Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 609 er brtt., flutt af hv. 4. þm. Vestf., Þorv. Garðari Kristjánssyni, o. fl., um að inn í frv. komi ný grein er verði 29. gr. Hún fjallar um að fjmrh. sé heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 370 þús. kr. Þessu fjármagni skal verja til að lagfæra skemmdir á ferjubryggjum við Ísafjarðardjúp. - Er hér um mjög brýnt verkefni að ræða. Verður að afla heimilda til að útvega fjármagn til að framkvæma það. Meiri hl. fjh.- og viðskn. mælir því með því, að brtt. á þskj. 609 verði samþykkt.



Herra forseti. Á þskj. 615 mæli ég fyrir brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981. Flm. auk mín eru hv. þm. Karl Steinar Guðnason, Geir Gunnarsson og Guðmundur Bjarnason. Till. þessi er flutt fyrir forgöngu allra þm. Reykjaneskjördæmis. Hér er um að ræða breytingu við 7. gr. í þá veru, að á eftir 3. lið komi nýr liður, svohljóðandi, með leyfi forseta: 4. Hitaveita Kjalarneshrepps, lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 4 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Í öðru lagi: Í stað „34 650 þús. kr.“ í 4. lið, sem verði 5. liður, komi: 30 650 þús. kr. Hér er því ekki um að ræða breytingu til hækkunar, heldur einungis verið að tryggja fjármagn vegna fyrirhugaðrar hitaveitu í Kjalarneshreppi. Umræður standa nú yfir um samkomulag milli hagsmunaaðila, sem eru hreppsnefnd Kjalarneshrepps, Skógrækt ríkisins og Laxeldisstöðin í Kollafirði. Þessar umræður fara fram að tilhlutan hæstv. landbrh. og hæstv. iðnrh. Þessi brtt. er því flutt til að tryggja fjármagn til framkvæmdanna í trausti þess að samkomulag náist í þessu máli.



Herra forseti. Í tilefni þessarar brtt. frá hv. 4. landsk. þm. vil ég staðfesta það, að unnið er að athugun á því að leggja hitaveitu í Kjalarneshrepp og fá þar til þátttöku Laxeldisstöðina í Kollafirði og Tilraunastöð Skógræktar ríkisins að Mógilsá svo og Mosfellshrepp að litlum hluta, að ég best veit. Iðnrn. fékk verkfræðing til að vinna að því að skapa samstöðu í þessu máli og var það raunar í framhaldi af yfirlýsingu sem hæstv. landbrh. gaf við afgreiðslu fjárl. í des. s. l. Um þetta mál hefur verið samvinna milli iðnrn. og landbrn. Athuganir á stofnun þessarar hitaveitu standa enn yfir, en að þeim málum er unnið af krafti og ég geri mér vonir um að samkomulag takist milli þessara aðila þannig að þessi hitaveita verði að veruleika. Gerist það, náist slíkt samkomulag, yrði væntanlega um að ræða kaup, a. m. k. tímabundið, á heitu vatni frá Hitaveitu Reykjavíkur, sem samkv. athugunum virðist vera mjög hagkvæmur kostur, enda fallist Hitaveita Reykjavíkur á slíka sölu sem ekki er mikil að magni til. Ég kynnti þetta mál innan ríkisstj. og hæstv. landbrh. hefur einnig rætt það þar. Við hæstv. landbrh. erum sammála um að þoka þessu máli fram. Fjh.- og viðskn. sendi ég erindi til kynningar á fjármagnsþörf í þessu skyni, miðað við að af stofnun hitaveitunnar verði og í framkvæmdir yrði hægt að ráðast á þessu ári, sem ég tel mjög þýðingarmikið að geti gerst til þess að greiða fyrir þessu samkomulagi rn. a. Af hálfu verkfræðinga hefur fjármagnsþörfin verið metin í lágmarki 2.5 millj. kr. Hugsanlegt er að hægt verði að nýta eitthvað meira fjármagn í ár, en það fer þó eftir því, hvenær hægt væri að ráðast í framkvæmdir. Ég mun beita mér fyrir því, að þetta fjármagn fáist af því fé sem ekki hefur verið ráðstafað, en til ráðstöfunar er innan ramma lánsfjáráætlunar, og tel að sá vilji, sem er í ríkisstj. til að greiða fyrir þessu máli, ætti að vera fullnægjandi trygging fyrir því, að ekki standi á fjárveitingum í þessu skyni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þann stuðning sem hann hefur sýnt þessu nauðsynjamáli og reyndar fleiri hæstv. ráðh. sem það hafa gert. Eftir þá yfirlýsingu, sem hæstv. iðnrh. gaf hér um að hann muni beita sér fyrir að tryggja nauðsynlegt fjármagn þegar þar að kemur, sé ég ekki ástæðu til að til atkvgr. komi um þessa till. og dreg hana því til baka.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 614 brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981 ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ný grein komi á eftir 3. gr. er verði 4. gr. og orðist svo: Ríkisstj. er heimilt á árinu I 981 að taka lán að upphæð allt að 20 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, sem verja skal til greiðslu byrjunarkostnaðar við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavikurflugvelli samkv. nánari ákvörðun utanrrh.“ Þessi till. er flutt af minni hálfu í samráði við minn þingflokk og þm. Sjálfstfl. Eins og kunnugt er hafa þrír stjórnmálaflokkar lýst skoðun sinni á þessu máli og eru því samþykkir, að í þessa framkvæmd verði ráðist. Á fjárlögum Bandaríkjaþings er fjárveiting í þetta fyrirtæki. Hún er grundvölluð á því, að það sé í þágu varnarliðsins einnig að þessi bygging rísi. Það er augljóst þrifamál að stuðlað verði að aðskilnaði á starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og annarri starfsemi þar. Enn fremur hefur verið sýnt fram á að þessi nýbygging muni efla mjög ferðaþjónustu, bæði fyrir Íslendinga og fyrir þá sem sækja heim landið, og að þessi framkvæmd sé arðbær og skili því fjármagni til baka sem í hana er lagt. Þess vegna tel ég fráleitar þær umr. sem hafa farið fram um að fjármagni, sem yrði í þetta varið, ætti frekar að verja til einhverra annarra þarfa, t. d. á sviði flugmála. Það er auðvitað lengi hægt að ræða málin í slíku samhengi, eins og t. d. að það væri hægt að nota fjármagn, sem fer í spítalabyggingar fyrir alla landsmenn hér á Reykjavíkursvæðinu, einhvers staðar úti á landsbyggðinni. Það er auðvitað rétt að flugráð hefur fengið óblíðan niðurskurð á tillögum sínum undanfarin ár og kann því að vilja taka einhverjar framkvæmdir fram yfir þessa, en það er önnur saga. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það hefur verið mikið um það rætt í almennri umræðu undanfarið og ég hygg að öllum almenningi og þingheimi séu málsatvik ljós í þessu efni. Ég legg áherslu á það að lokum út af þessari brtt., að hún er með vilja almenn heimild fyrir ríkisstj. til að greiða þennan byrjunarkostnað í samráði við utanrrh. og hefur því ríkisstj. það í hendi sinni hvort af framkvæmdum verður. Hér er ekki um fyrirmæli að ræða af hálfu Alþingis. Ríkisstj. hefur í hendi sinni hvernig hún framkvæmir þessa heimild. Að lokum vil ég nota tækifærið, af því að hæstv. fjmrh. er hér staddur og var ekki við 2. umr. um lánsfjárlög í þessari hv. deild, og spyrja um eitt atriði sem mér er nokkur forvitni á að vita um í sambandi við lánsfjárlögin og afgreiðslu þeirra. Það mun vera gert ráð fyrir því í lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum, sem staðfesta hana, að ríkissjóður taki 3 milljarða gkr. lán til að greiða sjóðum Tryggingastofnunar ríkisins skuld, en að ríkissjóður taki jafnframt á móti 3 milljarða gkr. lán frá sömu sjóðum til að fjármagna sjálfan sig. Ég hef ekki fengið botn í hvað þarna er á ferðinni. Þetta er furðufyrirbrigði sem ég hef ekki séð áður í lánsfjárlögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hverju þetta sætir.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. þm. Lárusar Jónssonar er það rétt sem kom fram hjá honum, og ég vil staðfesta það hér, að hér er um það að ræða að ganga frá ófrágengnum skuldum Tryggingastofnunar ríkisins við nokkra sjóði sem stofnunin hefur fengið lán hjá. Eins og öllum fjvn.-mönnum er vafalaust kunnugt hefur það tíðkast um langt árabil að Tryggingastofnun ríkisins hefur fengið lán hjá nokkrum þeim sjóðum sem verið hafa í vörslu stofnunarinnar, en þessi lántaka hefur ekki átt sér stað með formlegum hætti. Það þykir við hæfi að ganga betur frá þessum málum en gert hefur verið og því er þessu hagað með þessum sérkennilega hætti. Það er sem sagt um að ræða lántöku sem í raun hækkar ekki heildarlántöku ríkisins vegna þess að það er eingöngu verið að ganga frá lánum sem þegar hafa verið tekin. Tryggingastofnunin hefur að vísu greitt vexti af þessum lánum sem tekin hafa verið hjá ýmsum sjóðum, en eftir að verðbólga varð svo mikil sem raun ber vitni eru vextir farnir að skipta meira máli og er því nauðsynlegt að ganga betur frá þessum málum þannig að viðkomandi sjóðir njóti þeirra vaxtakjara sem þeir gætu best hlotið með því að ávaxta þetta fé t. d. í Seðlabankanum. Ég vil sem sagt leggja áherslu á að það er nánast formsatriði sem þarna er á ferðinni, en raunverulega engin ný lántaka. Hv. þm. Lárus Jónsson flytur ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni brtt. á þskj. 614 þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán að upphæð allt að 20 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt sem verja skuli til greiðslu kostnaðar við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli samkv. nánari ákvörðun utanrrh. Ég vil segja það um þessa till., að þetta mál var nokkuð rætt við gerð lánsfjáráætlunar, en niðurstaðan varð sú hjá ríkisstj., að ekki þótti rétt að taka inn á þessu stigi málsins fjármagn til undirbúnings eða byrjunarframkvæmda vegna flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Um þessa framkvæmd gegnir sérstöku máli, eins og flestum hv, þm. er kunnugt. Hennar er getið sérstaklega í stjórnarsáttmála og þar er skýrt tekið fram að framkvæmdir verði ekki hafnar við flugstöð nema til komi samþykki allra stjórnaraðila. Nú er það svo, að ég hef ekki orðið var við mjög mikinn áhuga á þessari flugstöð almennt, nema hjá þeim sem hafa séða sér leik á borði að gera úr þessu eitthvert pólitískt númer. Mér sýnist að flestir þeir, sem um þetta mál hafa rætt, geri sér grein fyrir að ýmislegt er ófrágengið í sambandi við undirbúning þessa máls og ýmis atriði þess þarf að athuga nánar. En því er ekki að leyna, að einn stjórnaraðili, Alþb., hefur sérstaklega sett sig upp á móti því, að út í þessa framkvæmd yrði farið á þeim grundvelli sem um hefur verið talað. Þar ber margt til, en þó auðvitað sér í lagi það, hvernig fjármögnun þessara byggingar er háttað og hvernig fjáröflun til hennar er hugsuð. Við Alþb.-menn teljum ekki rétt að fjármögnun þessarar væntanlegu framkvæmdar, sem hlyti fyrr eða síðar að verða, - þetta er mannvirki sem fyrr eða síðar hlýtur að rísa, stórt eða lítið, í einhverri mynd, - sé vafið með beinum eða óbeinum hætti inn í hernaðarframkvæmdir Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli ellegar að afnot Íslendinga af þessari byggingu verði með sérstökum hætti takmörkuð þannig að hún sé einn daginn til afnota fyrir hugsanlega flugfarþega, en annan daginn hernaðarmannvirki ef Bandaríkjamönnum sýnist það henta eða þurfa. Við teljum að þessi bygging eigi að vera íslensk framkvæmd á vegum Íslendinga sjálfra og að endurskoða þurfi fyrri áætlanir um fjármögnun þessarar framkvæmdar. Hins vegar hef ég orðið var við það, að miklu fleiri en við Alþb.-menn telja að þessi byggingaráform þurfi nánari athugunar við. Ég verð var við að menn úr öllum stjórnmálaflokkum telja að menn þurfi að hugsa sitt ráð tvisvar áður en út í þessa byggingarframkvæmd er farið á þeim grunni sem áformað hefur verið. Sú hlið málsins snýst ekki um hvort menn eru andvígir dvöl bandaríska herliðsins í landinu eða ekki. Hún snýst ekki um hvort menn vilja tengja þessa framkvæmd fjáröflun frá bandaríska ríkinu eða ekki. Hún snýst einfaldlega um það, hvort tími sé til kominn að láta þessa byggingu rísa, hversu stór þessi bygging eigi að vera og hversu mikið eigi í hana að leggja. Eins og kunnugt er er millilandaflug yfir Atlantshafið með viðkomu á Íslandi meiri vafa undirorpið um þessar mundir en nokkru sinni fyrr. Enginn veit hvort Flugleiðir treysta sér til að halda áfram Atlantshafsflugi sínu, hvort það á eftir að vaxa á næstu árum, eins og sumir gera sér vonir um, eða hvort það á eftir að leggjast algerlega niður. Auðvitað segir það sig sjálft og þarf ekki að hugsa um það lengi, að til þess að geta metið með réttum hætti eðlilega stærð þessarar flugstöðvar verða menn að vita eitthvað um framtíðaráform Flugleiða í þessum efnum. En þau liggja einfaldlega alls ekki fyrir og munu ekki liggja fyrir fyrr en á n. k. sumri. Ég tel að áður en ákvörðun er tekin um byggingu þessa mannvirkis sé sjálfsagt að þessi byggingaráform séu lögð fyrir flugráð til umsagnar og fyrir liggi jákvætt svar frá flugráði um nauðsyn þessarar framkvæmdar. Flugráð hefur lagt á það þunga áherslu við alþm. á undanförnum árum að hraðar yrði farið í uppbyggingu flugvalla víðs vegar um land. Það hefur bent á að öryggismálum flugvalla væri þannig háttað að mjög mikil hætta væri á alvarlegum slysum vegna þess, hversu fátæklega flugvellir víðs vegar um land eru búnir, fyrir svo utan hitt, að flugvellir hér á landi eru yfirleitt ekki lagðir varanlegu slitlagi þannig að flugvélar eiga oft og tíðum á hættu að sökkva niður í fen, ef votviðrasamt hefur verið á vordögum, og flugvellir lokast oft dögum saman af þessari ástæðu. Því ber brýna nauðsyn til að leggja varanlegt slitlag á alla helstu flugvelli landsins. Raunar er það átakanlegt að millilandaflugvélar skuli ekki geta lent nema á þremur flugvöllum hér á landi án þess að eiga á hættu að vélarnar stórskemmist, þ. e. Keflavíkurflugvelli, Reykjavíkurflugvelli og Akureyrarflugvelli. Aðrir vellir eru ekki lagðir varanlegu slitlagi.

