Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 86/1988, sem flutt er á þskj. 626. Meginmarkmið þessa frv. er að leggja til að tekið verði upp kerfi skuldabréfaskipta húsbréfamiðlunar í stað beinna lána til íbúðarkaupa. Í þessu felst að íbúðarkaupandi gefur út skuldabréf fyrir láni því sem hann fær hjá seljanda en þessu bréfi er síðan hægt að skipta fyrir ríkistryggð og markaðshæf húsbréf. Þessu kerfi er ætlað að stuðla að víðtækri fjármögnun til íbúðarfjárfestinga og að meiri innri fjármögnun en verið hefur, svo og lækkun útborgunarhlutfalls. Áður en ég geri nánar grein fyrir því frv. sem hér liggur fyrir vil ég fara nokkrum orðum um aðdraganda frv. og ástæðurnar fyrir þeim breytingum sem nú er lagt til að gerðar verði á húsnæðislánakerfinu. Í janúarmánuði 1988, eða fyrir rúmlega ári síðan, var skipaður vinnuhópur undir forustu Kjartans Jóhannssonar alþingismanns til að gera tillögur um þá kosti sem fyrir hendi voru um framtíðarskipan almenna húsnæðislánakerfisins. Í álitsgerð vinnuhópsins kemur m.a. fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er mat vinnuhópsins að núverandi lánakerfi valdi ekki hlutverki sínu. Það skapar umframeftirspurn og leiðir til biðraðar eftir lánum og spennir upp fasteignamarkaðinn. Ýmis vandi stafar af tengingu þess við lífeyrissjóðina og heildarsamninga við þá. Lánakerfið hefur ekki fjárráð til að mæta þörfum markaðarins miðað við fyrirheit um lánsrétt og lánsfjárhæfi né heldur að rísa undir núverandi niðurgreiðslu vaxta.`` Hér er um að ræða sömu niðurstöðu og margir, bæði innan þings og utan, höfðu látið í ljósi um núverandi kerfi, þ.e. að núverandi lánakerfi stæði ekki undir gífurlegri fjárþörf og hefði skaðleg áhrif á fasteigna- og peningamarkaðinn og húsnæðislánakerfið í heild. Síðast en ekki síst hefur gagnrýnin beinst að því að við núverandi kerfi eigi allir rétt á niðurgreiddum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins óháð tekjum eða þörf fyrir húsnæðislán. Fólk hefur haft lánsrétt í þessu húsnæðislánakerfi þótt það eigi fleiri en eina íbúð og þótt það sé að minnka við sig úr stærri eign í minni eign svo dæmi sé tekið. Biðröðin hefur því fætt sig sjálf þar sem fólk hópast í biðröð eftir ódýrum lánum hvort sem það þarf á þeim að halda eða ekki. Þetta hefur leitt til þess að fólk sem nú er í verulegri þörf fyrir lánafyrirgreiðslu þarf að bíða í 2--3 ár eftir láni. Fyrirkomulag þetta hefur því leitt til þess að eftirspurn eftir lánum hefur verið langt umfram framboð og er fyrirséð að núverandi húsnæðiskerfi fær ekki staðist. Enn berast t.d. fleiri umsóknir á hverjum mánuði en hægt er að afgreiða sem enn eykur á þá biðröð sem fyrir er. Frá 1. sept. 1986, þegar lögin tóku gildi, til febrúarloka 1989 bárust um 18.000 umsóknir til stofnunarinnar. Þar af eru yfir 17.000 umsóknir um lán til nýbygginga og kaupa á eldri íbúðum. Samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar ríkisins hafa um 10.000 umsækjendur ekki fengið afgreiðslu og þar af hafa um 7300 ekki fengið bindandi lánsloforð. Forsendur þær sem núgildandi kerfi byggði á var að eftirspurn eftir lánum gæti orðið mest 3800 umsóknir tvö fyrstu árin, þ.e. hvort árið um sig, en færu síðan fækkandi. Nýleg athugun Félagsvísindastofnunar gefur til kynna að eftirspurn eftir lánum Byggingarsjóðs ríkisins er síður en svo mettuð. Samkvæmt niðurstöðum rannsóknarinnar hafa 15% höfuðborgarbúa og 9% landsbyggðarbúa sótt um lán. Um 20% íbúa á höfuðborgarsvæðinu og 14% landsbyggðarbúa hyggjast sækja um lán á næstu tveimur árum samkvæmt þessari könnun. Samtals hafa því 35% höfuðborgarbúa og 23% landsbyggðarbúa sótt um eða ætla að sækja um lán hjá Byggingarsjóði ríkisins næstu tvö árin, en könnunin náði til fólks á aldrinum 20--70 ára. Hverjir eru svo í biðröðum samkvæmt könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands? Í þeirri könnun kemur fram að 57% þeirra sem eiga umsókn hjá Húsnæðisstofnun búa í eigin húsnæði. 75% þeirra sem búa í eigin húsnæði telja sig búa í mjög góðu eða fremur góðu húsnæði. 50% þeirra sem búa í eigin húsnæði búa í fjölbýlishúsi. Aðrir búa í einhvers konar sérbýli. Svipað er uppi á teningnum varðandi hagi þeirra sem ætla sér í biðröðina næstu tvö árin samkvæmt könnun Félagsvísindastofnunar. Samtals má áætla að kostnaður við afgreiddar og óafgreiddar umsóknir á tveggja og hálfs árs tímabili, eða frá sept. 1986 til dagsins í dag, kosti um 41 milljarð kr. miðað við fullt lán til umsækjenda. Að teknu tilliti til affalla af umsóknum og frádreginna áhvílandi lána á íbúðum, sem óvíst er hver verða, má áætla að kostnaðurinn sé ekki undir 35 milljörðum kr. Bindandi lánsloforð hafa verið gefin út til júní 1990. Samkvæmt þeim áætlunum sem unnið er eftir gerir Húsnæðisstofnun ráð fyrir að um 3000 umsækjendur fái lán á árinu 1989, þ.e. um 250 á mánuði að meðaltali. Því má gera ráð fyrir að 500--600 millj. kr. séu á hverjum einasta mánuði afgreiddar í bindandi lánsloforðum fram í tímann og sem bætast sífellt við skuldbindingar Byggingarsjóðs ríkisins sem nú ná til júní 1990. Samkvæmt niðurstöðum Félagsvísindastofnunar má draga þá ályktun að helmingur þeirra renni til fólks sem er það vel statt að það ætti ekki að þurfa á lánafyrirgreiðslu hjá hinu opinbera að halda með niðurgreiddum vöxtum. Áætlað er að vaxtamunur á veittum lánum Byggingarsjóðs ríkisins samkvæmt núverandi kerfi og teknum lánum hjá lífeyrissjóðunum hafi verið 148 millj. kr. á sl. ári. Á næstu fimm árum má ætla að þessi vaxtaniðurgreiðsla að óbreyttu sé um 3 milljarðar kr. Árið 1993 fer að óbreyttu allt núverandi ríkisframlag í vaxtaniðurgreiðslu. Það ætti því að vera ljóst að lánakerfið hefur ekki fjárráð til að mæta þörfum miðað við fyrirheit um lánsrétt og lánsfjárhæðir né heldur að rísa undir núverandi vaxtaniðurgreiðslu. Af því sem hér hefur verið sagt er ljóst að húsnæðislánakerfið stenst ekki þær kröfur sem gerðar hafa verið til þess. Okkur ber að viðurkenna að það sé komið í þrot. Annað er blekking gagnvart íbúðarkaupendum og húsbyggjendum. Herra forseti. Ég vil áður en ég sný mér að því að gera grein fyrir því frv. sem hér er til umræðu víkja nokkuð að þeirri fullyrðingu sem fram hefur komið að húsnæðislánakerfið sé að ná jafnvægi. Þessi niðurstaða gengur í þveröfuga átt við þá könnun sem ég áður greindi frá og gerð var af Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Í stuttu máli gefur hún sterka vísbendingu um að það séu jafnvel fleiri sem ætla sér í biðröðina á næstu tveimur árum en sl. tvö ár. En hvað er hægt að kalla jafnvægi í húsnæðislánakerfinu? Ef hægt á að vera að tala um jafnvægi ættu að vera jafnmörg lán afgreidd út og umsóknir sem koma inn, þ.e. 250 umsóknir á mánuði samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar ríkisins og að teknu tilliti til ýtrustu affalla á umsóknum. Umsóknafjöldinn sem berst á hverjum mánuði hefur verið mjög sveiflukenndur. Lengst af á sl. ári voru umsóknir á bilinu 370 til tæplega 460. Í októbermánuði fóru þær þó niður í 285, í nóvember 335, í desember 220. Í janúar sl. fóru þær upp á við aftur og voru þá 336 og í febrúarmánuði um 360. Það að umsóknir eru óvenjulega fáar í desember skýrist af því að í desembermánuði hafa alltaf borist færri umsóknir en aðra mánuði. Væntanlega má einnig rekja ástæður til þess að umræður eru uppi um nýtt húsnæðislánakerfi. Og síðast en ekki síst vegna þess að atvinnuástandið í augnablikinu í þjóðfélaginu mun hafa sín áhrif. Eins og áður er sagt var lægsti fjöldi umsókna í mánuði 220. Allir aðrir mánuðir á sl. ári eru með töluvert fleiri umsóknir. Til að ná jafnvægi í afgreiðslu lána og nýjum innkomnum umsóknum mættu þær aldrei fara yfir 250 á mánuði að teknu tilliti til ýtrustu affalla miðað við núverandi fjármagn Byggingarsjóðs ríkisins. Á sl. tveimur mánuðum hafa þær verið tæplega 100 fleiri. Það þýðir að umsóknir sem berast inn og eru umfram þær sem afgreiddar eru á hverjum mánuði bætast við biðröðina. En það dugar heldur ekki til til að koma á jafnvægi því að jafnvel þó það væri komið á jafnvægi í umsóknafjölda og afgreiðslu umsókna er enn eftir að afgreiða 10.000 umsækjendur, en afgreiðsla á þeim fjölda tekur um þrjú ár og kostar um 20--23 milljarða kr. Aðalatriðið er líka að menn verða að hafa í huga þegar talað er um jafnvægi að til viðbótar þessum óafgreiddu 10.000 umsóknum koma enn inn fleiri nýjar umsóknir en hægt er að afgreiða á hverjum mánuði sem sýnir að það er engin stoð fyrir því að kerfið hafi náð jafnvægi. Til einföldunar er hægt að setja dæmið þannig fram að ef afgreidd voru 250 lán í janúar sl. og jafnframt komu inn 350 nýjar umsóknir, þá bætast þær umsóknir sem berast og eru umfram afgreidd lán, þ.e. 100 í þessu tifelli ef ekki er gert ráð fyrir afföllum af þeim nýju umsóknum, við þær 10.000 sem liggja enn óafgreiddar. Húsnæðisstofnun reiknar með 3--7% afföllum en 15--20% af fjárhæðum lána. Ef reiknað er með 20% afföllum mættu aldrei berast fleiri en 310 umsóknir á mánuði til að jafnvægi næðist. Þá er halinn 10.000 umsóknir alveg fyrir utan það dæmi. Aðeins í tvo mánuði af þeim 31 mánuði sem kerfið hefur verið í gildi hafa þær verið færri en 310. Það var í okt. 1988 og des. 1988. Ef jafnvægi væri í þeim umsóknum sem afgreiddar eru og þeim sem koma nýjar inn væri meðalbiðtíminn 34 mánuðir svo lengi sem enn bættist í biðröðina. Þær umsóknir sem berast mánaðarlega umfram afgreidd lán munu lengja biðröðina og því afgreiðslutíma lána. Samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar ríkisins nú í vikunni er áætlað að um næstu áramót verði enn óafgreiddar um 10.300 umsóknir, þ.e. að um næstu áramót hafi enn ekkert gengið á biðröðina sem nú er fyrir. Samt sem áður verðum við á þessu tímabili, mars til desember, búin að binda 5,4 milljarða kr. í fjármagni fram í tímann á þessum mánuðum án þess að biðröðin hreyfist. Virðulegi forseti. Áður en ég rek efnisatriði frv. vil ég rekja hvernig að þessu frv. hefur verið staðið, en ég vil fullyrða að þetta frv. hafi fengið mjög vandaðan undirbúning. Aðdragandinn að því frv. sem nú liggur fyrir er að frá því í ágúst 1987 til desemberloka var unnið að setningu löggjafar sem takmarkaði mjög sjálfvirknina í húsnæðislánakerfinu. M.ö.o. var hér um að ræða að skapa svigrúm til að taka upp nýtt kerfi og kom m.a. sú lagasetning í veg fyrir að búið væri að gefa út bindandi lánsloforð fram í tímann að a.m.k. 20 milljörðum kr. hærri upphæð en gert hefur verið í dag. Þar með hefði verið búið að binda núgildandi kerfi fram til 1993 með bindandi lánsloforðum. Þessir 20 milljarðar samsvara allri þeirri fjárhæð sem staðgreiðslukerfi skatta skilaði ríkissjóði í fyrra. Ég fullyrði að eitt stærsta viðfangsefni ríkisstjórnarinnar er að leysa þann hnút sem húsnæðiskerfið er komið í og stöðva þann skipulagslausa fjáraustur sem rennur til almenna húsnæðislánakerfisins, skaðar húsnæðismálin í heild sinni, hefur skaðleg áhrif á fasteigna- og peningamarkaðinn og leiðir til ýmiss konar ójafnvægis í ríkisbúskapnum. Reyndar er ljóst að ef þessi lagasetning sem takmarkaði sjálfvirknina í kerfinu hefði ekki komið til fyrir rúmu ári síðan hefðum við aftur og aftur staðið frammi fyrir lokun húsnæðislánakerfisins, eins og gerðist í mars 1987, þar sem Húsnæðisstofnunin hefði ekki haft fjárráð til þess að afgreiða skuldbindandi lánsloforð. Þessi löggjöf sem sett var fyrir rúmu ári síðan fól það einnig í sér að hægt var að taka við umsóknum frá þeim sem áttu fyrir fleiri en eina íbúð og einnig þeirra sem voru að minnka við sig. Þessi lagasetning tók mun lengri tíma hér á hv. Alþingi heldur en ætlað var vegna andstöðu ýmissa við þetta mál og leiddi það m.a. til þess að lengri tíma hefur tekið að leggja fyrir Alþingi tillögur að framtíðarskipan húsnæðislánakerfisins. Það var síðan í janúarmánuði 1988, eins og áður er getið, að skipaður var vinnuhópur sem átti að gera tillögur um þá kosti sem fyrir hendi voru um framtíðarskipan almenna húsnæðislánakerfisins og skilaði sá hópur tillögum sínum 23. mars í fyrra eða fyrir tæpu ári. Fundir voru síðan haldnir með forseta ASÍ og formanni VSÍ um hvernig staðið skyldi að framhaldi málsins. Samráð var einnig haft við stjórnarflokkana og stjórnarandstöðuna um þá tilhögun. Í framhaldi af því var í byrjun maí 1988 skipuð nefnd með aðild fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna á þingi og aðilum vinnumarkaðarins sem hafði það verkefni að gera tillögur um skipan hins almenna húsnæðislánakerfis með hliðsjón af þeirri leið sem starfshópur um sama efni mælti með í álitsgerðinni þann 23. mars 1988. Það var síðan í október þegar nefndin var að ljúka störfum að ósk kom frá forseta ASÍ, sem átti sæti í nefndinni, um að nefndin fengi frest til þess að skila tillögum sínum til að hann hefði svigrúm til að kynna málið á ASÍ-þingi. Það varð aftur til þess að nefndin gat ekki skilað tillögum sínum fyrr en undir miðjan desember. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að fimm af þeim sex stjórnmálaflokkum sem þátt höfðu tekið í þessu starfi mæltu með húsbréfum ásamt fulltrúa VSÍ. Fulltrúi Framsfl. og ASÍ skiluðu séráliti. Þessi niðurstaða var síðan kynnt í ríkisstjórninni um miðjan desember sl. Niðurstaðan varð sú að skipa sérstaka ráðherranefnd til þess að fara yfir niðurstöður nefndarinnar. Ráðherranefndin hélt þrjá fundi og skilaði af sér í byrjun janúar þar sem gerðar voru tillögur um nokkrar breytingar frá tillögum nefndarinnar. Samþykkt var í ríkisstjórninni að senda málið til meðferðar í þingflokkunum. Áhersla var á það lögð við forustumenn stjórnarflokkanna að tíminn yrði nýttur í janúar af þingflokkunum til að fjalla um málið og niðurstaðan lægi fyrir þegar þing kæmi saman um mánaðamótin janúar og febrúar. Stjórnarflokkarnir hafa því haft þrjá mánuði til að kynna sér málið, bæði niðurstöður og rökstuðning nefndarinnar og frumvörp um húsbréfakerfi og vaxtabætur sem legið hafa fyrir frá miðjum desember sl. Félmrn. hefur einnig staðið fyrir víðtækri kynningu á frv. og hafa verið haldnir um 18--20 fundir með ýmsum aðilum og þá sérstaklega samtökum launafólks. Má þar nefna Verkamannasambandið, miðstjórn ASÍ, BSRB, BHM, Landssamband verslunarmanna, Landssamband iðnverkafólks, Landssamband iðnaðarmanna svo að dæmi séu tekin. Einnig hafa verið kölluð til samráðs og kynningar Félag fasteignasala, Verktakasambandið og fleiri aðilar. Sérfræðingar á vegum félmrn. hafa einnig farið yfir málið á sérstökum fundum með fulltrúum sumra stjórnmálaflokkanna. Áður hafði málið þó sérstaklega verið kynnt af hálfu ráðuneytisins í húsnæðismálastjórn. Frv. var síðan kynnt fyrir félmn. beggja deilda Alþingis. Að þessu viðbættu hafa fjórir sérfræðingar af hálfu ríkisstjórnarinnar yfirfarið málið með tilliti til áhrifa húsbréfakerfisins á fasteigna- og verðbréfamarkaði. Sérfræðinganefndin skilaði álitsgerð með jákvæðri niðurstöðu sem send var félmn. þingsins nú við meðferð málsins. Ég hygg að það sé nokkur munur á undirbúningi þessa frv. sem hér er mælt fyrir og þeirri löggjöf sem við höfum búið við í tvö og hálft ár vegna þess að það tók sex eða átta daga að afgreiða það mál hér á þinginu. Þá höfðu menn ekki kynnt sér það mál áður. Eins og áður sagði skilaði síðari nefndin sem starfaði frá maí til desember af sér 12. desember sl. Nefndin skilaði tveim álitum. Í fyrsta lagi álitsgerð sem undirrituð var af Kjartani Jóhannssyni, Júlíusi Sólnes, Kristínu Ástgeirsdóttur, Maríu E. Ingvadóttur, Ólafi Davíðssyni og Steingrími J. Sigfússyni, en henni fylgdu annars vegar frumvarp til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem felur í sér heimild til að stofna sérstaka deild við Húsnæðisstofnun ríkisins sem starfræki skuldabréfaskipti eða svonefnt húsbréfakerfi, og nokkrar breytingar á gildandi lánakerfi, en hins vegar tillögur um vaxtabætur í stað húsnæðisbóta og niðurgreiðslur lánskjara í almenna húsnæðislánakerfinu. Niðurstöðu meiri hlutans fylgdu einnig sérstakar bókanir sem voru athugasemdir við einstaka þætti málsins frá Júlíusi Sólnes, sem var fulltrúi þingflokks Borgfl. í nefndinni, frá Kristínu Ástgeirsdóttur, sem var fulltrúi Kvennalistans í nefndinni, frá Maríu E. Ingvadóttur, sem var fulltrúi Sjálfstfl. í nefndinni, og frá Steingrími J. Sigfússyni sem var fulltrúi Alþb. í nefndinni. Minnihlutaáliti skiluðu Ásmundur Stefánsson og Guðmundur Gylfi Guðmundsson fulltrúi Framsfl. í nefndinni. Fulltrúi Framsfl. í nefndinni varð þó sammála tillögum annarra nefndarmanna um breytingar á vaxtakjörum Byggingarsjóðs ríkisins þannig að þeir fylgdu markaðsvöxtum og jafnframt fylgjandi tillögum um vaxtabætur. Sjónarmið Ásmundar Stefánssonar og Guðmundar Gylfa Guðmundssonar voru að öðru leyti þau að ekki væri ástæða til að breyta núverandi húsnæðislánakerfi í neinum aðalatriðum, en lögðu hins vegar til ýmsar breytingar til að stytta biðtímann og ná jafnvægi. Helstu tillögur þeirra voru eftirfarandi: 1. Endurgreiðsla lána væri tekjuttengd og aukagreiðsla nemi 3,5% af tekjum umfram skattleysismörk. 2. Húsnæðisstofnun fái heimild til skuldabréfaútboðs og verði 2 milljarða kr. aflað á ári hverju næstu tvö árin. 3. Heimilað verði að geyma lánsrétt. 4. Framlag ríkisjóðs verði aukið. Þeir telja að 2 milljarða vanti til að framlag ríkissjóðs fyrir árið 1987 og 1988 hafi haldið raungildi sínu miðað við framlag ríkissjóðs 1986. Jafnframt leggja þeir til að framlag ríkissjóðs verði á næstu árum það sama og það var að raungildi 1985 og 1986, þ.e. um 2 milljarðar kr. miðað við verðlag 1989. 