Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 8. þm. Suðvest., Ögmundi Jónassyni, um að hann geti ekki vegna dvalar erlendis gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag, 17. desember, tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ólafur Þór Gunnarsson. 1. varamaður flokksins í kjördæminu hefur boðað forföll. Ólafur Þór Gunnarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni í dag stöðu mála er varðar vinnu við fjáraukalög annars vegar og svo fjárlögin hins vegar og þann tíma sem okkur er ætlaður til þess að vinna þau mál á milli umræðna. Í gærkvöldi var tekið út úr fjárlaganefnd fjáraukalagafrumvarpið með nefndaráliti sem mér skilst að sé trúnaðarskjal. Mig mundi langa til að vita hvort það sé hefðbundið. Þar eru hlutir sem ég held að séu ekki nýir í umræðunni þannig að mér finnst mjög sérkennilegt að ekki megi fjalla um það. Varðandi fjárlögin er það svo að hér stöndum við í dag og kominn 17. desember og við erum enn í 2. umr. Henni er ekki lokið, þar af leiðandi veltir maður því fyrir sér hvernig forseti hyggst halda á málum. Það lítur þannig út að manni verði hálfpartinn stillt upp við vegg þegar tíminn er orðinn svona naumur. Við fáum frumvarpið væntanlega inn til okkar núna í lok vikunnar eða svo og þá er farið að nálgast Þorláksmessu. Þannig verður tíminn lítill til að klára það milli 2. og 3. umr., en þar eiga eftir að koma stórir póstar eins og við vitum. Það er afar óþægilegt að láta stilla sér þannig upp við vegg að ekki verði tími til að fá jafnvel gesti eða eitthvað slíkt til að vinna það mál. Það er ágætt að halda því til haga að hér á síðasta ári þegar fjárlög voru afgreidd þótti núverandi ríkisstjórnarmeirihluta sjö dagar tilhlýðilegir við vinnu fjárlagafrumvarpsins, þ.e. við 2. umr. 

Herra forseti. Ég óska eftir því að eiga orðastað við hv. þm. Birgi Ármannsson, formann utanríkismálanefndar, um tengsl Íslands og Evrópusambandsins. Ég tel að það sé full ástæða fyrir okkur að ræða þau samskipti. Ísland er Evrópuþjóð og við eigum mikil samskipti við Evrópusambandið, burt séð frá spurningunni um aðild eða ekki að Evrópusambandinu. Við eigum okkar mestu pólitísku tengsl við Evrópu, við eigum okkar mestu menningarlegu tengsl og okkar viðskiptalegu tengsl við Evrópu. Það skiptir máli hvernig íslensk stjórnvöld halda á samskiptum við Evrópusambandið. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að undanförnu að þau samskipti hafa ekki verið í lagi. Þar hafa gengið á milli yfirlýsingar sem mér finnst ekki vera haldið vel á af okkar hálfu. Síðast í gær fullyrti hæstv. forsætisráðherra að Evrópusambandið hefði í raun og veru slitið aðildarviðræðunum við Ísland með ákvörðun um að hætta að greiða IPA-styrkina. Ég vil segja að samskipti Íslands við önnur ríki eða samtök geta ekki gerst með þessum hætti. Það er ekki hægt að koma hér í ræðustól Alþingis og lýsa því yfir að með því að hætta að greiða IPA-styrkina hafi aðildarviðræðum verið slitið af hálfu Evrópusambandsins. Svona samskipti verða að gerast á formlegan hátt, heiðarlegan og hreinskiptinn hátt. Ef íslensk stjórnvöld vilja ekki eiga í viðræðum við Evrópusambandið verður að tilkynna því það af okkar hálfu. Ég vil þess vegna spyrja formann utanríkismálanefndar, hv. þingmann, í fyrsta lagi: Hafa íslensk stjórnvöld á einhvern hátt teflt þessum samskiptum í tvísýnu, t.d. með óvarlegum yfirlýsingum á heimavelli? Hafa íslensk stjórnvöld fengið formlegt erindi frá Evrópusambandinu um viðræðuslit? Hefur það gerst? Hver er afstaða hv. formanns utanríkismálanefndar til spurningarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um næstu skref? Menn deila um hver spurningin ætti að vera. Er ekki rétt að spyrja þjóðina hver spurningin ætti að vera 

Hæstv. forseti. Fyrst um það síðasta, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur nú staðið að furðulegri þjóðaratkvæðagreiðslu með furðulegum spurningum þannig að hann ætti að þekkja hvernig sú umræða getur þróast. Ég hef sagt fyrir mitt leyti varðandi þá spurningu: Það hefur engin ákvörðun verið tekin um þjóðaratkvæðagreiðslu. Slík ákvörðun þarf að vera tekin af þinginu en hún er ekki eini kosturinn í stöðunni. Það er líka hægt að gera það, sem ekki hefur verið gert, að senda erindi til Evrópusambandsins þar sem umsóknin frá 2009 er dregin til baka. Það er hægt að gera það. Það er líka hægt á Alþingi í fyllingu tímans að taka afstöðu til þess hvort menn vilja að það hlé sem ríkisstjórnin tilkynnti Evrópusambandinu um í júní á þessu ári eigi að vera til lengri tíma, ótímabundið. Það eru því nokkrir kostir í stöðunni. Eins og hv. þingmaður veit er í gangi ákveðin vinna á vegum Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem lýkur með skýrslu sem á að birtast í þinginu fljótlega eftir áramót. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem þar koma fram mun fara fram umræða í þinginu sem væntanlega mun enda með því að afstöðu þingsins verður leitað til þess hvaða leiðir eigi að fara í þessu sambandi. Ég held að varðandi hinar spurningar hv. þingmanns sé óhætt að svara þeim neitandi. Íslensk stjórnvöld hafa ekki slitið viðræðunum. Hv. þingmanni er kunnugt um að Evrópusambandinu var tilkynnt um það að pólitískum og tæknilegum viðræðum yrði hætt, það yrði gert á þeim hlé, eins og það var orðað, og ekki haldið áfram að sinni. Það var ekki um formleg viðræðuslit að ræða og auðvitað, eins og hv. þingmaður veit, hefur heldur ekki verið um að ræða slíka formlega ákvörðun af hálfu Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Í gær birtust fréttir af jákvæðu mati lánshæfismatsfyrirtækisins Moody's. Það er mat á fyrirhuguðum og boðuðum skuldaleiðréttingum ríkisstjórnarinnar á lánshæfismati Íbúðalánasjóðs og er metið að þær aðgerðir komi ekki niður á lánshæfismati ríkissjóðs. Það eru afar jákvæðar fréttir og meðal annars á vefmiðlinum Eyjunni, með leyfi forseta, birtust þessar fréttir með fyrirsögninni: „Hrein áhrif á ríkissjóð hverfandi.“ Virðulegi forseti. Hér mitt í fjárlagaumræðunni er um afar jákvæð skilaboð að ræða og ekki síður mikilvæg í því ljósi að það hafa verið vangaveltur uppi, og það með réttu, um að lánshæfi ríkissjóðs mundi lækka. Þetta álit Moody's á skuldaleiðréttingartillögunum er í takti við álit annars lánshæfismatsfyrirtækis, Fitch, sem á dögunum staðfesti lánshæfi ríkissjóðs og mat horfur stöðugar. Þá má spyrja hvaða þýðingu þetta hafi raunverulega. Hér er verið að segja að umfang aðgerðanna sé hóflegt en Moody's metur engu að síður að þær hafi jákvæð áhrif á hagkerfið. Þetta er í samræmi við niðurstöður sérfræðingahópsins og formaður hópsins, Sigurður Hannesson, ítrekar að aðgerðirnar hafi verið hannaðar þannig að neikvæð áhrif væru lágmörkuð en sem allra mest gert úr jákvæðum áhrifum og hvötum. Þessar fréttir, virðulegi forseti, eru jákvæðar fyrir fjármögnun ríkissjóðs en það mat byggir meðal annars á greiðslugetu og skuldastöðu ríkissjóðs og hagvaxtarþróun. Fyrirhugaðar aðgerðir skuldaleiðréttinga eru mikilvægur liður í að ná hér upp auknum hagvexti með það að markmiði  Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu. 
            

Hæstv. forseti. Síðan niðurstöður nefndar um skuldaleiðréttingu komu fram hafa ýmsir reynt að tala þær niður, m.a. hér í þessum sal, með ýmsu móti. Því er það mjög ánægjulegt þegar tvö alþjóðleg matsfyrirtæki telja að aðgerðirnar geti haft góð áhrif. Þá fagna ég sérstaklega því mati Moody's að lánshæfi Íbúðalánasjóðs hækki. En það er ein rödd sem er ekki sammála þessum alþjóðlegu fyrirtækjum sem hefur látið í sér heyra undanfarið og það er rödd Seðlabanka Íslands. Það virðist vera þannig að Seðlabanki Íslands sé í einhverri vegferð sem ég skil ekki og þar á meðal hefur bankinn fundið þessum skuldaleiðréttingum ýmislegt til foráttu og í gær kom svo fram einn sérfræðingur bankans og lýsti þeirri skoðun að hér væri ekki hægt að leggja af verðtryggingu. Ég spyr mig á hvaða vegferð þessi banki er. Þetta gerist í kjölfar þess að hann lækkar ekki stýrivexti annan mánuðinn í röð. Ég velti fyrir mér hvort þessi stofnun valdi hlutverki sínu eða hvort rétt sé að breyta hlutverki hans vegna þess að mér finnst satt að segja ískyggilegt ef þessi höfuðstofnun efnahagsmála á Íslandi hefur ekki trú á því að við getum lagt af verðtryggingu og við séum dæmd til þess að vera um ófyrirséða framtíð í klóm hennar. Þetta þykir mér mjög alvarlegt, herra forseti, og umhugsunarvert.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið athygliverð umræða. Ég heyrði ávæning af ræðu hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur - þrátt fyrir annir okkar í allsherjar- og menntamálanefnd rétt náðum við í skottið á umræðunni hér - þar sem þingmaðurinn lýsti áhyggjum sínum af því að fjárlagavinnan gengi hægt fyrir sig. En meðan fjárlögin eru í umræðu í þingsal er ekki hægt að vinna með þau í fjárlaganefnd. Það gefur augaleið. Ég mæli með því að menn skoði nú hvort ekki sé rétt að fara að greiða atkvæði um þetta ágæta frumvarp til að koma því til fjárlaganefndar að nýju milli umræðna eins og mér skilst að til standi að gera. Þá langar mig að vekja athygli þingheims á einni ágætri breytingartillögu sem liggur fyrir í fjárlagaumræðunni er varðar öldrunarstofnanir. Við þekkjum það að á undanförnum árum hefur skapast mikill vandi á sjúkrahúsum landsins vegna þess að ekki er nægilegur fjöldi hjúkrunarrýma á öldrunarstofnunum í landinu til að taka á móti þeim hjúkrunarsjúklingum sem hafa fengið þar til gert mat um að þeir geti tekið sér búsetu á hjúkrunarheimilum. Nú liggur hér fyrir breytingartillaga um að með tímabundnum hætti verði brugðist við þessum vanda með fjármögnun á hjúkrunarrýmum, hvíldarinnlagnarrýmum, í einstaka sveitarfélögum á landsbyggðinni þar sem biðlistar eru langir. Hugmyndin er að nýta laust húsnæði á þessum stofnunum sem þegar eru í rekstri, breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými þar sem það á við. Á meðan vinnur ráðuneytið tillögur um það hvernig megi bregðast við þessum vanda varanlega. Sú áætlun mun líta dagsins ljós og ég hlakka til þeirrar vinnu og tel að þetta sé ein 

Virðulegi forseti. Að auka virðingu þingsins er eitt af þeim verkefnum sem við höfum fyrir stafni hér, hv. þingmenn. Ég held að það sé best gert með því að starfa með því fólki sem kaus okkur hingað inn, vinna með því fólki, vita hvað það er sem brennur á því og reyna að sýna það í störfum okkar. Þá erum við að vinna fyrir fólkið, enda erum við líka að ráðstafa fjármunum þess. Það er sú umræða sem fer fram þessa dagana í þinginu, hvernig við ráðstöfum fjármunum fólksins í landinu. Það er ekkert öðruvísi. Þess vegna hefur verið ánægjulegt að taka þátt í vinnu við þetta fjárlagafrumvarp, þar höfum við verið að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. Lögreglan verður efld, heilbrigðismálin verða efld, það verða settir auknir fjármunir til öryrkja og aldraðra, það er verið að minnka álögur á millistéttina og vinnandi fólk í landinu, það er verið að hjálpa atvinnulífinu og verja menntamálin. Þetta höfum við gert eftir samtal við fólkið. Þetta samtal átti sér stað í kosningunum. Þá voru áherslurnar skýrar. Fólkið valdi og hér er komið fjárlagafrumvarp út úr því. Það er margt sem á eftir að gera, ég er ekki að segja að það sé fullnaðarsigur unninn í þessu fjárlagafrumvarpi, það er margt sem maður vildi gera betur og ganga lengra með. En við höfum enn þá tíma til þess og ég held að við leysum ekki öll þessi vandamál með einhverju karpi og málþófi núna á næstu dögum. Við skulum því auka virðingu þingsins og ljúka störfum með sóma fyrir jólin og gefa fólkinu jólafrí frá þessu karpi.

Virðulegur forseti. Fyrst lítillega vegna ræðu hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur við upphaf umræðunnar um það hvernig mál hafi verið afgreidd út úr fjárlaganefnd í gærkvöldi. Það hlýtur einfaldlega að byggja á einhverjum misskilningi vegna þess að það er algjörlega óhugsandi að hluti nefndarmanna geti bundið annan hluta nefndarmanna trúnaði um nefndarálit sem þeir hafa með formlegum hætti afgreitt út úr nefnd. Þannig gengur það auðvitað ekki fyrir sig. Plaggið er út af fyrir sig ekki opinbert plagg fyrr en það hefur verið prentað sem þingskjal en öllum nefndarmönnum er auðvitað frjálst að fjalla um það sem fram fer á nefndarfundum Alþingis og þar kemur fram og þá afstöðu sem meiri hlutinn í þeirri nefnd tjáir og getur enginn bundið þjóðkjörinn fulltrúa trúnaði um svo augljóslega opinberar upplýsingar um almannahagsmuni. Þetta hlýtur því að byggja á einhverjum misskilningi. Ég vildi kveðja mér hér hljóðs vegna IPA-hringavitleysunnar sem satt að segja er farin að sýna nokkra skopmynd af okkur Íslendingum og ráðaleysi stjórnvalda þar sem allir standa ráðþrota andspænis spurningunni: Hvað er það eiginlega sem Ísland vill? Hvað er það eiginlega sem ríkisstjórnin vill? Vill hún aðildarviðræður við Evrópusambandið? Eða vill hún þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður? Eða vill hún hætta aðildarviðræðum eða vill hún hafa áfram: Afsakið, hlé? Vill hún fá IPA-styrki eða vill hún bara fá gamla IPA-styrki eða vill hún alls ekki eldvatn og glerperlur? Virðulegur forseti. Þessi skrípaleikur allur sýnir okkur og á að hvetja stjórnarliða til að setja þetta mikilvæga hagsmunamál aftur í ferli, leyfa vilja þjóðarinnar í þessu máli að ná fram að ganga, ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið og losa okkur við úr þjóðmálunum þetta áratugagamla deilumál með því að þjóðin fái einfaldlega að skera úr um það í allsherjaratkvæðagreiðslu hvort hún vill fallast á samning og ganga í sambandið 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera almenningssamgöngur á landi, þ.e. fólksflutninga, að umtalsefni í dag. Ég tel mjög mikilvægt að fram fari almenn umræða um það hvernig við viljum sjá almenningssamgöngur þróast næstu árin. Þessi umræða þarf bæði að fara fram úti í þjóðfélaginu, hjá sveitarstjórnum og hér á þinginu. Á síðustu árum hafa landshlutasamtök sveitarfélaga tekið að sér umsjón með verkefninu. Jafnframt tóku sveitarfélögin við sérleyfum á tilteknum leiðum. Nú er reynslan af þessum verkefnum að koma í ljós. Reynslan er að sumu leyti góð en á hinn bóginn hafa komið upp ýmis vandamál. Sem dæmi má nefna að í árslok 2011 framseldi Vegagerðin einkaleyfi sitt til að skipuleggja almenningssamgöngur á Austurlandi til Sambands sveitarfélaga á Austurlandi en því fylgdi einnig fjárstuðningur. Nú hefur komið í ljós að einkaleyfið á leiðinni stenst ekki, sums staðar á landinu hafa tekjur ekki skilað sér í samræmi við áætlanir, sums staðar hefur reynst erfitt að nálgast upplýsingar um ferðir og ýmsir aðrir hnökrar hafa komið upp. Í mínum huga eru almenningssamgöngur á landi mjög mikilvægar, bæði innan sveitarfélaga, milli sveitarfélaga og milli landshluta. Verkefnið er komið af stað í þessu formi og þó að á því séu vankantar sem mikilvægt er að sníða af væri það mikil sóun ef verkefnið héldi ekki áfram.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svör við þeim spurningum sem ég velti upp við hann í upphafi þessarar umræðu. Hann segir að engin ákvörðun hafi verið tekin um þjóðaratkvæðagreiðslu af nokkurri gerð, ef ég skildi hann rétt, og að engin tilkynning hefði farið frá íslenskum stjórnvöldum um að afturkalla aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið og engin formleg tilkynning heldur frá Evrópusambandinu um viðræðuslit. Mér sýnist þá augljóst að málið er enn þá í lausu lofti eins og það hefur verið um nokkurt skeið. Ég verð að segja eins og er að alveg burt séð frá hvaða afstöðu menn hafa til aðildar að Evrópusambandinu er í mínum huga mjög mikilvægt að samskipti okkar við Evrópusambandið séu hreinskiptin, séu heiðarleg. Líka burt séð frá því hvað hefur gerst í þessu máli til þessa er málið í ákveðinni stöðu í dag. Við verðum auðvitað að vinna út frá henni. Við höfum öll sagt eitthvað hér um málið á umliðnum missirum og árum en núna er það á tilteknum stað. Leiðari Fréttablaðsins fer til dæmis ágætlega yfir málflutning hv. þm. Birgis Ármannssonar á síðasta kjörtímabili um hina svokölluðu IPA-styrki þar sem talað er um siðferðisbrest og óheiðarleika og tvískinnung í sambandi við að taka við IPA-styrkjum en vera í raun andvígur aðild að Evrópusambandinu. Núna hefur þetta hlutverk einhvern veginn snúist við og hv. þm. Birgir Ármannsson situr uppi með þá stöðu. Mér finnst þetta ekki gott. Þingmaðurinn gat um að það ætti að koma hér skýrsla einhvern tímann eftir áramótin, þá er mikilvægt að hún fái almennilega og málefnalega umræðu og menn taki síðan afstöðu til framhaldsins á þeim grunni. Ég leyni því ekki að ég er þeirrar skoðunar að úr því sem komið er eigi að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið og vegna þeirrar stöðu sem málið er í sé líka einlægast að setja það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vill þjóðin gera það eða ekki? Þá ættum við að vinna út frá því. Það er mín afstaða.

Hæstv. forseti. Fyrst þetta, það er rétt hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að leiðarahöfundur Fréttablaðsins vitnar rétt til ummæla minna frá síðasta kjörtímabili. Hann virðist hins vegar misskilja eitthvað það sem ég hef sagt um þetta mál síðustu daga. Það er of langt mál að fara út í það en ég er hér með útprentun af viðtali á Sprengisandi og frétt úr Morgunblaðinu í gær sem lýsir afstöðu minni. Þær ályktanir sem leiðarahöfundur Fréttablaðsins dregur eru ekki í samræmi við ummæli sem ég læt falla í þessum tveimur fjölmiðlaviðtölum, þannig að það sé sagt. Það er byggt á einhverjum misskilningi þarna til þess að búa sér til einhverja stöðu í málflutningi. Hv. þingmaður getur komið og litið á útprentanirnar hjá mér til að fá staðfestingu á því að þarna er um einhvern misskilning að ræða. Varðandi stöðu málsins álít ég að það sé líka misskilningur að eitthvað sé í lausu lofti um það hvernig ríkisstjórnin ætlar að taka á þessum málum. Lagt hefur verið upp með ákveðna áætlun um hvernig þessi mál verði tekin sem leiðir síðan til niðurstöðu sem auðvitað er ekki fyrir fram ákveðin. Menn þekkja sjónarmið einstakra stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna til framhaldsins en það sem hefur komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, eins og gert var ráð fyrir í stjórnarsáttmála, er í fyrsta lagi að viðræðum skyldi hætt þar til annað kæmi í ljós, gert hlé eða hvernig sem menn vilja orða það án þess að um slit viðræðna væri að ræða. Evrópusambandinu var tilkynnt um það. Í öðru lagi var greint frá því, bæði í stjórnarsáttmála og síðar, að í gang færi mat, skýrslugerð, sem ætti að skila sér til þingsins og í framhaldi af því yrði tekin ákvörðun. Auðvitað hafa menn allan tímann þekkt þá stefnu þessara stjórnarflokka sem kom skýrt fram í landsfundarályktunum þeirra á síðasta vori, að menn ætluðu sér ekki að halda áfram viðræðum og það yrði ekki gert nema til kæmi skýr niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Virðulegi forseti. Hér var talað um virðingu þingsins og ég held að við viljum hana öll sem besta. Til þess að öðlast virðingu þarf að vera hægt að iðka hér vönduð og góð vinnubrögð og til þess þarf tíma. Það sem ég var að fara yfir áðan er að ég tel að okkur skorti tíma til að gera hlutina vel og af ábyrgð. Af því hef ég áhyggjur og ég lýsti þeim áðan. Í umræðum um fjárlagafrumvarpið og fjáraukalagafrumvarpið hefur verið talað um þjóðarsátt, sérstaklega í umræðum um fjárlagafrumvarpið. Ég skildi satt best að segja ekki það orð þegar það var sett hér fram í þessu samhengi. Ég velti fyrir mér hvort þjóðin sé okkur sammála um að það ríki þjóðarsátt um að greiða ekki desemberuppbót til þeirra sem eru atvinnulausir. Ríkir þjóðarsátt um að höggva svona nærri RÚV? Ríkir þjóðarsátt um að taka inn auknar tekjur hjá námsmönnum í stað auðmanna eða útgerðar? Ríkir þjóðarsátt um komugjöldin á spítalann? Það held ég ekki. Eða það að skera niður í tækni- og þróunarsjóði eins og hér hefur verið farið mjög vel yfir, skera niður listageirann, Kvikmyndamiðstöð Íslands, myndlistarsjóð og hönnunarsjóð? Ég held, hæstv. forseti, að ekki ríki þjóðarsátt um þessa hluti. Þetta er allt í okkar hendi, peningarnir eru þarna til að fjármagna þessa hluti. Þeir eru hjá útgerðinni, auðmönnum. Við getum tekið þá í gegnum ferðaþjónustuna, en við höfum auðvitað þetta val. Valið stendur bara á milli þess hvert við viljum sækja peningana og hvert við viljum ráðstafa þeim. Um það snýst val hæstv. ríkisstjórnar sem hér situr við völd.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fjalla um umræðuna sem hefur átt sér stað um fjárlögin. Mér finnst svolítið eins og minni hlutinn sé að tala við sjálfan sig, oftast í hálftómum sal. Ég velti fyrir mér hvort ræðuformið sé ekki nógu gott, hvort ræðurnar séu of langar eða hvað valdi því að hér verður í rauninni ekkert samtal. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé eitthvað sem þurfi að taka upp í þingskapanefndinni. Ég sæi fyrir mér styttri ræður, kannski 20 mínútna ræður, og þá fleiri andsvör og meira samtal á milli. Ég get alveg skilið að það sé erfitt að sitja undir 40 mínútna löngum ræðum. Mér finnst þetta samskiptaform ekki virka. Ég hef líka áhyggjur af því hvað tíminn er orðinn ótrúlega knappur og hvað fjárlagafrumvarpið sem lagt var fram 1. október var í rauninni illa undirbúið. Það var varla búið að leggja það fram þegar farið var að tala um að það mundi taka stórtækum breytingum. Og það gerðist síðan. Svo biðum við til 11. desember eftir því að breytingartillögurnar væru loksins lagðar fram. Við erum komin í þá stöðu núna að vera stillt upp við vegg vegna þess að við höfum varla tíma til að ræða þessi mál. Eins og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kom inn á er risastórt mál að koma inn á milli 2. og 3. umr. sem eru 20 milljarðar inn og 20 milljarðar út. Við munum varla hafa tíma til að ræða það hérna. Við erum ekki að tala um eitthvert málþóf því að eins og komið var inn á þótti stjórnarflokkunum á síðasta kjörtímabili tilhlýðilegt að nýta sex eða sjö daga í fjárlagafrumvarpið. Af hverju ætti það þá ekki að vera tilhlýðilegt líka núna? Ég hef áhyggjur af þessu og ég vona auðvitað að við getum lokið málum, en mér finnst þessi vinnubrögð ekki í lagi. Á næsta ári verðum við að vera með einhverja tímaáætlun og styrka verkstjórn. Það er algjörlega nauðsynlegt.

Virðulegi forseti. Það er svolítið kómískt að fylgjast með umræðunni hér inni og líka utan þessara veggja. Almennt má segja að samstaða sé um að þingið eigi ekki að vera afgreiðslustofnun. Hér eiga þingmenn að fara yfir mál og koma með breytingartillögur og annað slíkt. Það hefur gerst núna í fjárlagavinnunni, án nokkurs vafa. Hér eru ekki sömu vinnubrögð og hefur verið lýst, t.d. á síðasta kjörtímabili þegar ríkisstjórnin kom með breytingartillögur, þær voru teknar og samþykktar af meiri hlutanum og keyrðar út úr nefndinni á sama fundinum. 
             Þannig vinnubrögð eru - ja, hv. þingmaður VG kallar hér að þetta séu svo vönduð vinnubrögð. Þetta eru vinnubrögð VG og Samfylkingar. Það liggur fyrir. Ég get ekki séð annað en að hv. þingmenn þessara flokka séu ánægðir með þetta, en við skulum þá ekki tala um sjálfstæði þingsins og að þingið eigi að vinna sjálfstætt í málum því að það fer ekki saman við svona vinnubrögð. Hér tala menn um hallalaus fjárlög. Allir sammála um það. Það er náttúrlega gríðarleg hagsmunagæsla fyrir opinberar stofnanir, og þegar umræðan er skoðuð almennt má sjá að menn eru ekki að tala út frá þeirri staðreynd að við höfum ekki efni á kerfinu eins og það er í dag. Við þurfum að gera þetta betur. Og ef við skoðum tillögur þingflokka Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, ég hef ekki séð neitt frá Bjartri framtíð nema svona almennt tal, sem komu fyrir nokkrum dögum - og þetta eru sömu flokkar og gagnrýna hvað tillögur koma seint fram, Samfylkingin kom með þetta núna á laugardaginn - að þetta eru ekki fjármagnaðar tillögur. 

Virðulegur forseti. Sem betur fer er farið að nálgast jól og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er greinilega kominn hér í hátíðarskap og heldur því til haga að öll vinnubrögð hafi verið handarbakavinnubrögð þangað til Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur tóku við. Þá hafi fólk byrjað að halda eðlilega og vel utan um mál. Það er náttúrlega algjörlega með ólíkindum að halda slíku fram. Það eru velmeinandi og góðir og yfirvegaðir þingmenn hér sem hafa orð á því að fjárlagafrumvarpið sjálft sem var lagt fram á sérstökum fresti fyrir hæstv. ríkisstjórn 1. október, á sérstökum fresti af því að það þurfti svo mikinn tíma, hafi verið svo illa unnið og óljóst að það var ekki nokkru lagi líkt. Síðan tekur hæstv. meiri hluti til við að breyta frumvarpinu og allt í anda þingræðisins eins og hv. þingmaður nefnir hér, en það er iðulega með viðtölum við ráðherra, aðskiljanlegustu þingmenn o.s.frv. í ýmsum fjölmiðlum landsins.

Já!

Og það hefur verið verulega krefjandi verkefni fyrir þingmenn í stjórnarandstöðunni að fylgjast með því hvernig fjárlagavinnunni hefur undið fram, ekki bara í fjárlaganefnd sem hefur sannarlega verið fróðlegt, heldur ekki síður í fjölmiðlum þar sem tillögur hafa komið og tillögur hafa farið og það hafa verið sveiflur inn og út um gluggann og alltaf sömu leið hjá hv. meiri hluta. Af því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talar um ófjármagnaðar tillögur stjórnarandstöðunnar get ég svarað fyrir þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, við erum með fullfjármagnaðar tillögur sem snúast um að hverfa frá þeirri pólitík hæstv. ríkisstjórnar sem snýst um að afsala sér tekjum hér í stórum stíl.  
            

Virðulegi forseti. Ég gat því miður ekki verið viðstödd þessa umræðu vegna þess að ég var á öðrum fundi en hér hefur verið kvartað yfir því að það hafi verið settur trúnaður á tillögur sem hafa komið frá fjárlaganefnd. Ég skal upplýsa það að ég talaði við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur í gærkvöldi um hvers vegna það væri gert. Það var einfaldlega til þess að stjórnarandstaðan hefði það svigrúm sem hún þarf til að lesa breytingartillögur okkar og framhaldsnefndarálit í þessu tilfelli sem snýr að fjáraukalögunum frá í gær. Ef stjórnarandstaðan vill ekki trúnað skal honum létt héðan í frá í starfi fjárlaganefndar fram að jólum því að við eigum eftir að leggja fram breytingartillögur að fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Það er þá ágætt að það upplýsist hér að ég þurfi þá ekki að gæta að hlutleysi þannig að allir þingmenn séu á sama stað í tillögunum þegar opnað er á fjölmiðlaumræðu og úr því að þessu góða tilboði er hafnað er það bara hið minnsta mál. Ég skal verða við þeirri bón að héðan í frá verður ekki trúnaður, hvorki á nefndaráliti né breytingartillögum.

Herra forseti. Vegna þess að hér er hafin umræða um fundarstjórn forseta vil ég bara láta það sjónarmið koma fram að ég tel fundarstjórn forseta með ágætum og hvet hann til að halda henni áfram á þessum nótum. 
            

Forseti þakkar þetta innlegg hv. þingmanns og óskar eftir því að þau verði fleiri hér eftir. 
            

Virðulegur forseti. Það er nú ekki annað en sjálfsagt að taka undir þær góðu kveðjur til hæstv. forseta sem fram komu hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og þakkir fyrir stjórn fundarins hér á þessum morgni. Það er fagnaðarefni að komast loksins að í fjárlagaumræðunni og ástæða til þess að þakka fyrir þá vinnu sem við erum með á borðinu, fjárlagafrumvarpið til 2. umr., hinnar eiginlegu efnislegu umræðu. Það er höfuðumfjöllun okkar á ári hverju í þinginu þar sem línur eru lagðar í öllum ríkisrekstrinum, bæði á tekjuhliðinni og á gjaldahliðinni og auðvitað er eðlilegt að þar komi menn víða við. Eru þar mörg álitaefni sem við þingmenn þurfum að taka á og takast þar á um sömuleiðis. Það er við hæfi að þakka hv. fjárlaganefnd, fulltrúum úr henni og forustu nefndarinnar fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt að baki. Við þekkjum það hér í þinginu að á hausti hverju eru gríðarlegar annir í fjárlaganefndinni, bæði miklar gestakomur og eins mikið af málsskjölum og upplýsingum sem nefndin þarf að vinna úr. Ekki hefur bætt úr skák þetta árið hversu seint fjöldamörg þingmál eru fram komin sem tengjast fjárlögunum og hversu miklar breytingar hefur þurft að gera á þeim og þarf enn að gera á þeim. Nú er m.a. boðað að gerðar verði breytingar upp á 20 milljarða kr. í einfaldri breytingartillögu, væntanlega á milli 2. og 3. umr., án þess að mikil færi gefist á því að hafa um þær efnislega umfjöllun eða að gera neina könnun á þeim, hvort heldur er þeim tekjuöflunartillögum sem þar eru eða gjaldatillögum, og auðvitað er það til vansa að svona sé málum komið. Því er ekki að leyna að eftir hrunið varð hér oft og tíðum að grípa til ráðstafana í ríkisfjármálum með fremur skömmum fyrirvara, gera miklar ráðstafanir til þess að afla nýrra tekna og ráðast í víðtækan og viðamikinn niðurskurð. Sem betur fer erum við komin þangað í ríkisfjármálunum að við höfum náð frumjöfnuði og það stefnir í að við náum heildarjöfnuði. Það eru liðin fimm ár frá efnahagshruninu og orðið tímabært að gera þá kröfu til framkvæmdarvaldsins að það komi með fjárlög og fjárlagatengd mál inn í þingið á þeim tímum sem til er ætlast lögum samkvæmt. Veittur var sérstakur frestur til þess að leggja fjárlagafrumvarpið fram. Það kom ekki fram í september, eins og lagaáskilnaðurinn er um, heldur í byrjun október. En það sem var kannski verra var að það hafði vart verið lagt fram hér í þinginu þegar ríkisstjórnarforustan, sem lagði málið þó fram, hljóp sjálf frá því og gaf út um það yfirlýsingar að það væri svo illa úr garði gert af hendi hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar og ríkisstjórnarinnar - sem leggur auðvitað fram málið í heild sinni því að það er stjórnarfrumvarp, mál nr. 1 á yfirstandandi þingi - að það væri svo illa úr garði gert að fjárlaganefndin og þingið hefðu ekki bara fullt umboð heldur beinlínis hvatningu frá ríkisstjórninni til þess að reyna að bæta úr þeim alvarlegu ágöllum sem voru á málinu. Það er auðvitað enginn umbúnaður um mál nr. 1 á þingi hvers árs, fjárlagafrumvarp fyrir komandi ár, að það sé svo illa úr garði gert að flutningsmennirnir lýsi því sérstaklega yfir þegar þeir leggja það fram að á því séu stórir og miklir gallar sem þingið verði taka á. Það gerir það líka að verkum að gallarnir, sem voru á hinu upphaflega frumvarpi og voru yfirlýstir af hálfu ríkisstjórnarinnar, og hversu seint ýmis tengd mál komu inn í þingið og annað með öðru, kalla á býsna vandaða umfjöllun í þinginu, bæði í fjárlaganefndinni - og það er því miður ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að þar hafi málið kannski ekki verið rýnt nægilega - og auðvitað líka hér í þingsalnum. Fjárlagaumræðan hófst í rauninni undir fyrri dagskrárliðnum, sem voru störf þingsins, og er það í sjálfu sér ekki óeðlilegt því að störf þingsins þessa dagana snúast auðvitað að verulegu leyti um fjárlögin, um fjáraukalögin og þau mál sem þeim tengjast. Ég vil nota tækifærið og taka undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur sem vakti athygli á því að í þessari umræðu, þó að hún sé farin að taka nokkra daga, sé allt of lítið um skoðanaskipti. Ég er sammála þingmanninum um það. Stjórn og stjórnarandstaða eiga auðvitað að skiptast á skoðunum í umfjöllun um fjárlög, því að það er alrangt sem fram kom í máli varaformanns virðulegrar fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, undir sama dagskrárlið fyrr á fundinum, störfum þingsins, að hér sé þingið í fyrsta sinn að gera einhverjar breytingar á fjárlagafrumvarpi. Það er auðvitað fjarri öllu lagi og hv. þingmaður veit miklu betur. Þess vegna talar hann í ræðustól Alþingis beinlínis gegn betri vitund, einkum og sér í lagi þegar hann fjallar um síðasta kjörtímabil og hvernig fyrri meiri hluti Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafi farið með ríkisfjármál. Hann heldur því t.d. fram að þingið hafi á því kjörtímabili verið notað sem einhver afgreiðslustofnun eða stimpilpúði. Það er fjarri öllu lagi. Auðvitað voru margvíslegar breytingar gerðar á málum í hv. fjárlaganefnd og sömuleiðis í efnahags- og viðskiptanefnd og áður efnahags- og skattanefnd, þar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson átti einmitt sæti undir formennsku minni. Hann var viðstaddur og tók þátt í afgreiðslu mála þar sem umtalsverðar breytingar voru gerðar á framkomnum stjórnarfrumvörpum sem tengdust fjárlögum. Auðvitað var reynt að gera það í sem víðtækastri sátt, það var ekki gert vegna þess að málin væru svo meingölluð, en til að nefna ágætisdæmi þá fundum við færi á síðasta vetri á því að halda nokkrum skatttekjum af kröfuhöfum, sem kallaðir eru, þ.e. erlendum eigendum verðbréfa á Íslandi, og vaxtatekjum þeim sem þeir tóku úr landi, og gerðum ráðstafanir til þess að nýta þá tekjuöflun til að falla frá þeim verðlagshækkunum sem fyrirhugaðar voru á ýmsa þætti í fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár, 2013, sem hefðu haft nokkur áhrif á verðbólgu og þar með á verðtryggð lán heimilanna. Það er bara eitt af fjölmörgum góðum dæmum um breytingar sem gerðar voru á málum tengdum fjárlögum hér á liðnu kjörtímabili í þinginu. En það var ekki bara þannig, einnig voru gerðar breytingar á fjárlögum til þess að koma til móts við sjónarmið fulltrúa minni hlutans. Hér áttu meiri og minni hluti í löngum samræðum um gjöld og skatta og hversu há gjöld og skattar mættu vera eða ættu að vera og gerðu breytingar á þeim tillögum sem fram voru komnar, ekki bara til að koma til móts við sjónarmið þingmanna úr stjórnarmeirihlutanum heldur líka gagngert til þess að koma til móts við sjónarmið þingmanna úr minni hlutanum. Þannig á það einmitt að vera hér í þjóðþinginu. Eins og hv. Vilhjálmur Árnason nefndi undir þessum sama dagskrárlið, störfum þingsins, í upphafi, þurfum við að hlýða á sjónarmið hver annars, vega þau og meta og taka tillit til þeirra eftir atvikum, gera breytingar og laga þá augljósu agnúa sem minni hlutinn á hverjum tíma er sem betur fer alltaf í færum til að benda á. Það er auðvitað þannig um öll fjárlagafrumvörp að þau má bæta. Það má gera betur og á þeim eru ágallar sem mikilvægt er að bæta úr. Ég hygg að það hafi verið hæstv. menntamálaráðherra, Illugi Gunnarsson, sem hafði tillögu um þetta efni á liðnu kjörtímabili, þ.e. umræðuna hér í þingsalnum um fjárlögin. Það er kannski sprottið af svipuðum sjónarmiðum og ég vitnaði til hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, þingmanni Bjartrar framtíðar. Það voru tillögur sem lutu að því hvort ekki mætti auka skoðanaskiptin og gagnvirkni í umræðunni í þinginu um fjárlögin, kannski með svipuðum hætti og menn voru að reyna þegar þeir innleiddu andsvörin í þingsköpin, sem var mikil framför frá því þegar hér voru einvörðungu haldnar langar ræður meira eða minna og menn komust ekki endilega á mælendaskrá strax á eftir þeim ræðumanni sem þeir vildu bregðast við og kannski var þá farið að fenna í umræðuna þegar menn komust loksins að með andmæli sín. Tillaga hæstv. menntamálaráðherra laut að því - ég held að ég fari örugglega rétt með í meginatriðum þó að ég fari nú með hana hér eftir minni af því hún rifjaðist upp undir orðum hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur - að hér í þingsalnum þyrfti að gera breytingar líkt og búið er að gera nýlega í norska Stórþinginu þar sem þingmenn gætu tekið þátt í umræðunni úr sætum sínum. Það er þekkt í fjölda þjóðþinga. Þá er einfaldlega hljóðnemi við hvert og eitt sæti í salnum og forseti getur gefið þingmönnum orðið í sæti sínu, þeir geta komið með stutt innlegg eða spurningar og ræðumaður getur þess vegna staðið hér í ræðustólnum og brugðist við því sem þingmenn hafa fram að færa. Þannig geta orðið lifandi skoðanaskipti, samræður manna í salnum. Muni ég tillögur hæstv. menntamálaráðherra rétt lutu þær að því að hér ætti hver fagráðherra að vera til svara um og fyrir sinn málaflokk, þannig að t.d. hæstv. menntamálaráðherra kæmi hér í þingið, sæti hér fyrir svörum og allir þingmenn úr öllum flokkum gætu beint til hans spurningum eða sett fram gagnrýni eða lýst sjónarmiðum eða sett fram hugmyndir og fengið viðbrögð ráðherrans við þeim. Færi nú vel á því þar sem hv. þingmaður gegnir nú því embætti. Ég held að þetta hafi að mörgu leyti verið ákaflega góð hugmynd og hana ætti að skoða, sérstaklega í tengslum við endurskoðun á þingsköpunum. Ég held líka að það sé löngu tímabært að við könnum það hér í þinginu hvort við getum ekki komið okkur upp aðstöðu sem þessari þannig að við getum átt orðastað við þingmenn eða ráðherra úr sætum okkar ef við viljum aðeins hafa stutt innlegg, koma á framfæri einni setningu eða einni spurningu eða öðru slíku sem kallar ekki á það að einn þingmaður yfirgefi ræðustólinn og annar sé kynntur í hann og gangi í hann o.s.frv. Það verða miklu líflegri skoðanaskipti og vegna þess að tilgangur skoðanaskiptanna er jú að finna hinar bestu hugmyndir og láta hinar vondu hugmyndir ydda hinar betri, þá er mikill ávinningur í því ef það getur orðið samræða á milli stjórnarmeirihlutans og þingsins alls um fjárlagafrumvarpið, ekki bara stóru línurnar, eins og við höfum nú sem betur fer þegar hæstv. fjármálaráðherra mælir fyrir málinu, heldur líka í hverjum og einum málaflokki. Í fjárlagaumræðunni verða því miður allt of oft undir stórir málaflokkar, stór málasvið. Heilbrigðismál geta verið meira og minna vanrækt í gegnum heila fjárlagaumræðu eða jafnvel málaflokkur eins og menntamálin og við það getum við auðvitað ekki búið. Það er líka óheppilegt að þegar umræðan fer fram eru ráðherrabekkirnir auðir eins og er hér í dag við 2. umr. fjárlaga, megin efnisumræðu fjárlaga, þá er ráðherrabekkurinn bara auður. Ég gæti auðvitað farið að kalla hér á virðulegan forseta og óskað eftir því að ráðherrar væru viðstaddir umræðuna eins og hér var löngum siður og þeir lögðu jafnan áherslu á, fjárlaganefndin lagði raunar mikla áherslu á það, en viðvera ráðherra virðist satt að segja bara vera alveg afleit. Það er að ýmsu leyti skiljanlegt út frá ábendingum frá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur að skoðanaskiptin eru ekki sérlega gagnvirk eða bein og tækifæri manna til þess að koma að sjónarmiðum í umræðunni eru býsna einhæf. Það er vont fyrir umræðuna ef þingmaður er á mælendaskrá og vill ræða mikilvæg atriði sem varða til að mynda samgöngumál í landinu að þá sé innanríkisráðherrann bara ekki á staðnum, ekki viðstaddur til þess að hlusta á sjónarmið hans eða til þess að bregðast við spurningum hans og heyra nýjar hugmyndir. Þess vegna held ég að það væri öllum fyrir bestu að við reyndum að endurskipuleggja umræðuna þannig að fram fari umræða um hvern og einn málaflokk þannig að við getum bara sett samgöngumálin á dagskrá á tilteknum þingfundi yfir tiltekinn tíma. Þá er ráðherrann hér, þá koma þeir þingmenn í þingsalinn sem vilja ræða þann málaflokk og geta beint hlutum beint til ráðherrans og fengið fram afstöðu, þó að það væri ekki annað en að hann segði bara nei, legðist gegn þeim hugmyndum sem þingmaðurinn vildi færa fram. Þá er það alla vega svar, það er þó alla vega umræða þar sem fólk talast við en ekki þetta form sem ég held að hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir og hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson, þá sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili, og svo margir aðrir hafa gert. Hér hefur verið skipuð þingskapanefnd til þess að endurskoða þingsköpin og ég vil nota tækifærið vegna þess að það er einmitt sjálfur forseti Alþingis sem situr á forsetastóli, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og beina því sérstaklega til hans, enda veitir hann þingskapanefndinni formennsku, að þessi þáttur verði tekinn til gaumgæfilegrar umfjöllunar í þingskapanefndinni og að þessu verði breytt. Það fer ekki vel á því að minni hlutinn sjái meira eða minna um fjárlagaumræðuna á Alþingi. Ég þekki ekki til í neinu þjóðþingi þar sem því er þannig háttað. Það er ákveðinn vitnisburður og satt að segja dapurlegur vitnisburður að nú sé svo komið að ráðherrar einstakra málaflokka sjái bara enga ástæðu til þess að vera við fjárlagaumræðuna hér í þinginu. Þá er málum þannig komið að við þurfum eitthvað að fara að endurskoða hlutina. Að efni máls, að fjárlögunum sjálfum. Vegna þess að við erum nú að nálgast þann dag í dagatalinu sem skemmstur er og skammdegið hvað mest og maður verður óneitanlega var við það úti í samfélaginu að fjölmargir hafa áhyggjur, áhyggjur af morgundeginum, áhyggjur af stöðu þjóðarbúsins og því hvort hér stefni allt í óefni, þá er full ástæða til þess að undirstrika það að fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014, þó að það hafi komið seint fram og að á því hafi verið alvarlegir ágallar, fyrir okkur Íslendinga alla verulegt fagnaðarefni. Það er í raun og veru alveg ótrúlegt að aðeins fimm árum eftir að efnahagslífið hér hrundi séum við búin að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Það er árangur sem við eigum öll að gleðjast yfir og það er árangur sem menn taka eftir hvarvetna, því að er leitun að þjóð sem sýnir þann aga, það harðfylgi i ríkisfjármálum að snúa við hallarekstri sem nam nærri 15% af landsframleiðslunni - 15% af landsframleiðslunni - í það að vera með hallalaus fjárlög á svona skömmum tíma. Fyrir fimm árum síðan var það þannig hér að önnur hver króna sem greidd var út úr ríkissjóði var mínus. Hún var tekin að láni vegna þess að tekjurnar dugðu bara fyrir helmingi útgjaldanna. Skuldirnar sem hér hlóðust upp voru hátt í 1 milljarður kr. á hverjum virkum degi og hver milljarður byrjaði óðara að safna vaxtakostnaði, ekki síst fyrir komandi kynslóðir. Að við höfum náð landi í þessu er auðvitað grunnurinn að þeirri uppbyggingu sem nú er hafin og í hönd fer vegna þess að afkoma ríkissjóðs er grundvöllurinn að öllu öðru í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar. Að ríkissjóður sé rekinn með afgangi, að við séum að greiða niður skuldir hjálpar til við að endurreisa trúverðugleika efnahagslífsins og bæta lánskjör, ekki bara ríkissjóðs heldur allra á Íslandi, vegna þess að lánskjör ríkissjóðs leggja grunninn að lánskjörum allra annarra á Íslandi. Þeim mun betri sem lánskjör ríkisins eru þeim mun hagstæðari lán fá menn til þess að ráðast í fjárfestingar á Íslandi. Þeim mun líklegra er að verkefni séu arðsöm eftir því sem vextirnir eru lægri. Bara með því að ná árangri í ríkisfjármálum aukum við verulega líkurnar á því að fjárfesting fari hér í gang. Fjárfestingin er eitt af þeim áhyggjuefnum sem maður hefur þó um fjárlög komandi árs, því að viðsnúningurinn sem náð var samanstendur í raun af þrennu: Í fyrsta lagi lagði fyrri ríkisstjórn á ýmis ný gjöld og skatta, einkum á stóreignafólk, eins og auðlegðarskattinn sem verður að bera ákveðnar byrðar tímabundið á meðan við erum að komast í gegnum erfiðleikana, síðan á auðlindirnar í formi veiðigjalda og annarra slíkra gjalda, eins með því að skera niður útgjöld og voru vissulega margar sársaukafullar aðgerðir sem fara þurfti í þar, en síðast en ekki síst með því að ná hér hagvexti ár eftir ár, vegna þess að hagvöxturinn eykur jú tekjur ríkissjóðs. Og það sem gerir það að verkum að nú er mögulegt að leggja fram hallalaus fjárlög fyrir næsta ár er sá góði hagvöxtur sem hefur verið hér á fyrstu níu mánuðum þessa árs, hann verður til þess að tekjur ríkissjóðs á komandi ári verða þeim mun meiri. Það er einmitt þetta sem maður hefur nokkrar áhyggjur af vegna þess að annars vegar eru stórfjárfestingar, sem gert hefur verið ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlunum, ekki á dagskrá að óbreyttu. Það kom hér fram meðan fjárlagafrumvarpið var til meðhöndlunar í þinginu að ekki er fyrirhugað að ráðast í byggingu álvers í Helguvík að óbreyttu vegna þess að verkefnið er einfaldlega ekki nægilega arðsamt. Þá er ljóst að ákveðnar væntingar um vöxt og atvinnusköpun út úr þeim verkefnum eru ekki fyrir hendi. Þá horfir maður til þess að samneyslan, þ.e. fjárlagafrumvarpið sjálft, leggur heldur ekki neitt til vaxtar á komandi ári. Og það sem mér finnst einkennast af mestri skammsýni í þeim tillögum sem hér eru uppi fyrir komandi ár er að ný ríkisstjórn hefur því miður strikað út fjölmörg verkefni sem tengdust rannsóknum, nýsköpun, þróun, til að mynda græna hagkerfinu, sem er sá þáttur efnahagslífsins sem vex hraðast í heiminum, þar sem mest er fjárfest í heiminum, þar sem flest störf skapast í heiminum í dag, þannig að það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að við fáum ekki heldur vöxtinn þaðan. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé hvaðan stjórnarmeirihlutinn sjái fyrir sér að fá vöxt í efnahagsstarfsemina á næsta ári eða hvort fyrirhugað sé að byggja hann einvörðungu á einkaneyslu með verulegum aðgerðum því tengdum, sem er hætta á að leiði til enn frekari skuldsetningar í landinu. Það getur í framhaldinu orðið dragbítur á frekari vöxt. Við þurfum uppbyggingu í atvinnulífinu til þess að halda áfram að vaxa og halda áfram að ná árangri og bæta þann góða árangur sem við þegar höfum náð. Þó að við höfum náð núllinu eru skuldir ríkissjóðs eftir sem áður umtalsverðar og er mikilvægt að við náum sem allra fyrst að vinna þær nokkuð niður því að þær eru langt yfir þeim almennu viðmiðum sem við höfum um eðlilega skuldsetningu ríkissjóðs. Þess vegna hefur það verið áhyggjuefni núna á síðustu mánuðum að stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin virðast halda að hún taki við miklu betra búi en við skiluðum sem stóðum vaktina á síðasta kjörtímabili. Ég vil biðja stjórnarþingmenn um að ganga hægt um gleðinnar dyr í því sambandi, því að það var óráð að fara beint í það eftir kosningar að afsala ríkissjóði verulegum tekjum, að afsala ríkissjóði tekjum af erlendum ferðamönnum. Það er einhver sérkennilegasta ákvörðunin sem hér var tekin á síðustu mánuðum, einkum og sér í lagi þegar sömu stjórnarþingmenn lögðu til gistináttagjald á inniliggjandi fársjúkt fólk á spítölum á sama tíma og þeir töldu sig hafa efni á því að falla frá gjaldtöku af erlendum ferðamönnum hér í landinu. Það var líka óráð að lýsa því yfir að auðlegðarskatturinn yrði ekki framlengdur, vegna þess að auðlegðarskatturinn er tímabundin aðgerð, einkanlega þegar hann er jafnhár og hann er, hann skilar ríkissjóði einum 10 milljörðum í tekjur. En það var yfirlýst þegar hann var settur á að hann tengdist því neyðarástandi sem hér væri í efnahagsmálum. Og hvað lýsir þessu neyðarástandi? Gjaldeyrishöftin sem eru í landinu. Það eru lög sem hafa verið sett af Alþingi Íslendinga sem banna útlendingum að fara með peningana sína úr landi og banna Íslendingum að fara með gjaldeyri sem þeir kunna að eiga úr landinu. Hvers vegna er það? Það er af þeirri einföldu ástæðu að við höfum ekki efni á því að láta þetta fólk hafa peningana sem það á á Íslandi, við eigum bara ekki fyrir því. Við erum ekki borgunarmenn fyrir skuldum okkar, það er það sem gjaldeyrishöft þýða. Við getum ekki reitt það fram í erlendum gjaldeyri sem aðrir aðilar eiga af kröfum á okkur. Það er auðvitað neyðarástand. Það er óráð að létta af 10 milljarða auðlegðarskatti áður en menn hafa brotist út úr gjaldeyrishöftunum, það er beinlínis óráðlegt. Það er líka óráðlegt fyrir þá auðmenn sem greiða þennan skatt vegna þess að það er nú kannski ekki hvað síst þeirra hagsmunamál að við brjótumst út úr þessum gjaldeyrishöftum. Ef við gerum það ekki þá er það bara ávísun á það að hagkerfið morkni smátt og smátt innan frá og að þau verðmæti sem þetta eignafólk á verði að frekar litlu. Þetta voru ekki einu tekjurnar sem stjórnarmeirihlutinn ákvað strax að falla frá. Það var líka ákveðið að falla frá sérstaka veiðigjaldinu. Menn geta haft sínar skoðanir á því hvernig það var útfært eða að það hefði mátt útfæra það öðruvísi eða gera það með einhverjum hætti öðrum en síðasti stjórnarmeirihluti gerði, það er auðvitað bara alveg sjálfsagt. Það hefði mátt leggjast minna á minni útgerðir eða meira á stórar útgerðir o.s.frv. Það var ekkert því til fyrirstöðu að menn geri það. En að stjórnarmeirihlutinn skyldi afsala sér 10 milljarða tekjum við þessar breytingar var líka mjög óráðlegt. Við sjáum afleiðingarnar af þessum ákvörðunum speglast í fjárlagafrumvarpinu fyrir komandi ár vegna þess að ef stjórnarmeirihlutinn hefði ekki fallið frá þessari tekjuöflun, sem sjálfsagt var að halda áfram, þá hefði ekkert þurft að skera niður í heilbrigðiskerfinu, og þá er ég ekki bara að tala um Landspítalann, ég er að tala um heilbrigðisstofnanirnar hringinn í kringum landið. Það hefði ekki þurft að skera niður í framhaldsskólunum, ekki í einum einasta framhaldsskóla, og ekki hefði þurft að fara í neinn niðurskurð í velferðarþjónustunni í landinu yfir höfuð, vegna þess að þeir 10 milljarðar kr. sem verið er að skera niður í velferðarþjónustunni er svipuð fjárhæð og ríkisstjórnin afsalaði sér í tekjur með þessum aðgerðum. Þess vegna held ég að það sé býsna augljóst að það var óráðlegt vegna þess að þessar niðurskurðaraðgerðir í velferðarþjónustunni verða auðvitað líka til þess að draga úr vægi samneyslunnar í efnahagsstarfseminni á næsta ári og framlagi hennar til vaxtar og viðgangs í atvinnu- og efnahagslífi okkar. Við í Samfylkingunni höfum leyft okkur að leggja fram breytingartillögur við frumvarpið við 2. umr. Þær breytingartillögur eru auðvitað fyrst og fremst táknrænar því að við höfðum ekki um það upplýsingar hvernig fjárlagafrumvarpið mundi líta út fyrr en að við sáum breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar í liðinni viku. Þær eru þess vegna fyrst og fremst táknrænar og snúa að aðalatriðum en ekki hverju og einu því atriði sem við kynnum að vilja breyta í fjárlagafrumvarpinu, en þar er mikilvægur þáttur tekjuöflun. Við gerum þar tillögur um umtalsverða tekjuöflun til þess að geta staðið undir því að bæta kjör meðaltekjufólks og fólks í lágtekjuhópunum og sömuleiðis að styrkja og efla velferðarkerfið í landinu. Hluti af þessum tekjuöflunartillögum snýr að því að þjóðin hafi afgjald af auðlind sinni, eðlilegan arð af fiskinum í sjónum, því að til þess á hún kröfu. Það sýnir sig að allar hrakspárnar um veiðigjöldin voru á sandi byggðar vegna þess að eftir að veiðigjöldin komu til skilar sjávarútvegurinn eftir sem áður 80 milljörðum í framlegð - 80 milljörðum á ári í framlegð. Við gerum ráð fyrir því í tillögum okkar að af því komi nokkrir milljarðar til viðbótar því sem ríkisstjórnin hefur fyrirhugað til almennings í ríkissjóði þannig að standa megi vörð um velferðina og bæta stöðu þeirra sem lökust hafa kjörin í landinu og þeirra sem hafa meðaltekjur. Það gerum við ekki síst með tillögum sem lúta að nýjum tegundum, þ.e. að makrílnum, að því að hafa tekjur af honum, vegna þess að menn ættu að geta sammælst um það hér í þinginu að þó að það kunni að vera erfitt að vinda ofan af mistökunum sem gerð voru þegar kvótinn var gefinn einkafyrirtækjum, m.a. vegna þess að ýmsir hafa skuldsett sig til kvótakaupa og ráða þess vegna mjög misvel við að greiða auðlindagjöld, þá eigi engin slík sjónarmið við um makrílinn. Makríllinn er ný tegund í lögsögu okkar, það hefur enginn skuldsett sig til þess að kaupa kvóta í makríl. Auðvitað hafa verið ákveðnar fjárfestingar til þess að afla veiðireynslunnar og vinna þennan fisk, menn hafa haft af því góðar tekjur, en kannski mætti líta til þess við úthlutun að að einhverju leyti mætti úthluta einhverjum hluta heimildanna til þeirra sem ráðist hafa í fjárfestingar í tengslum við veiðar og vinnslu á makríl. En að langstærstum hluta á einfaldlega að vera hægt að bjóða þessar heimildir upp þannig að allir sitji við sama borð. Í því sambandi má auðvitað gera ráðstafanir til þess að tryggja að ákveðin svæði á landinu hafi aðgang að einhverjum hluta heimildanna eða að ákveðnir stærðarflokkar í útgerð hafi aðgang að einhverjum tilteknum hluta heimildanna, en að í meginatriðum ráði markaðurinn því hvað útgerðin borgar fólkinu í landinu fyrir að fá að veiða makrílinn. Ég á ákaflega erfitt með að skilja að það geti verið nokkur andstaða við það hér í þinginu. Það eru auðvitað rök hvaða varðar aðrar veiðiheimildir, svo sem í þorski, að þar er nokkuð um að menn hafi skuldsett sig til kvótakaupa og ekki er hægt að taka þar auðlindarentu einn, tveir og þrír, heldur verður að innleiða hana hægt og rólega þannig að arðsemi verði áfram í greininni þó að fyrirtæki þar séu skuldsett, en í makrílnum er þetta bara býsna auðvelt. Við eigum þá auðlind saman. Það er affarasælast að frjáls samkeppni og markaðurinn fái einfaldlega að ráða því hvað á að borga fyrir að fá að veiða makríl. Íslenska útgerðin samanstendur af öflugum fyrirtækjum með mjög góða afkomu, þar eru flinkir rekstrarmenn sem eru vel í færum til þess að bjóða í heimildir og veiða þær. Það getur skilað ríkissjóði ákaflega mikilvægum tekjum, milljörðum króna sem geta annaðhvort nýst til þess að auka afganginn af ríkissjóði ef menn vilja það, eða til þess að efla velferðina eða bæta kjör hinna lægst launuðu. Það er fleiri atriði í tekjuöflunarhluta frumvarpsins sem við í Samfylkingunni erum ekki sammála stjórnarmeirihlutanum um. Það eru þær tekjuskattsbreytingar sem fyrirhugaðar eru í frumvarpinu, sem stjórnarmeirihlutinn kallar í blekkingarskyni lækkunina á millitekjuhópa. En það er engin lækkun á millitekjuhópa heldur er það lækkun á hátekjuhópana, því að þó að skattprósentan í miðþrepinu sé lækkuð um 0,8% í tillögum stjórnarinnar nýtist það lítið eða ekkert þeim sem eru neðarlega eða fyrir miðju í þessu sama miðþrepi, en það nýtist til fulls þeim sem eru í hátekjuþrepinu. Einstaklingur með 350 þús. kr., sem gætu verið býsna nærri meðallaunum í ASÍ, fær þá 0,8% lækkun á þær 100 þús. kr. sem hann er með umfram 250 þús. kr. á mánuði. Það eru þá kannski 800 kr., mundi ég ætla, fyrir þennan venjulega launamann. Þingmaður hins vegar, sem er með einhvers staðar hátt í 700 þús. kr. í þingfararkaup, fær mörg þúsund króna lækkun. Það er algjörlega óeðlilegt að þegar færi gefst í ríkissjóði til að létta byrðum af almenningi vegna þess hversu vel hefur verið haldið á málum síðustu ár sé það hátekjufólkið, við þingmennirnir og fólk á okkar stað í tekjuskalanum, sem eigi að njóta þess til fulls en ekki fólkið sem er með meðaltekjur í landinu og þaðan af lægri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni sem við horfumst í augu við, við sem aðhyllumst jöfnuð og félagslegt réttlæti, því að hér erum við að sjá pólitískari fjárlög en við höfum séð, liggur mér við að segja, í annan tíma. Mig langar til að biðja hv. þingmann að ræða þessa stöðnunartóna sem eru í fjárlagafrumvarpinu. Það hefur stundum loðað við að talað sé um að þróttur og kraftur sé í hægrinu og þar sé verið að hvetja til framkvæmda og framtíðar og atvinnusköpunar, en það er ekki laust við það þegar farið er yfir þetta fjárlagafrumvarp að maður óttist hreinlega að sá mikli niðurskurður og í raun og veru það afturhald sem endurspeglast í því valdi hreinlega samdrætti í verðmætasköpun og þar með vanda ríkissjóðs til lengri tíma. Það hefur svo sem ekki bara borið á góma hér í þingsal heldur ekki síður úti í atvinnulífinu. Bæði Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins hafa lýst yfir áhyggjum af þessu mikla samdráttaryfirbragði sem hér er lagt fram. Raunar fyndist mér fullt tilefni til að það væri metið hversu mörg störf hreinlega tapast við það fjárlagafrumvarp sem hér er lagt fram og ef það verður að lögum eins og allt stefnir í. Ef hv. þingmaður vildi velta með mér vöngum um það hvort einhver atvinnustefna sé sýnileg hér og hvort hv. þingmaður sjái einhverja framtíðarsýn yfir höfuð 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tók til þess í ræðu minni að ekki er útlit fyrir að óbreyttu að hér verði neinar fjárfestingar í stóriðju því að áformin um Helguvík eru ekki lengur uppi á borðinu, það eru auðvitað ýmsir sem fagna því. Það er ljóst að ekkert er að gerast í atvinnumálum þar. Það hvernig skipulega eru skorin niður öll framlög í græna hagkerfið, í rannsóknir og þróun sýnir okkur að ríkisstjórnin er ekki að leggja inn í nýsköpun og vaxtarsprota í atvinnulífinu. Hún er heldur ekki að ráðast í neinar fjárfestingar. Það er ástæða til að vekja athygli á því að t.d. Economist, sem í ríkisfjármálum og efnahagsmálum er almennt ákaflega varfærið rit, hvetur ríkisstjórnir Vesturlanda til að nýta afl ríkisins til fjárfestinga. Það er auðvitað umhugsunarefni að það voru ranghugmyndir nýfrjálshyggjunnar um ríkisfjármál og efnahagsmál sem leiddu ekki bara Ísland heldur allan heiminn inn í þá miklu alþjóðlegu kreppu sem við fórum í gegnum árið 2008. Mér finnst Hús íslenskra fræða vera býsna góð táknmynd um stefnuleysi og hringlandahátt ríkisstjórnarinnar þegar kemur að framkvæmdum og atvinnumálum. Þar er hætt að byggja hús þar sem búið er að taka grunn og verja til þess verulegum fjármunum, og þegar á að ráðast í framkvæmdina sjálfa vill ríkisstjórnin frekar verja fjármunum til þess að moka aftur ofan í grunninn en til þess að klára verkefnið. Er þó mikil ónýtt framkvæmdageta í hagkerfinu og engar áhyggjur að hafa af þenslu þó að í verkefnið væri farið.

