Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Eins og kunnugt er, er þetta mál þannig til komið, að í fyrra var flutt till. í Ed. um að leggja fram fé til kynnisferða sveitafólks, og skyldi það nema um 10 krónum á heimili. Í þeirri mynd kom frv. frá Ed. og fór til landbn. Sú nefnd sneri því í það horf, að í stað framlags úr ríkissjóði skyldi leggja ákveðinn skatt á framleiðsluvörur landbúnaðarins, og skyldi sú upphæð nema ½%. Þannig var frv. samþykkt hér og sent Ed., og skal ég ekki fara út í það, af hvaða orsökum það dagaði uppi. Í byrjun þessa þings var þetta frv. lagt fram af ríkisstj. í sömu mynd og það var samþykkt hér í d. á síðasta þingi. Í meðferð Ed. var gerð sú breyt., að ríkissjóður skyldi leggja í ferðasjóð sveitafólks fjárhæð, sem næmi helmingi tekna sjóðsins annars staðar að næsta ár á undan. Landbn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, en meiri hl. vill færa það í sama horf og áður og leggur til, að 5. gr. á þskj. 267 falli niður. Hv. þm. Mýr. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed. Ég er þannig sinnaður, að mér er það ekki mikið kappsmál, hvort frv. nær fram að ganga eða ekki, en tel þó, að setja ætti lög um þetta efni. Það eru sannarlega miklu meiri örðugleikar á því fyrir sveitafólk að komast heiman en bera kostnaðinn, enda hafa ýmis félög myndað samtök til stuðnings við kynnisferðir sveitafólks, bæði kaupfélög og búnaðarfélög. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um málið og vænti þess, að d. geti fallizt á að afgreiða það á þann hátt, sem meiri hl. landbn. leggur til, að fella 5. gr. frv. niður.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég gat þess við 2. umr., að eftir að gengið hafði verið frá brtt., þá hefðu komið fram raddir frá hlutaðeigendum og þá sérstaklega frá bæjarstjóra Siglufjarðar um það, að þeir væru ekki fyllilega ánægðir með þessa afgreiðslu málsins og þá sérstaklega það, að bærinn skyldi láta endurgjaldslaust af hendi uppgröft úr höfninni, sem yrði notaður til uppfyllingar. Með því að það er fjarri því, að sjútvn. vilji setja inn ákvæði, sem verði bænum til óþæginda, þá lýsti ég yfir því, að við 3. umr. mundi verða borin fram brtt. til þess að ráða bót á þessu. Ég hef nú sem frsm. sjútvn. haft aðstöðu til þess að ræða við bæjarstjóra Siglufjarðar og fleiri, og það hefur orðið samkomulag milli okkar um brtt., sem ég vil nú leggja fram skriflega, og er hún sem hér segir: Við 6. gr. Fyrir orðin „en uppfylling . . . eftir því sem hann hrekkur til“ í 1. málsgr. komi: en uppfylling innan við fyrirstöðuþil annast bæjarfélagið með uppgreftri úr höfninni gegn endurgjaldi lóðareigenda, eftir því sem um semst. Þessa skriflegu brtt. vil ég nú afhenda hæstv. forseta með tilmælum um, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá sjútvn., eins og hv. þm. Vestm. hefur nú lýst, og þarf tvenns konar afbrigði fyrir henni, þar sem hún er of seint fram komin og skrifleg.

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þessum umr. hefur lengi verið haldið áfram undanfarna daga, og ekki færri en fjórir hv. þm. Framsfl. hafa hellt úr skálum reiði sinnar yfir þessa till. Þeir hafa talað af miklum fjálgleik um óþarfa áreitni við bændur og annað þess háttar. Ég skal þó ekki fara langt út í þetta nú, einkum vegna þess, að ýmsir þeir, sem ég þurfti helzt að svara, eru ekki hér viðstaddir. En ég get þó ekki látið hjá líða að minnast nokkuð á fáein atriði, sem komu fram hjá þessum hv. þm. og eru fjarri öllum sannleika. Hv. 2. þm. N.-M. gekk einna lengst í þessum blekkingum. Hann var m. a. að taka upp úr ræðu minni og ræðu hv. þm. Snæf. atriði, sem við höfum aldrei sagt, og lagði svo út af því. Hann hafði það eftir okkur, að það væri ekki ætlazt til þess, að rannsóknin næði inn á heimili bænda, en það höfum við aldrei sagt, heldur að það kæmi aldrei til greina, að rannsóknin næði til annarra en þeirra stofnana, sem vinna að því að hreinsa og selja vöruna. Það er þýðingarlaust fyrir þennan hv. þm. eða aðra að halda því hér fram frammi fyrir okkur, að við höfum sagt eitt og annað, sem við höfum aldrei sagt, en það má geta nærri, hvernig málflutning þessir menn nota, er þeir tala við menn úti á landi, þegar þeir fara með svona ósannindi frammi fyrir þeim, sem þeir vita, að geta rekið þau ofan í þá aftur. Þá sagði hv. þm., að ég hefði sagt, að það væri hægt að fá svo og svo mikið af mótmælum og undirskriftum undir skjöl, ef það væri beðið um þau. Þetta er slúður eitt hjá hv. þm. Það, sem ég sagði, var, að það væri bersýnilegt, að mikið af þessum mótmælum væri pantað. Og ég er viss um, að það eru ekki sízt pöntuð þau mótmæli, sem koma úr kjördæmi þessa hv. þm., því að hvað ætli fólk austur á Vopnafirði eða þar um slóðir færi að skipta sér af mjólkursölumálunum hér í Reykjavík, nema það sé sérstaklega beðið um það? Það er allt öðru máli að gegna um þá, sem búa hér á verðlagssvæðinu, því að þar er um aðila með einkaleyfisaðstöðu að ræða, sem kunna að hafa verið hræddir með því, að hér ætti að rýra hagsmuni þeirra. Um það er ekki hægt að segja að svo stöddu, en það fer eftir niðurstöðum þeirrar n., sem verður kosin samkvæmt þessari þál. Þessi hv. þm. var einnig að tala um það, að rótin til þessara ummæla, sem hann hafði eftir mér, um það, hve auðvelt væri að fá pöntuð mótmæli og annað slíkt, lægi í því, að ég væri þessu svo vanur úr mínu héraði. En þetta er alveg öfugt. Það mundi ekki þýða að reyna slíkt við Húnvetninga, og jafnvel þótt þessi hv. þm. eða aðrir úr Framsfl. sendu slíkar pantanir til flokksmanna sinna þar, þá er ekki víst, að þeir vildu verða við slíkri áskorun, þótt þeir séu annars vikaliðugir. Varðandi tal hv. 2. þm. N.