Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Eins og þskj. 70 ber með sjer, hefir nefndin athugað það og leggur til, að það sje samþykt með nokkrum smábreytingum. 1. brtt. nefndarinnar er við 5. gr. og er fram komin til þess að gera það skýrara, hve langur tími verði að vera liðinn af námstímanum, til þess að lærimeistari eða nemandi geti heimtað, að samningi sje slitið. Nefndinni þótti frv. ekki kveða nógu skýrt á um þetta, en vildi hinsvegar, að á þessu atriði gæti enginn vafi leikið. Þá er smábreyting á 6. gr. þar leggur nefndin til, að í stað orðanna: „en orðið að slíta námssamningi“ komi: en námssamningi verið slitið. Nefndinni þótti rjettara að orða þetta þannig, því það getur vel komið fyrir, að námssamningi sje slitið án þess að nemandi eigi sök á, þó að lærimeistari eigi upptökin. 3. brtt. er aðeins lagfæring á orðalagi. 4. brtt. er við 23. gr. Nefndinni þótti nauðsynlegt, að tekið væri fram um leið og ákveðið væri, að lög um iðnnám, frá 1893, gengju úr gildi, að um námssamninga, sem nú væru í gildi, færi eftir eldri lögum. Þetta þótti nefndinni ekki koma nægilega skýrt fram í frv. Að öðru leyti felst nefndin á frv. eins og það liggur fyrir. Það er sniðið eftir lögunum frá 1893, og breytingar þær, sem gerðar hafa verið, fara yfirleitt í þá átt að gera námið aðgengilegra fyrir nemendur. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það eru aðeins örfá orð. Jeg get lýst því yfir, að jeg sje ekki neitt athugavert við þessar brtt. nefndarinnar. Þær fara flestar í þá átt að skýra ákvæði frv., og jeg get fallist á, að þær sjeu til bóta. Um 1. brtt. get jeg tekið það fram, að það var meining stjórnarinnar, að aðeins skyldi heimilt að slíta námssamningi strax að reynslutíma liðnum. Um síðustu brtt. vil jeg segja, að það var tilætlunin, að um eldri samninga færi eftir gömlu lögunum. En það er rjett hjá hv.frsm. (JJós), að þetta kemur skýrar fram samkv. brtt. nefndarinnar. Jeg er hv.allshn. þakklátur fyrir meðferð hennar á þessu frv. og yfirleitt þeim frv. frá minni hendi, sem hún hefir fjallað um á þessu þingi.

Jón Baldvinsson Þetta frv. er ekki verulega frábrugðið hinum eldri lögum um sama efni í verulegum atriðum. Mjer þykir það galli á frv., að vinnutími nemenda skuli vera heimilaður 60 stundir á viku. Jeg tel of langt gengið að ætla nemendum 10 stunda vinnu á dag, og ætti nefndin að athuga þetta atriði nánar. Iðnnemum, 18 ára og eldri, ætti ekki að ætla lengri vinnutíma en 8 stundir á dag, og yngri nemendum skemri tíma. Þá þykir mjer ekki vera nógu skýrt ákveðið í frv. um sumarleyfi. Það er að vísu gert ráð fyrir, að um sumarleyfi sje ákveðið í námssamningi, en það er ekki tiltekið neitt ákveðið um leyfið. En slíkt finst mjer óhjákvæmilegt, þar sem lögin eiga að tryggja rjett unglinga, sem venjulega eiga örðugra með að ná rjetti sínum en húsbændurnir, ef á milli ber. Jeg legg mikið upp úr þessum tveim atriðum og mælist til þess, að nefndin taki þau til athugunar. Annars verð jeg að koma með brtt. við þetta og kannske fleira við 3. umr. í frv., sem jeg bar fram í fyrra um sama efni, var rjettur nemenda yfirleitt betur trygður en með þessu frv. Þetta frv. finst mjer of svipað hinum eldri lögum, þótt út hafi verið tekið ákvæðið um húsagann og annað slíkt. En sjerstaklega finst mjer þó nauðsynlegt að athuga betur þessi tvö atriði, sem jeg hefi nefnt, vinnutímann og sumarleyfið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það gleður mig, að hv. 5. landsk. (JBald) hefir ekki haft fleira við frv. að athuga en hann hefir látið í ljós, og jeg tek það sem viðurkenningu þess, að honum hafi þótt stjórninni betur takast en sjálfum sjer í fyrra. Hv. þm. tók fram, að tryggja þyrfti rjett nemenda. Það er rjett. En það þarf líka að tryggja lærimeistara, og það er tilgangur frumvarpsins að tryggja báða aðilja sem best. Þessum háttv.