Virðulegur forseti. Það stendur nú þannig af sér í minni daglegu tilveru að ég geng fram hjá þessari holu íslenskra fræða á hverjum morgni og ég er sammála hv. þingmanni um það að þetta er dapurleg táknmynd þeirrar stefnu eða stefnuleysis sem ríkisstjórnin hefur. Þarna er ekki bara um að ræða afturhaldsstefnu að því er varðar hina lamandi hönd ríkisstjórnarinnar á nánast allt sem heitir frumkvæði og framtak heldur er það táknrænt að auki vegna þess að menningin er þarna fótum troðin. Eins og hv. þingmaður segir er í raun og veru líka troðið á sprotum alls staðar með því að kalla til baka stuðning við rannsóknir og þróun, sem ég held að allir í nútímastjórnmálum átti sig á að verður að hlúa að ef við ætlum ekki beinlínis að horfa á menningarlegan og efnahagslegan samdrátt og afturför í íslensku 

Virðulegur forseti. Fyrst og fremst lýsir þetta fullkomnu metnaðarleysi stjórnarmeirihlutans. Hvernig liggur í þessu? Happdrætti Háskólans mun að mestu leyti geta fjármagnað þá byggingu sem um er að ræða og hvað á hún að hýsa? Hún á að hýsa þjóðargersemar okkar, handritin sjálf, ómetanlega arfleifð okkar, hafa einhverja þá aðstöðu sem boðleg er fyrir þann mikla fjölda ferðamanna sem hingað kemur og vill kynna sér þau. Menn hafa ekki döngun í sér til þess að steypa í holuna sem búið er að moka, heldur vilja frekar eyða hundruðum milljóna króna í að moka aftur ofan í hana. Þetta er, virðulegur forseti, kannski eins og það að falla frá náttúruminjasafni í Perlunni, sú þjóð sem á einhverja mögnuðustu náttúru sem um getur. Það lýsir auðvitað metnaðarleysi, 

Herra forseti. Ég get varla orða bundist út af því sem hér var síðast tilefni skoðanaskipta hjá hv. þm. Helga Hjörvar og hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur að af tvennu, þó að mér sé annt um Stofnun Árna Magnússonar og þá byggingu, hef ég um árabil haft enn meiri raun að hinu, að við Íslendingar skulum ekki eiga almennilegt náttúrugripasafn. Það finnst mér eiginlega okkur öllum til skammar sem höfum verið í einhverri forustu í landsmálum um síðustu áratugi eiginlega, það er þyngra en tárum taki. Ég ætlaði að inna hv. þm. Helga Hjörvar aðeins betur eftir því sem ég heyrði hann segja, en hann tók nokkuð djarflega til orða um að fjárlagafrumvarpið væri gleðiefni og fagnaðarefni fyrir okkur öll. Það má til sanns vegar færa og ég get deilt þeirri skoðun, í ljósi þess að þjóð sem var að kljást við 150–215 milljarða fjárlagahalla getur að sönnu glaðst yfir því að það skuli yfir höfuð vera raunhæft að leggja fram og loka fyrir árið 2014 hallalausum fjárlögum. Það er út af fyrir sig gilt sjónarmið. En það skiptir auðvitað máli hvernig það er gert og mér fannst kannski hv. þingmaður skulda okkur aðeins skýringar á því hvort hann hefur þó ekki eftir sem áður vissar áhyggjur af þeim veikleikum sem augljóslega eru í þeim grunni. Að hluta til er þessu náð saman með æfingum eins og þeim að færa milli vasa hjá ríkinu, Seðlabanka og ríkissjóði, munar um minna en 10 milljarða þar. Tekjugrunnurinn er auðvitað að veikjast og hv. þingmaður fór vel yfir það í sinni ræðu, en þá hljótum við að beina líka sjónum að ríkisfjármálahorfum til meðallangs tíma. Ég held að hafa verði þann klára fyrirvara á öllum fagnaðarlátum yfir því að við sjáum í hallalaus fjárlög fyrir árið 2014 að ríkisfjármálaáætlun - sem auðvitað er engin áætlun því að ríkisstjórnin hefur ekki lagt fram fullmótaða ríkisfjármálaáætlun í sérhefti - er sótsvört og 

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins um náttúrugripasafnið. Ég var í hópi þeirra sem héldu að við hefðum loksins náð landi með það verkefni í Perlunni og í þeirri sýningu sem þar átti að setja upp. Það er þyngra en tárum taki að það skuli þurfa að fara til útlanda til að sjá útstillingar erlendra safna á því sem við eigum þó sjálf í landinu. En við skulum vona að úr því verði bætt. Hvað varðar fagnaðarefnið yfir fjárlögunum er það bara fyrst og fremst fagnaðarefni að við erum úr mesta lífsháskanum. Við þurfum ekki lengur að hafa áhyggjur af bráðagjaldþroti eða því að geta ekki fjármagnað útgjöld okkar eins og var fyrir bara örfáum árum síðan. Það er auðvitað fagnaðarefni. Hitt er verulegt áhyggjuefni hvernig stjórnarmeirihlutinn gengur um þetta, hvernig hann er þegar farinn að afsala sér tekjum, mikilvægum tekjum, og farinn að byggja á svona fiffum eins og þessari aðgerð gagnvart Seðlabankanum til að loka reikningunum. Það voru einmitt þess háttar hlutir sem komu okkur í koll, áralangar reddingar og fifferí til þess að laga stöðuna á ríkissjóði og illa ígrundaðar eignasölur til að hylja þau alvarlegu vandamál sem við var að glíma undir. Við þurfum að taka á öllu okkar og fara fram með eins markvissa og kraftmikla ríkisfjármálastefnu og mögulegt er til þess að vinna okkur út úr því neyðarástandi sem við erum í. Við erum með gjaldeyrishöft í landinu og það er bara neyðarástand í efnahagsmálum og það má enginn maður unna sér nokkurrar hvíldar fyrr en við höfum brotist út úr því. Mér finnst það óvarlegt af meiri hlutanum að létta byrðum af auðmönnum, létta skattlagningu af auðlindum og hætta við 

Herra forseti. Varðandi náttúrugripasafnið þá deili ég þeirri skoðun. Ég taldi það geta orðið góða lausn, að minnsta kosti í bili, að við kæmum upp myndarlegri sýningu í Perlunni. Við yrðum kannski að taka lengra tilhlaup í að byggja það sem hefur alltaf verið minn draumur; að við byggðum glæsilegt náttúrugripasafn á svæði háskólans. Mér finnst að það ætti að standa í Vatnsmýrinni nálægt jarðvísindahúsinu og þar. Ég gerði tilraun til þess þegar Síminn var seldur að hafa samband við þáverandi ráðamenn landsins mesta, Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, og leggja til við þá að einhver hluti af því fé færi í að byggja náttúrugripasafn en sú hugmynd hlaut ekki brautargengi. Varðandi stöðu ríkisfjármálanna held ég að það sé hárrétt ályktað að sökum þess að við eigum náttúrlega talsvert óunnið að klára eftirköst hrunsins, og langstærsta verkefnið eru þar gjaldeyrishöftin og þessi geysilega krónustaða útlendinga sem er hér lokuð inni, að þá munu ríkisfjármálin alltaf vera tvöfalt mikilvægari, þrefalt mikilvægari eða hvað við eigum að segja, sem kjölfesta og sýnilegt tákn þess að við séum að ná tökum á málunum. Ég held að við þolum enn síður en ella nokkurt 

Virðulegur forseti. Já, það er sannarlega rétt hjá þingmanninum. Það er líka ástæða fyrir okkur þegar við horfum á björtu hliðar málsins að minnast þess að fyrri ríkisstjórn skildi þannig við gagnvart erlendum eigendum krónueigna hér í hagkerfinu og raunar líka gjaldeyris að lögin sem sett voru og tóku m.a. þrotabú föllnu bankanna inn undir höftin gera náttúrlega að verkum að ríkisstjórnin hefur full tök á málinu. Ef vel er á haldið er hægt að semja við þessa aðila og ná hagfelldri niðurstöðu sem ætti að geta skapað okkur tækifæri til að létta höftunum, að minnsta kosti að verulegum hluta. Það er líka mikilvægt að ríkisstjórnin fari betur með þá stöðu en hún gerir, alveg eins og það er mikilvægt að hún fari betur með stöðuna 

Herra forseti. Mig langar að velta upp einu álitamáli við hv. þingmann sem tengist m.a. breytingartillögum hans flokks, Samfylkingarinnar, við fjárlagafrumvarpið. Þar er lögð til viðbótarfjárveiting til Háskóla Íslands. Við höfum verið að ræða, í tengslum við þessa umræðu, áformin í fjárlagafrumvarpinu um að hækka skráningargjöldin í háskólanum úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr. Það hefur komið fram að sú upphæð skilar sér ekki öll til háskólans heldur fer hluti af henni í ríkissjóð. Þá er í fyrsta lagi spurningin hvort í tillögum Samfylkingarinnar sé meðal annars verið að bregðast við þessu með hækkun á framlagi til háskólans. Og þar sem hv. þingmaður var formaður efnahags- og viðskiptanefndar á síðasta kjörtímabili og fékkst þá mikið við skattamálefni langar mig að velta upp hinu, sem mér finnst skipta miklu máli, og það er spurningunni um þjónustugjöld. Skráningargjald er auðvitað hugsað sem þjónustugjald og á að standa undir tiltekinni þjónustu. Þá hljóta menn að velta því fyrir sér að ef verið er að innheimta skráningargjald, þjónustugjald, sem skilar sér ekki að öllu leyti til háskólans, hvort menn séu þá ekki komnir í hálfgerð vandræði með skilgreininguna á þjónustugjaldinu þegar það fer í raun og veru ekki til þess að standa undir þeirri þjónustu sem því er ætlað. Má þá ekki líta svo á að þetta sé í raun og veru bara orðinn skattur, að hluti af skráningargjaldi háskólans sé orðinn almennur skattur, krónutöluskattur, á námsmenn sérstaklega? Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessara álitamála, því að mér finnst þetta skipta verulegu máli í tengslum við umræðu og afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins.

Virðulegur forseti. Ég tel að þjónustugjöld eigi almennt að renna þangað sem þjónustan er veitt, enda er til þeirra stofnað með vísan til þess. Ég tel að þingið þurfi að búa mjög vel um það þegar það ákveður að leggja á þjónustugjöld. Mér finnst til að mynda algjörlega ótrúlegt að hér komi fram tillaga um skatta á sjúklinga, krónutöluskatt á sjúklinga - kannski innlagnargjald upp á 10 eða jafnvel 20 þús. kr. á hvern sjúkling - án þess að þar sé tilgreind fjárhæð, án þess að ákveðið sé í lögum hvaða upphæðir fólk eigi að greiða. Ég held að það þurfi að búa miklu betur um það. Hins vegar held ég að við eigum að hafa eins fáa slíka markaða tekjustofna og þjónustugjöld og við mögulega getum. Ég held að við höfum gert of mikið af því að merkja tiltekna skattstofna tilteknum verkefnum. Það á að vera undantekning í skattlagningunni að merkja það sérstaklega stofnunum. Fyrir því geta þó verið mikilvæg rök, og rökin til að mynda um Ríkisútvarpið hafa alltaf verið ákaflega mikilvæg; að það þurfi að tryggja útvarpinu tekjustofn sem þingið geti ekki verið að hræra í frá einu ári til annars eftir því hvort stjórnvöld eru ánægð með fréttaflutninginn eða ekki. Útvarpið er stofnað til þess að vera hlutlaus og gagnrýninn fjölmiðill og verður að vera í aðstöðu til þess að gera það óháð fjárreiðum stofnunarinnar. Þess vegna er það gott dæmi um markaðan tekjustofn sem er mjög mikilvægt að við virðum. Auðvitað skapaðist neyðarástand hér við efnahagshrunið 2008 og það varð því miður um sinn að víkja frá ýmsum góðum meginreglum í því neyðarástandi. 

Herra forseti. Já, menn hafa gjarnan viljað hafa skýr mörk á milli skatta annars vegar og þjónustugjalda hins vegar og það er ljóst af stjórnarskránni að engan skatt má leggja á nema með lögum. Það liggja fyrir úrskurðir frá umboðsmanni og hugsanlega jafnvel dómstólum um það, að ég hygg, að þjónustugjöld mega bara vera til þess að standa undir þeim kostnaði sem hlýst af því að veita þá tilteknu þjónustu. Hér er verið að leggja til hækkað þjónustugjald eða skráningargjald í háskólann og bersýnilega fer ekki allt af því til að standa undir þjónustunni heldur fer sumt beint í ríkissjóð. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það verði ekki að túlkast sem skattur. Svo er annað að í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er meira að segja í kaflanum um skráningargjöld allt í einu farið að tala um skólagjöld. Þá veltir maður fyrir sér: Er verið að innleiða skólagjöld með því lögskýringargagni sem nefndarálitið sannarlega er? 

Virðulegur forseti. Þetta er bara bláköld pólitísk forgangsröðun Framsóknarflokksins. Hann hefur einfaldlega ákveðið að leggja sérstakan nefskatt á skólakrakka. Hann hefur ákveðið að leggja sérstakt innritunargjald á fárveikt fólk á spítölum, sem eru krónutölugjöld. Og hann hefur tekið ýmsar aðrar ákvarðanir af því taginu eins og að neita atvinnuleitendum um desemberuppbót nú í jólamánuðinum til að eiga fyrir skattalækkunum á forréttindahópa eins og fólk í hátekjuþrepi, eins og á efnafólkið, 4 þúsund ríkustu heimilin í landinu sem greiða auðlegðarskatt, eins og á útgerðina sem græðir meira en nokkru sinni fyrr, sem betur fer, og má vel við því að taka þátt í samneyslunni eilítið meira. Þetta er bara pólitísk forgangsröðun Framsóknarflokksins, að leggja skatta og gjöld á venjulegt fólk en létta þeim af forréttindahópum.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og höfum rætt um nokkurt skeið, enda má greina í fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingartillögum sem núna hafa verið gerðar mjög skýran mun og skýra breytingu frá þeirri stefnu sem hér hefur ríkt í ríkisfjármálum á undanförnum árum. Það er svo að þeir sem fara fyrir ríkisstjórninni hafa reynt að draga upp þá mynd af aðgerðunum sem nú er verið að leggja til með fjárlagafrumvarpinu að með þeim sé verið að bregðast við einhverri neyð eða nauð, að ríkisstjórnin þurfti nauðug að grípa til verulegs niðurskurðar á viðkvæmum þáttum í samfélaginu og viðkvæmum grunnstoðum og á sama tíma er það teiknað upp sem nauðung ein að falla frá mikilvægum tekjuöflunarpóstum. Það þarf hins vegar ekki að skyggnast djúpt undir þessa orðræðu sem hægri menn hafa notað áratugum saman. Þar nægir að nefna ágæta greiningu franska fræðimannsins Roland Barthes á uppbyggingunni um goðsagnir í stjórnmálum þar sem hann greindi muninn á orðræðu hægri manna og vinstri manna og þá tilhneigingu hægri manna þegar þeir kynna og tala fyrir hugmyndafræði sinni að teikna hana ávallt upp sem nauðsyn, óumflýjanlega, eitthvað sem ekki verður komist hjá, sem sé hluti af eðlilegri þróun á meðan vinstri menn byggja gjarnan málflutning sinn á því að setja hann í hugmyndafræðilegt samhengi. Þessi hálfrar aldar gamla kenning hefur birst mjög klárlega í þessari umræðu þar sem talsmenn ríkisstjórnarinnar tala um nauðina í stöðunni og þjóðarbúinu á meðan við vinstra megin í litrófinu höfum bent á þann hugmyndafræðilega ágreining sem birtist í fjárlagafrumvarpinu, fjárlagafrumvarpi sem er meginstefna ríkisstjórnar á hverjum tíma og fjárlagafrumvarpi sem sýnir svo ekki verður um villst að ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks er líklega ein mesta hægri stjórn sem hér hefur setið um nokkurt skeið. Hugmyndafræðina má kannski kenna við, í því samhengi sem við er að eiga núna þar sem við höfum verið að lifa tíma efnahagsþrenginga - þessi ríkisstjórn fylgir niðurskurðarhugmyndafræði, nákvæmlega þeirri sömu og við höfum séð hjá bresku ríkisstjórninni, þeirri miklu hægri stjórn sem hefur verið þar við völd í nokkur ár þar sem einkum skipa ríkisstjórnina milljóna- og milljarðamæringar. Sú ríkisstjórn hefur framfylgt harðri niðurskurðarpólitík þar sem skorið er niður til að mynda í menntakerfi, velferðarkerfi, heilbrigðisþjónustu - grímulaust - og sköttum létt af hátekjuhópum. Þessi „element“ sjáum við svo sannarlega hér því að fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að afsala almenning tekjum af sérstaka veiðigjaldinu. Þegar sérstaka veiðigjaldið var lækkað svo um munaði varð almenningur í landinu af tekjum upp á 6,5 milljarða á ársgrundvelli. Jafnvel þó að við sem skipuðum minni hlutann bentum á leiðir til þess að komast fyrir þær snurður sem mátti finna í framkvæmd laganna sem höfðu verið sett áður, án þess að tekjutapið yrði með þessum hætti, var ekki hlustað á þau rök því að þetta var hugmyndafræðileg breyting. Það var ekki hlustað á þau rök sem bent var á, að útgerðinni á Íslandi hefur aldrei gengið betur en einmitt þessi ár. EBITDA í greininni var um 80 milljarðar í fyrra og það má gera ráð fyrir því að það verði jafnvel betra í ár. Það var ekki hlustað á þau rök sem voru færð fram því að þetta var hugmyndafræðileg breyting sem snerist um að létta sköttum af þeim hópum sem hafa það best í samfélaginu, stórútgerðinni. Almenningur í landinu sá þetta mjög klárlega og það birtist bæði í viðbrögðum almennings í almennri umræðu og í öllum þeim skopmyndum sem voru teiknaðar og það leið ekki á löngu eftir að ríkisstjórnin hafði lokið þessari fyrstu aðgerð sinni að eigendur útgerðarfyrirtækjanna fóru að greiða sér út arð, um hundruð milljóna og jafnvel milljarða. Þar með fóru þeir fjármunir frá almenningi í landinu í hendur fárra, í hendur þeirra sem hafa fengið einkaleyfi á að nýta hina sameiginlegu auðlind þjóðarinnar. Þarna má segja að hugmyndafræðilegur ágreiningur vinstri og hægri aflanna hafi birst hvað skýrast. Á móti koma svo niðurskurðaraðgerðir núverandi ríkisstjórnar og þar er ekki aðeins að finna niðurskurð, eins og ég sagði áðan, á viðkvæmum þáttum samfélagsins heldur líka niðurskurð sem snertir grundvallaratriði í samfélaginu. Á sama tíma og ákveðið er að afhenda þessum ágætu aðilum þær tekjur sem annars hefðu runnið til almennings er til að mynda lagt til í fjárlagafrumvarpinu og einnig í þeim tekjuöflunarbandormi sem við ræðum samtímis - upphaflega var lagt til að leggja legugjöld á þá sem þurfa að leggjast inn á spítala, nokkuð sem ekki nokkur maður gerir að gamni sínu, nokkuð sem ekki nokkur maður gerir að eigin ósk, en nú hafa legugjöldin breyst yfir í svokölluð komugjöld í frumvarpsvinnunni og berlega hefur komið í ljós í þeirri umræðu sem hefur staðið yfir að ekki nokkur maður getur svarað því hversu há þau eigi að vera. - Ekki nokkur maður getur svarað því hversu há þau eigi að vera. - Hér hafa jafnvel verið nefndar fjárhæðir upp á allt að 18 þús. kr. fyrir að fá að leggjast inn á spítala. Hér tel ég að ríkisstjórnin sé í raun og veru mætt með smyglgóss, það er verið að smygla inn aukinni gjaldtöku á viðkvæmustu hópa samfélagsins til að bæta tekjustöðu ríkisins og til að breiða yfir þá staðreynd að á móti voru gefnar tekjur til hópa sem sannarlega verða ekki skilgreindir sem viðkvæmustu hópar samfélagsins. Hvað gerði ríkisstjórnin meira? Jú, hún afnam þá breytingu sem fyrri ríkisstjórn hafði lagt til, að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna úr 7% í 14%, á ferðaþjónustuna sem allir eru sammála um að sé sú atvinnugrein sem stendur í hvað mestum blóma í samfélaginu. Allir eru sammála um að styrkja þarf innviði til að þessi grein geti haldið áfram að vaxa. Það hefur náttúrlega verið algerlega hlægilegt að fylgjast með ríkisstjórninni því að eftir að ákveðið var að lækka virðisaukaskattinn til baka þannig að ríkissjóður verður af tekjum upp á 2,8 milljarða á ársgrundvelli hefur staðið yfir stanslaus vinna á vegum ríkisstjórnarinnar við að finna út hvernig eigi að innheimta tekjur af þeim ferðamönnum sem hingað koma og alls konar hugmyndir settar upp á borð sem höfðu verið ræddar og í raun og veru afgreiddar út af borðinu af því að þær eru ekki raunhæfar, eins og til að mynda að setja hér upp hlið við helstu ferðamannaperlur á staði landsins sem allir sjá að er ekki boðleg aðferð ef við viljum bjóða áfram upp á ósnortna náttúru og allt það sem gerir Ísland að heillandi stað að sækja heim. Stundum hvarflar að mér að þetta sé hreinlega vegna þess að núverandi ríkisstjórn hafi ekki getað hugsað sér að taka upp þá aðferðafræði sem fyrri ríkisstjórn hafði lagt til og hún hafi ekki getað hugsað sér að fallast á að þarna hafi niðurstaðan kannski verið hvað skynsamlegust af þeim leiðum sem voru í boði því að vissulega var búið að fara yfir aðrar leiðir og margskoða þær og ræða. Í staðinn er farið í þessa vinnu því að allir fallast á að mikil nauðsyn sé á fjármunum í að byggja upp innviði friðlýstra svæða, að byggja upp ferðamannastaði, fjölga ferðamannastöðum þannig að landið geti hreinlega tekið við ágangi ferðamanna. Það er eins og annað í því að hér rekst allt hvað á annars horn því að það má segja að breytingarnar á virðisaukaskattinum hafi verið framkvæmdar á svipuðum tíma og hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra lýsti því yfir að hann hyggðist afturkalla ný náttúruverndarlög. Það frumvarp hefur verið til umræðu í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og það er auðvitað sláandi að heyra umsagnaraðila lýsa því hvaða áhrif það hafi að bakka frá lagaumhverfi 1999 út frá því hversu mikið aðstæðurnar hafi breyst, ekki aðeins viðhorf og hugmyndafræði í málefnum umhverfisréttar og í umhverfismálum almennt heldur eru aðstæður á Íslandi í sjálfu sér gerbreyttar frá 1999, ekki síst með vaxandi fjölda ferðamanna. Það er ekki mikið röklegt samhengi í þessu. Hvað varðar tekjuöflun leggur ríkisstjórnin til í fjárlagafrumvarpinu og tekjuöflunarbandormi að lækka tekjuskatt á milliþrep, nokkuð sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ekki talið tímabæra aðgerð á meðan staða þjóðarbúsins er þröng. Það vekur athygli að þarna er enn og aftur ekki horft til lágtekjuhópanna og ráðist er í þessa skattalækkun, sem vel kann að vera að sé framkvæmanleg síðar á kjörtímabilinu þegar við horfum kannski fram á aukinn vöxt, en síðan farið í mjög vanhugsaðar niðurskurðaraðgerðir til að afla um það bil sambærilegra fjármuna til að setja inn í Landspítalann. Við erum öll sammála um að við viljum efla Landspítalann. Við erum sammála um að mikilvægt sé að bæta við fjármagn til Landspítalans milli umræðna, eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til, en spurningin er hvernig það er gert. Það gengur auðvitað ekki að það sé með því að skerða aðra mikilvæga liði. Það sem er alverst í umræðunni allri hefur mér þótt vera sú umræða sem hefur orðið um þróunarsamvinnu Íslendinga þar sem stjórnarliðar tala um að verið sé að skera niður þróunarsamvinnu til að efla heilbrigðismál Íslendinga. Ég vil meina að þetta sé ekki einu sinni vinstri eða hægri pólitík, a.m.k. ekki ef við lítum til Norðurlanda og til dæmis til annarrar hægri stjórnar í Svíþjóð sem hefur gengið á undan með góðu fordæmi og ekki aðeins staðið sína plikt í framlögum til þróunarsamvinnu heldur líka gengið á undan með góðu fordæmi við móttöku flóttamanna og hælisleitenda frá Sýrlandi. Hvað höfum við gert? Ekkert. Ekkert slíkt. Það sem mér finnst þetta bera vott um er einangrunarhyggja og mér finnst þetta ósiðleg afstaða. Mér finnst ósiðleg afstaða að skera af þessum lið. Eftir að hafa samþykkt þingsályktunartillögu um eflingu þróunarsamvinnu í áföngum finnst mér þau rök sem hér hafa verið færð fram ekki siðleg og það er umhugsunarefni. Ég ætla þá að víkja aftur að hugmyndafræðinni. Hún birtist líka í því hvernig við horfum á útgjöldin, á þau útgjöld sem eru skorin niður. Það sem blasti hér við, og var nánast skemmtilestur ef maður er kaldrifjaður, við að lesa fjárlagafrumvarpið á sínum tíma er að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar er nánast þurrkuð út og ávallt með því orðalagi, sem einhver taldi til að kæmi fyrir um 237 sinnum í fjárlagafrumvarpinu, að þessir og hinir liðir í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar séu felldir út af því að hún hafi verið vanfjármögnuð. Það er aldrei nefnt í fjárlagafrumvarpinu af hverju hún er vanfjármögnuð. Kannski er það vegna þess að til að mynda sérstaka veiðigjaldið var lækkað og það ákveðið af nýju ríkisstjórninni. Þetta er dæmi um það að menn trúi því að ef vitleysan, eða rangsannindin eins og það heitir víst í þessum þingsal núna, er endurtekin nógu oft fari einhver að trúa því. Þetta er áhyggjuefni. Þarna takast á hugmyndafræði niðurskurðarleiðarinnar sem ég nefndi áðan og hugmyndafræði sem við getum rakið til Keynes og snýst um að hið opinbera beiti sér með örvandi aðgerðum fyrir því efla vöxt og efla atvinnulíf með því að fjárfesta í vaxtargreinum. Hugmyndafræðin á bak við þessa fjárfestingaráætlun var mjög skýr. Hún snerist nákvæmlega um það að fjárfesta í vaxtargreinum sem ekki ganga um of á takmarkaðar auðlindir landsins. Það má því segja að hún hafi ekki einungis snúist um að efla hér atvinnusköpun heldur líka um að gera það á sjálfbæran hátt og var liður í öðrum verkefnum á borð við græna hagkerfið, sem mikil þverpólitísk sátt var um. Hún snerist um framtíðarsýn, hvernig Ísland ætlar að byggja upp að nýju eftir hina miklu efnahagskreppu, á hvaða greinum við ætlum að hvíla, hvort við ætlum að horfa eingöngu til frumframleiðslugreinanna, hvort við ætlum eingöngu að horfa til þeirra greina sem byggjast í raun og veru á auðlindanotkun og náttúrulegum auðlindum, sem við vitum öll að eru endanlegar og eru þar af leiðandi ekki til lengri framtíðar hugsaðar, og/eða hvort við ætlum þá að horfa til greina sem byggjast fremur á hugviti, snúast til að mynda um að nýta það sem við öflum af náttúruauðlindum okkar, hvort sem það er fiskur, landbúnaðarafurðir eða orkan, hvort við nýtum hugvitið til að búa til frekari verðmæti úr þeim og gera það þannig að verðmætari afurðum, hvort við viljum nýta hugvitið til að búa til eitthvað sem kallar ekki á neinar auðlindir og þar nefni ég hinar skapandi greinar, þ.e. efla rannsóknir og nýsköpun, skapandi greinar og síðan var einnig fyrirhugað að efla ferðaþjónustuna, þ.e. leggja fjármuni í að efla innviði friðlýstra svæða og leggja fjármuni í svokallaðan Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Hugsunin á bak við þessa liði var að geta byggt upp öflugri innviði til að geta tekið á móti ferðamönnum og staðið um leið sómasamlega að vernd náttúru og umhverfis á Íslandi sem er auðvitað sú ástæða sem meiri hluti ferðamanna nefnir þegar þeir eru spurðir af hverju þeir koma hingað. Ef ég byrja á ferðaþjónustunni fór ég aðeins yfir það áðan að það hefur verið hálfhlægilegt að fylgjast með ríkisstjórninni lækka til baka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og leita svo með logandi ljósi að einhverjum skynsamlegum tekjustofnum til að efla greinina. Ríkisstjórninni hefur ekki mikinn tíma til að leysa það því það liggur algerlega fyrir að greinin hefur vaxið mjög hratt og við erum þegar á eftir okkur sjálfum í því hvernig við getum náð að taka á móti ferðamönnum. Við erum nú þegar með mörg verðmæt náttúruleg svæði á válista sökum ágangs ferðamanna. Ef við ætlum að byggja þessa grein á sjálfbæran hátt skiptir máli að við veitum fjármagn til að gera áætlanir, til að fara í ákveðnar framkvæmdir til að fjölga áfangaskrefum. Það var hugsunin á bak við þá fjárfestingu. Rannsóknir og nýsköpun. Ég nefndi áðan hvernig rannsóknir og nýsköpun hafa breytt verðmætasköpunin sem verður til úr þeim afurðum sem við fáum til að mynda úr sjávarútvegi okkar og landbúnaði þannig að við erum í raun og veru að auka verðmætin úr þeim aðilum. Allar rannsóknir sýna að fjárfesting í rannsóknum og nýsköpun eru beintengdar við hagsæld viðkomandi samfélag og þann vöxt sem þar getur orðið. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, í ágæta grein Davíðs Lúðvíkssonar og Hauks Alfreðssonar sem annars vegar koma frá Samtökum iðnaðarins og hins vegar hátækni- og sprotavettvangnum. Þar fara þeir yfir hverju styrkir til nýsköpunar skila til baka í ríkissjóð. Þeir sýna lykiltölur úr rekstri, framlög og uppsöfnuð greiðsluáhrif á ríkissjóð á tilteknu árabili vegna nýsköpunarfyrirtækja sem var stofnað á árinu 2006. Þegar allt er tekið saman má segja að þeir styrkir sem ríkið leggur til þessa fyrirtækis í gegnum Tækniþróunarsjóð, í gegnum stuðningskerfi nýsköpunar - það sem kemur til baka í gegnum skattgreiðslur fyrirtækisins er á 35-föld endurgreiðsla til ríkisins í þessum óbeinu tekjum. Þeir segja líka að ólíklegt sé að uppbygging fyrirtækisins hefði orðið jafn farsæl án slíks stuðnings. Þess vegna er sérlega sorglegt að sjá þann niðurskurð sem fyrirhugaður er á Rannsóknasjóði og Tækniþróunarsjóði og markáætlun á sviði rannsókna. Þetta eru allt póstar sem ég tel að séu skynsamlegir fjárfestingarpóstar ef ætlun stjórnvalda er að örva hér atvinnulíf og örva efnahagslíf. Stærsta fjárfesting á Íslandi frá hruni er á þessu sviði, í Íslenskri erfðagreiningu. Þá kem ég aftur að því sem ég nefndi áðan. Það er alveg sama hvaða rök eru færð fram í þessum málum, það er ekki hlustað af því að þessi fjárlög snúast um hugmyndafræði en ekki endilega um að finna bestu leiðina út úr einhverri nauð eins og hér er iðulega látið skína í. Þau snúast um skýra hugmyndafræði, skýra hægri stefnu sem er keyrð áfram, hörð niðurskurðarstefna, og hafnar í raun og veru þessum hugmyndum. Þriðji þátturinn sem er sérstök eftirsjá að í fjárfestingaráætlun eru hinar skapandi greinar sem ég taldi bera vott um mikla framsýni hjá síðustu ríkisstjórn að fjárfesta í. Hvort sem það er Kvikmyndasjóður eða aðrir verkefnasjóðir á sviði skapandi greina er þetta til marks um atvinnulíf sem var í raun og veru ekki til á Íslandi fyrir nokkrum árum, ekki í hinni opinberu orðræðu og yfirleitt talað í opinberri umræðu um menningu, ýmist á jákvæðum nótum eða sem munað sem ekki þyrfti að huga að til að mynda þegar kreppti að. Ég kom að því verkefni sem menntamálaráðherra á sínum tíma, og það var fyrir frumkvæði aðila úr hinum skapandi greinum, samráðsvettvangi skapandi greina sem lögðu til hugmyndina, að meta hver hagræn áhrif hinna skapandi greina á Íslandi yrðu, þ.e. hver væru efnahagsleg áhrif þessara greina sem við erum eiginlega nýfarin að tala um sem skapandi greinar en má segja að spretti úr hinum frjóa jarðvegi lista og menningar á Íslandi. Rannsóknin var unnin í samstarfi við Háskóla Íslands og aðila þar innan húss og byggði á alþjóðlegum stöðlum um það hvernig eigi að meta þessi áhrif því að þau eru oft og tíðum talsvert óáþreifanlegri en til dæmis þegar byggð er verksmiðja sem er mjög áþreifanleg og hefur ákveðið marga starfsmenn í vinnu sem ljúka vinnu sinni á vissum tíma og er aðeins með eitt reikningshald og eitt bókhald. Það var því talsverð vinna lögð í þessa samantekt og það sem kom úr henni kom mörgum mjög á óvart. Í ljós kom að hinar skapandi greinar veltu á árinu 2009 189 milljörðum. Af því eru ríkisstyrkir og styrkir sveitarfélaga, þ.e. styrkir opinberra aðila inn í þessari púllíu, um það bil 24 milljarðar. Það er í raun örlítill hluti en óumdeilanlega sá grunnur sem skiptir máli til að hægt sé að byggja á honum. Það sem var bent á í þessari vinnu var að ef einhver hyggst gera kvikmynd er mjög mikilvægt að hann hafi framlag frá Kvikmyndasjóðnum íslenska til að geta leitað styrkja annars staðar í heiminum og lokið verkefninu og selt það til dæmis í sýningar í sjónvarpi víða um heim. Það sama má kannski segja um önnur verkefni, þótt kvikmyndirnar séu mjög áþreifanlegt dæmi um þessi mál því það eru stór og dýr verkefni, þar sem mestu skiptir að leggja eitthvað til í frumsköpunina sjálfa, að koma verkefninu af stað og þá fer boltinn að rúlla. Þess vegna var ákveðið á sínum tíma að styrkja Kvikmyndasjóðinn veglega og styrkja síðan aðra sjóði, Útflutningssjóð íslenskrar tónlistar, myndlistarsjóð, hönnunarsjóð, handverkssjóð, Bókasafnssjóð höfunda, Miðstöð íslenskra bókmennta, starfsemi atvinnuleikhópa og tónlistarsjóð, styrkja þá alla með veglega. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram ítarlega breytingartillögu við þetta fjárlagafrumvarp þar sem við leggjum til tekjuöflun og þar eru færðar fram tillögur sem lúta að því sem ég nefndi áðan og snúast í raun og veru að því að snúa við stefnu nýrrar ríkisstjórnar um að afsala almenningi tekjum. Við leggjum til hækkun á sérstaka veiðigjaldinu á nýjan leik frá og með næsta fiskveiðiári. Við leggjum til að tekið verði leigugjald af makríl, við leggjum til hækkun á virðisaukaskattinum á ferðaþjónustu, leggjum til milljarðs hækkun á almenna tryggingagjaldinu og að ekki verði ráðist í skattalækkun á miðþrepi, enda metum við það ekki tímabært. Tillögur okkar eru fjármagnaðar og þær lúta að þessari fjárfestingaráætlun, að við setjum á ný framlög til markáætlana á sviði vísinda og tækni, Rannsóknasjóð, Tækniþróunarsjóð, að við setjum framlög í Kvikmyndasjóðinn, Útflutningssjóðinn, myndlistarsjóðinn, hönnunarsjóðinn, handverkssjóðinn, Bókasafnssjóð höfunda, Miðstöð íslenskra bókmennta, starfsemi atvinnuhópa og tónlistarsjóð fyrir utan önnur smærri menningarverkefni, af því að við vitum að þetta skapar verðmæta starfsemi. Við vitum að framlög til þessara sjóða eiga eftir að margfalda sig í veltu og eiga eftir að hafa gríðarmikið að segja fyrir annars konar atvinnustarfsemi, til að mynda í ferðaþjónustunni sem mér hefur orðið tíðrætt um hér. Það góða við þetta allt saman er að það skiptir líka máli fyrir samfélagið, fjárfesting í þessum greinum skilar ekki aðeins hagrænum málum heldur skilar hún líka samfélagslegum auðæfum. Það gleymist því miður oft þegar við ræðum fjárlögin að þetta snýst ekki aðeins um tölur, þetta snýst ekki aðeins um excel-skjöl og liði sem má færa upp og niður til að ná markmiðum um hallalaus fjárlög, þetta snýst líka um fólk, á þessu land býr fólk. Eitt af því sem kom í ljós eftir kreppu var að menningarþátttaka Íslendinga jókst svo um munaði. Fólk fór meira í leikhús, meira á tónleika, meira í bíó, las fleiri bækur, fór meira á bókasafnið, fleiri fóru að syngja í kór og af hverju var það? Það var af því að í kreppunni fór fólk að leita inn á við og fór að hugsa um hvað skipti raunverulegu máli í lífinu. Það er áhugavert að þar hafi menningin komið svo sterkt inn. Það er skorið svo blóðugt niður í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar að hönnunarsjóður - sem allir sjá tækifærin í, ég er stödd hér í dag í íslenskri hönnun og reyni yfirleitt að vera í íslenskri hönnun - framlög hins opinbera til hönnunar eru minnst af öllum þeim skapandi greinum, þessi sjóður stendur á núlli. Og myndlistarsjóður sem Alþingi samþykkti einróma og var stofnaður með lögum fyrir nokkrum árum er á núlli í fjárlagatillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans. Það er því ekki aðeins verið að horfa á þau hagrænu áhrif sem við verðum af með þessum tillögum heldur líka þau samfélagslegu áhrif sem við verðum af og það þykir mér miður. Hvað varðar aðrar breytingartillögur okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er fleira sem við leggjum til og þá langar mig sérstaklega að nefna að við leggjum að sjálfsögðu til aukin framlög til Landspítalans og til Sjúkrahússins á Akureyri, til heilsugæslustöðva og til heilbrigðisstofnana um land sem skiptir miklu máli. Það má segja að við höfum hafið ákveðna sókn í síðustu fjárlögum síðasta kjörtímabils í heilbrigðismálum þegar sett var aukið fé til tækjakaupa og hætt niðurskurði í heilbrigðisþjónustu og við viljum halda þeirri stefnu áfram. Ég nefni líka sóknaráætlanir landshluta sem við viljum færa aftur í það horf sem var, þ.e. í 400 milljónir. Þetta eru gríðarlega spennandi verkefni sem var unnið á nýjan hátt í tíð síðustu ríkisstjórnar þar sem fundað var í öllum landshlutum um sóknartækifæri hvers og eins landshluta, farið yfir hvaða styrkleikar og veikleikar einkenndu hvert svæði og hvað heimamenn vildu setja sérstaka áherslu á. Mér fannst mjög áhugavert að fylgjast með þessum áætlunum í mótum og til að mynda komast að því að mjög víða um land settu menn það á oddinn að byggja upp nám á framhaldsskólastigi í heimabyggð þar sem það hafði ekki verið í boði, sem sýndi forgangsröðun fólks á viðkomandi svæðum, það vildi forgangsraða í þágu menntunar. Mjög víða var þá forgangsröðun að finna. Ríkisstjórnin tekur þetta rækilega niður. Þó er aðeins lögð til breyting til batnaðar í breytingartillögu meiri hlutans við umræðuna en eigi að síður dugir það ekki til til að hægt sé að halda verkefninu áfram. Það sem mér fannst best við þetta verkefni var, og við höfum oft rætt um byggðastefnu í þessum sal, að þarna var komin byggðastefna sem gekk út á að setja frumkvæðið og ákvarðanatökuna í hendur heimamanna. Ég varð oft vör við það í þessu ferli að mörgum fannst þetta erfitt, þeim sem höfðu verið að taka ákvarðanir í stjórnsýslunni í Reykjavík, að gefa frá sér ákvarðanatökuvaldið og vita ekkert hvað yrði um mál og menn höfðu áhyggjur af því, einkum að mál mundu hverfa og að þeim mundi farnast illa. Vissulega tekur svona breyting tíma en lykillinn að vel heppnaðri byggðastefnu er að sjálfsögðu að færa aukið ákvarðanatökuvald út um land. Þá langar mig að nefna annað verkefni sem tengist byggðum og kemur fyrir í breytingartillögum okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem er verkefni á vegum Byggðastofnunar um brothættar byggðir. Við leggjum til að því verði haldið áfram. Það er kannski hinn þátturinn í þeirri nýju byggðastefnu sem við vorum að reyna að koma á koppinn ásamt sóknaráætlunum og snýr að því að horfa sérstaklega til þeirra svæða þar sem staðan hefur verið mjög erfið. Það er erfitt að setjast niður og finna einhver ægileg sóknarfæri þegar íbúum á tilteknum stað hefur fækkað um helming á skömmum tíma og þess vegna var farið í sérstakt verkefni hvað varðaði þau svæði á vegum Byggðastofnunar, þannig að þau ættu sinn stað í þessari nýju byggðastefnu. Við leggjum til aukningu í þeim. Annars ætla ég ekki að telja upp allar breytingartillögur okkar því að þær eru yfirgripsmiklar, en nefni þó að lokum þróunarsamvinnuna þar sem við leggjum til aukningu frá fjárlagafrumvarpinu, þ.e. við munum að sjálfsögðu leggjast gegn breytingartillögum frá meiri hlutanum sem lúta að því að skerða þróunarsamvinnu meira frá því sem orðið. Í frumvarpinu er í raun og veru lagt til að það verði aukið í takt við þá áætlun sem var samþykkt hér af öllum þingmönnum nema einum árið 2011. Við leggjum til aukningu í takt við þá áætlun og eins og ég sagði áðan finnst mér þetta ekki aðeins hugmynd um pólitíska hugmyndafræði þegar kemur að þróunarsamvinnu heldur snúast um það hvernig við getum verið góðar manneskjur og hvernig við getum hegðað okkur með siðferðilegum hætti. Þegar við horfum á stöðuna á Íslandi á öllum listum Sameinuðu þjóðanna og annarra alþjóðastofnana um hvar við erum þegar taldar eru upp ríkustu þjóðir heims þá erum við þar í sætum 15–20, höfum verið þar. Við höfum verið vinna með löndum á borð við Malaví, Mósambík, Úganda sem eru á sambærilegum listum í sætum 160–180. Þar deyja konur deyja af barnsförum, mig minnir að það séu 16 á dag í Malaví. Í Mósambík er menntunarstig fullorðinna líklega það lægsta sem gerist í heiminum. Þetta eru verkefni sem við höfum verið að vinna að. Við höfum verið að vinna að fæðingarhjálp, við höfum verið að vinna að fullorðinsfræðslu. Mér finnst ekki siðlegt að við séum að skerða það sem við setjum í þá aðstoð, þar sem við erum að hjálpa fólki að hjálpa sér sjálfu, og gerum það með þeim rökum að við þurfum að styrkja okkar eigin innviði, sérstaklega þegar við lítum til sögunnar og hvernig Vesturlönd hafa arðrænt þennan hluta heimsins áratugum og öldum saman. Þótt við í þessum sal höfum ekki verið beinir gerendur í því þýðir ekkert að horfa fram hjá þeirri sögulegu staðreynd sem skiptir máli að við sem hluti Vesturlanda tökum ábyrgð á. Þetta er grundvallaratriðið. Þróunarsamvinnan er grundvallaratriði. Þá ætla ég að nota þessar síðustu örfáu mínútur sem ég á eftir í pontu til að ræða fjárlagafrumvarpið í fyrstu ræðu minni. Það kann að vera að þær verði fleiri því eins og þingheimur heyrir er þetta stórmál. Þegar ég kem að grundvallaratriðunum eru það kannski þrjú mál sem mér finnst eiginlega ekki hægt að sé verið að taka í gegnum annars vegar fjárlagafrumvarp og hins vegar tekjuöflunarbandorm. Ég nefndi eitt þeirra áðan og það er gjaldtakan á sjúklinga, gjaldtakan á fólk sem þarf að leggjast inn á spítala, sem enginn gerir að gamni sínu, ekki nokkur maður. Og hver eru rökin sem eru færð fram fyrir því? Að sjúklingar séu rukkaðir víða annars staðar í kerfinu. Það er notað sem rök til að jafna þann kostnað upp á við en ekki niður á við eins og eðlilegt mætti teljast. Þarna er verið að fara yfir þröskuld í grundvallarmáli sem hefur ekki fengið nándar nærri nægjanlega umræðu í þessum sal. Málið var sent til velferðarnefndar milli 2. og 3. umr. að kröfu formanns velferðarnefndar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, að sjálfsögðu studd af okkur öllum sem skipum minni hlutann. Þar kom ýmislegt á daginn, eins og til dæmis að ekki er skilgreint hver komugjöld eigi að vera og það veit ekki nokkur manneskja. Það kann að vera að næst þegar maður þarf að leggjast inn á spítala af því að einhver óskundi hefur hent mann, að þegar maður dettur niður í götuna og er keyrður upp á spítala verði maður rukkaður um 18 þúsund kr. og það er ekki einu sinni rætt á þinginu af því að enginn veit hvað þetta er. Það er náttúrlega ekki boðlegt, virðulegi forseti. Það að lauma svona grundvallaratriði, þess háttar breytingu á lögum í gegn á þennan hátt eru ekki boðleg vinnubrögð og mér finnst það vera prinsippatriði sem við getum hreinlega ekki fallist á. Við getum ekki fallist á það hér á þingi að þetta verði afgreitt sem hluti fjárlaga. Ég ætla svo sannarlega að vona að hæstv. fjármálaráðherra og aðrir hæstv. ráðherrar og meiri hluti stjórnarliða hafi heyrt þetta nógu oft til að átta sig á því að þannig er það. Annað grundvallaratriði sem mig langar að nefna og hef ekki nefnt enn eru skráningargjöld stúdenta í opinberum háskólum. Ég lagði það til á sínum tíma eða tók þátt í að leggja það til sem ráðherra í ríkisstjórn og menntamálaráðherra á þeim tíma að þessi skráningargjöld yrðu hækkuð árið 2011, úr 45 þús. í 60 þús. Þá höfðu þau ekki verið hækkuð frá árinu 2005 og þó að ég hefði raunar staðið nokkuð gegn því sem ráðherra að ráðast í gjaldskrárhækkanir á þeim erfiðu tímum sem gengu svo yfir samfélagið og stúdentar fengu sannarlega sinn skerf af - og það þarf kannski ekki að minna hv. þingmenn á það en ég geri það nú samt að stúdentar voru þeir sem fengu gríðarlegan skell þegar kreppan skall yfir, ekki síst þeir sem voru í námi erlendis svo það sé rifjað upp. Námslánin höfðu þá setið eftir lengi og ætlast var til þess að stúdentar öfluðu sér tekna með hlutastörfum sem síðan urðu vandfundin þegar atvinnuleysið jókst þannig að stúdentar hafa svo sannarlega tekið sinn þátt í þessari kreppu. Skráningargjöldin voru svo hækkuð 2011. Það var gert annars vegar vegna óska hinna opinberu háskóla sem lögðu fram ákveðinn rökstuðning um að sá kostnaður sem skráningargjöldin ættu að standa undir hefði hækkað verulega og á þau rök var fallist. Hins vegar var þetta rætt við fulltrúa stúdenta og ákveðið að gjöldin rynnu þá óskipt til skólanna til að standa undir þeim kostnaði. Stúdentar tóku þá afstöðu, sem mér fannst mjög málefnaleg, alveg gríðarlega málefnaleg því þarna hefði auðvitað verið hægt að vera með mikil læti, að styðja málið til stuðnings háskólanum og sögðu: Það eru ákveðin rök fyrir þessu. Hér hafa liðið mörg ár, verðlagsþróun hefur verið á þennan hátt og við vitum að tryggt er að skólarnir fá þá þessar tekjur. Virðulegi forseti. Þetta er því miður ekki raunin hér. Verið er að hækka skráningargjöld tveimur árum eftir að þau voru hækkuð síðast, úr 60 þús. í 75 þús. þannig að í raun er verið að taka strax aftur jafn stórt skref. Þau rök eru sett á borðið að þessi gjöld eigi að standa undir skráningarkostnaði en síðan kemur á daginn að skólarnir eiga ekkert að fá gjöldin. Ég velti því fyrir mér hvort þetta hreinlega standist lög enda er alveg ljóst að það er mjög óljós hugtakanotkun í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem við ræddum í síðustu viku í kringum tekjuöflunarbandorminn. Það er meira að segja farið að ræða í nefndaráliti meiri hlutans að þáttur stúdenta í náms- og kennslukostnaði hér á landi sé lítill og hugsanlega sé ástæða til að hækka hann og rætt um skólagjöld í öðru hverju orði með skráningargjöldum en þessi gjöld eiga ekkert að standa undir náms- og kennslukostnaði. Þau eiga að standa undir tilteknum þáttum sem eru skilgreindir. Um það hefur verið gert álit, ef ég man rétt, af hálfu umboðsmanns Alþingis þannig að ég fæ ekki sé að það standist að hækka gjöldin og láta þau ekki renna til skólanna. Ég fæ ekki sé að það standist. Það kæmi mér mjög á óvart, ef þetta verður raunin, ef ekki verða eftirmálar af því. Að lokum langar mig að nefna umræðuefni sem ég hef vissulega rætt nokkrum sinnum áður, bæði í ófáum sérstökum umræðum á þessu kjörtímabili og á síðasta kjörtímabil, og það er Ríkisútvarpið. Þar hefur auðvitað orðið vart við miklar hræringar, það voru framkvæmdar fjöldauppsagnir á dögunum. Ég ætla ekki að fara neitt út í hvernig að þeim er staðið heldur halda mig við umfjöllunarefnið þarna sem er auðvitað það að hér greiðum við, almenningur í landinu, útvarpsgjald. Fram til ársins 2007 greiddum við afnotagjöld. Þegar þáverandi hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður K. Gunnarsdóttir lagði fram frumvarp um að breyta Ríkisútvarpinu, sem þá var ríkisstofnun, í opinbert hlutafélag var hluti af þeirri breytingu að afnotagjöld voru aflögð og tekinn upp svokallaður nefskattur eða útvarpsgjald sem allir landsmenn á tilteknum aldri átti að greiða og það átti að renna óskert til Ríkisútvarpsins ohf. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og raunar líka þingmenn Samfylkingarinnar á þeim tíma, lögðumst gegn þessar breytingu, bæði ohf.-inu og þessari breytingu. Ég vil líka nefna að afnotagjöld eru enn við lýði til dæmis í Noregi og Svíþjóð þar sem ríkisútvörpin eða almannaútvörpin eru opinber hlutafélög. En gott og vel, þetta kerfi var tekið upp. Þessi mörkun var svo tekin úr sambandi haustið 2008 og haustið 2008, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom ágætlega inn á í ræðu sinni áðan, var ákveðið neyðarástand í samfélaginu og það var gripið til ýmissa ráðstafana til að koma móts við það neyðarástand. Þær aðstæður eru ekki uppi núna og þær aðstæður voru ekki uppi í vor þegar Alþingi samþykkti loksins ný lög um almannaþjónustumiðilinn Ríkisútvarpið þar sem hlutverk Ríkisútvarpsins er skilgreint mjög nákvæmlega og lagt til að útvarpsgjaldið verði á ný markaður tekjustofn sem renni til Ríkisútvarpsins. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem töluðu mjög gegn því komu iðulega upp og sögðu að þetta væri samt upphæð í fjárlögum og væri þar af leiðandi ekki sjálfstæður tekjustofn. Ef við ætlum að fara með umræðuna niður á það plan getum við gert það en auðvitað snerist þetta um að með þessu væri löggjafinn að segja: Við viðurkennum að þetta sé markaður tekjustofn og ætlum ekki að fara að fikta í honum í fjárlögum, þótt auðvitað geti neyðaraðstæður komið upp eins og dæmi eru um. Þar af leiðandi getur Ríkisútvarpið gert ályktanir, haft fyrirsjáanlegan tekjustofn og verið visst um að stjórnmálamenn séu ekki að færa framlög Ríkisútvarpsins upp og niður á fjárlögum eftir sinni hentisemi. Það eru gild rök fyrir því, ef við meinum eitthvað með því að fjölmiðlar séu hér fjórða valdið og séu nauðsynleg undirstaða í lýðræðissamfélagi eru gild rök fyrir því því að þar er almannaþjónustumiðillinn miðlægur. Virðulegi forseti. Ég náði rétt að tæpa á örfáum atriðum í þessari fyrstu ræðu minni í 2. umr. fjárlaga. Eins og hæstv. forseti heyrir er þar víða pottur brotinn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og tek eindregið undir með þingmanninum hvað varðar Ríkisútvarpið. Þetta er auðvitað engin meðferð á Ríkisútvarpinu, sem ég hélt nú alveg fram á þennan dag að væri ein af kjarnastofnunum þjóðmenningarinnar í landinu þó að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki skilgreint hana þannig og hún sé enn vistuð í menntamálaráðuneytinu. En ég vildi inna hv. þingmann eftir því vegna reynslu hennar sem menntamálaráðherra hvort þetta geti haft frekari afleiðingar fyrir Ríkisútvarpið, því að eitthvað var það á floti í umræðunni í gær að þessi meðferð á Ríkisútvarpinu gæti leitt til þess að tilmæli Eftirlitsstofnunarinnar ESA yrðu ekki uppfyllt og það gæti aftur leitt til þess að hluti af þeim tekjum sem til útvarpsins renna yrði þá skilgreindur sem ólögmæt ríkisaðstoð og Ríkisútvarpið gæti þurft að skila þeim fjármunum. Er það eitthvað sem ástæða er til að hafa áhyggjur af í þessum fjárlagatillögum, skammsýnu fjárlagatillögum vil ég leyfa mér að segja, hvað varðar Ríkisútvarpið? Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um það hvernig við getum tryggt betur ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og varanlegri rekstrargrunn heldur en við augljóslega gerum þegar ríkisstjórn getur með pólitískum ákvörðunum ákveðið að skera stofnunina niður ef henni líkar ekki við fréttaflutning?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er rétt að með þeim lögum sem við samþykktum í vor, þar sem þetta var einn hluti þeirra laga, var verið að koma til móts við ýmsar ábendingar ESA hvað varðar Ríkisútvarpið til að mynda það að tekjuöflun í gegnum auglýsingar eigi að vera í sérstöku dótturfélagi, sem var hluti af lagabálkinum, og önnur tekjuöflun eins og sala á efni og einmitt að gjaldið sé gagnsætt og fyrirsjáanlegt hvað það er sem almenningur greiðir til Ríkisútvarpsins á hverjum tíma. Hvort það sé hluti af athugasemdum ESA að það gjald renni svo óskipt til Ríkisútvarpsins treysti ég mér ekki til að dæma um, en gjaldstofninn þarf að vera gagnsær. Það má alveg spyrja hvort hann sé gagnsær ef við greiðum ákveðna fjárhæð í útvarpsgjald og hún renni svo alls ekki til Ríkisútvarpsins. Hvað varðar það fyrirkomulag sem ég taldi rétt í ljósi þess sem orðið var, þ.e. í ljósi þess að búið var að leggja af afnotagjaldadeildina og hún hafði vissulega sína galla líka. Ríkisútvarpið var með sína eigin innheimtudeild með ákveðnum fjölda starfsmanna sem annaðist innheimtu afnotagjalda en það voru hins vegar margir fulltrúar almannaþjónustu útvarpa í Evrópu sem vöruðu við því að leggja hana niður því að þar með væri fjárveitingin alltaf með einum eða öðrum hætti komin í hendur ríkisins. Við erum með sláandi dæmi, sambærileg dæmi, og við höfum verið að ganga í gegnum nú frá Finnlandi sem fór sömu leið og við og tóku upp útvarpsgjald fyrir sitt finnska almannaútvarp og það lenti svo í rauninni í pólitískum slag. Því má auðvitað spyrja sig, þó að lítið þýði kannski að ræða það akkúrat núna í tengslum við þessi fjárlög hvaða leiðir eru færar til að tryggja aukið sjálfstæði Ríkisútvarpsins, hvort það hafi verið mistök á sínum tíma að leggja niður afnotagjaldadeildina.

Virðulegur forseti. Varðandi kröfurnar frá Eftirlitsstofnuninni, ESA, hygg ég að hugmyndir um að draga úr áhrifum niðurskurðarins á Ríkisútvarpið með því að gera því ekki að stofna sérstakt dótturfélag gæti orðið til þess að við uppfylltum ekki þau skilyrði sem sett hafa verið og það yrði litið á þetta sem ólögmæta ríkisaðstoð. En ég held að það sé ákaflega brýnt fyrir okkur hér á hinum pólitíska vettvangi að ræða það hvernig er hægt að búa þannig um Ríkisútvarpið að ekki megi búast við pólitískum afskiptum á ári hverju í gegnum fjárveitingar til þess. Við höfum ákveðið fyrirkomulag sem við höfum samþykkt þar sem gerðir eru samningar sem ná yfir næsta kjörtímabil þannig að ákveðnir þættir í samfélaginu eru nokkuð varðir á komandi kjörtímabili og það þarf þá aðrar þingkosningar til að gera einhverjar breytingar þar á og það er spurning hvort slíkir langtímasamningar gætu með einhverjum hætti tryggt stöðu Ríkisútvarpsins. Ég átti í dag nokkur orðaskipti við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um Náttúrugripasafnið sem fyrirhugað var að koma upp í Perlunni. Það hefur verið okkur mjög til vansa, Íslendingum, að hafa ekki slíkt safn sem ferðamenn geta sótt í og skólabörn til að fræðast og dapurlegt að þurfa að heimsækja náttúrugripasöfn í öðrum löndum til að sjá íslenska náttúrugripi í útstillingum, svo sem eins og á náttúrugripasafninu í Berlín. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því hvað geri það að verkum að fallið er frá þessari hagkvæmu lausn í samvinnu við Reykjavíkurborg. Eru þetta einhvers konar pólitískar hefndaraðgerðir hér úr borgarstjórninni eða hvað telur þingmaðurinn að sé á bak við þetta?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég reikna með því hvað varðar vangaveltur hans um ESA og frestun á stofnun dótturfélags, að menntamálaráðuneytið hljóti að hafa upplýst Eftirlitsstofnun EFTA um það ef þetta er fyrirhugað. Ég á því ekki von á öðru en að þau samskipti séu í greiðum farvegi, en ég vænti þess líka að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafi fjallað um það. Mér skildist að fallist hefði verið á það að fjalla um þær fjárlagatillögur og tekjuöflunartillögur sem varða hv. allsherjar- og menntamálanefnd á fundi hennar, þannig að ég vænti þess að þar hafi verið spurt náið út í þetta. Ég á nú ekki von á öðru en að menntamálaráðuneytið sé með þessi mál undir styrkri stjórn. Það sem ég vil svo segja um málefni Náttúruminjasafns þá er það auðvitað með hreinum ólíkindum, því að ég stóð nú ekki sjaldan hér í þessum ræðustól og hlýddi á harðorða gagnrýni, ekki síst hv. þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að ekki væri verið að uppfylla lögbundnar skyldur sem hefðu verið lagðar á stjórnvöld með lögum um Náttúruminjasafn, að þar væri ekkert sýningarhald og hvað ég ætlaði nú að gera í því. Og mikil vinna var lögð í að reyna að finna leiðir sem væri hægt að fara í, væru framkvæmanlegar á tímum sem öllum var ljóst að við höfðum ekki fjármagn til að fara í glæsilegar margra milljarða nýbyggingar, sem auðvitað væri spennandi kostur fyrir slíkt safn. Þegar sú hugmynd kom upp, og hún kom nú ekki síst utan úr samfélaginu, að leigja Perluna til sýningarhalds fyrir þá muni sem við eigum og hanna þar sýningu fyrir lágmarkstilkostnað, þá fórum við í það. Við fórum í það að gera leigusamning við Reykjavíkurborg, fórum í það að setja inn í fjárfestingaráætlun 400 millj. kr. á þessu ári sem áttu að renna til stofnkostnaðar og 100 millj. kr. á því næsta. Lagt hefur verið til að bakkað sé út úr þessu af því að skyndilega hefur áhugi þessara hv. þingmanna greinilega algjörlega horfið þó að allir viti að aðsókn á náttúruminjasöfn er gríðarlega mikil. Þetta hefur skort í samfélagi okkar lengi og er mikilvægt eins og hv. þingmaður sagði bæði fyrir skólabörn og ferðamenn.

