Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú alllangt síðan þessi þáltill. var lögð fram hér, en allt um það er óbreytt nauðsynin á því, að þær ráðstafanir, sem till. mælir fyrir um, verði gerðar, en samkv. henni er svo til ætlazt, að hv. Alþ. leggi fyrir ríkisstj. að hlutast til um það, að útlánareglum veðdeildar Landsbanka Íslands verði þegar á þessu ári, sem nú er byrjað, breytt þannig, að veðdeildin nái með starfsemi sinni þeim tilgangi, sem í upphafi var til ætlazt, þegar veðdeildin fyrst var stofnuð. Í l. um veðdeildina, sem stofnuð var árið 1900, var svo fyrir mælt, að hlutverk hennar skyldi vera það að veita lán um langt árabil með vægum kjörum gegn veði í fasteignum til þess að auðvelda húsabyggingar og aðra slíka mannvirkjagerð. Starfsemi veðdeildarinnar síðan hefur áreiðanlega verið miklum mun minni, verð ég að segja, sérstaklega hin síðari ár, en forgöngumenn þessarar lagasetningar hafa búizt við. Fyrstu 14 árin, eða fram að fyrri heimsstyrjöld, hafði veðdeildin gefið út samtals 3 flokka, að upphæð samtals 11 millj. kr. Síðan hefur orðið fullkomið hlé á starfi veðdeildarinnar til 1926, en frá þeim tíma og til 1936 eru gefin út og seld að mestu veðdeildarbréf fyrir um 46 millj. kr. Árið 1941 er veitt heimild til að gefa út veðdeildarbréf í 3 flokkum, 13.–15. flokki, samtals um 18 millj. kr. Og loks árið 1945 er veðdeildinni heimilað að gefa út viðbótarflokk fyrir samtals allt að 30 millj. kr., og ætla ég, að nú sé 17. flokkur í gangi. - Fram til ársins 1936 hefur þannig veðdeildin gefið út bréf að upphæð nokkuð yfir 50 millj. kr. - 11 millj. í byrjun - og veitt tilsvarandi lán. En frá þeim tíma, hin næstu 10–12 ár, hafa verið gefin út og seld bréf að upphæð um 18 millj. kr. Þegar litið er til þeirra geysilegu verðlagsbreytinga, sem orðið hafa á þessu tímabili, er augljóst, að frá 1936–37 má heita, að veðdeildin hafi minnkað starfsemi sína með hverju ári og stórkostlega að öllu samanlögðu. Er ekki langt að leita ástæðunnar fyrir því, en hennar er að leita í þeim lánskjörum, sem veðdeildin veitir, og sérstaklega í þeim reglum, sem settar eru um lánveitingar út á fasteignir. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum var samþ. hér á Alþ. till., sem ég var riðinn við, um að ríkisstj. hlutaðist til um, að veðdeildin hækkaði lánsupphæðirnar upp í 75% af matsverði fasteigna, en hún lánaði áður 50%. Þetta var síðan tekið inn í l. frá 1945, en breytti engu í framkvæmd, því að þeim reglum, sem veðdeildin hafði farið eftir til þess tíma, var breytt þannig, að 75% eftir nýju reglunum veittu ekki hærri upphæð en 50% eftir þeim gömlu. Það er augljóst, að Alþ. hefur a. m. k. öðru hverju verið fullljós nauðsynin á því að koma hér upp lánsstofnun, sem gæti veitt fasteignaveðslán með sæmilegum kjörum og til langs tíma. Fyrir utan þær sífelldu breytingar og ný lög um flokka veðdeildarbréfa, sem ég hef áður nefnt, voru á árinu 1931 eða 1932 samþ. l. um Ríkisveðbanka Íslands. Átti hann að hafa það hlutverk að kaupa skuldabréf gegn 1. veðrétti. Þannig átti að styðja veðlán, með því að kaupa þessi bréf gegn 1. veðrétti. Þessi bréf mátti síðan selja bæði á innlendum og erlendum markaði. Þessi lög hafa ekki komið til framkvæmda, og hefur því ekki verið í annað hús að venda en til veðdeildarinnar. Eftir upplýsingum um veðdeildina mun láta nærri að hún láni 1/13–1/12 af kostnaðarverði, ef um hús er að ræða. Það er nú augljóst, að svo lágar upphæðir koma þeim mönnum, sem í þær framkvæmdir ráðast, að litlu haldi. Það er auðséð, að þeir þurfa margfalt meira til þess að geta risið undir þeim kostnaði. En með þessu er ekki öll sagan sögð. Veðdeildin greiðir þeim ekki í peningum, heldur í bréfum. Þessi bréf verður lántakandi síðan að gera sér að peningum, og er venjulega leiðin sú, að hann verður að leita til einstaklinga og sæta þeim kjörum. sem hann fær skást á þeim svarta markaði. Og eftir því sem mér er sagt, verður þorri manna að selja þau með afföllum, stundum 25% eða meira. Það er því ekki nóg, að lánin nemi aðeins 1/12 byggingarkostnaðar, heldur verða einnig þeir, sem þau fá, fyrir miklum skakkaföllum vegna affallanna við að breyta þeim í peninga, því að enginn af þeim, sem hann þarf að skipta við, vill taka þau sem fulla greiðslu. Í lögum um veðdeildina var ákvæði um, að þessi lán mætti greiða í bankavaxtabréfum, en lánþegi átti kröfu á, að bankinn breytti þessum bréfum í peninga fyrir hann endurgjaldslaust. Sennilega hefur þessi grein verið felld niður síðan, en augljóst hefur forgöngumönnunum að stofnun veðdeildarinnar verið, að ekki var nema lítill greiði gerður með láninu, nema maðurinn gæti fengið peninga. Síðan hefur þessu verið breytt þannig, að lántakandinn skyldi sætta sig við að fá þessi lán í bréfum, sem alveg var undir hælinn lagt, hvort hægt var að selja eða ekki. Hér á landi hafa byggingarmálin verið þau mál, sem flestar till. hafa komið fram um. Það er vegna þess, að þar er ástandið svo alvarlegt, að óhjákvæmilegt er að koma með úrbætur, og skal ég ekki gera lítið úr neinu því, sem þar hefur verið gert. En það er nokkuð einkennilegt að leggja alla áherzlu á að koma fram með ýmiss konar nýjar till., en láta ógert að láta þá stofnun, sem átti að vera til þess að veita mönnum lán í þessu skyni og safnað hefur sjóðum, vera þannig úr garði gerða, að lán hennar koma mönnum að litlu eða engu haldi. Það er engin hætta fólgin í því að hækka lán veðdeildarinnar, og má í því sambandi geta þess, að höfuðáherzluna verður að leggja á, hvort ekki er hægt að gera þeim mönnum, sem þessi lán taka, kleift að breyta þeim í peninga án þess að verða fyrir þeim ósanngjörnu afföllum, sem þeir hafa orðið fyrir hingað til. Ég vona, að þm. sjái nauðsyn þess að breyta svo starfsháttum veðdeildarinnar og vinna á þann hátt að því, að þeir menn, sem í byggingar leggja, geti fengið eins mikil lán og getan leyfir hverju sinni. Ég tel, að þessi till. sé svo sjálfsögð, að óþarfi sé að vísa henni til nefndar, en annars tel ég, að eftir eðli málsins eigi hún að fara til allshn.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 195 ásamt 3 öðrum þm. till. til þál. um ræðuritun á Alþ. Þess er óskað samkv. þessari till., að Alþ. álykti að skora á forseta Alþ. og ríkisstj. að gera ráðstafanir til að koma ræðuritun á Alþ. í viðunandi horf, svo sem þar segir, en það hefur löngum verið viðurkennt og raunar verið kannske minna um það rætt opinberlega en efni standa til, að ræðuritun á Alþ. hafi ekki verið og sé ekki í svo góðu lagi sem vera skyldi, og talin helzta ástæðan, að ekki hafi verið gert að ófrávíkjanlegu skilyrði til þess að öðlast þetta starf, að um hraðritara sé að ræða. Hefur raunar mjög lítið verið að því gert af þingsins hálfu að ýta undir, að til þessa starfs veldust hraðritarar öðrum fremur. Lengi vel var mjög mikil og áberandi ótrú á því í þinginu, að hraðritarar gætu unnið þetta starf jafnvel og því síður betur en aðrir ritarar. Ég held, að sú ótrú sé fyrir löngu horfin, en samt hefur haldizt við það gamla lag, að ekki hefur verið lagt svo mikið upp úr, að það hefði úrslitaþýðingu um það, hvernig maður reyndist til þessa starfa, að hann væri góður hraðritari. Úr því að Alþ. hefur þá stefnu að vilja geyma sem heimild til síðari tíma þær ræður, sem fluttar eru á Alþ., þá liggur í augum uppi, að til þess er nauðsynlegt að hafa þá beztu tækni, sem völ er á, og ég fullyrði, að sú bezta tækni, sem við a. m. k. þekkjum og völ er á í sambandi við þetta starf, sé fullkomin hraðritun. - Það hafa að vísu komið fram hér á þingi till. um annað form á þessu. Þær hafa ekki orðið útræddar, enda líka kannske ekki heldur neinn grundvöllur fyrir því, að hægt væri að taka slíkt upp, bara vegna tæknilegra vandkvæða. Ég veit til þess, að a. m. k. á hinum stóru alþjóðaþingum, sem haldin eru, þar sem tækni öll er framar okkar tækni, eru aðeins hraðritarar, en það mun vera óþekkt, að þar séu notaðir langhandarræðuritarar. Ég vil svo geta þess, að í sumum hinum stóru nefndum, t. d. Evrópuþinginu, þar sem maður gat vel fylgzt með því, sem fram fór, þar er notuð hraðritun, - að vísu á vélar, sem nú eru að komast í notkun, en hraðritun þó, en ekki vélræn upptaka og því síður langhönd. Ég mun svo ekki hafa um þetta fleiri orð, till. útskýrir sig sjálf og grg., sem henni fylgir. - Ég býst við, að eðlilegt þyki, þó að 1angt sé liðið á þingið, að þessi till. fari til n., og ef það verður ofan á, ætti hún helzt heima hjá allshn., og geri ég það að till. minni, að henni verði vísað þangað.



