Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um eflingu gjaldeyrisvaraforðans. Málshefjandi er hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Forsætisráðherra Geir H. Haarde verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Á vegum þingsins er til umfjöllunar ágætt frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra um sérstakan saksóknara og vegna þess að við ræðum hér störf þingsins og mér er kunnugt um að allsherjarnefnd hefur þegar hafið umfjöllun um málið þá vildi ég fá að nota tækifærið og inna hv. þm. Birgi Ármannsson, formann allsherjarnefndar, eftir því hverjar horfur eru um vinnslu málsins. Ég held að það sé kunnara en frá þurfi að segja að mikið er kallað eftir því að hér verði bæði sett á rannsóknarnefnd, sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir og unnið hefur verið hratt að og örugglega, og sömuleiðis að settur verði sérstakur saksóknari til að vinna að rannsókn þeirra mála sem kunna að hafa orðið í aðdraganda hrunsins og ríkisstjórnin hefur nú skilað því inn í þingið. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson hvenær hann vænti þess að hægt verði að ljúka umfjöllun um málið þannig að hægt verði að taka til óspilltra málanna við þetta og hvernig hann sjái þá þróun á næstunni. Það er auðvitað mikilvægt að það bitni ekki á vandaðri málsmeðferð í þinginu og er gott til þess að vita að vinnsla málsins er í traustum og öruggum höndum hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni og allsherjarnefnd þingsins. Um leið er mikilvægt að þingið og þjóðin fái skilaboð um það hvenær vænta megi þess að Alþingi fyrir sitt leyti ljúki þessari löggjöf þannig að hægt sé að taka til óspilltra málanna, sérstaklega vegna þess að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra upplýsti mig um það í gær að meðan vinnsla þessa frumvarps er í gangi er frumkvæðisvinna af hálfu embættisins ekki fyrir hendi. Það sinnir ekki þeim málum sem koma t.d. upp í fjölmiðlum eða opinberri umræðu en tekur aðeins til athugunar þau mál sem beinlínis berst kæra vegna og vegna þess að í þessum málum er klárlega frumkvæðisþörf þá held ég að það standi upp á okkur á Alþingi að reyna að hraða afgreiðslu máls dómsmálaráðherra svo sem kostur er en um leið vanda til verka.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að taka þetta mál upp og vekja athygli á því vegna þess að ég held að mikilvægt sé að það komi fram að góð samvinna er um þetta mál á vettvangi allsherjarnefndar. Frumvarpið sem dómsmálaráðherra flutti um stofnun embættis sérstaks saksóknara var afgreitt eftir 1. umr. síðastliðinn föstudag og vísað til allsherjarnefndar sem hefur auðvitað hafið umfjöllun sína um málið og miðað við það sem fram hefur komið í nefndinni er góð samstaða þar um að hraða afgreiðslu málsins svo sem kostur er. Auðvitað eru skiptar skoðanir um einstök atriði í frumvarpinu en þó held ég að mér sé óhætt að segja að óvenjuvíðtæk samstaða er um meginþætti þess og þess vegna á ekki ágreiningur að tefja fyrir því að málið verði afgreitt af hálfu nefndarinnar. Það er í forgangi hjá nefndinni þessa dagana að vinna að þessu máli og allir gera sér grein fyrir því að afar mikilvægt er að þessi mál komist í skýran, skipulegan og góðan farveg. Ég treysti mér til að segja að allsherjarnefnd muni stefna að því að ljúka umfjöllun sinni um málið þannig að hægt verði að taka það til 2. umr. og vonandi lokaafgreiðslu í næstu viku. Ég vil ekki vera nákvæmari en þetta vegna þess að vinnan á vegum nefndarinnar er ekki lengra komin en svo að ekki er hægt að segja nákvæmlega til um það. Hins vegar eru nefndarmenn sammála um það, hygg ég, að þetta sé forgangsmál sem mikilvægt er að koma í gegn sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er skoðun mín að unnt hefði verið að hefja rannsókn á þessu máli strax í kjölfar bankahrunsins 6. október að óbreyttum lögum en það var kosið að fara þessa leið sem hefur tafið rannsóknina. Ég get tekið undir með hv. formanni allsherjarnefndar að það er samstaða um að flýta þessu máli í gegn og vilji til þess. Á því þarf þó að gera ákveðnar breytingar að mínu mati og fleiri. Þær lúta að 1. gr. um að rannsóknin taki einnig til atburða í kjölfar 6. október sl. Í öðru lagi hef ég haft athugasemdir um það að dómsmálaráðherra skipi einn sérstakan saksóknara. Ég held að full samstaða verði að vera um að ráðningin njóti trausts í samfélaginu. Í þriðja lagi hef ég bent á að það væri æskilegt að útvíkka 4. gr. þannig að þeir sem gefa upplýsingar og geta átt von á niðurfellingu saksóknara taki til fleiri en starfsmanna og stjórnarmanna fyrirtækja, það eigi líka að ná til annarra sem eiga í hlutdeildarbrotum og öðru slíku og ég held að það sé líka samstaða um það. Gerðar voru athugasemdir um gildistíma laganna, að hægt sé að fella embætti þessa saksóknara niður 2010 sem er minna atriði, en eitt stórt atriði í þessu er þó það að samspil er milli rannsóknarinnar á vegum hins sérstaka saksóknara og Fjármálaeftirlitsins. Það er ákveðið samspil í gildandi lögum þar að lútandi. Þannig er að t.d. kærur um innherjaviðskipti verða að fara til Fjármálaeftirlitsins og Fjármálaeftirlitið ákveður hvort kæra verði send til lögreglunnar. Þetta finnst mér algerlega útilokað. Fjármálaeftirlitið er „involverað“ í þetta auk þess sem staðan er sú í dag að Fjármálaeftirlitið eða réttara sagt skilanefndir í umboði Fjármálaeftirlitsins reka hina gömlu banka. Það er algerlega óforsvaranlegt af minni hálfu að sami aðili, Fjármálaeftirlitið, hafi eftirlit með gömlu bönkunum og reki þá og eigi jafnvel að gegna, að óbreyttum þessum lögum, ákveðnu rannsóknarhlutverki að því er varðar innherjaviðskipti. 

Virðulegur forseti. Það er gaman að sjá þegar stjórnarliðarnir hotta hver á annan, hott hott á hesti. Hér kemur hv. þm. Helgi Hjörvar og hottar á hv. þm. Birgi Ármannsson og spyr hvað líði vinnslu frumvarps sem er í allsherjarnefnd. Það er svolítið gaman að sjá þegar stjórnarflokkarnir sjá ástæðu til að fara upp í hverju málinu á fætur öðru og hotta hver á annan. En ég get alla vega fullvissað hv. þm. Helga Hjörvar um að Framsóknarflokkurinn mun greiða fyrir þessu máli á allan hátt og ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni að það er frekar mikil samstaða í nefndinni um þessar mundir um þetta mál. Við gerum okkur grein fyrir því að það þarf að flýta sér að fara í rannsóknina. Við erum hugsanlega orðin of sein nú þegar, málið kemur auðvitað frekar seint fram og maður óttast að verið sé að eyða gögnum í kerfinu til að gera rannsókn erfiðari. Ég hef engar sannanir fyrir því en maður óttast það. Þriðjungur nefndarmanna er úr Samfylkingunni svo ég legg til að hv. þm. Helgi Hjörvar hotti líka á sína menn í nefndinni. Það hefur komið fram og ég vil rifja það upp að Davíð Oddsson seðlabankastjóri talaði um það í ræðu sinni sem fræg varð, 13 síðna ræðu, að þegar starfsmenn Kaupþings voru að fella niður ábyrgðir hjá sjálfum sér hafi borist ábendingar um að kalla til lögreglu strax en þær ábendingar hafi ekki fengið brautargengi. Svo spyr hann hvort menn séu að velta fyrir sér bankaleynd í þessu sambandi og að bankaleynd eigi ekki lengur við hvað þessi atriði varðar. Það er því mjög mikilvægt að við komum sem fyrst á embætti sérstaks saksóknara þannig að við getum farið að beina málum í lögreglufarveg. Hugsanlega erum við orðin of sein en Framsóknarflokkurinn mun liðka fyrir þessu máli eins og hægt er.

Virðulegi forseti. Ég velti því satt að segja fyrir mér hvernig samskiptamálum er háttað hjá stjórnarflokkunum þegar hv. þm. Helgi Hjörvar spyr hv. þm. Birgi Ármannsson, formann allsherjarnefndar, hvernig gangi með ákveðið stjórnarfrumvarp sem lagt hefur verið fram. Hann hefði e.t.v. getað spurt flokksbróður sinn, varaformann nefndarinnar, hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson. Það er svo annað mál hvernig menn vilja komast að upplýsingum en ég hygg að það hefði verið auðvelt fyrir hv. þm. Helga Hjörvar að afla sér upplýsinga með því að inna menn eftir því og þá í sínum flokki eða samstarfsflokknum. Það er nú þannig að minna er haft við varðandi stjórnarandstöðuna en hér er samt um að ræða mál sem full málefnaleg samstaða er um. Hins vegar getur menn greint á um með hvaða hætti og hvernig á að fara að í málum. Ég hef t.d. talið og gerði grein fyrir því þegar frumvarpið var lagt fram að eðlilegra væri að styrkja núverandi réttarkerfi, að styrkja þar rannsóknarmöguleika og þá saksóknara sem hafa verið skipaðir, samanber lög sem við afgreiddum á síðasta þingi um meðferð sakamála. Það er valið að fara þessa leið og fyrst þingvilji virðist vera fyrir því er ekki um annað að ræða en drífa í því að reyna að hraða málinu sem mest má verða. Við í Frjálslynda flokknum munum að sjálfsögðu greiða fyrir því að svo verði. Auðvitað eru ákveðin álitamál sem koma til skoðunar og þetta mál er þess eðlis að það verður að fá eðlilega og góða þinglega meðferð. Þar af leiðandi liggur fyrir að allsherjarnefnd á ákveðið verk eftir óunnið til að klára meðferð málsins en að sjálfsögðu verðum við að reyna að drífa okkur í að klára það og forðast að gögnum sem annars hefðu getað legið fyrir verði eytt.

Frú forseti. Ég fullvissa hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um að það er engin nauðsyn eða þörf á því að hotta á okkur í Samfylkingunni sem sitjum í þessari nefnd. En nú keppast þingmenn allra flokka um að koma upp í pontu og lýsa því yfir að þeir ætli alls ekki að tefja þetta mál eða koma í veg fyrir framgang þess og það er vel. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að hv. þm. Helgi Hjörvar spyrjist fyrir um störf þingsins sem þessi liður fjallar um og kalli eftir upplýsingum í þingsal um það hvernig nefndarstarfið gengur varðandi þetta mikilvæga mál. Sömuleiðis skiptir miklu máli að hér koma fulltrúar allra flokka og segja að þeir ætli að einbeita sér að því að tefja ekki málið og það er vel. Þá liggur sú afstaða fyrir og það hjálpar okkur í allsherjarnefnd að klára málið svo það megi komast sem allra fyrst hingað í þingsal. Það er þverpólitísk samstaða um það og þá liggur það fyrir. Þess vegna held ég að þessi umræða sé gagnleg. Það skiptir einnig miklu máli að mínu mati að við hröðum hinu málinu sem lýtur að óháðu rannsóknarnefndinni sem ég á von á að komi mjög fljótlega inn á borð þingsins. Sú vinna þarf einnig að vera mjög hröð á vettvangi þingsins. Ég get alveg tekið undir orð þeirra þingmanna sem hafa sagt að við getum ekki tafið mjög mikið við upphaf rannsókna á þessum málum. Ég held að það sé algjör forsenda fyrir því að hér geti hafist endurreisnarstarf að þessar rannsóknir fari báðar í gang því annars mun okkur ekki takast að auka trúverðugleika og traust í samfélaginu en það er númer eitt, tvö og þrjú að mínu mati.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu og þeirri áherslu sem þingmenn allir hafa lagt á að hraða þessu máli í gegnum þingið. Við skulum ekki gleyma að það kom býsna seint fram og það er hætt við því að rannsóknargögnum hafi verið spillt og það er líka hætt við því að eignum hafi verið skotið undan. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að það liggja ekki bara þessi tvö mál fyrir á verksviði þingsins, annars vegar um sérstakan saksóknara og hins vegar á vegum forseta þingsins um sérstaka rannsókn, heldur höfum við þingmenn Vinstri grænna einnig lagt fram frumvarp til laga sem heimilar Fjármálaeftirlitinu kyrrsetningu á eignum þeirra sem voru stjórnendur og eigendur gömlu bankanna og skyldum aðilum. Ástæðan er einfaldlega sú að samkvæmt núgildandi lögum og af því að rannsókn hefur ekki einu sinni hafist er ekki hægt að tryggja þá hagsmuni sem skattgreiðendur og ríkissjóður hafa gagnvart þessum eignum. Það er ekki nokkur leið vegna þess að rannsókn er ekki hafin. Meðan svo er er alveg nauðsynlegt að styrkja heimildir til kyrrsetningar. Ég bendi á að það eru sameiginlegir hagsmunir fyrrverandi eigenda og stjórnenda bankanna og alls almennings að slík rannsókn hefjist sem fyrst og kyrrsetning mundi í rauninni vera mikill hvati til þess.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að nefndin mun reyna að hraða störfum sínum og það hefur komið hérna fram að þetta sérstaka embætti - það má á vissan hátt gagnrýna að það sé sett upp sérstakt embætti, að ekki sé farið bara með málin í þann hefðbundna farveg sem nú þegar er fyrir hendi, þ.e. efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Jóni Magnússyni. En auðvitað er það þannig, virðulegi forseti, að það að setja upp svona sérstakt embætti tengist því að fyrir skömmu síðan var Baugsmálið til rannsóknar hjá lögreglunni. Það vakti mjög mikla athygli í samfélaginu. Það var mjög gagnrýnt. Þar fóru fremstir í flokki fulltrúar Samfylkingarinnar. Þeir gagnrýndu alveg geysilega mikið þá rannsókn og lömdu á ríkislögreglustjóraembættinu. Þar fóru fremstir í flokki hjá Samfylkingunni hv. þm. Ágúst Ólafur, Lúðvík Bergvinsson og Helgi Hjörvar  Núna er helsta umkvörtunarefni ríkislögreglustjóraembættisins að það hefur ekki haft nógu mikið fjármagn til að rannsaka og til að veita aðhald á þessum markaði. Nú er því búið að snúa hlutunum algjörlega á haus virðulegur forseti og staðan orðin sú að það er skynsamlegra að setja upp sérstakt saksóknaraembætti til þess að koma í veg fyrir að aðilar geti sakað ríkislögreglustjóraembættið um að vera vanhæft í rannsókninni sem mun fara fram núna. Ég held að það sé skynsamlegt að stofna þetta sérstaka saksóknaraembætti. En vegna fyrri deilumála hér þar sem stjórnmálamenn blönduðu sér mjög mikið inn í það þá getum við ekki farið með þetta inn í almennan farveg heldur þurfum 