Virðulegur forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar og kennir þar vægast sagt margra grasa. Fyrst af öllu held ég að sé rétt að nefna, í ljósi þeirrar áherslu sem hæstv. ríkisstjórn lagði í byrjun nýs kjörtímabils, að hún þyrfti að fá góðan tíma og öflugt og mikið svigrúm til að geta unnið þetta merka fyrsta fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, að sú breyting var gerð á þingskapalögum að ríkisstjórnin fékk svigrúm til að leggja frumvarpið og tengd frumvörp fram 1. október. Það er skemmst frá því að segja að seinkun á framlagningu frumvarpsins, þ.e. um þrjár heilar vikur, leiddi ekki af sér frumvarp sem var markvissara eða nær því að vera tilbúið, ef svo má að orði komast, heldur þvert á móti kom pappír sem mjög fljótlega varð umræddur fyrir að vera frekar umræðugrundvöllur eða einhvers konar drög eða vangaveltur og voru bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra þeirrar skoðunar - það eru a.m.k. þau orð sem voru höfð uppi við umræðuna - enda væri málið á þeim tímapunkti komið til þingsins, eins og sagt var. Þó að frumvarpið væri þar með komið til þingsins held ég að ekki sé of mælt að segja að málin skýrðust ekki mikið framan af og lengi vel voru breytingartillögur sem komu fram teknar til baka jafnharðan í fjölmiðlaumræðu. Það var meira að segja þannig að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra svipti hulunni af breytingartillögunum í þætti í ríkissjónvarpinu á sunnudegi og hv. formaður fjárlaganefndar fylgdi því eftir af snerpu og þunga á mánudegi. Svo fóru að renna tvær grímur á menn á næstu dægrum á eftir. Það sem átti að verða niðurskurður á barnabótakerfinu var það ekki lengur. Þegar hæstv. forsætisráðherra var þýfgaður um það í þingsal kannaðist hann varla við annað en þarna væru getgátur á ferð. Það var náttúrlega, herra forseti, ekki góður svipur á því og hefði sjálfsagt rifið í í einhverjum samfélögum í kringum okkur sem við viljum stundum bera okkur saman við að menn væru tvísaga með jafn afgerandi hætti og þar kom fram. Þetta lýtur allt saman að forminu, það snýst allt saman um verklagið og framvinduna en minna beinlínis um innihaldið og er þar ærið tilefni til umræðu. Mig langar þess vegna fyrst að nefna að hv. formaður fjárlaganefndar talaði um þjóðarsátt í fjölmiðlum. Það er þannig með orð að þau geta verið dýr, það getur verið býsna mikil krafa um að í þeim sé innihald og sérstaklega þegar þingmaðurinn er með svo sterka stöðu í þinginu og afgerandi valdapóst sem formaður fjárlaganefndar. Hún fullyrðir semsé að það sé þjóðarsátt um fjárlög ársins 2014. Ég verð að segja að mér eiginlega krossbrá að hv. þingmaður skyldi nota það orðfæri. Hún segir í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Við forgangsröðum í þágu fólksins í landinu öllu í grunnþjónustunni og þá sleppum við óþarfanum sem sumir kalla gæluverkefni fyrri ríkisstjórnar. Við náum að snúa af braut hömlulausra útgjalda í ríkisrekstri í það að skila hallalausum fjárlögum og meira að segja að skila örlitlum afgangi.“ Það er skemmst frá því að segja að þetta orðalag er þannig að menn hljóta að horfa til þess hvert innihaldið sé. Hver er innstæðan fyrir því að segja eitthvað af þessum toga? Í framhaldi af þessum ummælum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur efndi fréttavefurinn Eyjan.is til skoðanakönnunar á meðal lesenda sinna um það hvort þeir væru sammála hv. formanni fjárlaganefndar. Í stuttu máli má segja að þessi könnun hafi leitt í ljós að þjóðarsátt er um það að hafna fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Það liggur a.m.k. fyrir að í morgun, þegar um tæplega 2 þús. lesendur höfðu svarað könnuninni, svöruðu 80%: Því fer fjarri að fjárlög ríkisstjórnarinnar séu grundvöllur þjóðarsáttar. Minna en 10% eru sammála hv. formanni fjárlaganefndar. Það skyldi nú ekki vera að þar værum við að nálgast þá tölu sem flokkur hv. formanns fjárlaganefndar getur vænst að fá í kosningum sem koma jú aftur - það er ekki eins og hv. þingmaður talar stundum, að þær kosningar hafi verið þær síðustu í mannkynssögunni. Það koma nefnilega aftur kosningar og þá þurfa menn að standa klárir á orðum sínum og gerðum. Virðulegur forseti. Er sátt um það að sjúklingar borgi gjöld fyrir að leggjast inn á spítala? Er sátt meðal sjúklinga um það? Er sátt meðal veikasta fólksins á Íslandi um það? Er sátt um að draga verulega úr framlögum til rannsóknarsjóða og alls sem heitir að örva fjölbreytt atvinnulíf? Er sátt um að slátra sóknaráætlun sem var byggð á gríðarlega mikilli þverpólitískri vinnu með sveitarfélögum um allt land þar sem þau komu að því í góðu og opnu samtali við stjórnvöld að forgangsraða þeim verkefnum sem þeim þóttu mikilvægust? Er þjóðarsátt um að slátra þeirri áætlun? Er þjóðarsátt um að hætta verkefninu Brothættar byggðir þar sem Bíldudalur, Breiðdalsvík, Skaftárhreppur og Raufarhöfn áttu að fá sérstakan stuðning til að niðurgreiða húshitun á viðkomandi svæðum? Er þjóðarsátt um það? Hvaðan kom sú þjóðarsátt? Ég hef ekki orðið vör við hana. Er þjóðarsátt um að borga ekki atvinnulausum desemberuppbót? Er þjóðarsátt um það? Hvar kom hún fram? Svo að maður fari út fyrir umræðuna um fjárlagafrumvarpið og horfi á stöðu umhverfis- og náttúruverndarmála; er þjóðarsátt um að nálgast fjögurra ára vinnu í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til að koma á metnaðarfullri, nútímalegri löggjöf um náttúruvernd með því að henda þeirri vinnu með einu pennastriki? Er þjóðarsátt um það? Herra forseti. Í Vikulokunum nú um helgina var að mörgu leyti ágætisumræða meðal annars um það yfirbragð stjórnmálanna sem við sjáum, bæði þetta fram lagða fjárlagafrumvarp og ýmis önnur tilþrif, til að mynda afturkalli náttúruverndarlaga. Andri Snær Magnason, rithöfundur og hugsuður, sagði: Svona gerist bara hjá Mussolini og þróunarlöndunum. Er einhver sem fílar að gera svona með einu pennastriki? Það er búið að henda þúsund mannárum af vinnu. Við þurfum á því að halda að sýna sérfræðiþekkingu og sérfræðivinnu virðingu. Það á svo sannarlega við um vinnuna í aðdraganda nýrra náttúruverndarlaga. Það á svo sannarlega við um grundvöll sóknaráætlana og það á svo sannarlega við um fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Í öllum þessum tilvikum er um að ræða breiðari og ítarlegri vinnu en við höfum yfirleitt í íslenskri stjórnsýslu leyft okkur að eyða tíma og starfskrafti í vegna þess að okkur fannst mikilvægt í ljósi rannsóknarskýrslu Alþingis, í ljósi hrunsins og þess áfalls sem Ísland varð fyrir að byggja traustan grunn undir ákvarðanatökur og undir framvindu og framþróun fyrir Ísland, fyrir íslenskt samfélag, fyrir íslenskt efnahagslíf, fyrir íslenskt atvinnulíf og jafnvel fyrir íslenska menningu, líka fyrir íslensk heimili sem stundum hefur verið látið eins og sé einkaréttur eins flokks að ræða. Heimilin búa nefnilega til samfélag. Þau verða ekki rofin úr sambandi við samfélag. Því er mikilvægasta varðstaðan fyrir heimilin í landinu varðstaðan um samfélagið, varðstaðan um velferðarkerfi okkar, menntakerfið okkar og síðast en ekki síst menninguna okkar, ekki vegna þess að menningin okkar sé stórbrotnari en önnur heldur vegna þess að hún er okkar og hún er pínulítið einstök og hún varpar sínum áherslum og sínum dráttum fram í menningarsamspil mannkyns og skiptir þess vegna máli. Þetta fannst okkur í síðustu ríkisstjórn mikilvægt. Okkur fannst líka mikilvægt að reyna að jafna kjör. Við lögðum upp úr því að reyna að jafna kjör. Þarna fóru saman tveir stjórnmálaflokkar sem hafa báðir félagslegt réttlæti og jöfnuð að leiðarljósi og byggja raunar á þeirri hugsun. Það var töluverð kúnst að freista þess á sama tíma og við vorum að takast á við viðfangsefni sem var stærra en nokkur ríkisstjórn hefur þurft að glíma við fyrr og síðar að freista þess að auka jöfnuð í samfélaginu með þrepaskattkerfi og með því að leggja áherslu á að styðja við þá sem minnst hafa í samfélaginu. Við hefðum getað gert miklu betur. Við hefðum átt að gera miklu betur en við höfðum ekki forsendur til að gera allt sem við hefðum viljað vegna þess að það var óvenjulega þröngt í búi. Það sem mér finnst raunalegast núna, herra forseti, er ekki það sem lýtur að lýðræðislegum grunni og umboði nýrrar ríkisstjórnar. Maður er náttúrlega alltaf súr að fá ekki fylgi, maður vill alltaf fá meira fylgi, sterkara umboð. Það sem mér finnst dapurlegt við þessa nýju ríkisstjórn, af því að hún hefur býsna mikinn slagkraft og sterkan meiri hluta í þinginu, er tuddagangurinn, þ.e. að virða ekki vinnu eins og fjárfestingaráætlunina sem snerist ekkert um hægri eða vinstri. Það er mikilvægt að hlúa að fjölbreyttum sprotum og það er ofsalega raunalegt að horfa ítrekað á það í fjárlagafrumvarpinu - ég veit ekki einu sinni hve oft, ég á eftir að koma því í verk að telja það - að það sem tilheyrir fjárfestingaráætluninni er nánast strikað út án þess að fara yfir hvað er á bak við það. Það er eins og það sé vélræn andstaða við það sem fyrri ríkisstjórn gerði. Við þurfum ekki á svoleiðis pólum að halda þegar um svo sterkan grunn er að ræða, þegar hugsunin er svona ítarleg. Ég fullyrði að grunnurinn undir fjárfestingaráætlunina snerist um opinberar framkvæmdir og rannsóknir og þróun, uppbyggingu innviða friðlýstra svæða og þjóðgarða og um nokkur fleiri verkefni. Þetta er allt saman mikilvægt, ekki bara eins og sumir hv. þingmenn hafa sagt vegna þess að þetta voru kosningaloforð fráfarandi stjórnarflokka eða ófjármagnað, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir orðaði það, heldur vegna þess að við höfðum í einlægni trú á því að þetta væri gott fyrir Ísland. Ég er raunar þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt þegar svona verkefni verða til að freista þess að ná um þau þverpólitískri samstöðu því að annars eigum við alltaf á hættu að slík boðaföll verði og vélræn viðbrögð sem eru svo vond. Ef ríkisstjórnin vinnur þetta eins og hún hefur gert með fjárfestingaráætlunina, tekur hana bara út eins og hún sé að leita lúsa, eins og það hljóti allt að vera vont af því að það tilheyrir fjárfestingaráætluninni, þá situr það eftir í þessu fjárlagafrumvarpi að maður finnur enga atvinnustefnu. Hver er atvinnustefnan? Hvert er markmiðið? Hvað vil ríkisstjórnin sjá? Hvar eru sprotarnir sem ríkisstjórnin vill hlúa að? Það er ekki bara þannig á Íslandi að undanfarin ár höfum við viljað hlúa að rannsóknum, þróun og sprotastarfsemi, allir freista þess í löndunum í kringum okkur, líka hægri stjórnir. Af hverju er það? Það er vegna þess að það er hluti af hinu græna hagkerfi. Það er ekki bara á Norðurlöndum, í Evrópu og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna finna þjóðir heims sér leiðir til að ganga minna á auðlindir jarðar, umgangast þær með sjálfbærum hætti en geta samt viðhaldið og byggt upp velferð fyrir íbúana. Þetta er áskorunin sem mannkynið stendur frammi fyrir á nýrri öld. Þess vegna finnst mér svo óendanlega vont að við skulum ekki ná einu sinni samtali um þetta. Nú er ég að tala um fjárfestingaráætlanir. Ég get líka talað um sóknaráætlanir landshluta, öldungis frábært verkefni. Hvað var svona frábært við það? Það var það að talað var við fólkið sjálft, fólkið sem var á vettvangi, fólkið sem vissi hvað kæmi þeirra byggðum best, hvernig væri best að forgangsraða. Sunnlendingar komu saman á Selfossi. Vestfirðingar komu saman á Ísafirði o.s.frv. Sveitarstjórnarmenn, atvinnurekendur, fólk úr verkalýðshreyfingunni, menntakerfinu, almenningur kom saman af því að fólk fann hvað var mikill þróttur í því á erfiðum tímum að vera kallað að borðinu til að búa til einhvers konar stemningu fyrir sameiginlegri framtíðarsýn. Ég vona að hv. þingmenn muni eftir þeirri tilfinningu sem helltist yfir okkur öll í kjölfar efnahagshrunsins þegar við sögðum í minni hópum og stærri: Æ, ég vona að við lærum eitthvað af þessu - ég vona a.m.k. að við lærum eitthvað af þessu, að það verði einhver kraftur í því að fá nýja byrjun. Þannig var sóknaráætlunin hugsuð: Nú boðum við stefnumót um allt land. Lagt var upp með því að hugmyndirnar væru ekki pólitískt litaðar, að þær kæmu frá heimamönnum sjálfum, frá sveitarstjórnarmönnum úr öllum flokkum, frá atvinnulífinu. Áætlunin varð fólki býsna mikilvægt leiðarljós til framtíðar. Þess vegna finnst mér enn þá dapurlegra að þetta verkefni skuli líka verða fyrir barðinu á vélrænni andstöðu við allt sem heyrir undir fjárfestingaráætlun. Kannski er það pólitísk skammsýni af fyrrverandi ríkisstjórn að hafa sóknaráætlanirnar ekki beint undir viðkomandi liðum heldur sem hluta af fjárfestingaráætlun, það kann að vera. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það sé betra ef við náum einhverri sameiginlegri framtíðarsýn. Það hafa auðvitað togast á ákveðin sjónarmið að því er varðar atvinnustefnu og lengi var deilt í þinginu um stuðning og andstöðu við svokallaða stóriðjustefnu og það voru mjög harðir pólar í þeim efnum. Við getum haldið þeim ágreiningi við og við getum passað upp á að hann gleymist ekki, en við hljótum að geta verið sammála um að það þarf að hlúa að sprotunum og það þarf að hlúa að rannsóknum og þróun. Það er ekki hægt að segja: Við höfum ekki efni á þessu núna, við ætlum að gera þetta seinna - vegna þess að við verðum að ná þessu utanumhaldi og rækta og næra vaxtarsprotana því að fólk hættir ekki að fá hugmyndir þótt niðurskurður sé í ríkisútgjöldum, fólk hættir ekki að þrá að vera skapandi og stíga kröftug skref inn í skapandi framtíð, það verður þannig áfram. Það er svo mikilvægt að stjórnvöld taki með einhverjum hætti þátt í því. Stundum hefur verið sagt að mikilvægasta hlutverk og verkefni stjórnmálanna sé að gefa fólki von. Kannski er von of væmið, ég veit það ekki. Við getum a.m.k. sagt að það sé mikilvægt að gefa fólki einhverja framtíðarsýn eða a.m.k. verið sá vindur í seglin að fólk finni eigin framtíðarsýn svo að ég prófi að stíga í frjálshyggjufótinn. Ég mundi hafa áhyggjur af því í sporum stjórnarflokkanna núna hversu æpandi fjarvera framtíðarsýnarinnar er. Það kann að vera að mér yfirsjáist það því að hv. þingmenn stjórnarflokkanna og forusta fjárlaganefndar hafa verið iðin við að koma upp í ræðustól í þessari umræðu á ýmsum stigum og þá kemur þrástef. Þrástefið er: Hallalaus fjárlög - punktur. Það er eins og það sé orðið nær því að vera einhvers konar kirkja en pólitísk afstaða því að menn verða bjartir í framan einhvern veginn þegar þeir tala um þessi hallalausu fjárlög eins og þar með sé hægt að rökstyðja nánast hvað sem er. En hallalaus fjárlög eru bara spurning um að dálkarnir stemmi, svo þarf innihald og þar er pólitíkin. Það er sú umræða sem við höfum tekið hér undanfarna daga. Við þessa umræðu um fjárlagafrumvarpið hefur ekki mikið verið rætt um umhverfis- og náttúruverndarmál, þ.e. þau sem lúta að fjárlagafrumvarpinu. Fyrri ríkisstjórn lagði áherslu á að setja verkefni í forgang sem lytu að því að byggja upp innviði friðlýstra svæða og þjóðgarða. Við vitum öll að það er nauðsynlegt og við höldum öll ræður um það algerlega þvert á flokka. Það er nauðsynlegt og ekki seinna en núna að gæta að uppbyggingu innviða friðlýstra svæða. Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir uppbygging innviða friðlýstra svæða? Það þýðir að við byggjum svæði þannig upp, stundum með göngustígum, brúm, skiltum, klósettum, þessum manngerðu atriðum, til að svæðið þoli ágang, til að svæðið þoli ferðamennina sem um það ganga. Vandinn er svolítið sá að náttúran á sér ekki rödd, hún á ekki lobbíista. Það er enginn sem kemur og segir: Hey, það er enginn að sinna okkur neitt meira. Auðvitað eru náttúruverndarsamtök o.s.frv. en þau hafa ekki þann fjárhagslega þunga sem ég hef stundum kallað athafnafrekjur heldur þarf náttúran að búa við það að við tökum málstað hennar. Við þurfum að gæta að því að hún liggi ekki óbætt hjá garði, að hún fái einhverja málsvara. Nú er ég ekki að bresta í ættjarðarljóð eða eitthvað slíkt heldur er þetta líka mjög hörð staðreynd. Ef við lendum í þeirri stöðu að eitthvert tiltekið friðlýst svæði sem er svona segull fyrir ferðamenn er komið í það ástand að svæðið er að missa verndargildið sitt - verndargildið er sem sagt matið þegar verið er að meta hvort svæðið eigi „skilið“ að vera verndað eða ekki þá er verndargildið lagt til grundvallar. Er þetta þannig svæði að það taki því að vernda það, það þurfi að gera það? - það sé svo mikill ágangur á svæðið, nefnum bara einhvern foss eða eitthvert hverasvæði eða slíkt, þar sem eru ekki þessir innviðir, þar sem við erum ekki með uppbyggða göngustíga, við erum ekki með neitt sem tryggir að svæðið þoli áganginn, hvað gerist þá? Smám saman verður þar drullusvað, svæðið verður óaðlaðandi og endar með því að missa ekki bara verndargildið heldur líka aðdráttaraflið. Þetta er raunveruleg hætta. Sem betur fer, og það er mjög spennandi, hefur ferðaþjónustan vaxið mjög mikið á Íslandi en við þurfum að gæta að því að við séum ekki í hefðbundnum íslenskum gullgrafaraham. Við þurfum að bera ábyrgð á því að Íslandi þoli 600 þús. ferðamenn, 700 þús. ferðamenn, 800 þús. ferðamenn o.s.frv. vegna þess að núna þegar ferðamannatímabilið teygir sig yfir stærri hluta almanaksársins fáum við í raun og veru meiri ágang á viðkvæmari tímum. Við fáum ágang á tímum þegar gróðurþekjan er þunn og svæði sem við getum búist við að þoli 1.000 manns um hásumar þolir kannski bara 100 í mars. Þetta er raunveruleiki og það sem menn eru að átta sig á í ferðamannaþjónustunni. Þótt við viljum lengja ferðamannatímann viljum við um leið gæta að því að við sitjum ekki uppi með ferðamenn sem koma um sumar og lenda í því að svæðið sem þeir hugðust heimsækja sé orðið skemmt og spillt. - Ég sé að hv. formanni Þingvallanefndar er eitthvað skemmt yfir þessari umræðu. - Það yrði náttúrlega töluvert flóknara mál. Hér hefur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir talað um að það þurfi að gefa því tíma að finna fjármögnun og rekstrargrunn fyrir þessi svæði. Gott og vel, það þarf að gera það, en við megum engan tíma missa. Á árinu 2014 eru þessi svæði nánast alveg ófjármögnuð. Ég er þess fullviss að við tökum mikla áhættu með því. Við höfum svo sem ekki, eins og ég sagði, eytt miklum tíma hér í að ræða nákvæmlega þennan þátt. Þetta er partur af fjárfestingaráætluninni. Þarna er gríðarlega mikið af sumarstörfum, störfum iðnaðarmanna, verkafólks, landvarða o.s.frv. sem falla niður og til viðbótar erum við berskjaldaðri að því er varðar umgengni um þessi svæði. Við vitum það, og ég vona að ég sé að tala inn í hjarta stjórnarflokkanna, að ef upplifun er góð, hvort sem það er þegar fólk fer á veitingastað, í verslun eða hvað það gerir, þá er ekkert víst að maður segi frá því. Maður getur kannski sagt frá því svona í leiðinni, maður gerir ráð fyrir því að þetta sé ánægjulegt. Ferðamenn sem koma til Íslands gera ráð fyrir því að það sé ánægjulegt og það dugir jafnvel þegar þeir koma heim að segja bara: Ég fór til Íslands - það var frábært. En um leið og þessi reynsla fer að verða erfið eða neikvæð á einhvern hátt þá er hætt við því að sú umræða fari hraðar til þeirra hópa sem við viljum að komi til landsins. Það er því býsna mikið undir í þessum efnum. Þetta ætti ekki að vera spurning um það hvort tölurnar eru í fjárfestingaráætlun eða hvort einhverjir hræðilegir náttúruverndarsinnar hafi verið í ríkisstjórn áður eða eitthvað slíkt heldur verðum við að taka utan um þetta mál. Það er mjög varhugavert að bæta hundruðum þúsunda við af ferðamönnum hér ár hvert á tiltölulega fáa afmarkaða staði og eiga það á hættu að þessir staðir glati verndargildi sínu og þar með aðdráttaraflinu. Þetta er raunveruleg umræða. Ég vitnaði hér áðan í hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra þar sem hún segir að það sé nægur tími til að vinna einhverjar hugmyndir sem hafa verið til að mynda um náttúrupassa sem ég hef miklar efasemdir um að sé góð leið. Ég held raunar að virðisaukaskattur á ferðaþjónustu væri skýrasta leiðin. Það er mjög einföld leið. Við eigum það innheimtukerfi, við eigum virðisaukaskattskerfi og þurfum ekki að setja upp posa við hvern foss eða búa til eitthvert nýtt rukkunarkerfi. Kerfið sem við eigum sem er ágætt. Eða þá gistináttagjaldið eða gjald á flugmiða eða aðrar leiðir sem hafa verið ræddar. Ég held að þetta sé viðfangsefni þar sem við megum hreinlega engan tíma missa. Þetta hefur eins og hér kemur fram ekki verið rætt mikið í þessari umræðu. Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að nefna í lokin vegna þess að í fjárfestingaráætluninni er margt sem er ekki fjármagnað að sögn hæstv. ríkisstjórnar - það er eins og hér hefur komið fram þrástef í fjárlagafrumvarpinu, kemur örugglega 300–400 sinnum fyrir í þessum ágæta texta að fjárfestingaráætlun sé ekki fjármögnuð - þau undur og stórmerki að liður sem er ekki fjármagnaður og heitir græna hagkerfið er ekki fjármagnaður af því að hann er hluti af þessari „hræðilegu“ fjárfestingaráætlun. Hann er settur niður í ekki neitt og svo verður til nýr liður sem er allt í einu fjármagnaður upp á 190 millj. kr. í skúffu hjá hæstv. forsætisráðherra. Hvaðan koma þeir peningar? Það sem var ekki fjármagnað í næstu línu á undan er allt í einu fjármagnað þarna. Hvað stendur? „Græna hagkerfið“ - nú, þá er græna hagkerfið þarna, er það ekki? - „og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl.“ Svo kemur hérna gríðarlega innihaldsríkur og magnaður texti sem er niðursoðin útgáfa af stefnuræðu forsætisráðherra. Setjið stefnuræðu forsætisráðherra í pott og sjóðið niður þangað til þið fáið þessar 15 línur. Þarna er stefna forsætisráðherra í 190 millj. kr. ófjármögnuðum potti sem hann er allt í einu með - til að gera hvað? Vernda þjóðargersemar, minjasöfn, fornleifar, húsafriðun, varðveita menningararfinn o.fl. Við skulum gæta að því að hafa alltaf „og fleira“. „Gert er ráð fyrir að unnið verði að verkefnum tengdum vernd sögulegra byggða og minja og annarra forgangs- og áhersluverkefna hjá ráðuneytinu í samræmi við áherslu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.“ Gott og vel. Ríkisstjórnin hefur fullan rétt á því að forgangsraða upp á nýtt og vera með öðruvísi áherslur en aðrir. Það er fínt, bara gott mál, en væri ríkisstjórnin þá til í að láta það heita það sem það heitir? Hvað með græna hagkerfið? Það er ekki eitt orð um grænt hagkerfi í þessum texta. Þetta ófjármagnaða græna hagkerfi í næstu línu á undan, sem er að engu orðið, er allt í einu orðið af þessari stærstu, dýpstu og fyllstu skúffu Stjórnarráðsins. Ef þetta endurspeglar ráðdeild, hvar var þá hagræðingarhópurinn þegar þessi skúffa var innsigluð? Menn eru að tala um 240 milljónir í desemberuppbót á þessu ári sem ekki eru til peningar fyrir. Við verðum bara að horfast í augu við það að þessir peningar eru ekki til - eigum við að taka þá að láni? spyr fjármálaráðherra og það gneistar úr augunum á honum. Þarna fer stjórnmálamaður sem veit út á hvað leiðangurinn gengur. 190 millj. kr. fjárveiting á þennan nýja fjárlagalið hjá forsætisráðherra. Tók fjármálaráðherrann lán fyrir því? Þetta hefði dugað upp í 80–90% af desemberuppbótinni. Ef hæstv. forsætisráðherra hefði rausnast til að hvolfa úr skúffunni til þeirra sem þurfa á peningunum að halda, nei, þá eru ekki til peningar, þá er viðskilnaður fyrri ríkisstjórnar svo hryllilegur með 20 þús. millj. skrilljónir í halla og reka verður ríkissjóð hallalausan - þangað til kemur að forsætisráðherranum, þá gilda einhver önnur lögmál. Hvaða vinnubrögð eru þetta, herra forseti? Hvernig í ósköpunum geta stjórnarliðar fundið út úr því að þetta sé gott mál? Af hverju heitir þetta ekki það sem það heitir? Hluti af hvaða samkomulagi er þetta? Virðulegur forseti. Þetta er dekurpottur forsætisráðherrans sem fjármálaráðherrann þarf ekki að fjármagna með lánum eða kannski gerir hann það. En af því að ég byrjaði þessa ræðu mína á þjóðarsáttinni þá er engin þjóðarsátt um þessa nálgun. Það er ekki þjóðarsátt hjá verkalýðshreyfingunni núna með kjarasamninga í uppnámi. Það er ekki þjóðarsátt hjá þeim sem þurfa að borga gjöld fyrir að leggjast inn á spítala. Það er ekki þjóðarsátt hjá þeim stúdentum sem eru nú skattlagðir því að peningarnir sem koma inn vegna hækkunar á skráningargjöldum fara ekki til háskólans nema að örlitlum hluta, þeir fara í ríkissjóð. Flokkarnir eða flokkurinn, aðallega Sjálfstæðisflokkurinn sem er nú upptekinn við að leggja til skattalækkanir af því að skattar eru svo mikill viðbjóður, þessi sami flokkur er búinn að finna andlag skattanna, það eru sjúklingar og stúdentar. Þetta er fólkið sem á að skattleggja núna, en þá heitir það ekki skattar, það heitir eitthvað annað, vænti ég. Herra forseti. Þetta fjárlagafrumvarp endurspeglar sennilega hægri sinnuðustu ríkisstjórn frá upphafi sem markar líka þáttaskil í pólitískri sögu á Íslandi. Ég vona að hún eigi ekki langa lífdaga fram undan.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum yfirgripsmikla ræðu og það er sannarlega efni til, enda er fjárlagafrumvarpið mikilsverðasta frumvarp sem lagt er fram í þinginu. Mér heyrðist á þingmanninum að við séum nokkuð sammála um það að sjaldan hafa pólitískar línur birst jafn skýrt og í þessu fjárlagafrumvarpi. Kannski er það líka vegna þess að það verða þessi miklu umskipti frá félagshyggjustjórn og við tekur - ég veit ekki hvað ég á að kalla þessa stjórn. Hún er náttúrlega ósanngjörn stjórn og hafnar peningum frá þeim sem mesta hafa og leggur á þá sem minnsta hafa. Formanni fjárlaganefndar hefur orðið tíðrætt um þjóðarsátt, eins og hv. þingmaður nefndi í sinni ræðu 

Herra forseti. Það væri ánægjulegt ef ég gæti staðið hér og útskýrt það sem hv. formaður fjárlaganefndar segir og lætur falla bæði í ræðustóli og í fjölmiðlum. Ég hef það ekki á valdi mínu. En eins og kom fram í máli hv. þingmanns erum við að tala um alveg gríðarlega mikil þáttaskil og það sem er dapurlegast við þau þáttaskil er skortur á framtíðarsýn, það er það sem er erfiðast. Það er engin framtíðarsýn, það er engin atvinnustefna og ójöfnuður er aukinn með markvissum hætti, og það er í raun og veru algjörlega með ólíkindum að berjast fyrir því, finnst okkur sjálfsagt sem aðhyllumst samfélagslegan jöfnuð. En þetta er staðan.

Virðulegi forseti. Ég hef velt því fyrir mér upp á síðkastið hvað mér þyki verst við þessi fjárlög. Það er erfitt að velja þar á milli, hvað er verst. Ég held samt sem áður að það sem er verst og verður líklega verst, frá mínum bæjardyrum séð, sé niðurskurðurinn á fjárfestingaráætlun. Mig langar til að spyrja hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um hvað henni finnst verst, en ég held að niðurskurðurinn á fjárfestingaráætluninni eigi eftir að reynast okkur verstur. Til langs tíma verður það það versta sem þessi ríkisstjórn er að gera. Enda er í fjárlagafrumvarpinu, þegar rætt er um Ríkisútvarpið, talað um ráðstafanir til að taka það til baka. Ríkisstjórnin hefur lagst í sérstakar ráðstafanir til að taka til baka það sem fyrrverandi ríkisstjórn 

Herra forseti. Það er því miður af mörgu að taka þegar þessi spurning er borin upp, hvað sé verst. Ég tek undir með hv. þingmanni að það sem er verst er að fótum troða þessa sprota. Ég held að það sé einfaldlega svo óskynsamlegt að hlúa ekki að rannsóknum og þróun og sprotastarfsemi inn í framtíðina og gera það með öflugum hætti og með sterkri rödd stjórnvalda sem fylgja á eftir. Það er mikilvægt og ég held að við ættum að reyna ná utan um það þverpólitískt að gera það. Niðurskurðurinn í þróunarsamvinnunni finnst mér ferlegur vegna þess að mér finnst hann til svo mikillar skammar, ég fyrirverð mig fyrir það. Og svo finnst mér líka bölvað á tekjuhliðinni að taka ekki peninga þar sem er til nóg af þeim.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi snemma í ræðu sinni að fólk sem maður talaði við rétt eftir hrun hefði oft spurt hvað við hefðum lært og vonaði að við hefðum lært eitthvað. Það er ýmislegt sem má læra af þessu hruni og það sem ég lærði persónulega af því er að gera ekki ráð fyrir því að allt sé alltaf frábært, sérstaklega þegar um er að ræða lítið land sem er ekki með sérlega mikla innlenda framleiðslu. Það stóðst einfaldlega ekki hvað hér var mikið svokallað góðæri, eða bólumyndun eins og það var raunverulega. Hvaða lexía telur hv. þingmaður að hafi verið mikilvægust, sérstaklega í ljósi þess - eins og ég hef oft sagt hef ég aldrei verið sérstakur vinstri maður en ég gat ekki annað en tekið eftir því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð var hvað ötulust í því að vara við löngu fyrir hrun og því velti ég sérstaklega fyrir mér hvaða lexíu 

Herra forseti. Ég held að okkur farnist best í pólitík ef við lítum ekki á stjórnmál sem einhvers konar leikrit eða hliðarverkefni við lífið sjálft. Ég held að góð pólitík sé þannig að við séum sjálfum okkur til sóma í hverju skrefi. Það er það sem ég vonaði að við lærðum af hruninu, þ.e. að við yrðum óhrædd við að spyrja gagnrýninna spurninga, óhrædd við að taka ákvarðanir sem héldu til mjög langs tíma og þyrðum líka að treysta hvert öðru. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, við bentum á þetta löngu fyrir hrun, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, og það þótti fyrst og fremst endurspegla það að við værum neikvæð, værum á móti öllu, eins og gjarnan var sagt, en auðvitað snerist þetta um það að vara við 

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Ég gæti eiginlega ekki verið meira sammála hvað varðar leikritið vegna þess að ég gagnrýndi mikið fyrir hrun að hér væri efnahagurinn oft talaður upp og talaður niður, eins og það væri þannig sem ætti að tryggja einhvern árangur í efnahagsmálum, þ.e. einfaldlega að líta vel út. Gott ef ég flutti ekki ræðu um það einhvern tíma að það þurfi meira en að hafa frontinn í lagi. Það er ekki nóg að hlutirnir líti vel út, þeir þurfa að hafa eitthvað á bak við sig. Mér þótti fyrir hrun orðið mjög augljóst að það vantaði mikið á bak við, enda bjóst ég við hruninu. Margir aðrir bjuggust líka við hruninu, það er ekki alveg satt sem er sagt, að enginn hafi séð það fyrir. Ég sá það fyrir og margir aðrir sáu það fyrir og hefðu átt að sjá það fyrir. Mér finnst svolítið þreytandi að hlusta á fólk láta eins og hrunið hafi bara komið allt í einu og enginn hafi vitað neitt. Stjórnmálamenn hafa verið gagnrýndir fyrir að tala efnahaginn niður á sínum tíma sem er mjög barnalegt að mínu mati. Ég velti þá fyrir mér hvaða lexíur hv. þingmanni þyki 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna og vangavelturnar. Ég held að ég hafi í ræðu minni áðan komið inn á mikilvægi þess að virða vinnu sem hefur verið lögð af mörkum og hafa sjálfstraust í að skoða hana, óháð því hvaðan hún kemur. Mér finnst hefðbundin pólapólitík vond. Hún endurspeglast í nálgun núverandi ríkisstjórnar gagnvart fjárfestingaráætlun, sóknaráætlun, náttúruverndarlögum o.s.frv. Þarna finnst mér stjórnarflokkarnir sýna það mjög eindregið að þeir hafa ekki lært, a.m.k. ekki neina lexíu að því er varðar þessa þætti.

Hæstv. forseti. Það var ýmislegt sem kom fram í ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur sem væri gaman að fara ofan í, en ég vil hins vegar fara fyrst ofan í rannsóknir og þróun. Nú talar hv. þingmaður eins og þetta verkefni hafi hreinlega verið skorið algjörlega niður. Það er auðvitað ekki svo ef sanngirni er gætt. Þegar reiknaðar eru prósentur má sjá að inn á rannsóknir og þróun í fjárlögum fyrir árið 2014 er 32% hækkun frá árinu 2012. Hv. þingmaður mundi kannski segja mér hver hækkunin varð á árunum frá 2012 til 2013, í þeim fjárlögum. Mér finnst að menn tali hér eins og öll framlög til rannsókna og þróunar hafi bara verið skorin niður en það er ekki svo. Það er 32% hækkun 

Herra forseti. Það er ekki hægt að taka heilt ár út úr dagatalinu. Ég hef orðið vör við þessa umræðu hjá stjórnarþingmönnum en það er ekki hægt að segja bara: 2013 var ekki. Það var ár líka, þá voru líka teknar ákvarðanir og við verðum að halda því til haga. Það væri nú ekki gott fyrir kosningasigur Framsóknarflokksins ef við strokuðum árið 2013 út. Sá hluti af eflingu rannsóknarsjóðanna, sem var hluti af fjárfestingaráætluninni, snerist um að setja töluverðan kraft í stefnumörkun Vísinda- og tækniráðs. Ég veit að hv. þingmaður hefur heyrt áhyggjurnar sem vísindamenn hafa, og ég held að við þurfum líka að gæta sanngirni í því, vegna þess að menn máttu ætla að það væri sóknarhugur í stjórnvöldum. Og menn máttu ætla að Vísinda- og tækniráð, sem er skipað okkar öflugustu vísindamönnum 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talaði einnig um náttúruvernd í ræðu sinni og að við þyrftum að vernda náttúruna, það yrði enginn til þess ef við gerðum það ekki. Mér finnst stundum eins og þeir sem telja sig vinstra megin í pólitíkinni telji sig hafa yfirhafinn rétt til þess að vernda náttúruna, það er ekki svo. Ég lít þannig á að náttúruvernd hefjist heima, að við kennum börnunum okkar að ganga vel um náttúruna og að þau fari með það inn í framtíðina. Við erum líka í þeirri stöðu að við búum í þessu landi og við þurfum að geta lifað af náttúrunni, og svo sannarlega er það markmið okkar allra að ganga þannig um náttúruna að við getum lifað við hana án þess að eyðileggja hana. Það var talað hér um pólapólitík og samstöðu, og það er alveg rétt 

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, við þurfum að forðast það. Ég bíð samt enn þá eftir því að hitta sjálfstæðismann, kjörinn fulltrúa, sem talar fyrir náttúruvernd. Ég hef bara ekki hitt hann því það kemur alltaf: Við þurfum að búa í þessu landi og við þurfum að nýta það o.s.frv., það kemur alltaf neðanmálsgrein. Menn geta aldrei talað fyrir náttúruvernd. Náttúruvernd er forsenda nýtingar. Það er ekki hægt að nýta náttúruna með ábyrgum hætti öðruvísi en að vernda hana. Það snýst ekkert um það að vera yfir hafinn,  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér þótti áhugavert að við erum komin með aðila sem hefur löggiltan rétt til að meta það hverjir tali fyrir náttúruvernd í landinu. Ég held að við fögnum því að sá aðili er kominn fram, og í bestu hógværð og auðmýkt vonumst við til að fá góða einkunn hjá hv. þingmanni því að hér er auðvitað um það að ræða að enginn annar getur metið það hver talar fyrir náttúruvernd en sjálfur hv. þm. Svandís Svavarsdóttir. Það segir sig sjálft. Ég er með tvær spurningar til hv. þingmanns. Annars vegar talar hv. þingmaður mjög gegn sjúklingagjöldum, sem ég skil ekki af hverju sá áhugi er nýtilkominn þar sem síðasta ríkisstjórn hækkaði sjúklingagjöld bæði hlutfallslega og á spítölum verulega. Hins vegar varðandi fjárfestingaráætlunina sem talað er um að sé svo fagleg. Er hv. þingmaður að halda því fram að fjárfestingaráætlunin sem snýr að Náttúruminjasafni og Perlunni sé faglega unnin? Hvaða verðmæti mun sá gjörningur skapa?

Herra forseti. Ef hv. þingmaður tæki nú að sér að leiðbeina okkur hinum í einlægni og innihaldsríkum samskiptum væri það gott því að kaldhæðni fylgir oftar en ekki ræðum hv. þingmanns en það er hans máti, honum finnst það sniðugt, það er gott. Hann spyr annars vegar um þá leið að finna Náttúruminjasafninu stað í Perlunni. Ég tel að það hafi verið góð hugmynd sem snerist um að nýta húsnæðið sem fyrir var til að vista þennan mikilvæga hluta safnakosts okkar, eitt af höfuðsöfnum Íslendinga, og losa okkur undan þeirri skömm sem hefur verið okkar, þ.e. að ekki sé til náttúruminjasafn á Íslandi.

Virðulegi forseti. Skömmin er þessi samningur. Síðasta ríkisstjórn ýtti burtu Ríkiskaupum sem eiga að gæta hagsmuna ríkisins við húsaleigusamninga og annað slíkt. Samið var um 15 ár, óuppsegjanlegur samningur, 83 millj. kr. á ári í húsaleigu. Það átti að setja 500 millj. kr. í uppsetningu á sýningunni. Rekstrarkostnaður um 130 millj. kr. á ári. Hér var þeim aðila sem átti að gæta hagsmuna ríkisins ýtt frá. Samningurinn var gerður í reykfylltu bakherbergi og meira að segja borgin vildi ekki fara í þetta, það er bókað, nema ríkið mundi greiða kostnað borgarinnar af því að kaupa Perluna af Orkuveitunni. Þetta er fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Svo spurði ég um nýtilkominn áhuga Vinstri grænna á því að hækka ekki sjúklingagjöld.

Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á að heyra í hv. þingmanni hvernig hann sér fyrir sér að við búum um Náttúruminjasafnið á Íslandi, hvort hann telji að það eigi að gera yfir höfuð í fyllingu tímans eða eitthvað slíkt, vegna þess að ég er alveg sannfærð um að þarna er á ferðinni fjárfesting í þágu menntunar og fjárfesting í þágu ferðaþjónustu. Það er vandræðalegt ef við ætlum að sjá íslenska náttúruminjasafnið að þurfa að gera það í útlöndum. Varðandi sjúklingaskattinn og hækkun á honum undanfarin ár þá er það rétt að hlutdeild sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni hefur vaxið undanfarin ár. Það á sér ýmsar samsettar skýringar en mér finnst sannarlega, herra forseti, það ekki gefa tilefni til að gefa enn meira í. Finnst hv. þingmanni það vera tilefni til að gefa enn meira í og finna fleiri matarholur hjá veikasta fólkinu í landinu?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að halda áfram samræðum okkar hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur. Fyrst aðeins út af sjúklingasköttunum, ég var heilbrigðisráðherra á þeim tíma og menn geta séð ef þeir bera saman síðustu ár eða áratug að það var aldrei lægra hlutfall af heilbrigðisþjónustunni sem sjúklingar greiddu en meðan sjálfstæðismenn voru við völd. Við vorum hins vegar algjörlega á því og um það var þokkaleg pólitísk sátt, í það minnsta var sá flokkur sem var með okkur í ríkisstjórn þá, 2007–2009 - sem fer nú tvennum sögum af hver var - alveg samstilltur okkur í því að finna nýtt fyrirkomulag sem mundi vernda þá sem mest þurfa á þjónustunni að halda. Þetta götótta kerfi okkar er þannig gert að jafnvel þótt ýmislegt eigi að vera ókeypis, eins og það heitir, þurfa langveikir oft og tíðum að borga hátt verð fyrir aðra þjónustu. Ef menn vilja fara þá leið að vernda þá sem þurfa mest á þjónustunni að halda liggur alveg fyrir að það þýðir breiðari gjaldstofn. Þetta er vandasamt verk og það væri vel, ef menn eru á annað borð sammála þessu markmiði, sammála því að vernda þá sem mest þurfa á þjónustunni að halda, að menn væru málefnalegir og gerðu ekki breytingar í popúlisma. Það væri æskilegt. Síðan getur vel verið að þeir aðilar sem eru nýkomnir úr ríkisstjórn, sem eru búnir að hækka gjöldin, sem eru búnir að setja legugjald á sjúkrahótel fyrir fólk - og bara til upplýsingar: Menn fara ekki á sjúkrahótel af því að þeir hafa valið sér það sem eitthvert sérstakt hótel. Það er vegna þess að fólk er veikt og samkvæmt ákvörðun síðustu ríkisstjórnar borga menn 1.200 kr. á nóttina fyrir að vera þar. Ef menn fara á bráðadeild, slysó eins og það er kallað, borga menn 5.600. Það er ekki þannig að fjölskyldur í Reykjavík og annars staðar setjist niður á daginn og segi: Hvert eigum við að fara í dag, eigum við að skella okkur á slysó? Það er ekki þannig, heldur fer fólk vegna þess að það hefur orðið fyrir slysi. Það að vera á göngudeild á Landspítala Íslands getur kostað yfir 30 þús. kr. Þetta eru allt ákvarðanir síðustu ríkisstjórnar sem leyfir sér að tala um menn sem illmenni ef þeir vilja breyta kerfinu til að hjálpa þeim sem mest þurfa á því að halda. Hún leyfir sér að gera það. Þetta er ljótur leikur, þetta er fullkominn popúlismi. Ef menn hafa ekki meira til málanna að leggja en þetta ætla ég ekki að vera með neinar yfirlýsingar, eins og sumir hér, sem gefa félögum sínum í stjórnmálum einkunn. Sérstaklega í þessum viðkvæmu málum og öðrum sem eru vandamál okkar allra og snúa meðal annars að S-merktu lyfjunum vona ég að við berum gæfu til að ræða það málefnalega og finna lausn þar sem við erum öll sammála um markmiðin í stað þess að búa til eitthvert ástand eða leggja það versta út fyrir félaga okkar í stjórnmálum. Ég ætla engum í þessum sal, engum af þeim 63 sem hér eru kosnir, að vilja sérstaklega gera veikasta fólkinu í landinu erfitt fyrir. Ég ætla ykkur það ekki og ég frábið mér að vera vændur um hið sama. Ég vek athygli á því að við sjálfstæðismenn vorum í heilbrigðisráðuneytinu. Menn geta skoðað verk okkar þar og ef menn gera það sjá þeir að allar þær yfirlýsingar sem vinstri flokkarnir eru búnir að gala úr þessum ræðustól eiga ekki við rök að styðjast, allar mýturnar. Hér talaði hv. þm. Svandís Svavarsdóttir um fjárfestingaráætlun og varði samninginn um Perluna. Af hverju erum við með Ríkiskaup? Til að gæta jafnræðis í viðskiptum við ríkið. Við erum með aðila sem þekkja best til og eiga að gæta hagsmuna skattgreiðenda. Það á líka að vera tryggt að þeir sem vilja bjóða þjónustu standi á jafnréttisgrundvelli. Í nafni fjárfestingaráætlunarinnar sem síðasta vinstri stjórn talar um eins og Nýja testamentið var Ríkiskaupum ýtt frá og einhverjir hæstv. ráðherrar ásamt félögum sínum í borgarstjórn Reykjavíkur settust niður og gerðu samning. Út á hvað gengur samningurinn? Hús sem þeir aðilar sem best þekktu til bentu á að hentaði augljóslega illa fyrir náttúruminjasafn var leigt. Hver er leigan? 83 milljónir á ári í 15 ár, verðtryggt. Ef við gerum ekki ráð fyrir verðtryggingunni eru þetta um það bil 1,2 milljarðar. Ef við viljum byggja náttúruminjasafn getum við gert það fyrir miklu minni fjármuni en 1,2 milljarða, svo mikið er víst. Þetta er samt bara brot af kostnaðinum. Í fjárfestingaráætluninni eru 500 millj. kr. settar í uppsetningu á sýningunni. Í ofanálag liggur fyrir að rekstrarkostnaður verður svo 130 milljónir á ári. Ef við rækjum þetta safn með hagnaði væri þetta algjör nýlunda í opinberum safnarekstri á Íslandi. Hver sá sem vill getur skoðað kostnað íslenska ríkisins af söfnum. Það er ekki eins og við högnumst á þessu í peningum. Það er ekki þannig að söfnin sem við Íslendingar eigum og erum stolt af skili tekjum í ríkissjóð. Því fer víðs fjarri. Þetta er samningurinn sem síðasta ríkisstjórn gerði. Þetta er partur af fjárfestingaráætluninni. Það verður kallað eftir því og séð hvaða hv. þingmenn greiða atkvæði með þessu þegar það kemur til atkvæða í þinginu. Það er mjög misjafnt hvernig hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala þegar kemur að markmiðinu um hallalaus fjárlög. Áðan var það kallað þrástagl. Ef við hefðum vaxtagjöldin úr að spila, þyrftum ekki að greiða vexti, gætum við byggt nýjan spítala á hverju einasta ári. Ef við erum ekki með hallalaus fjárlög munum við bæta í þennan vaxtakostnað og ég bið hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að hugsa um það næst þegar þeir gera lítið úr markmiðinu um hallalaus fjárlög. Þrátt fyrir að þeir segi endrum og sinnum að það sé mikilvægt að halda því markmiði eru tillögur þeirra ekki þess eðlis að það sé trúverðugt innlegg í þá umræðu. Því miður höfum við séð að þær áætlanir sem lagt var af stað með, sem voru gerðar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um niðurgreiðslu skulda um að ná endum saman í ríkisfjármálum, hafa ekki náðst. Frá því er langur vegur.

Nei, það vantar ekki mikið upp á.

Hv. þingmaður kallar: Það vantar ekki mikið upp á. Ég skal bara lesa þetta, fara yfir það lið fyrir lið: Í áætluninni 2010 var gert ráð fyrir -1,6% niðurstöðu í frumjöfnuði fyrir ríkið. Niðurstaðan var -5,5. Það munaði nærri 4 prósentustigum. 2011 var gert ráð fyrir jákvæðum jöfnuði upp á 2,7%. Niðurstaðan varð -2,6%, munar yfir 5 prósentustigum. 2012 var gert ráð fyrir jákvæðum jöfnuði upp á 5,7%. Niðurstaðan varð jákvæð upp á 1,1%, munaði þar tæpum 5 prósentustigum. Árið 2013 var gert ráð fyrir 8% í plús, það verður í kringum 1%. Ef við náum 3,5% frumjöfnuði hættum við að safna skuldum en við þurfum 5% til að byrja að greiða þær niður. Nú er mikið talað um það eins og það sé sjálfsagt mál að auðvitað eigi að setja meira í heilbrigðismálin. Við höfum alltaf sagt það, það er það sem við vildum, segja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Það er samt ekkert náttúrulögmál og það var ekki gert. Meðal annars þess vegna er ástandið í heilbrigðismálum eins og það er. Ég hlýt að spyrja af því að ég er búinn að hlusta eftir því í ræðum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar: Trúa þeir því að þeir sem eru á sjúkrahúsum landsins, þeir sem þurfa á heilbrigðisþjónustunni að halda, séu allt saman auðmenn? Þeir eru búnir að segja hvað eftir annað að hér sé verið að færa frá fátæku fólki til auðmanna stóru upphæðirnar þar sem er verið að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Veikindi gera ekki greinarmun á fólki, fólk af öllum stéttum og gerðum verður veikt en svo sannarlega er ekki hægt að halda því fram með neinni sanngirni að þetta sé það fólk sem hafi það best í þjóðfélaginu. Því fer víðs fjarri og við erum að forgangsraða í þágu þessa fólks. Síðasta ríkisstjórn gerði það ekki. Það getur vel verið að síðasta ríkisstjórn sjái eftir því. Það getur vel verið að síðasta ríkisstjórn segi: Við gerðum mistök en síðasta ríkisstjórn gerði þetta að minnsta kosti ekki. Það voru hins vegar ákveðnar stofnanir sem var bætt verulega í. Náttúrufræðistofnun Íslands á árunum 2007–2012, þar jókst framlagið um 112%. Meðalhækkun á þessum tíma var í kringum 30%, spítalinn náði 20% ef við tökum tillit til allra þátta, háskólinn 17%. Veiðimálastofnun jókst um 51%, Mannvirkjastofnun 93%, 

Við gerðum það.

og létu það bara eiga sig? 
             Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru eðli málsins samkvæmt órólegir út af þessu, skárra væri það. Annaðhvort eru þeir að tala gegn betri vitund með þessum tillögum eða þá að þeir vissu af þessu enda voru þeir í fjármálaráðuneytinu og létu það eiga sig að sækja þessa fjármuni, 3 þús. milljónir. Í vinnumál fóru 118%, Sjúkrahúsið á Akureyri hækkaði um 14%, Jafnréttisstofa fór upp um 94%, Póst- og fjarskiptastofnunin 42%, Schengen 82%, Útlendingastofnun og hælisleitendur 72%, framlag til iðju og iðnaðar sem er framlag í stóriðjuna var 147%. Ýmislegt fleira má nefna, Matvælastofnun 73% og Þjóðgarðinn á Þingvöllum 55%.  Það var bætt í á ýmsum stöðum en ekki í heilbrigðisþjónustunni. Hér koma hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ekki inn á að stefnumörkun felist í fjárlögunum. Stefnumörkunin er núna að færa fjármuni í heilbrigðisþjónustuna. Það er það sem við erum að gera. Það getur vel verið að menn segi núna: Heyrðu, við viljum gera miklu meira. Menn gerðu það hins vegar ekki og þetta er ekki trúverðugt. Agaleysi í ríkisfjármálum er því miður mjög mikið og þegar hv. fjárlaganefnd fékk síðustu úttekt frá Ríkisendurskoðun sáum við að 38% af fjárlagaliðum eru umfram fjárheimildir. Við höfum ekki séð það mjög lengi, í rauninni miðað við töflu sem kom frá Ríkisendurskoðun held ég að við höfum aldrei séð það. Þetta hefur verið viðvarandi vandamál. Árið 2006 var 29%, árið 2007 27%, 2008 27% en sem betur fer lagaðist þetta. Síðasta ríkisstjórn átti örugglega sinn þátt í því, án nokkurs vafa, að umframkeyrslan fór niður í 20% 2009, 2010 23% en svo 2011 30% og núna erum við að sjá þetta í kringum 40%. Menn gleyma því líka einhverra hluta vegna þegar þeir ræða þetta hver viðskilnaðurinn er og þá er ég að vísa í hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Hér var sagt við fólk fyrir síðustu kosningar: Við erum búin að ná endum saman í ríkisfjármálum. Nú liggur fyrir að svo var ekki og það er hægt að fara í gegnum alla þá þætti. Þessar forsendur gengu ekki upp, það er langur vegur frá, og að halda því fram að það sé vegna þess að menn fóru að innheimta veiðigjöld sem var ekki hægt út af viðskilnaði síðustu ríkisstjórnar er út í bláinn. Af því að menn fóru ekki nákvæmlega sömu leið og hæstv. fyrrverandi ríkisstjórn segist hafa ætlað að gera og hefði haft gríðarlegar afleiðingar - við skulum alveg átta okkur á því að það er ekki til slík auðlind að við getum skattlagt einhverja atvinnugrein án þess að einhver áhrif verði. Menn eru fljótir að gleyma. Við fórum í þessa umræðu á sínum tíma þegar fyrrverandi ríkisstjórn setti veiðileyfagjaldshugmyndir sínar fram. Það er alveg ljóst að þá værum við að horfa á mikla breytingu í atvinnumálum Íslendinga. Við mundum sjá millistóru útgerðirnar fara illa út úr þessu, þeim mundi fækka mjög hratt. Nú getur einhver sagt: Við skulum hafa þetta eins og í uppsjávarveiðum þar sem eru bara fá risastór fyrirtæki. Við getum alveg haft það, en við skulum ekki tala um byggðastefnu í leiðinni. Einhverjar byggðir yrðu kannski sterkari við að fá þessi stóru og fáu fyrirtækin, það má vera, en það liggur alveg fyrir, og í því hafa allir flokkar tekið þátt, að við höfum reynt að halda dreifingu þegar kemur að bolfiskinum. Við erum með allra handa aðgerðir í því þannig að það séu ekki of fáir aðilar sem stundi þær veiðar. Það er áhugavert að nú vilja tveir stjórnmálaflokkar snúa frá því og fá fáar, stórar útgerðir, Vinstri grænir og Samfylkingin. Þær tilhliðranir sem voru gerðar á veiðileyfagjaldinu gerðu ekki annað en að fresta því að skattlagning kæmi af fullum þunga á þessar millistóru útgerðir. Þetta eru að sönnu sjónarmið en ég held að alla jafna séu þeir sem tala fyrir þessu taldir mjög harðir kapítalistar. Það er margt sem er sérstakt í íslenskum stjórnmálum. Virðulegi forseti. Alþingi hefur oft verið kallað afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Stundum er það ósanngjarnt, en við höfum séð mjög gróf dæmi um að jafnvel þingnefndir hafi tekið tillögur frá framkvæmdarvaldinu, skellt þeim fram og gert þær að sínum á örskotsstundu. Ég vil lesa ræðu sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór með fyrir nokkrum dögum þegar þessi mál voru rædd. Hún sagði, með leyfi forseta: „Virðulegur forseti. Ég er sammála því að hér þarf að bæta vinnubrögð og ekki bara nú heldur í náinni framtíð. Mig langar engu að síður, vegna þeirra orða sem hafa fallið hér, að upplýsa að 26. nóvember árið 2012 voru lagðar fram tillögur ríkisstjórnar til breytinga á fjárlögum og meiri hlutinn gerði þær að sínum að morgni 26. nóvember. Á sama tíma lá fyrir nefndarálit frá meiri hlutanum, drög að nefndaráliti. Þær tillögur sem meiri hlutinn gerði að sínum hafði minni hlutinn aldrei séð fyrr en að morgni 26. nóvember, honum gafst ekki tækifæri til að skoða þær, málið var tekið út úr nefnd, drög að nefndaráliti lágu fyrir og við sem vorum í nefndinni og í minni hluta sögðum að við mundum koma með nefndarálit minni hlutans vegna þess að okkur gafst ekki tækifæri til að fara yfir tillögurnar. Þær voru kynntar og afgreiddar út úr nefnd á sama fundi, 26. nóvember 2012. Þannig var það.“ Þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar gagnrýna vinnubrögð við gerð þessara fjárlaga finnst mér ýmislegt til í því. Ég held að við eigum ekki að verja eitthvað þvert gegn betri vitund. Ég held að það hefði verið betra ef við hefðum getað gefið okkur meiri tíma, tillögurnar hefðu komið fyrr fram o.s.frv. Það er enginn vafi í mínum huga að það hefði verið mjög skynsamlegt. Ef við erum á annað borð þeirrar skoðunar að Alþingi eigi að vera eitthvað annað en afgreiðslustofnun held ég að við fögnum því að Alþingi fari yfir jafn mikilvægt plagg og fjárlögin og setji sitt mark á það. Það hlýtur að vera ánægjulegt. Ég tel að fjárlögin hafi tekið góðum breytingum í meðförum þingsins og að það sé mjög skynsamlegt við þessar aðstæður og þótt það væru ekki þessar aðstæður - ég held að vísu að við þurfum að skoða allt sem snýr að ríkisrekstrinum og ég held að margir væru sammála því að það væri skynsamlegt að við mættum þessu eins og með autt blað eins og við ættum bara að byggja þetta frá grunni. Á hvað mundum við leggja mesta áherslu? Hverju mundum við hugsanlega sleppa? Við finnum fyrir því og ég efast ekkert um að fyrri ríkisstjórn hafi fundið fyrir því líka að þegar við nálgumst það þannig og breytum því er það mjög erfitt. En ég trúi því að það sé til dæmis allgóð sátt um að auka ekki framlög til utanríkisþjónustunnar núna. Ég held að við þurfum ekki að setja fastanefnd í Strassborg. Ég tel að við þurfum ekki að fjölga í utanríkisþjónustunni. Ég held að þeim fjármunum sé betur varið annars staðar og reyndar tel ég að það eigi að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna. Við héldum að við værum með meiri tekjur en er í dag og gengum kannski helst til langt í að auka þá þjónustu. Ég tel sömuleiðis skynsamlegt að setja aukna aðhaldskröfu á skrifstofurnar í ráðuneytunum. Ég tel að vísu að við hefðum átt að gera það á fleiri sviðum, en það er góð byrjun að hæstv. ráðherrar byrji á sjálfum sér. Virðulegi forseti. Ég hef farið nokkuð yfir þann þátt fjárfestingaráætlunar sem snýr að Perlunni. Það væri áhugavert að vita, að vísu kemur það í ljós í atkvæðagreiðslunni, hvort hér séu til hv. þingmenn sem vilja setja milljarða í það verkefni. Það mun koma í ljós því að sú atkvæðagreiðsla snýst nefnilega um forgangsröðun. Við erum að horfa á það að síðan 2008 hefur almennum störfum fækkað um 9–16 þúsund en ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað, menn deila um það hversu mikið en þeim hefur fjölgað þótt þeim hafi fækkað á ákveðnum sviðum eins og á Landspítalanum. Þar hefur orðið gríðarleg fækkun. Ég vonast til þess að það sé sátt um að setjast yfir þessa hluti. Eitt sem hefur verið mjög ánægjulegt á síðustu vikum er að við þurfum ekki lengur að deila um IPA-styrkina. Það væri fróðlegt, ég vona að það verði ekki gert, ég held að það sé ekkert vit í því enda kannski ómögulegt, að skoða hvað það er búið að taka langan tíma og mikla orku frá fólki að ræða hvað IPA-aðlögunarstyrkirnir eru.

Er það ekki aðallega í stjórnarflokkunum?

Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallar eitthvað fram í get ég nefnt að það er gott ef ég og sá ágæti hv. þingmaður höfum ekki tekist á um það einhvern tímann, í það minnsta örugglega við einhvern í hans flokki. Nú liggur það fyrir án nokkurs vafa, öllum ljóst, að IPA-styrkirnir eru til að hjálpa viðkomandi landi að aðlagast regluverki ESB af því að viðkomandi ríki er að fara inn í ESB, af því að viðkomandi ríki er í aðlögunarviðræðum. Við þurfum ekkert að ræða þetta meira. Við getum verið ósammála eða sammála um hvort við eigum að ganga í ESB en við þurfum ekki að ræða um þennan þáttinn. Ég velti því fyrir mér - eða ég velti því ekkert fyrir mér, ég hef ákveðna skoðun á því, ég held að það hafi ekki verið skynsamleg forgangsröðun að nýta mannafla og fjármuni í að aðlaga íslenskt stjórnkerfi Evrópusambandinu. Við eigum að læra af vinum okkar í Evrópusambandinu. Það sem þeir gera vel í mismunandi ríkjum og í Evrópusambandinu eigum við bara að taka upp en svo mikið er víst að þetta er ekki allt til einföldunar, kostar oft mikið og er mjög ankannalegt. Raunar tel ég að í öllu þessu ferli verðum við að, og þá er ég að vísa í aðild okkar að EES, setjast yfir það hvernig við getum lágmarkað skaðann af skrýtnum tilskipunum því að svo sannarlega eru þær margar skrýtnar. Við samþykktum um daginn tilskipun sem sneri að húsgöngusölu. Heldur einhver að einhverjum hv. þingmanni, jafn ólíkur hópur og það er, hafi einhvern tíma dottið í hug að koma hingað með þingmál um það að koma á einhvers konar fyrirkomulagi varðandi húsgöngusölu þar sem börn og ungmenni eru að safna fyrir íþróttafélög og allra handa mannúðarfélög? Hefur einhverjum dottið í hug að við þyrftum að setja sérstakar reglur um þetta? Ég held að ef einhver hv. þingmaður hefði komið með þetta hefði hann fengið sérkennileg viðbrögð. Ýmislegt í þessu frumvarpi hefur verið gagnrýnt. Það sem vekur athygli mína er til dæmis að fyrst þegar frumvarpið kom fram gerðu margir stjórnarandstæðingar svo mikið úr skilmálabreytingu á skuldabréfinu við Seðlabankann að jafnvel jaðraði við það að vegið væri að sjálfstæði Seðlabankans. Slík orð voru höfð uppi. Núna, nokkrum vikum eða mánuðum seinna, er þetta komið inn í tillögur bæði hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum. Það er gert ráð fyrir þessu í tillögum hjá báðum flokkum. Þeir gera ráð fyrir þessum tekjum þar. Á þessum tíma hafa þessir hv. þingmenn alveg skipt um skoðun hvað varðar skuldabréf Seðlabanka Íslands. Eitt risamál sem við höfum allt of lítið rætt, og er til dæmis bent á í nefndaráliti hv. þingmanna Samfylkingarinnar, er Íbúðalánasjóður. Samkvæmt nefndaráliti hv. þingmanna Samfylkingarinnar er búið að setja 60 milljarða í Íbúðalánasjóð frá 2008 og við gerum í fjáraukanum og fjáraukalögunum ráð fyrir að setja 9 milljarða í viðbót. Við erum alveg að verða komnir í kostnað við nýja landspítalann í þennan eina húsnæðisbanka. Ég vek athygli á því að vandi Íbúðalánasjóðs er ekki nýr, hann hefur legið fyrir mjög lengi. Ég hef sjálfur bæði lagt fram skriflegar fyrirspurnir og staðið fyrir umræðum um Íbúðalánasjóð á síðasta kjörtímabili og hef lesið yfir svör hæstv. ráðherra hvað það varðar. Það vekur furðu hversu létt menn skautuðu í gegnum þetta gríðarlega stóra og alvarlega mál. Við í meiri hluta fjárlaganefndar teljum að núverandi ríkisstjórn þurfi að vinna hratt í þessu máli vegna þess að hérna renna gríðarlegir fjármunir í gegn ef ekkert verður að gert. Við þurfum því róttækar aðgerðir. Það dugar ekki að nálgast það með þeim hætti að svo miklu máli skipti að huga að félagslegu hlutverki Íbúðalánasjóðs. Íbúðalánasjóður er núna í þeim vanda að fólk vill ekki vera í viðskiptum við hann. Ef við viljum, sem ég held að við viljum öll, hjálpa til - það eru mismunandi áherslur en ég held að allir hv. þingmenn séu sammála um að fólk eigi að hafa þak yfir höfuðið, það sé algert markmið - getum við ekki nýtt neina fjármuni í það ef við erum með Íbúðalánasjóð sem allt lekur í núna, skattfé almennings í þessum upphæðum. Það er ekkert svigrúm til þess. Við gætum gert ýmislegt fyrir 9 þús. milljónir. Annað lítið mál sem er mjög stórt, ekki jafn stórt og Íbúðalánasjóður, er Farice og fjarskiptasjóður. Hér hafa menn gert mikið úr því að það sé mjög mikilvægt að peningar sem koma af uppboði 4G séu nýttir til að byggja upp fjarskiptaþjónustu úti á landi. Allir eru sammála um mikilvægi þess að byggja upp fjarskiptaþjónustu úti á landi en enginn talar um stóra vandamálið. Það var gerður samningur milli Farice og fjarskiptasjóðs sem gerir það að verkum að fjarskiptasjóður þarf að greiða taprekstur Farice og þeir fjármunir eru núna orðnir 1,2 milljarðar. Ríkisábyrgðin á skuldunum er 7 milljarðar og áætlunin gekk út á að árið 2014 þyrftum við ekki lengur að greiða þennan reikning vegna þess að þá yrði svo mikill hagnaður af Farice vegna þess að hér væri komið gagnaver. Veit einhver hvar þetta gagnaver er? Veit einhver um það?

