Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði. Flm. eru allir þm. Vesturlands. Þetta er því þingmannatillaga. Um endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar eru þm. Vesturlands að sjálfsögðu allir sammála og vilja virðingu Reykholtsstaðar sem mesta í nútíð og framtíð. Það er svo, að jörðin Reykholt í Borgarfirði er fyrst og fremst kirkju- og prestssetursjörð. Þetta er frægur sögustaður, m.a. vegna búsetu Snorra Sturlusonar þar mestan hluta ævi sinnar. Að Reykholti leggja margir erlendir ferðamenn leið sína, einkum að sumarlagi, og ekki síst Norðmenn, sem líta á Reykholt sem helgan stað. Þar er einnig skólasetur. Þar hefur Reykholtsskóli verið byggður og rekinn í marga áratugi og vonandi verður þetta veglegur skólastaður í framtíðinni. En um málefni Reykholts er það að segja að öðru leyti, að þau hafa ekki legið nógu ljóst fyrir á undanförnum árum og áratugum. Þar hafa þrjú rn. látið til sín taka, dóms- og kirkjumrn., menntmrn. og landbrn. Þess vegna er mjög brýnt að skýra línur í þessum efnum í Reykholti, ákveða hverjir í raun og veru hafi þar húsbóndavald og forræði, skipuleggja staðinn og margt fleira til þess að hægt sé að byggja hann upp með þeirri reisn sem honum sæmir. Að því er skólann varðar þarf hann að sjálfsögðu að fá þarna nægilegt landrými. Það er gleðiefni að nú virðist röðin komin að Reykholtsskóla því að hann er efstur á blaði héraðsskóla að því er varðar uppbyggingu og endurbyggingu. Um þetta erum við þm. allir sammála, en það sem ég vildi aðeins benda á er þetta: Á árinu 1980 var sett nefnd til að athuga þessi mál öll af dómsmrn. og menntmrn. Formaður þeirrar nefndar er Rúnar sýslumaður í Borgarnesi. Það er hlutverk þessarar nefndar að skoða Reykholtsmál öll og gera tillögur um hvernig málum verði best skipað í Reykholti í framtíðinni í samráði við heimamenn og viðkomandi rn. Eitt fskj. sem prentað er með þessari till., fskj. I, er einmitt áfangaskýrsla Reykholtsnefndar. Það kann að lita svolítið einkennilega út að birta áfangaskýrslu með þessari till., þar sem nefndin hefur ekki lokið störfum, en hins vegar lögð mikil áhersla á að hún ljúki störfum. - Ég vildi aðeins taka þessi atriði fram til að fyrirbyggja misskilning. Þess má geta, að á undanförnum árum og áratugum hafa starfað ýmsar nefndir að þessum málum án þess að um verulegt átak yrði að ræða í áttina að settu marki í þessum efnum. En það er lögð áhersla á að nefndin, sem athugar nú öll þessi mál í samhengi, skili endanlegu áliti. Þegar hún hefur gert það mun það verða skoðað í rn. og þá sérstaklega dómsmrn., sem ótvírætt hefur höfuðyfirráð á þessum stað. Þegar nefndin hefur lokið störfum mun verða fjallað um álit hennar og reynt að hraða því að öll málefni Reykholts verði tekin til endanlegrar skipunar, ef svo má segja, - staðurinn skipulagður og annað eftir því. En ég þarf ekki að orðlengja meira um þessa till. því að um hana erum við flm. allir sammála og vegna mikilvægis málsins höfum við allir lagst á eitt um að fylgja henni fram.



