Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég gat um hér áðan í framsöguræðu minni fyrir frv. til laga um verkamannabústaði, var sett á laggirnar fimm manna nefnd haustið 1960 til þess að athuga lögin um húsnæðismálastjórn og gera tillögur til breytinga á þeim. Hún skilaði fullbúnu nú nýlega frv. um verkamannabústaðina, sem tekið hefur verið hér til umr. í hv. deild, og tillögum um bráðabirgðabreytingu á húsnæðismálastofnunarlögunum, sem felast í þessu frv. á þskj. 315, sem hefur verið lagt hér fram. Þessar breytingar á lögunum um húsnæðismálastjórn ber á engan hátt að skoða sem endanlegar tillögur um málið, heldur einungis bráðabirgðatillögur um þau atriði, sem brýnust þörf virðist á að breyta, og verður þá væntanlega síðar hægt að taka fyrir heildartillögur um breytingar á húsnæðismálastofnunarlögunum, þegar nefndinni þykir það tímabært. Þær breytingar, sem lagt er hér til að gerðar verði á húsnæðismálastofnunarlögunum, eru þessar helztar: Í fyrsta lagi er lagt til að hámark lána úr sjóðum húsnæðismálastofnunarinnar sé hækkað úr 100 þús. kr. lánum á hverja íbúð upp í 150 þús. kr., og í sambandi við það er gert ráð fyrir, að Landsbanki Íslands fái heimild til þess að hækka útgáfu vaxtabréfa sinna úr 100 millj. kr. á ári í næstu 10 ár upp í 150 millj. á ári. Þetta er nauðsynlegt vegna hinnar miklu verðhækkunar, sem orðið hefur, og þeirrar brýnu þarfar, sem lántakendur og húsbyggjendur hafa til þess að fá lánaupphæðina hækkaða. Það ber þó að taka þarna fram, að því aðeins koma þessar hækkanir að gagni, að lán fáist til þess að auka starfsemina sem svarar þessum hækkunum, og að því verður stefnt að reyna að fá aukið fjármagn til handa húsnæðismálastjórn, svo að þessi ákvæði frv. verði að gagni. Í sambandi við þetta er svo rétt að geta þess, að framlagið til útrýmingar heilsuspillandi íbúða hefur verið ákveðið á fjárlögum hverju sinni, en hér er lagt til, að lögð verði fram til útrýmingar heilsuspillandi íbúða jafnhá upphæð og sveitarsjóðirnir á hverjum tíma treysta sér til að leggja fram. Loks er sú breyting gerð að fjölga um einn mann í húsnæðismálastjórn og kjörtímabil húsnæðismálastjórnarmanna lengt úr þremur árum í fjögur ár, sem er talið hvort tveggja heppilegra en það fyrirkomulag, sem nú gildir um þetta efni. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Sú breyting, sem efst er á blaði í þessu frv., er að gera breytingu á stjórn húsnæðismálastofnunarinnar, fjölga þar um einn mann og breyta kjörtíma stjórnarinnar. Ég býst varla við, að þessar breytingar séu sérstaklega aðkallandi, eða mér er nú ekki kunnugt um það. Ég hefði satt að segja haldið, að í þessum málum væru aðrar ráðstafanir meir aðkallandi en þær að gera breytingar á stjórnarfyrirkomulag húsnæðismálastofnunarinnar. Ég hefði haldið, að það væri brýnni þörf á því að gera skilvirkar ráðstafanir til þess að útvega húsnæðismálastofnuninni starfsfé og ákveða, að lána mætti út á hverja íbúð miklum mun hærri upphæð en nú er gert. Það er gleðilegt, að hæstv. ríkisstj. og þeirri nefnd, sem um þetta mál hefur fjallað, hefur verið þetta ljóst að nokkru leyti, vegna þess að í frv. þessu er gert ráð fyrir því, að hámark láns á íbúð megi hækka úr 100 þús. upp í 150 þús., og enn fremur aukið nokkuð við þá heimild, sem veðdeild bankans hefur til þess að gefa út bankavaxtabréf og afla þannig lánsfjár. En þetta er að mínum dómi hvergi nærri fullnægjandi. Ég hygg, að það sé óvefengjanleg staðreynd, að á tímabilinu frá 1958 og til dagsins í dag hafi byggingarkostnaður á meðalíbúð hækkað um meira en 100 þús. kr., m.ö.o.: byggingarkostnaður á meðalíbúð hefur á þessum árum hækkað um meira en nemur allri lánsfjárhæðinni, sem lána má nú úr sjóðnum til byggingar. Þetta er sú sorglega og alvarlega staðreynd, sem blasir við, og það er sú staðreynd, sem fyrst og fremst verður auðvitað að horfast í augu við. Og af henni leiðir það, að ef lánin nú ættu að veita hliðstæða aðstoð við byggingu meðalíbúðar og var fyrir 1958, þá þyrftu lánin ekki að hækka um 50 þús., eins og hér er gert ráð fyrir sem hámarki í þessu frv., heldur þyrftu þau a.m.k. að hækka um 100 þús. og þó heldur meira en 100 þús. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt að horfast í augu við þessa staðreynd. Ráðstafanir hæstv. ríkisstj., sem hún hefur kallað viðreisn, hafa víða komið við og valdið mörgum tjóni. En ég hygg, að einhver allra stærsti og alvarlegasti ágallinn á viðreisnarráðstöfunum hæstv. ríkisstj. sé sá, að með þeim hefur hún aukið aðstöðumun manna mjög mikið. Það má sjálfsagt segja, að ýmsar þær ráðstafanir séu bærilegar fyrir þá, sem voru búnir að koma fótum undir sig, sem voru t.d. búnir að byggja íbúðir sínar. En þær hafa bitnað alveg sérstaklega á þeim, sem voru ekki þannig búnir að koma sér fyrir, og þær hafa bitnað alveg sérstaklega á unga fólkinu. Það er áreiðanlega ekki of mikið sagt, að þær hafi lagzt eins og lamandi farg á lífsvonir margs ungs fólks, af því að þær hafa girt fyrir möguleika þess til þess að stofnsetja heimili og eignast eigin íbúð, og þær hafa girt fyrir möguleika þess til þess að setja á stofn bú í sveit. Þetta eru svo augljós sannindi og blasa hvarvetna við, að þeim verður ekki andæft með rökum. Það mætti tína fram óteljandi dæmi þessu til sönnunar. En það ætti a.m.k. að vera stefnan hér á landi, að sem flestir einstaklingar gætu eignazt sínar eigin íbúðir og búið í þeim. Og það má segja, að það hafi verið stefnan hér á landi að undanförnu og áður en þær ráðstafanir voru gerðar af hæstv. núv. ríkisstj., sem hafa torveldað ungu fólki að eignast íbúðir. Þess vegna er það líka svo, að það mun vera staðreynd, að hér á landi er meiri fjöldi einstaklinga, sem býr í eigin húsnæði, heldur en víðast hvar annars staðar. Það hafa mörg merkileg spor verið stigin hér á landi í löggjöf til þess að létta undir með mönnum um það að eignast sínar eigin íbúðir. Ég skal ekki fara að rekja þá sögu hér, en það má þó aðeins minna á löggjöfina um verkamannabústaði, sem var einmitt rætt um hér áðan, og það má minna á hliðstæða löggjöf að sumu leyti að því er sveitirnar varðar, sem sett var upphaflega, að ég ætla, um svipað leyti, en hefur að sjálfsögðu tekið ýmsum breytingum síðan. Og það má síðast, en ekki sízt, minna á löggjöfina um húsnæðismálastjórn og byggingarsjóð ríkisins. Með þeirri löggjöf, eins og frá henni var gengið í tíð vinstri stjórnarinnar svokölluðu, var vissulega stigið merkilegt skref til þess að gera sem flestum kleift að eignast eigin íbúðir. Hins vegar hefur það farið svo, eins og ég lauslega drap á áðan, að þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, gengisbreytingar og þar af leiðandi stórkostlegar verðlagshækkanir, hafa valdið þeirri hækkun á byggingarkostnaði, að það má nú heita orðið lítt kleift fyrir efnalítil hjón að ráðast í það stórfyrirtæki að eignast þak yfir höfuðið, og breytingin hefur orðið svo stórkostleg, eins og ég gat um áðan, að á þessum árum, sem liðin eru frá 1958, hefur byggingarkostnaðurinn hækkað um meira en nemur allri þeirri hámarkslánsfjárupphæð, sem gert var ráð fyrir að veitt yrði út á íbúð. Það er auðsætt, að þegar svo er komið, þá kemur sú lánsupphæð ekki að þeim notum, sem í upphafi var ætlazt til, og gerir ekki það gagn, sem hún þá gerði. Á þessu þarf að ráða bót, og ég fagna því vissulega, að þetta frv. ber þess þó vott, að þetta er aðstandendum þess ljóst. Þeir viðurkenna nauðsynina á því, að það þurfi að hækka lánin, þó að þeir vilji ekki ganga lengra í því efni en að hámarkslánin verði 150 þús. kr. á íbúð. En eftir því sem mér telst til, nægir sú hækkun ekki einu sinni til þess að vega upp á móti helmingi þess byggingarkostnaðar, sem hefur orðið í tíð núv. hæstv. ríkisstj. og þeirrar, sem á undan henni fór. Hér er um stórkostlegt vandamál að ræða. Unga fólkið í þessu landi hlýtur að bera fram kröfur um það, að hér sé bót á ráðin, og ég fæ ekki skilið, að það verði hægt að daufheyrast við þeim óskum. Eða hvert stefnir það, ef ekki verður hér gripið í taumana og bót á ráðin? Ég hygg, að það verði ekki vefengt, að það séu þegar farnar að koma í ljós afleiðingarnar af þessu ástandi. Ég hygg, að þær birtist í því, að það séu nú miklum mun færri einstaklingar, sem leggja út í íbúðabyggingar, heldur en var t.d. á árunum fyrir 1958. Og hver verður afleiðingin af því, að byggingar dragast þannig stórkostlega saman, - byggingar einstaklinga? Afleiðingin verður óhjákvæmilega sú, að það skapast húsnæðisvandræði. Afleiðingin af þeim húsnæðisvandræðum verður sú, að húsaleiga hlýtur óhjákvæmilega að hækka, - og hvað þá? Jú, þá er komið olnbogarými fyrir athafnamennina, þá geta þeir, sem hafa ráð á fé eða betri aðgang að lánsfé almennt en allur fjöldi einstaklinga, farið að byggja íbúðir og leigja. Þá verður svo komið, að það þykir arðbært fyrirtæki að leggja í húsabyggingar til þess að leigja út íbúðir. En er þetta æskilegt frá sjónarmiði þjóðfélagsins? Ég held ekki. Ég held, að slíkt ástand væri mikil afturför frá því, sem hér hefur ríkt í þessum efnum, og þeirri stefnu, sem hér hefur lengst af verið ráðandi í þessum efnum, og ég á a.m.k. bágt með að skilja, að slíkt samrýmist stefnu Alþfl., hvað sem segja má um stefnu Sjálfstfl. Ég held þess vegna, að það sé ekki um annað að ræða en að horfast í augu við þessar staðreyndir og hækka stórkostlega lán til einstakra íbúðareigenda eða byggjenda, ef þetta ástand, sem ég var að lýsa, á ekki hér að skapast. Það hlýtur að vera krafa unga fólksins, og ég fæ ekki betur séð en það væri að nokkru leyti í samræmi við það undanhald, sem gætt hefur hjá hæstv. ríkisstj. á öðrum sviðum, því að það hefur nú farið svo á fleiri sviðum en þessu, að viðreisnarráðstafanirnar hafa komið þannig við atvinnuvegi og almenning, að hæstv. ríkisstj. hefur hvað eftir annað orðið að slá undan og setja eins konar kreppulöggjöf. Ég minni aðeins á löggjöfina um stofnlánadeild sjávarútvegsins og þau miklu lán, sem útgerðinni þurfti að veita skömmu eftir viðreisnarráðstafanirnar. Ég minni enn fremur á það mál, sem rætt verður hér næst á eftir, löggjöfina um lausaskuldir bænda. Þar reyndist líka óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að vega upp á móti viðreisnaráhrifunum að nokkru leyti. Og ég minni að lokum á það, að óleyst eru enn vandamál togaraútgerðarinnar. Ég hygg, að það muni sýna sig á næstunni, að þar verði hæstv. ríkisstj. líka að hlaupa undir bagga og verði að bera fram frv. um einhvers konar kreppuhjálp þeim til handa. Þessar ráðstafanir, sem þannig hafa verið gerðar, eru vissulega nauðsynlegar, eins og á stóð, og þyrfti sjálfsagt í ýmsum efnum jafnvel að ganga lengra en kar hefur verið gert. Ég vil nú vona, að það fari eins í þessu máli, sem hér er um að ræða, að hæstv. ríkisstj. sjái, að hún verður að viðurkenna staðreyndir í þessu máli og sjá byggingarsjóðnum fyrir lánsfé með einhverjum hætti og hækka lán til hvers einstaks íbúðarbyggjanda stórlega frá því, sem hér er gert ráð fyrir, þannig að hámarkslán á íbúð verði a.m.k. 200 þús. kr. Ég hygg, að það sé það minnsta, sem hægt er að komast af með, og sú minnsta upphæð, sem skynsamlegt er að reikna með í þessu sambandi, því að annað held ég að sé aðeins sýndarmennska. Ég vil vona, að svo fari, að hæstv. ríkisstj. geri sér þetta ljóst, og má að vísu segja, að hæstv. ráðh. hafi látið í það skína, að von væri á frekari úrbótum í þessu efni en gert er ráð fyrir í þessu frv., þar sem hann sagði, að þar væri aðeins um bráðabirgðaráðstafanir að ræða. En ég held, að hér dugi ekki neinar bráðabirgðaráðstafanir. Ég held, að það verði að stíga skrefið strax fullt. Og hvað sem þessum yfirlýsingum hæstv. ráðh. líður, þá er það nú svo, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafa í hv. Nd. skilað áliti um frv., sem framsóknarmenn hafa flutt þar, þar sem gert var ráð fyrir, að hámarkslán út á íbúð yrði 200 þús., og í þessu áliti hafa þeir tekið þá afstöðu að vísa þessu máli frá sér, þ.e.a.s. að vísa því til ríkisstj., ef ég man rétt. Það lofar því miður ekki góðu um frambúðarlausn þessa máls. En ég held, að allar tafir og öll bið eftir einhverri fullnaðarlausn á þessu máli sé hættuleg, vegna þess að það tekur svo langan tíma að vinna það upp, ef stöðvun verður hér veruleg í byggingarframkvæmdum, þannig að það þarf mikið átak til þess að ná aftur því, sem þannig hefur fallið niður, þegar á annað borð verður veruleg stöðvun á byggingu íbúða. Það er áreiðanlegt, að það verður fylgzt með því af mikilli eftirtekt af mörgum mönnum og þá ekki hvað sízt unga fólkinu, hver verða örlög þessa frv. og hverja meðferð þetta frv. fær hér á Alþingi, því að það er víst, að það eru fá mál, sem eru meira brennandi og meira aðkallandi en einmitt þetta mál fyrir unga fólkið, fyrir fólkið, sem enn er ekki búið að eignast eigin íbúðir. En mér finnst, að það ættu sem flestir að geta orðið sammála um, að það sé eitt af hinum nauðsynlegustu skilyrðum fyrir farsælu lífi, að menn eigi sómasamlega eigin íbúð, - að sem flestir ættu slíkar íbúðir. Herra forseti. Ég skal svo ekki lengja þetta mál, en ég vildi láta þessar aths. koma fram við 1. umr. málsins, að það er að mínu viti langt frá því, að þær ráðstafanir, sem ráðgerðar eru í þessu frv., séu fullnægjandi og það er ekki hægt að una því, að þessu máli séu ekki gerð betri skil en hér hefur verið gert. Ég veit, að hér er um mikið vandamál að ræða, og það er ekki nóg að líta aðeins á þá hliðina, sem ég hef hér einkum gert að umræðuefni, heldur verður jafnframt að líta á það, hverjir möguleikar eru til að útvega aukið lánsfé. Ég hygg, að þeir möguleikar séu fyrir hendi. Eins og kunnugt er, hefur allmikið af sparifé verið dregið inn í Seðlabankann. Það er einmitt aðalatriði þess inndráttar, að með þeim hætti hefur ráðstöfunarvald á því fé verið flutt frá hinum einstöku lánsstofnunum og í hendur Seðlabankanum og hæstv. ríkisstj., vegna þess að eftir núgildandi löggjöf er Seðlabankinn mjög háður ríkisstj. Ég hygg, að það sé alls engin goðgá að nefna það og telja það eðlilegt, eins og nú er málum komið, að nokkru af því fé, sem þannig er í raun og veru til ráðstöfunar hjá Seðlabankanum, sé varið til þess að bæta úr hinni brýnu þörf íbúðabyggjenda og bæta úr fjárþörf byggingarsjóðsins. Ég hygg, að þær staðreyndir, sem ég hef hér bent á, um hækkun byggingarkostnaðarins, um óskir manna eftir lánum, séu réttar og þær verði ekki hraktar, og ég veit, að hér í þessari hv. d. á sæti sá maður, sem þessum málum er kannske allra kunnugastur, hv. 10. þm. Reykv. (EggÞ). Ég veit að vísu og skil, að hann mun vilja bera blak af hæstv. ríkisstj. og ekki taka undir þær ádeilur, sem ég hef hér hreyft, en ég þykist sannfærður um, að hann gæti staðfest þessi atriði, sem ég hef hér sérstaklega bent á. Og ég geri ráð fyrir því, að hann mundi verða fyrstur manna til þess að taka undir þá nauðsyn, sem er á því að leysa mál þessi strax og með viðunanlegum hætti, vegna þess að hann er áreiðanlega kunnugur mörgu af því fólki, sem skórinn kreppir hér að.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur atriði út af ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ég sé ástæðu til þess að minnast á og svara að einhverju leyti. Hv. þm. lýsti eftir skoðun Alþfl. á því, hvort æskilegt væri, að það ástand skapaðist hér, að húsnæðisvandræði yrðu og olnbogarúm þá einnig fyrir athafnamenn til bygginga, sem gætu hækkað húsaleigu í gróðaskyni og þröngvað þannig kost manna, sem erfitt ættu með að byggja og útvega sér það húsnæði, sem þeir þyrftu til þess að draga fram lífið í. Ég veit, að hv. þm. spyr ekki af því, að hann viti ekki. Alþfl. mundi, eins og ég hygg allir þm. yfirleitt, vera á móti því, að slíkt ástand skapaðist. Ég tók svo eftir, að hv. þm. hélt því fram, sem hann kallaði staðreyndir um hækkun byggingarkostnaðar, að byggingarkostnaður hefði nú á síðustu 2–3 árum hækkað um 100 þús. kr. á íbúð. Og þetta var ekki eftir hans orðum að dæma nein ágizkun eða neitt þess háttar, heldur talaði hann um þetta sem staðreynd. Hann talaði líka um það sem staðreynd, að færri einstaklingar byrjuðu nú á byggingum en nokkru sinni áður. Af þessum tveim staðreyndum dró hann svo þá ályktun, að þetta ástand væri að myndast, húsnæðisvandræðin væru að skapast og olnbogarúm þar með að myndast fyrir athafnamennina til þess að græða á því, að eftirspurn yxi eftir húsnæði. Ég held, að allt þetta sé nokkuð orðum aukið hjá hv. þm. og þessar staðreyndir, sem hann nefndi svo, séu ekki til staðar, a.m.k. ekki í þeim mæli, sem hann vildi vera láta, þannig að það sé ekki hætta á því, að þetta ástand, sem hann óttaðist svo mjög, sé að verða til. Ég verð að játa það, að ég hef ekki tölur í höndum yfir, hvað byggingarkostnaður íbúða hefur vaxið á s.l. 2–3 árum. En ég hygg, að ef um smáar íbúðir er að ræða, eins og t.d. íbúðir í verkamannabústöðum, eða allt upp í 100 m2 íbúðir, þá sé hækkunin á byggingarkostnaði ekki 100 þús. kr. á íbúð. Ég dreg það af eftirfarandi hugleiðingum bara á þessari stundu: Ég hugsa mér, að efniskostnaður við íbúðarbyggingu sé í hæsta lagi 40% af byggingarkostnaði, og það er sennilega of hátt áætlað, og ég hugsa mér, að sá kostnaður, sem á þessum efnislið hefur orðið af gengislækkun og fleira, sé í kringum 20%, og ef íbúðarverðið er 400 þús. kr., þá eru 20% af 400 þús. kr. 80 þús. kr., þannig að ég hygg, að það sé ákaflega vel í lagt að segja, að byggingarkostnaðurinn hafi hækkað um 80 þús. kr. á íbúð, að vísu ekki stóra íbúð, heldur frekar litla, en þó upp undir það af þeirri stærð, sem ég nefndi. Hins vegar skal ég viðurkenna, að þetta eru aðeins hugleiðingar mínar hér. En ég er ekki tilbúinn til að samþykkja það sem neina staðreynd, að kostnaðarhækkunin á íbúð, a.m.k. ekki af þessum stærðarflokki, sé 100 þús. kr. En ef nú hækkunin hefur orðið í kringum 80 þús., eins og ég held að sér nær raunveruleikanum en þessi tala, sem hann nefndi, þá má geta þess, að lánsupphæðin fyrir gengislækkanirnar var að meðaltali í kringum 70 þús. kr. En þessi 70 þús. kr. lánsupphæð hefur nú þegar eftir gengislækkanirnar verið hækkuð upp í 100 þús. kr., og nú er lagt til, að hún verði hækkuð upp í 150 þús. kr. Þannig nemur þá sú raunverulega hækkun, sem verður á íbúðarláni til hverrar íbúðar, þeirri sömu upphæð eða mjög svipaðri upphæð og ég tel að byggingarkostnaðurinn hafi mest aukizt á smáum íbúðum, þ.e.a.s. lánshækkunin hefur þá í raun og veru orðið sú sama á þessum tíma og ég tel að byggingarkostnaðurinn hafi vaxið. Þannig hefur allri hækkun byggingarkostnaðarins verið mætt með hækkuðu láni sömu upphæðar. Ég skal að vísu játa, að grundvöllurinn undir þessu er ekki annar en sá, sem ég nefndi í upphafi míns máls, það sem maður getur lagt niður fyrir sér á stundinni. En ég held, að það sé ekki ofmælt að ætla, að byggingarkostnaðarhækkuninni sé að fullu mætt með þessari lánsfjárhækkun, sem gert er ráð fyrir í frv. Hvað viðvíkur því aftur á móti, að færri einstaklingar byrji nú á byggingum en áður, þá kann það að vera að einhverju leyti rétt, en