þm. hættir æðioft til að líta aðeins á aðra hlið málsins, en vilji maður vera rjettdæmur, verður að líta á báðar hliðar jafnt. Hv. þm. sagði, að vinnutíminn væri ákveðinn of langur. Hámarksvinnutími er ákveðinn 60 stundir á viku. En þar með eru taldar 6 kenslustundir í teikningu og bóklegum fræðum, svo að daglegur vinnutími er ekki nema 9 stundir. Jeg held, af því að hjer er um að ræða hámarksvinnutíma fyrir allar iðngreinir, að ekki sje rjett að ákveða færri vinnustundir. Þá vildi hv.þm. fá skýrt ákvæði um sumarleyfi. í 9. gr. frv. er gengið út frá sumarleyfi sem sjálfsögðu, en ekki sett nánari ákvæði um, hvernig því skuli háttað. Jeg held, að þetta sje alveg nægilegt, en hins vegar erfitt að setja um þetta fyrirmæli í lögum, sem átt geti við allar iðngreinir. Jeg get t. d. ímyndað mjer, að það væri óhentugt fyrir múrara að verða að gefa sumarleyfi um hásumarið. Yfirleitt tel jeg hentugra að hafa ákvæðin ekki þrengri en þetta.

Jón Baldvinsson Það er undarlegt rneð hæstv. atvrh. (MG). Ef menn eru ekki vondir og skamma hann út af hverju frv., þá heldur hann, að þeir hafi ekkert við þau að athuga. En það er nú hálfgerður hátíðisdagur í dag, þar sem hæstv.forsrh. á afmæli, og því líklegt, að menn sjeu venju fremur í hátíðishug, og ekki ósennilegt, að hæstv. atvrh. njóti þess. Jeg hefi margt við þetta frv. að athuga, þó að jeg hafi ekki talað um það með neinum þjósti. Hæstv. atvrh. má ekki verða upp með sjer og halda, að verið sje að játa honum traust, þó að ekki sje altaf verið að skamma hann. Jeg benti á tvö mikilsverð atriði í frv., sem jeg vildi láta breyta, bæði að komið væri í veg fyrir of mikla þrælkun á nemendum með löngum vinnutíma og að þeim væri trygt ákveðið sumarleyfi. Það væru mikil hlunnindi, þótt ekki væri ákveðin nema ein vika, ætti helst að vera 10 –14 dagar. Svo þyrfti að ákveða, hvenær á sumrinu leyfið skyldi veitt, til þess að það yrði sumarleyfi, en ekki eitthvað alt annað. Það mætti hafa tímabilið rúmt, t. d. júní–september. Það væri líka ákaflega mikil bót, ef sett væri ákvæði um, að nemendur á aldrinum 15–18 ára skyldu ekki vinna lengur en 7 stundir á dag, og eldri nemendur 8 stundir. Það er líka orðið svo hjer í sumum iðngreinum, að nemendur vinna ekki nema 8 stundir á dag. Vinna við sumar þessar iðngreinir, sem hjer er um að ræða, er svo óholl, að ófært er að hafa langan vinnutíma daglega. Svo er t. d. um prentsmiðjuvinnu o. fl., sem þó er talin ljett. Átta tíma vinna í prentsmiðju er óhollari heldur en 9–10 tíma vinna við t. d. trjesmíði. Þessi tvö atriði álít jeg mjög mikilsverð og óska, að nefndin taki þau sjerstaklega til athugunar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal alls ekki spilla því, að nefndin taki þessi atriði til yfirvegunar, og síst af öllu vil jeg verða til þess að hrella háttv. 5. landsk. (JBald), fyrst hann er í svona guðrækilegum hugleiðingum og fyrirbænum út af afmæli hæstv. forsrh, (JÞ). Jeg verð að játa, að jeg átti ekki von á, að svo væri, og síst að jeg nyti góðs af líka. En þessi hv.þm. segir ekki altaf hug sinn allan, og svo mun vera enn. Jeg skil hann svo, að hann sje ánægðari með þetta frv. en sitt eigið.