Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar frv. þetta var lagt fyrir d. þann 12. apríl, flutti hæstv. fjmrh. ræðu og gerði grein fyrir málinu. Í aths., sem frv. fylgja, eru einnig skýringar á einstökum greinum þess, og sé ég því ekki ástæðu til að ræða um frv. í heild eða einstakar greinar, en vísa til þeirra skýringa, sem því fylgja. Frv. hefur verið til athugunar hjá fjhn. Hún hefur farið yfir það og aths., sem því fylgja. Eins og fram kemur á þskj. 470, mælir meiri hl. n. með því, að frv. verði samþykkt. Einstakir nm. í meiri hl. hafa þó áskilið sér rétt til að flytja brtt., en munu ekki leggja neinar till. fram nú við þessa umr., hvað sem síðar kann að verða. Hugsazt getur, að þeir flytji einhverjar till. við 3. umr., ef þeim að nánar athuguðu máli virðist ástæða til þess.



Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að biðja hv. þm. að leiðrétta eina prentvillu, sem hefur slæðzt inn í nál. og er töluvert meinleg. Það er í 16. línu að neðan, þar stendur: „Að okkar áliti er sú leið eins vænleg til þess að leysa þetta vandamál, að komið verði á því jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar“ o.s.frv. Af ástæðum, sem gerð er grein fyrir í nál. okkar, sem vorum í minni hl., höfum við ákveðið að leggja ekki fram okkar brtt. fyrr en við 3. umr. málsins. Sé ég því ekki ástæðu til þess að ræða hér einstök atriði frv., en vil hins vegar leyfa mér að fara nokkrum orðum um almenn atriði þessa máls til frekari áréttingar því, sem tekið er fram í nál. okkar hv. 5. þm. Reykv. Varðandi þessa almennu hlið eru það tvö atriði, sem að mínu áliti er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir í upphafi: í fyrsta lagi, hver tilgangurinn er með þessu frv., og svo í öðru lagi, hvort líklegt sé, að það nái þeim tilgangi, sem til er ætlazt. Við, sem stöndum að áliti minni hl. fjhn., getum ekki á það sjónarmið fallizt, sem fram kemur í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir frv., að skattaálagning þessi geti verið liður í ráðstöfunum til stöðvunar verðbólgunni, því að það er beinlínis gert ráð fyrir því, að öllu því fé, sem innheimta á með skattinum, verði jafnóðum varið til fjárfestingar, og er því útilokað, að slík ráðstöfun geti haft áhrif til lækkunar á verðlaginu. Hér gegndi allt öðru máli, þegar stóreignaskatturinn var lagður á í Danmörku á sínum tíma. Þá var mest af því fé, sem innheimtist með skattinum, lagt inn á lokaðan reikning ríkissjóðs í þjóðbankanum, fé var dregið úr umferð, þannig að ætla mátti, að það hefði áhrif til verðlækkunar, eins og var í rauninni höfuðtilgangur þeirrar skattaálagningar. Við teljum heldur ekki, að hægt sé að líta á þennan skatt sem skatt á verðbólgugróða, svo sem gert er í áðurnefndri grg. hæstv. ríkisstjórnar. Ef skattleggja ætti verðbólguhagnað, yrði sá skattur fyrst og fremst að leggjast á gamlar skuldir, svo sem réttilega hefur verið bent á við 1. umr. málsins af hv. 2. þm. Reykv. En frambærilegustu rökin fyrir álagningu slíks skatts eru þau, að hér sé um að ræða nauðsynlega fjáröflun til þeirra framkvæmda, sem gert er ráð fyrir að skattinum verði varið til að standa straum af. Og þess vegna höfum við valið að ræða málið á þeim grundvelli í okkar nál. Það er enginn ágreiningur um það, að brýna nauðsyn beri til þess að sjá þeim stofnunum, sem hér er um að ræða, fyrir auknu fjármagni. En sá hængur er á fjáröflun með þessu móti, að mest af eignum þeim, sem ráðstafa á hluta af til þeirra framkvæmda, sem um er að ræða, er bundið í atvinnurekstri landsmanna, og það verður hægara sagt en gert að breyta þessum eignum í handbært fé, ef stórfelld vandræði eiga ekki af að hljótast, eins og aðstæður eru nú í okkar fjárhags- og atvinnumálum. Og það er rétt að benda á það, að ólíkar aðstæður eru nú fyrir hendi hér á landi í þessum efnum þeim, sem fyrir hendi voru í Danmörku og öðrum löndum, er hernumin höfðu verið af Þjóðverjum í lok