Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. til þál. um Vesturlandsáætlun. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera framkvæmdaáætlun fyrir Vesturland í þeim tilgangi að bæta afkomu einstaklinga og atvinnugreina og auka byggð á svæðinu á næstu árum.“ Á árinu 1963 samþykkti Alþ. þáltill. um framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði. Næsta ár á eftir var hafizt handa um gerð byggðaáætlunar fyrir það svæði, og var fengin aðstoð norskra sérfræðinga til þess að gera áætlunina. Var á nokkrum tíma gengið frá samgönguáætlun fyrir Vestfirði, og hefur nú þegar verið aflað mikils fjár til framkvæmda samkv. þeirri áætlun. Síðan 1966 hefur Efnahagsstofnunin unnið að byggðaáætlun fyrir Norðurland, og hefur einnig þar verið aflað fjár til framkvæmda þeirri áætlun. Loks hefur verið unnið allmikið af framkvæmdaáætlun fyrir Austurland. Í áliti og till. um áætlanagerð, sem Efnahagsmálastofnunin sendi frá sér snemma á árinu 1968, segir m.a., að nægileg reynsla hafi þá ekki fengizt af því hér á landi, hvernig bezt sé að haga gerð byggðaáætlana og að hvaða notum slík áætlanagerð geti komið. Hins vegar taldi stjórn Efnahagsstofnunarinnar nauðsynlegt að ljúka því starfi, sem þá var hafið við gerð Norðurlandsáætlunar, og athuga jafnframt í ljósi reynslunnar, hvernig skyldi unnið að byggðaáætlunum framvegis. Ég leyfi mér að fullyrða, að Íslendingar muni halda áfram gerð byggðaáætlana, enda er reynslan af þeim góðsvo langt sem hún nær. Ég hygg, að allir stjórnmálaflokkarnir hafi lýst sig fylgjandi því, að gripið verði til aukinnar áætlunargerðar, og ég vil minna á, að fyrir fáum dögum tók landsfundur Sjálfstfl. mjög eindregið undir það, að halda þyrfti áfram gerð og framkvæmd byggðaáætlana. Ýmsar ástæður hníga að því, að ég leyfi mér að flytja þessa till. og tel, að tími sé til þess kominn að gera slíka áætlun fyrir Vesturland. Orðið Vesturland er hér notað í þeirri merkingu, að það þýði þau héruð, sem falla undir Vesturlandskjördæmi. Þó gæti farið svo, að það yrði talið rétt við áætlunargerð að bæta Austur-Barðastrandarsýslu þar við, af því að mér skilst eftir skýrslum Efnahagsstofnunarinnar, að Austur-Barðastrandarsýsla hafi ekki verið tekin með í Vestfjarðaáætlun og sérfræðingar hafi talið, að hún mundi falla betur með byggðum í norðurhluta Vesturlands og ætti að vera með því svæði, þegar áætlun fyrir þann landshluta yrði gerð. Fyrir fáum árum ríkti sá hugsunarháttur í landinu, og byggðist hann að sjálfsögðu á aðstæðum, sem þá voru fyrir hendi, að allar opinberar ráðstafanir til eflingar á atvinnulífi skyldu miðast við landið að undanskildu suðvesturhorni þess. Voru þá gjarnan dregnar línur þannig, að Faxaflóasvæðið og Reykjanessvæðið í heilu lagi voru undanskilin, en ýmis aðstoð var veitt öðrum landshlutum. Ég hygg, að reynsla þjóðarinnar undanfarin 2–3 ár á krepputímabili hafi sýnt, að þessi hugsun stenzt ekki lengur. Það hefur komið í ljós, að héruð, sem eru á suðvesturhorni landsins, búa við mjög mikið öryggisleysi í atvinnumálum, og í dag er ástandið þannig, að atvinnuleysi er mest í þéttbýlinu í Reykjavík. Ég vil því leyfa mér að halda fram með flutningi þessarar till., að það verði að athuga vandlega efnahagsástand og aðstæður á Vesturlandi, gera áætlun um framkvæmdir þar og til þurfi að koma opinbert átak til þess að efla afkomu einstaklinga, atvinnugreina og auka byggð á þessu svæði. Erfiðleikar undanfarandi ára hafa að sjálfsögðu komið mjög illa við þjóðina, en þó ákaflega misjafnlega eftir því, hvaða atvinnustéttir er um að ræða og einnig eftir því, hvaða byggðarlög er um að ræða. Við höfum orðið fyrir því á Vesturlandi, að á okkar svæði eru byggðarlög, sem hafa orðið mjög illa úti á þessu tímabili. Hefur komið í ljós, að hinir einhæfu atvinnuvegir valda því, að fólkið býr við ákaflega mikið öryggisleysi hvað atvinnu og afkomu snertir. Fyrsta till., sem flutt var og samþ. á Alþ. um gerð byggðaáætlana, till. um Vestfjarðaáætlun, var rökstudd á þann hátt, að stöðva þyrfti fólksflótta frá Vestfjörðum. Ég vil leyfa mér að benda á, að íbúafjöldi Vesturlands, eins og ég hef skilgreint það, hefur aukizt mjög hægt á undanförnum áratugum og raunar miklu hægar en ástæða er til. Á árunum 1940–1960 fjölgaði á þessu svæði aðeins um 1846 manns, en á sama tíma fjölgaði þjóðinni í heild um 54 206 manns. Á árabilinu 1960–1968 fjölgaði á Vesturlandi um 1409 manns, en þau ár var heildarfjölgun þjóðarinnar 26 511. Ég vil beina athygli hv. þm. að því, að þetta svæði er þannig í sveit sett, að það ætti að taka við miklu stærri hluta af fólksfjölgun þjóðarinnar en raun hefur borið vitni. Ég tel því, að hér sé um aðra veigamikla ástæðu að ræða fyrir því. að nú sé kominn tími til þess að hefja gerð Vesturlandsáætlunar og framkvæmdir samkv. slíkri áætlun. Reynslan af þeim áætlunum, sem þegar hafa verið gerðar og teknar til framkvæmda, hefur orðið sú, að greiðust leið sé að gera samgönguáætlanir fyrir viðkomandi héruð. Það mun og vera skoðun allra, sem hlut eiga að máli, að bættar samgöngur eftir slíkum áætlunum verði til þess að veita viðkomandi byggðum alhliða efnahagsstyrk. Ég tel ástæðu til að ætla, að sama muni gilda um Vesturland, og ég vil vekja athygli á því, að þar bíða einmitt á sviði samgöngumála óleyst mjög stór verkefni, sem ég tel að mundu ekki aðeins stórbæta aðstöðu veigamikilla byggðarlaga á þessu svæði, veita þar aukna atvinnu og tekjur, heldur mundu þessar sömu framkvæmdir koma öðrum landshlutum að miklu gagni, vegna þess að meginsamgönguæðar þjóðarinnar mundu batna. Ég skal ekki fara ítarlega út í að nefna þessi verkefni, en það nægir að minna t.d. á lausn Hvalfjarðarmálsins og á brú yfir Borgarfjörð, sem almennt mun hafa verið talin til skýjaborga, þegar einn af Vesturlandsþm. flutti fyrst þá hugmynd á Alþ., en öllum er nú orðið ljóst, að er mjög raunhæft og nauðsynlegt verkefni. Ég vil nefna fullgerð Heydalsvegar, sem raunar er nú á góðum vegi, veg yfir Laxárdalsheiði, sem mundi bæta samgöngur milli Norðurlands annars vegar og Vesturlands og Vestfjarða hins vegar, svo og endurnýjun á ýmsum gömlum brúm og brautum í héraðinu. Þá vil ég benda á, að Vesturland hefur enn lítið getað notað flugsamgöngur, en framkvæmdir, sem ekki þyrftu að vera stórar í sniðum, við það að stækka flugbrautir, t.d. í Stykkishólmi og á Hellissandi, mundu gera kleift að auka flugsamgöngur á þessu svæði til muna. Hafnarmál skipta miklu fyrir ýmis byggðarlög á Vesturlandi og einnig þar bíða aðkallandi verkefni. Flóabátar hafa mikla þýðingu fyrir þetta kjördæmi, bæði á Breiðafirði og Faxaflóa, og er nauðsynlegt að tryggja starfsemi þeirra og aðstöðu a.m.k. um fyrirsjáanlega framtíð. Í beinu framhaldi af tali um hugsanlegar samgöngubætur á Vesturlandi vil ég benda á ferðamannastraum sem atvinnuveg. Augu þjóðarinnar eru að opnast fyrir því, að hvers konar starfsemi varðandi ferðamannastraum er veigamikill atvinnuvegur, sem gefur miklar tekjur, og ég tel, að Vesturland hafi sérstaka möguleika á þessu sviði, ekki sízt vegna þess, að það er í næsta nágrenni við höfuðborgarsvæðið, þar sem liðlega helmingur þjóðarinnar býr. Strax og samgöngur fyrir Hvalfjörð greiðast, þannig að leiðin til héraða norðan Hvalfjarðar styttist, hygg ég, að straumur manna muni verða af þéttbýlissvæðunum norður um. Ég vil sérstaklega benda á, að ferðamannastraumur er einn af þeim fáu nútímaatvinnuvegum, sem við Íslendingar erum að byggja upp, er getur tekið við allmiklu vinnuafli skólafólks á sumrin. Við búum nú við það, að breyttir atvinnuhættir gera okkur sífellt erfiðara að útvega unga fólkinu, sem er í skólum, sérstaklega framhaldsskólunum, sumaratvinnu. Af þeim atvinnuvegum, sem nú virðast eiga verulega framtíð í landinu, hefur ferðamannastraumurinn það fram yfir flesta aðra, sem ég hef um heyrt, að hann ætti að geta tekið við allmiklu af slíku fólki, en sumarvinna skólafólks hefur mikil áhrif á efnahag heimila þess. Að sjálfsögðu ætti ég að nefna framleiðsluatvinnuvegina, en mér er ljóst, að það er ekki eins auðvelt að gera áætlanir og framkvæmdir á því sviði fyrir einstaka landshluta, heldur verða flest vandamál framleiðsluatvinnuveganna að leysast fyrir þjóðina sem heild. Vandamál á því sviði eru á Vesturlandi hin sömu og annars staðar í landinu. Á þessu svæði eru byggðarlög, sem hafa mjög einhæfa atvinnuvegi, byggja afkomu sína eingöngu á fiskveiðum og fiskvinnslu og hafa á undanförnum kreppuárum orðið fyrir allt að því óbærilegum áföllum sum hver. Önnur byggðarlög á þessu svæði hafa komið upp meiri eða minni iðnaði, og er öllum ljóst, hversu þýðingarmikið þróunarskref það er. Engu að síður eru þar líka mörg vandamál. Loks eru byggðir, sem byggja afkomu sína á samgöngum og þjónustu, en þær eiga líka sín vandamál við að stríða. Það mætti nefna marga fleiri málaflokka, þar sem ég hygg, að áætlanagerð mundi geta komið að miklu gagni. Þar vil ég fyrst og fremst nefna skólamálin, en ég tel, að þau muni á komandi árum hafa miklu meiri áhrif á byggð í landinu og tilflutninga fólks en verið hefur hingað til. Ég hygg, að á komandi árum muni fleiri og fleiri fjölskyldur flytjast þangað, sem börnin geta fengið nútíma framhaldsmenntun. Af þessum ástæðum er væntanlega öllum ljóst, að það er eitt af stórmálum þjóðarinnar í dag, að sú menntunaraðstaða verði ekki öll á einum eða tveimur stöðum, heldur verði henni dreift eins mikið og með góðu móti er unnt. Vesturland hefur að ýmsu leyti búið vel hvað skóla snertir og haft forustu um byggingu heimavistar barna- og unglingaskóla í sveitum. En það skortir enn mikið á, að ástandið í þessum efnum sé viðunandi. Ég tel, að menntaskóli verði fljótlega að koma á þessu svæði og ýmsir aðrir sérskólar. Ég tel, að byggðirnar á þessu svæði skorti ýmsar menntastofnanir til þess að öðlast svo alhliða félagslíf, að nútímafólk geti við það unað. Að lokum vil ég nefna þróun, sem mjög er rætt um þessi