Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Héðinn Valdimarsson Ég var ekki við, því miður, þegar hæstv. forseti leyfði mér að tala við 1. umr. þessa máls til að svara heim, sem þá töluðu. Það voru aðallega þeir hv.þm. Borgf. og hv. 1. þm. Skagf. Hv. þm. Borgf. talaði um það, að mér þætti tómlegt um atvinnubætur, en þegar kæmi að slíkum atvinnubótum að auka kartöflurækt landsins, þá snerist ég á móti. Ef ekki þyrfti annað til að koma á atvinnu í landinu en að banna innflutning á vörum, þá væri það ofureinfalt mál að láta alla hafa nóg að gera. En því fer nú fjarri, að slík bönn komi lagi á. Það er enginn vafi á því, að mikið af því, sem við kaupum, er hægt að framleiða í landinu. En spurningin er, hvort það svarar kostnaði, sem hlýtur að verða það, sem ræður. - Hv. 1. þm. Skagf. talaði um það, að bannið myndi aðeins vera á haustin. en hv.þm. Borgf. segir, að á haustin sé enginn innflutningur á erlendum kartöflum, því að þær íslenzku séu þá svo ódýrar, að þær erlendu geti ekki keppt við þær. Ef svo er, til hvers er þá bannið? Hv. 1. þm. Skagf. talaði um það, að einkennilegt væri, að ég og jafnaðarmenn værum svo á móti þessu frv., þar sem tilraun væri gerð til að skipuleggja þessa framleiðslu. Það er fjarri því, að hér sé um skipulagningu að ræða. Það er verið að hjálpa til að halda við samskonar fyrirkomulagi og verið hefir. Ef ætti að koma skipulagi á þessa framleiðslu, þá yrði ég og jafnaðarmenn fyrstir manna til að verða með þessu, en þá yrði að taka málið öðrum tökum. Þá þyrfti fyrst og fremst að rannsaka, hvar á landinu væru bezt skilyrði fyrir kartöflurækt og kálmeti og hvernig henni yrði haganlegast og ódýrast fyrir komið til þess að fullnægja þörfum landsfólksins. En síðan væri að koma á fullnægjandi rækt á þessum stöðum og á þennan hátt, og má þá vænta, að fyrst og fremst yrðu teknir þeir staðir, þar sem gnægð er jarðhita, svo sem á Reykjum í Ölfusi, og komið þar upp stórum kálmetisbúum, en ekki hlynnt að dreifðri og óskipulegri ræktun til sölu. Þá mundi og söluskipulag komast á fyrir allt landið, en því er ekki að heilsa hér í Gósenfrumvarpi einstaklingshyggjunnar. Þá yrði fylgt kenningum sócialismans í þessari atvinnugrein sem öðrum. Eftir þessu frv. er ætlazt til þess, að atvmrh. ákveði bæði um innflutning og ýmsar nákvæmari reglur viðvíkjandi framkvæmd þessara lagt, en ávallt að fengnum till. Búnaðarfélagsins. Á hann hátt er sjálfræðisvald fengið þessum mönnum í hendur, hvernig þessi lög yrðu framkvæmd, og menn hafa enga tryggingu fyrir því, að það yrði til annars en að gera vöruna dýrari. Eftir því, hvernig till. Búnaðarfélagsins hafa verið undanfarið, þá er ekki neins góðs að vænta frá þeirri stofnun.

Einar Arnórsson Ég get skrifað undir flest af því, sem hv. 3. þm. Reykv. segir til andmæla þessu frv. Ég hefi leyft mér að koma með brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég kom með brtt. við frv. vegna þess, að það eru fyrirmæli í því, sem ég vil ekki fella, þótt það séu hinsvegar aðalákvæðin, sem ég vil fella. Aðalfyrirmæli frv. er að banna innflutning á kartöflum vissan tíma ársins. Mig furðar ekki á því, þó að sumir í landbn. hafi flutt frv., en mig furðar á því, að fulltrúar Sjálfstæðisflokks þessarar n. skuli hafa flutt það. Ég veit ekki betur en að stefnuskrá þess flokks sé frjáls verzlun og sem minnst höft á atvinnufrelsi manna. En hér tel ég, að þeir hafi hvarflað frá stefnuskrá sinni. En nú gæti hugsazt, að hér væri einhver voði á ferðum, sem heimtaði það óhjákvæmilega, að þessi höft væru sett, en svo er þó ekki. Kartöfluneytendur hér í Rvík kaupa allar þær íslenzku kartöflur, sem hægt er að fá á hverju ári, og mundu áreiðanlega gera það, þótt framleiðslan ykist stórlega. Og íslenzku kartöflurnar eru keyptar fremur en þær útlendu, jafnvel þótt þær séu dýrari, t. d. þær kartöflur, sem hv.þm. Borgf. og aðrir Akurnesingar láta selja hingað, af því að mörgum þykja þær betri. Hitt er einsætt, að þegar íslenzku kartöflurnar eru ekki fáanlegar, þá verður að kaupa þær útlendu. Ákvæði þessa frv. eru því ónauðsynleg til þess að tryggja íslenzku vörunni markað. Frv. er því framkomið í öðrum tilgangi. Það er einskonar krókaleið til þess að leggja verðtoll á útlenda vöru, og það er Rvík fyrst og fremst, og svo nokkrir aðrir kaupstaðir og kauptún, sem eiga að greiða hann verðtoll. En það gæti farið svo ólánlega, að innflutningsbannið yrði til þess, að það yrði skortur á þessari vörutegund á vissum tímum árs. Ef bann yrði látið gilda t. d. allan veturinn, eins og einn hv. dm. stakk upp á, þá gæti farið svo, að varan þryti. Það gæti óneitanlega orðið ekki svo lítill hagur fyrir þá, sem síðastir yrðu til þess að selja sínar birgðir, því að þá hefðu þeir góða aðstöðu til þess að hækka verðið. Það er langt frá því, að þeim hv. stjórnarvöldum, sem ætlað er að vera dómarar um það, hvenær bann skuli gilda eða ekki, sé fyllilega trúandi til þess að líta óhlutdrægt á málið, því að það er full ástæða til að ætla, að Búnaðarfélag Íslands og landstj. líti meira á hag framleiðenda en neytenda í sambandi við þetta mál. Annað atriði er það í þessu frv., sem ég að vísu sé mér ekki fært að setja mig á móti, en það er flutningsstyrkurinn. Þó má ætla, að það ákvæði, ef að lögum verður, geti dregið allalvarlegan dilk á eftir sér. Það er hugsanlegt, að komið gæti fram krafa um það, að ríkissjóður færi að styrkja flutninga á kjöti og ull til hafna og milli hafna. En ég játa það, að það er svo mikilsvert atriði, að kartöfluframleiðslan aukist í landinu, að það mætti gera tilraun til þess að láta ríkissjóð styrkja flutning til sölustaða annaðhvort beint eða óbeint, en þá virðist mér ósanngjarnt, að þeir einir njóti þessa styrks, sem flytja þessa voru með skipum. Finnst mér því brtt.hv.þm. Rang. sanngjarnari heldur en till.flm. í þessu atriði, og mun ég því greiða brtt. þeirra atkv. Það er nú líklega fyrirsjáanlegt um afdrif frv. hér í þessari hv. d. þau, að deildin samþykkir þennan grímuklædda verðtoll á kartöflum, en ég ber það traust til hv.Ed., að hún athugi málið nákvæmlegar og felli ákvæðin um innflutningsbann burt úr frv.