Hverjir tóku ákvörðun um að leggja Danice?

Við komumst ekkert hjá því að taka á þessu máli og við erum bara að tala um það eins og það er. Það er ekkert annað í stöðunni með það. Við getum farið sérstaklega yfir það hverjir bera ábyrgð og hverjum er að kenna varðandi Farice og Íbúðalánasjóð, það er alveg sjálfsagt að gera það, en við komumst ekki hjá því að horfast í augu við staðreyndir. Staðreyndin er sú að þarna er á ferðinni stórt vandamál, hefur verið vandamál og verður miklu stærra að öllu óbreyttu. Það vandamál lendir á skattgreiðendum. Ég vek líka athygli á því að þegar fjárlagafrumvarpið kom fram var meðal annars gagnrýndur svokallaður bankaskattur, en nú er gert ráð fyrir honum í tillögum hjá bæði Vinstri grænum og Samfylkingunni. Þeir gera ráð fyrir bankaskatti. Samfylkingin gengur að vísu skrefinu lengra. Hún vill hækka hann.  Vinstri grænir koma sömuleiðis með tillögu sem er kannski ekki ósvipuð og hjá Samfylkingunni nema að þar er gert ráð fyrir að hækka tekjuskatt og tryggingagjald. Ég verð að viðurkenna að ég sé ekki alveg hvernig það að hækka launaskatt fer saman við það að reyna að auka atvinnu í landinu. Ég tel mikilvægt að við reynum að taka á tryggingagjaldinu. Það væri æskilegt ef við gætum lækkað tryggingagjaldið og ég vona að það sé góð samstaða um það. Virðulegi forseti. Ég hef farið í ýmislegt sem hér hefur komið fram. Ég hef hlustað á mjög mikið af ræðum hv. stjórnarandstæðinga og samstarfið í nefndinni hefur alla jafna verið prýðilegt. Ég held að við séum sammála um stóru línurnar í þessu. Ég vona að það sé sátt um hallalaus fjárlög, en ef við ætlum að vinna saman þurfum við kannski aðeins að breyta verklaginu og við í meiri hlutanum eigum örugglega einhvern þátt í því, ég efast ekkert um það. Það er mikið undir og því miður er orrustan ekki unnin. Hún verður auðvitað aldrei unnin en það er alveg ljóst að við megum hafa okkur alla við ef við ætlum að halda hallalaus fjárlög á næstu árum og byrja að greiða niður skuldir. Það er stóra verkefnið og ég held að það sé miklu betra að við náum einhverri sátt um það markmið. 

Herra forseti. Hér talaði helsti niðurskurðarmeistari ríkisstjórnarinnar og gerði grein fyrir þeim hugmyndafræðilegu punktum sem liggja að baki tillögum hans. Af því sem ég skildi hv. þingmann þá get ég sagt honum að ég var sammála ýmsu, ég var sammála meginmarkmiðunum eins og til dæmis því að ná hallalausum fjárlögum. Sömuleiðis er ég algerlega sammála honum um að það er stöðug glíma. Það er hlutverk þingsins og fjárlaganefndar að standa þá glímu og standa í lappirnar. Þess vegna vil ég þakka honum sérstaklega fyrir það að hrósa fyrri ríkisstjórn fyrir frammistöðu í því máli. Hann lýsti því með tölum hvernig framúrkeyrsla stofnana hefði í hennar tíð farið úr um 27%, í tíð ríkisstjórnar þeirra tveggja flokka sem nú eru aftur teknir til valda, niður í 20% í lok kjörtímabilsins þar sem Samfylking og Vinstri grænir voru við völd. Það er hrósvert hjá hv. þingmanni að benda sérstaklega á það. Okkur greinir á í hugmyndafræðilegum efnum. Ég sat með hv. þingmanni í ríkisstjórn og get alveg fallist á það að hann hafði þar lofsvert frumkvæði að ýmsu, til dæmis þátttöku í norrænum lyfjamarkaði sem sú ríkisstjórn sem síðast tók við reyndi að fylgja eftir. En það sem hv. þingmaður lagði hér fram sem rök fyrir því að leggja á sjúklingaskatt er einhver versta röksemdafærsla sem ég hef heyrt vegna þess að ríkisstjórn sem tók við búi eftir mikla kreppu þurfti að gera allt sem hægt var til að loka fjárlagagati, átti meðal annars þátt í því að þeir sem þurftu að leita á náðir kerfisins þurftu að greiða meira en áður. Það er um það bil versta röksemdin til að halda því fram að rétt sé af því tilefni að fara og leggja nú á sjúklingaskatta. Það sem vantaði í þessa ræðu hv. þingmanns var framtíðarsýnin. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að stuðla að því að til verði blómstrandi nýjar atvinnugreinar til að skapa verðmætin svo að við getum staðið straum af bættu samfélagi? Það vantaði í annars skelegga ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt og gott andsvar. Ég vil hins vegar leiðrétta það að þegar ég fór yfir þetta þá var ég fyrst og fremst að vísa til þess að þegar ríkisstjórnin, sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson vorum í, var við völd fóru fjárheimildirnar yfir 27%, þetta fór niður í 20% 2009 en  Varðandi sameiginlega norræna heilsusvæðið þá var því ekki fylgt eftir af síðustu ríkisstjórn. Við vorum í forustu í Norrænu ráðherranefndinni 2009, það var eitt markmiðið að gera þetta, það var búið að fá alla norrænu ráðherrana til að samþykkja þetta og því miður kláraði síðasta ríkisstjórn það ekki þegar það tækifæri kom upp. Ég spurðist fyrir um það í þinginu en varð ekki var við neinn áhuga á því og ég veit að hv. þingmaður er algerlega sammála mér um að það var góð hugmynd og við hefðum betur klárað það. Ég veit ekki hvort tækifærið er núna en í það minnsta var það þá. Varðandi sjúklingaskattana - þar var ég að fara yfir það sem við vorum sammála um í þeirri ríkisstjórn. Ágætisnefnd, undir forustu hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, vann að því að koma hér á kerfi - sem auðvitað er ekki nýtt undir sólinni, við vorum að skoða það út frá fyrirmynd í norrænu löndunum - til að koma í veg fyrir að þeir sem þurfa mest á þjónustunni að halda þurfi að greiða mestan kostnað. Því miður eru dæmi um það á Íslandi. Ástæðan fyrir því að ég fór í það var sú að langveik manneskja, sem ekki er með okkur núna, fór yfir þetta með mér og hvatti mig til þeirra verka og ég vonast til að við getum náð að klára það.

Herra forseti. Það sem ég deildi á varðandi ræðu hv. þingmanns var að mér fannst skorta framtíðarsýn. Það er í sjálfu sér stefna sem byggir á hugmyndafræði eða þörfum þegar ríkisstjórn fer svona harkalega eins og núverandi ríkisstjórn gerir í fjárfestingaráætlun. Hún sker niður allar þær hækkanir sem fyrri ríkisstjórn ætlaði að beita sér fyrir og var búin að afla fjármagns til; í stuðning við sprota, í hönnun, í tónlistarsköpun, í menningu. Þó vitum við hvað þetta er að verða snar þáttur í framleiðslu verðmæta í framtíðinni. Það væri hægt að verja þetta ef hæstv. ríkisstjórn hefði stefnu. Rétt er að vissulega virtist hún hafa stefnu. Hún ætlaði að skapa verðmætin með stóriðju. Það blasir þó við að engin stóriðjuverkefni eru á borðinu nema þau sem voru hafin í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það eina mál sem hún hengdi sinn barðastóra hatt á, Helguvík, hún er búin að klúðra því. Hvernig ætlar þá hæstv. ríkisstjórn að búa til verðmæti og leggja sprota fyrir þá verðmætaframleiðslu inn í framtíðina? Með engu miðað við ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma inn á þetta. Það er auðvitað oft þannig að þó að maður hafi 40 mínútur þá nær maður ekki að klára allt; og ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þennan þátt fyrir sem ég ætlaði einmitt að fara í og láðist að gera í ræðu minni. Í fyrsta lagi mun núverandi ríkisstjórn ekki búa til neitt verðmæti. Það er fólkið í landinu sem býr til verðmætin. Ég veit að það er fullt af stjórnmálamönnum sem telja sig þess umkomna að bjarga öllu en það er fólkið sem býr til verðmætin og við þurfum að skapa aðstöðu til þess. Fjárfestingaráætlunin var því miður þannig - við erum ekki að taka við hallalausum fjárlögum heldur með gríðarlegum halla og síðan var útdeilt gjöfum til fólks sem engar innstæður eru fyrir, þetta voru gúmmítékkafjárlög. 

Forseti. Ég kem hingað upp fyrst og fremst af því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagðist hafa hlustað á stjórnarandstæðinga en efaðist samt um að við værum sammála honum í því að stefna að hallalausum fjárlögum. Ég held að ég hafi byrjað allar ræður sem ég hef haldið um fjárlögin og meira að segja um aukafjárlögin að það gleddi mig og það væri sérstakt ánægjuefni að hægt væri að stefna að hallalausum fjárlögum. Ég vil að það sé alveg ljóst í huga hv. þingmanns að ég styð ríkisstjórnina í því markmiði hennar, klárlega. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að það skiptir meginmáli að hafa aga í ríkisfjármálum. Það er númer eitt, tvö og þrjú. Ég óska ríkisstjórninni alls hins besta í því að halda aga í ríkisfjármálum. Á hinn bóginn er náttúrlega ljóst að við vildum fara mjög ólíkar leiðir til að gera það. Þingmaðurinn getur ekki neitað því að það er staðreynd að með því að fara ekki þá leið sem lögð var til t.d. í veiðigjöldunum afsalar ríkisstjórnin sér einum 6 milljörðum að ég held á næsta ári sem hefðu getað farið í Landspítalann. Ég er líka hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það er nauðsynlegt að setja fé í Landspítalann. Um það er enginn ágreiningur. Þess vegna er óþarfi að standa hér og hafa hátt um það að við viljum ekki stefna að hallalausum fjárlögum og viljum ekki setja fé í Landspítalann. En við vildum afla fjárins öðruvísi en þessi ríkisstjórn gerir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í fyrsta lagi tiltók ég ekki einstaka hv. stjórnarandstöðuþingmenn, en ástæðan fyrir því að mér finnst stjórnarandstaðan ekki sannfærandi var sú ég að var að hlusta á hv. stjórnarandstöðuþingmann tala um að hallalaus fjárlög væru þrástagl, svo ég noti beint orðið. Ég vísa í þá ræðu. Einnig finnst mér tillögurnar ekki vera sannfærandi, sérstaklega frá Samfylkingunni, þegar kemur að því að ná hallalausum fjárlögum. Ég vil hins vegar taka alveg skýrt fram, af því að ég þekki að mörgu leyti til skoðana hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, að ég efast ekki um það eina sekúndu að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sé fylgjandi hallalausum fjárlögum og fylgjandi því að hafa aga í ríkisfjármálum. Ég efast ekki um það eina sekúndu svo ég taki hv. þingmann út hvað það varðar. Einnig þekki ég áhuga hennar á landspítalamálum og heilbrigðismálum og ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að við höfum sameiginlega nálgun á heilbrigðismálin, við teljum að heilbrigðisþjónustan eigi að vera fyrir sjúklinga og við höfum oft rætt að það er svolítið róttæk hugmynd. En hins vegar finnst mér tekjuáætlunin ekki vera sannfærandi því við vitum að hún mundi hafa afleiðingar - þá er ég að vísa í veiðigjaldið - og ég held að jafnvel vinstri stjórnin mundi ekki ganga fram eins og hún hefur lagt upp með þegar hún sæi þær afleiðingar. Og tillögur um bætt skatteftirlit og 3 þús. millj. kr. þar, það vita allir að þegar menn eru orðnir rökþrota þá er eitthvað svona sett upp. Svo finnst mér líka mjög ósanngjarnt, svo það sé sagt, að verið sé að hamast í að reyna að koma þeirri skoðun til landsmanna að við séum að gera allt hvað við getum til að gera þeim sem minna mega sín erfitt fyrir, þegar við erum að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Það er auðvelt að segja: Auðvitað eigum við að gera það. En ef við skoðum tölur, ef við skoðum hvað var gert á undanförnum árum, þá var það ekki gert, því miður. Ef það er komin samstaða núna um að gera það 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að heilbrigðiskerfið sé fyrir sjúklinga, það er alveg ljóst. Ég er hins vegar ekki alveg viss um að ég mundi kvitta upp á allar hans aðferðir um það, en ég ætla ekki að ræða það hér og nú. Hv. þingmaður talaði um að honum fyndist það hið besta mál að þjarma svolítið að utanríkisþjónustunni og honum virðist það hið besta mál að skera niður hjá ráðuneytunum um 5%. En getur hv. þingmaður sagt mér af hverju er mest lagt á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins? Þar er krafan 7,5%, annars staðar 5%. Síðan eru náttúrlega þessir skúffupeningar sem hæstv. forsætisráðherra hefur og þar að auki þarf hann bara að skera niður um 3,5% á aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt innlegg og það er alveg sjálfsagt að svara þessu. En það er samt svolítið dæmigert fyrir umræðuna að segja að við séum að þjarma að utanríkisþjónustunni. Við eigum ekki peningana. Það er ekki þannig að einhver stofnun, sama hvað hún er góð, eigi skattpeninga. Við verðum að hugsa um þetta þannig að við verðum að forgangsraða. Og af hverju er meiri niðurskurður á utanríkisþjónustuna? Krafan er 5% yfir línuna og öll ráðuneytin en er hærri á utanríkisþjónustuna, þar eru að vísu teknir út tveir liðir þar sem átti að vera aukning. Það er annars vegar fastanefndin í Strassborg og einnig aukning sem átti að vera í utanríkisþjónustunni. Það er það sem kemur til viðbótar. Og ég held að við séum sammála um að þetta eru ekki forgangsmál. Hér erum við að huga að forgangsmálum og forgangsmál er heilbrigðisþjónustan.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðu hans hér áðan. Hann kom inn á ansi mörg mál en mig langar kannski helst í upphafi að koma inn á það sem hefur verið, eigum við ekki að segja sameiginlegt áhugamál mitt og þingmannsins, þ.e. velfarnaður heilbrigðiskerfisins í landinu. Hv. þingmaður talaði um komugjöldin og það var komið aðeins inn á þau. Ég er einn þeirra sem hafa gagnrýnt þessi komugjöld, ég tel þau ekki vera skynsamlega leið til að afla fjár og ég tel að það séu margar miklu skynsamlegri leiðir til að ná í peninga fyrir heilbrigðiskerfið. Mig langar hins vegar að fá að heyra hjá þingmanninum, óháð þeim ágreiningi sem kann að vera milli mín og hv. þingmanns um komugjöldin, hvað hann telji að sé hæfileg upphæð í komugjöldum, á hvaða bili sú upphæð eigi að liggja og hvort hann telji að einhverjir eigi að vera undanþegnir komugjöldum, til að mynda lífeyrisþegar, fatlað fólk, ungmenni o.s.frv. Það er afar mikilvægt að þetta komi fram í ræðum hv. stjórnarþingmanna hér á þingi vegna þess að þarna liggur dálítið mikill kjarni í því hvaða sýn menn hafa á hvernig eigi að afla fjár fyrir ríkið. Mér finnst persónulega að miklu farsælli leið sé sú sem hefur verið góð samstaða um hingað til í íslenska heilbrigðiskerfinu; að reyna eftir megni að afla fjár hjá einstaklingum meðan þeir eru enn þá heilbrigðir frekar en að grípa í gæsina, eins og mætti segja, þegar fólk er orðið lasið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn, mér fannst þetta vera málefnalegt innlegg og rætt af hógværð sem ég held að sé mikilvægt. Ég held að við komumst ekki hjá því að ræða hlutina eins og þeir eru. Hv. þingmaður veit t.d. að ef sjúkt fólk fer á spítala þá þarf það oft að borga. Göngudeildarþjónusta getur kostað yfir 30 þús. kr. Sjúkt fólk sem er á sjúkrahóteli þarf að greiða 1.200 kr. á nóttina og ég veit að hv. þingmaður þekkir það auðvitað mætavel að fólk fer ekki þangað af því að það er að fara í frí heldur vegna þess að það er veikt. Við vitum að því miður hefur hlutfall gjalda á sjúklinga hækkað í kerfinu eftir að ég hætti sem heilbrigðisráðherra. Það er bara staðreynd sem liggur fyrir. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við förum aðra leið og ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér af því að hann talaði um það sem prinsipp að við ættum ekki að sækja tekjur í ríkissjóð til þeirra sem minnst mega sín, sem eru veikir og ég held að við getum verið sammála um að það er fólkið sem á erfiðast, heldur frekar til þeirra sem eru heilbrigðir. Ég vona að hv. þingmaður sé sammála því markmiði að við breytum kerfinu þannig að við setjum þak á kostnað þeirra sem þurfa mest á þjónustunni að halda, sama hvaða þjónusta það er. Það hefur nefnilega skort svolítið á það og að minnsta kosti hér áður fyrr þegar ég hafði með þessi mál að gera var eini flokkurinn sem var ekki tilbúinn í það verk Vinstri grænir, sem mér finnst síðan vera í ákveðnu ósamræmi við það t.d. hvernig hv. þingmaður talar núna. Það er ekki einfalt verk en það er miklu betra ef við setjumst öll saman yfir það og reynum að vinna úr því og finna sem besta lausn. Við sjálfstæðismenn sýndum í verki hvaða skoðun við höfðum á þessu og það er mælanlegt og menn geta skoðað það.

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki fyllilega sammála hv. þingmanni hvað þetta varðar. Ég tel að það sé ákveðin meinloka fólgin í því að trúa því, eins og hefur m.a. komið fram í máli annarra hv. stjórnarþingmanna, að það sé ósanngjarnt að þeir sem komi á göngudeildir þurfi að borga en þeir sem komi inn á sjúkrahús þurfi ekki að borga. Hv. þingmenn hljóta að átta sig á því að það er fyrst og fremst alvarleiki veikinda viðkomandi einstaklinga sem ræður því hvort þeir leggjast inn á sjúkrahús eða ekki. Og að breyttu breytanda eru það veikustu einstaklingarnir sem leggjast inn á sjúkrahús en það eru þeir sem eru þó ekki veikari en svo að þeir geti sótt sér læknisþjónustu heiman að frá sér eða frá sjúkrahótelinu sem ekki leggjast inn á sjúkrahús. Við eigum að draga strikið þarna, við eigum að segja: Nei, þarna ætlum við að hætta að rukka. Við þurfum þess ekki, við erum ríkt samfélag og við eigum að leyfa okkur þann „munað“ að vera ekki að rukka fólk þegar það leggst inn á sjúkrahús.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmann sem þekkir þessi mál mjög vel til að upplýsa það af hverju fólk fer á spítala. Það er ekki þannig að menn fari í göngudeildarþjónustu vegna þess að þeir hafi ekkert annað að gera. Það er ekki eins og menn fari á slysó vegna þess að þeir hafi ekkert annað að gera, það sé bara leið til að eyða deginum. Það er ekki þannig. Það er ekki þannig að menn greiði fyrir lyf vegna þess að þau séu einhver vara sem þeir vilji sérstaklega fá. Nú var innheimta á spítalanum stórhert í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég veit ekki til þess að það hafi verið gengið hart að þeim sem hafa lágar tekjur eða eru með einhverja þannig stöðu, ég veit ekki til þess. En innheimtan var stórhert og hún hefur skilað miklu meiru en hún gerði áður. Ég ætla ekki hv. þingmanni það eða neinum þingmanni að hafa einhvern sérstakan áhuga 

Herra forseti. Mér fannst nú fallegt að heyra hv. síðasta ræðumann ljúka ræðu sinni á því að segja að hann gengi ekki út frá því að öldrunarlæknirinn hefði ekki almennt sæmilega hlýjan hug til skjólstæðinga sinna. Mikið fannst mér það hlýlega sagt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Úr því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er nefndur á nafn er sennilega rétt að taka fram, vegna ummæla hans hér í ræðu, að sá sem hér stendur hefur marglýst ánægju sinni með að stefnt sé að hallalausum fjárlögum á næsta ári og fjárlögum með afgangi. Ætti það ekki að þurfa að koma á óvart því að að því hefur verið nokkuð unnið undanfarin ár, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætti svo sem að hafa einhverja þekkingu á. Sú staða hefur ekki komið fyrirhafnarlaust að það er yfir höfuð raunhæft að stefna að því að reyna að loka hallalausum fjárlögum á Íslandi fyrir árið 2014 og hefði kannski einhverjum ekki boðið það í grun þegar við stóðum með ríkissjóð í höndunum með 217 milljarða halla á árinu 2008, halla sem stefndi í 150–170 milljarða hið minnsta án aðgerða 2009, endaði í 140, halla sem fór yfir 120 milljarða 2010. Menn heyra fljótlega hversu svakalegar tölur þetta eru. Að við séum núna að pexa um hvort hallinn endar í 19,8 milljörðum eða eitthvað meira eða minna, jú jú, það er gilt umræðuefni en það er ágætt að muna eftir því að við erum þó að tala um að stærðargráðu minni tölur en við vorum fyrir tveimur, þremur árum síðan. Það eru auðvitað gríðarleg tímamót að það skuli vera raunhæft að svo mikið sem setja það á blað að við verðum með hallalaus fjárlög og einhvern örlítinn afgang árið 2014 eru og þeim tímamótum ber að fagna. Það hefur ekki komið af sjálfu sér og hefur víða þurft að færa umtalsverðar fórnir á þeirri vegferð. Auðvitað eru það fyrst og fremst þeir sem njóta samneyslunnar og opinberrar þjónustu, þeir sem vinna í þeim geira sem mestar byrðar hafa borið í þeim efnum, en auðvitað líka allur almenningur í þessu landi. Það má líka segja að það hafi reynst kosta nokkrar pólitískar fórnir að koma málum í þetta horf og vísa ég þá til síðustu þingkosninga. En þá verður bara að hafa það, aðalatriðið er að okkur miðar í rétta átt. Ég gerði stóru myndina og horfurnar í þessum efnum að umtalsefni í fyrri ræðu minni, herra forseti, og ætla ekki að fjölyrða mikið um það. Það er þó ástæða til þess, vegna þess hvernig málflutningur gengur hér, að draga aðeins upp og rifja upp þá mynd sem er að leggjast varðandi tekjugrunn ríkisins. Um leið og ég fagna því að stefnt sé að hallalausum fjárlögum á næsta ári hef ég auðvitað líka miklar áhyggjur af ríkisfjármálahorfunum til meðallangs tíma og hefur allt of lítil umræða að mínu mati farið fram um það mál. Það hefur aðeins komið til orðaskipta milli mín og hæstv. núverandi fjármála- og efnahagsráðherra um það mál en að öðru leyti hef ég ekki heyrt miklar umræður um það, því að það skiptir fleira máli en bara það að ná þessu saman á pappírunum fyrir árið 2014. Hvernig líta mál út árin eftir það? Ef við notum orðalagið „til meðallangs tíma“ um næstu fjögur ár, eins og gert hefur verið í áætlanagerð undanfarin nokkur ár, frá 2009, þ.e. árin 2014, 2015, 2016 og 2017, þá liggur framreikningur fjármálaráðuneytisins fyrir í þeim efnum og hann sýnir alveg sótsvarta mynd. Sjálfur hefur fjármála- og efnahagsráðherra sagt hér í svari við mig að þetta sé óásættanlegt og í greinargerð fjárlagafrumvarpsins, í litla heftinu, stendur hið sama, að þessar framtíðarhorfur í ríkisfjármálum séu óásættanlegar, að við séum með afkomuna algerlega í járnum næstu fjögur árin og reyndar á hún samkvæmt þessum framreikningi að versna aftur milli áranna 2015 og 2016 og 2016 og 2017. Af hverju? Jú, vegna þess að þá hverfa út tekjur sem ríkissjóði voru tryggðar á síðasta kjörtímabili. Núverandi ríkisstjórn hefur engan lit sýnt í því að viðhalda tekjugrunni ríkisins að þessu leyti. Í kreppunni voru settir inn tekjustofnar til nokkurra ára og boðað að þeir yrðu svo endurskoðaðir. Í öllum tilvikum stóð að kæmi til breytinga á þeim til lækkunar yrði að gera mótvægisaðgerðir þannig að ríkisfjármálaáætlunin héldi, það hefur alltaf legið fyrir. Ef menn lækka eða fella niður auðlegðarskatt raskast ríkisfjármálaáætlunin nema gerðar séu jafngildar ráðstafanir á móti, annaðhvort með nýrri tekjuöflun eða sparnaði. Þannig hefur dæminu verið stillt upp. Ef við förum nú aðeins yfir það hvað tínist út á næstu árum þá hefur ríkisstjórnin ákveðið að lækka sérstakt veiðigjald á sjávarútveginn þrátt fyrir hina glimrandi góðu afkomu hans og kostar yfir 3,2 milljarða á þessu ári, 6,4 líklega á næsta ári. Hún hefur ákveðið að falla frá því að færa virðisaukaskatt á hótelgistingu og gistiþjónustu úr 7% í 14%, sem kostar væntanlega milli 500 og 600 millj. kr. á þessu ári vegna aukinna umsvifa í greininni frá því sem við áætluðum fyrir ári síðan, og þá væntanlega vel 2 milljarða á ársgrundvelli 2014. Ríkisstjórnin hefur þar til viðbótar ákveðið að lækka traustasta og stabílasta tekjustofn ríkis í hverju landi, tekjuskattinn, um 5 milljarða. En það er ekki tekjulægsta fólkið í landinu sem á að fá það, nei, það eru millitekjuhóparnir og þeim mun meira sem þeir liggja ofar í launastiganum, vegna þess að notuð er sú aðferð að færa niður prósentuna en ekki t.d. rýmka fjárhæðarmörkin, sem þýðir að þeir fá mest sem eru alveg uppi undir hátekjuþrepi með um 700 þús. kr. á mánuði út úr þeirri skattalækkun, 5 milljarðar farnir þar. Og þeir fara ekki bara á næsta ári heldur líka 2015, 2016 og 2017 ef að líkum lætur. Sama gildir um minni tekjur af veiðigjöldum, þau fara ekki bara út í ár og á næsta ári heldur 2015, 2016 og 2017. Sama gildir um minni tekjur af virðisaukaskatti á ferðaþjónustu. Það fer ekki bara út í ár og á næsta ári heldur 2015, 2016 og 2017. Svo kemur auðlegðarskattur, tekjustofn upp á 9 milljarða kr., hann dettur út, hann verður núll 2015 - núll, það má nú á milli vera. Sama gildir um orkuskatta, jafnvel kolefnisgjald, ég veit það ekki, ég held þó að við höfum náð að gera það ótímabundið. Boðað er að þeir falli niður líka og þessu er stillt upp í framreiknaðri ríkisfjármálaáætlun, sem ekki er hægt að kalla áætlun, því miður. Það leiðir til þess að strax á árinu 2015 er tekjugrunnur ríkisins yfir 20 milljörðum veikari en hann er í ár og munar um þá fjárhæð. Ætli menn komi svo ekki hérna með brauðmolahagfræðiruglið sitt og segi að þetta vinnist allt upp með allt öðrum hætti? Hvar hefur það gengið eftir? Það er ekki þannig. Þetta er hið stóra áhyggjuefni en í sjálfu sér er ýmislegt í þessu fjárlagafrumvarpi sem vekur manni mikla undrun. Ég tel það í raun og veru algerlega illskiljanlega ráðstöfun að láta ekki aðeins meiri tekjur standa eftir á meðan afkoma sjávarútvegsins er jafn glimrandi góð og raun ber vitni. Ég tel það stórfurðulegt að menn skuli ekki hafa manndóm í sér og raunsæi til þess, hvað sem menn sögðu á síðasta kjörtímabili eða hvernig sem þeir eru tengdir hagsmunum í þessu samfélagi, að taka þá frekar auðlegðarskattinn og skoða breytingar á honum, koma þá til móts við það sem þeir telja vera málefnalega gagnrýni á hann, sem má segja að hafi a.m.k. í einu tilviki verið alveg efnisleg, þ.e. að ef stór hluti auðlegðarskattstofns einstaklings eða hjóna liggur í skuldlausu íbúðarhúsnæði þeirra, sem menn hafa þá ekki aðrar tekjur af, þá geti skatturinn verið þungur. Hvað er hægt að gera við því? Það er hægt að búa til sérstakt frítekjumark vegna skuldlausrar eignar í íbúðarhúsnæði.  Já, þá þarf að fara í það. Svo átti að skerða barnabætur, síðan hættu menn við það og færðu þá skerðingu að mestu leyti yfir í vaxtabætur, þróunaraðstoð og hjóluðu enn hrottalegar í Ríkisútvarpið og þar fram eftir götunum. Þetta eru væntanlega ekki auðveld spor sem stjórnarliðar leggja á sig í þessum leiðangri. Er það þá virkilega þannig að menn vilji þetta frekar en að velta því fyrir sér að mæta þessum erfiðleikum a.m.k. að einhverju leyti með tekjuöflunaraðgerðum eða bara því sem hefði nú ekki átt að vera svo erfitt, að viðhalda í ríkari mæli þeim tekjum sem aðrir voru búnir að taka á sig að tryggja ríkissjóð? En sú leið er ekki valin. Mér finnst uppstillingin í þessum málum líka alveg óskaplega dapurleg, ég fór yfir það áður, virðulegur forseti. Það er alveg yfirgengilegt og reyndar rangt að hluta til, t.d. þegar skerðing á þróunaraðstoð, þróunarsamvinnu og neyðaraðstoð er tengd við það að tekjur af sérstöku veiðigjaldi hafi ekki skilað sér. Það er í fyrsta lagi rangt, það var aldrei rætt um tekjur af sérstöku veiðigjaldi í sambandi við aukin framlög til þróunaraðstoðar, það var bara aldrei gert. Það var fjárfestingaráætlun sem byggði að hluta til á viðbótartekjum af veiðigjöldum umfram þá 9–10 milljarða sem reiknaðir höfðu verið inn í langtímaríkisfjármálahorfur, þannig að allt sem veiðigjöld í heild gáfu, yfir um 9,5 milljarða, töldum við geta talið okkur til tekna og nýtt sem tekjustofn inn í annan hluta fjárfestingaráætlunar, fyrst og fremst þann sem var tengdur samgöngumálum, rannsóknum og þróun og sóknaráætlun. Tekjur af arðgreiðslum og eignasölu og öðru slíku voru síðan meira eyrnamerktar hinum hluta fjárfestingaráætlunarinnar. Þannig var það. Hér hafa menn því ekki verið nógu vel upplýstir eða eru bara næstum því vísvitandi, ég vil nú ekki segja af illkvittni, að véla meiri hlutann til þess að setja svona ömurlegan texta eins og þennan inn í breytingartillögur sínar, að í fjárlögum fyrir árið 2013 hafi framlög til þessa málaflokks, þ.e. þróunarmála og alþjóðlegrar hjáparstarfsemi, verið aukin um 1 milljarð kr., m.a. með hliðsjón af verulegri hækkun af veiðigjaldi á sjávarútveg sem þá var áformuð, stendur hér - hún var ekkert áformuð, hún var þegar samþykkt - og annarri nýrri tekjuöflun. Það er rangt og þetta stenst ekki hvað varðar tenginguna við veiðigjöldin. Hvernig ætli mönnum líði sem lesa þetta? Hvað ætli vandaðir og málsmetandi forsvarsmenn stöndugra sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi hugsi þegar þeir lesa þennan texta: Nú, er það svona? Lækkunin á veiðigjöldunum á okkur, heyrðu, það er hún sem leiðir til þess að skorin er niður aðstoð við fátækasta fólkið í heiminum. Mér finnst hér vera á ferðinni áburður á útgerðina, sem ég er nú kannski ekki daglega sérstakur skjöldur fyrir eða varnaraðili að sumra dómi, mér finnst þetta ósmekklegt og ómaklegt og þetta er rangt, þetta er ekki svona auk þess sem allar svona uppstillingar eru barnaskapur, að taka eina krónu hér og merkja hana annarri krónu þar. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði um það. Fjármálaráðherra situr ekki við kassann og tekur á móti krónum úr tiltekinni átt og merkir þær og segir: Þær eiga að fara þangað. Það er ekki svoleiðis. Í grunninn koma tekjur inn í ríkissjóð og gjöld fara út úr honum. Punktur. Það eru nokkur atriði í þessu máli sem ég hafði ekki tíma til í fyrri ræðu minni að ræða sem ég vil nefna hér þar sem ég tel alveg sérstaklega dapurlega komið fyrir okkur. Það er í fyrsta lagi meðferðin á fjarskiptasjóði, að hann skuli ekki fá að halda óskertum þó þeim tekjum sem honum voru merktar með útboði á fjarskiptarásum og Alþingi samþykkti hér í góðri samstöðu lög sem framlengdu starfstíma sjóðsins og fólu honum að sinna áfram sínu mikilvæga verkefni að bæta fjarskiptamál á þeim svæðum landsins þar sem þau eru óviðunandi og markaðurinn býður ekki upp á fullnægjandi úrlausn. Menn vissu alveg hvað þeir voru að gera í þessum efnum en nú ætlar ríkisstjórnin að ná sér þarna í 150 milljónir og taka þær í ríkissjóð. Það er í hróplegu ósamræmi við það sem allir hafa væntanlega heyrt alls staðar á ferðum sínum um landið, þeir þurfa ekki að vera þingmenn landsbyggðarkjördæma til þess. Ég hygg að allir hafi nú þá þekkingu að þeir viti hvers konar ofboðsleg hindrun það er fyrir þátttöku í nútímasamfélagi og allri þróun og búsetu að hafa ekki fullnægjandi fjarskiptasamband. Það er ekki gott að menn skuli þá leggja upp í þann leiðangur í orði sem menn segjast vera að fara í, það sé einhver áætlun í smíðum uppi í innanríkisráðuneyti, en upphafið að þeirri vegferð er að skerða tekjur sjóðsins sem á að standa í þessum verkefnum. Menn benda hér á fjárhagsleg vandræði fyrirtækisins Farice og það er alveg rétt, þar lentum við í verulegum hremmingum því að það fyrirtæki fékk á sig mikið högg eins og aðrir þegar hér hrundi allt. Búið var að ráðast í mjög mikla fjárfestingu, sem er reyndar mjög mikilvæg fyrir landið og stórbætir gagnaflutninga til og frá Íslandi, sérstaklega lagning sæstrengsins Danice, sem þeir verða auðvitað að bera ábyrgð á sem tóku ákvörðun um það á sínum tíma. Menn veðjuðu á það að gagnaiðnaðurinn mundi vaxa það hratt úr grasi hér að það yrðu flutningar í vaxandi mæli á þessum streng og hann yrði fljótlega arðbær. Það hefur látið á sér standa. Hvað var hægt að gera? Það var ekkert annað að gera en að takast á við það að við verðum að hafa þessa innviði. Ekki ætlum við að fara að klippa á strenginn eða láta bjóða hann upp. Nei. Þetta er hluti af grunnfjarskiptaneti landsins, sæstrengirnir eru það alveg eins og ljósleiðarinn, koparinn og örbylgjusamböndin, og við áttum engan annan kost en að fara í að endurfjármagna fyrirtækið. Mætti nú segja ýmsar sögur af því og viðræðum okkar við Færeyinga og fleira um þau mál. En það mega þeir aðilar eiga sem stóðu að okkur með þessu verkefni, þ.e. Landsvirkjun og Arion banki, að þeir hafa lagt sitt af mörkum, og ríkið. Landsvirkjun og Arion banki hafa tryggt framhaldslíf þessa fyrirtækis sem getur vel átt eftir að verða gullkvörn ef gagnaiðnaðurinn tekur betur flugið og þjónustan við strengina vex. Það er því engin afsökun fyrir því að við getum ekki jafnframt látið fjarskiptasjóð starfa og sinna hlutverki sínu. Það er í raun tímabundið óhjákvæmilegt að leggja í þá innviði. Ég ætla að fá að trúa því, herra forseti, að við förum ekki heim af þessu þingi, hvorki fyrir jól né gamlársdag eða hvenær sem það verður nú, fyrr en t.d. fjárlagaliður eins og Brothættar byggðir er kominn inn aftur. Ég bara trúi því ekki að menn ætli að heykjast á því núna að hafa eins og 50 milljónir til ráðstöfunar í það verkefni sem búið er að leggja mikla vinnu í og er á fullu skriði í samstarfi Byggðastofnunar og viðkvæmustu byggða landsins. Byggðastofnun hefur m.a. fengið til þess tiltekinn pott veiðiheimilda og aðstoðar sjávarbyggðirnar í þessum flokki. Það þarf að sjálfsögðu að geta haldið verkefninu áfram og til þess þarf einhverja fjármuni. Þessu fólki er bara gefið langt nef ef það hverfur út úr fjárlögum ársins. Ég ætla að nefna líka einn lið þó að hann sé kannski kominn nær mér sem þingmanni Norðausturkjördæmis, það er nám í heimskautarétti við Háskólann á Akureyri, sem er búið að byggja þar upp. Nú er þannig búið að háskólanum í þessu frumvarpi að boðað er að hann neyðist til þess að leggja námið niður, þ.e. að taka ekki inn nýja nema, nema hann fái betri úrlausn í fjárlögum. Um norðurslóðamálin hefur ríkt mikil samstaða og ég sé það að í áherslum nýrrar ríkisstjórnar er norðurslóðamálum gert mjög hátt undir höfði. Ég hef heyrt hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson halda ræðu á erlendri grundu, sem átti nú reyndar að vera um stöðu Norðurlandanna í Evrópu, en hún fjallaði öll um áherslur Íslands í norðurslóðamálum. Það var þá bara fínt, mér var alveg sama, ég hafði gaman af því. En hvernig stendur þá á því að ríkisvaldið ætli ekki að styðja við þetta þar sem við höfum, að ég taldi, fyrir löngu tekið í góðri samstöðu pólitíska ákvörðun um það að þungamiðja uppbyggingar okkar á þessu sviði sé á Akureyri. Þar er Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, þar eru stofnanir heimskautaráðsins, PAME og CAFF, þar er Háskólinn á Akureyri með ýmsar námsbrautir sem tengjast heimskautamálunum, norðurslóðamálunum og þar var verið að byggja upp af miklum metnaði nám í heimskautarétti á lögfræðisviði.

Hvað með HÍ?

Ég trúi því illa að menn ætli að láta það daga uppi. Auðvitað væri hægt að nefna margt fleira eins og sóknaráætlanir landshlutanna. Ég var á fjórðungsþingum bæði Austfirðinga og í Eyþingi fyrir norðaustanvert landið. Þar var hæstv. forsætisráðherra ræðumaður á báðum þingunum, enda er hann fyrsti þingmaður kjördæmisins. Hann talaði mjög jákvætt og vel um sóknaráætlanirnar og sama gerðu yfirleitt allir þingfulltrúar, þeir fögnuðu því nýja verklagi að færa völd og áhrif og fjármuni út á svæðin þar sem menn ráðstöfuðu sjálfir í þau verkefni sem þeir teldu brýnust. Var að heyra á ræðum forsætisráðherra þarna á þingi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi eða á þingi Eyþings á Grenivík að þess væri að vænta að fjárfestingaráætluninni, sóknaráætlunum landshlutanna yrði stútað? Nei. Það var ómöguelgt að ráða það af þeim ræðum. En svo kom fjárlagafrumvarpið nokkrum dögum síðar og þá var það þannig; núll, 15 milljónir í úttekt, sem er ekki neitt. Auðvitað á að setja þetta aftur inn 

Hæstv. forseti. Hér var aftur kominn stjórnarandstæðingurinn hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, vegna þess að þetta var afskaplega neikvæð ræða. Þess vegna langar mig einfaldlega að vita hvort hv. þingmaður, sem hér talaði í löngu máli um hvað þetta væru, svo ég vitni í ræðu hans, ömurlegar tillögur og hrákasmíði, svo fátt eitt sé nefnt. Er ekkert í þessu fjárlagafrumvarpi sem hv. þingmaður styður? Er ekkert í þeirri hugmyndafræði sem birtist þar sem þingmaðurinn getur tekið undir? Ég spyr vegna þess að á liðnu kjörtímabili áttum við stundum orðastað, ég og hv. þingmaður, sem þá var ráðherra fjármála. Það er auðvitað ekki þannig að allt sé bara svart og hvítt, hlutirnir séu svartir og hvítir. Þótt okkur greini kannski á um leiðir hljótum við að geta sammælst um einhverja hluti, og ég spyr því þingmanninn: Eru einhver atriði í þessu fjárlagafrumvarpi sem hv. þingmaður telur vera góð og hann mun styðja?

Herra forseti. Menn geta sjálfsagt lesið bækur með mismunandi gleraugu á nefinu og hlustað á ræður og numið mismunandi blæbrigði út úr þeim. Ég kannast t.d. ekki við að það sé eitthvað neikvætt við að fagna því sérstaklega að við stefnum að hallalausum fjárlögum á árinu 2014, byrjaði ég ekki ræðu mína á því? Jú, ég veit ekki betur. Að sjálfsögðu er ýmislegt í þessu frumvarpi, skárra væri það nú, sem er mikilvægt og brýnt og þarft eins og alltaf er. Það er ekki þannig að maður sé að úthúða fjárlagafrumvarpi í heild sinni þó að maður taki upp og ræði kannski fjóra, fimm tilgreinda gagnrýnisliði, sem ég leyfði mér að gera í seinni hluta ræðunnar. Að öðru leyti talaði ég um hina stóru mynd, ríkisfjármálahorfur til næstu ára, sem við erum væntanlega öll sammála um að eru óásættanlegar, alla vega erum við það, ég og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég kannast því ekki alveg við þessa túlkun á ræðu minni, ég verð að segja eins og er. Ég skal þá tilgreina að það er mjög jákvætt að við erum að stefna að hallalausum fjárlögum. Það hefði verið mikið áfall ef við hefðum ekki náð því, því að við vorum búin að vinna að því hörðum höndum síðan 2011. Það er jákvætt 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar og það er gott að við erum búin að finna þarna eitthvað sem við erum sammála um og að þetta sé ekki allt jafn svart og ég að minnsta kosti upplifði við að hlusta á ræðu hv. þingmanns. Þá komum við að seinni spurningu minni sem lýtur að því að hv. þingmaður sagði um auðlegðarskattinn, en hann boðaði breytingartillögu um að koma því fólki sem á miklar eignir í eigin húsnæði í skjól gagnvart þeim skatti. Ég spyr hvers vegna hv. þingmaður kom ekki með þær tillögur og hratt þeim í framkvæmd þegar hann réð hér öllu síðastliðin fjögur ár. 
            

Herra forseti. Ég man ekki eftir því að ég hafi nokkurn tíma greitt atkvæði gegn fjárlögum vegna þess að að lokum, þegar menn standa frammi fyrir því rétt fyrir jól eða áramót að taka afstöðu til fjárlaga, þá þarf ríkið fjárlög. Og það liggur í eðli máls að meiri hlutinn sem það ber fram og afgreiðir á sinn hátt ber ábyrgð á því að lokum. Ég hef aldrei fundið mig í því, jafnvel þó að það væri ýmislegt í fjárlagafrumvarpi frá fyrri ríkisstjórnum, að fara að greiða atkvæði gegn því, vegna þess að ríkið þarf einfaldlega fjárlög eða fjárheimildir til að hægt sé að borga út laun 1. janúar o.s.frv. Varðandi auðlegðarskattinn þá er því til að svara að við tókum hann upp á sínum tíma og gerðum síðan, líklega frekar í tvígang en einu sinni, nokkrar breytingar á honum, reyndar til nokkurrar hækkunar. Við þrepaskiptum honum í reynd til þess að geta haft rýmri frítekjumörk og leggja þyngsta hluta byrðanna á verulega mikinn auð, þ.e. sem kominn er í 200 milljónir hreinar skuldlausar eignir eða þar yfir. Við vorum þar svolítið að fara að norskri fyrirmynd þar sem Norðmenn eru með sinn 

Herra forseti. Mig rak í rogastans þegar hv. þingmaður vakti athygli þingheims á því að í þeim tillögum sem koma frá fjárlaganefnd núna við 2. umr. er niðurskurður á þróunaraðstoð tengdur því að ekki hafi orðið af tekjuöflun vegna sérstaks veiðileyfagjalds. Ég staðfesti það, að minnsta kosti hvað mig varðar sem fór með þessi mál í tíð síðustu ríkisstjórnar, að ég hef aldrei heyrt á þetta minnst fyrr en í dag, aldrei tekið mér þetta í munn. Þetta er hugsanlega til marks um það hvernig þeir sem unnu þessar tillögur hafi kynnt sér málin. Það virðist vera sem þeir þekki hvorki haus né sporð á þessu, enda fara þeir af mikilli harðýðgi í það mál. Ég læt vera að fara frekari orðum um það. Hv. þingmaður taldi upp ýmiss konar missi tekjustofna á næstu árum og komst að því að það væru 20 milljarðar á ári þegar mest yrði. Mér er nær að halda, við að leggja saman það sem hv. þingmaður fór með, að það nálgist 25 milljarða, að minnsta kosti eru það 23. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað þarf hagvöxtur að aukast mikið 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að staðfesta þetta með tengingu þróunaraðstoðarinnar við tekjur af sérstökum veiðigjöldum, þá ber okkur algjörlega saman um það mál. Varðandi tekjumissinn þá held ég að ég hafi einmitt sagt að þetta væri komið vel yfir 20 milljarða strax á árinu 2015 og svo vex það, t.d. ef orkuskatturinn fellur niður upp á 1,5 milljarða eða svo, líklega 2016. Það er því ávísun á vaxandi tekjutap og veikari og veikari tekjugrunn næstu árin ef menn halda þessari óbreyttu siglingu, sem ég tel mjög óráðlega. Hvað þarf mikinn hagvöxt til að vinna þetta upp? Það er augljóst að hann þyrfti að vera umtalsverður. Ég tel að það þyrfti viðbótarhagvöxt upp á 1 til 2% að minnsta kosti til að ná upp í slaka af þessari stærðargráðu. En sá hagvöxtur verður einhvern veginn að verða til og það sem ég hef miklar áhyggjur af er að þessar áherslur núna, þar sem menn hverfa frá hinni blönduðu leið og fara meira í niðurskurðarleiðina, leggja enga áherslu á tekjuöflun, muni setja okkur í neikvæðan spíral sem skrúfar niður umsvifin í samfélaginu. Það sé farið út af jafnvæginu, 

Herra forseti. Ég held að vísu að núverandi ríkisstjórn hafi haft plan, ég held að hún hafi einmitt stefnt að því að auka hagvöxt með ákveðnum framkvæmdum í atvinnulífi þjóðarinnar um svona 1,5% sem mér reiknast til þess að mundi hugsanlega vega upp á móti þessu. Núverandi ríkisstjórn ætlaði sér að koma Helguvík á laggirnar. Hún hélt að það væri hægt bara með því að smella fingrum. Hún barði hér á ýmsum ráðherrum síðustu ríkisstjórnar fyrir aumingjaskap þeirra. Hvað er að gerast núna? Á sex mánuðum er þessi ríkisstjórn búin að klúðra Helguvík. En á sama tíma hefur hún líka skorið burt þá stefnu sem fyrri ríkisstjórn hafði sett upp til þess að koma á legg mjólkurkúm framtíðarinnar í ýmsum skapandi greinum, við höfum hlustað á ræður um það í dag. Hvernig finnst hv. þingmanni þetta ríma við þá framtíð sem við öll í þessum sal viljum byggja?

Herra forseti. Í sinni allra einföldustu mynd, af því að tíminn leyfir ekki meira, ein mínúta, getum við sagt sem svo að 1% hagvöxtur auki landsframleiðsluna um 18 milljarða, 20 milljarða, 1% af 1.800 milljörðum. Gömul þumalputtaregla segir að þá sé ekkert fjarri lagi að þriðjungur eða svo geti skilað sér í formi aukinna tekna ríkisins, þannig að 4–5 milljarðar af hverju prósenti í viðbót í hagvexti er ekki fjarlæg nálgun, en þetta er auðvitað mjög gróft og kemur ekki endilega alltaf eins út eftir því hvar hagsveiflan er. Já, ég hef af því áhyggjur að vegna þess að verið er að draga úr fjárfestingu í innviðum og stuðningi við vaxtargreinar atvinnulífsins og verið að draga úr stuðningi samneyslunnar í raun og veru við eftirspurn í samfélaginu séum við að fara yfir í kælingarátt með þeim áherslum í ríkisfjármálum sem við leggjum hér. Um þetta er auðvitað oft deilt en eitt er alveg sannað og það er að ef þú léttir t.d. sköttum af tekjuhæstu hópum samfélagsins hefur það kælandi áhrif. Ef þú tekur hins vegar skatta af þeim og endurráðstafar í gegnum 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna fjarskiptasjóðs, en í þeim samningi sem gerður var um Farice fara peningar í gegnum fjarskiptasjóð og síðan út úr sjóðnum til Farice. Nú liggja hér þessar 195 milljónir sem verið er að tala um og ef þær ættu að fara inn í fjarskiptasjóð gæti þær runnið beint til Farice. 

Herra forseti. Mér er nákvæmlega sama hvaða leið þessir fjármunir fara ef þeir fara bara á réttan stað og gagnast þessu verkefni. Ég vil ekki sjá að þeir sitji fastir í ríkissjóði. Varðandi það að samningurinn hefti stöðu fjarskiptasjóðs að þessu leyti þá skulum við bara ræða hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Hér er ríkið ósköp einfaldlega að styðja við þetta fjarskiptafyrirtæki á ákveðnum erfiðleikaárum. Leiðin um fjarskiptasjóð er valin vegna þess að ESA mælti með því að þeir almannaþjónustuhagsmunir yrðu skilgreindir sem þarna var verið að passa upp á með því að halda fyrirtækinu á floti og sú leið farin með opinberum stuðningi við fyrirtækið í gegnum samning og skilgreind markmið, það færi betur á því. En auðvitað er þetta ekkert annað en ríkisaðstoð við fyrirtækið. Burt séð frá því hvernig þeir fjármunir eru merktir þá er fjarskiptasjóður í raun og veru bara sendiboði með þessa fjármuni inn í fyrirtækið  
            

Virðulegur forseti. Ég var ekki að gera lítið úr þeim samningi sem gerður var um Farice og hvernig komið var að því að halda því fyrirtæki gangandi. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að þetta er jú ríkisstyrkur inn í fyrirtækið ásamt því sem Landsvirkjun greiðir og Arion banki. En af því að flestir í þessum sal eru sammála því að byggja upp háhraðanet á landsbyggðinni jafnt og gert er á höfuðborgarsvæðinu þá spurði ég einfaldlega um Jöfnunarsjóð alþjónustunnar, til þess að hægt væri að nýta þessar 195 milljónir þannig að þær færu ekki í fjarskiptasjóð og síðan til Farice. Hv. þingmaður svaraði því til að honum væri eiginlega alveg sama hvert þetta færi, svo framarlega sem þessar 195 milljónir færu í að sinna þessu verkefni um háhraðanet fyrir landsbyggðina. Þá erum við hv. þingmaður kannski sammála um að leita leiða hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ef vænta er tillagna um að þessir fjármunir sem verða í ríkissjóði upp á 195 milljónir verði merktir upp á nýtt og merktir því að ganga í einhvern alþjónustusjóð eða hvað það nú er, þá er það í fínu lagi, ef það er skilvirk leið til þess að koma þeim fjármunum í gagnið og að þeir vinni á næsta ári að því að bæta þessi fjarskiptasambönd. Varðandi samninginn við Farice þá veit ég ekki til að það séu neinar takmarkanir á því að greiða megi mismun tekna og gjalda á þessu tímabili úr ríkissjóði gegnum samninginn og þá þarf auðvitað bara að gera það. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á vandamálinu, af hverju þarf að taka sérstaklega þessar tekjur fjarskiptasjóðs út úr honum, 

Virðulegi forseti. Það er nú hálfsláandi að hlusta á hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra fara yfir málin varðandi Farice vegna þess að þessi mál liggja í fjármálaráðuneytinu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á að vita það jafn vel og aðrir þingmenn að þær tekjur sem fara inn í fjarskiptasjóð, sem eiga að vera merktar uppbyggingu ljósleiðaranets hringinn í kringum landið, fara beinustu leið í svelginn sem Farice er og stoppa ekki í sjóðnum. Ég lagði fram margar fyrirspurnir sem þingmaður á síðasta kjörtímabili varðandi þessa samninga og það apparat sem Farice er og því finnst mér mjög undarlegt að þingmaðurinn sé ekki betur inni í málinu. Það er ekkert að fara að gerast að við séum að fara að byggja upp eitthvert ljósleiðarakerfi hér hringinn í kringum landið nema stórauknar tekjur fari inn í fjarskiptasjóð, vegna þeirra samninga sem ríkið stendur að gagnvart þessu fyrirrtæki svo að það sé sagt hér í framhaldi af orðum hv. þingmanns.

Herra forseti. Hvað vildi þá hv. þingmaður gera, formaður fjárlaganefndar? Vildi hún setja fyrirtækið á hausinn, átti að slökkva á strengnum? Verðum við ekki að horfast í augu við þann veruleika sem þarna er? Sem betur fer gengu fyrri orðaskipti í þá átt að menn yrðu einfaldlega að horfast í augu við þetta og takast á við þetta sem hluta af óumflýjanlegu og bráðnauðsynlegu grunnneti fjarskipta fyrir Ísland að hafa almennileg sambönd til útlanda. Það er reyndar ekki rétt að þessi mál liggi í fjármálaráðuneytinu, ef ég má í allri hógværð minni leyfa mér að prófa að leiðrétta hv. þingmann, sem tekur nú nokkuð djúpt í árinni þegar hún er að skóla aðra menn til og kenna þeim. Það er auðvitað innanríkisráðuneytið sem fer með fjarskiptamál og það var innanríkisráðuneytið sem hafði forustu um gerð samningsins. Það var innanríkisráðuneytið sem var í samskiptum við ESA. En að sjálfsögðu fylgdist fjármálaráðuneytið með því á sínum tíma og fjármálaráðuneytið hafði farið með eigendahlutverkið og aukið hlutaféð í fyrirtækinu í samstarfi við aðra eigendur o.s.frv. En þegar þessi staða var komin upp á sínum tíma, að Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins mælti með því að 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þarf ekki að taka mig í kennslustund varðandi þau mál sem við fjöllum hér um, Farice-sæstrenginn. Líklega talaði enginn þingmaður jafnmikið í því máli og ég allt síðasta kjörtímabil og ég benti á hvílíkt rugl er þar í gangi. Ég hef þegar farið fram á sérstaka umræðu um þessi mál eftir að þing kom saman á ný í haust. Þannig er það. Ég veit ósköp vel að helmingurinn af málinu liggur í innanríkisráðuneytinu vegna þess að það fjallar um fjarskipti en fjármálahliðin liggur í fjármálaráðuneytinu. Ég tala um málin eins og þau eru. Hér er ekki verið að setja af stað neinar blekkingar eins og keyrðar voru hér af síðustu ríkisstjórn þar sem ekki var viðurkennt hvílíkt vandamál Farice væri, það er einungis 5% nýting af strengnum á milli landa, allt of stórt umfang miðað við hve lítil umferð er hingað til lands og frá landinu. Þetta er því stórt vandamál sem við erum ekki búin að sjá almennilega fyrir endann á. Ég minni á að þetta er svipað vandamál og við stöndum frammi fyrir með Íbúðalánasjóð. 

Herra forseti. Það er nákvæmlega það sem við skulum gera. Það var tekin um það ákvörðun á sínum tíma - hvað var það, 2006 eða 2007? - að leggja hinn afkastamikla og dýra streng Danice og stórbæta þar með fjarskiptasamband Íslands við útlönd og auka öryggi. Það var meðal annars og ekki síst gert vegna þess  Síðan varð hér eitt stykki hrun, fyrirtæki lentu í miklum erfiðleikum og auðvitað héldu fjárfestar að sér höndum og nýtingin á strengnum óx ekki eins og menn höfðu vonast til og gert ráð fyrir. Hvað átti þá að gera? Hv. þingmaður kemur sér undan því að svara því, hefur bara stór orð uppi og hrópar að öðrum. En hvað átti að gera? Átti að slökkva á strengnum? Átti að láta setja hann á nauðungaruppboð með ríkisábyrgð á hluta af lánunum; og við í samstarfi við Færeyinga meðal annars um hluta af málinu? Nei, auðvitað var það ekki hægt. Auðvitað gengu menn í að leysa þetta mál. Það var ekkert annað að gera og hv. þingmaður ætti að venja sig af því að vera með stóryrði um hluti sem hún ætti kannski aðeins að hugsa um áður en hún tjáir sig. 
            

