Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina til hæstv. menntmrh. á þskj. 94 svo hljóðandi fsp.: „Hve miklar eru orðnar tekjur af knattspyrnugetraunum þeim, sem hófust s.l. vor? Hvernig hefur fé þessu verið ráðstafað? Er sú ráðstöfun í samræmi við lagaákvæði um Íþróttasjóð?“ Sú starfsemi, sem ég nefni þarna knattspyrnugetraunir, mun formlega, þ.e. í lögum og viðkomandi reglugerðum nefnast Íslenzkar getraunir. En ástæðan til fsp. er sú, að ýmsum hefur virzt að til þessarar starfsemi hafi verið stofnað ekki allsendis með viðeigandi hætti. Vissir aðilar hafi fengið þarna forréttindi, en réttur annarra, eins og til að mynda Ungmennafélags Íslands, fyrir borð borinn, og það getur jafnvel talizt hæpið, að fyrirkomulag starfseminnar samrýmist fullkomlega ákvæðum viðkomandi laga. Það er því að mínum dómi ekki vanþörf á, að málið sé rætt opinberlega, og þess vegna ber ég fram þessa fsp.



Herra forseti. Svar mitt við þessari fsp. er þannig: Sölu á fyrstu miðunum í þeirri getraunakeppni, sem um er að ræða, lauk 1. maí 1969 og sölu síðustu miðanna, sem ég hef fengið upplýsingar um, lauk 14. þ.m. Frá 3. maí til 20. ágúst voru miðar seldir á hálfs mánaðar fresti, en síðan hafa miðar verið seldir vikulega og er um 16 getraunaseðlaútgáfur að ræða. Liggja fyrir fullnaðarreikningsskil fyrir 15 af þeim. Tekjurnar hafa numið alls 5 235 450 kr., eða 5.2 millj. kr. Samkv. stofnsamningi og reglugerð, sem menntmrn. samþykkti 17. apríl s.l. um þessa getraunastarfsemi, skal verja 50% teknanna til vinningagreiðslu og 25% til umboðslauna. Af tekjum áðurnefndra 15 söluvikna hafa 2 617 725 kr., eða 2.6 millj. kr., farið til vinningagreiðslu og 1 308 863 kr., eða 1.3 millj., til umboðslauna. Afgangurinn, eða fjórðungur teknanna, nemur 1 308 863 kr., eða 1.3 millj. Kostnaðurinn við starfsemina hefur numið sem næst 835 þús. kr., og hefur því hagnaðurinn til loka 15. viku getraunanna numið 573 862 kr., eða 574 þús. Menntmrn. samþykkti þá till. íþróttanefndar ríkisins, sem samkv. lögum nr. 84 1940 um tekjuöflun Íþróttasjóðs hefur heimild til starfrækslu getraunastarfsemi í sambandi við íþróttakappleiki, að fela þessa starfsemi félagi, sem myndað er af Íþróttasambandi Íslands, Íþróttahandalagi Reykjavíkur og Knattspyrnusambandi Íslands, og nefnist þetta félag Getraunir. Ef tap verður á rekstrinum, skulu þessir aðilar greiða tapið sem hér segir: Íþróttasamband Íslands 37.5%, Íþróttabandalag Reykjavíkur 37.5%, en Knattspyrnusamband Íslands 25%. Verði hins vegar hagnaður, 200 þús. kr. eða minna, skiptist hann milli aðilanna í sömu hlutföllum. Verði hagnaður yfir 200 þús., skulu 50% þess, sem umfram er þá fjárhæð, renna til Íþróttasjóðs, en afgangurinn skiptast milli áðurnefndra aðila. Dreifing getraunaseðlanna hefur fyrst og fremst verið falin ungmenna- og íþróttafélögum og samtökum þeirra. Hafa þessi félög lagt fram mikið starf við dreifingu, sölu og söfnun seðla, og með tilliti til þess voru umboðslaunin ákveðin allhá eða 25%, eins og áður segir. Var ekki talið líklegt, að lægri umboðslaun yrðu vænleg til þess að örva getraunastarfsemina svo sem þörf væri á, en þessi háu umboðslaun eru félögunum nakkur tekjulind. Í stofnsamningi og reglugerð getraunarekstrarins er kveðið svo á, að hagnaði, hvort sem hann rennur til Íþróttasjóðs eða hinna þriggja aðila, sem standa að félaginu Getraunir, eða einstakra félaga, skuli varið samkv. ákvæðum í íþróttalögum um Íþróttasjóð. Með hliðsjón af þessu verður að telja, að ráðstöfun hagnaðar í getraunastarfseminni sé í samræmi við íþróttalögin. Það ber að hafa í huga, að sú getraunastarfsemi, sem efnt var til á s.l. vori, er tímabundin og rennur stofnsamningur og reglugerð um þennan getraunarekstur út í árslok 1969, í lok þessa árs. Það er því auðvelt að endurskoða þær reglur, sem um þetta gilda, ef reynslan leiðir í ljós, að menn telji annað skipulag eðlilegra. Rétt er að hafa í huga í þessu sambandi, að á árunum 1952–1956 rak íþróttanefnd ríkisins getraunastarfsemi í sama horfi og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Þessari starfsemi var hætt vegna þess, að hún skilaði ekki hagnaði svo sem menn höfðu gert sér vonir um. Það hefur síðan alltaf verið athugað öðru hverju, frá því að hin fyrsta getraunastarfsemi lagðist niður, hvort hefja ætti getraunastarfsemi á ný, en niðurstaðan hefur jafnan þar til nú orðið sú, að hún mundi ekki skila hagnaði. Var m.a. athugað rækilega um hugsanlega samvinnu við getraunir Noregs og enskt getraunafyrirtæki, en hagnaður allur var talinn vafasamur í báðum tilfellum og varð því ekkert úr framkvæmdum. En þá var það árið 1968, í fyrra, að þrjú knattspyrnufélög í Reykjavík hófu að reka getraunastarfsemi, hvert meðal sinna félaga. Þau beittu því fyrirkomulagi að selja eina getraunaröð á hverjum seðli og selja hana áttfalt hærra verði en t.d. var gert í Noregi og tuttugu og fimmfalt hærra verði en hún var seld á árunum 1952–1956. Stjórn íþróttabandalags Reykjavíkur taldi sig sjá fram á, að þessi starfsemi, sem án efa mundi breiðast út til fleiri félaga, yrði talin hæpin eða jafnvel ólögleg, jafnvel beinlínis ólögleg eftir lögum nr. 84 1940, íþróttalögunum, og sótti því til íþróttanefndar ríkisins um heimild til getraunarekstrar. Samtímis þessu sóttu stjórnir Íþróttasambands Íslands og Knattspyrnusambands Íslands sameiginlega um hið sama. Íþróttanefnd ríkisins, sem vegna fyrri reynslu og áðurnefndra athugana taldi ekki rétt að setja á sínum vegum á fót í annað sinn getraunarekstur, átti fund með þessum þremur aðilum. Náðist samkomulag milli hinna þriggja umsækjenda um getraunastarfsemina á þann veg, að þau mynduðu félag um tímabundinn rekstur getrauna, sem byggður yrði á þeirri reynslu, sem fengizt hafði hjá reykvísku knattspyrnufélögunum, og yrði fyrirkomulagið hið sama hjá þeim, að félögin bæru hita og þunga af dreifingu og sölu miðanna. Var þetta rætt við menntmrn. og féllst rn. á tillögur íþróttanefndarinnar um málið og þá till., sem var orðin sameiginleg till. þessara þriggja helztu íþróttasamtaka í landinu, Íþróttasambands Íslands, Íþróttabandalags Reykjavíkur og Knattspyrnusambands Íslands. Sú getraunastarfsemi, sem hófst í maímánuði 1969, í s.l. maímánuði, hefur skilað þó nokkrum hagnaði, eins og ég gat um áðan, þótt hliðstæður rekstur á árunum 1952–1956 benti ekki til, að slík starfsemi mundi verða sérstaklega arðgæf. Vona ég, að með þessum upplýsingum hafi ég svarað fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. greinargóð svör við fsp. minni. Ástæðan til þess, að einn liður fsp. er á þá leið, hvort fyrirkomulag þessara getrauna sé í samræmi við lagaákvæði um Íþróttasjóð, er sú, að í lögum um þennan sjóð segir skýrt og greinilega: „ Ríkisstj. er heimilt að veita íþróttanefnd leyfi til að reka veðmálastarfsemi í sambandi við íþróttakappleiki til ágóða fyrir Íþróttasjóð“. Ríkisstj. er sem sagt heimilt að veita Íþróttasjóði þennan rétt. Spurningin er þá, hvort Íþróttasjóður eða stjórn hans hefur leyfi til þess að afsala sér þessum rétti í hendur öðrum aðilum, eins og nú hefur verið gert, þó að satt sé að vísu, að þetta sé aðeins til takmarkaðs tíma. En hvað sem því líður sýnist mér aðfinnsluvert, að þremur aðilum, einungis þremur aðilum, sem að íþróttum vinna í landinu, þ.e. ÍSÍ, KSÍ og Íþróttabandalagi Reykjavíkur, skuli hafa verið veittur allur rétturinn í þessu máli. Það er að vísu satt, að þessir aðilar eru þrír þeir atkvæðamestu á sviði íþrótta, en það eru fleiri aðilar, sem vinna ötullega á íþróttasviðinu með fjöldaþátttöku, öll ungmennafélögin, hvorki meira né minna. Og ég fullyrði, að meðal forustumanna ungmennafélagshreyfingarinnar gætir mikillar óánægju út af þessu máli; og þar er þess vænzt, að fyrirkomulagi starfseminnar verði breytt núna, þegar tækifæri gefst til þess, þegar gildistími fyrirkomulagsins, eins og það tíðkast nú, rennur út um nýárið; verði sem sagt breytt þannig, að ágóði af getraunastarfseminni renni til UMFÍ ekki síður en hinna þriggja aðilanna. Ágóðinn er að vísu ekki mjög mikill samkv. upplýsingum hæstv. menntmrh., hreinn ágóði tæpar 600 þús., en hann virðist aukast jafnt og þétt. Það er víst, að fjárhagur Ungmennafélags Íslands er svo slæmur og stuðningur við það af opinberri hálfu svo skorinn við nögl, að það er kominn tími til þess að taka þessi mál öll til rækilegrar athugunar. Þessi gamli og mjög svo lofaði félagsskapur, með sína víðtæku starfsemi, héraðsmót, landsmót o.s.frv., hefur ekki ráð á því að halda opinni skrifstofu að staðaldri. UMFÍ hefur skrifstofu opna aðeins um sumarmánuðina allan daginn, en eins og nú stendur, t.d. yfir vetrarmánuðina, starfar þar skrifstofustúlka tvo tíma á dag, og ef menn þurfa að ná sambandi við þessa skrifstofu UMFÍ í sambandi við einhver vandamál ungmennafélagshreyfingarinnar, þarf að hitta á þann tíma, sem stúlkan situr þarna. Menn skilji ekki orð mín svo, að ég vilji telja eftir tekjur ÍSÍ eða hinna tveggja aðilanna, sem hlotið hafa forréttindi í sambandi við getraunirnar. Þeir aðilar eru alls góðs maklegir að mínum dómi. En það verður að vera eitthvert samræmi í þessu. Menn athugi það t.d., að Íþróttabandalag Reykjavíkur fær eitt allra héraðssamtaka í landinu að njóta ágóðans af getraunasamkeppni. Hvers eiga hin samböndin að gjalda? Og menn ættu t.d. að athuga það, að ágóði ÍSÍ af getraununum er aðeins ofurlítil ábót á aðrar tekjur þess sambands. 3 millj. skilst mér að ÍSÍ fái af svo kölluðum sígarettupeningum og auk þess styrki margs konar til utanfara og annarrar starfsemi. Á meðan hefur UMFÍ fengið 400 þús. kr. alls til félagsstarfsemi, 50 þús. kr. til Þrastaskógar, þ.e. skógræktar, og 50 þús. kr. til starfsíþrótta, samtals 1/2 millj., og það er allt og sumt. Mér er kunnugt um það, að stjórn UMFÍ hefur sent inn til fjvn. umsókn um, að framlag til starfsemi UMFÍ verði nú 1.6 millj. kr. Og ég skil ekki, - þegar tekið er tillit til stuðnings hins opinbera við önnur skyld samtök, eins og t.d. ÍSÍ, sem eru alls góðs makleg að mínum dómi, og ég vil undirstrika það, - en ég skil ekki, þegar þetta er athugað, að hægt sé að neita UMFÍ um þetta lítilræði. Svo endurtek ég þakkir mínar til ráðh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Ég tel rétt, að það komi hér fram, að menntmrn. hefur engin kvörtun borizt og engin vitneskja borizt um óánægju í sambandi við þá getraunastarfsemi, sem ég var að gefa hinu háa Alþ. upplýsingar um. Það er í fyrsta skipti nú í ræðu hv. þm., sem mér berst til eyrna, að með þessa starfsemi sé óánægja hjá tilteknum aðilum, sem hann nefndi, þ.e. ungmennafélagshreyfingunni. Ég vil taka það skýrt fram, að rn. hefur allar götur síðan 1956, að getraunastarfsemin var lögð niður vegna þess, að á henni var beinlínis taprekstur, verið reiðubúið til þess að nota heimild íþróttalaganna um það að veita íþróttanefnd ríkisins leyfi til getraunastarfsemi, og það mál hefur verið, svo að segja árlega, til stöðugrar athugunar hjá íþróttanefndinni. En hún hefur aldrei að athuguðu máli treyst sér til þess að hefja starfsemina að nýju af ótta við það, að hún mundi leiða til taps. Þegar svo þessi starfsemi var byrjuð með hætti, sem líklega hefði orðið að telja ólöglegan, en þrír mjög stórir aðilar, forustuaðilar í íþróttahreyfingunni, vildu taka þessa áhættu á sig, því að í upphafi var litið á þetta sem áhættu, - ríkið tók enga áhættu á sig í þessu sambandi, - þá taldi menntmrn. sjálfsagt að verða við þessu og túlkaði lagaákvæðin þannig - um þann skilning hefur ekki verið ágreiningur mér vitanlega - að íþróttanefndin gæti framselt þennan rétt sinn til annarra aðila með samþykki menntmrn., og það samþykki fékkst. En nú hefur komið í ljós, að hér er um verulega tekjulind að ræða og við lögðum í menntmrn. megináherzlu á það, að hagnaðinum yrði varið í samræmi við ákvæði íþróttalaganna. Við mundum aldrei hafa samþykkt að framselja réttinn til getraunastarfsemi með öðru skilyrði en því, að ráðstöfun fjárins færi algerlega eftir ákvörðun íþróttalaganna. Það var mergurinn málsins frá okkar sjónarmiði séð. Nú er hins vegar komið í ljós, að hér er ekki um áhættufyrirtæki að ræða, á tæplega hálfu ári hefur hagnaðurinn numið 500–600 þús. kr., og eins og hv. þm. sagði alveg réttilega, þá virðist hann fara mjög vaxandi og hér virðist vera um að ræða tekjustofn, sem geti gefið Íþróttasjóði, íþróttahreyfingunni, talsvert á 2. millj. kr. á ári, eins og nú standa sakir. Einmitt með hliðsjón af því, ef svona færi, og það hefur raunar farið fram úr björtustu vonum, þá var leyfið haft tímabundið og getur komið til endurskoðunar um næstu áramót. Ég get með ánægju gefið þá yfirlýsingu, að rn. er að sjálfsögðu reiðubúið til þess að ræða þetta mál við alla þá aðila, sem áhuga hafa á því að eiga aðild að þessari starfsemi og mundu vilja nota hagnaðinn í samræmi við ákvæði íþróttalaga, sem ég tel vera merg málsins. Ef um er að ræða óánægju með þetta fyrirkomulag hjá tilteknum aðilum, þá er réttast fyrir þá að snúa sér til rn. með þær umkvartanir sínar eða með skoðanir sínar um málið, og ég get fullvissað alla aðila um það, að við munum taka það mál til vinsamlegrar og vandlegrar athugunar.