árin, þar sem er uppbygging stóriðju. Ég vil koma á framfæri því sjónarmiði, hvað sem líður öðrum deilum um stóriðju á Íslandi, að ég tel óhugsandi, að slík stóriðja verði svo að segja öll sett á höfuðborgarsvæðið. Nú er talað um byggingu olíuhreinsunarstöðvar, og ég hef það fyrir satt, að þeir, sem um það mál fjalla, hafi varla nefnt annað en tiltekinn stað við Sundin við Reykjavík. Ef menn lesa þá ágætu bók, sem út hefur komið um skipulag Reykjavíkursvæðisins á næstu áratugum, sjá þeir, að ætlunin er að koma fyrir á þessum stað íbúðarhverfum fyrir 80–100 þús. manns. Það gerist e.t.v. ekki fyrr en undir árið 2000, en þetta eru svæði, sem sérfróðir menn hafa bent á sem framtíðaríbúðarsvæði höfuðborgarinnar og nálægra sveitarfélaga. Ég tel því fráleitt að ætla sér að setja olíuhreinsunarstöð með þeirri loftmengun og þeim óhreinindum, sem slíku fyrirtæki fylgja, á mitt þetta fagra svæði, þar sem við ætlum að reisa íbúðarhverfi fyrir 100 þús. Íslendinga á næstu áratugum. Ég vil benda á, að það væri tilvalið að reisa stóriðjuver við norðanverðan Hvalfjörð. Þar er hafnaraðstaða og þar geta stærstu skip nútímans siglt inn. Þar væri hægt að koma fyrir iðjuverum, sem hefðu Vesturland, aðallega Borgarfjarðarhérað, að bakhjarli og yrðu því ekki hluti af því mikla þéttbýlissvæði, sem hér er. Þetta stóriðjusvæði mundi geta stuðzt við Akranes, sem þarf ekki að vera nema 15 mínútna akstur eða svo frá þessu svæði, og verkafólk gæti búið þar og haft þar margvíslega þjónustu. Ef menn halda því fram, sem heyrzt hefur, að olíuhreinsunarstöð verði að vera nálægt mesta markaðssvæðinu, sem er höfuðborgin, þá er lítill kostnaður við að leggja þangað olíuleiðslur. Á fáum árum mundi sá kostnaður greiðast upp og verða sáralítill. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. um þetta mál verði frestað og því verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Í grg., sem fylgir þessari þáltill., skýrir flm. frá ýmsu, sem gerzt hefur í byggðaáætlunarmálunum. Hann víkur að því, að á Alþ. hafi verið samþ. till. um að gera framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði, og hann drepur einnig á, að Efnahagsstofnunin hafi haft með höndum Norðurlandsáætlun. Ég sé það, að þessi þáltill. muni að sjálfsögðu fara í n. samkv. till. flm., og þess vegna dettur mér í hug að gefa nokkrar upplýsingar til viðbótar um þessi áætlunarmál, sérstaklega að því leyti, sem að Austurlandi snýr, til afnota fyrir n. og þá, sem hlýða vilja, áður en þetta mál kemur til nánari skoðunar. Ég þykist sjá, að í sambandi við þetta verði að sjálfsögðu athugaðir ýmsir þættir þeirra mála, og upplýsingarnar, sem ég vildi gefa, eru þær í fyrsta lagi að rifja upp, að við þm. að austan höfum á undanförnum árum nokkrum sinnum rætt um það á Alþ., að við teldum brýna nauðsyn á áætlun fyrir Austurland og höfum fært fyrir því ýmis rök. Enn fremur höfum við flutt, við þær stofnanir, sem vinna að þessum áætlunargerðum, þetta sama mál, bæði Efnahagsstofnunina, ráðh. og stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs, og mér er ánægja að geta sagt frá því, að stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs hefur falið Efnahagsstofnuninni gerð Austurlandsáætlunar, og er þar lögð aðaláherzla á samgöngumál. Þetta vildi ég segja til þess að fylla inn í frásögnina um það, hvað gerzt hefur í þessum málum. Enn fremur höfum við þm. Austurlands ritað ríkisstj. og farið fram á, að hún leiti fyrir sér um tveggja millj. dollara lán hjá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins til Austurlandsáætlunar, sem er alveg hliðstæð fjárhæð þeirri, sem sótt var um til Norðurlandsáætlunar. Það var sótt um lán til Norðurlandsáætlunar eiginlega um leið og byrjað var að fitja upp á áætluninni og áður en Alþ. hafði samþ. lánsheimildina, og við höfum þess vegna þegar skrifað ríkisstj. og farið fram á það við hana, að hún hafi sama háttinn á, leggi þessa beiðni fram, með því að okkur er það alveg ljóst, að það er ekki síður stuðningur hér við slíka áætlun en Norðurlandsáætlunina, og það vonum við, að hæstv. ríkisstj. sé líka ljóst. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að segja frá þessu, svo að þessi atriði lægju einnig fyrir til skoðunar, þegar málið kemur fyrir hjá fjvn. og hjá hv. Alþ.



Herra forseti. Hér sitja á hinu háa Alþ. sex menn fyrir Vesturlandskjördæmi, fimm formlega kjörnir sem slíkir, en auk þess einn, sem lítur á sig öðru fremur sem þm. þess kjördæmis og svo hygg ég einnig vera um flesta kjósendur þar, þó að formlega teljist hann í hópi landsk. þm., nánar tiltekið nr. 4, þ.e.a.s. sá, sem hér stendur í ræðustól. Hingað í húsið eru alltaf að koma nefndir manna af Vesturlandi til þess að ræða atvinnumál þar, hið alvarlega ástand þeirra og leiðir til úrbóta. Nefndir þessar eru skipaðar mönnum af ýmsu pólitísku tagi. Þær fara þess ávallt á leit að fá að ræða við okkur alla, þessa sex þm. í einu, í fullri vissu þess, að svo bezt megi einhvers árangurs vænta, að þm, allir, þ.e.a.s. fulltrúar allra flokkanna, sameinist um þær leiðir, sem vænlegastar kunna að virðast til úrbóta á vandamálum Vesturlands. Úrbæturnar reynast aftur á móti sjaldnast auðfundnar, enda verða jafnan fyrir alvarlegir erfiðleikar, sem að dómi okkar stjórnarandstæðinga a.m.k. stafa fyrst og fremst af rangri stjórnarstefnu. Um þá hlið málanna eru menn hins vegar ekki að pexa á slíkum fundum, það verður að segja okkur sexmenningunum til hróss. Pólitískur krytur nær aldrei að spilla samstöðu okkar um átök til lausnar hinum mörgu og margvíslegu vandamálum Vesturlands. Það eru fleiri en sérstaklega útnefndar sendinefndir, sem ræða við okkur um atvinnumál kjördæmisins. Á ferðum okkar um kjördæmið eru mál þessi rædd hvar sem við komum, og það verður að segjast alveg eins og er, að hrifning fólks af frammistöðu okkar er ekki sérlega mikil. Til hvers er að hafa sex þm., segir þetta fólk, sem aldrei gera eiginlega neitt að gagni fyrir okkur? Og ég vil taka fram, að það eru yfirleitt ekki gerðar neinar undantekningar í þessu efni. Þessi miskunnarlausi dómur er látinn ganga jafnt yfir okkur stjórnarandstæðinga sem stjórnarsinna. Og hver okkar mundi treysta sér til þess að segja, að þessi harði dómur eigi ekki við nein rök að styðjast, byggist á helberri ósanngirni? Ekki ég a.m.k. Ég held, að við verðum að játa, að mikið vanti á, að við höfum staðið okkur eins vel og skyldi í baráttunni fyrir hagsmunum þess fólks, sem byggir Vesturlandskjördæmi, þó að við stjórnarandstæðingar þykjumst auðvitað með fullum rétti geta haldið því fram, þegar málin eru til umr. almennt, að röng stjórnarstefna og tillitslaus um hagi fólksins þarna úti í dreifbýlinu torveldi eða geri jafnvel óframkvæmanlegt með öllu flest það, sem við mundum telja, að til framfara horfi. En látum þetta sem sagt liggja á milli hluta að þessu sinni. En einstöku sinnum berast fólki í Vesturlandskjördæmi góðar kveðjur héðan úr þingsölum ásamt fögrum fyrirheitum. Vel á minnzt, ég var á ferð núna uppi í Vesturlandskjördæmi þrjá daga í síðustu viku og um síðustu helgi og hvar sem ég kom, bæði í sveit og í kaupstað, báðu menn mig að heilsa hv. 5. þm. kjördæmisins með kærri þökk fyrir sendinguna. Sú till., sem þessi hv. þm. flytur hér, hafði sem sé borizt þessu fólki í pósti með kærri kveðju að sjálfsögðu, og margt af því bað mig að skila til hans þeim mun innilegri kveðju, sem það taldi sig hafa heyrt minna frá honum um skeið. En ég þarf ekki að taka fram, að ég er eindreginn stuðningsmaður þessarar till. Hitt er líka víst, að kjósendur okkar allra sexmenninganna úr Vesturlandskjördæmi, kjósendur allra flokka, hefðu talið eðlilegra, að í þessu stórmáli hefði verið fylgt reglunni um samstöðu okkar, órofa samstöðu okkar allra, og hv. flm. hefði sýnt skilning sinn í því efni með því að bjóða okkur hinum að gerast meðflm. að till. Það hefði líka fyrirbyggt allar grunsemdir um, að hann hygðist nota málið sjálfum sér til framdráttar persónulega gagnvart kjósendum, grunsemdir, sem allir góðviljaðir menn, svo að maður noti nú orðalag hæstv. forsrh., allir góðviljaðir menn hljóta að sjá, að eiga ekki við nein rök að styðjast. En hvað um það. Till. er fram komin, mætti kannske vera fullkomnari, en látum það vera. Hún er fram komin, og þetta er stórmál, sem varðar fólkið okkar í Vesturlandskjördæmi, og nú er um að gera fyrir okkur sexmenningana að standa fast saman um að knýja hana fram til samþykktar og það sem fyrst. Það má engan tíma missa. Byggð í Vesturlandskjördæmi er viða í bráðri hættu vegna ófremdarástands í efnhags- og atvinnumálum. Ég tek sem dæmi, að núna s.l. sunnudag talaði ég í Borgarnesi við nokkra forustumenn verkalýðsfélagsins þar, og þeir fullyrtu, að tala atvinnuleysingja þar mundi á vetri komanda að óbreyttum aðstæðum verða tvisvar sinnum hærri en hún var á s.l. vetri, en þá fóru skráðir atvinnuleysingjar upp í 30. Það má sem sagt búast við, að hún verði á næsta vetri 60. Og í gær komu hingað í húsið til okkar þrír menn úr Stykkishólmi að ræða við okkur þm. sína, alla í einu, og þeir töldu, að tala atvinnuleysingja þar vestra, í Stykkishólmi, mundi fljótlega að lokinni sláturtíð, - fólk hefur haft nokkra atvinnu við slátrun núna í haust, - verða 80–100 manns. Íbúar í þessum byggðarlögum hvoru um sig eru rúmlega 1000. Það stefnir sem sé allt til þess, að drjúgur hluti allra vinnufærra manna í þessum byggðarlögum verði að ganga atvinnulaus. Áætlun sú, sem till. þessi gerir ráð fyrir, er að vísu framtíðaráætlun og lítil von til þess, að hún leysi þann bráða vanda, sem ég var að nefna, en spyrja mætti þó, af því að flm. hennar er einn mesti áhrifamaðurinn í öðrum stjórnarflokknum, hver sé vilji ríkisstj. til að leysa þann vanda. Og spyrja mætti einnig af sömu ástæðu, hver sé vilji ríkisstj. til að tryggja skjótan framgang þessarar till., sem hann hefur, hv. 5. þm. Vesturl., af svo mikilli hugulsemi dreift um Vesturlandskjördæmi með alúðarkveðju frá sjálfum sér, einum áhrifamesta manni annars stjórnarflokksins.