Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hefði fremur kosið að mæla þessi orð, sem ég ætla hér að mæla, í viðurvist hæstv. iðnrh. Ég hef að vísu beðið um frest á þessu máli áður, eins og mönnum er kunnugt, en mér þykir nú heldur verra að ráðh. skuli ekki geta verið viðstaddur meðan ég er að tala. Mun hann ekki vera væntanlegur í dag í  Um þetta mál, sem hér er til umr., urðu allnokkrar umr. í fyrra. Ég flutti þá nokkuð langa tölu og mun ekki endurtaka hana hér. Það er þó ýmislegt sem nauðsynlegt er að drepa á í máli sem þessu, og það var engan veginn fullrætt frá minni hendi í fyrra og verður sennilega ekki á þessum fundartíma í dag. - Nú sé ég að hæstv. ráðh. gengur í salinn og get þá hafið mál mitt. Þetta er í þriðja skipti sem þetta frv. kemur hér á borð alþm., og það er synd að segja annað en það sé starfsamur hæstv. iðnrh. sem flytur þetta mál hér hvað eftir annað. Þetta mál kom til umr. fyrir jólin og þá flutti hæstv. ráðh. framsögu sína þegar afgreiðsla fjárl, stóð sem hæst. Þá voru menn að glíma við efnahagsvandann og létu það sitja fyrir að ganga frá honum. Að vísu tókst það ekki algerlega, svo að það mun eitthvað ofurlítið vera eftir af honum enn, þannig að vera kann að við þurfum að ræða hann líka á næstu dögum. En frv. eins og þetta og efnahagsvandi eiga ofurlitla samleið, vegna þess að rætur þess efnahagsvanda, sem við er að glíma, liggja að sjálfsögðu víða um þjóðfélagið. En ein gild rót, einn anginn liggur í sáttmála núv. stjórnar, þar sem segir frá því, að orkumál skuli hafa forgang. Ég hygg að þó að þetta hafi verið vel meint, þegar sett var á blað við myndun ríkisstj., þá megi öllu ofgera, og þó margt hafi tekist vel í orkumálum og hæstv. iðnrh. og ríkisstj. öll eigi miklar þakkir skildar fyrir suma þá hluti sem þar hafa verið gerðir, t.d. eins og beislun jarðhita til upphitunar, þá hefur annað tekist miður og það illa, að af því hefur hlotist verulegur efnahagsvandi. Nægir þar að nefna Kröflu. Menn eru að tala um Kröflunefnd og Orkustofnun og finna báðum tveim ýmislegt til foráttu, en að sjálfsögðu starfa þessar stofnanir báðar á vegum og á ábyrgð rn. Við höfum fengið fleiri mál úr þessu rn., svo sem eins og heimild til stækkunar álversins, þar sem Álverið keypti sér stækkunarleyfi fyrir lítilfjörlega hækkun á rafmagnsverði. Við höfum fjallað hér á undanförnum þingum um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði sem situr við ansi mikið annað orkuverð heldur en Rafmagnsveitur ríkisins. Og nú erum við að fjalla um Blönduvirkjun sem kemur ofan í Kröflu og lengra í fortíðinni Laxármálin. En það er nokkurt samræmi í þessu öllu saman, og þetta hefur allt saman orðið eða verður þjóðfélaginu baggi. Þetta er allt saman unnið af duglegum mönnum, en allt er þetta þó með nokkrum losarabrag og er okkur nauðsynlegt að gera okkur grein fyrir því, til þess að hlutirnir endurtaki sig ekki. Og þegar peningarnir eru búnir í Kröflurnar og Blöndurnar Ég járnblendiverksmiðjurnar og fabrikkur útlendinga farnar að sjúga raforkukerfi landsmanna, þá er farið að tala um að Íslendingum sé ofurefli að leggja vegi um land sitt og þeir verði að hlutast til um að byggðir verði flugvellir handa nýjum herstöðvum, og krefjast leigu fyrir landið. Þegar ábyrgir stjórnmálmenn, sem betur fer eru nú fleiri, taka af skarið og vilja ekki það sem þeir kalla að „setja verðmiða á landið“ og sýna af sér myndarskap, þá er farið að tala um að þeir séu einhverjir sértrúarhópar. Mér finnst það vera siðræn vesöld að vantreysta þjóðinni að búa vel í landinu og sjálfbjarga, en þá má ekki heldur fórna landhelgi, orkulindum eða gróðurríki landsins í þágu útlendinga. Hér eru til umfjöllunar heimildarlög um hæpna virkjun, - heimildarlög, sagði ég, því að þetta er nákvæmlega sama aðferðin og notuð var á sínum tíma um Kröfluvirkjun, það að samþykkja lög og svo á einhver ríkisstj. í framtíðinni að geta dregið þau upp úr skúffu sinni og gefið út virkjunarleyfi, og þá þarf ekki að spyrja þingheim. Þetta tel ég vera óviðfelldna og alranga aðferð. Vonandi eignumst við góða ráðh. í framtíðinni og höfum reyndar oftast nær átt góða ráðh., sem betur fer, því að slæmir ráðh. eru þjóðfélaginu dýrir. Og venjulega hafa lent réttir menn á réttum stöðum. En þó hefur það komið fyrir, að hæfustu mennirnir hafa ekki lent í þeim stólum þar sem þeir hefðu þurft að lenda. Það er hér mannval mikið og flokkadrættir, og ég veit dæmi þess, að reyndir og mikilhæfir fyrrv. ráðh. hafa ekki átt afturkvæmt í ríkisstj og vikið fyrir lakari mönnum. Í 2. gr. þessa frv. er lagt til að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila, eins og segir í 1. gr., að reisa og reka vatnsaflsstöð við Blöndu í Blöndudal í Austur-Húnavatnssýslu með allt að 150 mw. afli og gera nauðsynlegar ráðstafanir á vatnasvæði árinnar til að tryggja rekstur virkjunarinnar, enn fremur að leggja aðalorkuveitu frá orkuverinu til tengingar við aðalstofnlínu Norðurlands og meiri háttar iðjuvera, eins og segir þar, - ég endurtek: og meiri háttar iðjuvera. Hvað varðar væntanlega Norðurlandsvirkjun, eins og getið er um í frv., þá er ég ekki þess fullviss, að sú virkjun rísi, og í öllu falli finn ég ekki að það samræmist stefnu okkar framsóknarmanna að hún rísi á þeim grundvelli að hún verði virkjunaraðili. Ég minni á till. til þál., sem við flytjum, þm. Framsfl., um skipulag orkumála. Þar er einmitt gert ráð fyrir einni Landsvirkjun, einni aðalvirkjun, sem hafi á hendi byggingu og rekstur hinna ýmsu orkuvera, en síðan er opin leið að stofna landshlutaveitur til að dreifa orkunni, en á því er náttúrlega nokkur meiningarmunur. Heimildin hljóðar upp á 150 mw. afl, Áætlunin gerir að vísu ekki ráð fyrir nema 135 mw., en síðan segir: „og gjöra nauðsynlegar ráðstafanir á vatnasvæði árinnar.“ Þessar ráðstafanir eru töluvert umfangsmiklar. Ég vænti þess þó, að þær séu ekki í því fólgnar að taka 60% af Vatnsdalsá, eins og sannarlega hefur komið til tals, og flytja til Blöndu. Enn fremur er heimild til að leggja aðalorkuveitu frá orkuverinu til tengingar við aðalstofnlínu Norðurlands og meiri háttar iðjuver. Aðalstofnlína Norðurlands, þ.e.a.s. byggðalínan, er ekki hönnuð fyrir mannvirki sem þetta, og að sjálfsögðu þarf að leggja sérstaka línu frá þessari virkjun að þeim stað þar sem orkan yrði notuð, og þá væntanlega að meiri háttar iðjuveri, því að að sjálfsögðu er hún ekki til heimilisbrúks, svona virkjun. Það er meginatriði í málinu. Þessi virkjun getur ekki orðið til annars en stóriðju. Til þess að það sé nokkur vitglóra í því að reisa svona mannvirki þarna, þá hlýtur það að vera í tengslum við fyrirtæki, orkufrekt fyrirtæki, þá væntanlega við álver við Eyjafjörð eða einhvers staðar annars staðar á Norðurlandi. Hvað varðar Hrauneyjafossvirkjun, sem þm. fréttu fyrir ári um að ætti að fara að byggja, þá er hún náttúrlega ekki til heimilisnota heldur nema að litlu leyti. Því til sönnunar sakar ekki að geta þess, að vinnuflokkar voru á ferli í sumar við að mæla fyrir línu sem lægi öræfaleið þvert yfir landið og átti að koma niður í Grafardal og lægi síðan út á Hvalfjarðarströnd. Það eru fleiri aths. sem ástæða væri til þess að gera að umtalsefni við þetta lagafrv. Því fylgir, eins og segir í aths., „ný kostnaðaráætlun“ og „ný orkuspá“. Þetta er nú ekki nákvæmt orðalag, því að þetta er orkuspá, sem fylgdi frv. í fyrra og kostnaðaráætlun frá því í fyrra - sama kostnaðaráætlunin. Samkv. upplýsingum Jakobs Björnssonar, sem er orkumálastjóri, í orlofi eins og stendur, mun vera óhætt að bæta 20% ofan á þessa kostnaðaráætlun til þess að hún sé í samræmi við það sem hún hefði átt að vera þegar frv. var prentað. Það er ekki heldur hægt að segja að orkuspáin sé glæný. Það er kannske ekki hægt að segja heldur að það sé slegið í hana, en hún er í öllu falli orðin nokkuð sigin. Þessi orkuspá var gerð hér rækilega að umtalsefni í fyrra í umr. og