Herra forseti. Svo sem alþm. er kunnugt, þá hefur nokkrum sinnum komið til mála hér á þingi undanfarin ár að breyta um aðferð varðandi upptöku á þingræðum á þann hátt að taka þær allar upp á stálþráð. Forsetar þingsins hafa látið nokkuð athuga það mál undanfarið, og þær athuganir hafa leitt í ljós, að þetta væri mjög dýrt og til mikilla muna dýrara en að hafa það fyrirkomulag, sem nú er. Þess vegna hefur ekki verið að þessu ráði horfið, en að sjálfsögðu er það skylt og sjálfsagt, að þeir haldi áfram að fylgjast með þeirri tækni, sem á þessu sviði er um að ræða, - hversu miklu það kann að muna, miðað við það ástand, sem nú er. Varðandi þessa till. er það að segja, að hún fer fram á það, að hér í þinginu séu ekki teknir sem skrifarar aðrir en æfðir hraðritarar. Nú er það kunnugt mál, að við höfum á mjög mörgum undanförnum árum haft hér töluvert marga æfða hraðritara, sem taka ræðurnar mjög prýðilega upp, og þarf áreiðanlega ekki neitt út á það atriði að setja. Hins vegar hefur það verið svo og það lengi, að ekki hafa fengizt nægilega margir æfðir hraðritarar til þess að það dygði alveg til að fullnægja því verki, sem hér er um að ræða, og þess vegna höfum við valið úr öðrum mönnum, sem kostur hefur verið á, því að jafnan undanfarið hafa sótt um þetta starf miklu fleiri en þurft hefur að taka til innanþingsskrifta. Nú hygg ég að megi fullyrða, að það sé a. m. k. engin afturför á þessu sviði frá því, sem verið hefur á Alþ. frá öndverðu. Ég held, að það sé miklu fremur um framför að ræða frá því, sem áður var, nema vera kynni að því leyti, að þm. gerðu minna að því að lesa yfir handrit þingskrifara. En þrátt fyrir það hefur nú komið í ljós, að margir gallar hafa verið á upptöku á þingræðum, og því var það, að forsetar þingsins tóku þá ákvörðun á síðasta þingi að láta hafa nákvæmara eftirlit með þessu starfi en gert hafði verið áður, og var yfirskrifaranum, Ólafi Tryggvasyni, falið það verk. Nú, það kann að vera, að hv. flm. þessarar till. telji þetta vera ófullnægjandi, og má að sjálfsögðu um það deila, en ég vil taka fram, til upplýsingar fyrir hv. þm., að þessa till., eins og hún er lögð hér fyrir, er ekki hægt að framkvæma á annan hátt en þann að ráða fasta menn og setja þá á föst, ákveðin laun, því að ég hef ekki trú á því, að hægt sé að fá að jafnaði nægilega marga æfða hraðritara til þess að hafa þetta starf á hendi, án þess að þeir hafi til muna hærra kaup en þingskrifarar hafa haft hingað til. Menn verða því að gera sér grein fyrir því í sambandi við þessa till. að ef þeir óska þess, að hér sé farið inn á þá braut, að eingöngu séu notaðir æfðir hraðritarar til innanþingsskrifta, mundi það hafa í för með sér mjög verulega aukinn kostnað við þinghaldið. Annars er það náttúrlega talsvert álitamál og skiptar skoðanir um það, hve veigamikla þýðingu það hefur í sjálfu sér að skrifa upp og gefa út allar ræður, sem haldnar eru hér á Alþ. En á meðan ekki er nein viðleitni höfð í þá átt að spara á öðrum sviðum, þá hefur ekki þótt koma til mála að taka upp þann sparnað, sem vel er hugsanlegur, að prenta aðeins þingskjöl og atkvæðagreiðslur o. s. frv., sem vel mætti gera, og láta ræðurnar í aðalatriðum eiga sig. Þetta mundi hafa í för með sér, að skrifuð yrðu lengri nál. en nú er gert, og einnig, að allar aðalræðurnar, sem fluttar eru hér í þinginu, yrðu birtar í blöðunum, sem gæti líka haft í för með sér mjög verulegan sparnað við þinghaldið. Ég skal ekki fara út í þetta nánar, en að svo miklu leyti sem allshn., sem vafalaust fær þessa till. til athugunar, vill fá um það upplýsingar eða viðtöl við okkur forsetana, teljum við okkur að sjálfsögðu skylt að veita allar þær upplýsingar, sem við getum í té látið varðandi þetta mál.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. N-M. (PZ) höfum í nokkur ár flutt till. um að bæta úr því, sem okkur hefur virzt ábótavant, og færa til lækkaðs kostnaðar við þingskriftir og framkvæma þær í öðru formi, en það hefur - með allri virðingu fyrir hæstv. forsetum Alþ. - verið mesti hægagangur á framkvæmdum í þessum efnum. Nú vildi ég, áður en þetta mál fer til n., aðeins hreyfa þessu, hvort ekki væri kostur á því, þar sem þingið á hér sjálft upptökutæki, að láta nú í byrjun næsta þings reyna að taka þingræðurnar upp á plastþráð og láta vinna úr þeim jafnóðum, taka t. d. fyrir vikutíma í byrjun þingsins og láta vinna úr þeim rækilega, jafnframt því sem skrifað væri eins og venjulega og sjá, hvor aðferðin dygði betur. Þessu þyrfti ekki að vera samfara mikill kostnaður, það þyrfti aðeins að leggja fram þráðinn og hafa einn mann til þess að sjá um upptökuna, og þá fyrst sést, hvaða kostnaður fylgir þessu. Þetta yrði svo sennilega vélritað á eftir, eftir ráðstöfunum hæstv. forseta. Ég held, að þá komi í ljós, hvor aðferðin er öruggari og hvor ódýrari. Hv. flm. þessarar till. minntist á það, - ég hef því miður kannske ekki heyrt það nákvæmlega, mér heyrðist hún í óskörulegra lagi flytja sína ræðu, - mér heyrðist hún minnast á það, að farið væri að nota hraðritunarvélar úti í löndum. Það er þá nýtt fyrirbrigði, - ég hef ekki heyrt getið um það, - en það er kannske það allra bezta, sem nú gæti verið í uppsiglingu, og um þetta ætti hv. n., sem málið fer til, að afla upplýsinga hjá þm., sem hefur séð þetta og athugað það vel. Þessu vil ég beina til hv. n., sem kann að fá málið til meðferðar, og tel, að við svo búið megi ekki standa um ræðuritunina eins og verið hefur hingað til og að það verði að kippa þessu í lag. En hitt get ég tekið undir með hv. þm. A-Húnv., að það er vafasamt að fara nú að hætta við hina eldri þingskrifara, sem hafa reynzt traustir, þó að ekki séu hraðritarar. Ég held að minnsta kosti, að gera ætti tilraun til að prófa, hvort það verði ekki véltæknin, sem sigrar, áður en farið er að ráða árslaunaða hraðritara sem skrifara við þingið.