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í innbyrðis viðræður þeirra hv. þm. Vesturl. eða þau átök, sem hér virðast vera að brjótast út þeirra á milli vegna flutnings þessarar till. Þegar till. um Vestfjarðaáætlun var fyrst rædd á þingi, held ég, að flestir hafi gert sér ljóst, að á eftir mundu koma till. um önnur byggðasvæði og aðra landshluta. Sú hefur líka orðið raunin á. Á eftir Vestfjarðaáætluninni fylgdi Norðurlandsáætlunin, og nú liggur fyrir, að þegar er af opinberum aðilum farið að vinna að undirbúningi vissra þátta Austurlandsáætlunar. Það er því ekki eftir að ræða nema Vesturlandið og Suðurlandið. Þó að till. um Vestfjarðaáætlunina hafi upphaflega nokkuð verið rökstudd með því, eins og hv. frsm. þessarar till. réttilega benti á, að hún væri í og með gerð og flutt til þess að stöðva fólksflótta frá því landsvæði, þá hygg ég, að menn geti verið alveg sammála um, að kannske er ekkert síður ástæða til þess að gera byggðaáætlun um þau landsvæði, þar sem fólksfjölgun hefur átt sér stað, en um hin, þar sem fólki hefur fækkað. Byggðaáætlanir eru til þess að bæta aðstöðu þess fólks, sem á hinum tilteknu landsvæðum vill búa, og ráða þar oft mjög miklu um t.d. samgöngumálin og aðstaða til menntunar o.fl., sem til greina kemur og fólk í þéttbýli utan Faxaflóasvæðisins einnig telur sér til hagræðis og gerir landsvæðið byggilegra. Mér varð ljóst, eins og öðrum þm., að hugmyndin um byggðaáætlanir mundi fara yfir landið allt, og hef ég verið með hugleiðingar um að beita mér fyrir sams konar till. um Suðurlandskjördæmi. Segja má, að það hafi að sumu leyti ekki verið eins aðkallandi, vegna þess að þar hefur atvinnuástand yfirleitt verið með betra móti en víða annars staðar. En það eru margir þættir, sem gera það sjálfsagt, að einnig það svæði verði tekið til athugunar og tekið til greina í sambandi við þær byggðaáætlanir, sem nú eru uppi. Vel má vera, að það liggi kannske nokkuð beint við, þegar ekki er um að ræða nema þau tvö landsvæði, sem ég hef minnzt á, Vesturland og Suðurland, sem ekki er þegar farið að vinna að byggðaáætlun um, að flytja brtt. við þá till., sem hér liggur fyrir, en ég vil ekki gera það nema ræða það mál frekar við hv. flm. þessarar till. Svona fljótt á litið sé ég ekki, að það geti verið neitt til trafala því máli, sem hér er flutt, heldur kannske frekar því til stuðnings, og ef ríkisvaldið telur eðlilegt, að einnig um þau svæði, sem eftir eru, verði gerðar svipaðar byggðaáætlanir og gerðar hafa verið um önnur landsvæði, þá væri það auðvitað vinnuhagræðing fyrir þá aðila og þær stofnanir, sem um þessi mál fjalla fyrir hönd ríkisvaldsins, að fá þessi landsvæði bæði samþ. á Alþ. í einni og sömu till. Ég vildi við þetta tækifæri láta koma fram, að ég tel það enga forsendu, að það eigi endilega að ráða, að fólksfækkun eigi sér stað, til þess að byggðaáætlun verði samin, heldur sé ekki síður þörf á því margra hluta vegna, bæði í sambandi við samgöngumál o.fl., að svipaðar áætlanir séu einnig gerðar um staði utan þéttbýlisins við Faxaflóa, þar sem fólksfjölgun hefur átt sér stað á undanförnum árum og kemur þá Suðurlandskjördæmi vissulega til greina ekki síður en aðrir landshlutar og önnur kjördæmi, þegar farið er að vinna að byggðaáætlunum.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að þreyta kappræður í sambandi við þessa till. til þál. á þskj. 17 og heldur ekki út af þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð eru í sambandi við flutning á henni. Hins vegar vil ég undirstrika það, sem hv. 4. landsk. sagði áðan, að það hefur með litlum undantekningum verið þegjandi samkomulag hjá okkur Vesturlandsþm. að flytja mál sameiginlega, er okkar kjördæmi hafa varðað, og ég held, að óhætt sé að segja það, að við þm. Framsfl. og Sjálfstfl. höfum haldið þessa reglu. Út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga, þó að hv. þm. breyti út af þessu, því að það er þeirra mat sjálfra en ekki annarra og ekki við neinn að deila, þó að þeirra skapgerð horfi í þá átt. Út af málinu vil ég hins vegar segja það, að hér á hv. Alþ. voru hinn 29. apríl 1966 afgreidd lög um Atvinnujöfnunarsjóð. Í 6. gr. þeirra laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn sjóðsins lætur gera áætlanir og undirbýr lánaákvarðanir með aðstoð Efnahagsstofnunarinnar. Skal láta fram fara skipulegar rannsóknir á atvinnuástandi, samgöngum og menningarmálum einstakra byggðarlaga og landshluta.“ Í samræmi við þessi lög hefur stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs beitt sér fyrir því að láta gera Norðurlandsáætlun. Áður en þessi lög urðu til hafði Vestfjarðaáætlun verið samin. Norðurlandsáætlun er svo árangur af frumkvæði stjórnar Atvinnujöfnunarsjóðs. Í framhaldi af því, er því verki var lokið, var ákveðið á fundi stjórnar Atvinnujöfnunarsjóðs í vor að gera Austurlandsáætlun. Á þeim fundi var um það rætt, að næsta áætlunargerð yrði fyrir Vesturland. Hefur verkinu verið þannig hagað, vegna þess að stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs leit á það sem sitt hlutverk og lögin gerðu ráð fyrir því, að fyrst og fremst yrði starfinu beint að þeim landshlutum, þar sem byggð hafði verulega dregizt saman og atvinnuástandið var lakast. Þess vegna hafa vinnubrögð verið þessi og Vesturland hefur ekki komið fyrr í þeirri röð, þar sem þar hafði ekki verið um fækkun að ræða í byggðinni og atvinnuástandið hafði þó verið betra þar en annars staðar. Þó vil ég geta þess í sambandi við þetta mál og það, sem hv. 4. landsk. þm. vék að áðan í sambandi við atvinnumálin á Vesturlandi, að fyrir tveimur árum var á vegum Atvinnujöfnunarsjóðs gerður út leiðangur um Vesturlandskjördæmi til þess að athuga stöðu frystihúsanna þar. Staða frystihúsanna á Snæfellsnesi var mjög bágborin og allt útlit fyrir, að þau yrðu að hætta rekstri. Árangurinn af þessu var sá, að á vegum Atvinnujöfnunarsjóðs voru frystihúsunum lánaðir verulegir fjármunir, sem urðu til þess að koma á betra ástandi í atvinnulífi þar vestra. Og ég vil segja það, að við þm. Vesturl. unnum að þessu máli sameiginlega við lánastofnanir, og þessi mál voru þar leyst af hendi. Þess vegna er mér fullkomlega ljóst, að betur má, ef duga skal í sambandi við atvinnumál þar vestra, en ég geng ekki inn á það, að við höfum ekkert gert til þess að styðja að þeim málum, sem til batnaðar hefur orðið. Það er ekki mitt mat á því. Ég vil líka segja í sambandi við þetta mál, að á s.l. vetri studdi Atvinnujöfnunarsjóður og greiddi verulega úr í sambandi við skipakaup í Vesturlandskjördæmi út frá athugunum, sem gerðar höfðu verið á vegum Atvinnujöfnunarsjóðs. Ég veit það líka jafn vel og hinir hv. þm., að hér höfum við engu verki lokið, heldur verður að vera áframhald á því. Ég skal ekki fara að deila um þá áætlun um tölur, sem hv. 4. landsk. nefndi um væntanlegt atvinnuleysi í Borgarnesi á næsta vetri. Samt kemur mér á óvart, ef það ætti eftir að reynast rétt. En í sambandi við það mál tel ég, að mestu skipti, að þau séu athuguð, og ég tel, að samkvæmt landslögum eigi Atvinnujöfnunarsjóður að sjá um þá framkvæmd og hann muni gera það. En út af öðrum þáttum, sem hafa verið nefndir í sambandi við þessa þáltill. og drepið er á í grg. till., vil ég víkja aðeins að samgöngumálunum. Í fyrsta lagi vil ég segja í sambandi við brúargerð yfir Borgarfjörð, sem hér var nefnd af hv. 5. þm. Vesturl., að það mál hefur sjálft rutt sér brautina, og það var a.m.k. fyrir mig mikið ánægjuefni, er ég sá það í athugun, er gerð var á samgöngumálum hér á landi af dönskum verkfræðingum, sem ferðuðust hér á vegum Efnahagsstofnunarinnar og Vegagerðarinnar, að þar var þetta talið í hópi sex eða sjö beztu verka, er til framkvæmda kæmu í vegagerðinni hér á landi. Þess vegna hefur verið nægur tími til þess að athuga þetta mál. Það, sem hefur skort á, er, að stjórnvöld hafa verið treg til að leggja fram fé til þess. Ég vil líka minna á, að fyrir tveimur árum eða svo fluttum við allir þm. Vesturl. sameiginlega till. um athugun á samgöngumálum Vesturlands og sérstaklega Hvalfjarðar. Í þetta mál var skipuð nefnd, sem starfar síðan og hefur fjárveitingu til starfsins og er að vinna að þessu máli, svo að ég vona, að þessi atriði geti verið gott innlegg í þá áætlun, sem gerð verður um Vesturlandsmálið. Ég vil líka segja frá því, að á hv. Alþ. í fyrra vorum við Vesturlandsþm. búnir að semja frv. um breyt. á lögum um menntaskóla, þar sem við ætluðum að leggja til, að stofnaður yrði menntaskóli í Vesturlandskjördæmi. Við vorum ekki búnir að flytja það frv., þegar frv. um menntaskólana kom inn í þingið, og að athuguðu máli og með samkomulagi okkar allra var fallið frá því á því stigi að flytja frv. í fyrra, m.a. til þess að tefja ekki fyrir málinu í heild, sem við töldum að ætti þá að ná fram að ganga og töldum það til hagsbóta fyrir landsmenn yfirleitt og vildum ekki tefja fyrir því, að gott mál næði fram að ganga. Hins vegar eru möguleikar til þess að koma þessu máli fram á veg í sambandi við menntaskólafrv., fyrst það er hér enn á ferðinni og nú snemma þings, og ég efast ekki um samstöðu okkar Vesturlandsþm. til þess að koma því áfram. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég vildi skýra frá þessu og jafnframt því, að áætlunargerð fyrir Vesturland mun verða gerð á vegum Atvinnujöfnunarsjóðs eins og lög hans segja til um, og það verður ekkert, sem tefur það verk, nema talið verði af sérfróðum mönnum, að mannafli sé ekki meiri en svo, að því verði ekki hrundið í framkvæmd á meðan unnið er að Austurlandsáætluninni, en ég vona, að það þurfi ekki að dragast lengi. Hins vegar vil ég undirstrika, að það eru ýmis vandamál í atvinnumálum þar vestanlands, sem við Vesturlandsþm. verðum að vinna að nú þegar til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi.



