Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um fundargerðir af fundum ráðherra með erlendum aðilum. Í ræðu á Alþingi 22. október sl. segir hæstv. utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Ég vil upplýsa hv. þingmenn um það að mínir fundir eru allir skipulagðir fyrir fram, þeir standa í 20–60 mínútur. Þar er oft farið yfir fyrir fram ákveðin umræðuefni og lyftufundir og aðrir fundir í ýmsum skúmaskotum eru ekki taldir með. En frá miðju sumri held ég að ég hafi talað við nánast alla utanríkisráðherra Evrópusambandsins um þessi mál, við framkvæmdastjóra NATO nokkrum sinnum og marga fleiri ráðherra.“ Þarna er hæstv. utanríkisráðherra að vísa í samskipti sín vegna Icesave-málsins á þessum tíma sem um ræðir og einnig hafði hann upplýst í fyrri ræðu að hann hefði talað við a.m.k. 30 þjóðhöðingja beinlínis um Icesave-málið og 12–14 utanríkisráðherra Evrópusambandsríkjanna. Það er tilefni fyrirspurnar minnar þar sem, eins og allir vita sem hafa fylgst með Icesave-umræðunni, mikið hefur verið kallað eftir gögnum. Varðandi þau gögn sem við höfum fengið er það yfirleitt þannig að við höfum ítrekað þurft að óska eftir þeim. Ég fór síðan á netvef utanríkisráðuneytisins og 2. nóvember er rakinn endalaus fundalisti yfir fundi ráðherra. Hér er verið að tala um fleiri tugi funda sem ráðherra hefur haldið og ég gæti kannski bætt við fyrirspurnina sem ég mun lesa rétt á eftir. Það virðist sem hæstv. utanríkisráðherra hafi átt endalausa fundi með alls konar fólki. Spurningin er þá þessi: Hverju hefur það skilað? Það væri fínt að fá álit hæstv. ráðherra á því. Það sem vakir fyrir mér er að spyrja hæstv. ráðherra um hvort fyrir liggi fundargerðir af öllum þessum fundum sem tilteknar eru í fyrirspurn minni og er of langt mál að taka. Ef þær fundargerðir eru ekki til vil ég fá að vita hvers vegna þær voru ekki gerðar. Ef þessar fundargerðir eru til vil ég vita hvort til stendur að birta þær. Nú er ég ekki að væna hæstv. utanríkisráðherra um eitt eða neitt, til að fyrirbyggja allan misskilning. Ég verð með svipaða fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra í dag sem verður stundum ansi viðkvæmur fyrir því að ég kalli eftir gögnum. Hann segir mig væna sig um alls konar hluti. Ég vil taka sérstaklega fram að ég er ekki að því. Ég vil einfaldlega fá að vita hvort ekki sé skipulag á því varðandi alla þá fundi sem hæstv. ráðherra tiltók sérstaklega í ræðu sinni að væru fyrir fram skipulagðir og stæðu í 20–60 mínútur, að fundargerðir séu haldnar. Hvort ekki standi til að birta þær og gefa þingheimi kost 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hennar á fundarsókn og fundarhöldum utanríkisráðuneytisins. Nú er það hlutverk utanríkisráðherra að hafa fundi með öðrum ráðherrum og halda málstað fram erlendis. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að ég hef átt skipulagða fundi, reyndar ekki við 12–14 eins og ég sagði í ræðu, heldur við 19 utanríkisráðherra, 3 þjóðhöfðingja. Þar að auki hef ég átt nokkuð sem kalla mætti samtöl, miðað við skilgreiningar hv. þingmanns á slíkum óformlegum fundum í annarri fyrirspurn sem hún hefur sent til mín sem skriflega fyrirspurn. Lengd þessara funda var yfirleitt í kringum 20 mínútur, það er alveg hárrétt. Tveir þeirra voru líklega töluvert skemmri, þrír þeirra voru lengri, einn 60 mínútur. Á öllum þessum fundum ræddu menn málefni sem tengdust Icesave og afstaða Íslands til þeirra var kynnt. Ég hef gert mér far um að greina utanríkismálanefnd frá þessum fundum. Á þeim sjö fundum sem ég hef átt sem utanríkismálaráðherra með nefndinni hef ég fjórum sinnum farið yfir þessa fundi, þar af þrisvar sinnum töluvert ítarlega. Þar gátu fundarmenn spurt mjög frjálslega út í efni þessara funda undir þeim trúnaði sem lög mæla fyrir um störf nefndarinnar. Þeir fundir sem eru með erlendum ráðherrum eru yfirleitt í tengslum við einhverja stóra fundi þar sem margir ráðherrar eru saman komnir. Þetta eru trúnaðarfundir í umhverfi trúnaðar og þeir bera þess merki. Menn skiptast þar frjálslega á skoðunum, eru oft litríkir í orðavali, bæði á því viðfangsefni sem menn ræða, sömuleiðis á atburðum og jafnvel mönnum. Í skjóli þessa trúnaðar eru þessir fundir haldnir. Af þeim eru ekki teknar formlegar fundargerðir sem bornar eru undir báða aðila og samþykktar. Þegar ráðherra er einn, og ég hef margoft haldið fundi einn með öðrum ráðherrum, sér í lagi þegar þeir koma til heimsókna á Íslandi, eru engir punktar teknir. Þegar embættismenn eru á tvíhliða fundum eða stærri fundum eru gjarnan teknir niður punktar til minnis um það sem fram fór á fundum. Þar getur kannski um efni sem rætt var. En oftar en ekki eru þá sérstaklega teknar setningar eða yfirlýsingar, gjarnan innan gæsalappa, sem merkar þykja og hafa hrotið úr munni viðkomandi. Oft og tíðum eru það einhvers konar yrðingar sem tengjast mikilvægum málum sem til umræðu eru eða eru undir af Íslands hálfu, eins og t.d. afstaða til sjávarútvegsmála og ESB. Varðandi þá þjóðhöfðingja sem ég hef átt fundi með eða rætt þessi mál með, voru það forseti Finnlands, Tarja Halonen, Lech Kaczynski, forseti Póllands, og loks Václav Klaus, forseti Tékklands. Þessa fundi sat ég með forseta Íslands. Hann skipulagði fundina og bar af þeim, eðli máls samkvæmt, veg og vanda. Ég var þar eini fulltrúi utanríkisráðuneytisins og það voru engar fundargerðir teknar þar og engir minnispunktar heldur af minni hálfu. Á þessum fundum með forsetunum öllum þremur voru málefni Icesave t.d. reifuð, minnst þó á fundunum með forseta Tékklands, Klaus. Honum var umhugað töluvert um þau mál sem þá bar hæst í samskiptum Tékklands við Evrópusambandið og leystust nú ekki alls fyrir löngu, eins og hv. þingmaður veit. Á fundunum með Halonen, forseta Finnlands, var rætt í þaula um Icesave, mál sem því tengdust og ekki síst norrænu lánin. Ég get upplýst hv. þingmann um að á þeim fundi fór ég fram á að ef í nauðir ræki væri hægt að grípa til þess að fá forseta Finnlands til að tala fyrir málstað Íslands, a.m.k. gagnvart sínu landi. Mest var samt rætt um Icesave á fundunum með forseta Póllands. Þar var honum auðvitað þökkuð liðveisla Pólverja sem var snöggtum örlátari að manni fannst en annarra þjóða ýmissa. Ég átti sömuleiðis tvíhliða fundi með 14 utanríkisráðherrum, auk þess einn fund þar sem tveir voru viðstaddir og sama gildir um þessa fundi. Að því er varðar síðan fund minn með Dominique Strauss-Kahn var til hans boðað með skipulegum hætti. En það var alveg klárt að það var óformlegur trúnaðarfundur þar sem menn ræddu stöðuna og reyndu að leita leiða til að leysa málin. Ég tel að sá fundur, ásamt fundinum sem hæstv. fjármálaráðherra átti með honum í Istanbúl, hafi átt töluverðan þátt í því að það tókst að greiða úr því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þessa fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. Það var greinilega þörf á henni því að hér koma fram mjög alvarlegar upplýsingar þar sem hæstv. utanríkisráðherra telur fullkomlega eðlilegt að ekki séu skrifaðar fundargerðir eða minnispunktar af fundum sem hæstv. utanríkisráðherra situr með háttsettum erlendum aðilum í okkar stærstu milliríkjadeilu. Þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra komi á fundi hv. utanríkismálanefndar og flytji þar skilaboð af þessum fundum er ekki þar með sagt að hæstv. utanríkisráðherra skilji þá fundi með sama hætti og embættismenn annarra þjóða. Þetta er mjög alvarlegt mál. Hér viðurkennir hæstv. utanríkisráðherra að það eru engin skrifleg gögn til 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en ég verð að taka undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, þau valda mér nokkrum vonbrigðum. Mér fannst t.d. ekki skýrt í svari ráðherrans hvort til stæði að birta eitthvað af þessum fundargerðum. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ég er með aðra fyrirspurn fyrirliggjandi þar sem ég tiltek fundargerðir eða frásagnir, ég man ekki hvernig ég orðaði það, einmitt til þess að við færum ekki út í einhverjar hártoganir um að þetta væru formlegar fundargerðir. Ég hef unnið í stjórnsýslunni og ég veit að það eru teknir punktar þó að þeir séu ekki endilega bornir undir aðra. Það sem vakir fyrir mér með þessari fyrirspurn er að sjá hvernig málstað Íslands hefur verið haldið á lofti. Ég verð að segja að svar hæstv. ráðherra svarar ekki þeirri spurningu. Að hæstv. utanríkisráðherra eigi eitthvert tveggja manna tal sem má ekki vitna í hjálpar mér ekki neitt. Það hjálpar mér ekki neitt við að komast að því hvernig hæstv. utanríkisráðherra hefur haldið málstað Íslands á lofti. Við vitum núna hvar málið er statt, við sjáum hvaða samning var komið með heim. Okkur sem erum andvíg þessu máli finnst að það hefði verið hægt að gera betur. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra að fundahöld hans - svo að ég orði það eins og einhver þáttarstjórnandi gerði - að það að hann rífi kjaft í útlöndum hafi orðið málinu til framdráttar? Hafa þessir ótal fundir sem taldir eru upp, 12–14, við þrjá þjóðhöfðingja á ákveðnu tímabili sem hæstv. ráðherra hefur nefnt hér í ræðu yfir höfuð gert eitthvert gagn, hæstv. forseti? Ég sé reyndar að það hafa verið miklu fleiri fundir. Það er spurningin sem 

Frú forseti. Hv. þingmaður getur auðvitað bara fellt alla þá dóma sem hún vill um frammistöðu utanríkisráðherra eða annarra ráðherra. Það eru hennar forréttindi og hún verður bara að meta það. Ég hef margoft heyrt af munni hv. þingmanns og reyndar fleiri þingmanna í hennar flokki að þeim þyki til lítils hafa verið unnið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé hlutverk utanríkisráðherra að koma sjónarmiði Íslands á framfæri. Það hef ég gert vegna þess að ég hef haft tækifæri til þess að hitta mjög marga utanríkisráðherra og ég hef gert það svikalaust. Þetta hafa ekki allt verið einkafundir, embættismenn hafa verið á meiri hluta þeirra og embættismenn annarra líka. En umhverfi þessara funda er umhverfi trúnaðar og það gerir það að verkum að menn tala mjög frjálslega og menn geta leyft sér, ekki síst viðmælandinn, að varpa fram alls konar viðhorfum og skoðunum. Það er svo rangt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði hérna áðan, að engir hefðu verið viðstaddir og engir punktar verið teknir. Ég fór rækilega yfir það í minni tölu. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað.  Ég tel sömuleiðis að samtöl mín við Strauss-Kahn og samtöl hæstv. fjármálaráðherra hafi skipt töluvert miklu máli við að greiða úr þeirri flækju sem afgreiðsla á endurskoðun samningsins við AGS og afgreiðsla lánanna var þá komin í. 

Frú forseti. Við höldum hér áfram með sama mál. Í ljósi þess sem hæstv. utanríkisráðherra upplýsti um öll þau fundahöld sem hann hefur átt kemur næsta fyrirspurn mín sem eðlilegt framhald af svörum hans. Ég spyr hvort utanríkisþjónustunni hafi verið beitt til kynningar á málstað Íslendinga í þessu Icesave-máli, og spyr þá hvernig þeirri kynningu hafi verið háttað og hver áfallinn kostnaður sé við hana. Ástæða þess að ég spyr er að mig grunaði að hæstv. ráðherra kæmi hér og segði að hann hefði átt alla þessa fundi og hefði beitt sér mjög mikið. Ég geri ekki lítið úr því. Ég er sannfærð um að hæstv. ráðherra hefur gert það eins vel og hann getur, ég vil bara fá að sjá skrifleg gögn. Ég kannski misnota aðstöðu mína hér og bið hæstv. ráðherra aftur um að svara hvort hann hyggist birta þessar fundargerðir og vísa til fyrri fyrirspurnar. Varðandi fyrirspurnina um utanríkisþjónustuna vitum við að þegar mikið liggur við er utanríkisþjónustunni beitt og innan hennar höfum við á að skipa mörgum færum sérfræðingum. Við erum með sendiráð í Bretlandi og úti um alla í Evrópu þar sem við eigum í þessum ágreiningi og við vitum að þegar mikið hefur legið við og við höfum talið okkur eiga hagsmuna að gæta höfum við beitt utanríkisþjónustunni markvisst til kynningar, að ég nefni nú ekki mál eins og framboð okkar til öryggisráðsins sem ég vil á engan hátt lýsa sem sambærilega mikilvægu máli og þessu Icesave-máli. Til kynningar á framboðinu og til þess að afla framboði okkar fylgis var kostað tæplega 400 millj. kr. frá 1998 til 2008 samkvæmt upplýsingum frá utanríkisráðuneytinu, að ég tali nú ekki um uppáhaldsviðfangsefni hæstv. ráðherra sem er Evrópusambandsumsóknin sem hann ætlar að verja a.m.k. þúsund milljónum króna til að afla fylgis. Þess vegna spyr ég: Hefur utanríkisþjónustunni verið markvisst beitt til kynningar á málstað okkar? Þá þarf hæstv. utanríkisráðherra ekkert að eyða tíma sínum í þá fundi sem hann hefur átt, við höfum talað um það. Hvernig hefur þessari markvissu kynningu, sem vonandi hefur verið beitt, verið háttað og hverju hefur verið til kostað í þeirri kynningu? Það er mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að í þessu stóra hagsmunamáli hljótum við Íslendingar að gera þá kröfu að öllum ráðum sé beitt, öll tiltæk vopn sem við höfum í vopnabúri okkar séu tekin fram máli okkar til stuðnings.