Herra forseti. Það var ekki vonum fyrr, að hæstv. forsetar vöknuðu til meðvitundar um það, að rétt væri að hafa eitthvert eftirlit með ræðuskriftunum, og gerðu ráðstafanir til þess, að haft yrði eftirlit með því, að ræður týndust ekki, eins og einatt hefur komið fyrir á undanförnum þingum, - að það þyrftu ekki að vera eyður í ræður og ræðuparta, og hafi þeir þökk fyrir það. Hins vegar get ég ekki þakkað þeim fyrir það, að þeir hafi tekið þetta mál til þeirrar afgreiðslu, sem gagn væri að. Þótt hæstv. forseti Sþ. hafi gefið þær upplýsingar hér áðan, að þeir hefðu rannsakað þetta mál nokkuð og komizt að þeirri niðurstöðu, að vélræn upptaka væri ýmsum örðugleikum háð, hún mundi verða dýr o. s. frv., þá legg ég ekki mikið upp úr því, þegar ekki liggja fyrir nánari upplýsingar um þessa rannsókn. Hefur verið rannsakað ýtarlega, hvað hinar ýmsu leiðir vélrænnar upptöku mundu kosta, hvernig hægt yrði að koma slíkum tækjum fyrir í þingsölunum og hvort heppilegast yrði að nota diktafón, stálþráð eða plastþráð? Eftir þessu hef ég spurt oftar en einu sinni, en alltaf fengið sama svarið, þetta væri allt of dýrt og það þyrfti að spara, - svar, sem íhaldssemin hefur alltaf á takteinunum, - og því stendur allt í sama stað. Því legg ég ekki mikið upp úr upplýsingum hæstv. forseta. Og það væri mjög æskilegt, að alþm. ættu kost á að sjá þennan samanburð á kostnaðinum, sem hæstv. forsetar segjast hafa gert. Því má ekki vélrita þennan samanburð upp og lofa okkur að sjá, á hverju hann er byggður og hvernig hann litur út? Það er mála sannast, að á þessu máli hefur verið dæmalaust sleifarlag. Og ef menn eru hræddir við nýbreytnina eða kostnaðinn, að hann mundi verða of mikill, því þá ekki að reyna að rannsaka þetta raunhæft með því að hafa hér upptökutæki í 2–3 vikur, tæki, sem þingið á, og athuga þannig, hvað það kostar, og yrði þá séð, hvort rannsókn hæstv. forseta stæðist prófraunina? Ég held, að það sé mjög vafasamt að samþ. þessa till., sem hér liggur fyrir, í fyrsta lagi vegna þess, að ræður eftir hraðritarana eru engu betri en eftir aðra skrifara. Mín reynsla er sú, að hraðritararnir séu engu betri. Hæfni þingskrifara fer ekki fyrst og fremst eftir því, hvort hann er hraðritari eða ekki, heldur fer hún eftir því, hve fær hann er að rita, fljótur að hugsa og vel að sér í því máli, sem hann á að skrifa um. Það getur eins komið fyrir hraðritara og aðra ritara að skella jörð á Vestfjörðum austur í Skagafjörð. Það hefur oft komið fyrir, að hraðritarar hafi farið skakkt með tölur og staðsetningu, eins og hinir. Þar að auki eru hraðritarar svo fáir hér á landi, að þeir geta haft eins konar diktatur í þessu máli og sett upp það kaup, sem þeir vilja. Ef maður les gömul þingtíðindi, finnur maður beztu ræðurnar einmitt eftir þá menn, sem ekki kunnu hraðritun, og það langbeztu, svo að þessi till. getur aldrei orðið til bóta í þessu máli, enda sofnaði allshn. frá slíkri till. í fyrra og gerir það sennilegast nú líka. Ég veit ekki, hvað það er, en það er eins og menn séu hræddir við að gera nokkuð í þessu máli, hræddir við að taka upp nýjung, eða hvað? Ekki getur verið, að menn séu hræddir við að styggja kannske einhverja skrifara með breytingunni. Ég veit ekki, hvað það er. En það er enginn vafi á því, að með því að taka upp vélræna upptöku á þingræðunum væri stórt spor stigið fram á við. Ég mistala mig allra manna oftast, - ég veit það, - en við því er ekkert að segja. Það mundi þá koma fram í mínum ræðum á plötunum og væri þar sem sýnishorn af því, hvernig ég hef mistalað mig. En hinu vil ég mótmæla, að ekki skuli vera gert eitthvað til að koma í veg fyrir, að ræðupartar týnist eða brenglist allir í meðförum skrifara.



Herra forseti. Mér virðist það ekki að ófyrirsynju, að því sé hreyft hér á þingi, að rétt sé að gera tilraun til að betrumbæta þingskriftirnar og opna betur fyrir þjóðinni dyr Alþingis og gefa henni betri kost á skjótum og öruggum fregnum af meðferð mála hér, eins og oft áður hefur komið fram. Það eru aðallega tvær hliðar á þessu máli. Annars vegar það, hvað hægt er að gera til þess að ná sem bezt og gleggst niður þingræðum, og hins vegar það, hvað gera má til að betrumbæta útgáfu þingtíðinda. Nú hefur komið fram till. um það, hvernig hagkvæmast sé að taka upp ræður þingmanna sem réttastar. Ég get engan dóm á það lagt, hvort hagkvæmara yrði að hafa vélrænan hátt á því starfi - og þá hvort stálþráður eða diktafónn yrði heppilegri - eða þá að við þingskriftir yrðu eingöngu hafðir góðir hraðritarar. Ég get ekkert fullyrt um, hvor aðferðin mundi reynast betur. Þó get ég ályktað nokkuð í þessu efni út frá þeirri reynslu, sem ég hef í þessu máli í sambandi við alþjóðaþing og þjóðþing annarra ríkja, en þar er aðallega horfið að því ráði að nota hraðritara eingöngu, a. m. k. þar, sem ég þekki til. Ég hygg, að á þjóðþingum nágrannalandanna séu eingöngu notaðir hraðritarar við þessi störf, og sömuleiðis hygg ég, að hraðritarar séu notaðir á flestum alþjóðaráðstefnum, og er þá aukaatriði, hvort notaðir eru blýantar við hraðritunina eða þar til gerðar vélar, sem víða hafa verið reyndar, m. a. hér á Alþ. Og ég hygg, að þessi starfsháttur hafi gefizt sæmilega. Það er að sjálfsögðu með hraðritun eins og önnur störf, að þau eru undir því komin, hversu samvizkusamir og leiknir í sínu starfi þeir menn eru, sem hafa þau með höndum, og hygg ég, að góðir, leiknir og samvizkusamir hraðritarar séu æskilegasti hátturinn til að taka niður ræður manna. Ég hef kynnzt hraðritun lítillega í mínu starfi, og ég hef kynnzt svo ágætum hraðriturum, að ég er alveg óhræddur við að láta þá taka niður mínar ræður. Þeir hafa skilað þeim í mjög góðu lagi, hvergi sleppt úr efni, en sniðið af þeim vankantana, sem oft koma fyrir í ræðum manna, sem tala blaðalaust. Og ég hygg, að hér á Íslandi mundi vera hægt að fá nægilega marga góða hraðritara. Ég sagði áðan, að ég gæti ekki af persónulegri reynslu dæmt um það, hvort heppilegra yrði að taka upp hraðritun á ræðunum eingöngu eða vélræna upptöku. En það ætti að vera hægt að komast að niðurstöðu um það atriði með ýtarlegri rannsókn og umsögnum dómbærra manna. Ég hef líka þá trú á hæfni ungra Íslendinga, að það ætti að vera auðvelt að fá nóga góða hraðritara til þess að starfa við Alþ. Ef starfið yrði sæmilega vel launað, þætti mér ekki ósennilegt, að hægt yrði að velja úr allstórum hóp góðra hraðritara. Mig undrar oft mjög, - og segi ég þetta hér svona innan sviga, - hve hraðritun er lítið notuð við skrifstofustörf hér á landi, t. d. á opinberum skrifstofum. Þetta tíðkast mjög erlendis og gefst vel. En það er allt of lítið um slíkt hér. Ef hnigið yrði nú hins vegar að því að auka hraðritunarnotkun á þessu sviði, mundu án efa miklu fleiri