Herra forseti. 11. nóvember s.l. hafði ég framsögu fyrir þessari þáltill. um endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði. Ég vil taka það fram, eins og hæstv. dómsmrh. réttilega sagði, að þessi till. er flutt af öllum þm. Vesturlands. Það sem býr að baki því að okkur þótti rétt að flytja þessa þáltill. er þrýstingur úr héraði, sem er mikill, á að gera átak til að endurreisa og endurbyggja þennan sögufræga stað. Eins og ég tók fram þá er Reykholt í huga fólks, jafnt Íslendinga sem annarra þjóða manna, helgur staður vegna þeirra andans stórvirkja sem þar voru unnin á sínum tíma. Héraðsskólinn í Reykholti hefur starfað í rúm 50 ár. Hann hefur notið álits og trausts og verið sóttur af nemendum víðs vegar af landinu og hefur jafnan verið fullsetinn og oftast orðið að vísa frá fjölda umsækjenda. Svo er einnig nú. Það þarf ekki að taka það fram að saga Reykholts í fortíð og samtíð krefst þess að uppbygging og svipur staðarins í framtíðinni verði sú héraðsprýði sem einum sögufrægasta stað á Norðurlöndum ber. Það á að vera metnaðarmál okkar Íslendinga. Um margra ára skeið hafa mannvirki í Reykholti verið í niðurníðslu vegna skorts á fjármagni til viðhalds til vansæmdar héraði og raunar landinu öllu. Þetta er meginástæða þess að við viljum leggja til og styðja heimamenn og alla aðila sem um þetta fjalla að fjármagn verði veitt til að endurbyggja staðinn og gera Reykholt að glæsilegu menningar- og menntasetri þjóðarinnar. Það eitt mundi örugglega auka hróður Íslands meðal annarra þjóða. Slík er frægð þessa staðar. Við viljum að hér verði stefnubreyting. Þetta er búið að vera í undirbúningi um langt árabil og við viljum framkvæmdir í stað kyrrstöðu. Eitt brýnasta verkefni er að ljúka uppbyggingu skólahúsnæðis í Reykholti. Þar er forgangsverkefni að koma upp svokallaðri A-álmu þar sem á að vera mötuneyti svo og félagsaðstaða skólans. Þess konar aðstaða er algerlega ófullnægjandi nú og stendur raunar öllu skólastarfi fyrir þrifum. Því til viðbótar, sem er mikilvægt, mundi bygging A-álmu stórbæta ferðamannaþjónustu yfir sumarmánuðina, sem er nánast ekki bjóðandi erlendu fólki og raunar innlendu líka við þær aðstæður sem núna eru. Þetta eru grundvallaratriði sem við viljum leggja áherslu á. Ég vil minna á það hér aftur, sem ég gerði raunar í framsögu fyrir þessu máli, að á 50 ára afmælishátíð héraðsskólans á s.l. hausti var saman komið mikið fjölmenni í Reykholti, gamlir nemendur héraðsskólans og héraðsbúar, velunnarar skólans og ýmsir forustumenn þjóðarinnar. Þar gáfu hæstv. menntmrh. og hæstv. dómsog kirkjumálaráðh. góð fyrirheit um að hafist yrði handa um uppbyggingu og endurreisn staðarins. Ég vona í framhaldi af orðum hæstv. dómsmrh. að það verði reynt að gera allt sem hægt er til að koma þessu máli á góðan rekspöl. Það má segja að við þm. Vesturlands höfum með máli þessu viljað fylgja fram óskum héraðsbúa í þessum efnum, sem menn geta séð sem fskj. með þáltill., því við teljum nauðsynlegt að fá viljayfirlýsingu Alþingis um að það sé samstaða um að vinna að þessu verkefni, - og ekki síst nú þegar vonandi er fram undan afgreiðsla á fjárlögum. Þar þurfum við að fá stuðning við að verulegu fjármagni verði veitt til að hefja svokallaða A-byggingu, sem er nærtækasta verkefni og það sem þarf að vinna að fyrst. Auðvitað kemur inn í þetta mál, eins og hæstv. dómsmrh. nefndi hér réttilega, að taka þarf ákvörðun um skipulag staðarins, forráð staðarins og margt annað sem inn í málið kemur. En ég vonast til að þessi þáltill. okkar þm. Vesturlands fái greiðan framgang á Alþingi.



