Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni, sem nýtur þess jafnframt að vera lögmaður, og vona að hann sé ekki að leggja til við þingið að við brjótum gegn stjórnarskrá. Vonandi er þessi löggjöf þannig úr garði gerð að hún haldi fyrir dómstólum ef á það reynir. Ég hef oft nýtt mér það að hv. þingmaður er sérfróður um lög og vildi þess vegna nota tækifærið og spyrja hvort hann þekki þess einhver dæmi á þessari öld að Alþingi hafi sett lög á yfirvinnubann. Sömuleiðis spyr ég hvort hv. þingmaður þekki þess einhver dæmi frá liðinni öld að Alþingi hafi sett lög á yfirvinnubann. Ég þekki þess dæmi að algjör vinnustöðvun hafi skapað þær aðstæður að talið hafi verið nauðsynlegt að Alþingi gripi inn í með löggjöf en ég þekki ekki nægilega vel fordæmin sem um ræðir. Ég veit hins vegar að þingmaðurinn hefur skoðað þau og spyr hann þess vegna hvort þess séu dæmi, annars vegar á þessari öld og hins vegar á síðustu öld, að sett hafi verið lög á yfirvinnubann. Hvaða tilfelli eru það þá?

Hæstv. forseti. Ekki man ég til þess að sett hafi verið lög sérstaklega á yfirvinnubann, en vinnustöðvun er vinnustöðvun þótt hún sé yfirvinnubann. Það getur varðað við alveg sömu almannahagsmunina að stöðva slíkt yfirvinnubann og almenna vinnustöðvun eða algjöra vinnustöðvun. Það skiptir ekki höfuðmáli. Hér skiptir bara höfuðmáli hvort almannahagsmunir séu slíkir að þeir réttlæti þetta inngrip með þeim hætti sem hér er gert . Ég met það svo í þessu dæmi. Ég minni menn á þær umræður sem hafa verið, bæði áður, 2010, sem er út af fyrir sig mjög sambærilegt dæmi þar sem bara var gripið fyrr inn í ferlið, og líka um annað sem hefur gerst. Við höfum takmarkað atvinnufrelsi manna með lögum og vísað til almannahagsmuna, jafnvel bara á starfsemi sem okkur er ekki þóknanleg. Við höfum ekki hikað við það. Hér erum við þó með heilt samfélag undir, 5 þús. manns, sem býr við mjög skerta þjónustu vegna vinnustöðvunar örfárra aðila sem skiptir auðvitað líka máli í hagsmunamatinu, þ.e. hvaða hagsmuna verkfallið á að gæta. Þegar svona mikill halli er á því er gífurlega mikilvægt að það sé ekki á fárra manna höndum, sem er ekki almennt verkfall, að setja slíkt samfélag gjörsamlega á hliðina.

Virðulegur forseti. Ólíkt þingmanninum er ég ekki löglærður en mér virðist af svari hans að það sé einsdæmi að Alþingi hafi sett lög á yfirvinnubann. Mér finnst það umhugsunarefni fyrir þingheim að grípa til lagasetningar gegn slíkri aðgerð. Sannarlega er yfirvinnubann mildari aðgerð í vinnudeilu en verkfall sem sett hafa verið lög á áður. Ég hlýt þá að spyrja hv. þingmann: Telur hann minni almannahagsmuni í húfi í deilunni við Isavia, í deilunni í framhaldsskólunum, í því boðaða verkfalli Félags háskólakennara sem er yfirvofandi eða telur hann að þar séu fyrir hendi sömu eða meiri almannahagsmunir og hér? Væri út frá þeim sjónarmiðum réttlætanlegt og efnisforsendur 

Hæstv. forseti. Yfirvinnubann getur alveg verið til jafn mikils tjóns og verkfall. Hvort þetta heitir yfirvinnubann eða algjör vinnustöðvun skiptir ekki höfuðmáli í þessu mati sem við erum í núna. Svo er heldur ekki auðvelt að bera þetta saman við verkfall framhaldsskólakennara eða annarra ríkisstarfsmanna þar sem ríkið er þó viðsemjandi. Það er ekki hægt að jafna því saman. Ég get alveg fyrir mitt leyti talið það fljótt á litið, kannski má ekki segja mikið fyrir fram, en ef einstakir fámennir starfshópar stöðva allar samgöngur til og frá landinu finnst mér afar líklegt að það teldust miklir almannahagsmunir að koma í veg fyrir stórfellt tjón af þeim sökum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tók eftir því að hv. þingmaður nefndi mikilvæga læknisþjónustu og að þetta verkfall hefði áhrif á hana. Ég hef tekið eftir því í þessari umræðu að fólk hefur ekki nefnt þetta mikið, heldur hefur helst verið talað um efnahagslega vinkilinn á þessu öllu saman, atvinnulífið og mál því tengd. Aðgengi að nauðsynlegri og mikilvægri heilbrigðisþjónustu er þá væntanlega ríkasta þörfin og það sem við mundum nota helst til viðmiðunar um ríka almannahagsmuni. Telur hv. þingmaður að núverandi aðgengi að heilbrigðisþjónustu sem ríkir í Vestmannaeyjum megi í framtíðinni nota sem mælikvarða á ríka almannahagsmuni í aðgerðum seinna meir sem ganga í berhögg við stjórnarskrárvarin réttindi?

Hæstv. forseti. Ég tel mestu hagsmunina í þessu felast í samfélaginu sjálfu í Eyjum, ekki efnahagslegum þáttum málsins. Það gengur ekki að fólk sé einangrað eða lokað af. Það býr á eyju. Þetta eru engar venjulegar aðstæður. Þetta er eyja. Menn hlaupa ekkert annað. Þetta er nánast eins og að loka menn í gæsluvarðhaldi, þetta eru slíkir hagsmunir. Þetta er óvenjulegt að því leytinu til. Þess vegna dugar yfirvinnubann til að raska samfélaginu svo að almannahagsmunir eru í húfi. Að því leyti er þetta ólíkt mörgu öðru. Ég er ekki fyrsti maður til að vilja takmarka stjórnarskrárvarinn rétt fólks og hef oft áður gert athugasemdir við það. Það þarf mikið til í mínum huga en þegar svo er komið að menn eru einfaldlega lokaðir inni og komast ekki er eðlilegt að grípa inn í þær aðstæður. Margt getur komið upp á og gerir það eflaust þegar verkfallið er orðið svona langt.

Virðulegi forseti. Ég gat ekki annað en tekið eftir því að nú var ekkert talað um læknisþjónustu. Ef hv. þingmaður hefur eitthvað meira um það að segja hefði ég mjög gaman af því að heyra af því - reyndar ekki endilega gaman, en vissulega gagn. Það er augljóst að Vestmannaeyjar eru eyja en það er ekki eins og samgöngur liggi þar niðri alfarið, þær liggja niðri á ákveðnum tímum. Það eru bátar sem fara til landsins. Samkvæmt mínum heimildum sem eru kannski rangar - þá bið ég hv. þingmann að leiðrétta mig eða hvern sem er annan - rúma þeir tugi manna og þá er hægt að flytja tugi manna frá Eyjum til meginlandsins. Sömuleiðis er flug til staðar. Við eigum þyrlur. Við eigum flugvélar. Þá spyr ég annarrar spurningar. Veit hv. þingmaður um verkfallsbann þar sem minni almannahagsmunir hafa verið í húfi? Eru þetta ekki minnstu 

Hæstv. forseti. Ég kann bara eitt dæmi sem er stutt síðan, 2010, sem ég tel að hafi verið minni almannahagsmunir. Verkfallið var ekki komið á, ekki einu sinni yfirvinnubann. Þau lög voru sett í tíð síðustu ríkisstjórnar. Vestmannaeyjar eru eyja og þangað er flug stopult út af veðri. Það er stopult og núna liggja ferðir Herjólfs niðri samfellt frá föstudegi til mánudags. Þegar slíkar aðstæður eru fyrir hendi tel ég réttlætanlegt að grípa inn í verkfall af þessu tagi. Það er mat mitt og ég held mat meiri hlutans, a.m.k. meiri hlutans í nefndinni, við þessar aðstæður. Þetta er orðið langt verkfall. Það er farið að taka mjög í hjá fólki sem ekki hefur aðild að þessari kjaradeilu.