Frsm. (Pétur Ottesen) Hv. 3. þm. Reykv. hefir verið alllengi að melta það svar til mín, er hann flutti hér við þessa umr. Þó virðist svo sem það hafi ekki eftir allan þennan langa meðgöngutíma verið fyllilega melt. Það er erfitt að skilja ástæður hans fyrir því að vera á móti því, að stigið sé verulegt spor í þá átt að spara landinu um 400 þús. kr. árlega greiðslu til útlanda, þegar það er augljóst, að allt þetta fé rynni annars til aukins atvinnurekstrar í landinu. Frá sjónarmiði hans og hans flokks, eins og annara, ætti það að vera mjög æskilegt ég þess vert, að stutt væri að því, að þetta fá gengi til innlendrar kartöfluframleiðslu í stað þess að verja því til kaupa á kartöflum frá útlöndum. Hv. 3. þm. Reykv. er hér að berjast á móti aukinni atvinnu í landinu, en heimtar þó samtímis, að úr ríkissjóði sé lagt fram fé til atvinnubóta. Það kemur fram í þessu hin mesta mótsögn hjá þessum þm. Þá var það hv. 2. þm. Reykv., sem gekk hér allrækilega til verks. Af 8 gr. frv. lagði hann til, að felldar væru burt úr frv. allar nema 3, og ef litið er á efni frv., þá var það aðeins ein gr., sem mátti standa að hans dómi. Það verður að telja, að það gæti varla minna verið, úr því að hann á annað borð gekk þá ekki svo hreint til verks að leggja til að fella frv., sem ég hygg nú, að hafi verið hjarta hans næst að gera, og það er auðheyrt á öllu, að hann gerir sér allt far um það að gera þá það, sem eftir er af frv., svo tortryggilegt sem hann getur. Hv. þm. hélt, að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í landbn. hefðum látið fleka okkur til að flytja þetta frv., og vildi halda því fram, að við gengjum með því í berhögg við stefnuskrá flokksins um frjálsa verzlun. Þetta er hinn mesti misskilningur. Hvað afstöðuna til þessa mals snertir, þá er það auðséð, að hv.þm. hefir fylgzt illa með í því, sem gerzt hefir á þingi hér undanfarið. Hefði hann fylgzt með í því, sem gerzt hefir í þessu efni, þá mæti konum vera ljóst, að ég hefi þing eftir þing borið fram till., sem miða að því að styðja og efla innlenda framleiðslu, bæði með tollvernd og á annan hátt. Það er mín bjargfasta skoðun, að það séu hyggindi, sem í hag koma, að byggja afkomu okkar að svo miklu leyti sem hægt er á innlendri framleiðslu, spara okkur kaup á þeim vörum frá útlöndum, sem hægt er að framleiða í landinu. Stuðla að því, að þær milljónir króna, sem árlega fara út úr landinu fyrir vörur, sem hægt er að framleiða og framleiddar eru hér á landi, renni í þess stað beint inn í atvinnurekstur landsmanna sjálfra, og styðja þannig og tryggja atvinnulíf og afkomu þjóðarinnar. Þetta er í fullkomnu samræmi við stefnu Sjálfstæðisflokksins, sem vill veita borgurum þjóðfélagsins sem bezta aðstöðu til þess að vinna að bættum þjóðarhögum. Menn eru að tala hér um verndartollastefnuna sem hættulega fyrir okkur í sambandi við viðskipti okkar við önnur lönd; það er bezt að athuga þá, hvernig umhorfs er með öðrum þjóðum í þessu efni. Við þurfum ekki annað en að líta til Englendinga. Þeir menn þar í landi, sem undanfarið hafa staðfastlega haldið fram frjálsu viðskiptafyrirkomulagi, hafa nú í seinni tíð talið sig knúða til þess að aðhyllast verndartolla og haftastefnu í viðskiptamálum og knúð fram ráðstafanir, sem ganga í þessa átt. Nú er almennt upp tekin sú stefna í viðskiptamálum þjóðanna, að vernda innlenda framleiðslu og iðnað, og þetta gildandi lögmál krefst þess, að þær þjóðir, sem skipti eiga saman, verði allar að fylgja því lögmáli. Það er rás tímanna, sem ekki verður á móti staðið. Aðeins það, að tollastefna þeirra þjóða, sem við eigum viðskipti við, hlýtur að minnka okkar kaupgetu, ef ekkert er að gert, ætti að verða til þess, að við lekum okkur ekki að því að kaupa þær vörur frá útlöndum, sem við getum framleitt í sjálfu landinu. Og það er einmitt mjög eðlilegt, að þeir tímar, sem við nú lifum á, gefi þeirri stefnu, sem vill hlíta að innlendum atvinnuvegum, byr í seglin, og hvað mig snertir, er það mjög fjarri, að ég þurfi að hvika frá mínum fyrri skoðunum til þess að ljá þeirri stefnu fylgi, eða að ég hafi látið teymast til þess að fylgja þessu frv., því að í því tilfelli stend ég öðrum hv. nefndarm. að minnsta kosti jafnframarlega. Ef til vill má það teljast dálítið seinheppilegt hjá hv. 2. þm. Reykv. að vera að reyna að brýna okkur hv. 2. þm. Skagf. með því, að við séum að svíkja stefnu okkar flokks samtímis því, sem hann stendur upp og lýsir yfir því, að hann geti alveg skrifað undir skoðanir hv. fulltrúa kommúnista, sem hann kallar svo hér í hv. d. Hv. þm. hélt því fram, að bann gegn innflutningi á erlendum kartöflum byggist ekki á þörf, því að það muni hvorki auka markaðinn fyrir íslenzkar kartöflur neyta undir menn til þess að auka framleiðsluna. Þetta er hinn mesti misskilningur hjá hv.þm. Jafnhliða því, sem landbn. flytur þetta frv., flytur hún og annað frv. um kartöflukjallara og markaðsskala. Samkv. því frv. á að koma hér upp öruggri kartöflugeymslu. Eins og nú er koma allar kartöflurnar á markaðinn á sama tíma, og það er vitanlega mjög takmarkað, hvað hægt er að selja af þessar í voru á örskömmum tíma. Fólk í kaupstöðum hefir almennt ekki ástæður til að kaupa mikið í einu, verður að kaupa þessa voru eins og aðrar nauðsynjar undir hendinni. Með samþykkt frv. um kartöflukjallara og þessu frv. er stigið svo stórt spor í þessu máli, að þess verður ekki nema örskammt að bíða, að við getum fullnægt öllum okkar þörfum í þessu efni, og væri það mikill fjárhagslegur gróði fyrir landið. Og við það að létta undir með flutninga á íslenzkum kartöflum til þeirra landshluta, sem nú nota mest útlendar kartöflur, álítum við, að þeim vinnist álit, og að það verði síðan krafa þeirra, er kynnast okkar góðu kartöflum, að fá að hafa þær fremur en útlendar, en sjálfsögð afleiðing af því yrði auðvitað aukin ræktun. Þess vegna álít ég, að ef þetta frv. er athugað með góðvild og skilningi, þá liti það út fyrir að verða heilladrjúgt spor í áttina til aukinnar ræktunar í landinu og sparnaðar á fjármunum þjóðarinnar, svo að stórfé nemur. Ég held, að afstaða þessa hv.þm. til frv. sé sprottin af því, að hann hafi ekki notað sína góðu skynsemi til þess að skilja málið, og ekki heldur litið á það með nægilegri velvild, úr því að hann gat komizt að þeirri niðurstöðu, að frv. væri bæði tilgangslaust og gagnslaust. Hitt, að hv.þm. heldur því fram, að frv. sé fram komið til þess að hækka verið kartaflnanna, er einber misskilningur og ástæðulaus tortryggni. Þessi vara verður vitanlega eftirleiðis eins og hingað til seld af mörgum framleiðendum í samkeppni, og mundi sú samkeppni stofna heilbrigt og sanngjarnt verð á þessari vöru, eins og öðrum vörum, sem seldar eru á frjálsum markaði, og við hv.þm. erum þó alltaf sammala um það, að samkeppninni sé bezt trúandi til þess að skapa sanngjarnt verið. Hv. þm. hélt því fram, að bannið gæti leitt til skorts á kartöflum. Hann treystir ekki Búnaðarfélagi Íslands til þess að gæta skyldu sinnar í þessu efni. Ég álít, að Búnaðarfélagið mundi fara greinilega eftir vilja löggjafans í þessu efni og láti ekki bann gegn innflutningi standa lengur á hverjum stað en meðan nógar eru birgðir af þessari vöru. Ég ber fullt traust til Búnaðarfélags Íslands, að það fari vel með sitt vald í þessu efni og breyti fullkomlega eftir ákvæðum frv., ef það verður að lögum, og er því ótti hv.þm. í þessu efni gersamlega ástæðulaus. Svo ætla ég nú að vona, eftir að ég er nú búinn að útlista það fyrir hv.þm., á hvern hátt þessi væntanlegu lög muni verka, að þá verði honum ljóst, að þau muni ná því takmarki, sem hann hefir lýst yfir, að hann teldi þó þýðingarmikið, sem sé því, að Íslendingar geti orðið sjálfum sér nógir á þessu sviði, og þá vil ég vona það, að hv.þm. falli frá öllum limlestingum á frv. og taki sínar brtt. aftur, enda mun hann hvort sem er verða sannspár um það, að þær verði felldar í hv.þd. og sýnist þá eins gott fyrir hv.þm. að taka þær til baka eins og að láta d. gefa þeim verðugan reisupassa. Frá hv-. þm. Rang. liggja fyrir brtt. við frv. hér í hv. d. Á efni þeirra var lítillega minnzt við 1. umr. af hv. 2. þm. Rang., en fyrir brtt. sjálfum hefir ekki enn verið talað, en ég sé að hv.flm.brtt. hefir nú kvatt sér hljóðs og bíð því með að lýsa afstöðu n. til þeirra. Að öðru leyti get ég nú látið staðar numið í þetta sinn. Þeta frv. er eins og og minntist á fyrr í þessari ræðu annar liðurinn í till. landbn. í þessu máli. Það er spor í áttina til þess, að við Íslendingar getum orðið sjálfum okkur nógir og hurfum ekki að greiða stórar fúlgur fjár út úr landinu af hinu laga söluverði íslenzkra vara fyrir þær vörur, er við sjálfir gætum framleitt nægta nóg af.