komið inn á hverjar væru forsendur hennar. Að sjálfsögðu er mjög dýrt að gera það kleift að koma í lóg þessari orku, það kostar allmarga tugi milljarða, og það verður að gerast á skömmum tíma. Það verður að endurrafvæða sveitirnar. Þetta verður allt að vera búið 1985, það er 7 ára áfangi. En með sömu orkumálastefnu og fylgt hefur verið nú um sinn verður þetta væntanlega allt á hausnum. Þessi orkuspá gerir ráð fyrir því, að árið 2000 verði orkuvinnslan 6370 gwst. Það hefur verið slegið á það, að nýtanleg vatnsorka á Íslandi sé 28–35 þús. gwst., og þetta segir okkur það, að ef þessi orkuspá væri framreiknuð og gert ráð fyrir 4% aukningu á ári, eins og gert er ráð fyrir hér á árabilinu frá 1994–2000, þá mundi það hafa í för með sér að nýtanleg vatnsorka á Íslandi yrði fullnýtt einhvern tíma fyrir eða um miðja næstu öld, og kæmi þó ekki til erlend stóriðja- Sannar þetta með öðru hvað fráleit sú hugmynd er að virkja fyrir útlendinga, þegar svo getur farið að börn okkar lífi þann tíma að vatnsorka á Íslandi verði gersamlega fullnýtt. Og þá er ekki heldur reiknað með að hlífa landinu. Í þessum 28–35 þús. gwst. er ekki gert ráð fyrir því, að virkjunarmöguleikar verði settir hjá eða látnir bíða út frá náttúruverndarsjónarmiðum, sem allir náttúrlega sjá að hlýtur að verða. Þessi orkuspá er samin af svokallaðri orkuspárnefnd. Með frv. 1976, á 97. löggjafarþingi, fylgdi önnur orkuspá. Hún var talsvert á aðra lund. Hún var unnin af annarri orkuspárnefnd. Sú orkuspá var unnin af Landsvirkjun fyrir Suður- og Vesturland, en af Orkustofnun fyrir aðra landshluta. Hún gerði ekki ráð fyrir svona mikilli aukningu á notkun raforku, en hún gerði ráð fyrir því, að orkuvinnslan þyrfti að vera 1990 2601, en þessi á sama ári 2977 gwst. En það eru fleiri að reyna að spá heldur en þessar orkuspárnefndir tvær. Með skýrslu um Bessastaðaárvirkjun, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa látið gera, koma fram aðrar upplýsingar en komu fram í ræðu hæstv. iðnrh. um það, hvenær fullnýtt yrði Hrauneyjafossvirkjun. Ég vil leyfa mér að lesa lítinn kafla úr skýrslunni um Bessastaðaárvirkjun, en þetta er um Bessastaðaárvirkjun II, áætlun um virkjun við Hól í Fljótsdal. Hún er frá des. 1977 og það get ég ekki kallað forlegna spá. Þar segir í kafla 1.2, með leyfi forseta: „Síðan þessar forsendur lágu fyrir til grundvallar hefur verið ákveðið að hefjast handa við Hrauneyjafossvirkjun og er áætlað að hún get? tekið til starfa um 1982. Komi ekki til nýrrar stóriðju mun Hrauneyjafossvirkjun fræðilega geta mætt aukinni orkueftirspurn á landinu öllu fram til 1987. Er því ekki af þeim ástæðum þörf nýrrar virkjunar í landinu fyrir 1987.“ Ég leyfi mér að vekja athygli þm. á þessu misræmi. En síðan segir: „Þar sem byggðalínan er mjög löng og flutningsgeta hennar frá Suðvesturlandi til Austurlands er takmörkuð, er þó talið æskilegt, bæði af rekstrar- og öryggisástæðum, að byggja virkjun á Austfjörðum. Þá ríkir nokkur óvissa um framtíð Kröfluvirkjunar vegna stöðugra umbrota á þeim slóðum.“ Þannig hljóðar þessi skýrsla. En það er náttúrlega fjarri þvi, ef ekki kemur til ný stóriðja, að við getum verið búnir með Hrauneyjafossvirkjun um miðjan næsta áratug. Það er nokkur „litteratúr“ sem fylgir þessu frv. sem nú liggur fyrir til umr. Fyrir utan þessa orkuspá fylgja frv, þessu tvær umsagnir sem sendar voru iðnn. Nd. Alþ. í apríl 1977. Þær eru frá Rafmagnsveitum ríkisins og frá Orkustofnun. Í umsögn Orkustofnunar eru forlegnar upplýsingar a.m.k. á einum stað, þar sem segir að Villinganesvirkjun sé nálægt 40% dýrari á orkueiningu, miðað við fullnýtingu virkjananna strax. Samkv. nýjum rannsóknum um Villinganesvirkjun eru þetta úreltar upplýsingar og munurinn ekki nálægt því svona mikill. Munurinn er minni, segir hér, og það voru orð í tíma töluð, ef ekki er tekið með í reikninginn að vissan tíma tekur að fullnýta virkjanirnar, Mismunurinn núna er nálægt 25% eða eitthvað því líkt. Við hv. 5. þm. Norðurl. v, og margir aðrir hv. þm, höfum flutt till. til þál, um undirbúning að virkjun Héraðsvatna hjá Villinganesi. Ég mun ekki mæla fyrir þeirri till. núna, því að mér gefst væntanlega tækifæri til þess innan skamms tíma. En ég vil taka það fram hér og nú, að það er að okkar dómi miklu aðgengilegri virkjunarvalkostur. Hann er ódýrari í byggingu, og hæfir markaði okkar. Þess má geta, að á Norðurlandi vestra er notkunin innan við 10 mw., og það má til samanburðar segja frá því, að sala Landsvirkjunar til Rafmagnsveitu Reykjavíkur er ekki nema í kringum 70 mw., þannig að þessi virkjun, sem menn eru nú að láta sér detta í hug að byggja þarna til heimilisnota eða tala um eins og þeir ætli að byggja til heimilisnota, er svo sem eins og tvöföld sala Landsvirkjunar til Rafmagnsveitu Reykjavíkur, Með miðlungsstórum virkjunum, 30–40 mw., er hægt að gæta allra hagsmuna, þarfar Íslendinga sjálfra, öryggis landshluta o.s.frv., en að þessu kem ég miklu betur í þeirri framsöguræðu sem ég mun flytja um það mál. Þar er enn fremur engin teljandi röskun á náttúrufari og einhugur heimamanna. Ég lít svo á að við þurfum að læra af þeim vandræðum sem hlotist hafa í virkjunarmálum, m.a. að læra af þeim vandræðum sem urðu í Laxá hér á árunum. Ég vil leyfa mér að vitna aftur til umsagnar Orkustofnunar, þar sem segir neðst á bls. 12 í frv.: „Sú hönnun, sem virkjunaráætlunin byggir á, er því gerð eftir að málið var rætt við heimamenn.“ Þetta er rétt svo langt sem það nær. En hún hefur ekki hlotið samþykki heimamanna, og það er allt annað mál. Við Laxá var búist við því, að heimamenn enduðu með því að láta undan, en það gerðu þeir ekki. Svo kann að fara að þetta verði líka ofan á um þessa virkjun. Þá vil ég nefna það, að ég sakna nokkurra þeirra fskj., sem heppilegt hefði verið að prenta með frv., úr því að farið var að prenta umsagnir með frv. á annað borð. Það hefði t. d. hentað vel að prenta með því kafla úr náttúruverndarkönnun sem iðnrh, hefur látið gera þarna á svæðinu. Það hefði hentað vel að prenta hér á auða opnu, sem aftast er frv., umsögn sem barst iðnn. frá Sambandi náttúruverndarfélaga á Norðurlandi. Ég vil bæta úr þessu, þó að í litlu sé, og lesa hér örstuttan kafla úr þessari skýrslu frá náttúruverndarsamtökunum, en þar segir, með leyfi forseta: „Óspillt náttúrufar verður eflaust metið því meira sem tímar líða. Eyðing gróðurs og dyralífs er ævarandi skaði sem ekki er hægt að bæta með fé eða á annan hátt. Það er ekki aðeims skaði þeirra sveita sem verst verða úti, heldur allrar þjóðarinnar, í raun alls heimsins. Með tilliti til ofangreindra atriða er það niðurstaða okkar, að ekki skuli stefna að Blönduvirkjun á næstu áratugum, heldur skuli velja þá virkjunarmöguleika norðanlands sem valda mun minni umhverfisspjöllum“ Það væri hægt að lesa hér lengi dags umsagnir í þessum dúr. Ég mun ekki gera það að sinni. Í skaðabótaþætti þessa frv, er drepið á veiðimál. Til þess að menn geri sér ofurlitla grein fyrir því, hvað þarna er í húfi, verð ég að vitna til rannsókna sem gerðar hafa verið á undanförnum árum á vegum iðnrn. á tveimur vötnum af þremur sem þarna munu eyðileggjast. Þetta er veiðikönnun sem gerð hefur verið af starfsmanni Orkustofnunar, Hákoni Aðalsteinssyni, í samráði við og undir yfirstjórn Jóns Kristjánssonar fiskifræðings og Veiðimálastofnunar. Þar segir frá því, að veiði í Eystra-Friðmundarvatni sé 6 tonn á ári - heppileg veiði, í Gilsvatni sé heppilegt að veiða 4.2 tonn á ári. Ef kg væri selt á 400–500 kr., þá er fljótt að koma þarna í verulegar upphæðir. Þessi veiði eyðileggst öll. Ég hef það eftir Jóni Kristjánssyni fiskifræðingi, sem raunar hver maður sér, að ef af þessari virkjun verður verða uppeldisskilyrði laxa lakari heldur en þau eru nú og laxaframleiðslan minnkar. Straumur eykst í ánni og vatnsmagnið eykst að miklum mun, hitastigið breytist og sumrinu seinkar í ánni. Jón Kristjánsson fiskifræðingur