leggja í að læra hraðritun. Ég veit ekki, hvort hraðritun er skyldunám við verzlunarskólann, en menn geta a. m. k. fengið tilsögn í henni þar, en að sjálfsögðu væri eðlilegast að koma á fastri kennslu í þessari grein. Það er með hraðritara eins og alla aðra starfsmenn, að þeir eru góðir, þegar þeir eru góðir, og ég efast ekki um, að það yrði hægt að fá nóga góða hraðritara til þess að starfa við Alþ., ef þeim yrðu veitt sæmilega góð starfsskilyrði. En þetta er aðeins önnur hlið þessa máls, sem ég vildi minnast á. Hin hliðin, sem ég hef oft minnzt á í sambandi við þetta mál, snýr að því, hvað hægt er að gera til að koma út alþingistíðindum fljótar, svo að umræður á þingi gætu náð til alþjóðar; hvort ekki sé hægt að koma á þeim hætti, að ræður þingmanna kæmu út einu dægri eða svo eftir að þær voru haldnar. Það er alveg nauðsynlegt að gera tilraun til að bæta úr þessu atriði málsins hér á Alþ. Það er nauðsynlegt fyrir alþm. sjálfa, ef við viljum t. d. vita, hvað ákveðinn alþm. hefur sagt í umr. um ákveðið mál fyrir örfáum dögum, en eins og nú er, er það alveg undir hælinn lagt, ef við förum inn í lestrarsal til að fletta upp á slíku, hvort viðkomandi ræða er komin inn. Ef hins vegar þessi háttur yrði hafður á, þyrftum við ekki annað en fletta upp í umr. þessa dags og sjá, hvað viðkomandi þm. hefur sagt, og gætum svo vitnað til þeirra orða, ef við viljum mótmæla hans málflutningi eða finna stuðning í orðum hans. Svo er þessi háttur nauðsynlegur vegna alls almennings í landinu, sem á að eiga þess kost að vita fljótt og rétt, hvað sagt er í umræðum hér á Alþ. Ég hef áður látið þá skoðun mína í ljós, að frásagnir blaðanna um ræður á Alþ., - og undanskil ég þar ekkert blað, - eru forsmán ein. Þar er aldrei gerð tilraun til að segja samvizkusamlega og satt frá umræðum á Alþ. Það er sagt, að þessi og þessi þm. hafi sagt þetta og hitt, og síðan er hiklaust lagður dómur á þau ummæli, án þess að nokkur tilraun sé gerð til að skýra satt og rétt frá öllum hliðum málsins. Þetta er vægast sagt fráleitur fréttaburður, og er ekkert blaðanna undanskilið. En einmitt vegna þess, hve íslenzku blöðin standa þarna á lægra stigi en blöð allra annarra landa, þar sem ég þekki til, þar sem blöðin reyna að kappkosta að fara rétt með í þessu efni og draga ekki undan viðhorf andstæðinganna, þá er enn þá ríkari ástæða til að gefa út þingtíðindi svo fljótt sem kostur er, helzt eftir einn til tvo daga frá því, er ræðurnar voru haldnar, eða a. m. k. ekki sjaldnar en vikulega. Og það er ekki búið að sannfæra mig um, að þetta sé ekki hægt. Það er hægt með góðum vilja og skilningi að gefa út ræður alþingismanna vikulega þann tíma, sem Alþingi stendur yfir. Ég er viss um, að það væri hægt að selja mikið af því riti, og fjöldi manns mundi gerast áskrifendur að þessu riti. Áhugamenn um stjórnmál ættu þess þá kost að fá rit þetta með ræðum þingmanna sent út um allt land, þegar búið er að prenta það hér í Reykjavík. Við þá till., sem hér liggur fyrir, flyt ég viðaukatill., en ég sé ekki ástæðu til þess að breyta sjálfri till., þótt ég vilji láta taka vélræna upptöku á þingræðum til athugunar. En viðaukatill. mín er um það að hraða útkomu þingtíðinda, þannig að þau gætu komið út einu sinni í viku, meðan Alþ. stendur. Ég vil skjóta þessu til n. þeirrar, sem fjallar um málið, að hún athugi þessa hlið málsins einnig. En til þess að hægt sé að framkvæma þetta, þarf að gera miklar umbætur á þingskriftunum yfirleitt. En við, sem höfum trú á þingræði, þar sem öll þjóðin á kost á að vita, hvað fer fram á opnum fundum Alþingis, og viljum, að það sé meira en nafnið eitt, vitum, að það þarf að gefa út þingtíðindin - eða a. m. k. umræðupart þeirra rétt eftir að ræðurnar eru haldnar. Og hví skyldu Íslendingar ekki geta framkvæmt þetta eins og aðrar þjóðir, og hvers vegna skyldi það verða miklu dýrara en nú er? Það er enginn búinn að sannfæra mig um, að það sé ekki hægt að leggja í þetta eða að það sé svo dýrt, að ekki sé hægt að gera það þess vegna. Ég vil þess vegna skjóta því til þeirrar n., sem um þetta mál á að fjalla, og beina því til hæstv. forseta, að þeir athugi þetta gaumgæfilega. Það er mikið undir því komið, að okkur hér á Alþ. takist að gera einhverjar umbætur í þessu efni. Ég hef lesið það einhvers staðar eftir kunnugum manni, að þingmenn okkar Íslendinga haldi eins góðar ræður og almennt tíðkast á erlendum þingum og að við þyrftum ekki að skammast okkar fyrir það, að þjóðin kynnist ræðum þeim, sem fulltrúar hennar halda þar. Þetta styrkir okkur og verður okkur alþingismönnum aðhald til þess að vanda ræður okkar, ef þær eru teknar upp fljótt og vel og gefnar út minnst einu sinni í viku. Vona ég, að hv. alþm. skilji nauðsyn þessa máls.



Herra forseti. Ég skal ekki stofna til neinnar þrætu, því að þetta mál fer til n. og verður þar athugað, hvort hægt er að komast að sameiginlegri niðurstöðu um afgreiðslu þessa máls. Þó eru það tvö atriði, sem ég vil segja nokkuð um. Það hafa fleiri en einn hv. þm. látið í ljós, að það væri undarlegt, að þetta mál væri hér til umræðu þing eftir þing. En þetta er ekkert undarlegt, því að það hefur ekki tekizt að ganga frá því hér og það af því - sem komið hefur fram hér í umr. - að þingmenn eru mjög á öndverðum skoðunum í þessu máli, svo að ekki hefur fengizt nein niðurstaða um að gera ákveðnar breytingar. Hér hafa komið fram menn, sem telja ekki annað viðunandi en vélræna upptöku á ræðum alþingismanna, en aðrir vilja ekki fara út á þá leið og vilja heldur hafa æfða hraðritara. Það er því ekki undarlegt, þó að þetta mál sé rætt á mörgum þingum. Einu vil ég mótmæla, sem hér hefur komið fram hjá hv. 5. þm. Reykv. og 1. þm. N-M., að þeir vilja setja alla þingskrifara undir sama númer og telja allt ómögulegt, sem frá þeim kemur. Þessu vil ég mótmæla, því að við höfum haft hér ágæta þingskrifara, bæði hraðritara og aðra, og það má ekki sýna þeim það ranglæti að telja þá alla ómögulega, þó að hér hafi verið innan um einhverjir þeir menn, sem ekki hafa unnið sitt verk eins og vera ber. Ég vil mótmæla því, að þetta ranglæti sé sýnt, og ég segi ekki, að það sé víst, að allir hraðritarar séu góðir og allir hinir slæmir, því að þetta fer mikið eftir greind manna og því, á hve samvizkusamlegan hátt þeir vinna sitt verk. Það er síður en svo, að ég vilji draga úr því, að þetta mál sé gaumgæfilega athugað í n., og ég skal vinna með henni eins og tækifæri gefast til. En varðandi þá reynslu, sem fengin er af því að taka þingræður upp á vélrænan hátt, þá hefur enginn forsetanna upplýsingar um það, heldur er það skrifstofa Alþingis, sem hefur látið gera það, og þar getur allshn., sem fær mál þetta til meðferðar, fengið þær upplýsingar, sem fyrir liggja í því efni.



