Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 594, um sálfræðiþjónustu hjá heilsugæslunni, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni. Einnig hefur borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 595, um landsmarkmið í loftslagsmálum, frá Andrési Inga Jónssyni.

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir því að gera 30 mínútna hlé að afloknum óundirbúnum fyrirspurnum þannig að unnt sé að funda í þingflokkum.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra tilkynnti um 5 milljarða kr. hækkun barnabóta í tengslum við kjarasamninga í byrjun viku. Ég hrósaði ríkisstjórn af þessu tilefni. Nú vil ég draga þetta hrós til baka og lýsa yfir vonbrigðum með framkomu hæstv. forsætisráðherra í þessu máli. Komið hefur á daginn að þessi aukning upp á 5 milljarða er í raun aukning upp á 2 milljarða miðað við þá fjármálaáætlun sem var samþykkt í vor, það fjárlagafrumvarp sem lagt var fram í haust og frumvarpið eins og það liggur fyrir Alþingi eftir breytingar. Ekki nóg með það - á árinu 2023, á gildistíma þessara kjarasamninga, þá kemur á daginn að aukningin er ekki nema 600 millj. kr. Þannig urðu þessir 5 milljarðar að 2 milljörðum og ekki nema 600 milljónum á næsta ári. Það er ekki einu sinni raunaukning á gildistíma kjarasamninganna, engin aukning til barnabóta ef tekið er tillit til verðbólgu og svona bókhaldsblekkingar, virðulegur forseti, draga úr trausti. Ég vil taka fram að svona stjórnmál eru mér ekki að skapi. Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni kynntum kjarapakka og breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þar sem gert var ráð fyrir aukningu upp á 3 milljarða kr. til barnabóta á árinu 2023. Við drógum þessa tillögu til baka þegar hæstv. forsætisráðherra boðaði 5 milljarða kr. aukningu á tveimur árum. Ég vil greina frá því hér að við í Samfylkingunni munum leggja þessa breytingartillögu fram aftur við 3. umr. fjárlaga í ljósi þess sem nú hefur komið fram. Ég vil spyrja: Finnst hæstv. forsætisráðherra það vera smekkleg framsetning að boða 5 milljarða kr. hækkun barnabóta þegar aukningin er í raun mun minni miðað við bæði fjármálaáætlun og frumvarp til fjárlaga? Getur hæstv. forsætisráðherra staðfest hér í dag, fyrir Alþingi og almenningi, að það verði ekki nein raunaukning í framlögum ríkisins til barnabóta á árinu 2023?

Herra forseti. Ég fagna því tækifæri að ræða þær breytingar á barnabótakerfinu sem við í ríkisstjórninni höfum kynnt, ekki bara til að styðja við kjarasamninga heldur líka til að efla þetta mikilvæga kerfi. Eins og kom mjög skýrt fram þegar þessar aðgerðir voru kynntar og það hefur legið fyrir algerlega frá upphafi þá verður kostnaður við þessa kerfisbreytingu 5 milljörðum hærri á næstu tveimur árum en ella hefði orðið miðað við núverandi fjárhæðir og skerðingarmörk. Þetta kom skýrt fram við kynningu málsins, þ.e. að óbreyttu kerfi. Ég held að það sé mikilvægt að hv. þingmaður tali ekki um einhverjar blekkingar því að þetta hefur legið fyrir. Það sem er mikilvægt í þessari tillögu er að hún felur líka í sér kerfisbreytingu. Fjölskyldum sem njóta stuðnings í kerfinu fjölgar um 2.900, 2.000 vegna breytinganna í ársbyrjun 2023 og 900 vegna breytinganna í ársbyrjun 2024. Grunnfjárhæðir barnabóta með fyrsta barni hækka um 25% fyrir fólk í sambúð og um 11% fyrir einstæða foreldra. Á sama tíma erum við að fækka skerðingarmörkum. Þau verða eftir breytingu annars vegar eitt fyrir foreldra í sambúð og hins vegar fyrir einstæða foreldra og mörkin hækka fyrir foreldra í sambúð úr 9.098.000 kr. í 9.785.000 kr. en fyrir einstæða foreldra úr 4.549.000 kr. í 4.893.000 kr. Miðað við óbreyttar fjárhæðir og skerðingarmörk hefði kostnaður vegna barnabóta orðið um 12,1 milljarður kr. á árinu 2023 en í endurbættu kerfi er hann áætlaður um 14,6 milljarðar kr. og þar af eru 600 nýjar milljónir en annars erum við að ráðstafa þeim fjármunum sem fyrir eru. Þannig að hér er ekki um neinn blekkingaleik að ræða. Hér er hins vegar um að ræða kerfisbreytingu sem hefur verið kallað eftir, m.a. úr flokki hv. þingmanns, sem er að barnabótakerfið nái til fleiri fjölskyldna en áður.

Virðulegi forseti. Í 1. og 2. umr. fjárlaga var fjárheimildin fyrir næsta ár tæpir 14 milljarðar kr. Hvernig getur það verið aukning að fullnýta heimild sem hefur ekki breyst í allt haust? Ef hæstv. forsætisráðherra hefði mætt með frumvarp hér í haust og talað um að að öðru óbreyttu stæði til að henda 2.600 manns út úr barnabótakerfinu og hrósað sér svo fyrir að draga þá breytingu til baka þá held ég að framsetningin á þessu máli hefði hljómað aðeins öðruvísi. Það er ekki eðlilegt að stilla þessu svona upp. Ef það er yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að nýta ekki fjárheimildir í barnabótakerfinu, heldur nýta sér skerðingarmörkin eins og þau eru, þá á fólk skilið að fá að vita það. Hvernig hefðu fyrstu umsagnir verkalýðshreyfingarinnar litið út í haust ef þessi óbreytta kerfisupphæð hefði verið lögð fram hérna í haust? Og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Telur hún að verkalýðshreyfingin hafi skilið þetta með sama hætti og hæstv. ríkisstjórn, að það stæði ekki til að bæta neinni raunviðbót við kjarasamningana 

Herra forseti. Þetta hefur verið kynnt fyrir verkalýðshreyfingunni nákvæmlega eins og ég fór hér yfir áðan. Mér finnst áhugavert að hv. þingmaður fái sig ekki til að gleðjast yfir því að við séum að breyta barnabótakerfinu með þeim hætti að við erum að fjölga þeim fjölskyldum sem njóta barnabóta. Um þetta hefur flokkur hv. þingmanns talað lengi. Ég hef tekið undir með þeim og ég hefði haldið að hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, fagnaði því að við værum að útvíkka þetta kerfi og tryggja að það nái til fleiri fjölskyldna, því að 2.000 nýjar fjölskyldur eru að bætast við með þeim breytingum sem verða um áramót. Við erum að ná aukinni þekju með barnabótakerfinu eins og ekki bara flokkur hv. þingmanns hefur talað fyrir heldur líka margir forystumenn verkalýðshreyfingarinnar.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra þekkir eflaust ágætlega forsætisráðherra Bretlands, Rishi Sunak, frá fyrri störfum hans og ráðherrann hefur líklega tekið eftir því að nú var Sunak forsætisráðherra að tilkynna um umfangsmiklar aðgerðir til að reyna að ná tökum á hælisleitendavandanum þar í landi. Þessar aðgerðir fela m.a. í sér verulega fjölgun landamæravarða, meiri eftirfylgni með gildandi reglum og svo mætti lengi telja. En það sem vakti mesta athygli var að forsætisráðherrann boðaði að strax á nýju ári myndi hann leggja fram frumvarp, það yrðu samþykkt lög sem í raun taka Bretland út úr alþjóðahælisleitendakerfinu, enda, eins og Sunak orðaði það með mjög afdráttarlausum hætti, væri það orðið úrelt. Ég hef rakið hér alloft áður hvers vegna þetta kerfi virkar ekki lengur sem skyldi við núverandi aðstæður. Þetta mun gert til þess að koma í veg fyrir að fólk komi til Bretlands til að sækja þar um hæli. Bretar ætli áfram að taka á móti kvótaflóttamönnum sem eigi rétt á hæli en þeim sem mæti ólöglega verði vísað strax úr landi til afgreiðslu í öðru landi eða til heimalandsins. Þetta er um margt svipað og danskir jafnaðarmenn hafa verið að innleiða þar í landi. En hvað ætlar ríkisstjórn Íslands gera þar sem umfang þessa vanda er hlutfallslega margfalt meira en í Danmörku og miklu meira en í Bretlandi? Hvað ætlar hún að gera? Hún nær ekki einu sinni að leggja hér fram litla útþynnta útlendingamálið. Getur hæstv. fjármálaráðherra tekið undir með kollega sínum og vini í Bretlandi og sagt að það þurfi raunverulega að breyta kerfinu?

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða um málaflokk sem á sér margar hliðar. Núna fyrir þinginu erum við með frumvarp, sem haldið verður áfram að ræða í janúar, um breytingar á lögum á Íslandi sem snerta þennan málaflokk. Því er ætlað að tryggja betri árangur í samræmi við þau markmið sem við höfum sett okkur. Varðandi alþjóðasamstarfið þá held ég að enginn ágreiningur sé um það, á milli þeirra ríkja sem eiga aðild að Dyflinnarsamkomulaginu, að kerfið sem þar var smíðað sé úrelt vegna þess að það tekur ekki tillit til þeirra aðstæðna sem hafa skapast frá því að það var smíðað. Að því leytinu til kemur ekki á óvart að forsætisráðherra Bretlands skuli lýsa því yfir. Hins vegar er ekki víst að það sé til nein jafn einföld lausn eins og þar er boðuð, sem gengur einfaldlega út á að ganga út úr samstarfinu. Í því sambandi getum við tekið dæmi: Eftir hvaða fyrirkomulagi ætla menn að eiga samskipti við önnur lönd um að taka við þeim sem á að vísa á brott? Það verður að vera til staðar eitthvert fyrirkomulag þannig að einhver sameiginlegur skilningur sé á því hvaða reglur eigi að gilda milli ríkja þegar flóttamenn eiga í hlut, fólk sem er að sækjast eftir hæli í viðkomandi heimshluta. Grundvöllurinn að okkar kerfi á auðvitað að vera mannúð, að við rísum undir þeirri yfirlýsingu sem lög og stefna í málaflokknum gengur út á: Að sýna mannúð gagnvart þeim sem eru raunverulega á flótta frá hörmungum heima fyrir. Við viljum hafa fyrirkomulag til að taka umsóknir um hæli, þegar það á við, til efnismeðferðar og taka á móti því fólki eins og aðrir eru að gera. Vandinn er vegna allra þeirra sem raunverulega uppfylla ekki skilyrðin. Við höfum verið að gera okkur mjög erfitt fyrir hér heima með því að skapa alls konar kæruleiðir og höfum ekki byggt upp stjórnsýslu eða getu innan lands til að ljúka meðferð allra þeirra mála sem hafa komið inn í kerfinu okkar. Það hefur síðan aftur leitt til þess að þeir sem eiga í hlut hafa skotið rótum í landinu og það þykir vera orðið ómannúðlegt að vísa þeim brott loksins þegar efnisniðurstaða fæst. 

Herra forseti. Mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra taka undir að kerfið virkaði ekki, það væri ekki í lagi eins og það er, en þess sjást lítil merki að ríkisstjórnin ætli að gera nauðsynlegar breytingar á því. Það þarf ný útlendingalög sem taka á heildarmyndinni, rétt eins og menn eru að nálgast það nú í Bretlandi þótt hæstv. fjármálaráðherra hafi takmarkaða trú á að Sunak vinur hans muni ná árangri í samræmi við tilefnið. Það má þó benda á að í Danmörku hefur náðst mjög verulegur árangur, sérstaklega í samanburði við Ísland. Það er í rauninni sama hvaða annað Evrópuland er borið saman við Ísland varðandi þessa þróun, umfang vandans hefur hvergi aukist eins mikið hlutfallslega og á Íslandi. Það hlýtur að kalla á einhverjar aðgerðir stjórnvalda í stað þess að menn haldi áfram að missa stjórnina, sem þeir eru reyndar nú þegar búnir að missa.

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að lýsa því yfir um þennan málaflokk, sem ég svo sem stjórna ekki, að ég held að við eigum að læra af góðum fordæmum frá vinaþjóðum okkar og nágrannaþjóðum. Ég held að til skamms tíma höfum við mikið verið að líta til Noregs og eflaust má finna góð dæmi frá Danmörku líka sem við ættum að líta til. Athugasemd mín varðandi Bretland er einfaldlega sú að það er erfitt að vera eyland þegar viðfangsefnið er alþjóðlegt, þ.e. þú getur ekki sett þínar eigin sérstöku reglur þegar það leiðir af eðli máls að þú þarft að eiga samskipti við aðrar þjóðir. Bretar hafa t.d. verið að fást við það sérstaklega hversu mikill þrýstingur kemur bara yfir Ermarsundið. Allir innviðir í Suður-Englandi eru algjörlega brostnir og geta stjórnvalda þar til að taka við þeim mikla fjölda er sprungin og veldur spennu og áhyggjum í breskum stjórnmálum. Ég skil vel að 

Virðulegur forseti. Flokkur fólksins lagði fram tillögu um að 360 millj. kr. yrði varið til þess að hjálpa 6.000 eldri borgurum svo þeir fengju nú 60.300 kr. skatta- og skerðingarlaust núna um jólin. Þetta er lægri upphæð en er verið að hækka til Ríkisútvarpsins og er sennilega nálægt því að vera helmingi lægri upphæð heldur en það sem er lagt til að borga til svokallaðra frjálsra fjölmiðla. Svo fundust 150 milljónir í skúffu til Kvikmyndasjóðs. Við vorum búin að skera niður tillöguna um eldra borgara niður í 2.000, sem hefði gert 120 milljónir, en það var ekki hægt að samþykkja það. Síðan fundust allt í einu 100 milljónir sem er hægt að setja í sjónvarpsstöð úti á landi sem útgerðarmenn eiga sem vaða í peningum og vita ekki aura sinna tal. Á sama tíma eru einstaklingar með 240.000 kr. útborgað að flýja húsnæði sitt sem þeir hafa ekki efni á að leigja lengur og eru komnir í hjólhýsagarð í Laugardalnum. Það er ekki nóg að viðkomandi sé refsað fyrir það að eiga ekki fjármuni til að standa undir leiguhúsnæðinu heldur á að refsa líka fyrir það að hún fari í hjólhýsagarð í Laugardalnum því þá fær hún ekki húsnæðisuppbót. Það þarf tvöfalda refsingu fyrir það að reyna að bjarga sér. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hvort honum finnist þetta eðlilegt og hvort honum finnist ekki að það ættu að vera til peningar fyrir þetta fólk vegna þess að hann var búinn að segja það einhvern tíma að hann ætlaði að sjá til þess að draga verulega úr skerðingum eldri borgara. Finnst honum að honum hafi tekist það?

Virðulegi forseti. Þetta var fróðleg upptalning á ýmsu sem hefur gerst hérna í þinginu og komið inn á mörg málefnasvið, fyrst og fremst inn á málefnasvið annarra ráðherra, en ég skal gera mitt besta til að bregðast við. Það var sagt að ég hefði einhvern tíma haldið því fram að það stæði til að draga úr skerðingum. Við getum bara byrjað árið 2013. Þá var þingstubbur þar eftir kosningarnar. Þá byrjuðum við og við breyttum skerðingarhlutföllum. Við hættum skerðingu á grunnlífeyrinum sem hafði verið skertur í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Við sameinuðum síðan á endanum bótaflokka og það er afskaplega auðvelt að fletta þessu öllu saman upp á vefnum tekjusagan.is og sjá hvernig kaupmáttur þessara hópa, eldri borgara, hefur stóraukist á því tímabili sem er verið að vísa til. Þannig að já, svarið er já, við drógum gríðarlega úr skerðingunum. En við gerðum meira en það. Við sameinuðum bótaflokka og við hækkuðum framlögin. Þannig eru heildarframlögin inn í ellilífeyri almannatrygginga núna yfir 100 milljarðar en voru rétt um 40 milljarðar árið 2013 þegar ég kom í fjármálaráðuneytið á verðlagi þess tíma. Aukningin er gríðarleg og við sjáum það á tekjusagan.is að jafnvel þótt fólk sé með mun betri réttindi í lífeyriskerfunum okkar, er sem sagt að fá meira útborgað sem lífeyrisréttindi á efri árum, þá eru bæturnar samt miklu hærri. Hvernig getur það gerst öðruvísi en að við höfum hækkað bótaréttindin og dregið úr skerðingum? Ella hefði þetta ekki getað gerst. Þetta er að gerast hjá öllum tekjutíundum eldri borgara. Þannig að svarið er já. Við stóðum við það sem við sögðumst ætla að gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Samkvæmt heimasíðu TR er 286.000 kr. lægsti lífeyrinn. Sumir eru með 10% minna, sem verða fyrir búsetuskerðingum og krónu á móti krónu skerðingum og eru að reyna að lifa af 240.000 kr. á mánuði. Nú hefur verið fullyrt hér í þessum ræðustól að stór hópur, flestir ellilífeyrisþegar, fái jóla- og orlofsbónus, sérstaklega jólabónus var talað um núna. Orlofs- og jólabónusinn er 104.000 kr. En vill hæstv. fjármálaráðherra skýra út fyrir mér hvers vegna í ósköpunum hann er skertur alveg niður í 0 hjá stórum hópi þessa fólks og sumir fá bara smá af þessu, aðrir ekki? Hvers vegna í ósköpunum getið þið ekki einu sinni leyft þessum hópi að fá skerðingarlausan orlofs- og jólabónus?

Virðulegi forseti. Í réttindakerfi okkar hjá almannatryggingum er gengið út frá því að þeir sem hafa betri stöðu fái minna og þeir sem hafa verri stöðu fái meira og það gildir um öll réttindin. Við höfum hins vegar verið að byggja upp mjög flókið kerfi og það eru mismunandi skerðingarhlutföll eftir því hvaðan tekjustraumarnir eru og það má alveg gagnrýna það. Ég held hins vegar að breytingarnar sem við gerðum 2016 hafi verið mjög til einföldunar og við eigum eftir að ljúka þessu sama fyrir öryrkja. Mér finnst vera skortur á því þegar hv. þingmaður tekur til máls um þennan málaflokk að hann sýni því skilning að á Íslandi erum við að byggja upp kerfi sem ganga út á það að fólk hafi náð að nýta starfsævina til að leggja til hliðar, byggja upp lífeyrisréttindi fyrir efri ár. Kerfið sem fólk á þess vegna að treysta á er skyldusparnaðarkerfið á Íslandi. Það ætti, eftir því sem tímar líða, að verða minna um það að fólk þurfi að treysta á almannatryggingar. Dæmin sem hv. þingmaður var með hér um fólk sem er á algerum strípuðum bótum almannatrygginga, það er fólk sem hefur engin réttindi neins staðar og engar tekjur. 

Forseti. Áfram með barnabæturnar. Í vikunni kynnti hæstv. forsætisráðherra aðgerðir ríkisstjórnar vegna kjarasamninga og þar á meðal voru breytingar á barnabótakerfinu. Hér þarf að hafa í huga að ef barnabótakerfið er ekki uppfært árlega þá úreldist það, færri og færri eiga þá rétt á barnabótum á hverju ári ef ekkert er gert til að uppfæra kerfið. Breytingarnar sem nú er verið að gera, gera það vissulega að verkum að rúmlega 2.900 fleiri fjölskyldur bætast við miðað við árið 2022, sem er rétt rúmlega 9% aukning. Það segir þó ekki alla söguna því alveg er hægt að greiða fleira fólki lægri bætur. Það er ekkert mál að fjölga fólki sem fær bætur en það er erfiðara að halda í verðmæti barnabótanna. Ef við skoðum heildarverðmæti barnabóta þá er gert ráð fyrir 14,6 milljörðum í barnabætur á næsta ári og 15,9 milljörðum árið 2024. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2021 var hins vegar búið að lofa því að verðlagsuppfærðar barnabætur yrðu rétt tæplega 16 milljarðar árið 2023, ekki 14,6 milljarðar heldur rétt tæplega 16 milljarðar. Því lítur út fyrir að ekki sé verið að standa við fyrri loforð um verðmæti, að barnabótakerfið hafi fengið að rýrna og nú sé verið að kalla þessa lagfæringu hækkun, sem nær ekki einu sinni að halda í við verðlagsþróun. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort sé heiðarlegri og nákvæmari framsetning á þessari kerfisbreytingu barnabóta, að verið sé að hækka barnabætur um 5 milljarða eða hvort tæplega sé verið að standa við fyrri loforð? Hvort tveggja er rétt. Tæknilega séð er verið að bæta við 5 milljörðum í viðbót út af kerfisbreytingu, en það er líka rétt að loforð um fjármagn var þegar til staðar. Hvor framsetningin er nákvæmari? Hvor framsetningin er heiðarlegri?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er í raun og veru sérstök ákvörðun á hverju ári hvort skerðingarmörk barnabótakerfisins séu uppfærð. Við höfum dæmi um það frá fyrri árum þar sem þessi mörk voru ekki uppfærð og þá hefði staðan orðið sú, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að í raun og veru hefði fækkað í hópi þeirra sem ættu rétt á barnabótum, raunar úr 31.296 fjölskyldum í 28.647 fjölskyldur samkvæmt útreikningum fjármálaráðuneytis. Sú breyting sem hér var kynnt gerir það að verkum að þessum fjölskyldum fækkar ekki og raunar fjölgar þeim, fjölgar um 2.000 fyrir árið 2023. Hv. þingmaður segir að hér sé þá verið að dreifa fjármunum víðar. Það er rétt. Við erum að taka fyrsta skrefið í því að þetta kerfi nái til fleiri fjölskyldna. Það hefur verið umræðan hér á Alþingi undanfarin ár. Ég man nú ekki nákvæmlega hvað flokkur hv. þingmanns hefur sagt um þetta en ég veit það að margir flokkar hér á þingi hafa kallað eftir því að við þróum þetta kerfi áfram þannig að það nái til fleiri fjölskyldna, ekki eingöngu til þeirra tekjulægstu. Staðreyndir málsins eru þær að við erum hér að hækka fjárhæðir barnabóta. Við erum að einfalda kerfið. Við erum að ráðast í kerfisbreytingu sem gerir það að verkum að fleiri fjölskyldur njóta þessa kerfis og við ætlum að halda því áfram á árinu 2024. Það eru stóru tíðindin í þessu. Já, það er verið að ráðstafa 5 milljörðum meira en í óbreyttu kerfi. Það er hægt að rífast hér lengi um það hvort þeir fjármunir eru nýir eða ekki, en það hefur algjörlega legið fyrir að hluti af þessum fjármunum er inni í kerfinu og hluti af þeim kemur nýr inn og það hefur legið algerlega skýrt fyrir frá upphafi. Mér finnst stóra málið í þessu vera kerfisbreytingin sem ég hef lesið þennan sal sem svo að sé ríkur vilji til að ráðast í.

Frú forseti. Ég er að spyrja um loforð um verðmæti. Í fjárlögum árið 2021 var loforðið um verðmæti tæpir 14 milljarðar, að núvirði eru það tæpir 16 milljarðar. Það er verðmætið sem er í barnabótum. Það sem forsætisráðherra er að gera hérna er í rauninni bara eins og að hún sé að stela jólagjöfinni sem hún gaf þjóðinni í fyrra, pakka henni einhvern veginn inn aftur og setja aftur undir jólatréð. Tæknilega séð er það jólagjöf en það er bara ekki ný jólagjöf. Þetta er jólagjöf sem var búið að gefa áður. Það er alveg hægt að taka snúning á slíkri gjöf og einhverjir ímyndarlæknar eru rosalega góðir í að sannfæra fólk um að tæknilega séð sé þetta ný gjöf því að ef henni hefði ekki verið pakkað inn í nýjan pappír þá hefði hún bara gleymst inni í geymslu hvort eð er. En staðreyndin er sú að það var búið að lofa þessari upphæð í barnabætur, óháð því hvernig kerfið yrði undir, hversu margir eða fáir fengju þá hærri eða lægri upphæð eða hvað sem er. Ég er að spyrja um loforð um fyrra verðmæti sem er núna tæplega verið að standa við. 

Herra forseti. Mér finnst þetta bara algjörlega skýrt. Það er ákvörðun á hverju ári hvort og hvernig þessi skerðingarmörk eru uppfærð. Það hefur ekki alltaf verið gert þannig að á bak við það er pólitísk ákvörðun. Þegar við skoðum niðurstöður af því sem hér hefur verið kynnt þá hækka grunnfjárhæðir barnabóta með fyrsta barni um 25% fyrir fólk í sambúð  
            

Herra forseti. Það gerist margt á síðustu dögunum fyrir þinglok og því miður er það ekki allt til eftirbreytni. Til að mynda var fallið fyrirvaralaust frá hækkun gjalda upp á nokkur hundruð milljónir á fyrirtæki sem stunda sjókvíaeldi eftir að Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi mótmæltu í hækkuninni. Það var eitt. Annað var svo atburðarásin í kringum sérstakan og mjög myndarlegan styrk til eins fjölmiðils sem ríkisstjórnarflokkarnir munu seint geta hreykt sér af. Þar var reynt að lauma inn 100 millj. kr. styrk til lítils fjölmiðils sem er í eigu ríkustu fyrirtækja landsins; KEA, Kaupfélags Skagfirðinga og Síldarvinnslunnar, þar sem Samherji á stærsta hlutinn. 100 millj. kr. til lítils fjölmiðils fram hjá hinu almenna styrkjakerfi fjölmiðla sem síðan enda hjá ríkustu fyrirtækjum landsins. Framsetningin á málinu var villandi og henni var ætlað að slá ryki í augu fólks. Síðan er brugðist við í ofboði síðdegis í gær, nefndaráliti breytt eftir að því hafði verið dreift og skilyrðunum breytt þar inni í. Þetta var gert vegna þess, og nú vitna ég orðrétt í nefndarálitið eftir að það fékk fegrunaraðgerðina, með leyfi forseta: Vegna umræðunnar í fjölmiðlum. Ekki vegna þess að málið var sjoppulegt sjúsk frá upphafi til enda heldur vegna þess að fjölmiðlar upplýstu um skandalinn. Sumir þeirra fjölmiðla eru mun fjölmennari, sinna mun umfangsmeiri starfsemi og halda úti mun kostnaðarsamari miðlun fréttaefnis en N4, en hafa fengið mun lægri upphæðir en þarna stóð til að greiða út. Ég spyr: Vissi hæstv. menningarmálaráðherra að meiri hluti fjárlaganefndar ætlaði að setja inn þessar 100 milljónir fram hjá styrkjakerfinu til hinna fjölmiðlanna áður en það rataði inn í tillöguna?

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að ræða stöðu fjölmiðla, ekki bara hér á landi heldur í Evrópu og víðar, vegna þess að það hefur átt sér stað algjör breyting á umhverfi fjölmiðla, þ.e. hvernig þróun auglýsingatekna hefur verið. Auglýsingatekjur eru í auknum mæli að fara erlendis eins og tölur Hagstofunnar benda til. Varðandi styrki til einkarekinna fjölmiðla þá er það mín afstaða að það sé ekki spurning að allt á að fara í gegnum almennt kerfi og það kerfi sem var þróað á síðasta kjörtímabili hefur reynst bæði vera gagnsætt, skilvirkt og viðkomandi fjölmiðlar hafa getað áætlað sirka hvað þeir fá út frá þeim leikreglum sem þar voru kynntar. Það er þó galli á því að við höfum haft stuttan gildistíma og við þurfum að þróa þetta kerfi betur. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá var ráðherranum ekki kunnugt um að þessi tillaga ætti að fara fram hjá hinu almenna styrkjakerfi.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ótrúlega áhugavert að heyra að 100 millj. kr. styrkur sem átti að lauma fram hjá hinu almenna styrkjakerfi hafi ekki verið með vitneskju hæstv. ráðherra. Það segir auðvitað margt um það hvað gerðist þarna inni í fjárlaganefndinni núna á síðustu metrunum fyrir jól. Og af hverju er þetta alvarlegt? Jú, ég ætla að leyfa mér að vitna í Þórhall Gunnarsson, sem starfar hjá Sýn, þar sem hann er spurður um þetta í fjölmiðlum í dag. Hann svarar: „Ég er kominn á þá skoðun að stjórnmálamönnum finnist gott að hafa þetta svona, að með þessum hætti hafi þeir betri tök á fjölmiðlaumhverfinu og telji sig geta refsað með skerðingum eða umbunað með fjármunum úr ríkissjóði.“ Þetta auðvitað segir okkur allt um það hvers vegna þetta er svona alvarlegt mál. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, úr því að hann vissi ekki af þessu fyrir fram: Hvað finnst hæstv. ráðherra um þetta verklag meiri hluta fjárlaganefndar? Er þetta verklag og þessi atburðarás ekki einmitt til þess fallin að varpa rýrð og skugga á hið almenna kerfi og draga úr trausti okkar allra, líka fjölmiðlanna sem starfa innan kerfisins, á þessu fyrirkomulagi?

Virðulegur forseti. Í mínum huga er það alveg ljóst að þegar við erum að vinna með styrkjakerfi þá ber að úthluta styrkjum samkvæmt gagnsæi, jafnræði og skilvirkni. Þess vegna settum við þetta almenna kerfi á. Ég er sammála hv. þingmanni, það er gríðarlega mikilvægt að kerfið sé með þeim hætti. Ég ætla hins vegar að vera ósammála hv. þingmanni og þeim sem hann vitnaði í að þetta varpi einhverri rýrð á kerfið, vegna þess að hvað er að gerast? Jú, þessir fjármunir eru einmitt að fara í þetta almenna kerfi þannig að einkareknu fjölmiðlarnir munu fá hærri styrki vegna þessa og við munum nýta kerfið eins og það var hannað og ég tel að það sé rétt nálgun.

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjárlagabandorm ríkisstjórnarinnar. Í honum birtist afleit forgangsröðun í skattamálum, vond skattapólitík þar sem farin er sú leið að varpa öllu aðhaldinu á tekjuhlið ríkisfjármála yfir á almenning, m.a. í formi hækkunar á flötum krónutölugjöldum sem er fram úr öllu hófi og nánast hver einasti umsagnaraðili sem kom fyrir nefndina varaði eindregið við. Sú hækkun mun ýta upp vísitölu neysluverðs. Þetta er afleit leið til að sporna gegn verðbólgu. Við í minni hlutanum höfum lagt til aðrar leiðir til að sporna gegn verðbólgu og munu mæla fyrir þeim hér á eftir. En þetta er ríkisfjármála- og skattapólitík sem hugnast okkur í minni hlutanum ekki.

Virðulegi forseti. Hér munum við á eftir greiða atkvæði um hinn hluta fjárlaganna, þ.e. tekjubandorminn. Það er gríðarlega mikilvægt að reka ábyrga stefnu í ríkisfjármálum og hér birtist ábyrg efnahagsstjórn á flóknum tímum í þessu frumvarpi. Ég styð þetta frumvarp.

Virðulegur forseti. Nú greiðum við atkvæði um fjárlagabandorminn og í honum er að finna miklar hækkanir á krónutölugjöldum sem nánast allir umsagnaraðilar voru sammála um að væri óráð. Að velta ábyrgðinni á verðbólgunni yfir á almenning og sér í lagi tekjulægri hluta landsmanna er hvorki gáfulegt né sanngjarnt. Við erum því með sameiginlegar breytingartillögur til að bregðast öðruvísi við þeirri stöðu sem uppi er og velta ábyrgðinni á fjármagnseigendur sem hafa átt metár undanfarin ár og hafa grætt á þeim efnahagsþrengingum sem við erum að stíga upp úr. Þar að auki verð ég að gagnrýna það hér í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu að allar þessar umsagnir, allir þessir umsagnaraðilar hafa ekki fengið meiri áheyrn en svo í efnahags- og viðskiptanefnd að það er ekki einu sinni talað um, það er ekki einu sinni brugðist við þeim ábendingum sem fram koma frá öllum umsagnaraðilum um þetta óráð að hækka krónutölugjöldin svona. 

Virðulegur forseti. Þegar útgjaldaaukning ríkissjóðs er jafn stjórnlaus og nú er þá er auðvitað við því að búast að það þurfi að bæta í tekjurnar. Miðflokkurinn mun við þessa atkvæðagreiðslu greiða atkvæði gegn öllum skattahækkana- og gjaldatillögum ríkisstjórnarinnar. Það er þó ein tillaga sem við viljum sérstaklega benda á hér. Hér á að hækka um 173% gjald á heyrúlluplast, úr 30 kr. á kíló í 82 kr. Miðað við innflutt magn er þetta reikningur til bænda landsins upp á rétt tæpar 100 milljónir. Það fer ekki saman hvaða hug ríkisstjórnin segist bera til bænda landsins og síðan hvernig mál eru afgreidd hér á hennar forsendum.

Virðulegi forseti. Það er eins og það sé enginn skilningur hjá ríkisstjórninni á hversu erfið staðan er á heimilum sem eru undir meðaltekjum og það má ekki gleymast að á þeim enda tekjustigans er fólk sem berst nú við að halda sjó, svo ekki sé meira sagt. Það er ekkert fyrir þetta fólk í þessu frumvarpi, þvert á móti munu þessar hækkanir gera því erfiðara fyrir auk þess að fara beint í vísitöluna. Á sama tíma segist ríkisstjórnin vera að berjast gegn verðbólgunni. Veruleikafirringin er algjör. Þess vegna leggur minni hlutinn fram breytingartillögur sem miða að því að vernda almenning gegn áhrifum verðbólgunnar auk þess sem ég sjálf legg fram breytingartillögur á sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Hér mætir fulltrúi félagshyggjuflokks upp í pontu og talar um ábyrga efnahagsstefnu í ríkisfjármálum á sama tíma og verið er að leggja mestar álögur á þá sem minnst hafa á milli handanna. Maður spyr um forgangsröðun á þessum tímapunkti. Hvernig stendur á því að flokkur sem kennir sig við félagshyggju ætlar að láta þá sem erfiðast standa í samfélaginu taka á sig mestar byrðar? Almenningur er enn og aftur látinn taka á sig mestu byrðarnar. Að fara með hækkanir upp í 7,7%, eftir að hafa stutt við peningastefnu Seðlabankans undanfarin ár og haldið sig innan þeirra verðbólgumarkmiða sem Seðlabankinn hefur sett sér, eru auðvitað grundvallarmistök í efnahagsstefnu.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar koma hér upp og gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég tel að það sem lagt er til hér í þessu frumvarpi beri vott einmitt um ábyrga fjármálastefnu. Við getum horft björtum augum til framtíðar. Það eru erfið ár að baki. Það er útlit fyrir að það verði góður gangur í atvinnulífinu. Ég vil einnig fá að nefna það sem hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir nefndi hér áðan og gagnrýndi nefndarálit meiri hlutans - að sjálfsögðu tók nefndin til skoðunar þau ummæli og þær umsagnir sem voru sendar til nefndarinnar og ég vil þakka öllum þeim sem sendu inn umsagnir og komu fyrir nefndina. En ég vil líka að segja það, og við skulum öll hafa það í huga, að útgjöld ríkisins eru nánast að verða stjórnlaus. Það þarf vitaskuld að eiga fyrir þeim. Að lokum þakka ég nefndarmönnum fyrir gott samstarf.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að við séum komin þetta langt með bandorminn og getum tekið hann til atkvæðagreiðslu. Ég heyri töluverða umræðu um krónutölugjöldin sem ríkisstjórnin hefur haldið aftur af hækkunum á í mörg ár, 2,5% hækkun t.d. á árinu 2022 og verðbólgan reynst mun meiri þannig að þau hafa lækkað verulega að raungildi. Nú segjum við: Látum gjöldin hækka í takt við verðlag. Þá koma hér fulltrúar flokka hver á eftir öðrum, Samfylkingin, Píratar og aðrir og býsnast yfir þessu og segja þetta algjöra skömm. Sömu flokkar og byrjuðu árið á því að hækka mun meira en ríkisstjórnin, eða um 4,5% og hækkuðu síðan um 4,5% 1. september og eru alls staðar í sveitarstjórnum að hækka gjaldskrár sínar í takt við verðlag, en koma svo inn á þing og segja þetta algjöra skömm. Þetta er auðvitað svo holur málflutningur sem fylgir þessu framferði að það er ekki hægt að taka nokkurt einasta mark á þessu fólki.

Virðulegi forseti. Það er hjákátlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra skýla sér á bak við þrönga stöðu sveitarfélaga, aðþrengd og fjársvelt sveitarfélög sem hafa ekki þá tekjustofna sem ríkið t.d. býr yfir og sem við á Alþingi erum sífellt að hlaða verkefnum á án þess að fjármagn fylgi. Það er hjákátlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra benda á þau og segja: Sjáið þið bara, þau eru að hækka gjöld, þess vegna skulum við gera það af sama krafti og jafnvel gefa enn frekar í. Þetta er versti mögulegi tíminn til að hækka flöt krónutölugjöld sem leggjast þyngst á tekjulægstu heimili landsins.

…í Reykjavík.

Í Reykjavík, segir hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er versti mögulegi tíminn sem hæstv. fjármálaráðherra, ráðherra hagstjórnar og ríkisfjármála hér á Íslandi, sem er stöðugt að fetta fingur út í sveitarfélög sem hafa ekki þá tekjustofna sem hæstv. fjármálaráðherra hefur úr að velja í, hafa ekki þau hagstjórnartæki, bera ekki sömu hagstjórnarlegu ábyrgð og ríkisvaldið í velferðarsamfélagi. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að taka undir með hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni um þessa ódýru afgreiðslu gagnvart sveitarfélögunum þegar það er vitað mál, eins og hér var bent á, að gjaldstofnar og tekjustofnar eru með allt öðrum hætti hjá sveitarfélögunum. Það er vitað mál að stærsta ástæðan fyrir hallanum sem er núna á sveitarfélagastiginu er vanfjármögnun ríkissjóðs, undir stjórn hæstv. fjármálaráðherra, á risastórum velferðarmálaflokki. Við í Samfylkingunni lögðum fram breytingartillögu við fjárlög sem mun einnig koma fram við bandorminn um að taka 5 milljarða úr fjármagnstekjuskatti frekar en flötum krónutölugjöldum. Þetta geta sveitarfélögin ekki gert. Þau hafa ekki umboð til slíkrar skattlagningar, hafa ekki umboð eða svigrúm til tekjudreifingar. Það hefur hins vegar ríkissjóður. En ríkissjóður hefur með vanfjármögnun á stórum málaflokkum sem fara til sveitarfélaga þrýst þessari ójafnaðarpólitík yfir á sveitarfélögin, því miður. Þannig að þetta er bara mjög léleg afgreiðsla og ég bið hæstv. fjármálaráðherra að taka ábyrgð á þeirri pólitík sem hann stundar sjálfur.

Virðulegur forseti. Það lá fyrir strax við framlagningu fjárlagafrumvarps, þar sem fram kom að ætti að hækka um 7,7%, að þarna væri verið að setja fordæmi. Sveitarfélög voru ekki búin að gera sínar fjárhagsáætlanir í september. Ríkið var aftur á móti að leggja fram áætlun fyrir næsta ár með 7,7% hækkun. Hvað eiga sveitarfélögin annað að gera en að fylgja því sem ríkið er að gera? Er nokkur leið að sveitarfélögin fari undir það? Aðhaldið í fyrra var slíkt að það gat engin stofnun fengið að hækka meira en 2,5% vegna þess að ríkið steig á bremsuna. En ríkið er núna þessa dagana að keyra á bremsulausum bíl.

Virðulegi forseti. Sveitarfélög sem eru með útgjaldavöxt sem er í engu samræmi við tekjuvöxtinn verða bara sjálf að taka ábyrgð á því. Þegar sveitarfélögin hækka launin um 25% þá er það á þeirra ábyrgð, þeirra eigin kjarasamningagerð. Það er bara staðreynd að sömu flokkar og tala stíft fyrir því að gjaldskrár hækki í samræmi við verðlag hérna hinum megin við sundið, í Ráðhúsinu, koma hingað inn á þing og tala fyrir raunskattalækkun sömu gjalda þegar ríkið á í hlut. Og já, við höfum verið með raunskattalækkun hér vegna þess að þessi gjöld hafa ekki fylgt verðlagi. Þau hafa ekki gert það. Stundum hafa þau hækkað um 2,5%, eins og t.d. á árinu 2022, og oft um verðlag, en sum árin hafa þau hækkað um 0%. Að tala fyrir því núna þegar Seðlabankinn er tíu sinnum í röð búinn að hækka vexti og við erum að reka ríkissjóð með halla, að við eigum áfram að vera að beita skattalækkun í gegnum krónutölugjöld og skatta - það er bara mikið ósamræmi í þeim málflutningi. Samfylkingin á bara að taka ábyrgð á því að hún hækkar um verðlag annars staðar eins og við erum að tala um að gera hér.

Virðulegi forseti. Það er hjákátlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra. Hann var með mér í kjördæmavikunni þar sem við þræddum öll bæjarfélög í okkar kjördæmi og hver var kórinn frá sjálfstæðissveitarfélögunum? Að það væri algerlega vanfjármagnaður hluti sem snertir málefni fatlaðra. Það var grátkór Sjálfstæðismanna sem sagði: Þið verðið að koma til móts við okkur í sveitarfélögunum.  
            

Ekki tveggja manna tal.

Það er enn hjákátlegra að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra að koma hingað upp og berja sér á brjóst, að það sé verið að laga ákveðna hluti. Það er verið að leggja álögur á almenning í landinu með þessum bandormi. En hvað er gert samhliða? Ekkert sem kemur á óvart. Tær birtingarmynd sérhagsmunagæslu ríkisstjórnarflokkanna með því að taka af hálfan milljarð í álögur. Á hverja? Á fiskeldið, á sjávarútveginn af því að SFS mótmælti því að það ætti að hækka þessi gjöld. Og þá kemur hæstv. fjármálaráðherra að sjálfsögðu og lækkar gjöldin.  
            

Virðulegi forseti. Fyrst þetta hefur breyst í umræðu um góða hagstjórn þá verð ég að koma upp og vekja athygli á því að það var tekin meðvituð ákvörðun hjá þessari ríkisstjórn að sækja ekki fjármagn þar sem þenslan er mest í dag. Það var 52% aukning í fjármagnstekjum í fyrra, sú mesta sem hefur orðið frá árinu 2007. Þetta rennur til tekjuhæstu 10% í landinu. Þetta er sá hópur sem sá tvöfalda aukningu, ef ekki þrefalda kaupmáttaraukningu á við allar aðrar tíundir í landinu. Þarna liggur þenslan. Að sama skapi erum við að sjá methækkanir á afurðaverði í sjávarútvegi. Við erum að sjá methagnað hjá fjármálafyrirtækjum. Og hér kemur hæstv. fjármálaráðherra upp og talar um ábyrgð, aðhald og þenslu, sami ráðherra og hefur ítrekað mælt fyrir breytingum á fjárlagafrumvarpi sem bæta bara í útgjöld en mæta ekki með eina einustu tekjuaukningartillögu þaðan sem þenslan kemur í samfélaginu. Þetta eru ótæk rök.  
            

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að koma hérna upp enda hálfraddlaus, en ég get ekki orða bundist þegar hæstv. fjármálaráðherra stendur hér og talar um ábyrgð í ríkisfjármálum. Hann er að skila fjárlögum með 119 milljarða kr. halla. Hann hefur sett sér það markmið að skila fjárlögum níu ár samfleytt. Hann situr undir ámæli frá seðlabankastjóra Íslands um að Seðlabankinn sé skilinn einn eftir við glímuna við verðbólguna vegna þess að útgjöldin og þenslan sé slík, og hann talar um ábyrgð annarra á meðan staðan er þessi í hans eigin bókhaldi. En þrátt fyrir að halli sé þessi, þrátt fyrir að staðan sé þessi þá er alltaf svigrúm til að gera betur af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart sjávarútveginum: Ekkert aðhald, engin ábyrgð, allar álögur settar á almenning en langar ræður um ábyrgð.

Forseti. Ég vil minna á að það er búið að tala um vandamál varðandi tekjustofna sveitarfélaganna í ansi mörg ár. Það er ekki enn búið að laga það og ábyrgðin á því er hérna inni á þingi. Það er ríkisstjórnin sem ræður því í rauninni í sinni framsetningu og tillögum til síns meiri hluta á þingi sem stimplar þær tillögur bara almennt séð. Svo er það kallað ákvörðun þings en ekki ríkisstjórnarinnar, sem er bara endalaust kaldhæðnislegt. Við erum að glíma við það að árið 2018 voru sett lög sem voru gríðarlega vanmetin í kostnaði, sem lendir á sveitarfélögunum að sinna. Kostnaðurinn af þeim lögum, vanfjármögnuðu lögum, er 12–13 milljarðar á þessu ári. Ríkisstjórnin er að koma til móts við það upp á 5 milljarða á næsta ári, ekki á þessu ári heldur á næsta ári, og þá vantar 7–8 milljarða í viðbót. Að sjálfsögðu er það vandamál fyrir sveitarfélögin að bregðast við slíkum mínus sem ríkisstjórnin setur á herðar sveitarfélaganna. Þannig að hæstv. fjármálaráðherra getur ekki komið og sagt: Sjáið hvað sveitarfélögin eru að gera. Það er af því að hæstv. ráðherra er að setja þann bagga á sveitarfélögin.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi hérna áðan að Seðlabankinn væri búinn að hækka vexti tíu sinnum og notaði það sem rök fyrir krónutöluhækkunum upp á 7,7% 

Virðulegur forseti. Þessi ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokkinn í fjármálaráðuneytinu skilar ríkissjóði með 119 milljarða kr. halla. 2023, 2024, 2025, 2026, 2027 - alltaf fjárlagahalli. Á mesta hagvaxtarskeiði síðari tíma þá er ríkisstjórnin ekki bara að skila auðu, hún er að kynda undir verðbólgubálinu. Á meðan aðrir, m.a. aðilar vinnumarkaðarins og seðlabankastjóri, eru að gera allt til þess að vinna bug á og berjast gegn verðbólgunni er ríkisstjórnin ekki bara að skila auðu, hún er að henda spreki á verðbólgubálið.

Virðulegur forseti. Það ætti svo sem ekki að koma neinum í þessum sal á óvart að við erum að fara að ganga til atkvæðagreiðslu um fjárlög 2023. Að baki er Covid, tvö ár þar sem við þurftum að taka verulega á okkur, ekki síst ríkisvaldið. Og það ætti ekki heldur að koma neinum á óvart, ef þeir horfa yfir heiminn, að allir ríkissjóðir í heimi hafa nákvæmlega gert það, spýtt í og tekið á. Og svo mun það taka nokkur ár nema menn séu í þessum sal að leggja til verulegan niðurskurð í samfélaginu, sem við getum ekki. Við erum á erfiðum stað. Það er þensla á næsta ári. En á sama tíma þurfum við líka að taka utan um þá sem minnst hafa. Við erum að reyna að gera það, bæði með fjárlagafrumvarpinu sem og bandorminum og mér sýnist að það gangi býsna vel. Þær raddir sem ég heyri hérna hljóma ýmist: Að hækka skatta eða gera þetta eða gera hitt eða fara í niðurskurð af því að þetta séu allt of mikil útgjöld. Þau eru sannarlega 118 milljarðar. Þannig að allar útgjaldatillögur, allar tillögur um að falla frá tekjum munu auka hallann. Allar. Og þær tillögur 

Forseti minnir á að ræðutími er aðeins ein mínúta þegar hv. þingmenn taka til máls um atkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Það eru hér mjög áhugaverðar umræður og það skiptir auðvitað verulegu máli hvernig við förum í þessi fjárlög fyrir næsta ár. En lítum bara á staðreyndir: Hvar er Ísland statt? Við erum með eina bestu skuldastöðu á meðal þróaðra þjóða, 33%. Þýskaland er með 60%, Ítalía er með 140%. Við erum með sjálfstæða mynt sem hefur þjónað okkur mjög vel. Sumir flokkar, þegar við vorum í Covid, vildu auka útgjöld verulega.  
            

Forseti. Traust stjórn fjármála sést í hækkandi verðbólgu og hærri vöxtum o.s.frv. Bíddu, er það ekki einmitt það sem við viljum ekki? Þannig virkar það, við viljum ekki háa vexti og viljum ekki háa verðbólgu. Hið gagnstæða væri merki um góð ríkisfjármál. Ég skil alveg að við erum að koma út úr Covid og við séum í halla o.s.frv., en allar tillögurnar sem komu hingað inn á færibandi til þess að bregðast við Covid-ástandinu voru gerðar í mjög hröðum takti. Það var ekkert svigrúm til að rýna hver möguleg áhrif yrðu og þess háttar og margar breytingarnar voru ekki góðar, t.d. í húsnæðismálum. Þar voru bara mjög slæmar breytingar gerðar sem hafa valdið miklum hækkunum á þeim markaði og það er ekki verið að koma með neitt til móts við það ástand sem við erum að glíma við núna. Um það snýst gagnrýnin. 

Virðulegur forseti. Þó að samtal milli þingmanna sé ekki meiningin í þeirra undir þessum lið þá verð ég að benda hér á að hæstv. innviðaráðherra sagði rétt í þessu að ástæða þess að gjald á fiskeldi hefði ekki hækkað nú um áramót hefði verið vegna dagsetningarinnar 1. desember. Það er allt annað en kemur fram í greinargerð og nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Þar er sagt að gert hefði verið ráð fyrir því að skýrsla frá Boston Consulting Group um framtíðarmöguleika í lagareldi og skýrsla Ríkisendurskoðunar lægi fyrir á þeim tímapunkti sem ákvörðunin yrði tekin. Það væri ágætt ef það kæmi fram á grundvelli hvors atriðisins við erum að greiða atkvæði hér í dag. Er það 1. desember sem orsakaði það að þetta mál þróaðist með þeim hætti sem það gerði? Eða er það það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar?