Herra forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson segir að hér séu nógu ríkir almannahagsmunir til að þessu verkfalli skuli frestað. En þetta er ekki varanleg lausn, það á að fresta því fram til 16. september. Hvað tekur þá við? Hvað leggur hv. þingmaður til? Það verður að finna einhverja varanlega lausn á þessu. Ef þetta eru nógu ríkir almannahagsmunir, mun hann þá styðja að ríkisstjórnin leggi fram frumvarp um að takmarka réttindi starfsmanna sem starfa á Herjólfi eða samgöngur milli Eyja og landsins? Mun hann styðja aðgerðir til að þær samgöngur séu tryggar og þeir aðilar sem starfa þar geti ekki stöðvað þær? Á verkfallsréttur þeirra ekki að vera til staðar? Eins og hv. þingmaður segir eru þetta núna nógu ríkir almannahagsmunir til að fresta þessu verkfalli. Það að fresta þessu er engin lausn, bara gálgafrestur. Mun hann leggja fram frumvarp, koma að frumvarpi, tala fyrir frumvarpi eða greiða atkvæði með frumvarpi sem tæki verkfallsréttinn af þeim sem eiga að tryggja samgöngur milli Eyja og lands?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað tekur við en vil þó benda á að í þessu frumvarpi er bara gert ráð fyrir því að fresta verkfallinu. Hér er raunverulega farin vægasta leiðin í þessum inngripum, það er ekki bundinn endi á hana. Mönnum er gefinn kostur fram á haustið að finna eitthvað út úr þessu og reyna að semja sem er út af fyrir sig ágætt. Það má vel vera að menn nái því, ég útiloka það ekki. Auðvitað væri gaman að taka hér almenna umræðu um verkfallsréttinn yfir höfuð. Er það sjálfsagt og er það stjórnarskrárvarið að allir eigi þennan rétt? Nei, það er ekki þannig. Sum störf eru þannig að örfáir aðilar geta tekið heilu samfélögin, jafnvel allt landið, í gíslingu. Þá eru menn ekki að nýta þann neyðarrétt sem verkfallsrétturinn er. Ég þori tæpast að nota orðið hér en þá er verið að misnota þennan rétt og það er líka áhyggjuefni. Er eðlilegt að þeir sem hafa þetta vopn í höndunum geti nýtt það með þessum hætti til skaða fyrir heilu samfélögin og bæjarfélögin? Við skulum taka þá umræðu einhvern tímann síðar. Í þessu tilviki tel ég þetta hafa það mikil áhrif á aðra en viðsemjanda, innviði þessa samfélags, ekki bara efnahagslega heldur innviði þess, þ.e. að geta búið þar yfir höfuð og komist á milli staða. 
            

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála þingmanninum, það er óþolandi að örfáir aðilar, sex aðilar, eða tíu manns sem vinna í sex stöðugildum, geti tekið heilt byggðarlag í gíslingu, 4.300 manns. Þetta eru réttindi sem þeir hafa núna. En eiga þeir að hafa þau?  Aftur spyr ég: Er það viðunandi að við höldum áfram slíku fyrirkomulagi? Þurfum við ekki að vera lausnamiðuð í þessu máli? Það er ekki nóg að koma bara með gálgafrestinn, það þarf líka að benda á lausnir til framtíðar. Hvernig hugnast hv. þm. Brynjari Níelssyni 

Hæstv. forseti. Ég veit að réttur þessara örfáu manna er til staðar en það er líka réttur löggjafans að grípa inn í með löggjöf. Löggjafinn getur alltaf sett lög þegar hann metur það svo að almannahagsmunir séu í húfi. Flóknara er þetta ekki í raun. Ég er alveg tilbúinn að taka þessa umræðu á öðrum tíma og ræða almennt um það hverjir eigi að hafa þennan rétt og hvenær megi nota hann. Má nota hann undir öllum kringumstæðum? Hér erum við að tala um hóp fárra manna sem eru auðvitað að fara fram á miklu hærri kröfur en almennt er búið að semja um í landinu og hafa þennan rétt með þessum miklu afleiðingum. Ég er ekki viss um að það sé eðlilegt. Það er ekki neyðarréttur. Það er búið að bjóða mönnum það sama og allir aðrir eru búnir að semja um í landinu. Menn nýta verkfallsréttinn til að knýja fram eitthvað meira. Ég 

Herra forseti. Við ræðum bann við verkföllum. Hér hafa verið haldnar margar ræður eins og ég sagði fyrr í kvöld og vísaði í að það er stjórnarskrárbundinn réttur manna að stofna félög og fara í verkföll. Sá réttur, verkfallsrétturinn, hefur breyst mikið. Í árdaga verkfallsbaráttunnar fóru verkamenn, láglaunastéttir, í verkfall til að bæta stöðu sína og verkfallið beindist gegn því fyrirtæki sem þeir störfuðu hjá. Þá var spurningin um það að knýja fyrirtækið til að semja. Þeir aðilar sem voru aðilar að kjarasamningi töpuðu, báðir tveir, bæði þeir sem fóru í verkfall og sá sem verkfallið beindist að. Síðan gerist það löngu seinna að menn fara að átta sig á samfélagslegum áhrifum verkfalla og þá breyttist verkfallsrétturinn allverulega. Ég ætla að biðja hv. þingmann að skoða það að verkfallsrétturinn breyttist allverulega. Það má kannski segja að það sé kjarni vandans sem við erum að glíma við í kvöld og sem ríkisstjórnir allra flokka hafa glímt við. Það er vandinn þegar örfáir menn geta valdið þriðja aðila gífurlegu tjóni með aðgerðum sínum. Einhver þriðji aðili tapar, og tapar mikið, verður jafnvel gjaldþrota. Það er hin nýja tegund af verkfalli. Og hverjir skyldu fá hæstu launin í þeim verkföllum? Það eru þeir sem valda mestu tjóni á móti eigin framlagi. Menn fara í verkfall, þeir missa laun, þeir missa yfirvinnu, þeir missa eitthvað, það er þeirra tjón, og þeir valda þriðja aðila miklu tjóni miðað við það tjón sem þeir valda sjálfum sér, fólki sem á enga aðild að þessum kjarasamningi. Ég nefni til dæmis framhaldsskólanemendur, þeir eiga ekki aðild að kjarasamningum. Þeir sitja núna allir heima sem afleiðing af verkfalli. Þeir eru vopn í höndum verkfallsbeiðenda, nákvæmlega eins og núna þegar sex menn sem eru með 400 þús. kr., það er yfir miðtölu Íslendinga, helmingur Íslendinga er með lægri laun, fara fram á 40% launahækkun í umhverfi þar sem menn voru að semja um 2,8%. Þeir valda gífurlegu tjóni á einhverri eyju, Vestmannaeyjum. Menn eru farnir að flytja fiskinn frá Vestmannaeyjum sem getur valdið miklu tjóni. Það er verið að byggja hótel sem ekkert gengur, það fer væntanlega í vaskinn. Þeir valda þriðja aðila miklu tjóni sem á ekki aðild að kjarasamningum. Sá sem þeir eru semja við getur heldur ekki samið um 60% launahækkun. Hvað gerist þá? Þá vilja hinir á skipinu líka fá 60% launahækkun, eða hvað? Þá vilja allir aðrir starfsmenn Eimskips líka fá launahækkun, eða hvað? Þetta er vandinn í hnotskurn. Ég held að þetta sé vandamál sem við þurfum að fara í gegnum, að greina hvernig við getum komið í veg fyrir þetta. Mér finnst þetta ekki eðlilegt, mér finnst ekki eðlilegt að á þriðjudag ætli Isavia í verkfall. Það eru reyndar 400 starfsmenn. Þeir ætla að mæta ekki í fimm tíma, þeir ætla að stoppa allt flug til Íslands í fimm klukkutíma, valda fólki úti í heimi óhemjutjóni. Ég sé það ekki einu sinni fyrir mér. Það kemur fimm tímum seinna, en það er alls konar tengiflug og annað vesen og tjón sem verður og allt saman í smáa letrinu. Þetta er yfirnáttúrulegt fyrirbæri, verkfall. Það er ekki bætt neins staðar. Þetta finnst mér að hv. þingmenn þurfi að skoða. Ætla menn að hafa þetta svona, að þeir sem valda mestu tjóni fái hæstu launin? Eða ætlum við að gefa láglaunastéttunum líka séns sem ekki geta valdið þriðja aðila eins miklu tjóni? Ég held nefnilega að þetta sé ástæðan fyrir því hversu illa gengur að hækka lægstu laun í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var bæði fróðleg og málefnaleg. Með hliðsjón af því að ferðir Herjólfs eru, að því er virðist, gríðarlega mikilvægar og sérstaklega með hliðsjón af því að hv. þingmaður nefndi kjaradeilu kennara og þá staðreynd að sú deila og verkföll kennara bitna óhjákvæmilega á nemendum spyr ég: Er þá ekki eðlilegast, fyrst um er að ræða svona mikilvægan hluta af því að búa í Vestmannaeyjum með góðu móti, að sú þjónusta sem Herjólfur veitir sé í höndum ríkisins?

Herra forseti. Það mundi ekki breyta miklu þó að hún væri í höndum ríkisins því að opinberir starfsmenn geta líka farið í verkfall. Þeir búa reyndar við þau undarlegu kjör, eins og ég nefndi fyrr í kvöld, að þeim ber að borga í ákveðið stéttarfélag og þeir mega ekki stofna stéttarfélag þegar þeir berjast fyrir kjörum sínum. Það eru lög sem Alþingi setti og ég er búinn að flytja átta sinnum breytingartillögu um að fara þar að stjórnarskránni. Það mundi ekki breyta miklu þó að það væri opinbert fyrirtæki sem stundaði þessar siglingar. Það eru mörg fordæmi fyrir því að opinberir starfsmenn hafi líka valið verkfallstímann rétt þannig að það valdi þriðja aðila miklu tjóni.

