Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það frv., sem við höfum hér til meðferðar nú og komið er frá hv. Ed., er í framhaldi af þeim breytingum sem gerðar voru á sjóðakerfi sjávarútvegsins með lögum sem samþykkt voru hér fyrr í vetur um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Aðalatriði þessa frv. eru að í stað tekjuákvæða í lögum viðkomandi sjóða, sem nú eru úr gildi fallin, komi ný ákvæði sem vísi til laga um útflutningsgjald. Þetta var samþ. með shlj. atkv. þeirra Ed.-manna og sjútvn. þessarar hv. d. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Virðulegi forseti. Efni þessa frv. er að sjútvrh. er fengið það vald að geta gefið út reglugerð og sett reglur um veiðar íslenskra skipa utan fiskveiðilandhelgi Íslands, bæði til þess að framfylgja ákvæðum alþjóðasamninga, sem íslendingar eru eða gerast aðilar að, eða þá samninga sem gerðir eru milli íslenskra stjórnvalda og erlendra stjórnvalda. Við þekkjum mörg dæmi þess að íslensk skip stundi veiðar fjarri okkar eigin fiskveiðilögsögu, og þarf ég ekki annað en vitna til síldveiða íslenskra skipa í Norðursjó og reyndar allt vestur til Bandaríkjanna, sérstaklega þó á miðum undan ströndum Kanada, það er mat aðila að þótt vel hafi tekist til oft og tíðum í samningum okkar opinberu yfirvalda við bæði útgerðarmenn og skipstjóra, þá er þó talið að það sé tilfinnanlegur skortur á lagaheimild til þess að setja bátunum veiðireglur. Einnig teljum við að það þurfi að vera vald fyrir hendi til þess að við fylgjum eftir eigin ákvörðunum um veiðarfæri þau sem notuð eru af íslenskum skipum, en til þess að það sé hægt að gera utan íslenskrar fiskveiðilandhelgi er talið nauðsynlegt að setja þessi lög. Þetta frv. kemur frá Ed., en þar hefur það verið samþ. shlj. Sjútvn. þessarar hv. d, mælir eindregið með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur haft til athugunar og meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 67 1971, um almannatryggingar. Frv. þetta er flutt sem einn líður eða afleiðing af þeim kjarasamningum sem gerðir voru í febr. s.l. og er efni þess það, að til þess að sú hækkun eftirlauna, sem gert er ráð fyrir í samkomulagi sem ég gat um, hafi ekki í för með sér teljandi lækkun lífeyrisgreiðslna frá almannatryggingum, þá er lagt til með þessu frv. að fjárhæð þeirra tekna, sem lífeyrisþegum er frjálst að hafa án þess að til skerðingar á tekjutryggingaruppbót á lífeyri almannatrygginga komi, verði hækkuð verulega eða úr 46 380 kr. í 120 þús. kr. á ári fyrir einstaklinga og úr 83 460 kr. í 168 þús. kr. á ári fyrir hjón. N. leggur shlj. til að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Forföll höfðu tilkynnt fyrir fund í n. Jóhann Hafstein, Ragnhildur Helgadóttir og Vilborg Harðardóttir.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft frv. til l. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar til athugunar að undanförnu og hefur að athugun lokinni samþykkt að leggja til að frv. verði samþ. óbreytt.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á l. nr. 63 frá 16. apríl 1971, um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Einn þáttur í lausn hinnar almennu kjaradeilu í febr. s.l. var samkomulag Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna um málefni lífeyrissjóða. Í samkomulagi þessu er m.a. gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir á samningssviði þessara samtaka ásamt nokkrum öðrum lífeyrissjóðum taki að sér að veita lífeyrisþegum sínum, sem rétt eiga samkv. l. nr. 63 frá 1971, um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum, sérstaka uppbót árin 1976 og 1977, þannig að lífeyrisgreiðslur þessar verði betur verðtryggðar en hingað til. Forsenda þessa samkomulags er sú breyting á nefndum lögum sem í frv. þessu felst. Heilbr.- og trn. leggur shlj. til að frv. þetta verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Þetta frv. til l. um Fiskveiðasjóð Íslands er samið af n. sem ég skipaði snemma árs 1975, eða nánar tiltekið 28. febr. 1975, til þess að endurskoða lög um Fiskveiðasjóð sem eru frá árinu 1966. Í þessa n. voru skipaðir: Davíð Ólafsson samkv. tilnefningu Seðlabanka Íslands, og var hann jafnframt formaður n., Eyjólfur Ísfeld Eyjólfsson samkv. tilnefningu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Sjávarafurðadeildar SÍS og Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, Kristján Ragnarsson samkv. tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna, Einar B. Ingvarsson aðstoðarmaður sjútvrh. og Jón Skaftason alþm. án tilnefningar. N. lauk störfum seint á árinu 1975, og með bréfi 5. des. 1975 skilaði hún í frv.-formi till. sínum um breytingar á lögunum frá 1966 ásamt ítarlegri grg. um það breytingafrumvarp. Síðan hefur þetta mál legið í sjútvrn. Ég taldi rétt, að breytingar þessar, sem n. lagði til að gerðar yrðu á lögunum, væru felldar inn í lögin um Fiskveiðasjóð, og lét útbúa í sjútvrn. heildarfrv. til l. um sjóðinn. Inn í þetta frv. eru teknar allar till. n., sem áður er getið, nema hvað snertir ákvæði fl. gr. frv. um Fiskveiðasjóð. N. gerði till. um að stjórn sjóðsins skyldi vera í höndum 5 manna, eins og er nú. Samkv. núgildandi lögum eiga 5 menn sæti í stjórninni: einn frá Seðlabanka Íslands, tveir frá Landsbanka Íslands og tveir frá Útvegsbanka Íslands, þannig að stjórn Fiskveiðasjóðs er skipuð 5 bankastjórum á hverjum tíma. N., sem hafði þetta mál til athugunar og gerði till. í málinu, lagði til að sú breyting yrði gerð að stjórnin yrði eftir sem áður 5 manna stjórn og það væri einn fulltrúi frá hverjum hinna þriggja áðurnefnda banka, einn fulltrúi tilnefndur af Landssambandi ísl. útvegsmanna og fimmti fulltrúinn tilnefndur sameiginlega af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sjávarafurðadeild SÍS og Sambandi ísl. fiskframleiðenda. Við endurskoðun sjóðakerfisins á s.l. ári, sem náði fram á þetta ár, kom það mjög fram í viðræðum þeirrar n. við mig að hún teldi að hagsmunasamtökin í sjávarútvegi, bæði útvegsmenn, sjómenn og sölusamtökin, ættu að hafa meiri hl. í stjórn Fiskveiðasjóðs. En ég fyrir mitt leyti tel að eitthvað megi nú vera á milli, frá því að hagsmunasamtökin höfðu engan fulltrúa, að þau ættu að fá meiri hl. fulltrúanna, en ríkisvaldið og bankakerfið að vera í minni hl. Ég taldi eftir atvikum og eftir þeim samningum, sem náðust um breytingarnar á sjóðakerfi sjávarútvegsins, eðlilegt að fulltrúar sjómanna fengju aðild að stjórn Fiskveiðasjóðs eins og fulltrúar útvegsins og sölusamtakanna hafa, vegna þess að þeir eru jafnframt aðilar að tekjuöflun fyrir Fiskveiðasjóð. Þess vegna er lagt til að fjölgað verði í stjórninni um tvo og þá verði oddamaðurinn skipaður af sjútvrh., sjöundi maður í stjórn. Jafnframt taldi ég að vel athuguðu máli rétt að stjórnin skipti ekki með sér störfum, þegar þarna væru komin inn í hagsmunasamtökin fulltrúar bankakerfisins. Ef ætti að fara fram atkvgr. í stjórninni um formannskjör, þá gæti farið á þann veg að það skapaðist þegar í upphafi meiri hl. og minni hl. Hins vegar fannst mér óeðlilegt og finnst að sá eini fulltrúi, sem skipaður er af ríkisstj., sé endilega formaður stjórnarinnar, heldur eigi það að vera opið á hverjum tíma, allir hinir 7, sem skipa þessa stjórn, eigi jafnan rétt á því að verða skipaðir formenn. Ég taldi því rétt að taka þetta ákvæði inn, og þetta er sú eina breyting sem rn. hefur gert á frv. frá því að n. skilaði því í okkar hendur í byrjun des. í vetur. Ég ætla að fara lítillega yfir þær breytingar sem gerðar eru á Fiskveiðasjóði samkv. þessu frv. Í 1. gr. er gerð breyting frá gildandi lögum á stöðu Fiskveiðasjóðs gagnvart Útvegsbankanum, en eins og menn rekur sjálfsagt flesta minni til, þá var svo áður en lögin voru sett 1966 að Fiskveiðasjóður var undir stjórn Útvegsbankans og stjórn Fiskveiðasjóðs var þá bankastjórn Útvegsbankans. Það voru mjög náin tengsl å milli þessa sjóðs og Útvegsbankans samkv. þeim lögum. Þau tengsl voru töluvert minnkuð með setningu laganna 