Virðulegi forseti. Ég þykist vita að stjórnarmeirihlutinn vilji ekkert sérstaklega mikið hlusta á það sem stjórnarandstaðan hefur að segja. En eigum við að hlusta á Seðlabankann? Ætti Sjálfstæðisflokkurinn að hlusta eftir því sem Samtök atvinnulífsins hafa að segja um það hver staðan er? Eigum við að hlýða eitthvað á orð seðlabankastjóra sem bendir á það ítrekað og með æ einbeittari hætti eftir því sem tíminn líður, að ríkisvaldið er ekki í takt við það sem Seðlabankinn er að reyna að gera, til að gera hvað? Jú, að reyna að ná niður verðbólgu og vöxtum. Svo er hér talað um skuldahlutfall ríkissjóðs. Eigum við að ræða um það hvað ríkissjóður er að greiða í vexti af þessum skuldum og hversu hátt hlutfall það er til að mynda í samhengi við Grikkland, sem er ríki sem við viljum almennt ekkert bera okkur mikið saman við? Staðreyndin er sú að það gengur ekki að hér komi hæstv. fjármálaráðherra upp og aðrir ráðherrar og eftir og dreifi ábyrgðinni eitthvert allt annað, til sveitarfélaga til að mynda, þegar það er hávært ákall í samfélaginu öllu um að ríkisvaldið standi sína plikt. Það sem verið er að afgreiða hér núna fyrir þessi jól er ekki í neinu samræmi við það sem þessir aðilar eru að fara fram á.

Herra forseti. Það er alveg augljóst hverjir það eru sem stýra landinu, ekki satt, og það er augljóst hverjar áherslur þeirra eru. Það er augljóst hvernig þeir forgangsraða fjármunum og fyrir hverja fyrst. Það er augljóst hvar þeir ætla að sækja peningana, alla vega ekki þar sem er nóg af þeim fyrir. Það er ekki litið á það að hækka bankaskattinn. Það er ekki litið á það að reyna að sækja peninga í stórútgerðina. Nei, frekar á aðstoða með 100 milljóna viðbótargreiðslu fjölmiðla, N4 á Akureyri. Hver skyldi standa á bak við þann fjölmiðil, sem er eiginlega innan gæsalappa hvort það er fjölmiðill eða ekki? En að færa fátækasta fólkinu í landinu nauðþurftir á diskinn sinn - við því er sagt nei. Þetta er svívirðileg framkoma. Er einhver mannúð hér? Er fólkið sett í fyrsta sæti hér? Er verið að taka utan um þá sem þurfa á hjálp okkar að halda? Nei, virðulegur forseti. Nei. Og þessi krónutöluhækkun og allar þessar álögur sem aðallega níðast á þeim sem minnst hafa eru sönnun um það og skýrt dæmi um það.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. innviðaráðherra að þessi fjárlög hljóta með einum eða öðrum hætti að endurspegla það að við erum að koma út úr Covid en við erum einmitt að takast á um það með hvaða leiðum við eigum að fjármagna þá hluti, hvort við eigum að gera það með því að sækja skattfé til þeirra sem raunverulega geta borið slíkar byrðar og hafa jafnvel hagnast í þessu ástandi eða hvort það á að sækja það til almennings. Hæstv. innviðaráðherra sagði að allar þjóðir í kringum okkur væru að bregðast við Covid en þær hafa einmitt verið að gera það með því að sækja í þá sjóði sem eru digrastir. Honum væri hollast að horfa t.d. til Norðmanna í því sambandi. En besta einkunnin um það sem við erum að greiða atkvæði um núna er auðvitað pirringur hæstv. fjármálaráðherra sem gjammar hér fram í aðra hverja ræðu og sýnir að hann hefur ekki góða samvisku.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, eins og fleiri segja þegar þeir koma hér upp og tala, en ég get ekki orða bundist. Fyrir ári var ég hér að hlusta á hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að vara við því að langtímaatvinnuleysi væri stærsta ógnin. Hvar erum við stödd í dag þegar kemur að atvinnuleysi? Við erum með sögulega gott atvinnuástand. Við erum með betri afkomu en spáð var. Við erum með alþjóðlega sterka stöðu þegar kemur að skuldahlutfalli. Nú erum við að takast á við aðstæður vegna þess að heimsfaraldur truflaði aðfangakeðjur, vegna þess að það er stríð í Evrópu sem hefur sömuleiðis haft áhrif á verðbólgu, ekki bara á Íslandi heldur alls staðar annars staðar, með skynsamlegum og ábyrgum hætti, rétt eins og efnahagsaðgerðir okkar vegna Covid voru skynsamlegar og ábyrgar og það sýnir sig í stöðunni. Allt það sem varað var við og ég hlustaði grannt eftir, því að hér er sagt að ekki sé hlustað, hefur einfaldlega ekki gengið eftir. Ég vil bara minna á þetta hér um leið og ég nota tækifærið og lýsi stuðningi við þetta frumvarp og minni á sömuleiðis að Ísland stendur vel í öllum alþjóðlegum samanburði þegar kemur að stöðu efnahagsmála.

Forseti. Að gefnu tilefni vil ég nefna að þrátt fyrir að það sé fullkomlega sannleikanum samkvæmt sem hér hefur komið ítrekað fram, að hlutfall ríkisskulda á Íslandi sé lágt, þá vil ég ítreka orð hv. þm. Sigmars Guðmundssonar að vaxtagjöld á Íslandi eru þau hæstu innan OECD. Nú geta þingmenn hugsað til eigin efnahags. Velja þeir að taka mikið af lánum þegar þau bera mjög háa vexti? Er geta þeirra til að skuldsetja sig ekki háð einmitt þeirri tölu? Það er á endanum geta ríkisins til að standa straum af vaxtagjöldum sem skiptir máli í þessu samhengi. Það að við séum með lágt skuldahlutfall er í sjálfu sér eins gott vegna þess að við borgum svo háa vexti.

Virðulegi forseti. Mér rennur blóðið til skyldunnar að koma hér upp vegna orða hv. 8. þm. Norðvest., vegna fiskeldisgjalds. Hann talar þar um misræmi. Það stendur auðvitað það sem stendur í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar og við ræddum hér í umræðunni í gær. Þar kom fram að árið 2019 var settur sjö ára aðlögunartími fyrir þessa grein sem er í miklum fjárfestingarfasa og uppbyggingarfasa. Matvælaráðherra er með endurskoðun í gangi á greininni til framtíðar litið. Þar er hún að vinna með m.a. Boston Consulting Group og nefndin æskir þess að þeirri vinnu ljúki núna á næsta ári og þá verði þessi gjaldtaka lögð fram til framtíðar. Svo vil ég bara fá að segja það hér að lokum: Hér hefur hagvöxtur á þriðja ársfjórðungi verið 7,7%, atvinnuleysi í október 2,8%. Það er ekkert sem bendir til að hér sé allt á vonarvöl eins og stjórnarandstaðan vill vera láta.

Herra forseti. Útgjöld ríkisins eru nánast að verða stjórnlaus og við verðum að eiga fyrir þeim, sagði hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Guðrún Hafsteinsdóttir, hér áðan í atkvæðaskýringu. Það er þessi sami hv. þingmaður sem ásamt meiri hlutanum ákveður að falla frá möguleikum ríkissjóðs til þess að hækka gjald á fiskeldi um 450 milljónir allt næsta ár af þeirri einu ástæðu að hagsmunasamtök fiskeldis báðu um sparnað fyrir sína umbjóðendur. Þetta er sú atvinnugrein sem seint verður talin vera á vonarvöl. Þetta var heimild til hækkunar en ekki ákvörðun um hækkun. Við megum vænta niðurstöðu heildarendurskoðunar núna eftir áramót en meiri hlutinn ætlar hér að falla frá möguleikum ríkissjóðs til að afla tekna upp á nærri hálfan milljarð, alveg sama hver niðurstaðan verður. Þarna er verið að falla frá skýrum tekjumöguleikum sem við þurfum á að halda. Eða hvað? Er ríkissjóður svona stríðalinn að við þurfum ekki á tekjunum að halda?

Virðulegi forseti. Af því við erum að tala um hagstjórn og sumir tala um háa vexti þá er það nú þannig að hagvöxtur á Íslandi mældist 7,3%. Heildartekjur í hagkerfinu jukust um 800 milljarða frá árinu 2020 til 2021. Af hverju allur þessi gangur? Það er vegna þess að aðstæður í íslenska hagkerfinu eru mjög góðar og ríkisstjórn Íslands leggur allt á sig til þess að einstaklingar og fyrirtæki nái að blómstra enda er skuldastaðan hér ein sú allra besta í Evrópu. Verðbólga næstlægst. Hvernig stendur á því? Af því að allt sé hér í einhverri vitleysu? Það er nefnilega alls ekki þannig. Hér er traust og ábyrg stjórn efnahagsmála.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa þegar menn eru að flytja mál að þeir séu sjálfum sér samkvæmir. Ég hef setið í þessum sal og hlustað á þingmenn stjórnarandstöðunnar fara fram á að peningar verði veittir úr ríkissjóði í hin og þessi verkefni. Hér tala menn af miklu örlæti og stilla sér upp sem miklum góðmennum, vilja ausa hér fjármunum úr ríkissjóði. Það er farið fram á aukna skattheimtu, aukin útgjöld. Það er eins og ríkissjóður sé botnlaus. Og svo núna er fjármálaráðherra gagnrýndur fyrir það að það sé halli á ríkissjóði. Ég á bágt með að skilja þennan málflutning, ég verð að segja það. Ég geri þá kröfu, og almenningur hlýtur að gera þá kröfu til þingmanna hér að það sé heil brú í þeirra málflutningi. Ég vil áður en ég fer úr ræðustólnum leyfa mér að vitna í 14 ára son minn, sem er nú greindari en ég, sem sagði við mig í fyrra: Pabbi, það þarf ekki svona mikla peninga í ríkissjóð, það þarf bara að fara betur með peningana. Og ég geri það að minni tillögu hér.

Virðulegur forseti. Ég er komin hingað upp í ræðustólinn til að lengja þessa umræðu 

Virðulegi forseti. Við erum hér að tala um hver þurfi að bera byrðarnar og hver fái að losna við þær í samfélaginu þegar kemur að skattheimtu. Þegar kemur að því hver þarf að bera þyngstu byrðarnar af verðbólgunni, hver er það? Það eru heimilin í landinu sem borga hærri afborganir af lánunum sínum, sem fá nú gríðarmiklar hækkanir á leiguna sína. Þetta er fólkið sem þarf núna líka að sæta gríðarmikilli hækkun á krónutölugjöldum sem við vitum að fer beint út í verðlagið í stað þess að hækka fjármagnstekjuskatt á ári þar sem við sjáum að það er methagnaður í fjármagnstekjum annað árið í röð. Við sáum það hvernig kakan skiptist í efnahagsþrengingunum í Covid. Þar fengu ríkustu tekjutíundirnar mest í sinn hlut, margfalt meira en þær sem eru neðar í tekjustiganum. En núna á aftur að sleppa þeim við að greiða sanngjarnt endurgjald til samfélagsins og almenningur er enn og aftur látinn borga brúsann. Við erum bara að tala um réttlætismál hérna, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Hér kom fram áðan hjá hæstv. ráðherra að við værum með eina lægstu verðbólgu í Evrópu. Af hverju erum við með svona lága verðbólgu á Íslandi miðað við Evrópu? Hver er ástæðan? Jú, ástæðan eru orkumálin, það er orkukrísa í Evrópu. Við stjórnum enn orkumálum okkar sjálf. Samt er Alþingi Íslendinga búið samþykkja lög, raforkuviðskipti yfir landamæri. Það eru engin raforkuviðskipti yfir landamæri. Það var gert með samþykkt þriðja orkupakkans. Lág verðbólga er ekki vegna þess að ríkisstjórnin sé að standa sig svo vel. Það er vegna þess að við búum enn þá við ódýra orku, enn þá við ódýra raforku. Því var líka haldið fram að hér væri mikill uppgangur. Það er ekki vegna ríkisstjórnarinnar. Það er vegna þess að ferðamenn koma hérna aftur til að sjá ótrúlega fallegt land, ótrúlega fallega náttúru. Það er ekki vegna ríkisstjórnarinnar. Uppgangurinn skýrist fyrst og fremst af því. En hvað er ríkisstjórnin að gera? Jú, hún er með krónutöluhækkanir á vörum og hækkar áfengisgjaldið. Áfengisgjaldið er nú orðið það hátt að það er varla hægt að halda ráðstefnu hérna á Íslandi. Það er ekki einu sinni hægt að halda fund. Þetta er ekki ríkisstjórninni að þakka, hvorki verðbólga né uppgangurinn.

Herra forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir leggja hér til allra handa gjaldahækkanir, skattahækkanir jafnvel líka, enda er þessi ríkisstjórn að slá öll met í útgjaldaaukningu ríkissjóðs. Hin stjórnarandstaðan vill hins vegar auka útgjöldin enn þá meira og mæta því með því að hækka skatta og gjöld á enn þá meira. Ég legg til málamiðlun, að menn velti því fyrir sér hvort það kunni ekki að vera ráð að einfaldlega lækka skatta og draga úr ríkisútgjöldum. Ég legg svo til að 14 ára sonur hv. þm. Arnars Þórs Jónssonar verði ráðinn efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar.  
            

Virðulegi forseti. Traust og ábyrg stjórn fjármála, sagði hæstv. menningarráðherra hér áðan. Stjórnlaus útgjaldaaukning, sagði hins vegar formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Höfum það í huga að til að vega gegn þensluáhrifunum af auknum útgjöldum þarf að afla tekna. Og hvernig kýs ríkisstjórnin að gera það? Jú, með því fyrst og fremst að hækka krónutölugjöldin sem koma harðast niður á tekjulægstu heimilunum. Hér erum við að greiða atkvæði um áfengisgjöld. Þetta eru gjöld sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur sjálfur sagt að séu komin út yfir allan þjófabálk. Þannig að ég hvet hæstv. fjármálaráðherra eindregið til að vera samkvæmur sjálfum sér og samþykkja hér breytingartillögu okkar um að þetta gjald fylgi nú frekar verðbólgumarkmiði Seðlabankans en að það hækki með þessum ofsafengna hætti sem hér er lagt til, einmitt á versta mögulega tíma.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af mörgum málum þar sem fjármálaráðuneytið virðist horfa aðeins á hreina tekjuhlið mála en gleymir að gera ráð fyrir hliðaráhrifum eins og t.d. því að hækkun á áfengisgjaldi í Fríhöfninni muni færa verslunina á erlenda flugvelli þar sem engin íslensk merki eru í boði. Fríhöfnin er náttúrlega mjög mikilvæg fyrir alla innlenda framleiðendur og Isavia hefur varað eindregið við hækkun áfengisgjaldsins í umsögn sinni og ekki síst eftir tvö erfið ár sem margnefnt Covid hefur valdið og bendir á að sala áfengis í Fríhöfninni þurfi ekki að dragast saman nema um 25% til þess að allir tapi; framleiðendur, Isavia og ríkissjóður.

Virðulegi forseti. Hér er stjórnarandstaðan að leggja til að sýna hófsemd þegar kemur að því að hækka þessi krónutölugjöld, beint á bökin á almenningi, rétt eins og flestir umsagnaraðilar sem komu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd voru sammála um að ætti að gera. Það sem ég var að vísa í áðan þegar ég sagði að þessu hefði ekki verið svarað í nefndaráliti meiri hlutans, var að það var ekki brugðist við öllum þeim viðvörunarorðum sem komu fram um að þetta væri ekki góð hugmynd. Því var ekki svarað hvers vegna þetta væri bara víst góð hugmynd. Svo þessi hækkun á áfengisgjaldinu í Fríhöfninni úr 10% í 25%, því var heldur ekki svarað gagnvart íslenskum framleiðendum á áfengi hvað ætti að gera til að koma til móts við þá, sem horfa fram á það að ein þeirra stærsta tekjulind muni líklega að þurrkast upp þegar fólk hættir að versla íslenska framleiðslu í Fríhöfninni. Hér erum við að leggja til hóflega hækkun á því. Í stað þess að fara úr 10% í 25% fari það í 12,5%. Það eru hófstillt ríkisfjármál.

Herra forseti. Í umfjöllun um þennan bandorm þá fengum við marga til að veita okkur umsögn um þetta, m.a. smáframleiðendur sem eru að sinna nýsköpun í landinu og þeir eru mjög uggandi um sinn hag. Þeirra framleiðsla hefur að miklu leyti farið í sölu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þeir eru mjög uggandi um að þetta muni hreinlega koma í veg fyrir að þeir geti haldið áfram sinni starfsemi. Ég hélt og upplifði það á þeim fundum sem ég sat í nefndinni að á þá væri hlustað, það ætti að koma til móts við þá á einhvern hátt. En svo virðist sem það eigi ekki að nokkru leyti að taka tillit til þeirra hagsmuna.

Virðulegi forseti. Græna orkan, sem er samráðsvettvangur stjórnvalda og ráðuneyta og atvinnulífsins, hefur varað eindregið við þeim breytingum sem hér er verið að gera á skattlagningu ökutækja og bent á að þessar breytingar auki á verðmun milli sparneytinna bifreiða og eyðslufrekra bifreiða. Svo virðist sem þær breytingar sem hér er verið að gera hafi ekkert með loftslagssjónarmið að gera og snúist einvörðungu um að breikka tekjustofna, sporna gegn þenslu. Þar af leiðandi munum við í Samfylkingunni greiða atkvæði gegn hluta þessara tillagna og þeim hluta sérstaklega sem ýtir upp vörugjöldum á sparneytnum bílum og grefur þannig undan markmiðum um orkuskipti.

Virðulegi forseti. Mér heyrist hér sagt að það væri vont að við kæmum með tillögur sem myndu sporna gegn þenslu en það er eitthvað annað en var sagt hér fyrr í dag. Hér er einfaldlega verið að leggja til að við tökum lágmarksvörugjald á rafmagnsbifreiðar. Þegar við tökum saman aðflutningsgjöld annars vegar og rekstrarkostnað hins vegar á rafmagnsbifreiðum og öðrum bifreiðum í bílaflotanum er þar himinn og haf, svo mikill munur þar á milli hvað rafmagnsbílarnir eru miklu hagkvæmari í rekstri og miklu meiri ívilnanir af hálfu stjórnvalda að þó að dregið sé smávegis úr þeim mun er langt frá því að hægt sé að halda því fram að hvatarnir séu ekki lengur til staðar. Það er hins vegar ákveðið vandamál að framleiðslukostnaður þessara bifreiða lækkar ekki í samræmi við væntingar og ef það gerist ekki á næstu árum þá er það verulegt áhyggjuefni fyrir okkur. En vonandi mun aukinn þrýstingur á árangur í loftslagsmálum verða til þess að framleiðslukostnaður þessara 

Virðulegi forseti. Þegar við erum að eiga við breytingar á sköttum og gjöldum á ökutæki þá getum við ekki leyft okkur þá skammsýni að huga bara að efnahagslegum sjónarmiðum. Loftslagssjónarmiðin þurfa að vera í fyrsta sæti og það skýtur skökku við að sami hæstv. fjármálaráðherra og lagði fram frumvarp sem gerir ráð fyrir 89 milljarða hallarekstri á næsta ári, fjármálaráðherra, sem er einn af oddvitum í stjórnarmeirihluta sem hefur stóraukið útgjöld síðan frumvarpið kom fram þrátt fyrir dekkri verðbólguhorfur, þrátt fyrir að stýrivextir hafi hækkað í millitíðinni og þrátt fyrir að seðlabankastjóri hafi varað eindregið við þeirri stefnu sem hér er rekin, komi hér upp og láti eins og stjórnarandstaðan sé einhvern veginn á móti því að vega gegn þenslu. Það er nú bara þannig að þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefur lagt hér fram eru miklu ábyrgari. Þær snúast um að sýna meira aðhald, bæði að sporna gegn verðbólgu og verja fólk fyrir verðbólgunni. Það er það sem skiptir máli í þessu árferði.

Virðulegi forseti. Í fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir að fé sé tekið úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstri hjúkrunarheimila og í þeim bandormi sem við ræðum hér er það útfært með því að leggja til framlengingu á bráðabirgðaákvæði sem hefur áður verið framlengt níu sinnum. Samkvæmt lögum um málefni aldraðra er skýrt að framkvæmdasjóðurinn er ætlaður til að standa að uppbyggingu hjúkrunarheimila og dvalarheimila en ekki undir rekstri. Það fer þannig þvert gegn upphaflegum tilgangi sjóðsins að nýta fjármuni hans í rekstur hjúkrunarheimila en ekki raunverulegar framkvæmdir, uppbyggingu hjúkrunarrýma sem sannarlega er skortur á. Vegna þess legg ég til að umrædd heimild verði felld brott og það verði frekar gripið til annarra vinnubragða heldur en eilífra bráðabirgðaákvæða í þessa veruna.

Herra forseti. Þetta er líklega einfaldasta breytingartillagan við þennan bandorm sem liggur hér frammi. Rökin fyrir 7,7% hækkun krónutölu eru auðvitað að styrkja afkomu ríkissjóðs. Þessi breyting, að hækka útvarpsgjaldið um 7,7% gerir það ekki og hefur ekkert með afkomu ríkissjóðs að gera. En það gefur einstaklingum þó færi á því að halda aðeins meiru í vasanum en áður. Auk þess mun þetta hlutfallslega styrkja, þó aðeins lítillega, samkeppnisstöðu sjálfstætt starfandi frjálsra fjölmiðla gagnvart ægivaldi Ríkisútvarpsins. Ég skora á þingmenn að taka þetta litla hænufet 

Virðulegi forseti. Ég styð ekki þessa tillögu hv. þm. Óla Björns Kárasonar, vinar míns og félaga. Ríkisútvarpið er fjölmiðill í almannaþágu og það skiptir gríðarlega miklu máli að framlögin til Ríkisútvarpsins séu fyrirsjáanleg.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa tillögu og ég tel að hún sé mjög mikilvæg. Hér var talað um Ríkisútvarpið sem fjölmiðil í almannaþágu. Hvaða með einkarekna fjölmiðla, eru þeir ekki fjölmiðlar í almannaþágu líka? Hér er ákvæði sem felur í sér að Ríkisútvarpið fái sjálfkrafa hækkanir eftir verðbólgu og fólksfjölda í landinu, þá hækki útgjöldin til Ríkisútvarpsins. Við erum með 69. gr. almannatryggingalaga og á hverju einasta ári er hún ekki virt. En við þurfum alltaf að fara eftir lögum um Ríkisútvarpið og þetta ákvæði um Ríkisútvarpið, þessar tekjur sem það fær úr ríkissjóði og er líka á auglýsingamarkaði, skerðir tjáningarfrelsi í landinu, svo einfalt er það. Það er brot á 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og núna hefur ein sjálfstæð útvarpsstöð, talmálsstöð, kært íslenska ríkið til ESA. Það verður fróðlegt að sjá hvað ESA gerir þá. - Ég segi já.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um þá tillögu stjórnarandstöðunnar, fulltrúa minni hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd, um að hlutfall fjármagnstekjuskatts hækki úr 22% upp í 25%. Með þessu væri hægt að falla frá t.d. þessum flötu gjaldahækkunum á almenning sem ríkisstjórnin leggur áherslu á. Þetta er hófleg hækkun sem myndi þó skila 5 milljörðum í ríkissjóð. Ég vil vekja athygli á því að vegna þeirrar frítekjumarka sem eru nú þegar í fjármagnstekjuskattskerfinu þá er þetta hækkun sem myndi nær einvörðungu leggjast á tekjuhæstu 10% skattgreiðenda. Þetta er sanngjörn og ábyrg leið til að afla tekna og draga úr þenslu þar sem þenslan er mest. Ég hvet Alþingi eindregið til að sameinast um þessa tillögu.

Virðulegur forseti. Hér erum við að leggja til sanngjarna skattheimtu, skattheimtu á tekjur sem hafa aukist alveg stórkostlega, fjármagnstekjur. Mesta aukning sem sést hefur frá því fyrir hrun. Þetta væri miklu sanngjarnari leið til að sporna gegn þenslu en sú leið sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara. Mér þykir miður að þessi tillaga virðist ekki ætla að hljóta framgang hér. Ég hvet ríkisstjórnina til að íhuga það að þegar fjármagnseigendur græða á tá og fingri á efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar að þá sé mögulega rétt að skattleggja þær tekjur aðeins meira en nú er gert, enda er þessi skattur ekki hár eins og hann stendur nú.

Virðulegur forseti. Fjármagnstekjur í ár eru 16 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir. Stærsta tekjuaukning heimilanna í fyrra var auknar fjármagnstekjur og sú aukning skilaði sér nær einvörðungu til fólks í efstu tekjutíundinni. Það er bara kominn tími til að efstu lög samfélagsins greiði örlítið meira til samfélagsins. Því styð ég og er með á þessari breytingartillögu minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um að hækka fjármagnstekjuskatt úr 22% í 25%. Samkvæmt minnisblaði og fjármálaráðuneytinu er ljóst að sú hækkun mun nær eingöngu lenda á efstu tekjutíundinni, sem er vægast sagt vel aflögufær og myndi skila ríkissjóði um 5 milljörðum í auknar tekjur.

Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri samstöðu sem er að nást hér í þingsal um að hækka eignarskerðingarmörk í vaxtabótakerfinu um 50%, eins og við í Samfylkingunni höfum talað fyrir í haust og ríkisstjórnin ákvað að leggja til til að liðka fyrir viðræðum á almennum vinnumarkaði. Ég fagna þessu skrefi mjög eindregið, þeirri samstöðu sem hefur náðst í þessum sal um tillögu okkar.

Virðulegi forseti. Eins og fram er komið er hér um að ræða tillögu sem er efnislega algerlega samhljóða því sem við höfum boðað í ríkisstjórninni. Og þó að það sé almennt freistandi að fella tillögur stjórnarandstöðunnar  
            

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma hingað upp og lýsa atriðið sem við Píratar höfum einmitt gagnrýnt mjög harðlega hér í þessu þingi. Það er að það sé prinsippmál að fella allar tillögur stjórnarandstöðunnar burt séð frá því hvort þær séu góðar eða vondar. Nú hefur ríkisstjórnin ekki val um annað vilji hún framkvæma vilja sinn sem er í samræmi við vilja stjórnarandstöðunnar og því neyðist hún til að samþykkja tillögu frá stjórnarandstöðunni. Þetta er ekki sérlega lýðræðisleg vinnubrögð né heiðarleg en það er gott að þetta hafi komið fram svona skýrt í ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Já, ég fagna því að sjálfsögðu að ríkisstjórnin hafi tekið undir með stjórnarandstöðunni vegna þess að hún á ansi margar góðar hugmyndir og það væri mjög gott ef þær væru stundum samþykktar - oftar, skulum við segja. Hitt er svo annað mál að ég myndi gjarnan vilja að við þyrftum ekki að borga vaxtabætur. Ég tel að það væri réttara að bankarnir myndu bara hreinlega þurfa að lækka vextina sína frekar en að við þyrftum að koma og bæta þeim það upp. En eins og staðan er nú þurfa heimilin virkilega á þessu að halda þannig að ég fagna því að þessi tillaga muni ganga í gegn.

Virðulegur forseti. Hér er verið að hækka gjald á heyrúlluplast um 173%, úr 30 kr. á kílógramm í 82 kr. á kílógramm. Þetta er reikningur til bænda landsins miðað við nýjustu innflutningstölur á þessum vörum upp á rétt um 100 milljónir á ári. Ég vil bara að þingheimur átti sig á því hvað felst í því að samþykkja þessa tillögu. Þetta er reikningur til bænda landsins upp á 100 milljónir á ári, hækkun upp á 173%. Auðvitað þarf að hækka einhver gjöld þegar ríkisstjórnin ætlar að auka útgjöld með jafn stjórnlausum hætti og hér á við. En ég held að bændur landsins séu ekki aflögufærir hvað þetta varðar. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Stjórnvöld hafa stutt vel við bændur í gegnum erfiða tíma. Hér má að einhverju leyti segja að sá stuðningur sé að fara til baka. Við erum hins vegar bundin af lögum sem segja einfaldlega að gjaldið eigi að standa undir raunkostnaði við úrvinnslu. Nefndarálitið er skýrt og við beinum því sérstaklega til hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, og væntanlegu í góðu samráði við hæstv. matvælaráðherra, um að komið verði til móts við bændur vegna þessara hækkana. Jafnframt þarf að tryggja til framtíðar að endurvinnsla á heyrúlluplasti geti verið sem hagkvæmust og tryggja þarf betri endurheimt og endurvinnslu á heyrúlluplasti í anda hugmyndafræði hringrásarhagkerfisins og lágmarka kostnað bænda af söfnun þess til endurvinnslu. Ég tel að það sé vel búið um þetta mál og segi því já.

Virðulegur forseti. Ég geri hérna grein fyrir mínu atkvæði sem liggur nú ljóst fyrir á töflunni. Ég kem ekki til með að greiða atkvæði við þetta. Ég vil taka það fram að vinna meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er með miklum ágætum og kemur það fram í fyrra nefndaráliti. En þegar ekki liggja fyrir mótvægisaðgerðir af hendi ráðherra þá er staðan á mér í þessu máli bara þannig að ég get engan veginn lagt til að þetta fljúgi hér áfram því að þetta er stétt sem hefur ekki í djúpa vasa að sækja. Ég kem því ekki til með að greiða atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Þetta snýst um að rafræn áskrift að Lögbirtingablaðinu sé frí, sé gjaldfrjáls. Lögbirtingablaðið er ekki beint neinn skemmtilestur. Það eru ekki margir sem eru áskrifendur að því og lesa það í tómstundum sínum. Margir lögaðilar eru náttúrlega með það í áskrift en þegar einstaklingur lendir hugsanlega í þeirri stöðu að verið er að auglýsa hans mál og fjalla um þau á einhvern hátt í Lögbirtingablaðinu þá verður hann að hafa aðgang að þessum upplýsingum og vita alla vega um þær án þess að þurfa að kaupa sér einhverja áskrift. Þar að auki er þetta oft fólk sem er í fjárhagslegum erfiðleikum. Þannig að mér finnst þetta ekki vera eitthvað sem ætti að skipta ríkissjóð miklu máli. En það vekur mér furðu að þetta sé ekki bara samþykkt vegna þess að þetta er ekki beint blaðamennska. Þetta eru upplýsingar sem liggja fyrir, opinberar upplýsingar sem allir eiga í rauninni að hafa aðgang að.

Herra forseti. Útgjöld ríkisins eru nánast að verða stjórnlaus og við verðum að eiga fyrir þeim. Nú heyrist þetta í þriðja sinn hér í dag. Þessi orð hrutu af vörum formanns hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem hér ásamt meiri hlutanum leggur til að falla frá tekjumöguleikum ríkissjóðs upp á nærri hálfan milljarð króna á næsta ári. Þessar tekjur átti að sækja til fiskeldisfyrirtækja ef heildarendurskoðun á þeirri atvinnugrein myndi mæla svo fyrir eftir áramót. En nei, þau telja hér, meiri hlutinn, greinilega að ríkissjóður sé svo stríðalinn að hann þurfi ekki á nærri hálfum milljarði að halda og falla því frá þessari tillögu. Nú, ef rétt er, sem hæstv. innviðaráðherra sagði, að þessa tillögu hefði þurft að samþykkja í þingsal fyrir 1. desember, þá verður að líta svo á að um sé að ræða vanrækslu af hálfu ríkisstjórnarinnar að sinna ekki því starfi að samþykkja slíkt fyrir 1. desember. En um þetta fer tvennum sögum í þingsal.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga er bara skandall að mínu mati og alger eftiráskýring frá því að við heyrðum sjávarútvegsráðherra í haust berja sér á brjóst yfir því að hækka gjöld á fiskeldisfyrirtæki. Hvað gerðist í millitíðinni? Jú, þættinum barst bréf, ríkisstjórninni barst bréf frá SFS. Og hvað er gert? Alveg eins og það er prinsipp hjá ríkisstjórninni að fella allar tillögur frá stjórnarandstöðunni þá er það algert prinsipp hjá ríkisstjórninni að samþykkja allar tillögur sem koma frá SFS. Þess vegna erum við að greiða atkvæði um þessa tillögu hér. Tærari verði birtingarmynd sérhagsmunagæslu ríkisstjórnarflokkanna ekki en í þessari tillögu. Þetta er ekki bara vond pólitík, þetta er óábyrg pólitík þegar við erum að afgreiða fjárlög með 119 milljarða halla. Þetta er tillaga sem ýtir enn og aftur undir verðbólgu og fleira. En fyrst og fremst er þetta þessi tæra birtingarmynd sérhagsmunagæslu ríkisstjórnarflokkanna. Alltaf skal sagt já við tillögu sem kemur frá SFS. Ég segi nei við þessari tillögu.  
            

Virðulegi forseti. Þetta er í rauninni það sem við greiddum atkvæði um áðan, það væri gaman að sjá breytingu á því, að bara til þess að gæta jafnræðis hafi allir rétt á að geta skoðað Lögbirtingablaðið - 

Virðulegi forseti. Þetta snýst um stimpilgjöld, að þau verði felld niður af húsnæði til eigin nota - það hafa fæstir efni á því að kaupa sér meira en eitt húsnæði - að stimpilgjöld verði felld niður af húsnæði til eigin nota. Ég er nú svolítið hissa á að Sjálfstæðisflokkurinn styðji þetta ekki þar sem hann hefur margoft lagt fram tillögur þess efnis að stimpilgjöld verði alfarið felld niður og þessi tillaga gengur skemur en það: Bara til eigin nota. Þannig að ég hvet bara Sjálfstæðismenn til að endurskoða atkvæði sitt.  
            

Virðulegi forseti. Bankaskatturinn er smánarlega lágur eins og hann er í dag. 0,376% - það væri innan við 0,4% sem bankarnir myndu greiða. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá fjármálaráðuneytinu við fyrirspurn sem efnahags- og viðskiptanefnd sendi þá segir þar að ef skattprósentan væri hækkuð úr 0,145%, sem hún er í dag, í 0,376, í það sem hún var áður, myndum við fá 15,3 milljarða í bankaskatt í stað þess að fá bara 5,9 milljarða í dag. Ég blæs á þær hugmyndir að það sé verið að verja neytendur fyrir hækkunum vegna þess að bankarnir hafa ekki nýtt lækkunina til til lækkunar á neinum gjöldum. Þeir eru með vexti í hæstu hæðum og eru ekkert að velta því fyrir sér og þjónustugjöld eru dropi í hafið við hliðina á því. Þannig að við ættum að sjálfsögðu að hækka þennan skatt vegna þess að einhverjir eru aflögufærir í þessu þjóðfélagi þá eru það bankarnir.

Virðulegur forseti. Hér erum við að leggja til að metanbílar njóti sambærilegra ívilnana og t.d. tengiltvinnbílar fengu að gera lengi áður en það var fasað út og rafmagnsbílar og vetnisbílar gera nú þegar, allt í þágu réttlátra umskipta í orkuskiptum. Metanbílar eru ódýrari vistvæn ökutæki en rafmagnsbílar sem enn eru töluvert nýir á markaði og þar af leiðandi mjög dýrir, bæði í framleiðslu og líka auðvitað þegar þeir eru keyptir. Okkar tillaga, að metanbílar njóti þessarar endurgreiðslu, er því liður í því að gera tekjulægri heimilum og einstaklingum kleift að kaupa sér vistvæn ökutæki á sambærilegum afsláttarkjörum og hærri tekjutíundir fá þegar þær kaupa sér sín vistvænu ökutæki.

Virðulegi forseti. Hér erum við að leggja til að setja einhver mörk á þær endurgreiðslur á virðisaukaskatti sem koma til þeirra sem eru að kaupa sér rafmagns- og vetnisbifreiðar, til þess að vera ekki að endurgreiða virðisaukaskatt til fólks sem er í raun bara að bæta í leikfangasafnið sitt í bílskúrnum, að kaupa sér sína þriðju eða fjórðu bifreið. Það er alger óþarfi að endurgreiða fólki virðisaukaskattinn fyrir fjórða bílinn sinn, fimmta bílinn sinn, sjötta bílinn sinn - það eru engin takmörk á því í núverandi regluverki. Það þarf ekki að vera opinn krani til að Jón úti í bæ geti keypt sér Teslu til viðbótar við Hummerinn sinn og fleira. Við erum að leggja til sanngjarnt þrepaskipt kerfi þar sem ef viðkomandi einstaklingur eða fjölskylda á einn bíl fyrir fái þau hálfa endurgreiðslu. Eigi þau tvær bifreiðar eða fleiri fái þau enga. Þetta er líka liður í að fækka bílum í umferð, sem við vitum að við þurfum að gera. En ég sé að þetta hefur ekki hlotið áheyrn. Við verðum að gera betur ef við ætlum að standa við okkar loftslagsmarkmið, miklu betur en við erum að gera núna. En það að skrifa upp á óútfylltan tékka er ekki endilega rétta leiðin.

Virðulegur forseti. Maður mýkist bara allur hérna upp einhvern veginn og verður hálfmeyr þegar verið er að samþykkja tillögur frá manni nánast á færibandi. Ég lagði upphaflega til að þessi tollur á frönskum kartöflum yrði felldur alveg niður. Ég kallaði þá tillögu til baka því að það virtist ekki vera meiri hluti fyrir henni. En hvað veit maður svo sem miðað við stemninguna hér í dag? En við hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir stöndum saman að breytingartillögu um að færa tollinn niður í 46% til samræmis við tollinn sem franskar kartöflur bera samkvæmt fríverslunarsamningum Íslands við Evrópusambandið og við Kanada. Þetta mun ekki hafa mikil áhrif á verðlagningu, held ég. Þau áhrif verða hverfandi. En þetta getur hins vegar aukið aðeins á vöruúrvalið. Þetta er bara svona táknrænt skref. Við erum að afnema hérna 76% ofurtoll, hæsta prósentutollinn í tollskránni á matvöru. Þetta liðkar t.d. fyrir frönskum kartöflum frá Bandaríkjunum og svoleiðis.  
            

Virðulegi forseti. Lífið snýst ekki bara um franskar, sagði hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson í gær. En fyrir sum okkar skipta franskar kartöflur máli og þá ætla ég að vitna sérstaklega í hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur. 

Virðulegur forseti. Það gladdi mig sérstaklega mikið þegar ég sá breytingartillögu hv. þm. Jóhanns Páls um að afnema þessa verndartolla á frönskum kartöflum. En þegar ég sá að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylking voru að sameinast um tillögu þá ákvað ég svo sannarlega styðja hana af því að úr því varð einhvers konar Viðreisn.  
            

Virðulegi forseti. Já, Viðreisn er mjög sátt við þetta hænuskref sem er tekið, vitandi það, horfandi yfir hópinn, að það eru margir sem neyta og njóta þessara huggulegheita sem franskar kartöflur eru, hvort sem þær eru frá Bandaríkjunum eða Evrópu. Ég get ekki látið hjá líða að nefna Evrópu líka. En auðvitað er þetta mikilvægt skref þótt þetta sé hænuskref. Þess vegna segi ég já við þessari ágætu tillögu þó að ég hefði gjarnan viljað sjá minni feimni við það að standa vörð um rétt neytenda. En ég segi já við þessu máli.

Herra forseti. Ég ætla rétt að gera grein fyrir atkvæði mínu hér. Þetta er eitt af þeim málum sem ég hef unnið að ásamt ríkisstjórn, bæði núverandi og fyrrverandi, og hefur leitt til mikillar aukningar á hljóðritunum hérlendis af hálfu alþjóðlegra tónlistarmanna, útsetjara, stjórnenda og fleiri. Þetta hefur gagnast vel við að hleypa nýju blóði í iðnað sem stóð mjög höllum fæti hér í kjölfar hruns hljómplötuiðnaðarins og ýmissa annarra þátta. Þetta hefur hleypt kraft í hagkerfið. Sérstaklega vil ég geta þess sem gerst hefur á Hofi á Akureyri, þar sem kvikmyndatónlist er framleidd í miklu magni í hverri viku, og sömuleiðis hér í Reykjavík, þar sem þessir hlutir hafa núna með auknum hætti verið að efla sig. Ég vil þakka fyrir þetta góða mál og segi því já.

Herra forseti. Fyrir réttum klukkutíma síðan barst fulltrúum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd póstur frá Félagi fornleifafræðinga þar sem þau benda á ágalla á frumvarpinu sem má rekja til þess að ekki nægilega mikið samráð var haft við vinnslu frumvarpsins og ekki nægilega mikill tími gefinn til að fara yfir þessi mál. Þetta mál er unnið í miklum flýti og kom mjög seint fram. Við höfum haft ár ef ekki áratugi til að fara í þá heildarendurskoðun sem þörf er á í þessum málaflokki. Ég tel þetta mál ekki fullunnið og ákveðna áhættu í því að samþykkja það eins og það er. Því legg ég til að því verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Í 2. gr. þessa frumvarps er gerð breytingartillaga um það að þegar breyta á friðuðu húsi skuli leita umsagnar hjá Minjastofnun Íslands. Í dag er það varðandi hús sem eru byggð fyrir 1925 en núna á að breyta því til ársins 1930. Þar er m.a. vísað til þess að árið 1930 kom fúnksjónalismi til landsins. Staðreyndin er sú, verði þetta samþykkt, að mjög fá hús voru byggð fyrir 1930 í fúnksjónalisma. Ég held það séu tvö hús í Garðastræti sem voru byggð í fúnksjónalisma og þá þarf að leita umsagnar vegna þeirra, en breytingin til 1930 nægir ekki til þess að Minjastofnun veiti umsögn varðandi hús sem eru byggð í fúnksjónalisma, þá þarf að fara til 1935 og helst til 1940. Þá var farið að byggja í fúnksjónalisma í nokkrum hverfum, eins og í Norðurmýri og fleiri stöðum. Markmiðið með ákvæðinu í 2. gr. nær ekki tilgangi sínum með því að miða við 1930.

Virðulegur forseti. Breytingartillaga þessi felur það í sér að umsýsla Vísinda- og nýsköpunarráðs verði sjálfstæð, þ.e. að hún verði ekki inni í ráðuneytinu heldur hjá Rannsóknamiðstöð Íslands. Mikilvægt er að tryggja faglega umsýslu og það verður einungis gert með því að hún verði sjálfstæð. Ólíklegt er að umsýsla með ráðinu innan ráðuneytisins sem tengist málaflokknum stuðli að því.

Virðulegi forseti. Hér er breytingartillaga við 5. gr., Tilnefningarnefnd, þar sem er lagt til að meðlimum í tilnefningarnefnd fjölgi úr fimm í sjö og þeim verði fjölgað með því að einn komi frá Verkfræðingafélagi Íslands, einn frá samtökum hugvitsfólks, einn samkvæmt tilnefningu samtaka sprotafyrirtækja og fulltrúi frá samtökum launþega falli út. Mig langar að lesa hér úr umsögn Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna, með leyfi forseta: „Enginn fulltrúi hugvitsmanna fær að koma að tilnefningum í það ráð sem móta skal stefnu í málefnum hugvits og nýsköpunar. Þetta fyrirkomulag mun útiloka aðkomu hugvitsfólks að ráðinu, líkt og verið hefur. Hugvitsmönnum hefur markvisst verið haldið utan við alla stefnumótun í nýsköpun; bæði á vegum Vísinda- og tækniráðs og á vegum síns ráðuneytis. Sú stefna virðist eiga að ríkja áfram, samkvæmt þessum frumvarpsdrögum, sem eingöngu þjónar málstað stórra hagsmunaaðila, en víkur þjóðarhagsmunum til hliðar. Með því er útilokuð hin mikla og fjölbreytta reynsla og þekking sem hugvitsmenn búa yfir.“ Á litla sæta Íslandi, sem byggir svo mikið á útilokun, 

Hæstv. forseti. Ég undirrita álit 1. minni hluta í hv. umhverfis- og samgöngunefnd en framsögumaður þess álits er hv. þm. Andrés Ingi Jónsson. Ég tel rétt að gera grein fyrir afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli. Við styðjum markmið þessa frumvarps og þær lagabreytingar sem hér er verið að ráðast í. En vegna þess að meiri hlutinn hér inni getur ekki stigið það eðlilega og réttmæta skref að samþykkja endurskoðun þessara miklu lagabreytinga að tveimur árum liðnum þá sé ég mér ekki fært að styðja þetta frumvarp, því miður. Það hefði verið algerlega útlátalaust af hálfu meiri hlutans að setja inn breytingartillögu og styðja breytingartillögu 1. minni hlutans um endurskoðunina því að hér er verið að gera mjög viðamiklar breytingar, vonandi til batnaðar, en það er líka verið að gera mjög viðamiklar breytingar á réttindum fólks á vinnumarkaði og þess vegna verðum við að endurskoða og skoða áhrifin og afleiðingarnar að tveimur árum liðnum.

Herra forseti. Ég tel að stjórnvöld hefðu átt að bregðast við athugasemdum ESA með sömu röksemdafærslu og Noregur gerði í sambærilegu máli. Athugasemdir ESA um leigubílamarkaðinn á Íslandi eru ekki bindandi fyrirmæli um að breyta íslenskri löggjöf. Það er hlutverk EFTA-dómstólsins að ákveða og kveða upp endanlega niðurstöðu. Noregur hefur farið allt aðra leið en lagt er til í því frumvarpi sem hér er verið að greiða atkvæði um. Noregur heldur í fullu gildi og áskilur sér rétt til að beita sambærilegum takmörkunum og gilda hér á landi þegar í hlut eiga svæði þar sem búa 30% fleiri íbúar en á Íslandi öllu og 75% fleiri en í Reykjavík einni. Rökstuðningur frumvarpsins um samræmi við reglur EES-svæðisins og athugasemdir ESA fellur um sjálfan sig þar sem breytingar Noregs samræmast skyldum Noregs samkvæmt EES-samningnum. Samkvæmt því ætti gildandi löggjöf hér á landi að samræmast kröfum EES. - Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um miklar breytingar á leigubílamarkaðnum og ég fagna því að minni hlutinn hefur ekki komið með neinar breytingar og er eiginlega sammála markmiðum frumvarpsins en telur mikilvægt að það þurfi að endurskoða þetta, eins og meiri hlutinn leggur til. „Sem fyrr greinir verða umtalsverðar breytingar á regluumhverfi leigubifreiðaaksturs hér á landi verði frumvarpið að lögum. Telur meiri hlutinn því nauðsynlegt, líkt og ávallt þegar verulegar breytingar eru gerðar á lögum, að vel verði fylgst með framvindu mála eftir gildistöku laganna og áhrif breytinganna metin. Meiri hlutinn hvetur ráðherra til að gæta vel að slíkri eftirfylgni og bendir á að líta megi til Noregs sem fyrirmyndar þar um …“ Við viljum fylgjast með því hvaða áhrif þetta hefur.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Birgis Þórarinssonar frá Sjálfstæðisflokknum. Ég verð að segja eins og er að mér finnst alveg með ólíkindum að flokkur sem kennir sig við sjálfstæði skuli styðja þetta frumvarp. Málið er það að EFTA eða ESA, Eftirlitsstofnun Evrópu, eftirlitsstofnun EES-samningsins, telur líkur að íslenska löggjöfin um þetta feli í sér aðgangshindranir. Rökstutt álit hefur komið fram frá ESA. Rökstutt álit er undanfari dómsmáls hjá EFTA-dómstólnum bregðist samningsríki ekki við. Það er EFTA-dómstóllinn sem túlkar samninginn, ekki ESA. Að íslensk stjórnvöld skuli ekki geta staðið í lappirnar gagnvart ESA er með hreinum ólíkindum. Við eigum að fara að fordæmi Norðmanna, t.d. í Björgvin, sem er stærri borg en Reykjavík, þar búa yfir 300.000 manns og þar eru verulegar takmarkanir, bæði hvað varðar fjölda leyfa og stöðvarskyldu. Sú fullyrðing í greinargerð að undantekningar frá algjöru frelsi í Noregi eigi við á strjálbýlum svæðum 

Virðulegi forseti. Það eru yfir 600 einstaklingar, sjónskertir og blindir einstaklingar, sem njóta þjónustu Hreyfils. Þetta er starfsstétt sem í rauninni er að ströggla. Þeir gera lítið meira en að geta alið önn fyrir sér og fjölskyldum sínum. Án þessarar þjónustu væri ég hvorki menntaður lögfræðingur né alþingismaður. Án þessarar þjónustu sæti ég föst heima. Ég get ekki ímyndað mér stöðuna ef hlutirnir fara eins og maður er að heyra bæði frá bílstjórunum sjálfum og öðrum, ef það á að fara að fjölga mjög mikið í þessari stétt. Þrátt fyrir að maður styðji atvinnufrelsi þá breytir það ekki þeirri staðreynd að þetta er ekki bara þjónusta við blinda og sjónskerta heldur líka þjónusta á morgnana við börn sem hafa í rauninni verið það ólánsöm að hafa verið tekin frá foreldrum sínum og eru á framfæri og í umönnun hins opinbera. Þetta eru einstaklingar hjá Hreyfli sem eru á 24 tíma sólarhringsvakt allan ársins hring, 

Forseti minnir á að þegar þingmenn taka til máls um atkvæðagreiðslu er ræðutíminn aðeins ein mínúta.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um stórt og mikið framfaramál, sérstaklega í bættu öryggi og bættri þjónustu við notendur þessarar mikilvægu þjónustu. Ég tel að þetta frumvarp, verði það að lögum, geti stórbætt þetta og gert þjónustu fjölbreyttari í leigubifreiðaakstri í dag. En það kom líka skýrt fram við vinnslu þessa máls, sem við þekkjum og höfum heyrt, að kjör leigubílstjóra í dag eru ekki góð. Ég held að með þessum breytingum sé hægt að gera kjör þeirra enn betri. En það kom líka fram í vinnslu þessa máls, varðandi ESA, Noreg og allt það sem við erum búin að skoða mjög vel, að þessi löggjöf hér er ekki byggð á grunni ESA. Þetta kom vissulega til umtals. Við byggðum þetta á því hvernig þetta hentar best íslenska markaðnum, hvernig við veitum þeim sem þurfa þessa þjónustu á Íslandi sem besta þjónustu og hvernig við bætum hag leigubílstjóra sem mest. Þannig er þetta unnið og þetta er flott og gott mál sem við eigum að styðja.