Herra forseti. Sú fsp., sem hér er til umr., og svör hæstv. menntmrh. við henni gefa tilefni til þess að mínum dómi að vekja á ný athygli á því, að fyrir Alþ. hefur verið lögð till. til þál. um það, að sett verði á stofn 5 manna nefnd, er hafi það hlutverk að gera fjárhagsáætlun fyrir íþróttastarfsemina í landinu. Eins og segir í þeirri till., á að gera fyrstu áætlun fyrir árið 1971, en eftir það skulu þær gilda til fjögurra ára. Og við gerð fjárl. hverju sinni skuli þessi áætlun lögð til grundvallar fjárframlögum ríkissjóðs til íþróttastarfseminnar, því að það er vissulega alveg rétt, að nokkurs ósamræmis gætir í skiptingu þess fjár, sem til íþróttastarfseminnar er varið, og í vaxandi mæli hafa menn orðið þess varir, að Ungmennafélag Íslands, sú hreyfing, sem á mikinn hljómgrunn meðal æskufólks um allt land, hefur verið afskipt í þessum málum. Þess vegna er í þeirri till., sem ég er hér að minna á, gert ráð fyrir því, að í nefndinni skuli eiga sæti ekki einungis forseti ÍSÍ og íþróttafulltrúi ríkisins, heldur og formaður UMFÍ og svo tveir menn kosnir af Sþ. Þessi getraunastarfsemi, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, var reynd, eins og kunnugt er, fyrir nokkrum árum, að ég hygg á nokkru víðtækari grundvelli, en gaf þá ekki góða raun og lognaðist út af. Nú er svo að sjá sem meiri áhugi sé á þessari starfsemi og nokkur tekjuvon sé við hana bundin. Ég tel sjálfsagt, að þegar þessi mál verða endurskoðuð, og þau hljóta að verða endurskoðuð nú alveg á næstunni, hvort sem það verður á grundvelli þáltill. þeirrar, sem ég hér minni á, eða með öðrum hætti, þá sé þess vandlega gætt, að svo stór aðili, merkur aðili sem ungmennafélagshreyfingin er, verði ekki hafður afskiptur í þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til þess að segja um þetta fleiri orð. Ég vildi aðeins nota þetta tækifæri til þess að minna hv. þm. á það, að þessu máli hefur þegar verið hreyft hér, og vænti þess, að till. fái fljóta og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 1. og hv. 2. þm. Austf. borið fram á þskj. 76 fsp. til raforkumrh. um nokkur atriði varðandi dreifingu raforku um sveitir. Við myndun ríkisstj. 1953 var gerð raforkuáætlun til 10 ára og ákveðið að verja til framkvæmda 250 millj. kr. á ári á áætlunartímabilinu. Hvert stórátak hér var um að ræða, má bezt sjá á því, að nú þyrfti að margfalda, sumir segja allt að tífalda, þessa upphæð til að ná sama framkvæmdamætti. Sérstök áætlun var svo gerð um dreifingu raforkunnar um sveitir. Að áætlunartímabili þessu loknu var komin önnur ríkisstj., eins og kunnugt er, og önnur raforkuáætlun hefur ekki fengizt gerð til þessa. Orkuvinnslan er alveg utan við ramma þessarar fsp., en af dísilframleiðslunni er raunar ljót saga og rekstrarreikningar þeirra fyrirtækja eru ákaflega ömurlegir. En varðandi dreifinguna um sveitir er það að segja, að árlegar framkvæmdir við hana héldust nokkuð svipaðar fram að síðustu kosningum, um 200 sveitabýli á ári fengu rafmagn að meðaltali á árunum 1955–1966. Árið 1967 fengu 178 bæir rafmagn og eitthvað yfir 130 árið 1968, en þess ber þó að gæta, að þá var það farið að tíðkast í vaxandi mæli að taka skammtímalán til héraðsveitnanna, svo að bæjafjöldinn gefur ekki rétta mynd af framlögum ríkisins síðustu tvö árin. Nú í ár er svo gert ráð fyrir, að tengd verði 70 býli og á næsta ári, eftir fjárveitingum að dæma, varla miklu fleiri en það. Það er þess vegna augljóst, að þessi mál eru nú komin í hina mestu sjálfheldu, enda hafa fjárveitingar til dreifilínanna farið síminnkandi að framkvæmdamætti ár frá ári. Þá hefur það einnig gerzt, að framkvæmdir hafa færzt mjög á reik, svo að erfitt er að fylgjast með því, hvert verið er að fara. Þannig fréttist það einn góðan veðurdag, að menn geti fengið línu lagða, ef þeir borgi hana sjálfir í bili, og lofar þá ríkið að greiða kostnaðinn síðar, en án vaxta eins og kunnugt er. Einnig hefur það frétzt, að menn geti fengið línu, ef þeir borgi úr eigin vasa kostnaðinn við það, sem er umfram 1.5 km á milli bæja að meðaltali og skiptir þá ekki máli, þó að línan hafi ekki áður verið samþ. í orkuráði, að því er manni skilst. Enginn veit svo lengur með sannindum, eftir hvaða reglum er hér farið um þetta. Þetta er fremur óviðfelldið ástand, svo að ekki sé meira sagt. Fsp. okkar er fram borin til þess að fá upplýst ýmis atriði hér að lútandi, m.a. eftir hvaða reglum hefur verið unnið, síðan lán og jafnvel bein framlög einstaklinga tóku að hafa afgerandi áhrif á framkvæmdir og röð þeirra, og svo hvernig lánamál þessi standa nú í dag. Þá er í síðustu liðum fsp. rætt um heildaráætlun um rafvæðingu þeirrar byggðar, sem enn hefur ekki verið tengd samveitum, og hvað ríkisstj. hyggst gera til að greiða fyrir öflun raforku þeim til handa, er þá endanlega yrðu utan orkuveitusvæða. Ég held óhætt sé að segja, að það er almennt álitið, að rafmagnslaus byggð eigi sér ekki langa framtíð úr þessu. Ár frá ári eykst hlutur raforkunnar í daglegu lífi hvers einasta manns í þjóðfélaginu. Síðast hefur komið til nýtt töfratæki, þar sem er sjónvarpið, og það er stefnt að því að koma því til allra landsmanna á sem allra skemmstum tíma. En það gefur auga leið, að þá má ekki hlaupa yfir frumþáttinn í þessu, sem í þessu tilfelli er sá að koma raforkunni einnig til allra landsmanna. Fyrirspyrjendur telja, að rafvæðing landsins alls sé samfélagslegt viðfangsefni, sem verði að leysa á allra næstu árum. Við lítum svo á, að það sé á því brýn nauðsyn að gera nú heildaráætlun um rafvæðinguna, bæði til þess að gera sér fulla grein fyrir viðfangsefninu í heild og hversu megi leysa það og svo vegna þeirra einstaklinga, sem enn eru utan samveitusvæðanna, að þeir fái að vita nokkurn veginn hvar þeir standa og geti hagað sér í samræmi við það. Ég vil einnig láta það koma fram hér, að við álítum alveg óhjákvæmilegt að skoða að nýju öll atvik, þegar það verður endanlega metið, hvaða bæir og bæjahverfi verði utan samveitusvæðanna. Herra forseti. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en bíð svara hæstv. ráðh.