1966, en þó voru þau það eftir sem áður í tilteknum atriðum. En síðan hefur margt breyst, og þess vegna er nú lagt til að Fiskveiðasjóður verði enn sjálfstæðari stofnun en áður. Því eru tengsl hans gagnvart Útvegsbankanum nú enn minni en voru í lögunum frá 1966. Breyting er einnig gerð á 2. gr. laganna, sem felst í því að hlutverk sjóðsins er rýmkað og tekur nú einnig til þess að veita lán út á eldri skip. Þegar um sölu á eldri skipum er að ræða, þá er það oftast svo að stofnlán, sem á skipunum hvíla, eru orðin lág. Seljendunum er hins vegar mikil nauðsyn að fá greiðslu í reiðufé þar sem fjármögnun nýrra skipa er oftast tengd sölu gamalla skipa, og það er ekki óalgengt að kaupendur eldri skipa séu aðilar sem eru að hefja útgerð, ráða ekki yfir miklu fjármagni til kaupanna og eiga því erfitt með miklar útborganir við kaupin. Hér mundi Fiskveiðasjóður koma inn með lánveitingu til kaupenda slíks skips. Fram hjá því má hins vegar ekki líta, að með slíkum lánveitingum er ekki verið að lána út á raunverulega verðmætisaukningu skipanna, og hætt er við að það leiði til óeðlilegrar hækkunar á verði eldri skipa. Því verður að fara gætilega í sakirnar þegar settar verða reglur um þessar lánveitingar. Á það ber að líta að þetta leiðir óhjákvæmilega til aukinnar fjárþarfar Fiskveiðasjóðs, en geta sjóðsins til að sinna því, sem hingað til hafa verið hans aðalverkefni, er þanin til hins ítrasta. Á undanförnum tveimur þingum hafa verið flutt frv. um þetta efni, og var frv. því, sem flutt var á síðasta þingi, vísað til ríkisstj., en því var jafnframt lýst yfir að málið skyldi tekið upp í sambandi við endurskoðun laga um Fiskveiðasjóð sem þá var hafin og leitt hefur til samnings þessa frv. Þá er einnig veitt heimild til stjórnar Fiskveiðasjóðs samkv. þessari grein til að setja upp sérstaka tæknideild við sjóðinn. Þessi sjóðsstjórn er til ráðuneytis um tæknileg atriði í sambandi við lánsumsóknir o.fl. Um allmörg undanfarin ár hefur Fiskveiðasjóður haft samvinnu við Fiskifélag Íslands um slíka þjónustu, og árið 1973 var gerður fastur samningur um það við Fiskifélagið. Sú þjónusta, sem Fiskveiðasjóður hefur þannig fengið, hefur verið mjög gagnleg. Það þykir hins vegar rétt, þegar til framtíðarinnar er litið, að sjóðsstjórnin hafi heimild til þess að skipa þessum málum á annan veg. Þyrfti það þá ekki að útiloka að samvinna geti haldist í vissum tilfellum eins og verið hefur, a.m.k. fyrst um sinn. 4. gr. laganna fjallar um fjáröflun til Fiskveiðasjóðs. Hafa á því orðið nokkrar breytingar frá því að lögin voru sett á árinu 1966. Þær breytingar eru nú felldar eins og aðrar inn í lögin í heild sinni. Liðirnir a og b eru óbreyttir frá því sem er í gildandi lögum, en um e-lið er það að segja, að með l. nr. 55 frá 1973 og l. nr. 99 frá 1975 er gerð sú breyting á 4. gr. laga um Fiskveiðasjóð, að bætt var við stafliðunum e og d og tekjur sjóðsins þar með auknar um 1% af fob.- verði útfluttra sjávarafurða samkv. c-lið og um jafnhátt framlag frá ríkissjóði árlega samkv. d-lið. Með lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum frá 13. febr. á þessu ári var e-liður gr. felldur niður og 1% gjaldið þar með fellt inn í lög um útflutningsgjald. Eftir stendur d-liður um framlag ríkissjóðs. Og þar sem ekki er ætlunin að fella hann niður, þá verður að breyta orðalagi hans, því að eins og áður segir vísar hann til e-liðar um jafnhátt framlag úr ríkissjóði á móti framlagi af útflutningsgjaldi. Samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunarinnar nemur framlag ríkissjóðs í þessu tilfelli 3/4 hlutum tekna Fiskveiðasjóðs samkv. lögum um útflutningsgjald vegna þeirrar kerfisbreytingar sem gerð var við breytinguna á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Hins vegar er aftur lagt til að d- og e-liðir greinarinnar verði teknir óbreyttir úr gildandi lögum. Á sínum tíma, samkv. lögum á árinu 1970, var gerð sú viðbót um fjáröflun til sjóðsins að ríkissjóður skyldi leggja honum til ákveðna upphæð árlega, 35 millj. kr. Það framlaglag hefur ekki breyst neitt síðan vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið og ég hef nú þegar lýst. En við töldum eðlilegt og rétt að ríkissjóður héldi þessu framlagi áfram þó að það sé ekki ýkjahá upphæð í sambandi við sjóð sem lánar allt upp undir 4000 millj. á ári. Ákvæðið um stjórn sjóðsins hef ég áður gert að umræðuefni og þar þarf engu við að bæta. En í 7. gr. eru þýðingarmestu ákvæði þeirrar gr. í b- og e-lið um áætlunargerð og útlánaákvarðanir. Reynslan hefur sýnt að það er áriðandi að gera sér sem fastmótaðastar áætlanir um útlán úr sjóðnum. Framkvæmd slíkra áætlana getur að vísu verið ýmsum vandkvæðum háð á verðbólgutímum, en með áætlunargerðinni er áætlað að leggja þær meginlínur sem farið skuli eftir við lánveitingar, svo sem hvaða verkefni skuli sitja fyrir um lánveitingar þegar fjárhagsmöguleikar eru takmarkaðir. Slíkar áætlanir verða að miðast við breytilegar þarfir sjávarútvegsins á hverjum tíma. Þá er einnig gerð sú breyting á stöðu sjóðsins gagnvart Útvegsbankanum samkv. þessari gr., að í stað þess að nú er kveðið svo á að um laun, kjör og réttarstöðu starfsfólks sjóðsins gildi sömu ákvæði og um starfsmenn Útvegsbankans, þá verði það hlutverk sjóðsstjórnar að taka ákvörðun um það, sbr. d-lið þessarar gr. Þá er einnig veitt heimild til þess að ráða aðstoðarforstjóra sem eðlilegt er miðað við vaxandi starfsemi sjóðsins. Í sambandi við réttindi starfsfólks Fiskveiðasjóðs vil ég beina þeim tilmælum til þeirrar n., sem fær frv. til athugunar, að hún hugleiði betur en er í frv. um rétt starfsmanna Fiskveiðasjóðs, þannig að hann verði örugglega tryggður, en mér hefur fundist ekki nógu fast að orði kveðið um réttarstöðu starfsmanna Fiskveiðasjóðs svo að það er nauðsynlegt að það verði tekið til rækilegrar athugunar. Sömuleiðis ef þetta frv. verður að lögum nú á þessu þingi og lögin taka þegar gildi, þá held ég að þurfi einnig í n. að huga að því að þau tengsl, sem nú eru á milli Fiskveiðasjóðs og Útvegsbankans, haldist óbreytt út þetta almanaksár. Því væri nauðsynlegt, ef n. sýndist svo, að bæta við ákvæði til bráðabirgða hvað þetta snertir, því að það er verra að skera á þessi tengsl ýmissa hluta vegna á miðju ári. 8. gr. þessa frv. er nýmæli. Hér er kveðið svo á að forstjóri hafi á hendi alla daglega starfsemi sjóðsins eftir nánari fyrirmælum í reglugerð og samkv. ákvörðun sjóðsstjórnar. Enn fremur verður það hlutverk forstjóra að ráða starfsmenn sjóðsins, og þá þykir eðlilegt að sjóðsstjórnin geti veitt forstjóra tilteknar heimildir til þess að ákveða lánveitingar án þess að hver einstök lánveiting sé samþykkt af stjórninni, t.d. þar sem mjög fastmótaðar reglur gilda um lánveitingar, og ákvæði um þetta yrðu sett í reglugerð og þá jafnframt hverju sinni um upphæð slíkra lána. Þetta á að greiða fyrir framkvæmd, þannig að framkvæmd hinna ýmsu lánaumsókna geti gengið greiðara fyrir sig og þurfi ekki að bera það, sem er eiginlega bundið mjög föstum reglum, undir sjóðsstjórn hverju sinni. Út af því, sem ég sagði áðan um það nýmæli að lána út á eldri skip. þá er bætt við ákvæði um nánari reglur um slík lán. Hér er kveðið svo á að lán til eldri fiskiskipa megi ekki nema meiru en 1/4 hluta kaupverðs eða matsverðs, þess er lægra reynist, og skulu þá meðtaldar eftirstöðvar af lánum sjóðsins sem fyrir kunna að vera. Þetta ákvæði er í samræmi við það sem var í frv., sem lá fyrir síðasta Alþ. og vísað var til ríkisstj. með tilvísun til þess að lög sjóðsins væru í endurskoðun og ákvæði um þetta efni yrðu væntanlega í þeim breytingum sem lagðar yrðu fyrir þetta þing. Nánari ákvæði um þessi lán, svo sem lánstíma og önnur kjör, verði ákveðin á sama hátt og önnur lánakjör sjóðsins, með ákvörðun sjóðsstjórnar og að höfðu samráði við sjútvrh. og stjórn Seðlabankans. Í 15. gr. er gerð sú breyting frá núgildandi lögum, að í stað þess að ákveða í lögum hæð lántökugjalds, 1/4%, þá er það sett á vald sjóðsstjórnar að ákveða það eins