5. Þeir leggja til hert eftirlit með skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna. 6. Lán verði veitt til einstaklinga og lánið fylgi þeim. Nefndin taldi sér ekki fært að ganga lengra til móts við þessi sjónarmið minni hluta nefndarinnar, en skerðing á núgildandi kerfi sem fram kom í frv. sem hér er til umfjöllunar var liður í að ganga til móts við minni hlutann í nefndinni. Eftir að nefndin hafði skilað af sér var það sérstaklega athugað í félmrn. hvort hægt væri að ganga enn lengra til móts við þau sjónarmið sem komu fram hjá minni hlutanum en niðurstaðan af þeirri athugun var að þær takmarkanir sem þarna voru lagðar til á kerfinu mundu skapa mikla erfiðleika og vera mjög flóknar í allri framkvæmdinni. Ég held að flestir, og jafnvel minni hlutinn og þeir sem styðja hans tillögur, viðurkenni þann pólitíska veruleika að það er engin samstaða um það að setja meira ríkisframlag inn í núverandi kerfi frá þeim rúmlega 1 milljarði sem ríkissjóður leggur nú fram í Byggingarsjóð ríkisins. A.m.k. hefur reynst nægjanlega erfitt að halda inni núverandi ríkisframlagi, 1 milljarði, og þá virðist ekki skipta máli hvaða ríkisstjórn á í hlut. Tillögur tvímenninganna ganga einmitt út á það að 2 milljarðar verði settir strax inn í húsnæðislánakerfið og síðan verði ríkisframlagið tvöfaldað, þ.e. 2 milljarðar á ári á næstu tveim árum. Því er svo hægt að bæta við að jafnvel þó að það væri vilji og pólitísk samstaða til að setja þessa mörgu milljarða til viðbótar inn í húsnæðislánakerfið verður að efa að það sé skynsamlegt að bæta svo miklu fjármagni til viðbótar við þá 17--18 milljarða sem nú er áætlað að fari á hverju ári til íbúðalána og íbúðafjárfestinga, bæði í gegnum húsnæðislánakerfið svo og viðbótarlán úr lífeyrissjóðum til einstaklinga, úr bankakerfinu og í gegnum handhafaskuldabréf vegna eftirstöðva af íbúðaverði. Er einmitt á það bent að það gæti haft óæskileg áhrif á fasteigna- og peningamarkaðinn og mun ég koma að því síðar. Áður en ég geri grein fyrir einstökum greinum frv. vil ég ræða almennt um þá hugmynd sem býr að baki húsbréfaviðskiptum. Hugmynd þessi felst í aðalatriðum í eftirfarandi: Við fasteignaviðskipti myndast fasteignaveðbréf sem kaupandi gefur út til seljanda fyrir eftirstöðvum íbúðarverðs. Byggingarsjóður ríkisins býðst til þess að skipta þessum bréfum og markaðshæfum verðbréfum, húsbréfum. Húsnæðisstofnun kaupir fasteignaveðbréfið á gengi miðað við markaðsvexti á hverjum tíma og lætur í staðinn ríkistryggt húsbréf. Húsbréfin skapa því traustan samningsgrundvöll til lánsviðskipta á milli kaupenda og seljenda íbúða. Áhætta seljandans verður engin því það verður Byggingarsjóður ríkisins eða húsbréfadeild sem innheimtir síðan afborganir af fasteignaveðbréfum sem kaupandinn gefur út. Þetta er mjög mikilvægur þáttur og leiðir til verulegrar lækkunar á útborgun, en hingað til hefur reynst erfitt að fá seljendur til að lána kaupendum til langs tíma á verðtryggðum kjörum því að seljendur hafa talið sig taka of mikla áhættu með því. Með þessu fyrirkomulagi er þeirri áhættu seljenda rutt úr vegi. Seljandi íbúðar hefur þrjá kosti varðandi húsbréfið. Hann getur átt bréfið, látið það ganga áfram í öðrum fasteignaviðskiptum eða selt það á húsbréfamarkaðnum. Kostir þessa fyrirkomulags eru einkum þeir að dregið er úr beinni lánastarfsemi hins opinbera á sviði húsnæðismála, ýtt undir aukna innri fjármögnun fasteignaviðskipta og þessi viðskipti flutt yfir á hinn almenna lánamarkað. Allt þetta skapar möguleika á að draga úr þeirri miðstýringu sem verið hefur í húsnæðismálum. Ég tel mjög brýnt að hv. alþm. geri sér ljóst að hvergi á hinum Norðurlöndum er lánað eins mikið til húsnæðismála úr opinberum sjóðum og hér á landi. Til marks um það má nefna að í Noregi, þar sem opinberar lánveitingar til húsnæðismála eru mestar á hinum Norðurlöndum, námu heildarútlán Norska húsbankans til húsnæðismála 1987 rúmum 2,3 milljörðum ísl. kr. þegar útlánin höfðu verið leiðrétt miðað við íbúafjölda hér á landi. Sambærileg heildarútlán Húsnæðisstofnunar ríkisins árið 1987 voru 5,9 milljarðar kr. Skýringin á svona stórkostlega miklu meiri opinberri lánveitingu hér á landi til húsnæðismála helgast að verulegu leyti af því hve mikið fjármagn rennur hér til endurfjármögnunar á eldri íbúðum. Ég vil einnig benda á og undirstrika að á hinum Norðurlöndunum og raunar víðast hvar á Vesturlöndum er ekki lánað úr opinberum sjóðum til kaupa eða endurfjármögnunar á eldra húsnæði. Aftur á móti fer nú hér á landi meira en helmingur af fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins til að fjármagna og endurfjármagna eldri íbúðir. Kosturinn við húsbréfakerfið er að fasteignamarkaðurinn fjármagnar sig sjálfur og á það ekki síst við um endurfjármögnun á eldra húsnæði, en á árinu 1988 fóru 3 milljarðar kr. til fjármögnunar eldri íbúða úr Byggingarsjóði ríkisins. Ég nefndi það áðan í mínu máli að í tillögum fulltrúa ASÍ í nefndinni sem vann þetta frumvarp og fulltrúa Framsfl. er lagt til að ríkissjóður komi inn með verulega viðbótarfjármögnun frá því sem nú er. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hv. þm. athugi hve mikið fjármagn fer nú til útlána til íbúðarfjárfestinga almennt. Áætlað er að heildarlán Húsnæðisstofnunar ríkisins á þessu ári verði 11 milljarðar kr. Áætlað er að lífeyrissjóðirnir veiti í viðbótarlán til einstaklinga um 2 milljarða kr. Bankakerfið fjármagni með einum eða öðrum hætti íbúðarfjárfestingar upp á 2--3 milljarða. Handhafabréf má áætla að séu um 2 milljarðar kr. Hér er um að ræða 17--18 milljarða sem á ári hverju fara til húsnæðismála. Samkvæmt þjóðhagsáætlun fyrir árið 1989 er gert ráð fyrir að nýfjárfestingar í landinu séu um helmingur þessarar fjárhæðar eða 9--10 milljarðar kr. A.m.k. 7--8 milljarðar virðast því fara með einum eða öðrum hætti til endurfjármögnunar á eldri íbúðum. Því er hægt að velta fyrir sér hvort skynsamlegt sé að bæta 2--3 milljörðum við þessa 17--18 milljarða eins og lagt er til af fulltrúum minni hlutans í nefndinni. Ég held líka að það megi leiða að því verulegar líkur að hluti af þessum 17--18 milljörðum renni ekki til íbúðarfjárfestinga heldur til annarrar eyðslu. Það er einmitt kosturinn við húsbréfakerfið að það grundvallast á því að fjármögnun íbúðakaupa á sér stað í beinum tengslum við fasteignaviðskipti. Sumir hafa af því áhyggjur að með húsbréfakerfinu sé verið að setja inn á markaðinn miklu meira fjármagn en er í dag. Ég held einmitt að þetta sé rangt og mjög mikilvægt að þingmenn átti sig á því að í reynd er verið að draga úr því mikla fjármagni sem fer með einum eða öðrum hætti til íbúðarfjárfestinga hér á landi. Það helgast af því að til viðbótar við það fjármagn sem fólk getur nú fengið í Húsnæðisstofnun í gegnum núverandi lánakerfi þarf það að sækja verulegan hluta og oft meira en helming af sinni fjármögnun í gegnum skammtímalán í bönkum, hjá lífeyrissjóðum og einnig með því að gefa út handhafaskuldabréf. Í húsbréfakerfinu er fjármögnuninni raunverulega beint meira eða minna í einn farveg, þ.e. að seljandinn lánar kaupandanum verulegan hluta af verði fasteignarinnar eða um 65%. Þar með er það í mörgum tilfellum að íbúðarkaupandinn þarf ekki að leita með viðbótarfjármögnun í bankann eða til síns lífeyrissjóðs. Því tel ég verulegar líkur á því að þeir 6--7 milljarðar, sem koma utan við opinbera húsnæðislánakerfið með einum eða öðrum hætti til íbúðarfjárfestingar eða eru a.m.k. ætlaðir til þess, losni að einhverju leyti þegar íbúðakaupendur fá svo stóran hluta lánaðan hjá seljendum í íbúðareigninni. Því held ég að með góðum rökum sé hægt að halda því fram að heildarfjármögnun eða fjárþörf til íbúðarfjárfestinga minnki með tilkomu húsbréfanna. Gert er ráð fyrir að innbyrðis viðskipti með húsbréf, þ.e. að þau gangi áfram í fasteignaviðskiptum, geti numið 5 milljörðum kr., en líkleg útgáfa þeirra verði um 8 milljarðar á ári. Samkvæmt þessari áætlun yrði líkleg sala þeirra um 3--4 milljarðar kr. Það er einmitt svo mikilvægur þáttur í húsbréfakerfinu að það stuðlar að aukinni innri fjármögnun fasteignaviðskipta, þ.e. að seljandinn lánar verulegan hluta í sinni íbúðareign gegn ríkistryggðum húsbréfum sem síðan ganga upp í næstu íbúðaskipti. Það að íbúðareigendur taki í auknum mæli þátt í fjármögnun fasteignaviðskipta er sérstaklega mikilvægt hér á landi vegna þess að hrein eign í íbúðarhúsnæði er óvenjulega mikil. Þeir sem á tímum óverðtryggðra lána áttu kost á mikilli eignamyndun í eigin húsnæði geta með húsbréfakerfinu tekið þátt í að fjármagna fasteignamarkaðinn. Húsbréfakerfið opnar þannig leið út úr vítahring stöðugt hækkandi útborgunarhlutfalls og dregur úr lánsfjárþörf vegna íbúðakaupa. Ég vil einnig nefna að húsbréfakerfið gæti opnað möguleika fyrir aldraða. Á ég þar við fjármögnun þjónustuíbúða fyrir aldraða. Ég vil nefna hér að nefnd á vegum félmrn. er að vinna að heildarúttekt á húsnæðismálum aldraðra og gera tillögur þar til úrbóta. Samkvæmt athugun sem gerð hefur verið liggur fyrir að 65 ára og eldri eiga samtals í skuldlausum fasteignum um 57 milljarða kr. Þegar þeim áfanga er náð að húsbréfakerfið nái til nýrra og notaðra íbúða verða lánveitingar hins opinbera í almenna húsnæðiskerfinu óþarfar og munu framlög ríkisins til húsnæðismála geta verið eingöngu til fjármögnunar félagslega íbúðalánakerfisins og til greiðslu vaxtabóta. Mikilvægt er einnig að þá mun skapast grundvöllur til að afnema kaupskyldu lífeyrissjóðanna nema þá til félagslegra íbúða og geta lífeyrissjóðirnir því ákvarðað sjálfir hvar þeir ávaxta sitt fjármagn, en ætla má að lífeyrissjóðirnir geti orðið stór aðili í kaupum á húsbréfum. Auk þeirra kosta sem því fylgir að afnema kvaðir á lífeyrissjóðina má nefna þann kost við húsbréfakerfið að lánsréttur verður alls óháður lífeyrisrétti fólks sem skapað hefur margvíslega erfiðleika í húsnæðiskerfinu. Í því sambandi vil ég nefna að það er einmitt verulega gagnrýnt í umsögn sem Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna hefur sent mér um húsbréfakerfið, en BHMR er einn þeirra fjölmörgu aðila sem átt hafa fund með fulltrúum félmrn. um húsbréfakerfið. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í umsögn BHMR þar að lútandi. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Í húsbréfakerfi eiga allir með sömu greiðslugetu jafna möguleika á að fá lán. Kröfur um aðild að lífeyrissjóði falla niður. Skömmtunarkerfið er lagt af. Þetta mun í raun auka verulega möguleika langskólagenginna á að fá raunhæfa aðstoð við öflun lána til húsnæðiskaupa.`` Í umsögn BHMR segir einnig, með leyfi forseta: ,,Húsbréfakerfið skapar möguleika á einfaldari heildarfjármögnun til húsnæðiskaupa sem gefur kaupanda betri yfirsýn og skapar meira öryggi um viðskiptin. Ráðgjöf verður þess vegna auðveldari. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði getur húsbréfakerfið öfugt við núgildandi kerfi``, segir í umsögn BHMR, ,,gert innri fjármögnun alls húsnæðislánakerfisins mögulega með verðtryggðum markaðshæfum skuldabréfum. Kerfið hefur þann meginkost að það getur staðist til lengri tíma og við stöndum ekki frammi fyrir sama fjármögnunarvanda eftir stuttan tíma. Væntanlega munu því biðraðir eftir húsnæðisloforðum og lánum heyra fljótt sögunni til. Brask á ,,gráa markaðnum`` með lánsloforðin mun hverfa.`` Og áfram segir í umsögn BHMR: ,,Húsbréfakerfið auðveldar til muna launafólki að stækka við sig húsnæði eða minnka við sig þar sem unnt er að brúa stærstan hluta lánsfjárþarfar í slíkum viðskiptum með verðtryggðum og markaðshæfum bréfum.`` Og áfram segir, með leyfi forseta: ,,Vextir munu hækka í markaðsvexti. Núgildandi kerfi með 3,5% vöxtum, auk sérstakra húsnæðisbóta til þeirra sem kaupa í fyrsta sinn, felur í sér umtalverða samfélagslega niðurgreiðslu til þeirra sem hljóta fyrirgreiðslu. Tillögur um skattalegar breytingar stefna að aðstoð sem miðast við tekju- og eignastöðu húsnæðiskaupenda hverju sinni. Þetta kerfi kallar á mun betri skattagögn en nú eru fyrir hendi til að tryggja að þeir sem rétt eiga á njóti kerfisins.`` Í frv. er gert ráð fyrir að húsbréfadeildin leiti samninga við almennar lánastofnanir svo sem banka og sparisjóði um að annast skuldabréfaskiptin og mat á greiðslugetu íbúðakaupenda. Jafnframt er gert ráð fyrir því að deildin geti falið sérstökum trúnaðarmönnum sínum að annast mat á viðkomandi húseignum. Kostir þessa eru ótvíræðir því að lánaviðskiptin færðust þá í viðkomandi lánastofnun sem íbúðarkaupandinn hefur almennt viðskipti við. Þetta fyrirkomulag yrði sérstaklega til hagsbóta fyrir íbúa á landsbyggðinni sem hafa að jafnaði þurft að sækja alla þjónustu húsnæðislánakerfisins til Reykjavíkur. Ég nefndi áðan að húsbréfakerfið grundvallaðist á því að fjármagna íbúðakaup sem eiga sér stað í beinum tengslum við fasteignaviðskipti. Það er einmitt verulegur ágalli á núverandi lánakerfi að það er ekki tengt raunverulegum fasteignaviðskiptum heldur byggir á úthlutun lánsloforða langt fram í tímann. Reynslan hefur sýnt að þetta fyrirkomulag magnar spennuna á fasteignamarkaðnum og hefur í för með sér miklar sveiflur í þróun fasteignaverðs. Jafnframt hefur þetta fyrirkomulag leitt til sölu á lánsloforðum með miklum afföllum. Einnig er það staðreynd að íbúðir með nýlegum húsnæðislánum sem koma í endursölu eru seldar á yfirverði á fasteignamarkaðnum. Til eru dæmi um að íbúðir hækki í verði um allt að 300--400 þús. af þeim sökum. Í umræðunni um húsbréfakerfið hafa verið í gangi mjög villandi fullyrðingar um að húsbréfakerfið leiddi til verulegrar hækkunar á greiðslubyrði fólks og að húsbréfin mundu sæta verulegum afföllum. Þessi tvö atriði, virðulegi forseti, vil ég taka til umfjöllunar áður en ég geri grein fyrir helstu atriðum í einstökum greinum í frv. Ég tek fyrst greiðslubyrðina. Við samanburð á núgildandi vöxtum í húsnæðiskerfinu og því vaxtastigi sem kann að verða í húsbréfakerfinu er rétt að hafa eftirfarandi í huga: Ljóst er að núverandi útlánavextir Byggingarsjóðs ríkisins fá ekki staðist til lengdar. Sjóðurinn lánar út á 3,5% vöxtum en tekur lán á 6,8--7% vöxtum. Á fáum árum gengur hratt á eigið fé sjóðsins sem er nú um 13 milljarðar kr. og þrátt fyrir 1100 millj. kr. ríkisframlag gæti það að óbreyttum vaxtamun verið upp urið árið 2005. Það verður því óhjákvæmilegt fyrr eða síðar að hækka útlánsvexti sjóðsins óháð því hvort lánakerfinu verði breytt eða ekki. Einungis þeir sem keyptu eða byggt hafa minnstu íbúðirnar hafa getað fjármagnað íbúðakaup sín alfarið með lánum frá Byggingarsjóði ríkisins. Viðbótarfjármagn hefur verið fengið með lántökum hjá lífeyrissjóðum og bönkum á mun hærri vöxtum. Miðað við þá skiptingu lánsfjármögnunar íbúðafjárfestinga sem er hér á landi milli banka, lífeyrissjóða og Byggingarsjóðs ríkisins er ekki fráleitt að ætla að meðalvextir á skuldum íbúðakaupenda hafi undanfarin tvö ár verið á bilinu 6--7%. Þá er ekki tekið tillit til þess kostnaðar sem fylgir endurteknum skammtímalántökum í bönkum. Reiknað er með að vextir á húsbréfum verði sambærilegir og vextir á ríkisskuldabréfum á hverjum tíma, enda er um sambærileg verðbréf að ræða þó húsbréfin muni sennilega skera sig úr að því leyti að lánstími þeirra verði lengri. Óvissa ríkir um það hverjir vextir verði þegar húsbréfakerfinu verður hleypt af stokkunum, en flestum er ljóst að þeir eru óvenjuháir um þessar mundir. Miðað við núverandi aðstæður kynnu vextir húsbréfa, ef þau væru í sölu nú, að verða um 7% eða svipaðir og vextir spariskírteina ríkissjóðs og vextir á lánum lífeyrissjóðanna til Húsnæðisstofnunar. Í raun væri hér um óverulega hækkun á meðalvöxtum húsnæðislána að ræða frá því sem nú er. Hjá þeim sem eru með lágar og meðaltekjur mun húsbréfakerfið létta verulega greiðslubyrðina fyrstu árin. Kemur það glöggt fram í eftirfarandi dæmi sem sýnir greiðslubyrði að teknu tilliti til húsnæðisbóta og vaxtabóta. Ef tekið er dæmi af hjónum með 2 millj. kr. í árstekjur sem kaupa íbúð sem kostar 5,2 millj. og þau eru að kaupa í fyrsta sinn og leggja fram eigið framlag 800 þús. er greiðslubyrðin verulega léttari í húsbréfakerfinu fyrstu árin. Sem dæmi má nefna að fyrsta árið yrði greiðslubyrði í núgildandi kerfi 551 þús. en í húsbréfakerfinu 315 þús. Á öðru ári er greiðslubyrðin í núgildandi kerfi 441 þús. en í húsbréfakerfi 292 þús. kr. Hér er gert ráð fyrir að áhvílandi á íbúðinni séu lán frá Húsnæðisstofnun sem nemi um 10% af íbúðarverðinu. Þessi lán dragast frá nýjum lánum hjá Húsnæðisstofnun. Afganginn fjármagnar kaupandinn með bankalánum, lífeyrissjóðslánum og láni frá seljanda sem er óverðtryggt með meðalvöxtum banka og sparisjóða. Í þessum samanburði er miðað við að vextir fasteignaverðbréfs eða húsbréfa verði 7,5%, vextir banka og lífeyrissjóðslána séu á bilinu 8--8,5% og núverandi vextir húsnæðislána séu 3,5%. Einnig er í þessu dæmi tekið tillit til í núverandi kerfi húsnæðisbóta og í húsbréfakerfi vaxtabóta. Þessi niðurstaða sýnir ótvírætt að húsbréfakerfið er hagstæðara hjónum sem eru með 2 millj. í árstekjur og festa kaup á rúmlega 5 millj. kr. eign. Munar þar 42% á fyrsta ári hvað greiðslubyrðin er léttari í húsbréfakerfi. Skýringin á miklu lægri greiðslubyrði í húsbréfakerfinu fyrstu árin er að í núgildandi kerfi þarf fólk að taka verulegan hluta af útborgun í íbúð gegnum dýr skammtímalán í bönkum. Það eru einmitt skammtímalánin sem valdið hafa verulegum greiðsluerfiðleikum og oft gjaldþroti hjá fólki. Í húsbréfakerfi fær fólkið lánað 65% af verði eignarinnar til 25 ára þannig að yfirleitt er um litla þörf fyrir viðbótarlán eða dýr skammtímalán í bönkum að ræða. Þetta er einn af meginkostum húsbréfakerfisins. Ég legg mikla áherslu á að þessu verði haldið til haga þegar þingmenn gera upp hug sinn til húsbréfakerfisins. Ég vil þessu næst, virðulegi forseti, víkja að því sem haldið hefur verið fram um húsbréf og afföll því tengd. Því hefur verið haldið fram að mikil afföll verði á húsbréfum við sölu þeirra. Ólíklegt verður að telja að svo verði. Ég bendi á þrjú atriði því til staðfestingar. 1. Húsbréfin eru ríkistryggð, verðtryggð skuldabréf með föstum vöxtum. Þau verða sambærileg og spariskírteini ríkissjóðs en lánstími þeirra verður lengri. 2. Húsbréfadeildin mun beita sér fyrir opinberri verðskráningu húsbréfanna og leita eftir samstarfi við lánastofnanir og lífeyrissjóði um viðskipti með húsbréfin. 