Forseti vill minna hv. þingmann á að nefna þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim skýringum sem hér hafa komið fram hjá hv. formanni allsherjarnefndar á framgangi þessa máls er varðar hinn sérstaka saksóknara. Ég vil líka verja rétt þingmanna til þess að beina fyrirspurnum úr ræðustóli Alþingis undir liðnum störf þingsins til formanna nefnda og spyrja um framgang mála í nefndunum. Til þess er nú þessi liður hugsaður. Ég vil hins vegar vara nokkuð við þeirri lagahyggju sem mér þykir einkenna umræðu um þetta tiltekna frumvarp um sérstakan saksóknara, þ.e. þeirrar lagahyggju að þetta tiltekna embætti muni leysa allan vanda og gefa okkur fullkomna yfirsýn yfir það sem aflaga fór í þessu hruni. Því fer auðvitað víðs fjarri. Þessu embætti er ætlað hið þrönga hlutverk að kanna það sem mögulega kann að hafa farið úrskeiðis og verið refsivert. Enginn getur staðfest það fyrir fram hvort þar eru miklir hlutir undir eða ekki. Það sem er hins vegar algert grundvallaratriði og er farið að há mjög virðingu Alþingis er sá dráttur sem hefur orðið á því að við komum frá okkur frumvarpi til laga um sjálfstæða rannsóknarnefnd á forsendum þingsins sem geti hafið rannsókn á þessu máli öllu þar sem allt liggur undir og allt verður sett upp á yfirborðið, nefnd sem á að vera skipuð hæfustu sérfræðingum, nefnd sem þarf að vinna fyrir opnum tjöldum þannig að almenningur geti reitt sig á að þar sé velt við hverjum steini. Það háir mjög virðingu Alþingis að þetta mál komist ekki í farveg. Við verðum að taka okkur tak og ljúka þessu sem allra fyrst. Á meðan ganga gróusögur um samfélagið sem draga úr tiltrú jafnt í viðskiptalífi sem í stjórnmálalífi og í stjórnsýslu og það er gríðarlega mikilvægt að við stemmum þessa á að ósi sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason talar um að það grafi undan virðingu Alþingis að afgreiða ekki frumvarp sem hefur ekki verið lagt fram á þingi. Og hverjum skyldi það nú vera að kenna að það hefur dregist og tafist að leggja fram nauðsynleg frumvörp í tengslum við bankahrunið, í tengslum við efnahagshrunið? Er stjórnarandstöðunni um að kenna? Ég gat ekki skilið hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson öðruvísi en að hann vildi kenna einhverjum allt öðrum um það en ríkisstjórnarflokkunum. En það er nú einu sinni þannig að það eru stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin sem ráða ferðinni. Við getum út af fyrir sig tekið umræðu um það að það horfir til aukinnar virðingar Alþingis að Alþingi rísi á fætur og vinni gegn því stjórnræði þannig að það sé eðlilegt þingræði í landinu en við séum ekki undir algjörlega hælnum á ríkisstjórn hverju sinni. Á það hafa menn verið að horfa. Ég spyr. Hvernig stendur á því að eitthvað kákfrumvarp frá ríkisstjórninni um afléttingu örlítils hluta stimpilgjalda skuli vera tekið fyrir og afgreitt á einum degi. Frumvarp sem kemur fram á mánudegi er afgreitt sama dag. Á meðan liggur frammi miklu betur gert frumvarp frá okkur frjálslyndum um að aflétta stimpilgjaldi vegna íbúðarkaupa. En það liggur í nefnd og fæst ekki afgreitt. Og þannig er það. Það er nú einmitt það sem grefur undan virðingu Alþingis, hv. þm. Árni Páll Árnason, að góð mál sem eru lögð fram af öðrum en ríkisstjórninni fást ekki afgreidd. Það er talað fyrir sumum þeirra en þau eru ekki afgreidd úr nefnd. Það er til vansa fyrir þing og þjóð. Við eigum að byggja upp þingræðið í landinu. En þá skiptir máli að núverandi stjórnarflokkar standi heldur betur í ístaðinu og vinni að því. 
            

Virðulegi forseti. Ekki get ég svarað fyrir stjórn og dagskrá þingsins en minni nú samt á það sem hæstv. forseti sagði í upphafi þings að hann vildi stefna að því að öll þingmannamál yrðu afgreidd úr nefnd og rædd hér í þinginu, sem ég tel mikils virði, og komi hér til afgreiðslu. Ég var ekki að átelja þingheim fyrir að afgreiða ekki mál sem ekki er komið fram. Ég var hins vegar að átelja Alþingi fyrir að vera ekki búið að koma frá sér lögum um óháða rannsóknarnefnd sem getur rannsakað allt þetta mál og hvernig það er vaxið til þess að auka á ný tiltrú á viðskiptalífið, á stjórnsýsluna, á stjórnmálalífið. Þetta mál er búið að liggja á vettvangi formanna flokkanna núna vikum saman og það er ekki fært að þetta komist ekki hér inn í þingið. Þetta tekur of langan tíma og ég er að mæla hér fyrir því að þingmenn skynji ábyrgð sína í þessu máli. Það er ábyrgðaratriði okkar allra að við tryggjum að Alþingi taki það hlutverk sem Alþingi ber í þessu efni, haldi stjórnvöldum við efnið og tryggi að hér komi fram og verði afgreidd í þinginu lög sem gera það kleift að grennslast fyrir um þetta mál í heild sinni og leiða það í ljós. Það er grundvallaratriði til að Alþingi fái viðhaldið virðingu sinni. Þarna verða alþingismenn að standa saman. Þetta snýst ekki um að hér sé verið að reyna að koma einhverri sök á stjórnarandstöðu. Það er fjarri mér. Ég er einfaldlega að segja að þetta mál er búið að vera of lengi á vettvangi formanna flokkanna og þessu verður að fara að linna.

Virðulegur forseti. Það var aðeins nefnt að ég tæki þetta mál upp undir störfum þingsins. Ég verð nú að segja að undir þessum dagskrárlið hafa hinir furðulegustu hlutir verið teknir upp sem varða ekki störf þingsins. En hér erum við að ræða einmitt um störf þingsins og ég held að þátttakan í umræðunni sýni ágætlega að til hennar var ástæða að efna. Ég hefði getað spurt félaga minn hv. þm. Birgi Ármannsson að þessu hér í hliðarherbergi en ég held að við hljótum öll að hafa orðið vör við að úti í samfélaginu hefur fólk áhyggjur af því að þessi vinna sé að dragast. Mér fannst þess vegna tilvalið að gefa formanni allsherjarnefndar tækifæri til að upplýsa almenning um þá hröðu og öruggu afgreiðslu sem hann fyrirhugar á málinu og fulltrúum annarra stjórnmálaflokka að koma hér upp og gera grein fyrir og lýsa með opinberum hætti sama áhuga til þess að reyna að draga úr þeirri tortryggni og efasemdum sem uppi eru í samfélaginu. Ég held að það sé út af fyrir sig ekki nema gott eitt að við ræðum um störf okkar í nefndum með þeim hætti fyrir opnum tjöldum þegar mikill áhugi er á þeim hjá almenningi. Ég vildi vegna umfjöllunar meðal annars í erlendum fjölmiðlum í gær um fjárskort við rannsóknir á málum sem þessum á Íslandi nefna það, vegna þess að ég veit að hv. formaður allsherjarnefndar mun koma hér aftur, hvort hann taki ekki undir með mér um að það sé alveg ástæðulaust að hafa áhyggjur af því að hér sé bæði hjá stjórnarmeirihlutanum og þinginu öllu fullur og eindreginn vilji til að fá þessu rannsóknarembætti og þeirri rannsóknarnefnd sem ríkisstjórnin mun flytja hér tillögu um þá fjármuni sem til þarf til þess að leysa verkið vel og giftusamlega af hendi þannig að við getum síðan líka úr þessum ræðustól reynt að eyða efasemdum um að skortur á fjármunum eða aðstöðu muni spilla fyrir 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka það fram að mér finnst kærkomið að fá tækifæri til þess að fá að ræða þetta mál hér í sölum þingsins og biðst ekki undan því og álít ekki að hv. þm. Helgi Hjörvar sé með neinum hætti að hotta á mig eða aðra svo vísað sé til ummæla hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur áðan. Ég held að þessi umræða sýni að efnislega séu menn mjög á sömu nótum í þinginu varðandi afgreiðslu þessa máls. Það er víðtækur stuðningur við það og stuðningur við að málið nái fram að ganga svo fljótt sem auðið er. Ég held að það sé kannski kjarninn í því sem hefur komið fram í umræðunni þó vissulega hafi menn farið vítt yfir sviðið. Til þess að svara hv. þm. Helga Hjörvar og þeirri athugasemd sem kom fram í síðari ræðu hans varðandi fjármuni til rannsóknar af þessu tagi þá hygg ég að hann hafi metið það alveg rétt að af hálfu þeirra sem um þetta mál hafa fjallað, hvort sem það hefur verið á vettvangi stjórna flokkanna eða innan allsherjarnefndar, þá er staðan auðvitað sú að það gera sér allir grein fyrir því að rannsókn af þessu tagi sem verið er að fjalla um hérna mun kosta talsvert fé. Frumvarpi hæstv. dómsmálaráðherra fylgir fremur varfærin áætlun frá fjármálaráðuneytinu um ætlaðan kostnað til að byrja með. En ég held að það geri sér allir grein fyrir því að þar er um mjög varfærna áætlun að ræða og það er alveg ljóst að það er pólitískur stuðningur og vilji til þess að kosta því til sem þarf til þess að þessi rannsókn geti farið vel fram 