Herra forseti. Í þessari annarri ræðu minni um fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár hef ég hugsað mér að dvelja einkum við tvö atriði sem talsvert hafa komið til umfjöllunar í tengslum við fjárlagafrumvarpið og mig langar til að fara aðeins ítarlegar í en ég hef getað gert til þessa. Í fyrsta lagi er það hækkunin á skrásetningargjöldum í opinbera háskóla. Gert er ráð fyrir að skrásetningargjöldin hækki úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr. Nú er það svo að skrásetningargjöldin hækkuðu fyrir um tveimur árum, hygg ég að það hafi verið, úr 45 þús. kr. í 60 þús. kr. Áður en til þeirrar hækkunar kom hafði gjaldið ekki hækkað um margra ára skeið þannig að þar var uppsafnaður vandi ef svo má segja sem tekið var á á sínum tíma og það var reyndar í ágætu samstarfi við námsmannahreyfingarnar. Ekki svo að skilja að námsmenn hafi almennt verið ánægðir í sjálfu sér með hækkun gjalda en þeir höfðu á því skilning, gjaldið hafði ekki hækkað lengi og sýndu því skilning að það yrði hækkað þá. Nú er engu slíku til að dreifa. Það hefur ekkert verið farið yfir það með námsmannahreyfingunum eða þær fengnar í lið. Þvert á móti hafa þær mótmælt þessari hækkun og ekki síst þeirri staðreynd að hækkunin á gjaldinu fer ekki öll til háskólanna. Hluti af gjaldinu fer beint í ríkissjóð til annarra þarfa. Það er ekki síst sá hluti sem ég vil gera hér að umtalsefni. Ástæðan er sú að skrásetningargjöldin flokkast undir það sem kallað er þjónustugjald og um þjónustugjöld gilda ákveðnar reglur í samfélaginu. Í fyrsta lagi má innheimta þjónustugjöld að því gefnu að fyrir þeim sé lagastoð og í öðru lagi mega þau ekki nema hærri upphæð en til að mæta þeirri þjónustu sem þeim er ætlað að mæta. Þannig má ekki taka þjónustugjöld í aðra hluti, það er almenna reglan. Þess vegna hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það sé í raun og veru heimilt að taka hluta af þjónustugjöldunum beint inn í ríkissjóð. Ég veit ekki hvort stjórnarmeirihlutinn hefur skoðað þetta sérstaklega en ég veit að það á að vera hægt að fara í saumana á þessu máli vegna þess að fyrir liggja ýmsar skýrslur og greinargerðir um þjónustugjöld annars vegar og skatta hins vegar, hvað felst í þjónustugjöldum og hvernig má fara með þau. Meistararitgerðir hafa verið skrifaðar í lögfræði við Háskóla Íslands þar að lútandi og umboðsmaður Alþingis hefur í allmörgum tilvikum fjallað um þjónustugjöld þar sem beint hefur verið til hans spurningum um hvort tiltekin þjónustugjöld séu heimil eða ekki. Til að mynda hefur hann fjallað um þjónustugjöld eða skrásetningargjöld við Háskóla Íslands. Þess vegna gæti verið áhugavert að fara aðeins yfir það og skoða: Stenst þessi meðferð á þjónustugjöldunum og skrásetningargjöldunum skoðun, stenst hún lög? Ég leyfi mér að hafa efasemdir um það. Í áliti umboðsmanns frá því á 10. áratugnum um skrásetningargjöld í háskólanum er komist að þeirri niðurstöðu, ef ég kann það rétt, að ekki sé heimilt að nota skrásetningargjöldin í annað. Gert var ráð fyrir því samkvæmt reglugerð að háskólinn ráðstafaði þessum skrásetningargjöldum, heimilt væri að nota þau til að greiða kostnað við innritun í háskólana. Það mætti leggja hluta af þeim til Félagsstofnunar stúdenta, lagaheimild er fyrir því, en á annan hátt mætti ekki ráðstafa þeim skrásetningargjöldum. Ég hvet eindregið til þess að menn fari aðeins í saumana á þessu og skoði hvort menn séu eitthvað á hálum ís varðandi skrásetningargjöldin. Ef það er þannig að þau fari ekki öll í það sem þau eiga að fara, kannski bara minna en helmingur eða þriðjungur þeirra af þessari hækkun - skoðum þessa hækkun upp á 15 þús. kr., ef þriðjungurinn er að fara til háskólanna en 2/3 í ríkissjóð, 10 þús., þá er það ekkert annað en nefskattur á námsmenn og þá á bara að kalla það því nafni. Það á ekki að kalla það öðru nafni en það raunverulega er. Og það eru auðvitað ekki breiðu bökin í samfélaginu að fara að leggja á sérstakan námsmannaskatt við háskólana sem þessu nemur. Síðan er eftirtektarvert að í nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014, verðlagsbreytingar o.fl., er fjallað um skrásetningargjald við háskóla. Og þá segir allt í einu í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Telur meiri hlutinn að hækkun skólagjalda kunni að hvetja námsmenn til að nýta betur það nám sem opinberir háskólar bjóða upp á.“ Þá er allt í einu farið að tala um skólagjöld. Hér er á ferðinni lögskýringargagn þannig að það verður að líta svo á að meiri hlutinn telji að þessi skrásetningargjöld séu skólagjöld. Þá er rétt að rifja það upp að skólagjöld eru lánshæf hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Hér virðist vera gert ráð fyrir því eða væntanlega, ekki er hægt að skilja þetta öðruvísi en að þessi skrásetningargjöld verði þá orðin lánshæf. Ég hef velt því fyrir mér og spurt um það hér án þess að fá nokkur svör: Hafa menn kannað það hvaða áhrif þessar formúleringar og þessi stefnubreyting hefur á Lánasjóð íslenskra námsmanna? Hefur formaður fjárlaganefndar kannað það? Mér finnst að það þurfi að liggja fyrir. Svo er auðvitað mjög sérkennilegt að svona stórar ákvarðanir eins og t.d. þessar, og ég tala nú ekki um algera nýjung, þ.e. innlagnargjöldin á sjúkrahúsin séu bara tekin hér í breytingartillögum við einhvern bandorm án þess að hin pólitíska stefnumótun fái í raun og veru þá umræðu sem hún ætti að fá, og í raun ætti að koma hér með frumvarp þar að lútandi sem fengi þrjár umræður á Alþingi. Svona pólitísk stefnumótun sem fer þessa leið hefur ekki fengið þrjár umræður á Alþingi. Í stjórnarskránni er kveðið á um að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja nema það hafi fengið þrjár umræður og maður hlýtur að velta fyrir sér hvort menn séu ekki hér líka á dálítið gráum ís. En þetta eru alla vega hlutir sem ég tel að verðskuldi alveg að menn velti fyrir sér. Annað sem ég ætla síðan að nefna er þróunarsamvinnan og þróunarsamvinnuáætlunin af því að hún hefur verið mikið til umfjöllunar. Hér hafa verið alls konar fullyrðingar í gangi um að fyrrverandi ríkisstjórn hafi dregið úr þróunaraðstoðinni og hún hafi farið svo og svo hátt o.s.frv. Og það er eins og svo oft með tölur að hægt er að leika sér dálítið með þær og það skiptir máli í hvaða samhengi þær eru. Það er rétt, og ég ætla ekki að gera lítið úr því, að hlutfall þróunaraðstoðar, þróunarsamvinnu okkar, af vergum þjóðartekjum fór hæst á árinu 2009 í 0,33% af vergum þjóðartekjum. Þá verða menn að hafa í huga að ekki var ætlunin að fara með þetta hlutfall svona hátt. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir það sama ár, sama ár og þróunaraðstoðin fór upp í 0,33%, var gert ráð fyrir að hún yrði 0,26%. Af hverju reyndist hún þá verða 0,33%? Jú, það var vegna þess að þjóðartekjurnar árið 2009 féllu. Hafa menn gleymt því að í kjölfar efnahagshrunsins féllu þjóðartekjurnar á árinu 2009? En upphæðin til þróunarsamvinnunnar í fjárlögunum lá náttúrlega fyrir og samningar þar að lútandi, meira að segja í erlendum gjaldmiðli. Og eru menn kannski líka búnir að gleyma því að íslenska krónan féll verulega? Samanburðurinn við slíka tölu er ekki raunsær og hann er ekki sanngjarn einu sinni. Það er þá nær að horfa á þá tölu sem fór inn í fjárlagafrumvarpið. Fyrir árið 2008 var gert ráð fyrir að þróunarsamvinnan fengi 0,23% af vergum þjóðartekjum. Það reyndist hins vegar verða 0,27% af sömu ástæðu og ég var að rekja hér áðan. Fyrir árið 2009 átti þróunaraðstoðin að fara í 0,26% samkvæmt fjárlagafrumvarpi en varð 0,33% einmitt vegna þess að landsframleiðslan dróst saman og allir sem kunna einfaldan hlutfallareikning átta sig á því að þegar þjóðartekjurnar, sem er viðmiðið, falla og hin talan er fasti þá hækkar hlutfallið sem því nemur. Á árinu 2010 var gert ráð fyrir, og það er rétt, að hlutfallið yrði lægra eða tæplega 0,20% en það varð 0,28%. Á árinu 2011 var þetta hlutfall 0,21%. Og hvað gerist á árinu 2011? Hér er líka mikilvægt atriði sem menn verða að hafa í huga og það er að Alþingi samþykkti á árinu 2011 í fyrsta skipti áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu fyrir árin 2011–2014. Þá fyrst setur Alþingi viðmið um það hvað þróunarsamvinnan á að vera hátt hlutfall af vergum þjóðartekjum. Hvað stendur í þeirri þróunarsamvinnuáætlun sem Alþingi samþykkti á árinu 2011? Þar stendur að hlutfallið af vergum þjóðartekjum á árinu 2011 skuli vera 0,21%. Hvað reyndist það svo verða á árinu 2011? Jú, 0,21% þegar upp var staðið, nákvæmlega eins og áætlunin sagði fyrir um. Við hana var staðið. Á árinu 2012 átti samkvæmt þróunarsamvinnuáætluninni hlutfallið að vera hið sama, 0,21% af vergum þjóðartekjum. Þegar upp var staðið reyndist það hlutfall vera 0,21%, nákvæmlega eins og þróunarsamvinnuáætlunin sagði til um. Staðið var við þróunarsamvinnuáætlunina á því ári. Á árinu 2013 sagði þróunarsamvinnuáætlunin frá 2011 að hlutfallið skyldi vera 0,25%, það átti að hækka. Fyrir árið 2013 stefnir nú í það að hlutfallið verði 0,25%, nákvæmlega eins og þróunarsamvinnuáætlunin gerði ráð fyrir. Þróunarsamvinnuáætlunin var síðan endurskoðuð á yfirstandandi ári og samþykkt uppfærsla á henni í vor, vorið 2013, og þar er þá komið inn að hlutfallið á árinu 2014 skuli vera 0,28%. Og það var það sem gert var ráð fyrir að menn héldu og virtu samþykkt Alþingis frá því í vor um að hlutfallið færi í 0,28%. En þá gerist það að ný ríkisstjórn kemur og hún lækkar það hlutfall. Þegar menn eru að tala um þróunarsamvinnuna sem hlutfall af vergum þjóðartekjum og söguna í því þá verðum við að hafa þessar staðreyndir í huga. Menn geta komið og sagt: Hlutfallið lækkaði, það er rétt, það lækkaði, þ.e. það hækkaði fyrst milli áranna 2008 og 2009. Af hverju? Vegna þess að landsframleiðslan féll en talan var föst í fjárlögum og meira að segja bundin í erlendum gjaldmiðli sem féll líka, þ.e. íslenska krónan. Þetta skilja þeir sem kunna að reikna. Þeir átta sig á þessu. Það var ekki ákvörðun Alþingis að fara með hlutfallið á þeim tíma upp í 0,33%. Fjárlögin fyrir það ár sögðu 0,26% en útkoman varð 0,33%. Þetta skiptir máli. Það er ekki hægt að koma og segja að fyrrverandi ríkisstjórn hafi tekið ákvörðun um að hækka eða lækka. Það var ekki þannig. Síðan þróunarsamvinnuáætlunin var samþykkt, hin fyrsta, á árinu 2011 hefur hlutfallið í fjárlögum og ríkisreikningi verið eins og þróunarsamvinnuáætlun gerði ráð fyrir. Fyrrverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna stóð við þá áætlun. En það er núna sem vikið er frá henni. Og þá ber svo við að, ég held að það hafi verið formaður fjárlaganefndar sem sagði hér og var haft eftir í Morgunblaðinu, að það hafi verið fyrirvari við þróunarsamvinnuáætlunina ef hagvöxturinn yrði eitthvað öðruvísi en spáð var, þá gæti þessi upphæð lækkað. Þetta er ekki rétt, herra forseti. Það er einn fyrirvari í þróunarsamvinnuáætluninni þar sem segir, með leyfi forseta: „Verði hagvöxtur meiri en nú er spáð komi framlögin til endurskoðunar en jafnframt verði tryggt að framlög til þróunarmála verði ekki lægri að raungildi en árið 2013.“ Fyrirvarinn  Síðan var það þannig að við afgreiðslu áætlunarinnar nú í vor, ekki 2011 þegar hún var samþykkt fyrst, heldur 2013 við endurskoðun hennar, gerðu fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fyrirvara. Þeir stóðu að álitinu, þeir samþykktu áætlunina en þeir höfðu fyrirvara að því er laut að fjármögnun eða sem sagt hagvexti. Slíkur fyrirvari lýsir einfaldlega afstöðu þeirra sem þá voru í minni hluta í nefndinni en hann er ekki hluti af samþykkt Alþingis, því fer víðs fjarri. Það þarf þá nýja samþykkt. Og þá hefði ég talið að stjórnarmeirihlutinn hefði átt að koma með þingsályktunartillögu um breytingu á þeim hlutföllum þannig að á bak við þau, breytt hlutföll, lægi samþykkt Alþingis í þróunarsamvinnuáætlun vegna þess að Alþingi samþykkti lög á árinu 2008, fyrstu lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Þar kemur fram að Alþingi skuli ákvarða framlög til þróunarsamvinnu á grundvelli þingsályktunar þar að lútandi og fyrsta ályktunin þar að lútandi var samþykkt á árinu 2011. Frá því að hún var samþykkt, en hún gerir ráð fyrir stighækkandi framlögum Íslands til þróunarsamvinnu, þá hefur verið staðið við hana þangað til nú, þangað til núverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tekur við völdum. Ég tel þetta, herra forseti, mjög bagalegt og eiginlega dálítið lítilmannlegt einfaldlega vegna þess að hvað sem öllu líður er Ísland ríkt land. Við erum rík þjóð og hér erum við að tala um að leggja okkar af mörkum í samræmi við eða að minnsta kosti að vinna okkur upp í þau viðmið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett í þessu efni hægt og bítandi á næstu árum, fimm til tíu árum, og að veita þróunarsamvinnuaðstoð, neyðaraðstoð og mannúðarhjálp til þeirra sem búa við bágust kjör í heiminum, langbágustu kjörin í heiminum. Núverandi ríkisstjórn forgangsraðar með öðrum hætti. Það var reyndar ágæt teikning sem birtist í Fréttablaðinu fyrir fáeinum dögum, þar sem hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, var í aðalhlutverki þar sem verið var að lýsa á mjög táknrænan hátt forgangsröðuninni þar sem þróunarsamvinnan er annars vegar, sem sagði meira en mörg orð. Mér finnst það mjög miður að menn skuli taka þá stefnu og þennan pól í hæðina þegar kemur að ég vil segja svona mikilvægum, þýðingarmiklum málaflokki eins og þróunarsamvinnu þar sem litlar fjárhæðir, tiltölulega litlar fjárhæðir, geta gert alveg ótrúlegustu hluti. Hver hefur ekki verið í þeim sporum að fá tilboðum að styrkja fátækt barn í þróunarlöndum til skólagöngu þar sem menn leggja kannski 5.000 kr. af mörkum og það kostar skólagöngu eins barns í jafnvel þrjá mánuði. Litlar fjárhæðir geta gert alveg ótrúlega mikið gagn og skipt sköpum fyrir afkomu og líf fjölda fólks í fátækustu ríkjum heims. Þetta vildi ég, herra forseti, láta koma fram í þessari umferð vegna þess að mér svíður að farið skuli vera með þróunaraðstoðina eins og gert er í fjárlagafrumvarpinu.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að fara svona ítarlega í gegnum hver sagan hefur verið varðandi þróunaraðstoðina. Ég er honum og mörgum öðrum hér inni hjartanlega sammála, það er skammarlegt að við skulum ekki ætla að standa við þau áform sem uppi voru. Sérstaklega finnst mér nauðsynlegt að fara yfir þetta eins og þingmaðurinn gerði vegna þess að búið er að þvæla svo mikið með þetta, hvernig þetta liggur, það er mjög nauðsynlegt að það sé alveg skýrt hvernig þessum málum er háttað. En mig langar að tala aðeins um skráningargjöldin. Í þessu frumvarpi um forsendur til fjárlaga kemur fram að skráningargjöldin eigi að fara úr 60 þús. kr. upp í 75 þús. kr. en í fjárlögunum sjálfum stendur að ríkistekjur af skrásetningargjaldi og útgjöld þeirra vegna eigi að hækka um 39,2 millj. kr. vegna nýrra nemenda, 3.300 ársnemenda. Getur hv. þingmaður eitthvað greitt úr þessu fyrir mig? Mér sýnist þetta allt stangast hvað á annars horn og þingmaðurinn vakti athygli á því, þegar við vorum með fjáraukalögin um daginn - um 300 millj. kr. sem var verið að fara með í menntamálaráðuneytinu og nú er búið að færa það aftur til baka vegna þess, að mér skilst hér á þingskjali, að sú ráðstöfun þótti ekki standast. Þarf ekki bara að fá Ríkisendurskoðun til að athuga hvort þetta standist með skrásetningargjöldin?

Herra forseti. Það er eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir segir, hún er mörg flækjan í því gaddavírsvirki sem borið er fyrir okkur hér í frumvarpi til fjárlaga og tengdum frumvörpum. Ég get að sjálfsögðu ekki greitt úr því nákvæmlega sem þingmaðurinn vekur athygli á, misræmi í fjárlagafrumvarpinu annars vegar og í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar hins vegar. Það sem upp úr stendur er hins vegar það að verið er að gera ráð fyrir þessari hækkun á skráningargjöldunum, það á að fara úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr. Og ef fjárlagafrumvarpið vísar bara til þess að um sé að ræða fjölgun nemenda en ekki hækkun gjalds þá kann það að vera vegna þess að ákvörðun um hækkun gjaldsins hafi komið eftir að fjárlagafrumvarpið var komið hér úr prentun og inn í þing. Ég veit ekki nákvæmlega hvort eitthvert misræmi var af því að frá fjárlagafrumvarpinu er gengið dálitlu áður en það er lagt fram á Alþingi, það er viðamikið verk sem þarf að ganga frá og prenta. En það kann að vera eitthvað þess háttar eða þá að menn hafi einfaldlega ekki greint frá því í fjárlagafrumvarpinu að þetta stæði jafnframt til og það kemur síðan í gegnum hinn svokallaða bandorm. Það sem upp úr stendur er þó það að öll þessi hækkun skilar sér ekki til háskólanna. Það er jafnvel minni hluti hækkunarinnar sem mun skila sér þangað. Ég hef sett spurningarmerki við það hvort það standist að þannig sé farið með þjónustugjald af þessari gerð og vísa meðal annars til þess að umboðsmaður hafi fjallað um mál af þessum toga, meðal annars um skráningargjöld í háskólunum. Einhvern tíma hefði einhver þingmaður talið að þegar svona er farið með lög og reglur þá gæti réttarríkið verið í hættu. Ég veit ekki hvort það á við núna en ég hef ekki heyrt talað um það um nokkurra mánaða skeið hér í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það á sérstaklega við um menntamálaráðuneytið og þær stofnanir sem það stendur fyrir en ég hef svolitlar áhyggjur af því að mér finnst þess sjá stað - hvað varðar Ríkisútvarpið, hvað varðar umrædd skráningargjöld, hvað það varðar að nú er búið að breyta eitthvað til í tillögu um að stytta nám í framhaldsskólunum, hugleiðingum manna um það - að verið sé að þrýsta á breytingar í krafti fjármagnsins. Ekki er rætt um að skera eigi Ríkisútvarpið niður við trog, það er ekkert rætt í þinginu. Ekki virðist heldur eiga að ræða, eða við höfum ekki séð þess stað, styttingu á framhaldsskólunum. Getur það verið rétt munað hjá mér að þegar skráningargjöld háskólanna voru hækkuð áður fyrr hafi það verið gert með sérstöku frumvarpi og sérstakri umræðu í þinginu en því ekki bara slengt fram í hálfgerðri neðanmálsgrein í fjárlögunum og forsendum fjárlaga? Mér finnst það mjög umhugsunarvert hvað verið er að gera mikið í krafti fjármagnsins en ekki með því að við tölum um hlutina og úttölum okkur um hvernig við viljum hafa þá.

Herra forseti. Hér er reyndar mjög mikilvægur punktur sem hv. þingmaður kemur inn á og gaman að sjá lögmanninn mættan hér í þingsal því að þetta er einmitt lagalegt álitamál. Muna þingmenn þegar hæstv. menntamálaráðherra ætlaði að nota breytingar á úthlutunarreglum LÍN til að hafa áhrif á það hvernig háskólanemendur skipulegðu nám sitt? Hann var rekinn til baka með það núna fyrr á þessu ári. Af hverju? Af því að það eru ólögmæt sjónarmið sem þar voru að baki. Það er ólögmætt að hafa áhrif á það hvernig háskólinn skipuleggur sitt nám með því að beita lánasjóðnum. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar segir í nefndaráliti um forsendur fjárlaga, með leyfi forseta: „Telur meiri hlutinn að hækkun skólagjalda kunni að hvetja námsmenn til að nýta betur það nám sem opinberir háskólar bjóða upp á.“ Þarna tel ég að menn séu komnir á sama stað, að verið sé að reyna að hafa áhrif á námsframboð og skipulag háskólans með skráningargjöldum og það er ólögmætt sjónarmið að mínu mati fyrir utan að maður veit ekki hvað átt er við þegar sagt er að nýta eigi betur það nám sem háskólarnir bjóða upp á. Ég spurði: Þýðir það að það er hvati til þess að menn fái frekar 9 en 8? Er það að nýta betur námið? Menn skýra þetta ekki neitt og koma svo með svona breytingar hingað inn í einhverjum bandormi við 2. umr. eða jafnvel á milli 2. og 3. umr., eða guð má vita hvað. Þessi prinsipp hafa ekki fengið þrjár umræður eins og á að vera með vandaða lagasetningu, þó að stjórnarskráin kveði á um að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja nema að undangengnum þremur umræðum. Þetta finnst mér vera óvönduð lagasetning og ég tel að þetta sé eitthvað fyrir stjórnarliðana að íhuga, ekki síst þá sem kunna eitthvað fyrir sér í lögum, til að réttarríkið verði ekki algerlega í uppnámi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir gríðarlega mikilvæga og yfirgripsmikla yfirferð um þróunarsamvinnuna og þá styrki sem við settum í hana, þá stefnumótun sem hefur átt sér stað og hversu mikið þetta er þegar við reiknum það í prósentum. Ég held að það sé mikilvægt að fram komi að vilji fyrrverandi ríkisstjórnar var til þess að halda þarna ákveðnum tölum að lágmarki og vinna markvisst að því að auka framlög til þróunarsamvinnu. Hér er verið að klippa á þráðinn. Það sem er ósmekklegt í allri umræðu um fjárlögin er að segja: Við erum að færa frá samvinnunni yfir í þetta eða hitt, það er sagt að við séum að velja á milli fátækra barna í Afríku og barna á Íslandi, og verið að ala á einhverjum slíkum samanburði. Auðvitað er lítilmótlegt að stilla þessu ekki þannig upp að við ráðum ágætlega við að berjast gegn fátækt bæði innan lands og erlendis og eigum að reyna að nálgast það þannig. Það er hægt að segja að þessi fjárlög sem við höfum verið að skoða séu á fullri ferð því það eru alltaf að koma nýjar og nýjar athugasemdir. Það sem vekur áhyggjur manns er að uppgötva fleira og fleira neikvætt í þessum fjárlögum. Eitt af því sem ég var að uppgötva, af því að við fengum loksins tækifæri til að fjalla um mennta- og menningarmálin með ráðuneytunum, eru þær breytingar sem þar er verið að gera. Eitt af því sem ég hafði ekki fyllilega áttað mig á er að það er verið að setja upp nýja skrifstofu í forsætisráðuneyti, án þess að færa neitt starfsfólk frá menntamálaráðuneyti, til að sinna menningarmálum og menningarstjórn þar. Í það eru áætlaðar 16 millj. kr. Síðan er talað um fjárfestingaráætlun og að hún hafi ekki verið fjármögnuð, en svo segja menn: Við tökum 280 millj. kr. sem áttu að fara í græna hagkerfið og við ætlum að nota peningana annars staðar - peningana sem voru ekki til og fjárfestingaráætlun felld niður þess vegna. Mig langar aðeins að heyra frá hv. þingmanni vangaveltur um þetta. Mér finnst menn leggja fram mál hér á þingi 

Herra forseti. Ég er um margt sammála hv. þingmanni en þó vil ég segja varðandi það að verið sé að fjölga starfsfólki í forsætisráðuneytinu og annað slíkt, sem hv. þingmaður tók sérstaklega fram, og setja jafnvel nýjar deildir án þess að flytja fólk annars staðar frá að ég er þeirrar skoðunar að hæstv. forsætisráðherra veiti ekkert af eins mikilli aðstoð og frekast er kostur í sitt ráðuneyti. Ég sé ekki ofsjónum yfir því þó að þangað færu enn fleiri aðstoðarmenn. Ég held til dæmis að það gæti verið ágætt ráð að sett yrði upp fjölmiðladeild í forsætisráðuneytinu og það væri hægt að ráða eitthvað af þessu þrautþjálfaða fólki frá Ríkisútvarpinu þangað inn og styrkja við þá starfsemi forsætisráðuneytisins. En að því slepptu er auðvitað hárrétt hjá þingmanninum að það er dálítið sérkennilegt hvernig farið er með þessi mál. Varðandi þróunarsamvinnuna sem þingmaðurinn nefndi líka og ég kom ítarlega að í mínu máli þá finnst mér kjarninn vera þessi: Þegar menn fara með einhverjar tölur um að þróunarsamvinnan hafi hækkað á einhverju tilteknu ári, milli áranna 2008 og 2009, sem hlutfall af þjóðarframleiðslu og síðan lækkað eftir það er orsökin sú að landsframleiðslan féll. Ég vona að menn hafi ekki gleymt því, hún féll. Krónan féll. Fjármagnið sem búið var að setja í fjárlögum fyrir árið 2009 var þarna í fjárlögunum og þar af leiðandi hækkaði hlutfallið. Það var engin meðvituð ákvörðun um að fara með það upp í 0,33%. Þvert á móti var gert ráð fyrir því í fjárlögum fyrir árið 2009 að það yrði 0,26%. Þannig var útreikningurinn á því. Og síðan var samþykkt þróunarsamvinnuáætlun á árinu 2011 að frumkvæði þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar sem hér situr. Frá því að hún var sett af Alþingi 

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert sjónarmið út af fyrir sig að það veitti svo sem ekkert af því að ráða starfsfólk til að eyða misskilningi og tortryggni í forsætisráðuneytinu. En það sem vekur athygli er að á sama tíma og menn boða einhverja svona duglega aðgerð að skerða Stjórnarráðið um 5% þá bæta þeir verulega við í alls kyns, hvað eigum við að segja, þóknanlega ráðgjafarhópa, sem kosta tugi milljóna, til að leita lausna á ákveðnum málum og til að fylgja þeim eftir. Ég hef engar athugasemdir í sjálfu sér við að færa ákveðinn hluta menningar- og menntamála í forsætisráðuneytið. Aftur á móti kemur á óvart hvernig birtingarmyndin er á þeirri umgjörð. Það kemur líka mjög á óvart og það er náttúrlega forvitnilegt í sjálfu sér að t.d. upphæðin sem við vorum að rífast um í fjáraukanum, 300 millj. kr. sem voru dregnar saman úr mörgum liðum og settar í eina púllíu sem átti að fara í skipulag í sambandi við menntamál, er dregin til baka með tillögum í morgun - á sama tíma og við vorum að hlusta á af hverju þetta væri gert svona. Þetta er dregið til baka einfaldlega vegna þess að Ríkisendurskoðun telur ekki rétt samkvæmt fjárreiðulögum að gera þetta þannig. Það má því segja að sem betur fer hefur margt lagast í þessum fjárlögum einmitt vegna málflutnings stjórnarandstöðunnar og vegna gagnrýni og annars. Það stingur þó mjög í augu að þeir skulu ekki hafa séð sóma sinn í að bæta inn desemberuppbótinni hjá atvinnuleitendum sem er náttúrlega út af fyrir sig fullkomlega óskiljanlegt og hefði átt að vera gott dæmi um að við sinntum okkar minnstu bræðrum og systrum betur á sama tíma og við gerðum það líka í þróunaraðstoðinni. En mig langar í lokin að spyrja hv. þingmann aðeins út í umræðurnar um IPA-styrkina vegna þess að mér finnst það vera svolítið merkilegt mál og ég veit að hv. þingmaður þekkir sögu þess mjög vel. Nú eru menn á harðahlaupum að reyna að bjarga peningum því það er náttúrlega verið að leggja af 500–600 millj. kr. verkefni, eitt af um 2 þús. millj. kr. verkefnum, sem hafa ekkert með aðlögun að gera í þeirri merkingu sem menn hafa sagt í sambandi við 

Herra forseti. Það er hárrétt hjá þingmanninum, það er auðvitað dálítið sérkennilegt hvernig staðið er að sumu, eins og t.d. þessari svokölluðu 5% aðlögunar- eða niðurskurðarkröfu á ráðuneytin. Þau fara afar misvel eða -illa eftir atvikum út úr því. Það er einhver meinbægni, finnst mér, hvernig látið er með utanríkisráðuneytið í þessu efni vegna þess að ég tel að utanríkisráðuneytið sinni geysilega þýðingarmikilli hagsmunagæslu fyrir íslenskt samfélag, fyrir íslenskt þjóðfélag, fyrir íslenskt atvinnulíf og menningu víða um heim. Það gerir það að mínu mati á mjög árangursríkan hátt með tiltölulega mjög fáu starfsfólki. Manni dettur helst í hug að hér sé á ferðinni einhver meinbægni út í hæstv. utanríkisráðherra, þetta er mjög sérkennilegt. Varðandi IPA-styrkina hef ég sagt að ég er sannfærður um það að ákvörðun Evrópusambandsins núna er pólitísk ákvörðun sem þar er tekin á hæsta plani. Ég hef ekki trú á því að hún sé tekin bara út í loftið eða af því að þeim hafi allt í einu dottið það í hug núna. Ég hef leitað eftir svörum meðal annars hér í umræðunni um störf þingsins í morgun við hv. formann utanríkismálanefndar hvort það kunni að vera eitthvað af hálfu íslenskra stjórnvalda sem gæti hafa gefið tilefni til þess að Evrópusambandið tók þessa ákvörðun. Það þykist enginn kannast neitt við neitt í því efni en mér finnst þetta undarlegt, ég verð að segja alveg eins og er. Ég velti fyrir mér hvort óvarlegar yfirlýsingar frá íslenskum ráðamönnum kunni að vera þarna undirliggjandi án þess að ég hafi neitt fyrir mér í því. Hér eru auðvitað mjög mörg verðug verkefni, eins og þingmaðurinn nefndi, og sum þeirra eru ekki tengd ESB-aðildarferlinu sérstaklega. Það er til að mynda verkefni sem voru tengd því að við erum í EES. 

Herra forseti. Ég sé í fjárlagafrumvarpinu sem hefur verið lagt fram að þar er af ýmsu að taka, en ég ætla að gera svipað og margir aðrir þingmenn hafa valið hér í ræðustól og fara yfir fáein atriði sem mér finnst skipta einna mestu máli. Ég mun því í ræðu minni í dag tala töluvert mikið um heilbrigðismál, ég ætla að koma aðeins inn á náttúruvernd og inn á þann ósóma að moldríkt samfélag skuli ekki tíma að standa í lappirnar í þróunaraðstoð og að við skulum ekki tíma að greiða atvinnuleitendum desemberuppbót. Herra forseti. Við skulum byrja á heilbrigðismálunum. Það hefur legið fyrir núna í a.m.k. 15 ár, líklega töluvert lengur, að heilbrigðiskerfið hér þarf öfluga innspýtingu og að byggja þarf nýtt háskólasjúkrahús. Þetta hefur legið fyrir. Það getur varla heitið að einhver ágreiningur hafi verið um það. Eftir því sem umræðan hefur dregist meir á langinn hefur í rauninni bráðleiki vandans orðið meiri. Það liggur til að mynda núna miklu meira á því en fyrir tíu árum að byggja nýtt sjúkrahús. Þess vegna lít ég svo á að við sem þjóð séum að missa af býsna góðu tækifæri sem við höfum við gerð fjárlaga nú, að taka ákvörðun um það í eitt skipti fyrir öll að byrja að byggja nýjan Landspítala. Það má eiginlega segja að núverandi stjórnarmeirihluti hafi ákveðið að þjóðin skyldi missa af lestinni í heilbrigðismálum, málið er í rauninni ekkert flóknara en það. Þeir íslensku heilbrigðisstarfsmenn sem nú eru við nám víða erlendis líta ekki til Landspítala – háskólasjúkrahúss í þeirri mynd sem sú stofnun er í dag sem draumavinnustaðar eða vinnustaðarins sem þá langar að koma til og hefja landvinninga og hjálpa fólki. Það er ekki þannig. Frá hruni hefur fækkað töluvert í hópi þeirra heilbrigðisstarfsmanna sem hafa skilað sér heim úr sérnámi erlendis. Þetta á ekki aðeins við um lækna, þetta á við um fleiri hópa heilbrigðisstarfsmanna. Ástæðan er ekki bara eins og sumir hafa viljað láta í veðri vaka að fólk geti fengið betri laun eða betri kjör í öðrum löndum. Mjög stór hluti ástæðunnar liggur í því að fólk vill ekki koma hingað frá því að vinna við góðar aðstæður þar sem það hefur möguleika á rannsóknarvinnu við frábærar aðstæður við góða stofnun. Fólk vill ekki koma hingað í saggann og fúkkann og hálfhrundar byggingar á köflum. Herra forseti. Við höfðum tækifæri og ég hélt satt að segja að Alþingi Íslendinga hefði tekið um það ákvörðun sl. vor að við ætluðum að koma okkur af stað, en svo var ekki. Það voru reyndar nokkrir þingmenn á þeim tíma, meðal annarra hv. formaður fjárlaganefndar, sem gátu ekki tekið þátt í þeirri vegferð. En það vekur athygli mína að á þeim tíma greiddi hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra atkvæði með því að við færum af stað með þetta verkefni. Þegar síðan kemur að fjárlögum standa menn ekki í lappirnar. Þá er mikilvægara að leggja á sjúklingaskatta, innritunargjöld. Þá er mikilvægara að gefa útgerðum landsins svolítinn pening af því að þær eiga svo voðalega bágt. Þegar menn taka svona ákvarðanir veltir maður fyrir sér: Hvað eru þeir eiginlega að hugsa? Halda þeir virkilega að úr kerfi eins og heilbrigðiskerfinu, sem hefur verið vanfjármagnað sl. 10–15 ár, sé endalaust hægt að taka blóð án þess að það láti á sjá? Auðvitað er það ekki þannig. Við verðum sem þjóð, ef við ætlum að vera hérna með alvöruheilbrigðiskerfi, nútímaheilbrigðiskerfi, að koma okkur úr sporunum. Þá duga því miður ekki plástrar eins og þeir sem er verið að koma með nú við 2. umr. frumvarpsins, að setja 3–4 milljarða í tækjakaup og rekstur Landspítalans umfram það sem áður var ætlað. Það dugar ekki til. Auðvitað hjálpar það og það getur vel verið að menn geti haldið því fram að spítalinn hangi til næstu tveggja ára, en það verður að taka ákvörðun. Við sem þjóð verðum að taka ákvörðun um það hvort við viljum vera með nútímaheilbrigðiskerfi eða hvort við viljum vera með heilbrigðiskerfi sem er 20–30 árum á eftir þróuninni í löndunum í kringum okkur. Sumir þingmenn kunna að hugsa með sér: Ja, ég hafði það alveg ljómandi gott fyrir 20–30 árum og ég var í ágætis sambandi við lækninn minn þá og sjúkraþjálfarann minn og tannlækninn. Ég er alveg viss um að þessir sömu alþingismenn mundu ekki vilja vita, ef þeir þyrftu til að mynda að fara í aðgerð eða myndgreiningu, speglun eða þess háttar, að tækin sem er verið að nota eru á köflum 15–20 ára gömul, þau elstu, og bilanatíðni orðin há. Eins og þingmönnum er kunnugt um varð Landspítali – háskólasjúkrahús nú í vetur að kaupa sér þjónustu úti í bæ. Þá komum við kannski að kjarna málsins, herra forseti: Er það það sem menn vilja? Vilja menn sem sagt miklu frekar að það verði meira svigrúm fyrir einkaaðila úti í bæ til að hafa tekjur af heilbrigðisþjónustu? Nú ætla ég ekki að halda því fram að það sé einhver nýlunda í íslenskri heilbrigðisþjónustu að hluti hennar sé einkarekinn, síður en svo. En það hefur fram til þessa verið ágætissamhljómur í íslensku samfélagi um það að dýrustu þættir íslenska heilbrigðiskerfisins eigi að vera á hendi hins opinbera og ríkið eigi að sjá sóma sinn í því að reka almennileg sjúkrahús á Íslandi. Við erum því miður, herra forseti, að hverfa af þeirri braut með þessu fjárlagafrumvarpi. Það eru fleiri þættir í heilbrigðisþjónustu en sjúkrahúsin. Núna nýlega, bara í síðustu viku, bárust okkur fregnir af því að hjúkrunarheimili landsins berjast meira og minna í bökkum. Það þarf ekki að minna hv. þingmenn á alla umræðuna sem skapaðist í kringum rekstrarvanda Hjúkrunarheimilisins Eirar í fyrra og nú síðast rekstrarvanda elsta sérhæfða hjúkrunarheimilis landsins, Sunnuhlíðar í Kópavogi. Þar segir sjálfseignarstofnunin sem rekur heimilið sig hreinlega frá verkum vegna þess að við sem fjárveitingavald, þ.e. Alþingi, höfum ekki staðið í lappirnar og tryggt þessum stofnunum nægt rekstrarfjármagn. Það er ekki flóknara. Við erum því miður ekki bara með dæmi um Sunnuhlíð og Eir heldur líka önnur hjúkrunarheimili um allt land. Sem betur fer taka sveitarfélögin sums staðar myndarlega þátt í rekstri hjúkrunarheimila, þrátt fyrir að verkefnið sé í rauninni ríkisins. En hv. þingmenn vita það jafn vel og ég að rekstur hjúkrunarheimila og málaflokkurinn málefni aldraðra er á hendi ríkisins og grundvallarábyrgðin liggur hjá heilbrigðisráðuneytinu hvað þetta varðar. Við þurfum sem þjóð að gera upp við okkur: Erum við sem nú erum á miðjum aldri tilbúin til að segja í dag að þegar við verðum komin á þann aldur að þurfa að fara á hjúkrunarheimili eða þegar við þurfum að nota þjónustu hjúkrunarheimila þá verði fjölbýli ríkjandi á hjúkrunarheimilum? Mundum við hv. þingmenn sætta okkur við að búa í 5,5 fermetra einkarými á hjúkrunarheimili með öðrum einstaklingi sem býr í hinum 5,5 fermetrunum? Ég held ekki. Ég er ansi hræddur um að við yrðum ekki alveg sátt við það. Værum við til í að vera í þríbýli með óskyldu fólki? Nei, hv. þingmenn, það værum við ekki. Ef við getum ekki með góðri samvisku sagt að minnka megi þessa þjónustu þá eigum við að standa í lappirnar og segja: Nei, við ætlum að gera betur. Við skulum ekki gleyma því, hv. þingmenn, að þeir sem nota þjónustu hjúkrunarheimila í stærstum mæli er fólkið sem byggði upp þetta samfélag, fólkið sem er búið að greiða til samfélagsins í umtalsverðum mæli. Oft er sagt að það megi meta styrk samfélags af því hvernig það kemur fram við sína smæstu borgara. Ég verð að segja, herra forseti, að ég er ekki alltaf stoltur þegar ég geng út af hjúkrunarheimilum höfuðborgarsvæðisins. Maður er ekki alltaf stoltur af því að sjá hvernig er búið að gömlu fólki, síður en svo. Þess vegna, herra forseti, nota ég hluta af ræðu minni í dag til þess að brýna þingmenn til að sjá ljósið í þessu efni og bæta þarna í, á því er virkilega þörf. Nú talar hæstv. heilbrigðisráðherra - ég sá það á einhverjum vefmiðlinum - um að það eigi kannski að setja 200–300 milljónir aukalega í þennan málaflokk. Hv. þingmenn, það er um það bil sama upphæð og er að setja eitt hjúkrunarheimili á hausinn - eitt. Á höfuðborgarsvæðinu eru, ef ég man rétt, á milli 10 og 12 slík. Það er því hálfaumur plástur sem felst í þessu. Í allri umræðunni sem hefur verið um fjárlögin hefur mikið verið rætt um með hvaða hætti heilbrigðiskerfið geti aflað sér tekna. Ég er einn af þeim, herra forseti, sem hafa talið að við höfum gengið of langt á síðustu missirum í því að auka hlut sjúklinga í greiðslu heilbrigðiskostnaðar. Ef mig rekur rétt minni til var hlutfallið á árunum 2008 og 2009 í kringum 18%, sem sjúklingar þurftu að greiða af heildarkostnaði við heilbrigðiskerfið. Mér fannst það vera of mikið. Núna erum við komin upp undir 20% og þá ætlar núverandi ríkisstjórn að höggva í sama knérunn og setja á sjúklingaskatta. Það á að leggja gjöld á fólk þegar það er orðið virkilega veikt, svo veikt að það þarf að leggjast inn á sjúkrahús. Þá ætlum við að klípa aðeins meira af því, ná í aðeins meiri pening. Maður freistast til að hugsa sem svo, herra forseti, að menn segi með sér: Já, menn hætta náttúrlega ekkert við að fara á spítala, ha, er það nokkuð? Við hljótum að geta náð í þennan pening þannig. Ég vona bara að menn séu ekki að hugsa þetta svona. Það er hreint út sagt skelfilegt ef við sem stöndugt samfélag, sem er eftir því sem hv. stjórnarþingmenn segja á uppleið og ég held að það sé að mörgu leyti rétt hjá þeim, ætlum að loka þessum fjárlögum með því að kroppa nokkra tugi milljóna af veikasta fólkinu í samfélaginu. Það sýndi alveg ótrúlega lítinn manndóm að gera það. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að hv. þingmenn muni feta þann slóða, ég trúi því bara ekki. Í nútímaheilbrigðiskerfi eru þeir sem leggjast inn á sjúkrahús langveikustu einstaklingarnir. Þar eru þeir sem svo er komið fyrir að ekki er hreinlega hægt að nota önnur úrræði til þess að hjálpa þeim en leggja þá inn. Göngudeildarþjónustan sinnir sífellt stærri hluta. Látum liggja á milli hluta að menn borgi lág komugjöld á göngudeildum, en að ætla sér að ná í aura í vasa fólks sem neyðar sinnar vegna þarf að leggjast inn á sjúkrahús þykir mér ekki stórmannlegt, herra forseti. Við sem þingmenn, sama hvar í flokki við stöndum, eigum að sameinast um að losa okkur við slíkan ósóma. Ég talaði aðeins um framtíð og framtíðarsýn heilbrigðiskerfisins áðan og af hverju þetta skiptir allt svona miklu máli. Af hverju skiptir Landspítalinn svona miklu máli? Það er vegna þess að Landspítalinn hefur verið móðurskip íslenska heilbrigðiskerfisins. Þangað hafa komið til starfa færustu sérfræðingar íslenska heilbrigðiskerfisins og þar hefur verið unnið gríðarlega mikið vísindastarf og rannsóknarstarf í gegnum tíðina. Spítalinn er öflug háskólastofnun. Þannig viljum við væntanlega hafa hann vegna þess að við vitum að ef við gerum það ekki þá getum við ekki laðað þangað starfsfólk. Við getum ekki fengið hámenntað starfsfólk til þess að vinna á sjúkrahúsi sem er B mínus. Best menntaða starfsfólkið getur fengið vinnu hvar sem er. Það á ekki bara við um lækna, herra forseti, síður en svo. Við sjáum það til að mynda í umtalsverðum mæli að heilbrigðisstarfsfólk í öllum greinum sækir til útlanda, fer í vinnu þangað. Ef við gerum ekkert til þess að bregðast við því mun áfram að blæða úr heilbrigðiskerfinu og framtíðarsýnin verður eitthvert 19. aldar fyrirbæri sem getur í rauninni ekki gert annað en það sem var gert þegar heilbrigðisþjónustan var í árdaga hér á landi, tekið mönnum blóð. Það verður ekkert annað eftir. Við verðum að koma í veg fyrir þetta. Fyrst við erum að tala um eymd náungans get ég ekki látið hjá líða, herra forseti, að ræða um þann ósóma sem birtist í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar að skera niður þróunaraðstoð. Ég fatta hreinlega ekki þann hugsunarhátt sem býr þar að baki, svo að maður noti bara venjulegt mál, ég fatta það ekki. Þó skil ég býsna vel að við þurfum að tryggja það að fjárlögunum sé lokað því sem næst á núlli, en að sætta sig við það sem þjóð að vera eftirbátur allra landanna í kringum okkur hvað varðar stuðning við þá sem minnst mega sín í heiminum er alveg ótrúlega smátt. Maður fyrirverður sig fyrir að hér skuli hafa verið lagðar fram tillögur sem þessar. Það er svo auðvelt að loka augunum, það er svo auðvelt að líta í aðra átt þegar maður sér eymdina blasa við um allan heim, en það er ekki stórmannlegt. Fyrir utan það hafa Íslendingar í gegnum tíðina rekið mjög stóran hluta af þróunaraðstoð sinni með íslensku starfsfólki. Nú mun væntanlega eitthvað af því fólki missa vinnuna. Finnst hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans á það bætandi? Við skulum gróft séð segja að 500 millj. kr. framlag sem minnkar gæti verið einhvers staðar á bilinu 20–30 störf Íslendinga og sjálfsagt einhverjir tugir annars staðar í heiminum. Ég sé ekki af hverju við eigum að fara þessa leið. Við Íslendingar höfum til að mynda rekið skóla eins og Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna sem er í rauninni undir þessum hatti og hefur hlotið einróma lof forstöðumanna Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Við veljum að skera niður peninga til þessa. Við erum meðvitað að tína af okkur skrautfjaðrir svo að sjái í bert. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég skil ekki slík vinnubrögð. Hv. þingmönnum bæði í stjórnarmeirihlutanum og minni hlutanum á Alþingi hefur við þessa umræðu orðið tíðrætt um mikilvægi þess að farið sé vel með opinbert fé. Ég er sammála því, það er býsna mikilvægt. Þess vegna á ég erfitt með að skilja hvernig menn geta látið það flútta við góða meðferð á opinberu fé að kalla til baka heilu lagabálkana bara vegna þess að síðasti þingmeirihluti hafði forgöngu um samningu þeirra. Tökum náttúruverndarlögin sem dæmi. Það er alveg ótrúlegt að menn séu til í að henda um þúsund ársstörfum út um gluggann. Ef við leyfum okkur að reikna lauslega hvað þúsund ársstörf eru í peningum, eigum við að segja að það séu svona 5, 6 milljarðar þegar allt er talið? Að minnsta kosti ef við gefum okkur það að hluti þess hóps sem lagði til vinnu á sínum tíma hafi verið sérfræðingar. Þetta finnst mönnum allt í lagi. Já, já, hendum bara þessum þúsund ársverkum. Það er hvort sem er svo rólegt hjá okkur, við eigum hvort sem er svo mikinn pening. - Nei, það er ekki þannig. Hafi mönnum fundist í gegnum tíðina eitthvað athugavert við lagasetningu fyrri ríkisstjórna hafa menn einfaldlega komið fram með frumvörp og breytt lögum en ekki kastað út margra ára vinnu hundraða einstaklinga. Á sömu forsendum hefði væntanlega þessum sömu einstaklingum þótt alveg sjálfsagt að eftir að búið var að ganga frá samþykkt á byggingu Kárahnjúkavirkjunar að þeir sem tóku næst við hefðu hreinlega stoppað framkvæmdina. Já, við skulum bara hætta þessu. Er það ekki? Þetta voru ekki neinir náttúruverndarsinnar sem ákváðu þetta og þeim var alveg sama um náttúruna, eigum við ekki bara að stoppa þessa framkvæmd? - Nei, svoleiðis gera menn ekki í almennilegri stjórnsýslu. Menn sætta sig við að teknar eru ákvarðanir af til þess bærum lögmætum stofnunum eins og Alþingi og hafi menn eitthvað við lagasetningu að athuga leggja þeir til breytingar á lögum. Það er ótrúlega mikil meinbægni falin í því að fara þessa leið. Ef menn telja sig vera aflögufæra um 5, 6 milljarða til að semja náttúruverndarlög upp á nýtt, fara í gegnum allt vinnuferlið upp á nýtt, þá hljóta þeir að eiga peninga til að setja í heilbrigðiskerfið. Þá hljóta menn alveg eins að eiga peninga í öll hin verkefnin sem ég er búinn að nefna hér fyrr í dag. Getum við þá ekki frekar sett nokkra milljarða í viðbót í hjúkrunarheimilin, til dæmis? Nú geri ég mér, herra forseti, fulla grein fyrir því að það er ekki beint sanngjarnt að stilla málum þannig upp að maður taki peninga beint frá einum stað og geti svo bara notað þá einhvers staðar annars staðar, auðvitað er það ekki þannig. Engu að síður verður maður í samhengi hlutanna að gera ráð fyrir að kasti menn frá sér tekjumöguleikum hljóti þeir að gera það vegna þess að þeir hafi nóg. Það hlýtur að vera þess vegna. Það er alla vega þannig í venjulegu heimilishaldi og í venjulegum rekstri, sem ég veit að mörgum þingmönnum stjórnarmeirihlutans er mjög umhugað um að gangi. Þá henda menn ekki frá sér stórum fjárhæðum eða stórum hluta rekstrarins án þess að hafa efni á því. Það er bara ekki þannig. Herra forseti. Það hefur einnig farið töluverður tími í þessari umræðu í að ræða um kjör atvinnuleitenda á Íslandi. Ég held að við þingmenn getum öll verið sammála um að kjör atvinnuleitenda eru, ja, við skulum segja ekki neinn lúxus. Fyrst við gátum fundið peninga á árunum 2009, 2010, 2011 og 2012 til að greiða desemberuppbót til atvinnuleitenda neita ég að trúa því að við getum ekki fundið peninga til þess arna árið 2013. Það er ótrúlegt að menn leyfi sér að halda því fram að ekki sé hægt að forgangsraða með þeim hætti, alveg ótrúlegt. Menn voru til í að láta frá sér hækkunina á gistináttaskattinum, létu þar frá sér umtalsverða fjármuni, en menn eru ekki til í að ráðstafa peningum til að atvinnuleitendur fái desemberuppbót eins og þeir hafa gert undanfarin ár. Auðvitað kostar þetta peninga, það er enginn að segja að það kosti ekki eitthvað. 240 milljónir eru í stóra samhenginu umtalsvert fé, en ef við umreiknum það t.d. yfir í kvóta, segjum þorskígildistonn, þá eru þetta smáaurar. Ríkisstjórn sem er nýbúin að afsala sér margra milljarða tekna frá útgerðinni í landinu hlýtur að geta séð af 240 milljónum til atvinnuleitenda fyrir jólin, ég trúi ekki öðru. Það hefur einhverju slegið saman hjá fólki, það hlýtur að vera. Sem betur fer hefur atvinnuleysi farið minnkandi. Þó að árstíðarsveiflan sé eilítið upp á við núna hefur atvinnuleysi farið minnkandi. Atvinnuleysi í nóvember á þessu ári var rúmu prósenti lægra en atvinnuleysi í nóvember í fyrra. Það er fínt, það er mjög gott. Á þeim tíma sem stjórnarmeirihlutinn heldur því fram að hann sé loksins að ná að rífa þetta þjóðfélag upp úr hörmungum vinstri stjórnarinnar eins og ég heyrði einhvers staðar sagt - sem er náttúrlega eitthvert mesta öfugmæli sem hugsast getur - þá höfum við ekki efni á að borga desemberuppbótina. Það er alveg makalaust.

Forgangsröðun.

Það er nefnilega eins og hv. þingmaður grípur hér fram í með, þetta snýst allt um forgangsröðun. Hvar vill maður að sporin marki? Vill maður að þeir sem hafa það virkilega skítt í samfélaginu fái að njóta þess í einhverju að það er að koma hátíð eða vill maður sleppa því að rukka ferðamann um nokkra hundraðkalla eða kannski bara gefa útgerðarmönnum makrílkvótann? Er það ekki voða fínt? Það er svolítið ankannalegt, herra forseti, í því sem ég vil kalla andrúmsloft gjafagjörninga, sem núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar standa svolítið fyrir, að þeir skuli ekki vilja gefa peninga til atvinnuleitenda. Það er dálítið spes. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem er hér í salnum, hefur stundum talað um að sennilega væri langréttlátasta útdeilingin á kvótanum sú að allir landsmenn fengju nokkur tonn af kvóta  Herra forseti. Í fjárlögum hvers árs birtist ákveðin sýn eða við ætlumst a.m.k. til þess að í þeim birtist ákveðin sýn. Við ætlumst til þess að í þeim felist bjartsýni þeirra sem setja fjárlögin fram, en það er hálfsorglegt til þess að hugsa að sú bjartsýni sem núverandi stjórnarmeirihluti hefur fram að færa á aðventunni skuli liggja í því að borga ekki desemberuppbót til atvinnuleitenda og skera niður framlög til þróunaraðstoðar. Það er mjög sérstakt. Herra forseti. Ef þingheimur sammælist ekki um það núna að taka myndarlega á fyrir íslenska heilbrigðiskerfið munu eldar þar ekkert slokkna á næstunni. Í því sambandi get ég nefnt að á þessu ári hafa verið settar nokkrar krónur í endurbætur á Landspítala – háskólasjúkrahús við Túngötu, oftast kallað Landakotsspítali. Því miður gera menn það af slíkum vanefnum að nokkrum vikum eftir að endurbætur eru farnar af stað er allt komið aftur í sama farið. Við getum ekki verið stolt af því að fara svona með heilbrigðiskerfið okkar. Við eigum að hafa miklu meiri metnað fyrir hönd heilbrigðiskerfisins. Ég man þá tíma þegar þingmenn úr öllum flokkum sögðu það fullum fetum að samstaða ætti að vera um heilbrigðiskerfið sem almannaheilbrigðiskerfi, það ætti að vera samstaða um að hafa öflugt heilbrigðiskerfi. Það getum við ekki nema við séum með sterkt móðurskip þar sem Landspítalinn er. Við eigum að sammælast um það nú á aðventunni að hverfa ekki frá þessari fjárlagaumræðu án þess að taka ákvörðun um það - þó að við ákveðum ekki að breyta núna öllu því sem ég hef rætt um hér - að Landspítalanum megi ekki blæða meira og að við ætlum að taka upp varnir fyrir þetta stærsta og mikilvægasta sjúkrahús landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var á köflum svolítið sérstök. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði að í náttúruvendarfrumvarpið hefðu farið þúsund ársverk. Voru þetta 300 einstaklingar í þrjú ár eða hvaða rosalega vinna lá að baki því frumvarpi? Ég sá þetta frumvarp og tók þátt í umræðunni  Hv. þingmaður talaði um heilbrigðismálin og mikilvægi þess að bæta í þau. Ég er með tölurnar yfir það hvað hefur verið lagt í heilbrigðismálin á undanförnum árum og ég spyr, af því að hv. þingmaður var á síðasta þingi þegar vinstri stjórnin var: Talaði hann um þetta innan stjórnarflokkanna, um mikilvægi þess að bæta í heilbrigðisþjónustuna? Og ef hann gerði það varð hann ekki fyrir vonbrigðum með viðbrögðin sem hann fékk, af því að ekki skilaði áherslan hjá hv. þingmanni sér í fjárheimildum? Ég hélt um tíma að hann væri kominn í lið með stjórnarliðinu því að hann gagnrýndi svo harkalega síðustu ríkisstjórn. Ég til dæmis var mjög hógvær í minni ræðu í samanburði við hv. þingmann sem fór yfir það hvernig búið hefði verið að þessu og hvernig hefði verið forgangsraðað rangt. Það væri ágætt að fá að vita hvaða viðbrögð hann fékk. Sömuleiðis, af því að hann nefndi einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni, er hann sammála VG um að hætta eigi með einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni, eins og ályktað hefur verið um á landsfundi VG?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki heyrt alla ræðuna mína því að ég tiltók það í upphafi ræðu minnar að ég hefði talið og látið það í ljós að á síðasta kjörtímabili hefðum við gengið of nærri heilbrigðiskerfinu. Það kom bæði fram í tali mínu hér í þingsal og einnig innan míns stjórnmálaflokks. Ég hins vegar, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður geri sér grein fyrir, áttaði mig á því á þeim tíma að hér hafði orðið eitt stykki hrun og það var skorið niður til allra málaflokka eða nánast allra málaflokka. Minnst var skorið niður í heilbrigðiskerfinu, hlutfallslega, þó að krónurnar hafi augljóslega orðið mjög margar þar vegna þess að það er svo stór þáttur. Ég taldi þá og tel enn að við höfum gengið fulllangt í niðurskurðinum og þess þá heldur tel ég ekki svigrúm núna til að draga úr, til að leggja á ný gjöld, bara alls ekki. Hlutur sjúklinga í heilbrigðisþjónustu er nú þegar orðinn of hár og við eigum ekki að stíga skref í þá átt að bæta þar við. Varðandi fullyrðingar þingmannsins um afstöðu Vinstri grænna til einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu er mér bæði ljúft og skylt að upplýsa þingmanninn um að stefna Vinstri grænna hvað varðar einkarekstur í heilbrigðiskerfinu gengur út á að við viljum ekki að rekstur í heilbrigðiskerfinu sé í ágóðaskyni, en við höfum ekkert á móti einkarekstri í heilbrigðiskerfinu svo framarlega sem hann er ekki rekinn í hagnaðarskyni. Það hefur margoft verið sagt á landsfundi VG.

Virðulegi forseti. Ég var bara að vísa í að það kom frétt um ályktun á held ég síðasta landsfundi VG varðandi einkarekstur í heilbrigðisþjónustu. Við getum kannski farið yfir það betur á öðrum tíma. Ég vekja athygli hv. þingmanns á því, af því að hann talaði um að skorið hefði verið niður i öllum málaflokkum, að það voru ýmsar stofnanir og liðir sem hækkuðu mikið á síðasta kjörtímabili. Ég er ánægður að heyra að hann hefur líka talað fyrir þessu sjónarmiði þá. Það eru allra handa eftirlitsstofnanir, ég fór yfir þetta áðan í ræðu minni af því að ég er búinn að taka þetta saman, undirstofnanir umhverfisráðuneytisins og annað slíkt, þannig að það var ekki forgangsraðað í þágu heilbrigðisþjónustunnar á síðasta kjörtímabili, því miður. Þess vegna eru við í þeirri stöðu sem við erum í núna. En ég heyri það að hv. þingmaður er sjálfum sér samkvæmur og talaði fyrir því þá eins og hann gerir núna og ég fagna því.

Frú forseti. Það er auðvelt að tala um að ekki hafi verið reynt að verja heilbrigðiskerfið á síðasta kjörtímabili. Ég er klárlega ekki sammála hv. þingmanni um að þar hafi verið gengið harðast fram, síður en svo. Við gerðum það sem var hægt við afar erfiðar aðstæður til að verja kerfið. Ég lýsti þeirri skoðun minni áðan að í sumu hefðum við gengið fulllangt fram, fullhart fram. Það er algjörlega þannig. Ég get alveg farið yfir það með hv. þingmanni hér á eftir yfir kaffibolla hvernig við hefðum getað gert það öðruvísi. En eftir stendur að heilbrigðis- og menntakerfið voru þeir þættir í þjónustu hins opinbera sem helst var hlíft á síðasta kjörtímabili.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni alveg sérstaklega fyrir þessa stórkostlegu ræðu sem var flutt af innblásnum þrótti og mikilli reynslu hans af heilbrigðiskerfinu. Mér fannst hv. þingmaður færa alveg frábær rök gegn því að koma á sjúklingaskatti. Mig langar að rifja upp af því tilefni að þegar sú hugmynd kom fram með miklu offorsi innan úr Sjálfstæðisflokknum í upphafi fjárlagaumræðunnar þá kom formaður Framsóknarflokksins og sagði að þetta væri nú bara vinnuplagg og þessi hugmynd væri nú bara vangaveltur. Við sjáum það eigi að síður að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og aðrir niðurskurðarberserkir hafa beygt Framsóknarflokkinn í duftið, svínbeygt hann. Það finnst manni dálítið nöturlegt. Það er svo rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað var gengið nærri heilbrigðiskerfinu á síðasta kjörtímabili og farið of nálægt beini. En það sama má segja um ýmsa aðra flokka velferðar hér á Íslandi. Af hverju? Eins og hv. þingmaður sagði: Það varð eitt stykki hrun, það hlaut eitthvað undan að láta. Menn voru hér að berjast við það að koma þessu samfélagi aftur á réttan kjöl og tókst það. Það er þess vegna sem ég get verið sammála hv. þingmanni, en að öðru leyti segi ég það einfaldlega að það voru engin önnur úrræði. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það sem hann sagði um þróunaraðstoðina. Þegar maður les þetta skelfilega plagg sem eru breytingartillögur meiri hlutans kemur í ljós að enginn málaflokkur fær jafnmargar niðurskurðartillögur og þróunarsamvinnan, 13 talsins, og í öllum þeirra er að finna rangar forsendur. Þar er sagt að það sé gert með hliðsjón af því að afla hafi átt fjár til hækkunar til þróunarsamvinnu með veiðigjaldi. Ég kannast bara ekki neitt við það. Er þá ekki hv. þingmaður 

Frú forseti. Jú, ég er sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni varðandi það að margt í þessu fjárlagafrumvarpi er flausturslega gert. Það er hlaupið til og skorið niður svolítið af „popúlískum kenndum“. Menn hjóla í þætti þar sem menn munu ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér, þ.e. þeir sem verða verst fyrir niðurskurðinum munu ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér og munu ekki gera það. Það er ég viss um að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er mér sammála um að er ekki stórmannlegt, það er það ekki. Börnin í Malaví, sem við höfum verið að styðja við bakið á undanfarin ár, munu ekki koma hingað á þingpallana til að kvarta undan niðurskurði í þróunaraðstoð. Gamla fólkið sem þarf að hjálpa í göngugrindum eða hjólastólum inn á sjúkrahúsin mun ekki koma hér á þingpallana og kvarta yfir sjúklingagjöldunum, það mun ekki gera það. Vonandi verða einhverjir fulltrúar þeirra hér á þinginu til þess, ég vona það svo sannarlega. En það er algjörlega ljóst að niðurskurður og gjaldtaka með þessum hætti er ekki bara flaustursleg, hún er ómanneskjuleg.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þetta eru ómanneskjulegar aðferðir, en ég er ósammála honum um að það sé gert meðvitað af einhverjum popúlískum ástæðum. Það er fyrst og fremst, eins og við vitum sem höfum setið slímusetur í þessum sal, að einn þingmaðurinn í hópi niðurskurðarmeistaranna hefur alltaf verið með sveðjuna á lofti gagnvart því að nota fé skattborgara til þess að styðja fátækt fólk og er þess valdandi að Ísland verður sér nú til skammar með því að vera að dragast langt aftur úr öllum. Þetta eru einfaldlega persónulegar tilfinningar eins þingmanns sem mér finnast sjálfum byggjast á miskunnarleysi og harðýðgi. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um það núna, ég er dapur yfir því. Hv. þingmaður sagði að nú ættum við að slá skjaldborg um Landspítalann. Ég er sammála honum þar líka, nú er tíminn. Það var ætlun fyrri ríkisstjórnar að nota það skeið sem nú er að hefjast og átti að vera uppbyggingarskeið og gæti verið það ef menn hefðu á annað borð eitthvert plan í atvinnumálum, sem þessi ríkisstjórn virðist ekki hafa. En hv. þingmaður sagði að við ættum að gera þetta og mig langar að spyrja: Hvernig? Er hann t.d. að leggja til að ráðist verði í 

Frú forseti. Það er gott ef maður fær einfaldar spurningar. Svarið er já, við eigum að ráðast í byggingu nýs Landspítala, það er ekkert flóknara en það. Ef við gerum það ekki erum við þar með að segja að við sættum okkur við það að heilbrigðisþjónusta á Íslandi verði annars flokks til frambúðar. Það er ekkert flóknara en það. Við sem löggjafarsamkunda skuldum Landspítalanum það. Við skuldum Landspítalanum það að segja: Við ætlum að vera þingið og kjörtímabilið þar sem farið er af stað að byggja nýjan Landspítala og íslenska heilbrigðiskerfið er reist úr öskustónni. Ef við getum það ekki verður það of seint.

Frú forseti. Áður en ég ræði ræðu hv. þingmanns vil ég geta um örfáar staðreyndir. Skuldir ríkissjóðs eru um 1.800 milljarðar. Vextir af því eru 70 milljarðar á ári, eitt stykki sjúkrahús á hverju einasta ári. Vextir eru því 200 milljónir á dag. Það vill svo til að þau atriði sem hv. þingmaður nefndi í ágætri ræðu - nú kem ég inn á ræðuna - voru einmitt af þeirri stærðargráðu, vextir á dag. Hv. þingmaður kom með, eins og margir aðrir í þessari umræðu, ég hef hlýtt á hana, það sem ég vil kalla tuggu um þá skatta sem ríkisstjórnin hefur fallið frá. Það er löngu búið að ræða það, það var gert í sumar. Það er því óþarfi að vera að tyggja það aftur og aftur, í hverri einustu ræðu. Það dregur umræðuna á langinn og kemur málinu lítið við. Það sem hv. þingmaður ræddi voru legugjöld og jólabónus, hann ræddi reyndar ekki RÚV en þróunaraðstoð, allt 200 milljónkallar eða 250 milljónkallar, vextir á dag hvert um sig. Hann sagði jafnframt í ræðunni að veikasta fólkið væri innritað. Nú vill svo til að maður sem þarf að skera upp vegna krossbanda í hné leggst inn. Hann er þar af leiðandi veikari en krabbameinssjúklingur sem fer í kviðsjáraðgerð og er ekki lagður inn og borgar fyrir aðgerðina, fyrir læknisþjónustu og fyrir blóðtöku og allar rannsóknir. Ég veit ekki hvort hv. þingmanni finnst þetta eðlilegt. Mér finnst það ekki. Ég hef nefnilega annað mat á því hver er veikur og hver er ekki veikur eða veikastur, það er erfitt að meta það. Ef við gerum ekki eitthvað í þessum halla ríkissjóðs munu börnin okkar, næsta kynslóð, borga.