3. Byggingarsjóður ríkisins og Seðlabanki Íslands verða viðskiptavakar fyrir húsbréfin og munu sjá til þess að þau verði ávallt hægt að selja. Reikna má með að húsbréfin muni seljast á svipuðum vöxtum og spariskírteini ríkissjóðs þegar tekið er tillit til mismunandi lánstíma. Fullyrðingin um að húsbréfin muni seljast með afföllum er að hluta til byggð á misskilningi. Þegar fasteignaviðskipti eiga sér stað er það seljandinn sem tekur við húsbréfum til greiðslu á hluta íbúðarverðs og hann tekur við húsbréfum á því gengi sem þau hafa á markaðnum þegar viðskiptin eiga sér stað. Verð húsbréfanna eða gengi þeirra verður ávallt skráð opinberlega og því liggur alltaf fyrir hvert verðmæti þeirra er. Ef seljandi selur húsbréfin strax eftir að fasteignaviðskiptin hafa átt sér stað sætir seljandinn engum afföllum. Ef hann á húsbréfin gætu vextir auðvitað breyst og er þá um að ræða að þeir gætu ýmist hækkað eða lækkað. Ef vextirnir hafa hækkað hagnast eigandi húsbréfanna, ef þeir hafa hækkað tapar hann. Nauðsynlegt er að það sé haft í huga líka að hér er um ríkistryggð örugg skuldabréf að ræða sem verða opinberlega skráð og hafa sambærilega stöðu og spariskírteini ríkissjóðs. Aldrei hef ég heyrt talað um að spariskírteini ríkissjóðs séu neitt sérstakt fóður fyrir gráa markaðinn eins og orðað er með húsbréfin. Það eru einmitt lánsloforðin sem hafa gengið kaupum og sölum á gráa markaðnum. Það skyldu menn hafa í huga. Það eru einmitt slík bréf sem grái markaðurinn hefur áhuga á. Það eru lánsloforð til tiltölulega stutts tíma, kannski til eins árs og þar hafa afföllin oft verið 15--20%. Ég held að sá öryggisventill, sem er í húsbréfakerfinu, að Seðlabanki Íslands og Byggingarsjóður ríkisins eru alltaf kaupaðilar að þessum bréfum og skrá daglega gengi þeirra sé veruleg trygging fyrir öryggi húsbréfanna. Einnig hitt að viðskiptaaðilum, t.d. verðbréfamiðlurum, er óheimilt að láta fara fram viðskipti sem eru í ósamræmi við það gengi sem er opinberlega skráð á bréfunum og hafa þær skyldur að koma á framfæri opinberlega slíku kaup- og sölutilboði. Því er ljóst að sá sem þarf að losa sig við húsbréf mundi aldrei selja gráa markaðnum eða verðbréfamiðlurum það á gengi undir því sem hann gæti fengið hjá Seðlabanka eða Húsnæðisstofnun eða Byggingarsjóði ríkisins sem eru ávallt kaup- og söluaðilar að slíkum bréfum. Þessu mikilvæga atriði hlýtur að vera brýnt að þingmenn haldi einnig til haga þegar þeir gera upp afstöðu sína til húsbréfa. Ég held, herra forseti, að óhjákvæmilegt sé að fara nokkrum orðum um frv. sem hér hefur verið lagt fram um tekju- og eignarskatt sem tengist þessu frv. og er ein af meginforsendum þess að hægt sé að koma á húsbréfakerfi, en það er að breyta um fyrirkomulag á þeirri vaxtaniðurgreiðslu sem gilt hefur. Stuðningur hins opinbera vegna vaxtaniðurgreiðslu fer nú fram eftir þrem leiðum: 1. Greiddar eru húsnæðisbætur til þeirra sem kaupa íbúð í fyrsta skipti. Þær eru greiddar í sex ár og eru nú um 50 þús. kr. á einstakling en hjón fá tvöfalt. Húsnæðisbætur eru óháðar tekjum eða eignum umsækjanda. 2. Heimilt er til bráðabirgða eða í sex ár að þeir sem nýttu sér vaxtafrádrátt í gamla skattakerfinu til skattafsláttar haldi honum áfram. 3. Svo er um að ræða niðurgreiðslu vaxta hjá Húsnæðisstofnuninni. Í heild er áætlað að stuðningur hins opinbera eftir þessum þremur leiðum nemi um 1200--1500 millj. kr. á verðlagi 1988. Samhliða húsbréfakerfinu er lagt til að teknar verði upp svokallaðar vaxtabætur sem leysi af hólmi öll þessi þrjú form og til þess verði varið sambærilegri upphæð og nú fer í vaxtaniðurgreiðslur, húsnæðisbætur og vaxtaafslátt í núgildandi kerfi eða um 1200--1500 millj. kr. Vaxtabæturnar taka mið af vaxtabyrði heimilanna vegna íbúðakaupa en skerðast við vaxandi tekjur og eignir. Jafnframt er ákveðið þak á fjárhæð vaxtabótanna sem er 100 þús. kr. fyrir einstakling, 130 þús. fyrir einstætt foreldri og 160 þús. kr. fyrir hjón á verðlagi 1988. Vaxtabæturnar verða ótímabundnar en fara lækkandi eftir því sem tekjur og eignir vaxa og vaxtagjöld fara lækkandi. Þær eru jafnframt óháðar því hvort um er að ræða fyrstu íbúð eða síðari íbúðakaup. Hér er um verulega breytingu að ræða frá því húsnæðisbótakerfi sem við þekkjum en þær bætur voru eingöngu tímabundnar í sex ár og aðeins til þeirra sem voru að kaupa sína fyrstu íbúð. Vaxtabæturnar gilda svo lengi sem viðkomandi hefur vaxtagjöld og eru innan setts tekju- og eignarramma. Ég vil leggja áherslu á að vaxtabótakerfið er því mun sveigjanlegra en núverandi fyrirkomulag og lagar sig auðveldlega að breytingum á tekjum og eignum í lífshlaupinu. Veigamest er þó að með þessu er fyrirgreiðslu hins opinbera stefnt til þeirra hópa sem mesta þörf hafa fyrir opinbera fyrirgreiðslu í stað þeirrar ómarkvissu stýringar sem nú er. Þessar vaxtabætur miða að því að greiða vaxtakostnað láglauna- og miðlungstekjuhópa niður í um 2% raunvexti. Í stuttu máli er vaxtabótakerfið þannig upp byggt að öllum er gert að bera tiltekinn hluta vaxtagjalda eða sem samsvarar 5% af tekjuskattsstofni einstaklinga eða samanlögðum tekjuskattsstofni hjóna. Skal sú fjárhæð þannig reiknuð út frá frádráttarbærum vöxtum vegna húsnæðislána. Að auki skulu vaxtabætur skerðast fari eignarskattsstofn einstaklinga yfir 1700 þús. og síðan falla þær alveg út hjá einstaklingi ef eignarskattsstofn hans, þ.e. skuldlaus eign, er komin yfir 3,4 millj. kr. Á sama hátt skulu vaxtabætur byrja að skerðast hjá hjónum fari skuldlaus eign þeirra yfir 3,4 millj. og síðan falla vaxtabæturnar alveg niður þegar skuldlaus eign er orðin 6,8 millj. kr. Ég taldi mig þurfa að koma í örfáum orðum inn á þennan þátt málsins þó að ákvæði þess séu í öðru frv. sem væntanlega verður á dagskrá síðar og flutt verður af hæstv. fjmrh., en í því frv. er um að ræða veigamiklar undirstöður fyrir húsbréfakerfið. Áður en ég vík frá þeim þætti vil ég undirstrika að ég tel að með því að taka upp það vaxtabótakerfi sem ég hef hér lýst séum við að stýra vaxtaniðurgreiðslunum í miklu réttlátari farveg til þeirra sem nauðsynlega þurfa á því að halda og það mun tvímælalaust nýtast best miðlungs- og lágtekjufólki. Ég hef eytt þó nokkrum tíma í það að fara yfir húsbréfakerfið og talið mig þurfa að skýra allrækilega þau atriði sem mjög villandi frásagnir hafa komið af í umræðunni, eins og t.d. afföllum á húsbréfum og af skuldabyrðinni. Ég vona að mér hafi að einhverju leyti tekist að varpa skýrara ljósi á eðli húsbréfakerfisins og hvers af því megi vænta. Ég tel að í því felist margir kostir, ekki síst fyrir íbúðakaupendur og húsbyggjendur svo og peninga- og lánamarkaðinn í heild sinni, raunar meiri en margir hafa gert sér grein fyrir. Þar sem ég hef gefið hér ítarlegt yfirlit, herra forseti, yfir húsbréfakerfið í heild sinni mun ég reyna að stytta mjög mál mitt við skýringar á einstökum greinum frv. í lokin. Í 1. gr. frv. er ákvæði sem heimilar lífeyrissjóðunum að fullnægja samningsbundnum skuldabréfakaupum hjá Húsnæðisstofnun ríkisins að hluta með húsbréfum. Hér er um að ræða mikilvægt ákvæði því nauðsynlegt er að lífeyrissjóðirnir hafi fjárhagslegt svigrúm til að taka þátt í húsbréfakaupum. Í fyrstu er stefnt að því að lífeyrissjóðirnir gætu fullnægt kaupskyldu sinni með því að verja 10 prósentustigum af 55 til kaupa á húsbréfum eða 1,6--1,7 milljörðum miðað við ráðstöfunarfé sjóðanna 1989. Ætla má að þegar fram í sækir sé smám saman hægt að minnka kaupskylduna, en eðlilegast væri að þrepa hana niður í áföngum. Ég hefði talið mikilvægt til að húsbréfakerfið skilaði meiri árangri og minnkaði fjárþörf hins opinbera inn í almenna húsnæðislánakerfið að samhliða því að tekið yrði upp húsbréfakerfi yrði afnumin skylda Byggingarsjóðs ríkisins til að lána til notaðra íbúða eða a.m.k. að hætt yrði samhliða upptöku húsbréfakerfisins að taka á móti umsóknum til notaðra íbúða. Ekkert samkomulag liggur þó fyrir milli stjórnarflokkanna um slíkt, en ég geri ráð fyrir að nefndin sem fær málið til meðferðar hugi m.a. að þeim mikilvæga þætti málsins. Ætla verður að verulega létti á þrýstingi á núverandi kerfi þegar tekið verður upp húsbréfakerfi. Í nefndinni, sem í áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins, voru skiptar skoðanir um hvort falla ætti frá núverandi kerfi þegar húsbréfakerfið yrði tekið upp eða dregið yrði úr lánveitingum í það kerfi í áföngum. Niðurstaðan varð sú að núverandi kerfi starfaði samhliða húsbréfakerfinu. Um þetta segir í áliti fyrra vinnuhópsins sem starfaði frá janúar til mars á sl. ári, með leyfi forseta: ,,Einn af kostunum við þá leið sem hér er reifuð er hve auðvelt virðist að tengja hana við það kerfi og þá biðröð sem fyrir er. Þetta felst í því að gefinn væri kostur á því fyrirkomulagi skuldabréfaskipta sem hér er lýst samhliða núverandi kerfi. Þeir sem væru í íbúðaskiptum gætu þá valið að bíða síns tíma í biðröðinni og gera viðsipti sín á grundvelli núverandi fyrirkomulags ellegar að nýta sér skuldabréfaskipti eins og þeim hefur verið lýst hér. Er þá vitaskuld gert ráð fyrir að búið verði að jafna vaxtakjör eins og lagt er til hér að framan. Í þessu virðast felast tveir mikilvægir kostir: Annars vegar gæti þetta stuðlað að því að biðröðin eftir lánum eyddist fyrr en ella og greitt yrði fyrir eðlilegum fasteignaviðskiptum og það leysti þá hnúta sem fram hafa komið vegna forgangsreglna núverandi kerfis. Hins vegar virðist einmitt heppilegt að nýja kerfinu verði komið á fót smám saman við hlið hins eldra, en það gæfi færi á lengri aðlögunartíma en ella.`` Eins og fram kemur í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að fyrstu sex mánuðina eftir gildistöku laganna fái þeir eingöngu afgreiðslu í húsbréfadeildinni sem lagt hafa inn umsókn fyrir 15. mars 1989 og eiga lánsrétt skv. ákvæðum 12. og 14. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ljóst má því vera að húsbréfakerfið mun létta verulega þrýstinginn á þetta kerfi, enda hefur fólk þar val um að bíða síns tíma í biðröðinni eða leita yfir í húsbréfakerfið. Nefndin lagði til að þær úthlutunarreglur sem gilda í núgildandi kerfi yrðu nokkuð þrengdar frá því sem nú er samhliða því að tekið yrði upp húsbréfakerfi. Þannig er í fyrsta lagi gerð tillaga um að lán til einhleypra verði 67% af lánsupphæð til hjóna eða sambýlisfólks, en í gildandi ákvæðum fá einhleypir sömu lánsupphæð og hjón. Í öðru lagi er gerð tillaga um að lán til umsækjenda sem eiga íbúð fyrir nemi 49% af láni til þeirra sem væru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn án tillits til þess hvort umsækjandinn er að byggja eða kaupa notaða íbúð. Samkvæmt gildandi reglum fá þeir sem eiga íbúð og eru að kaupa eða byggja nýja íbúð 70% af þessu láni, en samkvæmt ákvæðum frv. lækkar það í 49%. Það svarar til 30% skerðingar á lánsupphæð hjá þessum aðilum. Í þriðja lagi er lagt til að auk þess sem heimilt er að skerða lán eða breyta lánskjörum ef menn eiga fullnægjandi íbúð, en ákvæði um það var fellt inn í húsnæðislögin fyrir ári, er nú lagt til að tekin verði upp sams konar heimild ef umsækjendur eiga álíka mikla eign þótt hún felist ekki í íbúðarhúsnæði. Þær breytingar sem ég hef hér lýst koma fram í 1., 2. og 3. gr. frv. sem hér er til umfjöllunar. 4. gr. frv. felur í sér meginbreytinguna, þ.e. að tekin verði upp húsbréfaskipti. Kveðið er á um nýjan kafla í lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins undir heitinu ,,Húsbréfaskipti`` sem fjallar um verkefni sérstakrar húsbréfadeildar í Byggingarsjóði ríkisins. Yfirstjórn húsbréfadeildar verður í höndum húsnæðismálastjórnar, en lagt er til að sérstakur forstöðumaður fari með daglega stjórn deildarinnar og hafi umsjón með fjárhag hennar, en í c-lið 3. gr. er kveðið á um að fjárhagur húsbréfadeildar skuli aðskilinn frá öðrum þáttum í starfsemi Byggingarsjóðs ríkisins. Í d-lið 3. gr. er fjallað um hlutverk húsbréfadeildar. Verkefni húsbréfadeildar Byggingarsjóðs ríkisins í sérhverju lánstilviki fyrir sig verða fyrst og fremst þessi: 1. Að meta veðhæfni þeirrar fasteignar sem standa á að veði fyrir fasteignaveðbréfum. 2. Að meta greiðslugetu skuldara fasteignaveðbréfa. Frá þessum tveim atriðum, sem ég hef hér nefnt, að meta veðhæfni fasteignarinnar og greiðslugetu skuldara fasteignaveðbréfsins, er gengið áður en Byggingarsjóður ríkisins samþykkir að skipta á fasteignabréfum og húsbréfum. Þetta er mikilvægt öryggisatriði fyrir Byggingarsjóð ríkisins. Tilgangur þessa ákvæðis, að meta greiðslugetu skuldara fasteignaveðbréfs, er fyrst og fremst sá að tryggja að húsbréfadeildin kaupi ekki fasteignaveðbréf þar sem ljóst má vera frá upphafi að skuldari að teknu tilliti til tekna og annarra þátta, svo sem eigna og skulda, mun ekki geta staðið við væntanlega greiðslubyrði. Ef veð er ekki fyrir hendi eða líklegt er talið að skuldari rísi ekki undir þeirri greiðslubyrði sem fyrirsjáanleg er getur húsbréfadeildin synjað um skuldabréfaskipti. Mikilvægt er að kynntar verði vel þær viðmiðunarreglur sem stofnunin beitir í þessu skyni. Í þriðja lagi þarf að meta markaðsverð fasteignaveðbréfs og húsbréfa með tilliti til markaðsvaxta. Mikilvægt væri að húsbréfadeildin hefði forgöngu um útgáfu staðlaðra veðbréfa í fasteignaviðskiptum þar sem vextir, lánstími og verðtryggingarákvæði væru þau sömu og á húsbréfum. Húsbréfadeildin getur einnig falið lánastofnunum að meta greiðslugetu skuldara fasteignaveðbréfsins og meta kaupbréf veðbréfsins miðað við tiltekna ávöxtunarkröfu. Þetta felur einmitt í sér að kaupandi húsnæðis getur snúið sér beint til viðskiptastofnunar sinnar og gengið frá fjármögnun íbúðarhúsnæðis. Með því aukast líkur á því að einn aðili fái yfirlit um lánsviðskipti hvers einstaklings og geti veitt traustari ráðgjöf um val á fjárfestingu í samræmi við greiðslugetu. Húsbréfakerfið býður einmitt upp á mjög góða möguleika á því að bankarnir taki upp húsbréfaskipti og mundi það mjög einfalda málið og auka þjónustuna við landsbyggðina þar sem íbúar gætu snúið sér beint til síns viðskiptabanka en þyrftu ekki að leita með húsnæðisfyrirgreiðsluna til Reykjavíkur eins og nú er. Einnig er reiknað með að húsbréfadeildin geti falið sérstökum trúnaðarmönnum sínum að annast mat á veðhæfni eigna, en ganga verður tryggilega frá þeim þáttum sem lúta að tryggingu fasteignaveðbréfanna. Þetta atriði auðveldar enn að hægt sé að afgreiða lán og mat á umsóknum í viðkomandi byggðarlögum til hagræðis fyrir íbúðakaupendur úti á landi. Í fjórða lagi er hlutverk húsbréfadeildarinnar að innheimta endurgreiðslur af fasteignaveðbréfum sem húsbréfadeildin hefur skipt á fyrir húsbréf. Önnur verkefni húsbréfadeildar eru að inna af hendi endurgreiðslur á húsbréfum, gera reglubundnar áætlanir um inn- og útborganir vegna kerfisins og ekki síst er það hlutverk húsbréfadeildar Byggingarsjóðs ríkisins ásamt Seðlabanka að ábyrgjast að alltaf sé markaður fyrir húsbréf, þ.e. að þau séu jafnan seljanleg á því verði sem auglýst er, og að greiða fyrir viðskiptum á markaðnum m.a. með því að auglýsa ávallt á hvaða verði húsbréfadeildin og Seðlabankinn séu reiðubúin að kaupa bréfin og selja þau. Verðið á bréfunum mun ráðast af markaðsaðstæðum. Ef framboð á húsbréfum er mikið lækkar kaupgengi bréfanna en hækkar með aukinni eftirspurn. Gengislækkun bréfanna þýðir að vextir bréfanna fara hækkandi en gengishækkun hefur gagnstæð áhrif. Þau atriði sem ég hef hér lýst koma fram í d-, e-, f-, g- og h-grein frv. Í 4. gr. kemur fram að skuldurum fasteignaveðbréfa sé heimilt að greiða aukaafborganir eða endurgreiða þau að fullu hvenær sem er á lánstímanum. Í 4. gr. k er gert ráð fyrir að hámarkslánstími fasteignaveðbréfa verði ákveðinn 25 ár, en ráðherra heimilað að ákveða nánari lánstíma einstakra lánsflokka. Í l-lið 4. gr. er fjallað um ákveðið hámark á fjárhæð þeirra fasteignaveðbréfa sem húsbréfadeildin kaupir. Kveðið er á um að fasteignaveðbréfin megi ekki vera hærri en 65% af matsverði eignarinnar að teknu tilliti til áhvílandi skulda á eigninni. Húsbréfadeildin setur reglur um matsverð og skal þá taka mið af markaðsverði, brunabótamati og byggingarkostnaði. Jafnframt er kveðið á um heimild ráðherra til að ákveða hámarksfjárhæð fasteignaveðbréfs sem húsbréfadeildin kaupir á hverjum tíma vegna einstakra fasteignaviðskipta. Sú viðmiðun sem nefnd hefur verið er að hámarkið verði 5,5 millj. sem jafngildi 65% af verðgildi eignar sem metin er á 8,4 millj. kr. Í lokin er að finna í greinum n--s mjög mikilvæg atriði sem lúta að öryggi húsbréfanna og tryggingu fyrir því að um sé að ræða bréf sem hafi í raun sömu stöðu á markaðnum og spariskírteini ríkissjóðs. M.a. er kveðið á um að húsbréfadeildin leiti eftir samstarfi við banka, lífeyrissjóði og aðra aðila á fjármagnsmarkaði í því augnamiði að tryggja greiðari sölu húsbréfa á markaði. Jafnframt er kveðið á um að Byggingarsjóði ríkisins sé heimilt að ráðstafa hluta af fjárráðum sínum til viðskipta með húsbréf ef þörf er til að ná jafnvægi á markaðnum. Eins og áður er getið á húsbréfadeild ávallt að vera með kaup- og sölutilboð í húsbréf og stuðla með því að jafnvægi á markaðnum. Húsbréfadeildin á einmitt að beita sér fyrir skráningu húsbréfaflokka og opinberra verðbréfa og hyggja að og sjá um að daglega liggi fyrir upplýsingar um kaup- og sölugengi húsbréfa. Mikilvægt atriði er að fjallað er um mjög strangar skyldur verðbréfamiðlaranna sem versla með húsbréf. Má m.a. nefna að þeim ber skylda til að upplýsa kaupendur og seljendur húsbréfa um nýjasta viðskiptaverð húsbréfa. Jafnframt er sett sú skylda á verðbréfamiðlara að gera opinber tilboð í húsbréf sem eru utan þeirra marka sem þekkt eru á markaðnum. Hér er um mjög mikilvægt atriði að ræða sem í raun tryggir öryggi húsbréfanna því viðskiptaaðilum er óheimilt að láta fara fram viðskipti sem eru í ósamræmi við auglýst kaupgengi á hverjum tíma án þess að kynna verðbréfaþingi fyrst slík kaup- eða sölutilboð. Kveðið er á um að húsbréf verði skattfrjáls eins og spariskírteini ríkissjóðs. Talið er heppilegast að fyrst um sinn gildi sömu ákvæði um skattalega meðferð húsbréfa og spariskírteina og bankainnlána. Það þýðir að fyrst um sinn verða húsbréf eignar- og tekjuskattsfrjáls. Þetta skapar grundvöll fyrir því að ávöxtun húsbréfa verði sambærileg og spariskírteina að teknu tilliti til langs tíma. Samkvæmt gildandi skattalögum eru allar vaxtatekjur einstaklinga og lífeyrissjóða skattfrjálsar. Ef húsbréf hefðu ekki sömu stöðu gagnvart skattalegri meðferð mundi það að líkindum leiða til þess að ávöxtunarkrafa til þeirra yrði hærri en til spariskírteina. Þar sem lífeyrissjóðirnir eru eignarskattsfrjálsir mundi þetta gera húsbréfin vænlegri ávöxtunarkost fyrir lífeyrissjóði en spariskírteini ríkissjóðs. Til að skapa þar jafnræði er lagt til þetta ákvæði um skattfrelsi húsbréfa. Í 5. gr. er lagt til að lögin öðlist gildi 1. sept. 1989. Meginástæða þessa ákvæðis er að nokkurn tíma þarf til að koma húsbréfadeildinni á laggirnar og kynna vel húsbréfin fyrir almenningi og viðkomandi aðilum þannig að vel verði staðið að allri framkvæmd og undirbúningi málsins. Þó er lagt til að ákvæði um breyttar úthlutunarreglur í núverandi kerfi taki gildi um leið og lögin öðlast gildi. Í lokin eru svo þrjú ákvæði til bráðabirgða. Það er í fyrsta lagi að fyrstu sex mánuði eftir gildistöku laganna fái þeir eingöngu afgreiðslu í húsbréfadeildinni sem lagt hafa inn umsóknir fyrir 15. mars 1989. Í öðru lagi er ákvæði um að heimild til