki ekki gildi og falli brott. Meginskipan vatnalaganna frá 1923 hefur reynst afar vel og því margt sem styður það að byggja áfram á þeirri samfélagslegu sátt sem ríkt hefur um skipan vatnsréttinda samkvæmt þeim lögum. Um þá skipan ætti að geta orðið áframhaldandi sátt. Þó svo að vandað hafi verið til vatnalaganna frá 1923 og þau elst vel er óumdeilanlegt að frá gildistöku þeirra hafa orðið gríðarlegar samfélagslegar breytingar og lögin um margt sniðin að því að leysa önnur vandamál en þau álitaefni sem efst eru á baugi nú á dögum. Jafnframt hefur almenn stjórnsýsla tekið grundvallarbreytingum á þeim tíma sem liðinn er frá setningu laganna. Á því var lögunum frá 2006 einmitt ætlað að taka og þess vegna tel ég að sú leið sem hér er farin ætti að geta brúað bil beggja og mætt þeim sjónarmiðum sem þá voru uppi. Ég ætla að fara yfir helstu þætti og breytingar sem frumvarpið hefur í för með sér. Helstu efnisatriðin eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er í fyrstu 5 af 18 köflum vatnalaganna frá 1923 fjallað um inntak vatnsréttinda og helstu meginreglur réttarsviðsins. Með frumvarpi þessu er lagt til að þau ákvæði vatnalaga haldist óbreytt í öllum aðalatriðum að frátöldum minni háttar lagfæringum, einföldun og sameiningu ákvæða. Réttur landeigenda til yfirborðsvatns er því áfram skilgreindur með jákvæðum hætti eins og verið hefur þannig að landareign fylgi réttur umráða og hagnýtingar á því vatni, straumvatni og stöðuvatni, sem á henni er á þann hátt sem lögin heimila. Er það frábrugðið því fyrirkomulagi sem kveðið er á um í vatnalögunum frá 2006 þar sem réttur landeiganda til vatnsréttinda er skilgreindur með neikvæðum hætti. Það þýðir að þá er talið upp hvað ekki má gera, annars má nýta vatnið með hvaða hætti sem er. Í öðru lagi er með frumvarpinu lagt til að ákvæði vatnalaga frá 1923 í köflum 6–18, sem lúta að vatnsmiðlun, vörnum lands gegn ágangi vatna, þurrkun lands, vatnsvirkjum, óhreinkun vatna, vatnafélögum, umferðarrétti, bótaákvörðunum, málsmeðferð og refsingu, verði einfölduð og stytt talsvert. Bætt er við skilgreiningum á hugtökum í upphafi laganna og gildisákvæðum og öllum greinum gefin fyrirsögn. Á einstaka stað er lagt til að felld verði brott ákvæði sem þykja sannarlega úrelt. Má þar nefna sem dæmi ákvæði vatnalaga um ístökur. Einnig má nefna að lagt er til að numið sé úr gildi sérákvæði um vatnsveitur til námavinnslu, viðarfleytingar og fráveitur, enda gilda nú sérstök lög um það síðastnefnda. Eru lögin því í heild sinni færð til nútímahorfs í lagalegu tilliti innan þeirra marka sem unnt er og æskilegt. Í fjórða lagi er með frumvarpinu lagt til að vísan til hlutverks dómkvaddra matsmanna í einstökum efnisgreinum vatnalaga verði felld brott og látið nægja að byggja á því sem sjálfsagt er, að almennar reglur gildi hér eins og endranær. Þá eru í frumvarpinu öll ákvæði vatnalaga um eignarnám og eignarnámsframkvæmd færð til nútímahorfs. Það á að styrkja þann skýrleika í allri framkvæmd sem og réttaröryggi. Í fimmta lagi: Veigamesta breyting frumvarpsins sú að lagt er til nýtt fyrirkomulag stjórnsýslu vatnamála sem kemur að öllu leyti í stað núgildandi fyrirkomulags vatnalaga 1923. Þar er veigamestu breytingarnar að finna, enda var það niðurstaða hinnar þverpólitísku nefndar sem um málið fjallaði að það þyrfti að gera. Með frumvarpinu er lagt til að yfirstjórn mála samkvæmt vatnalögum skiptist með tilteknum hætti milli tveggja ráðherra, þ.e. iðnaðar- og umhverfisráðherra. Gert er ráð fyrir að umhverfisráðherra fari með yfirstjórn umhverfis- og vatnsverndar og annist framkvæmd tiltekinna greina frumvarpsins, en að öðru leyti lúti lögin yfirstjórn iðnaðarráðherra. Með því móti er þess freistað að samræma sem best stjórnsýslu vatnamála þó að lagaákvæði þar að lútandi verði eftir sem áður í a.m.k. tvennum lögum, samanber frumvarp umhverfisráðherra um stjórn vatnamála, auk ákvæða úr mengunarlöggjöf og víðar. Samkvæmt frumvarpinu fer Orkustofnun með stjórnsýslu og eftirlit samkvæmt lögunum að svo miklu leyti sem þau mæla ekki fyrir um annað og skal stofnunin vera iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra til ráðgjafar um