Frú forseti. Ég geri engar athugasemdir við það að hv. þingmaður gagnrýni mig sem er pólitískt kjörinn fulltrúi. Og ég er stjórnmálamaður. En mér finnst að hv. þingmaður eigi að láta starfsmenn utanríkisþjónustunnar sem embættismenn í friði. Mér finnst að með þessari fyrirspurn sinni og með þeim hætti sem hún bar hana fram hafi hún sneitt að því að þeir hafi unnið sitt starf. Það er fullkomlega ósambærilegt að bera saman annars vegar það átak sem hefur verið í gangi og var sérstaklega í gangi af hálfu utanríkisþjónustunnar þegar þetta mál kom upp og hins vegar framboð til öryggisráðsins sem hófst, eins og hv. þingmaður veit, í tíð formanns Sjálfstæðisflokksins. Var miklu til kostað og þeir peningar fóru ekki síst í það að fjölga starfsmönnum í utanríkisþjónustunni til þess að undirbúa það. Það kom að vísu þessu máli til góða. Auðvitað hefur utanríkisþjónustan öll og sérstaklega á fyrstu mánuðunum eftir hrunið verið undirlögð í baráttu til þess að bæta málstað Íslands og koma honum á framfæri. Það hefur verið gert með ýmsum hætti. Í fyrsta lagi eru það starfsmenn utanríkisþjónustunnar erlendis og ekki síst þeir sem gegna þeim í þeim tveimur löndum sem voru mest undir, Bretlandi og Hollandi. Það voru starfsmenn utanríkisþjónustunnar hér heima og það var ráðherrann, sem kannski minnstur slægur var þó í, en það var þetta samfellda starf allra starfsmannanna, starfsmannaþjónustunnar sem hefur verið byggð upp hér á síðustu árum, sem mestu skipti í þessu sambandi. Ég tel sömuleiðis að ákveðnir fundir sem ég átti hafi skipt máli, t.d. við framkvæmdastjóra NATO og framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég bendi sérstaklega á það að starfssvið sendiráðsins í Lundúnum gjörbreyttist allt. Það má segja að það hafi meira og minna starfað að þessu máli síðan hrunið varð. Starfsmenn þess hafa átt í miklum samskiptum við bæði embættismenn í utanríkisráðuneytinu, embættismenn í forsætisráðuneytinu breska, við breska þingmenn, sérstaklega ræktað góðan hóp Íslandsvina sem þar er að finna. Þeir hafa við hvaða tækifæri sem er komið sjónarmiðum Íslands á framfæri, leiðbeint blaðamönnum, sent þá til Íslands, fengið þá til þess að koma og þannig reynt að bæta stöðu og málstað Íslands eins og hægt er. Því hefur mjög mikið hvílt á sendiráðinu í Bretlandi sem er líka, eins og hv. þingmaður veit, sendiráð Íslands gagnvart Hollandi. Ef það er eitthvað eitt sem ég vil draga sérstaklega fram er það með hvaða hætti sendiráðið í Bretlandi brást við þegar skýrsla kom frá bresku fjármálanefndinni þar sem voru dregnir fram ákveðnir hlutir. Það var hent á lofti af sendiráðinu og utanríkisþjónustunni og því var komið á framfæri við fjölmiðla með sérstökum skilaboðum til allra þingmannanna á breska þinginu. Ég held að það sé alveg hægt að segja hér að þáverandi sendiherra okkar í Bretlandi stóð sig ákaflega vel í þessu. Sendiráð Íslands gagnvart Belgíu og Evrópusambandinu hefur að sjálfsögðu líka tekið á sig mikinn þunga og það er rétt að minna á að það var það sem bar hitann og þungann af því að ná málinu úr þeim mikla hnút sem það var komið í hér eftir að búið var að rita undir ákveðið minnisblað sem menn vildu síðan ekki hrinda í framkvæmd sem samningsgerningi. Það var það sem bar hitann og þungann af því starfi sem leiddi til þess sem við kölluðum Brussel-viðmiðin. Það er því alveg ljóst að utanríkisþjónustan hefur skipt mjög miklu máli og lagt mjög mikið af mörkum til að kynna og bæta málstað Íslands. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka starfsmönnum utanríkisþjónustunnar fyrir það sem ég tel að hafi verið ákaflega vel unnið starf. Sömuleiðis hafa allar sendiráðsskrifstofurnar, og sérstaklega þær sem eru í Evrópu, náttúrlega verið önnum kafnar við hvert tækifæri sem hægt er til þess að koma málstaðnum á framfæri við aðra embættismenn, við ráðuneytisstjóra, við alla þá sem koma hingað til heimsókna og sömuleiðis þarna úti. Það sem kannski er veigamest er með hvaða hætti utanríkisþjónustan og sendiráðin hafa þjónustað fjölmiðla í þessu máli. Ég vil líka geta þess sem ég nefndi áðan að ákveðnum málatilbúnaði, t.d. beitingu hryðjuverkalaganna, var harkalega mótmælt á fundi NATO-ráðsins af sendiherra okkar hjá NATO. Ef menn ætla síðan að velta fyrir sér hvað þetta kostar er mjög erfitt að meta það. Það er erfitt að meta hvað það kostar í reynd þegar stórum hluta, lunganum úr utanríkisþjónustunni, er snúið upp í það að reyna að verja málstað og sækja fram í þessu máli, en auðvitað kostar það hundruð milljóna. Menn gera ekki annað á meðan.

Virðulegi forseti. Ansi finnst mér tónninn í hæstv. utanríkisráðherra dapurlegur yfir þessum spurningum því að við komum alltaf að sama endanum í þessu máli. Svo virðist sem kynningin erlendis fyrir málstað Íslendinga sé nánast engin. Vissulega kom hæstv. utanríkisráðherra inn á það að hér stóð utanríkisþjónustan sig afskaplega vel í aðdraganda hruns bankanna. Ég var úti á nefndasviði að lesa leynimöppurnar og í þeim leyniskjölum sem þar eru er alveg til fyrirmyndar hvernig íslenskar sendinefndir, starfsmenn sendiráðanna, gerðu drög og minnisblöð að þeim fundum sem haldnir voru. Þetta er nokkuð sem vantar núna inn hjá okkur þingmönnum svo við getum tekið ábyrga afstöðu með eða á móti ríkisábyrgðinni. Það er tímabilið frá því að leynimappan var lögð fram og til dagsins í dag. Þar höfum við hvergi aðgang að þeim samskiptum sem hið opinbera hefur haft við erlenda aðila og ég fer fram á það, eins og ég fór fram á það fyrir 10 dögum eða hálfum mánuði, að þessum leyndarhjúpi 

Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra hafi eitthvað misheyrst þegar hann taldi að það væri verið að sneiða að starfsmönnum utanríkisráðuneytisins með ræðu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Það var alls ekki þannig. Ef gagnrýni er beint að því sem verið er að gera á vettvangi utanríkisráðuneytisins er þeirri gagnrýni auðvitað beint að hæstv. ráðherra sem ber hina pólitísku ábyrgð. Ég get alveg tekið undir að við búum að mjög mörgu góðu fólki í utanríkisþjónustunni sem hefur unnið sín verk mjög vel, bæði í aðdraganda og kjölfar hrunsins sem við þekkjum öll. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra og ég tek undir að það er alveg greinilegt að það fólk hefur unnið mjög vel. Það er hins vegar athyglisvert að hæstv. ráðherra staðfesti í raun og veru það sem við höfum sagt í sambandi við þessa Icesave-deilu alla saman. Því hefur verið haldið fram að komið hafi verið á eins konar ígildi samnings milli okkar, Hollendinga og Breta. Nú sagði hæstv. utanríkisráðherra að mikið hefði m.a. verið unnið í því að útskýra það minnisblað sem undirritað var 

Frú forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Ef einhver gagnrýni á starfsmenn utanríkisþjónustunnar hefur falist í spurningu minni og hæstv. ráðherra túlkað það svo vil ég leiðrétta það hér. Auðvitað beinist gagnrýnin að hæstv. ráðherra sem bauðst til að taka alla ábyrgð á þessu og taka við allri gagnrýni. Hún beinist að ráðherranum. Ég tók það sérstaklega fram að við höfum á að skipa hæfum sérfræðingum úti um allt sem ég tel einboðið að hefði átt að beita fyrir okkur. Það er ágætt að að einhverju leyti hafi það gerst og hæstv. ráðherra segi það. Mér finnst þetta allt saman mjög handahófskennt. Auðvitað voru fundir, auðvitað fóru menn og töluðu við aðra menn og eitthvað. Var sett upp eitthvert plan, t.d. með þeim sendiráðum sem snúa að þessum löndum eða öllum sendiráðum í Evrópu, alls staðar þar sem við vorum að berjast fyrir okkar málstað? Var sett upp plan með hvaða hætti yrði unnið að þessari kynningu? Það er það sem ég er að spyrja um. Var einhver verkefnastjórn? Var einhver viðbragðsáætlun sett upp í hruninu af hálfu þáverandi hæstv. forsætisráðherra, stjórn þar sem menn samræmdu aðgerðir í þessu ömurlega ástandi sem var þá? Var eitthvað slíkt gert í þessu af hálfu utanríkisráðherra með alla utanríkisþjónustuna í vinnu hjá sér? Var einhver slík áætlun sett fram? Var eitthvað gert til að passa upp á að menn nýttu einmitt okkar takmarkaða fjölda starfsmanna? Við erum lítið land og þurfum að vanda okkur við þetta allt saman og ná sem mestum árangri með sem skipulegustum hætti. Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst svar hæstv. ráðherra ekki gefa það til kynna 

Frú forseti. Ég vil taka fram að mér þykir vænt um að þeir þingmenn sem núna hafa talað hafa sérstaklega tekið fram að þeir telji utanríkisþjónustuna og starfsmenn hennar hafa staðið sig vel í þessu máli. Sérstaklega vakti það eftirtekt mína, ánægju og gleði að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir tók það sérstaklega fram að hún teldi starfsmenn utanríkisþjónustunnar og þjónustuna hafa staðið sig vel í þessu. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði að ég hefði staðfest með orðum mínum áðan - ég hugsa að hann hafi átt við að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki viljað hrinda til framkvæmda þeim gerningi sem staðfestur var með undirskrift nokkurra embættismanna í október 2008. Þá er rétt að það komi fram af minni hálfu að ég hef áður sagt, sérstaklega varðandi núverandi formann Sjálfstæðisflokksins, að mér er kunnugt um að hann hafi t.d. verið þeim gerningi ósamþykkur. Ég er algjörlega klár á því að sá gerningur naut engra sérstakra vinsælda í hvorugum fyrrverandi stjórnarflokka. Hv. þm. og fyrirspyrjandi Ragnheiður Elín Árnadóttir spyr mig síðan hvort það hafi verið einhver samræmd áætlun. Já, það var áætlun uppi um að nýta sem best starfskrafta utanríkisþjónustunnar, þ.e. það var fylgst nákvæmlega með þróun umræðunnar. Það er sérstakt fyrirtæki sem segja má að hafi fylgst fyrir okkur með fjölmiðlaumræðu bæði í Hollandi og Bretlandi og út frá umræðunni var hægt að meta hvar þyrfti helst að sækja fram, hvar þyrfti helst að koma efnispunktum á framfæri. Ráðuneytið tók á hverjum tíma fyrir sig saman slíka efnispakka og kom út með samræmdum hætti til sendiráðsskrifstofanna og sömuleiðis til fjölmiðla, bæði hér á landi og erlendis. Með þeim samræmda hætti, af því að hv. þingmaður spyr um það, var reynt að koma málstað Íslands á framfæri. Ég vil að lokum segja að ég held að Íslendingum hafi tekist vel að koma 

Forseti beinir því til hæstv. ráðherra og hv. þingmanna að virða ræðutíma í þessum lið.

Frú forseti. Enn höldum við áfram með sama mál. Nú vil ég beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra með vísun í ummæli hæstv. fjármálaráðherra í þingræðu 2. desember sl. Þar segir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Það var ekki talað hátt hér fyrstu vikurnar eftir að grímulausar hótanir bárust frá aðilum innan Evrópusambandsins um að láta okkur hafa verra af ef við drifum okkur ekki í að klára Icesave. Það var ekki talað hátt um það hérna  Þetta þóttu mér merkileg ummæli og hefur öðrum þótt það líka. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir spurði hæstv. forsætisráðherra um þetta 3. desember og þá sagði hæstv. forsætisráðherra að það hlyti að vera einhver misskilningur í gangi, að fjármálaráðherra hefði verið að vísa til hótana Breta á haustdögum 2008 þegar þeir hótuðu að segja upp EES-samningnum. En eins og ég las upp segir hæstv. fjármálaráðherra að þetta hafi verið grímulausar hótanir sem bárust frá aðilum innan Evrópusambandsins um að láta okkur hafa verra af. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra sem gæti upplýst um það þar sem hann átti sæti í báðum þeim ríkisstjórnum sem um ræðir hvort hann geti skýrt þetta mál út fyrir okkur. Hvaða aðilar innan Evrópusambandsins höfðu uppi grímulausar hótanir, eins og hæstv. fjármálaráðherra nefnir hér, um að láta Íslendinga hafa verra af, svo við notum orðfæri hæstv. fjármálaráðherra, ef þeir drifu sig ekki í að klára Icesave eins og það var orðað? Síðan spyr ég hæstv. ráðherra um viðbrögð hans eða hans ráðuneytis, utanríkisráðherra, enda var hann eftir mínu besta minni starfandi utanríkisráðherra á þeim tíma, og hvernig brást utanríkisþjónusta starfandi utanríkisráðherra við ef þetta á við um þessa daga þarna á undan? Ég spyr um þetta vegna þess að menn hafa orðið mjög margsaga í þessu. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. utanríkisráðherra áðan að hann talaði sérstaklega um að hann hefði rætt við forseta Finnlands um norrænu lánin og beðið Finna um liðsinni við að ræða við norræna kollega sína. Á sama tíma segir hæstv. forsætisráðherra okkar, Jóhanna Sigurðardóttir, 10. október samkvæmt frétt sem birtist á vefritinu amx.is: „Ég held að það sé alveg skýrt og klárt að norrænu lánin eru ekki tengd Icesave-samningnum að neinu leyti öðru en því  Þessar endalausu umræður um það hver hótaði 

Frú forseti. Það er eins og að fara yfir læk eftir vatni að spyrja mig að þessu þegar hæstv. fjármálaráðherra situr í salnum og hefur raunar kvatt sér hljóðs. Ég tel að hv. þingmaður hefði miklu frekar átt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra en mig hvað hann meinti með þessu. Hv. þingmaður rifjar það réttilega upp að ég hef átt sæti í þremur síðustu ríkisstjórnum á meðan þessi ósköp öll hafa gengið yfir. Af því að ég sat hér undir ræðu hæstv. fjármálaráðherra og dáðist að málsnilld hans þegar hann flutti hana á sínum tíma tók ég líka eftir því að hann fékk vart málsfrið fyrir frammíköllum í salnum þegar hann hafði látið þessi orð úr sér og hann sagði, ef ég man rétt: Þetta voru nú engin ósköp ef það verður til þess að róa þingheim. Bersýnilega hefur honum þegar vatt fram ræðunni kannski ekki þótt tilefnið vera jafngrellt og það sem þingmönnum þótti með frammíköllum sínum í salnum. Ég get ekki fyrir víst upplýst nákvæmlega hvað hæstv. fjármálaráðherra átti við en bíð eftir ræðu hans á eftir. Það eina sem mér kemur til hugar er það atvik sem hefur reyndar bergmálað í ræðum ýmissa þingmanna hér, m.a. núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma, t.d. í ræðu sem hann hélt 5. desember 2008 þar sem hann talaði um möguleikana á því að mótaðilar okkar í þessari deilu mundu reyna að beita afli sínu til að ná fram uppsögn EES-samningsins. Á bak við þetta lá bréf sem Bretar sendu framkvæmdastjórn Evrópusambandsins 8. október 2008. Þar kvörtuðu þeir undan því að Íslendingar hefðu með aðgerðum sínum dagana á undan brotið 40. og 41. gr. EES-samningsins og óskuðu eftir því að framkvæmdastjórnin gripi til þeirra aðgerða sem hún getur ef hún er því sammála. Samstundis og framkvæmdastjórnin fékk þetta bréf sendi hún það áfram til ESA. Síðan hefur ekkert af því spurst og enginn viljað af því vita, hvorki Bretar, framkvæmdastjórnin né ESA. Þetta voru sem sagt lyktir málsins. Við höfum aldrei heyrt af því meira. Ég tel að það sé þetta sem hæstv. fjármálaráðherra hugsanlega kann að hafa átt við í ræðu sinni. Ef það er ekki það er ég bara, eins og maður sagði í gamla daga, fullkomlega lens. Þetta á hins vegar ekki að koma hv. þingheimi algjörlega á óvart vegna þess að þetta bréf 

Virðulegi forseti. Þessi mál eru að færast á nýtt og hærra stig og hér kemur hæstv. utanríkisráðherra í ræðustól og segist vera lens í þessu svari. Ég bið hv. þingmann, fyrirspyrjanda Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að fara út á nefndasvið og sjá skjal sem er merkt 9 í leynimöppunni frá 18. febrúar 2009, lesa yfir skjal 10 sem er frá 11. nóvember 2008, lesa yfir skjal 11 sem er frá 13. nóvember 2008 og síðast en ekki síst skjal nr. 22 sem er frá 16. janúar 2009. Þarna fáum við þingmenn fullkomna og óhrekjanlega staðreynd um það hverjir eru með grímulausar hótanir á okkur. Við þurfum greinilega ekki að spyrja framkvæmdarvaldið að þessu því að það virðist vera búið að gleyma hvað gekk hér á um síðustu áramót. Ég ítreka að ég fer fram á að þessi mappa verði opnuð fyrir fjölmiðlum og almenningi 

Hæstv. forseti. Ég vildi skjóta því inn í umræðuna að þegar hæstv. fjármálaráðherra talaði - hann getur auðvitað komið nánar inn á það sjálfur hér á eftir og þarf kannski ekki túlkaþjónustu mína eða hæstv. utanríkisráðherra til að skýra mál sitt - voru þessi ummæli um grímulausar hótanir sett í samhengi við aðra þætti sem ættu að verða til þess að við í þinginu kláruðum þetta Icesave-mál. Þannig var a.m.k. hægt að skilja hann og ég hygg að ekki hafi verið hægt að skilja hann á neinn annan hátt þannig að því sé til haga haldið. Margt hefur komið fram í þessari umræðu, m.a. velti ég fyrir mér þeim þáttum sem snúa að viðbrögðum íslenskra stjórnvalda við hótununum að þessu leyti. Við þingmenn höfum haft áhyggjur af því að 

