Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Undanfarna daga hafa farið fram hér merkilegar umræður um merkilegt mál. Í þeim umr. hefur glögglega komið fram sá munur, sem skiptir ekki aðeins stórþjóðum heimsins í tvær andstæðar fylkingar, heldur skiptir og okkar litla þjóðfélagi í tvennt. Hér er barizt um það, hvort gilda skuli á Íslandi austræn kúgun eða vestrænt frelsi. Þetta mál er þriðja stórmálið, sem komið hefur fyrir Alþingi á síðari árum og snertir þjóðina í heild. Fyrst var lýðveldisstofnunin 1944. Í öðru lagi tilboð um varnir landsins, sem kom sérstaklega til greina 1946. Í þriðja lagi er Marshallsamstarfið, sem varðar atvinnusjálfstæði Íslands og framtíð þjóðarinnar um ófyrirsjáanlegan tíma. Þetta eru mikilvægustu málin, sem Alþ. hefur haft til meðferðar síðan stríðið hófst. Eftir að hæstv. viðskmrh. flutti ræðu sína í fyrradag, mættust tveir merkir menn hér í bænum og tóku tal saman um ræðuna. Annar þeirra sagði: „Nú er allt glatað, fjárhagslegt sjálfstæði og framtíð þjóðarinnar. Íslandi verður ekki bjargað úr þessu, nema ef brátt byrjar heimsstríð. Þá koma Rússar hingað og setja á stofn deild í Sovét“. Hinn maðurinn sagði: „Hér er á ferðinni hagnýt framkvæmd á hinum djörfu skáldadraumum Einars Benediktssonar um síðustu aldamót. Hann vildi flytja inn fjármagn í stríðum straumum til að ummynda náttúrugæði landsins“. - Þessi tvö ólíku sjónarmið sýna glögglega viðhorf þjóðarinnar. Nokkrir menn líta svo á að framtíð Íslendinga. atvinnusjálfstæði og stjórnarfarslegt öryggi byggist á því, að Ísland verði deild af Sovét. En meiri hluti íslenzku þjóðarinnar vil sízt af öllu drukkna í hafi bolsévísmans, en kýs sér samstarf við vestrænu lýðræðisþjóðirnar í Evrópu og Ameríku. Hér er um að ræða kapphlaup kommúnista við borgarastefnuna. Fyrir Íslendinga er höfuðatriði að átta sig á þessum straumum og dæma réttilega um styrk og veikleika andstæðinganna til að geta sigrað þá. Það verður að segjast eins og það er, að kommúnistar hafa sett sinn svip á landspólitíkina síðan 1942, þótt þeir séu í miklum minni hluta. Þeim hefur orðið mikið ágengt, og þeir hafa unnið mikla sigra, sem rétt er, að andstæðingar þeirra geri sér grein fyrir og viðurkenni. En ef litið er á allar aðstæður og spurt, hvers vegna kommúnistar hafi oft og tíðum sigrað borgarana, þá er ljóst, að sigrar þeirra spretta af föstu skipulagi, hörðum aga og mjög verulegum fjárstuðningi erlendis frá. Það er talið, að kommúnistar í lýðræðislöndum fái gjafir erlendis frá til að mæta um 95% af útgjöldum sínum. Hugsjón þeirra er hin sama og Sverris konungs, og það er auðveldara að vinna henni fylgi, en flestum öðrum hugsjónum. Hugsjón Sverris er sú, að sá, sem fellir lendan mann, hertoga eða höld, erfir þann dauða. Þessi hugsjón er ávísun á eignir, líf og metorð annarra. Hins vegar kom það seinna fram og er sorglegasti þátturinn í sögu Noregs, að þegar frá leið valdadögum Sverris konungs, hrundi Noregur í rústir eins og spilaborg. Blóðtakan reyndist of mikil. Þegar búið var að höggva niður máttarviði þjóðfélagsins, hrundi hásætið einnig. Landið komst undir Danakonung, og þjóðin var kúguð og þrautpínd í margar aldir. Sú hugsjón, að taka með ofbeldi eignir annarra, á meira og minna fylgi að fagna í öllum löndum, en þó helzt þar, sem menn éta hungurbrauð. Þar, sem þjóðir búa við frelsi og velgengni er, hverfur kommúnisminn eins og dögg fyrir sólu. Borgaraflokkarnir íslenzku hafa beðið marga ósigra í skiptum sínum við kommúnista á undanförnum árum, en upp á síðkastið hafa þeir þó haldið velli, og liggja til þess þrenn rök. Í fyrsta lagi þau, að þeir hafa betri málstað og mikill meiri hluti þjóðarinnar stendur að baki þeim, og í öðru lagi þau, að borgararnir hafa borið gæfu til nokkurrar samvinnu. Kommúnistar unnu sinn fyrsta stórsigur 1942, er þjóðstjórnin var rofin og þeim tókst að sundra borgaraflokkunum. Þá héldu leiðtogar borgaraflokkanna, að þeir gætu átt samleið með kommúnistum og gert við þá bandalag um þingstjórnarmálefni. Þetta sama sumar fengu kommúnistar stórkostlegt tækifæri til að auka dýrtíðina með skefjalausum skæruhernaði. Það þarf ekki annað en minna á eitt dæmi. Kommúnistar veittu þáverandi stjórn stuðning, en engu að síður létu þeir skip, sem kom með efni til hitaveitunnar, bíða svo lengi uppskipunar, að tilviljun ein réð því, að það sigldi ekki aftur vestur um haf óafgreitt. Önnur dæmi um skefjalausan ofsa í verklýðsmálum voru daglegt brauð þá um sumarið. Þetta hefði átt aðsýna borgurunum áþreifanlega, hvílíkt djúp var staðfest milli þeirra og kommúnista, en þeir aðgættu ekki hættuna. Hefur mikil ógæfa hlotizt af sundrung og auðtryggni borgaraflokkanna. Á þennan hátt myndaðist hin ægilega dýrtíð í landinu, og nú er svo komið, að margar nauðsynjar eru þrisvar til fjórum sinnum dýrari hér, en í nágrannalöndunum, og hefur það komið fram á sorglegan hátt að undanförnu. Næsti stórsigur kommúnista var þjóðnýting útvegsins, sem hófst undir stjórn Áka Jakobssonar 1945 og hefur varað við síðan. Ég þarf ekki að lýsa því, hvílíkur ósigur þetta er fyrir borgaraflokkana, þegar svo er komið, að sá atvinnuvegur, sem skapar útflutningsverðmætin, getur ekki staðizt nema með tugmilljónastyrk úr ríkissjóði, sem ríkið borgar með fiskinum á erlendum markaði. Hér er um að ræða þjóðnýtingu af verstu tegund, þar sem tapið eitt er þjóðnýtt, en ef hagnaður er af sölunni, fær ríkið ekkert af honum. Skömmu eftir að þessi upplausn var komin í algleyming, tókst kommúnistum að hafa úrslitaáhrif á það, hvernig innstæðum þjóðarinnar frá stríðsárunum yrði varið. Og þótt nokkrum hluta af þessum innstæðum væri vel varið, hurfu þær fljótt og með óskiljanlegum hætti. Eftir nokkur missiri var þjóðin komin í stórkostleg gjaldeyrisvandræði, og nú er svo komið, að búðir landsmanna standa að mestu leyti tómar. Segja verður verzlunarfólki upp vinnu, og vöntun er á fjölmörgum af hinum allra nauðsynlegustu vörum, sem aldrei gengu þó til þurrðar á erfiðleikaárunum fyrir 1939. Það vantar jafnauðfengnar, ódýrar og nauðsynlegar vörur eins og tölur. Í sumum kaupstöðum úti um land eru negldar fjalir fyrir búðarglugga vegna glerskorts. Það þarf ekki annað en athuga þessa undarlegu fátækt og bera hana saman við hinn undarlega auð stríðsáranna, sem nú er horfinn, til að sjá, að hér er ekki allt með felldu. En kommúnistar hafa ekki villt á sér heimildir. Með þessari óhemjulegu eyðslu hafa þeir aðeins unnið það, sem var yfirlýst stefna kommúnistaflokksins. Þeir hafa stofnað til pólitískra verkfalla, bæði fyrr og í tíð núverandi stjórnar, og náð góðum árangri á sinn mælikvarða. Kommúnistar leika nú í Frakklandi sama leik, er þeir hleypa vatni ofan í námurnar og eyðilegga atvinnulíf þjóðarinnar og ótalin verðmæti. Á þessum velgengnisárum tókst kommúnistum að koma þeirri trú inn hjá fjölda manna, að ekki væri hægt að stjórna án þeirra, hvorki ríkinu né bæjarfélögum. Mitt í þessari sigurvímu þeirra kom það fyrir Alþ. 1946 að skera úr, hvort Ísland ætti að vera vel varið eða varnarlaust. Kommúnistar tóku þá afstöðu, að landið skyldi vera varnarlaust, svo að það gæti átt von á sömu forlögum og Eystrasaltslöndin. Ekki er hægt að áfellast íslenzka kommúnista fyrir þetta. Þeir voru sjálfum sér samkvæmir, þeir eru fimmta herdeild í þjónustu erlendra valdhafa. En borgarana verður að áfellast, sem ekki gerðu sér ljóst, hvert stefndi. Þessi sigur kommúnista 1946 gerir það að verkum, að allar nágrannaþjóðir eru nú hræddar við Ísland, sem er opið og varnarlaust, hræddar um, að landið verði tekið og notað sem virki gegn þeim. Norska skáldið Överland sagði, að þegar búið væri að taka Ísland, sem er varnarlaust, væri Noregi, Danmörku, Englandi og Bandaríkjunum hætta búin. Ef einræðisstórveldi tekur landið, getur farið svo, að sá atburður ráði úrslitum um það, hvort austræn kúgun eða vestrænt frelsi verður ofan á í heiminum. Sumir menn á Norðurlöndum eiga raunar skilið að vera hræddir. Ýmsir valdamenn í þessum löndum beittu áhrifum sínum 1948 í þá átt að letja þess, að við hefðum tryggar landvarnir, sem stóðu þá til boða. Þá bjuggust þessir norrænu leiðtogar ekki við bráðri hættu úr austri, en nú eru þeir farnir að sjá yfirvofandi og aðsteðjandi hættu. Nú óska þessir sömu menn, að Ísland hefði tryggar varnir gegn innrás í heimsófriði. Það er óhjákvæmilegt að skilja baráttuaðferðir og ráðagerðir kommúnista. Takmark þeirra hér, eins og í öðrum löndum, er að koma á Sovét í stjórnmálum og andlegum efnum og vera algerlega hlýðnir og háðir móðurlandinu. Þetta kemur nú gleggst í ljós í Júgóslavíu. Móðurlandið á að sitja fyrir öllu. Því er rétt að meta andstöðu kommúnista gegn því máli, sem hér er til umræðu, og gefa gaum ákafa þeirra. Hann ber þess ljóst vitni, að þeir líta svo á, að nú sé mikið í húfi, hér sé á ferðinni gífurleg sókn gegn stefnu þeirra. Hin langa ræða hv. 2. þm. Reykv. í gær var áreiðanlega ekki haldin að ófyrirsynju af kommúnista hálfu. En þrátt fyrir mörg og alvarleg mistök borgaraflokkanna hér á landi hafa kommúnistar ekki unnið alla sigrana og munu væntanlega ekki gera það í framtíðinni. Þegar herferð fimmtu herdeildarinnar hófst, skall bylgjan á Jóni heitnum Baldvinssyni. Hann sagði: „Íslendingar beygja sig aldrei fyrir Moskva, nema hervald beygi þjóðina varnarvana“. Skömmu síðar andaðist Jón Baldvinsson. Nokkur hluti flokksmanna hans vantreysti síðustu ráðleggingum hans og gekk í fimmtu herdeildina. Hinir voru þó fleiri, sem vildu standa á þjóðlegum grundvelli, en létu þó sveigja sig, margir sárnauðugir, inn í samstjórn með Moskvamönnum. Hafa þessi stefnuhvörf lamað Alþfl. svo, að hann hefur ekki sambærilega aðstöðu við bræðraflokka sína á Norðurlöndum, sem aldrei hafa látið ginna sig til samstarfs við bolsévika. En litlu síðar markaði ég sömu stefnu í Framsfl., og þegar samherjar mínir í flokknum 1942 og síðar lögðu áherzlu á að byggja flatsæng með kommúnistum, beitti ég mér eindregið gegn þessari óheillastefnu, með sömu rökum og Jón Baldvinsson. En samherjar mínir létu ginnast og um nokkurra ára skeið stóðu yfir samningaumleitanir við kommúnista, en þeirri tilraun lyktaði á þann veg, að framsóknarmenn náðu ekki samningum. Kommúnistar höfðu aldrei ætlað sér annað en að hafa hina samningafúsu framsóknarmenn að leikfangi. Eftir langa biðilsraun, frá 1942 til 1946, fór svo, að þessir gömlu samstarfsmenn mínir sannfærðust um, að þeim hefði yfirsézt, en að ég hefði haft á réttu að standa. Þeir komu þrekaðir og sigraðir frá kommúnistunum og gengu til samstarfs við borgaraflokkana og mynduðu stjórn með sjálfstæðismönnum, en um þetta atriði hafði staðið deila milli mín og þeirra. Mér var fullljóst, að sjálfstæðismenn voru ekki gallalausir, enda hafði ég um það langa reynslu. En við Jón Baldvinsson vissum, að það, sem aðskilur borgaralegu flokkana, eru smámunir borið saman við það, sem aðskilur kommúnistaflokkinn frá öllum öðrum mönnum. Framsóknarmenn deildu á mig fyrir, að ég skyldi taka hreina afstöðu gegn kommúnistum, en ég get vel unað þeim málalokum. Held ég, að nú sé óhætt að vona, að hinir afvegaleiddu framsóknarmenn séu frelsaðir um alla framtíð frá fyrri villu og frá að verða leiksoppar manna, sem vinna eftir fyrirskipun stjórnarvaldanna austan járntjaldsins. Í Sjálfstfl. varð vart við eindregna mótstöðu gegn samvinnu við kommúnista frá 5 mönnum haustið 1944, og í þeirra hópi var elzti þm., sem nú á sæti á Alþ., hv. þm. Borgf. (PO). Það er eftirtektarvert, að einmitt þeir þrír þm., sem lengsta reynslu hafa að baki, létu aldrei blekkja sig í þessu efni. Mjög mundi nú vera annar svipur á Alþýðu-, Frams- og Sjálfstfl., ef þeir hefðu fylgt fordæmi okkar Jóns Baldvinssonar og Péturs Ottesens, en ekki dregið lokur frá hurðum til framdráttar hættulegum glæframönnum. Haustið 1944 gerði Sjálfstfl. þá tilraun, sem Framsfl. hafði svo mjög óskað eftir, að mynduð yrði stjórn með kommúnistum. Þegar ég bar fram vantraust á þessa nýju stjórn, var trúin á kommúnista svo mikil hjá framsóknarmönnum, að þeir sátu hjá við atkvgr. um vantraustið af ótta við, að þeir styggðu kommúnista. Þeir voru ekki alveg vonlausir um samstarf við kommúnista og vildu þess vegna ekki eiga á hættu að særa leiðtogana. Að mér frátöldum greiddu allir þm. atkv. með bolsévikum í ríkisstj. eða sátu hjá. Gat Ólafur Thors ekki kosið á betri móttökur í valdasessinum. Velvild Framsóknar var eftirtektarverð, þar sem flokkurinn hlífði Ólafi Thors við vantrausti. En ekki leið nema stutt stund þangað til leiðtogar Sjálfstfl. fundu, að þeim hafði líka yfirsézt. Þegar þeir héldu fund um nauðsynleg málefni í sinu eigin húsi, réðust kommúnistar inn í húsið og létu ófriðlega. Ef leiðtogar sjálfstæðismanna hefðu ekki tekið þessu ofbeldi með mikilli stillingu og beðið flokksmenn sína að gæta hófs og ráðast ekki í að hrinda þeim ofbeldismönnum út með valdi, mundi ekki hafa orðið sneitt hjá stóróhöppum. Það var því vegna stillingar leiðtoga sjálfstæðismanna, að ekki varð af meiðingum og manntjóni. Þegar svo þessum fundi var lokið, veittu kommúnistar leiðtogum sjálfstæðismanna eins konar fyrirsát, og lá við borð, að kommúnistar sviptu þá lífi á Austurvelli tvo æðstu valdamenn þjóðarinnar. Þessi atburður er sérstaklega táknrænn um það, að ekki er hægt fyrir lýðræðisflokkana að vinna með kommúnistum eða hafa við þá nokkur mök um félagsframkvæmdir. Ef sjálfstæðismenn hefðu ekki borið gæfu til þess að sigra í flugvallarmálinu, en um það stóð baráttan við kommúnista, þá stæðu ekki þessar umr. yfir hér nú. Þá stæðu Íslendingar nú utan