orðar þetta svo, að almennt talað megi búast við minnkandi laxagengd. Skotið hefur upp kollinum sú villukenning, að jökulvatnið muni setjast til þarna í lóninu, verða svo kannske tært og fagurt, en það er mesta fjarstæða, því að jökulmóðan verður áfram og litur vatnsins verður sá sami hvað sem það er geymt lengi í þessu lóni, Hér segir í umsögn Orkustofnunar, sem ég hef veriðað vitna til, líka á bls, 12: „Vísindamenn í gróðurfærum á Rannsóknastofnun landbúnaðarins hafa því annast þennan þátt rannsóknanna fyrir Orkustofnun. Samkv. niðurstöðum þeirra er unnt að bæta þetta beitartjón með því að rækta upp land í nágrenni miðlunarlónsins sem nú er með öllu örfoka. Er þetta álit m.a. byggt á uppgræðslutilraunum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á norðanverðum Kili í grennd við hið ráðgerða miðlunarlón, og er því vel undirbyggt,“ segir í þessari umsögn. Þetta er nú ekki nákvæmt orðalag heldur. Orðið „gróðurfæri“ eða ,,vísindamenn í gróðurfærum“ kann að vera heppilegt orðalag, þó að einhvern veginn kunni ég ekki við það, en hvað varðar undirbygginguna, þá er hún ekki sem áreiðanlegust að mínum dómi. Þetta land, sem þarna fer forgörðum, er í kringum 56 fkm2 að rúmmáli. Samkv. upplýsingum Ingva Þorsteinssonar magisters mun þarna vera að finna líklega þriðja hvert strá sem vex á Auðkúluheiði. Mér er nú nær að halda vegna legu landsins, að þarna sé helmingurinn af nytjagróðri Auðkúluheiðar, landið, sem sekkur, er á tveimur afréttum. Mér er kunnari auðkúluheiði heldur en Eyvindarstaðaheiði, en samkv. hugmyndum Ingva mun ekki fara forgörðum beit nema fyrir 1700 ærgildi á Auðkúluheiði, Samkv. kenningu Ingva svarar það til þess. að tveir af stærstu bændunum í upprekstrarfélagi Auðkúluheiðar rækju ekki á heiði. Það er nú allt og sumt. Ef helmingurinn af stráum heiðarinnar eða þriðjungur a.m.k. væri tekinn burt og eyðilagður, þá færi að þrengjast á hinum 12–15 þúsundum ærgilda, sem á heiðinni ganga, og líklega einum 1000 hrossum. Það er sannað að vísu að þetta land, sem þarna á að sökkva, er gósenland. Í tilraun, sem F 10 hefur staðið fyrir á því svæði sem þarna fer í kaf, kemur það í ljós að lömb eru þar 4–5 kg þyngri heldur en þau sem ganga á mýrum á Hvanneyri. En í stuttu máli sagt telja landgræðslumenn, og leyfi ég mér að nefna þar Svein Runólfsson og Stefán Sigfússon, þeir telja fjarstæðu, að ekki þurfi að bera á þetta land á hverju ári, og meira en það, það þurfi að bera á þetta oftar en einu sinni til þess að gróður verði á æskilegu þroskastigi svo að fé vilji bíta. Ég hygg að þessar uppgræðsluhugmyntir séu sýndarmennska og settar fram vegna almenningsálitsins. Ég hygg að vandfundnir séu þeir bændur sem taka þær alvarlega. Raunverulegar bótagreiðslur varðandi það tjón, sem bændur verða þarna fyrir, eru náttúrlega í rafmagni, og það er alveg rétt, að þessi rafmagnsboð hafa freistað sumra kúabænda, sem þá vilja væntanlega afsala sér upprekstri á Auðkúluheiði jafnframt, og sumra fjárbænda, sem komnir eru svo langt í ræktun feitra kinda og fótfúinna, að lífslöngunin er slokknuð hjá þeim og þær þola ekki rekstur í afrétt. Afveltukyninu er ekki óhætt nema með daglegri gæslu, og það getur vel verið að afveltufjárbændur kunni að líta hýru auga þessar rafmagnsbætur. En sem betur fer eru þeir nú fáir, þó að bæði ég og aðrir hafi asnast til þess að eignast hluta af þessu afveltukyni. Það er gaman að taka á bakinu. Þetta eru fallegir og stuttir fótleggir, þangað til heltin kemur. Þetta var um þá fjárhagshlið sem að bændum snýr. En það er hægt að bjóða gjald fyrir alla skapaða hluti, en suma hluti er bara ekki hægt að selja, og það er mergurinn málsins. Örorkubætur geta verið góðar, svo langt sem þær ná, en heilbrigðin er þó betri. Ég er mikill talsmaður þess, að bændur hafi eignarráð á landinu, og ég byggi það á því, að ég held að bóndinn hafi meira tilfinningasamband við sitt land heldur en aðrir, þ.e.a.s. þann blett sem hann á eða telur sig eiga. Hann þekkir landið, og ég held að bændum sé best treystandi til þess að varðveita landið og skila því ekki verra til eftirkomenda heldur en þeir tóku við því. Það er líka athyglisvert, að þeir bændur, sem vilja ljá máls á virkjun, eru fyrst og fremst þeir sem ekki þekkja landið mjög náið og hafa sjaldan farið þarna um. Ég hef séð loftmyndir af Íslandi, ákaflega merkilegar loftmyndir teknar úr gervitunglum, þar sem kemur fram gróður í mismunandi litbrigðum á jörðu niðri, Þær eru teknar úr gervitungli í 9.5 km hæð. Þá kemur það í ljós, að á öllu hálendi Íslands er hvergi svo fagur blettur sem á þessum húnvetnsku heiðum sem nú er lagt til að sökkt verði að verulegu leyti. Þetta land, sem þarna fer forgörðum, er stærra en öll tún í Austur-Húnavatnssýslu samanlagt. Öll ræktuð tún, og þarna yrði þriðja stærsta stöðuvatn á landinu, svo að menn geta gert sér ofurlitla grein fyrir því, hvað þetta er gífurlegt. Það væri og freistandi að ræða nánar í heild orkumál á Norðurlandi. Það var nokkur orkuskortur á Norðurlandi, því miður, og það var hafist handa um að bæla úr honum. Það var gert með tvennu móti, og af fyrirhyggjuleysi voru farnar tvær leiðir að sama marki. Það var bæði lögð byggðalína norður og það var farið að virkja Kröflu samkv. heimildarlögum sem samþykkt voru í fortíðinni. Byggðalína, sem ekki mátti tefjast, tafðist vegna mikils áhuga á Kröfluvirkjun. Ég hygg að það hefði verið heppilegra að fara hægar við Kröflu. Knútur Otterstedt rafveitustjóri á Akureyri benti á það strax, að ef byggðalína kæmi væri þessi Kröfluorka óþörf um allnokkra framtíð, og það er náttúrlega meginatriði hvað á að gera við orkuna, Það er alveg rétt, að stundum getur komið til að hentugt geti verið að hafa toppstöðvar og ríflegt magn í kerfinu, ríflega raforkuvinnslugetu. En það er allt of dýrt að vera að byggja 20–30 milljarða toppstöðvar. Ég mun ekki á þessu stigi málsins eyða tíma í að ræða um þau iðnaðartækifæri sem hugsanlega gætu tengst þessu fyrirtæki. Í hugum sumra þeirra manna, sem annars hafa verið jákvæðir út í þetta fyrirtæki, hefur verið vakandi hugmynd um að hugsanlega mætti þarna reisa áburðarverksmiðju sem flytti út ammoníak. En því miður er tómt mál að tala um það, því að sá iðnaður er annmörkum háður hér, og vitna ég til starfsnefndar sem ég á sæti í og hefur verið að athuga þetta nú fyrir skemmstu. Það er fleira sem er athugavert við tilhögun þessarar virkjunar og ekki hefur áður komið nægilega skýrt fram í þeim umr, sem orðið hafa. Þetta er einstætt mannvirki á norðurhveli jarðar að vatnsvegum til. Það eru langir vatnsvegir þarna, en samkvæmt því, sem straumfræði Íslands telur, er þeim áætlunum nokkuð ábótavant. Þetta skurðakerfi er allt saman mjög viðkvæmt, bæði fyrir því að fyllast og það er erfitt að hreinsa það. Það verður að frjósa í logni. Og þar á ofan eru fyrirsjáanleg vandkvæði sem hvergi eru tekin með í þeim útreikningum, sem eru lagðir fram í frv., vegna ísreks í Blöndu eftir að vatn úr ræsinu rennur í sinn gamla farveg. Okkar færustu verkfræðingar telja að það þurfi, eins og þeir kalla. að „kanalisera“ ána frá nesinu og til sjávar, Þá verður miklu meira rennsli þarna heldur en við náttúrlegar kringumstæður og þar með engin hætta á ísreki, eins og menn kannast náttúrlega við frá Þjórsá. Það er tæknilega unnt að gera þetta. Þetta kostar allt saman verulegt fjármagn, og Því miður gæti svo farið, að þetta ógnaði byggð við ána. Það er þorp við ósa Blöndu, eins og menn vita, og því gæti beinlínis stafað ógn af ísamyndun við ána. Þess vegna verður að taka allan þennan kostnaðarsamanburð með æðimikilli varúð. Ég vil ljúka máli mínu með því að láta þá skoðun í ljós, að ég held að það verði að nota vatnið í Blöndu í framtíðinni og það sé skynsamlegt og meira að segja óhjákvæmilegt. En ég legg áherslu á að það er ófært að gera það nema með breyttri virkjunartilhögun. Það má ekki sökkva þessu flæmi af landinu til