og önnur lánakjör með þeim takmörkunum sem gilda um aðrar ákvarðanir um lánakjör. Lántökugjaldið er hluti af lánakjörum og því eðlilegt að því sé hægt að breyta á sama hátt og öðrum lánakjörum eftir því sem aðstæður krefjast. Eins og oft hefur verið bent á, þá þarf Fiskveiðasjóður á sífellt vaxandi lánsfé að halda til þess að fullnægja eftirspurn eftir lánum og verður þá að greiða lántökugjald af þeim lánum eins og almennt tíðkast og því ekki eðlilegt að það eitt sé ákveðið í lögum, en öll önnur lánakjör séu ákvörðuð hverju sinni af stjórn Fiskveiðasjóðs í samráði við sjútvrh. Á þeim 9 árum, sem liðin eru frá því að lög um Fiskveiðasjóð voru samþ. hér á Alþ., hafa orðið miklar breytingar á starfsemi Fiskveiðasjóðs á þann veg að umsvif hans hafa aukist mjög til að mæta þeim auknu kröfum sem til hans hafa verið gerðar um stofnlán til sjávarútvegsins. Útlán sjóðsins hafa aukist mjög mikið, og sem dæmi má nefna að lán til innlendrar skipasmiði voru á árinu 1967 52:5 millj. kr., en er áætlað að muni nema á s.l. ári 1500 millj. kr. Þau hafa því næstum því 30–faldast á þessum tíma. Lán til innlendu skipasmíðinnar hafa stóraukist á milli áranna 1974 og 1975, en á árinu 1974 námu þessi lán 427.6 millj. kr. og árið á undan, sem var hæsta árið fyrir utan 1975, námu þau 614 millj. kr. Lán vegna kaupa á skipum erlendis frá hafa hækkað stórkostlega frá árinu 1972, en þá voru þau 181.7 millj. kr., en 1973 fóru þau upp í 1109 millj., 1974 upp í 1690 millj. og 1975 í 1225 millj. Sama má segja um lán vegna tækjakaupa og viðgerða eldri fiskiskipa, að þessi lán hafa hækkað verulega þó að þau hafi ekki hækkað neitt í samræmi við nýsmíðalánin, en þau voru áætluð á s.l. ári að mundu nema um 400 millj. kr. eða um tvöföldun frá árinu á undan. Lánin til hraðfrystihúsanna hafa einnig hækkað verulega frá árinu 1972, úr 213 millj. í 600 millj. á árinu 1975, en þau voru skorin mjög verulega niður og það var að mörgu leyti raunalegt að þurfa að skera þau niður fyrir 1 milljarð til þess að halda áfram þeirri hraðfrystihúsaáætlun sem ákveðið var að standa að. Ef við lítum á heildarútlán Fiskveiðasjóðs, þá voru þau aðeins 342 millj. kr. á árinu 1967, en á s.l. ári voru þau aðeins innan við 4000 millj. kr., eða um það bil 3945 millj. Og þá höfðu þau hækkað frá árinu 1974 um hvorki meira né minna en næstum því 50%. Sú mikla aukning, sem orðið hefur á starfsemi Fiskveiðasjóðs, gerir það að verkum að það er nauðsynlegt og var nauðsynlegt að endurskoða þessi lög. Ég held að sú n., sem tók þetta verk að sér, hafi unnið það mjög vel. Þær breytingar, sem ég hef gert frá störfum n. í sambandi við stjórn sjóðsins, eru að mínum dómi sanngjarnar og eðlilegar. Ég tel mjög þýðingarmikið, að fulltrúar atvinnuveganna og sjómanna eigi aðild að stjórn sjóðsins ásamt fulltrúum bankakerfisins, og ég tel óeðlilegt að hagsmunasamtökin hafi meiri hluta í stjórn sjóðsins. Alveg eins og ég var mjög uggandi um það, þegar breytingin var gerð 1966, að það væri rétt að fela bankakerfinu alla aðild að stjórn þessa sjóðs, þá held ég að það sé nauðsynlegt og eðlilegt að fulltrúi ríkisvaldsins á hverjum tíma eigi þarna aðild og geti þá, ef í odda skerst, ráðið úrslitum mála. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að þó að tekjuöflun sé mikil í sambandi við útflutningsgjald af sjávarafurðum, þá er framlag ríkissjóðs mjög mikið, 3/4 á móti því, auk 35 millj. kr. Enn fremur er framlag ríkisins í reynd miklu meira, en það tekur auðvitað á sig þær skyldur að standa að fjárútvegun svo að milljörðum skiptir fyrir Fiskveiðasjóð og svo verður áfram um a.m.k. nokkur ár og svo lengi sem við sjáum, ef sjávarútvegurinn heldur áfram að vera, sem Ég vona, aðallyftistöng í atvinnulífi okkar íslendinga. Þó að þetta frv. sé seint á ferðinni, þá vænti ég þess að hv. þm. reyni að gera sitt besta til þess að kynna sér þær breytingar, sem gerðar eru á núgildandi lögum, og vilji greiða fyrir framgangi málsins hér í hv. þd., og þó sérstaklega er það komið undir þeirri n., sem fær málið til meðferðar, að hún taki jákvætt á því og reyni að skila áliti sínu sem allra fyrst. Forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Það er einkum um tvö atriði þessa frv. sem ég vildi segja hér aðeins örfá orð um og ég tel sérstaka ástæðu til að fagna. Það er í fyrra tilvikinu í sambandi við 2. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir að færa út hlutverk Fiskveiðasjóðs með þeim hætti að lána nú út á eldri skip. Hér er að mínu viti um mjög þarft verk að ræða. Það hlýtur að vera þjóðhagslega hagkvæmt og miklu hagkvæmara að gera ráðstafanir til þess að hægt sé að nýta þann tiltölulega mikla fjölda fiskiskipa, sem í landinu er, með því að veita fyrirgreiðslu til kaupa á þeim heldur en að veita jafnmikla fyrirgreiðslu og gert hefur verið eingöngu út á nýsmiði. Ég held því að sérstök ástæða sé til að fagna þessari breytingu, því að það er vitað að það er mikill fjöldi einstaklinga í landinu sem hefur hug á að komast yfir slík skip, hefur ekki getað það af ýmsum ástæðum, en hér er sem sagt verið að opna leið til þess að þetta sé framkvæmanlegt og því ber að fagna. Í öðru lagi vil ég aðeins segja örfá orð í sambandi við 6. gr., þ.e. um stjórn Fiskveiðasjóðs. Það má auðvitað alltaf um það deila og eru sjálfsagt um það skiptar skoðanir hversu fjölmenn slík stjórn eigi að vera. En ég tel það mjög til bóta að inn í stjórnina koma núna fulltrúar frá hagsmunasamtökunum, og tel ég það mjög eðlilegt og sjálfsagða ráðstöfun. Ég skal ekki, virðulegi forseti, fara fleiri orðum um þetta mál, en ég taldi ástæðu til þess fyrst og fremst að fagna breytingunni í 2. gr., því að hún er fyrir löngu að mínu viti orðin nauðsynleg og ástæða til þess að taka undir þá breytingu.



Virðulegi forseti. Enda þótt ég eigi sæti í þeirri n. sem kemur til með að fá þetta mál til meðferðar, þá finnst mér þó rétt að fara örfáum orðum um það hér strax við 1. umr, Það er rétt, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að hér er fyrst og fremst um að ræða skipulagsbreytingar og hagræðingar á Fiskveiðasjóði Íslands sem flestar eða allar horfa til bóta, og þar fyrir tel ég að það ætti að vera unnt, sem hæstv. ráðh. mæltist til, að n., sem þetta mál fær, geti lokið meðferð þessa máls bæði fljótt og vel og skal a.m.k. ekki standa á mér að hjálpa til þess að unnt verði að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Ég vil einnig, eins og hv. síðasti ræðumaður, lýsa sérstakri ánægju minni með það, sem mér virtist raunar á máli hæstv. ráðh. að væri frá honum og hans rn. komið, að í hópi þeirra hagsmunaaðila, sem fá aðild að stjórn Fiskveiðasjóðs, skuli vera fulltrúi frá sjómönnum. Þetta er mjög æskilegt og þarft, ekki síst þar sem sjómenn sjálfir leggja bæði beint og óbeint til í formi útflutningsgjaldsins stóran hluta af tekjum þessa sjóðs. Þess vegna er bæði eðlilegt og sjálfsagt að fulltrúar sjómanna ekki siður en annarra hagsmunaaðila fái aðild að ákvörðunum um hvernig þessu fé er ráðstafað. Vil ég sérstaklega fagna því að þetta skuli vera þarna fram komið, þó að mér finnist að vísu að athuga mætti hvort ekki væri rétt að sjómenn, yfirmenn og undirmenn, ættu í 7 manna stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands fleiri fulltrúa en einn. En einn fulltrúi er vissulega betri en enginn. