Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Á vegum ríkisstjórnarinnar fer nú fram stefnumótunarvinna um framtíð heilbrigðisþjónustunnar. Innan heilbrigðiskerfisins má segja að allt sé á stöðugri hreyfingu. Umræðan hér á landi sem annars staðar er mjög hagsmunatengd enda eru heilbrigðismál einn stærsti útgjaldaliður hverrar þjóðar. Þeir sem vilja hagnast á heilbrigðisþjónustunni, bæði fjármálamenn og ýmsar heilbrigðisstéttir, þrýsta mjög á um að hún verði markaðsvædd. Hafa þessir aðilar haft talsverðan árangur og hefur heilbrigðisþjónustan smám saman verið að þokast út á markaðstorgið. Þjóðhagslega og félagslega skiptir okkur mjög miklu máli hvernig til tekst um skipulag heilbrigðisþjónustunnar og alla framtíðarstefnumótun á þessu sviði og er mikilvægt að byggt sé á þekkingu og reynslu. Hagsmunaaðilar mega ekki komast upp með að þröngva fram breytingum sér í hag nema þær séu sannanlega í almannahag. Ýmsar nefndir hafa verið starfandi á vegum heilbrigðisráðuneytisins, skilað skýrslum og álitsgerðum og einnig drögum að lagafrumvörpum. Ég fagna yfirlýsingum um að ekki standi til að þröngva lagabreytingum í gegnum þingið í snarhasti eins og oft vill brenna við. Enda þótt margt sé ágætlega gert í þessari vinnu verður ekki sagt að ég sé sáttur við þá heildarniðurstöðu sem nú liggur fyrir. Í rauninni þarf þetta ekki að koma á óvart með hliðsjón af skipan í sumar starfsnefndir ráðuneytisins. Þar nefndi ég nefnd sem vann skýrslu um endurskilgreiningu verksviða innan heilbrigðisþjónustunnar en þessi nefnd, sem stundum er kennd við formann sinn, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, byggði hvorki á nægilegri pólitískri breidd né faglegri. Þetta er nefndin sem hvatti okkur til að taka til umræðu þann möguleika um fjármögnun heilbrigðiskerfisins að heimila einstaklingum að greiða hærra gjald en almennum sjúklingshlut nemur til að flýta þjónustu eða fá viðbótarþjónustu, eins og segir í skýrslu nefndarinnar. Þegar þetta var gagnrýnt við kynningu á skýrslunni nýlega var því svarað til af skýrsluhöfundum að þetta væri aðeins sett fram til umhugsunar og til umræðu, þetta væri ekki tillaga heldur einn af fleiri valkostum um fjármögnun heilbrigðiskerfisins. Umræða um þetta væri þó nauðsynleg. Ég ákvað að taka þessari áskorun og óskaði því eftir þessari umræðu utan dagskrár. Hæstv. forseti. Hér er á þrennt að líta. Í fyrsta lagi er þessi umræða ekki ný af nálinni en það er hins vegar pólitísk yfirlýsing í sjálfu sér að þessi mismununardraugur sé nú vakinn upp í umræðu um framtíðarþróun heilbrigðiskerfisins á Íslandi. Það eitt að heimila einstaklingum að kaupa sig fram fyrir í röð er ávísun á mismunun jafnvel þó tekið sé fram að það eigi ekki að bitna á öðrum sjúklingum. Í öðru lagi er