Herra forseti. Hv. 1. fyrirspyrjandi fylgdi þessum fsp. úr hlaði með nokkrum orðum, talaði um rafvæðingu fyrir kosningar og eftir kosningar, stórt átak 1953 og hraðann í rafvæðingu þá, en gaf í skyn, að nú væri önnur tíðin, nú væri þetta allt saman hægfara og framkvæmdamáttur þess fjár, sem veitt er til þessara framkvæmda, væri nú harla lítill. Í tilefni af þessu held ég, að ég verði að gera nokkurn samanburð, áður en ég lýk máli mínu í sambandi við þessi svör, á því, sem framkvæmt hefur verið í seinni tíð og áður. Ég vil þá snúa mér að 1. fsp: Hún hljóðar svo: Hversu há fjárhæð samtals hefur verið tekin að láni vegna dreifingar raforku um sveitir gegn loforði ríkisstj. um endurgreiðslu? Því er til að svara, að vaxtalaus framkvæmdalán úr héraði til veitulagna í sveitum hafa á undanförnum árum verið sem hér segir: Arið 1965 3.4 millj., árið 1966 5.5 millj., árið 1967 9.95 millj., árið 1968 8.69 millj., árið 1969 10.8 millj., eða samtals 38.34 millj. Þá er eðlilegt að gera sér grein fyrir því, hvað er ógreitt af þessum lánum, en það eru ógreiddar eftirstöðvar framkvæmdalána, 18.32 millj. Þá er spurt: Hve há fjárhæð gengur árlega næstu árin til endurgreiðslu þessara lána? Því er til að svara, að árið 1970 verða endurgreiddar 7.20 millj., árið 1971 3.58 millj., árið 1972 5.91 millj., árið 1973 ekkert, árið 1974 1.63 millj. Þá er þriðja spurning: Hversu mörg býli hafa verið tengd samveitum fyrir lánsfé og í hvaða hreppum? Ekki er unnt að svara þessu nákvæmlega. Það liggur ekki ljóst fyrir, hvað mörg býli alls hafa verið rafvædd fyrir framkvæmdalán úr héraði, því að þessi lán hafa oft aðeins verið hluti af heildarkostnaði veitulagningar. Ef hins vegar er miðað við, að meðalkostnaður rafvæðingar býla frá þeim veitum, sem lánin gengu til á tímabilinu 1965–1969, hafi verið 200–210 þús. kr. á býli, þá hefur væntanlega verið lánað til sem svarar 180–190 býla, eða m.ö.o. 180–190 býli verið rafvædd fyrir þessi framkvæmdalán. Þá er fjórði liður fsp.: Hefur mönnum verið gert að greiða úr eigin vasa kostnað af dreifilínum umfram hin föstu heimtaugagjöld? Ef svo er, hvaða reglur gilda um þær greiðslur? Hafi rafmagnsveitur verið samþykktar af framkvæmdaáætlun um veitulagnir í sveitum, sem mælzt hafa lengri en 1.5 km háspennulína á býli að meðaltali, er þeim bændum, sem þessar veitur fá, gert að greiða sem óafturkræft framlag áætlaðan kostnað línunnar, sem er fram yfir 1.5 km á bæ að meðaltali. Það er ákaflega lítið, sem að þessu hefur verið gert, og það er ekki rétt, sem hv. fyrirspyrjandi gaf í skyn áðan, að þetta væri gert án þess að það væri samþ. í orkuráði. Síðustu árin hefur raunverulega ekkert verið gert við dreifingu rafmagnsins nema það hafi verið samþ. í orkuráði. En þetta kom þó fyrir áður. Þá er það 5. liður: Hvað er eftir að tengja mörg þeirra býla, sem samþ. hafa verið í orkuráði, og í hvaða hreppum eru þau? Orkuráð hefur fyrir sitt leyti samþ., að lagt verði til allra þeirra býla á landinu, sem talið er að séu með allt að 1.5 km línulengd milli sín að meðaltali. Lauslega áætlað teljast þau býli, sem eru enn órafvædd með þessa línulengd á milli bæja að meðaltali, um 200 talsins. Stofnkostnaður við veitulögn til þeirra miðað við verðlag í byrjun þessa árs er áætlaður 45 millj. 873 þús. kr. Þá er það 6. liður: Hafa býli verið tengd samveitu, áður en þau voru samþ. í orkuráði? Ef svo er, hversu mörg eru þau býli, í hvaða hreppum og eftir hvaða reglum eru þau valin? Og svarið við þessu er á þá leið, að það hefur komið fyrir í tíð allra þeirra ráðh., sem sveitarrafvæðingin hefur heyrt undir í seinni tíð, að lagðar hafa verið rafmagnsveitur til býla samkvæmt boði ráðh., án þess að fyrir lægi samþykki raforkuráðs, síðar orkuráðs fyrir þeim veitum. Venjan hefur þó verið sú, að leggja málið fyrir ráðið til staðfestingar á næsta fundi þess. Jafnan er hér um að ræða smærri veitulagningu til einstakra býla. En eins og ég sagði áðan, þá hefur í rauninni ekkert farið fram þannig nú í seinni tíð. Þá er það 7. liður fsp.: Hversu miklu fé hyggst ríkisstj. verja til dreifingar raforku um sveitir næstu tvö árin: a) til endurgreiðslu lána, b) til framkvæmda? Í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir Alþ., er gert ráð fyrir að verja 27.1 millj. kr. til rafvæðingar sveitanna árið 1970 og er það 5 millj. kr. hærri upphæð en varið var í þessu skyni á fjárlögum árið 1969. En við þetta má bæta heimtaugargjöldum, 21/2–3 millj. kr., og samtals eru þetta þá 30 millj. kr. Til endurgreiðslu á framkvæmdalánum úr héraði er, eins og áður segir, gert ráð fyrir að endurgreiða á næsta ári 7.2 millj. kr., og verða þá eftir til nýrra veitulagna á árinu, ef miðað er við fjárlagafrv., um 23 millj. kr. En á næsta ári má einnig gera ráð fyrir lánum úr héraði, kannske 6–7 millj. eins og undanfarið, og væri þá framkvæmdaféð óbreytt upphæðin, sem er í frv., um 30 millj. kr. 8. liður fsp.: Hvenær má vænta heildaráætlunar um rafvæðingu þeirrar byggðar, sem enn hefur eigi verið tengd samveitum? Því er til að svara, að gerðar hafa verið yfirlitsáætlanir um rafvæðingu sveitanna: Í fyrsta lagi áætlun, sem nær til býla með allt að 1.5 km línulengd á bæ að meðaltali og vikið var að hér að framan. Í öðru lagi áætlun, er nær til býla með 1.5–2 km meðallínulengd á bæ, og liggur nokkuð ljóst fyrir, hvernig það kemur út. Það eru um 270 býli, sem eru með vegalengdina 1.5–2 km, og það eru, eins og áðan var minnzt á, nær 200 býli, sem eru órafvædd og hafa vegalengdina 1–1.5 km. Næst er 9. liður fsp.: Hvað hyggst ríkisstj. gera til þess að greiða fyrir öflun raforku þeim til handa, er endanlega yrðu utan orkuveitusvæða? Það hefur verið gert ýmislegt til þess að greiða úr því. Samkvæmt orkulögunum er gert ráð fyrir, að bændur, sem fá ekki rafmagn í náinni framtíð frá almenningsveitum, fái veitt lán úr Orkusjóði til einkarafstöðva, vatnsaflsstöðva og mótorrafstöðva. Til lánveitinga af þessu tagi hefur verið varið á undanförnum árum talsverðu fé, t.d. árið 1964 3 millj. kr., árið 1965 4 millj., árið 1966 10.2 millj., árið 1967 4.5 millj. og árið 1968 4.9 millj. Hefur bændum yfirleitt ekki verið neitað um þessi lán, þegar þeir hafa sótt eftir þeim, hvort sem er til vatnsaflsstöðva eða mótorrafstöðva. Venjulega eru þessar dísilstöðvar, sem bændur kaupa, 6 kw. og kosta nú um 100 þús. kr., en lánin eru um 88 þús. kr. til 10 ára með 6% vöxtum. Það er orðið sjaldgæft, að bændur komi upp einkavatnsaflsstöðvum, vegna þess að það lítur út fyrir, að búið sé að nota þá aðstöðu, sem fyrir er, að mestu leyti, en fjöldi bænda sækir árlega um lán til dísilstöðva. Það eru bændur, sem reikna með að þurfa að bíða nokkuð eftir því að komast í samveitukerfið, eða þeir, sem reikna alls ekki með því, að það verði í náinni framtíð. Það er rétt að geta þess, hve margir hafa fengið rafmagn frá almenningsveitum á ári núna undanfarið, t.d. frá árinu 1958, ef við tökum 10 ár - við höfum ekki enn þá yfirlit yfir árið 1969 - árið 1958 eru það 148 býli, sem fá rafmagn frá samveitum, árið 1959 127 býli, árið 1960 215 býli, árið 1961 137 býli, árið 1962 188 býli, árið 1963 259 býli, árið 1964 196 býli, árið 1965 197 býli, árið 1966 215 býli, árið 1967 178 býli og árið 1968 119 býli. Það var rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði áðan, að býlafjöldinn væri kannske ekki það rétta mark í sambandi við hinar raunverulegu framkvæmdir. Síðan farið var að leggja rafmagn að bæjum með vegarlengdinni 1–1.5 km, en það eru ein 6–7 ár síðan það var, þá var vitanlega eðlilegt, að býlin yrðu færri en áður, a.m.k. fyrir sama fjármagn. En það ber nú ekki mikið á því. Þess vegna er ekki hægt í dag að tala um það, að framkvæmdahraðinn hafi verið minni í seinni tíð en hann var t.d. fyrir 12–15 árum. Framkvæmdahraðinn hefur ekki verið minni. Það hafa alveg jafnmörg býli fengið rafmagn á hverju ári og þá og fleiri býli. Til staðfestingar því vil ég aðeins segja það, að ef við tökum km-fjöldann, sem hefur verið lagður í háspennulínum, frá því að byrjað var að veita rafmagni um landið, þá er það náttúrlega drýgsti og sannasti mælikvarðinn á framkvæmdahraðann. Árið 1947 var fyrst farið að vinna eftir orkulögum, raforkulögum eins og þau þá hétu, þá var aðeins 5 km háspennulína til dreifingar. Árið 1948 voru það 43 km, og ef við tökum 10 ár, 1949–1958, þá er vegalengdin á þessum 10 árum 1565 km. Ef við tökum hins vegar árin 1959–1968, næstu 10 ár, - og ég vil biðja hv. fyrirspyrjanda að hlusta á þennan samanburð, - ef við tökum áratuginn 1959–1968, þá hafa þessi 10 ár verið lagðar háspennulínur 2297 km að lengd til dreifingar á rafmagni. En á hinum áratugnum, - og ég ætla að biðja hv. fyrirspyrjanda að hlusta á það líka, - 1949–1958 eru það 1565 km. -  En þegar við tölum um það, sem við erum allir sammála um, að það eigi að rafvæða landið og það sé erfitt fyrir alla að vera án rafmagns, þá er gott að gera sér grein fyrir því, hvað það eru mörg býli í landinu, sem hafa ekki rafmagn. Talið er, að um 400 býli séu ekki á framkvæmda- eða lánaskrá hjá Rafmagnsveitum ríkisins, en það er vitað, að talsvert af þessum býlum hefur samt sem áður rafmagn. Þau hafa dísilstöðvar, sem ekki hefur verið tekið lán út á, þau hafa keypt notaðar stöðvar af öðrum, sem ekki hafa komizt á skrá, þannig að gizkað er á, að um 200 býli hafi ekkert rafmagn, kannske 300, við vitum það ekki nákvæmlega, og segja má, að það sé allt of mikið. Hitt getum við verið sammála um, að það er ekki stórt átak, ef þessir aðilar eru í miklu strjálbýli og ekkert útlit fyrir, að þeir fái rafmagn frá samveitum á næstunni, þá er það ekki stórt átak að gera þeim mögulegt að fá dísilstöðvar. Þeir eiga kost á að fá 88 þús. kr. lán til 10 ára með 6% vöxtum til þess að kaupa dísilvél, sem kostar 100 þús. kr., og það heimili, sem hefur góða dísilvél, er ekki rafmagnslaust. Það eru mikil viðbrigði að hafa rafmagn frá slíkri vél, miðað við það að vera rafmagnslaus, og því miður verður það svo nokkuð lengi hér í landi, að talsvert margir verða að sætta sig við dísilorkuna. Við höfum ekki enn ákveðið að tengja við samveitusvæði byggðarlög, þar sem bæir eru svo