að skipta húsbréfum og veðskuldabréfum vegna nýbygginga sé fyrst heimilt að beita að ári liðnu frá gildistöku laganna. Varðandi þetta atriði ber á það að líta að það getur haft óæskileg áhrif að binda húsbréfakerfi bara við eldri íbúðir, a.m.k. til lengri tíma, ef hægt á að vera að skapa eðlilegt jafnvægi milli nýbygginga og eldri íbúða. Að beina húsbréfum til lengri tíma eingöngu í eldri íbúðir gæti leitt til aukinnar eftirspurnar eftir eldri íbúðum og þar með hækkað verð þeirra. Í þriðja lagi er lagt til að á tveim árum eftir gildistöku laganna verði gerð úttekt á framkvæmd þeirra. Virðulegi forseti. Ég hef talið nauðsynlegt að hafa nokkuð ítarlega framsöguræðu um þetta mál, enda er hér á ferðinni nýjung í húsnæðismálum sem mikilvægt er að hv. þm. séu vel upplýstir um. Ég ítreka enn að þetta mál hefur fengið góðan og vandaðan undirbúning, enda hefur undirbúningur þess staðið yfir í meira en heilt ár ásamt því að það hefur fengið ítarlega kynningu áður en það fór inn í þingið. M.a. hefur það verið kynnt félagsmálanefndum beggja deilda, stjórnmálaflokkum, fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar og fleiri aðilum ásamt því sem sérfræðingar hafa kannað áhrif þessa kerfis á fasteigna- og peningamarkaðinn sem eru mjög jákvæð. Fulltrúar allra stjórnmálaflokka áttu líka sæti í þeirri nefnd sem vann þetta frv. ásamt því að á sl. þrem mánuðum hefur það verið til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum sem og að stjórnarandstaðan hefur einnig haft aðgang að þessu máli áður en það kemur nú inn í þingið. Ég vænti þess því fastlega að samstaða geti tekist um að þetta mál fái afgreiðslu hér á þinginu fyrir þinglausnir í vor. Virðulegi forseti. Ég leyfi mnér að óska eftir því að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Þetta mál hefur nú þegar fengið töluverða umræðu í fjölmiðlum og hefur valdið nokkrum taugatitringi. Miklar umræður um húsnæðismál eru ekki óeðlilegar svo nátengd sem þau mál eru lífi hvers og eins. Umræðan um lagafrv. um húsnæðismál hefur þó verið með nokkuð sérstökum hætti, bæði þau sem voru lögð fram á síðasta löggjafarþingi svo og það sem hér er til umræðu. Haustið 1987 var lagt fram frv. sem hafði það markmið að tryggja betur forgang þeirra sem brýnasta þörf hafa fyrir lánafyrirgreiðslu, draga úr sjálfvirkni og minnka fjárþörf. Þá var því haldið fram að þær ráðstafanir mundu verða leið út úr því ófremdarástandi sem húsnæðismálin voru í og ég man ekki betur en þá hefði jafnvel ráðherradómur verið settur að veði, svo mikilvægar voru þær breytingar taldar. Við kvennalistakonur vorum samþykkar í stórum dráttum þeim breytingum sem þá voru gerðar á húsnæðislánakerfinu, en bentum á að sú lagasetning leysti því miður ekki vanda kerfisins eins og talað var um. Fjárveitingar til Byggingarsjóðs ríkisins hafa ekki verið og eru ekki í neinu samræmi við það sem þarf til að kerfið nái jafnvægi. Haustið 1987 var biðtíminn eftir lánum 1*y1/2*y--2 ár og þeir sem eru að fá lánsloforð nú í hendur eru með biðtíma í kringum 26 mánuði. Þeir sem sækja um lán í dag þurfa að bíða að meðaltali í 34 mánuði að óbreyttu kerfi. Þannig er ljóst að ekki leysti frv. hæstv. félmrh. haustið 1987 neinn vanda. Vorið 1988 fengum við svo til umræðu eftir ekki minna brambolt frv. um kaupleiguíbúðir og svo erum við búin að fá hér til umræðu á Alþingi frv. sem virðist hafa valdið síst minni deilum en tvö hin fyrri. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur stjórnarflokkanna en ég furða mig á því að fólk skuli kjósa fjölmiðla sem vettvang til að ræða þessi mál. Það getur varla leitt til farsælla lausna. Eins og svo margoft hefur komið fram áður leggur Kvennalistinn áherslu á nauðsyn þess að húsnæðislánakerfið verði endurskoðað í heild, m.a. með það að markmiði að auka framboð á leiguhúsnæði, félagslegum íbúðum og íbúðum með búseturéttarfyrirkomulagi. Það eru því viss vonbrigði að það skuli ekki enn hafa verið gert. Skortur á leiguíbúðum og félagslegum íbúðum er verulegur. Sem dæmi má nefna að í Reykjavík sóttu rúmlega 1100 manns um íbúð hjá verkamannabústöðum, en aðeins er unnt að verða við óskum um 200 aðila. Það er því augljóst að grípa verður til aðgerða á því sviði. Ég vek athygli á því að Kristín Ástgeirsdóttir, sem var fulltrúi Kvennalistans í nefnd félmrh. sem hún hefur hér gert grein fyrir, óskaði eftir því og gerði grein fyrir því að hún teldi æskilegt þegar hún tók sæti í nefndinni að nefndin mundi fjalla um húsnæðislánakerfið í heild, ekki eingöngu almenna húsnæðislánakerfið. Það var hins vegar ákveðið af þeim sem stýrðu nefndinni að eingöngu yrði fjallað um almenna kerfið, en félagslega kerfið var ekki tekið til umræðu þar. Lýsti hún óánægju sinni í nefndinni með það. Ég vildi láta það koma hér fram. Þær hugmyndir sem hér liggja fyrir byggja á því að komið verði á nýju kerfi í húsnæðismálum sem nefnt hefur verið húsbréfakerfi. Ég man ekki betur en það hafi verið á síðasta löggjafarþingi ef ekki fyrr sem Borgfl. kom einmitt með frv. mjög svipað þessu svo að það eru ekki alveg nýjar hugmyndir sem við erum að fjalla um nú þó að útfærslan sé að vísu ekki eins. Helstu kostir húsbréfakerfisins hafa verið raktir nokkuð hér, en ég held að það sé augljóst að það kerfi hefur mjög marga kosti, m.a. það að markaðurinn mun fjármagna sig að miklu leyti sjálfur þannig að seljendur lána kaupendum stærri hluta en nú er gert til lengri tíma. Það er ótvíræður kostur og ætti að leiða til þess að framlög ríkissjóðs til húsnæðiskerfisins mundu þá geta minnkað eða farið að verulegu leyti í félagslega íbúðalánakerfið og leiguíbúðir. Það er líka ótvíræður kostur að mínum dómi að þarna verður stærri hluti af lánafyrirgreiðslu til húsbyggjanda á einni hendi en að því hefur verið óhagræði í því kerfi sem við höfum nú hve fólk hefur þurft að leita sér að lánum á mörgum stöðum. Ég tel það einnig kost að ekki skuli vera tengdar saman fyrirgreiðsla hjá opinbera kerfinu og greiðslur í lífeyrissjóð. Ég hef talið það vera ókost í núverandi kerfi hversu nátengt þetta er og hefur oft komið sér illa vegna skerðingar og ekki síst hjá fólki sem er tímabundið utan vinnumarkaðarins. Hefur það komið sér illa m.a. vegna námsmanna. Húsbréfakerfið er einnig talið lækka útborgun og það hlýtur að vera mjög mikill kostur. Einnig er talað um, og ég tel það vera einn af stóru kostunum, að þarna hafa seljendur ríkisábyrgð, það er ríkistryggt allt það fé sem þeir lána kaupendum. Auðvitað eru margir kostir þessu samfara. Hins vegar er ekki því að neita að margar efasemdaspurningar hafa vaknað og bent hefur verið á marga galla á frv. sem hér liggur fyrir. Eitt af því sem lagt var til í nefnd félmrh. var að kaupskylda lífeyrissjóðanna mundi minnka úr 55% niður í 47%. Þegar ég sá þetta fyrst fannst mér þetta mjög einkennilegt vegna þess að mér fannst 47% vera hátt hlutfall. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að hluti af samningsbundnum skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna verði í húsbréfum. Það skiptir verulegu máli hvernig þetta verður framkvæmt. Þarna eru ákvæðin að vísu 55% í heild, en það er ekki ákveðið nákvæmlega hversu mikið fer í húsbréfin og hversu mikið fer í annað. Ég tel það á vissan hátt kost að það skuli ekki vera fastbundið hve mikið fer í hvort vegna þess að það hlýtur að vera að lífeyrissjóðirnir séu einn stærsti kaupandinn að húsbréfunum ef þetta nær fram að ganga. Ég tel líka verulega óvissu í sambandi við afföll af þessum bréfum. Því hefur verið haldið fram að það þurfi ekki að óttast neitt í því sambandi og það kom fram í máli hæstv. félmrh. áðan að við þyrftum engar áhyggjur að hafa af því. En það breytir ekki því að ég hef verulegar áhyggjur af þessu atriði. Mér er ekki alveg ljóst hvort þessi trygging, þessi verðbréfavaki sem Seðlabankinn og Byggingarsjóður ríkisins eiga að vera í þessu sambandi muni verka nákvæmlega eins og talað er um. Hvort augljóst sé að fólk sem er með húsbréf í höndunum geti losað sig við þessi bréf hvenær sem því dettur í hug með óverulegum afföllum eins og við höfum verið fullvissuð um af félmrh. Ég t.d. reikna með því að Seðlabankinn og Húsnæðisstofnun hljóti þá að þurfa að hafa eitthvert ákveðið fé handbært til að geta alltaf komið til um leið og einhver tregða verður í sölu á þessum bréfum. Ég velti því fyrir mér hversu mikið er reiknað með að þurfa að setja í að kaupa húsbréf á hverjum tíma og hvað ef enginn vill eiga húsbréf. Ef allir þeir sem eru með húsbréf í höndunum vilja nú losa þau og telja öruggara að hafa peningana undir koddanum eða í einhverju öðru formi, er þá nægileg trygging þarna á bak við? Þetta eru hlutir sem ég hef mikið velt fyrir mér og finnst ekki augljóst af því sem þó hefur komið fram bæði hér og annars staðar að þetta sé nægileg trygging fyrir þá sem fara með þessi bréf út á verðbréfamarkaðinn. Það má líka benda á að við höfum verið að fjalla um á þinginu frv. um verðbréfasjóði og verðbréfaviðskipti sem ekki er enn búið að afgreiða. Það er spurning hvernig það kemur inn í þetta mál. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. að búið væri að gera úttekt á því eða reynt að gera úttekt á því hvernig húsbréfin muni hafa áhrif á verðbréfamarkaðinn. Ég hef ekki séð þá úttekt, en reikna með því að við fáum þá þær upplýsingar í félmn. þar sem ég á sæti. Ég reikna með að það verði hægt að fjalla frekar um þetta mál þar. En þetta eru atriði sem ég hef verulegar áhyggjur af. Það sem er helsti munurinn á þessu kerfi og því danska kerfi sem ég held að sé fyrst og fremst fyrirmyndin að þessu er að þar eru húsbréfin með fasteignaveð. Þau eru ekki ríkistryggð. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvort það geti haft hættu á misnotkun í för með sér. Þetta eru hlutir sem ég hef ekki getað borið undir mér vitrari menn, en mér finnst að það þyrfti að athuga nánar hvort þarna sé hægt að ná sér í lánsfé með ríkisábyrgð á bak við kerfið. Þetta eru einungis vangaveltur og e.t.v. engin hætta í þessu fólgin, en þarna er alla vega munur á danska kerfinu og þessu, því danska kerfi sem er orðin yfir 100 ára reynsla á. Við þyrftum að athuga það betur og ég vonast til þess að við getum þá fengið að gera það í félmn. Þrátt fyrir að við höfum verið upplýst um að greiðslubyrði af lánum í þessu nýja húsbréfakerfi verði minni en í núgildandi kerfi er alltaf miðað við að fólk fari út á almenna lánamarkaðinn að ná sér í lán. En því er ekki að neita að við erum að stytta lánstímann úr 40 árum í 25 ár og það hlýtur óneitanlega að þyngja greiðslubyrðina af þeim lánum sem fólk fær hjá Húsnæðisstofnun. Ég hef ekki séð hvernig þessir útreikningar um greiðslubyrðina eru fengnir nákvæmlega, en ég vonast til þess að ég fái tækifæri til þess síðar. En þær fullyrðingar hljóma einkennilega í mínum eyrum. Og vextirnir hækka úr 3,5% í kannski 6--7%. Því er ekki að neita. En ég tek undir það sem hæstv. félmrh. sagði að auðvitað gengur ekki kerfið til lengdar eins og það er núna. Að óbreyttu framlagi ríkissjóðs verða byggingarsjóðirnir gjaldþrota eftir ekki ýkja langan tíma, talað um að mig minnir að skömmu eftir árið 2000 verði sjóðirnir gjaldþrota að óbreyttu ástandi. Síðan hafa margir bent á að íbúðaverð muni hækka við þessi húsbréf og vegna þeirra affalla sem margir spáað verði á bréfunum. Þetta eru hlutir sem er ekki hægt annað en að spá í en við verðum að taka til athugunar og ekki horfa fram hjá þegar verið er að vega og meta kosti þess að taka upp þetta nýja kerfi. Það er svo sannarlega rétt að frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, sem er fylgifrv. með þessu frv., er mjög mikilvæg og veigamikil undirstaða fyrir þessu húsbréfakerfi. Það þarf að athuga það vel í sambandi við þetta sérstaklega hvernig þær bætur koma til góða þeim sem eru tekjulægstir. Ég hef ekki kynnt mér það frv. sérstaklega, en mér finnst í fljótu bragði ansi lág tekjuviðmiðun. Ég velti því fyrir mér hvort þeir sem njóta verulegra vaxtabóta í gegnum þetta kerfi, sem eru þeir sem eru með lægstu launin, t.d. hjón með 100 þús. kr. mánuði, með hæstu vaxtabætur sem eru 140 þús. kr. á ári, hafi yfirleitt ráð á að kaupa sér íbúð í þessu kerfi. Þetta eru hlutir sem þarf að reikna út og velta fyrir sér og það gefst væntanlega tími til þess síðar. Í heildina vil ég segja að ég tek á vissan hátt undir þær hugmyndir sem hér eru settar fram og vil að lokum fá að vitna í lok bókunar Kristínar Ástgeirsdóttur, sem var fulltrúi Kvennalistans í milliþinganefnd félmrh. um húsnæðismál, en hún skilaði nokkurra síðna bókun í nefndinni. Lok bókunarinnar hljóða svo, með leyfi forseta: ,,Vegna þess hve óvissuþættirnir eru margir og stórir er erfitt að taka eindregna afstöðu með fyrirhuguðum breytingum. Húsbréfakerfi er vænlegur kostur fyrir ákveðinn hóp kaupenda og mun hann ef vel tekst hafa í för með sér jákvæðar breytingar. Því tel ég rétt að láta á það reyna. Spurningin er hins vegar sú hvort viðbót á einum stað í húsnæðiskerfinu og niðurskurður á öðrum kemur nógu mörgum til góða. Að mínum dómi er mikil þörf á endurskoðun á húsnæðiskerfinu þar sem horft verður á það sem heild en hætt að greina það niður í tvo afmarkaða hluta. Slík endurskoðun þarf að miðast við framtíðina ekki síður en nútíð þannig að koma megi í veg fyrir endalausar smábyltingar og neyðarúrræði þegar allt er komið í óefni. Aðeins þannig verður tryggt að allir sitji við sama borð og húsnæðiskerfið þjóni þeim sem það á að þjóna.`` Ég tek undir það sem Kristín segir. Ég er í stórum dráttum hlynnt því að reyna að taka upp húsbréfakerfi eins og hér er gert ráð fyrir. Ég held að það sé skynsamlegt, sem gert hefur verið ráð fyrir, að gera það í áföngum, að taka það smám saman inn en ekki að taka allt undir í einu. Væntanlega gefst kostur á því í félmn. að fá svar við þeim spurningum sem ég hef sett fram hér en sjálfsagt er ekki hægt að svara hér og nú.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Hér varð ég fyrir því óhappi að hæstv. forseti sem þá sat í sæti sínu virðist ekki hafa tekið eftir þegar ég bað um orðið langfyrst þingmanna. Til vitnis um það eru báðir sessunautar mínir, hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 1. þm. Reykn., sem þegar hefur tilkynnt forseta að þetta sé rétt hjá mér. Nú sé ég að ég muni vera nr. 6 á mælendaskrá. Af þeim einföldu ástæðum að ég þarf að fara annað og hef lofað mér að vera annars staðar eftir tvo klukkutíma vil ég beina því til hæstv. forseta, ef enginn hv. þm. mótmælir því, hvort ég fengi að halda ræðu mína áður en mér er nauðugur einn kostur að fara því að hér hafa held ég orðið óumdeilanleg mistök hæstv. forseta.

Forseti (Hjörleifur Guttormsson) Forseti vill benda virðulegum þingmanni á að það er ekki á hans færi að skera úr um í þessu máli og það er erfitt að byggja á úrskurðum annarra en forseta deildarinnar sem hefur sett upp mælendaskrá. En ég mun að sjálfsögðu taka tillit til þess ef hv. þm. getur ekki notað rétt sinn til að tala hér vegna sérstakra ástæðna á þessum fundi deildarinnar og mundi tryggja að það yrði frestað umræðu þannig að virðulegur þingmaður gæti komist að á næsta fundi áður en umræðu lýkur. En ég treysti mér ekki til að verða við þeim tilmælum að breyta mælendaskránni. Mér hefur ekki verið tilgreint það af öðrum ræðumönnum að þeir vilji hliðra til, en ef það kæmi fram skal forseti taka það til athugunar.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra hefur það frv. sem hér kemur til umræðu í dag átt nokkuð langan aðdraganda. Í tíð fyrri ríkisstjórnar var hafist handa við endurskoðun á húsnæðislöggjöfinni með tilliti til þeirra aðstæðna, sem þá voru augljósar, að hið nýja húsnæðislánakerfi frá 1986 þyrfti í ýmsum efnum endurskoðunar við. Augljóst mátti vera að slík endurskoðun sem fram þyrfti að fara hlyti að taka til húsnæðislánakerfisins í heild og mikilvægt væri að marka heildarstefnu í þessum efnum. Þannig skiluðu starfshópar sem skipaðir voru í tíð fyrri ríkisstjórnar tillögum að húsbréfakerfi og satt best að segja verður að taka það hér fram að þessar tillögur lúta að einum hluta húsnæðislánakerfisins, en það verður ekki sagt að hér séu komnar fram tillögur sem taki til húsnæðislánkerfisins í heild og það er mikill galli í ljósi þess hversu það hefur dregist að koma fram skipulegum tillögum til úrbóta á hinu nýja húsnæðislánakerfi að þar skuli ekki vera að finna tillögur sem taki til kerfisins í heild þannig að stefnumörkun að því er heildarkerfið varðar liggi fyrir. Eigi að síður er hér um að ræða mjög athygli verðar tillögur og mikilsverðar og ekki vonum seinna að þær komi til umræðu á hinu háa Alþingi í ljósi þess hversu langur tími er liðinn síðan undirbúningsstarfið hófst. Sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hefur komið fram af meiri óbilgirni gagnvart húsbyggjendum en flestar aðrar ríkisstjórnir þó langt sé til jafnað. Ég hygg að mönnum sé enn í fersku minni þegar hæstv. ríkisstjórn kom fram með skattalagabreytingar í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Óhætt er að fullyrða að þær breytingar hafi ekki bitnað með jafnmiklum þunga á nokkrum hópi í þjóðfélaginu og einmitt húsbyggjendum. Stefna hæstv. ríkisstjórnar hefur þess vegna verið öndverð hagsmunum unga fólksins í landinu sem er að stíga fyrstu skrefin í því mikilvægasta verkefni hverrar fjölskyldu að koma sér þaki yfir höfuðið. Byggingarkostnaður var stórhækkaður með nýjum skattaálögum, með nýju vörugjaldi sem sérstaklega lagðist á ýmsa þá þætti sem leiða til hækkunar byggingarkostnaðar. Í kjölfar þess voru teknar ákvarðanir um verulega skattahækkun sem kom ekki hvað síst niður á þeim fjölskyldum í landinu sem þurfa að leggja á sig meiri vinnu og aukna vinnu til að afla tekna í þeim tilgangi að standa undir íbúðarkaupum eða íbúðarbyggingu og ekki síst til þess að standa undir hinum nýju skattaálögum sem leitt hafa til hærri byggingarkostnaðar. Þannig hefur stefna núv. hæstv. ríkisstjórnar verið í verki gagnvart unga fólkinu í landinu og ekki vonum seinna að fram komi hér á hinu háa Alþingi tillögur um breytingar á húsnæðislánakerfinu sem miða að einhverju öðru en að leggja þyngri og meiri byrðar á unga fólkið, það fólk sem er að koma sér þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Svo harkaleg hefur stefna núv. hæstv. ríkisstjórnar verið fram til þessa gagnvart því fólki sem hér á í hlut. Það hefur líka vakið nokkra athygli hversu lengi það