við vestræn mannfélög. Það hafa orðið margir árekstrar milli leiðtoga kommúnista og borgaraflokkanna hér á Alþingi. Einn hinn eftirminnilegasti var þegar kommúnistar kröfðust þess á útmánuðum 1945, að Ísland segði tveimur stórveldum stríð á hendur. Rússar heimtuðu þetta. Stríðsyfirlýsing Íslendinga átti að verða inngangseyrir að Bandalagi hinna sameinuðu þjóða. Sá orðmargi ræðumaður, sem talaði í gær, hv. 2. þm. Reykv. (EOl), hélt þá langar og þunnar ræður um það, hve óhjákvæmilegt væri og sjálfsagt, að íslenzka þjóðin færi í stríð við Þýzkaland og Japan. Hv. þm. lýsti því með mörgum orðum, hvílík fullsæla og hamingja fylgdi því að vera í Bandalagi hinna sameinuðu þjóða og hvílík eyðilegging og útskúfun það væri að vera utan við bandalagið. Ekki má gleyma því, að 1918 var sett í stjórnarlög landsins, að Íslendingar vildu engin vopn hafa. Ef fylgt hefði verið ráðum kommúnista og þessum stórveldum sagt stríð á hendur, þegar þau voru að gefast upp, mundi slíkt framferði frá hálfu hlutlausrar og vopnlausrar þjóðar hafa sett varanlegan smánarblett á íslenzku þjóðina um allar ókomnar aldir. Sýnir þetta dæmi, að það má aldrei trúa kommúnistum né fylgja ráðum þeirra. Rússar vissu, að ekki mundi vera hægt að knýja fram sem skilyrði fyrir þátttöku í félagi hinna Sameinuðu þjóða, að þær hefðu allar verið í stríði við Þýzkaland og Japan. Létu þeir þar við sitja, því að í þeirra augum var ákvæðið um neitunarvaldið meginatriðið, enda hafa þeir leikið sér bæði ósæmilega og gálauslega að þeirri jarðsprengju síðan byrjað var á samstarfi Sameinuðu þjóðanna. Neitunarvaldið og krafan um stríðsyfirlýsingu hlutlausrar og vopnlausrar þjóðar sýndi, hvers konar áhrif bolsévikastórveldi mundi hafa á sambúð þjóðanna. Ofsi kommúnista hér á landi náði hámarki, þegar flokkurinn beitti sér, eftir fyrirlagi frá útlöndum, fyrir því, að Ísland yrði algerlega varnarlaust og neitaði að þiggja vernd Bandaríkjanna. En þegar þetta var fengið, kröfðust kommúnistar og nálega helmingur þm. þess, að Bandaríkin yrðu svo að segja landræk á Íslandi í sambandi við flugsamgöngur við Þýzkaland. Þessir menn lögðu til, að Bandaríkjunum, sem höfðu verndað Ísland í stríðinu, yrði bannað að hafa afnot af þeim flugvelli, sem þeir höfðu byggt í Keflavík, og að þeim yrði sýnd svívirðing og reynt að gera þeim allt sem erfiðast, svo að öllu sambandi yrði slitið við þau. Kommúnistar heimtuðu, að það yrði ekki samið um leigu flugvallarins nema til eins ár í senn og ef slíkur sáttmáli hefði verið gerður, geta menn gert sér ljóst, hvernig umræður hefðu farið fram á Alþingi hvert ár. Menn muna enn þær ofstækisfullu fullyrðingar um svik og undirferli, sem kommúnistar létu sér þá sæma að viðhafa um stjórn Bandaríkjanna haustið 1945. Við áttum að gleyma, hvað við eigum að þakka Bandaríkjunum og leiðtoga þeirra, Roosevelt forseta. Honum eigum við allra þjóðhöfðingja mest að þakka, að við erum nú sjálfstæð þjóð. Það var hann, sem fyrstur viðurkenndi sjálfstæði okkar, en aðrar þjóðir fylgdu fordæmi hans. Til samanburðar er fróðlegt að athuga, hvernig Norðmönnum gekk 1905 að fá sjálfstæði sitt viðurkennt af stórveldunum. Eftir allt það, sem Bandaríkin höfðu gert fyrir okkur styrjaldarárin, áttum við, að dómi kommúnista, að segja við þau: Við vanþökkum ykkur allt, sem þið hafið gert fyrir okkur. Við ætlum að rífast grimmilega á hverju ári um það, hvort þið fáið að hafa afnot um stundarsakir af því mikla mannvirki, sem þið skiljið eftir hjá okkur. - Ef tekizt hefði að fella mig í Suður-Þingeyjarsýslu 1946, þá hefði það mál, sem um var deilt, verið fellt með jöfnum atkvæðum. Með till. um heimild til Bandaríkjanna til að fá Keflavíkurflugvöllinn til afnota í eitt ár voru 10 kommúnistar, 12 framsóknarmenn og 3 kratar. Hins vegar voru 20 sjálfstæðismenn og 6 kratar. Ég naut þeirrar ánægju að vera oddamaður. Nú hafa verið raktir sigrar kommúnista. En borgararnir hafa líka unnið sigra. Sá var fyrstur, þegar borgarstjóranum í Rvík, sem nú er hæstv. dómsmrh., tókst að fá borgaralegan meiri hluta í bæjarstjórn gegn kommúnistum. Hafði hann ritað eina góða grein í Morgunblaðið gegn kommúnistum hvern dag í 10 vikur. Eftir þetta hófst undanhald í liði kommúnista. Næsti sigur var unninn þegar sá maður, sem Jón Baldvinsson gerði að sínum pólitíska erfingja, myndaði þá stj., sem nú situr. Sá maður, sem kommúnistum mun nú vera minnst um gefið, hefur borið gæfu til þess að sameina borgaraflokkana um nýja þjóðstjórn. Héðan af verður aldrei rætt um það, að ekki sé hægt að mynda ríkisstj. án kommúnista á Íslandi og að ekki sé hægt að vinna dagleg störf án þess, að þeir stjórni verkalýðsfélögunum, því að eins og kunnugt er hafa borgaraflokkarnir einnig unnið sigra um yfirstjórn verkalýðsfélaganna. Nú er liðinn sá tími, þegar kommúnistar þóttust hafa hálft landið á valdi sínu og hafa vald til að banna bandarískum flugvélum að koma hér við á leiðinni til Þýzkalands. En í staðinn fyrir þá einangrun þjóðarinnar, sem kommúnistar keppa að, erum við nú að samstarfi við 16 vestrænar þjóðir til að bægja ófriði og hungri frá Vestur-Evrópu. En fyrir kommúnista er hungrið og erfiðleikarnir bezta vopnið. Þegar almenningur er hungraður er auðvelt að benda á, að það sé hægasta leiðin að taka af þeim, sem eitthvað hafa, án tillits til afleiðinga. En þegar þjóðirnar hafa sæmilega afkomu, kemur annað viðhorf. Þá unna menn friði og frelsi og langar ekki til þess að ráðast á aðra menn eða þjóðir. Þess vegna er samhjálparkerfi þjóðanna, sem kennt er við Marshall, stærsta vörn gegn hungri og ófriði. Rússar óska eftir hungri hjá öðrum þjóðum til þess að geta aukið áhrif sín. Frjálsar þjóðir þurfa frið og öryggi til að geta blómgazt. Þátttaka Íslands í samstarfi Marshallríkjanna á að geta bætt atvinnuaðstöðu landsmanna á ókomnum tímum og tryggt frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar. Auk margra annarra kosta mun Marshallféð verða til þess að tengja íslenzka kommúnistaflokkinn við Vesturlönd og stjórnarhætti þeirra. Vil ég nefna eitt dæmi því til sönnunar, og það snertir hv. 2. þm. Reykv. - Fyrsta kvíslin úr Marshallelfunni hefur staðnæmzt í Örfirisey, hinni nýju síldarverksmiðju og tilheyrandi síldarskipi. Það skip og þær vélar hefðu alls ekki komið til landsins nema fyrir samtök hinna 16 þjóða. Þetta er öllum ljóst og einnig hv. 2. þm. Reykv. En þegar Marshallgullið kom til landsins, var hv. 2. þm. Reykv. ekki nógu vel á verði, því að auðvitað varð hann að reyna að rísa á móti því, að Marshallpeningarnir væru notaðir á þennan hátt. Það þurfti að skipa stjórn þessarar verksmiðju, en ef ég hef skilið þau boðorð, sem hv. 2. þm. Reykv. á að fara eftir og hlýða, þá á hann hvorki að ganga í of náið bandalag við íslenzkt né amerískt auðvald, en stærsta auðvaldsfyrirtæki Íslands, Kveldúlfur, er annar aðaleigandi í þessu fyrirtæki, en hinn eigandinn er í raun og veru Marshall sjálfur, því að þaðan eru peningarnir komnir. Og í þessari stjórn er hv. 2. þm. Reykv. Hann situr nú við hliðina á traustum íhaldsmönnum frá Kveldúlfi og fulltrúum Marshall hins vegar og þiggur kaup fyrir vandann og vegsemdina. Ég ætla ekki að dæma hv. 2. þm. Reykv. fyrir þetta, en ég vil benda honum á, að þessi framkoma hans er meir en nóg til þess að skera úr um það, að hans langa ræða í gær var gagnslaus. Það eru fleiri menn með holdi og blóði í kommúnistaflokknum, en hv. 2. þm. Reykv., og það er alveg víst, hvað sem hann og flokkur hans reynir að halda fram, að þá munu samherjar hans sækja fram í þéttum fylkingum til að fá lifibrauð og atvinnu við Marshallfyrirtæki. - Það var í einhverri orrustu, að Friðrik Prússakonungur var að taka hæð og gerði áhlaup móti fallbyssuskothríð Austurríkismanna. Þetta var erfið sókn, en að lokum tók konungur hæðina. En í Marshallorrustunni verður erfitt fyrir kommúnista að sigra, af því að annar aðalleiðtogi flokks þeirra er fallinn í valinn og verður þeim til tafar í sókninni upp á hæðir hlunnindanna. Þar liggur líka hinn kæni prestur, sem er fulltrúi kommúnista í bæjarstjórn, því að hann barðist fyrir að fá þessa ágætu Marshallverksmiðju í Örfirisey. En það er bezt að taka skýrt fram, að Bandaríkin mundu varla leggja fé sitt í svona framkvæmdir, ef þeim kæmi það ekki sjálfum vel. Bandaríkin vita það, að ef Evrópa er hungruð, þá er hún lítt fær um að verja frelsið. Og þegar öll Evrópa er svipt frelsi og mannréttindum, kemur hættan að dyrum Vestmanna. Þess vegna þurfum við ekki að áfellast samstarfið í Örfirisey. Það er auðséð, að kommúnistaflokkurinn telur sér ekki fært að sækja á móti þessum eldi. Hann telur sér ekki fært að standa við það, sem blað flokksins heldur fram í dag, að við getum gert þessar miklu framkvæmdir einir og án lántaka. Ég vil aðeins benda á það, sem réttilega er tekið fram í kommúnistablaðinu nýlega, að þegar við getum ekki vegna fátæktar fullgert nokkurra kílómetra veg, sem er bráðnauðsynlegur fyrir heilbrigði fólksins í Rvík, þá verður lítið úr öllum hinum glæsilegu framkvæmdum, sem viðskmrh. lýsti í ræðu sinni, ef ekki kemur til skjalanna aðfengið fjármagn. Ég vil að lokum benda á þrjá þætti í sögu okkar: Við höfum fengið pólitískt frelsi að forminu til, og það er gott, það sem það nær. Við erum varnarlausir og höfum neitað að þiggja hjálp til að koma upp vörnum. Og í þriðja lagi er atvinnulíf þjóðarinnar ákaflega óstöðugt, fyrst og fremst vegna dýrtíðar. Það þarf að eflast og þroskast, og þeirri þróun á það að geta náð fyrir Marshallsamstarfið. Að því er snertir varnarleysi landsins, hlýtur sá þáttur að verða tekinn til meðferðar að nýju. Er aðstaða annarra þjóða í landvarnarmálum orðin allt önnur, en áður var. Vil ég í þeim efnum benda á þróunina í Danmörku og Noregi, sem eru næstu lönd við okkur. Bændur og verkamenn og svo kallaðir frjálslyndir menn vildu hafa litlar hervarnir. En nú er svo komið, að þessir sömu flokkar eru samhuga í því að leggja á stórkostlega skatta í báðum þessum löndum vegna hervarna. Hvers vegna? Vegna þess, að báðar þessar þjóðir hafa reynt, hvað það er að láta einræðisríki hersetja sig. Ég held, að það sé ekki til svo fávís maður utan Íslands, að hann afsaki afstöðu okkar. Kommúnistar mega eiga það, að varnarleysi landsins er skynsamlegt frá þeirra sjónarmiði og út frá þeirra stefnu, en með borgaraflokkana gegnir öðru máli. Ég vil skjóta því til hæstv. viðskmrh., að hann líti ekki á óskalista sinn sem óbreytanlega stjórnarskrá, heldur sem frumdrög að starfsskrá, þar sem ýmislegt þarf að athuga og umbæta. Mér virðist, að þeir, sem gerðu þessa skrá, hafi ekki lesið það, sem sérfræðingar nýbyggingarráðs hafa gefið út í miklu álitsskjali, að það mætti búast við, að fiskimið okkar tæmdust eftir fimm ár. Og þeir leggja til, að þessi mikla aukning flotans sé gerð til að geta verið með, meðan einhver fiskur er til á miðunum. Það getur því farið svo, að við verðum innan skamms að lifa á einhverju öðru en rányrkju á sjónum og breytum þess vegna óskalistanum í samræmi við það. Ég vil sérstaklega minna hv. þingheim og hæstv. ráðh. á eitt mál í þessu sambandi, en það er rafmagnsmálið. Hæstv. ráðh. talaði um stórkostlega aukningu Sogs- og Laxárstöðvanna. Það situr ekki á mér sem Reykvíkingi og þm. S-Þ. að mæla á móti stækkun þessara stöðva. En ég vil minna á, að þriðjungur Íslendinga hefur ekkert rafmagn fengið enn, og þó að þessar stöðvar verði stækkaðar, fer ekki nema lítið brot af því til sveitanna. Það er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd, að það liðu mörg ár frá því, að Sogið og Laxá voru virkjuð, þannig, að aðeins einn sveitabær fékk rafmagn frá hvorri stöð. Það voru þeir bæir, sem höfðu leigt landið til stöðvanna. Af hverju var ekki dreift raforku út um allar næstu byggðir? Af því, að það er svo miklum erfiðleikum bundið að leiða raforkuna til strjálbýlisins. Það er að vísu von til, að eitthvað verði hægt að gera í því efni á næstu árum, en frá hinni nýju virkjun við Andakílsá hygg ég, að ekki fái nema tveir bæir rafmagn. Allt fer til kauptúnanna, Akraness og Borgarness. Við megum ekki blekkja okkur með því, að verði haldið áfram á næstu árum að láta alla rafmagnsaukninguna fara til bæja og kauptúna, en strjálbýlið fær ekki neitt, þá fara byggðirnar í eyði. Ég hef hugsað mér að bera bráðlega fram þáltill., þar sem lögð sé áherzla á, að sveitabæir fái hráolíuvélar til að framleiða rafmagn á hverju heimili, sem ekki er sjáanlegt, að fái rafmagn á næstu árum. Ég vil treysta, að hæstv. viðskmrh. geri þá breyt. á óskalista sínum, að þrjú þúsund smástöðvar fyrir raforkuframleiðslu sveitabæja verði liður í innflutningi samkvæmt Marshallsamstarfinu. Ef ekki hefði komið til greina fisksalan til Þýzkalands nú í sumar, segja kunnugir menn, að orðið hefðu stórkostlegir erfiðleikar að selja fiskinn úr nýsköpunartogurunum. Þegar ástand átvegsins er svo slæmt, er hættulegt að búa með fullkominni léttúð að sveitunum, heldur verður þvert á móti að haga þjóðarbúskapnum þannig, að byggðin aukist með ræktun og skiptingu jarða. Það hefur margsinnis sýnt sig, að engin þjóð getur leikið þann leik að lifa, eftir að sveitirnar hafa verið farnar í auðn. Tvö glæsilegustu menningarríki fornaldarinnar, Aþena og Róm, visnuðu, eftir að búið var að þurrka upp sveitirnar. Það er einn hlutur, aðeins einn, sem þarf að gera til þess að jafna metin. Sveitirnar verða að fá rafmagn til sinna þarfa. Ég endurtek ósk um þetta til hæstv. viðskmrh. að hafa þetta í huga, þegar hann fer að endurskoða hina ýmsu þætti í þessari framkvæmdagerð hæstv. stjórnar.