þess að gera virkjun þarna mögulega. Það eru ýmsar aðrar hugmyndir sem til eru um virkjun þarna. Ég mun ekki ræða þær verulega að sinni. Upphaflega hugmyndin var að virkja þetta vatnsfall ofan í Vatnsdal, og það er ódýrasta hugmyndin. Sem betur fer er hún úr sögunni af náttúruverndarástæðum. Það er hægt að hugsa sér miðlunarlón, sem vafalaust er mjög mikilvægt að hafa í raforkukerfinu, öðruvísi. Það er hægt að hugsa sér að koma þeim fyrir á skynsamlegri stöðum, þ.e.a.s. stöðum þar sem ekki er svo mikið af dýrmætu landi sem eyðileggst, Það er hægt að hugsa sér aðra virkjunarstaði, m.a. stíflu við Langatanga og virkjanir í gilinu, miklu einfaldari mannvirki og heppilegri að stærð fyrir þetta þjóðfélag. Ég vil láta þá niðurstöðu mína koma fram, að ég tel að það eigi ekki að þráast við að reyna að fá fram þessi heimildarlög eins og þau eru úr garði gerð núna. Ég held að það megi ekki virkja Blöndu eftir þessari tilhögun, a.m.k. ekki fyrr en aðrir aðgengilegri kestir, virkjunarvalkostir, eru uppurnir. Ég held að það sé heppilegra að lofa þessu frv. að stöðvast, en samþykkja till. okkar Ragnars Arnalds og fleiri góðra manna um virkjun við Villinganes í Héraðsvötnum og hefjast síðan banda þar þegar raforkuþörf á Norðurlandi og hjá þjóðinni segir til um. Um það er einhugur heimamanna, og það fyrirtæki gæti orðið lyftistöng kjördæminu öllu og jafnframt þjóðfélaginu, og það yrði hagkvæmasti valkosturinn á Norðurlandi vestra þegar allt næri talið. Og það er siðmannlegri virkjun og betri miðað við okkar þjóðfélagsaðstæður.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hl.jóðs um þetta mál, þegar það var til umr. hinn 14. des. s.l., til þess að flytja hæstv. iðnrh. og ríkisstj. í heild þakkir fyrir forgöngu í þessu máli og láta í ljós þá skoðun mína, að ég teldi mikils virði að frv. þetta yrði afgreitt á yfirstandandi þingi. Síðan hefur þessu máli verið frestað nokkrum sinnum og ekki tekið til umr. fyrr en nú. Ég vil segja það, þó að ég ætli ekki að ræða þetta mál ítarlega umfram það, sem hér hefur gefist tilefni til, að þetta frv. er í samræmi við þá stefnu sem ég tel að nauðsynlegt sé að hafa í orkumálum, sem sé þá stefnu að hagnýta orkulindir okkar í þágu landsmanna sjálfra. Í engri grein opinberra framkvæmda er jafnmikil nauðsyn að hafa mikla yfirsýn og í orkumálum, að hafa í huga langtímasjónarmið og mæta fyrirsjáanlegum vanda, þegar að honum kemur, með vel undirbúnum aðgerðum. Ég skal ekki fara út í að skýra þessi atriði mikið, aðeins segja það, að undirbúningur stórra virkjana hér á landi getur tekið allt að áratug, a.m.k. þangað til þær eru komnar til nota. Það er nauðsynlegt að ráða í þróun orkuþarfarinnar með svo löngum aðdraganda og fyrirvara sem hugsanlegt er til þess að geta með undirbyggðum aðgerðum mætt þeim og komið í veg fyrir orkuskort. Þá er einnig nauðsynlegt að nýta fjármagnið, sem fer til þessara kostnaðarsömu framkvæmda, sem allra best. Það verður ekki gert nema því aðeins að mál séu undirbúin af fyrirhyggju og framsýni og þeirri yfirsýn, að landið allt sé haft í huga. Sé þetta ekki gert má búast við því, að gripið verði til skyndiráðstafana, sem kosta stundum allt of mikið fé, eða þá að gripið verði til lausna, sem taldar eru fljótvirkar, og getur þá brugðið til beggja vona, eins og við höfum þegar reynslu af. Ég skal láta það koma fram, að þessar hugleiðingar mínar taka m.a. mið af þeirri orkuspá sem fylgir þessu frv. Sú orkuspá er gerð að bestu manna yfirsýn. Hún er gerð af fulltrúum Landsvirkjunar, Orkustofnunar og Laxárvirkjunar og annarra þeirra aðila sem gerst vita um þessi mál. Ég treysti mér ekki til að bera brigður á að þarna sé farið eins nærri sanni og færustu menn okkar geta nú sagt til um. Vel má vera að aðrir geti það, og hefur raunar þegar komið fram að svo virðist vera. Þessi orkuspá gerir ráð fyrir því, að í fyrstu vaxi orkuneyslan hér á landi um 9% á ári, síðan smádragi úr þessari aukningu þangað til árið 1994, þá verði árleg aukning orkuneyslunnar 4% og haldi svo áfram úr því, a.m.k. eins lengi og orkuspáin nær eða til aldamóta. Nú er það kunnugt, að á sumum svæðum landsins hefur orkuneyslan vaxið á milli 15 og 20% á ári nú hin síðustu ár. Það er vitaskuld vegna þess að orkuskortur var orðinn mikill, og þegar ráð verða til að bæta úr slíkum orkuskorti verður orkuneysluaukningin auðvitað mjög mikil. Það er í raun og veru ekki enn svo komið að enn sé ráðin fullnægjandi bót á orkuskortinum um allt landið, og er fyrirsjáanlegt að vel þarf að standa í ístaðinu til þess að hann verði ekki staðreynd sem mæta verður með ákaflega óhentugt og kostnaðarsamri keyrslu dísilvéla. Ef við leggjum þessa orkuspá til grundvallar - og skal ég þá ekki taka hana alvarlegar en svo, að þar getur vitaskuld skakkað hálfu til heilu ári á löngu tímabili um þörf fyrir nýtt orkuver - og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið, þá má til sanns vegar færa, ef allt stenst, að það sé ekki þörf fyrir nýja virkjun fyrr en 1986–87, eins og hv. þm. Páll Pétursson sagði áðan. Þó er það svo, að þetta er vitaskuld bundið því að Kröfluvirkjun fari í gang með fullri orkuvinnslu. og þótt það gerðist, t.d. eftir 1980, þá er ekki fyrir að synja að orkuskortur kunni að verða í kringum 1980, vegna þess að Sigölduvirkjun verður þá væntanlega fullnýtt. Ég skal ekki fara lengra út í þessa sálma, en það er augljóst að þörf er fyrir nýja virkjun á síðari hluta næsta áratugs - og fyrr ef svo hrapallega tekst til að Krafla nýtist ekki, en allir vona að hún nýtist og það sem allra fyrst. Með hliðsjón af þessu snýst spurningin um það, hvort við eigum að virkja Blöndu eða halda áfram virkjunum í Þjórsá. Aðrar stórar virkjanir eru naumast komnar á það stig í undirbúningi að þær komi til greina fyrr en um 1990, að talið er, og á ég þá við Austurlandsvirkjanir. Ég vil aðeins segja það í þessu sambandi, að ég tel hiklaust að næsta stórvirkjun okkar eigi að verða Blönduvirkjun en ekki fleiri stórvirkjanir við Þjórsá að sinni, vegna þess hve mikil hagkvæmni fylgir því að dreifa virkjunum um landið, og ekki síður hitt, að það er kominn tími til að taka ákveðna stefnu í þá átt að virkja stóra virkjun utan eldvirkra svæða landsins. Vonandi er að ekki komi til óskapa á Þjórsár- eða Tungnaársvæðinu, en á öllu þessu svæði er ástandið þannig, að við getum aldrei fullyrt hvenær kemur að því, að náttúruhamfarir verði, og þær náttúruhamfarir geta valdið óhemjutjóni. Vonandi er að svo verði ekki. Ef menn hins vegar hafna þessari stefnu og vilja stefna að smávirkjunum, þá er það fráhvarf frá því að tryggja það að þjóðin geti mætt aukinni orkuþörf sinni með innlendum orkugjöfum. Hætt er við því, að því mundi fylgja orkuskortur fyrr eða síðar. Ef enn er vitnað til orkuspárinnar, sem ég hef gert að umtalsefni, þurfum við sem svarar 30 mw. í aukinni raforku á hverju ári til aldamóta. Það þýðir að taka þyrfti í notkun eina smávirkjun af þeirri stærð á ári og vera þá að virkja á mörgum stöðum samtímis. Það út af fyrir sig kostar aukinn tækjakost og aukinn mannafla, auk þess að smávirkjanir eru í flestum tilvikum mun dýrari en stórar virkjanir miðað við framleiðslueiningu. Með þessari leið er mjög hætt við að orkuskortur mundi þá og þegar fylgja, vegna þess að það er hæpið að nægilega yrði staðið í ístaðinu við að virkja smávirkjanir jafnört og þörf væri á til þess að mæta orkuþörfinni. Og orkuskorturinn er dýr. Það hefur verið gerð tilraun til þess, bæði hér innanlands og erlendis, að meta hvað orkuskorturinn kostar. Í áætlunum Landsvirkjunar hefur t.d. orkuskorturinn verið verðlagður 50–100 kr, á kwst., eftir því um hve mikið magn er að ræða. Enda þótt sumum kunni að virðast þetta vera háar tölur er þó orkuskorturinn metinn miklu hærra í ýmsum nágrannalöndum okkar. Það er því ljóst að orkuskorturinn er gífurlega dýr. Framleiðsla á kwst. raforku kostar í hagstæðum virkjunum, eins