Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv. er það, að samþ. sé undanþága frá ákvæðum l. um lax- og silungsveiði til þess að heimila þar veiði á beitusíld og smásíld, sem sú veiði hefur verið stunduð að staðaldri, innan 500 metra frá árósum, þar sem það nú er óheimilt eftir ákvæðum l. um lax- og silungsveiði. Þó að þetta frv. sé orðað almennt, þá hef ég ekki í huga nema einn stað á landinu, sem svo sérstaklega stendur á um, að í fjöldamörg ár hefur verið veidd beitusíld þar í marz og apríl, og það er við árósa Svarfaðardalsár. Það hefur veiðzt þarna smásíld og loðna á þessum tíma og komið sér mjög vel, sérstaklega vegna þess, að á þeim tíma hefur ekki fengizt nein beita þar önnur og smásíld veiðist yfirleitt ekki á þeim tíma á Akureyrarpolli. Dalvíkingar hafa notað sér þessa veiði mikið, en eftir að laxveiðilöggjöfin var sett og veiðifélag var stofnað við Svarfaðardalsá, var kært yfir því, að þarna var veidd þessi smásíld við árósinn. Og samkvæmt 1. var ekki hægt að komast hjá því að sekta fyrir þetta og banna veiðina. En frv. miðar að því að leyfa þessa veiði. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá mönnum, sem kunnugir eru göngu lax- og silungs, þá er talið, að ekki sé hætta á því, að þetta spilli fyrir göngu þeirra fisktegunda. Silungur gengur ekki upp í ána um þetta leyti árs og lax því síður. Það liggja hér fyrir samþykktir frá Fiskifélagi Dalvíkur og Verklýðsfélagi Dalvíkur, þar sem skorað er á þm. að vinna að því, að þessi breyt. verði gerð á l. Og ég vona, ef sú n., sem fær málið til athugunar, sem ég hygg, að ætti að vera sjútvn., kemst að þeirri niðurstöðu, að þessi undanþága sé ekki hættuleg gagnvart göngu lax og silungs í ána, að þá nái þetta frv. fram að ganga nú á þessu þingi.



