Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sigurður Kristjánsson: Það var víst hv. 5. þm. Reykv., sem tók hér til máls í gær um frv. á þskj. 81. Ég hélt þá, að hæstv. forsrh. myndi svara máli hans, sökum þess að þetta frv. mun hafa verið flutt fyrir hans tilmæli af Ed.þm. úr fjhn. En þannig stendur á þessu frv., að ráð, sem kallað er rekstrarráð og útvarpið heyrir undir, hefir gert athuganir á þeim stofnunum, sem það hefir með að gera, og kom þá í ljós um þær, eins og sjálfsagt fleiri ríkisstofnanir, að þær færa sig smátt og smátt upp á skaftið og gefa sér sjálfar fjárveitingavald. Okkur sýndist það ekki vel viðeigandi beinlínis að hundsa fyrirmæli fjárl. í landinu, og tókum upp þá reglu, að senda þeim ráðh., sem þessar stofnanir heyra undir, skýrslu, sem við ætluðumst til, að útfærð yrði mánaðarlega, um það, hvað liði eyðslu þessara stofnana samkv. fjárveitingu. Það kom brátt í ljós, að sumir eyðsluliðir fóru mjög fljótt fram úr fjárveitingu. Af þessari ástæðu mun það hafa verið, að hæstv. ráðh. fór fram á það við ráðið, að það gerði athugun á þessari stofnun um það, hvernig spara mætti fé við starfræksluna, þannig að útgjöldin yrðu minni. Þetta gerðum við, sem í ráðinu erum, og sendum síðan ráðh. álit okkar og rökstudda till. Þar var m. a. lagt til, að breyting yrði gerð á útvarpsráði, sem ég skal þegar viðurkenna, að var ein af minnstu breyt. hvað fjárhagslega þýðingu snertir. En till. okkar um breyt. á útvarpsrekstrinum áttu að geta leitt af sé. minkandi útgjöld um nálega 60 þús. króna á ári, sem má teljast mjög mikill sparnaður á stofnun, sem ekki hefir umsetningu meiri en um 400 þús. kr. Nú veit ég ekki, hvað verður um þær till. okkar. Ég veit, að hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að hann myndi fallast á þær og leggja fyrir fjvn. framkvæmd þeirra út í æsar. Að sönnu hefir útvarpsstjóri lagt á móti þessum till., og hefir hann fært sin rök fram fyrir sinni skoðun. En ráðh., sem með þessi mál fer, féllst á okkar till. og tilkynnti það formanni ráðsins, að hann hefði lagt fyrir fjvn. að framkvæma þessar till. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að með þessari tilhögun væru útvarpshlustendur sviptir þeim réttindum, sem þeir áður hefðu haft til þess að kjósa 3 af 7 mönnum í útvarpsráð. Þetta er nú alveg rétt, en í því sambandi er rétt að athuga það, að í útvarpsráð á nú að kjósa samkv. þessu frv. af Sþ. Ráðið hefir áður verið kosið 4/7 hlutum af Alþ. og ríkisstj., og það verður náttúrlega engin breyting á kosningu þessara 4 manna. En hinir 3, sem kosnir voru almennri kosningu úti um land, voru kosnir síðast fullkomlega eftir pólitískum skoðunum kjósenda. Það voru pólitísku flokkarnir í þessu landi, sem stilltu upp á lista. Og mér skilst, að það sé litlu minna lýðræði í því, að þjóðkjörnir þm. kjósi í útvarpsráð allt, heldur en að 3 séu kosnir í það á Alþingi, einn skipaður af ríkisstj. og 3 kosnir af pólitískum flokkum úti um land. Ég hygg því, að í framkvæmdinni breyti þetta engu um, hverjir kosnir verða í útvarpsráð. Það verður engu síður kosið eftir lýðræðisreglum eftir en áður. - Ef þm. eru þarna að kjósa í útvarpsráð, vildi ég mælast til, að hæstv. forseti vildi benda þeim á, að það er ekki komið að því. - Hv. 5. þm. Reykv. sagði ennfremur, að sparnaður sá, sem hér væri stofnað til, væri litilfjörlegur og ekki til þess að taka hann nokkuð til greina. Ég skal játa, að ef með öðru fyrirkomulagi á þessum kosningum væri hægt að tryggja útvarpinu betri stjórn heldur en með þessu fyrirkomulagi, myndi ég taka það til greina.

