Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið á þskj. 220 og 222, bera með sér, hefur fjhn. ekki náð algerri samstöðu um það mál, sem hér liggur fyrir, þannig að tveir hv. nm., þeir hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 6. þm. Sunnl., hafa skilað séráliti á þskj. 222 og brtt. á þskj. 221. Við þrír, sem að meirihlutaálitinu stöndum, leggjum hins vegar til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og álit okkar á þskj. 220 ber með sér. Að mínu áliti er það óþarfi að rekja efni þessa frv., sem hér liggur fyrir til umr., þar sem hv. þdm. er það þegar kunnugt, bæði af þskj. og svo af ýtarlegri grg. hæstv. forsrh. fyrir efni frv. við 1. umr. þessa máls. Það er ekki heldur mér vitanlega ágreiningur um það hér á hv. Alþingi, að nauðsyn sé ráðstafana til hjálpar útflutningsframleiðslunni, en það er, sem kunnugt er, aðalefni þessa frv., og frá stjórnarandstöðunni liggur jafnvel fyrir till. um viðtækari aðstoð en þá, sem í þessu frv. felst. En það, sem ágreiningur er hins vegar um, eru í fyrsta lagi leiðir til fjáröflunar vegna þeirrar aðstoðar, sem veitt er, og í öðru lagi eru mjög skiptar skoðanir um orsakir þess vanda, sem nú er við að etja, svo og það, hverja ályktun beri að draga af því, sem við blasir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég ætla þá fyrst að víkja að hinu fyrrnefnda þessara atriða, ágreiningnum um fjáröflunarleiðir. Hv. stjórnarandstæðingar halda því fram, að það sé ekki þörf neinnar tekjuöflunar til að standa straum af kostnaðinum við aðstoðina til útvegsins. Þeir benda á það, að ráðstafa megi tekjuafgangi fyrri árs í þessu skyni. Hækkun söluskattsins auki dýrtíðina, segja þeir, og það gæti svo orðið til þess að ýta undir nýjar kaupkröfur. Nú fer auðvitað ekki hjá því, að hækkun söluskattsins leiðir til vísitöluhækkunar, og vera má einnig, að ýmsir í hópi launþega hafi ekki skilning á nauðsyn þess að standa straum af auknum útgjöldum og krefjist því hærra kaups, m.a. á þeim grundvelli. En það vandamál, sem hér er um að ræða og ég skal ekki bera brigður á að sé fyrir hendi, mundi að mínu áliti síður en svo leyst með því að ráðstafa fé úr jöfnunarsjóði, sem sá hluti tekjuafgangs ársins 1962, sem ekki hefur verið ráðstafað með öðru móti, hefur verið lagður í. Það mundi síður en svo verða lausn á þessu vandamáli, þó að fjárins væri aflað á þann hátt, því að að mínu áliti eru engar líkur á því, að sú dýrtíðaraukning, sem af því leiddi, yrði minni en sú, sem leiðir af hækkun söluskattsins, þó að dýrtíðaraukningin af halla á fjárlögum mundi að vísu sennilega ekki koma jafnfljótt fram og þær verðhækkanir, sem verða af hækkun söluskattsins. Og hvað sem öðru líður, held ég, að það sé ekki álitamál, að launþegar muni ekki spyrja að því, hvort sú dýrtíðaraukning, sem hefur átt sér stað, stafi frá söluskatti eða hallarekstri á ríkisbúskapnum. Ég lít svo á, að þetta úrræði hv. stjórnarandstæðinga, ef úrræði skyldi kalla, sé óraunhæf lausn með öllu. Engu skynsamlegri er að mínu áliti till. hv. stjórnarandstæðinga um það, að útflutningsframleiðslunni eigi að hjálpa með lækkun vaxta. Sú vaxtalækkun, sem um gæti verið að ræða, mundi hafa lítil áhrif til beinnar lækkunar á framleiðslukostnaði útflutningsframleiðslunnar, vegna þess að vextir af rekstrarlánum eru óverulegur kostnaðarliður. Og væri einnig, sem auðvitað ber að gera í þessu sambandi, tekið tillit til óbeinna áhrifa vaxtalækkunarinnar, sem mundu óhjákvæmilega verða aukin dýrtíð, þá tel ég engar líkur á því, að útflutningsframleiðslan yrði betur sett en áður, þó að sú leið yrði farin, heldur miklu fremur hið gagnstæða, í rauninni finnst mér það furðulegt, að hv. stjórnarandstæðingar, sem annað veifið kvarta með miklum fjálgleik um ónóg framboð á lánsfé, skuli jafnframt bera fram till. um vaxtalækkun, sem óhjákvæmilega mundi leiða til minna framboðs á lánsfé. Ekki eru líkur á því, að fólk verði fúsara á að spara, ef bæta á lækkun innlánsvaxta ofan á þá skattlagningu sparifjárins, sem hið hækkandi verðlag hefur í för með sér. En jafnframt því, að vaxtalækkun hlyti þannig að hafa óhagstæð áhrif á framboðið af lánsfé, fer ekki hjá því, að eftirspurnin eftir lánsfé mundi aukast, ef vextir lækkuðu. Og ég sé, að í nál. hv. minni hl. fjhn. er einmitt kvartað um það og með réttu út af fyrir sig, að eftirspurnin eftir lánsfé sé miklu meiri en hægt sé að fullnægja. Áhrif vaxtalækkunarinnar, sem samkv. skoðunum hv. stjórnarandstæðinga á að vera snjallræði í þessu máli, hlytu því óhjákvæmilega að þýða bæði, að minna lánsfé væri til ráðstöfunar, en eftirspurn eftir því yrði meiri, þannig að lánsfjárskorturinn og lánsfjárkreppan hlyti að verða tilfinnanlegri en áður. Þarna er ekki um að ræða lausn á neinum vanda, heldur þvert á móti hlyti vandinn að aukast, ef þessi leið væri farin. Og ég vil leyfa mér að minna hv. framsóknarmenn, sem einna mest hafa barizt fyrir vaxtalækkuninni, á það, að þeir höfðu ábyggilega talsvert aðrar skoðanir á þessu máli fyrir ekki mörgum árum, þegar þeir voru í ríkisstj., heldur en þeir virðast hafa nú. Mér koma í hug í þessu sambandi þau furðulegu ummæli, er höfð voru eftir einum hv. forustumanni framsóknarmanna nú á dögunum, er hann talaði um það, að kaupgjaldið í landinu hlyti ávallt að laga sig eftir vaxtafætinum, þannig að það hækkaði, þegar vaxtafóturinn hækkaði, og svo öfugt. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að minna á afstöðu hv. framsóknarmanna til vaxtamálanna, þegar þeir voru í ríkisstj. Á nýsköpunarárunum var, eins og kunnugt er, rekin sú stefna að halda vöxtum mjög lágum, og ég skal fúslega viðurkenna, að það hefur alltaf verið mín skoðun, þó að ég væri í hópi stuðningsmanna þeirrar ríkisstj., að sú stefna í vaxtamálum, sem þá var rekin, hafi verið óraunhæf, enda var strax gerð breyting í þessum efnum, þegar hv. Framsfl. kom inn í ríkisstj. árið 1947. Þó leið ekki á löngu, áður en sú ríkisstj. beitti sér fyrir hækkun vaxta að nýju, þannig að enn voru vextirnir hækkaðir árið 1952, en þá sátu hv. framsóknarmenn, eins og kunnugt er, í ríkisstj. með Sjálfstfl., þannig að sú vaxtahækkun, sem átti sér stað á þessu tímabili, var hlutfallslega áreiðanlega meiri en sú vaxtahækkun, sem átt hefur sér stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Mér þykir með miklum ólíkindum, að hv. framsóknarmenn hafi þá verið þeirrar skoðunar, að vaxtahækkunin mundi auka dýrtíðina, ýta undir kaupkröfur o.s.frv. Það var áreiðanlega ekki þeirra skoðun, enda hefði það komið algerlega í bága við viðurkennd efnahagslögmál, þó að nú hafi blaðinu verið snúið við og vaxtahækkun gagnrýnd á þeim grundvelli, að hún leiði til hækkunar á verðlagi. Ég fjölyrði svo ekki meira um þetta, en niðurstaðan af því, sem ég hef sagt, getur ekki orðið nema ein eða sú, að að því leyti sem hv. stjórnarandstaða sýnir viðleitni til að benda á aðrar leiðir í þessum efnum en þær, sem frv. gerir ráð fyrir, þá er það óraunhæft með öllu. Ég gat þess í upphafi máls míns, að ágreiningur væri um það, hverjar orsakir lægju til þess vanda, sem útflutningsframleiðslan nú er stödd í. Það má auðvitað oft lengi deila um það og ekki sízt í efnahagsmálum, hvað sé orsök og hvað afleiðing. Slíkar deilur eru oft ófrjóar, og skal ég ekki vera margorður um það efni. En hvað sem því líður, er það þó óvefengjanleg staðreynd, að almennt kaupgjald hefur á síðasta ári hækkað um 30% og jafnvel meira. Hvað sem líður skoðunum manna á því, hvort þessar kauphækkanir hafi verið réttmætar eða eðlilegar, er óhjákvæmilegt, að slík stökkbreyting kaupgjalds upp á við valdi mikilli röskun í atvinnulífinu. Það er óhugsandi, að þjóðartekjurnar geti undir nokkrum kringumstæðum vaxið á einu ári sem þessu nemur eða nokkuð í áttina við það, og ekki virðist vera ágreiningur um það atriði út af fyrir sig. Þetta kom að mínu áliti m.a. fram í umr. í Sþ. fyrir áramótin um till., sem nokkrir hv. framsóknarmenn hafa borið fram um að gera ráð fyrir meiri aukningu þjóðarteknanna en framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstjórnar gerir ráð fyrir. Ég held, að það sé rétt með farið hjá mér, að hv. 6. þm. Sunnl., sem sæti á í þessari hv. d., nefndi það í þeim umr., að í stað þess að gera ráð fyrir 4% aukningu þjóðarteknanna, eins og gert er ráð fyrir í framkvæmdaáætlun hæstv. ríkisstj., þá væri eðlilegra að reikna með 6%. Og ef slíkar áætlanir eiga að vera raunhæfar, er ég hv. þm. vissulega sammála um, að það væri út í bláinn að nefna hærri tölur. Það gera sér allir ljóst, að aukning þjóðarteknanna getur aldrei nálgazt 30%, og jafnvel þó að sú tala væri lækkuð með tilliti til þess, að allur framleiðslukostnaður þarf auðvitað ekki að hækka til samræmis við kaupgjaldið, þá er það ljóst, að framleiðsluaukning getur ekki undir neinum kringumstæðum staðið undir svo miklum kauphækkunum á skömmum tíma. Þessi hækkun hlýtur því óhjákvæmilega að valda mikilli röskun í efnahagskerfinu, og vitanlega bitnar þetta fyrst á útflutningsframleiðslunni, því að hún á þess ekki kost að fá samsvarandi hækkun á afurðaverði, á sama hátt og framleiðslan fyrir innlendan markað hefur e.t.v. möguleika á því að fá verðhækkanir til samræmis við þær hækkanir, sem orðið hafa á framleiðslukostnaði. Hér endurtekur sig gamla sagan, að skila verður framleiðslunni aftur í einhverri mynd því, sem hún hefur verið ofkrafin um, ef hún á ekki að stöðvast. Þá kem ég að því að gefnu tilefni m.a. í ræðum þeim, er fluttar voru í gær við 1. umr. málsins af hv. stjórnarandstæðingum, að ræða nokkuð ástand og horfur í efnahagsmálum, eins og það kemur mér fyrir sjónir, þó að ekki verði unnt að gera því umfangsmikla efni nema lítilfjörleg skil við þetta tækifæri. Hv. stjórnarandstaða hefur haldið því fram, að með því að gera þær ráðstafanir, sem í þessu frv. felast, viðurkenni hæstv. ríkisstj. í rauninni gjaldþrot þeirrar stefnu í efnahagsmálum, sem fylgt hafi verið undanfarin ár, því að nú sé horfið að því ráði að greiða úr ríkissjóði bætur á útfluttar afurðir, en lofað hefði verið afnámi þess fyrirkomulags, er efnahagsráðstafanirnar voru gerðar árið 1960. Ef lögð væri sú merking í afnám uppbóta- og haftakerfisins, að með því sé átt við 100% niðurfellingu útflutningsuppbóta og innflutningshafta, mætti raunar með svipuðum rétti segja, að umræddar ráðstafanir hafi aldrei náð tilgangi sínum, því að það er ekki annað en staðreynd, sem öllum er kunn, að hvorki útflutningsuppbæturnar né innflutningshöftin hafa nokkru sinni verið afnumin með öllu. Uppbætur hafa allan þennan tíma verið greiddar á útfluttar landbúnaðarafurðir, enda óhjákvæmilegur liður í því niðurgreiðslukerfi, sem enn er við lýði, en það eru ekki sízt landbúnaðarafurðirnar, sem greiddar eru niður. Og auk þess hafa togararnir, eins og kunnugt er, fengið sérstakar bætur undanfarin missiri vegna örðugleika togaraútgerðarinnar. Þá hefur og ekki heldur þótt fært að afnema innflutningshöftin með öllu, að vísu ekki vegna gjaldeyrisskorts, heldur hins, að við getum ekki verið án markaðanna í jafnkeypislöndunum svokölluðu. En til þess að tryggja innflutning frá þeim og viðskipti við þau er óhjákvæmilegt að takmarka innflutning frá öðrum löndum á þeim vörum, sem þessi lönd selja okkur, og þarf það atriði ekki nánari skýringar við. Mér finnst þó fráleitt að draga af þessum óvefengjanlegu staðreyndum í sjálfu sér þá ályktun, að allar þær ráðstafanir, sem gerðar voru til þess á árinu 1960 að afnema uppbóta- og haftakerfið, hafi verið unnar fyrir gýg, því að það er vissulega munur á því, hvort uppbótakerfið nær til allrar útflutningsframleiðslunnar, eins og var fyrir efnahagsráðstafanirnar, eða aðeins 10–15% af henni, sem láta mun nærri að hafi verið til þessa. Og alveg á sama hátt er vissulega munur á því, hvort allur innflutningur er háður leyfaveitingum, eins og var, áður en efnahagsráðstafanirnar voru gerðar, eða aðeins um 20% af honum í þessu sambandi má nefna, að samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hrósaði sér t.d. af því - og með fullum rétti að mínu áliti - að hafa afnumið hina óvinsælu vöruskömmtun eftir 1950, þó að smjör og smjörlíki væri að vísu skammtað allt fram á árið 1960, og að mínu áliti eru, hvað sem öðru líður, ekki líkur á því, að með gengisskráningunni einni verði í náinni framtíð hægt að tryggja það, að öll útflutningsframleiðsla geti borið sig án opinbers stuðnings. Það verða alltaf einhverjar greinar útflutningsframleiðslunnar, sem eiga við sérstaka örðugleika að stríða, þannig að ef gengisskráninguna ætti alltaf að miða við það, að sú útflutningsframleiðsla, sem lakasta gefur afkomu, gæti borið sig, þá gæti ekki orðið um jafnvægisgengi að ræða í þeirri merkingu, sem hagfræðingar venjulega leggja í það orð. En þrátt fyrir þetta er það fjarri mér að draga fjöður yfir það, að hér er í bili stigið spor í þá átt að auka verulega svið þeirra eftirstöðva uppbótakerfisins, sem alltaf hafa verið við lýði. Og það er mér sízt fagnaðarefni, að hjá þessu skuli ekki verða komizt nú, og ég leyfi mér raunar að fullyrða, að í því felst síður en svo það, að hæstv. ríkisstj. og þeir, sem hana styðja, hafi skipt um skoðun á uppbótafyrirkomulaginu. Og það er e.t.v. aldrei meiri ástæða til þess en einmitt nú að gera sér grein fyrir ágöllum þessa fyrirkomulags og horfast í augu við það. En þessir ágallar eru að mínu áliti þrenns konar. Það fyrsta er, að þetta kerfi getur aldrei orðið til frambúðar. Með uppbótunum er innleitt það fyrirkomulag, að raunverulega er um að ræða mörg gengi til útflytjenda á íslenzku krónunni, ef við lítum á þetta frá okkar sjónarmiði. Það verður alltaf stöðug tilhneiging til þess, að þessi gengi, e.t.v. eru ekki nema 2–3 í upphafi, verði alltaf fleiri og fleiri. En þegar gengin eru orðin kannske 40–50, eins og var eftir lögfestingu jólagjafarinnar svokölluðu í árslok 1956, þá er kerfið í rauninni orðið óstarfhæft, eins og reynslan frá þeim tíma sýndi. Vinstri stjórnin gerði, eins og kunnugt var, örvæntingarfulla tilraun til þess með bjargráðunum svokölluðu að fækka gengjunum úr 40–50 í 2–3. Ástæðan til þess, að þetta var gert, var ekki sú, að þorri þeirra, sem studdu þá ríkisstj., hefði í sjálfu sér ótrú á uppbótakerfinu. Nei, ástæðan var hin, að þeir gerðu sér fyllilega ljóst, að kerfið með þessum mörgu gengjum var orðið óstarfhæft með öllu. Mig minnir, að ég kæmist einhvern tíma þannig að orði við umr. um jólagjöfina, að henni mætti líkja við fjósvegg, sem hlaðinn væri af mér eða einhverjum þeim, sem ekki hefði neina kunnáttu á því, hvernig slíkan vegg ætti að hlaða, og væri því dæmdur til að hrynja. Sama máli gegndi með það kerfi, sem uppbyggt var með jólagjöfinni. Og ég held, að reynslan hafi sýnt, að þetta er rétt. Gengin voru orðin ein 40–50. Með því var slegið það met, sem Franco, einræðisherra Spánar, var talinn hafa á þeim tíma, en þá voru 14 gengi á pesetanum. En það hefur nú farið sömu leiðina þar, að þeim hefur orðið að fækka. Ég held, að í rauninni sé nú ekki nema eitt gengi á Spáni. Þetta, að það verður stöðug tilhneiging til þess, að gengin verði alltaf fleiri og fleiri, þangað til út í algert öngþveiti er komið, er ein af ástæðunum til þess, að hvað sem menn álíta um ágalla eða um ágæti þessa skipulags eftir atvikum, þá fær það aldrei staðizt til lengdar. Nú skal engin fjöður dregin yfir það, að með þessu frv. eru innleidd fleiri gengi, hvað aðstöðuna gagnvart útflytjendunum snertir. Engar uppbætur eru greiddar á síldarafurðir, en hins vegar nokkrar uppbætur á skreið og saltfisk og meiri aftur til hraðfrystihúsanna. En þó að sporið sé ekki stærra en þetta, hefur strax verið um tilhneigingu að ræða í þá átt, að kröfur hafa komið fram um það, að gengin þyrftu að vera fleiri. Það hefur verið á það bent, að meiri uppbætur eigi að greiða til togaranna, ef þeir landa fiskinum hér, heldur en ef þeir sigla með hann sem ísfisk, það þurfi að mismuna frystihúsunum eftir aðstöðu þeirra og hvers konar vöru þau vinni o.s.frv. Það