Herra forseti. Með þessu frv. er farið fram á aðstoð ríkisins til þess að gera lendingarbætur í Járngerðarstaðahverfi í Grindavík í Gullbringusýslu. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að Grindavík hefur um langan aldur verið útgerðarstaður og að hafnleysi hefur þar háð mjög allri útgerð. Þegar útgerð hér á landi hefur breytzt og færzt í fullkomnara horf annars staðar á landinu, þá hefur hafnleysið orðið æ bagalegra fyrir íbúana í Grindavík. Þótt undarlegt megi telja, kom hafnleysið kannske minnst að baga, þegar útræðið var einungis stundað á árabátum, en það var vegna þess, að þeir bátar voru þá jafnan dregnir á land að afloknum róðri. En þegar útgerðin breyttist, komu fyrst trillubátar og svo stærri vélbátar, og hafa Grindvíkingar í æ ríkari mæli fundið til þess, hversu hafnleysið þar bagaði þeim og hversu þeir hlutu óhjákvæmilega að dragast aftur úr öðrum landsmönnum um útgerð, ef ekki yrði eitthvað aðhafzt til. úrbóta í þessu efni. Það mun svo hafa verið árið 1939, að hafizt var handa um að grafa í sundur malarrif, sem skildi lón nokkurt frá. sjónum. Þetta var gert fyrir forgöngu og eftir tillögu vitamálastjóra og þá væntanlega hinar síðari aðgerðir í þessu máli. Þessar framkvæmdir leiddu í ljós, að ekki væru neinir sérstakir leyndir örðugleikar á áframhaldandi framkvæmdum verksins, þannig að t. d. virðist nú mega byggja á, að ekki valdi botninn þarna neinum erfiðleikum á því að gera þarna lendingarbætur né heldur séu neinir óvæntir erfiðleikar sem þarna koma til greina, sem komið geti í veg fyrir, að gert verði það, sem þarf, til þess að koma upp sæmilegum lendingarbótum fyrir Grindavík, sem mundi liggja fyrst og fremst í því að dýpka og breikka þá rás, sem er milli hóps og sjávar og gerð var 1939. Það, sem ætlazt er til að eftir þessu frv. verði framkvæmt, er í fyrsta lagi það að breikka þessa rás, sem gerð var 1939, í öðru lagi að dýpka hana og svo í þriðja lagi að dýpka sjálft stöðuvatnið, sem er innan við malarrifið og er, ef ég man rétt, nokkur þús. fermetrar. Og ég ætlast til, að gerð verði nokkuð myndarleg bátabryggja inní í hópinu og gert við núverandi bátabryggju einnig. Og loks er svo ætlazt til, að sett verði upp sjómerki til þess að greiða fyrir siglingum inn um þessa væntanlegu rás. Að öðru leyti eru prentuð með frv. tvö fylgiskjöl, annað frá kunnugum mönnum þarna á staðnum, sem lýsa staðnum eins og hann er, en hitt er kostnaðaráætlun frá vitamálastjóra, og þar er svo greinilega skýrt frá fjárhagshlið þessa máls, að ég tel óþarfa málalengingar, að ég á þessu stigi málsins fari frekar út í að ræða þá hlið þess. Vænti ég svo, að hv. þd. vilji taka vel á málinu, og vil mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. landsk. þm. (ÞG) og hv. 1. þm. Skagf. (SÞ) að bera fram þetta frv., sem hér liggur fyrir. Grg. þess er að vísu ekki löng frá okkar hálfu, en þar er frá því sagt, að þetta frv. sé borið fram að tilhlutun ýmissa forustumanna í samtökum þeim, sem mynduð hafa verið til þess að koma upp vinnuhæli fyrir berklasjúklinga. Og þessi samtök hafa náð mjög góðum árangri. Eftir því sem mér hefur verið frá skýrt, hafa safnazt hátt á 3. hundrað þús. kr. til byggingar þessa hælis. En til þess að koma upp slíku vinnuhæli, er samsvari kröfum, sem til þess þarf að gera, þarf miklu meira fé, og er þá sjálfsagt og eðlilegt, að íhugaðar séu allar leiðir til þess að safna fé til hælisins. Það hefur komið fyrir, að gefin hefur verið stórgjöf frá einu atvinnufyrirtæki þessa lands til þessa vinnuhælis, og mundu sjálfsagt slíkar gjafir hafa orðið fleiri, ef ekki fylgdi sá böggull skammrifi, að þeir, sem gefa slíkar gjafir til hælisins, verða að svara af því fé öllum sköttum og skyldum til ríkis og bæjar- eða sveitarfélags. Með grg. þessa frv. fylgir umsögn Sigurðar Sigurðssonar berklayfirlæknis. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp úr umsögn berklayfirlæknisins um tvö atriði málsins. Hann lýsir fyrst fjársöfnuninni til vinnuhælisins og segir, hvernig hún sé á veg komin, og segir svo: „Nauðsyn slíks vinnuhælis mun ljós öllum þeim, er til þekkja. Afkoma berklasjúklinga, er brautskráðir hafa verið frá hælum og sjúkrahúsum, svo og eftirmeðferð þeirra hefur hér á landi verið ærið misjöfn fram til þessa. En það er mjög mikilsvert, að sjúklingar, sem ef til vill hafa dvalið árum saman á heilsuhælum, hafi að einhverju að hverfa, er þeir loks losna þaðan. Því miður hefur þessa víða eigi verið gætt sem skyldi, jafnvel ekki þar, sem berklavarnir hafa verið reknar. Afleiðingarnar hafa fljótt komið í ljós. Margir sjúklinganna hafa eftir mánaðar eða jafnvel ára kyrrsetu og góða aðbúð orðið að hverfa að miður góðum kjörum og tekið að fást við erfiðisvinnu. Árangur sá, sem unnizt hafði við hælisvistina, hefur á þennan hátt ef til vill orðið að engu á skömmum tíma, og hinir brautskráðu sjúklingar hafa, fyrr en varði, orðið að hverfa aftur til hælisins. Sjúkdómurinn hefur blossað upp að nýju. Síðar segir hann: Vinnuhælin hafa víðast hvar þótt gefast mjög vel. Sjúklingarnir eru valdir þangað eingöngu frá berklasjúkrahúsum eða heilsuhælum. Vistmenn þar geta verið tvenns konar : 1) Sjúklingar, sem eru að því komnir að brautskrást fyrir fullt og allt, en leita til vinnuhælisins um nokkurt skeið, áður en þeir hverfa út í lífið aftur, og 2) sjúklingar með langvinna (kroniska) berklaveiki, sem dvalið hafa á heilsuhælum árum saman, án þess að veruleg breyting yrði á sjúkdómi þeirra. Vinnuhælin hafa með höndum margs konar starf eða iðn, sem jafnt hentar konum sem körlum. Er víða reynt með sérstöku prófi að velja fólk í þá iðn, er því hentar bezt. Er það gert í þeim tilgangi, að það megi læra hana á vinnuhælinu og stunda síðan á eigin spýtur, er það á að sjá fyrir sér sjálft. Skal eigi farið nánar út í það hér. Stofnanir þessar eru reknar með margs konar sniði, en hafa yfirleitt þótt gefast mjög vel. Hafa þær orðið til að létta mjög á berklasjúkrahúsum og heilsuhælum og eru sjúklingunum til hins mesta gagns og ánægju. Svo skal ég ekki vitna frekar í það, sem yfirlæknirinn segir, en hv. þdm. hafa kost á að kynna sér það á þskj. nr. 183, þar sem frv. liggur fyrir. En ég vil benda á niðurlagið hjá berklayfirlækninum um árangur af slíkum vinnuhælum yfirleitt, þar sem hann segir, að þær stofnanir hafi orðið til þess að létta mjög á berklasjúkrahúsum og heilsuhælum. Og í sambandi við það vil ég mega benda á, að rekstur berklahælanna tveggja hér á landi og það, sem að öðru leyti er látið af hendi af opinberu fé til þess að berjast á móti berklaveikinni, nemur, eftir þeim áætlunum, sem fyrir liggja í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. nú, rúmlega 3½ millj. króna, sem búizt er við, að á næsta ári verði varið í þessu skyni. Nú er það viðurkennt bæði hér og annars staðar, að þessi miklu fjárútlát nái hvergi nærri tilgangi sínum, vegna þess að sjúklingar, eftir að þeir eru útskrifaðir af hælum, verða að taka vinna, sem er þeim eftir atvikum um megn. Og hælin sjálf eru yfirfull, vegna þess að þar eru sjúklingar, sem gætu verið á vinnuhælum, en sitja svo þar fyrir jafnvel smitandi sjúklingum, sem verða að dveljast á heimilum, vegna þess að þeir fá ekki hælisvist. En á hælunum er fjöldi sjúklinga, sem gætu verið á vinnuhæli, ef til væri, og gætu þar unnið að nokkru leyti fyrir sér. Það er því augljóst mál, að það er fjárhagslegt atriði og það þýðingarmikið - fyrir þessa þjóð, sem eyðir nú svo milljónum kr. skiptir til þess að berjast við þann vágest, sem berklarnir eru, að sú barátta fari fram á þann hátt og sé skipulögð þannig, að ekki sé að verulegu leyti til einskis barizt. Og einn liðurinn í þeirri skipulagningu hlýtur að vera sá, að séð sé fyrir því, að menn, sem dvalizt hafa á berklahælum og komnir eru það langt til bata, að þeir þurfa ekki daglegs lækniseftirlits eða daglegrar hjúkrunar við, gætu verið á stað, þar sem ekki er hætt við, að þeir smiti neitt frá sér, og þar, sem aðbúnaður er slíkur, sem á við heilsufar þeirra, og þar, sem þeir geta smátt og smátt unnið sig upp í það aftur að verða starfandi kraftur í þessu þjóðfélagi og unnið fyrir sér og sínum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki stórvægilegt, en það ber að skoða það sem einn lið í berklavörnunum með því, að löggjafarvaldið hliðri svo til, að þeir, sem af áhuga á þessu hælisbyggingar máli vildu gefa til þess nokkrar upphæðir, að hæli þetta komist upp, þurfi ekki að óttast, að þeir verði að borga af því fé, sem þeir þannig láta af hendi, stóra skatta að auki. Það gefur að skilja, að slíkar skattgreiðslur er ákaflega mikill hemill á framkvæmdir í þessu efni. Nú er það vitað, að engar stéttir í þjóðfélaginu sýkjast frekar af berklum en þeir, sem eiga erfiða aðbúð, bæði verkamenn og sjómenn, og það eru einmitt þessir menn, sem eiga erfiðast með að hverfa aftur til sinnar fyrri iðju, eftir að þeir hafa fengið berkla og verið mánuðum eða árum saman á heilsuhæli. Ef þeir eiga einkis úrkosta annars en að fara aftur á sjóinn eða til erfiðisvinnu, án þess að geta haft hæfilegt millistig til þess að vinna sig upp líkamlega og andlega, er sýnilegt, að hælisvistin verður í mörgum tilfellum til lítils gagns. Rannsóknir hafa leitt í ljós, að það eru einmitt menn á bezta aldri, sem oft falla fyrir berklum. Rannsókn í Bandaríkjunum leiddi í ljós, að þegar 5% af dauðsföllum voru af völdum berkla, voru 20% af því fólki, sem féll í valinn, á aldrinum 20–30 ára. Berklaveiki er hins vegar sá sjúkdómur, sem vinna má bug á með réttum aðgerðum, og í því hefur þessi þjóð stigið stórt og merkilegt spor með því að koma upp berklahælum, og þeir forustumenn, sem hafa tekið höndum saman um að koma upp hæli til þess að gera mönnum léttari baráttuna; eru að stíga annað ekki ómerkara spor í þessu efni. Þeir eru að stíga það nauðsynlega spor, sem þarf að stíga til þess að hælisvistin og læknisaðgerðirnar komi þessum mönnum - og þá þjóðinni um leið - að gagni. Þetta mál er því borið fram af brýnni þörf og sem hagsmunamál þjóðfélagsins til þess að láta ekki sitja við hálfunnið verk í þessu efni, heldur stuðla að því af alefli, að þessi viðbót við heilsuhælin komi fyrir þann fjölda af ungu fólki, sem er berklaveikt, og hjálpa því þannig til þess að verða hraustir meðlimir þjóðfélagsins. Hér er alveg um einstakt atriði að ræða í þessu þjóðfélagi, þar sem það er þannig, að berklaveikin hefur verið tekin þeim tökum af hálfu hins opinbera, að ekkert hliðstætt spor hefur verið stigið gagnvart öðrum sjúkdómum. Hins vegar má segja, að þörfin hafi verið mest á þessu sviði og aðgerðir af hálfu hins opinbera við berklavarnirnar verði að skoða sem sérstæðar og ekki megi blanda þeim saman við almenn menningarmál, og fyrir þessa þjóð er nauðsynlegt fjárhagslegt atriði að stuðla að því, að sú mikla sóun á vinnukrafti, sem verður fyrir berklaveikina, stöðvist. Ég sé, að hér hefur verið flutt brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ), og þótt ekki sé nema gott eitt að segja um það málefni, sem hann ber fyrir brjósti, er það ekki hliðstætt við þetta frv., og þess vegna verð ég að harma það, að hann skuli bera fram brtt. einmitt við þetta mál, vegna þess að það er ekki hliðstætt, en það er hægt að finna mál, svo að tugum skiptir af mannúðarmálum, sem eru hliðstæð við brtt. hv. 4. þm. Reykv., og yrði það þá þessu frv. sá fjötur um fót, er nægði til þess að hefta framgang þess. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en geri ráð fyrir, að hv. 4. þm. Reykv. og þeir, sem kynnu að vera sama sinnis og hann, láti sér skiljast, að hér er um fjárhagslegt atriði fyrir berklavarnirnar í landinu að ræða, og geri það ekki að kappsmáli að hnýta aftan í frv. till., sem yrðu því til hindrunar. Ég vil að lokum mælast til þess, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Ég hafði hugsað mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. atvmrh. Ég sá hann í d. rétt áðan og vildi biðja hæstv. forseta að hlutast til um, að hann yrði hér viðstaddur. Hæstv. atvmrh. gaf þær upplýsingar á þingfundi nú fyrir skömmu, að greiddar uppbætur á landbúnaðarafurðir 1942 mundu nema á 16. millj. kr. Nú er kunnugt, að þessar uppbætur verða greiddar útflytjendum afurðanna, og sennilegt er, að þær verði greiddar samkvæmt þeim skýrslum, sem útflytjendur leggja fram um, hvað þeir hafi flutt mikið út úr landinu. Mun hæstv. atvmrh. þá að sjálfsögðu geta gefið upplýsingar um, hve mikið hver útflytjandi fengi. Hins vegar veit ég ekki, hvort til muni vera nokkur skrá um, hvernig þessi upphæð mundi skiptast á býli í landinu. Vil ég því spyrjast fyrir um hjá hæstv. atvmrh., hvort hann mundi ekki, án þess að fyrir liggi um það áskorun frá Alþingi, geta lagt fyrir þm. eða n. í þinginu upplýsingar um, hvernig þessar upphæðir skiptast á hvert býli í landinu. Þegar um svo stórar fjárhæðir er að ræða, sem hæstv. atvmrh. hefur skýrt frá, virðist mér ekki ónauðsynlegt, að þm. fái upplýsingar um, hvernig upphæðirnar skiptast á býlin. Ef hæstv. ráðh. getur útvegað þessa skýrslu, án þess að þál. komi þar til, mundi ekki ástæða til að gera frekar að sinni, en ef hann telur hins vegar, að stj. sé ekki skylt að gefa þessa skýrslu, þá mundi ég athuga, hvort ekki væri rétt að flytja þáltill. um, að slík skýrsla fengist.