Herra forseti. Þessar umr., sem hér fara fram, finnast mér býsna fróðlegar og ánægjulegar. Hér koma upp í ræðustól þm. úr öllum flokkum og lýsa yfir fylgi sínu við áætlunarvinnubrögð. Þeir leggja áherzlu á nauðsyn þess, að gerðar séu byggðaáætlanir, ekki aðeins á stöðum, þar sem þær hafa þegar verið ákveðnar, heldur einnig á Vesturlandi, Austurlandi og Suðurlandi. Þetta eru menn úr öllum flokkum. Þetta eru meira að segja menn, sem hafa tekið þátt í baráttu flokks, sem segist ekkert vilja hafa með áætlunarbúskap að gera af neinu tagi, sem telur, að málin eigi að vera í höndum einstaklinga, sem eigi að beita hinu fræga framtaki til þess að leysa öll vandamál. En hér kemur í ljós, að menn, sem hugsa um ástandið í byggðarlögum sínum, telja, að áætlunarvinnubrögð séu lausnin, og ég vil fagna þessu alveg sérstaklega. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs var þó sú, að hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, sagði í ræðu sinni áðan, að hann teldi eðlilegt, að slíkar áætlanir yrðu gerðar utan þéttbýlisins. Hann virtist telja, að það væri ekki nauðsynlegt að hafa slík vinnubrögð í sambandi við Reykjavík og Reykjavíkursvæðið. Nú er að vísu rétt, að það er mikill munur á aðstæðum hér og úti á landi. Þau vandamál, sem hér brenna á fólki, eru að ýmsu leyti annars eðlis. Þau eru fyrst og fremst ástandið í atvinnumálum. En á því sviði er ástandið í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu tvímælalaust alvarlegra en á nokkrum öðrum stað á landinu, þegar undan eru skildir nokkrir blettir á Norðurlandi. Hins vegar hefur mér þótt þess gæta seinustu árin, eins og raunar kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vesturl., að margir teldu, að ástandið í Reykjavík væri þannig, að fyrir Reykjavík þyrfti ekkert að gera. Og það eru meira að segja brögð að því, að eðlilegur áhugi á því að létta undir með stöðum úti á landi hefur hreinlega bitnað á Reykjavík. T.d. hefur það gerzt núna á síðustu mánuðunum, að 8 stórir bátar hafa verið seldir frá Reykjavík út á land. Þessir staðir, sem hafa fengið bátana, þurfa að sjálfsögðu á þeim að halda, en Reykjavík þurfti einnig á þeim að halda. Við skulum minnast þess, að hér í Reykjavík hefur þróunin orðið sú, að á síðustu 5 árum hefur fækkað um 10 togara. Í Hafnarfirði hefur sú þróun orðið enn þá stórfelldari, þar hefur togurunum fækkað úr 10 í 3 á undanförnum árum, og bátum í Hafnarfirði hefur fækkað úr 35 í 12. Það er þessi þróun, sem hefur leitt til þess, að í Reykjavík hefur verið að magnast atvinnuleysi, sem hefur náð saman og verið í samfellu síðan í fyrrahaust og allir dómbærir menn óttast, að muni vaxa til muna á næstunni. Þetta á ekki aðeins við um sjávarútveg og fiskiðnað. Samdráttur sá, sem verið hefur í iðnaði á undanförnum árum, hefur fyrst og fremst bitnað á Reykjavíkursvæðinu, því að hér eru öll helztu iðnaðarfyrirtækin. Þessu hefur alls ekki verið gefinn nægilegur gaumur, ekki heldur í þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið af hálfu Alþ. og stjórnarvalda til þess að auka atvinnu í landinu. Að undanförnu hafa starfað að þeim verkefnum þrjár stofnanir, atvinnumálanefnd ríkisins, Atvinnujöfnunarsjóður og Fiskveiðasjóður. Lánveitingar úr þeim sjóðum hafa skipzt milli landshluta. En heildarlánveitingar til Reykjavíkur úr þessum þremur sjóðum voru í júlílok í sumar orðnar 80 millj. af 566 millj. í heild. Það voru aðeins 14.3%, sem runnu til Reykjavíkur, enda þótt íbúatala sé um 40% og atvinnuleysingjahópurinn í sumar væri næstum því helmingurinn af atvinnuleysingjunum í landinu. Þetta eru ákaflega stórfelld vandamál. Ég óttast mjög, að sjálf atvinnuundirstaðan á Reykjavíkursvæðinu sé svo veik, að hún geti hreinlega brostið. Það hefur oft verið rætt um það, að þróunin á velmegunarárunum var sú, að peningunum var varið í þjónustufyrirtæki og verzlunarfyrirtæki og slíka starfsemi, sem vissulega getur verið æskileg og þægileg fyrir þegnana, en hrynur saman um leið og framleiðsluatvinnuvegirnir skila ekki nægilegum afköstum. Þess vegna hefur samdráttur í framleiðsluatvinnuvegum margföld áhrif á stað eins og Reykjavík. Ég held einmitt, að það sé alveg sérstaklega mikil nauðsyn að gera áætlun um, hvernig haga eigi efnahagslegri undirstöðu þéttbýlissvæðisins við Faxaflóa, það sé hin mesta nauðsyn, sem nú blasir við. Hins vegar verður það verk ekki leyst á þann hátt að hólfa landið niður í sérstök hverfi og tala einvörðungu um áætlanir innan hvers búts um sig. Eins og hv. þm. Benedikt Gröndal tók réttilega fram í framsöguræðu sinni áðan, hafa þessar byggðaáætlanir reynzt þess of lítið megnugar að fjalla um atvinnumálin, atvinnuvegina. Hins vegar eru atvinnumálin, framleiðslan, undirstaða allra annarra hluta. Það þýðir ekkert að ímynda sér, að maður geti gert áætlanir um vegalagningar, skóla og annað slíkt, ef við höfum ekki efnahagslega undirstöðu til að bera þau verkefni uppi. Forsenda raunverulegra byggðaáætlana er allsherjaráætlun um uppbyggingu atvinnuveganna á Íslandi. Áætlunarbúskapur, sem leggur á ráðin um það, hvernig eigi að þróa fiskveiðar, fiskiðnað og annan iðnað og aðra atvinnuvegi okkar. Þetta mál er í brennipunkti stjórnmálaátakanna á Íslandi eins og allir vita. Við stjórnarandstæðingar höfum haldið því fram, að það væri háskalegasta villan hjá hæstv. ríkisstj., að hún hafni því, að stjórnarvöld hafi félagslegt frumkvæði að því að byggja upp atvinnuvegina. Kórvilla hennar sé sú, að það megi enginn snerta við því verkefni nema atvinnurekendur, sem reynslan sýnir þegar, að eru þess ómegnugir, og þess vegna eru útlendingar nú að hlaupa í skarðið í vaxandi mæli. Fyrir liggur á þingi mjög ákveðin skoðun stjórnarandstöðuflokkanna beggja um stuðning við áætlunarbúskap, en þetta er einnig forn stefna Alþfl., þetta er einn aðalkjarninn í stefnuskrá Alþfl. Þannig segist hann vilja vinna að málum. Er nú ekki ráð, að Alþfl. hagnýti það lag, sem nú blasir við á þingi, þegar allir flokkar lýsa stuðningi við takmarkaðan áætlunarbúskap, þegar stjórnarandstaðan lýsir yfir fullum stuðningi við áætlunarbúskap í atvinnumálum? Er þá ekki tækifæri fyrir Alþfl. að taka þetta mál upp við samstarfsflokk sinn í ríkisstj. og hagnýta sér þá staðreynd, að það er meiri hl. á þingi fyrir áætlunarbúskap, ef þingmenn Alþfl. vilja standa við þá stefnu, sem þeir þykjast fylgja? Svona einfalt er þetta mál. Það er í höndum Alþfl. að koma þessu máli fram. Hann getur hreinlega tekið það upp við Sjálfstfl. og sagt: Við höfum þingvilja fyrir þessari breytingu á stjórnarstefnunni, og látið svo á það reyna, hvort Sjálfstfl. vill taka tillit til þessa þingvilja eða ekki. Þetta tel ég vera algert meginatriði. Ég skal síður en svo draga úr gagnsemi takmarkaðra byggðaáætlana, þær geta gert mikið gagn og hafa gert það, og þær geta aukið vitneskju manna mjög mikið um vandamál á stöðum úti um land. En undirstaða þeirra er atvinnulífið sjálft, framleiðslan, og ef við getum ekki tryggt þá undirstöðu, verður talið um takmarkaðar áætlanir dútlið eitt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja á þessu stigi málsins, sérstaklega vegna þess að ummæli sumra hv. þm. hafa fallið á þá leið, að lokið sé Vestfjarðaáætlun og nú sé röðin komin að öðrum landshlutum og þá fyrst Norðurlandsáætlun, en svo skil ég ekki enn, hvor á að verða á undan, Austurlands- eða Vesturlandsáætlun. 



Herra forseti. 26. marz í vor bar ég upp við hæstv. heilbrmrh. þá fsp., hvað liði fyrirætlunum hæstv. ríkisstj. um að stækka fæðingardeild Landsspítalans og tryggja þar húsrými fyrir kvensjúkdómadeild með fullkominni aðstöðu til geislalækninga. Ástæðan til þess að ég bar fram þessa fsp., er alkunn. Bandalag kvenna hafði vakið athygli okkar alþm. á algeru neyðarástandi á þessari deild, þar á meðal á þeirri geigvænlegu staðreynd, að sumar tegundir legkrabba eru tvöfalt mannskæðari hér en í löndum með nútímalega læknisþjónustu á þessu sviði og sjúkrarúm fyrir kvensjúkdóma þyrftu að fimmfaldast, ef hér ætti að vera svipuð aðstaða og í ýmsum grannlöndum okkar. Af svari hæstv. heilbrmrh. kom í ljós, að hann hafði ekki fyrirætlanir um skjótar aðgerðir á þessu sviði. Hann taldi, að ekki yrði unnt að ráðast þegar í stað í framkvæmdir. Þannig voru svör hæstv. heilbrmrh. 26. marz í vor. En að þessu sinni gerðist meira en það, að fsp. væri flutt og henni svarað, en málavextir gleymdust síðan flestum. Konur fjölmenntu á þingpallana, þegar fsp. var á dagskrá og áhugi þeirra leiddi til þess, að fjölmiðlunartæki gerðu þessu máli mun betri skil en almennt tíðkast. Og konurnar héldu áfram að fjölmenna hingað í alþingishúsið í hvert skipti, sem á dagskrá voru þáltill. fluttar af hv. þm. Einari Ágústssyni og hv. þm. Hannibal Valdimarssyni, þar sem skorað var á hæstv. ríkisstj. að hefja framkvæmdir tafarlaust. Þessi tengsl okkar alþm. við almenning utan veggja þessa húss höfðu greinilega áhrif á gang þessa máls. Undirtektir hæstv. heilbrmrh. urðu þeim mun jákvæðari, sem lengur var um málið fjallað, og þegar Alþ. var sent heim, virtust góðar líkur á því, að framkvæmdahraði af hálfu hæstv. ríkisstj. yrði mun meiri en hæstv. heilbrmrh. hafði gefið vonir um 26. marz. En konurnar voru samt ekki á því að segja skilið við þetta baráttumál sitt. Samtök kvenna hófust handa um fjársöfnun til þess að aðstoða hæstv. ríkisstj. og ýta undir hana. Hafa margar konur unnið mjög ötullega að því verkefni, og mun söfnunarupphæðin nú vera um 4 millj. kr. Þannig má segja, að baráttan fyrir þessu máli hafi staðið óslitið frá því að málið var tekið upp hér á þingi og allt til þessa dags, og ég tel þá samvinnu, sem þarna hefur tekizt á milli Alþ. og kvennasamtaka, vera til mikillar fyrirmyndar. Á svipaðan hátt mættu fleiri samtök snúa sér til Alþ., fylgjast með störfum okkar og reyna að hafa áhrif á þau. Í rauninni ætti svo til hvert mál, sem fjallað er um hér á þingi, að vekja bergmál meðal almennings. Vegna þess hver ferill þessa máls hefur verið þótti mér eðlilegt, að hæstv. heilbrmrh. greindi frá því í upphafi þessa þings, hvernig nú er fyrirhugað að haga framkvæmdum við stækkun fæðingardeildarinnar og skipulagningu nútímalegrar kvensjúkdómadeildar. Þm. eiga heimtingu á að fá þá vitneskju, enn fremur kvennasamtökin, sem sneru sér til okkar í vor og það fólk um land allt, sem hefur tekið þátt í hinni myndarlegu söfnun. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. greini frá því, hvað undirbúningi sé langt komið; hvenær hafizt verði handa um framkvæmdir og hvenær vænta megi þess, að þeim ljúki, hver heildarkostnaður muni verða og hvort hann telji, að þær 10 millj., sem gert er ráð fyrir til þessa verkefnis í fjárlagafrv. næsta árs, séu fullnægjandi fjárveiting.