Ég vildi biðja menn að hafa hljótt, svo ræðumaður geti notið sín

. En ég sé engar líkur til, að svo muni verða. Hinsvegar er kostnaðurinn ekki svo lítilfjörlegur, því útvarpsráð mun hafa kostað undanfarið 12 þús. kr., sjálfir útvarpsráðsmennirnir: formaður 3 þús. kr. í laun og nm. sex 1500 krónur hver. Þannig var það, þegar rekstrarráðið gerði sínar till. Okkar till. voru um það, að 5 menn séu í útvarpsráði og hafi formaður 2 þús. kr. laun og 1 þús. kr. laun hver hinna. Er þetta þá sparnaður, sem nemur um 6 þús. kr. á ári. En útvarpsráðskosningin sjálf hefir kostað allverulegt fé. Mig minnir, að við áætluðum - og við höfum víst áætlað mjög varlega - að hún myndi kosta útvarpið um 12 þús. kr., og ef það yrði fjórða hvert ár, yrði það minnst 3 þús. kr. á ári. Sparnaðurinn í heild er því ekki svo lítilfjörlegur. Og þótt ekki yrði tekið tillit til þess, að þetta yrðu flokkskosningar eins og síðast, þá yrði varið miklu fé til þess af þeim, sem standa að listunum, að auka þeim fylgi, auk þess, sem því fylgir mikill kostnaður fyrir menn úti um land, sem koma til kosninga. Ég hygg því, að sparnaðurinn við þetta bæði fyrir ríkið og landsmenn sé ekki svo lítilfjörlegur. Ég skal ekki fara hér að ræða um þá tryggingu, sem er fyrir því, að mennirnir séu vel valdir. En ég geri ráð fyrir, að valið á mönnunum verði ákaflega svipað, hvort sem Alþingi kýs þá alla í einu lagi eða flokkar á þingi kjósi fyrst nokkurn hluta útvarpsráðs og síðan þeir sömu flokkar láti velja menn á lista til þess að láta almenning kjósa um þá. Enginn þarf að ætla, að almenningur í landinu verði um spurður, hvernig eigi að raða á þessa lista fyrir þannig pólitískar kosningar. Það myndi fara svo, að útvarpsnotendum yrði aðeins gefinn kostur á að velja um lista, en fengju engu um það ráðið, hverjir á þeim listum stæðu. Ég hygg, að það fyrirkomulag, sem frv. leggur til, tryggi útvarpinu engu að síður góða stjórn, en auk þess sparaði verulegt fé.