vatnsnýtingu og vatnamál. Lagt er til að skylt verði að tilkynna Orkustofnun um allar framkvæmdir sem fyrirhugað er að ráðast í og tengjast vatni og vatnafari, þar á meðal framkvæmdir sem ekki eru sérstaklega leyfisskyldar samkvæmt þessum lögum eða öðrum. Sem dæmi um slíka framkvæmd má nefna malarnám í vatni. Orkustofnun er heimilt að setja skilyrði fyrir framkvæmdum og starfsemi sem talin er nauðsynleg af tæknilegum ástæðum eða ef ætla má að framkvæmdir eða starfsemi geti spillt fyrir nýtingu sem fram fer í eða við vatn eða möguleikum á nýtingu vatnsins síðar. Skulu þau skilyrði sem Orkustofnun er heimilt að setja vera í samræmi við vatnastjórnunaráætlun samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. Í frumvarpinu er jafnframt kveðið á um eftirlit Orkustofnunar með því að farið sé að lögunum og úrræði stofnunarinnar ef brotið er gegn þeim. Orkustofnun hefur það hlutverk að fylgjast með öllum framkvæmdum tengdum vötnum. Áðurnefnd tilkynningarskylda, sem er ný, þjónar fyrst og fremst þeim tilgangi að gera stofnuninni kleift að hafa viðunandi yfirsýn yfir nýtingu vatnsauðlindarinnar og geta lagt mat á fyrirhugaða nýtingu og jafnframt gert skilmála fyrir nýtingunni. Eins og komið hefur fram er hér farin sú leið, eftir alla þá vinnu sem lagt hefur verið í og eftir víðtækt samráð, að byggja á vatnalögunum áfram frá 1923, sérstaklega hvað varðar vatnsréttindin. Eins og fram kemur er það óbreytt, enda kom það fram í umræðum á þingi á sínum tíma að menn töldu að sú leið hefði verið farsæl og reynst vel og að ekki þyrfti að eiga við hana, en menn töldu rétt og vildu taka upp neikvæða skilgreiningu á inntaki vatnsréttinda til þess að mæta einhvers konar nútímalegum sjónarmiðum eins og haldið var fram á þeim tíma. Ég tel því að miðað við þær tillögur sem hin þverpólitíska nefnd skilaði af sér sé þetta algjörlega og fyllilega í samræmi við þær niðurstöður. Lagt er til að áfram verði byggt á vatnalögunum frá 1923, þó með miklum breytingum, eins og ég hef greint frá, í hvorki meira né minna en 89 greinum þannig að vatnalögin frá 1923 eiga að geta staðist tímans tönn með þessari uppfærslu. Það er sannarlega ekki venjuleg tilhögun við lagasmíð að aðlaga næstum 90 ára gamla löggjöf að nútímanum, en í þessu tilviki þykir það hins vegar farsælasta leiðin og til þess fallin að viðhalda sátt um málaflokkinn. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að við eyðum óvissunni sem verið hefur um vatnsréttindin vegna þeirra umræðna sem fram hafa farið í þinginu og vegna frestana á annarri löggjöf. Í því samhengi má geta þess að einnig er unnið að yfirferð annarrar löggjafar á þessu sviði, svo sem lögum nr. 57/1998, með það fyrir augum að samræma réttarreglur á því sviði í þeim anda sem lagt er til í frumvarpinu. Að lokum vek ég athygli á að í fylgiskjali með frumvarpinu hafa verið tekin saman ákvæði núgildandi vatnalaga með öllum þeim síðari breytingum sem á þeim hafa orðið og ákvæðum frumvarps þessa og fært þannig til glöggvunar heildarmynd af því hvernig vatnalögin muni líta út, verði frumvarpið óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Ég vil líka geta þess áður en ég lýk máli mínu að áður en málið kom inn í þingið sendum við bréf til allra þingflokka í þinginu og buðum þeim heimsókn frá þeim lögmönnum sem unnið hafa að þessu máli. Það boð stendur enn þannig að við getum reynt að vinna þetta yfirvegað og vandlega í þinginu og skapa frið um þennan mikilvæga málaflokk þannig að löggjöfin geti staðið áfram og til lengri framtíðar. Að því sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferð hennar. Það er rétt að þetta er eitt af þeim stóru málum sem lengi hafa verið til umfjöllunar í þinginu og sýnst sitt hverjum um málið í heild. Ég reikna með því að þingflokkur framsóknarmanna þiggi hið góða boð um að fá lögmenn á þingflokksfund til að fara yfir málið. Ég held að það sé mjög mikilvægt og skynsamlegt. Ég hef eina spurningu sem kann nú að verða svarað síðar þegar við fáum góða yfirferð yfir frumvarpið og maður verður búinn að lúslesa það: Er einhver breyting lögð til á frumvarpinu varðandi þann eignarrétt sem var skilgreindur í lögunum frá 1923?