Virðulegur forseti. Ég gagnrýndi fjarveru stjórnarliða nokkuð í umræðunni í gærkvöldi. Það kom beinlínis enginn hér í umræðuna til að mæla þessu máli bót. Ég velti því upp hvort það væri ótti við andsvör sem þar var. Sá eini sem kom, ég átti eftir að koma að þessu, var hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, framsögumaður nefndarálits, og hann var hér fyrst og fremst af því að hann gat ekki annað. Annars hefði ekki verið mælt fyrir nefndarálitinu. Það var enginn annar stjórnarþingmaður sem kom í salinn og mælti þessu máli bót. Ég vil bara nefna það hér, milli 2. og 3. umr., að það liggur fyrir breytingartillaga meiri hluta um að fresta gildistöku til 1. apríl 2023. Miðflokkurinn mun leggja fram breytingartillögu við 3. umr. þar sem lagt er til að gildistöku verði frestað til 1. janúar 2024. Það er til þess að gefa stjórnvöldum svigrúm til að átta sig á því mati sem nú fer fram í Noregi á svipuðum breytingum þannig að við getum lært af reynslu Norðmanna 

Herra forseti. Markmið frumvarpsins eru ágæt og sannarlega má gera úrbætur á leigubílamarkaði á Íslandi. Það skiptir samt máli hvernig það er gert. Við umfjöllun nefndarinnar kom nokkuð skýrt fram að það er verið að teikna upp kerfi sem er okkur allt of kunnuglegt, þar sem er hreinlega boðið upp á illa meðferð á starfsfólki. Án þess að setja sérstaka varnagla í þessa sérstöku löggjöf þá verður t.d. hægðarleikur að setja upp starfsstöð utan landsteinanna og stýra þaðan útsendu starfsfólki á Íslandi með það beinlínis að markmiði að sniðganga íslenska kjarasamninga. Við þekkjum þetta í fluginu og við þekkjum þetta í byggingariðnaðinum. Þegar við spurðum ráðuneytið hvort við gætum ekki tekið á þessu í þessum geira sérstaklega, þá sagði ráðuneytið að það benti ekkert sérstaklega til þess að hættan yrði meiri í þessum en öðrum iðnaði eða öðrum greinum. Það er bara ekki nógu gott. Það er ekki nógu gott að benda á bölið annars staðar til að réttlæta það hér. Þess vegna sé ég mér ekki fært að styðja þetta mál, þótt sannarlega hefði verið gaman að fá útfærslu á því sem væri þess eðlis að hægt væri að standa með henni.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um mál Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar allrar um að vega að samvinnufélögum, í þessu tilviki samvinnufélögum leigubílstjóra, og í raun leggja af heila stétt. Stéttir í landinu sem þurfa að uppfylla hinar ýmsu kröfur njóta jafnan verndar fyrir vikið, en ein stétt manna á ekki að njóta slíkrar verndar heldur á með löggjöf í raun að leggja hana niður. Það er stétt sem hefur þurft að uppfylla sífellt meiri kröfur og aukin útgjöld, m.a. vegna stefnu þessarar ríkisstjórnar, ég tala nú ekki um að þurfa að þrauka og fara í gegnum Covid-faraldurinn sem menn eru loks núna byrjaðir að vinna sig upp úr. En þá er jólagjöf stjórnvalda til heillar stéttar að hún skuli leggjast af. Því er svarað til að það verði fylgst með áhrifunum. Já, það verður fylgst með áhrifunum - einmitt það. En hver verða viðbrögðin þegar þar að kemur, þegar menn eru búnir að missa vinnuna sem þeir hafa haft jafnvel áratugum saman, jafnvel í 25 ár? 

Hæstv. forseti. Hér geta hv. þingmenn lögfest endurskoðunarákvæði í það frumvarp sem hér er til afgreiðslu. Slíkt endurskoðunarákvæði er algjörlega útlátalaust af hálfu meiri hlutans hér á Alþingi og í rauninni bæði skynsamleg og eðlileg ráðstöfun í ljósi þeirra miklu breytinga sem hér er verið að gera á vinnuumhverfi leigubifreiðastjóra og með þeirri óvissu sem hér skapast um ákveðin réttindamál og réttindi á vinnumarkaði. Í rauninni gæti ég lesið upp textann úr áliti meiri hlutans sem styður í öllum atriðum að við lögfestum endurskoðunina vegna þess að löggjafinn setur lögin, framkvæmdarvaldið framkvæmir þau og svo hefur löggjafinn eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þess vegna segjum við já.

Herra forseti. Hér er meiri hluti þings búinn að keyra sig í gegnum frumvarp sem gerir umtalsverðar breytingar á rekstrarumhverfi leigubifreiða á Íslandi. Í nefndaráliti meiri hluta er talað um að vegna þess sé mikilvægt að fylgja breytingunum eftir og sjá hvort lagfæra þurfi lögin þegar komin er reynsla á þau. Við vitum öll sem sitjum hérna að slíkur texti í nefndaráliti hefur óskaplega lítið upp á sig, enda vinnum við ekki við að semja nefndarálit heldur samþykkja lög. Við erum löggjafi, ekki bara einhver málfundaæfingastofa sem dælir út nefndarálitum. Þess vegna leggjum við til, fulltrúar Pírata og Samfylkingar í umhverfis- og samgöngunefnd, að þessi vilji meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem birtist í nefndarálitinu sé einfaldlega festur í lög, það sé sett inn bráðabirgðaákvæði um að tveimur árum liðnum eigi ráðherra að setjast niður og endurskoða í ljósi fenginnar reynslu. Greinilega tökum við ekki öll hérna hlutverki löggjafans jafn hátíðlega og erum sátt við að ráðherrann pikki upp það sem við stráum í nefndarálit, 

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu rammasamnings um fiskveiðar milli ríkisstjórnar Íslands og landsstjórnar Færeyja. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á rammasamningi um fiskveiðar milli ríkisstjórnar Íslands og landsstjórnar Færeyja sem gerður var í Reykjavík 14. október 2022. Með rammasamningnum verða þær breytingar á samningsframkvæmd ríkjanna að hverfa frá gerð árlegs bréfaskiptasamnings Íslands og Færeyja um fiskveiðar í lögsögu ríkjanna, sem lagður hefur verið fyrir Alþingi á hverju haustþingi. Í staðinn verði framvegis heimilt að semja um þessi fiskveiðiréttindi, sem og önnur skyld atriði, á samráðsfundum ríkjanna sem haldnir verða á grundvelli heimildar í rammasamningnum. Eftir framlagningu tillögunnar á Alþingi kom í ljós að ekki yrði mögulegt að ljúka staðfestingu rammasamningsins á stjórnskipulegan hátt í Færeyjum, m.a. vegna þingkosninga, fyrir upphaf næsta fiskveiðiárs 1. janúar nk. Til þess að rammasamningurinn öðlist gildi þurfa báðir samningsaðilar að hafa tilkynnt hvor öðrum að innlendum skilyrðum hafi verið fullnægt. Þar sem staðfesting rammasamningsins mun tefjast af hálfu gagnaðila hefur verið gerður bréfaskiptasamningur til eins árs með hefðbundnu sniði fyrir árið 2023 um heimildir til veiða innan lögsögu ríkjanna á því ári. Í bréfaskiptasamningnum er kveðið á um heimildir færeyskra skipa til veiða á loðnu, kolmunna og norsk-íslenskri síld innan fiskveiðilögsögu Íslands og heimildir íslenskra skipa til veiða á kolmunna, norsk-íslenskri síld og makríl í fiskveiðilögsögu Færeyja. Að framansögðu virtu leggur utanríkismálanefnd til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndar voru. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Logi Einarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.

Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt þegar lönd koma sér saman um hversu mikið magn fisks skuli veiða úr sameiginlegum fiskstofnum á sjálfbæran hátt. Það er hins vegar sorglegt að það land sem hér er verið að semja við setji skammvinnan efnahagslegan gróða, sem fæst við að leyfa löndun rússneskra skipa, ofar samstöðu flestra þjóða Evrópu með frændum okkar í Úkraínu. Því vel ég að sýna óánægju mína með þessa ákvörðun Færeyinga í verki með því að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu og hvet aðra hv. þingmenn til að gera hið sama.

Virðulegi forseti. Aldrei hefði ég haldið að ég væri með einhverja skoðun á staðfestingu rammasamnings um fiskveiðar milli Íslands og Færeyja en ég geri athugasemd, og gerði það líka í 2. umr., við að það sé verið að færa þetta staðfestingarvald frá Alþingi, eitthvað sem hefur alltaf verið í höndum löggjafans, yfir til framkvæmdarvaldsins. Þetta er náttúrlega venja sem hefur alltaf verið til staðar en ekki bara það, þegar við byrjum að færa staðfestingarvald og annars konar völd sem hafa alltaf verið í höndum löggjafans, þá Alþingis, yfir til framkvæmdarvaldsins þá erum við í svolítið vondum málum. Ég þarf alltaf að minna á að hér er þingræði, ekki ráðherraræði. Þess vegna er ég gul á þessu - en annars bara flott.

Virðulegi forseti. Það kom fram í nefndinni, eftir fyrirspurn frá mér, varðandi Færeyjar og samskipti þeirra við Rússland og þennan samning, en Færeyingar hafa ákveðið að nýta dýrmætt fullveldi sitt til að gera samning við þjóð sem fer með ofríki og ofbeldi gagnvart annarri þjóð, sem er Úkraína, að utanríkisráðuneytið hefði ekki nýtt tækifærið - mér skilst að samtölin hafi verið síðast í október miðað við þær upplýsingar sem við fengum - til að lýsa yfir óánægju okkar Íslendinga með þetta mál. Hitt er síðan að þessi samningur lýtur að því að færa hlutina í ákveðið praktískara eða raunsærra horf og ég styð það. Það breytir ekki því að þó að verið sé að færa þetta yfir til embættismanna, þessa framkvæmdarlegu hluti, þá verður hið pólitíska vald alltaf til staðar. Það þýðir ábyrgð líka. Það firrir ekki utanríkisráðherra eða aðra pólitískt kjörna fulltrúa ábyrgð á því að þessa samninga þarf að gera og til þess þarf m.a. hv. utanríkismálanefnd  Ég mun greiða atkvæði með þessu en mér finnst að 

Virðulegur forseti. Það eru um tvö ár síðan það var samþykkt hér á þingi að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðs fólks en ríkisstjórnin dregur lappirnar á eftir sér við að ganga í það mál. Ef búið væri að afgreiða það í dag værum við ekki að greiða atkvæði um þennan samning. Jú, við verðum að segja já við þessum samningi en ég óttast að enn eina ferðina sé verið að skilja ákveðinn hóp eftir. Enn eina ferðina eiga einhverjir einstaklingar að fá að liggja í rúmi sínu og fá enga þjónustu, enn eina ferðina á jafnvel að taka þessa einstaklinga og flytja þá hreppaflutningum landshlutanna á milli þar sem þeir eru settir inn á hjúkrunarheimili þar sem enginn vill hugsa um þá og hjúkrunarheimilið vill jafnvel ekki einu sinni taka við þeim. Þetta er okkur til háborinnar skammar og við eigum að sjá til þess að þessir einstaklingar, lamað fólk, fái þá þjónustu sem það á rétt á.

Forseti. Ég segi já en ég minni á að bráðabirgðaákvæðið sem er hérna, með takmörkun á fjölda samninga, er það sem kemur í veg fyrir fulla innleiðingu á þessum lögum. Vegna þessa bráðabirgðaákvæðis, sem átti að vera liðið undir lok með 172 samningum á þessu ári og vegna þess að verið er að framlengja þá, er enn fjöldatakmörkun á fólki sem getur fengið þessa þjónustu. Það er ekki gott. Það er verið að framlengja fulla innleiðingu á þessum lögum um a.m.k. tvö ár. Við vonum að það verði ekki lengri tími en það. Þetta er það sem við erum því miður bara að samþykkja hérna, a.m.k. skref í rétta átt en því miður ekki allt skrefið eins og hefði átt að vera komið.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar sem við tókum að nýju inn í nefndina milli 2. og 3. umr. Þar var fyrst og fremst um að ræða, eins og gjarnan er, millifærslur og lagfæringar en að auki aðgerðir sem eru í tengslum við kjarasamninga. Markmið þeirra er að styðja við lífskjör lág- og millitekjufólks með markvissum aðgerðum í húsnæðismálum og auknum stuðningi við barnafjölskyldur. Áhersla er á fjölgun íbúða og áframhaldandi uppbyggingu í almenna íbúðakerfinu með auknum stofnframlögum auk endurbóta í húsnæðisstuðningi. Þá verður unnið að bættri réttarstöðu og húsnæðisöryggi leigjenda. Barnabótakerfið verður einfaldað og stuðningurinn aukinn verulega sem fjölga mun barnafjölskyldum sem fá barnabætur. Aðgerðirnar leiða til þrenns konar breytinga sem fram koma við þessa 3. umr.: Vaxtabæturnar hækka um 600 millj. kr. með því að hækka eignarskerðingarmörk um 50% í vaxtabótakerfinu í byrjun næsta árs. Húsnæðisbætur hækka um 1.100 millj. kr. Húsnæðisbætur leigjenda hækka um 13,8% í ársbyrjun og tekjuskerðingarmörk húsnæðisbóta um 7,4%. Sú hækkun er til viðbótar við 10% hækkun í júní sl. Áætlað er að hækkun bóta og hækkun tekjuskerðingarmarka nái til um 17 þúsund heimila á landinu. Barnabætur hækka um 600 millj. kr. á næsta ári. Gert er ráð fyrir algerri uppstokkun á barnabótakerfinu sem kemur til framkvæmda á tveimur árum, 2023 og 2024. Þar er verið að draga úr skerðingum, jaðarskattar af völdum barnabóta lækka og skilvirkni og tímanleiki bótanna verður aukinn. Með þessum breytingum er verið að einfalda kerfið og styrkja það til að fleiri fái barnabætur þar sem þær ná nú hærra upp tekjustiga. Þegar allar breytingar verða komnar til framkvæmda er áætlað að heildarútgjöld kerfisins verði um 5 milljörðum kr. hærri en ella miðað við óbreyttar fjárhæðir og skerðingarmörk. Fleiri mál hafa einnig verið kynnt sem hluti af stuðningnum en þau eru nú þegar fjármögnuð á næsta ári og kalla því ekki á breytingartillögur í frumvarpinu. Þar má nefna að heildarumfang stofnframlaga til að auka framboð íbúða í almenna íbúðakerfinu verður samtals 4 milljarðar kr. á næsta ári. Á móti hækkunum vegur að varasjóður fjárlaga er lækkaður um 1,7 milljarða vegna aðgerða í húsnæðismálum. Það eru líka gerðar tillögur bæði á tekju- og gjaldahlið sem eru til komnar vegna breytts skipulags og flokkunar á eignasafni Ríkiseigna. Ríkiseignir eru miðlægur umsýsluaðili sem hefur umsjón með flestum fasteignum ríkisstofnana, sér um viðhald þeirra og innheimtir leigu. Leigulíkanið gerir ráð fyrir að ríkisaðilar greiði fulla leigu vegna húsnæðis sem þeir nýta, óháð því hvort það sé í eigu ríkis eða einkaaðila. Við sameiningu Ríkiseigna og Framkvæmdasýslu ríkisins haustið 2021 var gerð breyting á Ríkiseignum þannig að þær eru nú eingöngu eignasafn en rekstur og starfsmannahald fer fram í sameinaðri stofnun, Framkvæmdasýslunni – Ríkiseignum. Við innleiðingu þessa fyrirkomulags hafa komið fram álitaefni um reikningshald, sem m.a. tengjast því hvernig standa ber að endurmati á virði fasteigna. Til að leysa úr ýmsum álitamálum af því tagi er talið nauðsynlegt að færa eignasafnið í A2-hluta ríkissjóðs, enda gerir það mögulegt að innleiða reikningsskil með reglum Fjársýslu ríkisins án þess að það hafi áhrif á almenn reikningsskil stofnana í A1-hluta. Samkvæmt 50. gr. laga um opinber fjármál skal starfsemi lána- og fjárfestingarsjóða og önnur starfsemi sem rekin er undir stjórn ríkisins og stendur undir sér með sölu á vöru eða þjónustu, leigu eða lánastarfsemi falla undir A2-hluta ríkisins. Ríkiseignir falla undir þessa skilgreiningu enda starfsemin fjármögnuð að öllu leyti með leigutekjum. Fjárhagsleg áhrif þessa á A1-hluta eru þau að tekjur hækka um 7,2 milljarða sem færast sem vaxtatekjur ríkissjóðs sem Ríkiseignir greiða til ríkissjóðs eftir breytinguna og á móti hækka gjöldin á þjóðhagsgrunni vegna lægri frádráttar innbyrðis færslna. Það eru gerðar tillögur í fimm liðum vegna breytinga á tekjuhlið fjárlaga. Veigamesta tillagan, bæði á tekju- og gjaldahlið, er vegna flutnings eignasafns sem ég fór hér yfir. Í öðrum tilfellum er um að ræða endurmat tekjuliða eða breyttar forsendur frá endurmati við 2. umr. um frumvarpið. Vaxtatekjur ríkissjóðs hækka um 7,2 milljarða sem skýrist alfarið af áðurnefndri tilfærslu eignasafnsins. Veiðigjaldið: Áætlunin hækkar um 340 milljónir sem er byggt á fjárhæð veiðigjalds sem birt var 2. desember sl. Gjald vegna fiskeldis: Þar er gerð tillaga um 360 millj. kr. lækkun á liðnum. Framlag til Happdrættis Háskóla Íslands lækkar um 575 milljónir til samræmis við áform um úthlutun á næsta ári. Um er að ræða leiðréttingu til samræmis við gjaldahlið frumvarpsins. Síðan eru skilagjald og umsýsluþóknun, sem við vorum að afgreiða hér áðan í tekjubandormi, á einnota umbúðir, að hækka um 343 milljónir vegna tillögu um hækkun skilagjalds á einnota umbúðir. Tekjunum er ráðstafað til Endurvinnslunnar og hafa þar af leiðandi ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hér eru gerðar tillögur sem ekki tengjast stuðningi við gerð kjarasamninga eða tilfærslu eignasafns Ríkiseigna. Þær nema samtals 2,8 milljörðum en á móti vegur að almennur varasjóður fjárlaga lækkar um ríflega 1.800 milljónir. Nettóútgjöld, að frádregnum stuðningi við kjarasamninga, hækka því um rétt um milljarð. Af þessum gjaldatillögum vega þyngst 1.200 millj. kr. framlög til hjúkrunarheimila til að mæta hækkun daggjalda á næsta ári. Framlagið tengist verkefni um betri vinnutíma í vaktavinnu og er framhald á sambærilegri heimild sem við veittum á þessu ári. Nú þegar er gert ráð fyrir fjárhæðinni í daggjöldum stofnana og er gjaldaheimild fjármögnuð af almennum varasjóði. Næstmest vega 640 millj. kr. sem einnig tengjast verkefni um betri vinnutíma og snúa að löggæslu, Fangelsismálastofnun og Landhelgisgæslu Íslands. Framlagið er varanlegt. Því næst kemur 500 millj. kr. tímabundin fjárveiting til að auka viðbúnað lögreglu í tengslum við leiðtogafund Evrópuráðsins sem haldinn verður í Reykjavík í maí nk. Gert er ráð fyrir því að tugir þjóðarleiðtoga, ráðherra og embættismanna frá flestum ríkjum Evrópu muni sækja fundinn. Virðulegur forseti. Gerð er tillaga um 335 millj. kr. til Ríkisútvarpsins til samræmis við endurmetna áætlun fjárlaga um tekjur af útvarpsgjaldi. Endurmatið skýrist að mestu af því að í frumvarpinu láðist að taka tillit til nýrrar áætlunar um innheimtuna. Gerð er tillaga um 200 millj. kr. lækkun framlaga til Fiskeldissjóðs. Tillagan tengist lækkun tekna vegna gjaldtöku á sjókvíaeldi til samræmis við breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Gerð er tillaga um 100 millj. kr. framlag til Hafrannsóknastofnunar til að koma til móts við þarfir fyrir grunnrannsóknir á lífríki sjávar og til að bæta vöktun á nytjastofnum. Aðrar tillögur á gjaldahlið vega minna og felast aðallega í millifærslum milli liða sem allar koma fram í breytingartillögum meiri hlutans. Virðulegi forseti. Við breytingar á frumvarpinu við 2. umr. hækkuðu útgjöld umfram hækkun tekna og af þeim sökum leggur meiri hlutinn fram tillögu um að lántökuheimild ríkissjóðs verði hækkuð úr 220 milljörðum í 240. Á síðastliðnum árum hefur bókhald Íslands vegna losunarheimilda gróðurhúsalofttegunda ekki verið í samræmi við reikningsskilastaðla og er talin þörf á því að bæta við 6. gr. fjárlaga heimild til ráðherra sem orðast svo: „Að heimila ráðstöfun á losunarheimildum, í samráði við ráðherra loftslagsmála, sem tilheyra íslenska ríkinu í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda til móts við loftslagsskuldbindingar íslenska ríkisins.“ Með heimildinni yrði mögulegt að ráðstafa óseldum losunarheimildum til að jafna út þörf fyrir nýjar heimildir svo standast megi alþjóðlegar skuldbindingar. Ef til þess kemur að heimildin verði nýtt er þó gert ráð fyrir að aflað verði tekju- og gjaldaheimildar fyrir ráðstöfuninni hjá Alþingi. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér farið yfir. Undir þetta rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Haraldur Benediktsson, Vilhjálmur Árnason, Stefán Vagn Stefánsson, Þórarinn Ingi Pétursson og Óli Björn Kárason.

Frú forseti. „Í ljósi umræðu í fjölmiðlum beinir meiri hlutinn því til ráðherra að endurskoða þær reglur sem gilda um rekstrarstuðning við einkarekna fjölmiðla á landsbyggðinni þannig að aukið tillit verði tekið til þeirra sem framleiða efni fyrir sjónvarp.“ Þetta er í niðurlagi nýs nefndarálits sem var uppprentað vegna umræðu í fjölmiðlum. Ég vil spyrja hv. þingmann og formann fjárlaganefndar út í þetta allt saman, þetta bix sem hefur átt sér stað síðasta sólarhring þar sem í nefndaráliti sem studdi breytingartillögur meiri hlutans sem greidd voru atkvæði um í fyrradag, eða daginn þar áður, var annars vegar talað um 100 millj. kr. tímabundið framlag til stuðnings við einkarekna fjölmiðla og ekkert meira og hins vegar framlagið vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöðvar, eða sjónvarpsstöð reyndar. Við erum með ákveðið kerfi sem er lögbundið í fjölmiðlalögum. 

Frú forseti. Bara til að árétta það þá var nefndarálitið ekki prentað upp vegna þessa, hvað svo sem hv. þingmaður var að vitna í, heldur vegna þess að það láðist að skrá réttan nefndarmann undir það sem kom inn sem varamaður. Varðandi fjölmiðlafárið og fjölmiðlamálið sem hér hefur vakið mikla athygli þá er það skoðun meiri hlutans og hefur verið að það þurfi að styrkja fjölmiðla í hinum dreifðu byggðum. Við vildum leggja áherslu á þá og sérstaklega leggja áherslu á sjónvarp. Þess vegna töldum við okkur þurfa í þessu tilfelli hér að árétta það - og ekki síst af því að hér er talað eins og þetta hefði átt að fara fram hjá kerfinu. Þetta er inni á sama lykli. Þetta fer inn á sama lykil hjá ráðherra, inn í pottinn sem tilheyrir fjölmiðlalögum, svo því sé haldið til haga. Við stöndum með þessari tillögu. Við beinum því til ráðherra - ég hef líka sagt að það sé tilvalið núna að fá Byggðastofnun og fjölmiðlanefnd til að fara yfir stöðuna, sérstaklega stöðu fjölmiðla á landsbyggðinni, þar sem ég tel að það muni styðja enn frekar við þessa tillögu okkar að það sé nauðsynlegt til að standa vörð um þann fréttaflutning sem þar er framleiddur og búinn til, að hann nái að vaxa og dafna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hér fer ekki saman hljóð og mynd hjá meiri hlutanum. Nú er verið að tala um að það sé verið að kalla eftir skoðun á stöðu fjölmiðla á landsbyggðinni en engu að síður er búið að leggja til 100 millj. kr. aukafjárveitingu til málaflokksins sem í gær var ætlunin að væri eyrnamerkt, að því er virðist, einum fjölmiðli sem óskaði eftir þessari tilteknu fjárhæð. En í dag á að bíða einhverrar endurskoðunar fjölmiðlanefndar og Byggðastofnunar um stöðu landsbyggðarfjölmiðla. Hér fyrr í dag var ákveðið að falla frá mögulegri tekjuöflun upp á næstum því hálfan milljarð vegna fiskeldis af því að niðurstaða endurskoðunar væri væntanleg eftir áramót, en hér má bara að kasta inn 100 milljónum og koma svo nokkrum dögum seinna og segja: Já, við leggjum til að það verði farið í einhverja skoðun. Ég velti fyrir mér hvort hv. formaður fjárlaganefndar sé orðinn svona firrtur 

Ég minni hv. þingmenn á að virða ræðutímann sem er ein mínúta.

Virðulegur forseti. Ég tel mig ekki vera orðna firrta á neinn hátt. Ég stend við þessa tillögu sem við lögðum fram og ítreka að það er ekki verið að bíða eftir neinu. Hins vegar tel ég skynsamlegt að það verði farið í þessa skoðun, þ.e. að taka út stöðu fjölmiðla í hinum dreifðu byggðum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að fara í það og tel að það muni styðja enn frekar við að það þurfi mun meiri og aukinn stuðning og ekki síst við það að framleiða sjónvarpsefni í hinum dreifðu byggðum sem mér hefur ekki fundist vera sinnt af bestu getu fram til þessa af neinum, alla vega ekki ríkisfjölmiðli eða öðrum slíkum. Þannig að ég vil bara halda því til haga, frú forseti, að þessir peningar koma til með að nýtast vel, alveg klárlega, og við erum að leggja það til  
            

Forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í breytingartillögu sem meiri hlutinn gerir varðandi það að heimila ráðstöfun umfram heimildir í ETS-kerfinu til að draga úr kröfum á samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda í þeim hluta kerfisins sem kallast skuldbindingar um samdrátt í losun á beinni ábyrgð stjórnvalda. Í fyrsta lagi þá kemur þessi breyting mjög seint fram, hefur ekki hlotið neina umræðu. Ég hef áhyggjur af því að þetta geti haft mjög neikvæð áhrif á þann hvata sem er í kerfinu til að stjórnvöld verði að ná árangri í loftslagsmálum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hér í mínu fyrra andsvari: Hver er þörfin á þessu? Er búið að meta möguleg áhrif á loftslagsmál af þessari tillögu og færi ekki betur á því að geyma þetta og kannski skoða í betra tómi eftir áramót?

Virðulegi forseti. Það er rétt að þetta kom seint inn og hefði hugsanlega getað komið fyrr en Ísland samdi um þetta svona og það er í sjálfu sér kannski ekkert athugavert við það og væri frekar sérkennilegt að vera búinn að semja um þetta kerfi eins og það er og standa svo ekki við það. En við verðum að muna að þetta er auðvitað bara fyrst og fremst ef við þurfum að nýta þetta kerfi. Ég tel ekki að þetta dragi úr því að stjórnvöld standi sína plikt í því að standa við loftslagsáætlun okkar og aðgerðaáætlun í því samhengi. Við eigum líka að hafa í huga að þetta þýðir þá að við þurfum ekki að greiða sektir sem tilflutningi þessarar heimildar nemur, eins og hv. þingmaður veit ef ég þekki hann rétt, nema auðvitað ef við lendum mjög illa í því og við ætlum ekki að vera þar og ég treysti því að svo verði. Eins og ég segi, ég tel að stjórnvöld séu að gera góða hluti og haldi því áfram og þurfi ekki að grípa til þessa ráðs.

Forseti. Nú aukast áhyggjur mínar dálítið vegna þess að af orðum formanns fjárlaganefndar má skilja sem svo að nefndin hafi ekki réttar upplýsingar í málinu. Hv. þingmaður talar eins og Ísland þurfi að standa við eitthvað með að innleiða þetta. Þetta ákvæði ESR-reglugerðar Evrópusambandsins er valkvætt. Það eru nýju aðildarríki ESB auk Íslands og Noregs sem mega flytja heimildir úr ETS-kerfinu yfir í ESR-kerfið. Mega - eiga ekki að gera það. Við þurfum því ekki að innleiða þetta, sem sést eiginlega skýrast á því að af þessum níu aðildarríkjum ESB sem mega nýta þetta eru ekki nema sex sem hafa ákveðið að gera það. Eru hin þrjú ekki að standa við eitthvað? Nei, þau eru bara að nýta rétt sinn til að vera með sjálfstæð markmið, vera með sjálfstæðan metnað í ESR-kerfinu frekar en að grípa þennan 4 prósentustiga afslátt sem er hægt að fá með þessari bókhaldsbrellu, 

Virðulegi forseti. Ég þarf svo sem ekkert að orðlengja þetta meira. Ég er ekki sammála hv. þingmanni varðandi það að ríkisstjórnin sýni aðgerðaleysi og komi til með að leggja sig fram um að nýta þetta bara af því að heimildin er til staðar. Ég tel að þetta verði með þeim hætti að ef til þess þurfi að koma, sem við vonum að verði ekki, og ég miða við aðgerðaáætlun og okkar markmið, þá vonast ég sannast sagna til þess að við náum bara hraðari árangri frekar en hægari. Þannig að ég hef ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður af þessu.

Forseti. Ég skil ekki alveg þetta fjölmiðlamál. 1. desember er skráð inn skjal frá N4 inn í fundagátt Alþingis. 4. desember fáum við tillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar, ekki ríkisstjórninni, um 2,7 milljarða, þar á meðal 100 milljónir til einkarekinna fjölmiðla. Hvergi annars staðar kemur fram nein fjárbeiðni í þennan fjárlagalykil þannig að það er augljóst að það er samband á milli þeirra 100 milljóna sem var beðið um í þessari beiðni frá N4 og þeirra 100 milljóna sem fjárlaganefnd leggur til, því að ekki er fjárlaganefnd að fara bara að búa til eitthvað og draga úr eigin hatti hvað það varðar. Svo hefur það komið fram í fjölmiðlum að einn nefndarmaður í meiri hluta hafi setið hjá við afgreiðslu meiri hlutans á meirihlutafundi af því að hann taldi sig ekki hæfan til að afgreiða það mál. En samt er ekki gert ráð fyrir því á fjárlaganefndarfundi 5. eða 7. desember þegar málið var rætt og afgreitt af hendi fjárlaganefndar. Hvers vegna ekki?

Frú forseti. Ég kannski endurtek mig. Ég er búin að svara þessari spurningu nokkuð oft  Varðandi hæfi þá var það þannig að hv. þingmaður gerði grein fyrir því að hann tengdist þessum aðila og tók þar af leiðandi ekki þátt í þeirri ákvörðun þegar verið var að fara yfir styrkina og þennan styrk m.a. sem óskað var eftir af N4. Það er alveg rétt að það láðist að geta þess í nefndinni allri og ég bara að hugsaði það ekki. Ég get ekki gert neitt annað en að biðjast velvirðingar á því að hv. þingmaður gerði ekki grein fyrir því. Það er óheppilegt að slíkt hafi ekki verið gert. En það breytir því ekki að hann getur staðið að þessari tillögu. Það er ekkert sem bannar það, bara svo það sé sagt. 

Forseti. Þann 7. desember sendi ég fyrirspurn á fjárlaganefnd um hvort það hefði verið kannað hvort einhverjir hagsmunaárekstrar væru vegna þessara tillagna meðal þingmanna almennt. Svarið við því var einfalt nei, en samt vitum við á þeim tímapunkti, 7. desember, að hv. þm. Stefán Már Stefánsson hafði sagt sig frá afgreiðslu einnar tillögu sem kom fram síðan í áliti meiri hlutans. Af hverju var ekki greint frá því þá að það væri hagsmunaárekstur í gangi? Allt þetta mál frá 1. desember þegar tillagan kemur fram, þegar meiri hlutinn leggur fram sína tillögu til afgreiðslu upp á 2,7 milljarða, og þar á meðal 100 milljónir til einkarekinna fjölmiðla, til þeirrar spurningar sem ég spyr um hagsmunaárekstra og þeirra ummæla sem hafa komið fram í fjölmiðlum benda til þess að það sé einfaldlega verið að hlaupast undan því sem upprunalega var ákveðið og reynt að fela; að það væri í rauninni bara einn beinn styrkur til N4 á Akureyri.

Frú forseti. Ég er kannski ágætlega heppin, ég ber ekki ábyrgð á meiri hlutanum, þ.e. nefndarfólki. Það verður að gera grein fyrir sér sjálft. Í tölvupósti sem hv. þingmaður sendi svaraði ég því að ég hefði ekki verið að kanna það neitt sérstaklega sem þingmaðurinn spurði um, þ.e. hæfi annarra. Það er alveg þannig, ég var ekki að kanna það. Allir þingmenn gátu svarað þessum pósti því að hann var sendur á okkur öll.. Það var ekki mitt að svara fyrir alla hina, þannig að því sé haldið til haga. Mér finnst það mikilvægt. En ég vil árétta það samt sem áður að það hefði sannarlega verið gott að það hefði komið fram. En það breytir því ekki að viðkomandi aðili er ekki vanhæfur. 

Frú forseti. Ég vil gjarnan spyrja um sömu hluti og við höfum verið að velta fyrir okkur, eðlilega, vegna þess að manni finnst maður vera kominn í einhvern gamlan tíma hér. Við skulum hafa þetta alveg á hreinu: Það stóð til að taka 100 milljónir fram hjá hinum almenna potti og ráðherra var ekki einu sinni hafður með í því verklagi samkvæmt svari hér úr púlti Alþingis í morgun. Mig langar þá að spyrja: Ef það er ekki reyndin, hvernig stóð þá á því að það þurfti að breyta orðalagi vegna umræðu í fjölmiðlum? Hvernig má það vera? Það var skilningur allra þegar þetta kom fram í upphafi og varð að fjölmiðlamáli að þarna væri sérstök 100 millj. kr. fjármögnun sem færi fram hjá pottinum. Ég vil fá þetta alveg skýrt frá hv. þingmanni, ef hv. þingmaður vill vera svo vænn? Var það ekki þannig að þetta var upphaflega hugsað fram hjá hinum almenna potti?

Virðulegi forseti. Nei, eins og ég sagði áðan og er alveg skýr með það; þessi fjárhæð var sett á sama lið og nú þegar eru fjármunir á vegna fjölmiðlastyrkja til einkarekinna fjölmiðla. Það er það sem skiptir máli í þessu samhengi. Meiri hlutinn var að beina ráðherra í þann farveg, sem við stöndum með. Við í meiri hlutanum viljum, og ég ber engan kinnroða fyrir því, efla sjónvarp og framleiðslu sjónvarpsefnis í hinum dreifðu byggðum. Það hefur komið fram að það er ekki bara þessi eini. Við hefðum bara sagt N4 ef við hefðum ætlast til þess að það yrði bara til N4. Það er bara þannig. Eins og ég sagði líka áðan er þetta umræða sem spinnst m.a. þegar við erum almennt að ræða um fjölmiðla, um aukninguna til RÚV, um ekkert aðhald þar o.s.frv. Þá vaknar þessi spurning um hvað við eigum að gera og hvernig við getum gert það. Þetta er styrkumsókn eða beiðni sem kemur inn, það er alveg rétt, og á þessum tíma. Hún ýtti bara enn frekar við okkur. Jú, við viljum reyna að styðja við fjölmiðla í hinum dreifðu byggðum og sérstaklega þá sem eru að framleiða sjónvarpsefni.

Frú forseti. Hér eru auðvitað á ferðinni talsvert miklar eftiráskýringar sem fara einmitt af stað vegna þess að það verður umræða í fjölmiðlum um málið. 100 milljónir - heildarpotturinn til fjölmiðla nær ekki 400 milljónum. Stærstu fjölmiðlasamsteypur landsins sem hafa tugi manna í ritstjórn fá 60–70 milljónir á ári. Hvernig átti að skipta þessum 100 milljónum á milli tveggja fjölmiðla? Tveir litlir fjölmiðlar sem framleiða annars vegar vissulega sjónvarpsefni, en í hinu tilfellinu er um að ræða sjónvarpsefni sem fer beint inn á vef og er framleitt með tiltölulega litlum kostnað. Hvernig er hægt að réttlæta skekkjuna þarna á milli? Og í annan stað langar mig að spyrja, vegna þess að það kom fram í fjölmiðlum í gær, í Stundinni, að Byggðastofnun væri einn þeirra aðila sem ætti hlut í N4: Hvernig fer það þá heim og saman að þessi sama Byggðastofnun á að gera einhvers konar úttekt á því hvernig fjölmiðlaumhverfið er á landsbyggðinni þegar hagsmunir stofnunarinnar eru augljóslega samofnir því svari sem kæmi út úr slíkri skoðun?

Frú forseti. Mér þótti nú bara skondnast þingmenn hefðu ekki tekið eftir þessu í fjögurra daga umræðu. Það þurfti fjölmiðla til að segja þeim frá þessari tillögu, svo það sé nú sagt, 

Þetta er útúrsnúningur.

- Nei, þetta er bara rétt. 

Þetta eru útúrsnúningar, Bjarkey.

Byggðastofnun 

Þú ert að snúa út úr, Bjarkey.