Jón Ólafsson Það er ekki ætlun mín að tala langt mál um þetta frv. Þessar Skagakartöflur hafa verið á ferðinni á öllum þingum síðan ég kom á þing, og er ég orðinn leiður á heitu, eins og öllum slíkum málum, þar sem verið er að ota fram hagsmunamálum einstakra manna með því að þrengja kosti annara, án þess tekið sé tillit til eðlis málsins eða almenns ávinnings. Við hv. samþm. minn, hv. 2. þm. Rang, sem berum fram brtt. við frv., höfum ekki viljað raska grundvelli frv., en ég sé það fyrir vist, að ef á að taka alvarlega þá yfirlýsingu hv.flm. frv., að verðið á kartöflunum eigi ekki að hækka, þá eru allir aðrir en þeir, sem hafa aðstöðu til að flytja kartöflur með ríkisskipum á markaðinn, greinilega útilokaðir frá því að rækta kartöflur til sölu. Allar hásveitir landsins verða greinilega útilokaðar frá því að leggja skerf til framleiðslunnar nema með því annaðhvort að verðið hækki eða þá að þessir framleiðendur eins og aðrir njóti styrks frá því opinbera. Þá verð ég að segja það, að ég kann ekki við það, að Búnaðarfélag Íslands, sem stofnað er og starfrækt í þeim tilgangi að hvetja og leiðbeina vissri stétt þjóðfélagsins, sé gert að dómara í verzlunareinokunarmálum, til þess að það geti í skjóli þessara þvingunarlaga aflað bændum hærra verðs fyrir kartöflurnar. þótt ég hafi talið mér skylt að koma með þá brtt., sem hér liggur fyrir, þá dylst mér það ekki, að með þessu frv. er stigið varhugavert spor, sem gefur slæmt fordæmi. Það getur komið fram krafa um það að banna innflutning á mjólk, meðan nóg mjólk niðursoðin væri í Borgarnesi. Ég tala nú ekki um kjötið, sem hv.þm. Borgf. setur verið á á hverju hausti, og við Reykvíkingar með mestu þolinmæði fáum að greiða, þó að það sé margfalt hærra heldur en fæst fyrir þessa vöru á útlendum markaði. Þegar komið er út í það, að í smærri atriðum og fyrir einstaka hreppa er farið að þvinga framleiðslunni inn á stóran part þjóðarinnar með hækkuðu verði, þá hygg ég, að mælirinn sé orðinn fullur. Við þm. Rang. höfum þess vegna komið fram með brtt. við 4. gr. frv., þar sem atvmrh. er heimilað að greiða úr ríkissjóði allt að helmingi flutningskostnaðar á kartöflum frá framleiðslustað til næsta markaðsstaðar innanlands. Ástæðan til þess, að lítið er framleitt í ýmsum sveitum, sem þó hafa ágæt skilyrði til kartöfluræktar, er sú, að svo kostnaðarsamt er að koma framleiðslunni á markaðinn, að ógerningur er að rækta kartöflur til sölu. Ég get lýst því yfir, að ef till. okkar verður ekki samþ., þá er ég fyrir mitt leyti staðráðinn í því að greiða atkv. gegn málinu í heild, enda er ég viss unt, að frv. Þetta verður til engra hagsbóta fyrir framleiðendur, nema því aðeins, að það verði til þess að hækka verðið á markaðinum, samanborið við það verð, sem vera mundi í frjálsri samkeppni við heimsmarkaðinn. Það er óþarft og ekki til neins, að vera að taka alvarlega þetta tal um, að sparast mundu 400000 kr. greiðslur út úr landinu við samþykkt þessa frv. Þótt svo sé ekki gert, þá mundi ekki vera nein hætta á því, að meira kæmi á markaðinn en seljast mundi, og það meira að segja á undan útlendu framleiðslunni, eins og hingað til hefir verið á markaðinum. En svo má gæta þess, að slíkar þvingunarráðstafanir mundu hækka verðið og draga úr neyzlunni, og þá verða til þess, að fátækt fólk ætti verra með að afla sér þessarar vöru. Og ef þessi lög yrðu til þess að draga úr því, að menn gætu veitt sér þessa hollu fæðutegund, sérstaklega þar sem eingöngu er um einhæfar fæðutegundir svo sem fisk að ræða, og heilsu manna þar með stofnað í hættu, þá hygg ég, að of dýrt væri að kaupa slíkar lagalegar ráðstafanir. Það er tilgangslaust að vera að slá því fram, að hér sé knýjandi nauðsyn fyrir hendi vegna gjaldeyrisvandræða. Þetta allt er bara glamur, sem komið er úr vissri átt, og notaðir hinir erfiðu tímar nú til þess að koma máli þessu fram. Það er á sinn hátt eins og þegar sorgir og drepsóttir hafa herjað á þjóðir, þá hafa skottupredikarar fundið heppilegan jarðveg til að breiða út kenningar sínar. Ég vona þó, að hv.þdm. sjái, hvað í húfi er hér, og gjaldi varhuga við að láta þessa skrumara nota það tækifæri, sem tímarnir gefa nú. - Ég læt svo staðar numið. Vil losa málið sem fyrst út úr d.

Einar Arnórsson Ég vil gera fáeinar aths. við ræðu hv.þm. Borgf. Hv. þm. byrjaði á að tala um það, hve mikið að vöxtum yrði eftir af frv., ef brtt. mínar væru samþ. En ég gat ekki farið öðruvísi að, úr því ég skildi eftir í frv. það, sem ég gat helzt fellt mig við. Að öðrum kosti hefði ég orðið að leggja til, að frv. væri fellt. Ég játa það, að menn verða stundum að slá af stefnumálum sínum, ef bráða nauðsyn ber til. En ég sýndi ljóslega fram á það í ræðu minni, að enga nauðsyn bæri til að banna innflutning á kartöflum. Okkur hv.þm. kemur saman um það, að innlenda framleiðslan sé betri og að hún seljist á undan erlendri framleiðslu. Svo hefir það verið, jafnvel þótt innlendar kartöflur hafi verið seldar hærra verði en þær útlendu. Og svo á það líka að vera. Það er því algerlega óþarft að banna innflutning á kartöflum í því skyni að örfá söluna. Þess þarf ekki við. Hið eina, sem hefðist upp úr aðflutningsbanni, er það, að verðið mundi hækka, þegar einokun er komin á voruna. Þeirri stefnu hlýt ég að vera mótfallinn. En það brýtur ekki í bág við skoðun mína, þótt veittur sé styrkur til að flytja þessa framleiðslu á markaðinn. T. d. er ekki hægt að koma þessari góðu vöru hingað á markaðinn úr héruðunum austan fjalls, vegna þess hve mikið kostar að flytja hana. Ef ríflegur hluti flutningskostnaðar væri greiddur, þá væri tækt að flytja framleiðsluna á markaðinn og selja hana með hæfilegu verði. Hv. þm. Borgf. var með nokkra gamansemi í minn garð. Hann sagði, að ég hefði fallizt á stefnuskrá kommúnista, vegna þess að ég taldi mig geta fallizt á sumt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um þetta mál í ræðu sinni. Þetta er vitanlega heldur hæpin rökfærsla. Þótt ég og hv. 3. þm. Reykv. séum sammala um eitt einstakt atriði, þá er engin ástæða til að ætla, að ég hafi fallizt á stefnumál kommúnista. En þegar hv. andstæðingar eru á sama máli og ég og í samræmi við mína stefnu, þá dettur mér vitanlega ekki í hug að vera á öðru máli um þau atriði. - Ég get með engu móti séð, að samþ. frv. þessa verði okkur til gagns, heldur þvert á móti. Það er okkur sjálfum í hag, að við komum okkur vel við þau lönd, sem hingað flytja kartöflur. Og þótt hér sé ekki um mikil verzlunarviðskipti að ræða, þá getur þó frjáls verzlun í þessu efni bætt fyrir góðu samkomulagi. Hv. þm. Borgf. talaði um verndartollastefnu þá, sem tekin hefir verið upp og rekin í Norðurálfunni og víðar. Það er rétt, að þessi tollapólitík hefir talsvert verið rekin, en reynslan af henni hefir ekki verið sem glæsilegust. - Ameríka varð einna fyrst til að reka þessa pólitík og þar byrjaði kreppan. Utanríkisverzlun Bandaríkjanna hefir beðið mikið tjón af sinni verndartollapólitík og er upphaf kreppunnar rekin til þeirrar stefnu. Þótt Norðurálfan standi nú á blístri af tollafargani, þá er það engin afsökun fyrir okkur um það að setja viðskiptahöft þar sem engin þörf er á. Hin eina afleiðing fyrir okkur er sú, að það gæti gert okkur ógagn út á við. - Hv. þm. talaði í þessu sambandi um, að England hefði horfið frá frjálsri verzlun. Þetta er að nokkru leyti rétt, en að nokkru leyti ekki rétt. Það er að vísu lagður alhár tollur á sumar innfluttar iðnaðarvörur, en ekki á nauðsynlega matvöru, nema 10% á fisk og er það gert til verndar innlendu útgerðinni. - En innflutningsbann hefir ekki verið sett á vörur þar, þótt það sé rétt, að þeir hafi horfið frá sinni fyrri stefnu í tollamálum. En eins og ég hefi áður tekið fram, er engin þörf á slíkum ráðstöfunum hér með þessa vörutegund. Ef létt er undir með framleiðendum á þann hátt að greiða fyrir þá flutninginn að einhverju leyti til markaðsstaðar, þá er erlenda varan þar með útilokuð á fullkomlega sæmilegan hátt. Hv. þm. Borgf. var að gera að gamni sínu, með því að segja, að ég væri að skrifa undir stefnu kommúnista með því að vera sammála hv. 3. þm. Reykv. um þetta frv. Ég hefi svarað því. En ef ég vildi nú gjalda líku líkt, þá gæti ég bent hv.þm. á, að öl framkvæmd laganna er lögð á herðar atvmrh., að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands. Frv. er því í raun og veru traustsyfirlýsing til stjórnarinnar, og þar sem hv.þm. berst svo ákveðið fyrir því, að stjórninni sé sýnt þetta traust, þá er fullkomin ástæða til að óska henni til hamingju með þennan nýja liðsmann. Hv. þm. sagðist bera fullkomið traust til Búnaðarfélags Íslands. En um leið felst í því fullt traust til stjórnarinnar um að hún muni fara eftir tillögum Búnaðarfélagsins. Ég hefi nú ekki þetta traust til Búnaðarfélags Íslands. Ég er hræddur um, að stjórn þess setji stækkunarglerið, sem hv.þm. Húnv. var að tala um nýlega, fyrir það augað, sem hún lítur á hag framleiðenda með. En smækkunargler fyrir það augað, sem hún lítur á hag neytendanna með, eða verð jafnvel steinblind á því auganu, sem veit að hag kaupenda. Eins býst ég við, að núverandi atvmrh. (TrÞ) muni verða miklu hallari undir framleiðendur en neytendur. En þarna skilur okkur a. hv.þm. Borgf. og mig. Ég ber ekkert traust að þessu leyti til þeirra aðilja, sem eiga að hafa á hendi framkvæmd laganna. En hv.þm. Borgf. er, gæddur slíku trausti. Því fer fjarri, að ég taki aftur brtt. mínar. Ég hefi sannfærzt betur en áður, undir þessum umr., að þær eru í alla staði réttmætar. Og þótt þær verði allar felldar, þá hverf ég ekki frá réttu máli af ótta við það að lenda í minni hluta. Ég get sagt hv.þm. Borgf. það, að það er alveg óhætt fyrir hann að framleiða 20 sinnum meira af kartöflum en nú. Það verður allt étið í Reykjavík og borgað fyrir það verð, sem hægt er að ná á frjálsum markaði og þó meira. Við verðum fegnir að fá þessa vöru hjá hv.þm. og hann þarf ekki að kviða því, að hún seljist ekki, enda þótt engin innflutningshöft á þessari vörutegund sé samþ.