Herra forseti. Hér er spurt um, hvort ég sem atvmrh. sjái mér ekki fært að láta þinginu í té, að mér skilst, sundurliðaða skrá um það, hvað hver búandi maður í landinu fái mikinn hluta af þeim uppbótum, sem hafa verið og verða greiddar samkvæmt ályktun þingsins frá síðasta ári. Ég ætla, að slíkt verk sé svo mikið og kostnaðarsamt, að vart verði í það farið, nema látinn verði í ljós vilji Alþingis um það. Ætla ég, að ég hafi með þessu svarað því, sem spurt var um.

Finnur Jónsson Hæstv. ráðh. telur sér ekki fært að gefa þessar upplýsingar nema áskorun frá Alþingi um það komi til. Nú er það svo með þessar uppbætur, að það mun hafa verið ætlun þingsins, að þær ættu að fara til þeirra, sem framleiddu vöruna, en ekki endanlega til þeirra, sem flyttu hana út. Mér skilst, að ekki sé trygging fyrir, að þessar uppbætur komi til réttra aðila, nema því aðeins, að þeir, sem fá uppbæturnar greiddar í stórum slumpum, skili sundurliðuðum kvittunum fyrir greiðslunum. Það má auðvitað segja, að það sé verk hvers manns, sem selur þessar afurðir, að ganga eftir því að fá uppbæturnar, en það er vissulega engin trygging fyrir, að þeir réttu aðilar fái þær, nema kvittanir liggi fyrir. Nú hef ég ekki ætlazt til, að ríkisstj. fari að greiða hverjum manni þessar uppbætur úr ríkissjóði, en til þess má ætlast, að þeir, sem fá þessar uppbætur til útborgunar, geri ríkisstj. grein fyrir, hverjir endanlega fái þessar greiðslur.



Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. Ísaf., að til þess er ætlazt af þingi og stjórn, að þetta fé gangi til þeirra, sem vöruna hafa framleitt, en staðnæmist ekki hjá þeim, sem flytja hana út, og að gefnu tilefni vil ég taka fram, að upphæðirnar eru greiddar útflytjendum með því ákveðna skilyrði, að þær gangi óskertar til framleiðenda. Um meðferð málsins að öðru leyti þykir mér rétt að upplýsa, að þeir útflytjendur, sem hér er um að ræða, eru langmest samvinnufélög landsins, sem er stjórnað af bændum sjálfum, og allt, sem þeim berst fyrir framleiðsluvörur þeirra, skiptist nákvæmlega og rétt milli bændanna sjálfra. Ég ætla því, að ekki þurfi neitt sérstakt eftirlit með þessum félögum af hendi hins opinbera, þar sem þau eru þannig byggð upp, að hver einstakur framleiðandi hefur fulla aðstöðu til að ganga eftir sínum rétti. Mikill minni hluti af þessum uppbótum gengur gegnum verzlanir kaupmanna, og eins og ég sagði áðan, er þeim sem öðrum sett það ákveðna skilyrði, að þetta fé gangi óskert til framleiðendanna sjálfra, og vil ég ekki að svo stöddu gera ráð fyrir, að þess gerist þörf, að heimtaðar séu af þeim kvittanir fyrir greiðslu til hvers einstaklings, heldur verði látin nægja yfirlýsing um, að farið verði eftir settum skilyrðum. En ef þingið vill ákveða annað, þá er það þess að taka ákvörðun um það.



Það er langur vegur frá því, að minni fyrirspurn fylgdi nokkur tortryggni eða aðdróttanir til samvinnufélaga eða annarra, sem eiga að sjá um greiðslur þessara upphæða. Hitt er kunnugt, að fyrir hve litla upphæð, sem greidd er úr ríkissjóði til launamanna, jafnvel þótt lögboðin sé, þykir sjálfsagt að taka kvittun, og er hún lögð með ríkisreikningunum. Það hafa engar kröfur verið gerðar til þeirra, sem hafa flutt þessar vörur út, að þeir skili skrá yfir nöfn þeirra manna, sem framleitt hafa þessa vöru, eða hve mikið hver hafi framleitt, heldur leggi þeir fram vottorð um, hve mikið heildarmagn þeir hafa flutt út, og ég vil ítreka það, að ég tel, að í þessu felist ekkert öryggi um greiðslur þessa fjár, sem nemur hátt á annan tug milljóna. Ég vil mjög alvarlega beina því til hæstv. atvmrh., hvort hann vilji a. m. k. ekki fara þess á leit við kaupfélög og aðra útflytjendur í landinu, að þeir skili sundurliðaðri skrá um uppbótargreiðslur til stjórnarráðsins, jafnvel þótt ekki yrði heimtuð kvittun af hverjum manni, sem virðist þó eðlilegast að gera. Mér finnst það vera lágmarkskrafa, sem alþm. gera, hvort sem þeir hafa tekið þátt í þessari samþykkt eða ekki, að þeir fái að vita, hvernig þessar upphæðir skiptast á hvert býli í landinu.