strjálir, að meira en 1.5–2 km eru milli bæja til jafnaðar. Vel má þó vera, að þegar lokið er við að láta þau býli fá línu frá samveitunum, þá verði vegalengdin ákveðin meiri, t.d. 2–2.5 km; en ákvörðun hefur ekki verið tekin um það enn. Ég ætla, að þeim fsp., sem hér hafa verið bornar fram, hafi verið svarað og að fyrirspyrjendur hafi fengið, a.m.k. að nokkru, þær upplýsingar, sem þeir hafa óskað eftir. Að sjálfsögðu má segja, að þessi svör séu ekki tæmandi. Það má sjálfsagt einhverju við þau bæta og fá fleiri upplýsingar, t.d. um það, hvað tengd hafa verið mörg býli á ári allt frá byrjun, síðan byrjað var að rafvæða sveitirnar. Út af fyrir sig er það ekki aðalatriðið, heldur það, hvað hefur verið gert í heild og hvað mikið átak þarf að gera til þess að koma þessum málum öllum í það horf, sem við viljum hafa. En við getum sagt, að þegar fólkið í landinu hefur fengið rafmagn frá dísilstöðvum, sem nú eru orðnar gangvissar, þá sé það ekki rafmagnslaust, þó hitt þyki betra, að hafa tengingu frá vatnsaflsstöðvum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Þau upplýsa vissulega margt í þessum málum. Þó hefðu þau mátt vera fyllri, því að það eru ýmis atriði í fsp., sem hann telur ekki hægt að svara. Ég er dálítið undrandi á einu atriði, sem þarna kom fram. Ráðh. mótmælir því, að það hafi átt sér stað, að línur hafi verið lagðar til býla, sem ekki hafi verið samþykktar í orkuráði áður. Ég þykist þó vita með vissu, að það hafi verið gert. Þó má vera, að viðkomandi hverfi hafi verið samþ. í ráðinu, nánast um leið og ákveðið var að tengja þau, ekki fyrir fram, sem þó er venja. Það er kyndugur samanburður, sem hæstv. ráðh. var að gera á fjölda tengdra býla, eða öllu heldur á km-vegalengdinni á áratugnum 1949–1958 og 1959–1968, því að hér er alls ekki um sambærileg tímabil að ræða. Og ég vil benda á það, að þegar hæstv. ráðh. segir, að km-fjöldinn sé bezta viðmiðunin, þá er það náttúrlega alls ekki rétt. Línan sjálf, km-lengd hennar, er ekki nema hluti af kostnaði, því að svo koma spennistöðvar og heimtaugar o.s.frv., svo að km-fjöldinn er alls ekki rétti mælikvarðinn. Ég held, að þrátt fyrir viðleitni ráðh. til að mótmæla því, að mjög hafi dregið úr framkvæmdahraða við dreifingu raforkunnar í sveitir, sjái það þó allir menn, að sú er þróunin þessi síðustu árin, því miður. Það er viðurkennt, að ekki verði tengd í ár nema um 70 býli. Meðaltalið hefur verið lengst af frá því að stóraðgerðir hófust í þessum málum um 200 býli á ári, en er nú 70. - Enn er unnið á bilinu 1–1.5 km, svo að aukin vegalengd á milli bæja brúar ekki þetta bil, ekki nándar nærri. Það, sem mér þykir ömurlegast í sambandi við þessar umr., er það, að mér finnst það ekki koma fram, að ríkisstj. hafi uppi nein áform um að gera nú átak í þessum málum, hraða framkvæmdum og rífa þau upp úr því öngþveiti, sem þau eru komin í. Mér finnst það alls ekki koma fram í svörum ráðh. Það er það versta í þessu öllu saman. Hæstv. ráðh. svaraði seinni liðunum, eftir því sem hann taldi fært. Hann sagði, að það væru til áætlanir um þetta. En það eru engar heildaráætlanir. Það eru gerðar áætlanir um, hvað það kosti að rafvæða á bilinu upp að 1.5 km, og hann nefndi þá tölu. Hann nefndi hins vegar ekki tölu um næsta bil fyrir ofan. Og hann skýrði ekki frá neinum heildaráætlunum, sem gefi til kynna, hvenær menn eigi von á rafmagni frá samveitu og svo hverjir alls ekki eiga von á því, enda tók hann það blátt áfram fram, að það þyrfti að meta upp að nýju það, sem lagt hefur verið til grundvallar tveggja km reglunni. Og út af fyrir sig er gott að heyra það. Nei, það, sem hér þarf að gera, er að taka höndum saman um aukna tekjuöflun og stærri aðgerðir til þess að leysa þetta mál. Ég veit, að þetta kostar töluvert fé, en þetta er áreiðanlega ekki óviðráðanlegt og þetta er samfélagslegt vandamál. Ég heyri fjölmarga menn viðurkenna það, ekkert síður á orkuveitusvæðunum heldur en í hópi hinna, sem utan við standa, að þannig sé þetta, og það sé ekki vansalaust að láta líða ófyrirsjáanlega langan tíma þangað til því marki er náð, sem við getum kallað rafvæðingu alls landsins. Ég held, að hæstv. ráðh. væri maður að meiri, ef hann hreinlega viðurkenndi, að það er, eins og nú er komið, mjög erfitt um framkvæmdir í dreifingu rafmagns um sveitirnar, að það hefur hægt mikið á dreifingunni. Það er brýn nauðsyn að snúa þar við blaði. Hæstv. ráðh. hefur gert það áður, þegar í óefni var komið, að leita samstarfs við stjórnarandstæðinga um tiltekin mál, sbr. vegáætlunina í fyrra, og það með góðum árangri. Ég held, að hæstv. ráðh. hefði einnig í þessu máli átt að leita víðtæks samstarfs um stærri aðgerðir en nú virðast fram undan.



Herra forseti. Það er áreiðanlega rétt, sem fyrirspyrjandi sagði, að það má segja, að þau sveitabýli séu dauðadæmd, sem ekki eiga neina von þess að fá raforku. Fyrsti möguleikinn er sá, að vera meðal þeirra lukkulegu, sem geta fengið raforku af samveitusvæðum, en hin býlin, sem ekki geta gert sér vonir um það, eiga um tvo möguleika að velja. Það er þá fyrst að geta komið upp dísilrafstöð, og það er úrræði, sem margir hafa gripið til og er bráðabirgðaúrræði. Það er rétt, sem ráðh. segir, að það eru veitt allgóð lán til þess að koma upp dísilrafstöðvum, en með því olíuverði, sem nú er, er rekstur dísilstöðvar í sveit samt algerlega ósambærileg aðstaða við það að fá raforku frá samveitusvæðunum. Þau býli eru því til frambúðar næsta illa sett, sem ekki geta horft til annarra möguleika en að bjarga sér með dísilrafstöð, sem venjulega er allt of lítil til þess að leysa raforkuvanda heimilisins að öllu leyti, t.d. eru þær sjaldan svo stórar, að þær geti leyst súgþurrkunarvandamálið ásamt því að sjá fyrir rafmagni til matseldar, lýsingar og annarra hluta. Hinn möguleikinn er að virkja vatnsafl fyrir einstök sveitabýli, en sá möguleiki er kostnaðarsamur. Sjaldgæft er, að aðstaða sé svo ákjósanleg til vatnsvirkjunar, að slík rafstöð kosti ekki 1/2–1 millj. eða jafnvel yfir það. Það er ekki öllum fært, nema því aðeins að ríkið veiti verulega aðstoð til slíks. Ég held, að það sé um það bil ár síðan ég ræddi við hæstv. ráðh. um það, að lagaheimildir - ég held, að það sé áreiðanlegt - eru fyrir hendi til að veita lán, allt að helmingi kostnaðar, til vatnsaflsstöðva í sveitum. Síðan hefur þessi rúma lagaheimild verið takmörkuð mjög með reglugerðarákvæðum eða framkvæmdavenjum ráðh., ég veit ekki, hvort heldur er. Þegar ég ræddi við ráðh. fyrir ári eða svo, sagði hann, að það væri alveg rétt, að reglurnar, sem um þetta giltu þrátt fyrir hinar rúmu heimildir laganna, væru eflaust settar fyrir löngu og hefðu dregizt aftur úr, væru niður úr öllu valdi, og þetta þyrfti að endurskoða. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., - ég held, að hann hafi ekki getið um það í ræðu sinni, - hvaða reglur gilda nú um lána- og styrkjaveitingar af hendi ríkisins til byggingar vatnsaflsstöðva í sveit. Er það nokkuð í samræmi við þann kostnað, sem nú er í sambandi við slíka framkvæmd? Er þar er um að ræða, ef lagaheimildinni er fullnægt, að helmingur kostnaðar sé fáanlegur sem lán eða eitthvað í námunda við það? Það þyrfti að vera, til þess að nokkur möguleiki væri á því, að sveitabýli gætu risið undir að útvega hinn hluta fjárins, sem þá í flestum tilfellum gæti verið 1/2–3/4 millj. Það var þetta, sem ég vildi beina til ráðh. Annars vildi ég segja það um km-regluna, að hún er í mörgum tilfellum viðsjárverð og í öðrum tilfellum forkastanleg. Það gæti verið, að það væri innan við 1.5 km meðaltalsvegalengd milli bæja og annað hvert eða þriðja hvert þeirra býla hefði enga möguleika til þess að vera framtíðarbýli í sveit. En samt hefði þessi byggð aðstöðu til þess að fá raforku frá samveitusvæði. Hins vegar gætu verið nokkur býli, sem væru öll saman stórbýli og ættu öll tvímælalaust framtíð fyrir sér. Þar væru 2 eða 2.5 km á milli bæja, en þau býli væru á aftökulistanum, dauðadæmd, af því að þau hefðu enga von um að fá raforku, meðan þessi vitlausa regla er í gildi. Ég vona, að hennar dagar verði sem fæstir.



Herra forseti. Ég er ekki ánægður með samanburð hæstv. ráðh. varðandi fortíðina. Það er ætíð hægt að finna tíma til þess að fara út í það, og skal ég ekki gera það mjög að umtalsefni. Ég vil einungis rifja það hér upp, að 1953 var gerður pólitískur samningur á milli Framsfl. og Sjálfstfl. við stjórnarmyndun um að afla 250 millj. í rafmagnsáætlun dreifbýlisins til þess að byggja orkuver og leggja háspennulínur og dreifilínur, eftir því sem til hrykki. Þessa fjár var aflað, og það var stórfé. Það mundi núna þurfa að tala um þúsundir millj. til þess að hafa sambærilega tölu, eins og 1. fyrirspyrjandi sagði, og ef svo hefði verið haldið fram sem þarna var lagður grunnurinn að, og álíka fjárhæðir lagðar fram, eftir að þessari 10 ára áætlun lauk, hefði nú verið búið að rafvæða fyrir æðilöngu allar sveitirnar. Það er alveg öruggt. Í þessu sambandi hefur það enga þýðingu að bera saman lengd á línum, vegna þess að það þurfti fyrst að byggja orkuverin í rafmagnsáætlun dreifbýlisins, síðan aðalháspennulínurnar og loks dreifilínurnar, og það þýðir því ekkert að vera að kippa dreifilínunum út úr í þessu sambandi og bera þær saman. Það hefur enga þýðingu. Ef áætluninni hefði verið haldið áfram, þá væri nú búið að ljúka þessum málum. Ástæðan til þess, að nú er allt nálega strand, er einfaldlega sú, að fjárveitingar hafa látlaust farið lækkandi. Við skulum ekkert vera að þræta um þetta. Þetta eru staðreyndir, sem liggja fyrir, og við skulum ekki vera neitt að reyna að skekkja þá mynd. En þetta er í raun og veru ekki aðalatriðið, heldur hitt, hvernig ástatt er núna. Það komu fram ýmsar upplýsingar hjá hæstv. ráðh., og það, sem mér fannst eftirtektarverðast, var þetta, að það er eftir að leggja til 200 býla, þar sem meðalfjarlægð er 1.5 km eða minna, og 270 býla, þar sem meðalfjarlægð er 1.5–2 km, þ.e.a.s. 470 býli eru eftir alls, þegar miðað er við 2 km fjarlægð, en oft hefur undanfarin ár verið lagt til 200 býla á ári. Það væri ekki nema manndómsverk að ljúka þessum 470 býlum á tveimur sumrum í stað