er ekki vafi á því, að reynslan yrði í framtíðinni, ef lengra er haldið inn á þessa braut, sú sama og alltaf áður, að það yrði stöðugur þrýstingur á það að gera gengin fleiri og fleiri, þangað til út í öngþveiti er komið. Þetta var nú fyrsta atriðið. Annað atriðið er það, að með uppbótakerfinu má að vissu leyti segja, að opnuð séu ný fiskimið fyrir þá, sem uppbótanna eigi að njóta, þar sem er ríkissjóðurinn og stjórnarráðið, þannig að nú skiptir það ekki eingöngu máli fyrir afkomu þessara aðila, hvernig reksturinn gengur, heldur samningarnir við stjórnarvöld. Og ég held, að varla geti verið ágreiningur um það, að frá þjóðhagslegu sjónarmiði er það heilbrigðara, að framleiðendurnir einbeiti sér að bættum rekstri, heldur en að því að reyna að ná sem hagkvæmustum bótakjörum. Þriðja atriðið, sem ekki er þýðingarminnst að mínu áliti, er það, að uppbótakerfið stöðvar alla framfaratilhneigingu, þegar frá líður. Af skiljanlegum ástæðum leitast stjórnarvöld eðlilega við að hafa uppbæturnar sem minnstar, svo að sem minnsta skatta þurfi að leggja á þjóðfélagsborgarana til að standa straum af kostnaðinum við uppbæturnar. Af þessu leiðir svo, að reynt er að meta það í hverju tilfelli, hver uppbótaþörfin sé, og sníða uppbæturnar eftir því. Af þessu mundi þá eðlilega leiða, að ef einhver atvinnugrein bætir sinn hag, t.d. með aukinni vöruvöndun, með því að afla nýrra markaða eða bæta sinn rekstur, þannig að afkoman batnar, þá segja stjórnarvöldin eðlilega við fulltrúa þessara atvinnugreina: Nú hefur ykkar hagur batnað, svo að þið þurfið á minni uppbótum að halda en áður, þær verða lækkaðar. - Það, að framleiðendurnir gera sér fyllilega ljóst, að þær endurbætur, sem þeir geri, muni leiða til lækkaðra uppbóta, gerir það auðvitað að verkum, að þeir sjá sér engan hag í því að koma á neinu, sem til bóta horfir. Þessir gallar uppbótakerfisins eru vitanlega fyrir hendi, hverjir sem að því standa að innleiða þetta kerfi, það væri fjarri mér að draga yfir það fjöður. Og eins og ég sagði áðan, þá er e.t.v. aldrei meiri ástæða en nú til þess að horfast í augu við þá ágalla, sem óhjákvæmilega eru á bótakerfinu. En hvað er þá fram undan? er eðlilegt að menn spyrji. Uppbæturnar geta aldrei verið annað en bráðabirgðalausn. Það gerum við okkur fyllilega ljóst, sem að þessu frv. stöndum. En með þessu er þó ekki sagt, að róttækari ráðstafanir til þess að tryggja jafnvægi í efnahagslífinu verði undir öllum kringumstæðum óumflýjanlegar. Þó að það sé að vísu orðinn allstór hluti útflutningsframleiðslunnar, sem bætur í einhverri mynd ná til eftir samþykkt þessa frv., eða á að gizka um helmingur sjávaraflans miðað við magn, þá er þó að mínu áliti ekki hægt að bera aðstæður nú saman við það, sem var um áramótin 1959–1960 eða áður en efnahagsráðstafanirnar voru gerðar. Þá voru meðaluppbætur um 80% af verðmæti útfluttra afurða, og lægstu bætur, sem til voru, 55%. Það gaf auðvitað auga leið, að eina leiðin út úr uppbótakerfinu var þá samræming innlends og erlends verðlags, annaðhvort á þann hátt að færa innlenda verðlagið niður með almennri niðurfærslu kaupgjalds og verðlags innanlands eða þá að breyta genginu. Aðrar leiðir voru ekki fyrir hendi þá. Nú eru meðaluppbætur samkv. upplýsingum, sem hv. 6. landsk. þm., Davíð Ólafsson, gaf við 2. umr. þessa frv. í Nd., aðeins 4%. Að mínu áliti er hægt að gera sér vonir um það, að annaðhvort verðhækkanir á erlendum markaði eða afkastaaukning mundi að öllu öðru óbreyttu gera þessar uppbætur óþarfar á skömmum tíma. En skilyrði fyrir því, að hægt sé þannig sjálfkrafa að komast út úr bótakerfinu, er auðvitað í fyrsta lagi það, að ytri aðstæður breytist ekki í óhag frá því, sem nú er, og í öðru lagi, sem er ekki síður þýðingarmikið atriði, að hagsmunasamtökin telji sér hag í því, að ekki þurfi á ný að hverfa að því fyrirkomulagi, sem stöðva hlýtur alla framfaraviðleitni. Það verður að hafa hugfast, að allt vald í efnahagsmálum er ekki í höndum hæstv. ríkisstj. Hagsmunasamtökin í landinu, launþegasamtökin, bændasamtökin og atvinnurekendasamtökin o.s.frv., hafa í þessum efnum mikið vald og geta beitt því valdi og hafa gert það, eins og kunnugt er, til þess að hafa áhrif á þróun efnahagsmálanna í þá átt, sem þessi samtök telja að sérhagsmunir sínir krefjist. En þar sem ábyrgð og vald hljóta alltaf að fylgjast að, geta þeir aðilar, sem ég nú hef nefnt og hér eiga hlut að máli, ekki skorazt undan því, þar sem þeir hafa haft sín áhrif á framvindu málanna, að taka líka sinn hluta af ábyrgðinni á því, hver framvindan verður. Því hefur eðlilega verið hreyft við þær umr., sem farið hafa fram um þetta mál, bæði í hv. Nd. og hér, að vinna þurfi að því að samhæfa afstöðu þeirra aðila, sem vald hafa til þess að hafa áhrif á framvindu efnahagsmálanna. Hversu þessi samhæfing megi verða, er eitt af þeim vandamálum, sem við stöndum gagnvart. Nú er það að vísu mín skoðun, að hægt sé að tryggja jafnvægi í efnahagsmálum án þess, að slíkt samstarf við hagsmunasamtökin sé fáanlegt. Það eru til leiðir í því efni, en slíkar leiðir eru vissulega erfiðar í framkvæmd. Og í öðru lagi er samstarfið æskilegt í sjálfu sér. Ég vil taka það fram, svo að rangar ályktanir séu ekki dregnar af því, sem ég segi, að þegar ég tala um færar leiðir til þess að tryggja efnahagslegt jafnvægi, án þess að hægt sé að fá samstarf við hagsmunasamtökin, þá hef ég ekki í hug kaupbindingu eða slíkar ráðstafanir. En undir öllum kringumstæðum eru þær leiðir torfærar. Mér dettur í þessu sambandi í hug fordæmi Hollendinga. Þeir hafa komið á fót hjá sér efnahagsmálastofnun með aðild bæði launþegasamtakanna og atvinnurekendasamtakanna, sem hefur mjög víðtækan tillögurétt og í rauninni víðtækt vald, þó að auðvitað komi aldrei til mála að setja slíka stofnun yfir ríkisstjórn og löggjafarþing. Það mundi auðvitað vera brot á lýðræðislegum reglum. En þar í landi mun ekki ágreiningur um það, að starfsemi þessarar stofnunar hafi gefizt vel. Nokkur vísir til slíkrar hugmyndar hefur komið fram í frv. hv. 3. þm. Reykv. um áætlunarráð ríkisins, en það frv. hefur legið fyrir hv. Alþingi nokkur undanfarin ár. Á síðasta þinginu, sem ég átti sæti í hv. Nd., man ég, að ég og hæstv. núv. dómsmrh., sem vorum þá fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn., skiluðum nál. um þetta frv. Vissulega var margt bæði í frv. og grg. fyrir því, sem okkur var mikill þyrnir í augum, og auðvitað treystum við okkur ekki til að mæla með samþykkt þess. En að mínu áliti var það nál., sem við skiluðum, ekki óvinsamlegt, og viðurkennt, að ýmsar athyglisverðar hugmyndir væru í frv., m.a. sú að koma slíkri efnahagsmálastofnun með aðild hagsmunasamtakanna á fót, þó að henni hafi að vísu alltaf verið ætlað þrengra starfssvið í því frv. en efnahagsmálastofnunin hollenzka hefur. Það er ekki óeðlilegt, að þessi atriði komi til athugunar í sambandi við þann vanda, sem nú blasir við. Því miður verð ég samt að segja það, að ég hef ekki verulega trú á því, að árangur yrði af því, þó að nú væri reynt að fara inn á svipaða braut í þessum efnum og Hollendingar hafa gert með góðum árangri og raunar fleiri Vestur-Evrópuþjóðir. Ástæðan til svartsýni minnar í þeim efnum er sú, að því miður hefur reynslan verið sú, að fulltrúar launþegasamtakanna virðast hafa verið ófáanlegir til þess að ræða þau efnahagsmál, sem við er að etja, á grundvelli staðreynda. Það er ekkert við því að segja, þó að þessir aðilar geri sínar kröfur og slíkar kröfur kunni stundum kannske að virðast óbilgjarnar. Hitt er miklu verra, þegar neitað er að viðurkenna augljósar staðreyndir og efnahagslögmál, sem enginn ágreiningur er um, og höfðinu í því efni barið við steininn, en sú hefur reynslan hvað eftir annað orðið. Þegar ég hef rætt um það, að æskilegt væri að samhæfa ráðstafanir þeirra aðila, sem vald hafa í efnahagsmálum, þá er e.t.v. eðlilegt, að á góma beri till. frá hv. framsóknarmönnum um að skipa 8 manna þingnefnd til að ræða efnahagsvandamálin og reyna að ná samkomulagi um till. í því efni. Ég svara nú aðeins fyrir sjálfan mig persónulega, þegar ég hér geri örstutta grein fyrir því, hvers vegna ég treysti mér ekki til þess að styðja slíka till. En ástæðan er sú, að ég er ekki bjartsýnn á árangur af slíku, meðan hv. framsóknarmenn temja sér þann málflutning, sem þeir hafa gert að undanförnu. Það er að vísu satt, að ýmsar till. hafa komið fram frá þeim um lausn efnahagsmálanna, en allar þær till., sem í seinni tíð hafa komið fram í því efni, hníga í einn og sama farveg, nefnilega í þann farveg að gera óhjákvæmilegt að endurreisa að nýju haftakerfið, sem horfið var frá 1960. Inn á það finnst mér ekki hægt fyrir stjórnarflokkana að ganga, vegna þess að vitað er, að yfirgnæfandi meiri hl. kjósenda hér á landi er því með öllu andvígur, að það kerfi verði tekið upp að nýju. Og sönnun þess, að hv. framsóknarmenn hafa hugmynd um þá afstöðu kjósenda, er, að þeir hafa aldrei viljað segja það hreinlega, að þeir stefndu að því að endurreisa innflutningshaftakerfið. Þeir vita, að ef þeir gerðu það, mundi fjöldi fylgismanna þeirra snúa baki við þeim. Þess vegna eru aðeins lagðar fram till., sem á mjög skömmum tíma hlytu að hafa það í för með sér, að endurreisn haftanna væri óumflýjanleg, en sú afleiðing er dulin fyrir þjóðinni. Ég álít, að það sé ekki heimild til þess að ljá máls á aðgerðum, sem vitað er að mikill meiri hluti þjóðarinnar er andvígur. Þeir einu, sem líklegir eru til að fylgja því, að innflutningshaftakerfið verði tekið upp, eru aðilar, sem gera sér vonir um, að þeir geti öðlazt fjárhagslegan ávinning í skjóli haftanna, t.d. með því að braska með innflutningsleyfi eða þess háttar. Allir aðrir, hvort sem þeir eru kjósendur stjórnarflokkanna eða stjórnarandstöðunnar, mundu telja, að slíkt fyrirkomulag væri sér aðeins til ama og óþæginda. Að lokum ætla ég að víkja örfáum orðum að ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., sem hann flutti hér í gær, og skal ég taka það fram, að þegar ég talaði um tilhneigingu ýmissa verkalýðsleiðtoga til þess að neita staðreyndum í efnahagsmálum, þá hafði ég síður en svo ræðu hv. þm. í huga, því að hann leitaðist við að ræða málin á málefnalegum grundvelli og færa fram ýmsar tölur máli sínu til stuðnings, sem ég vefengi út af fyrir sig ekki að hafi verið rétt með farið. En sumt af því, sem fram kom hjá honum, gefur þó að mínu áliti tilefni til aths. Hann minntist á það, að orðaskipti hefðu farið fram milli hans og mín laust fyrir áramótin 1961 um það, hvort teflt væri á tæpt vað með fjárhagsafkomu ríkissjóðs. Ég mun þá hafa haldið því fram, - það er rétt með farið hjá hv. þm., - að ekki mætti tæpara tefla í þeim efnum. En það var byggt á þeirri innflutningsáætlun, sem þá lá til grundvallar afgreiðslu fjárl. Nú varð raunin sú, að innflutningur varð til mikilla muna meiri en þessi innflutningsáætlun gerði ráð fyrir, og það var meginástæðan til þess tekjuafgangs, sem varð. Sama máli gegnir um árið 1963, að innflutningur á árinu hefur orðið meiri en gert var ráð fyrir. En það ber líka að hafa hugfast, að á viðskiptajöfnuði s.l. árs verður óhjákvæmilega talsverður halli, halli, sem nemur nokkrum hundruðum millj. kr., þó að það liggi að vísu ekki endanlega fyrir enn þá. En það bendir til þess, að til lengdar verður auðvitað ekki haldið áfram á þeirri braut. Þó að innflutningur þessi tvö ár hafi orðið meiri en gert var ráð fyrir við samningu fjárl. og tekjur ríkissjóðs þess vegna meiri, þá getur ekki orðið framhald á því óendanlega, það ætti að vera öllum ljóst. Hv. þm. nefndi í sambandi við söluskattinn, sem hann tjáði sig mjög andvígan, að Norðmenn hefðu annan hátt á við skiptingu tekjuöflunar ríkissjóðs milli beinna og óbeinna skatta, þar næmu beinu skattarnir álíka miklu og óbeinu skattarnir, en þetta væri allt öðruvísi hér hjá okkur. Og það er rétt hvað ríkisskattana varðar. En varlega skyldi samt fara í að gera í þessu efni samanburð við Norðurlöndin, því að aðstaðan er að ýmsu leyti önnur hjá þeim en hjá okkur. Tekjuútsvörin eru þar miklu þýðingarminni liður í tekjuöflun sveitarfélaganna heldur en hjá okkur. Sveitarfélögin í þessum löndum afla sér að verulegu leyti tekna með öðru móti en því að leggja á tekjuútsvör, og af því leiðir, að ríkið er svo að segja eitt um að nota þennan skattstofn. Hins vegar vitum við, að hjá okkur er það þannig, að tekjuútsvörin eru aðalskattstofn bæjar- og sveitarfélaganna. Og hvað sem skoðunum manna á skattamálum liður að öðru leyti, - það skal ég ekki fara út í, - þá hlýtur þetta að leiða til þess, að ríkið getur ekki notað þennan skattstofn á sama hátt og er í nágrannalöndum okkar. Þá minntist hv. þm. á það, og held ég, að sé rétt með farið hjá mér, að hann taldi, að svo að segja eina ástæðan til þess, að kaupmáttur atvinnutekna hefði aukizt meira en kaupmáttur launa, hlyti að vera sú, að vinnutíminn hefði lengzt. Hann minntist að vísu í því sambandi á aðra taxta en lágmarkstaxta, en vildi halda því fram, og það skal ég út af fyrir sig ekki vefengja, að þessir taxtar hafi ekki hækkað meira en lágmarkstaxtarnir. En það er ýmislegt fleira, sem hér getur komið til og valdið því, að atvinnutekjur manna hækka meira en kaupmáttur tímakaupsins, án þess að um lengingu vinnutímans þurfi að vera að ræða. Það má t.d. nefna atriði eins og flutning á milli mismunandi vinnutaxta, ef menn fara úr lægri taxta í hærri taxta, og enn fremur breytingu á eftirvinnutöxtum, breytingu á hlutfallinu á milli tíma unninna í dagvinnu og eftirvinnu, og svo síðast en ekki sízt, ef ákvæðisvinna hefði verið tekin upp í ríkara mæli en áður, þá getur það leitt til verulegra launahækkana, án þess að um breytingu á lágmarkstaxta hafi verið að ræða og aukningu kaupmáttar þess taxta. Þá minntist hv. þm. enn fremur á það, að undir öllum kringumstæðum mætti telja réttmætt og sanngjarnt, að kaupmáttur launa ykist þó a.m.k. í sama hlutfalli og þjóðartekjurnar. Í þessu sambandi er rétt að benda á, að það, hvort menn teldu rétt að láta kaupmátt launa aukast í sama hlutfalli og þjóðartekjur vaxa, verður m.a. komið undir skoðunum manna á því, hvernig skuli ráðstafa auknum þjóðartekjum, hvað mikið af hinum auknu þjóðartekjum á að fara til aukinnar neyzlu eða kjarabóta, sem er eitt og það sama að mínu áliti, og að hve miklu leyti til aukinnar fjárfestingar. Ef menn eru þeirrar skoðunar, að aukin fjárfesting eigi að taka til sín bróðurpartinn af hinum auknu þjóðartekjum, þá er auðvitað auðsætt mál, að launakjörin geta ekki batnað í sama hlutfalli og þjóðartekjurnar aukast. Þetta er annars atriði, sem ég álit að full ástæða væri til og síður en svo mundi koma í bág við lýðræðislegar reglur, þó að haft væri samráð við verkalýðssamtökin um það og þau látin segja álit sitt á því, hvort þau kjósi heldur kjarabætur og minni fjárfestingu og hægari framfarir eða hið gagnstæða. Það er ekki nema sanngjarnt og eðlilegt, að þau hafi sín áhrif á það, og þetta yrði eitt af verkefnum þeirrar efnahagsmálastofnunar, sem ég minntist á og komið hefur verið á fót í ýmsum löndum. Hins vegar verða auðvitað alltaf takmörk fyrir því, hvað hægt er að koma langt til móts við þessi hagsmunasamtök, og það verða stjórnvöld að meta hverju sinni. Og að mínu áliti hefur einmitt verið sami ágalli á þeim till., sem komið hafa t.d. frá alþýðusambandsþingi og ýmsum aðilum verkalýðshreyfingarinnar, eins og ég lýsti áðan, varðandi þær till., sem hv. framsóknarmenn hafa borið fram í efnahagsmálum, nefnilega að ef eftir ábendingum undanfarinna alþýðusambandsþinga væri farið, mundi það leiða beint út í haftakerfið að nýju eða efnahagskerfi, sem vitað er að meginhluti þjóðarinnar er andvígur að tekið verði upp að nýju. En svo langt álít ég, að ríkisstj. megi aldrei ganga til máls við hagsmunasamtök, að það leiði til þess, að stefna verði tekin upp í þessum málum og öðrum, sem viðkomandi ríkisstj, telur sig þó vissa um, að sé í andstöðu við vilja mikils meiri hl. kjósenda.