Herra forseti. Hér er um að ræða svo mikið og merkilegt mál, að mér finnst rétt, að stjórnarandstaðan fengi tækifæri til að hafa það málfrelsi, sem hún telur þörf, ekki sízt með tilliti til þess, að kommúnistar um allan heim hafa fengið fyrirmæli um að vera á móti Marshalláætluninni. Þeir eru hér að leika það hlutverk, sem þeim hefur verið falið, og verður að taka því með fullri ró og þeim skilningi, sem það hlutverk verðskuldar. Ég ætla hér ekki að gera sérstaklega að umræðuefni sjálft álitið, sem hér liggur fyrir, eða samninginn, en ég vil taka undir það, sem hv. þm. S-Þ. sagði í sinni ræðu hér síðast, að aðalatriðið í þessu máli er samvinna þjóðanna, en ekki sá fjárstyrkur, sem þær fá. Það getur varla leikið á tveim tungum, að það var sjálfsagt fyrir Ísland að taka þátt í samvinnu hinna 15 Evrópuþjóða, sem Ísland hefur nú samvinnu við um endurreisnarmál. Og það hlýtur hver maður að sjá, að ef Ísland hefði skorazt undan þeirri samvinnu, þá hefði það ekki gert annað en að einangra sig, draga sig út úr og slíta sig úr öllum tengslum við þessi lönd, sem Ísland þarf að hafa mest af sínum viðskiptum við. Það var einnig útilokað fyrir Ísland í sambandi við þessa samvinnu að skerast úr leik í sambandi við Marshalláætlunina. Ef haldið er skynsamlega á þessu máli, ætti þessi hjálp að geta orðið stórkostlega mikils virði meðan Evrópa er að rísa úr rústum eða þangað til hún getur aftur orðið góður viðskiptavinur. Ég fyrir mitt leyti er ekki sérstaklega hrifinn af gjafafé. Ég tel það nægilega aðstoð og góða aðstoð, ef Ísland í sambandi við þessa hjálp getur selt afurðir sínar fyrir yfirverð, meðan við erum að leitast við að ná jafnvægi í okkar eigin verðlagsmálum, en það er það, sem hefur gerzt nú, þegar frysti fiskurinn var seldur. En ég tel, að gjafir séu hvorki hollar né æskilegar, nema um hreint öngþveiti sé að ræða. Ég skal þá koma að þeim hlut í þessu máli, sem ég ætlaði aðallega að ræða um, en það er fjárfestingarhlið málsins. Hæstv. viðskmrh. gaf skýrslu um stórkostlegar framkvæmdir, sem hann tók skýrt fram, að væru óskalisti. En ég verð að segja það, að þótt ræða hans gæfi ekki tilefni til að taka það á annan hátt en þann, þá virðist, að í umr., sem farið hafa fram í blöðum um málið, að það gæti talsvert mikillar bjartsýni um, að þetta geti komizt í framkvæmd. Þetta er mjög glæsilegur draumur, ef ég mætti svo segja, og ég vænti þess, að eitthvað af honum komi til framkvæmda í náinni framtíð. En mig langar til að spyrja hæstv. viðskmrh., hvort jafnframt þessu sé verið að undirbúa ráðstafanir af hendi hæstv. ríkisstj. til að hafa í fullu tré við dýrtíð og verðbólgu, til þess að möguleikar séu á því að koma svona áformum í framkvæmd. Ég ætla ekki að fara miklu nánar út í að skýra þetta atriði, það skýrir sig að mörgu leyti sjálft. Það má benda á það, að ef ætti að reisa þau mannvirki, sem hér er um að ræða, á fjórum árum, þá þyrfti að líkindum til þess meiri vinnukraft en við höfum yfir að ráða. En umfram allt álit ég, að þetta sé óframkvæmanlegt, nema breytist sá grundvöllur, sem við höfum nú til að byggja á. Það stendur nú yfir landsfundur útvegsmanna í landinu. Fyrsti fundurinn var haldinn í gær, og formaður þessa sambands hélt ræðu á þeim fundi, og það er lítið eitt frá henni sagt í einu blaðinu í dag. Ég ætla með leyfi hæstv. forseta áð lesa eina klausu úr ræðu hans. Hún hljóðar svo: ,,ástandið, eins og það blasir við í dag, sem er í stuttu máli þannig, að rekstrargrundvöllur er ekki fyrir hendi hjá íslenzka fiskiskipaflotanum og hefur ekki verið undanfarin fjögur ár“. - Þetta er ástandið, og við vitum allir, hvernig það er. Á svona ástandi er ekki hægt að byggja stórkostlegar fyrirætlanir. Ef við látum okkur dreyma um slíkt, sem við viljum allir, þá verðum við að líta niður fyrir fæturna á okkur og sjá, á hvaða jarðvegi við stöndum. Öll fjárfesting rennur meira og minna út í sandinn, meðan verðbólgan og dýrtíðin hangir eins og brugðinn brandur yfir öllu atvinnulífi þjóðarinnar. Við getum keypt prýðileg skip. Öllum kemur saman um, að nýi flotinn sé prýðileg skip og það bezta, sem við höfum fengið út úr nýsköpuninni. En þessi tæki verða að sandi og ösku í höndunum á okkur, ef ekki er til í landinu rekstrargrundvöllur fyrir þau. Það er ekkert leyndarmál, að meginhlutinn og jafnvel allur íslenzki togaranýsköpunarflotinn hefði legið í höfn undanfarandi sumarmánuði, ef ekki hefðu fengizt samningarnir við Þýzkaland. Og ástæðan fyrir því, að hann hefði orðið að liggja í höfn, er sú, að þrátt fyrir þann sparnað, sem þessi skip veita í rekstri, þá geta þau ekki tekið við áföllum svo að neinu nemur, vegna þess, hve kostnaðurinn við útgerðina er mikill. Við getum reist áburðarverksmiðju. Það vilja vafalaust allir og óska allir, að áburðarverksmiðja verði reist í landinu, en hvernig mundum við standa, ef útlendur áburður yrði seldur helmingi lægra verði, en íslenzkar verksmiðjur gætu framleitt? Sama má segja, um sementsverksmiðju, sem við höfum stórkostlega þörf fyrir. Þetta verður allt óarðberandi, nema við getum tekið til í húsinu hjá okkur og látið þessar verksmiðjur bera sig á heilbrigðan hátt. Ég er ekki á móti fjárfestingu, síður en svo. En ég vil ekki, að þjóðin reisi sér hurðarás um öxl í þessu efni. Það er líka hægt að sligast undir of mikilli fjárfestingu, þó að það heiti framfarir, þegar við erum að koma því á laggirnar. Og ég er þeirrar skoðunar, að ef ekki verður breytt um stefnu, svo að annað verði til að byggja á, þá munum við lenda í feni hríðversnandi verðbólgu, ef við förum út í aðra eins fjárfestingu og hér er gert ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir 300 millj. kr., sem megi fá út úr Marshallaðstoðinni og 200–300 millj. frá sjálfum okkur til að koma þessu í framkvæmd. Ég er ekki í vafa um, að þjóðin er í dag komin út í meiri fjárfestingu en hún ræður við. Fjárfestingin er komin út í svo miklar öfgar,að það er alvarleg þurrð á nauðsynjavörum í landinu. Fyrir fáum dögum voru hér engar birgðir af hveiti, engar af rúgmjöli, engar af kaffi, litlar af sykri. Nú er komið skip hingað á höfnina með birgðir af þessum vörum, en til tiltölulega skamms tíma. Ég segi: Ef við þurfum vegna fjárfestingar að hafa landið birgðalaust af nauðsynjavörum, þá er fjárfestingin komin út í öfgar Hér er skortur á nauðsynlegum klæðum, nauðsynlegum skófatnaði. Það gengur svo langt, að fólk fær ekki vissar stærðir af skóm á börn sin. Hér er í raun og veru þurrð og skortur á hverjum hlut nema áfengi. Ég vil ekki segja, þegar svona er komið, að það eigi að hætta við öll áform og ráðagerðir fyrir framtíðina. En ég segi, að þegar svona er komið, þá er nauðsynlegt að breyta svo til, að þjóðin hafi í sig og á og að ástandið í landinu, verði lagfært á þann veg, að einhver áætlun geti staðizt, en ekki að við þurfum að byggja allt okkar líf á fúafeni kínverskrar verðbólgu. Ég vildi að síðustu mega óska þess, að Marshallhjálpin verði bæði Íslandi og öðrum löndum Evrópu til blessunar. En við megum ekki gleyma því nokkra stund, að þetta verður engin hjálp fyrir okkur, nema við hjálpum okkur sjálfir og breytum þannig ástandinu í okkar eigin þjóðarbúskap, að við getum tekið við hjálpinni og hún orðið að notum.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að svara svo að nokkru nemi því, sem fram hefur komið af hálfu stjórnarandstöðunnar í ræðu hv. 2. þm. Reykv. í gær, því að að svo miklu leyti sem þeim ráðh., er flutt hafa skýrslu ríkisstj. í sambandi við þetta mál, þykir ástæða til að fara inn á þessa ræður munu þeir að sjálfsögðu gera það. Ég vil það eitt um þá ræðu segja, sem var bæði mjög löng og ýtarleg, að rökin og samræmið var ekki í réttu hlutfalli við hina löngu ræðu. En ég vildi með nokkrum orðum minnast á þann stórpólitíska bakgrunn, sem blasir raunverulega við í átökunum hér í sambandi við Marshallaðstoðina. Það er ekkert launungarmál, heldur fullkomlega auðséð af öllum þeim, sem nokkuð fylgjast með í alþjóða stjórnmálum, að frá því fyrsta að stjórn Bandaríkjanna boðaði þessa hugmynd sína um að styrkja af sinni hálfu efnahagslega viðreisn Evrópu, hefur Evrópa skipzt í tvennt. Annars vegar kommúnistasamtökin og þá að sjálfsögðu fyrst og fremst þeir, sem eru ráðandi austan járntjaldsins, og svo einnig kommúnistar Vestur-Evrópu, sem hafa gert það, sem þeir hafa haft dug til, en hins vegar eru svo yfirleitt allir lýðræðisflokkarnir. Hæstv. utanrrh. drap á það í ræðu sinni, að sum ríki Evrópu önnur en þau, sem þátt hefðu tekið í aðstoðinni, hefðu gjarna viljað verða þessarar hjálpar aðnjótandi, ef þau hefðu verið sjálfum sér ráðandi, eins og t. d. Tékkóslóvakía og Finnland, sem fengu ekki að taka þátt í þessari samvinnu Vestur-Evrópu, með aðstoð Bandaríkjanna, vegna þessa ofurkapps, sem á það var lagt af hálfu Sovét-Rússlands og kommúnista að hindra, að þetta næði fram að ganga. - Fyrsta spurningin, sem blasir við, þegar þessi staðreynd er höfð í huga, að þannig skiptist afstaða manna í Evrópu til Marshallaðstoðarinnar, að annars vegar eru kommúnistar með Sovét-Rússland að bakhjarli og hins vegar lýðræðisflokkarnir, - sú spurning er þessi: Af hverju mótast afstaða hins alþjóðlega kommúnisma til þessa máls? Hún getur ekki mótazt af því, að það séu nokkrir auðjöfrar Vesturheims, sem séu að koma fjárfúlgum sínum fyrir í Evrópu sér til aukins ávinnings. Og hún getur ekki heldur mótazt af því, að verkalýðurinn líti ekki vonaraugum til þessa endurreisnarstarfs, sem samtök Vestur-Evrópuríkjanna taka þátt í með aðstoð Bandaríkjanna. Það getur af hvorugu þessu mótazt. Ályktunin hlýtur því að verða sú, sem dregin hefur verið hiklaust og skýrt, að hinn alþjóðlegi kommúnismi með Rússland að bakhjarli óski þess ekki, að hafin verði fjárhagsleg endurreisn í Evrópu. Og hvers vegna óska þessi öfl í austri, að þetta takist ekki. Þeirri spurningu verður ekki heldur svarað nema á einn veg: Þetta er ekki vegna andúðar alþýðunnar í þessum löndum, heldur vegna þess, að þeir telja, að áhrif kommúnismans verði minni meðal þessara þjóða, ef þessi fjárhagslega endurreisn tekst. Þessar eðlilegu ályktanir eru dregnar af hinni hatrömmu andstöðu allra kommúnista í hvaða landi sem er gegn viðreisnaráformum samtaka Vestur-Evrópuríkjanna með Bandaríkjaaðstoð að bakhjarli. Ég sagði áðan, að það væri blekking ein, þegar því væri stundum haldið fram af andófsmönnum þessarar hugmyndar, að það væri auðvald Ameríku, sem fylgdi fram þessari hugmynd. Þetta er mjög fjarri sanni. Í Bandaríkjunum eru vaxandi verkalýðssamtök, sem nú telja um 16 milljónir manna. Þessi samtök hafa styrkzt á síðastliðnum árum, og það er sá þáttur í Bandaríkjunum, sem harðast hefur barizt með hugmyndinni um Marshalláætlun og aðstoð, sem að sjálfsögðu kom þó fyrst fram hjá víðsýnum og lýðræðissinnuðum bandarískum stjórnmálamönnum. Ég get því nefnt dæmi um það, að því er snertir yfirlýsingar og skoðanir verkalýðssamtaka í Bandaríkjunum um þetta mál, og ég ætla að drepa á raddir tveggja forustumanna úr hópi verkalýðssamtakanna. Annar þeirra hefur sagt: „Verkalýðshreyfing Bandaríkjanna styður Marshallaðstoðina af öllu afli, af því að hún (verkalýðshreyfing Bandaríkjanna) óskar þess eindregið, að verkalýður Englands geti búið við sem bezt kjör og haft fullt frelsi. Ef England getur tryggt íbúum sínum fjárhagslegt öryggi, er það bezti stuðningurinn að varanlegum friði. Verkalýðurinn hlýtur að styðja að öllum áformum, sem tryggja frið í heiminum og farsæld almennings“. Ameríkumaður hefur látið svo um mælt: „Bandarískur verkalýður hefur frá upphafi stutt meginstefnu Marshalláætlunarinnar. Öll verkalýðssamtök hinna frjálsu ríkja Evrópu standa óskipt að baki Marshalláætluninni“. Það má einnig láta þess getíð, að þau tvö eða þrjú verkalýðsfélög í Bandaríkjunum, sem nokkuð kveður að, hafa heitið fullum stuðningi sínum við framkvæmd Marshalláætlunarinnar, og einn af aðalframkvæmdastjórum Marshalláætlunarinnar, Hoffmann, hefur sagt: „Það er óhætt að fullyrða, að frá upphafi Marshalláætlunarinnar hefur engin stétt Bandaríkjanna veitt henni jafneinróma stuðning né unnið jafndyggilega að henni í framkvæmd og ameríska verkalýðshreyfingin“. Við vitum það einnig, sem fylgjumst með og látum ekki blekkjast af moldviðri hins alþjóðlega kommúnisma, að þeir, sem vildu draga úr Marshallaðstoðinni, voru flestir hinir mestu auðjöfrar Bandaríkjanna. Af þessu sést greinilega, að það eru ekki þau öfl í Bandaríkjunum, sem kommúnistar vilja vera láta, sem mest styrkja Marshallaðstoðina og vilja, að hún geti sem mest og bezt notið sín. En hvað segja þá yfirleitt verkalýðssamtök Vestur-Evrópu, sem eru ekki háð kommúnistum? Þau segja nákvæmlega sama og verkalýðssamtök Vesturheims. Ég get nefnt nokkur dæmi því til stuðnings. - Eins og menn vita, þá voru hin fornu verkalýðssamtök í Frakklandi undir stjórn kommúnista. En þegar þar fyrir áhrif kommúnista var farið að gera pólitísk verkföll, m. a. til þess að hindra framkvæmd Marshallaðstoðarinnar, þá klofnaði þetta sterka verkalýðssamband Frakklands. Það myndaðist þá nýtt verkalýðssamband, og einn forustumaður þess hefur sagt, að hið nýja verkalýðssamband hafi lýst yfir eindregnum stuðningi sínum við Marshalláætlunina. Sama er að segja um þau verkalýðssamtök á Ítalíu., sem líku máli gegnir um. En ég vil taka til dæmis forustumann verkalýðssambands eins Norðurlandanna, þ. e. Svíþjóðar, en meðlimir þess sambands telja á aðra milljón af þeim tæpum 7 milljónum, sem búa í Svíþjóð. Forseti þess, Axel Strand, sem margir hér á landi kannast við frá því að hann kom hingað til lands, hefur sagt á þessa leið: „Við í sænsku verkalýðshreyfingunni teljum Marshalláætlunina vera stórkostlega og öfluga tilraun til þess að tryggja fjárhag Evrópu, tryggja verkamönnum aðstöðu til nægrar atvinnu og koma á heilbrigðu, bættu skipulagi meðal þjóðanna. Sænska verkalýðshreyfingin styður þessi samtök af alhug“. Forseti hollenzka verkalýðssambandsins hefur gefið yfirlýsingu á þessa leið: „Öll verkalýðshreyfing Hollands er mjög þakklát fyrir hina amerísku aðstoð og telur skyldu sína að vinna af öllu afli að framkvæmd Marshalláætlunarinnar og viðreisn allrar Evrópu“. Ég hef aðeins nefnt þetta sem dæmi um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar í Bandaríkjunum annars vegar og verkalýðshreyfingar Vestur-Evrópu hins vegar til þessa máls, sem hér er rætt af Alþingi Íslendinga. Og skýrast enn þá betur áform hins alþjóðlega kommúnisma í sambandi við þetta mál, og línurnar í þessum efnum skýrast æ betur og betur, en nokkru sinni fyrr. Hringekja kommúnismans sem byrjaði 1930 á höfuðhringnum, er nú komin aftur á sama stað í hringnum og hún var þá. Þá voru jafnaðarmenn höfuðandstæðingarnir, sósíalfasistar, höfuðstoð auðvaldsins. Þetta breyttist seinna í samfylkingar- og samvinnuskraf. En svo snerist ekjan áfram í hring og er nú komin á sama stað og 1930. Þannig eru starfsaðferðir hins alþjóðlega kommúnisma. Jafnvel hér í okkar litla og fátæka þjóðfélagi er hópur manna í þessari hringekju og tekur þátt í því að fara hringinn, vilja dansa eftir tóninum að austan. Það er ekkert vafamál, heldur fullkomin staðreynd, að það var ríkið í austri, Sovét- Rússland, sem hóf harða baráttu gegn framkvæmd Marshallaðstoðarinnar. Það er heldur ekkert vafamál, að Kominform, hin nýju alþjóðasamtök kommúnista, sem raunar formlega telja ekki innan sinna vébanda nema nokkur ríki í Evrópu, hafa skorið upp herör gegn þessum framkvæmdum. Og þegar austur á aðalstöðinni er skorin upp slík herör, bergmálar það í öllum löndum heims, þar sem angi er til af þessari hreyfingu. - Ég held, að enginn hafi í raun og veru skýrt þetta betur, en einn af fremstu og að mörku leyti reyndustu forustumönnum í verkalýðshreyfingu Norðurlanda, sem er formaður danska kommúnistaflokksins, í mjög langri ræðu, sem hann hélt þar í landi 18. sept. s. l. Sú ræða hefur verið birt orðrétt í kommúnistablaðinu „Land og Folk“, en auk þess verið gefin út sérprentuð, en þetta blað, „Land og Folk“, er höfuðfréttalind Þjóðviljans á Íslandi, því að þeir, sem lesa bæði þessi blöð, sjá greinilega hið nána samband, sem er á milli þessara tveggja höfuðmálgagna íslenzkra og danskra kommúnista. - Þessi forustumaður segir m. a.: „Stefna Sovét-Rússlands er sú eina rétta“. Það er í raun og veru fyrsta undirstöðuboðorðið, sem útibúin eiga að fylgja að staðaldri. Hann bætir við seinna: „Flokkur Lenins og Stalins er persónugervingur hinnar fullkomnu reynslu og beztu þekkingar. Við teljum kommúnistaflokk Sovét-Rússlands vera hinn mikla læriföður. Við vitum, að stjórnmálastefna hans er rétt og til gagns fyrir mannkynið.