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, sem fram kemur í 7. gr. þessa frv. og er nýmæli eins og hæstv. ráðh. gat um, en það er að stjórn sjóðsins er falið samkv. ákvæðum 7. gr. að gera áætlun um lántökur og aðra fjáröflun til sjóðsins til eins árs í senn. Það er e.t.v. harla lærdómsríkt og umhugsunarvert fyrir okkur íslendinga að það skuli vera fyrst nú sem jafnmikilvægur sjóður og Fiskveiðasjóður Íslands, sem á að þjóna undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, það skuli vera fyrst nú sem honum er fyrirskipað í lögum að starfa samkv. fyrir fram gerðum áætlunum. En reynslan, sem við höfum að baki, einkum og sér í lagi frá árum síðustu ríkisstj., sýnir það og sannar að slíkrar áætlunargerðar er heldur betur þörf, því að ég veit ekki nokkur dæmi um það úr allri Íslandssögunni að annað eins fyrirhyggjuleysi og annað eins stjórnleysi í sambandi við þessi mál hafi ráðið ríkjum eins og þá. Það er e.t.v. að hafa endaskipti á staðreyndum íslenskrar pólitíkur að það skuli gerast að þannig hafi verið búið af stjórn sem nefndi sig skipulags- og áætlunarhyggjustjórn, en svo skuli það vera hæstv. núv. sjútvrh., maður úr Sjálfstfl., sem ákveður að snúa þessu dæmi við og taka upp skynsamleg og skynræn vinnubrögð í áætlunargerðum í þessu tilviki. Þetta e.t.v. lýsir því hve öfugsnúin íslensk pólitík getur á stundum verið. Þá vil ég einnig taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði áðan, að það er mjög ánægjulegt, það nýmæli að nú skuli eiga að taka upp lánveitingar úr Fiskveiðasjóði til kaupa á eldri skipum. En það hefur verið vani eða plagsiður í sambandi við lánveitingar opinberra sjóða hér á Íslandi, að þær virðast hafa ýtt undir það að menn nýttu ekki þau verðmæti sem í landinu eru fyrir. Fiskveiðasjóður Íslands er síður en svo eini sjóðurinn sem þarna á hlut að máli. Byggingarsjóður ríkisins kemur þarna líka til, sem til skamms tíma og jafnvel enn lánar fyrst og fremst til nýbygginga og síður til kaupa á eldri íbúðum. Þessi afstaða hvetur menn að sjálfsögðu til þess að ráðast frekar í að byggja nýtt heldur en nýta það sem fyrir er. Það getur verið gott að vissu leyti að ýta undir slíkt, en af öllu má þó ofgera, og ég held að það sé kominn tími til að snúa svolítið við á þessari braut og fara að reyna að nýta það sem nýtanlegt er af verðmætum sem fyrir eru í landinu. Að því leyti til tel ég þessa stefnu, eins og hún kemur fram í þessu frv., vera rétta. En sem sagt, ég skorast ekki undan þeirri áskorun hæstv. ráðh., að ég fyrir mitt leyti mun ekki standa gegn því að verði hægt að afgreiða þetta frv. á þessu þingi. Hitt er svo annað mál, að aðalvandi Fiskveiðasjóðs lýtur ekki kannske endilega að skipulagningu og hvernig stjórn þessa sjóðs er fyrir komið eða hver lánakjörin eru, heldur fyrst og fremst er meginvandi sjóðsins mjög alvarlegur fjárskortur, - fjárskortur sem gerir honum ekki kleift að sinna verkefnum sínum til hlítar. Og lausn á þeim vanda, sem er meginvandi sjóðsins að sjálfsögðu, er ekki að finna í þessu frv.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með öðrum þeim hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, að frv. það til l. um Fiskveiðasjóð Íslands, sem hér er til umr., er að mínu mati mikil framför ef lögfest verður, sem ég dreg raunar ekki í efa að verði. Fiskveiðasjóður Íslands er ákaflega merkileg stofnun og hafa umsvif sjóðsins farið vaxandi með hverju ári á undanförnum árum, og verkefni hans eru að sjálfsögðu hin þýðingarmestu í sambandi við uppbyggingu atvinnulífs þjóðarinnar. Það væri að sjálfsögðu freistandi að ræða þessi verkefni nánar. Ég mun þó ekki gera það við þetta tækifæri, en get þó ekki stillt mig um að minnast á það atriði, sem hæstv. sjútvrh. gat um í framsöguræðu sinni áðan, að það væri mjög tiffinnanlegt um þessar mundir að Fiskveiðasjóð skorti fjármagn til þessa að standa að uppbyggingu í hraðfrystiiðnaðinum eins og til hefur verið ætlast. Eins og kunnugt er, var samþykkt fyrir nokkrum árum sérstök hraðfrystihúsaáætlun sem fjallar um mjög umfangsmikla uppbyggingu og framför á sviði hraðfrystiiðnaðarins í landinu. Samkv. þessari áætlun hafa mörg ný fiskiðjuver risið upp víðs vegar um landið og önnur hafa verið endurbætt stórlega frá því sem áður var. En það hefur hamlað nokkuð eðlilegu áframhaldi á framkvæmd þessarar áætlunar að Fiskveiðasjóður hefur ekki haft nægilega mikið fjármagn til þess að taka þátt í lánveitingum til þessarar uppbyggingar eins og til hefur verið ætlast. Það er gert ráð fyrir því að standa þannig að hraðfrystihúsaáætluninni að Fiskveiðasjóður láni allt að 60% af framkvæmdum við byggingar, Byggðasjóður láni síðan víðbótarlán, frá 10–25% eftir atvikum, og sjálfir leggi eigendur fram það sem á vantar. En það er mjög bagalegt - og ég sé ástæðu til þess að nefna það hér - að Fiskveiðasjóð skortir nú talsvert verulegt fjármagn til þess að standa, að því er ég tel með eðlilegum hætti, að framkvæmd hraðfrystihúsaáætlunarinnar, þó að gert sé ráð fyrir þó nokkru fjármagni á þessu ári í því skyni eða einhvers staðar á milli 500 og 800 millj. kr. En það var sérstaklega eitt atriði sem ég vildi ræða stuttlega varðandi frv., eitt ákvæði, þ.e.a.s. um skipun stjórnar Fiskveiðasjóðs Íslands, eins og gert er ráð fyrir að hún verði samkv. frv. Ég vil taka undir það, sem hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum, að ég tel framför í því að fleiri aðilar fái aðild að stjórninni en verið hefur. En ég dreg í efa að það sé eðlilegt að Seðlabankinn tilnefni sérstaklega mann í stjórn Fiskveiðasjóðs. Ef litið er í löggjöfina, sem gildir um Seðlabankann, þá er hlutverk bankans í fyrsta lagi að annast seðlaútgáfu, í öðru lagi að efla og varðveita gjaldeyrisvarasjóð, í þriðja lagi að kaupa og selja erlendan gjaldeyri og fara með gengismál. í fjórða lagi að annast bankaviðskipti ríkissjóðs, í fimmta lagi að vera banki annarra banka og peningastofnana og hafa eftirlit með bankastarfsemi. í sjötta lagi að gera sem fullkomnastar skýrslur og áætlanir um allt sem varðar hlutverk hans. Síðan segir í sjöunda lagi: „Að annast önnur verkefni sem samrýmanleg eru tilgangi hans sem seðlabanka.“ Nú kemur það fram í þessum lögum að Seðlabankanum er ætlað að vera banki annarra banka og peningastofnana. Hér er lagt til og er raunar í framhaldi af því, sem nú er gildandi í lögum, að Seðlabankinn tilnefni stjórnarmeðlimi í stjórn eins af mörgum fjárfestingarlánasjóðum landsmanna. Það gæti þá eins verið ástæða til þess að Seðlabankinn skipaði mann í stjórn landbúnaðarsjóðanna, skipaði mann í stjórn lánasjóða iðnaðarins, Lánasjóðs sveitarfélaga o.s.frv., o.s.frv. En ég tel hæpið að Seðlabankinn tilnefni sérstaklega stjórnarmann í einn af mörgum fjárfestingarlánasjóðum landsins og dreg í efa að það sé í samræmi við þau önnur verkefni sem Seðlabankanum er ætlað að sinna umfram það sem sérstaklega er talið upp í lögum. Ég mun eiga sæti í þeirri þn. sem kemur til með að fjalla um þetta mál, og ég hef ekki í hyggju að flytja brtt. við frv., en vildi aðeins láta þetta álit koma hér fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vit þakka hv. þm., sem hafa talað hér, fyrir góðar undirtektir við þetta frv. og jafnframt fyrirheit um góða afgreiðslu málsins í nefnd. En varðandi það, sem hv. 4. þm. Austurl. sagði um stjórn sjóðsins, þá getur auðvitað alltaf verið matsatriði hverjir skuli tilnefna í stjórn. En ég hygg að það teljist allmikil bylting, frá því að stjórn er skipuð 5 bankastjórum og er 5 manna stjórn og enginn annar og ekkert annað sjónarmið, að gera nú þá breytingu að leggja til að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi fái 3 fulltrúa og bankarnir 3, tveir höfuðviðskiptabankar sjávarútvegsins og Seðlabankinn, og svo einn fulltrúi frá ríkisvaldinu eða ríkisstj. Ég held að það fari ekki á milli mála að Fiskveiðasjóður hefur nú síðustu árin, eftir að útlán jukust svo mjög, verið oft í mikilli fjárþörf, hefur þurft að bíða eftir fjármagni sem hann hefur átt að fá að láni, og hann hefur því fengið oft mjög góða fyrirgreiðslu hjá Seðlabankanum í því sambandi. Ég dreg mjög í efa að sú fyrirgreiðsla hefði orðið jafngóð ef ekki hefðu verið tengsl með þessum hætti á milli Fiskveiðasjóðs og Seðlabankans. Hitt er alveg rétt hjá hv. þm., það sem hann vitnaði í lög um Seðlabankann. En þá er þar við að bæta að tengsl Seðlabankans eða bankastjóra hans eru viðar en við Fiskveiðasjóð, t.d. í sambandi við raforkumálin, formaður Landsvirkjunar er seðlabankastjóri, formaður Rafmagnsveitna ríkisins er bankastjóri, þannig að ríkisvaldið hefur mjög oft og á margan hátt leitað til þessara manna um að taka að sér forustu og stjórnun mjög mikilvægra fyrirtækja. En fyrir þessu er ekki gert ráð, ekki hvað snertir bankastjóra Seðlabankans, í seðlabankalögunum, nema síður sé, eins og hv. þm. gat réttilega um. Það geta auðvitað alltaf verið um það skiptar skoðanir hvernig stjórn í slíkum sjóðum eins og þessum á að vera skipuð. En ég legg á það mjög mikla áherslu að það verði ekki gerð breyting á þeirri gr. frv., sem fjallar um stjórn sjóðsins, og ég vænti þess að samkomulag náist um að þessi viðamikla breyting, sem gerð er frá núgildandi lögum, nái fram að ganga. Við þurfum á að halda samstarfi við bankana, og ég hygg að það sé engin gleði þar með þessa breytingu, hvað þá heldur að ganga lengra, sem ég er fyrir mitt leyti andvigur.