Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson): Fjhn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hluti n. leggur til, að það verði samþ. með einni lítilli leiðréttingu. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, því að hér er um að ræða ákaflega þekkt ákvæði. Vestmannaeyjar hafa að ég hygg, í 12 ár haft þennan tekjustofn, og það má geta nærri, að það er ekki auðvelt fyrir bæjarfélagið að missa hann af sinni fjárhagsáætlun, nema því aðeins að í staðinn komi eitthvað tilsvarandi, og það var tilgangurinn með l. frá síðasta þingi um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga, að bæirnir fengju nokkurn tekjuauka úr þeim sjóði, og þá hefði mátt ætla, að þetta gjald hefði mátt falla niður, enda voru l. um það numin úr gildi með 1. um jöfnunarsjóð, en það hefir farið svo að þessu sinni, að það hefir ekkert fallið Vestmannaeyjum í skaut af tekjum jöfnunarsjóðs. Það er því þegar af þeirri ástæðu nauðsynlegt fyrir kaupstaðinn að fá þetta gjald a. m. k. þetta ár. Svo er annað, sem þarna kemur til greina, sem sé það, að í Vestmannaeyjum er fasteignamatið allhátt, svo að það er tvísýnt, að Vestmannaeyjar muni í náinni framtíð njóta mikils úr þessum sjóði, og hæpið, hvort þær njóta hans nokkurn tíma. Það má náttúrulega segja, eins og hv. minni hl. segir í náI. sínu, að þetta séu algerð sérréttindi fyrir Vestmannaeyjakaupstað, en það eru þó sérréttindi, sem hann hefir haft um alllangt árabil, og það er alkunnugt, að þegar slíkur tekjustofn er einu sinni kominn á og reiknað er með honum, þá er mjög erfitt að kippa honum burt, án þess að eitthvað tilsvarandi komi í staðinn, og viðvíkjandi sérréttindum Vestmannaeyjakaupstaðar er það að segja, að því verður ekki neitað, að sá kaupstaður hefir líka sérstöðu, sem mælir mjög með því, að hann hafi þetta, sem kalla mætti sérréttindi, þar sem Vestmannaeyjar eru, eins og kunnugt er, land út af fyrir sig, og verzlun og víðskipti, sem fara fram í gegnum höfnina þar, snerta Vestmannaeyjar að segja má einar, og þær eru meira afskornar frá viðskiptum annara heldur en nokkur annar kaupstaður eða kauptún hér á landi. Hv. minni hl. hefir ekki viljað samþ. frv., og ég hygg, að það sé af flokkslegum ástæðum fyrst og fremst, því að það er alkunnugt, að það er yfirleitt stefnumál Alþfl. að vera á móti eða að spyrna a. m. k. á móti auknum þessháttar álögum. Þeir halda því fram, að tekjum eigi sem mest að ná með beinum sköttum. Það er þessi flokksafstaða, sem jafnaðarmenn hafa haldið fram a. m. k. á pappírnum um þetta frv., sem hefir aðallega valdið því, að hv. minni hl. er ekki með um afgreiðslu þessa máls, sem annars hefir gengið í gegnum þingið þing eftir þing með samþykki flestra, sem nú eiga sæti á Alþingi. Brtt. okkar er ekkert annað en leiðrétting. Það stendur í frv., að l. skuli þegar öðlast gildi, en hinsvegar er þessi skattur með l. framlengdur til ársloka 1938, og því er ekki rétt að láta l. öðlast gildi fyrr en sú framlenging er útrunnin, sem sé frá ársbyrjun 1939. Eins og nál. okkar ber með sér, hefir annar nm. meiri hl. skifað undir með fyrirvara um það, að hann teldi a. m. k. ekki brýna ástæðu til þess að gera þessi l. ótímabundin, heldur áskilji hann sér rétt til þess að vera með því, ef stungið yrði upp á, að þau yrðu höfð í sama formi og verið hefir, sem sé framlengd frá ári til árs. Ég fyrir mitt leyti sá ekki ástæðu til að samþ. það, því að vitanlega er það jafnan á valdi Alþingis að nema l. úr gildi, og ég verð að segja, að ég sé enga ástæðu til þess að nema þessi l. úr gildi fyrr en hægt er að bæta kaupstaðnum upp þann tekjustofn, sem hann myndi missa við það. Það er ekki annað en óþarft stapp og endalausar uppprentanir að vera að framlengja l., sem eru jafngömul og viðurkennd og þessi l. Ég, og þessi hv. meðnm. minn í rauninni líka, gátum því fallizt á að frv. yrði afgr. í því formi, sem það er borið fram, og mælum við með því, að þingið samþ. frv. aðelns með þessari einu leiðréttingu, sem við berum fram till. um í nál. okkar.



Herra forseti! Eins og fram kemur í nál. á þskj. 147, sem ég hefi skilað, gat fjhn. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Í þessu nál. hefi ég í stórum dráttum tekið fram, hvers vegna ég get ekki verið með, en það er fyrst og fremst vegna þess, að ég álít, að hér sé farið skakka leið í því að ná þeim gjöldum, sem bæjarsjóður þarf, með því að leggja skatt á neyzluvörur almennings og hina fátæku alþýðu og svo fjölda sjómanna og vermanna, sem á Vestmannaeyjum vinna yfir vetrartímann. Ég viðurkenni, að Vestmannaeyjar, eins og aðrir kaupstaðir, hafa þörf fyrir nýjar tekjur fram yfir það, sem verið hefir, en það er líka kunnugt, að á Alþ. hafa a. m. k. verið gerðar tilraunir til þess að bæta að nokkru leyti úr þeim þörfum, og meðan ekki er fullkomlega hægt að segja um árangurinn, sem getur orðið af því, get ég fyrir mitt leyti ekki fellt mig við, að einn kaupstaður sé tekinn út úr og honum gefin sérréttindi á gjöld og skatta, og allra sízt á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það er alveg rétt, sem haldið er fram af hv. flm. frv., þm. Vestm., að það er mjög auðvelt að innheimta þessi gjöld, því að þau eru tekin af vörunum um leið og þær koma á land og þær eru fluttar út, en ég vil ekki ganga inn á, að afla þannig tekna, að það sé sem hægast að innheimta þær, heldur á að afla tekna fyrir ríkissjóð og bæjarsjóð þannig, að gjöldin komi niður á þeim, sem breiðust hafa bökin til þess að bera þau. Og þetta vörugjald er einmitt, eins og ég sagði, bæði í Vestmannaeyjum og annarsstaðar, og sérstaklega þar, lagt á nauðsynjavörur yfirleitt og fiskframleiðsluna og þess vegna hlýtur þetta gjald að koma tiltölulega þyngra niður á þeim, sem hafa fyrir stórum fjölskyldum að sjá, en hafa stopula atvinnu og lítil laun. Þessi gjöld koma þess vegna tiltölulega þyngra niður á vinnandi mönnum heldur en efnamönnunum. Innheimta gjaldsins er í raun og veru lögð á herðar kaupmanna, sem eigi að borga þetta og greiða það í bæjarsjóð, og við vitum það allir, og þurfum ekki að dylja okkur þess, að um leið og kaupmaðurinn greiðir þetta til bæjarins, vill hann taka það aftur, og hann gerir meira en það, því að hann vill líka hafa eitthvað fyrir fyrirhöfnina og það að leggja út peningana, og þess vegna þarf neytandinn að borga meira en þetta gjald. hann verður líka að borga þann skatt, sem kaupmaðurinn leggur á vörurnar fyrir áhættuna, sem hann telur sig verða fyrir af þessu og fyrir þá peninga, sem hann hefir lagt út af þessum ástæðum. Í frv., eins og það var upphaflega, var það tekið fram, að l. skyldu þegar öðlast gildi. Ég benti á það í fjhn., og hún féllst á það, að ef frv. hefði verið samþ. án leiðréttingar, þá hefði mátt innheimta tvöfalt gjald fyrir 1938, því að það er upplýst, að Vestmannaeyjar fengu fyrir nokkru samþ. vörugjald fyrir 1938, og Vestmannaeyjar munu lengi vera búnar að hafa þetta gjald. Ein af ástæðunum, sem hv. þm. Vestm. bar fram fyrir því, að samþ. bæri þetta frv., var sá, að árið 1936 hafi Vestmannaeyjakaupstaður ekkert fengið úr Jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga. Ég vil benda hv. flm. á það, að það koma til með að gilda aðrar reglur fyrir úthlutun úr jöfnunarsjóði árið 1938 og 1939 heldur en nú gilda, þannig að tekið verður tillit til launagreiðslna til kennara og elli- og örorkubóta, svo að það getur vel komið til mála, enda þótt Vestmannaeyjakaupstaður hafi hingað til litið sem ekkert fengið, þá fái hann ríflega endurgreiðslu árin 1938 og 1939. Auk þess sem ég tel, eins og ég áðan sagði, að þessi gjöld séu ranglega lögð á bæjarbúa og á þá, sem sízt eru þess megnugir að inna þau af hendi, álít ég, að til greina geti komið mikið misrétti, þar sem Vestmannaeyjakaupstað væri ívilnað fram yfir aðra kaupstaði með því að láta hann fá þetta vörugjald og auka þar með þann hluta, sem þeim kaupstöðum ber hlutfallslega við aðra bæi úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga. Af þessum ástæðum tel ég ekki rétt að samþ. þetta frv., og álít ég nógan tíma til þess að taka þetta til frekari athugunar, ef það sýnir sig, að þessi tekjustofn, sem bæjum er ætlaður, kemur ekki að tilætluðu gagni fyrir kaupstaðina yfirleitt. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf sérstaklega að minnast á að sinni, en ég vil leggja áherzlu á, að frv. verði ekki samþ. og a. m. k. alis ekki gert að föstum lögum.