þetta ekki einangrað dæmi um markaðsvæðingarhugmyndir í umræddri skýrslu. Ég fæ ekki betur séð en skýrslan byggi að uppistöðu til á slíkri markaðshugmyndafræði. Í þriðja lagi er þess að geta að markaðsvæðingarhugsunin í þessari skýrslu endurspeglast að verulegu marki í frumvarpsdrögum um ný heilbrigðislög sem nú eru til skoðunar hjá hagsmunaaðilum. Þar er heilbrigðiskerfið skilgreint á grundvelli viðskipta, annars vegar er kaupandi þjónustu, hins vegar er seljandi þjónustu. Þetta er skipulagsgrundvöllur markaðsvæðingar heilbrigðisþjónustunnar og er fráhvarf frá þeirri hugsun sem byggt hefur verið á til þessa á Íslandi. Til sanns vegar má færa að verið sé að laga lögin að einhverju leyti að breyttum veruleika en það er gengið miklu lengra en það. Hingað til hafa sjálfstætt starfandi læknar vissulega tekið sig saman en yfirleitt sem einyrkjar í samstarfi. Nú er verið að skjóta traustri lagastoð undir sjálfstætt starfandi sjúkrahús og hugmyndafræði samkeppni og útboða svífur ekki aðeins yfir vötnum heldur er komin í drög að frumvarpstexta fyrir ný heilbrigðislög á Íslandi. Spurningar mínar til hæstv. heilbrigðisráðherra eru þessar: 1. Telur ráðherra það yfirleitt koma til greina að heimila að fólk kaupi sig fram fyrir í röð í heilbrigðiskerfinu? 2. Mun ríkisstjórnin leggja fram frumvarp um ný heilbrigðislög ef sýnt verður fram á að þau opni á enn frekari markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar og þar með aukna mismunun frá því sem nú er? 3. Væri heilbrigðisráðherra reiðubúinn fyrir sitt leyti að efna til víðtækrar og rækilegrar umræðu á Alþingi um þau stefnumótunarvinnugögn sem nú liggja fyrir frá heilbrigðisráðuneytinu og frá Tryggingastofnun og byggja að meira eða minna leyti á markaðsvæðingarhugmyndum áður en ákvörðun er tekin um að leggja fram til afgreiðslu stjórnarfrumvörp sem á þeim eru reist?

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Reykv. s. vill með umræðum utan dagskrár beina athyglinni að drögum að frumvarpi um heilbrigðisþjónustu og skýrslu nefndar, skýrslan heitir Hver gerir hvað í heilbrigðisþjónustunni?, sem kennd er við hv. þm. Jónínu Bjartmarz. En sú skýrsla er umfram allt tillaga höfunda hennar og hvatning til manna um að ræða m.a. um heilbrigðisþjónustuna og fjármögnun hennar. Málshefjandi spyr, í framhaldi af þessari hvatningu, hvort ráðherra telji það t.d. koma til greina að heimila fólki að kaupa sig fram fyrir í röð í heilbrigðiskerfinu. Það er rétt að taka það fram að nefndin leggur ekkert slíkt fram heldur veltir upp þessum möguleika til umræðu. Ég vil líka draga það fram að í nefndinni voru fulltrúar frá þremur stjórnmálaflokkum og þar á meðal stjórnarandstöðunni þannig að þetta er lagt fram til umræðu.

Hvaða flokki stjórnarandstöðu?