Virðulegur forseti. Við þingmenn Bjartrar framtíðar höfum vegið þetta og metið. Okkur finnst þetta alls ekki einfalt mál og ég held að enginn geri það að gamni sínu að setja lög á verkfall eða yfirvinnubann. Ég held að engum dyljist að það er mjög slæmt ástand í Vestmannaeyjum. Ég held að það mundi koma annað hljóð úr strokknum ef samgöngur við höfuðborgarsvæðið yrðu hlutfallslega jafn mikið skertar og í Vestmannaeyjum núna. Við höfum ríkan skilning á þessu frumvarpi. Hins vegar finnst okkur vanta svolítið upp á rökstuðninginn, sérstaklega út frá álitaefni tengdu stjórnarskrá. Einnig er spurning hvort aðrar leiðir séu fyrir hendi. Því treystum við okkur ekki til að styðja málið en við viljum hins vegar ekki leggjast gegn því. Við leggjum áherslu á að hér er um að ræða frestun á verkfallsaðgerðum og við hvetjum deiluaðila til að nýta þann frest til að komast að niðurstöðu en við ætlum að sitja hjá í þessu máli.

Forseti. Við píratar höfum fullan skilning á bágri stöðu og erfiðleikum þeim sem fólkið í Vestmannaeyjum býr við. Við hefðum kosið að önnur leið hefði verið farin, t.d. hefði ekki verið úr vegi að skikka Eimskip til samninga með því að setja sektir á fyrirtækið eða eitthvað slíkt. Þarna er verið að etja hverju gegn öðru, sjómönnunum og síðan heilu bæjarfélagi, og mér finnst það ömurlegt. Ég verð bara að segja það alveg eins og er. Það er slæmt ástand núna í samfélaginu, það eru erfiðir tímar mjög víða. Ég óttast fordæmisgildið sem hér er verið að setja á mjög svo veikum grunni. Mig langar til að þingmenn hugleiði það.