“ Hér er sagt hispurslaust og rétt frá. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að íslenzkir kommúnistar hafa tekið afstöðu gegn Marshalláætluninni á Íslandi vegna þess, að sú afstaða var tekin upp í Rússlandi, og af engu öðru. Og það er þeim mun hörmulegra til þess að vita, þar sem það eru margir greindir og gegnir menn, sem skipa þennan flokk og meðal annars sitja hér á Alþingi og hljóta að sjá það, ef þeir eru ekki slegnir fullkominni blindu, að barátta gegn Marshallaðstoðinni er hvað Ísland snertir barátta gegn hagsmunum íslenzku þjóðarinnar og fyrst og fremst barátta gegn hagsmunum íslenzkrar alþýðu. Enginn á meira undir því en alþýðan, í hvaða landi sem er, að hægt verði að koma á öruggu atvinnulífi, útrýma atvinnuleysi og halda atvinnunni öruggri. Það er grundvallarhugsunin í Marshallaðstoðinni að byggja svo upp fjárhagskerfi Vestur-Evrópu á 4 árum, að eftir þann tíma verði þessar þjóðir sjálfbjarga og sjálfum sér nægar. Og ég verð að segja það, að þegar litið er til þeirrar áætlunar, sem íslenzka ríkisstj. hefur látið gera sem sinn undirbúningsþátt í sambandi við Marshallaðstoðina, þá mega það vera menn slegnir mikilli blindu og ofstæki, sem berjast gegn þessu máli. Ég vil ekki segja af illvilja eða vegna þess, að þeir vilji alþýðunni illt eða þjóðinni illt, heldur vegna ofsatrúar sinnar og blindrar trúar á forustu ákveðins stjórnmálaflokks austur í Evrópu. Um sjálfan Marshallsamninginn þarf ég ekki að ræða, því að það væri að bera í bakkafullan lækinn, eftir að hæstv. utanrrh. hefur glöggt og skýrt greint frá honum hér á Alþingi Íslendinga og hrakið verstu firrurnar og blekkingarnar, sem hafðar hafa verið í frammi í baráttunni gegn Marshalláformum og Marshallaðstoð. Ég ætla ekki heldur að fara inn á þá áætlun, sem hæstv. viðskmrh. rakti hér í umr. í fyrradag, að gerð hefði verið að tilhlutan ríkisstj. En ég vil segja það í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Reykv., að það kemur að sjálfsögðu margt til greina í sambandi við það, hvernig hægt verði að framkvæma þessa risaáætlun. Ég vil segja, að m. a. séu það 3 atriði. Það er það, að við fáum þá aðstöðu út í frá, sem við vonum og gerum ráð fyrir í sambandi við Marshallaðstoðina. Það er það, að við höfum nægilegt fjármagn innanlands til þátttökunnar, og í þriðja lagi, að við höfum nægilegt vinnuafl, án þess að tekið sé frá neinum framleiðslugreinum, til þess að framkvæma þessa stóru áætlun. Einnig má bæta því við, sem 1. þm. Reykv. benti á, að til þess að framleiðslan geti gengið og vonir geti staðið til, að nýjar verksmiðjur, ný skip og nýjar vélar geti notið sín, þurfa að verða þær breytingar í íslenzku þjóðfélagi, að hægt verði að framleiða með því verði, að vörurnar verði seljanlegar á erlendum markaði. Sú ríkisstj., sem nú situr, hefur viljað gera sitt til þess, að svo gæti orðið, og hún mun, meðan hún situr, gera sitt til þess, að svo geti orðið, hvernig sem það kann að takast. Ég vil segja það líka, að ég tel, að ég geti lýst yfir því, að ríkisstj. muni gera það, sem í hennar valdi stendur, til þess að framkvæma þá merkilegu áætlun, sem hér hefur verið skýrt frá, í hvaða röð sem framkvæmdirnar yrðu, og án þess að ég geti sagt um það. hvort hægt væri að framkvæma þetta út í yztu æsar. En eitt er nauðsynlegt í því sambandi, og það er, að frjálslynd, 1ýðræðissinnuð öfl í landinu vinni saman að framkvæmd þessarar áætlunar. Það þarf ekki að gera því skóna, að ó-vinir þessa máls vilja spilla fyrir framkvæmd þess á allan hugsanlegan hátt. Ég vildi vona, vegna íslenzku þjóðarinnar og Íslands, að þau frjálslyndu, lýðræðislegu öfl geti orðið nógu sterk í landi hér til þess að framkvæma þessa áætlun, og ég er öruggur um það, að með henni er hægt að tryggja þjóð vorri betri og blómlegri framtíð en áður. Það er tilgangur okkar, sem að henni vinnum, og tilgangur allra þeirra, sem vinna að framkvæmd hennar víðs vegar um heim, hver fyrir sína þjóð, og það er von mín, að þeim tilgangi verði náð.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að bæta miklu við það, sem ráðherrar þeir, er skýrslur fluttu um þetta mál í fyrradag, tóku þá fram um Marshalláætlunina og framkvæmdir og fyrirætlanir í því efni. En þótt ekki sé mikil ástæða til þess, vil ég fara um þetta nokkrum orðum. Ég mun þó ekki svara neitt ræðu hv. 2. þm. Reykv., því að ég geri ráð fyrir, að henni verði fullkomlega svarað af þeim, er með þetta mál fara fyrst og fremst af hálfu. ríkisstj. Ég mun heldur ekki ræða um þann ómerkilega róg um Bandaríkin, sem rekinn hefur verið í þessu sambandi; get þess aðeins sem minnar skoðunar, að mér virðist Bandaríkjastjórn hafa sýnt óvenjulega mikið víðsýni, framsýni og stórhug með framkomu sinni í þessu máli, sem hefur verið furðulega laus við eiginhagsmunasjónarmið. Það skýrist nú æ betur og betur til hrellingar fyrir þá, sem hafa skipað sér til andstöðu, en hinum til ánægju, sem hafa áhuga fyrir því, að Marshallaðstoðin verði til blessunar fyrir þær þjóðir, sem hún á að gera gagn. Það hefur verið reynt að hártoga þetta. Því hefur t. d. verið haldið fram, að Marshallaðstoðin væri leið fyrir Bandaríkin til þess að koma út alls konar afgangsvörurusli, en þetta hefur verið skemmtilega kveðið niður af Bandaríkjastjórn, sem leggur einmitt höfuðáherzluna á það, að sem allra mest vöruskipti fari fram milli þjóðanna sjálfra, en sem minnst verði sótt til Bandaríkjanna. - Ég mun ekki fjölyrða meira um þetta, en eina spurningu vil ég taka til athugunar. Átti Ísland að standa utan við þessi samtök? - Ég skil ekki, að nokkur Íslendingur haldi því fram ótilneyddur, að það hefði verið æskilegt, að við útilokuðum okkur frá samstarfi hinna 16 Evrópuþjóða, sem margar eru okkar beztu viðskiptaþjóðir. Slíkt gat ekki orðið nokkurt vit. Og ef Íslendingar hefðu tekið sig út úr, hefði ekki verið hægt að líta á það nema á einn veg, að þeir vildu ekkert samstarf eiga og aðeins duga þeim málstað, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur tekið að sér að þjóna. Þá kemur spurningin um það, hvort einhverjir sérstakir ágallar væru á því af hálfu Íslendinga að taka þátt í þessu samstarfi, sem réttlættu það að skerast úr leik. - Engu slíku er til að dreifa. Ef Íslendingar hefðu átt að stiga slíkt skref, hefði það verið vegna þess, að í samningnum hefðu falizt einhver þjóðhættuleg skilyrði. En engin slík skilyrði felast í honum frá okkar sjónarmiði, eftir að búið er að fá hann svo úr garði gerðan sem hæstv. utanrrh. hefur skýrt frá. Ráðleggingar hv. 2. þm. Reykv. í þessu efni eru því álíka viturlegar eins og ráðleggingar hans á stríðstímunum um að hætta að senda fisk til Bretlands, þegar Bretar stóðu einir í styrjöldinni gegn nazistum. Sá árangur, sem orðið hefur af Marshallaðstoðinni, er þegar mikill og verulegur fyrir Ísland, og þarf ég ekki að endurtaka það, sem um það hefur komið fram; en gerðir hafa verið stórir samningar, sem ekki hefðu orðið okkur jafnhagstæðir með öðru móti. Beinn ávinningur er alveg stórkostlegur. Hitt er svo annað mál, að réttindi þau og hlunnindi, sem við verðum aðnjótandi, fela í sér áminningu til okkar um það, að við verðum að halda vel á málum okkar heima fyrir og verðum alltaf illa staddir, ef atvinnuvegir okkar geta ekki borið sig. Óbreytt stendur það, að stórfelldur hagur hefur orðið af þessu samstarfi nú þegar. En eftir hverju eiga þá Íslendingar að sækjast í sambandi við Marshallaðstoðina? - Fyrst og fremst hagstæðum verzlunarsamningum. Það hefur líka verið meginstefna ríkisstj., eins og nú þegar hefur komið glöggt í ljós. En á svo að sækjast eftir meiru? Í því sambandi þarf að gera sér þess grein, hverjar þarfir Íslendinga muni verða á næstu árum. Þar mun verða mikil nauðsyn á margháttuðum stórframkvæmdum, og þótt við náum fullum greiðslujöfnuði við útlönd, þá kunnum við, ef ráðizt verður í stórar framkvæmdir, að þurfa á meira fé að halda, en fást kann fyrir útflutning okkar, og er þá hugsanlegt að leysa þetta í sambandi við Marshallaðstoðina. Mundi þá verða um tvennt að ræða: lán eða óafturkræft framlag. Varðandi lántöku þarf að athuga möguleikana til þess að greiða lánin, sem væru aðeins tekin til arðgæfra framkvæmda, en þar sem bezt er að komast sem mest hjá lánum, hef ég verið fylgjandi þeirri stefnu innan ríkisstj. að leita fyrir sér um það, hvort Íslendingar gætu orðið aðnjótandi óafturkræfs framlags. Nú má segja vitanlega, að það væri æskilegt, að Íslendingar væru svo á vegi staddir fjárhagslega, að þeir þyrftu ekki að hugleiða lántöku til þess að koma upp raforkuverum, verksmiðjum o. s. frv., en því er nú engan veginn þannig farið; innstæður eigum við nú engar, og því aðeins um þetta að velja: eitthvert erlent lánsfé eða óafturkræft framlag, ef fengizt gæti. Um áætlunina, sem viðskmrh. gerði skil í skýrslu sinni, er þess að geta, að ráðgert er, að allar þjóðir, sem þátt taka í þessu samstarfi, geri 4 ára áætlanir um innflutning sinn og, útflutning og geri í sambandi við þær grein fyrir fyrirætlunum sínum í framtíðinni, þar sem innflutningurinn hlýtur að takmarkast af framkvæmdunum í landinu. Því lét ríkisstj. gera drög að áætlun eða óskalista, eins og tekið hefur verið fram. Vitanlegt er, að inn í þessa áætlun er ekki allt tekið, smátt og stórt sem til greina gæti komið, t. d. kaup á ýmsum tækjum öðrum, en nefnd eru í áætluninni og margs konar byggingarframkvæmdir. Það eru aðeins stærstu liðirnir, sem teknir eru í þessi drög að áætlun. Hins vegar er óhætt að segja, að þessi áætlun er sett upp frá því sjónarmiði, að Íslendingar frá byrjun tapi engu tækifæri til þess að fá fjármagn inn í landið. Það hefur komið fram hér í umræðum, að áætlun þessi væri ekki hnitmiðuð þannig, að hún geti fallið inn í fjárfestingaráætlun þessa tímabils frá ári til árs. En að hnitmiða hana þannig er verkefni, sem ekki verður unnið fyrir fram, áætlunina verður að endurskoða frá ári til árs til þess að raða þannig niður, að fjárfestingin verði viðráðanleg og skynsamleg og hafi ekki truflandi áhrif. Að lokum ber þess að minnast, sem er hvað þýðingarmest, að því aðeins snýst þetta okkur til góðs, að við höfum þroska og skilning til að skapa heilbrigt atvinnulíf innan lands og meira jafnvægi og samræmi í fjármálalífið en nú er, og undir því er kominn árangur þessarar efnahagssamvinnu. Ef um hættu er að ræða í sambandi við hana, þá býr sú hætta í okkur sjálfum, og hún er sú, að þessi aðstoð verði til þess að svæfa okkur á verðinum heima fyrir og við förum að byggja óeðlilega mikið á utanaðkomandi aðstoð og gleymum því, að við verðum að standa á eigin fótum. Við verðum að hafa vit á að nota alla möguleika til að bæta hag þjóðarinnar án þess að missa sjónar á þessu stóra atriði.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur nú skýrt Alþ. frá þeim samtökum um viðreisn Evrópu, sem 16 þjóðir hafa ákveðið að taka þátt í og Ísland hefur gerzt aðili að. Einnig hefur hæstv. ríkisstj. látið þm. heyra drög að framkvæmdaáætlun fyrir næstu fjögur ár. Virðist manni fljótt á litið, að þar séu teknar til athugunar þarfir allra helztu atvinnuvega landsins, og er vel, að hæstv. ríkisstj. hefur gert grein fyrir þessu, þótt enn sé þörf ýmissa skýringa þar að lútandi. - Þetta er nú ekki í fyrsta skipti, sem um það er rætt á Alþ. að gera áætlanir um atvinnuframkvæmdir fyrir nokkurt tímabil. Haustið 1944 voru sett lög um nýbyggingarráð, sem átti að hafa það aðalverkefni að gera heildaráætlun um uppbyggingu atvinnulífsins á næstu 5 árum. Eftir að lögin höfðu verið samþ., var tekið til óspilltra málanna af hinu nýja ráði - ekki fyrst og fremst við að semja áætlunina, heldur við að eyða þeim peningum, sem landmenn áttu erlendis. Og þegar ráðið hætti störfum, var hver eyrir uppétinn, en engin heildaráætlun sjáanleg. Að vísu fór ekki allt þetta fé - en því miður allt of mikið - til óþarfra hluta og framkvæmda, sem hefðu átt að sitja á hakanum. Það munu hafa verið fullar 500 millj. kr., sem Íslendingar áttu erlendis, þegar lögin um nýbyggingarráð voru sett árið 1944. Ákveðið var, að þar af færu 300 millj. til nýrra atvinnuframkvæmda. Þá kom tillaga frá fulltrúum Framsfl. í fjhn. í báðum deildum Alþ. um það, að í stað 300 millj. skyldi leggja til hliðar 450 millj. í þessu skyni. En þeir, sem stóðu að fyrrv. ríkisstj., hindruðu það. Þeir bera því sameiginlega ábyrgð á því, að þær 150 millj., sem ágreiningur var um, eyddust á annan veg. Mér skildist á ræðu hv. 2. þm. Reykv. í gær, að hann teldi erlendar lántökur vafasamar og varasamar, og er ég þar sammála. Og ég býst nú við, að hv. þm. sjái nú, hve mikil mistök það voru, sem hann og hans flokkur bera ábyrgð á að ekki voru lagðar til hliðar meira en 300 millj. af fullum 500 millj., sem inneign okkar var 1944. Sá hv. þm. og flokkur hans er að vísu ekki einn undir þá sök seldur, hún er sameiginleg sök þeirra, sem studdu stj. Það voru valdamenn í landinu, sem vildu heldur, að 150 millj. færu til að auka eyðslu og óhóf, því að þeir töldu sig græða meir á því, en ef þeim væri beint inn í atvinnulífið. Eftir þeirri áætlun, sem hæstv. viðskmrh. las upp, er gert ráð fyrir því, að þær framkvæmdir, sem þar er reiknað með á næstu 4 árum, muni kosta um 360 millj. í erlendum gjaldeyri, en samtals um 540 millj. kr. Það er því svo, að þessar 150 millj. kr., sem feykt var út í veður og vind, eru full 40% þess, sem gert er ráð fyrir, að þurfi í erlendum gjaldeyri til að framkvæma þessa áætlun. Við værum því ólíku betur staddir, ef við hefðum þessa fúlgu nú í erlendum gjaldeyri. Þá hefði aðeins vantað röskar 200 milljónir í erlendum gjaldeyri til þess að koma áætluninni í framkvæmd í stað 360 millj., sem ekki er neitt útlit fyrir, að við munum taka í útflutningsverðmæti á næstu 4 árum, svo að áætlunin virðist ekki framkvæmanleg án nýrrar lántöku. Nú stoðar ekki að sakast um orðinn hlut, nú verðum við að líta á ástandið eins og það er. Það er þörf nýrra framkvæmda, en okkur skortir erlendan gjaldeyri, til þess að greiða með framkvæmdirnar. Það kemur þá til athugunar, hvernig ráða eigi fram úr þessum vandkvæðum. Ef ekki er tekið lán, verður þjóðin að bíða eftir framkvæmdunum. Í l. um fjárhagsráð, frá 1947, er ákveðið, að taka skuli undan 15 af hundraði af verðmæti útflutningsins til nýrra framkvæmda. Það væri æskilegt, að stj. upplýsti, hvernig þessu hefur verið varið 1947, og það, sem af er árinu 1948. Stj. hefur ef til vill ekki tök á því að gefa upplýsingar um þetta í þessum umr., en ég vænti þess, að þingið fái fljótlega upplýsingar um þetta. Það skiptir miklu í sambandi við þetta mál, að upplýst sé, hvað þjóðin getur varið miklu af tekjum sínum til nýrra framkvæmda. Það er margt í áætlun stj., sem ástæða er til að fá nánari upplýsingar um. Ég hef nýlega borið fram fyrirspurn varðandi vélaþörf landbúnaðarins, sem leyfð var í dag og kemur því væntanlega eftir nokkra daga á dagskrá. Ég fresta því að ræða það atriði. Þá væri æskilegt að fá nánari skýringar varðandi fyrirhugaðar raforkuframkvæmdir. Hæstv. viðskmrh. gat um stækkun Sogsvirkjunarinnar og nýtt orkuver við Laxá, en meiri framkvæmdir virðast fyrirhugaðar. Það væri æskilegt að fá nánari skýringar á áætlun stj. eða óskalista yfirleitt. Það er gott, að gerð séu drög að slíkri áætlun, en margt þarf vel að athuga, t. d. hvað er æskilegt og mögulegt með tilliti til vinnuaflsins, svo að það dragist ekki frá aðalatvinnuvegunum. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég geri ekki ráð fyrir því, að stj. skýri þetta frekar nú, en vænti þess, að stj. gefi nánari skýringar á málinu áður en langt um líður.