Það var fulltrúi frá Samfylkingunni í þessari nefnd. Það er engin tillaga um að fara þessa leið en henni er velt upp til umræðu. Ég hef sagt það opinberlega sem heilbrigðisráðherra að mér hugnist ekki slík leið og raunar hefur hæstv. forsætisráðherra tjáð sig með sama hætti þannig að það er algjörlega ljóst að okkur hugnast ekki sú leið. En það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að ýmsir aðilar í samfélaginu telja að það sé eðlilegt að stíga það skref, m.a. hefur eitt af dagblöðunum hér fjallað um það og aðrir hagsmunaaðilar. Það er því ágætt að fá fram þá afstöðu í þessari umræðu að heilbrigðismálayfirvöld vilja ekki stíga þetta skref. Í ljósi umræðu um vaxandi fjárþörf heilbrigðisþjónustunnar hefur því verið hreyft að undanförnu að auðvelda einstaklingum, sem eru tilbúnir til þess að greiða meira úr sínum vasa í almennan sjúklingahlut, aðgang að heilbrigðisþjónustunni þannig að hann væri betri en aðgangur annarra. En með slíku kerfi er að mínu mati verið að koma á tvöföldu heilbrigðiskerfi, einu fyrir hina efnameiri og öðru fyrir hina og það hugnast mér ekki. Það sjónarmið væri hvorki í anda stefnu Framsóknarflokksins né stjórnarsáttmálans frá 2003, en þar er undirstrikað að allir landsmenn eigi að hafa greiðan aðgang og jafnan að heilbrigðisþjónustu óháð aldri, búsetu og efnahag. Það er hins vegar eðlilegt að ræða, eins og fram kemur í skýrslunni, um fjármögnun t.d. sjúkrahúsanna og nýjar hugmyndir í því. Þar er sérstaklega minnst á svokallaðar DRG-greiðslur og ég tel eðlilegt að það verði rætt frekar í framhaldi af þessari skýrslu. Hv. þingmaður spyr hvort ríkisstjórnin muni leggja fram frumvarp um ný heilbrigðislög ef sýnt verður fram á að þau opni enn frekar á markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar en nú er og þar með aukna mismunun frá því sem nú er. Virðulegur forseti. Ég tel mjög mikilvægt að leggja fram til kynningar á Alþingi frumvarp til laga um heilbrigðisþjónustu í vor. Það er ekkert að mínum dómi í þeim drögum sem þar liggja til grundvallar sem opnar á einhverja frekari markaðsvæðingu en er í dag. Við vitum að í heilbrigðisþjónustunni í dag er rekstur mjög fjölbreyttur. Það eru sjálfseignarstofnanir, opinberar stofnanir og fyrirtæki sem hafa gert samninga þannig að reksturinn er margbreytilegur og sumir hafa talið það vera mikinn styrk í íslenskri heilbrigðisþjónustu. En í þessum mismunandi rekstri, það er mismunandi rekstur og mismunandi eignarhald, hefur það alltaf verið grundvallaratriði að aðgengi þeirra sem sækja sér þjónustuna eða njóta umönnunarinnar sé óháð efnahag, það er grundvallarstefið í okkar heilbrigðisþjónustu og það er ekkert sem liggur á borðinu um að breyta því. Hér er líka spurt hvort heilbrigðisráðherra sé tilbúinn til þess að efna til víðtækrar umræðu. Ég segi já, að sjálfsögðu vil ég efna til víðtækrar umræðu um þessi mál. Þegar frumvarpsdrögin koma fram gefst tilefni til víðtækrar umræðu. Nokkur skjöl liggja til grundvallar og takist mér að koma frumvarpinu fram í vor, sem ég vona að verði, það er verið að vinna í því núna, gefst tækifæri til þess að ræða þetta allt saman. En ég geri ekki ráð fyrir því að geta klárað þetta mál í vor. Ég tel að svona mál þurfi ákveðið þroskaferli en ég vona að ég geti lagt það fram í endanlegum frumvarpsdrögum næsta haust.