Er ekki ráðh. búinn að vera bæði samgrh. og fjmrh. í tæp tvö ár?

Jú, ég hef bæði verið samgrh. og fjmrh. og haft þungar áhyggjur af þessum málum. Ég þekki mjög vel til, hvernig ástandið í þessum málum er, og hef reynt að gera mitt besta til að þoka þessum málum fram á leið. Ég veit að ef hv. þm. kynnir sér fjárveitingar til þessara mála á undanförnum 3–4 árum sér hann að það hefur þó heldur þokast upp á við en hitt. Ég beitti mér m. a. fyrir því, að flugvallagjald rynni alfarið til uppbyggingar flugvalla víðs vegar um land, sem það gerir nú. Það er fyrst og fremst af þeirri ástæðu sem nú rennur meira fé til þessara mála en áður var. En sem sagt: Þörfin er feikileg. Hins vegar er ljóst að við Íslendingar getum ekki gert allt í einu. Við verðum að takmarka framkvæmdir hér á landi, m. a. vegna þess að við viljum ekki steypa okkur í of miklar erlendar skuldir með framkvæmdum sem við getum ekki fjármagnað af eigin fé. Þess vegna höfum við reynt að takmarka fjárfestingar- og lánsfjáráætlun eins og við höfum mögulega getað og við höfum ekki treyst á okkur til að taka allt það fé til láns í vegaframkvæmdir, í flugvallaframkvæmdir eða hafnaframkvæmdir sem við gjarnan hefðum viljað taka vegna þess að menn hafa verið sammála um að eitthvert hóf yrði að hafa á erlendum lántökum. En það er greinilegt, að þeir menn úr Alþfl. og Sjálfstfl., sem mest hafa býsnast yfir því að erlendar lántökur séu úr hófi fram á þessu ári, hugsa ekki mikið um þá hlið málsins og hafa ekki miklar áhyggjur af skuldastöðu landsins út á við þegar þetta óskabarn, flugstöðin, er annars vegar. Þá munar ekki mikið um þó að bætt sé við svo sem 20–25 milljörðum ofan á þá skuldasúpu sem fyrir er, ef það má verða til þess að hægt sé að koma þessum óskadraum þeirra fram með þeim sérkennilega hætti að vefja það inn í hernaðarframkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Ég legg sem sagt áherslu á að þetta mál þarfnast nánari athugunar. Ég held að það sé sjálfsagt að ítarleg umsögn um þetta mál fáist frá flugráði þar sem nauðsyn þessarar framkvæmdar er borin saman við aðrar framkvæmdir í flugvallamálum hér á landi. Mér er kunnugt um að flugráð hefur um þetta fjallað. Ég hef ekki séð umsögn þess og veit ekki hvort hún var ítarleg eða í stuttu máli, en það er hins vegar haft eftir einum meðlimi flugráðs í einu dagblaðanna í gær, Albert Guðmundssyni, að það sé skoðun flugráðs, að ef það mætti ráða yrðu aðrar framkvæmdir í flugmálum látnar hafa forgang. Mig grunar að nákvæmlega þessi sama sé afstaða flugmálstjóra, að hann telji ekki að hér sé um brýnastar framkvæmdir að ræða í flugmálum á Íslandi. Ég vek líka athygli á því, að þessi framkvæmd hefur ekki gengið til Samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir. Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir hefur fjallað um allar meiri háttar framkvæmdir hér á landi og hefur reynt að meta hvort vel eða illa væri staðið að framkvæmdum og hvort líklegt væri að fjárfestingin væri viðunandi arðbær og hvort væri of í lagt eða van í lagt, hvort stærð á herbergjum og salarkynnum væri með eðlilegum hætti og hvort um væri að ræða óhóflegan íburð eða ekki. Vissulega leikur á því grunur að fyrstu áætlanir um flugstöð hér á landi hafi verið með því marki brenndar, að það hafi verið um allmikinn íburð að ræða. Ég hef ekki séð seinustu áætlanir í þessum efnum. Ég hef ekki séð þær teikningar eða þau plön, sem þarna er um að ræða, og get því ekki um það dæmt, hvort þarna hefur orðið veruleg breyting. En auðvitað segir það sig sjálft, að um þessa framkvæmd hlýtur að verða fjallað af Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir eins og fjallað hefur verið um aðrar framkvæmdir. Ég tel að þó að það hafi nokkuð verið gagnrýnt að bygging útvarpshúss hafi tafist í meðförum Samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir megi þó nefndin eiga það, að hún fór mjög rækilega yfir þær framkvæmdaáætlanir. Það er áreiðanlegt, að með þeirri „krítísku“ yfirferð, sem átti sér stað í nefndinni, voru sniðnir af því húsi ýmsir vankantar sem hefðu kostað skattborgara landsins og útvarpsnotendur óhæfilega mikla fjármuni.  Hv. þm. Lárus Jónsson lét þess getið áðan, að það væri þó einn kostur við þessa flugstöðvarbyggingu sem ekki þyrfti að draga í efa og ætti að taka af skarið um að í þessa byggingu ætti að ráðast, og það væri að hún væri arðbær. Ég held að ég hafi skrifað það rétt upp eftir honum, að þessi stöð væri einkar arðbær og skilaði því fjármagni til baka sem í hana væri lagt. Það er svo sem von að hv. þm. haldi þessu fram úr því að hann er búinn að kynna sér þetta mál svo vel og hefur m. a. lesið Tímann daglega, eins og mönnum ber að sjálfsögðu að gera, en í fyrirsögn í Tímanum á sunnudaginn var er einmitt aðaláherslan lögð á að samkv. rekstraráætlunum um þessa framkvæmd sé þetta mannvirki seta muni skila ríkissjóði og skattgreiðendum talsverðum arði. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að eyða tíma hv. Alþingis í að fjalla um þennan þátt málsins, svo villandi sem frá þessum þætti málsins hefur verið greint, því að það er greinilegt að það eru fleiri en hv. þm. Lárus Jónsson sem vaða í villu og svíma um raunverulega rekstrarafkomu þessarar byggingar. 16. des. s. l. mun byggingarnefnd flugstöðvar hafa óskað eftir því við fjárlaga- og hagsýslustofnun að gerð yrði áætlun um rekstur ráðgerðrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég vil taka það fram hér, að ég vissi ekki um þessa beiðni og raunar vissi ég ekki um, að þetta verk væri til vinnslu í fjárlaga- og hagsýslustofnun, og hafði raunar ekki hugmynd um þessa áætlunargerð fyrr en ég las Tímann á sunnudaginn var. En núna fyrir hádegið barst mér í hendur skýrsla sem unnin var fyrir utanrrn., og þar kemur glöggt fram hvernig rekstur þessarar stofnunar er áætlaður. Auðvitað er það um þennan rekstur eins og allan annan rekstur, að hann er byggður á ákveðnum forsendum. Ég geri og ráð fyrir að þeir, sem tóku að sér þetta verk, hafi haft samráð við utanrrn. um þær forsendur sem áætlunargerðin er byggð á. Þegar rekstraráætlunin er gerð er miðað við að lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli og tekjur af þeim renni til flugstöðvarinnar. Það er rétt að upplýsa það hér, að fram að þessu hafa lendingargjöld runnið í ríkissjóð. Ríkissjóður mundi því verða af þeim tekjum sem þar um ræðir, en þessi gjöld hafa að sjálfsögðu staðið undir þeirri margvíslegu þjónustu sem Keflavíkurflugvöllur veitir, m. a. kostnaði við rekstur flugumferðarstjórnar þar. Það er því ljóst að væri lendingargjaldið alfarið tekið til að kosta rekstur flugstöðvarinnar mundi ríkissjóður missa samsvarandi tekjur úr sínum kassa og það kæmi þá fram í halla á ríkissjóði sem því næmi. Í öðru lagi er reiknað með því í þessari áætlun, að svokallaður flugvallaskattur, sem inn kemur á Keflavíkurvelli, renni allur til rekstrar flugstöðvarinnar. Nú rennur allur flugvallaskattur, sem inn kemur á Keflavíkurflugvelli, til byggingar flugvalla víðs vegar um land, til uppbyggingar flugbrauta og til að kaupa öryggistæki á þessa flugvelli. Það er ljóst að ef þessi tekjustofn yrði af tekinn yrði alger stöðvun í flugvallaframkvæmdum víðs vegar um land, nema ríkissjóður legði fram jafnháa upphæð í staðinn. Það er því ljóst að þessi hluti rekstrargjaldanna er einfaldlega tekinn úr ríkissjóði. Báðir þessir þættir eru teknir úr ríkissjóði. Í rekstraráætluninni kemur fram, að ef þessir tekjuliðir eru frá dregnir ásamt þriðja tekjuliðnum, sem ég hafði ekki nefnt, þ. e. nettótekjum Fríhafnarinnar, verður ágóðinn af rekstri þessarar stöðvar orðinn harla miklu minni en ella væri eða 216 þús. Bandaríkjadollarar í staðinn fyrir 2 millj. 777 þús. Bandaríkjadollara ef hinar upphæðirnar væru meðtaldar. Þriðji tekjuliðurinn, sem ég nefndi nú seinast, þarfnast kannske nánari skýringar einnig nettótekjur Fríhafnarinnar. Hvert renna þær sem stendur? Jú, nettótekjur Fríhafnarinnar renna nokkurn veginn allar til Ferðamálaráðs og þessar tekjur námu allverulegum upphæðum á seinasta ári. Því miður hef ég ekki fjárlögin hérna fyrir framan mig, en ég mundi giska á að á seinustu tveimur árum hafi þessi upphæð numið 150–200 millj. kr. á ári eða upphæð sem er einhvers staðar þar ekki allfjarri. Það er því alveg nákvæmlega eins með þennan væntanlega tekjustofn flugstöðvarinnar, að ef hann er tekinn af þeim aðila, sem hann hefur haft, mundi meiri parturinn af starfsemi Ferðamálaráðs falla niður ellegar ríkissjóður yrði að fjármagna þann þáttinn með öðrum hætti. En þá á ég ótalinn þann þáttinn í þessari rekstraráætlun sem skekkir hana meira en nokkuð annað, en það er fjármagnskostnaðurinn. Það vill nefnilega svo merkilega til, að í þeim tölum, sem birtar hafa verið opinberlega um þessa rekstraráætlun flugstöðvar, er alls ekki reiknað með einni einustu krónu í fjármagnskostnað, ekki einni einustu krónu, og fara menn þá að skilja hvernig í ósköpunum á því getur staðið að þessi flugstöð er talin skila hagnaði eins og það hefur verið reiknað út. Það er sem sagt einfaldlega sleppt algerlega þeim útgjaldapóstinum sem langstærstur er.