Eins og nál. meiri hl. á þskj. 131 ber með sér og hv. frsm. tók fram, hefi ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, sem er fyrst og fremst um það, eins og þar greinir, að ég tel að ýmsu leyti réttara að tímabinda þessi L., eins og verið hefir, því að undanfarin ár hefir það verið svo, að l. um vörugjald í Vestmannaeyjum hafa verið sett til ákveðins tíma. Hv. frsm. meiri hl. n. benti að vísu á það, að þetta vörugjald hefði gilt allmörg ár í Vestmannaeyjum og alltaf verið framlengt. Þetta er rétt. Fyrstu l. um slíkt vörugjald í Vestmannaeyjum munn vera frá 1926 og hafa alltaf verið framlengd síðan. En það er ekki nægileg ástæða til þess að telja, að framlengja eigi þessi lög til frambúðar. Ég vil benda á í þessu sambandi, að sumir þeir skattar, sem til ríkisins eru innheimtir samkv. bráðabirgðalögum, sem framlengd eru frá ári til árs, eru eins gamlir og þetta gjald í Vestmannaeyjum. Svo er bæði um lögin um vörutoll og um verðtoll, sem munu vera frá 1924. Ég legg þó ekki svo mikla áherzlu á þetta atriði, að ég hafi flutt um það brtt. nú, en ég mundi samþ. hana, ef fram kæmi, og áskil mér rétt til 3. umr. að bera slíka brtt. fram. Þó að ég mæli með þessu frv., fellst ég ekki að öllu leyti á þann rökstuðning, sem fram hefir komið því til meðmæla, sérstaklega það, að þessa heimild verði að velta af því, að Vestmannaeyingar verði fyrir misrétti við framkvæmd laganna um tekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga, sem sett voru í fyrra. Að Vestmannaeyingar hafa ekki fengið framlag úr jöfnunarsjóði, getur ekki stafað af öðru en því, að þeir beri tiltölulega léttari byrðar en aðrir bæir. Um þau framlög gilda ákveðnar reglur. Þau eiga a. m. k. að vera þannig miðuð við fátækraframfærið, kostnað af tryggingalögum og upphæð kennaralauna, að mest renni til þeirra bæja, sem hafa tiltölulega mestan kostnað af þessu. - Þá sagði hv. þm. Vestm., að fasteignamat væri óeðlilega hátt í Vestmannaeyjum. Sé svo, gæti verið ástæða til að framlengja lögin þangað til nýtt fasteignamat gengur í gildi og ekki lengur. Það, að ég fylgi frv., þýðir ekki, að ég telji Vestmannaeyjar neinu misrétti beittar með lögunum um tekjuöflun bæjar- og sveitarfél. og um jöfnunarsjóð, heldur að ég tel það sanngjarnt og útlátalaust að leyfa Vestmannaeyingum að leggja þessi gjöld á sjálfa sig. Þetta vörugjald mun sama og ekki lagt á aðra en Vestmannaeyinga sjálfa, og þetta eru aðeins heimildarlög, og ef þeir samþ. sjálfir að haga þessu þannig, þá sé ég ekki, hvað á að vera móti því að leyfa það. Ég lít svo á, að vel mætti leyfa öðrum kaupstöðum þetta, þeim sem lítið verzla við nágrenni sitt. Ég hefi fyrr borið fram frv. um að veita Siglufirði slík réttindi. En það náði ekki samþ., og var þá talið, að Siglfirðingar gætu frekar en Vestmannaeyingar skattlagt utanbæjarmenn með gjaldinu. Það má segja sem svo, eins og hv. 11. landsk. gerði, að þarna sé verið að leggja skatt á neyzluvörur almennings. En þegar á staðreyndirnar er litið, hefir það sýnt sig, að þetta er óhjákvæmilegt. Það er vitað, að það er ákaflega erfitt að ná öllum þörfum bæjarfélaganna inn með beinum sköttum og þannig hefir það líka reynzt þar, sem þessi hv. þm. á helma og á sæti í bæjarstjórn. Hvað sem um þetta má segja frá fræðilegu sjónarmiði, verður að fá féð með því að fara til þess einhverja færa leið. Þess vegna var sett löggjöfin um tekjur bæjar- og sveitarfélaga til að fá þeim nýja tekjustofna og tekjurnar, sem þau fá úr jöfnunarsjóði, koma nú einmitt inn með auknum og nýjum tollum.

* Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson): Í sjálfu sér er ekki ástæða til að taka upp almennar umræður um beina og óbeina skatta út af þessu litla frv. Enda er ekki um svo háa álagningu að ræða, að grundvallarreglur þurfi að koma þar til greina. Gjaldið er mér sagt að sé ákaflega lágt á mestu nauðsynjavörum almennings, svo sem matvörum, þannig að telja má, að það verki afarlítið á afkomu almennings. Annars er nú sannleikurinn sá, að það er ekki hægt að ná inn nauðsynlegu fé til ríkisþarfa, án þess að það komi niður á öllum fjöldanum. Það hljómar náttúrlega vel, að leggja þungann á þá, sem breiðust hafa bökin, og þá útsvörin aðallega á verzlanirnar. En það hlýtur að koma fram í aukinni álagningu fyrirtækjanna og þannig dreifist það á alian almenning. Eins og hv. meðnm. minn, hv. 1. þm. Eyf., sagði, hefir reynslan skorið úr um þetta, og Alþfl. hefir orðið að ganga inn á það að ná inn meginhluta ríkisteknanna með óbeinum sköttum. Þm. hans hafa á undanförnum árum verið með sífelldri hækkun þessara óbeinu skatta. - Það er athyglisvert, að einn af víðsýnustu mönnum Alþfl., maður sem hefir tamið sér að líta á hlutina mjög raunverulegum augum, Jónas Guðmundsson, undirbjó löggjöf um nýja tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög og flutti með öðrum þm. frv. um þau efni, þar sem farið var inn á sömu leið og í þessu frv., ekki aðelns í Vestmannaeyjum og á Siglufirði, heldur í öllum kaupstöðum á landinu, svo að þetta hefði orðið óbeinn skattur á allri þjóðinni. Það er alveg rétt hjá meðnm. mínum, að gjald ríkisins til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga er einmitt fengið á þennan hátt, mestmegnis með óbeinum sköttum, eins og aðrar ríkistekjur. Ég vil ekki segja, hvaða afstöðu ég hefði tekið, ef Vestmannaeyingar hefðu komið nú í fyrsta sinn með tillögu um vörugjald hjá sér. En gjaldið er þar komið í hefð og auk þess aðeins um heimild Alþingis að ræða - um það, hvort eigi að leyfa þeim að leggja þetta gjald á sjálfa sig. Mér þykir hart, ef á að banna mönnum að leggja á sig gjöld til sameiginlegra þarfa. Mótspyrnan gegn því, að aðrir bæir tækju þetta upp, hefir byggzt á því, að þar væri hægt að skattleggja utanbæjarmenn, sem verzla á staðnum. Þó að t. d. Siglufjörður sé langt frá öðrum byggðum, er hann samt landfastur, og þegar samgöngur við hann batna við veg yfir Siglufjarðarskarð, má telja víst, að verzlun Fljótamanna færist þangað. Þess vegna hefir Siglufjörður ekki alveg sömu afstöðu og Vestmannaeyjar. Svo skal ég ekki orðlengja um þetta mál.



Herra forseti! Ég ætla ekki í þetta skipti að fara í neinar deilur um beina og óbeina skatta. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um, að það væri hart, ef ekki ætti að leyfa Vestmannaeyingum að leggja gjald á sjálfa sig. Ég verð að benda honum á, að vörugjaldið hefir ekki verið samþykkt nú í bæjarstjórn Vestmannaeyja, þó að hv. flm. frumvarpsins gerði ráð fyrir að það yrði, og því síður liggur fyrir almenn ósk frá kaupstaðarbúum þar. Það er algerður útúrsnúningur, að hér sé um engar nýjar álögur að ræða, því að lögin um tekjur bæjar- og sveitarfélaga frá síðasta þingi gera ráð fyrir nýjum tekjum, þ. e. nýjum álögum, sem eiga að koma í stað aukatekna sem þessara í Vestmannaeyjum. Þar er m. a. leyfður fastelgnaskattur, og ef hann er innheimtur í Vestmannaeyjum jafnt og annarsstaðar, getur hann gefið bænum 20–30 þús. kr. á ári, eða svipað eins og vörugjaldið gefur. Þá er gagnslaust um það að tala hvort lögin um vörugjald veita nýja heimild eða endurnýja niðurfelldan skatt, það er ný aukning á gjaldabyrði almennings fyrir því. Alþfl. hefir orðið að ganga inn á það að hækka í bráð óbeinu skattana nálega að sama skapi og hina beinu. Um leið og dæmt er um það, verður að minnast þeirra verklegu framkvæmda, sem hækkunin stafar af. Ég get sagt fyrir mig, að ég tel mikinn mun á því, hvort samþ. er frv. um tekjuauka handa ríkisstjórninni, sem veitir fénu aftur til almennings í meiri atvinnu, eða hinu, að samþ. vörugjald til þess að spara borgurum einhvers bæjarfélags útsvör og fasteignaskatt. Þá talaði hv. 1. þm. Reykv. um Jónas Guðmundsson og reyndi að telja skoðanir hans sér til tekna. En það hefir nú sýnt sig að sú skoðun, sem þm. eignaði Jónasi, hefir orðið í minni hl. hjá þeim, sem að síðustu fluttu frv. um tekjur bæjar- og sveitarfélaga og komu því í gegn. Alþfl. hefir ekki tekið upp þessa skoðun, og Framsfl. ekki heldur; a. m. k. hefir hæstv. fjmrh. látið það mjög ákveðið í ljós, að bæirnir ættu ekki að afla sér fjár þannig. Ég er á móti þessu frv., sérstaklega af þrem ástæðum, sem ég lýsti í fyrri ræðu minni: Þessar álögur yrðu innheimtar af sömu mönnum, sem nú borga aukna skatta, sem eiga að koma í vörugjaldsins stað; það yrði tvöfaldur skattur. Í öðru lagi kemur vörugjald þyngst niður á þeim, sem hafa stærstar fjölskyldur að fæða og klæða og mega sízt við álögunum. Í þriðja lagi er frv. ekki nauðsynlegt, vegna þess að Vestmannaeyjar geta notað sér ný lagaákvæði um fasteignaskatt og fengið sinn skerf úr jöfnunarsjóði, miðað við kostnað af kennaralaunum, elli- og örorkubótum og hlutdeild í jöfnun fátækrastyrks, ef hagur bæjarins versnar.