Steingrímur Steinþórsson Ég þarf ekki að segja margt. Það er óþarfi að styðja hv.frsm. Hann er fullfær að svara fyrir sig og n. Hv. 3. þm. Reykv. hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að bannið gegn innflutningi á kartöflum mundi aðeins koma til framkvæmda á haustin, en að þm. Borgf. hefði sagt, að ekki þyrfti að banna innflutninginn á haustin, og taldi, að hér væri um ósamræmi að ræða milli mín og hv.þm. Borgf. - Þetta er nú ekki rétt haft eftir mér. Ég sagði, að innflutningur mundi verða bannaður á haustin og fram eftir vetri eða ári, eftir því sem reynsla og atvik bentu til. Þá sagði hv.þm., að þetta mál væri með öllu óskipulagt. Hann vildi fyrst láta rannsókn fara fram um þörfina og þá fyrst að henni lokinni hefja framkvæmdir, ef ástæða þætti til. -- Þetta mál er nú naumast svo flókið, að ástæða sé til slíkrar rannsóknar. Og að litlu haldi mundi það koma bændum á næsta ári, ef fyrst ætti að fara fram umfangsmikil rannsókn. En þetta mál er einmitt fram komið til stuðnings framleiðendum þessarar vöru nú á hinum erfiðu tímum. Þá sagði hv.þm., að einhver hefði fundið upp á því að kalla þetta „frv. til 1. um skemmdar kartöflur“. - Þetta nafn er í meira lagi óheppilega valið hjá þeim, sem vilja niðra þessu frv. Í því er einmitt ákvæði, sem ekki hefir verið í 1. áður hér á landi, og er því nýmæli, að kaupendur séu með mati á kaupum, sem nema 500 kg. eða meira, tryggðir fyrir því, að þeir fái óskemmda og góða vöru með ákveðnu geymsluþoli. Hv. 2. þm. Reykv. hefir haldið því mjög eindregið fram, að frv. Þetta, ef að 1. verður, muni ekki leiða til aukinnar framleiðslu, heldur aðeins verða til að hækka verðið til neytenda. Þetta er ekki rétt. Ef markaðurinn er tryggður íslenzkum framleiðendum, þá örfar það framleiðsluna. Skeytingarleysi kaupmanna og neytenda um að láta innlenda framleiðslu ganga fyrir dregur úr framkvæmdum manna um ræktun kartaflna. Hv. sami þm. talaði mikið um verndartollastefnur þær, sem nú leggja löndin undir sig. Ég er að mörgu leyti sammála um hinar almennu niðurstöður hv.þm., en við verðum bara að taka ástandið eins og það er nú og laga okkur eftir því. Allar menningarþjóðir eru nú að girða fyrir frjálsa verzlun með öllum mögulegum ráðum. Þeim ráðstöfunum erum við einnig háðir hér, og þýðir því eigi meðan svo stendur að tala um ákveðnar stefnur. Það er okkar nauðvörn að fylgja öllu því fram nú, er miðað getur að því að efla íslenzka framleiðslu. Það er einn nauðsynlegur þáttur í sjálfstæðisbaráttu okkar. Og þess vegna verðum við einnig að grípa til svipaðra ráða og allur hinn menntaði heimur notar nú. Er það næsta einkennilegt, hvern mótblástur þetta frv. fær. Ef andmælendur þess hefðu bent á eitthvert annað betra ráð til að ná hinu sama marki, þá mundi landbn. gjarnan taka það til athugunar. En þar sem ekki er bent á nein önnur úrræði, sem koma að gagni, þá getum við ekki fallizt á till.hv. 2. þm. Reykv., sem miða að því að fella frv. algerlega niður. Annars vil ég líka í þessu sambandi benda á það, að þeir, sem hafa haldið því fram, eins og hv. 2. þm. Reykv. o. fl., að þetta frv., ef að l. yrði, mundi að einhverju leyti verða til þess að hækka verðlag á kartöflum í landinu, heldu allt öðru fram, að vísu í öðru, en sambærilegu máli, sem hér var á dagskrá í gær, sem sé l. um húsaleigu í Reykjavík. Þegar verið var að tala um það mál hér í gær, heldu þm. Reykv. því fram, að ákvæði þess frv. væru óþörf, af því að húsin í Reykjavík væru á svo mörgum höndum, að það mundi ekki verða um neitt húsaleiguokur að ræða, nema þá að kæmu fram samtök húseigenda, sem nú væru ekki fyrir hendi. Nú er það svo um kartöfluframleiðsluna í landinu, alveg eins og húsin í Reykjavík, að hún er á margra manna höndum, og ekki um nein samtök kartöfluframleiðenda eða hring, sem þeir hafi myndað um sölu á kartöflum, að ræða.

Ef hægt væri að banna innflutning á húsum, þá yrði sama niðurstaðan um þau.

Þetta er alveg hliðstætt því, sem hér var verið að ræða um húsin í gær. Ég dreg þá ályktun af þessu, að þeir menn, sem álíta, að ekki muni verða heimtuð ósanngjarnlega þá húsaleiga í Reykjavík, af því að húsin séu á margra manna höndum - þeir sömu menn hljóti að álíta, að framleiðendur kartaflna úti um land muni ekki heimta ósanngjarnlega hátt verð fyrir þær, af því að þær eru líka á margra manna höndum og salan frjáls. Þetta er alveg rökrétt ályktun. Annars, eins og ég tók fram við l.umr. þessa máls, er ég fús til þess að stuðla að því, ef það sýnir sig, að það verður óhæfileg verðhækkun á kartöflum, að kippa í taumana og fylgja því, að sett verði hámarksverð á kartöflur. Þetta mál snertir ekki eingöngu Reykjavík og aðra kaupstaði. Það eru líka ýmsar sveitir, sem ekki hafa aðstöðu til að rækta kartöflur og verða því að kaupa þær, svo að þetta er ekki einungis hagsmunamál milli sveita og kaupstaða. Ég er t. d. fulltrúi fyrir eitt slíkt kjördæmi, sem þarf að kaupa kartöflur, en hika þó ekki við að fylgja þessu frv., sem ég álít vera til styrktar kartöfluframleiðslu landsmanna yfirleitt, því að ég er ekkert hræddur um, að það hækki verðið eins og andmælendur þess hafa haldið fram, og álít, að þeir hafi þar verið að mála á vegginn með allt of dökkum og svörtum litum og ekki fært nein skynsamleg rök fyrir því, að svo mundi verða. Ja, ég ætlaði nú ekki að lengja umr. mjög mikið, og ég held, að það sé þá ekki fleira, sem ég hefi ástæðu til að taka fram.