Herra forseti. Fyrirspyrjandi, hv. 6. þm. Reykv., vék nokkuð í ræðu sinni hér áðan að meðferð þessa máls á s.l. þingi. Af því tilefni vil ég segja það, að þegar fsp. og þáltill. voru bornar fram um stækkun fæðingardeildarinnar, lágu þegar fyrir, eins og þá var gerð grein fyrir af minni hálfu á Alþ., ákvarðanir heilbrigðisstjórnarinnar um það, að stækkun fæðingardeildarinnar skyldi ganga fyrir öðrum þeim byggingarframkvæmdum, sem næst skyldi hafizt handa um á landsspítalalóðinni. Að frumteikningum hafði lítillega verið unnið á árinu 1968, en skipulagsmál landsspítalalóðarinnar voru til meðferðar milli heilbrigðisstjórnar og borgarstjórnar og eins og þá stóðu sakir, í byrjun ársins eða á fyrstu mánuðum, var auðvitað engin leið til þess, eins og ég tók fram þá, að hefja byggingarframkvæmdir á þessu ári, bæði af skipulagsástæðum og einnig vegna undirbúningsskorts, sérstaklega teikninga. En ég man ekki betur en ég hafi látið orð um það falla hér á þinginu, áður en það hætti í vor, að málin horfðu þannig við, að ég teldi, að hægt ætti að vera að hefja framkvæmdir á vorinu 1970. En ég skal nú svara fsp., sem er á þá leið, hvað líði undirbúningi að stækkun fæðingar- og kvensjúkdómadeildar Landsspítalans. Með bréfi dóms- og kirkjumrn. til byggingarnefndar Landsspítalans, dags. 13. maí 1969, fól heilbrmrh. byggingarnefndinni að láta hraða undirbúningi að viðbyggingu við hús fæðingardeildar Landsspítalans eða nýbyggingu. Bréfið var svo hljóðandi: „Með vísun til viðræðna við formann byggingarnefndar Landsspítalans, dr. Sigurð Sigurðsson landlækni, er þess óskað, að nefndin láti nú þegar halda áfram vinnu við teikningar að viðbyggingu við hús fæðingardeildar Landsspítalans. Teikningar miðist við þær ráðagerðir, sem uppi hafa verið um skipulag landsspítalalóðarinnar í viðræðum milli rn. og borgarinnar og eru í samræmi við till. byggingarnefndarinnar um skipulagið. Er þess óskað, að allri undirbúningsvinnu verði hraðað og teikningar allar og önnur gögn nauðsynleg til útboðs liggi fyrir eigi síðar en í byrjun næsta árs, 1970.“ Á fundi byggingarnefndar Landsspítalans 6. maí 1969 hafði hins vegar verið til umr. málefni fæðingar- og kvensjúkdómadeildar Landsspítalans, en þar gerði landlæknir, formaður byggingarnefndar, grein fyrir till., sem höfðu verið gerðar í sambandi við undirbúning að heildarskipulagi Landsspítalans. Þær till. höfðu miðazt við, að deildin yrði stækkuð upp í allt að 120 rúm. Þá sýndi Bárður Ísleifsson arkitekt og skýrði teikningar að stækkun fæðingardeildarinnar, sem húsameistaraskrifstofan hafði unnið að árið 1968. Formaður byggingarnefndar óskaði eftir því, að nefndin gerði sérstaka ályktun varðandi þessi mál, og voru eftirfarandi ályktanir gerðar: „Nefndin ályktar, að stækkun þessarar deildar sé aðkallandi og telur hæfilegt, að sú stækkun nemi ekki minna en 50 rúmum. Með þessari stækkun verður deildin fær um að annast þá sjúklinga, sem sérstaklega eru í þörf fyrir sérhæfða meðferð í þessum greinum, og ætti að verða fullnægjandi sem kennslustofnun fyrir lækna, ljósmæður og hjúkrunarlið. Byggingarnefndin tekur fram, að stækkun á sjúkradeildum spítalans krefst aukinnar starfsemi allra þjónustudeilda spítalans, svo sem allra rannsóknadeilda, röntgen- og geislalækningadeilda, þvottahúss, eldhúss o.fl. Þá vekur nefndin athygli á því, að nauðsynlegt er, að till. þær um heildarskipulag lóðarinnar, sem nú liggja fyrir hjá rn. og Reykjavíkurborg, fáist samþykktar hið fyrsta. Hefur ekki verið unnt að gera áætlanir um frekari byggingar á lóðinni, með því að ekki hefur verið gengið frá heildarskipulagi.“ Um þetta heildarskipulag vil ég segja það til nánari glöggvunar fyrir hv. þm., að þar er um að ræða, að Landsspítalinn fái lóð fyrir sunnan Hringbrautina, sem mundi verða um það bil jafnstór og landsspítalalóðin er nú fyrir norðan Hringbraut. Samhliða því hafa verið ráðagerðir um að flytja Hringbrautina sunnar og Hringbrautin, eins og hún nú er, legðist til Landsspítalans fyrst og fremst sem bílastæði og fæli í sér verulega stækkun á landsspítalalóðinni. Uppkast að samningum milli Reykjavíkurborgar og ríkisins, - heilbrigðisstjórnarinnar, ríkisstj. skulum við segja, - lá fyrir í byrjun sept. og hefur verið til meðferðar hjá borginni og í rn., og geri ég mér vonir um, að samningar um þetta heildarskipulag, sem ákveður Landsspítalanum mjög góða aðstöðu og stóra lóð um langa framtíð, - slíkt heildarskipulag er eitt af mikilvægustu atriðunum í sambandi við heilbrigðismálin að mínum dómi í dag, - geti orðið staðfestir milli borgar og ríkisstj. fyrir áramót um þetta heildarskipulag. Jafnframt held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að um byggingu fæðingardeildarinnar á gömlu lóðinni við austurendann á fæðingardeildinni, sem nú er, sé ekki ágreiningur, jafnvel þó að einhver dráttur yrði á heildarskipulaginu, þ.e. um staðsetningu hennar þar. Reyndar sagði ég áður en þingi lauk, að ég teldi ekki, að neinir erfiðleikar mundu verða af skipulagsástæðum um framgang nýbyggingarinnar. Það bréf, sem ég vitnaði áðan í frá dóms- og kirkjumrn., var síðan tekið fyrir á fundi byggingarnefndar Landsspítalans þriðjudaginn 13. maí, og þá var arkitekt spítalans, húsameistara ríkisins, falið að hefjast þegar handa um frekari teikningar að viðbyggingunni og þá við það miðað af hálfu ráðh., að teikningar, sem hægt væri að fá samþykktar í byggingarnefnd, gætu legið fyrir fyrir áramót. Þá mundu verða eftir þær sérteikningar, sem þarf að vinna að, áður en svona verk yrði boðið út. Við skulum segja, ef það yrði boðið út sérstaklega að steypa upp bygginguna, gera hana fokhelda, eins og það er kallað, þá ætti að vera hægt að gera það mjög fljótlega á næsta ári með þessum framgangi og að þessu leyti. Á fundi byggingarnefndar þriðjudaginn 16. sept. s.l. var málið síðan tekið til meðferðar að nýju. Þar sýndi Bárður Ísleifsson arkitekt tillöguuppdrætti að stækkun fæðingar- og kvensjúkdómadeildarinnar. Þar er gert ráð fyrir viðbyggingu við austurenda núverandi byggingar að grunnmáli 982 fermetrar, sem rúmi 54 sjúkrarúm og fæðingarstofur og skurðstofur, þriggja hæða hús, eins og fæðingardeildin er nú. Rúmmál byggingarinnar er áætlað 12 000 rúmmetrar. Fund þennan sátu ásamt byggingarnefndinni læknar fæðingardeildarinnar, þeir Pétur Jakobsson prófessor og Gunnlaugur Snædal sérfræðingur. Málefni fæðingar- og kvensjúkdómadeildarinnar voru síðan tekin á ný fyrir á fundi byggingarnefndar 30. sept. s.l., og þar voru enn sýndar og skýrðar teikningar að viðbyggingu við fæðingardeildina. Þær teikningar gera ráð fyrir, að grunnflatarmálið sé um 940 fermetrar. Byggingarnefndin fól arkitektum að vinna áfram að þeim teikningum í samráði við lækna fæðingardeildar og borgaryfirvöld að því er varðar staðsetningu. Segja má því, að vinna við undirbúning og stækkun fæðingardeildarinnar sé í fullum gangi svo sem framast má verða. Teikningar liggja fyrir í aðalatriðum, þannig að þær teikningar, sem sýndar hafa verið á byggingarnefndarfundi, hafa hlotið jákvæðar undirtektir þar, og eins munu læknar fæðingardeildar vera þeim samþykkir í aðalatriðum. Þetta þriggja hæða hús er hugsað þannig, að almenn fæðingardeild sé á annarri hæðinni, sérstök kvensjúkdómadeild á fyrstu hæð og á þriðju hæðinni skurðstofur og annað, sem tilheyrir slíkum stofnunum báðum. Að því er fjármál nýbyggingarinnar varðar vil ég geta þess, að eins og kunnugt er eru í fjárlagafrv. áætlaðar 10 millj. til byggingarinnar, en lauslega áætlað má gera ráð fyrir, að byggingin fokheld kosti í kringum 25 millj., kannske nær 30 millj., fer það nokkuð eftir því, að hvaða marki menn stefna með orðinu fokhelt, sem getur verið nokkuð teygjanlegt hugtak. Ég lét þess getið á síðasta þingi, að ég mundi freista þess að reyna að afla nægjanlegs fjár, til þess að hægt væri að byggja fæðingardeildina upp á skömmum tíma. Ég tel alveg nauðsynlegt að vanda vel undirbúninginn, ekki aðeins teikningar, eins og að sjálfsögðu er nauðsynlegt, heldur einnig, að séð væri fyrir endann á fjárreiðum, til þess að byggingarstarfsemin gæti gengið hindrunarlaust, er hún væri hafin. Nú treystum við okkur ekki í ríkisstj. að áætla meira en 10 millj. á fjárl. til fæðingardeildarinnar vegna ýmissa fjárhagsörðugleika og þrengsla, sem þar voru fyrir, og fyrir mér vakti þá að fá lánsfé til bráðabirgða. En ég hef áður skýrt frá því, að á þessu ári og næsta ári og eitthvað kannske fram á árið 1971 muni standa yfir byggingar, sem nú er unnið að á Landsspítalanum, en þeim mundi þá verða lokið. Það er austurálman svo kallaða, sem verið er að ljúka, og eldhús og mötuneyti og annað slíkt. Til þessara byggingarframkvæmda höfum við haft um 50 millj. kr. á ári, en þegar léttir á fjárveitingum til þeirra, ætti að mega með góðu móti greiða upp á fáum árum, skömmum tíma, lánsfé, sem yrði fengið á næsta ári til fæðingardeildarinnar. Ég hef þess vegna talfært þennan lánsmöguleika við Seðlabankann og við stærstu viðskiptabankana og hlotið þar vinsamlegar undirtektir, enda þótt engri samningsgerð um slíka lánveitingu sé lokið. En fyrir mér hefur vakað og ég hef sett fram þá hugmynd, að Seðlabankinn lánaði þetta í bili, 10 millj. kr. á móti öðrum 10 millj. sameiginlega frá viðskiptabönkunum, hinum bönkunum, þannig að með því móti, ef það næði fram að ganga, yrði séð fyrir 30 millj. kr., sem vel ættu að nægja til þess að steypa upp þessa byggingu. En auk þess hafa konur, eins og fram hefur komið, safnað um 4 millj. kr. til stækkunar fæðingardeildarinnar. Það er nú unnið að því í rn. að athuga betur, hvaða áætlun við getum lagt fram hjá peningastofnunum um endurgreiðslu á slíkum lánum, ef við fengjum þau hjá þeim, og verður rætt nánar við bankana á næstunni. Ég geri mér vonir um, að samkomulag geti náðst við þá annaðhvort með þessum hætti eða öðrum hætti, þannig að bygging fæðingardeildarinnar gæti hafizt, eins og venjulega að vori til eða eitthvað eftir tíðarfari, á árinu 1970 og þá væri hægt hindrunarlaust af fjárhagsástæðum og öðrum ástæðum að steypa upp bygginguna á næsta ári. Ég get svo við það, sem ég nú hef sagt, aðeins bætt því, að gert var samkomulag milli fæðingardeildarinnar og handlækningadeildarinnar á Landsspítalanum um, að handlækningadeildin tæki að sér „akut“ kvensjúkdóma, sem fæðingardeildin sjálf gæti ekki annað, þar sem talið var, að þar væri mjög alvarlegur biðlisti á ferðinni. Þetta gekk allt greiðlega fyrir sig, og hafa verið 6–7 rúm til að sinna þessu af hálfu handlækningadeildarinnar, hefði kannske mátt byrja á þessu fyrr og ég vil segja að frumkvæði læknanna sjálfra. Ég hygg, að það séu yfir 100 tilfelli, sem handlækningadeildin hefur þannig fjallað um síðan. Það er síðan í maí, og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að á þessu sviði sé ekki um neinn umtalsverðan biðlista að ræða eða umkvörtunarverðan, þannig að alvarlegar meinsemdir, sem geta haft alvarlegar afleiðingar í för með sér, þurfi að bíða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og félmrh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið við fsp., þau voru skýr svo langt sem þau náðu, og ég vil lýsa alveg sérstakri ánægju yfir því, að undirtektir hæstv. ráðh. eru allt aðrar nú en þær voru í marz í vor. Hæstv. ráðh. vildi draga það í efa, að rétt hefði verið hermt hjá mér, að afstaða hans hefði breytzt í meðförum málsins við lok síðasta þings, en um það liggja fyrir alveg glöggar staðreyndir. Þegar hæstv. ráðh. svaraði fsp. minni, sagði hann orðrétt, að hann teldi ekki, - og nú kemur þessi orðrétti kafli: „miklar horfur á því, að unnt verði að hefja nýjar framkvæmdir fyrr en 1972“. Síðar í þessum umr. komst hæstv. ráðh. þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „en miðað við þau fjárráð, - og ég hef enga tilhneigingu til þess að láta málin líta betur út, þótt hér séu margir áheyrendur, - þá geri ég ekki ráð fyrir því, að það væri hægt af fjárhagsástæðum að hefja framkvæmdir fyrr en á árinu 1972.“ Ég tel það mikið fagnaðarefni, að þessi afstaða hæstv. ráðh. hefur breytzt og að hann telur rétt að hefja framkvæmdir tveimur árum fyrr en hann taldi gerlegt í marz í vor. Þetta er tvímælalaust árangur af þeirri baráttu, sem háð hefur verið í þágu þessa máls utan þings og innan. Mér kom það nokkuð á óvart, þegar ég sá fjárlagafrv., hvað sú upphæð, sem þar var tiltekin til þessa verkefnis, 10 millj. kr., var lág, en nú hefur hæstv. ráðh. gefið skýringu á því máli. Hann segist vera að gera ráðstafanir til þess, að til viðbótar þessari upphæð komi 20 millj. kr., sem fáist að láni annars vegar í Seðlabankanum og hins vegar í viðskiptabönkunum, og vissulega má segja, að ef tryggt verður, að fjármunir verði nægilegir til þess að hægt sé að hafa þann hraða á byggingarframkvæmdum, sem mestur verður, þá sé þeirri hlið málsins borgið. Hins vegar verð ég að draga nokkuð í efa, að það sé raunsætt, sem hæstv. ráðh. sagði, að unnt mundi vera að endurgreiða þessi lán með voninni um fjárveitingar, sem ekki þurfi að nota eftir nokkur ár, til þessara mála. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, sem hann veit að sjálfsögðu fullvel, að á öðru sviði heilbrigðismála er einnig um að ræða mjög alvarlegt ástand og það er í sambandi við geðlækningar. Ástandið er þannig nú, að þar eru langir biðlistar manna, sem þurfa að komast í sjúkrarúm, og þarna er um að ræða fólk, sem á í mjög miklum erfiðleikum. Ég veit dæmi um fólk, sem er það sjúkt, að hreinlega verður að vera yfir því að staðaldri, en kemst samt ekki á sjúkrahús. Á þessu sviði eru óhjákvæmilegar stórfelldar framkvæmdir, það er alveg ljóst, og ég held, að hæstv. ráðh, verði að reikna með þessum framkvæmdum einnig, þrátt fyrir þessi fyrirheit, sem gefin hafa verið um skjótar framkvæmdir í sambandi við fæðingardeildina og kvensjúkdómadeildina. Eitt atriði er það, sem mér væri forvitni á að fá nánari skýringu á hjá hæstv. ráðh. Hann greindi frá því, hvernig hin nýja viðbygging væri hugsuð og hvað hún yrði stór í aðalatriðum að rúmmáli og flatarmáli og hvernig raðað yrði niður í þessa byggingu. En hvernig verður háttað geislalækningum í sambandi við hana? Nú er það alkunna, að kóbalttækinu var komið fyrir í algeru bráðabirgðahúsnæði og það hlýtur að vera ætlunin, að það tæki og önnur hliðstæð aðstaða verði sett í samband við kvensjúkdómadeildina nýju. Mér þætti fróðlegt að heyra, hvort þetta er ekki ætlun hæstv. ráðh. og hvort nokkur hætta er á því, að þær bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar voru, tefji fyrir endanlegri lausn á þeirri hlið málsins. Ég vil svo að lokum enn ítreka það, að ég lýsi ánægju yfir því, hvað tekizt hefur að þoka þessu máli áleiðis, og ég tel það vera hæstv. heilbrmrh. til sóma, að hann hefur tekið tillit til áhuga og óska manna, bæði utan þings og innan í þessum málum.