og nú standa sakir, kringum 3 kr., en orkuskorturinn er talinn kosta 50–100 kr. Enn vil ég geta þess, að sérfræðingar frá mörgum löndum heims hafa áhyggjur af vaxandi orkuskorti í heiminum. Þeir telja að ekki séu líkur til þess, að olían geti mætt vaxandi orkuþörf mannkynsins lengur en einhvern tíma fram á áratuginn frá 1985–1995 og að olían í heiminum kunni að verða þrotin áður en 40 ár eru liðin. Sérfræðingar í orkumálum víðs vegar að úr heiminum leggja sig fram við það að finna lausn á þessum vanda. Meðal þeirra ráða, sem auðvitað koma þá í hugann, er orkusparnaður, og er sjálfsagt fyrir okkur Íslendinga að huga að þeim þætti málsins eins og öðrum. Sumum kann að finnast að Íslendingar þurfi aldrei að spara. Ég held samt að við ætlum að huga að því og ef það gæti orðið til þess að við gætum dregið einhverja framkvæmd t.d. um eitt ár eða hálft ár, þá tel ég það vera vinning, en ekki hið gagnstæða. Áður en til þess ástands kemur í heiminum, að olían getur ekki mætt orkuþörf mannkynsins, þá er víst að hún verður dýr, og það má búast við því fyrr eða síðar, að við Íslendingar lendum í þeirri úlfakreppu að ný verðsprenging verði á olíu. Þessar horfur sýnast mér þess eðlis, að ekki sé um það nein spurning, að við verðum að undirbúa það, eins og ég sagði, af fyrirhyggju og yfirsýn og með langtímasjónarmið fyrir augum að taka innlenda orkugjafa til þarfa þjóðarinnar sjálfrar og ekki komi til mála að draga þar um of úr fjármagni, vegna þess hve geigvænleg hætta getur verið búin þjóðinni í sambandi við olíuverð og olíukreppu á komandi tíð. Ég vil aðeins segja í sambandi við það sem hv. þm. Páll Pétursson ræddi áðan um orkuforða okkar Íslendinga, - þar sem hann gerði því skóna að miðað við þá orkuspá, sem er birt sem fskj. með þessu frv., að ef framhald yrði á virkjunum í samræmi við hana, þá mundi virkjanlegur vatnsorkuforði þjóðarinnar vera þrotinn um miðja næstu öld, - að ég hef hér fyrir framan mig erindi, sem yfirverkfræðingur Landsvirkjunar, Jóhann Már Maríusson, flutti á miðsvetrarfundi Sambands ísl. rafveitna í nóv. s.l., þar sem hann kemur að þessu efni, og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa eina mgr.: „Áætlað hefur verið að virkjanleg vatns- og jarðgufuorka til raforkuframleiðslu hér á landi geti numið a.m.k. 50 þús. gwst. á ári, þar af um það bil helmingur í vatnsorku. Ef reikna má með, að Íslendingar væru orðnir 700 þús. manna þjóð í lok 21. aldar og þá verði beislun þessarar orku að veruleika, munu menn hafa til ráðstöfunar um 70 þús. kwst. af raforku á hvern einstakling á ári. Til samanburðar má geta þess, að í dag notum við um 11 þús, kwst. af raforku á hvern einstakling, og t.d. Norðmenn, sem nota mest allra í heimi, hafa í dag um 17 þús. kwst. til ráðstöfunar á hvern einstakling. En þeir hafa þegar fullnýtt meiri hlutann af vatnsorku sinni. Jarðgufu hafa þeir enga umtalsverða, eftir því sem best er vitað. Hér er ekki um spá að ræða í neinum skilningi. En það virðist nokkuð ljóst, að búast má við því að þrátt fyrir mannfjölgun á Íslandi ræður þjóðin yfir möguleikum til að stórauka raforkuframleiðslu á hvern einstakling og það með þeim verðmætu orkulindum sem stöðugt endurnýja sig fyrir tilverknað náttúraflanna sjálfra.“ Samkv. því, sem þarna segir, hefur þjóðin til ráðstöfunar í lok 21. aldar, ef hún væri þá búin að virkja virkjanlega vatnsorku og gufuorku í landinu, um þrisvar sinnum meira á hvern einstakling heldur en Norðmenn nota í dag, og Norðmenn nota mest af slíkri orku allra þjóða í heimi. Þetta kemur hvergi heim við staðhæfingar hv. þm. Páls Péturssonar áðan og sannar, ef marka má orð þessa manns, sem er yfirverkfræðingur Landsvirkjunar, að þjóð okkar býr yfir mjög miklum auðlindum sem munu endast henni um mjög langa framtíð. Það er mikil gæfa að svo skuli vera, og við eigum að nýta þessi verðmæti okkar þjóð til gagns. Ég skal ekki hafa mörg orð um þennan þátt frekar. Ég vil aðeins segja það út af því sem hér hefur komið fram, að ef gerður er samanburður á því, hver hagkvæmni er í því fólgin að virkja annars vegar tiltölulega stóra virkjun eins og Blönduvirkjun, 135 mw., sem er með því hagstæðasta sem finnst hér á landi, miðað við þær tölur sem nú liggja fyrir, annars vegar og smávirkjanir hins vegar, þá hef ég ekki aðrar tölur handbærar hvað smávirkjanir snertir en Villinganes- og Bessastaðaárvirkjun, I. og II. áfanga. Ef þetta er allt fært á sama verðlag, í sept. s.l., þá er talið að Blanda með 135 mw., 800 gwst. á ári, kosti 17 milljarða. Í frv. eru 14.8 milljarðar, miðað við marsverðlag. Ef Villinganes- og Bessastaðaárvirkjun, I. og II. áfangi, eru lagðar saman, þá eru það samtals 86 mw., sem kosta 17 milljarða 791 millj, kr. Sem sé, Villinganes og I. og II. áfangi Bessastaðaárvirkjunar kosta meira en Blanda miðað við verðlag í sept. s.l. Þá væri eftir að virkja 49 mw. til þess að ná orkuframleiðslu Blöndu. Ég skal ekki leiða neinar getur að því, hvað það kostar, það geta aðrir gert, en þetta er vitaskuld gífurlegur munur. Þarna eru gífurlegir fjármunir í húfi, og ég held að orkuframkvæmdir yfirleitt séu það dýrar, að þjóðin verði að huga að því, hvernig hún ver skynsamlegast fjármunum sínum til að nýta þessi verðmæti. Hv. þm. Páll Pétursson rakti hér í alllöngu máli ýmsar aths. sem hann hefur fram að færa í sambandi við þetta mál. Margt af því hefur komið fram áður, þó ekki allt, og ég vil leyfa mér að gera örfáar aths. við það, sem hann hefur sagt. Hann sagði í fyrsta lagi, að stofnlína Norðurlands væri ekki hönnuð fyrir þessa virkjun. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef frá rafmagnsveitustjóra, getur stofnlína Norðurlands, sem er 132 kílóvoltalína, tekið við þessari raforku og auðveldlega flutt hana í tvær áttir. Hún getur einnig, að vísu með lítils háttar tæknibúnaði, flutt alla þessa orku í eina átt, en þó ekki nema skamman veg, vegna þess að orkuflutningsgetan dvínar eftir því sem frá líður. Það er því út í hött að aðalorkuflutningslínan á Norðurlandi geti ekki tekið við þessari orku. Hv. þm. sagði að það væri dýrt að koma þessari orku í lóg, það væri dýrt að nota þetta til heimilisnota o.s.frv. Ég skal ekki fara mörgum orðum um það. Ég tel að það sé þjóðinni nauðsyn að nýta orku bæði til heimilisnota og til atvinnurekstrar, og það verður ekki gert á ódýrari og viðráðanlegri hátt en þann að nýta okkar bestu virkjunarkosti. Hér er enginn að tala um það, að þessi orka verði nýtt á morgun eða hinn daginn. Við erum að tala um þetta mál með langtímasjónarmið í huga. Við erum að tala um að taka þessa virkjun í notkun þegar hún hentar raforkumarkaðnum á Íslandi í heild, væntanlega upp úr miðjum næsta áratug. Það er fjarstæða að halda því fram, að þessi virkjun sé ekki hagkvæm án þess að um stóriðju sé að ræða. Ég tel að við eigum a.m.k. að hika við, ef ekki slá striki yfir öll stóriðjufyrirtæki af þeim toga sem við höfum verið að byggja undanfarið, þ.e. álbræðslur, járnblendiverksmiðjur, vegna þess hve fyrirsjáanleg er mikil nauðsyn þjóðarinnar sjálfrar og hins almenna orkumarkaðar fyrir raforku á komandi árum. Ég er þess fullviss, að hv. þm. Páll Pétursson hefur áttað sig á þessu, hann veit þetta. Ég er þess fullviss, að hann vill ekki viðurkenna þetta í umr., vegna þess að hann hyggst nota þetta í áróðursskyni, í þeim tilgangi einum að vinna gegn þessu máli, og óttast það mest, að hann missi þennan glæp, og heldur í hann svo sem honum er frekast unnt. En vitaskuld hefur hann áttað sig á þessu máli og veit hið rétta, að þjóðin þarf á þessari orku að halda og það áður en langir tímar líða. Með samtengingu orkuveitusvæðanna er þetta mögulegt, sem áður var ekki. Það var t.d. ekkert um það að tala þegar Búrfellsvirkjun var gerð. Þá voru engar flutningslínur til þess að dreifa raforku frá Búrfelli til hinna almennu notenda um landið í heild. Nú eru breyttir tímar og við eigum að halda áfram að tengja saman línur um land allt. Hv. þm. taldi muninn á orkuvinnslu frá Blöndu og Villinganesi 25%. Það er ekki alveg rétt með farið. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, miðað við septemberverðlag, er þarna 33% munur. Skal ég ekki deila um slíkt, en ástæða er til að fara með réttar tölur. Hv. þm. Páll Pétursson vék að náttúruverndarkönnun í áliti Náttúruverndarráðs. Um þessi efni er ekkert af þess hálfu sem hindrar að þessi virkjun verði gerð. Það er hins vegar ekki neinum blöðum um það að fletta, að það verða stórkostleg landsspjöll, og er þó engin ástæða til að ýkja slík landsspjöll, eins og hv. þm. gerði sig sekan um. Hann sagði að þarna færu 60 km2 undir vatn, þar af 56 grónir. Hið rétta er að 49.7 km2 grónir eru taldir fara undir vatn og og spillast við rask, sem framkvæmdum er samfara. Lónið í heild er 56.5 km2. En það er einnig nokkur stækkun á vötnum, svo að ég skal ekki deila um það að 60 km2 í heild af landi kunni að spillast. Hv. þm. Páll Pétursson telur að uppgræðsla í stað þessa lands, sem tapast eða spillist, sé sýndarmennska og telur að vandfundnir séu þeir bændur sem trúi á slíkar aðgerðir. Þetta finnst mér furðulegt. Tilraunir hafa verið gerðar í allmörg ár og nú síðast á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og FAO, þar sem kemur fram stórkostlegur árangur með áburðargjöf á land sem nægilega mikið er af á þessari afrétt. Þar kemur fram eftir upplýsingum, sem ég hef fengið frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, að við áburðargjöf á beitarhólf á fjórða ári hafi uppskerumagn sexfaldast og land, sem var ógróið með öllu, sé þá og raunar fyrr orðið algróið. Hv. þm. mun segja og sagði hér í fyrra, að þetta væru blettir sem yrði sökkt og væri ekkert að marka það, það sýndi aðeins hvað það væri verðmætt land sem ætti að sökkva, en landið í kring væri allt öðruvísi, það mundi ekki svara áburðargjöf o.s.frv. Ég get vel búist við því, að hann flytji eitthvað slíkt hér á eftir eða seinna. Þetta er auðvitað mikill misskilningur. Það hefur verið talað um að rækta upp örfoka land, vegna þess að það hefur verið talið falla best í geð náttúruverndarmanna, því að þá væri ekki verið að breyta neinu strái af því sem fyrir er, þar væri ekkert strá fyrir. Það er auðvitað erfiðast að rækta örfoka land. En rannsóknir sýna að það er þó vel gerlegt. Hins vegar er líka á afréttum þessum mikið af þurrlendi sem er tiltölulega rýrt gróðurlendi. Það eru mosaþembur, fjalldrapi og strjáll gróður annar. Þetta land er auðvelt að bæta með áburðargjöf og miklu kostnaðarminna heldur en örfoka land. Hygg ég að þurfi ekki að fara fleiri orðum um það. En tilraunir, sem gerðar hafa verið af hálfu vísindamanna okkar í þessum efnum, staðfesta þetta svo sem frekast er unnt. Þó að þær nái ekki marga áratugi aftur í tímann og því síður aldir, þá er þarna samt um alllanga reynslu að ræða. Þetta er enda alger nauðsyn, því að hvort tveggja væri óforsvaranlegt: að eyða þarna stórum fláka af gróðurlendi án þess að bæta annað í staðinn, og svo líka hitt, að til þess að varðveita beitarskilyrði fyrir búfé þeirra bænda, sem þarna eiga hlut að máli, er nauðsynlegt að rækta land í stað þess sem tapast, enda liggja fyrir boð um þetta og þarf ekkert að efa. Þar eru ákvæði um að áburður skuli borinn á svo oft sem þurfa þykir og þá í samræmi við það sem sérfræðingar segja fyrir um. Ég er enginn sérfræðingur í sambandi við veiðiskap, og það er sjálfsagt að bæta þau spjöll sem verða á veiði. Það má segja að það komi mér á óvart að í tveimur vötnum þarna megi veiða 10 tonn á ári. Það hafa naumast borist fregnir um slíka veiði í þessum vötnum á undanförnum árum eða áratugum. En þetta eru út af fyrir sig góðar fréttir, og það er sjálfsagt að bæta þetta eftir því sem reynslan sker úr um að þörf er á. Ég held því hins vegar staðfast fram, að þegar jökulá rennur í gegnum jafnstórt lón og þarna er um að ræða og þrjú vötn að auki muni vatnið hreinsast af jökulframburði. Mér er alveg sama hvað hv. þm. Páll Pétursson segir um þetta. Það nægir að benda honum á Blöndu sjálfa. Þegar lítið er í ánni er hún að heita má alveg tær. En í flóðum eða miklum leysingum til jökla er hún kolmórauð og þá er mikill sand- og leirframburður í ánni. Slíkur framburður botnfellur án efa að miklu leyti í þessum lónum. Ef áin verður tærari hlýtur hún að verða aðgengilegri veiðiá og skal ég ekki fara um þau skilyrði frekar orðum hér, en ýmsir reyndir veiðimenn hafa talið að hún yrði a.m.k. ekki lakari veiðiá eftir en áður. Ég skal taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ég tel mikils virði að bændur hafi eignarrétt á landi sínu, og ég tel að óreyndu að þeim sé betur til þess trúandi að umgangast landið heldur en öðrum og engin stjórnarskrifstofa í Reykjavík mundi gera það betur. Hins vegar verða bændur að gæta þess að halda ekki með svo óbilgjarnri afstöðu á þessum eignarrétti sínum, að hann verði af þeim tekinn, eða koma í veg fyrir að mestu nauðsynjamál þjóðarinnar nái fram að ganga. Ég hef talið ástæðu til að vara menn við slíku, vegna þess að það er vísasti vegurinn til þess að við töpum þessum þýðingarmiklu réttindum, eignarréttindum að landinu, sem ég tel að sé í raun kjölfesta landbúnaðarins. Hv. þm. sagði undir lok sinnar ræðu í fyrsta lagi, að þeir einir vildu af hálfu bænda ljá máls á þessu virkjunarmáli sem minnst þekktu til. Þetta er eins og sumt annað í ræðu hv. þm. næsta lítið rökstudd fullyrðing og unnt að benda á fjölmarga menn sem þessu máli eru meðmæltir og hafa umgengist þetta land í áratugi. Hann sagði einnig að fyrirsjáanlegur væri mikill kostnaður við það sem hann kallaði að „kanalisera“ ána frá affalli virkjunar til sjávar. Væri þetta á hinn bóginn gert mundi vinnast gífurlega mikið land í Langadal og þar er bændum mikil þörf á auknu landi til ræktunar. Það er einnig hægt að segja það, að jafnrennsli árinnar mundi væntanlega gera þetta mögulegt og koma þannig í veg fyrir að áin breiddi eins úr sér og hún gerir nú og þannig vinna land. Þetta er að sjálfsögðu kostur en ekki galli. Þetta kostar nokkurt fé, en engin ástæða er til að gera of mikið úr slíku ef um landvinninga er að ræða. Og bann talaði um það, að rennslið í ánni mundi vaxa og straumurinn aukast. Ég held að þetta hafi verið mismæli hjá honum. Auðvitað verður meira jafnrennsli. Það verður suma tíma meira rennsli, en aðra tíma minna. Og ef svo tækist, að með tiltölulega einföldum ráðum væri unnt það sem hann kallar að „kanalisera“ ána eða færa ána í einn farveg niður dalinn, þá er einmitt jafnrennslið forsenda fyrir því að slíkar aðgerðir takist, því að flóðin raska öllu slíku, ekki síst vor- og sumarflóðin, sem mundu takast af. Miklu hættuminna slíkum aðgerðum væri vetrarflóð, vegna þess að þá væri gaddur í slíkum varnargörðum. En við þær aðgerðir mundi vinnast mjög mikið land og þá til ræktunar fyrir bændur í Langadal, og er það auðvitað einn af þeim kostum sem fylgja þessu máli. Ég skal svo ekki gera fleiri aths. við ræðu hv. þm. Páls Péturssonar. Eins og ég drap á, er sumt af því, sem hann segir hér og segir annars staðar, sagt í eins konar áróðursstíl og ekki í samræmi við staðreyndir þessa máls, ef það er metið af réttsýni. Það er flutt til þess að reyna að hafa áhrif gegn þessu máli, en ekki til þess að leiða hið rétta í ljós. Ég skal að síðustu aðeins segja það, að þetta er mikið stórmál, ekki einungis fyrir byggðirnar sem hlut eiga að máli fyrir norðan, heldur fyrir þjóðina í heild. Og við megum ekki láta þröngsýni og óraunhæfar úrtölur spilla því, að við getum unnið að framgangi jafnþýðingarmikilla stórmála, - framgangi sem þarf að gerast með yfirvegun og með langtímasjónarmið í huga.