Frú forseti. Þetta er mjög skemmtilegur leikur og mikil fjallabaksleið sem tvær hv. þingkonur Sjálfstæðisflokksins hafa nú farið í þessu máli, að spyrja fyrst hæstv. forsætisráðherra og síðan hæstv. utanríkisráðherra út í ummæli mín sem ég hefði með mikilli gleði útskýrt fyrir hv. þingmönnum. Þau áttu ekki að þurfa að misskiljast, það hefði örugglega ekki gert það ef ég hefði fengið frið í ræðustólnum fyrir frammíköllum þegar ég fjallaði um þennan þátt málsins. Ég var að vitna til þess sem gerðist á haustmánuðum 2008 þar sem Bretar voru beinlínis bréflega og fleiri ESB-þjóðir, að því er við höfðum upplýsingar um, uppi með hótanir, sem ég kalla svo, um að EES-samningnum eða hlutum hans yrði hleypt í uppnám ef Íslendingar gæfu ekki eftir í Icesave-deilunni. Ég vissi af þessu bæði í gegnum samstarf okkar, þáverandi formanna stjórnmálaflokkanna, sem hittumst daglega og einnig vegna veru minnar í utanríkismálanefnd, en um þetta var ekki mikið talað á þeim dögum. Það er fyrst í desembermánuði eða lok nóvember sem gögn koma fram um þetta opinberlega. Síðan hafa þau legið fyrir og þeim mun furðulegra er nú að menn telji þetta nýjar fréttir. Það hefur legið fyrir í skjölum frá því að þingsályktunartillagan um heimild til samninga um Icesave var 

Frú forseti. Mig langaði til að koma hérna upp í framhaldi af því sem hæstv. utanríkisráðherra sagði. Ég held að hann sé að tala hérna um bréf sem var sent 8. október - er það ekki? - frá Bretum til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þar sem fram komu mjög ógeðfelldar ásakanir á íslensk stjórnvöld. Þar vorum við ásökuð um að hafa brotið harkalega af okkur og mismunað fólki á grundvelli þjóðernis. Ég held að það hafi komið skýrt fram í úrskurði ESA að neyðarlögin sem voru samþykkt hérna mismuna ekki heldur byggja á þessum stjórnskipulega neyðarrétti. Ég hef óskað eftir því beint við ESA að fá að birta þessi gögn og ESA hefur neitað mér um það. Ég vil bara að það liggi algjörlega fyrir að utanríkisráðuneytið hefur ekkert á móti því að birta þetta bréf en ESA hefur stoppað birtinguna. Ég tel það nokkuð sem utanríkisráðherra ætti að taka upp við ESA, 

Virðulegi forseti. Mér finnst alltaf hæstv. utanríkisráðherra takast mjög vel upp þegar hann fer út í sínar bókmenntalegu túlkanir eins og þegar hann fór að reyna að túlka hvað þetta mál snerist um. Niðurstaða hans var auðvitað sú að gera sem minnst úr hlut Evrópusambandsins í þessu máli. Það eina sem hefði gerst væri það að Evrópusambandið hefði sent eitt lítið lettersbréf til einhverra sem ekki tóku mark á því nema auðvitað hæstv. fjármálaráðherra sem tók þetta þannig að um væri að ræða grímulausar hótanir af hálfu Evrópusambandsins og flutti fyrir því ágætisrök áðan. Hann sagði okkur frá því að lönd innan Evrópusambandsins, Bretland og Holland, hefðu haft uppi tilburði til þess að segja upp okkar mikilvægasta utanríkispólitíska samningi, EES-samningnum, til að reyna að einangra Íslendinga, til að reyna að gera okkur allt eins erfitt fyrir og hægt væri. Ef þetta eru ekki grímulausar hótanir, hvað er það þá? Ég er undrandi á því að hæstv. utanríkisráðherra reyni að gera lítið úr hlut Evrópusambandsins, bara af því að hann langar svo mikið til þess að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu og hann er í sinni feigðarför við 

Frú forseti. Ég óskaði eftir því á fundi utanríkismálanefndar í gær við starfsmenn og ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins að við fengjum rök fyrir því af hverju ekki megi birta skjölin. Ég bað um að fá rök fyrir hverju einasta skjali. Ég held að það mundi hjálpa hæstv. utanríkisráðherra ef hann gæti sýnt fram á hverjir banna að við fáum að lesa þessi gögn. Ég óska eftir að við þessari beiðni verði brugðist nú þegar. Þá hef ég sent formlega beiðni til hæstv. fjármálaráðherra um að þessi gögn verði gerð opinber. Ég hef ekki fengið nein svör frá honum, ég hef sent honum beiðnina í tvígang. Ég óska jafnframt eftir því að fá rök fyrir hverju einasta skjali, fá málefnaleg rök fyrir því af hverju við fáum ekki að sjá þetta, af hverju þjóðin fær ekki að sjá þessi mikilvægu gögn.

Frú forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum sem tóku þátt í umræðunni og verð að fagna sérstaklega að hæstv. fjármálaráðherra heiðraði okkur með því að taka þátt í henni. Ástæða þess að ég spyr hæstv. utanríkisráðherra en ekki hæstv. fjármálaráðherra var sú að ólíkt mörgum á þessum tíma grunaði mig einmitt að hæstv. fjármálaráðherra - vegna þess að ég var búin að lesa þessi gögn - væri að vísa til þessara hótana haustið 2008. Þá vildi ég fá að vita hvernig hæstv. utanríkisráðherra, sem er samnefnari haustsins við tímann núna, bregst við og utanríkisþjónustan öll þegar landinu okkar er grímulaust hótað af hálfu ESB í þessu tilfelli og hér hefur verið staðfest að það var hótað með uppsögn EES-samningsins. Það að koma í einhverjar hártoganir um annað er fyrir neðan virðingu hæstv. ráðherra. Og ég átta mig ekki á ummælum um að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt í ræðu sinni að þetta væri sagt til að róa fólk. Ég er búin að renna yfir ræðu hæstv. ráðherra og skil ekki um hvað þetta snýst. Þetta mál allt saman snýst nefnilega um það að í þessari ræðu var hæstv. fjármálaráðherra með hræðsluáróðri sínum, sem er öllum kunnur, að segja að ef við samþykktum ekki Icesave væru hótanir um þetta og hótanir um hitt, en hann gat ekki sagt hvaða hótanir væru núna, hverju væri verið að hóta okkur núna, heldur greip hann þá til þess ráðs að tala um eitthvað sem gerðist náttúrlega í valdatíð Sjálfstæðisflokksins, það eru alltaf sömu rökin. Ég á eftir að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um það og ég er með fyrirspurnir inniliggjandi til hans þannig að menn þurfa ekki að óttast að  Ég vil fá að vita hvernig utanríkisráðherra og utanríkisþjónustan bregst við þegar hagsmunum 

Frú forseti. Ég held að þetta bréf hafi verið sent þann hinn sama dag og Bretar gripu til þess að loka íslenskum banka og í kjölfarið hrundi íslenska bankakerfið. Mig minnir að þetta hafi verið sent sama dag eða alla hina sömu. Á Íslandi voru allir sem vettlingi gátu valdið í stjórnkerfinu, hvort heldur það var utanríkisráðherra, aðrir ráðherrar eða þáverandi forsætisráðherra, önnum kafnir við að mótmæla með sínum harkalegasta hætti þessum gerningum þeirra allra svo það liggi alveg ljóst fyrir. Ég held að allir ráðherrar þessa daga, þar með talinn sá sem situr fyrir aftan hv. þingmann, hafi gert allt það sem þeir gátu til að koma með sem hörðustum hætti á framfæri mótmælum sínum við framferði Breta á þeim tíma. Hv. þingmaður taldi að ég hefði farið hér með flím þegar ég gat þess að hæstv. fjármálaráðherra hefði í ræðu sinni, þegar hann loksins fékk tóm fyrir frammíköllum hv. þingmanna, talað um að það væru engin ósköp á ferðinni ef það yrði til þess að róa þingmenn. Mig langar þá til að lesa hér úr ræðu hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta, sem hann segir þegar þessum kafla er að ljúka: „Það eru engin ósköp á ferðinni og vonandi get ég þar með róað hv. þingmenn.“ Bara svo það liggi ljóst fyrir að ég var ekki hér með nokkrum hætti að búa til. Ég held að sú ræða sem hv. þm. Eygló Harðardóttir flutti hérna áðan hafi falið í sér kjarna þessa máls. Það liggur alveg ljóst fyrir að auðvitað var þetta ógeðfelld atlaga að íslenskum hagsmunum og þó að það komi ekki beinlínis fram í bréfi Bretanna liggur á bak við það sú hugsun að framkvæmdastjórnin grípi til þess með einhverjum hætti að taka einhverja parta EES-samningsins úr sambandi. Af því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson taldi að ég væri hér eitthvað að 

Virðulegi forseti. Þáverandi forsætisráðherra skipaði þann 15. mars 2007 nefnd sem er ætlað að fjalla um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum. Þessi nefnd var skipuð í framhaldi af viðræðum fulltrúa sveitarfélaga á Vestfjörðum við ríkisstjórnina sem þá hefur farið fram. Nefndinni var m.a. ætlað að gera tillögur um mögulegan flutning starfa frá höfuðborgarsvæðinu til Vestfjarða. Hún lagði síðan fram tillögur sem voru teknar til meðhöndlunar í ríkisstjórn og þar var skýrslan í raun og veru afgreidd. Þar gat að líta mjög margar tillögur og góðu heilli hafa þær langflestar komist í framkvæmd, ekki þó alveg allar. Þær hafa haft veruleg áhrif á stöðu atvinnulífs á Vestfjörðum eins og menn sjá og taka eftir. Það fer ekkert á milli mála að þessi ákvörðun ein og sér hafði gríðarleg áhrif fyrir Vestfirði sem sést best á því að í þeim viðræðum sem við þingmenn höfum til að mynda átt við sveitarstjórnarmenn núna á þessu hausti hefur komið mjög glögglega fram áhersla þeirra á að ekki verði hvikað frá því að halda áfram og hrinda í framkvæmd þeim verkefnum sem enn er ólokið. Meðal þeirra tillagna sem þarna litu dagsins ljós, og var raunar tillaga nr. 2 í tillögupakka nefndarinnar, var efling sýslumannsembættanna á Ísafirði, Bolungarvík og Patreksfirði. Þar er m.a. sagt að gert verði ráð fyrir því að greiðsla meðlaga og annarra gjalda sem Tryggingastofnun ríkisins hefur nú milligöngu um verði færð til sýslumannsins á Patreksfirði. Síðar í þessari skýrslu er gerð nánari grein fyrir þessu og er eftirfarandi sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Greiðsla meðlaga og annarra gjalda sem Tryggingastofnun ríkisins hefur milligöngu um verði færð til sýslumannsins á Patreksfirði.“ Þessar greiðslur snerta ekki bætur almannatrygginga og þá er ekki nauðsynlegt að Tryggingastofnun greiði þær út. Í dag koma þrjár mismunandi stofnanir að málsmeðferðinni en það eru sýslumenn, Tryggingastofnun og Innheimtustofnun sveitarfélaga. Með þessari breytingu verði þetta verkefni eingöngu hjá sýslumönnum og er lagt til að sýslumaðurinn á Patreksfirði haldi utan um miðlægan gagnagrunn sem settur verði upp. Markmiðið með þessu er að auka hagræðingu frá núverandi fyrirkomulagi. Ábyrgðin á framkvæmdinni á að vera hjá dómsmálaráðuneytinu og sýslumannsembættinu og gert er ráð fyrir að framkvæmdum verði hrundið í framkvæmd 1. janúar 2008 og enn fremur að það muni þýða fjögur til fimm stöðugildi, sem mundi skipta gríðarlega miklu máli og var auðvitað einn af burðarþáttunum í þeim tillögum sem voru gerðar fyrir sunnanverða Vestfirði og verða auðvitað að skoðast í samhengi við þetta. Þessi mál heyra hins vegar undir Tryggingastofnun því að verið er að gera tillögu um breytingu á fyrirkomulagi sem snýr að Tryggingastofnun og þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra: Hvers vegna voru verkefni við umsýslu með meðlagsgreiðslum á landinu í heild ekki flutt til sýslumannsins á Patreksfirði eins og fyrirheit voru gefin um í skýrslu svokallaðrar Vestfjarðanefndar?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um hvers vegna verkefni við umsýslu með meðlagsgreiðslum í landinu í heild voru ekki flutt til sýslumanns á Patreksfirði eins og fyrirheit voru gefin um í skýrslu svokallaðrar Vestfjarðanefndar. Það er mikilvægt að það komi strax fram að verkefni á sviði almannatrygginga þar með talin milliganga Tryggingastofnunar á meðlagsgreiðslur voru færð frá heilbrigðisráðuneytinu til félags- og tryggingamálaráðuneytisins um áramótin 2007–2008 en á sama tíma var Innheimtustofnun sveitarfélaga færð frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu til samgönguráðuneytisins. Þegar þessar niðurstöður voru kynntar á árinu 2007 hófst samráð milli þeirra stofnana sem þá fóru með þessi mál. Samkvæmt þeim upplýsingum sem tiltækar eru í félags- og tryggingamálaráðuneytinu komust Tryggingastofnun ríkisins og Innheimtustofnun sveitarfélaga að þeirri sameiginlegu niðurstöðu á þeim tíma að flutningur umsýslu við greiðslur og innheimtu meðlaga mundi ekki skila því hagræði sem að er stefnt með tillögu nefndarinnar og því stæðu ekki rök til að hverfa frá núgildandi fyrirkomulagi. Niðurstaða stofnunarinnar mun hafa verið rökstudd og að henni fenginni var ekkert aðhafst frekar í málinu af hálfu þeirra ráðuneyta sem með ákvörðunina fóru á þeim tíma. Meðal þess sem kemur fram í skýrslu Vestfjarðanefndar er ákveðinn misskilningur um að meðlagsgreiðslur snerti ekki bætur almannatrygginga og því sé ekki nauðsynlegt að Tryggingastofnun greiði þær út. Það eru hins vegar mikil og margslungin tengsl á milli þeirra meðlagsgreiðslna og þeirra bótaflokka almannatrygginga sem Tryggingastofnun ríkisins annast og verður að teljast varhugavert að slíta þau tengsl í sundur. Það ber að hafa í huga að meðlagsgreiðslur standa lengi yfir, breytingar í kjölfar skilnaða og forsjárbreytingar hafa áhrif á allar greiðslur almannatrygginga sem eru tengdar framfærslu barna og fjölskylduhögum og er nauðsynlegt að hafa yfirsýn yfir það við afgreiðslu mála. Ef umsýsla með milligöngu meðlagsgreiðslna yrði færð frá Tryggingastofnun er talið sérstaklega hætt við að draga mundi úr því hagræði sem felst í því þegar stofnunin hefur milligöngu um meðlagsgreiðslur og hið meðlagsskylda foreldri öðlast barnalífeyri því að þá er stofnuninni heimilt að láta greiðslu barnalífeyris ganga til fyrirframgreiðslunnar m.a. vegna sama tímabils. Einnig má nefna tengsl meðlagsgreiðslna við barnalífeyri sem kemur í stað meðlags við andlát foreldris, greiðslu mæðra- og feðralauna, framlög og barnalífeyri vegna náms- og umönnunargreiðslna vegna fatlaðra og langveikra barna. Ég tel því mikilvægt nú að hafa allar klær úti við að draga úr rekstrarkostnaði hins opinbera og það hefur verið höfuðmarkmið okkar við endurskoðun á hlutverki stofnana félags- og tryggingamálaráðuneytisins á liðnum mánuðum. Því er ekki að neita að augu okkar hafa auðvitað beinst að Innheimtustofnun sveitarfélaga sem ég tel langeðlilegast að verði sameinuð Tryggingastofnun ríkisins. Ég er hins vegar ekki viss um að það sé í anda þeirra sparnaðarkrafna sem að okkur beinast að slíta upp greiðslukerfin og búa til mörg greiðslukerfi á sama sviði, heldur sé betra að nýta eins vel og kostur er eitt miðlægt greiðslukerfi sem sinni öllum greiðslum sem snerta almannatryggingar eða tengd verkefni. Ég held þess vegna ekki að þessi hugmynd frá árinu 2007, þótt hún hafi auðvitað haft það góða markmið að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum, sé endilega rétta lausnin við núverandi aðstæður. Hitt er aftur annað mál að það er mjög mikilvægt að finna leiðir til þess samhliða aðhaldi í rekstri hins opinbera, endurskipulagningar á stofnanauppbyggingunni og sameiningar stofnana, að tryggja verkefni sem geti verið áfram í héraði. Ég vil láta það koma fram að í öll þau verkefni sem nú eru á vegum undirstofnana félags- og tryggingamálaráðuneytisins úti um land eru vistuð þar með mikilli prýði og kostnaður af vistuninni þar er ekkert meiri en eðlilegt getur talist. Í öllum endurskoðunaráformum um endurskipulagningu á stofnunum göngum við út frá því að þessi starfsemi haldist óbreytt. Ég held að það skipti þess vegna miklu máli að finna verkefni sem skapa raunverulega aukin verðmæti. Ég bendi t.d. á að ákveðnir verkþættir í verkum Innheimtustofnunar sveitarfélaga hafa verið fluttir til Ísafjarðar. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn en mér finnast svör hæstv. félagsmálaráðherra vera frekar rýr. Hann segir að ekki hafi verið færð nógu mikil rök fyrir því hagræði sem hlytist af þessum tilflutningi og vitnar til þeirra stofnana sem flytja átti verkefnið frá. Því vil ég góðfúslega biðja hæstv. félagsmálaráðherra að koma þeim gögnum og röksemdum til okkar þingmanna um hvernig þau fá það út. Þegar færa á verkefnin er stjórnsýslukerfið í Reykjavík þannig að það er ekki mikið hagræði að færa það út á land. Mig langar af því tilefni að minna á að úti á landsbyggðinni á þessum stofnunum er margfalt minni starfsmannavelta, mikið lægri húsaleigukostnaður og margt annað sem ýtir undir þá staðreynd að við eigum frekar að flytja verkefni út á landsbyggðina en frá henni. En því miður er hæstv. ríkisstjórn nú þegar búin að taka ákvörðun um að sameina þrjár nefndir, þ.e. rannsóknarnefndir umferðarslysa, flugslysa og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Óttarssyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Oft hef ég heyrt hæstv. ráðherra tala af meiri sannfæringarkrafti, það verð ég að segja alveg eins og er, enda var hæstv. ráðherra bara að fara með gömlu þuluna sem við þekkjum þegar menn velta fyrir sér möguleikum á því að færa verkefni út á land. Þá fara af stað allir flækjufætur kerfisins og reyna að finna leiðir til að koma í veg fyrir að þetta sé gert. Menn fara í sífellda vörn gagnvart stofnunum og gæta þess að ekkert sé tekið út úr höfuðstöðvunum og sett niður einhvers staðar annars staðar, utan þeirra. Þau rök sem ég heyrði hérna voru ekki mjög sannfærandi. Það er ekki sannfærandi á 21. öldinni, með allri þeirri samskiptatækni sem við höfum þar sem verið er að vinna verkefnin vítt og breitt í stórum húsum innan sömu stofnunar, að ekki sé hægt að færa verkefni af þessu tagi vestur til Patreksfjarðar. Það getur vel verið að það sé rétt að mikilvægt sé að hafa eitt miðlægt greiðslukerfi. Þá hafa menn bara eitt miðlægt greiðslukerfi og vinna í því á þeim starfsstöðvum þar sem menn telja að hægt sé að koma því fyrir. Patreksfjörður er ekkert undanþeginn í þessum efnum. Við urðum vör við það alveg frá fyrsta degi þegar þessari hugmynd var hreyft að það var ákveðin mótstaða við hana eins og alltaf gerist þegar á að færa verkefnin út á land. Ég heiti á hæstv. félagsmálaráðherra sem er vaskur maður þegar hann vill svo við hafa að hann skoði þetta mál að nýju fordæmalaust til að tryggja að staðið verið við að fjögur til fimm störf, sem gefin voru fyrirheit um á sínum tíma, verði færð úr höfuðborginni til Patreksfjarðar. Þetta mál er ekki mjög flókið, þetta snýst um að staðið verði við þessi fyrirheit. Við þekkjum það m.a. úr ráðuneyti hæstv. ráðherra að það er hægt að hafa slíka starfsemi á vegum Vinnumálastofnunar, t.d. á Skagaströnd, og Fæðingarorlofssjóður 