Herra forseti. Það er beint til mín sérstaklega fsp. um það til viðbótar því, sem hér er á þingskjalinu, hvernig hugsað sé að koma fyrir geislalækningum með kóbalttækinu í tengslum við þessa nýju fæðingardeild. Það er þannig hugsað, að áætlað er að gera neðanjarðargöng í fyrstunni yfir í Landsspítalann til þess að koma þeim sjúklingum á milli, sem þurfa að njóta þeirrar geislunar, sem af kóbalttækinu er að hafa, og einnig til þess að greiða fyrir flutningum á milli sjálfs Landsspítalans á mat og öðrum tilfæringum deildarinnar, en hins vegar yrði samgangur í framtíðinni sennilega, eins og áður hefur verið gert ráð fyrir, með byggingu geislunardeildar, geislalækningadeildar, á milli, sem tengdi saman gamla Landsspítalann og þessa nýju fæðingardeild. En á meðan það liggur ekki fyrir, er þessi háttur hafður á, þessi neðanjarðargöng, sem ég hef lýst. Úr því að minnzt var á kóbalttækið, þá get ég sagt það líka, að lögð hefur verið mikil áherzla á að hraða byggingunni, þannig að kóbalt-geislalækningar gætu hafizt á þessu ári, og það er búið að byggja sjálfa bygginguna, sem er nú í sjálfu sér ekki meiri bráðabirgðabygging en það, að hún er, eins og ég hef áður tekið fram, - ég man ekki, hvort það var hér í þinginu eða annars staðar, - töluvert miklu stærri en t.d. samsvarandi rými undir kóbalttæki til geislalækninga hjá Norðmönnum í Osló, sem eru mjög framarlega á þessu sviði. Byggingin var boðin út og henni átti að vera lokið í sept. Það stóðst, og sennilega hafa staðizt allar áætlanir um byggingarframkvæmdir og undirbúning þess að setja tækið niður, en því miður er það svo, að þeir, sem gefa tækið, tilkynntu það á sínum tíma, - ég held, að það hafi verið í sept., - að verða mundi nokkur dráttur á afhendingu tækisins frá verksmiðjunni erlendis, sem er í Kanada. Hún mun nú hafa afhent tækið, ef ég veit rétt, annaðhvort 16. eða 17. þ.m., þannig að tækið ætti að geta komið hingað á að gizka um miðjan nóv. Ég get ekki fullyrt, hvað langan tíma tekur að tengja slíkt tæki og reyna það, en þetta er allt saman á næstu grösum, aðeins hefur orðið þessi smávegis dráttur á afhendingu sjálfs tækisins.



Herra forseti. Við höfum, ég og hv. 6. landsk. þm., leyft okkur á þskj. 20 að beina til hæstv. dómsmrh. svo hljóðandi fsp.: „Hve margir voru úthaldsdagar íslenzkra varðskipa í mánuði hverjum á s.l. ári og það sem af er þessu?“ Ég hafði hugsað mér að fylgja þessari fsp. með nokkurri ræðu, en ég held, að ég sleppi þeirri ræðu og lesi í staðinn stutta klausu, sem mér var bent á áðan að hefði birzt í morgun í blaði hæstv. dómsmrh., Morgunblaðinu. Þessi klausa er frá Óla Þorsteinssyni á Þórshöfn, og honum farast orð á þessa leið: „Svo virðist sem svæðið hér við Langanes og á Þistilfirði sé nú orðið aðalvettvangur landhelgisbrota og hafa nú á skömmum tíma verið staðnir að verki 6–7 landhelgisbrjótar. Þessi tala gæti þó verið 10 sinnum hærri, ef öll landhelgisbrot hér yrðu uppvís. En eftirtektarverðast er, að í öll þessi skipti er flugvél að verki. Hvar eru varðskipin? Þó flugvélin sé að mörgu leyti hentug til landhelgisgæzlu, er hún alls ónóg eingöngu. Hún getur t.d. ekki verið á lofti allan sólarhringinn í einu.“ Og Óli Þorsteinsson á Þórshöfn heldur áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Af ýmsum ástæðum getur verið réttlætanlegt að opna landhelgina á vissum svæðum, en það er allsendis óverjandi að hafa þessi svæði sama sem gæzlulaus. Það hefur ekki sézt varðskip,“ segir hann, „það hefur ekki sézt varðskip við Norðausturland í haust. Flugvélin kemur annað slagið, stingur sér niður og tekur einn til tvo báta og er svo farin. Þeir, sem eftir eru, geta verið vissir um, að hún kemur ekki aftur þann daginn og jafnvel ekki næstu daga.“ Og Óli heldur áfram: „Næturnar eru sérlega hentugur tími til landhelgisbrota, enda eru þær til þess óspart notaðar. Það má búast við því, að þessi ágangur fari vaxandi, þegar líður á haustið, og það er því skýlaus krafa okkar í þessu byggðarlagi, að varðskip verði tafarlaust sett til gæzlu við Norðausturlandið.“ Þetta voru orð Óla Þorsteinssonar á Þórshöfn, og undir þetta hygg ég að tekið geti margir þeir, sem búa við þýðingarmestu fiskimiðin við strendur þessa lands, eins og t.d. við Breiðafjörð. Fólk undrast þetta ástand, og ýmsum virðist, að nú sæki í sama horf og á s.l. ári og á árunum þar á undan, þegar segja mátti, að togskip færu öllu sínu fram á svæðum, sem voru þó lögum samkvæmt friðuð fyrir þeim. Það er von okkar fyrirspyrjenda, að í svörum hæstv. dómsmrh. fáist einhverjar skýringar á þessu ástandi.



Herra forseti. Ætli ég verði ekki að svara Jónasi Árnasyni, hv. 4. landsk. þm., en ekki Óla á Þórshöfn og snúa mér þá fyrst að fsp., sem þeir hafa borið fram, hann og hv. 6. landsk. þm.: „Hve margir voru úthaldsdagar íslenzkra varðskipa í mánuði hverjum á s.l. ári og það sem af er þessu?“ Á árinu 1968 eru úthaldsdagar varðskipanna þannig samanlagt: í janúar 79 dagar og 19 stundir, í febrúar 83 dagar og 3 stundir, í marz 75 dagar og 7 stundir, í apríl 66 dagar og 11 stundir, í maí 69 dagar og 23 stundir, í júní 77 dagar, - og ég sleppi nú þessum brotum, sem litlu skipta, - í júlí 66 dagar, í sept. 72 dagar, í okt. 70 dagar, í nóvember 69 dagar, og í desember 67 dagar. Þetta verða samtals á árinu 864 úthaldsdagar varðskipanna. Þá kemur árið í ár, 1969. Þar eru úthaldsdagar sem hér segir: í janúar 69 dagar, í febrúar 64 dagar 17 stundir, í marz 88 dagar 23 stundir, í apríl 97 dagar, í maí 83 dagar, í júní 96 dagar, í júlí 61 dagur, í ágúst 68 dagar og í sept. 65 dagar. Þetta verða samtals, 3/4 hluta ársins 1969, 694 dagar. Ef við tökum fjórða partinn af hinni tölunni, þá mundu á sama tíma í fyrra hafa verið heldur færri úthaldsdagar, eða eitthvað um 660, sýnist mér, á móti 694 núna, á sama tíma. Ég skal ganga svolítið út fyrir fsp., því að henni er í raun og veru svarað með þessu, en það er dálítið upplýsandi þá fyrir menn að fá samanburð svolítið aftur í tímann, hvað úthaldsdagarnir eru margir í heild. Það eru árið 1965: 879 dagar, þ.e. allt árið, og árið 1966 848 dagar, 1967 909 dagar, 1968 864 dagar og 1969, eins og ég sagði, fram að 1. okt. 694 dagar. Úthaldið á mánuði þessi ár, ef því er deilt jafnt niður á mánuðina, er: 1965 70 dagar, 1967 75 dagar, 1968 72 dagar og 1969 77 dagar, eða flestir úthaldsdagar á árinu í ár. Mér skilst hins vegar, að mönnum finnist, að gæzlunni sé eitthvað ábótavant og að hún hafi dregið eitthvað úr sinni vöku, og er ágætt, að rætt sé um það, ef mönnum finnst svo. Ég lýsti þessu, og þá kom það fram, og mér er ánægja að gefa upplýsingar um þetta, eins og Landhelgisgæzlan hefur látið mér þær í té. Ég sagði það einnig í fyrra, þegar við vorum að ákveða lög um breytingar á fiskveiðiheimildunum innan landhelginnar, að þeirri löggjöf, sem þingið gengi frá þannig, mundi verða framfylgt, og henni hefur verið framfylgt. Það kann að vera, að einhverjir misbrestir séu á einhverjum stöðum, eins og látið er að liggja í þessari Morgunblaðsgrein, sem var lesin, og það er ekki nema sjálfsagt að athuga það nánar og þær óskir, sem þar koma fram, þær er sjálfsagt að taka til greina. Eftirlitið er töluvert mikið, eins og t.d. sést af því, sem Landhelgisgæzlan hefur látið mér í té, og það er til fróðleiks að ég get um það hér, en ekki til að svara þessari fsp., hvaða tala skipa var við strendur landsins 19. okt. 1969, núna fyrir nokkrum dögum. Það gefur til kynna, að hún hefur nokkurt yfirlit yfir þetta, einmitt með fluggæzlunni, sem síðar kannske kallar á frekari flutning á skipum, eftir því sem upplýsingarnar koma fram frá fluginu. Hv. þm. hefðu kannske gaman af að heyra þetta. Það eru 10 togbátar í hólfi á Breiðafirði, 8 erlendir togarar undan Bjargtöngum og Blakksnesi, 12 togbátar í hólfi undan Straumnesi, 4 erlendir togarar undan Straumnesi, 1 togbátur í hólfi undan Horni, 4 erlendir togarar undan Horni, 2 erlendir togarar undan Skaga, 2 togbátar í hólfi undan Mánáreyjum, 6 erlendir togarar undan Rauðanúp, 5 togbátar og einn íslenzkur togari í hólfi við Langanes, 12 erlendir togarar undan Langanesi, 2 erlendir togarar undan Digranesi, 3 erlendir togarar undan Glettinganesi, 8 erlendir togarar undan Hvalbak, 2 togbátar og einn íslenzkur togari í hólfi við Hvalbak, 10 togbátar í hólfi við Ingólfshöfða, þar af tveir innan línu, 6 erlendir togarar undan Skarðsfjöruvita, 1 togbátur í hólfi undan Skarðsfjöruvita, 5 íslenzk togskip í hólfi undan Vík í Mýrdal, 3 íslenzk togskip í hólfi undan Krýsuvíkurbjargi, 28 íslenzk síldarskip undan Krýsuvíkurbjargi og 8 togbátar í hólfi undan Miðnessjó. Á þessum degi hefur þannig Landhelgisgæzlan með flugþjónustu sinni fengið yfirsýn yfir 142 skip samtals og hvar þau eru staðsett við landið. Nú er það svo, - og ég veit, að menn hafa tekið eftir því, - að Óðinn hefur legið mikið hér í höfninni og Albert einnig stundum. En það hefur verið gerð áætlun um rekstur Landhelgisgæzlunnar og úthald skipanna og í fjárlögum þessa árs var gert ráð fyrir því að reyna að draga dálítið úr úthaldi gömlu skipanna. Það var skoðun Landhelgisgæzlunnar og dómsmrh., að það ætti að vera hægt með þeim flugkosti, sem við höfum, og eftir að hinn nýi Ægir var kominn til sögunnar, án þess að Landhelgisgæzlan eða varðgæzlan þyrfti að líða fyrir það. Þá voru áætlanir uppi um það, að Óðinn lægi hálft árið eða yrði ekki gerður út raunverulega nema hálft árið og Albert væri mikið til í hvíld. Þetta kynni auðvitað að breytast, ef einhverjar breyttar ástæður kæmu fram, skipin yrðu fyrir óhöppum o.s.frv., en þá var hugsunin sú, að sjálfri landhelgisgæzlunni ætti að vera hægt að sinna með því að leggja meiri áherzlu á, að hin stóru skip, Óðinn og Ægir, væru jafnan á sjó austan og vestan lands, eða einhvers staðar á því svæði, í tengslum við fluggæzluna og svo minni vélar þar fyrir utan við gæzlu, bæði þyrlan og minni vélar, sem Landhelgisgæzlan hefur leigt til þess að gæta bátanna, sem er töluvert erfitt verk, því að ekki er hægt að neita því, að nokkur er ágangur þeirra í landhelginni. Þannig var álitið að mundi vera