-M. um, að ekki væri þörf athugunar á mjólkursamsölunni, vegna þess að mjólkurfræðingur Flóabúsins hefði gert mjólkurprufur á öllum mönnum þar eystra, verð ég að líta svo á, að honum hafi orðið mismæli. Þá endurtók þessi hv. þm., að till. hv. þm. Snæf. væri ekki fram komin til leiðréttingar í mjólkurmálinu, heldur til þess að ófrægja bændur, gera óleik og valda vandræðum. Það er furðulegt, að hann skuli kasta slíku að heiðarlegum mönnum, þessi ógæfusami maður, sem hefur með blaðri sínu valdið bændum meira tjóni en nokkur annar maður, og það er til skammar, að hann skuli vera liðinn í nokkru opinberu starfi, sem snertir landbúnaðinn. Það er ekki nauðsynlegt að fara mörgum orðum um ræðu hv. þm. Mýr. Hann hélt því fram, að hægt væri að laga allar misfellur, sem kynnu að vera á mjólkursamsölunni, án þeirra aðgerða, sem farið er fram á í till. hv. þm. Snæf., og að hægt væri að fá þær upplýsingar, sem þörf væri á, í nál. þeirra sex n., sem unnið hafa að þessum málum undanfarið. Ég held nú, að ekki sé mikið að græða á þeim nál., eins og fram kom í ræðu hv. þm. Hafnf. Varðandi tal hv. 2. þm. N.-M. um, að ég hefði látið ginna mig sem þurs af sósíalistum, sem kom og fram í ræðu hv. þm. V.-Sk., verð ég að segja, að þetta er að hafa endaskipti á réttu og röngu. Frv. er flutt af okkar mönnum og í samráði við marga okkar. Þeir (sósíalistar) skrifuðu aðeins undir nál. í landbn. og eru fylgjandi máli, sem minn flokksmaður hefur flutt, og þeir styðja okkur í því. Það var auðheyrt á tali hv. þm. Mýr. um skipun væntanlegrar n., að hann vildi að hún yrði skipuð samkv. till. hans eða brtt. hv. 2. þm. Skagf. Er auðséð á þessu, að þeir framsóknarmenn eru reiðubúnir að samþ. brtt. við aðalfrv., en ætla svo að fella það á eftir, af því að þeir sjá ekki ástæðu til að samþ. neitt um lagfæringu á mjólkurmálunum. Varðandi tal þessa hv. þm. um skipun óstarfhæfrar n., ef hún yrði skipuð þm. einum, vil ég taka það fram, að ég hef svarað því áður og þykir líklegt, að hún verði skipuð sömu mönnum, hver sem kysi þá. Ég skal ekki fara út í ræðu hv. þm. V.-Sk., af því að hann er ekki við, en hún var full af skammaklausum, einkum um hv. þm. Snæf. Við erum svo vanir að heyra þess konar ræður, að við kippum okkur ekki upp við það. Þar voru atriði mér óviðkomandi, getsakir og illyrði, er snertu deilur milli flokka okkar, en það þýðir ekki að blanda þeim hér inn í umr., þar sem hann er ekki viðstaddur. Þær löngu ræður, sem hér hafa verið fluttar, eru gerðar til þess að valda málþófi og draga mál þetta á langinn, svo að þeir hafi betri tíma til að dreifa út um landsbyggðina ósönnum frásögnum og getsökum um meðferð málsins. Ég geri ráð fyrir, að þegar menn athuga málið, sjái menn, að þessi till. er ekki flutt í öðrum tilgangi en þeim að fá leiðréttingu í mjólkurmálunum og hefur mikla þýðingu, bæði fyrir alla neytendur og landsfólkið í heild. Skal ég láta þetta nægja og ekki blanda mér inn í umræðurnar um þessa till., nema sérstakt tilefni gefist.



Þegar ég tók til máls síðast og lét í ljós þá skoðun, að mér þætti bezt fara á að samþ. till. þá, sem hér liggur fyrir á þskj. 173 samkv. till. meiri hl. landbn., skildist mér, að hv. þm. Mýr. þættu það firn mikil. Hann sagði, að ég væri að fjandskapast gegn bændum með því að aðhyllast till. meiri hl. landbn. Það er einkennilegt, ef það er fjandskapur gagnvart bændum að samþ. till., sem landbn. flytur. Ég ætla, að allir hv. þm. sjái, að hér er meira um gífuryrði en rök að ræða frá hendi hv. þm. Mýr. og annarra, sem taka í sama streng. Ég get ekki skilið, hvernig hægt er að verja afstöðu hv. þm. Mýr. til þessa máls, svo rammvíxlaður er hann orðinn í því. Fyrst gerir hann þá till. að fella till. á þskj. 173. Síðan gerir hann brtt. við hana og er samþ. till. hv. 2. þm. Skagf. Síðan kemur hann með brtt. við brtt. sína, og loks flytur hann brtt. í þessu máli á þskj. 330, og verður ekki annað séð en hann sé orðinn nokkuð reikull. Þessi hv. þm. virtist mjög reiður mér og talaði af móði miklum. Ég veit ekki til, að hann hafi ástæðu til þess, því að ég þykist hafa verið mildur við hann. Ég er ekki reiður honum, svo dauðmeinlausum þm. Þótt hann gerist mærðarmikill nú í seinni tíð, hefur það ekki vakið reiði neins þm. Það eru eins konar flautir, sem hann framleiðir, og er hann þekktur að því. Þm. þykir því undrum sæta, þegar aðalflautameistari þingsins fer að kasta stórgripahnútum. Hann sagði, að ég hefði gert veður út af hraunkjötinu, en ég minntist ekki á það að öðru leyti en orð hans gáfu tilefni til, en hann sagði, að andstæðingar sínir hefðu lagzt á úldið kjöt suður í Hafnarfjarðarhrauni og þótt það réttur góður. En hann skapaði það, að ég hefði gert kjötútburðinn að umræðuefni og gert það til tjóns fyrir landsfólkið. Þetta eru vísvitandi ósannindi hjá þm. Við þetta bætti hann nokkrum orðum í svipuðum tón. Hann sagði, að ég væri þessi gerfallni skapillskumaður, sem ekkert nýtilegt mál flytti, ég væri ekkert annað en skapillskan og árásargirnin, ég legði aldrei annað til málanna en að fylgja því versta, sem fram kæmi í hverju máli. Þannig lýsti hann minni framkomu hér í þinginu. Ég skal ekki halda langa ræðu um framkomu mína hér. En það skal ég játa, að ég hef ekki tekið mikinn þátt í umræðum nema um þau mál, sem ég hef áhuga á. Þau mál, sem ég hef flutt, hafa oft vakið ágreining, þau hafa valdið deilum og þótt merkileg og vakið alþjóðarathygli, þótt þau hafi verið fá. En ég get verið ánægður með það að þau hafa flest fengið samþykki Alþingis, þótt það hafi stundum ekki verið fyrr en í þriðju eða fjórðu