stríðsins, er eignakönnun og álagning stóreignaskatts var framkvæmd í þeim löndum. Þá höfðu einstaklingar og fyrirtæki safnað í stórum stíl peningum, sem ekki hafði verið hægt að kaupa fyrir vegna vöruskorts á stríðsárunum. Og það var óttinn við það, að fé þessu yrði í stórum stíl ráðstafað til kaupa á varningi að styrjöldinni lokinni og verðlagið þannig spennt upp, sem var aðalástæðan til þess, að eignakönnunin og stóreignaskatturinn var framkvæmdur í þessum löndum. Hér eru ástæður nú aðrar og í rauninni gagnstæðar þeim, sem voru í Danmörku eftir stríðið. Allur atvinnurekstur hér á landi á nú yfirleitt við mikil greiðsluvandræði að etja og að jafnaði í þeim mun ríkara mæli sem um stærri atvinnurekstur er að ræða. Til þessa liggja ýmsar orsakir, en meðal þeirra helztu má nefna skattakerfið og þá fyrst og fremst veltuútsvörin. Enn fremur hefur hin minnkandi sparifjármyndun undanfarin tvö ár eðlilega aukið mjög erfiðleikana á því að fullnægja eftirspurn atvinnufyrirtækjanna eftir lánsfé. Þar sem gera má ráð fyrir því, að skattar þessir bitni einkum á stærri atvinnurekendum, þá fer ekki hjá því, að greiðsluvandræði þeirra, sem voru tilfinnanleg fyrir, muni enn aukast. Ef ekki verður breytt núverandi ákvæðum frv. um innheimtu skattsins, getur ekki hjá því farið, að mörg atvinnufyrirtæki verði að selja eignir sínar og draga rekstur sinn saman á annan hátt. En hjá því fer ekki, að slíkar ráðstafanir hljóta að valda mörgu launafólki tjóni í atvinnumissi. Það er ekki hægt að segja, að þennan vanda geti skattgreiðendur leyst með því að selja af eignum sínum, því að með því er vandanum aðeins skotið yfir á kaupandann, og hvaðan á honum að koma handbært fé? Fjármagnsskorturinn er vissulega eitthvert erfiðasta efnahagsvandamál okkar. Samkv. opinberum skýrslum var sparifjármyndun um það bil helmingi minni árin 1955 og 1956 en verið hafði næstu tvö árin á undan. Það er þessi minnkun sparifjármyndunarinnar, sem er grundvallarorsök þess fjármagnsskorts, sem nú er við að etja. Þess vegna vantar nú fé til íbúðarhúsabygginga, ræktunarlána, lána til endurnýjunar fiskiskipa og margs fleira. Að áliti okkar, sem að áliti minni hl. stöndum, verður þetta vandamál ekki leyst nema með því, að séð verði fyrir nýju fjármagni til þess, annaðhvort auknu innlendu sparifé eða erlendu lánsfé. Hitt er engin raunhæf lausn, að ætla sér að ráðstafa til þessara framkvæmda fé, sem bundið er að mestu í atvinnurekstri, sem fyrir berst í bökkum hvað rekstrarfé snertir. Ég hef í rauninni ekki getað komið auga á það, hvernig slíkt er framkvæmanlegt við núverandi aðstæður. Við hv. 5. þm. Reykv. munum, eins og grein er gerð fyrir í nál. okkar, leggja fram brtt. við 3. umr., er miða að því að auðvelda fyrirtækjum og einstaklingum greiðslu skattsins, og höfum við þá helzt komið auga á svipaðar leiðir og farnar voru í þessu efni, er stóreignaskatturinn var lagður á árið 1950, en þær eru í fyrsta lagi að lengja þann tíma, er greiða skal skattinn á, og í öðru lagi að heimila afhendingu eigna á matsverði upp í skattinn. En hverjar undirtektir, sem þær till. fá hjá stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., þá verður að mínu áliti ekki komizt hjá ráðstöfunum til þess að auðvelda atvinnufyrirtækjunum greiðslu skattsins, ef ekki eiga að hljótast af vandræði, sem ótrúlegt má teljast að stjórnarvöld landsins vilji bera ábyrgð á. Við teljum og ýmis ákvæði frv. þannig úr garði gerð, að hætta sé á því, að álagning skattanna verði handahófskennd, og teljum nauðsynlegt, að þeim verði breytt í það horf, að skattaálagningin hlíti fastákveðnum reglum. Við teljum þó að svo stöddu ekki ástæðu til að ætla annað en þessir ágallar stafi af vangá, þannig að gera beri sér von um leiðréttingu þeirra. En þar sem við væntum þess, að þau atriði, er hér er um að ræða, muni aftur verða rædd í n. í heild, teljum við ekki tímabært að ræða þau í einstökum atriðum við þessa umræðu.