Virðulegi forseti. Svarið við því er einfalt: Nei. Ákveðið var að halda áfram að halda óbreyttum vatnsréttindaákvæðum í löggjöfinni frá 1923 sem vel hafa staðist tímans tönn. Gerðar eru örlitlar breytingar á köflunum þar sem sameinuð eru ákveðin ákvæði og lagað til í þeim, en vatnsréttindin eru samkvæmt þessu algjörlega óbreytt frá 1923. Ætlunin með frumvarpinu er að reyna að byggja grunn að áframhaldandi sátt um þá leið sem þá var farin þannig að við munum búa við hana áfram.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér afnám vatnalaga, nr. 20/2006, og breytingar á vatnalögum frá árinu 1923. Fyrirkomulag vatnsréttinda hefur að mestu verið með sama hætti frá landnámi eins og fram kemur í Grágás, Jónsbók og vatnalögunum frá 1923. Hefðin hefur verið að almannahagsmunir hafa verið tryggðir, en myndast hefur séreignarréttur hjá landeigendum. Opinberir aðilar eiga nú um 75% allra vatnsréttinda á Íslandi og landeigendur, sem eru að mestu bændur, um 25%. Þannig segja lögin frá 1923 að landeigendur hafi afnota- og nýtingarrétt af vatni á landi sínu þrátt fyrir að vatn sé almannagæði. Dómaframkvæmd síðustu 90 árin hefur síðan verið sú að meðhöndla vatn sem sérgæði. Þetta hefur m.a. komið fram í að landeigendum hafa verið dæmdar eignarnámsbætur þegar vatn er tekið eignarnámi af landi þeirra. Bestu dæmin eru eignarnámsbætur sem Landsvirkjun hefur m.a. þurft að greiða landeigendum vegna virkjunar Blöndu, Kárahnjúka og Þjórsár. Jafnframt hafa einkaaðilar sem vilja nýta vatn á jörðum landeigenda í stórum stíl, til að mynda til að flytja út, greitt fyrir afnotin. Vatnalögin ollu miklum deilum á Alþingi þegar þau voru sett vorið 2006. Deilurnar má ekki síst rekja til breytts orðalags á ákvæði um eignarráð yfir vatni þar sem í stað þess að tala um afnota- og nýtingarrétt af vatni kváðu lögin á um eignarrétt landeigenda og var það gert til að skýra þá dómaframkvæmd sem tíðkast hafði. Um þetta eru helstu eignarréttarsérfræðingar okkar Íslendinga sammála. Réttur almennings breyttist í engu við þessa orðalagsbreytingu, en hann varð tvímælalaust skýrari. Um þetta snerust deilurnar. Sagt var að verið væri að einkavæða vatnið með breytingunni sem er að sjálfsögðu alrangt. Lögin kveða skýrt á um að heimilisnotkun njóti forgangs, þar á eftir notkun til búreksturs og þar á eftir notkun sveitarfélaga. Við 2. umr. um frumvarpið náðu þingflokkarnir samkomulagi um meðferð þess og gerði þáverandi iðnaðarráðherra grein fyrir því 15. mars 2006. Fól samkomulagið í sér að þáverandi iðnaðarráðherra mundi eftir að frumvarpið hefði verið samþykkt skipa nefnd sem taka skyldi til skoðunar samræmi laganna við önnur ákvæði íslensks réttar sem vatn og vatnsréttindi varðar. Samkomulagið fól jafnframt í sér að gildistöku vatnalaga yrði frestað til 1. nóvember 2007, en þá mundu eldri vatnalög frá 1923 jafnframt falla úr gildi. Nefndin var ekki skipuð og var gildistöku enn frestað til 1. nóvember 2008. Nefndin var loks skipuð þverpólitískt 15. janúar 2008 og skilaði hún af sér 215 blaðsíðna skýrslu þann 9. september 2008.

