Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls var þess getið, að von væri á brtt. frá mér. Er henni nú útbýtt og er hana að finna á þskj. 910. Eins og ég lýsti við 2. umr., er ég í öllum atriðum á móti efni frv., og sé ég ekki, að þær breyt., sem hér er gert ráð fyrir að gera á skipun flugmálastjórnarinnar, séu til neinna bóta, en held, að nokkurt samræmi sé á þeirri skipan á stjórn flugmálanna, sem þar er gert ráð fyrir, og skipan annarra hliðstæðra mála, sem gilt hafa. Þannig er það t.d. viðtekin regla um hliðstæða málaflokka, eins og t.d. samgöngumál, að vegamálastjóri fellur beint undir viðkomandi ráðh. Þykir ekki þörf á því að skipa yfir hann sérstaka n. manna milli ráðh. og vegamálastjóra, heldur hefur það alltaf þótt eðlilegt, að ráðh. væri næstur yfirmaður vegamálastjóra. Hið sama hefur gilt um vitamálastjóra, og fleiri dæmi mætti telja. Nú er hér hins vegar gert ráð fyrir því, að milli flugmálastjóra og flugmrh. eigi að koma sérstakt 5 manna flugmálaráð, og á það að ráða yfir flugmálastjóra. Get ég ekki séð, að þessi skipan henti okkur á nokkurn hátt. Ef flugmrh. telur það hins vegar nauðsynlegt fyrir sig að hafa eitthvert ráð sér til ráðleggingar, þá er það auðveldur hlutur að fá leyfi til þess að skipa slíkt ráð, en að hafa þá skipan, eins og gert er ráð fyrir í frv., get ég ekki fallizt á. Í brtt. þeim, sem ég flyt við frv., er gert ráð fyrir því, að kosið verði að vísu flugmálaráð til ráðuneytis ráðh. og flugmálastjóra, en þó eingöngu ráðleggjandi ráð, en ekki á þann veg, sem gert er ráð fyrir í frv., að þetta ráð skuli sett yfir flugmálastjóra sem slíkt. Þarf ég ekki að fara um þetta fleiri orðum. Ég er í aðalatriðunum á móti efni frv. og mun, ef brtt. mínar verða ekki samþ., greiða atkv. gegn frv.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) ...... Ég lagði þá til, að sá háttur yrði á hafður, að flugráðið yrði sett yfir einstaka embættismenn, en það yrði sett undir ráðherra. Vegna þess, hve mál þessi eru nýstárleg, kemur þar margt til greina, sem menn eru ekki viðbúnir að taka til meðferðar. Mér fannst eðlilegt, að flugráð yrði skipað af ráðherra, öðrum fannst eðlilegra, að það yrði kosið af þinginu, en ekki sami háttur á hafður og um fjárhagsráð, viðskiptaráð og nýbyggingarráð. Niðurstaðan varð svo sú, að ráðið er bæði skipað af ráðh. og kosið af þinginu, hvor þessara aðila á þar sína fulltrúa, og sætti ég mig vel við þá skipan, en ég get ekki sætt mig við það, sem minni hl. leggur til, að breytt verði.



Það eru ekki nema nokkur atriði. Það eru nokkrir dagar síðan ég beindi fyrirspurn til flugmálaráðh., hann var þá ekki viðbúinn að svara, en hefur nú að öllum líkindum kynnt sér málið betur. Spurningin var um það, hve miklu fé hafi verið varið til flugvallanna. Ég hef nú fengið upplýsingar um það, að búið sé að verja til flugvallanna, síðan hann tók við þeim, á áttundu millj. kr., og býst ég þó ekki við, að það sé talið með, sem fært er á reikning veðurstofunnar og landssímans. Það væri ástæða til þess, að um þetta færu fram skýrar umr. hér á Alþ., en lítið hefur verið um það fram að þessu, og ég hygg, að ástæðan sé sú, að menn búist við því, að allt fari á einn veg með fjárhag landsins, og því geri ekki til með nokkrar upphæðir til eða frá. Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. flugmrh. hefur ekki gert þær ráðstafanir, sem honum sem ráðh. bar að gera. Fyrstu afglöpin voru þau, og þau voru ekki gerð í ráðherratíð hans, að taka umhugsunarlaust við báðum völlunum. Menn verða eðlilega að gera sér það ljóst, að Íslendingar hafa enga möguleika til að halda við báðum völlunum, þeir hafa ekki möguleika til að halda við einum velli, hvað þá tveimur. Það, sem átti að gera, var því það að láta allar stórar flugvélar, líka þær íslenzku, vera á Keflavíkurflugvellinum, en hafa Reykjavíkurvöllinn aðeins fyrir smávélar með fámennu starfsliði. Á Reykjavíkurvellinum vinna nú um 