Virðulegi forseti. Aðstæður í Vestmannaeyjum eru vissulega þungar og ég hef fulla samúð með Vestmannaeyingum við þessar aðstæður. Það er erfitt að sjá hversu slæm áhrif þetta yfirvinnubann hefur haft á bæjar- og atvinnulíf. Að því sögðu gerir stjórnarskráin ríkar kröfur um umgjörð lagasetningar sem gengur til þess að takmarka stjórnarskrárbundin réttindi. Ríkisstjórnin hefur brugðist í því að færa hér fram boðleg og efnisleg rök fyrir því að um sé að ræða ásættanlega skerðingu á stjórnarskrárbundnum réttindum. Því miður er þá ekki einfalt að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég mun þess vegna greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Við höfum skilning á mjög erfiðum aðstæðum Vestmannaeyinga og við höfum skilning á því að þær aðstæður er erfitt að leysa. Við höfum greitt götu málsins í þinginu í dag en eigi að síður, þótt aðstæður séu erfiðar, eru hinum megin á vogarskálunum grundvallarréttindi sem eru skilgreind í stjórnarskrá. Það er okkar mat eftir að hafa farið yfir málið að það séu ekki nægilega ríkir almannahagsmunir eða nægilega sterk rök til þess að ganga gegn þeim grundvallarrétti sem lýtur að rétti stéttarfélaga til að berjast fyrir kjörum sínum. Þess vegna munum við leggjast gegn frumvarpinu hér á eftir.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka þingheimi fyrir að greiða fyrir því að þetta mál komst á dagskrá og afgreiðslu þess hér í kvöld. Ég hef þá sannfæringu að við séum á réttri leið varðandi málið. Auðvitað er þetta erfitt, það er neyðarbrauð að þurfa að grípa til þess að setja lög á kjaradeilur. Það er hins vegar ljóst eftir yfirferð nefndarinnar að það er rétta leiðin í stöðunni. Hér er um að ræða að lögbundnum verkefnum ríkisins hefur verið stefnt í hættu og íbúar í Vestmannaeyjum búa við aðstæður sem ekki eru boðlegar. Ríkir almannahagsmunir eru fyrir því að ríkið grípi inn í og þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég álasa engum fyrir að draga aðrar ályktanir en ég geri í þessu máli. Fyrir mér snýst þetta ekki um verkfallsréttinn. Það má alveg ræða hann, mér finnst það hollt. Fyrir mér snýst þetta um kjör eða deilu aðilanna sem við tölum hér um. Sömuleiðis hef ég skilning á erfiðum aðstæðum fólks í Vestmannaeyjum. Þegar kemur að því að storka rétti á borð við félagafrelsi sem er tryggður með 74. gr. stjórnarskrárinnar tel ég sönnunarbyrðina ávallt á herðum þess sem vill ganga á þau réttindi. Ég tel einfaldlega ekki að þeirri sönnunarbyrði hafi verið mætt. Ég er enn ósannfærður eftir málefnalegar og um margt áhugaverðar umræður og finn mig því knúinn til að greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka umhverfis- og samgöngunefnd, meiri og minni hluta, fyrir vinnu hennar. Það er erfitt að taka ákvörðun í jafn mikilvægu máli og raun ber vitni en ég er þeirrar skoðunar að þau skilyrði sem uppfylla þarf til að ganga gegn verkfallsréttinum séu uppfyllt í þessu máli. Ríkið hefur það lögboðna hlutverk að tryggja samgöngur til Vestmannaeyja, að þjóðvegurinn þangað sé opinn. Hann hefur nú verið lokaður eða takmarkaður með einum eða öðrum hætti í nokkrar vikur og komið hefur fram að það hefur skert lífsgæði, aðgang að heilbrigðisþjónustu og atvinnu. Það er ekki létt verk að ganga gegn verkfallsréttinum en ég tel að í þessu tilviki neyðumst við til þess. Þess vegna segi ég já.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um frestun verkfallsaðgerða á Herjólfi VE. Forsaga málsins er sú að verkfallsaðgerðir og yfirvinnubann hafa nú staðið yfir í nokkurn tíma af hálfu Sjómannafélags Íslands, þeirra starfsmanna á Herjólfi sem eru aðilar að Sjómannafélagi Íslands. Markmið þessa frumvarps er að fresta verkfallsaðgerðum og leggja bann við þeim til 16. september 2014. Jafnframt eru aðrar aðgerðir sem jafna má til verkfalla og er ætlað að knýja fram breytta skipan kjaramála milli aðila óheimilar. Meiri hlutinn vekur þó athygli á því að nýr kjarasamningur sem gerður er með samkomulagi milli aðila gæti breytt þessum tímamörkum, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Meiri hluti nefndarinnar ítrekar að með frumvarpinu er ekki verið að afnema samningsrétt sjómanna heldur er verið að fresta verkfallsaðgerðum og í raun framlengja síðastgildandi kjarasamninga til og með 15. september og gefa aðilum þar af leiðandi lengri tíma til að freista þess að ná saman. Auðvitað er það grundvallarregla sem við erum öll sammála um hér að stefna beri að því að aðilar að kjarasamningnum nái að ljúka deilum sínum með samningum en það getur komið til þess þegar brýna nauðsyn ber til að íhlutun ríkisvaldsins sé réttlætanleg. Mat nefndarinnar er að svo sé í þessu tilviki. Alþingi hefur áður þurft að grípa inn í kjaradeilur og á undanförnum árum hafa nokkur slík mál farið í gegnum þingið en þó var meira um það fyrir síðustu aldamót. Það er alveg ljóst að það er sameiginlegt með þessum inngripum Alþingis í kjaradeilur að þurft hefur í þeim tilvikum að forða efnahagslegu tjóni eða um var að ræða tilvik þegar lögbundnum verkefnum hins opinbera var stefnt í hættu. Mat nefndarinnar er að hvort tveggja eigi við í þessu tilviki. Í þessari deilu er um að ræða kjaramál er varða sex stöður undirmanna á Herjólfi sem haft hefur gríðarleg áhrif á samgöngur til Vestmannaeyja og þar af leiðandi hefur það haft gríðarleg áhrif á samfélagið allt í Vestmannaeyjum, efnahag er þar að lýtur og eins stöðu fjölskyldna og íbúa í Eyjum. Ljóst er að vöruflutningar fara að mestu leyti sjóleiðina milli lands og Eyja og hefur yfirvinnubannið og verkfallið haft neikvæð áhrif á atvinnustarfsemi í Eyjum, að ógleymdum þeim áhrifum sem það hefur á íbúana sem þurfa að sækja þjónustu upp á land og hafa þurft að taka frí í lengri tíma frá vinnu til að ná að sinna slíkum erindum. Nefndin fékk gesti á sinn fund. Ég leyfi mér að segja að nefndin hafi náð að hafa ansi yfirgripsmiklar gestakomur miðað við þann tíma sem henni gafst til að fjalla um málið. Við fengum gesti frá innanríkisráðuneytinu, Sjómannafélagi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, við fengum einnig Björgu Thorarensen og Ástráð Haraldsson sem og Gylfa Arnbjörnsson frá ASÍ og ríkissáttasemjara. Mig langar að þakka fyrir gott samstarf í nefndinni en svo virðist sem engin lausn finnist á vinnudeilunni í bráð. Kjaradeilu Sjómannafélags Íslands við Samtök atvinnulífsins, sem fara með samningsumboðið fyrir hönd Eimskips, var vísað til ríkissáttasemjara í janúar síðastliðnum og ekkert hefur þokast í viðræðunum og engir fundir verið boðaðir. Þessi tilfinning okkar sem höfum verið að skoða þessi mál að undanförnu var staðfest enn frekar í störfum nefndarinnar í kvöld en þar kom fram að allar sáttatilraunir hafa mistekst og lausn er ekki í sjónmáli. Þess vegna leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt. Mig langar að hvetja þá aðila er standa í kjaradeilunni til að nýta tímann vel. Verði þetta frumvarp samþykkt gefst lengri tími til þess að reyna að ná saman. Ég hvet aðila til þess að nýta tímann vel. Ég legg til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Haraldur Einarsson, Brynjar Níelsson og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar náðum saman um minnihlutaálit sem hér hefur verið dreift og rekur þau helstu sjónarmið sem okkur þótti mestu skipta eftir lestur frumvarpsins og eftir fundi í nefndinni. Í fyrsta lagi er vert að geta þess að þó að fram hafi komið á nefndarfundi í kvöld að langt sé á milli deiluaðila í þessu máli er það í sjálfu sér ekki einsdæmi í kjaradeilum, heldur þvert á móti, það er mjög oft sem mikið ber í milli og það er enginn vitnisburður um það hvort samningaleið hafi verið reynd til þrautar, hvort mikið beri í milli á einhverjum ákveðnum tímapunkti eða ekki. Það er líka ljóst að aðdragandi þessa máls er ekki eins og best verður á kosið. Það er sérkennilegt að þurfa að fara yfir þetta mál á einum kvöldfundi í umhverfis- og samgöngunefnd, leita til þeirra sérfræðinga sem geta brugðist við með afskaplega skömmum fyrirvara og þurfa jafnvel að vera í þeirri slæmu stöðu að lykilsérfræðingar hafa ekki haft fullnægjandi ráðrúm til að lesa mál eins og þeir helst vildu gera. Það er líka athugunarefni sem formaður Sjómannafélagsins benti á á fundi með nefndinni í kvöld að umhverfis- og samgöngunefnd hafi fundað með bæjaryfirvöldum í Vestmannaeyjum og hafi fjallað um þetta mál en að ekki hafi verið óskað eftir að fá á fund nefndarinnar fulltrúa þeirra sem í vinnudeilunni eiga í Vestmannaeyjum. Það er umhugsunarefni þegar við veltum því fyrir okkur í framtíðinni og í framhaldinu með hvaða hætti löggjafinn kemur að virkum vinnudeilum hvernig álitsumleitan og samráði við deiluaðila er hagað. Í fyrri ræðu minn í dag rakti ég nokkrar efasemdir um málatilbúnaðinn og ég verð að segja að meðferð málsins í nefndinni hefur frekar staðfest mínar verstu grunsemdir í þessu efni en hitt. Við eyddum miklum tíma í kvöld í að ræða skilgreininguna á almannahagsmunum, því að Hæstiréttur setti í dómi frá 2002 það viðmið að ríkir almannahagsmunir þurfi að vera í húfi og alvarleg efnahagsvá til að réttlætanlegt sé fyrir löggjafann að grípa inn í kjaradeilur. Viðmiðið er ekkert smáræði, viðmiðið er dómurinn sem féll 2002 og laut að stöðvun verkfalls alls fiskiskipaflotans sem þá hafði staðið í tæpa tvo mánuði með tilheyrandi lamandi áhrifum fyrir alla þá útflutningsatvinnugrein og atvinnulíf vítt og breitt um landið. Á fund nefndarinnar komu sérfræðingar, m.a. prófessor í stjórnskipunarrétti við háskólann, Björg Thorarensen, og Ástráður Haraldsson, sem var lögmaður Alþýðusambandsins í því máli sem dómur gekk í árið 2002. Það er ljóst af umræðum í nefndinni og því sem sérfræðingarnir settu fram að dómurinn frá 2002 er lykilfordæmi til að túlka umfang samningsréttarins og friðhelgi hans og þá stjórnarskrárvernd sem hann sannarlega nýtur. Þá verður að hafa í huga þegar menn horfa á einhver fordæmi úr fjarlægari fortíð að gerðar voru breytingar á stjórnarskránni 1995 sem breyttu í grundvallaratriðum réttarstöðu stéttarfélaga í þessu efni og styrktu hana. Í dómi Hæstaréttar frá 2002 eru ítarlega rakin þau sjónarmið sem leggja þurfi til grundvallar til að hægt sé að fallast á inngrip í samningsréttinn. Þar eru líka ítarlega rakin ýmis mælanleg áhrif á almannahag sem geta réttlætt að menn telji almannahagsmunum ógnað og að raunveruleg efnahagsleg vá steðji að. Vísað er ítarlega í dómnum sjálfum í lögskýringargögn eins og framsöguræður og nefndarálit. Ég sakna jafnt úr framsöguræðu sem og úr greinargerð með frumvarpinu og úr nefndaráliti meiri hlutans einhverra nýrra efnislegra greininga sem staðið geta undir réttlætingu á því að hér séu svo ríkir almannahagsmunir í húfi að þeir réttlæti að gengið sé á stjórnarskrárvarða hagsmuni af samningsréttinum. Í samanburði við hinn gengna dóm kom fram hjá sérfræðingunum að í veigamiklum atriðum eru mjög ólíkar aðstæður uppi nú. Jafnframt komu fram varnaðarorð af hálfu forustu Alþýðusambandsins, að hér væri með það almennum hætti lagt af stað í vegferð til að takmarka samningsrétt og rétt til verkfalla að efast mætti um að verkfallsrétturinn stæðist þá aðför óbreyttur. Með öðrum orðum væri vegið að grundvallarinntaki verkfallsréttarins með því að takmarka hann svo mjög að setja viðmiðið við almenn neikvæð samfélagsleg áhrif af vinnudeilunni eins og gert er í frumvarpinu sem hér er til umræðu. Grundvallarhugmyndin að baki verkföllum er að valda samfélagslegum óþægindum. Það er markmið þeirra í sjálfu sér og þar af leiðandi þurfa stærri og ríkari almannahagsmunir að vera fyrir hendi til að hægt sé að réttlæta það að löggjafinn stöðvi verkfall sem í gangi er. Virðulegi forseti. Í mínum huga er ljóst eftir þá umfjöllun sem fram fór í nefndinni í kvöld að ekki eru efnislegar forsendur til að fallast á það mál sem hér liggur fyrr og það sem meira er, ég óttast mjög fordæmisgildi þess ef samþykkt verða hér lög með þessum rökstuðningi sem takmarka verkfallsrétt og samningsrétt launafólks vegna þess að aðrar kjaradeilur standa nú yfir. Þessi ákvörðun hefur óhjákvæmilega fordæmisgildi gagnvart þeim. Það liggur fyrir ásetningur verkalýðsfélaga sem eiga samninga við Isavia að boða til vinnustöðvana nú í aprílmánuði. Það er erfitt að sjá fyrir sér annað en að ríkisstjórnin geti þá komið hér fram með frumvarp til að banna þau verkföll. Auðvelt ætti að vera fyrir ríkisstjórnina að sýna fram á víðtækari truflun af þeim verkföllum en því yfirvinnubanni sem hér er um að ræða. Starfsemi Herjólfs hefur ekki verið stöðvuð. Það verður líka að segjast eins og er að sjónarmiðin um hin almennu samfélagslegu óþægindi sem forsendu fyrir inngrip í samningsréttinn, sem við sjáum núna, hljóta að geta orðið ríkisstjórninni yrkisefni á næstu vikum að því er varðar verkfall framhaldsskólakennara sem nú stendur yfir því að auðvitað hefur það víðtæk samfélagsleg áhrif. Ég tel einfaldlega að ekki hafi verið sýnt fram á nógu afmarkaða umgjörð þess inngrips sem hér er lagt til til að hægt sé að fallast á það og réttlætingar ástæðunnar dugi ekki til að mæta þeim skýru skilyrðum sem Hæstiréttur taldi að þyrftu að vera fyrir hendi við slíkt inngrip í dómi sínum árið 2002.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hv. þingmanni ræðuna verð ég að viðurkenna að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með þau viðhorf sem hann lýsti hér, að hann skyldi segja að þeir hagsmunir sem uppi eru í þessu máli, sú staða sem upp er komin í Vestmannaeyjum, séu einhvers konar samfélagsleg óþægindi. Ég held að það séu því miður ekki réttu orðin til að lýsa því. Mér finnst afskaplega mikið úr því dregið um hve ríkt hagsmunamál er að ræða. Mér fannst líka ósanngjarnt að heyra af þeirri gagnrýni sem beindist að málsmeðferðinni sem fram fór í nefndinni. Við höfum eitt fordæmi fyrir sambærilegu máli, það mál var í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar ríkisstjórnin setti lög á verkfall flugvirkja, árið 2010, ríkisstjórn sem hv. þingmaður sat í. Ég einsetti mér að í nefndinni mundum við fylgja sama fordæmi, við mundum kalla til sömu aðila og reyna að hafa svipaðan feril á málinu. Reyndar gengum við lengra. Þó að ég hafi ekki fallist á það í fyrstu ákváðum við að kalla fyrir forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands og benti Gylfi Arnbjörnsson sérstaklega á að hann hefði ekki verið kallaður til í tíð síðustu ríkisstjórnar. Mér fannst líka ósanngjarnt að heyra að eingöngu aðilar frá Vestmannaeyjum hefðu verið kallaðir á fund nefndarinnar. Það einfaldlega þannig að þeir óskuðu eftir því að fá að koma fyrir samgöngunefnd og við því var brugðist með eins til tveggja daga fyrirvara með samþykki allra nefndarmanna. Það var engin beiðni, hvorki frá deiluaðilum, stjórnarandstöðunni né nokkrum öðrum, um að fá að koma á fund 

