Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal alls ekki efna til meiri háttar umr. utan dagskrár á einum af síðustu annadögum þingsins. En í blöðum í morgun var fregn, sem gefur mér tilefni til að óska eftir upplýsingum frá hæstv. menntmrh., sem ég veit að mun geta svarað þessu í örstuttu máli. Fregnin, sem ég á við, er sú. að allir fjölmiðlar skýrðu frá því í morgun, að menntamálaráð hefði á blaðamannafundi í gær greint frá því, að gert hefði verið ráð fyrir því, að í fyrra yrði notuð 1 millj. kr. til þess að styrkja listflutning úti um land, en ekki hafi tekizt að nota nema u.þ.b. 1/3 hluta þessa fjár í þessu skyni, 2/3 hlutar fjárins hafi ekki verið notaðir til listkynningar úti um land, heldur farið í eitthvað annað, eins og það er orðað í blöðum. Í þessu sambandi vil ég aðeins minna á, að ein síðasta lagabreytingin, sem ég hafði afskipti af sem menntmrh. á sínum tíma, var breyt. á l. um félagsheimilasjóð, þar sem stofnaður var menningarsjóður félagsheimila og honum ætlað um 10% af tekjum félagsheimilasjóðs. Það var gert ráð fyrir því, að hann hæfi störf á árinu 1972 eða í fyrra, og má þá gera ráð fyrir því, að tekjur hans hafi numið u.þ.b. 2 millj. kr. Þegar menntamálaráð gerði fjárhagsáætlun sína fyrir árið 1972, hef ég ástæðu til að halda, að ráðinu hafi ekki verið kunnugt um tilvist þessa menningarsjóðs félagsheimila og þess vegna ákveðið að lofa 1 millj. kr. í fyrra til listflutnings úti um land, sem að sjálfögðu var góðra gjalda vert. Við þetta hefði þó væntanlega mátt bæta 2 millj. kr. úr menningarsjóði félagsheimila, þannig að 3 millj. kr. hefðu átt að vera til ráðstöfunar í fyrra, til þess að kynna íslenzka list úti um landsbyggðina. Í svari hæstv. fjmrh. við fsp. um menningarsjóð félagsheimila nú fyrir nokkrum mánuðum kom fram, að hann mun ekki hafa notað nema rúma 1/2 millj. af sínu starfsfé til listkynningar úti um landið, þannig að af þriggja millj. kr. heildarfjárveitingu, hafa aðeins verið notaðar um 800 þús. kr. til listflutnings. Er það mjög miður, að fé, sem varið er í jafn nauðsynlegu skyni og hér er um að ræða, skuli ekki vera fullnotað. Jafnframt kemur það fram í blaðafregnum í morgun, að menntmrh. hefur ráðið sérstakan mann, ágætan tónlistarmann, Gunnar Reyni Sveinsson, til þess að annast framkvæmdir á vegum menntamálaráðs í framtíðinni, því að nú ætlar það að nota 700 þús. kr. á næsta ári í þessu sama skyni. En þetta hlýtur að vera gert án þess að það sé fullljóst, að menningarsjóður félagsheimila hefur í sinni þjónustu annan valinkunnan og ágætan listamann, Kristin Hallsson söngvara, sem er á hálfum launum frá menntmrn. einmitt til þess að skipuleggja listkynningu úti um land. Hér virðist því vera um tvíverknað að ræða, að menningarsjóður ráði sérstakan mann til viðbótar hálfum starfsmanni hjá menntmrn., sem ætti að vera fullfær um að sjá um þessa starfsemi. Ég vildi því mjög beina því til hæstv. menntmrh., sem ég veit að hefur áhuga á þessum málum, að gerð sé tilraun til þess að skipuleggja þessa starfsemi betur en átt hefur sér stað á s.l. ári, þannig að hún komist undir einn aðila. Þá verð ég að segja, að lang eðlilegast er, að hún sé undir heildarstjórn menntmrn. og sú stofnun, sem búið er að koma á fót til þess að annast slíka starfsemi, menningarsjóður félagsheimila, hafi þessa starfsemi með höndum og annist þau þjónustuhlutverk, sem honum er ætlað með sérstakri löggjöf. Ég vildi vekja athygli hæstv. menntmrh. á þessu og láta í ljós þá von, að hann beiti sér fyrir betri hagnýtingu fjárins en átt hefur sér stað á s.l. ári og ekki síður betri heildarstjórn á þessari mjög mikilvægu og nauðsynlegu starfsemi.



Herra forseti. Í rauninni bar það mál, sem hér er brotið upp á, á góma, þegar ég svaraði fyrir mánuði fsp. hv. 6. landsk. þm., Helga F. Seljans, um starfsemi menningarsjóðs félagsheimila. Í svari sagði ég m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Haft hefur verið samráð við Menntamálaráð Íslands til þess að tryggja samstarf eftir því sem hagkvæmt þykir, vegna starfsemi þeirrar, sem menntamálaráð hefur beitt sér fyrir og nefnd hefur verið „List um landið.“ “ Ég get bætt því við, að strax og ljóst varð á s.l. sumri, að í ráði var að hefja stuðning við listflutning úti um land, ekki aðeins á vegum menningarsjóðs félagsheimila, heldur einnig á vegum Menntamálaráðs, efndi menntmrn. til fundar með forstöðumönnum beggja þessara stofnana. Þar voru þegar lögð drög að því, að starfsemin yrði samræmd, og einnig, að aðilar hefðu svo náið samráð, að komið yrði í veg fyrir allan tvíverknað. Þetta samstarf hefur haldið áfram síðan, að því er ég bezt veit snurðulaust, og fyllstu horfur eru á, að það haldi áfram á því ári sem yfir stendur. Það stendur nokkuð svipað á um hvora tveggja þessa starfsemi. Á s.l. ári var hún algerlega á frumstigi hjá menningarsjóði félagsheimila, og hjá menntamálaráði var fitjað upp á ný á starfsemi, sem fallið hafði niður fyrir allmörgum árum. Af því stafar vafalaust sú staðreynd, sem hv. fsp. 7. þm. Reykv. benti á, að hvorugur aðili hefur komið í lóg nema hluta af því fé, sem til þessarar starfsemi mátti verja. Segja má, að það hefði verið æskilegra, að starfsemin færi myndarlegar af stað, en ég tel það þó ekki aðalatriðið, heldur að fénu, sem lagt er fram, sé raunverulega vel varið. Hvað menningarsjóð félagsheimila varðar, er engu fé glatað frá þessari starfsemi. Það fé, sem ekki var notað á síðasta ári, geymist til þessa árs. Varðandi ráðningu á starfsmanni fyrir menningarsjóð félagsheimila er mér tjáð, að þar sé ekki um neina fastráðningu að ræða, sá maður, sem í hlut á, sé ráðinn til þess að sjá um ákveðin verkefni, sem þar verði tekin fyrir, og fái þóknun í samræmi við það, hann sé alls ekki á föstum launum. Megininntakið í ræðu frummælanda hér, var það, að hann taldi að þessa starfsemi alla ætti að sameina í menntmrn. á vegum menningarsjóðs félagsheimila. Ég vil benda á, að menningarsjóður félagsheimila er samkv. reglum sínum bundinn við starfsemi, sem fram fer í félagsheimilum, sem byggð eru samkv. félagsheimilalögum. Til eru ýmsir staðir á landinu, þar sem ekki er til að dreifa slíkum félagsheimilum og menningarsjóður félagsheimila getur því ekki með góðu móti sinnt, svo að þegar af þeirri ástæðu getur verið ástæða til sérstakrar starfsemi utan hans vébanda, án þess ég vilji þar með segja, að frekari samhæfing þessarar starfsemi kunni ekki að reynast hagkvæm.



Herra forseti. Þetta frv. er um að heimila ríkisstj. að staðfesta fyrir Íslands hönd samning, sem gerður var milli Norðurlandanna um stofnun norræns tækni- og iðnþróunarsjóðs og undirritaður í Osló 20. febr. 1973 af þeim ráðh., sem fara með norræn málefni. Texti samningsins fylgir með frv. og telst hluti af lögunum, ef þetta frv. verður samþ. Frv. hefur gengið í gegnum Ed. Nægar skýringar felast í aths. og sjálfum samningnum. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þetta er hið árvissa frv. um veitingu ríkisborgararéttar. Það hefur verið til meðferðar í Ed. og allshn. beggja deildanna hafa að því unnið. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á árinu 1968 varð sýslumaður Eyfirðinga við beiðni hreppsnefndar Dalvíkurhrepps um að hafa fulltrúa sinn til viðtals nokkra tíma á viku úti á Dalvík, til þess að þeir Dalvíkingar, sem ættu erindi við embættið, þyrftu ekki að fara til Akureyrar. Þessi nýbreytni var ákaflega vinsæl á Dalvík og var töluvert mikið notuð á þessu ári. Það kom í ljós, að við þetta var nokkur kostnaður. Fulltrúarnir höfðu t.d. engan bílastyrk og vildu því ekki fara á eigin bílum, en munu hafa tekið leigubíla, og af þessum ástæðum mun sýslumaður hafa hætt þessari starfsemi. Það, sem gerist næst í þessu máli, mun hafa verið árið 1970, að hreppsnefnd Dalvíkurhrepps skrifar dómsmrn. bréf og óskar eftir því, að á Dalvík verði staðsettur einn dómarafulltrúi frá embættinu á Akureyri. Ég held, að ég fari rétt með, að þessu bréfi hafi aldrei verið svarað frá hendi rn. Það sem næst gerist í þessu máli, er, að á síðasta hausti fengu þm. Norðurl. e. bréf frá sveitarstjóranum á Dalvik, þar sem hann fer fram á það samkvæmt samþykkt hreppsn. Dalvíkurhrepps, að allir þm. Norðurl. e. flytji á því þingi, sem nú situr, frv. til laga um kaupstaðarréttindi fyrir Dalvíkurhrepp, sem taki gildi 1. jan. 1974. Sérstök áherzla sé lögð á, að þar verði stofnsett fullgilt embætti bæjarfógeta með lögsögu fyrir bæjarfélagið a.m.k. Síðan þetta bréf var skrifað, hefur hreppsn. gert fleiri samþykktir til þess að reyna að ýta á, að þetta mál nái fram að ganga. Frv. þetta er flutt af öllum þeim þm. Norðurl. e., sem eiga sæti hér í hv. d. og efni frv. er eingöngu það, að Dalvíkurkauptún skuli vera sérstakur kaupstaður og sérstakt lögsagnarumdæmi, og ætla ég ekki að rekja gr. frv. Það er bara það form, sem á því þarf að vera til þess að ná þessu markmiði. Beiðni hreppsn. Dalvíkurhrepps fylgdi svo hljóðandi grg., með leyfi forseta: „Samþykkt hreppsnefndar Dalvikurhrepps frá 26. september 1972 um kaupstaðarréttindi fyrir Dalvíkurkauptún, sem hér fylgir með, á sér langan aðdraganda og hafa verið gerðar um það fjölmargar fundarsamþykktir á liðnum árum. Meginforsendur þeirra óska, sem fram koma í samþykktinni, eru: 1) Að fá inn í kauptúnið, íbúum þess til hægðarauka, alla þá þjónustu, sem bæjarfógetar veita. 2) Að skapa Dalvíkurhreppi þá réttarstöðu, sem kaupstaðir hafa. 3) Að losa Dalvíkurhrepp úr tengslum við Eyjafjarðarsýslu, þar sem áhrif hreppsins á stjórn málefna sýslunnar miðast við 1 fulltrúa af 12, en hluti hreppsins af gjöldum til sýslunnar nemur 1972 28,1%. Af þeirri þjónustu, sem um ræðir í 1. lið, má nefna innheimtu tekna ríkissjóðs, stjórn lögreglumála, varðveizlu veðmálabóka, skrásetningu bifreiða, útgáfu ökuskírteina, umboð Tryggingastofnunar ríkisins og sýslusamlög. Enn fremur má benda á, að sífellt er verið með lagasetningu að gera greinarmun á sveitarfélögum eftir réttarstöðu þeirra. Má nefna t.d. lög um sjúkrasamlög, nr. 67 frá 1971, þar sem segir orðrétt í 37. gr.: „Í hverjum kaupstað og hverri sýslu skal vera sjúkrasamlag“ o.s.frv. Orsakir þessa verða t.d. tvö sjúkrasamlög á Húsavík, Akureyri, Sauðárkróki, en fjölmennt læknishérað eins og Dalvíkurlæknishérað verður án þjónustu sjúkrasamlags. Varðandi 2. lið er bent á, að hver kaupstaður er sjálfstætt lögsagnarumdæmi, þar sem hins vegar hreppur er hluti af lögsagnarumdæmi sýslu. Bæjarfógeti fer með lögsögu í kaupstað og hefur þar aðsetur, en sýslumaður í hreppi þarf ekki að vera þar búsettur. Kaupstaðir lúta beint yfirstjórn félmrn., sem fer með sveitarstjórnarmálefni, en eiga enga aðild að sýslufélögum samkvæmt lögum.“ Ég læt nægja þennan lestur upp úr grg. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. .og allshn.