Það virðist upphaflega hafa verið meining hæstv. stj. að borga út þessa 15½ millj. kr. án þess að fyrir lægju kvittanir frá þeim, sem raunverulega ættu að fá þetta fé. En það skiptir vitanlega miklu máli fyrir þingið og þjóðina, að fullkomin vitneskja fáist um þá, sem taka við þessu fé, svo að hægt sé að fylgjast með, að rétt sé með allt farið. Ég tel því óhjákvæmilega nauðsyn, að stj. heimti persónulega kvittun af hverjum framleiðanda, sem fær eitthvað af þessum upphæðum. Ég fyrir mitt leyti tel nauðsynlegt, að þingið geri sérstaka samþykkt, ef það er nauðsynlegt til að fá þessar kvittanir. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, eru teknar kvittanir fyrir öllum greiðslum úr ríkissjóði, og nær engri átt, þegar önnur eins upphæð og þessi er greidd út, að ekki sé til full skilríki fyrir, hvernig með það fé er farið.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem fallið hafa aftur hjá hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Siglf., að þetta sé sambærilegt því, þegar laun eru greidd úr ríkissjóði og ætíð heimtuð kvittun hvers framleiðanda í landinu, sem fær eitthvað af þessu fé, þá vil ég benda á, að allmargar fjárhæðir munu vera greiddar úr ríkissjóði til ýmissa samtaka og félaga, sem eiga að skiptast milli félagsmanna, án þess að nokkurn tíma hafi þótt ástæða til að heimta sundurliðun um, hvernig með það fé hefur verið farið. Ég vil því endurtaka það, að það er að sjálfsögðu á valdi þingsins, hvort það vill gera kröfu um, að þetta verði gert nú, og verður þá að sjálfsögðu eftir því farið, en ég hygg, að ekki sé fordæmi um þetta, og ef Alþingi vill, að svo sé gert nú, verður að gera um það ályktun.

Flm. (Áki Jakobsson) : Frv. þetta er flutt samkv. beiðni bæjarstj. Siglufjarðarkaupstaðar, og hefur hún samið frv., en ég gert á því smábreytingar. Eldri hafnarl. eru frá 1915 eða áður en Siglufjörður fékk bæjarréttindi, og eru þau því orðin ákaflega úrelt samanborið við hafnarl. annars staðar á landinu, enda hefur Siglufjörður tekið miklum breytingum, síðan þau voru sett. Þetta frv. hefur að geyma ýmsar leiðréttingar í samræmi við l. um þessi efni, sem samþ. hafa verið á undanförnum þingum. Þó er eitt atriði, sem segja má, að sé aðalatriði, og er höfuðorsök þess, að frv. er borið fram. Þetta atriði felst í 6. gr. Svo er mál með vexti, að á innri höfn Siglufjarðar, þar sem mestöll síldarsöltun landsins fer fram, eru þrengslin nú orðin svo mikil, að allar syðstu bryggjurnar eru lítt nothæfar. Þetta hefur að vísu ekki komið svo mjög að sök að undanförnu, vegna þess, hve söltunin hefur dregizt saman af þeirri ástæðu, að markaðir hafa lokazt, en þetta verður að sjálfsögðu mjög bagalegt, þegar markaðir opnast aftur að stríðinu loknu. Og í 6. gr. er nú gert ráð fyrir, að bæjarstj. verði veitt heimild til að framkvæma þær endurbætur, sem hún telur nauðsynlegar í þessu sambandi. Það eru nokkrar milljónir rúmmetra, sem þarf að grafa upp úr höfninni. Enn fremur er óhjákvæmilegt, að reistur verði fyrirstöðugarður á leirunum og loks fyrirstöðuþil fyrir hverja lóð undir bakkann. Liggur þegar fyrir áætlun, sem vitamálastjóri hefur gert, um tilhögun þessara framkvæmda. Ég veit raunar ekki með vissu, hvort búið er að taka endanlegar ákvarðanir um þessi mál, en ég held það þó, að minnsta kosti að því er aðalatriðin snertir. Nú er það augljóst mál, að þessar lóðir hljóta að verða miklu verðmætari við það, að fjórir metrar af sjó liggja að þeim, og getur það því ekki talizt nein sanngirni, að bæjarstj. leggi ein í þessar framkvæmdir. Þess vegna er í þessari gr. gert ráð fyrir því, að eigendur eða leigjendur lóðanna sunnan Eyrarinnar og undir Hafnarbökkum séu skyldir að láta gera fyrirstöðuþil fyrir lóðum sínum, en vilji þeir ekki framkvæma fyrirmæli bæjarstj. um þetta, getur bæjarstj. látið framkvæma verkið á þeirra kostnað, en kostnaðinn greiði þeir með 10 ára greiðslufresti. Gegn þessu mundi svo hafnarsjóður fá lögveð á leiguréttindum og öllum fasteignum á lóð hlutaðeiganda á eftir þeim skuldbindingum, sem á þeim hvíla, hafi þeim verið þinglýst fyrir 15. september 1943. En sú takmörkun er sett til þess að raska sem minnst hag þeirra manna og félaga, sem hér eiga hlut að máli. Annars get ég sagt það, að ég hef ekki athugað þetta gaumgæfilega að öðru leyti en því, sem fram kemur í grg., en tel þó, að frv. sé þannig úr garði gert, að vel sé hægt fyrir hæstv. Alþ. að taka það til vinsamlegrar athugunar og samþ. það í því formi. Þeir menn, sem eiga hér hlut að máli, hafa sjálfir mestan hagnað af þessum framkvæmdum, og ég býst við, að þeir hafi ekki síður en aðrir áhuga á því, að hafizt verði handa um þær. Ég vil leggja til, að málinu verði vísað til hv. sjútvn., sem fer væntanlega rækilega yfir það og athugar sérstaklega, hvort þessi 6. gr. muni vera í því formi, sem æskilegt er.



Það er rétt, að 6. gr. frv. er algert nýmæli, en hins vegar er vitað, að hún er sett í frv. af fullkominni nauðsyn, af þeirri ástæðu, að Siglufjarðarhöfn, sem er ein af beztu höfnum landsins, hefur lengi verið nærri því óstarfhæf, vegna þess, hvernig hún grynnist ár frá ári. - Annað mál er það, að ekki verður séð, að í þessari 6. gr. sé bent á leiðir til að gera það tvennt, sem gera þarf í málinu: framkvæma dýpkun hafnarinnar og tryggja það, að þeir, sem eiga lóðirnar, taki þátt í kostnaðinum af dýpkuninni. Ég skal ekki segja, hvort það næst með þessu frv. eins og það liggur fyrir, en ég hefði talið, eftir fljótlega athugun, að réttara hefði verið að reyna að ná samningum við lóðareigendurna, og ef það hefði ekki tekizt, þá hefði verið sett eignarnámsheimild til handa Siglufjarðarbæ, eins og lagt er til í frv. Hér virðist annars fullmikið vald lagt í hendur bæjarstj., en hins vegar engin trygging fyrir því, að réttur lóðareigenda sé ekki fyrir borð borinn. Mér finnst sjálfsagt að reyna að samræma þetta, og verður að gæta þess vel að afgreiða ekki l., sem fara í bág við allar reglur, sem gilt hafa hér á landi til þessa. Ég viðurkenni fyllilega nauðsyn þess, sem í frv. felst, og tel áríðandi, að málið verði afgreitt á þann hátt, að höfninni á Siglufirði sé borgið, en ég tel, að gæta verði þess, að framkvæmdirnar verði ekki algerlega einhliða, þannig að ekki verði eingöngu litið á hagsmuni annars aðilans.