*Jóhann Jósefsson: Ég vil þakka n. fyrir það, að hún vill samþ. þetta frv. um, að vörugjaldið í Vestmannaeyjum megi haldast. Ég hefi skýrt frá því bæði munnlega og skriflega, við flutning þessa máls, að ákvæði laganna um tekjur bæjar- og sveitarfélaga koma Vestmannaeyingum ekki að neinu gagni. Þó að skipt sé meir en 300 þús. til fátækrajöfnunar til ýmissa kaupstaða og kauptúna fyrir árið 1936, og mun meira væntanlega fyrir 1937, er svo um séð, að Vestmannaeyjar fái ekkert af því fé. Þetta er sú ónotalega staðreynd, sem hv. þm. verða að viðurkenna. Ég er ekki einn til frásagnar um þá staðreynd, heldur geta bæði hagstofan og stjórnarráðið vottað þetta, og skýrsla um þetta mál er undirrituð af tveim fulltrúum stjórnarflokkanna, Framsfl. og Alþfl., svo að ég vona, að það verði ekki vefengt. Hv. 1. þm. Eyf. féllst ekki á að veita heimildina vegna þess, að Vestmannaeyjar eru afskiptar víð úthlutun úr jöfnunarsjóði, heldur af því, að þær hafa sérstöðu. Án þess að ég ætli að saka nokkurn mann um ranglæti, verð ég að láta í ljós undrun mína yfir því, að nokkur þm. skuli telja, að slíkt skipti ekki neinu, hvort bær er afskiptur eða ekki. Þær aths., sem hv. þm. hafa reynt að beita þessu til afsökunar, hrökkva skammt og hefir áður verið svarað. Mönnum er t. d. kunnugt, að fasteignamat í Vestmannaeyjum er óeðlilega hátt. - Ef hv. 1. þm. Eyf. vill bera fram eða fylgja brtt. við frv., skal ég ekki áfellast hann fyrir það, heldur samþ., að gjald þetta sé haft tímabundið. Hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Eyf. hafa að mestu svarað hv. 11. landsk.,svo að ég get gengið fram hjá sumu, sem hann sagði. Það er vitað, að hann er nýlega kominn á Alþing, og líklega nýlega kominn í þann flokk, sem hann telst fulltrúi fyrir, svo að hann stendur með annan fótinn í Alþfl., en hinn í Kommfl. Honum er þess vegna eðlilegt að byrja á stafrófi sósíalista hér í d. og tala um, hvernig eigi að ná inn gjöldum með beinum sköttum. Þetta er stafrófið, sem við erum nú búnir að hlusta á í ein tíu ár eða lengur, að ekki megi taka neitt í bæjarsjóð af gjöldum, sem koma niður á neyzluvörum almennings. Nú er þetta gjald ákaflega lágt einmitt á neyzluvörum; ég held 10 aurar á mélpoka. Hv. þm. heldur að kaupmenn muni reikna það nákvæmlega út fyrir hvern hlut og hvern pakka í smásölu og hækka verð allra nauðsynja sem því nemur. En þeir reikna ekki með slíkri nákvæmni. Hver kaupmaður verður náttúrlega að leggja á einhverjar vörutegundir það, sem þarf til að standast álögurnar. En ég hefi aldrei heyrt á viðræðum þeirra, að þeir áætluðu sérstaklega, hvað leggja þyrfti á fyrir vörugjaldið. Hinsvegar munar talsvert um tollhækkanirnar, sem gerðar voru til að afla tekna fyrir jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga. Það er vitað, að alþýðuflokksmenn hafa verið með og orðið ákveðnir í því að hækka óbeinu skattana þvert ofan í kenningar sínar. Þá finnst mér varla orðin þörf fyrir fleiri fyrirlestra um þessa trúarjátning þeirra. Þá var það ein af mótbárum hv. 11. landsk., að hann vildi ekki gefa sérstökum kaupstað forréttindi. Það var skaði, að þessi hv. þm. var ekki kominn hér á síðasta þingi til þess að koma þá með sín góðu rök móti sínum eigin kaupstað, þegar samþ. var af mér og öðrum, að Siglufjörður skyldi fá greiddan hundraðshluta af útfluttum afurðum síldarverksmiðjanna. Þetta voru óneitanlega forréttindi fyrir Siglufjörð. En ég og aðrir, sem vorum með þessu, sáum ekki ástæðu til að leggja á móti því, að Siglufjörður nyti góðs af þeim rekstri, sem þar er. Hitt er vitanlegt, að bæði ég og aðrir, sem að þessu unnu, lögðum með því skatt á sjálfa okkur, þar sem við gerum út þar, og einnig á okkar plássmenn, sem vinna þar á sumrin. Það er því ekki fordæmislaust, að kaupstaður fái forréttindi í slíkum efnum. Annars hefir það verið hingað til svo, að Alþ. hefir fallizt á að láta þetta vörugjald haldast í l., af því það kemur nær eingöngu, að undanteknum nokkrum tóbaksbitum, sem landmenn kaupa þar á vorin, niður á herðar Vestmannaeyinga sjálfra. Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem fylgt hafa málinu að undanförnu, hafi gert það vegna þess, að þeir sjái nauðsyn þess fyrir bæjarfélagið að hafa einhverjar ábyggilegar tekjur til þess að standast þau útgjöld, sem af því er krafizt. Hv. 11. landsk. var með myndugleika miklum að tala um vilja bæjarbúa í þessu efni. Hann sagði, að það lægi ekkert fyrir um hann. Það er satt, að ég hefi ekki látið safna undirskriftum bæjarbúa, en ég geri ráð fyrir, að ef þar færi fram atkvgr., þá myndi þessi af honum hataði íhaldsmeirihluti í Vestmannaeyjum aðhyllast þá fjármálapólitík, sem sjálfstæðisflokksmeirihlutinn í bæjarstjórninni í Vestmannaeyjum fylgir, og samþ. að halda þessu gjaldi. Mér er til efs, að þeir, sem hv. þm. þykist vera að bera fyrir brjósti, eins og t. d. þurfalingar bæjarins, vilji vinna það til, að þessum tekjustofni sé kippt í burt og möguleikar bæjarins til að veita þeim þær nauðþurftir, sem þeir þurfa, þar með skertir. Hún er annars svo yfirgengileg þessi hræsni þessara svokölluðu sósíalistísku forkólfa, sem eiga sjö börn í landi og sjö á sjó, eða eru að hálfu leyti kommúnistar. Það er kyndug þessi umhyggja þeirra fyrir þeim fátækustu, þegar þeir eru að ráðast á tekjustofna, sem bæjarfélögin geta hagnýtt sér, en á hinn bóginn eru þeir ávallt reiðubúnir til þess að vinna af alefli að því, að sem flestir heimti sínar nauðþurftir af bæjunum. Það kann vel að vera galli í augum hv. 11. landsk., að það, sem hann kallar íhaldsmeirihluta í Vestmannaeyjum, skuli fá þetta gjald til umráða. Hv. þm. er náttúrlega sterkur í sínu ríki og ræður sjáifsagt lögum og lofum á Siglufirði, og mun hann sjálfsagt sannprófa það, þegar hann kemur heim í sitt hérað. En hann verður að sætta sig við það, að sjálfstæðismenn hafa bæjarstjórnarmeirihlutann í Vestmannaeyjum. En mér virtist skína út úr orðum hans, að ef það væri meirihluti, sem ekki væri honum að skapi, þá vildi hann ekki láta hann hafa tekjur. Hv. 11. landsk. þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því, að útsvörin í Vestmannaeyjum séu ekki nógu há á þeim, sem þar reka atvinnu. Við, sem rekum þar atvinnu, þurfum ekki að bera kinnroða fyrir það, að útsvörin séu ekki nógu há, á okkar atvinnurekstri, því að ég get frætt hv. þm. á því, að útsvarsstiginn í Vestmannaeyjum á atvinnurekstrinum er þrefalt á við það, sem hann er í Reykjavík. Hinsvegar er það staðreynd í Vestmannaeyjum, að verkamenn þar rísa yfirleitt ekki undir neinum útsvörum að ráði, og þess vegna hefir sú regla viðgengizt þar í nokkur ár, að útsvör á menn, sem eingöngu eru verkamenn eru hverfandi lítil, og svo lítil, að þau munu hvergi á landinu vera minni. Ég held ég hafi þá tekið það fram, sem mér virtist koma fram hjá hv. frsm. meiri hl. í þessu máli. Mér finnst það nærri því broslegt að þurfa að eyða miklum tíma í það, að rökræða nauðsyn þessa máls fyrir þetta fátæka bæjarfélag, sem vill leggja á sig þessa fórn, til þess að halda sér á floti, við sósialista, sem bera ábyrgðina á þeim sköttum og byrðum, sem ríki og bæir hafa orðið að dragast með vegna löggjafar síðustu 10 ára. Það eru þessir menn, sem „geipa í orði um gjörðir klárt, en ganga mest til valda“, þessir menn, sem við hvert tækifæri hamra á því, að þeir séu á móti neyzlusköttum, vegna þess að þeir vilji hlífa fátæklingunum, en þegar svo er um það að ræða að hafa bein og bitilnga hjá stj., þá greiða þeir atkv. með hvaða hækkun á neyzluskatti sem um er að ræða. Þá greiða þeir atkvæði með framlengingu á gildi l. um verðtoll og hækkun á viðskiptagjaldinu. Svo koma þessir sömu menn og fara að byrja á því nú, þegar um það er að ræða, að fátækt bæjarfélag, sem hefir haft þennan tekjustofn í mörg ár, fái að hafa hann áfram, að lesa upp fyrir okkur stafrófið í trúarjátningu þeirra sósíalistanna. Þetta eigum við að fara að hlusta á eftir 10 ára framkomu þeirra. Eftir 10 ára óslitna baráttu þeirra til þess að koma öllu í kaldakol í kaupstöðunum, þá á maður að upplifa það, að nýútsprungin rós sé hér á ferðinni og tali um það, að þeir séu á móti því, að leggja á nokkra skatta, sem komi á bak hinna fátæku. Ég veit ekki, hvort maður á heldur að kalla þetta harmleik eða spaugsleik. Mér er nær að halda, að þessir menn séu sér þess meðvitandi, að þeir séu að leika spaugsleik. En er ekki kominn tími til að þeir hætti þessum leikaraskap? Er brautin svo glæsileg hjá eldri leikhetjunum, eins og t. d. hv. 3. landsk., að það sé beinlínis eftirbreytnisvert fyrir byrjendurna að fara að leggja út á þá braut? Það hlýtur að vera mikil andleg fátækt þar fyrir, sem sú fyrirmynd er tekin til eftirbreytni.



Herra forseti! Hv. þm. er kunnugt um, að ég hefi alltaf verið á móti frv., sem fram hafa komið á þingi og stefnt í sömu átt og þetta, að veita einstökum bæjar- og sveitarfélögum möguleika til að veita þeim gjöldum, sem þegnar viðkomandi bæjar- eða sveitarfélags eiga að greiða, yfir á aðra, sem skipta við þá. Ég hefi fullkomlega viðurkennt og viðurkenni að Vestmannaeyjar hafa þarna sérstöðu, þar sem þær selja miklu minna til annara en þeir kaupstaðir aðrir, sem farið hafa fram á að fá svipað vörugjald. En þó er það svo, að þeir selja dálítið til annara, og meira en einn og einn tóbaksbita, eins og hv. þm. sagði. Ég er á móti þessari stefnu. Ég er líka á móti þeirri stefnu, sem þarna kemu, fram, að leggja þetta á sem heildargjald, sem liggi á þunganum og kemur því meir niður á hinum fátækari, sem framfleyta stærri fjölskyldum, en hinum betur stæðu. Ég er á móti háðum þessum stefnum. Ég get því ekki fylgt þessu frv. eins og það liggur fyrir. Fyrir sig væri að fylgja því, ef það hefði eitthvert tímatakmark. Annars skildist mér á hv. þm. Vestm., að hann byggði þetta frv. nú aðallega á þörf Vestmannaeyja, sem hann sagði, að ekkert hefði verið bætt úr með jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga. Í sambandi við það vil ég spyrja hann að því, hvort hann álítur, að sá grundvöllur, sem greitt er eftir úr jöfnunarsjóði, sé þá ranglátur? Ef hann er það, þá á hann að skjóta geiri sínum þangað og leggja til, að hann sé endurskoðaður. Ef hann er réttlátur, og hann hefir ekkert talað um, að hann væri ranglátur, aðeins um það, að Vestmannaeyjar fengju þaðan ekkert, þá hafa Vestmannaeyjar minni þörf fyrir þetta gjald en aðrir kaupstaðir. Annaðhvort er, að engin þörf er á þessu gjaldi eða grundvöllurinn, sem skipt er eftir, er ranglátur, og þá er að endurskoða hann. Ég er í vafa um, hvort ég fylgi þessu frv. breyttu, en óbreyttu fylgi ég því ekki.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, voru ummæli, sem hv. þm. Vestm. leyfði sér að viðhafa í ræðu sinni og ég tel ekki rétt að láta ómótmælt. Ég tel ekki honum sæmandi, þótt hann sé búinn að vera lengi á þingi, að ætla að gera sig að stórum herra og setja aðra þm. á skólabekk fyrir það eitt, að þeir flytja sitt mál á annan hátt en honum líkar. Ég heyrði ekki neitt það í málflutningi hv. 11. landsk., sem gæfi tilefni til að brigzla honum um nýliðastarf og að hann væri ekki inn í málinu og flytti mál sitt þann veg, að það væri eins og hann væri úti á þekju. Ég álít það ósæmandi af þm., þótt hann sé reyndur, að nota slík orð við menn, þótt þeir séu nýkomnir inn í þennan saI. Hann sagði ennfremur, að þessi þm. væri nýr í flokknum, og var jafnvel að brigzla honum um, að hann væri meðlimur í öðrum flokki, hann væri kommúnisti. Það er vitað, að hann hefir verið og er yfirlýstur alþýðuflokksmaður, svo að það er óþarfi að bendla hann við stefnu annars flokks. Þessum ummælum hv. þm. vildi ég mótmæla og tel ósæmandi af honum að flytja þau hér fram í hv. d. Ég hygg, að það sé ekki ávinningur fyrir hans málflutning að nota slík ummæli. Það er vitanlegt, að við jafnaðarmenn höfum verið á móti vörugjaldinu frá byrjun eða frá því að slík stefna skaut upp höfðinn.