Ráðh. hlýtur að vita að þetta er alltaf gert varðandi opinberar byggingar.

Ég viðurkenni að þegar byggðir eru skólar og ýmsar framkvæmdir eru gerðar er út af fyrir sig ekki reiknað með að um sé að ræða vaxtakostnað vegna þess að ríkið greiðir upphæðina á því ári sem framkvæmdin á sér stað, hún er afskrifuð í einu lagi, hún er greidd af fjárlögum í einu lagi. En það dettur víst ekki einum einasta þm. hér í hug að þessi framkvæmd verði greidd með beinu framlagi úr ríkissjóði. Ég spyr þá bara: Hvar á að taka það fé, 15–20 milljarða gkr. eða álíka fjárhæð og rennur til allra vegaframkvæmda í landinu á einu ári? Nei, auðvitað er ljóst að þessi framkvæmd mun ekki eiga sér stað nema tekið verði erlent lán í því skyni. Raunar er þegar ljóst af byrjuninni að hér er ekki lagt til framlag úr ríkissjóði, heldur lántaka í þessu skyni upp á 20 millj. nýkr. eða 2 milljarða gkr. Ég vek á því athygli að þegar fjárlaga- og hagsýslustofnun sendi frá sér þessa skýrslu til utanrrn. mun hafa verið vakin sérstök athygli á því, að fjármagnskostnaður væri ekki með talinn, og gert var ráð fyrir því, að við nánari athugun þessa máls yrði það reiknað út, þegar upplýsingar lægju fyrir um hvað þetta mannvirki ætti að kosta, hver fjármagnskostnaður hugsanlega gæti orðið, en það hefur ekki verið gert í þeim tölum sem sendar hafa verið út. Þess vegna eru þær jafnstórlega villandi og raun ber vitni. Ég vil í þessu sambandi benda á að ef Íslendingar eiga að taka lán upp á 15 milljarða kr. í þessu skyni, sem er sennilega lágmarksupphæð, líklegt að um yrði að ræða miklu hærri fjárhæð, og eiga að greiða síðan vexti, sem við skulum hafa eins lága og við hugsanlega getum nefnt, þ. e. 13% vexti af erlendu láni, - vextir af erlendum lánum sem við höfum tekið hafa oft verið talsvert hærri en þetta, - þá eru vextir á hverju ári, bara vextirnir á hverju ári af þessari upphæð, til að byrja með 2 milljarðar ísl. gkr. Og ef við gerum ráð fyrir að rekstrarafgangurinn sé, eins og fram kom í fréttum hér seinast, 140 millj. og þegar þessi kostnaðarliður hefur verið tekinn með í reikninginn er sem sagt beinn halli á rekstri þessarar byggingar um 1860 millj. gkr. á hverju ári. Þetta eru staðreyndir málsins. Ég held að ekki fari á milli mála að hér er um svo gífurlega stórar fjárhæðir að ræða að menn hljóta að hugsa sig um tvisvar áður en þeir ákveða að fara í svo mikla framkvæmd. Þeir verða að vera sannfærðir um að byggingin verði að vera svo stór sem lagt er til, þeir verða að vera sannfærðir um að ekki verði stórbreytingar á flugi yfir Atlantshaf á næstu árum og þeir verða helst að vita hvernig þeir ætla að fjármagna bygginguna, a. m. k. þann hluta sem þeir leggja sjálfir til að Íslendingar greiði. Við Alþb.-menn teljum það lítt sæmandi að framkvæmd, sem í raun á að vera fyrst og fremst í þágu Íslendinga sjálfra, sé hrært saman við hernaðarframkvæmdir erlendrar þjóðar, en það er mál út af fyrir sig. Ég tel að hin rökin, sem ég hef hér fært fram, ættu að vera nægilega sannfærandi fyrir menn, hvort sem þeir eru andstæðingar hersetunnar eða ekki, svo að þeir sjái að hér er um að ræða framkvæmd sem ekki er tímabær.



Herra forseti. Í brtt., sem hér er til umr., er aðeins um að ræða heimild til lántöku. Ég hef í ríkisstj. áskilið mér rétt til að fylgja slíkri brtt. ef fram kæmi, og hefur þessi afstaða mín verið bókuð í gerðabók ríkisstj. Þó að þessi lántökuheimild verði samþykkt gilda ákvæði stjórnarsáttmálans eftir sem áður þannig að framkvæmdir geta ekki hafist nema fyrir liggi samþykki allra ráðh. Það er minn skilningur að lántökuheimild þessi verði ekki notuð nema að fengnu samþykki allrar ríkisstj. Samþykkt þessarar till. brýtur því ekki í bága við stjórnarsáttmálann að einu eða neinu leyti.  Sú fjárhæð, sem um er að tefla í þessari lántökuheimild, er að mínu mati óþarflega há. Það er vafasamt að framkvæmdir við byggingu nýrrar flugstöðvar geti hafist á þessu ári að nokkru ráði, jafnvel þó að allt félli nú í ljúfa löð, samþykkt væri að nota lántökuheimildina af öllum ráðh. og samþykkt væri að hefja framkvæmdir. Þess vegna hefði þessi fjárhæð gjarnan mátt vera miklu lægri.

Því lægri, því betra.