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér liggur fyrir, má segja að sé þrenns konar. Það er í fyrsta lagi stuðningur við útgerð og fiskiðnað, sökum þess að dýrtíðarþróunin hér innanlands hefur aukið svo tilkostnað þessarar starfsemi, að komið er fram úr útflutningsverðlaginu, í öðru lagi nýjar skattaálögur, sem nema, miðað við heilt ár, nærri 300 millj. kr., og í þriðja lagi heimild til að leggja á hilluna nýlega samþ. fjárlög frá Alþingi og fresta framkvæmdum, sem þar eru ákveðnar, svo sem skólum, sjúkrahúsum, höfnum o.s.frv. Um fyrsta atriðið má segja það, að það má að sjálfsögðu gagnrýna einstök atriði, sem þar er gert ráð fyrir, og hafa ýmsar skoðanir um, að þær ráðstafanir ættu að vera á einhvern annan veg, en um hitt verður ekki deilt, að það er nú svo komið, að það er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að halda þessum atvinnuvegum gangandi. Þessar ráðstafanir, sem í því efni eru gerðar, hafa hv. talsmenn ríkisstj., bæði hæstv. forsrh. og einnig frsm. meiri hl. fjhn. hér áðan, lagt áherzlu á að væru bráðabirgðaráðstafanir. Þessar bráðabirgðaráðstafanir kosta ríkisstj. um eða innan við 4 millj. kr. á viku. Ríkissjóður hefur undanfarin ár og enn á þessu ári, að því er bezt verður séð af nýsamþykktum fjárl., haugað upp greiðsluafgöngum. Hann getur vel greitt þessar 4 millj. kr. á viku um sinn, og það liggur ekkert á að samþykkja nýjar álögur af þessu tagi, sem hér er um að ræða. Þær ráðstafanir, sem er verið að gera, réttlæta það á engan hátt. Þessar nýju álögur geta þess vegna beðið, meðan kannað er, hvort ekki sé mögulegt að ná samstarfi, víðtæku samstarfi um nýja stefnu í efnahagsmálum, sem fleiri og fleiri gera sér ljóst, að hlýtur að vera óhjákvæmilegt á næsta leiti að upp verði tekin. Heimildina til framkvæmdastöðvunar kemur ekki til mála að samþykkja. Það kemur ekki til mála að ómerkja 5 vikna gamlar gerðir Alþ. um ákvarðanir til framkvæmda á árinu 1964, meðan einkaaðilar fá algerlega frjálsar hendur með hvers konar verðbólgufjárfestingu, sem þeim kann að detta í hug. Þetta var í sem stytztu máli afstaða minni hl, fjhn. þessarar hv. d. til þess, sem kalla mætti þrjú aðalatriði þess frv., sem hér er til umr. Og áður en ég kem að því að rökstyðja þessa skoðun í einstökum atriðum og lýsa frekar brtt., sem við höfum að gera við einstök atriði í frv., þá verður ekki hjá því komizt að rekja nokkur atriði þeirrar stefnu og framkvæmdar hennar, sem hefur leitt okkur út í þær ógöngur, sem efnahagsmál okkar eru nú komin í. Hv. 1. þm. Norðurl. e. lýsti því vel í gær, hve morgungleði hefði einkennt þessa hæstv. ríkisstj., þegar hún settist að völdum fyrir 4 árum. Það var ekkert smáræði, sem þá stóð til. Þá átti að horfast í augu við allan vandann í einu og taka upp nýja þjóðfélagshætti. Það hefur aldrei nein stjórnarstefna verið kynnt með öðru eins yfirlæti. En raunar var viðreisnin ekki efnahagsmálastefna nema að nokkru leyti. Hún var í rauninni einstakar sundurlausar kenningar, hálfhugsaðar og gripnar úr samhengi við íslenzkan raunveruleika. En að öðru leyti, að því leyti sem hún var ekki efnahagsmálastefna, var hún skrumherferð, einhver sú ferlegasta, sem hér fara sögur af. Það var flaggað með verzlunarfrelsi, þó að verzlunin hafi raunar aldrei verið gefin frjáls nema að litlu leyti, því að þótt innflutningur hafi verið frjáls að talsverðu leyti, þá hefur útflutningur allur verið reyrður í fastari fjötra en nokkru sinni áður. Uppbótakerfið, sem algerlega var fordæmt á sínum tíma var aldrei afnumið, niðurgreiðslur, sem í sjálfu sér eru ekki annað en eitt form fyrir uppbætur til útflutningsatvinnuveganna, hafa verið við lýði, miklar og jafnvel auknar, og einnig beinar útflutningsuppbætur, eins og hv. síðasti ræðumaður rakti að nokkru leyti. Allt þetta hástemmda skrum um þessa hluti, sem borið var á borð fyrir 4 árum, var engin efnahagsmálastefna, heldur aðeins skrumið eitt. Og í vor var viðreisnin lofuð háum rómi og talið, að hún hefði heppnazt í hvívetna. En í haust var komið annað hljóð í strokkinn. Þá var okkur skýrt frá því hér á hv. Alþingi, að stórkostlegur vöruskiptahalli væri við útlönd á þessu ári. Hóflaus innflutningur hefði leitt til óeðlilegrar birgðasöfnunar í landinu. Gjaldeyrissjóðir hefðu hætt að vaxa og á löngum tímum ársins farið minnkandi. Sparifjáraukning væri sáralítil. Vinnuaflið væri á uppboði í meira og minna óþörfum framkvæmdum og halli á rekstri útflutningsframleiðslunnar. Þetta var ástandið í haust, þó að viðreisnin hefði í raun og veru haft hin allra hagstæðustu skilyrði, sem um getur, til þess að ná þeim tilgangi, sem hún átti að ná. Aflabrögð hafa aldrei verið meiri en þessi ár, en samt hefur okkur orðið svo ákaflega lítið úr miklum tekjum þessara ára. Og það er ljóst, að það er röng stjórnarstefna, sem þarna á höfuðsök, en ekki hún ein, heldur einnig sinnuleysi stjórnarvalda um eðlilega stjórn efnahagsmála, sem flýtti mjög fyrir þeirri niðurstöðu af þessari stefnu, sem orðin er. Því fer auðvitað víðs fjarri, að ríkisstj. hafi verið stefnu sinni, eins og hún var upprunalega kynnt, trú í öllum atriðum. T. d. gafst ríkisstj, fljótt upp við þá ætlan sína að tryggja jafnvægi á vinnumarkaðnum með stórfelldum samdrætti framkvæmda í landinu, og sízt skal ég álasa henni fyrir þetta, því að ef slík stefna er rekin á þann hátt, sem upprunalega var boðað, er vandstýrt fram hjá atvinnuleysi, sem ég álít það versta böl, sem yfir okkur gæti gengið. Nokkur þensla í efnahagslífinu er miklu betri en það, en hóf skal þó vera á hverjum hlut, og kem ég að því síðar. Einni kenningu sinni hefur hæstv. ríkisstj. verið trú. Það er sú kenning, að við höfum, áður en viðreisnin kom til sögunnar, lifað um efni fram og þess vegna þyrfti að draga úr kaupgetu í landinu. Þetta átti að gera með því að tryggja það, að verðlag hækkaði jafnan meira en kaupið. Vaxtapólitík ríkisstj. var einn liður í þessari áætlun. Vaxtahækkunin var réttlætt með því, að hún ætti að skapa jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar fjármagns og væri feiknalegt réttlætismál fyrir sparifjáreigendur. Nú er það öllum ljóst, að við höfum aldrei verið fjær því en nú að hafa jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar fjármagns, því að ófullnægð eftirspurn eftir lánsfé hefur vafalaust aldrei verið meiri en hún er núna. Og sparifjáreigendur telja sig auðvitað illa svikna, því að hinir háu vextir hafa ekki komið að meira gagni en svo, að þeir hafa misst þá alla og hluta af höfuðstólnum í viðbót á verðbólgubálið. Eftir eru þá aðeins verðhækkunaráhrif hinna háu vaxta, því að auðvitað eiga vextirnir þátt í dýrtíðarþróuninni. Hv. síðasti ræðumaður, 10. þm. Reykv., hefur oftsinnis gert vaxtapólitíkina að umræðuefni og gerði það einnig í ræðu sinni áðan, og hann taldi, að lækkaðir vextir mundu hafa mjög litla þýðingu fyrir útflutningsatvinnuvegina. Það er þó alveg ljóst, að vaxtafóturinn hefur mjög veruleg áhrif á allt verðlag í landinu. Það dugir ekki að reikna dæmið þannig að reikna aðeins vexti af því fé, sem bankarnir lána út. Öll fjármunaþjónusta í landinu hlýtur að verðleggjast eftir ríkjandi vaxtafæti. Þessu sleppir hv. 10. þm. Reykv., þegar hann ræðir um þessi mál, sem hann gerði t.d. hér áðan og í nál. hv. meiri hl. og gerði raunar einnig með mjög svipuðum hætti við umr. um frv. um launamál hér í þessari hv. d. í nóv. Þá átti ég ýmislegt vantalað við hv. sessunaut minn um þau efni, en af hagkvæmniástæðum frestaði ég þá ræðu minni til 3. umr., sem mönnum er sjálfsagt í minni, að féll niður. Ég skal nú ekki taka það tal allt upp að nýju, en ég vil þó að gefnu tilefni í nál. meiri hl. að þessu sinni og í ræðu hv. 10. þm. Reykv. segja það, að höfuðröksemd hv. þm. gegn lækkuðum vöxtum er sú, að þeir mundu leiða til aukinnar þenslu. Þessu er slegið fram, og þá um leið þegjandi látið að því liggja, að lækkaðir vextir mundu leiða til aukinna útlána. Þetta er sú fullyrðing, sem ég get ekki fallizt á að sé rétt í okkar þjóðfélagi, eins og efnahagsþróun hefur verið hér á undanförnum árum. Útlánin takmarkast ekki vegna þess, að vextir séu svo háir, að þeir takmarki eftirspurnina, það vitum við allir, heldur takmarkast útlánin eingöngu af skömmtun bankanna. Og það er þvert á móti hægt að nefna þess dæmi úr okkar efnahagslífi undanfarin ár, að of háir útlánsvextir viðskiptabankanna hafi aukið á útlánin. Á s.l. vetri höfðu Seðlabankanum safnazt allverulegir gjaldeyrissjóðir og á móti þeim stóð fé á bundnum reikningum hér heima fyrir. Gjaldeyrisvarasjóðurinn stóð í erlendum bönkum eða erlendum pappírum á mjög lágum vöxtum. Seðlabankinn mun hafa séð fram á alvarlegan vaxtahalla. Hann greip þá til þess ráðs að lækka vexti af vissum innstæðum viðskiptabankanna. Nú er það alveg ljóst, að þó að sparifé almennings hreyfist eftir ýmsum öðrum lögmálum en vaxtafætinum einum, t.d. hefur verðlagsþróunin o.fl. auðvitað áhrif á það, hvernig fólk ráðstafar peningum sínum, þá eiga viðskiptabankarnir ekki margra kosta völ í þessu efni. Þeir geta ekki varið það fé, sem þeir hafa undir höndum, fyrir verðbólgunni með því að koma því í föst verðmæti. Þó að fjárfestingar á vegum bankakerfisins í landinu séu nú allverulegar, þá eru þær sem betur fer ekki nema mjög lítið brot af því fé, sem þeir hafa yfir að ráða. Þess vegna geta viðskiptabankarnir aðeins valið á milli þess að lána fé sitt út til almennings eða atvinnuveganna eða leggja það inn í Seðlabankann. Þegar Seðlabankinn lækkar sína vexti, án þess að almennir útlánsvextir bankanna séu lækkaðir, þá mundi ég ekki ásaka bankastjóra viðskiptabankanna, þó að þeir ykju útlán sín, eftir því sem þeir gætu, og drægju þá jafnframt úr innistæðum sínum hjá Seðlabankanum. Og það skyldi þó aldrei vera, að þessi ráðstöfun, sem ég hér hef verið að gera að umræðuefni, ætti nokkurn þátt í því, að útlán bankakerfisins jukust um 400 millj. kr. meira en sparifé í landinu á því tímabili, eftir að þessi vaxtabreyting, sem ég var að nefna, var gerð og þangað til vöxtunum var breytt aftur í septembermánuði s.l. Það þarf nefnilega að vera þannig, ef rekin er ákveðin fjármálapólitík, þá verða menn að vera sjálfum sér samkvæmir. Menn þurfa að hafa gert sér grein fyrir því, hvert sú pólitík leiðir, og mega ekki grípa til panikráðstafana, þegar þeir allt í einu sjá, að einhver stofnun verður kannske að bíða af stefnu þeirra nokkurt tap. Frysting sparifjárins var einn veigamikill liður í viðreisnarstefnunni. Það var ætlunin með henni að takmarka það fjármagn, sem almenningur hefði aðgang að, til þess með þeim hætti að takmarka eftirspurn og fjárfestingu í landinu. En nú er það svo, að bankarnir ráða ekki yfir öllum peningum í landinu, og það voru engar ráðstafanir gerðar í þessu sambandi til að hafa hemil á fjárfestingu þeirra, sem höfðu umráð yfir fé. Þegar menn gerðu sér það ljóst, hvert efnahagsstefna hæstv. ríkisstjórnar leiddi í verðlagsmálum, hófst æsilegt fjárfestingarkapphlaup. Menn fóru að reyna að koma peningum sínum í fasta fjármuni, og var þá ekki alltaf hugsað um það, hversu nauðsynlegt það væri fyrir þjóðarheildina. Erlend vörukaupalán voru tekin, svo að nam hundruðum millj. kr., en slík erlend lán verka auðvitað á peningamarkaðinn hér innanlands með alveg sama hætti og útlán frá bönkunum. Þegar fullljóst var, hvert stefndi í verðlagsmálunum, bætti ríkisstj. gráu ofan á svart með því að taka erlent framkvæmdalán, án þess að gera nokkrar ráðstafanir til þess, að þær framkvæmdir, sem þetta fé var ætlað til, kæmust áfram í samkeppninni um vinnuaflið. Með þessum hætti verður fjárfestingarmálum ekki stjórnað. Það var eitt af loforðum viðreisnarinnar á sinni tíð, að jafnvægi í verðlagsmálum mundi skapast, þegar vísitalan, sem þá var 100, hefði náð 103 stigum. Nú hefur þessi vísitala komizt upp í 149 stig og ekkert jafnvægi sýnilegt, eins og allir sjá. Það var fullyrðingin í þá tíð, að frjáls innflutningur mundi skapa þá samkeppni, sem héldi verðlaginu í skefjum. En lánsfjárskorturinn, lánsfjársamdrátturinn í landinu hefur að mjög verulegu leyti takmarkað samkeppnina og verðlagsáhrif hennar því að verulegu leyti farið forgörðum. Þegar hv. talsmenn ríkisstj. hafa á undanförnum mánuðum verið að leita skýringa á því, hvernig farið hefur í verðlagsmálunum, þá hefur þeim orðið tíðrætt um það, að sá farvegur, sem kauphækkanirnar skili sér eftir út í verðlagið, eins og þeir gjarnan orða það, séu þær verðlagningarreglur, sem í gildi eru á landbúnaðarvörum. Því hefur verið haldið fram hér á hv. Alþingi í umr., sem hér voru fyrir nokkrum mánuðum, og oft síðan, að gegnum landbúnaðarvöruverðlagið fari kauphækkanirnar út í verðlagið og skapi þann skrúfugang, sem sé ein höfuðorsök verðlagsþróunarinnar í landinu. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu frá Hagstofu Íslands, sem er fróðlegt að skoða í þessu sambandi. Þar segir, að 10% hækkun á lágmarkstaxta Dagsbrúnar mundi leiða af sér hækkanir á landbúnaðarvöruverði, sem mundu hækka vísitöluna um 1.8 stig eða 1.3%, - þegar þetta var skrifað, var vísitalan lítið eitt lægri en hún er nú, þ. e. 144 stig, - að 10% kauphækkun mundi gegnum þennan farveg, sem hér er um að ræða, leiða til 1.3% hækkunar í vísitölu eða 1.8 stiga hækkunar. Til þess að hækka vísitöluna um 4.5 stig eftir þessum farvegi þyrfti því 25% kauphækkun. Í ágústmánuði s.l. hækkaði vísitalan einmitt um 4.5 stig. Hafði nú orðið 25% kauphækkun í ágúst? Nei, það hafði ekki orðið. Kauphækkanirnar, sem urðu í júní, höfðu komið inn í júlívísitöluna, og það voru raunar engar kauphækkanir, sem höfðu þessi áhrif á ágústvísitöluna. Hvað var það, sem hafði þessi áhrif á vísitöluna? Ég hef útreikning á því hér fyrir framan mig, og þar kemur í ljós, að gjöld til hins opinbera hafa þarna áhrif um 2.76 vísitölustig. Hækkað verð á sígarettum og áfengi, sem einnig er til tekjuöflunar í ríkissjóð, hefur þarna áhrif um ½ vísitölustig. Síðan koma bara nokkur smáatriði, leigubifreiðataxti, klipping karla, húsnæðisliður, m.ö.o. hreint óverulegir liðir. Þarna m.