Líka Jónas Guðmundsson?

. Hann vildi í mþn. að nokkru leyti ganga inn á þessa stefnu, en ég veit ekki betur en hann hafi beygt sig fyrir stefnu síns flokks í þessu efni. Ég hygg, að hið sama megi segja um hv. þm. Vestm. og hv. 1. þm. Eyf., að þótt þeir hafi sérstöðu í einhverju máli, þá beygi þeir sig undir stefnu þá, sem flokkurinn hefir markað. Ég er ekki að segja þeim þetta til lasts, því að ég tel þetta eina af þeirra þinglegu skyldum sem þeim ber að fylgja, ef þeir vilja starfa í sínum flokkum. Eg ætla ekki að færa frekari rök að því en hér hefir verið gert, að ég tel, að Vestmannaeyjum sé nauðsyn að fá þetta vörugjald frekar en öðrum kaupstöðum. Ég vil í því sambandi spyrja hv. þm. að því, hvað mikla upphæð sé hér um að ræða í tekjum fyrir Vestmannaeyjar. Ég man ekki eftir, að ég hafi nokkurn tíma heyrt það.

Ég hefi oft nefnt það

. Ég hefi nú ekki verið að glugga í gamlar þingræður um þetta mál. En er þetta svo stór upphæð, að ekki sé hægt að taka hana á annan hátt?

Það er víst ekki mikill vandi. Það eru nógir peningar

. Það er vitanlegt, að það eru ekki verri gjaldþegnar í Vestmannaeyjum en í öðrum bæjum, sem ekki hafa leyft sér að setja slík gjöld. Reynslan hefir sýnt, að Vestmannaeyjar hafa haft fyrir gjaldþegna menn, sem fyllilega geta borið byrðar á við samskonar menn í öðrum bæjum. Hitt er skiljanlegt, að bæjarstjórnarmeirihlutinn í Vestmannaeyjum, sem er skipaður flokksmönnum hv. þm., vilji fylgja þeirri stefnu, að hlífa hinum breiðari bökum, en koma gjöldunum á þá, sem minni hafa bökin til að bera þau. Þarna er stefnumunur milli jafnaðarmanna og flokksmanna hans. Við álítum, að það eigi að leggja gjöldin á þá, sem geta borið þau. En hér er um óbeinan skatt að ræða, sem kemur þyngst niður á þeim, sem flesta hafa munnana að fæða og þá oftast efni af skornum skammti. Mér skildist á hv. þm. Eyf., að hann gæti verið með þessu máli af því, að hann teldi, að það snerti ekki sína umbjóðendur, bændur og búalið. Þetta er rökfærsla, sem ég skil ekki. Ég veit ekki betur en framsóknarmenn hafi verið á móti þessum skatti fyrir bæina, af því hann kæmi niður á fólkinu, sem í sveitinni býr og þarf að sækja sínar vörur til bæjanna. Ef það er ranglátt að leggja þennan skatt á í bæjum, þar sem mikið af sveitabændum verzlar, þá er það líka ranglátt að leggja hann á í þeim bæjum, sem fáir sveitabændur verzla við. Í þessum ummælum hv. þm. finnst mér vera svo mikil hreppapólítík. Það er svo mikið ósamræmi í þessari hugsun hjá hv. þm., því að þetta er eins mikil byrði fyrir fátæka fólkið í Vestmannaeyjum, þótt enginn sveitamaður beri hana með því. Ég veit ekki betur en Framsfl. hafi verið á móti vörugjaldinu af þeirri ástæðu, sem ég gat um og fer að nokkru leyti saman við okkar skoðun. að það sé verið að leggja neyzluskatt á fólkið, sem ekki sé réttiátur. Ég get því ekki skilið, að Vestmannaeyjar þurfi að vera þar undantekning. Hér er því um kenningu að ræða, sem frá öndverðu hefir verið haldið fram af Alþfl. og studd í öllum höfuðatriðum af Framsfl. Það eru kannske einhver straumhvörf nú. Ég játa að vísu að á undanförnum þingum hefir þetta mál fengið stuðning hjá einstökum þm. innan Framsfl., meðan ekki var búið að gera neina skipun á um það, hvaða tekjur bæjar- og sveitarfélögin ættu að fá umfram það, sem þau hafa áður haft. Nú er búið að laga það, þó kannske ekki á fullnægjandi hátt, en því minni ástæða er að vera með þessu máli nú. Hv. þm. Vestm. var svo illorður og, svo ég noti hans eigin orð, fúkyrtur í garð okkar jafnaðarmanna. að ég get látið því ósvarað að mestu leyti. Hann var að minna á, hvað hann hefði gert fyrir Siglufjörð á síðasta þingi, og vildi meina, að það hefði verið gert fyrir Siglufjörð einan að leggja þennan skatt á. Ég vil minna hann á, að það eru fleiri staðir, sem koma þar til greina, svo sem Raufarhöfn og Ónundarfjörður. En svo er ég ekki viss um, hvað mikla ánægju hann hefir af þessari ráðstöfun sinni. Sjómennirnir í hans eigin byggðarlagi munu a. m. k. ekki þakka honum fyrir þá till. Þá vildi hann halda því fram, að þetta væri gert fyrir þá þurfalinga, sem eru í Vestmannaeyjum, því að annars myndu þeir ekki fá nauðþurftir sínar. Það er nú ekki ætlazt til þess af okkur, að bærinn leiti ekki tekjustofna fyrir þá upphæð, sem hér um ræðir. Á meðan bæjarfélagið gefur sig ekki upp sem gjaldþrota, þá verður það að leita einhverra ráða til þess að fullnægja þeim kröfum, sem til þess eru gerðar. Vitanlega verður bæjarfélagið að svara réttlátum óskum og kröfum þeirra, sem þurfa á styrk að halda, án tillits til þess, hvort vörugjald er lagt þar á eða ekki. Um þetta mætti tala langt mál. Mér er ekki kunnugt um annað en flokksmenn hv. þm. séu aðalatvinnurekendurnir í Vestmannaeyjum. Það fer eftir því, hvort þeim tekst að reka sina útgerð vel, hvort blómgvun er þar í atvinnulegu tilliti eða ekki. Ef atvinnureksturinn er slælega rekinn, þá er eðlilegt að ýmsir þurfi að leita á náðir bæjarsjóðs. Það eru því flokksmenn hv. þm., sem eiga sök á því, ef fátækraframfæri er óeðlilega þungt í Vestmannaeyjum. Hann talaði um, að það væri okkur jafnaðarmönnum að kenna, að svo miklir skattar og byrðar hvíldu á bæjarfélögunum. Hann nefndi nú ekki, hvaða byrðar og skattar það væru. Hann hefir kannske meint þá löggjöf, sem miðað hefir til menningar. Ég get ósköp vel skilið, að hann sé á móti slíkri löggjöf. Hann meinar kannske þá löggjöf, sem sett hefir verið í öryggis- og tryggingarmálum. Annars hefði ég gaman af að heyra, hvaða löggjöf það væri, sem jafnaðarmenn hefðu barizt fyrir, sem legði svona miklar byrðar á bæjarfélögin. Hann reyndi ekki að rökstyðja þetta neitt. Ég hefi hér nefnt tvö veigamikil mál, sem við höfum barizt fyrir, tryggingarmálin og menningarmálin. En við munum aldrei blygðast okkar fyrir að hafa barizt fyrir þeim málum. Um tryggingarmálin er það að segja, að þau munu verða til ómetanlegra hagsælda, ekki aðeins fyrir einstaklingana, heldur og einnig fyrir bæjarfélögin. Ennþá er of skammt liðið frá því, að þau voru sett, til þess að þau séu fyrir alvöru búin að sýna sig. Þau munu m. a. létta allmjög undir með framfærslu fátækra, og á þann hátt létta undir með gjaldendum. Þá fór hv. þm. að tala um bitlinga. Ég held nú að það sitji manna sízt á honum að vera að bera öðrum á brýn bitlingagræðgi, því að ég veit ekki betur en að hann þiggi með bezta geði ýms störf, sem hann kallar bitlinga hjá öðrum. Slík störf hefir hann meira að segja þegið hjá stjórn þeirri, sem ég studdi og hann er nú að hella sér yfir með allskonar hrakyrðum. Annars er þetta bitlingatal hv. þm. orðið svo úrelt og þvælt, að ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur maður veiti því eftirtekt hjá honum. Að ég kvaddi mér hljóðs í þetta sinn, var sakir þess, að þessi hv. þm. var að gera sig svo dólgslegan, að mér þótti ekki hlýða að láta hann vaða hér uppi án þess að gefa honum nokkura hirtingu, og vænti ég, að ræða mín hafi ekki orðið til þess að gefa máli hans byr í seglin gegnum þingið.