áreiðanlega ekki algild regla, því að ég hef fregnir af því, að umsóknir um lán til húsnæðismálastjórnar hafi á hinum síðustu tímum verið meiri en ég vil segja nokkurn tíma áður, og dæmi um það sé, að slíkur fjöldi umsókna hafi borizt um húsnæðismálastjórnarlán í janúarmánuði að hann hafi sjaldan eða aldrei meiri verið. Ég held því, að hvorugt þetta, sem hv. þm. taldi að væri grundvöllurinn undir því, að húsnæðisvandræði og húsnæðisskortur myndaðist, sé fyrir hendi. Út af hugleiðingum hans að öðru leyti um það, að æskilegt væri að hækka lánin, þá er ég náttúrlega síður en svo andvígur því, að það yrði gert, ef möguleikar væru til þess. En ég hygg, að það megi halda vel á til þess að ná þeirri hækkun, sem frv. gerir ráð fyrir, þó að ekki sé gert ráð fyrir að hækka töluna upp í 200 þús. kr. á íbúð, eins og hv. þm. lagði til. Og hitt er alveg augljóst, að það er þýðingarlaust að setja inn í frv. tölu, sem styðst ekki við raunverulega möguleika. Í núgildandi lögum um húsnæðismálastjórn var gert ráð fyrir 100 þús. kr. hámarkslánveitingu, þó að í mörg ár, eftir að þau lög voru sett, væri hámarkið í raun 70 þús. kr., af því að fé var ekki til til þess að komast hærra. Nú hefur lítillega raknað úr því á undanförnu ári, og eins og ég sagði í minni frumræðu, mun ríkisstj. gera það, sem í hennar valdi stendur, til þess að reyna að auka þessa möguleika. En ég hygg, að það sé að fara fram úr því, sem ýtrustu vonir gætu verið um, að nefna 200 þús. kr. á íbúð, enda væri þá líka lánsupphæðin nokkurn veginn þrefölduð á móts við það, sem hún var í raun fyrir gengisfellinguna, eða 70 þús. kr. Hv. þm. fór svo út í hugleiðingar um víðreisnarráðstafanir ríkisstj., og yfirleitt virtist mér á hans ræðu allri vera nokkur pólitískur blær, þannig að hann vildi kenna núv. ríkisstj. það, sem miður hefur farið í þessum málum, en þakka Framsfl. þær góðu tillögur, sem í þessu hafa komið fram, og hef ég út af fyrir sig ekkert við því að segja. Það er ekkert óeðlilegt, að hverjum þyki sinn fugl fagur. En ég gætti þess í minni frumræðu, að ég minntist ekki á neina pólitík í þessu sambandi, og ætla mér ekki heldur að gera það. Þetta er mál, sem alla pólitíska flokka varðar og allir hafa að meira eða minna leyti staðið að lausn á, hver svo hefur gert það bezt og hver lakast, það ætla ég að alltaf geti verið matsatriði. En út af því, að viðreisnarráðstafanirnar hafi komið þannig við, að ríkisstj. hafi orðið að slá undan í ýmsum málum, þá vil ég aðeins um það segja, að dæmin, sem hann tók, eru ekki út af fyrir sig viðreisnaráformum ríkisstj. að kenna eða yfirleitt nokkurn skapaðan hlut skyld þeim, t.d. vandamál togaraútgerðarinnar. Það vita allir menn, af hverju þau stafa. Það er ekki viðreisnarráðstöfunum ríkisstj. að kenna, að togararnir standa sig ekki betur en þeir nú gera, heldur af aflatregðu þeirra, sem áreiðanlega er að mjög verulegu leyti vegna þess, að fiskimiðin hafa verið tekin af þeim, og það var búið að gera a.m.k. áður en viðreisnaráform ríkisstj. komu til. Það er náttúrlega rétt, að ef húsnæðismálin eru skoðuð út frá því sjónarmiði, að það hafi verið af völdum gengisbreytingarinnar, að byggingarkostnaðurinn hefur hækkað eins og hann hefur gert, þá er það út af fyrir sig rétt, en þar tel ég því að svara, að gengið var raunverulega fallið, áður en sú formlega gengislækkun var gerð, þannig að hækkunin gengisskráningarinnar vegna er raunverulega komin á að verulegu leyti áður. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum í bili. Ég vildi aðeins leyfa mér að vefengja þessar tvær fullyrðingar hv. þm., sem hann raunar talaði um sem staðreyndir, annars vegar að byggingarkostnaður á íbúð hefði hækkað um 100 þús. kr. og að svo miklu færri einstaklingar byrjuðu nú á byggingum, að til vandræða horfi. Hvort tveggja þetta leyfi ég mér að draga í efa.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að fara að taka til máls við þessa umr., en ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, voru nokkur atriði, sem fram komu í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., sem sum þeirra að vísu snertu ekki þetta mál nema að takmörkuðu leyti, en voru þó þess eðlis, að það var sýnilega komin nokkur kosningastemmning yfir hv. þm., þannig að það leit fremur út fyrir að hann væri að tala á framboðsfundi heldur en hér í Alþingi. Ég skal hins vegar ekki fara út í að ræða ræðu hans í einstökum atriðum mikið, það yrði langt mál, - væri raunar fróðlegt að gera það, því að miðað við hófsemd þessa hv. þm. í málflutningi almennt voru fullyrðingar hans nánast óvenjulegar úr þeirri átt og það hvernig hann tengdi saman ýmis atvik og vildi leiða af því ákveðnar afleiðingar í sambandi við húsnæðismál. Hv. framsóknarmenn eiga töluvert meira af úrræðum nú upp á síðkastið en þeir áttu í tíð vinstri stjórnarinnar, a.m.k. miðað við það, hvernig endalok hennar urðu, og þá yfirlýsingu hæstv. forsrh., Hermanns Jónassonar, að ríkisstj. yrði að gefast upp við vandamálin, vegna þess að hún hefði engin sameiginleg úrræði til þess að leggja fram. Það er auðvitað ágætt, að þessir hv. framsóknarmenn séu úrræðabetri en þeir voru þá. En manni liggur við að halda, a.m.k. þegar úrræði þeirra eru skoðuð í ljósi raunveruleikans og allra aðstæðna, að úrræðin hefðu verið nokkuð á annan veg, ef þeir hefðu sjálfir átt að bera ábyrgð á því, sem verið er að gera. Þetta er kannske mannlegt og hefur vafalaust hent marga fyrr og síðar, en er þó ekki sérlega heppilegt til lausnar á vandamálum. Það getur auðvitað ekki verið neinn ágreiningur um það, hvar sem menn eru í flokki, að það er eitt af grundvallarlífsnauðsynjum, að fólk geti átt þak yfir höfuðið, og það er eins og hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni áðan, það er ótrúlegt og raunar útilokað, að í nokkrum stjórnmálaflokki séu til menn, sem vilja ekki gjarnan leggja fram krafta sína í þá átt, að sá árangur náist. Hitt er svo aftur annað mál, hvernig það verður bezt gert og hvað langt er hægt að ganga, miðað við aðstæður og getu þjóðfélagsins hverju sinni. Það er dálítið einkennilegt að heyra það, a.m.k. af munni manna, sem telja, að allt hafi illa gengið hjá hæstv. núv. ríkisstj., þegar þeir hvað eftir annað halda því fram nú á Alþingi, að ekki sé lengur um nein fjárhagsvandræði að ræða í landinu og það sé til í rauninni nægilegt fé til allra hluta. Ég minnist þess, að fyrir nokkru hlýddi ég á ræðu hv. núv. formanns Framsfl. í hv. Nd., þar sem hann hélt því mjög fram í sambandi við lánamál til bygginga í landbúnaði og annarra framkvæmda, að nú væri ekki einu sinni lengur nauðsynlegt að taka erlend lán, eins og hefði verið í hans stjórnartíð, heldur væru nógir peningar til að leysa vandann eftir öðrum leiðum. Og hér heyrum við í dag, að það sé ekki mikill vandi að hækka hámark húsnæðislána um helming, vegna þess að það séu nógir peningar til, það á að sækja þá niður í Seðlabanka, og þá sé hægt að leysa allan vandann, því að fyrir tilstilli ríkisstj. hafi verið sparað saman svo mikið fé, að þessi vandi sé auðleystur. Nú er málið ekki eins einfalt og þessir hv. þm. vilja vera láta. Hins vegar hljómar það nokkuð einkennilega að heyra þessu haldið fram, samtímis því, sem við heyrum, að staðhæft er, að allt hafi gengið á afturfótunum og öllu sé verið að koma í kalda kol. Eitt atriði var það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi gera nokkuð mikið úr og taldi, að ekki hefði verið ástæða til að gera breytingar á í sambandi við þessa löggjöf, en það var um stjórn húsnæðismála eða skipan húsnæðismálastjórnar. Skipan húsnæðismálastjórnar hefur ekki verið breytt síðan 1957. En aftur á móti gerðist sá einkennilegi atburður á fyrstu dögum vinstri stjórnarinnar, að þá þótti það brýnast allra mála í sambandi við húsnæðismálin að breyta skipan húsnæðismálastjórnar. Það lá svo mikið við, að það voru gefin út brbl. af hæstv. þáv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, sem fjölluðu um það eitt að bæta við 2 mönnum í húsnæðismálastjórn. Það var ekki nokkur þörf talin á því að hækka lán til húsnæðismála eða bæta á neinn hátt hag fólksins að því leyti og látið sitja við það, sem gert hafði verið í tíð fyrrv. stjórnar og sá hæstv. ráðherra taldi að vísu ekki hafa afrekað mikið í þessum efnum. Nei, þetta var það eina, sem þá var gert, og til þess bar svo brýna nauðsyn, að það varð að setja brbl. til að koma þessari skipan á. Hér er hins vegar á allt annan veg að farið. Það er látið bíða, þar til gerðar eru veigamiklar breytingar aðrar á húsnæðismálalöggjöfinni, að breyta yfirstjórn húsnæðismálanna, sem óneitanlega er mjög fráleit samsetning á, eins og er í dag, og það er ekki nema einn þáttur í þessu máli og aðrir þættir þess að sjálfsögðu miklum mun þýðingarmeiri og skipta miklu máli fyrir þá, sem eiga að njóta þeirrar fyrirgreiðslu, sem hér er um að ræða. Það hefur verið vikið að því einnig og var gert af þessum sama hv. ræðumanni, að það hefði dregizt óhóflega að hækka lánshámarkið og allt of skammt væri farið í því efni. Vitanlega væri æskilegt að hækka lánshámarkið meira, það getum við vafalaust öll verið sammála um. En mér skilst þó, að lánshámarkið, eins og það er ákveðið hér, sé miðað við þá hækkun, sem orðið hefur á byggingarvísitölu, þannig að það sé ekki alveg út í hött. Og það má minna á, að þegar sú húsnæðismálalöggjöf var lögð fram á sínum tíma af vinstri stjórninni, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur talið harla góða, þá var ekki breytt í einu