Hæstv. forseti. Í maílok á þessu ári veitti Alþingi Íslendinga heimild sína til erlendrar lántöku upp á 500 milljarða kr. Aðdragandi þeirrar lántöku var allnokkur og á það raunar við um allt ferlið sem leiddi til setningar neyðarlaga 6. október sl. Óveðursskýin voru þegar tekin að hrannast upp á haustmánuðum í fyrra, lausafjárkreppan er, eins og allir vita, að stofni til alþjóðleg efnahagskreppa. Upp úr síðustu áramótum tóku sjónir manna að beinast að Íslandi. Í janúar greindi ráðgjafi í gjaldeyrisviðskiptum hjá Merrill Lynch frá því að við versnandi aðstæður og vaxandi áhættufælni fjárfesta á alþjóðamörkuðum yrði íslenska krónan fyrsti gjaldmiðillinn sem fjárfestar losuðu sig við. Í janúar lagði Ólafur Ísleifsson, lektor við Háskólann í Reykjavík, út frá niðurstöðu skýrslu matsfyrirtækisins Moody's á þann veg að efla þyrfti starfsumhverfi bankanna með því að styrkja gjaldeyrisforðann og bæta aðgengi að lausu fé eða að draga úr skilyrtum ábyrgðum ríkisins með því að bankarnir drægju saman seglin í útlöndum eða flyttu höfuðstöðvar sínar úr landi. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði í kjölfar þess ekki koma til greina að missa bankana úr landi, ríkisstjórnin ynni að því hörðum höndum að styrkja starfsumhverfi bankanna. Eftir 20% fall íslensku krónunnar á einum mánuði sagði hæstv. forsætisráðherra um miðjan mars að ástandið á gjaldeyrismarkaði væri ekki komið á það stig að það kallaði á aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra vildi jafnframt ekki breyta stefnunni í efnahagsmálum vegna tímabundins vanda og taldi ekki að langvarandi kreppa væri í uppsiglingu. Á ársfundi Seðlabanka Íslands í lok mars taldi hæstv. forsætisráðherra eðlilegt að halda áfram á þeirri braut að efla gjaldeyrisforða Seðlabankans. Jafnframt vildi ráðherrann kanna hvort Seðlabankinn gæti tekið upp samstarf við seðlabanka í þeim ríkjum þar sem íslensku bankarnir væru umsvifamiklir. Forsætisráðherra sagði á hinu háa Alþingi í lok mars að á fyrsta viðskiptadegi eftir ársfund Seðlabankans hefði krónan styrkst nokkuð myndarlega og að allt benti til þess að botninum í þessum efnum væri náð. Steininn tók þó úr þegar formaður fjárlaganefndar sagði þann 1. apríl að við horfðum fram á bjartari tíma. Hæstv. forseti. Nú vitum við að formenn stjórnarflokkanna og bankastjórar Seðlabankans höfðu náið samráð. Formaður Samfylkingarinnar hefur nýverið upplýst um a.m.k. sex leynifundi á þessum tíma. Mörgum er í fersku minni mikill fundur í byrjun apríl sem átti samkvæmt fréttum að vera undanfari umfangsmikilla aðgerða í peningamálum. Fundurinn sá var svo mikilvægur að formennirnir tveir gátu ekki frestað honum, heldur brugðu á það ráð að fljúga að honum loknum með einkaflugi til Rúmeníu til að ná á NATO-fund. Lítið gerðist þó í framhaldinu. Um þetta leyti mátu erlend blöð ástand á Íslandi hins vegar þá þegar það slæmt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kynni að verða að koma Íslandi til bjargar sem þrautalánaveitandi vegna lausafjárkreppunnar. Maður spyr sig hvaða kjörum hefði verið hægt að ná hjá sjóðnum á þeim tíma. Hæstv. utanríkisráðherra sló því um svipað leyti föstu í samtali við danska blaðið Berlingske tidende að allir bankar landsins gætu reiknað með stuðningi frá ríkisvaldinu ef þeir lentu í vandræðum. Vilji hennar stæði til þess að styðja bankana beint með framlögum úr ríkissjóði og einnig að auka gjaldeyrisvarasjóð landsins. Sannarlega athyglisvert í ljósi þess sem síðar gerðist - eða ekki gerðist. Hæstv. forseti. Ég minni á að á miðstjórnarfundi okkar framsóknarmanna 3. maí sl. flutti Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, þarft erindi þar sem hann sagði að þá steðjaði meiri vá að íslensku efnahagslífi en áður í lýðveldissögunni. Ástæðan væri sú að erlendir aðilar treystu ekki bönkunum til að borga skuldir sínar. Bakábyrgð Seðlabankans og ríkisins væri ekki til staðar þar sem bankarnir væru of stórir fyrir íslenska hagkerfið. Hann lagði því til að tekið yrði hátt erlent lán til að styrkja gjaldeyrisforðann en með því móti mundu erlendir aðilar hætta að vantreysta bönkunum. Þess ber að geta að um þetta leyti var skuldatryggingarálag íslenska ríkisins um 50 punktar en í dag er líklegt að þeir séu hátt í þúsund. Er að undra, hæstv. forseti, að spurt sé: Hvernig var staðið að eflingu gjaldeyrisforðans? Auðvitað er maður að velta fyrir sér hvort það hafi verið vilji til að efla gjaldeyrisforðann og hvort það hafi verið samstaða á milli ríkisstjórnar og Seðlabanka um að það skyldi gert. Þar sem Alþingi veitti heimild fyrir 500 milljarða lántöku til þess að efla 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni og rifjaði upp ýmislegt sem gerst hefur fyrr á árinu í þessum efnum. Það er ljóst að ríkisstjórnin og Seðlabankinn hafa gert sitt ýtrasta á þessu tímabili til að reyna að styrkja og efla gjaldeyrisforðann enda nam hann nú í októberlok 409 milljörðum kr. en í árslok árið 2006 var forðinn rúmlega tvöfaldaður með lántöku upp á einn milljarð evra. Fyrir þá aðgerð var forðinn um 70 milljarðar kr., en aðeins 7 milljarðar á árinu 2001 ef ég fer rétt með. Þetta er til upprifjunar, virðulegi forseti. Á þessu ári gerði Seðlabanki Íslands ýmsar tilraunir til að ná samkomulagi við aðra seðlabanka um fyrirgreiðslu í formi gjaldeyrisskiptasamninga eða gjaldmiðlaskiptasamninga en þegar á reyndi voru einungis norrænu seðlabankarnir þrír sem standa utan við Seðlabanka Evrópu tilbúnir í slíka samninga og leiddu þeir á endanum til þess að í maímánuði voru gerðir samningar við hvern og einn þeirra um 500 milljóna evra lánamöguleika í formi gjaldeyrisskipta. Þessir samningar voru nú nýlega endurnýjaðir, þ.e. 20. október sl., og gilda til ársloka árið 2009 og vil ég leyfa mér að fagna því. Þessir gjaldmiðlaskiptasamningar sem gerðir voru í maímánuði höfðu strax jákvæð áhrif á markaðina. Í kjölfarið var ákveðið að leita þegar í stað á alþjóðlegan skuldabréfamarkað. Þrír erlendir og alþjóðlegir bankar voru fengnir til að hafa forustu um það mál og efnt til nauðsynlegra kynninga meðal fjárfesta víða um Evrópu í seinni hluta maí og byrjun júní. Í maí höfðu markaðsaðstæður hins vegar batnað verulega frá því sem var í mars og fram í apríl þegar þær voru með versta móti. Um það leyti sem kynningu á þessu máli var lokið snerust markaðirnir á nýjan leik og verulega þyngdi undir fæti. Vegna eindreginna ráðlegginga forustubankanna þriggja var horfið frá því að leita á markað á þeim tíma enda hefðu kjörin orðið þannig að orðspor ríkissjóðs hefði hugsanlega beðið hnekki af, m.a. með hliðsjón af lánshæfismati ríkissjóðs eins og það var þá. Í júlí hóf Seðlabankinn hins vegar að stækka forðann með útgáfu skammtímavíxla á Evrópumarkaði og um sama leyti var gengið frá lántöku hjá nokkrum erlendum bönkum. Aðstæður á skuldabréfamarkaði bötnuðu hins vegar ekki og þangað var ekki fé að sækja. Skilyrði á þeim markaði voru slæm í allt sumar, og eru enn, og engin leið að fara í skuldabréfaútboð eða taka önnur lán. Það er mikill misskilningur sem hefur komið fram hjá einstaka manni að ríkissjóður Íslands hefði á þessum tíma getað sótt fjárhæðir sem einhverju máli skiptu á alþjóðlegan lánamarkað og lýsir slíkur málflutningur því miður ákveðnum misskilningi eða vanþekkingu á þessum aðstæðum. Það var mjög gott samstarf um þessi mál á milli Seðlabankans, forsætis- og fjármálaráðuneytanna og fylgdust aðrir ráðherrar með eftir atvikum. Fundur sá sem gjarnan er vitnað til í febrúarmánuði þar sem bankastjórn Seðlabankans greindi frá för sinni til Lundúna, greindi okkur utanríkisráðherra m.a. frá þeirri för, snerist að stærstum hluta um það að segja frá því hverjir möguleikarnir væru fyrir íslenska ríkið að taka lán og hvernig erlendu bankarnir mætu þá stöðu á þeim tíma, snemma í febrúar eða í lok janúar. Niðurstaðan úr þeim viðræðum var sú að markaðsaðstæður væru slíkar að það væri ekki heppilegt og hugsanlega ekki mögulegt fyrir íslenska ríkið að reyna fyrir sér á alþjóðlegum lánamarkaði á þeim tíma og það gæti haft þveröfug áhrif, a.m.k. mjög óheppileg áhrif á kjör eða orðspor ríkissjóðs á þeim tíma og hugsanlegt að ekki hefði verið neitt lán að hafa þótt reynt hefði verið til hins ýtrasta. Þannig var staðan þá og ég hef rakið hér hvað gerðist síðan. Nú er aftur staðan sú að við höfum náð samkomulagi við nokkur lönd eins og kunnugt er um að koma til liðs við okkur um lánsfjáröflun. Vænti ég að það megi allt saman fram ganga í samræmi við það sem lýst hefur verið hér í tengslum við önnur þingmál.

Frú forseti. Ein fyrsta krafa Alþjóðgjaldeyrissjóðsins til íslenskra stjórnvalda var hækkun stýrivaxta sem átti að vera liður í því að standa vörð um og treysta gjaldeyrisforðann og draga úr hættu á útflutningi fjármagns. Nýjustu upplýsingar sýna að sú aðgerð var tilgangslaus og margir hafa orðið til að gagnrýna þessa stefnu, hækkun stýrivaxta til að efla gjaldeyrisforðann. Af því sem kemur fram af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áskilur hann sér rétt til þess að krefjast enn hærri stýrivaxta. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvaða rök og hvaða skipulögð vinna liggur að baki því að stýrivaxtahækkun sé nauðsynleg til að treysta gjaldeyrisforða þjóðarinnar? Mér sýnist miklu mikilvægara að standa vörð um og efla þær atvinnugreinar sem afla útflutningsteknanna og skila erlendum gjaldeyri inn í landið 

Meira ál.

Ef forsætisráðherra er svo skyni skroppinn að halda að það besta fyrir sjávarútveginn og útflutningsgreinarnar sé að hækka stýrivextina til að efla gjaldeyrisforðann finnst mér hæstv. forsætisráðherra ekki starfi sínu vaxinn 

Það er búið að hafna því.

Ég held að það sé brýnt fyrir íslenskan gjaldeyrisforða.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að verja tíma mínum til þess að fara yfir söguna fram að þessu, heldur einbeita mér að því ástandi sem við blasir núna. Við höfum fengið lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum vinaþjóðum. Það hefur verið upplýst hversu mikið það er og ég held að það sé sú líflína sem við eigum í augnablikinu og fyrsta skrefið til að styrkja krónuna sem er auðvitað algjört forgangsmál fyrir atvinnulífið, peningamálin, heimilin og fjölskyldurnar í landinu. Um þessa stöðu og þetta markmið verður þjóðin að sameinast, bæði til þess að fólk viti hvaða verðmæti það hefur í höndunum í krónum og gjaldeyri talið og hafi trú og traust á þeim aðgerðum sem fram undan eru. Í raun og veru snýst þetta allt núna um trú og trúverðugleika. Ríkisstjórnin, Seðlabankinn og Alþingi verða að ganga í takt. Úr því sem komið er er engin önnur leið og það verður að útskýra á mannamáli og það verður að skýra og stimpla inn hvað þessar ráðstafanir hafa í för með sér, bæði það jákvæða sem hið erfiða, hvernig þessi áætlun er hugsuð og hvert er stefnt. Virðulegur forseti. Óvissan og óttinn í þjóðfélaginu hefur skapast fyrst og fremst vegna þess að skilaboðin hafa ekki verið nægilega skýr. Úr því verður að bæta því að Íslendingar hafa bæði kjark og getu til að brjótast út úr erfiðleikunum þegar þeir vita hvað er fram undan. Samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefur verið samþykkt og ákveðið, alþjóðasamfélagið vill núna rétta okkur hjálparhönd og nú ríður á að við göngum öll í takt hvar í flokki sem við stöndum til að taka þennan slag. Seðlabanki og ríkisstjórn verða að stýra þessari för þannig að við hin, óbreyttir þingmenn 

Virðulegi forseti. Síðast þegar að var gáð þurfti 180 kr. til að kaupa eina evru, um 100 kr. meira en fyrir rúmu ári til að kaupa þann gjaldmiðil og ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir þá góðu upprifjun og að vekja máls á þessu atriði varðandi gjaldeyrisvarasjóðinn. Það liggur fyrir að því fór fjarri að gjaldeyrisvarasjóðurinn væri nægur. Það sem orsakaði það bankahrun sem við urðum vitni að í byrjun október var að það skorti gjaldeyri, það skorti gjaldmiðil. Það er staðreyndin í málinu. Það kann vel að vera að illa hefði farið en það var ekki það sem olli því að bankarnir lögðu upp laupana. Það var gjaldeyrisskortur sem segir að ekki hafi verið staðið nógu vel að því að hafa nægjanlegan gjaldeyrisvaraforða. Nú er verið að leggja af stað í nýja vegferð og að sjálfsögðu vonast allir til þess að sú vegferð geti gengið sem best. Við í Frjálslynda flokknum höfum þó lýst efasemdum um það að þarna væri farið rétt af stað. Við höfum ítrekað talað um vandamál gjaldmiðilsins, vakið athygli á því að það væri nauðsynlegt að íslenska krónan yrði tengd stærra myntkerfi. Ef við hefðum alþjóðlega mynt eða værum með tengingu við alþjóðlegt myntkerfi þyrftum við ekki stóran gjaldeyrisvarasjóð. Stór gjaldeyrisvarasjóður er afleiðing af því að við höfum mynt sem almennt er ekki gjaldgeng, mynt sem er ekki treyst. Það er út úr þeim vítahring sem við verðum að stefna, það er hið nýja Ísland.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert og mun verða athyglisverðara í framtíðinni að rifja upp þann tíma sem liðinn er á þessu ári og aðdragandann að bankahruninu, allar viðvaranir sem komu fram framan af ári um hvert stefndi og um yfirlýsingarnar um að botninum væri náð, að bjart væri fram undan og að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar hefði farið að bera árangur í sumar. Þetta verður auðvitað allt rætt síðar. Það er ljóst að hæstv. ríkisstjórn ber mjög mikla ábyrgð á þessu ferli öllu saman en þrátt fyrir það hefur komið fram hjá formanni Samfylkingarinnar að sá flokkur ber ekki mikla ábyrgð. Það kom fram á fundi flokksins um síðustu helgi og ég túlka það sem svo að þar með vísi Samfylkingin allri ábyrgð á þessum málum yfir á samstarfsflokkinn, yfir á Sjálfstæðisflokkinn. Það verður fróðlegt að heyra hvað sjálfstæðismenn, hv. þingmenn og ráðherrar, segja við því. Hæstv. forsætisráðherra hefur farið yfir skýringar sínar á ferlinu frá því að Alþingi veitti lántökuheimild til að styrkja gjaldeyrisforðann og það er alveg augljóst að íslenska ríkið og Seðlabankinn höfðu ekki aðgang að lánsfé. Hæstv. forsætisráðherra skýrði það hér þó að ýmsar spurningar vakni við það. Ég vil leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort það hafi ekki komið til greina um eða fyrir mitt árið að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um samstarf á þeim tíma þegar ljóst var að ekki fékkst erlent lánsfé til að styrkja gjaldeyrisforðann þrátt fyrir að menn teldu það mjög mikilvægt og nauðsynlegt í ljósi þess sem menn töldu sig sjá fyrir. Ég vildi gjarnan heyra hæstv. forsætisráðherra fara yfir það hér hvort slíkt hafi komið til greina á þeim tíma til að bregðast við í raun og veru áður en að verulegt vandamál kæmi upp. Mér sýnist á öllu, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin hafi ekki gert sér grein fyrir því í aðdraganda þessa hruns 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir hugmyndir hans um að fjölga störfum með því að auka álframleiðslu og því um líkt, það er nauðsynlegt að fjölga störfum þannig, en ég varð fyrir miklum vonbrigðum með ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur frummælanda því að hún ræddi eingöngu um atvik í fortíðinni. Það er eins og að við gætum breytt fortíðinni. Það er eitthvað sem við getum ekki gert og ég er fyrir löngu búinn að átta mig á því. Jafnvel hugmyndaríkustu spámönnum datt ekki í hug að þrír stærstu bankarnir á Íslandi færu á hausinn. Ég hef hvergi nokkurs staðar séð þann spádóm, enginn spáði fyrir um það þannig að fortíðarhyggja hefur lítið upp á sig. Öll berum við náttúrlega meira og minna ábyrgð á því sem gerðist, öll, við skulum ekkert skorast undan því. Alþingi líka.