Virðulegi forseti. Fátt er fjær mér en að láta einhverja kerfisflækjufætur standa í vegi skynsamlegrar ákvörðunar í þessum málum. Því verður þó ekki mælt á móti að nefndin vanmat á sínum tíma flækjustigið við þennan tilflutning. Hún gaf sér nokkrar forsendur sem standast ekki nánari skoðun eins og þá að hægt sé að koma öllum ákvörðunum fyrir hjá einu sýslumannsembætti. Það eru aðrir sem taka ákvarðanir um meðlagsgreiðslur. Nefndin vanmat líka þá þýðingu sem ákvarðanir um meðlagsgreiðslur og túlkun á framkvæmd í þeim málum hafa t.d. varðandi almannatryggingakerfið í heild. Hitt er svo aftur mjög mikilvægt að við munum og ætlum að standa vörð um að flutt verði störf og það verði tryggð störf úti um land. Ég hef mikinn áhuga á því að reyna að fjölga sem kostur er störfum án staðsetningar í þessu kerfi. Ég er ekki að tala um að sameina alla hluti í Reykjavík en Tryggingastofnun ríkisins er hér fyrir hendi. Ég er eindreginn talsmaður þess að fækka í þessum stofnunum, draga úr yfirstjórnarkostnaði þar með, leggja niður Sjúkratryggingastofnun og fella hana inn í Tryggingastofnun að nýju. Innheimtustofnun sveitarfélaga og Tryggingastofnun eiga auðvitað allt of mikið sameiginlegt til að það sé réttlætanlegt á aðhaldstímum að reka þær sem tvær stofnanir. Það er byrjunin. En auðvitað eru ákveðnir verkþættir sem við getum horft til hvernig við getum flutt. Ég tek mjög vel þeirri jákvæðu hvatningu sem hér kemur að ganga lengra í því efni. Ég vil halda því til haga að það hefur verið eitt af markmiðum okkar, ekki til að gera mönnum einhvern greiða heldur bara á efnislegum, rekstrarlegum forsendum, að standa vörð um störf úti um land, menn þurfa ekki að bera neinn kinnroða fyrir því. Þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um vistun tiltekinna verkefna í stofnunum félagsmálaráðuneytisins víða um land, einkanlega í Norðvesturkjördæmi af augljósum ástæðum, hafa ágætlega staðist tímans tönn 

Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. félagsmálaráðherra um aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna sem samþykkt var sem þingsályktunartillaga á Alþingi 13. júní 2007. Spurningar mínar varðandi þetta eru tvær: Hversu vel hefur gengið að ná markmiðum þessarar aðgerðaáætlunar? Einnig langar mig að vita hversu oft samráðshópur sem var skipaður um aðgerðaáætlunina á vegum nokkurra ráðuneyta hefur komið saman og hvenær hann kom saman síðast. Sem sagt í megindráttum hversu vel hefur gengið að fylgja áætluninni og hvort hún sé enn þá virk, enda átti hún að vera til fjögurra ára. Þetta var ansi metnaðarfull áætlun og er. Ég spyr ekki með neina klæki bak við eyra. Spurning mín er ekki drifin áfram af neinum sérstökum grunsemdum um að sérstaklega illa hafi gengið að ná markmiðum þessarar áætlunar, heldur er mér einfaldlega umhugað um að vita hvernig hefur tekist að framfylgja metnaðarfullri og góðri áætlun sem var sett árið 2007. Mér er auðvitað fullkunnugt um að ýmislegt hefur gerst í íslensku samfélagi en ég held samt að við verðum að reyna að halda okkur við efnið og ég held að sá margvíslegi vandi sem aðgerðaáætlunin átti að taka á og þær umbætur sem hún átti að skapa séu enn þá fyrir hendi. Núna t.d. horfumst við í augu við að 11.000 börn eiga atvinnulaust foreldri. Okkur berast fregnir af óróleika í skólum og varðandi barnaverndarmál hefur komið fram að vanrækslutilkynningar hafa aukist um 30%. Það er auðvitað mjög mikilvægt að halda vel utan um málaflokk barna og ungmenna. Áætlunin var ansi metnaðarfull. Það átti að auka barnabætur. Það átti að fara í aðgerðir vegna tannverndar barna. Nú bárust fréttir af því í gær að það er aldeilis slæmt ásigkomulag í þjóðfélaginu hvað varðar tannvernd barna. Það átti að fara í námsbókastuðning. Það hefur held ég ekki gengið eftir. Nefnd um stöðu forsjárlausra og einstæðra foreldra kom saman á vegum félagsmálaráðuneytisins og skilaði niðurstöðu en það vantar enn þá réttarbætur hvað varðar stöðu þessara foreldra, stjúpforeldra og annarra. Boðað var námskeið í foreldrafærni. Fæðingarorlof átti að lengja en við sjáum það ekki alveg gerast, eða hvað? Það átti að fara í aðgerðir varðandi börn með geðraskanir og eitthvað var gert í þeim efnum. Heilsueflingu. Það átti að taka sérstaklega á börnum af erlendum uppruna. Það er mjög mikilvægt að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég veit að hann hefur einlægan áhuga á þessum málaflokki og ég fagna því og hversu vel hann leggur til hans. Það er auðvitað mikilvægt fyrir okkur að standa vörð um velferð barna á þessum erfiðu tímum en við skulum samt ekki ofmeta vandann. Af því umtalsverð fjölgun barnaverndartilkynninga hefur verið í umræðunni höfum við látið gera sérstaka athugun á því. Ég held að það sé ágætt hér í upphafi að gera grein fyrir því að niðurstaða úttektar á þessari fjölgun er sú að hún sé í samræmi við þróun undanfarinna ára og það sé ekki ástæða til að túlka hana með sérstökum hætti. Það er okkur auðvitað fagnaðarefni en við bíðum frekari rannsóknarniðurstaðna um hvað nákvæmlega valdi því að á undanförnum árum hefur nokkuð jafnt og þétt verið um að ræða fjölgun á barnaverndartilkynningum. Eins og hv. þingmaður rakti er þessi ályktun frá 2007 afskaplega metnaðarfull og í henni voru fjölmargir þættir sem hann rakti ágætlega. Strax var settur á fót samráðshópur fulltrúa félagsmála-, dómsmála-, fjármála-, heilbrigðis- og menntamálaráðherra og fulltrúi félags- og tryggingamálaráðherra er formaður hópsins. Þessi samráðshópur hóf störf 27. ágúst 2007 og hefur starfað síðan, haldið 26 reglubundna fundi og síðasti formlegi fundur var haldinn 12. nóvember síðastliðinn. Aðgerðaáætlunin snýr að öllum þessum ráðuneytum sem koma að málinu. Til viðbótar hafa svo verið haldnir samráðsfundir með ýmsum félagasamtökum sem sinna málefnum barna, svo sem Barnaheill, Heimili og skóla, Blátt áfram, Þroskahjálp, Sjónarhóli, einnig Stígamótum, Vímulausri æsku, Foreldrahúsi og Lýðheilsustöð. Fjölmörg verkefni er hægt að nefna en ég ætla að stikla hér á stóru. Þáttaskil urðu árið 2008 þegar Barnaverndarstofa fékk 50 millj. kr. fjárframlag í svokallaða fjölkerfameðferð, eða Multy System Therapy, sem veitt er á heimilum barna og ungmenna sem annars hefðu vistast á stofnunum. Árið 2009 var fjárframlagið aukið um 17,5 millj. kr. og þetta er liður í að draga úr stofnanameðferð barna og ungmenna sem glíma við hegðunar- eða vímuefnavanda. Árangurinn af þessu er þegar að koma í ljós. Við erum að loka og draga stórlega úr vistun ungmenna fjarri heimilum sínum sem er arfur liðins tíma og er mjög mikilvægt að binda enda á. Umtalsverðir styrkir hafa verið veittir til Foreldrahúss, Vímulausrar æsku og Fjölskyldumiðstöðvarinnar til að vinna með ungmennum og foreldrum þeirra, bæði í forvarnaskyni og eftirmeðferð eftir stofnanadvöl. Strax í upphafi var lögð mikil áhersla á að stytta biðlista, bæði hjá BUGL og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. BUGL hefur fengið 150 millj. kr. og Greiningarstöðin 140 millj. kr. til þessa verkefnis og þar hefur náðst umtalsverður árangur. Menntamálaráðuneytið vinnur að víðtækum endurbótum á námskrá á öllum skólastigum og bættri þjónustu við börn af erlendum uppruna og fjölskyldur þeirra. Í framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda frá árinu 2008 er að finna fjölmörg atriði sem lúta að sérstökum þörfum innflytjendabarna, m.a. á sviði menntamála, barnaverndar, málefna fatlaðra og heilbrigðisþjónustu. Það er líka rétt að minna á nýfrágengið samkomulag milli félags- og tryggingamálaráðuneytisins, heilbrigðisráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins um sérstakt átak í þjónustu við langveik börn og börn með ADHD-greiningu og fjölskyldur þeirra. Á næsta ári munum við verja í þetta verkefni 100 millj. kr. í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga. Verkefnið á að standa í þrjú ár og við göngum frá því að unnt verði að tryggja fjármagn til þess með sama hætti á fjárlögum á næsta og þarnæsta ári. Það verður pottur sem hægt verður að sækja í til verkefna fyrir þessi börn. Auðvitað horfum við síðan í stórauknum mæli með menntamálaráðuneytinu á sérstakar þarfir þessa hóps. Eitt af því sem við erum að vinna með núna sem lausn á langtímaatvinnuleysi ungmenna eru sérstök menntaúrræði fyrir ungmenni sem hafa ekki fengið þjónustu í skólakerfinu vegna erfiðleika sinna, vegna ADHD-greiningar og ýmissa erfiðleika við að finna sér fótfestu í námi hingað til. Í tannheilbrigðismálum hafa forvarnir verið efldar m.a. með eftirliti og forvörnum hjá tannlæknum vegna þriggja, sex og tólf ára barna foreldrum að kostnaðarlausu. Tími minn er að renna út en ég held að ef horft er af allri sanngirni á þessa áætlun, hversu metnaðarfull hún var og  
            

Virðulegi forseti. Ég held að þessi aðgerðaáætlun - eins og markmiðin eru nú falleg og góð getum við flest öll verið sammála um að hún hafi endurspeglað að miklu leyti þá vitleysu sem Ísland var komið í árið 2007 þar sem átti að gera allt strax. Mig langaði til að benda á að þótt það séu náttúrlega margir liðir í þessari aðgerðaáætlun sem munu kosta ríkissjóð mikið, og miðað við stöðu ríkisins er alveg ljóst að það verður erfitt að fylgja þessari áætlun eftir, eru þarna liðir sem eiga raunar ekki að kosta mikið eða jafnvel neitt. Það varðar réttarstöðu foreldra og að jafna hugsanlega hlut kynjanna og sérstaklega feðra varðandi umgengni við börnin sín. Ég held að ríkisstjórnin og hæstv. félagsmálaráðherra ættu tvímælalaust að skoða hvað í þessari aðgerðaáætlun sé hægt að gera 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir svörin. Það er ánægjulegt að vita og heyra að áætlunin er enn þá í gildi og að enn sé unnið eftir henni og samráðshópur fundi. Ég tek undir orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um að margt í þessu þarf ekki að kosta peninga en við söknum þess samt, þrátt fyrir að það kosti ekki peninga, að eitthvað hafi verið gert t.d. varðandi réttarstöðu forræðislausra og foreldra sem ekki hafa lögheimili barna sinna en eru með sameiginlegt forræði og þess háttar. Mér er kunnugt um að nefnd á vegum dómsmálaráðuneytisins vinnur að úrbótum í þessum efnum en það er full ástæða til að kalla hærra eftir þeim. Eitt af markmiðum þessarar áætlunar var að gera þessar úrbætur. Mig langar að spyrja sérstaklega út í eitt sem skýtur mjög skökku við. Samkvæmt ráðherranum gengur þokkalega að ná sumum markmiðum en eitt er alveg augljóst þarna og æpir á mann. Það er markmiðið um að lengja fæðingarorlofið. Núna þegar við erum u.þ.b. að fara að fella tillögu ráðherrans, býst ég við, hann hefur lagt til að skerða fæðingarorlofið um einn mánuð eða fresta töku fæðingarorlofs um einn mánuð, þá liggur samt fyrir að það er vilji ríkisstjórnarinnar að skera enn og aftur niður greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði í þriðja skipti á einu ári. Þetta er augljóslega þvert gegn þessu markmiði um lengingu fæðingarorlofs sem ég held að sé gott markmið. Nú spyr ég hann um það, út af því að Fæðingarorlofssjóður er með sérstakan tekjustofn, hluta af tryggingagjaldi, hvort það hafi ekki hvarflað að ráðherranum að standa vörð um Fæðingarorlofssjóð með því að tryggja honum betur eða aukinn hluta af þessum tekjustofni, vegna þess að markmiðið samkvæmt 