Einn maður sem mundi eftir …

Ein af fjórum tillögum nefndarinnar var að fresta skyldi gildistöku vatnalaga frá 2006 og að ný nefnd yrði skipuð sem hefði það hlutverk að vinna að endurskoðun laganna. Í skýrslu vatnalaganefndar segir, með leyfi forseta: „Í fjórða lagi leggur vatnalaganefnd til að gildistöku vatnalaga, nr. 20/2006, verði frestað tímabundið meðan nefnd sem skipuð verði á vegum iðnaðarráðherra, og í samráði við umhverfisráðherra og forsætisráðherra, vinni að endurskoðun laganna í samræmi við tillögur vatnalaganefndar.“ Í kjölfarið var gildistöku vatnalaganna frestað til 1. júlí 2010. Þann 1. júlí 2009 var vatnalaganefnd 2 skipuð, en nú bar svo við að ekki var leitað eftir fulltingi stjórnarandstöðu. Þann 1. desember 2009 skilaði nefndin drögum að frumvarpi um ný vatnalög til iðnaðarráðherra. Það er skemmst frá því að segja að iðnaðarnefnd voru ekki kynnt drögin að frumvarpinu, heldur var nefndinni sent frumvarp um afnám vatnalaga frá 2006 sem ætlunin var að gera að lögum fyrir þinglok í fyrravor. Þetta var skýlaust brot á því samkomulagi sem birtist í skýrslu vatnalaganefndar 1 sem kvað á um að nýtt frumvarp leysti vatnalögin frá 2006 af hólmi. Ljóst er að rjúfa átti þá sátt sem náðst hafði og stefna Alþingi til ófriðar með þessu háttalagi.

Bölvuð vitleysa.

Í stað þessarar málsmeðferðar lagði stjórnarandstaðan, að undanskilinni Hreyfingunni, til að vatnalögunum frá 2006 yrði frestað og að tíminn yrði notaður til að ná pólitískri sátt um þetta mikilvæga mál og að í framhaldinu yrði lögfest frumvarp sem leysti lögin frá 2006 af hólmi. Stjórnarflokkarnir féllust á að málsmeðferð sú sem við sjálfstæðismenn lögðum til og lögðum áherslu á væri líklegust til sátta í þessu mikilvæga máli. Nú kemur fram ný hugmynd um að gera breytingar á vatnalögunum frá 1923 sem mér sýnist fljótt á litið vera í fullu samræmi við þann málflutning sem við sjálfstæðismenn vorum með vorið 2010. Með því er ljóst að menn vilja halda friðinn. Eftir að hafa sagt það tek ég mér það bessaleyfi og áskil mér þann rétt að við meðferð iðnaðarnefndar muni ég tjá mig betur um þetta mál eftir því sem tilefni er til. 
            

Virðulegi forseti. Ég varð að koma hér upp þar sem þingmaður heldur því fram að einhvers konar friður hafi verið rofinn, eða samkomulag um málsmeðferð. Það er alls ekki rétt. Í þessari 215 síðna skýrslu sem nefndin skilaði af sér á sínum tíma eru þau undirstöðugildi sem ætlað er að liggja til grundvallar nýjum vatnalögum lögð hér fram og líka hin sameiginlegu markmið. Eins og fram kemur hér og hv. þingmaður las sjálfur upp var síðan þessum þremur ráðherrum ætlað að setja saman hóp til að smíða frumvarp byggt á þeim leiðum og markmiðum sem hér eru lögð til, þverpólitískt. Það var gert.

Nei.

Þessi nefnd var víst skipuð.

Nei.

Það stendur hér: „… verði frestað tímabundið meðan nefnd sem skipuð verði á vegum iðnaðarráðherra, og í samráði við umhverfisráðherra og forsætisráðherra,  Hún var svo sannarlega skipuð.  