*Héðinn Valdimarsson: Viðvíkjandi frv. vildi ég benda á, að tvennt er ljóst, sem gerir það lakara heldur en það myndi vera með því fyrirkomulagi, sem nú er. Í fyrsta lagi, að öllum er kunnugt, að flokkaskipting hér á Alþingi er alls ekki sú sama og í landinu. Kosning í útvarpsráð hér á Alþingi myndi fara allt öðruvísi heldur en úti um land. Það er því sýnilegt, að það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um þetta, er algerlega rangt. Í öðru lagi hefir það sýnt sig við uppstillingar á lista við kosningar í útvarpsráð af hálfu útvarpsnotenda, að það hafa verið kosnir a. m. k. 1 ef ekki 2 aðrir en kosnir hefðu verið í útvarpsráð, ef þeir hefðu verið kosnir af þingflokkum. Það er langt frá því, að útvarpsnotendur kjósi alltaf eftir pólitískum línum. Ég álít það heppilegra fyrirkomulag, að þessar kosningar séu í höndum útvarpsnotenda. Ég sé ekki betur en þetta frv. sé flutt í því skyni að hafa alla skipun í útvarpsráð í höndum þeirra flokka, sem öllu ráða hér á þingi nú, án tillits til flokkaskiptingar í landinu, og er ég því á móti þessu frv. En ég vil nota tækifærið til þess að tala um annað, er snertir útvarpið. Hæstv. forsrh. veður áðan að mér í ráðherraherberginu og kemur þar með hótanir, meðal ýmiskonar blótsyrða og ragns, og lætur það í ljós við mig, að ef ég eða mínir flokksmenn espi til óróa í kvöld eða á næstunni, þá muni hann loka útvarpinu fyrir okkur og okkar flokki. Hvaða heimild hefir forsrh. til að láta svona? Hann hefir það ekki sem forsætisráðherra, en hann kann að hafa heimild til þess sem maður að koma fram eins og dóni, ef hann langar til þess. 

Forseti (JörB) : Þetta umræðuefni hjá hv. síðasta ræðumanni á ekkert skylt við það mál, sem hér er til umræðu. 

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Út af þeim ummælum, sem féllu hjá hv. 3. þm. Reykv., vil ég taka fram, að eftir að hafa fengið vitneskju um, hvernig þessi hv. þm. hagaði sér hér úti í nánd við alþingishúsið í gærkvöldi, þar sem hann hvatti til lögbrota, þá fann ég fullkomna ástæðu til þess, um leið og hann fer í útvarpið og hans flokkur, að skýra þeim frá því, að ef þeir notuðu útvarpið til þess að hvetja til óspekta, þá verði því lokað fyrir þeim. Ríkisútvarpið er ekki kostað af þjóðinni til þess, að í því sé hvatt til lögbrota. Þetta er ekki annað en kurteisisskylda að tilkynna þeim fyrirfram. Þeir mega gjarnan flytja sitt mál þar eins og aðrir. Þetta vald hefi ég að sjálfsögðu sem dómsmrh., því að það liggur í hlutarins eðli, að útvarpið verður ekki notað til þessa. Það væri af mér sem dómsmrh. beinlínis brot og vanræksla á skyldu minni, sem ég hefi sem dómsmrh., ef ég léti slíkt viðgangast, og það er ekki nema kurteisisskylda að láta þá vita þetta fyrirfram. Út af þessu vanstilltist hv. 3. þm. Reykv., og um það skal ég ekki fjölyrða.

*Sigurður Kristjánsson: Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um það, að önnur flokkaskipting væri hér á þingi en úti á landi, þá veit ég, að það er rétt. Þetta á sér alltaf stað, að meiri og minni afstöðubreytingar landsfólksins verði til stjórnmálaflokkanna á milli kosninga. Og ég geri ráð fyrir, að þetta sé töluvert miklu meira nú en venjulega. En hér er um að ræða framtíðarskipulag, og verður því ómögulegt að miða við annað en það, og það er líka venjulegt, að eitthvað séu svipuð pólitísk hlutföll á Alþ. og meðal fólksins úti um land. Og við það er miðað í löggjöfinni, að það sé vilji fólksins, sem þingfulltrúarnir framkvæma, ef þeir ekki beinlínis brjóta gefin loforð við kosningar, sem stundum kemur fyrir. Ég held því, að við hljótum að viðurkenna það, að kosning í útvarpsráð hér á þingi er hliðstæð við margar aðrar kosningar. sem fram fara á Alþ. og taldar eru í samræmi við þjóðarvilja. - Ég viðurkenni, að það, sem kom hér inn í umr. áðan viðvíkjandi útvarpinu. á ekki skylt við þetta mál. En af því að hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. forsrh. hafa minnzt hér á misnotkun útvarpsins, get ég ekki látið hjá líða að lýsa því yfir, að ég álit, að þær umr. í útvarpinu, sem stofnað er til í kvöld, séu misnotkun á útvarpinu. Þessar umr. eiga ekki að fara fram frá Alþingi, heldur útvarpssal. Ég álít, að útvarpið eigi sjálft að ákveða, hvað í gegnum það er flutt, og virðist það ganga ofbeldi næst að taka þessa stofnun og láta fara fram umr. um ákveðið mál í gegnum útvarpið til landsfólksins eftir flokkaskiptingu, en alls ekki eftir því, hvernig menn skiptast með eða móti frv. Hér getur ekki um annað verið að ræða en misnotkun, þegar stofnað er til áróðurs fyrir ákveðið mál, því annars myndi ræðutímanum verða skipt þannig, að hann væri jafnlangur fyrir þá. sem með málinu væru, og hina, sem eru á móti.