atrennu. Annaðhvort hafa rök mín bitið eða þungi almenningsálitsins hefur knúið þingmenn til að samþ. þau. Ég þarf því ekki að skammast mín fyrir þau. En það eru undur, að hv. þm. Mýr. skuli telja sig þess umkominn að dæma aðra. Ég veit ekki til, að eftir hann liggi nokkurt afrek hér í þinginu. Ég tel víst, að enginn muni nokkurt orð af því, sem frá þessum flautaþeytara hefur komið. Engin spor sjást eftir hann í þjóðmálunum, þar verður hvergi vart við afrek hans. Það vekur því undrun mína, að þessi þm. skuli allt í einu vera orðinn svona herskár í minn garð. Það er í algerðu ósamræmi við það álit manna, að þessi þm. sé alveg dauðmeinlaus maður. Ég veit, að þessi sami hv. þm. hefur vakið nokkra athygli sem viðvikaliðugur við aðra þm. Þeir hafa leitað til hans um stuðning við ýmis mál, og hefur hann þá stundum komið úr merkilegum áttum í atkvæðagreiðslum. En það vekur enga sérstaka athygli að gerast lánshross. Ég man, að í minni sveit voru sérstök hross höfð til lána. Þau urðu talsverðir gutlarar og sæmilega lipur fyrir stöðuga brúkun, en aldrei meira. Var oft hugsað með meðaumkun til lánstruntnanna, en engum datt í hug að bera traust til þeirra, þegar mikils þurfti við, enda er sá hestur, sem hrakinn er í sína áttina hvern daginn, vissulega aumkunarverðastur, og hugsa ég, að slík meðferð geti vakið viss skapleiðindi. Það er því fjarri því, að ég geti borið kala til þessa hv. þm., ég finn frekar til með honum vegna þessa ömurlega ástands. En mig undrar, að þessi þm., þessi umkomulitli þm., skuli vera að leggja dóm á þingafrek annarra, þar sem hann á engin sjálfur og hefur komið fram í þjóðmálunum á þann hátt, sem ég hef nú lýst. Ég geri ráð fyrir því og hef heyrt það frá hv. forseta, að líða taki nú á seinni hluta umr. um þetta að mörgu leyti leiðinlega mál. Vil ég vænta þess, að flestir hv. þm. geti orðið við og samþ. hina hóflegu till. á þskj. 173. Flm. hennar hefur með flutningi hennar viljað sjá fyrir hag beggja aðila, ná einhverju samkomulagi milli neytenda og framleiðenda. Og þó að ég álíti þörf róttækari aðgerða, finnst mér sjálfsagt að styðja þessa hóflegu till., sem er, eins og ég hef áður tekið fram, til þess eins fram komin að bæta samkomulagið milli framleiðenda og neytenda. Ég er sannfærður um, að ýmsir ágallarnir í mjólkurmálinu eru óviðráðanlegir, og veit, að ýmislegt er gert til að bæta úr þeim. En þótt svo sé, er ekki sæmandi, að ekki sé gerð tilraun til að koma þessum málum í betra horf, og er því sjálfsagt að láta fram fara rannsókn í því skyni.

Forseti (JörB) : Ég vil beina því til hv. þm., og er það ekki eingöngu í tilefni af síðustu ræðu, að þeir geri sem minnst að deila hver á annan persónulega.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. Hafnf. flutti hér alllanga ræðu um þetta mál í fyrradag, og virtist mér framkoma hans og ræðuflutningur nokkuð einkennilegur þá. Hann þóttist vilja greiða fyrir, að umr. um þessa till. gæti orðið lokið sem fyrst, og var síðan með, að því er ég álít, óviðeigandi og ósæmilegar aðdróttanir til hæstv. forseta, að hann hefði tafið fyrir þessu máli. Og í ræðu sinni hlóð hann síðan dylgjum á dylgjur ofan og stóryrðum á stóryrði ofan á það fyrirtæki, sem till. ræðir um, og þvældi þannig um þetta mál a. m. k. hálfa klukkustund. Virtist hann gera það, sem hann gat, - um leið og hann sagði það vera sitt áhugamál, að umr. mætti ljúka sem fyrst, - til þess, að umr. yrðu enn meiri og færu víðar en þegar var orðið. Það, sem hv. þm. Hafnf. m. a. taldi fram sérstaklega til stuðnings því, að skipa bæri slíka rannsóknarn., var það, að nauðsynlegt væri að rannsaka mjólkursöluna til setuliðsins á þessu hausti. Ég vil benda á, að í þessum umr. hafa fyrir löngu verið gefnar upplýsingar um, hvað mikil mjólk hafi verið seld til setuliðsins í haust, svo að þessi n. mundi ekki komast að neinni nýrri niðurstöðu um það, því að það er þegar að fullu upplýst af þeim, sem stjórna þessum málum. Þá sagði hann og hefur haldið því fram áður, að áreiðanlega væri um lögbrot að ræða hjá stjórn samsölunnar að hafa selt mjólk til setuliðsins. Vitanlega nær það engri átt. Vil ég í því sambandi benda á, að sjálfur þessi hv. þm. leggur engan trúnað á sín eigin orð í þessu efni, því að ef hann og skoðanabræður hans hefðu litið svo á, að hér væri um lögbrot að ræða, þá hefðu þeir átt að snúa sér til viðkomandi yfirvalda með kæru á stj. samsölunnar fyrir að hafa brotið l. Þeir hafa ekki treyst sér til að fara þessa leið, og tel ég það ekki undarlegt, því að það sér hver maður, að slíkt eru staðlausar fullyrðingar. Það þarf ekki að efa, að þessir hv. þm. hefðu kært stjórn samsölunnar fyrir lögbrot, ef þeir hefðu getað, svo mikla stund hafa þeir lagt á að gera hvers konar árásir á þetta fyrirtæki og þá, sem stjórna því. En í stað þess hafa þeir tekið upp þann háttinn að halda langar ræður hér á þingi um, að stjórn samsölunnar hafi brotið l. með því að selja setuliðinu mjólk. Nú vita allir, að ekki hefur verið tekin upp skömmtun á þessari vöru, og sjá þá allir, hvílík fásinna er að halda fram, að það sé lögbrot af mjólkursölun. að selja setuliðsmönnum mjólk, því að ég veit ekki til, að neinar hömlur séu á því, að setuliðsmenn kaupi hér í búðum vörur, aðrar en þær, sem háðar eru skömmtun. Þeir hafa getað gengið í búðir og keypt allar aðrar vörur, enda væri það hvort tveggja í senn óframkvæmanlegt og mjög óviðeigandi af mjólkursölustj. að neita setuliðsmönnum um mjólk í búðunum, enda ómögulegt, þar sem engin skömmtun var, að koma í veg fyrir slík kaup, því að þeim hefði verið auðvelt að fá aðra til að kaupa mjólkina fyrir sig, ef þeim hefði sjálfum