Herra forseti. Ég tek það strax skýrt fram að ég er ekki á móti endurreisn Reykholts á nokkurn máta, en ef það á að koma fjárveiting frá Alþingi til Reykholtsstaðar vil ég benda á það um leið í þessu sambandi að víða um land eru sögustaðir sem eru kannske ekki jafnhátt skrifaðir, en fordæmið væri fyrir hendi ef verður veitt fjármagn til þessarar endurreisnar. Þar sem ég er gamall íhaldsmaður held ég að þetta sé örlítið varhugavert. Ég tek það skýrt fram að ég hef ekkert á móti Reykholti eða nokkrum sögustöðum, en ég vil að frumkvæðið komi úr hverri heimabyggð og þeir jafnvel borgi sem vilja fá sinn stað og sína sveit dregin fram í sviðsljósið öðrum fremur. Þarna er ekki verið að álasa á nokkurn hátt þm. Vesturlands. Þetta er bara áminning til okkar allra í þessu sambandi. Við getum bent á sögustaði sem eru jafnvel ekki minna frægir en staðurinn sem Snorri Sturluson var veginn á. Við getum bent á svo margt og margt.



Herra forseti. Hér er til umr. þáltill. um endurreisn og uppbyggingu Reykholtsstaðar í Borgarfirði. Ég kem hér upp til að tjá mig í verulegum atriðum samþykkan þessari þáltill. En það sem dró mig þó fyrst og fremst upp hingað er það, að mig langar að vekja athygli á, þar sem rætt er m.a. í þessari uppbyggingu um skólann í Reykholti, að það eru til fleiri héraðsskólar á landinu, sem hafa sínu hlutverki að gegna, en Reykholtsskóli, þó að ég ætli á engan hátt að bregða fæti fyrir hann. Hér kom fram áðan að vilyrði hefðu verið gefin af menntmrn. um uppbyggingu. Á 40 ára afmæli skólans 1971 var gefið veisluloforð um sérstaka uppbyggingu Reykholtsstaðar. Það veislufyrirheit var efnt og því miður fór það þannig, að það var á kostnað annarra héraðsskóla í landinu. Ég er meðmæltur uppbyggingu Reykholtsstaðar og þar á meðal Reykholtsskóla, en ég tel það ekki alveg nógu sannfærandi leikreglur að hér sé borin upp sérstök þáltill. um uppbyggingu eins héraðsskólans ef það á að koma niður á öðrum héraðsskólum í landinu. Ég er því fyllilega sammála að uppbygging Reykholtsskóla verði einhvers konar sérverkefni, ef aðrir héraðsskólar í landinu muni ekki líða fyrir þá uppbyggingu sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir. Það var þetta, herra forseti, sem ég ætlaði að segja um þessa þáltill. Það segir svo í grg.: „Reykholt er í huga fólks, jafnt Íslendinga sem annarra þjóða manna, helgur staður vegna þeirrar andans stórvirkja sem þar voru unnin.“ Það er ástæðulaust að minnast þess að þar var einn mesti andans maður landsins veginn.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr., en tvær síðustu ræður, sem hér hafa verið fluttar, urðu þess valdandi að mér finnst nauðsynlegt að bæta nokkrum orðum við þessa umr. Í fyrsta lagi vegna þeirrar ræðu sem hér var síðast flutt og hv. 5. þm. Norðurl. v. flutti, þá held ég að það verði að gera þá kröfu að menn lesi þskj. og fari rétt með þegar þeir koma í ræðustól. Þessi till. fjallar ekki um uppbyggingu Reykholtsskóla, hún fjallar um uppbyggingu Reykholtsstaðar. Mál Reykholtsskóla er allt annars eðlis og allt öðruvísi.  Auðvitað er það svo, að það eru ýmsir fleiri sögustaðir í okkar ágæta landi sem sýna ber sóma og það er ekki þar með sagt að það eigi ógert að láta þó að þessi till. sé flutt. Það bið ég menn að hafa í huga. Það er vissulega til vansa, hvernig aðbúnaður hefur verið og er í Reykholti, fyrir alla þá sem þangað koma og fyrir okkur sem þjóð. Þessi sögustaður hefur verið þannig og er að þar er ýmislegt sem er okkur til háborinnar skammar, því miður.