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt snemma á þessu þingi af varaþm., hv. þm. Sigurði Björgvinssyni. Landbn. sendi frv. til umsagnar til Búnaðarþings sem mælir með því að það verði samþykkt, en gerðar á því breytingar. Landbn. hefur fjallað um málið á fundum og varð n. sammála um að fara eftir till. Búnaðarþings í þessu efni og leggur fram brtt. sem er á sérstöku þskj., nr. 561, og breytingin er þannig, með leyfi forseta: „Aftan við 18. gr. l. bætist eftirfarandi mgr.: Búnaðarfélagi Íslands ber að sjá um að hreinrækta íslenska forustuféð. Semja ber við einstaklinga, sauðfjárræktarfélög eða ríkisbú að annast þetta verkefni undir umsjón og eftirliti félagsins. Framlag til þessarar stofnræktar skal vera tvöfalt miðað við aðra stofnrækt sauðfjár. Aðeins einn aðili getur notið framlags í hverjum landsfjórðungi auk Vestfjarða eða mest 5 á landinu öllu. Framlag á stofnrækt forustufjár miðist við minnst 8 ær, skýrslufærðar, og mest 15 hjá hverjum stofnræktaraðila.“ Það er kunnugt, a.m.k. í sveitum landsins, að lengi vel eða meðan a.m.k. var rekið til beitar og rekið á fjall, þá var talið að það væri mjög mikilvægt að hafa forustufé. Það kemur fram í áliti Búnaðarþings, að það telur að það mundi vera mikill skaði að því ef það væri ekki hægt að viðhalda þessum stofni, og sú mun vera ástæðan að Búnaðarþing leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef nú greint frá. Ég vil geta þess að hv. þm. Benedikt Gröndal var fjarstaddur við afgreiðslu málsins. En ég ræddi þetta við hann, og ég held að mér sé óhætt að segja að n. í heild sé alveg sammála um að mæla með þessu þó að hann væri ekki við þegar við gengum frá því.

Flm. (Benedikt Gröndal: Herra forseti. Frv. það um stjórnmálaflokka, sem ég hef flutt og er 250. mál þingsins, mun vera fjórða málið flutt á þessu þingi sem fjallar um starf og skipan stjórnmálaflokka og þá alveg sérstaklega um fjármál stjórnmálaflokka. Snemma á þinginu flutti formaður Alþb., hv. 5. þm. Norðurl. v., ásamt öðrum þm. till. sem snertu mjög starfsemi stjórnmálaflokkanna. Litlu síðar flutti hv. 4. þm. Norðurl. v., Eyjólfur K. Jónsson, tvö frv. sem einnig snertu fjármál stjórnmálaflokkanna. Þetta frv. er í beinu framhaldi af þeim umr. sem fram hafa farið um málið, og ber því að líta á það í því samhengi. Í þessu frv. eru ýmsar hugmyndir sem fram hafa komið í umr. og við meðferð hinna fyrri mála á þessu þingi um meðferð stjórnmálaflokkanna, og er það von mín að með því að flytja hér frv. um heildarlöggjöf um stjórnmálaflokka örvist þessar umr. enn og til þess komi að gerð verði alvarleg tilraun til þess að ná sem viðtækustu samkomulagi um aðgerðir er gætu orðið til þess að auka traust þjóðarinnar á stjórnmálaflokkunum og skilning á hlutverki þeirra. Undanfarin ár hefur komið fram mjög hörð gagnrýni á það valdakerfi sem íslenska þjóðin býr nú við, og hafa Alþ. og stjórnmálaflokkarnir sérstaklega orðið fyrir barðinu á þeirri gagnrýni, en flokkarnir hafa tíðum verið kenndir við ýmiss konar misrétti, misbeiting valds, samtryggingu hagsmuna, annarlega fjáröflun og yfirleitt lélega frammistöðu við það meginhlutverk að stjórna landinu. Oft hefur það viðkvæði heyrst í slíkum umr. að nauðsynlegt sé að setja sérstaka löggjöf um stjórnmálaflokka, og hafa jafnvel ýmsir af forustumönnum flokkanna tekið undir það. Með því frv. að heildarlöggjöf um stjórnmálaflokka, sem hér er flutt, er stefnt að því að lögfesta ákvæði um eftirtalin meginatriði: 1. Um skilgreiningu á stjórnmálaflokkum, þar sem einnig komi fram hlutverk þeirra í stjórnkerfinu og megineinkenni á lýðræðislegu flokksskipulagi. 2. Ætlunin er að sett verði ákvæði til að tryggja jafnrétti allra flokksmanna, sérstaklega við val frambjóðenda til opinberra starfa, t.d. við kosningar til Alþ. og við aðra ákvarðanatöku innan flokkanna. 3. Þá eru hér drög að lagaákvæðum um val frambjóðenda við alþingiskosningar sem er eitt meginhlutverk stjórnmálaflokkanna. Hér er ekki að þessu eða öðru leyti fjallað um annað en alþingiskosningar því að frv. fer viljandi ekki inn á svið forsetakosninga og sveitarstjórnarkosninga eða annarra kosninga. 4. Þá er gert ráð fyrir því að stjórnmálaflokkunum verði gert að skyldu að skrá sig hjá dómsmrn. 5. Gert er ráð fyrir að stjórnmálaflokkar eða önnur samtök, sem kunna að standa að framboðum lista í þingkosningum verði gerð bókhaldsskyld og þeim gert skylt að birta reikninga sina opinberlega. 6. Gert er ráð fyrir því að stjórnmálaflokkum verði veitt ýmiss konar bein og óbein aðstoð ríkisvaldsins við starfsemi þeirra. Er það réttlætt fyrst og fremst á þeim grundvelli að opinber aðstoð eigi að verða til þess að flokkarnir séu síður háðir fjárframlögum einstaklinga, stofnana eða fyrirtækja sem hugsanlegt er að vilji fá einhver áhríf fyrir það fé, sem þeir leggja fram. 7. Gert er ráð fyrir stofnun nýrra flokka, því að lýðræðislega er að sjálfsögðu óverjandi að setja lög sem hægt er að segja að festi núverandi flokkaskipan. Þegar samið er frv. til l. um stjórnmálaflokka eins og hér hefur verið gert og í ljósi þeirrar gagnrýni sem haldið hefur verið uppi undanfarin ár, vakna ýmsar spurningar sem þarf að hugleiða í sambandi við slíka lagasetningu: Eru stjóramálaflokkar nauðsynlegir, og ef svo er, hvert er hlutverk þeirra í stjórnskipan lýðveldisins? Eru lýðræðislegar starfsaðferðir hafðar í heiðri innan flokkana, t.d. við val forustumanna og frambjóðenda til Alþingis, sveitarstjórna eða annarra ábyrgðarstarfa? Og loks það sem hvað mest er deilt um: hvar fá flokkarnir fé til að standa straum af dýrum rekstri og áróðri, ekki síst kostnaði við kosningabaráttu? Hvernig hafa flokkarnir farið að því að komast yfir stóreignir, sem vitað er að þeir eiga, t.d. húseignir? Hafa þeir notað völd sin í þágu þeirra sem lagt hafa þeim til fé? Geta þeir, sem hafa fjármuni á lausu í landi okkar, tryggt sér fyrir fjárgjafir einhvers konar opinbera fyrirgreiðslu? Þessum og fleiri slíkum spurningum verður að svara, og í þessum spurningum felst mikið af þeirri tortryggni gagnvart stjórnkerfinu og þá alveg sérstaklega Alþ. og stjórnmálaflokkunum sem mikið ber á og í raun og veru er að verða að hættulegri meinsemd í þjóðfélagi okkar. Þess vegna verður að taka tillit til þessarar gagnrýni og ræða í fullri alvöru hvort rétt er að gera einhverjar þær skipulagshreytingar á stjórnkerfinu sem gætu með tímanum eytt þessari gagnrýni og komið á trausti milli þjóðarinnar og forustumanna hennar, - trausti sem hverju bjóðfélagi hlýtur að vera nauðsynlegt að sé fyrir bendi. Ég hygg að ekki þurfi að ræða frekar, hve nútímaþjóðfélögum er brýn þörf á því að hafa stjórnmálaflokka, ef ekki er um það að ræða að vopnaður her eða sérstaklega heilsteypt valdastétt sé fyrir hendi og geti stutt við ríkisstjórnir svo að þær geti stjórnað landi. Stjórnmálaflokkar eiga að vera tengiliðir milli valdhafa og fólksins. Þeir eina að halda uppi fræðslustarfsemi og upplýsingastarfsemi um opinber mál. Þeir eiga að verja ráðamenn og gagnrýna þá, veita þeim aðhald. Þeir eiga að velja fólk til framboða til endurnýjunar í valdastöðum, og halda saman stuðningshópum ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Þrátt fyrir þessi þýðingarmiklu verkefni stjórnmálaflokka er yfirleitt