Herra forseti. Ég hef, ásamt tveim öðrum hv. þm., leyft mér að bera fram á þskj. 196 till. til þál. um að fela ríkisstj. að láta fram fara svo fljótt sem auðið er nákvæma rannsókn á því, hvar hagkvæmast sé að leggja akveg milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Vegasamband milli Ólafsfjarðar og þjóðvegakerfis landsins er um Lágheiði, og má þaðan komast til Skagafjarðar og þaðan til Akureyrar. Samband þetta er að vísu nokkur bót, en það getur ekki fullnægt þörfum Ólafsfjarðar, vegna þess að þörfin er langmest fyrir vegasamband við Akureyri og sveitirnar fyrir botni Eyjafjarðar gegnum Dalvík. Það hefur verið athugað með vegalagningu milli Ólafsfjarðar og vegakerfis Eyjafjarðar, en á þeirri leið eru ýmsir örðugleikar, því að það er yfir fjöll að fara, og það hefur einnig komið til athugunar nú, að hugsanlegt sé að leggja veg fyrir Ólafsfjarðarmúla. Það hefur þótt ófýsilegt vegarstæði, þar sem þarna eru miklir klettar, en slíkar leiðir er nú farið að sprengja, eins og t. d. leiðina milli Bolungavíkur og Ísafjarðar. Tilætlun okkar með þessari þáltill. er sú, að látin verði fara fram athugun á því, hvort ekki séu tök á því að leggja þennan veg fyrir Múlann eða þá annars staðar. En þarna hefur verið farið yfir á jeppa, en þó má vera, að þarna sé örðugt að leggja veg fyrir bifreiðar almennt. Þetta er aðalleiðin, sem til greina kemur, og mikilvægt að athuga, hvaða leið er tiltækilegust, því að það eru allar líkur til þess, að þarna séu möguleikar á að leggja veginn, og þörfin er þarna brýn hjá þessum stöðum, sem mestan tíma ársins hafa ekki aðra leið opna með flutninga sína til og frá en sjóinn, en þörfin á að hafa flutningasamband við Akureyri og aðrar sveitir Eyjafjarðar er mikil. Ólafsfirðingar eru ekki sjálfum sér nægir með mjólkurframleiðslu, og svo mun um fleiri kaupstaði og kauptún þar um slóðir, svo sem Siglufjörð. En vegur þarna mundi mjög stytta flutningaleiðina til Siglufjarðar. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. taki þessari till. vel og sú n., sem fær þetta mál til athugunar, og ég legg til, að hún fari til fjvn., þar sem má vera, að einhver kostnaður verði af því að láta þessa athugun fara fram. Ég geri ráð fyrir, að vegamálastjóri láti þessa athugun á vegarstæðinu fara fram, og ætti það ekki að hafa mikinn aukakostnað í för með sér. Ég mæli svo með því, að till. fari til fjvn. til frekari athugunar, því að það eiga víst að vera tvær umr. um hana.



Herra forseti. Ég flyt þessa þáltill. ásamt þremur öðrum þm., og gengur hún út á það, að ríkisstj. sé heimilað að gera út eftirlitsbát fyrir Norðurlandi fyrir haust- og vetrarmánuðina, sem jafnframt landhelgisgæzlunni annist eftirlits- og björgunarstörf fyrir fiskibáta. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þessa till. Það hefur verið mikið rætt um þetta mál á Norðurlandi, bæði af slysavarnardeildunum þar og ýmsum öðrum aðilum, sem áhuga hafa á málinu. Stafar það af því, að alltaf er nokkuð mikið sóttur sjór á þessum slóðum haust og fyrri hluta vetrar, og er þá stundum gott fiskirí. Þetta er mikið stundað af litlum bátum, og það segir sig sjálft, að ef eitthvað ber út af með veður, sem oft getur orðið, ekki sízt að vetri til, þá er full þörf fyrir skip, sem geti veitt þessum bátum aðstoð, ef á þarf að halda. Slysavarnafélagið hefur athugað þetta mál, m. a. í samráði við slysavarnardeildina á Siglufirði, og er það almenn skoðun, að þarna geti verið mannslíf í hættu, ef ekki er skip, sem getur aðstoðað þá báta, sem hlekkist á, að landi. Það hefur að vísu ekki orðið neinn bátstapi á þessum vetri, en þetta er engu að síður mál, sem ekki má láta aðgerðalaust, cg má ekki dragast að setja varðbát til að annast þetta starf, sem um er að ræða. Við, sem þessa till. flytjum, töldum, að ekki þyrfti nánari ákvörðun, en ef þessi till. yrði samþykkt, þá annaðist ríkisstj. útgerð bátsins á þann hátt, sem haganlegastur yrði og sem minnstur tilkostnaður fyrir ríkið, og yrði útgerðarkostnaður jafnan greiddur úr ríkissjóði. Ég legg til, að þessari till. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjvn., og vænti þess, að nefndin afgr. hana sem fyrst, svo að hún geti hlotið afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Það var leitað til dómsmrn. á síðasta hausti um fé til aukinnar gæzlu fyrir Norðurlandi til þess að koma í veg fyrir slysfarir. Ég lét þá þegar rannsaka þetta mál, og kom í ljós, að ef ekki átti að draga úr landhelgisgæzlunni annars staðar, þá var ekki hægt að verða við þessum óskum nema með því að leigja til þess nýjan bát. Ég sagði þá fulltrúa Slysavarnafélagsins og öðrum áhugamönnum á Norðurlandi; hvernig í málunum lá. Ég sagði þeim, að við hefðum ekki ráð á aukinni gæzlu, nema svo framarlega að til þess fengist aukin fjárveiting, en annars ekki. Og ég taldi rétt og í samræmi við síðar fram komna till. frá hv. þm. Snæf. um aukna gæzlu á Breiðafirði, að þeir beittu sér fyrir því, að þessarar fjárveitingar yrði aflað. Nú hefur þetta dregizt, svo að ég geri ráð fyrir, að þó að þessar till. verði samþ. nú á þessu þingi, þá geti þær að litlu gagni komið á þessum vetri. Þetta gildir og um þá till., sem hér er síðar á dagskrá, frá hv. þm. Snæf., um aukna landhelgisgæzlu á Breiðafirði og sunnan Snæfellsness. Tel ég því eðlilegast, að þessari till. verði ásamt till. hv. þm. Snæf., sem er síðasta mál á dagskrá, vísað til hv. fjvn. og hún athugi, að hve miklu leyti hægt er að verða við þeim óskum, sem hér eru fram bornar, innan þeirra fjárveitinga, sem nú eru veittar á fjárl., og ætla ég, að það sé hægt, a. m. k. að verulegu leyti. Getur n. haft um það samráð við viðkomandi aðila, þ. e. rn. og Skipaútgerðina, ef ástæða þykir til. - En hins vegar verður að hafa í huga, að það er auðvitað út í bláinn að óska eftir, að gæzlan sé aukin, nema annaðhvort sé jafnframt séð fyrir fé til þeirrar auknu gæzlu eða þá bent á, hvar eigi að minnka gæzluna, þar sem hún hefur verið fram að þessu. Ríkisstj. getur að sjálfsögðu ekki tekið að sér að sjá um meiri gæzlu en fé er veitt til, og þess vegna verða þm., ef þeir hafa áhuga fyrir að auka gæzluna, hvort heldur er í þessum tilfellum eða öðrum, að fara þá leið fyrst og fremst að afla fjárveitingarheimildar hjá Alþ. til þeirra ráðstafana. En með tilliti til þess, sem ég hef sagt, get ég fallizt á, að málið fari til síðari umr. og fjvn.