Herra forseti. Ég veit, að hv. þm. taka eftir því, að meðferð þessa máls er nokkuð með sérstökum hætti og því miður ekki sem þinglegust. Ég vil geta þess, að eftir að Alþ. kom saman úr páskafríinu, var lögð á það mikil áherzla, að við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. gætum lokið okkar athugun á málinn sem allra fyrst, og við lögðum, eftir því sem við gátum, tíma fram til þess að geta sem allra fyrst lokið efnisathugun á þessu máli. En það kom fljótt í ljós, að mörg atriði þess eru þannig, að þau eru verð þess að fá nána og nákvæma athugun, og einnig þess eðlis, að þau gefa fyllstu ástæðu til þess að ætla, að flm. frv. eða hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar mundu geta fallizt á leiðréttingar, sem lagðar væru fram, ef ætla mætti, að þær yrðu ekki að verulegu leyti til þess að raska grundvallaratriðum málsins, en til beinna málsbóta og kannske leiðréttingar frá því, sem fyrir sjálfum hv. flm. hefur vakað. Nú var það svo, að þegar fundir voru svo boðaðir í fjhn. og við höfðum lokið okkar athugun og vorum reiðubúnir til og lögðum fram ýtarlegar brtt. og aðrar ábendingar til athugunar, þá þurfti fundur niður að falla þann daginn; og síðan næsta dag, þegar fundur var haldinn og okkar athuganir og brtt. lágu fyrir, var meiri bl. ekki reiðubúinn til þess að tjá sig um einstök atriði þeirra, en hins vegar lögð áherzla á að koma málinu sem fyrst til 2. umr. Í sjálfu sér er þessi meðferð hvorki þingleg né að mínum dómi var hún vænleg til þess að flýta nokkuð fyrir gangi þessa máls. En þar sem svo mikil áherzla var lögð á þetta af hálfu meiri hl., höfum við fulltrúar Sjálfstfl. í n. tekið þá afstöðu, sem frsm. minni hl. hefur lýst, að leggja ekki að svo stöddu fram einstakar brtt., þar sem fyllilega hefur komið í ljós í n., að rökstudd ástæða er til að ætla, að innan n. sé jarðvegur fyrir einhverjar brtt., sem e.t.v. gæti náðst samkomulag um. Við munum því geyma okkur til 3. umr. að leggja fram hinar einstöku brtt., eingöngu vegna þess að við teljum það eftir atvikum og eins og málið er í pottinn búið vænlegra til þess að geta komið að einhverjum leiðréttingum í þessu máli. Ég mun þess vegna ekki fara út í neinar einstakar brtt. fram yfir það, sem hv. frsm. minni hl. hefur gert, sem við hyggjumst að flytja, en vildi, að þetta kæmi fram um meðferð málsins. Við höfum sem sagt lagt fram í n. og þar liggja fyrir af okkar hálfu allýtarlegar aths. og brtt. í níu liðum og enda fleiri atriði, sem við höfum rætt og athugunar þyrftu við. Með þessari málsmeðferð, sem hér er höfð, fellur að verulegu leyti niður ein umr. málsins í deildinni, eða 2. umr., og eins og ég sagði áðan, er það náttúrlega ekki sem heppilegast og ekki sem þinglegast. En ég vildi nú mega vænta, að það yrði þó ekki til þess að skaða neitt efnislega meðferð málsins og að tillit verði tekið til þess af hv. meiri hl. bæði innan nefndarinnar og í þingsölunum í áframhaldandi meðferð málsins.