Forsrh. (ólafur Jóhannesson): Herra forseti. Út af því, sem kom fram hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, vil ég taka það fram, að ég treysti mér ekki til að segja um það, hvort bréfi, sem borizt hefur til rn. um þetta efni, hefur verið svarað eða ekki. En hitt er þá rétt, að ég upplýsi um leið, að sýslumaður Eyjafjarðarsýslu hefur rætt um þetta mál við mig og það er fullur vilji hjá honum til að koma því þannig fyrir, að fulltrúi geti verið a.m.k. einhverja daga vikunnar á Dalvík. Ég hygg, að það verði ekki fyrirstaða gegn því, að hægt sé að koma því fyrirkomulagi á. Þetta ber ekki á neinn hátt að skoða sem andmæli við frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. flytur þetta frv. að ósk fjmrn. Ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er flutt, eru þær, er nú skal greina : Dánarbú Andrésar Johnsons í Ásbúð í Hafnarfirði, en Þjóðminjasafnið var einkaerfingi hans, hefur aldrei verið gert upp fyllilega, að því leyti, að húseignin Ásbúð, Ásbúðartröð 1, og viðkomandi leigulandi hefur ekki verið ráðstafað eins og ráð var fyrir gert í upphafi. Fyrirhugað hafði verið, að Hafnarfjarðarbær keypti landið, enda þarf hann á því að halda í framtíðinni vegna skipulags í þessum bæjarhluta. Húseignin er mjög hrörleg orðin og bíður aðeins niðurrifs. Þykir eftir atvikum rétt, að Hafnarfjarðarbæ verði boðin eignin til kaups. Þetta er varðandi 1. gr. frv. Eignin Smiðjuvegur 17, Kópavogi, er eign Landnáms ríkisins og var notuð undir verkstæðisrekstur þeirrar stofnunar. Sá rekstur hefur nú verið sameinaður verkstæðisrekstri Vegagerðar ríkisins, og eru því ekki lengur not fyrir fyrrgreinda eign. Þetta varðar 2. gr. Eignin Skeljanes 10 var seld ríkissjóði árið 1944, en hefur aldrei verið nýtt. Þykir rétt, að aflað sé heimildar til sölu á henni. Þetta er varðandi 3. gr. frv. Fjh.- og viðskn. flytur þetta frv., og ég geri a.m.k. ekki till. um, að málinu sé vísað til nefndar.



Herra forseti: Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. með þeirri breytingu, sem prentuð er með nál. á þskj. 644. Það er nánast orðalagsbreyting í þeim tilgangi að taka af tvímæli um, að launaskattur greiðist ekki af vinnutekjum við fiskveiðarnar sjálfar, en hins vegar greiðist launaskattur með venjulegum hætti, t.d. af vinnu við viðhald fiskiskipa og af annarri slíkri þjónustuvinnu, þótt unnin sé fyrir fiskiflotann. Fjh.- og viðskn. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Landbn. hefur nú athugað þetta mál nokkuð. Hún sendi það Landnáminu, kirkjumrn. og sóknarprestinum á Útskálum til umsagnar. Umsagnirnar voru á þá leið, að Landnámið mælti með sölunni, en sóknarpresturinn á Útskálum og kirkjumrn. óskuðu eftir því, ef sala yrði leyfð á Útskálum, að undanskilja heimatún staðarins. Í ljós kom, þegar var farið að athuga þetta mál, að í landi Útskála eru mörg býli, sem voru kölluð í gamla daga þurrabúðir og hjáleigur, og sum þeirra munu vera með samninga og e.t.v. önnur ekki. N. samþ. að mæla með sölunni, en vill þó taka fram, að þess sé mjög gætt, að þeir, sem búa á þessum hjáleigum, þurrabúðar jörðum, haldi þeim rétti, sem þeir hafa haft, þrátt fyrir eigendaskiptin.

Frsm. (Stefán Valgeirsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem er 134. mál, hefur nú verið í athugun í n. um langan tíma. N. sendi frv. til Húsnæðismálastofnunar ríkisins, Byggingarsamvinnufélags Reykjavíkur, Veðdeildar Landsbankans og ríkisábyrgðasjóðs, og bárust umsagnir frá öllum þessum aðilum. Undir nál. skrifa allir, sem eiga sæti í félmn., og standa að þeim brtt., sem eru á þskj. 637 þrír nm., þeir hv. þm. Gunnar Thoroddsen, Gylfi Þ. Gíslason og Ólafur G. Einarsson, töldu, að ástæðulaust væri að afgreiða frv. á þessu þingi, þar sem þessi lög ættu ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót, en meiri hl. n. vildi koma frv. fram nú. Ég ætla að lýsa hér þeim brtt., sem n. stendur öll að því að flytja. 1. brtt. er við 4. gr. 2. málsl. 1. málsgr. orðist svo: „Lágmarkstala stofnenda skal vera 10 manns, en í þeim sveitarfélögum, sem hafa yfir 15 þús. íbúa, skal lágmarkstalan vera 50.“ Í frv. var þetta á þann veg, að lágmarkstala stofnenda skyldi vera 30/00 af samanlögðum íbúafjölda þeirra sveitarfélaga, sem byggingarsamvinnufélagið nær yfir, miðað við 1. des. árið á undan, en þó aldrei lægri en 15 og ekki hærri en 50. 2. brtt. er við 5. gr., en við þá gr. eru tvær brtt. Það er fyrst a-liður: „2. mgr. A-liðar orðist svo: Stofnsjóðsinnstæður félagsmanna skulu geymdar í byggingarsjóði ríkisins, og skulu þær endurgreiddar að viðbættum vöxtum, þegar framkvæmdir hefjast í byggingarflokki viðkomandi félagsmanns. Vaxtakjör skulu vera þau sömu og eru á ársinnstæðubókum viðskiptabankanna á innstæðutímanum.“ Sú breyting felst í þessu, að alveg er fallið frá því að verðtryggja þetta fé í samræmi við þær umsagnir, sem komu frá húsnæðismálastjórn og öðrum aðilum. Voru allir sammála um, að ekki væri fært eftir þær breytingar, sem voru gerðar á l. á síðasta þingi, að verðtryggja þessar innstæður. Hin brtt. við þessa gr. er, að aftan við 2. málsl. D-liðar bætist nýr málsl.: „Veðdeildarbréf þessi skulu aðeins gefin út á nafn lífeyrissjóðs eða innlánsstofnunar, og fellur ríkisábyrgð niður, ef bréfin eru framseld.“ Í umsögn frá ríkisábyrgðasjóði er bent á, að það sé mikil hætta á því, að svartamarkaðsbrask með þessi bréf mundi aukast, ef þau væru gefin út á þennan hátt, sem í frv. felst. Hins vegar er bent á það í sambandi við suma lífeyrissjóðina, að þeirra reglur munu vera þannig, að þeir vilja ekki lána úr sínum sjóðum öðruvísi en að ríkisábyrgð sé á þessum lánum, ef visst hlutfall hvílir áður á 1. veðrétti, miðað við brunabótamat. N. féllst á þessi rök og leggur því fram þessa brtt. 3. brtt. er við 6. gr.: „Á eftir 3. málsl. 2. mgr. komi ný mgr., svo hljóðandi, og verði þá 4. málsl. sérstök mgr.: Þegar nýr byggingarflokkur er stofnaður, skulu þeir, sem aðild eiga að honum, kjósa 3 menn úr sínum hópi til þessa að fylgjast með fjárreiðum byggingarflokksins. Þessir menn skulu hafa aðgang að öllum gögnum félagsins varðandi þeirra byggingarflokk, vera viðstaddir opnun tilboða og fylgjast með samningum við verktaka. Enn fremur skulu þeir ásamt löggiltum endurskoðanda yfirfara og stimpla með dagsetningu öll fskj. og árita reikninga byggingarflokksins. Þannig frágengnir skulu reikningar lagðir fyrir fund viðkomandi byggingarflokks til staðfestingar.“ Þessi viðbótartill. skýrir sig sjálf. En það hefur verið talið, að þeir, sem eru í þessum byggingarflokkum, eða þeirra fulltrúar, hafi ekki ævinlega fylgzt nægilega með fjárreiðum og öðru í sambandi við byggingarnar og þetta oft og tíðum valdið misskilningi, sem sé hægt að komast fyrir með þessari reglu, og þess vegna leggur n. þetta til. 4. brtt. er við 8. gr.: „Í stað orðanna „eftir afhendingu“ í 1. mgr. komi: frá því að byggingarframkvæmdir hófust.“ Sú breyting, sem lagt er til að verði á þessu, er, að menn megi selja íbúðir sínar 5 árum eftir að framkvæmdir hefjast, en samkv. frv. er það frá afhendingardegi íbúðarinnar. 5. brtt. er við 11. gr., að greinin falli niður. Þessi grein er nánast um það, að ríkisábyrgðasjóður skuli afhenda veðdeild Landsbankans til vörzlu áhættugjald það, sem hann hefur tekið vegna ábyrgðarinnar á undanförnum árum. Í umsögn ríkisábyrgðasjóðs kom fram, að ríkisábyrgðasjóður mun nú vera í ábyrgð fyrir íbúðarlánum að upphæð einum milljarði. Bent er á, að það sé dálítið einkennilegt, ef eigi að svipta sjóðinn þessu gjaldi, sem mun vera 14,6 millj. kr. samtals, en hann eigi eftir sem áður að vera ábyrgur fyrir þessu. Ef hann hefði hins vegar verið losaður við ábyrgðina, væri öðru máli að gegna. N. féllst á þessi rök og leggur því til, að 11. gr. falli niður. 6. brtt. er við 12. gr.: „1. málsl. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1974 og taka til þeirra íbúða, sem þá hafa eigi verið afhentar eigendum.“



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál., skrifuðum við 3 fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í hv. félmn. undir nál. með fyrirvara. Vegna þessa vil ég segja örfá orð. Það kemur fram í nál., að við töldum ástæðulaust að afgr. þetta frv. á þessu þingi, þar sem það á ekki að taka gildi fyrr en í byrjun næsta árs, enda þurfi ýmis ákvæði frv. nánari athugunar við. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. að frv. þetta hefur verið alllangan tíma til meðferðar í n. Hins vegar dró ekki til úrslita um afgreiðslu málsins fyrr en nú allra síðustu daga, aðallega vegna þess, að umsagnir bárust heldur dræmt. Ég tek það fram, að við teljum allar brtt., sem n. stendur sameiginlega að, til mikilla bóta. Engu að síður hefðum við talið æskilegra að fresta afgreiðslu þessa máls þar til á næsta þingi. Þótt við teljum brtt. til bóta .og stöndum að þeim, er það nú einu sinni svo, að þær eru samdar í nokkrum flýti og þess vegna ástæða til að skoða þær nokkuð betur. Það, sem ég tel að athuga þurfi betur í frv., eins og það er nú, er einkum C–liður 5. gr., sem fjallar um það, að, að jafnaði skuli skila íbúðum fullgerðum, en þó skal húsnæðismálastjórn veita undanþágu frá því skilyrði, ef tryggilega er kveðið á um, hvernig lokafrágangi skuli hagað. Þarna er um að ræða undantekningarákvæði frá reglunni um það, að þeir, sem fá framkvæmdalán, verði að skila íbúðum fullgerðum til kaupenda. Það er rétt að geta þess og vekja sérstaka athygli á því, að með l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins er framkvæmdalánunum markaður ákveðinn bás í veðlánakerfi ríkisins. Þetta lánaform hefur reynzt mjög örvandi til þess, að íbúðir séu afhentar kaupendum fullfrágengnar á hagkvæmu verði. Það verður að teljast varhugavert, ef veitt er undantekning til eins eða annars aðila frá því að fullgera íbúðir þær, sem framkvæmdalán er veitt til. Í umsögn húsnæðismálastjórnar kemur fram viss ótti, ef inn á þá braut er farið að veita þessar undanþágur. Þá vil ég einnig benda á 2. mgr. 7. gr. frv., þar sem takmörkuð er að nokkru skaðabótaskylda byggingarsamvinnufélaganna. Ég skal ekki ræða það efnislega, en þarna er vikið nokkuð frá gildandi reglum. Ég er ekki með þessu að segja, að ekki sé ástæða til að endurskoða þær reglur, en mér sýnist, að þarna væri ástæða til að doka við og skoða betur, hvaða afleiðingar það kann að hafa, ef reglunni er breytt á þann hátt, sem um getur í 2. mgr. 7. gr. Ég er ekki viss um, nema þetta geti haft í för með sér ýmsa erfiðleika fyrir eigendur íbúðanna. Ef gallar koma í ljós síðar, sem ekki verða beinlínis raktir til vanrækslu stjórnar eða framkvæmdastjóra félagsins, kunni þeir að lenda í nokkrum erfiðleikum við að ná rétti sínum. Með hliðsjón af þessu, sem ég hef hér drepið á, tel ég skynsamlegra að láta þetta mál bíða, ekki sízt með tilliti til þess, að l. eiga ekki að öðlast gildi fyrr en um næstu áramót. Ég geri þetta þó ekki að neinu kappsmáli, enda má segja á sama hátt, að það gefst þá tækifæri til þess að skoða þetta mál allt betur, þó það verði að l., þar sem gildistakan er ekki fyrr en um áramótin, eins og ég áðan sagði.