hægt að sinna þessu, en til viðbótar kom svo það, að vitaskipið Árvakur var flutt frá vitamálastjórninni til Landhelgisgæzlunnar og er nú ekki lengur vitaskip, heldur varðskipið Árvakur, en Landhelgisgæzlan í heild tók þá jafnframt að sér það hlutverk að sjá vitamálastjórninni fyrir gæzlu vitanna, ekki endilega með Árvakri nema það væri hentara, heldur líka með öðrum skipum, sem Landhelgisgæzlan hefði í það og það skiptið á hentugum stöðum í sambandi við landhelgisgæzluna. Það má því segja, að þarna hafi skipið Árvakur bætzt við landhelgisgæzluflotann eða varðskipaflotann. Menn verða líka að hafa það í huga, að fiski- og hafrannsóknum sinnti Landhelgisgæzlan töluvert mikið hér áður, og gamli Ægir var í raun og veru, kannske hálft árið, í slíkum rannsóknum, en nú, þegar Hafrannsóknastofnunin er komin til og Árni Friðriksson - og svo náttúrlega enn þá fremur þegar Bjarni Sæmundsson kemur, - hefur Landhelgisgæzlan ekki þurft að sinna þessum verkefnum, sem eru bæði síldarleit og hafrannsóknir, eins og hún gerði áður með því að lána sín skip til þeirra. Hafrannsóknastofnunin hefur séð um það með sínum skipum og þeim skipum, sem hún hefur leigt til þess. Forstjóri Landhelgisgæzlunnar tjáir mér, að almenn aðstoð við bátaflotann hafi raunverulega minnkað, nema í verstu veðrum og á afskekktum stöðum, aðallega vegna hinnar miklu fjölgunar nýrra, stórra og vel búinna fiskiskipa, svo og tveggja aðstoðarskipa í einkaeign, Lóðsins og Goðans, sem alltaf halda sig þar, sem bátafjöldinn er mestur. Á móti hefur komið aukinn sjúkra- og læknaflutningur, svo og almennir fólksflutningar úti um land á vetrum, þegar samgönguerfiðleikar steðja að, að ótalinni hjálp vegna hafíssins, en eins og kunnugt er var töluvert álag á Landhelgisgæzlunni þá. Því er ekki að leyna, að nýja reglugerðin um veiðar íslenzkra skipa innan fiskveiðilandhelginnar hefur aukið mjög kröfurnar til gæzlunnar, ekki sízt fluggæzlunnar, og eins og ég sagði áðan, þá hafa litlar flugvélar reynzt mjög vel til þeirra þarfa yfir sumartímann og hafa því verið leigðar til þess eftir þörfum í mörg ár. Ég hygg, að í raun og veru sé ástæðulaust fyrir mig að gefa frekari upplýsingar vegna þeirrar fsp., sem hér hefur verið borin fram, og henni sé fullsvarað. Skal ég því ljúka máli mínu og ekki hafa um þetta fleiri orð, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör, sem hann gaf okkur Óla Þorsteinssyni á Þórshöfn, svör við brennandi spurningum, sem varða hag fólks víðs vegar með ströndum þessa lands. Ég verð að játa, að fsp., þar sem hún talar um úthaldsdaga, knýr ekki beinlínis á um glögg svör, getum við sagt, vegna þess að þegar ég fór að kynna mér málið, þá kom það upp úr dúrnum á skrifstofu Landhelgisgæzlunnar, að úthaldsdagar varðskipanna teljast þeir dagar, sem líða frá því, að skipin fara úr höfn hér í Reykjavík og þangað til þau sigla aftur inn í sömu höfn. Hitt mun hins vegar rétt, að þau liggja yfirleitt ekki lengi í öðrum höfnum, þó að það komi raunar fyrir. En þau hafa; eins og hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, ýmsum öðrum störfum að gegna varðandi vitana og fleira, og úthaldsdagar varðskipanna eru sem sagt ekki það sama og gæzludagar innan landhelginnar, eða við landhelgina. Það kom líka fram í orðum hæstv. ráðh. hér áðan, að meginástæðan til þess, hversu slælega eru rekin trippin í landhelgismálunum, er sú, að stjórnarvöldin telja sig þurfa að spara svo á þessum vettvangi. Ég get hætt ýmsu við þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan. Eins og hann sagði, hefur eitt hinna stóru skipa Landhelgisgæzlunnar, - en þau eru eins og menn vita Ægir, Óðinn og Þór, - eitt þeirra, það síðast nefnda, Þór, - það er Þór, en ekki Óðinn, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan. Honum hefur að sjálfsögðu orðið mismæli, - legið bundið í höfn hálft árið, og annað tveggja smærri skipanna, - en þau eru Árvakur og Albert, - annað þeirra, Albert, legið í höfn allt árið um kring. Landhelgisgæzlan fær ekki einn einasta eyri til þess að halda því skipi úti. Ég hygg sem sé, að niðurstaðan af þessu verði óumdeilanlega sú, að landhelgisgæzlan sé allsendis ófullnægjandi. Flugvélar koma að vísu að nokkrum notum, en aðeins meðan bjart er. Þegar haustar að og dimmir, eins og Óli Þorsteinsson sagði í sinni klausu, og landhelgisbrot færast í aukana, þá koma skipin aðeins að notum og þó því aðeins, að því er mér skilst, hvað snertir minni togskipin, togbátana a.m.k., - en veiðarfæri þeirra eru svo létt, að þau verða dregin upp í skyndi, - að skip Landhelgisgæzlunnar geti legið við svo að segja á sömu slóðum og togbátarnir eru að veiðum hverju sinni, þannig að þeir geti alltaf átt yfir sér, að varðskip sigli upp að þeim. Til þess að halda stærri togskipum, þ.e. togurum, sem við nefnum svo, utan löglegra marka, skilst mér, að nóg sé, að þeir viti af varðskipi einhvers staðar í ekki allt of miklum fjarska, því að það tekur lengri tíma þar að koma veiðarfærunum inn. Landhelgisgæzlan hefur orðið að notast allmikið við leiguflugvélar, og slíkt er að sjálfsögðu með öllu óviðunandi. Hún hefur aðeins eina þyrlu til umráða, en þyrlan er hið mesta þarfaþing við landhelgisgæzlu og einnig má hafa af henni not á ýmsum öðrum sviðum, eins og t.d. til björgunarstarfa. Ef sæmilega ætti að skipast um þessi mál, þyrfti Landhelgisgæzlan eflaust að eiga 2–3 þyrlur til viðbótar jafnframt því, sem hún þyrfti auðvitað að fá fjármagn til þess að halda úti öllum sínum skipum allt árið um kring. Smámunalegur sparnaður á þessu sviði getur reynzt býsna dýr og mun eflaust með vaxandi ágangi togskipa á friðuðum svæðum valda slíku tjóni varðandi fiskstofnana, að nema muni í beinu fjárhagslegu tilliti margfaldri þeirri upphæð, sem sparast með því að skera við nögl, eins og nú er gert, fjárframlög til landhelgisgæzlu.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að í fyrra, á síðasta Alþ., var með miklum erfiðismunum sett ný löggjöf um togveiðar í landhelgi, hversu nota skyldi landhelgina til togveiða. Þá var henni skipt niður í hólf í þessu tilliti og fer ég ekki að rekja þá sögu. En þetta starf var unnið af mikilli nauðsyn og knýjandi nauðsyn, því að áður en þessar nýju reglur voru settar, hafði landhelgisgæzlan í raun og veru brotnað niður, eins og kunnugt var. Framkvæmd landhelgislöggjafarinnar hafði brotnað niður og er af því öllu mikil saga, sem ég ætla ekki að rifja upp, því að hún er hv. þm. svo nauðavel kunnug. Nú er lífsnauðsyn, að ekki fari aftur á sömu lund, og því var lýst hér yfir með sterkum orðum, þegar þessi nýja skipan var á sett, að nú mundi þess verða gætt, að löggjöfin yrði í heiðri höfð, og enn fremur yrði með öruggri gæzlu stuðlað að því, að ekki yrðu á vegi fiskimanna of miklar freistingar í þessu efni. En það er stór liður í þessu máli að veita aðhald, að freistingar séu ekki mjög á vegi veiðimanna í þessu tilliti, sem sé, það þarf skynsamlegt aðhald í gæzlunni og er það áreiðanlega einnig bezt fyrir þá. Nú óttast menn mjög, eins og hér hefur komið fram, að hætta sé á ferðum, og það kemur í ljós, að varðskip hafa verið látin liggja til þess að spara, vegna peningaskorts og vegna þess, að fjárveiting hefur verið of naumt skorin, að mér skilst, til landhelgisgæzlunnar. Það er áreiðanlega mjög slæmt og mikið tjón, að þannig hefur farið, vegna þess að vafalaust veitir ekki af öllum skipakostinum til þess að reyna að halda vel í horfi eða réttara sagt koma þessum málum í betra lag en verið hefur. Það er augljóst, að það er miklu meiri vinna að gæta landhelginnar eftir þessa nýju skipun en áður. Og það hygg ég, að menn verði að hafa fast í huga og hafa kannske ekki til fulls áttað sig á, fyrr en þeir nú standa frammi fyrir því verkefni, sem það er, að gæta þessara hólfa, því að það er auðvitað miklu, miklu meiri vinna. Manni virðist því, að alls ekki megi draga úr því landhelgisafli, sem áður hefur verið til afnota. Ég kem því þar máli mínu, og skal ekki hafa um það langa ræðu, að ég vil skora á hæstv. ráðh. að skoða þetta mál, gera úttekt á þessu máli, úttekt á gæzlunni og ástandinu í þessum málum nú með sem mestum hraða næstu vikur, áður en gengið verður frá fjárlögum og fjárveiting til þessara mála verði endurskoðuð í samanburði við þá niðurstöðu, sem fæst af þeirri skoðun, og Alþ. fái mynd af þessu, áður en gengið verður frá fjárlögum fyrir næsta ár. Þá verði gengið í það að veita nægilegt fé, það fé, sem ráðh. þarf að fá, til þess að hann telji sig geta haldið uppi gæzlunni, því að maður skilur það, að fái ráðh. alls ekki það fé, sem þarf til þess að framkvæma gæzluna, þá er ekki von, að hann geti framkvæmt þessi mál á þann hátt, sem hann vill. Ég vil þess vegna nota tækifærið í þessum umr. til þess að óska eftir því, að ráðh. geri sér nú grein fyrir þessu, endurskoði þessi mál næstu vikurnar, láti fjvn. og Alþ. vita, hvað hann telur sig þurfa að fá, til þess að þessi mál geti verið í góðu lagi. Það er náttúrlega alger hégómi, hvort það er 10 millj. meira eða minna, sem þarf að verja til gæzlunnar samanborið við þau stórkostlegu verðmæti, sem hér eru í húfi, því að hér er hvorki meira né minna í húfi en það, hvort við getum haldið uppi réttarreglu í þessu eða ekki, hvort við getum stjórnað því, hvernig landhelgin er nýtt eða ekki. Ef það kemur í ljós, að við teljum okkur t.d. svo fátæka, að við getum ekki haft umsjón með því, að landhelgin sé notuð eftir settum reglum, þá liggur það fyrir, að við höfum gefizt upp við það að halda uppi réttarreglu í þessu tilliti, og getum ekki horft framan í nokkurn mann og sízt þá, sem við þurfum að horfast í augu við í sambandi við landhelgismálin og fiskveiðarnar innan landhelginnar. Við verðum sem sagt að sýna, að við getum skipað þessum málum skynsamlega og séð um, að réttum reglum sé fylgt, og ég vil lýsa stuðningi mínum við ráðh. í því, að hann fái þá peninga, sem hann telur sig þurfa til þess að hafa góða skipun á landhelgisgæzlunni og fer fram á við hann, að hann gangi í að gera úttekt á þessu og láti fjvn. og Alþ. vita, hvað hann telur sig þurfa.