þess að vera að standa hér og þræta um þessi mál. Þetta eru þær einföldu staðreyndir, sem koma fram af máli hæstv. ráðh. Ef t.d. hæstv. ríkisstj. setti sér það að gera í þessum málum álíka og hún gerði sjálf fyrir svona þremur árum, þá mundi vera hægt að ljúka þessum málum, ef ég misskil þetta ekki, á tveimur sumrum. En í stað þess, að þetta horfi svo vel í dag, þá horfir þetta svo illa, að það fer stórfækkandi þeim býlum, sem lagt er til, og það, sem verra er, að ríkisvaldið er komið út í það að notfæra sér neyð manna í þessu tilliti til þess að pína peninga úr þeirra eigin vösum. Menn eru látnir leggja fram úr eigin vasa, ef vegalengdin er meira en 1.5 km að meðaltali, en samt er það yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj., að koma skuli rafmagn frá samveitum til þeirra svæða, þar sem vegalengdin er 2 km eða minni. Þá verður vitanlega að borga þessum mönnum þessa peninga aftur til baka síðar, því að með í áforminu eru í raun og veru þessi býli, sem þarna er verið að borga niður, ef svo mætti orða það. Þá finnst mér það ekki ná nokkurri átt að vera að pressa menn til þess að taka lán heima fyrir og borga vextina af þeim lánum, og mér finnst, að ef ætti að koma lánsfé að heiman í þessu sambandi, ætti ríkið að sjálfsögðu að borga vextina af þeim lánum og notfæra sér þannig þá lánsmöguleika, sem þarna eru fyrir hendi, ef menn treysta sér ekki til þess að útvega peninga öðruvísi, - borga vextina af þeim, eins og hverjum öðrum ríkislánum. Ég vona, að hæstv. ráðh. sjái, að þetta tvennt: að notfæra sér neyð manna til þess að láta þá leggja fram úr eigin vasa það, sem kostar að leggja umfram 1.5 km, og að pína menn til þess að leggja sjálfa fram vexti af lánum til ríkisins, til þess að fá línur, þetta hvort tveggja er ósæmilegt með öllu fyrir ríkisvaldið, og þetta verður að breytast, því að þarna kemur fram mikil mismunun, sem menn verða annars að búa við. Ég vil biðja hæstv. ráðh. að taka upp samstarf um þessi mál. Við skulum ekkert vera að metast um það, sem liðið er í þessu, en taka upp samstarf um þessi mál og gera nú strax áætlun um þessi 470 býli, sem hann upplýsir, að eftir séu. Þá vita menn, hvar þeir standa, þeir, sem þar eiga hlut að máli, og það er strax stórfellt atriði. Það veit ég, að hæstv. ráðh. sér. Svo þarf að taka þessi býli í réttri röð, miðað við vegalengdina, svo að enginn geti sagt, að honum sé mismunað. Auka þarf fjárveitingarnar til þessara mála, þannig að þessu megi ljúka á t.d. tveimur árum, þá yrði hraðinn svipaður og hann var fyrir 3–4 árum, og ef ráðh. finnst ekki hægt að útvega alla þessa peninga öðruvísi, þá sé þeim, sem þarna eiga hlut að máli, heimilt að leggja fram lánsfé, en vextirnir séu borgaðir af ríkissjóði. Það sé svo höfð rétt röð á þessum framkvæmdum, þannig að menn séu ekki settir á eins konar uppboð eða öllu heldur niðurboð, að menn komist fram fyrir aðra með því að borga úr eigin vasa. Það er ekki sæmilegt að segja við bændurna: Ef þú borgar sjálfur, borgar þig niður í 1.5 km, þá skalt þú komast fram fyrir nágranna þinn, þar sem vegalengdin er t.d. 1.6 km. Það er þetta, sem er gert núna. Ég vona, að allir sjái, að það er ekki fært að framkvæma þetta svona, og ég vona, að hæstv. ráðh. vilji taka þessa liði til endurskoðunar. Ég verð að segja, að þessar umr. hafa verið mjög gagnlegar og hér hafa komið fram mjög merkar upplýsingar, sem sýna það, að þetta mál er alls ekki á nokkurn hátt óviðráðanlegt, þ.e.a.s. að ljúka þessu með miklum hraða, og ég fagna þeirri yfirlýsingu, sem kom fram hjá hæstv. raforkumrh. og ég tel þýðingarmesta atriðið, sem kom fram í umr., sem sé þetta, að það er stefna ríkisstj., að þau svæði fái rafmagn frá samveitum, þar sem meðalvegalengdin á milli býla er 2 km eða minna. En það var þessi stefnuyfirlýsing, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., og hún er náttúrlega aðalatriðið í þessum umr., því að sá býlafjöldi, sem þar á hlut að máli, er ekki svo mikill, að þetta hlýtur þá að koma alveg á næstunni. Ég þykist sjá, að það hljóti svo að verða. En þá vita menn samkv. þessari yfirlýsingu, sem hér hefur verið gefin, hvar þeir standa að þessu leyti, að ef þeir eru á svæði, þar sem meðalvegalengdin er 2 km eða minna, þá eiga þeir örugga von í því að fá rafmagn frá samveitu.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að fara langt út í þetta mál á þeim ræðutíma, sem nú kemur í hlut hvers manns, en ég vil mjög taka undir þær hvatningar, sem hér hafa komið fram um það, að menn leitist nú við að taka höndum saman um að gera átak í rafmagnsmálunum. Það er að verða alveg óviðunandi að búa í sveitum upp á það að vita ekki einu sinni, hvort menn fá raforku nokkurn tíma eða aldrei, vita jafnvel raforkuna í næstu sveit eða hinum megin við hálsinn og hafa ekki nokkra hugmynd um, hvort menn eiga von á að fá raforkuna eftir 2 ár eða 20 ár. Svona er ástandið núna. Og ég verð að segja það, án þess að ég vilji neitt sérstaklega fara að deila á hæstv. ráðh., að ekki geta Vestfirðingar verið ákaflega hrifnir af framkvæmdunum í rafmagnsmálunum á undanförnum árum. Ég þarf varla að minna hæstv. ráðh. á sveit, sem heitir Barðaströnd. Ég hef gert það áður, en ég get gert það einu sinni enn. Þarna eru 28 bæir og það eru rúmlega 1.4 km að meðaltali á milli bæja, en af því að það þarf að fara með háspennulínu yfir fjall, þá er sveitin dæmd til þess að vera rafmagnslaus. En í sömu sýslu var lögð rafmagnslína fyrir mörgum árum í Reykhólasveit og Geiradalshrepp, og engum datt þá í hug að fara að reikna vegalengdina yfir Tröllatunguheiði og deila henni á milli bæjanna 9 sveitinni. Af því að það var ekki gert þá, fengu sveitirnar þar rafmagn. En af því að þetta er gert núna þar vestra, fá Barðstrendingar ekki rafmagn. Þetta er óviðunandi með öllu. Fyrir fáum árum var opnaður myndarlegur flugvöllur á Patreksfirði, í Sandodda, og hæstv. ráðh. bauð okkur þm. vestur að vera við þá hátíð, þegar hann var vígður. Það var gaman að því. Forstjóri Flugfélags Íslands gat þess á þeirri samkomu, að flugvöllurinn væri ekki fullgerður, þangað væri ekkert rafmagn komið, og meðan ekki væri rafmagn á flugvellinum, væri hann eins og fokhelt hús. Mig minnir, að það séu núna tæp tvö ár síðan við nokkrir Vestfjarðaþm. fórum á fund hæstv. ráðh. út af rafmagnsmálum. Mig minnir, áð hv. 9. þm. Reykv. væri í hópnum -  Ég skal nefna þriðja dæmið á Vestfjörðum. Það er Bæjarhreppur í Hrútafirði. Þar er vegalengdin þó nokkuð fyrir neðan 1.5 km að meðaltali milli bæja. Ég ætla, að það hafi verið fyrir tveimur árum, sem samþ. var í raforkuráði, að sú lína skyldi lögð. Hvað er hún komin langt núna? Það er búið að leggja staura yfir part af hreppnum, en enga línu. Og þannig stendur það enn. Hvenær strengurinn kemur á staurana, veit ég ekki, hvort það verður á næsta ári eða ekki. Þetta eru dæmi af Vestfjörðum um, hvernig þetta gengur. Þess vegna segi ég það, að erfitt er að una við þetta svona endalaust. Að lokum vil ég aðeins nefna það, að ekki virðist úr vegi, að farið verði að athuga stækkun Mjólkárvirkjunar. Það vita allir, að hún er allt of lítil fyrir raforkuþörf Vestfjarða eða þeirra víðlendu byggðarlaga, sem hún á að fullnægja, og verður að nota mjög dísilorku í kauptúnunum, þegar mest er álagið, en það kostar sína peninga. Eru engar ráðagerðir einu sinni um það að fara að stækka Mjólkárvirkjun? Þar mun ekki skorta vatn, og verður ódýrari stækkun en að byggja alfarið að nýju. Ég enda þessi fáu orð mín með því að hvetja mjög til þess, að menn reyni að sameinast um verulegt átak í rafmagnsmálunum. Svo mikið hefur verið tekið af lánum á undanförnum árum, að þjóðin hlýtur að þola það að verða að taka eitthvert lán til þess að geta lokið þessum - ég vil segja síðasta - áfanga í rafmagnsmálum þjóðarinnar.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. minntist á ferðalagið til Patreksfjarðar, sem var ánægjulegt fyrir okkur alla, að ég vona, og hann minntist líka á það, að hann hefði komið á minn fund ásamt öðrum Vestfjarðaþm. til þess að ræða um rafmagn á flugvöllinn á Sandodda. Ég man eftir komu þessara manna, og við ræddum um það, hvernig mætti lýsa völlinn upp, og töluðum um rafmagnslínu í því sambandi. Ég man vel, hvað okkur fór á milli. Aðalatriðið var það að fá ljós á völlinn og gera mögulegt, að flugvélar gætu setzt á völlinn og tekið sig upp, þótt komið væri myrkur. Þetta var kjarni málsins, en ekki það, hvernig ljósin væru fengin, hvort það væri með línu frá Patreksfirði eða með öðrum hætti. En nú er það svo, að þessu hefur verið bjargað í bili á mjög ódýran hátt með ljósum, sem eru nothæf, en náttúrlega ekki eins og bezt verður á kosið. Og vegna þess, að þetta hefur verið talið nothæft og vélar gætu lent við þessi ljós og tekið sig upp við þessi ljós, þá hefur verið látið þar við sitja um sinn. Náttúrlega þarf ekki orðum að því að eyða, hvers vegna það er. Það er vitanlega vegna þess, að fjármunir hafa verið takmarkaðir, eins og við vitum allir. Um línuna á Barðaströnd, þar sem vegalengdin er 1.4 km á milli bæja, en Kleifaheiðin að auki, þá er það að segja, að raforkulögin hafa alltaf gert ráð fyrir því, að þær sveitir og þau byggðarlög, þar sem stytzt væri á milli bæja, sætu fyrir, og línan yfir Kleifaheiði hefur verið reiknuð með í þeim kostnaði, sem af því væri að rafvæða Barðaströndina. Nú nefnir hv. 1. þm. Vestf., að svona hafi þessu ekki verið varið með aðra heiði, kostnaðurinn við þá línu hafi ekki verið reiknaður með í rafvæðingu Reykhólasveitar og Barðastrandar, Austur-Barðastrandarsýslu. Þetta man ég nú ekki, og ég veit ekki nema sú byggð hefði þolað að taka þann kostnað, þannig að kostnaðurinn færi ekki fram úr því eðlilega, og vegna þess að ég hef ekki neinar tölur fyrir hendi um það, vil ég ekki fara nánar út í þá sálma. En það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði áðan, að það er ekki mjög mikið um rafvæðingu dreifbýlisins á Vestfjörðum, en það er eingöngu vegna þess, að þar er mikið strjálbýli. Hv. þm. minntist á Bæjarhreppinn. Ég get upplýst það, að sú lína er í byggingu. Það eru 17 notendur, sem eru í fyrsta áfanga í Bæjarhreppnum, og