verið neitað um hana. Hv. þm. treysti sér ekki til að hrekja neitt, sem ég hef haldið fram í ræðu minni um þær athuganir á þessu máli, sem fram hafa farið að undanförnu af þeim sex n., sem hafa rannsakað ýmisleg atriði þessa máls. Hann sagði oft í ræðu sinni eitthvað á þessa leið: Kannske eitthvað sé um þetta í áliti hinna sex n.? Þetta margendurtók hann. Sýndi hann þar það, sem vitað var áður, að hvorki hann né aðrir, sem mælt hafa fastast með þessari rannsókn, hafa nennt að kynna sér þessi nál., sem fyrir liggja. Ætti að kjósa eina nýja n. nú, sýnist mér, að helzta verkefni hennar yrði að rannsaka þessi nál., sem fyrir liggja, ef það gæti orðið til þess, að þessir menn fengjust loksins til að kynna sér það, sem í þeim stendur. Hv. þm. hélt enn fram dylgjum sínum um, að hér væri eitthvað óhreint í pokahorninu. Hann segir, að n. með nægilegu valdi gæti komizt inn fyrir dyrastafinn hjá samsölustj., þar sé margt á huldu um kostnað, lauslega gefnar töluskýringar og annað slíkt. Það er sami söngurinn og áður, dylgjur um, að þarna sé eitthvað óheilbrigt og óhreint, en varazt að nefna nokkuð ákveðið. Það er þessi venjulega undirróðursstarfsemi að reyna að koma inn hjá almenningi grun um, að eitthvað óhreint sé á seyði, hlaða dylgjum á dylgjur ofan, en gæta þess að nefna ekkert ákveðið. Eins og tekið hefur verið fram fyrir löngu, þá er verzlunarkostnaður samsölunnar hlutfallslega minni en hjá nokkru öðru fyrirtæki, sem verzlar með nauðsynjavöru. Það sýnir bezt, að þetta mál er ekki fram borið af umhyggju fyrir almenningi í bæjunum, að hv. þm. Hafnf. hefur t. d. aldrei flutt till. um að athuga verzlunarkostnað hjá öðrum fyrirtækjum og reyna að koma þar fram lagfæringum eða lækkunum, ef þörf kynni að vera á. Þó er honum fullkunnugt eins og öðrum, að t. d. hér í bæ eru tugir og sjálfsagt hundruð heildsala og umboðssala, sem hafa rakað saman miklu fé, þó að þeir hafi ekki lagt nema mjög lítið í kostnað. Margir þeirra hafa aðeins eina skrifstofukytru til umráða fyrir rekstur sinn, en græða stórfé á að flytja inn og verzla með ýmsar nauðsynjavörur. Þarna finnst hv. þm. Hafnf. og hans fylgjurum ekkert athugavert, þarna þurfi ekkert að gera, þó að slík fyrirtæki taki margfaldan verzlunarkostnað á við það, sem samsalan gerir, þarna sé allt í bezta lagi og engin þörf fyrir almenning, að neitt sé gert eða athugað nema hjá því fyrirtæki, sem hefur langminnstan verzlunarkostnað. Hv. þm. A.-Húnv. segir, að ekki muni vera mikið að græða á að lesa álit hinna sex n. Hann getur ekkert um það sagt, meðan hann hefur ekki kynnt sér þessi nál. En ég vil spyrja: Hvaða trygging er fyrir því, þó að við skipum sjöundu n., að þessir menn nenni að kynna sér álit hennar frekar en hin fyrri? Ég sé ekki neina minnstu tryggingu fyrir því. Það er líklegt, þótt bætt verði við sjöundu n., að haldið verði áfram sömu aðferðum, sömu vinnubrögðum og áður af þessum mönnum í stað þess að athuga það, sem þessar n. hafa sagt, eftir að hafa rannsakað málið, og þær till., sem þar eru gerðar, halda áfram að dylgja um, að hér sé eitthvað öðruvísi en það á að vera, og heimta rannsókn á rannsókn ofan. Ég sé engar líkur til. þótt sjöundu n. verði bætt við, að friður fáist í þessum málum fyrir þessum ofsóknum eða þær leggist niður. Annars kom ekkert nýtt fram í ræðu hv. þm. A.-Húnv. og engar röksemdir. Hann finnur, að hann hefur illt mál að flytja, og grípur því til að nota ósæmilegt orðbragð um andstæðinga sína, þegar hann sér, að hann getur engar röksemdir flutt máli sínu eða framkomu til stuðnings. Hann hefur látið hafa sig til þess að leggjast á sveif með óvildarmönnum bændastéttarinnar, sem halda uppi þrálátum ofsóknum gegn fyrirtækjum bænda. Hann hefur gerzt liðsmaður þeirra manna, sem þannig haga sér, og vill nú setja pólitíska rannsóknarn. á þetta fyrirtæki bænda. Hann segir: Þetta mál er flutt af einum flokksmanni mínum, og þetta er því mál flokks míns. - Ég hef áður gert grein fyrir, af hvaða rótum þessi till. er runnin, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka mikið af því, sem ég áður sagði. Þegar sósíalistar og Alþýðuflokksmenn höfðu byrjað að þyrla upp moldviðri hér í bænum og í blöðum eins og oft áður um þetta fyrirtæki og flytja um það frv. og till. hér á þingi, koma kosningasmalar Sjálfstfl. og segja: Þetta dugir ekki, að þessir menn séu látnir einir um málið, þá ná þeir kjósendunum á sitt band. Þið verðið að taka undir og gala líka, blessaðir, og hafa a. m. k. eins hátt og hinir. - Og þegar svo þessir menn fara að láta málið til sín taka, þá er manndómurinn ekki það mikill, að þeir reyni að leiðrétta það, sem rangt er, og halda fram því, sem rétt er, í blöðum og á þingi, að það sé búið að kjósa sex n. á síðustu sjö til átta árum til að rannsaka þessi mál og því sé ekki líklegt, að neitt nýtt upplýsist, þó að einn. komi enn. Það er ekki reynt að slá niður þennan ósæmilega áróður, heldur er tekið undir fullum hálsi í sama dúr. Ég benti á það áðan, hvað mér fyndist það ósæmilegt, að hv. þm. A.-Húnv., sem er fulltrúi fyrir bændakjördæmi, skyldi ljá lið sitt þessum og þvílíkum aðförum. Hann er líka sennilega farinn að finna, að hann hefur hér laust undir fæti, og þess vegna grípur hann til málflutnings eins og ég gat um. Sama er að segja um hv. 7. þm. Reykv., sem finnur nú, þrátt fyrir það að hann sé tungulipur, að hann getur ekki rætt um þetta mál á þann veg, að það sé félögum hans eða málstað til framdráttar, og þess vegna flytur hann mál sitt á þann veg, sem hann gerði áðan, sneiddi alveg hjá því máli, sem á dagskrá er, en tók upp í þess stað persónulegan skæting um andstæðinga sína.