Frú forseti. Stefna Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum er skýr. Við höfnum forgangi hinna efnameiri að heilbrigðiskerfinu. Við viljum ekki sjá tvöfalt heilbrigðiskerfi þar sem fólk getur borgað sig fram fyrir röðina á kostnað annarra, það kemur einfaldlega ekki til greina. Ef við leyfum fólki að kaupa sig fram fyrir aðra sem bíða eftir heilbrigðisþjónustu verður niðurstaðan sú að heilbrigðisstarfsfólk nýtist ekki öðrum á meðan. Þá er komin mismunun eftir efnahag og það mun Samfylkingin aldrei sætta sig við. Það er hins vegar rétt að kalla eftir umræðu um þetta stóra grundvallarmál. Almenningur fær þá kost á því að sjá hvernig línur liggja. Það er nefnilega ekki víst að aðrir stjórnmálaflokkar hér á landi geti svarað þessari spurningu jafnskýrt og Samfylkingin. Hvað segir t.d. Sjálfstæðisflokkurinn? Samfylkingin hefur sett sér ákveðin skilyrði fyrir öllum endurbótum í heilbrigðisþjónustunni. Þar stendur markmið jafnaðarstefnunnar um jafnan aðgang óháð efnahag óhaggað. Samfylkingin hafnar einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Við erum andvíg bandarísku kerfi í heilbrigðismálum þar sem efnahagur getur ráðið því hvort menn fái viðunandi þjónustu eða ekki. Það er hins vegar grundvallarmunur á einkavæðingu og sjálfstæðum rekstri og Samfylkingin vill auka sjálfstæðan rekstur í heilbrigðiskerfinu. Í sjálfstæðum rekstri greiðir ríkið eftir sem áður fyrir þjónustuna en sjálfstæðir aðilar veita hana. Við höfum nú þegar mörg jákvæð dæmi um þetta. Rauði krossinn rekur t.d. sjúkrabílana og nánast öll hjúkrunarheimili landsins eru í sjálfstæðum rekstri. Það er einkavæðing sem býður hættunni heim því að þá er hlutur ríkisins í kostnaði ekki lengur fyrir hendi. Einstaklingarnir greiða þá sjálfir og því höfnum við alfarið. Á þessu er því grundvallarmunur. Aukinn sjálfstæður rekstur í heilbrigðiskerfinu, t.d. af hálfu sjálfseignarstofnana, sjúklingahópa eða heilbrigðisstarfsfólks, getur einmitt mætt aukinni fjárþörf í heilbrigðiskerfinu 

Virðulegi forseti. Hér er spurt hvort leyfa eigi þeim ríku að borga sig fram fyrir þá efnaminni í heilbrigðisþjónustu. Sjúkratryggingakerfið hér á landi byggist á jöfnum rétti allra til heilbrigðisþjónustu. Ýmsar aðrar þjóðir hafa skipað málum sínum á þann veg að einungis hinir efnaminni njóti heilbrigðisþjónustu sem að mestu er greidd af ríkinu en hinir efnameiri kaupi sér sjálfir sjúkratryggingar eða beri sjálfir kostnað af heilbrigðisþjónustu úr eigin vasa. Þessa leið höfum við ekki viljað fara. Viðfangsefnið sem við fjöllum um hér gengur út frá því að biðlistar eftir heilbrigðisþjónustu séu óbreytanleg staðreynd sem ekki sé hægt að ráða bót á. Það er nú svo að ef ekki eru biðlistar eftir þjónustu er ekki heldur þörf á að borga sig framar í röðina. Ég vil því nálgast þetta umræðuefni með öðrum formerkjum. Biðlistar eru merki um skipulagsvanda. Með því að styrkja stöðu stjórnvalda sem kaupanda heilbrigðisþjónustu er hægt að ráða bót á slíkum vanda. Stjórnvöld eiga að hafa það hlutverk að meta þörf fyrir þjónustu og umfang hennar og semja við einkaaðila eða eigin stofnanir um að veita þjónustuna. Með þessari nálgun er mögulegt að útrýma biðlistum. Jafnframt vil ég skilgreina mun betur en gert er í dag hvað felst í því að vera sjúkratryggður. Það þarf að skilgreina hver er réttur einstaklinga til þjónustu í heilbrigðiskerfi sem er greitt af opinberu fé og hver er réttur viðkomandi ef hann fær ekki þjónustuna innan tilskilins tíma. Danir hafa t.d. sett þær reglur að fái viðkomandi ekki þá meðferð sem hann á rétt á innan tveggja mánaða á opinberum heilbrigðisstofnunum getur hann leitað til annarra aðila, m.a. til útlanda, og er meðferðin greidd af danska sjúkratryggingakerfinu. Hér er rétturinn skilgreindur út frá einstaklingnum óháð efnahag. Virðulegi forseti. Á hinn bóginn tel ég rétt að skoða hvort sjúklingar eigi að hafa meira val um viðbótarþjónustu á heilbrigðisstofnunum sem þeir geta ráðið hvort þeir kaupa. Hér á ég t.d. við val á mat eða öðrum þáttum sem geta verið til aukinna þæginda eða hægðarauka. Í því felst aukið sjálfræði sjúklinga sem sjálfsagt er að virða.