Við lauslega athugun hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að telja verði þetta varhugavert mál að því leyti, sem hér er farið út fyrir hin almennu ákvæði, er um hafnir gilda. Hér er sem sé gengið inn á nýjar brautir, sem ég tel vafasamt, að séu réttmætar, og eru aðallega fólgnar í því að leggja kvaðir og skyldur á menn, sem eiga byggingar og mannvirki á Siglufirði, og skylda þá til að gera tilteknar framkvæmdir á sjálfs sín kostnað. Þess ber og að gæta, að það kemur ekki fram í frv., hvað þessar framkvæmdir muni kosta, og er látið nægja að taka fram, að vitamálastjóri hafi gert áætlun um verkið. Mér hefði fundizt eðlilegt, að hv. d. hefði verið skýrt frá því, hvað kostnaðurinn hefði verið áætlaður, svo að þm. hefðu getað gert sér grein fyrir, hversu margar milljónir gert væri ráð fyrir, að hér ætti að leggja fram á ekki meira en 10 árum. Ástæðan, sem á að vera veigamest, er sú, að Siglufjarðarhöfn grynnist um 5 cm á ári. En hvers vegna grynnist höfnin? Ekki er það lóðareigendum að kenna, heldur því, að bæjarstj. Siglufjarðar hefur verið svo forsjál að hafa haft frárennsli í innri höfnina. M. ö. o., borgararnir fylla sjálfir upp höfnina um 5 cm á ári. Ég hefði álitið, að nær hefði verið að byrja á því að leiða frárennslið frá innri höfninni. Ég þori reyndar ekki að fullyrða, að frárennsli í innri höfnina sé frá öllum bænum, en það er áreiðanlega frá miklum hluta bæjarins, og það veit hv. flm. vel, út af máli, sem Tynæs á í við Siglufjarðarbæ vegna þess, hvern kostnað hann hefur haft af dýpkun fram af lóð sinni. Í síðustu málsgr. 5. gr. segir svo: „Hafnarsjóður á allt það land, sem flýtur yfir með stórstraumsfjöru“. Ég held, að það sé algert nýmæli í l., ef fara á að ákveða, að bær eða sveit eigi allt land, sem upp kemur með stórstraumsfjöru, því að það er viðurkennd regla, að landeigendur eigi allt það land, sem upp kemur með stórstraumsfjöru. Ég hafði álitið, að allir bryggjuhafar á Siglufirði væru leigutakar, en nú segir í grg.: „Nú hagar svo til, að mikill hluti lóða að sjó er í eign eða eigu einstaklinga.“ - En ef svo er, að nokkur hluti lóðanna sé í eign einstaklinga, þá kemur ekki til mála að setja í l., að hafnarsjóður eigi það land, sem kemur upp úr um fjöru. Slíkt væri algert brot á öllum gildandi l., og til þess þyrfti þá eignarnámsheimild. En ef skilja á þetta svo, að það sé bókfærsluatriði milli bæjarsjóðs og hafnarsjóðs og fullt samkomulag um það þeirra í milli, þá þarf ekki um það neitt lagaákvæði. Rísi bærinn hins vegar á móti hafnarsjóði og vilji ekki láta landið af hendi, þá þarf eignarnámsheimild. Það er því ekki hægt að setja svona ákvæði í l., og bendi ég á þetta til athugunar fyrir hv. sjútvn. Svo kemur aðalatriði frv., að leggja á landeigendur eða leigutaka þær kvaðir, að láta gera fyrirstöðuþil framan við lóðir sínar. Hv. frsm. minnist ekki á, hvað þetta mundi kosta. Í grg. segir: „Nú hagar svo til, að langflestar söltunarstöðvar við innri höfnina eru mjög úr sér gengnar, þar sem viðhald af eðlilegum orsökum hefur verið af skornum skammti síðustu 3–4 ár“. - Hverjar eru þessar eðlilegu orsakir? Þær, að bryggjueigendur hafa engar tekjur haft af þessum fasteignum undanfarin ár, ekki einu sinni til þess að geta haldið þeim við. Samt á með þessum l. að skylda hvern þeirra til að leggja tugi eða ef til vill hundruð þúsunda kr. til að byggja þær upp að nýju. Í grg. segir: „Allir aðilar, sem hlut eiga að máli, eru sammála um, að vegna þess, hve höfnin er orðin grunn og heldur áfram að grynnast af fram- og niðurburði í höfnina, sé brýn þörf skjótra aðgerða“. Þetta er að vissu leyti rétt, en ég vil þó vefengja það, að nokkur bryggjueigandi óski þess, að þessar aðgerðir verði framkvæmdar, eins og nú standa sakir. Margir af þessum mönnum hafa orðið að greiða stórfé í staurabryggjur undir síldarsöltunarstöðvar. Svo á að skylda þá til að rífa þetta allt niður, láta síðan gera þil fyrir framan og fylla svo upp. Þó að þetta væri að vísu æskilegt út af fyrir sig, þarf enginn að segja mér, að menn, sem hafa lagt í að reisa söltunarstöð, séu ásáttir um að rífa hana niður aftur, og ég skora á hv. flm. að koma með yfirlýsingar varðandi þetta frá nokkrum söltunarstöðvaeigendum. Það er sitt hvað að hugsa sér, að þetta verði gert einhvern tíma í framtíðinni, eða skylda menn til að gera það á næstu 10 árum, þegar vitað er, að atvinnurekstur sá, sem í hlut á, síldarsöltunin, ber sig hvergi nærri. Það er von, að bæjarstj. vilji hafa hönd í bagga um það, ef fara á að rífa bryggjur, enda er það sjálfsagt, en að skylda menn til að ráðast í slíkar framkvæmdir á eigin kostnað á einum 10 árum, það getur ekki komið til mála. Ég vil því vona, að hv. sjútvn. athugi málið vel, áður en hún samþ. að leggja slíkar kvaðir á Siglfirðinga.