Virðulegi forseti. Ég rakti athugasemdir sem fram komu frá einum gesta nefndarinnar. Það er umhugsunarefni fyrir Alþingi, ef það ætlar að grípa inn í kjaradeilur, með hvaða hætti álita er leitað. Það getur ekki talist góður siður að leita fyrst á handahlaupum til deilenda nokkrum klukkustundum áður en lög eru samþykkt og eftir að búið er að leggja frumvarp fram. Það getur ekki verið ekki til eftirbreytni og það er umhugsunarefni fyrir löggjafann ef vilji hans stendur til þess að taka ríkari þátt í að regla hér verkfallsrétt og samningsrétt með hvaða hætti menn haga þessum málum. Nefndarmeirihlutinn felldi tillögu um að leita eftir því að forusta Alþýðusambandsins kæmi á fund en skipti svo um skoðun og ég fagna því og þakka það. Vegna þess að hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni afstöðu mína í annarri kjaradeilu vil ég nefna það að ég hef sagt hér frá upphafi að það þurfi efnislega greiningu á hverju tilviki til að ákveða hvort inngrip sé réttlætanlegt í hverju og einu tilviki, alveg eins og menn eru ekki annaðhvort fylgjandi eignarnámi eða á móti því, menn þurfa að athuga hvort lögmælt skilyrði eignarnáms eru uppfyllt í hverju og einu tilviki áður en menn geta samþykkt hvert og eitt tilvik. Með sama hætti er það háð mati á hverju og einu tilviki, aðstæðum og réttlætingarástæðum hvort menn geti fallist á inngrip í hinn stjórnarskrárverndaða samningsrétt eða ekki. Í þessu tilviki fellur ríkisstjórnin einfaldlega á prófinu, það eru engin boðleg efnisleg rök sett fram. Meiri hlutinn í nefndinni bætir þar ekkert úr, það er hin bitra staðreynd.

Virðulegi forseti. Við skulum einmitt deila um efnislegt innihald málsins. Um það snýst málið. Það sem ég setti út á í ræðu þingmannsins og fannst afar ósanngjarnt var að sett væri út á vinnubrögð þegar kallað var eftir því af stjórnarandstöðunni fyrr í dag að málið yrði unnið hratt og örugglega. Það er nákvæmlega það sem var gert. Hvaða fordæmi höfðum við til að fara eftir? Jú, það hvernig sambærilegt mál var unnið í tíð síðustu ríkisstjórnar sem hv. þingmaður sat í. Við gengum lengra og ég held að það eigi að fagna því í staðinn fyrir að koma hér upp og gagnrýna málsmeðferðina sem var ekki gagnrýnisverð, ætla ég að leyfa mér að fullyrða. Það er alveg rétt að við erum ekki sammála um hvort efnisskilyrðin séu uppfyllt eða ekki, það er hárrétt. Ég er þeirrar skoðunar að þeir almannahagsmunir sem snúa að samfélaginu í Vestmannaeyjum séu það miklir og það ríkir að þeir kalli því miður á að sett séu lög á verkfallið. Því miður. Það er ekki létt verk að taka þá ákvörðun, virðulegi forseti, okkur greinir bara á um hvort skilyrðin séu uppfyllt eða ekki. Gott og vel. Hér var vitnað í þá lögspekinga sem komu fyrir nefndina. Ég vil taka fram að þeir voru algjörlega sammála um að dómstólar hafi gefið löggjafanum talsvert svigrúm til að meta hvort almannahagsmunir væru fyrir hendi sem réttlættu að setja lög á verkföll. Það er staðan og við komumst að þeirri niðurstöðu að yfirveguðu mati. Gott og vel ef menn eru ósammála um það, það er eins og gengur og gerist, en ég verð þó að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að menn skuli ekki taka þá ábyrgu afstöðu sem ég hélt reyndar að væri fyrir hendi 

Virðulegi forseti. Við greiddum atkvæði með því að málið færi hér á dagskrá vegna þess að við töldum mikilvægt að það fengi efnislega umfjöllun sem fyrst. Við gerðum aldrei kröfu um að það yrði afgreitt fljótt og hratt eins og hv. þingmaður veit vegna þess að ég stakk upp á því í nefndinni að menn biðu til morguns, það lægi ekkert á því að Herjólfur mun ekki sigla neina ferð í kvöld. Það liggur fyrir. Ég bið hv. þingmann að fara rétt með og koma ekki með ósannindi og undarlega útúrsnúninga í máli sínu. Hann gagnrýnir að ég hafi talað um óþægindi sem þetta hafi valdið í Vestmannaeyjum. Það er akkúrat lýsingin sem bæjarráð Vestmannaeyja notar í tilvitnuðum ummælum í greinargerð með frumvarpinu, það lýsir þungum áhyggjum af þjónustuskerðingu, að skaðinn sé orðinn verulegur og óþægindin mikil. Þetta hefur auðvitað haft gríðarlega mikil óþægindi í för með sér. Það gerir enginn lítið úr þeim vanda sem þetta hefur skapað fyrir Vestmannaeyjar en það eru bara fjölmörg dæmi úr íslenskri verkalýðssögu um óþægindi af völdum verkfalla sem engu að síður hafa verið réttmæt. Þar dugar að nefna mjólkurverkfallið mikla 1955 sem skilaði íslensku launafólki ótrúlegum kjarabótum, grundvallarbreytingum á réttarstöðu, en það hafði auðvitað í för með sér gríðarleg óþægindi. Ég segi fyrir mig og minn flokk að við vildum ekki vera án afleiðinga mjólkurverkfallsins frá 1955 þó að það hafi haft gríðarleg óþægindi í för með sér og sé umdeilt í íslenskri sögu. En það er bara þannig með verkföll að þau hafa almennt í för með sér mikil og víðtæk óþægindi og það er ekki réttlætingarforsenda fyrir því að grípa inn í þau. Réttlætingarforsendurnar hefur Hæstiréttur skilgreint í dómi frá 2002 og ríkisstjórnin kemst hvergi nærri því og meiri hluti nefndarinnar enn síður að feta í þau fótspor og eftir þeim viðmiðum sem Hæstiréttur setti í dómnum 2002.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og samstarfið í nefndinni og eins fyrir að greiða fyrir því að málið kæmist á dagskrá í dag. Það er mikilvægt. Mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns vegna þeirrar umræðu sem skapaðist hér áðan um lagasetningu frá 2010 varðandi flugvirkjana: Telur hv. þingmaður að sú lagasetning hafi staðist þær kröfur sem tilvitnaður hæstaréttardómur leggur fram? Þar var um að ræða að verkfall var boðað og sett voru lög á boðað verkfall. Það fór í gegnum þingið á mjög skömmum tíma. Það voru færri gestakomur en hjá okkur í nefndinni í kvöld og ég held því fram að í því máli sem við fjöllum um hér séu mun ríkari almannahagsmunir í húfi. Við erum hér með eitt samfélag þar sem skerðingin á grunnþjónustu er slík að öryggi og efnahag Eyjanna er mjög ábótavant meðan þetta ástand varir. Þjóðvegur milli lands Eyja, það er það sem við getum kallað Herjólf. Ég held því fram að ef staðan væri sú að hér væru einhvers konar verkfallsaðgerðir sem hefðu það í för með sér að Hellisheiðin væri lokuð nema í tvo klukkutíma á dag og að á þessum tveim klukkutímum mættu aðeins 200 bílar fara í gegn þá settum við í þinginu lög á slíkar aðgerðir. Nú erum við hins vegar með samfélag sem er aðeins fyrir utan höfuðborgarsvæðið, það er engu að síður gríðarlega stórt samfélag. Ég held því fram, og tek þar undir með bæjarráði Vestmannaeyja, að samgöngur milli lands og Eyja séu ekki munaðarvara heldur sjálfsögð grunnþjónusta. Þess vegna eru það ríkir almannahagsmunir að við grípum inn í þegar ekki semst þegar kjaradeila hefur staðið jafn lengi 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi tilvísunina til lagasetningarinnar 2010. Hún var á margan hátt annars eðlis en sú sem hér um ræðir og hún laut að annars konar hagsmunum. Það er líka athyglisvert að horfa til þess að þá náðist býsna víðtækur stuðningur við lagasetningu enda voru í húfi flugsamgöngur við önnur lönd. Lögin voru sett beint ofan í Eyjafjallajökulsgosið og því til viðbótar voru lögin eins takmörkuð og mögulegt var því að þeim var einungis beint að því félagi sem þar átti hlut að máli. Þetta er alltaf matsatriði og ég ítreka að ég útiloka ekki að löggjafinn geti lent í þeirri aðstöðu að setja lög sem grípa inn í kjaradeilur en ég er sammála því og það er mat mitt að í því tilviki hafi þau skilyrði verið betur uppfyllt en þau eru nú, ég tel að það sé óumdeilanlegt. Hefði það verið óumdeilt að það hefði staðist fyrir dómi? Ég þori ekki að fullyrða það en það hefði verið mun betur um það búið í dómsmáli en í því máli sem hér um ræðir. Að því er varðar samgöngur við Vestmannaeyjar þá eru þær við lýði. Þetta ástand er auðvitað mjög slæmt og það skerðir samgöngurnar. En það er ekki þannig að það séu engar samgöngur við Vestmannaeyjar og það flækir málið og gerir það erfiðara að finna rökstuðning fyrir því að uppfylla kröfuna um almannahagsmuni sem er fyrir hendi, mörkuð af Hæstarétti, mörkuð af dómafordæmi Mannréttindadómstólsins 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta. Í því tilfelli sem ég ber þetta mál saman við voru sett lög áður en óþægindin komu fram. Óþægindin höfðu ekki komið fram, það hafði verið boðað verkfall, það átti að fara að hefjast. Óþægindin voru ekki komin fram, en engu að síður telur hv. þingmaður að í því tilviki hafi almannahagsmunir verið það miklir að réttlætanlegt hafi verið að grípa inn í með lagasetningu. Eru þá mannréttindi þeirra sem búa í Vestmannaeyjum og réttindi þeirra til að fá að ferðast milli lands og Eyja eftir þjóðvegi sínum minni en hagsmunir fyrirtækja sem hafa hag af því að flytja gesti hér á milli landa og þá erlendra ferðamanna? Ég skil ekki alveg hvernig það fær staðist. Ég tel að þegar við tölum um svona gríðarleg áhrif á innviði samfélagsins sé að sjálfsögðu réttlætanlegt að við stígum inn í þegar ekki sést til lands í deilunni. Ég sé ekki hvað annað var hægt að gera í málinu. Það er ljóst að ekkert hefur þokast í samkomulagsátt í þessari deilu og ekki fyrirsjáanlegt að svo verði í náinni framtíð. Þess vegna er hér um að ræða ríka almannahagsmuni og því er mikilvægt að við grípum inn í deiluna, gefum samningsaðilum frest, meiri tíma til að ná saman, og hvetjum þá jafnframt til að nýta tímann vel.