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu varðandi þessa áætlun. Ég held að hún sé ekki til vitnis um að við höfum farið einhverju offari árið 2007. Ég held þvert á móti að þessi áætlun sé fullkomlega raunhæf. Þótt hún hafi gert ráð fyrir ákveðnum fjárútlátum eru þau ekkert umfram getu samfélagsins í meðalári. Það kann að vera að við þurfum að fresta einhverju agnarlítið núna en okkur gengur ágætlega að vinna eftir henni miðað við það mikla aðhaldsstig sem við erum þó að sýna í ríkisrekstrinum í velferðarmálunum og eins og við öll náttúrlega vildum helst geta sloppið við. Hér eru nefnd álitamál um réttarstöðu feðra. Ég vil geta þess að nefnd um stöðu foreldra í ólíkum fjölskyldugerðum skilaði áliti í vor og þar fór fram mikil vinna í þessu máli. Ein af niðurstöðum þessarar nefndar er hugmyndir um nýtt barnatryggingakerfi þar sem börn láglaunafólks fái stuðning óháð því hvert tekjuform foreldra þeirra er, sem ég held að sé mikið framfaraskref og við stefnum að því að hrinda í framkvæmd um næstu áramót, þ.e. eftir ár. Það vannst ekki tími til þess að vinna það saman við barnabótakerfið núna en það munum við gera um næstu áramót. Ég veit að í dómsmálaráðuneytinu er verið að vinna að öðru leyti að endurbótum á forsjárlöggjöfinni. Varðandi lengingu á fæðingarorlofinu vil ég sérstaklega fagna því að félags- og tryggingamálanefnd er horfin aftur til þeirrar upphaflegu tillögu sem ég lagði fram og hafði sterka sannfæringu fyrir að væri miklu betri tillaga en sú sem varð niðurstaða af samráði í ríkisstjórn og ég lagði fram hér í frumvarpi. Ég er ekki sammála því að við séum búin að skera fæðingarorlofið þannig niður að við þurfum að líta svo á að við völdum þar óbætanlegu tjóni. Við getum vissulega ekki gengið lengra en ég held að það sé hins vegar mikilvægt að horfa á fjármögnun þessa kerfis í samhengi við hvað annað er hægt að leggja á tryggingagjaldið. Nú þegar er búið að hækka það svo mjög 

Virðulegi forseti. Við hæstv. menntamálaráðherra áttum góðar samræður um mikilvægi dreif- og fjarnáms fyrir nokkrum vikum. Nú heyrist mér hæstv. ráðherra deila áhyggjum mínum af stöðu námsins sem ég tel mikilvægan þátt í menntakerfi okkar Íslendinga. Þessi valkostur til náms er gríðarlega mikilvægur fyrir nemendur utan höfuðborgarsvæðisins og smærri byggðarlögum og dreifbýli má þjóna á annan hátt með nýtingu dreif- og fjarnáms eins og hefur verið þróunin undanfarið. Af þessum sökum hef ég miklar áhyggjur af fyrirhuguðum niðurskurði í fjar- og dreifnámi sem kemur fram í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og er fjallað um að hluta til í Morgunblaðinu í morgun. Afleiðingarnar eru þær að ekki verður hægt að taka inn nýja nemendur um áramót og núverandi nemendur verða að hægja verulega á námi sínu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef getur jafnvel verið að kostnaður við hvern nemanda í dreifnámi sé lægri en kostnaður við nemendur í staðnámi. Því verða afleiðingar þessa niðurskurðar annaðhvort þær að nemendur hrökklast hreinlega úr námi, jafnvel nemendur sem tilheyra þeim hópum sem við teljum mikilvægt að ná til, eða fólk sem mundi annars fara á atvinnuleysisskrá, eða þeir reyna að komast í staðnám með tilheyrandi kostnaðarauka fyrir sjálfa sig, samfélagið og ríkissjóð. Því er ljóst að dreif- og fjarnám getur til lengri tíma skilað sér í lægri kostnaði og aukinni hagkvæmni í skólastarfi án þess að koma niður á gæðum kennslunnar. Bent hefur verið á að minni skólar sem bjóða upp á dreif- og fjarnám gætu hugsanlega sérhæft sig á einhverju ákveðnu sviði og boðið upp á mun fjölbreyttara nám með notkun tækninnar í dreif- og fjarnámi. Kostir þess að efla möguleika fólks til að stunda nám í sinni heimabyggð eru einnig ótvíræðir og skipta miklu máli varðandi þau okkar sem teljum mikilvægt að styðja við möguleika fólks á að búa heima sem lengst. Hefur þróun í notkun upplýsingatækni í skólum einmitt verið hvað öflugust í tengslum við þróun fjar- og dreifnáms. Sú þekking sem byggst hefur upp á sviði upplýsingatækni í tengslum við þess háttar nám er gríðarlega verðmæt og mikilvægt að hún glatist ekki í þeim niðurskurði sem nú er fyrir dyrum í menntamálum. Því legg ég fram eftirfarandi spurningar til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hver er stefna ráðherra varðandi uppbyggingu dreifnáms og fjarnáms? - Það var erfitt að fá fram nákvæmlega í þessari utandagskrárumræðu hvort ráðherrann hefði áhuga á að setja á stofn starfshóp sem mundi marka skýra stefnu. 2. Hvaða áhrif mun væntanlegur niðurskurður í fjárlögum fyrir árið 2010 hafa á þróun og uppbyggingu dreif- og fjarnáms? Ég vil jafnframt benda á að þann 3. nóvember sl. lagði ég fram fyrirspurn til skriflegs svars frá hæstv. menntamálaráðherra þar sem ég fór fram á frekari upplýsingar um fjölda fjar- og dreifnema, aldursskiptingu og búsetu sem og kostnað við slíka kennslu í samanburði við hefðbundna kennslu. Nú eru liðnar sex vikur frá því að fyrirspurnin var lögð fram og hvet ég hæstv. menntamálaráðherra til að kanna hver afdrif hennar hafa orðið innan stjórnkerfisins, en ráðherrar eiga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Eygló Harðardóttur. Ég vil fyrst biðjast forláts á því að skriflegt svar hafi ekki borist enn þá við fyrirspurn hv. þingmanns og mun ég kanna afdrif þeirrar fyrirspurnar hið snarasta. Hvað varðar stefnu um uppbyggingu dreif- og fjarnáms þá ræddum við þetta á dögunum í utandagskrárumræðu hér í þinginu. Þar kom fram að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur ekki gefið út opinbera dreif- og fjarnámsstefnu heldur hefur hugsunin verið sú að dreifnám sé einn möguleiki sem skólar nýti sér í sínum kennsluaðferðum til að bæta þjónustu sína við nemendur og almenning. Fjarnám varð upphaflega til hér á landi til þess að efla aðgengi fólks að námi og gefa því möguleika á að læra sjálfstætt, óháð búsetu og fjárhagslegri stöðu eða persónulegum aðstæðum. Almennt hefur áherslan verið sú að fjarnám sé byggt upp sem hluti af almennu námsframboði hvers skóla og skólar hafi svigrúm til að þróa fjarnám eftir eigin hentugleika. Lögð hefur verið áhersla á samstarf skóla um þróun námsframboðs, kennslufræði, tækni- og stoðþjónustu. Menntamálaráðuneytið hefur stutt við þróun grunngerða fyrir fjar- og dreifnám, upplýsingakerfi, þróun kennslufræði, stoðþjónustu o.s.frv. Menntamálaráðuneytið setti á sínum tíma fram stefnu um dreif- og fjarnám í tengslum við byggðastefnu og hefur staðið fyrir stofnun þekkingarsetra á nokkrum stöðum á landinu þar sem veitt er stoðþjónusta við nemendur vegna fjar- og dreifnáms. Einnig hefur ráðuneytið beint því til allra háskóla að þeir setji sér stefnu um fjarnám og staðið fyrir verkefni í samstarfi við Símenntunarmiðstöðina, þróun netháskóla þar sem kerfisbundið verður byggt upp námsframboð í fjar- og dreifnámi og þjónusta við nemendur á þessu sviði aukin. Það kom líka hér fram um daginn í utandagskrárumræðum að háskólar sem eru á landsbyggðinni hafa staðið sig betur í því að bjóða upp á námskeið sín í fjarnámi en háskólarnir hér á höfuðborgarsvæðinu, sem sýnir kannski meiri skilning þar á þessari tegund náms. Af því hv. þingmaður kallar eftir stefnu minni höfum við að undanförnu unnið að því í ráðuneytinu að kortleggja umfang og stöðu fjarnáms og fyrirhuguð er úttekt á gæðum fjarnáms í framhaldsskólum. Fjarnám í framhaldsskólum er með mismunandi hætti og hefur þróast á forsendum hvers skóla. Mismunandi er t.d. hversu mikið eða hvort nemendur hitta kennara eða aðra nemendur. Í einhverjum tilfellum er þetta eingöngu unnið í námsumhverfi rafrænnar kennslu þannig að forsenda fyrir því að hægt sé að vinna áfram einhverja stefnumótun er að kanna það hvernig hinar ólíku aðferðir gefast í fjarnámi og dreifnámi því að þetta er með mjög mismunandi hætti. Í fyrsta lagi munu sem sagt verða skoðuð gæði kennslu og þjónustu sem fjarnámsnemendur fá. Í öðru lagi verði kannað hvort og hvernig fjarnám á vegum framhaldsskóla styður við þróun námshátta í hverjum skóla. Í þriðja lagi hvernig fjarnám nýtist eða getur nýst nemendum sem eru í staðbundnu námi. Jafnhliða þeirri vinnu er mikilvægt að huga að auknu framboði fyrir nemendur. Þegar þessi úttekt liggur fyrir tel ég ástæðu til að skoða frekari stefnumótun og kalla jafnvel til starfshóp eins og hv. þingmaður spurði um hér í utandagskrárumræðu þegar þessi gögn liggja fyrir því að ég held að það sé alveg ljóst að þetta er unnið á mjög mismunandi hátt milli skóla. Hér var vikið að niðurskurði og hann er erfiður. Það eru engar ákvarðanir auðveldar í þeim efnum en það sem var gert var að fara sérstaklega í viðbótarþjónustu sem ekki telst til kjarnaþjónustu. Þess vegna var sérstaklega skorið niður í fjarnámi og þeirri viðbótarþjónustu fyrir utan stoðkostnað sem var einnig skorinn niður. Við teljum hins vegar að niðurskurðurinn gefi tilefni til þess að skoða uppbyggingu fjarnámsins með kerfisbundnari hætti en verið hefur. Uppgangur fjarnáms hefur verið mikill á undanförnum árum. Fleiri nemendur kjósa að stunda námið á þennan hátt. Það skiptir því miklu máli að gera þá úttekt sem ég hef þegar nefnt og við skoðum hvort einhverjum samlegðaráhrifum sé unnt að ná fram, t.d. með því að vinna betur saman og efla þannig námsframboð þannig að hægt sé að leggja þar saman krafta. Fjarnám er auðvitað lykill fyrir margt vinnandi fólk til að komast í nám með vinnu og ég vil nefna það sérstaklega að meiri hluti nemenda í fjarnámi eru konur og meðaltalsnemandinn lýkur fimm til sex einingum á önn. Það liggur alveg fyrir að aðgengi nemenda á framhaldsskólastigi að fjarnámi verður takmarkaðra en áður með þeim niðurskurðartillögum sem nú liggja fyrir. Við höfum hins vegar lagt áherslu á að nemendur í fámennum skólum, sem taka sérhæfða áfanga sem ekki eru í boði í þeirra skóla í fjarnámi, eigi þess áfram kost. Í einhverjum tilfellum mun niðurskurður hægja á námsframvindu framhaldsskólanemenda en sumir skólar hafa brugðið á það ráð að takmarka einingafjölda nemenda í fjarnámi sem hefur þessar afleiðingar. Á háskólastigi hefur fjarnám verið með ólíkum hætti milli skóla. Við beinum niðurskurðartillögum þeirra ekkert sérstaklega að fjarnámi, það liggur í raun og veru hjá skólunum sjálfum að útfæra það, þannig að við sjáum þetta helst  Ég mun koma nánar að ýmsum atriðum um þetta í mínu seinna innleggi hér.

Forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er nú kunnugleg vegna þess hve stutt er síðan við vorum hér í utandagskrárumræðu. Ég vil leggja áherslu á þá skoðun mína að dreif- og fjarnám sé fjölbreytni í kennsluaðferðum en ekki sértækt eða sérstakt nám. Þetta á fyrst og síðast við sem fjölbreytni í kennsluaðferðum sem skiptir máli. Mig langar að leggja orð í belg og spyrja hæstv. ráðherra, sem á eftir að koma hér í sitt seinna svar - nú hefur verið lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla, þar sem fallið er frá því sem sagt er í lögunum um fjárhæð gjalds sem hægt er að nýta. Telur ráðherrann að með því frumvarpi sem hún leggur fram hér, að veita undanþágu eða með frestinum, að hún sé að koma 

Virðulegi forseti. Það er óumdeilt að mjög margt hefur verið vel gert í menntamálum okkar á síðustu árum og okkur hefur tekist að stórauka framlög til þessa málaflokks sem betur fer. Eitt af því sem hefur tekist hvað best til að mínu mati er einmitt uppbygging dreif- og fjarnáms sem hefur haft gríðarlega þýðingu. Hæstv. ráðherra benti á að hlutur kvenna væri til að mynda hlutfallslega mikill í þessu námi. Ég vil sérstaklega beina athyglinni að hlut landsbyggðarinnar í þessum efnum. Það fer ekkert á milli mála að aukning fjarnámsins og dreifnámsins hefur opnað alveg nýja möguleika fyrir fólk á landsbyggðinni, það hefur m.a. gert það að verkum að við höfum verið að takast á við það vandamál sem við höfum verið að glíma við, sem er meira brottfall meðal þeirra ungmenna sem hafa þurft að fara um langan veg til þess að stunda nám. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til þess að snúa við af þeirri braut sem núna er verið að feta og hvika ekki frá því að efla þetta nám. Það er hugsanlegt að við þurfum að takast á við niðurskurð og því gerum við okkur grein fyrir en það má ekki verða til þess að skapa ójafnrétti 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir hennar svör. Ég held að það sé nú nokkuð skýrt að ráðherrann er að grípa til aðgerða innan ráðuneytisins sem kannski hefði átt að vera búið að fyrir löngu, að kortleggja fjar- og dreifnám í skólum landsins og gæðin í námsframboðinu. Ég held að það endurspegli kannski þekkingarleysi, eða á ég að segja áhugaleysi, á þessari tegund af námi að það skuli hafa dregist svona að fá svör við þessum spurningum. Ég þykist nefnilega nokkuð viss um það að ef þessar upplýsingar hefðu legið á borðinu hjá starfsmönnum ráðuneytisins hefðu þeir verið löngu búnir að svara mér. Ég held að töfin á svörunum tengist því hreinlega að ekki eru til upplýsingar um kostnaðinn. Þó að hægt sé að segja til um fjölda fjar- og dreifnema, aldursskiptingu og búsetu vantar upplýsingar um kostnað og síðan samanburð við staðnám. Í grein í Morgunblaðinu segist Gísli Ragnarsson, skólameistari Fjölbrautaskólans við Ármúla, en sá skóli hefur staðið mjög framarlega í því að bjóða upp á þessa tegund af námi, sjá fram á það að þurfa að leggja niður sumar- og fjarnám vegna niðurskurðarins. Síðastliðið sumar hafi um 1.200 nemendur verið í sumar- og fjarnámi sem jafngildir 95 ársnemum. Skólameistarinn bendir á að í heildina hafi um 2.000 nemendur verið í fjarnámi og þar hafi mörgum og mismunandi hópum verið þjónað, m.a. atvinnulausum, og hæstv. ráðherra benti sjálf á hlutfall kvenna, og því sé slæmt að þurfa að skera niður. Hann segir, með leyfi forseta: „Þetta er ódýrt námsúrræði sem kostar mun minna en dagskólinn.“ Þetta stemmir við þær upplýsingar sem ég hef frá öðrum skóla sem hefur verið mjög framarlega í uppbyggingu á dreif- og fjarnámi, sem er Borgarholtsskóli. Þar sjá þeir fram á að þurfa hugsanlega að leggja niður félagslega braut hjá sér en konur hafa einmitt verið í meiri hluta nemenda þar og þeir sjá fram á að geta ekki tekið nemendur fyrr en um áramótin. 