- Nei, þú spurðir 

Ég bið hv. þingmenn um að fara að þingsköpum og nota ræðupúltið til þess að svara og tala hér í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nýta tímann í þessari 3. umr. fjárlaga til að fara yfir nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar. Það er kannski óvenjulegt að maður sé að leggja það á sig að skrifa nefndarálit á þessu stigi málsins en staðreyndin er einfaldlega sú að fjárlögin hafi tekið það miklum breytingum, myndi ég vilja segja, ekki í meðferð þingsins heldur í meðförum hæstv. ríkisstjórnarinnar á þessum þremur, fjórum mánuðum síðan þetta kom fram. Við erum endalaust í minni hlutanum að elta nýjar tillögur og þess vegna erum við enn að skrifa nefndarálit. Það sem er náttúrlega áhugavert við þessa stöðu er að það eru enn að berast pólitískar tillögur frá hæstv. ríkisstjórn. Venjulega er 3. umr. frekar tæknilegs eðlis. Það er verið að leiðrétta vankanta í lokin en þetta er auðvitað afleiðing af því að fjárlagafrumvarpið var lagt algjörlega óklárað hérna inn í þingið í haust þrátt fyrir að endanlegar áherslur ríkisstjórnarinnar eigi að birtast í frumvarpinu strax við framlagningu þess. Við höfum í hv. fjárlaganefnd þurft að funda reglulega um breytingartillögur um frumvarpið, fyrst og fremst vegna þessara tillagna hæstv. ríkisstjórnar, ekki vegna tillagna þingsins og það liggur fyrir eftir vinnslu þessa frumvarps í nefndinni að ríkisstjórnarræðið er orðið algjört. Ég sagði fyrir skömmu síðan, í 2. umr. þessa frumvarps þar sem við vorum í atkvæðagreiðslu, að við höfum í þessu ferli fengið endanlega staðfestingu á því að hæstv. ríkisstjórn rekur í rauninni enga stefnu. Það virðist vera lítið að marka hvað stendur í fjármálaáætlun að vori og fjárlögum að hausti. Hún er einfaldlega viðbragð við sjálfskipuðum vandamálum í velferðarkerfinu vegna þess að við höfum nánast séð samfelldan áratug af niðurskurði sem hefur því miður rúið samfélagslega mikilvæga innviði inn að skinni og skapað neyð núna rétt fyrir jól og áramót og gert það að verkum að það þarf að hlaupa til með stakar tillögur á síðustu stundu. Nú er það svo að enn í 3. umr., virðulegi forseti, þarf hæstv. ríkisstjórn að liðka fyrir skammtímakjarasamningum með útspili. Ég vil vekja athygli á því að slíkt útspil væri alger óþarfi ef grunnkerfin okkar stæðu í grundvallaratriðum undir nafni. Slíkt útspil væri óþarfi ef hæstv. ríkisstjórn hefði staðið undir nauðsynlegri uppbyggingu óhagnaðardrifins húsnæðis og þar með skapað ákveðið akkeri á íbúðamarkaði sem héldi aftur af miklum hækkunum á leiguverði og héldi aftur af almennum íbúðaverðshækkunum. Þetta útspil væri óþarfi ef hér væri 20% íbúða á samfélagslegu formi líkt og víða á Norðurlöndunum en ekki 5% íbúðastofns sem gerir það að verkum að leigjendur lenda í verulegum vandræðum þessa dagana í mikilli dýrtíð. Þetta útspil ríkisstjórnarinnar væri óþarfi ef það hefði verið vilji hér í haust og fyrr til að setja á tímabundna leigubremsu til að koma í veg fyrir neyð á leigumarkaði á tímum mikilla verðhækkana, leigubremsu sem við í Samfylkingunni mæltum fyrir hér fyrr í vetur en sú tillaga var stöðvuð af stjórnarliðum í almennri umræðu. En núna koma forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í ákveðnum flokkum og segist vilja slíka leigubremsu þrátt fyrir að hvergi megi sjá þingmál um slíkt af þeirra hendi. Slíkt útspil væri líka óþarfi, þetta aukaútspil núna í tengslum við kjarasamninga og við 3. umr., ef heilbrigðiskerfið hefði raunverulega verið eflt á undanförnum árum sem og geta Sjúkratrygginga Íslands til að hafa eftirlit með einkareknum aðilum í heilbrigðiskerfinu og standa í samningsgerð við þá. Þá þyrfti almenningur ekki að borga há komugjöld og gjöld fyrir sjálfsagðar aðgerðir úr eigin vasa. Að lokum væru löng nefndarálit og breytingartillögur í 3. umr. alger óþarfi ef hæstv. ríkisstjórnin hefði ekki mætt með fjárlagafrumvarp í haust sem varpaði allri ábyrgð á þenslunni á almenning í landinu með flötum krónutöluhækkunum sem leggjast hlutfallslega þyngst á lágtekjufólk heldur gripið til aðhaldsaðgerða með sköttum og gjöldum á greinar sem eru í rauninni að skila methagnaði. Að því leytinu til má segja að þær aðgerðir sem voru boðaðar núna í tengslum við kjarasamninga og hafa enn og aftur áhrif á vinnslu fjárlagafrumvarpsins og fundi hv. fjárlaganefndar séu sjálfsagðar en þær eru við sjálfsköpuðum vanda sem hæstv. ríkisstjórnin mætir nú með inn í þessa 3. umr. Ég myndi þó segja að um algjör lágmarksviðbrögð væri að ræða. Um helming þeirra aðgerða sem Samfylkingin kynnti í kjarapakka sínum í tengslum við 2. umræðu um frumvarpið hefur ríkisstjórnin gert að sínum, a.m.k. að nafninu til. Má þar nefna hækkun húsnæðisbóta og vaxtabóta. Það var nú bara fyrr í dag verið að samþykkja breytingartillögu Samfylkingar og fleiri flokka í minni hluta á eignaskerðingarmörkum vaxtabóta sem gerir það að verkum að fleiri geta notið góðs af þeim. Þetta eru mikilvægar breytingar. Hins vegar er það þannig að það þarf ekki að samþykkja nýja fjárheimild fyrir þessum aðgerðum þar sem 1,7 milljarðar kr. flytjast úr almennum varasjóði vegna þessa. Ég má engu að síður til með að nefna það sem ég hef áður talað um í þessu samhengi, í ljósi þessa útspils í tengslum við kjarasamninga sem hefur áhrif á fjárlagafrumvarpið, að fram að þeim tíma höfðu húsnæðisbætur staðið óbreyttar í um fimm ár áður en fyrsta hækkunin kom núna til fyrr í ár. Á þessu fimm ára tímabili hefur leiguverð hækkað um hátt í 40%. Þannig að þessi fyrsta hækkun húsnæðisbóta á miðju ári sem nam 10% og þessi hækkun sem nú er lögð til í 3. umr. og er tæplega 14%, er auðvitað enn þá langt í frá til þess fallin að koma til móts við þessar miklu hækkanir. En þetta er vissulega skref í rétta átt. Aftur á móti hefur tillögum Samfylkingarinnar um leigubremsu, sem við nefndum fyrr í vetur og síðast í kjarapakkanum fyrir 2. umr. frumvarpsins, eins og ég nefndi áðan, verið hafnað í þinginu á þeim forsendum að það hafi ekki verið vilji til þess að koma til móts við þingmálið þó að það hafi verið rætt um það í fréttum að ákveðnir stjórnarliðar styðji slíka aðgerð. Ég má til með að nefna að lokum í tengslum við húsnæðismálin og kjarapakkann sem ríkisstjórnin telur sig vera að koma með að hluta til inn í kjarasamningaviðræður, að það er auðvitað lykilatriði að það verði ráðist að rót vandans sem er á húsnæðismarkaði. Þetta er vandi sem hefur skapast og á rætur sínar að rekja m.a. frá þeirri tíð þegar verkamannabústaðakerfið var lagt niður um síðustu aldamót. Það hefur í rauninni ekki komið almennilegt kerfi síðan þá til að styðja við húsnæði á viðráðanlegu verði. Þess vegna er mjög alvarlegt mál að ríkisstjórnin, eins og ég talaði um við 2. umr. þessa frumvarps, hafi ekki staðið við vilyrði sín um að styrkja almenna íbúðakerfið með auknum fjárheimildum á næsta ári. Þessi saga, virðulegi forseti, er hins vegar ekkert sögð á þessum fjöldamörgum blaðamannafundum hæstv. ríkisstjórnar. Villt hefur verið um fyrir íslenskum almenningi, til að mynda í umfjöllun um húsnæðisuppbyggingu, nú allra síðast í byrjun þessarar viku í tengslum við barnabætur. Ég má til með að fara aðeins yfir stöðuna sem því tengist vegna þess að það er verið að fara mjög frjálslega með upplýsingar víða þessa dagana. Ég hef til að mynda orðið fyrir verulegum vonbrigðum á undanförnum vikum og þá er ég ekki aðeins að tala um ákveðið verklag í tengslum við umfjöllun um fjárlagafrumvarpið í haust vegna þessara sífelldu breytingartillagna sem dynja á nefndinni frá hæstv. ríkisstjórn sem virðist ekki geta komið sér saman um tillögur í upphafi þingvetrar, heldur líka vegna málflutnings forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar á undanförnum dögum hvað varðar innihald þeirra kjaratillagna sem eru að birtast í þessum tillögum í 3. umr. frá meiri hlutanum. Virðulegur forseti. Það er nefnilega þannig að það er eitt að stunda pólitík og vera ósammála um hugmyndafræði og áherslur en það er, að mínu viti, annað þegar það virðist vera að færast í aukana að reynt er að villa um fyrir almenningi með óskýrri framsetningu og bókhaldsbrellum. Fjárlagafrumvarpið er nógu erfitt yfirlestrar fyrir venjulegt fólk í landinu þótt ekki sé líka gripið til þess að færa fjárhæðir á milli og kalla það nýtt fjármagn milli ára. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að svona vinnubrögð ásamt öðru eru m.a. ástæða þess að traust á stjórnmálum mælist lágt. Fólk treystir því einfaldlega ekki að stjórnmálamenn segi hlutina eins og þeir eru. Við erum að sjá fjárframlög endurnýtt og blásin upp á blaðamannafundum, oft án samhengis. Líkt og 1. minni hluti lýsti í nefndaráliti fyrir 2. umr. þá hefur þessi endalausi straumur breytingartillagna hæstv. ríkisstjórnar gert vinnu okkar í minni hlutanum mjög erfiða og í rauninni haldið aftur af aðhaldsgetu minni hlutans og utanaðkomandi aðila líka sem veita umsagnir um frumvarpið. Það er sífellt vitnað í fjárheimildir sem eru á leiðinni og ljóst að sumar hverjar bárust bara alls ekki. En það er oft lítill fréttaflutningur um þá niðurstöðu. Tökum til að byrja með aðeins fyrir átak í húsnæðisuppbyggingu. Það á mjög vel við að ræða þetta aftur í 3. umr. vegna þess að hæstv. innviðaráðherra talaði ítrekað um það í 2. umr. að það væri eitthvað meira að koma við 3. umr. Það kom vissulega inn í gegnum húsnæðisbætur en það var búið að gefa í skyn að það færi líka í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis. Þetta er vilyrði sem hann hafði gefið í upphafi fjárlaga og líka við vinnslu fjármálaáætlunar í vor. En það er alveg ljóst, núna þegar við stöndum á síðasta staðnum með þessi fjárlög, það eru ekki fleiri umræður, það er ekki hægt að koma með fleiri breytingartillögur á þessum tímapunkti, að viðbótarheimild fyrir húsnæðisuppbyggingu kom aldrei. Rétt lýsing á stöðunni í húsnæðismálum hæstv. ríkisstjórnar er nefnilega þessi: Undanfarin ár hefur fjárheimild fyrir uppbyggingu óhagnaðardrifins húsnæðis í tengslum við stofnframlög til almenna íbúðakerfisins hljóðað upp á 3,7 milljarða kr. Á næsta ári verður fjárheimildin 1,7 milljarðar kr. Þetta kemur fram í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og það stefnir í að þetta verði samþykkt. Hún lækkar sem sagt um 2 milljarða á milli ára. Aftur á móti er að finna hjá ráðuneytinu 2 milljarða af ónýttri fjárheimild sem ekki var ráðstafað á yfirstandandi ári af því að það tókst ekki að byggja eins margar íbúðir og vonast var til og þessa 2 milljarða á að flytja núna á milli ára. Þetta kallar ríkisstjórnin ný framlög og stillir upp sem viðbótarfjárveitingu í fjölmiðlum. Upphæðin er auglýst sem átak í takt við það sem boðað var í vor og í haust og í viðtölum allt árið við hæstv. innviðaráðherra. Hvergi er minnst á þá staðreynd að ný fjárheimild lækkar í raun um 2 milljarða kr. Heildarfjármagn eftir millifærslu milli ára er vissulega 3,7 milljarðar en það jafngildir framlögum undanfarinna ára sem talin voru ófullnægjandi til að standa undir nauðsynlegri uppbyggingu. Hæstv. innviðaráðherra taldi fyrir nokkrum dögum að núna væri hægt að byggja upp 400 íbúðir vegna stofnframlaga ríkisstjórnarinnar á næsta ári og þess svigrúms sem verður til staðar. Höfum í huga, virðulegi forseti, að þetta er þriðjungur af þeim fjölda íbúða sem hæstv. innviðaráðherrann ræddi viðstöðulaust um allt árið á blaðamannafundum og í viðtölum og þetta eru færri íbúðir en hafa að meðaltali verið byggðar árlega hingað til og eru ekki taldar standa undir nægilegu framboði á markaðnum. Spólum síðan fram til þessarar viku þar sem barnabótaútspil ríkisstjórnarinnar birtist. Að mínu mati er þetta útspil verra en húsnæðisútspilið hvað varðar villandi framsetningu. Hæstv. forsætisráðherra talaði í fjölmiðlum ítrekað um 5 milljarða kr. fjárveitingu til barnabótakerfisins sem voru kröfur af hálfu verkalýðshreyfingarinnar við gerð kjarasamninga og ráðherra vakti athygli m.a. á því í atkvæðagreiðslu við 2. umr. um þetta sama frumvarp að á leiðinni væru tillögur fyrir 3. umr. sem trompuðu tillögur minni hlutans. Þess má geta að 1. minni hluti eða Samfylkingin lagði til breytingu um 3 milljarða kr. viðbót við barnabótakerfið núna um áramótin. Þessir 3 milljarðar væru um 22% aukning á milli ára. Til upplýsingar má þess geta að fjárheimild fyrir yfirstandandi ár sem stendur til að fullnýta að nær öllu leyti er 13,9 milljarðar og sú upphæð átti að vera óbreytt samkvæmt því fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár sem við höfum verið með til umræðu í allan vetur. 13,9 milljarðar hafa staðið í frumvarpsplagginu í allan vetur og í raun er þetta líka sú upphæð sem er skrifuð inn í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar og má sjá í spám fram í tímann til ársins 2025. Við í Samfylkingunni og þar með 1. minni hluti afturkölluðum hins vegar breytingartillögu okkar um hærri barnabætur á þeim forsendum að forsætisráðherra væri að tala fyrir 5 milljarða kr. heildarfjárveitingu til kerfisins yfir tveggja ára tímabil. Nú hefur komið í ljós eftir hraða yfirferð á endanlegum gögnum sem bárust hv. fjárlaganefnd, á þeim tíma sem leið frá blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar á mánudaginn, að breytingartillaga hæstv. ríkisstjórnar hljóðar ekkert upp á 5 milljarða kr. Hún hljóðar upp á 2 milljarða kr. á tveggja ára tímabili og þar af verður einungis 600 millj. kr. hækkun á næsta ári sem er árið sem kjarasamningarnir, sem þetta átti að styðja við, ná til. Hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti nefndarinnar bera fyrir sig að í óbreyttu kerfi hefðu einungis 10,9 milljarðar verið greiddir út í barnabætur árið 2024 og tillaga þeirra snúist um að á sama ári verði aftur á móti greiddir út 15,9 milljarðar kr. og megi því stilla því upp sem 5 milljörðum kr. í viðbót. Ég vek athygli í þessu samhengi á töflu sem má finna í nefndaráliti 1. minni hluta þar sem er farið aðeins yfir tölurnar í þessu samhengi og hvað það þýðir ef ríkisstjórnin hefði aðeins verið að greiða 10,9 milljarða árið 2024. Það er kannski ekkert skrýtið að margir, a.m.k. í minni hlutanum, velti fyrir sér á hverju þessir blessuðu 10,9 milljarðar árið 2024 í óbreyttu kerfi byggjast. Það er ekki að finna í fjárheimild sem kemur fram í núgildandi fjármálaáætlun, heldur ekki í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2023 þar sem við sjáum spár fram í tímann. Í frumvarpinu fyrir næsta ár er gert ráð fyrir 13,9 milljörðum kr. og 2024 og 2025 í raun. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að á bak við þessa 10,9 milljarða kr. sem ríkisstjórnin vitnar núna til sem grundvallarforsendu fyrir viðbót upp á 5 milljarða kr., eru forsendur þess að 4.600 fjölskyldur detti út úr barnabótakerfinu á árabilinu 2022–2024 vegna óhreyfða skerðingarmarka. . Þannig hefði ríkisstjórnin í óbreyttu kerfi sparað sér 3 milljarða kr. af þeirri fjárheimild sem gert var ráð fyrir að rynni til málaflokksins. Þeir 3 milljarðar eru taldir með í tillögum ríkisstjórnarinnar. Þessi stefna hennar, að áður hafi átt að skerða 4.600 fjölskyldur úr kerfinu fram til ársins 2024, stefna sem hún segist nú hafa horfið frá eftir þennan kjarapakka sem var verið að kynna, hefur hvergi komið fram; hvorki í fjármálaáætlun, fjárlögum né yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar hingað til. Ég hefði viljað fá að vita, m.a. frá meiri hlutanum hér í salnum, hvernig umsagnir frá m.a. verkalýðshreyfingunni og stéttarfélögunum hefðu litið út í haust ef það hefði staðið til að skerða fjölskyldur út úr kerfinu að öðru óbreyttu, ef fjárlagafrumvarpið hefði verið unnið þannig í haust að það sýndi þá grunnheimild sem greinilega stefndi í áður en þetta tilhlaup hæstv. ríkisstjórnar kom til. Þær umsagnir hefðu verið allt öðruvísi. Ég hvet þá sem hér fylgjast með til að skoða þau gögn sem má finna í nefndaráliti 1. minni hluta, þar sem er vitnað í minnisblað fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram að þetta óbreytta barnabótakerfi - sem er einhver ný hugtakanotkun, sem ég hef ekki heyrt áður, vegna þess að undir venjulegum kringumstæðum hlýtur almenningur og minni hlutinn að gera ráð fyrir að samþykktar fjármálaáætlanir geri ráð fyrir að fjárheimildir séu nýttar. Ef það er ný stefna hjá íslenskum stjórnvöldum og hæstv. ríkisstjórn að nýta ekki fjárheimildir og nýta sér frekar skerðingarheimildir til að eyða fólki sjálfkrafa út úr kerfinu, til þess eins að koma um áramót og klappa sér á bakið fyrir að henda fólki ekki út úr kerfinu, þá þarf að greina frá þeirri stefnu vegna þess að allar umsagnirnar sem bárust um fjármálaáætlun í vor og fjárlagafrumvarp núna í haust gerðu ráð fyrir að þessar upphæðir myndu standast. Það kemur sem sagt fram í gögnum frá fjármálaráðuneytinu, sem voru fyrst að birtast hv. fjárlaganefnd eftir að beðið var um þau í tengslum við 3. umr., að í óbreyttu barnabótakerfi hefðu verið á yfirstandandi ári þessir 13,7 eða 13,9 milljarðar, tölur sem við þekkjum svo víða, en allt í einu kemur fram að það hafi bara staðið til að greiða 12,2 milljarða í rauninni á næsta ári vegna þess að undirliggjandi forsendur eru að það stefndi í að 2.600 manns myndu detta út úr kerfinu. Og árið 2024 væri upphæðin bara 11 milljarðar. Þessar tölur hef ég hvergi séð áður og er um algerlega nýja stefnu að ræða hjá ríkisstjórninni ef þetta er sýn hennar á barnabótakerfið. Það er af þessari ástæðu, virðulegi forseti, að ég segi að þessi framsetning er bókhaldsbrella. Það er ekkert annað en bókhaldsbrella að reikna sig niður á fjölda fjölskyldna sem hefði verið hent út úr kerfinu vegna úreltra skerðingarmarka sem taka ekki mið af verðlags- og launaþróun og nota það sem viðmiðunargrunn. Ég vil ljúka þessum hluta umræðunnar með því að benda á aðalatriðið, virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðar komast að hluta til upp með þessa umræðu vegna flækjustigs í kerfinu. Fólk skilur þetta ekki. Það er verið að nýta að hluta til þetta flækjustig til að villa fyrir fólki í umræðunni. En aðalatriðið er eftirfarandi: Það stóð til að greiða 13,9 milljarða kr. árlega í barnabætur 2023–2025 samkvæmt áætlunum stjórnvalda. Við þá upphæð bætast 600 millj. kr. á næsta ári, 1,4 milljarðar kr. árið 2024 samkvæmt nýjum tillögum ríkisstjórnarinnar við 3. umr. um fjárlagafrumvarpið. Þetta eru 2 milljarðar, ekki 5 milljarðar. Ríkisstjórnin hefur með öðrum orðum skapað væntingar langt umfram raunveruleikann um að styrkja eigi barnabótakerfið miðað við núverandi stöðu. Þá vil ég geta þess í samhengi við þetta að við skoðum bara söguna í barnabótakerfinu þá er alveg ljóst að það hefur verið að drabbast verulega niður á undanförnum árum. Vegna þessa þá höfum við í Samfylkingunni ákveðið að leggja aftur fram breytingartillögu okkar um 3 milljarða kr. viðbótarfjármagn sem á að renna til barnabótakerfisins, svo að greiðsla úr ríkissjóði nemi 16,9 milljörðum, ekki 13,9 og það er 2,4 milljörðum kr. hærri upphæð en ríkisstjórnin leggur núna til við 3. umr. og hefur í fjölmiðlum verið stillt upp sem 5 milljarða kr. fjárveitingu. Staðreyndin er sú varðandi barnabótakerfið á Íslandi og Bandalag háskólamanna hefur m.a. vakið athygli á er sú að ef við berum okkur saman við önnur lönd þá erum við mjög fjarri þeim. Í Danmörku eru barnabætur til að mynda 0,8% af landsframleiðslu. Í Finnlandi og Svíþjóð eru þær 0,6%. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem eru nú lagðar til við 3. umr., og þykja vera stórsókn í barnabótakerfinu, verða greiðslur til barnabóta 0,37% af landsframleiðslu í þessu óbreytta kerfi sem ríkisstjórnin ber fyrir sig sem grunn sem aldrei átti að verða að veruleika reyndar samkvæmt framlögðum fjárveitingum. Þessi greiðsla væri komn niður í 0,3% af landsframleiðslu strax á næsta ári. En ef stefnan væri raunverulega sú að koma barnabótakerfinu í fyrra horf hér á Íslandi, eins og það var sögulega fyrir hrun, þá ættu viðbætur á næstu árum að miðast við að barnabótagreiðslur yrðu um 0,6% af landsframleiðslu. Heildargreiðslur úr kerfinu yrði þá 23 milljarðar, ekki 15,9 milljarðar. Ég hvet enn og aftur áhugasama að skoða graf sem þessu tengist í nefndaráliti minni hluta þar sem er farið yfir hver þróunin hefur verið í barnabótakerfinu og við sjáum svart á hvítu að þetta er engin stórsókn í barnabótum. Virðulegi forseti. Hér í lokin langar mig til að vekja athygli á örfáum atriðum sem ég ætla nú ekki að kalla minni háttar og eru vonandi ekki eins kerfislæg og í húsnæðis- og barnabótakerfinu sem ég var hér að ræða um. Það er í fyrsta lagi verklag í tengslum við fjárveitingar og fjárheimildaráðstafanir á vegum menningar- og viðskiptaráðuneytisins. 1. minni hluti gerir athugasemd við það verklag sem birtist hjá menningar- og viðskiptaráðuneytinu hvað varðar nýja fjárveitingu til Kvikmyndasjóðs sem var tilkynnt um í fjölmiðlum eftir að breytingartillögur höfðu borist fyrir 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2023. Í þessari tilkynningu til fjölmiðla frá ráðuneytinu kom fram að það ætti að bæta við 150 millj. kr. aukalega við framlög til Kvikmyndasjóðs til að koma til móts við niðurskurð sem átti annars að verða. Ég geri í raun enga athugasemd við að fjárveitingum til sjóðsins sé viðhaldið á milli ára. Í raun gerði minni hluti athugasemd við yfirvofandi niðurskurð Kvikmyndasjóðs en samkvæmt útskýringum ráðuneytis sem bárust fjárlaganefnd eftir að um þær var beðið, þ.e. við fengum ekki að vita af þessu að fyrra bragði, er áætlað að nýta fjármagn úr öðrum málaflokkum til að setja inn í Kvikmyndasjóð. Það kemur m.a. fram í minnisblaði til hv. fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Þar sem þetta fjármagn er vistað á öðrum málaflokkum en Kvikmyndasjóður þá liggur fyrir að það verður óskað eftir millifærslunni á fjármagninu í fjáraukalögum fyrir árið 2023.“ Þetta er mjög sérstök framsetning, virðulegi forseti. Nú erum við ekki enn þá búin að samþykkja fjárveitingar fyrir næsta ár og menningar- og viðskiptaráðuneytið er búið að taka þá ákvörðun að biðja um breytingu í fjárauka á næsta ári út frá fjárheimildum sem er ekki einu sinni búið að samþykkja í þinginu fyrir næsta ár. Ég vek athygli á því í þessu samhengi að lög um opinber fjármál eru mjög skýr um að fjáraukalög eigi aðeins að nýta til að mæta óvæntum og ófyrirséðum atburðum. Ef það liggur fyrir, virðulegur forseti, áður en fjárlagafrumvarp fyrir 2023 er samþykkt, að þetta fjármagn verði flutt af umræddum liðum til Kvikmyndasjóðs, þá á að leggja fram breytingartillögu þess efnis. Við í fjárlaganefnd höfum heldur ekki fengið að vita á hvaða verkefnum þessar millifærslur munu bitna, af því að við vitum að þetta er ekki ný fjárheimild. Þá vil ég líka gera athugasemd við að það hafi verið tekin ákvörðun milli 2. og 3. umr. að falla frá þeim breytingum sem hæstv. ríkisstjórn hafði boðað á fiskeldisgjaldinu á næsta ári. Ríkissjóður er að verða af rúmum hálfum milljarði króna vegna þessa á næsta ári og ég tel í rauninni ekki vera fullnægjandi rök fyrir því að fresta breytingunni. Það hafa líka borist misvísandi upplýsingar inn í þingið og bara rétt í þessu, í fyrri umræðum, komu fram mjög misvísandi upplýsingar um hver ástæðan á bak við frestun þessarar gjaldtöku er. Forsvarsmenn eins flokks í þessari ríkisstjórn vilja meina að þetta sé vegna þess að endurskoðunarvinna sé að eiga sér stað í kerfinu. Hæstv. innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins kom upp í pontu fyrr í dag og talaði um að ástæðan fyrir þessu hefði verið að breytingartillagan hafi komið of seint frá hæstv. matvælaráðherra. Þetta þarf að skýra vegna þess að það er auðvitað mjög alvarlegt að það sé ekki vitað af hverju þessi breyting kemst ekki í gegn og af hverju það er misræmi í málflutningi hæstv. ráðherra í ríkisstjórn um hver ástæðan er. Það hljómar hálfpartinn eins og það sé verið að reyna að flytja ábyrgðina yfir á staka ráðherra í staðinn fyrir að segja bara hvað býr að baki. Við höfum enn þá ekki fengið upplýsingar um þetta. Nú er ég alveg að klára tímann minn þannig að ég ætla bara að nefna stuttlega hér í lokin að ég geri líka athugasemd við þessa hröðu vinnslu á síðustu metrunum á frumvarpi sem á að liggja í rauninni fyrir í upphafi vetrar. Þetta gerir það að verkum að það er erfitt fyrir minni hlutann að komast yfir ákveðnar breytingar. Ég hef áhyggjur, eins og fleiri hafa nefnt hér úr minni hlutanum, til að mynda af þeirri breytingu sem á að gera á heimild til að ráðstafa loftslagsheimildum í samráði við ráðherra loftslagsmála til að mæta skuldbindingum. Þetta er einfaldlega breyting sem enginn tími gafst til að rýna í nefndinni og er að koma inn á síðustu stundu. Ég sé eiginlega ekki af hverju þetta þarf að koma svona seint, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún fór yfir þetta með ágætishætti. Fyrir 2. umr. lagði Samfylkingin fram breytingartillögu um 3 milljarða viðbótarframlag til barnabótakerfisins. Ég var kominn inn í sal og ætlaði að styðja þessa tillögu en þá var hún skyndilega dregin til baka. Flokkur minn ætlaði að styðja þessa tillögu og gerir það í bandormi. En svo var hún dregin til baka, að mér skilst eftir yfirlýsingu forsætisráðherra um að ríkisstjórnin ætlaði að veita hærra framlag en þessa 3 milljarða. Nú hefur komið í ljós, og ég er hér með nefndarálit og breytingartillögur meiri hlutans þar sem segir að barnabætur hækki einungis um 600 milljónir á næsta ári, ekki meira en 3 milljarða. Var ekki verið að plata Samfylkinguna til að draga breytingartillöguna til baka? Ég get ekki séð neitt annað en blekkingu á bak við þetta og það er ekki eina blekkingin sem ég sé í þessum leik varðandi fjárlagafrumvarpið, svo það liggi fyrir. Það væri gott að fá að heyra álit eða fá svar hv. þingmanns við þessu: Hvers vegna drógu þau þetta til baka og af hverju að koma með sömu breytingartillöguna aftur þegar yfirlýsing forsætisráðherra lá fyrir um að þeir ætluðu að bæta um betur, um 3 milljarða kr. sem verða síðan allt í einu að 6 milljörðum? Einnig þætti mér vænt um ef hv. þingmaður gæti útskýrt fyrir mér það sem segir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar - þetta er varðandi barnabæturnar, með leyfi forseta: „Þegar allar breytingar verða komnar til framkvæmda er áætlað að heildarútgjöld kerfisins verði um 5 ma. kr. hærri en ella miðað við óbreyttar fjárhæðir og skerðingarmörk.“ Ég sé enga umfjöllun eða breytingartillögur varðandi þessa 5 milljarða. Þetta er bara einhver yfirlýsing út í loftið. Það væri líka gott að heyra varðandi fjölgunina, að við fáum núna 2.900 fjölskyldur inn í barnabótakerfið.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu sterkt maður á að taka hérna til orða en ég held að það liggi a.m.k. fyrir að það voru mjög misvísandi upplýsingar sem bárust, bæði í fjölmiðlum og líka inn í nefndina til að byrja með um hvað stæði til. Það var mjög víða talað um 5 milljarða kr. og þar sem var talað um einhverja dreifingu var talað um það yfir tveggja ára tímabil og það virtist líka vera gefið í skyn, a.m.k. af hæstv. forsætisráðherra þegar hún kom upp í pontu í atkvæðaskýringu - hún vildi meina að hún væri að trompa okkar tillögur. Ég tók hana auðvitað bara á orðinu við það. Svo auðvitað birtast þessar tölur okkur í hv. fjárlaganefnd þar sem við sjáum að nýjar fjárveitingar hljóða upp á 600 millj. kr. og auðvitað er hægt að fara í alls konar útreikninga fram og til baka en ég held að flestir í nefndinni, ekki bara 1. minni hluti, hafi áttað sig á því að þær breytingartillögur sem Samfylkingin kom með inn var að sjálfsögðu 3 milljarða kr. ný fjárveiting. Við vorum ekki að telja til baka einhverjar fjölskyldur sem voru ekki í kerfinu. Það sem ég treysti mér til að segja er að þessi framsetning er einstaklega villandi og við í Samfylkingunni hefðum aldrei dregið til baka þessa breytingartillögu og ekki fengið að greiða atkvæði um hana hér í þinginu við 2. umr. ef það hefði legið fyrir að það ætti bara að bæta 600 millj. kr. við barnabótakerfið milli 2022–2023. Það er ástæðan fyrir því að við setjum þessa breytingartillögu aftur inn sem okkur er auðvitað frjálst að gera og við viljum bara kalla eftir sjónarmiðum hv. þingmanns við hana í atkvæðagreiðslu. Varðandi þessa 2.900 einstaklinga eða fjölskyldur sem er rætt um hjá stjórnvöldum eða hæstv. ríkisstjórn þá er það rétt samkvæmt þeim gögnum sem við höfum fengið að það eru vissulega að bætast inn nýir hópar þarna. En þessar tölur eru samt engu að síður í heildina bara rétt svo að miða við verðlag þannig að það gefur augaleið að heildarupphæðin sem hver og ein fjölskylda er að fá að meðaltali er auðvitað að lækka að raunvirði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var einu sinni aðstoðarsaksóknari í efnahagsbrotadeild og þá var mikið verið að fjalla um hvernig væri verið að plata fólk, og það er blekking, blekking er mjög mikilvægt atriði varðandi fjársvik t.d. og ég er ekki að tala um að það eigi sér stað hér, alls ekki, en ég get ekki annað séð en að Samfylkingin hafi verið blekkt, svo ég segi það bara alveg út. Samfylkingin leggur fram breytingartillögu um 3 milljarða, forsætisráðherra segir að það sé verið að trompa það, eins og hv. þingmaður orðaði það, það sé verið að gera betur og viti menn, það kemur 600 milljóna hækkun, ekki meira, og eins og segir í nefndaráliti 1. minni hluta, með leyfi forseta: „Er það 2,4 milljörðum kr. hærri upphæð en ríkisstjórnin leggur nú til við 3. umr. og hefur í fjölmiðlum stillt upp sem 5 milljarða kr. fjárveitingu.“ Þ.e. þið komið aftur með sömu breytingartillögu sem er 2,5 milljörðum kr. betri og það er nákvæmlega það sem er munurinn. Blekkingin snerist um 2,4 milljarða. En mig langar að spyrja hv. þingmann um annað atriði. Það er varðandi blessaðan Kvikmyndasjóð. Daginn fyrir uppskeruhátíð evrópskra kvikmyndagerðarmanna í Hörpu átti Kvikmyndasjóður að fá 250 millj. kr. viðbótarframlag frá menningar- og viðskiptaráðuneytinu. Eins og hv. þingmaður fór yfir er þetta búið að minnka eftir uppskeruhátíðina, komið niður í 150 millj. kr. og það á að taka úr öðrum málaflokkum og þar sem þetta fjármagn er vistað í öðrum málaflokkum en Kvikmyndasjóði þá liggur fyrir að það verður óskað eftir millifærslunni á fjármagninu í fjáraukalögum fyrir árið 2023. Nú þekki ég ákvæði 26. gr. um fjáraukalög. Það eru tímabundin, óviss og óvænt fjárútlát. Þetta eru augljós brot á 26. gr. laga um opinber fjármál. 

Virðulegi forseti. Enn og aftur segi ég: Ég veit ekki hversu sterkt ég á að taka til orða hér í pontu varðandi brot á umræddum lögum en það liggur a.m.k. fyrir og þetta er eitthvað sem við höfum óskað eftir, minni hlutinn í nefndinni, að þetta verði tekið fyrir í hv. fjárlaganefnd, að við fáum álit á þessu verklagi sem er að birtast núna frá menningar- og viðskiptaráðuneytinu.  
            

Herra forseti. Ég kem hérna upp fyrst og síðast til að ræða svolítið þessa umræðu um breytingarnar sem er verið að gera í 3. umr., sem eru óvenjulegar þar sem 3. umr. er nú yfirleitt bara svona tæknilegur frágangur mála. Umræðan hefur hverfst svolítið um aðgerðir ríkisstjórnarinnar til stuðnings gerðar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði og þær ráðstafanir sem eru gerðar í framhaldi af því. Það sem ég vil aftur á móti draga fram í andsvari mínu er að það er ákveðið að hækka barnabætur, einfalda kerfið og minnka skerðingar. Við getum líka rifjað upp málið með þeim hætti að við vorum með frátekna ákveðna fjárhæð til barnabóta í fjárlagafrumvarpi, síðan hafa laun hækkað og svo koma kjarasamningar ofan á og það er augljóst að einhverjir detta þar af leiðandi út úr kerfinu. Mér finnst ekki sérstaklega gaman að við séum að flækja umræðuna með þessum hætti, hvort peningarnir séu nýir eða gamlir eða hvaðan þeir koma. Ég ætla bara að vera ærlegur með það og taka þar af leiðandi ákveðið undir með hv. þm. Kristrúnu Frostadóttur hér. En meginmálið er að án aðgerða, án þess að hafa átt þetta samtal við vinnumarkaðinn og útfært nýtingu þeirra fjármuna sem þó voru fráteknir til þessara liða, þá er verið að breyta kerfi, minnka skerðingar, einfalda það og hækka bætur. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við drögum það fram þannig að við séum ekki að týna okkur í þessari tæknilegu umræðu um fjármál, hvaða peningar séu nýir og hverjir gamlir, en náum að halda utan um þessi aðalatriði sem þessar aðgerðir eru hér að boða.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Haraldur Benediktsson getum verið sammála um að um það ættum við að vera að ræða, eðli aðgerðanna í grunninn. Ég held að allir hv. þingmenn sem sitji í þessum sal vilji að við getum bara talað um staðreyndir mála og talað um pólitík, hugmyndafræði og aðgerðir út frá þeim. Vandi skapast auðvitað þegar það er verið að stilla hlutum upp eins og stærri aðgerð en þeir raunverulega eru. Það eru þær athugasemdir sem ég hef gert við þetta mál og ég vek athygli á því, af því að nú sátum við hv. þingmaður nú flesta þessa fundi saman og ekki margir fundir sem ég missti af, að aldrei var rætt um það í vetur af hálfu fjármálaráðuneytisins að það stefndi ekki í nýtingu á þeim 13,9 milljörðum sem voru settir inn í fjárlagafrumvarpið í haust. Það kom ekki fram í einni einustu umsögn að það stefndi í það að það væri hætta á að skerðingar myndu hreinsa 2.600 manns út úr kerfinu. Það var aldrei tekin umræða um að það væri neyð að skapast með þessa fjárheimild sem þyrfti að grípa inn í með sértækum úrræðum í desember. Þetta snýst því auðvitað bara um verklag og framsetningu. Í grunninn er ég að gagnrýna það. Til að mynda beindist ein aðalgagnrýni okkar í Samfylkingunni á barnabótatillögur ríkisstjórnarinnar í 2. umr. að þeirri staðreynd að heimildin var óbreytt í 13.965 milljörðum kr. milli ára og henni fylgdi því engin raunaukning. Það var aðalgagnrýnin. Ef ég hefði séð 12,2 á blaði þá hefði ég vissulega farið harðar í það og umsagnaraðilar hefðu farið harðar í það. Ef ég hefði vitað í fyrstu viðbrögðum að það stæði til að setja 600 millj. kr. í kerfið um áramótin sem eru bara til þess fallnar, virðulegur forseti, að vera raunaukning til að mæta verðbólgu þá hefði ég brugðist öðruvísi við. Því tek ég undir að auðvitað eigum við að ræða um umbætur en framsetning mála skiptir máli.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé aðalatriðið að við séum að ræða um umbæturnar og hvernig við ætlum að beita kerfinu og höfum dýpri umræðu um tilgang þessa kerfis. Ég get líka alveg haldið ræður um það að ef við hefðum átt að vinna þetta með ábyrgum hætti þá hefðum við átt að kalla eftir endurmati á þessum útgjaldalið og hvernig þeir peningar væru að ganga út. Það gerðum við ekki, einfaldlega vegna þess að við vissum að á einhverjum tímapunkti þegar við myndum fara yfir í það þá værum við að nálgast kjarasamninga o.s.frv. En ábyrga leiðin, ef við erum bara fjármálatæknileg í þessum stól Alþingis og ég veit að færri skilja okkur þá, hefði verið að endurmeta þessa útgjaldaþörf. Hefðum við komist að því að útgjöldin væru lægri þá hefði átt að fella útgjöldin niður en mögulega taka þau aftur upp í 3. umr. þegar kjarasamningar og aðgerðir lágu fyrir. Að óbreyttu finnst mér aðalatriðið vera að vegna þróunar mála hefðu útgjöldin í frumvarpinu verið of há. Það er ákveðið að endurskoða kerfið og hækka barnabætur. Það er ákveðið að einfalda kerfið, minnka skerðingar og síðan er ákveðið að auka fjármuni til viðbótar, 600 milljónir, við þá fjárhæð sem búið var að taka frá í frumvarpinu sem lá til umræðu. Undir lok ræðu hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur ræddi hún um barnabótakerfið og hvernig við hefðum látið það drabbast niður á undanförnum árum. Mér finnst aftur á móti miklu áhugaverðari umræða hvernig við erum að beita þessu kerfi. Á undanförnum árum höfum við einfaldlega reynt að beita þessu kerfi frekar með þeim hætti að beita því niður á við á neðri tekjutíundirnar heldur en að láta það elta upp allan skalann. Ég held að það hafi verið mun ábyrgari stefna að huga frekar að þeim sem lægri höfðu launin heldur en að greiða barnabætur sem elta upp allan tekjustigann. En það er líka bara pólitík og þá má vel vera að aðrir tali fyrir öðrum sjónarmiðum, ég ætla ekkert að gera lítið úr þeim. Í samhengi við aðrar aðgerðir sem við höfum gripið til til stuðnings barnafólki á undanförnum árum þá vil ég til viðbótar skilja eftir þá einu setningu 

Forseti er mjög strangur tímavörður.

Virðulegur forseti. Staðreyndin er auðvitað sú að í barnabótakerfinu, vaxtabótakerfinu og öllum þessum bótakerfum eru innbyggðar skerðingar og það vita allir sem starfa hér á þingi, þannig að þegar hv. þingmönnum, umsagnaraðilum úti í bæ og almenningi birtast fjárheimildir fram í tímann í fjármálaáætlun í fjárlögum gefur fólk sér augljóslega að það verði átt við skerðingarmörk til að tryggja að fjárheimildin nýtist. Ef við erum komin á þann stað, eins og ég nefndi hér áðan, að við þurfum að gera ráð fyrir að það eigi ekki að nýta fjárheimildir þá er það bara einhver allt önnur pólitík og þá hefði maður til að mynda hafið þetta fjárlagaferli í haust á þeim forsendum að spyrja hvort það standi ekki örugglega til að nýta þær fjárheimildir sem búið er að samþykkja, eða a.m.k. leggja fram í fjármálaáætlun, í bótakerfunum okkar. Því er þetta bara einhver allt önnur sýn á bótakerfin og hefði það kallað á allt aðra umræðu hérna í haust um velferðarkerfin okkar ef fólk hefði haldið að það stæði ekki til að nýta þetta. En ég ætla ekki að festast bara í þeirri framsetningu núna. Þetta sneri fyrst og fremst að þeirri staðreynd að Samfylkingin var sett í þá stöðu að draga til baka sína breytingartillögu á forsendum sem reyndust ekki réttar. Um það hefur líka verið rætt hér og staðreyndin er sú að það hefur fjöldi fólks komið að máli við mig úti í bæ sem telur sig vera að fá barnabætur á röngum forsendum vegna þess að það eru augljóslega ekki að fara jafn háar upphæðir í þetta og við héldum. Varðandi langtímaþróunina á barnabótakerfinu þá tek ég undir með hv. þingmanni að auðvitað er það bara pólitísk hugmyndafræði hvernig við viljum reka okkar kerfi. Þegar ég stend upp í pontu og tala um Norðurlöndin er það auðvitað vegna þess að þau eru að reka velferðarkerfi byggt af jafnaðarmönnum sem við í Samfylkingunni viljum sjá, þar sem hugmyndin er sú að allar fjölskyldur fái barnabætur, fái eitthvað út úr samtryggingunni og tengingu við samfélagið, en á móti sé fjármagn tekið ofar í skattkerfinu til að fjármagna slíkar breytingar. Það er pólitísk hugmyndafræði sem má auðvitað vera eins og svart og hvítt í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að hefja umræðu í þessari 3. umr. um fjárlögin á nokkrum orðum um vinnubrögð. Ég sit mitt fyrsta haust í fjárlaganefndinni og hef haft mikla ánægju af störfunum þar. Mér hefur fundist samstarfið og samskipti milli meiri hluta og minni hluta vera gott. Það er hins vegar vont að sjá á lokametrum vinnunnar glitta í vinnubrögð sem við ættum öll að forðast. Ég ætla að nefna þrjú dæmi: Að nefndarmenn í fjárlaganefnd lesi um það í fjölmiðlum að framlög til Kvikmyndasjóðs hafi aukist um 150 milljónir. Sömu daga og þær fréttir birtast er ráðherra málaflokksins á verðlaunahátíð í Hörpu. Að það gerist á lokametrunum við afgreiðslu fjárlaga, þar sem hallinn er 119 milljarðar, að tillögur um hækkun tiltekinna veiðigjalda í fiskeldinu eru dregnar til baka með röksemdum sem halda einfaldlega ekki vatni vegna þess að þegar hæstv. matvælaráðherra kom fyrir nefndina var á henni að skilja að þetta væri hennar niðurstaða og hennar tillaga. Allar þær skýringar sem eru lagðar á borð núna um að ekki sé hægt að fara í þennan tekjustofn eru ástæður sem lágu fyrir í haust þegar fyrir þessum hugmyndum var talað. Svo er það síðast en ekki síst það sem við sáum gerast hérna á lokametrunum varðandi framlög til tiltekinna fjölmiðla. Mér finnst þetta vera leiðinlegur blettur á annars góðu ferli og góðri vinnu og vildi svo glöð standa hér og við værum ekki með þessar þessi þrjú skýru dæmi af vinnubrögðum sem eru þinginu að mínu viti bara einfaldlega ekki sæmandi. Þá að frumvarpinu sjálfu. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa verið að halda því til haga hver staðan er hvað varðar halla. Ég nefndi það í ræðu minni þegar við vorum í 2. umr. að stærsta breytingin á fjárlagaliðum milli 1. og 2. umr. voru útgjöld vegna vaxtagjalda. Sá liður stækkaði meira heldur en aukin framlög til heilbrigðismála. Ríkisstjórnarflokkarnir töluðu stoltir um hraustlega innspýtingu inn í þann málaflokk en hann náði ekki upp í hækkun vaxtagjaldanna. Hér í 3. umr. erum við síðan komin fram með tillögur frá meiri hlutanum um að lántökuheimild ríkissjóðs verði hækkuð úr 220 milljörðum í 240 milljarða. Ástæðan er einfaldlega að útgjöldin kalla á að farið sé í þetta. Það er mjög lítið rætt um það hér í þessum þingsal og mér finnst það umhugsunarvert. Í nefndinni milli 2. og 3. umr. fengum við síðan aðgerðir ríkisstjórnarflokkanna vegna kjarasamninga, hækkun vaxtabóta um 600 milljónir, húsnæðisbætur um 1,1 milljarð og barnabætur um 600 milljónir, allt saman jákvæðar aðgerðir. Við í Viðreisn höfum talað fyrir því að vaxtabætur og húsnæðisbætur þyrftu að hækka vegna verðbólgunnar og vegna hás vaxtastigs. Ég er þeirrar skoðunar að almenningur í landinu eigi ekki einn að axla byrðarnar af því hvert vaxtastigið er hér á landi en það helst auðvitað mjög í hendur við það hvaða gjaldmiðil við erum með. Barnabæturnar eru jákvætt skref en ómarkvisst og ég verð að viðurkenna að ég er í hópi þeirra sem finnst mega segja að það blasi ekki alveg við að ríkisstjórnin sé að ná þessu 5 milljarða marki sem um hefur verið talað. Mig langar aftur til að tala um það að þegar ríkisstjórnin hóf sitt síðara kjörtímabil þá voru efnahagsaðstæður þær að verðbólgan mældist 4,4%, stýrivextir stóðu í 1,25% en það voru blikur á lofti. Ég held að það megi bara segja eins og er að það hentaði ríkisstjórninni einfaldlega ekki að tala um þessar blikur. Niðurstaðan varð sú að þetta sögulega lágvaxtaskeið sem þá var talað um varði í einhverja fjóra mánuði. Það var nú allt og sumt. Engu að síður var talað um þessa breytingu eins og hún væri komin til að vera, eins og hún væri afleiðing af pólitískri stefnumörkun og ungum fyrstu kaupendum gefið til kynna að þetta fjögurra mánaða lágvaxtaskeið, sem það reyndist vera, væru forsendur til að fara í fasteignakaup á. Þetta er stærsta fjárfesting flestra um ævina og þetta unga fólk finnur fyrir því í dag að þetta skeið varði ekki lengi. Í sjálfu sér er það auðvitað þannig að ekkert í fyrri sögu Íslands gat gefið tilefni til að ætla að vextir myndu haldast þetta lágir eða lágir til lengri tíma. Til þess hefur íslenska krónan einfaldlega ekki styrk og þetta hjal, ekki síst í Sjálfstæðisflokknum og aðallega í Sjálfstæðisflokknum, var óábyrgt. Nokkur orð um verðbólguna því að allur almenningur finnur ótrúlega fyrir henni, hvort sem er í formi verðs á matvöru, öðru verðlagi sem fer hækkandi eða vegna lánanna. Þar höfum við verið að lýsa eftir því að stjórnvöld, ríkisstjórnin, fari að sinna sínu mikilvæga hlutverki við að halda aftur af verðbólgunni. Við höfum gagnrýnt hana fyrir það hversu fá skref hún tekur og bent á það að fjölskyldur landsins taka reikninginn vegna þessa. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um mikilvægi þess að ríkisfjármálin styðji við markmið Seðlabankans um verðbólgu. Hann talar um þetta en ákvarðanir hans spegla ekki þetta mikilvægi eða að á þetta sé lögð áhersla. Það er talað um þetta en skrefin vantar og fyrir vikið er staðan sú að Seðlabankinn er að mestu einn með það verkefni og grípur til vaxtahækkana aftur og aftur. Þegar sama ríkisstjórn fer síðan þá leið að auka byrðar fjölskyldna og heimila með gjaldahækkunum þá er ástæða til að gagnrýna það. Ég ræddi í 2. umr. um vexti og eins leiðinleg og sú umræða er þá þarf að geta nálgast það samtal sem réttlætismál. Pólitíska spurningin er sú hvernig ríkisstjórnin getur hugsað sér það að leggja það á heimilin í landinu að vera föst í gjaldmiðli sem kostar heimilin sturlaðar upphæðir, sem gerir það að verkum að fólk er að borga íbúðina sína tvisvar ef ekki þrisvar vegna vaxtakostnaðar. Hér í dag var talað um stöðuna erlendis, hver verðbólgan er erlendis, að þar séu vextir líka að hækka, að þar séu skuldir meiri en hér heima. En þá þarf að horfa á það hvað er verið að bera saman, þegar talað er um verðbólgu erlendis og að vextir þar séu að hækka. Hvers vegna þurfa vextir á Íslandi að hækka margfalt? Förum við ekki að nálgast þá stund að ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins fari að horfast í augu við þann kostnað sem fólkið í landinu tekur á sig vegna krónunnar og kostnaðar sem ríkissjóður tekur á sig vegna krónunnar? Þær talað um að önnur ríki skuldi meira en vaxtagjöldin segja söguna af því hvað skuldirnar kosta íslenskan ríkissjóð. Á sama tíma blasir líka við okkur að heilu atvinnugreinarnar eru að yfirgefa erfiðan veruleika íslensku krónunnar. Síðast í gær fékk ég skrifleg svör frá hæstv. viðskiptaráðherra við skriflegri fyrirspurn minni um þetta atriði sem sýndi að það er kannski ekki bara svo að sjávarútvegurinn og stóriðjan hafi yfirgefið gjaldmiðilinn heldur fyrirtæki vítt og breitt um atvinnulífið, 250 fyrirtæki og félög. Viðskiptaráð bregst við með því að tala um að þetta geri fyrirtækin vegna þess að þetta auðveldi þeim samanburð við samkeppnisaðila, þannig að þetta er samkeppnisatriði og þetta auki gagnsæi. En ættu þá önnur fyrirtæki ekki að eiga kost á þessu líka? Ætti það ekki að vera markmið að fyrirtækin á Íslandi sætu öll við sama borð hvað þetta varðar, að þetta væri ekki bara úrræði stóru fyrirtækjanna? Ættum við ekki að vilja halda til haga samkeppnisstöðu allra fyrirtækja á Íslandi? Ég nefndi í fyrri ræðu minni aðeins fjárfestingar og aðgerðir vegna heilbrigðismála. Viðreisn lagði fram breytingartillögu um 6 milljarða aukin framlög í þennan málaflokk sem var felld. Það er auðvitað miður. Ég hef áhyggjur af því að í þessu fjárlagafrumvarpi eins og það liggur fyrir núna, og er náttúrlega í endanlegri mynd hér í 3. umr., þá blasir við að það er ekki fjármagn til staðar til að fara í það að semja við sérgreinalækna. Það er ekki fjármagn til staðar til að fara í það að semja við sjúkraþjálfara. Það er ekki fjármagn fyrir hendi varðandi það að halda í við sálfræðiþjónustu á heilsugæslum landsins. Það er ekki fjármagn í niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu. Þetta eru grundvallarþættir og grundvallarelement en samningsleysi við lækna og sjúkraþjálfara, þetta aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar hvað það varðar, skilar þessu tvískipta heilbrigðiskerfi sem ég held að allir stjórnmálaflokkar, a.m.k. í orði kveðnu, vilja forðast. Þjóðin er einhuga um það að við höldum í þetta norræna módel um að aðgengi að heilbrigðisþjónustu eigi að vera óháð efnahag. En þegar stjórnvöld ná ekki fram samningum við þessar stéttir er afleiðingin sú að þau sem geta borgað, borgað meira fyrir heilbrigðisþjónustu. Þau sem geta það ekki þurfa að neita sér um hana. Mér finnst þetta mjög vond niðurstaða í fjárlagafrumvarpi á Íslandi, einu ríkasta landi í heimi, og það er sérstakt að í frumvarpi sem skilar 119 milljarða kr. halla þá takist mönnum samt að fara svona illa með heilbrigðiskerfið. Í lokin þetta: Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla frá árinu 2019. Það er vissulega rétt að heimsfaraldur framkallaði skuldir og útgjöld en eftir stendur að ríkissjóður var í mínus og var ósjálfbær áður en heimsfaraldur skall á. Það er líka staðreynd, þó að það hafi pirrað hæstv. fjármálaráðherra þegar það var rifjað upp í dag, að það er samkvæmt fjármálaáætlun stefnt að því að halda hallarekstrinum áfram út árið 2027. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn talar um að honum sé einum treystandi til að fara vel með fjármuni almennings þá þarf að hafa þetta í huga; níu ár samfleytt af hallarekstri. Mér finnst það illa gert gagnvart næstu kynslóð því það er hún sem tekur reikninginn. Ég hef farið yfir nokkrar athugasemdir mínar við þetta fjárlagafrumvarp og ætla að fá að loka með sama hætti og ég hóf mál mitt; að mér fannst dapurlegt að verða vitni að þessum vinnubrögðum í blálokin. Það er staðreynd að þetta fjárlagafrumvarp hefur meiri þýðingu en oft áður og þess vegna skiptir máli að halda vel á málum. Ég sakna þess mikið að hér birtist enginn kjarkur til að taka markviss skref um hagræðingu. Það er mikið einkenni á þessu máli. Það er mikið hagsmunamál fyrir allan almenning í landinu að lækka kostnað á skuldum svo hægt sé að verja fjármunum í aðra og skemmtilegri hluti og byggja upp til framtíðar. Þannig verjum við lífskjörin á Íslandi. Þannig verjum við velferðina og þannig verjum við samkeppnishæfni íslensku þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, fór vel yfir mikið af hlutum hvað varðar líka almenning út af því hv. þingmaður kom inn á hallarekstur ríkissjóðs og að það standi til að reka þann sjóð í hallarekstri til ársins 2027. En svo er líka margt annað. Þessi fjárlagaumræða er ekki mjög aðgengileg fólki og almenningi þannig að ég held að við þurfum bara að vera duglegri að brýna fyrir fólki hvað hallarekstur og rosalega há vaxtagjöld þýða fyrir almenning og hvers konar áhrif þetta hefur á stöðu heimilanna, bara varðandi afkomuhallann og skuldasöfnun ríkissjóðs, bara hvers konar umfang, hvers eðlis það er og hvaða óvissuþættir fylgja því og síðan varðandi vaxtagjöld ríkissjóðs, bara hvernig við erum að standa okkur í samanburði við önnur lönd, af því að nú erum við með frekar óstöðugan gjaldmiðil ætla ég að leyfa mér að segja. Við erum með hærri vaxtagjöld en löndin í kringum okkur. Noregur er ekki jafn óstöðugur og við þegar kemur að vaxtagjöldum og svo t.d. bara stýrivöxtum og bankavöxtum. Þau eru samt með sjálfstæða mynt, þau eru vissulega með olíu. En maður hugsar samt: Er vandamálið bara út af því að við erum með óstöðugan gjaldmiðil? Eða er þetta bara út af því við erum svo fámenn þjóð að getum ekki rekið okkur sjálf? En bara svona til að brýna fyrir almenningi og þeim sem heima sitja og horfa á þetta af því að þetta er bara frekar óaðgengileg umræða.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Mér fannst ágætt að nálgast verkefnið í fjárlaganefndinni þannig að jú, þessi umræða getur mjög auðveldlega orðið brjálæðislega tæknileg og leiðinleg en hin hliðin er kannski sú að við erum sjaldan að horfa jafn skýrt á grundvallarelementin í pólitík og þarna, t.d. varðandi skattana. Það segir ofboðslega mikla sögu af pólitískri hugmyndafræði hvernig stjórnvöld beita sköttum, hverja þau skatta og hvernig þau skatta og hverja þau skatta ekki. Útgjöldin gera það líka. Erum við að fara með útgjöldin inn í velferðina eða eru það aðrir þættir sem telja meira? Núna kannski finnst manni að heimsfaraldurinn sé farinn af sviðinu og að við ættum að vera að tala meiri pólitík hér og þegar maður talar um hallann og allt þetta þá held ég að megi líka horfa á þetta bara í einfaldari og smækkaðri mynd. Hvaða heimili þolir það að reka sig svona til margra ára, alltaf í mínus? Í sjálfu sér er sagan ekkert miklu flóknari en það. Auðvitað er þetta einföldun en grunnprinsippið alltaf það sama. Hv. þingmaður spyr um evruna og önnur ríki. Auðvitað er gjaldmiðillinn, hvort sem gjaldmiðillinn heitir króna eða evra, ekki eina svarið og gjaldmiðill er heldur aldrei nein töfralausn. Það breytir því auðvitað ekki hver gjaldmiðillinn er ef við erum með stjórnvöld sem fara alltaf illa að ráði sínu, gæta aldrei hagsmuna almennings með því að reyna að vera sirka á pari varðandi tekjur og útgjöld. En það hefur hins vegar alveg áhrif á Íslandi að vera með örmynt, örgjaldmiðil sem er viðkvæmari fyrir öllum sveiflum. Það hefur áhrif og birtist t.d. ungu fólki með þeim hætti sem við þekkjum, hvað það er brjálæðislega erfitt að eignast fyrstu íbúð og hvaða lánskjör okkur bjóðast.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta voru skýr svör og það þarf ekki alltaf að hafa þetta svo ógeðslega tæknilegt. Það þarf ekki alltaf að hafa þetta svo ótrúlega erfitt, það þarf ekki alltaf að hafa þetta svo ótrúlega óaðgengilegt. Þetta er eitthvert svona element, afsakið forseti, þetta er eitthvert dæmi í stjórnmálum að gera umræðuna svo ótrúlega erfiða að fólk geti ekki komið sér inn í þetta. Hv. þingmaður nefndi stöðu ungs fólks núna og hvernig það er fyrir ungt fólk að reyna að koma sér inn á fasteignamarkaðinn í dag. Jú, það er vissulega mjög erfitt. Eins og ég talaði um í 2. umr. hefur núverandi ástand slæm áhrif á tvo hópa. Annars vegar fólk sem er nú þegar búið að kaupa sér fasteign en fastir vextir lækka ekki nógu snemma, eða eitthvað svoleiðis, eða út af stýrivaxtahækkunum þá náttúrlega - ég held að greiðslubyrði venjulegra lána hafi tvöfaldast frá því að lánin voru sem lægst. Síðan er hins vegar fólk sem er í slæmri stöðu fjárhagslega til að koma sér á fasteignamarkaðinn af því að verðið er orðið svo ótrúlega hátt. Þannig að alveg sama hvar við horfum, fólkið sem hefur það gott hefur það samt líka einhvern veginn skítt á sama tíma, heimilin eiga erfitt með að standa undir sér og eiga erfitt með að reka sig einhvern veginn. Það gladdi mig mikið að heyra hv. þingmann tala um gjaldmiðilinn og ég er sammála hv. þingmanni um að gjaldmiðillinn sé ekki svarið. En maður hugsar náttúrlega líka bara: Á hvaða sviðum eigum við að grípa til aðgerða til þess að til að reyna að sporna við íþyngjandi áhrifum verðbólgunnar á almenning í landinu? Þetta eru allt mjög áhugaverðir punktar sem komu fram í svari hv. þingmanns og ég þakka henni innilega fyrir að útskýra þetta á mannlegan hátt.

Forseti er svo sem enginn íslenskufræðingur en finnur element í orðabókinni 

Takk.

Forseti. Kannski er það til marks um hvað umræðan um efnahagsmál, um fjárlögin, um ríkisfjármálin er tæknileg að þegar ég tók sæti í fjárlaganefndinni þá fékk ég tölvupóst með orðasafni með hugtökum og skilgreiningum þar að baki. Því fylgdi sérstakt orðasafn að sitja í þessari nefnd. En ég er sammála því sem hv. þingmaður nefnir varðandi hópana tvo, ekki síst hjá ungu fólki, annars vegar þá sem núna eru að glíma við hærri lán, búnir að kaupa. Ég fékk einmitt gögn um þetta inn í fjárlaganefndina, það eru 27% lántakenda, fjórðungur allra þeirra sem eru með lán á íbúðunum sínum, sem eru með óverðtryggð lán á breytilegum vöxtum. Þetta er fólkið sem er að taka á sig vaxtahækkanirnar af fullum þunga. Þetta er langtum stærri hópur en mig hefði grunað og svo bætist við þarna einhver stokkur sem losnar á næsta ári og eftir tvö ár. En síðan er hinn hópurinn sem kemst í þessu umhverfi einmitt ekki inn á markaðinn, getur ekki keypt. Það er afleiðingin af þessu. Varðandi gjaldmiðilinn þá ítreka ég það, þetta er ekki eina svarið en stórt svar fyrir Ísland, af því að þessu myndi líka fylgja krafa um að sýna meiri ábyrgð, þannig að ég held að í svona fjárlagapólitík eigum við auðvitað að vera að horfa á fjárlög þessa árs en líka að leyfa okkur að horfa lengra fram í tímann, að við séum að tala um grundvallarhugmyndir, grundvallarpólitík og líka framtíðarsýnina, svar um það í hvernig samfélagi við viljum við búa, hvaða aðstæður við viljum bjóða fólkinu í landinu, hvaða þjónustu við viljum tryggja, hvernig við ætlum að afla tekna og hvernig við ætlum að reka þetta heimili sem samfélagið er í reynd.