Þetta mál er um fortíðina.

Við þurfum að horfa til framtíðar. Við þurfum að horfa út frá þeirri stöðu sem við búum við í dag, við þurfum að koma gjaldeyrismarkaðnum í gang. Við þurfum að auka traust þeirra sem eiga krónubréf á Íslandi, jöklabréfin, um að þeir geti beðið hérna með þær krónur, og við þurfum að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að því að koma á gjaldeyrismarkaði þannig að fólk sem skuldar í erlendri mynt og útflytjendur hafi traust á því og flytji gjaldeyrinn sinn heim. Þetta er verkefnið sem við þurfum að vinna að, ekki að velta okkur upp úr því hvað gerðist í fortíðinni með hitt og þetta þó að það sé örugglega mjög mikilvægt að draga lærdóm af því og draga þá til sektar sem þar hafa brotið einhver lög.

Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að fortíðin komi ekki framtíðinni við. Svo er í reynd og það er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin þarf að segja af sér. Við ræðum hér heimildir til lánveitinga og lántöku frá því í vor upp á 500 milljarða kr. og hvernig til hafi tekist með ráðstöfun þeirra fjármuna. Ég minni á að þegar þetta kom til afgreiðslu á Alþingi var það með mjög ströngum fyrirvörum af hálfu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er að finna í framsöguræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, í ræðum sem hér voru fluttar og atkvæðaskýringum, og lutu m.a. að því að við vildum að gengið yrði í það verk að aðgreina viðskiptabanka frá fjárfestingarsjóðum. Við vöruðum við því að bankarnir væru að vaxa íslensku þjóðfélagi yfir höfuð og hvað það gæti þýtt. Við vitum svo hver niðurstaðan varð. Það er hlálegt að heyra sérstaklega fulltrúa Samfylkingarinnar segja við umræðu um þessi mál að Samfylkingin hafi lagt sig í líma við að reisa múra almenningi til varnar. Það er alrangt. Þess sér hvergi stað í þingsögunni undanfarna mánuði og undanfarin missiri. Það sem ríkisstjórnin hins vegar gerði með oddvita stjórnarflokkanna í broddi fylkingar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, formenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar, var að leggjast í útrásarvíking með útrásarvíkingunum til New York og til Evrópu til að hvetja fólk til að halda áfram að fjárfesta sem síðan hefur orðið til þess að skuldir landsmanna eru að verða óbærilegar. Þetta er skýringin á því að enginn vildi veita okkur lánafyrirgreiðslu. Ríkisstjórnin, 

Forseti vill minna þingmenn á að halda ræðutíma sinn.

Virðulegi forseti. Ég skal halda mig við ræðutímann. Ég þakka formanni Framsóknarflokksins fyrir þetta innlegg um gjaldeyrisforðann og mikilvægi þess að auka hann. Allir flokkar á Alþingi hafa verið talsmenn þess að auka gjaldeyrisforðann. Við fórum í gegnum þá umræðu í vor þegar við tókum í gegn heimild til ríkissjóðs Íslands um sérstaka lántöku á árinu 2008 en sú lántaka hafði ekki áhrif á aðrar lántökuheimildir ríkissjóðs samkvæmt 5. gr. fjárlaga fyrir þetta ár. Í þeirri umræðu greiddu því allir atkvæði enda var grunntónninn í henni og því leiðarstefi sem var lagt upp með að það væri mikilvægt að styrkja og efla gjaldeyrisforðann. Það var farið yfir það í þeirri umræðu hvernig ríkisstjórn Íslands og Seðlabankinn hefðu á undanförnum árum markað ákveðnar leiðarlínur í því að efla gjaldeyrisforðann og, virðulegi forseti, ég mun ekki fara frekar í það. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur að henni hafi þótt það skrýtið að formanni fjárlaganefndar hafi þótt bjart fram undan. Ég tel það hlutverk stjórnmálamanna hverju sinni að tala stöðuna upp frekar en niður og ég mun alltaf gera það. Ég mun ekki víkja mér undan því og þrátt fyrir að nú gefi til að mynda á í fjárlögum hér á landi og fjárlagagatið stækki skiptir verulegu máli að tala hlutina upp. Ég veit ekki betur en að formaður Framsóknarflokksins hafi gert það á umliðnum árum, hafi frekar talað upp en niður. Virðulegi forseti. Við vitum að fram undan er erfiður vetur fyrir landsmenn alla og við þurfum að taka á okkur auknar byrðar. Skiptir því verulegu máli að menn geri sér grein fyrir því 

Hæstv. forseti. Aðgerðir eða aðgerðaleysi í fortíðinni eru væntanlega orsök þess sem við stefnum í. Og í hvað stefnum við? Við stefnum í skuldafen. Við stefnum í mjög erfiða stöðu og það er alveg óþarfi og í raun og veru óheiðarlegt af okkur þingmönnum að segja ekki satt um það sem við vitum sannast og réttast í því. Íslenska þjóðin mun lenda í verulegum erfiðleikum á komandi árum við að standa við þær skuldir og skuldbindingar sem á okkur munu lenda vegna þess sem ekki var gert eða var gert. Stjórnvöld héldu því jafnvel fram að þau væru að vinna tíma í þessari umræðu. Lánsheimild var veitt í maí til að takast á við það að efla gjaldeyrissjóðinn og e.t.v. þar af leiðandi að styrkja stöðu okkar fyrir framtíðina og koma jafnvel í veg fyrir það sem síðar skall á okkur. Ég tek undir orð hv. þm. Ellerts B. Schrams sem sagði að við ættum að tala skýrt um það sem fram undan er. Það sem fram undan er byggist á því sem var í fortíðinni og var ekki gert. Sá vandi er vandi framtíðar fyrir íslensku þjóðina. Íslenska þjóðin er auðvitað dugleg og hefur oft brugðist við erfiðum vandamálum. Það breytir samt ekki því að það sem íslenska þjóðin þarf að bera á næstu áratugum verður mjög erfitt og er óþarfi að draga úr því. Það verður mjög erfitt. Það mun þýða skattahækkanir, það mun þýða niðurskurð 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja út af orðum hv. þm. Péturs Blöndals að hann hefur talað mikið fyrir virðingu og mikilvægi Alþingis. Þess vegna finnst mér mikilvægt að hér fari fram umræða um það hvernig staðið var að eflingu gjaldeyrisforðans þegar Alþingi hafði heimilað með mjög skömmum fyrirvara og mjög hraðri meðferð, má segja, 500 milljarða lántöku. En nóg um það. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin sem voru ekki alveg nægilega nákvæm að mínu mati. Það var mikið um að hæstv. ráðherra talaði eins og að þetta hafi allt saman verið mjög erfitt. Ég efast ekki um að það hafi verið það, ef ég gríp niður í ræðu hæstv. ráðherra var hún svona: Menn hafa gert sitt ýtrasta, gerðu ýmsar tilraunir, það var horfið frá því að reyna, ekkert fé að sækja, markaðsaðstæður þannig, ekki mögulegt að taka lán. Þetta er kannski í stuttu máli ástandið eins og það var og miðað við það að ástandið var svona getur maður ekki annað en ályktað sem svo að hæstv. forsætisráðherra og forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi gert sér nokkra grein fyrir því að það var vá fyrir dyrum. En hæstv. ráðherra talaði um að samstaða hefði verið milli ríkisstjórnar og Seðlabanka um það hvernig staðið skyldi að málum. Það var ekki alveg að mínu mati miðað við það sem kemur fram í fréttum, það var t.d. um miðjan apríl sem hæstv. utanríkisráðherra sagði að bankarnir gætu búist við stuðningi ríkisvaldsins og þá sagði formaður bankastjórnar Seðlabankans að það væri meginverkefni bankanna að bjarga sér sjálfir. Hæstv. forseti. Ég tel engu að síður ástæðu 

Virðulegi forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu ítreka að á þeim mánuðum sem á undan eru gengnir hafa allir sem að þessum málum hafa komið að sjálfsögðu lagt sig alla fram við úrlausn mála eins og ætlast verður til. Fyrr á árinu hefði verið tekið erlent lán ef það hefði fengist á viðunandi kjörum. En því var ekki að heilsa. Þess vegna þýðir ekkert um það að tala í dag. Við héldum í einlægni fyrr á árinu að botninum væri náð í þessum efnum og ég lét þau orð falla hér úr ræðustóli Alþingis í marslok eins og margir hafa rifjað upp. Við sáum ekki fyrir að lausafjárkreppan á alþjóðlegum fjármálamörkuðum mundi breytast í efnahagslega heimskreppu eins og hún er núna að verða. Og ég segi fyrir mig að mikið er ég feginn því að við Íslendingar erum um þessar mundir að koma okkar málum í skjól í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og vinaþjóðir okkar áður en þessi fellibylur ríður af öllum þunga yfir nálæg lönd og önnur ríki sem þá munu eiga fullt í fangi með að hugsa um sín eigin mál og væntanlega ekki hafa mikið aflögu til að lána Íslendingum. Við getum verið ánægð með það hversu langt mál eru komin núna. Við þurfum auðvitað að standa við það sem við höfum samið um, m.a. gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Auðvitað þurfum við fyrst af öllu að búa þannig um hnútana að við þurfum ekki að nota það lánsfé sem um er að tefla frá sjóðnum eða öðrum nema í mjög litlum mæli. Hefðum við getað farið til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrr á árinu? Ég efast um að grundvöllur hefði verið fyrir því þá. Hv. frummælandi spurði hvaða kjör við hefðum þá getað fengið á lánum þar. Ég get ekki fullyrt það en ég held að það sé svipað og við eigum í 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um landgræðsluskóla Sameinuðu þjóðanna og spurningin hljóðar svo: Hvað líður stofnun landgræðsluskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi? Hæstv. forseti. Ég legg þessa fyrirspurn fram til að vekja athygli á þessu mikilvæga máli sem hefur verið til umfjöllunar um nokkurt skeið. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða vegna þess að það er talið að einn þriðji hluti alls þurrlendis í heiminum sé í hættu vegna eyðimerkurmyndunar og uppblásturs og að umhverfisflóttamenn svokallaðir geti numið hundruðum milljóna í náinni framtíð ef ekki takist að stöðva jarðvegs- og gróðureyðingu. Íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að stofna landgræðsluskóla Sameinuðu þjóðanna. Jafnframt hafa verið í gangi tilraunaverkefni sem áttu að ná til þriggja ára og við erum núna, ef ég veit rétt, á öðru ári þannig að það er mikilvægt að hv. Alþingi fjalli um það hér hvaða áform eru uppi hjá stjórnvöldum í sambandi við þetta mikilvæga mál. Hér er um mál að ræða sem er líka mikilvægt í sambandi við þróunarsamvinnu okkar. Nú er verið að draga úr henni vegna efnahagsástandsins en með því að Íslendingar leggi fram þekkingu á þessu sviði eins og þeir hafa gert bæði á vettvangi Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna og Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna leggjum við mjög dýrmæta þekkingu af mörkum. Ástæða þess að ég spyr um þetta er sú að mér finnst þetta mjög mikilvægt mál. Svo getum við líka farið út í að tala um mikilvægi fæðuöryggis. Fæðuöryggi er þáttur í því að halda friði í heiminum þannig að segja má að hvernig sem á þetta mál er litið er það mikilvægt. Ég er þess vegna mjög eftirvæntingarfull að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra hvar málið stendur og hvernig hún hyggst vinna að því á næstu missirum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir spyr hvað líði stofnun landgræðsluskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi. Þann 3. október 2007 var skrifað undir samstarfssamning við Landbúnaðarháskóla Íslands um stofnun landgræðsluskóla en verkefnið hafði verið í undirbúningi um tíma. Helsta markmið verkefnisins er að þróa sex mánaða námskeið fyrir sérfræðinga á þessu sviði í landgræðslu og þar með stuðla að uppbyggingu og þekkingu í málaflokknum í þeirra heimalöndum. Framkvæmd verkefnisins er í nánu samstarfi við Landgræðslu ríkisins. Starfsemi skólans hófst strax haustið 2007 með námskeiði fyrir sérfræðinga frá þróunarríkjum sem haldið var í tengslum við 100 ára afmæli landgræðslu á Íslandi. Fimm sérfræðingar sóttu námskeiðið sem stóð yfir í sjö vikur. Tveir þeirra komu frá Mongólíu, tveir frá Úganda og einn frá Egyptalandi. Síðasta vor sóttu svo sex sérfræðingar sex mánaða námskeið í landgræðslu og skyldum fögum. Þrír þeirra komu frá Namibíu, tveir frá Úganda og einn frá Mongólíu. Þetta verkefni er tilraunaverkefni og hefur allur undirbúningur að því verið í nánu samstarfi við Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Nú í haust var gerð óháð úttekt á verkefninu. Umsókn um aðild að tengslaneti Háskóla Sameinuðu þjóðanna var lögð fram til umfjöllunar hjá háskólaráði í þessum Háskóla Sameinuðu þjóðanna og sá fundur verður haldinn 1. desember næstkomandi, á mánudaginn, og þá sjáum við hvað út úr þessu kemur.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Það sem mér fannst vanta upp á var að fá frekari umfjöllun og frekari útskýringar á því hvort ekki séu enn uppi áform um að stofna til þessa skóla. Það sem er í gangi núna er tilraunaverkefni eins og kom fram hjá ráðherra. Mér var kunnugt um þessa úttekt sem hefur verið unnin. Ég er líka búin að heyra af því að úttektin lofi góðu, það sé mikil ánægja með það sem hér hefur verið gert á þessu sviði og að þeir nemendur sem hér hafa verið hafi verið mjög ánægðir með þá uppfræðslu sem þeir fengu hér. Mér sýnist geta stefnt í að þetta verði að veruleika. Þetta er þriggja ára verkefni og við erum á öðru ári í tilraun. Ég vonast til að hæstv. ráðherra segi okkur í síðari ræðu sinni nákvæmar frá því hvort ekki séu enn þá uppi áform um að stofna til þessa skóla vegna þess að það framlag sem lagt yrði til hans yrði að öllum líkindum og nánast örugglega metið á svipaðan hátt og hefur verið með Jarðhitaskóla og Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna, að þessi kostnaður sé metinn sem framlag til þróunarsamvinnu. Þetta er það sem mig langar til að heyra aðeins nánar um hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Við værum ekki að sækja um aðild að tengslaneti Háskóla Sameinuðu þjóðanna ef okkur væri ekki full alvara með þessu verkefni og að halda því áfram. Ég hef sagt það áður og við önnur tilefni að ég sé það fyrir mér að við gætum verið með ferns konar starfsemi á Íslandi sem byggði á þeirri sérþekkingu sem við höfum, gæti nýst á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og verið hluti af Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Það er í sjávarútvegsmálum og í jarðhita, á sviði landgræðslu og jafnréttismála. Þetta eru okkar styrkleikar og þetta er það sem við eigum að vera með í útrás, ef svo má segja, á alþjóðavettvangi og eru útrásarverkefni sem eru ekki byggð á sandi, heldur á góðum og kjarnmiklum grunni, starfi hér í áratugi og mikilli sérfræðiþekkingu. Við værum ekki að fara með þetta inn í tengslanet Háskóla Sameinuðu þjóðanna ef okkur væri ekki full alvara með að halda þessu verkefni áfram.