né neinu lánshámarki því, sem gilt hafði í lögunum frá 1955, heldur var það haft óbreytt. Og mér er ekki kunnugt um, eftir að bjargráðin voru lögfest á sínum tíma af vinstri stjórninni, að það hafi heldur verið gerðar neinar ráðstafanir til að hækka þetta lánshámark, enda þótt vitað væri, að af þeim orsökum hafi byggingarkostnaður mjög hækkað, þannig að við getum sleppt í sambandi við þetta mál að vera með neitt aðkast út af því, að ekki hafi verið nógu vasklega að þessum málum unnið nú og nægilega hátt farið með þetta mark, því að vissulega er það rétt, sem hæstv. félmrh. sagði, að það skipti meginmáli, að markið sé ekki haft hærra en það, að raunverulega sé að verulegu leyti hægt að uppfylla það, til þess að gefa ekki fólki vonir, sem það getur ekki treyst á nema að litlu leyti. Ég held því, að hér sé mjög hyggilega að farið, að ákveða markið eins og það er hér, og ég hygg jafnframt, að það væri ekki sagt með réttu, að með þessu marki hafi ekki núv. hæstv. ríkisstj. reynt að ganga mjög verulega til móts við fólk, miðað við þær verðhækkanir, sem orðið hafa á síðustu árum, og hefur þó að sjálfsögðu orðið eigi aðeins að mæta þar hinum beinu gengislækkunum, heldur eigi síður því yfirfærslugjaldi, sem á var lagt á sínum tíma, en hv. stjórnarandstæðingar kæra sig ekki svo mjög að halda á lofti að hafi haft nokkur áhrif, sem það þó vissulega hafði mjög verulega. Varðandi þá staðhæfingu, að nú hafi þróunin farið í þá átt, að helzt muni stefna til þess, að einstaklingar geti ekki byggt yfir sig og að einstakir athafnamenn, eins og það var orðað, muni taka þessi mál í sínar hendur og fara að leigja út húsnæði, þá hygg ég, að reynslan hafi orðið sú, eftir því sem ég bezt veit, að aldrei hafi menn síður lagt út í það en í dag að byggja stórhýsi til þess að leigja út íbúðir. Vissulega er kostnaðarsamt að byggja, mjög kostnaðarsamt, og ég vil segja: allt of kostnaðarsamt, og það er eitt af þýðingarmestu málum okkar í dag að reyna að kanna allar hugsanlegar leiðir til þess, ekki fyrst og fremst að útvega fé til að standa undir hinum háa byggingarkostnaði, heldur hvernig eigi með hagkvæmari úrræðum að reyna að lækka þennan kostnað, því að byggingarkostnaður er svo mikill í dag, að ég held, að sannast sagna sé vonlaust með öllu að byggja hús með það í huga að hafa af því stórtekjur að leigja það út. Það held ég að sé gersamlega útilokað í dag, svo að það sé síður en svo hvatning til manna um að leggja út í þær framkvæmdir. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja meira um þetta mál. Við erum áreiðanlega öll sammála um það efnislega að reyna sem bezt að greiða fyrir því, að fólk geti eignazt eigið húsnæði. En það auðveldar á engan hátt þann vanda að vera að reyna að blása upp moldviðri og tengja saman á rangan hátt ýmiss konar atvik til þess að reyna að gera tortryggilegan einn eða annan í því sambandi, heldur er spurningin sú, hvernig raunhæft verður að því marki unnið eftir þeim tveim leiðum, sem ég hef hér nefnt, annars vegar, og vil ég nefna það fyrst, að reyna að finna úrræði til að lækka hinn háa byggingarkostnað og svo hins, vegar að reyna, svo sem hér er gert, að ganga til móts við fólk með lánsfé, þó að vitanlega væri æskilegt, að það væri miklum mun meira. En það eins og annað verður að vera gert með náinni hliðsjón af þeirri getu, sem fyrir hendi er. Við getum endalaust deilt um gengisbreytingarnar og orsakir þeirra, en ég hef nú sannast sagna haldið, að það mundi a.m.k. ekki verða þessi hv. ræðumaður, sem reyndi að halda því fram, að það hafi aðeins verið að kenna skammsýni núv. hæstv. ríkisstj., að gengislækkanirnar urðu til, og þess vegna beri að færa það á hennar reikning, að byggingarkostnaður í landinu hafi hækkað. Það getur vel verið, að einhverjir angurgapar geti haldið fram svo fáránlegum málflutningi, en ég vil ekki trúa því, að þessi hv. þm. taki undir það af neinni alvöru, því að það vitum við auðvitað öll, að hér var um að ræða það eitt að horfast í augu við afleiðingar þróunar, sem var búin að vera um langan tíma, og eina vonin til að byggja upp aftur okkar efnahagskerfi var að þora að horfast í augu við þessa staðreynd og reyna að koma fjárhagsmálunum á eðlilegan grundvöll, játa þær staðreyndir, sem þegar voru orðnar, og reyna síðan að byggja upp á þeim grundvelli. Og ég vil halda því fram, að það, sem síðan hefur gerzt, og það, sem nú er verið að gera til þess að bæta á ýmsan hátt fyrir fólki, það er ekki vegna þess, að ríkisstj. sé að hverfa frá sinni stefnu, heldur er það vegna þess, að stefnan hefur náð þeim árangri, að það er hægt að gera ýmsa þá hluti, sem nú er verið að gera.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) lagði í lok ræðu sinnar sérstaka áherzlu á það, að ég léti til mín heyra varðandi þau vandamál, sem hér er um rætt, þ.e.a.s. úrlausnir til þeirra lánsumsækjenda, sem um lengri eða skemmri tíma hafa beðið eftir lánveitingu hjá húsnæðismálastjórn. Ég skal vissulega taka undir hans frómu óskir um það, að æskilegt væri, að lánsupphæðirnar væru hærri og hægt væri að veita betri úrlausn en gert hefur verið á undanförnum árum. Það er sjálfsögð ósk, sem við öll getum sameinazt um hér á hv. Alþingi. Hitt er þó miklu meira virði, hvað hægt er að standa við af slíkum óskum, þegar til alvörunnar kemur. Ég vil aðeins á þessu stigi málsins taka fram það atriði eitt, sem ég tel að sé höfuðvandamál þessarar stofnunar og hafi verið, frá því að ég fór að hafa kynni af störfum þar fyrir um það bil 6 árum, að það sé e.t.v. ekki fyrst og fremst það, hvað lítið er lánað á hverja íbúð, heldur hitt, hvað margir þurfa að bíða til þess að fá þessa litlu upphæð. Af því leiðir svo aftur, að byggingartími verður hér óhæfilega langur, og hinn langi byggingartími er efalaust ein meginorsökin í því, að byggingarkostnaður hefur stórhækkað. Ég vil segja, að þetta fyrirbrigði er ekki að koma í dagsins ljós nú. Það á rót sína að rekja allt til setningar fyrstu laganna um stofnunina árið 1955. Þá var, því miður, vil ég segja, allt of mikið af því gumað, að það ætti að tryggja hverjum einasta húsbyggjanda 100 þús. kr. lán, og látið í það skína jafnframt, að hver sem vildi út í byggingar leggja gæti fengið 100 þús. kr. lán. Staðreyndirnar urðu allt aðrar. Það bunkuðust upp hjá stofnuninni í hundraðatali umsóknir, sem enga úrlausn fengu, þrátt fyrir það að þess fundust varla dæmi, að farið væri yfir 70 þús. kr. hámarkslán. Þetta voru efndirnar á þeim miklu fyrirheitum, sem upphaflega voru gefin um þá lagasetningu, sem upphaflega var um þessa stofnun sett. Af þessu hefur stofnunin sopið seyðið allt til þessa dags, og sífellt er á þennan snjóbolta að bætast. Ég held, að það væri langtum heiðarlegra og raunhæfari tilraun að setja lög, sem gætu á einhvern hátt staðizt, og það er heitasta ósk mín til lagasetningar nú, að það verði ekki eins að unnið og þá. Og ég vil minna hv. 3. þm. Norðurl. v. á það, að þá fór með þessi mál framsóknarmaður. Ég hygg, að þau fyrirheit, sem í upphafi lagasetningar voru gefin, hafi ýtt fjölda manna á flot til húsbygginga, sem töldu sig geta reitt sig á, að þarna væri ekki um pappírsplagg eitt að ræða, en staðreyndin varð allt önnur. Ég undirstrika það, að meginvandamál stofnunarinnar í dag er kannske ekki fyrst og fremst það, hve lág lánin eru, heldur hitt, hve hópurinn er stór, sem þarf að bíða eftir einhverri úrlausn. Sjálfur held ég, að það hafi dregið úr íbúðarhúsabyggingum, eftir bara lauslegu yfirliti hér í nánasta nágrenni, en af umsóknum hjá húsnæðismálastjórn verður það alls ekki ráðið. Það er eins og hæstv. félmrh. sagði hér áðan, umsóknafjöldinn hefur aukizt svo nú síðustu 5–6 mánuðina og náð hámarki nú í janúar, að þess munu fá dæmi í sögu stofnunarinnar áður. Mér skilst, að í þeim umr., sem þegar hafa farið fram um þetta frv., sé ekki deilt um þær lagagreinar, sem í frv. eru, heldur er, eins og flesta mátti e.t.v. gruna, deilt um, að of skammt sé gengið. Ég vil í því sambandi undirstrika það, sem ég hef áður sagt, að það er miklu heiðarlegra að reyna að bæta fyrir fyrri yfirsjónir og blekkingar við húsbyggjendur með því að setja lög, sem menn eygja að gætu staðizt, heldur en hitt, að halda þessu blekkingamoldviðri áfram og auka á umsóknahlaðana hjá húsnæðismálastjórn. Ég vil vænta þess, að svo verði að undirstöðu þessa frv. unnið, en undirstaðan er að sjálfsögðu, að það fjármagn, sem stofnunin hefur til umráða, verði hægt að nota til þess að draga úr þessum geysilega háu bunkum umsókna og lækka þá, sem um allt of langan tíma hafa beðið, og tel ég þá, að það væri lagt inn á raunhæfustu brautina til lækkunar á byggingarkostnaði, því það er að mínu viti ein meginorsök hins langa byggingartíma, sem vart munu dæmi um annars staðar í heiminum. Hér mun það algengt, að byggingartími sé 3–5 ár, þegar annars staðar er talið hæfilegt, að hann sé 6–14 mánuðir. Þarna á að vera hægt að stinga á meinsemdinni um framkvæmd þessara mála, og ég vona, að við getum orðið sammála um að reyna að gera það. Hitt er þýðingarlítið fyrir fjárvana húsbyggjendur, sem eiga hús sín e.t.v. undir uppboðshamrinum, að fá lagasetningu hér um 200 eða 250 þús. kr. hámarkslán, ef raunveruleikinn verður svo sá, að helmingi lægra sé lánað og enn lengist biðtíminn hjá húsnæðismálastjórn fyrir þá, sem sækja um þessi lán. Ég vil á þessu stigi málsins ekki hafa þessi orð fleiri, það gefst sjálfsagt tækifæri til að ræða málið frekar í einstökum liðum, þegar málið hefur hlotið athugun hér í nefnd.