100 manns, sem eru þar við snatt, og svo aumt er ráðslagið, að ef eitthvað þarf að gera við, verður að sækja smiði í bæinn. Hurð á einn braggann kostaði t.d. 4 þús. kr., af því að enginn þessara 100 manna gat sett hana á. Þar er líka hótel, sem litið er kunnugt og lítið auglýst, enda ráðsmennskan þar svipuð og á öðrum sviðum á vellinum. Þar eru engar ráðstafanir gerðar til upphitunar, enda er þetta stór geimur og gisinn, og umgengnin þar er líkust því, sem í sjóbúð væri, og er þetta til lítils hróðurs fyrir landið. Það hefði verið sök sér fyrir hæstv. ráðh. að fá duglegan mann yfir hótelið, eins og þá, sem eru ferstöðumenn hjá Hótel KEA á Akureyri eða hjá Jóhannesi Jósefssyni á Hótel Borg. Það er því alls ekki að vænta að þessi íslenzki flugvöllur gefi af sér neinar tekjur, þar sem engar erlendar flugvélar koma þar heldur. Að vísu hefur eitt franskt firma látið flugvélar sínar lenda þar um stundarsakir, en eftir því sem kunnáttumenn segja - ég hef ekkert vit á því -, er völlurinn ekki nægilega sterkur fyrir stórar flugvélar, en ég fer ekki út í þá sálma. En aðalatriðið er þetta: Hvernig ætla Íslendingar sér að halda uppi flugvelli með 100 manna starfsliði, auk loftskeytamanna, radiómanna og annarra slíkra manna? Ég vildi nú spyrja hæstv.fjmrh., hvort hann telji það viðunandi, að dregið sé úr vega- og brúargerðum úti á landi, eins og hann hefur heimild til, til þess að halda við þessu ástandi á þessum flugvelli. Á hinum vellinum er sömu sögu að segja. Þar voru 30-40 manns, og þeir gátu ekki einu sinni komið upp almennilegu flaggi, og þegar forseti Íslands beið þar eftir flugvél, gat hann ekki fengið neitt húsnæði, a.m.k. ekki viðunandi húsnæði, og varð hann að biða í bílnum. Lengi vel var íslenzki fáninn ekki á stöng, heldur á spýtu, sem fest var á skúr. Störf, sem voru unnin fyrir stjórnarskiptin, eru táknræn um vinnubrögðin á þessum velli. Það þurfti að láta dytta þar að einhverju smávegis, og voru fengnir smiðir úr Reykjavík, sem ferðuðust á milli. Þeir fóru með rútunni til Keflavíkur og urðu svo að ganga þaðan til vallarins, svo þurftu þeir í mat kl. 12 og í kaffi kl. 3 og svo heim með rútunni kl. 4. Þarna höfðu þeir unnið heilan dag og svo nokkra eftirvinnu, eins og venjan er, vegna ferðalaga. Þetta dæmi er hversdagslegt um öll vinnubrögð á þessum völlum, enda er ekki hægt að eyða 7 millj. á þessum tíma, nema vel sé að verið. Núverandi ráðh. hefði átt að setja ráðdeildarmann yfir þetta og jafnvel setja núverandi flugmálastjóra frá, því að hann er ekki fær til að gegna þessu starfi, en hann kemur með frv., sem vissulega var nauðsynlegt, en fyrsta atriði þess átti að vera að fella það skipulag, sem á þessum málum var. Hæstv. ráðh. getur ekki hugsað sér að halda þessu skipulagi, hneykslið er svo augljóst, að mikla nauðsyn bar til að breyta alveg um yfirstjórn. En það er ekki gert, heldur er sett yfir það ráð, og ef hver þessara ráðsmanna fengi eins og var hjá síldarverksmiðjunum, eða um 20 þús., sem vel má við búast, sést bezt vanþekking og vankunnátta þess manns, sem tekur þannig á málunum. Ef húsbóndi er óhæfur eða bankastjóri, er ekki hægt að bæta úr því með neinu ráði, það getur aðeins haft minni háttar eftirlit. Það getur verið til stuðnings góðum húsbónda og góðum bankastjóra, en það er til einskis gagns yfir lélegum mönnum. En þetta bendir á annað, sem er merkilegt fyrir þessa stjórn. Hér er ekki tekið eins rösklega á málunum og hjá hæstv. fjmrh. við síldarverksmiðjurnar, þar sem hann hreinsaði burt ósómann, nei, hæstv. flugmrh. hefur ekki viljað ganga í berhögg við kommúnista. Hann hefur augsýnilega ekki gefið upp alla von um að komast til þeirra, sem hann hefur verið að reyna undanfarið, og ekki er lítið til unnið. Nú vill hann fórna stærsta málinu til þess að þóknast þessum mönnum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Það sér hver maður, hvert stefnir, að þessi fyrirtæki eru komin að gjaldþroti, á það vildi ég aðeins benda.