Herra forseti. Í þessu frv., sem er á þskj. 480, felast þrjár breytingar: Í fyrsta lagi að hækka lánsfjárhæð húsnæðismálastjórnarlána úr 600 þús. upp í 800 þús. kr. Í öðru lagi, að árlega sé breytt lánsfjárhæð þessari til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar, en samkv. gildandi l. á að gera þetta á tveggja, ára fresti. Í þriðja lagi er heimild til að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, er nemi allt að 80% af byggingarkostnaði, enda hafi hlutaðeigandi sveitarfélag ekki byggt íbúðir samkvæmt 1. gr. l. nr. 97 frá 22. des. 1965. Á undanförnum árum hefur verið mjög mikil óánægja úti á landsbyggðinni yfir því, að þær byggingar, sem hafa gengið undir nafninu Breiðholtsbyggingar, hafa verið byggðar og Húsnæðismálastofnunin veitt þar 80% af byggingarkostnaði að láni, en landsbyggðin hefur ekki talið sig geta byggt samkv. þeim l. Nú er verið að verða við þeim óskum að gera þetta auðveldara fyrir sveitarfélögin. Landshlutasamtökin hafa mjög komið þar við sögu og ýmsir aðrir aðilar að knýja þetta fram, og ég tel, að þetta sé mjög mikilvægt mál fyrir landsbyggðina. Því miður gat félmn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til, að frv. sé samþ. óbreytt, en það hafa komið fram tvö minni hl. álit. Annað er frá hv. 5. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, og hann er að vísu meðmæltur því, að frv. nái fram að ganga, en bendir hins vegar á, að það vanti alveg inn í frv., hvernig eigi að fjármagna þessar framkvæmdir. Hins vegar leggur 1. minni hl., hv. þm. Ólafur G. Einarsson og Gunnar Thoroddsen, fram brtt., sem er um það, að ekki einungis sveitarfélög, heldur önnur félög, fyrirtæki eða einstaklingar geti fengið að byggja þessar íbúðir. Á fund n. komu ráðuneytisstjórinn í félmrn., forstöðumaður veðdeildar Landsbankans og formaður húsnæðismálastjórnar. Í sambandi við þetta mál lagði ég þá spurningu fyrir ráðuneytisstjórann í félmrn., hvort hann teldi, ef sveitarfélag vildi ekki nota eða gæti ekki notað þennan rétt, að hægt væri að koma því fyrir samkv. þessum l., að atvinnurekandi á staðnum, sem hefði meðmæli sveitarstjórnar, gæti notað þennan rétt. Hann lét mig þá hafa í hendur reglugerð um lánveitingar húsnæðismálastjórnar, sem er gefin út 1970. 21. gr. er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Leigusala er heimilt að gefa út handhafaskuldabréf, tryggð með 2. veðrétti í leiguíbúðum, fyrir allt að fjórðungi kostnaðarverðs íbúðanna. Bréf þessi skulu vera til allt að 10 ára með venjulegum útlánsvöxtum, eins og þeir eru ákveðnir af Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Sá, sem kaupir skuldabréf þessi, skal að jafnaði sitja fyrir öðrum um leigu á íbúð“ 25. gr. reglugerðarinnar er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vill eigandi leiguíbúðar selja íbúð, og skal þá söluverð þeirrar íbúðar eigi vera hærra en nemi kostnaðarverði hennar, að viðbættri verðhækkun, sem samkv. vísitölu byggingarkostnaðar hefur orðið á kostnaðarverði íbúðarinnar. Við sölu skal leigjandi eiga forkaupsrétt, svo og þeir, sem ættu rétt til lána úr byggingarsjóði verkamanna eða keypt hafa handhafaskuldabréf samkv. 21. gr., en að þessum aðilum frágengnum hlutaðeigandi sveitarfélag. Sala íbúðar er háð samþykki húsnæðismálastjórnar. Í slíkum tilfellum skal segja leigjanda upp með 12 mán. fyrirvara, nema um annað semjist milli aðila.“ Ég fyrir mitt leyti er á móti þessari brtt. af þeim ástæðum, að ég tel, að það sé sjálfsagt, að sveitarfélögin hafi fyrst og fremst þennan rétt og noti hann. Að þeim frágengnum, felur frv. og reglugerðin í sér, að það er ekkert, sem hindrar, að atvinnufyrirtæki eða jafnvel einstaklingar geti byggt samkv. þessum lögum.

Frsm. 1. minni hl. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Þótt fram hafi komið 3 nál., er ágreiningurinn í n. kannske ekki mjög stórvægilegur, en þó nokkur. Eins og ljóst er, eru tvö meginatriði í þessu frv. Það er í fyrsta lagi, að hámarkslánin hækka úr 600 þús. kr. í allt að 800 þús. kr. á hverja íbúð. Í öðru lagi er heimildin í 2. mgr. 1. gr. til að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og nemi lánin allt að 80% af byggingarkostnaði, að fullnægðum ákveðnum skilyrðum. Allir nm. eru sammála um þá nauðsyn að hækka lánin til íbúðabygginga. Hins vegar þótti okkur í báðum minni hl. aðfinnsluvert, að ekki skuli gerð grein fyrir væntanlegri fjáröflun. Við höfum fengið umsagnir frá Húsnæðismálastofnun ríkisins eða öllu heldur þremur hlutum hennar, og að þessu er einnig fundið hjá einstökum meðlimum í húsnæðismálastjórn. Segir svo í umsögn Hannesar Pálssonar: „Miðað við væntanlegan byggingarkostnað árið 1973 teljum vér, að hámarkslán til íhúðabygginga á árinu 1973 megi ekki vera lægri en 900 þús. kr. á hverja íbúð. Sú upphæð mun aldrei verða meira en rúm 30% af kostnaðarverði meðal íbúðar, eins og það mun reynast árið 1973.“ Hann bendir einnig á, að ef ekki verði staðið að aukinni fjáröflun, verði allar samþykktir um hækkun lána sýndarmennskan ein og muni koma að takmörkuðu gagni. Við í minni hl. félmn. leggjum ekki til hækkun umfram þessi 800 þús. vegna þess, að okkur hefur ekki gefizt sá tími, sem þarf, til þess að rökstyðja og koma með till. um, hvernig þessa fjár verði aflað. Eins og ég sagði áðan, teljum við aðfinnsluvert, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki þegar hafa sýnt fram á, hvernig fjár verði aflað til þess að fullnægja lánaþörfinni. Það kemur fram í skjali, sem Húsnæðismálastofnunin hefur látið n. í té, hver fjárþörfin er á árinu 1973. Þar er talið, að vanti samtals 555 millj. kr. Ef veita eigi jafnmörg lán og veitt voru í fyrra til nýrra íbúða, þ.e. 1.500 íbúða, þá er ekki gert ráð fyrir nýjum lánum í áætluninni umfram frumlán til þeirra u.þ.b. 400 íbúða, sem fokheldar urðu fyrir 1. jan. s.l., en sú upphæð mun nema um 136 millj. kr., og þessi viðbótarlán ætti að veita fyrir næstu áramót. Hinn 20. marz s.l. voru lánshæfar umsóknir hjá stofnuninni 1.032, en óafgreiddar umsóknir 1.442 eða samtals 2.474 umsóknir. Þarna er ekki heldur reiknað með nýju fjármagni í ný framkvæmdalán til verkamannabústaða og annarra aðila, sem eiga rétt til slíkra lána. Húsnæðismálastjórn telur óvarlegt að ætla minna en u.þ.b. 150 millj. kr. til þessara lána. Varðandi 2. mgr. 1. gr. frv. vil ég segja örfá orð .og gera grein fyrir þeirri brtt., sem við hv. þm. Gunnar Thoroddsen flytjum á þskj. 626. Í frv. er gert ráð fyrir, að þeirra lánakjara, sem þar um ræðir, geti eingöngu sveitarfélög notið. Við leggjum til, að fyrri málsliður 2. mgr., orðist svo: „Heimilt er að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, félaga, fyrirtækja eða einstaklinga, er nemi allt að 80% af byggingarkostnaði, enda hafi hlutaðeigandi byggingaraðili ekki byggt íbúðir samkv. 1. gr. l. nr. 97 22. des. 1965 og íbúar viðkomandi sveitarfélags ekki átt kost á íbúðum, sem þar um ræðir. Við sjáum ekki ástæðu til að binda þetta í lögum, hér sé eingöngu um að ræða þetta hagræði, ef sveitarfélögin sjálf standa að byggingarframkvæmdum. Það er vitað, að ýmsir aðilar hafa óskað eftir að verða aðnjótandi þessara kjara, og þar er einkum um að ræða aðila, sem standa í atvinnurekstri víða um land. Við bendum einnig á, að ákvæði 2. mgr. 1. gr., eins og það er í frv., eru ekki í samræmi við þál., sem samþ. var á Alþ. 18. maí 1972. Í 2. lið þeirrar þál. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Ríkisstj. er falið „að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga og annarra þeirra aðila, sem byggja vilja leiguíbúðir, þannig að þeim sé gert fjárhagslega kleift að byggja og reka leiguhúsnæði, þar sem þess er þörf. Skal þess gætt, að þessi sérstaka fjármagnsútvegun dragi ekki úr öflun lánsfjár til byggingar eigin íbúðarhúsnæðis.“ Við leggjum áherzlu á, að greinin verði ekki einskorðuð við það, að sveitarfélögin standi í þessum framkvæmdum. Eins og ég sagði, hefur það oft komið fram hjá ýmsum aðilum, einkum atvinnurekendum úti um land og ekki sízt í sjávarútvegi, að þeir telja sig þurfa nauðsynlega að hafa aðstöðu til að byggja leiguhúsnæði fyrir starfsfólk sitt og sé það forsenda fyrir því, að þeir geti fengið fólk til vinnu við framleiðsluna. Þær upplýsingar, sem hv. frsm. meiri hl. n. las hér upp áðan, breyta engu varðandi skoðanir okkar á þessu máli. Við teljum það ekki til neinna bóta að þurfa að sækja undir sveitarstjórnir, ef sveitarstjórnirnar vilja ekki byggja sjálfar, það sé alveg óþarfi að fara í gegnum þann millilið. Ég vil að lokum láta þess getið, að við í 1. minni hl. félmn. erum þrátt fyrir þetta meðmæltir því, að þessar heimildir, sem um getur í frv., verði veittar. Við gerum það í von um, að hæstv. ríkisstj. manni sig nú upp í að útvega það fjármagn, sem þarf, til þess að heimildir þessar verði annað en pappírsgagn eitt.



Herra forseti. Meðferð þessa frv. í hv. félmn. þessarar d. hefur verið næsta undarlegt sjónarspil, sem ég kemst ekki hjá að gera að umtalsefni með nokkrum orðum. Hér er út af fyrir sig um gagnlegt frv. að ræða. Það fjallar um auknar heimildir húsnæðismálastjórnar til þess að rétta húsbyggjendum hjálparhönd og er sannarlega engin vanþörf á því. En þetta frv. var hér til 1. umr., að því er ég bezt man, á mánudag fyrir rúmri viku. Þá var því vísað til hv. félmn. Hún heldur fund strax kl. 9 morguninn eftir, og þá kemur í ljós, að formaður n. og meiri hl. hennar vilja afgreiða málið samstundis, fyrir kl. 10, og telja enga athugun á málinu nauðsynlega. Við sumir nm. bentum á, að þetta væri í raun og veru ekkert smá frv., sem hér væri um að ræða. Það væri gert ráð fyrir því að hækka lánsheimildir húsnæðismálastjórnar til venjulegra íbúðalána um 200 þús. kr. Það mundi kosta á ári milli 200 og 300 millj. kr. Enn fremur var gert ráð fyrir því að heimila lánveitingar til byggingar á 1.000 íhúðum, á vegum sveitarfélaga næstu 5 ár. Okkur taldist lauslega svo til, að á 5 árum mundi þurfa fé til þessa, sem næmi 1.600 millj. kr., þ.e. um 300-400 millj. kr. á ári. Hér var því um að ræða frv., sem gerði ráð fyrir því, að til húsnæðisbygginga skyldi varið á ári um 600-700 millj. kr. nýju fé á næstu 5 árum a.m.k. Ég efast ekki um, að full þörf er á því, að húsbyggjendur fái lánsfjárfyrirgreiðslu, sem nemi þessum 600 -700 millj. kr. á næstu 5 árum og raunar þótt lengra væri litið. En fulltrúum stjórnarflokkanna í félmn. hefur engin þörf fundizt vera á því að gera athugun á því, hvort þetta væri rétt áætlað. Við urðum nokkrir aðrir að reikna þetta á hné okkar til þess að vekja athygli meiri hl. á því, að hér væri stórmál á ferðinni. Þeir höfðu enga grein gert sér fyrir því, hvað fælist raunverulega í frv., og þeir töldu enga athugun nauðsynlega, hægt að afgreiða málið á klukkutíma eða helzt hálftíma. Sem betur fer létu þeir sér segjast, að þetta væru ekki alls kostar viðunandi vinnubrögð. Við töldum sumir í n., að það væri a.m.k. nauðsynlegt, þótt ekki væri nema kurteisi, að sýna málið húsnæðismálastjórn, sem væri verið að veita heimildirnar. Kannske gæti húsnæðismálastjórnin upplýst okkur um ýmislegt, sem við gætum ekki reiknað á hné okkar á hálftíma til klukkutíma fundi. Jú, það tókst, - ég segi ekki með harðfylgi, sem betur fer reyndi ekki á það á þessum fundi, en meiri hl. n. lét sér þó segjast að afgreiða málið ekki á þessum hálftíma til klukkutíma fundi, heldur senda málið til húsnæðismálastjórnar. En hún mátti ekki fá nema örstuttan frest til þess að láta sína skoðun í ljós . Það kom hins vegar heldur betur í ljós, þegar húsnæðismálastjórn fékk að segja sína skoðun, að hún hafði hitt og þetta um málið að segja, og kannske hefur það verið það, sem formaður n. og meiri hl. vildi ekki láta koma fram, hvorki gagnvart n. né gagnvart þingheimi yfirleitt. Ég lýsti strax yfir fylgi við meginstefnu frv., en spurði form. n., hvernig væri háttað fjármálum Húsnæðismálastjórnarinnar í dag, hvernig geta hennar væri til þess að hjálpa þeim húsbyggjendum, sem stæðu í byggingum á árinu 1973? Það hafði hann ekki hugmynd um. Honum kom það ekkert við - ekki nokkurn skapaðan hlut. Það var málinu algerlega óviðkomandi, rétt eins og það skipti ekki nokkru máli, hvort til væru peningar upp í þetta, sem hér var verið að tala um, einar litlar 600-700 millj. á ári. Hvað er það! Honum kom ekkert við heldur, hvernig ástandið væri hjá húsnæðismálasjóðnum í dag. Ég þóttist hafa einhverja hugmynd um, hvernig það væri, hann mundi vanta einhvers staðar milli 500 og 700 millj. kr., hafði ég frétt utan að mér, en fékk enga staðfestingu á því í n. Það var þá a.m.k. bezt að fá það klárt hjá húsnæðismálastjórninni sjálfri, hvernig þessu er raunverulega háttað og hvort einhver von stæði til þess, að hægt væri að útvega þetta fé. Það væri þó í öllu falli, sagði ég við meiri hl. n., kjarni málsins, að þeir, sem nú stæðu í byggingum, fengju sitt fé, áður en veifað væri loforðum framan í hina, sem ætluðu sér að fara að byggja á næstu 5 árum. Ég lít þannig á, að mér hafi tekizt að sannfæra formann og meiri hl. um, að þetta væri ómaksins vert, því að hann féllst á að fresta afgreiðslu málsins og leita umsagnar húsnæðismálastjórnar. Þegar þau plögg komu, voru þau í hæsta máta athyglisverð. Það komu nefnilega 3 álit frá húsnæðismálastjórninni, og það skemmtilega við þessi álit var það, að skiptingin fór engan veginn eftir flokkaskiptingu í húsnæðismálastjórninni, m.ö.o. venjuleg flokkspólitísk sjónarmið höfðu engin áhrif á umsagnir húsnæðismálastjórnarinnar. Það er sérstaklega athyglisvert og raunar til fyrirmyndar, að menn skuli ekki skiptast þar í hópa út frá fylgi við stjórnmálaflokka, stjórn eða stjórnarandstöðu. 