Því lægri, því betra. Lengi er von á einum. - Það, sem ég tel aðalatriðið við þessa tillögugerð og samþykkt hennar, er að með því sýnum við lit, með því sýnum við áhuga og vilja í þessu máli. Það liggur þó fyrir að Bandaríkjaþing hefur samþykkt fjárveitingu í þessu skyni. Sú fjárveiting fellur niður ef ekki er farið að fást við framkvæmdir að einhverju ráði 1. okt. 1982. Ég held þess vegna að fyrir málið og vegna þess sem þarf að vinna að þessu máli á eftir, ef eitthvað verður hugsað til þess að gera í þessu, hefði verið gott að fá fram heimild til nokkurrar fjárhæðar, ekki svo stórrar að hún þyrfti að setja lánsfjáráætlun úr böndum, en væri þó vottur þess að við vildum og ætluðum að fara í þessa framkvæmd. Það tel ég aðalatriðið. Á þetta lagði ég mjög mikla áherslu í ríkisstj. og tók fram, að þó að ég setti þar fram ákveðna upphæð væri ég til samkomulags um hverja aðra og lægri fjárhæð. En það var ekki hlustað á það. Þess vegna er nú komið sem komið er, að þessi till. er komin hér fram. Stundum fer það svona þegar menn hlusta ekki á varnaðarorð. Mér er ljóst að erfitt er á þessu stigi að ætla að bæta verulega við lánsfjáráætlun. En ég tel að það hefði mátt stilla þessari lántökuheimild það í hóf að hún hefði ekki þurft að setja lánsfjáráætlun úr neinum skorðum, auk þess sem þetta er aðeins heimild, eins og ég sagði, sem ekki er séð enn þá hvort notuð verður af því að samþykki allra ráðh. þarf til.

Heimildin er nú aðeins allt að 20 millj. kr.

Já, það er „allt að“. Það er ekkert bundið við ákveðna upphæð. En það er blærinn á till. Það hefði kannske farið betur í menn ef þessi hámarksupphæð hefði verið örlítið lægri, en því er náttúrlega auðvelt að breyta ef vilji er fyrir hendi til samkomulags. Satt að segja hélt ég í gær, að þegar 3. umr., sem þá átti að fara fram þegar í stað, var frestað væri það gert í því skyni að leita samkomulags um þetta mál.

Var henni ekki frestað vegna þess að ráðh. hafði augljóslega komist að samkomulagi við stjórnarandstöðuna?

Nei, samkv. yfirlýsingu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar í útvarpinu í gær var þessi frestun vegna þess að hann taldi að það þyrfti að tryggja afstöðu stjórnarliða.  Mér kom þessi yfirlýsing spánskt fyrir sjónir, ég verð að segja það. Ég kannast að vísu við það, að í stjórnarskránni stendur að þm. séu eingöngu bundnir við sannfæringu sína. Hins vegar stendur þar ekkert um að þm. eigi að fara eftir fyrirmælum hv, þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Hvað sem aðrir gera nú í því efni mun ég ekkert fara eftir fyrirmælum hans.

Ykkur hefur nú aldrei komið vel saman, Ólafur.

Nei, en það gæti batnað, samkomulagið, ef hann tæki svolítið skynsamlegar á málum í framtíðinni. En hv. þm. er ekki hér og ég ætla ekki að fara að ræða frekar við hann um þetta. Auðvitað liggur það fyrir, að Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu á sínum tíma, 1974, að þeim samningum sem unnið hefur verið eftir síðan um byggingu nýrrar flugstöðvar. Það verður þess vegna að ætla að þessir flokkar hafi ákveðna skoðun í þessum efnum.  Ég held að það verði varla dregin í efa nauðsyn á því að fá nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Sú flugstöð, sem þar er nú, var byggð árið 1948 og voru þá ekki ætlaðir lengri lífdagar en í hæsta lagi 20 ár. Það hefur að vísu verið tjaslað við hana nokkrum viðbótum, það hafa fram farið á henni viðbætur, en ég held að flestir, sem fara um þarna, hljóti að vera sammála um það, þrátt fyrir þá viðleitni sem hefur verið til að bæta aðstöðuna þar, að hún sé allsendis ófullnægjandi, auk þess sem hún er af öllum, sem til þekkja, talin hættuleg vegna þess að ef þarna kviknaði í er því miður hætt við að það gæti hlotist mikið slys og ógæfa af. Þó er þetta ekki aðalatriðið, heldur hitt, að bygging nýrrar flugstöðvar er algert skilyrði, alger forsenda fyrir því, að aðskilnaður á milli varnarliðsstarfseminnar og farþegaflugs geti átt sér stað. Ég hefði talið að það væri brennandi áhugamál flestra Íslendinga að þessi aðskilnaður gæti átt sér stað. Sú var tíðin að svo var.

Á aðeins að skilja á milli?

Við skulum vona að framtíðin verði þannig að það þurfi ekki að hafa hér varnarlið. En þó að ég t. d. hafi út af fyrir sig mikla samúð með við skulum segja óskhyggju herstöðvaandstæðinga held ég að það sé ekki raunsætt eins og er að gera ráð fyrir að varnarliðið fari á brott. Ég held að það verði hér eitthvað áfram, - og því ekki þá að búa eins vel að þessu og hægt er? Menn hafa talið, og sjálfsagt ekki að ástæðulausu, að ýmis óheppileg áhrif stöfuðu af því að hafa erlent varnarlið í landinu og hafa þar umgang um. Þá held ég að þeir hinir sömu hljóti að hafa mikinn áhuga á að skilja þarna á milli. Það er ekkert skemmtileg aðkoma á flugvöll að þurfa að aka í gegnum herstöð. En ef þessi flugstöð yrði byggð þar sem henni er ráðgerður staður er gert ráð fyrir að flugvöllurinn með varnarliðsstarfseminni verði algerlega afgirtur og skilið þar á milli. Til skamms tíma þurftu menn að fara í gegnum hlið þarna, þegar keyrt var til flugstöðvarinnar, og í því hliði voru hermenn. Ég hef nú fengið því til vegar komið að hermennirnir fóru og íslenskir lögreglumenn komu alfarið í staðinn. Ég hef hvergi séð þess getið. Það virðist ekki hafa vakið mikla athygli. Menn virðast hafa haft áhuga á einhverju öðru í sambandi við þessi mál en þvílíku. Þess vegna tel ég að það liggi alveg ljóst fyrir, að það er mikil nauðsyn á því að byggja þarna þessa flugstöð. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það hérna. Það gefst sjálfsagt tími til þess að ræða þessi mál öll nánar síðar og gera sér þá grein fyrir þeim. Hönnun flugstöðvarbyggingar er lokið nú og kostnaðaráætlun liggur fyrir miðað við janúarmánuð s. l. og það hafa verið fengnar álitsgerðir aðila, m. a. flugráðs. Álitsgerð flugráðs var auðskilin. Hún hefur þann kost fram yfir ýmsar aðrar álitsgerðir að hún er gagnorð eða fyllir ekki margar blaðsíður. En hún segir alveg það sem flugráð vill segja. Það mælir með þessari flugstöðvarbyggingu, en hefur þann fyrirvara á, að hún eigi ekki að hafa forgang umfram aðrar framkvæmdir varðandi flugmál. Það er alveg rétt, að ástand í flugmálum hér á landi er sjálfsagt ekki nógu gott. Þrátt fyrir að það hafi verið unnið stórvirki í þeim málum í raun og veru er náttúrlega óskaplegt að hlusta á það hér hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. samgrh. að öryggismál á sumum þessara flugstöðva séu í ólagi. Ég tel ekki að það ætti að vera mikið átak að koma öryggismálum á þessum flugstöðvum í sæmilegt lag. Það er ekki vansalaust fyrir Alþingi, fyrir fjárveitingavaldið, að ganga ekki frá þeim málum svo að í lagi sé. Einhverju er nú eytt í annað eins. Maður er furðu lostinn að heyra slíkar yfirlýsingar, að öryggismál flugvalla skuli vera látin í ólagi. Hitt er ljóst, að ástand flugvallanna er ekki gott. Því er mjög víða ábótavant og aðbúnaður að farþegum víðs vegar um landið á þessum flugvöllum er ófullnægjandi.

Batnaði samt með þessum 20 millj.