ekki minnst á þá einu orði í stjórnarskrám hinna eldri lýðræðisríkja og sárafá lönd hafa sett sérstök lög um flokkana. Þó hefur þetta verið að breytast á hinum síðari árum, og má segja að stjórnkerfin hafi verið að gangast við flokkunum, en lengi vel voru þeir eins konar feimnismál. Þegar frjálsar kosningar komu til sögunnar varð að sjálfsögðu að setja ítarleg lög um það hvernig kosningar skyldu fara fram, og varð þá ekki komist hjá því að nefna stjórnmálaflokkana. Þannig er þessu varið hér á landi. Flokkarnir munu ekki vera nefndir í stjórnarskránni, en þeir koma mjög víða við sögu í kosningalögunum. Á hinum Norðurlöndunum er þetta eins og a.m.k. Noregur, Danmörk og Svíþjóð hafa tekið upp þá reglu að skylda stjórnmálaflokka til þess að láta skrá sig hjá hinu opinbera áður en þeir geta tekið þátt í framboðum til opinberra starfa. Eftir síðari heimsstyrjöldina þurftu nokkur nágrannaríki okkar hér í Vestur-Evrópu að setja sér nýjar stjórnarskrár, og tóku þau flest, ef ekki öll, upp þann hátt að geta stjórnmálaflokkanna í sjálfum stjórnarskránum. Er þetta nýlunda. Þannig var það að vestur-þjóðverjar, sem sömdu nýja stjórnarskrá og afgreiddu hana 1949, settu inn ákvæði um að stjórnmálaflokkar stuðli að þróun hins pólitíska vilja fólksins og það skuli vera frjálst að stofna þá. Ítalir og frakkar hafa gert hið sama og selt stutt ákvæði í stjórnarskrána um flokkana. Hins vegar er mér aðeins kunnugt um eina þjóð sem hefur gengið skrefi lengra og sett sér ítarlega löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokka, en það eru vestur-þjóðverjar. Var af augljósum ástæðum sérstök þörf á því fyrir þá að setja slíka löggjöf, þar eð sú þjóð þurfti að byggja upp lýðræðislegt flokkakerfi frá grunni að heita má eftir stjórnartímabil nasista og heimsófriðinn. Aðrar þjóðir hafa sumar hverjar sett lög um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka, eins og t.d. hér og í Svíþjóð, eða þá flokkarnir hafa komið við sögu í ýmiss konar löggjöf sem varðar einstaka þætti þess starfs sem þeir taka þátt í. Fróðlegt er að kynna sér þróun þessara mála í Svíþjóð. Þar var á árunum 1950–1951 mikið rætt um hvort setja ætli ítarleg lagaákvæði um stjórnmálaflokka eða ekki. Deilan snerist nálega eingöngu um hvort ástæða væri til að skylda alla þá, sem leggja fé til stjórnmálaflokka, til að skýra frá því opinberlega eða þá skylda flokkana til þess að veita opinberlega upplýsingar um það frá hverjum þeir hafi fengið fjárhagslegan stuðning og hve mikið frá hverjum. Þetta sama hefur verið deilumál í mörgum öðrum löndum. Í Svíþjóð varð niðurstaðan sú, að ekkert slíkt var lögfest. Komust svíar að þeirri niðurstöðu að það jaðraði við stjórnarskrárbrot að birta slíkar upplýsingar, vegna þess að stjórnarskráin tryggi einstaklingum rétt til þátttöku í leynilegum kosningum. Einnig komu fram þau sjónarmið að ef birtar væru upplýsingar, nöfn og upphæðir varðandi styrki ýmissa aðila til stjórnmálaflokka, þá mundu margir þessara aðila hætta slíkum stuðningi með öllu. Hins vegar væri rík ástæða til að ætla að einmitt þeir aðilar, sem telja má líklegt að ætli sér að fá eitthvað í aðra bönd fyrir fjárhagsstuðning við stjórnmálaflokka, einhvers konar fyrirgreiðslu, mundu verða manna líklegastir til þess að finna einhverja krókaleið til að koma fénu til flokkanna eða koma flokkunum að sambærilegu gagni og geta þannig heimtað þau hlunnindi sem þeir ætla sér að fá. Svíar komust því að þeirri niðurstöðu að birting á slíkum upplýsingum mundi aðeins verða til þess að þeir, sem gefa fé til stjórnmálaflokka af heiðarlegum áhuga og án þess að því fylgi nokkrar kvaðir, mundu hætta fjárgjöfunum, en hinir, sem gefa fé á vafasaman hátt, af því að þeir ætlast til greiða í staðinn, mundu sennilega halda iðju sinni áfram. Svipuð hefur niðurstaðan orðið viðast hvar nema í Bandaríkjunum og e.t.v. öðrum ríkjum í Vesturheimi. Hvergi hefur fjármögnun á framboðum bæði einstaklinga og stjórnmálaflokka verið eins mikið vandamál og í Bandaríkjunum og er af því löng og mikil saga. En skemmst er þar frá að segja, að þar hefur verið farið inn á þá braut að krefjast þess að þeir, sem gefa fé til stjórnmálaflokka. geri það á opinberan hátt og það sé opinbert mál hverjir þeir eru. Og nú fyrir ekki löngu hefur verið tekið upp það kerfi, að frambjóðendur, sem keppa um framboð flokkanna í forsetakosningum, geti fengið mótframlög frá ríkinu ef þeir sýni fram á að tiltekinn fjöldi einstaklinga hafi styrkt þá með smáframlögum. En þeir fá ekki mótframlög ef fyrirtæki t.d. veita þeim stórupphæðir. Það er raunar takmarkað mjög með lögum, hve miklar heimildir fyrirtæki hafa til slíkrar styrktarstarfsemi, og er þess skemmst að minnast að ýmsar slíkar upplýsingar vöktu athygli er þær komu fram í sambandi við Watergatehneykslið. Hér á landi hafa stjórnmálaflokkar haldið uppi margvíslegri fjáröflun umfram það sem flokksfólk greiðir í félagsgjöld. Happdrætti og skemmtanahald hefur lengi verið notað meira eða minna í því skyni. Mest hygg ég þó að muni um fjárgjafir sem flokkarnir fá Frá ýmsum gefendum, og eru það vafalaust einstaklingar, fyrirtæki, samtök og e.t.v. fleiri aðilar sem hlut eiga að máli. Um þessa hlið er ekkert gert opinbert nema þegar upp kemst um einstök mál þar sem dregið er í efa að um eðlilega fjárstyrki hafi verið að ræða. Hér er komið að einu þýðingarmesta atriði í starfi stjórnmálaflokkanna, og hef ég í þessu frv. farið sömu leið og svíar og raunar allar aðrar Vestur-Evrópuþjóðir. Ég hef ekki lagt til að gera það að skyldu að birtar verði upplýsingar um nöfn þeirra aðila sem styrkja stjórnmálaflokkana eða hve mikið flokkarnir fái frá þeim. Tel ég að rökstuðningur fyrir þessari niðurstöðu sé hinn sami sem kom fram í umr. um þetta í Svíþjóð, eins og ég lýsti rétt áðan. Hins vegar eru í þessu frv. sett mjög ströng ákv. um bókhaldsskyldu stjórnmálaflokkanna og um birtingu á reikningum þeirra. Tekið er fram að þessi skylda um bókhald og birtingu reikninga nái ekki aðeins til flokkanna sjálfra, heldur til hinna ýmsu flokkdeilda sem starfandi eru og hafa eitthvert fé umleikis, svo og til sjóða, stofnana, félaga og annarra aðila sem starfa í þágu stjórnmálaflokkanna eða eru nátengdir þeim. Hygg ég að kunnugir muni viðurkenna að það sé tilgangslaust að krefjast birtingar á reikningum stjórnmálaflokkanna hér á Íslandi ef hinir ýmsu aðilar, sem gegna einstökum hlutverkum á vegum flokkanna og í meiri eða minni tengslum við þá, verða ekki bundnir sömu skyldu. Það er ekkert óeðlilegt við það, þó að flokkarnir stofni sérstök félög, t.d. til þess að vinna að húsbyggingarmálum, til að vinna að happdrætti, til að vinna að fræðslustarfi og fleiri einstökum verkefnum. Í þessu getur falist dreifing á valdi og vinnu, sem er mjög eðlileg í stjórnmálaflokkum. En það ber að viðurkenna þessa skiptingu með því að fella reikninga allra slíkra aðila inn í heildarreikninga flokkanna. Þá eru gerðar kröfur til þess að sérstakt reikningshald sé fyrir þingkosningar og væri auðvitað eðlilegt að setja sams konar ákvæði um bæjar- eða sveitarstjórnarkosningar, svo og að sérstakir reikningar fyrir kosningarnar verði birtir innan tiltekins tíma, eftir að kosningum lýkur. Kosningabaráttan er sérstaklega í smásjá og veldur oft margvíslegri tortryggni. Menn eru þá á ferð og flugi við að keppast um hylli kjósenda og er því sérstök ástæða til þess að hafa strangar reglur hér eins og rannar annars staðar um fjármál viðkomandi kosningabaráttunni. Ég mun nú fara fljótt yfir greinar frv. og nefna meginatriðin sem fram eru sett í hverri fyrir sig. Í 1. gr. eru tvö meginatriði. Fyrst er yfirlýsing um að fólki sé frjálst að mynda stjórnmálaflokka, og byggist sú yfirlýsing á almennu ákvæði í stjórnarskránni um að mönnum sé rétt að stofna með sér félög. Í öðru lagi er lýst meginhlutverki stjórnmálaflokka í stjórnskipun landsins, og eru þar talin þrjú atriði: að standa að framboðum í kosningum til opinberra starfa, að efla skoðanamyndun þjóðarinnar varðandi