búið er að reisa staurana. Hv. þm. sagðist ekki vita, hvenær strengurinn kæmi, en það er alltaf venjan að láta það ekki taka meira en tvö ár að fullgera hverja línu. Það er oft, að byrjað er á því að flytja staurana og reisa staurana, en ég veit þess ekki dæmi, að ekki hafi verið haldið áfram árið eftir að fullgera línuna, og ég held, að hv. þm. geti alveg vonað það, að þessum fyrsta áfanga verði lokið á næsta ári og kannske verður enn prjónað við. Ég vil ekki fullyrða um það í dag. Ég held, að ekki sé fleira, sem ég þarf að segja vegna ræðu hv. 1. þm. Vestf., en ég vil upplýsa það, að þegar talað er um, að á þessu ári verði væntanlega tengd aðeins 70 býli, þá hefur verið unnið að því á þessu ári að leggja línu til 84 býla að auki og 14 annarra notenda. Það er Prestbakkalínan, það er Skagalína í Austur-Húnavatnssýslu, það er Hofslína og Lýtingsstaðalína í Skagafirði, það er Síðu- og Landbrotslína í Vestur-Skaftafellssýslu og það er Búrfellslína í Svínadal í Austur-Húnavatnssýslu. Að þessum línum hefur verið unnið og það er hátt á sjöttu millj. kr., sem hefur verið varið til þessara lagninga. Þessum línum verður ekki lokið fyrr en á næsta ári, þannig að það er náttúrlega meira framkvæmt á þessu ári en það, sem er sagt með því, að talað er um að tengja aðeins 70 býli. Hv. 5. þm. Austf. talaði um, að það þyrfti að rífa sig upp úr þeirri kyrrstöðu, sem þessi mál væru í núna. En ég vil ekki samþykkja, að við séum á neinum kyrrstöðutíma í rafvæðingarmálunum. Ég yrði hins vegar mjög glaður, ef við hefðum meira fjármagn til ráðstöfunar, svo að við gætum flýtt þessum málum enn þá meira en við gerum nú. En fjármagn til þessara framkvæmda hefur verið takmarkað eins og til annarra framkvæmda, sem við viljum hraða meira en gert hefur verið, og það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að 200 býli eru eftir með vegalengdina 1–1.5 km á milli bæja, en þá má draga frá þessi 84 býli, sem verið er að vinna að á þessu ári, þannig að það eru í rauninni alls ekki eftir 200 býli. Það er búið að leggja inn í þessa áætlun, þannig að það eru ekki eftir alveg 200 býli, ef út í það er farið. Þess vegna má segja, að það er ekki heljarmikið átak, sem eftir er. En ég vil upplýsa það, þó að ég hafi fullyrt það hér áðan og ég sé sannfærður um það, að haldið verður áfram að leggja til býla, sem eru með 1.5–2 km vegalengd, að það hefur enn ekki verið formlega samþ. í orkuráði meira en 1–1.5 einfaldlega vegna þess, að ákveðið er að byrja ekki á þeim, sem hafa lengri vegalengd, fyrr en hitt er búið. En hitt er ég sannfærður um, að þegar þessu er lokið, 1–1.5 vegalengdinni, þá verður hitt tekið á eftir, og ég þarf þess vegna í rauninni ekkert að bera til baka. Það hefur einungis ekki verið formlega frá því gengið enn vegna þess, að ekki er að því komið, en hins vegar er áætlun um það gerð. Í sambandi við það, að hv. 5. þm. Austf. taldi, að ég hefði ekki nefnt, hvað það mundi kosta að ljúka við þessi 270 býli, sem eru með vegalengdina 1.5–2, þá mun það kosta um 90 millj. kr. samkv. áætlun. Það sýnir, að hér er ekki um neinar ógnvekjandi upphæðir að ræða og ekki er stórt átak eftir, en undirstrikar og sannar það, að á síðustu árum hefur verið unnið mikið að þessum málum, þegar litið er á, að ekki er meira eftir heldur en þetta. Spurningin er: Höfum við peninga til þess að hraða þessu meira en við gerum? Það eru 27 millj. á fjárl. núna. Það er spurning, hvað fjvn. getur sagt um það eða hæstv. fjmrh., hvort hægt er að bæta á fjárl. verulegri upphæð í þessu skyni án þess að leggja á skatta. Fjvn. er að vinna að fjárl., og satt að segja veit ég ekki nákvæmlega, hvernig málum er farið á þessu stigi. Þessu hefur þó miðað anzi vel áfram. Hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, að ekkert þýddi að vera að gera samanburð á því, sem nú er, og því, sem var. Ég er alveg samþykkur því, það er aukaatriði að vera að deila um þetta, en það var að gefnu tilefni, sem ég fór að nefna tölur. Það voru 158 býli, sem voru tengd 1958, og á þeim áratug, sem nú er að líða, hafa oftast verið miklu fleiri býli tengd á hverju ári, eitt árið hátt á þriðja hundrað, og þess vegna skulum við ekki vera neitt með ásakanir hvor í annars garð út af því, að ekki hafi verið talsvert að þessum málum unnið og stundum þó nokkuð vel. En þetta er eftir, sem áður er nefnt, og þá er alveg eðlilegt og jákvætt að ræða um, hvernig á að standa að því að ljúka því sem fyrst. Ég er til viðræðu um það. Hv. 9. þm. Reykv. gerði hér fsp. Ég held, að ég fari með rétt mál, þegar ég segi, að um lán út á vatnsaflsstöðvar sé farið eftir lögum, sem heimila allt að 50%, en hámarkið hefur þó verið bundið við það, að ekki sé farið yfir 250 þús. á býli. Ég held, að alveg sé óhætt að segja, að við þetta hafi verið staðið og það hafi ekki verið fært niður með nýjum reglugerðum, það er öruggt, að svo er ekki. En því miður - ég segi því miður - þá er ekki víða hagstætt að koma upp einkavatnsaflsstöðvum. Allvíða er búið að nýta þá möguleika, sem eru hagstæðir, og óvíða eru hentugir bæjarlækir eftir, sem ekki hafa verið notaðir. En það er alveg óhætt að hafa það eftir, að lán út á vatnsaflsstöðvar eru fáanleg úr Orkusjóði með þessum hætti, sem ég nú segi. Hv. 1. þm. Austf. var að tala um það, að það væri ekki sæmilegt að nota sér neyð annarra og láta einstaklinga leggja fram fé, sem þeir fengju ekki vexti af, í því skyni að hraða rafvæðingu heim til þeirra. Sannleikurinn er sá, að það eru sveitarfélögin, sem þarna hafa lagt fé fram, vegna þess að þau hafa viljað til þess vinna að hraða framkvæmdum, og ég sé alls ekki, að það sé verið að nota sér neyð annarra. Síðan ég kom á þing hefur það tíðkazt að bjóða fram vaxtalaus lán til þess að hraða vegaframkvæmdum. Ég man, að áður en ég kom í stjórn stóð ég í því fyrir mitt kjördæmi að bjóða fram fé til þess að hraða vegaframkvæmdum, og það fékkst samþ. að við þeim lánum væri tekið, sem við buðum, og ég minnist þess aldrei, að um það væri talað, að ríkisstj. væri að nota sér neyð okkar, af því að við buðum þetta fé fram. Við gerðum þetta af frjálsum vilja, til þess að fá veginn og samgöngurnar í betra horf. Og þannig er þetta með rafmagnið, að þeir, sem vilja til þess vinna að leggja fram féð og eru innan þessarar vegalengdar - það dugir ekki að bjóða féð, nema vera innan þessarar vegalengdar - eiga kost á að fá rafmagnið fyrr en annars hefði verið. Þetta hefur verið notað, og ég sé ekkert ósæmilegt við það, þó að ég geti tekið undir það, að æskilegast væri og eðlilegast, að nægilega mikið fé væri á fjárl. hverju sinni til þess að halda framkvæmdunum í því horfi, sem við helzt vildum óska. Ég minni á það, að ég sé ekki, að þetta sé ósæmilegra en að taka við vaxtalausum vegalánum, sem hefur verið gert í tíð núv. stjórnar og í tíð fyrrv. stjórnar einnig.



Herra forseti. Það er óhætt að taka undir þær raddir, sem hér hafa komið fram um, að rafmagnið er óskabarn allra landsmanna og ekki sízt þeirra, sem ekki hafa fengið það enn þá inn á sín heimili. Ég minnist þess árið 1963, að þá var það einn fyrrv. alþm. úr stjórnarliðinu, sem hélt því fram á kosningafundi á Snæfellsnesi, að það væri skýlaus stefna ríkisstj. að koma rafmagninu heim á alla sveitabæi landsins fyrir árslok 1970. Nú er 1969, og það ár er senn á enda. Þessi sami þm. sagði, að þessu hefði hæstv. raforkumrh. lofað, og allir, sem þekktu Ingólf Jónsson, vissu það, að hann væri orðheldinn maður. Nú ætla ég ekkert um það að segja, en læt hv. þingheim um það að dæma, hversu orðheldinn hæstv. orkumrh. er. Lítum á það, að hæstv. orkumrh, á sæti í orkuráði og við hlið hans í orkuráði er einnig hæstv. fjmrh. Tveir valdamiklir menn úr hæstv. ríkisstj. eiga sæti í orkuráði. Ósköp er þeirra hlutur rýr, þegar á aðstöðu þeirra er litið til þess að knýja fram rafmagnsmálin í landinu. Það er almannarómur, ekki einungis þm., heldur og allrar þjóðarinnar, að aldrei hafi eins illa til tekizt og seint gengið í orkumálum og hin síðari ár. Ekki er það fyrir það, að þessir menn hafi ekki völd og hafi ekki aðstöðu til þess að koma þessum málum betur áfram en reynzt hefur. Mér virðist af ýmsum málum, sem fyrir hv. Alþ. hafa verið lögð, að þessir háu herrar geti það, sem þeir vilja. Þeir gátu látið í Kísiliðjuna við Mývatn í fyrra 150 millj. kr., en til orkumála, til nýrra rafveitna, eru aðeins á fjárl. yfirstandandi árs 22 millj. kr. - ekki 27, heldur 22. Og kunnugir menn hafa tjáð mér, að meiri hlutinn af þeirri upphæð fari til þess að borga niður lán, sem sýslu- og sveitarfélög hafa tekið til þess að standa sjálf fyrir því að fá rafmagn til sín. Það er ekki von, að vel gangi, þegar ekki hærri upphæðir en þetta eru lagðar fram til þessara mála, 22 millj., og meiri hlutinn fer til að borga niður lán. Rafmagnið kostar orðið talsvert eins og annað í landi hér, því að ekkert er gert nema fyrir allháar upphæðir eða mikla vinnu. Og ég vil skora á hæstv. orkumrh., sem hefur mikil völd í orkumálum, bæði í orkuráði og sem yfirmaður orkumálanna, að leggja sig betur fram um, að veitt verði meira fjármagn til rafveitna á næstu árum en verið hefur að undanförnu. Ég get getið þess hér, að í Vesturlandskjördæmi hefur komið rafmagn á aðeins 5 bæi í öllu kjördæminu á þessu ári, ekki fyrir tilstilli hæstv. ríkisstj., heldur fyrir það, að hlutaðeigandi aðilar hafa sjálfir útvegað fjármagnið og á þann hátt fengið rafmagnið heim til sín. Hins vegar mun raforkumrh. hafa boðizt til eða raforkuráð eða raforkuskrifstofan að lána Helgafellssveit til að leggja á 17 bæi þar, ef hlutaðeigandi aðilar legðu fram sjálfir á þriðju millj. kr. og að unnið yrði fyrir það framlag í ár, en að hlutur ríkisins kæmi á næsta ári. Af framkvæmdum hefur ekki orðið þarna, en í Vesturlandskjördæmi á eftir að leggja rafmagn á um 180 bæi, og áætlað er, að það muni kosta um 60–70 millj. kr. Það er eftirtektarvert í þeim umr., sem hér hafa farið fram, að það virðist ekki ýkjamikið verk að koma rafmagninu heim á þá bæi í landinu, sem eftir eru. En standa þarf betur að þeim málum og skipuleggja þarf þessi mál betur en verið hefur að undanförnu, því að þar virðist engin framkvæmdaáætlun hafa verið, sem hægt hefur verið að byggja á, hún hefur aldrei staðið árlangt, hvað þá lengur. Þessi framkvæmdamál þarf að skipuleggja fram í tímann, og líka þarf að hugsa fyrir fjármagni, þannig að þær áætlanir, sem gerðar eru, standist. Ég skora á hæstv. orkumrh. að sjá um að gera verulegt átak í þessum málum, þar sem hann er margfaldur í roðinu sem áhrifamaður í orkumálum landsins.