5 af meðlimum húsnæðismálastjórnarinnar skrifuðu undir aðalálitið, og kom í ljós, eins og ég raunar bjóst við og hafði verið mín skoðun, að frv. stefndi efnislega séð í rétta átt. En þeir benda á það, Sigurður Guðgeirsson, Jón H. Guðmundsson, Þráinn Valdimarsson, Ólafur Jónsson og Haukur Vigfússon, að það þurfi þó enn frekar en að hrinda þessu í framkvæmd að sjá um það, að hægt sé að standa við loforðin gagnvart fólkinu, sem nú er að byggja. En þeir segja, að það vanti a.m.k. 550 millj. kr. til að geta fullnægt lánaþörf þeirra, sem nú eru að byggja. Svo bæta þessir ágætu menn við, sem bæði tilheyra stjórnarflokkum og stjórnarandstöðuflokkum, með leyfi hæstv. forseta: „Slík lagasetning sem þessi verður því dauður bókstafur, nema sjóðnum verði séð fyrir nýjum tekjustofnum til þess að mæta þessu viðamikla verkefni, sem frv. gerir ráð fyrir. Er því ekki raunhæft að ætla sjóðnum að sinna nýjum verkefnum nema sjá honum um leið fyrir nýjum tekjustofnum.“ Ég bendi á, að þetta eru ekki orð stjórnarandstöðumanna í húsnæðismálastjórninni. Stuðningsmenn stjórnar og stjórnarandstöðu sameinast um þessa skoðun, sem vitanlega er öldungis rétt. Það var þetta, sem ástæðulaust þótti að láta koma fram af hálfu þeirra, sem vildu afgreiða málið á hálftíma í hv. félmn. Svo er hér annað álit frá tveimur öðrum ágætum mönnum í húsnæðismálastjórninni, Ólafi Jenssyni og Gunnari Helgasyni. Annar er, að því er ég bezt veit, stuðningsmaður stjórnarinnar og hinn stjórnarandstæðingur. Þeir vilja gera breytiagar á frv. og finnst ekki nógu langt gengið hjá hæstv. ríkisstj. Þeim finnst ekki nóg að hækka heimildirnar upp í 800 þús. kr., heldur vilja hækka þær upp í 900 þús. kr., auk þess sem þeir segja, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þess telur stjórnin, að byggingarsjóð muni vanta á þessu ári allt að 700 millj. kr. til að geta veitt svipaða fyrirgreiðslu varðandi lánveitingar og var á s.l. ári.“ Það er ekkert ósamræmi í þeim tölum, sem fimmmenningarnir nefna, og því, sem tvímenningarnir segja hér. Fimmmenningarnir miða aðeins við lánsfjárþörf til íbúðarhúsabygginga, sem í gangi eru hjá einstaklingum, en hinir miða við sams konar fyrirgreiðslu til húsbyggjenda, þ.e. þeirra, sem byggja íbúðir til þess að selja, sem nam um 150 millj. kr. á s.l. ári. Þess vegna eru þeir með 150 millj. kr. hærri tölu og segja, að 700 millj. kr. vanti í húsnæðismálasjóðinn. Eru báðar tölurnar réttar, ef þær eru rétt skýrðar. Og svo er einn á báti sá ágæti og gamalreyndi baráttumaður í húsnæðismálum, Hannes Pálsson, sem, að því er ég bezt veit, er framsóknarmaður, enn þá a.m.k. En hann segir m.a. þetta í sínu áliti, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokum viljum vér benda á það, að það er lítils virði að ákveða hámarkslán til þessarar eða hinnar framkvæmdarinnar, en hafa enga tilburði uppi um það að sjá um fjármögnun til framkvæmdanna. Vér skorum því“ - hann er einn undir, en segir: „Vér skorum því“- það er konunglegur blær á þessu: „Vér skorum því á hv. félmn. að gera till. til Alþ. varðandi aukna fjáröflun, sem nemi allt að 550 millj. kr. á þessu ári. Sé það ekki gert, eru allar samþykktir um hækkun lána sýndarmennskan ein og kemur að takmörkuðu gagni.“ Þetta eru hin konunglegu ummæli stjórnarstuðningsmannsins Hannesar Pálssonar um þá ríkisstj., sem hann styður af heilu hjarta: Sýndarmennskan ein, sem hér er á ferðinni. Ég vek athygli á, að þetta eru ekki orð stjórnarandstæðings, heldur sjálfs Hannesar Pálssonar, eins elzta mannsins í húsnæðismálastjórn. Það var von, að það þætti óþarfi af formanni n. og meiri hl. hennar, að leita eftir skoðunum þessara manna. Hann hefur líklega verið kunnugri í herbúðunum en ég var, og vitað, hvernig vindurinn blési þaðan, og ekki viljað láta þennan vind berast til n., hvað þá í sali hins háa Alþ. En ég er nú búinn að sjá til þess, að alþm. geti lesið þessa skemmtilegu lesningu, bæði þá ókonunglegu og konunglegu, því að ég hef látið prenta þessar umsagnir með nál. mínu. Það hefur sem sagt verið upplýst í n. á þessari tæpu viku, sem við höfðum þetta mál til meðferðar, að það vantar nú á þessu ári um 700 millj. kr., til þess að hægt sé að halda uppi sams konar stuðningi við húsbyggjendur og var á s.l. ári. Og nú hefur meiri hl. n. mælt með frv., eins og við minni hl. gerum raunar líka, þótt á öðrum forsendum sé. Meiri hl. n. hefur ekki talið ástæðu til þess að vekja athygli á því, að hvorki verður af framkvæmdum á sviði húsbyggingarmála né á nokkrum öðrum sviðum, án þess að fjár sé aflað til þess. Þeir sjá enga ástæðu til þess og ætlast ekki til neins af sinni eigin ríkisstj. í þessum efnum. Ég mæli hins vegar með samþykkt frv. fyrir hönd Alþfl. með þeirri eindregnu áskorun til hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega auðvitað hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh., að þeir láti verða af því að útvega það fé, ekki aðeins sem vantar í ár, heldur þarf til þess að framfylgja þessu frv., sem hér er um að ræða og er gott og gagnlegt að því er stefnumörkun varðar. Engin slík góð áskorun fylgir af hálfu meiri hl. til hæstv. ríkisstj. Honum er alveg sama, hvort til eru peningar til þess að framkvæma þetta eða ekki. Mér er hins vegar ekki sama um það og þess vegna tel ég það skyldu mína, um leið og ég mæli með frv., að vekja athygli á fjárþörfinni í ár og þeirri auknu fjárþörf, sem samþ. þessa frv. mundi hafa í för með sér. Þess vegna fylgir meðmælum mínum með frv. einlæg og ákveðin áskorun til hæstv. ríkisstj. um að leggja sig alla fram til þess að afla fjárins, sem vantar í ár og kemur til með að vanta á næstu 5 árum, ef þetta frv. verður samþykkt, sem allar líkur benda til. Ég tel nefnilega ekki hægt að lifa eftir þeirri heimspekireglu, sem einu sinni var vitnað til á þeim þremur fundum, sem um þetta voru haldnir í n., að hið sama megi gilda um húsbyggjendur og hæstv. forsrh. sagði, að yrði að gilda um atvinnurekendur árið 1973, þegar bent var á það af hálfu forustumanna atvinnurekendasamtaka, að þeir sæju ekki fram á annað en á árinu 1973 yrði halli á rekstri fjölmargra atvinnufyrirtækja í landinu, þá var það haft eftir hæstv. forsrh., að þeir yrðu bara að kasta sér til sunds, þó að þeir sæju hvergi nokkurs staðar til lands, og er þetta orðið frægt. Ég vil hins vegar ekki ætla húsbyggjendum þessi örlög, að þeir kasti sér til sunds í húsbyggingarmálum án þess að sjá nokkurs staðar til lands. Ég tel það skyldu hæstv. ríkisstj. að ganga þannig frá fjármálum Húsnæðismálastofnunarinnar, að þeir, sem leggja út í húsbyggingar í ár og á næstu 5 árum, sjái til lands. Og ég treysti hæstv. félmrh. miklu frekar en hæstv. forsrh. til þess að vinna að þessu og tryggja að atvinnuvegirnir sjái til lands á árinu 1973. Með þessum góðu óskum til hæstv. ríkisstj., sérstaklega hæstv. félmrh., og með loforðum um að styðja hann í hvívetna í því að afla nauðsynlegs fjár, mæli ég með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég kannast ekki við, að það hafi verið neitt erfitt fyrir hv. síðasta ræðumann að fá n. til að senda þetta mál til umsagnar. Ég kannast ekki við það. Hitt er alveg rétt, að ég sem formaður n. lagði til, að við afgreiddum málið strax. Ástæðurnar fyrir því voru þær, að þetta mál er ákaflega einfalt. Ástæðurnar voru þær, að það var búið að ákveða, hvenær þingslit yrðu, og ég vildi ekki verða til þess, að þetta mál yrði ekki afgreitt á þessu þingi. Ég man nú ekki betur en hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason vissi meira um, hvernig ástæður væru hjá byggingarsjóði, heldur en hann vill nú vera láta hér í ræðustóli. Og ég vil líka benda hv. þm. á það, að hann kemur ekki fram með nokkra brtt. við þetta frv. þrátt fyrir þessa skoðun - ekki neina. Og hann samþykkir, að þetta frv. gangi fram óbreytt. Hannes Pálsson hefur áður kvatt sér hljóðs í sambandi við húsnæðismál, og hann er alltaf samkvæmur sjálfum sér, en það er meira en hægt er að segja um hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason. Hann hlustaði ekki mikið á það, þegar hann var ráðh., sem Hannes Pálsson var að tala um þessi mál. Ég man ekki betur en eftir samningana við verkalýðsfélögin í sambandi við Breiðholtsframkvæmdirnar lofaði sú ríkisstj., sem hv. þm. var ráðh. í, sérstöku fjármagni til þeirra bygginga. Hvenær kom það fjármagn? Ætli þm. vilji svara því? Ég man ekki betur en það væru um 30 millj., sem fyrrv. ríkisstj. útvegaði beint til þessara framkvæmda. En á þessu ári t.d. er gert ráð fyrir, að það þurfi þriðjunginn af því ráðstöfunarfé, sem enn er vitað, að húsnæðismálastjórn hefur til umráða, bara í þessar einu framkvæmdir. Það getur vel verið, að hv. þm. sé það minnugur, að hann geti bent á, að á vordögum hafi það verið einhvern tíma vitað, hvort húsnæðismálastjórnin fengi það fjármagn, sem hún þurfti á því ári, sem var að líða hverju sinni. En ég held, að það hafi aldrei komið það ár, að það hafi þá verið vitað, hvernig ætti að útvega fjármagn bæði í þennan sjóð sem og í aðra fjárfestingarsjóði. Það a.m.k. er þá fyrir þann tíma, að ég kom hér til þings, ef það hefur verið. Ég held nefnilega, að það sé ekkert nýtt í þessu út af fyrir sig. Hitt veit ég og vissi ekkert síður en hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason, að það þurfti og þarf á fjármagni að halda, en ég treysti ríkisstj, til þess að leysa það mál. Ég man ekki betur en á síðasta ári væri talað um, að það vantaði svo og svo mikið í byggingarsjóð húsnæðismálastjórnar. Það reyndist, sem betur fór, að það vantaði minna en gert var ráð fyrir, og það er oft mjög erfitt að segja um það fyrir fram, hvað vantar í raun og veru í þessa sjóði. Það kemur fram í áliti þriggja af stjórnendum Húsnæðismálastofnunarinnar, að það hefði átt að hækka lánin meira en upp í 800 þús. En hvaða ríkisstj. var það, sem sat að völdum 1970 og í raun og veru stóð að því að lækka þessi lán? Ég man ekki betur en ég benti þá hv. þm. og ráðh. á það þá, að það væri verið að stíga spor aftur á bak. Sannleikurinn er sá, að miðað við reglugerðina frá 1964, að mig minnir, að hún sé, hefðu lánin átt að vera núna 925 þús. á íbúð, en samkv. þeirri reglugerð, sem ég hef hér í höndum og Emil Jónsson gaf út 1970, hefðu þessi lán átt að vera tæpar 800 þús. Ef hægt er að ásaka einhverja um, að þessi lán eru ekki hærri en þetta, þá skulu þessir hv. þm. ásaka sjálfa sig. Þetta eru þeirra verk.  (Grípið fram í: Er engin leið að gera betur?)  Það er sjálfsagt hægt að gera betur en fyrrv. ríkisstj. og ég efast ekkert um, að það verði gert. En það er ekki hægt að gera allt í einu. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta miklu meira. Það er ekkert nýtt fyrir mér eða meiri hl. félmn., að það sé vitað, að það vanti fjármagn til Húsnæðismálastjórnar, og þannig er það með fjárfestingarsjóðina. Það hefur alltaf verið þannig, og ég vil sérstaklega undirstrika það hér. En ég treysti því, og það var í þeirri trú, að ég lagði til, að þetta frv. væri afgreitt strax á fyrsta fundinum. Ég sé ekki, að það hafi verið mikið nýtt upplýst í málinu, hvorki fyrir mér né hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, þó að þessi töf hafi orðið á í sambandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það er raunar kærkomið tækifæri hér undir þessum dagskrárlið til þess að fara nokkru nánar einmitt út í húsnæðismálin og tala þar við hv. 7. þm. Reykv. sem fyrrv. ráðh. í viðreisnarstjórn í 12 ár, en það yrði allítarlegt mál, ef rekja ætti það, nema þá í stórum dráttum. En það er athyglisvert, að nú, þegar verið er að ræða um að veita landsbyggðinni hliðstæð kjör og viðreisnarstjórnin veitti á sínum tíma Reykjavíkursvæðinu, þá koma hér fram úrtölur frá þessum hv. þm. Hver var viðskilnaður viðreisnarstjórnarinnar við húsnæðismálakerfið, þegar hún fór frá? Það vantaði nokkur hundruð millj. þá í það kerfi til þess að fullnægja þeim þörfum, sem þurfti, til þess að húsbyggjendur sæju til lands, eins og hann orðaði það.  Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í það mál hér hjá hv. 7. þm. Reykv. þó að þeir nm. í hv. félmn. hafi þurft að reikna á hné sér við nefndarstörfin, þá treysti ég prófessornum til að gera það ásamt öðrum nm. En það væri freistandi að fara frekar út í húsnæðismálin undir viðreisnarstjórninni, eins og þeim var þá stjórnað og háttað. Það var ekki aðeins, að viðreisnarstjórnin sæi Reykjavíkursvæðinu fyrir þessum forréttindum, sem það er búið að njóta núna í nærri 8 ár, - það var ekki bara það, heldur og hitt, að það var dregið úr framkvæmdum við byggingu íhúðarhúsnæðis í öðrum kerfum innan Húsnæðismálastofnunarinnar, og þar á ég fyrst og fremst við verkamannabústaðakerfið. Íbúum úti á landsbyggðinni var gert öldungis ókleift að notfæra sér það kerfi eftir þá breytingu, sem viðreisnarstjórnin gerði á árinu 1970. Og það skyldi nú ekki vera, að flokksbræður hv. 7. þm. Reykv. víðs vegar úti um landið hefðu þessa sömu sögu að segja og hér er verið að tala um? Það er þó ástæða til að fagna því, að hv. 7. þm. Reykv. lýsti sig samþykkan meginstefnu frv. og hnýtti því svo aftan við, að hann vildi fá ítrekaða áskorun til hæstv. ríkisstj. um, að hún sæi fyrir fjármagni til þessa þáttar. Ég get tekið undir þá ósk frá hv. þm., en það er gefið mál, að um leið og stjfrv. kemur fyrir Alþ. og ríkisstj. leggur áherzlu á, að það nái fram að ganga, þá ætlar viðkomandi ríkisstj. sér að standa við það, eða a.m.k. ætla ég ekki hæstv. núv. ríkisstj. annað en hún ætli sér að standa við þau mál, sem hún leggur áherzlu á, að hér fari í gegn.  (Gripið frsm í: Hún ætti að fara frá fyrst.)  Ekki held ég nú, að hv. þm. verði að þeirri ósk sinni. Hann má bíða talsvert lengur. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en mér finnast það athyglisvert, að þegar hér er til umr. mál, sem snertir alla landsbyggðina utan Reykjavíkursvæðisins, þá skuli koma hér upp á hv. Alþ. úrtöluraddir, sem ég vísa algerlega á bug, og ég held, að þeir menn úr viðreisnarstjórninni, sem þannig tala, ættu að líta í eigin barm, líta til fortíðarinnar.