Það er stutt aths. Mér þykir verst, að hv. 7. þm. Reykv. er hér ekki viðstaddur, því að ég þurfti að kvitta ofurlítið fyrir innlegg hans til mín, þó að ég hlíti þeim tilmælum hæstv. forseta að vera ekki langorður. Ég skal geta þess, að mér varð á, þegar ég ræddi við hv. 7. þm. Reykv., að kalla hann 6. þm. Reykv. Ég hef þegar beðið hv. 6. þm. Reykv. afsökunar á því, sem ég sagði um hann, og vona ég, að hv. 7. þm. Reykv. taki til sín það, sem hann átti í því. Þessi hv. þm. hélt áfram uppteknum hætti að ausa yfir mig fúkyrðum. Hann kvaðst sjálfur hafa komið miklum hlutum til leiðar, en aftur á móti hefði ég aldrei komið neinu fram, sem neins virði væri. Ég skal ekki deila við hann um það, og mér væri sama, þó að kosin væri ein n. enn til þess að athuga það, og legði ég óhræddur undir dóm þeirrar n., ef sæmileg væri, hvor okkar hafi átt meiri og merkari þátt í löggjöf síðari ára. Eitt, sem hann fann mér til foráttu, var það, að ég hefði gerzt liðsmaður ýmissa mála og margir hefðu til mín leitað. Það eru til menn, sem ýmsir óska fremur að hafa með sér en á móti, og aðrir, sem menn óska heldur að hafa á móti sér, og það kann að vera þess vegna, að færri hafa leitað til hans en mín, og kemur það heim við þá líkingu, sem hann dró upp um hestana. Góðir hestar eru eftirsóttir af öllum, en það eru líka til hestar, sem enginn vill nýta, þeir eru bæði staðir og slægir og þýðir ekki að bjóða þá neinum manni. Hann dró talsvert úr gífuryrðum sínum um félög bænda, sem verka og selja kjöt og aðra nauðsynjavöru, gífuryrðum, sem ég taldi, að mættu ekki fara óathuguð gegnum þingið. En hann var fyrst og fremst að dylgja um, að skemmdir á kjötinu hefðu verið að mestu að yfirlögðu ráði þeirra, sem með þessa vöru fara, og fann köllun hjá sér til að lýsa því, hve ljótt það væri að ónýta mat, sérstaklega hjá þessari þjóð, sem til skamms tíma hefði soltið. Þessi blekking gat ekki verið flutt í öðrum tilgangi en þeim að reyna að koma inn hjá þeim, sem á mál hans hlýddu, að þeir, sem hefðu annazt verkun og sölu kjötsins, hefðu vitandi vits látið það eyðileggjast, þó að það kæmi ekki beint fram í dylgjum hans. En síðar í ræðu hans komu beint fram ummæli, sem ég skora á hann að viðhafa utan þings og tilnefna stofnanir og vörutegundir þær, sem hann var þar að tala um, því að hann segist vita til, að verzlunarfyrirtæki hafi á undanförnum árum eyðilagt matvæli til þess eins að halda uppi verðinu á þeim birgðum, sem komu á markaðinn. Í þessu sambandi vil ég benda á, að þessi hv. þm., sem þykist hafa allra manna bezt vit á öllu, sem lýtur að sjávarútvegsmálum, hefur ekki séð ástæðu til að minnast á, að nákvæmlega þetta sama hefur gerzt með útflutningsvörur sjávarútvegsins, nema bara í margfalt stærri stíl, því að það er vitað, að að undanförnu hafa síld og fiskflök eyðilagzt í stórum stíl, - ég tala nú ekki um þær skemmdir, sem orðið hafa á ísfiski, sem fluttur hefur verið til Englands, sem er miklu alvarlegra mál. Á þetta minnist hann ekki einu orði, hann talar aðeins um framleiðsluvörur bændanna, sem hann segir, að séu eyðilagðar af illgirni einni og mannvonzku. Þetta víti ég og skora á hann að endurtaka þessi orð sín utan þings og skora á hann að tilnefna þau fyrirtæki, sem að þessu hafi staðið, og þær vörur, sem þannig hefur verið með farið, til þess að hlutaðeigendur eigi kost þess að hreinsa sig af þessu máli og láta þennan hv. þm. standa við orð sín, því að svona lagaður áburður getur ekki stafað af öðru en sálsýki á háu stigi eða óþokkaskap, sem fáum er trúandi til nema alkunnum bændaníðingum.



Herra forseti. Það er ekki margt, sem ég þarf að svara. Það hafa tveir hv. þm. veitzt að mér persónulega, og það mætti ætla, að ég færi að svara þeim, en það ætla ég ekki að gera. Hv. þm. A.-Húnv. varð sýnilega gramur, þegar ég var búinn að sýna honum fram á, að það er ekki hægt að gera þessa rannsókn, sem hann talaði um, að gera yrði, nema farið yrði inn á heimilin. Hv. þm. varð líka gramur, þegar ég benti honum á þann áfellisdóm, sem hann kveður upp yfir bændum landsins - og þá sérstaklega húnvetnskum bændum, sem eru þeir einu, er hann þekkir, - þegar hann leyfir sér að segja, að þær áskoranir, sem fram hafa komið um þetta mál frá bændum landsins, væru pantaðar og það væri auðgert að fá slíkar áskoranir eftir pöntun. Gaf hann þannig í skyn, að bændur hefðu enga sjálfstæða skoðun. Þessa lýsingu dregur hann af bændum í þeirri sýslu, þar sem hann hefur starfað, en það er víst ekki nema í tveimur hreppum þar, sem hann þekkir bændur vel. En nú fór hann að reyna að klóra í bakkann og segjast hafa sagt annað en það, sem hann sagði, og í öðru lagi vildi hann skamma mig fyrir, að ég hefði sagt þetta. Og nú gerði hann annað, sem ekki var betra. Nú leyfði hann sér að segja, að bændur landsins hafi ekki áhuga á öðrum málum en þeim, sem snerta þá fjárhagslega. Hann segir, að bændur austur í landi og norður í landi láti sig engu skipta mjólkursölu í Reykjavík og þess vegna séu þær ályktanir, sem komi frá þessum bændum, pantaðar og yfirleitt sé bændastétt landsins þannig, að hún hugsi ekki um annað en það, sem henni komi fjárhagslega við. Þessa ályktun leyfði hann sér að draga af fámennum hópi manna í Austur-Húnavatnssýslu. Hann