Virðulegi forseti. Ég held reyndar að það hljóti að vera svo að kostnaður sé mismikill milli skóla líka, þ.e. staðnemar eru misdýrir milli skóla og fjarnámsnemendur eru líka misdýrir milli skóla og fer auðvitað eftir umfangi námskeiða og þeim búnaði sem notaður er hversu mikið nám er í boði. En þetta kemur vonandi fram sem fyrst í svari við fyrirspurn. Ég vil bara segja að lokum, út af fyrirspurn hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, um frumvarpið sem nú liggur fyrir. Það snýr að gjaldtökuheimildum í kvöldskóla og miðar að því að nýju lögin sem voru samþykkt 2008 og tóku gildi núna í haust - lagt er til að hverfa tímabundið aftur til eldri laga og auka gjaldtökuheimildir til fyrra horfs. Það er til að koma til móts við þann niðurskurð sem nú er, þ.e. að nemendur geti borgað allt að þriðjungi eins og var í eldri lögum fyrir nám í kvöldskóla, og þetta kemur ekki síst fram vegna athugasemda frá þeim sem hafa staðið fyrir kvöldskólum hér. Þannig að frumvarpið liggur fyrir þinginu og ef það gengur eftir þýðir það meiri byrðar á nemendur að sjálfsögðu en þar af leiðandi verður væntanlega hægt að halda uppi framboði á námi í kvöldskóla. Ég vil bara ítreka það að við förum núna í úttektina sem ég nefndi hér áðan og stefnumótun í framhaldinu. Ég hef mikinn áhuga á því að skoða hvaða leiðir er hægt að fara til að koma til móts við menntunarþarfir fólks, ekki síst með tilliti til jöfnunar. Það eru uppi hugmyndir um að koma upp samstarfsneti skóla og annarra fræðsluaðila þar sem skólarnir vinna saman að því að kortleggja þarfir fyrir menntun og geta í framhaldi af því komið sér saman um að auka frekar námsframboð í fjarnámi, ná fram samlegðaráhrifum og auka um leið námsframboð og auka um leið hagkvæmni þannig að hægt sé að auka framboð í fjarnáminu. En þetta liggur vonandi fyrir á næstunni og ég á von á því að skriflegt svar berist mjög bráðlega.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um námslán fyrir skólagjöldum í erlendum háskólum. Mig langar að fylgja þessari fyrirspurn úr hlaði með því að viðra þá skoðun mína að gríðarlega mikilvægt sé að á leið okkar út úr efnahagskreppunni leggjum við alla áherslu á aðgengi að menntun, gæði menntunar og framboð. Í því samhengi hef ég sérstaklega áhyggjur af því að það ríki nokkur óvissa eins og stendur um aðgengi að námi erlendis vegna námslána fyrir skólagjöldum í erlenda háskóla. Ég veit að SÍNE, Samband íslenskra námsmanna erlendis, hefur áhyggjur af þessu og fyrst ég nefni þau samtök má rifja upp að fulltrúi þeirra í stjórn lánasjóðsins sagði sig úr stjórninni þegar reglur lánasjóðsins voru endurskoðaðar í sumar. Svo ég vindi mér í fyrirspurnina, sem er nokkuð löng, þá spyr ég: 1. Mega íslenskir námsmenn sem stunda eða hyggja á grunn- og framhaldsnám erlendis búast við að sett verði þak eða aðrar takmarkanir á námslán til greiðslu skólagjalda erlendis, samanber gildandi reglur LÍN þar sem segir að frá og með skólaárinu 2010–2011 verði, með leyfi frú forseta, „sjálfsfjármögnun lánþega allt að 30% af lánshæfum skólagjöldum“? 2. Ef svo verður, hefur ráðherra skoðun á því hvernig slíkt yrði gert? Eiga sömu reglur að gilda um grunn- og framhaldsnám og íslenska og erlenda skóla? 3. Hvenær mega námsmenn búast við að reglur um skólagjaldalán liggi fyrir, en nú eru umsóknarfrestir fyrir nám erlendis sumir hverjir liðnir og margir fram undan? Útlánareglur LÍN liggja oftast ekki fyrir fyrr en u.þ.b. í maí eða júní og það er afar seint í rassinn gripið ef fólk á þá að fá að vita hvernig námslánum fyrir greiðslu skólagjalda erlendis verður háttað. Kannski blasir við að maður geti ekki planlagt sig á þeim forsendum fyrir nám erlendis strax næsta vetur. Ég bíð spennt eftir svörum frá hæstv. ráðherra um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óþarfi að bíða mjög spenntur eftir svörum. Það liggur fyrir að útlán Lánasjóðs íslenskra námsmanna hafa aukist verulega á liðnum árum, annars vegar vegna mikillar fjölgunar lánþega og hins vegar vegna aukningar á skólagjaldalánum. Aukningin hefur raunar verið hvað mest í skólagjaldalánum innan lands eins og kom fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns fyrir einhverjum vikum. Framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs íslenskra námsmanna er reiknað 51% af útlánum í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar auk framlags til að standa undir vaxtastyrk til námsmanna og rekstri skrifstofu sjóðsins. Því má segja að ríkissjóður greiði um 51% af hverri krónu sem lánuð er. Megináhersla mín hefur verið að reyna að hækka grunnframfærsluna. Það er auðvitað erfitt á tímum sem þessum en við náðum þó fram sparnaði. Við áætlum að í hinu félagslega kerfi náist fram 20% hækkun á grunnframfærslunni fyrir þennan vetur sem ég held að hafi skipt gríðarlegu máli, bæði fyrir námsmenn innan lands og erlendis enda lánin gengistryggð. Það má segja að lánin hafi þar með komist á par t.d. miðað við lánsstyrki annars staðar á Norðurlöndum u.þ.b. út frá þessari gengistryggingu. Það breytir því hins vegar ekki að sjóðurinn þarf auðvitað að mæta aðhaldi eins og aðrar stofnanir og í umfjöllun um fjárframlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna í fjárlagafrumvarpinu 2010 er rakið að lán vegna skólagjalda verði endurskoðuð til lækkunar. Ég tel ljóst að við þá endurskoðun verði ekki komist hjá því að endurmeta öll útlánin, bæði til framfærslu og skólagjalda, með ákveðna forgangsröðun í huga. Skólagjaldalán eru veitt bæði á háskóla- og framhaldsskólastigi innan lands frá lánasjóðnum og vegna náms á háskólastigi erlendis. Ekki er gert ráð fyrir að endurskoðun á skólagjaldalánum beinist sérstaklega að námi erlendis umfram annað enda lúta þau almennum jafnræðisreglum. Í núgildandi úthlutunarreglum segir, eins og hv. þingmaður kom að áðan, að á skólaárinu 2010–2011 verði eiginfjármögnun lánþega allt að 30% af lánshæfum skólagjöldum en þó má segja að þarna sé vakin athygli á að svo kunni að fara. Hér er um að ræða tilkynningu og það liggur í raun og veru ekki fyrir hvernig sparnaði verður náð. Aðrar hugmyndir sem hafa verið ræddar hafa t.d. verið að þakið á fjárhæðinni sem er lánuð út verði lækkað en einnig hafa verið nefndar aðrar hugmyndir um eigin áhættu, að hún kynni að verða 30% eða 10%. Hins vegar mun stjórn sjóðsins leggja mikla áherslu á að vinna úthlutunarreglurnar hratt að þessu sinni. Þær ættu því að liggja fyrir fyrr en hv. þingmaður nefndi, ekki í maí eða júní heldur vonandi um miðja vorönnina. Ef við lítum á hvernig staðan er núna þá er eigin fjármögnun lánþega um þessar mundir 45 þús. kr., eða sem svarar innritunargjaldi í ríkisháskóla, og nemur í raun 30% í þeim tilfellum þar sem skólagjaldalán eru 150 þús. kr. Eigin áhætta er því nokkur. Í skoðun er hvort það eigi að auka þessa eigin áhættu eða lækka þakið á láninu. Það munar um þetta því við sjáum að skólagjaldalán innan lands eru um það bil milljarður og skólagjaldalán utan lands eru annar milljarður þannig að þarna er auðvitað um stórar fjárhæðir að tefla. Ég bind vonir við að helstu áherslur við úthlutunarreglurnar ættu að liggja fyrir ekki of seint upp úr áramótum þannig að staðan ætti að skýrast fyrir námsmenn. Hins vegar var ástæða þess að þetta var sett inn í úthlutunarreglur núna í raun og veru að vara fólk við því að eitthvað kynni að vera í farvatninu til að þetta yrði ekki of seint fram komið. Við höfum auðvitað orðið vör við áhyggjur SÍNE-fólks en líka nemenda innan lands sem stunda skólagjaldanám þannig að ég tel mjög mikilvægt að þetta komist á hreint sem fyrst upp úr áramótum.

Frú forseti. Það voru kannski nokkur öfugmæli að halda því fram að ég biði spennt eftir að heyra um skerta möguleika íslenskra námsmanna á háskólanámi erlendis. Það er hins vegar að sjálfsögðu jákvætt að ráðherra leggi áherslu á að þetta liggi fyrir sem fyrst af því að ég vil ítreka að þegar maður gerir áætlanir um nám erlendis er ekki nóg að örfáum mánuðum áður en nám á að hefjast liggi fyrir hvort maður hafi fjármögnun til námsins. Ég held að það hljóti að blasa við. Hæstv. ráðherra minntist aðeins á fyrirspurn og orðaskipti sem við áttum um daginn um skólagjaldalán fyrir nám við íslenska háskóla. Út úr því kom reyndar að við ráðherra vorum báðar lítt hrifnar af skólagjöldum við íslenska háskóla. Það er eitthvað sem íslensk stjórnvöld geta haft stjórn á en þau geta hins vegar ekki haft stjórn hvað varðar erlendu háskólana þannig að þar gilda að sjálfsögðu sérstök sjónarmið. Hæstv. ráðherra minntist á gengistryggingu lánanna erlendis sem að sjálfsögðu er afar jákvætt. Sjálf lenti ég í því að vera skiptinemi erlendis þegar íslenska efnahagshrunið varð og fann rækilega fyrir því. Ég vil ítreka að það gilda sérstök sjónarmið um skólagjaldalán fyrir námi erlendis og mér fannst ekki koma alveg nógu skýrt fram hjá hæstv. ráðherra hvort ekki væri hægt að taka tillit til þessara sérsjónarmiða. Ég minni á að ef sjálfsfjármögnun á að vera allt að 30% getur það þýtt að við hömlum í rauninni fólki að stunda það nám, kannski framhaldsnám við erlenda háskóla, sem það hefur kosið sér. Það held ég að sé gríðarlega alvarlegt og ég legg mikla áherslu á 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur þessar ábendingar. Eitt af því sem hlýtur að verða skoðað er lántaka annars vegar fyrir grunnnám og hins vegar framhaldsnám. Við munum afla gagna um hvernig því hlutfalli er háttað. Mig rennir í grun að það séu ólík hlutföll milli skólagjalda erlendis og innan lands hvað það varðar. Ég legg áherslu á að við flýtum þessari vinnu og skoðum þetta vel og eins og ég nefndi í fyrra svari mínu er hægt að fara ólíkar leiðir í þessum efnum. Við þurfum sennilega að vega og meta hvernig þær koma út fyrir meginþorra landsmanna og reyna auðvitað að ná einhverjum sparnaði fram með sem minnstum skaða fyrir námsmenn. Ég vil að lokum ítreka að það er auðvitað mjög mikilvægt að íslenskir námsmenn haldi áfram að sækja nám sitt erlendis. Af þeim sökum höfum við lagt áherslu á að halda áfram þátttöku í öllum alþjóðlegum menntaáætlunum. Við höfum lagt áherslu á að ræða þessi mál á alþjóðlegum vettvangi og ég nefni sem dæmi norrænu styrkina sem voru veittir núna í ár og verða aftur veittir næsta ár til námsmanna í námi á Norðurlöndum. Um það bil 289 námsmenn fengu þessa styrki sl. sumar og von mín er sú að þetta hafi hjálpað þeim til að halda áfram náminu. Þarna er um að ræða námsmenn sem höfðu kannski ekki mikil færi á að koma heim til starfa í því atvinnuástandi sem hér er og gátu með þessu móti verið áfram á sínum stað og haldið áfram námi. Við erum mjög meðvituð um mikilvægi þess að íslenskir nemendur haldi áfram að sækja sér menntun og þekkingu erlendis.