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir það svar, sem hann veitti við fsp. minni. Þegar hann sagði, að engar reglur væru nú í gildi, sem drægju úr þeim heimildum, sem til eru í lögum um lánveitingar til vatnsaflsstöðva í sveitum, þá varð ég næsta glaður við, því að við það mætti nokkurn veginn una, og er þó lögð þung byrði á þá, sem þurfa að byggja vatnsaflsstöðvar á býli sínu til þess að leysa raforkumálið. En svo bætti ráðh. því við, að þó hefði verið sett sú regla, að ekki yrði veitt hærra lán en 250 þús. kr. á býli. Það er þá vatnsaflsrafstöð, sem kostar hálfa millj., sem fær lán samkvæmt hámarksákvæðum laganna. En fari svo, að vatnsaflsstöðin kosti eina millj., og það gerist í mörgum tilfellum, nema virkjunarskilyrðin séu því hagstæðari, þá er lánveitingin bundin við 25%, og það er ekki nægileg aðstoð til þess að leysa slíkt vandamál. Þessa takmörkun í lögunum þarf tvímælalaust að fella niður, þannig að menn geti átt þess von, að þegar verið er að raflýsa framtíðarbýli og vatnsaflsvirkjunarskilyrði eru fyrir hendi, þá sé veitt 50% lán hið minnsta til slíkrar mannvirkjagerðar. Fyrr er það ekki viðunandi. Að ætla bónda að leggja fram 75% af slíkum kostnaði í mörgum tilfellum er of þung byrði og of lítil aðstoð af hendi hins opinbera. Ef það er rétt, sem það sjálfsagt er, að nú fækki þeim tilfellum mjög, þar sem virkjunarskilyrði eru fyrir hendi og um byggingar vatnsaflsstöðva sé að ræða, þá ætti að vera hægt að leysa þessi fáu tilfelli, því að á því er brýn nauðsyn, með þeirri aðstoð, sem löngu sett lög gera ráð fyrir. Ég skal svo aðeins í örfáum orðum segja það, í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði um för okkar eitt sinn á fund orkumrh. vegna rafmagnsmála Barðastrandar og lýsingu á flugvellinum við Patreksfjörð, að það er létt, að við fórum þannig af fundi hæstv. ráðh., að við töldum það nokkurn veginn víst, að flugvöllurinn yrði lýstur á næsta ári, e.t.v. með aðstoð flugmálastjórnarinnar, í samvinnu við hana. Mér datt það ekki í hug, og ég hygg, að hvorki Sigurði Bjarnasyni né Sigurvini Einarssyni hafi dottið í hug, að það yrði leyst með rafgeymum, sem væru geymdir á Patreksfirði og þannig væru alls ekki tiltækir, ef flugvél þyrfti í neyð að lenda þar í myrkri. Þetta er blekking og hættulegt úrræði, auk þess sem það er ófullnægjandi á allan hátt. Okkur fannst sem hálfur sigur væri unninn í raforkumálum Barðastrandarhrepps, ef orkan væri komin yfir Patreksfjörð og að flugvellinum og hans mál þannig leyst, en Barðstrendingar hafa orðið fyrir vonbrigðum og búa enn í algerri óvissu um það, hvenær eða hvernig þeirra raforkumál verði leyst. Um regluna, að í einu tilfelli skyldi Trékyllisheiði verða dregin frá meðaltalsvegalengd á milli bæja, sem er staðreynd að var gert, og í öðru tilfellinu aftur Kleifaheiði talin með í vegalengdinni, að því er snertir Barðastrandarhrepp, þá er þetta algert ósamræmi og óviðunandi að fara svona eftir tveimur reglum og mismuna þannig héruðum. Það mega stjórnarvöld ekki gera. En þetta misræmi kom fyrr í ljós, því að þegar raforkan var leidd frá virkjuninni í Hólmavík suður í Reykhólasveit og Geiradalshrepp, en Bjarnarfjarðarbyggðin, sem er afar þéttbýl, fékk ekki raforku, þá olli þetta mjög mikilli óánægju innan héraðs, sem von var. Bjarnarfjarðarháls var hins vegar lagður við vegalengdina á milli bæja þar, og þannig byrjaði þetta ósamræmi með þessar reglur. Bjarnarfjarðarháls var talinn með, þegar reiknuð var meðaltalsvegalengdin þar, í því tilfelli, Trékyllisheiði dregin frá, og aftur Kleifaheiði reiknuð með í meðaltalsvegalengdina. Svona er skipulagsleysið, og þó er látið í það skína, að reglur gildi um framkvæmd hlutanna, og að mismuna sveitarfélögum svona er óhafandi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til viðbótar því, sem ég sagði áðan. Hæstv. raforkumrh. sagðist ekki geta fullyrt neitt um það, vegna hvers það hefði ekki verið reiknað með Tröllatunguheiði, þegar verið var að reikna út meðalvegalengd á milli bæja í Reykhólasveit og Geiradalshreppi. Það hefur engum manni dottið það í hug. Tröllatunguheiði er ekki vegalengd á milli bæja í þessum sveitum. Hann talaði um, að kostnaðurinn hefði þurft að leggjast á sveitina. Þetta er einhver misskilningur. Kostnaðurinn á háspennulínunni, sem lögð er yfir þessa heiði, Tröllatunguheiði, eða Kleifaheiði, kemur ekkert við sveitunum. Það er partur af rafvirkjuninni, sem tilheyrir ríkinu. Hér var aðeins verið að ræða um vegalengdina. Það er óhafandi, eins og ég hef tekið fram og hv. 9. þm. Reykv. hér áðan, það er óhafandi, að sum héruð eigi að búa við þessa reglu og önnur við allt aðra, gersamlega óhafandi. Barðastrandarhreppur er þéttbýll, og þar hefur enginn bær, það ég man eftir, farið í eyði núna í langa tíð, en íbúarnir bíða alltaf eftir rafmagni, og þeir fá engin svör, nema þá helzt þau, að þeir skuli ekki búast við línunni á næstunni. Það gerir heiðin. Auðvitað á ekki að reikna heiðina með, það á að leggja þessa línu yfir heiðina án þess að reikna það sveitinni til gjalda á neinn hátt. Og ég hef grun um það, að þetta sé eina sveitin á landinu, sem þannig er farið með, eða er nokkur slík sveit útilokuð frá raforku, af því að það þarf að leggja háspennulínuna yfir háls eða heiði?  Út af flugvellinum í Sandodda vil ég aðeins segja það, að hæstv. ráðh. segir, að þau hafi verið talin fullnægjandi, þessi ljós frá rafgeymum. Það var líka einu sinni talið fullnægjandi að lýsa alla Kaupmannahöfn með grút frá Íslandi. Ég veit það. Er þá ekki hægt að hafa slíka rafgeyma á flugvöllum annars staðar á landinu? Á það að vera stefnan í samgöngumálum okkar að segja: Þið getið notað rafgeyma þarna? Ég veit ekki til, að flugvél hafi lent á Sandodda í Patreksfirði í myrkri síðan hann var opnaður. Ég veit ekki til þess. Það kann að vera í slysatilfellum, en ég veit ekki til þess, að það hafi verið gert. Það er gersamlega óviðunandi að sætta sig við slíkt, að eiga að nota rafgeyma, ef mikið liggur á. Ég vil að lokum enn hvetja hæstv. ráðh. til þess að beita sér fyrir átaki í rafmagnsmálunum, að fá fjármagn, fá lán til þess að koma hér verulegum áfanga áfram, því að hann yrði aldrei átalinn fyrir að beita sér fyrir slíku og hann mundi áreiðanlega hafa stuðning meiri hluta á Alþ. eða allra alþm. við slíka framkvæmd, svo mikið nauðsynjamál er þetta sveitunum, sem eru enn rafmagnslausar og sjá ekki fram á að fá raforku í náinni framtíð.



Herra forseti. Ég held, að allir hljóti nú að vera sammála um, að eitt af stærstu málum landsins er að finna skynsamlegar leiðir til þess að hagnýta orkulindirnar, náttúruauðæfin. Í því sambandi kemur mönnum það oft í hug, að við flytjum inn ógrynni af olíu fyrir of fjár til þess að hita upp íbúðir og aðrar byggingar landsmanna. En þetta leiðir þá aftur hugann að því, sem ég hef oft orðið var við undanfarið hjá fólki, að það tekur eftir, að undarlega lítið verður samt vart við áætlanir um stóraukna raforkusölu til húsahitunar í sambandi við ráðagerðir um virkjanir, bæði þær virkjanir, sem nú nýlega hafa verið framkvæmdar, og raunar er það sama að segja um þær virkjanir, sem ráðgerðar eru á næstunni. Það verður ekki mikið vart við þetta. En þó eru þessar áætlanir og ráðagerðir ýmsar miðaðar við að selja hluta af raforkunni mjög ódýrt til stóriðju, og þá spyr fólk að sjálfsögðu unnvörpum þeirra spurninga að efni til, sem ég nú beini til hæstv. raforkumrh., en ég hef leyft mér að orða þær á þessa lund: Hvað telur ráðh. að mikill markaður yrði fyrir rafmagn til húsahitunar, ef það væri á boðstólum inn á dreifingarkerfin með sama verði og rafmagn er selt til stóriðju? Og í öðru lagi: Hvaða verð telur ráðh., að þyrfti að vera á rafmagni til þess að hagfelldara væri að nota það til húsahitunar en olíu? Ég þykist mega gera ráð fyrir því, að sagt verði, að þessum spurningum sé erfitt að svara með nákvæmni, og kemur mér ekkert á óvart, þó að hæstv. ráðh. upplýsi það, því að það má vel vera rétt. En þessum spurningum hlýtur samt að vera hægt að svara á þann hátt, að fengur verði að því, til þess að byggja á skynsamlegar umr. um þennan mikilsverða lið í þjóðarbúskapnum, sem sé, þann lið að hita hús landsmanna með innlendri orku og þá raforku, þar sem jarðhitaorka kemur ekki til með hagfelldara móti. Ég ætlast til þess og vonast eftir því, að svar hæstv. ráðh, við fsp. gefi einhverja hugmynd um stærð þessa máls, hversu stórfellt það muni vera, að út frá svari hans við fyrri spurningunni megi geta sér til um stærð þess markaðar, sem þarna væri fyrir hendi, og þá aftur út frá því, hve mikið mætti spara í innflutningi, ef hægt væri að láta orkuna hæfilega ódýrt í þessu skyni. En það má kallast ömurlegt, ef það er í raun og verú rétt stefna að flytja inn olíu til húsahitunar í stórum stíl í stað þess að hafa raforkuverin svo við vöxt, að þau geti selt raforku eins og menn þurfa til að hita íbúðir sínar og aðrar byggingar. Þetta blasir enn betur við og leitar enn sterkar á, þegar farið er að selja raforku mjög ódýrt til stóriðju og ráðgera enn stórfelldari raforkusölu á þeim grundvelli. En svarið við síðari spurningunni vona ég að gæti einnig hjálpað eitthvað til við þær umr., sem um þetta þurfa að verða, og þá á þann hátt að átta sig á því, hvað olíukyndingin kostar raunverulega samanborið við hæfilegt raforkuverð og það raforkuverð t.d., sem nú er farið að reikna með frá næstu virkjun. Ég undrast það ekki sem sagt, þó að hæstv. ráðh. geti ekki rætt þetta af nákvæmni, en ég vonast eftir því, að svar hans gefi hugmynd um m.a., hvernig um þessi mál er hugsað hjá raforkumálastjórninni, og gæti þá orðið grundvöllur að frekari málefnalegum umr. um þennan geysiþýðingarmikla þátt.