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. S–Þ. sagði, að búið væri að verja um 8 millj. til flugvallanna, síðan núverandi stjórn tók við. Þetta getur nú alls ekki staðizt, og þó að hv. þm. miðaði við árið, fær það ekki staðizt heldur. Hitt er svo annað mál, að það er mikið vandamál, hve kostnaðarsamir þessir flugvellir eru. Í fjárl. er gert ráð fyrir rekstrarhalla á flugvellinum í Reykjavík, sem nemur 2.550.000 kr., og er það svipað og var á s. 1. ári, og var þó ekki veitt til endurbóta á vellinum þá. Svona getur þetta ekki haldið áfram. Það verður að gera eitthvað til að auka tekjur vallarins og til sparnaðar. Þetta er stærsti liðurinn til flugmálanna, og þetta stendur svo framförum þeirra úti á landi fyrir þrifum, að Alþ. verður að gera eitthvað, sem um munar, til úrbóta í þessu efni og aukningar framlaginu til flugvallanna. Annar aðalkostnaðarliðurinn er hin svokallaða öryggisþjónusta, sem er í því fólgin að hafa samband við flugvélar, sem eru á Norður-Atlantshafi, hvort sem þær koma við á Íslandi eða ekki. Þetta er ekki aðeins bundið við Reykjavík, heldur er það einnig á vegum landssímans. sem rekur í þessu skyni stöð í Gufunesi. En um þetta er það að segja, að þetta er líka alþjóðlegt, og á alþjóðaflugráðstefnum hafa fulltrúar Íslands lagt á það áherzlu, að þeir vildu fá þennan kostnað að verulegu leyti endurgreiddan, og mun það yfirleitt hafa þótt sanngirniskrafa. Ein slík stöð er í Vík í Mýrdal, og hefur verið endurgreiddur kostnaðurinn við hana af þessum alþjóðasamtökum að 95%. Nú stendur yfir flugmálaráðstefna í Montreal, og eru þar 3 fulltrúar fyrir Íslands hönd, og standa yfir samningar um endurgreiðslu þessa kostnaðar, en niðurstaða er ekki orðin enn þá. En það er sanngjarnt, að þessi kostnaður komi til baka, svo að hann verði ekki nema brot af því, sem hann hefur verið. En þá er eftir vandamálið með rekstur Reykjavíkurflugvallarins - um Keflavíkurflugvöllinn ætla ég ekki að ræða að sinni - og þess vegna er þetta frv. fram komið. Það á ekki aðeins að setja flugráð, heldur á einnig að setja flugvallarstjóra og skipta þannig embætti flugmálastjóra í tvennt, svo að á þann hátt sé hægt að gera breyt. á rekstri flugvallarins, svo að hann kosti minni fjárútlát. Þetta vildi ég benda hv. þm. S-Þ. á.

Jónas Jónsson Hæstv. ráðh. hefur nú skýrt frá, að í viðbót við þessar 7 millj. er bætt við veður- og símaþjónustu. Nú segir hæstv. ráðh., að reynt sé að fá eitthvað af þessu endurgreitt. Það munu vera 3 ár síðan flugmálaráðstefna var í Montreal, ef ég man rétt, og þar fékkst engin trygging, enda ósennilegt að nokkuð fáist greitt frá alþjóðasamtökum, þar sem Bandaríkin taka að sér rekstur Keflavíkurvallarins. Það er því allt á huldu með það, hvort nokkuð muni fást til að minnka útgjöld landssímans. En hvernig stendur á því, að sama starfsliðið er látið vera áfram á vellinum, eftir að séð hefur verið, hvernig það starfar? Hvað á eftirlit að þýða á óhæfa menn? Ég vil enn minna á ólagið á Keflavikurvellinum, það hefur verið margháttað og óþægilegt. Það er vitað, að sá, sem hafði flugmálin í síðustu stjórn, var á móti því, að Bandaríkin starfræktu flugvöllinn, og þessi ráðh. kom þangað ýmsum, sem lítið gagn var að, m.a. sendi hann þangað mann, sem enga kunnáttu hafði á því, sem hann átti að gera, og sambandið milli þessara Íslendinga og Ameríkumannanna hefur verið eins leiðinlegt og lélegt og hægt var. En lögreglumaður, sem bæjarfógetinn í Hafnarfirði sendi, hefur staðið fyrir rétti landsins og unnið því álit, en öðru máli var að gegna um þá menn, sem flugmálastjórinn sendi þangað, þeir hafa ekki verið til annars, en að þvælast fyrir. Flaggið er gott dæmi þess. Það átti að vera merki yfirráða Íslendinga yfir vellinum, eina táknið, sem þeir höfðu þar, en það var ekki einu sinni sett á stöng. Svona var allt svo ómyndarlegt, að betra hefði ekkert verið. Og þetta var vegna