Herra forseti. Erindi mitt hingað upp í ræðustólinn er nánast það eitt að minna á, að málefni Húsnæðismálastofnunar ríkisins og byggingarsjóðs hefur borið á góma fyrr hjá okkur í þessari hv. d. Ég minnist þess ágæta afreks, sem hér var unnið í lok þingsins á síðasta vetri, þegar hæstv. félmrh. beitti sér sérstaklega fyrir því að lengja þingið til þess að koma að sínum pólitísku þuklurum í Húsnæðismálastofnun ríkisins, og er það kapítuli út af fyrir sig. En fyrr í vetur hafa málefni byggingarsjóðsins einnig borizt í tal, og var það í umr. um lánveitingar Húsnæðismálastofnunar ríkisins vegna fsp., sem beint var til hæstv. félmrh. Þar var spurt um ýmislegt viðkomandi byggingarsjóðnum og um væntanlegar áætlanir og lánveitingar af hans hálfu á þessu ári, og m.a. var spurt, hver væru úrræði nú um frambúðarlausn fyrir byggingarsjóð ríkisins. Svar hæstv. ráðh. var þá á þessa leið, með leyfi forseta: „Samkv. bráðabirgðaáætlun, sem hagfræðideild Seðlabanka Íslands hefur gert um byggingarsjóð ríkisins á árinu 1973, er gert ráð fyrir, að á því ári verði til ráðstöfunar í útlán 1.195 millj. kr., og komi í ljós, að þörf sé aukinnar fjáröflunar til íbúðalána á árinu 1973, mun ríkisstj. að sjálfsögðu hlutast til um viðeigandi aðgerðir í því efni, þegar þar að kemur, og gæti þá þurft að leita ákvörðunar Alþ. Þetta er svar mitt í eins stuttu máli og unnt er,“ sagði hæstv. ráðh. Í þessum sömu umræðum tók hæstv. ráðh. aftur til máls og sagði þá og endurtók efnislega það, sem hér hefur verið upplesið, en m.a. komst hann svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „En ég segi, að ef það reynist svo árið 1973, að byggingarsjóðurinn verði í fjárþröng, þá verður ríkisstj. að reyna að bæta úr og e.t.v. að leita til Alþ. um að styrkja tekjustofna byggingarsjóðsins, en á því hefur ekki orðið nein breyting frá hendi Alþ. fram til þessa. En tekjustofnar byggingarsjóðsins virðast nú nokkurn veginn hrökkva og þó liðlega fyrir eftirspurnunum. Og allar umsóknirnar, sem eru núna með fullum lánarétti, hafa verið afgreiddar og lýkur til þess, að þær, sem á að afgreiða fyrir áramót, verði afgreiddar eins og til stendur.“ Nú er hér á dagskrá frv. til l. um breyt. á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir í fyrsta lagi hækkun á lánveitingum og hins vegar ákveðinni fyrirgreiðslu til handa hlutaðeigandi sveitarfélögum. En þegar leitað hefur verið umsagna hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, hefur komið ljóslega fram í umsögnum, að það skortir upphæð á bilinu frá 500 millj. til 700 millj. kr. til þess að fullnægja þeirri eftirspurn, sem gert er ráð fyrir að verði á þessu ári. Ég held, að það blandist engum hugur um það og að það hafi komið mjög glöggt fram í þessum umr., að þetta fé skortir. Það þarf að útvega það, til þess að Húsnæðismálastofnunin geti sinnt þeim verkefnum, sem hún hefur fengið til meðferðar, svo að ekki sé talað um þá viðbót, sem hér er um að ræða. Nú leyfi ég mér að ítreka þær fsp., sem reyndar hafa komið hér fram, til hæstv. félmrh.: Hvernig á að brúa þetta bil? Hvaða ráðagerðir eru á prjónunum um að auka tekjur byggingarsjóðs? Og þá vitna ég til þeirra ummæla, .sem ég hef hér lesið upp og sem hann hefur viðhaft hér á hv. þingi fyrr í vetur, þ.e.a.s. þeirra ummæla, að ríkisstj. muni að sjálfsögðu hlutast til um viðeigandi aðgerðir, þegar þar að kemur, ef fé skorti. Þetta voru mjög tvímælalaus ummæli hjá hæstv. ráðh. Hann gaf það fyllilega í skyn hér í vetur, að ríkisstj. mundi grípa til sinna ráða. Og nú þegar að þingslitum er komið og ekki hefur enn bólað á neinum ráðstöfunum til að mæta þessari þörf, þá spyr ég enn og tel það vera siðferðilega skyldu hæstv. ráðh. að veita einhver svör við þeirri sjálfsögðu spurningu: Hvernig á að mæta þessum þörfum byggingarsjóðs? Ég tel það vera fullkomið ábyrgðarleysi af hv. d. og reyndar hæstv. ríkisstj. að bera hér fram frv. og fá það samþ., - frv., sem felur í sér auknar lánveitingar af hendi Húsnæðismálastofnunar ríkisins, án þess að á móti sé sagt til um það, hvernig eigi að afla tekna til þessara lánveitinga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það liggur við, að mér þyki hálfleiðinlegt að þurfa að koma hér í ræðustól til að leiðrétta ummæli hv. 7. landsk. þm., Karvels Pálmasonar, því að við eigum sæti saman í tveimur n. og kemur ágætlega saman. Þar þarf ég eiginlega aldrei að leiðrétta hann og hann ekki heldur mig. Þess vegna þykir mér það heldur miður að þurfa að gera það hér. Að vísu er hér ekki um alvarlegt atriði að ræða: Hann taldi, að í mínum orðum hefðu falizt einhverjar úrtölur varðandi það, að sams konar framkvæmdir og Breiðholtsframkvæmdirnar eru, skyldu framkvæmdar úti á landi. Ég vona, að ekki eitt einasta orð, sem ég mælti, hafi mátt skilja réttum skilningi á þann hátt, að í því hafi falizt úrtölur varðandi það, að landssvæði utan Reykjavíkur nytu sama réttar og Reykjavík og Kópavogur nutu með byggingu Breiðholtsíbúðanna. Ég lýsti yfir fylgi mínu og flokks míns við það, að til sams konar framkvæmda yrði efnt annars staðar og gert var á Reykjavíkursvæðinu á sínum tíma. Jafnframt vil ég minna á það, að eins og samþykktirnar voru ákveðnar í kjarasamningum milli vinnuveitenda og verkalýðssamtaka á sínum tíma og staðfestar af ríkisstj., þá hét fyrrv. ríkisstj. þessum hluta kjarasamninganna fyllsta stuðningi sínum. Ég man ekki betur en að einn aðalfulltrúi verkalýðshreyfingarinnar í þeim samningum hafi verið sjálfur núv. félmrh., Hannibal Valdimarsson. Ef það hefði verið ámælisvert á þeim tíma, að þær framkvæmdir skyldu einskorðaðar við Reykjavíkursvæðið eitt, þá er þar ekki við þáv. ríkisstj. að sakast. Það er þá við verkalýðshreyfinguna að sakast. Hún óskaði eftir þessum ákvæðum í kjarasamningum, bundnum við Reykjavíkursvæðið eitt, og á það féllst fyrrv. ríkisstj. Hún hafði ekki frumkvæði um, að þau skyldu bundin við Reykjavíkursvæðið eitt. Ég hygg, að ég muni það rétt, að þegar frá þeim samningum var gengið, þegar ríkisstj. svo að segja skrifaði upp á þennan hluta þessara ágætu kjarasamninga á sínum tíma, þá hafi allt fjármagn verið tryggt til framkvæmdanna. Við það var staðið, og það stóð aldrei á fjármagni til þessara framkvæmda, enda gengu framkvæmdirnar algerlega snurðulaust. Ég á ekki betri ósk til handa hv. 7. landsk. þm., Karvel Pálmasyni, og skoðanabræðrum hans, að jafn vel gangi að útvega fé til þessara framkvæmda, sem nú er verið að veita heimild til, og það gekk á sínum tíma að afla fjár til Breiðholtsframkvæmdanna. Þetta vildi ég aðeins leyfa mér að leiðrétta hjá hv. þm. Við skulum ekki lengja þingfund á allra síðustu dögum þingsins með því að efna almennt til umr. um húsnæðismál nú og fyrr. Ég skal hins vegar segja honum, hver niðarstaðan af mínum upplýsingum um það mál mundi verða, ég veit, að hún er rétt. Á einum áratug - og nú bið ég hann og aðra að taka vel eftir, því að þetta get ég sannað, ef ástæða þætti til, -- að á engum áratug í sögunni hefur verið veitt meira opinbert fjármagn til styrktar íbúðahúsabyggingum almennings en einmitt á áratugnum 1960-1970. Ég vona, að hann fari ekki að véfengja þetta til að láta mig reka það ofan í sig. Þá væri enginn vandi að birta tölur um þetta. Þær eru tvímælalaust þannig, að á engum áratug hefur opinbert lánsfé til ráðstöfunar í þágu íbúðabygginga einstaklinga verið jafnmikið og vaxið jafnmikið og einmitt á áratugnum 1960 - 1970.