Björn Kristjánsson Það er auðséð, að þm. þykir ekki skemmtilegt að hlusta á þessar kartöfluumr., því að nú eru flestir stólar orðnir auðir í salnum. Ég skal því ekki verða langorður, en vil aðeins gera stutta aths. Ég er hv.flm. (landbn.) þessa frv. sammála um nauðsyn þess að auka og efla atvinnuvegina í landinu, og get því fylgt þessu frv. í aðalatriðum, þótt ég sé ekki að öllu leyti ánægður með það, t. d. ekki innflutningsbannið. Það er neyðarúrræði, að banna innflutning á kartöflum, en þó líklega nauðsynlegt til þess að tryggja sölu innlendra kartaflna. Ég lít svo á þetta frv., sérstaklega 4. gr., að þar sé sama sem ákveðinn styrkur til kartöfluframleiðenda. Þetta get ég fallizt á sem neyðarúrræði, en þó því aðeins, að það ekki komi fram sem skattur á kartöfluneytendur. Andstæðingar frv. hafa leitt rök að því, og um það er ég sammala, að kartöflur hljóta að hækka í verði við innflutningsbannið. Og ég tala um þetta af nokkurri reynslu. Það var síðastliðið sumar, þegar ég var staddur hér syðra, að ég var að reyna að útvega sölutilboð hér sunnanlands um innlendar kartöflur fyrir kaupfélagið, sem ég vinn fyrir. Ég vildi heldur útvega innlenda framleiðslu, af því að ég sá eftir þeim gjaldeyri, sem færi út úr landinu fyrir þessa voru. Svörin, sem ég fékk, syndu, að verðið á innlendum kartöflum, komnum á hafnir úti um land, var töluvert hærra en hægt var að fá kartöflur fyrir frá útlöndum. Þess vegna get ég ekki falizt á ástæður hv.frsm.n. og hv. 2. þm. Skagf. - já, mér liggur við að segja staðhæfingar þeirra um, að verðið muni ekki hækka. Í Reykjavík er reyndar líklegt, að verðið mundi ekki hækka, að minnsta kosti ekki mikið, því að hingað er ekki um neina sjóflutninga að ræða milli hafna. Ég held, að það sé of mikið úr því gert, að lítið mundi berast hér að af kartöflum; ég geri ráð fyrir, að það yrði nægilegt, svo að ekki þyrfti að flytja kartöflur að langa vegu. En þetta horfir allt öðruvísi við fyrir ýms héruð úti um land. þau þurfa að flytja kartöflurnar á sjó, og þá má verðið ekki vera svo hátt her, að þær, að viðbættu flutningsgjaldinu, verði dýrari, komnar út á land, en útlendar kartöflur, ef fullt réttlæti á að nást. Aths., sem ég vil gera við frv., ég er skilyrði fyrir, að ég greiði því atkv., er sú, að í stað þess, að í 4. gr. er nú svo ákveðið, að ríkisstj. hafi heimild til að greiða helming flutningsgjaldsins, verði því breytt þannig, að ríkisstj. hafi heimild til að greiða allt flutningsgjaldið. Ég ætlast þó til, að til þessarar heimildar yrði ekki gripið, nema því aðeins, að þess þyrfti við til að jafna verðið milli útlendra og innlendra kartaflna. Að því leyti vil ég, að það sé heimild til, að þessar ívilnanir verði veittar, en annars fellu þær niður. Ég ætlaði að bera fram brtt. um þetta, en varð of seinn með hana við þessa umr., en mun koma með hana við 3. umr. Verði hún felld, þá sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með frv. óbreyttu. Ég álít, að þá sé gengið á rétt minna kjósenda, sem búa í nyrzta héraði landsins, þar sem ekki er hægt að rækta kartöflur sökum óblíðrar veðráttu. Það var nokkuð minnzt á þennan flutningsstyrk við 1. umr. Sumir álitu, að hann mundi verða illfinnanlegur fyrir ríkissjóðinn. En ég held, að þeir hafi ekki fært næg rök fyrir því. Nú er það svo, að skip ríkisins sigla sínar áætlunarferðir kringum landið, og á seinni misserum hafa þau siglt hálftóm eða nærri tóm af vorum. Miðað við þetta væri það ekki tilfinnanlegt fyrir ríkissjóðinn, þótt þau misstu flutningsgjald fyrir þessa voru, sem annars yrði ekki flutt með þeim hvort sem væri. Ég hefi athugað skýrslu, sem birtist eftir Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra í tímaritinu „Frey“, um kartöfluneyzlu landsmanna, og mig minnir, að hann segi, að það muni vanta 1280 tonn af kartöflum, til þess að innlend framleiðsla af þeim fullnægi þörfum landsmanna  Ég vil óska, að hv. landbn. sjái sér fært að taka upp og bera fram þessa till. mína, því að undir því, að hún nái fram að ganga, er fylgi mitt við frv. komið. Verði hún felld, mun ég greiða atkv. á móti því óbreyttu. Ég mundi þá heldur greiða atkv. með brtt.hv. 2. þm. Reykv., þótt ég sé ekki fyllilega ánægður með þær. Ég held, að hv. landbn. ætti að fallast á brtt. mína því að það er engan veginn lítilsvert fyrir landbúnaðinn, að frv. nái fram að ganga. En ef lögin verða til þess, að kartöflur hækka í verði, þá verða þau óvinsæl, og verða þá fljótlega afnumin, og koma þá ekki landbúnaðinum að neinu gagni. Þá vildi ég minnast á brtt. frá hv. 2. þm. Rang., um að ríkið greiði flutningsgjöld á kartöflum þaðan úr sýslu. Ég get ekki greitt atkv. með henni, ekki af því, að ástæðulaust sé að styrkja bændurna á Suðurlandsundirlendinu til þessarar framleiðslu, heldur af því, að þau framlög yrðu svo há, enda væri þá varla fært að neita öðrum héruðum um samskonar ívilnanir. En þessi landshluti er svo settur, að það getur varla verið um kartöfluútflutning að ræða þaðan, nema breytt flutningaskilyrði komi til. Ég mun því ekki geta greitt atkv. með þeirri brtt. Ég veit að vísu, að þarna eystra eru ágæt skilyrði fyrir kartöflurækt, en flutningsgjöld þaðan nema svo háum upphæðum, að það getur varla verið um þann styrk að ræða. Auk þess er það svo, að þeir, sem búa í þessum ágætu héruðum, og landsmenn yfirleitt, verða að njóta þess og gjalda, hvar þeir eru búsettir - njóta kostanna, sem þau héruð hafa að bjóða, sem þeir búa í, og þá náttúrlega líka sætta sig við annmarkana. Ég vil að lokum aðeins endurtaka það við hv. landbn., hvort hún sjái sér ekki fært að taka upp till. mína, þar sem hún kostar ekki bein útgjöld fyrir ríkissjóðinn, heldur aðeins skiprúm, sem annars mundi verða ónotað.