Virðulegur forseti. Ég beini hér þremur fyrirspurnum til hæstv. fjármálaráðherra. Þær hljóða svo, með leyfi forseta: 1. Hver ber ábyrgð á því að jafnræðis sé gætt milli kynja við skipulagsbreytingar í nýju ríkisbönkunum þremur? 2. Hvert var kynjahlutfall meðal stjórnenda bankanna þriggja fyrir yfirtöku ríkisins og hvert er það nú? 3. Hvernig hefur ráðherra beitt sér til að tryggja að jafnræðis sé gætt milli kynja í nýju bönkunum hvað varðar stöðuveitingar og launakjör? Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að launakjör bankanna hafa verið með þeim hætti að mönnum blöskrar. Nú nýlega sendi Kristín Ástgeirsdóttir, framkvæmdastýra Jafnréttisstofu, bréf til formanna þingflokka og þar kemur eftirfarandi fram, virðulegur forseti: „Undanfarnar vikur hafa Jafnréttisstofu borist mörg dæmi um ótrúlegt launamisrétti kynjanna sem viðgengist hefur í nafni launaleyndar innan bankanna þriggja og dótturfyrirtækja þeirra sem nú eru komin í ríkiseigu. Dæmi eru um allt að 100% launamun karls og konu sem unnu hlið við hlið í sama starfi. Þá einkenndist skipulag bankanna af miklum kynjahalla þar sem karlar voru í öllum helstu stjórnunarstöðum. Launakannanir sem gerðar voru á launum í fjármálageiranum sýndu fram á verulegan kynbundinn launamun.“ Svo eru færð rök fyrir því síðar í bréfinu að fyrirhuguð rannsóknarnefnd sem á að kanna aðdragandann að falli bankanna þyrfti að fara ofan í þann mikla launamun sem hefur komið í ljós á milli karla og kvenna innan bankanna. Ég spyr nú hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist bregðast við þessu þar sem bankarnir eru komnir í ríkiseigu og tilheyra núna ábyrgðarsviði hans. Það hefur líka komið í ljós, virðulegur forseti, að það ríkir mjög mikil þöggun innan bankakerfisins varðandi launakjör þannig að nú verðum við að nýta tækifærið þegar þeir eru komnir í ríkiseigu og taka á þessu vandamáli. Í lauslegri könnun hjá einum ríkisbankanna sem nú er kominn í eigu okkar allra kemur í ljós að bankastjórinn er kona - sem er vissulega skref fram á við - en af sjö framkvæmdastjórum eru sex karlar og ein kona og af 37 forstöðumönnum eru 30 karlar og sjö konur. Við erum svo langt frá því að hér sé eitthvert jafnræði í stjórnunarstöðum. Þar sem ríkið er ábyrgt í þessari stöðu að mínu mati tel ég að við verðum með einhverjum hætti að beita okkur innan bankanna þannig að við horfum ekki upp á svona skakkar tölur. Það er miklu erfiðara þegar um einkabanka er að ræða og einkafyrirtæki, að sjálfsögðu, en þegar ríkið á í hlut eigum við að bregðast við. Ég vil fá skýr svör frá hæstv. fjármálaráðherra um þetta, bæði launakjörin og líka 

Frú forseti. Ég hef ekki séð þetta bréf sem hv. þingmaður vitnaði til. Það gæti út af fyrir sig verið gagnlegt að sjá það í tengslum við fyrirspurnina hafi bréfið verið komið áður en fyrirspurnin var flutt. Þegar spurt er hver beri ábyrgð á því að jafnræðis sé gætt milli kynja við skipulagsbreytingar í nýju ríkisbönkunum þremur er því til að svara að um jafnræði milli kynja í ríkisbönkunum gilda lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008. Það er á ábyrgð bankaráða og bankastjóra bankanna þriggja að uppfylla ákvæði laganna. Það er rétt að við höfum það þá í huga að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi eiga fulltrúa í bankaráðunum. „Hvert var kynjahlutfallið á milli stjórnenda bankanna þriggja fyrir yfirtöku ríkisins og hvert er það nú?“ Mér er ekki kunnugt um hvert kynjahlutfallið var fyrir yfirtöku ríkisins á bönkunum. Fjármálaeftirlitið yfirtók bankana á grundvelli laga um heimildir til fjárveitinga á ríkiseigum vegna sérstakra ástæðna á fjármálamarkaði og fleira og er Fjármálaeftirlitið enn ábyrgt fyrir málefnum gömlu bankanna en það heyrir ekki undir fjármálaráðuneytið. Ekki er búið að ganga endanlega frá ráðningu allra stjórnenda bankanna og því liggja ekki fyrir upplýsingar um kynjahlutföll eftir að ríkið yfirtók bankana. „Hvernig hefur ráðherra beitt sér til að tryggja að jafnræðis sé gætt milli kynja í nýju bönkunum hvað varðar stöðuveitingar og launakjör?“ Eins og fram kemur hafa verið sett sérstök lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Fram til þessa hef ég ekki haft neina sérstaka ástæðu til að beita mér gagnvart bankaráðum eða stjórnendum bankanna til þess að þeir framfylgi lögunum. Hins vegar skal á það bent að í 4. gr. laganna er kveðið á um hlutverk Jafnréttisstofu. Þar kemur m.a. fram að Jafnréttisstofa annist framkvæmd laganna, veiti ráðgjöf í tengslum við jafnrétti kynjanna og sjái um fræðslu og upplýsingastarfsemi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir skuli tala hér um jafnrétti kynjanna í nýju bönkunum og vil minna á þrjú atriði. Í fyrsta lagi: Eitt af því sem ku hafa orsakað bankakreppur á Norðurlöndunum í byrjun tíunda áratugarins var einmitt hin gríðarlega áhættusækni ungra bankamanna, karlkyns, sem sérstaklega þótti hafa valdið þessu. Ég held að þegar við veltum við öllum steinum munum við kannski komast að svipaðri niðurstöðu. Hugtakið áhættumeðvitund var kynnt fyrir mér í fyrsta skipti af stjórnendum Auðar Capital. Auður Capital er fjármálafyrirtæki sem stýrt er af konum. Ég fagna því að við skulum ræða þetta sérstaklega. Mig langar í öðru lagi að nefna að rannsóknir sýna að konur standa betur í skilum en karlar. Í þriðja lagi langar mig að nefna 

Meira verður ekki sagt á einni mínútu.

Nei.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. frummælanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það eru aðrar aðstæður þegar um ríkisfyrirtæki er að ræða en í einkageiranum. Ég beitti mér fyrir því sem viðskiptaráðherra að reyna að styrkja stöðu kvenna í stjórnum fyrirtækja og náði mjög litlum árangri þó að ég sendi út mikið af bréfum og gerði, að því er mér fannst, allt hvað ég gat - ég beitti mér þó ekki fyrir lagasetningu eins og Norðmenn hafa t.d. gert. Hér er um ríkisbanka að ræða en ég vil halda því til haga að þegar um hlutafélög er að ræða, þar sem ríkið eða opinberir aðilar eiga alla hluti, eru viðkomandi fyrirtæki opinber hlutafélög og þar eru settar skýrar reglur um 

Forseti vill inn á milli stuttra athugasemda beina athygli þingmanna að kynjahlutfallinu í Alþingi núna. Ég held að þetta sé alveg einstakt og jafnvel sögulegt, og bið ég hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, að koma inn í salinn og þá verður þetta enn sögulegra.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa tekið til máls í stuttri athugasemd þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja máls á þessu. Launamunur af þessu tagi, eins og hún lýsti hér áðan, er auðvitað ólíðandi og ég tek undir það að nú er tækifærið þar sem bankarnir eru komnir í ríkiseign að þetta verði ekki með þessum hætti framvegis. Ég er ein af þeim sem vildi gjarnan sjá fleiri konur komast til áhrifa inn í bankana og fagnaði því mjög þegar tvær konur voru ráðnar sem bankastjórar nýju bankanna. Ég vona að við eigum eftir að sjá fleiri konur hasla sér völl á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég hélt að enn fleiri hefðu beðið um orðið til að gera stutta athugasemd. Það vekur áhuga og athygli okkar sem hér sitjum þegar farið er að fjalla um efnahagsmálin með kynjagleraugum og það gerir hv. frummælandi í þessari fyrirspurn sinni. Ég tel að fullur áhugi sé á því, ég sé það í augum þingmanna og þeirra sem kvatt hafa sér hljóðs, að taka þetta mál föstum tökum. Ég held að full efni séu til þess, hæstv. forseti, að við förum í sjálfstæða umræðu. Ég ætla að nota tækifærið úr þessum ræðustóli og biðja um utandagskrárumræðu um kynjamálin í þeirri stöðu sem við stöndum nú frammi fyrir hvað varðar bankana og hvað varðar efnahagsmálin. Ég held að fullt tilefni sé til þess og Alþingi verður að tala skýrt í þessum efnum núna. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði hér áðan hve erfitt það hefði reynst sér - hún var full af vilja - að leiðrétta hlut kvenna. Við skulum taka þessi mál föstum tökum núna og ekki hætta að ræða þau hér og nú. Höldum áfram að ræða þau þar til árangur næst.

Hæstv. forseti. Það er gott að þessu máli sé hreyft. Ég er einn af þeim Íslendingum sem bý að þeirri lánsemi að eiga sjö systur, aðeins einn bróður, og hef mikið lært af því að alast upp með systrum mínum. Við tölum hér um mál sem skiptir þjóðfélagið miklu. Ekki er vafi á því í mínum huga að jafnrétti kynjanna mun einungis bæta samfélagið. Ég vil hins vegar gera athugasemd við orð hæstv. fjármálaráðherra sem sagði á þá leið að allir stjórnmálaflokkar ættu fulltrúa í bankaráðunum. Frjálslyndi flokkurinn á aðeins einn fulltrúa í einu bankaráði og honum verður ekki skipt í sundur.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka öllum þeim sem tóku þátt í þessum umræðum. Ég verð að segja eins og er, virðulegur forseti, að ekki var hægt að finna neinn áhuga hjá hæstv. fjármálaráðherra á þessu máli. Þrátt fyrir góðan vilja minn, að reyna að finna þann áhuga, var hann ekki fyrir hendi. Hæstv. fjármálaráðherra vísaði allri ábyrgð af sér. Í fyrsta lagi vísaði hæstv. ráðherra ábyrgðinni á bankaráðin hvað varðar stöðuveitingarnar og bankastjórana. Hann bætti því við að flokkarnir ættu fulltrúa í bankaráðunum. Þá vitum við það. Næst þarf að fara að elta bankaráðin ef hæstv. fjármálaráðherra vill ekki bera neina ábyrgð á þessu, sem ég tel reyndar að hann eigi að gera. Varðandi launin þá heyrði ég ekki betur en hæstv. fjármálaráðherra vísaði líka allri ábyrgð af sér í því og ýtti henni yfir á Jafnréttisstofu. Það ber að rifja það upp að í stjórnarsáttmálanum er skýrt ákvæði um launamál kynjanna og að stefna eigi að því að minnka launamuninn þannig að hann sé helmingi minni í lok kjörtímabils en í upphafi. Ég verð að lýsa því að ég er frekar sorgmædd yfir þessu svari. Ég hefði viljað sjá brattan fjármálaráðherra sem hefði talað þannig að konur eygðu smávon um að ofan frá ætti að reyna að bæta þessa stöðu. Ég ætla að leyfa mér að treysta á konur í stjórnarflokkunum, sem hafa mikinn áhuga á þessum málum eins og við sjáum hér í umræðunum, að þær beiti sér af fullum krafti innan flokka sinna og sýni virkilegan styrk og reyni að bæta úr þannig að konur komist í fleiri áhrifastöður, bæði innan bankanna og innan alls samfélagsins, og að launamuni kynja verði eytt eins hratt og hægt er, 

Frú forseti. Það er alltaf erfitt þegar hv. þingmenn vilja að ráðherrar skipti sér af einstökum málum einstakra fyrirtækja og stofnana en vilja síðan ekki að þeir skipti sér af öðrum málum einstakra fyrirtækja og stofnana. Mikið var fjallað um það, og miklar kröfur gerðar, að skipað yrði á faglegan hátt í bankaráð nýju ríkisbankanna, fagleg bankaráð ættu að hafa yfirstjórn í bönkunum en ekki ætti að vera með afskiptasemi úr Stjórnarráðinu, frá ráðherrunum, og það voru miklar kröfur gerðar um að allir flokkar ættu hlut að bankaráðum. Ég hef reynt að fara eftir þessu. Ég hef reynt að vera ekki að skipta mér af starfsemi bankanna, hvorki á þann hátt sem hv. þingmaður ræðir hér né á nokkurn annan hátt. Ég tel að þau mál sem ráðherrar fara með hvað varðar bankana eigi að vera á almennum nótum - almenn fyrirmæli um það hvernig ganga eigi fram og stýra málum en ekki vera með inngrip í einstök mál. Þar af leiðandi eru það bankaráðin sem ráða bankastjórana og bankastjórarnir sem síðan ráða einstaka starfsmenn. Ég efast um að fleiri konur hafi verið bankastjórar á Íslandi en nú, reyndar við þessar sérstöku aðstæður. Kannski hefði verið ástæða til að fagna því en þá er farið að leita að einhverjum öðrum 