ö.o. eiga álögur til hins opinbera meginþáttinn í því að hækka vísitöluna um 4½ stig, sem raunar var hækkað upp í 5 stig, í þessum eina mánuði, sem þarna var um að ræða. Það er þess vegna vissulega ástæða til þess að hafa fleiri atriði í huga en verðlagningarreglur landbúnaðarins, þegar kannaðar eru ástæðurnar fyrir verðlagsþróuninni í landinu. Nú skal því sízt neitað, að það hefur fleirum gengið illa að ráða við verðlagsþróunina í landinu en núv. hæstv. ríkisstj., jafnvel þó að þeir hafi reynt að berjast við hana á fleiri vígstöðvum en hæstv. núv. ríkisstj. gerir, því að hún beinir eingöngu geiri sínum gegn þeim þætti þessarar framvindu, sem eru kauphækkanirnar. Nú er það svo, að það hefur engum gengið eins illa að ráða við þessa framvindu og núv. ríkisstj. Skv. nýlegum útreikningum, sem ég hef hér fyrir framan mig, kemur í ljós, að vísitala neyzluvöruverðs hefur aldrei hækkað eins mikið á neinu ári síðan 1954 og hún hefur gert árin 1961, 1962 og 1963, og raunar 1960 líka, nema árið 1956. Önnur ár hefur tekizt miklum mun betur að ráða við verðlagsþróunina í landinu heldur en hæstv. núv. ríkisstjórn hefur tekizt á nokkru ári síns valdaferils. Nú þykir mér rétt að vekja athygli hv. þdm. á því, að dýrtíðarþróunin verður ekki sigruð með aðgerðum í peningamálum eingöngu, eins og virðist hafa vakað fyrir mörgum talsmönnum hæstv. ríkisstj. Það er ekki hægt, ef ekki skapast trú á, að það takist að hafa hemil á verðbólgunni. Verðbólgan á sér ekki aðeins fjármálalegar orsakir, hún á sér einnig sálfræðilegar orsakir. Trúin á verðbólguna elur hana nefnilega, vegna þess að fólk hagar ráðstöfunum fjármuna sinna í samræmi við þá trú, ef það trúir því, að verðbólga sé á næsta leiti, og slíkar aðfarir verða aftur til þess að ala verðbólguna. Ég er þeirrar skoðunar, að ásamt afnámi verðtryggingarinnar á laun og kaupgjald sé það fyrst og fremst ein hliðin á viðreisninni, sem hefur gert það að verkum, að svo erfiðlega hefur gengið að skapa þá trú, sem nauðsynlegt er að skapa á stöðugu verðlagi, til þess að nokkur von sé til þess, að það náist, og þessi hlið viðreisnarinnar, sem ég hér á við, er þessi: Eitt af því, sem skeði við þær efnahagsaðgerðir, sem gerðar voru á öndverðu ári 1960, var það, að hlutfallið á milli stofnkostnaðar og fjármagnskostnaðar annars vegar og launatekna og atvinnutekna hins vegar raskaðist stórlega. Stofnfjárkostnaður allur hækkaði mjög mikið, og til viðbótar því hækkuðu svo vextir og lán styttust líka. Fjármagnskostnaðurinn hækkaði sem sagt mjög verulega, en kaupgjald og atvinnutekjur hækkuðu annaðhvort ekkert eða ekki að sama skapi. En þegar þetta hlutfall breyttist, minnkaði trú manna á því, að slíkt ástand gæti staðizt án verðbólgu. Það liggur í augum uppi, að þegar byggingarkostnaður einföldustu íbúðar er orðin fimmföld venjuleg árslaun og með þeim vaxtakjörum og lánskjörum, sem fyrir er að fara hér, getur fólk ekki fengið sig til að trúa því, að slíkt ástand geti verið varanlegt án verðbólgu. Það mundi gera öllum ómögulegt að ráðast í sjálfsögðustu og eðlilegustu fjárfestingu. Þess vegna hefur óafvitandi skapazt sú trú hjá mönnum, að verðbólguþróunin hlyti að halda áfram. Af þessum ástæðum er ég þeirrar skoðunar, að ein nauðsynleg forsenda þess, að hægt sé að ráða við verðbólguþróunina, sé að koma aftur hlutfallinu á milli stofnkostnaðarins annars vegar og hins vegar launa og atvinnutekna í hóflegra horf en nú hefur verið um skeið. Á vinnumarkaðinum hefur verið að skapast þessi ár ástand, sem er algerlega óþolandi. Gengislækkunin 1960 lagði þungar byrðar á allan almenning. Það var í sjálfu sér ekki vefengt í upphafi, að svo mundi verða, en sagt, að þær mundu aðeins verða um sinn, um stuttan tíma, og svo mundi úr rætast. Launþegastéttirnar lögðu á sig þessar byrðar og bjuggu við óbreytt kaupgjald fram til vors 1961, þegar þeim tókst að semja um hóflegar kauphækkanir. En í ágústmánuði 1961 svaraði ríkisstj. þessum kauphækkunum með því að lækka gengi krónunnar. Því var haldið fram, að það væri nauðsynlegt til að vernda þann litla gjaldeyrissjóð, sem þá hefði skapazt, og skapa skilyrði fyrir, að hann gæti haldið áfram að vaxa. Og það er athyglisvert, að þetta var notað sem höfuðröksemd í þessu máli, en ekki hitt, að atvinnuvegirnir gætu ekki borið kauphækkunina, því að það gátu þeir sannarlega. Við þessa gengisbreytingu voru allir samningar ógiltir, vegna þess að þeir höfðu inni að halda ákvæði um, að þeir féllu úr gildi, ef genginu yrði breytt, eins og samningar hafa gert hér um alllangt skeið, og það var ekki fyrr en í maí 1962, að aftur voru gerðir hóflegir kjarasamningar. Í þeim var vísitöluventill, sem sprakk svo í október, þegar vísitalan hafði hækkað mjög verulega fram úr því marki, sem gert var ráð fyrir í samningunum, og nýtt kaupgjald var svo ákveðið, án þess að nýir samningar væru gerðir í jan. 1963, og sjálfsagt er hv. þdm. minnisstæð framvindan á s.l. ári í þessum efnum, samningarnir í júní, þjóðhátíðarsamningarnir, og síðan í des. s.l. Á s.l. ári voru gildandi við þessar atvinnustéttir, sem ég hér hef gert að umræðuefni, verkamenn og iðnverkamenn, lægst launuðu stéttirnar, við þær voru í gildi samningar á árinu 1963 aðeins í 4½ mánuð, samningslaust var við þessar stéttir í 7½ mánuð á árinu 1963. Þrívegis á því ári urðu almennar kauphækkanir í landinu. Þetta kom ekki á óvart. Þegar verðtrygging kaupsins var bönnuð með 23. gr. l. um efnahagsmál frá 1940, vöruðum við framsóknarmenn við þessari þróun málanna. Ég vil leyfa mér að minna á það, að við 2. umr. í hv. Nd. um efnahagsmálafrv. í febr. 1960 átti ég þar sæti sem varamaður fyrir hv. 4. þm. Sunnl., þá ræddi ég um bannið við vísitölunni og lýsti þá þeirri skoðun minni, að þó að vísitölufyrirkomulagið hefði verið mjög gallað á ýmsa lund, væri tilgangslaust að ætla að banna það með lögum, ef ekki gætu náðst um það frjálsir samningar við launþegasamtökin að fella slík ákvæði úr samningum. Um þetta sagði ég skv. B-deild Alþt., 2. hefti 1959, með leyfi hæstv.forseta: „Það er skoðun mín, að þetta sé mjög hættulegt ákvæði í frv. og kannske það ákvæði, sem beri í sér örlög þeirra ráðstafana, sem hér eru til umr. Það hefur engan tilgang að setja svona ákvæði í lög, vegna þess að vilji launþegar ekki fallast á það með frjálsum samningum, þá leiðir lagaákvæði um það ekki til neins nema vandræða. Árangurinn verður þá aðeins sá, að kjarasamningar verða gerðir til styttri tíma, vinnudeilur og verkföll verða tíðari og eilífur ófriður á vinnumarkaðnum, sem leiðir til tjóns fyrir launþega, fyrir atvinnurekendur og fyrir þjóðfélagið allt.“ Ég geri ráð fyrir því, að það hafi verið fleiri en ég, sem gerðu sér ljóst, að framvindan hlyti að verða þessi, og hæstv. ríkisstj. hefur því varla getað komið það mjög á óvart, þó að samningstími almennra kjarasamninga í landinu hafi sífellt verið að styttast. Þetta bann við vísitölunni hefur leitt til fleiri einkennilegra, óheillavænlegra fyrirbrigða en styttri samninga. Það hefur leitt til þess, að farið er að taka inn í kaup- og kjarasamninga ákvæði um, að þessi skuli hækka, ef hinn hækkar, og fæ ég ekki séð, að það sé heillavænlegra en miða við verðlagið, að menn fari að miða sig þannig við kaup hver annars. Og ég verð að láta í ljós harm minn yfir því, að hv. Alþingi skyldi hafa orðið fyrir því slysi að setja ákvæði af því tagi inn í 7. gr. l. um kjaramál opinberra starfsmanna í stað þess að miða þá heldur við að tryggja kaupgetu launa hinna opinberu starfsmanna með ákvæðum um verðlagstryggingu. En við það ástand, sem undanfarin 4 ár hefur verið að skapast á vinnumarkaðnum í landinu, verður að sjálfsögðu ekki lengi unað. Það verður að finna leiðir til að tryggja vinnufrið í landinu, og ég skal ekki draga fjöður yfir þá skoðun mína, að verðtrygging af einhverju tagi og í einhverju formi á launum og kaupgjaldi hljóti að vera meginþáttur í því. Ég hef hér rakið nokkur atriði úr stefnu viðreisnarinnar til að leitast við að sýna fram á það með nokkrum atriðum, sem ég hef nefnt, að ófarir viðreisnarinnar hafa ekki verið neitt yfirnáttúrlegt fyrirbæri, heldur rökrétt afleiðing rangrar stjórnarstefnu og sinnuleysis og mistaka í framkvæmd. Örlagaríkasta orsökin fyrir því, hvernig komið er, er það, sem ég gat um áðan, það atriði stefnunnar, sem hæstv. ríkisstj. hefur ævinlega verið trú, en það er dýrtíðarstefnan: að takmarka kaupgetuna með því að tryggja það, að kaupið hækki ekki meira en verðlagið, heldur frekar öfugt. Uppbótastefnan, sem kölluð var, eða uppbótakerfin voru fordæmd á sínum tíma, en þau voru aldrei yfirgefin, eins og hv. 10. þm. Reykv. gat um hér áðan. Þeim var haldið áfram, og nú á að blása þau upp til þess að reyna að leysa til bráðabirgða þau vandamál, sem skapazt hafa af viðreisninni. Ég skal ekki hafa þessar almennu hugleiðingar öllu lengri, en snúa mér að því að ræða um nokkur atriði frv. efnislega og gera grein fyrir brtt., sem við flytjum, minni hl. fjhn., hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég. 1. gr. í frv., eins og það liggur fyrir Ed., er um uppbætur til frystihúsanna. Ef þær kauphækkanir, sem urðu í des., hefðu ekki á neinn hátt verið bættar, hefði það skv. þeirri túlkun, sem ríkjandi er á lögum um verðlagsráð, orðið til þess að lækka fiskverðið. Það var þess vegna frá sjónarmiði þessarar túlkunar ekki óeðlilegt, að oddamaður í verðlagsnefnd tók inn í sína útreikninga fyrirheit hæstv. ríkisstj. um stuðning við þessa atvinnuvegi og reiknaði 30 aura á kg inn í fiskverðið. í þessu frv., sem hér liggur fyrir, felast efndir ríkisstj. á því fyrirheiti, sem hún gaf, og þær eru með þeim hætti, að útflutningsgjaldið er lækkað sem svarar til u.þ.b. 10 aura á hvert hráefniskg. En 43 millj., sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., eiga þá að bæta hina 22 aurana, því að 32 aurar er þetta allt sagt vera á hráefniskíló. Að þessu athuguðu er satt að segja einkennilegt að lesa svo í frv., að þessari fjárhæð, 43 millj., skuli verja til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks. Ég veit ekki, hvaða tilgangi það þjónar að vera að gefa í skyn, að þetta fé sé hægt að nota til tvenns í einu. Þessir peningar eru ætlaðir til að borga 22 aura á fiskkg, og þeir geta þess vegna ekki komið að verulegu gagni til að auka framleiðni eða bæta aðstöðu í hraðfrystihúsunum. Það hefur einnig upplýsts í meðferð þessa máls, m.a. af hv. form. fjhn. Nd. á sameiginlegum fundi fjhn. deildanna, að gert sé ráð fyrir því, að öll frystihúsin fái af þessu framlagi í einhverju hlutfalli við sína framleiðslu, og þá liggur ljóst fyrir, að hér er um verðuppbætur að ræða. Framleiðnimálin eru góðra gjalda verð og þeim verður að sinna. En þeim verður að sinna með raunhæfari ráðstöfunum en þeim að segja, að uppbætur til að greiða fyrir fisk geti orðið til að borga ráðstafanir frystihúsanna til aukinnar framleiðni. Raunhæfari ráðstafanir í þessum efnum vil ég leggja áherzlu á að gerðar séu. Ég vil í því sambandi leyfa mér að minna á, að fyrir þessari hv. d. liggur frv. um framleiðnilánasjóð, flutt af okkur nokkrum framsóknarmönnum, sem ég mundi vilja láta í ljós von um, að d. sæi sér nú fært að láta fá eðlilega meðferð, en það hefur legið mánuðum saman óhreyft. En það er ekki bara fé, sem þarf til að auka framleiðnina. Það þarf líka menn með þekkingu og nægilega menntun til að geta sagt fyrir um nauðsynlegar ráðstafanir. Og eitt af því, sem æskilegt væri að fá gert í þessu efni, er að fá komið á fót fiskiðnskóla, eins og till. liggur fyrir um í Sþ., og raunar var svipuð till. flutt sem brtt. við þetta frv, í hv. Nd., en var þar felld af einhuga stjórnarliði, og höfum við því ekki séð ástæðu til að endurflytja hana hér í Ed. En ef nú svo færi, að hægt væri að nota eitthvað af því fé, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., til þess að afla véla eða tækja, t.d. til þess að auka framleiðni, þá mundi ríkissjóður væntanlega fá um þriðjung af peningunum til baka í tollum á þessum nauðsynlegu vélum og tækjum. Ég segi þetta til að benda á og undirstrika þá skoðun, sem raunar hefur komið fram hjá mörgum öðrum en mér í seinni tíð, að það er í rauninni fráleitt, að við skulum leggja háa tolla á vélar og tæki til okkar útflutningsiðnaðar. Við höfum gert brtt. við þessa grein, sem ég skal þó ekki ræða um nú, heldur kem ég lítið eitt að því síðar, þegar ég ræði um brtt. okkar allar í einu. En ákvæði 2. gr. í frv., eins og það liggur fyrir, gefur mér tilefni til nokkurra aths. Þar er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði aflatryggingasjóði 51 millj., sem úthluta skal til togara, sem gerðir voru út á árinu 1963, og að því er virðist jafnvel til þeirra, sem ekki eru gerðir út 1964, og einnig er heimilt að úthluta af þessu til togara, sem ekki voru gerðir út 1963, ef þeir væru gerðir út á árinu 1964. Þetta er nú dálítið hlálegt, en ég skal ekki fara frekar út í það, heldur langar mig að fara nokkrum orðum um þær ástæður, sem tilfærðar eru til þess, að togararnir þurfi þennan stuðning, sem ég ætla mér þó alls ekki að vefengja að þeir þurfi. Það er sagt, að höfuðástæðurnar séu tvenns konar: annars vegar úrelt vinnubrögð í skipunum og hins vegar minnkuð aflabrögð, og er þá m.a. látið að því liggja, að ein af orsökum þeirra sé útfærsla landhelginnar. Í sambandi við fyrra atriðið dettur mér í hug, að það sé næsta einkennilegt, að þar sem talið er, að úrelt vinnubrögð séu ein af orsökunum fyrir erfiðleikum togaranna, skuli þeirra framlag ekki vera bundið neinu skilyrði um framleiðsluaukningu, en hins vegar þeim, sem fá sitt framlag til að standa undir fiskverðinu, er gert að skilyrði, að þeir skuli gera ráðstafanir til framleiðniaukningar. Það hefði óneitanlega átt betur við í sambandi við togarana. En út í það skal ekki farið lengra að sinni. Þá er það hitt atriðið, sem ég get ekki látið hjá líða að fara hér um nokkrum orðum, og það er, þegar sagt er, að togararnir eigi að fá bætur fyrir það, að við höfum fært út landhelgina. Togararnir voru aldrei keyptir til að veiða á þeim slóðum, þar sem nú er landhelgin. Þessir togarar voru keyptir aðallega til að sækja á fjarlægari mið, enda eru þeir mjög óhentug tæki til að nota á nálægum miðum, en einmitt þessi nálægu mið eru þau, sem verða bezt nýtt með bátaflotanum og raunar ekki fullkomlega nýtt á neinn annan hátt en með bátum, sem skila aflanum fullkomlega nýjum og ferskum í land. Eigi að síður hefur sú stefna verið ofan á nú um árabil að láta bátana borga í gegnum aflatryggingasjóð stórar fúlgur árlega til togaranna. Þetta er auðvitað hlálegt fyrirkomulag og þeim mun fjarstæðara, sem málum er nú þannig komið, að ríkissjóður þarf að borga bátunum uppbætur. En mér telst svo til, að af þeim uppbótum, sem bátaflotinn fær, verði nær helmingur, sem fer gegnum aflatryggingasjóðinn til togaranna, ef framvindan verður svipuð og verið hefur í aflatryggingasjóði á undanförnum árum. Mér virðist, að þessar hugleiðingar styðji mjög þá till., sem raunar hefur komið fram hér á hv. Alþingi, að nú sé fyllilega tímabært að endurskoða löggjöfina um aflatryggingasjóð í grundvallaratriðum. Ég vil láta í ljós von um, að þær 4 millj., sem gert er ráð fyrir í þessari gr. að renni til fiskleitar í þágu togaranna, megi verða drjúgar, og hér er um að ræða raunhæfan stuðning, sem ástæða er til að fagna. Síðasta ákvæði þessarar gr. fjallar svo um 6% hækkun á fiskverðinu, og það er ekki að ófyrirsynju, að slík till. er borin fram, þó að það sé ekki hægt að segja, að þarna sé um neina ofrausn að ræða hjá hæstv. ríkisstj. og það hefði þurft að vera hægt að hækka fiskverðið meira, og höfum við í þeim tilgangi gert till. um að lækka vaxtakostnaðinn og láta sparnaðinn, sem af því leiðir, ganga til hækkunar fiskverðsins. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um 3. gr. þessa frv., sem fjallar um útflutningsgjöldin. Útflutningsgjöldin eru og hafa verið allt of há. Það er meiningarlaust að skattleggja útflutningsframleiðsluna með þessum hætti. Útflutningsgjöldin þurfa að lækka verulega. Það er líka alveg óeðlilegt, að ríkið taki að sér skattheimtu til að borga ákveðna kostnaðarliði fyrir útgerðina, eins og t.d. vátryggingargjöldin, og a.m.k. verður að gera þá kröfu, að sé það gert, þá gangi ríkisvaldið úr skugga um, að þessum vátryggingum sé fyrir komið með sem allra hagstæðustum hætti, en í umr. hér á hv. Alþ. hafa hvað eftir annað verið leidd að því rök, sem ég skal þó ekki fella neinn dóm um, að hve miklu leyti eru rétt, en það hafa verið leidd að því rök, að þetta fyrirkomulag vátrygginganna sé með mjög dýrum og óhentugum hætti. Ég vil svo í sambandi við þetta vekja athygli á því, að útflutningsgjaldið, eins og það er innheimt, miðað við útflutningsverðmæti, er í raun og veru skattur á vinnu, sem unnin er í landinu, og meiri ástæða væri til að leggja útflutningsgjaldið á þunga, og kem ég aðeins að því að nefna það síðar. Ég þarf ekki að ræða neitt um 4. gr., en 5. gr. frv. gerir ráð fyrir því, að söluskattur hækki úr 3% og upp í 5½%. Stuðningurinn, sem gert er ráð fyrir við sjávarútveginn, kostar 180 millj. kr. á ári. Hæstv. ríkisstj. notar svo tækifærið til að leggja skatta á fyrir ýmsu fleiru í leiðinni. Hún hefur aldrei verið smátæk í þeim efnum og vill nú innheimta nýja skatta, sem nema nærri 300 millj. kr. á ári. En ríkissjóð vantar ekki fé. Það er allt útlit fyrir, að á þessu ári verði framhald á því, sem verið hefur undanfarin ár, að greiðsluafgangar haugast upp í ríkissjóði. Það er nýjung, sem hér er á ferð, að verið er að leggja á nýja skatta, án þess að ríkissjóð vanti fé. Þetta er framhald stefnunnar um að tryggja það, að kaupgetan aukist ekki. Þetta er framhald dýrtíðarstefnunnar, og með þeirri skattlagningu, ef að lögum verður, hefst ný umferð á dýrtíðarhjólinu. Samningar við launastéttirnar í landinu eru lausir eftir 4–5 mánuði, og ég veit það, að hæstv. ríkisstj. gengur ekki að því gruflandi, að launastéttirnar munu leitast við að tryggja hagsmuni sína gagnvart hækkandi verðlagi. Ég veit ekki, hvar hæstv. ríkisstj. heldur að þetta mál endi, ef svona er haldið áfram. Það eru í þessum málum núna tímamót. Ríkissjóður hefur sýnilega efni á því að taka á sig