Frsm. (Pétur Ottesen) Hv. 1. þm. Skagf. hefir nú svarað ýmsum af þeim andmælum, sem enn á ný hafa vakizt upp við þessa umr. gegn frv. Það er því færra en ella hefði orðið, sem ég þarf að minnast á. Hv. 1. þm. Rang. sagðist oft hafa heyrt þennan kartöflusöng hér á undanförnum árum, og var sem hann tengdi hann við svokallaðar Skagakartöflur, og hélt, að frv. Þetta myndi borið fram hér nú með sérstöku tilliti til hagsmuna þeirra manna, sem rækja þessa atvinnu í mínu kjördæmi. Í landbn. erum við nú 5 og úr ýmsum mismunandi hlutum landsins, svo það ætti því með tilliti til þess að vera nokkur trygging fyrir því, að það sé nauðsyn alþjóðar, sem hér liggur á bak við, en ekki hagsmunir neins sérstaks héraðs. Og til sönnunar því, að þetta er svo, vil ég benda hv.þm. á, að ef nokkuð væri, þá væri ég með till. mínum að gera heim þar efra erfiðara fyrir að fá markað fyrir sínar kartöflur en það er nú. Því að eins og viðurkennt er, miða þessar till. að því að efla innlenda ræktun þessarar vörutegundar, en eins og kunnugt er, eru menn á þessu svæði, sérstaklega á Akranesi, langt á undan öðrum í þessu efni. Ég er því að stofna til samkeppni við þá með þessu, og það er því siður en svo, að það séu þeirra hagsmunir sérstaklega, sem ég berst fyrir með því að beita mér fyrir þessu máli. Það er í þessu efni eins og öðru heildargagn þjóðarinnar, sem ég lít á fyrst og fremst áður en ég lít á sérhagsmuni þeirra manna, sem ég nú er fulltrúi fyrir. Ennfremur vil ég benda hv.þm. á, að ákvæði um að greiða flutningskostnaðinn er ekki á neinn hátt til ívilnunar mínum kjósendum, það kemur þeim ekki að neinum notum. Þeir flytja kartöflurnar á sínum eigin bátum til Reykjavíkur og nota ekkert ríkisskipin, svo að þeir verða sjálfir eins og Rangæingar að kosta flutninginn að öllu leyti til Reykjavíkur, eins og áður. Það þótti mér undarlegt hjá hv.þm., að hann leit svo á, að þetta frv. væri ekkert annað en glamur út í loftið, sprottið af þeim sultarsöng, sem menn alltaf væru að syngja á erfiðum tímum og hann vildi fordæma. En hitt þykir mér þó töluvert undarlegra, að hv.þm., samtímis því, sem hann fordæmir þennan sultarsöng, þá skuli hann ekki einasta taka undir með okkur hinum, heldur syngur hann nú sultarsönginn hærra og hvellar en nokkur okkar hinna, þar sem hann nú vill ekki sætta sig við hann stuðning, sem í frv. felst heldur færa hann út á enn víðara svið. Við höfum ekki gert ráð fyrir að láta ívilnun um flutningsgjöld ná lengra en það, að ríkissjóður borgaði að hálfu leyti flutning með ríkisskipunum heraða á milli, en nú vill hv.þm. líka greiða flutningskostnað á landi, og afleiðingin af því yrði þá líka vitanlega sú, að það yrði þá líka að greiða flutningsgjöld milli hafna, sent ríkisskipin koma ekki við á, og staða, sem þau geta ekki komið á. Það er þess vegna algerð mótsögn í því, er hv.þm. fordæmir þetta frv. fyrir þann stuðning og uppörfun, sem í því felst, af því að þess sé engin þörf, en flytur jafnframt till. um að leggja meira af mörkum í þessu efni en landbn. hefir lagt til. Enda kom það greinilega í ljós, þegar hv.þm. fór að tala um, að það, sem aðallega stæði fyrir þrifum kartöfluframleiðslunni í landinu, væru erfiðleikarnir á það að koma þeim frá framleiðslustaðnum til annara landshluta, sem mikið skortir á, að hafi næga kartöfluframleiðslu. Hann viðurkenndi, að þetta stæði aukinni kartöflurækt fyrir þrifum, en segir þó, að þetta, sem ætlað er að bæta úr þessu, sé ekkert nema glamur og í áttina til þess, sem miður sé. Mér finnst það því koma fram hjá hv.þm. í ummælum hans og afstöðu til þessa frv. eins og hans þátttaka í þessu máli sé leikaraskapur einn, eins og hann minntist á og var að átelja í gær leikaraskap annara hv.þm. í öðru máli. Hv. þm. sagði, að það þyrfti meira til en þann stuðning, sem það opinbera veitti með þessu frv., til að auka ræktun á kartöflum. Þetta er okkur líka ljóst, en við erum þess fullvissir, að ef frv. verður samþ., þá styður það mjög að þessu. Auk þess eru nú út um allt land hafin samtök fyrir áeggjan búnaðarþings, sem haldið var hér nýlega, til búnaðarfélaga, um að stiga nú verulegt spor í þá átt að auka ræktun á kartöflum. Og við álitum, að það sé stórt og mikilsvert spor til að ná þessu marki, að það opinbera taki þátt í þeirri vakningu, sem hafin er í þessa átt. Með þetta fyrir augum, að efla samtök og áhuga fyrir þessu máli úti um allt land, var það, að við vildum láta hið opinbera sýna sinn vilja á hann hátt, sem við nú höfum borið fram till. um. Nú, hv.þm. talaði um það, að það mundu ekki sparast allar þessar 400 þús. krónur, sem ég benti á, að nú færu út úr landinu fyrir kartöflur. Það er alveg rétt, að þær mundu ekki allar sparast strax, en því fyrr spörum við þetta, sem meiri skilningur skapast á nauðsyn þessa mals, og kemur fram í stuðningi við það. Ég held, að þessum hv.þm. og öðrum, sem hafa hin stærri fjármál landsins í sínum höndum, ætti að vera það ljóst, að það það hér brýna nauðsyn til að spara kaup á vörum frá útlöndum, því að ég veit ekki betur en að með þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru af bönkunum um gjaldeyrisverzlunina, sé verið að sníða mönnum svo þröngvan stakk um innkaup erlendra vara, að þeir komist varla í hann. Það er síður en svo, að þær ráðstafanir bendi til annars en þess, að við höfum ekki ráð á nema að litlu leyti að fullnægja brýnustu þörfum okkar. Því að ég ætla, að allar yfirfærslur á erlendum gjaldeyri séu nú skornar svo naumt við neglur sem framast er unnt, og af því stafar, að við höfum ekki ráð á að kaupa frá útlöndum nema nauðsynlegustu nauðsynjar okkar, en við höfum miklar óþarfir á því sviði. Það ætti því að vera hverjum manni ljóst, hve mikilsvert það er að vinna að því á auðveldan hátt að uppfylla þessar þarfir að sem mestu leyti með því, að svo mikið sem hægt er af þessum nauðsynlegu vorum sé framleitt í landinu sjálfu. Ég held þess vegna, að þegar verið er að tala um, að hér sé verið með glamúr á ferðinni og léttúð í þessu máli af hálfu þeirra manna, er vilja styðja að framgangi þess, þá syni meðal annars ráðstafanir peningastofnananna, að það sé ómaklegur áburður, þar sem þær ráðstafanir eru bezta og skýrasta sönnun þess, hvað miklu kaupgeta okkar er nú minni en áður. Það er svo, að allir erfiðleikarnir og örðugar kringumstæður, sem mæta mönnum, verða þess oft valdandi, að menn slá af bæði um framkvæmdir og annað, sem þeir vilja gera. En af erfiðleikum og þrengingum má líka oft mikið læra. Og hinn hollasti og bezti lærdómur, sem af þessum krepputímum gæti leitt fyrir okkur, væri það, ef þeir kenndu okkur að nota betur þau gæði, sem við höfum í landinu sjálfu, okkar eigin framleiðslu, og auk þess að jafnframt því, sem erfiðleikarnir raska ýmsum framkvæmdum og áætlunum, þá geta þeir orðið okkur góður skóli, ef við berum gæfu til að draga út af þeim rétta ályktun. Áður en ég sný mér að hv. 2. þm. Reykv. skal ég rétt aðeins minnast á brtt.hv.þm. Rang. um að greiða úr ríkissjóði allt að helmingi flutningskostnaðar á kartöflum á landi. Ég hefi þau skilaboð að færa þeim frá n. um þessar till., að hún sjái sér ekki fært að mæla með þeim. Tillögur n. um þátttöku ríkissjóðs í flutningskostnaði eru eingöngu miðaðar við flutning héraða á milli, en ekki flutninga innan héraðs. Það er nú svo, að í sumum héruðum eru mjög lítil skilyrði til kartöfluræktar, og er þetta því hugsað sem fyrirgreiðsla á viðskiptum með kartöflur milli þessara héraða og þeirra, sem góð skilyrði hafa til þess að framleiða kartöflur. Kostnaður ríkissjóðs við þessa flutninga mundi ekki verða tilfinnanlegur, en ef það ætti að greiða flutningskostnað innan héraðs, þá mundi verða öðru máli að gegna. Af þessum ástæðum sá n. sér ekki fært að mæla með brtt. Þá vil ég beina nokkrum orðum til hv. 2. þm. Reykv. hjá honum virtist koma fram afsökun á því, hve stórtækur hann væri í till. sínum. Skyldi það gleðja mig mjög, ef hann vildi snúa frá villu síns vegar í þessu máli og taka till. aftur. Ég verð annars að segja, að mér finnast þessar till. hans og ummæli hans í deildinni um málið lýsa miklu minni skilningi og þekkingu á þessum hlutum en vænta hefði mátt af honum. Hann vildi t. d. halda því fram, að af frv. þessu, ef að lögum yrði, myndi leiða mikla verðhækkun á kartöflum, en ég hefi bent á það áður, hvernig hér er ástátt um kartöflumarkaðinn. Öll kartöfluframleiðsla landsmanna kemur á markaðinn svo að segja í senn, og gæti því samkeppnin á markaðinum orðið víðtækari, ef greitt væri fyrir flutning vörunnar, eins og hér er gert ráð fyrir, og reynslan hefir sýnt það á haustin, þegar aðalkartöfluframleiðslan er á markaðinum, að þá hefir framboðið skapað eðlilegt og sanngjarnt verð á kartöflunum, og það er siður en svo, að verð á erlendum kartöflum hafi haldið niðri verðinu á þeim innlendu, heldur það gagnstæða. Það er því ekkert að óttast í þessu efni, því að það er ekki ætlazt til, að innflutningsbannið standi lengur en meðan nóg framboð er af innlendum kartöflum. Hér er því ekki farið fram á að gera neinar þær ráðstafanir, er leitt geti til hækkandi verðs eða minnkandi neyzlu á þessari vörutegund. Staðhæfing hv.