opinber mál og að hafa áhrif á framvindu þjóðmála. Sjálfsagt má tala langt mál um það hvert hlutverk stjórnmálaflokkanna sé og hvað telja beri hér upp. En í mörgu því, sem ég hef lesið um stjórnmálaflokka annars staðar, kemur fram að þessi meginatriði eru í flestum frjálsum löndum talin vera megineinkenni eða meginhlutverk stjórnmálaflokka. Í 2. gr. eru tiltekin þrjú meginatriði sem þurfa að vera fyrir hendi til þess að samtök manna geti talist stjórnmálaflokkur á Íslandi. Nefni ég þá fyrst að þetta þurfi að vera samtök íslenskra ríkisborgara. Erlendir ríkisborgarar, sem hér geta dvalist langdvölum, eiga ekki að koma við þá sögu. Í öðru lagi verður að gera þá grundvallarkröfu að slík samtök séu lýðræðisleg ef þau eigi að geta talist stjórnmálaflokkur, og er komið að því í seinni greinum að skilgreina hvað átt er við með því orði í þessu sambandi. Loks er tiltekið að samtök verði að bjóða fram í a.m.k. fjórum kjördæmum landsins til þess að teljast stjórnmálaflokkur. Um þetta má að sjálfsögðu deila, en ég vil benda á það grundvallarsjónarmið, að það er ekki æskilegt að hér rísi upp flokkar, sem eru staðbundnir, t.d. flokkar sem eiga allt sitt fylgi í aðeins einu kjördæmi, en það er mjög vel hugsanlegt miðað við allar aðstæður, heldur er nauðsynlegt að flokkarnir eigi fótfestu á fleiri stöðum á landinu. Tel ég því eðlilegt að krefjast þess að þeir hafi boðið fram í a.m.k. fjórum kjördæmum. Í 3. gr. er ákvæði um að stjórnmálaflokkar skuli tilkynna dómsmrn. stofnun sina og störf, eins og frekar er mælt fyrir í síðari greinum. Hvers vegna er ástæða til þess að stjórnmálaflokkar láti skrá sig hjá opinberum aðila? Ég tel að sú nauðsyn mundi vera fyrir hendi ef sett væri heildarlöggjöf svipuð því sem hér er fjallað um, vegna þess að samkv. slíkri löggjöf hljóta flokkarnir ýmiss konar rétt og verða að taka á sig ýmiss konar skyldur, og til þess að flokkarnir hljóti þau hlunnindi sem af réttinum leiðir, þarf einhver opinber aðili að ganga úr skugga um að þeir gegni þeim skyldum sem á þá eru lagðar. Og það tel ég eðlilegast að sé dómsmrn. Ég hef valið það rn. vegna þess að það fjallar um kosningar samkv. þeim kosningalögum sem hér eru í gildi. Í 4. gr. er fjallað um hvað þurfi að koma til skjalanna til þess að stjórnmálaflokkur geti talist hafa lýðræðislega skipan. Samkv. okkar stjórnarskrá kemur að sjálfsögðu ekki til greina að viðurkenna aðra stjórnmálaflokka en þá sem eru lýðræðislega upp byggðir, en til þess að sannreyna það er hér bent á sex atriði: Í fyrsta lagi að flokkarnir séu opnir öllum landsmönnum sem ekki eru félagar í einhverjum öðrum stjórnmálasamtökum, hvar sem þeir eiga heima á landinu. Það ætti að vera augljóst að flokkar, sem hafa þröng inntökuskilyrði, geta ekki talist almennir stjórnmálaflokkar í lýðræðislandi. Annað atriði: Allt flokksfólk skal eiga kost á því að kjósa með jöfnum atkvæðisrétti fulltrúa til þings eða landsfundar sem fer með æðsta vald innan flokksins. Hér er aðeins gerð sama krafa og er í stjórnkerfinu öllu varðandi þá sem kosningarrétt hafa, og ætti að vera augljóst að fólk, sem skipar sér í raðir stjórnmálaflokks, njóti þess hins sama réttar innan flokksins. Þó hygg ég að ef vandlega er skoðuð starfsemi stjórnmálaflokkanna á Íslandi nú og eins og hún hefur verið, þá mundu ýmsir verða til þess að draga í efa að allir einstakir flokksmenn hafi jafnan rétt að þessu leyti og er því full ástæða til þess að hafa slíkt ákvæði í grein sem þessari. Í þriðja lagi er tekið fram að þing eða landsfundur flokks skuli setja honum lög, móta stefnu hans og kjósa æðstu stjórn hans. M.ö.o.: þessi stofnun, sem flokksfólkið á að velja sér með jöfnum atkvæðisrétti, fari með raunveruleg völd í flokknum. Í fjórða lagi er sett það skilyrði að frambjóðendur flokks í hverju kjördæmi séu annaðhvort valdir í beinum kosningum af flokksfólki og þá e.t.v. óflokksbundnu fólki eða af fulltrúum kosnum af því. Fyrra atriðið, beinar kosningar, er prófkjör sem ýmsir íslensku flokkanna hafa reynt og þ. á m. hefur a.m.k. einn flokkur, Sjálfstfl., heimilað óflokksbundnu stuðningsfólki að taka þátt í slíkri kosningu, svo að hér er ekki um nýmæli að ræða. Þá segir í þessum lið að endanleg kosning frambjóðenda skuli vera leynileg. Þetta er því veigamikið atriði vegna þess að oft berjast flokksmenn hart um sæti á framboðslistum og ætti flokksfólk að njóta þeirra hlunninda að fá að velja frambjóðendur með leynilegri kosningu, en þurfi ekki að gera það með handauppréttingu eða á annan hátt fyrir augum þeirra manna sem keppa um þessi hlunnindi, en ákvörðun um framboð er varðandi mikinn hluta Alþingis raunverulega ákvörðun um það hverjir muni skipa þingið. Í fimmta lagi eru ákvæði um að bæði lög flokksins, meginstefna hans og stefnumarkandi ákvarðanir verði birt opinberlega. Það er að sjálfsögðu óhugsandi að meginatriði eins og skipan flokksins og það,fyrir hverju hann berst, sé ekki opinbert mál. Ætti ekki að þurfa að taka slíkt fram, en þó er rétt að gera það að mínu áliti. Síðasta atriðið varðandi lýðræðislega skipan stjórnmálaflokkanna er varðandi reikninga þeirra. Segir að þeir skuli bæði endurskoðaðir af kjörnum endurskoðendum og samþykktir af æðstu stjórnstofnun flokksins og birtir. Þá er 5. gr. um skráningu stjórnmálaflokka hjá dómsmrn., eins og áður hefur verið getið. Þá þurfa nýir flokkar, sem ætla sér að bjóða fram, að sjálfsögðu einnig að láta skrá sig og er þá eðlilegt að þeir verði, ef þeir hafa ekki boðið fram áður og fylgi þeirra hefur þar af leiðandi aldrei verið sannreynt, að leggja fram einhvers konar lista yfir meðmælendur eða flokksfólk. Hér er aðeins gert ráð fyrir því að það sé jafnmargt um meðmælendur í fjórum kjördæmum til að hafa samræmi við áður umrætt ákvæði um það að flokkar skuli bjóða fram í minnst fjórum kjördæmum. Þetta eru þó aðeins um 500 manns ef framboðin eru utan Reykjavíkur, og má deila um hvort ekki á að setja strangari kröfur gagnvart nýjum flokkum. Í Noregi gildir sú regla að nýr flokkur verður að láta fylgja nöfn 1000 meðmælenda til að fá skráningu hjá innanríkisráðuneytinu þar. En einmitt þetta er nú til umr. í Noregi og hafa komið fram till. um að hækka töluna úr 1000 í 2–3 þús. Í Danmörku er þessi tala miklu hærri, miðuð við 1/175 af kjósendum á kjörskrá, en þm. eru þar 175 og mun þurfa 17–18 þús. meðmælendur til þess að nýr flokkur geti skráð síg í Danmörku. Ýmis fleiri ákvæði eru viða sett, flest þeirra til að torvelda stofnun nýrra flokka. Það má að sjálfsögðu viðurkenna það sjónarmið að lýðræðisríki þurfi að tryggja að lýðræðiskerfi leiði til stjórnhæfrar ríkisstj. með því að torvelda á einhvern hátt óhóflega stofnun smáflokka. En slíkar takmarkanir mega ekki vera svo miklar að hægt sé að segja að með þeim sé gildandi flokkakerfi algerlega lögfest. 6. gr. fjallar um nafn stjórnmálaflokka og listabókstafi og þarf ekki frekari skýringa. Í 7. gr. er frekar fjallað um jafnrétti flokksfólksins innan flokksins í öllum störfum og við töku ákvarðana flokksins. Þá eru þar ákvæði um að flokksfólkið megi aðeins hafa áhrif á val frambjóðenda í því kjördæmi þar sem það er sjálft á kjörskrá, og enn fremur ákvæði sem hindrar að flokksmaður geti haft áhrif á val frambjóðenda í fleiri en einu kjördæmi, en það mun vera vandalaust eða vandalítið, eins og flokkarnir eru nú uppbyggðir. Ákvæði, sem vísa til hegningarlaganna, þýða það að ýmiss konar brot gegn því að kosningar fari fram á eðlilegan, frjálsan og lýðræðislegan hátt, sem eiga við alþingískosningar, skuli einnig geta átt við prófkjör ef það fer fram hjá flokkunum. Í 8. gr. er eins konar barnavernd, því að hún kveður svo á að unglingar innan 16 ára aldurs eða sjálfræðisaldurs skuli ekki mega vera í félögum innan stjórnmálaflokkanna og flokkarnir megi ekki beina áróðri vísvitandi sérstaklega til barna og unglinga sem eru innan þessa aldurs. Þetta kann að verða umdeilt, því að viða halda stjórnmálaflokkar uppi barna- og unglingasamtökum. En ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög óeðlilegt að halda pólitískum skoðunum að börnum á unga aldri og það eigi að hlífa þeim við slíku fram að þeim aldri þegar þau byrja að læra um félagsmál og fá betri aðstöðu til þess að gera sér sjálfstæða grein fyrir þeim. Í 9. gr. er fjallað um bókhaldsskylduna sem ég hef þegar gert að umræðuefni og er ekki ástæða til þess að ræða það atriði frekar. Í 10. gr. er aðeins sagt að stjórnmálaflokkar séu skattfrjálsir og kemur að sjálfsögðu til greina að skilgreina það nánar. Auðvitað er ekki átt við það að þeir þurfi ekki að borga söluskatta og ýmis slík gjöld, en meginskattstofnar eiga ekki að ná til þeirra. Í 11. og 12. gr. kemur að því hvaða hlunnindi stjórnmálaflokkarnir eigi að fá, ef þeir taka á sig þær skyldur, sem nú hefur verið lýst, og fylgja þeim kvöðum, sem fram koma í fyrstu níu greinunum. Fyrir utan skattfrelsið, sem getur verið mikils virði, er hér ákvæði um að stjórnmálaflokkar, sem uppfylla skilyrði þessara laga, skuli fá styrk úr ríkissjóði til starfseminnar þegar Alþ. veitir til þess fé á fjárlögum. Ég vil benda mönnum á að það er ekki með þessu frv. beinlínis sagt að það skuli veita styrki á fjárl. til flokkanna, heldur að þeir skuli styrktir þegar Alþ. veitir til þess fé. Morgunblaðið skýrði frá þessu frv., og kom fram í þeirri frásögn að blaðið taldi að þessi grein um fjárhagsstyrk til stjórnmálaflokkanna mundi vafalaust vekja mesta athygli og verða umdeildust, og er það sennilega rétt. En ég vil taka það mjög skýrt fram, að ég hugsa þetta frv. sem heild og það er ekki ætlun mín að stjórnmálaflokkar fái opinbera fjárstyrki nema þeir gangist undir þær kvaðir, sem í þessu frv. koma fram, eða einhverjar sambærilegar. Og ég legg ríka áherslu á að þetta fylgist að, þess vegna hafði ég orðalagið í 11. gr. ekki sterkara en þar er. Kæmi hins vegar að því að samkomulag næðist um að setja einhverja slíka löggjöf, þá þyrfti að ræða hvort ekki er ástæða til þess að ákveða það með föstu orðalagi að Alþ. skuli veita fé til að styrkja stjórnmálaflokkana. Þá eru hér settar upp nokkrar reglur um hvernig skipta eigi því fé sem kann að verða veitt til stjórnmálaflokka. Er sett fram sú meginregla sem fylgt er alls staðar þar sem ég þekki til. en hún er að flokkarnir fái styrk í beinu samræmi við þingstyrk sinn. Víðast hvar fer það eftir atkvæðatölu, en sums staðar þó, eins og í Svíþjóð, eftir þingmannatölu, og eru til um það ýmsar formúlur. Hér er lagt til að fylgja hreinlega atkvæðatölum. Þá er hér formúla um að hægt sé að dreifa þessum styrk á a.m.k. tvö ár fyrir kosningar, og er sú formúla, sem hér er fylgt, gerð eftir fyrirmynd sem er í þýsku lögunum og virðist vera góður grundvöllur til umr. hvað þetta atriði snertir. Enn er hér gert ráð fyrir því að nýr flokkur, sem ekki hefur boðið fram áður, njóti sama réttar og stjórnmálaflokkar hvað þetta snertir, og er hér formúla um hvernig hægt sé að veita slíkum flokki styrk til kosningabaráttu. Hugmyndin um að opinberir aðilar, ríkissjóður eða héraðssjóðir, greiði beina styrki til stjórnmálaflokka er alls ekki ný af nálinni og verður engan veginn talin róttæk hugmynd, miðað við það sem nú þegar er gert í fjöldamörgum frjálsum löndum. Ég hygg að slíkir styrkir séu nú og hafi verið um árabil í allflestum löndum Vestur-Evrópu, a.m.k. Norðurlöndunum, Þýskalandi, Niðurlöndum og víðar, en í Bretlandi er nú opinber n. að kanna þetta mál, Þar hefur þó tíðkast alllengi að stjórnarandstöðuflokkur njóti sérstakra fjárhagshlunninda á þingi, og er hugmyndin á bak við það hin sama og liggur að baki öllu þessu máli, að skapa stjórnarandstöðuflokkunum svipaða baráttuaðstöðu sem stjórnarflokkar hafa. Í Svíþjóð eru sérstök lög í gildi um opinberan styrk til stjórnmálaflokka. En slíkir styrkir eru einnig á hinum Norðurlöndunum. Í Noregi skiptast þeir t.d. á milli styrks frá ríkissjóði varðandi þingkosningar og styrkja frá héraðssjóðum. Í Þýskalandi er einnig um að ræða tvöfalt kerfi þar sem sambandsstjórnin greiðir stórfé í styrki til flokkanna, en sambandsríkin greiða einnig til þeirra styrki. Nú er svo komið að þýsku flokkarnir, sem að sjálfsögðu eru stórfyrirtæki, fá rúmlega 1/3 af útgjöldum sínum beint frá ríkinu. Mér virðist, að ekki séu lengur ýkjamiklar umr. um grundvallaratriði þessa máls. Í Þýskalandi var gengið í gegnum alllanga þróun og reyndi ýmis atriði, t.d. að gera gjafir til flokkanna skattfrjálsar, en það var dæmt ógilt af stjórnarskrárréttinum í Karlsruhe, og fleira slíkt. Niðurstaðan varð sem sagt þessi, að taka upp kerfi allviðtækra fjárstyrkja til flokkanna. Þegar jafnvel bandaríkjamenn hafa komist að þeirri niðurstöðu að slík opinber aðstoð sé eðlileg og nauðsynleg, þá er varla við því að búast að margir haldi uppi andstöðu gegn grundvallaratriðum þeirra hugmynda sem um er að ræða. Ég hygg að engir haldi því fram að menn megi hafa mismunandi aðstöðu til áhrifa á stjórnmál eftir því hversu mikil fjárráð þeir hafa. Þvert á móti hygg ég að allir lýðræðissinnaðir flokkar hafi afneitað slíku kerfi, og það, sem ég hef rætt um í sambandi við fjáröflun stjórnmálaflokka, beinist allt að því að hlífa flokkunum við því að þurfa að leita eftir fjárstuðningi hjá hinum og þessum aðilum þjóðfélagsins og lenda þannig í þeirri hættu að kunna að þurfa að taka á sig einhverjar kvaðir til þess að fá það fé sem þeir telja sig þurfa, svo sem í kosningabaráttu. Í 12. gr. eru talin upp ýmis hlunnindi sem opinberir aðilar á Íslandi ýmist veita nú þegar eða gætu hæglega veitt flokkunum og mundu teljast allverulegur styrkur. Landssími Íslands útvarpar yfirleitt frá fundum eða sérstökum útvarpsumr. úr kjördæmunum eftir ósk frambjóðenda, að sjálfsögðu með samþykki Ríkisútvarpsins. Þetta útvarp kostar stórfé, ekki síst í hinum viðlendu kjördæmum þar sem frambjóðendur hafa farið inn á þá leið að láta útvarpa 3–4 fundum. Jafnstór stofnun og Landssími Íslands ætti að geta veitt þessa þjónustu án þess að þurfa að knýja út úr peningalausum stjórnmálaflokkum stórfé fyrir það. Ákvæði er um að Hagstofan veiti flokkunum endurgjaldslaust nokkur eintök af kjörskránni. Það mun hún þegar hafa gert þó að það sé talið hér upp. Þá er gert ráð fyrir því, sem tíðkast í mörgum öðrum löndum, að fyrir alþingiskosningar skuli hver framboðslisti eiga rétt á því að senda endurgjaldslaust a.m.k. eitt bréf í pósti til hvers kjósanda í kjördæminu. Og einnig er gert ráð fyrir því að Landssími Íslands veiti framboðslistum ókeypis afnot af nokkrum símum í einn mánuð fyrir kosningar. Að lokum eru hér ákvæði, sem snerta hugsanleg brot á þessum lögum. Er þar bæði vísað í önnur lög, hegningarlögin, eins og ég hef áður getið, og kafla í kosningalögunum þar sem rætt er um óleyfilegan kosningaáróður eða kosningaspjöll. Ef flokkur verður uppvís að því að brjóta þýðingarmikil atriði þessara laga, þá á að vera hægt að svipta hann öllum frekari stuðningi við þær kosningar og - ef um mjög alvarleg brot er að ræða - við næstu kosningar á eftir. Ég hef nú gert lauslega grein fyrir þessu frv. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi, að líta ber á þetta frv. sem líð í þeim umr. sem fram hafa farið, bæði hér í þingsölum og í enn ríkara mæli utan þingsala, hér í þinginu og meðal stjórnmálaflokka svo og áhugamanna um stjórnmál. Þetta frv. hefur verið samið og er flutt í þeirri von að það muni færa umr. um þessi mál á raunhæfara stig, þannig að hægt sé að ræða einstök atriði, menn þurfi ekki að halda lengi áfram að ræða almenn atriði, heldur geti gert sér nákvæma grein fyrir því hvernig þau mundu líta út í framkvæmd. Ég er sannfærður um að verði sett lög eitthvað svipuð þessu frv., þá mundu þau opna stjórnmálaflokkana, tryggja lýðræðislega starfshætti þeirra og jafnrétti alls flokksfólksins. Slík lög ættu í framkvæmd að draga mjög úr tortryggni í garð stjórnmálaflokkanna og gera þá hæfari til þess að gegna hinu mikilvæga hlutverki þeirra í stjórnskipun lýðveldisins. Herra forseti. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.