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Engum, sem ber þetta frv. saman við lögin frá 1893, getur blandast hugur um, að með þessu frv. er rjettur iðnnema betur trygður á ýmsum sviðum en í hinum eldri lögum, og er þetta því allmikil rjettarbót fyrir nemendur. Um þessi tvö atriði, sem háttv. 5. landsk. (JBald) mintist á, er það að segja, að þessi 60 stunda vinnutími á viku er aðeins hámarksákvæði, eins og hæstv. atvrh. (MG) tók fram, og í þeim tíma er innifalin sú kensla, sem nemendum ber að hafa og eftir þessu frv. fer algerlega fram á kostnað lærimeistara. Jeg sje ekki mikla ástæðu til að breyta þessu ákvæði, en auðvitað má athuga þetta nánar fyrir 3. umr. Um sumarleyfið er það að segja, að frv. gerir svo greinilega ráð fyrir því, að um það getur ekki leikið á tveim tungum. Jeg býst við, að þegar gefið er sumarleyfi á annað borð, detti engum í hug að hafa það skemra en 1 viku, svo að um það ætti varla að þurfa sjerstakt ákvæði í lögunum. Mjer er kunnugt um, að hjá mörgum er það lengra. Að ákveða árstímann finst mjer heldur ekki nauðsynlegt. Orðið sjálft bendir á, hvenær þetta leyfi skuli gefið að jafnaði. Yfirleitt finst mjer það nægileg trygging, að lögin geri ráð fyrir, að ákvæði um sumarleyfi sjeu sett í námssamningana. En þetta má gjarnan athuga fyrir 3. umr.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Þær brtt., sem allshn. hefir leyft sjer að bera fram við frv. þetta, eru flestar aðeins lagfæringar á máli, og þarf því lítið um þær að segja. Þó eru það tvær brtt., sem segja má um, að geri efnisbreytingar. Það er 3. brtt. undir staflið b, og er við 6. gr., þar sem tekið er fram, með hvaða skilyrði erfingi yngri en 16 ára megi reka áfram iðju. Nefndinni þótti rjett að samræma þetta við aðra löggjöf, því að ákvæði sama eðlis er í lögunum um verslunaratvinnu, og því rjett, að því sje beitt svipað við iðjurekstur. Hin brtt. er sú 6. í röðinni og er við 23. gr. í frv. er svo fyrir mælt, að ráðherra sje heimilt að færa niður eða fella með öllu niður gjald það, sem ákveðið er að greiða ríkissjóði fyrir leyfisbrjefið. Þetta þótti nefndinni of langt gengið og vildi ekki fallast á, að gjaldið fjelli með öllu niður, en hinsvegar mætti gefa eftir helming þess, ef þörf væri á því. Mig minnir líka, að þetta sama ákvæði væri í frv. um verslunaratvinnu 1925, er það fór hjeðan úr deildinni, en mun hafa verið felt úr því í háttv.Nd. Þá má vel vera, að heimild ráðherra um að fella gjaldið niður með öllu sje sjaldan notuð. En hitt sýnist líka, að ekki sje fyrir miklu að gangast hjá þeim, er kaupa vilja iðjuleyfi eða iðnaðar, ef þeir geta ekki goldið sem svarar helmingi þess gjalds, sem frv. fer fram á. Aðrar breytingar nefndarinnar þurfa engrar skýringar við. Það eru aðeins orðabreytingar, eins og jeg hefi tekið fram, en breyta ekki efni frv. í neinu. Annars felst nefndin á, að tímabært sje, að settar sjeu reglur um handiðnarmenn og iðnaðarrekstur. Það er líka gert ráð fyrir því í niðurlagi frv., að þeir menn, sem handiðn stunda eða iðju reka 1. jan. 1928, haldi rjetti þeim óskertum, er þeir háfa samkv. eldri lögum. Frv. er líka í samræmi við lög þau um verslunaratvinnu, sem samþykt voru í fyrra. Vænti jeg því, að hv. deild geti fallist á brtt. nefndarinnar og frv. þannig breytt gangi áfram til 3. umr.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg stend aðeins upp til þess að láta í ljós þakklæti mitt til hv.allshn. fyrir meðferð hennar á frv. Hún hefir eiginlega ekkert haft að athuga við frv., því að hinar fáu brtt. hennar eru á þá leið, að þær raska ekki að neinu leyti efni frv. Sje jeg því enga ástæðu til að gera neina þeirra sjerstaklega að umtalsefni.