það, sem þessi bráðabirgðalausn kostar, og að gera það er eina vorin til þess, að nauðsynlegar sættir á vinnumarkaðnum geti tekizt. Af þessum ástæðum er það óhugsandi, að við framsóknarmenn getum fallizt á þessa hækkun, eins og nú standa sakir, þegar tekjuafgangur og greiðsluafgangur hrúgast upp hjá ríkissjóði. Ég vil svo fara nokkrum orðum um 6. gr., sem felur í sér frestun á þeim framkvæmdum, sem gert er ráð fyrir í fjárl. Hér er um að ræða hreina hallærisráðstöfun, sem felur í sér að ómerkja það, sem Alþ. var að ganga frá í fjárl. fyrir 5 vikum. Ríkisstj. er þá í sjálfsvald sett, hvað af því hún vill framkvæma, hvort hún vill nokkuð af því framkvæma og hvort hún vill eitthvað af því framkvæma og þá hvað. Slíka samþykkt getur hv. Alþ. ekki gert, eins og nú standa sakir. Til þess er ekki tilefni. Það er vissulega eðlilegt, að reynt sé að hafa einhverja eðlilega stjórn á fjárfestingarmálum. í þjóðfélagi eins og okkar, þar sem mikið er ógert og margt þarf að gera, er ekki hægt að gera allt í einu, eitthvað verður að víkja. Hér í landinu á sér stað nú um þessar mundir hóflaus verðbólgufjárfesting. En það er ekki hún, sem er ætlað að víkja. Nei, það eru skólarnir, sem eiga að víkja, sjúkrahúsin, vegirnir, brýrnar, hafnirnar, þetta á að víkja, ef eitthvað þarf að víkja. Það er vissulega nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, ekki með fullyrðingum um skoðanir annarra, stóryrðum og furðulegum málflutningi, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, - það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að við verðum að hafa stjórn á fjárfestingunni og við verðum að finna skynsamlegar leiðir til að gera það. Það verða ekki fundnar leiðir í þeim efnum með því að gera andstæðingum sínum upp skoðanir og fara gífuryrðum um það, að þeir vilji halda uppi spillingu í þjóðfélaginu, heldur verður þetta gert með því að kryfja vandamálið til mergjar og leita að þeim leiðum, sem tryggðu hagsmuni þjóðfélagsins sem bezt án þess að ganga á frelsi og rétt einstaklinganna meira en frekasta nauðsyn krefur. Áður gerðust þessir hlutir með þeim hætti hér á landi, að það úthlutað af opinberum aðilum leyfum til að ráðast í fjárfestingu á svipaðan hátt og enn er gert í sumum nágrannalöndum okkar, t.d. Noregi og Danmörku. Hér voru það pólitískar nefndir, sem sáu um þessa úthlutun fjárfestingarleyfa og raunar gjaldeyrisleyfa líka og skömmtun verðlags einnig. Það hefur margt verið sagt ljótt um þá spillingu, sem sumir hafa talið að hafi þróazt í sambandi við þetta, og ég verð að segja, að fyrir nýliða í pólitík eins og mig var það nokkuð forvitnilegt að heyra mann, sem um langa hríð hefur verið í fremstu röð í forustuliði stærsta stjórnmálaflokks landsins, sem fulltrúa hefur átt í öllum slíkum nefndum, og mann, sem sjálfur hefur átt sæti í n. af þessu tagi, gera starfsemi þeirra að umræðuefni, en það gerði hv. 10. þm. Reykv. í ræðu, sem hann flutti við 2. umr. frv. um launamál hér í hv. d. í nóvembermánuði, og kom raunar verulega inn á þessi atriði hér áðan í ræðu sinni, þegar hann var að gera okkur framsóknarmönnum upp þær skoðanir, að við vildum umfram allt taka upp slík vinnubrögð á nýjan leik, en þá sagði hv. 10. þm. Reykv. um þessa hluti eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta, - hann var aðallega að ræða um gjaldeyrisleyfi, en að sjálfsögðu gilda sömu sjónarmið um úthlutun annarra leyfa, sem kaupsýslumenn hafa hagsmuni af að fá, svo sem í sambandi við verðlag og fjárfestingu og því um líkt, - hv. 10. þm. Reykv. sagði orðrétt: „En eftir einhverjum reglum verður að fara við úthlutun gjaldeyrisleyfa. Til þess að gera málið ekki of flókið hafa þær n., sem að þessu hafa unnið, sett sér vissar reglur, svo sem þær, að eitthvert fyrirtæki eigi rétt á því að fá vissan innflutningskvóta, eins og það er kallað o.s.frv. En að því leyti sem þær reglur nægja ekki til að leysa þau vandamál, sem þessar n. standa gagnvart, þá er það nú einu sinni þannig, að í þessum n. eiga sæti fulltrúar stjórnmálaflokkanna, og hver einstakur þessara fulltrúa telur það fyrst og fremst sitt verkefni að gæta þess, að hagsmunir fyrirtækja og einstaklinga, sem styðja hans flokk, séu ekki fyrir borð bornir.“ Þetta sagði hv. 10. þm. Reykv. þá, og hann hélt áfram: „Síðan er svo samið um það milli nm., hvernig úthluta skuli bílum o.s.frv., þar sem hver mælir með þeim, sem hann veit að eru hans flokksmenn, og eftir þeirra leiðum eru vandamálin leyst. Það gefur auga leið,“ sagði hv. 10. þm. Reykv., „að fyrir utan þá spillingu, sem þetta fyrirkomulag býður heim, hefur þetta ekki heppileg áhrif á efnahagsvöxt þjóðarinnar, því að þótt fyrirtæki greiði í sjóð einhvers flokks eða jafnvel í sjóði fleiri flokka til þess að tryggja sig alveg, þá er það ekki víst, að þetta sama fyrirtæki geri sem hagstæðust innkaup.“ Þetta voru orð hv. 10. þm. Reykv. við 2. umr. hér í Ed. um frv. til l. um launamál, sem hér var til meðferðar í nóvembermánuði s.l., og hér talar vissulega sá, sem ekki verður vefengdur, og mér virðist þessi yfirlýsing hans, sem ég hlustaði á með mikilli athygli, hafa haft þau áhrif á mig, að ég hef fjarlægzt það enn meir að vilja fela n. af því tagi, sem hann þarna ræðir um, og sérstaklega á vegum núv. stjórnarflokka, slík völd sem þarna er um að ræða. En það eru vissulega fleiri leiðir ti,l til þess að hafa áhrif á fjárfestinguna í landinu. Hv. 10. þm. Reykv. hlýtur að gera sér ljóst, að það eru ýmsar aðrar leiðir til, til þess að hafa opinbera stjórn á fjárfestingunni. Ég skal bara nefna eitt dæmi, ekki vegna þess að ég telji, að það sé æskilegt, heldur bara til að benda á það, hvernig Svíar hafa snúizt við því vandamáli, þegar þeim þótti í haust vera of mikil eftirspurn eftir vinnuafli og vera að skapast þau þenslumerki á þeirra þjóðfélagi, sem þeir töldu mjög óæskileg. Ég er hér með fréttabréf frá Skandinavíska bankanum í Svíþjóð, þar sem segir frá því, að það hafi verið ákveðið í októbermánuði s.l., að á tímabilinu frá 1, nóv. og til mánaðamótanna febrúar-marz 1964 væri óheimilt að byrja á nokkurri nýrri fjárfestingarframkvæmd í Svíþjóð. Þessi ákvörðun mun vera byggð á gamalli lagaheimild frá því á stríðsárunum. Ég er ekki að segja, að það væri hæfilegt að fara nú að á sama hátt hér, en ég vildi þó vekja athygli manna á því, að það eru ýmsar leiðir til, til þess að hafa hemil á fjárfestingu í landinu. Og það er auðvitað líka rétt að benda á það, að þó að Svíar hafi sett á þarna algera fjárfestingarstöðvun, þá er vel hugsanlegt að flokka fjárfestingu í ýmsa flokka og leggja áherzlu á það, sem þjóðarheildinni er nauðsynlegt. En á þessu máli verður að taka af alvöru. Þetta er alvörumál, og það þarf að skoða þetta mál vandlega og leita að leiðum, eins og ég gat um áðan, sem kæmu þjóðfélagsheildinni að gagni, án þess að rýra rétt og frelsi einstaklinganna meir en frekasta nauðsyn býður. Ég skal nú ljúka máli mínu með því að gera í örstuttu máli grein fyrir þeim brtt., sem við flytjum, hv. 1. þm. Norðurl, e. og ég, sem minni hl. fjhn. Í fyrsta lagi flytjum við brtt. um það, að bæturnar, sem um ræðir í 1. gr., nái einnig til framleiðslu skreiðar og saltfisks, og í því skyni að rýra ekki bæturnar til frystihúsanna höfum við þá lagt til, að framlagið verði hækkað í 60 millj. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Samlag skreiðarframleiðenda hafa skrifað fjhn. Nd. bréf, þar sem þessi samtök rökstyðja nauðsyn þess, að þessu sé breytt á þennan veg, og þar sem þessi gögn liggja fyrir hér á hv. Alþingi, skal ég ekki rekja þau frekar, aðeins skýra frá því, að við í minni hl. fjhn. höfum fallizt á þessi sjónarmið og leggjum því fram brtt. í þessa átt. Enn fremur er með þessu frv., sem hér liggur fyrir, farið inn á þá leið að viðurkenna í grundvallaratriðum sjónarmið séruppbóta, uppbóta til þeirra, sem erfiðara eiga, en ekki eitt gengi fyrir alla, eins og hv. 10. þm. Reykv. mundi hafa orðað það. Með því að þetta grundvallarsjónarmið er viðurkennt, teljum við eðlilegt, að þær fiskiðnaðarstöðvar, sem hafa erfiðasta sérstöðu vegna þess hráefnis, sem þær þurfa að nýta, en á hinn bóginn þurfa nauðsynlega að vera reknar vegna þess byggðarlags, sem hlut á að máli, fái séruppbætur á sumarveiddan fisk. Þetta er gamalt mál, sem þarna er um að ræða, og þarf ekki að eyða löngu máli í að gera grein fyrir því. Enn fremur teljum við ekki eðlilegt, að fé því, sem um ræðir í 1. gr., sé úthlutað af stofnlánadeild sjávarútvegsins. Það hafa verið borin fram ýtarleg rök fyrir því, af hverju við erum þessarar skoðunar, m.a. við umr. málsins í Nd., og ég geri ráð fyrir, að hv. dm. sé þetta kunnugt. Við höfum þess vegna hugleitt það að finna annan aðila til að úthluta þessu fé, og e.t.v. hefði verið eðlilegt að leggja til, að það væri gert af þingkjörinni n., en við komumst að þeirri niðurstöðu, að rétt mundi að leggja til, að stjórn atvinnubótasjóðs úthlutaði þessu fé, enda hefur hún aðstöðu til að kanna skilyrði hinna einstöku framleiðenda og skilyrði til að þekkja þau til hlítar. Í fjórða lagi leggjum við til, að efni 5. og 6. gr. falli burt, og ég er búinn að gera grein fyrir ástæðunum til þess. í fimmta lagi leggjum við til, að afurðalánin verði hækkuð upp í 67% og vextirnir verði færðir í það horf, sem þeir voru fyrir viðreisn, en sá sparnaður fyrir fiskframleiðendur, sem þetta mundi hafa í för með sér, yrði notaður til að hækka fiskverðið. Í sjötta lagi leggjum við til, að sett verði bráðabirgðaákvæði um það, að ákvæði 3. gr. um útflutningsgjald verði endurskoðað. Endurskoðunin skal miðuð við það að breyta gjaldinu þannig, að það verði miðað við þunga útfluttra sjávarafurða í stað verðmætis og jafnframt lækkað verulega. Þetta er till., sem hv. 4. þm. Reykn. bar fram í hv. Nd. og mér virðist ganga í mjög rétta átt. Eins og ég var að gera grein fyrir áðan, erum við að skattleggja vinnulaunin við útflutningsframleiðsluna með því fyrirkomulagi, sem núna er, og það verður að teljast mjög óhentugt. Í sjöunda lagi gerum við svo þá till., að aðalefni þessa frv. verði það að endurskoða allt efnahagskerfið frá rótum í því skyni að rannsaka vandamálin til hlítar, að það verði skipuð 8 manna n., 2 frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu þeirra, til þess að rannsaka efnahagsmál þjóðarinnar og leita samkomulags um aðkallandi ráðstafanir í þeim efnum, er miði að því að hindra vöxt dýrtíðarinnar, halda atvinnulífinu í fullum gangi, auka framleiðni og framleiðslu og tryggja öllu vinnandi fólki viðunandi tekjur fyrir hæfilegan vinnutíma. Það ríður nú mest á því að koma í veg fyrir nýja umferð dýrtíðarhjólsins, sem óhjákvæmilega mundi skapast, ef nú yrðu lagðar á nýjar álögur, sem næmu 300 millj. kr. miðað við eitt ár. Það, sem ríður mest á nú fyrir okkur Íslendinga, er að skapa okkur vinnufrið í landinu. Stuðningurinn, sem hér er gert ráð fyrir við sjávarútveginn, kostar innan við 4 millj. kr. á viku. Þó að því sé haldið fram af hv. stjórnarliðum, að ríkissjóður geti ekki borið allar þær 180 millj., sem þessi stuðningur kostar yfir árið allt, þá verður því ekki haldið fram með neinni sanngirni, að það setji ríkissjóð á höfuðið eða í nokkra hættu um greiðsluhalla, þó að beðið sé, meðan sú athugun, sem hér er lögð til, fer fram og gengið er úr skugga um það, hvort grundvöllur er fyrir víðtæku samkomulagi um nýjar leiðir í efnahagsmálum. Viðreisnin er komin í þrot. Hæstv. forsrh. orðaði þetta þannig, - ég held ég fari rétt með það, að hann sagði, að þetta frv. ætti að firra vandræðum í bili. Álögur upp á 300 millj. kr. á ári eru engin lausn á þessum vanda, þær eru aðeins upphaf nýrra vandræða. Þess vegna bið ég hv. þm. stjórnarflokkanna um að hugleiða þetta mál enn einu sinni vandlega. Ég bið þá um það að fella 5. og 6. gr. burt úr frv., samþykkja þá athugun á efnahagsmálum þjóðarinnar, sem við leggjum til að gerð verði. Þeir hafa það alltaf á valdi sínu að taka málið aftur og samþ. 5. og 6 gr., ef ekki fæst niðurstaða af þeirri athugun.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. mjög með því að fara að ræða hér mikið um stefnu hæstv. ríkisstj. almennt, eins og frv. það, sem hér liggur fyrir, gefur þó óneitanlega töluvert tilefni til. Því hefur áður verið lýst rækilega af ræðumönnum úr röðum stjórnarandstöðunnar, hversu ljós vottur þetta frv. er um þá staðreynd, að viðrefsnarstefnan svokallaða hefur mistekizt. Þær varanlegu lagfæringar á efnahagskerfinu, sem hæstv. núv. ríkisstj. boðaði og boðaði með miklu brauki og bramli í árdögum valdaferils síns, hafa látið á sér standa og eru nú fjær því að verða að veruleika en nokkru sinni. Hin nýja samræmda efnahagsmálastefna, viðreisnarpólitíkin í heild sinni, sem átti að verða framleiðslunni hin styrkasta stoð og bera því meiri ávöxt sem lengri tímar liðu, er nú að sliga aðalútflutningsatvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn, eftir að hafa valdið landbúnaðinum þungum búsifjum. Og nú er gripið til þess ráðs að koma á nýju umfangsmiklu styrkjakerfi sjávarútveginum til handa, einmitt því kerfi, sem viðreisninni var talið sérstaklega til gildis að hafa afnumið að mestu leyti. Nú er líka minni völlurinn á hv. stjórnarherrum en var fyrir 4 árum, þegar þeir börðu bumbur og blésu í lúðra til að vekja sem allra mesta athygli á viðreisnarpólitíkinni sinni, þessari varanlegu lausn efnahagsmálavandans. Nú játa hæstv. ráðh, og aðrir talsmenn stjórnarflokkanna hreinskilnislega, að þær ráðstafanir, sem ætlunin er að gera til að forða sjávarútveginum frá algeru strandi, séu bráðabirgðaráðstafanir hins vegar og hinar minnstu, sem komizt verði af með, eigi að verða hægt að bægja voðanum frá á líðandi stund. Þetta er virðingarverð hreinskilni og ólíkt geðfelldari en hinn gamli falski söngur um ágæti viðreisnarinnar og frambúðarlausnina, sem hún átti að færa þjóðinni á vanda efnahagslífsins. Hitt hefði að vísu verið karlmannlegra, að játa nú af fyllstu hreinskilni, að viðreisnarpólitíkin hefði verið villuljós, ljósið sem hvarf, og taka síðan afleiðingum þeirrar játningar, breyta gagngert um stefnu. En það er nú einu sinni mannlegur veikleiki að tregðast við að játa skyssur sínar, svo að hæstv. núv. ríkisstj. er í þessu efni nokkur vorkunn. Hitt má þó ekki gleymast, að óvíða getur verið afdrifaríkara að elta mýrarljós en á vettvangi mikils háttar þjóðmála, þegar um er að ræða sjálfa meginstefnuna í efnahagspólitík heils ríkis. Og fyrr eða síðar munu staðreyndirnar knýja fram þá játningu af allra vörum, að viðreisnardraumurinn hafi endað í martröð. Því fyrr sem menn vakna upp af martröð, því betra. Ég get ekki látið hjá líða að víkja lítils háttar að tveim eða þrem atriðum, sem hæstv. forsrh, gerði að umræðuefni við 1. umr. málsins í þessari hv. d. í gær. Það var hógvær ræða hjá hæstv. ráðh. og málefnaleg, þótt út af brygði einu sinni eða svo. Ég á þar sérstaklega við þau ummæli hans, að aðstoðin við sjávarútveginn nú, sú sem felst í þessu frv., væri að langmestu leyti bein afleiðing þeirra kauphækkana, sem hér urðu í desembermánuði s.l. Með þessari staðhæfingu, sem fram er sett án alls samhengis við það, sem á undan var gengið í verðlags- og kaupgjaldsmálum, getur tilgangurinn ekki verið annar en sá að reyna að skella skuldinni fyrst og fremst á verkalýðshreyfinguna. Þetta eru í hæsta máta ómakleg ummæli, og ég er satt að segja steinhissa á hæstv. forsrh., ef það hefur verið og er meining hans að kenna verkalýðsstéttunum um það sérstaklega og fyrst og fremst, að nú er talið óhjákvæmilegt að taka upp bótakerfi í allstórum stíl sjávarútveginum til handa. Það er sannarlega mál til komið, að ábyrgir og vel viti bornir stjórnmálamenn, þaulkunnugir sögu verðlagsþróunar síðustu ára, leggi niður þann óvanda að fara með svo staðlausa stafi. Það er raunar ekki hæstv. forsrh. einn, sem gerir sig sekan um þetta, heldur flestir málsvarar ríkisstj. og þó alveg sérstaklega blöð hennar, sem reyna að læða að þeirri skoðun, að kauphækkanirnar séu jafnan orsök og undirrót verðhækkana, en sjaldan eða aldrei afleiðingar þeirra. Þegar dýrtíðarskrúfa er í fullum gangi, má vitanlega þjarka um það