Frú forseti. Hér er rætt um skýrslu, hver gerir hvað er efni hennar. Það er margt jákvætt í þeirri skýrslu. Komið er inn á það sem hér er til umræðu, að efnafólk geti komist fram fyrir með því að greiða sérstaklega og eigi að fá sérstaka þjónustu. Það eru alveg fráleitar hugmyndir og í andstöðu við stefnu Frjálslynda flokksins sem kemur m.a. fram í málefnahandbók okkar. Svo virðist sem fulltrúar flokkanna sem skrifuðu undir þetta, þ.e. fulltrúar Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins, séu farnir að draga til baka stuðning sinn við að velta eigi þessum möguleikum fyrir sér, hvort efnafólk eigi rétt á betri þjónustu en aðrir og ætti að komast fram fyrir í röðinni. Þetta eru fráleitar hugmyndir í okkar litla samfélagi. Ég er á því. Þetta er ekki leiðin til að komast hjá biðlistum. Við verðum að átta okkur á því að þessar hugmyndir gera ráð fyrir að biðlistar séu varanlegt ástand. Eitthvað sem menn verði að búa við. En það á að leysa. Við eigum að leysa hnútana í kerfinu þannig að við búum ekki við biðlista. Í þessari skýrslu eru m.a. nefndar leiðir, t.d. að peningar fylgi verkefnum. Það er einmitt leiðin til að komast hjá því að búa til biðlista í heilbrigðiskerfinu. Við ættum að ræða um það í dag fremur en að þrír stjórnmálaflokkar gefi sér það sem framtíðarsýn að hægt verði að greiða sig fram hjá biðröðum. Hvers konar framtíðarsýn er það fyrir íslenskt þjóðfélag? Það er a.m.k. ekki skoðun okkar í Frjálslynda flokknum. Við verðum líka að gæta að því að í dag var rætt um að á sjúkrahúsum er fólk sem þarf ekki að vera þar. Það er möguleiki á að ná fram sparnaði í kerfinu. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem kom út í fyrra segir að yfir 100 manns séu í þessum sporum 

Ég bið þingmann að virða ræðutímann.

Hæstv. forseti. Fyrir skömmu var efnt til opins kynningar- og umræðufundar um nýjar niðurstöður tveggja nefnda sem báðar fjölluðu um grundvallaratriði og lagaramma sem íslensku heilbrigðiskerfi er ætlað að mótast af á komandi árum, eins og fram kom í kynningu. Í annarri nefndinni átti að móta lagarammann en í hinni að fjalla sérstaklega um hlutverk og verkaskiptingu innan sjúkrahúsanna. Þess skyldi gætt að samhljómur væri í niðurstöðum nefndanna. Að gefinni þessari forsendu er ljóst að sá tónn markaðsvæðingar sem sleginn er í áliti nefndar um endurskilgreiningu verksviða innan heilbrigðisþjónustunnar vekur upp margar spurningar. Hugmyndir eru settar fram til umræðu og skoðunar. Hugmyndir um breytta fjármögnun sjúkrahússþjónustunnar, sem flestar lúta að hugmyndafræði markaðsvæðingar. Þar er áherslan lögð á samkeppni milli sjúkrahússtengdrar og einkarekinnar heilbrigðisþjónustu og tvöfalt kerfi þar sem hægt sé að kaupa sér forgang og betri þjónustu, þ.e. ávísað á einkagreiðslur og ójöfnuð innan heilbrigðisþjónustunnar. Samkvæmt þeim tillögum eða hugmyndum sem fram eru settar mun greiðsluþátttaka sjúklinga aukast innan sjúkrahússþjónustunnar. Þar sem mikið samráð var haft í starfi nefndanna er ljóst að innleiða á markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins. Ef það er ekki ætlunin verða stjórnarliðar að tala skýrt og sleppa því að setja fram hugmyndir til umræðu og skoðunar sem ekki verða teknar upp við framkvæmd nýrra laga. Hæstv. heilbrigðisráðherra getur ekki fullyrt að ekki standi til að breyta núverandi greiðsluþátttöku sjúklinga og koma á tvöföldu heilbrigðiskerfi og á sama tíma borið ábyrgð á áliti sem dregur fram hið gagnstæða.