Virðulegi forseti. Eins og skýrt kom fram í umfjöllun í nefndinni frá sérfræðingunum sem fyrir hana komu skiptir ekki máli við mat á því hvort almannahagsmunirnir eru uppfylltir hvort óþægindin séu komin fram eða ekki. Það eru efnisleg viðmið sem skipta máli við þetta mat. Fyrir liggur að sérfræðingarnir sem komu fyrir nefndina töldu hæpið að þessi skilyrði væru uppfyllt nú og að málið stæðist stjórnarskrá. Viðlíka vitnisburður kom ekki fyrir nefndir þingsins þegar lög voru sett 2010. Það liggur líka fyrir að af hálfu Alþýðusambandsins kemur núna fram sá skilningur  Hér er verið að tefla á tæpasta vað, það er ekki efnislegur og traustur grunnur fyrir því frumvarpi sem hér er farið fram með, það hafa sérfræðingarnir staðfest. Alþýðusambandið hefur varað við því og menn geta alveg fussað og sveiað yfir því og hvæst hér fram í mál manna í ræðustól Alþingis, en þetta er staðreynd málsins og fram hjá henni kemst ríkisstjórnarmeirihlutinn ekki ef hann ætlar að böðla málinu í gegn.

Virðulegi forseti. Ég hyggst ekki lengja umræðuna mjög, en finnst þó gott að fá hér tækifæri til að fara yfir þau sjónarmið sem ég tel mikilvægust í þessu máli. Þau komu fram í ræðu minni fyrr í dag, ég sagði að ég hefði áhyggjur af því að með þessari lagasetningu væri gengið of langt gagnvart samningsréttinum. Fram kemur í nefndaráliti minni hlutans, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason fór ágætlega yfir, að orðið hefur mikil framför í mannréttindavernd á undanförnum árum og áratugum. Orðið hefur mjög mikil framþróun til að mynda með breytingum á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar 1995 þar sem innleidd voru sérstök ákvæði um vernd stéttarfélaga og stjórnmálahreyfinga. Það tengist í raun rétti þessara aðila annars vegar til að stofna stéttarfélög og hins vegar til að berjast fyrir rétti sínum. Við getum spurt okkur hvort þessi framþróun hafi haft áhrif á þá ótvíræðu þróun sem orðið hefur að verkföll eru bæði orðin sjaldgæfari en áður og að lagasetningarvopninu hefur verið beitt mun sjaldnar en áður, þar spila vafalaust margir þættir inn í. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við veltum því fyrir okkur í hvert einasta sinn sem svona spurning kemur upp og tökum til þess afstöðu, hvort við teljum að rökin sem liggja til grundvallar málum séu fullnægjandi. Það sem mér fannst afskaplega mikilvægt og kom fram í meðförum nefndarinnar er að það verða að vera mjög ríkir almannahagsmunir til þess að réttlæta lagasetningu. Það er auðvitað álitamál hvort það að eiga vísa leið til lands séu ríkir almannahagsmunir í ljósi þess að það eru samgöngur milli lands og Eyja þó að vissulega hafi orðið veruleg skerðing þar á og hún hafi valdið Eyjamönnum verulegum erfiðleikum. Um það erum við sammála. Spurningin er hvort við teljum þá hagsmuni nægilega ríka. Mér fannst líka, eftir að hafa fjallað um málið í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að skýra hefði mátt betur bæði í greinargerð og í framsögu þessa brýnu nauðsyn fyrir lagasetningunni, því að það er alveg ljóst, eins og fram kom hjá þeim sérfræðingum sem mættu fyrir nefndina, að verkföllum er auðvitað ætlað að hafa áhrif á almannahagsmuni. Til þess eru verkföll. Þess vegna er því vopni beitt. Þá þarf að vega og meta hversu langt er gengið. Þess vegna er beinlínis um það rætt í þeim dómi héraðsdóms sem staðfestur var af Hæstarétti og ég gerði að umtalsefni fyrr í dag, að það þurfa að vera ríkir almannahagsmunir eða efnahagsleg vá. Þess vegna er eðlilegt að meta hvert og eitt tilfelli. Hér hefur verið gert að umræðuefni boðað verkfall flugvirkja 2010. Við getum líka rætt verkfall grunnskólakennara 2004 þegar sett voru lög, það var eftir verkfall þar sem bent var á að það væri farið að hafa veruleg áhrif á skólabörn. Ég ætla ekki að segja hvaða afstöðu ég hefði tekið í því máli, ég var ekki hér þá, en hvað varðar verkfallið 2010 þá varðaði það allar flugsamgöngur til og frá landinu. Einnig bar á góma málefni sem ræða þarf miklu betur og lýtur almennt að því hvernig við búum að ríkissáttasemjara og úrræðum hans og hvað við ættum að ræða til framtíðar litið varðandi úrræði ríkissáttasemjara hér á landi til þess að stíga inn í svona deilur og hvort við getum gert þau betur úr garði. Fram kom að ekki er allt fullreynt í samningum. Haldnir hafa verið tíu til tólf fundir í þessari deilu, en það er mat ríkissáttasemjara að ekki sé fullreynt þótt mikið skilji í milli. Mér finnst líka skipta verulegu máli að það er líklega hægt að halda áfram að reyna. Ég segi það, ég tel að ekki sé fullreynt, það hefur komið fram. Ég tel enn fremur að rökstuðningurinn sem fylgir þessu frumvarpi sé ekki nægur til þess að réttlæta það að hér séu nægjanlega ríkir almannahagsmunir til þess að gengið sé fram með þessum mjög svo afgerandi hætti sem fallið hefur dómur um, sem ég þarf ekki að tíunda, ég fór yfir það í ræðu minni við 1. umr. í dag. Um er að ræða dóm í sjómannaverkfallinu 2001 en sá dómur féll 2002, þá hafði verkfall staðið í meira en sex vikur og allur flotinn var í höfn, þannig að við sjáum hvert umfangið hefur verið í því dæmi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég tel að hér sé farið nægilega vel yfir málið. Eins og ég segi, álitamálið er uppi og þetta er afstaða mín eftir umfjöllun nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Við erum sammála um að verkfallsrétturinn er skýr og afar mikilvægur. Hins vegar greinir okkur á um það í þessu máli hvort þeir ríku almannahagsmunir séu til staðar sem réttlæti það að setja lög á verkfallið. Það er erfið ákvörðun. Ég veit að hv. þingmaður skilur það. Hv. þingmaður vitnaði hér í ríkissáttasemjara. Ég get alveg tekið undir það að við þurfum með einum eða öðrum hætti að veita honum fleiri úrræði, sérstaklega eitt sem hann nefndi sjálfur, sem var það að geta frestað boðuðum verkfallsaðgerðum. Ríkissáttasemjari vísaði í kollega sína á Norðurlöndum sem hafa slíka heimild. Hann sagði reyndar mjög skýrt, bara svo það komi fram, að hann teldi aldrei nokkurn tímann fullreynt þannig að hann átti ekki endilega við þetta mál, hann er bara þeirrar skoðunar að það alltaf sé hægt að semja, alveg sama hversu langt er á milli aðila. Nefnt var í ræðu áðan að skilyrði varðandi almannahagsmuni þyrftu ekki að vera þau að óþægindin væru ekki komin fram. Ég heyrði það aldrei nefnt á fundi nefndarinnar, en ég tók eftir því að formaður ASÍ nefndi það sérstaklega að hann hefði verið nákvæmlega sömu skoðunar varðandi lög sem sett voru á verkfallið 2010. Hann nefndi það vegna þess að hann var spurður sérstaklega út í það. Formaðurinn benti á að honum hefði ekki verið boðið að taka þátt í þeirri umræðu, en hann sagði að hann hefði verið nákvæmlega sömu skoðunar. Hann reyndar sagði að sér hugnaðist aldrei að setja lög á verkfallsréttinn,  En að öðru leyti vil ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar.