Herra forseti. Út af síðustu orðum hv. 10. þm. Reykv. vil ég aðeins segja þetta: Mig undrar, að hann gagnrýnir það, að bornar skuli fram tillögur á Alþingi um 200 þús. kr. lánveitingu. Þá vil ég spyrja hann: Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. tryggt, að menn fái þessi 150 þús. kr., sem gert er ráð fyrir í þessu frv.? Er það tryggt? Hæstv. félmrh. gagnrýndi nokkur atriði í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. um þær hækkanir, sem hefðu orðið á byggingarkostnaði á undanförnum árum, og taldi, að þar hefði verið mjög ýkt, slíkar hækkanir hefðu ekki átt sér stað sem hann nefndi dæmi um. Ég bjóst við, að hæstv. félmrh. hefði svo að segja í höndunum gögn yfir þetta, mér hefði fundizt viðeigandi a.m.k., að hann hefði þau. Það eru nefnilega gefin út Hagtíðindi, og þar eru gefnar upplýsingar um hækkun á byggingarkostnaði. Þessar skýrslur koma fjórum sinnum á ári. Vísitölur byggingarkostnaðar eru þar tilkynntar fjórum sinnum á ári fyrir hið svokallaða vísitöluhús. Þetta eru opinberar skýrslur, sem liggja fyrir öllum, og kostar ekki mikið að kynna sér það, hver hækkun kostnaðarins hefur orðið samkv. þessum skýrslum. Samkv. Hagtíðindum var byggingarvísitalan í okt. 1958, gamla vísitalan, 1298, en nýja vísitalan, sem þar er líka birt, 134. En í okt. 1961 eru hliðstæðar tölur 1628 í staðinn fyrir 1298, sem var 1958, og 168 í staðinn fyrir 134 fyrir 1958. Hækkunin er eftir mínum reikningi 25.4%. Ég get ekki séð, að það þurfi að fara mikið á milli mála, ef á að byggja á þessum tölum hagstofunnar. En hagstofan birtir líka í krónutölu, hvað rúmmetrinn hefur hækkað í verði, svo að þetta liggur líka fyrir þannig. Samkv. þessum skýrslum kostaði rúmmetrinn í okt. 1958 1249.12 kr., en í október 1961 1562.33 kr. Hækkunin á þessum þremur árum er samkv. þessum skýrslum 313.21 kr. á hvern rúmmetra. Nú ætti að vera auðvelt að sjá, hvað meðalíbúð hefur hækkað í verði. Mér reiknast, að íbúð, sem er ekki nema 300 m8 - og er það alls ekki algeng stærð, heldur fyrir neðan það, - hún muni hafa hækkað í verði um tæpar 94 þús. kr. Ef íbúðin er 320 m3, hefur hún hækkað um 100227 kr. Ef hún er 340 m3, hefur hún hækkað um 106 þús. og hér um bil 500 kr. Og ef hún er 360 m3, - og það þykir ekki lúxusíbúð hér eða a.m.k. lánar húsnæðismálastjórn út á slík hús, - sú íbúð hefur hækkað um tæpar 113 þús. kr. Ég vænti, að þetta verði leiðrétt, ef þetta er rangt, en þetta er reiknað út eftir tölum hagstofunnar. Það þarf því ekki einhverjar handahófsáætlanir um, að þetta muni ekki vera nema 80 þús. kr. hækkun eða eitthvað þessháttar. Það á að vera hægt að sjá þetta nokkurn veginn glöggt. Ég ætla mér ekki að tala frekar á þessu stigi um þetta mál, en ég vil undirstrika það, sem hér hefur komið fram, reyndar hjá öllum hv. ræðumönnum, hversu gífurlega mikils virði það er, að bætt verði úr ástandinu í þessum málum, sérstaklega fyrir alla, sem hafa ekki fyrir nokkru komið sér upp íbúð, og hvar sem menn búa, hvort sem það er í sveit eða við sjó. Þetta er svo mikið mál fólksins og þá fyrst og fremst unga fólksins, að það skiptir ekki minna máli um þetta heldur en hvaða kaupgjald er hjá því. Það er bókstaflega óskiljanlegt, hvernig ungt fólk og efnalítið fer að ráðast út í að byggja sér hús, jafnvel þó að það eigi nokkra tugi þúsunda kr. í vasanum til að leggja í byggingu. Jafnvel þó að það eigi foreldra, sem gætu lagt fram nokkra tugi þús. kr., þá eru horfurnar svo ískyggilegar, að það er varla skiljanlegt, hvernig fólk getur farið út í þetta. Hvaðan á þetta fólk að fá peninga annars staðar en frá húsnæðismálastofnun ríkisins? Og ef menn fá bráðabirgðalán, sem allir reyna að afla sér á einhvern hátt, þá er það með þeim vöxtum, sem allir þekkja. Ef fólk er nú farið að taka 300 þús. kr. bráðabirgðalán til þess að koma sér upp íbúð og borgar af því 9½% í vexti, hvað fer mikið af árslaunum slíkra manna í þetta, aðeins í vextina? Ég ætla ekki að fara að reikna slíkt dæmi. Það er svo ískyggilegt, hvernig sem á það er litið. Ég tel það virðingarvert, svo langt sem það nær, þetta frv., og ég efast um, að nokkur andstaða komi fram gegn því. En mér finnst það ná svo stutt, að ég óttast alvarlega, að ráðagerðirnar um þessi 150 þús. kr. lán, verði bara ráðagerðir, og ef svo fer, þá horfir ískyggilega.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Vestf., sem ég vil minnast á, og hafði þó vikið að því áður. Ég leyfði mér að draga í efa, að hækkunin á meðalíbúð væri 100 þús. kr., eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi vera láta, en hafði ekki tölurnar við höndina. Mér er nokkuð vel kunnugt um það, að þær eru í Hagtíðindum, þó að ég kynni þær ekki utan að. Ég hafði þau ekki við höndina og vildi þess vegna ekki nefna neinar tölur úr þeim eftir minni, sem ég þar að auki hafði ekki heldur glöggt yfirlit yfir í huganum. En þessar tölur, sem hv. 4. þm. Vestf. nefndi, eru góðar út af fyrir sig, og ég skal ekkert vefengja, að hann fari rétt með þær. En það fer bara allt eftir því, hve stóra íbúð maður tekur, hvað kostnaðaraukinn við íbúðina verður mikill. Það er enginn vandi að taka svo stóra íbúð, að þessar 100 þús. kr. fáist. En ef hann tekur t.d. 90 m2 íbúð í margbýlishúsi, lofthæðin er ekki það mikil, a.m.k. í íbúðinni sjálfri, ef ekki eru tekin þá með einhver aukaherbergi, þá verða það ekki nema 270 m3, sem út úr því koma, og 270 m3, sem hækka um 313 kr. hver, gefa 84 510 kr. Ég get því alveg eins farið niður á við, eins og hann getur farið upp á við, það er enginn vandi, því að það má fá nánast sagt hvaða upphæð sem maður vill út úr þessu, eftir því, hvort maður tekur stóra íbúð eða litla, en með venjulegri íbúðarstærð, þá hygg ég, að hækkunin nái tæplega 100 þús. kr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég tók það skýrt fram í minni frumræðu, að ég ætla, að ég miðaði við meðalíbúð. Nú er það að vísu ofur lítið teygjanlegt, hvað meðalíbúð er. Ég hygg, að hún nái vel þessum tölum, sem hæstv. ráðh. nefndi hér áðan, sé heldur meira en það. Ég hygg þannig, að það sé nú örugglega sýnt fram á það með þeim tölum, sem hv. 4. þm. Vestf. rakti hér áðan, að það hafi verið algerlega rétt, sem ég hélt fram, að hækkun byggingarkostnaðar á meðalíbúð á þessu tímabili, sem ég tiltók, næmi meira en 100 þús. kr. Það hygg ég, að sé sú óvefengjanlega staðreynd í þessu máli. Og þá vildi ég líka benda á það, að hv. 10. þm. Reykv. (EggÞ), sem þessum málum öllum er allra manna kunnugastur, eins og ég drap á í minni fyrri ræðu, viðurkenndi það, má ég segja, að það mundi minna vera um það nú en áður, að menn legðu í nýbyggingar. Ég hygg, að þetta sé ekki of sterkt til orða tekið hjá honum, og vil þess vegna leyfa mér að ganga út frá því, að það sé líka staðreynd í þessu máli, að það sé mun minna, sem byrjað er á íbúðum nú, heldur en áður var. Og um háskalegar afleiðingar þeirrar þróunar þarf ekki að fjölyrða, enda varð ekki annað ráðið af ræðu hæstv. ráðh. en hann væri fyllilega sammála um það efni, ef staðreyndirnar væru á annað borð þær, sem ég vildi vera láta. Hæstv. ráðh. og 6. þm. Norðurl. e. voru hissa á því og hálfpartinn hneykslaðir, að mér fannst, að ég skyldi í sambandi við þetta mál hreyfa vissum atriðum, sem þeir töldu því óskyld og ætti að láta kyrr liggja í sambandi við þetta mál. Ég skil vel þessa afstöðu þeirra, hæstv. ráðh. og hv. þm. En ég held, að það sé alger misskilningur hjá þeim, að ég hafi blandað óskyldum atriðum inn í þetta mál. Frá mínu sjónarmiði séð er óhjákvæmilegt að drepa á það, þegar um þessi mál er fjallað og það vandræðaástand, sem fyrir hendi er í þessum málum og mun þó aukast á næstunni, ef ekkert er að gert, - að gera sér grein fyrir því, hvað veldur, og ég álít, að það verði ekki dregið í efa, að sinn ríka þátt í því ófremdarástandi, sem þar ríkir, eigi einmitt ýmsar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. Þar er ekki aðeins um að tefla gengislækkunina og þær gífurlegu verðhækkanir, sem af henni hafa stafað, heldur má líka benda á vaxtahækkunina og þá erfiðleika, sem sú hækkun hefur valdið húsbyggjendum. Og enn fremur má benda á það, að