Forseti. Hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir hefur rætt um stöðu efnahagsmála og ég mun höggva nokkuð í sama knérunn eins og búast má við. Ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað um 9% frá árinu 2019 með tilheyrandi kostnaði. Sambærileg fjölgun á almennum markaði er á sama tíma 6%. Í sjálfu sér er skiljanlegt að ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað á tímum Covid þegar atvinnuleysi jókst en hvenær stendur til að lækka þetta hlutfall aftur? Ríkisstarfsmönnum er nefnilega enn að fjölga þrátt fyrir að faraldurinn hafi nú losað tökin á samfélaginu. Nú þegar vantar vinnandi hendur. Hv. þm. Arnar Þór Jónsson talaði um að fara ætti betur með almannafé. Hvar eru þær áherslur hjá ríkissjóði? Uppsafnaður halli áranna 2019–2023 stefnir nú í á áttunda hundrað milljarða kr. Hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir kallaði þetta stjórnlausan vöxt ríkisútgjalda. Ég er henni sammála. Hæstv. ráðherra, Lilja Dögg Alfreðsdóttir, talaði um góða stöðu ríkisins og lágar skuldir í umræðum í dag um bandorminn svokallaða. Þrátt fyrir að íslenska ríkið skuldi aðeins þriðjung af skuldum gríska ríkisins, sem við viljum ógjarnan bera okkur saman við, eru vaxtagjöld íslenska ríkisins hærri en Grikklands. Raunar eru vaxtagjöld íslenska ríkisins þau hæstu innan OECD. Það er eins gott að skuldirnar eru ekki hærri. Þetta vekur auðvitað upp spurningu. Sá enginn fyrir að vextir gætu hækkað í kjölfar Covid? Það er ekki eins og vextir á Íslandi hafi sögulega verið lágir. Hvað getur hafa vakið upp slíkar væntingar? Bjóst ríkisstjórnin við að nýtt skeið væri hafið, lágvaxtaskeiðið í sögu Íslands? Og á hverju byggði sú spá? Eða erum við nú að kljást við fyrirsjáanlegt vandamál, vandamál sem ítrekað hefur komið í bakið á okkur í sögunni? Stóð til að sýna meiri ábyrgð? Voru kannski áform ríkisstjórnarinnar að byggja undir skeið lágra vaxta, fara að fordæmi Norðurlandanna? Hér í umræðum um ræðu hv. þm. Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur var rætt um hin Norðurlöndin. Þau hafa öll ólíkt fyrirkomulag á sínum gjaldeyrismálum. Finnar hafa tekið upp evru og eru innan Evrópusambandsins, Danir eru með danska krónu en innan Evrópusambandsins, Svíar eru með sænska krónu en innan Evrópusambandsins, Norðmenn eru með norska krónu og utan Evrópusambandsins. Þó einkennir öll þessi ríki ytri stöðugleiki og til þess að gera hófleg vaxtakjör. Hvernig stendur á þessu? Jú, öll þessi ríki fóru í gegnum djúpa kreppu á tíunda áratug síðustu aldar og ákváðu að gera breytingar á sinni nálgun. Þær breytingar fólu í sér breytt vinnumarkaðslíkan og ábyrgari ríkisfjármál. Kannski átti að hefja slíkt skeið á Íslandi. Fátt bendir hins vegar til þess að þau sjónarmið hafi orðið ofan á hjá núverandi ríkisstjórn. Lántökuheimild ríkissjóðs, sem Viðreisn vildi lækka úr 220 milljörðum í 200 milljarða með tekjuöflun, hefur ríkisstjórnin nú ákveðið að óska eftir að hækka úr 220 milljörðum í 240 milljarða. Vaxtagreiðslur eru nú með hæstu útgjaldaliðum á fjárlögum, fimm sinnum hærri en sambærileg upphæð meðal hinna Norðurlandanna. Afleiðingin er minna svigrúm til að sinna öðrum verkefnum. Við tökum ekki velferðina að láni. Þar að auki stuðlar þetta að ríkisútgjaldaþenslu og ýtir undir verðbólgu sem mun leiða til áframhaldandi þarfar á vaxtahækkunum hjá Seðlabankanum. Hvernig mætti ná tökum á þessari stöðu? Í umræðum um fjárlög kemur bersýnilega í ljós hve sársaukafullt er að skera niður í útgjöldum ríkisins. Ríkið sinnir mörgum verðugum verkefnum. Það eru raunar margar góðar hugmyndir um hvernig mætti auka þessi útgjöld sem hafnað hefur verið í umræðum um fjárlög. En, eins furðulegt og það má hljóma, hefur fjölmörgum góðum tillögum um hvernig auka mætti tekjur ríkisins líka verið hafnað. Samfylkingin hefur lagt til tillögur um aukna skattlagningu fjármagnstekna. Að mínu mati kalla tillögur þeirra á breytingar á skattkerfinu sem eru umfangsmeiri heldur en bara hækkun skatthlutfalla, þ.e. að tekið sé tillit til mismunarins á raunávöxtun og nafnávöxtun. Við vitum að hópurinn sem hefur verulegar fjármagnstekjur hefur stækkað og tekjur hans hafa hækkað. Það er auðvitað jákvætt en það þýðir auðvitað líka að skatturinn sem lagður var á sem einfaldur skattur með stóran skattstofn, fjármagnstekjuskatturinn, fyrir allmörgum árum síðan kallar nú á endurskoðun og samræmingu milli fjármagnstekna annars vegar og annarra tekna hins vegar, t.d. tekna af vinnu. Samfylkingin hefur jafnframt talað fyrir samræmingu skattlagningar tekna af eigin atvinnustarfsemi og launa. Það er líka góð hugmynd. Hvar væri hins vegar auðveldast að auka tekjur án skaðlegra áhrifa á framboð á hvort sem er vinnuafli eða fjármagni? OECD hefur lagt til fjölmargar góðar tillögur í þeim efnum sem og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Þær áherslur ganga út á tvennt; græna skatta annars vegar og auðlindagjöld hins vegar. Áherslur Viðreisnar, sem var hafnað í 2. umr. um fjárlög, gengu nákvæmlega út á þetta, skattlagningu sem veldur sem minnstum skaða. Ef við tökum grænu skattanna fyrst: Ísland hefur lofað að axla ábyrgð á að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með metnaðarfullri áætlun. Sú áætlun er góð og ágæt. Hins vegar hafa aðgerðirnar algerlega látið á sér standa. Sá geiri sem stendur fyrir mestri losun, þ.e. stóriðjan, hefur hingað til sloppið með þær lágmarkskröfur sem þátttaka Íslands í alþjóðlegu samstarfi krefst. Áætlanir þessara nágrannalanda eru ekki eins metnaðarfullar og Íslands. Við þurfum að gera betur. Tillögur Viðreisnar snúast um að gera sömu kröfu til stóriðjunnar og gerð er til almennings og annarra atvinnugreina. Við þurfum að taka loftslagsvána alvarlega. Lausnin er í sjálfu sér ekkert flókin. Sá sem mengar á að borga. Hins vegar auðlindagjöld. Samfylkingin, Flokkur fólksins og Viðreisn hafa öll komið með tillögur um endurskoðun veiðigjalda. Núverandi lög um veiðigjöld hafa ýmsa galla. Betri leiðir eru til sem Viðreisn hefur raunar ítrekað bent á en ríkisstjórnin ekki viljað skoða. Ef við göngum hins vegar út frá núverandi lögum um veiðigjöld, hvar þyrfti að laga þau svo að þau næðu þeim árangri sem ríkisstjórnin vill, þ.e. að 33% af hagnaði af útgerð rynnu til þjóðarinnar, hefur núverandi reikniregla alvarlegan galla. Sá galli kemur til af því að langsamlega stærsti hluti íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja er það sem kallað er lóðrétt samþættur, þ.e. þau stunda bæði veiðar og vinnslu sem þýðir líka að fiskurinn er eiginlega ekki seldur heldur er hann fluttur milli deilda fyrirtækja þegar hann kemur að landi og sú reikniregla, sem notuð er til að meta hvert virði þessa afla er og er m.a. notuð til að reikna út laun sjómanna, vanmetur skipulega virði afla sé hann borinn saman við verð á fiskmörkuðum. Mismunurinn gæti kannski sýnst vera óverulegur, hann hefur að meðaltali verið í kringum 13% og var á árinu 2020 10%, en vegna þess að hagnaður er einungis lítið brot af virði fisks þá er 10%, 13% frávik verulegt. Raunar var stofnveiðigjald um 40% lægra að meðaltali á undanförnum árum en það hefði verið ef miðað hefði verið við fiskverð á fiskmörkuðum í stað þess að miða við opinbert fiskverð. Á árinu 2020 hefði það verið vanmetin um 57%. Okkar tillaga er í sjálfu sér einföld: Aðstoða ríkisstjórnina við að ná þeim árangri sem hún sjálf óskar eftir, að þriðjungur af hagnaði af útgerð renni til þjóðarinnar með því að beita reiknireglu sem raunverulega metur hagnað útgerðarinnar. Fjölmörg nágrannaríki styðjast við sambærilegar reikniaðferðir við að leggja gjald á auðlindagreinar. Nærtækast er í því sambandi að nefna Norðmenn og gjaldtöku þeirra af olíuvinnslu. Engum í Noregi dytti til hugar að miða við uppgefið verð hjá erlendu stórfyrirtæki á sölu á olíu milli deilda innan fyrirtækisins við að reikna út það gjald. Nei, það er miðað við heimsmarkaðsverð. Það er algjörlega óskiljanlegt hvers vegna íslensk stjórnvöld féllust á þessa reglu í ljósi þess að hún nær engan veginn markmiðum laga um veiðigjöld. Skemmst er frá því að segja að öllum þessum tillögum, tillögum Samfylkingar, tillögum Flokks fólksins, tillögum Viðreisnar, var hafnað í 2. umr. fjárlaga. Í stað þess óskar ríkisstjórnin eftir að auka lántökuheimildir ríkissjóðs. Engar tillögur komu frá ríkisstjórninni um að auka tekjur, aðrar en krónutöluhækkanir á almenning og skattar á áfengi. Ég skora á þingmenn meiri hlutans að endurskoða áform sín um að auka lántökur ríkissjóðs og huga frekar að tekjuöflun. Góðar tillögur eru á borðinu. Aukin tekjuöflun styður grundvöll velferðar í framtíðinni, stuðlar að stöðugleika og dregur úr halla ríkissjóðs, fyrir börnin okkar, fyrir framtíðina.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða um fjárlög í 3. umr. Ég ætlaði ekkert að koma upp og taka til máls varðandi fjárlögin í 3. umr. af því að ég sagði þónokkuð mikið í 2. umr. en mér fannst ég eiginlega þurfa að gera það eftir að hafa séð þessa 100 millj. kr. fjárveitingu til einkarekins fjölmiðils. Ég skil ekki alveg réttlætinguna fyrir þessari fjárhæð og einhvern veginn virðist allt vera í einhverju móki akkúrat núna varðandi það hvort þessi styrkur verði veittur eða ekki. Þingmenn eru að segja sitt hvorn hlutinn og þetta er einhvern veginn frekar óskipulegt hjá hæstv. meiri hluta fjárlaganefndar, því miður. En ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að þetta er ekkert grín; að vera í fjárlaganefnd og afgreiða fjárlög fyrir árið 2003 er ekkert grín. Við erum að úthluta og deila m.a. skattfé almennings og við sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar þurfum náttúrlega að fara vel með þann pening og það fjárveitingavald sem við höfum og okkur er gefið í nafni lýðræðislegra kosninga. Ég nefndi nokkur atriði varðandi húsnæðismarkaðinn í andsvörum mínum við hv. þm Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, 8. þm. Reykv. n. Þetta er eitthvað sem ég talaði líka um í 2. umr. Mér þykir mjög miður að sjá að ekki sé verið að pæla nógu mikið í því við afgreiðslu fjárlaga 2023 hvernig eigi að auðvelda fólki að komast á fasteignamarkaðinn. Af fjárlögum er ekki að sjá að það sé eitthvert plan og einhver áætlun um það að hefja einhverja massauppbyggingu á íbúðarhúsnæði sem þarf auðvitað. Það þarf að byggja meira til þess að ná smástjórn á ástandinu á húsnæðismarkaðnum, það þýðir ekki bara að hækka stýrivexti að eilífu. Síðan kom ég líka inn á þetta fólk sem hefur nú þegar náð að kaupa sér fasteign og situr núna uppi með tvöfalt hærri lán. Þetta er erfið staða fyrir alls konar hópa í samfélaginu, ekki bara fólkið sem hefur ekki komist inn á fasteignamarkaðinn heldur líka fyrir fólk sem er með fasteign og er að greiða af láninu sínu. Ég þekki fólk í góðu starfi sem á rosalega erfitt með að búa á Íslandi akkúrat núna. Umræðan hefur verið á þann veg að flytja úr landi og fara eitthvert annað þar sem ástandið er ekki svona ótrúlega slæmt. Við þurfum að tala um ábyrg fjármál. Málið er að ef hagstjórn er ábyrg þá erum við líka að tala fyrir sjálfbærri velferð, sem er rosalega mikilvæg. Að reka ríkissjóð í hallarekstri í mörg ár með himinháum vaxtagjöldum og skuldasöfnun gerir ríkissjóði erfitt fyrir að fjárfesta í innviðum og grunnþjónustu. Þessu fjármagni væri náttúrlega betur varið í eitthvað annað en vaxtagjöld, t.d. er áætlað að niðurgreiðsla sálfræðiþjónustu kosti, held ég, í kringum 1,9 milljarða, eitthvað svoleiðis. Það er ekki alveg hægt að áætla nákvæmlega hvað það kostar að niðurgreiða sálfræðiþjónustu en þetta er alla vega einhver byrjun. En þetta snýst líka um forgangsatriði ríkisstjórnarinnar og forgangsatriði þegar kemur að ábyrgri hagstjórn. Við getum talað um heilbrigðiskerfið, hvað það er - ég veit ég ekki hvaða orð ég á að nota, virðulegi forseti, mig langar ekki að segja að ástandið sé skelfilegt en heldur ekki að ástandið sé gott. Málið er að við gætum gert svo miklu betur. Bara til að nefna dæmi þá var í nýrri byggingu Landspítalans, sem ég man ekki hvenær á að vera tilbúin, ekki einu sinni gert ráð fyrir nýju geðsviði - það er ekki gert ráð fyrir geðdeild. Við vitum öll hver staða bráðamóttöku geðsviðs er akkúrat núna, það er búið að sameina deildir og verið er að senda fólk með sjálfsvígshugsanir heim til sín. Þegar við erum komin á þann punkt að segja: Nei, við getum ekki lagt þig inn, þú þarft að fara heim í þessu viðkvæma ástandi og komin á þann punkt að við erum að neita fólki með sjálfsvígshugsanir innlögn út af miklu plássleysi, þá erum við á virkilega slæmum stað. Við þurfum að skoða forgangsröðun okkar og stöðu ríkissjóðs með tilliti til heilbrigðisþjónustu og hvað við erum að verja miklu - verja, virðulegi forseti, ekki eyða - í heilbrigðisþjónustuna okkar. Þetta er það dýrmætasta sem við eigum og við segjumst vera velferðarríki. En hvers konar velferðarríki lætur velferðarmál yfir höfuð sitja á hakanum svona ótrúlega lengi? Hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir nefndi sjávarútveginn og hvernig það virðist alltaf vera pláss til að gera vel við hann. Ég ætla bara að fá að taka undir með henni. Akkúrat núna virðist staðan vera sú að verið er að setja álögur á almenning frekar en að beina sjónum eitthvert annað og mögulega bæta upp fyrir kostnaðinn þar, en svo er ekki. Þegar tekjur standa ekki undir gjöldum er rekstur ríkissjóðs í ójafnvægi, því miður. Ég talaði um það áðan að ríkissjóður stefni í að vera rekinn í halla fram að árinu 2027, en málið er að hann hefur verið rekinn með halla frá árinu 2019. Þetta eru átta ár sem ríkissjóður er rekinn í halla, virðulegi forseti. Það er ekkert lítið og þetta er ekki eitthvert smámál. Vissulega hef ég í huga að við erum að tala um tvö ár af Covid, af heimsfaraldri sem setti bókstaflega strik í reikninginn en það bætir samt ekki alveg upp fyrir að hann verði rekinn áfram í halla í sex ár frá lokum heimsfaraldursins. Ég spyr mig líka, ef hann hefur verið rekinn í halla frá 2019, hvað hafi verið að gerast í hæstv. fjármálaráðuneyti árið 2019. En ég fer kannski ekki út í þá sálma, ég sé að tíminn er naumur. Án þess að málalengja mikið meira vil ég tala aðeins um afkomuhallann - nei, veistu ég ætla ekki að tala um afkomuhallann. Það er ógeðslega leiðinlegt. Ég ætla bara að leyfa hv. þingmönnum í fjárlaganefnd að sjá um það. Það er samt svo margt sem er hægt að tala um út af því að þetta er ótrúlega óaðgengileg umræða, eins og ég kom inn á áðan í andsvörum mínum við hv. þm. Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur. Það er einhvern veginn eins og það sé viljandi verið að reyna að gera þetta ótrúlega erfitt og tæknilegt þannig að almenningur geti ekki byrjað að spyrja spurninga eins og: Af hverju er verið að setja svona miklar álögur á okkur? Ég er því að reyna að taka umræðuna á frekar mannlegan hátt. Fyrst ég er hérna uppi í pontu vil ég aðeins fara út í vaxtagjöld ríkissjóðs sem mér líður eins og meiri hluti fjárlaganefndar hafi ekki talað nógu mikið um, því miður. Miðað við önnur Norðurlönd eru vaxtagjöld ríkissjóðs Íslands miklu hærri. Þetta er eitthvað sem ég kom líka inn á í andsvörum við hv. þm. Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, varðandi samanburðinn við nágrannaríki okkar. Við sjáum þessar sveiflur sem gerast auðvitað, stríð og alls konar hlutir hafa áhrif á verðbólgu og vexti, en í samanburði við önnur lönd er þetta miklu hærra hjá okkur. Það er ekki hægt að benda á einn hlut, þetta er ekki svart og hvítt. Þetta er ekki bara út af því að við erum með óstöðugan gjaldmiðil og ekki bara út af því að við erum lítil þjóð. Það er samspil margra þátta sem leiðir til þess að við erum ekki að standa okkur hræðilega og ekki illa, en við erum að standa okkur pínu verr þegar kemur að vaxtagjöldum í samanburði við önnur nágrannaríki. Alveg eins og hv. þingmaður sagði þá er þetta ekki bara gjaldmiðillinn, þótt það gæti að vísu verið stórt svar og leyst mörg mál að vera með aðeins stöðugri gjaldmiðil en við leyfum þjóðinni vonandi að kjósa um það einn daginn. Við erum ótrúlega lítil þjóð og eigum svo ótrúlega erfitt með að reka okkur sjálf, svona er þetta bara. Við höfum verið að standa okkur ágætlega hingað til og þetta gæti verið miklu verra en við erum bara rosalega lítil þjóð. Þegar við, lítil þjóð með óstöðugan gjaldmiðil, erum í svona erfiðu efnahagsástandi alls staðar um heiminn þá þurfum við ábyrga hagstjórn. Við þurfum fólk í fjármálaráðuneytið og ríkisstjórn sem fer vel með þetta fjármagn og úthlutar þessu vel og af ábyrgð. En þetta er ekki eitthvað sem við höfum séð á síðustu árum, enda verður ríkissjóður rekinn í halla frá árinu 2019 til ársins 2027, ef við erum bjartsýn - það væri bara frábært. En það eitt og sér sýnir okkur að kannski eru forgangsatriði ríkisstjórnarinnar ekki alveg upp á sitt besta og upp á hundrað. En svona er þetta bara og við reynum að gera það besta úr ástandinu. Annars er margt sem ég er ekki búin að koma inn á, eins og til að mynda skrásetningargjöld í háskólanum. Nýlega var samtalið opnað um það að skrásetningargjöldin í Háskóla Íslands væru of há, að það þyrfti ekki svona ótrúlega há skrásetningargjöld. Meira að segja var kvartað til umboðsmanns Alþingis, úrskurðarnefndar stjórnsýslumála eða eitthvað svoleiðis og þetta var bara úrskurður stjórnvalds. Maður spyr sig: Hvar gæti löggjafinn stigið inn í og séð til þess að námið verði ekki að meiri byrði fyrir stúdenta? Gætum við úthlutað meiru til háskólans? Gætum við aftur sett á fót kerfi þar sem sóknargjöld gætu líka runnið til háskólans, að þau þurfi ekki bara að fara til lífsskoðunarfélaga og trúfélaga? Það eru alls konar hlutir sem við löggjafinn gætum gert til að sjá til þess að stúdentar þurfi ekki að hafa miklar fjárhagslegar áhyggjur meðan á námi stendur því nám er 100% vinna, virðulegur forseti, og það er eitthvað sem ég hef alltaf sagt. Það er 100% vinna að vera í námi og eingöngu það að hækka frítekjumarkið til að stúdentar geti unnið aðra vinnu með þessari 100% vinnu er ekki alveg svarið. Eins og ég segi er þetta samspil margra þátta. Það er hægt að grípa í nokkra spotta sem myndu auðvelda stúdentum lífið, m.a. að hækka grunnframfærslu námslána - 195.000 kall er ekki neitt, virðulegi forseti, og má byrja þar. Síðan má fara í það að hækka frítekjumarkið enn þá meira. Loks má skoða það að leyfa stúdentum að vera á atvinnuleysisbótum en fordæmi eru fyrir því. Mig minnir að svo hafi verið fram að hruni og þetta hafi verið afnumið árið 2010. Ég einhvern veginn sé ekki hverju við getum tapað á því að létta stúdentum aðeins lífið því fjárfesting í stúdentum er fjárfesting í framtíðinni. Alveg eins og hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir kom að hér áðan þá erum við að fara að taka við keflinu bráðlega. Mín kynslóð og kynslóðirnar eftir mér erum að fara að taka við keflinu bráðlega. Það er kannski ekki komið að okkur alveg strax en okkar dagur mun koma og við viljum ekki taka við ríkissjóði sem er í hallarekstri  Virðulegi forseti. Ég held kannski áfram síðar.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lenyu Rún Taha Karim fyrir áhugaverða ræðu. Hún kom að mjög mörgum punktum sem fram hafa komið í þessari umræðu hér í dag og snúa að aðkallandi vandamálum og áskorunum sem íslenskt samfélag stendur frammi fyrir en hefur ekki svigrúm til að sinna vegna þess takmarkaða svigrúms sem ríkissjóður hefur vegna þeirra gríðarháu vaxtagjalda og vaxtaútgjalda sem ríkissjóður þarf að standa straum af. Í ræðu hv. þingmanns hjó ég eftir áhyggjum hennar af því hvernig vaxtahækkanir bitna á ungu fólki. Það held ég að sé rétt. Raunar hefur fyrirkomulag íbúðalána á Íslandi að mestu skýlt mörgum kynslóðum fyrir beinum áhrifum af vaxtahækkunum en nú hefur orðið breyting þar á. Nú er hópur ungs fólks sem ber þessar byrðar og við getum sagt að það sé mjög gott að nefna þennan hóp hér þegar við erum að tala um fjárlög af tveimur ástæðum. Annars vegar þeirri að há vaxtagjöld ríkisins takmarka getuna til að bregðast við vandamálum þessa fólks og koma til móts við það með einhverjum hætti og í öðru lagi þá leggur aðhaldsskortur í ríkisfjármálum enn þá meiri byrðar á Seðlabankann að viðhalda stöðugleika, sem þýðir auðvitað enn meiri álögur á þennan útsetta hóp og því þakka ég hv. þingmanni fyrir ábendinguna.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta eru góðir punktar sem hann kom á framfæri, líka að við séum loksins að taka samtalið um ungt fólk í fjárlögum sem er eitthvað sem ég hef ekki tekið mjög mikið eftir þegar við erum að tala um ríkisfjármál, að þau séu einhvern veginn sett í samhengi við ungt fólk og hvernig ungt fólk hefur það í dag og hvað þetta bitnar illa á þeim. Ef við tölum t.d. bara um fasteignamarkaðinn fyrir ungt fólk í dag þá er hann náttúrlega gríðarlega íþyngjandi. Það er erfitt að komast að og við skulum ekki einu sinni nefna þessi „bidding wars“, með leyfi forseta. Það er ótrúlega erfitt að vinna þá slagi við fasteignafélög og bara lögaðila yfir höfuð. Svo er náttúrlega líka fullt af bröskurum á fasteignamarkaðnum sem kaupa upp fasteignir og leigja síðan út á Airbnb. Þess vegna pæli ég líka í því hvernig við getum náð tökum á húsnæðismarkaðnum án þess að grípa til einhverra svona íþyngjandi ráðstafana, eins og boða og banna og einhvers svoleiðis, og án þess að hækka stýrivexti endalaust. Ég held að svarið liggi ekkert þar. Ég er að pæla hvort svarið væri t.d. að því fleiri fasteignir sem einstaklingur á því hærri fasteignaskatt borgar hann, bara til að minnka hvatann til að kaupa upp fullt af íbúðum, leigja þær síðan út og skapa einhverja bólgu á markaðnum. Ég var að pæla hvað hv. þingmanni fyndist um það, hvort það væri íþyngjandi fyrir þessa einstaklinga? Einhvers staðar þarf að byrja að skattleggja fólk fyrst við viljum ekki fara út í hærri fjármagnstekjuskatt og ég held að þetta sé bara ágætisbyrjun, reyna að ná aðeins tökum á húsnæðismarkaðnum án þess þó að grípa til boða og banna og banna fólki að kaupa t.d. fleiri en þrjár fasteignir.

Þar sem þingmálið er íslenska þá þurfa íslenskar þýðingar að fylgja. Með leyfi forseta má vitna í erlend tungumál en þá þarf þýðing að fylgja.

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur hv. þm. Lenyu Rún Taha Karim fyrir sínar vangaveltur og ég tek undir með henni að ég fagna tækifæri til að ræða hér málefni ungs fólks. Raunar er það þannig að þótt þær ræður sem ég flyt hérna virki kannski fráhrindandi og leiðinlegar eru þær raunverulega settar fram vegna þess að ég óttast hagsmuni kynslóðanna sem eiga að taka þetta land yfir. Við höfum aðeins verið að ræða hér vandamálin sem hafa orðið til á húsnæðismarkaði og orsakast af þensluástandi og óstöðugleika sem er að hluta til kominn vegna aðhaldsleysis í rekstri ríkissjóðs. Þó svo að við gætum auðvitað farið inn í umræðu um aðgerðir í húsnæðismálum þá langar mig til að höggva eftir öðrum punkti í ræðu hv. þingmanns sem sneri að sálfræðiþjónustu. Nú gengur okkur á margan hátt ágætlega að virða og meðhöndla sjáanlega sjúkdóma, en sjúkdómar sem ekki sjást á ytra byrði, eða eru mælanlegir í öðru en depurð, þunglyndi, kvíða og öðrum sálrænum kvillum, eru auðvitað bæði a.m.k. jafn erfiðir fyrir þann sem fyrir þeim verður og fyrir samfélagið. Ég hjó eftir nákvæmlega þeim punkti í ræðu hv. þingmanns þar sem hún vék að skorti á fjármögnun á sálfræðiþjónustu. Margir tala um að hér sé um faraldur að ræða sem bitni ekki síst á ungu fólki. Þess vegna er það að bregðast við þessum faraldri fjárfesting og ekki bara í framtíð þessa fólks heldur líka í framtíð íslensku þjóðarinnar. Jafnframt má segja að á meðan engin eiginleg skipulögð greining fer fram á þessu þá sé skilningur á orsökum þessa vanda ekki til staðar og því tek ég undir orð hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Daða Má Kristóferssyni fyrir seinna andsvarið. Ég ætla líka að fá að þakka fyrir það að fá tækifæri til að koma aðeins nánar inn á sálfræðiþjónustu og skort á henni. Við erum með grein í stjórnarskránni, 76. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Öllum […] skal tryggður réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku …“, og svo er þetta einhver svona upptalning. Ég vil meina að það að við séum að gera sálfræðiþjónustuna svona ótrúlega óaðgengilega sé bara brot á ákvæði stjórnarskrárinnar. Þetta er sjúkdómur og telst vera veikindi. Jafnvel þótt hann sé ekki jafn sýnilegur og t.d. líkamlegir örðugleikar sem fólk er að glíma við þá er það samt sem áður svo ótrúlega mikilvægur þáttur í heilsufari einstaklings að vera andlega heilbrigður. Það gerir svo ótrúlega mikið fyrir mann. Þetta er eitthvað sem ég hef verið að leggja mikla áherslu á, enda höfum við verið að afgreiða mál úr velferðarnefnd hvað varðar t.d. endurhæfingarlífeyri fyrir fólk sem er í endurhæfingu og þetta hefur náttúrlega verið rosalega mikið í umræðunni. Ég var ekki einu sinni komin í framboð þegar þingsályktunartillaga Viðreisnar kom fram í janúar 2021, minnir mig, um að niðurgreiða sálfræðiþjónustu. Það er ekki einu sinni gert ráð fyrir þessu í fjárlögum fyrir árið 2023, þannig að ef þetta er ekki á dagskrá fyrir árið 2023 verður þetta þá á dagskrá 2024 eða þurfum við að halda áfram að ýta eftir þessu eins og ég veit ekki hvað? Þetta er orðið svo óþolandi út af því að þetta er svo nauðsynlegt. 22.000 kall fyrir klukkutíma þjónustu er bara fáránlegt. Nú var ég að glíma við veikindi og ástæðan fyrir því að ég náði svona ótrúlega langt niður var út af því að ég var alltaf að fresta því að fara til sálfræðings. Ég var bara: Nei, ég er stúdent og hef ekki efni á þessu. Ég var náttúrulega í fullu námi og þetta er bara ótrúlega skýrt dæmi um það hvað það getur haft mikil áhrif á manneskju að geta ekki sótt sér þessa þjónustu sem er stjórnarskrárvarinn réttur.

Virðulegi forseti. Það kom fram í umræðum hér áðan hjá 1. varaformanni fjárlaganefndar að 3. umr. væri yfirleitt um tæknilegan frágang mála. Það var líka umræða hér áðan um að við gætum verið sammála um eðli aðgerða í grunninn en að við þyrftum að fá upplýsingar, réttar upplýsingar. Þetta snýst um verklag og framsetningu. Ég verð að segja að verklag og framsetning á þessu fjárlagafrumvarpi fyrir einstakling eða þingmann eins og mig sem er nýbyrjaður, ég byrjað síðasta haust og þetta eru önnur fjárlögin sem ég fjalla um í fjárlaganefnd, að ekki fer það batnandi, svo mikið er víst. Ég get vísað til kaflaheita í nefndaráliti 2. minni hluta um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2023. Fyrsti kaflinn heitir Blekkingarleikur barnabóta. Annar kafli heitir Blekkingarleikur stofnframlaga. Mig langar aðeins að tala um þennan blekkingarleik og nota til þess hellislíkingu Platóns, heimspekings í fornöld í Grikklandi. Það er táknsaga í bókinni Ríkinu, einni frægustu bók hans. Þar ímyndaði Platón sér hóp af fólki sem hafði verið handjárnað í helli allt sitt líf. Fólkið snýr að auðum vegg og horfir á flöktandi skugga fólks og hluta sem eldur á bak við það varpar á hellisvegginn. Samkvæmt Platón eru skuggarnir eins nálægt raunveruleikanum og fangarnir fá að komast. Við í fjárlaganefnd höfum verið að horfa á þessa skugga á hellisveggnum. Platón sagði líka að hann væri heimspekingur sem reyndi að losa sig út úr handjárnum, komast út úr hellinum og átta sig á því að skuggarnir væru ekki raunveruleikinn yfirleitt. Þannig líður mér svolítið þegar ég les fjárlagafrumvarpið og er að reyna að afla mér upplýsinga um helstu tölur fjárlagafrumvarpsins. Framsetningin er þannig að það er erfitt að átta sig á því hvað er raunverulega þar á bak við, svo mikið er víst. Ég get tekið sem dæmi barnabætur sem voru til umræðu áður. Í breytingartillögum meiri hlutans eru gerðar tillögur um að einfalda barnabótakerfið og stuðningur við barnafjölskyldur efldur. Fjölskyldum sem njóta stuðnings á að fjölga um 2.900, dregið er úr skerðingum og jaðarskattar af völdum barnabóta lækkaðir. Einnig verða teknar upp samtímagreiðslur, þ.e. bið eftir barnabótum verður aldrei lengri en fjórir mánuðir. En það er setningin um að dregið verði úr skerðingum og jaðarskattar af völdum barnabóta verði lækkaðir sem vakti athygli mína þar sem ég sé hana í fjárlögum. Og hvað fjalla fjárlagafrumvarpið og fjárlög um? Þau fjalla um tekjur og gjöld ríkissjóðs. Þau fjalla eingöngu um hvernig á að afla tekna, þ.e. það kemur breytingartillaga um 6 milljarða aukin veiðigjöld eða 4 milljarða aukin veiðigjöld og þá er það samþykkt hér varðandi fjárlögin. Útfærslan er síðan í svokölluðum bandormi, hvernig eigi að ná í gjöldin og lögum er breytt sem segja hvernig eigi að sækja þessi gjöld. En tölurnar koma fram í fjárlögum næsta árs, hvort það eru 6 milljarðar eða 4 milljarðar. Ég spurði á fundi fjárlaganefndar: Hvað kosta minni skerðingar? Hvað mun það kosta ríkið að draga úr skerðingum á barnabótum í næsta fjárlagafrumvarpi? Ég spurði líka: Hvað kosta minni jaðarskattar af völdum barnabóta? Hvað kostar það að jaðarskattar af völdum barnabóta verða lækkaðir? Ég hef ekki enn þá fengið svar við þessari spurningu. Það á að draga úr skerðingum en við vitum ekki hversu mikið. Jaðarskattar af völdum barnabóta eiga lækka en við vitum ekki hversu mikið. Þetta finnst mér algjörlega óásættanlegt, að fjármálaráðuneytið sé að lýsa því yfir að það eigi að draga úr skerðingum og að jaðarskattar af völdum barnabóta eigi að lækka en ég fæ ekki að vita tölurnar sem fulltrúi í fjárlaganefnd. Þetta er óásættanlegt að mínu mati. Ég hef ekki enn þá fengið að sjá þessar tölur og það getur vel verið að það sé tímaskortur eða eitthvað annað, en það breytir því ekki að núna erum við komin í 3. umr. fjárlaga og enn hef ég ekki fengið svar við spurningunni. Þetta tengist því líka sem kom fram í umræðum og andsvörum mínum við hv. þm. Kristrúnu Frostadóttur, sem er 3. þm. Reykv. s. og framsögumaður nefndarálits 1. minni hluta. Það er alveg kristaltært að Samfylkingin var plötuð með yfirlýsingu forsætisráðherra fyrir atkvæðagreiðslu í lok 2. umr. Samfylkingin gerði breytingartillögu um 3 milljarða viðbótarframlag til barnabóta. Þá lýsir forsætisráðherra því yfir að ríkisstjórnin ætli að gera betur, þ.e. ríkisstjórnin ætli að koma með meiri peninga en þá 3 milljarða sem Samfylkingin lagði til. Flokkur minn, Flokkur fólksins, hugðist styðja þessa tillögu um 3 milljarða viðbótarfjármagn til barnabóta og hefur gert það m.a. í efnahags- og viðskiptanefnd sem er með bandorminn eða útfærsluna á fjárlögunum og er þar á bak við sameiginlega tillögu. Tillagan var hins vegar tekin til baka. Svo koma breytingartillögur meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið fyrir 3. umr. og hvað gerist þá? Í liðnum 29.10, barnabætur, er gerð tillaga um breytingar, að fjárhæð hvað mikið? Ég bjóst við að það yrði meira en 3 milljarðar, svo það komi fram, en það voru 600 milljónir. Samfylkingin hefur ákveðið að leggja aftur fram breytingartillögu sína um 3 milljarða og eins og segir í nefndaráliti flokksins og framsögumanns hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur er það 2,4 milljörðum hærri upphæð en ríkisstjórnin leggur til nú við 3. umr. og hefur í fjölmiðlum verið stillt upp sem 5 milljarða kr. fjárveitingu. Ég sá þennan texta um 5 milljarðana en það er engin breyting þar. Því er bara lýst yfir að það eigi að vera 5 milljarðar á einhverjum árum, ekkert fast í hendi og ekkert sem raunverulega skiptir máli. Það breytir því ekki að breytingartillagan er bara 600 milljónir. Svo einfalt er það. Þetta eru vinnubrögð sem að mínu mati sem fulltrúa í fjárlaganefnd eru algerlega óásættanleg. Ég hef aldrei á starfsævi minni kynnst svona vinnubrögðum og ég vonast til þess og legg til að fjárlaganefnd geri kröfu um að þessum vinnubrögðum verði breytt. Ég hef töluverða reynslu af því vinna sem lögfræðingur, m.a. hjá efnahagsbrotadeild, aðstoðarsaksóknara og í bönkum, en það að gefa rangar upplýsingar til yfirmanna sinna, til Alþingis í þessu tilviki, til stjórnar fyrirtækis, til fjárlaganefndar, það yrði tekið mjög hart á því í hvaða fyrirtæki sem væri og alveg örugglega í stórfyrirtæki á alþjóðavettvangi. En það virðist vera allt í lagi í lýðveldinu Íslandi. Þá eru það bara hin vanalegu viðskipti. Að mínu mati er þetta óásættanlegt fyrir mig sem fulltrúa í fjárlaganefnd og fyrir fjárlaganefnd. Þá er ég að tala um vinnubrögð sem framkvæmdarvaldið er að sýna löggjafarvaldinu, sem fjármálaráðuneytið er að sýna fjárlaganefnd og Alþingi. Þetta er atriði sem ég vonast til að við getum tekið á og fjallað um og ég hyggst jafnvel óska eftir að Ríkisendurskoðun fjalli um þetta mál. Annað mál sem tengist þessu og er mjög sérstakt að mínu mati lýtur að svokölluðu framlagi til Kvikmyndasjóðs. Það er verið að hækka framlög til Kvikmyndasjóðs um 150 milljónir. Í fréttatilkynningu 9. desember frá menningar -og viðskiptaráðuneytinu kemur fram að Kvikmyndasjóður fái 250 millj. kr. viðbótarframlag árið 2023. Það segir, með leyfi forseta: „Við 2. umræðu fjárlagafrumvarps má vænta þess að lagt verði til að 100 milljónir króna verði lagðar til Kvikmyndasjóðs auk þess sem menningar- og viðskiptaráðuneytið mun leggja fram 150 milljón króna viðbótarframlag.“ Það kom vissulega breytingartillaga um þessar 100 milljónir við 2. umr. sem fékk litla umfjöllun í nefndinni. Þessar 150 milljónir, sem verða viðbótarframlag ráðuneytisins, eru mjög áhugaverðar. Ég veit að þetta er tæknilegt en eins og kom fram í umræðunni áðan er 3. umr. oft um tæknilegan frágang málsins. Samkvæmt útskýringum menningar- og viðskiptaráðuneytisins á að sækja umrætt fé, þessar 150 millj. kr., úr öðrum málaflokkum. Fjárlaganefnd barst eftirfarandi skýring frá ráðuneytinu, með leyfi forseta: „Áætlað er að nýta fjármagn af fjárfestingarátaki til menningar fyrir árið 2023 sem var sett á fjárlagaliðinn 16-294 Stofnkostnaður menningarstofnana (75 m.kr.) ásamt því að nýta hluta af uppsöfnuðum höfuðstól á liðunum 16-292 Stofnkostnaður safna (40 m.kr.) og 16-294 Stofnkostnaður menningarstofnana (35 m.kr.).“ Það er sem sagt verið að taka hérna 110 milljónir af lið sem heitir Stofnkostnaður menningarstofnana og 40 milljónir af liðnum Stofnkostnaður safna. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum, og hvernig er hún? Jú, hún er þannig, með leyfi forseta: „Þar sem þetta fjármagn er vistað á öðrum málaflokkum en Kvikmyndasjóður þá liggur fyrir að það verður óskað eftir millifærslunni á fjármagninu í fjáraukalögum fyrir árið 2023.“ Þessi færsla fer ekki til umræðu í fjárlaganefnd og fyrir þingið heldur er menningar- og viðskiptaráðuneytið með bókhaldsæfingar og er að færa af liðum sem Alþingi er búið að samþykkja, 150 milljónir, og yfir til Kvikmyndasjóðs (hann segir kvikmyndastofnunar) án þess að leita samþykkis okkar. Við eigum hins vegar að samþykkja það í lok árs 2023 í fjáraukalögum. Ég sagði það við umræðu um fjárlög í fyrra að gæði fjárlagafrumvarpsins sem við samþykktu þá yrðu metin í fjáraukalögum. Af hverju sagði ég það? Ég sagði það vegna þess að fjáraukalög eru mjög sérstaks eðlis. Það segir í lögum um opinber fjármál, í 26. gr. um frumvarp til fjáraukalaga, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með úrræðum sem tilgreind eru í lögum þessum.“ Ég get ekki séð annað en að hér sé ekki verið að fara að lögum um opinber fjármál. Það er verið að brjóta 26. gr. laga um fjáraukalög. Þetta er það lélegt fjárlagafrumvarp að við erum þegar farin að skrifa kafla í frumvarpi til fjáraukalaga á næsta ári. Við erum þegar byrjuð. Við vitum nú þegar um einn lið sem mun koma inn í næsta fjáraukalagafrumvarp, tillaga þar sem verður óskað eftir millifærslunni á fjármagninu í fjáraukalögum fyrir árið 2023 varðandi fjármögnun á Kvikmyndasjóði. Þetta segir okkur allt um gæðin á þessu fjárlagafrumvarpi, allt. Það er verið að nota fjáraukalög næsta árs til þess að fá Alþingi til að samþykkja þessa 150 millj. kr. fjárveitingu til Kvikmyndasjóðs. Ég tek fram að flokkur minn lagði fram hækkun á fjárframlögum til Kvikmyndasjóðs um 290 millj. kr. sem var hafnað. Það er alveg kristaltært í mínum huga að lög um opinber fjármál, 26. gr. um frumvarp til fjáraukalaga, eru brotin. Það er meira að segja búið að gera það fyrir fram. Það er búið að gera það núna í dag árið 2023. Við munum þá ræða þessa 150 millj. kr. fjárveitingu sem á að sjálfsögðu að vera í fjárlögum þessa árs seinna, svo einfalt er það. Ég er þannig gerður að mér líður illa og mér líkar illa þegar það er verið að reyna að plata mig. Það er nú bara þannig. Ég fór ekki í fjárlaganefnd til þess að reyna að greiða úr upplýsingum, falsfréttum svokölluðum, 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2023 á þskj. 807. Breytingartillagan lýtur að heiðurslaunum listamanna. Á grundvelli 2. gr. laga nr. 66/2012, um heiðurslaun listamanna, leggur nefndin fram breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga ár hvert um þann hóp listamanna sem nýtur heiðurslauna. Á vef Alþingis var birt tilkynning um að allsherjar- og menntamálanefnd hefði til umfjöllunnar veitingu heiðurslauna listamanna. Þar var tiltekið að þeir einir gætu notið heiðurslauna sem hefðu varið starfsævi sinni eða verulegum hluta hennar til liststarfa eða skarað fram úr við listsköpun sína eða að störf þeirra að listum hafi skilað miklum árangri á Íslandi eða á alþjóðavettvangi, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga um heiðurslaun listamanna. Þær tillögur sem bárust nefndinni voru sendar til umsagnar ráðgefandi nefndar sem starfar á grundvelli 2. mgr. 3. gr. laganna. Að virtri umsögn ráðgefandi nefndarinnar tók allsherjar- og menntamálanefnd ákvörðun um að gera að tillögu sinni að við þann hóp listamanna sem nýtur heiðurslauna samkvæmt fyrri ákvörðun Alþingis bætist fjórir listamenn: 1. Hildur Hákonardóttir. Hildur er frumkvöðull í nýrri stefnu myndvefnaðar hér á landi þar sem sameinaðar voru hugsjónir, gagnrýnin hugmyndafræði og fersk myndsýn. Hún gaf ríkulega af sér í störfum tengdum myndlist, svo sem kennslu, skólastjórnun og sýningargerð. Hlutur hennar í viðgangi og endurnýjun vefsins, þessa ævaforna listforms, er ríkur og mikilsverður. 2. Kristín Þorkelsdóttir. Kristín er frumkvöðull og einn af okkar helstu grafísku hönnuðum. Þekktust verka hennar eru hönnun íslensku seðlanna. Auk þess á hún heiður af mörgum vel þekktum merkjum og auðkennum fyrirtækja, stofnana og sveitarfélaga. Verk hennar einkennast af næmum skilningi á samfélagi, sögu og tíðaranda og að baki skýrum táknmyndum býr djúpstæð ígrundun þessara þátta. Kristín hefur mótað kynslóðir grafískra hönnuða á Íslandi á ferli sínum. 3. Mannfreð Vilhjálmsson. Mannfreð er brautryðjandi nýrra hugmynda í íslenskum arkitektúr. Hefur hann haft óumdeild og mikil áhrif á þróun byggingarlistar og hönnunar manngerðs umhverfis á Íslandi í rúma hálfa öld. Verk hans eru fjölmörg og af ýmsum toga en öll bera þau merki framsækinna og hugvitssamra úrlausna í listrænu og faglegu tilliti sem falla vel að umhverfi sínu og búa yfir vísun til byggingararfleifðar þjóðarinnar. 4. Þórhildur Þorleifsdóttir. Þórhildur hefur um margra ára skeið verið meðal okkar fremstu leikstjóra, jafnt á leiksviði sem óperusviði, unnið í hljóðvarpi og sjónvarpi og kvikmyndum. Hún hóf sinn feril ung að árum í listdansi og hefur haft afgerandi, skapandi og mótandi áhrif á íslenskar sviðslistir og verið ábyrg og virk rödd listanna í samfélaginu. Umfjöllun um listamennina fjóra er fengin úr umsögn ráðgefandi nefndarinnar. Með vísan til þessa er lagt til að breytingartillaga allsherjar- og menntamálanefndar, við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2023, verði samþykkt og að þessir fjórir listamenn bætist við hóp þeirra listamanna sem nýtur heiðurslauna. Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka þessum fjórum listamönnum fyrir þeirra mikilsverða framlag til íslensks menningarlífs. Þau hafa skilað íslensku samfélagi miklu og eru því vel að því komin að njóta heiðurslauna listamanna.