Virðulegi forseti. Af því að búið er að ræða talsvert um að ASÍ hafi ekki verið boðið að koma að málinu 2010 verð ég nú að taka það fram að ég óskaði eftir því að ASÍ kæmi á fund. Meiri hluti nefndarinnar greiddi raunar atkvæði gegn því í byrjun en skipti nú sem betur fer um skoðun á því máli, þannig að það sé nú bara sagt í þessari pontu úr því að við erum að ræða hverjum var boðið á fund og hverjum ekki, sem ég gerði ekki að umtalsefni í ræðu minni, nota bene. Hvað varðar viðhorf hans eru það að sjálfsögðu eðlileg viðhorf þeirra sem leiða verkalýðshreyfinguna að aldrei eigi að koma til lagasetningar. Það finnst mér mjög skiljanlegt viðhorf hjá leiðtogum verkalýðshreyfingarinnar, að sjálfsögðu. Ég horfi hins vegar á þetta út frá því að eftir að hafa kynnt mér þá umræðu og reifun sem finna má í dómnum sem ég hef margoft nefnt hér, nr. 167/2002, tel ég vissulega að það geti verið rök fyrir því að Alþingi komi að málum með lagasetningu, það kom skýrt fram í fyrri ræðu minni í dag þegar rætt var hvort þessi réttur væri heilagur eða ekki. Ég get ekki sagt að hann sé algjörlega heilagur í ljósi þess að ég tel að þau rök geti verið fyrir hendi. Ég tel hins vegar ekki að þau rök séu kynnt nægilega skýrt í þessu frumvarpi. Ég tel alla vega ekki að þau séu fyrir hendi með nægilega skýrum hætti til þess að fara í svo afgerandi aðgerð, þ.e. lagasetningu, en það þarf þó ekki alltaf að vera þannig. Það er mat mitt og þar af leiðandi er ég ekki sammála forseta ASÍ í þessu máli, sem tekur þá afstöðu sem forustumaður í verkalýðshreyfingunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil þó taka eitt fram. Það er rétt að í upphafi féllst ég ekki á að ASÍ kæmi á fundinn vegna þess að það var ekki bara óskað eftir ASÍ, óskað var eftir BSRB, BHM, Isavia, þremur starfsmannafélögum þar inni, Félagi framhaldsskólakennara, Skúla Magnússyni, Davíð Þór Björgvinssyni, réttarfarsnefnd, ríkislögmanni, Magnúsi Norðdahl og Ástráði Haraldssyni. Þetta eru töluvert margir aðilar, virðulegi forseti, sem hafa nákvæmlega enga aðkomu að þeirri deilu sem hér er undir. Ég vil taka það fram að forseti ASÍ nefndi það sérstaklega þegar hann kom á fund nefndarinnar að hann hefði enga aðkomu að þeirri deilu sem hér er til umræðu. Ég notaði það sem dæmi um hvernig var farið með svona mál á fyrra þingi, en ég vil þó taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að vanda vinnubrögðin betur. Við eigum að vera með fullmótaðan farveg hér á Alþingi og í nefndum fyrir svona mál ef þau koma upp, þannig að allt geti legið fyrir og þokkaleg sátt ríki um það fyrir fram, að menn séu ekki að finna upp hjólið í hvert einasta skipti. Að öðru leyti greinir okkur á um efnisatriðin, hvort þessir almannahagsmunir séu til staðar. Ég tel það einsýnt, ég tel að þeir séu mjög ríkir í þessu máli og það réttlæti því miður að við setjum lög á þetta verkfall hér á Alþingi,

Virðulegi forseti. Mér finnast nú þessar umræður hálfkúnstugar um óskir okkar um gesti og hvernig þær voru afgreiddar, að þær fari hér fram í ræðustól Alþingis. Ég ítreka að það var ekki ég sem hóf þá umræðu hér. En úr því að við ætlum að halda henni áfram finnst mér rétt að fram komi að það er rétt að þessar beiðnir voru lagðar fram og síðan þegar sett var fram gagnrýni á tiltekinn hluta þessara beiðna lagði ég sérstaka áherslu á að fá ASÍ inn, en þá var því eigi að síður hafnað, bara svo því sé öllu haldið til haga úr því að við ætlum að fara yfir þessa umræðu hér í ræðustóli Alþingis, sem mér finnst raunar algjör óþarfi. Ég þarf ekkert að segja meira um afstöðu mína, hún liggur algjörlega fyrir. Þar erum við formaður hv. umhverfis- og samgöngunefndar ekki sammála. En afstaða mín liggur algjörlega skýr fyrir.