Hæstv. forseti. Þannig háttar til í skattkerfi okkar að eignatekjur bera 10% skatt. Þar er t.d. um að ræða leigutekjur af húseignum og öðrum eignum og hlunnindi, t.d. vegna bújarða og einnig má nefna veiðihlunnindi. Listamenn hafa lengi sóst eftir því að tekjur af endursölu hugverka verði skattlagðar með sama hætti. Ekki er um það deilt að eðlilegt sé að tekjur af frumsölu hugverka séu skattlagðar sem launatekjur en þegar um endursölu er að ræða horfir málið öðruvísi við. Þá má líta svo á að hugverkið, sem eitt sinn aflaði höfundi sínum launatekna, sé orðið eign hans og beri því að skattleggja tekjur af endursölu þess sem tekjur af eign þeirri eða með 10% álagsprósentu. Þetta er talsvert hagsmunamál fyrir listamenn þar sem fjöldi listamanna starfar í landinu og í ljósi hvatninga um að nú verði í auknum mæli horft til skapandi starfa við verðmætasköpun í samfélaginu og enduruppbyggingu efnahagskerfisins tel ég sjálfsagt að gera þessa leiðréttingu á kjörum listamanna, nefnilega að skattleggja tekjur vegna endursölu listaverka með svipuðum hætti og eignatekjur. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra 6. maí í vor hvort hann teldi koma til greina að gera þessa breytingu. Hann svaraði því til að starfshópur væri að störfum í fjármálaráðuneytinu, hann samanstóð af starfsmönnum ráðuneytisins og fulltrúum ríkisskattstjóra og átti að fjalla um þessa skattlagningu, og ráðherrann undirstrikaði það í svari sínu að starfshópurinn væri ekki að störfum nema vegna þess að hann sjálfur teldi koma til greina að hugverk verði skattlögð á sama hátt og fjármagns- eða eignatekjur. Áður hafði ég spurt hæstv. menntamálaráðherra sambærilegrar spurningar. Hún sagði í svari sínu að hún teldi koma til greina að hugverk gætu fallið undir skilgreiningu á eign í skattalegu tilliti en vísaði að öðru leyti til hæstv. fjármálaráðherra með frekari svör. Í svari hæstv. fjármálaráðherra kom fram varðandi starfshópinn að gert væri ráð fyrir að hann skilaði vinnu sinni í júní sl. og á grundvelli þeirrar niðurstöðu ætlaði ráðherrann að taka ákvörðun um það hvort lengra yrði farið með málið. Nú eru liðnir u.þ.b. fimm mánuðir frá því að starfshópurinn átti að skila af sér til ráðherrans. Af því tilefni spyr ég: Hverjar voru niðurstöður starfshóps ráðherra sem fjallaði um skattlagningu tekna af endurflutningi hugverka og hvaða breytinga er að vænta á skattlagningu slíkra tekna í kjölfarið?

Frú forseti. Vinnu starfshópsins miðar vel áfram en hann hefur ekki enn skilað af sér. En ég á von á að það gerist fyrir áramót og þá verður tímabært að taka afstöðu til þessa áhugaverða máls.

Hæstv. forseti. Ég átti von á lengra svari frá hæstv. ráðherra en þá liggur fyrir að starfshópurinn hefur enn ekki skilað af sér en kemur til með að gera það fyrir áramót. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast með niðurstöðunni en afsakaðu, hæstv. forseti. Er þetta ekki orðinn fulllangur tími fyrir einn starfshóp til að skila niðurstöðu um mál sem ég hefði talið að ætti ekki að þurfa að vefjast mikið fyrir neinum? Sérstaklega ekki fólki sem þekkir vel til skattalaga og -reglna. Þannig að ég hef áhuga á að heyra frá hæstv. ráðherra hvort þetta viti á gott eða slæmt eða hvað vefjist fyrir starfshópnum? Hvers vegna í ósköpunum þarf að taka meira en ár fyrir starfshóp að finna niðurstöðu í svo einföldu máli sem ég hefði talið að ætti að vera einfalt? Kannski er starfshópurinn með fleiri verkefni, ég þekki það ekki til hlítar. En ég hefði haldið að hægt ætti að vera að vinna þetta á skemmri tíma en hér er gert.

Frú forseti. Ekki er óeðlilegt að hv. þingmaður velti fyrir sér hvað dvelji starfið. En eins og hv. þingmaður veit hefur verið í ýmsu að snúast hjá starfsmönnum ráðuneytisins og ríkisskattstjóra á þessu tímabili og í því felast væntanlega skýringarnar á því að ekki hefur verið komist að niðurstöðu í starfshópnum.

Hæstv. forseti. Í lok sextán daga átaks fjölda félagasamtaka og aðila á síðasta ári ákvað ríkisstjórnin að láta loksins til skarar skríða eftir mikinn þrýsting og háværar kröfur utan úr samfélaginu og láta vinna íslenska aðgerðaáætlun sem ætlað væri að vinna gegn mansali. Nú eru liðnir nokkuð margir mánuðir síðan starfshópur sem fékk það verkefni að semja þessa áætlun var settur á laggirnar. Þannig að ég tel mikilvægt að fá að vita hvað líður tillögum hópsins. En áformað var að tillögurnar lægju fyrir í apríl síðastliðnum. Nauðsynlegt er fyrir okkur í því samstarfi sem við erum í og ef við eigum að horfast í augu við veruleikann að vinna svona aðgerðaáætlun. Hvað þarf svona áætlun að innihalda? Til dæmis það að Palermó-samningurinn verði fullgiltur. Við erum eina landið af átta - þ.e. Norðurlöndunum og baltnesku löndunum - sem eiga í mjög nánu samstarfi varðandi mansal sem ekki hefur fullgilt Palermó-samninginn. Einnig er mikilvægt að við fullgildum Evrópusamninginn gegn mansali, en í þessu nána samstarfi átta landa eru aðeins þrjú sem enn hafa ekki fullgilt þann samning og Ísland er eitt þeirra. Fórnarlambavernd er eitt af því sem mjög mikið er talað um og við þingmenn vinstri grænna höfum ítrekað lagt fram frumvarp á Alþingi um fórnarlambavernd. Þau ríki sem hafa fullgilt fyrirliggjandi samninga hafa skuldbundið sig til að vernda og aðstoða fórnarlömb mansals á ýmsa vegu. Það er einu sinni svo, hæstv. forseti, að fórnarlömb mansals vita oft ekki að þau eru fórnarlömb mansals. Þau hræðast ekkert meira en lögregluna og þurfa sárlega á aðstoð að halda frá frjálsum félagasamtökum til að styðja við þau gegnum prógrammið sem í boði þarf að vera. Þannig hafa nágrannaríki okkar sett upp aðgerðaáætlanir sem gera ráð fyrir aðkomu frjálsra félagasamtaka. Líka þarf að tryggja að fórnarlömbin hafi ákveðinn umþóttunartíma til að taka ákvörðun um það að ganga inn í prógramm í landinu þar sem fórnarlömbin uppgötvast. Endurmennta þarf fagstéttir, dómara, lögreglu og kynferðisbrotadeild hennar, heilbrigðisstéttir, kennara og fleiri og styrkja frjáls félagasamtök sem eru líkleg til að koma auga á fórnarlömb mansals. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að ég ber upp fyrirspurn um hvað líði tillögum um aðgerðaáætlun gegn mansali sem áformað var að yrði tilbúin í apríl.

Virðulegi forseti. Í starfshópi sem ég skipaði í janúar síðastliðnum þótti nauðsynlegt að kortleggja ítarlega hvað mansal er, umfang þess og ábata, hvernig það fer fram, hvernig það snertir okkur hér, alþjóðaskuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir og hvernig stjórnvöld hafa beitt sér á alþjóðavettvangi gegn mansali. Greinargerð sú sem fylgja mun áætluninni undirbyggir vel þær aðgerðir sem lagðar eru til. Nú er verkið á lokaspretti og verður metnaðarfull og efnismikil tillaga að aðgerðaáætlun sem verður lögð fyrir þingheim innan skamms. Útgangspunkturinn er að fullgiltur verði svokallaður Palermó-samningur Sameinuðu þjóðanna gegn fjölþjóðlegri og skipulagðri glæpastarfsemi frá árinu 2000 og samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali frá 2005. Undirbúningur hefur staðið alllengi en gert er ráð fyrir að vinnunni ljúki svo fljótt sem verða má. Tillögur að öðrum aðgerðum leiða beinlínis að þeim ásetningi. Í grófum dráttum má skipta þeim í fjóra þætti. Í fyrsta lagi að komið verði upp teymi sem hafi yfirumsjón með mansalsmálum á Íslandi og sé til þess bært að greina möguleg fórnarlömb mansals samkvæmt viðurkenndum gátlistum, sinni skráningu mála og skipuleggi fræðslu. Greining á mögulegum fórnarlömbum er einkar mikilvæg því hún opnar fyrir aðgang þeirra að margvíslegum úrræðum. Í öðru lagi að fórnarlömbum verði tryggð aðstoð, öruggt skjól, endurhæfing og eftir atvikum stuðningur til að komast aftur til heimalands síns ef þau kjósa svo en aldrei án þess að öryggi þeirra sé tryggt þar. Í þriðja lagi eru ráðstafanir til að styrkja lögreglu til að auka líkur á að lögum verði komið yfir gerendur. Liður í þessu er að eftirlit og rannsóknir á brotum gegn 206. gr. almennra hegningarlaga verði stórefldar. Hér er vísað til ákvæðisins um vændi. Því má ekki gleyma að þótt kaup á vændi séu refsilaus samkvæmt núgildandi hegningarlögum er refsivert að skipuleggja vændi, stuðla að því, hafa um það milligöngu eða ábata hvort sem er með auglýsingum eða útleigu húsnæðis, svo dæmi séu tekin. Reynslan bendir til að hlutur þessara brota geti falið í sér mansal. Að mínu viti hefur umræðan um þann eina þátt vændisins sem eru vændiskaupin sjálf verið yfirskipuð, bæði í pólitískri umræðu og hugsanlega einnig hjá lögreglunni sjálfri, en öll þessi tengdu brot eru refsiverð samkvæmt hegningarlögum og ber að rannsaka þau. Í fjórða lagi eru rannsóknir og upplýsingaherferðir sem beinast gegn kaupendum á kynlífsmarkaði en helsti tilgangur manseljenda í okkar heimshluta er að svara eftirspurn á þeim markaði. Mikilvægt er að grípa snemma inn í gagnvart ungum karlmönnum til að þeir móti sér þá lífsafstöðu að kaupa ekki kynlíf. Umræðan um hvort leggja eigi til að vændiskaup verði refsivert hefur farið fram á vettvangi starfshópsins eins og víðar í samfélaginu, svo sem hér í þessum sal. Er þá gjarnan vísað til jákvæðrar reynslu Svía. Um hana er þó víða deilt. Margt bendir til að Svíar hafi ekki gert nógu ítarlegar rannsóknir á vændi áður en þeir fóru út í breytinguna og því halda margir fram að þeir hafi ekki haft traustan útgangspunkt í rannsóknum til að geta metið áhrifin. Nú hafa Norðmenn samþykkt að gera kaup á vændi refsiverð. Þeir hafa um nokkurra ára skeið kortlagt ítarlega umfang vændis og tengsl við mansal. Þeir telja sig því í stakk búna til að fylgjast vel með afleiðingunum. Þess vegna verður afar mikilvægt að fylgjast með reynslu þeirra og nú heyrum við að Bretar hyggist fara sömu leið. Ég vil leggja áherslu á að með rannsóknum verði aflað betri upplýsinga um eðli og umfang vændis hér á landi, kynlífsmarkaðinn og möguleg tengsl við mansal. Ekki síst til að geta metið árangur með traustum hætti ef samþykkt verður að gera kaup á vændi refsiverð, sem við eigum að vinna að. Aðgerðaáætlun gegn mansali verður mikilvægt tæki til að berjast gegn mansali á Íslandi og með henni munum við axla ábyrgðina sem við höfum undirgengist með helstu alþjóðastofnunum sem við eigum aðild að og færa meðferð mála hér á landi til samræmis við framsækna stefnumörkun okkar á alþjóðavettvangi gegn mansali.

Virðulegur forseti. Ég vil aðstoða hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur við að rukka um aðgerðaáætlunina. Hæstv. ráðherra mun skila henni bráðlega, miðað við svörin sem hér komu. Ég tel ástæðu til þess að inna hæstv. ráðherra sérstaklega um orðin sem hér féllu um að gera kaup á vændi refsiverð. Svíar tóku upp slíka löggjöf. Norðmenn gerðu það líka nýlega og af því tilefni var mikil hátíð fyrir utan norska sendiráðið. Bretar ætla að gera slíkt hið sama. Ég heyri að hæstv. ráðherra gælir við að við ættum líka að taka upp löggjöfina og ég tel að það sé til skoðunar. Er rétt hjá mér að hæstv. ráðherra vilji tefja málið með því að fara í rannsóknir og úttektir? Eða er hæstv. ráðherra tilbúinn til að segja hreint út að við eigum að taka upp löggjöf eins og þá sem ríkir bæði í Noregi og Svíþjóð þannig 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Greinilegt er að mikil vinna hefur farið fram í starfshópnum og ég get ekki leynt því að ég hlakka til að fá að lesa þá greinargerð eða skýrslu sem hann kemur til með að skila af sér. Ég hefði engu að síður vonast til þess að fá að sjá vinnuna klárast fyrr en ég vona að þess verði ekki langt að bíða að við fáum að fullgilda Palermó-samninginn og Evrópusamninginn um mansal sem ég hef beðið svo lengi eftir að yrði fullgiltur og leiddur í lög. Auðvitað eru þeir þættir sem hæstv. ráðherra nefnir eins og að horfa þurfi til ýmissa hluta og þessi mál spanni vítt svið. Það er alveg rétt. En þegar við komum að eftirspurninni og því hvort kaup á vændi eigi að vera refsiverð þá vefst hæstv. ráðherra, að því er virðist, tunga um tönn. Ég vona og treysti og trúi því að starfshópurinn fari ofan í saumana á þessu, því í mínum huga og þeirra sem starfa mest innan þessa geira þá er það ein mikilvirkasta leiðin til að koma í veg fyrir vændi og koma fórnarlömbum mansals til verulegrar hjálpar að gera kaup á vændi refsiverð. Það er nýkominn út mikill bæklingur sem greinir frá átta landa samstarfi sem ég nefndi í fyrri ræðu minni. Þar er mikið talað um eftirspurnina og það er ekki fyrr en við tökum ábyrgð á henni sem má merkja árangur í baráttunni gegn mansali. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir ætli ekki að styðja þessa markvissu viðleitni landanna í kringum okkur, þ.e. að nota virkasta tækið í baráttunni gegn mansali. Að gera kaup á vændi refsiverð.