Frú forseti. Við ræðum oft menningararfinn og söguna og okkur finnst það skipta máli. Á þeim tímum sem við nú búum við er kannski ekki síður mikilvægt að huga að þeim þætti eins og að horfa til efnahagslegrar stöðu þjóðarinnar og hvað gera skal í þeim málum. Fornleifarannsóknir hafa staðið yfir á alþingisreitnum og margt mikilsverðra minja komið fram. Fornleifarannsóknir hafa staðið yfir í Mosfellsdal samfleytt frá árinu 1995 þegar tveir bandarískir prófessorar, Jesse Byock og Phillip Walker, hófu rannsóknir á víkingaminjum í Mosfellsdal. Síðan þá hafa þeir í samvinnu við fornleifafræðinga og aðra vísindamenn víðs vegar að úr heiminum unnið að uppgrefti með styrk og stuðningi, aðallega frá erlendum háskólum en einnig frá Þjóðminjasafninu, Mosfellsbæ, menntamálaráðuneytinu og ýmsum einkaaðilum. Niðurstöður verkefnisins hafa vakið mikla athygli. Þar er að finna skála frá víkingaöld, þar er að finna stafkirkju, menn finna tengsl við skipulag í Leirvogi og menningarminjar frá mörkum kristni og heiðni. Líklegt er að hópurinn finni aðrar minjar sem varpa munu ljósi á og sýna fram á mjög merkilegt samfellt landslag víkingaminja. Þetta er merkilegt m.a. fyrir þá sem leggja stund á miðaldasögu. Þetta verkefni hefur staðið að mörgu leyti sér. Menntamálaráðuneytið lagði til verkefnisins á árunum 2006–2009 32 millj. kr. eða 8 millj. kr. á ári. Slíkur samningur er ekki lengur fyrir hendi og þetta verkefni hefur ekki sótt inn á svokallaða safnliði eins og svo mörg önnur verkefni þessu tengd, eins og t.d. Gásar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra, sem ég veit að þekkir verkefnið, hvort hún telji að með einhverjum hætti sé hægt að veita fornleifarannsóknum í Mosfellsbæ frekari stuðning. Í ljósi þess að í fjárlögum þessa árs hefur menntamálaráðuneytið tekið yfir hús skáldsins að Gljúfrasteini vil ég einnig spyrja hvernig og hvort hæstv. ráðherra sjái að tengja megi þetta tvennt, fornleifarannsóknirnar í Mosfellsdal og hús skáldsins að Gljúfrasteini, í þágu menningartengdrar ferðaþjónustu. Ef hæstv. ráðherra sér á því einhvern flöt, þá hvernig?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Við getum verið sammála um að þetta verkefni er stórmerkilegt á mörgum sviðum. Mér gafst tækifæri til að fara og skoða minjarnar á dögunum og það liggur fyrir að þarna er um afar spennandi minjar að ræða. Eins og hv. þingmaður kom inn á hefur mennta- og menningarmálaráðuneytið styrkt fornleifarannsóknirnar í Mosfellsdal með margvíslegum hætti, raunar allt frá árinu 1995. Þá voru veittir minni háttar styrkir fyrir gistikostnaði og útveguð nauðsynleg tæki til uppgraftarins. Síðar voru veittir smærri styrkir, umsjónarmönnum verkefnisins bent á að sækja um í Kristnihátíðarsjóð og fornleifasjóð og síðan var gerður umræddur samningur beinlínis milli ráðuneytis og Mosfellsbæjar. Ég hef ákveðið að veita 2 millj. kr. á yfirstandandi ári til verkefnisins af fræðahlið ráðuneytisins en við eigum ekki von á að um frekari bein fjárframlög verði að ræða. Hins vegar munum við funda með fulltrúum verkefnisins og teljum að það eigi fullt erindi til að sækja um styrki í rannsóknasjóð RANNÍS eða fornleifasjóð þar sem þarna eru augljóslega merkir hlutir sem kalla ekki síst á fræðilega úrvinnslu sem kannski ætti best heima innan rannsóknasjóða eða annars slíks. Hvað varðar fyrirspurn hv. þingmanns um Gljúfrastein og tengingu við fornleifarannsóknir og menningartengda ferðaþjónustu þá hefur ábyrgð á rekstri og málefnum Gljúfrasteins frá 1. október verið flutt frá forsætisráðuneytinu yfir til mennta- og menningarmálaráðuneytis. Ég tel sjálfsagt að viðræður verði hafnar milli stofnunarinnar og Mosfellsbæjar um hvernig hún geti tengst hugmyndum heimamanna um menningartengda ferðaþjónustu. Þessar merkilegu fornleifarannsóknir að Hrísbrú og niðurstöður þeirra eru eðlilegur þáttur í útfærslu á slíkri ferðaþjónustu. Þó vil ég minna á að ferðaþjónustan sem slík heyrir ekki undir mennta- og menningarmálaráðuneyti heldur iðnaðarráðuneyti en þar sem þarna er um menningarminjar að ræða tel ég eðlilegt að við hvetjum til að slíkar viðræður geti átt sér stað. Ég sé í anda að þarna væri hægt að byggja upp menningartengda ferðaþjónustu bæði í kringum Gljúfrastein og fornminjarnar en hvernig því er háttað er líklega best að sé skipulagt og unnið af heimamönnum. Við lítum það auðvitað jákvæðum augum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, fyrir þessi svör. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra er í tengslum og viðræðum við forsvarsmenn verkefnisins eða prófessorinn Jesse Byock. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra, sem er ljóst, að á næstu árum mun fyrst og síðast vinna við þetta verkefni felast í úrvinnslu þess sem þegar hefur verið grafið upp og þegar hefur verið skoðað þannig að sú ábending hæstv. ráðherra í viðræðum við forsvarsmenn verkefnisins að þeir sæki í rannsóknasjóði þessu verkefni til styrktar er kærkomin ábending. Ég held að það sé í sjálfu sér ekki margt annað um þetta að segja. Ég þakka líka hæstv. ráðherra fyrir hugmyndir að því hvernig hugsanlega mætti og hægt væri að tengja hús skáldsins að Gljúfrasteini, þar sem skáldið Halldór Kiljan Laxness bjó lengstum og flestir þekkja sem einn fremsta rithöfund þjóðarinnar, og svo aftur þær minjar sem hafa vísun, eftir því sem fræðimennirnir telja, í minjarnar að Hrísbrú og að Skeggjastöðum og niður við Leirvoginn, í sögurnar okkar sem við teljum líka að skipti máli fyrir menningararfinn, fyrir þjóðarstoltið, fyrir ræturnar sem við viljum byggja á í framtíð og nútíð.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um könnun og kortlagningu listnáms eða listfræðslu í skólum landsins. Okkur er tíðrætt um að listir skipti máli og að listnám skipti máli. Það er alveg ljóst að í skólum landsins er því misjafnlega farið hvernig því er háttað. Oftar en ekki eru listir og listgreinar tengdar saman. Þær styðja hver aðra í ýmsum þemaverkefnum og uppákomum í skólanum, í leiksýningum og öðru þess háttar og það er vel. Slíkt starf hefur ómetanlegt gildi fyrir nemendur og það er líka viðurkennt að listir sem áhugamál hafa ótvírætt forvarnagildi. Ef tekst í skólum, leikskólum og grunnskólum að glæða áhuga nemenda á listnámi vita flestir að það er ávinningur fyrir nemandann, fyrir einstaklinginn og samfélagið. Það er líka alkunna að nemendur sem finna sig í listnámi og liststarfi og nemendur sem finna sig í t.d. íþróttastarfi eru oftar en ekki betur skipulagðir í hefðbundnu námi sínu innan skólans. Það hefur ekki verið kannað eða rannsakað hvers vegna en það er hins vegar. Mér er kunnugt um að vegna mikils áhuga og elju tveggja einstaklinga, Sigrúnar Grendal, formanns Félags tónlistarkennara, og Árna Sigurbjarnarsonar, skólastjóra Tónlistarskólans á Húsavík, og tengsla þeirra við fagfélög á Norðurlöndum, hafa þau sýnt mikinn áhuga og staðið fyrir að kortleggja þyrfti listnámsfræðslu á landinu, við menntamálaráðuneytið hafi verið rætt og til þess hafi m.a. verið fengin þekktur sérfræðingur, Anne Bamford, sem unnið hefur slíkar skýrslur og slík verkefni fyrir aðrar þjóðir. Mig langar því að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: 1. Er lokið könnun og kortlagningu listnáms í grunn- og framhaldsskólum og ef svo er, hefur skýrsla þar að lútandi verið unnin og kynnt formlega? 2. Er ætlun ráðuneytisins að vinna frekar með fengnar niðurstöður og þá hvernig?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa athyglisverðu fyrirspurn. Það er rétt að haustið 2008 var ákveðið að gera úttekt á listmenntun og menningarfræðslu hérlendis, ekki síst út af því sem hv. þingmaður nefndi að listmenntun er auðvitað mjög mikilvægur hluti almennrar menntunar og umfangsmikil listfræðsla fer enn fremur fram í tónlistarskólum, dansskólum og myndlistarskólum um land allt fyrir utan einmitt þennan hluta sem listfræðslan á í hinu almenna skólakerfi. Árið 2006 gaf UNESCO út niðurstöðu frá heimsráðstefnu um listmenntun undir heitinu Vegvísir fyrir listfræðslu og árið 2006 voru einnig birtar niðurstöður úttektar á listmenntun í 60 löndum sem téður prófessor, Anne Bamford, var fengin til að stýra fyrir hönd UNESCO og fleiri aðila en Bamford er forstöðumaður The engine Room, Wimbledon School of Art í London. Bókin vakti umtalsverða athygli, hún hét The Wow Factor: Global research compendium on the impact of the arts in education. - Ég biðst afsökunar, ég held ég megi ekki segja þetta á ensku en þetta er sem sagt alþjóðleg rannsókn á áhrifum lista á menntun. Hún fjallar um menntun í listgreinum og einnig um menntun með hjálp lista. Í kjölfarið á útkomu bókarinnar hafa ýmsar þjóðir fengið Bamford til sín til að kynna bókina og Íslendingar, þ.e. mennta- og menningarmálaráðuneytið fengu hana til að leiða úttekt á umfangi og gæðum list- og menningarfræðslu á Íslandi. Við úttektina voru lagðar til grundvallar eftirfarandi spurningar. Hvað er gert í listfræðslu og hvernig? Hver eru gæði listfræðslu á Íslandi, er hún góð? Hvaða möguleikar liggja í listfræðslunni núna og í framtíðinni og hverjar eru helstu áskoranir eða hættur? Bamford hóf formlega störf í október 2008 með því að heimsækja skóla og stofnanir og taka viðtöl við starfsmenn og sérfræðinga á sviði lista og listfræðslu. Auk þess söfnuðu starfsmenn ráðuneytis upplýsingum og gögnum frá skólum með spurningaskrá. Gagnaöflun tók sex mánuði og beitt var bæði eigindlegum og megindlegum aðferðum og horft var til framboðs á list- og menningarfræðslu, bæði í formlega og óformlega skólakerfinu, þ.e. list- og menningarfræðslu innan skóla sem utan, svo sem tónlistarnáms og margs konar listnáms, fræðslu og náms á vegum safna og leikhópa. Rannsóknin tók einnig til leikskólaaldurs og til þess sem er í boði fyrir börn með sérþarfir. Framkvæmd skólastarfs var könnuð og aðgengi að námi auk þess sem horft var til kennaramenntunar og þeirra möguleika sem kennarar og listamenn hafa til endur- og símenntunar. Að auki var litið til hlutverks og framlags skapandi list- og menningargreina í ljósi nýlegra hræringa í efnahagslegu og pólitísku umhverfi á Íslandi. Rætt var við 214 manns og 47 skólar í 11 sveitarfélögum heimsóttir. Spurningaskrá var send öllum skólum sem vitað er að veita ungu fólki listmenntun. Skrár voru sendar í alla leikskóla, alla grunnskóla, alla almenna framhaldsskóla, listaskóla, dansskóla og tónlistarskóla, alls 551 skrá. Svör bárust frá 76,3% skólanna. Anne Bamford hefur nú skilað skýrslu. Hún var kynnt og helstu niðurstöður af alþjóðlegri ráðstefnu sem bar heitið Sköpunarkraftur ungs fólks og var haldin 2.–4. desember sl. Nú er unnið að þýðingu skýrslunnar á íslensku og hún verður formlega útgefin í upphafi nýs árs og ætti þar með að verða öllum aðgengileg. Einnig er verið að vinna tölfræðilegar upplýsingar upp úr spurningalistunum sem voru sendir í skólana og verða niðurstöður þeirrar vinnu gefnar út samhliða skýrslunni. Úttektinni sem nú er að ljúka hefur öðrum þræði - af því að hv. þingmaður spyr hvort ætlunin sé að nýta þetta eitthvað áfram - þann tilgang að byggja skipulega undir stefnumótun um listmenntun og endurskoðun á aðalnámskrám listgreina fyrir leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, fullorðinsfræðslu og listaskóla. Almennt þarf að styrkja stöðu og hlutverk skapandi starfs í skólakerfinu öllu. Það sem segja má er að margt kom mjög jákvætt út úr þessari úttekt, margt er mjög vel gert í listgreinakennslu á Íslandi, gott aðgengi og fleira. Hins vegar er ýmislegt sem má betur fara og þarna fáum við bæði vísbendingar um hvað við gerum vel og líka hvað megi betur fara. Það birtist t.d. í því hvernig við greinum þau listaverk sem eru unnin, hvernig nemendur segja frá og vinna úr þeirri sköpun sem þeir stunda og margt fleira sem ég held að eigi eftir að nýtast mjög vel. Unnin verður að stefnumótun og þróunarvinnu á sviði listmenntunar og menningarfræðslu á grundvelli skýrslunnar og huga verður að endurskoðun laga um tónlistarskóla og hugsanlega heildarlöggjöf um listmenntun. Í skýrslunni er hvatt til þess að sérstaklega verði hugað að menntun og endurmenntun listgreinakennara, þróunarstarfi í skólum og námsgagnagerð. Ástæða er til að hlúa betur að list- og verknámi á framhaldsskólastigi þannig að það verði eðlilegur hluti af almennu námi til stúdentsprófs. Í samstarfi við Háskóla Íslands og Listaháskóla Íslands er nú stefnt að málþingi vorið 2010 um listmenntun, einkum um tengsl menntakerfis og menningarstefnu um starfsmenntun listgreinakennara. Þá verður á nýju ári hafist handa við endurskoðun aðalnámskrár í listgreinum á öllum skólastigum og í listnámi í fullorðinsfræðslu og listaskólum. 
             Ég mun koma nánar að þessu í seinna svari mínu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kærlega fyrir viðamikil og góð svör. Það er ljóst að þessir frumkvöðlar, Sigrún Grendal og Árni Sigurbjarnarson, hafa ýtt úr vör skemmtilegu verkefni sem er orðið að skýrslu, það er orðið að viðamikilli könnun um kortlagningu listfræðslu á Íslandi innan hins hefðbundna skólakerfis sem og utan þess. Það er líka afar mikilvægt, og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja í þýðingu á þessari skýrslu vegna þess að ekki er síður mikilvægt fyrir þá sem starfa að þessum málum að hafa þetta aðgengilegt á sínu eigin tungumáli. Mig langar líka að beina því til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að listfræðsla tengist ekki eingöngu því að fólk nemi og skynji heldur hefur það sýnt sig, m.a. í vinnu með alzheimersjúklingum að ýmsum listum og þá sérstaklega sönglistinni, að tengsl á milli menningargeirans og heilbrigðisgeirans geti líka skipt máli til að þeir sjúku geti fylgst með á þennan hátt. Væri því fróðlegt að huga að því hvernig hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra gæti séð listfræðslu almennt tengjast námi fólks, ekki bara innan listfræðslunnar heldur hugsanlega líka innan heilbrigðisgeirans til að tengja þetta enn frekar fólki til ánægju og yndisauka.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög áhugaverð athugasemd hjá hv. þingmanni. Ég fór á jólatónleika Karlakórs Reykjavíkur á sunnudagskvöldið og hef sjaldan séð jafnmarga glaða karlmenn á einum stað saman komna, sjaldan segi ég, og það minnir mig á að söngurinn getur gefið manni mikið og sköpun almennt. Ég held að við þurfum að horfa á þetta út frá tveimur hliðum, þ.e. annars vegar hvernig við getum stuðlað áfram að öflugri listgreinakennslu og hins vegar hvernig við getum fært skapandi starf inn í aðrar greinar í meiri mæli og nýtt listina til að efla íslenskukennslu, stærðfræðikennslu eða sögukennslu, hvernig við sjáum mannkynssöguna endurspeglast í myndlistinni, hvernig við getum nýtt leiklistina í íslenskukennslu og svo mætti lengi telja. Ég held að mjög mikilvægt sé að við byggjum á því sem kemur fram í úttektinni. Í námskrárvinnunni sem nú stendur yfir, ekki bara fyrir listnám heldur hinni almennu aðalnámskrá, hef ég lagt áherslu á fimm grunnþætti. Skapandi skólastarf er einn þeirra því að ég held að við getum nýtt sköpunarkraftinn í nemendum á hvaða aldri sem þeir eru til að auka þeirra eigin lífsfyllingu og líka til að stuðla að betri árangri í öllum almennum námsgreinum. Ég legg því mikla áherslu á að við sjáum þess stað, bæði í námskrá og á öðrum stöðum í skólakerfinu, svo sem kennaranámi, að sjá aukna áherslu á skapandi skólastarf. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta hefur vafalaust lýðheilsufræðileg áhrif líka að fólk taki sem mestan þátt í skapandi starfi hvort sem það er söngur með karlakór eða eitthvað annað.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra. Í bankahruninu svokallaða þegar efnahagslíf þjóðarinnar fór á annan endann misstu margir vinnu og oft voru það iðnaðarmenn sem staðið höfðu í miklum byggingarframkvæmdum hvort heldur á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar. Fólk var hvatt til að líta sér nær, fólk var hvatt til þess, m.a. af Reykjavíkurborg, að fara í endurbætur á húsnæði og fleiri sveitarfélög gerðu slíkt hið sama. Margir fóru í þetta verkefni en svo hefur komið í ljós, frú forseti, og það er þess vegna sem ég beini fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra, að fólk sem taldi sig eiga rétt á vaxtabótum leitaði fyrst til Íbúðalánasjóðs en það fékk ekki lán vegna þess að fyrst þurfti að framkvæma og síðan að sækja um lánið. Margir töldu að það væri of kostnaðarsamt og sneru sér því til síns banka eða lífeyrissjóðs og sóttu um lán og töldu sig síðan eiga rétt á vaxtabótum. En þegar kom að því var ljóst að svo var ekki vegna þess að þeir einir eiga rétt á vaxtabótum vegna endurbóta á eigin húsnæði sem fengið hafa lán frá Íbúðalánasjóði sem samt sem áður lánar ekki fyrr en verkefninu er lokið. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þess að við erum að breyta ýmsu og við erum að auka við vaxtabæturnar: Telur ráðherra að breyta mætti ákvæði b-liðar 68. gr. um tekjuskatt, nr. 90/2009, um lán til endurbóta á húsnæði, að það sé eingöngu tekið hjá Íbúðalánasjóði, hvort hægt sé að breyta því þannig að það sé frá öðrum lánastofnunum líka af því ég að tel þetta ekki vera til hagsbóta fyrir fólkið í landinu? Ég sé hins vegar að seinni liður fyrirspurnar minnar á kannski ekki beint við í þessu vegna þess að fólk vill sjálft sækja til sinna lánastofnana, og hvort jafnræði ríki á milli lánastofnana á í sjálfu sér ekki við í þessari fyrirspurn. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji að b-liður 68. gr. sé í raun og veru til hagsbóta fyrir fólkið í landinu og hvort það sé möguleiki á að skoða það, þannig að réttlæti ríki fyrir þá sem þurfa á því að halda að sækja sér lán vegna endurbóta á eigin húsnæði og óska síðan eftir vaxtabótum af því að það telur sig eiga rétt á þeim.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Í fyrsta lagi er mikilvægt að taka fram hið sjálfsagða auðvitað að endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað er algerlega óháð því hvernig sá kostnaður er fjármagnaður. Varðandi spurningu hv. þingmanns um ákvæði b-liðar 68. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, um að lán til endurbóta á húsnæði myndi ekki stofn til greiðslu vaxtabóta nema lánið sé tekið hjá Íbúðalánasjóði og hvort þetta sé hagstætt fyrirkomulag. Því er til að svara að með lögum nr. 122/1993 var réttur til vaxtabóta rýmkaður frá því sem áður hafði verið þannig að vaxtagjöld vegna lána sem veitt voru úr húsbréfakerfinu sem þá var til endurbóta á íbúðarhúsnæði mynduðu stofn til vaxtabóta. Helstu rökin fyrir þessari rýmkun voru þau að það væri eðlilegt að framkvæmdir af þessu tagi kæmu til álita við greiðslu vaxtabóta þar sem slíkt gæti stuðlað að betri nýtingu eldra húsnæðis og það væri því þjóðhagslega hagkvæmt að auðvelda fólki að ráðast í slíkar endurbætur sem gerði húsnæðið byggilegt og betra til frambúðar. En rétturinn var strax þarna í byrjun takmarkaður við þau lán sem veitt voru í húsbréfakerfinu, enda voru þau veitt til meiri háttar endurbóta. Þau voru ekki veitt út á venjulegar minni háttar framkvæmdir eða viðhald heldur til þess sem uppfyllti skilyrði um að teljast meiri háttar endurbætur á íbúðarhúsnæði í þessum skilningi. Þetta ákvæði hefur haldist nær óbreytt síðan, samanber b-lið 68. gr. tekjuskattslaga, og reglugerð nr. 1990/2001. Við búum því við fyrirkomulag sem hefur verið við lýði um langt árabil um greiðslu vaxtabóta, það sem sagt að einungis lán myndi stofn til greiðslu vaxtabóta sem séu vegna þessara meiri háttar endurbóta á eigin húsnæði til eigin nota og að lánveitandinn sé Íbúðalánasjóður. Það er líka rétt að hafa í huga að endurbótalán Íbúðalánasjóðs eru með nokkuð sérstökum hætti. Þau eru eingöngu veitt að undangenginni sérstakri skoðun og mati á kostnaði við endurbæturnar og lánið er ekki afgreitt fyrr en þær endurbætur hafa farið fram, þannig að það er tryggt að sá kostnaður sem bætt er fyrir hafi farið í slíkar raunverulegar endurbætur á húsnæðinu. Ferlið er því nokkuð ítarlegt og eftirlitið með lánveitingunum, sem myndar síðan aftur stofninn til vaxtabóta, er þannig umtalsvert en það er viðráðanlegt í þessu tilviki af því að það er einn aðili sem annast um fjármögnunina. Það er alveg ljóst að ef farið yrði út í það að réttur til vaxtabóta af endurbótalánum yrði víkkaður út þannig að hann næði til annarra stofnana, og ég tala ekki um ef menn færðu út mörkin gagnvart því hvað teljast meiri háttar endurbætur og hvað er reglubundið viðhald, sem ekki er ætlunin að komi þarna inn í, þá þarf að huga mjög vel að því hvernig hægt væri að halda utan um það og hafa með því eftirlit. Það er alveg ljóst að skattyfirvöldum t.d. yrði þá talsvert meiri vandi á höndum en er í núverandi kerfi sem er mjög vel afmarkað af þeim ástæðum sem ég hef farið hér yfir. Þetta eru meginrökin fyrir því og hafa verið frá byrjun að afmarka þennan vaxtabótarétt þegar endurbætur á íbúðarhúsnæði eiga í hlut með þeim hætti sem gert hefur verið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör. Mér er ljóst af því bréfi sem mér barst og fleirum að þeir aðilar sem voru ósáttir við að þurfa sjálfir að leggja út fyrir framkvæmdunum og sækja síðan um lán frá Íbúðalánasjóði töldu sig verða fyrir töluverðum kostnaði þar af leiðandi og ákváðu að fara beina leið til síns eigin lífeyrissjóðs. Það kom líka í ljós í því tilfelli að um stórar og miklar framkvæmdir var að ræða. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra í því að eftirlit með þessu getur verið bæði tímafrekt og hugsanlega kostnaðarsamt, en mér þykir samt ástæða til að velta því upp að þegar um er að ræða stórtækar lagfæringar á gömlum húsum vegna raka, lekaskemmda eða hvað það er sem ræður för í því að við stöndum vörð um eldri hús og rífum ekki allt og byggjum nýtt, hvort ráðherrann sjái í hendi sér að til væri einhvers konar gátlisti sem fólk þyrfti að leggja fram og sýna fram á til að það gæti hugsanlegan notið þess að fá vaxtabætur vegna slíkra framkvæmda þó svo að lán sé ekki eingöngu frá Íbúðalánasjóði. En að minnsta kosti verði það íhugað að fólk þurfi ekki að fá lán fyrir viðgerðinni og koma síðan til Íbúðalánasjóðs til að sækja um lán. Þetta eru kannski hugleiðingar en í það minnsta er þetta eitt af því sem fólkið í landinu veltir fyrir sér þegar það horfir í krónur og aura í því ástandi sem við nú erum. En ég þakka ráðherra svörin.