Herra forseti. Ég er dálítið undrandi á, hversu háværar og heitar umr. hafa orðið um þetta frv., þegar það liggur fyrir, að í raun og veru er n. öll sammála um að mæla með frv. Mér skilst, að eini ágreiningurinn í n. hafi verið um það, að málið kom seint fram, og ég harma, að það kom seint fram og n. hafði því skamman tíma til að athuga þetta mál. Þess vegna bar minni hl., stjórnarandstaðan, fram óskir um að fá meira svigrúm til að skoða málið betur, sem var ósköp eðlilegt, en tíminn hins vegar naumur til þingloka, og meiri hl. brá þá á það ráð að hraða afgreiðslu í n., til þess að það væri öruggt, að málið kæmist í höfn, svo sem var allra vilji. Mér skilst, að hv. 7. þm. Reykv. lýsi yfir stuðningi við frv. og vilji samþykkja það, og fulltrúar Sjálfstfl. í n. bera fram lítilvæga brtt., sem meiri hl. hefur að vísu ekki fallizt á og ég mæli ekki heldur með. Ég vil, að málið fái að reyna sig núna með sveitarstjórnirnar úti um landið sem framkvæmdaraðila. Ég fagna þessum sameiginlega vilja um samþykkt frv. og lýsi því enn yfir, að ég legg mikla áherzlu á það, að frv. verði ekki grandað með brtt. nú, heldur göngum við frá því að samþ. það eins og það liggur fyrir. Meginatriði þess, sem öllu máli skiptir, er að heimila byggingu leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og það er engin smáræðis aðstoð, sem á að veita til þess samkv. frv. Ef íbúð kostar 2 millj. kr. og lagt er fram 80% af andvirði hennar sem lánsfé, þá þýðir það 1,6 millj. kr., sem þarna verða lagðar fram„ - tvöfalda venjulega lánsupphæð til íbúðar, sem þarna væri lögð fram til þess að greiða fyrir sveitarfélögunum, að þau geti orðið frumkvöðull að lausn íbúðavandans. Þetta er mikilsvert nýmæli og er alger hliðstæða við það, sem gert var um nokkurt árabil fyrir Reykjavíkursvæðið með Breiðholtsframkvæmdunum. Þess vegna eru þau sveitarfélög, sem hafa notið þeirrar löggjafar fram að þessu, undanskilin þessari löggjöf. Þess vegna er um sáralítið að deila í þessu máli. Menn geta dregið alls konar atriði önnur inn í umr. varðandi húsnæðismálin, sem hefur verið, er og verður mikið þjóðfélagsvandamál að leysa, sérstaklega fjárhagshliðina. En hv. 7. þm. Reykv. talaði hér aðra stundina af allmiklum alvöruþunga og hina stundina með mikilli gamansemi og fyndni. Þegar alvörutónninn var á honum, lýsti hann því ekki aðeins yfir, að hann fylgdi þessu frv., heldur ætlaði hann að vera mér til góðrar aðstoðar við að útvega fjármagn, til þess að þetta frv. yrði ekki pappírsgagn eitt. Þar með hættir mér að sortna fyrir augum út af þessu og geri mér hinar beztu vonir um, að einhverjir góðir menn úr Sjálfstfl. verði mér hjálplegir líka til þess að leysa þennan vanda. Og þá verðum við allir samtaka um að gera þetta frv. að öðru og meira en pappírsgagni. Það eru höfð hér stór orð um það, hvað vanti mikið fjármagn á árinu 1973. Ég er ekki eins svartsýnn á það og menn hafa hér verið með tölur um. Menn hafa verið að nefna 550 millj. kr. og 700 millj. kr. Það voru um þetta leyti í fyrra nefndar 500 millj. kr., sem vantaði, og núna 550 millj. kr. En í fyrra, þrátt fyrir meiri byggingar en nokkurt undanfarinna ára, bjargaðist það og var fullnægt öllum umsóknum, sem rétt áttu til lána úr húsnæðislánakerfinu, með lítilsháttar aðstoð yfir áramótin, að því er snertir Seðlabankann. Þetta fór því allt betur en á horfðist um líkt leyti í fyrra. Ég er vongóður um það, að líkt verði með árið 1973. Ég hef nýlega verið niðri í Seðlabanka að ræða þessi mál þar, og þar gerðum við áætlun, sem hagdeild Seðlabankans hefur gengið frá og sýndi, að það yrði mikil fjárþörf eftir fyrstu mánuði þessa árs og fjárþörfin byrjaði í aprílmánuði og stæði fram í september, en árið kæmi út með 38 millj. kr. jákvæðum niðurstöðum. Það er búið að ræða það við Seðlabankann, að hann hjálpi til að jafna tekjur kerfisins um miðju ársins, til þess að það geti komið slétt út. Ég hef að vísu ekki fengið skriflegt svar frá Seðlabankanum um þetta enn þá. Ég tel, að þetta muni leysast, að því er snertir fjárþörf ársins 1973. En við höfum miklar áhyggjur af árinu 1974. Þó er það svo, að eftir rúmt ár er lokið hinni miklu byggingaráætlun Breiðholts, en sú áætlun tekur, - því að nú eru byggingarframkvæmdirnar þar í fullum krafti, - á þriðja hundrað millj. í ár og um 300 millj. næsta ár, sem er lokaáfangi, en þegar því er lokið, þá losna um 400 millj. kr. hjá húsnæðismálakerfinu til annarra hluta í byggingarmálunum. Ég játa, að ég hef miklar áhyggjur af fjáröflun ársins 1974, en eftir það sýnist mér aftur birta yfir. Við skulum segja, að þetta mál komi til fullra framkvæmda á árinu í ár. Nú er aprílmánuður. Einhvern undirbúning þarf nú til þess að hefja byggingu leiguíbúða úti um landið. Ég þykist vera bjartsýnn, þegar ég geri mér vonir um það, að þeim undirbúningi væri lokið í ágústmánuði. Þá er lítið eftir af byggingartíma þessa árs. Því miður verður því ekki mikið um, að þær leiguíbúðir, sem væri byrjað á nú síðsumars, kæmu til notkunar í ár, en á næsta ári kæmi þetta af fullum þunga, og úr því að gert er ráð fyrir 1.000 íbúðum á 5 árum, þá er þarna um að ræða að meðaltali 200 íbúðir á ári. Það yrðu því eitthvað á þriðja hundrað íbúðir á þessu ári, sem kæmust af stað, á þriðja hundrað íbúðir leiguhúsnæðis, sem þyrfti að sjá fyrir fjármagni til. Það getur farið upp í allt að 1,6 millj. kr. á íbúð, ef hver íbúð væri reiknuð á 2 millj. Það er rétt, að það heimtar aukið fjármagn úr byggingarsjóðnum. En þegar við ætlum allir saman að leggja okkur fram um að leysa fjárhagshliðina, þá er ég viss um, að hún leysist. Það var talað um, að það væri glannalegt að kasta sér til sunds og sjá ekki til lands. En í húsbyggingarmálum á Íslandi hefur nálega enginn einstaklingur, sem hefur ráðizt í það stórvirki að byggja yfir sig og sína, séð til lands, þegar hann lagði af stað. Hann hefur venjulega verið með lítinn hluta þess fjármagns, sem til þess hefur þurft að koma upp íbúðinni, og komizt að landi samt. Það hefur verið margt Grettissundið innt af hendi á Íslandi, líka í húsbyggingarmálum. Ég held, að reynslan verði nú sú, að þó að við séum hér að tala um eitthvað á þriðja hundrað íbúðir á ári sem leiguhúsnæði, þá komi það ekki alveg 100% í viðbót við íbúðarhúsnæði. Það mun þá draga eitthvað úr öðrum framkvæmdaþáttum húsnæðismálanna, svo að það eru óþarflega varfærnislegar áætlanir, sem byggja á því, að þetta komi algerlega í viðbót. Ég vænti þess samt, að þarna verði um einhverja aukningu að ræða, af því að þarna eru boðin vildiskjör. Ég er andvígur því, að till. sjálfstæðismanna í n. sé samþ. Ég held, að við eigum til að byrja með að halda okkur eingöngu við, að þetta sé réttur handa sveitarfélögunum. Ég trúi ekki öðru, eins og tekið var hér fram í framsögu, en að sveitarfélögin geti haft samstöðu og samstarf við atvinnurekendur og félagssamtök í viðkomandi sveitarfélögum um, að þótt byggingarframkvæmdirnar séu á nafni sveitarfélagsins, þá geti þeir rétt þarna hönd, ef þeir hafa sérstaka þörf fyrir, að leiguíbúðarhúsnæði sé útvegað. En þetta húsnæði, sem fær svona mikla aðstoð, verður að vera húsnæði, sem ekki fer í brask. Það verður því að vera á félagslegum grundvelli, til að leysa félagsleg vandamál byggðarlaganna, og við það eigum við að halda okkur a.m.k. fyrsta sprettinn. Það eru engar hugmyndir um að breyta þessu frv. að öðru leyti og ekki ágreiningur um frv. sjálft, að mér skilst, og þess vegna skulum við hætta háværum og heitum umr. um húsnæðismálin almennt og leggjast allir á eitt um að afgreiða þetta frv. sem lög og láta það komast undir próf reynslunnar.



Herra forseti. N. hefur rætt frv. á fundum sínum og leggur til, að það verði samþ.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var lagt fram til staðfestingar á brbl. frá 11. ágúst s.l. Brbl. fjölluðu um hækkun á sérstökum skattfrádrætti aldraðra, samkv. 4. lið 11. gr. laga frá 16, marz 1972, sem verður 25. gr. í lögum um tekju- og eignarskatt frá 15. júní 1971. Forsendur brbl. voru þær, að við álagningu tekjuskatts á tekjur skattársins 1971 hafði tekjuskattur á hluta hinna tekjulægri í hópi elli- og örorkulífeyrisþega reynzt mun meiri en gert var ráð fyrir, þegar skattal. voru sett, og að brýna nauðsyn bar því til að lækka þessar álögur í samræmi við þá meginstefnu að létta byrðar þeirra, sem minna mega sín. Fjh.- og viðskn. hefur rætt þetta mál og fram komnar brtt. við það á allmörgum fundum og m.a. kvatt sér til ráðuneytis ríkisskattstjóra, Ævar Ísberg, og ráðuneytisstjórann í fjmrn., Jón Sigurðsson. N. hafði einnig til meðferðar frv. á þskj. 163, flm. Ingólfur Jónsson o.fl., um breyt. á ákvæðum skattalaganna um endurmat fyrnanlegra eigna. Það er, eins og segir í grg. þess frv., að ;,atvinnufyrirtækjum verði leyft að miða fyrningar fasteigna við nýja fasteignamatið, þótt þau hafi ekki eignazt þær fyrr en á árunum 1969-1971...En hafi fasteignin verið seld eftir 1968, er óheimilt að miða fyrningu við hærri upphæð en kaupverð var...“ segir enn fremur í grg. N. hefur ekki tekið afstöðu til þess atriðis, sem þetta frv. fjallar um, en ég vil taka það fram hér, að ég mun beita mér fyrir því, að þetta verði skoðað nánar milli 2. og 3. umr. Þá hefur fjh.- og viðskn. einnig fjallað um till. og ábendingar, sem n. bárust frá fjmrn. N. var ekki ásátt um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem form. n. flytur á sérstöku þskj. Ég hygg nú, að minni hl. sé sammála um flestar þessar brtt., en hann skilar séráliti og gerir að sjálfsögðu nánari grein fyrir afstöðu sinni í framsögu. Það er í megindráttum afstaða meiri hl. að gera ekki verulegar efnisbreytingar á tekju- og eignarskatts l. að þessu sinni, þar sem þau eru í endurskoðun á vegum ríkisstj. Hins vegar þótti ekki rétt að synja með öllu um breytingar, sem lúta að því sumpart að skýra einstök atriði og taka af tvímæli ellegar leiðrétta eða samræma önnur. Mun ég nú gera grein fyrir nefndum brtt., eins og þær liggja fyrir á þskj. 614, og fara aðeins yfir þær lið fyrir lið. Ég vil taka það fram, að þegar vitnað er til tiltekinna greina í lögum, þá er átt við lögin um tekju- og eignarskatt, nr. 68 frá 15. júní 1971, eftir að lögin um breyt. á þeim, nr. 7 23. marz 1972, hafa verið felld inn í þau. Fyrsta brtt. á nefndu þskj. er við 14. gr., að tiltekinn málsliður orðist svo : „Auk frádráttar samkv. 