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort það er viljandi eða óviljandi að menn misskilja eða mistúlka skýrslu þessarar nefndar. En viljum við forgang hinna ríku á heilbrigðisþjónustu og lakari þjónustu fyrir hina efnaminni? Nei, allir íslensku stjórnmálaflokkarnir, allir flokkarnir á þingi, leggja áherslu á jafnræði og jafnt aðgengi allra. Nefndin sem skipuð var fulltrúum þriggja flokka á þingi sem skilaði ráðherra skýrslu sinni er sama sinnis. Sú afstaða nefndarinnar er grundvöllur að öllum tillögum sem frá nefndinni koma, svo við höldum því til haga. Jafnræði óháð efnahag. Nefndinni var falið að gera tilteknar tillögur til ráðherra. Ég ætla að leiðrétta að ráðherra ber ekki ábyrgð á efni skýrslunnar eða tillögunum. Henni var falið að gera tilteknar tillögur til ráðherra um endurskilgreiningu verksviða LSH og FSA. Við áttum að horfa til framtíðar, breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar, samgangna, mannfjöldaspár o.s.frv. Nefndin öll, óskipt og í fullri sátt, skilaði ráðherra sjö veigamiklum tillögum sem allar miða að því að efla heilbrigðisþjónustuna til hagsbóta fyrir sjúklinga, þ.e. gera skýrari verkaskiptingu og ábyrgð; auka gagnsæi, m.a. með kostnaðargreiningu; auka skilvirkni og hagkvæmni í rekstri heilbrigðisþjónustunnar. Út á þetta ganga sjö veigamiklar tillögur nefndarinnar. Þær lutu að því að efla stóru sjúkrahúsin, bæði heilbrigðisþjónustuhlutverk þeirra og menntahlutverkið. Þær lutu að uppskiptingu kaupenda- og seljendahlutverksins, þverfaglegri ráðgefandi nefnd sem m.a. á að hafa þarfagreiningu á hendi og endurskoðun og samræmingu þjónustugjalda. Nefndin hvatti til opinnar, heiðarlegrar umræðu um hvernig ætti að mæta ört vaxandi fjárþörf í heilbrigðiskerfinu vegna vaxandi framboðs og vaxandi eftirspurnar. Það gerði nefndin 

Forseti. Nefnd á vegum heilbrigðisráðherra, kennd við Jónínu, leggur til að skoðað verði hvort hækka skuli þjónustugjöld í heilbrigðiskerfinu og hvort heimila skuli einstaklingum að greiða hærra gjald til að flýta þjónustu eða að fá viðbótarþjónustu. Þessum hugmyndum höfnum við í Samfylkingunni alfarið. Erlendar rannsóknir og reynsla annarra þjóða sýnir að einkagreiðslur sem þessar eru ávísun á ójöfnuð. Með því að hleypa því fyrirkomulagi inn í okkar kerfi er samstaða þjóðarinnar um velferðarkerfi okkar sett í uppnám. Þessi leið styttir ekki biðlista en færir ríka fram fyrir þá efnaminni og leiðir líka til þess að þeir efnaminni fá lakari þjónustu. Dýrustu kerfin sem við þekkjum eru einkagreiðslukerfi. Ég nefni þar Bandaríkin og Sviss. Við viljum ekki þannig kerfi. Þau heilbrigðiskerfi sem reynast best og mestur jöfnuður er í eru þau sem eru fjármögnuð að mestu leyti með sköttum eins og okkar kerfi. Varðandi aukin þjónustugjöld þá er tvíeggjað að auka þau. Rannsóknir frá Kanada sýna að afleiðingarnar voru þær að aldraðir og efnaminni leituðu síður til læknis og í kjölfarið jókst heildarkostnaður við heilbrigðiskerfið. Fleiri rannsóknir sýna að hærri notendagjöld leiða ekki til lægri heilbrigðisútgjalda. Þau draga jafnmikið úr nauðsynlegri þjónustu og ónauðsynlegri. Við höfnum þessum hugmyndum úr ranni Jónínu og ég tel ekki frekari umræðu þörf um þær. Ég heyri að ráðherra hafnar þeim líka. Við skulum greiða skatta til velferðarþjónustunnar eftir efnahag á meðan við erum frísk og höfum atvinnu. Við höfnum álögum á veikt fólk og einkagreiðslum. Við verðum að standa vörð um jöfnuð í heilbrigðisþjónustunni, um samhjálpina sem er undirstaða hennar og ég vona að að lokinni þessar umræðu verði þessar hugmyndir úr sögunni.