Frú forseti. Þingmanninum varð þarna á að bera saman epli og appelsínur, en það er allt í lagi. Þegar við berum saman sjúklinga eða sjúklingahópa, alveg eins og þegar við berum saman önnur atriði, verðum við að passa okkur á því að bera saman sambærilega hópa. Tveir krabbameinssjúklingar þar sem annar er veikari en hinn, ég get alveg fullvissað þingmanninn um að sé eitt pláss í boði á spítalanum fær sá veikari það. Það nákvæmlega sama á við um einstaklinginn sem fer í krossbandaaðgerð, ef þarf að leggja einn sjúkling inn þá fær sá sem er veikari pláss. Það eru oftast eldri sjúklingar, sjúklingar sem eru með fleiri vandamál, sjúklingar sem eru með flóknari vandamál eða þar sem um samspil margra vandamála er að ræða. Þingmaðurinn veit líka, og ég þakka honum fyrir að minna mig á það sem ég hef áður sagt í hans eyru, að við höfum gengið of langt í innheimtu gjalda á til að mynda krabbameinssjúklinga. Það hef ég sagt í eyru þingmannsins áður, við höfum gengið allt of langt. En við eigum ekki að bregðast við þeim vanda með því að fara að rukka einhverja aðra sjúklingahópa. Við eigum miklu frekar að bregðast við þeim vanda með því að draga úr gjöldum á þá sem eru að borga of mikið.

Frú forseti. Það er einmitt það sem greiðsluþátttökunefndin er að vinna að, að takmarka það sem fólk greiðir í heildina fyrir heilbrigðiskerfið. Það er verið að vinna að því en eins og staðan er núna gætir misræmis. Það var ekki ég sem kom með alhæfinguna um að veikasta fólkið væri innritað. Það var hv. þingmaður sem kom með þá alhæfingu og hún er þá alhæfing um að sá sem er með krossbandamein í hné sé veikari en krabbameinssjúklingur, því að hann er ekki lagður inn og hann vill heldur ekki verða lagður inn. Það eru lífsgæði að geta verið heima hjá sér eins lengi og hægt er. Ég held að mjög margir séu þakklátir fyrir þær tæknibreytingar sem hafa orðið, sem eru gífurlegar á síðustu fimm eða tíu árum, sem eru kviðsjáraðgerðirnar. Það er stórkostleg framþróun og stórkostleg bót fyrir sjúklinga en hefur í för með sér að þeir borga og borga út og suður. Þetta gerðist á vakt síðustu ríkisstjórnar en vonandi lagast það.

Frú forseti. Þingmaðurinn ætlar að halda sig við að bera saman epli og appelsínur og það er þá allt í lagi. Við getum ekki borið saman veikindi á milli sjúklingahópa, 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar fyrir árið 2014 og inn í það blandast ýmislegt annað eins og komið hefur fram í þessum umræðum sem hafa staðið í eina þrjá daga og sem speglast svolítið af því hve langan tíma fjárlagaumræðan í fyrra tók. Og það er kannski ekkert óeðlilegt að það sé rætt vegna þess að margt er hægt að ræða. Það eru fimm ár frá hinu stóra og mikla hruni sem setti allt á annan endann, jafnt hjá ríkissjóði, almenningi í landinu, fyrirtækjum og öðrum, og það er því ósköp eðlilegt að vel sé farið yfir þessi mál. Ég hyggst fara yfir stöðuna eins og hún var, hvernig unnið hefur verið á henni og hvers vegna skuldir ríkissjóðs eru svo miklar sem raun ber vitni, sem gerir að verkum að ríkissjóður borgar um 70 milljarða kr. í vexti á ári af skuldum sínum. Það er ríflega einn nýr Landspítali. Fyrir þessu eru ástæður, ekki endilega þær að ríkisstjórnin hafi farið illa að í ríkisfjármálum heldur er um að ræða afleiðingar af hruninu og því sem þurfti að gera þá. Ég ætla að koma að því aðeins seinna. Ég verð að gagnrýna mjög núverandi stjórnarmeirihluta fyrir það hve seint þetta er allt saman fram komið, að við skulum enn vera hér, undir kvöld 17. desember, í 2. umr. fjárlaga, þegar vinnu við fjárlagafrumvarp ætti í raun að vera lokið. Þá verð ég líka að minna á að núverandi hæstv. ríkisstjórn óskaði eftir því á sumarþingi að þingsköpum Alþingis yrði breytt, að vísu bara til bráðabirgða, til að meiri tími gæfist til að vinna tekjuöflunarfrumvarp sem nú átti í fyrsta skipti að leggja fram samhliða fjárlagafrumvarpi. Þetta var nýtt í þingsköpum Alþingis og við höfum líka breytt samkomudegi þingsins en þingið átti að koma til starfa 10. september sl., en fyrir þá breytingu var komið saman 1. október. Þá lagði ríkisstjórnin fram fjárlagafrumvörp sín. Sá sem hér talar hefur átt sæti í þingskapanefnd og lagði mikla áherslu á það ásamt öðrum á sínum tíma að þessu ákvæði yrði breytt, að samkomudegi Alþingis yrði flýtt fram í september, til þess meðal annars að fjárlagafrumvarp yrði lagt fyrr fram til þinglegrar meðferðar og þingið, fjárlaganefnd aðallega, hefði lengri tíma til að vinna fjárlagafrumvarp en áður hefur verið þegar verið var að leggja það fram 1. október. Samhliða þessu var sett inn í þingsköp að ríkisstjórn skuli líka leggja fram tekjuöflunarfrumvörp sín á sama tíma. Við sjáum að þessi breyting var til góðs þó svo að núverandi ríkisstjórn hafi í raun klúðrað málum þetta árið. Þeir byrjuðu á því að fá frest á samkomudegi til 1. október og síðan hefur fjárlagavinnan gengið mjög illa. Þó svo að fjárlaganefnd hafi haldið 20 fundi og, eins og segir í nefndaráliti, fengið til sín fulltrúa 50 sveitarfélaga og einhverja frá ríkisstofnunum, er það engu að síður gagnrýnisvert hvernig á málum hefur verið haldið, líka í fjárlaganefnd. Ég er varamaður Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd fyrir okkar ágæta fulltrúa og aðalmann, Oddnýju G. Harðardóttur. Ég hef þurft að mæta á nokkra fundi fjárlaganefndar og hef orðið mjög undrandi á þeirri vinnu sem þar hefur verið. Ég var til dæmis mjög undrandi á fundi þegar til stóð, vegna þess að þá áttu breytingartillögur við 2. umr. fjárlaga að fara að koma fram - ef ég man rétt var þetta á þriðjudegi eða miðvikudegi, skiptir ekki öllu máli, nema hvað að boðað var af formanni nefndarinnar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að nú yrði fundað lon og don, ef ég má nota það orðalag, að menn skyldu búa sig undir langa og mikla fundi og þar á meðal yrði fundað á meðan Alþingi væri að störfum í þessum sal. Ég mótmælti þessu enda viljum við halda í það prinsipp að nefndir séu ekki að störfum þegar fundur er á Alþingi. Brugðist var við því með bókun. Í fundargerð nefndarinnar var bókað af formanni að þar sem fulltrúi Samfylkingarinnar vildi ekki að fundur yrði haldinn á þingfundatíma skyldu nefndarmenn búa sig undir kvöld- og næturfundi á fimmtudag og föstudag og gott ef ekki laugardag og sunnudag. Landsbyggðarþingmenn í fjárlaganefnd voru vinsamlegast beðnir að koma suður á sunnudagskvöldi vegna þess að byrja ætti snemma á mánudegi. Þarna var von á breytingartillögum fyrir 2. umr. og þarna var fjáraukinn nýkominn fram, sem kom líka allt of seint, og þarna átti að fara að taka á móti ráðuneytum til að ræða fjáraukann. Hvað gerðist svo? Voru þessir fundir haldnir? Nei. Fimmtudagsfundurinn var sleginn af, föstudagsfundurinn var sleginn af, engir kvöld- og næturfundir og ekki heldur á laugardag og sunnudag. Fundurinn sem boðað var til á mánudagsmorgun - eins og ég sagði áðan voru landsbyggðarfulltrúarnir beðnir um að flýta för sinni hingað til Reykjavíkur til að geta byrjað snemma á mánudagsmorgni; mér skilst að fyrsta flug, aðallega frá Akureyri, hafi gert að verkum að nefndin hafi getað byrjað klukkan 9 á mánudögum - var líka sleginn af og fundur ekki haldinn fyrr en 17.30 þann dag og hann stóð í tvo tíma. Virðulegi forseti. Þetta tek ég sem dæmi og gagnrýni þessi vinnubrögð á sama hátt og ég gagnrýni vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að hafa þurft að fá þennan frest, eftir á að hyggja, sem greinilega hefur lítið sem ekkert verið notaður. Ég þekki það frá fyrri tíð að fjárlagavinnan á vegum ráðuneyta og annað gengur sinn vanagang þó svo að kosningar hafi verið. Og vegna þess að við erum svona langt á eftir áætlun að ræða fjárlög, vegna þess að breytingartillögur fyrir 2. umr. komu seint fram og eru enn þann dag í dag að taka breytingum, þá erum við orðin þetta langt á eftir áætlun og ég hlýt að gagnrýna það líka. Ég skil ekki almennilega hvers vegna þurft hefur að taka svona langan tíma í þær breytingartillögur sem hér eru settar fram vegna þess að hér er ekkert verið að breyta neitt voðalega miklu. Verið er að hækka tekjur um 4,3 milljarða, sem kemur meðal annars af því að skattar á tekjur og hagnað eru taldar skila 3 milljörðum umfram fjárlög á þessu ári og skattar á vöru og þjónustu 2,3 milljörðum, en á móti vegur lækkun arðgreiðslu o.fl. um 1,8 milljarða. Þetta er því allt og sumt, 4,2 milljarðar bætast við tekjumegin og svipuð tala gjaldamegin. Við erum því við það að nálgast 600 milljarða markið með heildartekjur og heildargjöld. Mér finnst að það sé ekki vegna þess hvaða tillögur voru gerðar, samanber ótrúlega ósvífnar tillögur um niðurskurð til þróunaraðstoðar. Hvers vegna þurfti þetta að taka svona langan tíma? Það skil ég ekki. Og enn síður eftir að hafa hlustað á forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktsson í sjónvarpsþætti að boða 350 millj. kr. niðurskurð á barnabótum, vaxtabótum og ýmsu fleiru. Í þeim ágæta útvarpsþætti Sprengisandi tók formaður fjárlaganefndar þetta líka upp og gaf í ef eitthvað er á sinn hátt, sem auðvitað er sett fram þannig að það skilst alveg, samanber hótun um niðurskurð til Ríkisútvarpsins. Ég er nú í hagræðingarhópnum, var sagt hvað það varðar. Síðan kemur hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingar, á mánudeginum eftir þessar miklu yfirlýsingar, spyr hæstv. forsætisráðherra út í niðurskurð á barnabótum og þá slær hæstv. forsætisráðherra, formaður Framsóknarflokksins, boðaðan niðurskurð formanns Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, af í einu vetfangi, um 350 millj. kr. niðurskurð á barnabótum. Þá kem ég aftur að því sem ég held að sé ástæða þess að þetta hefur allt dregist. Við erum fyrst og fremst svona seint á ferðinni með fjárlög og þessa umræðu, þrátt fyrir góð orð og góðar hugsanir hæstv. forseta Alþingis, sem var um það að mál kæmu snemma fram og allt það, vegna ágreinings innan stjórnarflokkanna. Það er þess vegna sem þessar tafir hafa orðið og ég held að líka megi skrifa það á reynsluleysi við stjórn fjárlaganefndar. Nú verð ég að segja alveg eins og er hvað það varðar að þá veit ég ekki hvort skipulag fjárlaganefndar og vinnubrögð hafi ekki verið nógu öguð eða hvort ríkisstjórnin hafi tekið svona langan tíma í að koma fram með þessar tillögur eða hvort um er að ræða sambland af þessu öllu. Þetta er gagnrýnisvert vegna þess að nú, fimm árum frá hruni, hefði þessi vinna ekki þurft að taka svona langan tíma. Sennilega er ágreiningur innan stjórnarflokkanna meiri en við gerðum okkur grein fyrir hvað þetta varðar. Ágætisáform sem stjórnarflokkarnir höfðu um aukningu til heilbrigðismála - nákvæmlega það sama og við þingmenn Samfylkingar sögðum við 1. umr. og lögðum höfuðáherslu á, að það væri okkar stefna að auka framlag til heilbrigðismála, það væri mál númer eitt, tvö og þrjú við fjárlagavinnuna. Sem betur fer virðist víðtæk samstaða vera hér á Alþingi um að auka fjárveitingu til heilbrigðismála, sama hvort það er til Landspítalans, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri eða í heilbrigðisstofnanir og heilbrigðismál almennt, sem betur fer er það sett þarna inn. Virðulegi forseti. Ég sagði hér í byrjun að mér vitanlega hefði ekki komið fram það sem við getum kallað fimm ára yfirlit frá hruni í ríkisfjármálum. Þegar samstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við ríkisbúskapnum var ríkissjóður rekinn með um 216–220 milljarða kr. halla á hverju ári. Þetta voru engar smáræðistölur og áformum um að skila afgangi var frestað um eitt eða tvö ár og voru áætluð fyrir 2014. Ég fagna því að frumvarpið er þannig úr garði gert núna að gert er ráð fyrir um 660 millj. kr. afgangi á ríkissjóði fyrir árið 2014. Okkur veitir ekki af til þess að eiga upp í ýmislegt af því sem ég ætla nú að gera að umtalsefni. Í kaflanum um stöðu og horfur í ríkisfjármálum í fjárlagafrumvarpinu eru mjög miklar og góðar upplýsingar sem ég ætla, með leyfi, að lesa hér upp. Hér koma fram tölur sem vert er að hafa í huga þegar menn tala um niðurskurð eða að ná afgangi eða því sem verið er að takast á við núna. Þar segir, með leyfi forseta: „Brýnasta viðfangsefni ríkisfjármálanna um þessar mundir er eins og undanfarin ár að vinda bug á hallarekstri og skuldasöfnun ríkissjóðs. Í kjölfarið á falli bankakerfisins haustið 2008 þurfti ríkissjóður að taka á sig þungar byrðar vegna endurreisnar fjármálakerfisins og efnahagsafleiðinganna, sem komu fram bæði í hrapi skatttekna og stórauknum útgjöldum, einkum vegna vaxtakostnaðar og atvinnuleysisbóta. Þannig féllu heildartekjur ríkissjóðs um nærri 8% af vergri landsframleiðslu (VLF) á milli áranna 2007 og 2009 á sama tíma og vaxtagjöld hækkuðu úr 4,6% í liðlega 19% af tekjunum og atvinnuleysisbætur úr 0,5% í 6% af tekjunum.“ Svo segir, virðulegi forseti: „Hefðu ekki nánast allar skuldir ríkissjóðs verið greiddar niður árin á undan er raunar vandséð hvernig hann hefði getað staðið af sér svo stór áföll nema með miklu meiri aðstoð frá alþjóðaaðilum og nágrannaþjóðum en kynni að hafa verið til reiðu. Afleiðing þeirra varð engu að síður að allar horfur voru á því að rekstur ríkissjóðs væri orðinn ósjálfbær til næstu ára litið. Afdrifaríkustu áhrifin stöfuðu af stóraukinni skuldabyrði.“ Síðan kemur kafli, virðulegi forseti, sem er ákaflega merkilegur og rétt er að hafa í huga þegar talað er um skuldir ríkissjóðs: „Stór hluti af skuldaaukningunni átti rætur að rekja til erlendrar lántöku til að auka gjaldeyrisforða landsins, eða sem nam samtals nálægt 390 milljörðum kr.“ Svo kemur þessi kafli: „Endurfjármögnun fjármálakerfisins var jafnframt verulegur hluti af áföllnum skuldbindingum. Ef talin eru með framlög til Íbúðalánasjóðs og SpKef hefur endurfjármögnun fjármálastofnana aukið skuldir ríkissjóðs um hátt í 250 milljarða kr.“ Þegar rætt er um fall fjármálastofnana er alltaf talað eins og það hafi eingöngu verið þrír stærstu bankarnir, höfuðbankarnir, sem hafi farið á hausinn. En til er banki sem heitir Seðlabankinn og í fjárlagafrumvarpi stendur, með leyfi forseta: „Þá þurfti að endurfjármagna Seðlabankann með útgáfu á skuldabréfi fyrir um 170 milljarða kr. í kjölfar þess að veðlán til viðskiptabankanna töpuðust við það að forgangsröð krafna var breytt með setningu svonefndra neyðarlaga í október árið 2008. Sá þáttur sem einna mest munar þó um á þessu tímabili er samfelld árleg skuldaaukning vegna halla á greiðsluafkomu ríkissjóðs, sem var orðin 350 milljarðar kr. í lok ársins 2012 og gæti stefnt í að verða nær 400 milljarðar kr.“ - þetta eiga örugglega að vera 400 milljarðar kr. - „í lok yfirstandandi árs. Þessar og aðrar skuldir ríkissjóðs eru orðnar rúmlega 1.500 milljarðar kr. og um 80% af VLF. Fyrirsjáanlegt hefur verið að þessa óheillaþróun verður að stöðva áður en skuldastaðan verður orðin illviðráðanleg eða fer að hamla enn frekar en orðið er getu ríkisins til að standa undir grunnþjónustu og velferðarkerfinu.“ Virðulegi forseti. Hér er talað um að atvinnuleysi hafi farið úr 0,5% í 6%. Má ég minna á að sennilega hafa tæplega 140–150 milljarðar - skulum við hafa það til að hafa svigrúm - verið greiddir í atvinnuleysisbætur á þessum árum frá hruni. Þær upplýsingar er vert að hafa í huga og líka þessa endurfjármögnun fjármálastofnana sem ég nefndi hér áðan, upp á 250 milljarða kr., og endurfjármögnun Seðlabankans upp á 170 milljarða. Í fjárlagafrumvarpinu er fjallað um að búið sé að borga í kringum 50 milljarða kr. í vexti, sem er um það bil einn nýr Landspítali. Virðulegi forseti. Ég gat hér áðan um vaxtakostnaðinn, að hann verði í kringum 77 milljarðar kr. á þessu ári, eða um 4,3% af vergri landsframleiðslu, líkt og var á árinu 2012, og að vaxtajöfnuður, að teknu tilliti til vaxtatekna, verði neikvæður um 57 milljarða kr. eða um 3,2% af vergri landsframleiðslu. Þessir 77 milljarðar kr. eru, eins og áður hefur komið fram í máli mínu, verulega miklir peningar, eru blóðpeningar sem við sjáum af úr ríkissjóði sem mætti gera mikið fyrir. Þess vegna á auðvitað að stefna að hallalausum fjárlögum og að afgangi á fjárlögum, ekki veitir af til að borga þetta niður. Við skulum hafa í huga að náum við þeim árangri - sem því miður er ekkert líklegt og kannski bara algjörlega óraunhæft, eins og fjallað er um í frumvarpinu - að eiga afgang upp á 50 milljarða kr. á ári í tíu ár gerir það ekki nema 500 milljarða kr. eða sem nemur 1/3 skuldarinnar sem ég gerði að umtalsefni áðan, þ.e. skuldarinnar vegna gjaldeyrisforðans, endurreisnar fjármálastofnana, endurreisnar Seðlabankans, og svo er það halli á ríkissjóði undanfarin ár sem hefur meira að segja þurft að fjármagna með lánum. Virðulegi forseti. Margt fleira mætti segja um þetta en miðað við þá tölu sem ég hef gert að umtalsefni held ég að allir séu sammála um að við þurfum að komast sem fyrst í meiri tekjur og minni útgjöld. Hvernig sköpum við meiri tekjur í þessu landi? Jú, með því að auka hagvöxt og auka hann sem mest hvað það varðar að nota náttúruauðlindir okkar, sama hvort það eru fallvötnin, jarðhitinn, fiskurinn í sjónum, eða bara mannauðurinn, íslenskt hugvit; að auka útflutningstekjur, auka atvinnusköpun, sérstaklega á sviði vöruframleiðslu, sama hvort um er að ræða þjónustustarfsemi eða útfluttar vörur - þ.e. við þurfum að flytja út vörur og skapa gjaldeyri inn í landið. Það er brýnasta verkefni okkar og hefur verið alla tíð en enn meiri þörf er á því nú en nokkru sinni fyrr. Það er auðvitað vegna þungrar skuldastöðu og gjaldeyrishafta sem menn kalla snjóhengju, sem var afleiðing af stjórnarstefnu þeirra ára þar sem aðalútflutningur Íslendinga var ekki fiskur heldur íslenskar krónur, krónubréfin frægu o.s.frv. Ég nefndi það hér áðan, og las það upp sem stendur í frumvarpinu, að hefði ríkissjóður ekki verið svona skuldlítill haustið 2008, í hruninu, hefðum við farið enn þá verr. Minnist ég nú fjárlagafrumvarps sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, lagði fram - þó að ég muni nú ekki nákvæmlega hvaða ár það var, en það skiptir ekki máli. Þá var 80 milljarða kr. afgangur á fjárlögum, sem var notaður til að borga niður skuldir. Þar voru tekjur ríkissjóðs af gengdarlausum innflutningi og vitleysisgangi sem var í þjóðfélaginu, tollar, virðisaukaskattar o.s.frv., jafnvel af byggingum húsa eða að verið var að gera lóðir klárar til húsbygginga o.s.frv., sem við eigum nú á lager til margra ára. Virðulegi forseti. Í þessu samhengi, áður en ég fer frá þessum hætti, vil ég geta þess sem voru fyrstu skref þessarar ríkisstjórnar, sem var að kasta frá sér töluvert miklum tekjum á sumarþingi. Það var aðallega af lækkun veiðileyfagjalds, það voru miklir peningar. Það væri ekki verra að hafa meiri tekjur hér inni af því sem kastað hefur verið út um gluggann, hvort sem það var veiðileyfagjald, vaskur af ferðaþjónustu eða annað, til þess að hafa meiri afgang af fjárlögum eða skipta því aðeins betur niður en gert er þannig að við þurfum ekki að vera að ráðast á okkar minnstu bræður og systur. Það sem er einna sorglegast í dag snýr ekki að fjárlögum heldur að fjáraukalögum fyrir þetta ár. Við erum hér 17. desember og okkur hefur ekki enn tekist að sveigja ríkisstjórnina af þeirri óheillavænlegu braut að ætla, í fyrsta skipti frá hruni, að sleppa því að greiða desemberuppbót til atvinnuleitenda eins og síðasta ríkisstjórn gerði. Nú standa út af 240 millj. kr. hvað það varðar til þess að það fólk sem hefur gengið um atvinnulaust, missti atvinnuna í hruninu og öllum þeim erfiðleikum sem gengið hafa yfir eftir það - þetta fólk er á atvinnuleysisbótum og fær um 170 þús. kr. á mánuði. Það var sárt og átakanlegt að hlusta á fólk hringja inn á einni útvarpsstöðinni og lýsa hag sínum, það gat ekki einu sinni leyft sér að gera það sem flestir Íslendingar gera, að gefa sínum nánustu smájólagjafir, heldur kom líka í ljós að jólin eru ekki mikil hátíðarstund hjá þessu fólki vegna þess að það hefur varla til hnífs og skeiðar. Hver lifir af 170 þús. kr. í atvinnuleysisbætur? Enginn. Að þessi litla upphæð, 240 millj. kr. til desemberuppbótar fyrir þetta ár, skuli ekki enn vera komin inn 17. desember er ríkisstjórninni til skammar og þeim þingmönnum sem styðja hana. Trúi ég ekki öðru en að í samtölum milli minni hluta og meiri hluta takist að ná þeim samningum að við fjáraukafrumvarp fyrir þetta ár, sem nú er í þinglegri meðferð, verði þessari upphæð bætt inn og atvinnuleitendur fái þessa desemberuppbót. Þeir sem helst hafa talað við mig um nauðsyn þess að greiða út desemberuppbót er ekki fólkið sem er á atvinnuleysisbótum heldur fólkið sem hefur vinnu, og jafnvel býsna góða vinnu, er með töluvert háar tekjur. Því að fólki blöskrar hvernig komið er fram. Virðulegi forseti. Ég gagnrýndi mjög hér í byrjun verklag ríkisstjórnar og fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið, annars vegar hve seint það kom fram, að það þyrfti þennan frest, hve seint breytingartillögur komu fram o.s.frv. Mér finnst það líka mjög miður að formaður fjárlaganefndar skuli ekki sjá sóma sinn í því að sitja hér í þingsal við 2. umr. fjárlaga.  Ég hafði hugsað mér, virðulegi forseti, að leggja nokkrar spurningar fyrir formann og varaformann fjárlaganefndar en það hefur greinilega engan tilgang. Ég tek hins vegar eftir því að formaður fjárlaganefndar er búinn að setja sig á mælendaskrá eins og venja er, að tala síðust við lok þessarar umræðu, hvenær sem það verður. Ég mun því gera aðra tilraun til að spyrja hv. þingmenn, formann eða eftir atvikum varaformann nefndarinnar, út í nokkur atriði varðandi fjárlagafrumvarpið. Þær upplýsingar sem berast hingað núna, um að formaður fjárlaganefndar sé á fundi, undirstrika þá gagnrýni sem ég hef sett fram um að þetta virðist allt saman vera í skötulíki, ómarkviss og óskipulögð vinnubrögð, bæði frá hendi ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar sem virðist taka við skipunum daglega eins og ég hef nefnt. Virðulegi forseti. Ég mun í seinni ræðum mínum fara betur yfir ýmis mál sem eru forsendur fyrir fjárlögum. Þegar við afgreiðum fjárlög fyrir árið 2014 er rétt að hafa í huga í hvaða stöðu við erum og hvert við erum komin frá hruni. Ég sagði í byrjun að við 1. umr. fjárlaga hefði það sjónarmið komið fram frá fulltrúum Samfylkingarinnar að því frumvarpi þyrfti að breyta og eitt aðalmál stæði þar út af, þ.e. fjárveitingar til heilbrigðismála. Samfylkingin lagði á það áherslu strax í byrjun, talaði fyrir því og gott ef einhverjir forustumenn okkar töluðu ekki jafnvel um að það ættu að vera einu breytingarnar. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég fagna því að samstaða er um það hér á Alþingi. Tillögur Samfylkingarinnar um Landspítalann og heilbrigðiskerfið eru upp á rúma 5 milljarða kr. Sjá má tillögur um tekjur upp á 4 milljarða í breytingartillögum meiri hlutans og sömu upphæð út til heilbrigðismála. Þá vil ég geta þess, vegna þess að það er eins og þetta sé viðbót mikil, að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2014 var horfið frá því, sem var verk síðustu ríkisstjórnar, að skera ekki meira niður til heilbrigðismála en gert hafði verið í fjárlögum 2009–2012. Fjárlög fyrir 2013 voru ekki með neinum frekari niðurskurði í heilbrigðismálum. Það var stefna þáverandi ríkisstjórnar og því var lýst yfir að um leið og við gætum, sem leit út fyrir að yrði árið 2014, yrði byrjað að skila til baka. Sá sem hér stendur hefur sagt það í þessum ræðustól að oft hafi það verið átakanlegt, að menn hafi neyðst til þess með óbragð í munni, að þurfa að ýta á þann takka að samþykkja ýmsar niðurskurðartillögur á síðasta kjörtímabili. En þegar haft er í huga það þrotabú sem við tókum við, með 220 milljarða halla, þá hefur á undraverðan hátt tekist að snúa þessu í það horf sem nú er komið - þó svo að það sé í tíð nýrrar ríkisstjórnar - að skila fjárlögum með 660 millj. kr. afgangi. Það var alltaf meiningin, það var alltaf skoðun þess sem hér stendur, að um leið og færi gæfist með auknum hagvexti, meiri vinnu, meiri útflutningstekjum, aukinni atvinnu, þá kæmu meiri tekjur inn til að fara að skila til baka því sem þurfti að skerða. Það voru því mikil vonbrigði, þegar fjárlagafrumvarpið var fyrst lagt fram af núverandi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta, að haldið var áfram að skera niður til heilbrigðismála. Það er vert að hafa í huga þegar talað er um að í breytingartillögum meiri hlutans sé verið að auka framlag til heilbrigðismála, þ.e. að hluta af aukningunni er verið að skila til baka. Síðasta ríkisstjórn setti á þessu ári mikla peninga til tækjakaupa á Landspítalanum, sem ekki var vanþörf á. Það var skorið niður í fjárlagafrumvarpinu þegar það kom fram en er nú komið inn aftur við breytingartillögu við 2. umr. fjárlaga. Ég get notað þær örfáu mínútur sem eftir eru til að ræða um stöðuna í höfuðvígi heilbrigðisþjónustu á Íslandi, þ.e. á Landspítalanum. Sá sem hér stendur hefur lengi verið þeirrar skoðunar að fyrir löngu hefði átt að vera búið að hefja byggingu nýs Landspítala. Ég var 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu um að taka töluverðan hluta af hagnaði af sölu Landssímans og setja það í sjóð fyrir Landspítala; það var kallað að selja Landssíma og byggja Landspítala. Það var gert, teknir voru frá miklir peningar, sem hurfu auðvitað í hruninu og þurfti að fara með frumvarp fyrir Alþingi um að afnema lög sem gerðu ráð fyrir miklum peningum þar af til Landspítalans. Í tíð síðustu ríkisstjórnar, með svokölluðum stöðugleikasáttmála, var Landspítalinn talinn bráðnauðsynlegt verkefni, spítalans vegna, starfsfólksins vegna, sjúklinganna vegna, og að við Íslendingar ættum það inni að byggja almennilegan Landspítala. Undirbúningur hófst. Hann hefur hins vegar ekki gengið eftir eins og áætlað var, því miður. Uppi voru mikil áform um að lífeyrissjóðir og fjárfestar kæmu að málum, en það gekk ekki eftir. Á næstsíðasta þingi var þeim lögum breytt og stefnt að því að byggja Landspítalann með afgangi af fé frá ríkissjóði. Virðulegi forseti. Að mínu mati gengur það ekki upp og það er þess vegna sem ég, ásamt mörgum öðrum þingmönnum, hef flutt þingsályktunartillögu, sem er komin til nefndar, um byggingu Landspítala, þ.e. eins og segir í tillögunni, þjóðarsátt um byggingu Landspítala, að við einsetjum okkur það hér á Alþingi, fulltrúar allra flokka, að setjast niður og fara í gegnum þetta stóra og mikla verkefni, sem kostar eina 50–60 milljarða kr. með öllu, og finna leið sem allir flokkar geta sætt sig við til fjármögnunar á Landspítalanum þannig að hefja megi þá framkvæmd sem allra fyrst og byggja spítalann á næstu fimm árum. Ég er viss um að meginpeninginn sem fengist með lántöku frá lífeyrissjóðum mundum við borga til baka á næstu 40 árum með reiknuðum sparnaði, sem norskt ráðgjafarfyrirtæki hefur farið yfir og sett fram,  Virðulegi forseti. Ég vil að lokum taka fram að ég harma það að hafa ekki getað lagt fram spurningar mínar fyrir forustumenn fjárlaganefndar. Ég mun gera það í seinni ræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ágæta ræðu. Þingmanninum var tíðrætt um ferli í ræðu sinni og fór mjög vel yfir það með hvaða hætti væri til dæmis hægt að tryggja að menn væru ekki að þjarka um það korteri fyrir jól hvort greiða ætti desemberuppbót til atvinnuleitenda. Ég er þingmanninum algjörlega sammála í því. Það er skammarlegt fyrir þá sem að því standa að ætla að reyna að koma í veg fyrir það. Mig langar að inna þingmanninn eftir því hvort hann telji að nokkuð hafi verið því til fyrirstöðu að leggja fjárlög fram á réttum tíma í haust. Það hlýtur eiginlega að vera, eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan, að stjórnvöld sem treysta sér til þess að gefa frá sér fleiri, fleiri milljarða í tekjur séu með eitthvert plan. Það hlýtur að vera eitthvert plan í gangi um hvað eigi þá að gera. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort það hafi ekki verið dálítið ankannalegt að sjá síðan að beðið var um frestun á framlagningu fjárlaga af þeirri ríkisstjórn sem hafði þó fullyrt að núna þegar hún kæmi mundi allt verða í uppsveiflu, enda var hennar fyrsta verk að gefa frá sér stórar fjárhæðir í tekjum. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á þessu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson spyr mig út í það ferli sem fjárlögin hafa verið í. Það sem ég gerði að umtalsefni í upphafi ræðu minnar var að á sumarþingi var óskað eftir því að þing kæmi ekki saman 10. september heldur 1. október og aðalástæðan fyrir því var að ríkisstjórn var ekki tilbúin með fjárlög, gæti ekki verið tilbúin með fjárlög 10. september, á samkomudegi Alþingis eins og þingsköp segja til um. Sá sem hér stendur hafði alveg skilning á því og var hlynntur því, eða eins og ég sagði: Ef til vill er það þannig á kosningaári að langan tíma getur tekið að mynda ríkisstjórn. Það gerði það núna, margir pönnukökufundir voru haldnir og þetta tók langan tíma. Það getur vel verið að við þurfum að hafa möguleika á því að samkomudagur Alþingis eða framlagning fjárlagafrumvarps geti verið seinna á kosningaári. Ég hef skilning á því en ég geri athugasemdir við ferlið allt, fjárlagafrumvarpið eins og það er, breytingartillögur, og við skulum hafa í huga að breytingartillögur fjárlaganefndar við 2. umr. fjárlaga eru auðvitað breytingartillögur ríkisstjórnar, sem sendar voru og hafa komið hérna fram. Það var sent frá ríkisstjórn að skera ætti niður barnabætur um 350 milljónir kr., það er til í gögnum hjá nefndinni. En það er allt ferlið eftir það og, enn og aftur, að við séum ekki búin með 2. umr. og ekki búin að greiða atkvæði við 2. umr. að kvöldið til 17. desember. Það er mjög alvarlegt mál og sýnir að það er einhver ástæða fyrir því. Ég held einfaldlega að ástæðan sé annars vegar ósamkomulag og hins vegar vil ég kenna um reynsluleysi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að inna hann eftir öðru. Honum var tíðrætt um byggingu nýs Landspítala og ég þarf líklega ekki í löngu máli að sannfæra hv. þingmann um að ég er honum sama sinnis í því máli, ég tel að við eigum að vera löngu, löngu farin af stað. Mig langar að inna hann eftir því hvort hann telji að enn þá sé möguleiki með góðu samkomulagi á þingi í kringum þessi fjárlög að ákveða að byrja byggingu Landspítalans á næsta ári. Það væru virkilega góð skilaboð til heilbrigðiskerfisins í heild og það væri sennilega besta jólagjöf sem þjóðin gæti gefið sjálfri sér.

Hæstv. forseti. Nei, ég held satt að segja að ekki sé mögulegt að við gefum þjóðinni og okkur sjálfum þá góðu gjöf að ákveða það, að hinir pólitísku flokkar á Alþingi geti komið með þau skilaboð að samkomulag hafi náðst um að hefja byggingu Landspítalans, fundnar hafi verið til þess leiðir, blandaðar leiðir til fjármögnunar eins og ég hef gert að umtalsefni við flutning á þingsályktunartillögu minni, þ.e. með lánum frá lífeyrissjóði, einhverjum peningum frá ríkissjóði, vegna þess að ég horfi á samþykkt þingflokks Vinstri grænna og það er sjálfsagt að verða við því og ég tel að það sé hluti af því. Síðan getur komið inn peningur vegna sölu ríkiseigna, margræddur bankaskattur, samningar við þrotabú gömlu bankanna. Það eru að vísu að verða dálítið margnota peningar en ég mundi halda að í þeim samningum væri hægt að kreista eitthvað út sem væri jafnvel hægt að leggja til Landspítala þannig að lántaka í byrjun mundi greiðast hratt niður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ítarlega og ágæta ræðu sem ég náði reyndar ekki að fylgjast með allri en þó nokkru af henni og tók ekki eftir að hv. þingmaður talaði um sýn sína á menntamál. Drengir standa sig víst ekki jafn vel í skólakerfinu og maður mundi ætla. Það virðast ýmsar breytingar á lofti og sitt sýnist hverjum um hvers vegna það er. Mín persónulega skoðun er sú að það hljóti að hafa eitthvað að gera með breytt neyslumynstur á upplýsingum, þ.e. að krakkar og unglingar leita kannski meira að upplýsingum upp á eigin spýtur og leita því kannski ekki endilega mikið í skólann. Þess vegna langaði mig að spyrja almennt um menntamálin og sérstaklega um grunnskólamenntamálin. Hefur hv. þingmaður einhverja skýra sýn í þeim efnum og vill hann þá kannski deila þeirri sýn með okkur?

Hæstv. forseti. Því miður komst ég í ræðu minni ekki yfir alla þá málaflokka sem ég hefði helst viljað ræða um. Ég gæti til dæmis haldið aðra 40 mínútna ræðu, ef ég mætti, um samgöngumálakafla fjárlagafrumvarpsins svo ég taki það sem dæmi. Ef til vill kemst ég í það síðar. Hvað varðar menntamálakaflann, eins og hv. þingmaður spyr um, vísa ég bara til þeirra áherslna sem koma fram í breytingartillögu 1. minni hluta Samfylkingarinnar við fjárlög þar sem áhersla er lögð á menntamál og settar inn töluverðar upphæðir til innspýtingar í menntamál. Í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar er talað um þær miklu skipulagsbreytingar á námi í framhaldsskólum og háskólum sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur boðað. Hann ræðir um styttingu námstíma til stúdentsprófs og til prófa í starfsnámi. Öll þessi atriði eru vel rakin í nefndaráliti okkar, eins og ég segi með breytingartillögum okkar, en ég vil segja af því að hér er getið um styttingu námstíma til stúdentsprófa að ég hef átt fundi austur í Neskaupstað þar sem nýr skólameistari Verkmenntaskóla Austurlands hefur farið yfir þessi mál og mér þótti mjög merkilegt hvernig hann setti það fram með tilliti til íbúa á landsbyggðinni og svo aftur á höfuðborgarsvæðinu með tilliti til styttingar náms, þ.e. hvar styttingin eigi að koma. Á að stytta grunnskólann eða eiga nemendur í framhaldsskóla að ljúka fyrr varðandi aldur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Þá velti ég fyrir mér öðru sem ég er að vona að hv. þingmaður geti kannski frætt mig svolítið um vegna þess að ég er nýr þingmaður og hef ekki enn kynnst öllum þeim lausnum og kannski trikkunum til að fara með fjármál ríkisins almennt. Ég heyrði að það kæmi til greina að hækka skráningargjöld úr 60 þúsundum upp í 85 þúsund og að sá peningur ætti ekki einu sinni allur að renna til háskólans. Þetta minnir mig afskaplega mikið á nefskattinn gagnvart RÚV, Ríkisútvarpinu, og ég tek eftir meiru og meiru svona, að gjöld eru innheimt án þess að þau rati á sinn rétta stað. Ég var að velta fyrir mér hvort þingmaðurinn hefði einhverjar hugmyndir sem hann gæti deilt með nýjum þingmanni um það hvernig mætti bregðast við þessu eða jafnvel reyna að leysa þetta vandamál.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um það sem er mjög mikið í þessu fjárlagafrumvarpi þar sem eru lögð á gjöld eins og innritunargjöld til háskólans sem eru hækkuð úr 60 þúsundum í 75 þúsund - er það ekki rétt munað? - og renna ekki til háskólans heldur beint í ríkissjóð. Hið sama má segja um nefskattinn hjá Ríkisútvarpinu og þær árásir sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa uppi gegn Ríkisútvarpinu þar sem nefskatturinn er tekinn í ríkissjóð og Ríkisútvarpinu svo gert að skera niður. Fræg eru ummæli hér um boðaðan niðurskurð hæstv. menntamálaráðherra, frekari niðurskurð til Ríkisútvarpsins upp á - voru það ekki 215 millj. kr.? - sem ég fagnaði í umræðu um barnabæturnar þegar það datt niður, 350 milljónir á tíu mínútum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ágætisræðu og yfirferð hans á þessum málum. Af því að við erum í sama kjördæmi þá höfum við kannski upplifað eitt og annað sem tengir okkur við það sem hér er lagt fram. Mig langar m.a. að ræða við hann um sóknaráætlanir landshluta. Við höfum rætt svolítið verkefnið Brothættar byggðir og sóknaráætlanir og mig langar til þess að spyrja þingmanninn um það, en í fjárlögunum var gert ráð fyrir smáaurum í sóknaráætlanir og átti að huga að því að skoða þær eitthvað nánar, gefa út skýrslu og eitthvað slíkt, taka þetta út. En á fund fjárlaganefndar komu sveitarfélögin og lýstu almennri ánægju sinni með framkvæmdina á þessu þannig að maður skildi ekki alveg af hverju það þyrfti að taka þetta út. Nú er hér gerð tillaga hjá meiri hlutanum um viðbótarframlag upp á 85 millj. kr. Það hefur svo sem ekkert verið skilgreint í hvað það á að fara eða hvernig því verður úthlutað á milli landshluta. Framlagið var 400 millj. kr. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann telji að þetta sé yfirleitt til skiptanna á milli landshlutanna. Annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann er um fjárlagagerðina, en hann talaði mikið um starfshætti og fyrirkomulag vinnunnar við fjárlagagerð og framlagningu fjárlagafrumvarps. Telur hann að ný fjárreiðulög, sem búið er að vera að vinna og var verið að vinna á síðasta kjörtímabili og nýr fjármálaráðherra hefur tekið að sér að leggja fram, breyti einhverju um tímasetningar á framlagningu fjárlagafrumvarps?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir, samþingmaður minn úr Norðausturkjördæmi, spyr nokkurra spurninga út í framlagt frumvarp. Ef ég byrja á síðustu spurningu þá spyr hv. þingmaður um boðuð ný fjárreiðulög, sem er ákaflega brýnt að koma með og leggja fram til þings, þau hafa verið lengi í smíðum. Þess vegna hef ég fagnað því sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur sagt, að þau verði lögð fram í vetur og vonandi kláruð. Ég fagna því mjög. Svar mitt við því hvort ég telji að það breyti einhverju við fjárlagavinnuna sem slíka er nei, ég held ekki. Ég held að aðalbreytingin sem gerð var til batnaðar og gefi lengri tíma til fjárlagavinnu á Alþingi sé breytingin á þingsköpum sem við gerðum um samkomudag Alþingis og tekjuöflunarfrumvörpin koma þar fram með. Virðulegi forseti. Þá kemur upp í hugann annað sem gerðist með þeirri þingskapalagabreytingu sem er að í fyrsta skipti á næsta ári, í apríl ef ég man rétt, þarf hæstv. fjármálaráðherra að koma til þings með þingsályktunartillögu um alla helstu útgjaldaliði í fjárlögum. Sú vinna verður líka til mikilla bóta, virðulegi forseti, og ég bíð mjög spenntur eftir því þegar afrakstur hennar kemur fyrst fram. Það sem þarf auðvitað að gera varðandi þessa vinnu er að leggja fjárlög fram fyrr. Þess vegna hefði 10. september verið betri en 1. október. Virðulegi forseti. Varðandi sóknaráætlun og verkefnið Brothættar byggðir ætla ég að freista þess að koma því að í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum þessi svör. Ég tek undir með honum og það var kannski akkúrat það sem ég var að fiska eftir, þ.e. að fjárreiðulögin gera það að verkum að leggja þarf fram ramma að útgjaldaáætlun í apríl. Það verður vonandi til þess að við sitjum ekki hér á Alþingi síðla í desember á næsta ári að fjalla um svo viðamiklar breytingar eins og hér eru. Mig langar aðeins að bæta við þetta, af því að nú eru kjarasamningar í uppnámi og ljóst að það er þungt fram undan hvað það varðar. Telur þingmaðurinn að ríkisstjórnin hefði átt að falla frá verðlagsbreytingum, eða öllu heldur að fara að fyrirmynd sveitarfélaganna sem nú hafa gengið á undan að ég held með góðu fordæmi til þess að leggja sitt af mörkum inn 

Hæstv. forseti. Aftur byrja ég á síðustu spurningu hv. þingmanns, um kjarasamninga og verðlagsbreytingar: Já, alveg tvímælalaust. Tvímælalaust hefði ríkisstjórnin átt að gera það. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra hér um þetta fyrir hálfum mánuði eða þremur vikum þegar þeir stjórnarherrar gagnrýndu sveitarfélögin fyrir að ætla að hækka verðskrár sínar. Þá spurði ég hvort ekki væri ástæða til þess að ríkisstjórnin hætti við sínar hækkanir. Það kemur líka fram í þeim breytingartillögum sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt fram við fjárlög, að falla frá öllum þessum vísitöluhækkunum. Þær fara langleiðina með að taka burt 5 milljarða afganginn sem verður vegna skattalækkana í millitekjuþrepinu. Aðeins um sóknaráætlun og Brothættar byggðir vegna þess að ég komst ekki yfir að svara því áðan: Já, það er sorglegt ef þingmenn stjórnarflokkanna á landsbyggðinni ætla að láta það yfir sig ganga að það sé gengið þannig milli bols og höfuðs á brothættum byggðum, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram umfjöllun minni um fjárlögin og byrja á að ræða aðeins þann fund sem ég var á áðan með Bandalagi íslenskra listamanna, sem var afar áhugaverður, en fulltrúar þess buðu allsherjar- og menntamálanefnd ásamt fjárlaganefnd á sinn fund vegna þess að þeir fengu synjun á fundi með fjárlaganefnd, sem þeir sögðu að hefði ekki gerst í 30 ár, sem er mjög miður þar sem heildarsamtök hafa alla jafnan fengið áheyrn, að mér skilst, hjá fjárlaganefnd hafi þau óskað eftir því. Þarna er um að ræða samtök með 14 önnur smærri samtök innan borðs. Eins og við þekkjum hér úr umræðunni hefur sá niðurskurður sem þar er undir verið töluvert ræddur og sérstaklega niðurskurðurinn hjá myndlistarsjóði og öðrum sjóðum sem settir eru á núll, þ.e. fá ekkert. Áhyggjur þeirra lúta fyrst og fremst að því að ef það stendur, að niðurskurðurinn verður þannig að liðirnir verða settir á núll, þá verði það til þess að verkefni sem eru nú þegar komin af stað fái ekki framgang og leggist í rauninni bara niður. Við höfum rætt töluvert hvað það þýðir, þ.e. hvað greinin er að gefa af sér, þessar skapandi greinar og sú margföldun sem skilar sér inn í ríkissjóð vegna þeirra. Eðli málsins samkvæmt, þar sem fulltrúarnir voru jú að verja sinn hag, bentu þeir á skýrsluna frá 2010 þar sem skapandi greinum voru gerð góð skil af utanaðkomandi aðilum og í raun sýnt fram á hversu miklu greinin skilar. Það voru um 189 millj. kr. minnir mig, það árið, sem kom fram í þeirri skýrslu. Bandalag íslenskra listamanna bendir á að rúmar 700 milljónir kr. vantar, þ.e. niðurskurðurinn, miðað við það og í rauninni færðu þau í bandalaginu ljómandi góð rök fyrir því sem þau voru að gagnrýna, þetta var kannski frekar hvatning en gagnrýni. Þau vildu eiga þetta samtal og hvetja okkur. Þarna mættu fulltrúar flokka bæði úr stjórnarmeirihluta og minni hluta sem var alveg ágætt. Ég held að allir hafi verið ánægðir með þetta samtal en hvatningin var sem sagt til okkar um að reyna að bregðast við þessu þannig að við gætum séð greinarnar halda áfram að vaxa og dafna. Þau bentu líka á að þrátt fyrir að þau óskuðu eftir að framlögin væru ekki skert þá gerðu þau sér vel grein fyrir því að þröngt væri í búi og hægt væri að komast af með minna en óskuðu þess að liðirnir yrðu ekki teknir alfarið af. Ég held að við eigum að reyna hvað við getum til að bæta úr því að einhverju leyti. Við gerum ráð fyrir að þurfa að leggja út ákveðna fjármuni til styrkja ef við göngum út frá því að það skili sér margfalt í ríkissjóð og ekki bara til langs tíma. Það kom skýrt fram á fundinum, og kom líka fram í þeirri skýrslu sem ég vitnaði til áðan, að ekki er um það að ræða að þetta skili sér í ríkissjóð eftir langan tíma. Sumt af þessu kemur mjög fljótt í kassann. Ég held því að við eigum að leggja þessum greinum lið og bæta í aftur af því að ef við göngum út frá því að fara hugsanlega með minni rekstrarafgang inn í næsta ár þá getum við hugsanlega gengið út frá auknum tekjum líka miðað við þessar forsendur. Mig langar líka aðeins að ræða sóknaráætlanir landshluta. Ég hef miklar áhyggjur af þeim verkefnum, menningarsamningunum og slíkum verkefnum. Ég átta mig ekki alveg á þeirri viðbót sem er verið að bæta við núna, 85 millj. kr., sem er góðra gjalda verð, en ég sé ekki að hún verði til skiptanna á marga staði. Áður var gert ráð fyrir að gera skýrslu um stöðuna eins og hún væri og hvernig ætti að gera þetta betur eða eitthvað slíkt en fram kom í fjárlaganefnd að öll sveitarfélög sem fjölluðu um sóknaráætlanir landshluta voru ánægð með framkvæmdina, ánægð með verklagið og óskuðu eindregið eftir því að áfram yrði haldið á sömu braut. Þess vegna var það svolítið sérstakt að þeir litlu fjármunir sem þarna voru inni voru ætlaðir til þess að taka þetta eitthvað sérstaklega út eða finna betri leiðir. Það var svona ekki alveg í takti við það sem þeir sem vinna með þetta sögðu. Hér er hins vegar verið að bæta við 85 millj. kr. Það er ánægjulegt en gert hafði verið ráð fyrir 400 millj. kr. Það er náttúrlega heilmikill niðurskurður út frá því og mörg verkefni hafa verið færð til. Mikilvægt er að átta sig á því að verkefni sem voru hjá fjárlaganefnd, hjá nefndunum og á mörgum stöðum, voru sett í þennan farveg, m.a. inn í sóknaráætlanirnar, menningarsamninga og þess háttar til þess í rauninni að beita frekar faglegum rökum við úthlutun þessara peninga í staðinn fyrir að það væri pólitíkin eingöngu sem tæki slíkar ákvarðanir í nefndunum og koma í veg fyrir þetta „maður þekkir mann“ sem hafi þess vegna fengið úthlutað. Eða jafnvel eins og vitnað var til að hringt var í einhverja og spurt hvort þeir hefðu gleymt að senda inn erindi. Það þarf líka að horfa á það, þegar við erum að skera niður í þessum verkefnum, að þau voru mjög víða annars staðar í kerfinu. Þetta átti að gera það gagnsærra, að vera með þetta á einni hendi eða í svona sértækum verkefnasjóðum. Ég veit að það er mjög miður að þetta skuli hafa farið í þennan farveg og því má segja að þetta skipti líka miklu máli varðandi búsetu á landsbyggðinni. Mörg þessara verkefna hafa skapað störf, sum þeirra hafa orðið til og þurfa örlítið meira til að geta haldið áfram og viðhaldið sér til að komast betur upp úr þeim sprota og orðið að alvörugrein. Önnur eru tímabundin og ná yfir skemmri tíma en það kom þó samt fram, t.d. í kjördæmavikunni hjá okkur í Norðausturkjördæmi, að flest þessara verkefna voru rædd á íbúafundum, eins og gert var ráð fyrir að verkefnin færu fram og flest þeirra miðuðu að því að þau væru til lengri tíma, þau sköpuðu atvinnu og störf, ekki bara í einhverja ótilgreinda mánuði heldur væri það komið til að vera. En eins og ég sagði vantar örlítið meira hjá einhverjum og svo hlýtur það auðvitað að vera í okkar verkahring að aðstoða þær byggðir sem eiga undir högg að sækja mjög víða varðandi fjölbreytni í atvinnulífinu. Það kemur líka inn á það sem ég talaði um áðan með skapandi greinarnar, þ.e. fjölbreytni í atvinnulífi sem er úti um allt land og það skiptir máli þar. Það er ekki bara Sinfóníuhljómsveitin eða RÚV. Þetta snýst um svo margt annað. Eða um myndlistarmenn sem nenna ekki að vinna, eins og sagt var. Þetta snýst ekki um það, heldur snýst þetta um fjölbreytni í störfum úti um allt land. Mig langar líka að ræða aðeins niðurskurðinn varðandi Jafnréttisstofu. Við höfum fengið erindi frá Jafnréttisstofu þar sem gerð er grein fyrir því hvað í rauninni gerist ef niðurskurðurinn verður, sá sem fyrirhugaður er. Þau eru í afar dýru húsnæði á Borgum á Akureyri. Fram kom hjá velferðarráðuneytinu á fundi í fjárlaganefnd að til stæði að finna út úr því að losa þau undan því en það liggur ekki fyrir. Og nú förum við að klára að vinna fjárlagafrumvarp og óþægilegt er að fara inn í árið og ætla að samþykkja þennan niðurskurð án þess að niðurstaða hafi fengist í það mál. Af því að fram kom í máli hæstv. félagsmálaráðherra, þegar ég lagði fram fyrirspurn í þinginu, að hún hygðist frekar styrkja Jafnréttisstofu með fjölbreyttari verkefnum þá er svolítið sérstakt að á sama tíma sé verið að skera niður til Jafnréttisstofu. Verkefni sem Jafnréttisstofa fer með, af því að kannski vita ekki allir um hvað það snýst, er meðal annars verkefni sem kostar 9 millj. kr. eða gert er ráð fyrir því, og heitir Karlar til ábyrgðar, þar sem körlum sem beita maka sína ofbeldi er boðið upp á meðferð. Það verkefni verður skorið niður um rúma milljón ef fjárlögin fara óbreytt í gegn og þá standa eftir fjárhæðir sem duga að sögn framkvæmdastýrunnar hvergi nærri fyrir launum. Á Jafnréttisstofu starfa átta starfsmenn í sjö stöðugildum og þeim er líka ætlað að afla sértekna, sem þau þar hafa efasemdir um að gangi eftir aðallega vegna þess að verkefni eru nýlega hafin eða eru að hefjast, og það gangi kannski ekki eftir miðað við fjárhæðina sem þeim er ætlað að afla. Það er líka mikilvægt í ljósi þeirrar umræðu um hvaðan tekjurnar koma að stærsti hluti þeirra sértekna, þ.e. Jafnréttisstofu, kemur úr Progress-sjóði Evrópusambandsins en af því að við sem Evrópuþjóð borgum í þann sjóð eigum við líka rétt á styrkjum úr honum, en þau gerðu grein fyrir því að þá verður auðvitað að vera til fólk á Jafnréttisstofu til að sinna þeim verkum. Þau telja að miðað við þetta þurfi að fækka um eitt, jafnvel tvö störf og benda á að allir nema einn eru háskólamenntaðir sem þar starfa og kannski ekki um auðugan garð að gresja fyrir fólk með háskólamenntun að fá starf fyrir norðan. Þess vegna er mikilvægt að reyna að halda í þau störf sem við mögulega getum miðað við kannski tilflutning verkefna eins og félagsmálaráðherra benti á. Jafnréttisstofa benti á að við förum með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni sem þýðir að Jafnréttisstofa sinnir mörgum verkefnum því tengdu, t.d. undirbúningi, eins og segir í erindi þeirra, vegna fundar kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna í New York sem verður haldinn í mars og við fengum kynningu á í fjárlaganefnd. Íslendingar stýra þessu norræna samstarfi. Ráðstefnur verða í Færeyjum og Reykjavík, þær verða þrjár, og svo er önnur ráðstefna sem heitir Kynni af norðurslóðum, sem verður haldin á Akureyri næsta haust. Ekki er um stórar fjárhæðir í ríkisbúskapnum að ræða en þarna sér maður akkúrat hvað þetta skiptir miklu máli fyrir eina svona stofnun, eins og á Akureyri, við erum að tala um 7 millj. kr. Þetta eru tvö störf háskólamenntaðra á Akureyri. Ég hvet því hv. þingmenn til að endurskoða þetta og velta fyrir sér hvort við eigum ekki að breyta þessu, nú eða að fá tryggingu fyrir því að verði skipt um húsnæði og sparnaður náist með þeim hætti þá liggi það fyrir staðfest áður en við samþykkjum fjárlög. Annars finnst mér ótækt að samþykkja þennan niðurskurð og auðvitað hefði verið áhugavert að fá að vita nákvæmlega hvort og hvenær ráðherrann hygðist flytja þau verkefni sem hún nefndi að væri hægt að flytja á Jafnréttisstofu. Mig langar aðeins að fjalla um Fæðingarorlofssjóðinn. Ég fór á fund velferðarnefndar sem varamaður í gær og var það áhugavert þar sem maður hefur setið í fjárlaganefnd og fær kannski öðruvísi sýn, annan vinkil á hlutina en það sem nefndarmenn þar voru að hugsa. Þau voru kannski ekki beint að hugsa um krónur og aura heldur annars konar áhrif. En þar var fullt af gestum, 20 manns eða ég veit ekki hvað, það var alla vega mjög margt. Fram komu hjá Samtökum atvinnulífsins og fleiri aðilum áhyggjur af því að gengið yrði um of á eigið fé Fæðingarorlofssjóðsins miðað við óbreytt ástand, þ.e. að útgreiðslur úr honum yrðu með svipuðum hætti og áður. Líklega yrðu það um 2 milljarðar kr. á fjárlagaárinu næsta. Það var líka annað sem þau frá Samtökum atvinnulífsins ræddu, áhyggjur af því að þegar sjóðurinn yrði kominn verulega langt niður, búinn að ganga afar mikið á eigið fé sem tekur kannski tvö ár að þeirra sögn, það kom fram hjá ráðuneytunum líka, kom fram hjá velferðarráðuneytinu í gær að innan tveggja ára yrði eigið fé sjóðsins líklega uppurið ef þessi prósenta yrði látin halda sér. Það sem Samtök atvinnulífsins höfðu áhyggjur af var að ef framlag í sjóðinn yrði ekki hækkað á næsta ári mundi það þýða mikla hækkun þegar sjóðurinn væri að verða blankur og þeir höfðu áhyggjur af því að það mundi allt saman lenda á atvinnulífinu en ekki verða dregið úr framlaginu til Tryggingastofnunar. Tryggingastofnun fær sem sagt mismuninn í dag og þá er ég hrædd um að heyrðist hljóð úr horni ef þeir verða krafðir um það, það hlýtur að þurfa að hækka prósentuna töluvert ef ná á inn viðunandi fjárhæðum. Sjúklingagjöld voru líka rædd, sem við höfum svo sem tekið töluverða umræðu um hér. Það sem kom helst fram hjá Landspítalanum hvað það varðaði, og mér var fannst í sjálfu sér gott innlegg í þá umræðu, var að þau tóku ekki beina afstöðu til pólitíkurinnar sem fylgir því eðlilega að leggja á einhver gjöld til eða frá, þó að þau hefðu auðvitað áhyggjur af því að þeim tækist ekki að innheimta þau gjöld. Það eru um 10% sem innheimtast ekki í dag af því sem þeim er gert að innheimta og því fannst þeim þetta ótímabært ef ekki lægi fyrir niðurstaða nefndar sem kennd hefur verið við hv. þm. Pétur Blöndal og er að endurskoða alla þessa þætti. Þau töldu að þá yrði væntanlega hrært í þessu fljótlega eftir áramótin og töldu það ekki gott vinnulag. Ég get nú verið því sammála að það sé ekki eins og við vildum hafa það, að minnsta kosti hef ég þá skoðun. Það er auðvitað líka bagalegt að gera ráð fyrir einhverjum tilteknum gjöldum eða sértekjum vitandi það að þær innheimtast ekki nema að litlu leyti. Það kom líka fram hjá þeim á Landspítalanum að færst hefði í aukana að fólk kæmi inn sem væri í erfiðari fjárhagslegri stöðu en oft hefur verið áður. Við þekkjum það og þá umræðu og þess vegna töldu þau jafnvel að það yrði enn erfiðara en verið hefði að innheimta gjöldin. Það eru 60% af innlögnum sem eru ekki fullgreidd - eða af þeim sem koma. Það hefur komið fram í staðfestu svari við fyrirspurn sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lagði fyrir velferðarráðherra. Ég stikla á stóru og reyni að draga svolítið saman það sem maður hefur heyrt í umræðunni. Nú er verið að boða að taka niður VIRK-sjóðinn, það er verið að taka niður Nám er vinnandi vegur, ríkið hefur ákveðið að taka ekki þátt í eða fylgja fordæmi sveitarfélaganna með lækkun á verðlagsbreytingum eða öllu heldur að láta þær ekki ná fram að ganga og við erum augljóslega að fara inn í þungar kjaraviðræður sem ég held að ríkið þurfi með einhverju móti að koma inn í. Ég veit ekki nákvæmlega hvað það ætti að vera nema ef vera skyldi þetta. Fram hefur komið hjá formanni Starfsgreinasambandsins og fleiri aðilum að þeir hafi áhyggjur af því að ef við förum inn í nýtt ár án þess að vera búin að semja þá séu fram undan lausir kjarasamningar, líka hjá hinu opinbera, sem geri það að verkum að hér gæti orðið ískalt ástand allt næsta ár og það er auðvitað afar erfitt. Mig langar líka aðeins að nefna eitt enn. Við fjárlaganefndarmenn höfum fengið bréf frá óbyggðanefnd þar sem rætt hefur verið um að niðurskurðurinn sem boðaður er þar upp á 20 milljónir kr. geri það að verkum að þar þurfi að segja upp fólki og verkefni komi til með að dragast og við hvert ár sem við drögum verkefni muni verða mikill kostnaðarauki. Það að halda úti eðlilegri starfsemi með lágmarksfjárheimildum þýðir 80 millj. kr. kostnaðaraukningu árið 2019, það er fjórföldun á þeim 20 millj. kr. sem mundu sparast 2014, þ.e. ef verkefnið dregst. Það eru framkvæmdastjóri, lögfræðingur, landfræðingur og lögfræðingur sem starfa þar og þetta þýðir að uppkvaðning úrskurðar tefst um eitt ár og í raun er þetta sanngirnismál. Það er ekki sama staða á öllu landinu. Það er held ég um það bil 1/4 sem á eftir að fara í, þetta snýst um þjóðlendumál og hér er ekki búið að ganga frá þeim hluta af landinu þannig að hvorki íbúar né aðrir sem þar eiga heima eða gætu átt jarðir eða lönd, nú eða ríkið - það er óeðlilegt að ekki sé gengið frá því þannig að allt landið sé undir sama hatti hvað þetta varðar. Þeir segja í stuttu máli að þá væri í flestum tilfellum óhagkvæmt, hvað varðar gagnaöflun og undirbúning úrskurða, að kljúfa þetta niður í smærri einingar í gagnaleit í einstökum sýslum, sveitarfélögum eða svæðum og telja að við það glatist talsvert af þeirri hagkvæmni sem felst í því að fjalla um svæðin í tiltölulega stórum einingum, t.d. vettvangsferðum og samnýtingu aðila á lögmannsaðstoð, en lögmannskostnaður málsaðila annarra en ríkisins er greiddur af óbyggðanefnd. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða líka. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessu fyrr en við fengum þetta erindi inn og með ágætisskýringum um það í rauninni hvernig þetta vindur upp á sig af því að stundum kostar að spara, eins og sagt er. Í lokin langar mig að rifja aðeins upp það vinnulag sem hefur verið hjá okkur í nefndinni. Af því að boðað hefur verið að milli 2. og 3. umr. í fjárlögum komi 20 milljarða kr. tilfærslutilkynning og hugsanlega eitthvað meira varðandi þingsályktunartillöguna sem samþykkt var af ríkisstjórninni í sumar, þá upplifi ég pínulítið að manni sé stillt upp við vegg ef maður á að taka ákvörðun á mjög skömmum tíma um svo stórar fjárhæðir sem verða þar undir. Ég hef því töluvert miklar áhyggjur. Við getum hugsanlega ekki kallað til þá gesti sem við mundum vilja fá til skrafs og ráðagerða og fá nánari útskýringar hjá. Við erum að renna inn í helgina, dagarnir eru fljótir að líða og við eigum eftir 2. umr., klára þessa umræðu, 3. umr. í fjárlögum og fjáraukalögum, við eigum eftir bandorminn, 2. og 3. umr. í síðari bandormi þannig að það er ótrúlega mikið eftir. Fyrir utan öll önnur mál auðvitað sem hér eru undir þá held ég að afar langt sé síðan að fjárlögin hafi verið rædd svona seint. Það hefur vissulega komið fyrir en ég held að það sé afar langt síðan 2. umr. hefur farið fram svona seint. Frumvarpið kemur til okkar í fjárlaganefnd aftur og þar sem töluvert margar hugmyndir hafa vaknað er augljóst að við þurfum að fá fólk til okkar til að útskýra og ræða margt, fá að vita hvaða áhrif eitt og annað hefur o.s.frv. Ég held að við séum því miður runnin út á tíma fyrir jólin með að klára öll þessi mál sem fyrir okkur liggja en auðvitað vonar maður að við náum einhverri lendingu í þessu. En ef við erum að tala um ábyrg, gegnsæ vinnubrögð þá hlýtur það líka að kosta tíma. Ef við ætlum að vinna þetta mjög hratt þýðir það meiri hættu á alls konar yfirsjón og öðru sem annars væri kannski ekki til staðar, þ.e. ef við hefðum nægan tíma til að ræða þessi mál.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og góða innsýn í starf fjárlaganefndar og eins yfirferð velferðarnefndar yfir einstaka þætti í fjárlögunum. Ég vildi fá að inna þingmanninn eftir því hvort það hafi komið fram hjá fulltrúum Landspítalans - af því að ég heyrði ekki fyrsta hluta ræðu hennar - hvernig þeir mætu rekstrarframlögin til spítalans eins og þau standa núna eftir þær breytingar sem meiri hluti fjárlaganefndar gerði á föstudaginn var. En aðallega vildi ég inna hv. þingmann eftir því hvernig hann sér þetta verklag í fjárlögunum. Nú veitti stjórnarandstaðan hæstv. fjármálaráðherra sérstakan byrjendafrest þar sem ákveðið var að falla frá lögákveðnum framlagningardegi fjárlagafrumvarpsins sem jafnan er mál nr. 1 hér á dagskrá þingsins. Þingið hefði jú átt að hefjast annan þriðjudag í september en var frestað til 1. október svo að hæstv. fjármálaráðherra næði að vinna sína heimavinnu. Síðan kemur þetta frumvarp inn og jafnharðan er því lýst yfir að það sé svo meingallað að fjárlaganefnd þurfi að vinna mikið í því að laga málið. Þær tillögur birtast okkur svo ekki fyrr en föstudaginn 13. desember og enn eiga eftir að koma viðamiklar breytingartillögur á milli umræðna. Hvaða úrbætur sér hv. þingmaður helst að hægt sé að gera á þessu fjárlagaferli þannig að vandaðri vinnubrögð séu við fjárlagagerðina? Það er algjör grundvöllur að því að framkvæmd ríkisfjármála sé með þeirri festu sem nauðsynleg er að vandað sé til fjárlagagerðarinnar.