*Héðinn Valdimarsson: Viðvíkjandi því, sem forsrh. sagði áðan, vil ég taka fram, að ég mótmæli því algerlega, að ég eða nokkur úr mínum flokki hafi hvatt til lögbrota hér úti í gær. Hann hefir enga ástæðu til að segja, að ég hvetji meira til lögbrota en hann. Forsrh. lýsti því yfir í síma til mín, að hann ætlaði að senda lögreglu suður í Hafnarfjörð til þess að berja þar á verkalýðnum, þegar vinnudeilan stóð yfir. En eins og menn muna, lauk þeirri deilu með sigri verkamanna; þeirra málstaður var dæmdur réttur. Og álít ég því, að eftir yfirlýsingu forsrh. hafi hann ætlað að fyrirskipa lögbrot. Öll aðferð hjá stjórnarflokkunum gagnvart mínum flokki er fyrir neðan allar hellur hvað snertir útvarpið. Það fyrsta er, að forseti Sþ. er að tilhlutun þessara flokka látinn úrskurða í þingbyrjun, að við séum ekki þingflokkur, til þess að við sem þingflokkur getum ekki krafizt jafnlangs tíma við útvarpsumr. um mál eins og aðrir flokkar. Afleiðingin hefir verið sú, að útvarpinu hefir verið lokað um þingtímann. Því að í máli, sem var til umr. í gærkveldi, var ekki svo mikið haft við að útvarpa umr., sem er hinn rétti vettvangur fyrir umr. um deilumál. En aftur er tekin aðferð, sem hv. 6. þm. Reykv. hefir lýst. En það orðbragð, sem forsrh. viðhafði við mig, mun ég taka fyrir á öðrum vettvangi, eins og ég tók vitni að.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál. Það er vitað öllum þingheimi, að það er ekki hægt að láta fara fram útvarpsumr. um einstök mál frá þingsölum, til þess að tefja þau ekki. Einmitt þessar umr. í gærkvöldi þurftu að byrja fyrirvaralaust, af því að það mál er ekki hægt að afgreiða nema með því móti, sem gert var. Þess vegna var sú leið valin, að allir stjórnmálaflokkarnir fái sömu aðstöðu til að tala í útvarpið eins og þeir hafa hér á Alþ. Hér er því enginn óréttur ger. Viðvíkjandi einu atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. reiddist svo mjög út af, að ég myndi ekki láta fara fram útvarpsumræður, sem miðuðu að því að espa menn upp til lögbrota, þá er það sjálfsagður hlutur. Það væri einkennilegt ríki, sem hagaði sér þannig, að það notaði þau tæki, sem það hefði komið sér upp, til þess að láta espa til lögbrota. Það væri einkennilegur forsrh. sem léti slíkt viðgangast. Við viljum stuðla að málfrelsi og að hver og einn, sem kemur fram í útvarpið, fái sett fram sínar skoðanir og rök fyrir þeim. En sú regla verður að gilda, að þeir æsi ekki til lögbrota. Ég lýsi hv. 3. þm. Reykv. ósannindamann að því.