Herra forseti. Mér finnst, að í sambandi við þetta mikilsverða mál, sem hér er til umr., sé um þrjú höfuðatriði að ræða. Í fyrsta lagi það, hvort Marshallaðstoðin svonefnda hafi eðlilegu og gagnlegu hlutverki að gegna í heimsmálunum yfir höfuð að tala. Í öðru lagi, hvort Íslendingar hefðu átt að gerast aðilar að Marshalláætluninni og þá á hvern hátt, og í þriðja lagi, hvað Íslendingar hefðu getað gert, ef þeir hefðu ekki gerzt aðilar að Marshalláætluninni, og hvaða úrræði þeir flokkar og þau öfl benda á til lausnar þeim vandamálum, sem Marshallaðstoðinni er ætlað að leysa, ef úr þátttöku Íslendinga hefði ekki orðið. Ég ætla að leyfa mér að fara nokkrum orðum um hvert þessara þriggja höfuðatriða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að heimsstyrjöldin síðari gerbreytti allri fjárhagsaðstöðu Evrópuríkjanna. 1938 var verzlunarjöfnuður Evrópu að Sovétríkjunum frátöldum óhagstæður um 2.1 milljarð dollara. En þessi halli var jafnaður með duldum tekjum. Stærsti liður duldu teknanna voru vaxtatekjur, að upphæð 1,4 milljarðar dollara, og aðrar duldar tekjur námu 0.7 milljörðum dollara. Á síðasta árinu fyrir stríð og einnig á næstu árum á undan breyttist efnahagsafstaða Evrópuríkjanna því ekki gagnvart umheiminum þrátt fyrir hinn gífurlega óhagstæða verzlunarjöfnuð. Á árinu 1947, eða á s. l. ári, var aðstaðan hins vegar gerbreytt. Hinn óhagstæði verzlunarjöfnuður var þá 6.9 milljarðar dollara. Hins vegar hafa vextir af eignum Evrópulandanna í öðrum heimsálfum stórminnkað og voru á þessu ári aðeins 0.4 milljarðar dollara. Og í stað þess, að Evrópuríkin höfðu fyrir stríð ýmsar duldar tekjur auk vaxtateknanna, hafa þau nú dulin gjöld að upphæð 1 milljarður dollara. Greiðsluhalli Evrópuríkjanna varð því hvorki meira né minna en 7.5 milljarðar dollara s. l. ár. En sé litið á aðstöðu Evrópuríkjanna gagnvart Bandaríkjunum einum, þá var gjaldeyrisaðstaðan enn óhagstæðari. Hin mjög svo óhagstæða gjaldeyrisaðstaða Evrópuþjóðanna gagnvart umheiminum var jöfnuð á s. 1. ári 1947, með miklum lántökum í Bandaríkjunum og annars staðar, sérstaklega í Kanada, og enn fremur með sölu gulls og dollaraeigna. Hinn mikli greiðsluhalli, sem hafði orðið stríðsárin, hafði verið jafnaður á þennan sama hátt. Það má segja, að höfuðorsakir þessara miklu gjaldeyriserfiðleika Evrópuríkjanna hafi einkum verið þrjár, þ. e. a. s. í fyrsta lagi hin gífurlega eyðilegging framleiðslutækja í stríðinu, í öðru lagi sú breyting á allri iðnbyggingu Evrópu, sem hlauzt af hinu algera hruni framleiðslunnar í Þýzkalandi, og í þriðja lagi sú gerbreyting, sem varð á efnahagsafstöðu Evrópuríkjanna gagnvart umheiminum. Þau höfðu verið lánveitandi lönd fyrir styrjöldina, og inneignir þeirra voru að henni lokinni ekki nema brot af því, sem þær voru fyrir hana, og mörg lönd, sem áður höfðu átt inneignir, voru nú orðin skuldunautar. Þetta á við Evrópuríkin í heild, en erfiðleikar þeirra voru þó mjög misjafnlega miklir. Gjaldeyriserfiðleikar Vestur-Evrópuríkjanna voru meiri en Austur-Evrópuríkjanna, vegna þess að þau voru meiri matarframleiðslulönd og gátu hjálpað sér sjálf að því leyti miklu fremur, en Vestur-Evrópuríkin, sem hafa verið meiri iðnaðarlönd og verða að flytja inn matvæli og greiða með iðnaðarvörum, og komu framleiðsluerfiðleikarnir í stríðinu og eftir það því að ýmsu leyti verr niður á Vestur-Evrópuríkjunum. Eins og kunnugt er, var stríðskostnaður bandamannaríkjanna allra að mjög verulegu leyti greiddur af Bandaríkjum Norður-Ameríku, og eftir að stríðinu lauk, hættu Bandaríkin ekki, sem betur fer, þeim miklu vörusendingum til Evrópu, sem þau tóku upp í styrjöldinni, heldur héldu þeim áfram. Í stríðinu og fyrst eftir stríðið fóru vörusendingarnar, svo sem kunnugt er, fram í sérstöku formi, þ. e. a. s. samkvæmt hinum svonefndu láns- og leigulögum. En eftir að vörusendingar í því formi hættu, tóku við lánveitingar af hálfu Bandaríkjanna til einstakra Evrópuríkja. En þær lánveitingar voru ekki í skipulögðu formi og voru ekki gerðar samkv. neinni heildaráætlun. Það er alveg óhætt að fullyrða, að ef Bandaríkjamenn hefðu stöðvað vörusendingar sínar til Evrópu í lok stríðsins, hefði viðreisn Evrópu sótzt mjög seint. Viðreisn Evrópu hefði ekki getað gengið með þeim hraða, sem hefur þó tekizt að hafa á henni, án aðstoðar þessa ríkis, Bandaríkjanna, sem eitt allra stórveldanna var auðugra við lok styrjaldarinnar, en í upphafi hennar. Raunverulega er það kjarni Marshalláætlunarinnar svokölluðu, að henni er ætlað að verða framhald af láns- og leiguvörusendingunum á styrjaldarárunum og lánveitingunum eftir stríðsárin. Það er óvefengjanleg staðreynd, að ef Evrópuríkin eiga að geta reist fjárhag sinn úr rústum með þeim hraða, sem æskilegt væri, geta þau ekki komizt af án áframhaldandi aðstoðar frá Bandaríkjunum. Það, sem gerist með hinni svokölluðu Marshallaðstoð, er það fyrst og fremst, að sú aðstoð, sem Bandaríkin veittu á styrjaldarárunum og hafa veitt eftir stríðið, heldur áfram, en er sett í ákveðið kerfi, til þess að það megi vera tryggt, að það fé, sem óhjákvæmilegt er, að Bandaríkin leggi fram til Evrópuríkjanna, sé notað skynsamlega og samkvæmt heildaráætlun. Auðvitað er Marshalláætlunin ekki góðgerðarstarfsemi af hálfu Bandaríkjanna eintóm og jafnvel ekki fyrst og fremst. Það er hagsmunamál Bandaríkjanna sem eins helzta forusturíkis í heimsmálum, að efnahagur Evrópuríkjanna sé bærilegur og ekki sé þar allt í kalda koli, enda gæti það orðið til þess að efla óeðlilega vaxtarskilyrði sumra flokka, en eymd og volæði og erfiðleikar virðast vatn á myllu vissra flokka og einmitt þeirra, sem Bandaríkin telja aðallega á öndverðum meiði við sig í heimsstjórnmálum yfir höfuð að tala. Eins og hæstv. forsrh. lýsti greinilega í ræðu áðan, hafa það verið framfaraöfl í Bandaríkjunum, sem hafa viljað stuðla að framkvæmd Marshalláætlunarinnar, en hin íhaldssamari hafa verið henni andvíg. Þau hafa einnig reynt að hafa þau áhrif, að Bandaríkin hagnýttu sér þessa áætlun þannig, að þau græddu á hinum stórfelldu vörusendingum til Evrópu, og þarf engan að undra það, en það er óhætt að fullyrða, að stjórnarvöld Bandaríkjanna hafa verið þar vel og skynsamlega á verði, þannig að það er ekki hægt að segja, að áætlunin mótist af hagsmunum bandaríska auðvaldsins og bandarískra stóriðjuhringa. Bandarísk stjórnarvöld hafa haft úrslitavaldið, sem betur fer fyrir þau ríki, sem aðstoðarinnar eiga að njóta. Sannleikurinn er sá, að hagsmunir Bandaríkjanna sem stórveldis og hagsmunir Vestur-Evrópu hafa farið saman, fyrst og fremst að því er snertir nauðsynina á aðstoðinni yfirleitt og ennfremur að því er snertir veigamikil atriði í framkvæmd hennar, og þess vegna hefur áætlunin orðið og verður Vestur-Evrópuríkjunum til góðs. Það mun því óhætt að svara þeirri spurningu, sem ég varpaði fram í upphafi, þ. e. hvort Marshalláætlunin hefði gagnlegu hlutverki að gegna í heimsmálunum yfirleitt, þannig, að óhætt sé að fullyrða, að það sé fagnaðarefni fyrir Vestur-Evrópuþjóðirnar, að til hennar hefur verið stofnað. Þá kem ég að öðru höfuðatriðinu, sem ég nefndi í upphafi, þ. e. hvort Íslendingar hefðu átt að gerast aðilar að þessu samstarfi og á hvern hátt. Fjárhagsvandamál okkar Íslendinga eru að ýmsu leyti önnur en flestra hinna ríkjanna 15, sem að þessu samstarfi standa. Meginverkefnin hér eru ekki viðreisn atvinnuveganna eftir styrjöldina. Sem betur fer varð hér nær engin eyðilegging af völdum styrjaldarinnar. Meginfjárhagsvandamál okkar er fólgið í því, að þótt íslenzka þjóðin hafi við lok styrjaldarinnar verið miklum mun ríkari, en við upphaf hennar, og ríkari en nokkru sinni áður í sögu sinni, þá fór fjárhagskerfi hennar allt úr skorðum í styrjöldinni og vegna áhrifa, sem beinlínis má rekja til styrjaldarinnar. Fjárhagskerfið fór þannig úr skorðum, að gífurlegt misræmi hefur skapazt milli verðlags og framleiðslukostnaðar innanlands og verðlags í viðskiptalöndunum, miðað við gengisskráninguna hér. Af þessu mikla misræmi milli verðs og framleiðslukostnaðar innanlands annars vegar og erlendis hins vegar hefur leitt almennan gjaldeyrisskort, þannig að eftirspurn eftir gjaldeyri er miklu meiri, en fyrir styrjöldina og miklu meiri en hægt er að fullnægja með afrakstri útflutningsins. En það er ekki einungis um almennan gjaldeyrisskort að ræða, heldur einnig tilfinnanlegan skort á sérstökum gjaldeyri, þ. e. dollurum. Og jafnvel þótt við hefðum gnægð annars gjaldeyris, þá minnkaði ekki þar með skorturinn á þessum sérstaka gjaldeyri, dollurunum. Því er þannig háttað, að mikið af þeim vörum, sem flytja þarf inn og bráðnauðsynlegar mega teljast, svo sem kornvörum, áburði og vélum, verður bókstaflega ekki keypt nema fyrir dollara. Það má segja, að almenni gjaldeyrisskorturinn sé mál, sem Íslendingar geti ráðið einir við. Það eru skilyrði til að leysa það vandamál, ef vilji er fyrir hendi og ef menn geta orðið sammála um að gera þær ráðstafanir, sem til þess væru nauðsynlegar, og gæti þar margt komið til greina, þótt ég ræði það ekki frekar nú. En hitt er víst, að dollaraskorturinn er þess konar vandamál, að það getur ekki verið á valdi okkar Íslendinga einna að leysa það mál. Jafnvel þótt okkur tækist að bæta úr hinum almenna gjaldeyrisskorti og þótt við kæmum fjárhagskerfi okkar og utanríkisviðskiptum á heilbrigðan grundvöll þannig, að ekki væri um almennan gjaldeyrisskort að ræða, þá gæti samt sem áður verið um hinn sérstaka gjaldeyrisskort að ræða, dollaraskortinn. Hér er um að ræða þátt í alþjóðlegu vandamáli, sem er ekki á okkar valdi að leysa með innanlandsaðgerðum einum. En einmitt með Marshalláætluninni er verið að leitast við að leysa þetta mikla vandamál, dollaravandamálið, og þess vegna er alveg sérstök ástæða fyrir okkur að fagna henni. Við getum ekki vænzt þess, að nokkur utanaðkomandi aðstoð geti verið einhlít til þess að leysa hin almennu fjárhagsvandamál okkar, enda ættum við ekki að þurfa á slíkri aðstoð að halda. En það er engin minnkun að því að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi til að leysa þann vanda, sem er ekki á valdi okkar einna að leysa og er hluti af alþjóðlegu vandamáli, er ekki steðjar að okkur Íslendingum einum, heldur flestum þjóðum í Vestur-Evrópu og víðar. En hins vegar þurfum við auðvitað að athuga vel og rækilega, hvort nokkur þau skilyrði fylgi, sem geti ekki talizt aðgengileg. Ég ætla ekki að rekja ákvæði þess samnings, sem gerður var á sínum tíma við Bandaríkin af íslenzku ríkisstj., en einungis taka fram, að ég tel engin þeirra skilyrða, sem sett voru, eins og endanlega var gengið frá samningnum, geta talizt óaðgengileg fyrir Íslendinga eða hafa í för með sér nokkra hættu fyrir fjárhagslegt og stjórnmálalegt sjálfstæði landsins. En um einstök atriði má segja, að þau séu ekki alls kostar heppilega orðuð og íslenzk ríkisstjórnarvöld hefðu vafalaust orðað þau öðruvísi, ef þau hefðu átt þess kost að orða samninginn, en ekkert af þeim atriðum getur talizt höfuðatriði. Þá kem ég að því atriði, hvernig þátttöku Íslendinga er ætlað að verða. Það er hægt að gerast aðili að þessu samstarfi á fleiri en einn hátt. Ég tel tvímælalaust, að með tilliti til aðstöðu okkar sé eðlilegast, að þátttöku okkar verði hagað á þann veg, að landið reyni að afla sér aðstöðu til þess að selja afurðir sínar gegn dollurum. Aðstaða Íslendinga meðan á stríðinu stóð og eftir það hefur ekki verið með þeim hætti, að nauðsynlegt ætti að vera fyrir þá að verða aðnjótandi beinnar fjárhagslegrar aðstoðar. En af ástæðum, sem eru Íslendingum alveg óviðráðanlegar, er hér um að ræða sérstakt vandamál, dollaraskortinn, sem mjög er æskilegt, að hægt væri að nota þessa framkvæmd til að bæta úr, og það gæti orðið, ef Íslendingar öðluðust aðstöðu til þess að selja afurðir sínar með aðstoð þessa kerfis og fá dollaragreiðslu fyrir. Þá væri ráðið fram úr þessu sérstaka vandamáli, dollaraskortinum, án þess að Íslendingar yrðu nokkurrar beinnar aðstoðar aðnjótandi. En það má fullyrða, að flestar þjóðir, sem taka þátt í þessu samstarfi, hafa þörf fyrir meiri aðstoð, en Íslendingar. Þá tel ég einnig vel geta komið til greina að taka lán til kaupa á æskilegum og nauðsynlegum framleiðslutækjum. Hins vegar get ég tekið undir þau ummæli hv. 1. þm. Reykv., að ég er ekki sérstaklega hrifinn af því, að Íslendingar þiggi beinlínis gjafir, af því að ég tel, að aðrar þjóðir, sem þátt taka í þessum framkvæmdum, séu betur að slíku gjafafé komnar. En þó sýnist mér geta komið til greina að veita viðtöku tækjum, sem væru notuð til þess að auka framleiðslu þjóðarinnar, þannig að það heildarmarkmið, sem samstarfinu er sett, gæti náðst betur, en ella. En ég tel undir engum kringumstæðum geta komið til greina að taka lán til kaupa á neyzluvörum, og það ætti helzt ekki að taka við neyzluvörum sem gjöf, því að slíkt er ekki lausn á neinu fjárhagsvandamáli, hvorki fyrir okkur Íslendinga eina né heldur fyrir þær þjóðir í heild, sem að þessu samstarfi standa. Í því sambandi vil ég algerlega taka undir orð hæstv. menntmrh. áðan, að það er rétt að vera vel á verði gegn því að þátttaka okkar í Marshalláætluninni verði ekki til þess, að við sláum lausn fjárhagsvandamála okkar á frest, en mér sýnist alveg sérstaklega, að lántaka til nauðsynjavörukaupa gæti orðið til þess og jafnvel líka það, að þiggja nauðsynjavörur að gjöf. Þá er ég kominn að þriðja og síðasta atriðinu, sem ég ætla að gera að umtalsefni, þ. e. a. s. því, hvað Íslendingar hefðu getað gert, ef þeir hefðu hafnað þátttöku í Marshalláætluninni. Hér vaknar m. ö. o. sú spurning, hvaða ráð það séu, sem andstæðingar þess, að við Íslendingar tökum þátt í Marshalláætluninni, benda á til úrlausnar þeim vanda, sem þátttökunni er ætlað að leysa. Þær staðreyndir, sem við blasa, eru að hér er nú almennur gjaldeyrisskortur og enn fremur sérstakur skortur á dollurum. Fulltrúar hv. Sósfl. hafa ekki heyrzt benda á nein úrræði, sem alvarlega verði tekin, í dollaravandamálinu. Aftur á móti hafa þeir bent á úrræði, sem ætlað mun að vera lausn á hinum almenna gjaldeyrisskorti þjóðarinnar, og úrræðið er ofur einfalt. Þeir segja sem svo. Það er nógur markaður fyrir útflutningsvörur okkar, t. d. freðfiskinn. Það er nógur markaður í Austur-Evrópu fyrir allar þær útflutningsvörur okkar, sem er ekki hægt að selja með góðu móti í Vestur-Evrópu. Við getum selt meginhlutann af vörum okkar í vöruskiptum fyrir ágætt verð. Við eigum því ekki að vera að heimta dollara eða pund fyrir þær. En hér er því fyrst til að svara, að það er algerlega út í bláinn, þegar haldið er fram, að við getum fengið allar þær vörur, sem við þurfum á að halda, í vöruskiptalöndunum. Margar