Flm. (Áki Jakobsson) : Út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, vil ég endurtaka það, sem ég tók fram í fyrri ræðu minni, að ég er ekki viss um, að þetta sé heppilegasta lausnin, og tel það einmitt verk n. að athuga þetta sérstaklega. Hins vegar er hæpið að vísa bæjarstj. á að ganga til samninga við stóran hóp manna, sem kunna að vera alveg ósammála sín á milli, í stað þess að setja tiltekin ákvæði, sem menn yrðu að beygja sig undir. Ég held, að lítill árangur yrði af þeirri aðferð og hætt við, að málið yrði þá aftur að fara til Alþ. En ríkisstj. verður hins vegar að hafa hönd í bagga um það, að vald bæjarstj. verði ekki of mikið eða að ekki verði gengið á rétt þessara manna. Um orð hv. 2. þm. Eyf. er það að segja, að þau voru að mestu reist á þekkingarleysi. Út af því, sem hann sagði um kostnaðarhliðina, get ég játað það, að ég veit ekki, hver kostnaðurinn mundi verða, og ég hef ekki séð áætlanir vitamálastjóra um það, en ég býst við, að bæjarstj. mundi senda þessar áætlanir, ef þess yrði óskað. Hún getur ekki haft neina ástæðu til að neita að láta þessar upplýsingar í té, og þarf því ekki að gera neitt veður út af því. Hitt er annað mál, hvort ráðast ætti í þessar framkvæmdir nú þegar eða síðar. En auðvitað verður að sjá svo um, að þessi kostnaður komi jafnt niður á alla, kostnaðinum verði jafnað niður á menn undir eftirliti vissra stjórnarvalda, og væri þá langeðlilegast, að vitamálastjóri ákvæði þá upphæð, sem hver einstakur ætti að borga. Um það, hversu höfnin grynnist ár frá ári, talaði hv. þm. af algerðu þekkingarleysi. Hefði honum verið innan handar að fá upplýsingar hjá mér um þetta atriði. Það er að vísu rétt, að Siglufjarðarbær gerði þá villu að leggja skólpræsi út í innri höfnina, en veit ekki hv. þm., að bærinn hefur lagt upp undir 100 þús. kr. í kostnað til lagfæringar á þessu? Sem sagt, eina leiðin til þess að koma í veg fyrir þennan framburð, er sú, að byggja fyrirstöðuþil, eins og getið er um í 6. gr. Ég álít, að það sé ekkert vit í að taka eingöngu tillit til útgerðarmanna og lóðareigenda í sambandi við þessar framkvæmdir, eins og virðist helzt vera stefna hv. 2. þm. Eyf. í þessu máli. Siglufjörður hefur um 4 þús. íbúa, sem eiga afkomu sína undir því, að sæmileg lendingarskilyrði séu þar, auk þess, að þar er stærsta síldarútvegsstöð landsins, og það er hart, ef Alþ. ætlar að taka meira tillit til þessara 20–30 lóðareigenda en allra þeirra landsmanna, sem afkomu sína eiga undir síldarútveginum á Siglufirði. Alþ. verður að taka tillit til hagsmuna heildarinnar og jafnframt sjá um, að ekki sé gengið um of á rétt þeirra einstaklinga, sem þarna er um að ræða. Það hefur aldrei verið farið fram á það af bæjarstj., að réttur þessara einstaklinga yrði fyrir borð borinn, en bæjarstj. vill, að þessir einstaklingar, sem koma til með að eignast stórkostleg verðmæti vegna framkvæmda bæjarfélagsins, verði látnir borga nokkurn hluta þeirrar verðmætaaukningar, sem þarna er um að ræða. Hvort 6. gr. sé sanngjörn, það er mál, sem ég vil ekkert fullyrða um, en vænti þess, að það fáist betur úr því skorið með þeirri afgr., sem málið fær í n. og á þingi. Þá er atriðið um það, „að hafnarsjóður eigi allt það land, sem flýtur yfir með stórstraumsfjöru“. - Það er alveg rétt, að þetta ákvæði er nýlegt ákvæði og í fyrsta skipti tekið upp í þetta frv., en það er næsta skrítið, ef þessi hv. þm., sem hefur setið á allmörgum undanförnum þingum, er nú fyrst að reka augun í þetta, því að þetta ákvæði mun vera til í nokkuð mörgum frv. af þessu tagi. En þetta virðist benda til þess, að hv. þm. hafi ekki fylgzt alltof vel með í þessum málum, og ég hef ekki tekið eftir því, að þessi hv. þm. hafi gert aths. við þetta ákvæði, þegar það hefur komið fram áður í frv. Það má auðvita deila um réttlæti slíks ákvæðis, en það er enginn vafi á því, að gömlu ákvæðin, um það að landeigandi eigi land út í stórstraumsfjöruborð, getur ekki átt við þar, sem um þröngar hafnir er að ræða, og ég býst við því, að þegar þessi ákvæði hafa verið samþ. fyrir allar hafnir, þá hafi það verið gert með tilliti til þess, að landareign var yfirleitt miðuð við stórstraumsfjöruborð. En það getur auðvitað ekki gengið, að þingið láti þetta úrelta ákvæði gilda, þegar um hafnir er að ræða. En þetta er atriði, sem hv. sjútvn. mun athuga og bera það saman við önnur hliðstæð l., sem nýlega hafa verið samþ. hér á hv. Alþ.



Um þetta síðasta atriði skal ég ekki segja annað en það, að þetta sýnir, að þessi hv. þm. veit vel, að fjörueigandi á þetta land. En ég vil benda honum á annað, og það er það, að á þeim stöðum, þar sem svo hefur viljað til, að land hefur komið upp úr sjó, er viðurkennt, að fjörueigandi eigi það land líka. Það kann að vera, að það sé eitthvað í hafnarlögum um þetta, en það hefur þá farið fram hjá mér, en það er alveg víst, að það hefur ekki í l. verið gerður neinn greinarmunur á því, hvort hér sé um fjöru að ræða í útfiri eða innfiri. En það er alveg víst, að það þyrfti þá eignarnámsheimild fyrir hafnarsjóð, ef það ætti að taka af fjörueiganda þetta land, og yrði þá að koma fullt verð fyrir. Svo var hv. þm. að tala um það, að það sé lóðareigenda að borga nokkurn hluta af þessu, þeir eigi að njóta góðs af þessu og þeir eigi því að taka þátt í kostnaðinum, og lóðareigandi á að láta rífa burtu öll mannvirki og hús, sem hann hefur áður á lóðinni, ef þess þykir við þurfa vegna hafnarinnar. Og mér er ekki kunnugt um, að höfnin eigi að borga annan kostnað en þann að rífa þetta niður. - Svo kemur það, að höfnin á að halda nægu dýpi við bryggjurnar, og má vera, að það sé nokkurt framlag frá hennar hálfu, en ef þessi hv. þm. vill fara í gegnum rekstrarkostnað söltunarstöðvanna á Siglufirði, þá getur hann séð, að það eru ekki nema tvær bryggjur, sem hafa haft verulegan kostnað af þessu, svo að það hefur ekki hlotizt mjög mikill kostnaður af því, og ég býst við, að þetta loforð um að halda ákveðnu dýpi á höfninni geti ekki lokkað þessa menn til þess að leggja í mikinn kostnað. Þá eru þessir menn skyldaðir til að byggja þetta upp á næstu 10 árum. Þetta er svo fjarstætt, að það kemur náttúrlega ekki til mála, að slíkt ákvæði geti staðizt. Það vita allir, sem til þekkja, hvað það kostar mikið fé að byggja þessar bryggjur. En það er ekki nóg, að það eigi að skylda þessa menn til þess að halda þessum bryggjum við, heldur eru þeir skyldaðir til að rífa allar bryggjur upp og fylla þar upp, sem með þarf. Það er síður en svo, að það sé hægt að segja, að þessir menn eigi að taka smávægilegan þátt í þessum framkvæmdum, eftir því sem fram kemur í frv.

Flm. (Áki Jakobsson) : Ég vil enn leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hv. þm. Það er að vísu alveg rétt, að þeir, sem eiga bryggjurnar einir, eiga að kosta mannvirkin, en þessum hv. þm. finnst það hins vegar einskis virði, að það á að auka dýpið fyrir framan þessi mannvirki um fjóra metra um stórstraumsfjöru. Honum finnst, að það sé engin verðmætaaukning að þessum bryggjum. Ég skil ekki slíkan hugsanagang. Hann hlýtur að koma af því, að hv. þm. fylgist ekki nógu vel með þessum málum. En það þarf stórt átak til þess að koma þessum mannvirkjum í framkvæmd, uppmoksturinn á innri höfninni mundi þurfa að verða um 4 millj. rúmmetra, til þess að fjögra metra dýpkun fáist um stórstraumsfjöru, og fyrirstöðuþilin eru smámunir miðað við það stóra átak, sem þarf til þess að moka þetta upp og fylla upp fyrir innan. Ég get fullyrt, að þau fyrirstöðuþil, sem yrðu byggð upp, og uppfyllingin í kringum þau eru sáralítil verðmætaaukning á þeim lóðum, ef sömu grynningarnar eiga að vera áfram á höfninni og nú. Ég veit um menn, sem hafa byggt svona fyrirstöðuþil og fyllt upp fyrir innan þau og þeim fannst þetta dýrt, en það var aðallega vegna þess, að þeir urðu að leggja í helmingi meiri kostnað en ella til þess að hindra það, að uppfyllingin rynni ekki inn á lóð nágrannans. Í slíku tilfelli varð einn maður að byggja fyrirstöðuþil beggja vegna við sig, vegna þess að nágranni hans vildi ekki hafa samstarf við hann. Þar var verðmætum kastað, vegna þess að þessir aðilar gátu ekki komið sér saman, og þess vegna urðu þessar framkvæmdir svo kostnaðarsamar. Hvað viðvíkur því, að þetta sé óheppileg lausn, þá vil ég segja það, að ég kæri mig ekkert um að fullyrða neitt um það að svo stöddu. En hver, sem vill líta á þetta mál með sanngirni, hlýtur að viðurkenna, þegar bæjarfélag sem þetta er að leggja í svona stórframkvæmdir til þess að eignast betri bátahöfn en áður, að það sé réttmætt, að þessir einstaklingar séu skyldaðir til þess að taka þátt í kostnaðinum með því opinbera, þannig að þeir að einhverju leyti greiði fyrir þá verðmætaaukningu, sem fellur þeim í skaut.