*Héðinn Valdimarsson: Það kom ekki fyrir fyrr en hér í hv. d., að hæstv. forsrh. talaði um lögbrot. Þær hótanir, sem hann hafði við mig voru, að ef ég eða mínir flokksmenn espuðu til óróa, sem hann kallaði það, þ. e. að við við hefðum svo mikinn áróður í ræðum okkar, að við hvettum til óróa, þá myndi hann loka útvarpinu. Hæstv. forsrh. vill hafa hemil á því. En ég álít, að slíkt sé ekki á valdi forsrh., heldur eigi þeir, sem útvarpinu stjórna. að sjá um, að þingmenn hagi orðum sínum vel í útvarpinu.

Forseti (JörB) : Umr. um þetta atriði verða ekki leyfðar frekar.

*Einar Olgeirsson: Það er auðséð, að ákveðið samband er á milli þessa frv., sem hér um ræðir, og ýmislegs annars, sem er að gerast í þjóðfélaginu. Ég minntist á þetta í gær. Og allt þetta stefnir að því að tryggja vald pólitískra flokka yfir útvarpinu, og þar með einoka jafnvel útvarpið fyrir þá pólitísku flokka, sem eins og nú standa sakir á Íslandi, eftir líkum að dæma, koma til með að mynda ríkisstj.; svo þegar ofan á þetta bætist það, sem gert hefir verið viðvíkjandi úrskurði, sem forseti Sþ. gerði hér á dögunum, að svipta Sósíalistafl. réttinum til að geta heimtað útvarpsumræður, og þar við bætist nú hótun hæstv. forsrh., þá er auðséð, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er einn þáttur í ákveðinni stefnu, sem núverandi ríkisstj. og væntanlegir stuðningsflokkar hennar eru að beita sér fyrir að framkvæma. Það er auðséð, að ef þetta frv. verður samþ., þá eykst hættan á, að útvarpið verði misnotað. Hér er verið að svipta útvarpsnotendur réttinum til að hafa áhrif á útvarpið. Það er verið að breyta útvarpinu úr því að vera almenn þjóðstofnun og yfir í að vera svo að segja stofnun stj., og þegar hæstv. forsrh. er að tala um, að koma verði í veg fyrir misnotkun á tækjum ríkisins, þá á hann þar ekki við annað en að útvarpið sé fyrst og fremst tæki stj. Og þegar einstakir borgarar þjóðfélagsins - það skiptir ekki máli, þó að það í þessu tilfelli sé hæstv. forsrh. - ætla að taka sér rétt til að kveða á um, hvað sé að æsa til lögbrota, þá sjáum við, hvert stefnt er með hlutleysi útvarpsins. Ég veit ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur sá réttur. Slíkt heyrir ekki undir hann, heldur dómsvaldið. Hinsvegar vil ég geta þess í þessu sambandi, að það, sem við fulltrúar Sósialistafl. höfum gert í sambandi við þetta mál, sem afgr. var í gær, er að skora á verkalýðinn að sjá um, að stjórnarskráin verði haldin, halda fast í þau mannréttindi, sem verkalýðurinn hér á landi hefir fengið með lögum frá Alþingi og með stjórnarskránni, og sjá um, að þau verði varðveitt, berjast fyrir, að meiri hluti verkamannastéttarinnar verði ekki hnepptur í þrældóm, að verkamannastéttin verði ekki sett undir undantekningarlög og svipt sínu frelsi. Það, sem við því höfum gert, er að skora á fólkið að varðveita stjórnarskrána og mannréttindin, og ef sá maður er til, sem ætlar að leggja slíkt út sem lögbrot, þá sjáum við, hvert stj. og flokkar hennar stefna. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði, að ekki hefði verið hægt að útvarpa umr. í gær, vil ég benda á. að á því voru fullkomlega möguleikar. Þó að 1. umr. hefði ekki verið útvarpað, þá var samt hægt að útvarpa 2. umr., sem hefði ekki tekið nema 3–4 tíma. Frv. hefði því alveg eins getað orðið l. síðustu nótt fyrir því. Ég vil svo að endingu í sambandi við þetta frv. og það, sem fram hefir komið af hálfu hæstv. forsrh., benda mönnum á, hvert stefnt sé með því að ætla að leggja það vald, sem hann virðist nú ætla að taka sér, í hans hendur, og mótmæla hans framkomu og skilningi og um leið því, að þetta frv. verði gert að lögum.