telur, að þeir séu ekki víðsýnni en svo, að þeim sé ekki trúandi til að gera ályktun um neitt annað en það, sem beint snertir þeirra eigin pyngjur. Þvílíkur hugsunarháttur. Ég ætla ekki að segja meira um þennan hugsunarhátt. Hann dæmir sig sjálfur, og ég vil helzt ekki þurfa að verða var við hann oftar, en ég vorkenni og aumka hv. þm. Hv. þm. Hafnf. er hér ekki við, og mun ég því ekki svara honum mikið. Hann segir, að „við“ höfum unnið að því að láta mjólkurframleiðsluna á bæjarlandinu hverfa. Mér er ekki vel ljóst, hvað hann á hér við. Það, sem helzt sýnist ýta undir menn um að auka framleiðslu sína, er, að verðið fyrir þá vöru, sem þeir framleiða, sé það hátt, að framleiðslan borgi sig. 1942 er síðasta árið, sem fyrir liggur, hvaða verð menn hafa fengið fyrir mjólk á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur. Það eru til menn á bæjarlandinu, sem kallaðir eru undanþágumenn, þeir eru ekki margir, en þó nokkrir, sem hafa fjósin í því lagi, að heilbrigðiseftirlitið og dýralæknir leyfa þeim að selja mjólkina beint úr fjósum sínum til neytenda. Þessir menn fengu að meðaltali árið 1932 kr. 1,17 fyrir lítrann. Þá þurftu þeir að koma mjólkinni frá sér og senda til neytenda. Aðrir, sem seldu mjólk á bæjarlandinu í samsöluna, fengu 1,03 fyrir lítrann. Þeir hér á Reykjavíkursvæðinu, þ. e. milli Hellisheiðar og Skarðsheiðar, fengu 93 aura, þeir, sem eru austan Hellisheiðar, 87 aura, en í Borgarfirði ofan Skarðsheiðar 83 aura, allt í heilum aurum. Nú vil ég spyrja hv. þm., hvort það, að skipulagið er búið að koma þessum verðmismun á, bendi til þess, að við séum, eins og hann segir, „búnir að drepa framleiðslu bænda“, þar sem þeir fá nú kr. 1,03 og kr. 1,17, þar sem þeir fengu áður 80 til 90 aura. Ef hlutföllin hefðu verið öfug, þá hefði kannske mátt segja, að settur hefði verið steinn í götu framleiðenda, enda er með því að setja upp, að fjós séu í lagi, hægt að fá undanþágu og selja mjólk beint úr þeim. Þess þurfti ekki áður. Ef honum finnst það sanngjörn krafa að krefjast meira hreinlætis, þá kemur það í bága við kröfu hans um góða mjólk. Ég veit því ekki, hvernig ber að skilja þetta. Hv. þm. skorar á mig að nefna dæmi til sönnunar því, sem ég sagði, að hér á Alþ. væri gert allt, sem unnt væri, til að draga úr mjólkurframleiðslunni og styðja að því, að minni mjólk komi á markaðinn næsta ár en nú. Ég skal verða við því. Ég skal þá fyrst benda á, að það hefur kveðið við þann són hér á Alþ., að mjólkin væri seld allt of háu verði. Það hafa verið fluttar tvær til þrjár ræður á þingi til að sýna, að verð það, sem sex manna n. komst að samkomulagi um, sé allt of hátt. Finnst honum það vera til þess fallið að ýta undir aukna mjólkurframleiðslu að halda því fram, að það þurfi að lækka mjólkurverðið? Og er það til að ýta undir mjólkurframleiðsluna, að Alþ. finni ástæðu til þess að skipa n., sem skuli hafa miklu víðtækara vald en nokkur n., sem skipuð hefur verið hér áður, til þess að rannsaka, hvort allt sé nú með felldu um mjólkurframleiðsluna? Er það til að ýta undir það, að nóg sé framleitt, að talað er um að taka af bændum framleiðslutæki þeirra sjálfra, mjólkurstöðvarnar? Svona mætti lengi telja. Ég skal benda á, að þessir menn, sem yfirleitt vilja gera bændunum eins erfitt um mjólkurframleiðsluna og þeir geta, hafa gert það sumpart af skammsýni og svo af því að þeir eru dregnir með flokksbræðrum sínum, eins og hv. þm. A.-Húnv., sem er hér annarra verkfæri eins og stundum oftar.



Út af því, sem hv. þm. Mýr. sagði, að hann furðaði sig á því, að ég skyldi ekki gera að umræðuefni ónýtingu matvæla, sem teljast til sjávarafurða, þá vil ég segja, að hér er ekki um svipað fyrirbrigði að ræða og eyðileggingu landbúnaðarafurða, því að vitað er, að ekki er markaður hér í landi fyrir allar þær sjávarafurðir, sem ganga af því, sem hægt er að koma á markað í útlöndum. Í öðru lagi hefur fiskur oft skemmzt fyrir ófullkomin flutningatæki, en sérstaklega af því, að skip hafa verið neydd til að bíða eftir skipalestum og varan hefur skemmzt í ferðum. Það er ekki hægt við þetta að ráða. Viðvíkjandi því, að hér sé kastað fiski úr frystihúsunum, er það að segja, að þó að hér séu frystihús í stórum stíl, þá eru möguleikar til að geyma fiskinn frystan mjög takmarkaðir. Og sums staðar er orka til frystingar mjög takmörkuð. Útgerðarmenn eru háðir þessum skilyrðum. En þó að þeir vildu rýma húsin og selja fiskinn, þá er ekki markaður fyrir hann hér innan lands. Þessar aths. hv. þm. Mýr. eru auðvitað byggðar á ókunnugleika hans á kringumstæðunum, sem fiskframleiðendur eiga við að búa, en fyrst hann skortir kunnugleikann, þá á hann ekki alltaf að vera að klifa á þessu. Ég sagði áðan, að sambönd bænda hefðu kastað matvælum í mörg ár, og hér er um þau matvæli að ræða, sem neytendur eru til fyrir. En þegar lækkað var verð á smjöri og eggjum, þá hurfu þessar vörur af markaðinum samstundis. Það vitum við neytendurnir. Og það er skoðun okkar, að þær séu seldar á svörtum markaði. Það er gert. En þeirri skuld hef ég aldrei skellt á bændur almennt. Hitt er gífuryrði, að ég sé bændaníðingur. Og ég vil láta undrun mína í ljós yfir því, hve þessi hv. þingeyða leyfir sér að viðhafa mikil gífuryrði um aðra.