Virðulegi forseti. Mér finnst sérkennilegt ef hv. þingmenn sem hér hafa talað efast um vilja minn til að gera kaup á vændi refsiverð. Það er nefnd á mínum vegum að vinna að þessu. Ég vil sjá niðurstöður hennar. En það breytir ekki afstöðu minni til málsins en auðvitað vil ég sjá skýrslu nefndarinnar sem ég vænti að komi sem fyrst. Bretar, Norðmenn og Svíar hafa lögfest þetta og ég óttast að þegar þeir eru komnir með löggjöf sem bannar vændiskaup geti það leitt til þess að vændi aukist hér og jafnvel að kaupendur leiti hingað. Brýnt er að velta við fleiri áleitnum spurningum og t.d. er mögulegt að kreppan hér á landi sem og annars staðar hafi hugsanlega þau áhrif að fleiri leiðist út í vændi. Allt þetta þurfum við að hafa í huga. Við vitum að miklar efnahagslegar þrengingar og bág staða fjölskyldna getur leitt til þess að bæði vændi og mansal aukist og ég tel aðgerðaáætlun gegn mansali opið úrræði til verndar og aðstoðar fórnarlömbum. Aukinn styrkur lögreglu til að rannsaka brotin sem hún mun fela í sér er nauðsynlegur til að við höfum viðbúnað til þess að bregðast við málunum eins og þau horfa við okkur og metnaður okkar og skuldbindingar standa til. Þegar spurt er hvort ég ætli að vinna frekari úttektir og rannsóknir á málinu held ég að nefndin hafi unnið mjög yfirgripsmikið starf í þessu efni sem ég vil meta hvort er nægjanlegt. Ég vitnaði hér til Svíanna sem margir teldu að hefðu ekki unnið nægilega vel - eigum við að segja sína heimavinnu? - áður en þetta var lögfest. Norðmenn stóðu öðruvísi að málunum og virðast miklu viðbúnari til að taka á þeim en Svíarnir voru. Nefndin hefur farið í gegnum þetta. Ég bið hv. þingmenn að efast ekki um vilja minn til að gera kaup á vændi refsiverð. En við skulum sjá hvað skýrslan hefur að geyma. 
            

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra um bifreiðastyrki til hreyfihamlaðra. Spurningin er svohljóðandi: Hver er stefna ráðherra varðandi bifreiðakaupastyrki til hreyfihamlaðra, bæði hvað snertir hækkun styrkja og eins niðurfellingu á grein þar sem sett eru skilyrði um að styrkþegi verði að aka sjálfur og stunda vinnu eða skóla þegar kemur að kaupum á sérútbúinni bifreið vegna mikillar fötlunar. Það er ástæða fyrir því að þessari fyrirspurn er hreyft hér á Alþingi. Þurfi einhverjir í samfélagi okkar á ökutækjum að halda þá eru það fatlaðir einstaklingar sem geta ekki nýtt sér almenningssamgöngur eins og þeir sem heilbrigðir eru að því leytinu til. Því er mikilvægt að stjórnvöld skapi öllum jöfn tækifæri til að geta átt samskipti í samfélagi sínu með því að njóta ferðafrelsis, geta komist ferða sinna og þá oftar en ekki í eigin bifreið. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum komið til móts við sístækkandi hóp fatlaðra sem þurfa að eiga sitt eigið ökutæki til að geta átt í samskiptum en því miður hefur styrkupphæðin frá hinu opinbera ekki hreyfst síðan árið 1999. Skal ég játa að á síðasta kjörtímabili fann ég fyrir sívaxandi þrýstingi frá fötluðum einstaklingum þess efnis að þessi styrkupphæð yrði hækkuð til að fatlaðir gætu keypt sér bifreiðar. Nú er það svo að þessi hópur er ekki tekjuhár, eins og gefur að skilja, og þarf því aðstoðar við til að endurfjármagna og kaupa bifreiðar. Því er mikilvægt, eins og ég sagði áðan, að þeir fái styrk frá hinu opinbera til þess. Það er dapurlegt að segja frá því að sú milljón sem fatlaðir hafa fengið til að kaupa bifreiðar hefur ekki hækkað frá árinu 1999. Ef við tökum þróun verðlags frá þeim tíma hefur ný bifreið á tímabilinu hækkað um 62% en umrædd milljón, upphæð sem ég vil hvetja félagsmálaráðherra til að hækka, hefur ekkert hækkað. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún hafi í hyggju að hækka styrk til fatlaðra vegna bifreiðakaupa? Ég spyr líka, eins og ég sagði í upphafi máls míns, hvort ráðherrann vilji falla frá grein þar sem sett er skilyrði um að styrkþegi verði að aka sjálfur og stunda vinnu eða skóla þegar kemur að sérútbúinni bifreið vegna mikillar fötlunar. Margir fatlaðir þurfa mjög dýra bíla, sem þurfa miklar 

Virðulegi forseti. Fyrirspurn þessi er tvíþætt. Annars vegar er óskað eftir svari við því hver sé stefna ráðherra varðandi hækkun styrkja og hins vegar hver sé stefna ráðherra varðandi niðurfellingu þeirra skilyrða að styrkþegi verði að aka sjálfur og stunda vinnu eða skóla þegar kemur að kaupum á sérútbúinni bifreið vegna mikillar fötlunar. Fjárhæð bifreiðakaupastyrkja til hreyfihamlaðra einstaklinga er 1 millj. kr. Styrkinn er heimilt að veita á fimm ára fresti að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um styrki og uppbætur Tryggingastofnunar ríkisins til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda hefur þessi fjárhæð ekki breyst frá árinu 1999 á sama tíma og vísitala neysluverðs hefur hækkað um meira en 60% og því ætti fjárhæð styrksins í dag að nema um 1.600 þús. kr. En eins og hv. fyrirspyrjanda er væntanlega kunnugt hefur Framsóknarflokkurinn lengstum verið við völd í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu frá því að síðasta hækkun var gerð.  Það var líka spurt um annan þátt eins og ég nefndi í máli mínu. Auk framangreindra styrkja er heimilt að veita styrk sem nemur allt að 50–60% af kaupverði bifreiðar ef um er að ræða einstakling sem ekki kemst af án sérútbúinnar og dýrrar bifreiðar vegna mikillar fötlunar. Þessir styrkir eru mjög háir á hverju ári en fjárhæð hvers styrks er að jafnaði á bilinu 3–4 millj. kr. Það skilyrði er sett í reglugerðina að umsækjandinn aki sjálfur og þurfi á bifreið að halda til að stunda launaða vinnu eða skóla. Styrkir til bifreiðakaupa fluttust frá heilbrigðisráðuneytinu til félags- og tryggingamálaráðuneytisins hinn 1. október síðastliðinn. Það er nú ekki lengra síðan, þegar lög um sjúkratryggingar tóku gildi. Styrkirnir heyrðu áður undir sjúkratryggingar almannatryggingalaga sem eru nú greiddar samkvæmt lögum um félagslega aðstoð líkt og uppbætur til bifreiðakaupa og uppbætur vegna reksturs bifreiðar. Um leið og bifreiðakaupastyrkirnir fluttust yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið lét ég hefja undirbúning að breytingum á reglugerð um styrki og uppbætur til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða. Var ætlunin m.a. að hækka fjárhæð styrkja auk þess að gera aðrar nauðsynlegar breytingar á reglugerðinni og liggur sú reglugerð fyrir í ráðuneytinu. Í ljósi þess ástands sem nú ríkir í þjóðfélaginu er ljóst að svigrúm til hækkana eða annarra breytinga á reglugerð um bifreiðamál hreyfihamlaðra sem fela í sér kostnaðarauka er afar takmarkað. Ég mun þó áfram láta vinna í ráðuneyti mínu að því sem snýr að endurskoðun þessarar reglugerðar sem var langt komin, um bifreiðamál hreyfihamlaðra, en árétta að við þær aðstæður sem nú ríkja er erfitt að ná fram miklum hækkunum í einstökum málaflokkum og allt er þetta í ákveðinni biðstöðu í ljósi þess ástands sem nú ríkir. Það er ákaflega dapurlegt, virðulegi forseti, að Framsóknarflokkurinn hafi ekki aukið fjármagn til þess að hækka bifreiðastyrkina í því góðæri sem ríkt hefur á undanförnum árum. Hér hefur ríkt góðæri í mörg ár og afgangur hefur verið af tekjum ríkissjóðs upp á fleiri tugi milljarða króna. Nú stefnir í fleiri tugi milljarða halla á ríkissjóði og þá kemur þingmaður Framsóknarflokksins fram með þessa fyrirspurn. Mér finnst, virðulegi forseti, tvískinnungur falinn í þessari fyrirspurn. Ég er þeirrar skoðunar  Mánuði eftir að þessi málaflokkur flyst til félags- og tryggingamálaráðuneytisins er komin fyrirspurn frá hv. þingmanni Framsóknarflokksins um það hvort ekki eigi að fara að breyta þessari reglugerð og hækka bifreiðastyrkina. Ég kalla það tvískinnung, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir svörin. Ég held að öllum sé ljóst að hér er mál sem núverandi félagsmálaráðherra ber ekki ábyrgð á en hún hefur þó sannarlega tækifæri til að lagfæra það sem vantar upp á. Í þessu máli er nauðsynlegt að gera tvennt sem ég vil leggja sérstaka áherslu á. Það er í fyrsta lagi að fella út þau skilyrði sem sett eru í reglugerð vegna svokallaðra lyftubíla. Þá á ég við þau skilyrði að viðkomandi einstaklingur verði að aka sjálfur og hann verði að vera annaðhvort í vinnu eða skóla. Þetta er hægt að gera strax og það kostar sáralítið vegna þess að í raun er ekki um svo marga einstaklinga að ræða. En þar sem bíllinn er nauðsynlegt hjálpartæki getur þetta skipt þá einstaklinga öllu máli til þess að lifa sjálfstæðu lífi. Í öðru lagi þarf að hækka milljón krónu bílastyrkinn en hann hefur verið óbreyttur eins og hér hefur komið fram í níu ár. Vísitalan hefur hækkað um 60% 

Hæstv. forseti. Oft hefur ráðherra félagsmála vakið hrifningu mína með svörum sínum og fyrir áhuga á mörgum málefnum sem snerta velferð fatlaðra. En ég verð að segja að svar hæstv. ráðherra hér áðan var ekki til eftirbreytni. Ég sagði það í fyrirspurn minni í upphafi að vaxandi þrýstingur hefði verið á síðasta kjörtímabili hvað það varðar að hækka þessar bætur. Ég get sagt við hæstv. ráðherra, sem húðskammaði mig fyrir að koma hér upp og hreyfa við þessu máli, að ég hreyfði oft við þessu þegar ég var þingmaður á síðasta kjörtímabili. Því miður náðist ekki árangur þá. En hæstv. ráðherra leyfir sér að lýsa yfir furðu sinni á því að ég skuli voga mér að hreyfa við málinu. Frú forseti. Hvers lags dónaskapur er þetta? Við erum að tala hér um grundvallarmannréttindi fatlaðra og það var á síðasta kjörtímabili sem fatlað fólk, m.a. á Akureyri, hafði samband við mig til að lýsa aðstæðum sínum. Ég skal játa að ég náði ekki fram þeim árangri sem ég hefði viljað á síðasta kjörtímabili en margt var gott gert í málaflokknum þá. Ég vil líka benda á það, eins og hæstv. ráðherra ætti líka að vera kunnugt, að ekki fara allar beiðnir frá viðkomandi fagráðuneytum í gegnum ráðuneyti fjármála. Ég bið hæstv. ráðherra um að leyfa fyrrverandi félagsmálaráðherrum að njóta sannmælis og skella ekki skuldinni á einn stjórnmálaflokk. Ég held því hér til haga að ekki er um mjög háar upphæðir að ræða og það þarf að bregðast við þessu. Það þurfti að gera það á síðasta kjörtímabili eins og ég benti á í framsögu minni. Ég hafði góðan vilja til þess. Ég ætla ekki að hætta að hreyfa þessu máli hér á Alþingi þótt hæstv. félagsmálaráðherra komi hér upp og hneykslist á því að ég skuli sem þingmaður vilja hreyfa við því. 

Virðulegi forseti. Ég er ekki að snupra hv. þingmann fyrir að hreyfa þessu máli hér nú. Ég er að snupra hv. þingmann fyrir þann tvískinnung sem hann sýnir, að hafa ekki á þeim átta árum sem Framsóknarflokkurinn fór með heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið, þar sem þessi málaflokkur var staðsettur - að hann hafi ekki komið fram með þetta áður.

Ég hef oft komið með þetta fram áður.