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Ég á sæti í þeirri n. sem mun fá þetta mál til meðferðar, og sökum þess að ég kann að hafa þar nokkra sérstöðu finnst mér rétt að gera grein fyrir henni nú strax við 1. umr. Það hefur nokkuð verið rætt um það að undanförnu, að sumu leyti með réttu og að öðru leyti ekki, að vinnubrögð Alþ. væru í afturför. Ég held að þetta geti átt við að því leyti, að mér finnst Alþ. vera orðið miklu fúsara til þess en það var áður fyrr að veita heimildir til ýmiss konar framkvæmda án þess að viðkomandi framkvæmdir séu nægilega vel undirbúnar. Það mætti nefna ýmis dæmi um þetta, hvernig þingið hefur kastað til höndunum oft að undanförnu þegar um það hefur verið að ræða að veita slíkar heimildir. Gleggsta dæmið um þetta tel ég vera lög um Kröfluvirkjun. Þeim var varpað inn í þingið nokkru eftir að olíuverðhækkunin kom til sögunnar, menn voru talsvert undir áhrifum hennar og sú skoðun átti mikið fylgi, að við ættum að ráðast í stórar orkuframkvæmdir á sem flestum sviðum og verjast olíuverðhækkuninni á þann hátt. Því gerðist það, að þáv. iðnrh. flutti hér í ársbyrjun 1974 frv. um Kröfluvirkjun sem að mínum dómi, - sérstaklega nú eftir á, maður sér hlutina betur eftir á heldur en meðan þeir eru að gerast, - var án fullnægjandi undirbúnings. Það var tvennt í sambandi við þetta frv. sem mér finnst nú vera merki um óvandaðan undirbúning. Í fyrsta lagi var það, að í frv. og lögunum, sem síðan voru samþykkt, var ekki ákveðið hvaða aðili ætti að sjá um þessa miklu framkvæmd. Í 1. gr. Kröflulaganna segir svo: „ Ríkisstj. er heimilt að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun, sem yrði sameignarfélag ríkisins og sveitarfélaga á Norðurlandi, eða öðrum aðila að reisa og reka jarðgufuaflsstöð við Kröflu“ o.s.frv. Sem sagt, þetta mál er lagt fyrir þingið án þess að það sé búið að ganga frá því, hvaða aðili það er sem á að sjá um framkvæmdina og reka fyrirtækið í framtíðinni. Þetta leystist þannig, að það varð ekki neitt úr þessari svokölluðu Norðurlandsvirkjun, en hins vegar var stofnuð með miklum skyndingi svokölluð Kröflunefnd sem sá um framkvæmdina. Ég ætla ekki að fara að dæma um verk Kröflunefndar hér. Ég tel að hún hafi reynt að leysa sitt verk eins vel af hendi og kostur var við erfiðar kringumstæður. En ég tel hins vegar að hér sé um vinnubrögð að ræða sem ekki séu til eftirbreytni, þ.e. að Alþ. heimili ríkisstj. að ráðast í vissa framkvæmd án þess að hafa nokkra vitneskju um það, hvaða aðili það er, sem á að hafa framkvæmdina með höndum, og getur því ekki um það dæmt, hvernig hún muni takast. Ég álít að það sé grundvallarskilyrði, að þegar veittar eru heimildir til stórra framkvæmda eins og þessara, þá hafi Alþ. fulla vitneskju um, hvaða aðili á að sjá um framkvæmdina og það sé aðili, sem þingið treystir til þess að sjá um viðkomandi verk. Annað í sambandi við Kröflufrv., sem mér sýnist bera vott um lélegan undirbúning, var það, að rannsókn á virkjunarskilyrðum var alls ekki lokið. Það kemur bæði fram í grg. frv. og í framsöguræðu ráðh. fyrir frv., að það er enn eftir að gera allmiklar rannsóknir á Kröflusvæðinu til þess að hægt væri að fullyrða að þar væri um örugga virkjunarmöguleika að ræða. Ég tel þetta tvennt vera eins konar áskorun til okkar alþm. um það, þó að við treystum ríkisstj. vel, að veita ekki heimildir til stórra framkvæmda nema sé fyrir fram vitað, hvaða aðili hafi framkvæmdir með höndum, og það sé aðili, sem þingið treystir, og eins að það sé búið að ganga frá nauðsynlegum rannsóknum á því verkefni sem á að ráðast í. Mér virðist í sambandi við þetta frv., að hæstv. núv. iðnrh. hafi fylgt um of fordæmi fyrirrennara síns hvað þetta snertir. Ég veit, og það er alveg rétt hjá hæstv. iðnrh., að sá ráðh. hefur gefið ágætt fordæmi á ýmsum sviðum. En ég tel að það eigi tæpast við um þetta mál. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur að því leyti sömu einkenni og Kröflulögin, að í því er ekki neinum ákveðnum aðila falið að sjá um framkvæmd verksins. Þar segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa eða reka vatnsaflsstöð við Blöndu í Blöndudal“ o.s.frv. Hér er farið fram á það, að ríkisstj, fái heimild til að ráðstafa þessu mikla verki til einhvers aðila, sem er ekki til í dag, Norðurlandsvirkjun er ekki til í dag. Það var gert ráð fyrir henni í lögum um Kröfluvirkjun sem samþykkt voru fyrir fjórum árum. Niðurstaðan hefur orðið sú, að það hefur ekkert orðið úr þeirri hugmynd sem þá var uppi um Norðurlandsvirkjun. Ég held að það bóli ekki neitt frekar á því núna, að þessi Norðurlandsvirkjun sé í burðarliðnum, og þá kemur að því, að ríkisstj, fær heimild til þess að fela það einhverjum öðrum aðila. En hvaða aðila verður það? Frv, sker ekki neitt úr um þetta. Að mínu mati, samkv. þeirri reynslu sem hefur fengist í sambandi við Kröfluvirkjun og ýmis fleiri mál, getur Alþ. ekki veitt ríkisstj., þó það treysti henni vel, slíka heimild. Þingið verður í þessum efnum að hata vitneskju um það, hvaða aðili það er sem á að annast framkvæmdina, og meta það, hvort það treystir honum til þess eða ekki. Það er af þessum ástæðum, að þetta er svona óákveðið í 1. gr. frv., hvaða aðili það er sem á að annast þetta verkefni, að ég treysti mér ekki til þess að vera með frv, óbreyttu. Annað vil ég líka benda á í þessu sambandi. Þó að ég líki ekki á neinn hátt saman Blönduvirkjun og Kröfluvirkjun, því að ég álit að Blönduvirkjun sé miklu álitlegra og öruggara fyrirtæki heldur en Kröfluvirkjun, það sé ekki hægt að bera þetta tvennt saman hvað það snertir, og ég er þeirrar skoðunar, eins og hér mun áður hafa komið fram, að að því muni koma að Blanda verði virkjuð og sennilega fyrr en seinna, þá stendur eigi að síðu: þannig á, að enn er ekki öllum rannsóknum lokið í sambandi við virkjun Blöndu. Það kom fram í þeirri ræðu sem hæstv. ráðh. flutti hér þegar hann mælti fyrir þessu frv. fyrir jólin, að það hefði verið unnið að verulegum rannsóknum á síðasta ári, Niðurstöður þeirra liggja enn ekki fyrir, Hann upplýsti enn fremur að á þessu ári væri unnið að rannsóknum fyrir 100 millj., og að sjálfsögðu liggja niðurstöður þeirra rannsókna ekki heldur fyrir. Ég teldi eðlilegust vinnubrögð undir þessum kringumstæðum að ríkisstj. væri falið að vinna áfram að hönnun Blönduvirkjunar með eins miklum hraða og talinn væri mögulegur og þegar þær rannsóknir liggja fyrir og þegar það liggur jafnframt fyrir, hvaða aðili á að annast framkvæmdina, þá verði frv. um virkjun Blöndu lagt fram hér á Alþingi. Ég get sagt ákveðið hvaða aðili það er, sem ég tel að eigi að annast Blönduvirkjun, og í því sambandi get ég m.a. vitnað til þáltill. frá öllum þm. Framsfl., öðrum en ráðh., sem var flutt í Sþ. á þessu hausti, á fyrri hluta þessa þings. Þessi till. fjallar um skipulag orkumála, og meginefni hennar er það, að unnið verði að því að koma á fót einu fyrirtæki sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku milli landshluta. Skoðun mín er í samræmi við þetta, því að ég er að sjálfsögðu samþykkur þessari stefnu flokksins, ég er líka einn af flm, till., að það eigi að koma á fót einu raforkufyrirtæki sem annist meginraforkuvinnslu landsins, þ.e.a.s. rekstur allra stóriðjuvera, og að það geti svo miðlað orkunni til landshlutafyrirtækja sem sjái um dreifingu orkunnar innan síns svæðis. En meðan slíkt fyrirtæki hefur ekki verið stofnað, og það kann að taka sinn tíma að það verði gert, þá finnst mér enginn aðili annar koma til greina til að annast virkjun eins og t.d. Blönduvirkjun, þegar til kemur, en Landsvirkjun. Landsvirkjun er eina fyrirtækið í landinu sem hefur reynslu og þekkingu og hefur yfir tækniþjónustu að búa sem er fær um að leysa þetta verkefni af höndum. Ég álít að þó að það kynni að heppnast, þá væri það óráð að fela einhverju nýstofnuðu fyrirtæki, sem yrði kallað Norðurlandsvirkjun, að annast jafnmikilvægt verkefni og virkjun Blöndu væri, Og ég hef ekki heldur áhuga á því, að stofnuð verði blöndunefnd í stíl við Kröflunefnd til að annast þetta verkefni. Ég skal svo ekki fjölyrða miklu meira um