1.-4. mgr. þessarar gr. skal, áður en skattur er á lagður, draga 8% frá heinum tekjum lögskráðra og/eða hlutaráðinna manna af fiskveiðum á íslenzkum fiskiskipum.“ Sá sérstaki sjómannafrádráttur, sem hér er fjallað um, var ákveðinn með breyt. á skattal. frá 23. marz 1972. Ákvæðið, eins og það er nú í lögum, hljóðar þannig: „Auk frádráttar samkv. 1.-4. mgr. þessarar gr. (þ.e.a.s. 14. gr.) skal frá beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenzkum fiskiskipum draga 8% teknanna, áður en skattur er á þær lagður.“ Þetta hefur verið skýrt svo, að frádrátturinn gildi einungis um þær tekjur af fiskveiðum, sem unnið er fyrir á sjó. Nú er það til, að menn, sem eru lögskráðir eða hlutaráðnir á íslenzk fiskískip, vinna starf sitt allt eða að hluta í landi. Þykir rétt, að þeir njóti einnig 8% frádráttarins af beinum tekjum, sem þeir afla í tengslum við veiðarnar. Einnig skal það tekið fram, að til þess er ætlazt, að þessi frádráttur nái til vinnutekna sjómanna, sem starfa á eigin fiskiskipum, á sama hátt og til annarra. Að þessu lýtur 1. brtt. á þskj. 614. Næsta brtt. er við 19. gr. og er um orðun á þeirri gr. Það mun aldrei hafa verið ætlun löggjafans að leggja eignarskatt á ógreiddar uppbætur á keyptar afurðir, sem skattþegn verzlar með í umboðssölu og er skyldugur til samkv. lögum, samþykktum eða samningum að greiða viðskipta- eða félagsmanni sínum, né heldur mun það hafa verið ætlunin að skattleggja þannig afslátt af seldum vörum við árslok, þegar eins er ástatt um skyldu skattþegans til greiðslu. Þetta hefur ekki heldur verið gert á undanförnum árum og áratugum yfir höfuð að tala, en samkv. nýlega uppkveðnum hæstaréttardómi er slík skattlagning þó lögmæt. Með b-lið 1. brtt. á þskj. 614 er lagt til að staðfesta þá framkvæmd, sem fylgt hefur verið með því að taka inn í 19. gr. laganna svo hljóðandi ákvæði: „Frá eignum skal draga, áður en skattur er á þær lagður, skuldir skattþegns. Til skuldar ber að telja m.a. ógreiddar uppbætur á keyptar afurðir og ógreiddan afslátt af seldum vörum við árslok, enda sé skattþegni skylt samkv. lögum, samþykktum sínum, ef um félag er að ræða, eða samningum að greiða viðskipta- eða félagsmanni sínum slíkan afslátt eða uppbætur.“ Tveir síðustu málsl. 19. gr. eru svo óbreyttir eins og þeir eru nú í lögunum. Næsta brtt. er við 37. gr. umorðun á þeirri gr. Hér er stefnt að því að gera ákveðnari kröfur um skyldur allra skattþegna til sönnunar á framtali sínu innan tiltekinna tímamarka. Þegar um bókhaldsskyldu aðila er að ræða, er að sjálfsögðu ætlazt til þess, að bókhald sé þannig, að framteljandi geti með fullnægjandi hætti fært sönnur á, að það sé rétt og að framtal hans sé á því byggt. Fáist ekki fullnægjandi svör og upplýsingar, er afgerandi kveðið á um skyldu skattstjóra til að áætla tekjur og eignir framteljanda svo ríflega, að ekki sé hætt við að áætlaðar fjárhæðir séu lægri en raunverulegar tekjur og eignir. Þessar breytingar eru liðir í sérstökum aðgerðum til réttlátari framkvæmdar skattaálagningarinnar. Tvær síðustu mgr. 37. gr. verða svo óbreyttar samkv. till. 4. brtt. er við 46. gr. laganna. Þar er um nokkuð margþættar breytingar að ræða. Hin fyrsta er um gjalddaga skattanna. Í 1. málslið 46. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt segir, að „lögreglustjórar, í Reykjavík tollstjóri, innheimti tekju- og eignarskatt á manntalsþingum ár hvert. Samkv. lögum um breytingar á þeim tíma, er manntalsþing skulu háð, þ.e. lögum nr. 68/1921, skulu manntalsþing í hverju lögsagnarumdæmi byrja 14., 15. eða 16. júnídag ár hvert og vera lokið hinn 15. júlí ár hvert, nema sérstakar ástæður hamli. En þrátt fyrir þessi gömlu lagaákvæði, þá eru manntalsþing yfirleitt ekki haldin fyrr en á haustin. Óeðlilegt er, að innheimta tekju og eignarskatts dragist svo lengi, auk þess sem það mun ekki lengur vera almennt, að menn sæki manntalsþingin og greiði þar gjöld sín. Það er því ástæðulaust að miða gjalddaga tekju- og eignarskatts við það, hvenær manntalsþing eru haldin, heldur er talið rétt að ákveða, að gjalddagi hans skuli vera tiltekinn mánaðardag. Með brtt. er lagt til, að gjalddagi tekju- og eignarskatts verði ákveðinn 1. ágúst ár hvert, en verði ekki lengur bundinn við það, hvenær manntalsþing eru haldin. Innheimtumenn geta þá hafizt handa um innheimtu þessara skatta fyrr á árinu, og ætti það að leiða til þess, að innheimtan gangi greiðar en áður. Varðandi þessa sömu grein, þá er í öðru lagi lagt til, að ákvæði laga um tekju- og eignarskatt varðandi dráttarvexti verði samræmd dráttarvaxtaákvæði laga nr. 8/1973, um tekjustofna sveitarfélaga, þ.e.a.s. 43. gr. þeirra. Hitt veldur miklum óþægindum, sérstaklega þar sem þessi gjöld eru innheimt sameiginlega. Í þriðja lagi er svo lagt til varðandi þessa gr., að ákvæði í 4. málsgr. reglugerðar um útsvör varðandi ábyrgð kaupgreiðanda á dráttarvöxtum vegna vanskila á fé, sem honum hefði borið að halda eftir og skila upp í útsvör starfsmanna sinna, verði tekin upp varðandi tekju- og eignarskatt. Í fjórða lagi er lagt til, að upp verði tekið ákvæði í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, sem sett er þar til að gera það ótvírætt, að gjaldandi verði ekki krafinn um greiðslu á fé, sem kaupgreiðandi hefur haldið eftir af kaupi hans til greiðslu skatta. Í fimmta lagi er svo enn lagt til í sambandi við þessa sömu gr. laganna, að heimild fjmrh. til þess að ákveða í reglugerð, að innheimta skuli fyrir fram upp í væntanleg þinggjöld yfirstandandi árs hjá hverjum gjaldanda, verði rýmkuð, þannig að hún verði ekki takmörkuð við þá hluta þeirra þinggjalda, sem honum bar að greiða næstliðið ár, eins og nú er. Í sjötta lagi er svo lagt til, að tekið verði í lögin um tekju- og eignarskatt sams konar ákvæði og er í lögum um tekjustofna sveitarfélaga varðandi greiðslu vaxta, þegar í ljós kemur, er álagningu lýkur, að gjaldandi hefur greitt meira en álagningu nemur. Tvær síðustu málsgr. 46. gr., er svo lagt til, að verði óbreyttar. Þá er hér brtt. við 52. gr., en gr. inniheldur heimild til skattstjóra til að taka til greina umsókn skattþegns um lækkun tekjuskatts, ef svo stendur á sem þar greinir. Til hægðarauka er gr. tekin hér upp í heild, en breytingarnar eru í raun og veru aðeins þrjár, þessar: Í 1. tölulið laganna er til þess að taka af öll tvímæli bætt inn orðinu „ellihrörleiki“, þannig að liðurinn verði: „Ef ellihrörleiki, veikindi, slys eða mannslát hafa skert gjaldþol skattþegns verulega.“ 2) Það er tekinn upp nýr töluliður í þessa upptalningu um tjón af völdum náttúruhamfara, eldsvoða eða búfjársjúkdóma, svo fremi að það sé ekki bætt úr hendi annars aðila. 3) Það er alkunna, hversu mörgum skattþegni hefur reynzt örðugt að brúa bilið, þegar hann lætur af störfum vegna aldurs og tekjur og þar með gjaldþol hans skerðist stórlega af þeim sökum. Hér er lagt til að bæta enn nýjum tölulið við 52. gr., sem heimili lækkun tekjuskatts, þegar svo stendur á eins og þar segir, að skattþegn lætur af störfum vegna aldurs og gjaldþol hans skerðist verulega af þeim sökum. Þá hef ég gert grein fyrir brtt. á þskj. 614. Um aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, vil ég segja þetta: Á þskj. 84 eru brtt. frá Matthíasi Á. Mathiesen og Matthíasi Bjarnasyni. Þær eru efnislega um það, að elli- og örorkulífeyrir almennatrygginganna verði með öllu undanþeginn tekjuskatti. Meiri hl. fjh.- og viðskn. gat ekki fallist á þessa till. Hins vegar mun meiri hl. leggja fram till. um hækkun á sérstökum skattafrádrætti aldraðra við 3. umr. málsins hér í d. Mín skoðun er sú, að það sé óeðlilegt að undanþiggja skatti allan ellilífeyri almannatrygginga. Með lögum er þegar fyrir því séð, að fólk, sem hefur ekki aðrar tekjur en þennan lífeyri, elli- og örorkulífeyri almannatrygginga, og er með lágmarkstekjutrygginguna eina, að það fólk greiðir engan tekjuskatt, og ekki heldur þó að eitthvað lítils háttar bætist þar við. Það fólk, sem þannig er á vegi statt, nýtur því engra frekari skattívilnana, þótt brtt. á þessu þskj, verði samþ. Til þess að svo megi verða, þurfa tekjur hins aldraða að nálgast 300 þús., þegar um einstakling er að ræða, eða 400 þús. kr., þegar um hjón er að ræða a.m.k. eftir að búið væri að ákveða, að skattvísitalan næði til hins sérstaka frádráttar aldraðra. Nú hefur athygli margra beinst að lífeyrissjóðakerfi okkar Íslendinga, hversu það er uppbyggt og hversu það reynist í framkvæmd. Það þykir mörgum, sem þar sé lítils réttlætis gætt, þegar það kemur upp, t.d., að unnt hefur verið og er að taka í senn full laun og full eftirlaun. Og þótt ekki sé tekið svo gróft dæmi, en nú liggur fyrir frv. um að breyta þessu atriði, þá er það í annan stað alkunna, að einn og sami maður getur nú tekið eftirlaun úr fleiri en einum lífeyrissjóði, auk ellilauna almanna trygginganna. Þannig getur launamunur á hærri og lægri tekjuflokki í ýmsum tilvikum orðið meiri á efri árunum heldur en nokkru sinni, á meðan menn eru í fullu starfi. Nú bera hinir öldruðu enga skatta upp að þeim mörkum, sem ég nefndi áður, og kæmu því ekki til með að njóta neinna viðbótarskattfríðinda við samþykkt brtt. á þskj. 84, eins og ég einnig tók fram áðan. En aftur þeir, sem taka kannske margfaldan lífeyri eða afla nægilega mikilla tekna á annan hátt, mundu njóta að fullu þeirra skattfríðinda, sem nefnd brtt. fjallar um. Þetta sýnist mér stefna að því að auka ójöfnuð þann, sem lífeyrissjóðaflækjan skapar. Legg ég því til, að þessi brtt. verði felld. Á þskj. 186 er brtt. frá Guðlaugi Gíslasyni, Pétri Sigurðssyni, Friðjóni Þórðarsyni og Matthíasi Bjarnasyni um að undanþiggja tekjuskatti upphæð, sem nemur hálfri kauptryggingu við fiskveiðar á íslenzkum fiskiskipum. Efnislega er hún um það. Meiri hl. fjh.- og viðskn. getur ekki heldur fallizt á þessa brtt. og leggur til, að hún verði felld. Nýlega hefur verið útbýtt hér í hv. d. brtt. frá hæstv. sjútvrh., fjölritaðri á þskj. 670. Hún hefur ekki legið fyrir fjh.- og viðskn. og því hefur ekki verið tekin nein afstaða til hennar þar, en hæstv. ráðherra mun vafalaust gera grein fyrir henni hér á eftir. Ég hef þá lokið minni framsögu fyrir meiri hl. fjh.- og viðskn., sem leggur til, eins og ég hef áður tekið fram, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem prentaðar eru á þskj. 614.