Það skulu ekki verða mjög mörg orð, sem ég legg til þessa máls, og ég hefði ekki staðið á fætur til að leggja orð í belg, ef hv. þm. Hafnf. hefði ekki kallað þau fram, en nú er hann ekki viðstaddur, og get ég því látið ósagt margt af því, sem ég hefði annars viljað við hann tala. En ég tel óhjákvæmilegt að víkja nokkrum orðum að því, að hann vildi láta það líta út sem ég væri af ásetningi að tefja þetta mál, sem nú er til umr., 100. mál. Þá er það fyrst að segja, að um deilumál hefur sá háttur jafnan verið hafður á að haga umr. um þau á þann veg, að önnur mál liðu ekki stórkostlega við, þ. e. önnur mál, sem ekki er mikill ágreiningur um, því hafa þau verið höfð framar á dagskrá og reynt að þoka þeim áleiðis. Ég veit ekki til, að nokkurn tíma hafi verið fundið að þessu, enda einkennileg vinnubrögð, ef stöðva ætti störf þingsins með því að láta eitt eða tvö ágreiningsmál jafnan sitja í fyrirrúmi. Þá gæti tekizt þannig til, að n. gætu ekki sinnt undirbúningi annarra mála og þingstörf þannig tafizt um langa stund. Nú verður oft svo, að þótt ekki sé búizt við löngum umr. um mál, þá verða þær lengri en búizt var við. Þannig hygg ég, að hver sem ræður umr. á þingi, geti þm. umborið slíkt og mætt slíkum hindrunum með fullum skilningi. En ef einhver skyldi halda, að eitthvað væri hæft í því, sem hv. þm. var að álasa forseta fyrir, að þetta mál hefði verið tafið af fjandskap við það og hann hefði einnig hagað sér á sama hátt um meðferð svo kallaðs mjólkurfrv., þá er það að segja, að þessi mál eru skyld, bæði ágreiningsmál og fyrir séð, að um þau yrðu miklar deilur. Einu sinni spurði hv. 1. flm. mig, hvort ég gæti ekki reynt að greiða fyrir því, að umr. um það yrði lokið, og sagði ég honum, að ég gæti haft kvöldfund um málið. Þetta kvöld var svo málið tekið fyrir, og var það gegn ströngum mótmælum sumra þm., að sá fundur var haldinn, en engu að síður tók ég til minna ráða til þess að fá málið afgr. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Hafnf. var viðstaddur í það skipti. En það skiptir ekki heldur máli. Það hefði betur farið, að hann hefði ekki borið á mig sakir fyrir meðferð þessa máls. Svo að ég víki að mjólkurfrv. svo nefnda, þá er það að segja, að þskj. var útbýtt 13. okt., það var ákveðin umr. um það 14. okt., á 32. fundi í Nd. Á 33. og 34. fundi var svo annað ágreiningsmál til umr., sem var fast sótt, að fengi afgreiðslu, olíumálið svo nefnda. Á 35. fundi, 21. sama mánaðar, var það svo tekið á dagskrá samkv. ósk hv. flm. Hinn 25. var það svo aftur tekið til meðferðar, en umr. frestað og málinu vísað til landbn. Nál. meiri hl. landbn. var útbýtt 1. nóv., en þá kom fram fjárlfrv. Nál. minni hl. kom fram 17. nóv. Þá hafði ég átt tal við minni hl. og óskað þess, að hann kæmi með álit sitt, svo að ég gæti tekið málið fyrir á dagskrá. Svo var það tekið fyrir á dagskrá á 42. fundi í Nd. og þar næst á 43. fundi, þá á 45. fundi, 46. fundi og 47. fundi, en þá var ekki nema ein klst. til umr., því að þá átti að hefjast fundur í Sþ., og vannst því ekki tími til að ræða það. Þá var reynt að stilla svo til að taka þau mál, sem litlar umr. yrðu um. Á 51. fundi var svo 100. málið á dagskrá, en þá vannst ekki tími til að ræða það, og á 53., 54., 55. og 56. fundi var það ætíð til umr. Ég ætla, að með þessari skýrslu hafi ég sýnt, að þetta mál hafi ekki verið haft út undan. Það er ekki á valdi forseta að stytta meðferð mála með því að taka orðið af þm. Þá er annað ráð, en það er að halda kvöldfundi, en það skirrist maður við að gera, nema maður finni, að það sé vilji þm. og von um, að málin fái þá afgreiðslu. Um þetta mál er það að segja, að af hálfu fylgismanna þess hefur aldrei verið borin fram ósk um, að því væri flýtt frekar en gert hefur verið, nema af hv. 1. flm. einu sinni, og ég sagði honum, að það yrði á næstu dagskrá, og þá var það rætt. Það er að vísu hægt að grípa til þeirra ráða að stytta umr., þegar þær eru langar. En ef afgreiðsla mála er mikil og eitthvað, sem verulega skiptir máli, þá hef ég skoðað afstöðu forseta þannig, að hann gæti ekki gripið inn í málin, nema þm. óskuðu þess eða hann teldi - samkvæmt eðli málsins - ekki máli skipta, hvort umr. væru langar eða skammar. En þá þarf maður einnig að geta fært fyrir því rök, að þannig sé ástatt um málið. Ég hefði samt sem áður, þótt málið hafi sætt þeirri meðferð, sem venja er til, haldið kvöldfundi til að ræða það, ef nokkur ósk hefði komið fram um að flýta málinu frekar en gert hefur verið. Ég ætla líka, að svo muni ganga bezt, að mál, sem ekki er mikill ágreiningur um, séu látin sitja í fyrirrúmi fyrir ágreiningsmálum, en ekki allt látið stöðvast þeirra vegna. Og svo mikið er víst, að hv. þm. Hafnf. hefur ekki vikið einasta orði að því, að flýta bæri þessu máli fremur öðrum. Af því að hann setti þetta mál í samband við það, sem lá í landbn., þá skilst mér sem það mætti vera þess nokkur von, að af hans hálfu væri komin afgreiðsla á því. Því var vísað til n. 25. f. m., en nú er 2. des., og bólar ekki á því enn. Ég er ekki að deila á landbn. Ég þykist vita, að hún hafi til þess ríkar ástæður. Mér fannst koma fram í ræðu hv. þm. Hafnf., að hann teldi samband milli þessa máls og þessarar till. til þál. En það get ég tæpast skilið. Ég ætla, að hv. þm. hafi þá ekki kynnt sér nægilega, hvert verkefni þessarar n. á að vera, ef eftir niðurstöðum þess átti að bíða, svo að hægt væri að afgreiða þessa till. til þál. Úr því að ég varð að taka til máls, hefði ég vikið fleiri orðum að ræðu hv. þm. Hafnf., ef hann hefði verið við. En ég geri það ekki, þar sem hann er fjarverandi. Aths. og skýringar við ræðu hans hafa komið fram hjá öðrum hv. þm., svo að ég get látið