             
             Virðulegi forseti. Þverpólitísk nefnd setti upp verkefnið og fól þremur ráðherrum að klára það. Það stendur ekkert í 4. gr. um að þverpólitísk nefnd eigi að vinna frumvarpið, heldur að nefnd á vegum þessara þriggja ráðherra eigi að vinna frumvarp byggt á því sem fram kemur í þessari þverpólitísku skýrslu. Ég fagna því og heyri á hv. þingmanni að ágætlega hefur tekist til. Það var farið eftir þeim leiðbeiningum sem hér eru lagðar til í öllum grundvallaratriðum þannig að ég held að við höfum skilað þessu eins og lagt var upp með.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að geta endurskoðað söguna. Ég veit að það er ekki til siðs að varpa spurningu til þess sem flytur andsvar, 

Virðulegi forseti. Það er dálítið gaman að þessu svari við andsvari mínu vegna þess að langur tími fór í það og margar ræður voru settar á hér fyrr í dag vegna þess að forsætisráðherra spurði spurninga þegar hún var spurð spurninga. Það er dálítið gaman að því hvernig þetta hefur  Hv. þingmaður neitaði því ekki að svona hefði ferlið verið lagt upp. Ég hafði óformlega samráð við forustumann stjórnmálaflokks hv. þingmanns þar sem ég fór yfir það hvaða lögmenn ég mundi leggja til í þessa vinnu.  Það má svo sem ræða út í hið óendanlega hvernig menn hefðu viljað haga vinnunni. Þegar samið var um þessa fjórðu tillögu hér í skýrslu hinnar þverpólitísku vatnalaganefndar fór Sjálfstæðisflokkurinn með forsætisráðuneytið. Á þeim grunni gerði Sjálfstæðisflokkurinn kannski ráð fyrir því að vera með í þeirri vinnu. Svo breyttist stjórnarsamstarfið í millitíðinni og annar stjórnmálaflokkur kom að borðinu. Vissulega breyttist margt. En það sem er fyrir öllu, virðulegi forseti, er að við náum að fara af stað í efnislega umræðu um þetta mikilvæga mál. Það er orðið tímabært að við reynum að setja þessar deilur til hliðar og finna farsæla lausn til lengri tíma. Það er aðalatriðið þó að hv. þingmaður hafi án efa gaman af því að fara yfir formið og pexa við mig um það.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það sem skiptir máli er lokaniðurstaðan. Mér finnst hæstv. ráðherra skauta ansi létt yfir það hvernig þessi niðurstaða kom til. Þær hugmyndir sem hér voru uppi síðasta vor gengu ekki út á það að ná neinni sátt. Þær gengu einfaldlega út á það að það átti að valta yfir minni hlutann í þessu máli en niðurstaðan varð sú, eftir að búið var að stilla stjórnarliðinu upp við vegg, að málinu var kippt út eins og hæstv. ráðherrann man mjög vel og úr varð samkomulag sem leiddi til farsællar lausnar, að því er virðist. Það er alveg sama hvernig maður endurskoðar söguna í ræðustóli, það verður ekkert vikið frá því.

Hæstv. forseti. Það er rétt eins og örlað hefur á í þessari umræðu að frumvarpið sem er til umræðu dettur ekki niður úr neinu tómarúmi heldur er ákveðin niðurstaða af ferli sem hefur verið í gangi undanfarin ár og upphófst með endurskoðun vatnalaganna og frumvarpi því sem varð að lögum nr. 20/2006. Síðan hefur málið verið í miklum umræðufarvegi, nefndarskipan og af og til komið inn í þingið ýmist með frestun eða einhverja slíka þætti í huga. Ég ætla ekki að fara í það að svo stöddu. Í sjálfu sér er ég nokkuð feginn að sjá að í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að þær meginreglur vatnalaganna frá 1923 sem snerta eignarréttindi og eignarréttindi á vatni eiga að standa áfram. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt og í mínu huga hefur aldrei verið aðalatriði hvort upptalning á þeim réttindum sé endilega það sem kallað er jákvæð eða neikvæð í lagatextanum heldur að það sé nokkuð skýrt hvað til eignarréttindanna heyrir. Með því að leggja til að þau ákvæði vatnalaganna frá 1923 sem snerta þessi mál standi óbreytt erum við í rauninni með allskýra réttarstöðu að því leyti. Við erum með dómaframkvæmd og túlkun fræðimanna í næstum því 90 ár á þeim atriðum þannig að það er allskýrt og ég er því jákvæðari gagnvart þessu frumvarpi, miklu jákvæðari. Mér finnst það vera mjög veigamikið atriði og ég er ánægður að sjá að þeim sjónarmiðum er haldið til haga í frumvarpinu. Í ljósi forsögunnar er ekki óeðlilegt að farið verði afar vandlega yfir þetta í iðnaðarnefnd og í þinginu, bæði hvað varðar túlkun þeirra atriða sem vikið var að og varða eignarréttindin sjálf og eins þá kafla sem telja má nýja. Ég hef ekki forsendur í þessari umræðu til að fara út í þá þætti sem lúta að stjórnsýslu eða öðru þess háttar en árétta bara að nauðsynlegt er að fara vel í það. Ég verð að segja að miðað við ýmsar hugmyndir sem uppi hafa verið í umræðum um vatnsréttindi á undanförnum árum er ég ánægður með þá niðurstöðu sem birtist í þessum frumvarpstexta og vona að hún haldist í gegnum meðferð málsins í þinginu. Ég ætla ekki að fara langt aftur í málinu. Ég ætla að neita mér um að rifja upp deilurnar sem tengdust lagasetningunni 2006 sem voru gríðarmiklar og oft og tíðum að sumu leyti byggðar á misskilningi, að mínu mati, eða því að menn vildu setja hlutina í miklu pólitískara ljós en efni stóðu til. Ég ætla neita mér um það að þessu sinni. Hins vegar verð ég að segja að miðað við þá forsögu sem fyrir hendi er í málinu held ég að þeim atriðum sem eru kannski viðkvæmust í málinu og snúa að eignarréttindunum sé ágætlega fyrir komið í þessu frumvarpi. Ég tel, eins og ég sagði, að mikilvægt sé að fara vel yfir frumvarpið. Þetta er grundvallarlöggjöf á sviði vatnsréttinda sem getur haft verulega þýðingu þannig að lagasetningin er í sjálfu sér ekkert áhlaupsverk, jafnvel þótt margir þættir haldist óbreyttir frá gildandi rétti. Ég held því að hv. iðnaðarnefnd verði að fá góðan tíma til að fara yfir málið og fjalla gaumgæfilega um þessa þætti. Eins vona ég, verði niðurstaðan úr því máli farsæl, að við verðum komin með lagasetningu sem stendur til langs tíma og ekki verði hringlað með í náinni framtíð. Mér finnst raunar af greinargerðinni með frumvarpinu að það sé hugsunin, eins og segir í almennum athugasemdum að það sé mat frumvarpshöfunda að um þá skipan sem felist í frumvarpinu eigi að geta orðið áframhaldandi sátt þó að vissulega sé vísað til þess að smíði nýrrar heildstæðrar vatnalöggjafar komi í fyllingu tímans, en það er reyndar setning sem ég veit ekki alveg hvernig á að túlka. Verði þetta að lögum vona ég að það verði ekki hringlað mikið með þau meginatriði sem þar koma fram. Undir þeim formerkjum held ég að sé ástæða til að taka þessu frumvarpi með jákvæðum huga þó að auðvitað sé rétt á þessu stigi við 1. umr. málsins að árétta það að vandlega verði farið yfir það á síðari stigum.