Ég varð dálítið undrandi yfir því, hvað hv. þm. Vestm., þessi að því er virðist skapstillti maður, gat sleppt sér undir þessum umr. Ég hafði ekki búizt við því, að rök mín um þetta mál færu svo í taugarnar á honum, að hann þyrfti að blása sig svona út af því, sem ég sagði til andsvara hans ræðu um þetta mál. Mér skildist á honum, að hann hefði þá skoðun, að af því að ég væri nýliði hér, mætti ég ekki láta mína skoðun í ljós, og þá sérstaklega af því, að ég væri öndverður honum í skoðun. Og ef hann mætti ráða, mundi hann koma í veg fyrir það með öllu, að nokkur maður kæmi með nokkrar sannanir fram á móti málum, sem hann flytur. Hann myndi í því efni sem öðrum fylgja skoðanabræðrum sínum og lærifeðrum. Hv. þm. Vestm. sagði, að ekki væri hægt að leggja á útsvör í Vestmannaeyjum til þess að ná inn nægum tekjum fyrir bæjarfélagið, vegna þess að langflestir væru svo fátækir í Vestmannaeyjum, að þeir gætu ekki greitt útsvör. Er það af umhyggju fyrir fátæku mönnunum þar, að þessi hv. þm. vill láta skylda þá til þess að greiða gjöld til bæjarins með tolli, hvort sem þeir geta það eða ekki? Þá var hann að tala um, að það hafi komið fram hjá mér, að vegna þess að meiri hluti bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum er skipaður pólitískum andstæðingum mínum, fengi hún ekki að leggja toll á nauðsynjavörur, en ef mínir pólitísku samflokksmenn færu fram á slíkt, þá vildi ég það. En ég tók fram, að það væri mikill munur á því, að greiða gjöld til bæjarfélaga með þessu móti, eða greiða þau til ríkissjóðs, þegar þeim tekjum, sem ríkissjóði væri aflað á þennan hátt, væri varið til þess að auka atvinnu í landinu og bæta kjör fátækra manna. En þessi gjöld í Vestmannaeyjum yrðu til þess að lögð væru á menn minni útsvör, og þar með til að hlífa hátekjumönnum þar. Þá talaði þessi hv. þm. um, að það væri stefna Alþfl., að sem allra flest heimili gætu komizt á framfæri hins opinbera. Ég mótmæli þessu algerlega. Það hefir aldrei komið fram hjá Alþfl., heldur hitt, að það verði búið vel að þeim mönnum, sem einhverra hluta vegna þurfa að leita á náðir þess opinbera. En við höfum alltaf sett okkar till. fram þannig, að sem mest væri gert til þess að bæta atvinnu þeirra fátæku, svo að þeir, þegar þeir geta unnið, þurfi ekki að leita á náðir þess opinbera, þveröfugt við það, sem hv. þm. Vestm. sagði, því að við viljum á þann hátt koma í veg fyrir, að menn þurfi að leita á náðir þess opinbera. Þá tók þessi hv. þm. fram, að það væri sérstaklega ein stétt manna, sem ekki væri á móti þessu vörugjaldi. Mig furðar nú ekkert á því, þó að þeir séu ekki á móti vörugjaldi. Þeim mundi alveg standa á sama, þeim efnaðri, því að þessi útgjöld mundu ekki liggja þungt á bökum þeirra, heldur mest á bökum fátækra fjölskyldumanna. Hv. þm. Vestm. viðurkennir, að menn séu yfirleitt svo fátækir í Vestmannaeyjum, allur fjöldinn, að þeir geti ekki borgað útsvör. En þó vill hann láta neyða þá til þess að borga gjöld sín til bæjarsjóðs með tolli á nauðsynjavörum. Mismunurinn á minni skoðun og hans er, að ég vil, að það, sem þarf að fást greitt í bæjarsjóð, sé tekið hjá þeim, sem geta greitt. Þá sagði þessi hv. þm., að það hefði verið slæmt, að ég hefði ekki verið kominn á þing fyrr, til þess að tala á móti því, að Siglufjörður fengi gjöld af síldarverksmiðjum ríkisins þar, og hann taldi, að þar hefði Siglufjörður forréttindi fram yfir aðra kaupstaði. Þetta er ekki rétt. Þessi hv. þm. veit, að útsvarslöggjöfinni var breytt árið 1926 af hans flokksmönnum. Hann veit líka, að síðan þessu var breytt, hafði Siglufjarðarbær orðið fyrir mjög miklum rangindum gagnvart því að afla sinna tekna með útsvörum. Fjöldi manna, sem rekur þar alla sína atvinnu, borgar ekki einn eyri til bæjarins. Og h. u. b. 2/3 af öllum þeim, sem afla sér mikilla tekna á Siglufirði, kemst þannig undan því, að hægt sé að leggja nokkurt útsvar á þá til bæjarins. Það er m. a. vegna þess, að síldarverksmiðjur ríkisins eru útsvarsfrjálsar. En þær mundu, ef þær væru reknar í einkaeign, þurfa að borga, eftir þeim útsvarsskala, sem nú er farið eftir um greiðslu útsvara þar á staðnum, um 80 til 100 þús. kr. í útsvar. Það er ekki nema sjálfsagt, að þessi stofnun væri látin greiða einhvern lítinn hluta af þessari upphæð í bæjarsjóð. Og það er ekki neitt líkt því að taka útsvar af síldarverksmiðjum ríkisins, að láta fátæka menn í Vestmannaeyjum borga vörugjald. Þá segir hv. þm. Vestm., að vörugjald í Vestmannaeyjum komi eingöngu niður á Vestmannaeyingum sjálfum, en að engu leyti niður á öðrum. Hann veit þó, að það eru árlega fleiri hundruð manna, sem sækja sína atvinnu til Vestmannaeyja og dvelja þar mjög verulegan hluta af árinu, frá því um jól og til vertíðarloka; þeir borga dýrara fæði og aðrar nauðsynjar vegna vörugjaldsins en annars mundi vera og borga á þann hátt í bæjarsjóðinn í Vestmannaeyjum. Þeir borga af sömu ástæðum dýrara salt, sem þeir nota í fiskinn, dýrari olíu og annað slíkt. Það er jafn órétt að taka þetta gjald af þessum mönnum eins og að taka gjöld af vörum, sem fluttar eru úr kaupstöðum og upp í sveit. Ég get vel skilið, að þessum hv. þm., þessari hálffölnuðu íhaldsfjólu, sé illa við, að ungir menn komi fram hér á þingi fyrir hönd andstöðuflokks hans, sem geta sett fram sínar skoðanir. Ég sýni honum umburðarlyndi í þeim efnum. En það hefir engin áhrif á þetta mál, sem hér er til umr., hvort menn skattyrðast um pólitík yfirleitt. Ég hygg nú, að hv. þm. Vestm. hafi sjálfur sannað það manna bezt, að það beri ekki að taka vörugjaldið af mönnum í Vestmannaeyjum, vegna þess að hann segir, að allur almenningur í Vestmannaeyjum sé svo fátækur, að hann geti ekki risið undir útsvörum. En þá er líka hróplegt ranglæti að neyða þessa menn til að borga þetta gjald í bæjarsjóð, en láta það ekki koma niður á hinum, sem geta borið það að borga í bæjarsjóðinn.

Bernharð Stefánsson Hv. 3. landsk. talaði um flokkspólitík í sambandi við þetta mál. Hann sagðist fylgja flokki sínum í þessu máli sem öðrum og bjóst við, að hv. þm. Vestm. myndi gera það líka, en taldi aftur, að ég mundi ekki vera í samræmi við minn flokk í þessu máli. Það er rétt, að pólitísk flokksmál eru til, en þau ná venjulega ekki nema til höfuðmála þingsins. Hin smærri og þýðingarminni mál liggja þar fyrir utan, flokkasamþykktir ná ekki til þeirra. Og hvað þetta mál snertir, þá er það víst, að það liggur fyrir utan allar flokkssamþykktir Framsfl. Afstaða mín til þess er því tekin alveg á mína eigin ábyrgð. Hann vildi halda því fram hv. þm., að Framsfl. hefði jafnan verið á móti slíkum málum sem þessu, af því að bændur væru skattlagðir að meira og minna leyti með þeim. Þetta er bara ekki rétt hjá hv. þm. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi, hvort bændur eiga í hlut eða aðrir, heldur hitt, hvort bærinn fær með þessu aðstöðu til að skattleggja utanbæjarmenn eða leggur gjaldið aðeins á sína eigin íbúa. Við vorum á móti því, að slíkt gjald sem þetta væri lagt á á Sauðárkróki, en það var beinlínis fyrir þá sök, að þar hlaut gjaldið að mjög miklu leyti að lenda á héraðsbúum utan kaupstaðarins. Þar hagaði því allt öðruvísi til, hvað þetta snerti en í Vestmannaeyjum. Að Vestmannaeyingum hefir verið leyft að taka þetta umrædda vörugjald nú um lengri tíma, byggist á því, að þeir skattleggja aðeins sjálfa sig með því, en ekki aðra. Ég vona að hv. þm. skiljist, að hér er um tvennt ólíkt að ræða. Það hefir nokkuð verið á það minnzt undir þessum umræðum, að aðeins bæri að leggja gjöldin á þá ríku. Þetta kann nú að láta vel í eyrum, en það er nú bara því miður svo, að ríkir menn eru venjulega fremur fáir í landinu, nema þá ef það væri hér í Reykjavík. Í Vestmannaeyjum geri ég t. d. ekki ráð fyrir, að þeir séu margir, auðmennirnir. En það er nú svona, fólkið gerir kröfur til þess opinbera, bæði til ríkissjóðs og bæjar og sveitarsjóða. Og ef þeim kröfum á nokkuð að sinna, þá verður að taka peningana þar, sem hægt er að innheimta þá. Hinsvegar man ég ekki betur en að því væri lýst yfir hér á Alþingi í fyrra, af þáverandi form. Alþfl., að beinu skattarnir væru nú orðnir svo háir, að tæplega væri hugsanlegt að auka þá verulega, frá því sem væri. Það skal og fúslega viðurkennt, að tollar og gjöld koma mjög hart niður á ýmsum fjölskyldufeðrum, en jafnframt má benda á það, að hinir óbeinu skattar eru eina leiðin til þess að ná gjöldum til almennra þarfa hjá mörgum einhleypum einstaklingum. Þetta vita allir, og því er ekki hægt að hrópa hátt um afnám allra óbeinna skatta. Það, sem farið er fram á í frv. þessu, er að framlengja þá óbeinu skatta handa Vestmannaeyjakaupstað, sem bæjarsjóðurinn er búinn að fá að hafa síðastl. 12 ár. Hvað mig snertir, þá finnst mér ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að verða við þeim óskum kaupstaðarins, að framlengja þetta gjald ennþá einu sinni, sérstaklega líka þegar því er haldið fram, að vegna hins mjög háa fasteignamats þar í Eyjum þá fái bæjarsjóðurinn ekkert úr jöfnunarsjóði bæjar- og sveitarfélaga. Það getur því varla komið til mála annað en framlengja þennan tekjustofn, a. m. k. þangað til að búið er að framkvæma nýtt fastelgnamat. Að síðustu skal ég gjarnan geta þess, að ég gæti vel gengið inn á vörugjald sem tekjustofn fyrir kaupstaði yfirleitt, ef hægt væri að finna út þá leið, að utanbæjarmenn væru ekki skattlagðir með því.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég skal ekki verða langorður að þessu sinni. Það vill nú jafnan verða svo, að það veldur miklum óróa, ef snara er nefnd í hengds manns húsi. Út frá því er hann líka skiljanlegur sá mikli hvalablástur, sem orðið hefir hér út af því einn, að ég benti hv. sósíalistum lítillega á fortíð sína. Þeir herrar, hv. 3. landsk. og hv. 11. landsk., hafa verið að reyna að halda því fram, að ég hefði borið frv. þetta fram til þess að hlífa einhverjum grósserum í Vestmannaeyjum, en íþyngja aftur einhverjum, sem ekki ætti aðra málsvara en þá hina sömu, sem sömdu 5 ára áætlunina frægu.