það vera. En það hefði ekki verið tiltökumál, þótt ég hefði látið mig málið skipta, þar sem svo mjög var deilt á mig og starf mitt sem forseta. En þar sem haldið hefur verið fram fullkominni sókn gegn þeim ásökunum, sem fram hafa komið, - ekki af mér, heldur af tveimur öðrum hv. þm., - og svo vel á þeim málstað haldið, hef ég ekki fyrr tekið til máls. Ég hefði vikið nokkrum orðum að till. hv. þm. Snæf., ef hann hefði verið viðstaddur, en vegna fjarveru hans geri ég það ekki, enda býst ég við, að það eitt komi fram hér eftir í þessu máli, sem litlu skiptir. Ég hefði viljað geta mér þess til, að hann hefði borið till. sína fram í góðu skyni og ætlun hans hefði verið sú að lægja þær öldur, sem nú hafa risið út af mjólkursamsölunni. Sömuleiðis hafði ég viljað færa það til ókunnugleika hans, að till. var svo orðuð sem hann flutti hana. Þess vegna furðaði ég mig mjög á því, að í ræðu hv. þm. A.-Húnv. kom það fram, að till. hafði verið borin fram í samráði við marga, sem átt hefðu að vera kunnugri þessum málum en hv. þm. Snæf. Það er því furðulegra, þar sem fleiri fjölluðu um frv., að enginn skyldi festa augun á annmörkum þess. Ég ætla, að einu sinni áður hafi svipað mál verið hér í þinginu. Þar var um að ræða mann, sem orðið hafði fyrir persónulegri ofsókn. Þar þótti um að ræða svo stórkostlegt réttarfarslegt hneyksli, að ekki væri annað fært en Alþingi léti málið til sín taka, og þótti varða við 34. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar þetta mjólkurmál kom fram hér, var ekki við öðru að búast en þm. tækju upp vörn fyrir þá umbjóðendur sína, sem stefnt var að. Það er mjög mikilvægt, að góð samvinna sé milli framleiðenda og neytenda, en sá málflutningur, sem hér hefur verið viðhafður, er allt annað en heppilegur, til þess að svo megi verða. Ef menn vilja leiða ágreiningsatriði milli þessara aðila til lykta, verður það ekki gert með stöðugum áróðri og dylgjum um, að hér sé ekki allt með felldu, hér sé ýmislegt, sem þurfi að fela og ekki megi koma í dagsljósið. Það er því furðulegra, þar sem þessu er haldið fram af mönnum, sem taldir hafa verið góðir og gegnir. Þetta sýnir mátt áróðursins, sem haldið hefur verið uppi árum saman í ýmsum blöðum. Þetta bregður enn skýrara ljósi yfir verk þeirra, sem fást við opinber mál, og sýnir, hvílíkt skaðræði þess háttar vinnubrögð, sem hér hafa verið viðhöfð, geta verið þjóðfélagi okkar. Mér þykir leiðinlegt, að hér hefur verið gefið í skyn, að þeir, sem með þessi mál hafa að gera, gegni ekki skyldustörfum sínum eins og vera ber. Það er af því, að ég veit, að það er tilhæfulaust. Ég þekki vel forstjóra mjólkursamsölunnar, og þekki ég engan, sem betur hefur rækt skyldustörf sín en hann. Þegar mjólkurflutningar austan yfir fjall tepptust eitt sinn vegna snjóþyngsla og gera þurfti sérstakar ráðstafanir til þess að koma mjólkinni til neytendanna, kom þessi maður kl. 4 að morgni á skrifstofu sína til þess að geta fylgzt með og haft eftirlit með flutningi mjólkurinnar til bæjarins. Þessu hélt hann áfram, unz úr raknaði. Ég ætla, að fáir hafi sýnt meiri kostgæfni í starfi sínu en hann. Það eina, sem þessi maður hefur látið mál þetta til sín taka, er, að hann sendi greinarkorn með leiðréttingum einum. Hann hefur aldrei sagt eitt einasta orð þar fram yfir. Mér virðist, að þingmenn ættu að láta þá menn og störf þeirra manna, sem geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér hér, í friði, og er ekki hægt að segja, að mörgum hv. þm. farist að haga sér í því efni eins og þeir hafa gert að undanförnu. Ég tel þetta mjög illa farið. Það er annað mál, þó að víð bítumst hér, ef þörf þykir á, þar sem við erum á þeim vettvangi, að við getum svarað fyrir okkur. En þá verður að gera þær kröfur, að sá málflutningur sé á rökum reistur, en ekki markleysa, sem á sér enga stoð. Ég ætla ekki að fjölyrða um ræðu hv. þm. Hafnf., af því að hann er ekki viðstaddur, en ég hafði ætlað að gera efnislegum atriðum í ræðu hans nokkur skil. Mér fannst þar betur samandregið ýmislegt, sem fram hefur komið gegn þessu máli en með. Það sýnir, hversu menn geta orðið algerlega miður sín og gengið áróðrinum algerlega á vald. Og það var þeim manni ólíkt, hversu hann viðhafði stór orð um andstæðinga sína. Mér fannst ég ekki þekkja hann fyrir sama mann, eftir því sem ég hafði kynnzt honum, allt fram til þessara síðustu og verstu tíma. En að einu atriði í ræðu hv. þm. A.-Húnv. vil ég víkja, af því að hann skaut þar svo langt yfir það mark, sem nokkur þm. má láta sig henda. Á ég þar við ummæli hans um hv. 2. þm. N.-M. Það veit hv. þm. A.-Húnv., að þess konar gífuryrði og hrópyrði í garð hv. 2. þm. N.-M. eru staðlausir stafir. Þótt manni hlaupi kapp í kinn, finnst mér, að þm. eigi að temja sér það að bera ekki hverjir aðra óheyrilegum brigzlum. Með því vinnst ekki neitt, og það hæfir ekki þeim stað, sem við rökræðum málefni okkar á. Ég vil færa þetta til betri vegar og álíta, að hv. þm. A.-Húnv. hafi sagt þetta í reiði, en hvorki meint það né viljað segja það, þótt það kæmi þannig fram.

Frsm. minni hl. (Bjarni Ásgeirsson) Hv. 7. þm. Reykv. hefur brostið kjark til að nefna nokkurt fyrirtæki, sem vitandi vits hefði eyðilagt matvæli. En það skoraði ég á hann að gera til sönnunar sínu máli. Ég skal í sambandi við gífuryrði hans lesa nokkrar línur úr blaðinu „Einingunni“, sem liggur hér frammi, 13. blaði, nóv., með leyfi hæstv. forseta: „Kjarklitlir menn eru oft miklir orðhákar. Oft er sá mestur í munni, sem minnstu orkar. Þjösnahátturinn er sprottinn af uppgerðarhreystimennsku, sem á rót sína að rekja til minnimáttarkenndar og innra tómleika“. Þetta finnst mér lýsa svo vel þessum hv. þm., að ég læt það nægja.