Jón Baldvinsson Þetta frv. er hluti af lagabálki, sem talað hefir verið um á undanförnum þingum, að nauðsynlegt væri að setja til tryggingar hverskonar atvinnu eða iðnrekstri í landinu. í fyrra voru lögin um verslunaratvinnu samþykt í þinginu og nú liggur hjer fyrir frv. um iðnað og iðju. Jeg hefi ekki mikið við þetta frv. að athuga og get að mörgu leyti fallist á það. Jeg álít rjett, að þeim mönnum, sem lært hafa einhverja handiðn, sje trygður rjettur samkv. lögum að stunda þá atvinnu. Aðeins vildi jeg leyfa mjer áð skjóta því til hv.allshn. og hæstv. atvrh. (MG), hvort þeir gætu ekki fallist á, að viðurkenning sveinafjelags á því, hvenær iðnnemi sje fullnuma, jafngilti sveinsbrjefi. Því er þannig varið um ýmsar iðngreinar, að þar verður ekki hægt að koma við prófi. Svo er t. d. um handiðn þá, er jeg hefi lært og stundað - prentiðn -, að þar er hvorki próf nje sveinsstykki heimtað fyrir því, að iðnnemi hafi lokið námi sínu, enda býst jeg við, að yrði það heimtað, þá yrði enginn setjari viðurkendur fullnuma í iðn sinni. Þess vegna vildi jeg mælast til, að hv.allshn. tæki þetta til athugunar fyrir 3. umr. Jeg skal líka bæta því við, að í öðrum löndum er það venja, að sveinafjelög í þeim iðngreinum, sem hvorki er heimtað próf nje sveinsstykki, gefa slíka viðurkenningu um, að nemandinn sje fullnuma og fær um að stunda iðn þá, er hann hefir lært til. Þá eru það þessi leyfisbrjef samkvæmt 23. gr., sem gjalda á fyrir. Jeg verð nú að líta svo á, að þar sje óþarflega hátt farið, t. d. 50 kr. fyrir iðnbrjef og 100 kr. fyrir meistarabrjef, enda býst jeg við, að þetta sje sett í frv. af athugaleysi og miðist frekar við dýrtíðina nú heldur en að þetta eigi að standa áfram, þótt alt verðlag lækki. Jeg teldi nægilegt, að gjaldið fyrir iðnbrjef væri 10 kr. og þá fyrir meistarabrjef alt að 25 kr. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fylgja þeirri brtt.háttv.allshn., að sækja þurfi til atvinnumálaráðherra til þess að fá eftirgjöf á gjaldi fyrir slík brjef, ef ástæður þykja fyrir hendi um að færa það niður. Jeg felli mig betur við ákvæðið eins og það er í frv. Tel jeg, að það geti orðið tafsamt að fara til ráðherra í hvert sinn, sem einhver vill fá leyfisbrjef, en skortir fje að meira eða minna leyti til þess að leysa út brjefið.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg tel það ekki nema sjálfsagt, að nefndin muni fús á að taka til athugunar þetta, sem háttv. 5. landsk. (JBald) mintist á viðvíkjandi þeim iðngreinum, þar sem ekki er um sveinsbrjef að ræða eða sveinsstykki, eins og mjer skildist, að væri t. d. um setjara í prentsmiðju. Þetta mætti þá athuga nánar til 3. umr. Hann drap lítilsháttar á gjaldið fyrir iðnbrjef og meistarabrjef og taldi það alt of hátt í sumum tilfellum eins og það er í frv., en jeg get ekki fallist á, að svo sje. Þessi gjöld eru í raun og veru alls ekki of há, ef þau eru borin saman við leyfisbrjefagjaldið fyrir að reka verslun. Eins og jeg tók fram áðan, vildi þessi hv. deild í fyrra gefa ráðherra heimild til þess að lækka gjaldið, en háttv.Nd. fjelst ekki á það, er hún hafði til meðferðar frv. um verslunaratvinnu.

Það horfir öðruvísi við um iðnað

. Jeg get ekki sjeð, að hjer sje um óskylt mál að ræða. Ýmiskonar iðnaður er oft rekinn í sambandi við verslun. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það, sem háttv. 5. landsk. hafði að segja. Hann virtist því fremur fylgjandi, að sett yrðu slík lög, sem frv. þetta fer fram á. Og eins og jeg sagði í upphafi, er það ekki nema sjálfsagt, að nefndin athugi í samráði við hann eða einhvern annan sjerfræðing atriði þau, er hann mintist á, og vona jeg, að það megi takast fyrir 3. umr.