Herra forseti. í framsöguræðu minni fyrir þessu máli gerði ég allýtarlega grein fyrir því, sem fyrir okkur flm. vakti með flutningi þessa máls, og jafnframt skýrði ég einstök ákvæði þess, og tel ég þess vegna ekki þörf á að fara frekari orðum um frv. sjálft. En út af þeim orðum, sem féllu hér hjá hv. þm. V.-Sk., vildi ég segja nokkur orð. Þessi hv. þm. taldi, að þetta mál væri mjög borið fram að ófyrirsynju, þar sem ekkert hefði verið gert til undirbúnings því, en jafnframt viðurkenndi hv. þm., að hér væri um mjög gagnlegt mál að ræða, sem vissulega bæri að gefa fullan gaum í framtíðinni. Ég skal nú taka undir það með hv. þm., að þetta mál hefur ekki fengið þann undirbúning, sem við flm. á síðasta þingi ætluðumst til, að það hefði fengið nú á þessu stigi málsins. Hins vegar verða ekki réttlætt þau ummæli þessa hv. þm., að málið hafi engan undirbúning fengið. Það er þá þess fyrst að gæta, að mörg undanfarin ár hefur Flugfélag Íslands, sem hefur eiginlega verið eini aðilinn í þessu landi, er hefur látið sig þessi mál verulega skipta, látið fara fram rannsókn á því, hvar í landinu heppilegast væri að hafa flugvelli, séð frá því sjónarmiði, hvað bezt hentaði samgöngumálunum í heild. Í sumar hefur flugfélagið haldið þessum rannsóknum áfram, og þeir staðir, sem hér eru teknir upp sem lendingarstaðir flugvéla, eru teknir upp í samráði við flugfélagið á grundvelli þeirra athugana, sem það hefur látið fram fara í þessum efnum. Ég get þess vegna ekki tekið undir þau ummæli hv. þm. V.-Sk., að málið sé ekkert undirbúið, og hef ég þegar fært rök að því gagnstæða. Að vísu er þessum undirbúningi ekki komið á þann veg, sem við flm. höfðum óskað, þegar við fengum samþ. þáltill. á síðasta þingi, þar sem gert var ráð fyrir því, að fram mundi fara nákvæm og ýtarleg rannsókn sem allra fyrst í þessu efni. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um þessa staðhæfingu hv. þm. V.-Sk., en vil ítreka það, að það er skoðun okkar flm., að þetta mál hafi fengið þann undirbúning, að það sé tímabært að hefjast handa um setningu löggjafar í svipuðu formi og hér er lagt til í þessu frv. Hitt er svo annað mál, að málið verði frekar athugað í n. og reynt verði að leita að því formi, sem heppilegast er og líklegast til samvinnu. Hv. flm. V.-Sk. sagði, að það hefði ekki verið leitað álits flugmálaráðunauts ríkisins um þetta frv., og taldi rétt, að til hans væri leitað. Þetta hefur að vísu ekki verið gert, en það hefur verið leitað til þeirra manna, sem forustu hafa haft í þessum málum undanfarin ár. - Ég get svo verið hv. þm. V.-Sk. sammála um það, að það sé rétt að senda þetta mál til álits flugmálaráðunauts ríkisins, þegar það kemur til n. Það er fjarri því, að fyrir okkur flm. vekti að sniðganga þann embættismann. Það er ómögulegt að ætlast til, að upphaflega hafi flugvellir verið gerðir alls staðar þar, sem þeir hljóta að koma í framtíðinni. Þegar vegal. voru sett, vantaði fjölmarga vegi, sem komu síðar. Á síðasta Alþingi voru fjölmargir nýir þjóðvegir teknir upp í þjóðvegatölu. Eftir þörfum þjóðarinnar í flugmálum hlýtur að verða bætt við mörgum nýjum flugvöllum. Það er þess vegna misskilningur, ef hv. þm. telja það móðgun, ef í héruðum þeirra verða ekki þegar gerðir flugvellir á þessu stigi málsins. Það þarf rannsókn í framtíðinni, hvar flugvelli ber að gera. Með þessari byrjun á að leggja hornsteininn að því, sem á að verða í framtíðinni. Mér þykir miður, að hv. þm. V.-Sk. lét falla þau ummæli um vegamálastjóra, sem hann viðhafði. Vil ég aðeins mótmæla því, að þessi embættismaður hafi vanrækt sín störf. Hv. þm. V.-Sk. sagði það fráleitt að setja flugmálin undir umsjón vegamálastjóra. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að vegamálastjóri fái sérstaka starfsmenn til þess að annast þessi mál. Mætti starfssvið þessa embættismanns rýmkast sem þessu nemur. Vil ég endurtaka, að lagt er til, að mál þessi séu sett undir vegamálastjóra, af því að þetta er mjög skylt þeim mannvirkjum, sem heyra undir hann. Mér sýnist það nokkuð þungt í vöfum, ef strax á að setja á stofn flugmálaráðuneyti, þegar til er annað embætti, sem beint liggur við, að þessi mál heyri undir. Ég vil bæta því við, að flm. eru til viðræðna við n. þá, sem um málið fjallar. Kann að vera að margt í till. þarfnist leiðréttingar. Kröfur tímans eru þær, að flugsamgöngurnar verði teknar inn í heildarkerfi samgangnanna, og er nauðsynlegt, að það verði sem allra fyrst.



Ég er samdóma þeim flm. þessa frv., að flugsamgöngurnar séu það, sem koma skal. Ég er sannfærður um, að flugvélarnar verða mikilvirkt samgöngutæki hér á landi. En þessi mál þarf að undirbúa vel. Flas er enginn flýtir. Þessir sömu menn báru á síðasta þingi fram frv. um undirbúning þessa máls. En þeim er svo brátt, að þeir flytja nú frv. um mál, sem ríkisstj. hefur verið falið, og segja, að hún hafi ekkert gert í málinu. Flugfélagið hefur þegar framkvæmt mjög mikið verk, og veit ég ekki, hvaðan þær upplýsingar, sem fram koma í grg., sem frv. þessu fylgir, eru komnar. Stjórn flugmálanna stendur vel á verði, og sýnist því undarlegt að taka tvo menn af þremur út úr. Agnar Kofoed-Hansen hefur verið fyrsti hvatamaður í flugmálum hér á landi, og ef þakka á einum frekar en öðrum, ætla ég hann eiga fyrsta rétt til hróss án þess að hnekkja hinum tveimur, sem nefndir eru í grg. Það er ógætilega sagt af hv. þm. N.-Ísf., að þeir tveir hafi alla forustu í þessum málum. Ég segi þetta ekki til að níða hina tvo, ég er ekki að hæla einum, en níða annan. Um undirbúning málsins vil ég taka það fram, að hann hefur að nokkru verið falinn þessum mönnum, sem eru í stjórn Flugfélags Íslands. Hefur verið sérstaklega náin samvinna milli ríkisstj. og stjórnar þessa félags. Allt, sem flugfélagið hefur gert, er í sambandi við ráðuneytið. Allt, sem gert hefur verið til bóta í flugsamgöngunum, hefur verið gert í samvinnu við ráðuneytið og á kostnað ríkissjóðs. Þetta vildi ég upplýsa. Hitt atriðið, að þetta er gert að frv. á þessu stigi málsins, er að mörgu leyti athugavert. Ég vil beina því til n. þeirrar, sem hefur frv. til athugunar, að í 1. gr., A. kafla, sakna ég sérstaklega eins staðar, sem ég ætla, að mundi koma að miklum notum fyrir flugvélar, sem koma frá útlöndum. Ég ætla, að þar ætti að standa: á Reykjanesi. Það er og til athugunar, hvort ekki væri rétt að bæta inn í á eftir tölulið 2: á Akureyri. - Þar er þegar dráttarbraut fyrir sjóflugvélar, og er nauðsynlegt, að sjóflugvélar hafi þar örugga lendingarstöð. Vildi ég aðeins skjóta því fram á þessu stigi málsins.