hefur dregist að koma þessu máli til umræðu í þinginu. Af fjölmiðlaumræðu má glöggt ráða að þar hefur fyrst og fremst komið við sögu innri ágreiningur í ríkisstjórninni. Ég þykist vita að hæstv. félmrh. hafi haft hug á því að koma með þetta mál fyrr til umfjöllunar hér á hinu háa Alþingi, en vegna andstöðu samstarfsflokkanna og þá einkanlega Framsfl. hefur það dregist úr hömlu. Það samkomulag sem ríkisstjórnarflokkarnir gerðu birtist þeim sem utan við standa á þann veg að Framsfl. hafi sagt við hæstv. félmrh.: Ráðherranum er heimilt að flytja frv. Gjörðu svo vel. Og það má heita stjfrv. Svo segir Framsfl. við hv. 1. þm. Vesturl.: Þér er jafnframt heimilt að koma í veg fyrir að Alþingi samþykki þetta frv. Þetta er alkunn aðferð sem Framsfl. notar æðioft í samstarfi við aðra flokka og þeir sem hafa tekið þátt í slíku samstarfi þekkja af nokkurri reynslu og er ekkert nýmæli í vinnubrögðum framsóknarmanna í ríkisstjórn. En í þessu tilviki kom það kannski fram með augljósari og skýrari hætti en oftast nær áður og framsóknarmenn opinberuðu þessi vinnubrögð af meira hispursleysi en þeir hafa gert fyrr. Það er þess vegna að formi til rétt að þetta frv. er stjfrv., en samkvæmt öllum þeim yfirlýsingum sem fylgja af hálfu samstarfsflokka hæstv. félmrh. er þetta nú ekki stjfrv. að öðru leyti en forminu til. Það er ljóst að samstarfsflokkarnir hafa knúið félmrh. til að gera veigamiklar breytingar á frv. jafnframt því sem þeir áskilja sér allan rétt til að hafa fyrirvara um stuðning við málið og allan rétt til að fylgja hvaða brtt. sem vera skal ef fregnir af þessu kynduga samkomulagi stjórnarflokkanna hafa við einhver rök að styðjast. Það er í þessu andrúmslofti og þessu ljósi sem hæstv. félmrh. kemur með þetta frv. inn á Alþingi. Því verður ekki á móti mælt að núverandi kerfi rís ekki eins og aðstaðan er undir þeim skuldbindingum sem því er ætlað lögum samkvæmt og óhjákvæmilegt að gera þar á nokkrar breytingar. Þetta kerfi kom til í samningum sem hæstv. forsrh. átti við aðila vinnumarkaðarins árið 1986 og auðvitað verður að segja þá sögu eins og er að talsvert mikil fljótaskrift var á öllum undirbúningi og allri gerð þessa nýja kerfis. Það er þó rétt að minna á að nefndin sem undirbjó frv. taldi að vaxtamunur mætti aldrei verða meiri, ef ég man rétt, en um 1*y1/2*y%. Þróunin hefur svo orðið á allt annan veg og það er kannski fyrst og fremst vegna þessa sem augljóst er í dag að kerfið rís ekki undir þeim skuldbindingum sem löggjöfin gerir ráð fyrir. En þar á móti liggur ljóst fyrir að ríkisstjórn á hverjum tíma getur ákveðið breytingar á vöxtum, en um það urðu nokkrar deilur á sínum tíma hvort binda ætti vextina fasta í lögum eða heimila ríkisstjórn að taka ákvarðanir þar um eftir því hvernig vextir þróuðust almennt á markaðnum. Í annan stað er það verulegur galli á núverandi löggjöf að hún gerir ráð fyrir því að binda mikinn meiri hluta af sparnaði lífeyrissjóðanna í þessum eina ákveðna tilgangi. Lífeyrissjóðirnir eru stærsta sparnaðaruppsprettan í þjóðfélaginu í dag og það hefur óneitanlega áhrif á vaxtastig á almennum fjármagnsmarkaði þegar meiri hluti af ráðstöfunarfé stærstu sparnaðaruppsprettunnar er bundinn við eitt ákveðið verkefni þó að engum dyljist að það sé mikilvægt og að eðlilegt sé að verulegur hluti af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna fari til húsnæðismála. Ég vil ekki fjölyrða um annmarka þessa núverandi kerfis, en hygg að um það sé nokkuð víðtæk samstaða að óhjákvæmilegt sé að gera nokkrar breytingar þar á og aðlaga húsnæðislánakerfið nýjum aðstæðum. Það hefur verið meginstefna Sjálfstfl. frá upphafi að húsnæðislánakerfi þyrfti að miða að því fyrst og fremst að styrkja séreignastefnuna. Það hefur verið aðalsmerki íslenska þjóðfélagsins að hér hefur verið fylgt séreignastefnu í húsnæðismálum. Við höfum skorið okkur nokkuð úr öðrum þjóðum í þessu efni og ég fullyrði að við höfum á betri og markvissari hátt tryggt fjárhagslegt sjálfstæði almennings í landinu einmitt vegna þess að það hefur verið víðtæk samstaða um að festa séreignastefnuna í sessi. Á undanförnum árum hefur hins vegar gætt nokkurrar tilhneigingar til þess af hálfu vinstri flokkanna í landinu að reyna að brjóta séreignastefnuna niður og koma hér á leiguliðastefnu í miklu ríkari mæli. Það er afar brýnt þegar rætt er um nýja stefnumörkun í húsnæðismálum að menn geri sér fulla grein fyrir því að það er höfuðatriði að þær breytingar sem um ræðir festi séreignastefnuna í sessi en veiki hana ekki og það hlýtur að verða grundvallarsjónarmið í þeim umræðum sem nú fara fram. Hitt er svo eðlilegt og nauðsynlegt að húsnæðislánakerfið gerir ráð fyrir sérstökum félagslegum verkefnum og mitt álit er það að verkamannabústaðakerfið hafi þjónað þessum tilgangi á mjög góðan og skilmerkileegan hátt. Tekjulægsta fólkið í landinu hefur þar átt kost á félagslegum lánum og það hefur með þeim hætti getað tekið þátt í þeirri almennu stefnu að fólkið í landinu eigi kost á að eiga sitt húsnæði sjálft. Þess vegna eru verkamannabústaðirnir veigamesti þátturinn í félagslega húsnæðiskerfinu og gjalda ber varhug við því að hrófla við undirstöðum þess þegar rætt er um félagslegar aðgerðir í þessu efni. En aðalatriðið er að aðgerðir á félagslega sviðinu í húsnæðismálum mega ekki raska eða skerða það svigrúm sem fyrir hendi er til almennra húsnæðislána og það sjónarmið verður einnig að hafa í huga í þeim umræðum og þeim endanlegu ákvörðunum sem Alþingi tekur í þessu efni. Á flokksráðs- og formannafundi Sjálfstfl., sem haldinn var í nóvember 1987, var samþykkt ályktun um stefnumörkun í húsnæðismálum í ljósi þess að þá var þegar komið fram að gera þyrfti breytingar á stefnunni í húsnæðismálum. Í þessari samþykkt segir þetta m.a., með leyfi forseta: ,,Sjálfstfl. vill gera fólki kleift að eignast eigin íbúðir, annars vegar með félagslegum aðgerðum í gegnum Byggingarsjóð verkamanna fyrir þá sem hafa lágar tekjur, hins vegar með fyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði ríkisins. Leggja ber áherslu á eftirfarandi atriði varðandi Byggingarsjóð ríkisins: Lánveitingar verði látnar sitja fyrir til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir eða þurfa að stækka við sig af fjölskylduástæðum. Tryggja þarf lánafyrirgreiðslu til þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum vegna skammtímalána til húsnæðiskaupa. Sérstökum flokki framkvæmdalána verði komið á til að auðvelda öldruðum og öryrkjum að flytjast í hentugt húsnæði. Stefna ber að því að einungis forgangshópur þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir fái lán hjá Byggingarsjóði ríkisins, aðrir fái fyrirgreiðslu hjá bankakerfinu. Forsenda þess er lenging lána og að samningur náist við lífeyrissjóðina um kaup á skuldabréfum í þessu skyni. Fyrirgreiðsla ríkisins færist frá niðurgreiðslu vaxta yfir í skattakerfið. Hér eru dregnar upp meginlínur í stefnumörkun að því er varðar breytingar á húsnæðislánakerfinu og frá mínum bæjardyrum séð sýnist mér að grundvallarhugmyndin um húsbréf þjóni þeim tilgangi sem hér er settur fram. Ég get þess vegna tekið undir þá meginhugsun sem felst í húsbréfakerfinu og það er mín skoðun að ef vel tekst til um framkvæmd húsbréfakerfis þá sé það til mikilla bóta. Flest bendir til að það geti haft í för með sér verulegar framfarir og miklar úrbætur í húsnæðislánakerfinu. Það er og í samræmi við þá stefnumörkun sem Sjálfstfl. samþykkti að berjast fyrir í nóvember 1987. Kerfið er í sjálfu sér einfalt og skilvirkt. Það er almennt og gerir ekki ráð fyrir mismunun. Það dregur úr miðstýringu, það færir eða gerir a.m.k. mögulegt að færa þessi viðskipti í auknum mæli út í banka og aðrar fjármálastofnanir og nær fólkinu sjálfu. Þetta gerir það að verkum að vaxtamyndun verður eðlilegri. Auðvitað er það rétt, sem hér hefur verið bent á, að vextir af húsnæðislánunum sjálfum hækka í kjölfar þessarar breytingar, en þá verða menn að líta til þess að í dag þurfa menn að fjármagna húsnæðislán með skammtímalánum í bankakerfinu meðan beðið er eftir húsnæðislánum og menn selja lánsloforðin með miklum afföllum. Ég hygg að það sé rétt mat þegar á heildina er litið að staðreyndin sé sú að vextir hækki ekki, eða þá mjög óverulega, í kjölfar þessarar breytingar þegar horft er á heildarfjármögnun húsnæðislánanna. Mér sýnist þess vegna að í flestum efnum horfi þessi grundvallarhugmynd í rétta átt og geti orðið til verulegra bóta. Að því er varðar frv. sem hér liggur fyrir þarf auðvitað að athuga einstakar greinar þess og þær hugmyndir sem settar eru fram um útfærslu á þessu kerfi. Einkanlega vil ég vekja athygli á þeim breytingum sem hæstv. ráðherra hefur gert á frv. frá tillögum nefndarinnar. Breytingar sem gerðar hafa verið vegna hrossakaupa innan ríkisstjórnarinnar, breytingar sem gerðar hafa verið vegna þess að hæstv. ráðherra sýnist í ýmsum efnum taka Framsfl. fram yfir skýr markmið um breytingar í húsnæðismálum. Í fyrsta lagi vil ég nefna að nefndin sem undirbjó frv. lagði á það áherslu að með skýrum hætti yrði kveðið á um að kaupskylda lífeyrissjóðanna yrði lækkuð. Það er mín skoðun að það sé óhjákvæmilegt eða nauðsynlegt, ef þetta kerfi á að vera öruggt og tryggt og menn eiga að geta treyst því eftir að lög hafa verið samþykkt um það hér á hinu háa Alþingi að það komist til framkvæmda á eðlilegan hátt, að kaupskyldan sé lækkuð. Nefndin gerir ráð fyrir að hún lækki smám saman í áföngum eftir því sem þetta kerfi verður virkara. Það tel ég vera eðlilegt, en ég sé ekki að það sé hægt að treysta því að þessi þróun fari af stað og húsbréfakerfið hafi eðlilegt svigrúm nema það sé skýrt kveðið á um þetta frá upphafi. Sú skipan sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e. að heimilt sé að leyfa lífeyrissjóðunum að fullnægja 55% kaupskyldu sinni að ákveðnum hluta samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra með kaupum á húsbréfum, er að mínu mati ófullnægjandi og gerir það að verkum að það er ekki eins tryggt að þetta kerfi komist til framkvæmda. Stjórnarskipti geta orðið hvenær sem er og enginn veit nema hv. 1. þm. Vesturl. verði orðinn félmrh. að skömmum tíma liðnum eða annar þm. með svipaðar skoðanir og þá væri samkvæmt frv. hægt að gera afar lítið eða ekkert úr þeirri lagabreytingu sem hér hefur verið mælt fyrir um. Þá er einnig greint frá því í athugasemdum með frv. að annar háttur er nú á hafður varðandi ákvarðanir um vaxtaálag, verðtryggingarskilmála og lánskjör en nefndin lagði til. Nú á að færa þessar ákvarðanir allar inn til ríkisstjórnar Íslands. Þó að þetta sé ekki með meiri háttar atriðum er það mín skoðun að þessi breyting sé ekki til bóta og ég lít ekki svo á að það sé verkefni ríkisstjórnar Íslands að taka ákvarðanir um hluti sem þessa. Þá tel ég að athuga þurfi mjög vandlega ákvæði til bráðabirgða, sem sett eru inn í frv. en ekki eru í tillögum nefndarinnar, þar sem kveðið er á um það að fyrstu sex mánuðina eftir gildistöku laganna fái þeir eingöngu afgreiðslu í húsbréfadeildinni sem lagt hafa inn umsókn fyrir 15. mars 1989. Síðan eru ákvæði um það að húsbréf geti einungis komið til álita varðandi nýbyggingar að einu ári liðnu frá gildistöku laganna. Nú getur það verið fullkomlega eðlilegt að stíga þessi skref í áföngum að því er varðar nýbyggingar, en ég tel að þetta ákvæði til bráðabirgða þurfi sérstakrar skoðunar við. Jafnframt vil ég vekja athygli á því að í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir skerðingarákvæði þar sem skerða á lán til þeirra sem eiga fullnægjandi íbúðarhúsnæði fyrir en jafnframt kveðið á um að nú eigi að vera heimilt að skerða lán til þeirra sem eiga aðrar eignir sem eru jafngildar í verðmætum. Þetta tel ég vera mjög varhugavert ákvæði. Ég lít svo á að það geti leitt til mismununar. Ég tek sem dæmi trillukarl sem á trillu skuldlausa og kostar nokkrar milljónir kr. Af hverju á að skerða lán til hans vegna þess að honum er nauðsynlegt atvinnu sinnar vegna að fjárfesta í trillu? Hann þarf jafnframt að eiga húsnæði alveg eins og skrifstofumaðurinn sem ekki þarf að fjárfesta atvinnu sinnar vegna. Þetta getur átt við atvinnubílstjóra sem þarf að fjárfesta í dýrum vörubíl og þar fram eftir götunum. Atriði af þessu tagi tel ég nauðsynlegt að taka til sérstakrar skoðunar í nefndinni vegna þess að þau geta leitt til mismununar sem ekki er réttlát. Mér sýnist að þó að húsbréfakerfið geti í grundvallaratriðum horft til bóta sé það álitamál hvort hæstv. félmrh. hefur ekki fórnað of miklu í hrossakaupum við Framsfl. í þeim tilgangi að fá að leggja frv. fram að formi til sem stjórnarfrv. Mér sýnist að það sé ekki nægjanlega tryggt að slíkt kerfi geti komist á með eðlilegum hætti eins og þessi hrossakaup hafa gengið fyrir sig. Það vekur auðvitað upp spurningu um það hvort hæstv. félmrh. er í reynd jafnmikill áhugamaður um að koma þessari breytingu á og hann hefur látið í veðri vaka með því að ráðherrann hefur að mínu mati í allt of ríkum mæli tekið tillit til afturhaldssamrar kröfugerðar Framsfl. í þessum efnum. Ég vil spyrja ráðherrann að því hvort það komi ekki til álita að mati hans í meðferð málsins hér á þingi að breyta þessum ákvæðum, ekki síst að því er varðar kaupskyldu lífeyrissjóðanna og kveða skýrt á um það að hún skuli lækka í ákveðnu hlutfalli um leið og þetta kerfi tekur gildi. Ef um það getur tekist meirihlutasamstaða hér í þinginu og mönnum sýnist að það geri framkvæmd þessa nýja kerfis tryggari og öruggari, væri hæstv. ráðherra þá ekki tilbúinn að leggjast á þá sveifina og sýna vilja sinn í verki í þessu efni? Herra forseti. Við upphaf þessarar umræðu ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vil vekja athygli á því að síðustu að þessi ríkisstjórn hefur með verkum sínum unnið mjög gegn hagsmunum húsbyggjenda með ofsköttunarstefnu sinni. Ég vil vekja athygli á því að það vantar enn stefnumörkun sem nær til húsnæðislánakerfisins í heild. Ég er þeirrar skoðunar að í grundvallaratriðum sé húsnæðislánakefið til bóta, en tel nauðsynlegt, ekki síst í ljósi hrossakaupanna sem átt hafa sér stað á milli stjórnarflokkanna, að skoða einstök atriði þessa frv. betur í meðferð málsins hér í þinginu.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir með hv. 1. þm. Suðurl. að það er mjög ámælisvert í raun og veru að ekki skuli hafa farið fram eða a.m.k. beðið eftir heildarendurskoðun á húsnæðismálum til framtíðar þar sem þessir meginþættir skipta augljóslega mestu máli, þ.e. séreignakerfið og verkamannabústaðakerfið. Hægt sé þannig að átta sig á því í gegnum þá endurskoðun hvað væri eðlilegast að gera með tilliti til reynslu annarra þjóða og einnig það sem við þurfum að gera til lengri tíma. Ég tek undir þetta sjónarmið enda er það sú stefna sem við í Framsfl. höfum viljað framfylgja og höfum lagt til. Hins vegar er það annað mál og vissulega umhugsunarefni hvers vegna þarf að taka hvert einstakt tilefni út úr í hvert skipti áður en það kerfi sem menn búa við er búið að sýna hvað það megnar með ákveðnum lagfæringum sem ég vil koma aðeins að síðar. Mér finnst það vissulega umhugsunarefni, ég vil segja það beint út að það er undrunarefni, hvers vegna það ástand þarf að skapast að núv. hæstv. félmrh. þarf ávallt að beita afbrigðilegum aðferðum þegar hann leggur fram breytingar á húsnæðiskerfinu. Hæstv. ráðherra setur samráðherra sína í ríkisstjórn upp við vegg, bæði í fyrrv. ríkisstjórn og núv. ríkisstjórn, gerir verkfall í ríkisstjórninni og hótar útgöngu úr henni og neitar að taka tillit til samstarfsflokka í samsteypustjórn ef hann fái ekki sín mál afgreidd strax samkvæmt sinni framsetningu. Er þetta lýðræði? Eru þetta eðlilegar samskiptareglur? Það væri fróðlegt að vita hvaða nafngift er hægt að gefa slíkum aðferðum. Ég verð að segja það alveg eins og er að við meðferð þessa máls hefur virst sem við framsóknarmenn séum eitthvað sérstaklega erfiðir. Sannleikurinn er hins vegar sá að það hefur ekki verið rætt við framsóknarmenn á eðlilegan hátt í sambandi við þetta mál fyrr en núna á síðustu stigum og það gerir málið miklu erfiðara og stangast á við þá stefnu sem flokkurinn fylgir. Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa andstöðu við þetta frv. Ég tel kaflann um húsbréfin tímaskekkju og settan fram í þeim tilgangi sem lýst er í forustugrein Alþýðublaðsins: ,,Breytingin felur í sér að núverandi húsnæðiskerfi verði fellt niður og svonefnt húsbréfakerfi komi í staðinn.`` Ég tel að hlutverk Húsnæðisstofnunar við þessar aðstæður verði lamað og fasteignasalar og verðbréfamarkaðurinn, svo burðugur sem hann nú er, taki við. Það koma markaðsvextir að sjálfsögðu á öll lán og einstaklingarnir verða háðir sveiflum verðbréfamarkaðarins og þetta mun auka á þenslu og auka stórlega fjármagn til húsnæðiskerfisins. Þeir sem búa við bestu aðstöðuna, stórar húseignir, munu ganga fyrir og græða á öllu saman. Þeir sem húsnæðiskerfið á að vernda munu aftur á móti tapa. Ég þarf ekki að rökstyðja þessa skoðun mína hér og nú öllu nánar. Það þarf ekki annað en að lesa greinar sem birst hafa í fjölmiðlum undanfarið og sanna þetta. Ég vil benda mönnum sérstaklega á grein eftir Pétur Blöndal sem skrifaði um þetta mál með opinskáum huga fyrir nokkru og sýndi fram á hvernig þetta muni virka. Þetta er sú mynd sem mér finnst blasa við og jafnframt er alveg ljóst að enginn hefur fært fram sannfærandi rök um hvaða áhrif þetta húsbréfakerfi muni hafa eins og okkar efnahags- og peningakerfi er í dag. Þess vegna tel ég þetta tímaskekkju. Hins vegar er ég alveg jákvæður fyrir því og tel það sjálfsagt að ræða nýtt húsnæðismálakerfi í heild eins og hv. 1. þm. Suðurl. var að tala um áðan. Við erum þar alveg nákvæmlega á sömu skoðun. Ég tel hins vegar sjálfsagðan hlut að núverandi kerfi, sem var komið á með víðtæku samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins, fái aðlögunartíma eins og gert var ráð fyrir til að virka og gerðar verði á því nauðsynlegar breytingar sem bæði eru fyrir hendi í núgildandi lögum, en hefur ekki verið framfylgt, og einnig í sambandi við það sem m.a. kemur fram í þessu frv. að öðru leyti en um húsbréfin. Mér finnst það alveg sjálfsagður hlutur, en ég tel mig hafa fullgild rök fyrir því að slíka endurskoðun sé eðlilegt að gera í samráði við aðila vinnumarkaðarins sem ráða yfir því fjármagni sem rennur til húsnæðismála og er af þeirri stærðargráðu sem hér hefur komið fram eða um 11--12 milljarða kr. á ári. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst svolítið broslegt að það skuli koma fram núna í rökum þeirra sem vilja kollvarpa því kerfi sem við búum við að það fari allt of mikið fjármagn til húsnæðismála á Íslandi, menn fái allt of stór lán og allt of mikið til þess að koma upp eigin húsnæði. Síðan er borið saman við Noreg og talið að þar sé þetta nú eitthvað annað. Þar séu ekki veittir nema 2,6 eða 2,7 milljarðar í kerfið á móti 5--6 milljörðum á Íslandi. Þetta er alrangt. Það vita allir að í norska kerfinu er lánað til húsnæðismála mörgum sinnum hærri upphæð en hér á Íslandi þó að við miðum við allan markaðinn sem er um 18--20 milljarðar hér á landi. Peningakerfið í Noregi er í jafnvægi og það getur hvaða maður sem hefur eitthvert eigið fé gengið í banka af götunni og lagt þar sín mál inn til meðferðar og fengið mat á því hvort hann er fær um að byggja miðað við það fjármagn sem hann hefur og þau lán sem hann biður um. Þetta er ekki til hjá okkur því miður. Vegna hvers? Vegna þess að við höfum aldrei fengið aðstöðu eða e.t.v. frið til þess að byggja upp kerfi sem getur samrýmst öðrum möguleikum sem eru í banka- og peningakerfinu á Íslandi. Það hefur aldrei fengist tóm til að tengja þetta saman. Þar kem ég aftur inn á það sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði í upphafi. Auðvitað þarf einhvern tíma að fá samstillingu um að leita að þessum leiðum, ekki sífellt að koma með innskot á hverju einasta ári til að breyta því sem við höfum án þess að það stefni að framtíðarlausn. Þetta er eitt það erfiðasta sem við er að eiga í þessum málum jafnframt því að við getum náttúrlega tekið undir að á Íslandi hefur okkur sem betur fer tekist að koma upp húsnæði sem er jafnvel betra en það sem er með nágrannaþjóðum. En við þurfum einhvern tíma að leita að varanlegri lausn. Ég get sagt það aftur að ég tel að það sé sjálfsagt að leita uppi þessar breytingar og að aðilar vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekendur og launþegar, eigi þarna hlut að máli. Ég er hins vegar algerlega andvígur hæstv. félmrh. sem vill ekki viðurkenna gildi þess að aðilar vinnumarkaðarins séu meðvirkir um húsnæðiskerfi þjóðarinnar. Ég held að það sé mjög alvarlegt umhugsunarefni í sjálfu sér. Auðvitað gerist ekkert í þessum málum á Íslandi miðað við kerfi sem við höfum byggt upp í sambandi við lífeyrissjóði og annað nema þessir aðilar séu með og séu fullvirkir. Það er alveg ljóst að í núgildandi lögum eru ýmis ákvæði ef þeim er beitt að fullu til að þrengja aðgengi að lánum til þeirra sem eiga fullnægjandi húsnæði fyrir. Eins og ég sagði áðan er sjálfsagt að setja ákvæði í lög sem koma í veg fyrir misnotkun á kerfinu. En ég vil taka fram að ég hef farið talsvert ofan í það að núverandi kerfi er á góðri leið með að ná því jafnvægi sem að var stefnt með setningu laganna. Ég get alveg vitnað, þó að ég ætli ekki að tefja tímann hér, í formann þeirrar nefndar sem samdi þau lög, Hallgrím Snorrason, sem gerði ráð fyrir því að 200--250 umsóknir á mánuði væri það sem teldist jafnvægi í þessum málum. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef úr húsnæðiskerfinu er þetta ekkert langt frá því að vera að nálgast og með meiri þrengingu er augljóst hvert stefnir. Þar komum við líka að öðrum þætti sem hver ríkisstjórn hefur í hendi sér án lagabreytinga og hæstv. núv. félmrh. er búinn að hafa í hendi sér þau ár sem hann hefur setið í ríkisstjórn, þ.e. að hægt er að breyta þessu ákvæði á einum degi annaðhvort með því að hafa mismunandi vexti eða hækka vextina eins og lög gera ráð fyrir því þeir eru ekki bundnir. Mér finnst ástæða til að koma því að í þessari umræðu að því hefur verið haldið fram með mjög þungri gagnrýni á núverandi kerfi að það fari allt of stór hluti af fjármunum Byggingarsjóðs ríkisins til kaupa á notuðu húsnæði eða 50--60%. En hafa menn nokkurn tíma fengið raunverulegar upplýsingar um það hverjir það eru sem njóta þessara kjara og þessara lánveitinga í kerfinu eins og það er í dag? Hefur það nokkurn tíma komið fram opinberlega? Ég hef fullar sannanir fyrir því að stærri hluti af þessum 50--60% er unga fólkið. Það er unga fólkið sem vill frekar kaupa notað húsnæði en fara út í byggingar. Ég er ekkert frá því að það væri ástæða til að óska eftir því að á þessu verði gerð fullkomin úttekt. Sjálfsagt er það rétt, sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði áðan, að ýmsar þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gert í sambandi við hækkun á byggingarefni og annað slíkt eru auðvitað einn þátturinn í því að unga fólkið vill í auknum mæli frekar fá að kaupa notað húsnæði. Ég vil í leiðinni benda á að einmitt þetta ákvæði í lögum, sem aðilar vinnumarkaðarins óskuðu eftir að yrði sett þar sem gert var ráð fyrir svo mikilli hækkun á lánum til kaupa á notuðu húsnæði, kunni að hafa unnið á jákvæðan hátt sem húsnýtingarstefna í sambandi við húsnæði sem fyrir er á Íslandi. Ég er þess fullviss að ef menn hafa fylgst með þróuninni t.d. hérna í vesturbænum í Reykjavík síðan þessi lög voru sett sjái þeir að hún er lýsandi dæmi um hið jákvæða hvað þetta varðar. Ég hef búið í vesturbænum og fyrir nokkrum árum var ástandið þar þannig að þar fækkaði íbúum sífellt á þessu svæði. Það voru kannski ein eða tvær manneskjur í hverri íbúð. Núna er þar iðandi líf, ungt fólk og fullt af börnum og krafa um að Reykjavíkurborg flýti byggingu grunnskóla o.s.frv. vegna þess að allt húsnæði er þar yfirfullt af ungu fólki. Þetta er jákvætt. Ég held því að í umræðunni um þetta sé rétt að það sé litið á þetta atriði þegar menn eru að gagnrýna að svo mikill hluti af lánum í núverandi kerfi fari til kaupa eða skipta á notuðu húsnæði. Það er ekki bara brask. Það er hrein staðreynd. Fólk sem skiptir og kaupir notað húsnæði er ekki í hópi þeirra óverðugu sem sumir vilja halda fram að njóti þessara stóru lána. Ég undirstrika að þetta er frekar jákvætt en hitt og um leið leiðrétta þær óraunhæfu fullyrðingar að verið sé að moka út fjármagni til fólks sem hefur ekkert með það að gera. Hins vegar getur verið eðlilegt að það sé skoðað, og það er bæði hægt samkvæmt núgildandi lögum og það er hægt með þeim breytingum sem hér koma fram, að takmarka lán til þeirra sem eiga örugglega fullnægjandi íbúðarhúsnæði miðað við fjölskyldustærð og allt það þannig að það megi setja takmarkanir á þetta. Við skulum bara gæta að því að það er heilbrigð stefna að nýta það húsnæði sem fyrir er, ekki síst með tilliti til þess að byggingar á Íslandi eru yfirleitt traustar og vel gerðar og ekki síst þessi tegund af húsum. Ég hefði gjarnan viljað fara nokkuð ofan í þann þátt í áróðri gegn núverandi kerfi sem byggist á því að svo og svo margar þúsundir séu á biðlista sem orðinn sé til þriggja ára. Ég hef ýmsar upplýsingar um þetta og held að það væri nauðsynlegt, og ég mun leggja það til í þeirri þingnefnd sem fær þetta frv. til meðferðar, að það verði farið ofan í þetta og rannsakað hvort þessar tölur eru raunhæfar eða ekki. Ég er ansi hræddur um að það komi margt skrýtið þar í ljós. Það hefur þannig verið haldið uppi þeim áróðri að 17.000 umsóknir, eða hvað það er, 10.000 séu eftir óafgreiddar o.s.frv. þó að það sé búið að afgreiða af þessum 10.000 nú þegar 3000 umsækjendur sem fá lán á þessu ári. Þetta fólk er vissulega ánægt með sinn hlut. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef frá innviðum Húsnæðisstofnunarinnar er alveg ljóst að með þeim breytingum sem hægt væri að gera á þessu kerfi væri hægt að stytta þennan svokallaða biðtíma í 1*y1/2*y--2 ár. Það er enginn vafi á því. En það hefur bara engin nákvæm athugun farið fram á vegum þess opinbera um þessi mál og Húsnæðisstofnun hefur alls ekki verið falið að leggja fram nákvæmar upplýsingar hvað þetta varðar. Það hefur varla verið farið í gegnum þessar umsóknir öðruvísi en að númera þær í tölvu. Ég vil aðeins í þessu sambandi koma inn á annan þátt sem raunverulega tengist því sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði einnig, þ.e. nauðsynina á alhliða endurskoðun á þessu kerfi og hvaða stefnu við eigum að taka til frambúðar. Það hefur engin nákvæm áætlun verið gerð um raunverulega þörf hér á landi fyrir nýbyggingar íbúðarhúsnæðis. Hún hefur ekki farið fram. Það hafa verið gerðar nokkrar skoðanakannanir og ég undirstrika að þar er um að ræða allt húsnæði, bæði einkahúsnæði og eins félagslegt húsnæði. Það hefur ekki verið gerð nein slík könnun. Það hafa verið gerðar kannanir á vegum félagsvísindadeildar Háskólans sem eru byggðar á tiltölulega litlu úrtaki um eins konar óskalista o.s.frv. og ég er ekkert að gera lítið úr því nema síður sé. En nákvæm könnun byggð á víðtækri rannsókn á íbúðaþörf landsmanna þar sem sérstaða landsbyggðar er einnig tekin inn í dæmið hefur ekki farið fram. Ég tel að áður en nýjar breytingar í húsnæðiskerfinu séu lögfestar þurfi slík rannsókn að liggja fyrir. Þetta gera allar þjóðir í kringum okkur. Það eru alveg hreinar línur. Ef menn vilja sækja til þeirra eitthvað í þessum málum er þarna a.m.k. verðugt verkefni til að byggja á framtíðina. Það hefur ekki verið gert. Við getum tekið upp nýtt kerfi. Við getum tekið upp húsbankakerfi eins og í Noregi sem ég viðurkenni að ég varð svolítið skotinn í þegar ég var í ráðherrastóli og lét útvega þau lög og ýmsar athugasemdir sem gerðar hafa verið við þau. Ég mundi ekkert hafa á móti því. Eða hvort menn vilja setja upp húsbréf eða eitthvað þess háttar og tengja það almenna peningakerfinu á Íslandi. En við þurfum bara góðan tíma í þetta. Það skiptir vissulega miklu máli að mínu mati fyrir okkar þjóðfélagsuppbyggingu til framtíðar að það sé vandað sem verið er að ákveða til breytinga í þessum málum. Það vil ég sérstaklega undirstrika. Þetta hefur vantað. Menn rjúka upp til handa og fóta og taka einhvern einn þátt út úr og sækja með offorsi að fá það í gegn án þess að það sé sett í samhengi við það heildarkerfi sem við þurfum að hafa í þessum mikilvæga uppbyggingarþætti hér á landi til framtíðar. Það vil ég átelja og ég tel tíma til kominn að menn taki höndum saman um þetta atriði. Það er e.t.v. einmitt þetta sem hefur gert að verkum að a.m.k. sumir í þingflokki Framsfl. hafa viljað flýta sér hægt í þessu máli, ekki að það séu nein hrossakaup þarna frá okkar hálfu. Ég kannast ekki við það. Þær breytingar sem hæstv. ráðherra kann að hafa gert á þessu frv. eru ekki frá okkur komnar nema mjög lítilfjörlegt í einhverjum bráðabirgðaákvæðum. Það var ekki tekið tillit til þeirra skilyrða sem komu fram í okkar þingflokki í sambandi við þetta mál. Ég vil segja það, herra forseti, að það er þess vegna ekkert óeðlilegt að þingmenn Framsfl. hafi, eins og fram hefur komið, óbundnar hendur gagnvart frv. á þskj. 626. Ég tel í þessu sambandi nauðsynlegt að vitna til stefnu flokksins eins og hv. 1. þm. Suðurl. var að vitna í flokksráð Sjálfstfl. Það vill svo til að æðsta stofnun Framsfl., 20. flokksþingið sem haldið var 18.--20. nóv. sl., markaði ákveðna stefnu í þessum málum. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, fá að rifja þessa samþykkt nokkuð upp. Mér finnst það vel við hæfi þegar við erum að ræða almennt um húsnæðiskerfið: ,,Flokksþing framsóknarmanna telur að með setningu gildandi laga um húsnæðismál frá árinu 1986 hafi verið tekið eitt stærsta skref í framfaraátt í húsnæðismálum landsmanna til þessa. Með samvinnu stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins voru lánveitingar til almennra íbúðakaupa hækkaðar úr tæpum 20% í 70% af kostnaðarverði meðalíbúðar auk þess sem lánstíminn var lengdur og 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna veitt inn í húsnæðiskerfið. Flokksþingið leggur því áherslu á eftirfarandi: Að búið verði áfram við núverandi húsnæðislöggjöf, gerðar verði breytingar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins sem hefðu það markmið að stytta biðtíma eftir lánum. Að tekið verði tillit til fjölskyldustærðar og eignarstöðu umsækjenda við úthlutun lána. Að vextir verði samræmdir almennum vöxtum á útlánum en vaxtabætur greiddar gegnum skattkerfið til hinna tekju- og eignaminni. Að Húsnæðisstofnun verði heimilað að fjármagna hefðbundin útlán sín með almennu skuldabréfaútboði. Að kannað verði hvort hægt sé að fá lífeyrissjóðina til að auka skuldabréfakaup umfram samninga. Að ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar ríkisins verði efld, komið verði upp í landshlutunum svo fljótt sem verða má ráðgjafar- og þjónustustöðvum fyrir húsbyggjendur. Að lögin um félagslegar íbúðir verði tekin til endurskoðunar og haft verði samráð við almenningssamtök sem um þau mál fjalla. Að í lög um Byggingarsjóð verkamanna verði sett heimild til tímabundinnar leigu á íbúðum í verkamannabústöðum. Að sett verði lög um búseturéttaríbúðir í byggingarsamvinnufélögum. Að stofnaður verði byggingarsjóður námsmanna sem hafi það hlutverk að fjármagna íbúðabyggingar fyrir samtök námsmanna. Að leigjendum verði greiddir styrkir í samræmi við aðra húsnæðisaðstoð. Að heimilað verði að geyma lánsrétt ef öll upphæð lána í núverandi kerfi er ekki tekin út. Að lögð verði áhersla á nýjungar í byggingariðnaði er gætu leitt til aukinnar hagkvæmni og lækkunar byggingarkostnaðar. Í þessu skyni verði rannsóknir efldar og stuðlað að meiri samræmingu.`` Að sjálfsögðu, og því vænti ég að hv. þm. átti sig á, ber okkur þingmönnum flokksins að taka mið af samþykkt æðstu stofnunar hans sem markar stefnu í aðalatriðum. Ég tel enn fremur rétt að lesa samþykkt Sambands ungra framsóknarmanna frá febrúar sl., með leyfi hæstv. forseta, en þessi samtök eru e.t.v. sá vaxtarbroddur sem er í hverjum stjórnmálaflokki og er sjálfsagt að taka tillit til þeirra, enda hafa þeir aðstöðu til að hafa mikil áhrif í okkar flokki. Þar stendur svo, með leyfi forseta: ,,Vegna framkomins frv. frá félmrh. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins vill framkvæmdastjórn Sambands ungra framsóknarmanna minna þingflokk framsóknarmanna á samþykkt 20. flokksþings Framsfl. um húsnæðismál. Þar segir að búið verði áfram við núverandi húsnæðislöggjöf og gerðar verði breytingar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins sem hefðu það að markmiði að stytta biðtíma eftir lánum, að Húsnæðisstofnun verði heimilað að fjármagna hefðbundin útlán sín með almennu skuldabréfaútboði. Það er álit framkvæmdastjórnar SUF að í frv. félmrh. séu lagðar til breytingar á núverandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem stangast í grundvallaratriðum á við samþykkt flokksþingsins. Ef frv. nær fram að ganga mun sjálfvirkni útlána Húsnæðisstofnunar aukast og skuldabréfaútgáfa Húsnæðisstofnunar aukast verulega sem leiðir til þenslu á fjármagnsmarkaði og vaxtahækkana. Þá mun réttur þeirra sem nú njóta forgangs á húsnæðislánum hverfa í húsbréfakerfinu. Kollsteypur í reglum um útlán á fjármagni Húsnæðisstofnunar eru varasamar. Ef biðröð sú sem nú er eftir húsnæðislánum er raunhæf sem viðmiðun og allir þeir sem þar eru tækju lán mun hið nýja húsnæðiskerfi auka skuldabréfaútgáfu ríkisins verulega, auka eftirspurn íbúða og þar með hækka verð þeirra. Þetta mun óhjákvæmilega verða raunin ef loforð formælenda húsbréfakerfisins um verulega styttingu biðtíma eftir lánum standast. Hófsöm og raunhæf lausn til jafnvægis í núverandi húsnæðislánakerfi er mörkuð í ályktun 20. flokksþings og frekar útfærð í séráliti Guðmundar Gylfa Guðmundssonar og Ásmundar Stefánssonar. Grundvallaratriði sem er ekki fært að víkja út frá við endurskoðun núverandi laga eru að áiti framkvæmdastjórnar SUF eftirfarandi: 1. Ákvæði um 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna verði óbreytt og fjármagninu ráðstafað eins og nú er. 2. Að Húsnæðisstofnun verði heimilað að fjármagna hefðbundin útlán sín með almennu skuldabréfaútboði. Framkvæmdastjórn SUF álítur að óhætt sé að fallast á tilraun með húsbréfafyrirkomulag í takmörkuðum mæli til reynslu og komi slíkt fram í lögunum. Ekki er tímabært að koma á fót sérstakri húsbréfadeild í Húsnæðisstofnun. Þá er mikilvægt að húsbréf verði aðeins heimiluð í viðskiptum með eldri íbúðir. Framkvæmdastjórn SUF skorar á þingmenn framsóknarmanna að hafna framkomnu frv. þar til tekið hefur verið tillit til grundvallaratriða ályktunar æðstu stofnunar Framsfl., flokksþingsins.