* Flm. (Bjarni Ásgeirsson) : Þetta litla mál skýrir sig eiginlega sjálft með grg. Lög þau, sem hér er lagt til að afnema, voru á sínum tíma sett til þess að friða Nikulásarker í Norðurá, vegna þess að netjaveiði þar hamlaði laxgöngu uppeftir ánni. En þegar laxveiðilögin voru sett, kom af sjálfu sér, að þessi friðun kom með samþykkt laganna, og urðu þá þessi gömlu l. ónýt og gagnslaus. Hinsvegar eru í þeim ákvæði um bætur fyrir missi á veiði í Nikulásarkeri, sem með laxveiðilögunum féllu í burtu, svo að þessi tvenn l. stangast á að þessu leyti. Þess vegna hafa hlutaðeigendur farið fram á við mig að flytja frv. um að fella þessi l. úr gildi. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.

* Frsm. meiri hl. (Sigurður Kristjánsson): Eins og nál. ber með sér, hefir n. ekki getað orðið sammála um þetta mál. Þetta frv. var afgr. frá þessari d. á síðasta þingi. Í sjútvn. var þá enginn á móti því, 4 með, en einn ekki viðstaddur. Þrátt fyrir þetta hefir n. klofnað í þetta skipti, því að minni hl., þeir hv. þm. Barð. og hv. þm. N.-Þ., taldi, að sú mikla og ágæta n., sem nú fjallar um tolla- og skattamál, ætti að athuga þetta mál, og vildu því afgr. frv. til hennar með rökst. dagskrá. Ég, hv. þm. Ak. og hv. þm. Ísaf. litum svo á, að málið ætti að ná fram að ganga, og leggjum því til, að það verði samþ. óbreytt. Ég gerði grein fyrir málinu almennt við 1. umr. og hefi engu þar við að bæta. Þetta er mál, sem snertir hina lægst launuðu sjómenn, að létta þeim skattabyrðina, þó mjög lítilfjörlega. Í frv. er farið fram á, að þær tekjur, sem mönnum eru taldar í fæði á skipum, séu ekki taldar skattskyldar, ef skattskyldar heildartekjur fara ekki fram úr 2500 kr. Ég býst við, að eftir þau afrek, sem Alþingi vann síðustu nótt, verði þetta lágmark lækkað talsvert, og muni verða litið svo á, að ennþá meiri ástæða sé til að veita þessa linun á skattgreiðslu til þessara lágt launuðu manna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en vænti, að hv. d. sé sömu skoðunar og í fyrra, að samþ. beri þetta frv.