nokkurn veginn endalaust, hvað sé orsök og hvað afleiðing, og oftast verður uppskeran næsta lítil af slíkum og þvílíkum þrætumálum. En þegar sýna má fram á það með ljósum tölum, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér við umr. í gær, að kaupmáttur verkamannakaups hefur verulega rýrnað síðustu árin þrátt fyrir aukið vinnuálag, er erfitt að halda fram sem rökum, að vöxtur verðbólgunnar sé afleiðing þess, að verkamenn hafi fengið of mikið í sinn hlut. Séu þessi mál því skoðuð í samhengi við þróun efnahagslífsins í heild og metin af sanngirni, verður niðurstaðan sú, að hækkun tímakaups í krónutölu hefur verið knúin fram af illri nauðsyn og þó ekki af meira offorsi en svo, að einungis hefur nægt hverju sinni til að vega upp hluta þeirrar kjaraskerðingar, sem áður var fram komin. Hin raunverulega sök liggur því ekki hjá þeim, sem stjórnarsinnarnir vilja hér vera láta. Við skulum játa það hreinskilnislega, að aðstoðin við sjávarútveginn nú stafar ósköp einfaldlega af því, að ekki hefur tekizt að halda dýrtíðinni í skefjum. Svo getum við haldið áfram að deila um það endalaust, hvort stöðvun verðbólgunnar hafi mistekizt þrátt fyrir ágæti viðreisnarstefnunnar á ýmsum sviðum, eins og stjórnarsinnar vilja vera láta, eða vegna ágalla hennar og agnúa, eins og stjórnarandstæðingar telja. Hæstv. forsrh. væri það vissulega til sæmdar, en ekki vansa, ef hann við nánari athugun teldi ástæðu til að leiðrétta eða skýra þau ummæli sín frá í gær, sem naumast urðu skilin á annan veg en þann, að kauphækkanirnar í des. einar og út af fyrir sig væru orsök þess, að sjávarútvegurinn þarf nú aðstoðar við. Eitt af ákvæðum þessa frv., eins og það liggur nú fyrir, er það, að ríkisstj. skuli heimilað að greiða 6% viðbót við það ferskfiskverð, sem ákveðið var með úrskurði 20. jan. s.l. Þetta ákvæði var ekki í upphaflega frv., en var fellt inn í það við meðferð málsins í hv. Nd. Hér er ætlunin að bæta sjómönnum og útvegsmönnum það dálítið upp, að fiskverð til þeirra var ákveðið nákvæmlega hið sama og gilti hið fyrra ár. Um þessa ráðstöfun, þótt væntanlega verði hún til einhverra bóta, gilda því miður að verulegu leyti orðin: of lítið og of seint. Það hefði strax orðið hálfu meira gagn, jafnvel að þessari fremur litlu hækkun fiskverðs, hefði hæstv. ríkisstj. tilkynnt þá fyrirætlun sína þegar í kjölfar eða jafnhliða því, sem úrskurðurinn um fiskverðið var birtur opinberlega. Slík tilkynning hefði dregið eitthvað úr þeim mikla óhug, sem setti að fiskimönnum, þegar þeim var frá því skýrt, að þeir svo að segja einir allra stétta ættu að fá holskeflu dýrtíðarinnar yfir sig af fullum þunga. Og hefði hæstv. ríkisstjórn tekið það ráð að beita sér strax fyrir 12–15% hækkun á fiskverði, tel ég vafalaust, að hægt hefði verið að firra vandræðum, sem nú blasa því miður við á næsta leiti. En eins og málum er komið í dag, eru allar horfur á, að verulegur hluti vertíðarbáta fari ekki á vetrarvertíð, annaðhvort alls ekki eða þá ekki fyrr en seint og síðar meir, ýmist vegna þess að útvegsmenn treysta sér ekki til að gera bátana út eða fá ekki á þá skipshafnir. Ég er hræddur um, að 6% uppbót þyki of lítil til að breyta viðhorfunum nægilega mikið, sérstaklega þar eð ekki kemur fram till. um þessa uppbót, fyrr en hálfgert upplausnarástand hefur skapazt á flotanum. Og hvort sem það er nú rétt eða ekki, þá býst ég við, að margir trúi því, að ríkisstj. hafi enga fiskverðshækkun ætlað að bjóða, einungis látið undan, þegar hún sá, að allt var að komast í óefni. Ekki þarf að fara um það mörgum orðum, að miklu máli skiptir fyrir þjóðarbúskapinn, hvort út er gerður á vertíð hverri þorri bátaflotans eða einungis hluti hans. Það mun láta nærri, að 600 tonn af fiski megi teljast meðalafli á vetrarvertíð. Útflutningsverðmæti þess afla eru röskar 2 millj. kr. Afli 50 báta gerir sem sagt yfir 100 millj. kr. Nú mundi hið þjóðfélagslega tap ekki vera jafnmikið á bát, eins og þessar tölur benda til, en það yrði mikið samt, allt of mikið. Það gefur því auga leið, að hér er verulegt vandamál á ferðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur engan veginn snúizt við á nógu skjótan og nógu raunhæfan hátt. Um það hefur verið mikið deilt, sérstaklega í blöðum nú að undanförnu, hvort úrskurður formanns verðlagsráðs sjávarútvegsins, þar sem hann einn kvað á um óbreytt fiskverð, sé lögmætur eða ekki. Ég mun ekki blanda mér í þær deilur. Hæstv. forsrh. og fleiri lögfróðir menn telja þennan úrskurð fyllilega lögmætan. Aðrir, þ. á m. lögfræðingar, draga það í efa. E.t.v. verða dómstólar látnir skera úr um þetta. En þó að það verði gert og hvernig sem sá dómur kynni að falla á sínum tíma, breytir það ekki þeirri staðreynd, að örlög vetrarvertíðar þessu sinni ráðast í mikilvægum efnum næstu daga eða allra næstu vikur. Viðfangsefnið er því að koma flotanum af stað nú, ekki aðeins hluta hans, heldur sem allra flestum vertíðarskipum. Þess hefur orðið nokkuð vart, að margir eru þungorðir og jafnvel stórorðir í garð þess manns, sem tók að sér það örðuga hlutverk að gegna formannsstörfum í verðlagsráði sjávarútvegsins, þess manns, sem kvað upp úrskurðinn um hið óbreytta fiskverð. Slíkt hnútukast í hita dagsins kann að vera skiljanlegt, en ekki held ég, að það sé maklegt. Svipuð hríð var ekki alls fyrir löngu gerð að oddamanni í verðlagsráði landbúnaðarins, manni, sem allir, er til þekkja, vita, að er gæddur fágætri samvizkusemi, réttsýni og drenglund. Ég þori að fullyrða, að hvorki þá né nú sé um það að ræða, að viðkomandi embættismenn hafi ekki reynt af fremsta megni að taka tillit til mismunandi sjónarmiða og ástunda réttdæmi. Hitt er svo annað mál, hvort menn telja í hverju slíku tilfelli, að af hálfu löggjafans hafi verið tekið nægilegt tillit til allra atriða, þegar upp var talið það, sem við skyldi miða og byggja forsendur og dóma á. Það ætla ég, að í sambandi við verðlagsráð sjávarútvegsins þurfi sum atriði endurskoðunar við. Í upphafi 1. gr. þessa frv. segir, að ríkissjóður leggi fram á árinu 1964 43 millj. kr., er verja skuli til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks. Því var varpað fram hér í þessum umr., m.a. í gær, að ákvæðið um framleiðniaukningu og endurbætur á fiskframleiðslu muni vera orðagjálfur eitt í þessu frv., eins konar slaufa, eins og Laxness mundi líklega orða það. Þetta standi einungis þarna af því, að hæstv. ríkisstj. þætti í því dálítið punt, þegar hún væri að fara inn á uppbótaleiðina, sem hún hefði áður fordæmt og viðreisnin átti að afnema í eitt skipti fyrir öll. Ég vil ekki alveg að óreyndu væna hæstv. ríkisstj. um þetta. Ég vil mega treysta því, að full alvara sé að baki þessa ákvæðis, sem ég tel vera mjög athyglisvert. Ég þykist vita, að hæstv. ríkisstj. sé þarna að benda á og undirstrika það, sem allir eru sammála um, að varanlegasta leiðin til aukinnar hagsældar sé meiri framleiðni, þ.e. hagkvæmari vinnubrögð, bætt framleiðsla með minnkandi tilkostnaði á verðmætiseiningu. Hitt er svo rétt, að í frv. sjálfu eru ekki frekari ákvæði um það, á hvern hátt fénu skuli úthlutað til þess að ná þessu sérstaka, yfirlýsta markmiði. En þar sem það samkv. skýrum ákvæðum frv. er eina, aleina forsendan fyrir því, að þessi 43 millj, kr. styrkur skuli veittur hraðfrystihúsunum, hlýtur maður að ætla, að tilgangurinn sé sá að setja um þetta eins glögg og ótvíræð ákvæði og við verður komið í þeim úthlutunarreglum, sem sjútvmrn. er ætlað að setja. Ég vil leggja mjög ríka áherzlu á þetta, því að ég tel, að ákvæðið um, að styrkurinn skuli renna til framleiðniaukningar, sé eitt hið allra jákvæðasta í þessu frv. Það fer því vissulega vel á því og væri enda mikils vert, ef hæstv. forsrh. vildi að gefnu tilefni frá í gær lýsa því yfir ótvírætt, að ætlunin sé að framkvæma þetta ákvæði frv. nákvæmlega eftir orðanna hljóðan og það sé algerlega úr lausu lofti gripið, að hér sé aðeins um að ræða fallegt orðalag, sem ekkert sé meint með. En í sambandi við þetta vil ég vekja á því athygli, að í 2. gr. frv., sem fjallar að mestu um stuðning við togaraútgerðina, er ekkert ákvæði um framleiðniaukningu. Þetta stafar e.t.v. fyrst og fremst af því, að hér er aðallega um að ræða 51 millj. kr. styrk, sem greiða skal vegna mikils hallarekstrar togara á liðnu ári, árinu 1963. Skal við úthlutunina fyrst og fremst miðað við úthaldstíma hvers skips þetta umrædda ár. En það held ég að sé óhætt að fullyrða, að svo mikil þörf sem er á bættri rekstraraðstöðu hraðfrystihúsa og svo miklir möguleikar sem þar eru í sambandi við aukna framleiðni, er þörfin ekki síður brýn að því er varðar togaraútgerð landsmanna. Það vita allir, að nú í seinni tíð hefur togaraútgerð á Íslandi átt í miklum og vaxandi erfiðleikum. Mikill hluti togaraflotans er að verða gamall. Skipin eru mjög mannfrek. Þau eru dýr í rekstri og viðhaldskostnaður eykst eðlilega, eftir því sem flotinn eldist. Þessi skip, sem þóttu og voru ágæt á sínum tíma að mörgu leyti a.m.k., eru algerlega við það miðuð, að hægt sé, ef svo mætti segja, að róta upp miklum afla á ekki mjög fjarlægum miðum, aðallega við Ísland og Grænland að einhverju leyti. Það er orðið ákaflega brýnt og hefur raunar dregizt miklu lengur en skyldi, að fram fari gagnger og margþætt könnun á togaraútgerð hér á Íslandi, á gildi hennar fyrir þjóðarbúskapinn og framtíðarmöguleikum þeirrar útgerðar. Ég vil nefna hér aðeins lauslega nokkur atriði, sem þyrfti að gefa sem fyllstan gaum í sambandi við slíka könnun eða athugun, þegar hún færi fram. Það er þá í fyrsta lagi: Er þjóðhagslega hagkvæmt að stefna að því að endurnýja íslenzka togaraflotann og þá í hve stórum stíl? Eru fiskiskip af öðrum gerðum og stærðum hagkvæmari, miðað við þær aðstæður, sem skapazt hafa hér eftir útfærslu landhelginnar? Sé talið þjóðhagslega hagkvæmt að endurnýja togaraflotann eða verði það talið að lokinni slíkri könnun þjóðhagslega hagkvæmt að gera ráð fyrir útgerð þeirrar tegundar fiskiskipa um langa framtíð hér við land, vakna spurningarnar: Hvaða stærðir, hvaða gerðir og hvaða fyrirkomulag hentar bezt nútímaaðstæðum? Hverjar sem verða kunna niðurstöður slíkrar rannsóknar, þá er það staðreynd, að við eigum nú eitthvað um 40 togara. Þeir bera sig ekki, og miðað við svipuð aflabrögð og verið hafa undanfarin ár má gera ráð fyrir áframhaldandi taprekstri þeirra, nema því aðeins að hægt sé að koma við aukinni hagkvæmni í rekstri. Og þá vaknar enn ein spurning: Er tæknilega mögulegt og líklegt til aukinnar hagkvæmni í rekstri að breyta íslenzkum togurum þannig, að komizt verði af með færri menn á þeim en nú er, og er hægt að lækka rekstrarkostnaðinn að öðru leyti, t.a.m. í sambandi við sparneytnari vélar? Er sem sagt hægt að láta útgerð þessara skipa eftir breytingarnar bera sig með minna aflamagni en nú þarf til þess, að þau geti borið sig, þ.e.a.s. með því aflamagni, sem líkur benda til, að verði að reikna með í nánustu framtíð a.m.k.? Og í síðasta lagi: Eru einhver tiltök að auka verðmæti hins takmarkaða aflamagns togaranna, og ef svo væri, mundi það borga tilkostnað? Þetta eru aðeins fáein þeirra atriða, sem rannsaka þarf, bæði að því er varðar togaraútgerð hér í framtíðinni og hinn mikla vanda, sem nú er á höndum um rekstur þeirra togara, sem við Íslendingar eigum í dag. Væntanlega má gera ráð fyrir nokkrum árangri af aukinni fiskileit, en eitt af ákvæðum frv. felur það í sér, að veita skal nokkra aukafjárveitingu til fiskileitar. En möguleikarnir á því sviði eru þó takmarkaðir. Með allt þetta í huga hefur mér þótt rétt að leggja áherzlu á nauðsyn þess, að hafizt verði þegar á þessu ári handa um alhliða rannsókn á gildi og möguleikum togaraútgerðar við Ísland. Ég geri mér ljóst, að sumir þættir slíkrar rannsóknar hljóta að taka alllangan tíma, e.t.v. nokkur ár, og kosta sennilega verulegt fé. En þessi rannsókn er óhjákvæmileg, og því fyrr sem byrjað er á verkefninu, því betra, og sumu kynni að vera hægt að kippa í lag á skömmum tíma. Með hliðsjón af því, sem ég nú hef sagt, hef ég ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e. leyft mér að leggja fram brtt. við 2. gr. frv., sem felur það í sér, að ríkisstj. skal heimilað að verja á þessu ári úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. til þess að láta framkvæma tilraunir um framleiðniaukningu og hagkvæmari rekstur togara, svo og til rannsókna á framtíðarmöguleikum togaraútgerðarinnar hér við land. Nokkrar fleiri brtt., þær eru allar skriflegar, flytjum við hv. 4. þm. Norðurl. e. við frv. Ég skal nú víkja að þessum till, fáeinum orðum. Það er í fyrsta lagi, að við 1. gr. bætist ákvæði, að í reglunum, sem setja skuli, verði ákveðið, að þær fiskframleiðslustöðvar, sem hafa erfiðasta aðstöðu, njóti hlutfallslega hærri styrkja en hinar, sem betri aðstöðuna hafa. Það má kannske segja í fljótu bragði, að þetta stangist nokkuð á við hitt, sem ég hef reynt að leggja sem ríkasta áherzlu á, að styrkurinn til hraðfrystihúsanna verði fyrst og fremst veittur til aukinnar framleiðni. En hér er um að ræða undantekningartilfelli, sem eru þess eðlis, að það er mikil ástæða til að taka þau til greina. Hér mundi sérstaklega vera um að ræða tiltölulega lítil frystihús úti á landsbyggðinni, sem í mörgum tilfellum fá ekki nægilegt fiskmagn til þess að vinna með fullum afköstum nema þá lítinn hluta ársins, fá mikið af smáum fiski o.s.frv., þ.e.a.s. aðstaðan er ekki góð og það er vissum erfiðleikum bundið e.t.v. að bæta hana, a.m.k. í skjótri svipan. En þó má segja um slík frystihús víða úti á landsbyggðinni, að þau séu lífakkeri þeirra þorpa eða byggðarlaga, sem þar eiga hlut að máli. Það virðist því vera sanngjarnt og eðlilegt, að tekið sé tillit til slíkrar sérstöðu. Í öðru lagi flytjum við brtt. við 2. gr. frv. Leggjum við til í þeirri till., að hærri styrkur sé greiddur fyrir úthaldstíma þeirra togara, sem á árinu 1963 höfðu veitt fyrir innlendan markað, heldur en hinna, sem veiddu fyrir erlendan. Það er enginn efi á því, að að því er verulegur ávinningur, í fyrsta lagi atvinnulega séð, að togararnir leggi sem mest upp af afla sínum til vinnslu hér innanlands. Þetta er líka alveg vafalaust í flestum tilfellum þjóðhagslega hagkvæmt, og þess vegna hefur það mikið til síns máls að gera þarna mun á, auðvelda sem sagt togurunum að veiða fyrir innlendan markað. Við 2. gr. flytjum við einnig till. um ákvæði þess efnis, að heimilt skuli ráðh. að setja það að skilyrði fyrir greiðslu styrks til togaranna, að samningar hafi áður tekizt um sanngjarna hækkun á kaupi togarasjómanna. Þá leggjum við til, að fiskverð til sjómanna og útgerðarmanna verði hækkað um 15% í stað 6%, eins og lagt er til í frv. Ég hef áður rökstutt nauðsyn þess, og sannleikurinn er sá, að ef réttlæti á að sýna hlutarsjómönnum, þá er varla um það að ræða, að kaup þeirra geti hækkað öllu minna en þetta, og í öðru lagi, að ef tryggja á eftir föngum nokkurn veginn snurðulausan rekstur bátaflotans á yfirstandandi vetrarvertíð, mun varla af því veita, að fiskverðið hækki sem þessu svarar. Við 5. gr. frv. flytjum við brtt. um lækkun vaxta á afurðalánum og hækkun afurðalána í prósenttölum, svo og till. um almenna lækkun vaxta, bæði innláns- og útlánsvaxta, niður í það, sem var fyrir viðreisnarlöggjöfina 1960. Hér er um svo margþætt stórmál að ræða, eitt stærsta deilumál í sambandi við viðreisnarstefnuna, að það er nú e.t.v. að bera í bakkafullan lækinn að ræða það í löngu máli hér, enda mun ég ekki fara nánar út í þá sálma við þetta tækifæri. Loks leggjum við til, að 6. gr. frv. falli niður. Við teljum ekki koma til mála, að Alþ. afhendi hæstv. ríkisstj. ótakmarkaða heimild til að fresta verklegum framkvæmdum ríkisins, á sama tíma sem ekki virðist við það komandi, að taka megi upp neitt skipulag á fjárfestingu eða neina skipulagða fjárfestingarstefnu yfirleitt. Meðan einkaaðilar geta eftir sem áður ráðizt í hvers konar fjárfestingu hömlu- og eftirlitslaust, kemur ekki til greina að okkar dómi, að Alþ. geti samþ. slíka ráðstöfun sem þessi er. Till. okkar eru, eins og ég áðan sagði, skriflegar, og æski ég þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þeim.