Já, ef valið væri þarna á milli, en svo er ekki og er engin áætlun uppi um að verja 20 millj. til endurbóta á flugvöllum úti á landi eða til umbóta í öryggismálum þar. Það er ekki sá valkostur sem hér er um að ræða. Hitt er annað mál, að það mætti gjarnan hafa í huga í þessu sambandi og í framhaldi af því, sem hæstv. fjmrh. var að tíunda, þá tekjupósta sem kæmu til ríkissjóðs og annarra ágætra þarfa á Keflavíkurflugvelli, og væri ekkert ófróðlegt dæmi að gera það upp 10, kannske 20 ár aftur í tímann, hverjar tekjur hefðu verið af Keflavíkurflugvelli og flugumferðinni þar, og athuga hvaða hlutfall væri á milli þeirra tekna og þess sem hefur verið varið til flugmála hér á landi. Ætli það mundi þá ekki koma í ljós að tekjur af þessum eina flugvelli, Keflavíkurflugvelli, hefðu farið langt í það að standa undir því sem gert hefur verið á öðrum flugvöllum hér á landi. Þetta er rannsóknarefni. Það hefur enn fremur verið fengin rekstraráætlun frá fjárlaga- og hagsýslustofnun. Ég var nú dálítið hissa á þeim ummælum sem hæstv. fjmrh. lét falla um það. Hann taldi að þetta hefði verið unnið án þess að honum væri nokkuð kunnugt um, ekkert samband hefði verið haft við sig o. s. frv. Ég er að vísu ekki kunnugur þarna í fjmrn., en hitt veit ég, að fjárlaga- og hagsýslustofnun heyrir alfarið undir fjmrh. Það vekur nokkra undrun mína, þegar ég veit að hann er duglegur maður, að hann skuli ekki fylgjast betur með starfi þessa annars síns ráðuneytis en svo, að þetta verk sé unnið án þess að hann hafi hugmynd um það. Þær aðfinnslur eða gagnrýni sem hann hafði uppi á þessa rekstraráætlun held ég að séu alveg ómaklegar í sjálfu sér. Það er ekki reynt að villa neinum sýn í þessari rekstraráætlun. Það er tekið fram skýrum stöfum þar, að ekki sé reiknað með fjármagnskostnaði. Það er algild regla að slíkt er ekki gert. Ég held að hæstv. fjmrh., sem var samgrh. í mars 1979, hafi látið gera af einhverjum ástæðum rekstraráætlun um nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Það var áreiðanlega ekki fjármagnskostnaður tekinn til greina. En aðalatriðið er að ekki er farið í neinar felur með þetta og skýrslan er alveg glögg að þessu leyti. Hún villir ekki á sér heimildir að þessu leyti. Það er óskaplegur misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að utanrrn. hafi gefið hagsýslustofnuninni einhverjar forsendur sem hún ætti að fara eftir. Það er mér alveg óhætt að fullyrða að ekki hefur komið til mála, enda hygg ég að hann ætti að þekkja þessa ágætu stofnun, sem undir hans stjórn vinnur, það vel að honum sé ljóst að hún lætur ekki fela sér verk þannig að henni séu gefnar þær forsendur sem hún á að fara eftir. Það er alveg fráleitt. Hún hefur haft algerlega frjálsar hendur um þetta verk og unnið það með þeim hætti sem hún hefur talið rétt vera og við eiga. Hitt er alveg rétt, að þó að búið sé að ganga frá hönnun er margt eftir ógert í þessu sambandi og það er margt sem þarf að vinna áður en til framkvæmda getur komið. En það er náttúrlega sumpart verk sem ekki er hægt að fara að vinna og ekki er nein skynsemi í að fara að vinna nema maður viti hvert er stefnt í þessum efnum. Þess vegna er það aðkallandi að ríkisstj. geri það upp sem fyrst, hvert hún ætlar að stefna í þessum efnum. En eins og ég sagði: Það er margt sem er eftir að vinna þó að hönnunin sé frá og það tekur sinn tíma og þess vegna er ekki víst hversu mikið verður hægt að vinna á þessu ári þó að lán væri tekið. Þó þykir mér líklegt að hægt væri að vinna eitthvað að jarðvinnu, vegagerð og því um líkt, að undirbúa. Hæstv. fjmrh. talaði mikið um að hann vildi ekki að þetta væri vafið inn í neinar hernaðarframkvæmdir. Ég lít þannig á að ekki sé verið að vefja þetta inn í neinar hernaðarframkvæmdir. Hann gat þess, að hann hefði ekki séð nýjustu teikningar af þessu. Úr því er hægt að bæta. Þá hygg ég að það komi alveg greinilega fram, að ekki er í þessari byggingu gert ráð fyrir neinni annarri starfsemi en tilheyrir flugstöðvarbyggingu. Það olli hneykslun hjá honum að það væri fenginn einhver stuðningur við þessa framkvæmd hjá Bandaríkjamönnum. Ég get ekki tekið undir þá hneykslun. Ég tel ekkert óeðlilegt við það. Þetta er framhald og til fullnustu á þeim samningi sem gerður var 1974 um aðskilnað á milli starfsemi varnarliðsins og starfsemi farþegaflugs. Til þess að sá samningur verði framkvæmdur er ekki nema eðlilegt og sanngjarnt að Bandaríkjamenn leggi fram sinn skerf. Það gera þeir líka ríflega eða eru tilbúnir að gera það af því að þessi vandi stafar nú einu sinni af því, að við höfum varnarliðið hér. Það er sú staðreynd sem er verið að ganga út frá í þessu máli. - Satt að segja höfum við tekið á móti fjármunum til uppbyggingar á Keflavíkurvelli, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, í stærri stíl en þetta. Þar er t. d. um að ræða lengingu á flugbraut sem gera á Keflavíkurflugvöll að fyrsta flokks alþjóðlegum millilandaflugvelli. Og flugturninn er engin smáframkvæmd. Þessar framkvæmdir voru að öllu leyti kostaðar af bandarísku fé. Menn geta haft misjafnar skoðanir á því, en ég tel að þeir, sem virkilega hafa áhuga á því að fram fari aðskilnaður þarna á milli hernaðarumsvifa og farþegaflugrekstrar, ættu ekki að vera andstæðir því, að Bandaríkjamenn legðu eitthvað í þetta. Ég sé ekki að það sé neitt ósiðrænt við það. Og auðvitað er þetta og verður að öllu leyti íslensk framkvæmd þó að það verði lagt í þetta bandarískt fé að nokkru leyti. Það er beinlínis gert ráð fyrir því í þeim samningi sem gert er ráð fyrir að verði gerður áður en framkvæmdir geta hafist. Þar mun það verða tekið fram berum orðum að flugstöðin sé algerlega íslensk eign og Íslendingar verði að sjá um viðhald hennar eingöngu framvegis. Þannig er ekki neinn vafi á því, að þarna er um íslenska framkvæmd að ræða - sérlega íslenska ef borið er saman við flugturninn t. d. og lengingu lendingarbrauta og ljós á lendingarbrautum sem gera, eins og ég sagði, Keflavíkurflugvöll að því sem hann er, ágætum millilandaflugvelli. Hinu er svo ekki að neita, að aðalvandinn, sem er við að fást í sambandi við þetta mál, ef menn vilja ræða um það í alvöru og með rökum, en ekki samkv. einhverjum fyrir fram gerðum tilfinningum, er óvissan sem ríkir í millilandaflugi. Því verður ekki neitað, að hún getur sett hér strik í reikninginn, og auðvitað verður að hafa vakandi auga á því á þessu ári, hver þróunin verður í þeim efnum. Engum dettur annað í hug. Flestir munu nú hugsa sér að þarna verði millilandaflugvöllur og eitthvert millilandaflug hljóti alltaf að verða á milli Íslands og annarra landa. En hvað um það, það getur vel verið að það sé tilefni til að skoða þetta nánar. Ég held að það sé ekki hægt að segja að þessi flugstöðvarbygging sé, eins og hún liggur fyrir núna og eins og hún hefur verið takmörkuð, óhæfilega stór, og ég held að ekki sé hægt að segja að óhæfilegur íburður sé í henni. Það breytist náttúrlega ákaflega mikið aðstaða frá því sem er í núverandi flugstöð, t. d. aðstaða fyrir starfsfólk. Hún verður allt önnur. Hún er nánast engin í núverandi flugstöð. Og það verður allt rýmra en nú er. En ég efast um að það sé raunhæft að gera ráð fyrir að hægt sé að hafa flugstöðina minni en þarna er gert ráð fyrir. Það sjá menn betur þegar menn kynna sér teikningar af þessu. Hitt er annað mál, að það hefur verið lagt nokkuð í útlit þessarar byggingar. Ég tel þetta verða mjög fallega byggingu ef hún rís einhvern tíma. Það er ekki sama hvernig sú bygging er sem menn fyrst koma í er þeir koma til landsins.

Eða fara síðast frá.

Ég neita því ekki, að lagt hefur verið nokkuð í þetta. Það getur vel skeð að talsverður kostnaðarauki liggi í þessu útliti. En hitt er það, að ef því ætti að breyta og ætti að teikna upp flugstöð á ný, einhvern kassa, eins og menn sums staðar sjá, og síðar er svo klesst öðrum kassa utan á, þá mundi þurfa að fara að teikna þetta og hanna alveg upp á ný. Það yrði líka kostnaður því samfara. Vissulega er það svo, að hafa verður vakandi auga á hver framvindan er í okkar millilandaflugmálum og það getur verið óhjákvæmilegt að horfast í augu við staðreyndir í þeim efnum, en það er náttúrlega ekki lokað fyrir það á neinn hátt þó að svona till. verði samþykkt. Það getur verið gott að hafa hana ef til hennar þyrfti að taka að einhverju eða öllu leyti. Það vil ég svo undirstrika að lokum, að ég hef verið til samkomulags um hvaða fjárhæð þarna yrði sett. Ég er til samkomulags um það. Mér finnst að menn ættu að sýna samkomulagsvilja í þessu og fallast á að það yrði tekin inn einhver hófleg lántökuheimild í þessu skyni sem ekki færði lánsfjáráætlunina neitt úr skorðum. Það finnst mér að hæstv. fjmrh. ætti líka að gera, því að hann sagði það nú og lýsti þeirri skoðun sinni, að fyrr eða síðar mundi þarna rísa ný flugstöð. Má kannske segja að það þurfi ekki mikinn spámann til þess að segja það, en samt sem áður sagði hann „fyrr eða síðar“.  Nei, fyrr eða síðar mun hún rísa. Hún rís ekki á meðan hv. Alþb.-menn eru í stjórn nema með þeirra vilja. Það hafa þeir tryggt sér. Það liggur fyrir í stjórnarsamningnum. Engum manni og allra síst mér dettur í hug að fara að reyna að hagga við honum. En kannske hún rísi ekki fyrr en þeir eru farnir úr stjórn.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að gera aths. við málflutning utanrrh. Ég hef gert hér fyrst og fremst grein fyrir því við þessa umr. hvers vegna framlag til flugstöðvarbyggingar var ekki tekið inn á lánsfjáráætlun. Ég hef fært fram þau rök, sem ég held að tali fyrir sig sjálf, og sé ekki ástæðu til að endurtaka þau. Utanrrh. hefur gert grein fyrir sínum sjónarmiðum og við eigum vafalaust síðar kost á að skiptast frekar á skoðunum um þetta mál. En vegna þess að utanrrh. upplýsti menn hér um, að hann hefði gert sérstaka bókun um þetta mál í ríkisstj., og sagði, að hann hefði látið bóka það eftir sér að hann áskildi sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. um framlög til flugstöðvar sem hugsanlega kæmi fram hér í þinginu, vil ég upplýsa það í framhaldinu, að eftir að sú bókun hafði verið gerð lýsti ég því yfir, að vegna þeirra ákvæða í stjórnarsáttmálanum, sem allir þekkja, væri það skýlaust brot að okkar dómi á samstarfssamningi flokkanna ef einn ráðh. í þessari ríkisstj. gengi í lið með stjórnarandstöðunni til að knýja fram milljarðaútgjöld sem ríkisstj. hefði ekki samþykkt að standa að. - Þetta vildi ég að kæmi fram í framhaldi af þessum upplýsingum um bókun í ríkisstj.



Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir og er flutt af Lárusi Jónssyni og mér, er til komin vegna þess að okkur er ljóst að ekki má dragast öllu lengur að taka ákvörðun í þessu máli. Það er svo, að menn hafa valið þann kostinn að reisa þessa byggingu í samvinnu við Bandaríkjamenn sem koma til með að þurfa að hafa aðstöðu þarna um einhvern tíma. Þeir hafa boðist til að leggja í þessa framkvæmd 20 millj. dollara, en hún mun alls kosta rúmlega 43 millj. dollara. Það er ekki aðeins að þessi upphæð standi til reiðu, heldur hafa þeir boðist til að kosta alfarið framkvæmdir við flugvélastæði, eldsneytisafgreiðslu og vegi að byggingunni sem nemur um 25 millj. dollara, þannig að það er nokkurs virði að við sýnum lít á því að hefja þessar framkvæmdir. Hér er um að ræða framkvæmd við byggingu sem verður höfuðsamgöngumiðstöð landsins næstu áratugi og bætir úr brýnni þörf, vegna þess að sú flugstöð, sem nú er fyrir, er allsendis ófullnægjandi, ekki aðeins hvað varðar aðbúnað starfsfólks, heldur líka er niðurlægjandi að þurfa að búa við það að vera með flugstöðina inni á miðju varnarliðssvæðinu. Því er ekki að leyna, að við eigum allmikla von í því, að framsóknarmenn styðji þessa tillögu. Alþfl.-menn gera það allir og hv. þm. Lárus Jónsson hefur lýst yfir að sjálfstæðismenn geri það einnig. Framsóknarmenn gerðu ályktun á miðstjórnarfundi sínum nú um helgina þar sem þeir bentu á nauðsyn þess að aðskilja herlíf og þjóðlíf, eins og þeir kölluðu það, þannig að ég vænti þess, að ~eir verði með. Úrtölumenn hafa í Þjóðviljanum og á fleiri stöðum reynt að bera saman nauðsyn þess að ljúka innlendri flugvallagerð og svo aftur þessu. Ég tel, að sá samanburður sé í raun alveg út í hött og sé ekki rök gegn því, að flugstöðin verði byggð. Í samanburði, sem gerður er í Þjóðviljanum í dag, er reiknað með því alfarið að þetta sé kostað af íslenska ríkinu, en þess ekki getið, að við eigum kost á þeim fjármunum frá Bandaríkjunum er ég hef tilgreint. Hinir ýmsu aðilar hafa fjallað um flugstöðvarbygginguna og m. a. flugráð. Í samþykkt, sem það gerði, mæla ráðsmenn með því að ráðist verði í framkvæmdir - eða eins og þeir segja, með leyfi forseta: „Flugráð mælir með að stefnt verði að byggingu nýrrar flugstöðvar og þannig bætt öll aðstaða fyrir flugfarþega og starfslið á flugvellinum.“ Ráðuneyti Ragnars Arnalds hefur gert áætlanir um þessi mál og unnið vel og dyggilega að undirbúningi. Allt mælir með því að við tökum ákvörðun einmitt nú. Ég trúi ekki öðru en Alþb.-menn sjái sig um hönd. Þeir hafa sætt sig við ýmsar framkvæmdir sem Bandaríkjastjórn hefur alfarið kostað, eins og t. d. lengingu flugbrautar, þar sem látið var við það sitja að gera bókanir í ríkisstj. og ekki annað gert. Ýmislegt annað mætti til tína, en sú röksemd, að ekki megi gera þetta í samvinnu við Bandaríkjamenn, stenst ekki á meðan menn una við framkvæmdir eins og t. d. flugbrautarlenginguna. Ég hef heyrt það á framsóknarmönnum hér í deildinni, að þeim þyki ekki varlegt að beygja kommana meira en þeir hafi gert. Þeir framsóknarmenn telja sig hafa fengið tryggingu fyrir því, að umræddir olíutankar verði byggðir. Svo er málum háttað, að framkvæmdir þar syðra eru meiri núna en oft áður. Þeim framsóknarmönnum óar við því að vísu að beygja kommúnista öllu meira, en ég held að það sé alveg tímabært að taka ákvörðun hvort sem þeim líkar betur eða verr. Um framtíð Flugleiða, sem rætt var um hér áðan, veit náttúrlega enginn að fullu, en sú óvissa, sem þar ríkir, er ekki rök fyrir því að fresta þessari byggingu. Þessi bygging hlýtur að koma og við verðum að taka ákvörðun til þess að missa ekki af því fé sem til reiðu er nú þegar. Sú flugstöð, sem nú á að byggja, hefur verið margendurhönnuð, ef svo mætti segja, og er nú í minnsta lagi. Síðasta endurhönnun gekk aðallega út á það að gera allt umhverfi stöðvarinnar nöturlegra en það ella hefði orðið, en búið er að koma kostnaði niður í það lágmark sem hugsanlegt er. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir ágætar viðtökur við þessari till. og vænti þess, að aðrir framsóknarmenn fylgi í fótspor hans. Við megum ekki láta úrtölumenn og fulltrúa afturhaldsins í landinu, sem í dag og síðustu árin hefur verið í gervi Alþb., stjórna því hvernig farið er að þessum málum. Við verðum að hafa þor til þess að taka ákvarðanir, þegar réttur tími er, og láta úrtöluraddir afturhaldsmanna sem vind um eyru þjóta. Því er það von mín, að sem allra flestir dm. samþykki þessa till. þannig að hægt verði að hefja framkvæmdir sem allra fyrst.