* Frsm. minni hl. (Gísli Guðmundsson): Ég vil taka fram, að þetta mál fékk í raun og veru ekki eðlilega afgreiðslu við 1. umr., þar sem því var vísað til sjútvn. Þetta mál hefði að sjálfsögðu átt að fara til fjhn., enda mun það hafa verið í henni á þingi áður, og afstaða hennar hefir verið sú, að mæla frv. í gegn. Niðurstaða sjútvn. hefir orðið sú, að meiri hl., hv. 6. þm. Reykv., hv. þm. Ak. og hv. þm. Ísaf., vill samþ. frv., en minni hl., hv. þm. Barð. og ég, hefir ekki getað fallizt á, að það yrði samþ. Það, sem hér er um að ræða, er að taka út úr skattalögunum eitt atriði og láta alveg sérstök ákvæði gilda þar um. Það er frádráttur á framtali til skatts, sem hv. flm. vill breyta. Ég fyrir mitt leyti sé ekki annað en að ef þessum ákvæðum skattalaganna er breytt á þann hátt, sem hér er lagt til, þá verði óhjákvæmilegt að gera fleiri samskonar undantekningar, ef ekki ætti að fremja ranglæti gagnvart ýmsum öðrum mönnum og misívilna þeim. En það, sem sérstaklega hefir ráðið því, að minni hl. leggur ekki til, að frv. verði samþ., er, að eins og kunnugt er, starfar nú mþn. í tolla- og skattamálum. Hún hefir þegar lokið öðrum aðalhluta verks síns, sem er tollalög. Hefir verið lagt fram frv. um ný tollalög, sem er hennar verk. Jafnframt hefir því verið lýst yfir, að n. starfi áfram að endurskoðun á skattalögum, og heildartillagna frá henni um það efni - heildarskattalaga - sé að vænta e. t. v. áður en þessu þingi lýkur, og a. m. k. fyrir næsta þing. Við, sem erum í minni hl., sjáum því ekki neina nauðsyn eða neitt, sem réttlæti að taka þetta atriði út úr og setja um það sérstök l., einmitt þegar væntanlegar eru heildartill. frá mþn. í skattamálum. Við leggjum því til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, þar sem eðlilegt verður að teljast, að mþn. taki málið til athugunar. Vænti ég, að hv. d. fallist á, að þetta sé eðlilegasta afgreiðsla málsins og sú eina, sem frambærileg er fyrir þingið eins og sakir standa.

* Frsm. meiri hl. (Sigurður Kristjánsson): Það er mesta firra, að svipað standi á um aðra skattgreiðendur og sjómenn í þessu efni. Það stendur ekki svipað á um nokkra menn í þjóðfélaginn að þessu leyti. Það er vitað mál, að þeir, sem eru á sjónum, hafa margir hverjir ekkert gagn af að hafa frítt fæði, vegna þess að þeir þurfa svipuðu til að kosta heima hjá sér. Heimilin eru forsjárlítil mikinn hluta ársins. Menn þekkja, að miklu varðar, hvort húsbóndinn er heima og getur aflað til heimilisins eða er sífellt fjarverandi, auk þess sem þessir menn hafa að ýmsu öðru leyti við svo kuldaleg kjör að búa, þar sem þeir verða að afla sér og sínum brauðs sem útlagar frá heimilum sínum, að ekki er óeðlilegt, að tillit sé tekið til þess í skatti eða öðru. Það hefir verið bent á áður, að svipað stæði á með vegavinnu, en því er ekki þannig varið, því að oftast stendur svo á, að vegavinnumenn vinna í eða nálægt sinni sveit og eiga því betra með að sinna sínum heimilum og geta oft fengið fæði heiman frá sér. Ég held, að þetta sé ekkert nema krókaleiðir eða refilstigir, sem hv. þm. N.-Þ. er að fara hér, þegar hann vill vísa þessu frv. frá. Hann veit vel, að sú n., sem hann vill senda málið til, mun ekki sinna því. Þetta eru því aðeins undanbrögð frá því að vilja koma beint og hreint að málinu. ... Það er því vægast sagt hneykslanlegt, að nefnd þessari skuli hafa dottið í hug að ætla sér að smyrja enn stórlega á þá tolla, sem fyrir eru. Það er því ekkert leggjandi upp úr till. hennar. Ég óska því, að frv. verði samþ. óbreytt.