Hæstv. forseti. Þessi utandagskrárumræða fjallar um hvort efnameiri megi borga sig fram fyrir aðra í heilbrigðiskerfinu. Hugmyndin um að þeir sem hafi meira á milli handanna hafi möguleika á skjótari þjónustu með því að greiða fyrir hana sérstaklega var sett fram af nefnd um endurskilgreiningu verksviða innan heilbrigðisþjónustunnar. En hún lýsir ekki afstöðu nefndarmanna. Ég tek það fram að fulltrúi Samfylkingarinnar stendur að áliti nefndarinnar. Umræða um þessi mál er mjög umfangsmikil í löndunum í kringum okkur og eðlilegt að ræða málin til hlítar hér líka. Ýmsir aðilar hérlendis hafa lagt áherslu á þetta atriði með þeim rökum að meira fjármagn fari inn í heilbrigðiskerfið og það geti þannig þjónað fleirum. Þetta er sjónarmið þótt ég taki ekki endilega undir það. Í þessu sambandi er það einnig umhugsunarefni ef við ætlumst til að þeir sem eru efnameiri hafi lakari sjúkratryggingu þegar þeir hafa í raun, með sköttum sínum, lagt meira til samfélagsins heldur en margir aðrir. Í þessari umræðu vil ég leggja megináherslu á þá tillögu nefndarinnar að eftir sem áður verði ríkið meginkaupandi að heilbrigðisþjónustu fyrir hönd almennings og styrkja þurfi kaupendahlutverk þess. Þá er líka lögð mikil áhersla á eflingu heimaþjónustu og að komið verði á nánara samstarfi milli heilsugæslu, hjúkrunarheimila og sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna í þessum málaflokki. Um það snýst þetta álit í stuttu máli. En til viðbótar vil ég nefna það sem hv. þm. Jónína Bjartmarz nefndi áðan, að lykilorðið í öllu saman eigi að vera val. Val fyrir sjúklinga í þessu landi hvernig þeir vilji hafa hlutina.

Frú forseti. Mér finnst hafa orðið mikil tíðindi hér í umræðunni í dag. Formaður nefndarinnar sem gerði þessa skýrslu „Hver gerir hvað?“ virðist hafa hafnað þeim hugmyndum að menn geti greitt fyrir að komast fram fyrir í röðinni og að efnameiri eigi kost á betri þjónustu. Mér finnst jákvætt að fólk sjái að sér en svo virðist sem sjálfstæðismenn vilji samt eitthvað halda í þessar hugmyndir. Hér hafa orðið nokkur tíðindi hvað það varðar en ég legg hins vegar áherslu á að við eigum ekki að sætta okkur við að fólk bíði veikt löngum stundum. Í því felst ákveðin hagkvæmni, eitthvað sem þjóðfélagið á að vinna að, að fólk komist strax í aðgerðir. Einnig eigum við að leggja áherslu á að fólk dvelji ekki lengur á stofnunum eins og Landspítala – háskólasjúkrahúsi en þörf krefur þegar önnur úrræði henta betur. Það kemur fram í skýrslu sem ég vitnaði til í fyrri ræðu minni að yfir 100 biðu eftir slíkum úrræðum í ársbyrjun 2005. Reikna má með því að sparast mundu 3 millj. kr. á hverjum einasta degi með því að lagfæra það. Ég tel að nýr hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að horfa til þeirra þátta fremur en að velta fyrir sér hvort menn geti greitt fyrir að komast fremst í röðina.