Hæstv. forseti. Það kom nú ekki fram hjá Landspítalanum hvað varðaði rekstrarframlagið. Það er augljóst að sú viðbót sem verið er að setja inn núna, 1.600 millj. kr., er sett bæði í rekstur og viðhald og annað því um líkt. Fram hefur komið að það stefnir í 1,5 milljarða halla á þessu ári þannig að það er augljóst að þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að 2/3 af eldri skuld Landspítalans verði afskrifaðir kemur spítalinn til með að sitja uppi með töluvert mikinn halla áfram. Ekki veit ég hvort þeir verða virkjaðir aftur þessir samningar sem kveða á um að halda sér innan ramma fjárlaga í þrjú ár til þess að þetta geti endurtekið sig en þá þýðir það auðvitað að ef framlögin í reksturinn verða ekki aukin enn frekar þá veltir hann miklum halla á undan sér. Varðandi verklag og framlagningu fjárlagafrumvarpsins þá höfum við gagnrýnt það töluvert mikið og ég held að það sé málefnaleg gagnrýni. Það er rétt að frestur var lengdur og þingsköpin kveða á um annan þingsetningardag, hann var færður til aftur. Vel má vera að ný ríkisstjórn þurfi aukið svigrúm á kosningaári en ég held að það geti bætt ferla í þessu samhengi. Ég vona að ákvæði í nýju fjárreiðulögunum, um að leggja þurfi fram á næsta ári útgjaldaramma í apríl, geti orðið til þess að einhver mynd komist að minnsta kosti á það sem við getum svo frekar unnið með, allt til að flýta fyrir.

Virðulegur forseti. Viðvaningsbragur, byrjendamistök, fúsk og handarbakavinnubrögð. Það eru svona í aðalatriðum þær einkunnir sem hægt er að gefa fyrstu fjárlögum þessarar ríkisstjórnar. Þeir þurftu ekki bara frestun á þingsetningunni sjálfri til að geta komið saman frumvarpi sem þeim fannst þó jafnharðan vera alveg ómögulegt heldur er stendur hér nefndarmaður í fjárlaganefnd Alþingis, samviskusamur og málefnalegur nefndarmaður, sem leggur sig fram um að sinna störfum sínum og kynna sér þau efni sem fyrir eru í nefndinni, og 17. desember liggur það ekki fyrir og hefur ekki komið fram fyrir nefndinni hvort þær breytingar sem gerðar voru á fjárveitingum Landspítalans föstudaginn 13. desember séu fullnægjandi fyrir rekstur spítalans á komandi ári. Það þýðir að við stöndum hér í umræðum að kveldi dags 17. desember og þyrftum helst að ljúka fjárlögum eigi síðar en hinn 19. desember, þ.e. daginn eftir morgundaginn, og það hefur bara engin umfjöllun farið fram um það. Ekki eru komnar fram skriflegar umsagnir spítalans um það hvaða áhrif þessar breyttu fjárveitingar hafi og hvort þær nægi til þess að halda uppi lágmarksþjónustustigi á kjarnaheilbrigðisstofnun þjóðarinnar þar sem spurningarnar eru um líf og dauða á hverjum degi. Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega slíkt fúsk, slíkur viðvaningsháttur í fjárlagagerð og svo óvönduð vinnubrögð um lykilstofnanir í íslensku samfélagi sem mest má vera og auðvitað stórkostleg öfugmæli að kalla slík handarbakavinnubrögð þjóðarsátt.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að mér fannst töluverður byrjendabragur á framlagningu fjárlagafrumvarpsins; þetta eru jú ekki nýir menn í pólitík í sjálfu sér þó að þeir hafi ekki setið á ráðherrastólum áður. Það var nú pínulítið skondið að hæstv. fjármálaráðherra stóð varla með sínu eigin frumvarpi í sólarhring. Þá var farið að draga úr því og tala á þann veg að þetta væru bara einhverjar tillögur og eitthvað slíkt og það kemur frá honum sjálfum. Auðvitað fannst manni það svolítið sérkennilegt, ég játa það alveg. Þegar ég byrjaði að lesa fjárlagafrumvarpið þá fannst mér strax að þetta væri svolítið embættismannslegt, eða ég hafði það á tilfinningunni að þetta væri svolítið þannig. Þrátt fyrir að þingið eigi að hafa aðkomu að - og það á að gera það - slíku frumvarpi þá finnst manni sérstakt að það sé ekki gert fyrr en á síðari stigum. Mér fyndist betri bragur á því að það væri fyrr. En vissulega er það þannig að þegar menn segja í kosningabaráttu að þetta sé allt klárt, hvernig eigi að gera þetta - það megi helst ekki ljóstra því upp af því að þá geti einhverjir aðrir tekið hugmyndirnar o.s.frv.; það var það sem ég heyrði í kringum mig í minni kosningabaráttu - þá einhvern veginn kom þetta mjög mikið á óvart. Það kom líka á óvart hversu gríðarlega miklar breytingar er verið að gera við 2. umr. Háar fjárhæðir og mér segir svo hugur að það sé ekki allt búið enn, að enn eigi eftir að gera töluvert miklar breytingar fyrir utan þessi skuldamál sem tillaga á eftir að koma fram um.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og innlegg í umræðuna. Það er áhugavert að heyra hvað hún hefur að segja um þessi mál þar sem hún situr í nefndinni og þess vegna langar mig að spyrja hana nokkurra spurninga. Það er lögð töluverð áhersla á það í breytingartillögum meiri hlutans að skera niður í ráðuneytunum og þar er miðað við 5% flatan niðurskurð fyrir utan að bætt er allverulega í gagnvart utanríkisráðuneytinu og þeir fá dálítið hærri kröfu á sig. Af því að ég starfaði í ráðuneytum á síðasta kjörtímabili veit ég að þau voru skorin mjög hressilega niður þá. Það var ekki skorið flatt heldur tóku flestir ráðherrarnir ákvörðun um að skera fyrst niður á skrifstofum ráðuneytanna áður en farið var í verkefnin utan þeirra. Til dæmis í iðnaðarráðuneytinu gamla held ég að við höfum farið í hátt í 30%, uppsafnað, í niðurskurði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort eitthvað hafi verið rætt í nefndinni hvaða áhrif niðurskurðurinn muni hafa, í fyrsta lagi á mannafla. Mun þetta þýða uppsagnir á fólki og þá hversu miklar? Hefur það verið rætt að ef til þess kemur hvaða áhrif það hafi þá á einstök verkefni og hvernig þetta geti allt saman farið fram? Er þetta gerlegt vegna samninga sem starfsmenn í ráðuneytunum hafa og hvaða áætlanir eru uppi um í hvað skuli höggva? Í ofanálag er þetta er býsna stór biti miðað við það sem á undan er gengið og því hlýtur það að hafa verið kynnt fyrir nefndinni. Ég trúi ekki öðru en að meiri hluti nefndarinnar taki ákvörðun byggða á vitneskju um hvernig þetta er gerlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það er rétt, eins og við vitum, að töluverður niðurskurður hefur verið undanfarin ár í kjölfar hrunsins. Þegar staðan var 216 milljarðar kr. í mínus var eðlilega ekki annað hægt. Við höfum ekki fengið öll ráðuneyti á fund okkar í fjárlaganefnd en fengum þau nokkur. Það er rétt að það er töluvert mikið höggvið í utanríkisráðuneytið, það er ekki nóg með þann niðurskurð sem er þar undir heldur sjáum við hér tillögu upp á tæplega 48 millj. kr. sem hæstv. utanríkisráðherra kallaði eftir og biðlaði til meiri hluta fjárlaganefndar að reyna að bæta ráðuneytinu það upp. Það er því höggvið sérstaklega mikið skarð, held ég, í utanríkisráðuneytið. Það sem kom fram hjá fulltrúum þeirra ráðuneyta sem komu til okkar var að launakostnaður er, eins og við þekkjum, stærsti pósturinn í öllum ráðuneytum. Þetta þýðir að einhver verkefni halda ekki áfram, einhver verkefni sem fyrirhuguð voru komast ekki á koppinn og ef þetta væri eingöngu mælt í mannskap væru það á bilinu 4–5 starfsmenn í hverju ráðuneyti. Þetta kom flatt upp á starfsmenn og maður fann að þetta var sumum sem komu til okkar áfall, það var erfitt. Ég upplifði það að minnsta kosti þannig, að svoleiðis væri tilfinningin fyrir þá. Mér er minnisstætt að úr menntamálaráðuneytinu kom til dæmis PISA, eða eitthvað undir, og maður fer að hugsa að þegar talað er um læsi eða ekki gott læsi er eitt af því sem við höfum notað til að miða okkur við þátttaka í PISA.

Virðulegi forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt er það þannig að ráðuneytunum sjálfum er gert að greiða úr þessu. Það þykir mér, verð ég að segja, mjög undarlegt vegna þess að þegar farið er að höggva svona mikið í starfsemi ráðuneytanna eru spurningarnar um hvaða verkefni þurfa að víkja að mínu mati orðnar pólitískar. Það er þá eitthvað sem við hér eigum að minnsta kosti að fá upplýsingar um fyrir fram áður en endanlegar ákvarðanir um það eru teknar. Af því að hv. þingmaður nefndi utanríkisráðuneytið er þetta náttúrlega töluvert mikið högg þar, ég held að það fái 7–8% í staðinn fyrir 5% plús það að fá þessar 47 milljónir sem því er ætlað að taka á sig vegna hins sorglega máls þar sem fjárdráttur varð innan eins sendiráðsins. Þetta er því töluvert högg fyrir það ráðuneyti og ég er ekkert viss um að ef menn þurfa til dæmis að fara í uppsagnir þar sé það gerlegt á einu ári. Það er eitthvað sem mér finnst að þingið og nefndin þurfi að skoða vel. Annað sem mig langar að nefna er að það kemur líka fram í tillögum nefndarinnar að tekin hafi verið ákvörðun um að loka skrifstofu rannsóknastofnana atvinnuveganna og þar er fjármagnið helmingað af því að hún á að vinna eitthvað inn í árið en svo á að leggja hana niður. Ég veit að verkefnin sem eru unnin þar hverfa ekki. Fékk nefndin einhverjar upplýsingar um hvað yrði um þau verkefni? Ég ætla að taka sem dæmi Tækniþróunarsjóð, af því að okkur hefur orðið tíðrætt um hann, en þessi skrifstofa hefur séð um alla umsýslu fyrir sjóðinn. Þýðir þetta þá að taka verður fjármuni úr sjóðnum hér eftir til að bjóða þessa starfsemi út eða hvernig ætla menn að koma þeim verkefnum fyrir? 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum spurningarnar. Það kom ekki fram að öðru leyti en því að þegar ráðuneytin ræddu þetta, og þau ræddu það ekkert formlega, kom það, eins og ég sagði, mjög flatt upp á þau. Þetta gerist alveg á síðasta augnablikinu áður en málið er tekið út úr nefndinni og maður hafði það á tilfinningunni að verið væri að redda þarna aurum eða búa til eitthvert gott útlit, yfirbragð, að skera niður í Stjórnarráðinu eða einhverju slíku, yfirstjórn. Ég veit það eiginlega ekki alveg, ég held að það sé engin stefnumörkun. Það virkar að minnsta kosti þannig á mann. Þetta er ekki útpælt og það liggur ekki fyrir, við höfum að minnsta kosti ekki séð það. Ég get sagt svo mikið að við höfum ekki séð neitt sem segir að þetta verði svona og svona, þessi 5% þýði þetta eða við erum búin að leggja þetta niður fyrir okkur og það verður svona. Þetta er auðvitað í ofanálag við það sem áður var boðað. Það má ekki gleyma aðhaldskröfunni sem kemur fram í frumvarpinu sjálfu. Þetta er ofan á hana og ég tek undir það að ef fella á niður verkefni, t.d. PISA, mundi ég vilja fá að hafa skoðun á því, ef það væri tillaga ráðherra eða embættismannanna í staðinn fyrir að segja upp einhverjum að hætta við þetta eða hitt verkefnið sem við sem þing erum búin að samþykkja eða þeir sem voru hér á undan okkur. Ég held að klárlega sé hægt að segja að gengið væri fram hjá þinginu með því ef það væri niðurstaðan. Nei, það kom nefnilega ekki fram með rannsóknastofnanir atvinnuveganna og ég er ekki viss um að allir hafi gert sér grein fyrir því með hvaða hlutverk hún fer, hvað það er sem þarna er undir. Það er akkúrat þetta sem hv. þingmaður nefnir; eigum við að taka fjármuni úr Tækniþróunarsjóði 

Frú forseti. Ef við viljum meiri sátt um tekjur og útgjöld ríkisins þarf minni hluti þingsins að hafa einhver önnur verkfæri til að stöðva meiri hlutann í því að ganga gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar en að halda langar ræður, hverja á fætur annarri í 2. umr. um frumvörp. Það er eina verkfærið í dag sem minni hlutinn hefur til þess að stöðva meiri hlutann í því að leggja fram lagafrumvörp eða hafa ákvæði í lagafrumvörpum sem ganga klárlega gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar. Eitt slíkt verkfæri væri að 1/3 hluti þingmanna gæti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú styttist í að við fáum rafrænar kosningar á Íslandi, það var í fréttum að Þjóðskrá væri að undirbúa slíkt, þannig að kostnaðurinn við slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur væri þar af leiðandi ekki mikill. Það sem þetta mundi líka þýða er að þriðjungur þingmanna mundi ekki vísa málum í þjóðaratkvæðagreiðslu ef hann teldi að meiri hluti þjóðarinnar mundi fella málin, væri ekki sammála minni hlutanum. Það er ekkert sérstaklega skynsamlegt að senda slík mál en óumdeild atriði væri hægt að senda. Þetta þýddi líka að menn ynnu í meiri sátt á þinginu. Ef meiri hlutinn vissi að hann gæti ekki bara valtað yfir minni hlutann og þjóðarviljann ynni hann hlutina í meiri sátt og líka náttúrlega af meiri fagmennsku. Það hefur ekki verið haldið nógu vel á spöðunum við gerð þessa fjárlagafrumvarps. Ítrekað hefur verið kvartað yfir því hversu lítið hafi verið fundað í til að mynda fjárlaganefnd. Þetta hefur allt komið fram í ræðum síðustu daga, á þessum síðustu þingfundum. Staðan er því sú núna að það eru ákvæði í fjárlögum sem minni hlutinn er ósammála og vill fá felld út og önnur atriði sem hann vill fá sett inn, og sum af þessum atriðum eru klárlega eitthvað sem meiri hluti þjóðarinnar er ekki með, eins og því að taka komugjöld af sjúklingum sem þurfa að leggjast inn á spítala. Það er nokkuð sem klárlega meiri hluti þjóðarinnar er ekki hlynntur. Þá er það spurningin: Hvað er í gangi núna? Nú er það í gangi sem kallast málþóf þannig séð til þess að skapa grundvöll fyrir þeim samningum sem eru í vinnslu. Formennirnir eru búnir að reyna að semja um þinglokin fyrir jólin og nú langar mig að lesa tíu reglur um svoleiðis samningaviðræður úr athyglisverðum lista, um hvað er í gangi þannig að fólk geti skoðað þessar grunnreglur samningatækni og ímyndað sér hvað er að gerast á fundum formannanna. Byrjum á reglu nr. 2. Þar segir, með leyfi forseta: „Importance of Aiming High. The slogan „aim high“ has a great deal of relevance for successful negotiators because the expectation level of negotiators is closely related to the outcome of the negotiations.“

Þingmálið er íslenska.

Með leyfi forseta, getur forseti úrskurðað hvort ekki megi vitna í enskan texta? Ég held að það sé rétt.

Forseti ætlar að þessu sinni að leyfa hv. þingmanni að vitna í ensku en hann kannski fer yfir það í stuttu máli á íslensku.

Þakka þér fyrir, frú forseti. Það sem er verið að tala um hérna er það að í „aim high“, með leyfi forseta, felist að koma með miklar kröfur í upphafi. Ef við horfum á gerð þessa fjárlagafrumvarps og hvernig stjórnarliðar leggja það fram vita þeir auðvitað af því að þetta gerist í hvert einasta skipti við fjárlagagerð að menn reyna að ná einhverjum samningum í restina og þá er þessu verkfæri beitt, að tala út í hið óendanlega við 2. umr. þangað til samningar nást. Þegar maður veit þetta leggja stjórnarliðar inn í fjárlagafrumvarpið og tekjuöflunarfrumvarpið ákvæði sem þeir vita að minni hlutinn getur ekki sætt sig við, að sjálfsögðu, eins og það að taka út þetta hótelgjald á sjúkrahúsunum og setja komugjald í staðinn. Þetta er alveg klassískt dæmi, að sjálfsögðu vita þeir að minni hlutinn getur ekki sætt sig við það og það verður eitt af því sem þeir geta þá notað sem svona „bargaining chip“, með leyfi forseta, til að geta sagt: Ókei, við tökum þá þetta út, og vita náttúrlega að þetta er það sem er verið að semja um sem og önnur atriði. Stjórnarliðar væru náttúrlega ekkert að vinna vinnuna sína ef þeir gerðu þetta ekki. Ég bendi aftur á að þetta er leikurinn sem er í gangi. Þá er verið að setja inn alls konar aðra hluti, eins og það að fólk sem er á atvinnuleysisbótum fái ekki jólabónusinn. Með því eru stjórnarliðar að reyna að skapa sér svigrúm en það er samt frekar ógeðfellt að láta það bitna á fólki sem hefur búist við þessu og hefur raunhæfar væntingar til þess að fá jólabónusinn þegar þeir skapa sér samningsstöðu með því að hóta því eða leggja til að þessi jólabónus komi ekki. Það er frekar ógeðfellt, ef maður hugsar það, rétt fyrir jólin að bjóða fólki upp á það óöryggi. Og aftur bendi ég á að það þurfa að vera einhver önnur úrræði fyrir minni hlutann en að standa í þessu málþófi hérna, geta þá kannski vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef stjórnin ætlaði að setja inn einhver svona ákvæði sem klárlega flestir eru á móti þyrfti hún að sitja uppi með það að þjóðin hafnaði því. Ég reyni bara að þýða þessi atriði hérna.

Forseti biður þingmanninn að halda sig við íslensku.

Já, sagði ég eitthvað á ensku núna, frú forseti? Ég spyr.

Nei.

Nei, ókei. Ég var að segja að ég ætlaði að þýða.

Já, fínt.

Ókei, já. Þú hlustaðir kannski ekki nógu vel. Gefðu sjálfum þér rými til málamiðlunar. Málamiðlun er grundvallaratriðið til að ná árangursríkri niðurstöðu í samningaviðræðum. Jafnvel hinir færustu samningamenn verða að miðla málum að einhverju leyti til að ná árangursríkri niðurstöðu. Þarna komum við aftur að því sama. Menn vita að viðsemjandinn setur markið hátt, setur inn atriði sem hann getur síðan samið um og svo semur hann um þau. Þannig fær hann þá niðurstöðu sem hann vildi raunverulega alltaf fá. Vitanlega er þetta í gangi, annars væru menn ekki að vinna vinnuna sína. Svo er regla nr. 4, að setja pressu á hinn samningsaðilann. Vegna þeirrar pressu sem er innifalin í hverjum einustu samningaviðræðum næst árangur af þeim að miklu leyti vegna getu samningsaðila til að auka pressuna á hinn aðilann og minnka pressuna á sjálfan sig á sama tíma. Þá er spurningin: Hvaða pressa er núna í gangi? Báðir aðilar eru að pressa á hinn aðilann, minni hlutinn hefur þá pressu að halda málþófinu gangandi, vera hérna frá kl. 10.30 á morgnana fram á nótt. Menn geta skipt með sér verkum og þetta er ekkert mikil pressa. Það er kannski meiri pressa þegar dregur nær jólum. Þá vill fólk komast heim og vera með fjölskyldunum sínum. Þarna mundi ég segja að pressan væri þá meiri á minni hlutann af því að meiri hlutinn og stjórnarherrarnir sem vilja ná fram sínu geta sent nokkra, þeir þurfa ekki að hafa marga þingmenn á svæðinu og geta þá flestir fengið að halda jól ef þetta mundi halda fram yfir aðfangadag. Á sama tíma kemur pressan á stjórnarherrana að vera ekki algjörlega óbilgjarnir. Það held ég að sé stóra pressan því að þeir hafa í rauninni öll vopn í sínum höndum hvað þetta varðar. En það væri frekar óbilgjarnt af þeim að vera með þetta fram á aðfangadagskvöld og þá mundu einhverjar raddir heyrast úr samfélaginu. Þá komum við að reglu nr. 5, ekki sýna veikleikana. Nú er ég að greina þessa stöðu og er ekkert í þessu karpi sjálfur þannig séð. Hérna kemur: Aldrei gefa upp upplýsingar um veikleika eða styrkja samningsstöðu hins aðilans. Þessi regla er sjálfsögð en þó að hún sé það er oft horft fram hjá þessu og menn gleyma þessum lið. Regla nr. 6 er að nota eftirgjöfina af skynsemi. Málamiðlun er lykilatriði við samningaviðræður og árangursríkir samningamenn eru meistarar í því að vita hvenær á að stíga til baka, hvenær á að gefa eftir til að ná sem mestum árangri. Svo heldur þetta hérna áfram, regla nr. 9, notaðu - ég bara man ekki þetta orð í svipinn, því er stolið úr mér. Ég fer þá á næsta lið. Nei, nú ætla ég að gera annað. Mig langar að fara yfir fjárlagatillögur ungra sjálfstæðismanna til að sjá hvort það er ekki eitthvert svigrúm sem stjórnvöld geta nýtt sér til að verða við einhverjum af þessum kröfum frá minni hlutanum og sjá hvar þetta svigrúm er að finna. Þetta er gott plagg ungra sjálfstæðismanna, Fjárlagatillögur SUS 2014, með leyfi forseta, Stöndum vörð um grunnstarfsemina. Það er nú eitt, að standa vörð um grunnstarfsemina, eins og grunnheilbrigðisstarfsemi sem einmitt meiri hluti er sammála um að setja í forgang. Ætli 95% þjóðarinnar séu ekki sammála um það? Hérna segir í 1. lið: Samantekt og kynning, með leyfi forseta: „Í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar, sem kynnt var þann 1. október síðastliðinn, er gert ráð fyrir afgangi af heildarjöfnuði sem nemur 0,5 milljörðum króna árið 2014. Ungir sjálfstæðismenn telja ástæðu til að fagna því, enda hefur ríkið verið rekið með tapi síðustu sex ár. Ungir sjálfstæðismenn hvetja jafnframt ríkisstjórnina til að samþykkja ekki breytingar á fjárlögunum sem verða þess valdandi að 0,5 milljarða króna afgangurinn verði að tapi. Þá er mikilvægt að ný ríkisstjórn herði þegar í stað á aga við framkvæmd fjárlaga. Fjárlagafrumvarp næsta árs gerir ráð fyrir 458,7 milljóna króna afgangi á rekstri ríkissjóðs. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 587,6 milljarðar króna, skatttekjurnar 534,3 milljarðar króna og heildarútgjöld 587,1 milljarður króna. Gert er ráð fyrir að frumjöfnuður, það er afkoma ríkissjóðs án vaxta- og fjármunagjalda, verði um 56 milljarðar króna. Jákvæður frumjöfnuður gefur vissulega til kynna að hreinn rekstur ríkisins, tekjur á móti rekstrarútgjöldum, sé jákvæður. Vinstri stjórnin, sem hrökklaðist frá völdum seinasta vor, lagði til dæmis mikla áherslu á þann hátt fjárlaga. Slík útskýring er þó með öllu tilgangslaus. Þeir sem bera ábyrgð á rekstri ríkissjóðs geta ekki látið eins og vaxtagjöld séu ekki til. Ekki frekar en að heimili geti látið eins og afborganir skulda séu ekki til. Í raun mætti segja að vaxtagjöld ríkissjóðs væru næststærsta ráðuneytið. Gjöldin nema tæpum 76 milljörðum króna á næsta ári en sem dæmi nema útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins 66,7 milljörðum króna. Forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar er að greiða niður skuldir og draga þar með úr þessari miklu vaxtabyrði. Vaxtakostnaðurinn verður ekki lækkaður nema með hraðari uppgreiðslu skulda en áður var gert ráð fyrir. Skuldir ríkisins eru um 1.950 milljarðar króna. Það gefur augaleið að þörf er á mun meiri afgangi í rekstri ríkissjóðs en gert er ráð fyrir á næsta ári. Rétt eins og heimilin þurfa að hafa stjórn á útgjöldum til að ná endum saman verða stjórnmálamenn að hafa dug í sér til að draga með verulegum hætti úr ríkisútgjöldum. Það er ánægjulegt að ríkisstjórnin stefni að hallalausum rekstri á næsta ári en afgangurinn er því miður allt of lítill. Ríkisstjórnin verður að leggja megináherslu á lækkun skulda ríkissjóðs á kjörtímabilinu. Það þýðir að hún verður að forgangsraða rétt og marka nýja braut í skipulagi ríkisins. Ef haldið verður áfram í fari ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur er hætt við því að framtíðarkynslóðir Íslendinga muni festast í skuldafjötrum sem sér ekki fyrir endann á. Samband ungra sjálfstæðismanna (SUS) telur sem fyrr að vel sé hægt að spara í rekstri ríkisins og leggur hér til að útgjöld ríkisins verði lækkuð í það minnsta um 83,5 milljarða króna. Verði farið að tillögum SUS, sem bitna ekki á mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfinu, má gera ráð fyrir hallalausum rekstri ríkissjóðs auk þess sem hægt væri að lækka skatta og hefja niðurgreiðslu á skuldum ríkissjóðs.“ Svo er 2. liður í þessum tillögum, Sparnaðartillögur ungra sjálfstæðismanna, með leyfi forseta: „Í fjárlagafrumvarpi næsta árs má, líkt og fyrri ár, finna fjöldamörg verkefni sem eiga ekki að vera á borði hins opinbera. Þar er ýmist um að ræða óþarfaverkefni eða verkefni sem væru betur komin í höndum einstaklinga. Hér á eftir fara ítarlegar sparnaðartillögur ungra sjálfstæðismanna. Eins og áður koma þær ekki niður á velferðar-, heilbrigðis- eða menntakerfinu. Tillögurnar eru settar fram á hugmyndafræðilegum grunni í þeim tilgangi að benda á hvernig ríkisreksturinn gæti verið betri og einfaldari en hann er í dag. Þannig er tillögunum ætlað að gefa mynd af því hvernig haga mætti ríkisfjármálum betur. Þá er rétt að minna á að skatttekjur ríkisins verða ekki til af sjálfu sér. Fjármagn er tekið úr vösum vinnandi manna og því varið í fjölmörg verkefni sem eru, oft á tíðum, aðeins stjórnmálamönnum hverju sinni að skapi. Ungir sjálfstæðismenn hafa farið yfir hvert ráðuneyti fyrir sig ásamt æðstu stjórn ríkisins. Í töflum má finna þau atriði sem ýmist má leggja niður eða færa úr höndum hins opinbera í hendur einstaklinga. Nánari skýringar fylgja í greinargerð með hverju ráðuneyti. Allar tölur eru í milljónum króna. Í eftirfarandi töflu má sjá samantekt á sparnaðartillögum SUS flokkað eftir ráðuneytum. Lagt er til að útgjöld ríkisins verði lækkuð um 85,4 milljarða króna. Eins og sjá má í töflunni eru tillögurnar misviðamiklar. Þannig er lagt til að nær öll útgjöld atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins falli niður (92%) og stór hluti af umhverfis- og auðlindaráðuneytinu (73%). Hins vegar er lítið hreyft við velferðarráðuneytinu (1%).“ Fyrir æðstu stjórn ríkisins eru greiddar úr ríkissjóði 4.007,8 milljónir. Sparnaðartillögur SUS eru 0 og sparnaður af beinum útgjöldum þar af leiðandi 0%. Fyrir forsætisráðuneytið er greidd úr ríkissjóði 2.959,1 milljón. Sparnaðartillögur SUS hljóða upp á 1.386,3 milljónir og er sparnaður þá af beinum útgjöldum fyrir forsætisráðuneytið upp á 47%. Fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið eru greiddar úr ríkissjóði 64.304,9 milljónir. Sparnaðartillögur SUS hljóða upp á 24.800,9 milljónir. Þá er sparnaður af beinum útgjöldum upp á 39%. Fyrir utanríkisráðuneytið er greidd úr ríkissjóði 11.508,1 milljón og sparnaðartillögur SUS hljóða upp á 4.085,4 milljónir og sparnaður þá af beinum útgjöldum til utanríkisráðuneytisins er 36%. Fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti eru greiddar úr ríkissjóði 25.644,4 milljónir og sparnaðartillögur SUS 23.584,7 milljónir og þá er sparnaður af beinum útgjöldum 92%. Fyrir innanríkisráðuneyti eru greiddar úr ríkissjóði 54.974,9 milljónir og sparnaðartillögur SUS hljóða upp á 22.831 milljón. Sparnaður þá af beinum útgjöldum hjá innanríkisráðuneytinu hljóðar upp á 42%. Fyrir velferðarráðuneyti eru greiddar úr ríkissjóði 174.923,2 milljónir og sparnaðartillögur SUS hljóða upp á ekki nema 1.982,7 milljónir og þá er sparnaður af beinum útgjöldum 1%. Fyrir fjármála- og efnahagsráðuneyti eru greiddar úr ríkissjóði 50.686 milljónir, sparnaðartillögur SUS eru 963,8 milljónir. Þá er sparnaður af beinum útgjöldum til fjármála- og efnahagsráðuneytisins 2%. Fyrir umhverfis- og auðlindaráðuneytið eru greiddar 5.341,3 milljónir, sparnaðartillögur SUS eru 3.909,7 milljónir og þá er sparnaður af beinum útgjöldum 73%. Samtals eru greiddar úr ríkissjóði 394.349,7 milljónir og sparnaðartillögur SUS hljóða upp á 83.544,5 milljónir og þá hljóðar sparnaður af beinum útgjöldum upp á 21%. „2.1 Æðsta stjórn ríkisins. Undir liðinn Æðsta stjórn ríkisins fellur meðal annars embætti forseta Íslands, Alþingi, ríkisstjórn Íslands, Ríkisendurskoðun og Hæstiréttur. Heildarútgjöld ríkisins undir þessum lið nema um 4 milljörðum króna. Athygli vekur að útgjöld ríkisins til æðstu stjórnar hafa aukist á milli ára, þvert á væntingar ungra sjálfstæðismanna. Vissulega má draga úr útgjöldunum en aðeins fimm prósenta sparnaður mundi, svo dæmi sé tekið, nema um 200 milljónum króna. Endurskoða má hlutverk Ríkisendurskoðunar. Einkaaðilar væru betur til þess fallnir að endurskoða reikninga ríkisins og vinna að úttektum. Engar forsendur liggja þó fyrir um það hversu mikið fjármagn mundi sparast við slíkan tilflutning.“ Í lið 2.2 um forsætisráðuneytið leggja ungir sjálfstæðismenn til að nokkrir liðir verði teknir af fjárlögum. Hinu íslenska fornritafélagi eru á fjárlögum 2014 ætlaðar 10 milljónir og tillaga SUS er að það verði allt saman tekið út. 40 milljónir sem eru áætlaðar í efnahagsrannsóknir verði ekki veittar. 9,8 milljónir verði ekki veittar í Jafnréttissjóð. Það er einfaldara bara að segja að allt sem er nefnt verði bara tekið af fjárlögum, svo sem samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið fyrir stjórnsýsluna 3,2 milljónir, ýmis verkefni 43 milljónir, ráðstöfunarfé 2,5 milljónir, Vest-norrænt menningarhús í Kaupmannahöfn 12,1 milljón, óbyggðanefnd 82,7 milljónir, atvinnuuppbygging og fjölgun vistvænna starfa 86 milljónir, græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og :menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. 190 milljónir, Þjóðminjasafn Íslands 501,3 milljónir, Minjastofnun Íslands 127,7 milljónir, Fornminjasjóður 31,6 milljónir, húsafriðunarsjóður 45,1 milljón og Þjóðgarðurinn á Þingvöllum 201,3 milljónir. Við þessi verkefni og stofnanir sem heyra undir forsætisráðuneytið hljóða sparnaðartillögur SUS upp á 1.386,3 milljónir kr. „Eins og sjá má leggja ungir sjálfstæðismenn til tæplega 1,4 milljarða króna beinan sparnað hjá forsætisráðuneytinu. Það er heldur meira en seinustu ár í krónutölum sem helgast af því að ýmsar stofnanir, svo sem Þjóðminjasafn Íslands og Minjastofnun Íslands, hafa verið færðar á milli ráðuneyta. Það er ekki hlutverk hins opinbera að starfrækja söfn. Söfn eiga að vera rekin af einkaaðilum sem fjármagna þau með styrkjum frá einstaklingum og aðgangsgjaldi. Á þessu eru engar undantekningar. Þá er rétt að vekja athygli á því að sértekjur Þjóðminjasafns Íslands hafa stóraukist síðastliðin ár samhliða aukinni fjölgun ferðamanna hingað til lands. Hvað Þjóðgarðinn á Þingvöllum varðar er, líkt og fyrri ár, ekki lagt til að hann verði lagður niður heldur að rekstur hans verði tekinn af fjárlögum. Þjóðgarðurinn fær um 65 milljónir króna í aðrar tekjur og hafa þær farið vaxandi síðustu ár. Réttast væri að rekstur hans yrði sjálfbær með eigin tekjum. Heildarsparnaður ráðuneytisins getur samkvæmt tillögum SUS verið um 47% af beinum útgjöldum ráðuneytisins.“ Í lið 2.3 er fjallað um mennta- og menningarmálaráðuneytið. Ungir sjálfstæðismenn leggja til að upptaldir liðir verði teknir af fjárlögum, verkefni og stofnanir, svo sem hér segir: Ráðstöfunarfé 6 milljónir, Tilraunastöð Háskólans að Keldum 205,2 milljónir, Raunvísindastofnun Háskólans 1.315,1 milljón, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum 309,6 milljónir, Rannsóknamiðstöð Íslands 275,1 milljón, Markáætlun á sviði vísinda og tækni 192,5 milljónir, Rannsóknasjóður 1.135 milljónir, Innviðasjóður 106 milljónir, Nýsköpunarsjóður 49,5 milljónir, Námsgagnastofnun 475,8 milljónir, Lánasjóður íslenskra námsmanna 8.358 milljónir, Þjóðskjalasafn Íslands 297,7 milljónir, Landsbókasafn Íslands 792,5 milljónir, Listasafn Einars Jónssonar 17,5 milljónir, Listasafn Íslands 201,8 milljónir, Kvikmyndasafn Íslands 53,2 milljónir, Hljóðbókasafn Íslands 87,4 milljónir, Náttúruminjasafn Íslands 23,8 milljónir, Gljúfrasteinn 31,9 milljónir, Safnasjóður 120,1 milljón, söfn og menningarminjar 43,9 milljónir, fjölmiðlanefnd 47,3 milljónir, Harpa 667,6 milljónir, viðhald menningarstofnana 103,1 milljón, Ríkisútvarpið 3.514 milljónir, Íslenski dansflokkurinn 127,5 milljónir, Þjóðleikhúsið 748,9 milljónir, Sinfóníuhljómsveit Íslands 762,4 milljónir, Launasjóðir listamanna 523,4 milljónir, Listskreytingasjóður 1,5 milljónir, Kvikmyndamiðstöð Íslands 735,3 milljónir, listir 951,1 milljón, ýmis fræðistörf 92 milljónir, norræn samvinna 17 milljónir, rammaáætlanir ESB um menntun, rannsóknir og tækniþróun 1.536 milljónir, æskulýðsmál 172,4 milljónir, ýmis íþróttamál 521,5 milljónir og ýmislegt 182,3 milljónir. Sparnaðartillögur SUS hljóða því upp á 24.800,9 milljónir kr. „Bein útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins nema um 64,3 milljörðum króna. Eins og gefur að skila rennur stór hluti þess fjármagns til menntastofnana, það er framhaldsskóla, háskóla og endurmenntunarstofnana. Ungir sjálfstæðismenn fagna því að til standi að stytta nám til stúdentsprófs þannig að þrjú ár verði eðlilegur tími til að ljúka námi til stúdentsprófs. Þannig væri hægt að ná fram hagræðingu í menntakerfinu. Þrátt fyrir að ungir sjálfstæðismenn leggi ekki til að hreyft verði við menntakerfinu að sinni telja þeir að draga megi verulega úr útgjöldum ráðuneytisins. Eins og áður kom fram telur SUS það ekki vera hlutverk ríkisins að starfrækja söfn - hvað þá að skattgreiðendur séu látnir greiða fyrir þau. Þá er það ekki hlutverk ríkisins, heldur fólks og fyrirtækja, að styrkja menningu. Ríkisvaldið á ekki að ákveða hvað sé góð menning og vond menning, líkt og nú er gert, með því að mismuna einum menningarhópi umfram annan. Þess vegna á ríkið að láta af styrkjum til tónlistarhússins Hörpu, Þjóðleikhússins, Sinfóníuhljómsveitarinnar, Íslenska dansflokksins og annarra skyldra málaflokka. Það þarf ekki að þýða að þessar stofnanir verði lagðar niður, heldur að þær verði fjármagnaðar með öðrum hætti. Það eru gríðarleg vonbrigði að framlög skattgreiðenda til tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu skuli nema tæpum 670 milljörðum króna á næsta ári og að þau muni hækka um meira en 100 milljónir á milli ára. Framlög til Hörpu hafa hækkað mikið á undanförnum árum, þrátt fyrir innantómar yfirlýsingar um annað, og lítur allt út fyrir að þau muni hækka enn meira á næstu missirum. Hvað Ríkisútvarpið (RÚV) varðar, þá hefur það verið stefna ungra sjálfstæðismanna í áraraðir að einkavæða fyrirtækið. RÚV hefur verið skattgreiðendum þung byrði í áranna rás ásamt því að hafa komið í veg fyrir heilbrigða samkeppni margra einkarekinna fjölmiðla. Rétt er að stíga skrefið til fulls sem fyrst og koma fyrirtækinu úr höndum ríkisins. Heildarsparnaður ráðuneytisins getur samkvæmt tillögum SUS verið um 39% af beinum útgjöldum ráðuneytisins.“ Nú á ég eftir eina mínútu. Eigum við ekki bara að húrra okkur í gegnum utanríkisráðuneytið og geyma atvinnu-, nýsköpunar- og fleiri ráðuneyti til næstu ræðu sem ég þarf kannski að halda? Við sjáum til hvernig þeim tekst að semja um þetta allt saman. Ungir sjálfstæðismenn leggja til að eftirfarandi liðir utanríkisráðuneytisins verði teknir af fjárlögum: Ýmis verkefni 78,7 milljónir, ráðstöfunarfé 3,5 milljónir, Þróunarsamvinnustofnun Íslands 1.777,5 milljónir, þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi 2.225,7 milljónir. Sparnaðartillögur SUS hljóða þá upp á 4.085,4 milljónir. „Ungir sjálfstæðismenn leggja til að útgjöld utanríkisráðuneytisins verði skorin niður um tæpa 6 milljarða króna. Það munar mestu um tillögur SUS um að Þróunarsamvinnustofnun verði lögð niður og að öll útgjöld til þróunarmála verði lögð af. Rétt er að endurhugsa öll atriði er varða þróunaraðstoð áður en stjórnmálamenn taka sig til og verja stórfelldu skattfé, í þessu tilfelli um fjögur þúsund milljónum króna, í þróunarmál. Stefna allra ríkja ætti að vera að auka alþjóðaviðskipti enda hefur það sýnt sig að besta þróunaraðstoðin er frjáls viðskipti.“ Ég kemst ekki í gegnum meira núna og tek þetta síðar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína og spyrja hann aðeins út í málaflokk sem mig grunar að sé honum hugleikinn, en það er niðurskurður til Vinnumálastofnunar, sem er töluvert mikill og ég hef áhyggjur af. Ég vil spyrja hvort hann telji að Vinnumálastofnun geti sinnt þeim fjölmörgu sem eru atvinnulausir og þurfa á aðstoð að halda og utanumhaldi til að komast aftur út í atvinnulífið. Sífellt fleiri eru búnir að vera lengi á atvinnuleysisskrá. Ég mundi vilja vita hvað hv. þingmanni finnst um þennan mikla niðurskurð til Vinnumálastofnunar, sem er rökstuddur þannig að atvinnulausum fækki en niðurskurðurinn er miklu meiri en nemur fækkun atvinnulausra.

Frú forseti. Mér finnst desemberuppbótin vera spurning um væntingar. Fólk hefur gert ráð fyrir að fá þessa desemberuppbót, það hafði væntingar til þess, það hefur gert ráðstafanir um fjárhag sinn í samræmi við það. Þá vil ég í því ljósi vitna í einn hægri sinnaðasta þingmann Bandaríkjanna, Ron Paul, en ég er mikill aðdáandi hans. Hann er mikill málsvari frelsis og vill að fólk fái tækifæri til að velja sjálft, þ.e. hvort það vill taka þátt í velferðarkerfinu. Samt sem áður segir hann að það sé ekki hægt að klippa á það einn, tveir og þrír, og talar þá um gamla fólkið til dæmis sem er búið að vinna að því að byggja upp þetta kerfi og hefur væntingar til þess. Það sé ekki hægt að kippa því burt. Þetta kemur frá einum hægri sinnaðasta þingmanni Bandaríkjanna, honum finnst ekki heldur að það megi taka svona af fólki bara einn, tveir og þrír, af því að fólkið hefur réttmætar væntingar til þess. En hann vill gefa unga fólkinu tækifæri til þess að ákveða sjálft hvort það vill taka þátt í kerfinu. Í þessu tilfelli eru réttmætar væntingar atvinnulausra, þeirra sem eru á atvinnuleysisbótum, um að fá uppbótina og Ron Paul mundi ekki vera sammála því að kippa henni burt einn, tveir og þrír.

Virðulegi forseti. Takk fyrir svarið, við erum greinilega sammála um það að desemberuppbótin ætti að vera inni og að atvinnulausir hafi gert ráð fyrir henni, hún skiptir máli núna í desembermánuði. Það sem ég var líka að velta upp áðan var þessi niðurskurður til Vinnumálastofnunar sem mun koma niður á því hvernig er hægt að aðstoða atvinnulausa, hjálpa þeim að sækja um starf og halda utan um þá, beina þeim í ýmis úrræði og þar fram eftir götunum. Mig minnir að það sé verið að tala um 30% niðurskurð á Vinnumálastofnun. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður deili þeim áhyggjum með mér að þetta sé fullmikill niðurskurður og muni bitna á þeim sem þurfa á þjónustu Vinnumálastofnunar að halda.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki nægar upplýsingar, ég hef ekki getað sett mig nægilega mikið inn í þetta mál sérstaklega til að geta metið hvaða áhrif þessi tiltekni niðurskurður muni hafa á starfsemi Vinnumálastofnunar. Ég er ekki nógu vel inni í því, ég hef ekki upplýsingar til að geta sagt til um það. En ég ætla aftur að ítreka að það eru réttmætar væntingar sem fólk á atvinnuleysisbótum hefur til þess að fá desemberuppbót. Ef ríkisstjórnin ákveður sem svo að það skuli ekki gert á næsta ári, að ári, þegar við ræðum fjárlög aftur á næsta ári þá á bara segja það: Ókei, þetta sleppur í gegn núna en á næsta ári verður það ekki, og það er okkar stefna. Þá hefur fólk ekki þessar réttmætu væntingar til þess að fá uppbótina. Ég vil aftur koma inn á, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að það er hálfógeðfellt að setja þetta inn til þess að skapa sér einhvern samningsgrundvöll. Stjórnarflokkarnir vita alveg og stjórnarherrarnir vita að þetta er eitthvað sem minni hlutinn mun ekki geta sætt sig við, þannig að þetta er eitt af því sem verður dregið til baka, geri ég ráð fyrir. Það er hálfógeðfellt að nota sér fjárhagsöryggi fólks yfir hátíðarnar til þess að skapa sér samningsstöðu í umræðu um það hvenær eigi að ljúka þingi fyrir jól þannig að þingmenn geti farið heim og haldið gleðileg jól.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að rifja upp fyrir okkur stefnu ungra sjálfstæðismanna í ríkisfjármálum. Það er frekar hrollvekjandi á að hlýða en því miður erum við að feta okkur svolítið inn á þá braut. Hann vitnaði líka í það þegar SUS eða Samband ungra sjálfstæðismanna taldi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur vera að festa Íslendinga í skuldafjötra, sem er náttúrlega í besta falli kómískt því að það náðist hér gríðarlegur árangur í ríkisfjármálum svo að eftirtektarvert varð langt út fyrir landsteinana. Það náðist vissulega með hækkun skatta og nýjum sköttum, með miklum niðurskurði en síðast en ekki síst fjárframlögum í alls kyns sjóði, áætlanir, framkvæmdir til þess að efla vöxt í landinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það fjárlagafrumvarp sem við ræðum nú fyrir árið 2014 gefi okkur von um að við munum ná betri árangri í ríkisfjármálum á næstunni en okkur tókst á síðastliðnum fjórum árum. Er einhver markviss stefnubreyting? Sér þingmaðurinn fyrir sér að þetta séu raunhæf fjárlög, þau muni skila okkur hallalausum ríkissjóði og við séum í raun að byrja að greiða niður skuldir? Telur þingmaðurinn þetta frumvarp gefa fyrirheit um það?

Frú forseti. Það eru náttúrlega mismunandi áherslur þarna, en ég held að þegar öllu sé á botninn hvolft sé þannig séð ekki stefnubreyting. Síðasta ríkisstjórn erfði hrunið og þurfti að gera það sem hún gerði og hún hélt vel á efnahagsmálum, mundi ég segja. Nú erum við komin á þann stað að það er í spilunum að hægt er bjóða upp á hallalaus fjárlög í orði en ég sé það ekki gerast í raunveruleikanum. Þetta eru 500 milljónir, hálfur milljarður, sem fjárlögin eiga að vera í plús og ekki hægt að ætla að ekki komi einhver falinn kostnaður, að sjálfsögðu kemur einhver falinn kostnaður sem mun þýða að fjárlögin koma út í halla. Ég veit ekki í hversu miklum halla en líklega ekki mjög miklum. Ég held að það sé til mikils að vinna fyrir Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að því að byggja aftur upp ímynd flokksins sem efnahagslega ábyrgur flokkur. Það er kjarninn í sérhæfingu þeirra og þeir vilja hafa samkeppnisforskot á aðra á því sviði. Ég held að þeir muni reyna sitt besta til að hafa fjárlögin hallalaus því að ef þeim tekst það væri það að sjálfsögðu svakaleg fjöður í þeirra hatt. Ég veit ekki hvort þeim tekst það en mér þykir það ólíklegt miðað við að hálfur milljarður eigi að vera í plús samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eða tillögunum.

Frú forseti. Ég heyri að ég og hv. þingmaður deilum áhyggjum af þessu. Ég held líka að 500 milljónir séu lítið borð fyrir báru. Það er svo margt sem er óraunhæft þarna inni, óraunhæfar áætlanir og svo þegar í þokkabót er verið að eyðileggja, að því er virðist einungis af því að það var ákveðið af fyrri ríkisstjórn, alls kyns áform um fjárfestingarverkefni, sóknaráætlanir og samkeppnissjóði sem sýnt hefur verið fram á að skila gríðarlegum arði inn í þjóðarbúið er þetta náttúrulega ekki mjög sjálfbær stefna til frambúðar. Mig langar í seinna andsvari mínu að nefna við hv. þingmann vegna hugmyndafræðinnar sem nú er komin inn - sem er svolítið hláleg samhliða því að við ætlum að ná hallalausum fjárlögum, það er ekki góð leið að draga mikið úr skattlagningu heldur þarf það að gerast á tímapunkti þegar við erum komin á betra ról með ríkisfjármálin - en verið að lækka skatta víða. Veiðigjöld á útgerðina eru að sjálfsögðu umfangsmest þar og svo er það á ferðaþjónustuna, gistinguna, augljósir tekjustofnar þarna, það er ekki verið að framlengja auðlegðarskattinn og svo er einhver tekjuskattur til almennings. Hvað gerist? Hvað er skýrasta dæmið um tilfærslu þá á skattheimtu? Að ég fæ að borga örlítið lægri skatt en gamalt fólk og langveikt og fólk sem lendir í því að veikjast borgar í staðinn sjúklingaskatt. Það er þá fært úr hinu almenna skattkerfi yfir í þjónustugjöld og sjúklingaskatta í þessu tilfelli. Telur þingmaðurinn þetta ekki vera blekkingaleik 

Frú forseti. Við erum að tala um efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins og það að þeir vilja vera sá flokkur sem er þekktur fyrir og treyst fyrir að halda vel á efnahagsmálunum. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að það á náttúrlega að skattleggja eitthvað á Íslandi. Við erum með allt of háa skatta en það þarf að skattleggja eins og staðan er. Hvar á þá að taka þennan skatt? Eins og hv. þingmaður nefnir var ekki haldið áfram með þá hugmynd að hækka sérstök veiðigjöld á sjávarútveginn og svo gistináttagjaldið á ferðaþjónustuna. Það eru akkúrat þau svið efnahagsins sem hafa fengið hvalreka á sínar fjörur í formi lægri krónu - sem hefur skaðað alla hina - þannig að ef skattleggja á einhvers staðar á að sjálfsögðu að skattleggja þar sem hvalinn rak á land. Þetta er því ekki skynsamleg efnahagsstefna, þetta er ekki skynsamleg skattstefna, bara alls ekki. Þetta er kosningaloforðsdæmi, það er verið að hugsa um þá hagsmunaaðila sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn hafa hugsað um alla tíð, það er það sem þetta er. Þetta er kosningaloforð. En þetta er slæm efnahagsstefna. Ég hlakka til að sjá Sjálfstæðisflokkinn fara að vinna í því að halda betur á spöðunum þegar kemur að efnahagsstefnu landsins. Það á eftir að gerast, held ég, en þetta er ekki góð byrjun.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni um þetta stóra mál, fjárlög íslenska ríkisins á árinu 2014, bar ég fram fjöldann allan af spurningum sem ég hef ekki enn þá fengið nein svör við vegna þess að það er með ólíkindum hversu lítinn þátt stjórnarliðar taka í þessari umræðu. Það er mjög undarlegt ef við fáum ekki svör við spurningum sem við leggjum fram í umræðunni. En ég ætla að vona að úr því verði bætt núna og ég ætla að spyrja nokkurra spurninga til viðbótar og leggja fram vangaveltur sem ég tel að skipti máli og vekja vonandi einhverja til umhugsunar en jafnframt vil ég taka undir með öðrum sem hér hafa talað í dag. Það sem var rætt í síðasta andsvari milli hv. þingmanna Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og Jóns Þórs Ólafssonar er algert grundvallaratriði. Stefnubreytingin sem ríkisstjórnin sýnir með þessum fjárlögum felur akkúrat í sér að verið er að flytja fjármögnun ríkissjóðs af þeim sem eru í millitekjuhópunum og efri tekjunum - það má eiginlega kannski frekar segja efri tekjum í millitekjuhópum vegna þess að millitekjuþrepið er breytt þrep - yfir á lífeyrisþega og aðra slíka sem þurfa t.d. að nota þjónustu sjúkrahúsanna, það er verið að leggja gjöld á breiðu bökin sem þessi ríkisstjórn telur sig hafa fundið. Það er með hreinum ólíkindum hvernig menn telja sig geta haldið því fram að þeir séu að lækka skatta þegar þeir eru ekki að gera neitt annað en að flytja til fjármögnun ríkissjóðs frá einum hópi og yfir á námsmenn, yfir á sjúklinga og þá hópa sem kannski síst geta borið það. Það er að mínu mati röng stefna og ég er alfarið á móti henni vegna þess að þegar svona skattheimta, sem þetta er í raun og veru, er flutt út úr almenna skattkerfinu gilda engir persónuafslættir eða neitt slíkt heldur borga allir sömu krónutölu. Þá er gefið að það leggst hlutfallslega þyngst á þá sem lægstar hafa tekjurnar. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar. Ég mundi frekar vilja að menn væru heiðarlegir og kæmu fram og segðu það en væru ekki í svona feluleik eða beittu svona bellibrögðum með gjaldtöku þar sem skattar eru lækkaðir á einum stað en lauma svo inn gjaldtöku á ákveðna hópa annars staðar. Það hefur verið töluvert í umræðunni hér og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur haldið því fram og réttlætt sjúklingaskattinn með því að á undanförnum árum hafi hlutdeild sjúklinga í kostnaði í heilbrigðiskerfinu verið að aukast. Mér finnst þetta mjög undarleg röksemdafærsla. Ég hefði frekar talið að við ættum sameiginlega að fara í gegnum það hvernig væri hægt að létta álögum á þá sem þurfa að nota heilbrigðisþjónustuna á Íslandi en ekki að ræða það hvernig við getum fundið enn eina matarholuna fyrir ríkissjóð hjá sjúklingum og seilst í vasa þeirra. Mér hefur þótt þetta mjög sérkennileg umræða og ég er algerlega andsnúin því að við förum inn á braut sjúklingagjalda vegna þess að ég tel að þar séum við komin inn á afar hálan ís. Yfirleitt er þar um að ræða fólk sem hefur þurft að nota heilbrigðiskerfið í þó nokkurn tíma á undan og það er algert neyðarbrauð þegar það er lagt inn á sjúkrahús og algjört lágmark að það þýði ekki aukinn kostnað fyrir þetta fólk. Virðulegi forseti. Annað atriði sem ég vil nefna og spyrja líka um snertir skrásetningargjöld. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson flutti mjög áhugaverða ræðu fyrr í dag um hækkun á skrásetningargjöldum í opinberu háskólana og þar birtist enn eina ferðina skattstefna ríkisstjórnarinnar. Ég hélt að þetta snerist bara um að menn væru að nota skrásetningargjöldin til að sækja sér fjármuni í vasa námsmanna til að reka ríkissjóð en svo er bara miklu meira á ferðinni þegar maður fer að lesa saman skjöl frá ólíkum nefndum sem fjalla um ólíka þætti málsins. Ef maður les nefndarálit sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti á í dag, nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014, þ.e. um bandorminn sem byggir undir fjárlagafrumvarpið, er sagt þar að meiri hlutinn telji að hækkun skólagjalda kunni að hvetja námsmenn til að nýta betur það nám sem opinberir háskólar bjóða upp á. Hérna er ekki verið að tala um skrásetningargjöld heldur skólagjöld. Í 24. gr. laga um opinbera háskóla segir mjög skýrt um skrásetningargjöld, sem nemendur greiða við skráningu í nám, allt að 60 þús. kr. fyrir hvern nemanda á ársgrundvelli, að álögð gjöld samkvæmt þessu „skulu eigi skila háskóla hærri tekjum en sem nemur samanlögðum útgjöldum háskólans vegna nemendaskráningar og þjónustu við nemendur sem ekki telst til kostnaðar við kennslu og rannsóknastarfsemi.“ Lögin eru skýr. En út í hvað erum við þá komin hér, bæði þegar horft er til nefndarálits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og þeirrar staðreyndar að verið er að sækja aukna fjármuni í gegnum skrásetningargjöld til námsmanna en háskólarnir fá þá ekki að fullu til sín? Stenst það þessa grein? Ég ætla að leyfa mér að efast um það. Ég óska eftir því að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar komi hingað í þessa umræðu og geri grein fyrir því hvað þessi orð um skólagjöld í nefndarálitinu fela í sér. Þar er líka gengið lengra því talað er um að sumir hafi talið að hækkun skrásetningargjalda væri of lítil og að nemendur opinberra háskóla greiddu of lítinn hluta námskostnaðar. Nemendur mega samkvæmt lögum ekki greiða hluta námskostnaðar. Menn þurfa aðeins að gæta sín á hvaða stefnubreyting getur falist í því sem gert er í fjárlögum. Þetta er ekki eina dæmið, en ég nefni þetta vegna þess að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vakti á því athygli og hér erum við kominn á mjög hálan ís. Ég óska eftir því að einhver sem til málsins þekkir í meiri hluta fjárlaganefndar eða efnahags- og viðskiptanefndar komi í umræðuna og skýri hvað er nákvæmlega þarna á ferðinni. Það eru líka þó nokkrar fleiri spurningar sem vakna. Ég talaði um það áðan að ríkisstjórnin hefði aldeilis fundið „breiðu bökin“ - innan afar áberandi gæsalappa - hjá námsmönnum eins og ég var að fara yfir og hjá sjúklingum, en ég komst ekki yfir í fyrri ræðu að nefna þróunarsamvinnuna. Mér finnst til háborinnar skammar hvernig menn fara hér í þróunarsamvinnuna. Ástæðan er einfaldlega sú að við erum meðal ríkustu þjóða heims. Við erum að tala um stuðning sem er afar lítill í því stóra samhengi vandamála sem til eru í veröldinni fyrir utan og við eigum að sjálfsögðu að taka þátt í því að styðja við þjóðir sem geta ekki einu sinni boðið börnum eða barnshafandi konum upp á hreint vatn sem eru lágmarksgæði, grundvöllur lífs, hreint vatn. Við segjum: Nei, við ætlum að bora okkur svo djúpt ofan í naflann á okkur sjálfum að við tökum ekki þátt í því. Þetta er til skammar. Ég ætla ekki að halda ræðuna um það aftur, ég gerði það í fyrri ræðu, en við vitum vel hvert er verið að setja þá fjármuni sem teknir eru úr þróunarsamvinnunni, fjármuni sem fást með sjúklingagjöldum, auknum kostnaði námsmanna við háskólanám o.s.frv. Þessir fjármunir eiga að fjármagna auðlindagjöld sem menn afþökkuðu. Þetta þykir mér röng stefna og ég hef svo sem tíundað það áður og ætla ekki að gera það aftur. En að finna breiðu bökin þarna, ja svei, ég hélt að ég hefði séð margt í pólitíkinni en þessu bjóst ég ekki við. Virðulegu forseti. Það eru fleiri þættir sem ég vil nefna og mig langar að fara aðeins í gegnum nokkur atriði í breytingartillögum meiri hlutans við frumvarpið af því að tíminn flýgur. Ég hef ekki fengið svör við því hvernig menn ætla að útfæra þann aukna niðurskurð í ráðuneytunum sjálfum sem lagður er til í breytingartillögum meiri hlutans. Mér skildist á hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur sem ég spurði að þessu fyrr í dag að þetta væri algerlega óútfært og í raun og veru ættu ráðuneytin sjálf að útfæra þetta. Það þykir mér sérkennilegt vegna þess að nú þegar hafa skrifstofur ráðuneytanna verið skornar mjög mikið niður. Ég tók sem dæmi iðnaðarráðuneytið af því að það er nærtækt fyrir mig sem var þar ráðherra. Við vorum komin langt að 30% í niðurskurði á sjálfri skrifstofu ráðuneytisins á síðasta kjörtímabili. Þarna er verið að bæta enn í. Það hlýtur að leiða af sér uppsagnir í einhverjum ráðuneytum. Hvernig ætla menn að gera það? Er hægt að láta það ganga í gegn á þessu eina ári, er þetta raunhæft? Ef það kemur til uppsagna þá hljóta menn líka að þurfa að hætta við einhver verkefni. Og þegar menn eru komnir inn að beini fyrir og síðan er bætt við 5% niðurskurði almennt á ráðuneytin er orðið stórpólitískt mál hvernig skorið er niður. Það getur þýtt gríðarlega breytingu á verkefnum og áherslum innan ráðuneytanna. Við segjum ekki bara: Okkur vantar nokkra aura til að pappírarnir hjá okkur líti örlítið betur út, best að setja 5% á ráðuneytin, og höldum svo að það hafi engar afleiðingar, látum það bara útfærast einhvern veginn. Þetta er pólitískt mál. Menn geta ekki kastað svona til höndum. Þetta er ofsalega óvandað og ófaglegt og ég held að menn geti lent í miklum vandræðum með þetta. Ég hef ekki heldur fengið svör við því hvað menn eiga að gera í utanríkisráðuneytinu sem verður mjög harkalega fyrir barðinu á meiri hluta fjárlaganefndar, þeir fá á sig meira en þau 5% sem önnur ráðuneyti fá, ég man ekki hvað það var, kannski 7, 7,5% eða eitthvað slíkt, alla vega töluvert meira. Í ofanálag þarf það að bera eitthvað sem ekkert ráðuneyti hefur þurft að gera nokkurn tíma svo ég muni til. Það þarf að bera skaða vegna fjárdráttar í starfsemi þess. Þetta gerir samtals nærri því 150 millj. kr. á ráðuneytið á næsta ári. Hafa fengist einhver svör við því hvernig þetta á að gerast, hvaða verkefnum verður hætt, hvernig á að draga saman í starfsemi skrifstofu ráðuneytisins? Nei, menn hafa ekki gefið neitt upp um það. Þarna geta verið meiri háttar pólitísk tíðindi á ferðinni þegar menn byrja að reyna að ná þessum fjármunum niður. Mér finnst menn ekki geta unnið svona, mér finnst þetta rangt. Það er að minnsta kosti lágmark að menn skýri út hvernig niðurskurðinum verður framfylgt. Og vegna þess að við erum farin að ræða um þessar 47 millj. kr. sem ráðuneyti utanríkismála þarf að bera vegna sorglegs atburðar innan þeirra vébanda, fjárdráttar, vil ég spyrja: Ætlar meiri hluti fjárlaganefndar að setja einhverjar reglur og viðmið um það hvenær stofnunum eða ráðuneytum er skylt að bera skaðann ef svona gerist? Eða gildir það bara um utanríkisráðuneytið núna vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar er með það í sigtinu, þetta sé popúlísk ákvörðun um að taka utanríkisráðuneytið niður? Við höfum alveg heyrt það, það þykir smart í einhverjum hópum. Er það þess vegna sem ráðuneytið er látið bera þennan kostnað núna? Þetta eru engin vinnubrögð. Hvað um þegar Vegagerðin fékk nýlega á sig dóm vegna þess að það höfðu verið einhverjir gallar í útboði? Á hún þá að bera kostnaðinn af því? Þessu þarf fjárlaganefnd að svara. Ef hún byrjar að láta stofnanir eða ráðuneyti bera skaða sem þær höfðu sannarlega ekki stjórn á - í þessu tilfelli verður ráðuneytið fyrir skaða vegna einbeitts brotavilja einstaklings - erum við komin út á ansi hálar brautir. Mér finnst algert lágmark, fyrst nefndin tók þessa ákvörðun, að hún gefi út einhverja línu um það hvenær menn eigi að bera svona skaða til framtíðar litið. Er það bara þegar einstaklingur dregur sér fé eða á það líka við um galla í útboðum? Hvernig ætla menn að gera þetta til lengri tíma litið? Svona er þetta, virðulegi forseti. Mér finnst menn ekki vanda sig og mér finnst ofsalega tilviljanakennt hvernig þessi niðurskurður á sér stað. Annað sem ég vil nefna og ég nefndi í andsvari áðan er skrifstofa rannsóknastofnana atvinnuveganna. Hér er tekin ákvörðun um það af meiri hluta fjárlaganefndar, ekki ráðuneytinu, að starfsemin verði því sem næst lögð niður og sameinuð að einhverju leyti Fjársýslu ríkisins. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta á að fara fram. Hverfur kostnaðurinn af starfseminni með því? Verkefnin eru þarna áfram. Ég tek sem dæmi að skrifstofan sér um alla umsýslu fyrir Tækniþróunarsjóð. Verður kostnaður við að sjá um þá umsýslu eitthvað minni hjá Fjársýslunni en hjá skrifstofu rannsóknastofnana atvinnuveganna eða þarf Tækniþróunarsjóður núna að fara að borga úr sínum sjóðum fyrir þessa vinnu? Hafa komið svör við þessu? Nei, af því að það veit enginn hvernig þeir ætla að gera þetta, þeir hafa ekki hugmynd um það. Þeir hafa ekki skýrt það fyrir neinum af því að þeir hafa ekki hugmynd um það. Þetta er bara gert til að ná sér í aura til að pappírarnir líti vel út en við eigum eftir að sjá þetta í praxís. Af hverju er Lögregluskóli ríkisins skorinn niður? Það var ekki há tala en hún stakk mig. Sagt er að þetta sé gert til að fjármagna að hluta breytta forgangsröðun verkefna í málaflokkum innanríkisráðuneytisins. Ég veit ekki betur en Lögregluskólinn hafi verið í fjárþörf fyrir, hvað þýðir þetta fyrir hann? Það væri gott að fá svör við því líka. Virðulegi forseti. Að lokum ætla ég að segja að mér þykir þessi ríkisstjórn ansi grimm í því að sniðganga þá sem hafa lægstu tekjurnar í samfélaginu. Sá hópur heyrir að litlu leyti undir tillögur um skuldaniðurfellingu. Leigjendur eru t.d. ekki með í þeim tillögum og þetta mun skila sér að litlu leyti til þeirra sem eru með kannski lægstu tekjurnar. Skattbreytingin, lækkunin á milliþrepið gerir það ekki heldur, þeir fá ekkert út úr því. Breytingar á lögum um lífeyrisþega í sumar skiluðu tekjulægstu lífeyrisþegunum ekki neinu. Það eina sem þeir fá er að greiða nefskatta að fullu vegna Ríkisútvarpsins en þeir fá ekki þjónustuna sem menn eru að greiða fyrir. Svo eru sjúklingaskattar fram undan og stór hluti af þeim sem eru í tekjulægstu þrepunum er einmitt því miður sá hópur sem þarf hvað mest á heilbrigðisþjónustu að halda oft og tíðum. Mér finnst þessi stefna röng og þegar maður reynir að horfa á stóru myndina þá er hópurinn sem er með tekjur undir 300 þús. kr. mestmegnis skilinn eftir í tillögum ríkisstjórnarinnar. Mér finnst það vera umhugsunarefni fyrir þingmenn stjórnarmeirihlutans hvort þeir geti ekki reynt að finna það hjá sér í þeirri vinnu sem fram undan er næstu daga hvort þetta sé rétt og hvort ekki þurfi að gera eitthvað í því, þó ekki væri nema með því að atvinnulausir fengju desemberuppbót eins og þeir hafa fengið síðustu þrjú ár. Það er enn þá tími og ég vona að menn sjái að sér og reyni að koma til móts við tekjulægstu hópana í samfélaginu. Það er hægt að gera það með margvíslegum hætti og við í Samfylkingunni munum ekki liggja á liði okkar við að styðja slíkar tillögur, komi þær fram.