Það voru aðeins örfá atriði í ræðu hv. þm. N.-Ísf., sem ég vildi athuga. Út af því, sem hann vitnaði í ummæli mín, vil ég taka fram, að ég gerði ekkert annað en segja það sama og flm. gera í grg. sinni, og vísa ég á hana. Þar segja þeir, að sá undirbúningur, sem þeir töldu óumflýjanlegan, hafi ekki verið framkvæmdur. En þetta er ekki rétt samkv. skýrslu hæstv. atvmrh. Hitt er gefinn hlutur, og það geri ég ráð fyrir, að öllum sé ljóst, að þörf er frekari undirbúnings og athugunar, að því er stæði fyrir flugvelli snertir. Það þarf stórfelldan undirbúning, því að ekki munu líða mörg ár, þar til flugferðir verða stór liður í samgöngum okkar. Hv. þm. N.-Ísf. taldi ekki hægt að gera í upphafi ráð fyrir flugvöllum alls staðar þar, er þeir hlytu að koma síðar. Ég hygg, að ekki verði um það deilt, að flugvellir eigi í upphafi að koma miklu víðar en gert er ráð fyrir í upphaflega frv. Víða eru þeir að heita má sjálfgerðir frá náttúrunnar hendi, og ég hygg, að þegar flugsamgöngur verði komnar á, muni fá héruð sætta sig við að verða alveg afskipt. Það hlýtur að vera ljóst frá upphafi. Hv. þm. N.-Ísf. harmaði, að ég hafði látið falla óviðeigandi ummæli um vegamálastjóra, en ég ætla að endurtaka það, að þessi embættismaður er ofhlaðinn störfum. Því verður ekki hnekkt. Og þá hljóta einhver þeirra að vanrækjast. Ég hygg, að vegamálastjóri hafi enga sérstaka þekkingu á flugmálum frekar en hver annar. Hvers vegna ætti að setja þau undir stjórn sérfróðs manns, sem lyti aftur stjórn vegamálastjóra? Það gæti orðið fjötur um fót í málinu, ef sá, sem framkvæmdirnar hefði á hendi, væri ekki fullkomlega frjáls gerða sinna. Enda hygg ég það enga bót að slengja saman mörgum greinum, því að þótt hv. þm. N.-Ísf. harmi ummæli mín um vegamálastjóra, þá er það nú svo, að ekki er heppilegt, að sami maður gegni mörgum mismunandi störfum: 

Það er alveg satt!

Ég held, að menn hafi almennt sérstaka menn við þessi störf, enda er það æskilegast. Samgöngur okkar fara áreiðanlega meira upp í loftið á næstu árum en orðið er, og undir það þurfum við að búa okkur.

Flm. (Sigurður Bjarnason) Hv. þm. V.-Sk. kveðst vísa í grg. okkar flm. til þeirra ummæla, að ekkert hafi verið gert í nauðsynlegri rannsókn. En hann benti aðeins á vissan kafla í henni og fór ekki lengra en honum gott þótti. Vil ég endurtaka, að undirbúningur hefur farið fram. Við flm. gerum ekki ráð fyrir störfum flugmálaráðuneytis, heldur, að vegamálaskrifstofan taki þessi mál fyrst um sinn að sér, og erum við fyllilega viðmælandi um þessa hlið málsins. Við teljum vegamálastjóra ekki ofhlaðinn störfum. Þótti mér vænt um, að hv. þm. V.-Sk. batt ummæli sín nú við það atriði, að þessi embættismaður væri ofhlaðinn störfum, og er það afsláttur frá fyrri fullyrðingum. Hæstv. atvmrh. lýsti yfir, að flas væri ekki til fagnaðar. Veit ég ekki, hvort við flm. höfum átt að taka það til okkar. Hitt hefði ég kosið, að nokkru hraðar gengi framkvæmd þeirrar till., sem ríkisstj. var falin á síðasta Alþingi. Ég mundi ekki harma, þótt meira hefði verið gert í því máli. - Þá sagði hann, að framkvæmdir í þessum efnum hefðu verið gerðar fyrir atbeina ráðuneytisins. Um það atriði brestur mig kunnugleika til að dæma. En ég hef ekki fengið yfirlýsingu, sem styður þá yfirlýsingu hv. ráðherra. Mér þótti vænt um að heyra um áhuga ráðherrans og vona, að hann birtist í því, að hann sýni nú meiri áhuga í að sinna frv. því, sem síðasta Alþ. fól ráðuneytinu á hendur. Ég tel það vandsagt, að gengið sé fram hjá stjórn flugfélagsins, þegar rætt er við forstjórann. Fæ ég ekki séð annað en að við þrír þm. höfum gert rétt, þegar við leituðum upplýsinga hjá formanni félagsins. Það fer svo fjarri því, þegar við flm. leituðum ráða og upplýsinga hjá þessum tveimur mönnum, að við viljum með því ganga fram hjá öðrum stjórnarmeðlimum félagsins, og það er aðeins misskilningur hjá hæstv. atvmrh., ef hann hyggur, að svo sé. Við viljum hafa sem mesta samvinnu um þetta mál við alla, sem unna framkvæmdum í þessum málum. Ég ætla ekki að fara að ræða mikið um það, hvort einstakur maður, sem hæstv. ráðh. nefndi, muni vera frumkvöðull þessa máls hér á landi. Ég hygg þó, að aðrir menn hafi komið á undan honum sem áhugamenn í þessum málum hér. Ég tel það ekki hlut, sem skipti máli að ræða hér. Og ég vil láta það koma enn skýrar fram en hér hefur komið nú, að þó að samráð hafi verið haft um þetta mál af flm. þess við formann flugfélagsins og framkvæmdastjóra þess, þá viljum við hafa samráð við alla stjórn flugfélagsins um þessi mál. En sú stjórn er ekki öll búsett hér í Reykjavík, ef ég man rétt, og það eru nokkrir örðugleikar á því fyrir okkur alþm. að hafa jafnfullkomin samráð við menn, sem eru ekki búsettir í bænum, eins og þá, sem í bænum eru. Ég get tekið undir það með hæstv. atvmrh., að það sé nauðsynlegt, að sú n., sem fær málið til meðferðar, athugi það gaumgæfilega. Og þar sem sá hæstv. ráðh. nefndi sérstaka staði, sem að hans áliti vantaði í 1. og 2. gr. frv., þá vil ég svara því sama til og ég svaraði hv. þm. V.-Sk., að vissulega getur svo farið í framtíðinni og jafnvel á þessu þingi, að fjölmargir fleiri staðir verði teknir upp í l. en í frv. eru nú. En það er reynslan, að þróun slíkra mála er sú, þ. e. a. s. samgöngumálanna, að fleiri og fleiri staðir eru teknir upp í löggjöfina, og þannig hygg ég, að fleiri og fleiri staðir í byggðarlögum landsins verði einnig að þessu leyti teknir upp í l. um flugvallagerð og þess háttar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta að sinni. Ég get að vissu leyti verið þakklátur fyrir þær undirtektir, sem það hefur fengið við þessa 1. umr., bæði frá hv. V.-Sk. og hæstv. atvmrh. Þeir hafa báðir verið sammála okkur flm. um það, að flugmálin séu einhver hin mestu framtíðarmál okkar varðandi samgöngur í þessu landi. Og það, sem mestu máli skiptir í þessum efnum, er það, að um slík mál, sem almenningur er sammála um, að horfi til heilla fyrir þjóðina, sé sem bezt samvinna. Og það er von okkar flm. frv., að í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, og á hæstv. Alþ. verði sem allra bezt samvinna um málið og sem farsælust lausn þess náist á Alþ.