Herra forseti. Hlutverk okkar þingmanna í þessu máli er að meta hvort væntanleg lög standist stjórnarskrá. Ef þau gera það ekki eigum við ekki að samþykkja frumvarpið. Síðan þurfum við að skoða hvort lagasetningin sé nauðsynleg, hvort hægt sé að fara aðrar leiðir en að setja lög hér. Ef við setjum þessi lög núna má spyrja sig hvort það sé varanleg lausn. Gætum við sett einhver önnur lög sem leystu vandamálið varanlegar? Við þurfum líka að horfa til þess. Byrjum á stjórnarskránni sem við erum öll eiðsvarin að halda. Þar kemur skýrt fram og kom fram í máli Bjargar Thorarensen fyrir nefndinni að verkfallsrétturinn er varinn í stjórnarskrá Íslands, byrjum á því. Dómstólar segja svo við hvaða kringumstæður megi ganga á þann rétt, megi takmarka þann rétt. Dómstólar segja að til þess að takmarka megi þann rétt þurfi að vera ríkir almannahagsmunir annars vegar og hins vegar efnahagsleg vá. Þá spyr maður sjálfan sig: Er það svo nú? Þeir benda líka á að það verður að vera rökstuðningur fyrir því að þetta séu kringumstæðurnar í lögskýringargögnunum þannig að við förum í lögskýringargögnin og skoðum hvort þau rök sem eru fyrir þeirri aðgerð að ganga á verkfallsréttinn, sem er stjórnarskrárvarinn sé að finna í lögskýringargagninu. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta er samið vegna verkfallsaðgerða Sjómannafélags Íslands á Herjólfi VE sem hófust frá og með 5. mars sl. Aðgerðirnar fela í sér að vinna er stöðvuð frá klukkan 17:00 síðdegis og til klukkan 08:00 árdegis virka daga og alfarið um helgar. Frá og með 21. mars sl. hefur verkfall einnig verið á föstudögum og er því aðeins siglt fjóra daga vikunnar.“ Byrjum á því að þetta er ekki allsherjarverkfall. Þetta er verkfall á yfirvinnu og svo eru föstudagarnir teknir út. Hvaða óþægindum hefur það valdið? Uppfyllir þetta kröfur um að verulega og ríka almannahagsmuni sé að ræða eða efnahagslega vá? Þá skulum við taka það sem kemur fram í lögskýringargagninu. Þar stendur, með leyfi forseta: „… hefur verkfallið því neikvæð áhrif á atvinnustarfsemi í Eyjum …“ Það er náttúrlega ömurlegt staða sem komin er upp þarna. Það er ekki öfundsvert að búa í Eyjum við þessar kringumstæður. Svo heldur áfram, með leyfi forseta: „… að ógleymdum áhrifum á íbúa sem reiða sig á Herjólf til að sækja nauðsynlega þjónustu til lands.“ Þá komum við að nauðsynlegri þjónustu. Ef ekki er hægt að tryggja almenna heilsugæslu fólks mundi ég segja að það væru almannahagsmunir. En þá er spurningin hvort við getum ekki gert eitthvað annað til að tryggja heilsugæslu fólksins í Eyjum, að heilsu þess sé gætt með sama hætti og hægt er að gera í Reykjavík. Væri hægt að setja út báta sem gætu tryggt samgöngur þó að Herjólfur fari ekki með sömu tíðninni? Væri hægt að senda út þyrluna? Það mundi vissulega kosta en við erum að tala um hvort við höfum heimild til að setja lög vegna ríkra almannahagsmuna eða efnahagslegrar vár. Höldum áfram lestrinum um hvaða ömurlegu aðstæður þetta skapar fyrir Eyjabúa. Þetta þýðir lægra verð á fiski af því að hann þarf að bíða. Það þýðir að störf kunna að tapast. Með leyfi forseta: „Þetta hefur þær afleiðingar að eingöngu er siglt eina ferð á dag á virkum dögum og ekkert um helgar. […] skaðinn orðinn verulegur og óþægindin mikil. […] Fiski er síður landað hér“ - þetta kemur úr bókun bæjarráðs sem er sett í greinargerðina - „enda nánast vonlaust að koma afurðum á markað, ferðaþjónusta er stopp, framleiðsla fyrirtækja á ferskvörumarkaði stendur tæpt, íþróttalið verða fyrir miklum kostnaði og verða jafnvel að draga lið sín úr keppni, almennir bæjarbúar líða hvern dag. Ljóst er að verkfallið hefur þegar haft áhrif á atvinnuöryggi og ferðafrelsi Eyjamanna almennt.“ Svo komum við að þessu, með leyfi forseta: „Rekstur Herjólfs er á ábyrgð ríkisins. Ríkisstjórn og Alþingi getur því ekki leyft sér að skila auðu þegar ástandið er eins og það er nú.“ Hvað á þá að gera ef rekstur Herjólfs er á ábyrgð ríkisins og svona staða kemur upp? Það kom líka fram í nefndinni að það væri mjög óþægileg staða. Það er greinilega ákveðinn galli í kerfinu sem hefur ekki verið fyrirbyggður, brotalöm sem þýðir að við erum komin með lítil félög sem geta nýtt sér þennan verkfallsrétt, sem eru í lykilstöðu með óbilgjarnar kröfur. Hvort sem það á við í þessari deilu eða ekki er þetta ákveðinn vandi. Þegar kemur að rekstri á Herjólfi sem á að vera á ábyrgð ríkisins er það eins og þingmenn hafa sagt í þessum sal í dag og núna rétt í þessu: Þetta varðar almannahagsmuni, hvers vegna er þá einkafyrirtæki að reka þetta? Hvers vegna er þá þessum aðilum leyft að fara í verkfall? Lögreglunni er ekki leyft það. Hvers vegna hafa þessir aðilar heimild til að fara í verkfall? Þarf kannski að takmarka þá heimild ef það að fara í verkfall varðar almannahagsmuni? Það þarf að skoða ef þetta varðar almannahagsmuni og það er það sem við erum að fara í gegnum. Höldum áfram að skoða hvaða óþægindi og ömurlegu kringumstæður þetta skapar fyrir Eyjamenn. - Nei, það er komið. Nú ætti alþjóð að spyrja sig hvort þær kringumstæður sem lýst er í greinargerðinni uppfylli kröfur dóms Hæstaréttar frá 2002 um að þetta séu ríkir almannahagsmunir eða efnahagsleg vá. Gleymið ekki að það sem verið er að kalla eftir er réttlæting til að ganga á stjórnarskrárvarin réttindi. Er þetta réttlæting fyrir því? Þetta er það sem við þingmenn eigum að taka afstöðu til. Fleira það sem kom fram á nefndarfundinum er nákvæmlega að verkföllum er ætlað að hafa áhrif. Þetta kom fram hjá Björgu Thorarensen, verkföllum er ætlað að hafa áhrif á almannahagsmuni. Það er mögulega hægt að túlka þetta sem almannahagsmuni og margir gera það, en eru þetta ríkir almannahagsmunir sem réttlæta það að ganga á stjórnarskrárvarinn rétt til verkfalla? Verkföllum er ætlað að hafa áhrif á almannahagsmuni til að ýta mönnum að samningaborðinu. Það sem skiptir máli er að til staðar séu ríkir almannahagsmunir og gögn þurfa að sýna fram á að þeir séu til staðar og afdráttarlaus rök þurfa að koma fram í frumvarpinu. Eftir að hafa farið fljótt í gegnum það sá ég það ekki. Nú er ég búinn að lesa upp fyrir alþjóð, sem getur náttúrlega líka lesið það sjálf, hvaða óþægindum þetta veldur og ömurlegum kringumstæðum. Það er ömurlegt að sex aðilar geti skapað svona kringumstæður en þannig er þetta í lögunum. Menn hafa farið af stað á grundvelli þeirra laga og stjórnarskrárvörðu réttinda og tjaldað til og ef þetta frumvarp verður samþykkt, ætlar ríkið þá að borga þeim skaðabætur fyrir að þeir hafi farið af stað á grundvelli réttar sem er stjórnarskrárvarinn sem er síðan tekinn af þeim með lögum eftir að hafa farið af stað að nýta sér hann? Ætlar ríkið að greiða þeim skaðabætur fyrir það sem þeir hafa þurft að kosta til í baráttu sinni? Þetta er spurning, en það er algjör réttindakrafa þar. Eftir að hafa farið í gegnum þetta og hlustað á rök í nefndinni sé ég að frumvarpið er klárlega ekki nógu vel unnið. Þar er hvergi talað um ríka almannahagsmuni, hvergi um efnahagslega vá. Já, þetta er ömurlegt ástand en við þingmenn eigum að fylgja stjórnarskránni og dómar Hæstaréttar segja að það þurfi að vera ríkir almannahagsmunir og efnahagsleg vá. Hvernig var þetta sagt í dómnum? Það var sagt að sú vinnustöðvun gæti valdið óbætanlegu tjóni fyrir þjóðarbúið í heild. Hér væru því ríkir almannahagsmunir í húfi. Um það er ekki að tefla í þessu tilfelli.

Hæstv. forseti. Ég hef margsinnis velt fyrir mér hugtakinu almannahagsmunir og meira að segja skrifað nokkrar greinar. Ég er þeirrar skoðunar í þessu máli, eins og öllum öðrum sem ég hef tjáð mig um þegar almannahagsmunir eru annars vegar, að ríkar kröfur þurfi. Það skiptir ekki máli hvort um er að ræða lög á verkföll, friðhelgi einkalífsins, eignarréttinn eða önnur mikilvæg réttindi, við verðum alltaf að fara varlega. Í þessu máli er þetta ekkert öðruvísi. Það sem ég vil minna helst á í umræðunni núna er að við, þingið, löggjafarvaldið, metum almannahagsmunina. Það er alltaf þannig. Hvort sem það eru íslenskir dómstólar eða Mannréttindadómstóll Evrópu, alls staðar gefa dómstólarnir löggjafarvaldinu mikið svigrúm. Hvernig er það í þessu máli? Hér eru raunverulega undir innviðir heils samfélags. Þetta snýst ekki bara um eitthvert fjárhagstjón einstakra fyrirtækja sem alltaf má búast við í verkfalli, þetta snýst um innviði samfélagsins. Það eru lögbundin verkefni að halda uppi eðlilegum samgöngum svo samfélagið í Eyjum geti yfir höfuð fúnkerað og þegar slíkir hagsmunir eru undir teljast þeir almannahagsmunir. Hér hefur verið minnst á dóm Hæstaréttar frá 2002 um mál sem er að vísu allt öðruvísi. Þar er raunverulega bara fjallað um efnahagslega hagsmuni sem voru miklir og mjög almennir fyrir alla þjóðina. Dómstóllinn gerði auðvitað ekki kröfu um að þannig yrði það að vera í öllum tilvikum ef það ætti að setja lög sem stöðvuðu verkfall heldur tók það sem rök í því máli sem þar var til umfjöllunar. Í því máli sem hér er núna til umræðu er alveg ljóst að þetta er farið að sliga samfélagið í Vestmannaeyjum, þetta hefur áhrif á möguleika fólks á að sækja læknisþjónustu, sækja mikilvæga þjónustu. Við getum ekki sagt í öllum tilvikum að það sé alltaf fylgifiskur verkfalls því að svo er ekki. Þó að verkfall geti undir vissum kringumstæðum bitnað á þriðja aðila bitnar það fyrst og fremst á þeim sem eru að semja í hverju tilviki þó að það geti haft einhver áhrif til óþæginda fyrir aðra. Í þeim tilvikum eru það ekki almannahagsmunir sem krefjast þess að slík verkföll séu stoppuð með lögum, það á hins vegar við aðstæður núna í þessu. Við getum alveg tekið sama dæmið og var hér 2010 þar sem fyrirhugað verkfall var stöðvað, sem ekki var þó komið á, en hafði að gera með samgöngur til og frá landinu. Það eru engin önnur sjónarmið í þessu máli hér. Þetta hefur með samgöngur til og frá Eyjum að gera. Vissulega eru þær einhverjar, þær eru ekki alveg horfnar, en samt eru þær svo lamandi fyrir samfélagið að það eru næg rök að stöðva þetta með lögum. Ég minni samt menn á að hér er bara verið að fresta, það er ekki verið að útkljá deiluna endanlega. Kannski er því eðlilegra að gera það með þessum hætti en var gert í fyrri dæmum sem við höfum fyrir framan okkur og þekkjum. Þarna er farið í vægari aðgerð, eins væga og hægt er að fara í, en samt komið í veg fyrir tjón á þeim miklu hagsmunum sem hér eru undir.