Ég vil aðeins bæta því við þær upplýsingar, sem komið hafa fram, að þegar fjárlfrv. var undirbúið; var sett í það fjárveiting til landhelgismála í samræmi við till. þá, sem stjórn landhelgismálanna gerði, þ. e. Skipaútgerðin og dómsmrn. Nam sú fjárveiting 9 millj. og 259 þús. kr. og var sú fjárhæð, sem forráðamenn þessara mála töldu að þyrfti til þess að halda úti varðskipunum að viðbættu einu leiguskipi við Faxaflóa. Var gæzlan þá fyrirhuguð þannig, að Ægir væri við Vestmannaeyjar, Sæbjörg og leiguskipið í Faxaflóa, eins og verið hefur. Óðinn við Austurland aðallega og svo Maria Júlia við Vesturland að mestu, en nýja varðskipið Þór ekki staðbundið á sérstökum slóðum, heldur færi umhverfis landið, og þá ráðgert, að gæzlan yrði miklum mun meiri en nokkru sinni fyrr, þar sem varðskipinu Þór var alveg bætt við, því að undanfarið hafði hitt verið látið nægja, án þess að sérstakt varðskip væri á hreyfingu á milli svæða. Þetta var ráðgert að kostaði 9 millj. og 259 þús., en nú hefur, eins og hæstv. dómsmrh. upplýsti, sú breyt. verið gerð við 3. umr. fjárl. að hækka þessa upphæð um 440 þús. kr., og er það gert með tilliti til þess, að hægt sé að taka að einhverju leyti tillit til þeirra óska, sem fram hafa komið um gæzlu umfram það, sem var í áætlun þeirri, sem áður lá fyrir. Mér sýnist hins vegar, að það verði að taka þessi mál í heild og að ekki sé hægt að fá neina endanlega lausn nú eða viðbótarframlag umfram það, sem bætt var við, þegar 3. umr. fjárl. fór fram.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 244, fjallar um það að fela hæstv. ríkisstj. að hlutast til um, að hið bráðasta verði reistur öflugur landtökuviti á Norðausturlandi, á þeim stað, sem kunnáttumenn telja bezt til þess fallinn. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu siglingar allar eru erfiðar hér við land við þessa löngu og vogskornu strönd og við þau veðurskilyrði, sem við á þessari norðlægu breiddargráðu eigum við að búa, og því er mönnum ljós nauðsyn þess, að gert sé allt, sem hægt er, til þess að auðvelda þessar siglingar, bæði verzlunarflotanum og öðrum skipum, sem hér þurfa að taka land á hvaða árstíma sem er og í hvaða veðri sem er, og ekki hvað sízt hinum stóra veiðiskipaflota, sem við Íslendingar eigum og stundar veiðar hér á ýmsum tímum ársins. Það ber að viðurkenna og þakka, að ýmislegt hefur verið gert hér til þess að auðvelda sjófarendum störf sín og siglingar á þessum svæðum með því vitakerfi, sem komið hefur verið hér upp við strendur landsins. En betur má, ef duga skal, og ýmislegt þarf hér enn að gera til þess að auðvelda siglingar og létta sjómönnunum hin erfiðu störf sín, og það þarf að bæta möguleika þeirra á því að ná hér landi í slæmum veðrum, eins og við höfum nærtæk dæmi um nú síðustu dagana. Það er nú svo, að auk þess, sem gert hefur verið í vitamálum og ég áður nefndi, þá hefur verið lagt nokkurt kapp á það undanfarið að búa skipin ýmsum sjálfsögðum öryggistækjum. Auk venjulegra siglingatækja mun það vera nokkuð algeng regla, að skip, sem smíðuð eru hér eða keypt hingað, séu búin dýptarmælum og miðunartækjum. En til þess að þessi miðunartæki komi bátum og skipum að notum, þá þurfa að vera samsvarandi tæki í landi, radiovitar, sem skipin geta náð til með þessum tækjum sínum og ákveðið stöðu sína hverju sinni. Á þessu er tilfinnanlegur skortur, því að eftir því sem mér er kunnugt, þá hafa slíkir radiovitar ekki verið reistir nema við Suðvesturlandið, við Reykjanes og Faxaflóa, og er það gott, það sem það nær. En það kemur ekki að notum þeim bátum og skipum, sem stunda siglingar og fiskveiðar við aðra landshluta, en eins og kunnugt er, þá eru mörg skip, sem þurfa að leita lands svo að segja alls staðar umhverfis landið, bæði flutningaskip og ekki síður hinn stóri floti fiskveiðiskipa, sem við nú höfum. Og á seinni árum hefur þörfin fyrir slíka vita annars staðar en hér á Suðvesturlandi farið mjög í vöxt, eftir því sem veiðiskipunum hefur fjölgað og vegna þess að togaraútgerð hefur risið upp víða annars staðar en hér á Suðvesturlandi og þar sem skip þessi þurfa að leggja úr höfn og leita til hafnar víðs vegar á landinu. Ég vil undirstrika það, að vegna þess, hve síldin hefur á undanförnum árum legið djúpt út frá Norður- og Austurlandinu, þá er vegna síldveiðanna mikil þörf á því að fá betri landtökuskilyrði á þeim slóðum, meðan á síldveiðunum stendur, en þarna við Norðausturland hafa síldveiðiskipin aðallega stundað veiðar sínar á undanförnum árum. Það gefur að skilja, að fyrir skip, sem eru að leita síldar langt undan landi og eru búin að sigla sitt á hvað án þess að hafa nokkra landsýn og þurfa síðan að leita lands, e. t. v. í svartaþoku, sem þarna er mjög tíð, og í misjöfnu veðri, - að þá getur verið torvelt fyrir þau að ákveða stöðu sína, enda þess mörg dæmi, að menn hafi þá átt erfitt með að átta sig á því, hvar skip þeirra voru stödd, og af þeim ástæðum átt í erfiðleikum með að ná landi þar, sem þeim hentaði bezt. Úr þessu mundi verða mjög mikið bætt, ef reistur væri radioviti á Norðausturlandi. Ég vil ekki tilgreina eða ákveða neinn stað í því sambandi, heldur leggja það undir dóm sérfróðra manna. sem ríkisstj. tilnefndi. Þetta mundi verða mjög til bóta fyrir síldveiðiflotann og önnur þau skip, sem þarna þyrftu að leita lands. Þótt ég hafi að sjálfsögðu talað sérstaklega um veiðiskipin í þessu sambandi, þá eru siglingar bæði kaupskipa og flutningaskipa tíðar utanlands frá til Norður- og Austurlandsins og því mikil þörf vita þarna fyrir slíkar siglingar. Ég tek það fram, að þótt ég miði hér við það, að reistur sé slíkur viti á Norðausturlandi, þá þarf einnig slíkan vita á Vesturlandi fyrir togaraflotann, sem