þm. um þessa hluti getur því ekki byggst á öðru en því að hann treysti ekki Búnaðarfélagi Íslands og atvmrh. að gæta skyldu sinnar í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti ber það traust til Búnaðarfélags Íslands, að ráð fari hér í engu lengra en til er ætlazt. Þá var hv.þm. að tala um, að það kæmi fram hjá mér sérstakt traust til stj. í þessu máli. Þó að mér þyki miður að þurfa að gera þá játningu hér, þá verð ég þó að segja það, að í þessu efni treysti ég atvmrh. og Búnaðarfélagi Íslands betur en mínum kæra flokksbróður, hv. 2. þm. Reykv., því að hann hefir með brtt. sínum, sem ganga út á það, að gera frv. að engu, þurrkað burt úr meðvitund minni það traust, sem ég bar áður til hans í þessu máli. Með þessu er ég þó alls ekki að lýsu neinu almennu trausti á stj., heldur aðeins í þessu einstaka tilfelli. Þá vildi þessi hv.þm. halda því fram, að ég hefði sagt, að hann væri með þessu að skrifa undir stefnu kommúnista. Þetta er ekki rétt hjá hv.þm. Ég sagði, að í þessum till. hans virtist koma fram stefna kommúnista, þar sem þær stefna að því að vinna á móti góðum ráðum til eflingar atvinnurekstri landsmunna og jafnframt bættri fjárhagslegri afkomu þjóðarinnar, því að eins og kunnugt er, er það stefna kommúnista að grafa svo undan fjárhagslegu sjálfstæði einstaklinganna og rekstri einkafyrirtækja, að allt falli í rústir. En það er gott ráð og öruggt til að hamla upp á móti því, að niðurrifsstefna komnúnistanna festi hér rætur, að þjóðin búi sem mest að sínu, framleiði til eigin þarfa það, sem hægt er innanlands, og spari sér sem mest kaup á slíkum vörum frá útlöndum. Með því er lagður sá grundvöllur að efnahagsafkomu þjóðarinnar, sem kommúnistarnir eiga erfitt með að rífa niður og leggja í rústir. Þá talaði hv. 2. þm. Reykv. um verndartollastefnuna og hvernig hún hefði gefizt, sérstaklega hjá Ameríkumönnum. En eins og ég benti á, þá hafa allar næstliggjandi þjóðir talið óumflýjanlegt að brjóta margra alda gamlan grundvöll í þessum málum og taka upp verndartollastefnuna, til þess að bjarga sér fjárhagslega út úr þeim miklu örðugleikum, sem nú steðja að. Ég held því, að við séum ekki færir um að bjóða birginn og sigla þráðbeint eftir þeim leiðum, sem stórþjóðirnar hafa ekki treyst sér til þess að fara eftir. Virðist því ekki um annað að ræða fyrir okkur en fara inn á verndartollabrautina líka, til þess meðal annars að halda jafnvægi við önnur lönd í þessum málum, og jafnframt til þess að hafa eitthvað til þess að slá af, er til tollsamninga kæmi við önnur lönd, því að eins og kunnugt er hafa Englendingar t. d. boðizt til þess að slá af tollkröfum sínum, ef þeir fengju einhverjar ívilnanir á móti. Það vilja nú kannske sumir segja um þetta, að í þessu efni búi ein syndin annari heim, en undan því verður ekki komizt, og það hefir einmitt sýnt sig, að sú stefna, sem Englendingar tóku upp í sumar og haust, bæði að því er snertir gætilegri fjármalastjórn en verið hafði hjá þeim um nokkurt skeið, 05 í öðru lagi að vernda innlendan iðnað, hefir verið spor stigið í rétta átt, þar sem hún hefir þegar valdið miklum fjörkipp í atvinnulífi þjóðarinnar og vaxandi trausti annara þjóða á hinni ensku þjóð. Með þessum ráðstöfunum hafa Englendingar bætt álit sitt og tiltrú út á við og afkomu sína innanlands. Það er nú ekki hægt að segja, að Englendingar hafi með lagaboði bannað innflutning á ýmsum varningi, en þeir hafa lagt á svo háa tolla, að þeir hafa verkað sem innflutningsbann, og má því til sönnunar benda á dálitla frásögn, sem stóð nýlega í ensku blaði. Þar er frá því sagt, að keypt hafi verið frá Bandaríkjunum mikið af ryksugum, og til þess að annast viðskiptin hafði verið stofnað stórt sölufélag á Englandi. En nú lögðu Englendingar 50% toll á ryksugurnar, og það hafði þau áhrif, að ekki var lengur hægt að flytja þær inn. Breytti þá sölufélagið um starfsaðferð. Í stað þess að vera milliliður um sölu á áhaldi þessu, tók það að þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum, sem synir hinn nýja fjörkipp í atvinnulífi Englendinga, sem virðist ætla að bæta úr yfirvofandi atvinnuleysi. Það má að sjálfsögðu benda á fleiri lönd en England, sem komið hafa á hjá sér svo háum innflutningstollum, að þeir verka eins og algert innflutningsbann. Þannig lögðu Svíar á síðastl. ári t. d. 10 kr. innflutningstoll á hverja kartöflutunnu, sem flutt var inn í landið. Verkaði það eðlilega sem algert innflutningsbann. Hvort hátollaaðferðin eða bannið er notað, er því fyrirkomulagsatriði, en ekki eðlismunur. Hv. 2. þm. Reykv. hefir nú lýst því yfir, að hann vilji ekki taka brtt. sínar aftur, og vilji heldur láta fella þær í d., sem ég veit að verður gert. Það leiðir vitanlega til sömu niðurstöðu, hvor aðferðin er höfð. Aðalatriðið er að koma málinu áfram, því að ég er sannfærður um, að það hefir mikla þýðingu fyrir fjárhagslega viðreisn þjóðarinnar. Það eflir innlenda framleiðslu og sparar erlendan gjaldeyri. Er sannarlega nóg eftir, setu ekki er hægt að framleiða í landinu og kaupa þarf því frá útlöndum, þó að þetta falli undan. Aðalandstaðan gegn frv. þessu og því, að ríkið geri nokkuð það, sem að gagni má verða til þess að tryggja okkar markað í landinu sjálfu og efla framleiðsluna, er frá þeim mönnum, sem heima eiga í Reykjavík og kaupstoðunum, þótt sumir bændur og bændafulltrúar á þingi hafi ekki hreinar hendur í þessu máli. Andstöðuna byggja þeir sérstaklega á því, að fyrirkomulag það, sem í frv. felst, muni verða til þess að skapa verðhækkun á kartöflunum. En ég er margbúinn að taka það fram, að innflutningsbannið á ekki að standa lengur en meðan nægilegt framboð er af kartöflum í landinu sjálfu, og því eðlileg samkeppni á markaðinum um vöruna. Geta þessar ráðstafanir því ekki orðið til þess að hækka verðið. Þá hljóta því aðrar orsakir að liggja til grundvallar fyrir andstöðu þessara hv.þm. gegn þessu viðreisnarmali. Ég held helzt, að þeir fyrir dvöl sína hér á mölinni séu slitnir úr því lífræna sambandi, sem áður var milli þeirra og hinnar lifandi starfsemi úti á landsbyggðinni. Þeir eiga því erfitt með að gera sér grein fyrir nytsemi þessa máls. Í þessu liggur að ég ætla aðalorsökin fyrir andstöðu þeirra gegn frv., miklu frekar en að þeir í réttu og veru séu sannfærðir um verðhækkun á vorunni. Er leitt til þess að vita, að beztu menn skuli geta þornað svona upp í skelinni. Ég er nú þrátt fyrir þetta ekkert hræddur um forlög frv., því að ég veit, að nóg er til af mönnum í þinginu, er aðstöðu hafa til þess að skilja á réttan veg þetta nauðsynjamál. Verður því hægt að fá það samþ., hvað sem andstöðu þeirra líður, sem talað hafa á móti því. Hv. þm.N.-Þ. boðaði hér brtt., er hann ætlaði að flytja síðar. Um hana fer ég því ekki að ræða nú, en ég er fús að ræða við þennan hv.þm. um það, sent honum lá á hjarta, hvenær sem er milli umr., og ég vil benda honum og öllum hv.þdm. á það, að hinn umræddi styrkur til flutninganna verður ekki styrkur til framleiðendanna, heldur til neytendanna, því að vegna hans leggst helmingi minni flutningskostnaður á vöruna. Hv. þm. talaði ennfremur um, að stundum myndi hægt að fá ódýrari kartöflur frá útlöndum en hér á landi fengjust, því að kostnaður sé minni við flutning frá útlöndum en hafna á milli. Þetta mun nú ekki vera allskostar rétt. En benda má á það, á þeim tilfellum, sem þetta kynni að vera svona, að þessi munur á að minnka eða hverfa við ívilnun þá, sem felst í þessu frv. Þarf ég svo ekki að taka fleira fram. Vildi ég æskja þess, að málið fengi góða og skjóta afgreiðslu. Vil ég segja það, að ef Alþingi bæri gæfu til að veita stuðning þeirri hreyfingu, sem hér er vakin meðal landsmanna um það að efla sjálfstæði íslenzkra atvinnuvega, þá hefir það unnið þarft verk, sem bera mun margfaldan ávöxt í framtíðinni. Vænti ég hér á Alþingi skilnings á nauðsyn þess, að þetta mikilsverða spor verði stigið.