lánasamdráttur, sem að öðru leyti hefur átt sér stað, hefur mjög torveldað húsbyggjendum mörgum hverjum framkvæmdir, á meðan þeir hafa beðið eftir úrlausn húsnæðismálastjórnar, og þar hefur enn allt borið að þeim brunni, sem hv. 10. þm. Reykv. benti réttilega á að væri mikill annmarki í framkvæmd allra þessara mála, sem sé sá, að íbúðabyggingarnar drægjust úr hófi fram og yrðu af þeim sökum miklu kostnaðarsamari en ella þyrfti að vera. En ég efast ekki um, að einmitt vandræði húsbyggjenda, sem hafa risið af þeim sökum, að bankarnir hafa miklu meira en áður kippt að sér hendinni með bráðabirgðaúrlausnir, á meðan beðið er eftir lánum hjá húsnæðismálastjórn, eigi einmitt sinn gilda þátt í þeim töfum, sem hafa orðið á byggingarframkvæmdum. Ég held þess vegna, að það sé óhjákvæmilegt að benda einmitt á í sambandi við þetta mál, að það er ekki hægt og ekki réttmætt að fjalla um það einangrað, heldur verður að benda á þær orsakir, sem liggja til þess, að komið er sem komið er. Um ýmis atriði, sem komu fram hjá hæstv. ráðh. og hv. öðrum þm., sem töluðu hér, eru að sjálfsögðu ekki skiptar skoðanir. Þannig hljóta allir að taka undir það, að það sé ákaflega æskilegt að lækka byggingarkostnað, svo sem hv. 6. þm. Norðurl. e. taldi vera eitt aðalatriðið í sambandi við þetta mál. Ég vil taka undir það. Það er mjög nauðsynlegt. Til þess eru ýmis ráð. Ég hygg, að eitt nærtækasta ráðið væri að lækka vaxtagreiðslur þær, sem menn bera í sambandi við byggingarframkvæmdir. Ég hygg, að það megi með tölum sýna fram á, að þær vaxtahækkanir, sem átt hafa sér stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj., séu hreint ekki svo óverulegur þáttur í þeim aukna byggingarkostnaði, sem um er að ræða. Um ýmis önnur atriði, sem þeir drápu á, er einnig hið sama að segja, að það er að sjálfsögðu ekki annað hægt en taka undir það. Og auðvitað tek ég algerlega undir þær óskir, sem hv. 10. þm. Reykv. gat hér um, að það sé ekki aðeins verið að setja pappírslög um þetta efni, heldur jafnframt raunverulega séð fyrir útvegun lánsfjár. Ég tek algerlega undir það, og sú ósk á alveg jafnt við, hvort sem það verður nú staðnæmzt við þessa upphæð, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem er algerlega ónóg, eins og ég hef sýnt fram á, þ.e.a.s. 150 þús. kr. hámark, eða það yrði farið hærra og miðað við 200 þús. kr. hámark. Í báðum tilfellum á það alveg jafnt við, að það er nauðsynlegt að tryggja það, eftir því sem mögulegt er, að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi til þess að standa við þær skuldbindingar, sem þar er um að ræða. En hins vegar er það svo, eins og hv. 10. þm. Reykv. veit enn betur en ég, að þessum upphæðum er ekki snarað út í einu lagi, heldur eru þær greiddar smám saman og veittar smám saman, eftir því sem íbúðarbyggingu miðar áfram, og það er að sjálfsögðu að nokkru leyti skýringin á því, að það hefur ekki verið farið í hámark, strax og lánin voru veitt í öndverðu, heldur hefur hækkunin smám saman komið til. En því miður er það staðreynd, sem hann réttilega drap á, að þess eru víst mörg dæmi, að íbúðabyggingar hafi tekið hér 5 ár líklega, kannske einstöku sinnum jafnvel enn ískyggilegri tíma, þannig að það er út af fyrir sig eðlilegt, að lánveitingin dreifist þannig á nokkuð langan tíma, og þess vegna finnst mér, að ekki eigi að öllu leyti við þau orð, sem hv. þm. lét falla í garð þeirrar ríkisstj., sem beitti sér fyrir þessari löggjöf 1955. Ég get ekki látið hjá líða að benda hæstv. ráðh. á það í sambandi við ummæli hans um togarana, þar sem hann sagði, að það kæmi þó ekki til mála og gæti engum dottið í hug að halda því fram, að vandræði togaranna ættu rætur að rekja til ráðstafana hæstv. ríkisstj., því að það væri kunnara en frá þyrfti að segja, að þau ættu sínar orsakir í aflatregðu og svo því, að fiskimiðin hefðu verið tekin af þeim, ef ég tók rétt eftir. Ég tel, að þetta sé ekki alls kostar rétt. Ég hygg, að togaraútgerðarmenn mundu telja t.d. þær vaxtagreiðslur, sem þeir hafa orðið að standa undir, hreint ekki svo lítilvægan þátt í því, að afkoma þeirra hefur versnað á síðustu árum, og enn fremur hygg ég, að þær afborganir af erlendum lánum, sem þeir verða að standa undir og vitaskuld hafa orðið þungbærari vegna gengisfellingarinnar, hafi átt sinn þátt þar í. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri, en endurtek það, sem ég hef áður raunar sagt, að ég tel þetta frv. hvergi nærri vera fullnægjandi, hvergi nærri ganga nógu langt, en tel hins vegar virðingarverða þá viðleitni, sem í því felst, en vænti þess, að hv. þingnefnd, sem fjallar um það, reyni að færa það í það horf, að það fullnægi þeirri þörf, sem nú er fyrir hendi, betur en það gerir, eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Haustið 1960 var sett á laggirnar nefnd fimm manna til að endurskoða lög um húsnæðismálastofnun, lög um verkamannabústaði og fleiri lög varðandi húsnæðismál. í nefndina voru þessir menn skipaðir: Eggert G. Þorsteinsson alþm., formaður, Jóhann Hafstein bankastjóri, Ragnar Lárusson forstjóri, Tómas Vigfússon húsasmíðameistari og Þorvaldur Garðar Kristjánsson lögfræðingur. Síðan var svo bætt í nefndina fulltrúa frá veðdeild Landsbanka Íslands, Hauki Vigfússyni bankafulltrúa, sem hefur starfað í nefndinni síðan. Nefndin hefur nú fyrir skömmu skilað þessu frv., sem hér liggur fyrir, frv. til laga um verkamannabústaði, sem áður fyrr tilheyrði lögunum um húsnæðismálastjórn o.fl. og leggur til. að það verði flutt sem sérstakt frv. Sömuleiðis hefur n. skilað bráðabirgðaáliti um húsnæðismálastjórnarlögin, sem hér verður tekið fyrir næst á eftir. Þessu frv. nefndarinnar um verkamannabústaði fylgir mjög ýtarleg grg., sem raunverulega hefur inni að halda upplýsingar um öll meginatriði og efnisatriði málsins, og ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að fara út í þau nema að tiltölulega litlu leyti. Enn fremur fylgja frá n. skýrslur ýmsar, sem eru prentaðar á fylgiskjölum I–IX á eftir grg., og hafa þær skýrslur og töflur inni að halda upplýsingar um: í fyrsta lagi á fskj. í framlög bæjar- og sveitarfélaga til byggingarsjóðs, í öðru lagi á fskj. II inn- og útborganir byggingarsjóðs, á fskj. III skiptingu lána byggingarsjóðs verkamanna eftir tíma og fskj. IV, sem er skipting lánveitinga byggingarsjóðs verkamanna eftir stöðum, á fskj. V efnahagur hinna ýmsu deilda byggingarsjóðsins og á fskj. VI efnahagur aðalsjóðsins, á fskj. VII skýrsla yfir starfsemina í Reykjavík, á fskj. VIII um tekjuskiptingu landsmanna, og á fskj. IX er athugun á tekjum kvæntra karla árið 1959 og fjölskyldustærð þeirra í árslok 1959. Sem sagt, með þessu frv. fylgja, að ég ætla, þær ýtarlegustu upplýsingar, sem hægt er að fá um þessi mál. Upphaflega stefnan eða meiningin með hinni upphaflegu lagasetningu var sú að gera verkalýð bæjanna kleift að fá hollar og góðar íbúðir með þægindum nútímans, eins og segir í grg. fyrsta frv. um verkamannabústaði frá árinu 1929. Þetta hefur svo verið það meginsjónarmið, sem fylgt hefur verið, bæði í framkvæmd laganna og við þær breytingar, sem á lögunum hafa verið gerðar síðar, en þær eru mjög margar. Til þess að takast mætti að gera þessum efnaminni eða efnaminnsta hluta landsmanna kleift að eignast þak yfir höfuðið, var auðséð, að einhvers staðar frá þurfti að koma styrkur nokkur. Þessi styrkur var látinn í té frá upphafi þannig og raunar til þessa dags, að bæjarsjóðir, þar sem byggingarfélög verkamanna hafa verið stofnuð, hafa lagt fram nokkra upphæð og ríkissjóður hefur lagt fram aðra upphæð á móti, jafnháa. Þessi upphæð var til að byrja með, að ég ætla, ein króna á hvern íbúa, en var fljótt hækkuð upp í 2 kr., síðan 4 kr. og hefur verið að hækka allar götur fram til ársins 1957, að framlagið var ákveðið sem lágmark 24 kr. á íbúa og sem hámark 36 kr. Og ríkissjóður hefur síðan lagt fram jafna upphæð á móti. Upphaflega mun hafa verið ætlað, að þessi framlög bæjarfélaganna og ríkissjóðs yrðu a.m.k. að einhverju leyti notuð til þess að bæta sjóðnum þann vaxtamismun, sem hugsað var að yrði á veittum lánum og lánum, sem sjóðurinn yrði að taka, en þá var gert