* Frsm. minni hl. (Gísli Guðmundsson): Svo ég viðhafi orð hv. síðasta ræðumanns, þá er það „hin mesta firra“, að mönnum komi það að engu gagni að hafa frítt fæði utan heimila sinna. Hitt mun sanni nær, að það komi ekki að fullu gagni miðað við það, sem það kann að vera reiknað til tekna. Um hitt, hvort það komi að meira gagni fyrir menn að hafa frítt fæði utan heimila sinna á sjó eða landi, sé ég ekki ástæðu til að deila. Á því geri ég engan mun, og sé því ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð. Annars hefi ég ekki ástæðu til að ætla annað en að milliþn. í skattamálum taki þetta atriði til athugunar, verði dagskrá minni hl. samþ. Viðvíkjandi þeim ummælum hv. frsm. meiri hl., að ég væri skipráðinn verndari hagsmuna ríkissjóðs, vil ég segja það eitt, að ef um slíka skipráðningu væri að tala, þá tel ég það betra hlutskipti að vernda hag ríkissjóðsins heldur en telja sér jafnan skylt að ausa fé úr honum, jafnt til óþarfra sem þarfra hluta, eins og þessi hv. þm. virðist hafa gert að principmáli sínu.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Þetta frv. hefir verið flutt hér tvisvar áður á Alþingi, 1935 og 1936, en í hvorugt skiptið útrætt. Það var upphaflega undirbúið af kirkjuráðinu og hefir verið athugað og mælt með því bæði af prestum dómkirkjusafnaðarins og fleirum, sem hlut eiga að máli, svo sem biskupi landsins. Þegar frv. kom hér fram 1935 og 1936, fylgdi því ýtarleg grg., sem ég hefi ekki hirt um að láta prenta með því nú, en aðeins vísað til hennar fyrir þá, sem vilja kynna sér málið nánar. Nú er málið flutt fyrir tilmæli biskups. Ég taldi mér skylt og ljúft að verða við því sem þm. Reykv. og meðlimur dómkirkjusafnaðarins í Reykjavík. Frv. er ákaflega einfalt. Aðalefni þess er, að ríkið afhendi söfnuðinum í Reykjavík kirkjuna til meðferðar. vitanlegt er það, að fyrir höndum er mikill kostnaður við kirkjubyggingu, af því að kirkjan er orðin mikils til of lítil fyrir þann mikla fjölda, sem er í dómkirkjusöfnuðinum. Eins og sést á frv., er annað höfuðatriði þess það, að fjölgað sé prestum í Reykjavík. Gert er ráð fyrir, að þeir verði 4. Eftir þeim mannfjölda, sem nú er í dómkirkjusöfnuðinum, ættu prestarnir að vera 4 eða 5. Er vitanlegt, að því mundi fylgja mikill kostnaður, ef ríkið ætti að byggja hér 3 kirkjur í viðbót, en hér er farið fram á mjög hóflegt framlag frá ríkinu, því að lagt er til, að um leið og ríkið er losað undan þeirri kvöð að byggja kirkjurnar, þá greiði það til safnaðanna 300 þús. kr. á 30 árum. Nú þegar hafa tveir prestar verið kvaddir til aðstoðar þeim reglulegu þjónandi prestum við dómkirkjuna hér. Er því líklegt, að prestum yrði ekki fjölgað, heldur aðeins að Reykjavík yrði skipt í prestaköll og kirkjur reistar. Ég held, að ekki verði ágreiningur um, að sá mikli mannfjöldi, sem er hér í Reykjavík, muni þurfa þess eins og menn annarstaðar á landinu að hafa kirkjur og klerka í samræmi við mannfjölda og víðáttu, og er ætlazt til samkv. þessu frv., að venja sé að ætla hverjum presti um 5000 safnaðarmeðlimi. Ég geri ekki ráð fyrir. að hægt verði að fylgja þessu nákvæmlega, því menn sjá ekki svo fyrirfram, hver fjölgunin eða fækkunin verður. Þéttbýlið er mest um miðbik bæjanna, þegar þeir eru litlir, en þegar verzlunin vex, þá færist byggðin í úthverfin, og er það einnig byrjað hér. Þetta er framtíðarmál, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. finnist skylt að stuðla að því, að þetta fyrirkomulag geti orðið. Ég vil svo mælast til þess við hæstv. forseta, að hann láti vísa þessu máli til 2. umr. og menntmn.