Forseti. Ég byrja á því að mæla fyrir breytingartillögu sem ég er með um heiðurslaun listamanna, að við listann bætist eftirfarandi nöfn: Lárus Blöndal og Jón Gunnar Jónsson. Tillagan felst í því að þeir bætist við og séu nr. 26 og 27 á lista yfir þau sem hljóta heiðurslaun listamanna. Ég geri þessa tillögu einfaldlega vegna þess að það hefur verið sagt að það sé list að selja banka, ekki vísindi. Ég legg til að þingið hafni þessari tillögu og ég legg það í hendur þingsins að dæma um hvort það hafi verið list eða vísindi. Sjáum til hvernig sú atkvæðagreiðsla fer. Ég vonast eftir mjög rauðum vegg, bara til að hafa það alveg skýrt. Það væri kannski fyrsta breytingartillagan sem um getur sem enginn styður. Það verður áhugavert að sjá allavega. Ég hlakka til þess. Að öðru leyti fjalla ég um tvö atriði í nefndaráliti mínu. Til að byrja með er það þessi blekkingaleikur með barnabæturnar sem hefur komið fram vegna kjarapakka ríkisstjórnarinnar. Þetta er í annað skipti sem við fáum svona kjarapakka þar sem er verið að setja fyrri loforð í nýjar umbúðir og reyna að gefa fólki sama pakkann aftur. Í lífskjarasamningunum kynnti ríkisstjórnin allt sem hún ætlaði að gera fyrir alla í þeim samningum en það voru bara allt tillögur sem höfðu þegar komið fram í fjármálaáætlun, þannig að það var verið að selja fólki sömu hækkunina aftur og aftur. Við erum að upplifa það aftur hérna. Nánar tiltekið þurfum við að skoða dálítið samhengið í þessu til að átta okkur á því hvernig þessi blekking virkar. Í fjárlögum 2021 kemur fram að áætlaðar barnabætur fyrir árið 2023 verða 13,965 milljarðar. Það eru sem sagt rétt tæpir 14 milljarðar - á verðlagi ársins 2021, við skulum hafi það á hreinu. Verðbólga ársins 2022 er áætluð 8,2% sem þýðir að með sömu áætlun um verðbætur fyrir árið 2023, á verðlagi ársins 2022, ætti þetta að vera 15,1 milljarður. Gert er ráð fyrir því að verðbólga næsta árs verði 5,6% sem þýðir að verðlagsuppfærðar barnabætur fyrir árið 2023 ættu að vera 15,956 milljarðar, eða rétt tæplega 16 milljarðar, til að halda í verðgildi áætlunar um barnabætur sem gert var ráð fyrir árið 2021. Í fjárlögum 2021 var lofað að barnabætur árið 2023 yrðu þessar. Þetta er loforðið. Við vitum öll að barnabætur virka á þann hátt að ef ekki eru gerðar kerfisbreytingar, skerðingarmörkin eða viðmiðunarmörkin eru ekki hækkuð o.s.frv., þá úreldast bæturnar. Fólk er að semja um kaup og kjör og hækka í launum, það er verðbólga og ýmislegt svoleiðis og ef skerðingarmörkin eru ekki lagfærð, alveg eins og í almannatryggingakerfinu eða atvinnuleysisbótum o.s.frv., ef það er ekki verið að lagfæra tölurnar eftir því sem á líður, þá úreldist kerfið. Fleiri og fleiri skerðast út úr því sjálfkrafa ef það er ekki uppfært. Loforðið sem var gefið 2021 um að það yrðu 14 milljarðar í barnabótakerfinu á verðlagi ársins 2021 er því loforð um verðmæti. Hvernig kerfið er þar á bak við skiptir ekki máli. Það er hægt að hafa marga sem fá lítið í barnabætur eða fáa sem fá mikið í barnabætur. Það var lofað verðmætum upp á 14 milljarða. Á andvirði næsta árs eru það 16 milljarðar. En hvert er samhengið í þessu? Á næsta ári verða þetta ekki 16 milljarðar með þessu kjaraútspili ríkisstjórnarinnar, þetta verða rétt um 15,5 milljarðar, tæplega það meira að segja, og eiga að verða 15,9 milljarðar árið 2024, ári seinna, á nýju verðlagsuppfærsluverði sem verður lægra heldur en búið var að lofa 2021. Þetta eru verðmæti. Ríkisstjórnin segir: Við lofuðum 14 milljörðum 2023 en við uppfærðum ekki nægilega vel barnabótakerfið þannig að fleiri og fleiri skertust frá því. Þá minnkaði alltaf peningurinn sem fór í barnabæturnar af því að þau höfðu bara ekki fleiri tekjuviðmið til að ná upp í alla 14 milljarðana. Núna er verið að laga kerfið þannig að það fari upp í það sem var búist var við að verðmæti kerfisins væri og meira að segja tæplega það. Og þetta kallar á hækkun. Þetta er rangt. Þetta er loforð sem var gefið fyrir nokkrum árum um ákveðið verðmæti en það er búið að leyfa þessu að drabbast niður eins og húsi sem eyðileggst. Nú er verið að gera það upp en það er ekki einu sinni gert upp í það ástand sem var búið að lofa. Þetta er blekkingaleikurinn með barnabæturnar. Þegar ég spurði hæstv. forsætisráðherra í dag í óundirbúnum fyrirspurnum hvort væri heiðarlegra að segja - vissulega er tæknilega rétt að af því að búið er að leyfa barnabótakerfinu að drabbast niður og það hefur ekki verið uppfært um hver áramót og er komið niður í tæpa 11 milljarða þá mun það að hækka upp í tæpa 16 milljarða, vissulega verður 5 milljarða kr. hækkun. Það er alveg rétt að tæknilega séð er það rétt. En ef við skoðum þetta í samhengi þá var búið að lofa því að þetta yrðu 16 milljarðar á núvirði næsta árs. Er þá réttara að segja: Við erum að hækka þetta um 5 milljarða? Eða er réttara að segja: Þetta eru þessir 16 milljarðar sem við lofuðum fyrir nokkrum árum? Erum við að leiðrétta í áttina að fyrra loforði eða erum við að hækka um 5 milljarða af því að við leyfðum öllu að drabbast niður? Hæstv. forsætisráðherra gat ekki svarað þeirri spurningu og eins og venjulega fór hún bara að svara einhverri allt annarri spurningu. Mjög klassískt, rosalega klassískt hjá þessari ríkisstjórn að svara ekki beinum spurningum, að geta ekki svarað heiðarlega heldur verða alltaf að setja hlutina í einhvern nýjan búning til að þeir líti vel út. Það er allt innantómt í þessu. Við fáum alltaf sömu loforðin aftur og aftur, sett í einhverjar nýjar umbúðir en eru bara það sama og síðast. Og það er kallað hækkun, það er kallað efling: Við ætlum að efla heilbrigðiskerfið. En þegar nánar er skoðað: Nei, fyrirgefðu, 12,2 milljarðar í viðbót eru ekki 12,2 milljarðar í viðbót, það er bara einfaldlega það sem þarf til að viðhalda sama þjónustustigi. En þetta lítur út fyrir að vera 12,2 milljarða kr. hækkun af því að þið settuð fram fjárlagafrumvarp í haust sem var vanfjármagnað. Það var bara einfaldlega mínusað fullt af útgjöldum sem nauðsynlega þurfti að sinna eins og lyfjaútgjöldum. Við vitum öll að það þarf að borga fyrir lyfin. Við gátum ekki sagt: Nei, fyrirgefðu, stopp, allur peningurinn fyrir lyfjum er búinn. Við borguðum hann eftir á. Þannig að þegar það var raunuppfært hvað þyrfti mikið af peningum í lyf og ýmislegt annað þá bættust við 12,2 milljarðar. Ef fólk hefði verið heiðarlegt í haust með þetta hefðu fjárlög verið 12,4 milljörðum hærri. Vandinn sem við glímum við í þessu fjárlagafrumvarpi er að þetta er innantómt plagg þar sem eftir á er komið með einhverja plástra og þeir plástrar eru kallaðir hækkun, þeir plástrar eru kallaðar efling heilbrigðiskerfisins, þeir plástrar eru kallaðir kjarabætur vegna kjarasamningana, nákvæmlega eins og var gert í lífskjarasamningunum. Sömu loforðin eru endurnýtt og það er bara, afsakið, herra forseti, það er óheiðarlegt og við verðum að gera meiri kröfur til ríkisstjórnarflokkanna um að segja hlutina skýrar og heiðarlegar. Skrifum nú einu sinni sjálf undir það plagg sem heita siðareglur ráðherra um að þeir eigi að koma fram á heiðarlegan og sanngjarnan hátt. Að segja síðan svona, mér finnst þetta óþolandi, gersamlega óþolandi. Svo fjalla ég um blekkingarleik stofnframlaganna. Um stofnframlög vegna húsnæðis má segja svipaða sögu. Í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Þar má nefna að heildarumfang stofnframlaga til að auka framboð íbúða í almenna íbúðakerfinu verða samtals 4 ma.kr. á næsta ári.“ Svo að ég beri loforð um húsnæðisframlag saman við stofnframlögin, eins og ég gerði með barnabæturnar, þá er í fjárlögum 2021 gert ráð fyrir því að á hverju ári fari um 4 milljarðar í stofnframlög, nema árið 2023 en þá lækki stofnframlögin í 1,7 milljarða. Og vitið þið hvað? Það er upphæðin sem var stungið upp á í fjárlögunum núna í haust, ekki verðlagsuppfærð. Það eru bara 1,7 milljarðar, gjörið svo vel. Samhliða framlagningu frumvarpsins fáum við óljósar útskýringar á því að það sé einhver peningur í varasjóðnum fyrir húsnæðiskerfið. Við vitum ekki hversu mikið, okkur er ekki sagt hversu mikið en að lokum er dregið upp úr hattinum fyrir 3. umr. að þetta séu 1,7 milljarðar aukalega. Hvernig þeir dreifast er frekar óljóst eins og er af því að okkur er líka sagt að þarna séu u.þ.b. 2 milljarðar frá síðasta ári sem nýttust ekki í stofnframlagakerfið og að fyrir því sé fullt af ástæðum. Ríkisstjórnin þarf einfaldlega að svara skýrar hverjar þær eru. Lokapunkturinn í þessu er að það er verið að millifæra á milli ára og segja: Nú erum við með 4 milljarða, ekki þessa 4 milljarða sem við notuðum síðast heldur bara helminginn af þeim og við ætlum að nota þá í ár og kalla það líka hækkun. Jú, jú, tæknilega séð, miðað við loforðið 2021 um 1,7 milljarða, þá er vissulega búið að hækka en það er ekki búið að ná að klára að nota þau framlög sem var gert ráð fyrir á árunum á undan. Ég harma að meiri hluti fjárlaganefndar taki undir framsetningu ríkisstjórnarinnar í þessum málum því að það er mikilvægt að greina rétt og heiðarlega frá samhengi tillagna sem þing á að greiða atkvæði um. Í þessum tveimur málum verða greidd atkvæði um hvort eigi að standa við þegar gefin loforð vegna barnabóta annars vegar og hins vegar hvort það eigi að hætta við loforð um lækkun á stofnframlögum til húsnæðismála. Það er sjálfgefið að standa við loforð um barnabætur og það getur enginn hrósað sér fyrir slíkt. Það má hins vegar hrósa stjórnvöldum fyrir að hætta við lækkun á stofnframlögum þó að á sama tíma megi benda á að ekki séu enn komnar neinar lausnir við vandanum á húsnæðismarkaði. Að hætta við að lækka er ekki lausn og kemur a.m.k. ekki í veg fyrir að stjórnvöld geri aðstæður verri. Staðan er sú að við spyrjum: Hvað veldur því að ekki er hægt að nota þessi stofnframlög? Og þá fáum við: Það er ekki nægilega mikið að byggingarhæfum lóðum. Og við klórum okkur í hausnum því að við sjáum t.d. skýrslur sem óháðir aðilar hafa gert fyrir Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þeir hafa tekið út öll sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, þeirra áætlanir, aðalskipulag o.s.frv. Hversu margar íbúðir eru tilbúnar, hversu margar lóðir eru tilbúnar og hversu margar íbúðir komast fyrir á þeim lóðum? Það eru 14.000 íbúðir sem eru tilbúnar til byggingar, búið að samþykkja, búið að klára allt skipulag og allt svoleiðis. Það er bara: Gjörið svo vel, hér eru lóðir, hér eru 14.000 íbúðir, byrjið að byggja. Verktakarnir koma og segja: Þetta er ekki byggingarhæft. Hverjum eigum við að trúa? Hver á að segja okkur hvor er í rauninni bara að ljúga að okkur? Eru sveitarfélögin að ljúga því að okkur að þetta séu byggingarhæfar lóðir? Eru verktakarnir að ljúga að okkur að þetta séu ekki byggingarhæfar lóðir? Ég lít svo á að það sé ríkisstjórnin sem eigi að ganga í það að upplýsa um það skýrt og skorinort. Hér hefur ítrekað verið talað um að lóðaskortur sé vandamálið. Þá er yfirleitt bent á Reykjavík hvað það varðar. Þegar nánar er athugað stenst sú skoðun ekki. Ástæðurnar fyrir því að ekki hafa verið byggðar ákveðið margar íbúðir hafa verið fjölbreyttar, þar á meðal eru helst tvær ástæður sem þarf að skoða betur. Annars vegar er það að bankarnir lánuðu á vissum tímum ekki nægilega mikið til framkvæmda og hin útskýringin, sem er kannski alvarlegri, er að framkvæmdaraðilar sátu á lóðum og voru ekki að byggja á þeim. Það ætti að segja okkur að það séu byggingarhæfar lóðir sem eru tilbúnar til þess að byggt verði á þeim en einhverra hluta vegna segja þeir sem hafa byggingarréttinn á þeim lóðum bara: Nei, við ætlum ekki að byggja á þeim. Hverjir hagnast á því að viðhalda slíkri skortstöðu? Kannski nákvæmlega sömu aðilar og eiga byggingarleyfið. Kannski eru þeir með byggingarleyfi víðs vegar og ef þeir byggðu allt í einu eða mikið í einu þá væri ekki sama skortstaða á markaðnum og íbúðaverð myndi ekki hækka eins mikið og þá myndu þeir í rauninni ekki græða eins mikið. Er þetta málið? Ef þetta er málið þá er það rosalega alvarlegt. Því er svona hvíslað að manni að sveitarfélögin hafi möguleg lagaleg úrræði til að bregðast við þessu en séu ekki nógu örugg með að nýta þau. Þau hafi ekki viljað ganga það langt. Það er sem sagt ákveðinn lagalegur vafi hvort sveitarfélögin geti gert eitthvað í því þegar framkvæmdaraðilar segja: Nei, við ætlum ekki að byggja. Við ætlum senda, eins og reglur gera ráð fyrir, skipulag, tillögur að því hvað við ætlum að byggja - sem allir vita að verður hafnað af því að það gengur gegn deiliskipulaginu. Þá fá þeir sjálfkrafa nei, þá fá þeir lengri tímafrest til að koma með nýjar tillögur og ekkert gerist í endalaust langan tíma. Ef þetta er vafinn, ef það er bara þessi svindlvél sem er í gangi, þá er það ríkisstjórnin sem þarf að ganga í það verk að koma með tillögur að lagfæringum lagalega séð til þess að það sé skýrt að ekki sé hægt að svindla svona á kerfinu og halda skortstöðu á markaði. En nei, við fáum bara sömu stofnframlög og hafa alltaf verið, loforð um að það séu einhverjir samningar í gangi við sveitarfélögin um að byggja 35.000 íbúðir á næstu tíu árum - sem sveitarfélög voru hvort eð er búin að setja í sínar áætlanir. Það sem kemur fram í skýrslu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er að á næstu tíu árum séu sveitarfélögin búin að gera ráð fyrir því að byggja 35.000 íbúðir en bætt er við að það muni ekki ná upp í óuppfyllta íbúðaþörf. Svo kemur ríkisstjórnin og segir: Við ætlum að koma og hjálpa til við að byggja 35.000 íbúðir. Þá klóra menn sér að sjálfsögðu í hausnum: Fyrirgefðu, hvað með óuppfylltu íbúðaþörfina? Ætlið þið þá ekkert að gera í henni? Ætlið þið að viðhalda skortstöðunni á markaðnum næstu tíu árin? Svarið virðist bara vera já. Við fáum allavega ekki skýrt svar við því þannig að þau forðast að svara þessu og maður getur ekki séð neitt annað en að það sé nákvæmlega það sem þau eru að gera. Hvernig hjálpar það, eða hjálpar ekki? Það hjálpar að sjálfsögðu alls ekki þeim sem eru reyna að komast inn á húsnæðismarkað en það hefur ákveðin efnahagsleg áhrif sem við þurfum að passa okkur á. Þegar íbúðaverð hækkar hefur það rosalega jákvæð áhrif á skuldastöðu heimilanna. Lánin hækka ekkert sérstaklega mikið, vissulega eitthvað út af verðbólgunni sem þetta veldur líka en ekki eins mikið af því að verðbólgan er víðtækari heldur en bara þróun á húsnæðismarkaði. Þegar húsnæði hækkar um heilan helling þá hækka lánin ekki alveg eins mikið hlutfallslega. Ef við tökum 80% lán á móti íbúð sem hækkar miklu hraðar heldur en lánið þá erum við allt í einu komin með miklu verðmætari eign heldur en lánið. Þá hefur viðkomandi í rauninni eignast heilan helling íbúðinni miðað við lánið en ekki miðað við húsnæðismarkaðinn því að ef viðkomandi þarf að selja húsnæði sitt og kaupa nýtt þá eru það bara skipti. Þá selur hann dýrt hús en þarf að kaupa líka dýrt hús í staðinn. Það munar engu fyrir þann sem ætlar bara að eiga þak yfir höfuðið en munar að sjálfsögðu rosalega miklu fyrir þá sem ætla að koma inn á húsnæðismarkaðinn. Hækkandi húsnæðisverð á hverju ári gerir það að verkum að það þarf að safna meira og meira fyrir innborgun. Fólk er í rauninni að elta sitt eigið skott einhvern veginn, bara hring eftir hring, til reyna að ná innborguninni sem hækkar um 10% á hverju ári og það nær henni aldrei af því að það þarf að leggja ansi mikið til hliðar í hverjum mánuði til að halda í við þær hækkanir sem hafa verið á undanförnum árum. En í efnahagsreikningnum kemur þetta rosalega vel út. Hlutfallslegar skuldir heimilanna miðað við eignir hafa lækkað og þá getur ríkisstjórnin montað sig af því: Sjáið skuldastöðu heimilanna, hún er frábær. En hvaða afleiðingar eru af því? Er það í alvörunni efnahagsstefnan sem ríkisstjórnin rekur að halda viljandi skortstöðu á húsnæðismarkaði til þess að hækka íbúðaverð til að búa til betra hlutfall milli skulda heimilanna og eigna þeirra? Í alvöru? Það fyndist mér rosalega óheiðarlegt og í rauninni rosalega lélegur plástur á efnahagsástandið, til að laga það útlitslega séð eins og svo margt annað áður. Áfram eru fyrstu kaupendur í vandræðum. Þá kemur ríkisstjórnin með aðstoð fyrir fyrstu kaupendur sem ýtir enn þá meira undir hækkanir á húsnæðisverði og vítahringurinn heldur áfram. Það er ekki hægt að bremsa þetta af því að þá fellur allt um sjálft sig. Það er búið að búa til bólu, það er einfaldlega þannig. Og hvernig á að stoppa eða hægja á þeirri bólu þannig að efnahagurinn nái jafnvægi í þessu gríðarlega stóra húsnæðiskerfi sem er búið að búa til, þessu útblásna kerfi? Það er bara rosalega erfið spurning sem við erum ekki að fá svar við frá ríkisstjórninni. Fyrsta lausnin er og verður alltaf að eyða óuppfyllta húsnæðisskortinum. Það er eina leiðin til þess að ná jafnvægi og koma í veg fyrir bólumyndun - punktur. En við sjáum ekkert svoleiðis. Við sjáum bara þennan blekkingaleik þar sem sífellt er verið að endurnýta sömu loforðin og bara gaslýsa um hvað sé í rauninni verið að gera. Það er ekki verið að hækka barnabætur, það er bara verið að hafa þær eins og var búið að lofa að hafa þær. Það er í rauninni ekki verið að hækka stofnframlögin. Þau nýttust ekki af því að það hefur ekki tekist að gera neitt í húsnæðismálum á undanförnum árum. Við erum búin að vita af þessum vanda í mörg ár, það er bara ekki búið að gera neitt í því. Þetta er bara tilfærsla á milli ára þegar allt kemur til alls. Það er a.m.k. ekki verið að gera hlutina verri með þessu akkúrat eins og er en þetta er engin leið í átt að lausn.

Virðulegur forseti. Við erum svona að komast á leiðarenda, held ég, í umræðu um fjárlög. Hv. þingmaður fór um víðan völl í þessu. Ég þekki þennan þingmann að því að vera vel að sér í fjármálum, ég fékk að sitja með honum í fjárlaganefnd í fyrra og lærði mikið og hafði gaman af. Mig langar aðeins að fá að velta hér upp tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það er einhvern veginn þannig að maður getur ekki áttað sig almennilega á því af hverju hún er eins og hún er. Af hverju er útsvarið 14,52%? Af hverju er hluti af tekjum sem sveitarfélögin fá í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga? Og af hverju eru það sum sveitarfélög sem fá út úr jöfnunarsjóðnum en ekki önnur? Mér þykir þetta skrýtið fyrirkomulag. Við sjáum núna í fjárlögunum að það á að spýta aðeins í, bæta við hjá sveitarfélögunum á kostnað tekjuskattsins um 0,22%. Og samkvæmt þeim upplýsingum sem mér finnst ég hafa fengið í gegnum fjölmiðla þá er um að ræða einhverja 5 milljarða sem eiga að koma til sveitarfélaganna. Þá spyr maður: Af hverju 5 milljarðar? Við þekkjum það, og ég fer kannski yfir það í mínu seinna andsvari, hvernig staðan er hjá sveitarfélögunum. En er þetta fyrirkomulag eins og það best getur verið?

Forseti. Það sjá það allir sem vilja sjá að tekjustofnar sveitarfélaganna eru ekki í góðum málum af fjölmörgum ástæðum. Þegar ég var í umræðu um atkvæðagreiðslu við bandorminn hérna fyrr í dag og var að tala um tekjustofna sveitarfélaga þá kallaði fjármálaráðherra fram í að þau væru með sjálfstæða tekjustofna. - Nei, virðulegi forseti, sveitarfélög eru ekki með sjálfstæða tekjustofna. Þeir eru takmarkaðir, mjög takmarkaðir. Þegar hins vegar löggjafinn, sem er með algjört einræði í rauninni í tekjustofnum, skattlagningu, bara samkvæmt stjórnarskrá, ákveður að setja lög um ákveðin réttindi og þjónustu sem sveitarstjórnir sinna samkvæmt öðrum lögum, þá virðist sagan hafa verið sú að því hafi aldrei fylgt nægileg fjármögnun. T.d. þegar grunnskólar voru færðir til sveitarfélaganna var kannski í upphafi gott mat á því hversu mikil tekjuskiptingin þyrfti að vera milli ríkis og sveitarfélaga til þess að færa skólana yfir, en svo bætir Alþingi við skólaþjónustuna og kröfurnar á sveitarfélögin án þess að því fylgi fjármagn. Það sama er núna með nýjasta málið, málefni fatlaðra, sem er svo sársaukafullt og augljóst að um vanmat á kostnaði er að ræða vegna þeirra verkefna. Og þaðan koma þessir 5 milljarðar. En greiningar á kostnaði sýna okkur að þetta er miklu kostnaðarsamara, rúmlega helmingi meiri kostnaður er það.

Virðulegur forseti. Samkvæmt upplýsingum frá starfsmanni Sambands íslenskra sveitarfélaga þá nam kostnaður sveitarfélaganna við málaflokk fatlaðs fólks 14,2 milljörðum á árinu 2021 - 14,2 milljörðum á árinu 2021. Hvað verður það þá 2022? Við vitum það ekki. Verða það 15 eða 16 milljarðar? Síðan er verið að gera kjarasamninga. Það er verið að setja inn í þetta 5 milljarða. Maður veltir því fyrir sér: Er fólk í afneitun? Ég hlustaði líka á orðræðuna sem var hér í dag og ég er búinn að heyra hæstv. fjármálaráðherra halda því fram ítrekað að sveitarfélög séu búin að hækka laun allt of mikið. Sá hópur sem er að sinna þessum málaflokki er örugglega lægst launaði hópurinn hjá sveitarfélögunum og þeir sem eru lægst launaðir á Íslandi eru væntanlega starfsmenn sveitarfélaga. Þannig að ég næ ekki alveg utan um þetta. Þegar kostnaður sveitarfélaganna nam 14,2 milljörðum árið 2021, hver verður hann árið 2023? Verður hann 5 milljarðar? Nei, hann verður það ekki. Alveg frá því á árinu 2018, þegar lögum um fatlað fólk var breytt, var uppsafnaður kostnaður 30 milljarðar. Og í umsögninni um fjáraukann benti Samband íslenskra sveitarfélaga á að það skorti upp á framlag frá ríki til sveitarfélaga vegna þessa uppsafnaða halla. En hvað gerist? Hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd. Var þetta eitthvað til umræðu í fjárlaganefndinni og kom eitthvað til greina að bæta inn í þetta vegna þessa uppsafnaða halla sem sveitarfélögin eru núna að glíma við og kemur svo sannarlega niður á annarri þjónustu sveitarfélaganna?

Forseti. Nei, það var ekki fjallað um þetta í fjárlaganefnd fyrir utan yfirferð á þeirri skýrslu sem var gerð um kostnaðinn á málefnum fatlaðra vegna laganna frá 2018, vegna þess að það var ákveðið að fjármagna þessa 5 milljarða, sem ríkisstjórnin ákvað að styrkja sveitarfélögin um, í gegnum tekjuskattinn. Þannig að það var í efnahags- og viðskiptanefnd sem var fjallað um þá tekjuyfirfærslu, án þess að þetta væru þá útgjöld sem væri fjallað um í fjárlögum. En það var fjallað um skýrsluna og kostnaðinn almennt séð, kostnaðinn við lögin frá 2018. Það er í raun á forræði bæði velferðarnefndar og fjárlaganefndar; að athuga í velferðarnefnd hvort lögin séu að skila sínu og í fjárlaganefnd hvernig fjármögnuninni er háttað. Fulltrúar fjármálaráðuneytisins koma til fjárlaganefndar og segja að það séu 5 milljarðar sem eigi að setja í þetta, ekki á árinu 2022 þegar kostnaðurinn er tvímælalaust meiri en það, heldur á árinu 2023. Það var ekki gert ráð fyrir þessu í fjáraukalögunum þrátt fyrir að þetta væri vanfjármagnað og þrátt fyrir að t.d. lífeyrisaukasjóðurinn, sem var líka vanfjármagnað vandamál - þar var viðurkennt að það væri nú sanngjarnt að bæta hann upp, þá voru settir 14 milljarðar þangað, merkilegt nokk. En fulltrúar fjármálaráðuneytisins sögðu að þarna væru sveitarfélögin að glíma við útgjaldavanda og viðurkenndu þannig ekki 7–8 milljörðum meiri kostnað sem sveitarfélögin hafa lagt í vegna þessa málaflokks af því að það væri útgjaldavandi. Samt erum við með umsögn Reykjavíkurborgar frá því 2018, fyrir frumvarpið þá, þar sem var einfaldlega sagt að ef allir færu í svona einbýli, eins og fólk hefur rétt á í rauninni, þá myndi það kosta 11 milljarða miðað við þau dæmi sem þau voru þá með í rekstri, þannig að þau gátu uppreiknað það, held ég, á mjög málefnalegan hátt án þess að það væri einhver útgjaldavandi þar á bak við.

Forseti. Mig langar að tala örstutt um mjög þröngt afmarkaðan þátt í þessu máli, sem er á þskj. 118, eina af þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram nú við 3. umr. fjárlaga. Þessi breytingartillaga snýst um það að ráðherra verði heimilt að ráðstafa losunarheimildum sem eru umfram í ETS-kerfinu inn á hitt stóra kerfið sem er í grófum dráttum hægt að segja að aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar nái utan um. Fyrir það fyrsta vil ég undirstrika að þessi tillaga er allt of seint fram komin, hún birtist hér í gærkvöldi. Væntanlega erum við að klára fjárlög núna fyrir helgi og það hefur ekki gefist tími til að rýna þessa tillögu eða greina hana. Það hefur ekki gefist tóm fyrir umsagnaraðila að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Engu að síður náðu Ungir umhverfissinnar að senda okkur umsögn í dag þar sem þau gripu akkúrat þetta atriði og biðja okkur bara einlæglega að samþykkja þetta ekki núna fyrir jól. Þau eru með ýmsar efnislegar athugasemdir en benda kannski umfram allt á það að þessi örstutti tími sé eiginlega óásættanlegur. En efnislegu athugasemdirnar, fyrst aðeins að þeim. Hvað þýðir þetta? Nú veit ég ekki hversu vel salurinn er að sér í ólíkum kerfum loftslagsmála sem Ísland tekur þátt í, en þeirri losun sem á sér stað á Íslandi er hægt að skipta í þrjá hópa. Sá fyrsti, ETS-kerfið, er samevrópskt viðskiptakerfi sem nær utan um staðbundinn iðnað eins og álverin okkar og millilandaflug. Þar er búið að útbúa kerfi sem rekur sig nokkuð sjálft. Það er með samdráttarmarkmið og það er ákveðin verðmyndun sem á sér stað á þessum loftslagskvóta. Það fækkar alltaf heimildum ár frá ári þannig að það er innbyggður hvati fyrir þessi fyrirtæki að draga úr losun. Svo erum við með kerfi sem er skammstafað ESR sem stendur fyrir „Effort Sharing Regulation“, með leyfi forseta, sem myndi útleggjast sem reglugerð um það að deila byrðunum. Það lýsir því ágætlega hvað þetta snýst um. Við þurfum öll að gera eitthvað og þarna hafa Evrópuríki sameinast um að allt það sem á sér stað í samfélaginu fyrir utan það sem fellur undir ETS-kerfið fari í þetta ESR-kerfi. Hér á Íslandi er stærsti liðurinn í þessu losun frá samgöngum, landbúnaður og kæligös, minnir mig. Síðan er þriðji flokkurinn sem er kannski minna fjallað um þessa dagana en það er losun vegna landnotkunar og breyttrar landnotkunar. Þar eru þau dæmi sem við þekkjum kannski best, endurheimt votlendis og skógrækt og landgræðsla. Gott og vel. Hér erum við að tala um það að fyrir réttum áratug, þegar gengið var frá ESR-regluverkinu, var sett inn í það undanþáguheimild fyrir þau níu Evrópusambandsríki sem mestan metnað hefðu sett sér í loftslagsmálum til þess að leyfa heimildum að flæða á milli ETS og ESR sem þýddi í raun að ETS-kerfið var ekki að virka almennilega og það var hellingur af umframheimildum þar. Það var hægt að bókfæra þær heimildir hinum megin og þar með þurfti ekki að fækka bílum jafnmikið eða hvað það var; það var hægt að bókfæra umframheimildirnar úr ETS inn í ESR. Þetta hafa sex af þessum níu Evrópusambandsríkjum valið að gera, þrjú þeirra hafa hins vegar ekki tekið þetta upp í landslög hjá sér vegna þess að þessi undanþáguheimild hefur verið harðlega gagnrýnd af umhverfisverndarsamtökum um alla Evrópu. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er þetta kallað sveigjanleikaheimild en á ensku er þetta yfirleitt kallað, af umhverfisverndarsinnum, loophole, með leyfi forseta, glufa. Þarna myndast nefnilega möguleiki fyrir lönd að nota umframheimildir í ETS til að draga úr raunverulegum aðgerðum í öðrum hlutum samfélagsins. Krafa umhverfisverndarhreyfingarinnar í Evrópu hefur verið skýr: Út með þessa glufu. Það er því mjög varhugavert að við séum að ræða það hér í þessum sal að lögfesta heimild fyrir ráðherrana til að nýta þessa glufu án þess að nokkur eiginleg eða almennileg efnisleg umræða hafi átt sér stað. Þetta benda Ungir umhverfissinnar á í umsögn sinni. Þegar ég átti orðastað við hv. formann fjárlaganefndar fyrr í dag þá spurði ég hana hvers vegna við værum að taka þetta upp og hvort þau væru haldin þeirri ranghugmynd, vildi ég segja, að Íslandi bæri að taka þetta upp. Þá sagði hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir að það væri kannski frekar sérkennilegt að vera búin að semja um þetta kerfi eins og það er og standa svo ekki við það, þetta voru hennar orð, eins og við værum að svíkjast undan einhverju með því að opna ekki fyrir þessa glufu. Þá langar mig bara að benda á tvennt, frú forseti: Annars vegar, sem ég reyndar benti hv. þingmanni á hér fyrr í dag, vil ég benda á upplýsingasíðu Evrópusambandsins. Sá hluti framkvæmdastjórnarinnar sem fer með loftslagsmál er með upplýsingasíðu um ESR-kerfið fyrir árin 2021–2030. Þar segir skýrum orðum að þetta sé valkvætt, að þetta bjóði sem sagt upp á þann valkost að færa heimildir. Það er ekkert skyldubundið við þetta, ríki geta valið að taka þetta upp eða sleppt þessu ef þau vilja vera með raunverulegan metnað frekar en bókhaldslegan. Svo er annað skjal sem er hægt að vísa til og það er greinargerð með frumvarpi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra á 150. löggjafarþingi, um breytingu á lögum um loftslagsmál, 718. mál þess þings. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Ríki geta fengið heimild til að færa tiltekið magn losunarheimilda úr viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir til að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt reglugerðinni […] Misjafnt er hversu há sú heimild er fyrir einstök ríki. Hvað Ísland varðar nemur fyrrnefnda heimildin 4% losunar innan gildissviðs reglugerðarinnar.“ Ég vek athygli forseta á því að hér stendur: Ríki geta fengið heimild. Það er ekki þannig að það eigi að lögfesta þessa heimild, það má færa hana í íslenskan rétt. Það sem ég hef áhyggjur af, forseti, er kannski umfram allt tíminn. Það er verið að leggja þetta fram á lokametrum þingsins með það fyrir augum að lögfesta þetta og enn er, það er kannski ósanngjarnt að segja það, einhverjum spurningum ósvarað. Það hefur nefnilega ekki gefist neitt tóm til að spyrja þeirra. Ég er að halda fyrstu ræðuna í þessum sal um álitaefnin í þessu. Ef stjórnarliðar fá sínu framgengt þá er planið væntanlega að gera þetta að lögum á morgun. Vandinn er náttúrlega sá að þetta flæði á milli ólíkra kerfa er bara mjög réttilega gagnrýnt fyrir að geta dregið úr metnaði fyrir raunverulegum samdrætti, að í staðinn fyrir aðgerðir fari ríkið bara í að nýta sér svona ódýr bókhaldstrix. Hvað Ísland varðar er þetta sérstaklega hættulegt vegna þess að þetta væri náttúrlega bara algjör himnasending fyrir ríkisstjórnina sem bæði sýnir ekki í verki þann metnað sem hún segist hafa í loftslagsmálum heldur er hún, nýbúin með sitt fyrsta heila ár frá kosningum, enn í stökustu vandræðum með að uppfæra aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Með því að nýta þessa glufu til fulls og taka ónýttar heimildir í ETS-kerfinu og demba þeim inn í aðgerðaáætlunina fær ríkisstjórnin allt í einu ágætan afslátt af þeim metnaði sem þarf að setja í áætluninni. Ef ég væri að reyna að smíða einhverja útskýringu á því hvers vegna liggur á að gera þetta núna fyrir áramót, en þetta er aftur eitthvað sem engin nefnd hefur fengið tóm til að rannsaka, ef ég væri að reyna að teikna upp útskýringu, þá myndi ég skoða hvort eitthvað sé að breytast Evrópumegin á næstunni. Og það er náttúrlega að gerast. Við vitum að loftslagspakki Evrópusambandsins, með leyfi forseta, „Fit for 55“, pínu ömurlegt en hvað eigum við að kalla það? Fær í 55 eitthvað svoleiðis? Eða til í tuskið fyrir 55? Þessi loftslagspakki Evrópusambandsins er að verða til á þessum dögum. Hann hefur verið að þroskast í samtali milli Evrópuþingsins og ráðherraráðsins og framkvæmdastjórnarinnar og þar er að nálgast endanleg mynd pakkans. Hvað gerist ef áralöng barátta evrópskra umhverfisverndarsamtaka fyrir því að loka þessari glufu ber árangur? Þá verður ekki lengur hægt að fullnýta þessi bókhaldstrix til að draga úr raunverulegum metnaði fyrir samdrætti. Gæti það verið ástæðan fyrir því að íslenska ríkisstjórnin vill koma þessu í lög sem fyrst til að vera búin að tryggja sér réttinn til að fullnýta þessa heimild áður en heimildin hverfur vegna þess að væntanlega yrði erfiðara fyrir Evrópusambandið að snúa aftur af þessu ef búið er að lögfesta þetta hér? Eins ætti Ísland að beita sér á allt annan hátt ef sú staða kemur upp að það verður einhver rosalegur haugur af umframheimildum í ETS-kerfinu. Ef ETS-kerfið er að fyllast af umframheimildum þá gerist tvennt - nei, það gerist eitt en það er merki um annað. Það er merki um það í fyrsta lagi að það sé of mikið af heimildum. Ef kerfið er ekki að virka af nógu miklum krafti á verksmiðjurnar sem falla undir það, þannig að þær þurfi ekki að kaupa sér losunarheimildir, þarf bara að þurrka þessar heimildir út til að smyrja hjólin aftur. Það sem gerist líka, þegar svona mikið er af umframheimildum í ETS-kerfinu, er að verðið á þeim lækkar. Það hefur neikvæð áhrif á virkni þess sem efnahagslegs hvata fyrir stóriðjuna til að skipta í grænni framleiðsluferla. En þetta þýðir líka að það yrði alveg ofboðslega ódýrt fyrir ríkisstjórnir að nýta sér þessa glufu, að kaupa bara á spottprís slatta af ónýttum heimildum í ETS-kerfinu, flytja yfir í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar og plástra þannig upp í metnaðargapið sem er alltaf á milli aðgerða og orða hjá ríkisstjórn Íslands. Þetta er vandinn. Það eru svo margar spurningar sem þarf að spyrja varðandi þetta, og það er allt of margt óljóst í þessari breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar, að það er fullkomlega galið að ætla að klára þessa breytingu á engum tíma og án umræðu. Ég vona að einhver í stjórnarliðinu sé með sperrt eyrun og taki þessar tillögur hreinlega af dagskrá áður en við göngum til atkvæða.