vörur eru ófáanlegar nema gegn dollurum, ófáanlegar nema í Bandaríkjunum, og jafnvel mjög þýðingarmiklar vörur, t. d. áburður og vélar. Það er því alveg óhætt að fullyrða, að vöruskiptaverzlunin, sem forustumenn hv. Sósfl. eru alltaf að benda á, getur ekki talizt neitt alls herjar úrræði, því að hún gæti ekki tryggt okkur allar þær vörur, sem við þurfum. Auk þess held ég, að það sé óhætt að fullyrða, eða það er a. m. k. mjög vafasamt, að það geti tekizt að fá markaði í þessum löndum fyrir allar útflutningsafurðir okkar, sérstaklega hraðfrysta fiskinn, en jafnvel þó að það væri hægt, er rétt að athuga, hvað það þýddi fyrir þjóðarbúskap Íslendinga, ef þessi leið væri farin til úrbóta. Það jafngilti nefnilega gengislækkun. Það er vitanlegt, að það veldur útflutningi íslenzkra afurða erfiðleikum, sérstaklega hvað snertir hraðfrysta fiskinn, að skipta við ýmsar gömlu viðskiptaþjóðirnar. Verðlagið er ekki nógu hátt. Það má hins vegar vel vera, að verð í clearing-löndunum reyndist hærra. En með því er ekki nema hálfsögð sagan, að bera saman útflutning til t. d. Bretlands annars vegar og clearing-landanna hins vegar. Við verðum að bera saman kaupmátt andvirðis útflutningsvörunnar, þ. e. a. s. verð þeirrar vöru, sem við mundum ráðstafa gjaldeyristekjunum til kaupa á. Ef við athugum þá hlið málsins, þá er það kunnugt, að verðlagið á þeim vörum, sem við þurfum að flytja inn, er miklu hærra í clearing-löndunum, en í löndum, sem hafa dollara- eða pundagjaldeyri. Þetta er staðreynd, sem er alkunn, en oft skortir nákvæman rökstuðning fyrir. Ég hef því athugað nokkrar vörutegundir og borið saman verðlag á þeim í dollara- eða pundagjaldeyri og í clearing-gjaldeyri. Ég valdi tvær vörutegundir, sem fluttar eru inn bæði frá Englandi og Tékkóslóvakíu. Hér er um nákvæmlega sömu vöru að ræða og gæðin eru jöfn. Annað eru galvaniseruð rör af ýmsum stærðum. Frá Englandi kostuðu hálftommu rör kr. 2.43 pr. metra, en frá Tékkóslóvakíu kostuðu þau kr. 3.88 pr. metra í heildsölu hér. Verðið var m. ö. o. 50% hærra frá Tékkóslóvakíu. Heiltommu rör kostuðu frá Englandi kr. 4,08 pr. metra, en frá Tékkóslóvakíu. kr. 6,60. Tveggja tommu rör kostuðu frá Englandi kr. 9,70 pr. metra, en frá Tékkóslóvakíu kr. 15,57 pr. metra. Verðlagið á þessari þýðingarmiklu vöru er þannig um 50% hærra frá Tékkóslóvakíu en frá Englandi. Hér er svo önnur vörutegund, líka fullkomlega sambærileg. Það er gaddavír í 50 kg rúllum. Frá Englandi kostar hann í heildsölu hér kr. 85,12 50 kg rúlla, en frá Tékkóslóvakíu. í heildsölu hér kr. 110.12 nákvæmlega eins rúlla. Enn þá eitt dæmi, um þvottaduft. Frá Englandi er verðið á rinso-þvottadufti hér í heildsölu kr. 1,86 pakkinn, en jafnmikið af ítölsku persil-þvottadufti kostar í heildsölu hér kr. 4,78. Hér er ekki um sömu gæði að ræða. Hið enska er betra, því að í því er sápa, en klór í hinu ítalska. Um þetta mætti nefna fjöldamörg fleiri dæmi, en ég læt þetta nægja til þess að renna skýrum rökum undir þá staðreynd, að verðlagið í clearing-löndunum, þ. e. verðlagið á innflutningi þaðan, er miklu hærra, en verðlagið á innflutningi frá löndum, er hafa dollara- eða pundagjaldmiðil. Með öðrum orðum, það sem skeður í clearing-viðskiptunum er það, að við seljum útflutningsvöruna við hærra verði gegn því að kaupa innflutningsvöruna hærra verði. Gjaldeyrisskortur útvegsins og útflutningsverzlunarinnar er leystur með því að láta innflutninginn, neytendurna, greiða hærra verð fyrir hina innfluttu vöru. Gjaldeyrisskorturinn er leystur með því einfalda móti, að verðlagið innanlands er látið hækka, neytendurnir látnir borga brúsann til styrktar útflutningnum. Þetta er leið, sem er þekkt undir öðru nafni. Hún er venjulega kölluð gengislækkunarleiðin. Í hverju er hún fólgin? Í því að hækka skráð verð erlendrar myntar og auka þannig tekjur útflutningsverzlunarinnar í krónum, en láta innflutninginn greiða tilsvarandi hærra verð fyrir innflutningsvöruna og selja hana svo almenningi með tilsvarandi hærra verði: Clearing-viðskiptin valda almennri verðhækkun innanlands, um leið og þau auka tekjur útflutningsatvinnuveganna, og eru því nákvæmlega hliðstæð gengislækkunarleiðinni, enda getur hver maður séð það í hendi sér, að það er enginn vandi að gera útflutningsverzlunina til þeirra landa, sem hafa dollara- eða pundgjaldmiðil, arðbæra með því að breyta gengisskráningu dollarans eða pundsins, en það mundi þýða, að innflutningsverzlunin og að lokum almenningur yrði að borga vörur frá þessum löndum þeim mun hærra verði. Á þessi atriði hefur ekki verið bent nógu rækilega í umræðunum. Þetta eru úrræðin, sem Sósfl. bendir á sem helzta ráðið í stað þátttöku okkar í Marshalláætluninni, og þau ráð jafngilda raunverulega gengislækkun. Sósfl. hefur ekki bent á neitt ráð gegn hinum sérstaka gjaldeyrisskorti, dollaraskortinum, og til úrbóta hinum almennu erfiðleikum útflutningsatvinnuveganna og útflutningsverzlunarinnar ekki annað en ráð, sem jafngildir gengislækkun. Það eru hörmuleg örlög, að það skuli reynast meginstefna Sósfl. í utanríkismálum að mæla með ráðstöfunum, sem eru í rauninni ekki annað en gengislækkun. Sannleikurinn er sá, og með því vil ég ljúka máli mínu, að Sósfl. tekur á sig mjög þunga ábyrgð til þess að taka undir herópið, sem hljómar frá Moskvu. Það eru augljósir hagsmunir fyrir Íslendinga að gerast aðilar að Marshallsamningnum. Þar er um að ræða samstarf vestrænna þjóða. Afskiptaleysi Íslendinga af því samstarfi væri hið sama og að stofna mjög þýðingarmiklum viðskiptahagsmunum okkar í augljósa hættu. Þess vegna er það vissulega mikill ábyrgðarhluti, sem hv. Sósfl. tekur á sig með því að beita sér gegn svo augljósum hagsmunum íslenzku þjóðarinnar. En þó má vera, að það geti orðið Íslendingum til nokkurrar gæfu, að hv. Sósfl. skuli taka undir það austræna lag, sem nú er kveðið um allan heim, þ. e. ef þessi söngur hans hjálpar einhverjum Íslendingi til þess að átta sig á eðli og tilgangi þessa flokks.



Herra forseti. Ræða hv. þm. V-Húnv. minnti mig á ræðu hv. 2. þm. Reykv. Í síðari hluta ræðu sinnar talaði hv. 2. þm. Reykv. mjög mikið um það, hversu við hefðum lítillækkað okkur með því að gerast aðilar að þessum samningi, og fór um það sem hörðustum orðum, hvílík óstjórn það hefði verið í landinu, sem hefði leitt til þess. Svo fór hann að ásaka okkur fyrir það, að við hefðum ekki enn þá þegið gjafir. Það var að hans áliti hið mesta glapræði, sem við höfðum framið, að nota samninginn til þess að selja afurðir landsins, og hann kom þar hæst í sinni löngu ræðu, þegar hann skýrði þessa meginfirru, sem við hefðum framið, að þiggja ekki gjafir, heldur láta nægja að greiða fyrir sölu afurðanna. Það er ekki þörf á að fjölyrða um þetta. Þetta eru algerlega rökþrot hjá hv. 2. þm. Reykv. og eðlileg afleiðing þess, hvern málstað hann er að verja. Því verður ekki neitað, að þegar þessi hv. þm. leggur stund á ræðuhöld, þá er honum lagið að verja vondan málstað. En þegar ég sagði það, að hógværar athugasemdir hv. þm. V-Húnv. minntu á þetta, er það vegna þess, .að fram að þessu hafa allir vitað, að hv. þm. V-Húnv. hefur verið sannfærður um það af öllum mætti sínum, hvílíkur ófögnuður nýsköpun atvinnuveganna hefur verið. Við könnumst öll við þetta: Fyrst er spýta, svo er spýta; - ég vil sízt gera lítið úr því, sem þessi hv. þm. með sína víðtæku þekkingu hefur lagt gott til málanna á Alþ. en við gátum skilið afstöðu hans, af því að við vitum, að hann er langíhaldssamasti þm., sem hér á Alþ. hefur setið um áratugi. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að honum blöskri, þegar á að taka svona margar spýtur og byggja úr þeim svona mikið. Málflutningur hv. þm. V-Húnv. viðvíkjandi nýsköpuninni minnti of mikið á málflutning hv. 2. þm. Reykv., og ástæðan er sú sama, að þótt maðurinn sé snjall, er málstaðurinn svo göróttur, að hann hlýtur að verða erfiður til varnar. Ég vil nú ekki hafa um þetta mörg orð, en úr því að hv. þm. V-Húnv. fór að blanda umræðum um nýsköpunina inn í þetta mál, sem verið er að ræða hér, þá er sjálfsagt að svara honum eins og rök standa til. Það hefur ekki verið tekin önnur upphæð til nýsköpunarinnar en sú, sem á sínum tíma var tekin frá til þeirra hluta, og raunverulega ekki verið eytt til hennar á þessum árum öðru en þeim milljónum, sem þar voru teknar frá. Hv. 2. þm. Reykv. lagði mér þau orð í munn, og var það undirstaðan í hans ræðu, að ég hefði sagt, að Íslendingar hefðu haft 85% af verzlunarviðskiptum sínum við þátttökulöndin í viðreisnarsamstarfinu og með þessu samstarfi væri tryggt, að þetta héldi svona áfram, og þar með væri allt í lagi. Ekkert af þessu sagði ég, og minn rökstuðningur er á annan veg. Eins og hv. 2. þm. Reykv. getur lesið, ef hann lítur í pretun af ræðu minni, þá vakti ég athygli á því, að bæði inn- og útflutningsverzlun okkar væri nálægt því að nema 85% við þessi þátttökulönd í viðreisnarsamstarfinu og að það þyrfti ekki að fara mörgum orðum um það, hvílíkur voði væri á ferðum, ef verzlunartengslin við þessi lönd væru slitin. Ég sagði ekki, að allt væri í lagi, þó að þessum tengslum væri haldið áfram, heldur lagði ég áherzlu á það, að voði væri fyrir hendi, ef þau væru slitin. Allir, sem hafa heyrt ræður hv. 2. þm. Reykv., bæði þá löngu í gær og eins aðrar styttri og lengri ræður, bæði að nótt og degi, sumar og vetur, vita, að aðaláhugamál hans er að slíta þessi tengsl, og það án þess, að hann, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, gæti bent á nokkuð annað frambærilegt, sem ætti að koma í staðinn fyrir þau verzlunartengsl, sem hann þannig vill losna við. Hvað væri það annað en að segja, að við hefðum ekki áhuga fyrir áframhaldandi verzlunarviðskiptum við þessar þjóðir, ef við svöruðum tilboði um þátttöku í endurreisnarsamstarfinu með því, að við hefðum ekki áhuga fyrir þessu samstarfi? Það er margtekið fram, að það er verið að ryðja úr vegi óeðlilegum verzlunarhöftum milli þjóðanna og efla eðlileg verzlunarviðskipti þeirra á milli og meðal annars til að koma á eðlilegri verkaskiptingu í uppbyggingu þessara landa. Þetta er allt í þeim samningi, sem ríkisstj. gerði með samþykki forseta Íslands á s. l. sumri, og ef við hefðum neitað að gera þennan samning, þá hefði það verið sama og að segja: „Við viljum ekki efla og tryggja viðskipti við okkur“. Við hefðum slegið á útrétta hönd, og það þarf meira en þriggja tíma ræðu hv. 2. þm. Reykv. til að sannfæra nokkurn mann um það, að slík yfirlýsing hefði ekki jafngilt því að segja, að við vildum ekki viðskipti við þessar þjóðir. - Hv. 2. þm. Reykv. segir, að þessar þjóðir séu að efla fiskveiðar sínar, það sé bara í bili, sem þær þurfi á fiski frá okkur að halda. En þær upplýsingar, sem hann fór með, voru allar úr lagi færðar, og er ekki við öðru að búast vegna þeirrar firru, sem hann hefur haldið fram. Setjum svo, að einhverjar líkur séu til þess, að þessar þjóðir sumar, og kannske allar, vilji efla fiskveiðar sínar, - heldur þá hv. 2. þm. Reykv., að bezta ráðið til þess fyrir okkur að halda mörkuðum hjá þessum þjóðum, sé að neita þeim um fisk, á meðan þær þurfa á honum að halda, og að við getum þá selt hann til þeirra, þegar þær eru búnar að búa sig út til að afla fisksins sjálfar, og þetta er alveg án tillits til þess, hvort við höfum í annað hús að venda, og mun ég víkja að því síðar. Hv. 2. þm. Reykv. kemst ekki fram hjá þeirri staðreynd, að öll hans rök hníga í þá átt, að við slítum verzlunarviðskiptum við þær þjóðir, sem við höfum haft 85% af verzlunarviðskiptum okkar við að meðaltali hin síðari ár eftir stríðið. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um það langt mál, að ríkisstj. hefði algerlega látið undir höfuð leggjast að minna á það, hverja þýðingu fiskveiðar hefðu fyrir Íslendinga, og einnig að fá því svo skipað í því samstarfi um efnahagsuppbyggingu, sem nú fer fram, að tekið verði tillit til Íslendinga sem fiskveiðiþjóðar. Þetta átti að vera okkar höfuðsök. Ég vil nú minna á það, að raunar var óþarfi fyrir mig og aðra að fara um þetta atriði mörgum orðum að þessu sinni, vegna þess að í umr., sem fóru fram í Sþ. 14. okt. s. l. ár, gat ég þess, að einmitt þetta væri höfuðþátturinn í þessu samstarfi af okkar hálfu, með leyfi hæstv. forseta: „Umfram allt beindist þó þátttaka Íslands að því að minna þær þjóðir, sem þarna voru saman komnar, á, að Ísland hefði til sölu fisk, sem þær gætu notað. Mun það öllum vera augljóst, að það er lífsskilyrði fyrir Íslendinga, að í áætlunum um endurreisn Norðurálfu sé hæfilegt tillit tekið til fiskveiðanna og séð fyrir, að flestir geti orðið neytendur fisks, bæði sjálfum sér og framleiðendunum til gagns. Fulltrúi Íslands beindi áhrifum sínum einkum að því að brýna þetta fyrir mönnum. Skal ekki um það sagt, að hverju gagni það kemur. En hitt er ljóst, að ekki hefði okkar hlutur orðið betri, ef fiskurinn hefði alveg fallið niður, þegar rætt var um matarþörf þessara Evrópuþjóða og áætlanir gerðar um fullnægingu hennar.