Flm. (Magnús Torfason) Áður en ég sný mér að tillögunni sjálfri vil ég benda hv.þdm. á það, að í till. er prentvilla, þar sem í niðurlagi hennar stendur „þar“, en á að vera „þess“, þ. e. a. s. þess erfðafjár, sem eigi er séð fyrir með erfðaskrá. Um till. get ég látið að mestu nægja að vísa til grg., en skal til fyllingar fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. Eins og við vitum er erfðarétti vorum skipað með tilskipun frá 25. sept. 1850, og samkvæmt henni eru ekki einungis niðjar bornir til arfs, heldur einnig ættingjar upp á við og til hliðar, allt upp í langafaforeldra. Þessi löggjöf var á sínum tíma sett með hliðsjón af framfærsluskyldunni, sem þá var miklu víðtækari en nú er orðið. Þess vegna eiga útarfar, svona langt frá arfláta, engan rétt á sér lengur. Síðan þessi erfðalöggjöf var sett hafa orðið nokkrar breytingar á þessum sviðum. Ber þar fyrst að nefna lög nr. 46 27. júní 1921, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, þar sem óskilgetnum börnum er samkv. 36. gr. einnig gefinn erfðaréttur með vissum skilyrðum. Líka má benda á lög nr. 72 frá 8. sept. 1931, þar sem takmarkaður er réttur til dánarbóta að nokkru leyti. Samkv. þeim lögum taka einungis börn á framfæri, fósturbörn, foreldrar og systkini dánarbætur eftir slysadauða menn, og þó undir vissum skilyrðum einungis. Þetta bendir ótvírætt til þess, að erfðalöggjöf okkar sé orðin mjög úrelt. Það kemur ekki ósjaldan fyrir, að arfur renni til alls ómaklegra náunga, sem arfláti hefir auk þess engin deili á vitað. Ennfremur kemur það fyrir, að arfur renni til manna, sem arfláti hefði sízt á kosið, og orsakar slíkt ósjaldan illindi og deilur meðal manna. Auk þess reynist það æ erfiðara að hafa upp á slíkum náungum. Er þess líka vonin, með því að mikið los er á fólki vegna breyttra atvinnuhátta, og við þetta bætist, að ættvísi þverr óðum í landi voru. Eftir gildandi löggjöf má bæta úr þessu með erfðaskrá, en því fylgir jafnan talsverð rekistefna, og sýnir reynslan það, að almenningur býr yfirleitt ekki til erfðaskrár, og sérstaklega ekki, ef um smáfjárhæðir er að ræða. Ástæðan til þessa er, eftir því sem mér hefir virzt, sú, að það er í meðvitund fólks eins og verið sé að grafa sér gröf með því að gera erfðaskrá, og almenningur virðist hafa það á tilfinningunni, að sá, sem erfðaskrá geri, eigi skammt eftir ólifað. Því hefir mér og fleirum fundizt, að skipa þurfi þessu með lögum, þannig að ekki þurfi rekistefnur til þess að slíkt dánarfé, sem oftast nemur litlu, renni til landsnytjafyrirtækja eða stofnana, sem ætla má, að hinum látna hafi verið hugþekkar. Ég bendi t. d. á ellistyrktarsjóðina, sem að allra áliti eru hinir nytsömustu, enda er það ekki fágætt, að menn, sem enga niðja láta eftir sig, geri þá ráðstöfun á fé sínu eftir sinn dag, að það renni til ellistyrktarsjóðanna. Ég býst við, að þessir sjóðir séu öllum hugþekkir, og hv.þdm. hljóta einnig að líta svo á, að það sé í alla staði gott og æskilegt, að þeir eflist og styrkist eftir föngum. En þó að þetta væri tekið í lög, þá væri auk þess hægurinn nærri að gefa heimild til þess, að dánarfé úr einstökum héruðum hyrfi til guðsþakkafyrirtækja eða stofnana, sem héraðsbúar bæru sérstaklega fyrir brjósti: Hinar mörgu og margvíslegu sjóðstofnanir hinna síðustu ára sýna, að slíkur almennur áhugi er víða fyrir hendi í einstökum héruðum og landshlutum, og ég býst við, að menn vildu fúsir styrkja slíka sjóði og stofnanir með dánarfé sínu. Auk þess er svo margt ógert á landi hér, sem erfitt er að þoka áleiðis á skömmum tíma, en sem flestir óska, að komist í framkvæmd, og nefni ég þar til dæmis skógrækt, sem ég býst við, að sé sameiginlegt mál allra landsmanna, og verður því ekki neitað, að áhugi fyrir skógrækt eykst með ári hverju; um það bera vitni hinir mörgu og prýðilegu skógarlundar víða um landið. Ég get ekkert hugsað mér öllu hugþekkara en það, ef í hverju héraði landsins væri skógarlundur, sem héraðsbúar gætu leitað til í frístundum sínum og horfið til, er þeir vildu hafa almennar hátíðir. Auk þess eru fjölmörg nytsamleg fyrirtæki, sem vantar fé til framkvæmda, og mætti láta óráðstafaða arfa renna til þeirra með vissum skilyrðum, t. d. að hreppsnefnd eða sýslunefnd mælti með því, og stjórnarráðið samþykkti síðan. Ég vænti þess, að deildin, að þessu athuguðu, líti svo á með mér, að tími sé kominn til að breyta erfðalögunum, og að því leyti að þrengja aðgang fjarskyldari ættingja til arfs, en ég býst þó við, að það muni ekki þykja rétt að ganga lengra í því efni en að foreldrar og systkini erfi, eins og hingað til hefir verið, börn sín dáin og systkini sín látin. Ég býst við, að það þyki réttara, að mál þetta fái athugun í nefnd, og ég vil beina því til hv.þd., að hún vísi því til allshn. og fresti umr., þar til nefndin hefir skilað af sér.

Pétur Ottesen Það var nú raunar hv.þm. Mýr., sem átti að reifa þetta mál f. h. n. En hann er nú veikur og þar sem landbn. óskar mjög að þetta mál geti gengið áfram tafarlaust, vildi ég fara nokkrum orðum um þetta frv. Eins og menn sjá á þessu frv., þá er það nálega í sama búningi og gerð eins og það var samþ. hér í þessari deild á sumarþinginu. Aðalbreyt. í frv. nú er, að gert er ráð fyrir í 1. gr., að kjallarinn, sem byggja á í Rvík, verði nokkru minni en gert var ráð fyrir í frv. því, sem lá fyrir sumarþinginu. Þá var gert ráð fyrir, að hann ætti að rútna allt að 10 þús. tunnur, en nú er miðað við 6 þús. tunnur. Þetta dregur vitanlega nokkuð úr þeim kostnaði, sem gert er ráð fyrir, að af kjallarabyggingunni leiði fyrir ríkissjóð. Önnur aðalbreyt. frá því, sem áður var, er að sett eru inn í frv. bráðabirgðaákvæði um það, að stj. taki kjallara á leigu, þar til betur lætur í ári, til þessarar geymslu og geri á honum nauðsynlegar breytingar. Og það, sem n. og þeir, sem að þessu máli standa, hafa í huga, er, að fengið yrði húsrúm í kjallaranum undir þjóðleikhúsinu, sem nú er verið að reisa hér í bænum. Mér hefir verið sagt af mönnum, sem hafa athugað þennan kjallara, að með tiltölulega litlum kostnaði verði hægt að gera hann svo úr garði, að þar geti orðið örugg geymsla, og hvað rúmið snertir, þá er það yfirfljótanlega nóg til að uppfylla þá þörf, sem gera má ráð fyrir, að verði á næstunni í þessu efni. Ég býst við, að stj. geti fengið þetta húsrúm með góðum skilmálum og að samkomulag við þá, sem ráða yfir þjóðleikhúsbyggingunni, muni auðfengið. Það, sem þarf að gera, er aðallega í því fólgið að útbúa frekari einangrun til varnar frosti í kjallaranum. Auk þess er nauðsynlegt að fá þar rafmagnsloftræstingu, svo sem gert er alstaðar erlendis, þar sem um geymslu á jarðarávöxtum yfir lengri tíma er að ræða. Í grg. og líka í umr. um þetta mál á sumarþinginu var talað töluvert mikið um, hvaða þýðingu það hefði að koma upp slíkum kjallara, svo mér virðist ekki ástæða til að fara að rifja það upp fyrir hv. dm. Ég vildi bæta því við í sambandi við þetta frv., sem einungis miðar að því að koma upp kartöflugeymslu í Rvík, að landbn. hefir hugsað sér, að það þyrfti að sjá fyrir þörfum manna í þessu efni í öðrum landshlutum. Hún hefir hugsað sér að bera fram þá breyt. á jarðræktarlögunum, að heimilt sé að veita nokkurn styrk úr ríkissjóði til slíkra bygginga á nokkrum öðrum stöðum á landinu. Þetta verður nánar skilgreint þegar það frv. kemur fyrir hv. d. Ég held, að ekki þurfi að fara lengra út í þetta mál, en vænti þess, að d. taki vel í þetta frv. eins og á sumarþinginu, svo það geti orðið afgr. sem lög frá þessu þingi.