Herra forseti. Hér er um mjög mikið stórmál að ræða og umfangsmikið, og það er nauðsynlegt að greina á milli tvenns konar tilvika, þegar um þetta mál er rætt. Það er í fyrsta lagi hitun húsahverfa, þar sem bæði húsin sjálf og dreifikerfi raforkunnar í hverfinu eru skipulögð með rafhitun fyrir augum, og í öðru lagi hitun húsa, sem þegar eru byggð og eru hvorki gerð sérstaklega fyrir rafhitun né heldur dreifikerfið við hana miðað. Í fyrra tilvikinu, þegar húsahverfi er skipulagt fyrir rafhitun, getur húseigandi oft notfært sér alla kosti rafhitunar, svo sem ódýrt hitunarkerfi, og dregið úr kostnaði við hana með því að velja þá einangrun, sem hagkvæmust er fyrir rafhitun. Hann getur þá sparað sér miðstöð, kyndiklefa og skorstein, sem annars kynni að vera nauðsynlegur. Á sama hátt getur rafveitan miðað dreifikerfi sitt í upphafi við það hlutverk að dreifa raforku til hitunar. Umframkostnaður rafveitunnar vegna dreifingar hitaorkunnar, getur þá orðið tiltölulega lítil. Í síðara tilvikinu, þar sem um er að ræða hverfi, sem þegar eru byggð og ekki eru skipulögð sérstaklega fyrir rafhitun, er enginn þessara möguleika til. Vilji húseigandi taka upp rafhitun, verður hann að leggja í nýjan stofnkostnað. Einangrun hússins er sjaldnast eða aldrei við rafhitun miðuð og ef rafveitan þarf að styrkja dreifikerfið, sem fyrir er, vegna hitunarálagsins, getur orðið um mjög mikinn viðbótarkostnað að ræða fyrir hana. Aðstaða raforku til samkeppni við aðra hitagjafa er því gerólík í þessum tveimur tilvikum. Í því fyrra keppir raforkan á jafnréttisgrundvelli að segja má. Í því síðara þarf hún að rýma burt keppinaut, sem þegar hefur náð markaðinum. Húshitun með raforku er enn þá tiltölulega lítt rannsakað mál á Íslandi. Þær athuganir, sem gerðar hafa verið, benda þó eindregið til þess, að rafhitun sé mjög vel samkeppnisfær við olíuhitun í einbýlishúsahverfum, sem skipulögð eru frá upphafi fyrir rafhitun. Þar mætti raforkan kosta a.m.k. 60–70 aura á kwst., án þess að samkeppnisaðstöðunni gagnvart olíu væri stefnt í hættu. Athuganirnar benda einnig til þess, að í slíkum hverfum geti rafveitan dreift hitaorkunni með því að skipuleggja dreifikerfi fyrir fram fyrir húshitun með tiltölulega lágum kostnaði. Það væri því í slíkum tilfellum fyrst og fremst vinnslu- og flutningskostnaður hitaorkunnar, sem ræður eða gæti ráðið söluverði hennar til notenda. Varla leikur á því vafi, að hitun slíkra einbýlishúsahverfa með raforku, sem seld væri í heildsölu til dreifiveitna á 26 aura kwst., sama verði og til álbræðslunnar, væri ábatasöm. Á hinu leikur meiri vafi, hvort framleiðandi raforkunnar, virkjunin, stenzt það að selja raforku til hitunar á því verði. Á hitunarmarkaðinum og á álbræðslunni er nefnilega sá afdrifaríki munur fyrir framleiðandann, að hitunin er mjög misjöfn eftir tíðarfari og fellur mikið til niður yfir sumarið, en salan til álbræðslunnar er jöfn allan ársins hring. Það er þetta jafna álag álbræðslunnar ásamt mjög miklu orkumagni, sem er alger forsenda hins lága raforkuverðs til hennar. En jafnvel þótt vinnslukostnaður hitaorkunnar hljóti jafnan að verða nokkru hærri en raforka til álbræðslu, er tæplega nokkur vafi á því, að rafhitun einbýlishúsahverfa getur verið hagkvæm, vel að merkja ef hverfin eru skipulögð fyrir fram fyrir slíka hitun. Um ný fjölbýlishúsahverfi ríkir meiri óvissa, jafnvel þótt þau væru skipulögð fyrir rafhitun. Þar hafa athuganir enn ekki verið gerðar í nægilega ríkum mæli. Vitað er þó, að í slíkum hverfum er samkeppnisaðstaða raforkunnar gagnvart olíunni örðugri en í einbýlishúsahverfum. Litlar sem engar athuganir eru til á hitun eldri húsa með raforku, húsa, sem ekki eru byggð með slíka hitun sérstaklega fyrir augum. Þó er augljóst, að verð raforkunnar verður þar að vera mun lægra en til húsa þeirra, sem áðan var rætt um, þeirra er skipulögð eru fyrir fram fyrir rafhitun. Mjög dýrt er að skipta um hitunarkerfi, og ýmsa kosti rafhitunar er ekki unnt að nýta í eldri húsum, t.d. þá að losna við kyndiklefa og skorstein. Hlutverk raforkunnar er þá það eitt að spara það olíuhitunarkerfi, sem fyrir er. Núverandi olíuverð til húshitunar er í kringum 50 aura á hverja kwst. þeirrar varmaorku, er úr olíunni nýtist. Varmaorku má mæla í kwst. engu síður en raforku. Raforka til hitunar eldri húsa þarf því að vera nokkru ódýrari en 50 aurar á kwst., því að notandinn þarf að leggja í nokkurn kostnað vegna rafhitunarbúnaðarins. Spurningin er þá, getur rafveitan selt orku til húshitunar í eldri hverfum, þar sem dreifikerfið er ekki sérstaklega við hitun miðað, við verði, sem er vel neðan við 50 aura á kwst.? Svarið við þeirri spurningu er komið undir vinnslu- og flutningskostnaði raforkunnar og dreifingarkostnaðinum. Lítum fyrst á síðari liðinn, dreifingarkostnaðinn. Rafveitan getur dreift vissu, takmörkuðu magni hitunarorku fyrir mjög lágt verð um dreifikerfi, sem fyrir er, nefnilega upp að því marki, að hitunarorkan fari að hafa áhrif á toppálagið. Þessi orka nægir aðeins fyrir tiltölulega lítinn hluta hitunarþarfarinnar. Ef hitunarorkan verður það mikil, að styrkja þurfi hennar vegna dreifikerfið, sem fyrir er, hækkar dreifingarkostnaðurinn mjög mikið. Til viðbótar dreifingarkostnaðinum kemur svo vinnslu- og flutningskostnaðurinn eða heildsöluverðið, ef dreifiveita kaupir orku í heildsölu. Þetta verð er 37–74 aurar á kwst. hér á landi til almennra rafveitna, mismunandi eftir stöðum og nýtingartíma. Hér er um meðalverð að ræða, sem felur í sér fastagjald. Fyrir orku, sem ekki hefur áhrif á toppálagið, er heildsöluverðið 12–23 aurar á kwst., mismunandi eftir stöðum. Þrátt fyrir takmarkaðar athuganir á möguleikum húshitunar með raforku hér á landi, virðist mega greina eftirfarandi meginatriði, og eru þau niðurstaða framangreindra hugleiðinga og athugana: Við vinnslu- og flutningskostnað raforku, eins og hann gerist hér á landi og birtist í heildsöluverði til dreifiveitna, virðist augljóst, að húshitun með raforku sé hagkvæm í eftirtöldum tilvikum: 1. Hitun einbýlishúsahverfa, sem skipulögð eru fyrir fram með rafhitun fyrir augum. Um fjölbýlishúsahverfi ríkir mikill vafi enn sem komið er. 2. Hitun eldri hverfa getur verið hagkvæm að vissu marki, en það mark er ekki nema tiltölulega lítill hluti af hitunarþörfinni. Sé farið yfir það mark, er hagkvæmnin miklum mun vafasamari. Heildarþörf orku til húshitunar á Íslandi er sem stendur af stærðargráðunni 1500–2000 gígawattstundir. Ein gwst. er 1 millj. kwst. En notkunarþörfin er 1500–2000 gwst. á ári.  Af framangreindum tölum má fá hugmynd um hugsanlega stærð markaðsins fyrir rafhitun. Ef ekki er reiknað með, að raforka taki markað frá jarðhitanum, verður eftir núverandi hlutur olíunnar, um 700 gwst. Rafhitunin næmi þá alls um 800 gwst. á ári nú, ef öll olíuhitun væri flutt yfir á rafhitun. Tölur þessar eru í eðli sínu óvissar, en þær gefa samt rétta hugmynd um stærð. Nú er nokkurn veginn öruggt, að ekki borgar sig að útrýma olíuhitun með öllu, svo að hugsanlegur rafhitunarmarkaður í dag er nokkru minni en þessar 800 gwst. Orkuþörfin til húshitunar fer að sjálfsögðu vaxandi. Eftir 10 ár er hún væntanlega orðin 30% meiri en í dag. Svo sem þegar er sagt, hafa húshitunarmál ekki verið rannsökuð að fullu hér á landi til þessa. Hér er um yfirgripsmikið mál að ræða, sem tekur mikinn tíma að rannsaka að fullu. Nú í haust var skipuð sérstök rannsóknarnefnd húshitunar með fulltrúum frá Orkustofnun, Efnahagsstofnun, rafveitum, hitaveitum, Landsvirkjun og olíufélögunum. Sú n. er nú að taka til starfa og lýkur störfum eins fljótt og unnt er, en að áliti sérfræðinga mun það taka talsverðan tíma að reikna út og gera sér grein fyrir öllum þeim óþekktu stærðum, sem taka þarf til greina við slíka útreikninga. Verkefni n. verður að rannsaka, á hvern hátt mætti gera rafmagnshitun hagkvæma, ekki aðeins í þéttbýli, heldur einnig í strjálbýli. Það er nú þegar að verða aðkallandi að fá tæknilegt álit og heildaryfirlit um, hvernig raforkan verður bezt nýtt með húshitun fyrir augum. Um leið og orkuvinnsla eykst og rafmagn er fyrir hendi til þessara nota, má segja, að tími sé til þess kominn að rannsaka þessi mál að fullu. Það má reikna með því, að í framtíðinni verði mikill hluti húshitunar annaðhvort með rafhitun eða jarðhita, og það er ekkert efamál, að það mun gera hvorttveggja að skapa þægindi og spara gjaldeyri. Í sambandi við það, sem hv. fyrirspyrjandi sagði áðan, að það hafi lítið verið að því gert að gera ráð fyrir rafhitun húsa í áætlunum í sambandi við virkjanir, þá má geta þess, að það er gert ráð fyrir því, að Landsvirkjun hafi raforku aflögu til húshitunar, og er einmitt til þess hugsað. Aftur á móti er öðru máli að gegna með Laxárvirkjun, á meðan fullkomin óvissa er um, hversu sú virkjun verður stór. En þó hefur það verið í stærra mæli á Akureyri, sem rafhitun hefur verið til húsa, heldur en nokkurs staðar annars staðar. Það hefur fram að þessu ekki verið til raforka til þess að láta til húshitunar nokkuð að marki. En nú er sá tími að renna upp, og einmitt þess vegna hefur verið skipuð sérstök n. sérfræðinga til þess að gera sér fulla grein fyrir því, á hvern hátt raforkan verði helzt hagnýtt til húshitunar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. En eins og gefur að skilja og við var að búast, er hér ekki um einfalt mál að ræða, og í þessu var mikið af upplýsingum. Ég vil fara þess á leit, að hæstv. ráðh. geri annaðhvort, að hann láti birta þetta orðrétt í blaði eða hann láti vélrita þetta eða prenta á annan máta og því verði útbýtt til þm. allra, svo að það geti orðið skoðað. Það er öruggt af því, sem hæstv. ráðh. upplýsti, að hér er um mjög stórfellt mál að ræða, eins og raunar var vitað fyrir fram, og þýðingarmikið á marga lund. Einnig kemur það fram, að í þessu ættu að vera stórfelldir framtíðarmöguleikar, því þó að það megi rétt vera hjá hæstv. ráðh., að erfitt væri að selja raforku inn á dreifikerfin til hitunar með jafnlágu verði og til stóriðju af ástæðum, sem hann greindi, þá er samt svo mikill munur á 26 aura verði, sem hann nefndi að rafmagn væri látið í té fyrir til stóriðju, og 60–70 aurum á kwst., sem raforkan má kosta, að mér skilst, til húsahitunar til þess að keppa við olíu, að þarna ættu að vera stórfelldir möguleikar fólgnir. Ég skil, að það þarf að skoða betur dreifingarkostnað og annað því líkt í sambandi við málið, og ég vil skora á hæstv. ráðh. að útvega þeirri n., sem skipuð hefur verið, nægileg fjárráð til þess að hún geti hraðað verki sínu. Ég vil í því sambandi minna á, að milljónatugum er varið árlega til þess að rannsaka skilyrði til að byggja raforkuver, og er ekki nema gott um það að segja að sjálfsögðu. En þá má ekki heldur að mínu viti láta skorta fé til þess að fram geti farið athuganir á þessum þýðingarmikla þætti og öðrum slíkum jafnframt og með fyllsta hraða. Ég ætla ekki í sambandi við þessa fsp. að deila um, hvort þessu hafi verið nægilega sinnt undanfarið eða ekki. Aðalatriðið er, að á þetta verði settur sem allra mestur skriður nú og þeirra peninga verði aflað, sem þarf til þess, að á þessu verði sem mestur hraði. Ég minntist á, að það færi lítið fyrir því, að veruleg raforka væri ætluð til sölu til hitunar húsa í sambandi við nýjar áætlanir að raforkuverum. Ég vil ekki vefengja það, sem hæstv. ráðh. sagði, að það væri ráðgert eitthvað í þessu tilliti í sambandi við Landsvirkjunina. En þó getur það varla verið mjög mikið, miðað við, að margir liðir eru enn óvissir í þessu máli skv. því, sem hæstv. ráðh. upplýsti sjálfur. Það er eðlilegt, meðan svo margir liðir eru óvissir og ekki búið að leggja vinnu í að rannsaka þá, að þá sé ekki gert ráð fyrir að selja raforku frá nýju raforkuverunum til hitunar í stórum stíl. En einmitt þess vegna er aðalatriðið nú að ganga með krafti í rannsóknir og þá að skoða þá mörgu liði, sem þarna koma til greina. Ég hef tekið eftir því, að í þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um Lagarfossvirkjun og ég er sérstakalega kunnugur, hefur mjög lítið farið fyrir því, að gert væri ráð fyrir orkusölu til hitunar, og maður skilur ástæðurnar fyrir því, þegar maður heyrir, hvað margir liðir virðast enn vera órannsakaðir. Aðalatriðið er því að setja kraft á rannsóknina.