þetta að sinni, vegna þess að fundartími er nú að styttast, en meginniðurstaða mín er sú, að eðlilegust meðferð þessa máls væri að ríkisstj. væri falið að hanna Blönduvirkjun áfram, leggja niðurstöður þeirra rannsókna fyrir Alþ. eins fljótt og kostur er og fara þá fram á heimild Alþingis til þess að framkvæma þetta verkefni, en að sjálfsögðu á þeim grundvelli, að það verði falið einhverjum ákveðnum aðila sem Alþ. treystir til að annast þetta verk. Ef menn leggja sérstaklega áherslu á að fá þetta mál afgreitt nú á þessu þingi og bíða ekki eftir þeim rannsóknum sem eftir er að vinna, sem við teljum eðlilegt að gert sé, þá finnst mér að eigi að breytu 1, gr. frv, þannig, að Landsvirkjun verði falið þetta verkefni, en það verði ekki falið einhverjum Pétri og Páli, sem Alþ. veit ekkert um hver kann að verða. Ég álít að þó að þessi málsmeðferð verði höfð, þá yrði það ekki á neinn hátt til þess að tefja fyrir virkjuninni. En ég get tekið undir það, og að því leyti er ég ekki alveg sammála hv, þm. Páli Péturssyni, þó að ég sé fylgjandi Héraðsvatnavirkjun líka, að ég álít að þessu verkefni eigi að hraða heldur en hitt, en þó geti að sjálfsögðu vel komið til greina og sé mjög til athugunar að Héraðsvatnavirkjunin komi á undan, En eitt af því, sem okkur vantar í raforkumálum og ég treysti hæstv. orkumálaráðh. til að vinna að, er heildaráætlun um raforkuframkvæmdir á næstu árum, í hvaða virkjanir eigi að ráðast og í hvaða röð eigi að gera það, Ég álit að það væri mjög nauðsynlegt að slík áætlun væri gerð. Svo er að lokum fsp, sem ég vil heina til hæstv. orkumálaráðh. til skýringar á þeirri ræðu sem hann flutti hér þegar hann mælti fyrir frv. Hann segir þar í sambandi við Hrauneyjafossvirkjun, að stefnt sé að því, að á árinu 1982 geti Hrauneyjafossvirkjun tekið til starfa, en sú virkjun verði fullnýtt að afli á árinu 1986, þannig að orka Hrauneyjafossvirkjunar verði fullnýtt á fjórum árum. Vegna þess að ég er ekki sérlega fróður maður um þessi mál, þá vil ég spyrja, hvort hér sé ekki átt eingöngu við nýtingu innanlands án sölu til stóriðjufyrirtækis, því að ég tel að það skipti verulegu máli, hvort virkjunin nýtist ekki lengur en til fjögurra ára, ef aðeins er um innlenda orkuneyslu að ræða, eða hvort þessar tölur eða tímalengd sé miðuð við að svo og svo mikið of orkunni verði selt til stóriðjufyrirtækis. Ef svo er, að orkan endist ekki meira en þetta til innanlandsnotkunar, þá álít ég að þær áætlanir, sem hafa heyrst um að selja svo og svo mikið af orkunni frá Hrauneyjafossi til stækkunar álbræðslunnar, séu að öllu leyti fjarri lagi. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri. En mér fannst rétt, vegna þess að ég á sæti í iðnn. og þetta mál kemur til meðferðar þar, að gera strax grein fyrir þessari afstöðu minni við 7. umr. málsins.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Vegna fsp. hv. 4. þm. Reykv. nú í lok ræðu hans vil ég taka fram, að þau ummæli, sem ég hafði um hversu lengi muni nýtast orka og afl Hrauneyjafossvirkjunar, eru byggð á þeirri orkuspá sem nýlega hefur verið samin, og þar er ekki gert ráð fyrir nýrri stóriðju. Ég held að það komi fram í grg. með orkuspánni. Hv. þm. gerði vissar aths. í sambandi við þetta mál sem voru mjög málefnalegar. Ég vil þakka honum fyrir ábendingar sem hann gaf mér af sinni miklu reynslu. Sérstaklega var það sú ábending að vara mig nokkuð við því að feta um of í fótspor fyrrv. iðnrh., þ.e.a.s. iðnrh. vinstri stjórnarinnar. Ég mun að sjálfsögðu taka hana til athugunar að öllu leyti, því að hv. þm. talar þar af reynslu og þekkingu. En það eru tvö atriði, sem hv. þm. nefndi, sem vissulega er ástæða til að íhuga. Annað er það, að rannsóknum væri ekki að fullu lokið á Blönduvirkjun og réttara væri að ljúka öllum slíkum rannsóknum og að mér skilst þá fullnaðarhönnun verksins, áður en yrði samþ. heimild á Alþ. til virkjunar. Í þessu sambandi er rétt að minnast á það, hver hefur verið venja á Alþ. í þessum efnum, ekki í sambandi við eina virkjunarheimild, heldur almenn venja í áratugi. Venjan hefur verið sú, að þegar ítarlegar rannsóknir hafa farið fram á einhverjum virkjunarmöguleika og þær athuganir benda til þess ótvírætt, að um hagkvæma virkjun sé að ræða, og rannsóknum það langt á veg komið, að hægt er að áætla afl orku og heildarkostnað og m.a. kostnað við hverja kwst., þá hafa ríkisstj. lagt fram frv. fyrir Alþ. um heimild til slíkrar virkjunar, þó að fullnaðarhönnun lægi ekki fyrir. Þannig var þetta á sínum tíma um virkjanir Sogsins, um Laxárvirkjanir, og þannig hefur það verið einnig um virkjanir á vegum Landsvirkjunar. Þannig var það á þingi 1970–1971, að samþykkt voru lög um heimild fyrir iðnrh. til þess að veita virkjunarleyfi bæði fyrir Sigölduvirkjun og Hrauneyjafossvirkjun. Athuganir lágu þá fyrir sem bentu alveg ótvírætt til þess, að báðar þessar virkjanir væru mjög hagkvæmar. Hins vegar voru þá ekki til fullnaðarhannanir af þessum virkjunum. Síðan hefur verið lokið öllum slíkum rannsóknum og virkjunarleyfi veitt. Frv. um heimild til virkjunar Blöndu er alveg á sama veg og í samræmi við þessa áratugavenju. Þó að rétt sé að nokkrar rannsóknir séu enn ógerðar í sambandi við Blönduvirkjun, þá eru það ekki rannsóknir sem hafa nein áhrif á það, að þessi virkjun er með þeim allra hagstæðustu sem um er að ræða á Íslandi. Rannsóknum öllum og áætlanagerð er það langt komið, að það er óhætt að fullyrða að þessi fyrirhugaða Blönduvirkjun er óvenjulega hagstæð virkjun. Þær rannsóknir, sem talað er um að eftir séu, snerta fyrst og fremst vissar boranir sem gætu sagt til um það, hvort stöðvarhús ætti að reisa á þessum stað eða öðrum á nokkru svæði sem til greina kemur. Það eru slíkar athuganir sem þarf að gera og verja nokkru fé til, áður en stöðvarhúsi verði endanlega valinn staður. En það breytir engu um það, að nægar rannsóknir liggja fyrir til þess að fullyrða að hér er um mjög hagkvæma virkjun að ræða. Af þessum ástæðum, sem ég nú hef greint, tel ég ekki ástæðu til að fresta afgreiðslu málsins á Alþ. á þeim grundvelli að ekki liggi fyrir nægar rannsóknir. Hitt atriðið, sem hv. þm. benti á, var að ekki væri ákveðinn virkjunaraðili sem gert væri ráð fyrir að hefði þessa virkjun með höndum. Vissulega er þetta athyglisverð ábending. Eins og kunnugt er, hafa Norðlendingar eða Fjórðungssamband Norðurlands óskað eftir því, að stofnað yrði sérstakt fyrirtæki, Norðurlandsvirkjun. Það hefur af ýmsum ástæðum dregist. Ekki hefur verið um það slík samstaða þar nyðra sem var á Vestfjörðum um stofnun Orkubús Vestfjarða, þar sem öll sveitarfélög á Vestfjörðum voru á einu máli. Mér finnst sjálfsagt að taka þessa aths. hv. þm. til athugunar. Ef menn vegna óvissunnar um Norðurlandsvirkjun vilja ekki hafa ákvæði um hana í þessu frv., heldur ákveða, hver eigi að vera virkjunaraðili, þá er náttúrlega ein stofnun sem fyrst og fremst kemur til greina að mínu áliti, og það eru Rafmagnsveitur ríkisins sem þegar hafa haft með höndum ýmiss konar virkjunarframkvæmdir. Mér finnst að vel kæmi til mála að ákveða í frv. að sú stofnun, það fyrirtæki, skuli framkvæma þessa virkjun. Hv. þm. nefndi aðra ágæta stofnun, Landsvirkjun. Henni er markað ákveðið svæði, sem leiðir líka af því, hvernig það fyrirtæki er uppbyggt. Það er kunnugt að Reykjavíkurborg á helming þess fyrirtækis, og gert er ráð fyrir að það fyrirtæki starfi hér á Suðvesturlandi fyrst og fremst. Það er náttúrlega atriði sem má ræða og athuga hvort menn vilja færa út starfsemi Landsvirkjunar, þ.e.a.s. sameignarfélags ríkis og Reykjavíkurborgar, þannig að Reykjavíkurborg standi sem helmingsaðili að virkjunum í öðrum landshlutum. En á þessari stundu væri eðlilegra, ef menn vilja hafa ákveðinn virkjunaraðila í lögunum, að það væru Rafmagnsveitur ríkisins. Ég tel sjálfsagt að í hv. iðnn., sem fær þetta mál til athugunar, verði þessar ábendingar hv. þm. teknar til meðferðar.