Herra forseti. Það hafa orðið lengri og að sumu leyti sögulegri umr. um þessa till. en mér bauð í grun þegar við fluttum hana. Það er út af fyrir sig gott eitt um það að segja, að hæstv. ráðherrar hafa tjáð sig um þetta mál í nokkuð löngu máli. Þó bregður nokkuð nýrra við. Í gær var mjög nauðsynlegt að lánsfjárlögin gengju út úr þessari hv. deild þá þegar og með miklum hraða og óvenjulegum, en nú er tími til langra umr. um þessa till. sem er í raun ekkert annað en almenn heimild til hæstv. fjmrh. og ríkisstj. um að hann, ef honum býður svo við að horfa, taki lán til að greiða byrjunarkostnað við þetta mannvirki sem búið er að vera jafnlengi í undirbúningi og hæstv. utanrrh. sagði. Ég vil fagna því, hve hæstv. utanrrh. hefur tekið jákvætt undir þessa till. og lýst fylgi sínu við hana. Hann taldi að hér væri um óþarflega háa upphæð að ræða. Í því sambandi má að sjálfsögðu benda á að þarna er eingöngu um heimild að ræða um allt að 20 millj. kr. lántöku. En ég vil lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn að kanna möguleika á því, hvort það getur orðið samstaða um að lækka þessa fjárhæð. Þá dettur mér í hug að hún gæti allt eins vel verið t. d. innan við 10 millj., jafnvel enn lægri en það, því að hér er fyrst og fremst um að ræða, eins og hæstv. utanrrh. sagði, að við sýnum lít á því og sýnum áhuga okkar á því að þetta mál nái fram að ganga, ekki síst vegna þess að þegar er tryggt í þessa framkvæmd fé af fjárlögum Bandaríkjaþings, eins og fram hefur komið. Ég er sem sagt reiðubúinn að draga þessa till. til baka og flytja aðra till. um lægri fjárhæð, ef það getur orðið samkomulagsatriði í þessu máli, og vænti ég þess að meðan á þingflokksfundum stendur geti menn haft samráð um hvort sá samkomulagsgrundvöllur geti orðið í þessu máli. Ég vil fara um málið nokkrum orðum þó að ég vilji ekki lengja þessa umr. allt of mikið, en hæstv. ráðherrar hafa talað hér klukkustundum saman þannig að það er ekki óeðlilegt að ég sem flm. að þessari till., sem svona miklar umr. hafa spunnist út af milli hæstv. ráðh., segi nokkur orð. Þá vil ég gera hér nokkrar aths. við það sem kom hér fram hjá hæstv. fjmrh. Hann fór að minni hyggju marga hringi í kringum sjálfan sig í þessu máli. Hann mælti í fyrsta lagi gegn því, að hann fengi þessa heimild, sem hann veit allra manna best að ætti að vita að er algerlega í hans höndum hvort hann nýtir eða ekki. Í öðru lagi sagði hann það og viðurkenndi, að þessi framkvæmd þyrfti einhvern tíma að koma, en á hinn bóginn ættum við að reisa þetta mannvirki sjálfir og að mér skildist ætti það að draga úr þörf okkar á því að taka lán og það ætti jafnvel að gera mannvirkið arðbærara að við ættum að öllu leyti að borga það sjálfir. Hæstv. ráðh. lagði áherslu á tvennt í raun og veru í sínu máli: Í fyrsta lagi að við ættum að borga þetta sjálfir, þessi flugstöð hlyti að rísa, við ættum að borga hana sjálfir, en hún væri svo óarðbær og hún væri svo dýr og svo stór að við gætum ekki risið undir því að byggja hana að hálfu leyti. Ég verð að játa að ég fékk engan botn í þessar fjármálalegu röksemdir hæstv. ráðh. á einn eða annan hátt. Það getur ekki farið saman að við eigum að kosta þessa byggingu að öllu leyti og að hún hljóti að koma, eins og hæstv. ráðh. sagði, og að það dragi úr þörf okkar á lánum að við stöndum að öllu leyti undir þessu mannvirki. Ég vil út af þessu segja það, að ég tel ekki óeðlilegt, þar sem þarna er um að ræða framkvæmd sem er í þágu bæði varnarliðsins og okkar, að um sé að ræða skiptingu á kostnaði í þessu skyni, en þetta er að sjálfsögðu mannvirki sem við höfum fullt forræði yfir og byggjum sjálfir. Hæstv. ráðh. talaði hér um að við værum, á sama tíma og við flyttum till. sem þessa, að gagnrýna hvað væri tekið mikið af erlendum lánum og erlendar skuldir þjóðarinnar ykjust ört. Hæstv. ráðh. hefði átt að gefa sér tíma að vera hér við 2. umr., en þá fór ég mjög ítarlega í þetta mál og sýndi fram á það með ljósum rökum, að erlendar lántökur hafa ekki síst aukist á síðustu árum vegna þess að þrátt fyrir stóraukna skattheimtu á síðustu árum, á hvaða mælikvarða sem það er mælt, hefur á sama tíma verið þannig unnið að ýmsum framkvæmdum að framlögð af samtímaskatttekjum hafa verið skorin niður til framkvæmda, en lána aflað í staðinn. Ég rakti mörg dæmi um þetta. Ég rakti t. d. dæmi um þann þátt sem hæstv. ráðh. ætti sjálfur að þekkja allra manna best, þ. e. vegamál, en á því ári, sem hann var ráðh. þess málaflokks, urðu minnstar vegaframkvæmdir í landinu, en til þess að halda í horfinu á næsta ári voru tekin aukin lán. Það er eingöngu vegna aukinnar lántöku sem örlítið var hægt að auka vegaframkvæmdir. En þegar ríkið hagar þannig fjármálum sínum að taka í vaxandi mæli lán til ýmiss konar framkvæmda þrengir það að sjálfsögðu fyrir öðrum á innlenda lánsfjármarkaðinum og eykur erlendar lántökur verulega. Ég ætla ekki að fara frekar út í þessa fjármálaspeki hæstv. ráðh. út af þessu máli. Eins og ég sagði áðan fékk ég hvorki botn í það, sem hann sagði, né heila brú í það. En hitt vil ég benda á, að allt mál hæstv. ráðh. var til þess fallið að storka mjög samherjum hans í ríkisstj. og þá alveg sérstaklega framsóknarmönnum, miðað við þá stefnu sem þeir hafa í þessu máli. Hann gerði það, að ég hygg, kannske ekki alveg af ásettu ráði, en hann margendurtók ýmsar fullyrðingar sem hafa áreiðanlega ekki hljómað vel í eyrum þessara samstarfsmanna hans. Ég vil vekja athygli á því sem hæstv. utanrrh. sagði og var kjarni þessa máls frá hans hálfu. Hann sagði: Það er ekki ófróðlegt fyrir mig að sjá framan í þá þm. sem ætla að greiða atkv. gegn þessari till. eða greiða atkv. gegn þessari till., og það er ekki ófróðlegt fyrir þjóðina alla, fyrir allan landslýð. Ég skildi það svo, að hann hefði lýst afstöðu sinni með þessari till. En þá sá hæstv. fjmrh. ástæðu til þess að koma hingað í ræðustól og skýra frá þeirri skoðun sinni, að það væri skýlaust brot á stjórnarsáttmálanum ef einn ráðh. gengi í lið með stjórnarandstöðunni um milljarðaútgjöld. Ég sé ekki betur en hér sé um að ræða yfirlýsingar mjög alvarlegs eðlis af hálfu hæstv. ráðh., og ég sé ekki betur en þetta verði til þess, að ef t. d. framsóknarmenn ganga gegn þessari till., sem flogið hefur fyrir, séu þeir að bregðast utanrrh. sínum í þessu máli. Ég ætla ekki að taka dýpra í árinni þó ástæða væri kannske til. Ég vil að lokum ítreka það, að ég er reiðubúinn að ræða um breytingu á þessari till. í þá veru, sem hæstv. utanrrh. stakk hér upp á, til þess að freista samkomulags í málinu og koma þessu nauðsynjamáli fram. Það er að sjálfsögðu ekkert aðalatriði um hvaða upphæð er að tefla á þessu ári, þar sem hér er fyrst og fremst um það að ræða, eins og hann gat réttilega um, að hafa svigrúm til að greiða ákveðin byrjunarútgjöld út af þessari framkvæmd og eins að Alþingi sýni vissan áhuga á því, að þetta mál nái fram að ganga. Ég er reiðubúinn að draga þessa till. til baka og flytja aðra till. með öðrum upphæðum ef samkomulag getur orðið um það.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa stuðningi við þá brtt. sem hér liggur fyrir, en jafnframt fagna þeim ummælum síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Norðurl. e. að hann sé reiðubúinn að taka til endurskoðunar þá heimildarupphæð sem tilnefnd er í þessari till. ef það mætti verða til samkomulags um málið. Ég sé ekki betur en að ef þar verður gerð breyting á hljóti að teljast veruleg líkindi á að þessi till. fái aukinn stuðning í þessari hv, deild. Ég held að í ljósi þess, sem gerst hefur undanfarna daga, hljóti slíkt að vera afar líklegt. Það er auðvitað öllum ljóst, sem á Keflavíkurflugvöll koma og um Keflavíkurflugvöll fara, að aðstaða í flugstöðinni þar er engan veginn með þeim hætti að viðunandi geti talist. Þegar hafa því verið gerð nokkru skil hér og það komið ítarlega og rækilega fram í máli manna. Hitt er svo auðvitað rétt, að það er visst íhugunarefni hversu stórt skal þarna byggja, vegna þess hve mikilli óvissu ýmsir þættir flugrekstrarins héðan eru nú háðir. Við skulum gæta okkar að það fari ekki fyrir okkur eins og þeim Nýfundnalandsmönnum, sem byggðu rétt í upphafi þotualdar stóra og glæsilega flugstöð sem síðan hefur staðið mikið til auð og ónotuð. En það breytir ekki því, að nýja flugstöð þarf að byggja á Keflavíkurflugvelli og það hið allra fyrsta. Það er furðulegt að Alþb.-menn sem í öðru orðinu tala um aðskilnað þess sem þeir kalla herlíf og þjóðlíf, sem tala um að þarna beri brýna nauðsyn til að skilja að sem mest þannig að umgangur og samskipti við svæði varnarliðsins af hálfu Íslendinga verði sem allra minnst, skuli manna harðast leggjast gegn því, að þarna skuli skilið á milli. Ég þykist vita að velflestum, ef ekki öllum Íslendingum sé það nokkur þyrnir í augum að þurfa að fara þarna í gegn þegar ferðast er til og frá landinu. Ég hygg að svo muni vera um flesta og þess vegna er auðvitað brýnt að þessu verði breytt. Ég hygg að þegar þessu verður búið að breyta muni menn velta vöngum yfir því, hvers vegna í ósköpunum þetta skuli ekki hafa verið gert löngu fyrr. Auðvitað er það mála sannast, að fyrir langalöngu hefði átt að vera búið að skilja algerlega þarna á milli þannig að herstöðin og varnarliðssvæðið væru eins mikið sér og við þyrftum eins lítið þangað að sækja og eins lítil samskipti við það að hafa og ætlunin var auðvitað í upphafi. Þetta er svæði sem um gilda sérstök lög og sérstakar tollreglur, og það er auðvitað æskilegt og nauðsynlegt að þetta sé aðskilið og að því miðar sú till. sem hér er til umr. En Alþb. er haldið einhverri undarlegri blindu í öllum þessum málum, og þegar málflutningur þess er athugaður skilur maður það auðvitað mætavel, að í málgagni Sovétstjórnarinnar, Sovietskaja Rossya held ég að það heiti, skuli þessum mönnum vera hrósað, hælt á hvert reipi og borið á þá lof í hvívetna. Auðvitað verður það allt saman auðskilið þegar ummæli þeirra eru skoðuð og lesin. Ég hélt að það væri Alþb. kappsmál að koma í veg fyrir að við þyrftum að fara í gegnum hlið inn á sérstakt varnarsvæði til að komast að og frá landinu, og ég held að þeir hljóti að geta fallist á að einhver upphæð verði hér sett til að byrja þessa framkvæmd, eins og þessi till. gerir ráð fyrir og sú breyting sem með henni hefur verið boðuð. En hins vegar er náttúrlega allur málflutningur þeirra Alþb.-manna í þessum málum, varnarmálum og öllum þeim málum er snerta Keflavíkurflugvöll, með þeim endemum að einstakt er. Það er svo eftirtektarvert í þessu máli út af fyrir sig, að þegar búið var að gera um það samkomulag að afgreiða þetta mál héðan í gær og gera um það samkomulag, að mér skildist, að um það yrðu næsta litlar umr. hér í dag skuli fjmrh., sem maður skyldi ætla að ætti manna mest undir því, að þessi lánsfjáráætlunarlög yrðu afgreidd sem allra fyrst, vekja þetta mál upp með þeim hætti, sem hann gerði í þessum ræðustól, og snúa því þannig og til þeirra vega að um það hljóta að verða verulegar umr. Honum virðist ekki vera neitt sérstakt kappsmál að lánsfjáráætlunarlögin fari greiðlega hér í gegn, eins og búið var að semja um að gerðist, og síðan gerist það að beiðni Alþb. að umr. er frestað. Þáttur framsóknarmanna í þessu máli er auðvitað kapítuli út af fyrir sig. Í Tímanum í gær var birt ályktun aðalfundar miðstjórnar Framsfl. sem haldinn var um helgina, og þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Aðskilnaður hers og þjóðar meðan erlendur her er í landinu er grundvallaratriði í stefnu framsóknarmanna, og bygging nýrrar flugstöðvar er forsenda þeirrar stefnu. Ný flugstöð er auk þess skilyrði bættrar ferðarnannaþjónustu og núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Aðalfundur miðstjórnar 1981 lýsir því eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.“ Undir þetta skal ég taka, hvert einasta orð sem í þessari samþykkt stendur. - Satt best að segja sé ég ekki hvernig hv. þm. Framsfl. í þessari hv. deild geta annað en greitt atkv. með þeirri till. sem hér er til umr. Við tölum stundum um það alþm., og raunar tala fleiri um það, að hjá þjóðinni sé álitið á stjórnmálamönnum í lágmarki, og ég veit að þetta veldur ýmsum áhyggjum, enda áhyggjuefni. En hvað halda menn um álit á stjórnmálamönnum almennt ef hv. þm. Framsfl. taka þátt í miðstjórnarfundi flokksins á sunnudegi og greiða þar atkv. með þeirri tillögu sem ég hef nú rakið, en á miðvikudegi greiða þeir á hinu háa Alþingi atkv. gegn því sem þeir samþykktu s. l. sunnudag? Ég segi það eitt: Geri þeir það, sem ég trúi ekki fyrr en ég tek á því, eru þeir ekki öfundsverðir.