Forseti. Í morgun lukum við 2. umr. um vatnamálalög, ætli það verði ekki að kalla þau það í skorti á öðru betra nafni, sem byggjast á þeirri evrópsku vatnatilskipun sem mikið var rædd hér í vatnaumræðunni 2005 og 2006. Nú er mælt fyrir sjálfu vatnalagafrumvarpinu þannig að töluvert hefur gerst í þeim mikilvæga málaflokki á þessum þingdegi. Full ástæða er til að fagna frumvarpinu þó að vissulega þurfi að lesa það vel yfir eins og síðasti hv. ræðumaður sagði og athuga málið gaumgæfilega, sérstaklega af því að verið er að koma gömlu vatnalögunum frá 1923 örugglega í gildi á ný og ryðja burt hinni óþörfu breytingu frá 2006 sem olli miklum deilum og í raun óþörfum, að mér heyrðist á síðustu tveimur ræðumönnum. Menn virðast eftir allt saman hafa verið nokkuð sammála um að meginbreytingarnar, sem harðast var deilt um á þeim tíma, hafi verið lítils virði og gagnslausar. Það er sérkennilegt að mörgum virðist þykja vænt um vatnalögin frá 1923. Ég hef tekið eftir því í hópum lögfræðinga að þeir kinka kolli yfir þeim og það kemur á þá svona sælubros. Það er kannski vegna þess að lögin sjálf eiga sér merka sögu, í þeim eru textabrot sem spanna alla íslenska lagasögu og nokkur ákvæði eiga sér uppruna í Jónsbók frá árinu 1280 sem nálgast hina miklu 13. öld í Íslandssögunni og Jónsbókarákvæðin hvíla síðan á Grágásargrunni þannig að við komumst ekki öllu lengra aftur í söguna. Ætli Grágásarlögin byggist svo ekki á samgermönskum lagaarfi allt til ánna í Þýskalandi og siglinga forfeðra okkar í Noregi og um Norðurhöf sem þeir stjórnuðu reyndar um skeið í hinu mikla norræna heimsveldi sem var hér einu sinni. Þessi ákvæði eiga þó ekki neitt skylt við heimsveldið heldur eru þau afleiðing af daglegu starfi manna í íslenskri, norrænni og germanskri og evrópskri náttúru þar sem menn þurfa að koma sér saman um afnot af vatni og meðferð á því. Gömlu vatnalögin frá 1923 eiga sér líka merka sögu sjálf, eins og við vitum og rakið er í frumvarpinu, og spanna að nokkru leyti íslenskan nútíma. Menn muna eftir fossalögunum frá 1907. Þau voru liður í deilum bænda við fossakapítalista af ýmsu tagi. Þar voru merkir karakterar í báðum hópum, sá frægasti er auðvitað Einar Benediktsson. Upp komu miklar deilur og andóf gegn þeim draumum sem þá voru uppi um fossanýtingu og virkjanir og gengu fæstir þeirra eftir á sínum tíma. Stofnuð var hin fræga fossanefnd sem skiptist í frægan meiri hluta og minni hluta. Þetta endaði með því að Einar Ásmundsson var fenginn til að semja frumvarp sem lagt var fram, að ég held, 1921 og að lokum samþykkt 1923. Þá starfaði þingið ekki jafnlengi árs og nú, ég man ekki hvort það kom saman á tveggja ára fresti, en a.m.k. var þetta svona og lokaniðurstaðan varð eins konar málamiðlun milli meiri hluta og minni hluta í því sem mestu skipti sem voru ákvæðin um eignarumráð landeigenda. Það skipti mjög miklu máli að vatnið, ár og stöðuvötn, og umráð yfir því væri tengt landi til þess að það gengi ekki sölum og kaupum í kauphöllum sem sérstök verðmæti. Auðvitað speglast bændasamfélagið í því og nútímaaðstæður gera það að verkum að þessi gamla lína varð átakalína hér á síðasta áratug þegar mest var deilt um vatnalögin í þinginu. Það sem er kannski rétt að rifja upp í þessu samhengi að hér fóru fram miklar umræður, oft nokkuð góðar, röklegar og fræðilegar að sumu leyti, harðpólitískar og heiftúðugar að öðru leyti. Þær snerust um það sem á lögfræðimáli er kallað jákvæð og neikvæð ákvæði um eignarumráð. Í lögunum frá 1923 eru jákvæð ákvæði um eignarumráð, þ.e. eignarumráð landeigenda yfir vatni - þannig ég orði þetta kurteislega og varfærnislega - eru þau og aðeins þau sem upp eru talin í lögunum. Landeigendur hafa þau réttindi og geta gengið að þeim vísum en þeir hafa ekki önnur réttindi. Með lögunum sem að lokum voru samþykkt 2006 en hafa aldrei tekið gildi voru sett inn neikvæð ákvæði sem eru þannig að eignarumráðin eru algild nema að því leyti sem ákvæði laganna skerða þau. Um þetta var tekist á og því haldið fram, af hálfu þeirra sem studdu frumvarpið sem að lögum varð þó að þau hafi ekki tekið gildi, að í þessu fælust engar breytingar en við sem á móti stóðum töldum að verið væri að ákveða