Herra forseti. Ég vil aðeins bregðast við því sem hv. þingmaður nefndi um skólaskrásetningargjöldin. Ég þyrfti helst meira en tvær mínútur til að fara yfir það, eins og ég sé það mál fyrir mér eftir veru í efnahags- og viðskiptanefnd, þar sem við vorum með þann þátt málsins sem snýr að heimild til hækkunar. Í raun þarf að lesa saman frumvarpið og nefndarálit meiri hlutans og skýringar í fjárlagafrumvarpinu, sem er að finna á bls. 279, og reyna að fá botn í hvernig þetta er. Í fyrsta lagi eiga skrásetningargjöld að endurspegla raunkostnað háskólanna við skrásetningu og þau eru gjaldtaka af því tagi og það liggur einhvers staðar í nágrenni við 70 þúsund ef tekið er meðaltal af Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri. Það er eðlilegt að ætla að skrásetningargjöld séu þá innifalin í skólagjöldum skólanna sem hafa heimild til að taka skólagjöld og gera það enda skilst mér að LÍN meðhöndli málið á þann veg að draga frá lánshæfi skólagjaldanna þá fjárhæð sem nemur innritunargjöldum í opinberu háskólana til að jafnræðis sé gætt í því að ekki sé lánað fyrir innritunargjaldsþættinum. Það er því afar óheppilegt, svo að ekki sé fastar að orði kveðið, að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar skuli rugla þessum hugtökum saman og tala um hækkun skólagjalda þegar í reynd er á ferðinni hækkun skráningargjalda. Maður veltir auðvitað fyrir sér þeirri hugmyndafræði sem glittir í og er nauðsynlegt að taka fram að djúpur ágreiningur er í nefndinni um það orðalag sem meiri hlutinn setur hér í umfjöllun sína um skólagjöld, að þau séu góð til að menn tolli frekar í námi. En ef ég staldra svo við fjárlagafrumvarpið á bls. 279 fæ ég ekki betur séð en háskólarnir séu skertir um hverja einustu krónu sem skráningargjöldin eru hækkuð um á nemendur. Það stendur ofarlega á bls. 279 en síðan fá þeir svolítið meiri tekjur, sem þeir fá að halda, vegna fleiri nemenda sem er annar hlutur. Mér sýnist þetta því vera hreinn skattur á nemendur í viðbót, opinber framlög til opinberra háskóla skert um hverja einustu krónu á móti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hingað upp og skýra þetta svona út fyrir mér. Ég var farin að týnast svolítið í þessum skjölum, þetta er orðið mjög ruglingslegt allt saman. Ég hef helst áhyggjur af því að menn séu hér að skapa einhvers konar fordæmi sem námsmenn gætu hugsanlega látið reyna á. Í nefndaráliti um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014 kemst nefndin að þeirri niðurstöðu sem tekin er saman hér, með leyfi forseta: „… sumir töldu hækkun skrásetningargjalda of litla og að nemendur opinberra háskóla greiddu of lítinn hluta námskostnaðar.“ Lögin eru algerlega skýr með það að skrásetningargjöld á ekki að greiða fyrir nám eða rannsóknarstarf heldur eingöngu skrásetningu og þjónustu. Mér finnst það orðið afar óskýrt á hvaða leið menn eru hér. Í þessu sama nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar segir líka: „Að mati meiri hlutans er hækkunin studd sterkum rökum. Brýnt virðist orðið að koma til móts við fjárþörf opinberra háskóla.“ Svo er hv. þingmaður að fara yfir það hér að ekkert af þessu skilar sér til háskólanna. Ég spyr bara: Veit einhver hvað verið er að gera? Hafa þeir einhverja hugmynd um hvað þeir eru að gera? Greinilega ekki. Þeir líta svo á að með þessu séu þeir að mæta aukinni fjárþörf háskólanna en svo sýna fjárlagafrumvarpið og tillögurnar okkur eitthvað allt annað. Þetta á bara að fara í það að fjármagna ríkissjóð, heyrist mér. Áfram segir: „Telur meiri hlutinn að hækkun skólagjalda kunni að hvetja námsmenn til að nýta betur það nám sem opinberir háskólar bjóða upp á.“ Ég ætla þá að spyrja hv. þingmann, sem er nú eldri en tvævetur, hvort hann telji að þarna sé komið efni í að námsmenn láti á þetta reyna gagnvart LÍN og þá hugsanlega fyrir dómstólum.

Herra forseti. Á bls. 279 stendur, með leyfi forseta: „Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að ríkistekjur aukist um 137,3 millj. kr. og að greiðsla úr ríkissjóði lækki á móti um sömu fjárhæð.“ Þetta er í samræmi við áform um að háskólunum verði heimilað að hækka skrásetningargjald sem nemendur greiða o.s.frv. Það er erfitt að skilja þetta öðruvísi en þetta sé algerlega króna fyrir krónu. Varðandi spurninguna um lögmæti hækkunarinnar þá er fróðleg umfjöllun um þetta í greinargerð bandormsfrumvarpsins, 3. mál. Þar kemur fram að samkvæmt bókhaldi Háskóla Íslands var raunkostnaður þar 69.600 kr. og í Háskólanum á Akureyri um 80 þús. kr., hvort tveggja á árinu 2012. Ef meðaltalið er tekið og miðað við verðlag ársins 2013 ætti það að vera um 72.400 en svo taka menn 4% verðhækkun á þetta umfram verðuppreikning annarra liða í fjárlagafrumvarpi og koma því þannig upp í 75 þús. kr. og telja það vera hæfilegt gjald á árinu 2014. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og það er spurning hvort menn í efnahags- og viðskiptanefnd hafi fengið einhverja til að svara til um lögmæti þessarar gjaldtöku, þessarar hækkunar. Ég sé ekki betur en að anda nefndarálits meiri hlutans megi skilja á þann veg að menn séu lagðir af stað í skólagjaldaupptöku á Íslandi. Það er bara svoleiðis. Það er alla vega viljinn samkvæmt þessu. Ekki er því hægt að túlka hækkun skrásetningargjalda og andann að baki henni öðruvísi en með orðum meiri hlutans sjálfs: Skólagjöld til þess að stýra nemendum í námi. Það er bannað samkvæmt lögum. Virðulegi forseti. Ég tel að námsmannahreyfingarnar hljóti að láta á þetta reyna og mér finnst að efnahags- og viðskiptanefnd ætti að kalla til sín sérfróða menn til að fara yfir þessa stöðu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður flutti hér góða ræðu og kom inn á stöðu lágtekjufólks í landinu gagnvart ríkisvaldinu. Það blæs nú ekki byrlega þar og má kannski segja að lágtekjufólk í landinu hafi fengið kartöflu í skóinn frá ríkisstjórninni. Það er niðurskurður víða eins og hjá Vinnumálastofnun og desemberuppbótin er ekki inni. Ýmsir nefskattar hækka sjálfkrafa eftir verðlagsuppfærslu og skattalækkanir nýtast ekki lágtekjufólki. Hvað telur hv. þingmaður að ríkisvaldinu gangi til? Er það að efna til ófriðar að fyrra bragði gagnvart þeim kjarasamningum sem eru nú undir og eru komnir til ríkissáttasemjara eða telur hv. þingmaður að ríkisvaldið hafi eitthvað uppi í erminni til að spila út þegar þeir sem eru að semja um kaup og kjör og lágtekjufólk í landinu hefur fengið þessa blautu tusku í andlitið? Er eitthvað í þessu fjárlagafrumvarpi sem hv. þingmaður telur að sé jákvætt innlegg í þær kjaraviðræður sem nú standa yfir? Ef hún leggur sig alla fram um að vera jákvæð gagnvart ríkisvaldinu í anda jólanna fram undan finnur hún þá eitthvað annað en kartöflu í skóm þess fólks sem þarf að lifa við lægstu laun í landinu, frá 191 þús. kr., sem er því miður fjöldinn allur? Það er eins og hv. ríkisstjórn haldi að slíkar upphæðir séu bara tölur á blaði og enginn búi við slík kjör. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti bent á eitthvað í þessu frumvarpi sem væri sérstaklega ætlað lágtekjufólki í landinu.

Virðulegi forseti. Stórt er spurt. Ég hef hlustað á hv. þingmann og reynt að vera jákvæð og skapandi og alla vega, en ég finn ekki neitt í fljótu bragði, ekki neitt, enda hefur það komið fram hjá aðilum á vinnumarkaði, verkalýðshreyfingunni, að það sé ekkert í þessu fjárlagafrumvarpi sem sé til þess fallið að skapa þjóðarsátt eins og formaður fjárlaganefndar talaði um eða til þess að liðka til í kjarasamningum. Sá hópur sem er undir 250 þús. kr. fær ekki neina lækkun á sköttum - og ég vil jafnvel fara aðeins ofar vegna þess að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar skila sér ekki að fullu nema til hópsins sem er efst innan millitekjuþrepsins, þ.e. þegar maður er kominn upp í 700 þús. kr. er maður í raun og veru farinn að fá skattalækkunina að fullu, það eru þingmannalaun. Sagt er við hópinn undir 250 þús. kr.: Heyrið, það eru engar skattalækkanir til ykkar en þið fáið hins vegar að bera sjúklingagjöld af fullum þunga. Námsmenn eru einnig í lágtekjuhópunum, lifa af litlu. Við þá er sagt: Þið ætlið að fjármagna ríkissjóð með hækkun á skráningargjöldum. Í sumar var sagt þegar ákveðið var að gera breytingar og koma með hækkanir til lífeyrisþega að þær færu ekki til þeirra sem hafa lægsta lífeyrinn vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn hefði gert svo mikið fyrir þá, nú væri komið að lífeyrisþegum sem væru í efri tekjuþrepunum að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Þetta er meðvituð stefna. Ég spurði hvort menn væru meðvitað að breikka aftur bilið milli ólíkra tekjuhópa og svarið var einfaldlega: Já. Það sem við erum að sjá hér er bara hægri stefnan í verki, 

Herra forseti. Það var slæmt að hv. þingmaður gat ekki bent á neitt sem gagnaðist láglaunafólki í þessu frumvarpi. Ég held að þeir sem hafa lúslesið frumvarpið geti það varla heldur. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þann blóðuga niðurskurð hjá Vinnumálastofnun sem hefur komið fram og veldur auðvitað miklum áhyggjum víða. Ég nefni stað eins og Skagaströnd þar sem 20 manns vinna hjá Vinnumálastofnun. Verði af niðurskurðinum munu 5% íbúa Skagastrandar missa vinnuna, sem svarar til 6 þús. manna í Reykjavík. Verið er að skera niður hjá Vinnumálastofnun um 340 millj. kr., það er niðurskurður upp á 30%. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það hafi á vinnumarkaðsaðgerðir síðustu ríkisstjórnar sem hafa skilað gífurlegum árangri? Atvinnuleysið er komið niður í 4–5% en samt er þörf á að halda áfram eftirfylgni 

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili þurftum við að kljást við atvinnuleysi hér á landi sem var mjög mikið í okkar sögulega samhengi. Þá skipti sterk Vinnumálastofnun og vinnumarkaðsúrræðin þar öllu máli til að ná atvinnuleysi niður. Það var gríðarlega mikil og góð vinna unnin innan þeirra raða til að atvinnuleysi gæti minnkað hér með alls kyns úrræðum. Ég hef áhyggjur af þeim núna þegar menn hafa tekið þessa ákvörðun. Fyrir utan auðvitað hvað þetta er gríðarlegt högg fyrir bæjarfélagið sem hér er nefnt. Ég held að við ættum að hafa miklar áhyggjur af því. Mér finnst að nefndin ætti að fara dálítið yfir það atriði og fara líka yfir hvaða áhrif þetta mun hafa á þau vinnumarkaðsúrræði sem Vinnumálastofnun hefur verið að vinna að og þá í framhaldi hvaða áhrif þetta hefur á atvinnuleitendur. Ég lít svo á að nefndin hljóti enn að hafa verk að vinna að fara yfir áhrifin af þessum niðurskurði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir áhugaverða ræðu. Hún minntist aðeins á þróunaraðstoð í ræðunni og varðandi hana þá vilja að sjálfsögðu flestir að mun meiri fjármunum sé varið í slíka aðstoð en er í þessu frumvarpi. Það var líka gerð á sínum tíma metnaðarfull áætlun um að auka þessa aðstoð og ná þeim markmiðum sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett á nokkrum árum. Það breytir því samt ekki að í tíð síðustu ríkisstjórnar, árið 2011, voru settir um 3 milljarðar kr. í þróunaraðstoð, 0,21% af vergum þjóðartekjum sem er náttúrlega mjög langt frá þeim 0,7% eða hvað það er sem Sameinuðu þjóðirnar hafa mælt með. Árið 2012 var það sama prósentutala, 0,21%. Maður hlýtur því að spyrja ef hv. þingmanni blöskrar það sem er verið að gera núna hvað hún geti þá sagt um það sem hennar eigin ríkisstjórn gerði á sínum tíma. Af hverju beitti hún sér ekki fastar í þessum málum?

Virðulegi forseti. Ég beitti mér svo sannarlega í þessum málum á síðasta kjörtímabili þegar ég sagði já ásamt þingheimi öllum - fyrir utan einn þingmann, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttir sem núna er formaður fjárlaganefndar - við því að gera áætlun um hvernig við gætum aukið hlutfallið. Við samþykktum það öll sem vorum hér inni á þeim tíma og ástæðan var einföld: Við þurftum að setja okkur það markmið af því að við vorum farin að sjá til sólar í fjárlögum ríkisins. Það sem er verið að gera hér er allt annað en fráfarandi ríkisstjórn gerði nokkurn tíma. Hér koma tillögur frá ríkisstjórninni og þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar eru að taka ákvörðun um að skera niður þróunaraðstoðina sem gengur þvert gegn þeirri áætlun sem þingmenn höfðu sameiginlega gert í þessum þingsal um aukningu á framlögum til þróunarmála til lengri tíma. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta grátlegt, ekki síst í ljósi þess að með því að taka fjármuni úr þróunaraðstoð er verið að fjármagna lækkun á veiðigjaldi til þeirra sem eru með einkaleyfi á því að nýta auðlindir þjóðarinnar. Það er þess vegna, í því samhengi, sem þetta er svo grátlegt. Fráfarandi ríkisstjórn gat sett sér markmið um hvernig ætti að auka hlutfallið. Við jukum það á þessu ári í samræmi við þá áætlun og núna eru menn að skera það niður. Það er verið að skera niður tillögur ríkisstjórnarinnar sem komu fram þannig að maður hefði haldið að menn gerðu ráð fyrir því að eiga fyrir þessu og það eru þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar sem ákveða að skera þróunaraðstoðina niður. Það er ekki síst grátlegt af því að tillögurnar voru komnar fram. Hv. þingmaður, sem situr í fjárlaganefnd, segir okkur kannski hvað býr þarna að baki og af hverju 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið eða svarið við spurningu minni sem hún svarar þó ekki vegna þess að ég spurði hana um árin 2011 og 2012. Af hverju beitti hún sér ekki fyrir því að meiri fjármunir yrðu settir í þróunaraðstoð? Hv. þingmaður svaraði ekki þeirri spurningu. Ég ítreka spurninguna.

Virðulegi forseti. Ég skal vera skýrari. Árið 2011 var tekin ákvörðun hér í þingsal um að samþykkja þingsályktun um aukin fjárframlög til þróunarmála. Ég tók þátt í því ásamt þingheimi öllum að undanskildum einum þingmanni sem treysti sér ekki til að taka þátt í því. Sá þingmaður stendur núna fyrir því, fer fremstur í flokki þeirra sem eru að skera niður tillögur fjármálaráðherrans um framlög til þróunarmála. Við stóðum í blóðugum niðurskurði á öllum sviðum ríkisins á síðasta kjörtímabili og ég vona að það hafi ekki farið fram hjá neinum að fráfarandi ríkisstjórn tók við gati upp á 216 milljarða kr. Þegar fórum að sjá til sólar í því verkefni fórum við að leggja drög að því hvernig mætti auka í þar sem helst þyrfti á að halda til lengri tíma, þar á meðal til þróunarmála, og við gerðum það á þessu ári þegar við gátum það. Menn gátu það aftur núna. Ríkisstjórnin lagði það til en þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að ég hefji ræðu mína í framhaldi af lokaorðum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur áðan vegna þess að það skiptir nefnilega mjög miklu máli þegar við skoðum stöðuna hvaðan við erum að koma og hvað það þýðir og hvernig jöfnuður sem á að ná á árinu 2014 - og ég held ekki að nokkur maður hafi mótmælt að mikilvægt sé og verðmætt fyrir ríkissjóð að ná jöfnuði og geta sem fyrst komist á þann stað að mögulegt sé að greiða niður skuldir - og sá árangur byggir á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Við tókum við erfiðu búi og ég held að allir átti sig á því. Við ákváðum að fara blandaða leið; skera niður í ríkisrekstri, hækka skatta en passa okkur á því þegar við vorum að skera niður að ganga ekki svo hart að stofnunum ríkisins að þeir sem þurfa helst á þjónustu þeirra að halda mundu þurfa að bera þyngstu byrðarnar af hruninu og að ganga ekki svo harkalega að fyrirtækjum og einstaklingum í skattheimtu að þeir gætu ekki borið þær. Skattar voru ekki aðeins lagðir á til að auka tekjur ríkissjóð heldur einnig til að auka jöfnuð í samfélaginu því að það ná upp auknum jöfnuði í samfélagi er eftirsóknarvert. Það hafa margar lærðar greinar og bækur verið skrifaðar um hvernig samfélagið er og hvernig íbúunum líður þar sem meiri jöfnuður ríkir samanborið við samfélag þar sem ójöfnuður er. Þar sem jöfnuður er mestur eru glæpir fæstir. Þannig er, svo undarlega sem það hljómar, og þó er það kannski ekki svo undarlegt þegar við förum að skoða það nánar, að í þeim samfélögum er fólk líka heilbrigðara bæði á sál og líkama og það ríkir aukin sátt í þeim. Þetta eru allt saman mjög eftirsóknarverðir þættir. Það að eftir síðasta kjörtímabil hafi jöfnuður aukist í íslensku samfélagi er því mjög jákvætt en á árunum fyrir hrun hafði ójöfnuður hins vegar vaxið í samfélaginu og vaxið mest á Íslandi af vestrænum ríkjum. Á þeim árangri sem fyrri ríkisstjórn náði byggir árangur um jákvæðan heildarjöfnuð í ríkisfjármálum sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ætlar sér að ná á árinu 2014. Hv. formaður fjárlaganefndar talaði um í ræðu sinni fyrir stuttu að með breytingartillögum og fjárlagafrumvarpinu væri að nást þjóðarsátt og ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður hafi þar verið að vísa í að minni hlutinn hafði kallað hátt eftir auknum framlögum til heilbrigðiskerfisins og meiri hluti fjárlaganefndar gerir breytingartillögu þar um. Á síðasta kjörtímabili höfðum við séð að ekki yrði lengra gengið í heilbrigðiskerfinu og gerðum ekki kröfu um það á árinu 2013. Hins vegar er með fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram 1. október hafinn niðurskurður í heilbrigðiskerfinu að nýju. Sem betur fer í meðförum þingsins, í umræðum í samfélaginu og fyrir þingnefndum hefur meiri hlutinn ákveðið að draga þarna í land og það er vel og við getum verið sátt við þær tillögur. Aftur á móti eru aðrar tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram sem rjúfa þverpólitíska sátt sem náðist á síðasta kjörtímabili. Breytingartillögurnar tvær þar sem sáttin er rofin eru um jöfnun húshitunar og um þróunaraðstoð. Herra forseti. Á síðasta kjörtímabili starfaði hér starfshópur sem átti að koma með tillögur um hvernig væri hægt að jafna húshitun í landinu og starfshópurinn lagði fram tillögu. Hópurinn er stofnaður 2011 og í framhaldinu, eftir mikla vinnu, leggur hann fram tillögu sem gengur út á að þeir sem kaupa rafmagnið borgi ákveðið gjald sem gengur síðan til jöfnunar á dreifikostnaði og þannig jafnist kostnaður á húshitun. 10% landsmanna búa við mjög háan húshitunarkostnað og sá hái kostnaður hefur stuðlað að búseturöskun og veikt samfélögin og þessi þungi kostnaður hefur haft áhrif á lífskjör fólks og val á búsetu á þessum svæðum. Það var því eftir miklu að slægjast að finna leiðir til þess að jafna kostnaðinn og starfshópurinn sagði: Við skulum leggja hóflegt gjald á hverja keypta kílóvattstund og það gengur síðan til þess að jafna kostnaðinn. Á 140. löggjafarþingi var lagt fram samhljóða frumvarp. Frumvarp sem fylgdi tillögum starfshópsins eftir og það var með þverpólitískum stuðningi. Reyndar var það hæstv. forseti Alþingis, sem þá var þingmaður, sem var 1. flutningsmaður á því frumvarpi og með honum voru flutningsmenn úr öllum flokkum. Raforkuskattur sem nú er innheimtur er tekinn af hverri keyptri stund. 80% af notendum rafmagns á Íslandi eru, eins og kunnugt er, stóriðjufyrirtæki þannig að þau fyrirtæki bera 80% af þessum raforkuskatti sem er tímabundinn og ný ríkisstjórn hefur sagt að verði ekki framlengdur. Ný ríkisstjórn hefur talað um að framlengja ekki þennan raforkuskatt sem að stærstum hluta álverksmiðjur og stóriðjan í landinu bera, auðvitað heimili einnig en að stærstum hluta stóru fyrirtækin, þessir stórnotendur. Ríkisstjórnin nýja boðar núna með breytingartillögum við fjárlög að það eigi að koma nýtt frumvarp sem leggur kostnað á þá sem nota dreifikerfin. Markmiðið með þessu hlýtur þá að vera að sleppa stóriðjunni við þetta gjald. Leggja allan jöfnunarkostnaðinn á heimili í þéttbýli til þess að sneiða hjá því að stórkaupendur raforku sem ekki nýta dreifikerfin þurfi að greiða til þessara mála. Virðulegur forseti. Mér finnst mjög undarlegt að verið sé að koma hér með tillögu um hvernig eigi að jafna húshitunarkostnað, sem allir vilja stefna að, sem er algjörlega úr takti við það sem lagt var til á síðasta kjörtímabili og meira að segja núverandi hæstv. forseti Alþingis lagði fram frumvarp um ásamt fleiri þingmönnum úr öðrum flokkum. Ég skil ekki hvað þetta á að þýða nema þá að hæstv. ríkisstjórn sé svona mikið í mun að létta kostnaði af stórnotendum, af stóriðjunni í landinu, en finnist í lagi að leggja aukinn kostnað á heimilin hvað þetta varðar. Þarna er verið að rjúfa sátt. Um hitt málið var ekki aðeins sátt hér á Alþingi, fyrir utan einn hv. þingmann sem greiddi atkvæði á móti þingsályktunartillögunni um þróunarsamvinnu, heldur í samfélaginu öllu. Allar kannanir sýna að Íslendingar vilja leggja sitt af mörkum til þróunarsamvinnu og það kom skýrt fram í umræðum hér og í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var árið 2011 á Alþingi en síðan var uppfærð áætlun vorið 2013. Þar er markmið þróunarsamvinnunnar tekið skýrt fram: Að leggja íslensk lóð á vogarskálar baráttunnar gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heims. Með virkri þátttöku á því sviði leitast Ísland við að uppfylla pólitískar og siðferðilegar skyldur sínar sem ábyrg þjóð í samfélagi þjóðanna og er alþjóðleg þróunarsamvinna ein af meginstoðum íslenskrar utanríkisstefnu. Því er slegið föstu í ályktuninni að barátta gegn fátækt, félagslegu ranglæti, misskiptingu lífsgæða og hungri í heiminum sé áfram þungamiðja í stefnu Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu og að lögð verði rík áhersla á mannréttindi, jafnrétti kynjanna, réttindi barna, frið og öryggi og leitast verði við að tryggja innbyrðis samræmi í utanríkisstefnu Íslands með tilliti til hnattrænna efnahags-, umhverfis- og öryggismála. Íslensk þróunarsamvinna endurspegli þannig þau gildi sem íslenskt samfélag stendur fyrir: Virðingu fyrir lýðræði og mannréttindum, fjölbreytni mannlífs, umburðarlyndi, réttlæti og samstöðu. Hv. meiri hluti fjárlaganefndar kemur síðan með þá tillögu að skera niður í þróunaraðstoð núna þegar Ísland er á þeim stað að sjá fram úr þeim vanda sem blasti við haustið 2008. Þegar við sjáum fram á jákvæðan heildarjöfnuð á árinu 2014 og erum komin á þann stað að við getum farið að skipuleggja til framtíðar er það forgangsverkefni að skera niður þróunaraðstoð. Þetta er með ólíkindum og eins og ég sagði áðan er verið að rjúfa sátt alþingismanna um þróunaraðstoð og sáttina í samfélaginu sem er um að Ísland, hið ríka Ísland gefi með sér og styrki þau gildi sem íslenskt samfélag stendur fyrir. Ég vil endurtaka að gildin eru virðing fyrir lýðræði og mannréttindum, fjölbreytni mannlífs, umburðarlyndi, réttlæti og samstöðu og í þeim anda eigum við að standa við þingsályktunartillöguna og þær áætlanir sem þar voru gerðar og stefna að því að ná markmiðum Sameinuðu þjóðanna í áföngum og vera stolt af því. Þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar um þjóðarsátt geri ég ráð fyrir að hún sé að vísa til heilbrigðismálanna og þeirra breytingartillagna sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram í þeim málaflokki en varla er hún að tala um frumvarpið í heild eða breytingartillögurnar í heild því að þar á meðal, eins og ég hef bent á, eru að minnsta kosti tvær sem rjúfa sátt sem var búið að ná, þverpólitíska sátt. Virðulegur forseti. Ég vil nefna hér menntamál því að ég hef virkilegar áhyggjur af rekstrarstöðu framhaldsskólanna. Þannig var statt í framhaldsskólunum þegar hrunið varð að árin fyrir hrun var búið að hagræða mjög mikið í þeim. Búið var að taka upp reiknilíkan og fjölga í hópum og hagræða heilmikið þegar hrunið varð og þá þurfti að fara að draga saman og skera niður aftur vegna þess að brúa þurfti stórt gat. Það var gert en samt sem áður lagði fyrri ríkisstjórn á það mikla áherslu að skólarnir væru opnir öllum og lögðu fé til þess að gera skólunum kleift þrátt fyrir niðurskurð að taka á móti öllum þeim sem óskuðu þar eftir skólavist. Framhaldsskólarnir tóku ríkan þátt í aðgerðum sem voru settar af stað vegna ungs atvinnulauss fólks enda þegar við litum til annarra landa og vildum læra af reynslu þeirra við að koma sér í gegnum kreppu voru þetta helstu skilaboðin: Ekki loka skólunum fyrir ungu atvinnulausu fólki. Ekki vísa ungu fólki frá menntunartækifærum. Ég hef áhyggjur af því að nú sé rekstrarstaða skólanna þannig, eftir að þróunarfé er skorið niður eins og tillögur eru um í þessu frumvarpi, að skólarnir þurfi að vísa nemendum frá. Í mínum huga væri það stór skaði. Það væri stór skaði. Það er alveg sama hvernig við lítum á málið, það er skaði fyrir unga fólkið og það er skaði fyrir samfélagið. Ég tala nú ekki um þegar um leið eru skorin niður verkefni sem eiga að aðstoða ungt atvinnulaust fólk. Ef þetta verður að veruleika, sem má í rauninni aldrei verða heldur á að halda skólunum opnum og sjá til þess að það verði mögulegt, og vísa þarf ungu fólki frá framhaldsskólanámi mun það hafa aukaverkanir sem munu vara og hafa áhrif á líf ungmennanna langt fram eftir ævi þeirra. Þetta þekkjum við frá öðrum löndum. Ef við viljum í alvöru tryggja hagvöxt til framtíðar eigum við að leggja áherslu á menntamálin og raða framhaldsskólunum framar. Nú er það svo að hæstv. menntamálaráðherra hefur talað um skipulagsbreytingar í framhaldsskólum og ég er sammála honum í því að fara eigi í þá vinnu en framhaldsskólakerfið er stórt kerfi og það þarf að huga að hag nemenda og það þarf að huga að hag starfsmanna. Það þarf einnig að huga að aðgengi til náms og góðri byggðastefnu þar sem menntastofnanir eru hornsteinar í hverju samfélagi. Slík stór skipulagsbreyting verður ekkert gerð á örfáum vikum en þó er lagt til hér með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar að 6. gr. heimild - það er óskað eftir 6. gr. heimild til að taka á leigu viðbótarhúsnæði fyrir framhaldsskóla og háskóla í tengslum við sameiningar, breytingar og hagræðingu á starfseminni og í skýringu með heimildarbeiðninni segir að verið sé að fara yfir rekstrarumhverfi skólanna með tilliti til hugsanlegrar sameiningar eða annarra breytinga í starfsemi þeirri og að ráðuneytið telji mikilvægt að hafa svigrúm til að takast á við þær með stuttum fyrirvara. Við hljótum að spyrja, eins og væntanlega allt skólafólk í landinu, af hverju hæstv. menntamálaráðherra þarf svona opna víðtæka heimild fyrir hvaða skóla sem er, hvar sem er á árinu 2014. Af hverju er það? Á að þvinga í gegn skipulagsbreytingu á framhaldsskólunum á vorönninni þannig að framkvæmdin fari fram í haust? Það væri mikill skaði og ég í sjálfu sér trúi því varla en einhverra hluta vegna telja menn nauðsynlegt að hafa slíka opna heimild. Það væri allt öðruvísi að biðja um þess háttar heimild fyrir ákveðinn skóla, eitthvert afmarkað landsvæði en það er allt undir. Með stuttum fyrirvara gæti þurft að gera ráðstafanir í húsnæðismálum vegna fyrirhugaðra skipulagsbreytinga. Virðulegur forseti. Í lögum um framhaldsskóla er ekki settur lágmarkseiningafjöldi þannig að í sjálfu sér þarf ekki að breyta lögunum ef lækka á einingafjöldann sem dugir til stúdentsprófs eða til starfsnámsprófa, en varla á það að nægja, ein reglugerðarbreyting og skólarnir mega síðan sjálfir ráða því hvað einingarnar eru margar og hvort þeir hafi umgjörðina til stúdentsprófs þrjú ár … 

Forseti biður þingmann að afsaka að hann þurfi að grípa inn í ræðu hv. þingmanns en þannig háttar til að óskað hefur verið eftir að hlé verði gert á þessum fundi til að tóm gefist til að halda þingflokksfundi hjá einhverjum þingflokkum. Ég þarf því vinsamlegast að biðja hv. þingmann að fresta ræðu sinni nú. Það er 6,5 mínútur eftir og nokkur andsvör.

Sjálfsagt.

Takk. Þá verður þessum fundi frestað til kl. 23.15. Fundinum er frestað.

Virðulegi forseti. Þegar hlé var gert á þingfundi var ég að ræða málefni framhaldsskólanna og lýsa því að það megi aldrei verða að ungmennum sé vísað frá skólunum; og það er sérlega mikilvægt þegar atvinnuástand er eins og það er víða. Við erum með erfið svæði, svæði þar sem ungmennin hafa færri tækifæri en annars staðar til að ná sér í vinnu ef þau fá ekki skólavist, svæði sem eru félagslega þung fyrir; og ungt atvinnulaust fólk fær ekki heldur úrræði í anda verkefnisins Nám er vinnandi vegur, því að það er skorið niður á árinu 2014. Þetta er eitthvað sem við þurfum, hv. alþingismenn, að fylgja eftir og láta þá stöðu ekki raungerast sem ég er hér að lýsa áhyggjum mínum af. Hæstv. menntamálaráðherra hefur boðað stefnubreytingar. Ég sagði fyrr í ræðu minni að ég styð áform um styttingu námstíma til stúdentsprófs og styttingu námstíma til starfsnámsprófa. Það er auðvitað stór og mikil aðgerð en hún skiptir máli í svo mörgu tilliti og ekki síst fyrir samkeppnisstöðu okkar ungmenna gagnvart jafnöldrum sínum í útlöndum. Við höldum fólki hér mun lengur í framhaldsskóla. Við erum eina ríkið í OECD sem hefur verið með fjögurra ára nám til stúdentsprófs, eða við hleypum ekki fólkinu okkar fyrr en það er orðið 20 ára í sérhæfingu í háskóla. Mig minnir reyndar að Holland sé með fjögurra ára framhaldsskóla en nemendur þar byrja fyrr þannig að þeir útskrifast þar 19 ára gömul. Við höldum okkar fólki lengur í framhaldsskóla og það veikir samkeppnisstöðu ungmennanna gagnvart jafnöldrum sínum í útlöndum. Ég er tilbúin til að leggja mitt af mörkum til að ná fram skynsamlegri skipulagsbreytingu í framhaldsskólum. En ég vil ekki að hún sé gerð með þeim hætti sem ég óttast ef ég skoða breytingartillögur í fjáraukalögum og 6. gr. heimild í fjárlögum þar sem boðað er að það kunni að þurfa að grípa til aðgerða á árinu 2014 vegna skipulagsbreytinga í framhaldsskólum. Ég vara við því að fara eigi í þessar breytingar með látum og bið um að tekið verði tillit til nemenda, til starfsfólks og aðgengis ungmenna að námi víða um land. Virðulegur forseti. Ég vil í lokin lýsa óánægju minni með anda fjárlaganna og anda breytingartillagnanna sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Mér finnst gamaldags atvinnustefna vera þar á ferð, slæm byggðastefna og eins og ég lýsti hér áðan óljós menntastefna. Það sem er allra verst er að fjármunir fara til þeirra sem nægt hafa handa á milli frá þeim sem eru ekki aflögufærir. Virðulegur forseti. Þetta finnst mér ógeðfelldur andi þessa helsta stefnuplaggs hæstv. ríkisstjórnar og læt ég það vera mín lokaorð.

Hæstv. forseti. Í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið talaði ég um ríkisfjármál almennt. Mig langar að hefja seinni ræðu mína á svolítið svipuðum nótum enda er fjárlagafrumvarpið stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar. Í því sést hvernig ríkisstjórn ætlar að forgangsraða fjármunum og hafa áhrif á það samfélag sem við búum í. Að sjálfsögðu er margt í fjárlagafrumvarpinu sem eru fastir liðir og breytast lítið, geta tekið á sig hagræðingarkröfu eða fengið einhverja viðbót þannig að megnið af þessu er í nokkuð föstu formi. Það er þó hægt að hafa allmikil áhrif með því sem kunna að virðast smávægilegar breytingar. Ef við lítum til skattamála þá eru skattkerfi heillandi því þau segja okkur svo mikið um þau samfélög sem þau eru notuð í. Erum við með skilvirkt kerfi sem aflar með tiltölulega einföldum hætti tekna fyrir ríkissjóð? Erum við með kerfi sem stuðlar að tekjujöfnuði í landinu? Erum við með kerfi þar sem innheimt er nægilega mikið til að hægt sé að vera með öfluga almannaþjónustu? Við jafnaðarmenn leggjum mikla áherslu á tekjujöfnunarkerfi í tilfærslunum en almannaþjónustan er gríðarlega mikilvægt jöfnunartæki, að við öll höfum aðgengi að þjónustu á sviði heilbrigðismála og menntamála, velferðarmála almennt og ýmissi annarri þjónustu óháð efnahag. Að við höfum öll jöfn tækifæri óháð því hverjar tekjur okkar eru. Að börn atvinnulausra geti stundað háskólanám jafnt sem börn þingmanna, svo að dæmi séu tekin. Þess vegna er alltaf svolítið hættulegt þegar skattalækkanir eru notaðar sem eitthvert tákn um að verið sé að huga betur að hag heimilanna. Við skulum bara fara yfir það hvernig þetta birtist okkur núna. Við í Samfylkingunni sögðum að við vildum lækka tryggingagjald í atvinnulífinu, við teldum það mikilvægt, það væri forgangsverkefni. Til skattalækkana gæti komið þegar við værum komin með almennilegt kerfi til þess að afla auðlindagjalda af sjávarauðlindinni, af orkuauðlindinni og öðrum auðlindum. Það væru tekjustofnar sem væru algjörlega vannýttir og mjög mikilvægir til þess að efla íslenskt samfélag. Ný ríkisstjórn hóf feril sinn á því að lækka veiðigjöldin og hv. iðnaðarráðherra hefur lýst sig andsnúna stefnu Landsvirkjunar sem er að hámarka arðinn af auðlindunum. Ýjað að því að það megi kannski endurskoða þá stefnu. Ég velti fyrir mér hverjum það á að gagnast. Á það að gagnast íslenskum almenningi að draga úr þeim tekjum sem ríkið getur aflað? En það var farið í að lækka veiðigjöld, lækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, lækka tekjuskatt á almenning. Við komum reyndar með breytingartillögu við það, eins og ég fór yfir í fyrri ræðu minni, af því að við teljum að hann skipti aðallega máli fyrir þá sem eru á þingmannalaunum en ekki fyrir t.d. kennara og hjúkrunarfræðinga og fleiri. Svo erum við líka með tillögu til að mæta þeim sem lægstar hafa tekjurnar því að það er ekki tekið tillit til þeirra, hvorki í fjárlagafrumvarpinu né tekjubandormum ríkisstjórnarinnar. Svo er ekki framlengdur auðlegðarskatturinn sem ríkasta fólkið á Íslandi hefur greitt frá hruni til að halda uppi almannaþjónustu og eins góðu samfélagi og okkur hefur verið unnt. Á þessu ári skilar sá skattur 9–10 milljörðum kr. Hugsið ykkur hvað það hefði verið gott að fá þá inn í ríkiskassann. Í staðinn er verið að lækka vaxtabætur. Það átti meira að segja að lækka barnabætur en það var hætt við það. Það var hætt við lengingu fæðingarorlofs. Húsaleigubætur eru ekki hækkaðar. Sjúklingaskattur er lagður á. Komugjöld á heilsugæslu og hjá sérgreinalæknum eru hækkuð og svo við vísum í fjáraukann þá voru ekki til peningar fyrir desemberuppbót, það er reyndar á fyrra fjárlagaári. Það var hætt við framlag í Starfsendurhæfingarsjóð af hálfu ríkisins. Skráningargjöld í háskóla eiga að hækka og RÚV og þróunaraðstoð og fleira verið skorið niður. Þetta er nefnilega hin hliðin á skattalækkun. Ef ég á að svara fyrir mig þá held ég að mjög margir í millitekjuhópunum, sem hafa tekið á sig miklar byrðar eftir hrun, mundu afþakka 1.500–2 þús. kr. á mánuði ef þeir vissu að staðinn yrði vörður um almannaþjónustuna sem er sameign okkar. Ég held að sama fólk mundi líka vilja að veiðigjöld væru lögð á með sama hætti og gert var og að auðlegðarskattur væri látinn halda sér. Ég ræddi hér mikið um þróunaraðstoð en framlög til hennar er verið að lækka. Það birtist ágæt grein eftir Stefán Inga Stefánsson hjá UNICEF sem harmaði mjög þennan niðurskurð og var hissa á því að liðir sem hafa verið í forgangi eins og UNICEF, UN Women, Alþjóðabankinn og háskólar Sameinuðu þjóðanna tækju á sig niðurskurð. Það var þannig að í fjárlagafrumvarpinu var lögð til örlítil aukning á milli ára, verðlagsuppfærsla á alla liði í þróunaraðstoð. Hún átti að verða svipuð og á síðasta ári og ekki átti að fylgja áætlun um þróunarsamvinnu, en það var þó ekki gengið lengra en það. En núna fyrir 2. umr., þegar þessar stofnanir og allar stofnanir sem eru á fjárlögum voru búnir að sjá fjárlagafrumvarpið, breytist allt, áætlanir sem verið er að gera um hvernig eigi að nýta peningana. Í þróunaraðstoð eru þeir notaðir til að bæta lífskjör fátækasta fólks í heimi en í öllum stofnunum ríkisins er unnið mikilvægt starf. Þessi geðþóttaniðurskurður er sagður vera liður í breyttri forgangsröðun. Það er meira að segja gengið svo langt að segja að niðurskurður þróunarsamvinnunnar sé til að fjármagna heilbrigðisþjónustu. Þarna eru hundruð milljóna teknar úr starfi sem lýtur að því að efla heilbrigði kvenna og barna og mennta fólk og hjálpa því til sjálfshjálpar, en auðlegðarskattur upp á 9–10 milljarða kr. kom náttúrlega ekki til greina. Við gátum ekki ætlast til þess að þeir sem eiga hvað mestar eignir á Íslandi hefðu farið að bera það eða tekið ábyrgð á heilbrigðiskerfinu okkar. Ekki það að sá hópur eigi einn og sér að taka ábyrgð en hann getur vel tekið ábyrgð umfram aðra þegar við búum við þær aðstæður að ríkissjóður er skuldum vafinn og við þurfum að ná niður fjárlagahallanum til þess að grynnka á skuldafeninu. Það erum við öll sammála um. Herra forseti. Í fjárlagaumræðu er eðlilega meiningarmunur á milli flokka og það getur verið mjög mikill meiningarmunur um það hvernig eigi að nýta fjármuni en þegar geðþóttaákvarðanir fara að verða áberandi í fjárlagagerð er það er óheppilegt. Mér finnst það óþægilegt. Það kann ekki góðri lukku að stýra og það eflir ekki virðingu fyrir þinginu þegar hér er skorið niður eftir geðþótta. Ég ræddi í síðustu ræðu minni um 5% niðurskurðinn í Stjórnarráði milli umræðna. Það er aðhaldskrafa í fjárlagafrumvarpinu sem eðlilegt er í árferði sem þessu en það bætast við 5%. Mér finnst þetta vera nett skilaboð um að fjárveitingavaldið sé óútreiknanlegt og fólk skuli passa sig. Það geti komið sér illa ef menn geri ekki eins og ætlast er til, þá sé bara skorið niður. En kannski skil ég ekki þennan lið í breyttri forgangsröðun. Hann er ekki skýrður vel en það eru fleiri liðir þar undir, það eru fjölmiðlanefnd, sendiráð Íslands, Nýsköpunarmiðstöð, Orkustofnun, Lögregluskóli ríkisins, Jafnréttisstofa, Bankasýsla ríkisins, Umhverfisstofnun og Mannvirkjastofnun. Þar er niðurskurður vegna breyttrar forgangsröðunar. Svo er fjöldinn allur af öðrum fjárlagaliðum og stofnunum þar sem er ekki breytt forgangsröðun. Það kemur ekkert fram hvað þessi breytta forgangsröðun felur í sér. Jafn óánægð og ég er með að þetta fjárlagafrumvarp sýni viðsnúning á stefnu varðandi vöxt íslenska hagkerfisins, viðsnúning á stefnu þar sem við jukum jöfnuð á Íslandi, nú á að draga úr honum aftur, viðsnúning á því að allir geti komist í framhaldsskóla, óski þeir þess, viðsnúning á vinnumarkaðsaðgerðum og á mjög mörgum sviðum, þá er það pólitískt deiluefni. Hitt er alvarleg þróun ef fjárveitingavald er misnotað og því beitt af geðþótta. Þannig eigum við ekki að haga okkur á Alþingi. Það dregur enn frekar úr virðingu okkar og það skapar hættu fyrir lýðræði á Íslandi.

Frú forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014 og ég ætla í seinni ræðu minni að koma inn á nokkur atriði í þeim umræðum. Ég ætla aðeins að koma inn á framhaldsskóla landsins. Það hefur komið fram í umræðum að þeir eru ekki vel staddir og rekstrarstaða þeirra er ekki góð. Mun meira fjármagn þyrfti inn í þá svo að þeir geti haldið eðlilegum dampi. Ég hef vissar áhyggjur af því að framhaldsskólarnir muni ekki geta tekið á móti nemendum með sama hætti og þarf að vera. Þeir hafa verið að opna á að taka inn fólk vegna ýmissa vinnumarkaðsaðgerða og er það vel. Ég þekki sjálf fjölda dæma um ungt fólk á atvinnuleysisskrá sem hefur farið inn í framhaldsskólana aftur og það hefur virkilega komið því aftur á rétta braut við að fylgja eftir hugðarefnum sínum og áhuga og finna sína hillu í lífinu. Ég hef líka áhyggjur af því hvað það þýðir fyrir framhaldsskólana þegar þetta mikið fjármagn vantar inn í þeirra starf, þ.e. að það bitni á verknáminu. Það er dýrara nám og það hefur alltaf verið varnarbarátta að halda úti góðu verknámi í framhaldsskólunum. Nú hef ég miklar áhyggjur á því að það geti bitnað á verknámi ef ekki verður komið meira til móts við framhaldsskólana með fjármagn. Þeir hafa þurft að spara og halda að sér höndum undanfarin ár eins og aðrar stofnanir hjá ríkinu. Við megum ekki draga svo úr starfsemi þar að það komi í bakið á okkur síðar meir, þ.e. að framhaldsskólarnir geti ekki tekið nemendur inn og séu ekki færir um að vera í öflugu samstarfi við Vinnumálastofnun um vinnumarkaðsaðgerðir þegar eftir því er leitað. Ég vil líka koma inn á sameiningu heilbrigðisstofnana. Gerð er krafa um sameiningu heilbrigðisstofnana á Suðurlandi, á Vestfjörðum og á Norðurlandi. Komið hafa fram áhyggjur heimamanna af því að ekki sé hlustað nægjanlega vel á raddir þeirra, bæði hvað það varðar hvernig gengið verður að þeim sameiningum; að heimamenn séu hafðir með í ráðum, að þetta sé unnið með heimamönnum en komi ekki ofan frá að menn séu skikkaðir til að sameina kannski þvert á alla skynsemi. Þegar ég nota orðalagið „þvert á alla skynsemi“ þá tek ég Vestfirði sem dæmi. Öll heilbrigð skynsemi segir manni að ekki er tímabært að horfa til sameininga heilbrigðisstofnana á Vestfjörðum við þær aðstæður sem uppi eru. Þar sem fjallvegir eru lokaðir fimm mánuði á ári, stundum minna, stundum meira, á milli svæða, á milli norðurhluta Vestfjarða og sunnanverðra Vestfjarða, er engin skynsemi í því að steypa þessu öllu undir einn hatt. Það kallar á handarbakavinnu og kannski aukinn kostnað á öðrum stöðum sem menn sjá ekki fyrir og óánægju heimamanna. Við megum ekki draga svo úr þessari þjónustu. Við vitum að heimamenn treysta því að það sé grundvöllur fyrir byggð að þessar heilbrigðisstofnanir sinni hlutverki sínu vel og að fólk geti treyst því að þær séu öflugar í sínu nærumhverfi. Enda hafa sveitarstjórnarmenn á öllum Vestfjörðum sammælst um, hvar í flokki sem þeir standa, að mótmæla því harðlega að það verði bara ein heilbrigðisstofnun á Vestfjörðum. Það er ekki tímabært. Ég vil ekkert segja um að þeir tímar komi ekki að rétt sé að fara út í sameiningu en þá verða menn að hysja upp um sig buxurnar hvað varðar samgöngumál á Vestfjörðum og fara að koma þar á samgöngum sem falla undir 21. öldina. Þá skal ég vera tilbúin að ræða um sameiningar á mörgum sviðum því að ég er yfir höfuð hlynnt sameiningu þegar hún er unnin með fólki og þegar menn sjá árangur af henni, að það séu markmið, ekki bara einhver krónusparnaður heldur að það sé líka gott fyrir fólk sem í hlut á að verið sé að sameina, að það komi eitthvað gott út úr því og bætt þjónusta og efling í kjölfarið fyrir allra. En þá eru það vinnumarkaðsúrræðin sem ég hef miklar áhyggjur af. Ég var formaður verkalýðsfélags í sjávarplássi á árum áður, var það í ein 16 ár, og tel mig þekkja vinnumarkaðsúrræði frá mörgum hliðum. Ég veit hve það skiptir gífurlega miklu máli að fólki sé mætt í þeim aðstæðum sem það er þegar það lendir í að missa atvinnu sína og þarf á því að halda að hafa stuðningskerfi í kringum sig til að geta aftur fótað sig í lífinu. Það hefur komið fram að verið er að skera niður hjá Vinnumálastofnun - blóðugur niðurskurður, verið að tala um 340 milljóna kr. niðurskurð á þeim bænum. Það bitnar harkalega á vinnumarkaðsaðgerðum og líka á fólki sem vinnur hjá þessari stofnun. Ég hef nefnt það áður að staður eins og Skagaströnd, sem verið hefur með útibú frá Vinnumálastofnun varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð, verður harkalega fyrir þessum niðurskurði; 5% vinnufærra manna missa þar vinnuna og það er stórt högg fyrir byggðarlagið. Það er samsvarandi því að 6 þús. manns mundu missa vinnuna hér á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað er slæmt að fólk missi vinnuna hvort sem það býr í Reykjavík eða á Skagaströnd eða hvar sem er. En menn verða að vanda sig þegar farið er út í uppsagnir og þegar verið er að draga saman seglin. Varðandi Vinnumálastofnun tel ég mjög óskynsamlegt að fara svona harkalega í niðurskurðinn. Við vitum að þetta þenst út þegar atvinnuleysi er mikið og sem betur fer höfum við verið að ná atvinnuleysi niður á undanförnum árum, komin niður í 4–5% sem er samt allt of mikið. Við þurfum virkilega áfram á þessum vinnumarkaðsúrræðum að halda. Og hverjar geta afleiðingarnar orðið? Við getum fengið þær í bakið á öðrum vettvangi ef við grípum ekki það fólk sem lendir í atvinnuleysi og styðjum það áfram. Ýmis félagsleg vandamál geta sprottið upp úr því að ganga svo hart í þessum niðurskurði sem kostar samfélagið sitt, bara á öðrum enda. Þó að eðlilega þurfi að draga úr starfsemi þegar atvinnuleysi minnkar, það er bara eðlilegasti hlutur, er ekki hægt að fara svona harkalega af stað enda hafa stéttarfélögin haft uppi harða gagnrýni gagnvart þessari aðgerð. Ég trúi ekki öðru en að þetta verði eitthvað endurskoðað. Varðandi svona starfsemi sem er úti um land - ég kom inn á það áðan, útibú frá stofnunum eins og Vinnumálastofnun og Fæðingarorlofssjóður á Hvammstanga - þá töldu menn í upphafi að ekki væri hægt að útvista svona stofnunum út á landsbyggðina langt úr alfaraleið. En á Skagaströnd hefur það virkilega sýnt sig að þetta gengur upp. Þar hefur hæft fólk verið ráðið til starfa og sýnt hefur verið fram á að hægt er að færa verkefni út um allt land. Tæknin býður upp á það. Það er ekkert lengra frá Skagaströnd til Reykjavíkur en frá Reykjavík til Skagastrandar og það á við um allt landið. Við verðum bara að vanda okkur og halda áfram að horfa á að hægt er að vinna verkefni vítt og breitt um landið. Þegar skera þarf niður - og mér finnst allt of hart gengið fram varðandi þetta - verða menn líka að vanda sig svo að það bitni ekki svona harkalega á ákveðnum stöðum, að verið sé að höggva þetta stórt skarð í lítið samfélag sem má ekki við því miðað við hvernig ástandið hefur verið að þróast í gegnum árin. Það sem hefur staðið upp úr í þessari umræðu er það að hæstv. ríkisstjórn hefur því miður verið að taka algjöra U-beygju varðandi jöfnuð í samfélaginu. Ég hef miklar áhyggjur af því hvert við stefnum. Ég hef áhyggjur af stöðu láglaunafólks í þessu landi. Ég hef áhyggjur af stöðu atvinnulauss fólks í þessu landi. Ég hef áhyggjur af stöðu ungs fólks sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og er með börn á framfæri. Þetta er allt fólk sem á það skilið að samfélagið standi með því. Þetta er framtíð okkar og við verðum að byggja upp þannig velferðarkerfi að fólk geti lifað sómasamlegu lífi í landinu. Að það verði ekki aukin misskipting eins og við vorum að þróast í hér á árum áður og fengum svo hrunið í hausinn. Síðasta ríkisstjórn lagði það af mörkum að breyta samfélagsgerðinni á þann veg að koma á auknum jöfnuði með þrepaskiptu skattkerfi og leggja mikla áherslu á heilbrigðismál, menntun og framfarir varðandi nýsköpun og tækniþróun. Núverandi ríkisstjórn á að henda þann bolta á lofti og nýta það sem vel hefur verið gert og hefur borið árangur. Annað er arfavitlaust. En þó að við Vinstri græn séum komin í stjórnarandstöðu ætlum við ekki að leggja árar í bát heldur ætlum við að halda á lofti stefnu okkar og okkar áherslum eins og við höfum gert í þessari umræðu. Við ætlum líka að koma með breytingartillögur við þetta fjárlagafrumvarp og þær breytingartillögur koma inn á marga þætti. Eins og hér hefur verið nefnt viljum við mæta láglaunafólki í landinu, atvinnulausu fólki með desemberuppbót og koma á jöfnun búsetuskilyrða. Við viljum fá auknar tekjur af auðlindinni okkar og við viljum aukna þróunaraðstoð og ýmsar jöfnunaraðgerðir sem gera samfélag okkar betra. Við skulum vona að ríkisstjórnin sjái að sér, að þær umræður sem hér hafa staðið undanfarna daga skili því að ríkisstjórnin sjái að þó að hún hafi góðan meiri hluta þurfi hún að taka tillit til annarra sjónarmiða. Minni hlutinn á fullan rétt á því að hafa áhrif á niðurstöðu og menn eru ekki einir í heiminum. Taka þarf tillit til margra sjónarmiða ef við eigum að búa í sátt og samlyndi sem við viljum eflaust öll. Þá þurfa allir að rétta fram sáttarhönd og ná niðurstöðu sem hægt er að búa við. Þó að meiri hluti hverju sinni sé í þeirri stöðu að geta komið grundvallarstefnu sinni fram þurfa menn alltaf að slaka aðeins á í kröfugerð sinni.

Virðulegi forseti. Því ber að fagna að hér hefur náðst samkomulag um þinglok og því er 2. umr. fjárlaga að ljúka. Það er fagnaðarefni. Ég bað um það sjálf í framsöguræðu minni í þessu máli að frumvarpið kæmi til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og óska ég eftir því hér á ný. Ég þakka nefndarmönnum fyrir gott starf og þeim þingmönnum sem hafa talað í þessu máli. Umræðan hefur farið út um víðan völl en það virðist hafa farið fram hjá þeim þingmönnum sem hér hafa talað síðast að hæstv. forsætisráðherra kynnti það í tíufréttum sjónvarpsins að fundist hafi svigrúm til að greiða atvinnuleitendum desemberuppbót, þannig að það skal sagt hér. Ég þakka umræðuna og hlakka til að starfa með nefndinni á milli umræðna.