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma hingað örstutt upp og ekki að tala um spillingarmál sem þekur daginn í dag, um 100 milljónir ríkisstjórnarflokkanna til að fara í sértækar aðgerðir fyrir bestu vini aðal þegar kemur að fjölmiðlum. Ég ætla ekki að ræða um það að ríkisstjórnarflokkarnir hafa hætt við boðaða hækkun matvælaráðherra á fiskeldi heldur miklu frekar að benda á mjög athyglisverða og mjög snarpa greiningu og gagnrýni Samtaka atvinnulífsins sem endurtaka í rauninni þá gagnrýni sem þau settu fram strax þegar fjárlagafrumvarpið lá fyrir 13. september síðastliðinn. Þá kom mjög hörð gagnrýni frá Samtökum atvinnulífsins, m.a. á fjárlagafrumvarpið. Það er ekki hægt að segja að það sé verið að draga úr þeirri gagnrýni. Það er margt þarna sem ég kannast vel við því það er nákvæmlega sú gagnrýni sem við í Viðreisn höfum verið að setja fram, miklar áhyggjur okkar af auknum halla ríkissjóðs og það núna viðvarandi a.m.k. til næstu fimm ára. Það er verið að setja ábyrgðina á herðar næstu ríkisstjórnar að tækla þennan vanda. Það var nefnt í dag af hálfu þingmanns Sjálfstæðisflokksins, réttilega, að útgjöldin væru orðin stjórnlaus og það þyrfti að fara að vinna gegn þeim. Það er ríkisstjórnin ekki að gera. Síðustu ár hafa verið fordæmalaus í útgjaldaaukningu og það er í sjálfu sér í lagi að auka útgjöld ef viðkomandi, ríkið, á fyrir þeim og það er líka markmið og aðgerðaáætlun sem liggur fyrir til að við getum þá aukið þjónustu og lífsgæði fólks. Það liggur ekkert slíkt fyrir af hálfu ríkisstjórnar. Það er bara verið að dreifa fjármagni án stefnu, án fyrirheits. Það er það sem er alvarlegt. Ég vil fara stuttlega yfir þetta álit frá Samtökum atvinnulífsins sem ég vil að langmestu leyti taka eindregið undir, með leyfi forseta: „Betri efnahagshorfur í ár og á því næsta eru til þess fallnar að auka tekjur og draga úr ýmsum kostnaði hins opinbera, svo sem vegna minnkaðs atvinnuleysis og aukinna umsvifa almennt.“ - Ég tel þetta fagnaðarefni. - „Engu að síður gera fjáraukalög, sem nýlega voru lögð fram á Alþingi, ráð fyrir því að heildarútgjöld ríkissjóðs verði tæplega 55 milljörðum króna hærri á þessu ári […] Þar vegur aukning vaxtagjalda þungt“ - eins og við höfum ítrekað bent á í Viðreisn - „en áætlað er að þau aukist um 37 milljarða kr. og komi til með að nema 104 milljörðum í heild á árinu sem er að líða.“ Ég undirstrika það að við Íslendingar erum með hæstu vaxtagjöld miðað við landsframleiðslu þegar kemur að samanburði við vinaþjóðir okkar innan OECD. Síðan segja samtökin að það sé mat þeirra að meðbyr efnahagsframvindunnar hafi verið illa nýttur. Meðbyr efnahagsframvindunnar hefur verið illa nýttur, eins og kom fram m.a. í haust. „Staðan gæti verið enn betri - ráðdeildin þyrfti að vera meiri enda sé ætlunin að beita ríkisfjármálunum til að draga úr þenslu og sporna gegn verðbólgu. Þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að fjárlög ársins 2023 sporni gegn þenslu í hagkerfinu er, þegar að er gáð, lítið aðhald að finna á útgjaldahlið frumvarpsins. Umsvif nýrra og aukinna útgjalda eru til að mynda þau sömu og umsvif aðgerða sem boðaðar eru gegn þenslu. Þá er ótalin aukning bundinna útgjalda sem námu 38 milljörðum kr. í fjárlagafrumvarpinu. Verðbólga, viðskiptahalli og hagvöxtur kalla heldur á aukið aðhald frekar en hið gagnstæða.“ En hér skilar ríkisstjórnin að mínu mati ekki bara auðu heldur frekar kyndir undir ógnina sem hlýst af verðbólgu fyrir fólk, heimili og fyrirtæki landsins. Síðan fara þau yfir boðaða útgjaldaaukningu ríkisins, ríkissjóðs, á milli fjárlaga 2022 og 2023 og það er 68 milljarða aukning. Veruleg aukning er boðuð nú og verða framlög m.a. aukin til tiltekinna málaflokka, benda þau á. „Alls nemur útgjaldaaukningin tæplega 53 milljörðum króna frá framlagningu frumvarpsins í september síðastliðnum – aukningin nemur því alls 121 milljörðum.“ Svo segja þau: „Það fer því lítið fyrir yfirlýstu markmiði ríkisstjórnarinnar að finna svigrúm til nýrra verkefna „með því að tryggja umbætur í ríkisrekstrinum með markvissu endurmati útgjalda … “ „Ekki verður séð að tilraun hafi verið gerð til að forgangsraða fjármunum í auknum mæli til þessara þörfu verkefna með einum eða öðrum hætti og koma þannig böndum á útgjaldavöxt. Endurmat útgjalda og árangurstengd fjárlagagerð gætu hér leikið lykilhlutverk, sér í lagi í árferði þar sem ábyrgð og festa í ríkisfjármálum skiptir höfuðmáli til að styðja við peningastefnuna.“ Það er verið að auglýsa eftir ábyrgð og festu til að styðja við peningastefnuna til þess m.a. að aðilar vinnumarkaðarins og Seðlabanki Íslands þurfi ekki að standa ein í því að verja heimili og fyrirtæki og atvinnulífið fyrir verðbólgu og síðan vöxtunum sem koma vegna hennar. „Líkt og áður segir ættu bættar efnahagshorfur að skila auknum tekjum í ríkiskassann. Í fjáraukalögum er þess vænst að tekjur ársins 2022 verði 115 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir, afkoma ríkissjóðs batnar því umtalsvert frá fyrri áætlunum þrátt fyrir útgjaldavöxt. Því er hins vegar ekki til að dreifa þegar kemur að breytingartillögu fjármála- og efnahagsráðherra við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2023. Tekjur aukast vissulega, en þó ekki nóg til þess að vega á móti þeim auknu útgjöldum sem boðuð eru. Halli á rekstri ríkisins eykst um 29 milljarða frá því sem áætlað hafði verið, og kemur til með að nema 118 milljörðum króna ef fram fer sem horfir,“ - síðan er náttúrlega fjárlaganefnd búin að bæta í, þetta verður í kringum 120 milljarða hið minnsta - „og nálgast 3% af vergri landsframleiðslu árið 2023 í stað 2,3%, líkt og stefnt var að í september.“ Við höfum alveg tekið tillit til þess að við erum búin að vera í heimsfaraldri og við höfum stutt það sem þurfti að gerast en það var á sínum tíma ekkert svigrúm í rekstrinum til að bregðast við þessari niðursveiflu. Samtökin halda áfram: „Allar aðgerðir stjórnvalda grundvölluðust því á aukinni lántöku. Ef tekið hefði verið tímanlega á undirliggjandi rekstrarvanda …“ - og við skulum hafa það hugfast, það sem við í Viðreisn höfum alltaf verið að benda á, ef það hefði verið tekið tímanlega á þessum rekstrarvanda ríkissjóðs - af því að ósjálfbær ríkissjóður birtist okkur löngu fyrir Covid. Það var ekki byrjað að taka af festu og ábyrgð á stöðu ríkissjóðs fyrir Covid þannig að Samtökin segja, og ég tek undir það: „Ef lántaka er notuð til að fjármagna viðvarandi hallarekstur er sjálfbærni ríkisfjármála ógnað og því ætti það að vera kappsmál að taka á undirliggjandi vanda - að eytt er um efni fram.“ Svo kemur ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hérna á milli 2. og 3. umr. og það er tillaga um að auka heimild ríkissjóðs til erlendrar lántöku úr 200 milljörðum í 220 milljarða. Það er verið að taka lífskjörin að láni. Síðan benda samtökin á, eins og þau gerðu í umsögn sinni um fjárlagafrumvarpið strax í haust, að útlit væri fyrir að aðhald ríkisfjármála myndi aukast hægar milli áranna 2022 og 2023 en mat Seðlabankans frá því í maí hafi gefið til kynna. „Í nýjasta hefti Peningamála Seðlabankans er nú gert ráð fyrir lítillega meiri aukningu á aðhaldi árið 2022, en líkt og komið hefur verið inn á er reiknað með betri afkomu í ár en áður. Aðhaldsstigið telst aukast áfram árið 2023 en þó aðeins lítillega, eða sem nemur 0,5% af landsframleiðslu. Sé ætlun ríkisstjórnarinnar raunverulega sú að fjárlög stuðli að því að draga úr þenslu og sporna gegn verðbólgu er svigrúm til frekari útgjaldaaukningar ekkert. […] Enn er það meginmarkmið opinberra fjármála að stöðva hækkun skuldahlutfalla en útlit er fyrir að skuldahlutföll verði nær þau sömu og í samþykktri fjármálaáætlun fyrir árin 2023–2027, eða um 33% af landsframleiðslu. SA bentu á það í umsögn sinni um fjárlög að skuldaþróun hafi farið fram úr bjartsýnustu spám í kjölfar heimsfaraldurs, sem er vel. Hins vegar virðist stundum gleymast í umræðunni um skuldir ríkissjóðs að skuldum fylgja vaxtagjöld.“ - Og ég skil vel að það komi Vinstri grænum nokkuð á óvart. - „Útgjöld sem færi jafnan betur á að nýta til grunnþjónustu en að þjónusta fjármagn.“ Þetta segja Samtök atvinnulífsins. Þetta er nákvæmlega sá punktur sem við í Viðreisn höfum verið að draga fram í umræðu okkar um þennan mikla fjárlagahalla og það að þriðju hæstu útgjöld okkar eru til vaxtagreiðslna. Það væri betra, til þess að verja velferðarkerfið, að við reyndum að minnka einmitt vaxtagjöld ríkisins til þess að reyna að ýta undir grunnstoðirnar og líka greiða niður skuldir ríkissjóðs. „Skuldasöfnun síðustu ára byggði á lægstu vöxtum Íslandssögunnar sem þýðir að vaxtakostnaður jókst minna en sem nam vexti skulda ríkissjóðs. Nú er staðan önnur.“ - Við erum komin frá loforði Sjálfstæðisflokksins um lágvaxtaskeið. Það tók bara af á nokkrum dögum. - „Vextir hafa hækkað á síðustu misserum og er hækkunin enn meiri frá árinu 2020. Í ár og á næsta ári þarf ríkissjóður að endurfjármagna skuldir upp á ríflega 300 milljarða króna. Aðrar skuldir eru á gjalddaga og þarf að endurfjármagna frá og með 2024. Það er því ljóst að ríkið stendur frammi fyrir hærri vaxtakostnaði til framtíðar en áður var gert ráð fyrir. Haldist vaxtastig óbreytt er um að ræða tugi milljarða króna.“ - Tugi milljarða króna sem við hefðum getað notað til að lækka skuldir ríkissjóðs og verja velferðarkerfið, og heilbrigðismálin ekki síst. - „Útgjaldaaukningin sem rekja má beint til aukinna vaxtagjalda í fjáraukalögum og breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. fjárlaga 2023 dregur þessa þróun fram svart á hvítu.“ Síðan benda samtökin á að tækifærin leynist víða til umbóta á útgjaldahlið ríkissjóðs og ég vil taka undir það. Það er hægt að leggja miklu meiri áherslu á árangurstengda fjárlagagerð og endurmat útgjalda, umbætur í stofnanakerfi ríkisins og almannatryggingakerfinu. Við höfum margoft ítrekað það í Viðreisn að við þurfum að einfalda kerfið. Við þurfum að hagræða hjá hinu opinbera um leið og við stöndum vörð um velferðarkerfið, ekki síst heilbrigðiskerfið, sem þarf á auknu fjármagni að halda. En það er hægt, og við sjáum það á þróun bæði launakostnaðar hins opinbera og fjölgun starfa, að einfalda kerfið og hagræða betur þegar kemur að hinu opinbera. Það er auðvitað líka áhyggjuefni að þrátt fyrir mikinn hagvöxt er framleiðni að minnka. Það er ekki sjálfbært heldur til lengri tíma. Samtökin benda m.a. á að það eru ekki aðeins vaxtagjöld sem vekja athygli í alþjóðlegum samanburði. „Launakostnaður hins opinbera er einnig mestur hér á landi meðal OECD-ríkja og er því ekkert ríki sem ver hlutfallslega hærra hlutfalli af verðmætasköpun í laun opinberra starfsmanna en Ísland.“ Ég vil draga fram hér þessi lokaorð hjá Samtökum atvinnulífsins sem hafa verið að benda á svipaða þætti og við í Viðreisn um að það sé hægt að hagræða og það verður að hagræða meira hjá ríkissjóði, einfalda kerfi. Við þurfum að fara í það að sameina stofnanir. Við þurfum að hafa forystu um það að fara í þessa vegferð. Við höfum bent á þessi miklu vaxtagjöld ríkissjóðs sem við verðum að ná niður ef við ætlum til lengri tíma að vera sjálfbær á þann hátt að við getum staðið undir þeirri velferð sem við viljum standa undir. En um leið eru auðvitað blikur á lofti þegar við erum að horfa á svona fjárlagafrumvarp, skilað með þessum mikla halla á sama tíma og við erum í þessari baráttu við verðbólgu og vextir í miklum hæðum. Síðan segja Samtökin: „Að róa sannanlega í sömu átt Seðlabankinn, ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins mynda þrjá arma hagstjórnarinnar hér á landi. Saman bera þeir ábyrgð á verðstöðugleika í landinu. Til þess að vel takist til þurfa allir að leggja sitt af mörkum og róa í sömu átt. Það þyngir róður hinna ef einhver vanrækir sitt hlutverk og dugar skammt að skella skuldinni á aðra.“ Við heyrðum það nú í dag hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar. „Með tillögum ríkisstjórnarinnar um stóraukin útgjöld við 2. umr. fjárlaga er því orðið ljóst að ríkissjóður ætlar að láta sitt eftir liggja“ - ríkissjóður, lesist: ríkisstjórnin, ætlar að láta sitt eftir liggja, segja Samtök atvinnulífsins - „þegar kemur að því að tryggja verðstöðugleika í landinu og veltir ábyrgðinni þess í stað alfarið yfir á herðar Seðlabankans og aðila vinnumarkaðarins. Af því er holur hljómur.“ Ég vil taka undir þessi orð Samtaka atvinnulífsins. Það er stóralvarlegt mál hvernig ríkisstjórnin er að skilja eftir bæði Seðlabanka og aðila vinnumarkaðarins með það í fanginu að reyna að vinna bug á verðbólgunni. Ríkisstjórnin skilar ekki bara auðu, hún kyndir undir verðbólgubálið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga, nr. 46/2016. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga. Tilefni breytinganna er breytt flokkun ríkisaðila í lögum um opinber fjármál. Með frumvarpinu er lagt til að lög um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga endurspegli hina breyttu flokkun ríkisaðila. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Berglind Ósk Guðmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Sigmar Guðmundsson Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Hildur Sverrisdóttir, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, Orri Páll Jóhannsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld, m.a. á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira og lögum um virðisaukaskatt auk fleiri lagabálka. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur á haustþingi 2022 haft til umfjöllunar tvö aðskilin frumvörp, annars vegar 432. mál, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um skatta og gjöld (kaupréttur, mútubrot o.fl.), og hins vegar 328. mál, frumvarp til laga um peningamarkaðssjóði. Vegna umfangs málanna telur nefndin ljóst að ekki muni nást að ljúka efnislegri umfjöllun um þau fyrr en eftir áramót. Þar sem brýnt er að nokkur ákvæði þessara frumvarpa öðlist gildi nú um áramótin telur meiri hluti nefndarinnar æskilegt að leggja fram sérstakt frumvarp þar sem kveðið verði á um nauðsynlegar breytingar. Þannig gefist nefndinni ráðrúm til að ljúka umfjöllun um önnur atriði frumvarpanna á fyrstu vikum vetrarþings 2023. Svo stiklað sé á stóru um efni þessa frumvarps þá er í 1. og 2. gr. þess lagt til að bráðabirgðaákvæði laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki verði framlengd um tvö ár þannig að þau nái til frádráttar frá álögðum tekjuskatti nýsköpunarfyrirtækja árin 2024 og 2025 vegna rekstraráranna 2023 og 2024. Þar með eiga nýsköpunarfyrirtæki, sem eru eigendur að rannsóknar- eða þróunarverkefnum, rétt á frádrætti frá álögðum tekjuskatti vegna þessara verkefna sem nemur allt að 25–35% af útlögðum kostnaði, allt eftir stærð fyrirtækja, enda sé um að ræða frádráttarbæran rekstrarkostnað í skilningi 1. mgr. 1. tölul. 31. gr. tekjuskattslaga. Þá verður hámark kostnaðar til útreiknings á frádrætti hjá hverju fyrirtæki jafnframt hækkað úr samtals 1.000.000.000 kr. í samtals 1.100.000.000 kr. á árunum 2024 og 2025. Í 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til nokkrar breytingar á bráðabirgðaákvæði XXIV í lögum um virðisaukaskatt, þ.e. breytingar á bráðabirgðaákvæði XXIV í lögum um virðisaukaskatt. Þær breytingar hafa m.a. í för með sér að 20.000 bifreiða fjöldatakmörkun fyrir rafmagns- og vetnisbifreiðar verður felld brott. Þá verði fjárhæðarmörk heimildar til undanþágu frá skattskyldri veltu við sölu á rafmagns- og vetnisbifhjólum innan lands 5.500.000 kr. frá 1. janúar 2023 til og með 31. desember 2023 og skilyrði um að létt bifhjól í flokki I sé skráð í ökutækjaskrá verði fellt á brott. Loks er í 7. og 8. gr. frumvarpsins lagðar til breytingar, annars vegar á lögum um verðbréfasjóði og hins vegar á lögum um rekstraraðila sérhæfðra sjóða í þeim tilgangi að innleiða 1. gr. tilskipunar (ESB) 2021/2261 Evrópuþingsins og ráðsins frá 15. desember 2021 varðandi notkun rekstrarfélaga á lykilupplýsingaskjölum. Aðrar breytingar sem gerðar eru með frumvarpi þessu lúta að framlengingu gildistíma laga um fjarskiptasjóð út árið 2023 og einnig tiltekinna lagaákvæða er varða tolla og gjöld, líkt og XXIV. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um vörugjald af ökutækjum og bráðabirgðaákvæðis EE í búvörulögum. Að frumvarpinu stendur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar; sá sem hér stendur og hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís, Hrönn Hafsteinsdóttur og Guðrún Hafsteinsdóttir. Eitt sem ég vil draga sérstaklega fram hér að lokum, virðulegi forseti, sér í lagi vegna umræðu um hreinorkubíla hér í þessum sal, er að með þeirri breytingu sem lögð er til. Í 4. gr. frumvarpsins er felld brott 20.000 bifreiða fjöldatakmörkun fyrir rafmagns- og vetnisbifreiðar. Hlutdeild nýorkubíla vex jafnt og þétt hérlendis og hefur raunar verið í mjög örum vexti og er það vel. Afnám þessarar takmörkunar er því liður í því að styðja enn betur við orkuskiptin.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir, nr. 6/2002. Frumvarp þetta var samið í heilbrigðisráðuneytinu í þeim tilgangi að innleiða tilskipun frá 2014 sem Evrópuþingið og ráðið samþykktu 3. apríl það ár um samræmingu ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi framleiðslu, kynningu og sölu á tóbaki og tengdum vörum og um niðurfellingu á tilskipun 2001/37/EB. Auk þess felur frumvarpið í sér innleiðingu á framseldri tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2014/109/ESB frá 10. október 2014 um breytingu á II. viðauka við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/40/ESB með því að taka saman safn af myndaviðvörunum til að nota á tóbaksvörur, en ákvæði framseldu tilskipunarinnar verða innleiddar í íslenskan rétt með reglugerð. Virðulegur forseti. Innleiðing tilskipunar þessarar í íslenskan rétt kallar á breytingar á lögum um tóbaksvarnir, auk breytinga á reglugerð um mynd- og textaviðvaranir á tóbaki og mælingar á hámarki skaðlegra tóbaksefna, nr. 790/2011. Markmið þessarar tilskipunar er m.a. að samræma lög og stjórnsýslufyrirmæli aðildarríkjanna um losun og mæliaðferðir á losun tóbaksvara, innihaldsefni tóbaksvara, umbúðir og viðvörunarmerkingar sem og rekjanleika og öryggisþætti sem beitt er varðandi tóbaksvörur til að tryggja að þær uppfylli kröfur tilskipunarinnar. Með innleiðingu þessarar tilskipunar í íslenskan rétt er stigið framfaraskref í tóbaksvörnum. Markmið tilskipunarinnar er m.a. að vinna gegn tóbaksnotkun ungs fólks og takmarka framboð á tóbaki og eftirlíkingu af tóbaki sem er sérstaklega ætlað að höfða til þess, auk þess að tryggja gæði tóbaksvara með öryggiskröfum sem gerðar eru til þeirra. Hvað varðar helstu atriði frumvarpsins og sjónarmiðin sem að baki þeim liggja þá má taka til hér breytingu á markmiðsákvæði laganna um að sérstaklega skuli unnið gegn tóbaksnotkun ungs fólks og takmarka framboð á tóbaki og eftirlíkingu af tóbaki sem sérstaklega er ætlað að höfða til þess. Meginástæðan er sú að huga þarf fyrst og fremst að hagsmunum barna og ungmenna í þessum efnum. Samkvæmt tilskipuninni þarf að tilnefna lögbært yfirvald til að annast framkvæmd og eftirlit með ýmsum þáttum tilskipunarinnar. Í frumvarpinu er hér lagt til að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins verði falið hlutverk lögbærs yfirvalds hvað varðar framkvæmd og eftirlit um losun og mæliaðferðir, eftirlit með innihaldsefnum og losun, merkingu og umbúðum, rekjanleika og skráningu tóbaksvara og sem móttakanda tilkynninga um nýjar tóbaksvörur. Ástæða þess að lagt er til að ÁTVR verði falið þetta hlutverk er einkaleyfi stofnunarinnar sem heildsölu- og dreifingaraðila alls tóbaks hér á landi og sú staðreynd að stofnunin sinnir nú þegar sambærilegum verkefnum. Í einkaleyfi ÁTVR til heildsölu alls tóbaks hér á landi felst sú sérstaða að nær allt tóbak ætlað til smásölu hér á landi fer um vöruhúsið. Eftirlit stofnunarinnar með innihaldsefnum, merkingum og fleiru er því einfaldara og skilvirkara en annars staðar þar sem einkaleyfi er ekki til staðar. Stöðu sinnar vegna er því talið að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sé vel í stakk búin til að sinna þessum verkefnum. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um hámarksgildi losunar tóbaksvara að því er varðar tjöru, nikótín og kolsýring og hvernig mælingum skuli háttað. Þá er í frumvarpinu lagt bann við tilteknum innihaldsefnum í tóbaksvörum og jafnframt lagt bann við að setja á markað sígarettur og vafningstóbak með einkennandi bragði. Líkur eru taldar á að tóbaksneysla hefjist ef tóbaksvörur hafa einkennandi bragð annað en bragð af tóbaki, t.d. mentólbragð. Jafnframt er talið að slíkt einkennandi bragð tóbaksvara hafi áhrif á neyslumynstur þeirra sem neyta tóbaksvara. Þetta bann á ekki við um nikótínvörur líkt og nikótínpúða. Í þessari tilskipun er lagt bann við að setja munntóbak á markað en þar sem slíkt bann er nú þegar í gildandi lögum verður engin breyting þar að lútandi. Með lögum nr. 101/1996, sem breyttu tóbaksvarnalögum, var ákveðið að banna munntóbak hér á landi. Í frumvarpinu er kveðið á um skýrslugjöf og aðra upplýsingaskyldu framleiðenda og innflytjenda um innihaldsefni og losun tóbaksvara. Jafnframt verða innleidd ítarleg ákvæði um merkingu og umbúðir tóbaksvara, þar með taldar viðvörunarmerkingar sem eiga að vera á einingarpökkum sem innihalda tóbaksvörur og öllum ytri umbúðum. Með frumvarpinu er nýtt skráningar- og rekjanleikakerfi fyrir tóbaksvörur innleitt til að sporna við ólöglegum viðskiptum með tóbaksvörur, hvar kveðið er á um að allir einingarpakkar sem innihalda tóbaksvörur skuli merktir með einkvæmu auðkenni. Það er gert til að skrá flutning og rekja slóð viðkomandi tóbaksvöru allt frá framleiðanda til síðasta söluaðila. Í frumvarpinu er lögð sú skylda á framleiðendur og innflytjendur að leggja fram tilkynningu um nýjar tóbaksvörur sem eiga að fara á markað og aðrar vörur sem tengjast tóbaksvörur, m.a. jurtavörur til reykinga. Að lokum eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um eftirlits- og valdheimildir eftirlitsaðila og viðurlög. Í því sambandi eru lagðar til breytingar sem kveða á um upplýsingaskyldu framleiðenda, innflytjenda og söluaðila og afhendingu sýnishorns af vöru til að sannreyna innihald og eiginleika hennar. Þegar ríkar ástæður eru til að ætla að brotið hafi verið gegn lögunum er nauðsynlegt að eftirlitsaðilar geti lagt bann við áframhaldandi notkun, sölu og dreifingu og geti lagt hald á vörurnar og fargað þeim á kostnað handhafa þeirra. Þá er nauðsynlegt að viðurlagaákvæðið hafi fælingarmátt og varnaðaráhrif. Í ljósi notkunar og eiginleika tóbaksvara og hve ríka ábyrgð framleiðendur, innflytjendur og söluaðilar bera er lagt til að viðurlagaákvæði laganna verði skýrð og efld. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Mér finnst nú rétt að draga það fram hér að Alþingi hefur þegar samþykkt þingsályktunartillögu um að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 6/2022. Hún er þá innleidd með þeim breytingum sem ég hef rakið hér um breytingu á lögum um tóbaksvarnir, nr. 6/2002. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir sína framsögu. Ég vil byrja á að spyrja: Hvað varð um það að fólk þurfi að bera ábyrgð á sjálfu sér? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi trú á því að þessi löggjöf muni hafa einhver raunveruleg áhrif. Hvað heldur ráðherra að það séu komnar margar staðgengilsvörur fyrir þessa vöru og nýjar leiðir til að fara fram hjá þessum reglum sem er búnar að vera nokkur ár í undirbúningi hjá Evrópusambandinu og við erum að fara að innleiða hér? Hvað heldur hann að það séu komnar margar nýjar vörur, staðgengilsvörur, til að fara fram hjá þessum reglum? Lögin verða örugglega orðin óþörf áður en þau verða að lögum af því að markaðurinn hefur fundið sér aðrar leiðir. Er það nokkuð ljóst að öll lönd Evrópusambandsins séu að fara eftir þessari löggjöf nú þegar og hefur hæstv. ráðherra trú á því að þau muni gera það?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir þessar spurningar. Stórar spurningar. Sú fyrsta sneri að því hvað þeim sem hér stendur finnst um ábyrgð einstaklinganna á sjálfum sér. Eftir sem áður þá berum við ábyrgð á okkur sjálfum. Það fer ekkert frá okkur. Næsta spurning er kannski þessu tengd, hvort að ég hafi trú á því að þessi tilskipun, innleidd í lög um tóbaksvarnir með breytingum, muni hafa áhrif. Já, ég trúi því. Ég trúi því að allt það sem við höfum gert hér í þá átt, sérstaklega með börn og unglinga í huga, að draga úr tóbaksnotkun hafi gengið eftir ef við bara skoðum tölfræðina og ég hef þá trú að þetta muni jafnframt ganga í þá átt og er reyndar sannfærður um það. Svo skulum við líka hugleiða að heimurinn er raunverulega bara allur á leiðinni í að banna tóbak yfir höfuð. Það er bara staðan. Það er eiginlega alveg sama hvar ég kem erlendis, ég er spurður út í íslenska módelið, hvað við höfum raunverulega gert, hvernig við höfum náð þessum árangri í að draga úr tóbaksnotkun, ekki bara barna og unglinga en það er sérstaklega tekið fram. Við höfum náð markverðum árangri á þessu sviði. Ef við yfirfærum þetta á lýðheilsu og setjum í eitthvert samhengi við heilsu þá skiptir þetta alveg ótrúlega miklu máli.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Já, ég tek undir það að við erum búin að ná miklum árangri og ég held að sá árangur hafi falist í menningarlegri breytingu og sá árangur var byrjaður að koma mjög sterkt fram með lýðheilsuátaki og umræðubreytingu og viðhorfsbreytingu, löngu áður en við fórum að auka boð og bönn í þessu. Frá því að við byrjuðum að herða tóbaksvarnalöggjöfina er búið að koma alls kyns snus, neftóbak, munntóbak og rafrettur og hinsegin rettur og það er enn þá nýsköpun í þessu þannig að að einhverju leyti hefur neyslan farið úr venjulegum sígarettum í einhverjar aðrar vörur, misheilbrigðar og kannski ekki allar tóbaksvörur. Það var kannski það sem ég var að spyrja hæstv. ráðherra, hvað hann haldi um það. Vatnið finnur sér alltaf leið. Og meðan við erum að dunda okkur hér, erum að eyða fjármunum og nýta embættismannakerfið og eyðum allri umræðunni og tímanum í það að setja hér boð og bönn, hvað hefðum við getað náð miklum árangri með því sem ég nefndi áðan, að breyta menningunni og viðhorfunum? Fara í forvarnir og fræðslu og einbeita okkur að því í staðinn fyrir að setja boð og bönn um eitthvað sem er hvort sem er á undanhaldi og einhverjar aðrar vörur búnar að taka við af og börn og unglingar eru örugglega fyrst til að finna þær? Þá kem ég að lokum að því að auðvitað snýst þetta alltaf um að foreldrar taki ábyrgð á börnum sínum og taki líka ábyrgð á sjálfum sér.

Hæstv. forseti. Ég er í grunninn sammála öllu því sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór hér yfir og sérstaklega þegar kemur að viðhorfsbreytingu og fræðslu og sameiginlegri þátttöku í að breyta viðhorfinu hér síðustu áratugina í skólakerfinu, hjá stjórnvöldum, þeim sem hafa borið ábyrgð á lýðheilsunni, íþróttafélögunum og æskulýðsfélögunum, öllu félagsstarfi. Við höfum staðið okkur afar vel þar og fræðslan á þessu sviði hefur skilað miklu og hefur hjálpað einstaklingum í að taka þessa ábyrgð sem snýr að þeim sjálfum eins og hv. þingmaður fór yfir. Það mun aldrei fara frá okkur. Þetta er algjör kjarni. Ég er líka mjög meðvitaður um það sem hv. þingmaður kom inn á, að vatnið leiti sér farvegs. Allar þessar vörur sem flæða yfir og ala á þessari fíkn í nikótín, það er ekki einu sinni tóbak í þeim og við erum með það í öðrum lögum. Það er alveg nýr slagur sem við verðum að taka og við verðum að taka hann, ekkert ósvipað þessu. Við kunnum þetta. En við þurfum að fara í þá vegferð vegna þess að þetta er stórmál og það eru flestar þjóðir á hraðri leið með að fara að herða reglurnar. Nú eru Nýsjálendingar að fara að búa til tóbakslausar kynslóðir með því hreinlega að banna þetta. Danir eru að hugsa á alveg sömu nótum og þeir eru að horfa til okkar. Þetta eru fleiri þjóðir að gera. Það mun hins vegar alltaf að vera sterkasta vopnið að við hugleiðum þetta, hvert og eitt okkar, út frá fræðslu og þekkingu og fróðleiknum þegar við tökum ábyrgð á okkur sjálfum og tökum ákvarðanir sem að þessu snúa.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir hans framsögu á frumvarpi sem hefur marga ágæta þætti en það sem er vont er að hér er komið frumvarp sem ætlar að banna Salem og Capri bláan. Í rökstuðningnum eru blessuð börnin í forgrunni, sem væri gott og blessað og sjálfsagt ef hægt væri að færa rök fyrir því að Salem, Capri blár og aðrar mentólsígarettur hefðu einhvern tímann gert börnum eitthvað umfram aðrar sígarettutegundir, en svo er einfaldlega ekki. Í frumvarpinu er rökstuðningurinn nefnilega vægast sagt rýr. Þar er eingöngu vísað til þess að líkur séu á að tóbaksneysla hefjist ef tóbaksvörur hafi einkennandi og bragðbætandi bragð annað en af tóbaki. Það má vel vera. En, forseti, afleiðingar af þessu frumvarpi eru ekki að bannaðar verði í stórum stíl jarðaberja- eða súkkulaðisígarettur, sem væri vel skiljanlegt að væru girnilegri börnum en æskilegt væri. En nei, það er verið að banna mentólsígarettur sem tæplega fjórðungur reykingafólks á Íslandi kýs að reykja umfram aðrar tegundir, mentólsígarettur sem er ekki nokkur samstaða um á meðal reykingafólks að séu eitthvað bragðbetri en aðrar tegundir, enda ekki nokkur einasti einstaklingur sem ég veit um sem byrjaði að reykja eingöngu af því að í boði voru mentólsígarettur. Nei, það eru ekki unglingar sem eru að flykkjast til að eiga gæðastundir með mentólsígarettunum. Það eru Jónína Jónudóttir og vinkona hennar, Dóra Dórudóttir, sem fara út á svalir í sínar gæðastundir í saumaklúbbnum með Capri bláum. Og við ætlum hér að taka þær frá þeim og fjórðungi reykingafólks á Íslandi með litlum eða engum rökstuðningi. Ég hef aldrei reykt þessa sígarettur og kannski betra að taka það fram hér skýrt að þetta klagar því ekkert upp á mig. Verra er að ég myndi giska á og er reyndar nokkuð viss um að ekki nokkur einasti aðili sem kom nálægt þessari löggjöf í Brussel hefur nokkurn tímann fengið sér sígó. Það getur ekki verið fyrst því er haldið fram að mentólbragð sé svo bragðbætandi að um slíkan mun sem sé að ræða. Allir sem hafa reykt vita að það stenst enga skoðun. Lýðheilsa, eins og hæstv. ráðherra kemur vissulega inn á, getur að sjálfsögðu skipt máli. Gerum ekki lítið úr henni, það er enginn að gera það. En hér er ekki verið að banna sígarettur heldur eina bragðtegund sem er ekki hægt að færa rök fyrir að sé hættulegri en aðrar bragðtegundir. Það er eins og við stæðum hér og værum ekki að banna sykurlausa drykki en værum að ákveða að allir þeir sem kjósa Coke Zero umfram Pepsi Max þurfi samt að gjöra svo vel og drekka Pepsi Max bara af því bara. Forseti. Því miður finnst mér þetta vera einhvers konar sýndarlýðheilsuaðgerð sem er algerlega órökstudd. Það er einfaldlega engin rökrétt né lögfræðileg stoð fyrir því banni sem frumvarpið felur í sér. Ég legg því til, forseti, að í hv. velferðarnefnd verði frumvarpinu breytt á þann hátt að það haldi sér hvað varðar það að banna sígarettur sem eru bragðbætandi. Fínt. Bönnum jarðarberja- og súkkulaðisígarettur hvers konar en mentólbragðið verði fellt þar undan enda ekki nokkur rökstuðningur fyrir því að það sé yfir höfuð bragðbætandi né að tóbaksneysla aukist með veru mentólbragðs á markaðnum. Þar er ég bæði að vísa í það frumvarp sem liggur hér fyrir og tilskipunina frá Evrópusambandinu sem frumvarpið vísar til. Það er enginn rökstuðningur fyrir því að mentól sé þessi póstur sem fullyrt er um. Sem alger þrautavarakrafa, forseti, ef hv. velferðarnefnd vill ekki undanskilja mentólbragðið sem hún ætti með réttu að gera, legg ég til, eins og kemur fram í fyrirvara þingflokks Sjálfstæðisflokksins við málið, að gildistöku bragðbannsins sé frestað í sex ár að lágmarki. Frumvarpið gerir ráð fyrir að bann við bragðefnum taki gildi einungis 12 mánuðum eftir gildistöku laganna. Þarna er gengið mun harðar fram en í gerð Evrópusambandsins. Þar, þar sem hlutdeild sígarettna með bragðefnum var yfir 3%, var veittur sex ára aðlögunartími. Hér á landi þar sem hlutdeild bragðefnasígarettna er tæplega fjórðungur á hins vegar eingöngu að veita 12 mánaða aðlögunartíma og alveg órökstutt í frumvarpinu hvers vegna sami aðlögunartími er ekki lagður til og í Evrópu. Einnig má benda á að í frumvarpinu er ekki lagt mat á áhrif bannsins á lægri tóbaksgjöld til ríkisins en gjaldið af mentólsígarettum er talið nema rúmum milljarði ár hvert miðað við áætlaða 23,5% eða tæplega fjórðungsmarkaðshlutdeild mentólsígarettna. Ríkissjóður hefur af því beina fjárhagslega hvata að ganga ekki lengra í innleiðingunni með brattri innleiðingu. Einnig vil ég nefna að frumvarpið gerir ráð fyrir viðamiklu hlutverki ÁTVR við eftirlit og framkvæmd eftirlits. Það er reyndar búið að fela Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að sjá um eftirlit með nikótínvörum á meðan ÁTVR á að bera ábyrgð á eftirliti með tóbaksvörum. Neytendastofa ber svo ábyrgð á eftirliti með enn öðrum neytendavörum. Eðlilegra væri að einn eftirlitsaðili bæri ábyrgð á eftirliti með öllum neytendavörum fyrir utan hversu óeðlilegt það er að ÁTVR sé falið að hafa eftirlit með sjálfu sér. EES-samningurinn er mikilvægasta viðskiptasamningssamband sem við Íslendingar eigum en, forseti, stundum er það svo að þær innleiðingar sem okkur er boðið upp á hér eru bara helber vitleysa eins og ég tel mig hafa rakið hér. Einnig er það svo að tilskipunin sem þetta frumvarp byggir á er frá árinu 2014. Hún er sem sagt átta ára gömul og er að mörgu leyti úrelt og á þeim tíma hafa reykingar farið minnkandi þrátt fyrir að þessi innleiðing hafi ekki átt sér stað. Það er vegna forvarna, forseti, eins og kom fram í umræðum hérna áðan því að upplýst umræða og forvarnir eru alltaf betri en boð og bönn, ég tala nú ekki um ef forsendur banns eru jafn órökstuddar og hér er raunin. Þess vegna endurtek ég hér að lokum að ég hvet hv. velferðarnefnd og þingheim allan til að virða að vettugi þessa innleiðingarkröfu um órökstutt bann við mentólsígarettum. Og, forseti, ef Eftirlitsstofnun EFTA ætlar að kvarta yfir því má beina öllum kvörtunum til mín. Það er vel þess virði í staðinn fyrir að ég geti treyst því að saumaklúbbar landsins geta áfram fengið sínar Capri bláar í friði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hildi Sverrisdóttur fyrir ágætisyfirferð hér. Hún fór vel yfir þær athugasemdir sem hv. þingmaður og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins vill gera við þetta frumvarp. Ég vil draga það skýrt fram að hér er um hreina innleiðingu að ræða. Það er ekki verið að bæta neinu við tilskipunina eins og hún liggur fyrir. Og það er rétt, tilskipunin var samþykkt árið 2014. Hún tók hins vegar ekki gildi í Evrópu fyrr en árið 2016 og var ekki tekin upp í sameiginlegu EES-nefndinni fyrr en 4. febrúar 2022. Þess vegna ber okkur að innleiða þessar reglur í íslenskan rétt, það er þannig. Það er rétt að aðilum á markaði í Evrópu er veittur almennur aðlögunartími sem nú er liðinn. Þar var aukaaðlögunarfrestur gefinn ef sölumagn sígarettna með einkennandi bragði fór yfir 3% í aðildarríki. Það er því alveg hárrétt, þær athugasemdir sem komu fram eru akkúrat verkefni fyrir þinglega meðferð og nokkuð sem hv. velferðarnefnd þarf að fara yfir. Ég vil hins vegar draga það skýrt fram að það eru til rannsóknir sem staðfesta að einkennandi bragð, af því að hv. þingmaður talaði um mentól-, jarðarberja- og súkkulaðibragð, hefur áhrif og aðdráttarafl, sérstaklega fyrir yngra fólk.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta andsvar. Ég átta mig á að um hreina innleiðingu er að ræða. Ég er kannski ósammála því, eða ekkert kannski; ég er ósammála því að við höfum ekki svigrúm til að vera ósammála jafn órökstuddu lögfræðilegu áliti. Ég tel að þingheimur hér hafi svigrúm til þess að vera ósammála þegar rökin standast ekki. Ef maður skoðar bls. 26 í frumvarpinu þá segir þar að í 16. lið formála tilskipunarinnar er vísað til þess líkur séu á að tóbaksneysla hefjist ef tóbaksvörur hafi einkennandi bragð, annað en bragð af tóbaki, og að þetta snúist um að auka bragðgæðin. En ef 16. liður formála tilskipunarinnar er skoðaður segir það samt ekki. Þannig að lögfræðilega séð tel ég að það sé svigrúm til að spyrja mjög afgerandi spurninga um hvað fólk telji sig hafa fyrir sér sem er óyggjandi, sem réttlæti þetta ójafnræði á milli neytenda með vöru, sem hefur hingað til verið lögleg en á núna að gera ólöglega á svo hæpnum forsendum. Svo ítreka ég það að ef við töpum því máli, sem ég hvet samt þingheim eindregið til þess að fara í - því að ég tel að okkur beri skylda til þess að gæta hagsmuna þeirra sem geta ekki varið sig, við höfum tækifæri til þess. Þarna er verið að banna vöru sem fullt af fólki kýs að nota. Við erum málsvarar þeirra. Ef við töpum því má ESA senda kvartanir til mín. Ég skal skal taka við þeim.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þm. Hildur Sverrisdóttir. Ég ítreka líka það sem ég sagði hér í fyrra andsvari, að þær athugasemdir sem koma fram hjá hv. þingmanni eru akkúrat verkefni fyrir hv. velferðarnefnd og raunverulega athyglisvert það sem hv. þingmaður dregur hér fram varðandi rökstuðninginn í frumvarpinu. Ég var í fyrra andsvari að reyna að draga fram eftir minni rannsóknir sem eru til á þessu sviði. En það er rétt, það er kannski einungis komið inn á 16. lið formála tilskipunarinnar þar sem er vísað til þess, með leyfi forseta, að „líkur séu á að tóbaksneysla hefjist ef tóbaksvörur hafi einkennandi bragð, annað en bragð af tóbaki. Jafnframt geti slíkt einkennandi bragð tóbaksvara haft áhrif á neyslumynstur þeirra sem neyta tóbaksvara.“ Þetta er verkefni fyrir hv. velferðarnefnd að skoða. Ég hygg að þegar kemur að áhrifum á tekjur ríkissjóðs, af því að það kemur fram í frumvarpinu að það er ekki lagt mat á þær tekjur sem ríkissjóður kann að fara á mis við, að við myndum þurfa að gefa okkur það að það kæmi ekkert í staðinn Þeir sem reykja mentólsígarettur myndu þá ekki leita í aðrar nikótínvörur. Það væri mjög vel vegna þess að það væri framtíðarávinningur almennings og það myndi leiða til þeirra almannaheilla og betri lýðheilsu sem sá sem hér stendur bindur miklar vonir við.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi orðaskipti. Ég verð að fá að byrja á lokaorðum hans. Auðvitað er það hárrétt að ef fólk pínist bara til þess að hætta að reykja vegna þess að það getur ekki keypt sínar uppáhalds sígó þá er það hið besta mál fyrir lýðheilsu og alls konar. Auðvitað geri ég ekki lítið úr því. Ég er bara ósammála því. Ég er á móti því að maður leyfi sér að hugsa um einhverja svoleiðis aukaafurð í lagasetningu sem er að mínu viti sett með ójafnræði án rökstuðnings. Kemur mögulega eitthvað gott út úr því einhvern tímann? Örugglega, alveg pottþétt. Og ég þykist vita að það eru einhverjir sem bíða bara mjög spenntir eftir þessu banni svo þeir geti kannski loksins hætt að reykja. Hvað veit ég? En hins vegar veit ég það, og ég hnaut einmitt um það í frumvarpinu, sem staðfestir trú mína á því að það séu kannski ekki margir sem hafa reykt margar sígó sem komu að þessari lagagerð, því að það er ekki alveg svo að maður bara skipti úr mentól yfir í ekki-mentól og hvað þá úr ekki-mentól yfir í mentól. En það er önnur saga. Ég ætla að fá að endurtaka: Auðvitað er alveg jákvætt ef einhverjir hætta að reykja. Við hér megum samt ekki búa til þannig löggjöf. Ef við ætlum að búa til löggjöf í þeim tilgangi að allir hætti að reykja þá skulum við bara gera það. Við tökum ekki einn hóp út fyrir mengi, pínum hann og segjum svo: Þeir hljóta nú að þakka okkur fyrir það að þeir hættu að reykja af því að þeir gátu ekki lengur keypt sínar sígó. Ég er ósammála því, hæstv. ráðherra. Mér finnst að við eigum ekki að vinna þannig. Mér finnst það bara ekki fallegt, ef ég á að segja eins og er. Við erum hins vegar sammála um það að þetta er verkefni hv. velferðarnefndar. Ég fagna því að heyra það á orðum ráðherra að hann tekur undir að þarna sé kannski vert að skoða hversu djúpur og hversu sterkur rökstuðningur fyrir þessu banni er, því að ég ætla að fá að endurtaka. Ég hef kynnt mér þetta talsvert, mér sýnist rökstuðningurinn ekki halda og þá eigum við að standa með því.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þingskj. 679 sem er 537. mál um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, og fjallar um orkuskipti. Frumvarpið kveður á um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða er lýtur að því að innleiða hvata til orkuskipta báta sem hafa heimild til að veiða með krókaaflamarki, þ.e. fyrir þá sem nýta sér vistvæna orkugjafa. Stjórnvöld ásamt Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi hafa stefnt í sameiningu að a.m.k. 50% samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda vegna olíunotkunar íslensks sjávarútvegs frá árinu 2005 til ársins 2030. Losun vegna olíunotkunar fiskiskipa, bæði íslenskra og erlendra, er um 18% af heildarlosun sem er á beinni ábyrgð Íslands og hér er til mikils að vinna. Samkvæmt drögum að nýrri eldsneytisspá Orkustofnunar mun olíunotkun fiskiskipa við landið minnka um 6% frá árinu 2020 til ársins 2030. Losun frá fiskiskipum myndi þá í heild hafa minnkað um 37% frá árinu 2015, en samdrátturinn er reyndar enn meiri eða 45% ef aðeins er horft til íslenskra fiskiskipa. Staðan er því sú að það hefur mikill árangur náðst í íslenskum sjávarútvegi en við þurfum að ná mun meiri árangri. Til að hægt sé að ná settum markmiðum stjórnvalda þarf losun gróðurhúsalofttegunda frá sjávarútvegi að minnka enn meira en orkuspá Orkustofnunar gerir ráð fyrir. Enn fremur hefur Alþingi ályktað að hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í haftengdri starfsemi skuli vera 10% árið 2030. Frumvarp þetta er liður í að ýta undir framþróun í skipakosti með það fyrir augum að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og losun gróðurhúsalofttegunda. Frumvarpið hefur verið unnið í matvælaráðuneytinu í samráði við stofnanir, hagsmunaaðila og almenning með birtingu áforma og frumvarpsdraga í samráðsgátt stjórnvalda. Ég mun nú víkja nánar að einstökum þáttum frumvarpsins. Í gildandi lögum um stjórn fiskveiða er stærðartakmörkun fyrir báta til að öðlast veiðileyfi með krókaaflamarki sem hefur áhrif á upptöku nýrra orkugjafa. Í lögunum kemur fram að þeir bátar einir geti öðlast veiðileyfi með krókaaflamarki sem eru styttri en 15 m að mestu lengd og minni en 30 brúttótonn. Í frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að bátar sem nota vistvæna orkugjafa séu stærri en samkvæmt stærðartakmörkunum gildandi laga þar sem notkun vistvænna orkugjafa kallar á aukið rými, þ.e. stærri geyma eða rafhlöðu. Enn fremur þarf að huga að öryggi áhafnar ef notaðir eru eldfimir orkugjafar og öryggisráðstafanir krefjast aukins rýmis í bátunum. Er því lagt til að krókaaflamarksbátum sem ganga a.m.k. til helminga fyrir vistvænum orkugjöfum verði heimilt að vera 50% stærri, eða 45 brúttótonn, en þeir bátar sem geta sem nú geta fengið leyfi til veiða með krókaaflamarki. Ekki er gert ráð fyrir að lengd bátanna aukist. Til vistvænna orkugjafa samkvæmt frumvarpinu telst rafmagn, vetni, metan og rafeldsneyti. Einnig er heimild fyrir ráðherra að leyfa aðra vistvæna orkugjafa með lágu kolefnisspori samkvæmt ákvæðinu. Frumvarpið er ekki talið gefa tilefni til skoðunar á samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Talið er að ákvæði frumvarpsins hafi engin áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Ekki er talið að frumvarpið hafi áhrif á stöðu kynjanna. Herra forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps og vil að öðru leyti vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir því en þar er ítarlega fjallað um efni þess. Að lokinni umræðunni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Hér var mælt fyrir máli sem snýr að lögum um stjórn fiskveiða og það mál snýr að, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að orkuskiptum og stækkun á krókaaflamarksbátum. Það liggja nú fyrir þinginu þrjú mál sem lúta að stjórn fiskveiða og breytingum í nafni orkuskipta og ég verð að viðurkenna að ég hef sérstakar áhyggjur af tveimur þeirra, þessu máli og því sem hæstv. ráðherra mun mæla fyrir á eftir. Ég tel að þau hafi mjög neikvæð áhrif á veiðislóð smábáta á grunnslóð og það sé verið að hleypa öflugum og stórum togskipum inn á viðkvæm svæði sem hafa verið í friði til áratuga, með því að heimila stækkun á krókaaflamarksbátum um 50%, eins og var nefnt hér áðan, úr 30 brúttótonnum í 45 brúttótonn með tilheyrandi meiri togkrafti. Það var árið 2013 sem var veitt heimild til að stækka krókaaflamarksbáta úr 15 brúttólestum í 30 brúttólestir sem leiddi til mikillar fækkunar smábáta og samþjöppunar í greininni. Hér er verið að ganga enn lengra með heimild til að stækka krókaaflamarksbáta og auka við togkraft þeirra sem ég tel að leiða muni til enn frekari samþjöppunar í útgerð og í framhaldinu til uppkaupa stórútgerðarinnar á smærri útgerðum. Það hafa ekki farið fram neinar vísindalegar rannsóknir á áhrifum þess að hleypa öflugum togskipum inn á svæði sem hafa verið í friði í áratugi. Það liggur ekkert fyrir um áhrif þungra og öflugra veiðarfæra á vistkerfið með tilheyrandi botnraski og losun kolefnis. Það er núna verið að birta í samráðsgátt reglugerð sem gengur einmitt út á það að vernda viðkvæm hafsvæði og botnvistkerfi fyrir botnveiðum en það er bara fyrir utan 12 mílur. Mér finnst þetta vera í öfugri forgangsröð. Á sínum tíma var vissulega leyft að fara með togskip inn fyrir 12 mílur. En nú er verið að ganga enn lengra. Ég tel að þetta hafi áhrif á lífríkið, hrygningarslóð botnfisks og að krókaaflamarksbátar geti í framhaldinu haft jafn öflugar vélar og eru í stærstu togurum landsins. Það er mikið sótspor af togveiðum og það hefur verið kannað að sótspor t.d. smábáta á handfærum er einum þriðja minna heldur en togveiða. Það eru auðvitað fyrst og fremst stundaðar handfæraveiðar á grunnslóð og þær eru umhverfisvænar veiðar sem eru stundaðar með rafmagnsrúllum sem ég tel vera jákvætt í ljósi umræðunnar um orkuskipti. Það er ljóst að þessi áform munu hafa neikvæð áhrif á sóknarmynstur smábáta og veiðimöguleika þeirra sem nýtt hafa grunnslóðina við landið. Ég hef áhyggjur af því að stórútgerðin haldi áfram að kaupa upp krókaaflamarksbáta eins og verið hefur með þessum breytingum og smábátaútgerð dragist saman eins og hún hefur verið stunduð af einyrkjum og aukið möguleika þeirra í minni sjávarbyggðum á að skapa sér vinnu og vera sjálfs síns herra en ekki vera einhverjir leiguliðar hjá stórútgerðinni. Allt fellur þetta, finnst mér, á neikvæðan veg, þessar hugmyndir. Vissulega er verið að fara fram með góð áform um orkuskipti. En mér finnst það vera mjög alvarlegt ef þau hafa til hliðar þessi neikvæðu áhrif; samþjöppun í krókaaflamarkskerfinu og spilli vistkerfinu og veiðislóðum á grunnslóð. Ég tel miklu frekar að það eigi að stórefla frjálsa smábátaútgerð í landinu og tryggja 48 daga til strandveiða, stækka félagslega hlutann og koma í veg fyrir að stórútgerðin sogi til sín allar veiðiheimildir. Smábátar hafa ekki möguleika á sækja langt út á haf og þess vegna ítreka ég að ég tel það bara óskiljanlegt að verið sé að spilla veiðislóð þeirra með stórvirkum veiðarfærum. Ef Hafrannsóknastofnun telur að auka eigi veiðar á grunnslóð þá ætti það frekar að vera með umhverfisvænum veiðarfærum dagróðrarbáta. Ekki sé ég að það sé verið að tala um einhverjar mótvægisaðgerðir fyrir smábáta vegna þeirra neikvæðu afleiðinga sem ég tel vera þarna á ferðinni svo að þetta tel ég vera allt hið versta mál vegna þess að það hefur þessar tvær hliðar, aðra jákvæða en hina neikvæða. Í umsögnum margra sem stunda veiðar á grunnslóð og þeirra félagasamtaka, þegar þetta mál var til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda, voru vissulega höfð uppi mjög alvarleg viðvörunarorð um að fara ekki í þessar breytingar með þessum hætti. Ég trúi ekki öðru en að þessi áform verði endurmetin og hlustað á þær þungu aðvaranir sem hafa komið fram. Ég treysti því að atvinnuveganefnd muni skoða þetta mjög vel og hlusta á þær aðvaranir sem komið hafa. Markmiðið með orkuskiptum má ekki hafa neikvæð áhrif á lífríki hafsins. Það er líka verið að ræða um í því máli sem verður mælt fyrir um hér á eftir, að rafvæða smábáta. Þá geti einstaklingar sem róa á strandveiðibátum haft möguleika á að fá meiri afla heldur en er í dag á hverjum degi. En ég tel og þeir sem þekkja til að það sé illframkvæmanlegt, svipað og ef einstaklingar færu sjálfir út í það að breyta sínum bensínbílum í rafbíla. Ef einstaklingur myndi fara út í það að breyta sínum strandveiðibát í bát knúinn með rafmagni þá gæti það kostað allt að 50 millj. kr. sem myndi auðvitað aldrei borga sig. Og auðvitað eru það vélaframleiðendur sem munu halda áfram að þróa nothæfan búnað svo að það verði hægt í framtíðinni að rafvæða skipaflotann og smábátaflotann. En sá veruleiki er ekki kominn á það stig að það sé raunhæft að tala um það í dag, það kemur fram hjá þeim sem þekkja vel til og vinna í þessum geira, í vélbúnaðarþróun og í skipatækni. Ég vona bara að það verði hlustað á þær gagnrýnisraddir sem hafa komið fram og munu eflaust koma fram líka þegar um málið verði fjallað í hv. atvinnuveganefnd. Ég treysti því að þetta verði skoðað frá öllum hliðum og jákvæð orkuskipti verði ekki á kostnað umhverfismála í hafinu eða leiði til samþjöppunar í smábátaútgerð sem má ekki við því heldur á að styrkja hana enn frekar.

Forseti. Hér er mælt fyrir frumvarpi sem á að hvetja til samdráttar í kolefnislosun frá útgerð. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra Guðmundar Inga Guðbrandssonar hefur íslenskur sjávarútvegur náð gríðarlegum árangri í að draga úr losun á undanförnum 20 árum. Hvers vegna? Jú, þetta hefur verið viðfangsefni sem hefur verið umtalsvert rannsakað og þekki ég til nokkurra vísindagreina sem hafa verið birtar um þetta efni, þar með talið greinar sem ég hef verið meðhöfundur á sjálfur. Þessar rannsóknir sýna allar svo ekki verður um villst að stærsti áhrifaþátturinn í þessari breytingu, sem er jákvæð og góð fyrir íslenskan sjávarútveg, hefur raunar verið uppbygging þorskstofnsins. Það er einfaldlega þannig að það þarf minni olíu til að sækja fisk í stóra auðlind heldur en litla. Rétt er, eins og fram kom í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, að kolefnisspor handfæra í þessum rannsóknum er mun minna heldur en kolefnisspor stærri skipa. Ef horft er til heildarábata samfélagsins af starfseminni væri þess vegna rétt að taka tillit til þess að þessi umhverfisáhrif handfæra- og línuveiða eru mun minni heldur en umhverfisáhrif annarra veiðarfæra, þar með talið togveiða. Sá áhrifaþáttur sem næstur kemur á eftir stærð stofna er verð á olíu. Þau áhrif eru ekki óháð því hvers konar veiðar eru stundaðar, þannig eru línu- og handfæraveiðar viðkvæmari fyrir olíuverði heldur en togveiðar. Fyrir 1% aukningu í olíuverði dregst losun handfæra- og línubáta saman um 0,44% en einungis um 0,18% í togveiðum. Mér er þess vegna nokkur spurn yfir þeirri nálgun sem fram kemur í þessu frumvarpi. Ef við höfum notað kolefnisgjöld sem við vitum að skapa heilbrigða hvata til að draga úr losun, hvers vegna er farin sú leið sem farin er í þessu frumvarpi? Kolefnisgjöld hafa þann kost að við vitum nákvæmlega hvað samdrátturinn kostar, annaðhvort dregur þú einfaldlega úr losun eða greiðir gjaldið. Þau uppfylla það skilyrði að sá sem mengar borgar, sem gjarnan hefur verið haft sem viðmið í baráttunni sem við þurfum að há við losun gróðurhúsalofttegunda. Í öllum þeim lausnum sem verða til umræðu hér í kvöld, í þessu frumvarpi sem og næstu tveimur, er það hins vegar ríkið sem borgar þeim sem menga með ýmsum ívilnunum. Ég tek undir orð hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um að mörgum spurningum sé ósvarað. Við erum vissulega einungis í 1. umr. og þetta mál verður væntanlega tekið til vandaðrar meðferðar hjá þinginu og vonandi verður þessum spurningum svarað. En spurningarnar sem vakna hjá mér eru m.a. þessar: Hvers vegna telja stjórnvöld sig megnug að velja tæknilausnir fyrir sjávarútveginn? Er ekki heppilegra að sjávarútvegurinn velji sjálfur tæknilausnir? Hvers vegna eru kolefnisgjöld, sem við vitum að virka, ekki notuð? Hvers vegna eru notaðar ívilnanir sem enginn veit hvað kostar? Hv. þingmaður kom inn á nokkra ótalda liði sem eru eins konar skuggaliðir en það er alveg ljóst að við erum með tvískipt sjávarútvegskerfi vegna þess að handfæraveiðarnar eiga að ná ákveðnum árangri, samfélagsárangri, sem ég tek undir með þingmanninum að sé alls ómetið hvort verði fyrir áhrifum vegna þessara breytinga. Hvers vegna er áherslan á handfæraveiðar sem þrátt fyrir allt eru umhverfisvænustu veiðarnar sem stundaðar eru við Ísland? Hvers vegna er áhersla á tæknilausnir sem rannsóknir sýna að hafa ekki skilað miklu hingað til? Ég verð að taka undir áhyggjur hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur varðandi það að opna stærri hluta lögsögunnar fyrir stærri skipum. Við höfum aldrei, kannski vegna þess að það var erfitt að framkvæma þær rannsóknir af því togveiðarnar höfðu þegar verið stundaðar mjög lengi, eiginlega metið hvaða áhrif togveiðar hafa haft á uppeldisumhverfi, t.d. botnfiska eins og þorsks. Því vænti ég þess og vona að vikið verði að þessum hlutum. Mér finnst þetta frekar ódýrt. Ég held að það hefði verið hægt að velja einfaldari lausnir sem við vitum að virka og höfum rannsóknir sem sýna að virka. Mér finnst líka skjóta skökku við, þegar verið er að fást við atvinnustarfsemi eins og sjávarútveg sem gengur með miklum ágætum, að kostnaðurinn af þessu falli á ríkið í formi ívilnana sem það veitir útgerðinni. Því þarf að svara spurningum eins og: Hvað kosta þessar lausnir? Auðvitað veit það enginn í dag og ef enginn veit það hlýtur sú spurning að vakna hvort okkur sé sama um hvað árangur okkar í loftslagsmálum kostar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 680, sem er 538. mál, um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997, og fjallar frumvarpið um aflvísi. Eins og ég kom að í framsöguræðu minni um síðasta dagskrármál er nauðsynlegt að skapa skilyrði fyrir aukinn árangur í orkuskiptum í sjávarútvegi. Sú breyting sem hér er lögð til er liður í þeirri vegferð. Með auknum kröfum um að draga úr olíunotkun fiskiskipa hefur bæði verið horft til breytinga á hönnun skipa og stærð skrúfu þeirra. Lagt er til að taka út viðmið um svokallaðan aflvísi úr lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og þannig myndast svigrúm fyrir hönnun sparneytnari skipa sem hafa aukið afl vegna stærri skrúfu en með tilteknum lengdartakmörkunum. Frumvarpið hefur verið unnið í matvælaráðuneytinu í samráði við stofnanir, hagsmunaaðila og almenning með birtingu áforma og frumvarpsdraga í samráðsgátt stjórnvalda. Ég mun nú víkja nánar að einstökum þáttum frumvarpsins. Lagt er til að viðmið laganna um aflvísi verði fellt brott úr 5. og 6. gr. laganna og er það fyrst og fremst lagt til með það fyrir augum að innleiddir verði hvatar fyrir útgerðir til að endurnýja eða endurbæta skipakost sinn með umhverfisvænni skipum sem hafa stærri og hæggengari skrúfu sem er sparneytnari. Í 5. gr. laga um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eru sett takmörk á veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni nema á þeim veiðisvæðum og veiðitímum sem tilgreind eru í greininni. Heimildir fiskiskipa til slíkra veiða innan fiskveiðilandhelginnar miðast við stærð skipa og aflvísi þeirra en skipum er skipt í þrjá flokka í tengslum við fyrrgreind viðmið. Þetta hefur þau áhrif að hærri aflvísir sem kemur til að mynda til vegna stærri og hæggengari skrúfu sem er mun sparneytnari veldur því að heimildir til veiða eru takmarkaðar. Því er lagt til hvað varðar umræddar veiðar að aflvísisviðmið laganna verði tekið út og eingöngu gildi stærðartakmarkanir skipa. Er þetta enn fremur skynsamlegt til þess að stytta siglingatíma skipa við veiðar og þar af leiðandi notkun þeirra á olíu. Einnig getur þessi breyting gert ákveðnum skipum kleift að veiða með tveimur trollum en þannig er til að mynda hægt að tvöfalda veiðiafköst með um einungis 30% meiri olíunotkun. Þá hafa komið fram sjónarmið um aukin gæði aflans þegar veitt er með tveimur trollum þar sem rýmra er um aflann í trollinu og minna getur verið um mar á fiskinum. Enn fremur hafa aukin veiðiafköst þau áhrif að færri ferðir eru farnar með tilheyrandi samdrætti í olíunotkun og minni heildaráhrifum á hafsbotninn. Áður en aflvísir var tekinn upp sem viðmið fyrir heimildum til umræddra veiða var miðað við lengd skipa og þar áður við rúmmál skipa eða brúttórúmlestir. Ástæður þess að aflvísir var gerður að viðmiði fyrir því að umrædd skip fengju að veiða nær landi var sú að eðlilegt þótti að smærri og afkastaminni skip veiddu nær landi en ekki þau stærri og afkastameiri. Í þessu samhengi er vert að árétta að fiskiskipum hefur fækkað verulega síðan lögin voru sett. Með fyrirhugaðri breytingu á lögunum er lagt til að stærðartakmörk haldist en að afnumin séu takmörk varðandi skrúfustærð og vélarafl. Í ljósi markmiða um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda eru hér lagðar til breytingar á löggjöfinni með umhverfis- og loftslagssjónarmið að leiðarljósi. Þá hafa ekki komið fram fiskifræðileg rök sem mæla gegn því að aflmeiri skip innan lengdartakmarka fái heimild til veiða á umræddum svæðum. Hér hefur í umræðunni í dag verið komið inn á áhyggjur af vistkerfi á grunnslóð og ég vil aðeins koma inn á það atriði. Nú um stundir er í gangi vinna í matvælaráðuneytinu um verndun viðkvæmra vistkerfa á hafsbotni sem byggir á rannsóknum og skýrslu Hafrannsóknastofnunar og eru þau svæði öll utan 12 mílnanna. Í framhaldinu verður síðan, í samstarfi við Hafrannsóknastofnun, farið í sambærilega vinnu um verndun viðkvæmra vistkerfa á hafsbotni á grunnslóðinni, þ.e. innan 12 sjómílna. Slík stýritæki geta verið mun nákvæmari en bann sem er byggt á stærð báta eða tilteknum fjarlægðarmörkum frá landi sem endurspegla mögulega ekki það sem á botninum er. Ég vil ítreka hér að það er mikilvægt að aðgerðir séu bæði markvissar og byggi á vísindalegri ráðgjöf okkar stofnana og færustu sérfræðinga. Frú forseti. Frumvarpið var ekki talið gefa tilefni til skoðunar á samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar og talið er að ákvæði frumvarpsins hafi óveruleg áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Það er ekki talið að frumvarpið hafi heldur áhrif á stöðu kynjanna. Frú forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps og vil að öðru leyti vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir því en þar er ítarlegar fjallað um efni þess. Að lokinni umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Forseti. Hér er mælt fyrir öðru frumvarpi til að hvetja til samdráttar í losun frá útgerð. Ekki er ástæða til annars en að fagna öllum aðgerðum sem eiga að draga úr losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum. Eins og ég vék að áðan í máli mínu þá hafa allnokkrar rannsóknir farið fram á losun frá fiskveiðum við Ísland. Þessar rannsóknir, sem vissulega staðfesta orð hæstv. ráðherra, sýna að sá verulegi árangur sem náðst hefur í samdrætti í losun frá fiskveiðum skýrist fyrst og fremst með stækkun fiskstofna. Í öðru sæti yfir áhrifaþættina eru síðan kolefnisgjöld eða verð á eldsneyti. Eins og ég vék að í máli mínu áðan eru kolefnisgjöldin hagkvæmasta leiðin til að ná þeim árangri sem þessum frumvörpum er ætlað að ná vegna þess að þau skapa heilbrigða hvata til að velja hagkvæmustu tæknilausnir sem völ er á og löglegar eru á hverjum tíma. Öll fyrirtæki standa frammi fyrir sömu spurningunni, að draga annaðhvort úr losun eða greiða gjaldið og velja þann kostinn sem er hagkvæmari. Við vitum þá nákvæmlega hvað barátta okkar við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda kostar. Jafnframt uppfyllir þessi aðferð, kolefnisgjöldin, þau viðmið sem miðað er við að jafnaði þegar um mengandi atvinnustarfsemi er að ræða, að sá sem mengar borgar. Hér er hins vegar verið að rýmka heimildir með tilkostnaði sem ekki liggur fyrir og sú rýmkun kemur alfarið frá ríkinu og er lögð fram af því, þ.e. það er ekki sá sem mengar sem borgar heldur ríkið sem borgar. Ég vil þó sérstaklega aftur taka undir varnaðarorð hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um áhyggjur af auknu aðgengi stærri skipa að grunnslóð við Ísland. Í máli hæstv. ráðherra Guðmundar Inga Guðbrandssonar kom fram að fyrirhugaðar eru rannsóknir á áhrifum veiða stærri skipa á grunnslóð. Hvernig væri að við lykjum þeim rannsóknum fyrst og fengjum niðurstöður um hver þau áhrif eru? Ég hygg að ráðherrann sé vel að sér í svokallaðri varúðarnálgun, að náttúran njóti vafans. Henni ætti að beita hér. Að auki verð ég að vara við að stigið sé lengra út á þá braut að beita ívilnunum frekar en gjaldtöku við að hvetja til umhverfisvænnar hegðunar. Vandamálið með ívilnanirnar er að í mörgum tilfellum, eins og þessu, vitum við ekki hvað þær kosta og það hlýtur að skipta okkur máli ef við ætlum að ná þeim metnaðarfullu áformum sem Ísland hefur sett sér í umhverfismálum að við vitum hvað þær aðgerðir kosta. Þetta verður ekki sársaukalaust, þetta verður dýrt og erfitt. Að gera það dýrara og erfiðara er ekki skynsamlegt fyrsta skref. Auðvitað er þetta mál á fyrstu stigum og fer væntanlega héðan til nefndar og til vandaðrar umfjöllunar þar. En við hljótum að spyrja okkur sömu spurninga: Hvers vegna telja stjórnvöld sig megnug að velja tæknilausnir fyrir sjávarútveginn? Ég efast ekki um snilli þeirra sem hér starfa en hlýtur ekki sjávarútvegurinn sjálfur að vera betur til þess fallinn að velja fyrir sjálfan sig tæknilausnir? Hvers vegna ekki frekar að nota kolefnisgjöld? Hvers vegna að nota ívilnanir sem við vitum ekki hvað kosta? Hvers vegna að leggja áherslu á óprófaðar tæknilausnir þegar við getum raunverulega bara skapað hvatann fyrir útgerðina til þess að finna lausnirnar sjálf?