Herra forseti. Ég lít á þetta frv. um aukningu söluskatts og aðstoð við sjávarútveginn einungis sem skyndiráðstafanir til bráðabirgða. Með frv. er horfið frá viðreisnarstefnunni og hið fordæmda uppbótakerfi tekið upp á ný, að því er frystihús og bátaútvegsmenn varðar. Þessa lausn get ég því ekki aðhyllzt til frambúðar. Auk þess er fyrirkomulagið á framlaginu til frystihúsanna umdeilanlegt. Mörg þeirra eru að vísu illa stæð og þó einkum frystihúsin úti á landsbyggðinni, en bezta aðstoðin við þau væri að tryggja þeim fjárframlág til meiri hráefnisöflunar. Mesta vandamálið í dag er dýrtíðin, og það vandamál verður að leysa af festu og réttsýni, án allrar hálfvelgju og undanlátssemi. Ég treysti hæstv. ríkisstj. til að einbeita kröftum sínum að þessu alvarlega verkefni næstu vikur og næstu mánuði, því að með bráðabirgðaúrræðum verður ekki stjórnað til lengdar. Undanfarna mánuði hefur dýrtíðin vaxið með miklum hraða, og fram undan eru ýmsar blikur á lofti í þeim efnum. Söluskattshækkunin leiðir af sér aukna dýrtíð. Opinberir starfsmenn eru að leggja fyrir kjaradóm kröfu sína um 15% kauphækkun. Ef hún nær fram að ganga, kostar það ríkissjóð 100 millj. kr. yfir árið, en ekki er gert ráð fyrir neinni tekjuöflun í þessu frv. til að mæta auknum útgjöldum á þessu sviði. Uppmælingamenn eru að fara af stað með sínar kjarakröfur. Dómur um kjör verzlunarmanna fellur eftir nokkra daga, og í kjölfar hans koma áreiðanlega miklar kröfur um hækkun álagningar frá kaupmönnum og kaupfélögum. Hinn 1. marz n. k. hækkar búvöruverðið um 8–9% í kjölfar kauphækkananna í desember. Þannig heldur dýrtíðin áfram að magnast, og með sama áframhaldi þarf enginn að búast við því, að það verði vinnufriður í vor. Á undanförnum árum og áratugum hefur þróazt hér svikamyllukerfi, sem færir allt heilbrigt efnahagslíf úr skorðum og er nú að komast í algleyming. Hækki verðlagið, hækkar kaupið, þá hækkar búvöruverðið, þá hækkar kaupið aftur, framleiðendur innlendrar vöru fá sína hækkun á vörum og þjónustu eftir formúlum frá verðlagsskrifstofunni. Í bili verða útflytjendur út undan, en þegar þeir standa ekki lengur undir auknum framleiðslukostnaði, þá er gengið lækkað eða útflutningsuppbætur greiddar. Allt þetta kallar svo á aukin útgjöld ríkissjóðs og nýjar skattaálögur. Árangursríkustu leiðina út úr þessum ógöngum tel ég vera að færa niður kaupgjald og verðlag, á svipaðan hátt og gert var árið 1959 af stjórn Emils Jónssonar. Um leið þarf að binda kaupgjald, verðlag, búvöruverð og fiskverð til a.m.k. eins árs og taka svikamyllukerfið úr sambandi. Með þessu er ekki verið að vega að neinni stétt, heldur stöðva dýrtíðina og bjarga þjóðinni. Ekki hafa bændur og verkamenn grætt á verðbólgunni, svo að þeim er það mikið hagsmunamál, að hún sé stöðvuð, en verðbólgugróði atvinnurekenda er óheilbrigður, og hann má gjarnan taka af. Verðbólguþróunin hefur einmitt valdið óhagrænni fjárfestingu, sem ekki hefur getað skilað launastéttunum þeim arði, sem eðlilegur yrði talinn. Á þessu eina ári, sem allt yrði bundið, ætti síðan að kalla saman ráðstefnu launþega, bænda og atvinnurekenda, þar sem reynt væri að finna nýtt form fyrir skiptingu arðsins af þjóðarframleiðslunni, form, sem væri laust við víxláhrif svikamyllukerfsins. Sumir vilja halda því fram, að ekki sé gerlegt að lögbinda kaupgjald og verðlag um skeið, því að stéttirnar muni ekki una því, að tekinn sé af þeim rétturinn til að fá hækkun á andvirði vinnu sinnar og vöru. Ég svara því til, að réttur verkamanna, bænda, útvegsmanna, sjómanna, opinberra starfsmanna, iðnrekenda og kaupmanna til að dansa hrunadans í kringum verðbólgubálið og kasta verðmætum á eldinn er ekki þess eðlis, að þjóðfélaginu beri að viðurkenna hann og varðveita. Þvert á móti ber því að stöðva slíkan dans. Hinni beinu niðurfærsluleið þurfa að fylgja ýmsar hliðarráðstafanir. Í henni felast mestu möguleikarnir á því að bæta hag almennings í landinu með lækkun útsvara og skatta. Til greina kæmu einnig vísitöluuppbætur á lægri laun og álagning verðbólguskatts. Á undanförnum árum hefur ríkisstj. unnið að því að efla mjög undirstöðusjóði atvinnuveganna í landinu, svo sem fiskveiðasjóð, iðnlánasjóð og stofnlánadeild landbúnaðarins. Þá hefur benzínskatturinn einnig verið hækkaður mikið nú fyrir skömmu, til þess að unnt sé að stórauka vegagerð í landinu. Hvernig fer svo verðbólgan með þessa sjóði og þessi fjárframlög? Á stuttum tíma étur hún upp mestalla aukningu, svo að ávinningurinn verður lítill, þegar til lengdar lætur. Verðbólgan heggur sín stóru skörð í alla sjóði í landinu og færir þjóðina fjær þeim nytsamlegu markmiðum, sem sjóðirnir keppa að. Verðbólgan er þannig hinn mesti skaðvaldur. Það má því ljóst vera, að árangur viðreisnarinnar er í veði, ef verðbólgan verður ekki stöðvuð. Bráðabirgðaráðstafanir eins og þær, sem hér eru á döfinni, geta átt fyllsta rétt á sér, þótt benda megi á ýmsa annmarka þeirra. En mest gildi hafa slíkar bráðabirgðaráðstafanir, ef þær opna augu manna fyrir brýnni þörf róttækari og varanlegri aðgerða til að leysa það mikla verðbólguvandamál, sem nú steðjar að þjóðinni.



Herra forseti. Ég vil láta ánægju mína í ljós yfir þeim umr., sem hér hafa fram farið. Ég tel, að þær hafi í heild verið málefnalegar, og þó að mönnum sýnist sitt hvað um orsakir þess ástands, sem nú hefur skapazt og við þurfum úr að leysa í bili, þá er það ekki tiltökumál, og skal ég ekki fara að rekja þá sögu frá mínu sjónarmiði. Ég hef gert það oft áður og tel, að það sé eðlilegast, að við höldum okkur nú að því umræðuefni, sem fyrir liggur, og geymum allsherjaruppgjör til annarra tíma. Ekki svo að ég skorist undan þeim umr., en hvert mál verður að skoðast fyrir sig, og nú erum við allir sammála um, að hér séu ákveðin úrlausnarefni, sem þurfi nú þegar að ráða fram úr og þá er eðlilegt að fást við að þessu sinni. Ég vil einungis geta þess út af því, sem fram hefur komið, að ef menn vilja rekja orsakir verðbólgunnar, þá verður að fara lengra aftur en til myndunar núv. ríkisstj. Hér er við að etja viðfangsefni, sem þjakað hefur íslenzka þjóð a.m.k. í nær aldarfjórðung og við verðum að játa að ekki hefur tekizt enn að ráða á neinn viðhlítandi hátt bót á. Og ég tek náttúrlega undir það með hv. síðasta ræðumanni, að hér er mikið verkefni fram undan, sem menn verða að beina hug sínum að, eins og ég raunar gat um, þegar ég lagði þetta frv. fyrir hv. Nd. En það eru aðeins örfáar aths., sem ég vildi gera og sé ekki ástæðu til að fjölyrða ýkjamikið um, þótt ég telji rétt, að þær aths. komi nú fram. Það kemur fram í nál. hv. minni hl. og var endurtekið af hv. frsm. minni hl., að það væri fyrir álögur hins opinbera, að vísitalan hefði hækkað um 5 stig í ágústmánuði s.l. Hv. frsm. minni hl. gat þarna um stærsta liðinn, 2.76%, sem ég hygg að sé kallað opinber gjöld eða eitthvað þvílíkt í skýringum hagstofunnar. Hv. frsm. drap á það í þessu sambandi, að það væri síður en svo eingöngu að kenna verðlagningu á landbúnaðarvöru, að verðlagið hefði hér hækkað, og vitnaði til þessa sérstaka liðar í því sambandi. Um það atriði get ég verið honum fyllilega sammála. En ég vil sérstaklega gera þetta atriði að umræðuefni, vegna þess að það sýnir nokkuð, hvernig vandinn er til kominn. Hv. þm. gerði grein fyrir kauphækkunum fyrst á árinu 1961 og síðan árinu 1962. Þessar kauphækkanir, ásamt vafalaust einnig vaxandi tekjum sakir aukinnar atvinnu í landinu, urðu til þess, að tekjur almennings urðu mun meiri á árinu 1962 en á árinu 1961. Þetta leiddi aftur til þess, að skattar og þá ekki sízt útsvör urðu hærri á árinu 1963 en á árinu 1962, án þess að ríkið eða sveitarfélög hefðu breytt þeim reglum, sem höfðu áhrif á álagninguna. Það var ekki vegna þess, að skattstigar höfðu verið hækkaðir eða væru almenningi óhagstæðari 1963 en 1962, sem þessi hækkun hinna opinberu gjalda varð, a.m.k. aðallega. Liðurinn er samsettur, en hér tala ég um hann í heild. Hér er því dæmi þess, hvernig vaxandi tekjur, ýmist raunverulegar eða sökum verðbólguáhrifa að nokkru leyti, beinlínis leiða til alveg óvefengjanlega hækkandi verðlags í landinu, en ekki neinar nýjar ráðstafanir ríkisvaldsins eða sveitarfélaganna. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að varðandi vaxtalækkun hefur því verið haldið fram, - ég heyrði nú ekki hv. frsm. meiri hl. gera það, en því hefur verið haldið fram, að sú till. um vaxtalækkun, sem hv. minni hl. fjhn. gerir till. um, mundi samsvara 2% hækkun á fiskverði. Ég hygg, að óvefengjanlegar tölur sýni, að þetta mundi ekki nema meira en 1%. Það munar einnig um þá fjárhæð, það skal ég játa, en eins og ég gerði nokkra grein fyrir í hv. Nd., er hér um nokkuð flókið mál að ræða. Það krefst vaxtabreytinga hjá viðskiptabönkunum í einstökum atriðum, auk þess sem hugmyndir manna um einhvern ofsagróða Seðlabankans fá ekki staðizt, hvorki varðandi afkomu hans 1962 og að því er ég hygg enn þá síður varðandi 1963. Á það er auðvitað einnig að líta, að ef menn vilja, að Seðlabankinn geti greitt fyrir með endurkaupum afurðavíxla, eins og hugur allra manna stendur til, þá þarf hann auðvitað að safna einhverju fjármagni, auk þess sem hann þarf að hafa fjármagn á móti hinum erlendu gjaldeyrisinnstæðum, sem hann nú, sem betur fer, á í bili. Þetta er allt atriði, sem verður að taka tillit til. Ég vonast til þess, að þau útiloki ekki, að vaxtalækkun geti átt sér stað. Það er mál, sem er til íhugunar, þó að ekki þætti ástæða til né fært að taka það inn í þetta frv. Ég ætla mér ekki að fara að ræða um ágæti viðreisnarinnar að þessu sinni. Um hana hefur verið rætt áður og verður vafalaust lengi rætt enn. Menn vita, að þetta frv. þarfnast skjótrar afgreiðslu, og þess vegna hef ég haldið mér sem mest frá almennum umr. að þessu sinni. En ég get þó ekki varizt því, að þegar því er haldið fram, að viðreisnin hafi t.d. ekki haft nein áhrif á verzlun hér í landinu, þá er það nú öllum almenningi augljóst, að vöruúrval er miklu meira nú en áður var. Og almenningur hefur þess vegna miklu betra færi á því að velja, hvað hann telur sér bezt henta sjálfur, heldur en verið hafði um langt árabil. Og sem betur fer hefur einnig komið í ljós á þessum síðustu árum, að vöruverð er að ýmsu leyti sízt óhagkvæmara hér en í ýmsum nágrannalöndum. En það eiga sér stað, ég veit það, vörukaupaferðir til útlanda, og vafalaust er eitthvað af smygli, sem vissulega ber að standa á móti, en allt er það þó smáræði miðað við það, sem verið hafði undanfarinn áratug. Þá vildi ég einnig í því sambandi minna á, að því fer fjarri, að hagur almennings hafi þrátt fyrir allt versnað hér á landi á síðasta 5 ára bili. Það hefur áður verið bent á það af mér, að ef gerður er samanburður þjóðartekna á mann og atvinnutekna kvæntra launþega og tekið tillit til beinna skatta og fjölskyldubóta og miðað við annars vegar atvinnutekjur 1958 og tekin vísitalan 100, þá hafa verkamenn nú vísitöluna 108.7 og verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn vísitöluna 116.3. Þetta er raunveruleg lífskjarabót. Því hefur að vísu verið haldið fram, að þessar bætur hafi fengizt með óhæfilega mikilli aukavinnu. Það er að vísu órannsakað mál til nokkurrar hlítar, hvort aukavinna er nú meiri en var á árinu 1958. En jafnvel þótt gert væri ráð fyrir því, sannar það einungis það, sem ég hef áður tekið fram og ég veit að þm. greinir ekki á um og eru mér allir sammála um, að eitt okkar mest aðkallandi vandamál er að reyna að stytta vinnutíma með óbreyttu kaupi, og þetta á að vera hægt og hlýtur að vera hægt með svipuðum hætti á Íslandi og annars staðar, ef menn gefa sér tíma til þess að sinna því verkefni. Það er ekki auðleyst, en það hlýtur að vera hægt að leysa það. En það verður auðvitað ekki leyst, nema menn gefi sig að verkefninu, og það hlýtur undir öllum kringumstæðum að taka nokkurt árabil. Þá mætti spyrja, hvort hlutfall þessara launastétta, sem ég hef nú vitnað til, miðað við þjóðartekjur, hefði versnað frá árinu 1958. Hv. 4. þm. Norðurl. e. las hér upp nokkrar tölur í gær varðandi þetta efni. Ég skal ekki vefengja þær að neinu leyti. Ég játa, að ég áttaði mig ekki til hlítar á þeim. Töluröðin og hundraðshluti fer auðvitað nokkuð eftir því, hvar byrjað er og við hvað er miðað á hverjum tíma. Og árin 1959, 1960 og 1961 eru öll að ýmsu leyti óvenjuleg, m.a. vegna mikils verðfalls, sem varð á íslenzkri framleiðsluvöru fyrri hluta þessa tímabils, og einnig vegna langvinns verkfalls á árinu 1961. Þess vegna er hægt að fá nokkuð mismunandi hundraðshluta út úr dæminu eftir því, við hvað er miðað. Og auðvitað má segja, eins og hv. þm. raunar gat um, að tölurannsóknir í þessu efni eru e.t.v. ekki alveg fullnægjandi, þannig að menn vantar óyggjandi grundvöll til að reisa ályktanir á. Ef við miðum t.d. við árið 1958 og berum afstöðu atvinnutekna saman við þjóðartekjur og tökum allt landið, þá er það svo, að ef við teljum þetta hlutfall vera 100 1958, er það varðandi verkamennina eina á árinu 1962 98.6, þannig að verkamenn hafa þá orðið nokkuð aftur úr miðað við þær tölur, sem ég hef hér vitnað til. Aftur á móti ef verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn eru taldir og miðað við 100, hefur allur hópurinn fengið 100.5, þannig að þeirra hlutfall er mun betra í heild og hlutur þessara fjölmennu stétta hefur batnað, þegar á heildina er litið. Ef þessar tölur sanna nokkuð, sýna þær, að full ástæða hefði verið til þess, sem ég raunar hygg að ég og hv. þm. séum sammála um, þó að leiðir skildi, þegar til úrslita kom, að full ástæða hefði verið til að bæta hag verkamanna hlutfallslega meira í kaupsamningunum fyrir jólin heldur en annarra stétta. Og ég viðurkenni fyllilega, að það er eðlileg krafa verkamanna, að þeirra hlutur í þjóðartekjum versni ekki, þegar til lengdar er litið. Og það er vissulega eitt af þeim verkefnum, sem menn ættu að geta sameinazt um að finna einhverja lausn á. Það má vel vera, eins og hv. frsm. minni hl. sagði, að það hafi verið óhyggilegt að afnema vísitölubindinguna 1960, að reynslan hafi skorið úr um, að það hafi orðið til vaxandi ófriðar í landinu. Mér kemur ekki til hugar að vefengja þau rök, sem að því eru færð. Hitt verður að játa, að þáv. ástand stóðst ekki, þegar voru nærri því árlega samfara vísitölugreiðslum knúnar fram miklar kauphækkanir, langt umfram greiðslugetu atvinnuveganna. Það var ekkert nýtt fyrirbæri á síðasta ári vinstri stjórnarinnar, heldur hafði þetta átt sér stað æ ofan í æ undanfarinn áratug og ég vil segja allt frá árinu 1942. Hér var því úr vöndu að ráða, og ég hygg, að þótt að því ráði verði hnigið, eins og ríkisstj, í haust lýsti sig reiðubúna til viðræðna um, að fallast á einhverja verðtryggingu kaups, verði að taka hana upp í öðru formi og með öðrum hætti en vísitöluna gömlu. Það er sannarlega eitt af þeim atriðum, sem til íhugunar hljóta að verða og kanna þarf betur á þeim mánuðum, sem nú eru fram undan og e.t.v. veita nokkurt hlé, þótt ég taki undir það með hv. síðasta ræðumanni, að svo miklar kaupbreytingar eru nú í vændum alveg á næstu vikum, að alveg óvíst er, hver friður verður til mikillar umhugsunar eða til annars en ráða fram úr þeim vanda, sem að steðjar þá og þá. Vonandi verður hann nú samt einhver. En án þess að ég vilji fara að bítast um orð, þá gat ég ekki annað en brosað með sjálfum mér, þegar hv. frsm. minni hl. í öðru orðinu ávítaði ríkisstj. fyrir að hafa breytt vísitölukerfinu án samráðs við verkalýðinn, en ávítaði hana einnig fyrir að binda ekki togarastyrkinn nú skilyrði um það, að úreltu vinnufyrirkomulagi um borð í togurunum yrði breytt. Ég hygg, að það fái ekki staðizt að halda þessu hvoru tveggja fram samtímis. Það hefur þegar komið fram í þessum umr. af hálfu ríkisstj., að við bindum styrkinn ekki skilyrðum af þessum sökum, vegna þess að við teljum nauðsynlegt, að þetta mál verði kannað til hlítar með samningsumleitunum, svo að báðir aðilar megi vel við una, eins og mér skildist t.d. af orðum hv. 5. þm. Reykn., að hann teldi engan veginn útilokað að hægt væri að ná. Sá hv. þm. skoraði á mig að gefa frekari yfirlýsingar en enn hafa verið gefnar varðandi 1. gr. frv. Ég vil einungis ítreka það, sem ég og hæstv. sjútvmrh. höfum áður um þetta sagt, og jafnframt mótmæla því, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að þetta væri með öllu gagnslaust, vegna þess að ekki væri samhliða eða samtímis hægt að verja þessu til að borga meira fyrir fisk og til endurbóta á rekstri. Nú veit ég, að hv. þm. er mér sammála um, að það tilheyrir góðum og heilbrigðum rekstri að verja nokkru fé til endurbóta, og það er ekki sízt í slíkum rekstri sem þessum, þar sem játað er af öllum, að það geri úrslitabreytingu á afkomu frystihúsanna, hvort rekstrinum er komið í það horf, sem unnt er að gera, eða ekki. Það er því eðlilegt, að ríkisstj. vilji nokkuð hlutast til um, að slíkar endurbætur eigi sér stað, og það er sú heimild, sem veitt er með greininni, eins og hún nú stendur. Út af 6. gr. frv. vil ég einungis taka fram, að hvað sem menn segja um fjárfestingar almennt og hvort sem þeir telja, að ríkið eigi að takmarka framkvæmdir hjá sér eða einungis heimta það, að aðrir takmarki sínar framkvæmdir, og hvort sem menn telja, að ríkisstjórn fái nógu sterkt vopn í hendur gagnvart öðrum með gr., eins og hún nú er orðuð, þá er það misskilningur, sem fram hefur komið. að hér væri um einhverja algera nýjung að ræða, verið væri að svipta Alþ. á fáheyrðan hátt því valdi, sem það hefði, það væri óþingræðislegt og ýmislegt fleira, sem haldið hefur verið fram, raunar með vægari orðum í þessari hv. d. en í Nd. T.d. í fjárlögum nr. 35 frá 1947 er í 22. gr. 37. liður svo hljóðandi: „Að fresta fjárframlögum til framkvæmda, sem ekki eru bundnar í öðrum lögum en fjárlögum, ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkisins gerir það nauðsynlegt. Ef fé er hins vegar fyrir hendi, en fresta verður framkvæmdum af öðrum ástæðum, skal það fé geymt, er til þeirra framkvæmda var ætlað, en þær að öðrum kosti látnar sitja í fyrirrúmi á árinu 1948.“ Þetta er mjög hliðstæð heimild fyrir ríkisstjórnina og nú er veitt, og ég minnist hennar sérstaklega vegna þess, að þessi heimild var veitt þeirri ríkisstj., sem ég átti fyrst sæti í ásamt hv. þáv. menntmrh., núv. formanni Framsfl., Eysteini Jónssyni, og þáv. landbrh. Bjarna Ásgeirssyni, og minnist ég ekki annars en það væri mikill bróðurhugur okkar á milli um að fá þessa heimild og engum okkar kæmi þá til hugar, að við værum að níðast á rétti þingsins eða taka okkur nokkurt einræðisvald í hendur, eins og skilja mátti á hv. 1. þm. Norðurl. e. í gær, að núv. ríkisstj. hefði löngun til. Ég er því sammála, að viðureigninni við verðbólguna er engan veginn lokið með þessu frv. Þetta er einungis til þess að firra bráðum vanda, og málið allt þarfnast mikillar íhugunar umfram það, sem nú er færi á. Segja mætti e.t.v., að hv. framsóknarmenn bentu á leið til þeirrar íhugunar með nefndaskipuninni, sem þeir gera till. um. En þeir segja jafnframt, að engar sættir geti á komizt, ef haldið sé fast við það að afla tekna til þeirra óhjákvæmilegu ráðstafana, sem nú þarf að gera, enda vilja þeir efnislega lát.a nefndarskipunina koma í staðinn fyrir tekjuöflunina, eins og hv. frsm. minni hl. rækilega tók fram. Af hálfu stjórnarinnar er ekki með nokkru móti hægt að fallast á þessa skoðun. Við teljum, að hér sé um ráðstafanir að ræða, sem ekki megi dragast, og það hlyti að auka á okkar vanda, magna verðbólguna, gera málið enn þá síður viðráðanlegt, ef látið væri vera að afla þess fjár, sem nauðsynlegt er til að taka á sig þær skuldbindingar, sem allir eru í meginatriðum sammála um að verði nú að inna af höndum.