ráð fyrir því, að vextir af þeim lánum, sem byggingarfélögunum yrðu veitt, væru að verulegu leyti lægri en af þeim lánum, sem aðalbyggingarsjóðurinn tæki. Nú hefur þetta í framkvæmdinni orðið þannig, að sjóðurinn, hefur unnið með tiltölulega lítið lánsfé, eins og sést á fskj. II, þar sem greint er frá inn- og útborgunum sjóðsins. Það kemur í ljós, að af 124 millj., sem sjóðurinn hefur fengið innborgaðar á þessu tímabili, nema lán, sem sjóðurinn hefur tekið, aðeins 12.4 millj. eða réttum 10%. Það þýðir, að sjóðurinn hefur að mestu leyti unnið með eigin fé og þar af leiðandi getað sparað sér þann vaxtamun, sem upphaflega var gert ráð fyrir. En þetta þýðir líka, að framkvæmdir sjóðsins hafa verið miklu takmarkaðri og minni en æskilegt hefði verið. Og þetta hefur komið alveg sérstaklega í ljós upp á síðkastið, þegar kostnaðurinn við íbúðabyggingar þessar hefur vaxið mjög mikið frá því, sem verið hafði í upphafi eða fyrstu árin, sem sjóðurinn starfaði. Þessi mismunur stafar af tvennu. Hann stafar í fyrsta lagi af því, að byggingarkostnaður hefur aukizt gífurlega á þessu tímabili, en hann stafar líka af því, að íbúðir verkamannabústaðanna hafa yfirleitt stækkað frá því, sem þær voru í upphafi. Upphaflega mun hafa verið venjan, að það var sjaldgæft, að íbúð væri þá stærri en 60 fermetrar og jafnvel undir því. En nú mun vera ekki óalgengt, að íbúðastærðin sé 90 fermetrar eða þar um bil. Þetta hefur orðið til þess, að byggingarkostnaðurinn fyrir hverja íbúð í Reykjavík t.d. hefur komizt í 10. flokki upp í 380 þús. kr., og enn gert ráð fyrir, að 11. byggingarflokkur verði allt að 15% dýrari. En af þessum 380 þús. kr., sem 10. flokkur íbúðanna kostaði, hefur ekki verið unnt að veita sem lán úr byggingarsjóðnum nema 160 þús. kr. eða talsvert innan við helming byggingarkostnaðar, þó að gert væri ráð fyrir því í upphafi, að framlag byggingarsjóðs eða lán af hans hálfu næmi allt upp í 85% af kostnaði. Þetta hefur orðið til þess, að þeir, sem raunverulega áttu rétt til þess að njóta aðstoðar laganna, þ.e.a.s. þeir, sem höfðu tekjur og eignir fyrir neðan visst mark, hafa tæpast getað notfært sér þau lán, sem í boði voru frá sjóðnum, vegna þess að þeir gátu ekki útvegað sér þau lán eða Þá upphæð, sem vantaði á byggingarkostnaðinn að frádregnum framlögum sjóðsins, og eins hitt, að þegar þessa fjár var aflað á Þann hátt, þá varð vaxtabyrðin og afborganir af lánunum meiri en þeir gátu staðið undir. Í núgildandi l. um þetta efni segir, að skilyrði til þess að fá lán úr byggingarsjóði eða vera meðlimur í byggingarfélagi sé, að viðkomandi hafi aðeins 50 þús. kr. tekjur á ári og megi ekki eiga meiri eignir en 50 þús. kr. En það sér hver og einn, að þeir, sem við þann efnahag eiga að búa, geta tæpast staðið undir íbúðarverði, sem nemur í kringum 400 þús. kr., og sérstaklega þegar helmingurinn eða meira en helmingurinn af þeirri upphæð er fenginn með lánum með óhagstæðum kjörum. Eitt meginatriðið í endurskoðun þessara l. hefur því verið það að reyna að koma á samræmi á milti þess, sem sjóðurinn lætur af hendi, og þess, sem viðkomandi launþegi hefur í tekjur eða á sem eignir, þannig að nokkurn veginn öruggar líkur séu fyrir því, að hann geti staðið undir þessum byggingarkostnaði með þeim tekjum, sein hann hefur, og með þeim eignum, sem hann á. Á fskj. VIII er skrá yfir tekjuskiptingu launþeganna í kaupstöðum og kauptúnum á árinu 1959 og enn fremur um ómagafjölda þeirra í árslok 1959. Þessa skýrslu lét n. gera til þess að gera sér grein fyrir því, hversu mikill hluti af íbúum kaupstaða og kauptúna hefði lægri tekjur en svo, að ætla mætti, að þeir gætu byggt yfir sig af eigin rammleik. Og samkv. þessari tekjuskiptingarskýrslu, sem gerð hefur verið, eða samkv. því úrtaki, sem myndar undirstöðuna undir hana, kemur í tjós, að þeir, sem hafa minni tekjur en 50 þús. kr. á ári þetta ár, nema 9,3% af launþegunum á þessum stöðum. Í flokknum á milli 51 og 75 þús. eru svo 41,3%, frá 76 til 100 þús. eru 34,6% og yfir 100 þús. 14.8% launþega. Samkv. þessu hefur verið hugsað að reyna að koma til móts við þarfir þessara 9,3%, sem hafa undir 50 þús. kr. tekjur á ári. Í grg. er líka greint frá því, að íbúðabyggingar landsmanna í heild á árunum 1930–1959, eða nálega s.l. 30 ár, hafa numið 16000 íbúðum í bæjum og kauptúnum. En íbúðir, sem byggðar hafa verið á vegum byggingarfélaga verkamanna og með aðstoð byggingarsjóðsins, hafa verið 1108 á sama tíma af þessum 16000, sem nemur í kringum 7% af heildaríbúðabyggingum. Það fer því ekki mjög fjarri, að tekizt hafi á þessu tímabili að aðstoða svipaðan hóp hlutfallslega og úrtakið á fskj. VIII sýnir að hafi nú undir 50 þús. kr. launatekjum. Þar sem skórinn hefur kreppt fastast að nú upp á síðkastið, er í fyrsta lagi, að lánsupphæðin úr sjóðnum til byggingarfélaganna hefur numið miklu lægri hundraðshluta af byggingarkostnaðinum heldur en gert var ráð fyrir í upphafi, eða nú undir 50% í staðinn fyrir að áður hafði verið miðað við, að hún væri 85%. Og í öðru lagi, að tekju- og eignamarkið í þessum lögum er í lægra lagi, miðað við a.m.k. þessa aðstoð byggingarsjóðsins. Nú má hins vegar gera ráð fyrir því, að ef tekst, eins og lagt er til í Þessu frv., að hækka hluta byggingarsjóðs í byggingarkostnaðinum, þá mætti hugsa sér, að maður með þessi laun, 50 þús. kr. á ári, eins og nú er í lögunum, gæti kannske komizt af. En þá þarf að gera tvennt í einu, rýmka lánsheimild sjóðsins, og það er gert með því að færa hana nú upp í 90% af byggingarkostnaðinum, þó ekki yfir 300 þús. kr., og í öðru lagi með því að útvega sjóðnum meira fé til útlána en hann hefur haft á milli handa, eða réttara sagt taka upp þá breyttu stefnu að vinna ekki eingöngu með eigin fé eða svo að segja eingöngu með eigið fé, eins og hann hefur gert til þessa, heldur verði reynt að útvega sjóðnum lán og auka með því möguleika hans til að hækka lánin. Að þessu verður unnið, ef þetta frv. nær fram að ganga. Endurskoðun laganna hefur, eins og ég sagði, verið miðuð við það, að ákveðið tekju- og eignahámark þeirra, sem fyrirgreiðslu geta notið samkv. lögunum, væri tekið til meðferðar, í öðru lagi við lánsupphæðir og lánskjör byggingarsjóðsins og í þriðja lagi tekjuöflun sjóðsins. Ég skal aðeins fara nokkrum orðum fyrst um síðasta liðinn, tekjuöflun sjóðsins, að því leyti sem þetta frv. tekur til þess máls. Það er gert ráð fyrir því í frv., að framlög bæjar- og sveitarfélaga verði hækkuð úr 24–36 kr. á mann, eins og nú er, upp í 40–60 kr. - 40 sem lágmark og 60 sem hámark, og að ríkissjóður leggi tilsvarandi á móti. Ef miðað er við hámarkið, Þá verður, eins og ljóst er af þessum einingartölum, um mjög mikla hækkun að ræða frá því, sem er, sem ætti að gera sjóðnum mögulegt að auka lánastarfsemi sína verulega. Að öðru leyti er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að sjóðnum verði aflað tekna með frekari lántökum en verið hefur að undanförnu, til þess að hann á þann hátt geti enn aukið starfsemina. Lánsupphæðina, sem var komin niður fyrir 50% af byggingarkostnaði, er gert ráð fyrir að hækka upp í allt að 90%, sem þó takmarkist við 300 þús. á íbúð. Og loks eru svo ákvæði um tekju- og eignahámark þeirra, sem fyrirgreiðslu geta notið eða fá að vera meðlimir í byggingarfélögunum. Þeim er breytt þannig, að skilyrði til þátttöku er miðað við 60 þús. kr., í staðinn fyrir 50 þús. áður, og 5 þús. kr. fyrir hvert barn, sem er óbreytt eins og áður var. En hins vegar er eignamarkið, sem var 50 þús. kr., hækkað upp í 150 þús. kr. Ég held, að með þessu sé greint frá mestum hluta þeirra breyt., sem í frv. felast. Það eru nokkrar minni háttar breytingar, eins og hv. þdm. hafa sjálfsagt áttað sig á, en ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þær hverja fyrir sig, þær eru flestar minni háttar, en hitt aðalbreytingarnar, sem ég nefndi. Ég er ekki í vafa um það, að ef frv. þetta nær fram að ganga, þá eykur það möguleika byggingarsjóðs verkamanna til þess að aðstoða einmitt þennan hóp manna, sem lægstar hefur tekjurnar og minnstar eignirnar, til þess að eignast þak yfir höfuðið. Og það er vissulega það, sem frv. stefnir að.