Herra forseti. Mér hefur skilizt það á fulltrúum minni hl. í hv. fjhn., að það væru líkur fyrir því að fá fyrir 3. umr. verulegar breytingar á þessum greinum frv., og með tilliti til þess mun ég ekki greiða atkv. um þær núna og sit því hjá.



Eins og kemur fram í áliti okkar, sem vorum í minni hl. fjhn., þá teljum við, að frv. sé óaðgengilegt með öllu í þeirri mynd, sem það liggur fyrir. En þar sem fram hefur komið, að ekki verður nú séð, hverjar lagfæringar kynni að vera hægt að fá á frv., mun ég sitja hjá við þessa umr.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af sjútvn. Ed. að beiðni hæstv. samgmrh., en undirbúið af nefnd, sem hæstv. fyrrv. samgmrh. skipaði 5. júlí 1956. Það frv., sem nefndin undirbjó, en í henni voru Friðrik Ólafsson skólastjóri stýrimannaskólans, Einar Thoroddsen hafnsögum. og Magnús Þ. Torfason próf., og hæstv. samgmrh. bað sjútvn. Ed. að flytja, er óbreytt frv. þessara þremenninga, að því undanskildu, að þeir gerðu ráð fyrir, að að námskeiðum loknum kæmu allir nemendur hingað suður til Reykjavíkur og þreyttu próf sín hér, en hæstv. samgmrh. breytti þessu atriði þannig, að prófin verða, eins og áður var, tekin á þeim stöðum, þar sem námskeiðin eru haldin. Aðrar breytingar, sem gerðar voru á frv. í Ed., eru þær, að í stað 100 rúmlesta skipa, sem þessi námskeið eiga að veita mönnum réttindi til að fara með, þá breytti Ed. því í 120 rúmlestir og enn fremur því, að siglingatíminn styttist úr 36 í 30 mánuði. Menntmn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og er öll sammála um að mæla með samþykkt þess. N. ræddi þetta auk þess við skólastjóra stýrimannaskólans og sérstaklega þessar breytingar, sem gerðar hafa verið á frv. Hann taldi þær að vísu vera til hins lakara, og nefndin kann vel að meta þann vilja, sem kemur fram i því hjá skólastjóra stýrimannaskólans að undirbúa skipstjóraefnin sem bezt. En það hefur bara komið í ljós á undanförnum árum, eftir að undanþáguheimild sú, sem var í lögunum frá 1946, féll úr gildi, að það hefur ekki verið hægt að skipa þessi fiskiskip okkar með mönnum með tilskilin próf, og það hefur farið í vöxt árlega, að veita hefur þurft æ stærri hluta þeirra manna, sem með skipstjórn hafa farið á þessum skipum, undanþágu, til þess að þeir mættu með þau fara, án þess að þeir fengju nokkra viðbótarmenntun við það, sem 30 tonna prófið hefur veitt þeim. En til þess að bæta úr þessu hafði þessi nefnd, sem ég gat um áðan, fallizt á að flytja þessa undanþáguheimild um, að það verði haldinn námskeið í næstu fimm ár, - það er ætlazt til, að það séu fjögurra mánaða námskeið, - og þeir, sem þeim ljúki og nái þar prófi, fái réttindi til að fara með skip allt upp í 120 tonn. Þótt við gætum fallizt á rök skólastjóra stýrimannaskólans fyrir því, að það væri æskilegt að búa skipstjórnarmennina sem allra bezt undir sitt vandasama og erfiða starf, þá þótti okkur ekki fært að fara að hrekja þetta mál á milli deilda, vegna þess, hve nauðsynin er brýn á að fá þetta samþykkt nú, sérstaklega þar sem þessi lagaheimild, sem nú stendur til að samþykkja, á ekki að gilda nema í fimm ár og þessar breytingar, sem gerðar hafa verið þarna í Ed., eru ekki mjög stórvægilegar. Við leggjum því, eins og ég sagði í upphafi, til, að þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur nú fyrir.