`` Sérálit Guðmundar Gylfa Guðmundssonar og Ásmundar Stefánssonar, forseta ASÍ, er í niðurstöðu skýrslu nefndarstarfs um almennt húsnæðiskerfi sem allir hv. alþm. fengu í hendur og þarf því ekki að tíunda það frekar hér í umræðunni. Þá vil ég víkja nokkuð að afstöðu þingflokksins, en þetta mál var rætt m.a. með öllum þeim aðilum og við alla þá aðila sem flokkurinn hefur falið framgang húsnæðismála á undanförnum árum og eru starfandi í því í dag. Það er hægt að segja við þessar aðstæður að samkomulag um að fylgja óbreyttu frv. félmrh. varð ekki. Það var meiri andstaða gegn því í ýmsum stofnunum flokksins en jafnvel í þingflokknum sjálfum. Þess vegna var ákveðið að menn hefðu þar óbundnar hendur. Menn voru sammála um að það væri --- meiri hlutinn, skulum við segja, var sammála um að heimila tilraun á þessu sviði og mér þykir ástæða til vegna þeirrar umræðu sem hér hefur verið að geta þessa. Það voru engin hrossakaup. Það voru bara ákveðnar tillögur. Þingflokkur framsóknarmenna telur óráð að hverfa frá núverandi húsnæðislánakerfi í megindráttum þar sem það stefnir í jafnvægisátt. Hins vegar telur þingflokkurinn rétt að gera tilraun með húsbréfakerfi til hliðar við núverandi kerfi og felur þingflokkurinn ráðherrum flokksins að vinna að húsbréfakerfinu með eftirfarandi skilyrði. Skilyrðið var að það varði aðeins um skipti á eldri íbúðum í fyrstu lotu og það væri takmarkað við ákveðna upphæð á ári, t.d. 500 millj. kr. Vextir verði ekki hærri en á ríkisskuldabréfum og þeir sem eru í biðröð gangi fyrir. Húsbréfadeildin verði inni í Húsnæðisstofnun eins og aðrar sérdeildir þar og tilraunin verði endurskoðuð að tveimur árum liðnum og kaupskyldu lífeyrissjóðanna verði breytt. Þannig var samþykkt meiri hluta þingflokksins. Síðan var haldið áfram að semja gagnvart þeirri ósveigjanlegu fyrirstöðu sem virtist vera til að ná þessu máli fram eins og hér hefur komið fram áður. Niðurstaðan varð sú að ráðherrarnir sömdu um það í sambandi við skipti á eldri íbúðum að það yrði til eins árs. Vextir yrðu ekki hærri en á ríkisskuldabréfum og með tilliti til skattalegrar meðferðar, eins og þar stendur, yrði það samræmt og þeir sem eru í biðröðinni nú hafi forgang í sex mánuði. Tilraunin verði endurmetin, það stendur óbreytt, en í sambandi við þakið sem menn vilja leggja mikla áherslu á, þ.e. að þetta verði tilraun til að sjá hvernig hægt er að samræma þetta þeim peningamarkaði sem er hér á landi, var miðað við að það þak yrði þannig að 10% af fjármagni frá lífeyrissjóðunum verði heimilað til að gefa út húsbréf í þennan aðlögunartíma sem er það þak sem meiri hluti þingflokksins féllst á að yrði sett á til að átta sig á því hvaða gildi þetta kerfi kann að hafa ef gert verður að lögum. Ég vil geta þess að það hefur ekki enn verið tekin afstaða til vaxtaþáttar þessara mála. Það er enn þá óafgreitt í þingflokknum. Þar er margt óupplýst, hvernig þær tillögur í viðkomandi frv. komi til með að virka í framkvæmd. Það er mjög nauðsynlegt að kanna það vandlega því að ef við erum með ákvæði í vaxtalögum sem sannanlega ekki koma að notum þeim sem mest þurfa þess með er þörf að átta sig á því hvaða breytingar þarf á því að gera. Þetta er atriði sem er ekki fullupplýst í því frv. sem fyrir liggur og það er ekki búið að ganga frá því í þingflokknum, en ég sé samt sem áður að það er búið að dreifa þessu þskj. á borð í þingsalnum án þess að það sé afgreitt í okkar þingflokki. Herra forseti. Ég endurtek það hér að kafla frv. um húsbréf, miðað við ástand peningamarkaðarins og efnahagsástandið í þjóðfélaginu, tel ég vera tímaskekkju og er þess vegna mótfallinn því atriði eins og það liggur fyrir hér. En ég undirstrika aftur nauðsyn þess að menn átti sig á stöðu þessara mála og taki höndum saman um það að gera alhliða úttekt á húsnæðiskerfinu í heild. Það er það sem hefur mest gildi fyrir meðferð þessa máls og ég undirstrika enn að það þarf að vera forgangsefni. Ég á sæti í félmn. deildarinnar og ég mun beita mér fyrir víðtækri skoðun á þessu máli, rækilegri athugun, eins og stendur í samþykkt þingflokksins sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur framsóknarmanna heimilar framlagningu frv. til laga um húsnæðislánabréf í samræmi við ályktun þingflokksins frá 9. mars og samkomulag sem viðræðunefndir flokkanna hafa komist að. Málið þarfnast rækilegrar athugunar í þingnefndum og einstakir þingmenn hafa óbundnar hendur við afgreiðslu málsins.`` Það er einmitt þessi ,,rækilega athugun`` sem ég set innan gæsalappa. Frv. verður að sjálfsögðu sent út til ýmissa aðila í þjóðfélaginu sem málið varðar eins og venja er til um umdeild og vandasöm mál og ég vil fúslega lýsa því yfir að ég mun taka þátt í því að skoða þessi mál vandlega, en ég endurtek: Allar breytingar á núverandi kerfi miðað við þær aðstæður sem eru fyrir hendi í þjóðfélaginu í dag tel ég að sé ekki skynsamlegt að gera öðruvísi en í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Bæði atvinnurekendur og launþegar koma þar inn í málið. Það vil ég gera að útgangspunkti og undirstrika að ég tel að við getum það ekki í þessari stöðu, en endurtek í þriðja sinn að heildarendurskoðun á húsnæðiskerfi á Íslandi er nauðsyn sem markar framtíðina í þessum málaflokki, en við þurfum ekki að fara fleiri kollsteypur meðan við höfum kerfi sem býr yfir nægu fjármagni.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta mál er ekki ókunnugt í þingsölum, svo oft hefur það komið til umræðu síðan ég kom á þetta þing. Hæstv. félmrh. er búinn að leggja stólinn sinn að veði nokkrum sinnum í þingsölum fyrir breytingum á þessum lögum. Í umræðum á síðasta Alþingi sagði ég að það væri verið að lappa upp á stagónýtt kerfi. Hæstv. félmrh. staðfestir í dag í ræðu sinni að það sem ég sagði í fyrra væri rétt, kerfið væri hrunið. Það liggur ljóst fyrir að það sem ég sagði þá einnig og við í Borgfl. er rétt. Í fyrra lögðum við fram heildstæðan lagabálk um húsnæðislánastofnanir og húsbanka. Þetta frv. hefur nú verið endurflutt í Ed. og hefði í raun verið eðlilegra að leggja fram þess vegna þar það frv. sem hér liggur fyrir. Það er eina heildstæða tillagan sem liggur fyrir í þessum málum á þessu landi. Í máli hæstv. félmrh. kom fram að það væru nú um 10 þús. umsóknir óafgreiddar. Í fyrra sagði hæstv. félmrh., og það stendur prentað með einu frv. sem hún lagði fram þá, að þá væru 3800 umsóknir óafgreiddar. Þær hafa vaxið um 6200 umsóknir á einu ári. Hvað segir þetta? Þetta segir að núverandi kerfi er alrangt og þess vegna hefði á sl. ári verið rétt að taka upp húsbankakerfi Borgfl. Það er rétt, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði hér, að það kerfi hefði þeim litist vel á í Kvennalistanum þegar það var lagt fram í fyrra. Það er óþarfi að finna upp hjólið. Það er löngu búið að finna það upp. Þess vegna er óþarfi fyrir okkur að finna upp nýtt kerfi þegar það liggur fyrir að í nokkrum nágrannalöndum eru mjög góð kerfi sem hafa gengið upp. Það er óþarfi að finna upp hjólið. Það er þegar fundið upp. Þess vegna er það að þetta frv. er í rétta átt, en það er ekki fullnægjandi. Það má segja að það væri rétt að samþykkja þetta af mannúðarástæðum vegna þess að ég finn til með félmrh. sem hefur átt í erfiðleikum, aðallega í ríkisstjórninni og þó sérstaklega með framsóknarmennina sem hafa enn ekki skilið að núverandi kerfi er ónýtt. Ég vil taka fram að það er þó betra að það sé gengið fet í áttina að réttu kerfi en það sé setið fast í því kerfi sem núna er. Það eru hins vegar ýmis atriði í frv. sem eru athugaverð. Ég vil sérstaklega benda á að það er verið að takmarka mjög þá möguleika sem slíkt kerfi mundi geta haft með ýmsum ákvæðum. Í því frv. sem Borgfl. hefur lagt fram er farið eftir mikilli og góðri reynslu sem hefur náðst af svipuðu kerfi í Danmörku. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði að hann hefði verið svolítið skotinn í húsbankakerfinu í Noregi. Ég held að það sýni í rauninni að hv. 1. þm. Vesturl. er sammála því að það sé gerð kerfisbreyting. En hann á erfitt með að játa að það kerfi sem hann átti þátt í að koma á sé afnumið. Það breytir ekki því að þau kerfi sem eru þegar til í öðrum löndum, svo sem Danmörku eins og húsbankakerfi Borgfl. var byggt eftir, eru þróuð og við þurfum ekki að finna þau upp. Við þurfum að vísu að aðlaga ákveðna þætti þeim aðstæðum sem eru fyrir hendi. Í þeim tillögum sem við höfum lagt fram er gert ráð fyrir tvískiptingu þessara mála, annars vegar í Byggingarsjóði ríkisins sem sjái um félagslega kerfið, um íbúðir fyrir lágtekjufólk og verkamannabústaði, íbúðir fyrir þá sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, verndaðar íbúðir fyrir öryrkja, verndaðar íbúðir fyrir aldraða, leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga og félagssamtaka, og hins vegar húsbankakerfinu sem meginhluti húsbyggjenda kemur til með að nota. Það er því auðsætt að það sem núna kemur fram er því miður ekki fullnægjandi og einnig auðsætt að það eru verulegir vankantar á nokkrum atriðum í frv. Ég vil nefna að í 68. gr. er talað um að húsbréf sem gefin eru út samkvæmt þessum kafla svo og vextir af þeim og verðbætur eru undanþegin skattlagningu á sama hátt og spariskírteini ríkissjóðs. Hér er enn verið að ganga í öfuga átt. Það er varðandi vaxtamun og eignaskatta. Ég bendi á að með þessu er verið að stuðla að því að hver einasti maður sæki um að fá lán eftir þessu kerfi því að það er ódýrara og hagstæðara að safna skuldum og fá lán í húsbréfakerfi eða kaupa ríkistryggð skuldabréf en eiga skuldlausa húseign. Það er svo að maður sem er kominn yfir ákveðið mark eins og menn vita borgar orðið 3% í eignarskatt, auk fasteignagjalda, þannig að hann er farinn að greiða verulegar upphæðir af skuldlausum eignum. Taki hann hins vegar lán samkvæmt þessum lögum gefur auga leið að hann er að taka vaxtalaust lán samkvæmt núverandi kerfi og þar að auki getur hann ávaxtað lánin ef hann skyldi hafa verið svo forsjáll að geyma svolitla peninga í ríkisskuldabréfum með þeim hætti að hann er að stórgræða á málinu. Þessi hluti gerir að verkum að hér er enn verið að ganga í öfuga átt. Hv. 1. þm. Suðurl. kom inn á séreignastefnuna. Það er auðvitað alveg rétt hjá honum að hingað til hefur megineinkenni íslenska húsnæðiskerfisins verið séreignastefnan. Frá þessu var horfið með samþykkt á sérstökum eignarsköttum á þessu þingi og það er enn gengið lengra með þessu ákvæði í þessu frv. Niðurstaðan mun verða sú að það er hagstæðara að eiga sem minnst og skulda sem mest þannig að þetta ýtir undir frekari eyðslu í þjóðfélaginu og ýtir undir að menn komi sínum eignum í eitthvað annað en húseignir. Þá er að líta á að hér eru ýmis ákvæði um bankaeftirlit Seðlabankans og annað slíkt. Það er verið að flækja málin enn frekar með þessum lögum og hefði verið nær að taka upp hið einfalda húsbankakerfi, sem Borgfl. lagði til, sem gefur allt aðra mynd af þessum málum en þetta frv. vegna þess að þar er verið að mynda öruggt og fast kerfi sem peningar standa á bak við. Má minna á að í Danmörku eru aðilar að húsbankanum lífeyrissjóðir, tryggingarfélög, bankar og sparisjóðir og með því er tryggt fjármagn og sala á þeim bréfum sem fólk fær. Þetta vantar mjög í frv. sem hér liggur fyrir og því full ástæða til að þessi mál verði skoðuð mun betur. Það er mjög mikilvægt að þegar slík breyting á sér stað sé ekki verið að vaða í villu og svíma því að það er ljóst að það er ekki tryggt að þeir sem fá húsbréf geti verið öruggir með að þeir geti selt bréfin með nægilega öruggum hætti eins og hér er gert ráð fyrir. Þá vil ég víkja að því að það er verið að setja enn einu sinni fermetrareglu í þetta frv. og talað um fullnægjandi húsnæði í 1. gr. þar sem það má ekki vera stærra en 180 fermetrar brúttó o.s.frv. Ég held að það sé mjög óhagstætt að setja slíka reglu í lög. Auðvitað takmarkast þetta sjálfkrafa með því að húsbréf geta verið mörkuð við ákveðna upphæð. Þess vegna er óþarfi að vera að taka fram sérstaka stærð á húsnæði. Það er því algerlega út í hött að hafa þessi ákvæði þarna um stærð á íbúðum. Þá er í sömu grein talað um aðrar eignir sem má meta jafngildar að verðmæti. Þá erum við komin á hættulega braut. Það er svo að þeir sem eiga mest eiga hæga leið með að komast fram hjá slíku ákvæði. Ef það er verið að hugsa um það nær það ekki til þeirra. Það er hægur vandi að breyta einkafyrirtækjum í hlutafélög og hlutabréfin geta verið skráð afskaplega lágt eins og er gert í mörgum fyrirtækjum hér. Þá ná þessi ákvæði ekki til þeirra, en ná hins vegar til litla mannsins í atvinnulífinu, til mannsins sem er með lítil einkafyrirtæki, mannsins sem rekur lítið fyrirtæki úti í bæ og er sjálfur ábyrgur fyrir sínu fyrirtæki, en þetta nær ekki til þeirra sem eiga stóru fyrirtækin. Hér er um verulegan galla að ræða. Ég held að það eigi heldur ekki að vera svona ákvæði inni vegna þess að það er alveg ljóst að slíkt gengur aldrei. Það mun hvort sem er verða þannig að þeir sem eiga eignir eða eru allt of ríkir miðað við þetta ákvæði munu komast fram hjá þessum ákvæðum. Þess vegna á ekki að hafa slík ákvæði í þessum lögum. Þá er á það að líta í 2. gr. þessara laga að í a-lið eigi umsækjendur sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn hámarkslánsrétt. Skv. 1. mgr. 12. gr. nemur lán hverrar íbúðar 2 millj. og 100 þús. kr. fyrir hjón, sambýlisfólk og einstæða foreldra, en 1407 þús. kr. fyrir einhleyping. Eigi þeir lágmarksrétt nemur lán hverrar íbúðar 700 þús. kr. fyrir hjón, sambýlisfólk og einstæða foreldra en 469 þús. kr. fyrir einhleyping. Þetta ákvæði er einnig afar merkilegt. Enn er verið að ganga á rétt einhleypinga og setja þá á þann stól að þeir megi yfirleitt ekki eiga neitt og eiga helst að búa í einu herbergi með einni Rafha-plötu. Ég held að lán eins og eru erlendis í húsbankakerfinu miðist við greiðslugetu viðkomandi, hvernig hann vill byggja sjálfur og það traust sem er á honum. Það hlýtur að vera grundvallaratriði. Að flokka alltaf fólk niður eftir einhverjum sérstökum óskalista, eftir því hvort hann er einhleypingur eða hvort hann á meira eða minna í handraðanum er algerlega rangt. Ég held að það sé mikil heimska að gera slíkt. Þetta hvetur aðeins til þess að menn fjárfesti ekki í íbúðum sem hér á landi er lífsnauðsynlegt og aðstæður allt öðruvísi en í mörgum öðrum löndum að því leyti til að hin harða vetrarveðrátta hér, sem oft og tíðum er, og hin stuttu sumur gera það nauðsynlegt að menn búi í stærra íbúðarhúsnæði en víðast hvar annars staðar vegna þess að þeir þurfa að vera innan dyra mestan hluta ársins, en í mörgum öðrum löndum geta menn verið utan dyra í sól og góðu veðri stóran hluta ársins. Þetta er ein af þeim ástæðum sem gera að verkum að menn verða að hafa stærra húsnæði hér og búa betur en víða annars staðar. Afstaða Framsfl. í þessu máli hefur verið mjög til umræðu. Þar kemur fram að þingflokkur Framsfl. er óbundinn af því hvort þingmenn styðja eða styðja ekki þetta frv. Eru það nú engin undur. Hv. 1. þm. Vesturl. hefur margoft stigið hér í ræðustól og ávallt verið á móti öllum frv. hæstv. félmrh. Það kom engum á óvart þó það yrði einnig núna. Það hefur heldur ekki komið á óvart að forseti ASÍ hefur lagst á móti þessu frv. því hann hefur bundið sig við gamla fyrirkomulagið sem hann tók þátt í að koma á án þess að hann hafi nokkurn tíman gert grein fyrir því hvernig hann vill að 10.000 umsóknir verði afgreiddar og án þess hann hafi nokkurn tímann kynnt sér í raun það sem er gert í nágrannalöndunum og hefði hann nú mátt hafa samband við launþegasamtökin í Danmörku t.d. til að fá að vita hvað þeir gera þar. Hann hefði fengið þær upplýsingar að launþegasamtökin í Danmörku eru meðmælt húsbankakerfinu. Hann hefði fengið þær upplýsingar frá launþegasamtökum í Noregi að þau eru meðmælt húsbankakerfinu. Hann mætti vel tala við þessa nágranna sína um þessi mál. Það er líka alveg ljóst að þó að þetta frv. stefni í rétta átt vekur það ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi varðandi vaxtamun, eignarskatta og aðra óáran sem núverandi ríkisstjórn hefur komið á. Ég minni á að með hækkun eignaskatta hefur verið stigið spor frá séreignastefnunni í ríkisforsjá á öllum sviðum. Og ekki nóg með það heldur hefur núv. ríkisstjórn hækkað vörugjald á byggingarvörum sem þýðir að byggingarkostnaður hefur vaxið og útgjöld heimilanna hafa vaxið. Það þýðir líka það að menn þurfa meira fjármagn til að byggja, menn þurfa hærri lán og menn þurfa miklu lengri lán en nú eru veitt til að geta fjármagnað húsbyggingar sínar. Í grein sem er nefnd k (60. gr.) segir að hámarkstími á fasteignaveðbréfum er húsbréfadeild kaupir skuli vera 25 ár. Ég held að það væri mjög nauðsynlegt að slík lán væru til 40 ára. Það væri nauðsynlegt því að það þarf að lengja lánstímann, minnka greiðslubyrði lána þannig að það sé hagstæðara að greiða af eigin húsnæði, nema hugsunin sé sú að það eigi að hverfa frá séreignastefnunni, eins og mér finnst að sé að hluta til, og ganga í átt að algerri ríkisforsjá. Það er vafalaust svo að tillögur Borgfl. eru þær einu heildstæðu tillögur sem hér hafa komið fram, enda heyrði ég í máli hv. 1. þm. Suðurl., þegar hann las úr ályktun Sjálfstfl. frá nóvember 1987, að þær tillögur voru að hluta til þær sömu og Borgfl. hafði þá flutt á þingi. Þannig sé ég að Sjálfstfl. hefur nú nálgast Borgfl. að þessu leyti. Ég held, þegar við lítum á það og hvað hv. 12. þm. Reykv. sagði um þessi mál, að það sé að myndast meiri hluti á þingi til að breyta þessum lögum í þá veru að það verði teknir upp jafnvel húsbankar og þetta kerfi verði alveg stokkað upp. Það er því nokkuð ljóst, eftir að framsóknarmenn hafa lýst því yfir að þeir hafi óbundnar hendur, að það er hægt að ná meirihlutasamstöðu á þingi um nýtt kerfi og það þrátt fyrir og án stuðnings Framsfl. Ég held að það væri full ástæða til þess þegar málið verður sent til félmn. að það verði reynt að sameina þessi sjónarmið og koma með nýtt kerfi sem jafnvel væri heldur frábrugðnara því sem hér liggur fyrir um húsbréf, sem væri fullkomnara og betra þannig að við gætum í eitt skipti afgreitt gott kerfi þar sem eru ekki 10.000 manns á biðlista og það þyrftu ekki að bætast við á biðlistann 6200 manns á hverju ári. Ef það er rétt sem hæstv. félmrh. sagði um að það hefði fjölgað svo á listanum frá því í fyrra má búast við að það verði enn þá meiri vöxtur í þeim lista á næsta ári. Ég vil svo ítreka að húsbankakerfi Borgfl. er að mörgu leyti tekið upp samkvæmt þeim fyrirmyndum sem danskir húsbankar hafa. Þar er jafnframt gert ráð fyrir ýmsum möguleikum um lánskjör. Það er jafnvíst og hér hefur reyndar oft komið fram í sölum Alþingis að lánskjör eru mjög erfið hér hvað varðar vísitölur. Ég held að það væri þess vert að skoða það lánafyrirkomulag sem til eru annars staðar, svo sem lán með greiðslumarki og afkomutryggingu. Það er full þörf á að við skoðum hvaða möguleikar eru fyrir hendi og höfum fleiri möguleika en einn á lánskjörum. Þá er rétt að minna á að vaxtaaðlögunarskuldabréf t.d. bjóða upp á mjög hagstæð kjör. Ég held að við mættum vel hugsa um hvort við tækjum ekki einnig það upp. Það er svo að húsnæðismál eru hjá hverri þjóð stærsta mál þjóðarinnar oft og tíðum ásamt launamálum. Það að hver hafi sitt eigið húsnæði er ein af þeim þörfum sem eru lífsnauðsyn. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði áðan að það þyrfti að rannsaka þessa þörf um allt land, gera víðtæka úttekt á því. Ég tek undir það sjónarmið að auðvitað væri ráðlegt að það lægi fyrir mjög viðamikil könnun á þessum málum og það lægi fyrir rannsókn á húsnæðisþörf um allt land. Það er nokkuð víst að það þarf að liggja fyrir ákveðin langtímaáætlun um húsnæðismál. Það þarf að liggja fyrir húsnæðisþörfin á komandi árum. Það þarf líka að liggja fyrir að það sé stöðugleiki í þessum málum. Stöðugleiki þessi næst aðeins með því að það verði farið inn á nýjar leiðir og að húsbyggjendur geti verið öruggir um að þeir geti gengið inn í húsbanka eða Húsnæðisstofnun og fengið lán þegar þeir hafa hugsað sér að koma sér þaki yfir höfuðið. Í Danmörku er það svo að maður sem kemur inn í húsbanka á mánudegi getur í versta falli lent í því að fá lánið ekki fyrr en á föstudegi. Það er það lengsta sem það getur tekið. Hér er verið að tala um --- ég veit ekki hvort það er verið að tala um að menn geti beðið fram á næstu öld, en það er þó einna helst svo að við getum átt von á því að þeir sem eru núna síðastir í röðinni fái lán á næstu öld. Þetta sýnir í hnotskurn að húsnæðislánakerfið hér er langt frá því að vera fullnægjandi og við hljótum að sameinast um að gera það kerfi, sem er nauðsynlegt hér eins og annars staðar, með þeim hætti að það fullnægi óskum fólksins í landinu um að koma sér þaki yfir höfuðið. Það er alveg ljóst að hugur íslenskra kjósenda stefnir í að eiga hús sín. Þess vegna verður jafnframt að gera breytingar á eignarskatti, á vaxtakjörum, á lánskjörum þannig að það sé ekki alltaf verið að hegna þeim sem standa sig vel, en það er alveg ljóst að núverandi kerfi gerir það. Að taka húsnæðismálalán í dag er hagstæðara en að eiga skuldlausa eign. Menn koma betur út úr því. Það er því mjög mikilvægt að við reynum að sameinast um að hafa þessi mál með þeim hætti að allir geti sætt sig við þau. Ég vil að lokum taka fram að ég óska eftir því að þessi mál verði tekin til mikillar og góðrar umræðu í félmn. með þeim hætti að meiri hlutinn á þingi geti sameinast um að koma frá sér heildstæðum lögum um húsnæðismál en ekki að það sé verið að taka einn þáttinn að svolitlum hluta eins og e.t.v. hefur verið gert margoft og við bentum á æðioft í fyrra. Nú verði gengið til verks með þeim hætti að það þurfi ekki alltaf að leggja þessi mál hér fram á þingi og forræði stjórnmálamannanna í þessum málum verði minnkað og fært til fólksins í landinu, en það er aðeins gert með því að það verði tekið upp húsbankakerfi með öflugum stuðningi verkalýðshreyfingar, tryggingafélaga og bankamanna.