veiðar stundar á Halanum, en það munu þó vera fleiri skip, sem gagn hefðu af vita, sem reistur væri á Norðausturlandi. Þetta mun kosta nokkurt fé, og tekur nokkurn tíma að koma upp slíku vitakerfi, en það er nokkur ávinningur, ef stigið yrði eitt skref til viðbótar í þá átt, svo sem hér er gert ráð fyrir, með því að reisa slíkan vita á Norðausturlandi. Ég vænti því þess, að þessari till. verði vel tekið, og vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til allshn., en ég tel ekki þörf á því, að hún fari til fjvn. Þó að það að sjálfsögðu kosti mikið fé að reisa vitann, þá er ekki gert ráð fyrir því, að framkvæmdir verði hafnar á þessu fjárhagsári, heldur að ríkisstj. og vitamálastjóri sjái svo um, að á þessu ári verði hafinn undirbúningur að framkvæmdum, sem svo gætu hafizt 1953, og þá hægt að taka upp fjárveitingu til framkvæmdanna á fjárlögum næsta árs. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess, að fjvn. fjalli um þessa till. á þessu stigi, og legg ég til, að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Þar sem nú er komið að fundarlokum, skal ég ekki vera margmáli um þessa till., en mig langar þó að láta í ljós ánægju mína yfir því, að áhugi hv. þm. er vakandi til þess að bæta vitakerfi landsins, því að í því eru víða eyður. Ég vildi ekki láta hjá líða við þessa umr. að gefa nokkrar upplýsingar í þessu sambandi, sem gætu verið til athugunar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar milli umræðna. Meginefni þessarar þáltill. er það, að nú verði reistur á Norðausturlandi radioviti til þess að leiðbeina skipum, sem koma erlendis frá upp að strönd Norðausturlandsins. Nú á síðastliðnu ári, 1951, var ákveðið að reisa slíkan vita, sem gæti innt það hlutverk af hendi, sem virðist vaka fyrir hv. flm. till.-Eins og kunnugt er, þá er gangur málsins sá, að Alþ. veitir fé til þeirra staða, þar sem byggja á, en vitamálanefnd gerir till. um, hvar vitar skuli byggðir. Nefnd þessi er skipuð forseta Fiskifélags Íslands, fiskimálastjóra, skólastjóra stýrimannaskólans og vitamálastjóra. Á síðasta ári, í janúarmánuði, gerði n. till. til ríkisstj., að á árinu 1951 yrði reistur viti á Dalatanga. Hann komst þó ekki upp, en efni var pantað til hans, sem þurfti. Það mun hafa komið til landsins í desember síðastl., og er því vitinn tilbúinn til uppsetningar á þessu ári. Að öðru leyti vildi ég aðeins leyfa mér að leiðrétta það, sem hv. þm. (StgrA) sagði, að aðeins séu radiovitar á Suðurlandi, eins og kemur fram í grg., sem fylgir þáltill, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Aðeins á Suðvesturlandi er vel séð fyrir þessum hlutum, svo að jafnvel mætti kalla ofrausn, því að þar eru þrír öflugir radiovitar hlið við hlið, einn á Reykjanesi, annar á Álftanesi og hinn þriðji á Seltjarnarnesi.“ Þetta er nú ekki að öllu leyti rétt. Radiovitar eru á Reykjanesi og Seltjarnarnesi, en Álftanesvitinn var lagður niður, er Seltjarnarnesvitinn tók til starfa. En það eru fleiri vitar starfræktir úti um landið. Það eru radiostefnuvitar starfræktir í Vestmannaeyjum, á Patreksfirði, Vestra-Horni, Kálfshamarsvík, Horni og Sauðanesi við Siglufjörð. Það er því einkum á Austurlandi, sem úrbóta er þörf. Nú er efni komið til landsins í vita á Dalatanga, en þar hefur verið gert ráð fyrir, að reistur verði viti, eins og ég gat um. Um þetta allt hefði hv. flm. getað fengið upplýsingar hjá vitamálastjórninni. Það er mjög æskilegt, sem hv. þm. talar um, en bygging stefnuvita er undirbúin á Dalatanga og annars á Sléttu við Raufarhöfn. Ég vildi láta þetta koma hér fram í umr. um þetta mál. Að öðru leyti mun að sjálfsögðu fjalla um þetta nefnd sérfróðra manna.



Herra forseti. Ég hef flutt hér till. til þál. á þskj. 302, um landhelgisgæzlu á Breiðafirði og sunnan við Snæfellsnes. Samhljóða till. flutti ég á síðasta þingi, og var henni vísað til hv. fjvn., sem tók mjög vel á henni, og var hún samþ. samhljóða hér í Sþ., eins og hv. þm. er kunnugt. Ég hafði vænzt þess, eftir samtali við Pálma Loftsson, sem hefur þessi mál með höndum, að í till. hans nú fyrir næsta ár væri gert ráð fyrir sams konar gæzlu við Breiðafjörð og hann lét framkvæma á vetrarvertíðinni 1951, sem sé, að hann leigði skip til að annast gæzluna, eins og fjvn. hafði lagt til í sínum till. Þetta hefur nú samt sem áður Pálmi Loftsson látið ógert, því miður, og hef ég þó bæði skriflega og munnlega lagt mjög hart að honum, að þessari ósk yrði sinnt. Bæði útgerðarmenn og sjómenn á útgerðarstöðum við Breiðafjörð hafa mörg undanfarin ár látið óskir sínar í ljós um gæzlu á Breiðafirði og sunnan við Snæfellsnes, og það er fyrst á síðustu vetrarvertíð, að þar hefur farið fram sæmileg landhelgisgæzla. Öll undanfarin ár hefur þetta verið í mestu molum og bæði útvegsmenn og sjómenn eðlilega mjög óánægðir með þá ófullkomnu landhelgisgæzlu, sem þar hefur verið höfð með höndum, og hefur það aðeins verið endrum og eins, þegar mest hefur verið af skipum í landhelgi, að varðskip hafa verið send öðru hverju til Breiðafjarðar til þess að koma þeim burt úr landhelgi. Það segir sig sjálft, að svona má þetta ekki ganga áfram, og hefði ég vænzt þess, að ekki hefði þurft að samþ. slíka þáltill. ár eftir ár, heldur að hægt hefði verið að láta vilja þingsins koma fram í eitt skipti fyrir öll, eins og hann kom fram í fyrra, en það virðist ekki vera hægt, og þess vegna hef ég orðið að flytja þessa þáltill. á ný. Eins og ég tek fram í þessari till. minni, þá leggja útvegsmenn og sjómenn á það áherzlu, að þessi gæzla verði höfð um vetrarvertíðina, sem er aðalvertíð ársins við Breiðafjörð. - Ég vænti þess, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til 2. umr. og hv. fjvn.