Herra forseti. Við fjöllum hér um einn þátt skattal. Það er sá þáttur, sem snýr að hinum öldruðu og þeim, sem hafa orðið fyrir því bláni að verða öryrkar. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því, með hvaða hætti núv. þingmeirihl. undir forustu hæstv. ríkisstj. hefði unnið að þessum málum á s.l. þingi og hverjar niðurstöður urðu af þeim verkum. Og gerði grein fyrir þeirri gagnrýni, sem fram kom á s.l. þingi varðandi starfsaðferðir, svo og þau grundvallarsjónarmið, sem urðu undirstaða þeirra brtt., sem hæstv. ríkisstj. hugðist beita sér fyrir á skattalöggjöfinni frá 1971. Það kom glögglega fram í þeirri gagnrýni, að þessar breytingar mundu verða til þess að gera stöðu atvinnuveganna lakari, sérstaklega iðnaðarins, vegna inngöngu Íslands í Fríverzlunarbandalag Evrópu, svo og vegna væntanlegra samninga, - sem nú hafa verið gerðir, - viðskiptasamninga við Efnahagsbandalag Evrópu. Þá var enn fremur bent á það, að með þeim till., sem ríkisstj. lagði fram, væri mjög íþyngt skattbyrði einstaklinga, og voru í ræðum tekin dæmi, sem sýndu, með hvaða hætti þessum málum mundi lykta, ef þær till. yrðu samþ., sem þá lágu fyrir. Þá var sérstaklega vikið að þeim þætti skattalaganna, sem hér er til umr., þ.e.a.s. hver yrði hlutur aldraðra og öryrkja, ef þær till., sem lagðar voru fram, næðu fram að ganga. Ég skal ekki fjölyrða um þessa gagnrýni meir, heldur minnast á það, hvernig staðreyndirnar sýndu, að sú gagnrýni, sem hér var höfð í frammi, var á rökum reist. Tekju- og eignarskattur af tekjum 1971 varð 4449 millj. í stað þess, að af tekjunum 1970 var tekju- og eignarskattur 1525 millj. Þessu mun e.t.v. einhver svara og segja: Tekjurnar voru miklu hærri. Og það er rétt, þær voru hærri. En þær voru ekki svo miklu hærri, að það réttlætti þá aukningu, sem hér er um að ræða, því að í skýrslu, sem ég fékk frá Framkvæmdastofnun ríkisins, hagrannsóknadeild, sem við birtum með áliti okkar fulltrúa Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. kemur fram, að álagðir skattar af tekjum 1971 voru 20,1%, en höfðu verið af tekjum 1970 18,1%. Þetta sýnir, að það, sem sagt var hér, var rétt. Hér var um gífurlega mikla aukningu á skattinnheimtu ríkissjóðs að ræða. Hér var um að ræða íþyngingu á skattbyrðinni hjá skattborgurunum. En hverjar voru niðurstöðurnar varðandi þá öldruðu og öryrkja? Í útreikningi, sem Styrktarfélag aldraðra í Hafnarfirði lét gera, kom í ljós, að skattbyrði hinna öldruðu jókst um hvorki meira né minna en 108,3%, rúmlega tvöfaldaðist. Ef borinn var saman tekjuskattur greiddur 1971, af tekjum ársins 1970, og svo 1972, þá sýndu dæmin varðandi þá öldruðu í Hafnarfirði, að 1971 var tekjuskatturinn 3 millj. 386 þús., en árið 1972 10 millj. 369 þús. Samtals voru þau gjöld, sem öldruðum var þar gert að greiða 1971, 8 millj. og 800 þús., en 1972 18 millj. 331 þús. Hér var um að ræða hækkun, sem nam 9 millj. 530 þús. eða 108,3%. Þau dæmi, sem ég hef hér rakið, eru til áréttingar því, sem við stj.andstæðingar héldum fram við umr. á s.l. þingi, og sýna að sú gagnrýni, sem þar var höfð uppi, átti við rök að styðjast. Við ræðum hér sérstaklega um skattlagningu aldraðra og öryrkja. Á undanförnum árum hafa verið uppi um það till., að öldruðum yrði veittur sérstakur skattfrádráttur. Þá greiddu skattþegnar til almannatrygginga ákveðið iðgjald, sem þeir fengu skattfrjálst. Það var með skattal. frá 1971, sem samþ. var í þessari hv. d., við 3. umr. málsins þá, að í frv., sem þá var til umr. skyldi tekið upp ákvæði þess efnis, að öldruðum og öryrkjum skyldi veittur sérstakur frádráttur, sem væri 2/5 hlutar af persónu frádrætti, eins og hann væri á hverjum tíma. Hér var um að ræða aukafrádrátt til handa þeim, sem fengu greiðslur frá almannatryggingum, öldruðum og öryrkjum. Till. hér að lútandi höfðu verið uppi á Alþ., ekki hvað sízt frá stjórnarandstæðingum, þeim aðilum, sem nú fylla hóp stjórnarsinna. Þetta ákvæði kom því miður aldrei til framkvæmda, þrátt fyrir samþykkt þess vorið 1971 voru á s.l. þingi till. frá hæstv. ríkisstj., að þessi frádráttur skyldi niður felldur, og ríkisstj. fékk sér til fulltingis m.a. þá hv. þm., sem höfðu í þessari d. áður barizt fyrir því, að þetta ákvæði kæmist inn í skattalög, og var ákvæðið fellt niður. Það var hins vegar ljóst, þegar álagningu var lokið á s.l. ári, hversu gífurlega hlutur þeirra öldruðu hafði breytizt til hins verra. Þá voru ýmsir til að mótmæla og þ.á.m. miðstjórn Sjálfstfl., og er samþykkt miðstjórnarinnar birt með nál. okkar sjálfstæðismanna í fjh.- og viðskn. sem fylgiskjal. Í ályktun miðstjórnar Sjálfstfl. var skorað á ríkisstj., að hún þá þegar gerði ráðstafanir til þess að bæta hlut aldraðra og öryrkja. Þá var það, að ríkisstj. gaf út brbl. til þess að bæta um verk sín frá fyrra þingi og er frv. til staðfestingu á þeim brbl. hér til umr. Þegar til þings kom, ákvað þingflokkur Sjálfstfl. að bera fram brtt. við þetta frv., og fluttum við fulltrúar flokksins í fjh.- og viðskn, þá brtt., sem er á þskj. 84. Við litum svo á, að þau brbl., sem ríkisstj. hafði sett, gengju ekki nægjanlega langt, og í öðru lagi var skattþegnum þar mismunað eftir því, hvaða tekjur þeir höfðu. Till. okkar fulltrúa Sjálfstfl. í n. gekk hins vegar út á það, að öldruðum og öryrkjum skyldi veittur sérstakur frádráttur, sem næmi þeim upphæðum, sem þeir fengju greiddar frá almannatryggingum samkv. ákvæði í 11. gr. almannatryggingalaga frá 1971. Hér er um að ræða breytta till. frá því, sem var í lögum 1971, og er til samræmis þeim breytingum, sem gerðar höfðu verið á lögum um almannatryggingar. Þar til á síðasta þingi giltu þær reglur í sambandi við almannatryggingar, að iðgjöld einstaklinga til þeirra voru skattfrjáls. En á síðasta þingi er því breytt og skattþegn ekki lengur látinn greiða iðgjöld til almannatrygginganna. Hins vegar er allt það, sem til almannatrygginga gengur, tekið af skattgreiðslum borgaranna. Ef það sjónarmið, sem nú er lögfest í skattalögunum og ætlað er að viðhalda í sambandi við þá breytingu, sem ríkisstj. hér beitir sér fyrir, þá er um að ræða raunverulega tvísköttun hjá þeim aðilum, sem taka greiðslur frá almannatryggingum. Á tímabilinu frá 16 ára aldri til 67 ára aldurs greiða þessir aðilar skatta sína til ríkissjóðs, ríkissjóður greiðir til almannatrygginga. Þegar svo einstaklingurinn er orðinn 67 ára og tekur greiðslur frá almannatryggingum, þá er hann aftur látinn greiða af þeim skatt. Þess vegna sýnist okkur sjálfstæðismönnum eðlilegast, að það ákvæði verði tekið inn í skattalögin, að greiðslur til aldraðra og öryrkja frá almannatryggingunum samkv. fyrrnefndu ákvæði verði skattfrjálsar. Ef við skoðum þetta mál örlítið betur ofan í kjölinn og lítum á það frá því sjónarmiði, að meðalaldur Íslendinga í dag er talinn 73½ ár rúmlega, þá kemur dæmið þannig út, að skattþegn, sem greitt hefur til ríkisins í hálfa öld, fær þær greiðslur, sem ríkið sér honum fyrir frá almannatryggingum, frá því hann er 67 ára og þar til hann er rúmlega 73 ára, skattfrjálsar. Hann fær m. ö. o. það, sem hann hefur greitt til almannatrygginga í 50 ár skattfrjálst í rúm 6 ár. Ég held í raun og sannleika, þegar menn skoða þetta ofan í kjölinn, miðað við þá skipulagsbreytingu, sem gerð er á almannatryggingalögunum, að hér sé ekki um ósanngjarna till. að ræða. Ég hef ekki hér á reiðum höndum, hvað þetta gæti þýtt fyrir ríkissjóð, það hefur aldrei verið reiknað út. Það var ekki reiknað út 1971. Það var ekki heldur reiknað út við útgáfu brbl. Og ég held, að það sé mjög erfitt að reikna þetta út. Hins vegar ef það gæti orðið þessari till. til framgangs, væri ég fús til þess, ef hæstv. fjmrh. vildi beita sér fyrir því, að koma með það lagaákvæði, að þetta tæki ekki gildi fyrr en 1974, ef hann teldi, að þetta raskaði fjárlögum 1973, þ.e.a.s. tekjum ríkissjóðs á því ári. Ég held, að það væri mjög til þess vinnandi til að ná þessu ákvæði inn í skattalögin, að frestað væri gildistöku ákvæðisins um eitt ár, þannig að við fjárlög 1974 væri þetta tekið með í reikninginn. Eins og fram kemur í nál. okkar fulltrúa Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn., munum við, ef svo fer, að till. okkar verður felld, styðja frv. Við gerum okkur grein fyrir því, að þær tölur, sem í frv. eru, standast ekki miðað við aðrar tölur og þá miklu dýrtíð, sem er og hefur aukizt mjög, síðan þessi brbl. voru gefin út. Við munum því við 3. umr., ef svo fer, að þessi till. verður ekki samþ., beita okkur fyrir brtt. í þeim efnum, þannig að betur verði séð fyrir þeim öldruðu en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það kom líka fram í ræðu hv. b. þm. Austf., form. fjh.- og viðskn., að hann sem formaður og meiri hl. ásamt honum mun taka málið til athugunar. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera frekari grein fyrir þessu máli. Ég vonast til þess, að ég hafi gert hér grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem eru grundvöllur þeirrar till., sem við flytjum á þskj. 84, og ég vonast til þess, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, að það er ekki óeðlilegt, eftir að skattþegn hefur greitt til ríkissjóðs í hálfa öld og hann á rétt á umbun frá samfélaginu í gegnum Tryggingastofnun ríkisins, að það fjármagn komi til hans óskert. Varðandi þær brtt., sem formaður n. flytur, skal ég taka það fram, að ég er þeim samþykkur. Hann hefur gert grein fyrir þeim till. Sumar hverjar eru aðeins orðalagsbreytingar, aðrar eru um viss efnisatriði og sumar hverjar eru um atriði, sem þeir, sem fara með álagningu, fyrst og fremst ríkisskattstjóri, telja að þurfi að breyta. B-liður 1. brtt. er fluttur vegna hæstaréttardóms, þar sem það var ekki viðurkennt, að félag gæti talið til skuldar ógreiddar uppbætur eða ógreiddan afslátt af seldum vörum samkv. þeim samningum, sem það félag hafði. Mér sýnist því hér ekki um óeðlilegt ákvæði að ræða. En það kallar að sjálfsögðu á það, að þeir aðilar, sem eiga þær ógreiddu upphæðir og þann ógreidda afslátt, sem hér um ræðir, telji fram á sínu framtali til samræmis við það félag, sem mundi eftir samþykkt þessarar brtt. notfæra sér þá heimild, sem þar kemur inn. 2. og 3. brtt. eru aðeins til samræmis við endur útgáfu á skattalögunum. A-liður 4. brtt. er að verulegu leyti orðalagsbreyting og nánast til þess að staðfesta, að mér skilst, þá framkvæmd, sem hefur verið á þessum málum hjá skattstjórum. B-liður 4. brtt. er um samræmingu á dráttarvöxtum milli ríkissjóðs og sveitarfélaga, og sýnist eðlilegt, að þar gildi eitt og hið sama. Síðar í þeirri brtt. er farið inn á þá braut að veita fjmrh. heimild til þess að ákveða með reglugerð, hvernig „innheimta skuli fyrir fram upp í væntanleg þinggjöld yfirstandandi árs hjá hverjum gjaldanda fjárhæð,“ eins og þar segir, „er nemi ákveðnum hluta þeirra þinggjalda, sem honum ber að greiða næstliðið ár: “ Og svo koma nýmælin: „Við ákvörðun fyrirframgreiðslunnar skal gætt þeirra tekjubreytinga, sem orðið hafa, og almenns efnahagsástands í landinu. Ráðh. er heimilt að miða fyrirframgreiðslu samkv. þessari mgr. við hlutfall af tekjum yfirstandandi árs í stað hlutfalls af gjöldum næstliðins árs, telji hann þá aðferð betur henta. Þar sem innheimta opinberra gjalda er sameiginleg, sbr. lög nr. 68/1962, skulu heimildir þessarar mgr. taka með sama hætti til innheimtu annarra gjalda en þinggjalda.“ Hér er farið inn á að innheimta þinggjöld, þ.e.a.s. gjöld til ríkissjóðs og sveitarfélaga, þar sem um er að ræða sameiginlega gjaldheimtu, samkv. hlutfalli af tekjum yfirstandandi árs. Hér er verið að nálgast staðgreiðslukerfi, og ég held, að það sé mjög skynsamlegt að taka þetta ákvæði inn og sjá, hvernig það kemur út og hvort okkur tekst ekki með þessu ákvæði og þá e.t.v. nokkrum öðrum breytingum á skattal. að gera þau þannig úr garði, að við þurfum aldrei inn í staðgreiðslukerfið að fara. Það er skoðun mín, að það sé mun skynsamlegra og það sé hægt að gera þær breytingar á skattal., sem þarf, til þess að við nálgumst svo staðgreiðslukerfið sem mögulegt er, en um það skal ég ekki fjölyrða. Ég vil hins vegar benda á það, að þetta ákvæði kallar að sjálfsögðu á breyt. á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, þar sem þeim sveitarfélögum, sem ekki hafa sameiginlega innheimtu með ríkissjóði, yrðu veittar sömu heimildir og þeim, sem hafa sameiginlega innheimtu, eru veittar. Ef það yrði ekki gert, þá gæti þetta þýtt t.d. það, að Reykjavíkurborg hefði heimild til þess að innheimta 60% af þinggjöldum næstliðins árs fyrir fram upp í þinggjöld þess árs, sem álagningin á sér stað, en sveitarfélög hér í nágrenninu, sem hafa ekki sameiginlega innheimtu með ríkissjóði, fái aðeins að innheimta 50%, eins og gert er ráð fyrir í lögunum um tekjustofna sveitarfélaga, þar sem þeim sveitarfélög sem með þessi mál fara, munu athuga þetta. Hvort þessi breyt. gæti komið nú inn við umr. um frv. til l. um breyt. á tekjustofnum sveitarfélaga í Ed. það skal ég ekki um segja, en þar sem þetta ákvæði kemur ekki til með að gilda fyrr en við álagningu 1974, þá er hægt að koma þessari breytingu við á haustþinginu. C-liður þessarar brtt. er ábendingar frá ríkisskattstjóra um viss undanþáguákvæði, sem hann telur eðlilegt og nauðsynlegt að hafa varðandi skattþegna, og sýnast þau vera þess eðlis, að sjálfsagt sé að veita þau. N. hafði enn fremur til meðferðar brtt. á þskj. 186. Við fulltrúar minni hl. erum henni sammála. Enn fremur var tekið til athugunar frv. á þskj. 163 flutt af hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfi Jónssyni, o. fl. Eins og fram kom í ræðu form. n. og F. meiri hl., mun á milli 2. og 3. umr. verða reynt að komast að niðurstöðu um brtt. við frv., sem þá kæmi til afgreiðslu við 3. umr. Þá hefur verið útbýtt brtt. hér frá hæstv. sjútvrh., sem mér skilst, að n. fái tækifæri til þess að athuga á milli umr., og væri þá e.t.v. ekki úr vegi, að brtt. á þskj. 186 yrði dregin til baka og n. fengi að skoða hana samtímis. Ég sé svo ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða um þetta mál meira. Eins og ég gat um áðan, leggjum við fulltrúar Sjálfstfl. til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem við leggjum til á þskj. 84, en þar hefur orðið prentvilla, þ.e.a.s. í 1. mgr. 1. brtt., þar sem stendur: „Við 8. gr. laganna bætist ný mgr., er verði 4. mgr., svo hljóðauði“, en á að vera „5. mgr.“