Herra forseti. Ég ætla með nokkrum orðum að segja frá minni skoðun í þessu máli. Raunverulega fagna ég því, að þetta mál allt sem heild skuli koma til umr., þó að fsp. hafi verið hálfþröng. Varðandi sjálfa úthaldsdagana verð ég að lýsa undrun minni yfir því, hvað þeir eru fáir, því að venjulegur fiskibátur hefur um 280–320 úthaldsdaga og virðist manni það ekki vera ofraun svo góðum skipum, sem varðskipin eru talin, að vera með svipaða úthaldsdaga á hvert skip. En mér virðist, að það sé ekki á yfirlitinu, sem var gefið hér áðan. Það er augljóst mál, eins og hv. síðasti ræðumaður fjallaði um og undirstrikaði mjög vel, að það er grundvallaratriði, að núgildandi reglur um nýtingu landhelginnar séu haldnar og menn fari eftir þeim í hvívetna, vegna þess að samþ. var hér á Alþ. í vor að gera ákveðna tilraun til hagnýtingar á landhelginni með auknum togveiðum. Síðan á Alþ., í árslok 1970, að framlengja þessi lög eða breyta til og verði ekki haldið rétt á málunum þennan tíma, tekur Alþ. ákvörðun, sem byggð er á rangri niðurstöðu. Þess vegna vil ég mjög undirstrika það, að hér sé staðið af fullum krafti í ístaðinu, þannig að ekki verði lát á, og örfáum skipstjórum, sem hafa löngun kannske í dag til að byrja að brjóta, haldist það ekki uppi, því að ég fullyrði, eftir samtöl við marga skipstjóra, að það eru mjög fáir skipstjórar, sem kæra sig um að fara inn fyrir í dag, eða hafa til þess vilja. En hitt er svo annað mál, að haldist þeim uppi að fara inn fyrir, þá fréttist það fyrr eða síðar út og það dregur aðra á eftir sér og þar með er ógæfan skollin yfir. Það má ekki eiga sér stað. Ef fé skortir til þess að halda uppi rétti og lögum á sjónum, verður Alþ. að veita slíkt fé. Hvort það verður í formi kaupa á annarri þyrlu eða nýju skipi, minna skipi, eða öðru fyrirkomulagi, þarf að athugast, og þar um er Landhelgisgæzlan sjálf hæfust að gera tillögur, en það verður þá að koma fram. Við getum ekki látið þessi mál eins og vind um eyru þjóta, vegna þess að þau eru það mikilvæg, sérstaklega þegar haft er í huga, að síldveiðarnar eru að fjara út eða svo lítur út fyrir í dag, þá munu flestir bátar, sem voru áður á síldveiðum, sækja inn á togveiðarnar, og þar með margfaldast ásókn í togveiðarnar hér við land. Fari svo, að gæzlan sé ekki trygg og örugg og skipstjórar sjái sér ekki hag í því að halda settar reglur, þá ríkir hér fyrr eða síðar algert ófremdarástand. En almenningsálitið í dag er svo sterkt, að það er alveg á móti slíkri þróun og það mun veita Alþ. fullan stuðning og góðar undirtektir. Það er mín persónulega skoðun, að leggja beri nægilegt fjármagn fram, svo að gæzlan sé trygg og örugg. Við getum ekki annað, okkur er ekki sæmandi annað en halda þessa reglu vel og taka síðan um það ákvörðun, þegar að því kemur, hvað gera skuli við næsta skref, annars er voðinn vís. Ég fagna því, að þetta skuli koma hér til umr., vegna þess að málið er það mikilvægt, að ekki er hægt að horfa á það þegjandi.



Herra forseti. Ég fagna hverri þeirri hvatningu, sem fram kemur hér í þingsölum og annars staðar í þá átt, að við getum haft nægilega vel búna og góða landhelgisgæzlu. Ég tel það mjög skynsamlegt, sem hv. 1. þm. Austf. stakk upp á hér áðan, að það væri, að gefnu tilefni vegna þessara nýju laga, sem hafa verið í framkvæmd í ár, gerð sérstök úttekt á landhelgisgæzlunni með hliðsjón af þeim, áður en fjárlög eru afgreidd, með það í huga, hvort reynslan, sem við höfum fengið þessa mánuði, gefur tilefni til þess að álykta, að við þurfum að leggja meira í gæzluna fjárhagslega eða auka hana af þeim sökum. Kannske er nú þegar fyrir hendi vitneskja um slíkt hjá sjálfri Landhelgisgæzlunni eða forstjóra hennar, en ég mun gera sérstakar ráðstafanir til þess að slíkt komi fyrir sjónir þm. og þá væntanlega fyrst og fremst fjvn. En mér finnst svolítils misskilnings gæta hjá hv. þm., sem álykta sem svo, að Landhelgisgæzlan sé slæleg vegna þess, að spara þurfi. Nú hafa engar sannanir verið færðar fyrir því, að Landhelgisgæzlan hafi reynzt slæleg og menn verða að gera greinarmun á því, hvort ákveðið er að haga landhelgisgæzlunni með tilteknum hætti til þess að fá meiri hagkvæmni í rekstur hennar, eða hvort menn eru að draga úr því, sem menn telja nauðsynlega gæzlu, vegna fjárskorts. Ég hef aldrei gengið inn á það, því að mín skoðun er sú, að eftir að við fengum Ægi og hann kom í gæzluna og eftir að Árvakur var tekinn til landhelgisgæzlu gætum við hagrætt útgerð skipanna með þeim hætti, eins og ég sagði, að leggja litla áherzlu á útgerð Þórs og Alberts nema þannig, að þau væru ævinlega til taks, ef einhver hin skipin biluðu eða náttúrlega við björgun, þegar þannig stendur á og sérstök atvik skapast af illviðrum o.s.frv. En ég hef ekki haft þá skoðun, að við værum með þessum ráðstöfunum og miðað við þann kost, sem við höfðum, og þegar við líka fengum þar tvo flugbáta til afnota á fyrsta mánuði þessa árs, að draga úr landhelgisgæzlunni, þó að þessi háttur væri viðhafður. Í raun og veru hef ég litið svo á, að það væri réttast að selja Þór, ef við gætum selt hann. En ég held; að því miður fáum við ekki það mikið fyrir hann, að ástæða sé til þess, og betra væri að reka skipið, sem nú er orðið 20 ára gamalt, sparlega, nota það til vara og eiga það áfram, eins og gert hefur verið. Ég er ekki í neinum vafa um það, að við getum styrkt Landhelgisgæzluna og skapað okkur líka miklu betri aðstöðu til björgunar í landinu með því að auka þyrlukostinn og þá sérstaklega með því að kaupa stórar þyrlur. Þess vegna leituðum við eftir tilboðum í stóra þyrlu, á árinu 1967, held ég, að það hafi verið. Hún virtist hins vegar mjög dýr, forstjóri Landhelgisgæzlunnar og ég höfðum skoðað slíkar þyrlur í Danmörku, og við höfðum af þeim spurnir. Þetta eru svo kallaðar Sikorsky-þyrlur, sem menn kannast við af myndum, sem syna, þegar Bandaríkjamenn eru að draga geimfara sína upp úr Kyrrahafinu. Af sögnum, sem við höfðum af flughæfni þessara stóru þyrla, var það alveg greinilegt, að ef við hefðum ráð á því að eiga svona þyrlu, þá værum við með gífurlega mikið björgunartæki í landinu, sem er ekki fyrir hendi nú. Þá hafði ég sérstaklega í huga, þegar Skagerak, ferjan eða báturinn, sem gekk á milli Noregs og Danmerkur með eitthvað á þriðja hundrað farþega, lagðist á hliðina og fórst í ofviðri og fjöldinn allur af farþegum var í sjónum í björgunarbeltum. Þá var fárviðri og mikill vindhraði, en Sikorsky-þyrlur, 9–10 saman frá Svíþjóð, Danmörku og Noregi, björguðu öllu þessu fólki með því að draga það upp úr sjónum í því vonda veðri, sem þarna var um að ræða. Þær þyrlur eru mjög dýrar í rekstri og við gáfumst upp á að leggja til við þingið að veita fé til kaupa á þessari þyrlutegund, en það hefur einnig verið erfitt í ári og þá var farin þessi leið, sem var af okkur hugsuð til bráðabirgða, að fá lánaða Albatross-báta, sem svo eru kallaðir, flugbáta, sem eru björgunarflugbátar frá Bandaríkjunum, og brúa þarna eitthvert visst bil, sem maður veit ekki, hvað mundi verða langt, því að þannig mundi kannske skapast betri aðstaða til þess að fá þyrlur ódýrari. Tækninni fleygir fram, þyrlur eru mjög dýrar eins og er og einnig erfitt að fá þær, því sérstaklega mikil not eru vegna þessarar styrjaldar í Víetnam, sem talað er um, en ef þessi styrjöld tekur einhvern tíma enda, þá sannast að segja datt manni í hug, að það yrði e.t.v. hægt að fá þyrlur af ágætri gerð með hagkvæmari kjörum, jafnvel þó að þær væru ekki alveg nýjar. En ég tel hins vegar alveg nauðsynlegt að láta þetta ekki niður falla með þyrluna og auðvitað getur verið um að ræða eitthvað á milli litlu þyrlunnar og Sikorsky þyrlu. Væri þá kannske viðráðanlegt fyrir okkur að fá nýja þyrlu, sem væri stærri en þessi litla þyrla, sem við höfum, þótt hún væri ekki af fullkomnustu gerð. Allt þetta er rétt að athuga. Út af úthaldsdögunum vil ég segja það vegna talna, sem voru nefndar hér áðan af hv. 5. landsk. þm., að úthaldsdagar Óðins eru árið 1968 269 og Alberts á sama ári 274, en 204 hjá Óðni á þessu ári. Albert er þá dreginn úr úthaldinu, en samt sem áður var Albert aldrei lagt af ýmsum sökum. Það er 131 úthaldsdagur hjá honum á þessu ári og þá kemur Árvakur til sögunnar með 158 úthaldsdaga þann tíma, sem hann hefur verið í þjónustu Landhelgisgæzlunnar á þessu ári eða 7 mánuði, svo að þarna hjá þessum tveimur skipum eru nærri 300 úthaldsdagar á þessu tímabili í ár, þ.e. 3/4 hluta ársins. Þess er að gæta líka, að við venjulegt úthald þarf varðskip, að því er talið er, 6–7 daga í mánuði í Reykjavík til eftirlits, viðgerða og samningsbundinna fría áhafnar í heimahöfn, eins og það er orðað. Það á sennilega nokkurn þátt í því, eins og ég sagði áðan, að skipin hafa legið hér meira, að mönnum finnst, fremur en að illa sé haldið á spöðunum. Því miður kom það óhapp fyrir Þór ofan á allt annað, eins og kunnugt er nú af fréttum; að bruni varð í skipinu og er unnið að því að lagfæra skipið, en það er ekki gert af Landhelgisgæzlunni sjálfri, og þess vegna er það ekki gert með neinum sérstökum hraða af hagkvæmnisástæðum, enda var gert ráð fyrir því, að ekki þyrfti að halda á úthaldi skipsins eins mikið og áður. Svo var nýi Ægir frá í 3 vikur, þegar hann þurfti að fara í skoðun. Hér í sumar var hann uppi í Slipp. Skoðun átti reyndar að fara fram erlendis, en fallizt var á, að hún, væri framkvæmd hérna. Síðan varð Ægir fyrir því óhappi, að það brotnaði í honum stimpill, sem skemmdi ljósavél skipsins og sjóhæfni þess um leið, vegna þess hversu margt er sjálfvirkara í þessu nýja skipi heldur en eldri skipunum. Viðgerð á því hefur farið fram og mun vera annaðhvort lokið eða um það bil að ljúka núna. Þetta hefur náttúrlega haft nokkur áhrif á sjóferðir skipanna. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég er alveg samþykkur þeim þm., sem hér hafa lýst nauðsyn þess, að landhelgisgæzlan sé á hverjum tíma nægjanlega öflug, og ég endurtek það, sem ég sagði í þinginu í fyrra og vék að áðan, að það er höfuðnauðsyn að hafa bolmagn til þess að framkvæma þau nýju lög, sem nú eru í gildi, og það má ekki koma fyrir aftur, að á vissan hátt brotni niður möguleikinn til að framkvæma landhelgislöggjöfina á Íslandi, eins og hv. 1. þm. Austf. vék að áðan réttilega, að orðið hefði síðari árin, áður en þær breytingar voru gerðar, sem þingið í fyrra var nokkurn veginn samdóma um að gera. Ég mun leggja áherzlu á það, að þingið fái sem haldbeztar upplýsingar um það, hvað nauðsynlegt sé að veita mikið fé og leggja mikið afl í Landhelgisgæzluna til þess að þessi löggjöf verði framkvæmd,.sem höfuðnauðsyn er, að á engan hátt verði dregið úr að framfylgja fullkomlega.