Áætlunin var aldrei nema til 4 ára

. Mér er sama, því að það var löngu búið að svíkja hana fyrir þann tíma. Annars skal ég ekki að þessu sinni fara að eyða orðum að því að útmála allan þann svíkavef, sem þessir háu herrar hafa ofið. Það gerir tíminn og sagan. En það eitt vil ég segja þeim, að það tekur enginn maður alvarlega þetta gjálfur þeirra um, að þeir séu málsvarar lítilmagnans. Menn brosa bara góðlátlega að einfeldni þeirra og hugarburði. Annars þykir mér dálítið leitt, þegar hv. 3. landsk. tekur þessar rokur, af því að mér er persónulega vel við hann. Ég virði honum því til betri vegar, þó að hann þurfi einstöku sinnum að fá tækifæri til þess að rasa út og berja bægslunum. Eitt af því, sem hrökk upp úr hv. þm. í öllum bægslaganginum, var það, hversvegna Vestmannaeyjakaupstaður gæfi sig ekki upp, úr því að hann væri svo illa stæður að þurfa að taka þetta umrædda vörugjald. Ég verð nú að segja, að mér finnast það nokkuð mikil brjóstheilindi hjá hv. þm., að spyrja svona, vitandi það, að flokkur hans hefir gert allt, sem hann hefir mögulega getað, til þess að koma bæjarfélagi þessu á kné, enda þótt það væri sízt verr statt fjárhagslega en mörg önnur bæjarfélög. Ég mun ekki fara mikið inn á umræður um menningarmálin. Það má vel vera, að hv. 3. landsk. sé mikill menningarfrömuður, enda þótt enginn hafi heyrt þess getið, hvorki ég né aðrir. Það er nfl. svo margt, sem við sjáum ekki, þessir vesalingar, sem höldum okkur við jörðina, sem hinir miklu andar fá skynjað. Við hv. 11. landsk. hefi ég lítið að segja. Hann sagði, að ég væri heldur linjulegur maður í framkomu. Þetta má til sanns vegar færa. Ég velti ekki þungum hlössum hér á þingi eða annarsstaðar. Það skyldi gleðja mig, ef hann reyndist sá stóri og mikli maður í sínum kaupstað, og geri ég ráð fyrir, að hann láti það ljós sitt skína fyrir báða þá flokka, sem að honum standa. Ég vona, að hann verði þar ekki neitt linjulegur eða það verði neinn fölvi á honum né neitt það, sem sýni, að hann sé ekki í blóma lífsins. En það má hv. þm. vita, að það eru fleiri en ég, eins og kom fram í ræðu hv. 1. þm. Eyf., sem er farið að verða klígjugjarnt af þessum söng jafnaðarmanna um hinn staka vilja þeirra til að létta byrðar fátæklinganna, jafnhliða því sem þeir stagast á því, að allir aðrir vilji gera fátækum mönnum allt til meins. Ég hefi ekki verið að gera neitt litið úr hv. þm., en svo óvenjulegur maður og spengilegur og röggsamur gæti náttúrlega gert betra heldur en að bera hér á borð gamlar leifar og fúlar dreggjar af kenningum sósialista, sem hafa klingt í eyrum manna utan þings og innan, en eru ekkert annað en innantóm orð, þótt hann þykist þurfa að bera vopn á framgang nauðsynlegs máls. Þá ætla ég að síðustu litillega að svara fyrirspurn hv. 3. landsk. um það, hvað það aðallega væri, sem sósialistar hefðu staðið fyrir í löggjöf, sem þyngt hefði byrðar fátæklinganna í bæjunum. Ég hélt satt að segja, að hv. þm. þyrfti ekki að spyrja svona, því að það mætti verja löngum tíma til að tala um öll þau lagaboð, sem sósíalistar hafa þvingað í gegn síðustu árin, sem öll miða að því að auka byrðar fátæklinganna í bæjunum að meira eða minna leyti. Ég skal benda hv. 3. landsk. á lítið dæmi, ekki af því, að ég telji það stærsta dæmið, heldur af því, að það dregur upp svo skýra mynd af aðgerðum sósíalista til þess að þyngja fyrir í bæjunum og gera ástandið þar erfiðara. Sósiallstar í Reykjavík gátu ekki sætt sig við það, að bærinn hefði þar ráðningarskrifstofu fyrir verkafólk, svo að þeir börðu í gegn löggjöf um vinnumiðlun, sem auðvitað var gert í því skyni að fá ítök í vinnumiðlun í Reykjavík, en það mátti til með að taka hina smælingjana með í l. til yfirskyns, svo að það væri ekki alltof opinbert, að þetta frv. væri borið fram til þess að ná yfirráðum í bæjarvinnunni í Reykjavík. Árangurinn varð sá, að lögfest var að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofu í hinum atvinnulausu kaupstöðum. Áður hafði það gengið svo í mínu bæjarfélagi, að vinnumiðlunin fór fram í þegnskylduvinnu, því að bæjarfulltrúarnir sjálfir önnuðust hana. Þá var reynt að taka tillit til þess, þegar vinnunni var miðlað, að láta þá ganga fyrir, sem höfðu þyngst heimilin og börðust í bökkum með að halda sér frá bænum. Svo kemur þessi löggjöf og tekur ráðin af bæjarstjórninni í þessu efni. Atvmrh. setti einn af sínum flokksmönnum í þetta starf fyrir góð árslaun. Nú er ekkert tillit tekið til þess, hvort menn standa tæpt með að bjarga sér eða ekki. Þegar A kemur og lætur skrifa sig á listann og B á eftir, þá er vinnunni miðlað eftir því, í hvaða röð þeir koma, en ekkert tillit tekið til þess, hvort það liggur við, að bærinn þurfi að veita þeim aðstoð.

Hvað kostar þessi vinnumiðlun?

Hún kostar 4–5 þús. kr., sem bærinn verður að borga af þeim peningum, sem hann gæti annars látið vinna fyrir. - Þetta er ekki stórt atriði, en það sýnir, hvernig sósialistar búa að vinnuskilyrðum fólksins í bæjunum. Afleiðingin er svo sú, að áður var mörgum manninum forðað frá því að fara á bæinn, vegna þess að vinnunni var úthlutað eins og ég gat um, en nú verður margur að leifa til bæjarins, af því að vinnunni er úthlutað eftir öðrum sjónarmiðum en þeim, sem eru bezt fyrir vinnuþegana og bæjarfélagið. Ég vil ekki þreyta hv. þm. með fleiri dæmum, en ég varð að gera úrlausn á því að svara þessum ágætu þm. og vini mínum, hv. 3. landsk., og gefa honum eitt sýnishorn af áhrifum sósíalistalöggjafarinnar á fátækt bæjarfélag.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég mun reyna að draga mál mitt saman svo sem frekast er unnt, til þess að gera mitt til þess, að þeim umr., sem út af þessu máli hafa spunnizt, linni. Hv. 1. þm. Eyf. gerði að umtalsefni nokkur orð, sem ég beindi til hans áðan. Ég hefi í raun og veru litið við hann að ræða, því að í öllum höfuðatriðum greinir okkur ekki mikið á. Hann viðurkenndi, að það væri rétt hjá mér, að Framsfl. hefði verið á móti vörugjaldinu sem tekjustofni fyrir bæjarfélögin, af ástæðum, sem hann sagði, að ég hefði farið rétt með. Við erum nokkurn veginn sammála um, að það beri að leita að öðrum leiðum fyrir bæina heldur en þeirri, sem hér hefir verið rætt um og Vestmannaeyjar vilja fá áfram fyrir sig. Hann gerði nokkra tilraun til þess að réttlæta það, að það stæði sérstaklega á með Vestmannaeyjar, og þeir myndu sennilega vilja leggja þetta á sig. Ég hefi heyrt, að í Vestmannaeyjum sé það mjög mikið deilumál meðal íbúanna, hvort fara eigi þessa leið. Ég get líka hugsað mér, að það sé enn meira deilumál nú, þegar búið er að sýna nokkra viðleitni í að veita bæjarfélögunum upphæð til tekna, sem ekki áður var í l. Einn hv. ræðumaður hefir líka bent á það, að ekki er nema hálfsögð sagan, að Vestmannaeyingar beri þennan skatt einir. Það er fjöldi vermanna í Vestmannaeyjum, sem hann lendir á líka.

Þeir hafa flestir frítt fæði

. Það er langt frá því; margir þeirra verða að greiða sitt fæði. Þessir menn eru flestir úr sveitum landsins, úr Skaftafellssýslu, Árnessýslu og Rangárvallasýslu. Þessir menn fá að bera bróðurpartinn af þessum skattþunga, sem þarna er lagður á. Þetta er því nokkuð hliðstætt því, sem við erum sammála um, að ekki eigi að gera, að skattleggja vörur, sem fara í gegnum kaupstaðina til þeirra, sem utan þeirra búa. Ef hv, þm. er sjálfum sér samkvæmur, þá ætti hann að vera með okkur, en móti þessu frv. Hann gerði að umtalsefni, að fólk nú á dögum gerði kröfur til hins opinbera í stórum stíl, svo að það yrði að reyna að finna upp ráð til að fylla sjóðina. Hann vildi meina, að jafnaðarmenn og kommúnistar ættu mikla sök á þessu. Ég skal ekki deila við hv. þm. um það, að fólk geri kröfur, enda mun vera til í öllum stéttum fólk, sem gerir kröfur. Ég kann þar ekki að greina á milli stétta. Ég veit ekki betur en að bændur undir ýmsum kringumstæðum komi til þingsins og geri háværar kröfur. Við verðum að játa, að Alþ. hefir mörgu öðru fremur sýnt fulla viðleitni í því að mæta kröfum bændastéttarinnar. Það er ekki nema mannlegt, að mer,n leiti þangað, sem þeir halda, að hægt sé að bæta úr þeim þörfum, sem fyrir hendi eru, og þá er vanalegast, eins og nú standa sakir, að leita til Alþ. og ríkisstj., að svo miklu leyti sem bæjarsjóðir eða hreppssjóðir ekki geta orðið við kröfum manna eða óskum. Við skulum því ekki gera mikið upp milli stétta, hvað það snertir að gera háværar kröfur. Hin fastlaunaða embættismannastétt kemur jafnvel hingað með sínar kröfur, svo að það er óréttlátt að tala um, að verkamenn einir geri kröfur. Hann minntist að síðustu á það, að jafnvel við jafnaðarmenn hefðum orðið að játa, og sérstaklega vitnaði hann í það, að okkar látni foringi hefði haft þau ummæli hér á hv. Alþ., að beinu skattarnir væru orðnir svo háir, að lengra væri tæplega hægt að komast. Ég hygg, að þessi ummæli séu rétt eftir höfð. En hann mun þar eingöngu hafa verið að ræða um skatta, sem ríkið er að taka af þegnum þjóðfélagsins. Þegar þessi ummæli féllu, mun hafa verið talað um það, hvort tekju- og eignarskatturinn ætti að hækka úr því, sem komið væri, eða ekki. Það var alls ekki verið að ræða um það, hvaða tekna bæjarfélögin ættu að afla sér, þegar þessi ummæli féllu. Ég hygg, að sú almenna skoðun hafi verið og sé enn sú, að sú eina færa leið til skattaálagningar fyrir bæjar- og sveitarfélögin sé að jafna niður eftir efnum og ástæðum. Það hefir oft klingt, að þarfir bæjar- og sveitarfélaga væru svo miklar, að það væri örðugt að uppfylla þær með því að fara þessa leið. En í umr. hér, bæði fyrr og síðar, hefir það komið í Ijós, að sum bæjarfélög hafa ekki notað út í yztu æsar þá leið, að jafna niður eftir efnum og ástæðum. Það hafa verið færð nokkur rök að þessu. En ég er ekki svo kunnugur í Vestmannaeyjum, að ég geti fyllilega um það dæmt, hvort þessi leið hefir fyllilega verið notuð þar eða ekki. Að öðru leyti tel ég mig ekki þurfa að svara hv. 1. þm. Eyf. Hv. þm. Vestm. leiddi hjá sér að svara minni fyrirspurn. Hann getur kannske gert það með því að taka fram í í ræðu minni. Ég spurði hann að því, hvað það væri mikil upphæð, sem Vestmannaeyjar ætluðu að taka með þessu vörugjaldi.