“ Þetta, sem hv. þm. taldi nú vera höfuðsök okkar í þessum efnum, var þannig fyrsta atriðið, sem við lögðum fyrir fulltrúa okkar í þessu samstarfi að minna á, og hv. þm. vissi þetta óskaplega vel. Ég veit að vísu, að hann varð mállaus í umr. í fyrra, en ég hef ekki orðið var við, að hann hafi misst minnið, allra sízt til langframa, enda kom málið aftur, og þá vonandi líka minnið. En ríkisstj. hefur fyllilega gert skyldu sína í þessu efni. Auðvitað var ekki látið við það sitja, sem þá kom fram, heldur hefur okkar starf beinzt að því, að þetta samstarf gæti greitt fyrir sölu okkar afurða, það er margoft tekið fram, og það er gersamlega ástæðulaust fyrir hv. þm. að eyða löngu máli í það að láta svo sem hann viti ekkert um þetta. Þá var veigamikiil þáttur í ræðu hans tal um það, að við hefðum einnig gert okkur seka um að vanrækja öflun markaða í Austur-Evrópu. Hefðum við gert það vafalaust fyrir áhrif frá þessum Marshalllöndum, áhrif auðjöfranna þar, á sama tíma sem fiskveiðahringirnir í þessum vesturlöndum væru svo bæði að taka undan okkur markaðina í Vestur- og Austur-Evrópu. Hv. þm. minntist þar á sinn gamla vin, Semenoff, og taldi þeim að kenna, hversu hann hefði flekað okkur. Hann hélt líka einu sinni fram, að ég væri hluthafi í Unilever. Því miður hef ég ekki komizt svo hátt í fjármálaheiminum að eiga hlutabréf í svo fínu félagi. Hitt get ég mæta vel skilið, að hv. þm. sé þetta félag mjög hugstætt, þannig að hann getur naumast haldið hér ræðu án þess að minnast á það, því að það lítur út fyrir, að þessi fiskveiðahringur, eða hvað þetta er, hafi náð sambandi við sum ríki í Austur-Evrópu. Ég hef hér í höndum rit, skýrslu frá júlí 1948, og segir þar, að þá nýlega, eftir að kommúnistar brutust til valda í Tékkóslóvakíu, hafi Unileverhringurinn verið gerður agent tékkóslavnesku stj. til að kaupa sérstakar tegundir olíu og feitmetis. Þetta er nú hringurinn, sem hv. þm. er alltaf að hræða okkur með. Íslenzka stj. hefur ekki haft samband við hann fram að þessu. En við megum þá eiga von á því, ef þessi hv. þm. einhvern tíma nær hér völdum, sem ég vona að seint verði, að þá verði það hans fyrsta verk að kalla þessa fornvini sína til að gera þá að einkaumboðsmönnum varðandi alla lýsissölu okkar og feitmetis. Þannig hafa bræður hans í Tékkóslóvakíu farið að, enda þekkjum við, að menn í þessum flokki ávíta aðra mest fyrir þá hluti, sem þeir sjálfir eru staðráðnir í að taka upp. Og það er líka vitað, að margir auðmenn hafa komið sér vel fyrir um samstarf við ráðandi menn í kommúnistaflokkum margra landa. Og flestir limirnir dansa nú eins á þessum slóðum, og þarf vart að efa, að ástin muni einnig ná til íslenzkra flokksbræðra, þótt þeir telji í bili hagkvæmara að skamma þessa menn þar úti. En hvað er til í þessum sögum, sem hv. 2. þm. Reykv. er alltaf að segja um það, að ríkisstj. hafi vanrækt að afla markaða fyrir afurðir landsmanna í Austur-Evrópu? Nú er það að vísu alveg eins og þessi hv. þm. sagði, að stundum er vafasamur hagnaður af þessum verzlunarsamningum, þó að viðkomandi lönd kaupi hærra verði, með því að oft verður að greiða hærra verð fyrir þær vörur, sem þaðan eru keyptar. Á þetta er oft bent, og hv. þm., sem síðast talaði, færði að því óvenjulega glögg rök, sem var ágætt að fá fram. Þó verður að hafa í huga, að það er munur á vörutegundum. Og sumar vörur frá þessum löndum hygg ég að séu allt að því samkeppnisfærar, og það réttlætir að nokkru það, sem ríkisstj. hefur verið að gera, að hún hefur þegar lagt allt kapp á og ekkert látið undir höfuð leggjast til þess að ná verzlunarsamningum við þessi austrænu lönd. Ég hef nú gaman af því, að hér í Alþ. flytur hv. 2. þm. Reykv. engar ræður svo um þetta efni, að hann tali ekki um, hversu mikill munur sé á þröngsýni íslenzku stj. og norsku stjórninni, - hún sé ekki hrædd við að skipta við Austur-Evrópu. En sannleikurinn er sá, að norsku kommúnistablöðin segja nákvæmlega það sama um norsku stj. eins og kommúnistar segja hér um mig og aðra meðlimi stj. Eins og drepið var á í umræðum um daginn, eru kommúnistablöðin uppprentun hvert upp úr öðru. Ég las í vor grein, sem birtist 27. marz 1948, um stjórnmálin í Noregi. Mér brá, því að mér fannst þetta allt vera skammir um mig úr Þjóðviljanum. En það var Lange utanrrh. Noregs, sem talað var um. Það var talað um Bandaríkin og yfirráð og einokun og herstöðvar og allt, sem heiti hefur. Og svo var sagt um Lange, eins og mig, að hann vildi ekki skipta við Austur-Evrópu. Og sérstök áherzla var lögð á ríkin í Suðaustur-Evrópu. Orðalagið var það sama og hér er notað, aðeins breytt til um mannanöfn og landa eftir því, sem þurfti á að halda. Þetta er ekki óeðlilegt. Menn eru meir og meir að skilja, að öll skrif og allar kenningar þessara hv. þm., svo glöggir og greinagóðir sem þeir sýnast í daglegri umgengni, þær koma utan frá. Þetta er allt úr einni allsherjar uppsprettu. Þeir verða að taka það, sem að þeim er rétt, hvort sem það er vegna þess, að þeir fá peningana þaðan, sem halda þeim og þeirra flokki uppi, eða eingöngu af trúarlegu ofstæki fyrir kenningunni. Hitt er óumdeilanlegt, að það er nákvæmlega sami söngur, sem þeir kyrja í öllum löndum, alveg án tillits til þess, þótt aðstæður séu ólíkar í hverju einstöku landi, af því að þessir menn hafa ekki frjálsræði til þess að hreyfa sig og ráða ekki nema að sáralitlu leyti, hverju þeir mega halda fram á hverjum tíma. Þetta kemur einnig fyrir æðstu postula í þessum félagskap. Þeir afvenjast að beita sinni gagnrýni. Það var hlegið að því á fundi Sameinuðu þjóðanna, þegar Vishinsky, einn snjallasti og mælskasti maður í heimi, fór að vitna til þess um árásarvilja Bandaríkjanna, að olíufélag í Bandaríkjunum væri búið að gefa út kort um þriðju heimsstyrjöldina, sem átti að heyjast mjög yfir Kyrrahafseyjum. Þegar kortið var skoðað, kom í ljós, að þetta var þriðja stríðskortið, sem var gefið út af þessu félagi. Fyrri stríðskort þess voru annað frá austurvígstöðvunum og hitt frá vesturvígstöðvunum. Þriðja stríðskortið var yfir Kyrrahafsvígstöðvarnar. Öll voru kortin frá árunum 1944 og 1945. En þetta var nú ein af aðalröksemdunum hjá Vishinsky fyrir árásarvilja Bandaríkjanna, að nú væri búið að semja kortið um næsta stríð, og skyldi því til skarar skríða og ráðast á þá friðelskandi Rússa. Þessi saga er ákaflega einkennandi fyrir baráttuaðferð þessara manna. Það sýnist vera einhver allsherjar áróðursvél, sem ryður út ósköpum öllum af upplýsingum. En jafnvel þeir, sem eru meðal þeirra fremstu og snjöllustu og njóta jafnvel alheimsaðdáunar fyrir greind og dugnað í sínu starfi, eins og Vishinsky, þeir hafa enga gagnrýni í sér til þess að vara sig á því, sem úr áróðursvélinni kemur. - Alveg eins er það með hv. 2. þm. Reykv. og flokksbræður hans hér. Þeim hefur verið sagt að halda fram, að við Íslendingar vildum engin skipti hafa við Austur-Evrópu. Það hefur engin áhrif, þó að staðreyndirnar tali allt öðru máli. Væri miklu nær sönnu og fólst jafnvel í rökstuðningi hjá hv. þm., sem síðast talaði - að ávíta stj. fyrir að hafa gert of mikið af clearing-viðskiptasamningum við Austur-Evrópu. En hinu er haldið fram, af því að þessum mönnum er sagt það, þó að stj. hafi ekkert tækifæri látið ónotað til þess að reyna að skipta við þessi lönd, sem og dæmin sýna. Við skulum líta á þessi lönd, sem helzt koma til greina. Árið 1946 var selt til Finnlands fyrir 1 millj., 308 þús. kr. Árið 1947, þegar samningar voru gerðir á mína ábyrgð, fer salan upp í 3 millj., 778 þús. kr. Og 1948, þegar samningar eru enn gerðir á mína ábyrgð, er flutt út þangað í jan. til ágúst fyrir 7 millj., 46 þús. kr. Lýsir þetta ekki ákaflega vel vilja mínum til að hindra viðskipti við Finnland? Lítum þá á Pólland. Árið 1946, þegar hv. þm. Siglf. var ráðh. sjávarútvegsmála og hafði með söluna að gera, var flutt út þangað fyrir 752 þús. kr. Árið 1947, þegar þetta var á minni ábyrgð, var þangað flutt út fyrir 4 millj., 598 þús. kr. Það, sem af er þessu ári til ágústloka, er þangað flutt fyrir 3 millj., 232 þús. kr., eða meir en fjórum sinnum meira en árið 1946, og þó er mikið af vörunum, sem fara eiga til Póllands, ófarið enn þá. Þannig verður enginn vafi, að langhæsta árið verður 1948. Enn má geta í sambandi við Pólland og Finnland, að það hefur verið gengið mjög eftir þeim að taka við sérstaklega freðfiski og þeir lýst yfir, að hann vildu þeir alls ekki kaupa og ekki ísaðan fisk heldur. Þeir hafa fengizt til að gera samning um aðrar afurðir, en ekki þessar fisktegundir. Þetta hefur þeim þó verið margboðið. Þá kem ég að því, sem hv. þm. sagði, að þjóðir Austur-Evrópu, ætluðu ekki að veiða fisk, svo að við þyrftum ekki að óttast, að þær vildu ekki skipta við okkur eftir nokkur ár. Á árinu 1947, um það bil sem hv. þm. Siglf. var að láta af embætti, keyptu Pólverjar togara frá Englandi, til þess að þeir gætu veitt fisk sjálfir. Og það er ekki launungarmál, að Pólverjar eru að falast eftir að fá keypta íslenzka togara. Þeir vilja ekki kaupa af okkur fiskinn, en vilja kaupa af okkur togarana. Við höfum gengið á eftir þeim með grasið í skónum, en þeir hafa ekki viljað fiskinn. Það er öfugt með þá við þjóðir Vestur-Evrópu. Þær vilja kaupa afurðir okkar og hafa samstarf við okkur um að byggja atvinnulífið þannig, að við getum lifað með okkar framleiðslu. Hv. þm. hefur mikið talað um Tékkóslóvakíu og þann einstaka fjandskap, sem ég eigi að hafá sýnt viðskiptunum við það land. Árið 1946, þegar þessi hv. þm. hafði enn þá áhrif á ríkisstj:, var þangað flutt fyrir 8 millj., 519 þús. kr. Árið 1947 fyrir 14 millj., 161 þús. kr. Og jan.-ágúst 1948 fyrir 22 millj., 651 þús. kr. Og mikið er enn eftir að flytja þangað. Lýsir þetta því, að ég hafi haft mikla andúð á að semja við Tékkóslóvakíu? Ég hef lagt mig allan fram við að finna möguleika til að auka viðskipti víð Tékkóslóvakíu og önnur lönd Austur-Evrópu. Það er einmitt ég og það eru einmitt þeir flokkar, sem nú standa að ríkisstj., sem vilja gera það, sem hv. þm. segist hafa viljað, að skipta við allar þjóðir alveg án tillits til pólitískra skoðana. Og ég vil nú leggja strax eitt dæmi fyrir hv. þm. Hann sagði í gær, að við ættum að skipta við allar þjóðir. Hvað segir hann um það að taka upp viðskipti við Spán? Við skulum sjá, hverjar undirtektirnar verða í Þjóðviljanum. Ég hef gert ráðstafanir til þess, en nauðsynlegt er þá að taka upp diplómatískt samband við Spán. Ég álít ekki fært að neita diplómatísku sambandi við þjóð, sem við hugsanlega getum haft mikil viðskipti við. Þarna fáum við einfalt skóladæmi um það, hvort hv. þm. lætur sér standa á sama, hvaða stjórnarfyrirkomulag er í landinu, sem við skiptum við. Nei, sannleikurinn um þennan hv. þm. er, að hann vill ekki hafa viðskipti við aðrar þjóðir en þær, þar sem hans stjórnmálastefna, kommúnisminn, ræður svo miklu, að við Íslendingar verðum verzlunarlega algerlega háðir fyrirskipunum frá slíkum þjóðum. Það er það, sem fyrir þessum hv. þm. vakir, og ekki neitt annað. Varðandi Austur-Þýzkaland er rétt að geta þess, að nú, eftir að okkur hefur tekizt að ná samkomulagi um sölu á ísuðum fiski til Vestur-Þýzkalands, þótti okkur sjálfsagt að reyna að ná samkomulagi líka þangað. Þetta var reynt á þeim tíma þegar hv. þm. Siglf. var sjútvmrh., en kom algert nei við. Síðan hefur lítið í þessu gengið. En nú sendi ég gagngert í sumar sérstakan sendimann til Berlínar til að tala þar við rétt stjórnarvöld um þetta. Það var að vísu sagt, að fyrir væri viss áhugi þar um kaup á ísuðum fiski, en aðeins með vöruskiptum. Og því miður gerðu vörurnar, sem boðnar voru; töluverða erfiðleika á að koma þeim vöruskiptum á. Og við gætum tekið dæmið og velt því fyrir okkur, hvort Þýzkalandssamningurinn, sem nú er í gildi, mundi hafa svipaða þýðingu fyrir okkur, ef hann væri hreinn vöruskiptasamningur. Við höfum ekki einungis óskað eftir að taka upp almenna samninga, heldur einnig boðið fram ákveðnar vörutegundir, t. d. hraðfrystan fisk einan um 8.000 tonn, eða svipað magn og við erum nú að selja fyrir aðstoð viðreisnaráætlunarinnar, en þessu boði var hafnað. Við höfum einnig boðið hvallýsi með fiski og fleira, en svarið hefur alltaf verið nei, þannig að Rússar hafa því miður ekki séð sér fært að skipta við okkur. Þó er rétt að geta þess, að í ágúst og oftar en einu sinni síðar hafa Rússar leitað eftir að kaupa af okkur lýsi, bæði hvallýsi og síldarlýsi, en það var ekki fyrr en séð var, að aflabrestur yrði á sumarsíldarvertíðinni, svo að við mundum ekki einu sinni geta staðið við gerða samninga, hvað þá heldur meira. Þannig gátum við ekki selt þeim lýsið eitt, en eins og ég sagði áðan höfum við boðið hvallýsi með fiski, en því var algerlega hafnað. Nú skal ég játa, að nokkur merki sjást þess, að Rússar vilji þó halda uppi viðskiptatengslum við okkur, því að þeir hafa selt áfengisverzlun ríkisins eitthvað af vodka, og verð ég að segja, að það er gott að halda viðskiptunum við, þótt á mjóum þræði sé. Enn fremur hafa þeir selt KRON og Máli og menningu eitthvað töluvert af blöðum og tímaritum sem ekki hafa farið í gegnum hendur réttra innflutningsyfirvalda og ekki hefur verið veitt gjaldeyrisleyfi fyrir. Ég hef þó ekki gert gangskör að því að rannsaka, hvort þessi innflutningur stæðist íslenzk lög, einmitt af því, að ég hef svo mikinn áhuga á því, að viðskiptatengsl haldist við Rússa, að ég hef ekki viljað brjóta þá litlu brú, sem þeir þannig hafa skotið yfir til okkar, og vona ég, að vegna lipurðar okkar í þessu sambandi verði þeir fúsir til að kaupa okkar fiskafurðir í framtíðinni, og því lofa ég, að við undirbúning á sölu afurða ársins 1949 skal það verða mitt fyrsta verk að senda boð austur til Moskva þess efnis; að við séum reiðubúnir að gera við þá viðskiptasamninga, og ef hv. 2. þm. Reykv. efast um, að boðin komist til skila, þá skal ég biðja hann að koma þeim áleiðis upp í rússneska sendiráðið, ef hann heldur, að við hinir þekkjum ekki leiðina þangað. - Það er annars ákaflega lítið æskilegt að þurfa þannig að standa í fyrirsvari fyrir, að ekki hafi tekizt að ná viðskiptasamningum við Rússa, því að það kynni að mega líta svo á, að í orðum mínum fælust ásakanir í garð þessarar voldugu þjóðar, en því fer víðs fjarri. Ég tel víst, að Rússar hafi gildar ástæður til að hafna viðskiptum við okkur, og þótt þeir hefðu engar ástæður til þess, þá ráða þeir náttúrlega sjálfir gerðum sínum, og í orðum mínum felst ekki snefill af ásökunum í þeirra garð, en málflutningur hv. 2. þm. Reykv. gerir það óhjákvæmilegt, að ég geri grein fyrir því, sem gerzt hefur, en það er eins og ég hef margoft tekið fram, að við höfum hvað eftir annað leitað eftir viðskiptum við Rússa, en þeir hafa ekki treyst sér til að verða við óskum okkar. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri öruggt, að eftir stuttan tíma mundum við ekki halda viðskiptum okkar við Vestur-Evrópu, því að skv. blaðafregnum hefðu ríkin þar nú uppi áætlanir um að auka fiskframleiðslu sína um 40–45%, og vildu þessi ríki þannig beita okkur vélabrögðum, svo að við mundum innan skamms enga markaði hafa fyrir fiskinn, ef við bindum viðskipti okkar við Vestur-Evrópu. En hvað gerist í löndunum í Austur-Evrópu? Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu, sem birzt hefur í Ægi, þar sem segir frá fiskveiðiáformum Rússa. Skv. 5 ára áætlun þeirra eiga fiskveiðarnar árið 1947 að vera orðnar jafnmiklar og fyrir stríð, og árið 1950 á framleiðsla hinna ýmsu fiskafurða að vera 1,5 sinnum,, 1,8 eða 2 sinnum meiri en fyrir stríð. Það eru, fleiri en þjóðir Vestur-Evrópu, sem ætla að auka fiskveiðarnar. Enn fremur ætla þeir að auka fiskiflotann um 150 togara, byggja 13 fiskvinnsluverksmiðjur og 30 kælihús. Það, sem hv. 2. þm. Reykv. var skv. lauslegum blaðafregnum að ógna okkur með, að mundi verða í Vestur-Evrópu, hafa Rússar sem sagt lögbundið hjá sér, þannig að ef það er hættulegt að treysta á fiskmarkaði í Vestur-Evrópu, hversu hættulegt er það þá ekki í Rússlandi, þar sem ákveðið er að margfalda framleiðslu fiskafurða, og þeir góðu herrar, sem þar sitja að völdum, eru ekki vanir að láta sitja við orðin tóm? Sannleikurinn er sá, að þjóðir Austur-Evrópu vilja auka sína fiskframleiðslu, og ef það er vogunarspil að treysta á Vestur-Evrópu, hversu mikið vogunarspil er það þá ekki, sem hv. 2. þm. Reykv. vill, að hrinda frá sér mörkuðum Vestur-Evrópu, en byggja á mörkuðum Austur-Evrópu, sem við höfum ekki aðgang að og hverra ráðamenn vilja ekki einu sinni við okkur tala? Það er ekki furða, þótt hv. þm. þurfi að tala lengi, og sannast það á honum, að sannleikurinn er stuttorður, en lygin langorð. Ég hef nú rakið það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um afurðasölumálin. Það var flest gamalkunnugt og ekki margt nýtt, hv. þm. heldur gömlu ósannindaræðuna, en ég skýri frá staðreyndum, og með hverjum degi bætist við ný staðreynd, er sannar mitt mál, en hv. þm. verður þá að grípa til nýrra blekkinga, og ég verð að segja það, að ég finn til með honum, jafnvænum manni og góðlátlegum, að hann skuli láta hafa sig í þetta. En það er svo með þennan hv. þm., að hann er ekki sjálfráður gerða sinna. Aðrir segja honum, hvað hann eigi að tala og skrifa. Það er allt saman tilbúið austur í Moskva, svo að það er ekki furða, þótt það komi kynlega fyrir sjónir hér á Íslandi. Menn tala nú um að fljúga til tunglsins eftir svo sem 10 ár. Ég held, að mannskepnan yrði þar seldur framandi og kynni illa við sig fyrst í stað. Eins er þessi austræni áróður hv. 2. þm. Reykv. og hans félaga ákaflega framandi hér, þó að hann gæti verið ágætur austur í Moskva, þar sem bundið er fyrir alla þá, sem ekki eru á sömu skoðun og stjórnarvöldin. Ég neita því ekki, að það er nokkur styrkur í því til að byrja með fyrir hv. 2. þm. Reykv. að geta hagað áróðri sínum eftir fyrir fram gerðri áætlun, og þessi áróður, sem upprunninn er erlendis, kemur hér fyrst mjög ókunnuglega fyrir sjónir, en fer brátt að þekkjast, og þá verður það, sem áður var styrkur, til trafala og niðurdreps. Hv. 2. þm. Reykv. vildi halda því fram, að samningurinn um Marshallaðstoðina væri ekki löglegur. Fyrir þessu færði hann engin rök, aðeins máttlausar fullyrðingar, enda er samningurinn fyllilega löglegur, gerður af réttum og hlutaðeigandi stjórnarvöldum, enda mun samningurinn ekki lagður sérstaklega fyrir Alþingi, því að það á ekki við eftir íslenzkum stjórnskipunarlögum. - Þá efaðist hv. þm. um, að heimilt hafi verið að taka lán það, sem tekið var skv. viðreisnaráætluninni, og vitnaði þar í bókun sína, er hann mótmælti lántökunni. Sannleikurinn er sá, að bókun hv. þm. hefur ekkert lagagildi, ekki meira gildi en þótt hann færi hérna út á svalirnar og ræki út úr sér tunguna. Ríkisstj. hefur í þessu efni ekki farið út fyrir þá heimild, sem Alþingi veitti henni, enda var vitað, að meiri hluti þingmanna var því fylgjandi, að lánið yrði tekið skv. viðreisnaráætluninni. - Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að hægt hefði verið að fá lán annars staðar. Hér talar hv. þm. um það, sem hann veit ekkert um Þeir, sem þetta mál athuguðu, sögðu lánið ófáanlegt á þann veg, sem leitað var eftir í fyrstu, þannig að ef þau tæki, sem keypt voru fyrir þetta lánsfé, áttu að vera komin til landsins fyrir þá síldarvertíð, sem við vonum, að nú fari í hönd, þá mátti enginn frestur á lántökunni verða, og eins og hv. þm. S-Þ. tók fram áður, þá situr það sízt á hv. 2. þm. Reykv. að fordæma þessa lántöku, því að hv. þm. er einmitt í stjórn þess fyrirtækis, sem byggir tilveru sína á því, að þetta lán fékkst. Ef hv. þm. telur þessa lántöku þjóðhættulega, þá ætti hann að bera fram í stjórn Örfiriseyjarverksmiðjunnar till. þess efnis að endursenda vélarnar, sem fyrir lánsféð voru keyptar. Þá fyrst, ef hann vill þannig standa við orð sín, er hægt að ráða málið alvarlega við hann. - Þá hélt hv. 2. þm. Reykv. því enn fram, að með viðreisnarsamningnum fengju, Bandaríkjamenn fjárfestingarleyfi hér á 1andi. Ég gerði í fyrradag grein fyrir þessum málum, og reyndi hv. 2. þm. Reykv. ekki að hnekkja því, enda ekki hægt, því að Bandaríkin fá ekkert fjárfestingarleyfi og ekkert dæmi hefur verið nefnt um, að þeir gætu öðlast slíka heimild, ekki einu sinni að þeir ættu rétt á að krefjast samningaviðræðna, hvað þá meira. Talað hefur verið um vatnsafl í þessu sambandi. En það er nú svo, að þótt mikið vatnsafl sé ónotað hér, þá er mun meira ónotað vatnsafl í Bandaríkjunum, svo að ekki er því til að dreifa, að Bandaríkjamenn öðlist hér rétt til vatnsvirkjana. Þessu hefur svo verið ruglað saman við það, sem fram hefur komið í blaðagreinum, að nauðsynlegt væri, að vatnsvirkjanir yrðu stórauknar frá því, sem nú er. Það er einmitt sú hugsun, sem kemur fram í þeim drögum að áætlun, sem nú hafa verið lögð fram. Þar er sízt of langt gengið, og væri rétt að athuga, hvort ekki væri hægt að ganga enn þá lengra, því að reynslan hefur sýnt það, að meðan við eigum allt undir svo frumstæðum atvinnugreinum sem sjávarútvegi og landbúnaði, þá erum við allt of háðir ófyrirsjáanlegum sveiflum, og má í þessu minna á aflabrestinn á síldveiðunum undanfarið. Það er því nauðsynlegt að efla fleiri atvinnugreinar, því að það er ljóst, að það er beinlínis erfitt að halda uppi ríkisskipun þegar við fáum margar vertíðir eins og undanfarið. Fjárhagur ríkisins þolir það ekki, framkvæmdir áætlaðra framkvæmda truflast, og erfitt er að halda uppi nauðsynlegu embættismannakerfi. Það þarf því gaumgæfilega að athuga, hvort ekki muni unnt að stórauka raforkuframkvæmdirnar, jafnvel enn meira en drög áætlunarinnar gera ráð fyrir, enda þótt með henni sé svo stórt spor stigið, að stórum dregur úr þeirri atvinnuóvissu, sem verið hefur. Menn sjá, hve mikinn fjárfestingarrétt Bandaríkin fá við þessar framkvæmdir, sem áætlunin gerir ráð fyrir, og ekki eykst hann, þátt lengra sé gengið, þegar svo dyggilega er búið um af Íslands hálfu sem raun ber vitni. Hér er aðeins um að ræða drög að áætlun, sem þarf að endurskoða frá ári til árs, en bak við þessa áætlun liggur hugmyndin um það, að Ísland verði í framtíðinni frjálsara og óháðara, en ekki, að Ísland verði hneppt í ánauð, eins og hv. 2. þm. Reykv. lét hafa sig til að segja. - Hv. þm. gerði einnig mikið úr því, að við hefðum heldur átt að þiggja gjöf, en selja afurðir okkar. Allt, sem hann sagði um þetta, stangaðist, eins og ég sagði í upphafi, en í þessu sambandi get ég ekki látið hjá líða að benda á, hvílíkt ósamræmi það er hjá hv. þm., þegar hann býsnast yfir því, að við megum ekki þiggja gjafir skv. Marshallaðstoðinni, en þótti hins vegar ekkert varhugavert við það, þegar Bandaríkjamenn héldu uppi láns- og leigulögunum eða þegar UNNRA starfaði. Í sambandi við þetta, þegar hann fordæmir, að Íslendingar skuli selja vörur sínar fyrir aðstoð viðreisnaráætlunarinnar, má minna á, að í allmörg ár seldum við skv. láns- og leigulögunum vörur okkar til Bandaríkjanna, svo að ef það er óviðeigandi nú að selja skv. viðreisnaráætluninni, þá er það ekki ný óvirðing, og minna má einnig á það, að það fé, sem við fengum fyrir afurðir okkar seldar skv. láns- og leigulögunum, var einmitt undirstaða nýsköpunarinnar. Enn fremur var selt á vegum UNNRA, og þótti ekki óvirðing að því, og þar sem það sama er raunverulega gert nú, er fróðlegt að íhuga, hvers vegna hv. 2. þm. Reykv. lofar láns- og leigulögin og UNNRA annars vegar, en fordæmir viðreisnaráætlun Norðurálfunnar hins vegar. Það stendur þannig á því, að láns- og leigulögin voru þannig, að Bandaríkin gáfu Rússum gífurleg hergögn. Kommúnistum fannst vitanlega allt í lagi með þá aðstoð Bandaríkjanna. Alveg eins var það með UNNRA. Vörunum, sem UNNRA sendi til Júgóslavíu, var haldið frá almenningi, og þær voru notaðar til að vígbúa stóran her. Þá þótti þjóðunum, sem stóðu að UNNRA-hjálpinni, nóg komið. Það voru ekki aðeins Bandaríkin, sem ákváðu að leggja UNNRA niður, þótt þau stæðu að mestu leyti undir þessari hjálp, og það sýndist ákaflega einkennilegt, að þau og önnur ríki legðu hart að sér til að hjálpa þjóðum Austur-Evrópu til að vígbúast. En þegar það kom á daginn, að Bandaríkjamenn vildu stofna til enn þá víðtækari hjálpar, en áður var um að ræða, til sannrar viðreisnar eingöngu, þá er það sem hv. 2. þm. Reykv. og hersingin frá Moskva ærast. Þannig er þá með samræmið hjá kommúnistum um afstöðu þeirra til láns- og leigulaganna og UNNRA, og svo til Marshallaðstoðarinnar. Því hefur verið haldið fram hér í umræðum um þetta mál, að nær væri að gefa öðrum þjóðum gjafir en okkur og við ættum ekki að þiggja gjafir til þess að taka slíka hjálp frá öðrum þjóðum, sem hefðu ríkari þörf fyrir hana. Þetta er nú bæði rétt og ekki rétt túlkun. Íslendingar urðu fyrir miklu manntjóni og eignatjóni á stríðsárunum, eins og öllum er í fersku minni, og ísland er tiltölulega fátækt land, t. d. fátækara en Noregur og Danmörk. Þar að auki er hér um misskilning að ræða, því að þær þjóðir, sem njóta Marshallaðstoðarinnar, skipta á milli sín framlagi Bandaríkjanna, hvað skuli renna til hverrar um sig, og féllu 11 milljónir dollara í okkar hlut í ár. Síðan tekur viðreisnarstofnunin í Washington ákvarðanir um, hvernig þessu framlagi til hverrar þjóðar skuli varið, í hvaða formi það skuli vera, lán, gjöf eða fyrir seldar afurðir, þannig að þó að við fengjum framlög án endurgjalds, værum við ekki að taka neitt frá öðrum þjóðum, ef aðstoðinni verður framvegis hagað eins og gert er á þessu ári. Að meginstefnu til eru það Bandaríkin, sem ákveða, hvernig framlögum til hverrar þjóðar skuli háttað, eftir að búið er að skipta heildarframlaginu milli þátttökuríkjanna, og það gera þau sjálf. Það er fyrst og fremst matsatriði, sem við verðum að gera upp sjálfir, hvort við þurfum meiri aðstoð en svarar afurðasölu okkar hverju sinni eða hvort við ætlum að ráðast í slíka hluti, að sú sala nægi ekki til að standa straum af þeim, og taka þá við gjöfum til viðbótar. Eins og margir hv. þingmenn hafa tekið fram, er ekki rétt að fara fram á gjafir nema til sérstakra framkvæmda, að því undanskildu, að um aflabrest eða algert efnahagslegt öngþveiti væri að ræða, svo að við ættum ekki um annað að velja. En ég vil benda hv. þingmönnum á, að þótt við fengjum framlög án endurgjalds í formi neyzluvöru, gæti það jafnvel gert mögulegt að kaupa kapítalvörur, sem við ella hefðum ekki efni á að fá. Því stoðar ekki að líta á það, í hvaða formi framlagið er hverju sinni, heldur hvort það gerir okkur fært að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir, sem við gætum ella ekki ráðizt í. Menn eru yfirleitt enn að átta sig á þessum miklu möguleikum. Ég álít síður en svo varhugavert að taka við framlögum án endurgjalds, ef við gætum með því móti byggt upp atvinnulíf okkar betur en ella væri kostur á. Ég vil vekja athygli á því, að framkvæmd þeirrar fjögurra ára áætlunar, eða frumdrátta að áætlun, sem hér hefur verið lögð fram, byggist að meira eða minna leyti á framlögum án endurgjalds, eða svo kynni a. m. k. að fara, því að ekki er víst, að venjulegur útflutningur nægi til að standa straum af þeim nytsömu framkvæmdum. Hér er ekki um neina nýjung að ræða, þessar fyrirhuguðu framkvæmdir hafa ýmist verið lögfestar eða mjög um þær rætt af áhuga á undanförnum árum, en þær hafa stöðvazt vegna fjárskorts. Og ef menn vilja hrinda þeim áfram, verða menn að vera við því búnir að taka við framlagi án endurgjalds. Bandaríkjunum er vitaskuld engin þökk í því að troða upp á okkur gjöfum, þau vilja auðvitað heldur kaupa af okkur vörur sem framlaginu nemur, svo að viðskiptin geti komið tveimur þjóðum að gagni. Við megum ekki halda það, að Bandaríkin séu neitt áfjáð í að gefa okkur. Það erum við sjálfir, sem verðum að gera upp okkar dæmi, hvort við getum byggt upp íslenzkt atvinnulíf af eigin afrakstri og eigin rammleik eins og nauðsynlegt er eða ekki og hvort við getum aflað okkur nægra dollara á sama hátt. Ég hef komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki sé nóg að leysa dollaravandamálið, heldur verði að byggja upp atvinnulífið jafnframt, og hér sé um einstakt tækifæri til þess að ræða, tækifæri, sem við eigum ekki að hafna. Og nú verðum við sjálfir að gera upp okkar dæmi. Stj. hefur ekki tekið fram fyrir hendur hv. Alþ. í þessu efni, heldur aðeins farið eftir fyrirmælum þess og látið sér nægja þá aðstoð að fá greitt fyrir sölu afurða í sambandi við viðreisnarstarfið. Ef Alþ. telur það miða til góðs að ráðast í 4 ára áætlunina, er það þess að óska eftir, að framlaga sé aflað til þeirra hluta. Hv. 2. þm. Reykv. fór um það mörgum fögrum orðum í ræðu sinni, hvílíka ógnar ógæfu hálfs annars árs vera mín í ríkisstj. hefði leitt yfir landið. Ég óska hv. þm. til hamingju með mælskutilþrifin í þeim kafla ræðu hans, þar tókst honum vissulega bezt upp. Ég get ekki gert að því, að mér flaug í hug, hvað maður einn sagði í sambandi við umræður um lagningu landssímans á sinni tíð. Hann sagði, að hafís, hungur, bóla og eldgos væru ekki neitt í samanburði við þá ógæfu, sem landssíminn leiddi yfir þjóðina. Eins var það hjá hv. 2. þm. Reykv., engin ógæfa á að jafnast á við stjórnardvöl mína, ekki einu sinni heimsstyrjöld, sem geisað hefur yfir öll byggð ból í 5–6 ár. Ég samgleðst hv. þm. yfir þessum glæsilegu lýsingum og tilþrifum í ræðu hans og ætla aðeins að taka til mín „komplimentið“, því að það er hreint ekki lítið að jafnast á við öll stórveldin, þegar þau eru í vígahug, til að gera sem mest illt af sér. Ég ásamt öðrum á töluverðan þátt í að sýna þjóðinni fram á, hvílíkur óheillaflokkur flokkur hv. 2. þm. Reykv. er. Og það er nú svo, að ég hef, kannske öðrum fremur, reynt að kynna mér framferði kommúnista í öðrum löndum. Þær athuganir gerðu mér fært, fyrr en ýmsum öðrum, að átta mig á kommúnistum hér á landi og starfsaðferðum þeirra. Og vegna þess sá ég ýmislegt fyrir í pólitík þeirra, sem fleiri en ég eru nú farnir að skilja, og ég skil vel, að hv. 2. þm. Reykv. telji mig mikinn bölvald fyrir stefnu sína, og er það vel. Ég álít, að hv. 2. þm. Reykv. sé í eðli sínu mesti sómamaður og vilji í rauninni allt hið bezta. En ógæfa hans er sú, að hann hefur gengið á hönd erlendri stefnu, sem hefur að lokum teygt hann svo langt, að hann veit ekki, hvert hann er kominn. Við vitum því, að öll andstaða hans við góð áform er beint eftir skipun æðri manna í Kominform, eins og Sdanoffs sáluga, sem gaf út skipun til kommúnista um öll lönd í fyrrahaust um að vera á móti Marshallaðstoðinni, enda rauk hv. 2. þm. Reykv. þá þegar upp hér á Alþ. Því miður er sá góði maður, Sdanoff, kominn á æðra tilverustig, sökum þess að hann er fallinn frá á bezta aldursskeiði. Það er síður en svo, að ég óski hv. 2. þm. Reykv. dauða og að komast í æðri tilveru, en þess óska ég, að hann litist nú um eftir betri lærimeistara og snúist til hins íslenzka málstaðar.

Forseti (JPálm): Eins og ég lýsti yfir í upphafi þessa fundar, var ætlunin að ljúka þessum umræðum í dag. En þar sem þingmenn óska ekki eftir næturfundi í kvöld, en vilja þó ræða málið lengur, þá fresta ég umræðunni að þessu sinni.