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 681, 539. mál, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006. Líkt og komið hefur fram í framsögu minni um tvö síðustu dagskrármál er nauðsynlegt að skapa skilyrði fyrir auknum árangri í orkuskiptum í sjávarútvegi. Þetta frumvarp er hluti af þeim verkefnum sem ýta undir orkuskipti í sjávarútvegi. Frumvarpið kveður á um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem stuðla á að því að eigendur smábáta eða minni fiskiskipa á strandveiðum sjái hvata til þess að fjárfesta í nýjum bátum eða skipum eða gera breytingar á bátum og skipum sínum þannig að þau gangi fyrir rafmagni með drifrafhlöðum í stað jarðefnaeldsneytis. Frumvarpið hefur verið unnið í matvælaráðuneyti í samráði við stofnanir, hagsmunaaðila og almenning með birtingu áforma og frumvarpsdraga í samráðsgátt stjórnvalda. Ég mun nú víkja nánar að einstökum þáttum frumvarpsins. Í 6. gr. a laga um stjórn fiskveiða er fjallað um strandveiðar, um leyfi, tímabil, svæðaskiptingu, aflamagn og önnur skilyrði strandveiða, m.a. um að á hverju fiskiskipi sé aðeins heimilt að draga 650 kíló í þorskígildum talið af kvótabundnum tegundum í hverri veiðiferð. Í frumvarpinu er lagt til að við 5. tölul. 6. mgr. 6. gr. a laganna bætist nýr málsliður um að á fiskiskipi verði heimilt að draga allt að 750 kg, í þorskígildum talið, af kvótabundnum tegundum í hverri veiðiferð, ef skipið er skráð sem rafknúið skip á skipaskrá, sbr. 5. gr. laganna, í stað 650 kg eins og mun gilda áfram fyrir hefðbundin fiskiskip á strandveiðum. Þetta þýðir að þau sem eru á rafvæddum bátum á strandveiðum hafa auknar veiðiheimildir í hverri veiðiferð á strandveiðum til að koma til móts við kostnað við nýja tækni á strandveiðum. Í umræðunni í dag, við tvö síðustu dagskrármál, hefur talsvert verið komið inn á kolefnisgjald og ég vil fá að segja í tilefni af þeirri umræðu að ég er sammála því að kolefnisgjald er mikilvæg leið til að ná árangri í loftslagsmálum. Ég deili þeirri sýn hv. þm. Daða Más Kristóferssonar. Það er eitthvað sem t.d. OECD hefur bent á margoft, m.a. í úttektum hér á Íslandi, að þurfi að beita í meira mæli þannig að ég vil fá að taka undir það en jafnframt leggja áherslu á að þess frumvörp sem hér eru lögð fram eru kannski fyrst og fremst til þess að reyna að taka á ákveðnum, hvað eigum við að segja, reglum sem gilda, t.d. stærðarviðmiðun skipa, tæknilegum atriðum sem skiptir máli að rýmka fyrir um þegar almenn orkuskipti geta í meira mæli átt sér stað á næstu árum. Frú forseti. Frumvarpið var ekki talið gefa tilefni til skoðunar á samræmi við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar en þó má segja að markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda við fiskveiðar er í samræmi við skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Ekki er talið að ákvæði frumvarpsins muni hafa fjárhagsáhrif á ríkissjóð. Þær breytingar sem lagðar eru til munu falla undir stjórnsýslu Fiskistofu. Þá er gert ráð fyrir að Samgöngustofa muni skrá rafvædda báta á skipaskrá og tryggja eftirlit með þeim. Ekki er talið að ákvæði frumvarpsins hafi áhrif á stöðu kynjanna. Þótt frumvarpi þessu sé eingöngu ætlað að ná til rafvæðingar smábáta á strandveiðum er frumvarpið eitt af nokkrum frumvörpum sem hafa verið í vinnslu í ráðuneytinu á sviði orkuskipta. Frú forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps og vil að öðru leyti vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir því en þar er ítarlega fjallað um efni þess. Að lokinni umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra, Guðmundi Inga Guðbrandssyni, fyrir framsöguna og jafnframt fyrir umfjöllun um kolefnisgjöld og hlutverk þeirra í þessu samhengi. Það er gott að við deilum sýn hvað þetta mikilvæga verkfæri varðar. Mig langar þó til að impra aðeins á síðari punktinum mínum sem er: Er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af því þegar ívilnandi heimildum er beitt að við vitum ekki hver kostnaður samfélagsins er af samdrættinum sem það gæti haft í för með sér, einfaldlega vegna þess að greiðslan er í formi annarra hluta heldur en peninga og í öðru lagi, eins og fram kom í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, vegna þess að það eru ákveðin markmið með viðbótarákvæðum laga um stjórn fiskveiða og annarri löggjöf sem snýr að fiskveiðum sem er ætlað að ná öðrum markmiðum en beinlínis einungis að stýra fiskveiðum, þar með talið þeim samfélagsmarkmiðum sem hv. þingmaður nefndi í sínum áhyggjum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og líka fyrir umræðuna um þessi mál hér í dag. Ég held að við getum öll verið sammála um að loftslagsmálin, sem eru eitt stærsta viðfangsefni 21. aldarinnar, og ég vil reyndar meina að séu stærsta velferðarmál 21. aldarinnar, eru eitthvað sem er risastórt verkefni samfélagsins og ekki síst okkar sem hér stöndum í pólitík. Hvers konar samfélag viljum við byggja? Til hvaða aðgerða viljum við grípa til að búa til þá farvegi sem við þurfum á að halda til þess að geta náð árangri? Þau þrjú frumvörp sem ég hef hér mælt fyrir í dag eru öll ætluð í þá átt að ná árangri þegar kemur að orkuskiptum í sjávarútvegi. Þau eru kannski hvert og eitt ekki risastór mál eins og við sjáum á þeim, enda er hvergi vikið að því að svo sé, en eru hluti af því að búa til frekari tækifæri til að geta látið orkuskipti ganga smurðar fyrir sig en er í dag. Hér spyr hv. þingmaður hvort ástæða sé til að hafa áhyggjur af kostnaði samfélagsins við ívilnanir. Það er auðvitað eitthvað sem er hluti af þeim greiningum sem þurfa að eiga sér stað þegar um er að ræða aðgerðir í loftslagsmálum og á undanförnum árum hafa verið stigin stærri skref en áður hafa verið stigin akkúrat í því. Meðal annars í ráðherratíð minni sem umhverfisráðherra byrjuðum við akkúrat á þessari vinnu. Ég vil kannski svara þessu almennt. Það þarf að greina þróunina í þessu, það þarf að fylgjast vel með þessu þannig 

Forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra, Guðmundi Inga Guðbrandssyni, kærlega fyrir svarið og finn mjög á svörum hans að við erum nokkuð á sama máli þegar að þessu kemur, auðvitað kannski ekki af því að vera hér staðgengill annarra í að svara fyrir þessi frumvörp. Mig langar til að víkja að öðrum punkti sem fram kom í máli hans sem er rannsókn á áhrifum breytinga á stærð og afla skipa á grunnslóð og þeirri úttekt sem hann nefndi sjálfur að ætti að fara fram og hvort ekki væri eðlilegt að henni lyki áður en þau skref sem hér eru lögð til verða stigin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er mjög svo eðlileg spurning að bera fram og mjög sanngjörn. Ég vil nálgast svarið við henni á þann veg að þegar horft er til vistkerfis hafsins, hvort sem við erum í hafi eða á landi, þá er það jú oft og tíðum misleitt og það sem getur verið gott búsvæði, t.d. til hrygningar, er á einu svæði innan einhverra ákveðinna stærðarviðmiða eins og 12 sjómílna eða þriggja sjómílna o.s.frv. Hér er spurt: Er eðlilegra að grípa fyrst til rannsóknanna eða fara fyrst í þetta? Ég held að þetta muni gerast svolítið samtímis, einfaldlega vegna þess að þessi þróun mun ekki gerast yfir eina nótt sem hér í þessum frumvörpum er verið að búa til ívilnanir fyrir. Matvælaráðherra hefur boðað að hún vilji ráðast í þessar rannsóknir með Hafrannsóknastofnun og er þegar búin að birta í samráðsgátt það sem er utan 12 sjómílna. Ég hef því ekki áhyggjur af þessum þætti en ég skil spurningu hv. þingmanns og hún er eðlileg. Ég tel að þetta muni kannski geta gerst samhliða og það verði mikilvægt að fá þær upplýsingar sem koma út úr slíkri rannsóknarvinnu til að leiðbeina okkur enn betur og þá frekar á hvaða svæðum við getum leyft mögulega stærri skipum að veiða innan 12 sjómílna miðað við það hvernig þetta er í dag.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 92/2019. Aðdragandi þessa máls er sá að við sömdum þetta frumvarp sem felur í sér breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem eru hins vegar tiltölulega ný eða frá árinu 2019 og lutu að sameiningu bankans og Fjármálaeftirlitsins og tóku gildi í ársbyrjun 2020 en þegar þau lög voru samþykkt árið 2019 var eftirlit með fjármálastarfsemi sem kunnugt er flutt til Seðlabanka Íslands með sameiningu bankans og Fjármálaeftirlitsins. Töluverðar breytingar voru gerðar á stjórnkerfi bankans og settar á laggirnar tvær nýjar lögskipaðar fastanefndir, þ.e. fjármálastöðugleikanefnd og fjármálaeftirlitsnefnd, til viðbótar við peningastefnunefndina sem hefur tekið ákvarðanir í peningamálum frá árinu 2009. En aðdragandi þessa máls er sá að í meðförum Alþingis var bætt við það frumvarp sem varð að lögum bráðabirgðaákvæði sem fól það í sér að fyrir lok árs 2021 skyldi ráðherra flytja Alþingi skýrslu þriggja óháðra sérfræðinga á sviði peninga- og fjármálahagfræði og fjármálaeftirlits um reynsluna af starfi nefnda Seðlabanka Íslands eftir gildistöku laganna. Það skyldi gert m.a. með hliðsjón af skiptingu verkefna milli fjármálastöðugleikanefndar og fjármálaeftirlitsnefndar. Það sem gerðist svo í þessu máli er að þann 9. júní 2021 skipaði ég nefnd sérfræðinga til að annast úttekt í samræmi við þessi ákvæði laganna sem skilaði skýrslu til mín í nóvember 2021 og ég flutti síðan Alþingi skýrslu um málið í lok janúar á þessu ári. Til að fylgja málinu eftir skipaði ég í maí starfshóp til þess að vera til ráðgjafar við mótun lagabreytingartillagna með hliðsjón af tillögum úttektarnefndarinnar og þar áttu sæti fulltrúar forsætisráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytis og Seðlabanka Íslands. Frumvarpið sem nú er lagt fram byggist á tillögum úttektarnefndarinnar og rýni starfshópsins á þeim. Breytingarnar sem hér eru lagðar til snúa að meginstefnu að fjármálaeftirlitsnefnd. Í gildandi lögum er kveðið á um að fjármálaeftirlitsnefnd taki allar ákvarðanir sem faldar eru fjármálaeftirlitinu í lögum. Þá er kveðið á um að nefndin geti framselt vald sitt til töku ákvarðana sem ekki teljast meiri háttar til varaseðlabankastjóra fjármálaeftirlits. Í frumvarpinu er lagt til að Seðlabanki Íslands taki að meginstefnu þær ákvarðanir sem faldar eru fjármálaeftirlitinu í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum. Hins vegar er einnig lagt til að fjármálaeftirlitsnefnd fjalli um og taki ákvarðanir í nokkrum tegundum veigameiri mála. Þá er kveðið á um að gefa skuli fjármálaeftirlitsnefnd tækifæri til að koma að ábendingum og athugasemdum áður en teknar eru tilteknar ákvarðanir. Slíkt fyrirkomulag hefur þann tilgang að gera nefndina betur í stakk búna til að fjalla um og fylgjast með starfsemi á fjármálamarkaði. Þessari breytingu er ætlað að skýra valdsvið fjármálaeftirlitsnefndar við afmörkun þeirra ákvarðana sem fjármálaeftirlitsnefnd er ætlað að taka og þeirra ákvarðana sem kynna skal fyrir nefndinni. Var m.a. höfð hliðsjón af starfssviði stjórna norrænu fjármálaeftirlitanna. Ekki er gert ráð fyrir að fjármálaeftirlitsnefnd geti framselt vald til ákvarðanatöku til varaseðlabankastjóra fjármálaeftirlits og er með því brugðist við þeirri gagnrýni sem var sett fram í skýrslu úttektarnefndarinnar um að slíkt framsal valds og hin lagskipta stjórnsýsla sem búin var til í kringum eftirlitsverkefni innan sömu stofnunar skapi flækjustig við ákvarðanatöku. Með því að afmarka nánar í lögum hvaða ákvarðanir nefndin skuli taka er stuðlað að auknum skýrleika í stjórnsýslu á sviði fjármálaeftirlits og er breytingunum ætlað að gera starf nefndarinnar markvissara og efla þar með eftirlitsstarfsemi Seðlabankans. Þá er lagt til að seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar en hann er formaður hinna tveggja fastanefnda Seðlabankans sem áður voru nefndar, peningastefnunefndar og fjármálastöðugleikanefndar. Er tillagan í samræmi við það sem ég lagði til í frumvarpinu sem varð að lögum um Seðlabanka Íslands 2019, en úttektarnefndin benti á að það væri rökréttara þegar horft væri til hefðbundinna sjónarmiða um að ábyrgð fylgi ákvörðunum að seðlabankastjóri gegndi formennsku í nefndinni. Til upprifjunar má nefna það hér að þingið gerði þessa breytingu í þinglegri meðferð en þetta var þá einnig tekið til skoðunar af þessari úttektarnefnd. Þá er í frumvarpinu lagt til það nýmæli að fjármálaeftirlitsnefnd setji stefni um beitingu stjórnsýsluviðurlaga og beitingu þvingunarúrræða og veiti umsögn um stefnumörkun um áherslur í fjármálaeftirliti. Gert er ráð fyrir því að varaseðlabankastjóri á fagsviði fjármálaeftirlits undirbúi tillögur um áherslur í fjármálaeftirliti og hafi umsjón með innleiðingu þeirra. Jafnframt er lagt til að ákvæði laganna um skipunartíma utanaðkomandi sérfræðinga í fjármálaeftirlitsnefnd verði breytt þannig að skipunartími þessara nefndarmanna verði mislangur frá, þremur árum til fimm ára. Markmið tillögunnar er að tryggja að utanaðkomandi sérfræðingar í nefndinni láti ekki af störfum á sama tíma og stuðla þannig að samfellu þegar kemur að þekkingu utanaðkomandi nefndarmanna og starfsemi nefndarinnar og að nýir nefndarmenn fái möguleika á að starfa með sérfræðingum sem hafa setið í nefndinni í einhvern tíma. Loks er lagt til að kveðið verði á um að fjármálaeftirlitsnefnd komi saman eins oft og þurfa þykir, að jafnaði ekki sjaldnar en sex sinnum á ári, en ekki tíu sinnum eins og nú er og tengist það þá þeim tillögum sem þarna eru um breytta verkaskiptingu. Rétt er að undirstrika að í þessu frumvarpi er fyrst og fremst verið að skera úr um í álitamálum er varða fjármálaeftirlitsnefnd sem af úttektarnefndinni voru talin fela í sér réttaróvissu. Með þessum breytingum yrði dregið úr þeirri réttaróvissu. Ekki er tekið á álitaefnum er varða hlutverk annarra fastanefnda bankans og verkaskiptingu þeirra á milli eins og t.d. peningastefnunefndar og fjármálastöðugleikanefndar. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að nú standa yfir tvær aðrar úttektir sem varða starfsemi Seðlabanka Íslands. Annars vegar er um að ræða úttekt á árangri Seðlabanka Íslands skv. 36. gr. laga um Seðlabankann og bráðabirgðaákvæði nr. VII sem kveður á um að á fimm ára fresti skuli ráðherra fela þremur óháðum sérfræðingum á sviði peninga- og fjármálahagfræði og fjármálaeftirlits að gera úttekt um hvernig Seðlabankanum hefur tekist að uppfylla markmið um stöðugt verðlag, fjármálastöðugleika og framkvæmd fjármálaeftirlits. Jafnframt skal litið til annarra þátta í starfsemi bankans, svo sem skipulags, verkaskiptingar og valdsviðs. Vinna þessarar nefndar er komin vel á veg og gert er ráð fyrir að skýrsla hennar liggi fyrir á næsta ári, væntanlega snemma á næsta ári. Hins vegar stendur nú yfir umfangsmikil úttekt Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálakerfinu þar sem lagt er mat á viðnámsþrótt þess en gert er ráð fyrir að það mat liggi fyrir á fyrri hluta árs 2023. Báðar þessar úttektir geta varpað frekara ljósi á það hvort þörf er á einhverjum frekari lagabreytingum á lögum um Seðlabanka Íslands. Hins vegar tel ég mikilvægt, til að fylgja því verklagi sem lagt var upp með þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma, að ljúka þeim breytingum sem hér eru lagðar til til að bregðast við þeim ábendingum sem komu fram í skýrslu úttektarnefndarinnar varðandi valdsvið fjármálaeftirlitsnefndar og skýrleika í stjórnsýslu á sviði fjármálaeftirlits og rökin, eins og ég hef áður farið yfir, fyrst og fremst að skýra verkaskiptingu og draga úr réttaróvissu sem varðar þessa þætti. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að málið fari til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til frekari umfjöllunar að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Hér verður mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á fjölmiðlalögum, nr. 38/2011, um stuðning við einkarekna fjölmiðla. Fjölmiðlar eru hornsteinn lýðræðis. Frjálsir og óháðir fjölmiðlar eru forsenda opinnar lýðræðislegrar umræðu og veita stjórnvöldum, atvinnulífinu og helstu stofnunum samfélagsins nauðsynlegt aðhald, enda getur ekkert lýðræði þrifist eða blómstrað ef ekki er til staðar frjálst og upplýst samtal. Fjölmiðlar flytja nefnilega ekki aðeins fréttir af málefnum líðandi stundar heldur eru þeir einnig mikilvægur vettvangur skoðanaskipta um brýn þjóðfélagsleg málefni hverju sinni og stuðla þannig að opinni og upplýstri umræðu sem skiptir verulegu máli fyrir ákvarðanatöku. Virðulegi forseti. Markmið frumvarpsins er að styðja með fyrirsjáanlegum hætti við einkarekna fjölmiðla, sem eiga nú undir högg að sækja sem aldrei fyrr, en með stuðningnum er þeim gert betur kleift að sinna hlutverki sínu. Ört versnandi staða einkarekinna fjölmiðla hér á landi sem og víða annars staðar hefur varla farið fram hjá neinum. Samdrátturinn sem orðið hefur á undanförnum árum er helst rakinn til þess að sífellt meira fjármagn til auglýsingakaupa rennur í vasa erlendra alþjóðlegra stórfyrirtækja á borð við Facebook, Google og Youtube. Þannig rann tæplega helmingur þess fjár sem varið var til birtingar auglýsinga á síðasta ári til erlendra aðila samkvæmt nýrri samantekt Hagstofunnar, eða hátt í 10 milljarðar kr. Það er vissulega há fjárhæð en hún kemur kannski ekki á óvart þar sem greiðslur til erlendra aðila fyrir birtingu auglýsinga og aðra markaðsstarfsemi hafa nær tvöfaldast á tæpum áratug. Tekjutap íslenskra einkarekinna fjölmiðla af þessum sökum hefur leitt til uppsagna, gjaldþrota og samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði. Eitt af því sorglegasta við það er að við sjáum gríðarlega fækkun starfa í fjölmiðlum sem hefur orðið á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Frá því að núverandi styrkjakerfi til einkarekinna fjölmiðla var komið á fót hefur stuðningurinn skipt sköpum, sérstaklega fyrir fjölmiðlafyrirtæki í vexti sem eru að þróa sjálfbæran rekstur, og hefur jafnvel leitt til fjölgunar starfa. Í umsögn Blaðamannafélags Íslands við fjárlagafrumvarpið 2022 kemur fram að hver króna í styrk geti leitt af sér aðra krónu í nýjum tekjum sem svo hefur umbreyst í ný störf. Í tilfelli stærri fjölmiðlafyrirtækja, sem treyst hafa að uppistöðu á auglýsingatekjur, hafa styrkirnir mildað högg faraldursins, ásamt breyttum forsendum á auglýsingamarkaði, og gert þeim kleift að forðast fjöldauppsagnir. Þá má greina í mati á stuðningi ársins 2021 að hann hafi m.a. gert sumum fjölmiðlum kleift að halda útgáfu óbreyttri, komið í veg fyrir frekara aðhald í rekstri og bætt stöðu blaða- og fréttamanna. Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er lagt til að framlengdur verði gildistími ákvæðis um stuðning við einkarekna frétta- og dagskrármiðla vegna kostnaðar sem fellur til við miðlun frétta og fréttatengds efnis og umfjöllunar um samfélagsleg málefni. Lagt er til að gildistími ákvæðanna verði eitt ár. Markmið frumvarpsins er að styðja með fyrirsjáanlegum hætti við einkarekna fjölmiðla og gera þeim betur kleift að sinna hlutverki sínu. Þær breytingar sem gerðar eru á gildandi ákvæðum felast í breyttri skipan úthlutunarnefndar, heimild til að afla álits sérfróðra aðila og breyttum umsóknarfresti. Þá er í frumvarpinu lagt til nýtt ákvæði sem mælir fyrir um að aðrir opinberir styrkir sem umsækjandi hafi hlotið verði dregnir frá þeirri fjárhæð sem telst stuðningshæfur kostnaður. Undantekning er gerð í tilfelli styrkja úr byggðaáætlun og að styrkþegar skuli skila inn greinargerð til úthlutunarnefndar um ráðstöfun styrkfjár eigi síðar en sex mánuðum eftir úthlutun styrks og að umsókn um rekstrarstuðning næsta ár verði aðeins tekin til greina hafi styrkþegi staðið skil á framangreindri greinargerð. Í stjórnarsáttmála kemur fram að staða einkarekinna fjölmiðla verði metin áður en ákvæðin sem mæla fyrir um stuðninginn falla brott með hliðsjón af þeirri vinnu sem lögð er til. Gildistími ákvæðanna verði framlengdur með smávægilegum breytingum sem taka mið af þeirri reynslu sem hlotist hefur sl. tvö ár og þróun sambærilegs stuðnings annars staðar á Norðurlöndunum. Norðurlöndin hafa einmitt verið í fararbroddi í stuðningi við frjálsa fjölmiðlun um áratugaskeið. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er nú unnið að umfangsmiklum breytingum á stuðningi við einkarekna fjölmiðla. Í ljósi þess og þeirrar miklu og löngu reynslu sem þjóðirnar hafa af fjölmiðlastyrkjum er lagt til að núgildandi ákvæði verði framlengd um eitt ár með það að markmiði að innan þess tímaramma verði lagt fram frumvarp með gildistíma til fimm ára í senn sem sé í takt við þróun annars staðar á Norðurlöndunum og ákall fjölmiðlanna sjálfra um aukinn fyrirsjáanleika. Þannig verði Ísland ekki eftirbátur hinna landanna er kemur að stuðningi við frjálsa fjölmiðla. Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er einmitt leitast við að Ísland skipi sér í hóp hinna Norðurlandanna og fleiri ríkja Evrópu sem styrkja einkarekna fjölmiðla og stuðli þannig að fjölbreytni í fjölmiðlum. Þess er vænst að sá stuðningur sem frumvarpið gerir ráð fyrir geri fjölmiðlum áfram kleift að efla ritstjórnir sínar sem vettvang skoðanaskipta og tjáningarfrelsis og með þeim hætti rækja hlutverk sitt sem einn af hornsteinum lýðræðisins. Ég hvet þingheim til þess að ná samkomulagi og sátt um þetta mál enda mikilvægt fyrir íslenskt samfélag. Virðulegur forseti. Að því mæltu legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég taldi mér rétt og skylt að taka til máls í þessari umræðu. Það hefur legið fyrir lengi, svo að ekki séu notuð sterkari orð, að ég hef miklar efasemdir um ágæti þess að teknir séu upp eða viðhaldið beinum ríkisstyrkjum til fjölmiðla. Ég hef í rauninni gengið svo langt að halda því fram að sú ákvörðun okkar hér í þessum sal að taka upp beina ríkisstyrki til sjálfstæðra fjölmiðla sé í raun eins konar aflátsbréf okkar vegna þess að við höfum ekki haft bolmagn, ekki burði, til þess að takast á við það verkefni að tryggja sæmilega heilbrigt umhverfi fyrir fjölmiðla á Íslandi. Við höfum ekki haft burði til þess að skapa hér jafnræði á samkeppnismarkaði vegna þess að við höfum ákveðið með lögum að ríkið skuli njóta forréttinda og yfirburðastöðu í samkeppni við sjálfstæða fjölmiðla sem með tíð og tíma verða meira veikburða í þeirri hörðu samkeppni og þess vegna höfum við valið þessa leið, að reyna að halda þeim á lífi. Þetta er svona svipað og að stinga sjúklingi í súrefnisvél, halda honum á lífi, en læknirinn veit að það er hægt að koma viðkomandi til heilbrigðs lífs með því að skera meinið í burtu en gerir það ekki. Síðast þegar við fengumst við þetta frumvarp þá sat ég hjá. Rök mín fyrir að sitja hjá við afgreiðslu máls sem ég í hjarta mínu er á móti eru auðvitað þau að það er líka hægt að líta á þetta sem einhvers konar nauðvörn fyrir sjálfstæða fjölmiðla á meðan við höfum ekki burði til að gera það sem við þurfum að gera, og ættum að vera búin að gera fyrir löngu, sem er að jafna samkeppnisstöðuna, m.a. með því að taka a.m.k. Ríkisútvarpið út af samkeppnismarkaði þegar kemur að beinum tekjum og þá eru það fyrst og fremst auglýsingatekjur sem ég á við. Það er nógu erfitt fyrir litla fjölmiðla á Íslandi að keppa við risavaxin alþjóðleg fyrirtæki sem gera strandhögg, þungt strandhögg, í auglýsingamarkað hér á Íslandi. Þegar ég áttaði mig á því að hlutdeild erlendra risafyrirtækja í íslenskum auglýsingamarkaði, auglýsingatekjum, fór úr 4% árið 2012 í 44% árið 2021 þá áttaði ég mig enn betur á því, sem ég vissi fyrir, hversu erfitt og óheilbrigt umhverfi sjálfstætt starfandi fjölmiðla er. Það skiptir okkur gríðarlega miklu máli að hér séu til fjölbreytilegir, öflugir, sjálfstæðir fjölmiðlar. Ég hef átt þann draum lengi, og sá draumur lifir, að ríkið hætti fjölmiðlarekstri, hætti og dragi sig að fullu í hlé. Ég veit að sá draumur er mjög fjarlægur og kannski mun ég ekki lifa hann, en hver veit. En það er lágmarkskrafa að við reynum að jafna stöðuna. Ég er ánægður með það hvernig hæstv. ráðherra nálgast viðfangsefnið og hvaða skoðanir hún hefur á málum íslenskra fjölmiðla. Ég hygg að það sé rétt hjá mér, frú forseti, þegar ég segi að gjáin sem er á milli mín og hæstv. ráðherra er ekki mjög breið, hún er eiginlega bara smáræma. Ég bind miklar vonir við að okkur takist sameiginlega, og vonandi öllum þingheimi, að gera það sem gera þarf, búa til aðeins heilbrigðara umhverfi fyrir íslenska fjölmiðla þannig að ekki þurfi að grípa til þess óyndisúrræðis að vera með beina ríkisstyrki, sem gengur auðvitað þvert gegn tilgangi sjálfstætt starfandi fjölmiðla, sem er að vera alls ekki fjárhagslega háðir ríkisvaldinu sem þeir eiga einmitt ekki síst að veita aðhald og aðhaldið verður ekki eins og það þarf að vera ef þeir eru orðnir fjárhagslega háðir ríkisvaldinu. Það segir sig sjálft. Við þurfum sem sagt að skoða skattaumhverfið. Við þurfum að taka ákvörðun um það. Ég held að ekki verði undan því vikist að draga a.m.k. Ríkisútvarpið að fullu út af auglýsingamarkaði og við þurfum líklegast, í samvinnu við önnur lönd, að koma á einhverju vitibornu, skattalegu umhverfi þegar kemur að alþjóðlegum fjölmiðlafyrirtækjum eins og Facebook, Google og fleirum þannig að innlendir fjölmiðlar hér á Íslandi, í Danmörku o.s.frv. eigi a.m.k. einhvern jafnari möguleika í baráttu við þessi risafyrirtæki. Að þessu sögðu, frú forseti, bind ég vonir við það að menn átti sig á því að verkefninu er ekki lokið í allsherjar- og menntamálanefnd í meðferð þessa máls, langt í frá. Ég vonast til að við tökumst á, hugsanlega á nýju ári, næsta vetur, á nýjum vetri, við það risaverkefni sem ég lít á sem skyldu okkar að gera og minni á að hér í dag tók þingheimur ákvörðun um það að auka enn ójafnræðið á milli Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla þegar tekin var ákvörðun um að hækka útvarpsgjaldið og viðhalda um leið þeim mekanisma að í hvert einasta skipti sem framtakssamur einstaklingur, karl eða kona, tekur ákvörðun um að stofna fyrirtæki og í hvert einasta skipti sem íslenskur unglingur fagnar 16 ára afmæli þá aukast tekjur Ríkisútvarpsins. Þetta kalla ég ekki jafna samkeppni fyrir sjálfstæða fjölmiðla.

Virðulegi forseti. Ég afsaka misskilninginn og breytinguna á síðustu mínútu, takk fyrir þetta. Nú er þetta umræða sem hefur verið í gangi alveg frekar lengi. Hún byrjaði áður en ég tók sæti á þingi, sem var fyrir þremur vikum, þannig að ég held að umræðan hafi farið af stað fyrir kannski mánuði. Síðan var hún sett á ís þangað til núna. Því hefur þetta verið á ís í sirka fjórar vikur og við erum að taka samtalið og taka þetta fyrir hér núna klukkan korter í tíu á fimmtudagskvöldi, í skjóli nætur, þegar þingmenn sem eiga fjölskyldur eru heima hjá sér með börnunum sínum eða bara að hvíla sig eftir erfiðan vinnudag. Það eru ekki margir á mælendaskrá, því miður. Í ljósi þess hvað þetta er ógeðslega stórt og mikilvægt mál þá hefði ég viljað sjá það fyrr á dagskrá, en svona er þetta. Ég ætla að fara yfir nokkrar staðreyndir varðandi ÍL-sjóð og afgreiðslu þeirra mála. Ég veit ekki hvar ég á að byrja varðandi afgreiðslu þessara mála. Til að byrja með kom fram í lögfræðiáliti sem LOGOS hefur unnið fyrir fjóra af stærstu lífeyrissjóðum landsins að tillaga hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að setja lög sem fela í sér gjaldþrot eða sambærileg skuldaskil ÍL-sjóðs fari í bága við stjórnarskrána og mannréttindasáttmála Evrópu. Í álitinu kemur líka fram að slíkt inngrip fæli í sér eignarnám eða annars konar skerðingu eignarréttinda sem myndi skapa íslenska ríkinu bótaskyldu gagnvart þeim sem eiga skuldabréf útgefin af sjóðnum. Þar eru íslenskir lífeyrissjóðir langstærsti eignaraðilinn, en þeir eiga um 80% bréfanna, virðulegi forseti. Svo var unnið annað lögfræðiálit af Landslögum fyrir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þar kom hins vegar fram að eignarréttindi lífeyrissjóðanna yrðu ekki skert ef ÍL-sjóður yrði settur í þrot þar sem þeir fengju kröfur sínar greiddar að fullu. Eina eignaskerðingin væri töpuð ávöxtun til framtíðar. Nú eru því tvö lögfræðiálit og koma ólíkir hlutir fram í þeim. Það er ekki gott. Það sem gerðist svo var að lífeyrissjóðirnir fengu Róbert Spanó, fyrrverandi forseta Mannréttindadómstóls Evrópu, til að fara yfir bæði lögfræðiálitin og samkvæmt honum eru kröfur lífeyrissjóðanna í ÍL-sjóð varðar af eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sem leiðir til þess að ef ríkið keyrir sjóðinn í þrot þá væri það brot á ákvæðum stjórnarskrárinnar. Virðulegi forseti. Þetta er ekki lítið mál, það er ekki lítils háttar að um sé að ræða mögulegt stjórnarskrárbrot. Ég talaði fyrr í dag í fjárlögum um ábyrga hagstjórn og ábyrgð ríkisins þegar kemur að því að fara með peninga almennings og þetta er náttúrlega enn eitt dæmið um hvað búið er að fara illa með fé. Þetta er sérstaklega áhugavert í ljósi þess að meiri hlutinn í fjárlaganefnd stóð á sínum tíma gegn því að fá óháð lögfræðiálit um hugmyndir hæstv. ráðherra um að gjaldfella ÍL-sjóð. Við megum heldur ekki gleyma því, virðulegi forseti, að megineigendur þessara skuldabréfa eru íslensku lífeyrissjóðirnir eins og ég kom að rétt í þessu. Því myndi ákvörðun um að keyra sjóðinn í þrot fórna hagsmunum almennings morgundagsins svo hæstv. fjármálaráðherra geti litið betur út í augum almennings í dag með það í rauðu bókhaldi. Það er náttúrlega bagalegt að verið sé að fara svona með þennan sjóð og það sem er enn bagalegra er að við erum að taka umræðuna núna. Það var náttúrlega umræða í gangi áður en ég kom inn á þing, ég man ekki alveg hvenær, og eins og ég sagði var hún bara sett á ís. Þessu var öllu leyft að kólna og almenningur er kannski búinn að beina sjónum sínum eitthvert annað, það er náttúrlega mikið í gangi í samfélaginu, fer að styttast í jól og hér erum við að ræða þetta rétt fyrir tíu á fimmtudagskvöldi. Þetta er rosalega skrítið. Svo spyr maður líka hvar ábyrgð stjórnmálamanna liggi, við eigum heldur ekki að leyfa umræðunni að deyja svona út. Málið er að það er einfaldlega svo mikill tími liðinn síðan málið var síðast á dagskrá að ríkisstjórnin er kannski orðin afturreka með þessa glötuðu hugmynd sína. Kannski kemur bara ekkert frumvarp. Í ljósi lögfræðiálita, fjölmiðlaumfjöllunar og umræðu í þinginu er þessi blaðra kannski einfaldlega sprungin. Það er kannski enginn áhugi fyrir þessu lengur, því miður, en þetta er samt sem áður mikilvægt samtal sem við þurfum að taka og fyrirhuguð afgreiðsla þessa máls er ekki ríkisstjórninni til sóma og þá sérstaklega ekki hæstv. fjármálaráðherra.

Forseti. Hér er til umræðu mjög sérkennilegt mál. Blaðamannafundur hæstv. efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, þar sem hann lýsti þeirri hugmynd að taka snúning á fjármagnseigendum, hefur eðlilega dregið nokkurn dilk á eftir sér, enda sennilega um nokkuð fordæmalitla aðgerð að ræða í Íslandssögunni. Það sem veldur mér áhyggjum, og er ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs, er að þetta verður tæplega síðasta skiptið, eða vonandi ekki, sem ríkið ræðst í aðgerð þar sem það sækist eftir fjármögnun aðila á markaði. Uppi hafa verið hugmyndir um átak í samgöngumálum á Íslandi. Þar hefur verið velt upp þeim hugmyndum að taka höndum saman við ytri fjármögnunaraðila um fjármögnun þeirra verkefna þar sem ríkið kæmi að með einhvers konar tryggingu fyrir endurgreiðslu en fjármögnunaraðila yrði heimiluð gjaldtaka yfir einhvern ákveðinn tíma. Við höfum ágæta reynslu af slíkum framkvæmdum og er þar nærtækast að nefna Hvalfjarðargöngin. Mörg slík verkefni gætu verið fram undan og það er vissulega þannig að Viðreisn, sá flokkur sem ég sit hér fyrir, myndi líta slíkar hugmyndir jákvæðum augum. Er hins vegar líklegt að kjörin sem byðust á markaði, eftir að þetta mál hefur komið upp, yrðu þau sömu og boðist hefðu hefði þetta mál ekki komið upp? Er með öðrum orðum hægt að taka snúning á fjármagnseigendum án eftirkasta? Reynsla annarra ríkja og reynsla einkaaðila af slíkum málum bendir til þess að svo sé ekki, þ.e. að aðgerð sem á yfirborðinu og hugsanlega í augum einhverra er mikil snilld og gæti sparað ríkissjóði umtalsverðar upphæðir, þó að það liggi engan veginn fyrir að það sé rétt, mun hugsanlega draga umtalsverðan dilk á eftir sér í formi hærri vaxtagjalda á sambærilegum verkefnum eða verkefnum þar sem fjármagn yrði sótt út á markað með ríkisábyrgð í framtíðinni og koma í veg fyrir að þjóðþrifaverkefni verði framkvæmd. Það er mjög skrýtið að ekki hafi farið fram ítarlegri könnun á því hvaða afleiðingar þessi ákvörðun gæti haft inn í framtíðina á kjörin sem byðust í verkefnum af þessum toga í framtíðinni; vegir sem ekki verða byggðir, framkvæmdir sem ekki verður ráðist í vegna þess að fjármagn á viðunandi kjörum fæst ekki og það fæst ekki vegna þess að orðspor aðilans sem hyggst tryggja niðurstöðuna hefur beðið hnekki vegna athafna sem hann sýndi af sér í fortíðinni. Þetta er ekki langsótt. Þetta er þvert á móti fullkomlega eðlileg ályktun af þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í þessu máli. Eitt er hvort þessi hugmynd hefði til skamms tíma getað skilað árangri. Þar hefði auðvitað þurft að taka tillit til hvaða áhrif hún hefur á tekjur ríkisins, t.d. af tekjusköttum sem greiddir eru af lífeyrisgreiðslum sem greiddar eru út eða kostnaði vegna ellilífeyris sem þarf að greiða út til að bæta upp lífeyrissjóðsgreiðslur sem ekki duga til framfærslu. En hin spurningin er, og henni hefur ekki verið svarað, hvaða afleiðingar þetta mun hafa fyrir sambærileg verkefni í framtíðinni, verkefni sem ekki verða framkvæmd eða verða framkvæmd með dýrari hætti, sem væntanlega mun þýða að notendur þeirra verkefna þurfa að greiða álag vegna notkunar sinnar, t.d. á samgöngumannvirkjum, einmitt vegna þess að fjármögnunin var dýrari og fjármögnunin var dýrari vegna aðgerða ríkisins í þessu máli. Engin af þessum rannsóknum fór fram. Ég verð að viðurkenna að þetta þykir mér frekar mikil skammsýni og vanreifun á þessu máli, vanathugun á því hvaða kostir væru raunverulega í stöðunni og hverju þeir myndu skila ríkissjóði til lengri tíma. Mér fannst eðlilegt að nýta tækifærið og koma hér upp og vekja athygli á þessum kostnaðarlið sem vissulega hefur verið nefndur hér af öðrum þar sem afleiðingarnar liggja ekki núna heldur í framtíðinni. Þetta er vandamál af sama meiði og skuldasöfnun ríkisins á þeim vaxtakjörum sem ríkissjóði bjóðast, reikningur sem skammlaust er sendur kynslóðum framtíðarinnar.

Herra forseti. Hvaða áhrif hefur það á trúverðugleika íslenska ríkisins, traust til ríkissjóðs sem útgefanda skuldabréfa og þýðingu ríkisábyrgðar í framtíðinni ef ÍL-sjóður yrði nú knúinn í þrot með lagasetningu frá Alþingi, í rauninni afturvirkum breytingum á skilmálum þessara skuldabréfa, ef ÍL-sjóður yrði knúinn í þrot til að velta þessum byrðum sem þarna er um að tefla yfir á lífeyrissjóðina, yfir á t.d. almannaheillasamtök - Styrktarsjóður hjartveikra barna er t.d. einn af skuldabréfaeigendunum - ef ÍL-sjóður yrði settur í þrot til þess að koma beinlínis í veg fyrir að þessir skuldabréfaeigendur nytu vaxtagreiðslna og nytu verðbóta út líftíma þessara skuldabréfa, sem er hafið yfir allan vafa að voru og eru ríkistryggð, með ríkisábyrgð? Þau voru gefin út af ríkisstofnun. Þetta er ekki eitthvert Icesave-mál, það er ríkisstofnun sem gaf út þessi skuldabréf og skilmálarnir ofboðslega skýrir, bréfin óuppgreiðanleg, fastir vextir, ákveðinn lánstími o.s.frv. Þetta er nú svona stóra spurningin í þessu ÍL-sjóðs máli og ein af þeim þremur sem ég lagði fyrir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra með fyrirspurn til skriflegs svars þann 28. nóvember síðastliðinn. Nú er heilmikið vatn runnið til sjávar síðan hæstv. ráðherra boðaði til blaðamannafundar og setti fram ansi skrautlegar yfirlýsingar um afarkosti ríkisins í þessu máli og eftir því sem tíminn líður og rykið sest þá verður þessi blaðamannafundur sérkennilegri og sérkennilegri í minningunni. Nú hefur Logos lögmannsþjónusta skilað álitsgerð fyrir lífeyrissjóðina þar sem færð eru mjög sterk rök fyrir því að hér sé um að ræða eignarréttindi, að vextir og verðbætur út lánstímann heyri allt saman til eignarréttinda sem ekki verði skert bótalaust. Í þeirri álitsgerð kemur fram að lögmannsstofan hafi kannað sérstaklega hvort dæmi séu um að gripið hafi verið til sambærilegra ráðstafana í 17 helstu ríkjum Evrópu, eins og það er orðað. Engin dæmi, segir Logos, hafa fundist þar um viðlíka ráðstafanir í tengslum við skuldbindingar stofnana sem umrædd ríki bera ábyrgð á. Þau þurftu eiginlega að leita til Grikklands, til ráðstafana sem var gripið til þar í miðri evrukreppu 2010–2011, til þess að finna eitthvað sem gæti hugsanlega að einhverju leyti verið sambærilegt við það sem hæstv. fjármálaráðherra var í raun að hóta að gera. Þess vegna spurði ég líka, í þessari skriflegu fyrirspurn til hæstv. ráðherra, hvort hann þekkti einhver dæmi úr samtímanum um að evrópskt ríki, fyrir utan Grikkland í þessu tilfelli, gripi til viðlíka ráðstafana vegna skuldbindinga sem ríkið eða stofnun sem ríkið ber óumdeilanlega ábyrgð á hefur stofnað til. Það verður fróðlegt að fá svörin við því. Nú hefur Róbert Spanó, fyrrverandi forseti Mannréttindadómstóls Evrópu, lagt mat á þau sjónarmið sem komið hafa fram í þessu máli. Mér finnst það athyglisvert að Róbert Spanó fullyrðir að í dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu séu engin dæmi um svona víðtæka heimild löggjafans til bótalausra eignaskerðinga af því tagi sem hér um ræðir og við þær aðstæður sem hér eru uppi. Þarna er hann í rauninni að svara því lögfræðiáliti sem hæstv. fjármálaráðherra byggði sinn málflutning á. Róbert Spanó sat sjálfur í dóminum sem tók afstöðu til þess hvort ráðstafanir grískra stjórnvalda hefðu staðist ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu og hann segir, með leyfi forseta: „Ég er fyllilega sammála þeirri niðurstöðu sem fram kemur í álitsgerð LoL (sjá bls. 39) að ekkert bendi til þess að þær forsendur sem lágu til grundvallar ráðstöfunum gríska ríkisins í því máli geti með nokkru móti jafnast á við þær aðstæður sem eiga við um ÍL-sjóð.“ Hann telur að hér sé um að ræða lagasetningu sem myndi fela í sér eignarnám og myndi baka ríkinu bótaskyldu og að kröfurnar teljist að fullu eign í skilningi stjórnarskrár Íslands og mannréttindasáttmálans. Ég hallast að því, og ég hef sagt það hér áður, að ráðherra hafi þarna gerst sekur um mjög alvarlegt frumhlaup sem hafði auðvitað strax áhrif á virði þessara bréfa og að það færi best á því að hann í rauninni drægi þessar hótanir sínar til baka í stað þess að halda virði þessara eignaflokka í óvissu, halda í raun virði bréfanna niðri algerlega að ósekju því með því er hann bæði að skaða trúverðugleika ríkissjóðs sem útgefanda skuldabréfa og að skaða hagsmuni lífeyrissjóðanna og sjóðfélaga þeirra.