Frú forseti. Ég vil taka það fram að ég tel hugleiðingar hv. þingmanns um þetta mál alveg fyllilega réttlætanlegar og það er vel skiljanlegt að þessi sjónarmið komi upp. Það er hins vegar, eins og ég tel mig hafa rökstutt í fyrra svari mínu, ekki alveg einfalt mál að hverfa frá því fyrirkomulagi sem er í dag. Það þyrfti í öllu falli að undirbúa það vel og sjá fyrir hvernig hægt væri eftir sem áður að afmarka þau tilvik ef menn opnuðu fyrir fasteignaveðlán sem væntanlega yrðu þá frá öðrum aðilum en Íbúðalánasjóði og til framkvæmda sem uppfylltu þau skilyrði að vera meiri háttar endurbætur á íbúðarhúsnæði en ekki bara venjulegt viðhald eða minni háttar lagfæringar, sem ekki hefur verið ætlunin að nytu vaxtabótaréttarins sem fyrst og fremst er í grunninn hugsaður til að auðvelda mönnum að afla húsnæðisins sjálfs við kaup á íbúð eða byggingu. En ég fellst alveg á að þau sjónarmið sem hér hafa komið fram og eru fyllilega skoðunarverð og ég skal hugleiða það hvort ástæða sé til að skoða það að setja þetta í einhverja nánari skoðun.

Frú forseti. Enn kem ég í ræðustól undir þessum lið til að inna hæstv. ráðherra eftir upplýsingum vegna funda sem þeir hafa átt um Icesave-málið. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra í tveimur liðum um hvort til séu fleiri fundargerðir eða frásagnir af fundi samninganefndar Íslands með breskum og hollenskum viðsemjendum um Icesave eftir að Alþingi samþykkti lög um ríkisábyrgð 28. ágúst sl. Ég spyr að þessu einkum og sér í lagi vegna þess að í lögunum sem samþykkt voru 28. ágúst stendur, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Það er skýrt að hæstv. ráðherrar höfðu lagaskyldu til að kynna þessa fyrirvara fyrir Bretum og Hollendingum. Í gögnum málsins hefur verið gerð opinber ein fundargerð af fundi samninganefndar eða embættismanna úr íslenska stjórnkerfinu með Bretum og Hollendingum í Haag. Ljóst er þó að það voru fleiri fundir, miðað við þau orð sem hæstv. fjármálaráðherra hefur látið falla í ræðustól m.a. í andsvari við þá sem hér stendur. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort til séu fleiri frásagnir eða fundargerðir og ef svo er hvort það standi til að birta þær. Ef ekki eru til fundargerðir eða frásagnir af þessum fundum, af hverju voru þær þá ekki gerðar? Í öðru lagi spyr ég hvort fyrir liggi fundargerðir af fundum ráðherrans um Icesave-málið með erlendum aðilum, t.d. funda sem hann átti í Istanbúl. Með sama hætti spyr ég hvort til standi að birta þær og af hverju þær eru ekki til, ef það er svarið. Til að fyrirbyggja allan misskilning þannig að hæstv. ráðherra þurfi ekki að eyða tíma sínum í að bera af sér sakir ætla ég að taka fram að ég er ekki að saka hann um neitt. Ég er hreinlega að gera nákvæmlega það sama og hæstv. fjármálaráðherra, þá hv. þingmaður, gerði 17. nóvember 2008 þegar hann samkvæmt frétt á mbl.is krafðist upplýsinga og fór fram á til að mynda að öll skjöl yrðu gerð opinber. Þar nefndi hann sérstaklega fundargerð, minnisblöð eða nótur frá fundi Björgvins G. Sigurðssonar og fjármálaráðherra Breta á ákveðnum fundi. Ég er sannfærð um að hæstv. fjármálaráðherra hefur skilning á því að ég óska eftir upplýsingum til að ég geti sjálf metið stöðu þessa máls en ég er ekki með þessari fyrirspurn með neinum hætti að 

Frú forseti. Í fyrsta lagi er mikilvægt að það sé alveg skýrt að ekki var skipuð samninganefnd eftir að Alþingi afgreiddi sín lög 28. ágúst sl. Gert var nákvæmlega það sem í lögunum er mælt fyrir um, að kynna Bretum og Hollendingum niðurstöðu Alþingis. Það var gert með því að æðstu embættismenn viðkomandi ráðuneyta og aðstoðarseðlabankastjóri voru sendir til að kynna sínum líkum málsefnið. Engar fundargerðir voru ritaðar hvorki á þessum fundum né þeim fundum eða í þeim samskiptum sem áttu sér stað í framhaldinu. Eftir fyrsta fundinn var tekið saman minnisblað sem fyrst og fremst var til mín, til að upplýsa mig um það sem þar hafði farið fram og það var síðan andlag kynningar á málinu í ríkisstjórn og í fjárlaganefnd Alþingis. Þetta minnisblað er, eins og kunnugt er og víðfrægt, hv. þingmönnum aðgengilegt. Niðurstaða viðræðnanna kemur síðan fram í samningnum og þeim gögnum sem honum fylgja. Að mér best vitandi liggja engar fundargerðir eða hliðstæð gögn fyrir önnur en þau sem nefnd hafa verið og frammi liggja. Það er svarið. Ekki er um að ræða fundargerðir eða önnur gögn, svo ég viti til, sem ekki hafa verið gerð aðgengileg fyrir þá sem hafa rannsakað málið. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort til séu fundargerðir eða skriflegar frásagnir af þeim allmörgu fundum sem sá er hér stendur átti í Istanbúl um Icesave-málið eða annað. Svarið er nei og ég vísa m.a. í því sambandi til þess sem hæstv. utanríkisráðherra sagði fyrr á fundinum að almennt er ekki venjan að ritaðar séu fundargerðir á slíkum fundum ráðherra. Eftir atvikum taka viðstaddir embættismenn niður minnispunkta í kompur ef eitthvað er sem ástæða þykir til að halda þannig til haga. Eðli þessara samskipta og funda er þó slíkt að ekki er venja að ritaðar séu formlegar fundargerðir enda mundi það í fyrsta lagi kalla á að báðir aðilar kæmu sér saman um þá fundargerð og eftir atvikum staðfesta hana áður en hún yrði viðurkennd sem fundargerð. Það mundi líka breyta nokkuð eðli þessara funda því oft er ýmislegt rætt á þessum fundum sem ekki er ætlunin að vitnað sé til eða komist á prent. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður þekki þetta nokkuð af reynslu sinni og kynnum af þessum málum og ég get vísað að mestu leyti til þess rökstuðnings sem fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra sem svaraði mjög skyldum fyrirspurnum um þann ótölulega fjölda funda af þessu tagi sem hann á. Þessir fundir eru auðvitað mismunandi og við mismunandi aðila, misformlegir í mismiklum trúnaði eins og gengur, en þetta er hin almenna regla. Á þeim fundum sem ég átti í Istanbúl, sem voru hartnær 20 ef ég man rétt, við aðila af ýmsu tagi, ráðherra, framkvæmdastjóra og aðstoðarframkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sitt á hvorum fundinum, allmarga bankastjóra eða forustumenn banka og stórra fjármálafyrirtækja, talsmenn matsfyrirtækja og ráðgjafarfyrirtækja og fleiri aðila voru ekki færðar fundargerðir. Rétt er að hafa í huga að stundum eru haldnir fundir sem eru í raun gagngert þannig upp settir að ekki er ætlunin að til nokkurs hlutar sem þar fer fram sé vitnað, þegar t.d. ráðherrar velja að ræðast við einir og einslega án nokkurra viðstaddra embættismanna. Þetta er að sjálfsögðu spurning um margt í senn, að menn skiptast á skoðunum og upplýsingum, ræða í trúnaði um viðkvæm atriði og stundum kjósa menn að gera það jafnvel undir fjögur augu. Það leiðir af sjálfu sér og liggur í hlutarins eðli að í slíkum samskiptum ætlast menn almennt ekki til að vitnað sé til þess sem þar er sagt, hvað þá að fundargerðir séu færðar af slíku eða menn séu með upptökutæki inni á sér eða annað slíkt.

Frú forseti. Að sjálfsögðu hef ég skilning á því að þegar ráðherrar funda tveir einir og þurfa að tala um viðkvæm mál sé ekki ætlast til að haft sé beint eftir þeim. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra þó svarað því mjög ærlega að ekki hafi verið skrifaðar fundargerðir á þessum fundum sem embættismenn sátu, og ég biðst forláts ef ég hef kallað það samninganefnd, sem fóru út á hans vegum til að kynna þessa fyrirvara. Í ræðu í þinginu í september greindi hæstv. ráðherra frá nokkrum fundum sem þessir embættismenn áttu í Haag og nokkru síðar í London, það voru hreinir kynningarfundir og hálfum mánuði síðar bárust viðbrögð. Ég verð að viðurkenna að mér þykir furðulegt að ekki skuli vera til alla vega fleiri minnisblöð eins og þetta sem frægt er orðið. Ég hlýt að spyrja, þar sem ráðherrann talaði um að menn þyrftu að koma sér saman um hvað stæði í fundargerðum til að hægt væri að hafa þær aðgengilegar: Var það minnisblað sem skrifað var til ráðherrans og lagt fram í ríkisstjórn samþykkt af viðsemjendunum? Er það eitthvað sem báðir aðilar koma sér saman um? Almennt er ekki venjan að halda fundargerð, segir hæstv. ráðherra og finnst að ég eigi að kannast við það verklag. Ég er ekki sammála því af minni reynslu í þessu samhengi. Ég minnist þess þegar leitað var sérstaklega eftir afstöðu, sem ég geri ráð fyrir að gert sé á þessum fundum - það er leitað stuðnings og afstöðu ríkja til þessa ákveðna máls sem er mikilvægasta milliríkjadeila sem við höfum átt í um langa hríð. Ég minnist þess þegar ég var aðstoðarmaður utanríkisráðherra og fundað var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna með utanríkisráðherrum til að leita eftir afstöðu til framboðs okkar, 

Frú forseti. Það fer væntanlega mjög eftir eðli máls hvaða þörf er fyrir og hvaða ástæða er til að menn skrái slíka hluti hjá sér. Í því tilviki þegar menn voru í hinu kostnaðarsama framboði Íslands til setu í öryggisráðinu reyndu menn að kanna stuðninginn og vildu hafa sitt eigið bókhald um hann. Það þekki ég vel vegna þess að ég sá það sem nefndarmaður í utanríkismálanefnd á sínum tíma. Menn merktu í kladdann og skráðu niður loforðin sem halda svo misvel eins og kunnugt er. Ég get þó fullyrt sömuleiðis að með þessar fundargerðir eða minnisblöð og þetta bókhald var farið eins og mannsmorð, að sjálfsögðu vegna þess að það eru trúnaðargögn inni í viðkomandi ráðuneyti sem menn sleppa ekki frá sér. Slíkt gæti haft alvarleg áhrif í samskiptum ríkja ef það læki út og það gildir um mjög margt af þessu. Minnisblaðið góða sem hv. þingmaður vitnar til og þingmenn hafa aðgang að er þessu marki brennt. Það var einhliða okkur til upplýsingar og minnis sem þar er tekið niður af þessum fundum til að geta gert þeim sem heima sátu grein fyrir því. Það væri ekki heppilegt ef slíkt yrði gert opinbert því menn gætu þá mótmælt því að upplifun gagnaðilanna af fundinum hefði kannski verið eitthvað öðruvísi og menn bæru á móti því að þetta hefði verið sagt eða hugsað nákvæmlega svona. Þetta er m.a. vandinn í eðli þessara samskipta og tengist því sem ég var að segja, það er ekki svo einfalt að hugsa þetta sem raunverulega fundargerð vegna þess að það verður hún auðvitað ekki nema hún sé staðfest af báðum aðilum og viðurkennd og meðhöndluð sem slík. Ef svo væri gæti hún auðvitað verið opin til birtingar en þegar um er að ræða eitthvað sem skráð er niður einhliða öðrum megin borðsins hlýtur það eðli málsins samkvæmt að fara fram í talsverðum trúnaði. Þessi samskipti voru kynningarfundir í Haag og síðan í London. Eftir það tók við tímabil þar sem menn þreifuðu fyrir sér með óformlegum hætti, með símtölum og tölvupóstum, og þegar nær