Herra forseti. Löggjöfin um verkamannabústaði, um byggingarsjóð verkamanna, var sett fyrst árið 1929 í stjórnartíð samstjórnar Framsfl. og Alþfl. Það leikur ekki á tveim tungum, að þar var um mjög merka löggjöf að ræða. Það verða ekki heldur skiptar skoðanir um það, að þessi löggjöf og sú starfsemi, sem á henni var byggð, hefur hjálpað mjög mörgum mönnum til að eignast eigin íbúð, - mörgum mönnum, sem ella hefðu ekki átt þess kost. Hins vegar er jafnvíst, að á allra síðustu árum hefur starfsemi þessa sjóðs verið miklum annmörkum bundin og því orðið minna úr henni en þörf hefði verið á. Því valda fyrst og fremst þær stórkostlegu breytingar, sem orðið hafa á byggingarkostnaði, þannig að það hefur orðið ókleift fyrir þá menn, sem hér hafa átt hlut að máli, þá tekjulægstu menn í þjóðfélaginu, að notfæra sér þau úrræði, sem þessi sjóður hefur haft upp á að bjóða, og svo jafnframt hitt, að sjóðurinn hefur ekki við þær aðstæður, sem hann þannig hefur átt við að búa, treyst sér til að afla þess fjár, sem þurft hefði, til þess að mæta þeirri þörf, sem hér hefur verið fyrir hendi. Það er að mínum dómi mjög nauðsynlegt að reyna að ráða bót á þeim annmörkum, sem á síðustu árum hafa verið á starfsemi þessa sjóðs, nauðsynlegt að afla meira fjár til þessara lána og nauðsynlegt að haga lánakjörunum á þann veg, að það sé ekki ofvaxið þessum getulitlu mönnum, sem hér er um að tefla, að taka lán hjá sjóðnum og notfæra sér þau úrræði, sem hann hefur upp á að bjóða, og eignast með þeim hætti þak yfir höfuðið. En það hlýtur eða ætti a.m.k. að vera það mark, sem að væri stefnt, að sem flestir gætu eignazt eigin íbúð og búið í eigin íbúð. Mér sýnist, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé stefnt í rétta átt, og vil segja, að þar er um að ræða virðingarverða viðleitni til þess að leysa úr þeim vanda, sem hér er fyrir hendi. Hitt er svo annað mál, hvort gengið er nægilega langt í þessu frv. og hvort það þyrfti ekki að gera enn frekari ráðstafanir en þar er um að tefla og hvort það þyrfti ekki að binda það að ýmsu leyti fastari skorðum, með hverjum lánskjörum verður lánað, heldur en gert er í þessu frv. Ef það er ekki bundið í löggjöfinni, þá er alltaf sú hætta fyrir hendi, að lánskjörunum verði hagað á þá lund, að hinir efnalitlu menn geti ekki fært sér í nyt það úrræði, sem hér er um að ræða. Framsfl. hefur að vísu ekki átt fulltrúa í þeirri n., sem endurskoðað hefur þetta lagafrv., en mér er óhætt að segja það, að framsóknarmenn munu samt sem áður taka hverri tilraun og viðleitni til þess að efla byggingarsjóð verkamanna og styrkja starfsemi hans vel, og þeir munu fyrir sitt leyti stuðla að því, að þannig verði frá þeim sjóði gengið, að hann geti fullnægt því hlutverki, sem honum upphaflega var ættað. En ég tel nauðsynlegt, að það verði mjög vel athugað í þeirri n., sem fær frv. til athugunar, hvort það er ekki Þörf á að gera enn frekari öryggisráðstafanir í sambandi við þetta mál, til þess að tryggja það svo vel sem unnt er, að sú aðstoð, sem hér er um að ræða, komi að tilætluðum notum. Ég bendi t.d. á, að það er ákaflega ósennilegt, þegar byggingarkostnaður íbúðar er orðinn 380 þús. eða þar yfir, - þeirrar íbúðar, sem hér er um að tefla, - og vextir af lánum eru 6%, að þeir menn, sem hafa þær tekjur, sem hér er ráð fyrir gert, geti staðið undir slíkum lánum. Ég held, að það hljóti öllum að vera ljóst, að á því eru litlir möguleikar. Ég held, að það verði því að horfast í augu við þá staðreynd, að hér er ekki um annað að ræða en að halda áfram þeirri stefnu, sem áður ríkti í þessum efnum, að hafa þessi lán með ákaflega lágum vöxtum. Nú er að vísu svo, að það er ekki bundið í þessu lagafrv., hverjir vextirnir skuli vera, heldur er gert ráð fyrir því þar, að það sé Seðlabankinn, sem ákveði vextina í samráði við ríkisstj. Þegar litið er til þeirrar stefnu í vaxtamálum, sem nú er ríkjandi, þá er vart gerandi ráð fyrir, að Seðlabankinn fari að lækka þessa vexti verulega frá því, sem nú er. Ég teldi þess vegna sjálfsagt að ákveða strax í lögum hámark þeirra vaxta, sem hér mætti vera um að ræða. Það eitt held ég að geti veitt þá tryggingu, sem vera þarf fyrir hendi í þessu sambandi. Og einnig er það, að um lánskjörin að öðru leyti er fullmikið frjálsræði að mínum dómi í þessu frv. og þau þess vegna lögð að of miklu leyti á vald viðkomandi sveitarstjórnar og stjórnar byggingarsjóðsins. Ég held, að í máli sem þessu verði ekki komizt hjá því að hafa um þetta fastar, almennar, ófrávíkjanlegar reglur. Ég vildi aðeins láta það koma fram á þessu stigi málsins, að þó að Framsfl. hafi sem sagt ekki átt þátt í þessari endurskoðun og hafi ekki átt fulltrúa í þeirri n., sem um þetta mál hefur fjallað, þá tekur hann heils hugar undir það, að hér þurfi að gera ráðstafanir til bóta, sem tryggi það, að starfsemi þessa sjóðs geti eftirleiðis orðið með þeim hætti, sem var lengi vel á fyrstu starfsárum hans, og að hann geti rækt hlutverk sitt í framtíðinni með svipuðum hætti og þá var. Og það mun ekki standa á framsóknarmönnum að fylgja því máli. En hins vegar tel ég og vil láta það líka koma fram þegar á þessu stigi málsins, að það þurfi mjög gaumgæfilega að athuga, hvort ekki þarf hér enn meira að að gera og hvort ekki þarf að tryggja það enn betur en gert er í þessu frv., að starfsemi þessa sjóðs geti komizt í viðunanlegt horf.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir þá vinsamlegu afstöðu, sem hann hefur tekið til frv. og, að mér skilst, hans flokkur. En það er vissulega rétt hjá honum, að það þarf vel að ýmsu að hyggja í sambandi við þetta, til þess að frv. geti komið að þeim notum, sem til er ætlazt. Hann virðist leggja á það nokkra áherzlu, að það gæti e.t.v. verið vafasamt að kveða ekki með lögum á um vexti sjóðsins, og það er alveg rétt, að þetta er nýmæli í frv., þar sem í fyrri l. um þetta efni hefur alltaf verið ákveðið, hverjir vextirnir skyldu vera. En á hitt vil ég benda í þessu sambandi, að þeir hafa svo sannarlega ekki staðið á stöðugu og oltið þar á ýmsu. Í fyrstu, þegar l. voru sett 1929, var ákveðið, að lánin skyldu veitt til 42 ára með fastri afborgun, fastri árlegri greiðslu, sem næmi 6% af lánsfjárupphæðinni, en það svaraði til, að hreinir vextir af láninu væru þá 5,3%. Fjórum árum síðar var þetta gjald svo lækkað niður í 5%, árleg greiðsla af láninu, og svarar það til, að vextirnir hafi verið rúmlega 4%. árið 1941 er gjaldið svo enn lækkað niður í 4%, og þá jafngildir það, að ársvextirnir séu 2,7% af lánsupphæðinni. 1946 er svo vaxtaákvæðunum enn breytt og ákveðið, að það skyldu vera hreinir 2% ársvextir. Og loks 1955 var ákveðið, að vextirnir skyldu vera 31/2%, og svo á s.l. ári, að þeir skyldu vera 6%. Þetta hefur oltið, eins og ég segi, á ýmsu, og það þótti fullt eins heppilegt, að því væri ekki slegið föstu í l. sjálfum, hverjir vextirnir skyldu vera, heldur væri það verkefni seðlabankans og ríkisstj. að ákveða það hverju sinni. En mér er það fullkomlega ljóst, alveg eins og hv. þm. sagði, að eitt aðalskilyrði fyrir því, að þessi lög geti komið að fullu gagni, er, að vextirnir séu ekki hærri en stranglega nauðsynlegt er, að þeir séu. Og ég veit, a.m.k. ef málið kemur til minna kasta, þá mundi ég leggja á það höfuðáherzlu, að vaxtahlutur þessara byggingarlána yrði ekki hærri en allra brýnasta nauðsyn krefði. Og þar sem eigið fé sjóðsins er nú orðið kringum 100 millj. kr., þá stendur hann miklu betur að vígi en hann gerði í upphafi til þess að veita einmitt aðstoð að þessu leyti. Ég tel sjálfsagt, að sú hv. n., sem þetta fær til athugunar, skoði þetta gaumgæfilega, og er náttúrlega fús til að veita allar þær upplýsingar, sem hún kann að óska eftir og ég get veitt. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.