Hæstv. forseti. Umræðan snýst um hvort leyfa eigi mismunun í heilbrigðiskerfinu. Enginn segist vilja það. Samt tala óþægilega margir sem hér hafa tekið til máls fyrir því að sjálfur grundvöllur heilbrigðisþjónustunnar verði markaðsvæddur. Ef við förum út á þá braut að skipuleggja heilbrigðisþjónustuna á grundvelli viðskipta mun það óhjákvæmilega leiða til félagslegrar mismununar, jafnvel þótt félagslega sé staðið að fjármögnun kerfisins. Þetta kennir reynslan og hún kennir líka að slíkt kerfi er dýrara og óhagkvæmara. Bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. Jónína Bjartmarz segja að menn tíni til einstök dæmi úr skýrslunni sem hér er vísað til. Það er alrangt. Öll þessi skýrsla byggir á markaðshugsun. Allt gengur út á að samræma eftir föngum reglur og viðmið í hinu opinbera kerfi og hinu einkarekna. Þar vísa ég t.d. til greiðslu fyrir ferliverk innan og utan sjúkrahúsa og háskólakennslu á einkareknum stofum. Varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, segir að stefna Samfylkingarinnar sé skýr. Ja, það er nú það. Vissulega var skýr fyrirsögnin á greininni sem hann skrifaði í Morgunblaðið 29. september, þar sem segir: „Aukum vægi einkareksturs í heilbrigðisþjónustu“, en þar er vísað til einkareksturs í heilsugæslu, heimaþjónustu, endurhæfingu, rannsóknum, öldrunarþjónustu, geðheilbrigðisþjónustu og í margvíslegri stoðþjónustu heilbrigðisstofnana, t.d. í mötuneytum og ræstingum. Það getur vel verið að í þessu felist sóknarfæri fyrir markaðsöflin. En ég veit að fyrir ræstingarfólkið hefur þetta ekki verið til góðs. Hæstv. ráðherra og þeir sem hafa talað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar reyna að þvo hendur sínar af þessari skýrslu og markaðshugmyndum í frumvarpsdrögum sem nú liggja fyrir. Það er vel 

Virðulegur forseti. Þetta var mjög skemmtilegt. Þetta er fyrsta utandagskrárumræðan sem sú er hér stendur tekur þátt í sem heilbrigðisráðherra og hér er algjör samhljómur milli stjórnmálaflokkanna um hvert beri að stefna, þannig að ég fagna því mjög að við skulum hafa fengið að heyra það og ég tel ástæðu til að þakka nefndinni sérstaklega fyrir að hafa hvatt til þessarar umræðu því nú er stefnan algjörlega skýr. Það eru allir flokkar sammála um að við eigum ekki að fara í tvöfalt kerfi, við eigum ekki að fara í eitt kerfi fyrir hina ríku og annað fyrir aðra. Það eru allir sammála um það. Við eigum ekki að stefna inn í tvöfalt bandarískt kerfi, því er hafnað. Það sem við viljum og samstaða er um er að kerfið sé réttlátt, að það sé byggt á samábyrgð þegnanna og að mestu leyti kostað af skattfé. Ég heyri að allir flokkar eru fylgjandi þessari stefnu og ég fagna því sérstaklega. Það eina sem eftir er núna er að jarða þessa hugmynd um tvöfalt kerfi endanlega og segja amen eftir efninu.