grundvallarbreytingar og rerum mjög gegn frumvarpinu af ýmsum orsökum. Ég ætla ekki að fara út í þær enda gefst nægur tími til að rifja það upp á þinginu ef menn vilja. Um þetta voru miklar umræður og mikil átök og blönduðust í það pólitísk tíðindi á þeim tíma. Eitt af því sem hafði áhrif á gildistöku þessa frumvarps voru starfslok eins af þeim forsætisráðherrum sem þá störfuðu hér í landinu. Við sjáum svo til hvort þetta endurtekur sig eða hvort við náum sáttum um meginatriðin í þessu, sem eru þá samkvæmt frumvarpinu þau sömu og ég rakti áðan - sem sé jákvæð ákvæði um eignarumráð þannig að eignarheimildir, eða réttur eða hvað það nú er, landeigenda um þau vötn sem við land þeirra eru séu tiltekin í lögunum og nái ekki lengra en það og þá taki almannarétturinn við. Ég hlakka til að taka þátt í umræðu um þetta. Ég er að vísu ekki í hv. iðnaðarnefnd sem fær málið til vinnslu en þegar því er lokið kynnir hún auðvitað niðurstöðu sína. Ég fagna því sérstaklega í þessari móttökuræðu minni að af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra er því heitið að ekki verði látið við sitja í því efni að endurvekja eða gefa lögunum gömlu frá 1923, sem eiga sér virðulega forfeður, nýtt líf heldur er líka tekið fram í greinargerðinni, í athugasemdum í IV. kafla, fyrsta undirkafla kaflans, að eftir að vatnalögin frá 1923 verði komin í öruggt og tryggt gildi á ný með þeim breytingum sem þarf á að halda í nútímanum verði hafist handa við að smíða nýja heildstæða vatnalöggjöf og þar á meðal sé nú unnið að yfirferð annarrar löggjafar á þessu sviði, svo sem lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Í greinargerðinni stendur síðan, með leyfi forseta: „… með það fyrir augum að samræma réttarreglur á þessu sviði í þeim anda sem lagt er til með frumvarpi þessu.“ Þetta skiptir mjög miklu máli vegna þess að verið er að tala um grunnvatnið og stefnan sem hér er mörkuð er þá sú að grunnvatnið verði klárlega í almannaeigu og lúti ekki einkaeignarrétti, sem lesa má út úr hinum tilteknu og fyrrnefndu lögum, og skiptir mjög miklu máli. Það er eðlilegt að menn hafi kosið að gera þetta ekki með breytingu á ákvæði í þessu frumvarpi, þ.e. með breytingu á vatnalögunum, heldur taki í horn á bola þar sem boli er staddur, sem er í hinum lögunum. Það er eiginlega aðalerindi mitt í ræðustól að fagna þessu fyrirheiti og heita við það stuðningi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa þessa ræðu í styttri kantinum eins og aðrir ræðumenn vegna þess að þetta er vitanlega 1. umr., málið fer svo til nefndar. Ég vil þó nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hennar og að leggja málið fram. Ég ætla ekki að fara í söguskýringar eins og margir aðrir hér. Ég held að sagan sé til á prenti eða á netinu. Ég vil hins vegar segja að það er mjög mikilvægt að í þeirri umfjöllun sem eftir er verði farið mjög vandlega yfir inntak laganna. Málin verði þar af leiðandi skoðuð út frá því hvort orðalagsbreytingar sem gerðar eru til að færa lögin nær nútímanum og annað hafi í sér nokkra aðra merkingu en þar er sagt og slíkt. Við þekkjum þetta ferli allt saman. Það er líka mikilvægt að fram komi, eins og hefur komið fram í ræðu hæstv. ráðherra áðan, að eignarréttur sem landeigendur, bændur, sveitarfélög og aðrir kunna að eiga sé virtur eða standi óbreyttur. Eins er að sjálfsögðu mikilvægt að réttur almennings til að njóta þessarar auðlindar sem vatnið að sjálfsögðu er sé skýr þannig að ekki þurfi að velkjast í vafa um það. Það er alveg ljóst, frú forseti, að á næstu missirum og árum mun vatn verða dýrmætara en nokkru sinni líkt og matvæli munu verða dýrmætari en nokkru sinni. Þar af leiðandi er mikilvægt að sú löggjöf sem við búum við á Íslandi um þessa miklu auðlind okkar sé skýr, nokkuð einföld, og ekki til þess fallin að skapa vafa eða óþarfa ágreining. Mér sýnist að verið sé að stíga jákvætt skref. Ég mun eins og aðrir fara yfir málið í iðnaðarnefnd þar sem ég sit og marka að sjálfsögðu endanlega afstöðu að lokinni yfirferð þar. Ég held að það sé jákvætt að reynt sé að eyða þeirri óvissu sem vissulega hefur verið um framtíð laga um vatnamál og vatnalög. Því hlakka ég til að fara yfir málið í iðnaðarnefnd.