Ég fór yfir fyrirspurnir sem hafa verið fluttar um þetta mál alveg frá 1999 og þar fundust tvær fyrirspurnir um málið og þær voru frá Ástu R. Jóhannesdóttur, ekki frá hv. þingmanni. Mér er mjög ofarlega í huga að leysa þetta verkefni og gera það sem fyrst. Eins og ég nefndi áðan var það eitt af fyrstu verkefnunum sem ég fór í eftir að bifreiðamál fatlaðra fluttust til félagsmálaráðuneytisins að skoða hvernig ég gæti það. Ég nefndi að málið væri í biðstöðu af því að fjármagn vantaði en ég heyri að ég hef liðsstyrk hér frá formanni þingflokks sjálfstæðismanna í þessu efni. Hv. þingmaður sagði að ég bæri ekki ábyrgðina. Þetta mál er komið yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins þannig að ég ber ábyrgð á því.

Ekki á fortíðinni.

Ekki á fortíðinni. Nei, ég veit það, en á málaflokknum núna. Ég mun skoða það, ef ég er með öruggan liðsstyrk frá Sjálfstæðisflokknum, í þessu hvort ekki sé rétt að ég láti klára þessa reglugerð og fara með hana fyrir ríkisstjórn. Ríkisstjórnin þarf að samþykkja þetta mál af því þetta ber kostnaðarauka í för með sér. Ég er alveg sammála þeim viðbótum sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir kom með hér líka og skal láta skoða það í þessari reglugerð. En ekki stendur á mér að undirrita þessa reglugerð ef um það næst samstaða. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefði átt að koma hér fyrir nokkrum árum og flytja þetta mál og sjá til þess að samstarfsmenn hans í Framsóknarflokknum og í ríkisstjórn legðu áherslu á þessi mál 

Frú forseti. Fyrirspurn sú sem ég hef hér lagt fram fyrir hæstv. menntamálaráðherra á sér rætur í umræðum sem fóru fram hér á síðasta þingi. Þá ræddum við í menntamálanefnd talsvert mikið um geymslumál Listasafns Íslands sem eru í miklum ólestri og fórum í sérstaka heimsókn til listasafnsins og sáum með eigin augum á hvern hátt málum er ábótavant í þeirri ágætu stofnun. Þar ríkir mikið ófremdarástand og menntamálanefnd var sammála um að vinda yrði bráðan bug á geymslumálum Listasafns Íslands. Í framhaldi af því rak svo á fjörur mínar skýrsla sem samin var fyrir menntamálaráðherra í nóvember 2006 sem varðar varðveislu- og geymslumál menningarstofnana. Sennilega er sú skýrsla kveikjan að því að á fjárlögum yfirstandandi árs eru 70 millj. kr. áætlaðar til að gera úrbætur í geymslumálum safna. Ljóst er af skýrslu þeirri sem ég nefndi að það er mikil þörf til staðar en brýnustu varðveisluverkefnin samkvæmt skýrslu nefndarinnar eru hjá Listasafni Íslands og Þjóðskjalasafni Íslands og að þau verði leyst nú þegar. Það kemur líka fram í skýrslunni að það séu ákveðin áform um sameiginlegt þjónustu- og varðveisluhús fyrir höfuðsöfnin tvö sem starfa að safnalögum, þ.e. Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Íslands, og að slíkt hús verði byggt á lóð Þjóðminjasafnsins við Vesturvör. Í skýrslunni er líka fjallað um þörfina á að taka ákvörðun um framtíðarsetur Þjóðskjalasafns Íslands við Laugaveginn. Það mál hefur líka komið til skoðunar í menntamálanefnd. Samkvæmt skýrslu nefndarinnar er talið að leigja þurfi eða byggja allt að 5.400 fermetra varðveislubyggingu fyrir fjargeymslur Þjóðskjalasafns Íslands og Landsbókasafns Íslands – háskólabókasafns og að full þörf sé á að veita fjármuni til að ljúka innréttingum í geymslum Kvikmyndasafns Íslands á næstu fimm árum. Að lokum telur nefndin svo að leigja þurfi eða byggja allt að 1.500 fermetra geymslubyggingu fyrir Þjóðleikhúsið og Íslenska dansflokkinn. Við skulum athuga það, hæstv. forseti, að hér er ekki um geymslur undir eitthvert gamalt dót að ræða. Hér er um að ræða geymslur yfir þjóðararfinn okkar, þjóðargersemar okkar. Það er mjög mikilvægt að búin verði til skipuleg eða heildstæð áætlun um það á hvern hátt eigi að forgangsraða í þessum málaflokki, hver fjárþörfin er og hvernig farið verði í framkvæmdir. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra um stöðu þessara mála og er forvitin að fá að heyra hvernig þeim 70 millj. kr. sem ætlaðar eru til þessara mála á yfirstandandi fjárlagaári hefur verið ráðstafað.

Frú forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spyr að því hvað líði úrbótum á geymsluhúsnæði Listasafns Íslands. Því er til að svara að unnið hefur verið að því að bæta brýnasta geymsluvanda listasafnsins í samvinnu við safnið sjálft og fasteignir ríkisins og það hefur gefist ágætlega. Þegar hefur verið samþykkt heimild fyrir auknu geymsluhúsnæði til bráðabirgða fyrir safnið í húsi Listaháskóla Íslands í Laugarnesi. Gert er ráð fyrir að þar verði sköpuð aðstaða fyrir safnið til að geyma m.a. umbúðir og flutningakassa, ýmsa rúmfreka safnmuni sem og aðra safngripi sem telst hentugt að varðveita í slíku húsnæði. Með flutningi slíkra safnmuna úr núverandi geymslum í hið nýja húsnæði skapast um leið svigrúm í húsnæði listasafnsins sjálfs til að búa og hlúa enn betur að þeim munum og listaverkum sem þurfa að vera í sérhæfðum geymslum við fullkomnar aðstæður til að fyllsta öryggis þeirra sé gætt. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta eru ekki bara einhverjir gamlir munir, þetta eru þjóðargersemar, þetta er hluti af okkar menningararfi. Það má m.a. þess vegna segja að það var ástæðan fyrir því að ég lét gera skýrsluna um geymslumál safna. Ég vissi að það yrði ekkert mjög þægilegt fyrir starfandi ráðherra en þetta er hluti af þeirri ábyrgð sem við og hv. þingmaður öxlum m.a. sameiginlega, að við þurfum að bæta. Það hefur að hluta til verið gert en samt ekki nægilega. Ég kem að því síðar. Tekin hefur verið ákvörðun um að koma listaverkum úr Ásgrímssafni sem eins og hv. þingmaður, sem er vel inni í þessum málum, veit að er ekki nægjanlega öruggt húsnæði. Við erum búin að koma listaverkum þaðan í varanlega geymslu og nú er m.a. verið að vinna enn frekar að því og tryggja að verkin verði flutt í geymslur í aðalsafni og í geymslu Listasafns Íslands í Listaháskólanum í Laugarnesi. Hvað varðar þær 70 millj. kr. sem er að finna í fjárlögum yfirstandandi árs og ætlaðar eru til úrbóta í geymslumálum safna þá hefur þeim fjármunum ekki verið ráðstafað í heild, ekki settir á einn stað, enda er unnið að frekari stefnumörkun vegna allrar húsnæðisþarfar menningarstofnana ráðuneytisins þar sem geymslumálin sjálf eru bara hluti af húsnæðisvanda þeirra, eins og hv. þingmaður veit. Við þurfum að koma upp varanlegu húsnæði fyrir Þjóðskjalasafnið, hluti af því eru geymslurnar en stærri hluti þess verks er náttúrlega að starfsumhverfi þess sé meira en viðunandi. Því er verið að skoða geymslumálin í samhengi m.a. við stefnumörkun um framtíðarhúsnæði nokkurra menningarstofnana. Hluta þessa fjár, 70 milljóna, verður varið til að kosta þær breytingar á geymslumálum Listasafns Íslands sem ég rakti að framan en heildarútgjöld vegna þeirra breytinga liggja ekki fyrir, en 70 milljónirnar verða að hluta settar í það. Þjóðskjalasafn Íslands hefur einnig fengið til afnota geymslurými til bráðabirgða í sama húsnæði Listaháskólans sem hefur gert Þjóðskjalasafninu kleift að tæma tímabundið hluta þess húsnæðis sem það hefur yfir að ráða í gömlu mjólkurstöðinni við Laugaveg sem síðan hefur verið unnið við að endurbæta og laga að framtíðarþörfum safnsins. Þegar þeirri vinnu verður lokið verður umrætt húsnæði tilbúið til að taka á móti gögnum, sem flutt voru annað tímabundið, með þeim hætti sem hentar til framtíðarvarðveislu þeirra. Við erum að huga annars vegar að tímabundnum brýnum verkefnum, passa upp á verðmæti sem verða að komast í varanlega geymslu og það kostar heilmikla fjármuni, m.a. þær 70 milljónir sem til staðar eru, og hins vegar þurfum við að huga að framtíðarhúsnæði yfir þessar menningarstofnanir. Ég hef sagt það áður að brýnustu verkefnin varðandi húsnæðismál á sviði menningarmála eru náttúrlega að halda áfram endurbótum og uppbyggingu Þjóðleikhússins, það þarf að klára það verk að mínu mati og huga líka að stækkun. Nú eru aðrar aðstæður en þetta er engu að síður það verkefni sem við blasir. Það sama á við um Þjóðskjalasafnið og listasafnið. Verkefni og erfiðleikar Listasafns Íslands tengjast ekki bara geymslumálum, þau tengjast líka því að það þarf aukið húsnæði til sýningarrýma og til annars konar rýma fyrir þá starfsemi sem er innan safnsins. Auðvitað má segja að þetta sé framtíðarmúsík en ég held að það sé mikilvægt að við ræðum þetta og áttum okkur á því þegar við stöndum frammi fyrir erfiðri forgangsröðum hvar eigi að bera niður. Þetta eru alveg tvímælalaust þau verkefni sem ég legg áherslu á sem menningarráðherra að við þurfum að ráðast í. Hvenær það verður er ekki gott að segja. Ég vil líka minna á að við erum með í gangi núna Árnastofnun þar sem hönnunarkostnaður liggur fyrir og hönnunarvinnan er á fleygiferð. Við munum að sjálfsögðu halda áfram með það verkefni 

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að ráða í þetta svar hæstv. ráðherra. Ég skil hana þó þannig að hún líti á það sem sameiginlegt hagsmunamál okkar allra að gera úrbætur, að forgangsraða og tryggja að geymslumál safnanna verði í viðunandi horfi til langrar framtíðar. Á sama tíma getur hún ekki svarað því með skýrum hætti hvernig þessum 70 milljónum hefur verið ráðstafað. Ég les það út úr svari hæstv. ráðherra að þær hafi að hluta til farið í að bæta úr brýnni þörf Listasafns Íslands en það sé þó einungis tímabundin ráðstöfun, bráðabirgðaráðstöfun í húsi Listaháskóla Íslands í Laugarnesi. Eftir því sem ég best veit er það hús á sölulista og sú lausn þá ekki nema til einhverrar skammrar framtíðar. Ég sé því ekki betur en að peningarnir hafi farið í þessa bráðabirgðalausn og mögulega í einhvers konar bráðabirgðalausn á sama stað fyrir Þjóðskjalasafnið. Þar með sýnist mér að hæstv. ráðherra hafi farið illilega á svig við þær tillögur sem hún fékk í nóvember 2006, þ.e. fyrir tveimur árum síðan, þar sem raðað er niður hver séu brýnustu verkefnin og hvað það sé nákvæmlega sem þurfi að gera. Geymsla Þjóðminjasafnsins í Vesturvör er ónýt þar sem bátarnir eru og stærstu munirnir. Hugmyndir skýrsluhöfunda ganga út á það að Listasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands geti á einhvern hátt samnýtt geymsluhúsnæði og í skýrslunni er lagt til að þessar tvær stofnanir fái byggingu sem henti þeim og þær geti nýtt sameiginlega. Þetta nefndi hæstv. ráðherra ekki í svari sínu. Ég lít því svo á, hæstv. forseti, að hér hafi lítið gerst annað en að mögulega hafi einhverjir eldar verið slökktir á þessu ári sem við höfum þó haft 70 milljónir 

Frú forseti. Ég mótmæli því eindregið að lítið hafi verið gert í geymslumálunum. Við greindum vandann og hann var náttúrlega brýnn. Hann var annars vegar brýnn og hins vegar vandi sem við þurfum að leysa til lengri tíma. Þar tengjast húsnæðismálin. Það er ekki hægt að slíta í sundur annars vegar geymsluvandann til lengri tíma og síðan húsnæðismál þessara menningarstofnana. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála hvað það varðar að finna þarf varanlegt húsnæði fyrir þær stofnanir sem ég talaði um. Það er hins vegar alveg rétt að við höfum ekki fundið varanlegar geymslur í heild sinni fyrir listasafnið, Þjóðminjasafnið og hugsanlega Þjóðskjalasafnið líka til lengri tíma. Við höfum einfaldlega ekki fundið slíkt húsnæði og við gátum ekki og höfðum ekki fjármuni til að ráðast í byggingu sem væri sérstaklega ætluð sem geymsla. Ég held hins vegar að hluti af þeirri heildarmynd sem blasir við okkur og við þurfum að ná niðurstöðu um sé að líta til þeirra kosta að samnýta geymslur þessara menningarstofnana og það verði þá þvert á menningarstofnanir. Við höfum ekki enn fundið slíkar lausnir. Mikilvægast fyrir okkur er að menningarverðmætin glatist ekki, að þau eyðileggist ekki. Það er að sjálfsögðu rétta forgangsröðunin að setja þau verk og þá muni sem eru í bráðri hættu í slíkar geymslur, vel útbúnar geymslur og góðar geymslur, að þeir eyðileggist ekki. Þessum fjármunum, þ.e. 70 milljónum, höfum við varið m.a. í að setja yfir muni í Listasafni Íslands, yfir skjöl úr Þjóðskjalasafninu til að byggja þar þannig umhverfi að ekki hljótist skaði af. Það er hinn bráði vandi, síðan getum við alltaf rætt um framtíðarmúsíkina eins og ég talaði um, hvernig við sjáum hag Listasafns Íslands til lengri tíma borgið, Þjóðminjasafnsins, Þjóðleikhússins og síðan ekki síst Náttúruminjasafnsins sem við höfum oft rætt í þessum sal.