þess, að flugmálastjórinn vildi hafa þetta í ólagi, þess vegna var ekkert gert til að bæta úr þessu. En bæjarfógetinn í Hafnarfirði hafði þarna menn, sem voru til mikils álitsauka fyrir þjóðina, t.d. menn, sem hjálpuðu við að fara úr og í flugvélar, sem alls staðar er gert meðal siðaðra þjóða. Ég vil svo lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv. ráðh. sér og hefur skilning á, að ekki er allt í lagi með fjárhaginn. Það hefur þegar komið í ljós, að Reykjavíkurflugvöllurinn er of lítill, en þá vildu kommarnir stækka hann og hikuðu ekki við að leggja til, að rifin væru nokkur hús borgaranna hér í bænum í því skyni. Það plan þeirra hefði komið til með að kosta 30 til 40 milljónir kr. Völlurinn er allt of stór og okkur algerlega ofvaxinn. Hann er því svipaður í höndum okkar og stórskipið Nelson, ef Bretar hefðu gefið okkur það. Við fengum þarna sverð, sem við ekki ráðum við, þess vegna grotnar hann niður, án þess að við fáum að gert. Okkur nægir flugvöllur eins og Melgerðisflugvöllurinn. Hann réðum við við, og hann væri í samræmi við. okkar fjárhag. Nú ætlar flugmrh. að bæta nefnd við í sambandi við reksturinn og ráða sjálfur menn til langs tíma, en láta þá fara, sem starfað hafa undanfarið, þó að það virðist vera miður heppileg ráðstöfun. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram, svo að menn geti séð, hvernig ástandið er og hvert stefnir, því að ef þetta frv. verður samþ., þá er fjárhag þjóðarinnar stefnt í voða. En það eru litlar líkur til, að bót verði ráðin á þessu, ef núverandi stjórn treystist ekki til að gera betur en fyrrverandi stjórn.



Herra forseti. Aðeins aths. Það er algerlega á misskilningi byggt, að núverandi starfslið haldi ekki áfram að starfa á flugvellinum, og það er líka misskilningur, að ég sé að ráða starfslið nú til langs tíma, en það þykir ekki rétt að ráða starfslið til langs tíma, fyrr en sá maður er fundinn, sem veita á þessu forstöðu, svo að hann geti verið með í ráðum við val starfsliðsins.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Því miður hefur það farið svo, að þetta mál hefur tafizt hér nokkuð lengi, því að sjútvn., sem um þetta mál hefur fjallað, hefur það fyrir reglu að gæta aðeins á málaskrána eftir því, hvernig málin standa þar, en þetta mál hefur af einhverjum ástæðum aldrei farið á málaskrána, og hefur því dregizt um 10 daga að afgreiða málið þaðan. Hér hefur aðeins verið bætt inn tveim höfnum, og er önnur þeirra a. m. k. á stað, þar sem kaupstaðir hefur verið svo að segja frá landnámstíð, þ. e. Borðeyri. N. hefur ekkert við þetta að athuga og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, og þá verður þessi töf væntanlega ekki að neinu tjóni.



Herra forseti. - Í byrjun desember f. á. flutti ég ásamt hv. 8. þm. Reykv. (SG) frv. til l. um breyt. á l. um hvíldartíma háseta á íslenzkum botnvörpuskipum. Frv. var þá tekið fyrir og vísað til n. Nál. kom fram frá meiri hl. 17. apríl og þ. 23. apríl frá minni hl. Málið var hér svo til umr. dagana 5., 6. og ?. þ. m. og vísað frá þann 8. - Þar sem nú er liðinn svo langur tími, frá því málið kom frá n., vil ég leyfa mér að beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að málið verði tekið fyrir á næsta fundi, einkum og sér í lagi með hliðsjón af því, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða fyrir sjómannastéttina, sem þolir enga bið.

Forseti (GÞ): Út af orðum hv. 11. landsk. þm. vil ég segja það, að þá daga, sem ég hef verið hér, síðan hæstv. 1. forseti d. fór héðan af landi brott, hefur verið æði skipað á dagskrána og fundir staðið fram á kvöld eða nótt. Ég mun að sjálfsögðu taka málið fyrir, þegar tækifæri gefst til þess. Ég vil benda hv. þm. á, að tilætlunin er sú að ljúka þingstörfum fyrir hvítasunnu, ef mögulegt er, og er ekki líklegt, að þetta mál nái samþykki beggja d. þ., ef því lyki fyrir þann tíma, en að sjálfsögðu hef ég enga löngun til að tefja fyrir málinu.