Herra forseti. Í tilefni m.a. af þeim ummælum hæstv. forsrh. hér í gær, að þær ráðstafanir, sem nú væri lagt til að gera í efnahagsmálum okkar, væru sérstaklega að kenna verkföllunum í desember og þeim kauphækkunum, sem þar urðu, fór ég hér með nokkrar tölur, sem að mínu viti sönnuðu það, að verkamenn a.m.k. hafa borið mjög skarðan hlut frá borði á hinum svokölluðu viðreisnarárum. Og ég tók aðeins tölur frá þeim árum, þ.e.a.s. 1960, 1961 og 1962, sem nokkrar ábyggilegar tölulegar upplýsingar liggja fyrir um. Og ég gerði þetta af því sérstaka tilefni, að sú eina atvinnustétt manna, sem þarna getur átt hlut að, að um er kennt, að nú þurfi að leggja nýjar álögur á landsmenn, eru verkamennirnir, vegna þess að það eru fyrst og fremst þeir, sem vinna í fiskiðnaðinum, og það eru fyrst og fremst þeirra laun, sem hafa áhrif á vinnulaunaliðinn í frystihúsunum. Ég hef sérstakar ástæður til, m.a. vegna fréttaflutnings af ræðu minni hér í gær og eins vegna þess, að hæstv. forsrh., sem að vísu alls ekki rengdi þær tölur, sem ég fór með, sagðist ekki hafa áttað sig á töluröðinni, og ætla ég þá, að aðrir hafi kannske enn síður gert það, eftir því sem ég þekki hæstv. ráðh., og eins þar sem ranglega hefur verið skýrt frá þessum tölum, þá gefur það mér tilefni til að rifja þær upp aftur. Enn eina ástæðu hafði ég fyrir því að rifja upp þessar tölur, og hún var sú, að því hefur verið sérstaklega haldið á lofti af talsmönnum núv. ríkisstj., að launþegar almennt ættu rétt á launabótum og þá að sjálfsögðu ekki bara í krónutölu, heldur raunverulegum launabótum í samræmi við auknar þjóðartekjur. Og þá stoðar auðvitað ekki sú aðferð, sem iðulega er beitt í umr. um þessi mál, að taka aðeins þjóðartekjurnar prósentvís, en krónuupphæðirnar hins vegar í laununum, en ekki raunverulegt verðgildi þeirra, þar sem þess vegna hlýtur að vera umdeilt, hvert er verðgildi launanna. Ef við tökum hið raunverulega verðgildi þjóðarteknanna annars vegar, þá verðum við að taka hið raunverulega verðgildi launanna hins vegar. Öll önnur viðmiðun hlýtur að lenda út í hreinni vitleysu. Þetta hvort tveggja gefur mér tilefni, og ég skal ekki eyða löngum tíma hv. d., til þess að rifja upp þær tölur, sem ég nefndi í þessu sambandi og ég vil fagna að ekki eru rengdar, enda eru þær teknar upp úr þeim skýrslum, sem tiltækilegar eru um þessi efni. En það, sem ég sagði, var þetta, að í fyrsta lagi á árinu 1960 minnkuðu þjóðartekjurnar um 0.9%, en á sama tíma minnkuðu raunverulegar atvinnutekjur verkamanna í Reykjavík um 7%, og á sama tíma minnkaði kaupmáttur almenns verkamannakaups um 9%. í öðru lagi sagði ég, að árið eftir, 1961, hefðu hreinar þjóðartekjur á mann vaxið um 5.1%, en það ár hefðu atvinnutekjur verkamanna í Reykjavík enn minnkað um 10% og kaupmáttur tímakaups almennra verkamanna um 5.4%. Og í þriðja lagi, að á þriðja viðreisnarárinu, 1962, hefðu þjóðartekjurnar vaxið um 6.1% og það ár hefðu atvinnutekjurnar rétt nokkuð við og hækkað um rösklega 10%. Það var þetta, sem ég sagði, og niðurstöður mínar urðu þær, að ef við settum þetta upp í vísitölu og miðuðum við verðlag 1948, þá vantaði, miðað við það, að hagur verkamanna hefði batnað í þessi 3 ár miðað við þá formúlu, sem stjórnarvöldin vilja gjarnan halda á lofti, þ.e.a.s. vöxtur venjulegra tekna miðað við hreinar þjóðartekjur á mann, þá skorti nú 18 stig á, að atvinnutekjurnar stæðust eftir þessi 3 ár, og 25 stig á það, að kaupmáttur launanna stæðist þessa viðmiðun. Og ég sagði líka, að ef við miðuðum þetta við árið 1958 og síðan, þá hefðu þjóðartekjurnar vaxið um 10.2%, en atvinnútekjur verkamanna hér í höfuðstaðnum hefðu aðeins vaxið um 3.8% á þessu tímabili, og það væri að vísu svolítið bjartari mynd af hlutunum. Ég vil sérstaklega fagna því, að hæstv. forsrh. er á sama máli og ég, kemst að svipaðri niðurstöðu um það, að hlutur verkamanna hafi verið fyrir borð borinn, og ég tel, að með þeim ummælum sínum hafi hann í raun og veru tekið aftur það, sem hann sagði hér í gær, að þær ráðstafanir, sem nú þyrfti að gera, væru sérstaklega vegna þess, að verkamenn hefðu hækkað laun sín núna í desembermánuði. Það munar sjálfsagt um minna en viðurkenningu hæstv. forsrh. á því, að nú þurfi að bæta kjör verkamanna alveg sérstaklega, vegna þess að þeir hafi orðið aftur úr. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni yfir þessum ummælum. Ég tel, að þær tölur, sem hann fór með annars vegar, og þær tölur, sem ég fór með hins vegar, ég hef að vísu ekki rannsakað þær tölur, sem hann fór með, en ég tel, að þær þurfi ekki að rekast á, og ég gaf fulla skýringu á því í minni ræðu í gær, í hverju munurinn á okkar viðmiðun væri fólginn, og ætla ekki að endurtaka það. Ég hefði haft nokkra ástæðu til að gera nokkrar aths. við framsöguræðu hv. form. fjhn., en ég ætla ekki að eyða tíma hv. d. í að lengja mál mitt. Það er allt of mikið. Þó get ég ekki stillt mig um það að nefna vafasama kenningu, sem hann fór með, eins og þá, að vextirnir í fiskiðnaðinum væru eitthvert smávægilegt atriði og það skipti í raun og veru ekki svo miklu fyrir fiskiðnaðinn, hverjir vextirnir væru. En ég hef tölulegar sannanir fyrir því, að a.m.k. í ýmsum greinum fiskiðnaðarins eru vextirnir um 12% af vinnslukostnaðinum, á meðan vinnulaunin eru um 20%, þ.e.a.s. vextirnir eru a.m.k. í ýmsum tilvikum meira en hálf vinnulaunin. T. d. nefni ég vinnslu þorskflaka, sem er einhver stærsta framleiðsla okkar í fiskiðnaðinum. Þar er samkv. skýrslum hraðfrystihúsanna vaxtakostnaðurinn af rekstrarlánunum 6.7% af vinnslukostnaðinum og vextir af höfuðstól 5.4, eða 12.1%, en vinnulaunin eru samkv. sömu skýrslum rétt um 20%. Menn sjá auðvitað af þessu, að það eru fleiri liðir í kostnaðinum hreyfanlegir en vinnulaunin, og það er auðvelt að bæta hag þessa atvinnurekstrar mjög mikið með því að breyta vöxtunum. Annars fannst mér, - og ég ætla að ljúka máli mínu með þeirri aths., - að hv. frsm. fjhn. hafi í raun og veru beðið sitt skipbrot sem fræðimaður í þessari ræðu og ekki þurfi raunverulega að svara mörgu af því, sem hann fór hér með, öðru en því, sem ég nú ætla að svara. En það var, þegar hann fór að gera aths. við það, sem ég hafði sagt um skattamálin í Noregi og skattamálin á Íslandi og borið það saman, hvernig Norðmenn tækju langsamlega mestan hluta af sínum tekjum í ríkissjóð með beinum sköttum, en hvernig Íslendingar tækju aðeins um 1/10 með beinum tollum og sköttum. Hv. form. fjhn. rengdi þetta að vísu ekki, sem ég hafði um þetta sagt, en sagði á hinn bóginn, að það breytti öllu í þessum samanburði, að þegar kæmi til rekstrar sveitarfélaganna, væri þessu alveg öfugt farið, og hans orð urðu ekki skilin öðruvísi en svo, að í raun og veru, þegar allt kæmi til alls, tækju Norðmenn alveg eins mikið í óbeinum sköttum af almenningi og Íslendingar. Sannast að segja fór mér svo, að ég trúði hæstv. ræðumanni, meðan ég hlustaði á hann. En það vildi svo til, að ég hafði í tösku minni rit frá hagstofu Noregs, þar sem ég gat flett þessu upp, og mér virðist af þeim staðreyndum, sem ég þar komst eftir, að þessi fræði þessa hv. prófessors hafi verið orðin nokkuð gömul. Og ég vil sannast að segja vona það, að önnur þau fræði, sem hann kennir sínum nemendum, séu eitthvað nýrri af nálinni. En staðreyndin um þetta er sú, að Norðmenn tóku árið 1962 í beina skatta til þarfa sveitarfélaganna líklega töluvert mikið yfir 90% af tekjum sveitarfélaganna, eða samtals 3146 millj., í beinum sköttum á eignir og tekjur, en aðrir beinir skattar voru 31 millj. En óbeinir skattar til sveitarfélaganna voru þetta sama ár heilar 90 millj., og ég hef að vísu ekki reiknað það nákvæmlega, en mér sýnist, að af öllum sköttum, sem lagðir eru á vegna sveitarfélaganna, og þá eru að vísu ekki taldar með ca. 580 millj., sem bæjarfélögin fá frá ríkinu, þá séu beinu skattarnir um 96–97% af tekjum bæjarfélaganna. En svo fullyrðir hv. 



Herra forseti. Þó að ýmislegt hafi komið fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað, sem full ástæða væri til að svara, þá ætla ég samt ekki að tefja tíma hv. d. sem neinu nemur. En út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þar sem hann bar mjög brigður á þær upplýsingar, sem ég hafði gefið um skattamál Norðmanna, vildi ég upplýsa, að það, sem ég byggði á það, sem ég sagði um það mál, er skýrsla um norsk skattalög frá árinu 1960 eða 1961, ég man ekki, hvort heldur var. Þar eru upplýsingar um skattstiga, bæði til ríkisins, bæjar- og sveitarfélaga. Eins og kom fram í framsöguræðu minni og vitað er þeim, sem einhvern kunnugleika hafa á skattamálum í Noregi, eru skattstigarnir til ríkisins til mikilla muna hærri en hér, þeir komast upp í 50% eða þar yfir. Hins vegar var skv. þessari skýrslu aðeins um að ræða 14–18% hámark skattstiga til bæjar- og sveitarfélaganna. Að vísu er heimild til að leggja aukaskatt á hærri tekjur til bæjar- og sveitarfélaganna, en það mun ekki nema meira en 3–4%. Miðað við það ættu skattar til bæjar- og sveitarfélaganna ekki að geta farið upp yfir 24–21%, en skv. núgildandi skattalögum hér á landi er lögboðinn hámarksskattstigi til bæjar- og sveitarfélaganna 30%, og að því er mig minnir, þá er heimild til þess að hækka þetta upp í allt að 39%. Mér skilst það glöggt, að tekjuútsvörin eru til mikilla muna lægri í Noregi en hér, og það skapar möguleika á því fyrir Norðmenn að innheimta þá hærri tekjuskatta til ríkisins. Annars hugsa ég, að í sjálfu sér þurfi þær upplýsingar, sem ég gaf hér, og þær upplýsingar, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. kom með, ekki að stangast, því að hann talaði um, að skattar á eignir og útsvör næmu um 90%. Nú er ég ekki sérlega kunnugur skattamálum Noregs, það skal ég fullkomlega játa. Ég hafði ekki aðra heimild til að byggja á í þessu efni en þá, sem ég nefndi, og þar er ekki sérstaklega rætt um það, hve miklu hinar einstöku tegundir skatta nemi af heildartekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga. En annars staðar í nágrannalöndum okkar, svo og í engilsaxnesku löndunum, eru fasteignaskattar miklu stærri tekjuliður fyrir bæjar- og sveitarfélögin heldur en er hér á landi, þannig að ég tel líklegast, að skýringin á þessu liggi í því, að Norðmenn hafi haft hærri fasteignaskatta en hér eru og þannig komi fram þessi 90%, sem hv. þm. nefndi. Hugsanleg er sú önnur skýring, að tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaganna sé yfirleitt minni þar en hér, en það mundi engu breyta um það, að miklu meiri möguleikar eru þar á því að leggja á háa tekjuskatta til ríkisins heldur en hér á landi. Ég hafði í rauninni ekki ætlað mér að svara öðru í ræðum hv. stjórnarandstæðinga. En úr því að ég er á annað borð staðinn upp, get ég ekki stillt mig um það í tilefni af því, að hv. sessunautur minn, hv. 6. þm. Sunnl., fór að rifja hér upp fornar væringar okkar á milli frá því í nóv. í vetur og las þar upp ummæli, sem ég hafði um framkvæmd innflutningshaftanna. Þessi ummæli stend ég nú að öllu leyti við, þó að það gefi alltaf annan svip af ummælum, sem höfð eru um hönd, ef þau eru slitin úr því samhengi, sem þau voru í, þegar þau eru lesin upp. Þessi ræða mín í vetur hefur ekki verið til einskis, ef hún hefur sannfært hann um, að það að fela slíkum nefndum framkvæmd, hvort sem er útflutnings- eða innflutningsleyfa, fjárfestingarleyfa eða hvað það nú er, sé ekki fært. En það er aðeins eitt atriði í þessu sambandi, sem ég vildi taka fram að gefnu tilefni til þess að forða mistúlkun á þessum ummælum mínum, að það var ekki hugmynd mín með þessu að deila í sjálfu sér á stjórnmálaflokkana. Auðvitað hafa þeir sína ágalla og verðskulda það allir meira eða minna, að störf þeirra séu gagnrýnd. En sú spilling, sem að jafnaði siglir í kjölfar innflutningshafta og slíkra ráðstafana, er að mínu áliti ekki flokkunum að kenna eða því, að fulltrúar þeirra sitji í þessum nefndum, þó að hitt sé vitað, að fulltrúar flokkanna reyna auðvitað að halda fram hagsmunum sinna manna og fyrirtækja, sem þeir bera fyrir brjósti, eins og þeir geta. Ég skal að vísu taka það fram, að ég hef aldrei átt sæti í slíkum nefndum, en haft góða aðstöðu til að fylgjast með störfum þeirra.  Hún hefur sérstöku starfi að gegna, og það er annað að úthluta gæðum eða úthluta verðlagsákvæðum. En einmitt í gegnum það hafði ég um eitt skeið góða aðstöðu til þess að fylgjast með störfum þeirra nefnda og sat stundum fundi þeirra, þó að ég hefði ekki atkvæðisrétt. Nei, jafnvel þó að sú leið væri farin að skipa í þessa nefnd menn, sem ekki væru í neinum tengslum við stjórnmálaflokkana, og slíkt hefur stundum verið gert, þannig að hagsmunasamtök o.s.frv. hafa tilnefnt þar sína fulltrúa, og sú leið kæmi til greina að skipa í þetta menn, sem væru óháðir bæði hagsmunasamtökum og stjórnmálaflokkum, held ég, að það mundi engu breyta. Fulltrúar hagsmunasamtakanna mundu þá hlynna að sínum mönnum. Og jafnvel þó að um svokallaða ópólitíska menn væri að ræða, þá eiga allir sinn kunningjahóp, sína fjölskyldu o.s.frv., svo að ég álít, að það mundi ekki neinu breyta, hvort fulltrúar stjórnmálaflokkanna eiga hér hlut að máli eða einhverjir aðrir. Það er ekki þess vegna, að þessir menn vilji gera rangt eða framkvæma neitt það, sem til spillingar gæti talizt. En þegar á að úthluta einkabílum, þá er bara ekki nokkur mælikvarði til á það, eftir hvaða reglum eigi að fara, og því eðlilegt, að menn styðji frekar umsóknir þeirra, sem talað hafa við þá og gert grein fyrir nauðsyn þeirra til að fá þessi tæki, heldur en annarra, sem þeir þekkja ekkert til.