Herra forseti. Það hefur verið fundið að því í þessum umr. um lánsfjáráætlun og lánsfjárlög, hve seint þessi mál koma fram. Á fyrra ári þóttu gildar ástæður fyrir því. Þingrof, nýjar kosningar og stjórnarkreppa ollu því, að þessi mál komu ekki fram fyrr en undir vor. Nú hef ég ekki heyrt af hálfu hæstv. ríkisstj. nokkra skýringu á þessum seinagangi nú og væri fróðlegt að fá þær fram. Hér eru til umr. lánsfjárlög og í því sambandi brtt. um heimild til að hefja byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég lýsi mig samþykka þessari till. og tel eðlilegt að komið verði til móts við óskir hæstv. utanrrh. um að upphæðin, sem farið er fram á, verði lækkuð eitthvað. En mér fannst fróðlegt að hlýða á mál þeirra tveggja hæstv. ráðh. sem töluðu langt mál um þetta. Það verður ekki séð af yfirlýsingum þeirra annað en alvarlegur brestur sé nú sjáanlegur í stjórnarsamstarfi. Verður fróðlegt að fylgjast með framvindu þess máls, hvort sá brestur verður bræddur saman aftur eða hvort um frekari gliðnun í stjórnarsamstarfinu er að ræða. Í máli hæstv. fjmrh. komu fram ýmsar röksemdir fyrir því, að horfið yrði í bili frá öllum undirbúningsframkvæmdum að byggingu flugstöðvar. Sumt af því fannst mér marktækt sem rök. Ég skil vel og veit að hæstv. fjmrh. hefur áhyggjur af slæmu ástandi flugvalla úti um land. Það er vissulega þannig mál að ástæða er til að hafa áhyggjur af. Þess ber þó að geta í því sambandi, eins og komið hefur fram í þessum umr., að varla sést að undir hans forustu um þessi mál, fyrst sem samgrh. og nú sem fjmrh., sé nokkur lítur sýndur á að bæta hér úr. Það er og vitað mál og hefur verið margbent á það, að endurbætur á flugaðstöðu í Keflavík eru mál landsins alls og öryggisbúnaður þar, á okkar eina millilandaflugvelli, háskalega lélegur. Mér fundust það líka nokkur rök af hálfu hæstv. ráðh., að þessa stundina er óvissa í millilandaflugi okkar. Ýmislegt fleira, sem hann tíndi til, mátti hlusta á sem rök. En ég hafði þó á tilfinningunni að þarna væru notuð orð til þess að breiða yfir hina raunverulegu ástæðu hinnar miklu andstöðu hæstv. fjmrh. við þetta mál. Það flugu raunar um hug minn orð hins fræga einræðispostula Machiavellis, sem sagði einhvern tíma: „Stundum þarf að beita orðum til að breiða yfir staðreyndir.“ Það er þetta sem mér finnst að skíni út úr máli hæstv. ráðh. Það, sem fyrir honum vakir fyrst og fremst þarna, er rótgróin andúð á vestrænu varnarsamstarfi sem flugstöðin í Keflavík er hluti af. Ég ber góðar vonir í brjósti um að þessi brtt., sem fram er komin nú, nái fram að ganga. Við heyrðum að hæstv. utanrrh. hét á flokksmenn sína að styðja hana. Það er vandséð hvernig þeir geta daufheyrst við því ákalli ráðh. Við höfum líka í höndum glænýja stjórnmálaályktun frá miðstjórnarfundi Framsfl. þar sem segir, með leyfi forseta, í sérstökum kafla um flugstöð: „Aðskilnaður hers og þjóðar, meðan erlendur her er í landinu, er grundvallaratriði í stefnu framsóknarmanna, og bygging nýrrar flugstöðvar er forsenda þeirrar stefnu. Ný flugstöð er auk þess skilyrði bættrar ferðamannaþjónustu, og núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Aðalfundur miðstjórnar 1981 lýsir því eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.“ Afdráttarlausara getur þetta ekki verið. Spurningin er nú hvort framsóknarmenn hlýða kalli ráðh. síns eða láta undan þrýstingi samstarfsmanna sinna í ríkisstj., Alþb. manna. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj., í kaflanum um utanríkismál, sem er með ólíkindum rýr að vöxtum og innihaldi, er talað um að ekki komi til greina stækkun flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli nema til komi samþykki allrar ríkisstj. Það er því greinilegt að þarna er mikill árekstur við afstöðu hæstv. utanrrh. nú, sem telur sig eiga áskilinn rétt til að fylgja brtt. í þá átt á Alþingi, en staðhæfir jafnframt, og þá hætti ég eiginlega að skilja, að að sjálfsögðu verði staðið við yfirlýsingar í stjórnarsáttmála um samþykki allrar ríkisstj. til þess að framkvæmd verði bygging flugstöðvar. Þarna er greinilega mjög óhægt um vik hjá hæstv. utanrrh. og raunar hjá ríkisstj. allri sem burðast með í lestinni menn sem frá upphafi vega hafa verið andsnúnir vestrænu samstarfi og aðild okkar að NATO, enda ekki minnst á það einu orði í stjórnarsáttmálanum. Ég veit að það er mikið hagsmunamál Reyknesinga að fá atvinnu við framkvæmdir þarna, og kannske er það ein af þeim hættum, sem dvöl varnarliðsins hér hjá okkur hefur í för með sér, að hlutaðeigandi byggðarlög verði hættulega háð framkvæmdum þarna. Hitt er svo annað mál, að hér er ekki um hernaðarframkvæmdir að ræða, eins og verið er að láta liggja að, heldur flugstöð til farþegaflugs sem byggð er fyrst og fremst í þeim tilgangi að tryggja aðskilnað hernaðarframkvæmda og farþegaflugs í landinu. Þetta markmið ætti að vera ljóst, og það er óskiljanlegt að Alþb.-menn skuli leggjast svo mjög gegn því um leið og þeir telja sig vilja forðast að hernaðarframkvæmdum og innanlandsmálum okkar sé hrært saman eða þeim vafið saman, eins og hæstv. fjmrh. komst að orði. Í stjórnarsáttmálanum er sérstakt ákvæði undir kaflanum um utanríkismálum að stuðlað skuli að öflugri atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum. Nokkuð kemur það einkennilega fyrir þó, að slíkt ákvæði skuli vera í kafla um utanríkismál. En mér verður að spyrja: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert eða hvað hefur hún í undirbúningi til þessa átaks í atvinnuuppbyggingu Suðurnesja? Sé það eitthvað að marki, sem byggja má á, hefur það farið fram hjá mér. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar hér. Ég styð þessa tillögu eins og hún er lögð fram hér og geri raunar ráð fyrir af máli manna áðan að henni muni verða breytt í þá veru að upphæðin verði lækkuð nokkuð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Í samræmi við það, sem ég sagði áðan við umr., höfum við flm. ákveðið að draga til baka till. sem við fluttum, en flytja nýja tillögu sem er samhljóða hinni fyrri nema þar er upphæðin lækkuð í 5 millj. kr. Tillagan yrði þá þannig: „ Ríkisstj. er heimilt á árinu 1981 að taka lán að upphæð allt að 5 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, sem verja skal til greiðslu byrjunarkostnaðar við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli samkv. nánari ákvörðun utanrrh.“ Þessi till. er fram komin vegna tilmæla frá hæstv. utanrrh. og til þess að freista þess að menn nái saman um þetta mál.



Herra forseti. Hér er fjallað um hið þarfasta mál og vil ég í því sambandi minna á að um síðustu helgi gerði Framsfl. samþykkt þar sem segir: „Aðskilnaður hers og þjóðar meðan erlendur her er í landinu er grundvallaratriði í stefnu framsóknarmanna, og bygging nýrrar flugstöðvar er forsenda þeirrar stefnu. Ný flugstöð er auk þess skilyrði bættrar ferðamannaþjónustu og núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Aðalfundur miðstjórnar 1981 lýsir því eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.“ Herra forseti. Ég geri þennan rökstuðning að mínum og segi já.



Herra forseti. Þó að ljóst sé að samþykkt, sem hér kynni að verða gerð um þessa heimild, yrði ekki notuð meðan Alþb. er í ríkisstj. gengi hún í berhögg við samkomulag stjórnarflokkanna um afgreiðslu lánsfjáráætlunar og því segi ég nei.



Herra forseti. Miðstjórn Framsfl. hefur samþykkt að byggja skuli nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Hins vegar hefur komið fram að undirbúningi að byggingunni sé ekki svo langt komið að framkvæmdir geti hafist á þessu ári. Því er ekki ástæða til að auka nú heimildir til lántöku í þessu skyni. Því segi ég nei.



Herra forseti. Ég vísa til þeirrar greinargerðar, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. flutti hér, og segi því nei.



Herra forseti. Bygging flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli er afar þýðingarmikil framkvæmd því um er að ræða höfuðsamgöngumiðstöð landsmanna næstu áratugi. Þá mun þessi nýja bygging aðskilja herlíf og þjóðlíf svo sem margir hafa óskað eftir. Bygging flugstöðvar hefur og mikla þýðingu sem lausn á bágbornu atvinnuástandi á Suðurnesjum. Því segi ég já.



Herra forseti. Í þessari brtt. er aðeins um að ræða heimild til lántöku. Ég hef í ríkisstj. áskilið mér rétt til að fylgja slíkri brtt. ef fram kæmi, og hefur þessi afstaða mín verið bókuð í gerðabók ríkisstj. Þó að þessi lántökuheimild verði samþykkt gilda ákvæði stjórnarsáttmálans eftir sem áður þannig að framkvæmdir geta ekki hafist nema fyrir liggi samþykki allra ráðh. Lántökuheimild þessi verður ekki heldur notuð nema að fengnu samþykki allrar ríkisstj. Samþykkt þessarar tillögu brýtur því ekki í bág við stjórnarsáttmálann. Með tilvísun til þess, sem ég hef sagt svo og þess, sem kom fram í ræðu minni áðan um nauðsyn á byggingu nýrrar flugstöðvar segi ég já.



Herra forseti. M. a. til að aðskilja umsvif varnarliðsins og þjónustu við ferðamenn, sem leið eiga um Keflavíkurflugvöll, tel ég brýnt að bygging flugstöðvar hefjist sem fyrst og segi því já.



Herra forseti. Ég vísa til grg. hv. 5. þm. Norðurl. e. og segi nei.



Herra forseti. Með tilliti til þess, að þær 500 millj. gkr., sem hér er ráð gert að taka að láni til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, mundu nægja til að bæta nokkuð úr öryggisástandi á flugvöllum kringum landið og svo til þess, að sú feiknaupphæð, 20 milljarðar, sem ætlast er til að Íslendingar leggi af mörkum í þessa flugstöð í heild, mundi nægja til að gera alla flugvelli landsins prýðilega úr garði, bæði sem flugvelli og hvað öryggisútbúnað snertir, og loks með tilliti til grg. hv. þm. Geirs Gunnarssonar áðan segi ég nei.



Herra forseti. Ég vísa til þeirrar grg., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. las hér áðan, og segi því nei.



Herra forseti. Ég vísa til þeirrar grg., sem flutt var hér áðan og hv. þm. Jón Kristjánsson vísaði jafnframt í, og segi því nei.