Það hefir komizt hæzt 30 þús. kr.

. Fljóti á litið virðist þetta vera allveruleg upphæð. Ég veit ekki, hvað margir gjaldendur eru þar, en við skulum hugsa okkur, að þeir séu 1000. Þá vil ég spyrja, hvort það sé ókleift að jafna þessari upphæð niður með útsvarsálagningu. Það liggja engin rök fyrir um, að það sé ókleift.

Ég skal upplýsa hv. þm. um það, sem ég geri ráð fyrir, að honum sé kunnugt um, að útsvörin í Vestmannaeyjum nást alls ekki öll inn

. Við höfum heyrt þessa sögu hér á þingi, og það má vera, að á ýmsum tímum séu nokkur rök fyrir þessu. Það eru sjálfsagt áraskipti að því, hvernig útsvörin innheimtast, og í bæjarfélagi, þar sem eins er háttað og í Vestmannaeyjum, hlýtur slíkt að eiga sér stað, þar sem svo mikið er undir útgerðinni komið og því, hvernig aflast frá ári til árs. Aflabrögð í Vestmannaeyjum hafa verið sæmileg á undanförnum árum.

Ósköp er að heyra þetta. Man ekki þm. eftir árinu í fyrra?

. Ég held það hafi verið meðalár. Árið þar á undan var ágætt ár, ef ég man rétt. Það eru þess vegna áraskipti að því, hvernig innheimtan gengur, og er það ekkert sérstakt fyrir Vestmannaeyjar, því að það er líka svo í öðrum bæjarfélögum. Það myndi taka nokkuð langan tíma fyrir mig að svara öllum þeim ummælum, sem hv. þm. hefir kastað hér fram. Hann fór út um alla heima og geima og vitnaði í allt mögulegt sem syndir á herðum okkar jafnaðarmanna. En það myndi reyna of mikið á þolinmæði hæstv. forseta og annara hv. þdm., ef ætti að hrekja öll þau óathuguð ummæli, sem hann hefir hér kastað fram. Hann talaði um hvalablástur hjá mér. Ég held það mætti tala um hvalablástur hjá honum sjálfum. Hann talaði um jafnaðarmenn og 4 ára áætlunina. Um þetta mætti tala langt mál, en ég vil í stuttu máli benda honum á, að mikið af því, sem er í 4 ára áætluninni, hefir verið framkvæmt af núverandi stj. Þar er því ekki um nein svik að ræða, eins og hann var að tala um. Þetta hefir verið framkvæmt þrátt fyrir það, þó að slíkir örðugleikar hafi dunið yfir okkar þjóðfélag, að slíks eru varla dæmi í okkar þingsögu, þar sem við höfum misst megnið af okkar fiskmarkaði bæði á Spáni og í Ítalíu. Þrátt fyrir þetta hefir stj. tekizt að láta fólkið í landinu búa við þolanlega afkomu, ef tekið er tillit til þessa. Í sambandi við önnur mál hefir hv. þm. játað, að áfall það, sem við höfum hlotið í viðskiptum okkar við útlönd, hafi verið það mikið, að það hafi verið hreinasta kraftaverk, hvernig okkur hafi tekizt að stjórna málum okkar og koma ýmsu í framkvæmd, sem gera þurfti, til þess að fólkið gæti lifað. Ef flokksmenn hv. þm. hefðu setið við stýrið á þessum árum, þá hefði ég haft gaman af því að sjá, hvort þeim hefði tekizt betur að sigrast á örðugleikum þessara ára. Það þýðir ekki fyrir hv. þm. að segja, að sósíalistar hafi svikið öll sín mál. Þeir hafa gert mikið meira í samstarfi við Framsfl. heldur en nokkur gat búizt við með tilliti til örðugleikanna, sem fyrir hendi hafa verið. Það var rangt hjá honum, að ég hefði sagt, að Vestmannaeyjar hafi átt að vera búnar að gefa sig upp. Ég sagði, að það mundi þá fara þannig fyrir Vestmannaeyjum, að þær yrðu að gefa sig upp, ef þær gætu ekki staðið undir þeirri byrði, sem á þeim hvíldi. Hann sagði, að þær hefðu gert það ennþá. Ég vona líka, að það verði aldrei. En það er öllum kunnugt, að stjórnin á Vestmannaeyjum hefir verið með endemum slæleg. Það er vitað, að bæjarstjórnin var orðin svo hrædd við sín eigin verk, að hún þorði ekki að halda lögboðna fundi tímunum saman af ótta við, að bæjarbúar, og það meira að segja kjósendur meiri hlutans, myndu ef til vill koma með gagnrýni á stjórnina á rekstri bæjarins. Sú rannsókn, sem fram fór í sambandi við stjórnina á Vestmannaeyjabæ, var ekki að ófyrirsynju gerð, þótt ef til vill hafi ekkert komið fram, sem benti á, að það hafi verið um nokkuð glæpasamlegt að ræða. Ég minni hv. þm. á þetta af því, að þetta mun vera einsdæmi í stjórn bæjarfélags hér á landi. Það er ekki til að stæra sig af, að gefa tilefni til að rifjað sé upp, hvernig flokksbræðrum hans hefir tekizt stjórn í þessu bæjarfélagi. Að síðustu var hann að bera blak af útgerðarmönnum í Vestmannaeyjum, að því er mér skildist. Ég fór nú ekkert niðrandi orðum um þá. Ég sagði hinsvegar, að ef um vandræði og örðugleika væri að ræða í atvinnulífi Vestmannaeyja, þá hlyti það að standa í beinu samband! við útveginn í Vestmannaeyjum, hvort hann væri rekinn eins og með þyrfti til þess, að fólkið hefði nóg að bita og brenna. Hinsvegar ætla ég ekki að deila á neinn einstakan, hvað því viðvíkur, hvort reka hefði mátt útgerðina betur eða ekki. En það er ekki rétt að ásaka stj. og þingið, þótt komið hafi upp í Vestmannaeyjum örðugleikar í beinu sambandi við atvinnulífið þar í bænum. Ég veit ekki betur en þingið hafi gert ýmsar ráðstafanir til þess að létta undir með útveginum. Hv. þm. sagði, að ég væri þannig skapi farinn, að ég vildi koma útveginum fyrir kattarnef. Ég verð að segja, að svona ummæli eru mjög ódrengileg, að leyfa sér að halda því fram, þótt ég sem umboðsmaður vissrar stéttar hafi leyft mér að flytja kröfur hennar og óskir gagnvart atvinnurekendum, að þá sé það mín hugsun að vilja koma slíkum atvinnuvegi fyrir kattarnef. Ég verð að segja, að ég hygg, að slík ummæli nálgist það að vera meiðyrði. Það er allt annað, hvort menn vilja, að útgerðin hætti, eða að þeir sem við hana vinna, hafi lífvænleg kjör.

Hvað vildi hv. þm. gera við togaraútgerðina á síðasta þingi?

. Ég er ekki einn um þá skoðun, því að það eru meira að segja margir útgerðarmenn þeirrar skoðunar, að útgerðarfélög, sem eru langt fyrir neðan það að eiga fyrir skuldum, eigi að gera upp og koma togurum þeirra í hendur manna, sem geta rekið þá. Þetta er ekki skoðun okkar jafnaðarmanna einna, því að margir útgerðarmenn eru þessarar skoðunar. Ég lofaði í upphafi að hafa þetta ekki langa ræðu, en hv. þm. fór svo langt út fyrir efnið og óð út um heima og geima, og á þeim grundvelli verður maður að svara honum, svo að hann hafi ekki einn orðið um fjarstæður í þessu máli. Já, ég sagði, að hv. þm. Vestm. væri einn um þær fjarstæður, sem hér hafa verið bornar fram. Og ég held, að það sé nokkurnveginn rökstutt, að svo sé. Minn réttur til þess að taka til máls er hér með úti, og mun ég þá ekki svara honum, nema ef ég þarf, eins og kallað er. að bera af mér sakir.

* Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson): Ég gaf ekki tilefni til þessara miklu umr. né þessara kastvinda og hvalablástra um óviðkomandi deilumál að mestu leyti. En þegar svona er slett á aðra flokka, er náttúrlega ekki hægt að láta því ósvarað, og slíkt kemur að nokkru leyti við hverjum þm. þess flokks. Hv. þm. Vestm. hefir varið máli sínu til þess að þurrka af Sjálfstfl. þær skammaslettur, sem á honum hafa dunið. Hv. frsm. minni hl. sagði, að það væri bara orðaleikur, þegar menn væru að tala um, hvort þetta væru nýjar tekjur eða tekjur, sem bærinn hefði haft áður. Ef Vestmannaeyingar væri nú sviptir þessum tekjustofnum, gætu þeir notað þessar tekjur á annan hátt. Þessi orðaleikur hefir þó stundum orðið nokkuð erfiður. Það er ekki létt að skipta um skattstofna fyrir bæjarfélög eða ríki. Þegar skattstofnarnir eru flestir með langri notkun, þá er stórkostlega erfitt að breyta þeim í annan skattstofn. Þegar bannlögin voru fyrst sett hér á landi, var eitt hið erfiðasta að vita, hvernig átti að ná inn þeim tekjum, sem ríkið hafði af innflutningi áfengis. Þetta hefði þó átt að reynast fremur auðvelt, því að náttúrlega er enginn skattur, sem er erfiðara að borga, en áfengistollurinn. En það reyndist samt sem áður mjög erfitt að breyta honum í annað gjald. Þeir, sem sæti eiga í bæjarstjórn Vestmannaeyja, vita, að ekki er gott að ná þessu inn með aukningu útsvaranna, eins og minni hluti þeirra, sem honum fylgja að málum, hyggja, að unnt sé að gera. Eins og hv. þm. Vestm. upplýsti, eru útsvörin þar nú orðin svo há, að ekki er hægt að innheimta mikinn hluta þeirra, - og hvaða gagn hefir bæjarstjórnin þá af þessari hækkun? Þetta er eins og kemur fyrir í þeim kaupstöðum, þar sem bæjarútgerð er rekin. Þar hafa bæjarstjórnirnar gefið t. d. einum togara upp nokkra tugi þúsunda og samtímis lagt á hann útsvar. Það er hægt að gera svona orðaleik til þess að láta tekjur og gjöld mætast á fjárhagsáætluninni, en það er vita gagnslaust. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Vestm. sagði, að þeir menn, sem þurfa á ríkissjóðnum að halda sér til framfæris, t. d. til sveitarstyrks, fátækrastyrks eða vinnu, kærðu sig ekki um, að gjaldið væri tekið af þeim. Hv. 11. landsk. sagðist ekki verá fús til að láta íhaldsmeirihlutann í bæjarstjórn Vestmannaeyja hafa svona tekjur. Þar kom fram, hvar fiskur liggur undir steini. Hann er á móti því, að Vestmannaeyingar fái þessar tekjur, vegna þess að hann er ekki sammála þeim mönnum í stjórnmálum, sem þar skipa meiri hl. bæjarstjórnar. Ég tala ekki um, út í hvað slík pólitík hlýtur að leiða, en vil mælast til þess, að þessi hv. þm. vildi athuga ástandið í þeim bæjum, þar sem Sjálfstfl. hefir haft meiri hl., og hinum, þar sem hans flokksmenn hafa meiri hl. Hvort finnst manni meir líkur til, að þeim tekjum sé sæmilega varið, sem renna í bæjarsjóð Reykjavíkur, eða þeim tekjum, sem renna í bæjarsjóð Ísafjarðar eða Hafnarfjarðar, sem eru á valdi flokkshræðra þessa hv. þm., að maður ekki tali um suma bæi á Austfjörðum, sem eru svo illa stæðir sem raun ber vitni um af símskeyti, sem nýlega var sent frá einum þeirra til fjmrh., svo hljóðandi: „Sendið strax hingað 30 þús. kr.“. Þetta er sú stjórn á bæjum, sem hann vill, og hann vill samþ. skattstofna í hendur slíkra bæjarstjórna. Ég held, að hvað sem hans pólitísku tilfinningum eða flokksumhyggju liður, sem er ástæðan fyrir því, að hann vill ekki, að samþ. séu skattstofnar í hendur þeirra bæjarstjórna, þar sem Sjálfstfl. hefir meiri hl., verði hann þó að játa, að þeir bæir séu ekki verr staddir fjárhagslega en hinir. Hann var enn að tala um það ranglæti gagnvart öðrum kaupstöðum, að samþykkja þenna tekjustofn handa Vestmannaeyingum. Hvaða ranglæti er það, hvað gerir það öðrum kaupstöðum til, þótt Vestmannaeyjar fái samþ. þennan tekjustofn sinn. Það kann að vera, að aðrir kaupstaðir vilji fá eitthvað svipað, en þeir um það. Mér er ómögulegt að sjá, að það sé neitt tekið frá öðrum kaupstöðum með þessu. Hv. 11. landsk. vildi afsaka það, að flokksmaður sinn, Jónas Guðmundsson, hefði lagt til, að þetta gjald væri lagt á, með því, að það hefði ekki orðið að lögum. En það er ekki rétt, það er einmitt orðið að lögum. Það vill svo einkennilega til, eins og oft hefir verið bent á, að tekna jöfnunarsjóðs er aflað með gjöldum, sem að mestu leyti koma niður á nauðsynjavörum. Verulegur hluti vörugjaldsins er lagður á brýnustu lífsnauðsynjar, svo sem 2% á fiskilínur, fiskinet, lóðarbelgi, lóðartauma, lóðartelna, lóðaröngla, leggingar, tvinna, snúrur og teygjubönd, hafragrjón, hafra, hrísgrjón, kjöttunnur, skóflur, tölur, krókapör, smellur, spennur. Þetta eru líka nauðsynjavörur, en á þær er lagt 10%: Búsáhöld allskonar eldhúsáhöld, allskonar hreinlætisvörur, kaffi og sykur. Með 15% stimplast reikningar yfir allskonar fatnað. Svona er nú þessi tekjuaukning, sem hv. þm. telur mikla sanngirni og miklu réttari heldur en þetta lága vörugjald, sem Vestmannaeyingar vildu leggja á. Þá er þessi tekjuöflun 11% viðauki á alla skatta og tolla. Ekki er hægt að koma lagi á tekjur bæjarfélaga með því að leggja á vörugjöld. Það er alveg óeðlilegt, hvernig hv. 11. landsk. verður að játa, að búið sé að spenna bogann svo hátt með tekjuhækkunum og aukaútsvörum, að ekki sé hægt að ná meiru inn á þann hátt, ef ríkið eða bæjarfélög þurfa á meira fé að halda. Það er rétt hjá Jóni heitnum Baldvinssyni, er hann sagði: „Það þýðir ekki að spenna bogann hærra með hinum beinu sköttum, það er farið að reka sig upp undir“. Tekjur af aukaútsvörum fara að nálgast að taka allar tekjurnar, geta sjaldan komizt upp fyrir það, svo framarlega sem fyrirtækið þarf að borga allhátt viðskiptagjald auk tekjuhallans. Þá getur maður séð, hve ófært það er, að halda því fram, að meiri tekjur megi ná inn með útsvarshækkunum. Hv. 1. þm. N.-M. talaði um, að hér væri farið í skakkan enda. Hann viðurkenndi, að aðstaða Vestmannaeyja væri önnur en hinna kaupstaðanna, vegna þess að Vestmannaeyingar fengju ekkert úr jöfnunarsjóði, og væri þá nær að breyta þeim grundvelli, sem úthlutun úr jöfnunarsjóði er miðuð við. Þetta er alveg rétt, - en vill hann þá vera með að breyta þeim grundvelli? Ég fór fram á það, þegar lögin voru sett, en hann var einn hinn allra harðasti á móti því. Vestmannaeyingar myndu þurfa að bíða nokkuð lengi eftir því, ef þeir ættu að geta fengið auknar tekjur með úthlutun úr jöfnunarsjóði, ef hann og hans líkar fengju að ráða. Hann veit, að það er ekki hægt að ætla að standa á móti svona sanngjörnum tilmælum. Hinsvegar ætlar hann að vera á móti því, að Vestmannaeyingar fái þetta gjald til þess að geta staðið í skilum með þarfir bæjarins. Ég þarf ekki að fara mikið út í ræðu hv. 3. landsk., en beindi sinn máli aðallega að hv. þm. Vestm., vegna þess að hv. þm. Vestm. hefir svarað honum mjög röggsamlega. En ég varð dálítið undrandi þegar þessi hv. þm. spurði að því, hvað þeir Alfl.-menn hefðu gert í sinni þingsögu til þess að leggja byrðar á bæjarfélögin. Við skulum segja, að það hafi verið réttilega gert. En hvernig ætlar hann með þingsögu þess flokks að neita því, að þeir hafi gert þetta? Einu erfiðleikarnir, sem eru á að svara þessu, eru, að ekki er gott að vita, hvar gripa skal niður, því að það er svo að segja á öllum sviðum. En ég ætla að benda á það eitt, sem þyngir gjöld þegnanna til ríkissjóðs, og þess vegna þyngja þau auðvitað líka á bæjarfélögunum, því að allir þeir peningar, sem ríkið tekur hjá gjaldþegnunum, eru að því leyti teknir frá bæjarfélögunum, að bæjarfélögin eiga erfiðara með að ná inn tekjum frá þessum mönnum. Það þarf ekki annað en að lita á það, hve mikið fjárlög og skattar hafa hækkað t. d. á síðastl. 10 árum, til þess að sjá það, hvernig þeir hafa gert þyngra undir fæti fyrir bæjarfélögin. Ég vil svo nefna það, að sem bein gjöld hafa verið teknir stórir tekjustofnar frá Reykjavík. Hér hafa stórar verzlunargreinar verið teknar úr höndum einstakra manna og lagðar undir ríkið og gerðar skattfrjálsar. Ég man ekki tölurnar, en þær voru gífurlegar. Með breyt. á framfærslulöggjöfinni hafa þeir einnig gert bæjum miklu þyngra fyrir en áður. Meginbreytingin á framfærslulögunum er sú, þar sem ekki er um neinar endurgreiðslur að ræða, heldur á hver maður framfærslusveit þar, sem hann er staddur. Þetta kemur harðast niður á stærstu kaupstöðunum, og einkanlega á Reykjavík. Það mætti halda áfram að telja upp endalaust, hvað þessi flokkur hefir gert til þess að þyngja byrðarnar, en Alþfl.-menn svara, að þetta hafi allt farið til þarflegra hluta. Það þýðir ekki að berja höfðinu við steininn; Alþfl.- menn eru mestu eyðsluseggirnir á Alþ., það vita allir 

því er alltaf haldið fram, þegar framsóknar- eða alþýðuflokksmenn eiga í hlut

. Ég hefi verið valinn til að endurskoða landsreikningana, og það má líklega telja það einnig bitling. En mér finnst það vera í meðallagi vel borgað starf. Ég skal nú skýra frá, hvað ég á við með því, að Alþfl.menn séu mestu bitlingamennirnir. Ég á alls ekki við það, þótt þeim sé veitt eða falin einhver störf fyrir þjóðfélagið, heldur hitt, að það hafa beinlinis verið búin til störf í tugatali handa þeim, sem ekki hafa áður verið til í þjóðfélaginu. Það er alls eigi hægt að halda fram tilverurétti þeirra starfa á annan hátt en þennan. Ég vil nefna meginið af ríkisfyrirtækjunum. Hversvegna er ríkið að setja á stofn sérverzlanir með hinar og þessar vörutegundir, sem eins vel má verzla með í frjálsri samkeppni? Hafa menn fengið viðtæki fyrir betra verð eða fjölbreyttari gerðir síðan Viðtækjaverzlun ríkisins tók til starfa?

Já

. Lækkaði verðið á bifreiðum og bifreiðahlutum, síðan einkasalan tók til starfa? Og allar þessar nefndir og öll þessi skipulagning undanfarinna ára hefir kostað mikið fé. T. d. að borga 1200–1400 kr. til þess að skipuleggja bifreiðaferðir um landið. Og hver er svo árangurinn? Menn þurfa að borga dálítinn skatt og ferðirnar verða strjálli og dýrari en áður. Það er þetta, sem alveg mætti þurrka af þjóðinni, án þess að gera ríkinu né þjóðinni neitt til miska. Þessi störf hafa verið sköpuð einungis handa þeim mönnum, sem að þeim vinna. Ég þekki þetta nokkuð af Landsreikningunum og veit þess vegna um launagreiðslur og starfsmannahald við allar þessar stofnanir. Tóbakseinkasalan er t. d. eitt af því, sem margir mæla með. Það hefir þó reynzt þannig, að ríkissjóður hefir ekkert upp úr þessari stofnun; tóbakið er selt sínu verði eftir sem áður. Tóbakseinkasalan var starfandi fyrir allmörgum árum, en var lögð niður um tíma, og tekjur ríkissjóðs minnkuðu ekkert við það; svo var henni komið á aftur, aðeins í því skyni, að hópur manna gæti fengið atvinnu. Það er alveg ótalið, hvað flokkur, sem ungar miklu út af þess konar stöðum, getur keypt sér mikið fylgi. Ég hefi í ræðu minni farið dálítið út fyrir það frv., sem hér er til umræðu, en tilefnið til þess er ekki frá mér, heldur frá þeim þm., sem hafa beint máli sínu gegn þessari till. Ég skal ekki rökræða 4 ára áætlunina; það hefir hvað eftir annað verið gert og oftast með leiðinlegum árangri. Það má taka fyrir hvert einasta atriði hennar, og hvort sem það hefir verið framkvæmt eða ekki, þá hefir ekki náðst sú niðurstaða, sem lofað var. Skal ég nú fyrir tilmæli hæstv. forseta stytta mál mitt. Ég óska þess, að þetta frv. nái fram að ganga með þeim litlu brtt., sem ég ber nú fram.