Guðrún Helgadóttir Virðulegur forseti. Nú á þessu vori verður það vonandi hlutskipti okkar þingmanna að gera enn einu sinni allróttækar breytingar á húsnæðislánakerfinu. Undan því verður ekki skorast þótt öll fyrri fyrirheit um 1000 ára ríkið í húsnæðismálum svífi mönnum óneitanlega fyrir hugskotssjónum á þessari stundu. Það hefði líka verið mér hugnanlegra að vinna nú frekar að heildarendurskoðun húsnæðiskerfisins með það fyrir augum að efla hina félagslegu kosti og tengja þá hinum almenna hluta húsnæðiskerfisins í samfellt lánakerfi þar sem öllum einstaklingum og fjölskyldum sé tryggt húsnæði á kjörum sem eru í samræmi við tekjur þeirra og aðstöðu að öðru leyti. Aðstoðin við fólk yrði mun markvissari en nú er þegar fólki er veitt lán á lágum vöxtum til rúmlega 40 ára til kaupa á húsnæði úr Byggingarsjóði verkamanna án tillits til þess hvernig tekjur þeirra og aðstaða breytast á tímabilinu. Þetta er að sjálfsögðu gæfa þeirra sem njóta þess, en þeir eru bara svo margir sem standa utan kerfisins og það hlýtur að vera skylda okkar gagnvart þeim að tryggja að fjármagn til félagslegs húsnæðis nýtist með markvissari hætti og að í slíku kerfi sé húsnæðisöryggi fjölskyldunnar haft að leiðarljósi en ekki einhverjar óljósar séreignarhugsjónir. Í húsbréfakerfinu sem nú er að fæðast getur falist mikilvægur vísir að nýskipan mála í þessum efnum. Í fyrsta skipti er með skipulegum hætti tekið á því að fólk með háar tekjur og miklar eignir hafi ekki í krafti aðstöðu sinnar forgang að þeirri fyrirgreiðslu sem hið opinbera veitir vegna húsnæðiskaupa þannig að vaxtakostnaður hinna efnuðu af húsbréfum verður sem næst því sem þeir þyrftu að borga annars staðar á markaðnum. Ríkið ber því takmarkaðan kostnað af fjárfestingum þeirra andstætt því sem nú er. Í öðru lagi gefur þessi tenging við tekjur og eignir færi á að tengja saman séreignakerfið og hið félagslega kerfi með þeim hætti að stórir hópar fólks lendi ekki milli skips og bryggju í húsnæðiskerfinu eins og nú gerist. Í framhaldi af þessu er eðlilegt að gera hið félagslega kerfi sveigjanlegt með svipuðum hætti. Í þriðja lagi getur kerfið létt þeim yfirþrýstingi sem nú ríkir á Húsnæðisstofnun þannig að hægt sé að fela henni aukin verkefni í uppbyggingu hins félagslega íbúðakerfis. Í þessu sambandi má og ekki gleymast að víða á landsbyggðinni hafa nýbyggingar séreignahúsnæðis gersamlega stöðvast þrátt fyrir að víða ríki húsnæðisekla og menn á þessum stöðum líta nær eingöngu til félagslegra lausna eins og t.d. búseta- og kaupleiguíbúða. Við verðum að gera okkur glögga grein fyrir því að við getum ekki komið á fót húsnæðiskerfi þar sem eignalaust fólk með meðaltekjur og þar undir getur gengið inn af götunni og fest sér kaup á húsnæði. Forsendan fyrir því að húsbréfakerfið fái staðist er að menn séu frjálsir að því að ákveða hvenær þeir vilja kaupa húsnæði og undirbúa það með sparnaði og öðrum þeim hætti sem gerir þeim kleift að standa undir þeim skuldbindingum sem þeir takast á hendur. Þannig er ljóst að ef við nýtum ekki það svigrúm sem tilkoma húsbréfakerfisins gefur okkur til þess að endurskipuleggja og styrkja hið félagslega íbúðakerfi erum við að stefna fólki í stórum hópum út í fen greiðsluerfiðleika. Búseturéttaríbúðir, kaupleiguíbúðir, verkamannabústaðir og leiguíbúðir verða að vera til sem valkostir fyrir þá sem ekki ráða við fjármögnun húsnæðis á hinum almenna markaði án þess að reisa sér hurðarás um öxl. Endurskoðun hins félagslega húsnæðiskerfis hefur dregist úr hömlu og það er ein af ástæðum þess að sífelldar stíflur eru í hinu almenna lánakerfi sem hafa haldið mönnum föngnum. Eðli húsbréfakerfisins er þannig að það skapar sveigjanleika og svigrúm fyrir einstaklingana til þess að laga húsnæðiskaup að sínum eigin fjárhagslegu forsendum, en það refsar þeim hart sem takast á hendur vanhugsaðar fjárskuldbindingar vegna þess hve fjármagnskostnaðurinn verður hár þegar menn reka sig upp úr þakinu sem sett er á endurgreiðsluhluta vaxtakostnaðar. Ég fæ ekki varist því að mér finnst umræðan um húsbréfakerfið hafa farið eilítið á svig við veruleikann síðustu vikurnar. Það er eins og það sé eitthvað nýtt að hluti húsverðs sé greiddur með skuldabréfum til einhverra ára. Öðru nær. Það eru hins vegar mörg ár síðan Stefán Ingólfsson verkfræðingur benti á að áhrifaríkasta leiðin til að minnka fjármagnsþörfina í eldra húsnæði væri að lækka útborgunarhlutfallið, þ.e. gera þá kröfu til þeirra sem eru að selja skuldlítið eða skuldlaust húsnæði að þeir lánuðu verulegan hluta íbúðaverðsins. Þegar núverandi lánakerfi var komið á fót gleymdist þetta atriði algerlega með þeim afleiðingum að nú stefnum við hraðbyri í að skuldbinda okkur til þess að lána fjármagn á niðurgreiddum vöxtum til að fylla alla ónýtta veðrétti á eldra húsnæði í landinu. Það er öllum ljóst að á því höfum við engin efni og auk þess er tilgangurinn með slíkri ráðstöfun afar vandséður nema fyrir þær kynslóðir sem eignuðust þetta húsnæði á tímum óverðtryggðra lána. Meginrökin fyrir húsbréfakerfinu tel ég einmitt vera þau að það gerir kröfur til seljenda eldra húsnæðis um að taka þátt í fjármögnun viðskiptanna í stað þess að rétta þeim allt upp í hendurnar eins og nú er gert. Jafnframt því sem húsbréfakerfið gerir þannig auknar kröfur til seljenda kemur hið opinbera til móts við þá með því að veita nokkurs konar ríkisábyrgð á bréfin og með því að tryggja að ávallt verði hægt að selja slík bréf þannig að seljendur fasteigna geti verið óhultir með bréfin sín þótt þau séu gefin út til svo langs tíma sem ætlunin er. Kjör þeirra sem kaupa eldra húsnæði með húsbréfum geta við fyrstu sýn sýnst lakari en í núverandi kerfi. Samkvæmt þeim dæmum sem ég hef séð þarf þó svo ekki að vera því að hér geta kaupendur fengið hærra hlutfall kaupverðsins lánað til langs tíma og enn fremur koma vaxtabætur á móti hærri vaxtakostnaði hjá þeim sem eiga eignir og hafa tekjur undir ákveðnum mörkum. Þannig getur aðstoð hins opinbera vegna húsnæðiskaupa orðið mun markvissari en nú er og komið þeim til góða sem raunverulega þurfa hennar með. Það byggir hins vegar á samþykkt þess frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt sem nú liggur fyrir á þskj. 638. Þar liggur í raun lykillinn að því hvaða kjör verða búin þeim sem ráðast í fasteignakaup og hvernig haldið verður utan um kerfið þannig að það verði ekki ný uppspretta bruðls og óráðsíu fyrir peningastéttirnar í landinu. Um það þarf umræðan að snúast vegna þess að það skiptir verulegu máli að menn geri sér grein fyrir því að húsbréfin eru bara eins og hver önnur verðbréf. Tilkoma þeirra skapar möguleika til þess að snúa sig með skynsamlegum hætti út úr þeirri glötuðu stöðu sem skapast hefur í lánakerfinu. Hins vegar leysa þau engan vanda nema menn hafi pólitískt þrek til að fylgja þeim eftir og fylgja eftir þeim markmiðum sem hér hefur verið lýst. Margt hefur verið rætt um hugsanleg áhrif húsbréfanna á peningamarkaðinn og vaxtastigið í landinu. Ég neita mér alfarið um að hafa uppi nokkrar spár í þeim efnum, enda ekki öllum hnútum kunnug í musterum víxlanna. Hins vegar lýsi ég ánægju minni með að samstaða skuli hafa tekist meðal stjórnarflokkanna um að fara varlega af stað í vel skilgreindum áföngum þannig að ekki sé hætta á kollsiglingu. Það er einnig sjálfsagt réttlætismál að þeim sem nú halda í vonina í biðröðum hins almenna húsnæðislánakerfis sé gefinn nokkur forgangur í hinu nýja húsbréfakerfi. Ég á sæti í hv. félmn. Nd. og mun hafa þar tækifæri til að fjalla ítarlegar um þetta flókna mál en hingað til hefur gefist kostur til. Ég hef í máli mínu lýst stuðningi við þær hugmyndir sem liggja að baki frv. til laga um húsbréfaviðskipti. Því er einfaldlega eins farið með húslánakerfið og annan rekstur í þessu landi að ef takmarkað fjármagn er til ráðstöfunar verður að nýta það með markvissum hætti og leita nýrra lausna. Ég tel að þessar tillögur um húsbréfakerfi ásamt tillögum um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt séu heiðarleg tilraun í þá átt. Ég mun þess vegna leggja mig fram í hv. félmn. Nd. að greiða fyrir því að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi. Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.

Sólveig Pétursdóttir Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að leggja áherslu á stefnu Sjálfstfl., en hún er sú að sem flestar fjölskyldur og einstaklingar í þjóðfélaginu geti eignast eigið húsnæði og notið þess öryggis og sjálfstæðis sem því fylgir. Ég tel þessa stefnu mjög stóran þátt í fjölskyldupólitík, en því miður hefur markviss fjölskyldupólitík ekki skipað nógu stóran sess í hugum margra stjórnmálamanna, hvort sem er um álagningu skatta eða á annan hátt. Það er hins vegar alveg ljóst að öruggt húsnæði er nauðsynlegt fyrir fólk og alveg sérstaklega með tilliti til þeirrar festu sem það skapar börnum t.d. hvað varðar fasta skólavist og félaga. Það vita líka allir hvaða áhrif það getur haft á fólk að eiga við stöðugar peningaáhyggjur að stríða og mikið strit, álag sem kemur niður bæði á líkamlegri og andlegri heilsu manna og í mörgum tilvikum á fjölskyldunni. Ástæða þess að ég nefni hér sérstaklega fjölskylduna er sú staðreynd að langflestir umsækjendur húsnæðislána eru pör með barn eða börn þó að að sjálfsögðu séu aðrir inni í myndinni þar sem þörfin getur verið ámóta mikil. Þrátt fyrir þetta hlýtur sú spurning alltaf að vakna hversu langt eigi að ganga í þessum efnum, þ.e. að tryggja fólki húsnæði, og það er ljóst að hér hefur verið og er um gífurlega fjármuni að ræða. Ég get ekki lagt á það mat hér og nú hvernig núverandi kerfi hefur reynst í þessum efnum, en félmrn. hefur sent frá sér minnisblað um þetta efni og þar koma fram ákveðnar upplýsingar. Ef þær eru á rökum reistar eru u.þ.b. 10.000 umsóknir enn óafgreiddar rétt eins og hæstv. félmrh. gat um í framsöguræðu sinni áðan. Hún hélt því reyndar fram að engin von væri til þess að núverandi kerfi gæti náð jafnvægi og biðröðin mundi halda áfram að lengjast þrátt fyrir mikla fjármuni sem til þess yrði varið. Með tilliti til þess og annarra ókosta þessa kerfis virðist þetta frv. um húsbréfakerfi því lagt fram. Þess má reyndar geta að fæðing þess hefur reynst erfið innan ríkisstjórnarinnar og hafa fulltrúar bæði Alþb. og Framsfl. fundið því margt til foráttu. Má raunar telja ljóst að framsóknarmenn sérstaklega hafi reynt að setja hæstv. félmrh. upp að vegg í þessu máli og er það kannski einkennandi fyrir þá óeiningu sem ríkir um mörg stórmál innan ríkisstjórnarinnar. En þetta er kannski í takt við þá efnahagsstefnu sem hæstv. ríkisstjórn stendur fyrir og er að koma mörgum fjölskyldum á kaldan klakann. Sem dæmi má nefna eignarskattinn margfræga sem getur orðið til þess að fjölskyldur og einstaklingar hrekist úr eigin húsnæði. En nóg um það. Slíka háttsemi munu kjósendur sjálfir dæma um. Það er álit margra að núverandi kerfi hafi ekki uppfyllt þær vonir sem við það voru bundnar og einstaka lagfæringar muni hrökkva skammt. Tilgangur húsbréfakerfisins virðist m.a. felast í því að hægt sé að komst hjá margra ára biðtíma núverandi kerfis og lækka útborgunarhlutfallið við íbúðakaup. Með því kerfi á húsnæðislánamarkaðurinn að geta fjármagnað sig að miklu leyti sjálfur og fjármagnið á að haldast heima í héraði. Húsbréfakerfið virðist því draga úr þeirri miðstýringu sem verið hefur á afgreiðslu húsnæðislána. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir því að húsbréfadeildin leiti samninga við almennar lánastofnanir, svo sem banka og sparisjóði, um að annast skuldabréfaviðskipti og mat á greiðslugetu íbúðarkaupanda. Það hlýtur að teljast eðlilegt og jákvætt að slík viðskipti fari fram á þeim vettvangi. Getur þetta kerfi e.t.v. stuðlað að því að minnka framlag ríkisins og jafnvel að viðskipti sem þessi fari í heild til bankanna. Hæstv. félmrh. lýsti því áðan ítarlega hverja kosti þetta kerfi á að hafa í för með sér og margvíslegar upplýsingar eru einnig fyrirliggjandi í ýmsum gögnum og fylgiskjölum. Þá grundvallarhugmynd sem hér liggur að baki teljum við sjálfstæðismenn jákvæða og í frjálsræðisátt. Hins vegar teljum við ákveðinn fyrirvara nauðsynlegan því um margt ríkir hér töluverð óvissa. Það eru einnig ýmis ákvæði í þessu frv. sem virðast varasöm. Án þess að ég geri hér nákvæmlega grein fyrir því má nefna fyrstu þrjár greinarnar sem þrengja núverandi kerfi. Sérstaklega má benda á b-lið 1. gr., en hv. 1. þm. Suðurl. vakti einmitt athygli á þessu ákvæði í ræðu sinni áðan. Ég ítreka þetta atriði því hér virðist alfarið byggt á geðþóttaákvörðunum sem er mjög alvarlegt og hefur mikla mismunun í för með sér fyrir þjóðfélagsþegna. Þar segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Einnig er húsnæðismálastjórn heimilt, þrátt fyrir ákvæði 12., 13., 14. og 48. gr. laga þessara, að skerða lán og breyta kjörum á lánum umsækjenda sem eiga fullnægjandi íbúðarhúsnæði skuldlaust eða skuldlítið og stærra en 180 fermetra brúttó að frádregnum bílskúr. Sama gildir um þann sem á aðrar eignir sem meta má jafngildar að verðmæti.`` Hér er engan veginn ljóst við hvað er átt. Er hér átt við manninn sem stundar sjálfstæðan atvinnurekstur og á því t.d. vörubifreið eða sendiferðabíl? Á hann þá að vera verr settur en verslunarmaðurinn við hliðina á honum? Þetta verður að skýra og taka af öll tvímæli. Fleira mætti nefna til, t.d. hvernig fer með kaupskyldu lífeyrissjóðanna. Reyndar er um þá farið orðum á nokkuð furðulegan hátt í athugasemdum frá félmrn., en þar segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Reynslan hefur sýnt að ýmsir annmarkar eru samfara heildarsamningum við lífeyrissjóðina um skuldabréfakaup af Húsnæðisstofnun. Hér er í raun um að ræða einu langtímalántökurnar í landinu og enga viðmiðun að hafa á öðrum sviðum. Í þessum samningum takast á tveir einokunaraðilar þar sem útkoman getur orðið æðitilviljanakennd.`` Svona athugasemd er að mínu mati ákaflega ósanngjörn því lífeyrissjóðirnir hafa verið þvingaðir til samninga. Hins vegar er margt áhugavert í þessu frv. Og þar sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir var áðan að ræða um hið félagslega íbúðarkerfi, þá er það vissulega mikilvægt að það gegni sínu hlutverki. Þó er það álit margra þeirra sem þetta unnu að húsbréfakerfið gæti hugsanlega dregið úr ásókn í hið félagslega kerfi þar sem fleiri aðilar eru nú sem gætu ráðist í íbúðakaup. Um það skal ég ekki dæma hér, en leyfi mér þó að vitna í grein eftir Yngva Örn Kristinsson hagfræðing sem birtist í Dagblaðinu í gær. Þar er m.a. borið saman núverandi kerfi og húsbréfin og þar segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Eins og sjá má léttir húsbréfakerfið mjög greiðslubyrðina fyrstu árin, fyrst og fremst vegna þess að það dregur úr þörf fyrir dýra skammtímafjármögnun. Þegar fram líða stundir jafnast þessi munur, en húsbréfakerfið er þó hagstæðara þegar tekið er tillit til vaxtabótanna.`` En það er ákveðin árátta í þessu frv. sem víða kemur fyrir, og það er setningin: ,,Nánari reglur um framangreind atriði skal setja í reglugerð.`` Þegar um svo veigamiklar breytingar er að ræða sem lagðar eru til í þessu frumvarpi er þetta alls ófullnægjandi. Hér má ekki ríkja neinn vafi á um framkvæmdina. Við þessu þurfa hv. þm. að fá skýrari svör. Enn fremur má geta þess að húsbréfadeildin er kaupandi fasteignaveðbréfanna og verður því að ganga tryggilega frá öllum þeim þáttum sem lúta að tryggingum vegna þeirra, sbr. og e-lið 4. gr. frv., þar sem þessari deild eða trúnaðarmönnum ber að annast mat á veðhæfni eigna. Þetta er að sjálfsögðu nauðsynlegt, en ég verð hins vegar að vekja athygli á því í þessu sambandi að í lögum um staðgreiðslu og virðisaukaskatt eru ákvæði sem veita skattakröfum algjöran forgang fram yfir veðkröfur í þrotabú og skuldafrágöngubú með þeim afleiðingum m.a., að veðbókarvottorð verða nær marklaus því aldrei er hægt að vita fyrir fram hvaða kröfur og hversu miklar skattheimtumenn munu gera. Hvernig á þá að vera hægt að meta alfarið veðhæfni eigna? Svarið er einfalt. Það virðist ekki hægt. Sl. þriðjudag flutti ég ásamt fleiri hv. þm. frv. til breytinga á þessum ákvæðum. Tel ég að með því máli sem hér er til umræðu hafi bæst við enn ein rökin fyrir þeirri nauðsyn að framangreint frv. um breytingar á skattalögunum verði samþykkt. Þar sem hæstv. félmrh. er hér staddur spyr ég um álit hennar á þessu. Hæstv. forseti. Mér er ljóst að tíminn er naumur. Ég ætla því ekki að fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni. Ég geri við það ákveðna fyrirvara, en lýsi hins vegar stuðningi mínum við þá grundvallarhugmynd sem það er byggt á. Vænti ég að hæstv. félmrh. muni leitast við að skýra á næstunni ýmsa þá óvissuþætti sem hér hefur verið drepið á og geri nauðsynlegar breytingar. Að lokum vil ég leggja áherslu á að sjálfstæðismenn munu ekki taka þátt í neinum pólitískum skollaleik í þessu máli. Sjálfstæðismenn munu skoða þetta mál betur og taka síðan til þess ábyrga afstöðu.