forseti (JPálm): Áður en gengið verður til dagskrár, vil ég minnast nokkrum orðum nýlátins fyrrv. alþingismanns og skólastjóra, Karls Finnbogasonar, sem andaðist að heimili sínu í Kópavogshreppi hinn 5. þ. m., 76 ára að aldri. Karl Finnbogason fæddist að Arnstapa í Ljósavatnshreppi 29. des. 1875, sonur Finnboga bónda þar Finnbogasonar, bónda á Skáney í Reykholtsdal Guðmundssonar, og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur bónda á Belgsá í Fnjóskadal Jónssonar. Hann gekk í gagnfræðaskólann á Möðruvöllum og brautskráðist þaðan 1895. Á næstu 6 árum stundaði hann barnakennslu í Bárðardal og Eyjafirði, en 1901 fór hann utan til framhaldsnáms og lauk kennaraprófi í Blaagaards Semínarium í Kaupmannahöfn 1904, hvarf síðan heim og stundaði kennslu á Akureyri 1904–1907, fór þá aftur til Danmerkur og settist í kennaraháskólann í Kaupmannahöfn og lauk þar prófi 1908. Næstu 3 ár, til 1911, var hann kennari við gagnfræðaskólann á Akureyri, en þá varð hann skólastjóri barnaskólans á Seyðisfirði og gegndi því starfi nærfellt hálfan fjórða áratug, eða þar til hann lét af störfum fyrir aldurs sakir fyrir fáum árum og fluttist hingað suður. Á árunum 1917–1930 rak hann jafnframt aðalstarfi sínu bú, fyrst á Klyppsstað í Loðmundarfirði og síðan á Sörlastöðum í Seyðisfirði. Á Seyðisfirði lét hann atvinnu- og félagsmál mjög til sín taka, var m. a. stofnandi Kaupfélags Austfjarða og Síldarbræðslunnar h/f og gegndi þar eystra ýmsum trúnaðarstörfum, var m. a. í yfirskattanefnd Norður-Múlasýslu og Seyðisfjarðarkaupstaðar um langt skeið. Seyðfirðingar kusu hann í bæjarstjórn 1913, og átti hann þar sæti alla tíð meðan hann átti heima í kaupstaðnum. Hann var þingmaður Seyðfirðinga 1914–1916 og sat á tveim þingum. Karl Finnbogason var vinsæll maður og vel metinn. Kennarastarfið var aðalævistarf hans, og fór orð af því, að hann væri ágætur kennari og hefði góða stjórn á skóla sínum. Prúðmenni var hann í framgöngu, einlægur og hjartahlýr. Hann var víðlesinn og menntaður og ritaði talsvert, samdi m. a. kennslubók í landafræði handa börnum og unglingum. Var sú bók notuð hér sem kennslubók í skólum um langt árabil og hefur komið út í mörgum útgáfum. Ég vil biðja háttvirta þingmenn að heiðra minningu þessa mæta manns með því að rísa úr sætum. - 
            



Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, hefur hann ásamt öðrum þm. flutt till. um það á undanförnum þingum, að þingræður væru teknar upp á vélrænan hátt. Nú er þessi till., sem hér liggur fyrir, fólgin í því að hafa aðeins æfða hraðritara við þingskriftirnar. - Ég hef sjálfur nokkrum sinnum flutt till. þess efnis, að stefnt verði að því að koma á betri upptöku á ræðum alþm., bæði í formi brtt. og á annan hátt, og ég er þeirrar skoðunar, að þetta hljóti að vera það, sem koma skal og hefði átt að vera búið að koma hér á Alþ. Hv. þm. A-Húnv. sagði í ræðu sinni áðan, að hér hefðu unnið góðir og öruggir hraðritarar. Ég er hv. þm. ekki fyllilega sammála í þessu atriði, því að af þeirri reynslu, sem ég hef haft í þessu máli, þá vil ég algerlega frábiðja mig því að standa reikningsskil á mínum ræðum eins og þingritarar hafa látið þær frá sér, hvort sem hraðritari eða langhandarritari hefur átt í hlut, og mér fyndist ekki nema viðeigandi, að þingmenn gæfu allir yfirlýsingu um það, að ekkert væri að marka það, sem í þingtíðindunum stæði. Ég hef oft lesið ræður mínar, sem hraðritari hefur tekið upp, og eru þær fráleitt góðar. Það geta að sjálfsögðu komið fyrir þau mál, sem hraðritari tekur vel upp, en hins vegar kemur það engu að síður oft fyrir, að upptaka hinna beztu hraðritara er alveg óviðunandi. Ég skal svo engan dóm kveða upp um það, hvort um framför eða afturför hefur verið að ræða í frágangi þessa starfs. Það er hins vegar augljóst, að eftir því sem þingin hafa orðið lengri og þingmenn meira bundnir við ýmis önnur störf milli þess að þeir gegna sínu starfi á þingi, þá hefur minnkað mikið, að þingmenn læsu yfir ræður sínar, og það mun enn fara í vöxt, að þeir leiða það hjá sér. Ég segi fyrir mig, að ég hef gefizt upp á því, vegna þess að mér hefur fundizt meira verk oft og tíðum að umsemja eða leiðrétta ræðu eftir þingritara en að undirbúa sig undir að flytja hana. Ég held hins vegar varðandi stálþráðinn og plastþráðinn, að þar hafi menn verið á rangri braut, því að það mun ekki ætlunin, að upptaka af þessum þráðum verði framkvæmd af vélriturum, heldur yrði að nota önnur tæki eða ráð fyrst sem millistig eða þá láta þræðina ganga aftur á bak og áfram í sífellu, sem gæti kannske orðið nokkuð erfitt. Mér finnst eðlilegast, að notaður yrði diktafónn, sem tæki ræðurnar niður á spólur, sem eru miðaðar við það, að af þeim sé hægt að vélrita ræðurnar. Og mín skoðun er sú, að ef þessi aðferð yrði höfð, ættu allar ræður, sem fluttar væru t. d. á milli kl. 1 og 4 á daginn, þ. e. ef fundir stæðu ekki langt fram á kvöld, að geta legið fyrir vélritaðar og orðréttar næsta morgun. Og það er áreiðanlega minni vandi að fá góða menn í að vélrita slíkar ræður upp heldur en að auka og bæta starfskraftana með hraðriturum. - Ég skal ekkert um það segja, því að mér er ekki kunnugt um það, hvort vélahraðritun er betri eða öruggari en önnur hraðritun, en um það ætti að vera til einhver reynsla hér, þar sem hún hefur verið reynd hér á þinginu. En enda þótt svo væri, að vélahraðritun væri betri en venjuleg hraðritun, þá ætti hún aldrei að geta verið betri né fullkomnari en upptaka með diktafóni, þar sem hvert orð væri tekið upp eins og það er sagt og síðan vélritað eftir því tæki. Varðandi fyrirkomulag þessarar aðferðar er það að segja, að sá, sem talaði, þyrfti að tala í mikrófón, hvort sem það yrði þá haft þannig, að aðeins einum mikrófón yrði komið fyrir og þingmenn færu allir á einn og sama stað til að flytja sínar ræður, t. d. ef þeir töluðu lengur en í fimm mínútur, og væri þá máske hægt að samræma vélræna upptöku og skrifaraupptöku, að skrifarar tækju upp allar ræður, sem væru styttri en fimm mínútur, svo að miðað sé við einhvern tíma, en þingmenn flyttu lengri ræður í mikrófóninn, eða þá komið væri fyrir lausum mikrófónum, nokkrum í hverri deild, sem gætu leikið hér á milli á þingmannaborðunum, og álít ég þetta síðara vel geta komið til mála. Væri mjög fróðlegt og æskilegt, ef hv. nefnd, sem fær þetta mál til athugunar, vildi láta rannsaka, hvort ekki væri unnt að fara þessa leið. Í sambandi við till. hv. 11. landsk. um að gera tilraun til að taka ræðurnar upp á plastþráð, vil ég minna á það, að hér er einnig til diktafónn með fleiri en einni spólu, þannig að ekkert þyrfti að falla úr ræðunum, ef gerð yrði tilraun með að taka upp ræður með honum, auk þess sem vandalaust yrði að fá lánað tæki til reynslu í þessu efni. Ég vil að lokum segja það, að mér virðist harla einkennilegt, að þetta mál skuli hafa verið ár eftir ár til meðferðar hér í þinginu, án þess að komizt hafi verið nokkuð lengra áleiðis. Að vísu hefur hv. þm. A-Húnv. frætt okkur um það, að forsetar þingsins hafi málið til meðferðar og gert eitt og annað í því, þótt að vísu hafi ekki verið hægt að ráða mikið af ræðu hans, og ég tel mig ekki hafa getað séð af ræðu hans, að réttast sé að taka upp hraðritun eingöngu, fyrr en þá úr því hefur verið skorið örugglega, að aðrar leiðir til úrbóta í þessu efni séu útilokaðar. Varðandi kostnaðinn við vélræna upptöku má benda á það, að með þessum hætti mætti máske spara sér mikinn prentunarkostnað á ræðunum, því að ef þskj. öll og atkvgr. væru prentaðar, væri spurningin, hvort ekki væri nóg, að ræðurnar lægju frammi í fjölritunarformi, t. d. um hundrað eintök af hverri ræðu, og þyrftu þær þá ekki að fara lengra en á skjalasafnið. Um leið og ræðurnar væru vélritaðar, mætti nota stensla eða plötur, eins og notaðar eru við ljósprentun, til að fá fleiri eintök af ræðunum. Ég álít líka, að það geti vel komið til greina að breyta útgáfu alþingistíðinda, t. d. með því að gefa þau út í vélrituðu eða ljósprentuðu formi, og væri spurningin, hversu mikinn sparnað mætti fá með því. Og varðandi ræðuritunina sjálfa ætti a. m. k. að vera hægt að koma henni í það horf, að ræðurnar gætu legið fyrir innan mjög skamms tíma eins og þær koma frá þingmönnunum, og ættu þingmenn þess þá kost að lesa ræðurnar yfir, færa þær til betra máls og leiðrétta skekkjur, án þess þó að gera efnisbreytingar. En mér finnst, úr því að þessu máli er enn hreyft hér á Alþ., að þá ætti nefnd sú, sem fær það til athugunar, að gera gangskör að því, að komizt yrði eitthvað lengra áleiðis en hingað til hefur verið farið í þessu máli.